comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nam dure in personã uelut si id quod ex emptione
uut conductione aut soci& ate debesadii reddas:
a persona in persona uelud sud quod mihi al ter
deb& alteripersone delegem ut reddere de beut
onsensu fiuntobligationes exemptionib & uen¬
ditionib locationibꝰ conductionib soci&itib &
mandictis. quia inhuius modi rebus consensus mu¬
gis quĩc scriptura aliquũ uut sollempnitas que¬
ritur in quib rebus &ium inter absentes oblegatio
contrahipotest. quod inalus reb: fieri non potest
mptio igitur & uenditio contrahitur cum dẽp̃tio
interemptorẽ & uenditorem fuerit definitum.
&ium si p̃tium non fuerit nominatum. aut nec pars
pr&ii uut urra dita fuerit: Io catio & conductio
similiratione consistunt. ut consensu&ium uer¬
bode finitio &iũ interconsentientes firmi perma¬
neat . Soci&atẽ in ire possumus aomnium bonorũ.
cut unius alicuius ne gociationes & potest ut uniri

Expanded text:
nam. A re in personam, uelut si id, quod ex emptione nam. A re in personam, uelut si id, quod ex emptione aut ex conductione, aut societate debes, alii reddas. A persona in personam, uelut si id, quod mihi alter debet, alteri personae delegem, ut reddere debeat. Consensu fiunt obligationes ex emptionibus et uenditionibus, locationibus conductionibus, societatibus et mandatis; quia in huiusmodi rebus consensus magis quam scriptura aliqua aut solemnitas quaeritur. In quibus rebus etiam inter absentes obligatio contrahi potest, quod in aliis rebus fieri non potest. Emptio igitur et uenditio contrahitur, cum de pretio inter emptorem et uenditorem fuerit definitum, etiamsi pretium non fuerit numeratum, nec pars pretii aut arra data fuerit. Locatio et conductio simili ratione consistunt, ut consensu, etiam uerbo, definitio inter consentientes firma permaneat. Societatem inire possumus aut omnium bonorum aut unius alicuius negotiationis. Et potest ita iniri
Abbreviated transcription (Latin):
gator debitore nec debitoris heres creditoris ten& ur
obnoxius: Item inutilis ẽ oblegatio sidicat cre¬
ditor pridie quam moriardo espondens inter¬
rog& debitorem pridie quã moriuris similiter
& hicco stipulatio nnutilis iudicatur qui a non
potest scire quando sit pridie quã aliquis moria¬
tur nis post quam mortuus  fuerit: Item si
pure in terrog& creditor & debitor sub conditio¬
ne promittut uelsi creditor x soł debitorem
Intorrog& & debitor .u. promittat. hoc ordie integrũ
debitum uacellure cognoscitur : Quliquis nobir
pecuniam debeant possums debitorẽ nr̃m conpolle¬
re ut pecuniam quũ nobis rediturus erat alteri se
caueia red diturum nec potestei cui pronrõ debito
caudur decaute & non numerato si cut fierisol&
aliquid disputationis afferre cum id quod a nobis
accepit ulteri cauere redditurum. Litteris. oblegatio
fit uutdure inpersonam aut apersona inper so¬

Expanded text:
gatur debitor, nec debitoris heres creditori tenetur gatur debitor, nec debitoris heres creditori tenetur obnoxius. Item inutilis est obligatio, si dicat creditor: pridie qvam moriar dare spondes? uel interroget debitorem: pridie qvam moriaris? similiter et haec stipulatio inutilis iudicatur, quia non potest sciri, quando sit pridie, quam aliquis moriatur, nisi post quam mortuus fuerit. Item si pure interroget creditor, et debitor sub conditione promittat. Vel si creditor decem solidos debitorem interroget, et debitor quinque promittat, hoc ordine integrum debitum uacillare cognoscitur. Si aliquis nobis pecuniam debeat, possumus debitorem nostrum compellere, ut pecuniam, quam nobis redditurus erat, alteri se caueat reddituram; neque potest ei, cui pro nostro debito cauit, de cauto et non numerato, sicut fieri solet, aliquid disputationis adferre, cum id, quod a nobis accepit, alteri cauerit redditurum. Litteris obligatio sit, aut a re in personam, aut a persona in perso
Abbreviated transcription (Latin):
patronum aut dominum aut munus aut operasse datu¬
minus uelopere in quare su pradicti libesti nõtum̃
uerborũ sollempnitatem quã iuris iurandi relegione
r&inentur. sod nulla ultera persona hocordine oble¬
gari potest  Pterea inutiles promissio &ium sti pu¬
latione interueni ente fuctasit. sialiquid sedaturũ
promiserit quod usiiuris non ẽ hocẽ si aut ingenuũ
hominem quasi seruum sea turum promittat cutsimor¬
tuũ aliquis quemuiuum credebat promiserit aut loc ũ
sacrum aut scm̃ autre legiosum daturum se qui cum¬
q: promiserit. Pr& erea inutilis ẽ promissiosiadi quis
rem subtidialiquid conditiore
promittat
que conditione implere ꝓrei diffi cultute non posnit :¬
Iterea inutilis ẽ & interrogatio. & promissio si it ali¬
quis interroga debitorem p.morton mẽa ueltuam il¬
lud durispondens quod propt̃ ea in utilemuisum ẽ
qui a persona heredes oblegatio in cipere nun potest
&ideo necheredicreditorer sub hancsponsione oble¬

Expanded text:
patrono aut donum aut munus aut operas se datu. In qua re supradicti liberti non tam uerborum solemnitate, quam iniurandi religione tenentur. Sed nulla altera persona hoc ordine obligari potest. Praeterea inutilis est promissio, etiamsi stipulatione interueniente facta sit, si aliquis id se daturum promiserit, quod sui iuris non est; hoc est, si aut ingenuum hominem quasi seruum se daturum promittat: aut si mortuum aliquis, quem uiuum credebat, promiserit; aut locum sacrum aut sanctum aut religiosum daturum se cuicunque promiserit. Praeterea inutilis est promissio, si aliquis rem sub tali condicione promittat, quae impleri pro rei difficultate non possit. Praeterea inutilis est interrogatio et promissio, si ita aliquis interroget debitorem: post mortem meam uel tuam illud dari spondes? Quod propterea inutile uisum est, quia a persona heredis obligatio incipere non potest. Et ideo nec heredi creditoris sub hac sponsione obli
Abbreviated transcription (Latin):
implere ÷ aduene in genui qui secolo ciungiuoluenit alu¬
ene quia sepefit ut contubernia electa conumpnant ges

Expanded text:
inplere. Advenae ingenui, qui se colonae iungi voluerint alienae, quia saepe fit, ut contubernia electa contemnant, ges
Abbreviated transcription (Latin):
tesunt constituti tempore quo cause aliorum cuuditi¬
bus nentilantur cum iudi cue non resedeantulitigato

Expanded text:
te sunt constituti, tempore, quo causae a iudicibus ventilantur, cum iudice non resideant, et litigato
Abbreviated transcription (Latin):
Euotiens hereditas pcũtorsccos donatio iure
denderatur. & sisatis datio non d&ur in p&itorem
hereditas trans feritur.¬
Si pitor satis durinoluerit poenis porsersorẽ
posses siore manebit. intali enim causa poti orẽ possessor

Expanded text:
uotiens hereditas petitur, satisdatio iure desideratur et, si satis non detur, in petitorem hereditas transferturitor satisdare noluerit, penes possessorem possessio remanebit: in pari enim causa potior est possessor
Abbreviated transcription (Latin):
male fidei possessorduplos fructus. Itc & quipi iudiciũ
tardior adreddendum fuerit duplam̃ centesimã redd& sed
tamen hos contra creditorem malitiã quib: debitorer ad dicti

Expanded text:
malae fidei possessor duplos fructus, ita et qui post iudicium tardior ad reddendum fuerit, duplam centesimam reddat. Sed tamen et hoc contra creditorum malitiam, quibus debitores addicti
Abbreviated transcription (Latin):
sione uocauit qui &iam si non testatus fuiss& poterant
inhereditatede funeti ab intestato succedere qu& am̃
posterior uoluntas de functi lic& non siperfecti sic

Expanded text:
sionem vocavit, qui, etiamsi non testatus fuisset, poterant in hereditate defuncti ab intestato succedere: quae tamen posterior voluntas defuncti, licet non sit perfecta, sic
Abbreviated transcription (Latin):
& fructur debentur. legatorum uero usurae nondebentur
sed ex mora solutionis si perdã ꝓnationem relicta fuerint.
duplicantur:¬
De intes ta toruo
benedi tatibus.
estatorum hereditates primum ad suos heredes
pertinent suiaut̃ heredes appellantur filius. filia nepus
neptes pronepos proneptes. exnepote. quia omner ꝑ
uirilem sexu dercendentes suiuocantur naturaler sunt

Expanded text:
et fructus debentur: legatorum uero usurae non debentur, et fructus debentur: legatorum uero usurae non debentur, sed ex mora solutionis, si per damnationem relicta fuerint, duplicanturDe intestatorum hereditatibus Intestatorum hereditates primum ad suos heredes pertinent. Sui autem heredes appellantur filius filia, nepos uel neptis, pronepos proneptis ex nepote, quia omnes per uirilem sexum descendentes sui uocantur. Nec int
Abbreviated transcription (Latin):
cominis sumuero &iumsi codicelli testamento non fue¬
rint confirmatinibil hominus hab&ur: Item perle¬
gaturio legatũ alteri relinqui non potest sed sidei
commissum potest. Item seruo adieno directa liber¬
tus duri non potest perfidiei cominissum potest.
Item percodi cello nemoheres institui potest quã¬
uis testamentum confirmati st sed his qui testamen¬
tum heres fuerit institutus. potest percodi cellum ro¬
gari ut hereditatem quae cidatuẽ aliam totã uel pro
puste restituat quod ualidum ẽ. &iam sico dicellites¬
tumenti non fuerint confirmati. Item quam uis non
possumus post mortem cius quem heredem instituimus
alium eius ostituere tam ꝑ fidei cominissum & curiue
scribat illum heredem instituo & uolo ut cũ mortuus.
fuero ad illum hereditas mec pestineat. p̃terea & in hoc
alia fidei commissorum & legatorum conditioẽ. quia
fidei commissa sitardius quã scriptũ ẽ soluta fuerit. usurx

Expanded text:
commissum uero, etiamsi codicilli testamento non fuecommissum uero, etiamsi codicilli testamento non fuerint confirmati, nihilominus debetur. Item per legatarium legatum alteri relinqui non potest, sed fideicommissum potest. Item per legatum seruo alieno directa libertas dari non potest, per fideicommissum dari potest. Item per codicillum nemo heres institui potest, quamuis testamento confirmati sint: sed is, qui testamento heres fuerit institutus, potest per codicillum rogari, ut hereditatem, quae ei data est, alii eam totam uel pro parte restituat; quod ualidum est, etiamsi codicilli testamento non fuerint confirmati. Item, quamuis non possimus post mortem eius, quem heredem instituimus, alium ei substituere, tamen per fideicommissum rogare scribat: illum heredem instituo et volo, ut quum mortuus fuerit, ad illum hereditas mea pertineat. Praeterea et in hoc alia fideicommissorum et legatorum condicio est, quia fideicommissa, si tardius, quam scriptum sit, soluta fuerint, usurae
Abbreviated transcription (Latin):
bationis legatum fier diximus libestates &ium seruis
per fidei commis sumduri possunt ut heres uellegatanus
tamancipia manumittant. quu& estator ab eis ut manumit¬
terent
speruit nec
inter ẽ utrum hoc testator deruis seruis ande ipsius here dis ue
delegatario aut de dnis fieri iubebat. quod si dealionis fe¬
cerit similiter cog&urheres emere ipsum seruum & manus¬
mittere: sed si illum dominus suus nol& uendere perit:
perfidei commis sum dacta libestas. quia in hacre heres
uestimatione in p̃tiodare non cog&ur: sed cum persi¬
dei commissum libestas dar&ur. is qui manumissur
fuerit non testatorer sed heredes libertus ẽ. pr&erea in¬
ter fidei commissa & legata sunt quuedum distantiȩ
fidei cominis sum adeum cuialiquid dimis sumẽ bere¬
dem mortuum peruenire sitalis fuerit. conditio testa¬
menti. nam legato Itaro linqui non potest: Item
legatum percodi cellum relictum non ual&. nisi co¬
dicello testamento fuerint confirmati. perfidei¬

Expanded text:
ationis legato fieri diximus. Libertates etiam seruis per fideicommissum dari possunt, ut heres uel legatarius ea mancipia manumittant, quae testator ab iis ut manumterent sperauit. Nec interest, utrum hoc testator de suis seruis an de ipsius heredis uel de legatarii aut de alienis fieri iubeat. Quod si de alienis fecerit similiter cogitur heres emere ipsum seruum et manumittere. Quod si illum dominus suus nolit uendere, perit per fideicommissum data libertas, quia in hac re heres aestimationem in pretio dare non cogitur. Sed quum per fideicommissum libertas datur, is, qui manumissus fuerit, non testatoris, sed heredis libertus est. Praeterea inter fideicommissa et legata sunt quaedam distantiae. Fideicommissum ad eum, cui aliquid dimissum est, herede mortuo poterit peruenire, si talis fuerit condicio testamenti: nam legatum ita relinqui non potest. Item legatum per codicillum relictum non ualet, nisi codicilli testamento fuerint confirmati: fidei
Abbreviated transcription (Latin):
tionis definitionem sin ealiqua contran&ate seruauerint
ilos quoq: praecipimus similis poenae. conditione coni

Expanded text:
tionis definitionem sine aliqua contrarietate servaverint. Illos quoque praecipimus similis poenae condicione con
Abbreviated transcription (Latin):
THueclex ad eo integrum scriptu non est
quia itaq dediuersis negotus loquitur: in re¬
liq̃ lege bus euidenti interp̃tationem haben¬
tur ex precra sed amplius hab& quod udlo cũ.
scribi fecimũs de hir qui inuiti clerici ordinantur
quod ꝑ se sine interpellatione intelligi potest

Expanded text:
Haec lex ideo ad integrum scripta non est, quia iam quae 'de diversis negotiis' loquitur in reliquis legibus evidenti interpretatione habentur expressa. Sed hoc amplius habet quod ad locum scribi fecimus 'de his qui inviti clerici ordinantur', quod per se sine interpretatione intellegi potest
Abbreviated transcription (Latin):
liberm potestatem dum modo quinq priores curiȩ
teste in eauenditione subs cribant nam & hoc cuꝰ¬
rialebus uoluit eẽ consultum neauthi quiro uo¬
cantur ad curiam aut illi qui in grauiculpa tenen¬
tur ob noxii nontam facile tormenta surtineant:
nisi ad potestatem dignissimam subfidem ius¬
mi qul sionis uinculo dirigantur ut ipse decorum fac¬
ueni quitis possitreferre sententiã nec ut ordo curiue
bseru up unius culpam multũ excipiat nisi tantum is
qui ꝓbatur obnoxius nam noc inis rebus undeo
iudicia aliqua ꝑ sportulum confcruntur curiã¬
s uindunup̃ cipit sentiri dispendia reliqua uero pars
legis interp̃ticta nonẽ quia huec que con r¬
tinent usucaret & ceste ad intellegen dum
non babentur: obscura.

Expanded text:
liberam potestatem, dummodo quinque priores curiae testes in ea venditione subscribant. Nam et hoc curialibus voluit esse consultum, ne aut hi, qui revocantur ad curiam, aut illi, qui in gravi culpa tenentur obnoxii, tam facile tormenta sustineant, nisi ad potestatem dignissimam sub fideiussionis vinculo dirigantur, ut ipse de eorum factis possit ferre sententiam nec ut ordo curiae pro unius culpa multam excipiat, nisi tantum is qui probatur obnoxius. Nam nec in his rebus, unde iudici aliqua per sportulam conferuntur, curiam praecepit sentire dispendia. Reliqua vero pars legis interpretata non est, quia haec, quae continet, usu carent et certe ad intellegendum non habentur obscura.
Abbreviated transcription (Latin):
Huec lex imperatorum leonis & seueri ea que
maioria nilex diuersirrebus qua supsa testitur
obseruandum ẽ p̃ceperaa specialiter udeuauit &¬
id tantum quod raionubile & prestinis legibus con

Expanded text:
Haec lex imperatorum Leonis et Severi ea, quae Maioriani lex de diversis rebus, quas ipsa testatur, observanda esse praeceperat, specialiter vacuavit et id tantum, quod rationabile et pristinis legibus con
Abbreviated transcription (Latin):
committere. his uerbis possumus rogo p&r uolo
mando de precor cupio in iungo. desidero. quoq:
& imp&ro uerbautilae faciunt fidei commissum¬
relin quo uero & commendo nullam fidei ammis sum
pariunt actionem¬

Expanded text:
committere his uerbis possumus ROGO, PETO, VOLO, MANDO, DEPRECOR, CVPIO, INIVNGO. DESIDERO quoque et IMPERO uerba utile faciunt fideicommissumRELINQVO uero et COMMENDO nullam fideicommissi pariunt actionem
Abbreviated transcription (Latin):
ominatim serui testam oto manu mitti secundum
legem fuficm possunt. nominatimaut̃ manumittere.
intellegitur hocmodo istius liberesto cum aut̃ hocsenatorom
uel quiex ancilli nascitur liberum esse uolo ex orficiano
senatus consulto ꝑ inde libestus. conpait. acsi nomi natĩ
datus it officiorum oim & cstium a ppellatio nihilde
significatione nominum mutat. nis. forte plures sint. qui
co officio designentur: Tunconiim nomen adiungendum ẽ
uti luc eat. de quotestator sensis seui deaturõdicellis
testamento confirmatis duta libestas cum his qua & ubulis
testamenti datues concurrunt & siue ante.cedant siue
sequantur. testamentum nouis simoloco adhib&ur. quia
ex testumento utraq confirmantur.

Expanded text:
ominatim serui testamento manumitti secundum legem Fufiam possunt. Nominatim autem manumittere tellegitur hoc modo STICHVS LIBER ESTO. Cum autem OPSONATOREM, uel QVI EX ANCILLA ILLA NASCETVR, LIBERVM ESSE VOLO, ex Orfitiano senatus consulto perinde libertas competit, ac si nominatim data sit: officiorum enim et artium appellatio nihil de significatione nominum mutat: nisi forte plures sint, qui eo officio designentur: tunc enim nomen adiugendum est, ut eluceat, de quo testator sensisse uideatur. Codicillis testamento confirmatis datae libertates cum his quae tabulis testamenti datae sunt concurrunt, et sine antecedant siue sequantur testamentum, nouissimo loco adhibentur, quia ex testamento utraeque confirmantur.
Abbreviated transcription (Latin):
inueniuntur: quoti oĩs numerusser uorum ꝓpt̃ legem
fufium caniniã in eundurẽ fugitiui quoq quorum son¬
per possessio animo r&in&ur conputundi sunt.¬
ege fufia caninia cau&ur ut cestus seruorũ numerus
ex maiorinumero seruorũ manumitti nonlic&.

Expanded text:
irmantur. Quotiens numerus seruorum propter legem Fufiam Caniniam ineundus est, fugitiui quoque, quorum semper possessio animo retinetur, computandi sunt.ege Fufia Caninia cauetur, ut certus seruorum numerus  quam centum ex maiori numero seruorum manumitti non licet.
Abbreviated transcription (Latin):
ideliberali causa
ui contemplation ex tremenecessitatis cutelim oi torum
gratia filios suos uendiderint status ingenui tates eorum
non p̃iudicat homo cimliber nullo ptioestimo
idem nec pignori cabhis aut fidutiue daripossunt¬
ex quo fuctos ciens creditor deportatur oper& ũ men eorũ
Ueritutiꝰ & origins in genuitatis manumissio quocumq
modo fuctu non p̃iudi cat.

Expanded text:
De liberali causa Qui contemplatione extremae necessitatis aut alimentorum gratia filios suos uendiderint, statui ingenuitatis eorum non praeiudicant: homo enim liber nullo pretio aestimatur. Idem nec pignori ab his aut fiduciae dari possunex quo facto sciens creditor deportatur. Operae tamen eorum et origini ingenuitatis manumissio quocumque modo facta non praeiudicat.
Abbreviated transcription (Latin):
xni defidei commissis liber ra ti bus
a conditione heres institutus si liberos suosemanci pacuerit:
omni modieos on ancipare cogendus ẽ. proconditioncenim
hodoco onancipatiouidour adscripti Deedentreo a quo si¬
dei commisso libestas relistuẽ herede uis eam pracestgre co¬
gendi sunt

Expanded text:
 De fideicommissis libertatibus condicione heres institutus SI LIBEROS SVOS EMANCIPAVERIT omnimodo eos emancipare cogendus est: pro condicione enim hoc loco emancipatio uidetur adscripta. Decedente eo, a quo fideicommissa libertas relicta est, heredes eius eam praestare cogendi
Abbreviated transcription (Latin):
suam possitubstergere. fideiussorum a patre uenditores
ꝑcipiant quod obligatione rerum suarum dam pnumemptori
non ficciant & quide funto patrelica filis ressiis aquib¬
cumq personas siue uenditaae siue donate apatre fuerint in
suum dominium reuocre. aĩo aulio Seuero¬

Expanded text:
suam possit abstergere, fidejussore a patre venditore percipiat, qui obligatione rerum suarum damnum emptori non faciat: quia defuncto patre licet filiis res suas a quibuscumque personis, sive venditae sive donatae a patre fuerint, in suum dominium revocare. AD LEGE
Abbreviated transcription (Latin):
gubernare iussi sunt negoticeorum sum mostudio & inte¬
gritato babere procurent nihilꝑ neglegentiã corum. fi liis

Expanded text:
gubernare iussi sunt, negotia eorum summo studio et integritate agere procurent, nihil per neglegentiam eorum filiis
Abbreviated transcription (Latin):
contraordinationem domini prioris aliunde trans la¬
tis mancipiis rep&ere aut pulsa rep̃sumat. sed cui uut
uenditus aut donatus aut dimissus ager fuerit. In eo
enum stitu possideat in quo ab auctore constut fius se
dimis sum p̃ceptum. Decolonorum uero agnatione
id remota ambigiutate adege censtutẽẽ p̃ceptum. ut

Expanded text:
contra ordinationem domini prioris aliunde translatis mancipiis repetere aut pulsare praesumat, sed cui aut venditus aut donatus aut dimissus ager fuerit, in eo eum statu possideat, in quo ab auctore constat fuisse dimissum. De colonorum vero agnatione id remota ambiguitate hac lege const
Abbreviated transcription (Latin):
tamentariisunt. quos patris autuui pateri testa mento
suo tes tatoris filiis aut nepotib delegiuerint quodsi

Expanded text:
tamentarii sunt, quos patres aut aui paterni in testamento suo tutores filiis aut nepotibus delegauerint. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
siue in solida prouintia siueꝑ singulas ciuitates
tabularii fuerintor dinati. hoc ẽ quirationes qui publi¬
cus tractant in genui ac prouintiadibus ordinentur coloni
uel serui ad hocofficium nullatonus admittantur. qui a qui¬
bus fides publica commettendaẽ tadeseligidebent de

Expanded text:
Sive in solida provincia sive per singulas civitates tabularii fuerint ordinati, hoc est, qui rationes publicas tractant, ingenui a provincialibus ordinentur, coloni vel servi ad hoc officium nullatenus admittantur, quia, quibus fides publica committenda est, tales eligi debebunt, de
Abbreviated transcription (French):
nost sirulis qubus quẽ
dignitatibus cestum
ocũmeritum que pre¬
cripsit si qusinicur
debitũ sibilocũ usur¬
auerit nullaseir¬
oracione defendat
quiplane sacrilegii
eus quidiuina precep¬
a necloxerit.

Expanded text:
i singulis quibusque dignitatibus certum locum meritumque praescribsit. Si quis igitur indebitum sibi locum usurpaverit, nulla se ignoratione defendat sitque plane sacrilegii reus, qui divina praecepta neglexerit.
Abbreviated transcription (Latin):
non latere in ea uenditione subscribant & nihilemp¬
tori deemptare calum niue poenitus obponatur:
sedrem conparatũ emptor perp&uae iure porsi decat
Itatamen utsi fortas seuliqua fracde interce dentib
concuri cdibus suis qui subscriptores iubentus acce¬
dere uenditor si probuuent fuis sedeceptum tam
emptores quã susceptores dispendiouenditor red

Expanded text:
non latere, in ea venditione subscribant. Et nihil emptori de empta re calumniae penitus opponatur, sed rem conparatam emptor perpetuo iure possideat: ita tamen, ut si forsitan aliqua fraude, intercedentibus concurialibus suis qui subscriptores iubentur accedere, venditor se probaverit fuisse deceptum, tam emptoris quam subscriptoris dispendio venditor red
Abbreviated transcription (Latin):
quicumq ab auctore domini couel apro curtctore. fuent
dicuius in iuriae in probitateue xatus. deeorum columnis uel
depredati onib: ad principem conuolare debebit. quae res spo¬
tuerit adprobareieos. qui circa prouintialis tidia fucere uis
sunt placuitincendio coneremar. qui a grauiorem poenan¬
princi pes constitu uoluent in eos quisin iuris sunt & sua debent
custo diremandata:

Expanded text:
Quicumque ab actore dominico vel procuratore fuerit alicujus injuriae improbitate vexatus, de eorum calumniis vel depraedationibus ad principem convolare debebit. Quae res si potuerit approbari, eos qui circa provinciales talia facere ausi sunt, placuit incendio concremari quia graviorem poenaprincipes constitui voluerunt in eos, qui sui juris sunt, et sua debent custodire mandat
Abbreviated transcription (Latin):
Sulianum principem beneac salu briter stactuis seces¬
simumẽ ut cuctores domus dominicae nullis necessitu¬
tibus turbarentus. aut fatigurentur iniuriis quibus
cis frequenter rectores prouintiarum persuggessiones
princi pedium facere consueuissent: euius facti. consi¬
tutionem intantum ratio nabilem neces sarium iudi¬
mus ut firmam permanere iubemus

Expanded text:
ulianum principem bene ac salubriter statuisse certissimum est, ut actores domus dominicae nullis necessittibus turbarentur aut fatigarentur iniuriis, eis frequenter rectores provinciarum per suggestiones principalium facere consuessent. Cuius facti constitutionem in tantum rationabilem et necessariam iudicamus, ut firmam permanere iubeamus
Abbreviated transcription (Latin):
tempore quonas cuntur. ac pro inde legitima
coniunctione conceptus &iam simater eus statũ
mut& id est ancilla fiat ille qui loegitimus conceptus.
Ingenuus nascitur nam qui non delegitimo matri¬
monio concipitur sima ter eius ex ancilla dum
pregnans ẽ libera fucta fuerat liber nascitur. si uero
ex ingenua ancilla pregnans feceta fuerat serũus nas¬
citur quia non legitime sed uulgo cõcept̾ est:
doptio naturue similitudo ẽ ut aliquis filiũ hic¬
bere poriit quem nongenerauerit. &i psa adoptio duo¬
bus inodrfit unaq adrogatiodicitur tolicq udoptio

Expanded text:
tempore, quo nascuntur. Ac proinde de legitima coniunctione conceptus, etiamsi mater eius statum mutet, id est, si ancilla fiat, ille, qui legitime conceptus est, ingenuus nascitur: nam qui non de legitimo matrimonio concipitur, si mater eius ex ancilla, dum praegnans est, libera facta fuerit, liber nascetur; si uero ex ingenua ancilla praegnans facta fuerit, seruus nascitur, quia non legitime, sed uulgo conceptus est.Adoptio naturae similitudo est, ut aliquis filium habere possit, quem non generauerit. Et ipsa adoptio duobus modis fit: una, quae arrogatio dicitur, alia quae adoptio
Abbreviated transcription (Latin):
iuducum maritum accipiat. quod si ali qui contrauo&di¬
tum seo ali coniunctione miscuerint. nouerint sae. ea
poenaquaad ulteri dompnantur ꝓsequendos & ac¬
cusationem huiuscriminis non solum ꝓpinquissed

Expanded text:
Iudaeam uxorem accipiat. Quod si aliqui contra vtum se tali coniunctione miscuerint, noverint se ea poena, qua adulteri damnantur, persequendos, et accusationem huius criminis non solum propinquis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
appellatione uidentur
fuisse concessa. statim hoc ipsum
inaduersari suin otitiã deducere procurent. & intratempora
que appellatione constituta sunt de hoc ipso negotio is qui
appellauit ut sibi credit conp&ere cogere non mordur.
uod si facere necglexerit sententia quae aduersus eum lita
fuerit perseuer& & data exsecutione in omnibus ud huc¬
conpleatur.

Expanded text:
appellationi videntur fuisse concessa, statim hoc ipsum in adversarii sui notitiam deducere procuret et intra tempora, quae appellationi constituta sunt, de hoc ipso negotio is qui appellavit, ut sibi credit conpetere, agere non moretur. Quod si facere neglexerit, sententia, quae adversus eum lata fuerat, perseveret et data exsecutione in omnibus conpleatur.
Abbreviated transcription (Latin):
denepudiatido benedrtareo
ecusari hereditus non tantum uerbis. sed &res potes
&̃ alio quouis iudicio uoluntatis. Is̃ I tẽ in oĩe¬
eres permagistratus municipales ex cuctoritatẽ p̃sidi
fide com misrano posto lante here ditatẽ aa dire & restitue¬

Expanded text:
De repudianda hereditate Recusari hereditas non tantum uerbis, sed et re potest et alio quouis indicio uoluntatis. Heres per magistratus municipales ex auctoritate praesidis fideicommissario postulante hereditatem adire et restitue
Abbreviated transcription (Latin):
rustum cogendorũ causa conparata histrumoito
cadant uelut corbes albei falces messoriue & foenuriȩ
Iton molue oliuariae: Conseruandarum frustiu miel
causa conparata instrumorto cuedunt uelut dolea
acupe uehi cula rustica cibariapistores. a sini focio¬
rice Item ancillae quae uestimenta rusticis faciunt
scutra quoq: & sutor continebitur.
Vxores eorũ qui o perantur magisẽ ut instrumoi¬
tocuedant. peccora quoq: & pastores eorum sterco¬
randi causco purcta instrum dito contineur eu aut̃
quae custodice magircausã quod adusupatris fu¬
milice eo di lata sunt instrumenti nominei on conti¬
nentur
xores uero eorum qui mercedes pruesturi consueue¬
rantneq: instructioner neq: instrum ortiappella¬
tione continentur Piscatores uel uoationer ins¬
trumetumltadonum instrumentũ fundi conti¬
nontur si ex his maximȩ fundi reditus cogatur

Expanded text:
ructuum cogendorum causa comparata instrumento cedunt, uelut corbes, aluei falces messoriae et fenariae, item molae oliuariae. Conseruandorum fructuum causa comparata instrumento cedunt, uelut dolia, cupae, uehicula rustica, cibaria, pistores, asini, focariae: item ancillae quae uestimenta rusticis faciunt, scutra quoque et sutor continebuntur. Vxores eorum qui operantur magis est ut instrumento cedant. Pecora quoque et pastores eorum stercorandi causa parata instrumento continentur. Ea autem, quae custodiae magis causa quod ad usus patris familias eo delata sunt, instrumenti nomine non continentur. Vxores uero eorum, qui mercedes praestare consueuerant, neque instructionis neque instrumenti appellatione continentur. Piscaturae uel uenationis instrumentum ita demum instrumento fundi continetur, si ex his maxime fundi reditus cogantur
Abbreviated transcription (Latin):
sufrustus amissus ad ꝓpria&aton recurrit amittitur
uuton quinq modis Ca pitisminutioneei ꝑmutai¬
one Nõ uten do iniurue cersione domino conparetia¬
ne: Capitis mutatione amittitur siminsulã fructua¬
rius deport&ur uelsi execusam m&calis eruur poe¬
ne efficiatur &si stututũ ex adrogati one ueladop¬
tione muta uerte Monutendo amittitur usur fructus
si possessione fundi biennio frustu cirius non utatur
uel rei mobilis annꝰ Peꝑnutatione amittititur usus¬
fructus sidomus legat incendio conflagriauerit
uut ruina perigit lic& pteu restituatur Iniurue
cessione amittitur usus fructus quoti cnedom inoꝓ
pridetis eum fructucrius in iuraecesseritis  initꝰ
usus fructus ad morte cut tonpore mortȩ cumusu¬
fructuarius moritur tempore quotiens ad cestũ tempus

Expanded text:
sfructus amissus ad proprietatem recurrit. Amittitur autem quinque modis: capitis minutione, rei permutatione, non utendo, in iure cessione, dominii comparatione. Capitis minutione amittitur, si in insulam fructuarius deportetur, uel si ex causa metalli seruus poenae efficiatur, et si statum ex adrogatione uel adoptione mutauerit. Non utendo amittitur ususfructus, si possessione fundi biennio fructuarius non utatur, uel rei mobilis anno. Rei mutatione amittitur ususfructus, si domus legata incendio conflagrauerit aut ruina perierit, licet postea restituatur. In iure cessione amittitur ususfructus, quotiens domino proprietatis eum fructuarius in iure cesserit. Finitur ususfructus aut morte aut tempore: morte, cum usufructuarius moritur: tempore, quotiens ad certum tempus
Abbreviated transcription (Latin):
usufrustus legatus uelut bienmo auttrioinio.
undum uelseruo legaao tam fundi instrumento
quam serui peculio ad legatarium pestino: Quueren¬
dorum fructuum causaeẽ uid&ur qui opũs rusticũ
faciunt & monitores & uilitu & saltani. Hon bouer
uratorii uratrabidentes & falces pututoriue fru¬
ment᷑m quoq ad sonentem repositum

Expanded text:
usfructus legatur, uelut biennio aut triennio. undo uel seruo legato tam fundi instrumentum quam serui peculium ad legatarium pertinet. Quaerendorum fructuum causa esse uidentur, qui opus rusticum faciunt, et monitores et uilici et saltuarii: item boues aratorii, aratra, bidentes et falces putatoriae: frumentum quoque ad sementem repositum
Abbreviated transcription (Latin):
proficit siuero quis moriatur intestatus etrelinquat ex fibu
ne poter a filios non dimittat sed fratrem &sororem soꝑstites
derelinquat: tres pastes in hereditate auus maternssi uene po¬
tes uel neptis ex filicuindicabunt. quastum frater uel soror
aui de functi iuxta legis huiur ordinem consequantur. siuero
mulier idest paterna uel matna auia intestatam oriatur
crelinquat filios ex mortuo filio uel filia nepoter aequaliter
depatris uel matris portione ne potis ueln eptis testiã perdunt
quã patruis &cimitis ex auiue pat̃ naebonis. auunculur d mater¬
teris. ex cuica maternae bonis sic̃ & decuii materne conquiruntus
nam sipatruus camita uelauunculur & matesterã forti orredefurs¬

Expanded text:
proficit. Si vero quis moriatur intestatus et relinquat ex filia nepotes et filios non dimittat, sed fratrem et sororem superstites derelinquat, tres partes hereditatis avi materni sibi nepotes vel neptes ex filia vindicabunt, quartam frater vel soror avi defuncti iuxta legis huius ordinem consequentur. Si vero mulier, id est paterna vel materna avia intestata moriatur et relinquat filios et ex mortuo filio vel filia nepotes, aequaliter de patris vel matris portione nepotes vel neptes tertiam perdunt, quam patruis et amitis ex aviae paternae bonis, avunculis et materteris ex aviae maternae bonis, sicut et de avi materni conquirunt. Nam si patruus et amita vel avunculus et matertera fortasse defu
Abbreviated transcription (Latin):
paterni hereditaten e potis uelneptis exfilio mortuo depetris
portio ne nihil perdunt si uero auus uelauia ne potis caut neptis
ex filia intestamentosuo praerierint aut non probatis eccusis
ex hereditcuerint actio illis de in offitioro contratestamentum
aui uelauice quicematrieorũ conpdere potuit legis bene fitio
tribu&ur.

Expanded text:
paterni hereditate nepotes vel neptes ex filio mortuo de patris sui portione nihil perdunt. Si vero avus vel avia nepotes ac neptes ex filia in testamento suo praeterierint aut non probatis causis exheredaverint, actio illis de inofficioso contra testamentum aviae, quae matri eorum conpetere potuit, legis beneficio tribuetur.
Abbreviated transcription (Latin):
puter uel mat̃ puellȩ aut sipet fuerit tutor cuna¬
tor uelaliqui dex propinquis si antequum. xmum. an¬
num puelle contingat denuptiis pacti fuerint disponsi¬
litia susceperint si pite amutata uoluntategennuere
uoluerint. quem prius surceperant. non addicantur ad

Expanded text:
Pater vel mater puellae aut, si pater defuerit, tutor, curator vel aliquis ex propinquis si, antequam decimum annum puella contingat, de nubtiis pacti fuerint et sponsalia susceperint, si postea mutata voluntate rennuere voluerint quem prius susceperant, non addicantur ad
Abbreviated transcription (Latin):
deba illiqui ponda &nisiint̃ p̃renter iudiciumdare non
potest nec negotium termipari. nam qui cumq. alienam

Expanded text:
debet ille qui possidet et nisi inter praesentes iudicium dari non potest nec negotium terminari. Nam quicumque alienam
Abbreviated transcription (Latin):
quis fiscalem pecuniam. ad trasticuerit. subripuerit
Omutauerit in suos usus conuesterit in quadru plum eiꝰ
pecuniaequã sustulerit condempnatur. Is INĩ in diõ¬
xox udleaem iuliam repeguni danum
udices pedanei si pecunia corrupti dicantur plerumq
a pruesi de autcurice sub mouentur aut in exilium mit¬
tuntur ccut ad tempus religantur.

Expanded text:
Si quis fiscalem pecuniam attrectauerit subripuerit Si quis fiscalem pecuniam attrectauerit subripuerit mutauerit seu in suos usus conuerterit, in quadruplum eius pecuniae quam sustulit condemnatur. Ad legem Iuliam repetundarum Iudices pedanei si pecunia corrupti dicantur, plerumque a praeside aut curia submouentur aut in exilium mittuntur aut ad tempus relegantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Legeiuliadiui publica & priuatatenentor quiquem
armatis hominib possersionem domo uilla agro ue
deiecerit expugnauent obsederit concluserit qui ue
ut fierae homines. commu tuuerit locauerit conduxe¬
rit . quiue c&um concursum turbã seditionon in con¬
dium fecerit funerari: sepeliriue aliquon ꝓhibuent
funes ue eri puerit turbauerit & qui eum cini aqua &igni
interdictumẽ receperitcelauerit. tonuent qui ue
cumteloin publi cofuerit. tem pla portas adiud uequid
publicum armatis obsederit cinxerit cluserit occupauerit¬
quib omnib: conuictis si bonertioress testia pars bonorũ
enpitur & in insulã religantur. humiliores inm& allũ
damnantur.¬
reditor cyro grapharius sisine iurso p̃si dis peruim debi¬
toris sui pignora cum non haber&. obligatcoepent.
legem iuliam diui priuetu committit: fidutiã uero
& pignorua pudse deposita & ꝑ sequi & sin eauctorrate
iudiciruindicare non ꝓhib&ur¬
.duiiii. ad les em ialiam peculatus

Expanded text:
Lege Iulia de ui priuata tenetur, qui quem armatis hominibus possessione domo uilla agroue deiecerit expugnauerit obsederit clauserit, idue ut fieret homines commodauerit locauerit conduxerit: quiue coetum concursum turbam seditionem incendium fecerit, funerari sepeliriue aliquem prohibuerit, funusue eripuerit turbauerit: et qui eum, cui aqua et igni interdictum est, receperit celauerit tenuerit: quiue cum telo in publico fuerit, templa portas aliudue quid publicum armatis obsederit cinxerit clauserit occupaueritQuibus omnibus conuictis, si honestiores sunt, tertia pars bonorum eripitur et in insulam relegantur: humiliores in metallum damnantur.reditor chirographarius si sine iussu praesidis per uim debitoris sui pignora, cum non haberet obligata, ceperit, in legem Iuliam de ui priuata committit. Fiduciam uero et pignora apud se deposita persequi et sine auctoritate iudicis uindicare non prtur. Ad legem Iuliam peculatus
Abbreviated transcription (Latin):
mouentur aut in exilium mittuntur autad tempus religãtur:¬
dexxi. ao lesem inliam mares tatis.
egem iuliã maiestatis tenentur hicuius ope consiliũ
aduersus imperatoremuelrem publicã arma mota sunt:
exercitu ueeius in insidias deductus ẽ. quiue in ius su
imperatoris bellum gesrerit delictum uebabuerit ex¬
ertitum conparauerit. solli citauerit deseruerit impera¬
toron. hiantea in perp&uum aquã &ignẽ int̃dicebantur:
nuncuero bumiliores bestuis subiciuntur ueluiui exurunt᷑.
honertiores capita puniuntur quod crimoi nonsolum fuc¬
cosed& uerbis impurcat maledictis maxim eercebantur¬

Expanded text:
mouentur aut in exilium mittuntur aut ad tempus relegantur. Ad legem Iuliam maiestatis Lege Iulia maiestatis tenetur is, cuius ope consilio aduersus imperatorem uel rem publicam arma mota sunt exercitusue eius in insidias deductus est, quiue iniussu imperatoris bellum gesserit dilectumue habuerit, exercitum comparauerit sollicitauerit, deseruerit imperatorem. His antea in perpetuum aqua et igni interdicebatur: nunc uero humiliores bestiis obiciuntur uel uiui exuruntur, honestiores capite puniuntur. Quod crimen non solum facto, sed et uerbis impiis ac maledictis maxime exacerbatur
Abbreviated transcription (Latin):
tione superauerit. uticm firmitatem statussui tempori buriti¬
eactus ẜtumcillae quimanum misit. non est constringendus
ccd poontu dum illȩ qui reodit ꝑiudicium dominus ui

Expanded text:
tione superaverit, ut jam firmitatem status sui temporibus tueatur; tunc ille, qui manumisit, non est constringendus ad poenam, dum ille, qui repetit, praejudicium domini sui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯec mn inuat nec int̃ filios ꝓsuo arbitrio diui dere
ulluratione p̃sumat hec tamen matribi uclege
pruestatur ut salua filiorũ utilitate fide iussores
proreddenda acipsas ponsaltia donatione dare

Expanded text:
ec minuat nec inter filios pro suo arbitrio dividere ulla ratione praesumat. Hoc tamen matribus hac lege praestatur, ut salva filiorum utilitate fideiussores pro retinenda hac ipsa sponsalicia donatione dare
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilegus adulter in cestus reus. raptor. sepul¬
chorum uiolator meneficus maleficus adultera torm¬
noco homicida diebus paschue nullatenus absoluentus
peliquiomnes quosminorum caus arum culpa constria¬
git dieb uenertbilis parche speciaditer absoluentur.

Expanded text:
Sacrilegus adulter incestus reus, raptor sepulcrorum violator veneficus maleficus adulterator monetae homicida diebus paschae nullatenus absolvantur. Reliqui omnes, quos minorum causarum culpa constringit, diebus venerabilis paschae specialiter absolvantur.
Abbreviated transcription (Latin):
s̃prolatibreues uela quocumq dimissi in ue¬
niantur in quibisibi quicumq: aliquos suos faciat
debitoris nullis caufationibus prolatis neq: aliis

Expanded text:
prolati breves vel a quocumque dimissi inveniantur, in quibus sibi quicumque aliquos faciat debitores, nullis cautionibus prolatis neque aliis
Abbreviated transcription (Latin):
incirculo qui primus quip terior nominatus sit non
possit agnosi. nulli ex his libestatem ualere manifes¬
tum est si agnoscinon potest qui primus qui poste¬
rior fueritm anumissus. namsi aliquis in egritudi¬
nem constitutus infraudem huius legis facereuolue¬
rit testamentum sed epistolis aait quib cumq alus
rebus seruis suis plurib quam pestestamentũ lic& con¬
ferre uoluerit libestatis. & subtem pore mortis hoc fe¬
cerit hi qui prius inanu missi fuerint usq: ud numerũ
superius constitutum libererunt: quiuero p statu¬
tum numerum manumissi fuerint serui sine dubio
manumisit in eos qui pestestamentũ manumissi sunt
nullatenus conputentur¬
De iuiRe per¬

Expanded text:
in circulo, ut qui prior, qui posterior nominatus sit, non in circulo, ut qui prior, qui posterior nominatus sit, non possit agnosci, nulli ex his libertatem ualere manifestum est, si agnosci non potest, qui prior, qui posterior fuerit manumissus. Nam si aliquis in aegritudine constitutus in fraudem huius legis facere uoluerit testamentum, sed epistolis aut quibuscumque aliis rebus seruis suis pluribus, quam per testamentum licet, conferre uoluerit libertates, et sub tempore mortis hoc fecerit, hi, qui prius manumissi fuerint, usque ad numerum superius constitutum liberi erunt: qui uero post statutum numerum manumissi fuerint, serui sine dubio manumisit, inter eos, qui per testamentum manumissi sunt, nullatenus computenturDe iure per
Abbreviated transcription (Latin):
ut dequam lib& grande familiam nulliam plius
quam centum testamentum manumittereli ceat:
Nam si uoluerit cat inecdesia autante consulem aut
inter amicos aut perepistolam manum ittere potest
his manumissionibus onem familic̃ iugo seruitutis ab¬
soluere: nam si aliquis testatur plures manu mittere
uoluerit quam contin& numerus suprascriptus o¬
doseruandus est: ut illis tantum bibestas ualdat qui
priusmanumissi sunt usq: ad illum numerum quem
explanatio contin& su perius conp̃hensa: quiuero
supra constcutum num erum manumissi legui¬
tur in serui tute cordem cestum ẽ permanere.
q uod si non nominatim serui uel ancellue in testa¬
mentomonumittantur sed confus comnes seruos¬
uelancillas is qui testamentum facit liberos fuccere
uoluerit nulli penitus firma esse iub&ur hocordinedatu¬
libertas: sed omnes inseruili conditione qui hoc ordi¬
nemanum issi sunt permanebẽt. nam &sitaa lirtesta¬
mento seruorum manu mmissio adscripta fuerit: id est

Expanded text:
ut de quamlibet grandi familia nulli amplius quam centum, testamento manumittere liceat. Nam qui uoluerit aut in ecclesia, aut ante consulem, aut inter amicos, aut per epistolam manumittere, potest his manumissionibus omnem familiam iugo seruitutis absoluere. Nam si aliquis testamento plures manumittere uoluerit, quam quot continet numerus supra scriptus, ordo seruandus est, ut illis tantum libertas ualeat, qui prius manumissi sunt, usque ad illum numerum, quem explanatio continet superius comprehensa: qui uero postea supra constitutum numerum manumissi leguntur, in seruitute eos certum est permanere. Quod si non nominatim serui uel ancillae in testamanumittantur, sed confuse omnes seruouel ancillas is, qui testamentum facit, liberos facere uoluerit, nulli penitus firma esse iubetur hoc ordine datlibertas; sed omnes in seruili conditione, qui hoc ordine manumissi sunt, permanebunt. Nam et si ita in testamento seruorum manumissio adscripta fuerit, id est
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid adnepotes uel pronepotes. auorũ uel aui¬
arum mat̃ narum munere uel testamento uel suc cessione aut
qualib& scriptur ꝑ uenerit id p̃cipuum hocẽ proprium
.p. patris obitum uindicabunt.
nequue in hoheredum.
communione mittendum ẽ quod ex pressis nominatis q ꝑ
sonis auiorum mat̃ norum fuent largiate conlatum:¬

Expanded text:
Quicquid ad nepotes vel pronepotes avorum vel aviarum maternarum munere vel testamento vel successione aut qualibet scriptura pervenerit, id praecipuum, hoc est proprium post patris obitum vindicabunt, neque in coheredum communione mittendum est, quod avorum expressis nominatisque personis maternorum fuerit largitate conlatum
Abbreviated transcription (Latin):
uxor si superstiate marito defecent & omnes fili¬
os inpatris potestate dimiserit: pater demat̃nis filiorũ
bonis usum fructum habeat usq ud illud tempus quo lex
nouella constituit. quod sip: matris obitum filios uel fi¬
lius pater imancipaue ritde eorum portionib: quos liberos
facit triantem asilis perconlata libestae percpiat iuri suo
ꝑp&uo uindicanduma quod si super stitem matrem pater fili

Expanded text:
xor si superstite marito defecerit et omnes filios in patris potestate dimiserit, pater de maternis filiorum bonis usumfructum habeat usque ad illud tempus, quod lex novella constituit. Quod si post matris obitum filios vel filium pater emancipaverit, de eorum portionibus, quos liberos facit, triantem a filiis pro conlata libertate percipiat iuri suo perpetuo vindicandum. Quod si superstite matre pater fili
Abbreviated transcription (Latin):
donatio directẽ ubi in p̃senti. resdonata traditur
res donata perueniat. quod si prius moriatur cuires
mortis causa donatẽ res in uire ꝑ maneat donatoris

Expanded text:
Donatio directa est, ubi in praesenti res donata traditur.res donata perveniat, quod si prius moriatur cui res mortis causa donata est, res in iure permaneat donatoris
Abbreviated transcription (Latin):
IN Siq̃ filios
non habens bo¬
nasua uel par¬
tebonorũ liber¬
tis donauerit si
his quido naue¬
rat filios postea
habuerit dona¬
tionis in libestis
fastas ad inte ꝗ¬

Expanded text:
i quis filios non habens bona sua vel partem bonorum libertis donaverit, si is qui donaverat filios postea habuerit, donationes in libertis factas ad inte
Abbreviated transcription (Latin):
siquis filius donationem matris aliquid fuerit.
consecutus. & eumpi modum leserit. probatus iniuditio les¬
onis causas donationem mat̃ siuo luerit in in tegrum re¬
uocabit.
quod si rater haec quue filio donaaiit asecundas
nuptias transierit contradonationẽ ꝑ quã cumq occusio¬
nemueniendi nullam habeaat potestatem seruatis dere¬
li quo logibus qua e subtitulo deseam dis nuptiis continenuss¬

Expanded text:
Si quis filius donatione matris aliquid fuerit consecutus et eam postmodum laeserit, probatis in iudicio laesionis causis donationem mater, si voluerit, in integrum revocabit. Quod si mater haec quae filio donavit, ad secundas nuptias transierit, contra donationem per quamcumque occasionem veniendi nullam habeat potestatem, servatis de reliquo legibus, quae sub titulo de secundis nuptiis continen
Abbreviated transcription (Latin):
usq xħo sebs agendarum causarum licentia tribuatur.
dantur. dier&ium dominicorũ quiferiati sunt cb audien

Expanded text:
 Septemb. agendarum causarum licentia tribuatur. dantur. Dies etiam dominicarum, qui feriati sunt, ab audien
Abbreviated transcription (Latin):
consumantur¬
de p&i toribus uero constitutuĩc ut si pditor aduersarium suum
pulsatum Iniudicio defferre uoluerit quem aut subfide

Expanded text:
consumanturpetitoribus vero constitutum est, ut, si petitor adversarium suum pulsatum in iudicio deferre voluerit, quem aut sub fide
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit aufferre quã sperare ciudice ut deber& caidire
similiter & illece omni eausa priu&us. quiiudicis ordinatio¬
nem sub prerraiuditium sehaberedicens adienã possersionẽ

Expanded text:
oluit auferre quam sperare a iudice, ut deberet audiri. Similiter et ille omni causa privetur, qui iudicis ordinatione subpressa iudicium se habere dicens alienam possessione
Abbreviated transcription (Latin):
qui famosam castum ad cuius cumq in iuriam & maculã
conscripserit in secmo. & in publico ad fixerit. inueniendãq
proiecerit: illum contraquem posiaẽ castula. non noce

Expanded text:
Qui famosam chartam ad cuiuscumque iniuriam et maculam conscripserit in secreto aut in publico adfixerit inveniendamque proiecerit, illum, contra quem proposita est chartula, non noce
Abbreviated transcription (Latin):
liacut a debitoribus renouentur: quodsi forsitan ante xii.¬
apnos debitorem peregrinari contigerit. iudicis mereatus

Expanded text:
ut a debitoribus renoventur. Quod si forsitan ante nos debitorem peregrinari contigerit, iudicis mereatu
Abbreviated transcription (Latin):
quo dsi in genuorum
ic& plebei corpora suerint luesa uerberib tormentis.¬
quae uexata ab olitionem &iam duarum pastium consensu.
ocitam iubemus uigore iudicium denegari

Expanded text:
Quod si ingenuorum, licet plebeiorum, corpora fuerint laesa verberibus tormentisque vexata, abolitionem etiam duarum partium consensu petitam iubemus vigore iudicum denegari
Abbreviated transcription (Latin):
Lexista liberct matrer a poenu illa quue fuerat
intheodosiano codicis corpore. constrtanta.quodsi
nonluidissent filior tuloiles uel rerum inuerrdrriũ non fecis

Expanded text:
Lex ista liberat matres a poena illa, quae fuerat in Theodosiani codicis corpore constituta, ut, si non providissent filiis tutores vel rerum inventarium n