comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mandabat. Consensit uerosille dictis ꝓ¬
missionib dicens. Ueruntam̃ tres tur¬
res diligentꝰ custodio easq̃ libent eiꝰ ꝓ¬
nitto: ⁊ quacũq hora uoluerit meas
uoluntarie recolligã. Erat itaq boamũ dꝰ
ia securꝰ de introitu ciuitati. Uña gͦ die
gauisꝰ atq plãcido uultu serenaq mente
uenit ad alios om̃s seniores. eiꝰq iocunda
u̾ba ꝓtulit in hõc mͦ. Uiri prudentissi¬
ni milites uidete quomͦ nos om̃s in nimia
pauꝑtate atq miseria ꝓiectĩ fumꝰ: maiores
siue minores ⁊ ignoramꝰ penitꝰ exꝰ qua par¬
te meliꝰ succedat nob̾. Si gͥ uob̾ honũ aͣc ho¬
nestũ uidet̾. eligat se añ alios unꝰ ea nob̾
queq uultis: utrũ se ille ullomͦ autͥ inge¬
nio ciuitatem adquirere. uel ingeniare

Expanded text:
mandabat. Consensit vero ille dictis promissionibus dicens: « Verumtamen tres turres custodio, easque libenter ei promitto, et quacunque hora voluerit in eas voluntarie recolligam. » Erat itaque Boamundus jam securus de introitu civitatis. Una ergo gavisus, atque placido vultu, serena mente, venit ad alios omnes seniores, eisque jocunda verba protulit in hoc modo: « Viri prudentissimi milites, videte quomodo nos omnes in nimia paupertate et miseria projecti sumus, majores sive minores, et ignoramus penitus ex qua parte melius succedat nobis. Si igitur vobis bonum ac honestum videtur, eligat se ante alios unus ex nobis quicunque vultis, utrum se ille ullo nio ciuitatem adquirere <uel ingeniare>
Abbreviated transcription (Latin):
nita maxinia multitudine paganoꝵ. Sero au¬
te ia fact̾o recesserunt nr̃i in quõdã anguloͣ
iuxta siluam ibiq hospitati fuerunt. fecerũt᷑¬
q innunierabiles ignes qͣsi ad essẽt om̃is exerci

Expanded text:
nita maxima multitudine paganorum. Sero autem jam facto, recesserunt nostri in quodam angulo, juxta silvam, ibique hospitati fecerunt fieri innumerabiles ignes, quasi adesset omnis exerci
Abbreviated transcription (Latin):
le habuunꝰ laborẽ. sic inde hãbebimiꝰ equa¬
lem honorẽ. Sic itaq boamundꝰ auditis
his u̾b̾ paulominꝰ subridens ꝓtinꝰ recessit.
Non post multũ uͦ tẽporis audiẽrt̾ onĩs mai¬
ores nr̃iꝰ nuntios de exercitu nr̃oꝵ hostiũ
uidelicetꝰ turcoꝵ ⁊ publicanoꝵ angulanoꝵ.
gentiliũ quas nominare nec numerare
nescio. Statimꝰ ad unauert̾ sese om̃s in si¬
mul maiores: ⁊ fecert᷑ cõciliũ dicentes. Qm̃
si boamundꝰ potuerit ad quirere enutatẽ
aut ꝑ se aut ꝑ alios nos una libenti ammo

Expanded text:
lem habuimus laborem, sic inde habebimus aequalem honorem. » Sic itaque Boamundus, auditis his verbis, paulo minus subridens protinus recessit. Non post multum vero temporis audierunt omnes majores nostri nuntios de exercitu nostrorum hostium, videlicet Turcorum, et Publicanorum, Angulanorum, gentilium, quas numerare neque nominare nescio. Statimque adunaverunt sese omnes insimul majores, et fecerunt consilium, dicentes: « Quoniam si Boamundus potuerit acquirere civitatem aut per se, aut per alios, nos una libenti animo
Abbreviated transcription (Latin):
qua fabricauit dõpna eudochia uxor theo¬
dosu imꝑatoris. Piscina siloȩ ad locũ ubi missu
na intra niuros est. De domo pilati usq ad pis¬
cinam ꝓbaticã passus plus minus numero centũ.
Ibi añs iħ c xp̃e paraliticũ curauit: cuiꝰ lectus
nu sua: ep̃m ordinauit. Qui pꝰ ascensionem
dñĩ de pinna tẽpli iactatus est. ⁊ niclulno¬
cuit. set fallo eũ aeuect̾e in quo res portabat
sẽs iacobus ⁊ scĩ ⁊ acharias ⁊ sc̃s simeon in
una memoria positi sũt. Quã memoriam ipse
scs iacobꝰ fabricauerat. Corpora illoꝵ ipse
ibi recondidit: ⁊ se ipsũ cũ eis poni p̃cepit.
Ibi est uallis iosaphat ubi uidas dñm tradi¬
dit. Ibi ẽ. ec cła duẽ nr̃e marie matris dñi.
ibi ⁊ ans lauauit pedes discipłoꝵ. ⁊ ibi cũ¬
eis cenauit. ⁊ ibi sũt qͣtuor aculita ubi cum

Expanded text:
quam fabricauit domna Eudocia uxor Theodosii imperatoris. Piscina Siloe a lacu, ubi missusna intra murum est. De domo Pilati usque ad piscinam probaticam passus plus minus numero C. Ibi domnus Christus paralyticum curauit, cuius lectus nu sua episcopum ordinauit, post ascensum Domni de pinna templi praecipitatus est et nihil ei nocuit, sed fullo eum de uecte, in quo res portare csanctus Iacobus et sanctus Zacharias et sanctus Symeon in nna memoria positi sunt, quam memoriam ipse sanctus Iacobus fabricauit, corpora eorum ipse ibi recondidit et se ibi cam eis praecipit poni. Ibi est uallis Iosaphat; ibi Domnum ludas tradidit. Ibi est ecclesia domnae Mariae matris Domini; ibi et Dominus lauit pedes discipulorum, ibi et cenauit; ibi sunt quattuor accubita, ubi Dom
Abbreviated transcription (Latin):
seccłoꝵ. Iudea regio palestine ex nomine iude
appellata: ex cuiꝰ tribu reges habuit. lec pꝰ
canaan dicta afilio cham siue a decem chanane¬
oꝵ gentibꝰ. Q uibꝰ expulsis eandẽ t̾ram uidei
possederunt. Iniciũ longitudinis eiꝰ auico ar¬
pha usq ad uicũ iuliadem porrigitur ui quo
udeoꝵ parit̾ ac tirioꝵ cõmuius abitacio est.
Latitudo aut̃ eiꝰ amonte libani usq ad tyberia¬
dis lacũ extendit᷑. In medio autẽ iudeẽ ciuita
iherosolima ẽ. qͣsi unibilicus regionis tocius.
t̾ra uarioꝵ opũ. aiues. frugibꝰ fertilis: aquis
illustris optima balsamis. Unde secđni elenictoꝵ
grãm existimauer ut᷑ uidei eam ꝓmuissani patri¬
bus t̾ram fluentẽ lac ⁊ mel. ⁊ cũ hinc illis de¬

Expanded text:
. Iudaea regio Palaestinae ex nomine Iudae appellata, ex cuius tribu reges habuit. Haec prius Chanaan dicta a filio Cham, sive a decem Chananaeorum gentibus, quibus expulsis eandem terram Iudaei possiderunt. Initium longitudinis eius a vico Arfa usque ad vicum Iuliadem porrigitur, in quo Iudaeorum pariter ac Tyriorum communis habitatio est. Latitudo autem eius a monte Libani usque ad Tiberiadis lacum extenditur. In medio autem Iudaeae civitas Hierosolyma est, quasi umbilicus regionis totius. Terra variarum opum dives, frugibus fertilis, aquis inlustris, opima balsamis. Unde secundum elementorum gratiam existimaverunt Iudaei eam promissam patribus terram fluentem mel et lac, cu
Abbreviated transcription (Latin):
althare ante hostiũ suelulhomuiꝰ eiꝰdem
linteaminibꝰ ex tat. Color aut̃ eiꝰdẽ monu¬
menti ⁊ sepulchri. albo ⁊ rubicũdo ꝑmuxtuᷤ¬
ti sion par ẽ.s latitudine ⁊ longituaine
p̾stat. exceptis uitibꝰ ⁊ oliuis rare uix ar¬
boris. frum̃ti qͦq ⁊ ordei fertilis neq eni
brucosa ser herbosa ⁊ florida soli illiꝰ ẽ.
qualitas. In cuiꝰ sũma uertice ubi dñs aa
celos ascendit. eccłia rotũda gndis t̾nai
ꝑ cireuitũ cameratas habet porticos de¬
suꝑ tectͥas. Int̾ior nãq domus ꝓpt̾ dñi¬
ei corꝑis meatũ camerari. ⁊ tegi nõ potuit
al thare ad horientẽ habens angusto eul
uestigia celo desuꝑ acredentib: tra tollat᷑
alta ab occasu habens introitũ penaen¬
te desuꝑ in trocleis magna lapide totas

Expanded text:
altare ante hostium nihilominus eiusdem altare ante hostium nihilominus eiusdem linteaminibus extat. Color autem eiusdem monumenti et sepulchri albo et rubicundo permixtuti Sion par est, sed latitudine et longitudine praestat, exceptis vitibus et olivis rarae ferax arboris, frumenti quoque et hordei fertilis. Neque enim brucosa, sed herbosa et florida soli illius est qualitas: in cujus summo vertice, ubi Dominus ad caelos ascendit, ecclesia rotunda grandis, ternas per circuitum cameratas habet porticus, desuper tectas. Interior namque domus propter Dominici corporis meatum camerari et tegi non potuit: altare ad orientem habens angusto  Altidie a credentibus terra tollatur, alta, ab occasu habens introitum, pendente desuper in trocleis magna lampade tota
Abbreviated transcription (Latin):
cis parietis medii continet. hoc australi.
aquilonali. ⁊ occidentali hec is quat̾nas
portas idẽ. introitus ꝑ tres e regione parie¬
tes habet equibꝰ quatuor ad uulturnum.
⁊ quatuor ad eurũ expect᷑ant. huiꝰ in
medio monunentũ dñi rotundũ petra
excisũ ẽ. cuiꝰ culmen iutrinsecus stans
homo manu contingere potest. aborien¬
te
lib ens inetotu cui laril ile nugi
appositus ẽ. quod intrinsecus ferramẽto
uestigia usq in p̃sens ostendit᷑. Nã ex¬
trinsecus usq ad culminis sũmitatem.¬
totũ marmore tectũ ẽ. sũmũ uͦ eulmẽ
aurd ornatũ. aurea magnã gestat cru¬
cem. In huiꝰ gͦ monumenti aquilonali par
palnarũ pauimento altiꝰ eminet. Introitũ
habens a latere meridiano: ubi die noct̾ui.
duodeci lapades ardent. quatuor intra s.¬
pulchrũ. oc to in margine dextro. lapis
qui ad hostium monunti positus erat
nũc fissus ẽ. Cuiꝰ pars minor quadratũ

Expanded text:
cis parietis medii continet, hoc est australi, cis parietis medii continet, hoc est australi, aquilonali et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est introitus, per tres e regione parietes habet, e quibus quattuor ad uulturnum et quattuor ad eurum spectant. Huius in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cuius culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est, quod intrinsecus ferramentorum uestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usqtotum marmore tectum est. Summum vero culmen auro ornatum, auream magnam gestat crucem. In hujus ergo monumenti aquilonali partpalmarum pavimento altius eminet; introitum habens a latere mque XII lampades ardent, quattuor intra sepulchrum, octo supra in margine dextro. Lapis, qui ad hostium monumenti positus erat, nunc fissus est, cuius pars minor quadratum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc modo in gressus a septemtrionali
parte urbẽ iħrlimã pͥmũ de locis scĩ ᷤ¬
ꝓ conditione platearũ diuertendũ ẽ.
ad ȩccłiam constantinianã que mr̃ĩ¬
um appellatur. Hanc constantinꝰ im¬
ꝑator eo quod ibi crux dni ab helena
regina matre reꝑta sit. magnifico ⁊
regio cultu construxit. Dehine ab oc¬
casu golgotana uidetur eccłia: in qua
ecce rupis illa apparet que qͦndã ad ipsã
affixo dni cruce corpore ꝑtulit argente¬
am modo ꝑ grandem sustinens crucem
pendente magna de suꝑ ȩrea rota cũ lã¬
padibꝰ. Infra .psũ uͦ locũ dñce crucis
excisa in petra scripta ẽ. in qua suꝑ altha¬
re ꝓ defunctis honoratis sacrifitiũ solet
offerri. positis interim in platea corpori¬
bꝰ. huiꝰ quoq ad occasũ ȩccłȩ anastasis hoc
resurrectionis dnĩce rotunda eccla est
tribꝰ cuncta parietibꝰ duodecĩ colũnis sus¬
tentat᷑. int̾ parietes singłos latũ habens
spatium uie. que tria altharia u tribꝰ lo¬

Expanded text:
is  Al., ingressus a septemtrionali parte urbem Hierosolymam, primum de locis sanctis pro conditione platearum divertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc Constantinus imperator, eo quod ibi crux Domini ab HelenaHelena matre reperta sit, magnifico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana uidetur ecclesia, in qua etiam rupis apparet illa, quae quondam ipsam adfixo Domini corpore crucem pertulit, argenteam modo pergrandem sustinens crucem, pendente magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum uero locum dominicae crucis excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Huius quoque ad occasum ecclesiae Anastasis, hoc est resurrectionis dominicae, rotunda ecclesia tribus cincta parietibus duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium uiae, quae tria altaria in tribus lo
Abbreviated transcription (Latin):
riade usq magdalo ubi dña maria nata est.
unã leugam. de magdalo usq ad septeni fon-
rauit pͦpłm de qͥnq panibꝰ ⁊ duobꝰ piscibis.
De septem fontanas usq i capharnaũ unã¬
leugam. De capharnao usq in u. ethsaida:¬
qͥnq miliaria. Uñ nati sũt apłi petrus.
andreas ⁊ philupus. ⁊ filii zebedĩ. De bethsa¬
inde exit ior danis duobꝰ locis ior ⁊ dan ipsa
ipsa fanaida in niedio mittent. ⁊ subtus
cuuitatẽ uingitur ad pareab. in de accepit
nom̃ iordanis. Ib ifuit mulier quã dñs iħc¬
xpẽ libauit de fluxu sanguinus. Homen
ipsiꝰ mulieris: moriosa. Ibi est statua diũ
electrina in eccła quã ipsamoriosa fecit.
ubi ⁊ caput hab̾et nions libani. De porta bu¬
ziusq ubi pugnauit daiud cũ goliat i.
liam ubi olofernus mortuus est .ui. De ihrłi
qͥ nunc iuchopolis dicitur: miliaria septẽ in
qua emaus sc̃s cleopas cognouit dñm in fractio¬
ne panis ⁊ ibi mr̾ium sus cepit. De emaus usq

Expanded text:
riada usque Magdale, ubi domna Maria nata est, milia II. De Magdale usque ad septem fonterauit populum de quinque panibus et duobus piscibus. De septem fontibus usque in Capharnaum milia II. De Capharnaum usque Bethsaida milia VI, ubi nati sunt apostoli Petrus, Andreas, Philippus et filii Zebedaei. De Bethsainde exit Iordanis de duo loca Ior et Dan. Ipsa Paniada in medio mittent et subtus ciuitate coniungunt ad pare et abinde accepit nomen Iordanis; inde fuit mulier, quam domnus Christus liberauit de fluxu sanguinis, nomen ipsius mulieris Mariosa; ibi est statua Domni electrina, quam ipsa Mariosa fecit. Ibi habet capud mons Libanus. De porta Purgu usque ubi pugnauit Dauid cum Golia in liam, ubi Olofernis mortuus est, milia XII. Dequae nunc Nicopolis dicitur, milia VIIII, in qua Emmau sanctus Cleopas cognouit Domnum in confractione panis; ibi et martyrium pertulit. De Emmau usque
Abbreviated transcription (Latin):
runtu
draginta dies qui inuentus fuerit nego¬
aria usq in quiro ubi sũt sc̃s cosmas ⁊ da¬
mianus qr ibi ⁊ passi sunt: nuliaria .lx.
de quiro in barbarisso ubi sũt passi
sunt scs sergius ⁊ baccus. niliaria .lx.
De barbarisso usq ereapoli. in calenico.
mił octoginta. De calenico usq constanti¬
na: miliaria non aginta. De constantina
in edissa. miliaria octoginta ubi abga

Expanded text:
eruntur XL dies inuentus fuerit negochia usque in Quiro, ubi sunt sanctus Cosmas et Damianus, qui ibi et percussi sunt, milia LX. De Quiro usque Barbarisso, ubi sunt percussi sanctus Sergius et Bacco, milia LX. De Barbarisso usque ad Eneapoli ... in Calonico milia LXXX. De Calonico usque in Constantina milia LX. De Constantina in Edess
Abbreviated transcription (Latin):
in uico hernuppii ubi dormiuit ab imel eeh
unũ. qui abimelech aiscipłs fuit scĩ ihere¬
sepulcrũ dñi ibi est caluarie locus. ubi abra¬
ham obtulit filiũ suũ ui holocaustũ. ⁊ quia
mons petreus est in ipso mõte hoc est pede
montis ipsiꝰ fecit abraham althariũ. Super
al tare eminet mons ad quẽ montẽ ꝑ quem
gradus tollitur ubi dñs crucifixus est. De
sepulcro dni usq caluarie locũ. sunt passus
numero qͥnaecim. sub uuo tectu totũ est. De
caluarie loco usq in golgotha. passus nume¬
dauit. ipsa fuit domiꝰ scĩ marci euangłiste.
de scã sion ad domũ caiphe. que est modo
eccła sci petri. sut int̾ plus ⁊minus pasus
numero qͥnquaginta. de domo caiphe ad p̃to¬
riũ pilati plus ⁊ minus passus numero centũ:
ibi est eccła sc̃e sophoniȩ. uixta qua missus est
ieremias in lacu. Colũpna que fuit in domo
quomͦ eã dũ flagellaret᷑ amplexauit. sicut in
cera sic brachia eiꝰ manꝰ eiꝰ uł digiti in eam

Expanded text:
in uico Hermippo, ubi dormiuit Abdimelech uno, qui Abdimelech discipulus fuit sancti Hieresepulcrum Domini ibi est Caluariae locus; ibi Abraham obtulit filium suum holocaustum, et quia mons petreus est, in ipso monte, hoc est ad pedem montis ipsius, fecit Abraham altario; super altare eminet mons, ad quem montem per grados scalatur; ibi Dominus crucifixus est. De sepulcro Domni usque ad Caluariae locum sunt passus numero XV; sub uno tecto est. De Caluariae locum usque in Golgotha passus numedauit. Ipsa fuit domus sancti Marci euangelistae. De sancta Sion ad domum Caiphae, quae est modo ecclesia sancti Petri, sunt plus minus passi numero L. De domo Caiphae ad praetorium Pilati plus minus passi numero C; ibi est ecclesia sanctae Sophiae; iuxta se missus est sanctus Hieremias in lacum. Columna, quae fuit in domo quomodo eam, dum flagellaretur, amplexauit, sicut in cera sic brachia eius, manus uel digiti in eam
Abbreviated transcription (Latin):
sia arauit. Iui sunt duodecĩ lapides quos le¬
uauerut᷑ filii isrł ae iordane. De ierico usq
mus raab publicane: que excepit exploratoreᷤ.
uetheł uidit iacob in sompno angłos dĩ ascẽ¬
sentes iaescendentes de celo. De bethel usꝙ
in saiuaria que dicit᷑ modo neapolis: nouẽ lei¬
gas. Ibe est puteus quẽ fabricauit ia cob:.
ilu sunt essa scĩ ioseph. De samaria usq uise¬
ibs decosleis est de sabaste usq cinopolin.

Expanded text:
sua arauit; ibi sunt duodecim lapides, quos leuauerunt filii Israel de Iordane. De Hiericho usque mus Raab publicanae. quae excepit exploratores. acob in somnis angelos ascendentes et descendentes de caelo. De Bethsaida usque in Samaria, quae dicitur modo Neapolis, milia XVIII. Ibi est puteus, quem fabricauit Iacob, ibi sunt ossa sancti Ioseph. De Samaria usque in SeIohannes decollatus est. De Sebastea usque in Scitopolim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsida. sbi iacet corpus scĩ danielis. Susa dicit᷑¬
suĩ tres pueri. In qua ciuitate habitatio nõ
Hoc eudoxiꝰ diaconꝰ dixit. qr de ipsa ꝓiuntia
est. Inuentio sc̃ẽ crucis qnͣdo inuenta ẽ. al.
helena matre constantini .ui. t̾i. mai. Ex alta¬

Expanded text:
Persida ubi iacet corpus sancti Danihelis, Susa dicitPersida ubi iacet corpus sancti Danihelis, Susa dicitsunt et tres pueri; in qua ciuitate habitatio homiHoc Eudoxius diaconus dixit, qui de ipsa prouincia est. Inuentio sanctae crucis, quando inuenta est ab Helena matre Constantini XVII. Kal. oct
Abbreviated transcription (Latin):
scã maria mat̾ dñi dũ iret u bethleem des¬
cendit de asina sedit supra petrã ⁊ bene dixit
eam. Ipse uͦ p̃positus urbiciꝰ ipsũ lapidẽ in¬
cidit. ⁊ fecit eum quadrii inmodũ altha¬
ris iubens eũ constantinopolim dirigere.
⁊ dũ ad portã scĩ stepħi ueniret. iã ampliꝰ
eaum mouere nõ potuerũt. Quẽ lapidem
iugum boum aucebat. ⁊ dũ uident qͥa
nullatenꝰ potuerũt in antea mouere: re¬
uolutũ ẽ ad sepulchrũ dñi ⁊ibi althare
de ipsa petra factũ ẽ. ⁊ de ipso althare cõ¬
municatur. tam̃ pꝰ sepulcrũ anĩ est. Ipse
uͦ urbiciꝰ p̃positus sub anastasio imꝑatore
iactauit. Eabricauit anastasiꝰ imꝑator in
citur. tenet in longitudine miliaria qͣtuor:
ꝓpt̾ ꝑsos. ⁊ qnͣdo in ꝓuntia imꝑatoris ad pre¬
dandũ ueniebant. ibi fossatũ figebant. quia
fluuiꝰ exit. ⁊ intra muros ciuitatis mergit¬
se sub t̾ra. qr ipse fluuiꝰ muro cinctus est.
tas arauisa. alia cocurso. alia germanitia. In

Expanded text:
domna Maria mater Domni iret in Bethleem, descendit de asina et sedit super petram et benedixit eam. Ipse uero praepositus Urbicius ipsum lapidem incidit et fecit eum quadrum in modum altaris uolens eum Constantinopolim dirigere, et dum ad portam sancti Stephani ueniret, iam amplius eum mouere non potuit; quem lapidem unus iugus bonum ducebat, et dum uiderent, quia nullatenus potuerunt eum in antea monere, reuocatus est ad sepulchrum Domini et ibi altaris de ipsa petra factus est et de ipso altare communicatur. Tamen post sepulchrum Domni est. Ipse uero Urbicius praepositus sub Anastasio imperatoriactauit. Fabricauit Anastasius in Mesopot dicitur, tenet in longitudinem milia III propter Persos, quando in prouincia imperatoris ad praedandum ueniebant, ubi fossato figebant, quia fluuius exit et ad capud ciuitatis mergit sub terra, quia ipse fluuius omnis muro cinctus est. tas Arauisso, alia Cocusso, alia Germanicia. In
Abbreviated transcription (Latin):
bat aliũ. Milites gͦ stabant undiq
tristes plaudebant manibꝰ p̃ nuia
tristicia atq dolore dubitantes qͥd
facerẽ debuissent de semetipsis &
de suis armis uendentes suos lipe¬
os & loricas minis obtimas & gale¬
as solumodo ꝑ tres aut̃ denarios
aut quiñq suie ꝑ id qͦd plus po¬
terant habere. Qui aut̃ uendere
nequibant gratise ĩ inmunere
iactabant ⁊ ibant. E xeuntes gͥ
de execrata montanea: ꝑuenimꝰ
ad quandã ciuitatẽ que uocat᷑
marusim. Cultores uero illiꝰ ciuiᷤ¬

Expanded text:
bat alium. Milites ergo stabant undique tristes, plaudebant manibus prae nimia tristitia atque dolore, dubitantes quid facere debuissent de semetipsis, et de suis armis, vendentes suos clypeos, et loricas nimis optimas, et galeas, solummodo per tres denarios aut quinque, sive per id quod plus poterant habere. Qui autem vendere nequibant, gratis et in numere jactabant, et ibant. Exeuntes igitur de exsecrata montanea, pervenimus ad quamdam civitatem quae vocatur Marusim. Cultores vero illius civi
Abbreviated transcription (Latin):
mirum qđ enisdem ducis gemtor sicut
superius meminimꝰ causa normannorũ
edificarat in malliacensi insula. ad huc
in ea tunt temporis habebat᷑. suꝑ euiꝰ di¬
uturnitate p̃ratus pater graui merore
afficiebatur: illiusq potissimũ euersio¬
nis causa palatinus indebat᷑. Si quidem
ualde metuebat. ne post aucis de cess

Expanded text:
mirum quod ejusdem ducis genitor, sicut mirum quod ejusdem ducis genitor, sicut superius meminimus, causa Normannorum aedificarat in Malliacensi insula, adhuc in ea tunc temporis habebatur; super cujus diuturnitate praefatus Pater gravi moerore afficiebatur, illiusque potissimum eversionis causa Palatinus videbatur. Siquidem valde metuebat ne post ducis decess
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ consiliis ⁊ dispositionib magis fidem
daret quam cunctissuis obtimatib. hac¬
q decausa apd̃ ipsos etiam aulicos hono¬
rabilis haberet᷑: cepit ei isdem princeps
quam multa. quam ggrandia reꝓmittere:
idq ipsi potissimũ iubet obseruare. ut
si sibi aliquid ex decessione ⁊ successione
nobilium uiderit contingere id ase non
tardet expetere: qm̃ quidem ut assere¬
bat sibi cõmisse eccłȩ potius quam alicin
tirannorũ obtabat conferre. Et hec
pat̾ theodelimis surda haud hauriebat
aure. sed lento potius gradu quã conci¬
to. ⁊ oportune magis ꝓcaciter ad animi
sin uota cupiebat scandere. Idcirco siqui¬
dem se nolle ab eo postulare ut postea
ipse asseruit dissimulabat: ut si quando
aliqua grandia deposceret. ea facilius
ex tarditate petitionis obtineret.
Religiosum id namq p̾cipue monachis
asserebat offitium: raro infestare m̃di¬
cando anmos principum. Oppidum ni¬

Expanded text:
ejus consiliis et dispositionibus magis fidem ejus consiliis et dispositionibus magis fidem daret quam cunctis suis optimatibus, hacque de causa apud ipsos etiam aulicos honorabilis haberetur, coepit ei idem princeps quam multa quam grandia repromittere; idque ipsi potissimum jubet observare ut si sibi aliquid ex decessione et successione nobilium viderit contingere, id a se non tardet expetere, quandoquidem, ut asserebat, sibi commissae Ecclesiae potius quam alicui tyrannorum optabat conferre. Et haec pater Theodelinus surda haud hauriebat aure, sed lento potius gradu quam concito, et opportune magis quam procaciter ad animi sui vota cupiebat scandere. Idcirco siquidem se nolle ab eo postulare, ut postea ipse asseruit, dissimulabat, ut, si quando aliqua grandia deposceret, ea facilius ex tarditate petitionis obtineret. Religiosum id namque praecipue monachis asserebat officium raro infestare mendicando animos principum. Oppidum ni
Abbreviated transcription (Latin):
fidei ⁊ ꝓbitatis eiꝰ eum adiit. multamq
sumnam denariorum ultra nongentas
libras ei cõmisit. ex qua om̃i summa terciã
ei partem obtulit: quatinꝰ qđ restabat
sibi siusq custodiret filiis. Quod ipse li¬
bent᷑ fidelit̾q adimpleuit. Uerũ qm̃ ĩa illo
tempore habundantia iniquitatis maxi¬
ma ex parte bonum excludere ceꝑat bari¬
tatis. ad eo ut debita reuerentia minime
inpenderetur antiquis etiam sc̃oꝵ locis.
animo reuerendꝰ heros. nouit̾ edificatũ
cenobiũ disatari nequaquã facile posse
absq donariis t̾rȩ principis. quam familia¬
rit̾ ei adherere ac imperiis eiꝰ humilit̃ pare¬
re. atq ex collatis sibi munerib eum sepis¬
sime honorare. sedulaq officia ꝓ ut opor¬
tunitas ⁊ rei ⁊ temporis exigebat exibere
consilium funit. Cumq exercitiis huiꝰ mo¬
di intentus. principi acceptus eet ⁊ gra¬
tus. ad eo ut in marimis quoq negotiis

Expanded text:
fidei et probitatis ejus, eum adiit, multamque fidei et probitatis ejus, eum adiit, multamque summam denariorum ultra nongentas libras ei commisit. Ex qua omni summa tertiam ei partem obtulit, quatenus quod restabat sibi suisque custodiret filiis. Quod ipse libenter fideliterque adimplevit. Verum, quoniam jam illo tempore abundantia iniquitatis maxima ex parte bonum excludere coeperat charitatis, adeo ut debita reverentia minime impenderetur antiquis etiam sanctorum locanimo reverendus heros noviter aedificatum coenobium dilatari nequaquam facile posse absque donariis terrae principis, quam familiariter ei adhaerere ac imperiis ejus humiliter parere, atque ex collatis sibi muneribus eum saepissime honorare sedulaque officia, prout opportunitas et rei et temporis exigebat, exhibere consilium fuit. Cumque exercitiis hujusmodi intentus principi acceptus esset et gratus, adeo ut in maximis quoque negotiis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est sophistice imposito: uera quantũ in ip¬
sis est occultantes. ficta quasi ꝓbabilit̾ ꝓcer¬
tis inducunt. Quorũ astutiam qui uisener¬
uare poterit. si quando aliqͥd ꝓponunt silen¬
tium sibi indixerit. Neq em̃ meliꝰ eoꝵ tu¬
mor dicendi frangit᷑: quã ut silendo reici¬
atur. Ludant ergo insultantes suꝑbum
sapientes simplicib : tolerent simplices ⁊
tacendo negligant horum plausus. Uerũ
iam hec omittentes: ad ꝓpositũ accedamꝰ.
surda aure quoq quorũcũq suggillantium
felleos ranchores. transgrediendo linquamꝰ.¬
srt ꝙꝑ Quali abbas ppde doluiꝰ rexit suos inõne Ios ãpud sti pom̃¬
modo quo superiꝰ diximꝰ. uiro dĩ theode¬
lino leuato abbate: de ampliatione ac
augmentatione cõmisse sibi eccłȩ. cepit
multa sollicitudine secum ꝑtractare.
Quo tempore: quidam uir maroliensis
oppidi non mediocrit᷑ ditatus coꝑta fama

Expanded text:
non est, sophistice imposito, vera, quantum in ipnon est, sophistice imposito, vera, quantum in ipsis est, occultantes, ficta quasi probabiliter pro certis inducunt. Quorum astutiam quivis enervare poterit, si, quando aliquid proponunt, silentium sibi indixerit; neque enim melius eorum tumor dicendi frangitur, quam ut silendo rejiciatur. Ludant ergo insultantes superbum sapienter simplicibus; tolerent simplices, et tacendo negligant horum plausus. Verum jam haec omittentes ad propositum accedamus, surda aure quoque quorumcunque sugillantium felleos rancores transgrediendo linquam§ I. Qualiter abbas Theodelinus rexit suos monachos apud Sanctum Petrmodo quo superius duximus, viro Dei Theodelino levato abbate, de ampliatione ac augmentatione commissae sibi Ecclesiae coepit multa sollicitudine secum multa pertractare. Quo tempore quidam vir Maroliensis oppidi, non mediocriter ditatus, comperta fama
Abbreviated transcription (Latin):
pater uenerabilis. Goderanne. cũ meo
etiam pudore parens. quippe imperitus.
in pͣcedentib succinc te quidem sed suffi¬
cient̾ ut puto quia uere. de antiquitate
⁊ cõmutatione in meliꝰ malliacensis insu¬
lȩ quȩ dõ duce non nullis iam reꝓmissionis
t̾ra effecta ẽ. aliqua retuli: atq ad eũ usq
locum quo sacro sc̃a religio primũ in eadẽ
caput extulit. cȩnobiumq mea recenter
constructum abbatẽ ꝓmeruit ꝓtraxi :
ne cȩpta paruitatis mẽȩ consummatione
careant. orationib tuis fisus ad supplen¬
da que restant. immo de dĩ auxilio pͣsu¬
mens: stilum defleri. Parum aut̃ mũdi
sapientiũ. pͣcipueq ꝑhipatheticorum
uersuta sophismata. si quando simplicita¬
tem indoctȩ linguȩ me ȩ subsannauerint
reuereor: qĩ quidem ipsi tum maiores
scientiȩ partes se asse quutos iactitant. quan¬
do confuso ordine ꝓfusis circũloquutionũ
ambagib eẽ. alici qđ est negato & quod

Expanded text:
Pater venerabilis Goderanne, cum meo Pater venerabilis Goderanne, cum meo etiam pudore parens, quippe imperitus, in praecedentibus succincte quidem sed sufficienter, ut puto, quia vere de antiquitate et commutatione in melius Malliacensis insulae, quae Deo duce nonnullis jam repromissionis terra effecta est, aliqua retuli, atque ad eum usque locum quo sacrosancta religio primum in eadem caput extulit, coenobiumque in ea recenter constructum abbatem promeruit, protraxi; ne coepta parvitatis meae consummatione careant, orationibus tuis fisus, ad supplenda quae restant, imo de Domini auxilio praesumens, stylum deflexi. Parum autem mundi sapientum, praecipueque Peripateticorum versuta sophismata, si quando simplicitatem indoctae linguae meae subsannaverint, revereor; quoniam quidem ipsi tum majores scientiae partes se assecutos jactitant, quando confuso ordine profusis circumlocutionum ambagibus, esse alicui, quod est, negato, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
tis cum ulet᷑. Nam licet quilibet domum
ȩdificare uolens rite fundamta iaciat.
cemento aclapidib parietes undiq ꝓ mo¬
do cõponat disposite qualitatis: quousq
tam̃ desunt tigna. laquearia ⁊ tecta :¬
edificium illud parsuocari potest. plene
domus non potest. Et in om̃ib quidem peni-¬
tꝰ edificiis : hec eadem ualet consideratio
repperiri. Sed ⁊ redemptor nr̃ ubi ȩdi¬
ficatorem turris sumptuum necessaria
ad supplem̃tum operis oportuna ꝓuide¬
re debere. alioquin illusionib uidentiũ
eũ subiacere ammonint: quam sit ꝓ nichi-¬
lo habendum incipere ⁊ ñ consũmare lu¬
ce clarius ꝓpalait. Si igit᷑ inchoatio etiam
bom inꝑfecta parinpendenda est delusi¬
oniq obnoxia. res aut̃ bene cepta ac soli-¬
de compacta Ilaude dubio ꝓcul dignis¬
sima: insistendũ ergo est omi incipere
conanti. ut principiũ oꝑis exornet deco¬
re ꝑfectionis. Qua ꝓpt̾ ego qui uissis tuis

Expanded text:
tis cumuletur. Nam, licet quilibet domum tis cumuletur. Nam, licet quilibet domum aedificare volens vitae fundamenta jaciat, caemento ac lapidibus parietes undique pro modo componat dispositae qualitatis, quousque tamen desunt tigna, laquearia et tecta, aedificium illud pars vocari potest, plene domus non potest. Et in omnibus quidem penitus aedificiis haec eadem valet consideratio reperiri. Sed et Redemptor noster, ubi aedificatorem turris sumptuum necessaria ad supplementum operis opportuna providere debere, alioquin illusionibus videntium eum subjacere admonuit, quam sit pro nihilo habendum incipere et non consummare luce clarius propalavit. Si igitur inchoatio etiam boni imperfecta parvipendenda est delusionique obnoxia, res autem bene coepta ac solide compacta laude dubio procul dignissima; insistendum ergo est omni incipere conanti ut principium operis exornet decore perfectionis. Quapropter ego, qui jussis tuis,
Abbreviated transcription (Latin):
onabilit̾ dum ei ⁊ priorib suis etiam pꝰ
patris decessũ. ⁊ sc̃e maxime regule se
subesse. idõq tale quid sine fr̃m consilio.
uoluntate ⁊ licentia. suscipere ñ posse
inferret: tum dux uiros ad rem ꝑagen¬
dam gnaros. ad fr̃s monasterii intima¬
tos direxit: obsecrans sibi ⁊ uirũ conce¬
di. ⁊ scriptis plene tali annuere electi¬
om. Illi uero ꝓ si reuerentia: libenti
animo p̾tendunt principi quȩ postula¬
rat om̃ia. Qui assequuto cordis sui uo¬
to. pͣsule urbis sue uocato: malliacensis
cenobio theodelinũ patrẽ preficit auc¬
tore dõ. I sautem quam prudent̃ quam-¬
quȩ humane officiũ sibi cõmissũ ammi¬
nistrauerit: quia nulliꝰ eloquentia
plene id nequit. sequens ex parte pagi¬
na si ds annuerit ꝑdocebit. Sed iam hic
sermonẽ claudamꝰ : queq restant alio
principio ordiamur.
tandiui inꝑfectionis dispendio notatur.
donec eadem necessariis om̃io supplem̃¬

Expanded text:
onabiliter dum ei et prioribus suis etiam post onabiliter dum ei et prioribus suis etiam post Patris decessum et sanctae maxime regulae se subesse ideoque tale quid sine fratrum consilio, voluntate et licentia suscipere non posse inferret, tum dux viros ad rem peragendam gnaros ad fratres monasterii intimatos direxit, obsecrans sibi et virum concedi et scriptis plene tali annuere electioni. Illi vero pro sui reverentia libenti animo praetendunt principi quae postularat omnia. Qui assecuto cordis sui voto, praesule urbis suae vocato, Malliacensi coenobio Theodelinum Patrem praeficit, auctore Domino. Is autem quam prudenter quamque humane officium sibi commissum administraverit, quia ullius eloquentia plene id nequit, sequens ex parte pagina, si Deus annuerit, praedocebit Sed jam hic sermonem claudamus, quaeque restant alio principio ordiamur. tandiu imperfectionis dispendio notatur, donec eadem necessariis omnino supplemen
Abbreviated transcription (Latin):
quã prius cõmittunt᷑. Nec multo post: ⁊¬
abbas morit᷑. Quo defuncto: princeps pic-¬
tauorum malliacum adiit: cuq ipsud ce¬
nobiũ cui iam multa largitus fuerat. ac
largiri sꝑabat cõm̃daret tractare cepit.
Cumq parentum confederatio memorie
&currisset. qm̃ quidẽ iam tot pͣdia eadem
possedisset eccła. quorũ amplitudo abba-¬
tem ꝓprium exigeret. etiam si ꝓgenitoꝵ
eiꝰ id industria in primordio cepti operis
non statuisset: licet ipsa insula ad huc
pt̾ predictam particulam sibi deesset. nul-¬
li iustius quam theodelino qui multos
eo in loco sustiniusset labores regimini
eiꝰdem p̾ficere basilice anim aduertit.
quiq multos nobilium sue obnaxios fe¬
cisset bonitati. Quod ubi obtimatib
qui secũ aderant significasset. eisq hoc
complacere ꝑpenderet : sepe taratum
uirũ dĩ aduocat. quidq sibi suꝑ eo in
huiꝰ modi negotio animꝰ suggereret ei
reuelat. At ille modeste quidem ac rati¬

Expanded text:
quam prius committuntur. Nec multo post et abbas moritur. Quo defuncto princeps Pictavorum Malliacum adiit, cuique ipsum coenobium, cui jam multa largitus fuerat ac largiri sperabat, commendaret, tractare coepit. Cumque parentum confoederatio memoriae occurrisset, quandoquidem jam tot praedia eadem possedisset ecclesia, quorum amplitudo abbatem proprium exigeret, etiam si progenitorum ejus id industria in primordio coepti operis non statuisset, licet ipsa insula adhuc praeter praedictam particulam sibi deesset, nulli justius quam Theodelino, qui multos eo in loco sustinuisset labores, regimini ejusdem praeficere basilicae animadvertit, quique multos nobilium suae obnoxios fecisset bonitati. Quod ubi optimatibus qui secum aderant significasset, eisque hoc complacere perpenderet, saepe taxatum virum Dei advocat, quidque sibi super eo in hujusmodi negotio animus suggereret ei revelat. At ille modeste quidem ac rati
Abbreviated transcription (Latin):
qđ antiquit in eadẽ absconditũ eccła fere¬
batur: leuare atq om̃i popło quo ipsum
caput uere iohis eẽ. fidem faceret ostenta¬
re uolint: ac ad tale spectaculum in ter
reliquos theodelinum patrẽ inuitauit.
Adueniente itaq statuta die: angiria co
innumera plebs affuit: sacerdotũ deniq
⁊ monachorũ cȩtus confluxit in estimabi¬
lis. Cumq ad rem ꝑagendan uentũ esset.
⁊ inter priores quosque ꝑsona cui tantũ
thesaurum eleuandii cõmitteret᷑ idonea
quereret᷑: ꝓsiliens prefat iur emedio. si

Expanded text:
quod antiquitus in eadem absconditum ecclesia ferebatur, levare, atque omni populo, quo ipsum caput vere Joannis esse fidem faceret, ostentare voluit, ac ad tale spectaculum inter reliquos Theodelinum Patrem invitavit. Adveniente itaque statuta die Angiriaco innumera plebs adfuit; sacerdotum denique et monachorum coetus confluxit inaestimabilis. Cumque ad rem peragendam ventum esset, et inter priores quosque persona cui tantus thesaurus elevandus committeretur idonea quaereretur, prosiliens praefatus vir e medio:
Abbreviated transcription (Latin):
gerebatq urbis pic taue p̃sulatũ Gisleb̾tꝰ.
francis uero imꝑabat rotb̃tus: cũ uehe¬
mentissime mirabilis angebat᷑ theodeli¬
nus. quia cum om̃ium bonorum affluen¬
tia habundaret malliacensis locus. sola
scoꝵ deerant pignora quib honoraret᷑
atq defensaret᷑. S ed clem̃tia insita sũmo
principi ac dño om̃ium rerum. quippe cuiꝰ
hoc est singulare pruilegium. ut pia pi-¬
orum desideria plene ꝑducat ad effectũ:
suꝑ hoc satis fecit eidem. in hunc quẽ paulo
post. ipso donante assignare decernimꝰ
modum. Priꝰ aut̃ tale quid narrabimꝰ: ꝑ¬

Expanded text:
gerebatque urbis Pictavae praesulatum Gislebertus, gerebatque urbis Pictavae praesulatum Gislebertus, Francis vero imperabat Rotbertus, cum vehementissime mirabilis angebatur Theodelinus, quia, cum omnium bonorum affluentia abundaret Malliacensis locus, sola sanctorum deerant pignera quibus honoraretur atque defensaretur. Sed clementia insita summo principi ac domino omnium rerum, quippe cujus hoc est singulare privilegium ut pia piorum desideria plene perducat ad effectum, super hoc satisfecit eidem in hunc quem paulo post, ipso donante, assignare decernimus modum. Prius autem tale quid narrabim
Abbreviated transcription (Latin):
cat quanta in theodelmo aiscreta iscdia
cũ moderata prudentia inguerit. Ui¬
dere nãq mͥ uideor multiplicia in eo bono¬
rũ cperũ excreuisse erercitia: quẽ ita om̃is
plectebat᷑ reuerentia. Nonne gͦ si cat̾uas
fr̃m cenobiorũ sibi submissorũ eiꝰ regim̃
toto affectu sitientũ intueam᷑. isaianum
illud oraculum quodã modo. panẽ nr̃m
comedemꝰ. ⁊ uestimentis nr̃is operiemur.
tantũ modo inuocet᷑ nom̃ tuũ suꝑ nos
aufer obꝓbriũ nr̃m. animo max in his
ñ compensamꝰ: Quam aut̃ inpupilloꝵ
ac induarũ ex familia sc̃i petri eristen¬
tium consolatione largissimꝰ. quãq er¬
ga famulos ꝓprios ut madipiscendis ho¬
narũ artium offitiis inugilarent solli¬
citus fuerit taceo. ne in inmensũ ꝓtelet᷑
narratio: ea dum tarat que suscepti ope¬
ris exigit dispositio cõmemoro. E a siqui¬
dem tempestate millesimꝰ decimꝰ fert᷑ ab
incarnatione saluatoris emersisse annꝰ

Expanded text:
cat quanta in Theodelino discreta misericordia cat quanta in Theodelino discreta misericordia cum moderata prudentia viguerit. Videre namque mihi videor multiplicia in eo bonorum operum excrevisse exercitia, quem ita omnis plectebatur reverentia. Nonne ergo si catervas fratrum coenobiorum sibi submissorum ejus regimen toto affectu sitientium intueamur, Isaianum illud oraculum quodammodo: « Panem nostrum comedemus, et vestimentis nostris operiemur, tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum , » animo mox in his non compensamus. Quam autem in pupillorum ac viduarum ex familia sancti Petri existentium consolatione largissimus, quamque erga famulos proprios, ut in adipiscendis bonarum artium officiis invigilarent sollicitus fuerit taceo, ne in immensum proteletur narratio: ea duntaxat quae suscepti operis exigit dispositio, commemoro. Ea siquidem tempestate millesimus decimus fertur ab Incarnatione Salvatoris emersisse annus,
Abbreviated transcription (Latin):
tanto uiro orbati. pictauiensem princĩ¬
pem sepe fatũ conueniunt. querimoniam
allegant. casum exponunt. sui misereri.
theodelinum sibi patris officio fungi de¬
bere implorant: burgulis eccłe curam
ad eundem principẽ ceu malliacensis. quip¬
pe a se ⁊ a genitrice fundati iire fundatgris
ꝑtinere. toto affectu ingeminant. Quoꝵ
peticionẽ rationabilem isdem princeps
suspicatus patrociniũ eis uiri concessit:
sed ea conditione quiatinꝰ se potissimũ non
abnegaret malliacensi operi. illumq lo¬
cum semꝑ sibi adtendet specialit̾ cõmissũ.
Multa demiq ea tempestate eidem patri
exceptis his duob licet ininto cõmissa st̃
cȩnobia: quorũ quidẽ alia ꝑ se regebat.
alia uero probis ac religiosis fr̃ib iniun¬
gebat disponenda. Et licet ab uno uro
plures regi eccłas ñ eẽ canonicum sciam:
ideirco tam̃ mͥ non approbando referre
rem placuit. sed ut ꝑ hec quilibet agnos¬

Expanded text:
tanto viro orbati Pictaviensem princitanto viro orbati Pictaviensem principem saepefatum conveniunt, querimoniam allegant, casum exponunt, sui misereri, Theodelinum sibi Patris officio fungi debere implorant; Burguliensis ecclesiae curam ad eumdem principem ceu Malliacensis, quippe a se et a genitrice fundatae, jure fundatoris pertinere toto affectu ingeminant. Quorum petitionem rationabilem idem princeps suspicatus patrocinium viri eis concessit, sed ea conditione quatenus se potissimum non abnegaret Malliacensi operi, illumque locum semper sibi attenderet specialiter commissum. Multa denique ea tempestate eidem Patri, exceptis his duobus, licet invito commissa sum coenobia quorum quidem alia per se regebat; alia vero probis ac religiosis fratribus injungebat disponenda. Et licet ab uno viro plures regi Ecclesias non esse canonicum sciam, idcirco tamen mihi non approbando referre rem placuit; sed ut per haec quilibet agnos
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum deferret ad propria. Que ubi
ad uotum utriusq completa sunt: firma¬
ti iuri benedictione apłica. ouanter re¬
pedarunt ad sua. Donaria sane quȩ in pͥ¬
uilegiis retinent᷑ pͣtereo: qm̃ hec habent᷑
in ꝓpatulo. Porro aut̃ regrediens prin-¬
ceps. opꝑidũ funditus destrurit: atq
designatis consequent᷑ in locis. auc tore dõ
futuri cenobu fundamta primus iacere ce¬
pit. Quid multa: Tanta celeritate aiunt
edificium illud ad ꝑfectionẽ uenisse: ut
post quatuor aunes prioris monasterii fr̃s¬
illo cõmigrauerint: ⁊ aliquantũ tem¬
poris in ligneis officinis habitauerint. Quȩ
pidee. Iam uero malliacensis ȩccła ñ modi¬
ce exereuerat. famaq pulchritudinis ⁊
magnitudinis eiꝰ ꝑ multa sese sparserat
cum berno burguliensis abbas qui gaut¬
berto prelibato successerat: corporeo
reiecto tegmine ad eterna demigrat.
Post ciniꝰ decessum. fr̃s eiꝰdem monasterii.

Expanded text:
scriptum deferret ad propria. Quae ubi scriptum deferret ad propria. Quae ubi ad votum utriusque completa sunt, firmati viri benedictione apostolica ovanter repedarunt ad sua. Donaria sane quae in privilegiis retinentur praetereo, quoniam haec habentur in propatulo. Porro autem regrediens princeps oppidum funditus destruxit, atque designatis consequenter in locis, auctore Domino, futuri coenobii fundamenta primus jacere coepit. Quid multa? Tanta celeritate aiunt aedificium illud ad perfectionem venisse, ut post quatuor annos prioris monasterii frillo commigraverint, et aliquantum temporis in ligneis officinis habitaverint. Quae pideae. Jam vero Malliacensis ecclesia non modice excreverat, famaque pulchritudinis et magnitudinis ejus per multa sese sparserat, cum Berno Burguliensis abbas qui Gautberto praelibato successerat, corporeo rejecto tegmine ad aeterna demigrat. Post cujus decessum fratres ejusdem monasterii
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ int̾ testatores ac si uiueret. ꝓ eo qđ eiꝰ anni¬
Nuersarius dies mortis agebat᷑. conseribere
⁊fecit. Et quidẽ tum ab incarnatione redẽp
regnare francis rer Rotbertꝰ ferebatur.
Facta autẽ est ad uotũ abbatis ac principis
primũ pictauis eadem carta: sed subsequen¬
ti anno rome recitata ac roborata. & apłico¬
in priulegio translata. Deniq sequenti
tempore uir dĩ theodelinꝰ scãm ducis uolun¬
tatem cũ eodẽ rome ꝑrerit. ⁊ pͣsente eodem
principe que gesta fuerant sergio pape qui
tum sedi apłice preerat exposuit. Cumq
serguis an ita se res haberet a principe re¬
quireret : tum ipse assurgens ita eẽ asseruit.
utq hec pͥuilegio auctoritatis apłice ipse
firmaret : uotiue sat supplicauit.
desiderio uiri alludens. duo suꝑ hoc
negotio uibet fieri priuilegia: quorum
unum scĩ petri ꝑpetuo retineret bibliothe¬
ca: alium abbas in papiro more maiorum

Expanded text:
 inter testatores ac si viveret, pro eo quod ejus anni inter testatores ac si viveret, pro eo quod ejus anniversarius dies mortis agebatur, conscribere fecit. Et quidem tum ab Incarnatione Domini regnare Francis rex Robertus ferebatur. Facta autem est ad votum abbatis ac principis primum Pictavis eadem charta; sed subsequenti anno Romae recitata ac roborata et in apostolico privilegio translata. Denique subsequenti tempore vir Dei Theodelinus secundum ducis voluntatem cum eodem Romam perrexit, et, praesente eodem principe, quae gesta fuerant Sergio papae, qui tum sedi apostolicae praeerat, exposuit. Cumque Sergius an ita se res haberet a principe requireret, tum ipse assurgens ita esse asseruit, utque haec privilegio auctoritatis apostolicae confirmaret votive sat supplicavit. iri alludens duo super hoc negotio jubet fieri privilegia, quorum unum sancti Petri perpetuo retineret bibliotheca; aliud abbas in papyro more majorum
Abbreviated transcription (Latin):
limus litteris manda. primaq scribat᷑ ipsa
qua a me hodie donaris ex integro insula.
demũ quoq una nob̃cum romana beati
petri apłi adies limina: subiciamq tuũ
cenobium celesti clauigero pͣsente papa
⁊ cuncta ad se ꝑtinentia : quatinꝰ amodo
⁊ inꝑpetuũ ab om̃i seruitutis uincło libe¬
ra ꝑmaneant ⁊ absoluta. nulliꝰq sint ep̃i
uit alteriꝰ monasterii ditioni subdita:
pret̾ romanam principis apłoꝵ eccłam
in ara. eritq munus hoc memoriale ad
ure ȩccłe subsidia ⁊ ad hec que diximꝰ ꝑpe¬
tuo conseruanda. Nec mora post hȩc a fa¬
cie principis abbas se subripiens queq im¬
perata sibi fuerant litteris tradit die ipsa
eidemq principi offert : ⁊ ut firmet more
solito curam obtimatib sius instantissime
rogitat. Quid multa : Princeps libentis¬
sime annuit. firmat cartam. reliquis atq
nobilib firmandam tradit: nom̃q matris¬

Expanded text:
limus litteris manda, primaque scribatur ipsa limus litteris manda, primaque scribatur ipsa qua a me hodie donaris insula; demum quoque una nobiscum Romana beati Petri apostoli adies limina; subjiciamque tum coenobium coeleste clavigero praesente papa, et juncta ad se pertinentia; quatenus amodo et in perpetuum ab omni servitutis vinculo libera permaneant et absoluta, nulliusque sint episcopi aut alterius monasterii ditione subjecta, praeter Romanam principis apostolorum Ein ara, eritque munus hoc memoriale ad vestrae ecclesiae subsidia, et ad haec quae diximus perpetuo conservanda. » Nec mora, post haec a facie principis abbas se subripiens quaecunque imperata sibi fuerant litteris tradit die ipsa, eique principi offert, et ut firmet more solito coram optimatibus suis instantissime rogitat. Quid multa? Princeps libentissime annuit, firmat chartam reliquisque nobilibus firmandum tradit, nomenque matris
Abbreviated transcription (Latin):
ñ humanũ sed diuinum. ueritate cogen¬
te confessi sunt. Deinde nimirũ nocte
alia homuntio quidam arte piscator.
dum ad officium erercendu ꝓperaret.
tres splendidissimos uiros luminũ trium
ꝑ tres ferme horas eos utrum regrede¬
rent᷑ prestolans: spe illa penatꝰ frustratꝰ
est. Itaq dum uisiones huiꝰcemodi fr̃ib
eiꝰdem ȩccłe reuelarent᷑. sese a dõ uisita¬
re. locum quoq suum in breui augmen¬
tari maturiores quiq ꝓfitent᷑. Nec mul¬
to post: patris theodelini ⁊ ducis sepe fa¬
ti confederatio p̾loqunta. ⁊ astipulata est.
Sediam resipsa exequenda indet᷑. Porro
uir dĩ theodelinus ut dicere ceperam: ex̃.
uerbis ducis que dudum sꝑauerat effec¬
tui appropiare agnoscens: gaudii pͣ magset en¬
intudine ad uestigia ipsius corruens. ⁊ ut
dicta cartis firmaret supplex expostulauit.
canda sunt: repete quantociꝰ ꝓpria. ⁊ que¬
.cũq genitores nr̃i ⁊ nos cȩnobio tuo contu¬

Expanded text:
non humanum, sed divinum veritate cogennon humanum, sed divinum veritate cogente confessi sunt. Deinde nimirum nocte alia homuncio quidam arte piscator dum ad officium exercendum properaret, tres splendidissimos viros luminum trium dit, ac per tres ferme horas eos utrum regrederentur praestolans, spe illa frustratus est. Itaque dum visiones hujusmodi fratribus ejusdem ecclesiae revelarentur, sese a Domino visitari, locum quoque suum in brevi augmentari maturiores quique profitentur. Nec multo post Patris Theodelini et ducis saepefati confoederatio praelocuta et astipulata est. Sed jam res ipsa exsequenda videtur. Porro vir Dei Theodelinus, ut dicere coeperam, ex verbis ducis quae dudum speraverat effectui appropiare agnoscens, gaudii sui magnitudine ad vestigia ipsius corruens, et ut dicta chartis firmaret, supplex expostulavit. canda sunt, repete quantocius propria, et quaeque genitores nostri et nos coenobio tuo contu
Abbreviated transcription (Latin):
iniquum. uertet᷑ ac manebit pauꝑib xp̃i.
in refugiũ. efficieturq illo limes quo ra¬
piatur celum. Igit᷑ eo qđ se manebat expli.¬
cante. tum dux dĩ om̃pis ut credimꝰ as¬
piratione cõmotus. si inqͥt illuc alicinus.
magnitudinis erigere basilicam rite spo.¬
ponderis: & castello a me cũ toto insule.
corpore. itemq preterea multo munȩ.¬
re donaberis. Prius autem quam hec
contingerent. Gix octo solesemensi fue̾¬
rant. cum uigiles castelli de quo agimꝰ
ꝑ marimũ luminis pharum ad spere mo¬
dum rocleatum noctu suꝑ malliacense
cȩnobium celitus illapsum conspererant:
cinus splendore illustrati ad eo exterriti
fuerant. ut uoce confusa socios assurgere.
arma corripere. hostes insulam irrupis¬
se:atq monasteriũ concremasse multo
assererent clamore. Quorũ ipsi clamo¬
rib exꝑgefacti concite assurgentes: par¬
tem quidem luminis conspecerunt. illudq

Expanded text:
iniquum, vertetur ac manebit pauperibus Christi iniquum, vertetur ac manebit pauperibus Christi in refugium, efficieturque illo limes quo rapiatur coelum. » Igitur eo quod se manebat explicante, tum dux Dei omnipotentis, ut credimus, aspiratione commotus: « Si, inquit, illic alicujus magnitudinis erigere basilicam rite spoponderis, et castello a me cum toto insulae corpore, itemque praeterea multo munere donaberis. » Prius autem quam haec contingerent vix octo soles emensi fuerant, cum vigiles castelli de quo agimus, permaximum luminis pharum, ad sphaerae modum cochleatum, noctu super Malliacense coenobium coelitus lapsum conspexerant, cujus splendore illustrati adeo exterriti fuerant, ut voce confusa socios assurgere, arma corripere, hostes insulam irrupisse, atque monasterium concremasse multo assererent clamore. Quorum ipsi clamoribus expergefacti concite assurgentes partem quidem luminis conspexerunt, illudque