comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di fr̃ib exforma uirisdictionis. qđ ex porcio¬
ne fr̃is fu̾int consequuti. cũ dona ꝓpria
conferre ceꝑit. si restituturos. Sed si nec ipsi
caue possint. utilit̾ ꝓbatum est. uirũ bonũ
abutraq parte eligendũ. apud quem ut
sequentes fructus deponantur. quiq uti¬
les actiones ap̃tore datas exerceat. Possẽ¬
sio aũt exrescͥpto supͣ relato. non alit̃ ad
eum qui fidĩ cõmissum petit trans fertur.
quam sicau̾it. tamen si maxime adũsaĩus
non ꝑinopiam. sed ꝑ contumaciam caũe
nolũit. Sed si is qui uiuit non possit caũe
uł res deponenda. uł uirisdictio restituenda
erit. Si dies aut conditio legati uł fidĩ cõ¬
missi petitionẽ actionemue differri dicatur.
⁊idõ satisdatio desidetur. hr̃s aũt ꝑ calũ
niam postulari contendat: ⁊ relictũ neget.
Non alit̾ audiendus erit qui cau̾e postulat.
quã si scͥpturam qua relictura affirmet
exhibĩt. ¶Cum querebatur ubi fidĩ cõ¬
missi seruandi causa caũi oporteat. Impr¬

Expanded text:
forma iurisdictionis, quod ex portione fratris fuerint consecuti, cum bona propria conferre coeperit, se restituturos. sed si nec ipsi cavere possint, utiliter probatum est virum bonum ab utraque parte eligendum, apud quem ut sequestrem fructus deponantur quique utiles actiones a praetore datas exerceat. possessio autem ex rescripto supra relato non aliter ad eum, qui fideicommissum petit, transfertur, quam si caverit, tametsi maxime adversarius non per inopiam, sed per contumaciam cavere noluerit: sed si is qui vicit non possit cavere, vel res deponenda vel iurisdictio restituenda erit. Si dies aut condicio legati fidei commissi petitionem actionemve differre dicatur et ideo satniam postulari contendat et relictum neget, non aliter audiendus erit qui cauere postulat, quam si scripturam, qua relict‹u›m adfirmet, exhibuerit.Cum quaerebatur, ubi fideicommissi seruandi causa caueri oporteat, imp
Abbreviated transcription (Latin):
tis dationem fidĩcõmissi noĩe in ꝓuincia
fidĩcõmissaĩum remittendũ eẽ. qr̃ si hr̃s
ineũ locum cauendi gr̃a remitti desidet.
uͥ domiciliũ ht̃. legatãuis aũt cauĩ postulet
ubie hr̃ditas. ñ eĩt hr̃s renuttendus. idq¬

Expanded text:
ideicommissi nomine in provinciam fideicommissarium remittendum esse. quare si heres in eum locum cavendi gratia remitti desideret, ubi domicilium habet, legatarius autem ibi caveri postulet, ubi est hereditas, non erit heres remittendus. idq
Abbreviated transcription (Latin):
sit relictũ. isidĩ cõmissũ. neq fidĩ cõmissi sati¬
detur. Equissimũ erit fidĩ cõmissaĩum noĩe
legati satis acciꝑe ab hr̃de. siei legataĩus ñ
caueat scilicetut ipse legataĩus ħ caueat. Qđ
si iã acceꝑit legataĩus abhr̃de satis decẽnen¬
dũ erit ex ea satiscdatione. magis fidĩcõmissa¬
rio ꝗͣ legataĩo dandã actionẽ in eũ scilicet
casũ quo fidic̃omissi eiꝰ ꝯditio extit̃it. ipsuis ĩ
legati ꝑsequutio danda eritfidĩcõmissario.
si ñ dũ solutũ ẽ ⁊ ꝯditio eiꝰ extitit. scilicet si sue¬
rit fidĩ cõmissaĩus paratus caũe legatario.

Expanded text:
relictum et fideicommissum, neque fideicommissi satisdetur? aequissimum erit fideicommissarium nomine legati satis accipere ab herede, si ei legatarius non caueat, scilicet ut et ipse legatario caueat. quod si iam accepit legatarius ab herede satis, decernendum erit ex ea satisdatione magis fideicommissario quam legatario dandam actionem, in eum scilicet ‹c›asum, quod fideicommissi eius condicio extitit: ipsius etiam legati persecutio danda erit fideicommissario, si nondum solutum est et condicio eius extitit, scilicet si fuerit fideicommissarius paratus cauere legatario.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tor accõmodat intdictum quo iubean¬
tur discede legatariz possessionem ac Si
ego cauissem.
erit nonuidetur ꝯditio. ⁊ iõ licet desida¬
uerit quis caũi sibi non uidetur ꝯditio¬
ne defectus. quia postqͣm remitti talem
cautionẽ iure publico placuit. nec onus
cautionis sequitur: nec quidem condia¬
toꝵ actio datur meum qui p̃termissa insti¬
tutione ab intestato possidet hr̃ditatem
ẽẽ uult atq ea que uire ciuili debent᷑
idẽ aristoni placet. pisis ẽ ħ.¬
cõmissis locũ ht̃ si pure fidĩcõmissum sit.
siue res aliqua. siue hr̃ditas. siue uis ali¬
quod relictũ est.  Duius quoq pius re¬
scͥpsit. quotiens euidens res ẽ ut certum
sit nullomͦ fidĩcõmisso locũ ẽẽ ꝑ quã im¬
nonnullas moras exceptio uidicii habeat.
¶Eriab hr̃de instituto legatorum satis
accepit legatañis. ⁊ atrebelliano fidĩ cõmis¬
sario utraq qͥ stipłatio cõmutet᷑. s exceptione

Expanded text:
tor accommodat interdictum, quo iubeantur discedere legatarii possessione, ac si ego cauissem. erit, non uidetur condicio: et ideo licet desiduerit quis caueri sibi, non uidetur condicione def‹e›ctus, quia postquam remitti talem cautionem iure public‹o› placuit, nec onus cautionis sequitur ne‹c› quidem condictorum actio datur in eum, qui praetermissa institutione ab intestato possidet hereditatem,esse uult atque ea quae iure ciuil‹i› debentur. idem Aristo‹n›i placet. 14 commissis locum habet, si‹ue› pure fideicommissum sit siue res aliqua siue hereditas siue ius aliquod relictum est. Diuus quoque Pius rescripsit, quotiens euidens res e‹s›t, ut certum sit nullo modo fideicommisso locum esse, perquam innonnullas moras exercitio iudicii habet. Si et ab herede instiacceperit legatarius et a Trebelliano fideicommissario, utra que quidem stipulatio committetur, sed exceptione
Abbreviated transcription (Latin):
ptor putauit. ut quib testator dari fieri¬
ue uoluit. his dieb debetur. ł fiat. dolumq
malum affuturum stipulentur. Semper
aũt satis dare cogitur cuiꝰcumq fit digni¬
tatis uł facultatũ quaru̾cũq hr̃s nec sine
ratione hoc p̃tori uisum ẽ. Sicuti hr̃s in cũ-¬
bit possessiom bonoꝵ ita legataĩos quoq
carere non debebonis defunca. sed aut
satis dabitur eis. aut si satis nondatur. iN
possessionem bonoꝵ uenire p̃tor uoluit. ñ
solum aũt om̃ib legatariis satis dare opõ¬
tet. sed ⁊ successorib legatarioꝵ satis daĩ
deb̾e iam constat. quãuis isti non ex defu¬

Expanded text:
tor putauit, ut, quibus testator dari fieriue uoluit, his diebus detur uel fiat dolumque malum afuturum stipulentur. Semper autem satisdare cogitur, cuiuscumque sit dignitatis uel facultatium quarumcumque heres. Nec sine ratione hoc praetori uisum est, sicuti heres incu‹m›bit possessioni bonorum, ita legatarios quoque carere non satisdabitur eis aut, si satis non datur, in possessionem bonorum uenire praetor uoluit.Non solum autem omnibus legatariis satisdar‹i› oportet, sed et successoribus legatariorum satisdari debere iam constat, quamuis isti non ex
Abbreviated transcription (Latin):
tumẽ sibona iã distracta sunt. ł testatons ꝑ¬
missu. ł ꝯcedente legataĩo. p̃cium eoꝵ fidĩ¬
sores petuntur.  Admonendi aũt sumꝰ
reb publicis remittisolere satisdationem
fidĩcõmissoꝵ. ⁊̃ si qͣndo necessitas dandi
int̾cedat̾. reꝓmssio plane exigenda est.
tuto. legatum ẽ huns legati satis petere
non possunt. Sed si pendente ꝯditione
emancipatus uł manumissus si satispe¬
tatur. queritur anaudiendi fint. ne bñ¬
ficium pats dñiue ipsi onerosũ sit. ansibi
imputare deb̾ent. qui dedunt eis postu¬
landi adũsus se facultatẽ. s melius ẽ ꝑ
mediocritatẽ causam diximere. ut cauti¬
oni tm̃ cum i potheca suoꝵ reꝵ comitant᷑.¬
rum noĩe satis datũ ÷ simul dies legatoꝵ¬
noĩe satis cessit ꝓtinis hisd dieb etiam
estiplatione debentur.
ditatem conditio legati extiũt. sabianus
ait. fideuissores nicħ teñ. quia om̃imodo
dari oportet. legatũ . iinrẽ eẽt concepta
stipulatio.

Expanded text:
bona iam distracta sunt uel testatoris permissu uel concedente legatario, pretium eorum fideisores petuntur.Admonendi autem sumus rebus publicis remitti solere satisdationem fideicommissorum etiam si quando necessitas dandi intercedat: repromissio plane exigenda est ututo legatum est. huius legati satis petere non possunt: sed pendente condicione emancipatus uel manumissus si satis petant, quaeritur, an audiendi sint, ne beneficium patris dominiue ipsi‹s› onerosum sit, an sibi imputare deberent, qui dederunt eis postulandi aduersus se facultatem. sed melius est per m‹e›diocritatem causam dirimere, ut cautioni tantum cum hypotheca suarum rerum committantrum nomine satisdatum est, simul dies legatorum cessit, protinus isdem diebus etiam ex stipulatione debentur, ditatem condicio legati extiterit, Sabinus ait fideiussores mihi teneri, quia omnimodo dari oportet legatum et in rem esset concepta stipulatio.
Abbreviated transcription (Latin):
dum captat hr̃ditatem legitimã
uł ex testam̃to ꝓhibuit testam̃ta¬
rium introire. uolente eo facere
destam̃tum uł mutare. auius adrianus consti¬
tuit denegari ei deb̾e acc̃ones. denegatisq ei
accõnibus fisco locum fore.
i dñs dolo fecerit ne testam̃tum mutare¬
quid fuerit datum denegari debeat:⁊ si nonfueruit
in potestate. Sed si legatum ei relictum sit. idq resti¬
tuere sit rogatus. consequens erit dicere admutieũ
ad legatum. qđ non ipse habuisset. sed ad alumm
sit translatus. Si plures hr̃des instituti sint
⁊ om̃s dolo malo fecerint quominus testam̃tum
mutaretur. dicendum ẽ acc̃ones om̃ib denegari.
testes non uenant. ⁊ ꝑ hoc deficiat facultas testam̃ti
faciendi. denegande sunt acc̾ones ei qui dolo fece
qui dolum admisit cõmissum est ut hr̃ditatem
restitueret. ea hr̃ditas caduca cum suis hr̃dibus¬
honerib fiet. ut cõmodum legis falcidie fiscus sen¬
tiat dodrantis aũt fidei cõmissarius.

Expanded text:
dum captat hereditatem legitimam uel ex testamento, prohibuit testamentarium introire uolente eo facere testamentum uel mutare, diuus Hadrianus constituit denegari ei debere actiones denegatisque ei actionibus fisco locum fore. Si dominus dolo fecerit, ne testamentum mutarequid fuerit datum, denegari debeat, etsi non fuerint in potestate. sed si legatum ei relictum sit idque restituere sit rogatus, consequens erit dicere admitti eum ad legatum, quod non ipse habuisset, sed ad alium sit translaturus. Si plures heredes instituti sint et omnes dolo fecerint, quo minus testamentum mutaretur, dicendum est actiones omnibus denegari, testes non veniant, et per hoc deficiatur facultas testamenti faciendi, denegandae sunt actiones ei qui dolo fecerqui dolum admisit commissum est, ut hereditatem restitueret: ea hereditas caduca cum suis oneribus fiet, ut commodum legis Falcidiae fiscus sentiat, dodrantis autem fideicommissarius.
Abbreviated transcription (Latin):
tantũdẽ si ab impubis substituto legetur.
Nam adhr̃dem suũ legotum tͣnsfert. trac¬
tari tm̃ potest. si impubi substitutus dãnatꝰ
sit si intra pub̾tatem filius decesserit seio.
c. dare. antitio pupillo defunctus seuis ad
hrdem transferat. quasi ea conditio sit
expressa que inerat: ⁊ magis ẽ ad hr̃dem
legotari transire.
tt̃dum ad itohr̃dis legatis moram facit.
sut puta si forte seruomanumisso uł eicui
seruus legatus ẽ. ⁊ seruo idõ aliquid lega¬
tum sit. Nam seruolegati relicti añ aditã
hr̃ditatem dies non cedit.
quam adita hr̃ditate equissimũ uisum ẽ
nec legati diem añt cede. alioquin inutile
fieret legatum. si dies eiꝰ cessisset antequã
lib̾tas compet̾ẽt. Quod euenit si seruo pure
legetur. ⁊ lib̾ ẽẽ sub conditione tubeatur..⁊
pendens conditio inueniatur. ⁊ post aditam
hr̃ditatem.
i habitatio filio.f. uł seruo legata sit.
puto non ad quiri dño uł patri legatum. si

Expanded text:
Tantundem et si ab impuberis substituto legetur: Tantundem et si ab impuberis substituto legetur: nam ad heredem suum legatum transfert. Tractari tamen potest, si impuberi substitutus damnatus sit, si intra pubertatem filius decesserit, Seio  dare, an uiuo pupillo defunctus Seius ad heredem transferat, quasi ea condicio sit expressa, quae inerat. et magis est ad heredem legatarii transire. Interdum aditio heredis legatis moram facit, ut puta si forte seruo manumisso uel ei cui seruus legatus est et ideo seruo aliquid legatum sit: nam seruo legati relicti ante aditam hereditatem dies non cedit. quam adita hereditate, aequissimum uisum est nec legati diem ante cedere: alioquin inutile fieret legatum, si dies eius cessisset antequam libertas competeret. quod euenit, si seruo pure legetur et liber esse sub condicione iubeatur et pendens condicio inueniatur et pos‹t› aditam herediti habitatio filio familias uel seruo legata sit, puto non adquiri domino uel patri legatum, si
Abbreviated transcription (Latin):
aulus .t. Quod pure datum est si sub
conditione adimatur. quia si sub ꝯditione
legatum habetur. ac si extͥnsecus suspenda¬
tur. legatũ non exipso testam̃to. licet ante
dcedat legataius. ad hr̃dem transmisisse le¬
gatum dicimꝰ. ułuti si dotalem rem maĩtus
legaũit. ⁊ extero uxori aliquã ꝓdotali re
pecuniam dem̃ delibante uxore deelectiõe
dotis decesserit legatañis. atq legatũ eleg̃it
in codicilł relicta sunt. ꝑm̃ dies cedit. atq te
titioni fãcit cessioni diei ñ facit. ꝓm̃ siue puẽ
institutus tardius ad eat. siue sub ꝯditione
ꝑ ꝯditionẽ impediatur legatãius securus ẽ.
Sed ⁊ si nondũ natus sit hr̃s institutus. aut
apud hostes sit. similit̾ legatãio ñ nocebit.
eo qđ dies legoti cessit. Inde dicimus:i si a
subsatuto legatũ sit relictum quãdiu insti¬
tutus delib̾at. defuncto legataĩo non no-¬
cebit. ⁊ si postea hr̃s institutus repudiauit.
Nam ad hr̃dem suũ tnsstulit petitionem

Expanded text:
pure datum est si sub condicione adimatur, quasi sub condicione legatum habetur. At si exstrinsecus suspendatur legatum, non ex ipso testamento: licet ante decedat legatarius, ad heredem transmississe legatum dicimus: ueluti si rem dotalem maritus legauerit extero et uxori aliquam pro dotali re pecuniam, deinde deliberante uxore de el‹e›ctione dotis decesserit legatarius atque legatum elegerit in codicillis relicta sunt, perinde dies cedit atque testitioni facit, cessioni diei non facit. Proinde siue pure institutus tardius adeat siue sub condicione per condicionem impediatur, legatarius securus est. Sed et si nondum natus sit heres institutus aut apud hostes sit, similiter legatario non nocebit, eo quod dies legati cessit. Inde dicimus et si a substituto legatum sit relictum, quamdiu institutus delibcebit, si postea heres institutus repudiavit: nam ad heredem suum transtulit petitionem.
Abbreviated transcription (Latin):
legatum pure mͥ debetur.
i debitori qđ sub conditione debet le¬
gatum est p̃sens legatum ẽ agiq ex testa¬
m̃to statim potest ut lib̾atio prẽtur. ⁊ si post
mortẽ testatoris decesserit. adhr̃dem trans¬
mittit actionem. hec dicenda erunt. ⁊ si
noie legatum fuĩt. plura ẽẽ legata ⁊ suturoꝵ
annoꝵ legatum legataũum mortuum ad hr̃¬
dem non transmittere. Si uͦ non ꝓ alim̃tis lega¬
uit. sed implures pensiones diuisit ex honorã¬
di hr̃dis gr̃a. hoc casu ait om̃ium annorum
unum eẽ legatum. ⁊ intra decennium. deceib̃¬
dem legataĩum ⁊̃ futuroꝵ annoꝵ legatum ad hr̃¬
dem suum tͣnsmittere que sentñtia uera est¬

Expanded text:
pure mihi legetur. Si debitori quod sub condicione debet legatum est, praesens legatum est agique ex testamento statim potest, ut liberatio praestetur, et, si post mortem testatoris decesserit, ad heredem transmittit actionem. Haec dicenda erunt et si nomine legatum fuerit, plura esse legata et futurorum annorum legatum legatarium mortuum ad heredem non transmittere: si uero non pro alimentis legauit, sed in plures pensiones diuisit exonerandi heredis gratia, hoc casu ait omnium annorum unum esse legatum et intra decennium decedentem legatarium etiam futurorum annorum legatum ad heredem suum t
Abbreviated transcription (Latin):
habet. Namque dies legati cui conditio ñ
adscribitur. quãius extrinsecus exspectan.
lo quinqͣginta exredditu p̃dioꝵ eoꝵ fut̾i
anni. post ãñ uidi conditionẽ aditam. sed
tempis soluende pecume ꝓlatum uideri
n fructib fini relicte pecunie non ꝑceptis
ub̃tatem eẽ necessaĩam anni scđi.
um abhr̃dib alumno .c. dari uoliuĩ¬
set testator eam pecuniam ad aliũ trais
missum adhẽd pueri fidĩ cõmissum .ꝵ. Nã
certam etatem sorti soluende pr̃ituram
uidi. non pure fidĩ cõmisso relicto conditio¬
nem insertam. Cum aut̃ fidĩ cominissum
ab eo pea nonposset. penesquẽ uoluit pe¬
cuniam collocari. ꝓpt̾ hec u̾ba eamq alũ¬
nomeo post etatem supͣscͥptam curab red.¬
dere fidĩcõmissum ab hr̃dib petendum qͥ
pecumam dari stipłari debuerunt. s fide¬
ussores ab eo non petendos cuius fidem se¬
qui defunctus maluit.

Expanded text:
habet: namque dies legati cui condicio non habet: namque dies legati cui condicio non adscribitur, quamuis extrinsecus exspectandalo quinquaginta ex reditu praediorum meorum futuri anni postea.' non uideri condicionem additam, sed tempus soluendae pecuniae prolatum uideri respondi: fructibus fini relictae pecunia‹e› non perceptis ubertatem esse necessariam anni secundi. Cum ab heredibus alumno centum dari uoluisset testator ‹et› eam pecuniam ad alium transfmissum ad heredem pueri fideicommissum respondi: nam certam aetatem sorti soluendae praestitutam uideri, non pure fideicommisso relicto condicionem ‹in›sertam. cum autem fideicommissum ab eo peti non posse‹t›, penes quem uoluit pecuniam collocari, propter haec uerba 'eamqu‹e› alumno meo post aetatem supra scriptam curabis reddere' fideicommissum ab heredibus petendum, qui pecuniam dari stipulari debuerunt: sed fideiussores ab eo non petendos, cuius fidem sequi defunctus maluit.
Abbreviated transcription (Latin):
atiam statim teñi ut partem dimidiam semis¬
sis ex ꝑsona sei restituat.
iliam suam hr̃dem scͥpsit. ⁊ neporẽ quem
ex ea habebat ei substituit: uta cauit. lucio
titio frĩs mei filio gño meo .cc. aureos relinqͦ.
quo legato seio illum contentumẽẽ qm̃ scͥpsi
umũsam rem moam. eo quod filiam meam. ⁊⁊
nepotem meũ hr̃des scͥpsi. uniũsam substan¬
tiam ei coĩcasse. quos inuicẽ comm̃do. filia ad¬
ita patris hr̃ditate dũtit amaĩto. Quesitum
est antitius quondã eius maritus suo uł fili
sui noĩe ex fidĩ cõmisso cõmunionẽ bonorũ
consequi possit. uiua quondã uxore sua uel
ꝓponi p̃ter. oc. aureos. Iđ quesut eandẽ uxo¬
rem marito hr̃d scͥpto fidĩ cõmisisse. ut cũ maie¬
retur. filio cõi om̃e quod ad eam exhr̃ditate ꝑ
uenisset sua restituere. an ille quoq res. ⁊ posse̾¬
siones que ini dote dare. ⁊ post diuortiũ restitu¬

Expanded text:
tim teneri, ut partem dimidiam semistim teneri, ut partem dimidiam semissis ex persona Seii restituat. Filiam suam heredem scripsit et nepotem, quem ex ea habebat, ei substituit et ita cauit: 'Lucio Titio f‹r›atris mei filio genero meo ducentos aureos relinquo. quo legato scio illum contentum esse, quoniam scripsi uniuersam rem meam, eo quod filiam meam et nepotem meum heredes scri‹ps›i, ‹uni›uersam substantiam eis communicasse. quos inuicem commendo'. filia adita patris hereditate diuertit a marito: quaesitum est, an Titius quondam eius maritus suo uel filii sui nomine ex fideicommisso communionem bonorum consequi possit uiua quondam uxore sua uel poni praeter ducentos aureos. Idem quaesiit eandem uxorem marito herede scripto fideicommis‹is›se, ut, cum moreretur, filio communi omne, quod ad eum ex hereditate sua peruenisset, restituere‹t›: an illae quoque res et possessiones, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑro parte hr̃ditaĩa.
itia exasse hr̃s scͥpta partem di¬
midiam hr̃datatis meuie rogata res¬
stituerat fundũ a testatore obligatũ
luere noluit. sed cũ uendente credito¬
re mandauit reduendũ seie. quesitũ
est an titia ex causa fidĩ cõmissi meuie
id qͣnto pluris fundus fuit. quã ad
creditorem ꝑuenire oportuit. Gaio
seio ex semisse. titia ex quadrante. et
aliis exreliquis ꝓporcionib hr̃dib
institutis. ita cauit. fidi aũt ur̃e man¬
do gai sei. ⁊ lucia titia. ut post obitũ
urm̃ reddatis restituatis ttio. ⁊ scp̃nio.
semusem pat̾monis. ⁊ porcionis eius quã uobis
dedi. quesitũ est cum utriq adieĩnt hr̃ditatẽ.
i postea gauis seuis defunatus sit. lucia titia
hr̃de instituta anħ lucia titia partẽ dimidiã
semisis quã rogatus erat. gauis seuis restituere
ꝓtinus debeat an uͦ post suã demũ mortẽ uni¬
uersum fidĩ cõmissum. tem ex sua ꝑsona. qͣm
exgan seii datũ restituere debeat. R luciam

Expanded text:
ro parte hereditaria. Titia ex asse heres scripta partem dimidiam hereditatis Maeuiae rogata restituerat: fundum a testatore obliga tum luere noluit, sed eum uendente creditore mandauit redimendum Seiae: quaesitum est, an Titia ex causa fideicommissi Maeuiae id, quanto pluris fundus fuit, quam ad creditorem pervenire oportuit. Gaio Seio ex semisse, Titia ex quadrante et aliis ex reliquis portionibus heredibus institutis ita cavit: "fidei autem vestrae mando, Gai Sei et Lucia Titia, uti post obitum vestrum reddatis restituatis Titio et Sempronio semissem patrimonii et portionis eius, quam vobis dedi". quaesitum est, cum utrique adierint hereditatem et postea Gaius Seius defunctus sit Lucia Titia herede instituta, an haec Lucia Titia partem dimidiam semissis, quam rogatus erat Gaius Seius restituere, protinus debeat? an uero post suam demum mortem uniuersum fideicommissum tam ex sua persona quam ex Gaii Seii datum resti
Abbreviated transcription (Latin):
i dies apposita legato non ẽ p̃seis
debetur. an confestim ad eum ꝑtinet. cui datũ
est. Dies adiecta quãuis longo sit. si c̃ta est ue¬
luti kł̃dis ianuariis centissimis c̃tissimis dies
quidem legati statim cedit sed ant̃ diem peti
non potest. at si incerta quasi cũ pubes erit¬
in familia cũ filia nupserit cũ magistratũ ini¬
erit. cum aliquid demũ quod scribendi com¬
p̃hende sit cõmodum fec̃it. nisi tp̃s ꝯditioue
obting̾it. neq ea res peti. neq dies legati cede
potest.
Si sub conditione qua te hr̃dem
instiau sub ea conditione aitio legatũ sit.
põp̃ putat. ꝑiñ huiꝰ legati diem ced̾e atq
si pure relictũ eẽt qm̃ certum ẽẽt hr̃de ex¬
istente debitum iri. Neq enĩ ꝑ conditionẽ
hr̃dum fieri incerta legata. nec multum
annũ decesserit. ũum ad hr̃dem eius le¬
gatum non transire. qm̃ diem non solũ¬

Expanded text:
i dies adposita legato non est, praesens debetur aut confestim ad eum pertinet cui datum est: adiecta quamvis longa sit, si certa est, veluti kalendis Ianuariis centesimis, dies quidem legati statim cedit, sed ante diem peti non potest: at si incerta, quasi "cum pubes erit' 'cum in familiam nupserit' 'cum magistratum inierit' cum aliquid demum, quod scriben‹t›i comprehendere sit commodum, fecerit: nisi tempus condicioue optigit, neque res pertinere neque dies legati cedere potest. Si sub condicione, qua te heredem institui, sub ea condicione Titio legatum sit, Pomponius putat perinde huius legati diem cedere atque si pure relictum esset, quoniam certum esset herede existente debitum iri: neque enim per condicionem heredum fieri incerta legata nec multum annum decesserit, uerum ‹est› ad heredem eius legatum non transire, quoniam non solu
Abbreviated transcription (Latin):
seu.ẜuũ. silium aũt naturalem meũ ex
dicisł ita cauit. unciã ex qua fe̾ci stichum
hr̃dem. si quã seius controũsiam moueret.
admeiuum frẽm meũ reũti uolo. tu fr̃ sed̾m
sidem ⁊ pietatem ttiam quicquid ate ꝑue¬
nerit ex hr̃ditate mea sticho filiotuo resti¬
tuas. quod ut facias fidĩ tue cõmitto. Quesi¬
tum est cũ seius adierit hr̃ditatẽ. ⁊ ꝓpt̃ hoc
cõpulsus stichum manumiserit. anuntiã
hr̃ditatis ex quastichiis hr̃s insitcutus est
đͥ quesut an si aliquã controũsiam seuis
deuntia hac ex quastichus institutus est
facere uelit. ⁊ neuuis untiam excausa fidĩ¬
cõmissi a seio fũit ꝯsequutus. utrũ hanc¬
solam untiam ex qua stichus institutus
est anuͦ ⁊ dodrantẽ ex quo ipse meuius
institutus ẽ eid̾ sticho restituẽ debeat. ⁊.
de om̃i restituendo quod ad meuium qͦ¬
quomodo ꝑuenit testat̾ͥcem sensisse.
Pater puerũ ⁊ puellam hr̃des institu¬
it. eosq inuicẽ substituit. ⁊ sineut᷑ hr̃s

Expanded text:
 naturalem Maeuii ex codicillis ita cauit: 'unciam, ex qua feci Stichum heredem, si quam Seius controuersiam moueret, ad Maeuium fratrem meum reuerti uolo. tu, frater, secundum fidem et pietatem tuam, quidquid ad te peruenerit ex hereditate mea Sticho filio tuo restitues: quod ut facias, fidei tuae committo'. quaesitum est, cum Seius adierit hereditatem et propter hoc compulsus Stichum manumiserit, an unciam hereditatis, ex qua Stichus heres institutus est,Idem quaesiit, an, si aliquam controuersiam Seius de uncia hac, ex qua Stichus institutus est, facere uelit et Maeuius unciam ex causa fideicosolam unciam, ex qua Stichus institutus est, an vero et dodrantem, ex quo ipse Maevius institutus est, eidem Sticho restituere debeat. respondit de omni restituendo, quod ad Maevium quoquo modo pervenit, testatricem sensisse. Pater puerum et puellam heredes instituit eosque invicem substituit et, si neuter heres
Abbreviated transcription (Latin):
Quãuis enĩ electio sit legatarii. nondũ tm̃
electioni locus ẽẽ potest. cũ ꝓponatur aut
nondũ testatorẽ decessisset aut mortuo ħ¬
rditas ñ dum adita. Ind̾ querit uł. si post
martẽ testatoris legatoĩus decedat. an ad
aut si peꝑerit. fundũ hr̃s m̃s dato. Nam
si antequã pariat inquit decesserit ad hr̃¬
dem suum.x. transmitet.
Si ita quis legaũit filio.f. uo ipsi solua¬
tur potest ꝓcedẽ legatum nec imputaret
hr̃di cur non patri sed potuis filio soluat.
fĩnge enĩ hoc noĩatim exp̃sum ita ut filio
soluat. Certe si pater exceptione erit re¬
pellendus.¬
i dies legati cesserit. deiñ inuis le¬

Expanded text:
quamu‹i›s enim electio sit legatarii, tamen nondum electioni locus esse potest, cum proponatur aut nondum testatorem decessisse aut eo mortuo hereditas nondum adita. Inde quaerit Iulianus, si post mortem testatoraut, si pepererit, fundum heres meus dato": nam si, antequam pariat, inquit, decesserit, ad heredem suum decem transmittet. Si ita quis legaverit filio familias, ut ipsi solvatur, potest procedere legatum nec imputari heredi, cur non patri, sed potius filio soluat: finge enim hoc nominatim expressum 'ita ut filio soluat': certe si pater petat, exceptione erit repellendus. Si dies legati cesserit, deinde le
Abbreviated transcription (Latin):
pensionib hr̃di pr̃abitur legatum quib lega¬
tario p̃stabatur.
i cum dies legati cedẽ inciꝑ⁊ alieni qͥs
iuris ẽ deb̾i his legatum quoꝵ uiri fuit sub¬
iectus. Et iõ si purũ legatũ fũit.⁊ post diem le¬
gati cedentem lib factus ẽ. apud dñm legatũ
relinquet. Sed̾ si usus fructus fuĩt legatũ.
licet post mortẽ testatoris ante aditam tm̃
hr̃ditatem sui uiris efficiatar. Slegatum ad

Expanded text:
pensionibus heredi praestabitur legatum, quibus legatario ipsi praestabatur. Si, cum dies legati cedere inciperet, alieni quis iuris est, deberi his legatum, quorum iuri fuit subiectus. et ideo si purum legatum fuerit et post diem legati cedentem liber factus est, apud dominum legatum relinquet: sed si usus fructus fuerit legatus, licet post mortem testatoris, ante aditam tamen hereditatem sui iuris
Abbreviated transcription (Latin):
na segetur: sic annua uł quot annis quib
dieb pensio debetur habitationis. ułmer¬
cedis disciplinaꝵ hisd intelligit᷑ legatum
relictũ. comectura uoluntatis facta.
ouissime põp̃ scribit. nuichil int̾ẽẽ utrũ
in annos singłos. uł quot annis an in sin¬
głos m̃ses. uł quot annis m̃sib an in singłos
dies. uł quot dieb legetur. ipse quoq huic
sent̃ntie accedo ꝓmñ ⁊ si annui legentur. tot
aurei id erit dicendum.
i quis homo gñalit̾ legatus. s ante¬
quãm uendicet decesserit adhr̃dẽ suum
legatum transfert.
Si titio sic legatum quã seius elegerit.
⁊̃ seuis post electionem decesserit. locus est
uendicationi semel adquisite
factum fũt. suie uonfiũt illi do lego. ad
hr̃dem non transit. nisi alt̾ut̃ casus uiuole
ced̾e semꝑ debet. nec quia certum ẽ alt̾ut̃
futurũ om̃imodo debebitur. nam tale legatũ
cũ morietur hr̃s dato certũ est debitũ iri.

Expanded text:
na‹m› legetur sic 'annua' uel 'quotannis', quibus na‹m› legetur sic 'annua' uel 'quotannis', quibus diebus pensio debetur habitationis uel merce‹s› disciplinarum, isdem intellegitur legatum relictum, coniectura uoluntatis facta. Nouissime Pomponius scribit nihil interesse, utrum 'in annos singulos' uel 'quotannis' an 'in singulos menses' uel 'quot mensibus' an 'in singulos dies' uel 'quot diebus' legetur. ipse quoque huic sententiae accedo: proinde et si 'annui' legentur tot aurei, idem erit dicendum. Si cui homo generaliter sit legatus et antequam uindicet, decesserit, ad heredem suum legatum transfert. Si Titio sit sic legatum 'quem Seius elegerit' et Seius post el‹e›ctionem decesserit, locus est uindicationi semel adquisitaefactum fuerit siue non fuerit, illi do lego', ad heredem non transit, nisi alter casus uiuo leaecedere semper debet. nec, quia certum est alterutrum futurum, omnimodo debebitur: nam tale legatum, 'cum morietur, heres dato', certum est debitum iri
Abbreviated transcription (Latin):
dotẽ quoq p̃legauit his uerbis seie uxorimee
dari uolo afiliis meis sũmã dotis eiꝰq mͥ pro ea
illataẽ eiꝰdẽq uxoris fidĩcõmsit. ut partem
hr̃ditatis. ⁊ quecũq ei legasset. post mortẽ suã
filio titio cõi restitir̃i. Quesitũ est an sũmã qͦq
ere debeat .R. non alias mͥ manifestũ ẽẽ dedote
quoq restituenda. testatorem sensisse. atq si
sensisset ⁊ hoc fuĩt approbatũ ita eiꝰ ĩ quoq
peationẽ fore. si non minus in qͣntitate que
falcidie noĩe remanent foret: quam in qͣn¬
titate dotis.
ogatus hr̃ditatem restituere septitio. cũ
ri acceꝑat uendidit. ⁊ ꝓpt̾ea pignora ttio ui¬
dicio a debitore conuentuis decessit hr̃de relicto
semꝑnio i uidicio nondũ finito restituit hr̃dita¬
tem septitio. Quesitũ est an uidicio nicħ ominĩ
ipse condẽpnari debeat. cũ potuerit reauere uł
hr̃dem ⁊ post restitutam hr̃ditatem mansisse.

Expanded text:
dotem quoque praelegauit his uerbis: 'Seiae uxori meae dotem quoque praelegauit his uerbis: 'Seiae uxori meae dari uolo a filiis meis summam dotis eius, quae mihi pro ea illata est' eiusdemque uxoris fidei commisit, ut partem hereditatis et quaecumque ei legasset post mortem suam Titio filio communi restitueret. quaesitum est, an summam quoque respondit non alias, nisi manifestum esset de dote quoque restituenda testatorem sensisse: atque etiamsi sensisset et hoc fuerit adprobatum, ita eius quoque petitionem fore, si non minus in quantitate, quae Falcidiae nomine remaneret, foret quam in quantitate dotis. Rogatus hereditatem restituere Septicio, cum ri acceperat, uendidit et propterea pigneraticia iudicio a debitore conuentus decessit herede relicto Sempronio et iudicio nondum finito restituit hereditatem Septicio. quaesitum est, an iudicio nihilo minus ipse condemnari debeat, cum potuerit retinere uel heredem et post restitutam heredit
Abbreviated transcription (Latin):
prare compelli debeant totius tꝑis. anex die
quo .xu. annos explesset ⁊ cũ seruilegati ei
spaliter ut exinde cedib aleretur statim uenie¬
rint. utrũ mercedes anusuras petẽ debeant.R.
redditu. ⁊ mercede seruoꝵ restituenda sensisse.
Plurib hr̃dib institutiᷤᷤ inquib ⁊i lib̾tis trib
ex dodrante eisa sundos ꝑp̃ceptionẽ dedit. ⁊ ab
his petiit neeos alienarent: uit quuita suꝑass
solidos eosd fundos obtineret. dem̃ uni exhĩ
libtis octacilii fidĩ cõmisit ut quic ꝗd ad eũ ex
hr̃ditate bonisue ꝑuenisset. deducto ꝓ eapar-¬
te aere alieno. ⁊ legatis sibi .xx. aureis resti¬
tuat atio. quesitũ ẽ an ⁊̃ partes t̃cias fundoꝵ
p̃legatoꝵ cũ eo libtis eisdͥ deducere deb̾et R
scadm ea que ꝓpoñentur non debe restituere p̃.¬
ceptionẽ cum ipse testator ⁊ legata excipi
uoluisset. Qs¬
Maritus uxore insututa hr̃de
ex parte tercia ⁊ plurib ei sidĩcõmissis datis

Expanded text:
praestare compelli debeant totius temporis an ex die, praestare compelli debeant totius temporis an ex die, quo quintum decimum explesset? et cum serui legati ei specialiter, ut ex mercedibus aleretur, statim uenierint, utrum mercedes an usuras petere debe‹a›t? reditu et mercede seruorum restituenda sensisse. Pluribus heredibus institutis, in quibus et libertis tribus ex dodrante, eisdem fundos per praeceptionem dedit et ab his petit, ne eos alienarent et ut, qui uita superasset, solidos eosdem fundos optineret: deinde unius ex his libertis Otacilii fidei commisit, uti quidquid ad eum ex hereditate bonisue peruenisset, deducto pro ea parte aere alieno et legatis et sibi uiginti aureis restituat Titio: quaesitum est, an etiam partes tertias fundorum, praelegatoquae proponerentur non debere restituere praeceptionem, cum ipse testator et legata excipi uoluisset. Maritus uxore instituta herede ex parte tertia et pluribus ei fideicommissis datis
Abbreviated transcription (Latin):
si die fidĩ cõmissi cedente filius. inepos eoꝵ
mnat̾a eẽnt. Cũ aũt non suꝑuixit ad diem
fidĩ cõmissi nepos. sequens scͥptura cesset. R.
taxat filio datas.
Iñs institutus uxori rogatus totã hr̃di¬
tatem resteriere restituit. detracta quartaq̃¬
situm ẽ cum uxor quartam pardẽ hr̃ditatiꝰ
p̃senti die. ⁊ reliquã post tempus alii a testa¬
tore rogata fuisset ⁊ restituere. an id quod
hr̃s ei decͥxisset. quarte noĩe inrestituendo
fidĩ c̃omisso imputare possit .R. quatenus ce¬
pisset i fidĩ cõmisso obstrictam. S hr̃dum fidĩ
cõmisit. ut quicquid ex parte t̃cia hr̃ditatis
ꝓuen̾it alatiseum ex usuris ꝓ quantitate nũ¬
moꝵ redadtis. hoc amplius eiđ̃ alũpno meoh¬
oĩem ac letanũ ⁊ ĩnasutorem. qui eũ aresi¬
cio suo mercededata alere pot̾it. Quesitũest
cũ alim̃ta multominora p̃stẽnt hr̃des scͥptiq̃
usure sũme redacte competebant. an iresiduã

Expanded text:
si die fideicommissi cedente filius et nepos eorum si die fideicommissi cedente filius et nepos eorum in natura essent, cum autem non superuixit ad diem fideicommissi nepos, sequens scriptura cesset. resncias filio datas. Heres institutus uxori rogatus totam hereditatem restituere restituit detracta quarta: quaesitum est, cum uxor quartam partem hereditatis praesenti die et reliquam post tempus alii rogata a testatore fuisset restituere, an id, quod heres ei detraxisset quartae nomine, in restituendo fideicommisso imputare possit. respondit, quatenus cepisset, fideicommisso obstrictam. Hered‹u›m fidei commisit, ut, quidquid ex parte tertia hereditatis peruenerit, alatis eum ex usuris pro quantitate nummorum redactis. hoc amplius eidem alumno meo hominem Caletanum et uernam sutorem, qui eum artificio suo mercede data alere poterit'. quaesitum est, cum alimenta multo minora praestiterint heredes scripti, quam usurae summae redactae competebant, an et residuas
Abbreviated transcription (Latin):
qđ id supra Rsum ẽ in bonis mulieris cõputaĩ.
siue ñ sint restitute quia exstipłatione de dote red¬
denda int̃posita restituende sint eo auctare hr̃di¬
tatem computari.
uoe habebatfiliũ.i exeo nepotẽ utrosq in
mariti potestate maĩtum exasse scͥpsit hr̃dem
eiꝰq fidĩ cõmisit. In ħ ũba.si titius maĩtus meus
hr̃s erit. peto fidĩq eiꝰ cõmitto. quicquid ex hr̃di¬
tate mea adeũ ꝑueñit. cũ mori ceꝑit det resti¬
tuas gaio seio filio nr̃o.ita tm̃ ut .x. quid untias
ganis habeat. duas aũt untias eiꝰ nepos habeat.
quodut fiat fidĩ eiꝰ titu hr̃dis mei cõmitto pater
emancipauit filiũ. nepotẽ amisit : suꝑstite filio đ¬
de cessit. Quesitũ ẽ anpͥores partes scͥpture es ⁊¬
uniũsa hr̃ditas patris ex causa fidĩ commissi
filio debeatur. ⁊ illa sequentia ũba. ita tm̃u
decẽ untias filius. duas aũt nepos hãt. ex
uolunntate defuncte. ita demũ locũ habent

Expanded text:
quod supra responsum est in bonis mulieris computari, siue non si‹n›t restitutae, quia ex stipulatione de dote reddenda interposita restituendae sint, eo auctiorem hereditatem computari. Quae habebat filium et ex eo nepotem utrosque in mariti potestate, maritum ex asse scripsit heredem eiusque fidei commisit in haec uerba: 'si Titius maritus meus mihi heres erit, peto fideique eius committo, quidquid ex hereditate mea ad eum peruenerit, cum mori coeperit, det restituat Gaio filio nostro, ita tamen, ut decem quidem uncias Gaius habeat, duas autem uncias Seius nepos habeat: quod ut fiat, fidei eius Titi heredis mei committo'. pater emancipauit filium, nepotem amisit et superstite filio decessit. quaesitum est, an priore parte scripturae uniuersa hereditas patris ex causa fideicommissi filio debeatur et illa sequentia uerba 'ita tamen, ut decem uncias filius, duas autem nepos habeat' ex uoluntate defunctae ita demum locum haberent,
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃des instituisset. febũ ⁊ eracliũ ex eadem
matre policratẽ. exalia equis porcionibus
qui ex ead matre erant siꝗ iꝰ eoꝵ hr̃s non
m̃dauit aꝑiendas. si impubes obisset. Dem̃¬
petit apͥorib ut siquis eoꝵ sine lib̃is decedet
porcionem suam exceptis bonis mat̾nis eoꝵ
iauitisei uł eis qui suꝑ eent restitue erachia
soror mortua sine libis frẽm suũ febũ hr̃¬
dem instituit policrates fidĩ cõmissũ petie¬
rat. ⁊ optinuerat apud aureliũ ꝓculum
ꝓconsulem achie appellatione facta cũ sol
los t̃m sustituãt. sed ⁊ uoluntas hac patris
uidebatur. qui exceꝑat eoꝵ bona mat̾na
quia policrates aliam matrẽ ⁊ qui de suꝑ.¬
stitẽ habebat. cuiꝰ ĩ fidĩ cõmissum erat. ut¬
⁊i legata que ei dedat intestato moriens po

Expanded text:
des institueret, Foebum et Heracliam ex eadem ma‹t›re, Polycraten ex alia aequis portionibus, qui ex eadem matre erant, si qui eorum heres non mendauit aperiendas, si ipetit a prioribus, ut, si quis eorum sine liberis decederet, portionem suam exceptis bonis maternis eorum et avitis ei vel eis qui superessent restitueret. Heraclia soror mortua sine liberis fratrem Foebum heredem instituit: Polycrates fideicommissum petierat et optinuerat apud Aurelium Proculum proconsulem Achaiae: appellatione facta, cum solus los tantum substituerat: sed et voluntas hauidebatur, qui exceperat eorum bona materna, quia Polycrates aliam matrem et quidem superstitem habebat, cuius etiam fidei commissum erat, u‹u› legata, quae ei dederat in tes
Abbreviated transcription (Latin):
tient aut̃ hii codicilli aduxorẽ ⁊ filiã
itaq rogo. Quicquid aut ego reliquero.
aut uos ipse habeatis cõmune uob̃ sit.
Quod si non ego rogarem uos ꝓur̃a pie¬
tate fac̾etis filia intestati patͥs bonorũ pos¬
sessionẽ accepit. Quesitum ẽ an aliqͣ par̾
hr̃ditatis lucii titi excausa fidĩ cõmissi

Expanded text:
tinent autem hi codicilli ad uxorem et filiam. itaque rogo, quid quid aut ego reliquero aut uos ipsae habeatis, commune uobis sit: quod si non ego rogarem, uos pro uestra pietate faceretis'. filia intestati patris bonorum possessionem accepit: quaesitum est, an aliqua pars hereditatis Lucii Titii ex cau
Abbreviated transcription (Latin):
tatem eius p̃tendebant. ⁊ recitabant diui a¬
driani constitutionem. In qua quantum ad
munera municipalia uisserat eum anmun
quẽ quis ingressus ẽet ꝓ impleto numeram.
scire se dicet. a diuo marco non exeusatum.
atitela eum qui septuagesimũ annum eta¬
tis ingressus fuisset. nobis ⁊ legis eliasentie ar¬
gum̃ta ꝓferentib ⁊ alia quedam se contra

Expanded text:
tatem eius praetendebant et recitabant divi Hatatem eius praetendebant et recitabant divi Hadriani constitutionem, in qua quantum ad munera municipalia iusserat eum annum, quem quis ingressus esset, pro impleto numerari.scire se diceret a divo Marco non excusatum a tutela eum qui septuagensimum annum aetatis ingressus fuisset, nobis et legis Aeliae Sentiae argumenta proferentibus et alia quaed
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ex trebelliano senatus consulto res¬
atuitur hr̃ditas. seruitutes quas mutuo pre¬
dia hr̃dis ⁊ testatoris hñt nicħominꝰ ual᷑.¬
S aut̃ .i. Qui filiũ ⁊ filiam habebat te¬
stam̃tum fecit. uta de filia sua cau̾at. cc̃. ꝓ¬
nunciauit imꝑr fidĩ cõmissum ex hac sc̾pt᷑a
debi. quasi ꝑ hoc quod ꝓhibuisset eã testari
ped̾sset ut frẽm suum hr̃dem faceret Sic enũ
accipiendam eam scͥpturam. ac si hr̃ditatem
suam rogasset eamrestatuere.
Sabius ant̾ impub̃em filium antoninũ.
filiem honoratam relinquens. ex hr̃datis his¬
om̃em br̃ditatem. filio antonino. cumadan
hrẽditatem honorate restitui p̃cepit. inat iag
testata decessit. utrisq libis legitimis hr̃dib
relictis. postea filius annũ agens plenum.x
decessit. filia hr̃d fauia uałiana sua relicta.
a qua amita fidĩ commissum iex testam̃to pa¬
tris porcionem hr̃ditatis petebat. ⁊ apua p̃sidẽ
optimierat. Tutores uałiane filie antonine eges¬

Expanded text:
Cum ex Trebelliano senatus consulto restituitur hereditas, seruitutes, quas mutuo praedia heredis et testatoris habent, nihilo minus Cum ex Trebelliano senatus consulto restituitur hereditas, seruitutes, quas mutuo praedia heredis et testatoris habent, nihilo minus ualnuntiauit imperator fideicommissum ex hac scriptura deberi, quasi per hoc, quod prohibuisset eam testari, petisset, ut fratrem suum heredem faceret: sic enim accipiendam eam scripturam, ac si hereditatem suam rogasset eam restituere. Fab‹iu›s Antoninus impuberem filium Antoninum et filiomnem hereditatem filio Antonino, cum ad ahereditatem Honoratae restitui praecepitomarum mater intestata decessit utrisque liberis legitimis heredibus relictis. postea filius annum agens plenum nodecessit filia herede Fabia Valeriana sua relicta, a qua amita fideicommissum et ex testamento patris portionem hereditatis petebat: et apud praesidem optinuerat. tutores Valerianae filiae Antonini eges
Abbreviated transcription (Latin):
Uortuo patre
licet uiuo pupillo
dies legatoꝵ a sub¬
stituto datoꝵ cedit.
neq: eoꝵ dies ante aditam hr̃ditatem ce¬
dit. neq pecitio ad hr̃dem tͣnsit. Idemẽ
si ex die sit usus frustus relictus.
rͣatur. frustra est si añ quis diem eius ce
hr̃de defunctus legataĩus ad hr̃dem ñ trans¬
fert. Si uͦ cũ ipse legataĩus morietur. legetur
ei. certumẽ legatum adhr̃dem tͣnsmitti.
S.ł. Si post diem legati cedentẽ legatãius
decesserit. ad hr̃dem suũ transfert legatũ.
Itaq sipurũ legatum sit. ex die mortis dies
euis cedit. Si uͦ post diem sint legata relicta.
simili modoatq impuris. diescedit nͥ forte
id fuit legatũ qđ ad hr̃dem non tͣnsit. Nam
huius dies ñ antecedit. ut puta siusus fructꝰ
sit post annũ relictus. ñ pͥus dies. hanc enĩ
sent̾ñtiam ꝓbamus sed si sub ꝯditione sit le¬
gatũ relictũ non pͥiis dies legati cedit. quam
conditio fũit impleta nequidem si ea sit ꝯdi¬

Expanded text:
Mortuo patre, licet uiuo pupillo, dies legatorum a substituto datorum cedit. neque eorum dies ante aditam hereditatem cedit neque petitio ad heredem transit. idem et si ex die sit usus fructus relictus: ratur, frustra est, si ante quis diem eius cedherede defunctus legatarius ad heredem non transfert. si uero 'cum ipse legatarius morietur' legetur ei, certum est legatum ad heredem transmitti.. Si post diem legati cedentem legatarius decesserit, ad heredem suum transfert legatum. Itaque si purum legatum sit, ex die mortis dies eius cedit: si uero post diem sint legata relicta, simili modo atque in puris dies cedit, nisi forte id fuit legatum, quod ad heredem non transit: nam huius dies non ante cedit, ut puta si usus fructus sit post annum relictus: hanc enim sententiam probamus. Sed si sub condicione sit legatum relictum, non prius dies legati cedit quam condicio fuerit impleta, ne quidem si ea sit condi
Abbreviated transcription (Latin):
alistratꝰ. ł .ii. edicti monitoru. Hȩae
demũ ĩposite oꝑe intelligunt᷑ q̃ sine turpi¬
tadine pr̃ari possunt. ⁊ sine ꝑicło uite. Nec
ti si meretrix manumissa fu̾it easd oꝑas
patͦno pr̃are debet. qͣuis adhuc corpore q̃¬
stũ faciat nec arenarius manumissus tales
oꝑasqi iste sine ꝑicło uite pr̃ari ñ possunt.
si tñ libͥtus artificiũ exerceat eiꝰ qͦ oꝑas patͦ¬
no pr̃are debebit. ⁊ post manumissionẽ id
didic̾it. q si artificiũ exercere desiei̾t tales

Expanded text:
ae demum impositae operae intelleguntur, quae sine turpitudine praestari possunt et sine periculo uitae. nec enim si meretrix manumissa fuerit, easdem operas patrono praestare debet, quamuis adhuc corpore quaestum faciat: nec harenarius manumissus tales operas, quia istae sine periculo uitae praestari non possunt. Si tamen libertus artificium exerceat, eius quoque operas patrono praestare debebit, etsi post manumissionem id didicerit. quod si artificium exercere desie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdẽnatus ẽ non pot̾ lib̾ari. qm iã pecumã
debe ceꝑit. Postumꝰ lib̃ti hr̃des pats sui noi
lib̾at. qd ꝓficisei lib̾atio a lib̾to debet. necqͦ¬
ꝗͣ post mortẽ lib̾ari intelligi pot̃. ex legea¬
utẽ nati libi ꝓsunt ĩ si inꝑsona lib̾ti collata
lib̾atio ẽ. fideuissores qͦ lib̾abunt᷑ ex senteri¬
tiis leg̃. q si lib̾tus ex ꝓmissorẽ dełit. nich¬

Expanded text:
condemnatus est, non potest liberari, quoniam iam pecuniam condemnatus est, non potest liberari, quoniam iam pecuniam debere coepit. Postumus liberti heredes patris sui non liberat, quod proficisci liberatio a liberto debet nec quisquam post mortem liberari intellegi potest. ex lege autem nati liberi prosunt. Etiamsi in persona‹m› liberti collata liberatio est, fideiussores quoque liberabuntur ex sententia legis: quod si libertus expromissorem dederit, ni
Abbreviated transcription (Latin):
ui li¬
b̃tinos duos pluresue a se genitos natasue IN
sua potestate habebit. p̃t̃ eũ ꝗ artẽ lubricã
fecit. que oꝑas suas ut cũ bestus pugnaret loca¬
pr̃are debeto. ⁊ si ñ eod tp̃r duos in potestate hũ¬
it ł unũ qͥnquennẽ libalit̃ oꝑaꝵ obligatiõẽ
amissi antea libi ad eas oꝑas q̃ postea ĩponunt᷑
ꝓsunt ut uilianꝰ ait. S ⁊ si uno amisso obliget
se.:idem̃ alt̾ nascat᷑. multomag̃ pomp̃ait. ad
missũ huic uingi uti lib̾et᷑. nicħ aũt int̾ẽ utrũ
ip̃i ꝓmittat pat᷑no. aneis ꝗ inporestate eiꝰ st̃. S
si creditori suo libtũ patͦnus delegau̾it. ñ pot̃ id
dici. Solutionis ii uicẽ ꝯtinet ħ delegatio. pot̃
aũt dici. si in id qd pat̾no ꝓmisit alii postea dele¬
gatus sit posse eũ lib̾ari ex hac lege. Nã ueꝵ ẽ
libatio fit. Iulianꝰ ñ si iã petite s̃ oꝑe. lib̃is subla¬
tis absolutionẽ faciendã. S: si iã oꝑaꝵ noĩe

Expanded text:
'Qui libertinus duos pluresue a se genitos natasue in sua potestate habebit praeter eum, qui artem ludicram fecerit quiue operas suas ut cum bestiis pugnaret locapraestare debeto'. Et si non eodem tempore duo in potestate habuerit uel unum quinquennem, liberabitur operarum obligatione. Amissi antea liberi ad eas operas, quae postea imponuntur, prosunt, ut Iulianus ait. Sed et si uno amisso obliget se, deinde alter nascatur, multo magis Pomponius ait amissum huic iungi, uti liberetur. Nihil autem interest, utrum ipsi promittat patrono an eis qui in potestate eius sint. Sed si creditori suo libertum patronus delegauerit, non potest idem dici: solutionis enim uicem continet haec delegatio. potest tamen dici, si in id, quod patrono promisit, alii postea delegatus sit, posse eum liberari ex hac lege: nam uerum eliberatio fit. Iulianus etiam si iam petitae sunt operae, liberis sublatis absolutionem faciendam. sed si iam operarum nomine
Abbreviated transcription (Latin):
exig̾e patͦnus ñ ꝓhibetur. patrone. it̃ filie
⁊ nepti. ⁊ ꝓnepti patͦn. que lib̾te nuptiis
ꝯsensit oꝑaꝵ exactio ñ denegat᷑. qr his
nec ab ea quȩ nupta ẽ indecore pr̃antur.
solidũ ede ułuti si librarius sit. ali patͦ¬
no lib̃oꝵ scribñdoꝵ oꝑas edat. alt̃ uͦ ꝑegre
cũ suis ꝓficiscens. oꝑas custodie domus ei
indix̃it. Nicħ N uetat dũ custod domũ.
libros scrib̾e. hoc ita neratuis libyis mẽ¬
branaꝵ scribit.

Expanded text:
tronae, item filiae et nepti et pronepti patroni, quae libertae nuptiis consensit, operarum exactio non denegatur, quia his nec ab ea quae nupta est indecore praestantusolidum edere, ueluti si librarius sit et alii patrono librorum scribendorum operas edat, alter uero peregre cum suis proficiscens operas custodiae domus ei indixerit: nihil enim uetat, dum custodit domum, libros scribere. hoc ita Neratius libris membranarum scripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
dẽnet᷑. qr uidet᷑ quo quomͦ patͦnus canti oꝑas
estiasse. idõq ñ deb̾t egredi caxationẽ .ix.
s iniquũ ẽ nec oportet lib̃to ħ indulgere.
qr ñ debet ex parte obligationẽ cõpbare. ex
ẽrint. oꝑaꝵ que post uenditionẽ p̃tierint. ac¬
tio patrono dabit᷑ . ⁊ si ałe se possit. añ uenditi¬

Expanded text:
uidetur quodammodo patronus tanti operas aestimasse ideoque non deberet egredi taxationem uiginti. sed iniquum est nec oportet liberto hoc indulgere, quia non debet ex parte obligationem comprobare, ex erint, operarum, quae post uenditionem praeterierint, actio patrono dabitur, etsi alere se possit: ante uenditi
Abbreviated transcription (Latin):
feci̾t. fideussor tenet᷑. mora fide uissoris
nulla extat in hoĩe debito fideuissor. ĩ ex
sua mora in obligatione retinetur.
rii. an eandẽ nẽgociationẽ in ead ciuitate.
hoc sentiet patͦms.
oꝑaꝵ petitionẽ in eã daĩ ñ oportere ꝯstat.

Expanded text:
fecerit, fideiussor tenetur: mora fideiussoris nulla est. at in homine debito fideiussor etiam ex sua mora in obligatione retinetur. rii an eandem negotiationem in eadem ciuitate hoc sentiet patronusoperarum petitionem in eam dari non oportere constat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaꝵ editionẽ pendẽ
existimatione edentis. Nã dignitati facul¬
tatib ꝯsuetudini arcificio eiꝰ ꝯuenientes
edendas. ñ solũ aũt lib̾tũ. s ĩ aliũ q̃ libet
oꝑas edentẽ alendũ. aut satis tp̃is ad q̃stum
alim̃toꝵ relinquendũ. ⁊ inoĩb tp̃a adeurã¬

Expanded text:
 editionem pendere ‹ex› existimatione edentis: nam dignitati facultatibus consuetudini artificio eius conuenientes edendas. Non solum autem libertum, sed etiam alium quemlibet operas edentem alendum aut satis temporis ad quaestum alim