comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lis uictorũ hortatib nulla spe ue¬
me oblata flecti quiuit ut se de¬
deret pugnãs mori maluit fracti
ac deiecti aĩs cũ ad ẽẽ cesarem audi¬
rent elangore tubaruz uelut ado¬
ciliũ ꝯgregati unanimi clamore
diffimũt mittẽdos adeum obsideᷤᷤ
ac legatos. Notãq ad misencordi¬
am couolandũ⁊ iullus ab hoc ꝯsili¬
o dissensit preter unũ comiũ qui
metu digni supplicii fuga deditõ¬
nem declinauit atq adgermaõs
se ꝯtullit: uñ equitatũ nuꝑ ad du¬
reiat ¶Legati cũ ad cesarem uenis¬
sent adge̾nna prouoluti uerba ĩ
hanc fecere senteciã. parce Cesar pre
cuam nobilissiãr corrũpe natura
nisi peccarẽt hoĩes segnis ⁊ẽt ⁊ or
tiosa clem̃tia que nõ mirꝰ aui
nom̃ ꝙͣ omẽs bellice laudes cẽs
uictorie clarum fecit da ueĩa nũ
errorihus eoq supplitio cõtentus
esto qd̾ ip̃i nobis intulim̾qd̾ nr̃̃
uimus nõ negamus set peceati

Expanded text:
lis victorum hortantibus, nulla spe velis victorum hortantibus, nulla spe venie oblata, flecti quivit, ut se dederet; pugnans mori maluit. Fracti ac deiecti animis, quum adesse Cesarem audirent, clangore tubarum velut ad concilium congregati unanimi clamore diffiniunt mittendos ad eum obsides ac legatos notamque ad misericordiam convolandum. Nullus ab hoc consilio dissensit, preter unum Comium, qui metu digni supplicii fuga deditionem declinavit, atque ad Germanos se contulit, unde equitatum nuper adduxerat. Legati quum ad Cesarem venissent, ad genua provoluti, verba in hanc fecere sententiam: Parce, Cesar, patuam nobilissimam corrumpe naturam. Nisi peccarent homines, segnis esset et otiosa clementiaam omnes bellice laudes omnesque victorie, clarum fecit. Da veniam nostris erroribus, eoque supplicio contentus esto, quod ipsi nobis intulimus, quod tvimus, non negamus, sed peccati
Abbreviated transcription (Latin):
ius quoq successibus ĩ escanda
norũ equitũ ꝑ eos dies a com̾io
attrebate dedũctorũ Qm et si pa¬
uci eẽnt nẽpe nõ pliues qugetis
auxerãt tñsp̃e gallor. his etia
illõ additum. Nam remorũ eq¬
tes dum auidius hostibe ⁊̃ sultãt
in isidias lapsi p̃fcctum equitatꝰ
et principẽ ciuitatis amiserãt uer¬
tiscum noĩe iurũ grãdenum. sed
pitum belli. qui gallorũ more la¬
iusta etatis excusatõe cõsenserat
Creuerant hostibus aĩ hoc euẽtu.
S que facile crescunt cito occidt̃.
paulo post gernanorũ qui sb̾ ce¬
sare erant aliquot equitum ĩ cur¬
su primũ quidẽ loco motimox
in fugam uersi resistendi cõstanti¬
am amiserenil deinceps ausi nͥꝑ
insidias. hisq ip̃is infelicit̾ usi
et eor fraude romana uirtute suꝑ¬
ata equitum peditũq multis mĩ¬
lib amissis ip̃o cũ duce ĩ placablĩ
illo romanor hoste corbeo ꝗnullo
picło induci quit ut fugeret nul¬

Expanded text:
visque successibus inescandas visque successibus inescandas norum equitum per eos dies a Comio Atrebate deductorum, qui, etsi pauci essent, nempe non plures quingentis, auxerant tamen spes Gallorum. His etiam illud additum: nam Remorum equites, dum avidius hostibus insultant et in insidias lapsi, prefectum equitatus et principem civitatis amiserant, Vertistum nomine, virum grandevum, sed peritum belli, qui Gallorum more deiusta etatis excusatione, consenserat. Creverant hostibus animi hoc eventu. Sed, que facile crescunt, cito occidunt. Paulo post Germanorum, qui sub Cesare erant, aliquot equitum incursu primum quidem loco moti, mox in fugam versi, resistendi constantiam amisere, nil deinceps ausi, nisi per insidias; hisque ipsis infeliciter usi, et eorum fraude romana virtute superata, equitum peditumque multis millibus amissis ipso cum duce implacabili illo Romanorum hoste Corbeo; qui nullo periculo induci quivit, ut fugeret, nul
Abbreviated transcription (Latin):
legione unã infine ꝯstituit ne¬
q tam hoc cõmento hostes elicu¬
it et si enĩ illos ad p̾lium pauci¬
tas hortaretur subitus tñ de hor¬
tabat᷑ aduentus qui ut erat ĩgẽ¬
tis plenus fidutie uidebat. loco
sese altiore cõtinuerũt. Cesar casẗ
hostibus quãtũ potuit uicinio¬
ra cõmuniit uallo sup̃ comuẽz
modum ac turribus crebris et
ualidis. Id duplici fiebat ex cãut
et hostib fidutia opinioq roma¬
norũ metus accresceret. et cum
legiones ꝓabulatum lõguis pro¬
ficiscerent pauci possent de se for¬
tia claustra defendere. In medio
utrorũq castroꝵ his atq illis ur
gentib nũc cedentib sepe leuibꝰ
preliis certabat et sepe idmani
pabulatores locis longe lateqzɨ
distantibus quo eos sua quẽque
necitas urgebat unus alterq de¬
p̾hendebant᷑ qd̾ et si nõ nullius
dãni eẽt equo tñ io aĩo ferebat
cesarbarbarorũ spes in ãnes par¬

Expanded text:
legionem unam in fine constituit; nelegionem unam in fine constituit; neque tamen hoc commento hostes elusit. Etsi enim illos ad prelium paucitas hortaretur, subitus tamen dehortabatur adventus, qui, ut erat, ingentis plenus fiducie videbatur: loco sese altiore continuerunt. Cesar castra hostibus, quantum potuit viciniora, communiit vallo supra communem modum ac turribus crebris et validis. Id duplici fiebat ex causa, ut et hostibus fiducia opinioque Romanorum metus accresceret, et, quum legiones pabulatum longius proficiscerentur, pauci possent de se fortia claustra defendere. In medio utrorumque castrorum, his atque illis nunc urgentibus nunc cedentibus, sepe levibus preliis certabatur, et sepe romani pabulatores locis longe lateque distantibus, quo eos sua quemque necessitas urgebat, unus alterque deprehendebantur. Quod etsi nunnullius damni esset, equo tamen id animo ferebat Cesar, barbarorum spes inanes par
Abbreviated transcription (Latin):
os. et cum eis aliar quĩq ppłos
ciuitatũ. Ato uno omẽs ĩ loco ⁊
paludib septo castra metatos ꝯse¬
disse cesans expectantes aduẽtũ
ut si cum paucis hoc est cũ trib
ut fama erat legionib ueniret
prelio decertaret. si cũ multis lo¬
ci se difficultate defenderẽt et in¬
opia pabuli ac frum̃ti et aspima
ꝑte ãni que pro eis oĩa ad uersus
cesare militarẽt. Que ille audiẽs
sat matura et minime barbarica
ꝯsilia iudicauit. in id maxiẽ in¬
tentus ut manũ hostes spreta su¬
orum paucitate cõsererẽtfides se¬
cum paucos quidẽ numero set
exꝑtos bellis Spectateq uurtutis
uiros ẽẽ ques nulla multitudo ho¬
stium nulla ius frangeret. Itaq
cõuocatis militibus et pateft̃o
hostiũ ꝯsilio hortotur suos ut q
more solito fortit̾ se hẽant et glo¬
blatun prodeant quo paucitatis
opinio hostibus augeat ip̃e tres
infronte legiones quanto quit
arctius impedim̃ta in medio

Expanded text:
os, et cum eis aliarum quinque populos os, et cum eis aliarum quinque populos civitatum, alto uno omnes in loco et paludibus septo castrametatos consedisse Cesaris expectantes adventum, ut, si cum paucis, hoc est, cum tribus, ut fama erat, legionibus veniret, prelio decernerent; si cum multis, loci se difficultate defenderent et inopia pabuli ac frumenti et asperrima parte anni, que pro eis omnia adversus Cesarem militarent. Que ille audiens sat matura et minime barbarica consilia iudicavit, in id maxime intentus, ut manum hostes, spreta suorum paucitate, consererent, fidens secum paucos quidem numero, sed expertos bellis spectateque virtutis, viros esse, quos nulla multitudo hostium, nulla vis frangeret. Itaque convocatis militibus et patefacto hostium concilio, hortatur suos, ut et more solito fortiter se habeant et globatim prodeant, quo paucitatis opinio hostibus augeatur. Ipse tres in fronte legiones, quanto quivit arctius, impedimenta in medio,
Abbreviated transcription (Latin):
s tulerit. eoq cũ copiarũ ꝑte ꝑre¬
xerit. qua ditata predis ĩgẽtibus
cũ carmites difficultatũ adextre¬
ma redegisset pro ꝑte ãni adu̾sa
satis actum ratus hostiũ distraxi¬
sse ꝯuentus neqd̃ ex hiberi ꝯsilii
seminib bellũ grauiꝰ uere renasce¬
retur abscessit Dum ecce remor
legatio querentiu bellouacos ĩt̾
omẽs gallos bello claros exercitũ
ꝯparare ut suessionem suam ur¬
bem in uaderent duces ẽẽ comi¬
um attrebatẽ amicũ quõdã cesa¬
ris Corbeũq bellouacũ  cui maxiẽ
ab oĩbus pareat ꝙ ei añ oẽs roma¬
nũ nom̃ odio eẽt ingenti. Non
censuit cesar ex pediens neq: ho¬
nestuz sotios bñ meritos intanta
necessitate deserere. itaq hyeme
media nec sibi parcens nec mili¬
poĩtis castris cognitisq hostuiz
ꝯsiliis cõpit nullũ fere pret̾ rusti¬
cos mnedificiis in ueĩri. demigrã¬
se omẽs bellouacos armis ydoẽ¬

Expanded text:
sed tulerit, eoque cum copiarum parte perresed tulerit, eoque cum copiarum parte perrexerit. Qua ditata predis ingentibus, quum Carnutes difficultatum ad extrema redegisset, pro parte anni adversa satis actum ratus hostium distraxisse conventus, ne quod ex hiberni consilii seminibus bellum gravius vere renasceretur, abscessit. Dum ecce Remorum legatio querentium, Bellonatos, inter omnes Gallos bello claros, exercitum comparare, ut Suessionem suam urbem invaderent; duces esse Comium Atrebatem, amicum quondam Cesaris, Corbeumque Bellonatum, cui maxime ab omnibus pareatur, quod ei ante omnes romanum nomen odio esset ingenti. Non censuit Cesar expediens, neque honestum, socios bene meritus in tanta necessitate deserere. Itaque hieme media, nec sibi parcens nec milipositis castris cognitisque hostium consiliis, comperit nullum fere preter rusticos in edificiis inveniri, demigrasse omnes Bellonatos armis idone
Abbreviated transcription (Latin):
fines uñ hostilia nũtiabant᷑ irrũ¬
pit p̾missi equites prius ĩ agris
ccisos securosq ruricolas depre¬
henderunt ꝙͣ aut fugere aut a
quibus caperent̾ ad uertere po¬
tuissent. Sic multis hoĩu mili¬
bus captis reliqui bituriges ꝑ
uicinas urbes salutem sibi hos¬
pitũ in dulgẽtia et priuata fide
aut publica ꝯsiliorum participa¬
tõe querebãt s ne ꝗcꝙͣ celeritate
enĩ illa sua ubiq cesar erat qua
et amcos seruabat et dubios ĩ
fide firmabat et hostes terrebat
atq turbabat neq ulli ppło ua¬
cuu sinebat de aliena prius ꝙ̃
de sua salute curã gerere. Exclusi
undiq bituriges ad semꝑ pro¬
ptã ac ꝑatẽtem õib misericordi¬
am cesaris rediere datisq obsi¬
dibus sũt receptinõ ad ĩpunita¬
tem m̃o sed ad gratiã. ita ne cũ
iam digressus legatos eorũ re¬
cepisset opem poscentes ad u̾sus
carmites qui cos preliis  lacesse¬
bant non tm̃ miserit auxilium

Expanded text:
fines, unde hostilia nuntiabantur, irrumfines, unde hostilia nuntiabantur, irrumpit. Premissi equites prius in agris otiosos securosque ruricolas deprehenderunt, quam aut fugere aut, a quibus caperentur, advertere potuissent. Sic multis hominum millibus captis, reliqui Bituriges per vicinas urbes salutem sibi hospitum indulgentia et privata fide aut publica consiliorum participatione querebant, sed nequicquam; celeritate enim illa sua ubique Cesar erat, qua et amicos servabat et dubios in fide firmabat et hostes terrebat atque turbabat, neque ulli populo vacuum sinebat de aliena prius, quam de sua salute curam gerere. Exclusi undique Bituriges ad semper promptam ac patentem omnibus misericordiam Cesaris rediere, datisque obsidibus, sunt recepti non ad impunitatem modo, sed ad gratiam, ita ut, quum iam digressus legatos eorum recepisset opem poscentes adversus Carnutes, qui eos preliis lacessebant, non tantum miserit auxilium,
Abbreviated transcription (Latin):
suã metientes dicebãt proq cõ¬
ꝑto habebant uł si copias suas
effudissent nõ posse romanos
cot locis occũrere. nł si eas in unũ
cõtraxissẽt tanta simł coactam
sarcinam tolerare. Quod ultimũ
p̃cipue ꝙͣ prudent̾ opinarẽt᷑ p̃lia
ista nouissima docuisse debuerãt
S sunt multi qui nichil euentur
eueire sic in domitũ fortune ca¬
put suo substerũt desideriosepi¬
simoq fallunt ex eodem fonte
sunt qui sua inter multos agi¬
tata consilia nũꝙͣ in noticiamͦ
hostiũ uentura et qr uulgari ea
nolunt nec uulgari quidez posse
cõfidunt. hoc ĩ presens bituriges
passi sunt. Si quidem cesar rebus
apud heduos rite ꝯpoĩtis pridie
kalendas Ianuarias tpre haud sa¬
ne ex̾citui ad iter oportuno bibra¬
cte digreditur edicitq militibus
ut uillar in cendiis abstineant ne
aut excitui pabulu desit aut ho¬
stes territi spectaculo se se intutũ
eripiant ita rapti in biturigum

Expanded text:
suam metientes dicebant proque comsuam metientes dicebant proque comperto habebant, vel, si copias suas effudissent, non posse Romanos tot locis occurrere, vel, si eas in unum contraxissent, tantam simul coactam sarcinam tolerare. Quod ultimum precipue quam prudenter opinarentur, prelia ista novissima docuisse debuerant. Sed sunt multi, qui nil eventurum upiunt evenire: sic indomitum fortune caput suo substernunt desiderio, sepissimeque falluntur. Ex eodem fonte sunt, qui sua inter multos agitata consilia numquam in notitiam hostium ventura, et, quia vulgari ea nolunt, nec vulgari quidem posse confidunt. Hoc in presens Bituriges passi sunt. Siquidem Cesar, rebus apud Eduos rite compositis, pridie kalendas Ianuarias, tempore haud sane exercitui ad iter opportuno, Bibracte digreditur edicitque militibus, ut villarum incendiis abstineant, ne aut exercitui pabulum desit, aut hostes territi spectaculo sese in tutum eripiant: ita raptim in Biturigum
Abbreviated transcription (Latin):
tis dieruu uginti supplicatio ro
ip̃e ꝑ hyemẽ qui¬
escebat ꝙͣ honesto
labore fessis mili¬
tibus quietẽ da¬
bat nũꝙ̃ aĩo oti¬
osus semp infuturũ prominẽs
et uentura p̃teritis conferens
Au̾susq oĩa que casu aliquo ene¬
nire possent quasi presentia cõsi¬
lio iam instructus ut uix unꝙͣ
sibi ĩp̃meditatũ aliquid accide¬
ret qḋ etiam de morte eius qdar
oppinati sunt.de quo suo dicemꝰ
loco et hec quidem ip̃e uictor. uie¬
ti at galli nec quiescere poterãt
et ĩpositum uigum neq sustine¬
re uolebant neq excutere uale¬
bant. in donutorũ cam̃ ac fragili¬
um more boũ excutere nitebant
Hinc ꝑ urbes ac ppłos et tractatus
uarii et ꝯiuratdes nouarũq rerũ
undiq studia resurgebãt/ ac ue¬
lut incipientiũ tẽpestatũ mur¬
mura longinquis elitorib reso¬
nabant horum cã motuũ erat
qr galli potentiã solã q̃ utiq ma¬
gna erat nõ uirtutẽ aut fortuã

Expanded text:
tis, dierum viginti supplicatio Romtis, dierum viginti supplicatio Romipse per hiemem quiescebat, quam honesto labore fessis militibus quietem dabat; numquam animo otiosus, semper in futurum providens et ventura preteritis conferens adversusque omnia, que casu aliquo evenire possent, quasi presentia, consilio iam instructus, ut vix unquam sibi impremeditatum aliquid accideret; quod etiam de morte eius quidam opinati sunt, de quo suo dicemus loco. Et hec quidem ipse victor; victi autem Galli nec quiescere poterant, et impositum iugum sustinere nolebant neque excutere valebant, indomitorum tamen ac fragilium more boum excutere nitebantur. Hinc per urbes ac populos et tractatus varii et coniurationes, novarumque rerum undique studia resurgebant, ac velut incipientium tempestatum murmura longinquis e litoribus resonabant. Horum causa motuum erat, quod Galli potentiam solam, que utique magna erat, non virtutem aut fortunam
Abbreviated transcription (Latin):
cens. ip̃e magno numero obsi
dum imperato quo eos freno
in fide atq obedientia cõtine¬
ret utriq genti captiuos suos
ultro restituit. milia erant circit᷑
iugĩti ¶ his gestis exercitũ ne
uni proiũtie grauis eẽt utq oĩbꝰ
siqui emͥgerent casibus ꝓmptiꝰ
et proximo subueĩret ꝑ idonea
loca dispsit duas scilz legiones
ĩ sequanos his p̾ficit labienum
cui marcũ semproniũ rutiliu
dat collegam totidem legiones
in remos ne abellonacis moles¬
tent̾ his gaium fabium et mi¬
nutiu basiliũ legatos p̃ficit unã
legionẽ in ambibarecos sub ga¬
io antistio inbituriges subtito
sextio. unã in ruthenos sb̃ gaio
camnio rebilo. reliquas cabillo¬
ne ac matiscone sub quĩto tullio
cicerone magni ciceronis frẽ
publioq sulpitio secus ararim
amnẽ ad rei scilicet frum̃tarie⁊
curã. ⁊pe aũt bibracte de quo di¬
ximus heduorũ oppido hib̾na¬
uit hisq ꝑ lit̾ras senatui nũtia¬

Expanded text:
cens. Ipse, magno obsidum cens. Ipse, magno obsidum numero imperato, quo eos freno in fide atque obedientia contineret, utrique genti captivos suos ultro restituit; millia erant circiter viginti. His gestis, exercitum, ne uni provincie gravis esset utque omnibus, si qui emergerent, casibus promptius e proximo subvenirent, per idonea loca dispertiit, duas scilicet legiones in Sequanos; his prefecit Labienum, cui Marcum Sempronium et Rutilium dat collegam; totidem legiones in Remos, ne a Bellonatis molestentur; his Gaium Fabium et Minucium Basilium legatos preficit; unam legionem in Ambibarcos sub Gaio Antistio; unSextio, unam in Ruthenos sub Gaio Caninio Rebilo; reliquas Cabillone ac Matistone sub Quinto Tullio Cicerone, magni Ciceronis fratre, Publioque Sulpicio secus Ararim amnem ad rei scilicet frumentarie curam. Ipse autem Bibracte, de quo diximus, Eduorum oppido, hibernavit. Hisque per litteras senatui nuntia
Abbreviated transcription (Latin):
lo suo fit Ita publico de ꝯsilio cuz
hac optõne mittunt᷑ ad cesare
legati. Ille uiuum uercingetori¬
gem ꝙͣ mortuum p̃elegit. Ip̃m
ergo qui tot motus exciu̾at et
resiquos principes hostiũ solio⁊
añ castra residens suscepit. Illud
regiis armisq et faleris añ gen¬
a nictoris notissimã illam uoce
edidit. et habe hec inquit fortez
uirũ uir fortissime iucisti ⁊ hoc
quidẽ dem̃ hancq deditõnẽ florꝰ
breuis et cõptus historicꝰ ad ger¬
goniã fcãm dicit ubi nil ꝓsperũ
fuisse iomanis cerciores loquũt
historie Ad alexiam igit᷑ hec fui¬
sse his credendu qui reb inter¬
fuere.Anna preterea ⁊ captiuos
simł cesar accepit. quos omẽs
it. si fortassis eorum precio recu¬
pare populos illos posset. succes¬
sitq qd̃ intenderat. Nam ꝓfcũs
in heduos urbem sine prelio re¬
cepit eo quoq ab aluernis pla¬
cata legatio sub idem tp̃s ueĩt
suos in illius potate futuios di¬

Expanded text:
lo suo fit: ita publico de consilio cum lo suo fit: ita publico de consilio cum hac optione mittuntur ad Cesarem legati. Ille vivum Vercingetorigem, quam mortuum, preelegit. Ipsum ergo, qui tot motus exciverat, et reliquos principes hostium solio ante castra residens suscepit. Illud regiis armisque et phaleris ante genua victoris, notissimam illam vocem edidit: Et habe hec, inquit: fortem virum, vir fortissime, vicisti. Et hoc quidem dictum hancque deditionem Florus, brevis et comptus historicus, ad Gergoniam factam dicit, ubi nil prosperum fuisse Romanis certiores loquuntur historie. Ad Alexiam igitur hec fuisse his credendum, qui rebus interfuere. Arma preterea et captivos simul Cesar accepit, quos omnes it, si fortassis eorum pretio recuperare populos illos posset; successitque, quod intenderat. Nam profectus in Eduos urbem sine prelio recepit. Eo quoque ab Alvernis placata legatio sub idem tempus venit, suos in illius potestate futuros di
Abbreviated transcription (Latin):
nũtiantq que uiderãt. ¶It ob¬
sessi oĩ spe cõsũpta et ꝗd agant
quid ꝯsilii capiant ignari talitã¬
dem uercingetorigis orone fir¬
mant̾. Ego in ꝗt deos omẽs testor
bellum hoc nõ mee s priblice uti¬
litatis cõsideratõe suscepi egiq
fideliter dum potui fatis ad u̾sã¬
tibus rem aggressus exptusq
oĩa ad ultimu uictus sum. neq̃
in me qcꝙ amplius neq ĩ alio
qd̾ uideam spei est. Cedendũ iam
fortune censeo. Cui libentiꝰ fateor
nõ cederem. s mneluctabilis et in¬
uicta est. Id unũ cogitandũ resta
romanis uictoribus qualit̾ satis¬
fiat. Idq ego nõ aliter ꝙͣ mei ip̃iꝰ
seu captiuitate seu morte fieri po¬
sse sentio. Autrũq ego etiã eqͦ
animo paratus sum seu uinus sen
occisus in manus hostuun ueĩre
placemus cesarem quem superaẽ
non possumus. Ad quem de hac
re legatos mittendos censeo faci¬
le approbat unusꝗsq qd̾ sine ꝑicu¬

Expanded text:
nuntiantque, que viderant. At obnuntiantque, que viderant. At obsessi, omni spe consumpta, et quid agant, quid consilii capiant, ignari, tali tandem Vercingetorigis oratione firmantur: Ego, inquit, deos testor, bellum hoc non mee, sed publice utilitatis consideratione suscepi egique fideliter, dum potui. Fatis adversantibus rem aggressus expertusque omnia ad ultimum victus sum. Neque in me quicquam amplius neque in alio, quod videam, spei est. Cedendum iam fortune censeo, cui libentius, fateor, non cederem, sed ineluctabilis et invicta est. Id unum cogitandum restat, Romanis victoribus qualiter satisfiat; idque ego non aliter, quam mei ipsius seu captivitate seu morte, fieri posse sentio. Ad utrumque ego etiam equo animo paratus sum, seu vivus seu occisus in manus hostium venire. Placemus Cesarem, quem superare non possumus, ad quem de hac re legatos mittendos censeo. Facile approbat unusquisque, quod sine pericu
Abbreviated transcription (Latin):
mo romana res stetit ꝙ nisi ce¬
sar labienũ cum cohortib et in
alios atq alios in tp̃r sub misisset
et ip̃e demũ media sese in aciẽ
terrifico impetu cõiecisset labã¬
tẽq rem firmasseti atq ita ꝑmi¬
senissetiut nullus missilib locũ
eẽt. S gladiis oĩa gererentde
niq sub quocũq duce alio labi
et ruere oĩa potuissẽt. Magna est
uniꝰ uirtus hoĩs magna fortuna
omĩbus tandẽ preliis iuictor ce¬
sar signis multis militaribus
ad se relatis ingenti strage hoĩũ
fẽa et ducibus multis cessis uer¬
cassi uelaunũ ali̾nũ auxiliorum
fc̃i pauci fuga elapsi et nisi militeᷤᷤ
romani tanto et tam uario labo¬
re haud ĩ merito fatigati in sequi
nequinissẽt uix aliquis euasiss
Missus tam̃ equitatus acesareɨ
nocte media ad insequẽdũ pro¬
fugos cum ultimos attigisseti
multos capit. multos interficit
Ceteri hac illac incertis fuge uesti¬
giis impatriã quisq suã abeunt

Expanded text:
mo romana res stetit, quod, nisi Cemo romana res stetit, quod, nisi Cesar Labienum cum cohortibus et inde alios atque alios in tempore submisisset, et ipse demum mediam sese in aciem terrifico impetu coniecisset, labantemque rem firmasset, atque ita permiscuisset, ut nullus missilibus locus esset, sed gladiis omnia gererentur, denique sub quocumque duce alio labi et ruere omnia potuissent. Magna est unius virtus hominis, magna fortuna. Omnibus tandem preliis victor Cesar, signis multis militaribus ad se relatis, ingenti strage hominum facta et ducibus multis cesis, Vercasivelanum Alvernum, auxiliorum rfecti, pauci fuga elapsi; et nisi milites romani tanto et tam vario labore haud immerito fatigati insequi nequivissent, vix aliquis evasisset. Missus tamen equitatus a Cesare nocte media ad insequendum profugos quum ultimos attigisset, multos capit, multos interficit: ceteri hac illac incertis fuge vestigiis in patriam quisque suam abeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nissẽt. gemitu atqr obsecratõib
instant inseruitutẽ recipi. cibo re¬
fici negat cesar eosq uñ uenerãt
mox reuerti uibet. ¶Dũ talia ob¬
sessi agũt expectata ad erãt auxi¬
lia que castris uixta romana ca¬
stra dispoĩtis. dic proxiõ omẽz q̃
añ alexiam erat ꝯpleuere planiti¬
em horrendu hostib spectaculũ
ni romani eẽnt obsessis uero leti¬
ssimũ. Itaq ꝯspectu ip̃o gaudiu
⁊ gratulatio ingens fieri quim
assũpta fidutia portis egressi emip¬
tõi ac prelio p̃parant. Cesar ad ou
p̃sentissimo aĩo suas copias par¬
titꝰhos unis hosq aliis obicitdu¬
obus magnis preliis ea ĩ ualle
certatum est. tercio etiã ancipiti
eratq eo hostiũ incursus arden¬
tior quo suor sub ocłis pugnabt̃
nec latere cuiꝰꝙͣ uirtus nec igna¬
uia poterat et pugnantes gestu
et clamoribac gallico iuuabãt̃
ululatu.tercio uero quo pugna¬
tum diximꝰ cõgressu adeo ĩ extre¬

Expanded text:
nissent, gemitu atque obsecrationibus nissent, gemitu atque obsecrationibus instant in servitutem recipi, cibo refici. Negat Cesar, eosque, unde venerant, mox reverti iubet. Dum talia obsessi agunt, expectata aderant auxilia, que, castris iuxta romana castra dispositis, die proximo omnem, que ante Alexiam erat, complevere planitiem, horrendum hostibus spectaculum, ni Romani essent, obsessis vero letissimum. Itaque conspectu ipso gaudium et gratulatio ingens fieri, quin, assumpta fiducia, portis egressi eruptioni ac prelio preparabantur. Cesar ad omnia presentissimo animo suas copias partitus hos unis hosque aliis obicit. Duobus magnis preliis ea in valle certatum est, tertio etiam ancipiti, eratque eo hostium incursus ardentior, quo suorum sub oculis pugnabatur, nec latere cuiusquam virtus nec ignavia poterat, et pugnantes gestu et clamoribus ac gallico ululatu iuvabantur. Tertio vero, quo pugnatum diximus, congressu, adeo in extre
Abbreviated transcription (Latin):
eis amissis legibus patriis et p¬
dita libertate graui iugo pressi s̾
ĩ mortali seruitio uitam agũt et
si fcm̃ non fuisset c̃ẽ tamen faci¬
endu ꝙ exempla uirtutis ut
maiorib accipienda sic postens
sint tradenda et fortitudĩs opa
iuris fortib in choanda multo ma¬
gis igit᷑ imitanda hec sentẽcia tri¬
cognati fuit ferox quidem et fero¬
cis index aĩ atq ideo ne recepta
quidem sed dilata in tp̃s ultime
necessitatis. ad huc eni utcũq
esuriendo licet et pcendo aliqͦt
diebus iuui poterat deliberatu
tamen ĩ presens ut mepti adbe¬
lum uł sexn uł ualitudine ułeta¬
te pellant pulsi imprimis man¬
dubii quor erat oppidũ quiq
eos amicc sius muris exceperãt
docum̃tum euidens ne quis ar¬
matos hospites intra suum lim̃¬
sponte recipiat. cedũt eĩ uira armiᷤ
hii uõ cũ ꝯiugib ac natis et ãno¬
sis parentib ꝑͥsuos pulsi patriaa
dum ad romanas custodias ue¬

Expanded text:
eis, amissis legibus patriis et peis, amissis legibus patriis et perdita libertate gravi iugo pressi suo immortali servitio vitam agunt; et si factum non fuisset, esse tamen faciendum, quod exempla virtutis, ut a maioribus accipienda, sic posteris sint tradenda; et fortitudinis opera viris fortibus incohanda. Multo magis igitur imitanda hec sententia Tritognati fuit, ferox quidem et ferocis index animi, atque ideo ne recepta quidem, sed dilata in tempus ultime necessitatis. Adhuc enim, esuriendo licet et parcendo, aliquot diebus vivi poterat. Deliberatum tamen in presens, ut inepti ad bellum vel sexu vel valitudine vel etate pellantur. Pulsi in primis Mandubii, quorum erat oppidum, quique eos amice suis muris exceperant: documentum evidens, ne quis armatos hospites intra suum limen recipiat; cedunt enim iura armis. Hi vero cum coniugibus ac natis et annosis parentibus per suos pulsi patria, dum ad romanas custodias ve
Abbreviated transcription (Latin):
satis. ꝙ corum mors nõ iṗos mo
sed illos quoq qui eis auxilio ue¬
niant deiectura sit inter suor tot
cadauera nõ eqs aĩs pugnaturos
qui si neq ip̃i ad diem uenire⁊
neq eorũ nũtii ꝑ circũ fusas hosti¬
um custodias preueĩre potuerĩt
nequaꝙ̃ tñ de illorũ fide dubit᷑a¬
dum. appropiquare eĩ illos hauͦ
dubie Idq si aliunde nõ possit ĩ¬
telligi ex ip̃a romanoꝵ trepidati¬
one castror posse ppendi qui nõ
tam anxie die noctuq opib in¬
cũberent nisi ium hostui ad esse
sentirẽt harũ ergo sententiarum
altera rep̃hensa altera laudata dẽ
dixit ut corporibus eor qui ĩ uti¬
les bello eẽnt uiri fortes uitam
sustentarẽt. donec presenti auxi¬
lio iuuarentur. idq et fcm̃ docu¬
it bello altero longe unpari quo
cimbri scilicet gallias añ uexane¬
rant et nunc eõ ꝓmptiꝰ fiendũ
ẽẽ quo cimbri transcuntes p̃dã
timis posse cognosci qui lucti ab

Expanded text:
satis, quod eorum mors non ipsos modo, satis, quod eorum mors non ipsos modo, sed illos quoque, qui eis auxilio veniant, deiectura sit, inter suorum tot cadavera non equis animis pugnaturos; qui si neque ipsi ad diem venire, neque eorum nuntii per circumfusas hostium custodias pervenire potuerint, nequaquam tamen de illorum fide dubitandum; appropinquare enim illos haud dubie, idque si aliunde non possit intelligi, ex ipsorum Romanorum trepidatione castrorum posse perpendi, qui non tam anxie die noctuque operibus incumberent, nisi vim hostium adesse sentirent. Harum ergo sententiarum altera reprehensa, altera laudata quiddixit, ut corporibus eorum, qui inutiles bello essent, viri fortes vitam sustentarent, donec presenti auxilio iuvarentur; idque et factum docuit bello altero longe impari, quo Cimbri scilicet Gallias ante vexaverant, et nunc eo promptius fiendum esse, quo Cimbri transeuntes predam, e ex finitimis posse cognosci, qui victi ab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsensus oĩum affuisset. Neq tñ
om̃b aĩorum stimulis festinari
ad eo tanta res potuit quin dies
illa trigessima au̾cingetorige pre¬
dicta transisset totq dies alii ut
res egre amplius trahi posset. tũ
uere qui miseroꝵ mos coĩs ẽ ad¬
uarietate dissiłes his de dico his
placet erũre his uita pacificar
his honesta mors. Erat int̾ ꝯsilia¬
rios uir unus magne int̾ suos
opiniõis origo illa aluerna. cla¬
rum genus durus aĩus in flexi¬
bile ꝓpoĩtu nom̃ uiro tritogna¬
tus. pꝑ que nõ abre fortasse fuei̾t
auditis alioꝵ sentẽciis quid iste
suasent audire.ꝙuis aũt or̃o eius
longuiscula tñ hec oĩum sũma fu¬
it dixit eos qui deditõe suaderẽt
nec audiendos quidem. qm̃ noĩe
deditõnis fedam et miserã suade¬
ant seruitutem. eos nõ qui erup¬
tõne uiriliter quidem loqui ꝙ
bñ mori uiris fortibus ex optan¬
dum sit. nõ tam̃ utilit̾ nec ꝯsulte

Expanded text:
consensus omnium affuisset. Neque tamen consensus omnium affuisset. Neque tamen omnibus animorum stimulis festinari adeo tanta res potuit, quin dies illa trigesima a Vercingetorige predicta transisset totque dies alii, ut res egre amplius trahi posset. Tum vero, qui miserorum mos communis varietate dissimiles: his deditio, his placet eruptio; his vita pacifica, his honesta mors. Erat inter consiliarios vir unus, magne inter suos opinionis: origo illi Alverna, clarum genus, durus animus, inflexibile propositum; nomen viro Tritognatus. Propter que non ab re fortasse fuerit, auditis aliorum sententiis, quid iste suaserit audire. Quamvis autem oratio eius longiuscula, tamen hec omnium summa fuit. Dixit eos, qui deditionem suaderent, nec audiendos quidem, quoniam nomine deditionis fedam et miseram suadeant servitutem; eos vero, qui eruptionem, viriliter quidem loqui, quod bene mori viris fortibus exoptandum sit; non tamen utiliter nec consulte
Abbreviated transcription (Latin):
ratq spẽs impietatis atq ꝑfidi¬
e aamicum noscenisi qui anue
et patrie sue eẽt huic lib̾tatis et
glorie studio tanta in erat ala¬
eritas tanta spes quasi iã p̃sẽtis
uictorie anticipatio animoru
ut nullius eẽt opĩo romanos tã¬
ti exercitus clamorõ atq ꝯspectũ
ne dicam iumatq arma passu¬
ros presertim cum obsessi cos re¬
bus cognitis quotidie eruptõi¬
bus exercerẽt/iamq inclinatis
ac defessis tantũ subito nouuz
pondus accederet. deniq u̾cas
cõsobrinus õiu auxilioꝵ dux
eligit datis equalibet urbe iuris
prudentissimis quorũ ꝯsilio re¬
geret᷑. his ille ꝯsiliis atq his ar¬
mis plenusq fiducie ingentis
alexiam petit.Et hi quide festina¬
bant. obsessi aũt ꝯsultabãt. Neque
uõ facile magne res paruo ĩtp̃re
expediri possunt. hec igit tanta de
tam distantibus locis hoĩuz coac¬
tio in tam pancis diebus fien ne¬
quiuisset nsi meredibilis qda

Expanded text:
ratque species impietatis atque perfidiratque species impietatis atque perfidie amicum nosse, nisi qui amicus et patrie sue esset. Huic libertatis et glorie studio tanta inerat alacritas, tanta spes, tanta quasi iam presentis victorie anticipatio animorum, ut nullius esset opinio Romanos tanti exercitus clamorem atque conspectum, ne dicam vim atque arma, passuros, presertim quum obsessi eos, rebus cognitis, quotidie eruptionibus exercerent, iamque declinatis ac defessis tantum subito novum pondus accederet. Denique Vercaconsobrinus, omnium auxiliorum dux eligitur, datis e qualibet urbe viris prudentissimis, quorum consilio regeretur. His ille consiliis atque his armis plenusque fiducie ingentis Alexiam petit. Et hi quidem festinabant, obsessi autem consultabant; neque vero facile magne res parvo in tempore expediri possunt. Hec igitur tanta de tam distantibus locis hominum coactio in tam paucis diebus fieri nequivisset, nisi incredibilis quidam
Abbreviated transcription (Latin):
tibus certum numerũ imponẽ
decreuerũt. longũ est singła pro¬
sequi et quãꝙͣ noticie reꝵ aliqd
fortasse nõ minus tam̃ interdõ
tedii hĩturu quadraginta nelcir¬
citer noĩa iubium sũt᷑ bellacoru¬
q ex his equitum octo peditu
uero ducenta quadragita milia
redacta cõperio Cum hac tanta
multitudine recenti atq intega
decem romanis iam uncendo
fessis legionibus ip̃is hostium
infinibus dectandu erat et hec
tanti armatoru moles hostiu
nõ alibi ꝙ̃ in campis heduor.I.¬
duis eporrdorige scilicet ac uiri¬
domaro addito como attreba¬
tẽsi qui omẽs cesaris fimiliaris¬
simi fuerãt explicita memorat᷑
Set excusant fcm. qr uidelicet tã¬
tum studiũ recupande bellice glo¬
rie et auite libertatis ĩcesserat
ut neq familianitatis ato ami¬
citie fere freno neq ulla bñ fici¬
or ab aliquo pceptorũ obligatõe
atq memoria cohiberi posset. E¬

Expanded text:
tibus certum numerum imponere tibus certum numerum imponere decreverunt. Longum est singula prosequi, et, quamquam notitie rerum aliquid fortasse utile, non minus tamen interdum tedii habiturum: quadraginta vel circiter nomina urbium sunt, bellatorumque ex his equitum octo, peditum vero ducenta quadraginta millia redacta comperio. Cum hac tanta multitudine recenti atque integra decem romanis iam vincendo fessis legionibus ipsis hostium in finibus decertandum erat. Et hec tanta armatorum moles hostium non alibi, quam in campis Eduorduis Eporedorige scilicet et Viridomaro, addito Comio Atrebatensi, qui omnes Cesaris familiarissimi fuerant explicita memoratur. Sed excusant factum, quia videlicet tantum studium recuperande bellice glorie et avite libertatis incesserat, ut, neque familiaritatis atque amicitie freno, neque ulla beneficiorum ab aliquo perceptorum obligatione atque memoria, cohiberi possent; e
Abbreviated transcription (Latin):
parte nimiũ ac maligne disꝑ¬
tiens ueni spẽm p̃bebat obsessi
nõ eruptoe nõ armis set ex pec¬
tattẽ ac nũtiis bellũ gerens au¬
xilia undiq postulãs ⁊ expectãs
Cesar ex ꝑfugis et captuus de
statu certior obsessoꝵ munim̃¬
taiet cũres et machinas nec
nõ frum̃ti et pabuli uberioris
abundãtiaꝵ et ꝯcꝗd intalibus
humino ingenio cogitari pͭ
quo nõ apparentib tm̃ fed que¬
cũq aĩo fingi possent ꝑiculis ob¬
uaret tanto studio maturabat
ut legere ea uł audire difficile sit
que sibi fcũ quoq cũcta facilia
uictorie appetitus et glorie facie¬
bat. ¶At Gallorum populi suoꝵ
reditu ad moniti ꝙͣ in ac̃to ad a¬
lexiam res eẽnt cõcilio celebrato
et auditis principu sententiis
nullo pacto negligendu sibi tã¬
tum gallie piculum censuerũt.
Neq tam qd̾ obsessus petierat ĩpe¬
rator cogere in bellum omẽs qui
possent arma portare ne infini¬
tum cederet sed singłis ciita¬

Expanded text:
parce nimium ac maligne dispparce nimium ac maligne dispertiens, veri speciem prebebat obsessi, non eruptione, non armis, sed expectatione ac nuntiis bellum gerens, auxilia undique postulans et expectans. Cesar, ex perfugis et captivis de statu certior obsessorum, munimenta et turres et machinas, nec non frumenti et pabuli uberioris abundantiam, et quicquid in talibus humano ingenio cogitari potest, quo non apparentibus tantum, sed quecumque animo fingi possent, periculis obviaret, tanto studio maturabat, ut legere ea vel audire difficile sit; que sibi factu quoque cuncta facilia victorie appetitus et glorie faciebat. At Gallorum populi suorum reditu admoniti, quam in arcto ad Alexiam res essent, concilio celebrato et auditis principum sententiis, nullo pacto negligendum sibi tantum Gallie periculum censuerunt, neque tamen, quod obsessus petierat imperator, cogere in bellum omnes, qui possent arma portare; ne in infinitum cederet, in singulis civita
Abbreviated transcription (Latin):
giendo castra desererẽt prius¬¬
ꝙͣ fuga oĩum nudarẽt claudi
portas uercingetorix iubet. Añ
qiuo Q̃ uallum ac munitões
cesaree ȯplerent omẽsq pclude¬
renfad egressum ueꝙ in castnᷤ
atq in urbeirerũ oĩum penuria
ingens erat ase equitatũ omẽ
obsidioni grauemet in utilez
ab dicare disposuit. Qub tan¬
dem silentio noctis abcuntib
adeant et pro se quisq suos or¬
teturut uniu̾sos ferendis armiᷤ
idoneos in bellum mitant. neu
se de lib̾tate et gloria gallicana
deq omĩbus sic meritu inter
manus hostium ludibrio de se¬
rendu putent. S obsessis opẽ
ferre festinẽt. opus enĩ ẽẽ celen¬
diebus tolerari posset obsidio
ꝓperent gͦ ni segnitie impia oc¬
tuaginta milia electoꝵ hoĩu
suoꝵ ꝑditaatq hostib prodita
pati possũt. Sic ad monitis et
omissis equitib ip̃e cũ reliquis
intra urbem se recipiens ac pe¬
cus frum̃tuo omẽ ad se relatũ

Expanded text:
giendo castra desererent, priusqgiendo castra desererent, priusquam fuga omnium nudarentur, claudi portas Vercingetorix iubet. Ante quoque, quam vallum et munitiones cesaree complerentur, omnesque precluderentur ad egressum vie, quod in castris atque in urbe rerum omnium penuria ingens erat, a se equitatum omnem obsidioni gravem et inutilem abdicare disposuit. Quibus tandem silentio noctis abeuntibusadeant, et pro se quisque suos hortetur, ut universos ferendis armis idoneos in bellum mittant, neu se de libertate et gloria gallicana deque omnibus sic meritum inter manus hostium ludibrio deserendum putent, sed obsessis opem ferre festinent; opus esse enim celerdiebus, tolerari posset obsidio; properent ergo, ni segnitie impia octoginta millia electorum hominum suorum perdita atque hostibus prodita pati possint. Sic admonitis et emissis equitibus, ipse cum reliquis intra urbem se recipiens, ac pecus frumentumque omne ad se relatum
Abbreviated transcription (Latin):
qui in illa nube peditũ seorsum
stabat cum eifdem pugne exitũ
p̃uidens abscessit ductis secum
quos ducere licuit ceteris sequi
uissis alexiãq opidum qd̾ nõ
longe aberat gradu festinante
se ꝯtulit castra p̃ portis oppidi
metatus Cesar impedimentis
tuto loco poĩtis ab eũtem reliqͦ
ꝯsecutus exercitu ultimã semp
aciem carpendosic inteñdum
decẽ milibus hostium obtrun¬
catus alexiam cũ uenisset ad
uesperam nocte illa substitit uͥ
illuxit ꝙͣuus altissimo sita in
colle et duobus ꝓpe cĩcta Aliũbi
pene in expugnabilis appare¬
ret suos tamen cũtis difficulta¬
tibus assuetos ex hortatus uallo
circuitu erectis p̃sidiisq ad u¬
num qdq ad hibitis maxime¬
q nocturius. Quib nõdu per¬
actis et obsessis ad huc nõ nn¬
chil audentib equestre preliñ
an urbem plana in ualle ꝯserit.
ubi cum uictoria romanorur
et multa hostiũ cedes eẽt ⁊ dã
ex hostibus intra muros refu¬

Expanded text:
qui in illa nube peditum seorsum qui in illa nube peditum seorsum stabat, cum eisdem pugne exitum previdens abscessit, ductis secum, quos ducere licuit, ceteris sequi iussis, Alexiamque oppidum, quod non longe aberat, gradu festinante se contulit, castra pre portis oppidi metatus. Cesar, impedimentis tuto loco positis, abeuntem reliquo consecutus exercitu ultimam semper aciem carpendo, sicque inter eumdum decem millibus hostium obtruncatis, Alexiam quum venisset ad vesperam, nocte illa substitit. Ubi illuxit, quamvis altissimo sita in colle, et duobus prope cincta fluminibus pene inexpugnabilis appareret, suos tamen cunctis difficultatibus assuetos exhortatus vallo circuitu erectis, presidiisque ad unumquodque adhibitis maximeque nocturnis. Quibus nondum peractis, et obsessis adhuc nonnichil audentibus, equestre prelium ante urbem plana in valle conseritur. Ubi quum victoria Romanorum et multa hostium cedes esset, et quidam ex hostibus intra muros refu
Abbreviated transcription (Latin):
tis ẽẽ ut galli sua antiqua in li¬
bertate remaneãt infutuꝵ mini¬
me. nam ꝗs dubitet maiore illos
uisu atq ĩpetu reu̾suros occurrẽ¬
dum profugis ig. ut uł fugere
nequeant uł amissis impedim̃¬
tis nudi et in glorii fugiãt exẽ¬
ploq alios simili terreant ab in¬
cepto.Consensuz est magnis po
ius uirandũ more gentis ĩter¬
ponitne cui equitu ad filios
ad parẽtes ad ꝯugem sit reditꝰ
qui nõ romanã aciem penetras¬
set. Tres acies gallicoꝵ equituz
fuere totidem ħis romanas cesx
oppesuit tribusq simł est certatũ
locis. quo certamine insubmit¬
tendis auxiliisnbicũq suos ur¬
geri senserat romani ducis di¬
ligentia ingens fuit. Germanor
quoq equitũ quos e transihena¬
nis urbib cesar acciu̾at ĩ signis
opa fuso hostium equitatu captiᷤᷤ¬
q et cesari pñtatis aliquot nobi¬
lissimis heduoꝵ qui hostiũ ĩ acie
ꝯtra eum fuerant uercĩgetorix

Expanded text:
tis esse, ut Galli sua antiqua in litis esse, ut Galli sua antiqua in libertate remaneant: in futurum minime. Nam quis dubitet maiore illos nisu atque impetu reversuros? Occurrendum profugis igitur, ut vel fugere nequeant, vel, amissis impedimentis, nudi et inglorii fugiant, exemploque alios simili terreant ab incepto. Consensum est magnis potiusiurandum more gentis interponitur, ne cui equitum ad filios, ad parentes, ad coniuges sit reditus, qui non romanam aciem penetrasset. Tres acies gallorum equitum fuere: totidem his romanas Cesar opposuit, tribusque simil est certatum locis. Quo certamine in submittendis auxiliis, ubicumque suos urgeri senserat, romani ducis diligentia ingens fuit. Germanorum quoque equitum, quos e transrhenanis urbibus Cesar acciverat, insignis fuit opera. Fuso hostium equitatu captisque et Cesari presentatis aliquot nobilissimis Eduorum, qui hostium in acie contra eum fuerant, Vercingetorix,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis tm̃ s frum̃ta ip̃a corrũpere
suis ꝑsuaserat sic priuatis t̃pralib
in cõmodis ꝓpctuam publicam
libertatem quen dictitãs et erat
tumultuarius imperator ordina¬
riis curis intentissimus qĩ legiti¬
ms bñ morate cuipiam rei. p̃.
suffragus adimperiũ ascendiss
Inter alia quidem allobrogibus
bellum ꝙ cũ iomanis sentire eo
opinabatur indicit unaq cum
bello aĩos eorũ secretiorib nũtiis
ac promissis tentat ingentibus
principes pecuia ciuitatẽ impio
proiĩtie ut qd̃ una nõ possit al¬
tera ꝯsequatur uia. hoc adu̾sus
allobrogas bellum hedius comi¬
tit qui ꝯgressi multis suor obti¬
neat amicitiã romanã utilẽ fuis¬
se senserũt sub qua duduz hono¬
rati quietiq iuxerant. ¶Cesar
interea insequanos proficiscitur
cuiꝰ iter uercingetorix fugam
ratus ad ꝯsilium suos uocat et
fugere quidem hostes ait ac gal¬
licis finibus abire. Id ĩ p̃sens sa¬

Expanded text:
mentis tantum, sed frumenta ipsa corrumpere mentis tantum, sed frumenta ipsa corrumpere suis persuaserat, sic privatis temporalibus incommodis perpetuam et publicam libertatem queri dictitans. Et erat tumultuarius imperator, ordinariis curis intentissimus, quasi legitimus bene morate cuiuspiam reipublice suffragiis ad imperium ascendisset. Inter alia quidem Allobrogibus bellum, quod cum Romanis sentire eos opinabatur, indicat, unaque cum bello animos eorum secretioribus nuntiis ac promissis tentat ingentibus, principes pecunia, civitatem imperio provincie, ut, quod una non possit, altera consequatur via. Hoc adversus Allobroges bellum Eduis committit, qui congressi, multis suorum obtruncatis, amicitiam romanam utilem fuisse senserunt, sub qua dudum honorati quietique vixerant. Cesar interea in Sequanos proficiscitur; cuius iter Vercingetorix fugam ratus ad consilium suos evocat: Et fugere quidem hostes ait ac gallicis finibus abire. Id in presens sa
Abbreviated transcription (Latin):
ab incepto resilire ausihinc cesa¬
ris hinc gallorum metu tu pri¬
mu quoq̾ tumidi adolescentes
eporedorix et uirodomarus ĩ di¬
gnantes agnoscere potucrũt quã¬
to eẽt honestius sub cesare tali ui¬
ro et de cis ita merito ꝙ sub uer¬
cingetorige ad uersus cesarem
misitare. ¶ Ip̃e autẽ pride fcũs
nũc refcũs. qdq est fortius ꝯtẽci¬
onc reformatus impator uercin¬
agit iam cũcta fidentius eciditq
omĩb ut equitum certum nume¬
rũ cõficiant obtẽperatũq illico ẽ
qndecĩ milia equitũ fuisse satis ꝯ¬
uenit peditatusane nõ alio ꝙ ꝙ̃
huisset opus ẽẽ professus ẽ qui
octuaginta miliu erat. Non se tñ
prelii fortunã totis his copiis ex¬
ꝑturũ neq rem iuste cõmissurũ
aciei u̾cingetorix aiebat sed qm̃
habundaret equitatu iomanos
pabulo exclusurumiatq ita uuos
armis inuictos media ac fame
uicturũ. Neq arceri hostem afru¬

Expanded text:
ab incepto resilire ausi hinc Cesaab incepto resilire ausi hinc Cesaris, hinc Gallorum metu. Tum primum quoque tumidi adolescentes Eporedorix et Viridomarus indignantes agnoscere potuerunt, quanto esset honestius sub Cesare, tali viro et de eis ita merito, quam sub Vercingetorige adversus Cesarem militare. Ipse autem pridem factus, nunc refectus, quodque est fortius, contentione reformatus imperator Vercinagit iam cuncta fidentius, edicitque omnibus, ut equitum certum numerum conficiant, obtemperatumque illico est. Quindecim millia equitum fuisse satis convenit: peditatu sane non alio, quam quem habuisset, opus esse professus est, qui octoginta millium erat; non se tamen prelii fortunam totis his copiis experturum neque rem iuste commissurum aciei Vercingetorix aiebat, sed, quoniam abundaret equitatu, Romanos pabulo exclusurum, atque ita viros, armis invictos, inedia ac fame victurum. Neque arcere hostem a fru
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝯsilio nõ puduit o pceps im¬
pudentia ut cis aduersus ami¬
cum suum cesarem belli admi¬
nistracio crederet quam ultro
oblatam et si nõ uirtute aĩ at sal¬
tem uerecũdia si qua eẽt recusa¬
re debuerũt. Id eni uo eũ nega¬
cum resq ĩ ꝯtrou̾siam uersa eẽt
libracte ap̾lissimo tũc heduorũ
oppido ꝯciliũ gallie tocius insti¬
tuit᷑ Ad qd̾ ppłi omẽs cõuenere
pret̾ remos ac lingones titue¬
rosq et illos quidem duos ami¬
citia cõtinut romanor hos ter¬
cios locor distantia et suus labor
quẽ paciebant᷑ eo tp̃r ab incur¬
sibus germanor que res toto il¬
los bello medios tenuit ut ĩ nen¬
tra ꝑtem in clinarẽt. In eo sane
x ilio cõmissa q̃one suffragiis ꝯ¬
sensu õium populor u̾cingetorir
belli dux decernitur. Cuiꝰ decreti
pudore simul ac meridre osterna¬
ti heduret e spe improba deiecti
tũ primũ et cognoscere cesarẽ cepe¬
runt et fortunã suamino tamen

Expanded text:
in consilio non puduit o preceps imin consilio non puduit o preceps impudentia, ut eis adversus amicum suum Cesarem belli administratio crederetur, quam ultro oblatam etsi non virtute animi, at saltem verecundia, si qua esset, recusare debuerunt. Id enimvero quum negatum, resque in controversiam versa esset, Bibracte, amplissimo tunc Eduorum oppido, consilium Gallie totius instituitur, ad quod populi omnes convenere, preter Remos ac Lingones Treverosque; et illos quidem duos amicitia continuit Romanorum, hos tertios locorum distantia et suus labor, quem patiebantur eo tempore ab incursibus Germanorum, que res toto illos bello medios tenuit, ut in neutram partem inclinarent. In eo sane concilio commissa questione suffragiis consensu omnium populorum, Vercingetorix belli dux decernitur. Cuius decreti pudore simul ac merore consternati Edui, et e spe improba deiecti, tum primum et Cesarem cognoscere ceperunt et fortunam suam, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nos incidens uictorum ĩ petur
non tulit eademq cũ sius sortẽ
habiut nisi ꝙ illi fere omẽs im
prelio ex his plurimi infuga pi¬
re. Cum hac magna uictoria la¬
bienus ageduicu reditinde
ad cesarem cum in columi ꝓfẽs
exercitu ¶Nec minus ĩo gallo¬
rum ppłi ꝯurant. hedius quis
ciedat autorib legati undiq
destinant᷑ siqui autẽ uisi erãt
ad ꝯsensum lentinomoduni ĩ¬
uenti erant oĩu fere obsides po¬
pulor quos ibidem cesar ut di¬
rimus sub heduorũ fide relique¬
rat. hiq corũ im potestate erant
omẽs. horum ergo suppliciis he¬
sitantes terrebant et nũc p̃cãdo
nũc minãdo suam in sentẽcia¬
ꝑ trahebant. Mittũt dc̃iq ad ip̃
uer cingetorigẽ legatos. petunt
ut heduũ accẽdat. Ibiq de rõm¬
bus belli ꝯsiliũ meatur paret
ille haud grauatim et illoꝵ defti¬
one letus et belli cupidus gerẽ¬
di.cũq eo ꝑuentũ eẽt petere illos

Expanded text:
nos incidens victorum impetum nos incidens victorum impetum non tulit, eamdemque cum suis sortem habuit, nisi quod illi fere omnes in prelio, ex his plurimi in fuga periere. Cum hac magna victoria Labienus ad Ageduicum redit, inde ad Cesarem cum incolumi profectus exercitu. Nec minus ideo Gallorum populi coniurant. Eduis quis credat? auctoribus legati undique destinantur. Si qui autem visi erant ad consensum lenti, Novioduni inventi erant omnium fere obsides populorum, quos ibidem Cesar, ut diximus, sub Eduorum fide reliquerat, hique eorum in potestate erant omnes; horum ergo suppliciis hesitantes terrebant, et nunc precando, nunc minando suam in sententiam trahebant. Mittunt denique ad ipsum Vercingetorigem legatos, petunt, ut Eduum accedat, ibique de rationibus belli consilium ineatur. Paret ille haud gravatim, et illorum defectione letus et belli cupidus gerendi. Quumque eo perventum esset, petere illos