comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
perere cępit. Eodem tempore equites nostri. leuisq armature pedites quiq cũ
his una fuerant quos primo hostium impetu pulfps dixeram cum sẽ in custrare¬
ciperent aduersis hostibus occurrebant acrursus aliam ĩ ꝑtem fugam petebant.
Et calones qui a decimana porta ac summo iugo collis nostros uictores flumẽ
transisse conspexerant predandi causa egressi. cum respexissent & hostes ĩ nris
castris uersari uidissent precipites fuge se se mandibant. Simul etrum quicũ
impedimentis ueniebant clamor fremitusq oriebatur. aliq aliam ĩ ꝑtem ꝑter¬
riti ferebantur. Quibus omnibus permoti equites treueri quorum inter gallosiũ¬
tutis oppinio est singularis qui auxili causa a ciuitate ad cȩsarem missi erãt
cum multitudine hostium castra nostra compleri. nostras legiones premi &
pene circunuentas teneri. calones equites. funditores numidas cdiuersos dissipacos¬

Expanded text:
petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatos
Abbreviated transcription (Latin):
tos uuleribus q confectos atrebares. Nam his ea pars obuenerat celeriter ex loco¬
superiore. in flumen compulerunt. & tranire conantes insecuti gladuis ma¬
gnam ꝑtem eorum ĩpeditam interfeicerunt. ip̃i tranfire flumen non dubitaue¬
runt. Et in locum iniquum progressi. rursus regressos ac resiftentes hostes re¬
dintegrato pręlio in fugam conecerunt. Item alia ĩ ꝑte diuerse duȩ legiones¬
undecima & octaua profligatis. Ueromandius quibuscum erant congressi ex
loco superiore in ip̃is fluminis ripis preliabantur attonitis fere a fronte & a si¬
nistra ꝑte nudatis castris quõ ĩ dextro cornu legio duodecima & non magno
ab ea interuallo septima consticisset. omnes neruii cum fortissimo agmine
duce boduonagro qui sũmã imperii tenebat ad eum locum contenderunt.
Quorum pars apto latere legiones circumuenire: pars summum castroꝵ locũ

Expanded text:
tos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex locotos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex locosuperiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae legiones, XI. et VIII., profligatis Viromanduis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum
Abbreviated transcription (Latin):
dum animus ut non modo ad insignia adcomodanda sed etiam ad gale¬
as induendas scutisq tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisq
ab opere ĩ ꝑtem casu deuenit quęq prima signa conspexit ad ħ constitit
ne in querendis suis pugnandi tempus dimitteret. instructo exercitu magis
ut loci l natura delectusq collis & necessitas temporis ꝗ ut rei militaris ratio
atq ordo postulabat cum diuersis legionibus aliȩ alia in ꝑte hostibus resisterẽt
sepibusq densissimis ut ante demõstrauimus interiectis prospectus impediretur:
neq certa subsidia collocari. neq quid in quaq parte opus esset prouideri. ne¬
q ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaq in tantȩ rerum iniqui¬
tate fortunȩ quoq euentus uarii sequebantur. legionis nonȩ & decimȩ milites
ut in sinistra ꝑte aciei constiterant pilis emissis cursu ac lassitudine ex anima¬

Expanded text:
dum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galedum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanima
Abbreviated transcription (Latin):
tati. qđ fieri oporteret non minus cõmode ip̃i sibi prestribere ꝗ ab aliis doce¬
ri poterant. etiamđ ab opere singulisq legionibus singulos legatos .C. discedẽ
nisi munitis castris uetuerat. hi propter propinquitatem & celeritatem hostiũ
nihil iam cȩsaris imperium expectabant sed ꝑ se quȩ uidebantur admim-¬
strabant. Cȩsar necessariis rebus imperatis ad cohortandos milites quam in
ꝑtem sors obtulit decucurrit & ad legionem decimam deuenit. Milites nõ
longiore oratione est cohortatus Tuti pristinȩ suȩ uirtutis memoriam retine¬
rent. non perturbarentur animo. hostiumq impetum fortiter sustinerent.
Q non longius hostes aberant ꝗͣ qͣ telum adici posset prelii committendi sigͫ
dedit. atq in alteram partem. Item cohortandi causa profectus pugnantib
occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumq tam paratus ad dimicã¬

Expanded text:
tati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis docetati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimican
Abbreviated transcription (Latin):
erant atq ip̃i se se confirmauerant subito omnibus copis prouolauerunt impetũ¬
q ĩ nostros equites fecerunt. his facile pulsis atq perturbatis incredibili celerita¬
te ad flumen decurrerunt. ut pene uno tempore & ad siluas & ĩ flumine &
ĩ manbus nostis hostis iuderentur. Cadem autem cclentate aduerso cole ad¬
nostra castra atq eosqui in opere occupati erant contenderunt. Cęsari oĩa
uno tempore erant agenda. uexillum proponendum qđ erat in signe cum ad
arma concurri oporteret signum tuba dandum ab opere milites reuocandi
qui paulo longuus aggeris petendi causa processerant arcesgendi. acies instruen¬
da milites cohortandi signum dandum. Quarum rerum magnam partem
temporis breuitas & successus & incursus hostium impediebat. Hlis difficultatib
duȩ reserant subsidio scientia & usus militum: qđ superioribus preliis exerci¬

Expanded text:
erant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine et iam in manibus nostris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle anostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exerci
Abbreviated transcription (Latin):
ad hostes appropinquabat consuetudine sua. c. legiones .Xi. expeditis cdiucebat
post eas totius exercitus impedimenta colloꝗcabat. inde ciuȩ legiones quȩ proxime
conscriptȩ erant totum agmen claudebant presidioq impedimentis erant. Cꝗ¬
tes nostri cum funditoribus sagiptaris q flumen trinsgressi cum hostium equita¬
tu prelium cominiserunt. Cum se illi identidem siluas ad suos se reciperent ac rũ¬
sus ex silua in nostros impetum facerent neq nisi longius quemꝗͣ ad finem por-¬
recta ac loca aꝑta ꝑtinebant cedentes insequi auderent. Interim legiones xi.
quȩ primȩ uenerant opere dimẽso castra munire ceperunt. Ubi prima impe¬
dimenta nostri exercitus ab hisqui in silua abditi lacebat̃ usa sunt qͣ tempusi¬
ter eos cõmittendi prelii conuenerat ita ut intra siluas aciem ordinesq constircu¬

Expanded text:
d hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; d hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constitu
Abbreviated transcription (Latin):
ramis enatis a rubis sentibus q interiectis effecerint ut instar muri. h sepes mu¬
nimenta pręberent quo non modo non intrari sed ne ꝑspici quidem posset. his
rebus cum iter agminis nostri impediretur non obmittendum sibi consilium nẽ¬
uii existimauerunt. Loci natura erat hȩc quem nostri castris delegerant. col¬
lis ã summo equaliter decliuuis ad flumen sabim qđ supra nominauimus uerge¬
bat. ab eo flumie pari accliuitate collis nascebatur aduersus huic & contrarius
passibus curciter ducentis in fimus aptus a supiore ꝑte siluestris ut non facile ine¬
sus ꝑspici possit. Intra eas siluas hostes in occulto se se continebant. in apto loco se¬
cundum flumen paucȩ stationes equitum iudebantur fluminis erat altitudo pe¬
dum circiter trum. Cȩsar equitatu premisso subsequebatur omnibus copiis sed
ratio ordoq agminis aliter se habebat. ac belgȩ ad neriuos detulerant. Nlam quo¬

Expanded text:
ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes muramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quo
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ex dedititis belgis reliquisq gallis complures cȩsarem secuti una iter factrẽt.
quidam ex his ut postea ex captuuis cognitum est: eorum dierum consuetudine
itinens nostri exercitus ꝑspecta nocte ad neruos ꝑuenerunt atq his demostrart̃
inter singulas legiones impedimentoꝵ magnum numerum intercedere neq ẽ
quicquam negoti cum prima legio in castra uenisset reliqueq legiones magno
spatio abesene. hane sub sartons ad ormiposse Qua pusa inpedimentisq dntptis
futurum ut reliquȩ cõtra consistere non auderent. Adiuuabat etiam corum
consilium qui rem deferebant q̃ neruii antiquitus cum equitatu nihil possẽt.
neq enim ad hoc tempus eitis rei student sed quicquid possunt pedestribus
ualent copis quo facilius finitimorum equitatum si prȩdandi causa ad eosue¬
nissent impedirent teneris arboribus incisis atq inflexis crebrisq ĩ latitudinem

Expanded text:
Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
& remitti uirtutem existimarent. Esse homines feros magneq uirtutis incre¬
pare atq incusire reliquos belgas qui se ꝓ.r. dedissent patriamq uirtutem pro¬
iecissent. confirmare sese neq segatos missuros neq ullam condictionem pacis
accepturos. Cum ꝑ eorum fines triduum iter fecisset inueniebat ex captiuis eoꝵ¬
sabim flumen a castri siuis non ampliuis milia passium .x. abesse. frans id fla¬
men omnes neruios consedisse aduentumq ibi romanoꝵ expectare una cum
atrebatibus & eromanduis finitimis suis. Nam his utrisq ꝑsuaserint ut eandẽ
beli fortunam experirentur. Expectari etiam ab his acuaticorum copias atq
esse in itinere mulieres quiq ꝑ etatem ad pugnam in utiles esse uiderentur in
eum locum comiecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. Nis rebus
cognitis exploratores. centurionesq premietit qui locum idoneum castris deligat᷑

Expanded text:
et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increet remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑferre & ab ediuis deftcisse .&.p.r. belum intulisse. qui huius consili principes
fuissene. T intelligerent quantam calamitatem ciuitati ĩ tulisent in britaniã
profugissẽ. petere non solum belouagos sed etiam prohis eduos ut sua clemẽ¬
tiã ac mansuctudine in eosutatur.&ͦ si fecerit eduorum auctoritatem apud
omnes belgas amplificaturum. quorum auxilis atq opibus si qua bella incide¬
rint sustentare consuerint. Cȩsar honoris Diuitiaci atq eduorum causa se¬
se eosin fidem recepturum & conseruaturum dixit :ͤ  erat cuuitas magna
inter belgas auctoritate atq hominum multitudine prestabat sex centos ob¬
sides poposeit. His traditis omnibusq armis ex oppido collatis ab eoloco infi¬
nes ambianoꝵ peruenit. Qui se suaq omnia sine mora tradiderunt:. Corum
fines tierui attingebant. Quorum de natura moribusq cesar cum quereret sic
repiebat. nullum acditum esse ad eos mercatoribus. nihil pati uimi reliquarumq

Expanded text:
fecisse et populo Romano bellum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque
Abbreviated transcription (Latin):
rum ꝑterriti legatos ad cȩsirem de dedictione mitunt & petentibus remis ut
construarentur impetrant. Cȩsar obsicdibus acceptis primis ciuitatis atq ipius gal¬
be regis duobus filis armisq omnibus ex oppido traclicis in decdictionem sues¬
siones accepit exercitumq in beluagos ducit. Qui cum se suaq omnia in oppi¬
dum bratuspantium contulissent. atq ab eo oppido Cesar cum exercitu cir¬
citer milia passium .U ab esset omnes maiores natu ex oppido egressi manus
ad cȩsarem tendere & uoce significare ceperunt se se in eius fidem ac potestatẽ
cessisset castraq ibi poneret pueri mulieresq ex muro parss manibus suo mo¬
re pacem a romanis petierunt. Pro his Diuitiacus tiam post discessum bel¬
garum dimissis eduorum copis ad eum reuerterat facit uerba bellouagos oĩ
tempore ĩ fide atq amicitia ciuitatis eduȩ fuisse. impulsos a suis principibus qui

Expanded text:
rum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut rum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem cessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerune. quantum fuit
diei spaciuim. Sub occasum q solis sequi destiterunt. seq in castra ut erat
imperatum receperunt. Post tridie eius diei. Cȩsar prius ꝙͣ se hostes ex terrore
ac fuga reciperent. in fine suessionum qui proximi remiserant. exercitum
duxit. & magno itinere confecto ad oppidum nouiodinum contendt. Id
ex itinere oppugnare conatus q uacuum a defenboribus audebat propterla¬
titudinem fosse muriq altitudinẽ paucis defendentibus expugnare nõ potuit.
Castris munitis. uineas agere queq ad oppugnandum usui erant comꝑare. Inte¬
rim omnis ex fuga suessonum multitudo ĩ oppilum proxima nocte conuenit.
Celeriteruineis ad oppidum actis aggere iacto turribusq constitutis magnitu¬
dine operum quȩ neq uiderant ante galli. neq auchenint & celeritate romano¬

Expanded text:
periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romano
Abbreviated transcription (Latin):
quisq primum itineris locum peteret & domum proꝑaret fecerunt ut consi-¬
milis fuge profectio uideretur. Hacre statim ꝑ speculatores cȩsaris cognita
insidias ueritus qđ qua de causi discederent. non dum prospexenit exercitũ
equitatumq castris continuit. prima luce confirmata re ab exploratoribus:
omnem equitatum qui nouissimum agmen moraretur premisit eiq Quintũ
pedium & lutium arunculeium cocfam. legatos prefecit. T̃itum labienũ
legatum cum legionibus tribus subsequi iuissit. hi nouissimos adorti & multa
miliã possuum prosecuti: magnam multitudinem eorum fugientium conci¬
derunt. Cum ab extremo agmine ad quos uentum erat consisterent. forti¬
terq impetum nostroꝵ militum substinerent priores qͥ ab esse a periculo ui¬
derentur. neq ulla necessitate. neq imperio continerentur ex audito clamore
perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi presidium ponerent. Ita sine ullo

Expanded text:
quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consiquisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum nostrorum militum sustinerent, priores, quod abesse a periculo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo
Abbreviated transcription (Latin):
occiderunt. hostes ubi de expugnando oppido & de flumine transtundo spẽ
se fefellisse intellexerunt neq nostros ĩ locum inquiorem progredi pugnã¬
di causa uiderunt atq ip̃os res frumentaria deficere cepit consilio prouoca¬
to constituerunt optimum esse domum suam quemq reuerti. & quorum ĩ
fines primum romani exercitum introduxisserit ad eos defendendos undiq
conuenirent ut potius ĩ suis ꝗͣ in alienis finibus decertarent & domesticis co¬
piis rei frumentariȩ uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis hȩc
quoq ratio eos deduxit. q Siuitiacum quoq atq eduos fimbus bellouoga᷑ȩ
appropinquare cognouerant. his ꝑsuaderi ut diutius morarentur neq suis
auxilium ferrent non poterat. Ea re constituta secunda uigilia magno cũ
strepitu actumultu castris egressi nullo certo ordine atq imperio cum sibi

Expanded text:
interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam quemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
neutri transeundi initium faciunt secundiore prelio equitum nostrorum
cȩsar suos ĩ castra reduxit. hostes protinus ex eoloco ad flumen axonã
contenderunt qđ esse post nostra castra demõstratum est. Ibi uadis reꝑ¬
tis partem suarum copiarum traducere conati sunt. eo consilio ut si possent
castellum cui preerat Quintus Titurius legatus expugnarent pontemq in-
terscinderent si minus potuissent agros remorum popula rentur qui magno no¬
bis usui ad bellum gerendum erant cõmeatuq nostris prohiberent. Cȩsar
certior factus a Titurio omnem equitatum & lȩuisarmature numidas fun-¬
ditores sagiptariosq pontem traducit atq ad eos contendit acriter in eo loco
pugnatum est. hostes impeditos ĩ flumine nostri aggressi magnum eorum
numerum occiderunt. ꝑ eorum corpora reliquos audacissime transire conantes
multitudine teloꝵ repulerunt primosqui transierant equitatu circũuentos

Expanded text:
neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. contenderunt, quod esse etiam post nostra castra demonstratum est. Ibi vadis repertis, partem copiarum suarum transducere conati sunt, eo consilio, ut, si possent, castellum, cui praeerat Quintus terscinderent, si minus potuissent, agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatuque nostros prohiberent. Caesar certior factus ab Titurio omnem equitatum et levis armaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine adgressi magnum eorum numerum occiderunt; per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos
Abbreviated transcription (Latin):
ex utraq ꝑte lateris deiectus habebat & in frontem leniter castigatus paulatim
ad planitiem redibat. Ab utroq latere eius collis transuersam fossam obduxit
circiter passuum quadhringentorum & ad extremas fossis castella consticuit. Ibi¬
q tormenta collocauit. Ne cum aciem instruxisset hostesq tantum multitu¬
dine poterant a lateribus pugnantes suos circũuenire possent. Noc facto duab
legionibus quas proxime conscripserat ĩ castris relictis ut si quo opus esset subsidio
duci possent. reliquas .Xi. legiones pro castris in acie constituit. hostes item su¬
ascopias e castris eductas instruxerant. Paluserat non magna inter nostrum.e.
atq hostium exercitum. hanc si nostri transirent hostes expectabant. nostri
autem si ab ills initium transeundi fieret ut imngpedicos aggrederentuir. parati ĩ¬
armis erant. Incerim prelio equestri inter duas acaes contendebitur. Ubi

Expanded text:
ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati iarmis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
sit itaq paulisper apud oppidum morati. agrosq remorum depopulati omnibus
uicis eddifitisq quos adire potuerant ĩ censis ad castra cesaris omnibus copis contẽ¬
derunt. & a milibus passuum minus duobus castra posuerunt. Quȩ castra ut fumo
atq ignibus significibatur amplius milibus passium octo ĩ latitudine parebãt. Cȩ¬
sar primo & propter multitudinem hostium & propter eximiam oppinionem uir¬
tutis prelio suꝑsedere statuit. Qo̾tidie tamen equestribus prelis quid hostis uirtu¬
te posset & quid nostri auderent sollicitationibus ex quirebat. Ubi nostros nõ esse
inferiores intellexit loco pro castris ad aciem instruendam natura opportuno atq
idoneo q is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum ad¬
uersus in latitudinem patebat quantum loci acies ĩstructa occupare poterat atq

Expanded text:
sit. Itaque paulisper apud oppidum morati agrosque Remorum depopulati, omnibus sit. Itaque paulisper apud oppidum morati agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis aedificiisque quo adire potuerant incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt et a milibus passuum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo et propter multitudinem hostium et propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri auderent periclitabatur. Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque
Abbreviated transcription (Latin):
eadem ato belģarim oppignatio est. hat ubi ercuniceta muiltitudine hoũm
totis menibus undiq ĩ murum lapides iaci cepti sunt murisq defensoribus nuda¬
tus est. testudine facta: portas succendunt murumq subriunt quod tamen fficile
fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela conĩcerent in muro consisten¬
di potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset ictius remus summa
nobilitate & gratia inter suos qui cum oppido prefuenit. Unus ex his qui legati
de pace ad cȩsarem uenerant numptium ad eum mittit nisi subsidium sibi sub¬
mittatur: se diutius tenere non posse. Eo de media nocte Cȩsarisdem ducibusu¬
sus qui numptii ab Ietio uentrant numidas& cretas sagiptarios & funditores balle¬
aresq subsidio oppidanis mittit. Quorum aduentu & remis cum spe defensionis
stuium propugnandi accessit & hostibus eadem de causa pes potiundi oppidi disces¬

Expanded text:
eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci coepti sunt murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portas succedunt murumque subruunt. Quod tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praeerat, unus ex iis qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares subsidio oppidanis mittit; quorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi disces
Abbreviated transcription (Latin):
a se dimittit. Fostquam omnes belgarum copias in unum locum coactas ad se ue¬
nire iudit neq iam longe esse ab his quos miserat ex ploratoribus & ab remis co¬
gnouit flumen axonam qđ est in extremis remorum finibus exercitum tradu¬
cere maturauit atq ibi castra posuit. Quȩ res & latus unum castroꝵ ripis flu¬
minis muniebat & pͥ eum quȩ essent tuta ab hostibus reddebat & commeatus ab
remis reliquisq ciuitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. in
eo flumine pons erat ibi presidium ponit & in altera ꝑte fluminis Quintum¬
titurium Sabinum legatum cum.UI. cohortibus reliquit. castra ĩ altitudine pe¬
dum.xii. uallo fossaq. ac duo de.xx. pedum munire iubet. Ab his castris op¬
pidum remoꝵ nomine bibrax aberat milia passuum octo. Id ex itinere ma¬
gno impetu belge oppugnare ceperunt. Egre eo die substentatum est. Gllorum

Expanded text:
a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se vea se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat exploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remorum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostRemis, reliquisque civitatibus, ut sine periculo ad eum portari possent, efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit, et in altera parte fluminis Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus reliquit. Castra in altitudinem pedum duodecim fossamque pedum octodecim munire jubet. Ab ipsis castris oppidum Remorum, nomine Bibrax, quod aberat millia passuum octodgno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hunc propter iustitiam prudentiamq suam totius belli sũmam omnium uo¬
luntate deferri. Oppidi haberenumero.xii. polliceri miliã armata. l. totidẽ
neruios qui maxime feri inter ip̃os habeantur longissimeq absint. Quindecim
milia atrebates ambianes.x. milia. morinos .XXu. milia. menapios .UIi. mͦ.
Caleros .x. milia. Ue locasses & Ueromandios totidem. cotuatos. xUIIII. Condru-¬
sos eburones. ceresos. pemanos. qui uno nomine germani appellantur arbitrarirad
.xl. milia. Cesar remos cohortatus liberaliterq oratione prosecutus omnem senatũ
ad se conuenire principumq: liberos obsides ad se adduci uissit. Quȩ omnia diligẽ¬
ter ad diem facta suine. Fp̃e Diuitiacum eduum mognopere cohortatus docet quã
titudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse si suas copias edui in fines
bellouagoꝵ introduxerint & eorum agros populari ceperint. his mandatis cum

Expanded text:
ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII milia, Caletos X milia, Veliocasses et Viromanduos totidem, Atuatucos XVIIII milia; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magnopere cohortatus docet quantltitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum
Abbreviated transcription (Latin):
ta theutonos cimbrosq intra suos fines ingredi prohibuit. Quaex re ficri uti eaꝵ
rerum memoriam magnam sibi auctoritatem magnosq spiricus in re militari
summerent. De numero earam omnia habere se explorata remi dicebant. ꝑrop¬
terta qͣ propinquitatibus affinitatibusq coniuncti quantam quisq multitudinẽ
ĩcommuni belgarum concilio ad id pelum policius sit cognouerint plurimũ
inter eos bellbuagos & uirtute & auctoritate & hominum numero ualere. hos
posse conficere armata milia centum pollicitos. Ex eo numero electi milia .lx.
totiusq belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimosi fines latissi¬
mos feracissimosq agros possidere. Apud eos fuisse regem. nostra etiam memo¬
ria Duutiacum totius galliȩ potentissimum. Qui cumꝰ magne ꝑtis harum regi¬
onum tamen etiam britãnie imperium optinuerit nunc esse regem galbam.

Expanded text:
ta, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum ta, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebant, propterea quod propinquitatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam:
Abbreviated transcription (Latin):
oppinione uenisset: remi qui proximi galie ex belgis sant ad eum legatosictiũ
& andebrogium & andocumborium primos ciuitatis suȩ miserunt qui dicerent
facere & oppidis recipere & frumento cȩterisq rebus iuuare. reliquos omnes bel¬
gas. in armis esse germanosq qui transre̾num incolunt se se cum his coniunexis¬
se.Tantumq esse eorum omnium furorem ut ne suesiones quidem fratres con¬
sanguincosq suos qui eodem iure & isdem legibus utantur & unum imperiũ
unumq magistratum cum ip̃is habeant deterrere potuerint. quin cum his cõ¬
sentirent. Cum ab his quereret quȩ ciuitates quanteq in armis esent & quid
ĩ bello possene: sic reꝑiebat. plerosq belgas ortos esse a germanis renumq anti-¬
quitus traductos propter loci fertilitatem. ibi consedisse. gallosq qui ea locaꝰ inco¬
lerent expulsisse solosq esse qui patrum nostroꝵ memoria omnia gallia uexa¬

Expanded text:
opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum legatos Iccium opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum legatos Iccium et Andebrogium, primos civitatis, miserunt, qui dicerent facere, et oppidis recipere, et frumento caeterisque rebus juvare. Reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque, qui ripas Rheni incolunt sese cum his conjunse, tantumque esse eorum omnium furorem ut ne Suessiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magistratum cum ipsis habeant, deterrere potuerint quin cum iis consentirent. Cum ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexa
Abbreviated transcription (Latin):
Q̃ in gallia a potentioribus atq his qui ad conducendos homines facultatem
habebant uulgo regna occupabantur. qui minus facile in imperio eam rem
consequi poterant. his numptis luterisq commotus cefar duas legiones in ci¬
teriore gallia nouas conseripsit. & in eunte estate in interiorem galliam qui
deduceret Quintum pedium legatum misit. Ip̃e cum primum pabuli copia
esse inciperet ad exercitum uenit. dant negotium senonibus reliquisq gallis ꝗ
finitimi belgis erant uti ea quȩ apud eos gerantur cognostant seq de his rebus
certiorem faciant constanter omnes numptiauerunt᷑ manus cogi exercitus ĩ
unum locum conduci. Tum uero dubitandum non existimauit quin ad eos¬
duodecimo die proficisceretur. re frumentaria comꝑata castra mouet diebus¬
q circiter .xu. ad fmes belgarum ꝑuenit. Eo cum de improuiso celeruisq sĩ

Expanded text:
quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ex his numerum occiderunt. Cesiruna estate duobus maximis bellis confe¬
cts maturius paulo ꝗͣ tempus anni postulabat in hyberna in sequanos exer¬
citum deduxit : Ebernis labienum preposuit ip̃ẽ in citeriorem galliam ada
gendos conuentus profectus est.
UMesset cȩsir in citeriori gallia in ibernis ita uti supra
demostrauimus crebri ad eum rumores afferebantur. litte¬
risq item labieni certior fiebat omnes belgas quam ter-¬
tiam esse ꝑtem galliȩ dixerimus contra populum .r. con¬
iurare obsidesq interse clare. Coniurandi has causas primumq̃ uertrentur ne
omni pacata gallia ad eos exercitus noster adduceretur. Deinde qͥ a non mil¬
lis galis sollicitarentur ꝑtim qui germanos duitiuis igalia uersari noluerãt ł nollẽt
ita p .r. exereitum hyemare atqꝰ inueterisere ĩgillia moleste fercbant ꝑtin
qui mobilitate & lȩuitate animi nouis imperiis studebant a non nulisetiã

Expanded text:
ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confeex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est. Cum esset Caesar in citeriore Gallia in hibernis, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, quam tertiam esse Galliae partem dixeramus, contra populum Romanum coniurare obsidesque inter se dare. Coniurandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita populi omani exercitum hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ea fuga perierunt duȩ filiȩiharum altera occifi altera capta est. Cauis Uale¬
rius procillus cum a eustodibus in fuga tribus cathenis uinctus traheretur in ip̃m
Cȩsarem hostiuim equitatum persequentem incidit. Quȩ quidem res .c. non
minorem ꝗͣ ipã uictoria uoluptatem attulit qd hominem honestissimum ꝓ¬
uinciȩ galliȩ suum familiarem & hospitem ereptum ẽ manibus bostium sibi re¬
stitutum uidebat: neq eius calamitate de tanta uoliptate: congratulatione ꝗc¬
quam fortuna diminuerat. Esse presente de se ter sortibus consultum dicebat
utrdmigni statim necaretur an in aliud tempus rseruaretũ. sortis benestio se cẽ
in columem. Item marius titius reꝑtus & ad eum reductis est. Hoc prelio trãs
renum numptiato. sueui qui ad ripam reni uenerant domum reuerti ceperũt
Quos ubii qui proximi r̾enum in colunt ꝑterritos senserunt in secuti magnum

Expanded text:
ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valeea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum
Abbreviated transcription (Latin):
atq in fugam conuersi esset a dextro cornu uehementer multitudine suorum
nostram aciem premebant. id cum animad uertisset publius erasus adolescens qui
equitatui preerat qͣ expeditior erat ꝗͣ hi qui intra aciem uersabantur tertiam
aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita prelium restitutum est. atq om̃s
hostes terga uertirunt. neq prius fugere destiterunt. ꝗ̃ ad flumen tenum milia
passium ex eoloco cireuer.x. peruenerunt. Ibi ꝑpauci aut unbusc onfisi tuns¬
nare contenderunt. aut lintribus inuentis sibi salutem repperierunt. In
bis fuit arioiustus qui nauiculam deligatam ad ripam nactus: ea profugit.
Reliquos omnes equitatu consecuti nostri interfecerunt. Huȩ fuerunt ariouisti
uxores yna sueua natione quam a domo secum adduxerit. altera norica
regis boctonis soror quam in gallia duxerat a fratre missam. Utreq in ea¬

Expanded text:
atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes consecuti equites nostri interfecerunt. Duae fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in