comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culo hostib &ssent cirtũ feredoq passimbello tantum terrorem siui fait ut nomen omne & ruscum foedus ab cõs peter&
ade quidem nihil impetatũ indutiaȩ annu&e datae stipendium exertitu ro mano ab hoste indimannũ piensũ
bine tunicae inmilitẽ exartȩ mme esss indufiarũ fuit transquillasre iã &ruscis turbauit teuocona nesã toũ¬
brorũ gentis integrȩ acladib bellinisi quod iransitũ exerutus aget senserat : ꝯcitata omniiuuentute sua &magna
parte &ruscorum ad rebellionẽ ipulsa tantũ exercitũ fecerant ut relicto postiȩ inetruria decio ad eꝓpugnandam
inderomã ituros magnifiȩ dese acrtem pam deromanis loquentes iactarent quod inceptũ eorũ ubi addetiũ cõs
ꝑlatũ ÷ adurbem ex etruria magnis itinerib: ꝑgit & inagro pupiniensi ad famã intentus hostiũ ꝯsedit net romae

Expanded text:
culo hostibus essent; circumferendoque passim bello tantum terrorem sui fecit ut nomen omne Etruscum foedus ab consule peteret. culo hostibus essent; circumferendoque passim bello tantum terrorem sui fecit ut nomen omne Etruscum foedus ab consule peteret. ac de eo quidem nihil impetratum; indutiae annuae datae. stipendium exercitu Romano ab hoste in eum annum pensum et binae tunicae in militem exactae; ea merces indutiarum fuit. tranquillas res iam <in> Etruscis turbauit repentina defectio Umbrorum, gentis integrae a cladibus belli, nisi quod transitum exercitus ager senserat. ii concitata omni iuuentute sua et magna parte Etruscorum ad rebellionem compulsa tantum exercitum fecerant ut relicto post se in Etruria Decio ad oppugnandam inde Romam ituros, magnifice de se ac contemptim de Romanis loquentes, iactarent. quod inceptum eorum ubi ad Decium consulem perlatum est, ad urbem ex Etruria magnis itineribus pergit et in agro Pupiniensi ad famam intentus hostium consedit. nec Romae
Abbreviated transcription (Latin):
dedantes urben ꝯisenit p̃sidio ꝑusi ȩ in posito legationib &turiae amicitiã petentio: p̃eromã adsenatũ misis cõs p̃stan¬
tiore aiã quã dutator uictoriatriũ phans urbemt inuectus quin &iã deuictorũ sammitũ decusmagna expare ad le
fabio obeggogie ꝓdomitã &rturiã ntinuat᷑ cos ulatus deuio collegadat᷑ ualeius ptor quartũ creatus ꝯsuls partit pun¬
cias & ruriadetio samniũ fabio euenit ꝓ fatus ad nuceriã falaternã cũ pacẽ petantis quodutea cũ daret᷑ noluis sent
asꝑnatus : oppugnando ad deditionẽ subegit cũ samnitib: acie dimicatum. haud magnocertamine hostes uictimet
sius pugnȩ manoria tradita for& nimarsi eo primum p̃lio cũ romanis bellas sent setut marsorũ defect n ȩpe ligni

Expanded text:
dedentes urbem exissent. praesidio Perusiae imposito, legationibus Etruriae amicitiam petentibus prae se Romam ad senatum missis consul praestandedentes urbem exissent. praesidio Perusiae imposito, legationibus Etruriae amicitiam petentibus prae se Romam ad senatum missis consul praestantiore etiam quam dictator uictoria triumphans urbem est inuectus; quin etiam deuictorum Samnitium decus magna ex parte ad legFabio ob egregie perdomitam Etruriam continuatur consulatus; Decio collega datur. Ualerius praetor quartum creatus. consules partiti prouincias; Etruria Decio, Samnium Fabio euenit. profectus ad Nuceriam Alfaternam, cum pacem petentes, quod uti ea cum daretur noluissent, aspernatus esset, oppugnando ad deditionem subegit. cum Samnitibus acie dimicatum. haud magno certamine hostes uicti; neque eius pugnae memoria tradita foret, ni Marsi eo primum proelio cum Romanis bellassent. secuti Marsorum defectionem Paeligni
Abbreviated transcription (Latin):
pleri ac primo pauidos samnites castra sua accepere. dande neea quidem retenta captis direptis que ante noctẽ
iniectusignis dictatorex s. c̃ triũ phauit cuius triũ pho longemaximã spaiem captiua arma p̃buere tantũ
magnificentiȩ uisum inhis ut aurata scuta dominis argenrtariorũ adforũ ornandum diuiderentur indenatũ
initiũ diatꝰ foriornani ab adilib: cũ tenisȩ ducerentur : &romani quidem adhonorẽ deũ in signib: armis hostium
usi sunt campani ab suꝑbia &odio samnitium gladiatores quod spataculum intet ꝙpulas erat eo ornati ar¬
marunt samnitumq nomine pellarunt eodem anno cũ reliquis etruscorũ ad ꝑusiã que & ipsa inditiarũ fiden
ruperat abius cõs nadubia ne difficili uictoria dimicat ipsum oppidum nã ad moena uictor accesit cepiss& hilerati

Expanded text:
pleri; ac primo pauidos Samnites castra sua accepere, deinde ne ea quidem retenta; captis direptisque ante noctem pleri; ac primo pauidos Samnites castra sua accepere, deinde ne ea quidem retenta; captis direptisque ante noctem iniectus ignis. dictator ex senatus consulto triumphauit, cuius triumpho longe maximam speciem captiua arma praebuere. tantum magnificentiae uisum in his, ut aurata scuta dominis argentariarum ad forum ornandum diuiderentur. inde natum initium dicitur fori ornandi ab aedilibus cum tensae ducerentur. et Romani quidem ad honorem deum insignibus armis hostium usi sunt: Campani ad superbiam et odio Samnitium gladiatores, quod spectaculum inter epulas erat, eo ornatu armarunt Samnitiumque nomine compellarunt. eodem anno cum reliquiis Etruscorum ad Perusiam, quae et ipsa indutiarum fidem ruperat, Fabius consul nec dubia nec difficili uictoria dimicat. ipsum oppidum—nam ad moenia uictor accessit—cepisset, ni legati
Abbreviated transcription (Latin):
ueste a patribus cardore armis insignes eos seorco maxtare iunius dictitans cum intulis sent signatur bauit ordi¬
nes & haud dubie inpulit auem quo dubisensit dictator ablauo neornuuictoria incipi& inquit &d extrum cornu
dictatoris aci& alienã pugnã seuet᷑ non partẽ maximam uictoriȩ trah& scitat milites ne paditũ uirtuti aqui¬
ts autlezatorum studiẽ ducib caeiunt m . ualerius ad extro p̃ deius ablaio cornu ambo sulares adequits in
cornib: positos euehunt᷑ adhortatiq eos ut partẽ seum cap&serent detoris intransuesa latera hostium in curr̃
is nonus additus teror cũ exparte utraq crtũ uassis s& acien & adteroren hostium legiones romanȩ redintegrato
clamorem intulissent gradumtũ fuga ab samnitib: cepta iamstrage hominũ armnorũq in signium cãpi re¬

Expanded text:
ueste et paribus candore armis insignes; eos se Orco mactare Iunius dictitans, cum intulisset signa, turbauit ordiueste et paribus candore armis insignes; eos se Orco mactare Iunius dictitans, cum intulisset signa, turbauit ordines et haud dubie impulit aciem. quod ubi sensit dictator, 'ab laeuone cornu uictoria incipiet' inquit 'et dextrum cornu, dictatoris acies, alienam pugnam sequetur, non partem maximam uictoriae trahet?' concitat milites; nec peditum uirtuti equites aut legatorum studia ducibus cedunt. M. Ualerius a dextro, P. Decius ab laeuo cornu, ambo consulares, ad equites in cornibus positos euehuntur adhortatique eos, ut partem secum capesserent decoris, in transuersa latera hostium incurrunt. is nouus additus terror cum ex parte utraque circumuasisset aciem et ad terrorem hostium legiones Romanae redintegrato clamore intulissent gradum, tum fuga ab Samnitibus coepta. iam strage hominum armorumque insignium campi re
Abbreviated transcription (Latin):
uersi colores argentatis linte e candidȩ his dextrũ cornudatũ illis in sinistro ⁊sistunt notusiam romanis appa¬
itus in signium armorum fugat. doctiq aduab: erant horridum militẽ eẽ debere noncelatum auro &argento
sed ferto & animis fretũ quippe illa p̃dam uerius quam arma eẽ . nitentia anterem deformia intersanguinem
&uulnera uirtutẽ ẽẽ militis decus &omnia illauictoriam sequi &d itẽ hoste quamuis pauperis uictoris p̃miũ
cẽ iscursor uocibus instintos milites in plium ducit dextro ipse cornu ꝯsiftit sinistro p̃feit mag̃ equitũ si mul÷
concursum ingens fuit um hoste certame non segnius interdictatorẽ & mãg̃ euitũ abutra parte uictoria in¬
cpe& priorforte iunius cõmouit hostemleuo dextrum cornu sacratos mores amnitium milites eoquecandida

Expanded text:
uersicolores, argentatis linteae candidae. his dextrum cornu datum: illi in sinistro consistunt. notus iam Romanis appauersicolores, argentatis linteae candidae. his dextrum cornu datum: illi in sinistro consistunt. notus iam Romanis apparatus insignium armorum fuerat doctique a ducibus erant horridum militem esse debere, non caelatum auro et argento sed ferro et animis fretum: quippe illa praedam uerius quam arma esse, nitentia ante rem, deformia inter sanguinem et uolnera. uirtutem esse militis decus: et omnia illa uictoriam sequi et ditem hostem quamuis pauperis uictoris praemium esse. his Cursor uocibus instinctos milites in proelium ducit. dextro ipse cornu consistit, sinistro praefecit magistrum equitum. simul est concursum, ingens fuit cum hoste certamen, non segnius inter dictatorem et magistrum equitum ab utra parte uictoria inciperet. prior forte Iunius commouit hostem, laeuo dextrum cornu, sacratos more Samnitium milites eoque candida
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo tandem ꝑrũpit ordine hostium tuncuinciꝑtinacia coeta. &aue timanipuli quidam &ut semel de
der& ega&iam cetiorem capesere fugam ille primumdies fortuna uertere abundantes &uscorum stegit
ops cacsum in ace quod roboris fuit castra crũ impetu capta diretaq paris ubi indepericulo gloriat: euentu
bellum in samnitibus erat. quip̃te teteros belli apparatus ut acie sua fulger& nouis armorũ insignib faerunt:
duo exercitus enent scuta altenius ar auro alterius argento c&elauerunt formaerat scutt summumlatius quam
patus atq umeri tegunt᷑ fastidio equali adimum cuneatior mobilitatis causa spogia patori teumentũ & sinis¬
trum irusocrea tatũ gale& cristate. quaes peiem magnitudini corporũ ad derent: tunicaȩ auratis militibus

Expanded text:
multitudo tandem perrumpit ordines hostium. tunc uinci pertinacia coepta et auerti manipuli quidam; et, ut semel dedmultitudo tandem perrumpit ordines hostium. tunc uinci pertinacia coepta et auerti manipuli quidam; et, ut semel dedere hi terga, etiam <ceteri> certiorem capessere fugam. ille primum dies fortuna uetere abundantes Etruscorum fregit opes; caesum in acie quod roboris fuit: castra eo impetu capta direptaque. pari subinde periculo gloriaeque euentu bellum in Samnitibus erat, qui, praeter ceteros belli apparatus, ut acies sua fulgeret nouis armorum insignibus fecerunt. duo exercitus erant; scuta alterius auro, alterius argento caelauerunt; forma erat scuti: summum latius, qua pectus atque umeri teguntur, fastigio aequali; ad imum cuneatior mobilitatis causa. spongia pectori tegumentum et sinistrum crus ocrea tectum. galeae cristatae, quae speciem magnitudini corporum adderent. tunicae auratis militibus
Abbreviated transcription (Latin):
uadimonis lacũ & rusci legesacrata coactaꝰ exatitu cumuir uirum legiss& quantis numquam alias ante simul
copussimulanimis dimicarunt tantoq irarum certamine gestares ÷ ut a bneutra parte enissasint tela. gladris¬
pugna coepit & acettime commisa ipsocertomine quodaliquam diuan ceosfuit accen sa÷ ut non cũ ettusas toti¬
ens uictis sascũ aliqua nouagente uideretͥ dimicatio esse nihilabulla parte mouetur fuzȩ cadunt ante signa
m &nenudentur ꝓpugnatorib signasit exsecunda prima acies abultimis dande subsiduscietur miles adeq adul¬
timum laboris acpeiculi uentũ ÷ at equites r̃ omisis equis ad pximos peditum ꝑarma ꝑ corpora euasetint ea uel¬
u noua inter fessos ecorta acies tarbauit signa & ruscorum secut a dande impetueorũ uitumq ad suata erat cetera

Expanded text:
Uadimonis lacum† Etrusci lege sacrata coacto exercitu, cum uir uirum legisset, quantis nunquam alias ante simul Uadimonis lacum† Etrusci lege sacrata coacto exercitu, cum uir uirum legisset, quantis nunquam alias ante simul copiis simul animis dimicarunt; tantoque irarum certamine gesta res est ut ab neutra parte emissa sint tela. gladipugna coepit et acerrime commissa ipso certamine, quod aliquamdiu anceps fuit, accensa est, ut non cum Etruscis totiens uictis sed cum aliqua noua gente uideretur dimicatio esse. nihil ab ulla parte mouetur fugae; cadunt antesignani et, ne nudentur propugnatoribus signa, fit ex secunda prima acies. ab ultimis deinde subsidiis cietur miles; adeoque ad ultimum laboris ac periculi uentum est ut equites Romani omissis equis ad primos ordines peditum per arma, per corpora euaserint. ea uelut noua inter fessos exorta acies turbauit signa Etruscorum; secuta deinde impetum eorum, utcumque adfecta erat, cetera
Abbreviated transcription (Latin):
perio ferenti tristeomendiem diffidit. quod faucia curia fuit principium duab: insignis cladib captae urbis &caudi¬
nae pacs quodutroq anno eiusdem curiae fuerat principium mace linius tertia &iã dade que aderanerã accepta :
abominandam eã curiã facit dictator postero die auspicus repeatis ꝑtulit legan & ꝓfectus cũ legionib: ad terrorem
traeduca siluam ciminiam exercitus nuꝑ scriptis ad longulam ꝑuenit acceptsq a maruo cõs ueterib militib: in aciam
copia seduxit nec hostes decratare uisi pugnã instructos deinde armatosq cũ ab neutris proeliũ incipe& nox oppres¬
sit qui etialiquam diu nec suis diffidentes uirib: ne hostem spenentes statiua in ꝓpinquo habuere nã & cũ umbrorũ
exercitu auedepugnatum ÷ fusitamen magis quam cesi hostes. quia coꝗtam acriter nonto lerarunt pugnam: & ad

Expanded text:
perio ferenti triste omen diem diffidit, quod Faucia curia fuit principium, duabus insignis cladibus, captae urbis et Caudiperio ferenti triste omen diem diffidit, quod Faucia curia fuit principium, duabus insignis cladibus, captae urbis et Caudinae pacis, quod utroque anno eiusdem curiae fuerat principium. Macer Licinius tertia etiam clade, quae ad Cremeram accepta est, abominandam eam curiam facit. dictator postero die auspiciis repetitis pertulit legem; et profectus cum legionibus ad terrorem traducti siluam Ciminiam exercitus nuper scriptis ad Longulam peruenit acceptisque a Marcio consule ueteribus militibus in aciem copias eduxit. nec hostes detractare uisi pugnam. instructos deinde armatosque, cum ab neutris proelium inciperet, nox oppressit. quieti aliquamdiu nec quis diffidentes uiribus nec hostem spernentes, statiua in propinquo habuere. †nam et cum Umbrorum exercitu acie depugnatum est; fusi tamen magis quam caesi hostes, quia coeptam acriter non tolerarunt pugnam; et ad
Abbreviated transcription (Latin):
nuntium ꝑferiomnib: infestis tuto possene uiuere marcium cõssatis fidebant alte cõs fabius infestus priuatĩ papirio
erat: quaenera obstar& bono publico legatos ex ꝯsularium numeromittandos adeum senatus censuit. quisua quo que
eum non publica solũ auctoritete moueret ut memoriam simultatium pagiae remitter&: ꝑft lertt ad fadium
eum non publica solũ auctoritate mouerent. ut memoriam simultatium patriae remitter& ꝓfeta legat ad fabium
ancturus e& legatis reessit nocte dande silentio ut mos ÷ .l. papirium dictatorẽ dixit cui cũ obanimum egregieuictũ
legati gratias agerent obstinatũ silentium obtinuit acsineres ponso acmentione facti sui legatos dimisit. ut apparer&
insignem dolorem ingeta ꝯprimianimo papirius diunium bubulcum mag̃ auitũ dixitatq ei legem curiatam deim¬

Expanded text:
nuntium perferri omnibus infestis tuto posse nec vivere Marcium consulem satis fidebant. alter consul Fabius infestus privatim Papirio nuntium perferri omnibus infestis tuto posse nec vivere Marcium consulem satis fidebant. alter consul Fabius infestus privatim Papirio erat; quae ne ira obstaret bono publico, legatos ex consularium numero mittendos ad eum senatus censuit, qui sua quoque eum, non publica solum auctoritate moverent ut memoriam simultatium patriae remitteret. profecti legati ad Fabium eum, non publica solum auctoritate mouerent ut memoriam simultatium patriae remitteret. profecti legati ad Fabium acturus esset legatis recessit; nocte deinde silentio, ut mos est, L. Papirium dictatorem dixit. cui cum ob animum egregie uictum legati gratias agerent, obstinatum silentium obtinuit ac sine responso ac mentione facti sui legatos dimisit, ut appareret insignem dolorem ingenti comprimi animo. Papirius C. Iunium Bubulcum magistrum equitum dixit; atque ei legem curiatam de im
Abbreviated transcription (Latin):
ltaq armis uirisq adoptinendum c̃ marcium ⁊ sulem ꝯcurrunt ꝓtinus inde & pũriã ꝑmarsos acsabinos peaturi si mar¬
cius dimicandi potestatẽ non faciat obuius his sul fuit dimicatũ p̃lio utrĩq a trociatq inceto auientu ÷ & cũ anceps caȩ¬
defuiss& aduersȩtamen ra fama in romanos uertit obomissos quosdam equestris ordinis tribunosq militũ atq unũ legatũ
& qđ in signe maxime fuit ꝯsulis ipsius uulnus obhȩ &iã aucta fama ut sol& ingensterror patres inuasit dictatoremq
diciplacebat . nec quincursor papirius diceret᷑. in quo tũ sum marei bellice ponebat᷑ dubiũ cui quã erat sedne in samniũ
qttim̃ qferiamnib infestis trto ressene iuueru mairrimis cã ssttis fcebneo aluriõ fabius infestut intiuaariniti¬

Expanded text:
itaque armis uirisque ad obterendum C. Marcium consulem concurrunt, protinus inde Etruriam per Marsos ac Sabinos petituri, si Maritaque armis uirisque ad obterendum C. Marcium consulem concurrunt, protinus inde Etruriam per Marsos ac Sabinos petituri, si Marcius dimicandi potestatem non faciat. obuius iis consul fuit. dimicatum proelio utrimque atroci atque incerto euentu est et, cum anceps caedes fuisset, aduersae tamen rei fama in Romanos uertit ob amissos quosdam equestris ordinis tribunosque militum atque unum legatum et, quod insigne maxime fuit, consulis ipsius uolnus. ob haec etiam aucta fama, ut solet, ingens terror patres inuasit dictatoremque dici placebat; nec, quin Cursor Papirius diceretur, in quo tum summa rei bellicae ponebatur, dubium cuiquam erat. sed nec in Samnium nuntium perferri omnibus infestis tuto posse nec uiuer
Abbreviated transcription (Latin):
dum a grum nucerinum ꝓfeca ꝓximis raptimuastatis undereditus tutus ad naues ess& dulcedine ut sit p̃de longi¬
us ꝓgresi exauere hostes palatis ꝑagros nemo obuius fuit uĩ occidione occidi possent redeuntes agmine in cauto
haud ꝓcul nauib adsecuti a grestes exuerunt p̃dȩ partẽ &i a mocciderunt quae suꝑ fuit caedi trepida multatudo ad
naues ꝯpulsa ÷ ꝓfatio quinti fabii transciminiam siluã quantum romae terrore feerat talȩtam famã in samniũ
adhostes tulerat in tetlusum romanum exercitũ obsidei cadisq imaginem furtulas caudinas memorabant : eadem
temeritate auidam ulteriorẽ samꝑgentem in saltos in uios deductã sȩptã non hostium magis armis quãlo corũ iniqui¬
tatib eẽ iamgaudium inuidia quadam miscebat᷑ quo dbelli romani decus ab samnitib: fortuna &atrus cos auertiss&

Expanded text:
dum agrum Nucerinum profecti, proximis raptim uastatis unde reditus tutus ad naues esset, dulcedine, ut fit, praedae longidum agrum Nucerinum profecti, proximis raptim uastatis unde reditus tutus ad naues esset, dulcedine, ut fit, praedae longius progressi exciuere hostes. palatis per agros nemo obuius fuit, cum occidione occidi possent; redeuntes agmine incauto haud procul nauibus adsecuti agrestes exuerunt praeda, partem etiam occiderunt; quae superfuit caedi trepida multitudo ad naues compulsa est. profectio Q. Fabi trans Ciminiam siluam quantum Romae terrorem fecerat, tam laetam famam in Samnium ad hostes tulerat interclusum Romanum exercitum obsideri; cladisque imaginem Furculas Caudinas memorabant: eadem temeritate auidam ulteriorum semper gentem in saltus inuios deductam, saeptam non hostium magis armis quam locorum iniquitatibus esse. iam gaudium inuidia quadam miscebatur, quod belli Romani decus ab Samnitibus fortuna ad Etruscos auertisset.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃damilitis fuit cassa aut capita eodie hostium milia ad sexaginta eã tãdarã pugnã trans ciminiam siluã ad perus iam
pugnatã quidam auctores sunt metuq in magno ciuitatẽ fuisse neinterclusus exetitustam infesto saltu cohortis undiq
tus ci sumbrisq: opprimerent᷑ sedubicũq pugnatũ ÷ resromana supetior fuit itaq a ꝑusia & crotone & arreco quaefer¬
me capita &ruriȩ populorum eatem pestate erant legati pacem foedusq ab romanis petentis. inducias in xxx annos
impetrauerunt: dumhȩ inecruria gerunt᷑ cõs altet c̃ martius rutilius allifas ds amnttbus uicepit multa alia
castella uiciq aut deleta hostiliter autintegra in potestatẽ uenere peridem tempus & classis romana ap̃ corne¬
lio quensenatus maritimae orae p̃feerat in cãpania acta cũ adpulsa pompeius e& socii inde nauales addepopulan¬

Expanded text:
praeda militis fuit. caesa aut capta eo die hostium milia ad sexaginta. eam tam claram pugnam trans Ciminiam siluam ad Perusiam praeda militis fuit. caesa aut capta eo die hostium milia ad sexaginta. eam tam claram pugnam trans Ciminiam siluam ad Perusiam pugnatam quidam auctores sunt metuque in magno ciuitatem fuisse ne interclusus exercitus tam infesto saltu coortis undique Tuscis Umbrisque opprimeretur. sed ubicumque pugnatum est, res Romana superior fuit. itaque a Perusia et Cortona et Arretio, quae ferme capita Etruriae populorum ea tempestate erant, legati pacem foedusque ab Romanis petentes indutias in triginta annos impetrauerunt. dum haec in Etruria geruntur, consul alter C. Marcius Rutulus Allifas de Samnitibus ui cepit. multa alia castella uicique aut deleta hostiliter aut integra in potestatem uenere. per idem tempus et classis Romana a P. Cornelio , quem senatus maritimae orae praefecerat, in Campaniam acta cum adpulsa Pompeios esset, socii inde nauales ad depopulan
Abbreviated transcription (Latin):
& quod sine munimento ⁊siderant ueri similius eat quod simulabat᷑ : curati cibo corpora qui etdant & quarta fere
uigilia sine tumultu excitati arma capiunt dola p̃calonibus diuiduntur aduallũ pruendum fos sasq inplendas.
intramunimenta inftruit᷑ acies ddatȩ cohortes ad portarum exitus :locant᷑ dađo deinde signopaulo ante lucẽ quod
enuis noctibus sopitȩ maxime qui etis tẽpus ÷ ꝓruto uallo erupit acies stratos passim inuadit hostes alios in mobiles
alios semi somnos incubilibus suis maximã partem adarma trepidantes caedes oppressit pauas armandisedatũ spatiũ ÷:
eos ppsos non signum cetũ nonducem sequentes fundit romands fugatos que ꝑ sequit᷑ ad castra ad siluas diuersi tendebant
siluȩ tutius dedererefugiũs nam castra in cãpis sita eodan die. capiuntur aurũ argentũ quȩ ius sum referri ad cõs aetera

Expanded text:
 quod sine munimento consederant, ueri similius erat quod simulabatur. curati cibo corpora quieti dant et quarta fere uigilia sine tumultu excitati arma capiunt. dolabrae calonibus diuiduntur ad uallum proruendum fossasque implendas. intra munimenta instruitur acies; delectae cohortes ad portarum exitus conlocantur. dato deinde signo paulo ante lucem, quod aestiuis noctibus sopitae maxime quietis tempus est, proruto uallo erupit acies, stratos passim inuadit hostes; alios immobiles, alios semisomnos in cubilibus suis, maximam partem ad arma trepidantes caedes oppressit. paucis armandi se datum spatium est; eos ipsos non signum certum, non ducem sequentes fundit Romanus fugatosque persequitur. ad castra, ad siluas diuersi tendebant. siluae tutius dedere refugium; nam castra in campis sita eodem die capiuntur. aurum argentumque iussum referri ad consulem; cetera
Abbreviated transcription (Latin):
regi dissimilis. sed fero cior &iam quam romulus fuit. cum &as uires quetum auita quo que gloria animum
stimulabat senes cere Igi turciuita tem otio nrtus. undiquemateriam excitandibelli quȩrebat forte euenit
ut a grestes romani ex albano agro albani ex romano prȩdas inuicem agerent imperitabat tumgauis ciuilius
albȩ utrimque legatifere subidem tempus adresrepetendas missi tullus pntecepenat suis nequid priusquam
mandata agerent: satis scebat negaturum albanum itapie bellum indiciposse ab albanis socor dius tes acta
exceptis hospitio abtullo blande acbenigne cõmifronte comiter regis conuiuium celebraent tantis promani
& resrepetiuerant priores & negandi albano bellum intricessimum diem indixerant hecrenuntiant tullo
tum legatus tullus dicendi potestatem quid petentes uenerunt facit illi omnium ignari primum purganditer̃¬

Expanded text:
regi dissimilis sed ferocior etiam quam Romulus fuit. cum aetas uiresque tum auita quoque gloria animum regi dissimilis sed ferocior etiam quam Romulus fuit. cum aetas uiresque tum auita quoque gloria animum stimulabat. senescere igitur ciuitatem otio ratus undique materiam excitandi belli quaerebat. forte euenit ut agrestes Romani ex Albano agro, Albani ex Romano praedas in uicem agerent. imperitabat tum Gaius Cluilius Albae. utrimque legati fere sub idem tempus ad res repetendas missi. Tullus praeceperat suis ne quid prius quam mandata agerent; satis sciebat negaturum Albanum; ita pie bellum indici posse. ab Albanis socordius res acta; excepti hospitio ab Tullo blande ac benigne, comiter regis conuiuium celebrant. tantisper Romani et res repetiuerant priores et neganti Albano bellum in tricesimum diem indixerant. haec renuntiant Tullo. tum legatis Tullus dicendi potestatem, quid petentes venerint, facit. illi omnium ignari primum purgando ter
Abbreviated transcription (Latin):
persepenuma sine arbitri s̃ uelut ad congressum deae inferebat. camenis eum lucrum sacrruit. quodearum
sibi concilia cum coniugesua egeria essent. & solifidei sollemne instituit adidsa cnrrium flamines bigis curruarqꝵ¬
cuato uehiiussit. manuque addigitos usque ad inuoluta. rem diuinam facere significantes fidem tutandam sedẽq
ei: eam index teram sacratam eẽ multa alia sacrificia locaque sacris fauendis quȩ argaxtpos pontifices uo¬
cant dedicauit omnium tamen maximum eius operum fuit tutela peomne regnitẽpus haudminor pacis
quam rognilta duo deinceps reges alius aliauia illebello hicpace ciuitatem auxer̃romulus septem &tri¬
ginta regnauit annos numatres & quadaginta cumualidatum temperata & belli& pacis ar
enat ciuitas numȩ morte ad interregnum resrediit : indetullum hostilium nepotem hostili cuius in in fima
arcȩ clant pugna aduersus sabinos fuerat regem populus iussit patres auctores facti hi nonsolum ꝓximo

Expanded text:
persaepe Numa sine arbitris uelut ad congressum deae inferebat, Camenis eum lucum sacrauit, quod earum ibi concilia cum coniuge sua Egeria essent. et soli Fidei sollemne instituit. ad id sacrarium flamines bigis curru arcuato uehi iussit manuque ad digitos usque inuoluta rem diuinam facere, significantes fidem tutandam sedemque eius etiam in dexteris sacratam esse. multa alia sacrificia locaque sacris faciendis quae Argeos pontifices uocant dedicauit. omnium tamen maximum eius operum fuit tutela per omne regni tempus haud minor pacis quam regni. ita duo deinceps reges, alius alia uia, ille bello, hic pace, ciuitatem auxerunt. Romulus septem et triginta regnauit annos, Numa tres et quadraginta. cum ualida tum temperata et belli et pacis artibus erat ciuitas. Numae morte ad interregnum res rediit. inde Tullum Hostilium, nepotem Hostili, cuius in infima arce clara pugna aduersus Sabinos fuerat, regem populus iussit; patres auctores facti. hic non solum proximo
Abbreviated transcription (Latin):
domum albini & bellum utrimque summẽ ope pantbatur. ciuili simillimum bello prope interpa¬
rentes natosque troianam utram que ꝓlem cumlauimnium abtrora. ab lauinio alba ab albanorũ stirpe
regum oriundi romaniessent: euentus tamen belli misentbilem dimicationem fecit. quod nec acie
certa datum est & tectis modo dirutis alterius urbis duo populi inunum confusisunt. albani priorer
ingentiexeutu inagrum romanum impetum fecere castrt aburbe haud plus quinquemilia passum
locant fossacirtumdant fossaciuili ab nomineducis perali quot sacula appellata est . donec cumre nomen

Expanded text:
domum Albani. et bellum utrimque summa ope parabatur, ciuili simillimum bello, prope inter parentes natosque, Troianam utramque prolem, cum Lauinium ab Troia, ab Lauinio Alba, ab Albanorum stirpe regum oriundi Romani essent. euentus tamen belli minus miserabilem dimicationem fecit, quod nec acie certatum est et tectis modo dirutis alterius urbis duo populi in unum confusi sunt. Albani priores ingenti exercitu in agrum Romanum impetum fecere. castra ab urbe haud plus quinque milia passuum locant, fossa circumdant; fossa Cluilia ab nomine ducis per aliquot saecula appellata est, donec cum re nomen
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria incipiat adnitunt᷑ ergo fundunt fugantq hostes. maiorem molem : aut facile sustinentes quã cũ quamanus
ꝯserere aduea fuertent urguen do cedentes in sequendoq effusos ꝯpulere ad astna ibiinterueitu a gellu cohortiũ¬
sab allarum paulisꝑ raruduit pugnas s quoq moxfusis iamaui a toribus castrt obpugnabant᷑ & cũ uolũ nius
ipseportae signa infen&. appius bellonã uictricẽ identidem celebnans accendenent militũ animas ꝑuallũ ꝑ
fosas inrupeunt castne capta diretaq: prada ingeis parta &militi ꝯcessa ÷ uII acc hostiũ occisi duomilia &

Expanded text:
ictoria incipiat adnituntur. ergo fundunt fugantque hostes, maiorem molem haud facile sustinentes quam cum qua manus conserere adsueti fuerant. urgendo cedentes insequendoque effusos compulere ad castra. ibi interventu Gelli cohortiumSabellarum paulisper recruduit pugna. iis quoque mox fusis iam a victoribus castra oppugnabantur; et cum Volumnius ipse portae signa inferret, Appius Bellonam victricem identidem celebrans accenderet militum animos, per vallum, per fossas inruperunt. castra capta direptaque; praeda ingens parta et militi c
Abbreviated transcription (Latin):
auxerant hostibus inuuitatem accipiendis multitudinem omnem romãnam trarduxit &cũ cirta
palatium sedem ueterem romanorum sabini capitolium atq arcem caelium montem albani in ples

Expanded text:
auxerant hostibus in ciuitatem accipiendis, multitudinem omnem Romam traduxit. et cum circa auxerant hostibus in ciuitatem accipiendis, multitudinem omnem Romam traduxit. et cum circa Palatium, sedem ueterum Romanorum, Sabini Capitolium atque arcem, Caelium montem Albani imples
Abbreviated transcription (Latin):
sententiam rogabat quidcenses tum ille puro pioq duello quȩrendas censeo itaq consentio consciscoqu¬
cicoq indeordine alii rogabantur quandoq parsmaior eorum quiadenant in eadem sententia
ibat bellumenat . consensum fieri solitum ut fecialis hastãs ferratam aut sanguinem pneustam
ad fines eorum ferr& & nonminus tribus pauperibus praesentibus dicere : quod populi priscorum
bellum cumpriscis latinis fier& ob eamrem ego populus que .r̃. populus priscorum latinorũ homi¬
nibus que priscis latinis bellum indico facio que id ubi dixiss&. hastam infines eorum emittebat hoc
tum modo ab latinis repetitȩ res acbellum indictum. morem que eum posteri acceperunt: Ancus
de mandata cure sacrorum flamminibus sacerdotibusq aliis exerctu nouo conscripto profectus
politorium urbem latinorum uicoepit. secutus que morem regumpriorum quirem romanam

Expanded text:
sententiam rogabat, 'quid censes?' tum ille: 'puro pioque duello quaerendas censeo, itaque consentio consciscoqusententiam rogabat, 'quid censes?' tum ille: 'puro pioque duello quaerendas censeo, itaque consentio consciscoque.' inde ordine alii rogabantur; quandoque pars maior eorum qui aderant in eandem sententiam ibat, bellum erat consensum. fieri solitum ut fetialis hastam ferratam aut praeustam sanguineam ad fines eorum ferret et non minus tribus puberibus praesentibus diceret: 'quod populi Priscorum bellum cum Priscis Latinis fieret, ob eam rem ego populusque Romanus populis Priscorum Latinorum hominibusque Priscis Latinis bellum indico facioque.' id ubi dixisset, hastam in fines eorum emittebat. hoc tum modo ab Latinis repetitae res ac bellum indictum, moremque eum posteri acceperunt. Ancus demandata cura sacrorum flaminibus sacerdotibusque aliis, exercitu nouo conscripto profectus, Politorium, urbem Latinorum, ui cepit; secutusque morem regum priorum, qui rem Romanam
Abbreviated transcription (Latin):
finis supna scandit: hȩc quicumque eiprimus uir obuius fuerit. hȩc portam ingrediens. hec forũ
ingressus paucis uerbis carminis concipiendique iuris iunandi mutatis ꝑagit. sino deducuntur
quos exposut diebus tribus tribus & triginta totenim sollem nessunt peractis bellum ita indicit
audiiuppiter & tuiuno quirine dii que omnes caelestes ꝓuos que terrestres uosque in ferni audite
egouos testor populum illum quicumqueest nominatin iustumeẽ. ne quelus ꝑ soluere. sed deistis
rebus inpatria maiores natu consulemus. quo pacto ius nr̃m adipiscamur cumis nuntius
romam ad consulendum redit confestim rex ex his ferme uerbis patres consulebat quarum
rerum litium causarum condixit pater patratus . p̃.r. quiritium patripatnato priscorum lati¬

Expanded text:
fines suprascandit, haec, quicumque ei primus uir obuius fuerit, haec portam ingrediens, haec forum fines suprascandit, haec, quicumque ei primus uir obuius fuerit, haec portam ingrediens, haec forum ingressus, paucis uerbis carminis concipiendique iuris iurandi mutatis, peragit. si non deduntur quos exposcit diebus tribus et triginta—tot enim sollemnes sunt—peractis bellum ita indicit: 'audi, Iuppiter, et tu, Iane Quirine, dique omnes caelestes, uosque terrestres uosque inferni, audite; ego uos testor populum illum'—quicumque est, nominat—'iniustum esse neque ius persoluere; sed de istis rebus in patria maiores natu consulemus, quo pacto ius nostrum adipiscamur.' cum †. . . . .† nuntius Romam ad consulendum redit. confestim rex his ferme uerbis patres consulebat: 'quarum rerum litium causarum condixit pater patratus populi Romani Quiritium patri patrato Priscorum Lati
Abbreviated transcription (Latin):
facile habiturum. temptari patientiam & tempta tam contemni temponr que eẽ tullo regi aptiora
quamnuma. ut tamen qm̃numa inpace relꝑgiones inftituis s& ass bellice caerimonia ꝓderentur
nec geperentur solum sed &iam in dicerentur bella aliquorituius abantiqua gente equiculis quod
nunc feciales habent descripsit . quores repetuntur : legatus ubi adfines eorum uenit underes re¬
petuntur capite uelato. filo lȩnae uela menest : audiiuppiter inquit audite fines cuius cũq gentis
sunt nominata audiat fas ego sum publicus nuntius populi romani. iuste pieq legatus uenio. uerbis¬
quemeis fidessit : peragit deinde postulata in deiouem testem fact siego in iuste inpieq illos
homines illas queres dedier pr.mihi exposco tumpatriae compatem menum quam siris esse hȩc cum

Expanded text:
facile habiturum; temptari patientiam et temptatam contemni, temporaque esse Tullo regi aptiora facile habiturum; temptari patientiam et temptatam contemni, temporaque esse Tullo regi aptiora quam Numae. ut tamen, quoniam Numa in pace religiones instituisset, a se bellicae caerimoniae proderentur, nec gererentur solum sed etiam indicerentur bella aliquo ritu, ius ab antiqua gente Aequicolis quod nunc fetiales habent descripsit, quo res repetuntur. legatus ubi ad fines eorum uenit unde res repetuntur, capite uelato filo—lanae uelamen est—'audi, Iuppiter' inquit; 'audite, fines'—cuiuscumque gentis sunt, nominat—; 'audiat fas. ego sum publicus nuntius populi Romani; iuste pieque legatus uenio, uerbisque meis fides sit.' peragit deinde postulata. inde Iouem testem facit: 'si ego iniuste impieque illos homines illasque res dedier mihi exposco, tum patriae compotem me nunquam siris esse.' haec, cum
Abbreviated transcription (Latin):
riȩ memor & quia ꝓximum regnum ceten egregium ab una parte hautdatis ꝓsperum fuenat
aut neglectis religionibus aut prauecultis. longeq antiquissimum nrtus sacna publica ut abnuma
instituta erant facer eomnia ea ex commentariis regis pontificem in album elata ꝓponere in pub¬
luo iub& inde &ciuibus otiicupidis & finitimis ciuitatibus facta spes in auimores atque instituta
regem habiturum Igitur latini cum quibustullo regnante ictum soeduserat : sustulerant animos
& cum in cursionem inagrum romanum feissent : repetentibus resromanis. suꝑberes ponsum red¬
dunt desidem romanum regem inter sacella & ants acturum eẽ regnum nrti medium erat in anco
ingenium & numa &romuli memor & preter quam quo daui regnomagis necessariam fusse pacẽ
credebat. cumin nouo tum fueroci populo &iã quod illi contigiss& otium sine iniuria id sehaud

Expanded text:
riae memor et quia proximum regnum, cetera egregium, ab una parte haud satis prosperum fuerat riae memor et quia proximum regnum, cetera egregium, ab una parte haud satis prosperum fuerat aut neglectis religionibus aut praue cultis, longe antiquissimum ratus sacra publica ut ab Numa instituta erant facere, omnia ea ex commentariis regiis pontificem in album elata proponere in publico iubet. inde et ciuibus otii cupidis et finitimis ciuitatibus facta spes in aui mores atque instituta regem abiturum. igitur Latini cum quibus Tullo regnante ictum foedus erat sustulerant animos, et cum incursionem in agrum Romanum fecissent repetentibus res Romanis superbe responsum reddunt, desidem Romanum regem inter sacella et aras acturum esse regnum rati. medium erat in Anco ingenium, et Numae et Romuli memor; et praeterquam quod aui regno magis necessariam fuisse pacem credebat cum in nouo tum feroci populo, etiam quod illi contigisset otium sine iniuria id se haud
Abbreviated transcription (Latin):
sacris dedere animum. repente omnibus magnis paruisque suꝑstitionibus obnoxius deger&
religionibus que &iam populum inpler&: uulgoiam homines eum statum rerum qui subnuma
rpge fueranta requirenites unamopem aegris corporibus relictam si paxueniaque abdis impetrata
ess& credebant: Ipsumregem tnredunt uoluetem conmentarios numae. cumibi quȩdam occulta
sollemnia sacrificia io uielicio facta inueniss& operatum issacris seabdidisse sednonrite inritũ aut
cunctum idsacrum eẽ nec solum nullame oblatam caelestium speuem sed iniouis solliitati prauia¬
a religione fulmineictum cumdomo conflagnasse tullus magna gloria belli regnauit annos duos
& triginta mortuo tullo res ut institutum iaminde ab initioenat ad patres redierat huque inter¬
regem nominauerent quo comitia habente ancum maruum regem populus creauit patres fuere
auctores numȩ pompili regis nepos filia ortus ancus marcius enit : qui ut regnare coepit & auitae glo¬

Expanded text:
sacris dedere animum, repente omnibus magnis paruisque superstitionibus obnoxius degeret religionibusque etiam populum impleret. uolgo iam homines eum statum rerum qui sub Numa rege fuerat requirentes, unam opem aegris corporibus relictam si pax ueniaque ab dis impetrata esset credebant. ipsum regem tradunt uoluentem commentarios Numae, cum ibi quaedam occulta sollemnia sacrificia Ioui Elicio facta inuenisset, operatum his sacris se abdidisse; sed non rite initum aut curatum id sacrum esse, nec solum nullam ei oblatam caelestium speciem sed ira Iouis sollicitati praua religione fulmine ictum cum domo conflagrasse. Tullus magna gloria belli regnauit annos duos et triginta. mortuo Tullo res, ut institutum iam inde ab initio erat, ad patres redierat hique interregem nominauerant. quo comitia habente Ancum Marcium regem populus creauit; patres fuere auctores. Numae Pompili regis nepos filia ortus Ancus Marcius erat. qui ut regnare coepit et auitae glo
Abbreviated transcription (Latin):
exetitũ intifernũ montẽ ꝯpulsũ ñ deterritus iniquitate loci fundit fugaq fabius detiano exeruturelito in etruriaȩ
prendio suis legionib deductis ad urbem degallis &ruscisq ac samnitib: triũphauit milites triũ phantẽ secuti sunt

Expanded text:
exercitum in Tifernum montem compulsum, non deterritus iniquitate loci, fundit fugatque. Q. Fabius Deciano exercitu relicto in Etruriae exercitum in Tifernum montem compulsum, non deterritus iniquitate loci, fundit fugatque. Q. Fabius Deciano exercitu relicto in Etruriae praesidio, suis legionibus deductis ad urbem de Gallis Etruscisque ac Samnitibus triumphauit. milites triumphantem secuti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
eodie qui a obrutũ suꝑstratis gallorũ cumulis erat inueniri ñ potuit postero die inuentũ relatũq e cũ multis militũ
lacrumis intermissa in deomniũ abarũ reũ cura fabius collegȩ funus omni honore laudib:q meritis celebnrnt & ine¬
claden pugnatũ &iã egragie ÷ purus inorũq & cdusinorũ caesa amplius milia ni & signa m̃iladex canta samntti
agmen cũ ppȩlignũ agrum fuge& urtũ ueitũ a paelignis ÷ exmilib: quinq ad mille caesi magna eius dia quo in
sentinati a grobellatũ fama ÷ & ã uero stanti s ed supiaere quidã augendo fidem qui in hostiũ exetitu peditum
ad fuisse &utromanorũ qq̃ augeret copias luciũ uolũniũ ꝓꝯsuleducẽ ssulib: exercitũq euis legionib: ꝯsulum
adiciunt in plurib: annalib: duorũ eassulũ ꝓprie uictoria ÷ uolumnius in samnio interĩ fscerit samnitiumq

Expanded text:
eo die, quia obrutum superstratis Gallorum cumulis erat, inueniri non potuit; postero die inuentum relatumque est cum multis militum eo die, quia obrutum superstratis Gallorum cumulis erat, inueniri non potuit; postero die inuentum relatumque est cum multis militum lacrimis. intermissa inde omnium aliarum rerum cura Fabius collegae funus omni honore laudibusque meritis celebrat. et in Ecladem pugnatum etiam egregie est Perusinorumque et Clusinorum caesa amplius milia tria et signa militaagmen cum per Paelignum agrum fugeret, circumuentum a Paelignis est; ex milibus quinque ad mille caesi. magna eius diei, quo in Sentinati agro bellatum, fama est etiam uero stanti; sed superiecere quidam augendo fidem, qui in hostium exercitu pedituadfuisse; et ut Romanorum quoque augerent copias, L. Uolumnium pro consule ducem consulibus exercitumque eius legionibus consulum adiciunt. in pluribus annalibus duorum ea consulum propria uictoria est, Uolumnius in Samnio interim res gerit Samnitiumque
Abbreviated transcription (Latin):
alam quin genteꝰs fete aquites excedereacie iuli& & circũ uetos ab tergo gallicã inuadere acien: tertiaedande legionis
subsequi principes & quaturbatũ agmen hostiũ uiderent inin petu euitũ instare acterritos caedere ipse eaden
loui uistoris poliaq hostiĩ cũuouis s& ad castra samnitiũ ꝑrexit quomultitudo omnis :sternata agebatur subip¬
souallo quia tantã multitudinẽ portȩ non recepere temptata ab exclusis turba suorũ pugna ÷ tibi gellius impera¬
tor sam nitium cetidit ꝯpulsi dande intntuallũ samnites paruoq cetamine capta castra & galli ab tergo circum¬
ac i fabius dimissis at quaereidũ college orpus spolia hostiũ diata inaceruũ louiuictori cremauit consulis corpus

Expanded text:
alam, quingentos fere equites, excedere acie iubet et circumuectos ab tergo Gallicam inuadere aciem; tertiae deinde legionis alam, quingentos fere equites, excedere acie iubet et circumuectos ab tergo Gallicam inuadere aciem; tertiae deinde legionis subsequi principes et, qua turbatum agmen hostium uiderent impetu equitum, instare ac territos caedere. ipse aedem Ioui Uictori spoliaque hostium cum uouisset, ad castra Samnitium perrexit, quo multitudo omnis consternata agebatur. sub ipso uallo, quia tantam multitudinem portae non recepere, temptata ab exclusis turba suorum pugna est; ibi Gellius Egnatius , imperator Samnitium, cecidit; compulsi deinde intra uallum Samnites paruoque certamine capta castra et Galli ab tergo circumex Fabi mille septingenti. Fabius dimissis ad quaerendum collegae corpus spolia hostium coniecta in aceruum Ioui Uictori cremauit. consulis corpus
Abbreviated transcription (Latin):
sortuna uariaurat fabius indextro primo utante dictũ ÷ cuinctando extruxenit diem dain postquã na damor hostiũ ne
impetus natelamissa eandenuim habereuisa p̃fatis eiuitũ iussis adlatus amnitiũ cirtũ ducere alasut si gnodito intrans¬
uersos quanto maximo possent impetu incurrer ent sensim suossigna infere iusset & cõmouere hostẽ postquã nonrsift̃
uidit & haud dubiã lassitudinẽ eẽ tũ collatis omnib subsidiis que adidtẽpus reseruaenit & legiones ꝯcitauit & signũ
adinuadendos hostes atiuitibus delit ne sustinuerunt samnites impetũ p̃tet acicipsam gilorũ relictis indimicatione
socus ad castra ꝗ fuo cursu ferebant᷑ gallitestudimne facta fertistabant Tum fabius audita morte college cãpanorum

Expanded text:
fortuna uariauerat. Fabius in dextro primo, ut ante dictum est, cunctando extraxerat diem; dein, postquam nec clamor hostium nec fortuna uariauerat. Fabius in dextro primo, ut ante dictum est, cunctando extraxerat diem; dein, postquam nec clamor hostium nec impetus nec tela missa eandem uim habere uisa, praefectis equitum iussis ad latus Samnitium circumducere alas, ut signo dato in transuersos quanto maximo possent impetu incurrerent, sensim suos signa inferre iussit et commouere hostem. postquam non resisti uidit et haud dubiam lassitudinem esse, tum collectis omnibus subsidiis, quae ad id tempus reseruauerat, et legiones concitauit et signum ad inuadendos hostes equitibus dedit. nec sustinuerunt Samnites impetum praeterque aciem ipsam Gallorum relictis in dimicatione sociis ad castra effuso cursu ferebantur: Galli testudine facta conferti stabant. tum Fabius audita morte collegae Campanorum
Abbreviated transcription (Latin):
parte altera pontise eliuius cui lictores decius tradiderat iuseratt ꝓpe ꝓp̃r. &ẽ uociferari uicisse romanos
de fuctus ꝯsulis fato gallos samnitesq telluris matris acdeorũ maniũ ã mpere adse acuo care deiũ deuotã se ũ
aciem furiarũq a ftrmidinis plena omã ab hostes cẽ suꝑueniunt deindeis resti tuentib pugnã comdius sc̃po & ec
marcius cũsubsidus ex nouis sima acieiussuq fabicõs ad p̃sidium college nissi ĩbi audit᷑ p̃ dei dientus ingens hort am
torũ collata humipila ques thata interduas acies iacebant att intestudinẽ hostiũ nata quib plerisq inscuta uerritts
in corpontipsa fixis sternit cundis ltautiagna pars integris orporib: at toniti ꝯciderent hȩ in sinistro cornuro manorum

Expanded text:
parte altera pontifex Liuius, cui lictores Decius tradiderat iusseratque pro praetore esse, uociferari uicisse Romanos parte altera pontifex Liuius, cui lictores Decius tradiderat iusseratque pro praetore esse, uociferari uicisse Romanos defunctos consulis fato; Gallos Samnitesque Telluris Matris ac Deorum Manium esse; rapere ad se ac uocare Decium deuotam secum aciem furiarumque ac formidinis plena omnia ad hostes esse. superueniunt deinde his restituentibus pugnam L. Cornelius Scipio et C. Marcius , cum subsidiis ex nouissima acie iussu Q. Fabi consulis ad praesidium collegae missi. ibi auditur P. Deci euentus, ingens hortamentorum collecta humi pila, quae strata inter duas acies iacebant, atque in testudinem hostium coniecta; quibus plerisque in scuta uerutisque raris in corpora ipsa fixis sternitur cuneus ita ut magna pars integris corporibus attoniti conciderent. haec in sinistro cornu Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. deius adueserim bello latino seiusserat deuouei cũ seundum sollemnes p̃cationes adieciss& praesea gere sese for¬
midinẽ acfugã caedemq acruore celestiũ infernorũ iras ytracturũ funebrib: diris signa tela arma hostiũ locũq ain¬
dem suce pestis acgallorũ acsamnitiũ fore hȩ exseratus in sehostesq quã pie tissimã cenebat gallorũ aciem citat
equum inferaisq sepse infestis telis ÷ interfatus uixhumanȩ indeopis uideri pugna potuit romaniduce amisso
quȩres terori alias eẽ sol& sistere fugã ac nouã deinte gro uelle instaurare pugnã galli & maxime glob cirtũstans
cõs corpus uelut alienata menteuana in cassum iactare telatorperẽ quidã & ne pugnȩ meminisse nefugȩ ad ex

Expanded text:
P. Decius ad Ueserim bello Latino se iusserat deuoueri, cum secundum sollemnes precationes adiecisset prae se agere sese forP. Decius ad Ueserim bello Latino se iusserat deuoueri, cum secundum sollemnes precationes adiecisset prae se agere sese formidinem ac fugam caedemque ac cruorem, caelestium inferorum iras, contacturum funebribus diris signa tela arma hostium, locumque eundem suae pestis ac Gallorum ac Samnitium fore,—haec exsecratus in se hostesque, qua confertissimam cernebat Gallorum aciem, concitat equum inferensque se ipse infestis telis est interfectus. uix humanae inde opis uideri pugna potuit. Romani duce amisso, quae res terrori alias esse solet, sistere fugam ac nouam de integro uelle instaurare pugnam; Galli et maxime globus circumstans consulis corpus uelut alienata mente uana in cassum iactare tela; torpere quidam et nec pugnae meminisse nec fugae. at ex