comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aũt obedire ⁊ par̾e̾ uoluntati architech. aer. ignis.
aqua terra. potuer̃. Wñ uͦ orte ille qͥnq forme ex qͥb
reliqͣ formant᷑. arte cadeutes ad animum effirien¬
dũ. pariendosq sensus. longũ ẽ ad omĩa q̃ talia st̃.
pene factum. is eum dix̾it. fore sempit̃nũ. hc̃ censes
tociꝰ oꝑis designationẽ atq apparatũ. Sin aliaẽ. cͦ mor¬
talem fet̾it mundũ. ñ ꝗͣ admodũ platonicꝰ d̾s sempi¬
ternũ. ab utroq aũt sciscitor. cͦ mundi edificatores
repente extitĩnt innumerabilia secla dorimerint.
Iĩ iI. si mundꝰ nullus erat. secla non erant. sec lañcdico.
ñ ea q̃ dierũ nochũq nim̾o. annuis cursib ꝯficiunt᷑.
nã fateor easine mundi ꝯu̾sione effici ñ potuisse.
s suit q̃dã abinfinito tpr et̃nitas ꝗͣ. nulla c̃cͥptio tẽ¬
poꝵ metebatur. spatio tñ qͣł ea fuerit intelligi pot̾.

Expanded text:
autem oboedire et parere voluntati architecti aer ignis autem oboedire et parere voluntati architecti aer ignis aqua terra potuerunt; unde vero ortae illae quinque formae, ex quibus reliqua formantur, apte cadentes ad animum afficiendum pariendosque sensus? longum est ad omnia, quae talia sunt paene factum, is eum dixerit fore sempiternum. hunc censes totius operis dissignationem atque apparatum; sin alia est, cur mortalem fecerit mundum, non, quem ad modum Platonicus deus, sempiternum. Ab utroque autem sciscitor cur mundi aedificatores repente exstiterint, innumerabilia saecla dormierint; non enim si mundus nullus erat saecla non erant saecla nunc dico non ea quae dierum noctiumque numero annuis cursibus conficiuntur; nam fateor ea sine mundi conversione effici non potuisse; sed fuit quaedam ab infinito tempore aeternitas, quam nulla circumscriptio temporum metiebatur, spatio tamen qualis ea fuerit intellegi potest,
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ̾ scire didicistis. cũ ego qͥd didici: cotta uidi̾t.
Ti aũt nolo me existimes. adiutorem huic ue-¬
nisse. s auditorem. ⁊ qͥd̾ e ũ lib̾o iudicio. nul¬
la eim̾ astrictum uecessitate. ut in uelĩ nolĩ sit
c̾ta q̃dam tuenda sent̃ntia. Tũ uelleꝰ fidẽssane ut
solent. isti. nichil tam uerens. ꝙͣ ne dubitare aliqͣ
nunciis descendiss Audite inqͥt ñ fugiles neq cõ m̃ticaᷤ
sententias. ñ opisicẽ. edificatoremq mundi platonis
dethineo dm̃. nͦ anum fa tidicã stoicoꝵ. ꝓ noean.
ꝗͣ laime lic. ꝓuidentiã dic̾e. neq uͦ mund̾ũ ip̃m¬
animo ⁊ sensib p̃ditũ. rotũdũ. ardentẽ. uolubilẽ
dm̃. porrenta ⁊ miracła. ñ disserentiũ philosophoꝵ.
s sõmãgum. Qͥb .n. ocłis animͥ intueri potuit ur pla-¬
to fabricã illã tanti oꝑis. qͣ ꝯstrui ado atꝙ edificari
mundũ fac̾. q̃ molito̾. q̃ ferram̃ta. qͥ uectes. q̃ machi¬
ne. qͥ ministri. tanti inuneris fuer̃: Quẽ ad modũ

Expanded text:
nihil scire didicistis. Tum ego: Quid didicerimus Cotta viderit, tu autem nolo existimes me adiutorem huic venisse sed auditorem, et quidem aecum, libero iudicio, nulla eius modi adstrictum necessitate, ut mihi velim nolim sit certa quaedam tuenda sententia. Tum Velleius fidenter sane, ut solent isti, nihil tam verens quam ne dubitare aliquarmundiis descendisset, Audite inquit “non futtilis commenticiasque sententias, non opificem aedificatoremque mundi Platonis de Timaeo deum, nec anum fatidicam Stoicorum Pronoeam, quam Latine licet Providentiam dicere, neque vero mundum ipolubilem deum, portenta et miracula non disserentium philosophorum sed somniantium. Quibus enim oculis animi intueri potuit vester Plato fabricam illam tanti operis, qua construi a deo atque aedificari mundum facit; quae molitio quae ferramenta qui vectes quae machinae qui ministri tanti muneris fuerunt; quem ad modum
Abbreviated transcription (Latin):
habitos dos. aquib aliqua magna utilitas ad
diꝰ. ꝗͣ aut res sordidas atq deformes. doꝵ honore
affice̾. aut hom̃es iã morte deletos. reponere in
dos. quoꝵ om̃is cultus eet fut᷑us inlucdu. Iam uͦ
cry sippus qͥstoicoꝵ sõnioꝵ uaferrimꝰ int̾pres habet᷑.¬
magnã turbam ꝯgregat ignoratoꝵ doꝵ. atꝙ ita
ignotoꝵ ut eos nec ꝯiectura ꝗ informare possimꝰ.
cum m̃s nr̃a ꝗͥ uis uideat᷑ cogitatione posse depin¬
gere. dit enim iũ diumã mratione eẽ positam.

Expanded text:
habitos deos a quibus aliqua magna utilitas ad habitos deos a quibus aliqua magna utilitas ad uid absurdius quam aut res sordidas atque deformis deorum honore adficere aut homines iam morte deletos reponere in deos, quorum omnis cultus esset futurus in luctu. Iam vero Chrysippus, qui Stoicorum somniorum vaferrummagnam turbam congregat ignotorum deorum, atque ita ignotorum ut eos ne coniectura quidem informare possimus, cum mens nostra quidvis videatur cogitatione posse depingere. ait enim vim divinam in ratione esse p
Abbreviated transcription (Latin):
mutis. ꝑ ꝗͣdam significationẽ ħ docet. attͥbuta. oĩa.
cuiꝰ discipłi aristonis ñ ininus magno merrore sen¬
tentias. qͥ neq formam cd̃ intelligi posse censeat. neq
indissensũ ẽẽ dicat. dubitetq oĩo. cłs animans:
nec ne sit. Cleantes aũt qͥ ⁊ enonẽ audiũ. una cũ
eo quẽ ꝓxime nõĩaui. tũ ip̃m d̾m imundũ dic̃ et̾.¬
tũ tocius nature. m̃ti atq aĩo tͥbuit ħ nom̃. cũ
ultimũ ⁊ altissimũ. atq undiq circũ fusũ. ⁊ extre¬
mũ oĩa cingentẽ. atq ꝯplexum arllorẽ. qui ether
noĩet᷑. c̾tissimũ dm̃ uidicat. Id̾q qͣi delirans inhis
libͥs quos scripsit. ꝯtra uoluntatem. tũ fing̃ for¬
mam ꝗͣdam. ⁊ spetiem dõꝵ. tũ diuinitatẽ omnẽ
tͥbut aslris. tũ nicħ rõne cens ẽẽ diuinis. Ita fit
ut ds ille que m̃te no sorus. atq in ãi notione
tanquã inuestigio uolumus repon̾e̾. nusꝗͣ proisꝰ
appareat. At ꝑseus eiꝰdẽ renonis auditoi. eos e̾ẽ

Expanded text:
mutis per quandam significationem haec docet tributa nomina. Cuius discipuli Aristonis non minus magno in errore sententiast, qui neque formam dei intellegi posse censeat neque in dis sensum esse dicat dubitetque omnino deus animans necne sit. Cleanthes autem, qui Zenonem audivit una cum eo quem proxime nominavi, tum ipsum mundum deurae menti atque animo tribuit hoc nomen, tum ultimum et altissimum atque undique circumfusum et extremum omnia cingentem atque conplexum ardorem, qui aether nominetur, certissimum deum iudicat; idemque quasi delirans in his libris quos scripsit contra voluptatem tum fingit formam quandam et speciem deorum, tum divinitatem omnem tribuit astris, tum nihil ratione censet esse divinius. ita fit ut deus ille, quem mente noscimus atque in animi notione tamquam in vestigio volumus reponere, nusquam prorsus appareat. At Persaeus eiusdem Zenonis auditor eos esse
Abbreviated transcription (Latin):
sum non habeat obstare. Quã molestum ẽ. uno
digito plus hr̃e. Qd ita : Qͥanec spetiem. nec u¬
sum alium qͥnq desid̾a̾nt. Tuus aũt ds. ñ digito
uno redumdat. s capite. collo. ceruitib. lat᷑ib
aluo. t̾go. pophtib. manib. pedib. feminibus
ꝑtinent. Quid ip̃a facies : magis illa cerebrum.
cor pulmone. iec. ħ enĩ sunt᷑ domicilia uite.
Oris quidẽ habitus. ad uite firmitatẽ. nil ꝑtinet.
et eos uituꝑabas qͥ exoꝑib magnisicis atq p̃cla¬
ris. tum ip̃m mundũ. tũ eius menbra. celum.
terras. maria. cũq hoꝵ insignia solem. lunam.
stellasq uidissent. cũq temporũ inaturitates.
pmitatones. iucissi tudinesq cognouissent. suspi-¬
cati e̾ent aliquã excellentẽ ẽe. p̃stamtẽq naturã
errant aꝯiectura uideo tñ qͥd sequant᷑. Tuqͦd
opus tandem magnũ ⁊ egregium habes. qd effec

Expanded text:
sum non habeat obstare. quam molestum est uno sum non habeat obstare. quam molestum est uno digito plus habere; quid ita? quia nec speciem nec usum alium quinque desiderant. tuus autem deus non digito uno redundat sed capite collo cervicibus lateribus alvo tergo poplitibus manibus pedibus feminibus am membra pertinent, quid ipsa facies? magis illa, cerebrum cor pulmones iecur: haec enim sunt domicilia vitae; oris quidem habitus ad vitae firmitatem nihil pertinet. Et eos vituperabas, qui ex operibus magnificis atque praeclaris, cum ipsum mundum, cum eius membra caelum terras maria, cumque horum insignia solem lunam stellasque vidissent, cumque temporum maturitates mutationes vicissitudinesque cognovissent, suspicati essent aliquam excellentem esse praestantemque naturam, errant a coniectura, video tamen quid sequantur: tu quod opus tandem magnum et egregium habes quod effec
Abbreviated transcription (Latin):
ta q̃ terra mariq paludib fluminib existt̃. q̃
negemus ẽe. qr nũꝙͣ uidi mꝰ. Ip̃a uero quam nicħ
ad rem ꝑtinet q̃uos delectat maxine similitudo
Qd canis nonne simił lupo : atq ut enniꝰ. simia quã
simił curpissima bestia nobis. at mores inutroq
dispares. Elephanto beluaꝵ nulla prudentior ad
figuram q̃ uastior. debestiis loquor. Qed int̃ ip̃os
homines. ñ ne ⁊ simillunis formis. dispares mores.
pimus genus ħ argum̃ti. atrende qͦ serpat. Tu .ii.
sumebas nͥ in hominis figura rationẽ in e̾e̾ ñ posse.
Sumet alius nͥ interrestri. nͥ in eo qͥnatus sit. nͥ meo
qͥ adoleu̾t. nͥ in eo qͥ didic̾it. nͥ n eo qͥ ex anino ꝯstet.
⁊ corꝑe. caduco ⁊ infirmo postremo nͥ in homine
posui adiunctis. in homine rõnẽ ẽẽ ⁊ mentẽ
uidebas. quib derructis. dm̃ tñ te nosse dicis. Mͦ
lini am̃ta maneant. ħ ẽ ñ ꝯsid̾are. s qͣi sortiri
ne. s ⁊ in arbore. qͥcqͥt suꝑ uacaneum sit aut u¬

Expanded text:
udibus fluminibus existunt; quae negemus esse, quia numquam vidimus? Ipsa vero quam nihil ad rem pertinet, quae vos delectat maxime, similitudo. quid canis nonne similis lupo atque, ut Ennius, "simia quam similis turpissuma bestia nobis"; at mores in utroque dispares. elephanto beluarum nulla prudentior; ad figuram quae vastior? de bestiis loquor; quid inter ipsos homines nonne et simillimis formis dispares mores epimus genus hoc argumenti, attende quo serpat. tu enim sumebas nisi in hominis figura rationem inesse non posse; sumet alius nisi in terrestri, nisi in eo qui natus sit, nisi in eo qui adoleverit, nisi in eo qui didicerit, nisi in eo qui ex animo constet et corpore caduco et infirmo, postremo nisi in homine posui adiunctis in homine rationem esse et mentem videbas; quibus detractis deum tamen nosse te dicis, modo liniamenta maneant. hoc est non considerare sed quasi sortiri sed etiam in arbore quicquid supervacuaneum sit aut u
Abbreviated transcription (Latin):
ius .n. uidit pͥmũ ẽe d̾os. q in om̃iũ aĩs eoꝵ notio¬
nẽ inp̃ssiss. ip̃a natura. Que ẽ enĩ gens. aut qd̾ genꝰ
nuͦmanũ. qd ñ habeat sine doctrina anticipatio¬
nem qͣndã cłoꝵ. ꝗͣ apellat ꝓlempsim. epicurus.
id̾ añceptam. aĩo rei qͣndam informationẽ. sine
qua nec intelligi qͥꝗͣ. nec q̃ri. nec disputari pͭ. Cuiꝰ
rationis uĩ atq utilitatẽ. ex illo celesti epicuri.
de regła ⁊ iudicio uolumine accepimus. Qd̾
gͥ fundamentũ hꝰ q̃stionis ẽ. id p̃clare iactum
uidetis. Cũ niͣ. instituto aliquo. aut more. aut
lege sit opinio ꝯstituta. maneatq ad unũ. firma.

Expanded text:
 in omnium animis eorum notionem inpressisset ipsa natura. quae est enim gens aut quod genus hominum quod non habeat sine doctrina anticipationem quandam deorum, quam appellat pro/lhmyin Epicurus id est anteceptam animo rei quandam informationem, sine qua nec intellegi quicquam nec quaeri nec disputari potest. quoius rationis vim atque utilitatem ex illo caelesti Epicuri de regula et iudicio volumine accepimus. quod igitur fundamentum huius quaestionis est, id praeclare iactum videtis. cum enim non instituto aliquo aut more aut lege sit opinio constituta maneatque ad unum omnium firma
Abbreviated transcription (Latin):
ueniam. naturalẽ legem diuinam e̾ẽ cens. eamq
iĩ obtin̾e̾. recta imꝑantẽ. ꝓhibentẽq ꝯtͣria. Quã legẽ
aũt animantẽ c̾te uolumus ẽe. atq hͥ ꝗd̾ alio loco.
ethera dm̃ dic̃. si intelligi p᷑. nichil sentiens ds qui
nũꝗͣ. nob̾ occurrit. neq inp̃cib. neq inoptatis. neq
inuotiᷤᷤ. Aliis aũt libͥs rõnẽ quandã ꝑ oĩũ nat᷑am reꝵ

Expanded text:
veniam, naturalem legem divinam esse censet, eamque veniam, naturalem legem divinam esse censet, eamque vim obtinere recta imautem animantem certe volumus esse. atque hic idem alio loco aethera deum dicit: si intellegi potest nihil sentiens deus, qui numquam nobis occurrit neque in precibus neque in optatis neque in votis. aliis autem libris rationem quandam per omnium naturam rerum
Abbreviated transcription (Latin):
nulla speties diuina descͥbitur. dõs N. octo ẽẽ dic̃.
qͥnq eos qͥ muagis stellis nominant᷑. unũ qͥ ex õĩb
sid̾sb q̃ infixa celo sint. ex disꝑsis qͣi menbris sim¬
plex sit putandus dẽ. Septimũ solem ad uingit.
octauamq lunam. qͥ quo sensu beati ee̾ possint:
intelligi ñ p. Ex ead̾ platonis scola. ꝑ onticus eracl¬
des puerilib fabulis refersit libros. ⁊ tñ modo mũ¬
dum. tũ m̃tem diuinã e̾e putat. errantib ⁊̃ stelł
diuinitatẽ tͥbuit. sensuq dm̃ pͥuat. ⁊ eius formã
mutabilem e̾e uult. Eodẽq inlibro. rursus terrã
⁊ celum. refert indos. Nec uͦ teophrastri uiꝯstancia
ferenda ẽ. Motdo N. menti diuinũ tribuit pͥncipa
est auditor strato ͤ ᷤ is qui phisicus appellatur qui
om̃em ium diuinã innatura sitam e̾e̾ censet.
q̃ cãs gignendi. augench. minuend hãt. s careat
oĩ ⁊ sensu ⁊ figura ¶ Zeno aũt ut ad ur̃os iã balbe

Expanded text:
os enim octo esse dicit, quinque eos qui in stellis vagis nominantur, unum qui ex omnibus sideribus quae infixa caelo sint ex dispersis quasi membris simplex sit putandus deus, septimum solem adiungit octavamque lunam; qui quo sensu beati esse possint intellegi non potest. Ex eadem Platonis schola Ponticus Heraclides puerilibus fabulis refersit libros, et tamen modo mundum tum mentem divinam esse putat, errantibus etiam stellis divinitatem tribuit sensuque deum privat et eius formam mutabilem esse vult, eodemque in libro rursus terram et caelum refert in deos. Nec vero Theophrasti inconstantia ferenda est; modo enim menti divinum us auditor Strato is qui physicus appellatur, qui omnem vim divinam in natura sitam esse censet, quae causas gignendi augendi minuendi habeat sed careat omni et sensu et figura. Zeno autem, ut iam ad vestros Balbe
Abbreviated transcription (Latin):
lone. cͦdo ut facihus iudicarẽ. ꝗͣ illa b̾n refelłent᷑. ouma
pͥncipe epicureoꝵ accepissem. quẽ ad modum dice̾nt᷑.
Nongͥ ille ut pleriq s isto mͦ ut tu. distincte grauiter
ornate. s ꝙͥ in illo mͥ usu sepe euenit. id̾ mͦ cũ te audirẽ
accidebat. ut moloste ferrẽ tantũ ingenium bõa uenia
me audies. intã leues. nedicam uitã ineptas sentãtias.
incidisse. Nec ego nc̃ ip̃e aliꝗͥ afferam melius. Ut .ni. mͦ
dixi. om̃ib fere in reb s maxĩe infisicis. qͥ ñ sit citꝰ. quã
ꝗ sit dix̾im. Roges me qͥd. aut quale sit ds. auctore
utar sy monide. de quo cũ q̃siuiss ħ id̾ tyrannꝰ hiero. de¬
lib̾andi sibi unũ diem postulauit. Cũ idẽ exeo postͥdie
q̃reret. biduum petiuit. cum sepius duplicaret nu¬
meꝵ dierum admiransq hiero reqͥreret cͦ sta
multa uenirent inm̃tẽ acuta ⁊ subtilia dubitan

Expanded text:
lone, credo ut facilius iudicarem quam illa bene refellerentur, cum a lone, credo ut facilius iudicarem quam illa bene refellerentur, cum a principe Epicureorum accepissem quem ad modum dicerentur. non igitur ille ut plerique, sed isto modo ut tu, distincte graviter ornate. Sed quod in illo mihi usu saepe venit, idem modo cum te audirem accidebat, ut moleste ferrem tantum ingenium bona venia me audies in tam leves ne dicam in tam ineptas sententias incidisse. Nec ego nunc ipse aliquid adferam melius. ut enim modo dixi, omnibus fere in rebus sed maxime in physicis quid non sit citius quam quid sit dixerim. roges me quid aut quale sit deus: auctore utar Simonide, de quo cum quaesivisset hoc idem tyrannus Hiero, deliberandi sibi unum diem postulavit; cum idem ex eo postridie quaereret, biduum petivit; cum saepius duplicaret numerum dierum admiransque Hiero requireret cur ita multa venirent in mentem acuta atque subtilia, dubitan
Abbreviated transcription (Latin):
uellei. nͥ tu aliꝗͥ. dixisses. nicħ sane ex me qͥd̾e audire
potiusses. mͥ enim ñ tã facile inm̃tẽ uenire solet.
qͣre u̾ꝵ sit aliꝗͥ ꝗ qͣre falsum. Idꝙ tũ sepe. tũ cum
to audirem paulo ante ꝯtigit. Roges me. qualẽ
naturam dõꝵ e̾e di cam. nicħ fortasse respondeam.
Queras ꝓutẽ ne talem eẽ. qͣł mn ate sit exposita. nichil
dicam mͥ uicdi minus. S añꝗͣ agg̾diar adea q̃ ate dis¬
putata sunt de te ip̃o dicam. ꝗͥ sentiã. Sepe .ii. de lu
cio cͣsso. illo familiar: tuo. uideor audisse. cũ te toga¬
tis oĩb sine dubio añferret. paucos tẽt epicureos
arbitrabar illũ ꝓpt̃ beniuolentiam ubnis id dicere.
Sgo aũt ⁊ si u̾eor laudare p̃sentẽ. iudico tñ de re obscu¬
ra. atq difficili. ace dictum ẽẽ dilucide. neq sent̃ntiis
philo nr̃ coripheum appellare epicureoꝵ solebat. cum
athenis essem audiebam frequent̃. c̾hd̃ ip̃o actore phi¬

Expanded text:
Vellei nisi tu aliquid dixisses, nihil sane ex me quidem audire Vellei nisi tu aliquid dixisses, nihil sane ex me quidem audire potuisses. mihi enim non tam facile in mentem venire solet quare verum sit aliquid quam quare falsum; idque cum saepe tum cum te audirem paulo ante contigit. roges me qualem naturam deorum esse dicam: nihil fortasse respondeam; quaeras putemne talem esse qualis modo a te sit exposita: nihil dicam mihi videri minus. Sed ante quam adgrediar ad ea quae a te disputata sunt de te ipso dicam quid sentiam. Saepe enim de L. Crasso illo familiari tuo videor audisse, cum te togtis omnibus sine dubio anteferret, paucos tecum Epicureos arbitrabar illum propter benivolentiam uberius id dicere. ego autem, etsi vereor laudare praesentem, iudico tamen de re obscura atque difficili a te dictum esse dilucide, neque sententiis Philo noster coryphaeum appellare Epicureorum solebat, cum Athenis essem audiebam frequenter, et quidem ipso auctore Phi
Abbreviated transcription (Latin):
uidentem. ⁊ cogitantẽ. ⁊ aĩadu̾tentẽ. ⁊ oĩa ad se ꝑtinere
putantẽ curiosum ⁊ plenum negocii dm̃: Hino uob̾
extint pͥmũ illafatał necessitas. ꝗͣ marmanen choi¬
one fluxisse dicatis. Quanti añt ħ phisolophia existi¬
manda ẽ. cui tãꝙͣ anicħs ⁊ his ꝗd̾ indoctis. fato sie¬
dr. qͣ tanta imbuerem᷑ suꝑsticione. si uos audire uel¬
lenius. ut aruspices. augnres. arioli. uates. ꝯiectores
nob̾ ee̾nt colendi. his terrorib abepicuro soluti. ⁊ in
lib̾tatẽ uindicati : ñ metuimus eos quos intelligi¬
mus. nec sibi finge̾ ullam̃ molestiam. nec alteri
querere. ⁊ pie scẽq cohinus nat᷑am excellentẽ. arq
p̃stantẽ. S elatus studio. u̾eor. ne longior fuerĩ. Erat
aũt difficile rem tantã tãq p̃claram. inchoatam.
relinquere. qͣnꝗͣ ñ tam dicendi rõ mͥ hñda fuit . ꝗͣ
audiend Tũ coita comit̾ ut solebat atqͥ inqͥt¬

Expanded text:
videntem et cogitantem et animadvertentem et omnia ad se pertinere videntem et cogitantem et animadvertentem et omnia ad se pertinere putantem curiosum et plenum negotii deum? Hinc vobis extitit primum illa fatalis necessitas, quam eimarme/nhn dicione fluxisse dicatis. quanti autem haec philosophia aestimandast, cui tamquam aniculis, et his quidem indoctis, fato fieur, qua tanta inbueremur superstitione si vos audire vellemus, ut haruspices augures harioli vates coniectores nobis essent colendi. His terroribus ab Epicuro soluti et in libertatem vindicati nec metuimus eos quos intellegimus nec sibi fingere ullam molestiam nec alteri quaerere, et pie sancteque colimus naturam excellentem atque praestantem. Sed elatus studio vereor ne longior fuerim. erat autem difficile rem tantam tamque praeclaram inchoatam relinquere; quamquam non tam dicendi ratio mihi habenda fuit quam audiendi.” Tum Cotta comiter ut solebat Atqui inq
Abbreviated transcription (Latin):
biles natura mundos effectura sit. efficiat. effecerit.
Qd qi q̃ admodũ natura effice̾ sine aliqua m̃te possit non
uidetis. ut tͣgici poere cũ explicare argum̃ti exitum
ñ potestis. ꝯfugitis addm̃. Cusiꝰ oꝑam profecto ñ deside¬
rareris. si mm̃sam ⁊ int̃minatã iom̃s partes magni¬
tudinẽ regionum uid̾etis. inquã se iniciens amnus
et intendens. ita late longeq ꝑegͥnatur. ut nullam
tñ orã ultimi uideat. in quo pꝰsit insiste̾. In hac gͥ in¬
m̃sitate latitudinũ. longitũdinũ. altitudinũ. insi¬
nita uis innum̾abilum uolitat atbonioꝵ q̃ int̃iec¬
to inani. coheres õt tñ int̃ se. ⁊ alie alias cõp̃henden¬
tes ꝯtinuantur. Ex quo efficiuntur he roꝵ forme.
et fig̾e quas uos effici posse sine follib ⁊ incudibus
ñ putatis. Itaq inposuistis c̾uicib nr̃is sempit̃nũ añm
quẽ dies ac noctes timi̾emus. Quis .i. ñ iineat oĩa pro¬

Expanded text:
biles natura mundos effectura sit efficiat effecerit. biles natura mundos effectura sit efficiat effecerit. quod quia quem ad modum natura efficere sine aliqua mente possit non videtis, ut tragici poetae cum explicacto non desideraretis, si inmensam et interminatam in omnis partis magnitudinem regionum videretis, in quam se iniciens animus et intendens ita late longeque peregrinatur, ut nullam tamen oram ultimi videat in qua possit insistere. in hac igitur inmensitate latitudinum longitudinum altitudinum infinita vis innumerabilium volitat atomorum, quae interiecto inani cohaerescunt tamen inter se et aliae alias adprehendentes continuantur; ex quo efficiuntur eae rerum formae et figurae, quas vos effici posse sine follibus et incudibus non putatis. itaque inposuistis in cervicibus nostris sempiternum dominum, quem dies et noctes timeremus. quis enim non timeat omnia pro
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ beatius. nicħ om̃ib bonis affluentiꝰ exco¬
gitari p̾. nicħ enĩ agit nułł occupationib¬
est implicatus. nulla oꝑa molit᷑. sua sapientia et
uirtute gaudet. Ht̃ exploratum fore se semper
tum in maximis. tũ inet̾̃nis uoluptatib. Hc̃ dm̃ rite
nullo puncto tp̃is intermisso u̾sari. circũ axẽ celi
admirabili celeritate.: nisiqͥetum aũt: nicħ beatum
est. Siue in ip̃o mundo ds mẽ aliqͥs qui regat qui
gub̾n⁊. qui cursus astroꝵ mutationesq tẽꝑm reꝵ
uicissitudines ordinesq ꝯseruet. terras ⁊ maria ꝯtem¬
plans. hominũ cõmoda uitasq tuenitur. ne ille ẽ ĩph¬
catus molestis negociis ⁊ oꝑosis: Nos aũt beatã uitam
in ã securitate ⁊ inõiũ uacatione iiun̾ũ ponimus. do¬
cuit enim nos id̾ qͥcet̾a natura effectum ẽẽ mundum.
nicħ opus fuisse fabri tãq eam rem ẽẽ facilem. quãꝗͣ
uos negetis sme diuina posse sollercia: ut innumera¬

Expanded text:
tius nihil omnibus bonis affluentius cogitari potest. nihil enim agit, nullis occupationibest inplicatus, nulla opera molitur, sua sapientia et virtute gaudet, habet exploratum fore se semper cum in maximis tum in aeternis voluptatibus. Hunc deum rite  minus quietum quam nullo puncto temporis intermisso versari circum axem caeli admirabili celeritate: nisi quietum autem nihil beatum est; sive in ipso mundo deus inest aliquis, qui regat qui gubernet qui cursus astrorum mutationes temporum rerum vicissitudines ordinesque conservet, terras et maria contemplans hominum commoda vitasque tueatur, ne ille est inplicatus molestis negotiis et operosis. nos autem beatam vitam in animi securitate et in omnium vacatione munerum ponimus. docuit enim nos idem qui cetera, natura effectum esse mundum, nihil opus fuisse fabrica, tamque eam rem esse facilem, quam vos effici negetis sine divina posse sollertia, ut innumera
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fatalem u̾bram.⁊ necessitatem reꝵ futur.
ignem. p̃tẽa. ⁊ eum quẽ añ dixi ethera. tũ ea nat᷑aie
fluerent. atq manarent ut ⁊ aquã. ⁊ t̾ram ⁊ aera.
solem ⁊ lunã syd̾a. uniu̾sitatẽq reꝵ. ꝗͣ om̃ia ꝯtin̾ent᷑.
Atq ⁊̃ hoĩnes eos qui inmortalitatẽ essent ꝯsecuti. id̾eq
disputat. erhera ẽẽ eum quẽ hoĩes iouem appellarent.
qͥq aer ꝑ maria manaret. eum e̾e neptunum. t̾rãq
eam ẽẽ q̃ ceres dic̾tͦ. similiq rõne ꝑsequit᷑ uocabula
fatalem necessitatem apellat. sẽpiternã reꝵ futurarũ
u̾itatẽ quoꝵ nicħ tale ẽ. ut in eo ius diuma me̾e u

Expanded text:
fatalem †umbram et necessitatem rerum futurarum, ignem praeterea et eum quem ante dixi aethera, tum ea quae natura fluerent atque manarent, ut et aquam et terram et aera, solem lunam sidera universitatemque rerum qua omnia continerentur, atque etiam homines eos qui inmortalitatem essent consecuti. idemque disputat aethera esse eum quem homines Iovem appellarent, quique aer per maria manaret eum esse Neptunum, terramque eam esse quae Ceres diceretur, similique ratione persequitur vocabula fatalem necessitatem appellat sempiternam rerum futurarum veritatem; quorum nihil tale est ut in eo vis divina inesse
Abbreviated transcription (Latin):
bellas. accomodare ad ea q̃ ip̃epͥmo libꝰ de diis inmor¬
talib cdix̾it. ut ⁊̃ ueterimi poete qͥħ ne suspicati
ꝗd̾ sint. stoici fuisse uideant᷑. quẽ diogenes ba-¬
biloniꝰ ꝯsequens. in eo libꝰ qͥ inscͥbitur. de miner¬
ua. partum iouis. ortumq uirginis adphisio-¬
logiam traducens. de m̾git a fabula. Exposui
fere ñ phisolophoꝵ iudicia. s delirantium sominia
Mec .ii. multo absurdiora sunt illa q̃ poetaꝵ uocibus
fusa. ip̃a suauitate nocuer̃ qͥ ⁊ ira inflamatos. ⁊ lib¬
dine furentes induxert̃ dõs. feceruntq ut eoꝵ bel¬
la. p̃ha. pugnas. uulnera uidemus. odia p̃terea. disc¬
dia. discorchas. ortus. int̾tus. qͣrelas. lam̃tationes. ef¬
fusas momini intẽꝑ antia libidines. adult̾a. uincła.
cũ humano gn̾e ꝯcubitus. mortalesq ex inmortali.
ꝓcreatos. Cum poetaꝵ aũt errore. ꝯuing̾e licet por¬
centa magoꝵ egiptioꝵq in eodem genere dem̃cũ.¬

Expanded text:
dare ad ea quae ipse primo libro de deis inmortalibus dixerit, ut etiam veterrimi poetae, qui haec ne suspicati quidem sint, Stoici fuisse videantur. Quem Diogenes Babylonius consequens in eo libro qui inscribitur de Minerva partum Iovis ortumque virginis ad physiologiam traducens deiungit a fabula. Exposui fere non philosophorum iudicia sed delirantium somnia. Nec enim multo absurdiora sunt ea quae poetarum vocibus fusa ipsa suavitate nocuerunt, qui et ira inflammatos et libidine furentis induxerunt deos feceruntque ut eorum bella proelia pugnas vulnera videremus, odia praeterea discidia discordias, ortus interitus, querellas lamentationes, effusas in omni intemperantia libidines, adulteria vincula, cum humano genere concubitus mortalisque ex inmortali procreatos. Cum poetarum autem errore coniungere licet portenta magorum Aegyptiorumque in eodem genere dem
Abbreviated transcription (Latin):
mina. ut epicurꝰ ip̃e ꝓlenpsĩ nominaũ. ꝗͣ aña
nemo eo u̾bo appellarat. H anc gͥ habemus. ut
natura informationẽ ip̃oꝵ doꝵ dedit. ead̾ in¬
sculpsit inm̃tib. ut eos et̾nos ⁊ beatos hab̾emus.
Qd̾ suta ẽ u̾e exposita illa sententia ẽ. ab epicuro.¬

Expanded text:
a nemo eo verbo nominarat—hanc igitur habemus, ut natura informationem ipsorum deorum dedit, eadem insculpsit in mentibus ut eos aeternos et beatos haberemus. Quod si ita est, vere exposita illa sententia est ab Epicuro
Abbreviated transcription (Latin):
tis dm :. Qd̾ cũ esfic̾e uultis. inclumeta cõrep itis
ta .i. dicebas ñ corpus eẽ incło. s qͣi corpus. nec sangͥ¬
nem. s tanꝗͣ sanguinẽ. ħ ꝑ sepe facitis. ut cumali-
ꝗ ñ u̾ simile dicatis. ⁊ effuge̾ rep̃hensionẽ uelitis:
pudent̃ resist̾e̾. uelut epicurus. cũ uid̾et si atho¬
mi ferrentur in locũ inferiorẽ. suopte pondere.
nioħ fore in nr̃a potestate. qͦ e̾e̾t eaꝵ motus certꝰ
⁊ necessariꝰ. inueñ qͦmͦ necessitatẽ effuge̾t qͣ uidł

Expanded text:
repitis. ita enim dicebas, non corpus esse in deo sed quasi corpus, nec sanguinem sed tamquam sanguinem. Hoc persaepe facitis, ut, cum aliquid non veri simile dicatis et effugere reprehensionem velitis, pudenter resistere. Velut Epicurus cum videret, si atomi ferrentur in locum inferiorem suopte pondere, nihil fore in nostra potestate, quod esset earum motus certus et necessarius, invenit quo modo necessitatem effuge
Abbreviated transcription (Latin):
iaci posse. isi. talis iactis. ⁊ quadringentis .c. ue
nerios ñ posse casu ꝯsist̾e. Orimũ nescio curnon
possint. s ñ pugno. habundas enim similib ha-¬
bes ⁊ resꝑsionem pigm̃toꝵ ⁊ rostrum suis. ⁊ alia
ꝑmulta. Idem carneadem fuig̾e̾ dicis. de capite
panisci. qͣi ñ potuerit id euenire casu. ⁊ñ in om̃i
marmore nece̾e sit me̾e . ł praxitelia capita. illa
enum ip̃a efficiunt᷑ detractione. neq qͥ ꝙͣ illuc
affertur apraxitele. S cum multa sunt detrac¬
tta⁊ ad limiamenta oris ꝑuentum ẽ tũ intelli¬

Expanded text:
iaci posse casu quattuor talis iactis, sed quadringentis centum iaci posse casu quattuor talis iactis, sed quadringentis centum Venerios non posse casu consistere. Primum nescio, cur non possint, sed non pugno; abundas enim similibus. Habes et respersionem pigmentorum et rostrum suis et alia permulta. Idem Carneadem fingere dicis de capite Panisci; quasi non potuerit id evenire casu et non in omni marmore necesse sit inesse vel Praxitelia capita! Illa enim ipsa efficiuntur detractione, neque quicquam illuc adfertur a Praxitele; sed cum multa sunt detracta et ad liniamenta oris perventum est, tum intell
Abbreviated transcription (Latin):
querere. Et eo quidẽ loco ⁊ꝓgnostica nr̃a obici-¬
eͥbas. ⁊ gen̾a erbarum. scamoniam. aristolachiãq
radicem. quaꝵ cãm ignorares ium ⁊ effectum
uicdes. Dissimile totum. Nã ⁊ ꝓgnosticoꝵ cãs ꝑse¬
reꝵ. res tam̃ ip̃e obseruari animadu̾tiq potuer̃.
Natte uͦ statua aut simulacͣ d̾oꝵ. de celo tacta ꝙͥ ha-¬
bent obseruatum aut uerustum: Pinnarii nat-¬
cłm ħ cogitauit. Romulus lactens fulminẽ ictꝰ.
indicabatur. Et tu scilicet mauis nomine doꝵ
id factum quam casu arbitrari. ⁊ redẽp̃tor qui
colũpnam illam de cotta ⁊ torquato ꝯcluxerat
faciendam. ñ mercia aut inopia tardior fuit.
s adeis inmortalib ad istam horam reseruatꝰ
est. Non equidem plane desꝑo ista ẽẽ uera. set
nescio ⁊ disc̾e̾ ate uolo. Nam cum ih quedam ca¬
su uidentur sic euenire ut p̃dicta e̾e̾nt adiui¬
nationib: dixisti multa de casu. ut uenerium

Expanded text:
quaerere! Et eo quidem loco et Prognostica nostra pronunquaerere! Et eo quidem loco et Prognostica nostra pronuntiabas et genera herbarum, scammoniam aristolochiamque radicem, quarum causam ignorares, vim et effectum videres. Dissimile totum; nam et prognosticorum causas persererum, res tamen ipsae observari animadvertique potuerunt. Nattae vero statua aut aera legum de caelo tacta quid habent observatum ac vetustum? Pinarii Natter excogitavit! Romulus lactens fulmine ictus; indicabatur. Et tu scilicet mavis numine deorum id factum quam casu arbitrari, et redemptor, qui columnam illam de Cotta et de Torquato conduxerat faciendam, non inertia aut inopia tardior fuit, sed a deis inmortalibus ad istam horam reservatus est. Non equidem plane despero ista esse vera, sed nescio et discere a te volo. Nam cum mihi quaedam casu viderentur sic evenire, ut praedicta essent a divinantibus, dixisti multa de casu, ut Venerium
Abbreviated transcription (Latin):
simulae̾ cdoꝵ. Romulusq ⁊ remus cũ altͥce
belua i fulminis icti. ꝯciderunt. deq his reb
aruspicum extiterunt responsa uerissima.
M irabile aũt allud qͥ eo ip̃o tp̃r. quo fieret indici¬
um ꝯuirationis insenatu. signum iouis hien¬
nio postquam erat locatum incapitolio colloca¬
batur. Tum gͥ animum induceͥs. sic enĩ mecum
agebas cam istam ⁊ ꝯtra facta tua ⁊ ꝯtra scͥpta
defende. fateris eo uereor. Uerum q. tͥ hic tan¬
dem nocet. res ne que talis ẽ. an ego qui uerum
explicari uolo: Itaq nicħ ꝯtradico. ate rõneoi
tocius aruspiscine peto. S te mirificam in late¬
bram ꝯiecisti. Qd̾ enim intelligeres fore. ut p̃me¬
rem te. cum exte causas uniuscuiusq diuinati¬
onis exquirerem. multa u̾ba fecist tecum. cum
res uides rõnem cãmq ñ querere. Quid fieret
ñ cur sieret ad rem ꝑtin̾e. Quasi ego aut fieri ꝯ¬
ced̾em. aut e̾et philosophi cam̃ cur qͥq fieret ñ

Expanded text:
simulacra deorum Romulusque et Remus cum altrice belua vi fulminis icti conciderunt, deque his rebus haruspicum extiterunt responsa verissuma. Mirabile autem illud, quod eo ipso tempore, quo fieret indicium coniurationis in senatu, signum Iovis biennio post, quam erat locatum, in Capitolio conlocabatur.—Tu igitur animum induces sic enim mecum agebas causam istam et contra facta tua et contra scripta defendere?—Frater es; eo vereor. Verum quid tibi hic tandem nocet? resne, quae talis est, an ego, qui verum explicari volo? Itaque nihil contra dico, a te rationem totius haruspicinae peto. Sed te mirificam in latebram coniecisti; quod enim intellegeres fore ut premerere, cum ex te causas unius cuiusque divinationis exquirerem, multa verba fecisti te, cum res videres, rationem causamque non quaerere; quid fieret, non cur fieret, ad rem pertinere. Quasi ego aut fieri concederem aut esset philosophi causam, cur quidque fieret, non
Abbreviated transcription (Latin):
tanto anobilissimis ciuib partim ÷ ase om̃ib
reb ordinatis trucidatus ita iac̾er ut ad eius
corpus ñ mͦ amicoꝵ s nec seruoꝵ quidem qͥsꝗͣ
accecłet. quo cruciatu animi uitam auctuoꝵ
suisse. Certe gͥ ignoratio faturoꝵ malorum.
melior ẽ quã sc̾ientia. Nam illud ꝙ dici p̃ser¬

Expanded text:
tantibus a nobilissumis civibus, partim etiam a se omnibus tantibus a nobilissumis civibus, partim etiam a se omnibus rebus ornatis, trucidatus ita iaceret, ut ad eius corpus non modo amicorum, sed ne servorum quidem quisquam accederet, quo cruciatu animi vitam acturum fuisse? Certe igitur ignoratio futurorum malorum utilior est quam scientia. Nam illud quidem dici, praeser
Abbreviated transcription (Latin):
siet tam̃ illud qͦ futurum ẽ. Sin aut id pͣ
flecti. nullum ẽ fatum. Ita ne diuinatio
Atq ego ne utilem ꝙ arbitror ẽ̾e nob̾ futuraꝵ
reꝵ scientiam. Que enim uita fiuss pͥamo si
ab ad olescencia sciss quos euentus senectuns
c̾et habiturus.: abeamus a fabuł ꝓpͥora uide¬
amus. Clarissimoꝵ hominum nͣre cuutatis
grauissimos exitus inꝯsolatone collegimus
Qͥ dꝰ gͥ ut omittamus suꝑiores marcone crasso
putas utile fuisse. cũ cum maximis opib for¬
tunisq florebat scire sibi int̾fecto p.filio
Ioedecore ẽe ꝑęundũ : an uͦ cñ pũperũ
censes tribus suis suis ꝯsulatib trib mumphis.
maximaꝵ rerum gła letaturum fuisse. si sciret
se insolitũdine egiptoꝵ trucusatum ir. amisso
ñ possumus dicere. Quid uͦ cesarem putamus
si diuinass fore ut ineo senatu quem maior ex
parte ip̃e cooptass. incuria põpeia aute ip̃s
põpeii simulacrum. tot centuriones. suis inspec¬

Expanded text:
fiet tamen illud, quod futurum est; sin autem id potest fiet tamen illud, quod futurum est; sin autem id potest flecti, nullum est fatum; ita ne divinatio Atque ego ne utilem quidem arbitror esse nobis futurarum rerum scientiam. Quae enim vita fuisset Priamo, si ab adulescentia scisset, quos eventus senectutis esset habiturus? Abeamus a fabulis, propiora videamus. Clarissimorum hominum nostrae civitatis gravissimos exitus in Consolatione collegimus. Quid igitur? ut omittamus superiores, Marcone Crasso putas utile fuisse tum, cum maxumis opibus fortunisque florebat, scire sibi interfecto Publio et dedecore esse pereundum? An Cn. Pompeium censes tribus suis consulatibus, tribus triumphis, maximarum rerum gloria laetaturum fuisse, si sciret se in solitudine Aegyptiorum trucidatum iri amisso non possumus dicere? Quid vero Caesarem putamus, si divinasset fore ut in eo senatu, quem maiore ex parte ipse cooptasset, in curia Pompeia ante ipsius Pompeii simulacrum tot centurionibus suis inspec
Abbreviated transcription (Latin):
corrunt ͤ. Ruina gͥ opp̃ssus e̾et. at id neq si fatũ
fuerat effugiss. nec si ñ fuerat ineum casum
incidiss. Quid gͦ adiuuat diuinatio. Aut quis
est q̃ me moueant aut sortes. aut exta. aut
ulla p̃dicho: Sienim fa tum fuit. classes .p.
r. bello punico pͥmo alt̾am naufragio. alterã
apoenis. dep̃ssam interire. Etam si irpudium
dio ꝯs̃ classes tam̃ int̾issent. Sin cum asupiciis
obtemꝑatum ee̾t int̾iture classes ñ fuerunt.
ñ int̾erunt fato. Uultis aũt omnia a fato. Nuls
la ẽ gͥ diuinatio. Qd̾̃ si factum fuit bello puni¬
co sccło exercitum .p .r. ad lacum transflumen
interire. num id uitari potuit. si flãminius
ꝯs. his signis hisq auspiciis quib pugnare ꝓ¬
hibebatur paruiss : Certe potuit. Aut gͥ non
fato int̾iit exercitus mutari enim fat᷑a ñ¬
possunt. aut si fato qd̾ certe nͣob̾ ita dicen¬
dum est. enam si obtemꝑꝰ ss auspiciis idẽ

Expanded text:
corruit; ruina igitur oppressus esset. At id neque, si fatum corruit; ruina igitur oppressus esset. At id neque, si fatum fuerat, effugisset nec, si non fuerat, in eum casum incidisset. Quid ergo adiuvat divinatio? aut quid est, quod me moneant aut sortes aut exta aut ulla praedictio? Si enim fatum fuit classes populi Romani bello Punico primo, alteram naufragio, alteram a Poenis depressam, interire, etiamsi tripudium io consulibus, classes tamen interissent. Sin, cum auspiciis obtemperatum esset, interiturae classes non fuerunt, non interierunt fato; vultis autem omnia fato; nulla igitur est divinatio. Quodsi fatum fuit bello Punico secundo exercitum populi Romani ad lacum Trasumennum interire, num id vitari potuit, si Flaminius consul iis signis iisque auspiciis, quibus pugnare prohibebatur, paruisset? Certe potuit. Aut igitur non fato interiit exercitus, aut, si fato s, aut, si fato quod certe vobis ita dicendum est, etiamsi obtemperasset auspiciis, idem
Abbreviated transcription (Latin):
in d̾m ꝙ̃. cade uideatur. ut sciat quid casu aut
fortuito futurum sit. Si enim scit certe illus
eueniet. Sin certe eueniet. nulla fortuna ẽ. ẽ
aũt fortuna reꝵ. Reꝵ gͥ fortuitaꝵ nulla p̃sen¬
sio ẽ. aut si negas ẽe foitunam. ⁊ om̃ia que fi¬
unt q̃q futura sunt. ex om̃i et̾aitate defi.¬
nita dicis e̾ẽ fatalit᷑. muta diffinicionẽ diuina
ẽ diuinationi. q̃ ate fortuitaꝵ rerum ẽ dicta
p̃sensio: Quãꝗͣ dicebas onĩa q̃ fierent futuraua
ẽent. faro ꝯtin̾s. anile sane ⁊ plenun suꝑsticio¬
nis fati nom̃ ip̃m s tam̃ ap̃ stoicos de isto fato
multã dñr. de quo alias. nc̃ qͣ nece̾e ẽ. Si oĩais
fato. q mͥ diuinatio prodest. Qd enim isqͥ di¬
uinat p̃dicit. id uͦ futurum ẽ. ut ne illud qͥdẽ
sciam quale sit qͦ de iotaꝵ necessarium nr̃m
exitinere aquila reuocauit. qui nisi reu̾tiss in
eo c̃claui ei ꝯcubandum suiss qͥ proxima nocte

Expanded text:
in deum quidem cadere videatur, ut sciat, quid casu et in deum quidem cadere videatur, ut sciat, quid casu et fortuito futurum sit. Si enim scit, certe illud eveniet; sin certe eveniet, nulla fortuna est; est autem fortuna; rerum igitur fortuitarum nulla praesensio est. Aut si negas esse fortunam et omnia, quae fiunt quaeque futura sunt, ex omni aeternitate definita dicis esse fataliter, muta definitionem divinatest divinationi? quae a te fortuitarum rerum est dicta praesensio. Quamquam dicebas omnia, quae fierent futurave essent, fato contineri. Anile sane et plenum superstitionis fati nomen ipsum; sed tamen apud Stoicos de isto fato multa dicuntur; de quo alias; nunc quod necesse est. Si omnia fato, quid mihi divinatio prodest? Quod enim is, qui divinat, praedicit, id vero futurum est, ut ne illud quidem sciam quale sit, quod Deiotarum, necessarium nostrum, ex itinere aquila revocavit; qui nisi revertisset, in eo conclavi ei cubandum fuisset, quod proxuma nocte
Abbreviated transcription (Latin):
cur futurum sit. Solis defechones itemq
lune p̃dicunt᷑ inmultos annos abhis qui
sidum motus numꝰis ꝑsecuntur. Ea p̃di¬
cunt enim que nature necessitas ꝑfectu¬
ra est. Uident ex constantissimo motu lu¬
ne qͣndo illa regione solis facta. incurrat
inumbram terre que ẽ meta noctis. ut e¬
am obscurari nece̾e sit. Quandoq eadem
luna subiecta atq suͦpposita soli nr̃is ocłis
eius lum̃ obscuret. Quo insigno queq erran¬
cium stellaꝵ qͦ temꝑe futura sit. qui ortus qͦ
die signi alicuius. aut qui occasus futurus sit.
ħ qui ante dicunt. quam rõnem sequant᷑ ui¬
des. Qui thesaurum inuenturum. aut here¬
ditatem uẽturam dicunt. qͥ. secuntur. aut in
qua rerum natura mẽ id futurum: Qd si hec
eacoqueq sunt: euisd̃ gen̾is hñt aliqͦ talem ne¬
cessitudinem. ꝗd t̾andem qd̾ casu fieri. aut
forte fortuna putemus: Nichil enim ẽ tom
ꝯtrarium rõni ⁊ ꝯstantie ꝙͣ. fortuna. ut mͥ ne

Expanded text:
cur futurum sit? Solis defectiones itemque cur futurum sit? Solis defectiones itemque lunae praedicuntur in multos annos ab iis, qui siderum motus numeris persequuntur; ea praedicunt enim, quae naturae necessitas perfectura est. Vident ex constantissimo motu lunae, quando illa e regione solis facta incurrat in umbram terrae, quae est meta noctis, ut eam obscurari necesse sit, quandoque eadem luna subiecta atque opposita soli nostris oculis eius lumen obscuret, quo in signo quaeque errantium stellarum quoque tempore futura sit, qui exortus quoque die signi alicuius aut qui occasus futurus sit. Haec qui ante dicunt, quam rationem sequantur, vides. Qui thesaurum inventum iri aut hereditatem venturam dicunt, quid sequuntur? aut in qua rerum natura inest id futurum? Quodsi haec eaque, quae sunt eiusdem generis, habent aliquam talem necessitatem, quid est tandem, quod casu fieri aut forte fortuna putemus? Nihil enim est tam contrarium rationi et constantiae quam fortuna, ut mihi ne
Abbreviated transcription (Latin):
fragio eẽ ꝑ iturum. diuinass profecto. Nul-¬
la enim alia arte id nec sapientia scire po¬
tuiss. Talium gͦ rerum q̃ infortuna s̃ posi
que nicħ hab̃ rõnis quare future sint. ẽẽ
ulla p̃sentio  Quid ẽ enim aliud fors. ꝙͥ fortu¬
na. ꝗ casus. ꝙ. euentus. nͥ cum sic aliꝗ cecidit.
sic euenit. ut alit̃ cade atq euenire potuerit :
ingrauescentem rõne prouidet. insidias imꝑ¬
atoi. tempestates. gub̾nator. ⁊ tñ hi ip̃i sepe fal¬
luntur. qui nicħ sine certa rõne opinantur.
Ut agͥcola cum florem elee uidet. bachamq
sinę aliꝗͣ ꝓbabili ꝯiectura eoꝵ qui extis. aut
tura p̃sentiunt.: Nondum dico ꝗͣ ħ signa
nulla sint. fixum ietoris. corui cantus. uo¬
latus aquile. stelle traiecho. uoces furentiũ.
sortes sõnia. de quib singħs dicam suo loco.
nc̃ de uniu̾sis. Qͥd pͦcdest̾ prouicħ qͥcꝗͣ futu¬
rum ẽẽ. q̾ neq causam ħt ullam. neq notã

Expanded text:
fragio esse periturum, divinasset profecto; nulfragio esse periturum, divinasset profecto; nulla enim arte alia id nec sapientia scire potuisset. Talium ergo rerum, quae in fortuna positae quae nihil habent rationis, quare futurae sint, esse ulla praesensio? Quid est enim aliud fors, quid fortuna, quid casus, quid eventus, nisi cum sic aliquid cecidit, sic evenit, ut vel aliter cadere atque evenire potuerit? Qingravescentem ratione providet, insidias imperator, tempestates gubernator; et tamen ii ipsi saepe falluntur, qui nihil sine certa ratione opinantur; ut agricola, cum florem oleae videt, bacam quoque sine aliqua probabili coniectura ac tura praesentiunt? Nondum dico, quam haec signa nulla sint, fissum iecoris, corvi cantus, volatus aquilae, stellae traiectio, voces furentium, sortes, somnia; de quibus singulis dicam suo loco; nunc de universis. Qui potest provideri quicquam futurum esse, quod neque causam habet ullam neque notam,
Abbreviated transcription (Latin):
eodem reuolu̾is. Nam et medici ⁊ gub̾natoris
⁊imꝑatoris p̃sentio est rerum fortuntaꝵ. Nũgͥ
aut aruspex aut augur aut uates quis. aut
sõpians melius coniceret aut emorbo eu asu¬
rum egrotum. aut eꝑiculo nauem. aut
ex insidiis exercitum. quã medicus. quan
gubernatoi. ꝗͣ imꝑator : Atqui ne illa quid̃
diuinantis c̾e̾ dicebas. uentos aut imbres ĩpen¬
dentes qͥbdam p̃sagire signis. in quo nr̃a que¬
dam aratea memnor̾it᷑ ate pronuntiata sunt.
⁊ si ħ ip̃a fortuita s̃. plerumq enim ñ semper
eueniunt. Que ẽ gͥ aut uͥ u̾satur fortuitarũ
reꝵ p̃sentio ꝗͣ diuinationẽ uocas . Que enim
p̃sentiri aut arte aut rõne aut usu aut ꝯiec¬
tura possunt. ea ñ diumis tribuenda putas
s ꝑitis. Ita relinquit᷑ ut ea fortuita diuinari
possint. que uulla nec arte nec sapientia pro¬
uid̃ possunt. ut siquis .m. marcellum illuoi
qͥter ꝯs̃ fuit. multis annis ante dixiss nau¬

Expanded text:
eodem revolveris. Nam et medici et gubernatoris eodem revolveris. Nam et medici et gubernatoris et imperatoris praesensio est rerum fortuitarum. Num igitur aut haruspex aut augur aut vates quis aut somnians melius coniecerit aut e morbo evasurum aegrotum aut e periculo navem aut ex insidiis exercitum quam medicus, quam gubernator, quam imperator? Atqui ne illa quidem divinantis esse dicebas, ventos aut imbres inpendentes quibusdam praesentire signis in quo nostra quaedam Aratea memoriter a te pronuntiata sunt, etsi haec ipsa fortuita sunt; plerumque enim, non semper eveniunt. Quae est igitur aut ubi versatur fortuitarum rerum praesensio, quam divinationem vocas? Quae enim praesentiri aut arte aut ratione aut usu aut coniectura possunt, ea non divinis tribuenda putas, sed peritis. Ita relinquitur, ut ea fortuita divinari possint, quae nulla nec arte nec sapientia provideri possunt; ut, si quis M. Marcellum illum, qui ter consul fuit, multis annis ante dixisset nau
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ inphilosophia disseruntur. nec eaꝵ que in
re .p. u̾santur. quaꝵ rerum sit nicħ prorsus
intelligo. N amꝰ dm̃iũ debet ee̾. aut aliqua
ei matera danda est inqua u̾sari possit. s nec
omnium diuinatio ẽ ut ratio docuit. nec lo¬
cus. nec materia inuenit᷑. cui diumationem
p̃fic̾e possimus. Uide gͥ ne nulla sit diuinatio.
Est quidam grecus uulgaris in hanc sententi-¬
am u̾sus. Bene qui coniciet uatem hc̃ ꝑhibe¬
bo optimum. Num gͥ aut que tempestas
impendeat uates melius coniciet ꝗͥ. gub̾nator
aut morbi naturam acutiꝰ quam ineclicus. aut
belli amministrationẽ prudentius quam imꝑ¬
ator. ꝯiectura assequetur. S animadu̾ti qͥncte. te
caute ⁊ abhis ꝯiecturis q̃ hab̾ent artem atq
prudentiam. ⁊ abhis rebus que sensib aut ar-¬
tificiis ꝑcipcrentur. ab duce̾ ꝯiectuiam  Eamq
ita diffinire. diuinationẽ c̾e eaꝵ rerum pre¬
dichonẽ ⁊ p̃sentionem. que e̾ent fortuite. Srimũ

Expanded text:
quae in philosophia disseruntur, nec earum, quae in quae in philosophia disseruntur, nec earum, quae in re publica versantur, quarum rerum sit, nihil prorsus intellego; nam aut omnium debet esse, aut aliqua ei materia danda est, in qua versari possit. Sed nec omnium divinatio est, ut ratio docuit, nec locus nec materia invenitur, cui divinationem praeficere possimus. Vide igitur, ne nulla sit divinatio. Est quidam Graecus vulgaris in hanc sententiam versus: Bene quí coniciet, vátem hunc perhibebo óptumum. Num igitur aut, quae tempestas inpendeat, vates melius coniciet quam gubernator aut morbi naturam acutius quam medicus aut belli administrationem prudentius quam inperator coniectura adsequetur? Sed animadverti, Quinte, te caute et ab iis coniecturis, quae haberent artem atque prudentiam, et ab iis rebus, quae sensibus aut artificiis perciperentur, abducere divinationem eamque ita definire: divinationem esse earum rerum praedictionem et praesensionem, quae essent fortuitae. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
de officio uiuiiꝙ. aruspicem᷑ ꝯsulit. quẽ admodũ
sit cum parentib cum fr̃ib cũ amicis uiuen¬
dum quẽadmodũ utendũ pecuna. quẽ admo¬
dum honore. quẽ admodum imꝑio : Ad sapi-¬
entes ħ ñ ad diuinos referri solent. Qd que ad ia-¬
ieticis aut aphisicis tractantur. nũꝙͥ eoꝵ diui
nare pͭ. unus ne mundus sit an plures. que sĩt
initia rerum exquib nascuntur ominia : phisicoꝵ
ista sententia. Quomͦ aut mententem quẽ pse¬
udomenon uocant. dissoluas. aut quemadmo¬
dum soi̾ti resistas. queͤm si nece̾e sit latino u̾bo
liceat ac̾ualem appellare. s nicħ opus est. Ut
enim ip̃a philosophia ⁊ multa u̾ba grecoꝵ sic
sorites iarmo sermone satis critus ẽ. Ergo hec
res. aut utiles. aut inunles. haruspices ne exe-¬
truria arcessentur an pͥncipes statu ent et
docti uiri ꝑiti rerum ciuilium: Qd̃ si nec eaꝵ
rerum que subiecte sensib .s̃. ulla diuinatio
est. nec eaꝵ que artib ꝯtinentur. nec eaꝵ

Expanded text:
de officio num quis haruspicem consulit, quem ad modum sit cum parentibus, cum fratribus, cum amicis vivendum? quem ad modum utendum pecunia, quem ad modum honore, quem ad modum imperio? Ad sapientes haec, non ad divinos referri solent. Quid? quae a dialecticis aut a physicis tractantur, num quid eorum divinari potest? unusne mundus sit an plures, quae sint initia rerum, ex quibus nascuntur omnia: physicorum est ista prudentia. Quo modo autem mentientem, quem yeudo/menon vocant, dissolvas aut quem ad modum soriti resistas quem, si necesse sit, Latino verbo liceat acervalem appellare; sed nihil opus est; ut enim ipsa philosophia et multa verba Graecorum, sic sorites satis Latino sermone tritus est: ergo haec res aut utiles aut inutiles, haruspicesne ex Etruria arcessentur, an principes statuent et delecti viri periti rerum civilium? Quodsi nec earum rerum, quae subiectae sensibus sunt, ulla divinatio est nec earum, quae artibus continentur, nec earum,
Abbreviated transcription (Latin):
posse. Tum gͥ e̾e̾t auspicium simͦ e̾e̾t ei liberu
se ostendisse. tum auis illa icħ poss int̾pres e
satelles iouis. Nũc uͦ iclisamcauea ⁊ fame ei¬
ta. si mosfam pultis inuadit ⁊ si aliꝗ. ex euiso
cecidit. ħ tu asuspiciũ. aut ħ mͦ romulũ auspi ptiret

Expanded text:
posse. Tum igitur esset auspicium si modo esset ei liberum posse. Tum igitur esset auspicium si modo esset ei liberum se ostendisse; tum avis illa videri posset interpres et satelles Iovis; nunc vero inclusa in cavea et fame enecta si in offam pultis invadit, et si aliquid ex eius ore cecidit, hoc tu