comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et a sinistra parte nudatis castris qđ indextro
cornu legio duodecima et nõ magno ab ea ĩter¬
uallo septima cõstitisser oes nerun cõfertissimo
agmĩe duce Boduagrato ꝗsũmã ĩꝑii tenebari
adeũ locũ cõtẽderũt. Iuorũ pars aꝑto latere
legiões circũuenire ꝑs sũmũ castrorũ locũ petͣe
cepit. Eodem tẽpore eꝗtes nr̃i leuisq armature
pedites ꝗq cũ his una fuerãt: quos pͥmo hostium
ĩpetu pulsos dixerã. cũ se ĩcastra reciꝑẽt: aduer¬
sis hostibꝰ occurrebãt: ac rursus alia inꝑarte i
fugã petebãt. Et calones ꝗ ab decumana porta
ac sũmo iugo collis nr̃os uictoes flumẽ trãsire
cõspexerãt. predãdi causa egressi cũ respexissẽt
et hostes in nr̃is castris uersari uidissẽt precipi¬
tes fugae se se mãdabãt. Simul eorũ ꝗ cũ ĩpedimẽ¬
tis ueniebãt: clamor fremitꝰq oriebat᷑ aliiq in
aliã partẽ ꝑter̾iti ferebant᷑. Quibꝰ oĩbꝰ rebꝰ per¬

Expanded text:
et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus per
Abbreviated transcription (Latin):
nãtes suos circũuẽire possẽt. Hoc facto duabꝰ
legiõibꝰ qͣs proxĩe cõscripserat ĩ castris relictis
utꝰ si quo opꝰ eetsubsidio duci possẽt.Reliquas
sex legiões pro castris ĩacie cõstituit. Hostes itẽ
copias suas e castris eductas ĩstruxerãt. Palus
erat nõ magna ĩter nostrũ atq hostiũ exercitum¬
N anc si nr̃i trãsirẽt hostes expectabãt. Nostri autẽ
si ab illis initiũ trãseũdi fiẽt ut ĩpeditos aggrede¬
rẽtur parati ĩ armis erãt. Interĩ prelio eqͣstͥ int̾
duas acies cõtẽdebat᷑. Ubi neutri trãseũdi initiũ
ĩcastra reduxit. Hostes protinus ex eoloco ad i¬
flumẽ Axonã cõtẽderũt. qͥesse post castra nostra
demõstratũ est. Ibi uadis reꝑtis partẽ copiarũ¬

Expanded text:
nantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus nantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium os in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen Axonam contenderunt, quod esse post nostra castra demonstratum est. Ibi vadis repertis parte
Abbreviated transcription (Latin):
significabat᷑ ãpliꝰ milibꝰ passuũ octo ĩlatitudi¬
nẽ patebãt. C&e sar pͥmo et ꝓpter multitudinẽ
hostiũ & propter eximiã opinionẽ uirtutis
prelio suꝑ sedẽ statuit. Quotidie tamẽ eq̃stͥbuᷤ
prelus: ꝗ hostis uirtute posset: et ꝗͥ nr̃i audent
ĩtellexit. loco pro castris adaciẽ instruẽdã natͣa
oportuno atq: idoneo:q is collis ubi erãt castra
poĩta paululũ ex planicie editus tãtũ aduersꝰ
ĩlatitũdinẽ patebat: qͣntõloci acies ĩstructa
occupare poteat:atq: ex utraq parte lateris
deiectus hẽbat & ĩfrõtẽ leuiter castigatꝰ paula¬
rim ad planiciẽ redibat. abutroq latẽ eiꝰ colliᷤ
trãsuersã fossã obduxit circit̾ passuũ qͣdrĩgẽ¬
torũ et ad extremas fossas castella cõstituit.ibi¬
q tormẽta collocauit: ne cũ aciẽ ĩstruxisset
hostes ꝗ tãtũ multuudĩe poterãt alateribꝰ pug¬

Expanded text:
significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudisignificabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo et propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri auderent intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pug
Abbreviated transcription (Latin):
portas succẽdũt. murũq subruũt. ꝗ tũ facile
fiebat. Nam cũ tãta multitudo lapides ac tela
sũma nobilitate & gratia ĩter suos ꝗtũ oppi¬
do pͥfuerãt unũ ex his ꝗ legati depace adcae¬
sarẽ uenerãt nũtiũ adeũ mutit nisi subsidi¬
ũ sibi submutat᷑ se se diutiꝰ sustine̾ nõ posse. Eo
de media nocte caesar iisdẽ ducibꝰ ususqui
nũcii ab ioccio uenerãt & nudas et cretas sa-¬
gutarios et fũditoes balearesq subsidio oppi¬
danis mutit. Quorũ aduẽtu et rhemis cum
spe de fẽsiõis studiũ pugnãdi accessit et hostibͦ
eadẽ de causa spee pociũ di oppidi discessit¬
Itaq paulisꝑ morati apud oppidũ. agrosque
rhemorũ depopulati oĩbꝰ uicis aedificiisq qͦt
adire potuerãt ĩcẽsis ad castra caesaris oĩbus
copiis cõtẽderũt et amilibꝰ passuũ minꝰ duobꝰ
castra posuerũt. Quae castra ut fumo ac ignibꝰ

Expanded text:
portis succedunt, murumque subruunt, quod tum facile portis succedunt, murumque subruunt, quod tum facile fiebat. Namque tanta multitudo lapides ac tela summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praefuerat, unus ex his, qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi mittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar, iisdem ducibus usus, qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares subsidio oppidanis mittit. Quorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit, et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessitItaque paulisper apud oppidum merati, agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis, aedificiisque, adire potuerant incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt et a milibus passuum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus
Abbreviated transcription (Latin):
ratoribꝰ. et ab rhemis cognouit ad flumẽ Axonã
q est ĩ extremis rhemorũ finibꝰ exercitũ tradu-¬
cere maturauit. Atq: ibi castra posuit. q̃ res et
latus unũ castrorũ ripis flum̃is muniebat. et
post eũ q̃ essẽt tuta ab hostibꝰ reddebat: et com¬
meatus ab rhemis reliꝗsq ciuitatibꝰ ut sine ꝑi¬
culo adeũ portai̾ possent efficiebat. ĩ eo fluĩe
põs erat. Ibi presidiũ ponit. et ĩ altera parte
flum̃is. Q. tituriũ Sabinũ legatũ cũ.ui. cohor¬
tibꝰ reliꝗt. Castra ĩ altitudiẽ pedũ mũire iubae¬
Abhis castris oppidũ rhemorũ noĩe bibrax ab¬
erat milia passuũ octo. Id ex itine̾ magno ĩpetu
belge oppugnaẽ ceꝑũt. Aegre eodie susten¬
tatum̃ est. gallorũ eadẽ atq belgarũ oppugn¬
atio ẽ. At ubi circũiecta multitudĩe hominũ
totis mẽibꝰ ũdiq ĩmurũ lapides iaci cepti sunt
murusq defẽsoribꝰ nudatus est: testudĩe facta

Expanded text:
ratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, ratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remorum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostibus reddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit et in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem pedum XII vaAb his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique imurusque defensoribus nudatus est, testudine facta
Abbreviated transcription (Latin):
milia armata ꝗnquagĩta: sotidẽ neruios. qui
maxĩe feri ĩter eos feri hẽbant᷑. lõgissiẽq ab sit̃¬
Q uĩdecĩ milia rebates. ambianos.x. milia. Mõi¬
nos.xxu. milia. Menapios.uii.milia. Caleros
x. milia. Uelocasses et uereniãdrios totidem
Caduatos x.et.uiii.milia. Cõdrusos eburones.
ceroseos. pemanos:ꝗuno noĩe germãi appel¬
lantur arbitraĩ ad quadragĩta milia.Caesar
rhemos cohortatꝰ liberaliterq oratiõe ꝓsecutꝰ
des ad se adduci iussit. Quae oĩa abhis diligẽter
ad diẽ facta sũt. Ipse diuiciacũ heduũ heduum
ne cũ tanta multitudine uno oꝑe cõfligendũ
sit. Id fieri posse si suas copias hedui ĩ fines bello-¬
uagorũ ĩtroduxerĩt et eorũ agros populari
ceꝑ̾int. Nis mãdatis eũ ab se dimutit. Postqͣm
oes belgarũ copias ĩunũ locũ coactas adse uenire
uidit: neq iã lõge ab e̾ẽ abhis quos miserat explo¬

Expanded text:
milia armata L; totidem Nervios, qui milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII milia, Caletos X milia, Veliocasses et Viromanduos totidem, Atuatucos XVIIII milia; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus des ad se adduci iussit. Quae omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat explo
Abbreviated transcription (Latin):
tari sumerẽt. De nũero eorũ oĩa sehr̃e explo¬
rata rhemi dicebãt ꝓpterea ꝙ propĩꝗtatbus
affinitatibꝰq cõiũcti: qͣntã ꝗsq multitudinem¬
ĩ cõmĩ belgarũ cõcilio et ad id bellũ pollicitꝰ
sit cognouerĩt. Plurimũ inter eos bellouagoᷤᷤ
et uirtute & auctoritate et hoĩum nũero ualẽ.
Nos posse cõfice̾ armata milia cẽtũ. pollicitoscẽ
ex eo nũo electa milia sexagĩta. totiusq belli
ĩꝑiũ sibi postulae̾. Suessiones suos ẽe finitimoᷤᷤ
Fineslatissimos feracissiosq agros possidere i
Apud eos:: fuisse regẽ etiã ñra meoia diuicia¬
cũ tonꝰ galliae potẽtissimũ. Qui cũ magnae par.¬
tis harum regionũ tũ etiã britanie imꝑiumi
obtinuerit. Nunc ẽe̾ regẽ galbã: Ad hunc propt̾
iustitiã prudẽtiãq suã totiꝰ belli sũmã oĩum uo¬
lũtate deferri. Oppida hr̃e nũero.xii. Pollicei

Expanded text:
tari sumerent. De numero eorum omnia se habere explotari sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebant, propterea quod propinquitatibus adfinitatibin communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri
Abbreviated transcription (Latin):
sides dare et ĩꝑata facẽ et oppidis recipere
et frumẽto caeterisq rebꝰ iuuare. Reliquos
om̃es belgas ĩ armis esse germãosq ꝗcisrhenũ
ĩcolũt se se cũ hiscõun : tãtũq ẽe eorũ õiumi
furorẽ ut ne suessiões ꝗͥẽ frẽs cõsãguineosq suoᷤᷤ
ꝗeorũ ure et hisdẽ legibꝰ utunt̾ et unũ ĩꝑium
u̾nũq magr̃atũ ip̃is hñt deterre̾ potuerũt ꝗn
cũ his cõsentirẽt. Cũ ab his q̃reret᷑: q̃ ciuitatesi
qͣnteq ĩ armis essẽt et ꝗͥ ĩ bello possẽt sic repie¬
bat plerosq belgas ẽe ortos ab germãis rhenũ¬
q antiꝗtus traductos ꝓpter loci fertilitatẽ ibi
cõsedisse. gallos ꝗea loca ĩcolerẽt expulisse.So¬
losq ẽe ꝗ patrũ nost̾rũ mẽoria om̃i gallia uexa¬
ta teutonos cĩbrosq: ĩtra fines suos ĩgredi prohibue¬
rint. Iua ex re fieri utearũ rerũ mẽoria ma-¬
gnã sibi auctoritatẽ magnosq spiritꝰ ire mili¬

Expanded text:
sides dare et imperata facere et oppidis recipere et frumento ceterisque rebus iuvare; reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque qui cis Rhenum incolant sese cum his coniunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem ut ne Suessiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magsentirent. Cum ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re mili
Abbreviated transcription (Latin):
sinistra parte aciei cõstiterãt. pilis emissis cusu
ac lassitudiẽ ex aĩatos uulneribꝰq confectos:
autrebates: nam his ea pars uenerat celeriter ex
loco suꝑioͬe ĩ flumẽ cõpulerũt. et trãsire conãtes inse¬
cuti gladiis magnã eorũ partẽ ĩpeditã ĩterfeceꝵt
ip̃i trãsire flumẽ nõ dubitauerũt. Et ĩ locũ iniquũ
progressi rursus regressos ac resistẽtes hostes rei¬
tegrato prelio ĩfugã cõiecerũt. Item alia in parte

Expanded text:
sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato
Abbreviated transcription (Latin):
adiici posset p̾relii cõmitẽdi signũ dedit. atque
ĩ alterã partẽ itẽ cohortãdi causa profectꝰ pug¬
nãtibꝰ occurrit. tẽporis tãta fuit exiguitas hosti¬
umq tã apparatꝰ ad dimicãdũ aĩus: ut nõ modo
ad ĩsignia accõmodãda sed etiã ad galeas ĩduen¬
das scutisq tegimẽta detrahẽda tẽpus defuerit.
signa cõspexit: ad haec cõstitit: ne inq̃rẽdis suis
pugnãdi tẽpus dimuteͬt ĩstructo exercitu magis
ut loci natura delectusq collis et necessitas tẽpo¬
ris: ꝗͣut rei militaris ratio atq: ordo postulabat.
cũ dĩuersis legiõibꝰ alie alia ĩparte hostibꝰ resistet.
sepibꝰq densissimis ut ante demõstrauimꝰ inter¬
iectis prospectus ĩpediret᷑. neq certa subsidia i¬
collocari neq ꝗͥ ĩquaq parte opus eet prouidei
neq ab uno oĩa ĩꝑia admistrari poterãt.Itaq
intãta rerũ iniꝗtate fortune quoq euẽtꝰ uarii
seq̃bant᷑. Legionis none & decime milites ut in

Expanded text:
num dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
aĩos eorũ et remirti uirtutẽ existĩarẽt ẽẽ hoĩes
seros magneq uirtutis. ĩcrepitaẽ atq ĩcusãe re¬
tutẽ proietissẽt cõfir mae̾ se se neq legatos missuoꝰ
neq ullã deditiõem pacis accepturos: cũ ꝑ eorũ
fines triduũ iter fecisset ĩ uẽiebat ex captiuis ȩoꝵ¬
Sabim flumẽ a castris suis nõ ãpliꝰ milia passuũ x.
ab esse. trãsflumẽ oẽs neruios cõsedisse aduẽtũ ꝙ
ibi rõanorũ expectat̾ unacũ atrebatibꝰ et neomã

Expanded text:
eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare retutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viroma
Abbreviated transcription (Latin):
ordiẽsq cõstituerãt atq ip̃i subito se se cõfirma¬
uerãt subito õibꝰ copiis prouolauerũt ĩpetũq
ĩnr̃os eꝗtes fecerũt. His facile pulsis atq ꝑt̾ba¬
tis ĩcredibili celeritate ad flumẽ decurrerunt
ut pene uno tẽpore:& ad siluas et ĩ flumĩe et ĩ¬

Expanded text:
ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine et i
Abbreviated transcription (Latin):
de fẽsõibꝰ audiebat propter latitudinẽ fosse
muriq altitudinẽ paucis defẽdẽtibꝰ expug¬
nare nõ potuit. Castris mũitis uineas agere
q̃q adoꝑpugnãdũ usui erãt cõpare ce̾pit
Interĩ oẽ exfuga suesonũ multitudo oppidũ
proxĩa nocte cõuenit. Celeriterq uineis i¬
ad oppidũ actis agereiacto turribꝰq cõsti¬
tutis magnitudinẽ operũ q̃ neq uiderant
ante gasli neq audierãt: et celeritate rõaoꝵ
ꝑmotiꝰ legatos ad cesarẽ de ditiõe mutũt. et
petẽtibꝰ t hemis ut cõseruarẽt ĩpetrãt. Caesã.¬

Expanded text:
defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ nouissimũ agmẽ moraret᷑ premisit:eiq:
Quĩtũ pediũ et luciũ arũculeiũ coitã legatos
prefecit.T. labienũ legatũ cũ legiõibꝰ tribus
subseꝗ iussit. Hi nouissimos adorti et mlta milia
passuũ prosecuti magnã multitudinẽ eorum
fugiẽtiũ cõciderũt. Cũ ab extremo agmine ad
quos uẽtũ erat cõsisterẽt foruterq ĩpetum
tur exaudito clamore et ꝑturbatis ordinibuᷤ
ões ĩ fuga sibi presidiũ posuerũt. Ita sine ullo
ꝑiculo tãtã eorũ multitudinẽ nr̃i ĩ terfecerũt
qntũ fuit diei spaciũ. Suboccasuq solis seꝗ
destiterãt seq ĩ castra ut erat ĩꝑatũ receꝑũt
Postridie eius diei cesar priusꝗͣ se hostes ex i¬
terrore ac fuga reciꝑẽt ĩfines Suessonũ ꝗ
proxi rhemis erãt exercitũ duxit. et magnio
itinẽ cõfecto ad oppidũ Nouiodunũ cõtẽdit.
Idex itinẽ oppugnaẽ conatus q uacuũ eẽ at

Expanded text:
qui novissimum agmen moraretur, praemisit. qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum io continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab
Abbreviated transcription (Latin):
mũ ẽẽ domũ suã q̃nq reuerti. Et quoꝵ ĩfines
pͥmũ rõani exercitũ ĩtroduxissẽt ad eos defendẽ¬
dos ũdiq cõueĩrẽt: ut potiꝰ insuis ꝗͣ ĩalieĩs sinibꝰ
decertarẽt: et domesticis copiis rei frumentarie
uterẽtur.adeã sentẽtiã cũ reliꝗs causis haec qͦq
ratio eos deduxit. q diuiciacũ quoq atq heduoᷤ
finibꝰ bellouagorũ appropĩquaͬe coguerant.
Nis ꝑsuaderi ut diuuꝰ morarẽtur neq suis auxi-¬
luũ ferrẽt: poterat. Ea re cõstituta secũda uigi¬
lia magno cũ strepitu ac tumultu castͥs egressi
nullo certo ordĩe atq ĩꝑio cũ sibi ꝗsq pͥmum
itineris locũ petẽt:et domũ ꝑuẽire ꝓpearet:
fecerũt ut cõsimilis fuge profectio uideret᷑.
Hac re caesar statĩ ꝑ speculatoes cognita ĩ sidias
ueritꝰ qͥ quadecausa discedent nondũ ꝓspexe¬
rat. exercitũ eꝗtatũq castris cõtinuit. Pma
luce cõfirmata re ab exploatoĩbꝰ oẽm eꝗtatũ

Expanded text:
esse domum suam quemque reverti, et quorum in mum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum,
Abbreviated transcription (Latin):
rent qͣntã calamitatẽ ciuitati ĩtulissẽt ĩbritã¬
niã profugisse. Petere nõ solũ pro bellouagis
sed etiã pro heduis ut sua clemẽtia ac mãsue¬
tudine in eos utat᷑. Quod sifecerit heduorum
auctoritatẽ apud ões belgas ãplificaturum
quorũ auxiliis atq opib siqua bella ĩciderĩt
sustẽtare cõsueuerit.Caesar honoris dunciaci
atq heduorũ causa se se eos ĩfidẽ recepturum
et cõseruaturũ dixit. ꝙerat ciuitas magna in¬
ter belgas auctoritate:atq hoĩum młtitudiẽ
prestabat: sexcẽtos obsides poposcit.His tra¬¬
ditis õibꝰq armis ex oppido collatis ab eoloco
usq: ĩfines Ambianorũ ꝑueĩt:Quise suaque
oĩa sine mora dediderũt. Eorũq fines neuii
aitĩgebãt. Quorũ de natura moĩbꝰq Caesar
cũ qͦuerẽt sic reꝑiebat nullũ aditũ eẽ ad eos

Expanded text:
rent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanrent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nul
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ dẽditionẽ suessones accepit: exercitũq ĩbello¬
uagos ducit. Iui cũ se suaq oĩa ĩ oppidũ bra¬
tuspãtiũ cõtulissẽt atq ab eo oppido caesar
cũ exercitu circiter milia passuũ ꝗnq abẽet
Om̃es maioẽs natu ex oppido egressi manus ad
cesarẽ tẽdẽ. et uoce significare cepũt. se se ĩ
eius fidẽ acpotestatẽ uẽĩre.neq cõtra po.ro.
armis cõtẽde̾. Itẽ cũ ad oppidũ accessisset: cas¬
traq ibi ponẽt pueri muliẽsq ex muro passis
maĩbꝰ suo more pacẽ a romaĩs petiẽ. Pro his di¬
uiciacus nã post discessũ belgarũ dimissis heduo¬
rũ copiis ad eũ reuerteratꝰ facit u̾ba. bellouagos
õi tẽpoͬe ĩ fide atq amicicia ciuitatis hedue fuis¬
se ĩpulsos ab suis pͥncipibꝰ ꝗdice̾nt heduos acaesaẽ
ĩseruitutẽ redactos oẽs ĩdignitates cõtumeliaq
ꝑferẽ et ab heduis defecisse. et po.xͦ. bellũ ĩtulis¬
se: ꝗhuiumodi cõsilii pͥncipes fuissẽt: ꝗ ĩtellige¬

Expanded text:
exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire neque contra parmis contendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse et populo Romano bellum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellege
Abbreviated transcription (Latin):
ducẽtis ĩfimus apertus a suꝑiori parte siluestris ut
nõ facile ĩtrorsus ꝑspici posset. Intra eas siluas hos¬
tes ĩ occulto se se cõtinebãt. In aperto loco secũdũ flu
pedũ circiter triũ. Casar eꝗtatu premisso subseq̃bat̃
õibꝰ copus. Sed ratio ordoq agm̃is aliter se hẽbat aci
belge ad neruios detulerãt. Nam quo ad hostisappro¬
pĩquabat cõsuetudiẽ sua caesar sex begiões expeditas
ducebat. Posteas totiꝰ exercitus ĩpedimẽta collocarat.
Inde due legiões q̃ proxĩe cõscripte erãt totũ agmen
claudebãt presidioq ĩpedimẽtis erãt. Eꝗtes nr̃i cum
fũditoribꝰ sagutariisq flumẽ trãsgressi cũ hostium
eꝗtatu preliũ cõmisserũt. Cũ se illi idẽtidẽ insiluas
ad suos reciꝑent ac rursus e siliuis ĩnr̃os impetum
facẽnt. nec nr̃i lõgius ꝗͣ q̃m ad finẽ porrecta ac lo¬
ca aperta ꝑtinebãt cedẽtes ĩseꝗ auderẽt. Interĩi

Expanded text:
CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumpedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim
Abbreviated transcription (Latin):
esse ꝗcꝗͣ neg ocu cũ pͥma legio ĩcastra ueũset. reliq̃q¬
legioes ꝑmagnũ spaciũ abessẽt. hãc subsarcinis a¬
dorĩ posse qua pulsa ĩpedimẽtos direptis futurũ¬
ut cõtra sisteͥ reliq̃ nõ audeñt. Adiuuabat etiã eoꝵ
cõsiliũ ꝗ rẽ deferebãt qͥ neruii antiꝗtus cũ eꝗtatu ni¬
hil possẽt. neq enĩ ad hoc tẽpus ei rei studẽt. Sed ꝗe¬
ribus ĩcisis atq ĩflexis crebrisq: ĩ altitudinẽ ramis
enatis et rubis sẽtibꝰq ĩteriectis effecerãt: ut instar
muti hae sepes munimẽta preberẽt: quo nõ modo in¬
trari sed ne ꝑspici qͥẽ posset. His rebꝰ cũ iter agminis
nr̃i ĩpediret᷑. nõ omittẽdũ sibi cõsiliũ neruii existima¬
uerũt. Loci natura erat haec quẽ nr̃i castris delegeͬant
Collis a sũmo eqͣliter decliuis ad flume Sabim qͦ supra
noĩauimꝰ uergebat. ab eo flumĩe pari accliuitate coll
nascebat᷑ aduersus huic et cõtrariis passibꝰ circiter

Expanded text:
 negotii, cum prima legio in castra venisset reliqualegiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurusistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter
Abbreviated transcription (Latin):
ad arma cõcurri oportẽt. Signũ tuba dandum.
ab oꝑe reuocãdi milites. ꝗ paulo lõgiꝰ aggeris
petendi causa processerãt: arcessẽdraciesꝰ ĩstru¬
enda. milites cohortãdi. signũ dãdũ. Iuarũ reꝵ
magnã partẽ tẽporis breuitas et successus et in¬
cursus hostiũ c̃pediebat. In his difficultatibꝰ dua&
res erãt subsidio sciẽtia atq usus militũ: q suꝑiõi¬
bus preliis excitati ꝗͥ fieri oportẽt nõ minus cõ¬
mode ip̃i sibi prescribẽ ꝗͣ ab aliis doceri pot̾ant.
Et q ab oꝑe singlisq legiõibꝰ singlos legatos caesar
discede̾ nisi mũitis castris uetuerat. Hi propter
propĩꝗtatẽ et celeritatẽ hostiũ nihil iã cesaris
ĩꝑiũ expectabãt: sed ꝑ se q̃ uidebant̾ adm̃istrabãt

Expanded text:
ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbant
Abbreviated transcription (Latin):
castellũ cui pͥerat quĩtus tituriꝰ legatꝰ expugna¬
rẽt. põtẽq ĩter scĩde̾nt. Si minꝰ potuissẽt agros
rhemorũ popularẽtur. ꝗ magno nobis usui ad
bellũ gerẽdũ erãt cõmeatuq nr̃os prohiberent.
Caesar certior factꝰ a Titurio oẽm eꝗratũ et leuis
armature numidas fũditoes sagutariosq põtẽ
pugnatũ est. Hostes ĩpeditos nr̃i ĩflumĩe aggs¬
si magnũ eorũ nũerũ occiderũt. ꝑ eorũ corpoa
reliquos audacissiẽ trãsire conãtes multitudĩe
telorũ repulerũt. Primo ꝗ trãsierãt eꝗtatucir¬
cũuẽtos ĩterfecerũt. Hostes ubi et de expugnã¬
do oppido &e de fluĩe trãseũdo spẽ sese fefellisse
ĩtellexerũt. neq nr̃os ĩlocũ iniꝗorẽ progredu
pugnãdi causa uiderũt atq oĩs res frumẽtaĩa¬

Expanded text:
 legatus, expugnarent pontemque interciderent . Si minus potuissent agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatusque nostros sustinebant. Caesar, certior factus a Titurio, omnem aequitatem et lenis armaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine aggressi, magnum eorum numerum occiderunt. Per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes, multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumenta
Abbreviated transcription (Latin):
supra demõstrauimꝰ crebri adeũ
rumores ꝑferebant᷑.Luterisq
itẽ labieni certior fiebat. oes
Cõuiradihas ee causas. pͥmũ qͥ ue̾rent᷑ ne om̃i
pacata gallia adeos exercitus ñr adducetur
Deinde qͦ a nõnulli gallis solicitarent̃ partim
ꝗ germanos diutiꝰ ĩgallia uersari noluerãt. ita
po̾ .r. exercitũ hiemare atq ĩuetera sce̾ ĩgallia
moleste ferebãt. Partĩ ꝗ mobilitate &e leuitate
añi nouis ĩꝑiis studebãt. A nõnullis cẽ q ĩgallia
a potẽtõibꝰ atq his ꝗad cõducẽdas hoĩes facul¬
tates hẽbãt: uulgo regna occupabãt᷑: ꝗminus
gallia nouas cõscripsit: et ĩ eu̾te efate ĩinteiͣo¬
r̾em galliã ꝗ deducẽt Quĩtũ pediũ legatum.¬

Expanded text:
supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnesConiurandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim t Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita populi Romani exercitum hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ finitimi belgis erãt ut ea q̃ apud eos gerant᷑
cognoscãt. seq de his rebꝰ certiorẽ faciãt. Hi
cõstãter oẽs nũtiauerũt magn̾os cogi exerci¬
tusq ĩ unũ locũ cõduci. sum u̾ero dubitandũ
nõ ex istĩauit: ꝗnad eos.xii. die proficisceret᷑.
re frumẽtaria cõparata castra mouet. diebꝰq
circiter.xu.ad fines belgarũ ꝑueĩt. Eo cum

Expanded text:
d eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum
Abbreviated transcription (Latin):
atonio excitu cõuĩcto deducta orico legiõe qͣm tuẽde
ore maritiẽ cã posuerat:tẽtãdas sibi prouĩcias lõgiꝰq
procedẽdũ eẽ existĩauit. Et cũ ad eũ ex thessalia etholia¬
q legat ueĩssẽt ꝗ pͥsidio misso pollic̾ent̃ earũ gentiũ
ciuitates ĩꝑata facturas.l. cassiũ lõginũ cũ legiõe ty¬
ronũ q̃ appellabat᷑.xxuii. atq: eꝗtibꝰ .cc. in thessaliam¬
mãdat .C. cabauisiũ sabinũ cũ cohortibꝰ.u. paucisque
de re frumẽtaria ut ꝓuident hortatꝰ est .CN.domitiũ
caluinũ cũ legiõibꝰ duabꝰ .xi. & .xii. et eꝗtibꝰ.d. ĩmacedo¬
niã proficisci iussit. Cui ꝓuĩcie ab ea ꝑte qͣlibera ap¬
pellat᷑ menedemꝰ pͥnceps earũ regionũ missus legatu
oĩum suorũ excellẽs studiũ profitebat᷑. ex his caluisius

Expanded text:
Antoni exercitu coniuncto deducta Orico legione, quam tuendae Antoni exercitu coniuncto deducta Orico legione, quam tuendae orae maritimae causa posuerat, temptandas sibi provincias longiusque procedendum existimabat et, cum ad eum ex Thessalia Aetoliaque legati venissent, qui praesidio misso pollicerentur earum gentium civitates imperata facturas, L. Cassium Longinum cum legione tironum, quae appellabatur xxvii, atque equitibus cc in Thessaliam, item C. Calvisium Sabinum cum cohortibus v paucisque de re frumentaria ut providerent, hortatus est. Cn. Domitium Calvinum cum legionibus duabus, xi et xii, et equitibus d in Macedoniam proficisci iussit; cuius provinciae ab ea parte, quae libera appellabatur, Menedemus, princeps earum regionum, missus legatus omnium suorum excellens studium profitebatur. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
acerbissiẽ crudelissĩeq fecerat is & uir et cuus optimus
nabebat᷑. Erat plena lictorũ & ĩpiorũ prouĩcia cõfer¬
oibꝰ necessariis ege̾ rebꝰ. ut hoẽsta pͥscriptiõe rẽ tur¬
pisimã tege̾nt. Accedebãt ad hȩc grauissiẽ usure q m
bello plerũq accidẽ solet uniu̾sis ĩꝑatis pecuniis ꝗbꝰ in
rebꝰ prolationẽ diei donationẽ eẽ dicebãt. Itaq es alie¬
nũ prouĩcie eobiẽnio multiplicatũ est. neq minꝰ obi
eã causã ciuibꝰ romãis eiꝰ ꝓuĩcie. sedĩs ingulos cõuẽtus
singulasq ciuitates certe pecuĩe ĩpabãtur. mutuasq¬
ex illa se cõsulto exigi dictitabãt publicanis ut forte
secerãt in sequẽtis ani uectigal promutuo Preterea:
ephesi a fano diane depositas atꝗtꝰ pecũias ĩcipio tol
cipio ir̃e ei reddũt᷑ a põpeio mare trãsisse cũ legiõ¬
fectꝰ. Nec res ephesie pecũie salutẽ autulit. C& sar

Expanded text:
acerbissime crudelissimeque fecerat, is et vir et civis optimus acerbissime crudelissimeque fecerat, is et vir et civis optimus habebatur. erat plena lictorum et imperiorum provincia, differomnibus necessariis egere rebus, ut honesta praescriptione rem turpissimam tegerent. accedebant ad haec gravissimae usurae, quod in bello plerumque accidere consuevit universis imperatis pecuniis; quibus in rebus prolationem diei donationem esse dicebant. itaque aes alienum provinciae eo biennio multiplicatum est. neque minus ob eam causam civibus Romanis eius provinciae, sed in singulos conventus singulasque civitates certae pecuniae imperabantur, mutuasque illas ex senatus consulto exigi dictitabant; publicanis, ut ii sortem fecerant, insequentis anni vectigal promutuum. Praeterea Ephesi a fano Dianae depositas antiquitus pecunias Scipio tollScipio, litterae ei redduntur a Pompeio, mare transisse cum legionfectus. haec res Ephesiae pecuniae salutem adtulit. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
obsidiõe habuerãt: legiões eꝗtesq ex sẏria dedux̾at
Sũmaq cũ solicitudiẽ atq tĩore ꝑthici belli ĩ prouĩcia
cũ ueisset: ac nõnulle militũ uoces audirẽt᷑ sese con¬
tra hostẽ siduce̾nt᷑ ituros cõtra ciues & cõsulẽ arma
nõ laturos deductis ꝑgamũ atq ĩlocupletissiãs urbes
mãdorũ militũ cã diripiẽdas his ciuitates dedit. In¬
terĩ acerbissime ĩꝑate pecunie tota ꝓuicia exigebãt᷑
multa p̾t̾ea generatĩ ad auaritiã excebãt᷑. In capita sin¬
gula seruorũ ac liberorũ tributũ ĩponebat᷑. colũnaia
hostiaria frumẽtũ. milites. arma. remiges. tormẽta uec¬
tre ĩꝑabant᷑. Cuiusmodi rei nomẽ reꝑi poterãt hoc sauᷤ
ee ad cogẽdas pecũas uidebat᷑. Nõ solũ urbibꝰ sed pene
uicis castellisq singuli cũ ĩꝑio ꝑficiebãt᷑. Qui horum ꝗd

Expanded text:
obsidione habuerant, legiones equitesque ex Syria deduxerat. obsidione habuerant, legiones equitesque ex Syria deduxerat. summamque in sollicitudinem ac timorem Parthici belli provincia cum venisset, ac nonnullae militum voces cum audirentur sese, contra hostem si ducerentur, ituros, contra civem et consulem arma non laturos, deductis Pergamum atque in locupletissimas urbes mandorum militum causa diripiendas his civitates dedit. Interim acerbissime imperatae pecuniae tota provincia exigebantur. multa praeterea generatim ad avaritiam excogitabantur. in capita singula servorum ac liberorum tributum imponebatur; columnaria ostiaria frumentum milites arma remiges tormenta vecturae imperabantur; cuius modo rei nomen reperiri poterat, hoc satis esse ad cogendas pecunias videbatur. non solum urbibus, sed paene vicis castellisque singuli cum imperio praeficiebantur. qui horum quid
Abbreviated transcription (Latin):
uit idoneũ locũ nactꝰ ibi copias collocauit: suosque
oẽs castris cõtinuit. ignesq fieri prohibuit:quo'
occultior e̾e̾t aduẽtꝰ eiꝰ. Nec ad antoniũ statĩ ꝑgre¬
cos deferũt. ille missis ad caesarẽ nũtiis unũ diẽ se se
castris tenuit. alt̾o die ad eũ ꝑueĩt caesar.Cuius aduẽ¬
tu cognito põpeiꝰ. ne duobꝰ circũ cluderet᷑ exͥcitibꝰ ex eo
loco discedit: oibꝰq copiis ad hasparagũ dyrrachiũq
ꝑuenit. ibiq in idoneo loco castra ꝑonit. His tẽporibꝰ
scipio detrimẽtis ꝗbusdã circa mõtẽ amanũ acceptiᷤᷤ
ĩꝑatorẽ se se appellauerat. Quo facto ciuitatibꝰ tyrã¬
niisq magnas ĩꝑ aueͬat peciũas. itẽ a publicanis suȩ
prouĩcie debitã biẽni pecuniã exegerat. & ab eisdẽ
ĩ seq̃ntis ãni mutuã pͥceꝑat. eꝗtesq toti ꝓuĩcie imꝑa¬
paulo ãte crassũ ĩꝑatorẽ int̾fecerãt &.M.bibulũ ĩ

Expanded text:
vit, idoneum locum nactus ibi copias collocavit, suosque vit, idoneum locum nactus ibi copias collocavit, suosque omnes castris continuit, ignesque fieri prohibuit, quo occultior esset eius adventus. haec ad Antonium statim per Graecos deferuntur. ille missis ad Caesarem nuntiis unum diem sese castris tenuit, altero die ad eum pervenit Caesar. cuius adventu cognito Pompeius, ne duobus circumcluderetur exercitibus, ex eo loco discedit omnibusque copiis ad Asparagium Dyrrachinorum pervenit atque ibi idoneo loco castra ponit. His temporibus Scipio detrimentis quibusdam circa montem Amanum acceptis imperatorem se appellaverat. quo facto civitatibus tyrannisque magnas imperaverat pecunias, item a publicanis suae provinciae debitam biennii pecuniam exegerat et ab isdem insequentis anni mutuam praeceperat equitesqpaulo ante M. Crassum imperatorem interfecerant et M. Bibulum in
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣm cesar ad insequẽdũ habet facultatẽ. Nũtios.¬
qͥq ad eos celerit᷑ mutit ꝗbꝰ regiõibꝰ excitũ exposuisse
et qͥ militũ trãsmisisset. Hec eodẽ fere tẽpoͬe caesar
atq põpeiꝰ cognoscũt. nã pͥt̾uectas apolloniã dyrã¬
chiũq naues uiderãt ipsi it̾ secũdũ eas t̾ras duxerãt
sed quo eethȩ delate pͥmis diebꝰ ignorabãt. cognitaꝙ
se cũ antoĩo cõiũge̾t. põpeiꝰ ut uẽientibꝰ iineͣ seop¬
ponẽt: & scĩprudẽtes in sidiis adoriͣ posset. eodẽꝙ
die ut̾q eorũ ex castris statuus a flumĩe tapso exa¬
cũ educũt. Pompeius clã et noctu. Ce sar palã atꝙ
int̾diu. Sed acesari circuitu maiore it̾ erat lõgius
adu̾so flumĩe ut uado trãsire posset. Põpeiꝰ ꝗa ex¬
pedito itine̾ flum̃ ei trã seũdũ nõerat mag̾s iunibꝰ
ad antoniũ cõtẽdit. atq eũ ubi appropĩqͣre cogno¬

Expanded text:
aliquam Caesar ad insequendum facultatem aliquam Caesar ad insequendum facultatem  celeriter mittit, quibus regionibus exercitum exposuisset et quid militum transvexisset. Haec eodem fere tempore Caesar atque Pompeius cognoscunt. nam praetervectas Apolloniam Dyrrachiumque naves viderant, ipsi iter secundum eas terras direxerant, sed quo essent eae delatae, primis dise cum Antonio coniungeret, Pompeius, ut venientibus in itinere se opponeret, et si imprudentes ex insidiis adoriri posset; eodemque die uterque eorum ex castris stativis a flumine Apso exercitum educunt, Pompeius clam et noctu, Caesar palam atque interdiu. sed Caesari circuitu maiore iter erat longius, adverso flumine, ut vado transire posset. Pompeius, quia expedito itinere flumen ei transeundum non erat, magnis itineribus ad Antonium contendit atque, ubi eum adpropinquare cogno
Abbreviated transcription (Latin):
tractãdis cõditiõibꝰ et simulatiõe de ditiõis extracta pri¬
mo noctis tẽpoͬe gubernatorẽ int̾rã nauẽ ence̾ cogũt
ipsi idoneũ locũ nacti reliquã noctis ꝑtẽ ibi cõfeceꝵ
pͥsidio secuti sũt se defẽderũt. & nõ nullis eorũ int̾fec¬
tis in colues se ad nr̃os receꝑũt. Quo facto cõuẽtus ci¬
buerat mũiendũq curauerat antoniũ recipit: õibꝰ q:
rebꝰ uiuit. octaciliꝰ sibi timẽs oppido fugit et ad pom.¬
ꝑueĩt. Ex oĩbꝰ copus antoniꝰ qͣrũ erat sũma ueteanaꝵ
triũ legionũ uniusq tyronũ & eꝗtũ. decc. plerasq na-¬
ues initaliã remutit ad reliquos milites eꝗresq trans¬
portãdos. Põtones q est genꝰ nauiũ gallicarũ lyssi re¬
linꝗt: hoc cõsilio ut si forte põpeius uacuã ex istians
italiã eo traiecisset ex̾citũ q̃ opinio erat edita ĩuulgus

Expanded text:
tractandis condicionibus et simulatione deditionis extracto pritractandis condicionibus et simulatione deditionis extracto primo noctis tempore gubernatorem in terram navem eicere cogunt, ipsi idoneum locum nacti reliquam noctis partem ibi confecerunt praesidio secuti sunt, se defenderunt et nonnullis eorum interfectis incolumes se ad nostros receperunt. Quo facto cobuerat muniendumque curaverat, Antonium recepit omnibusque rebus iuvit. Otacilius sibi timens oppido fugit et ad Pomum erat summa veteranarum trium legionum uniusque tironum et equitum dccc, plerasque naves in Italiam remittit ad reliquos milites equitesque transportandos, pontones, quod est genus navium Gallicarum, Lissi relinquit, hoc consilio, ut si forte Pompeius vacuam existimans Italiam eo traiecisset exercitum, quae opinio erat edita in vulgus,
Abbreviated transcription (Latin):
noctẽ cõuecte cũ ignorarẽt quẽ locũ reliq̃ cepissent
cõtra lisũ ĩ anchoris cõstiterũt. has scaphis mĩoribꝰ na¬
uigis cõpluribꝰ sũmissis octaciliꝰ crassus ꝗlissi p̾erat
expugnaẽ ꝑabat. simul dediuõe eorũ agebat. et in co¬
lumitatẽ deditis pollicebat᷑. harũ alt̾a nauis .cc. &xx.
ex legiõe tyronũ sustulerat. alt̾a ex ueterana paulo
minꝰ.cc. his cognosci licuit qͣntũ ẽẽt hõibꝰ p̾sidii in aĩ
firmitudĩe. tẏrones .n. multitudĩe nauiũ ꝑt̾riti et ⁊¬
salo nauseaq cõfecti iure iurãdo accepto nihil his no¬
cituros hostes se oftacilio dederũt.ꝗoẽs adueniẽtes
ad eũ producti cõtra religionẽ iuris iurãdi ĩ eius cõ¬
spectũ crudelissiẽ int̾ficiũtur. At ueterane legionis
milites itẽ cõflictati et tẽpestatis et sentine uitus
non ex pͥstĩa u̾ture remutẽdũ aliqͥ putauerũt. sed¬

Expanded text:
noctem coniectae, cum ignorarent, quem locum reliquae cepissent, noctem coniectae, cum ignorarent, quem locum reliquae cepissent, contra Lissum in ancoris constiterunt. has scaphis minoribusque navigiis compluribus summissis Otacilius Crassus, qui Lissi praeerat, expugnare parabat; simul de deditione eorum agebat et incolumitatem deditis pollicebatur. harum altera navis ccxx e legione tironum sustulerat, altera ex veterana paulo minus cc. hic cognosci licuit, quantum esset hominibus praesidii in animi firmitudine. tirones enim multitudine navium perterriti et salo nausiaque confecti iureiurando accepto nihil iis nocituros hostes se Otacilio dediderunt; qui omnes ad eum producti contra religionem iurisiurandi in eius conspectu crudelissime interficiuntur. at veteranae legionis milites, item conflictati et tempestatis et sentinae vitiis, neque ex pristina virtute remittendum aliquid putaverunt, e
Abbreviated transcription (Latin):
chiũ magna ui uẽti nihilo setiꝰ seq̃bat᷑. Nostri fortũe¬
usi bñficio tamẽ ĩpetũ classis tiẽbãt: si forte uẽtꝰ remi¬
sisset. nacti portũ ꝗ appellat̃ ñpheũ ultra lissum:
milia passuũ .ii. eo naues introduxerũt. ꝗ portꝰ ab africo
tegebat᷑. ab austro nõ erat tutus. leuiꝰsq tẽpestatis causa
classis ꝑiculũ exniãuerũt. quo simul intro est itũ ĩcre¬
dibili facilitate aust̾ ꝗ ꝑbiduũ flauerat in africũ seuer¬
tit. Nic subitã cõmutationẽ fortune uidẽ licuit. qui
modo sibi timuerãt hos tutissimꝰ portꝰ recipiebat. Qui
nr̃is nauibꝰ ꝑiculũ intulerũt de suo uere cogebãtur. ita¬
q tẽpore cõmutato tẽpestas & nr̃os texit: et nauesrho¬
rẽtur & naufragio int̾irẽt. et ex magno remigium'
propugnatorũq nũo ꝑs ad scopulos allisa int̾ficẽtur.
ꝑsa nr̃is detraheret᷑. quos oẽs cõseruatos caesar domũ
remisit.Nostre naues due tardius cursu cõpleto in'

Expanded text:
nihilo setius sequebatur. nostri usi fortunae beneficio tamen impetum classis timebant, si forte ventus remisisset. nacti portum, qui appellatur Nymphaeum, ultra Lissum milia passuum iii, eo naves introduxerunt — qui portus ab Africo tegebatur, ab austro non erat tutus — leviusque tempestatis quam classis periculum aestimaverunt. quo simulatque intro est itum, incredibili felicitate auster, qui per biduum flaverat, in Africum se vertit. Hic subitam commutationem fortunae videre licuit. qui modo sibi timuerant, hos tutissimus portus recipiebat; qui nostris navibus periculum intulerant, de suo timere cogebantur. itaque tempore commutato tempestas et nostros texit et naves Rhoiderentur et naufragio interirent, et ex magno remigum propugnatorumque numero pars ad scopulos allisa interficeretur, pars ab nostris detraheretur, quos omnes conservatos Caesar domum remisit. Nostrae naves duae tardius cursu confecto in