comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nicos cuntati relictos. qm ꝓp̃¬
os fines hẽbant excã fideiomis¬
si ñ iõ minus deb̾i placinit. qd̾
testator fines eorum significa¬
turum. ⁊ c̾tamims formã qͣm
celebrari singłis anisuoluit.
alia scriptura se declaratuꝵ ꝓ
misitac pa morte p̾uentus
non fecit.
Qui solid̃ fideis. frustã
petebat hrde falcidiam obiti
tem emptoi̾s uẽditoẽs.r̃.pͥ. p̃¬

Expanded text:
icos ciuitati relictos, qui proprios fines habebant, ex causa fideicommissi non ideo minus deberi placuit, quod testator fines eorum significaturum et certaminis formam, quam celebrari singulis annis uoluit, alia scriptura se declaraturum promisit ac postea morte praeuentus non fecit.Qui solidum fideicommissum frustra petebat herede Falcidiam obicietem emptoris uenditionem rei p
Abbreviated transcription (Latin):
offenderint eos aut quos ma¬
ter elegit.fore potõres si soli
ꝓme ruissẽt existimaui ꝙ̃ si
neminẽ eligĩt. eos solos ñ ad¬
mitti ꝗoffendert. ¶Donati¬
rãte filio. mat̾ iedes sacras
u̾bis fideis. non submxa de¬
posuit. litt̃as tales ad editũ
misit. Instrm̃ uolũtatis. pꝰt¬
mee. post mor̾tẽ meã. filio me¬
o tͣdi uolo. Cum płib hr̃dibꝰ
intestato diem sum obͣiss.
intelligi fideiomissum filio

Expanded text:
offenderint: eos autem, quos mater elegerit, fore potiores, si soli promeruissent, existimavi: quod si neminem elegerit, eos solos non admitti, qui offenderunt. Donatirante filio mater in aede sacra verbis fideicommissi non subnixam deposuit et litteras tales ad aedituum misit: "instrumentum voluntatis meae post mortem meam filio meo tradi volo". cum pluribus heredibus intestato diem suum obisset, intellegi fideicommissum filio
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃de fructu aio scripto. fundũ
subꝯditõe legaũ. uolũtatis rõ
ñ patitur. ut hr̃s excã fructus.
emolum̃tum retiẽat. Du̾su ĩ
cetis p̃diorum ẜuitutib quaᷤᷤ¬

Expanded text:
herede fructuario scripto fundum sub condicione legauit. uoluntatis ratio non patitur, ut heres ex causa fructus emolumentum retineat: diuersum in ceteris praediorum seruitutibus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
qrẽ uolũtatis intẽtio dirgat᷑¬
ne idalienaret᷑. ut ꝙ ĩfami¬
lia lib̾torum retinẽtm.siex¬
dit alienãdi uoluntatẽ integ̃
petet. Eos enim ad fidciꝯmis¬
sum ur᷑ imintasse. qui iuditõ
paruert. Alioqnꝑabsurdum
eritince mutua petitõe ĩdu¬

Expanded text:
 uoluntatis intentio dirigatune id alienarent utque in familia libertorum retinerent. si exdit alienandi uoluntatem, integras petet: eos enim ad fideicommissum uidetur inuitasse, qui iudicio paruerunt: alioquin perabsurdum erit uice mutua petitionem indu
Abbreviated transcription (Latin):
missa iendinã enixͣe uolũtatiͦ
p̃ces ad oẽm succession̾u spẽm
porrecte uidebãtur. ¶Oan¬
do filie mee ꝓsalute sollicitus
ip̃iusut quos adlibos tollat.
testm̃ nõ fatiat.ita eni potit si¬
ne picło uiuẽ. fideio missaria
hr̃ditatem sorori cohrdi ñ in¬
deri relictã apparint. ñ qdͣ depe¬
cuma sua testari. s obtẽtumo¬
silii derogare iunͣ restm̃ fi ꝓhi
boã tua qu distribuas libis ty¬

Expanded text:
nixae uoluntatis preces ad omnem successionis speciem porrectae uidebantur. 'Mando filiae meae pro salute sollicitus ipsius, ut, quoad liberos tollat, testamentum non faciat: ita enim poterit sine periculo uiuere.' fideicommissariam hereditatem sorori coheredi non uideri relictam apparuit, quod non de pecunia sua testari, sed optentu consilii derogare iuri testamentum fibona tua quandoque distribuas liberis t
Abbreviated transcription (Latin):
b actõib ũti. s ut laxior ei a¬
gẽdi facultas sit. exuna intiz
q̃ fuerit electa. legatum pet̾e.¬
¶Repetẽdorum legatorũ facul¬
tas. exeo testõ solutorũ dãdꝰa ẽ.
qd̾ irritum ẽẽ post defuc̃ti me¬
moriã dãpnatam ap̃aruit. mõ
esi iam legatis solũtis.crim̃ per¬
tis exlordit᷑ate mea inportõe
pͣtemͣ hrditatis restituas ma
um iuditio diuisioĩs decoi fi¬
liam hĩturam. pecumã aũt de
ꝑte sua retẽturã. ¶ Eorũ qb
mortis eã donatum ẽ. fidei cõ¬
mitti qͣuo tp̃r pot Qd̾ fideio

Expanded text:
xior eis agendi facultas sit, ex una, interim quae fuerat electa, legatum petere.Repetendorum legatorum facultas ex eo testamento solutorum danda est, quod irritum esse post defuncti memoriam damnatam apparuit, modo si iam legatis solutis crimen pertis ex hereditate mea in portionem partem hereditatis restituas matum iudicio diuisionis de communi filiam habituram, pecuniam autem de parte sua retenturam.Eorum, quibus mortis causa donatum est, fidei committi quoquo tempore pot
Abbreviated transcription (Latin):
liũ uiceãt. ꝓꝑtibqͣs aliis co¬
hr̃dib abstulit filiu̾s. ñ hĩtu¬
rum p̃ceptoẽs sibͥi datas. ñ ma¬
gis q̃m cetos legatarios actões
mr̃is lit̾igass ꝙͣ ñ erit trahend̃
ñ possũt. plane petetur integr
a ẜintus abeo ꝗ filium uic̃. p¬
tis aũt extiatio pr̃abitur. aũ
si patus erit filius p̃tio accep¬
to ẜintutem p̃bere. doli sumnx¬
uebr̃ exceptõe legatarius si nõ
offerat ꝑtis extimatõe exẽplo
.s. leg̃. falcidie. ¶Lutio sẽpro¬
molego oẽm hr̃ditatem publi¬
i meiii.seꝓnius ea demum ho

Expanded text:
s aliis coheredibus abstulit filius, non habiturum praeceptiones sibi datas, non magis quam ceteros legatarios actiones, matris litigasset. quod non erit trahendum non possunt: plane petetur integra seruitus ab eo qui filium uicit, partis autem aestimatio praestabitur: aut si paratus erit filius pretio accepto seruitutem praebere, doli summouebitur exceptione legatarius, si non offerat partis aestimationem, exemplo scilicet legis Falcidiae. 'Lucio Sempronio lego omnem hereditatem Publii
Abbreviated transcription (Latin):
tert cohrt̾s ꝑtẽ hr̃ditati retrrẽte siy
ꝑcipiẽte qͦ ꝯtetũ cẽ uoluit defũct᷑si
ẽqd̃ dicemꝰ si eum exasse scrip¬
siss hr̃dem. eiꝰ gra ꝗ hr̃s legitti¬
mus futur᷑. eẽt. italoqͣtur peto

Expanded text:
terunt coheredes partem hereditatis, retinente siue praecipiente quo contentum esse uoluit defunctus. s. idem dicemus, si, cum ex asse scripsisset heredem, eius gratia, qui legitimus heres futurus esset, ita loqu
Abbreviated transcription (Latin):
sit.usurarũ dũ taxat addita
ali quo negõꝯsecutus ẽ aut pe¬
nã stipłatioms inminẽteme¬
uasit. hita si qͣntitas c̃ quatita¬
te ꝯferatur Enim u̾o si peciña
accepta rogatꝰ sit rẽ ꝓpriam ꝙͣ̃¬
qͣm maioris p̃tii restituẽ̾.nõ ẽ
audiẽdus legatarius legato
ꝑcepto.si uelit ꝯpritare. nõ em̃

Expanded text:
sit, usurarum dumtaxat additamaliquo negotio consecutus est aut poenam stipulationis imminentem euasit. haec ita, si quantitas cum quantitate conferatur. enimuero si pecunia accepta rogatus sit rem propriam, quamquam maioris pretii est, restituere, non est audiendus legatarius, legato percepto si ueli
Abbreviated transcription (Latin):
bile nrͣ. idegisse hr̃demai eate
portiobis eidem debeatur s uñ¬
simiłẽ dealt̾a ꝑte eũ cogitassẽ.
Sane ostitutio prĩcipisq̃ pla¬
cint eidẽ sepe legatum corpͥuᷤ.
in spẽ legati. si em̃ Id sub eade
ꝯditoẽ reliquitu qd̾ emolu¬
m̃tum legati futumi e.¬
orũ testĩs ꝑs fundi q̃ meii ẽ.
titio legata ẽ. non melegant᷑
ꝓbatum ẽ abimo hrͣde soluta

Expanded text:
bile uidetur id egisse heredem, ut eadem portio bis eidem debeatur, sed uerisimile est de altera parte eum cogitasse. sane constitutio principis, qua placuit eidem saepe legatum corpus in specie legati: si enim idem sub eadem condicione relinquitur, quod emolumentum legati futurum es fundi, quae Maeuii est, ‹T›itio legata est: non ineleganter probatum est ab uno herede soluta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmissum relinqui pot̾. s ita ħ̃
fideiomissum dñs pr̃are deb.
si ꝑseruum fc̃s sit heres q̃d si
an quamiussueiꝰ adiretur hr̃¬
ditas.ẜnus manumissus fue¬
rit suo arbitrio adierir br̃dita¬

Expanded text:
ssum relinqui potest. sed ita hoc fideicommissum dominus praestare debet, si per seruum factus sit heres: quod si ante, quam iussu eius adiretur hereditas, seruus manumissus fuerit et suo arbitrio adierit heredita
Abbreviated transcription (Latin):
rat.ł. ⁊̃ tutorem fore arbitrabaᷤ
tutor recte datꝰ uino pr̃e mori¬
atur. uł ali quo primlegio ex¬
cusetur. uł tutor eẽ ñ possit. ꝓp¬
etatẽ enis cui tutor fuerat dat:
inꝙ rõe placint. atutore ꝗni
ch̾ acͣcepit. fideio. pnpillo re
brde m̃stituto. petit ne domuᷤᷤ
alienaretur. s ut mfamlia re¬
linq̃retur. si ñ pau̾it hr̃s uolũ¬
tati.s domũ alienarit. uł extõ
hr̃de instituto decesẜit.õs fidei¬
ꝯmissum petẽt ꝗ in familia fũ¬
fer̃t. Quid ergo si ñ fint eiꝰdem
gͣlus. Ita res tẽꝑari debet.ũ. ꝓ¬
ximꝰ qsq prĩo loco uideat̃ in¬
uitatꝰ. nec tam̃ ideo seq̃ntiu

Expanded text:
rat vel etiam tutorem fore arbitrabatututor recte datus vivo patre moriatur vel aliquo privilegio excusetur vel tutor esse non possit propter aetatem, cui tutor fuerat datusnique ratione placuit a tutore, qui nihil accepit, fideicommissum pupillo relherede instituto petit, ne domus alienaretur, sed ut in familia relinqueretur. si non paruerit heres voluntati, sed domum alienaverit veinstituto decesserit, omnes fideicommissum petent qui in familia fuerunt. quid ergo si non sint eiusdem gradus? ita res temperari debet, ut proximus quisque primo loco uideatur inuitatus. nec tamen ideo sequentium
Abbreviated transcription (Latin):
deliq fideiomissum actõib sri
posse cedẽ.nec idcogẽdum soliã¬
uẽ q̃d ergo si ñ totum s ꝑtem
legati relicti restitõe rogatꝰab¬
stineat eontrii actoibo sis
in totũ coget̾ cedẽ. an u̾o non. ñ
ad̾ eam qͣntitatem q̃ fidei omis¬
so ꝯtinetia rõ suadet. s ⁊ si le̾ga

Expanded text:
debet fideicommissum actionibus suis posse cedere nec id cogendum soluere. quid ergo si non totum, sed partem legati relicti restituere rogatus abstineat eo? utrum actionibus suis in totum cogetur cedere, an uero non nisi ad eam quantitatem, quae fideicommisso continet
Abbreviated transcription (Latin):
familie domũ restitũrũ ꝙ sica¬
utio nõ fuit ab eo qͥ pͥmoloco
admissus ẽ. desid̾rata ñ ulla ꝗ¬
dem eo noĩe nascet᷑ ꝯditio s si
ii. exceptio familie ꝯpetit can¬
tionẽ autẽ ratione doli .m. ex¬
ceptõnis puto iuste desideraĩ

Expanded text:
familiae domum restituturum. quod si cautio non fuerit ab eo, qui primo loco admissus est, desiderata, nulla quidem eo nomine nascetur condictio, sed si si petitio familiae competit. cautionem autem ratione doli mali exceptionis puto iuste desiderari,
Abbreviated transcription (Latin):
ł pure uel sub ꝯditõe eadem res
legata ẽ. ego ꝙl egatum qd̾ mi¬
chi datum est repudiem. dem̃
iegatum ẽl uellem adme perti¬
legatum meũ fiat.qd semel ad
me ꝑtiriẽ uoluerit. qd̾ equiris
meis eadem res legttirt farqu

Expanded text:
uel pure uel sub condicione eadem res legata est egoque legatum quod mihi datum est repudiem, deinde legatum est, uellem ad me pertilegatum meum fiat, quod semel ad me pertinere uoluerim: quod aequius meis eadem res legetur. 60 U
Abbreviated transcription (Latin):
erit. quã in t̃positis canitõibꝰ.
fũdu ꝯmoriet᷑. si ñ infamili¬
a c̃ effcũ pelinq̃retur restitui.
¶Rego fund ꝯmorieris restitu¬
as exlib̾tis cui uoles ꝙͣ adu̾ba
attinet. ip̃ius erit electio. nec
p̃ferri alius pot̃. defũcto eo pri

Expanded text:
erit, quam interpositis cautionibus: 'fundum, cum morietur, si non in familia cum effectu relinqueretur, restitui'. 'Rogo, fundum cum morieris restituas ex libertis cui uoles.' quod ad uerba attinet, ipsius erit electio nec praeferri alius potest: defuncto eo prius
Abbreviated transcription (Latin):
legat᷑ fuerit exeuẽtus solom.¬
⁊ legatum ualet. ¶Cumita
legatum ẽ quãtam pecunam.
heres m̃s atitio exeg̾itur tãta
memodato in si suboditõe le¬
gatum ẽ. añ quam exacta pe¬
cuma sit legatarius agẽ non
pot̃ qd̾ si statimdies legati ce¬
dit ut si publius recte pͥutat
legatarnis ageͣ pot̾ ut actões
prestentur.

Expanded text:
legatus fuerit, ex eventu solutionis legatum valet. Cum ita legatum est: "quantam pecuniam heres meus a Titio exegerit, tantam Maevio dato", si sub condicione legatum est, antequam exacta pecunia sit, legatarius agere non potest: quod si statim dies legati cedit, ut Publicius recte putat, legatarius agere potest, ut actiones praestentur.
Abbreviated transcription (Latin):
legatus firĩt ñ cẽtum. heredi
cẽtums epe enim confines fũdo
etiã sipra iustam exstunatee
int̾est Nr̃a ad quirerẽ. ⁊¬
Qiꝰ Sititio ⁊ m̾.eademres
legatã fu̾it ⁊ is die cedẽte leg¬
ti decesẜit mehr̃ie relicto⁊ uel
alegatum repudiauo. magi
placere indẽo ꝑtem defecisse.¬
¶Si eohr̃de institutoqui uł m¬
ch̾ uel ñ totum cape p̃ot. ẜuo.
hr̃ditanolegatum fui̾t.trac¬
tãtib nob̾decapacitate.indẽ¬
dum ẽ utrum hr̃ois an defyẽ¬
tipsona annentrius spectan
debeat. ⁊ p̾t multas narietatẽ
placet.ũ qr millus ẽtominu
incuius ꝑsona decapacitate
q̃ri possit.sme ullo in peonnẽ¬
toadquiratur legatum br̃¬
tatiatq obidomnimõ adeỹ
ꝑtineat. ꝗcumq p̾tea ur̃s ex

Expanded text:
legatus fuerit, si centum heredi centum: saepe enim confines fundos etiam supra iustam aestimationem interest nostra adquirere. res legata fuerit et is die cedente legati decesserit me herede relicto et uel a› legatum repudiauero, magis placere uideo partem defecisse.Si eo herede instituto, qui uel nihil uel non totum capere potest, seruo hereditario legatum fuerit, tractantibus nobis de capacitate uidendum est, utrum heredis an defuncti persona an neutrius spectari debeat. et post multas uarietates placet, ut, quia nullus est dominus, in cuius persona de capacitate quaeri possit, sine ullo impedimento adquiratur legatum hereditati atque ob id omnimodo ad eum pertineat, quicumque postea heres ex
Abbreviated transcription (Latin):
eculium legatũ augĩ
⁊ minui pot̃. si res peculi pa eẽ
incipiãt. aut desmnãt: Id̾ infa¬
amilia erit. siue unu̾sam fa¬
miliã suã. sine c̾tã. uł nti urba¬
nã aut rusticam legam̃t. ac
aut pedissens. legati. ¶qͣd

Expanded text:
eculium legatum augeri et minui potest, si res peculii postea esse incipiant aut desinant. idem in familia erit, sive universam familiam suam sive certam veluti urbanam aut rusticam legaverit ac aut pedisequis legatis. Quad
Abbreviated transcription (Latin):
amino legatum eẽt eaq dotẽ
suam ferre mag̾ qͣuam legat̃
bint utrum momnes hr̃des
an meum solum aquolegatỹ
ẽactio ei dedote dari debeat. qrͣ.¬
iulianꝰ in eum primumagyo
legatũ sit actoem dadam pu¬
tat. nam cum aut suonire a¬
ut iuditiomanti ꝯtẽpta ẽẽ d̾¬

Expanded text:
animo legatum esset eaque dotem suam ferre quam legatum maluit, utrum in omnes heredes, an in eum solum, a quo legatum est, actio ei ‹de› dote dari debeat, quaeritur.Iulianus in eum primum, a quo legatum sit, actionem dandam putat: nam cum aut suo iure aut iudicio mariti contenta esse d
Abbreviated transcription (Latin):
filio petiit ut cẽ honuslegato¬
rum inse sustinẽt.in hc̃ modỹ.
ea q̃cumq in legatis relin ꝗł
dari p̃cepi abatitiano filio me
da filie sue. ħ uerba paulme
filie mee dulcissime siqd me

Expanded text:
filio petit, ut omne onus legatorum in se sustineret, in hunc modum: 'ea quaecumque in legatis reliqui uel dari praecepi, ab Attiano filio meoenda filiae suae haec uerba: 'Paulinae filiae meae dulcissimae si quid me
Abbreviated transcription (Latin):
publicolegatum ẽẽ relictu
an ⁊ masculmi gm̃s ⁊ femini¬
ni lib̾is legatũ indeatur. nã si
ita scriptum eẽt. filus meis hoc
tutores curesponsum ẽ ⁊̃ filiabo
tutores datos ẽ qued nõ excon¬
trano accipiendũ ẽ. ut filiarum
noĩe ⁊̃ masculi ꝯtineantur. exẽp¬
lo enĩ pessimum ẽ. feminino
uocabulõ ⁊̃ masculos ꝯtineĩ¬
repudiare ñ possumũs. Nam
nec ꝑtinͣet adnos añ qͣm dieᷤ
Iueniat.uł ꝯditio existat.¬
¶Si pat̾ filie sue testõ aureoᷤtot
hrdem dare uisẜit. ubi ea nũp¬
siss. si filia nupta sit.c̃ testm̃
fit. s absente patre ⁊ ignorãte
ncħominus legatum debet᷑.
sienm h̾pat̾ non ignoraba.
ur dealiis nuptiis sensisse.
adiecit p̃sens in diem ue̾. non
dubitarem qͣntum aduboru
significatõem attinet. qn eã pe¬
cuma ꝯp̃hensa non ee̾ cunus
dies moriente eo ꝗ testin fecis¬
s nõdum ueniss aditiẽdoãt
pecimiam legare uoluisse.

Expanded text:
Publio legatum esse relictum, an et masculini generis et feminini liberis legatum uideatur? nam si ita scriptum esset: 'filiis meis hosce tutores do', responsum est etiam filiabus tutores datos esse. quod non est ex contrario accipiendum, ut filiarum nomine etiam masculi contineantur: exemplo enim pessimum est feminino uocabulo etiam masculos continerirepudiare non possumus: nam nec pertinet ad nos, antequam dies ueniet uel condicio exsistat.Si pater filiae suae testamento aureos tot heredem dare iusserit, ubi ea nupsisset, si filia nupta sit, cum testamentum fit, sed absente patre et ignorante, nihilo minus legatum debetur: si enim hoc pater non ignorabat, uidetur de aliis nuptiis sensisse. adiecit 'praesens in diemue', non dubitarem, quantum ad uerborum significationem attineret, quin ea pecunia comprehensa non esset, cuius dies moriente eo, qui testamentum fecisset, nondum uenisset. adiciendo autem pecuniam legare uoluisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Si płib hr̃dibrinsti¬
tutisita scriptum sit hr̃s m̃s
dãpnas estodare aureos qnq.
¶Siitalegatum fin̾t. hitius ti¬
tishr̃s meus tithaso .u.aure¬

Expanded text:
Si pluribus heredibus institutis ita scriptum sit: 'heres meus damnas esto dare aureos quinquSi ita legatum fuerit: 'Lucius Titius heres meus Tithaso quinque
Abbreviated transcription (Latin):
Omp̃. Qui duos reos ei̾dez
pecunie h̃t titiumatq mein¬
rat hr̃dem. nam ẽ actões suas
hr̃s menio p̾stit̾it. adu̾sus titi¬
um uidebr̃ memins fcõ enis
lib̾atus eẽ. ⁊ id circo seio. hr̃s te¬
nebr. ¶Sus ꝗunũ reũ hebat.
qd̃ isṡdebet duob nsolidũ.
seꝑatim legass. Ionatur hrs
duob satis fac̾e̾.umi actõe ce¬
dẽdo altiͣ pecuniam soluendo
eẽ iuissus sit. fauor lib̾tatis pre¬
ualet Smaũt inpostiore scͥp¬
tura legatus sit.⁊ eindẽs ad ep̃¬
tio lib̾tatis ostenditur. legat
ꝑꝑdefũcti uoluntatẽ p̾ualeb.¬
Seruo alieno hr̃de instituto.

Expanded text:
o.Qui duos reos eiusdem pecuniae habet Titium atque Maeuirat heredem: nam cum actiones suas heres Maeuio praestiterit aduersus Titium, uidetur Maeuius facto eius liberatus esse et idcirco Seio heres tenebitur.Si is qui unum reum habebat quod is sibi deberet duobus in solidum separatim legasset, oneratur heres duobus satisfacere uni actione cedendo, alteri pecuniam soluendoesse iussus sit, fauor libertatis praeualet: sin autem et in posteriore scriptura legatus est et euidens ademptio libertatis ostenditur, legatum propter defuncti uoluntatem praeualebit.Seruo alieno herede instituto
Abbreviated transcription (Latin):
legatum. nã sicum moriar he¬
res ẜuus lib̾ ẽẽ iuissus sit. recte¬
⁊ sine lib̾rate ei ab hr̃de legani
s eilib̾tatem dare. qͣm extestõ
hr̃dis capturus ñ sit. s extesca¬
torish̃t. ¶Sticũ ant pãpbi¬
lumutrum hr̃s m̃s uolet. titõ
dato. dũutrum uelit dare eodi¬
e quo testin meỹ recitatũ erutd
catssi nõ dixit᷑ hro paphilum
an stichum daremalit. pinde
obligatũ eum eẽ prtoac fisti¬
chumaut pãfilum dare dap̃¬
natus ẽ. utrum legatariꝰ elegĩt.
si dixĩt. se stichum dare uelle.
sticho mortuolib̾ari eum.siañ
diem legati cedẽtem.alt̃ mor¬
tins fuerit. alt̾ ꝗ suꝑerit ĩ ob¬
ligatõe maneb̾ Cumãt dixĩt
semel hr̃s.trum dare uelitme

Expanded text:
legatum: nam et si, cum moreretur heres, seruus liber esse iussus esset, recte sine libertate ei ab herede legari it ei libertatem dare, quam ex testamento heredis capturus non sit, sed ex testatoris habet. 'Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus uolet, Titio dato, dum, utrum uelit dare, eo die, quo testamentum meum recitatum erit, dicat.' si non dixerit heres, Pamphilum an Stichum dare malit, perinde obligatum eum esse puto, ac si Stichum aut Pamphilum dare damnatus esset, utrum legatarius elegerit. si dixerit se Stichum dare uelle, Sticho mortuo liberari eum: si ante diem legati cedentem alter mortuus fuerit, alter qui supererit in obligatione manebit. cum autem se
Abbreviated transcription (Latin):
rim ꝙ̃scis magna honͣa sb̾ste̾¬
taturum⁊ legata q̃ supra feci
pat̾ locutus ẽ effectum uideat᷑
ut hrditariis actõib.i. õib
nerauĩt.an uo iam solũ ꝓꝑho

Expanded text:
rim, quem scis magna onera sustentaturum et legata quae supra feci pater locutus est, effectum uideatur, ut hereditariis actionibus id est n
Abbreviated transcription (Latin):
sentib p̃sentes petãt. cum p̃¬
erat fructuaro hrde ĩstituto
alicin eũ ẜuum legaũ nõ pt̃
hr̃s doli.m. exceptioẽ uti si le¬
gatariꝰ uẽdicare seruum uelli
legatum ẽ. unum legatum e̾ꝰ¬
se arbitramur.n refert hr̃du¬

Expanded text:
sentibus praesentes petent, cum prerat, fructuario herede instituto alicui eum seruum legauit. non potest heres doli mali exceptione uti, si legatarius uindicare seruum uellet legatum est, unum legatum esse arbitramur. neque refert et her
Abbreviated transcription (Latin):
reliqss. rogo ut restituas. liber¬
tis meis ꝗb uoles. marcellus
gnũ p̃ferre. at si ita is quos di¬
gnos putam̃s. pet̾e posse ait e¬
os ꝗ ñ offendĩnt. Id̾ ait si nenx̃
eleg̃ om̃s ad petitõem fidei cõ¬
missi admitti uideri.qiͣ iam p̃¬
senti die datũ. c̃ sic relin ꝗtur
qb uoles nec illi offerãt. ꝑlae̾
si cet̾i de functi s̃ supstiti dãp¬
num uł hr̃di eius.si priusꝙͣ
pet̾et decessit. sceuoł aũt nott
rũt. cum nulli offerẽtur. cur ñ
serũt. utiq unõ petẽte ĩa elige̾
cui hr̃s uelit ⁊ statim offerat.
sine aliquo .s. intuallo statim

Expanded text:
isset: 'rogo restituas libertis meis, quibus uoles', Marcellus gnum praeferre. at si ita: 'his quos dignos putaueris', petere posse ait eos qui non offenderint. idem ait, si neminem eligat, omnes ad petitionem fideicommissi admitti uideri quasi iam praesenti die datum, cum sic relinquitur 'quibus uoles' nec ulli offerat. plane si ceteri defuncti sunt, superstiti dandum uel heredi eius, si prius quam peteret decessit. Scaeuola autem notat: runt, cum nulli offertur, cur non serunt, utique si uno petente iam eligere cui heres uelit et statim offerat sine aliquo scilicet interuallo, statim
Abbreviated transcription (Latin):
mis ꝯsensit. nullas hñt uires
oꝑas exige̾ patronꝰ non ꝓhibet̾¬
patrone irem filie⁊ nepti ⁊ pro¬
nepti patrom ꝗ lib̾te niptiisꝯ
sensit oꝑarum actõ no denegat᷑
qr is necabea q̃ npta ẽ in decoẽ

Expanded text:
nus consensit, nullas habeant uires, operas exigere patronus non prohibetur.Patronae, item filiae et nepti et pronepti patroni, quae libertae nuptiis consensit, operarum exactio non denegatur, quia his nec ab ea quae nupta est indecore
Abbreviated transcription (Latin):
s asi imo amisso obliget se ⁊ de¬
m̃ alt̃ nascatur multo mag̃. pop̃
ait amissũb uic ñgiuti liberetũ.¬
Nicħ̾ aũt int̾ẽ utrum ip̃i ꝓmit¬
tãt patronoan eis ꝗ inpotãte eiꝰ
s̃ s si e̾ditori suolib̾tum patro¬
nus delegauũt nõ pot̃ ide dici.
Solonis enimuicem ꝯtinet ħ
delegatio pot̾ tñ dici si inidqd
patrono ꝓmisit. alii pa delegatꝰ
sit posse lib̾an ex hac leg̾e. nam
um̃ ẽ patrono eum exꝑmisisse
qͣmuis patrononẽ ñ debeatq̃ḋ
siabinitio delegãte patrono li¬
b̾tus ꝓmiẜit nõ libar eum.¬
onosolum futurarum s ⁊̃ p̃¬

Expanded text:
 si uno amisso obliget se, deinde alter nascatur, multo magis Pomponius ait amissum huic iungi, uti liberetur.Nihil autem interest, utrum ipsi promittat patrono an eis qui in potestate eius sint.Sed si creditori suo libertum patronus delegauerit, non potest idem dici: solutionis enim uicem continet haec delegatio. potest tamen dici, si in id, quod patrono promisit, alii postea delegatus sit, posse eum liberari ex hac lege: nam uerum est patrono eum expromisisse, quamuis patrono nunc non debeat: quod si ab initio delegante patrono libertus promiserit, non liberari eum.Non solum futurarum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntum exillorum oꝑis fruct
ñ q̃ntum exinꝯmõdãdo ilł si
ꝓhibet eos medicinam facẽ cõ
erceat nm̃ est deħe eum ñ solum
ip̃i patrono s ⁊̃ amicorũ ludis
gratuitam oꝑam p̃ b̾e. sic̃ eum
quo lib̾tum qui medicina ex¬
ercẽt. ũm ẽ uoluntate patroni
curaturum gͣtis amicos eiꝰ ñ eĩ
sin utatur. aut ludos sep̃ facẽ aỹ

Expanded text:
ntum ex illorum operis fructus, non quantum ex incommodo dando illis, si prohiberet eos medicinam facere, coerceat, uerum est debere eum non solum ipsi patrono, sed etiam amicorum ludis gratuitam operam praebere: sicut eum quoque libertum, qui medicinam exercet, uerum est uoluntate patroni curaturum gratis amicos eius. nequesui utatur, aut ludos semper facere
Abbreviated transcription (Latin):
tis cã societatem int̾ lib̾tum et
patronum feãmap̃o iure ncħ
ualere palamest.
ue asegemtos natos ue in sua
potãte hebit. p̃tereum q artem
ludicram fecerit. que opas suaᷤᷤ
ut cũ bestus pugnaret locam̃t
neꝗs eorum opas diũ munĩs
aliud ue dare qcq̃m lib̾tatis cã
gatusueent dare.facẽ pr̃ared.¬

Expanded text:
ausa societatem inter libertum et patronum factam ipso iure nihil ualere palam essesue a se genitos natasue in sua potestate habebit praeter eum, qui artem ludicram fecerit quiue operas suas ut cum bestiis pugnaret locauerit: ne quis eorum operas doni muneris aliudue quicquam libertatis causa pgatusue erit, dare facere prae
Abbreviated transcription (Latin):
stipłatus ẽ. uerum est obligoe
oparum nũodiuidi. demq cel¬
tus patromsduobz opas mille
tii qd post manumissioẽm didr̃
manumissioĩs tp̃r pr̃ari debũt.
s si turpes oꝑas pa exercẽ ceperit

Expanded text:
stipulatus est, verum est obligationem operarum numero dividi. denique Celrtus patronis duobus operas mille quod post manumissionem didicerit manumissionis tempore praestari debuerunt. sed si turpes operas postea exercere coeperit,
Abbreviated transcription (Latin):
Aiͦ. Aut c̾te ita exigẽde s̾ ab
eo opeut hiis quo dieb quib
oꝑas edit sat tp̃c ad q̃stum fa¬
tiendum uñ ali possit hãt.
tum roma uenire deb̾e adreddẽ¬
das opas ꝓculus ait s qdies ĩ¬
tea cesẜut dum romamuemt
patrono pire dũ tam̃ patronxᷤ
tãquamuir bonꝰ ac diligens
pat̾. f. rome moraretur. uł inꝓ¬

Expanded text:
te ita exigendae sunt ab eo operae, ut his quoque diebus, quibus operas edat, satis tempus ad quaestum faciendum, unde ali possit, habeatum Romam uenire debere ad reddendas operas Proculus ait: sed qui dies interea cesserint, dum Romam uenit, patrono perire, dummodo patronus tamquam uir bonus et diligens pater familias Romae moraretur uel in
Abbreviated transcription (Latin):
te alto cparimi etur petitõnec
hoc ꝗsquam commune hãt.c̃
dita petitur. hec ita aristo scrip¬
sit cuius snĩam putouam. Nã
q̃ pret̾itarum oparumactionẽ
dar br̃di ex̃neosine metu excep¬
t

Expanded text:
te altero, operarum detur petitio. nec hoc quicquam commune habet cum dita petitur. haec ita Aristo scripsit, cuius sententiam puto ueram: nam etiam praeteritarum operarum actionem dari heredi extraneo sine metu except
Abbreviated transcription (Latin):
facere curatores suos ꝑmittitũ.
dum mõ exosilio necc̃iorumo
fatiãt. ¶Sifraus ñ sit admiᷤ¬
sas lata negligentia.qr ista ꝓpe
fraudem accẽditremoiũ hunc
qĩ suspectum optet p̃terea acceᷤᷤ
ne alim̃ta decernãtur sin copiã
pupillus inponem mittatur eiꝰ
ꝗ suspectus sina sua̾ factus est. q̃¬
q mora det̾iora futura sunt. cũ¬
curatore da̾to distrahi iubent᷑.
it̃ si qmͣs tutordatus ñ ꝯpareat.
solet edictis euocar nouissiẽq
si copiam sui non feci̾t.ut suspe¬
piam sui non fec̃. ꝙ ⁊ praro ⁊ di¬

Expanded text:
ittitur, dummodo ex consilio necessariorum id faciant. Si fraus non sit admissa, sed lata neglegentia, quia ista prope fraudem accedit, remoueri hunc quasi suspectum oportet. Praeterea accessene alimenta decernantur, sui copiam pupillus in possessionem mittatur eius, qui suspectus sententia sua factus est, quaeque mora deteriora futura sunt curatore dato distrahi iubentur. Item si quis tutor datus non compareat, solet edictis euocari, nouissimeque si copiam sui non fecerit, ut suspepiam sui non fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
dem recepta solintur.
curator possit in cognitõe susp¬
ecti. quominus religio p̃toris
apupillari ẜuodetegente frau¬
des instruatur¬

Expanded text:
dem recepta soluitur. curator possit in cognitione suspecti, quo minus religio praetoris a pupillari seruo detegente fraudes instruatur
Abbreviated transcription (Latin):
¶si tutor immicus pupillo. paren¬
tib ue enus sit. ⁊ gnͣaliter.si qua
iusta cã pretorenm̾om̃t. cur nõ
debat inea tutela u̾sarireicere er̃
debebit. ¶Sceũ. ⁊ antonimis
iypserunt epicuno. tutores qres
uetitas sine dec̾to distraxerunt.
nicħ ꝗdem egisseuerum si ꝑfra¬
udem id fecerunt. remou̾i eos op¬
tere. ¶Tutor qad alim̃ta pupi¬
llo prandacopiam sui non feceͬ¬
rit suspectus est. pot̾it q remomͣ.¬
s si non latitet. s p̃sens mcħ pos¬
se dec̾ni ꝯtendit qĩ in opi.sidatis.
pupillo aduocatis inmendatio
rec urdicat ad p̾fectum urbiᷤᷤ
remittẽdus eñ interestadage
quemq̃m.ut corrupta fide inq¬
sitiõms tutor ꝯstituatur. an boã
fideꝯstitutumaił ut ṗdonem bo¬
ms aliems incũbere. hic ergo nõ
qĩ suspectus remouebitur. s ne¬
mittetur puniendus ea pena q̃
solent affici qui tutelam corrup¬
tis min ste̾rus p̃toris redemer̃t.
cuł publicis iubẽtur ꝯtim̃ ⁊ in¬

Expanded text:
t.Si tutor inimicus pupillo parentibusue eius sit et generaliter si qua iusta causa praetorem mouerit, cur non debeat in ea tutela uersari, reicere eum debebit.Seuerus et Antoninus rescripserunt Epicurio tutores, qui res uetitas sine decreto distraxerunt, nihil quidem egisse, uerum si per fraudem id fecerunt, remoueri eos oportere.Tutor, qui ad alimenta pupillo praestanda copiam sui non faciat, suspectus est poteritque remoueri.Sed si non latitet, sed praesens nihil posse decerni contendit quasi inopibus, si datis pupillo aduocatis in mendacio re‹uin›catur, ad praefectum urbis eque enim interest id agere quemquam, ut corrupta fide inquisitionis tutor constituatur, an bona fide constitutum uelut praedonem bonis alienis incumbere: hic ergo non quasi suspectus remouebitur, sed remittetur puniendus ea poena, qua solent adfici, qui tutelam corruptis ministeriis praetoris redemerunt.nculis publicis iubentur contin
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ꝓsuspectis hñr s sciendum
ẽ non om̃s hac seueritate debe
tc̃tari. s utiq humiliores cẽt̾u
eos q sunt maliq̃dignitate po¬
sitinon opinoruincuł publici
ꝯtiner oꝑtere. ¶Istutor qui
iosiderant pupillum uł dolo
abstinut hrditate suspectus po¬
stulari pot̾. ¶Qui obsrgnitiã
uł rusticitatem hel in b̃rciam.ł
simplicitatemluł inꝑiciam reõ¬
tus sit. in hac cã est ut integra
estimatõem tutele uł cure h̃at. s
siquis obfrau̾dem ñ remoueit
aliq̃ms ei adiunxerit. ñ erit fa¬
mosus quia non ẽ abire atute
ut integrã existimatõe tutela. ł
cura quis hãt decto igitur debe¬
bit cã remo̾uendi siginficari ũ
appareat deexistimatõe Od ergo
si non significam̃t cãm remoti¬
atutela s gerere ꝓhibuit.di¬
cendum est magis eẽ. ut ⁊ hic
desm᷑at tutor eẽ. ¶Qui incħ
gesserunt. ñ possunt suspectipo

Expanded text:
 suspectis habentur. sed sciendum est non omnes hac severitate debere tractari, sed utique humiliores: ceterum eos, qui sunt in aliqua dignitate positi, non opinor vinculis publicis contineri oportere. Is tutor, qui inconsideranter pupillum vel dolo abstinuit hereditate, potest suspestulari. Qui ob segnitiam uel rusticitatem inertiam simplicitatem uel ineptiam remotus sit, in hac causa est, ut integra existimatione tutela uel cura abeat. sed et si quis ob fraudem non remouebit aliquem, sed ei adiunxerit, non erit famosus, quia non est abire tuteut integra existimatione tutela uel cura quis abeat. Decreto igitur debebit causa remouendi significari, ut appareat de existimatione. Quid ergo si non significauerit causam remotitutela, sed gerere prohibuit, dicendum est magis esse, ut et hic desinat tutor esse. Qui nihil gesse
Abbreviated transcription (Latin):
uspectum tutorem ⁊ ẽ.¬
eum putamus. qui in oĩb tał.
eut suspectus sit. enim uõ tutẽ
qmuis pauꝑ est. fideł tam̃ ⁊ dili¬
gẽs remouendus nonͥ est q̃isy¬
quo uincło necc̃itudinis uł af¬
fintatis pupillo ꝯinnctus sit.
uł si patronus pupilli lib̾ti tu¬
telam gerit.⁊qs eorum atutela
remouendus indẽtur.optimũ
factũ ẽ cuatt̃e ei pociꝰ adiungi
qͣm eundem cum nota fide ⁊ ex¬
timatione remoueri.
tus remotus ꝑiculum futuri tẽ er¬
ueri quidem atutela ułcuramn
futurum ãt non eẽ securum.

Expanded text:
uspectum tutorem eum putamus, qui moribus talis est, ut suspectus sit: enimuero tutor quamuis pauper est, fidelis tamen et diligens, remouendus non est quasquo uinculo necessitudinis uel adfinitatis pupillo coniunctus sit uel si patronus pupilli liberti tutelam gerit et quis eorum a tutela remouendus uideatur, optimum factum est curatorem ei potius adiungi quam eundem cum notat‹a› fide et existimatione remoueri. tus remotus periculum futuri temueri quidem a tutela uel cura, in futurum autem non esse securum.
Abbreviated transcription (Latin):
sia quo ⁊ exꝗb caĩs remouetẽ.
deq pena suspecti. ¶Sciend
est suspecti crim̃ ex lege.xii. tͣa¬
bularum descendẽ camis aũt
ius remouẽ di suspectos cutões
suli africe ixpsit. posseqr man¬
data mrlictione osfitium ao
eum totum uins oicũdi trãsit.
Ergo ⁊ si p̃tor mandet mr̃dicti

Expanded text:
a quo et ex quibus causis remouetur, deque poena suspecti. Sciendum est suspecti crimen e lege duodecim tabularum descendere. Damus autem ius remouendi suspectos tutores suli Africae rescripsit posse, quia mandata iurisdictione officium ad eum totum iuris dicundi transit. ergo et si praetor mandet iurisdicti
Abbreviated transcription (Latin):
cautois hre nec ferendus est cõ¬
tutor. qui io collegam suum sy¬
spectum ñ fecit. qm̃ cautum eãt.
pupilloꝰ
tat. s dutius crassandi inre fa¬
miliari facultatem prãt.¬

Expanded text:
habere: nec ferendus est contutor, qui ideo collegam suum suspectum non fecit, quoniam cautum erat pupillo, sed diutius grassandi in re familiari facultatem pra
Abbreviated transcription (Latin):
ctum eum ẽẽ ꝙ fauore pupillo¬
rum accipiendum ẽ. ¶Nuc
uideamus ex ꝗb cais suspectire¬
moueãtur ⁊ scienḋ  aurobdo¬
lum intutela admissum. suspe¬
ctum licere postulare. si forte e¬

Expanded text:
ctum eum esse: quod fauore pupillorum accipiendum est. Nunc uideamus, ex quibus causis suspecti remoueantur. et sciendum est aut ob dolum in tutela admissum suspectum licere postulare, si forte
Abbreviated transcription (Latin):
uel aliqd intestep̃ exreb pupi¬
ulanb iam tutor qd siqd adim¬
sit añ tam̃ admisit qͣm tutor es¬
s q̃muis in boms pupilliaił in
tutela non pot̾ suspectus tutor
p̾tulati. qr delictũ tutelã p̃cessit
ꝓm̃ si pupilli sb̃am expilauit
s añ quam tutor ẽẽt acçãri deb
expilate hr̃ditatis crimimesi n
minus furti. ¶Querpot̾ sity¬
tor fũt pispilli. idq si curator u¬
ꝯfirmq̾tus adolescentian poᷤsit
exdelictis tũtele suspectus ꝑostr¬
lari. ⁊ cum possit tutele acurato¬
rib ꝯueniriosequẽs ent dr̃e ces¬
sare suspectiaccãtionem. qr tu¬
tele agi possit depoĩto offitio.⁊
aliosupto. Idem erit q̃rendũ
⁊ si ꝓponas aliq̃m desisse ẽẽ tuto s
rem⁊ rursum cepisse. ut puta
usq ad tp̃c.uł ad ꝯditionem e¬
stulari possit. ⁊ quia due tutele
dr̃e cessare crim̾ suspecti siaute
ip̃ẽ tutor est solus.mĩꝗd qr tute¬
le cessat remouedus sit abhac
amministratõe. qĩ in hac suspec¬

Expanded text:
 pupillaribus iam tutor. quod si quid admisit, ante tamen admisit, quam tutor esset, quamuis in bonis pupilli uel in tutela, non potest suspectus tutor postulari, quia delictum tutelam praecessit. proinde si pupilli substantiam expilauit, sed antequam tutor esset, accusari debet expilatae hereditatis crimine, si minus, furti. Quaeri potest, si tutor fuerit pupilli idemque sit curator confirmatus adulescenti, an possit ex delictis tutelae suspectus postulari. et cum possit tutelae a concuratoribus conueniri, consequens erit dsare suspecti accusationem, quia tutelae agi possit deposito officio et alio sumpto. Idem erit quaerendum et si proponas aliquem desisse esse tutorem et rursum coepisse ut puta usque ad tempus vel ad condicionem estulari possit. et quia duae tutelae rit dicere cessare crimen suspecti. Si autem ipse tutor est solus, numquid, quia tutelae cessat, removendus sit ab hac administratione, quasi in hac suspec
Abbreviated transcription (Latin):
rei .p. cã desiderauit in locum suỹ
ꝯstitu alium tutorem an reu̾sꝰ
ex añ gesto. suspectus postulãi poᷤ¬
sit. ⁊ qr pot̃ expriore gestuutili aͣc¬
tõe ꝯueniri.cessabit postulatio.
Si curator uẽtri bomsq datus.
fraudulent uersatus sit. dem̃ tu¬
tordatus anpostulari suspectus
ꝑp fraudes incuratẽe admissasi
possit. dubitar p̾ot̾. si qdem ht̃ ꝯ

Expanded text:
e causa desiderauit in locum suum constitui alium tutorem, an reuersus ex ante gesto suspectus postulari possit? et quia potest ex priore gestu utili actione conueniri, cessabit postulatio. Si curator uentri bonisque datus fraudulenter uersatus sit, deinde tutor datus, an postulari suspectus propter fraudes in cura admissas possit,
Abbreviated transcription (Latin):
pietate ꝓductam non ꝯtinẽ in¬
niriam pupillorum admitret
eam apacc̃ationem. ¶Siqui
Ideplebeis obfcã atrociora intu
⁊ tela admissa fi̾it. ap̃ pretorem
accũtus emutitur adỹfectum
mb grasnterpumiendus.

Expanded text:
pietate productam non continere iniuriam pupillorum, admittet eam ad accusationem. Si quis de plebeis ob facta atrociora in tutela admissa fuerit apud praetorem accusatus, remittitur ad praefectum urbis grauiter puniendus.
Abbreviated transcription (Latin):
suspectum facere.siue duriad¬
huc tutor. siue iam desierit. ipẽ
diuus seuerus repsit: plus dixꝰ
pras celio petilio tepsit p̾se tu¬
pn faceͣ.liberti quoq pupillo¬
sum grate fatient.si tutores uł
curatores eorum maie gerẽtes
spectos fecerint. s si patronum
suim ut suspectum intutela fa¬
cere uelint. melius ẽ libertos ab
accãtione repelline imp̃ã cogm¬
tõe gramius aliquid emergat ẽ
hoc aliis omnb pateat. ¶Po
tm̃ autem ado lescentis curator.
s q̃ fuosi uel pdigi.ut suspectr᷑
remoiũ pot̾. s q̃si quis cura uẽ¬
tris bõrum ue amministratõe
gerat. ñ carebit huius criminiꝰ
metu. p̃terea uidendum. an a sñ
acc̃atione possit suspeciꝰ repellia¬

Expanded text:
suspectum facere, siue duret adhuc tutor, siue iam desierit ipse, diuus Seuerus rescripsit. plus diuus Pius Caecilio Paetino rescripsit posse tuspectos facere. Liberti quoque pupillorum grate facient, si tutores uel curatores eorum male gerentes spectos fecerint: sed si patronum suum ut suspectum in tutela facere uelint, melius est libertos ab accusatione repelli, ne in ipsa cognitione grauius aliquid emergat, cum hoc aliis omnibus pateat. Non tantum autem adulescentis curator, sed etiam furiosi uel prodigi ut suspectus remoueri potest. Sed et si quis curam uentris bonorumue administrat, non carebit huius criminis metu. Praeterea uidendum, an et sine accusatione possit suspectus repelli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsequẽs erit dr̃e ⁊ eum cin apre¬
tore mandata ẽ nir̃dictio pos¬
se desuspecto cognosc̃e.
stendimis qui possunt desusp¬
ecto cognoscere. nc indeamusq
suspecti fieri possũt.⁊ ꝗdem om̃s
tutores possunt. siue testãrii sĩt.
siue ñ sint. s alt̾ius gm̃s tutoreᷤᷤ
qͣr ⁊ silegittimus sit.tutor accã¬
ri potit. qd si patronus adhuc
id̃erit dicendum dum mõ me¬
minerimus patrono pcendu.

Expanded text:
sequens erit dicere et eum, cui a praetore mandata est iurisdictio, posse de suspecto cognoscere. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc uideamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, siue testamentarii sint, siue non sint, sed alterius generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum, modo ut meminerimus patrono parcendum.
Abbreviated transcription (Latin):
dedote p̃legata loqi ñ aliud
testatorem uoluisse ꝓ baretũ.
Litie nxori mee qͣnta peciña
ad me instipłationem dotis ei
noie puenit.q̃ dos ẽ dotalib

Expanded text:
legata loqui, nisi aliud testatorem uoluisse probaretur. 'Titiae uxori meae, quanta pecunia ad me inue stipulationem dotis eius nomine peruenit, quae dos est dotalibus
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ Q sidonationis cã sua sti¬
płari pmisissianderi eũ meu
cãum qui morte mułris exti¬
titim ortis cã stipłatum.⁊ iõ fi¬
dei eius omitri potuisseaneum
cau̾in dicendum fore.
uxori ita legañ. seie uxon mee
si õs res que tabuł dotalib cõ¬
tinẽtur heredi meo exhibinͣt.
⁊ tradidĩt sum̃mã dotis quam
m̾ͥ. ꝓ ea pat̾ eius intulit. daĩ uo¬
lo hor amplius denarios .x.qiͣ
moriẽte manto fuqnt.an qua¬
si submpossibili ꝯditõe legatr̃
datum debeaturix.anderi ꝯditi¬

Expanded text:
a Seia stipulari permisisset, uideri eum in eum casum, qui morte mulieris exstitit mortis causa stipulatum: et ideo fidei eius committi potuisse in eum casum dicendum fore. uxori ita legauit: 'Seiae uxori meae, si omnes res, quae tabulis dotalibus contineantur, heredi meo exhibuerit et tradiderit, summam dotis, quam mihi pro ea pater eius intulit, dari uolo: hoc amplius denarios decem'.moriente marito fuerant, an quasi sub impossibili condicione legatum datum debeatur. respondi
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit legatum. adhuc dos p̃le¬
gata accipiatur hoc amplius
mł. scripsit.⁊ si non fuerit ad¬
iectum ꝓdote ẽẽ legatuͣm. hoc
tn animo relictum ad huc eiꝰ
ẽẽ ꝯditionis. Uxorigitin si ro¬
getur. uł dotem. uel qd̾ ꝓdote
legatum ẽ. uel qd̾ mincem do¬
tis sibĩ ascrip̃tum ẽ. restituẽ. ñ
cogetur. insi eꝯ tenus qͣtenus
dixim̾us restitue̾. ⁊ideo hr̃s ĩsti¬
tuta rogataq q̃ntitatem hroi¬
tatis restitue̾.id demũ restituet¬
ꝙ hrdita quatitatem dotis ex¬
cedit. it̃ꝙ ꝙ exrep̃sentatiomᷤᷤ
ꝯm̃o sentit nam ⁊si quis cu
amirus sua dotem accepiss
filium suum hr dem instituẽt
eum q̃ rogai̾t. ꝯcquid ad eu

Expanded text:
legatum, adhuc quasi dos relegata accipitur. hoc amplius Iulianus scribsit, etsi non fuerit adiectum pro dote esse legatum, hoc tamen animo relictum, adhuc eius esse condicionis. uxor igitur si rogetur uel dotem uel quod pro dote legatum est uel quod in uicem dotis ‹e›i adscriptum est restituere, non cogetur nisi eatenus, quatenus diximus, restituere: et ideo heres instituta rogataque quantitatem hereditatis restituere id demum restituet, quod quantitatem dotis excedit idque quod ex repraesentationis commodo sentit. nam et si quis, cum a nuru dotem accepisset, filium suum heredem instituerit eumque rogauerit, quidquid ad e
Abbreviated transcription (Latin):
minorẽ filiam qͣm maior acce¬
pissi. Quero an eandẽ summa
dotisnoĩe cohr̃des extra ꝑtem
hr̃ditatis minori filie prart de
pecum⁊ minori filie dotis noĩ¬
pignoratas res uł mpublicr̃
obligatas hr̃dem qui dare ni¬
sus est lib̾are debere tam̃sus ꝗ
talesres indotem accep̃. dote
p̃legauerit ñ cogẽtur. brdes li¬
bare eas nsi aliud spãliter te¬
stator dixerit.
unt. cum qͣiͣtum ẽẽt an uxor do

Expanded text:
minorem filiam, quam maior accepisset. quaero, an eandem summam dotis nomine coheredes extra partem hereditatis minori filiae praestarpraecipua minori filiae dotis nopigneratas res uel in publicum obligatas heredem, qui dare iussus est, liberare debere, tamen si is qui tales res in dotem accepit dotem praelegauerit, non cogetur heres liberare eas, nisi aliud specialiter testator dixerit. uit. cum quaesitum esset, an uxor dot
Abbreviated transcription (Latin):
cratus est. non expatris iuditõ.¬
¶Mulier dotem ꝓmisit qͣdrigẽ¬
torumadedit fimdosonosin
ducẽta. p̃terea nomina debito¬
rum intesidua ducẽta. mox n¬
mantus enis decedẽs. ꝓdote fũ¬
des enisduosñ ees quos indo¬
tem a cceꝑat. reliquro. ⁊ p̾terea
duos alios dotales quos estia¬
tos a ccepat: reliquid. fideiq ei
commisitiut qequid adse ex
hrditate eius puenissud ne
stituẽt. seio cum moretur. que¬
rebatur qͣntum eẽc.infidrioms¬
somułre defimeta dicebam u¬
xorem hancq̃ rogata ẽ ꝗcquro
ad se puenerit. extestõ restituẽ.
in ea ẽẽ conditõe ddemum re¬
stituere rogeturqu deoueta do¬
tis qͣntitate ad eam puenit.do
tem recẽpisse cam mag̃.qͣm ac¬
cep̾issi.saluo eo qd̾ ex cominõ re¬
p̃sentationis ab ea fideiomitti
restituͣe.nanisi plus finͣt in eo
qͣm in quãtitate dotis. residu¬
umu̾o ꝙ p̃tereailli relicͥtum
ẽcum fructib cogetur restitu¬
ere. hebit.igitur p̃cipuam do¬
tem cum sus fructib.idueo

Expanded text:
 id lucratus est, non ex patris iudicio.Mulier dotem promisit quadri‹n›gentorum et dedit fundos duos in ducenta, praeterea nomina debitorum in residua ducenta: mox maritus eius decedens pro dote fundos ei duos non eos, quos in dotem acceperat, reliquit et praeterea duos illos dotales, quos aestimatos acceperat, reliquit fideique eius commisit, ut, quidquid ad se ex hereditate eius peruenisset, id restitueret Seio cum moreretur: quaerebatur, quantum esset in fideicommisso muliere defuncta. dicebam uxorem hanc, quae rogata est, quidquid ad se peruenerit ex testamento, restituere, in ea esse condicione, ut id demum restituere rogetur, quod deducta dotis quantitate ad eam peruenit: dotem enim recepisse eam magis quam accepisse, saluo eo, quod ex commodo repraesentationis ab ea fideicommittrestituere, nisi plus fuit in eo quam in quantitate dotis: residuum uero, quod praeterea illi relictum est, cum fructibus cogetur restituere. habebit igitur praecipuam dotem cum s
Abbreviated transcription (Latin):
ca.lihr̃s dato. deberi ei legatu
ofsilnis cassellius. Item ⁊ ẜuii
an ditores retulerunt. ꝑin ha¬
tuus.aut ꝓeo cẽtum legata es¬
sent. qd̃ uerum ẽ quia his uer¬
çeptanifilio exhrdato legat.
hr̃s patris oppoĩta doli excep¬
tõe.non añ soluere legatum co¬
gendus ẽ.q̃uam ei cautum fu¬
erit deindẽpnitate.soluto ma¬
trimonios si priusqͣm legatr̃
filio solũetur mulr dotem su¬
am recupauerit. frustra filius
delegato aget/si si lex falcidia
locum in legato dotis adiisus
filium exheredatum hĩt. et
eam qntitatem quam hr̃sms
retimieritarił actio dotis e̾ida¬
biti Q.d̾si ratum huit non
hãt.defendi ꝗdem defebt heres
auiro ꝗse defensuram ꝓmisit
s si totam litemuir solus sbie¬
rit᷑ actio iudicati si cau̾tum ñ
erit. ꝓ ea qͣntͣitate q̃ iire falci¬
die petenda ẽ. adu̾sus hrdem
dabitur .Si si prinsqͣm lega

Expanded text:
a heres dato'. deberi ei legatum Ofilius Cascellius, item et Seruii auditores rettulerunt: perinde hatuus aut pro eo centum legata essent. quod uerum est, quia his uerceptam filio exheredato legauit: heres patris opposita doli exceptione non ante soluere legatum cogendus est, quam ei cautum fuerit de indemnitate soluto matrimonio.Sed si, priusquam legatum filio solueretur, mulier dotem suam reciperauit, frustra filius de legato aget.Sed si lex Falcidia locum in legato dotis aduersus filium exheredatum habuerit et eam quantitatem, quam heres retinuerit, utilis actio dotis ei dabitur. quod si ratum non habeat, defendi quidem debebit heres a uiro, qui se defensurum promisit: sed si totam litem uir solus subierit, actio iudicati, si cautum non erit, pro ea quantitate, quae iure Falcidiae petenda est, aduersus heredem dabitur Sed si, priusquam lega
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Wir uxori q̃ dotemĩ
mãcipiis hẽbat. pecimiam ꝓdo
te legauãt. uiuo iiro manci¬
piis mor̾tinis uxor pꝰt inrum
uita decessit.ad hr̃dem eiꝰ actio
legati recte tr̃asmittitur. qm̃ n
mantiuoluntas seruanda est.

Expanded text:
 Vir uxori, quae dotem in mancipiis habebat, pecuniam pro dote legaverat: vivo viro mancipiis mortuis uxor post virum vita decessit. ad heredem eius actio legati recte transmittitur, quoniam mariti voluntas servanda est.
Abbreviated transcription (Latin):
Stem datum exceptum ñ ui de̾ri
si uñiu̾sadote p̾legatarerum
extiãtarum pretium non reli¬
Scrimnerum i pasres qualos ĩ¬
uemrentur.

Expanded text:
tem datum exceptum non videri, sed universa dote praelegata rerum aestimatarum pretium non relictum, verum ipsas res, quales invenirentur.
Abbreviated transcription (Latin):
dul.. Seia cum mib̾et lutõ
titio dedit dotis nomine.c.a
ureos ⁊ ad hibuit qntu mri¬
tium qui nicħ mima̾uit. set i¬
dotem scpłat᷑us ẽsi morte mu¬
lieris solutum fu̾it m̾m̾. seia
moriẽs testõsuoita cauit. lutõ
titio maritomeo cum maxĩas
gr̃as ago dari uolo sup̃ dõtem
quam ei dedi tot aureos. Oro ẽ
instituit lutium titium ꝯueĩre
ꝗutus murius exstipulatu ac¬
tione: an repelle eum maritu
possit exu̾bis testĩ.ix. si qnrus

Expanded text:
um.Seia cum nuberet Lucio Titio, dedit dotis nomine centum aureos et adhibuit Quintum Mucium, qui nihil numerauit, sed dotem stipulatus est, si morte mulieris solutum fuerit matrimonium.Seia moriens testamento suo ita cauit: 'Lucio Titio marito meo, cui maximas gratias ago, dari uolo super dotem, quam ei dedi, tot aureos'. quaero, cum instituit Lucium Titium conuenire Quintus Mucius ex stipulatu action‹e›, an repellere eum maritus possit ex uerbis testamenti. res