comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
momi dir sdia mema reeclificancla incellige. Eibi aues dinsarum
suatieriun o tempabunt. ÷ homines diusoꝵ regnoꝵ sermuendo ai¬
nomine alstemus. om̃iim bonors titulis exornatus. sacro¬
sc̃e eeccłie p̃dignus aduocat᷑. Habenas regin angloꝵ mod̾a¬
bat pussimus. Tui continuo Rollo legatos suos misit. et quid dice
rent᷑ aurib eorum intumanit. Qͥ uenientes ad eum: pio uocis affectu
suminissis uocib dixerũt. Omiim spotentissimꝰ patricius cluxq da¬
corum pcellentissimus R ollo nr̃ senior. et aduocat᷑. tͥ fidele serutium.
tiusq amicicie mimis inconuulsum. Magnum dñe rex dacie regno
infortimim ꝑpessos. et abeo heu cdolor fraucdulent̃ ext̃minatos. eua
obnoxins nob penitꝰ intinnescentiumq ꝓcellar elationib afflictos
ur̃is finib appulit. om̃i spei & salutis presidio pͥnatos. Cum autẽ
conatemir daciam repetere. ec nos deinimieis nr̃is iundicate: obstitit
& intclusit nos glatialis hrems. geluq crirstante t̾ram. et affligente

Expanded text:
es diversarum specierum obtemperabunt, tibi homines diversorum regnorum serviendo acnomine Alstemus, omnium bonorum titulis exornatus, sacrosanctae Ecclesiae praedignus advocatus, habenas regni Anglorum moderabat piissimus. Cui continuo Rollo legatos suos misit, et quirent auribus illorum intimavit. Qui venientes ad cum, pio vocis affectu submissis vultibus dixerunt: « Omnium praepotentissimus patricius, duxque Dacorum praecellentissimus Rollo, noster senior et advocatus, tibi fidele servitium, tuisque amicitiae munus inconvulsum. Magnum, domine rex, Daciae regno infortunium perpessos et ab eo, heu dolor! fraudulenter exterminatos, Eurus obnoxius nobis penitus intumescentiumque procellarum elationibus afflictos vestris finibus appulit omni spei et salutis praesidio privatos. Cum autem conaremur Daciam repetere et nos de inimicis nostris vindicare, obstitit et interclusit nos glacialis hiems, geluque crustante terram et affligente
Abbreviated transcription (Latin):
iutus ⁊ sagioq diume inspirationis asꝑłus. misticim. illi uionas
luis designatur. onsi quii summitate montis erat: baptmmuspege
turscdera et pecata animadutes. Le meo ablui et abeo stꝓre epaponib¬
nus inorbo ex purgari. te lauachro sacri baptimatis regenar. et oebomib
praceae quuar infirtissima exremitãte ex haieie ui snũxotera
homines duuaa tum ꝓuinciarum. scutulata brachia habentei. du¬
dontreses fideles: qnoꝵ mnuimera multitucliñt coadimatã uidẽ¬
bis animo deprehendas. E alites fonte infiisas. &. ineo altratnus abłoi¬
uilaromonuuas conestione eoenteiꝰ popłm antiq̃ fraucus contagio pol¬
lat uomimuni u cotismate abluendum. saesi corpis et fereuitis Ill¬

Expanded text:
imbutus, praesagio divinae inspirationis aspersus, mysticum illiusimbutus, praesagio divinae inspirationis aspersus, mysticum illiuslius designatur. Fons, qui in summitate montis erat, baptismus regtuae scelera et peccata animadvertas. Te in eo ablui et ab eo leprae pruriginisque morbo expurgari, te lavacro sacri baptismatis regenerari, et ab omnibus puniceas et quarum infinitissimam extremitatem exhaurire visu non poteras, homines diversarum provinciarum scutulata brachia habentes, tuique effecti fideles, quorum innumeram multitudinem coadunatam videbis, animo deprehendas. Per alites fonte infusas et in eo alternatim ablutas, communique comestione edentes, populum antiquae fraudis contagio pollutum, typico baptismate abluendum, sacrosancti corporis et sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
rnex haustam extremitatem ꝑspicaci et angust̾ato obtutu ñ poterat
comphendere. Cecerum congruenti incessu atq uolatu eas sͥ altnis
uicib iuicẽ ceclentes foncem montis pecere. easq se cõuenienti natati¬
one sicuti solent temꝑe fat᷑ẽ pluuie abluere. Onũbꝰq mira infusione
delibutis: cõgrua eas statione sine discrectione generum et specierum
sirie ullo contentionis nirgio mutuo uicisim pastu qual amicabilit
somedere easq deportatis ramuscłis festmanti labore idificare. Qum
etiam sue iussionis imꝑio noluntarie subcumbere. Mox exꝑgefactus
oamons quam iuidat reminiscens: accersitis maiorib pͥncipum cap¬
cisirelio pucipib simul ascitis. onnem huius uisionis seriem incun¬
etanter diuseruit: & quid huius iusionis misticum sentient abeis inqui¬
ritt omciumitis conticentib captorum unxpiane teligiosiatiende

Expanded text:
inexhaustam extremitatem perspicaci et angustato obtutu non poterat inexhaustam extremitatem perspicaci et angustato obtutu non poterat comprehendere. Caeterum, congruenti incessu atque volatu eas sibi alternis vicibus invicem cedentes fontem montis petere, easque se convenienti natatione, sicuti solent tempore futurae pluviae abluere. Omnibusque mira infusione delibutis, congrua eas statione sine discretione generum et specierum, sine ullo contentionis jurgio, mutuo vicissim pastu quasi amicabiliter comedere, easque deportatis ramusculis festinanti labore nidificare; quin etiam suae jussionis imperio voluntarie succumbere. Mox exspergefactus et visionis quam viderat reminiscens, accersitis majoribus principum, captisque praelio principibus simul ascitis, omnem hujus visionis seriem incunctanter disseruit, et quid hujus visionis mysticum sentirent ab eis inquirit. Tunc cunctis conticentibus, captorum unus Christianae religiositatis fide
Abbreviated transcription (Latin):
ecdulus ueneion eruis expensis subleuaretur e Tausem confecto itinere
de dnluid uenerabile sepuleorum ꝑuenit: inquo regaisieerst is safetiss unu
corꝓusacuit. Quiꝰ g hominum en arrabit quot ꝑ octonos aies latri¬
marum riuiulis illud eluerit. uel quot auri muneribo acc ulrsulla ue
interror .p outo inuictus dux pius &e deo amabilis c adoiatcu ppo la
iternorme srngultuum suspitiis. et peragratis scõrumiocis felieuri¬
catienie uilsũ fine occubuit. Uͦ nonas ulii. N on enim indignum estu
ad pbennis gtȩ consortium eum allumere placuerit. Ne benatalaolabo plu¬
inro tam optimorum opum splendore candidata. pͥmuncdalui acdio
implicata maculas colligeret. Sepultus est etiam inbasilica sce marie
aliuis itatra menia uicene ciuitatis. Regnante dño nr̃o ihuxͦ in paterne

Expanded text:
exstitit, qui non ejus expensis sublevaretur? Tandem confecto itinere exstitit, qui non ejus expensis sublevaretur? Tandem confecto itinere ad illud venerabile sepulcrum pervenit, in quo Regis coelestis sanctissimum corpus jacuit. Quis ergo hominum enarrabit quot per octonos dies lacrymarum rivulis illud eluerit, vel quot auri muneribus accumulaveisto. Porro, invitus dux, pius et Deo amabilis, adorato Christo cum internorum singultuum suspiriis, et peragratis Sanctorum locis, felicissivocationis jussu in fine occubuit VI Nonas Julii. Non enim indignum aestimo ad perennis gloriae consortium eum assumere placuerit; ne beata anima plurimo jam optimorum operum splendore candidata, post mundanis actibus implicata maculas colligeret. Sepultus est etiam in basilica sanctae Mariae a suis, intra moenia Nicaenae civitatis; regnante Domino nostro Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
n. sxponens autem eis Willelmum filium suum quẽ uni¬
cum apud falesiam genuerat. abeis attentissimȩ exigebat
ut hunc iͥ locosui dominum eligerent. & militie sue pͥncipem preficerent.
Qlicet subtenerrima detineretur ȩtate puerili. tamen de eus consolati¬
one om̃s oppido exhilaratr:. uixta decretum ducis ꝓtinus eum promp¬
ta uiuacitate suum collaudauere pͥncipem acdnm. pangentes illi fi¬
delitatem non uiolandis sacramentis. Dux itaq rotb̃tus postquam
hec ad uotum expleuit: filium suum fidelib et sensatis tutorib et auc¬
torib usq ad legitimam ȩtatẽ subegit. et dispositis competenter rebus
ad patrie moderamina congruentib. pium ualeflicens om̃ib cum
suo nobilissimo comitatu illam scĩssimam ꝑegͥnationem ẽ. aggressu.
Que uerounga aut serno ecolicabit elemosinarum extnottionesegent
abeo cotidiẽ distributas: Aut que uidua uel o phanus egenis eg

Expanded text:
ri. Exponens autem eis Willelmum filium suum, quem uniri. Exponens autem eis Willelmum filium suum, quem unicum apud Falesiam genuerat, ab eis attentissime exigebat, ut hunc sibi loco sui dominum eligerent, et militiae suae principem praeficerent. Qui licet sub tenerrima detineretur aetate puerili, tamen de ejus consolatione omnes oppido exhilarati, juxta decretum ducis protinus eum prompta vivacitate suum collaudavere principem ac dominum, pangentes illi fidelitatem non violandis sacramentis. Dux itaque Robertus postquam haec ad votum explevit, filium suum fidelibus et sensatis tutoribus et auctoribus usque ad legitimam aetatem subegit, et dispositis competenter rebus ad patriae moderamina congruentibus, pium vale dicens omnibus, cum suo nobilissimo comitatu illam sanctissimam peregrinationem est aggressus. Quae vero lingua vel sermo explicabit eleemosynarum exhibitiones egenis ab eo quotidie distributas? Aut quae vidua, vel orphanus, egenusque
Abbreviated transcription (Latin):
abritannica uexatione recedere uissit . xii. Quib adliquidum sopitis.¬
en acisunt legãti Rotõto duci achunuto rege directi. nunciantes il¬
tum medietatem anglici regni uelle reddere. a delredi filiis. pace rata
incieb siuis. eo quod ualida grauaretur incommoditate corꝑali. Iecir¬
eo dur intermissa nauali expeditione distulit inceptum: prius cupi¬
ens abierosilimis redire. quod diu optauerat deuotissimo animo.
Namppendens hanc uitã ꝓ digam. ẽẽ. et labilem. u̾baq dominica pio
att felici corde uolutans diitib loquentia. ue uobis qui habetis
uram consolationem: elegit magis pauꝑ xͥ fieri. quam gehennalib
ignib aduri. Rototum gͦ archiep̃m cum optimatib sui ducatus
accersiuit: et illis uelle se appetere ierosolimitanam peregͥnatio¬
nem manifestauit. Quib uerbis om̃s uehem̃ter attoniti: ꝓpt̾
eius absentiam formidabant patriam multimode ꝑturba¬

Expanded text:
a Britannica vexatione recedere jussit. CAPUT XII. Quod a Britannica vexatione recedere jussit. CAPUT XII. Quod en adsunt legati Roberto duci a Chunuto rege directi, nuntiantes illum medietatem Anglici regni velle reddere filiis Edelredi regis, pace rata in diebus suis, eo quod valida gravaretur incommoditate corporali. Idcirco dux, intermissa navali expeditione, distulit incoeptum, prius cupiens ab Hierosolymis redire, quod diu optaverat devotissimo animo. Nam perpendens hanc vitam prodigam fore et labilem, verbaque Dominica pio atque felici corde volutans, divitibus loquentia: Vae vobis, qui habetis vestram consolationem, elegit magis pauper Christi fieri quam gehennalibus ignibus aduri. Robertum ergo archiepiscopum cum optimatibus sui ducatus accersivit, et illis velle se appetere Hierosolymitanam peregrinationem manifestavit. Quibus verbis omnes vehementer attoniti, propter ejus absentiam formidabant patriam multi mode perturba
Abbreviated transcription (Latin):
ratis animis in credibili cruciabatur merore. Nouissime autem uidens
se nullo mͦ posse tranffeetare: giratis nauium proris apud sc̃i Michaeł
montẽ temeato linbo maris quantocius sunt appulsi:
tradidit. ac ad fligendam incendiis et predis britanniam direxit.
Ipse uͦ contracto exercitu equestri: parabat abaltera parte eam aggred
minere: missa legatione Rodbertum utriusq auunculum normanno¬
britannie exterminationẽ. et concitati ducis atrocẽ superse en arras
expeditionẽ: p̾sul sua in terposita ficde eum sumpsit. ac admontem ⁊ ũb
sci michaeł domum adcluxit. et clementiam siquidem ducis. illum in¬
uaddere disponentis. M ox nimium rigida eorum precordia ꝓpiciante
rp̃o eam ad quietem composuit: ut om̃i dissensionum motu sedato.
serena concordia eos uniret. et alannum inseruitio ducis pacta fideli¬
tate supplicẽ om̃ino complicaret. post hec legatos dur misit. et nauta

Expanded text:
ratis animis incredibili cruciabatur moerore. Novissime autem videns ratis animis incredibili cruciabatur moerore. Novissime autem videns se nullo modo posse transfretare, gyratis navium proris, apud Sancti Michaelis montem remeato limbo maris quantocius sunt appulsi. tradidit, ac ad affligendam incendiis et praediis Britanniam direxit. Ipse vero, contracto exercitu equestri, parabat ex altera parte eam aggredi. minere, missa legatione, Robertum utriusque avunculum, NorthmannoBritanniae exterminationem, et concitati ducis atrocem super se enarrasset expeditionem, praesul, sua interposita fide, eum sumpsit, ac ad montem Tumbam sancti Michaelis domum adduxit et clementiam siquidem ducis illum invadere disponentis. Mox nimium rigida eorum praecordia, propitiante Christo, eam ad quietem composuit, ut omni dissensionum motu sedato, serena concordia eos uniret, et Alannum in servitio ducis pacta fidelitate supplicem omnino complicaret. Post haec legatos dux misit, et nautas
Abbreviated transcription (Latin):
ut iam iamꝙ: saciatus eorum exterminio illis parceret. et sua eis uel
sero ꝓsui amoris optentu redderet. At ille salubrib monitis eius non
adquieuit. s legatis in fectis rebus nichil letum portantes remisit.
Tunc dux uehementissimi furoris rubore succensus. conuocatis du¬
catus sui pͥncipibus. iussit magnam nauium dassem festinato fra-¬
uricari. Quam exomib normannici maris partib coactam. et infra
exigui temporis spatium in anchoris armis hominib ꝙ robustissimis
diligenter instructam: stare apud fiscannum inlittore ponti fecit.
Inde quoq signo dato. et uelis insullime pansis: nimia tempestate act
ad insulam que gesu̾i uocatur cum magno ꝑiculo pelagi demum st̃
deuoluti. Quod puto ita factum esse deo auctore ꝓ eduuardo rege: quẽ
disponebat infuturo regnare sine sanguinis esfusione. U dum
longo detinerentur tempore: uento aduerso duituis flante. dux effe¬

Expanded text:
ut jam jamque satiatus eorum exterminio illis parceret, et sua eis vel ut jam jamque satiatus eorum exterminio illis parceret, et sua eis vel sero pro sui amoris obtentu redderet. At ille salubribus monitis ejus non acquievit, sed legatos, infectis rebus, nihil laetum portantes remisit. Tunc dux vehementissimi furoris rubore succensus, convocatis ducatus sui principibus, jussit magnam navium classem festinato fabricari. Quam ex omnibus Northmannici maris partibus coactam, et infra exigui temporis spatium in anchoris, armis hominibusque robustissimis diligenter instructam, stare apud Fiscanum in littore ponti fecit. Inde quoque signo dato, et velis in sublime pansis, nimia tempestate acti ad insulam quae Gersus vocatur, cum magno periculo pelagi domum sunt devoluti. Quod puto ita factum esse, Deo auctore, pro Edwardo rege, quem disponebat in futuro regnare sine sanguinis effusione. Ubi dum longo detinerentur tempore, vento adverso diutius flante, dux effe
Abbreviated transcription (Latin):
tus uͦ. xͦl. ixͦ. porro etatis .lxx. uͦ. transiit emundo. xͦiͦ. kalendas maii.
feria . iiii. ante cenam domini. Ipso anno fuit ultimum pascha ħ
est .Uii ͦ. Ralendas mau. His per anticipationem dictis: defundato¬
re beccensis cȩnobii cum reuerentia nominando uenerabili herlu¬
ino et successore eius uiro clarissimo indiuinis rebus anselmo. ad
ordinem gestorũ ducum normanniȩ aquib paululum digressi
fueramus reuertamus¬
empore quo etdeledus rex angloꝵ ut supra recitauimꝰ a sueno
danorum rege regno pulsus: et normanniam ꝓfugus uenit.
duos filios eduuardum et aluredum non longo post pat̾am repe¬
tens ricardo eorum auuncło nutͥendos reliquit. hi enim intra
normannorum ducũ aulam educati tanto honore aduce sunt
habiti: ut summi nexu amoris tanquã fr̃s eos adoptaret sͥ. Quorũ
diuturno compassus exulatui. missis legatis mandauit chunuto regi.

Expanded text:
tus vero 49, porro aetatis 76, transiit e mundo XI Kal. Maii, tus vero 49, porro aetatis 76, transiit e mundo XI Kal. Maii, feria quarta ante Coenam Domini. Ipso anno fuit ultimum Pascha, hoc est VII Kal. Maii. His per anticipationem dictis de fundatore Beccensis coenobii, cum reverentia nominando venerabili Herluino et successore ejus viro clarissimo in divinis rebus Anselmo, ad ordinem gestorum ducum Northmanniae, a quibus paululum digressi fueramus, revertamuempore quo Edelredus, rex Anglorum, ut supra recitavimus, a Sueno, Danorum rege, regno pulsus, et Northmanniam profugus venit, duos filios, Edwardum et Aluredum, non longe post patriam repetens, Richardo eorum avunculo nutriendos reliquit. Ili enim intra Northmannorum ducum aulam educati, tanto honore a duce sunt habiti, ut summi nexus amoris tanquam fratres eos adoptaret sibi. Quorum diuturno compassus exsulatui, missis legatis, mandavit Chunuto regi,
Abbreviated transcription (Latin):
uiro aliqua diximus: libet compendiose spatium uitȩ eiꝰ comprehendẽ.
Ortus gͥ exgenerosis parentib inciuitate augusta quȩ contigua est
burgundiȩ et italiȩ. ꝑ diuersa loca studiis seratum operã dancdo ꝑue¬
nit normanniam. et in monasterio becci ubi tunc temporis magnus
ille supradictus lanfrancus prioris fungebatur officio. cũ alus con¬
scolasticis ab eodem tam diuinis quã scłarib litteris instructus.: iꝑ¬
siuis hortatu & consilio factus ẽ. monachus becci. anno etatis sue .xx.
UIIͦ. Ubi uixit claustralis sine prelatione .iiͭi. annis.xͫ prior. pꝰ
bone memorie predictum lanfrancũ cantuariensem archiep̃m.
Deinde .xiͫ. annis abbas extitit pꝰpiȩ recordationis uenerabilem her¬
luinum pͥmum abbatem ipsius loci. Inde assumptus est ad archi¬
episcum cãtuariȩ post uenerandum lanfrancum quem rexit.xiiiͫ.
annis. Septimo decimo autem archiepiscopatus anno Monacha¬

Expanded text:
viro aliqua diximus, libet compendiose spatium vitae ejus comprehendere. viro aliqua diximus, libet compendiose spatium vitae ejus comprehendere. Ortus igitur ex generosis parentibus in civitate Augusta, quae contigua est Burgundiae et Italiae, per diversa loca studiis litterarum operam dando pervenit Northmanniam, et in monasterio Becci, ubi tunc temporis magnus ille supradictus Lanfrancus prioris fungebatur officio, cum aliis conscholasticis ab eodem tam divinis quam saecularibus litteris instructis, ipsius hortatu et consilio factus est monachus Becci anno aetatis suae 27, ubi vixit claustralis sine praelatione tribus annis, 15 prior post bonae memoriae praedictum Lanfrancum, Cantuariensem archiepiscopum. Deinde 15 annis abbas exstitit post piae recordationis venerabilem Herluinum, primum abbatem ipsius loci. Inde assumptus est ad archiepiscopatum Cantuariensem post venerandum Lanfrancum, quem rexit 16 annis. Septimo decimo autem archiepiscopatus anno, monacha
Abbreviated transcription (Latin):
bat ⁊ astruit. Conposuit etiam librũ sextũ licet paruulum. s sẽ¬
tenciaꝵ. at subtillissime contẽplacionis pond̾ẽ magnũ. quem
dens. ł ea q̃ sua inter erant ꝓcurare mandans. fecit ⁊ octauũ de ĩ car¬
natione u̾bi. Qd̾ opꝰ epłari stilo conscͥptũ. sc̃e romane eccłe sũmo pon¬
tifici urbano. dicauit. destinauit. Nonũ librũ edidit quẽ cur ds hõ
appellauit. Decimũ de conceptu uirginali. Undecimũ de orationib
ad diu̾sos sciͦs. quas płimi meditaciones uocant. Iqͥb legentib faci¬
le apparet qnͣta dulcedo suꝑnoꝵ m̃tem eiꝰ repleuerat. Quodecimꝰ qͥ ⁊ ultimꝰ¬
tractatꝰ fuit de ꝓcessione sp̃c sc̃i. Confutauerat enĩ grecos inbarensi ꝯci¬
lio negantes spͥm sc̾m afilio ꝓced̾e̾. Unde sumpta mat̾ia rogatu ꝑde¬
berti cinomannorum ep̃i hunclibrũ composuit. & quia de ħ uenerabili

Expanded text:
bat et instruit. Composuit etiam librum sextum, licet parvulum, sed suabat et instruit. Composuit etiam librum sextum, licet parvulum, sed suavioris ac subtilissimae contemplationis pondere magnum, quem . Fecit et octavum De incarnatione Verbi. Quod opus epistolari stylo conscriptum sanctae Romanae Ecclesiae summo pontifici Urbano dicavit, destinavit. Nonum librum edidit, quem Cur Deus homo appellavit; decimum De conceptu virginali, undecimum de orationibus ad diversos sanctos, quos plurimi Meditationes vocant. In quibus legentibus facile apparet quanta dulcedo supernorum mentem ejus repleverat. Duodecimus, qui et ultimtractatus fuit De processione Spiritus sancti. Confutaverat enim Graecos in Barensi concilio, negantes Spiritum sanctum a Filio procedere. Unde sumpta materia, rogatu Ildeberti Cenomannorum episcopi hunc librum composuit. Et quia de hoc venerabili
Abbreviated transcription (Latin):
abbas anselmꝰ ꝓ eo qui tunc erat pͥor eiꝰdem loci. Qui quante fuerit
religionis qnͣte ue sapientie in libro qͥ de uita ipsiꝰ scribitur facile
qui eũdem librũ legerit roꝑiet. Scͥpsit uͦidem iur uenerandus ñ¬
nulla digna memorie q̃ subt̾ annetere curauimꝰ. Dum adhuc
pͥor eẽt. inbeccensi cenobio scͥpsit tractatꝰ tres pͥmũ deu̾itate. scd̾m de
lib̾tate arbitrit. t̾tiũ decasu diaboli. Scripsit ⁊ qͣrtũ. quẽ titulauit
de gramãtico. in qͦ discipło quẽ secũ disputantẽ introducit respon¬
dit et multas dialecticas q̃stiones ꝓponit ⁊ soluit. fecit qͦ libellum
qͥntũ quẽ monologiori appellauit. Solus enĩ ineo ⁊ secũ loqͥtur. ac
tacita om̃i auctoritate diuine scͥpture. qd̾ ds̃ sit sola r̾one q̃rit et in¬
uenit. et qd̃ uera fides de dõ sentit ĩ iũcibili r̾one sic. nͨ alit̾.eẽ. posse ꝓ¬

Expanded text:
abbas Anselmus pro eo, qui tunc erat prior ejusdem loci. Qui quantae fuerit abbas Anselmus pro eo, qui tunc erat prior ejusdem loci. Qui quantae fuerit religionis, quantaeve sapientiae, in libro qui de vita ipsius scribitur, facile qui eumdem librum legerit reperiet. Scripsit vero idem vir reverendus nonnulla digna memoriae quae subter annectere curavimus. Dum adhuc prior esset in Beccensi coenobio scripsit tractatus tres, primum De veritate, secundum De libertate arbitrii, tertium De casu diaboli. Scripsit et quartum, quem titulavit De grammatico; in quo discipulo, quem secum disceptantem introducit, respondet et multas dialecticas quaestiones proponit et solvit. Fecit quoque libellum quintum, quem Monologium appellavit. Solus enim in eo tacita omni auctoritate divinae Scripturae, quod Deus sit sola ratione quaerit et invenit; et quod vera fides de Deo sentit, invincibili ratione, sic non aliter esse compro
Abbreviated transcription (Latin):
Cui cũ sanctis det qͥcqͥd eis ds̃ est.
Item aliud
unc spectans tumulum titulo cognosce sepultum.
est uia uirtutis nosse qͥs ipse fuit.
Cum quater hic denos eui ueniss: adannos.
Que fuerant secli spreuit amore dei
Mitans gͦ uices de mũdi milite miles
F it xp̃i subito. monachus ex laico
Hinc sibi more patrum socians collegia fratrum.
Cura qua decuit rexit eos. aluit.
Quot quantasq uides hic solus condidit edes.
Nan tam diuitiis quamfidei m̾itis.
Quas puer haut didicit scͥpt᷑as pꝰ ita sciuit.
Doctus ut indoctũ uix seq̃retur euum.
Elentib hunc nobis tulit ĩclem̃tia mortis
Textilis qͥna bisq die decima.
Herluine pater sic celi ca scandis ouanter
Credere namq tuis hoc licet exm̾itismo c¬
¶ Decessit autem idem uenerabibis pat̾.uͦii. kalendas septẽbris. Lxxͦx.iiͦi.¬
etatis sue auno monachatꝰ uͦ. xl iiͦiͦi. pancisq int̾positis dieb electus ẽ

Expanded text:
Cui cum sanctis det quidquid eis Deus est. Cui cum sanctis det quidquid eis Deus est. ITEM ALIUD. Hunc spectans tumulum, titulo cognosce sepultum. Est via virtutis nosse quis ipse fuit. Dum quater hic denos aevi venisset ad annos, Quae fuerant saecli sprevit amore Dei. Mutans ergo vices, de mundi milite miles Fit Christi subito, monachus ex laico. Hinc sibi more patrum socians collegia fratrum, Cura qua docuit, rexit eos, aluit. Quot quantasque vides, hic solus condidit aedes, Non tam divitiis quam fidei meritis. Quas puer haud didicit Scripturas postea scivit, Doctus ut indoctum vix sequeretur eum. Flentibus hunc nobis tulit inclementia mortis, Sextilis quina bisque die decima. Herluine Pater, sic coelica scandis ovanter, Credere namque tuis hoc licet ex meritis. Decessit autem idem venerabilis Pater VII Kal. Septembris, aetatis suae anno 84, monachatus vero 44; paucisque interpositis diebus, electus est
Abbreviated transcription (Latin):
t̾tio decimo kalendas seꝑtẽbris die dñico ex totolecto decubuit. ues¬
ꝑtina afr̾ib ꝑacta sinaxi: cũ diei ac diurni officii fine. uite huma¬
ne stadiũ felici cursu ꝑegit nocte iam ꝓxima q̃ ĩdñicã illucesce¬
bat septimo kalendas septẽbris. Actũ ẽ ĩ capitulo illi monum̃tũ
bonoꝵ actuũ et̾nũ filiis monim̃tł̃. Iure qͦ de sp̃ualib locuturi
studiis ꝯueniũt. illiꝰ p̃sentatur memoria. qͥ ex tyranno religiosus.
ex multũ scłari oĩno sp̃ualis. loci illiꝰ atq ordinis pͥmus extitit
actegitur petra. qui quas circumsꝑicis edes
Cunctas edid̾at monachus ex laico.
Ter post undenos ac tres ⁊ qͣtuor annos
Grãmata nescierat : post que ꝑttus obit.
Quatuor undecies transegit c enobialis.
Annos rite suos dumdiando dies.
Crm phebus notiũ sub uirgine ꝓtulis ortũ
Conmigrando diem clausit: ⁊ ebdomadem.
herluinꝰ erat si qͥs de nomine q̃rat.

Expanded text:
usto, XIII Kal. septembris, die Dominica, ex toto lecto decubuit. Vesusto, XIII Kal. septembris, die Dominica, ex toto lecto decubuit. Vespertina a fratribus peracta synaxi, cum diei ac diurni officii fine, vitae humanae stadium felici cursu peregit, nocte jam proxima, quae in Dominicam illucescebat, VII Kal. Septembris. Actum est in capitulo illi monumentum, bonorum actuum aeternum filiis monimentum. Jure quo de spiritualibus locuturi studiis conveniunt, illius praesentatur memoria, qui ex tyranno religiosus, ex multum saeculari omnino spiritualis, loci illius atque ordinis primus exstitit Hac tegitur petra, qui, quas circumspicis aedes, Cunctas ediderat, monachus ex laico. Ter post undenos ac tres et quattuor annos Grammata nescierat, postque peritus obit. Quattuor undecies transegit coenobialis Annos, rite suos dimidiando dies. Cum Phaebeus nonum sub Virgine protulit ortum, Commigrando diem clausit et hebdomadem. Herluinus erat, si quis de nomine quaerat,
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃tis lapidem scd̃m ipse manu sua imposuit. Conuenerunt
uniu̾si normãnie ep̃i abbates ⁊ alii qͥq religiosi uiri. Affuerunt ꝓ ceres
regni. Rex aliis intentꝰ negociis ad eẽ non potuit. Regina malhildis libens
affusset. nͥ regiis detenta occupationib fuisset. Affuit tñ ꝑ condecentẽ
beneficientie sue largitionẽ. Noluit rex suꝑnꝰ oꝑi gr̃e sue regen
qd̾ infra sexdeti annos solis pauꝑum exꝑensis conpleuit monaste¬
riũ cũ oĩb officinis suis opꝰ pulchrũ ⁊ maxunũ. Affuerunt ⁊ reg¬
n frantie clarissumm consules et exaliis regni eiꝰdem pͥmatib con¬
plures clerici monachi ex uniu̾sis ad iacentib ꝓuĩciis. ¶ Aliqnͣto uͦ
temporis pꝰ dedicationẽ exacto. uenerandus pat̾ herluinus oĩ mẽbroꝵ
officio destitui penitꝰ ceꝑit. et longe ante diei ipsiꝰ annuã reuolu¬
tonẽ qd̾ optauerat optinuit. Nam ꝓxnne subsecuto m̃se augꝰto¬

Expanded text:
fundamentis lapidem secundum ipse manu sua imposuit. Convenerunt fundamentis lapidem secundum ipse manu sua imposuit. Convenerunt universi Northmanniae episcopi, abbates et alii quique religiosi viri. Affuerunt proceres regni. Rex aliis intentus negotiis adesse non potuit. Regina Mathildis libens affuisset, nisi regiis detenta occupationibus fuisset. Affuit tamen per condecentem beneficentiae suae largitionem. Noluit rex supernus operi gratiae suquod infra sedecim annos solis pauperum expensis complevit monasterium cum omnibus officinis, opus pulchrum et maximum. Affuerunt et regni Franciae clarissimi consules et ex aliis regni ejusdem primatibus complures, clerici, monachi, ex universis adjacentibus provinciis. Aliquanto vero temporis post dedicationem exacto, venerandus Pater Herluinus omni membrorum officio destitui penitus coepit, et longe ante diei ipsius annuam revolutionem quod optaverat, obtinuit. Nam proximo subsecuto mense Aug
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ ad ꝓbatissimã reformatur disciplinã. Monaffioꝵ. clerici sub
canonicali cohercentur regła. ppłs rituũ barbaroꝵ t̃terdicta uanitate.
ad rectam c̾dendi atq uiuẽdi formã eruditur. Nobilissimoꝵ atq opti¬
moꝵ tam clericoꝵ quam laicoꝵ exmultis ꝑtib orbis illic ad unatꝰ
eccła qm̃ abipso cuiꝰ cã ꝯsiliũ inchoauit et auxiliũ consũmauit. ex¬
pectabat ꝯsecrari instant̾ hoc ad eo exposcens. Cuiꝰ peticioni qͥ ad cet̾a gͥ
benignꝰ extiterat. optatũ ds̃ concessit effectũ. ad inplens ꝑ oĩa suꝑhac
re illiꝰ affectũ. Multo enĩ amꝑliore ꝗͣ p̃sum̾e pot̾at honorificentia con
secͣta ẽ ⁊ aqͦ exoptabat. ¶ Igitur decimo kalendas nouẽbris anno ab
rendus gentiũ transmariuarũ sũmꝰ pontifex. Lanfrancꝰ ad uenit ꝯsecͣdo
consũmaturꝰ eccłam quam inspirante deo inchoauit. et ĩcuiꝰ extruẽdis

Expanded text:
tionem, ad probatissimam reformatur disciplinam monasteriorum. Clerici sub tionem, ad probatissimam reformatur disciplinam monasteriorum. Clerici sub canonicali coercentur regula; populus, rituum barbarorum interdicta vanitate, ad recta credendi atque vivendi formam eruditur. Nobilissimorum atque optimorum, tam clericorum quam laicorum, ex multis partibus orbis illic adunatus am ab ipso cujus eam consilium inchoavit et auxilium consummavit, expectabat consecrari, instanter hoc a Deo exposcens. Cujus petitioni, qui ad caetera sibi benignus exstiterat, optatum Deus concessit effectum, adimplens per omnia super hac re illius affectum. Multo enim ampliori quam praesumere poterat, honorificent Kal. Novembris, anno ab rendus gentium transmarinarum summus pontifex Lanfrancus advenit, consecrando consummaturus ecclesiam, quam inspirante Deo inchoavit, et in cujus exstruendis
Abbreviated transcription (Latin):
suni consucto ⁊ rogatu. oĩũ qͦ anglici regni et normanni ĩꝑti magna¬
tũ libentissimo assensu rexwillelmꝰ quod potissimũ solumq accepta¬
bat consiliũ: doctorẽ supͣ memoratũ ad hoc elegit negotiũ. Uictus multi¬
plici ro̾ne ĩ angliã ꝯducitur. ⁊ q̃ insularũ transmarinarũ pͥmatũ opti¬
net cantuariensis eccłe susceꝑit p̃sulatũ. Qui multarũ ditatꝰ amplitudi¬
ne t̾rarũ. auro argentoq locupletatꝰ. exetutꝰ mandatũ qd̾ inexodo mãda¬
tur. honora patrẽ tuũ ⁊ matrẽ ut sis longenus suꝑ t̾rã: oĩb modis benig¬
nus extitit circa patrẽ suũ sp̃ualem ⁊ matrẽ eccłam. Cuiꝰ in anglia qͣntꝰ
pꝰ ea extit̾it fructus: latissime atcestat᷑ renouatꝰ aeqͣ: institucionis
eccłastice statꝰ. Cenobialis ordo qui oĩo ad laicalẽ ꝓlapsus tuerat dissolu¬

Expanded text:
simi, consultu et rogatu, omnium quoque Anglici regni et Nortmanni imperii magnasimi, consultu et rogatu, omnium quoque Anglici regni et Nortmanni imperii magnatum libentissimo assensu rex Willelmus quod potissimum solumque acceptabat consilium, doctorem supra memoratum ad hoc elegit negotium. Victus multiplici ratione in Angliam conducitur et quae insularum transmarinarum primatum obtinet, Cantuariensis ecclesiae suscepit praesulatum. Qui multarum ditatus amplitudine terrarum, auro argentoque locupletatus, exsecutus mandatum quod in Exodo mandatur: Honora patrem tuum et matrem, ut sis longaevus super terram; omnibus modis benignus exstitit circa patrem suum spiritualem et matrem Ecclesiam. Cujus in Anglia quantus postea exstiterit fructus, latissime attestatur renovatus usquequaque institutionis ecclesiasticae status. Coenobialis ordo qui omnino ad laicalem prolapsus fuerat dissolu
Abbreviated transcription (Latin):
ali quatenꝰ ad quiescere: diuino nutu monast̾ii presbiterrũ corruit. Tan¬
ĩchoauit. monasfiũ ⁊ officinas. opus ꝑ grande. dignum. cuiꝰ dignitati oi¬
ciores multe non acceduunit abbatiẽ. Ad inttiandũ hoc opꝰ tantũ non res
sue que ꝑmodice erant. s marima ĩ deũ fides animũ firmauit. que
uninsa conferendo sic accumulauit. qd adie qͣ pͥmo fundam̾ta posita st̃
usq ad extremi lapidis inpositionẽ nec matia defuit nec sũptus. ¶Post
triennii uͦ ꝯpletionẽ sola nec dũ conpleta basilica. uenerabilis lanfrancꝰ
cepti oꝑis institutor tã dñi ꝗͣ normannie pͥmatũ supplicatione coac¬
tus. eccłe cadonĩsi abbas p̃ficitur. Int̾erea normãnoꝵ dux Will̃s sepe¬
dictus hereditariũ sͥ anglie regnũ ꝑuadens: imꝑiũ rebelle armis ad
que uoluit uira ꝯposuit. Dem admeliorandos eccłaꝵ status animũ ĩten

Expanded text:
aliquatenus acquiescere, divino nutu monasterii presbyterium corruit. Tanaliquatenus acquiescere, divino nutu monasterii presbyterium corruit. Taninchoavit; monasterium et officinas, opus pergrande, dignum, cujus dignitati ditiores multae non accedunt abbatiae. Ad initiandum opus hoc tantum, non res suae, quae permodicae erant, sed maxima in Deum fides animum firmavit. Quae universa conferendo sic accumulavit, quod a die qua primo fundamenta posita sunt, usque ad extremi lapidis impositionem nec materia defuit, nec sumptus. Post triennii vero completionem sola necdum completa basilica, venerabilis Lanfrancus coepti operis institutor, tam Domini, quam Northmanniae primatum supplicatione coactus, ecclesiae Cadomensi abbas praeficitur. Interea Nortmannorum dux Willelmus haereditarium sibi Angliae regnum pervadens, imperium rebelle armis ad quae voluit jura composuit. Dein ad meliorandos ecclesiarum status animum intend
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe t̾ras contulere. Ditatur ilico beccensis locꝰ ornañtts. possessionibꝰ
ꝑsonis nobilib ⁊ honestis. Interiꝰ religio atq eruditio multũ accre¬
cere. ext̾uis rerũ oĩũ necessiariarũ sumministracio ceꝑit ad plenũ
habuidare. Qui gͦ ĩ iꝑsiꝰ monasterii inchoatione domib necessaris
solum susficiens ñ habuit: eiꝰ paucos infya annos ad iniliaria ꝓtẽ¬
ditur dominiũ. ¶ Non multo pꝰ ꝓpter inhabitanciũ multitudinẽ
inhabitem. Ad unatam ⁊ enĩ illic fratrũ multitudinẽ quia domoꝵ spacio¬
sitas iam caꝑe ñ ualebat: ⁊ quia sitꝰ loci degentũ incolumitati contrariꝰ
existebat: uenerabilis LanfRancꝰ abbatẽ herluiuũ demaioris monast̾ii.
⁊ officinarũ edificatione conpellare cepit. Tanti oꝑis solam ꝯmonitionem
ille extimuit. statis iam deficientis uirib płimũ diffidens. Nolente illo

Expanded text:
ecclesiae terras contulere. Ditatur illico Beccensis locus ornamentis, possessionibus, ecclesiae terras contulere. Ditatur illico Beccensis locus ornamentis, possessionibus, personis nobilibus et honestis. Interius religio atque eruditio multum accrescere, exterius rerum omnium necessariarum subministratio coepit ad plenum abundare. Qui ergo iucos infra annos ad milliaria protenditur dominium. Non multo post, propter inhabitantium multitudinem, c spatium mihi ut inhabitem. Adunatam etenim illic fratrum multitudinem quia domorum spaciositas jam capere non valebat et quia situs loci degentium incolumitati contrarius existebat, venerabilis Lanfrancus abbatem Herluinum de majoris monasterii et officinarum aedificatione compellare coepit. Tanti operis solam commonitionem ille extimuit, aetatis jam deficientis viribus plurimum diffidens. Nolente illo
Abbreviated transcription (Latin):
ter audiebat ⁊ ad mirabatur. Is patͥa egressus quam płes multi nõĩs sco¬
lares secum hñs ĩ normãniam deuenit. Beccũ itaq adiit. qͦ millum
usquã pauꝑius estimabat᷑ uel ab iectiꝰ cenobium. forte tc̃ abbas ex¬
truende fornasci occupatus. ipse oꝑ abatur manib suis. Cuiꝰ humilita¬
tem animi sermonisq dignitatẽ ille płimũ ueneratꝰ et aͦmans: mona¬
chus ibi efficitur. ¶ Sic ꝑ tres annos uinit solitarius infrequentia hõiũ.
gaudens qd̾ ibi nesciebatur. p̃ter paucissimos quib aliqñ loq̃batur oĩb
ignotus. Rumor ut hoc factum ꝓdiit: longe lateu ꝓtulit ⁊ fama uir
preclarissima beccũ ⁊ abbatẽ herluinũ breui ꝑ orbem t̾rarũ extulit.
Accurrunt clerici. ducũ filii. nominatissimi scolarũ latinitatis magu¬
tri. laici potentes. alta nobilitate uiri. multi ꝓ ipsiꝰ amore multas eid̃

Expanded text:
ter audiebat et admirabatur. Is patria egressus, quamplures multi nominis schoter audiebat et admirabatur. Is patria egressus, quamplures multi nominis scholares secum habens, in Northmanniam devenit. Beccum itaque adiit, quo nullum usquam pauperius aestimabatur vel abjectius coenobium. Forte tunc abbas extruendae fornaci occupatus, ipse operabatur manibus suis. Cujus humilitatem animi, sermonisque dignitatem ille plurimum veneratus et amans, monachus ibi efficitur. Sic per tres annos vixit solitarius infrequentia hominum, gaudens quo ibi nesciebatur, praeter paucissimos quibus aliquando loquebatur, omnibus ignotus. Rumor, ut hoc factum prodiit, longe lateque protulit, et fama viri praeclarissima Beccum et abbatem Herluinum brevi per orbem terrarum extulit. Occurrunt clerici, ducum filii, nominatissimi scholarum Latinitatis magistri, laici potentes, alta nobilitate viri. Multi pro ipsius amore multas eidem
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ illic erant. ⁊ solũ habitabile ꝑ modicũ. ¶ Consecrata paucis extructa
annis ñ parua eccła: colũnis ex ligneis claustrũ construxit. ĩ qͦ admorẽ
patrie fres iam nusquam ꝓgressuros ꝯsidere instituit. Uariis gͦ simu¬
tatib que sepe introrsus oriebant᷑ ceꝑit dolere multũ. et anxiari. Ad
ea enĩ conponenda qui inclaustro p̾sideret minime erat. sumꝑtuũ conge¬
rendoꝵ necessitas illum extra imorari coupellebat. Hac dere cum iã
dm̃ multociens ex orasset diuina sibi miseratio accõmodauit auxiliũ
sufficiens ad uniu̾sa q̃ agenda erant suffragiũ. ¶ Ortus italia qͥd am
uir erat. quẽ latinitas inantiquum abeo i eslituta scientie statum. tota
supͥmũ debito cum amore. ⁊ honore agnoscit nomine. Lanfrarcus.
Ipsa qͦ inliberalib studiis gentiũ magistra grecia discipłos illiꝰ liben¬

Expanded text:
mus illic erant, et solum habitabile permodicum. Consecrata paucis extructa mus illic erant, et solum habitabile permodicum. Consecrata paucis extructa annis non parva ecclesia, columnis ex ligneis claustrum construxit, in quo ad morem patriae fratres jam nusquam progressuros considere instituit. Variis ergo simultatibus, quae saepe introrsus oriebantur, coepit dolere multum et anxiari. Ad ea enim componenda, qui in claustro praesideret, minime erat, sumptuum congerendorum necessitas illum immorari extra compellebat. Hac de re, cum jam Deum multoties exorasset, divina sibi miseratio accommodavit auxilium, sufficiens ad universa quae agenda forent erant suffragium. Ortus Italia quidam vir erat, quem Latinitas, in antiquum ab eo restituta scientiae statum, toto supremum debito cum amore et honore agnoscit, nomine Lanfrancus. Ipsa quoque in liberalibus studiis gentium magistra Graecia discipulos illius liben
Abbreviated transcription (Latin):
alii fimũ scapulis conportantes. spargebant. hi sarĩbant. alii. serebant. nemo
panem assumebat in ocio. Adhoram agendi officii ineccła. ortis ad unã quãq
conueniebant. Uictus cotidianꝰ. panis siligineus ⁊ herbe cũ aqua ⁊ sale. Aqͣ
ñ nͥ lictulenta. quia fons nusquã ad duo miliaria habebatur. ¶ Simili
inibi se ꝓpt̃ dm̃i seruituti nobilis mat̾ eiꝰ ad dixit. ⁊ concessis dõ prediis que
habebat ancille fungebat᷑ officio. seruoꝵ dei pannos abluens. ⁊ qͥcqͥs in¬
uigebatur extremi oꝑis accuratissime agens. ¶ De in post aliqͣntũ tẽꝑis
nitate oĩo carebat: eum adlocũ sui uiris mãsionẽ transferret qui a riuo
illic mananti bectus appellabatur. admiliariũ acastro qd̃ uocatur brionniũ
Est hic locus in ipso saltu brionuensi ualle ima montib saltuosis hinc inde
conelusa om̃n oportunitate humano usui commodꝰ. ẜpt̾ dersitatẽ ac rius
rec̾ationẽ ferarũ illic multꝰ erat accursus. Trium tm̃ molendinoꝵ tres do¬

Expanded text:
emundabant, alii fimum scapulis comportantes spargebant. Hi sarriebant, illi serebant, nemo panem absumebat in otio. Ad horam agendi officii in ecclesia, omnes ad unamquamque conveniebant. Victus quotidianus, panis siligineus, et herbae cum aqua et sale. Aqua non nisi lutulenta, quia fons nusquam ad duo milliaria habebatur. Simili se inibi propter Deum servituti nobilis mater ejus addixit, et concessis Deo praediis quae habebat, ancillae fungebatur officio; servorum Dei pannos abluens et quidquid injungebatur extremi operis accuratissime agens. Dein, post aliquantum temponitate omnino carebat, eum ad locum sui juris mansionem transferret, qui a rivo illic mananti Beccus appellatur, ad milliarium a castro quod vocatur Brionnium. Est hic locus in ipso saltu Brionnensi, valle ima montibus saltuosis hinc inde conclusa, omni opportunitate humano usui commodus. Propter densitatem ac rivi recreationem, ferarum illic multus erat accursus. Trium tantum molendinorum tres do
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfticutꝰ ẽ. Inde beccẽse cenobiũ ceꝑ hab̾e ĩitiũ. S qr tãtipat̾s fecimꝰ m̃tione . hib
ꝓumã ducũ morinoꝵ qͦs imnoderni fiaudrs ꝯgnominat᷑ ꝯsangͥnitatẽ uttiqnta
Ansgotꝰ ille. ista elois nom̃ habebat. Gnleb̃tꝰ bonẽsis comes pͥmi ricaurdi norma¬
niȩ ducis nepos ex filio ꝯsule Godefrido illũ enutͥtũ penes seĩtꝰ õscurio tuꝰ
pͥmates hab̾uit acceptissime: habilis ille ad arma płiũ erat. nec minosi ea
animositate gestabat. Os̃ oĩũ tociꝰ normãniȩ maioꝵ fanulie ĩ electis illu habe¬
bãt ĩ armis. oĩq rei militaris usu ⁊ cultu corꝑis sui attollebat᷑. db ĩ honestis aũ¬
tebat animũ honestis quȩ cͣie magnifuciũt inpedebat õe studiũ. domi acmu¬
litie. cõ iilitonũ suoꝵ prestantissmꝰ ñ eẽ. impatiẽs erat. Qb̃ dereb m solu on

Expanded text:
. Inde Beccense coenobium coepit habere initium. Sed quia tanti Patris fecimus mentionem, libet proximam ducum Morinorum, quos moderni Flandros cognominant, consanguinitatem attigit. Ansgotus ille, ista Helois nomen habebat. Gislebertus Brionensis comes, primi Richardi Northmanniae ducis nepos ex filio consule Godefrido, illum enutritum penes se inter omnes curiae suae primates habuit acceptissime. Habilis ille ad arma plurimum erat, nec minori ea animositate gestabat. Omnes omnium totius Northmanniae majorum familiae in electis illum habebant in armis, omnique rei militaris usu et cultu corporis sui attollebant. Ab inhonestis avertebat animum, honestis quae curiae magnifaciunt, impendebat omne studium. Domi ac militiae commilitonum suorum praesta
Abbreviated transcription (Latin):
filios odonẽ & notb̾tum qui post modum preclarȩ sullimitatis fuerunt:
pereauit. Rogerius itaq fretus auriliatorum multitudine contra tenerum
&ueemiausus⁊ rebellare. Om̃s iucinos suos ciespiciebat: &e terras eorum mari¬
me humfridũ ae uetulis. rapinis &e incendiis deuastabat. At ille duitius
ferre nolens: Rogerium debellomonte filium suum cũ familia sua cont
eum misit. Quẽ Rog̃ius toeniensis temerȩ spreuit. et nilmetuens cũ eo
audacter conflixit. s ibidẽ cum duob filiis suis helbto et elinantio ꝑempt
uictoriam hostib reliquit. Ibi rotb̾tus de grentem aisnil letale uulnus
accepit. qͦ pꝰtres eddomadas. xiiii. Rł uilii obiit. porro ante mortem suam
auob filiis suis hugoni et rotbto t̾ram suam ȩqualiter distribuit. eisꝙ
ernaldum minimum filium suum ut ipsum dum adȩtatem ueniret.
sicut frẽm bene tractarent commendauit.

Expanded text:
filios Odonem et Robertum, qui postmodum praeclarae sublimitatis fuerunt, filios Odonem et Robertum, qui postmodum praeclarae sublimitatis fuerunt, procreavit. Rogerius itaque fretus auxiliatorum multitudine, contra tenerum ducem ausus est rebellare. Omnes vicinos suos palam despiciebat et terras eorum, maxime Hunfridi de Vetulis, rapinis et incendiis devastabat. At ille diutius hoc ferre nolens, Rogerium de Bellomonte filium suum cum familia sua contra eum misit. Quem Rogerius Toeniensis temere sprevit, et nil metuens cum eo audacter conflixit; sed ibidem cum duobus filiis suis Helberto et Elinantio peremptus, victoriam hostibus reliquit. Ibi Robertus de Grentemaisnil lethale vulnus accepit, quo post tres hebdomadas, IV Kal. Julii, obiit. Porro, ante mortem suam duobus filiis suis Hugoni et Roberto terram suam aequaliter distribuit, eisque Ernaldum minimum filium suum, ut ipsum, dum ad aetatem veniret, sicut fratrem bene tractarent, commendavit.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s sicite m̾uerant statim trucidauit.iii.¬
ogerius toeniteᷤ de stirpe in alahucii qui Rollonis ducis patruus fuerat
Net cum eofrancis aterens normmanniam fortiter ad quisierat. uir
poten̾s et suꝑb ac tocuis normannie signifer erat. hic uͦ dum Rotbtus dux
ꝑegre ꝑrererat: in hispaniam uͥ ꝑeum multe ꝓbitates suꝑ paganoᷤ facte sio
ꝓfectusfuerat. S post aliquantulum temꝑis insua regressus ÷. Compiens
autem qd uiullelmus puer inducatu patsuccesserit. uehementer indignatꝰ:
t tumide desperit illi seruire. dicens qd̾ nothus non deberet sͥ aliisq norma¬
nis imꝑare. W illelmꝰ exconcubina rotbti ducis nomine herleua fulbti
ubicularii ducis filianatus: nobilib indigenis. et maxime exricardoꝵ
psapia natis. despectui erat utpote nothus. Uerum postꝗͣ ierosolimitanus
lur obiit. herlumus quidam ꝓb miles herleuã uxorem duxit. exqua duo

Expanded text:
simul sicut meruerant, statim trucidavit.simul sicut meruerant, statim trucidavit.ogerius Toenites de stirpe Malahulcii, qui Rollonis ducis patruus fuerat et cum eo Francos atterens Northmanniam fortiter acquisierat, vir potens et superbus, ac totius Northmanniae signifer erat. Hic vero, dum Robertus dux peregre perrexerat in Hispaniam, ubi per eum multae probitates super paganos factae sunt, profectus fuerat. Sed post aliquantum temporis in sua regressus est. Comperiens autem quod Willelmus puer in ducatu patri successerit, vehementer indignatus est, et tumide despexit illi servire, dicens, quod nothus non deberet sibi aliisque Northmannis imperare. Willelmus enim ex concubina Roberti ducis, nomine Herleva Herlotta, Fulberti cubicularii ducis filia natus, nobilibus indigenis et maxime ex Richardorum prosapia natis despectui erat, utpote nothus. Verum, postquam Hierosolymitanus dux obiit, Herluinus quidam probus miles Herlevam uxorem duxit, ex qua duos
Abbreviated transcription (Latin):
archiep̃i factum est. permanus crudeles odonis grossi. et aucdacis Rotb̃ti
filii geroii. Deinde tu roldus teneri duciᷤᷤ pedagogus. perunit᷑ aꝑfidiꝰ pat̾e
tissȩ frĩs filius: quadam nocte dum incubicło ducis cum ipso inualle
rodoili securus soporat᷑: repente instratu suo. a Guillelmo Rogerii demor¬
te gumeri filio uigulat᷑. Rogeruis enim ꝓꝑfidia sua tunc exulabat apd
parisius. et qͥnq filii eius hugo et Rotb̃tus. Rogeriꝰ. et uuillelmꝰ. atꝙ gisle¬
btꝰ. innormannia sũmoꝑe inseruiebant diris facinorib. S willelmꝰ ꝓ
scelere p̾scͥpto qd̾ operatus est: non multo post condignam m̾cedẽ recri¬
buente dõ mactuꝰ est. Barno qͥppe deglotis p̾positus osb̾ni in iustã necẽ
domini sui cupiens ulcisci: nocte quadam expeditos pugiles congre¬
gauit. et domũ uͥ uiullelmꝰ et complices sui dormiebant adiit. ac simul

Expanded text:
archiepiscopi factum est, per manus crudeles Odonis Grossi, et audacis Roberti archiepiscopi factum est, per manus crudeles Odonis Grossi, et audacis Roberti filii Geroii. Deinde Turoldus, teneri ducis paedagogus, perimitur a perfidis patissae fratris filius, quadam nocte, dum in cubiculo ducis cum ipso in valle Rodoili securus soporatur, repente in statu suo a Willelmo Rogerii de Monte Gumeri filio jugulatur. Rogerius enim pro perfidia sua tunc exsulabat apud Parisios et quinque filii ejus Hugo et Robertus, Rogerius et Willelmus atque Gislebertus, in Northmannia summopere inserviebant diris facinoribus. Sed Willelmus pro scelere praescripto, quod operatus est, non multo post condignam mercedem retribuente Deo nactus est. Barno quippe de Glotis praepositus Osberni injustam necem domini sui cupiens ulcisci, nocte quadam expeditos pugiles congregavit, et domum, ubi Willelmus et complices sui dormiebant, adiit, ac omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Sub eius meunte ȩtate normannorũ płimi aberrantes ab eiꝰ fidelitate.
plura ꝑloca aggere ᷤᷤ erexerunt. et tutissimas sͥ munitiones construxer̃.
Quarũ dũ auđent fisi munimine: ꝓtinꝰ int̾eoꝰ diu̾si motꝰ exoriuntur
seditioes concitantur. ac seua pat̾e incendia uͥq perpetiant᷑. Intanto
euppe diss ensioniun duebine mars atro citer grassat᷑: et non modicꝰ
bellatorum cuneus frustra consumitur.
riis certauit. et in eo conflictu uterq occisus occubuit. Porro immanis quoꝵdã
rabies eructuat. ac ad patͥe detͥmentum nimis regnat. Siquidem gislebtiᷤ
comes ocensis. filius godefridi comitis. callidus et fortis tuto Suillelmi
pueris domini: quodam mane dum equitanᷤ loqueret᷑ cum pr̃e suo
Wascelino de ponte er chen fredi nil mali suspicans occiditur cum fulcoio
filio geroii. hͦ e uͦ malum dolosis hortatib Roldufi de uuaceio filii rotb̾ti

Expanded text:
Sub ejus ineunte aetate, Northmannorum plurimi aberrantes ab ejus fidelitate Sub ejus ineunte aetate, Northmannorum plurimi aberrantes ab ejus fidelitate plura per loca aggeres erexerunt, et tutissimas sibi munitiones construxerunt. Quarum dum auderent fisi munimine, protinus inter eos diversi motus exoriuntur, seditiones concitantur, ac saeva patriae incendia ubique perpetrantur. In tanto quippe dissensionum turbine Mars atrociter grassatur, et non modicus bellatorum cuneus frustra consumitur. riis certavit, et in eo conflictu uterque occisus occubuit. Porro immanis quorumdam rabies eructat, ac ad patriae detrimentum nimis regnat. Siquidem Gislebertus comes Ocensis, filius Godefridi comitis, callidus et fortis, tutor Willelmi pueri, sed domini, quodam mane dum equitans loqueretur cum compatre suo Wascelino de Ponte Erchenfredi, nihil mali suspicans occiditur cum Fulcoio filio Geroii. Hoc vero malum dolosis hortatibus Rodulphi de Waceio, filii Roberti