comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
priusqͣm finitimi sentiant eductos ex hib̾nis milites aut
ad ciceronem aut ad labienũ deducere quoꝵ alter milia pas¬
sium circit̃ quinquaginta: alt̃ paulo amiplius ab hiis absit.
Illud se polliceri & iureiurando confirmare: tutum iter ꝑ
fines daturum. Qđ cum faciat: & ciuitati sese consułe
qd hib̾nis leuetur. & cesari ꝓ eiꝰ meritis grãm referre.
Hac oratione habita discedit ambiorir. Aryineꝰ & nuniꝰ que
audiert̃ ad legatos defert̾. Ini repentinare ꝑturbati: & si ab ho¬
ste ea dicebant᷑: tam̃ nõ neglegenda existimabant. Maximeq
hac re ꝑmouebant᷑: qd̃ ciuitatẽ ignobilẽ atq humilẽ eburoñy
sua sponte. p̾r̾. bellũ fac̾e ausam uix erat credendũ. Itaq ad con

Expanded text:
priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut ad Ciceronem aut ad Labienum deducere, quorum alter milia passuum circiter quinquaginta, alter paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum fac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑia: int non minꝰ haberde uiris in se muttitudo: qm ipse in
multitudinẽ ciuitati porro hanc fuisse belli causam. qd̃ repen¬
tinȩ gauoꝵ. coniurationi resistere nõ potuerit. Id se facile ex
humilitate sua ꝓbare posse qd non adeo sit imperitꝰ rerũ ut suiᷤ
copus ppłs romanũ suꝑari posse confidat: s eẽ galliȩ commune
consilium omib hib̃nis cȩsaris oppugnandis: hunc ẽẽ dic tum
diem ne qualegio altere legioni subsidio ilenire posset. Nõ
facile gallos gallis negare potiusse: p̃sertim cum de recupe¬
randa cõmunĩ lib̾tatẽ consilium initũ uidecur. Quib q̃m
ꝓprietate satisfecerit: hab̾e nc̃ se rationẽ officii ꝓ b̾nficiis ce¬
saris. mon̾e. orare. titurium ꝓ hospicio ut suȩ acmilitum sa¬
luti consulat. magnam manũ germanoꝵ. conductam rhenũ
transsisse hanc ad̃ fore biduo. Ip̃soꝵ ẽẽ consilium uellint ne

Expanded text:
peria, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in peria, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem. Civitati porro hanc fuisse belli causam, quod repentinae Gallorum coniurationi resistere non potuerit. Id se facile ex humilitate sua probare posse, quod non adeo sit imperitus rerum ut suis copiis populum Romanum superari posse confidat. Sed esse Galliae commune consilium: omnibus hibernis Caesaris oppugnandis hunc esse dictum diem, ne qua legio alterae legioni subsidio venire posset; non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretur. Quibus quoniam pro pietate satisfecerit, habere nunc se rationem offici pro beneficiis Caesaris: monere, orare Titurium pro hospitio, ut suae ac militum saluti consulat. Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipsorum esse consilium, velintne
Abbreviated transcription (Latin):
perata rehostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tũ sus
more conclamau̾unt. uti alĩqui ex nr̃is ao colloquium ꝓdi¬
ret:. hab̾e sese quȩ dere cõmuni dicere uellent: quib reb
controuersias minui posse sperarent. Mittitur ad eos collo¬
quencdi causa gaus carpineius eques romanꝰ familiaris qͥn¬
ti titurii: & quintus iunius ex hispania quidã. qui iam ante
missi cȩsaris ad ambiorigẽ uentitare consuerat. Apud qͦs amb¬
orix ad hunc modum locutus ẽ: sese pro cesaris in se beneficii
plurimũ ei confiteri deb̾e: qd̾ eniis opera stipendio lib̾atus eẽt
qd̃ aduatucis finitimis suis pendere consuess&: quodq ei ei
filius & fratris filius ab cęsare missi ẽẽnt: quos ad uatuci obsi¬
dum numo missos Apud se in seruitute & catenis tenuissent.
Neque id qd̃ fecerit de oppignatiõe castroꝵ. Aut iudicio aut
uoluntate sũa fecisse: s coactu ciuitatis. Suaq ẽẽ eiꝰ modi ĩ¬

Expanded text:
perata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo perata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris ad colloquium prodiret: habere sese, quae de re communi dicere vellent, quibus rebus controversias minui posse sperarent. Mittitur ad eos colloquendi causa Gaius Arpineius, eques Romanus, familiaris Quinti Tituri, et Quintus Iunius ex Hispania quidam, qui iam ante missu Caesaris ad Ambiorigem ventitare consuerat; apud quos Ambiorix ad hunc modum locutus est: sese pro Caesaris in se beneficiis plurimum ei confiteri debere, quod eius opera stipendio liberatus esset, quod Aduatucis, finitimis suis, pendere consuesset, quodque ei et filius et fratris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum numero missos apud se in servitute et catenis tenuissent; neque id, quod fecerit de oppugnatione castrorum, aut iudicio aut voluntate sua fecisse, sed coactu civitatis, suaque esse eiusmodi im
Abbreviated transcription (Latin):
eorum in pulsu deficer&: lucium plancum cum religione
ex belgio celeriter incarnutes ꝓficisci uib&: ibiq hiem̃are.
Q uoꝵ que opera cognou̾at: tasgetium int̾fectum hos compre¬
hensos ad se mittere. Interim ab om̃ib legatis questorib que
quib legiones tradiderat. cercior. factus ẽ in hib̃na ꝑuentũ
locumq hibnis ẽe munitum. Dieb circit̾ quindecim̃ quib
in hibna uentum ẽ. inicium repentini tumuitus. ic defec¬
tionis ortum ẽ. ab ambiorige & catiuuileo. Qͥ cum ad fines
regni sus sabino cottȩ quȩ presto fuissent. frum̃tumq in hi¬
berna conportauissent: indutio miari treueri nuntiis in pui¬
si suos concitau̾unt: subitoq opp̾ssis lignatorib. magna ma¬
nu ad castra oppignatum uenerunt. Cum celeriter nr̃i
arma cepissent uauumq ascendissent. atq una expartebis¬
panis equitib emissis equęstri prelio suꝑiores fuissent. Aes¬

Expanded text:
eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, certior factus est in hiberna perventum locumque hibernis esse munitum. Diebus circiter XV, quibus in hiberna ventum est, initium repentini tumultus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent vallumque adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio superiores fuissent, des
Abbreviated transcription (Latin):
rium.sabinum & lucium aurumculeium coctam legatos prȩ¬
ẽẽ iussit. Ad hunc modũ distribitis legionib. facillime in¬
opiȩ frumentariȩ sese mederi posse exĩstimauit. Atq harũ
tamen oĩum legionũ hib̃na p̃teream qmͣ lucio roscio in paca¬
tissimã & quietissimã partẽ aucendam dederat. milib passu¬
um centum continebant᷑. Ipse int̾ea qͦ ad legiones collocatas
minutaq hib̾na cognoiuss&e : in gallia morari constituit.
Erat in carnutib summo loconatus. tafgecius. huiꝰ maiores
in sua ciuitate regnũ optinuerant. Huic cesar ꝓ eiꝰ iurcute
atq insebenc uolentia qd̃ in om̃ib bellis singulari eius
opera fuerat usus: maiorum locum restituerat. Tercium
ram hunc annũ regnantẽ inimicis iam miultis palam ex
ciuitate & hiis auctorib eum irc̃fecert̃. Defertur ea res
ad cȩsarem. Ille ueritus qd̾ ad plures ꝑtinebat. ne ciuitas

Expanded text:
rium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos praerium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos praeesse iussit. Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae frumentariae sese mederi posse existimavit. Atque harum tamen omnium legionum hiberna praeter eam, quam Lucio Roscio in pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolentia, quod in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus, maiorum locum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimici, multis palam ex civitate eius auctoribus, eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas
Abbreviated transcription (Latin):
te consecuta: secunda inita cum soluissoꝵ uigilia. pͥma luce
t̃ram attigit om̃sq in columes naues ꝑdixit. Subductis na¬
ub concinioq galloꝵ. samarobriue ꝑacto: qd eo anno frum̃¬
tum ingallia ꝓp̃t siccitates angustius ꝓuenerat. coactus ẽ
alit̾ ac suꝑiorib annis exercitum in hib̾nis collocare. legiões¬
q in plures ciuitates distribuere. Ex quib unam ĩ marino
ducendam gaio fabio legato dedit. alteram innerinos. qͥn¬
to ciceroni terciam inessuos lucio roscio: quartam in remis
cum tito labieno inconfinio treberoꝵ. hiemare iussit. Tres in
belgis collocaũ. Iism̃ crassum quintũ: & lucium manaciũ
plancum. & gãium trebonium legatos p̃fecit. U̾nã legionem
qͣm maximẽ transpadum conscͥpserat. & cohostes u. ieburo¬
nes quoꝵ pars maxima ẽ. int̾ mosam ac rhenũ qui sub ĩꝑio
ambiorigis & caltuolei erant misit. Hiis militib quintũ titu¬

Expanded text:
te consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce te consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce terram attigit omnesque incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere; ex quibus unam in Morinos ducendam Gaio Fabio legato dedit, alteram in Nervios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgis collocavit: eis Marcum Crassum quaestorem et Lucium Munatium Plancum et Gaium Trebonium legatos praefecit. Vnam legionem, quam proxime trans Padum conscripserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant, misit. Eis militibus Quintum Titu
Abbreviated transcription (Latin):
stituit. Int̾dicit atq imꝑat casuuellauno ne mandubratio
neutre nouantib noceat. Obsidib acceptis. exerritum re¬
ducit ad mare naues inuenit refectas. Hiis deductis qd̃
& captiuoꝵ. ĩ magnũ numerum habeat. & non nullȩ tempes¬
tate deperierant naues: duob cõmeantib exercitum repor.¬
tare insticuit. Ac sic accidit: uti ex tanto nauium num̾o
tot naingationib. neq hoc neq suꝑiore anno ulia om̃ino
nauis quȩ milites portaret desideraret᷑. At ex hiis quȩ in¬
anis excontinenti ad eũ remitterent᷑. & prioris cõmeatus
expositis militib & quas postea lauienus faciendas cura¬
uerat numero lx ꝑ pauce locum caperent: reliquȩ fere õs
reficerentur. Quas cum aliqͣm du cȩsar frustra expectassoe. ne
anni tp̃r anaurgatione excluderetur. qd̾ equinoctiũ suberat:
necessario angustius muites collocauit. Ac summa tͣnquillita¬

Expanded text:
stituit; interdicit atque imperat Cassivellauno, ne Mandubracio stituit; interdicit atque imperat Cassivellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat. Obsidibus acceptis exercitum reducit ad mare, naves invenit refectas. His deductis, quod et captivorum magnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant naves, duobus commeatibus exercitum reportare instituit. Ac sic accidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, ne anni tempore a navigatione excluderetur, quod aequinoctium suberat, necessario angustius milites collocavit ac summa tranquillita
Abbreviated transcription (Latin):
numerus ꝑecoris reppertus: multiq in figa sunt cõprȩ¬
& hensi atq int̾fecti. Cum hec in hñs locis gerunt᷑: casiuel¬
launꝰ ad cantium qd̃ eẽ ad mare sup̃ demonstrauimꝰ. quib
regionib quattuor. reges prȩerant cingecorix caruilius ta¬
ximagulus segouax nim cios mittit: atq hiis imꝑat. uti
coactis om̃ib copiis con tranaualia deinꝓuiso adorian¬
tur atq oppugnent. Hii cũ ad claustra uenissent nr̃i erupti¬
one facta. muitis eoꝵ. int̾fec tis capto etiã nobili duce lugo¬
corige suos in columes reduxerunt. Cassiuellaun hoc p̃lio nũ¬
tiato. tot detri mentis acceptis uastatis fimb maxme
eciam ꝑmo¬
tus defec hone ciuitatum legatos per
Atrebatem
ꝓpter repentinos galliȩ motus. neq multum estatis suꝑẽet
atq id facile extrahi posse intelliger&. obsides imꝑat. & qd
in annos singulos uectigalis p̃r. brittannia penderet con¬

Expanded text:
numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprenumerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprehensi atque interfecti. Dum haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regionibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, Carvilius, Taximagulus, Segovax, nuntios mittit atque eis imperat uti coactis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. Ei cum ad castra venissent, nostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos incolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis superesset, atque id facile extrahi posse intellegeret, obsides imperat et quid in annos singulos vectigalis populo Romano Britannia penderet con
Abbreviated transcription (Latin):
rem mittunt pollicenturq sese ei deditu ros atq impe¬
rata facturos. Pecunt ut mandubratium ab inuria cas¬
exercitui mandubraciũq ad eos mittit. Illi imꝑata celerit
fecert obsides ronum̃um frum̃tumq miserunt
Trmouantib defensis atq ab om̃i militũ iniuri a ꝓhi¬
bitis. cem inagni segontiaci ancalites librocicassi legatio¬
nib inissis sese cesari dedunt. Abhiis cognoscit ñ longe
ex eo loco oppidum cassiuellaum ab eẽ silius paludib q mu¬
nitũ. quo satis magnus hominũq pecoris nimus conaue-¬
nerit. Oppidum autẽ brittanni uocant: cum siluas un¬
peditas uallo atq fossa mumerunt: quo incursionis
nostium uitande causa conuenire consuert̃. Eo ꝓficiscit̾
cũ legionib. Locum repperit egregie natura atqͣ opere
munitum: tam̃ hunc duab ex partib oppugnare. contẽ¬
dit. Hostes paulisꝑ ꝑmorati militum nr̃oꝵ. impetum nõ
tulterunt. seseq aliit ex parte oppidi eiecert̃. Magnus ibi

Expanded text:
rem mittunt pollicenturque sese ei dedituros atque imperata facturos; petunt ut Mandubracium ab iniuria Casginta frumentumque exercitui Mandubraciumque ad eos mittit. Illi imperata celeriter fecerunt, obsides ad numerum frumentumque miserunt. Trinobantibus defensis atque ab omni militum iniuria prohibitis Cenimagni, Segontiaci, Ancalites, Bibroci, Cassi legationibus missis sese Caesari dedunt. Ab his cognoscit non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse silvis paludibusque munitum, quo satis magnus hominum pecorisque numerus convenerit. Oppidum autem Britanni vocant, cum silvas impeditas vallo atque fossa munierunt, quo incursionis hostium vitandae causa convenire consuerunt. Eo proficiscitur cum legionibus: locum reperit egregie natura atque opere munitum; tamen hunc duabus ex partibus oppugnare contendit. Hostes paulisper morati militum nostrorum impetum non tulerunt seseque alia ex parte oppidi eiecerunt. Magnus ibi
Abbreviated transcription (Latin):
suisq ut idem faciant imꝑat. Interim dũde conditionib int̾ se agunt
longiorq consulto ab ambiorige instituit᷑ sermo: paulatim circũuen¬
tus int̾ficit᷑. Tũ uͦ suo more uictoriã conclamant atq ululatũ tollun.
impetuq in nr̃os facto ordines ꝑturbant. Ibi lucius cotta pugnans
int̾ficitur cũ maximũ a parte militũ. Reliquisse in castra recipiunt
umnde erant egressi. Ex quib lucuis petrosidius aquilifer cũ magna
niultitudine hostium premeret᷑ aquilã intͣ uallum ꝓiecit. Ipsẽ ꝓ
castris fortissime pugnans occidit᷑. Inli egie ad noctẽ oppugnationẽ
sustinent. Noctu adunũ om̃s desperata salute se ipsi int̾ficnnt.
ꝑ auci ex p̃lio lapsi incertis itinerib ꝑsiluas ad titũ labienũ legatum
in ibna pueniunt atq eũ de reb gestis cerciorẽ facumt. Ac iicto

Expanded text:
suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac
Abbreviated transcription (Latin):
tus om̃s cohortes hordinesq adhortans: in adu̾sũ os funda uul¬
neratur. His reb ꝑ motꝰ quintꝰ tituriꝰ cũ ꝓcul ambiortgẽ suos
cohortantẽ conspexiss&: int̃pretẽ suũ gneũ pompeiũ ad eum
mittit rogatũ ut sibi militibq parcat. Ille appellatꝰ respondit
si uelit secũ conloqui licere: sperare a inultitudine impetrari pos¬
se qd̃ ad militum salitẽ ꝑtineat. Ipsi uͦ nicħ nocituri: inque eã
rem se suã fidẽ int̾ponere. Ille cum cottas aucio cõmunicat: si ui¬
deatur pugna ut excedant: & cũ ambiorige una colloꝗͣntur: sꝑare
ab eo de suã ac militũ salute impetrare posse. Cotta se ad armatum
hostem iturum negat: atq in eo ꝑseuerat. Sabinꝰ qͦs in p̃sentia tr
mł circum se habebat. & pͥmoꝵ. ordinũ centuriones sese qui iub&.
& cum ꝓpius ambiorigẽ accessiss&. iussus arma abic̾e impetratũ facit.

Expanded text:
tus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vultus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia trm circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit
Abbreviated transcription (Latin):
ex orbe excesserat atq impetum fec̾at: hostes uelocissĩme refu¬
giebant. Interim eam partem nudari necesse erat: & abla¬
tere aꝑto tela recepi. Rursus cum in erim locũ unde eram.
egressi reu̾ti ceperant: & ab huis qui cesserant. & ab hiis qui
pximi steterant circũueniebant᷑. Smn autẽ locum tenere
uellent: nec uirtuti locus relinquebat᷑. neq ab tanta mul¬
titudine comecta tela conferti intare poterant. Tam̃ tot
incõmodis conflictati: multis uulnerib acceptis resistebam
& magna parte diei consumpta cũ a prima iuce ad horam oe¬
tauam pugnaretur: nicħ qd̾ ipsis eent indignũ cõmiebit
Tum tito baluentio qui fuꝑiore. anno prinĩpilum duxtrat
uiro forti & magne auctoritatis utrumq frem̃ tragula
traicitur. Quintus lucanius eiꝰdẽ ordinis fortissime p̾ignãs
dũ circũuento filio subuenit. int̾ficitur. Lucius cotta lega¬

Expanded text:
ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refuex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta lega
Abbreviated transcription (Latin):
carissima abera ab impedimentis petere atq arripere ꝓperara
clamore & fletu omia complerentur. At barbaris consilium
non defuiit. Rlam duces eoꝵ. dota acie ꝓmuintiare iusserũt.
ne quis ab loco discecderae. illoꝵ ẽẽ prȩdam atq illis reserua¬
ri quȩcumq romani reliquissent. Pinde om̃ia inuictoria
posita existimarent. Erant ex uirtute & num̃o pugnandi pa¬
res. Nrĩ tam & si abduce & a fortuna deserebantur. tam̃ om¬
nem spem salutis inuirtute ponebant. & quociens quȩq co¬
hors ꝓcurrebat: ab ea parte magnus num̃iis hostiũ cadelrit
Quare animadu̾sa ambiorix ꝓnuntiari iub& ut ꝓ caltela cone¬
ciant. neu ꝓprius accedant. & qͣm in partẽ romani ĩpetum fi¬
cerint cedant. Leuitate armoꝵ. & cotidiana exercitatione
nicħ his noceri posse. Bursus se. ro signa recipientes. inseqͣnt᷑.
Q uo precepto ab iis diligentissime obseruato: cũq piam cohor

Expanded text:
carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors
Abbreviated transcription (Latin):
tunide. atq ut eum om̃ia defic̾e̾ uiderent᷑: quod plerũq hiis
accide consueuit qui in ipso negocio consiliũ caꝑe cogunt̃
At cotta qui cogitass& hec posse in itinere accide atq ob eam
causam ꝓfec tĩonis auctor non fuissoe: nulla in re cõmuni
saluti deerat: & in appellandis cohortandisq muilitib im¬
peratoris & inpugna militis officia prȩstabat. Cũ ꝓpter
longitudinẽ agminis minus fac̾e oĩma ꝑse obire & quid
quoq loco faciẽndũ eẽt ꝓuide possent. iussert̾ ꝓnuntiare
ut impedim̃ta relinq̃rent.: atq in orbem conssterent.
Quod consilium & si in eiꝰ modi casu reprehendendũ nõ ẽ: tamen
in comode accidit. Nami ex nr̃is militib spem minuit: & hos¬
tes ad pugnam alacͥores effecit. qd̾ non sine sũmo tuore & de¬
speratione id factũ uidebatur. Preterea accidit qd̃ fieri neces¬
se erat. ut uulgo milites absignis discederent: quequisq coꝵ

Expanded text:
timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum
Abbreviated transcription (Latin):
relinq̃re cogeret᷑. Om̃a excogitant᷑ qua rẽ nec sine ꝑicło maneat᷑
& languore militũ & urgiliis ꝑicłm augeat᷑. Prima luce sic ex
castris ꝓficiscunt᷑: ut qͥb ẽẽt ꝑsuasũ nõ ab hoste s ab homine
amicissimo ambiortge consilium datũ longissimo agmine
maximisq ĩpedimentis. At hostes postea qͣm ex nocturno fremi¬
tu uigiliusq de ꝓfectione eoꝵ. sensert̾ collocatis ĩsidiis biꝑtito
insilius oꝑuͦrtuno atq occulto loco anulib passuum circiter
duob romanoꝵ. aduentum expectabant. & cum se maior. pars
agminis in magnam conuallem dimisiss&. exutraq parte eiꝰ
uallis subito se ostendert̃: nouissimos que premere & primos ꝓ¬
hib̾e ascensu: atq iniquissimo nr̃oꝵ. loco p̃lium cõmittere
ccꝑunt. Tum demũ titurius qui nicħ ante ꝓuidiss& trepi¬
dare & concursare: cohortesq disponere. Hec tam̃ ipsa

Expanded text:
relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
litum exaudir&: neq is sum inqͥt qui grauissime ex uob̾ mor¬
tis periculo terrear. Hisapient s̃ gramus qͥd accidit: abstera¬
tionẽ reposcent: qui si ꝑte liceat perendino die cũ ꝓximis hibiuᷤ
conuncti cõmunẽ cũm reliqͥs uelli casum susti᷑eant non reiec¬
d & relegati longe ab ceceris aut ferio aut fame intereant
Consurgit᷑ ex consilio: comp̃hendunt utrumq & orant ne sua
dissensione & ꝑtinatia rem insũmũ ꝑicłm deducant. fãcilẽ
eẽ rem seu maneant seu ꝓficiscant᷑: si mͦ unum om̃s sentiaÑ
Ac ꝓbent. Contͣ in dissensionẽ nuuam se salutẽ ꝑspic̾e̾. Res
disputatione. ad mediam noctem ꝑducit᷑. Tandem dat cotta
ꝑmotꝰ manũ suꝑat sententia sabim ꝓnuntiat᷑ pͥma luce
ituros. Consumitur uigiliis reliqͣ parsꝰ noctiᷤ: cũ sua qͥsq mileᷤ
circũspicer&e. qͥd secũ portare possox. qͥd ex instrum̃to hib̃noꝵ.

Expanded text:
litum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis morlitum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti communem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta permotus manus: superat sententia Sabini. Pronuntiatur prima luce ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum
Abbreviated transcription (Latin):
ño hostem auctorem. sed rẽ spectare subẽe rhenũ magnũ eẽ.
germanis dolori ariouirti mortẽ & suꝑiores nr̃as uictorias: ar¬
dere galliam dot contumeliis acceptis sub popłi romani ĩꝑiũ
redactam suꝑiore gła rei militaris extincta. Postremo quis
hoc sibi ꝑsuader& sine certare ambiorigẽ ad eiꝰ modi cõsilium
descendisse. suam sententiã inutͣq parte ẽẽ tutam Si nich
eẽt durius: nullo cũ ꝑicło ad ꝓxima legionẽ ꝑuentos. Si ga¬
ua om̃is cũ germanis consentir&e uña ẽẽ in cęleritatẽ positã
salutẽ. Cottȩ qͥdem atq eoꝵ qui dissentirent consiliũ qũe ha¬
beret exitum: in quo si p̃sens pericłin non: at certe longinqua
obsidione fames eẽt timenda. Hac inutͣq parte dispũtatiõe
habita. cũ a cocta primisq ordinib acriter resisteret᷑. iuncite
inqͥt si ita uultis sabinus: & id clariore uoce ut magna pars mi¬

Expanded text:
Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galliam tot contumeliis acceptis sub populi Romani imperium redactam superiore gloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium quem habere exitum? In quo si non praesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars mi
Abbreviated transcription (Latin):
aurs̃culeius cõpluresq tͥbum militũ ꝙ pͥmoꝵ. orchinũ cẽturiões.
nicħ temere. aggendũ. neq ex hib̾mis ĩ uissu çȩsaris oiscedendũ ex¬
s istemabant.
Quanta suis magnas etiam copias germanoꝵ sustineri pos¬
se munitis hibnis docebant. Rem ẽẽ testimonio: qd̃ pͥmũ
hostium impetum multis ultro uuln̾ib in latis fortissime sus¬
tinuerint. refrum̃taria nõ p̃mi. Int̾ea & ex ꝑximis hibnis
& acesare conuentura subsidia. Postremo quid ẽẽt leuiꝰ aut
turpius: qm auctore hoste de sũmmnis reb caꝑe consilium.
Cont ea tituriꝰ serofacturos clam̾abat: cũ maiores manꝰ hosti¬
um adiunctis germanis contienissent: auxcũ aliqͥd calami¬
tatis. in aximis hibnis eẽt acceptũ. Breuẽ consulendi ẽẽ oc¬
casionẽm: cęsarem arbitrari ꝓfectum inttaliam: neq alit̃
carnotes int̾siciendi tasgecii consiliũ fuisse capturos neq ebu¬
rones si ille adẽet tanta contentiõe nr̃i ad castra uenturos ẽẽ.

Expanded text:
rdinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasionem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse.
Abbreviated transcription (Latin):
numerus hostium uulneraretur atq int̾ficeretur. ut se
subipso uallo constipauerant recessumq primis uttimi
ñ dabant. paulum quidẽ inter missa flamma. & quod
loco turri ad acta & contingente uallũ: tercie cohortis
centuriones ex eo quo stabant loco recessert. suosq om̃s re¬
mouerunt nutu uocibq hostes si introire uellent uocare
ceꝑunt. Quorum ꝓgredi ausus ẽ nemo. Tum ex om̃i parte
iapͥidib comec̃tis aeturbati: turrisq succensa ẽ. Erant in
ea legione fortissimi uiri centuriones qui pͥmis ordinibus
adꝓpiquarent: titus pallo & laciꝰ uorenꝰ. Hi ꝑpetuas int̾
se controu̾sias habebant quinã ante ferretur: om̃ib q am¬
nis de locis sũmis simultatib contendebant. Ex his pallo
cũ acerrime ad municiones pugnaret᷑. qͥd dubitas inqͥt uo¬

Expanded text:
numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inqu
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ capti Eu ui docuerant parare ac fac̾e cȩpert᷑. Septimo oppu¬
gnatiõis die maximo cohorto uento feruentes fusili exargina
glandes fundis. & feruefacta iacula incasas quȩ more gallico
sram̃tis erant tecte racere ceꝑunt. He celeriterignẽ comp̃hen¬
dert. & uenti magnitudine in omem locũ castroꝵ. distulerũt.
Hostes maximo clamore sicuti parta ia atq explorata uictoria
turios testudinesq agere & scalis uallum ascedere cepunt.
Ae tara mnurtium iurcus atq ea p̃sentia animi fuit: utt cĩ ubiq
Flamma torrerent᷑ maximaq teloꝵ. multitudine prȩmerent᷑.
suaq oñia ĩpedimenta atq om̃s fortunas conflagare ĩtellege¬
Grent
non modo demigrandi causa de uallo decederet nemo.
s pene nc respicer&e quidẽ quisꝗͣm actũ om̃s acerrame
fortissĩmeq pugnarent. Hic diẽs nr̃is longe grauissimᷤ
fuit. Sed tam̃ hunc habuit euentũ: ut eo die maximus

Expanded text:
idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppuidem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus
Abbreviated transcription (Latin):
hanc inueterescere consuetudinẽ nolint. Licere ilł incolumib ꝑse ex hi¬
b̃nis disceiłẽ. & quascũq partes uelint sine metu ꝓficisci. Cicero ad
to conditionẽ si ab armis disceđe uelint se aouitore utant᷑. legatos¬
q ad cȩsarem mittant sꝑare ꝓ eiꝰ iusticia quȩ petierint impetratu¬
ros. Ab hac spe repuisi in eruii uallo pedũ.ix. & fossa.p̃.xi. hibna
cingunt. Hȩc & suꝑioꝵ. annoꝵ. consuetudine ab nob cognou̾¬
ant: & quosdam de exercitu habebant captiuos abhiis doceb̾at᷑.
S ed nulla ferram̃toꝵ copia que eẽt adhunc usum idonea. gladii
cespites circũ cidẽ manib sagułq terram ex haurire uidebant᷑.
Q ua quidẽ ex re hominũ multitudo cõgnõsci potuit. Nã minꝰ
horis trib milium.p̃.xu. incircuitum munitionẽ ꝑfecerunt:
reliqͥsq dieb turres ad altitudinẽ ualli falces testudinesq qͣs

Expanded text:
hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hihanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu proficisci. Cicero ad to condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas
Abbreviated transcription (Latin):
preustȩ sudes. magnus muraliũ piloꝵ. numerꝰ instituit᷑. turres
contabulantur. puinȩ luriceq ex cratib aitextunt᷑. Ipse cicero ai
tenussima ualitudine essoe. nẽ noc turnũ quidẽ sibi tempꝰ ad qͥe¬
tem relinguebat: ut uitro milttũ concursu ac uocib sibi parcere
cogeretur. Tunc duces pͥncipesq neruioꝵ qui aliqũe sermoni¬
aditum causam quȩ amicitiȩ cũcicerone habebant. colloqui sese
uelledicunt. Fac ha potestate. eademq ambiorix cũ titurio egerat
cõmemorant om̃em ẽẽ in armis galliam germanos rhenũ transis¬
se cȩsaris reliquoꝵ. quȩ hib̃na oppugnari. Addunt eciam de sabini mor.¬
te ambiorigem ostentant fidei faciundȩ causa. Errare eos dicunt si qͥd¬
quam ab hiis prȩsidii. sperent qui suis reb diffidant. Sese tam̃ hoc ẽẽ
in ciceronẽ popłmq romanũ. animo.: ut nicħ nisi hib̃na recusent. atq

Expanded text:
praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermoniaditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumque Romanum animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque
Abbreviated transcription (Latin):
oppugnare incipiunt. Nr̃i cȩleriter ad arma concurrunt uallum
concendunt. Aegre his dies sustentat᷑ qd omem spem hostes ĩ cele¬
ritate ponebant. atq hanc adepti uictoriã ĩꝑꝓetuũ se fore ictore
considebant. Mittunt᷑ ad cȩsarem confestim abcicerone littere ma¬
gnis ꝓpositis p̃miis si ꝑtulissent. Obsessis om̃ib uiis. musi int̾¬
cipuntur. Noc tu ex materia qm municionis causa comporta¬
uerant. turres ad modũ centun.xx. excitant᷑ in credibili celerita¬
te. Quȩ deee̾ oꝑi uidebant᷑ ꝑficiunt᷑. Hostes postero die multo maio¬
rib coactis copiis castra oppugnãt. fossam complent. Ealdẽ ratione
qua prihe ab nr̃is resistitur. Hoc idem reliquis deinceps fit di¬
ebus. Hulla pars nocturni tẽꝑis adiaborem int̾mitdt᷑ non
egris non uulneratis facultas quietis datur. Quȩcũq ad pari¬
mi diei oppugnationẽ opus sunt: nocti comparantur. Mult

Expanded text:
oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur; multae
Abbreviated transcription (Latin):
adsteu sese qui ub&e. Re demonstrata aduatucisq concitatĩ
postero die inneriuos ꝑuenit ortatiurq ne sui ĩ pediũ ibando
atq ulciscendi romanos ꝓhis quas acceꝑint iniuriis occasionem
dimittant. Int̾fectos eẽ legatos duo magnãq partẽ exercitꝰ
int̾isse demonstrat. Nicħ eẽ negocii subito oppressam legioñẽq:
cũ cicero ne hiem& int̾fici: s ad eam rem ꝓfitet᷑ ad uitorẽ. faci¬
le hac oratione neruis ꝑsuadet. Itaq confestim dimissis nunciis.
adceutrones grudios. leuacos pleu inoxiosgeidũ nos qui om̃s sub
eoꝵ imꝑio sunt qͣm maximas manꝰ possunt cogunt. & dein ꝓuiso
adciceronis hib̃na aduolant: nondum ad eũ fama de titurii mor.
te ꝑlata. Huic quoq accidit qd̃ fuit necesse. ut nõ nulli milttes qͥ
lignationis municionisq causa insiluas discessissent. repentino
equitũ aduentu int̃ciperent᷑. Hiis circũuentis: magna manui ebu¬
rones neruii. ad uatuciatq horũ om̃ium socii & cłientes legionem

Expanded text:
se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem
Abbreviated transcription (Latin):
biisq reliquis itẽ ciuitatib quȩ maxime bellum fecerant inhi
marco crasso consuis: usipetes germani & itẽ tenct᷑e¬
ri magna cũ multitudine hominũ flum̃ rhenũ
tranuer̃t non longe amari quorhenus influit.
Causa transeudi fuit: quod absueius complures annos exagita¬
ti bello p̃mebantur. & agricultura ꝓhibebant᷑. Suecoꝵ gens
ẽ longe maxima & bellico sissima germanoꝵ om̃ium. Hi cen¬
tum pagos hab̾e dicunt᷑: ex quib quot annis singula milia
armatoꝵ. bellandi ex causa ex finib educunt. Reliqui qͥ domi
mansert̃. se atq illos adunt. Hi rursus inuicẽ anno post in armi
sunt illi domi remanent. Sic neq agri cuitura. nec ratio atq usuᷤ
belli int̃mittit᷑. S pͥuati ac separati agri apud eos nicħ ẽ. neq lon¬
gius anno remanere uno in loco in cosendi causa lic&. Neq mul¬
tum frum̃to: s maximam partẽ lacte atq peccore uiuunt.¬

Expanded text:
viisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum fecerant, in hviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum fecerant, in hM. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt
Abbreviated transcription (Latin):
petum fecerunt. Nr̃i cȩlerit̃ arma cȩpert̃. eosq in silua reppulert᷑.
x conplurib int̾fectis: Iongiꝰ impeditiorib locis secuti paucos ex
sius deꝑdider̃t̃. Reliquis deinceps dieb cesar siluas cedere instituit.¬
& nequis in ermib inprudentibq militib ablatere impetꝰ fieri
poss&ꝵ. om̃em eam materiam quȩ erat cęsar conu̾sam adhostem
collocabat. & ꝓ uallo adutrumq latus exstruebat. In credibili
celeritate magno spatio paucis dieb confecto cũ iam pecus atq
extrema impedimenta ab nr̃is tenerent᷑. ipsi densiores siluas pe¬
terent: eiusmodi sunt tempestates consecutȩ. uti opus necessario
int̃mitteret᷑. & continuatione imbrium diutius sub pellibus
milttes contineri ñ possent. Itaq uastatis om̃ib eoꝵ agris uicis
edificiisq incensis. cȩsar exercitum ꝑduxit.: & mnaulercis lexo¬

Expanded text:
ecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt ecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexo
Abbreviated transcription (Latin):
xima pars aquitamȩ sese crasso dedit. obsidesq ultro misit. Quo
in numero fuer̾t tarbelli. bigerriones. ptinatii uocates. tarusateᷤᷤ
flustates. gates auscigarunni. sibutates. cocosates. Paucȩ uitimȩ
nationes anni tꝑ̃r confise quod hiemps suberat. hoc fac̾e negle¬
xerunt. Eodem fere tꝑ̃r cȩsar & si ꝓpe exacta iam ȩstas erat. tam̃
quod om̃i gallia pacata morini menapi quȩ suꝑ erant qͥ in armiᷤ
erant. neq ad eum umqͣm legatos de pace mississent: arbitratus
id bellum celeriter confici posse. eo exercitum adduxit. Qͥ longe
alia ratione ac reliqui galli bellũ gerere ceꝑunt. Nam qđ intelli¬
gebant maximas nationes quȩ p̃lio contendissent puisas suꝑatas¬
q ẽẽ. continentesq siluas ac paludes habebant: eo se suaq omña
contulerunt. Ad quarum inicium siluarum cũ cȩsar ꝑuenisset
castraq munire in fatuiss. neq hostis interim uisus eẽt: dispsis

Expanded text:
xima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo xima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispers