comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Itiones quȩ dõne utro iure tenent᷑. Wideamꝰ igͥ dehis
quȩ in tutela ł incuratione s̃ sita enĩ intelligemꝰ ceteras
ꝑsonas quae neutro iure tenent᷑ sacpͥus dispiciamꝰ dehis
quȩ intutelas. Est aut̃ tutela ut seruius definiuit ius
ac potestas incapite lib̾o. ad tuendũ eũ ꝗ ꝓpt̾ etatem se
defendert neꝗt. iure oiuilidata ac pͥmissa Nũtores
aut̃ st ꝗ eã uimi. ac potesta tẽ hñt. exquare ipsi nom̃ acceper̃.
Itaq appellant᷑ tutores quasi tuitiores atq defensores: sicut
editui dicunt᷑ ꝗedes tu đ nt᷑. Itmis sũ ẽ igͥ parentibꝰ. libis in pu¬
beribꝰ quos in potestate hñt: testam̃to tutores dare. ⁊ hec
parentes possunt testam̃to tutores dare. sipꝰ mortẽ eoꝵ: in
patris sui potestatẽ recasuri ñ s̃. IItaq sifilius tuus mortis
tue tp̃r inpotestate tua sit: nepotes exeo. ñ poterint testa¬
m̃to tuo tutorẽ habere. quãuis inpotestate tua fierent.

Expanded text:
utro iure tenentur. videamus igitur de his quae in tutela vel in curatione sunt: ita enim intellegemus ceteras personas, quae neutro iure tenentur. ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt. Est autem tutela, ut Servius definivit, ius ac potestas in capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. itaque appellantur tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur. Permissum est itaque parentibus liberis impuberibus, quos in potestate habent, testamento m possumus testamento tutores dare, si post mortem nostram in patris sui potestatem iure recasuri non sint. Itaque si filius meus mortis meae tempore in potestate mea sit, nepotes ex eo non poterunt ex testamento tuo tutorem habere, quamvis in potestate tua fuerint;
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ actis int̾ uenientibꝰ apud c̃petentẽ iudic̃ẽ mani¬
festauerit p̃serat eo ꝗ ad optat᷑ i ñ c̃tra dicente. nee ñ
transit aut̃ in huiꝰ modi parentẽ ad optiuũ. incuiꝰ ꝑsona
adoprionẽ plenissimã ẽe : antea diximꝰ. Illud aut̃ scite
oporta& ꝙ si nurꝰ tua exsiliotuo c̃ceperit̃ siliũ pꝰ ea
emanci paueris ł in ad optionẽ dederis p̃gnante nuru
tuas nichil hominꝰ ꝙ ex ea nascit᷑ inpotestate tua nascit᷑.
ꝙsi post emancipationẽ ł adoptionẽ fuer̾̃ c̃ceptus patris
sui emancipati uł aui ad optiui potestati. sũbicitꝰ Etꝙ
neq naturales li̾i. neq ad optiui ullo pȩnemͦ posst

Expanded text:
 apud competentem iudicem manifestavit, praesente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non transit autem in huiusmodi parentem adoptivum, in cuius persona adoptionem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nurus tua ex filio tuo conceperit et filium postea emancipaveris vel in adoptionem dederis praegnante nuru tua, nihilo minus quod ex ea nascitur, in potestate tua nascitur: quod si post emancipationem vel adoptionem fuerit conceptum, patris sui emancipati vel avi adoptivi potestati subicitur: et quod neque naturales liberi neque adoptivi ullo paene modo poss
Abbreviated transcription (Latin):
x cusant᷑ aut̃ tutoros iđ curatores uariis ex causis. Plerũq
aut̃ ꝓpt̃ lib̵os siue inpotestate sint siue emancipati
Sienĩ tres libos suꝑstites romȩ ꝗs habeat. T iitalia quat
emplo cẽteroꝵ munerũ.Mã ⁊ tutelã ⁊ curã placuit
publicũ munꝰ eẽ. S ad optiui libi ñ ꝓs. In ad optionẽ ant̃¬

Expanded text:
xcusantur autem tutores vel curatores variis ex causis: plerumque autem propter liberos, sive in potestate sint sive emancipati. si enim tres liberos quis superstites Romae habeat vel in Italia quattemplo ceterorum munerum: nam et tutelam et curam placuit publicum munus esse. sed adoptivi liberi non prosunt, in adoptione
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ante filiã emancipare. ⁊ siꝗs uelit nurũ ad optare.
debere eũ ante siliũ emantipare :fr̃is ⁊ sororis filiam.
uxorẽ ducere ñ lic&. sed nec neptẽ fris ł sororis ducere
ꝗs potest: quã uis quarto gradu sint. cuiꝰ enĩ filiã uxorẽ
ducere ñ lic& : eiꝰ neq neptẽ ꝑmittit᷑. Eius uõ mulieris
quã pat̾tuus ad optauit siliã : ñ uideris impediri ux orẽ
ducere ꝗa neq naturali neq ciuili iure tͥ c̃iungitur.
Itẽ amitã lic& ad optiuã uxorẽ ducere ñlic&. Ite̾ mat̾¬
terã ꝗa parentũ loco habet᷑ :qua ratione uerũ est.

Expanded text:
eum ante filiam suam emancipare: et si quis velit nurum adoptare, eum ante filiam suam emancipare: et si quis velit nurum adoptare, debere eum ante filium emancipare. Fratris vel sororis filiam uxorem ducere non licet. sed nec neptem fratris vel sororis ducere quis potest, quamvis quarto gradu sint. cuius enim filiam uxorem ducere non licet, eius neque neptem permittitur. eius vero mulieris quam pater tuus adoptavit filiam non videris impediri uxorem ducere, quia neque naturali neque civili iure tibi coniungitur. Item amitam licet adoptivam uxorem ducere non licet, item materteram, quia parentum loco ha
Abbreviated transcription (Latin):
potꝑ ausq ad si nitũ. ⁊si tales ꝑsotie intͥ se cogerunt ne¬
farias uiq incestas nuptias c̃traxisse dicuntupd liec¬
tr adost in quãuis pad optionẽ parentũ liboꝵ ue
loco ua sibi ceperunt ñpos it̃ int̃ sẽ matri monid uing
intantũ ut eciã dissoluta ad optione. idẽ iuris manenat.
tq eã queꝑ ad optionẽ tibi filia aut neptis eẽ copert
In potoris uxorẽ ducere. quãuis eã emancipaueris
Int̃eas q q ꝑsonas quȩ ex trans uerso gradu cognationis
nnguntur. est quȩdã similis obseruatio. sed ñ tanta
patre eadẽq matre suerint nati: siue ex alterutro eoꝵ
Sessiqua pad optionẽ tͥ soror eẽ cȩperit. quandiu ꝗđẽ ẽstat
ad optio: sane int̾te ⁊ eã nuptio c̃sistere ñ poss. Cũ uõ
pemantipationẽ ad optio dissolutasit: poteris eã uxorẽ
ducere . Sed & situ emancipatꝰ sueris: nichil ẽ inpedim̃to
nuptiis: ⁊ idõ c̃stat. Diꝗs generũ ad optare uelit: debere

Expanded text:
t usque ad infinitum: et si tales personae inter se coierunt, nefarias atque incestas nuptias contraxisse dicuntur. enem parentum liberorumve loco sibi esse coeperunt, non possint inter se matrimonio jungi, in tantum ut etiam dissoluta adoptione idem juris maneat. Itaque eam quae per adoptionem filia aut neptis esse coeperit, non potero uxorem ducere, quamuis eam emancipauerim. Inter eas quoque personas, quae ex transuerso gradu cognatione iunguntur, est quaedam similis obseruatio, sed non tanta. patre eademque matre nati fuerint, sive ex alterutro eorum. sed si qua per adoptionem soror tibi esse coeperit, quamdiu quidem constat adoptio sane inter te et eam nuptiae consistere non possunt: cum vero per emancipationem adoptio dissoluta sit, poteris eam uxorom ducere: sed et si tu emancipatus fueris, nihil est impedimento nuptiis. et ideo constat, si quis generum adoptare velit, debere
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta legũ choeunt: Masculi ꝗdẽ pubes: feminȩ aut̃
uiripotentes. siue patres familias sint: siue filii familias.
dũ tam̃ filii familias sint: ⁊ c̃sensũ habeant parentũ:
quoꝵ in potestate st̃. Nã hoc sieri debere ⁊ ciuilis ⁊ natural
ratio suad& Sintantũ : ut iussũ parentis p̃cedere deb&

Expanded text:
cepta legum coeunt, masculi quidem puberes, feminae autem viripotentes, sive patresfamilias sint sive filiifamilias, dum tamen filiifamilias et consensum habeant parentum, quorum in potestate sunt. nam hoc fieri debere et civilis et naturalis ratio suadet in tantum ut ius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗdẽ int̾ẽ. ne auxiliũ c̾tͣ seuiciã. ł famẽ. ł iollerabilẽ
in iuriã deneget᷑ his: ꝗ iuste dep̃cantur. Idõq cognosce
dequerelis eoꝵ ꝗ exfamilia iulii sabini. ad statuã con¬
fugier̃. ⁊ si uł durius habitos quã ȩquũ ẽ ł in fãmi
in iuria affectos cognoueris: uenundari ita iube
ut inpotestatẽ dñi ñ reuertant᷑. sabinꝰ sime e c̃stitutione
fraudẽ fecer sci & me hoc ammissũ seuerius ex secu
rimꝰ :Nupti& aut̃. siue matrimoniũ ẽ: uiri ⁊ mulieris
c̃ iunctio indiuiduã c̃suetudinẽ uitȩ c̃tinens IIus
aut̃ potestatis ꝙ in lib̾os habemꝰ ꝓpͥũ ẽ ciuiũ romanoꝵ.¬

Expanded text:
uxilium contra saeuitiam uel famem uel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum, qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si uel durius habitos quam aequum est uel infami iniuria affectos cognoueris, ueniri iube ‹i›ta, ut in potestate domini non reuertantur. qui si meae constitutioni fraudem fecerit, sciet, me admissum severius exsecuturimus. Nuptiae autem sive matrimonium est viri et mulieris coniunctio, individuam consuetudinem vitae continens. Ius autem potestatis, quod in liberos habemus, proprium est civium Romano
Abbreviated transcription (Latin):
siꝗs ex matre liba nascit᷑ patre seruo: ingenuus nichil¬
hominus nascit᷑. quẽ ã modũ ꝗex matre lib̵a ⁊ incerto
patre natꝰ ẽ: qm̃ uulgo c̃ceptꝰ ẽ. Sussic̃ aut̃ libam fuisse
matrẽ. eotp̃re quo nascit᷑ lic& ancilla c̃ceperit. fie con¬
trario. siliba c̃ceperit. de inde ancilla facta pariat.
placuit eũ ꝗ nascit᷑ libũ nasci. ꝗa ñ dob& calamitas
matris ei nocert : ꝗ in utero ẽ. Ex his x illud quesitũ ẽ
si ancula p̃gnans manu missasit. deinde ancilla pꝰea
facta peperit. lib ũ anseruũ pariat: ⁊ marcellus ꝓbat liberũ
nasci. sufic̃ enĩ ei ꝗ inuentre ẽ. lib̾am matrẽ uł medio tp̃re
habuis se. ꝙ ⁊uerũ ẽ. Cũ aut̃ ingenuus aliꝗs nat᷑ sit ñ officit
illi inseruitute fuisse: ⁊ pꝰ ea manu missũ eẽ. sepis sime enĩ
ẽstitutũ ẽ. natalibꝰ ñ officere manumissionẽ.

Expanded text:
si quis ex matre libera nascatur, patre servo, ingenuus nihilsi quis ex matre libera nascatur, patre servo, ingenuus nihilo minus nascitur: quemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quoniam vulgo conceptus est. sufficit autem liberam fuisse matrem eo tempore quo nascitur, licet ancilla conceperit. et ex contrario si libera conceperit, deinde ancilla facta pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. ex his et illud quaesitum est, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla postea facta peperit, liberum an servum pariat? et Marcellus probat, liberum nasci: sufficit enim ei qui in ventre est liberam matrem vel medio tempore habuisse: quod et verum est. Cum autem ingenuus aliquis natus sit, non officit illi in servitute fuisse et postea manumissum esse: saepissime enim constitutum est, natalibus non officere manumissionem.
Abbreviated transcription (Latin):
aut libi s. aut serui. si lib̾tas ꝗdẽ ẽ ex qua etiã lib̾i uocant᷑.
Naturał facultas eiꝰ ꝙ cuiq facere lib&. nͥꝙ ui aut iure
ꝓ hibet᷑. Heruitꝰ aut̃ ẽ c̃stitucio uiris gentiũ. quaquis
dñio alieno c̃t᷑ naturã subicit᷑. Perui aut̃ ex eo appol¬
latis: ꝙ imperatores captiuos uendore iubent. ac ꝑ hoc
seruare net occidere solent. ꝗ etiã mancipia dictisunt
ꝙ ab hostib manu capiunt᷑. sSerui aut̃ aut nascunt᷑ aut
fiunt. Nascunt᷑ ex ancillis nr̃is fiunt : aut iure gentiũ ÷
excaptiuitate : aut iure ciuili: cũ hõ lib̵ maior .xxu. annis
ad p̃ciũ participandũ ⁊e se uenundari passũẽ. Inseruoꝵ
c̃dicione nulla differentia ẽ.¬
ngenuus is ẽ. ꝗstatĩ ut natꝰ ẽ
lib̵ ẽ. siue exduob in genus matrimo nio editꝰ : siue ex
lib̾tinis. ssiue ex altero lib̾tino. ⁊ altero ingenuo sed &

Expanded text:
aut liberi sunt aut servi. Et libertas quidem est, ex qua etiam liberi vocantur, aut liberi sunt aut servi. Et libertas quidem est, ex qua etiam liberi vocantur, naturalis facultas eius quod cuique facereprohibetur. Servitus autem est constitutio iuris gentium, qua quis dominio alieno contra naturam subicitur. Servi autem ex eo appellati sunt, quod imperatores captivos vendere iubent ac per hoc servare nec occidere solent: qui etiam mancipia dicti sunt, quod ab hostibus manu capiuntur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt. nascuntur eex captivitate, aut iure civili, cum homo liber maior XX annis, ad pretium participandum sese venundari passus est. In servorum conditione nulla differentia engenuus is est, qui statim ut natus est liber est, sive ex duobus ingenuis matrimonio editus, sive ex libertinis, sive ex altero libertino, altero ingenuo. sed et
Abbreviated transcription (Latin):
cõꝑbauit. Nã did̾turni mores. c̃sensu utentiũ c̃ꝓbati:
legẽ immitant᷑. ⁊ ñ inelegant̃ induas species. ius ciuile
listiabutũ: uidet᷑. Nã origo eiꝰ ab institutis duaꝵ ciui¬
tatũ. athenaꝵ scilic& ⁊lace demoniis: fluxisse uidet᷑.
In his enĩ ciuitatibꝰ ita agi solitũ erat. ut lace demonii
ꝗdc̃ magis ea quȩ ꝓlegibꝰ c̃seruarent: memorię man¬
darent sathenienses uõ ea quȩ in legibꝰ scripta cõp̃¬
om̃s g̃s ꝑ ęque seruant᷑: diuina quadã ꝓuidentia ẽstituta.
semꝑ firma atq in mutabilia ꝑmanent. Eauõ quȩ ipsa
sibi queq ciuitas ẽstituit: sepe mutari solent. ł tacito
c̃sensu ppłi. ł alia pꝰea lege lata. : Om̃e aut̃ ius quo utim̃.
ł ad ꝑ sonas ꝑtin&. ł ad res. ł ad acciones. ac pͥus deꝑsoni
uideamꝰ. Nã parũ ẽ. ius nosse siꝑsonȩ quaꝵ causa sta

Expanded text:
comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum civitatium, Athenarum scilicet et Lacedaemonis, fluxisse videtur: in his enim civitatibus ita agi solitLacedemonii ea, que pro legibus observabant, memorie mandabant. Athenienses ea, que in legibus scripta eque servantur, divina quadam providentia constituta, semper firma atque immutabilia permanent: ea vero quae ipsa sibi quaeque civitas constituit, saepe mutari solent vel tacito consensu populi vel alia postea lege lata. Omne autem ius, quo utimur, vel ad personas pertinet vel ad res vel ad actiones. ac prius de personis videamus. nam parum est ius nosse, si personae, quarum causa stat
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ĩthoc pͥnceps uult. Nãꝙ alicui ob meritũ indulsit. uł
sicui penã irrogauit. uł si cui sine exemplo subuenit : ꝑ sonã
ñ trans gredit᷑. Aliȩ aut̃ cũ gñrales s̃ om̃s ꝓcul dubio tenent.
Ptoꝵ quoq edicta: ñ modica iuris obtina auctoritatẽ. hec
etiã ius honorariũ. solemꝰ appellare. ꝙ ꝗ honores ger̃
idẽ magistratꝰ: auctoritatẽ huic iuri deder̃. Propone¬
iuris honorarii portio ẽ ¶Responsa prudentiũ s̃ sen¬
tentie ⁊ oppiniones eoꝵ ꝗbꝰ ꝑ missũ erat iura c̃cedere.
Nã antiꝗtꝰ institutũ erat. ut eẽnt ꝗ uira publice int̃p̃¬
tarent᷑. ꝗbꝰ acesare ius respondendi datũ ẽ. ꝗ iuris¬
c̃sulti appellabant᷑. quoꝵ om̃iũ sententię ⁊ oppiniones
eã auctoritatẽ tenebant: ut uidici recedere aresponso
eoꝵ ñlicor&. ut ẽ c̃stitutũ ¶ Ex ñ scripto: ius uenit. ꝙ usuꝰ

Expanded text:
quoniam non hoc princeps vult: nam quod alicui ob merita indulsit, vel quoniam non hoc princeps vult: nam quod alicui ob merita indulsit, vel si cui poenam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit, personam non egreditur. aliae autem, cum generales sunt, omnes procul dubio tenent. Praetorum quoque edicta non modicam iuris optinent auctoritatem. haec etiam ius honorarium solemus appellare, quod qui honorem gerunt, id est magistratus, auctoritatem huic iuri dederunt. proponedictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones eorum, quibus permissum erat iura condere. nam antiquitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus
Abbreviated transcription (Latin):
romanꝰ senatore magistratu int̾rogantt. uẽluti tonsule:
ẽstituebat ssleb̵ scitũ ẽ. ꝙ plebs plebeio magistratu int̃¬
rogante. ueluti tribuno constituebat. Ples aut̃ appło eo dif¬
fert: quo species agñre. Nã appellatione ppłi: uniuersi
ciucs significant᷑ connumeratis etiã patricus i senatoribꝰ.¬
Plebis aut̃ appellatione. sine patriciis ⁊ senatoribꝰ: ceti ciues
significant᷑. sed & plebis scita. lege ortensia lata: ñ minus
in unũ eũ c̃ uocare legis sanctiendę causa. ȩquũ uisum est
senatũ : uice ppłi c̃suli. Ned ⁊ꝙ pͥncipi placuit: Iegis habet
uigorẽ: cũ lege regia: quȩ de imperio eiꝰ lataẽ. ppłs ei &
in eũ. om̃e suũ imperiũ ⁊ potestatẽ: c̃cessit. Ecũq igͥ imp̃r
ꝑ epistolã c̃stituit. uł cognoscens detreuit. uł edicto p̃cepit:
legẽ eẽ c̃stat. hee s̃: quę c̃stitutiones appellant᷑. Ela ne
ex his quȩ dã s̃ ꝑsonales. quȩ nec ad exemplũ trahuntur.

Expanded text:
Romanus senatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constituebat. plebs autem a populo eo differt quo species a genere: nam appellatione populi universi cives significantur, connumeratis etiam patriciis et senatoribusplebis autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia lata, non minusin unum eum convocari legis sanciendae causa, aequum visum est senatum vice populi consuli. Sed et quod principi placuit, legis habet vigorem, cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus ei et in eum omne suum imperium et potestatem concessit. quodcumque igiturpistulam constituit vel cognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt personales, quae nec ad exemplum trahuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ serui. quae qͥdẽ potestas iuris gentiũ ẽ stqã apud om̃s
ad ꝗrit᷑. Ded hoc tp̃re nullis hominibꝰ ꝗ sub imperio
nr̃o s lic& sine causa legibꝰ cognita supͣ modũ inseruos
suos seuire. INã exc̃stitutione diui pii antonini. qui
sine causa seruũ suũ occiderit. ñ minꝰ puniri iubetur.
eiꝰ dẽ pͥncipis c̃stitutione: cohercet᷑. Nã õsultꝰ aꝗb dã
pͥncipũ c̃fugiunt p̃cepit. ut suntollerabilis uideatur
dñoꝵ seuitia : cogantisonuos bonis c̃ditionibꝰ uendere.
ut p̃ciũ dñis daretur. ⁊ recte expedit enĩ rei publice
neꝗs re sua male utat᷑. Cuiꝰ rescripti ad eliũ marcianũ
emissi: uerba st̃ hec Idñoꝵ ꝗdẽ potestatẽ inseruos suos illibatã¬

Expanded text:
dominorum quae quidem potestas iuris gentium est: nam apud omnesadquiritur. Sed hoc tempore nullis hominibus, qui sub imperio nostro sunt, licet sine causa legibus cognita et supra modum in servos suos saevire. nam ex constitutione divi Pii Antonini qui sine causa servum suum occiderit, non minus puniri iubetur qeiusdem principis constitutione coercetur. nam consultus a principum confugiunt, praecepit, ut si intolerabilis videatur dominorum saevitia, cogantur servos bonis condicionibus vendere, ut pretium dominis daretur: et recte; expedit enim rei publicae, ne quis re sua male utatur. cuius rescripti ad Aelium Marcianum emissi verba haec
Abbreviated transcription (Latin):
septinũ ⁊ decimũ annũ impleuerit ⁊ oc tauũ decimum
senger t annũ. Cũ enĩ antiꝗtas huiꝰ modi ȩtatis ⁊ palũ
posfulare c̃cessit: cur ñ etiã sui iuditii stabilitas ita eos
od iuuare credat᷑ ut ad lib̾tates dandas seruissuis pos
testam̃to manu mittendis. quã quasi lib̾tatibꝰ in pẽ¬
dientẽ ⁊ quodã m inuidã tollendã eẽ censuimus.
Cũ satis fuerat in humanũ uiuos ꝗdẽ licentiã habere
totã suã familiã lib̾tatẽ donare nisi alia causa inpę¬
ꝑdiat libtati. morientibꝰ aut̃ huiꝰ modi licentiã adimere.
suiuris s̃ iquȩdĩ alieno iri subiecte ẽ. Rursus earũ

Expanded text:
pleverit et octavum decimum tetigerit. cum enim antiquitas huiusmodi aetati et pro aliis postulare concessit, cur non etiam sui iudicii stabilitas ita eos adiuvare credatur, ut et ad libertates dandas servis suis postestamento manumittendis. quem quasi libertatibus impedientem et quodammodo invidam tollendam esse censuimus; cum satis fuerat inhumanum, vivos quidem licentiam habere totam suam familiam libertate donare, nisi alia causa impediat libertati, morientibus autem huiusmodi licentiam adimere. sui iuris sunt, quae alieno iuri subiectae sunt. Rursus earum
Abbreviated transcription (Latin):
sionis apꝓbata suerit manu missi. Iustȩ aut̃ manumissioni
cause: st hȩ. ueluti Siꝗs patrẽ. aut matrẽ. aut filiũ. filiam.
aut frẽm. sororẽ ue naturales. aut pedagogũ. aut nutricẽ.
educatorẽ ue. aut alũ nũ. alũ nãue. aut collac taneũ manu¬
mittat. aut scruũ ꝓcuratoris habendi gr̃a: aut anoillamꝰ
matrimonii causa. dũ tam̃ int sex m̃ ses uxor ducat᷑. niss
iusta causã inpediat. ⁊ ꝗ manu mittit᷑ ꝓcuratoris habendi

Expanded text:
sionis adprobata fuerit manumissi. Iustae autem manumissionis sionis adprobata fuerit manumissi. Iustae autem manumissionis causae sunt, veluti si quis patrem aut matrem aut filium filiamve aut fratrem sororemve naturales aut paedagogum, nutricem, educatorem aut alumnum alumnamve aut collactaneum manumittat, aut servum procuratoris habendi gratia, aut ancillam matrimonii causa, dum tamen intra sex menses uxor ductatur, nisi iusta causa impediat, et qui manumittitur procuratoris habend
Abbreviated transcription (Latin):
sine lib̾tate seruus ħres institutꝰ ẽ. ꝙ nr̃a c̃stitutio ñ solũ
in dño ꝗ soluendo nẽ. sed gñralit̾ constituit noua humani¬
tatis ratione. ut ex ipsa scriptura institutionis etiã lib̾tas
et õpetere uideat᷑. cũ ñ ẽ ueri similo eũ quẽ ħrđm sibi
elegit sip̃t̃ miserit lib̾tatus dationẽ seruũ remanere
uoluisse. ⁊ neminẽ sibi hrđm fore. In fraude aut̃ creditoꝵ
manirmit tere uidet᷑ ꝗuł iã eo tp̃re quo manumittit
missor habuit: ñ impediri libtates. quãuis bonacius
creditoribꝰ ñ suffitiant. Sepe enĩ facultatibꝰsuis amplius
quã in his eẽ sperant honunes. Itaq tt̃ intelligimꝰ inpediri
lb̵ tatẽ cũ utroq mͦ fraudant᷑ citditores ÷ et c̃silio manu mit¬
tentis. ⁊ ipsa re eo ꝙbona ñ suffectura s̃ creditoribꝰ Eadẽ
lege elia sentia. dño minori annisax. ñ alit̾ manu mittere
ꝑmittit᷑ quã si uindicta apud c̃ciliũ iusta causa manumis¬

Expanded text:
 nostra constitutio non solum in domino qui solvendo non est, sed generaliter constituit, nova humanitatis ratione, ut ex ipsa scriptura institutionis etiam libertas ei competere videatur, cum non est verisimile, eum quem heredem sibi elegit, si praetermiserit libertatis dationem, servum remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit missor habuit, non impediri libertatem, quamvis bona eius creditoribus non sufficiant: saepe enim de facultatibus suis amplius quam in his est sperant homines. itaque tunc intellegimus impediri libertatem, cum utroque modo fraudantur creditores, id est et consilio manumittentis et ipsa re, eo quod bona non suffectura sunt creditoribus. Eadem lege Aelia Sentia domino minori annis viginti non aliter manumittere permittitur, quam si vindicta apud consilium iusta causa manumis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcessit dicio qua pmissue ad exemplũ filiȩ furiosi
siliũ etiã posse ⁊ sine patisintuentu ma trimoniũ
sibi coppulare scđm ditũ ex c̃stitutione modum
Ergo ñ om̃s nob̵ uxores ducere lic&. Nã quaꝵ dam
mptus ab sti nendũ ẽ Int̾eas enĩ ꝑsonas. que parentũlibo¬
miues locũ int se obtinent ñuptio c̃t᷑ hi n possunt uelit¬

Expanded text:
cessit decisio, qua permissum est ad exemplum filiae furiosi filium quoque posse et sine patris interventu matrimonium sibi copulare secundum datum ex constitutione modum. Ergo non omnes nobis uxores ducere licet: nam quarundam nuptiis abstinendum est: inter eas enim personas quae parentum liberorumve locum inter se o
Abbreviated transcription (Latin):
ipse tutor inr̃e suã auctor eẽ ñ potest: ñ p̃torius tutor
ut olĩ c̃stituit᷑. s curator in locũ eiꝰ dat᷑. quo int̾̃ueniento
Iupilli pupilleq cũ puberes eõ ceporint. tutela libe¬
rant᷑. Pub tatt̃ aut̃ uetẽs ꝗ dẽ ñ solũ exannis. s etiam
ex habitu corporis. in masculis extimari uolebant.
Ir̃a aut̃ marestas dignũ eẽ castitate tẽpoꝵ nr̃oꝵ bene
putauit . ꝙ infeminis antiꝗs inpudicũ ẽẽ uisum ẽ.
iđ in spectionẽ habitudinis corporis. hoc etiã in mascłor
extende. ⁊ idõ sc̃a c̃stitutione ꝓmulgata. pubtatẽ in mas
ã ntiꝗtatis normã in fomininis ꝑsonis bone positã suo
ordine relinquentes ut pꝰ duo decimũ annũ cõpletum
uiri potentes eẽ credant᷑. Itẽ finit᷑ tutela si arrogatis
ad huc inpuberes ł de portati. Itẽ siinseruitute pupillus

Expanded text:
ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor, ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente Pupilli pupillaeque cum puberes esse coeperint, tutela liberantur. pubertatem autem veteres quidem non solum ex annis, sed etiam ex habitu corporis in masculis aestimari volebant. nostra autem maiestas dignum esse castitate temporum nostrorum bene putavit, quod in feminis et antiquis impudicum esse visum est, id est inspectionem habitudinis corporis, hoc etiam in masculos extendere: et ideo sancta constitutione promulgata pubertatem in mascs, antiquitatis normam in femininis personis bene positam suo ordine relinquentes, ut post duodecimum annum completum viripotentes esse credantur. Item finitur tutela, si adrogati sint adhuc i
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria tutoris auctoritas. Qđ si aliis pupilli ꝓmittunt.
necessaria ẽ. Nãq placuit meliorẽ suã c̃ditionẽ licere eis
facere : etiã sine tutore auctore. De teriorẽ uõ : ñ alit̃ quã
tutoris auctoritate. unđ in his causis ex ꝗbꝰ mutuę obliga¬
tiones nascunt᷑. in ẽptionibꝰ. uenditionibꝰ. locationibus.
c̃ductionib: mandatis. de positis. si tutoris auctoritas
ñ int̾ ueniat: ipsi ꝗdẽ ꝗcũ his c̃tͣhunt. obligant᷑. sat inuicẽ
pupilli ñ obligant᷑. sneq tam̃ ħditatẽ adire. neq bonoꝵ
possessionẽ petere. neq hđitatẽ ex fidi cõ misso scipere.
alit̃ posst̃: nisi tutoris auctoritate. quã uis lucrosa sit.
neq ullũ dannũ habeant. Tutor aut̃. statĩ in ipso negotio
p̃sens deb& auctor fieri. si hoc: pupillo ꝓdeẽ ex istimauert
agit . Sunt̃ tutorẽ pupillũ ue. iudiciũ agendũ sit: ꝗa

Expanded text:
necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupilli promittant, necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupilli promittant, necessaria est: namque placuit, meliorem quidem suam condicionem licere eis facere etiam sine tutoris auctoritate, deteriorem vero non aliter quam tutore auctore. unde in his causis ex quibus mutuae obligationes nascuntur, in emptionibus venditionibus, locationibus conductionibus, mandatis, depositis, si tutoris auctoritas non interveniat, ipsi quidem qui cum his contrahunt obligantur, at invicem pupilli non obligantur. Neque tamen hereditatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutoris auctoritate, quamvis lucrosa sit neque ullum damnum habeat. Tutor autem statim in ipso negotio praesens debet auctor fieri, si hoc pupillo prodesse existimaverit. agit. Si inter tutorem pupillumve iudicium agendum sit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uł magistratꝰ iussu p̃sidũ. siñ sint magn̾ȩ pupillis facultates.
Ios aut̃ ꝑ c̃stitutionẽ nr̃am ⁊ huiꝰ modi difficultates hominũ
resocantes nec expectata iussione p̃sidũ disposuimꝰ si facul¬
tas pupilli uł ad ulti usq ad ꝗngentos soł ualeat: de fensores
ciuitatũ una cũ eius dẽ ciuitatis religiosissimo antistite uł
alias publicas ꝑsonas .i. magistratꝰ. ł iuridicũ alexandrinę
ciuitatis tutores ł curatores creari. legitima cautela
scđm eiꝰ dẽ c̃stitutionis nor mã p̃standa uidelic& eoꝵ
periculo ꝗ eã accipiunt. Inpuberes aut̃ intutela eẽ naturali
iuri c̃ueniens ẽ. ut nisꝗ ꝑfectȩ.etatis ñ sit. alterius tute la
regat᷑. Cũ igͥ pupilloꝵ pupillaꝵq tutores negotia ger̃.
pꝰ pub̾tatẽ tute lȩ uditio rationis red deNł.
ue toritas. tutoris inꝗbꝰdã causis necessaria pupillis est.
in ꝗbꝰdã ñ ẽ neces saria ut ecce. siꝗd dari sibi stipulet᷑ ñc̃

Expanded text:
istratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Nos autem per constitutionem nostram et huiusmodi difficultates hominum resecantes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat, defensores civitatum una cum eiusdem civitatis religiosissimo antistite vel alias publicas personas vel magistratus, vel iuridicum Alexandrinae civitatis tutores vel curatores creare, legitima cautela secundum eiusdem constitutionis normam praestanda, videlicet eoram periiure conveniens est, ut is qui perfectae aetatis non sit alterius tutela regatur. Cum igitur pupillorum pupillarumque tutores negotia gerunt, post pubertatem tutelae iudicio rationem reddunt.utoris in quibusdam causis necessaria pupillis est, in quibusdam non est necessaria. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non est
Abbreviated transcription (Latin):
a tutoribꝰ exigenda rẽ saluã pupillis fore. neq de c̃pellen¬
dis tutoribꝰ a tutelȩ ã ministrationẽ ꝗc quã cauet᷑.Ded hoc
iure utim᷑ ut rome ꝗdẽ p̃fectꝰ urb uł p̃tor scđm suã iuris

Expanded text:
a tutoribus exigenda rem salvam pupillis fore, neque de compellena tutoribus exigenda rem salvam pupillis fore, neque de compellendis tutoribus ad tutelae administrationem quidquam cavetur. Sed hoc iure utimur, ut Romae quidem praefectus urbis vel praetor secundum s
Abbreviated transcription (Latin):
in urbe ꝗdẽ roma ap̃tore urbano. ⁊ maiore parte tribunoꝵ
pleb tutor ex lege atilia. In ꝓuinciis uõ: ap̃sidibꝰ ꝓuinciaꝵ
ex lege iulia ⁊ ticia. ed & si testam̃to tutor sub c̃dicione
aut die certo datꝰ suerat. quan diu c̃dicio aut dies pende¬
bat ex his legibꝰ tutor dari poterat. Itt̃ sipure datꝰ suerat.
quandiu nemo extestam̃to ħres existat. tandiu exhisdẽ
legibꝰ tutor petendus erat. ꝗ desinebat ẽẽ tutor si c̃ditio
csis ter& aut dies uenir&. aut hres extiter&. Ab hostibꝰ qͦq
tutore capto: ex his legibꝰ tutor petebat᷑. ꝗ desinebat eẽ
tutor sus ꝗ captꝰ erat in ciuitatẽ reuers fuerat. Nã reuersꝰ
recipiebat tutelã iure pꝰ liminii. S ex his legibꝰ pupillis
tutores desier̃ dari. Postea quã pͥmo c̃sules pupillis utri¬
usq sexꝰ tutores ex inꝗsicione dare ceper̃. de inde p̃tores
exc̃stitutionibꝰ. Nã supͣ scriptis legibꝰ neq de cautione

Expanded text:
in urbe quidem Roma a praetore urbano et maiore parte tribunorum plebis tutor ex lege Atilia, in provinciis vero a praesidibus provinciarum ex lege Iulia et Titia. Sed et si testamento tutor sub condicione aut die certo datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex testamento heres existebat, tamdiu ex iisdem legibus tutor petendus erat, qui desinebat tutor esse, si condicio existeret aut dies veniret aut heres existeret. Ab hostibus quoque tutore capto ex his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his legibus pupillis tutores desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, deinde praetores ex constitutionibus. nam supra scriptis legibus neque de cautione
Abbreviated transcription (Latin):
simplex lib̾tas c̃petebat .i. eadẽ quã habebat manu missor.
nͥꝙ scilic& libtinꝰsit: ꝗ manu mittit᷑. slic& manu missor in¬
genuus sit fidediticios ꝗ dẽ ꝑ c̃stitutionẽ expulimꝰ quã
ꝓmulgauimꝰ intͣ nr̃as dicisiones ꝑ quas suggerente nobis
tribuniano uiro excelso quęstore: antiꝗ iuris alt̾ car̃¬
tiones placauimꝰ. latinos aut̃ iunianos ⁊ om̃em que circa
cos fuerat obseruantiã. alia c̃stitutione ꝑ eiꝰdẽ quȩstoris
suggestionẽ : correximꝰ. que int̃ imperiales radiat
sanctiones : iom̃s lib̵tos. nullo nec ȩtatis manumissi.
nec dñi manu missoris. nec manu missionis mͦ discri¬
mine habito. sic̃ antea obseruabat᷑ ciuitate romana
donauimꝰ multis ad ditis modis ꝑquos pꝰsi litas seruiᷤ
cũ ciuitate romana quȩ sola in p̃senti ẽ. p̃stari.

Expanded text:
simplex libertas competebat, id est eadem quam habebat manumissor, nisi quod scilicet libertinus sit qui manumittitur, licet manumissor ingenuus sit. et dediticios quidem per constitutionem expulimus, quam promulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem quae circa eos fuerat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicuti antea observabatur, civitate Romana donavimus: multis additis modis, per quos possit libertas servis cum civitate Romana, quae sola in praesenti est, praestari.
Abbreviated transcription (Latin):
centꝰ modus manu mittendi minoribꝰ .xx. annis dñis
plegẽ eliaseritiã c̃stitutꝰ sit: eueniebat ut ꝗ quattuordecĩ
si id huc minor sit annis ax. lib̾tatẽ seruodare ñ poterat.¬
q ñ erat ferendũ si is cui tutoꝵ bonoꝵ intestam̃to dis¬
posicio data erat: unii seruo lib̾tatẽ dare ñꝑ mutebat᷑.
Quare ñ similit̃ ei quẽ ad modũ aliã res ita ueruossuos
inultima uoluntate disponere quẽ ad modũ uoluerit
ꝑmittimꝰ ut ⁊ lib̾tatẽ eis possit p̃stare.: sed cũ lib tas
inestimabilis ẽ. ⁊ppt̃ hoc ante uicesimũ etatis annũ
antiꝗtas lib tatẽ donare seruo ꝓhibebat. Idõ nos¬

Expanded text:
certus modus manumittendi minoribus XX annorum dominis per legem Aeliam Sentiam constitutus sit, euenit, ut qui XIIII si adhuc minor sit annorum XX, libertatem seruo dare non possit.quod non erat ferendum, si is, cui totorum bonorum in testamento dispositio data erat, uni servo libertatem dare non permittebatur. quare nos similiter ei quemadmodum alias res ita et servos suos in ultima voluntate disponere, quemadmodum voluerit, permittimus, ut et libertatem eis possit praestare. sed cum libertas inaestimabilis est et propter hoc ante vicesimum aetatis annum antiquitas libertatem ser
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i humanio gñricõmune ẽ. Nã usu exigente ⁊ humanis ne¬
cessita tibꝰ gs̃ humanȩquȩdã sibi c̃stituer. Bella & enĩ ortas.
⁊ captiuitates secutȩ. ⁊ seruitutes. quȩ s̃ uri naturali c̾t᷑rie.
Iure enĩ naturali. ab inicio om̃s homines libi nascebant᷑ ⁊ex
hoc iure gentiũ. om̃s penȩ c̃tractꝰ. intro ductis. Ut emptio.
uendicio locatio c̃ductio societas depositũ mutuũ. ⁊ alii
innumerabiles. Constat aut̃ ius nr̃m aut ex scripto: aut ex

Expanded text:
omni humano generi commune est. nam usu exigente et humanis neomni humano generi commune est. nam usu exigente et humanis necessitatibus gentes humanae quaedam sibi constituerunt: bella etenim orta sunt et captivitates secutae et servitutes, quae sunt iuri naturali contrariae iure enim naturali ab initio omnes homines liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut emptio venditio, locatio conductio, societas, depositum, mutuum, et alii innumerabiles. Constat autem ius nostrum aut ex scripto aut ex
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs ipse sibi iis c̃stituitid ipsiuꝰ ꝓpͥũ ẽ ciuitatis. Uocat᷑q ius
ciuile. quasiius ꝓpͥũ ipsiuꝰ ciuitatis sꝙ uõ naturalis ratio inter
om̃s homines c̃stituit. id apud om̃i ppłos: ꝓ ęq cꝰtodit᷑. Uocat᷑q
par tĩ suo ꝓpͥo.partĩ cõmuni om̃iũ hominũ iure : utit᷑. quȩ sin¬
gula qualia s̃: suis locis ꝓponemꝰ. Ned ius ꝗdẽ ciuile. ex una¬
quaq ciuitate appellat᷑. ueluti atheniensiũ. ¶lã si ꝗs uelit solonis
uł draconis leges appellare. ius ciuile atheniensiũ: ñ errauerit.
sic enĩ ⁊ius. quo ppłs romanꝰ utit᷑ : ius ciuile romanoꝵ appellamꝰ.
uł ius ꝗritũ : quo ꝗrites utunt᷑. Romanienĩ: aꝗrino ꝗ rites
appellabant᷑ seo quociens ñ ad dimꝰ nom̃ cuiꝰ sit ciuitatis. nr̃mius
significamꝰ ssicuti cũ poctã dicimꝰ. nec ad dimꝰ nom̃. sub auditͥ
apud gc̃os egregius homerꝰ apud nos. uirgilius. sus aut̃ gentiũ.

Expanded text:
s ipse sibi ius constituit, id ipsius proprium civitatis est vocaturque ius civile, quasi ius proprium ipsius civitatis: quod vero naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud omnes populos peraeque custoditur vocaturque partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utitur. quae singula qualia sunt, suis locis proponemus. Sed ius quidem civile ex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quirites appellantur. sed quotiens non addimus, cuius sit civitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius Homerus, apud nos Vergilius. Ius autem gentium
Abbreviated transcription (Latin):
sepe manu mitti solent. ad eo : ut uł intransitu manu¬
mittantt᷑ ueluti cũ pͥtor. aut ꝓ c̃ suł aut p̃sẽs in balneũ
Hinthea trũ eantꝰ. Libtinoꝵ aut̃ statꝰ triꝑtitꝰ antea
suerat Nlã ꝗ manu mittebant᷑ mͦ maiorẽ ⁊iustã libtatẽ
õsequebant᷑ ⁊ fiebant ciues romani Modo minotru:
ilatini en lege iunia nerbana fiebant : eodo inferiorẽ.
⁊ fiebant ere lego eliasentia deditioꝵ nũo sdediedie¬
ticioru ꝗ dẽ pessima c̃ditio iã ex multis tẽ poribꝰ inde

Expanded text:
anumitti solent, adeo ut vel in transitu manumittantur, veluti cum praetor aut proconsul aut praeses in balneum vel in theatrum eat. Libertinorum autem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo minorem et Latini ex lege Iunia Norbana fiebant, modo inferiorem et fiebant ex lege Aelia Sentia dediticiorum numero. sed dediticiorum quidem pessima condicio iam ex mul
Abbreviated transcription (Latin):
lib ħresq ei solus necessarius. simͦ nemo alius ex testam̃to
ħres estiterit. aut ꝗa nemo hres scriptꝰ sit. aut ꝗa is ꝗ scrip¬
tꝰẽ: qualib& ei excausaħres: ñ extiterit. Idq eadẽ lege
eliasentia ꝓuisũ ẽ. ⁊ recte. ualde enĩ ꝓspiciendũ erat
ut egentes homines ꝗbꝰ alius ħros extiturꝰ ñ ex̃. ł seruũ
suũ necessariũ hrđem habeant. ꝗ satis facturꝰ ex̃ creditoribꝰ.¬

Expanded text:
o heres extiterit, aut quia nemo heres scriptus sit, aut quia is qui scriptus est qualibet ex causa heres non extiterit. idque eadem lege Aelia Sentia provisum est, et recte: valde enim prospiciendum erat, ut egentes homines, quibus alius heres extaturus non esset, vel servum suum necessarium heredem habeant, qui satisfacturus
Abbreviated transcription (Latin):
datio libtatis. Nã quã diu ꝗs inseruitute ẽ. manui ⁊ potes¬
tati supposit̾ẽ. ⁊ manu mis suꝰ libat᷑ apotestate . quȩ res
eñ in cognita  Sed pꝰ quã iure gentiũ seruitꝰ in uasit.
sequutũ c̃ beneficiũ manumissionis i cũ uno cõmuni
cedit aut enĩ ex sacris c̃stitutionibꝰ insacro scĩs ecclius
aut uindicta saut int̾ amicos autꝑ epłam santꝑ testam̃tũ

Expanded text:
am quamdiu quis in seruitute est, manui et potestati suppositus est, manumissus liberatur potestate. quae res esset incognita: sed posteaquam iure gentium seruitus inuasit, secutum est beneficium manumissionis. et cum uno naturali cedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanctis ecclesiis aut vindicta aut inter amicos aut per e
Abbreviated transcription (Latin):
suris prudentia ẽ. diuinaꝵ atq humanaꝵ reꝵ noticia ĩti
atq in in. scientia sħis generalit cognitis. ⁊ incipientibꝰ nob
ex ponere iura ppłi romani. ita. maxime uidentͥ posse tradi
cõmodissime. sipͥmo leui ac simplici. pꝰdeinde diligentissima
atq ex actissima int̃ p̃tatione: singula tradant᷑ sAlioꝗn si
statĩ ab initio rudẽ adhuc ꝑgirmũ animũ studiosi multitudine
ac uarietate reꝵ honerauerimꝰ: duoꝵ alt̾um aut desertorẽ
studioꝵ efficiemꝰ. aut cũ magno labore eiꝰ sepe etiã cũ diffiden¬
tia. quȩ plerũq iuuenes auertit: serius ad id ꝑlucamꝰ adꝙ
leniori uia deductꝰ si ne magno labore ⁊ sine ulla diffidentia
maturius ꝑduci potuiss&. Iuris p̃ceptas hec. honeste uiuere.
alt̾um ñ ledere. Suũ cuiq tribueres huꝰ studii duȩs positiones.

Expanded text:
 atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia. His generaliter cognitis et incipientibus nobis exponere iura populi Romani ita maxime videntur posse tradi commodissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum animum studiosi multitudine ac varietate rerum oneraverimus, duorum alterum aut desertorem studiorum efficiemus aut cum magno labore eius, saepe etiam cum diffidentia, quae plerumque iuvenes avertit, serius ad id perducemus ad quod leniore via ductus sine magno labore et sine ulla diffidentia maturius perduci potuisset. Iuris praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere. Huius stu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ utrubii. Idõ aut̃ duplicia
p̃cipue reus uł actor intellegit᷑: sed unꝰ ꝗsq tã reiquã actoris
partẽ sustin& sdeordine ⁊ uet̃i exiti int̾dictoꝵ suꝑuacuũ
÷ hodie dicere. nã quotiens eextͣ ordinẽ ius dicit᷑. qualia s̃
hodie om̃ia uditia : ñ ẽ necesse reddi int̾̃ dictũ sed ꝑ inde
iudicat᷑ sine int̾ dictis. atq si utilis actio exxcausa int̾dicti
reddita suiss&.¬
unc admonendi sumꝰ. magnã curã egisse eoꝰ ꝗuira sustinebant.
mͦ nietu infamiae. cohercet᷑. Ecce enuĩ iusiurandũ om̃ibꝰ ꝗ con¬
ueniunt᷑: ex nrã c̃stitutione defert᷑. nã reuꝰ ñ alit̾ suis allega¬
tionibꝰ utit᷑. nͥ pͥuꝰ iurauerit.ꝙ putans se se bona instantia iti:
ad c̃tͣdicendũ ꝑuenit t adilsũ inficiantes. ex ꝗbꝰdã causis dupli¬
ułtripli. actio c̃stituit᷑ ueluti sidãpni in uiri&e. aut legatoꝵ
locis uenerabilib relictoꝵ nõe agat᷑: statĩ aut̃ abinitio pluris

Expanded text:
 VTRVBI. ideo autem duplicia squam praecipue reus uel actor intellegitur, sed unusquisque tam rei quam actoris partem sustinet. De ordine et veteri exitu interdictorum supervacuum est hodie dicere: nam quotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt hodie omnia iudicia, non est necesse reddi interdictum, sed perinde iudicatur sine interdictis atque si utilis actio ex causa interdicti reddita fuissunc admonendi sumus, magnam curam egisse eos qui iura sustinebant, modo metu infamiae coercetur. Ecce enim iusiurandum omnibus qui conveniuntur ex nostra constitutione defertur: nam reus non aliter suis allegationibus utitur, nisi prius iuraverit, quod putans se bona instantia uti ad contradicendum pervenit. at adversus infitiantes ex quibusdam causis dupli actio constituitur, veluti si damni iniuriae aut legatorum locis venerabilibus relictorum nomine agitur. statim autem ab initio pluris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuintiaꝵ nec ĩtabi cuiꝰ lib& ordinis iudices ꝗ in locis inuenti
fuerĩt si milit̃ studiũ cũ magna sollicitudine ad hibeant. ut
eos p̾sit cõp̃benłe.  eonp̾hensõs intali crimine post legi¬
timas & iuti cognaitas ꝓ batio nes sine fori ꝑseriptione
duris simis penis ad ficiat᷑. & mortis c̃dẽ pnet᷑ supplicio. Quib¬

Expanded text:
ii cujuslibet ordinis judices, qui in locis illis inventi fuerint, simile studium cum magna sollicitudine adhibeant, ut eos possint comprehendere; et comprehensos in tali crimine, post legitimas, et juri cognitas probationes, sine forti praescriptione, durissimis poenis afficiant, et mortis condemnent supplicio. B
Abbreviated transcription (Latin):
ritoꝵ uł tutoꝵ uł curatoꝵ ⁊ siñ nupte mulieres fuerint
qb lib& p̃t̃ raptores legitime c̃iungent᷑ indote liberaꝵ mu¬
lieꝵ easdẽ res ulquantas ex his uoluerit ꝓceđe siue maritũ
nolentes accipere in sua pudicitia remanere uoluerĩt. pleno
dominio eis sanccimꝰ applicari. nemine iudice uł alia quacũq
ꝑsõna hec audente c̃tẽpnere nec sit facultas rapte uirgini uł
uidue uł cui lib& mulieri raptorẽ suũ sibi maritũ exposcere
s cui parentes uoluerĩt ex ẽpto raptore. eã legitimo copulent
matrimonio qm̃ nullo mͦ nullo tp̃re dat᷑ anr̃a serenitate li¬
centia eis c̃sentire: ꝗ dͥstili more in nt̃a re publica matrimoniũ
student sibi c̃iungert. oporta& enĩ ut ꝗcũq uore ducere uo¬
luerit. siue ingenuã siue lib̵tinã: scđ̾m nr̃as leges & antiquã

Expanded text:
uptae mulieres alii cuilibet praeter raptorem legitime coniungentur, in dotem liberarum mulierum easdem res vel quantas ex his voluerint procedere, sive maritum nolentes accipere in sua pudicitia remanere voluerint, pleno dominio eis sancimus applicari, nemine iudice vel alia quacumque persona haec audente contemnere. Nec sit facultas raptae virgini vel viduae vel cuilibet mulieri raptorem suum sibi maritum sed cui parentes voluerint excepto raptore, eam legitimo copulent matrimonio, quoniam nullo modo nullo tempore datur a nostra serenitate licentia eis consentire, qui hostili more in nostra re publica matrimonium student sibi coniungere. Oportet etenim, ut, quicumque uxorem ducere voluerit sive ingenuam sive libertinam, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
puniunt᷑ scđm nr̃e õstitutionis definitionẽ. ex qua hȩc
aꝑtiuꝰ po̾sibile ẽ scire slex iulia peculatus eoꝰ punit ꝗ pecuniã.
uł rẽ publicã uł sacrã uł religiosã furati fuerint: s siꝗdẽ
ipsi iudices tp̃r ad ministrationis: publicã pecuniã subtra¬
xer̃ capitali anĩ ad u̾sione puniunt᷑. ⁊ ñ solũ hi s etiã ꝗministe¬
saliiuꝰ ꝗ in hanc legẽ incider: poene de portationis sub iungent᷑ s
ẽ int̃ publica iu dicia lex fauia deplagiarii quȩ inidũ capitis
poena ex sacris c̃stirutionibꝰ irrogatꝰ. int̃ dũ leuiorẽ  dt̃ p̃terea
publica iuditia lex iulia abit. fẽlex iulia repetundaꝵ soxlex
uilia de annona ⁊ lexiulia derosidius quadeteti capitulis locunt᷑.
unime ꝗdẽ ad missi onẽ ñ inrogant aliis aut̃ ipaiis cossubicuĩt.
ꝗp̾cepta eaꝵ negledcerinti sȩ depublicis indicus haec exposuimꝰ
ut uob̵ põsibile sit sũ modigito uea si ꝑ iudicẽ eatetigisse. alio qu¬

Expanded text:
undam nostrae constitutionis definitionem, ex qua haec apertius possibile est scire. Lex Iulia peculatus eos punit, qui pecuniam vel rem publicam vel sacram vel religiosam furati fuerint. sed si quidem ipsi iudices tempore administrationis publicas pecunias subtraxerunt, capitali animadversione puniuntur, et non solum hi, sed etiam qui ministent: alii vero qui in hanc legem inciderint poenae deportationis subiugantur. Est et inter publica iudicia lex Fabia de plagiariis, quae interdum capitis poenam ex sacris constitutionibus irrogat interdum leviorem. Sunt praeterea publica iudicia lex Iulia ambitus et lex Iulia repetundarum et lex Iulia de annona et lex Iulia de residuis, quae de certis capitulis loquuntur et animae quidem amissionem non irrogant, aliis autem poenis eos subiciunt qui praecepta earum neglexerint. Sed de publicis iudiciis haec exposuimus, ut vobis possibile sit summo digito et quasi per indicem ea tetigisse. alioqu
Abbreviated transcription (Latin):
plicio afficiunt. uł aquȩ ⁊ ignis int̾dictione. uł deportatione.
uł me tallo ceta si qua infamiã irrogant cũ dãpnopecunuario:
h et publica qdẽ st̃. ñ tam̃ capitalia spublica aut̃ iudiciast̃ haec.
ex ula maiestatis quȩ in eos ꝗ c̃ t̃ imperatores uł rẽpublicã
sionẽ sustina ⁊ memoria rei post mortẽ dãpnat᷑. Ntẽ lex
ulia dead ulteriis cohercendis que ñ solũ temeratores alie¬
niꝵ nuptiaꝵ gladio punit. ses etiã eos ꝗcũ masculis ne fandã
libidinẽ exercere audent Sed eadẽ lex iulia etiã strupi fla¬
giciũ punit᷑. cũꝗs sine ui uł uirginẽ. uł uiduã honeste uiuentẽ.
stru pauerit: poenã aut̃ eadẽ lex in rogat peccatoribꝰ si honesti s̃.
publicationẽ partis dimidic eoꝵ bonoꝵ. ssi humiles c̃orporis
cohertionẽ cũ relegatione. Itẽ lex cornelia de siccarus que

Expanded text:
plicio adficiunt vel aquae et ignis interdictione vel deportatione plicio adficiunt vel aquae et ignis interdictione vel deportatione vel metallo: cetera si qua infamiam irrogant cum damno pecuniario, haec publica quidem sunt, non tamen capitalia. Publica autem iudicia sunt haec. lex Iulia sionem sustinet et memoria rei etiam post mortem damnatur. Item lex Iulia de adulteriis coercendis, que non solum temeratores alienarum nuptiarum gladio punit, sed etiam eos qui cum masculis nefandam libidinem exercere audent. Que lex etiam stupri flagitium punit, cum quis sine vi, vel virginem vel viduam, honestestupraverit. poenam autem eadem lex irrogat peccatoribus, si honesti sunt, publicationem partis dimidiae, bonorum, si humiles, corporis coercitionem cum relegatione. Item lex Cornelia de sicariis, quae