comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
occasionẽ meridiani temporis discessu coꝵ mulieri
bus puerisq innũo dispoĩtis. nequil quottidia¬
ne consuetudinis desideraret᷑ ip̃i manu facta
cũ his quos nuꝑ maximi liberauerãt. in ꝓxima
octauii castra irruperũt. His expugnatis. eodẽ
impetu altera sũt adorti. in de tercia & quarta
& deinceps reliqua. omĩbusq eos castris expule¬
runt & magno nuo intͥfecto reliquos atq ip̃
octauiu in naues confugere coegerunt. Hic
fuit oppugnationis exitus. Iamq hyenis appro¬
pinquabat . & tantis detrimẽtis acceptis octauiꝰ
despata oppugnatione oppidi dyrachiu sese ad
pompeiu recipit.  demonstrauimꝰ.l bibulum¬
Rusfum pompei prefectu bis in pt̃ãte uenisse

Expanded text:
occasionem meridiani temporis discessu eorum pueris occasionem meridiani temporis discessu eorum pueris mulieribusque in muro dispositis, nequid cotidianae consuetudinis desideraretur, ipsi manu facta cum iis quos nuper maxime liberaverant, in proxima Octavi castra inruperunt. his expugnatis eodem impetu altera sunt adorti, inde tertia et quarta et deinceps reliqua, omnibusque eos castris expulerunt et magno numero interfecto reliquos atque ipsum Octavium in naves confugere coegerunt. hic fuit oppugnationis exitus. iamque hiems adpropinquabat, et tantis detrimentis acceptis Octavius desperata oppugnatione oppidi Dyrrachium sese ad Pompeium recepit. Demonstravimus L. VibulRufum, Pompei praefectum, bis in potestatem pe
Abbreviated transcription (Latin):
rito M octauius cũ his quas habebat nauibus
salonas ꝑuenit. Ibi contitatis dalmatis reliquis¬
q barbaris bissam a cesaris amicitia auertit.
ouentu salonis cu neq pollicitationibus neq
denũciatione ꝑiculi ꝑ moue poss&. oppidum
oppugnare instituit. Est aut̃ oppidum & lo¬
chnatura & colle munitu. sed celerit̾ ciuesR
lignes effectis turribus hisse se munierũt. Et
cu essent infirmi ad resistendu ꝑꝑ paucitatem
hoĩu. crebris confecti uulneribus ad ex tremu
auxiliu descenderũt. seruosq omes puberes li¬
berauerũt. & presectis oĩu uulneꝵ crinibus
tormenta effecerũt. Quoꝵ cognita sententia octa¬
uius quinis castris oppidũ circũdedit. atq tempore
obsidione & oppugnationibus eos p̃mere cepit. Illi
oiã ꝑpeti parati maxiẽ are frumẽtaria labor abant
ui renussis ad cesarem nũtiis auxiliui abeo pete¬
nationis negligentiores octauianos effeciss&. nacti

Expanded text:
rico M. Octavius cum iis quas habebat navibus rico M. Octavius cum iis quas habebat navibus Salonas pervenit. ibi concitatis Dalmatis reliquisque barbaris Issam a Caesaris amicitia avertit. conventum Salonis cum neque pollicitationibus neque denuntiatione periculi permovere posset, oppidum oppugnare instituit. est autem oppidum et loci natura et colle munitum. sed celeriter cives Romani ligneis effectis turribus sese munierunt, et cum essent infirmi ad resistendum propter paucitatem hominum crebris confecti vulneribus, ad extremum auxilium descenderunt servosque omnes puberes liberaverunt et praesectis omnium mulierum crinibus tormenta effecerunt. quorum cognita sententia Octavius quinis castris oppidum circumdedit atque uno tempore obsidione et oppugnationibus eos premere coepit. illi omnia perpeti parati maxime a re frumentaria laborabant. cui re missis ad Caesarem legatis auxilium ab eo petenationis neglegentiores Octavianos effecisset, nacti
Abbreviated transcription (Latin):
q transportari possent. Huic officio p̃positus eat
fufius calenus legatus qui celeritate ĩ transportã¬
dis legionibus adhiber&. sed serius a terra prouete
naues. neq use nocturna aura in redeundo offẽ¬
duntꝰ. Bibulus eĩ cortire certior factus de ad¬
uentu Cęsaris. sperans alicui se parti onustarum
nauiu occurrerẽ posse. nauib occurrit. & nattus
circiter .xxx. in eas diligentię suę de doloris
iracũdia erupit om̃sq incendit. Eodemq igͤ
nautas dnõsq nauiu int̾fecit. magͥtudiẽ pene
reliquos de terrere sperans. Hoc confecto nego¬
cio a salonis ad corĩti portũ stationes littoraq
omiã longe lateq classib occupauit. custodiisq
diligentiusꝰ dispoĩtis. ip̃ẽ grauissima hieme in
nauibus excubans neq ullũ laborem aut munꝰ
despiciens. neq subsidiu expectans. si in cesaris
conip̃ssu ueniretposser. discessu liburnaꝵ ex illi¬

Expanded text:
sque transportari possent. huic officio praepositus erat sque transportari possent. huic officio praepositus erat Fufius Calenus legatus, qui celeritatem in transportandis legionibus adhiberet. sed serius a terra provectae naves neque usae nocturna aura in redeundo ffenderunt. oBibulus enim Corcyrae certior factus de adventu Caesaris, sperans alicui se parti onustarum navium occurrere posse inanibus occurrit, et nactus circiter xxx in eas indiligentiae suae ac doloris iracundiam erupit, omnesque incendit eodemque igne nautas dominosque navium interfecit, magnitudine poenae reliquos terreri sperans. hoc confecto negotio a Sasonis ad Orici portum stationes litoraque omnia longe lateque classibus occupavit, custodiisque diligentius dispositis, ipse gravissima hieme in navibus excubans neque ullum laborem aut munus despiciens neque subsidium exspectans, si in Caesaris complexum venire posset. Discessu Liburnarum ex Illy
Abbreviated transcription (Latin):
naues soluit. Impõitis ut supͣ demõstratu ẽ leg̃. ui
post pridie t̾ra attigit gerͬmanioꝵ saxa inter ꝗ
alia loca ꝑiculosa quieta nattus statione & portus
omẽs timens. quo s teneri ab adusariis arbitrabat᷑
ad eu locũ qui appellat pharsalia om̃ib nauibus
ad unã in columib milites exposuit. Erat oryciꝰ
lucretius bis pillo & minutius rufus cũ asiaticis
nauibus .xuiii. quibus iussu .d. lelius p̃erat . M
Bibulus tu nauibus ex coreir&. Sed neqͥ .iupͦ.
sibi confisi ex portu prodire sunt ausi. cũ cęsar
oĩno .xii. naues longas. presidio duxisset. Inꝗbo
erant etiam ip̃e Illi neq bibulus impeditis na¬
iubus dispersisq remigibus satis mature occ̾rit
quod prius. ad cõtinente uersus est cesar ꝗͣ de
eius aduẽtu fama oĩo in eas regiones ꝑferretur
Expositis militibus naues eade nocte brundusu
a cesare remittunt᷑ ut reliquę legiones equitatꝰ¬

Expanded text:
naves solvit. impositae, ut supra demonstratum est, legiones vii. naves solvit. impositae, ut supra demonstratum est, legiones vii. postridie terram attigit. Cerauniorum saxa inter et alia loca periculosa quietam nanctus stationem et portus omnes timens, quod teneri ab adversariis arbitrabantur, ad eum locum qui appellabatur Palaeste, omnibus navibus ad unam incolumibus milites exposuit. Erat Orici Lucretius Vespillo et Minucius Rufus cum Asiaticis navibus xviii, quibus iussu D. Laelii praeerant, M. Bibulus cum navibus cx Corcyrae. sed neque hi sibi confisi ex portu prodire sunt ausi, cum Caesar omnino xii naves longas praesidio duxisset, in quibus erant constratae iiii, neque Bibulus impeditis navibus dispersisque remigibus satis mature occurrit, quod prius ad continentem visus est Caesar, quam de eius adventu fama omnino in eas regiones perferretur. Expositis militibus naves eadem nocte Brundisium a Caesare remittuntur, ut reliquae legiones equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑauerat. hiemare dirachiom apolloniae omibo¬
q oppidis maritimis constituerat. ut mare transiẽ
Cesarem prohiber&̃. eiusq rei causa omĩ ora ma¬
ritima classem disposuerat. Preerat egiptiis nauibo
Pompeius filius. Asiaticis .d. leluis. & triarius. siraicis
C cassius. Rodiis .C. Marcellus cu.c. pomponio. li¬
burnice atq achaice classi Trebonius libo & M. oc¬
tauius. Toti tñ officio maritimo .M. bibulus pre¬
poĩtus cũcta admĩstrabat. Ad hũc sũma imꝑii
respiciebat ¶ Cesar ut brundusiu uenie. concio¬
natus apud milites qm̃ prope ad fine laborum
ac ꝑiculoꝵ ess& ꝑuentu equo aĩo mancipia atq
impelim̃ta in italia relinquerent. ipĩ expediti na¬
ues conscender&. quo maior nũs militũ poss& im¬
poni oĩaq ex iuctoria et ex sua liberalitate sꝑarq̃
onclamãtib om̃ib impar& quod uellet. quod cũq
imꝑauisset se oquo aiõ esse fatturos nͦ noñ iamins

Expanded text:
paraverat. hiemare Dyrrachii Apolloniae omnibuparaverat. hiemare Dyrrachii Apolloniae omnibusque oppidis maritimis constituerat, ut mare transire Caesarem prohiberet, eiusque rei causa omni ora maritima classem disposuerat. praeerat Aegyptiis navibus Pompeius filius, Asiaticis D. Laelius et C. Triarius, Syriacis C. Cassius, Rhodiis C. Marcellus cum C. Coponio, Liburnicae atque Achaicae classi Scribonius Libo et M. Octavius. toti tamen officio maritimo M. Bibulus praepositus cuncta administrabat; ad hunc summa imperii respiciebat. Caesar ut Brundisium venit, contionatus apud milites, quoniam prope ad finem laborum ac periculorum esset perventum, aequo animo mancipia atque inpedimenta in Italia relinquerent, ipsi expediti naves conscenderent, quo maior numerus militum posset inponi, omniaque ex victoria et ex sua liberalitate sperarent, conclamantibus omnibus, imperaret quod vellet, quodcumque imperavisset, se aequo animo esse facturos, ii Nonas Ianuarias
Abbreviated transcription (Latin):
ui milia deiotarus adducerat .D. ariobarģanes
& cappadocia adeunde nũm. Cotus extrac ia
dederat & Sasalam filiu miẜ̾at. ex macedonia. et.
erant᷑: quibus rascipolis p̃erat excellenci uirtute.
dex qabinianis alexandria gallos germanosq.
quos ibi agabiniꝰ p̃sidi causa apud regez ꝓtolome¬
aum reliquerat. pom. filius cũ classe ad duxerat
condarius castor & dorinilaus ex gallo gretia tadudi¬
defierant. Hoꝵ alter una uenerat. alter filiu mi¬
serat . co. ex Siria a comageno anthiocho. culi
magna pompeius p̃mia tribuit miserãt Inhio
pleriq hippotoxote. huc dardanos. bessos. ꝑti mer¬
cẽnarios ꝑti imꝑio aut grã comꝑatos. Itẽ mace¬
dones. thesalos: hac reliquaꝵ gentiu & cuutatu
adit̾erat: atq eu quẽ supͣ de monstrauimꝰ numoꝵ
ex pleuerat. frumẽti uim maxima ex thesalia.
aesia. egipto. creta cireuis reliquisq regionib cõ¬

Expanded text:
dc Gallos Deiotarus adduxerat, d Ariobarzanes dc Gallos Deiotarus adduxerat, d Ariobarzanes ex Cappadocia; ad eundem numerum Cotus ex Thracia dederat et Sadalam filium miserat; ex Macedonia cc erant, quibus Rhascypolis praeerat, excellenti virtute; d ex Gabinianis Alexandria, Gallos Germanosque, quos ibi A. Gabinius praesidii causa apud regem Ptolomaeum reliquerat, Pompeius filius cum classe adduxerat; condarius Castor et Domnilaus ex Gallograecia dederant — horum alter una venerat, alter filium miserat — ; cc ex Syria a Commageno Antiocho, cui magna Pompeius praemia tribuit, missi erant, in his plerique hippotoxotae. huc Dardanos, Bessos partim mercennarios, partim imperio aut gratia comparatos, item Macedones, Thessalos ac reliquarum gentium et civitatum adiecerat atque eum quem supra demonstravimus numerum expleverat. Frumenti vim maximam ex Thessalia Asia Aegypto Creta Cyrenis reliquisque regionibus com
Abbreviated transcription (Latin):
Asie. Syrie regiõibq omĩbus. & dinastis & tetraꝵ¬
chis & liberis achaie populis peciũa ex egerat.
magnas societates eaꝵ prouĩciaꝵ quas ipẽ obtine¬
bat sibi. mnunerari coegerat. legiones effecerat ci¬
uium .R. uiiii .u. ex italia quas traduxerat. Una
ex Sicilia uet̾ana: quã factam ex duab gemel¬
lam appellabat. Unã ex Creta & Matedonia
ex ueteranis militibis: qui dimissi asuꝑiorib imꝑa¬
torib inhis prouĩciis consederant. duas ex asia
quas lentulus consul conscribendas curauerat.
Preterea magnũ nũm ex thesalia boetia achaiq.
Epiroq supplem̃ti noie in legiones distribuerat.
His antonianos milites aa miscuerat. Preter has
expectabat cũ Scipione ex siria legiones .ii. sa¬
gutarios ex Creta. lacedemone ex ponto atq Syria
reliquisq ciuitatibus.iii. nuo. habebat. funditoꝵ
cohortes seoc. Delectoru equitũ .uii. mił. ex quib

Expanded text:
Asiae Syriae regibusque omnibus et dynastis et tetrarAsiae Syriae regibusque omnibus et dynastis et tetrarchis et liberis Achaiae populis pecuniam exegerat, magnam societates earum provinciarum, quas ipse obtinebat, sibi numerare coegerat. Legiones effecerat civium Romanorum viiii: v ex Italia quas traduxerat; unam ex Cilicia veteranam, quam factam ex duabus gemellam appellabat; unam ex Creta et Macedonia ex veteranis militibus, qui dimissi a superioribus imperatoribus in his provinciis consederant; duas ex Asia, quas Lentulus consul conscribendas curaverat. praeterea magnum numerum ex Thessalia Boeotia Achaia Epiroque supplementi nomine in legiones distribuerat; his Antonianos milites admiscuerat. praeter has expectabat cum Scipione ex Syria legiones ii. sagittarios Creta, Lacedaemone, ex Ponto atque Syria reliquisque civitatibus iii milia numero habebat, funditorum cohortes sexcenarias ii, equites vii milia. ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dictaturaq se abdicat. & aburbe proficistit᷑. brun¬
dusiq ꝑuenit. Es legiones .xii. equitatu ome
uenire iusserat. sed tm̃ nauiu reperit ut angus¬
te .xu. mił. legionarioꝵ militũ .d. milites trans¬
portare possent. Hoc unũ inopia nauiu cesari
ad celeritate conficiendi belli defuit. Atq ee ipe
copie hoc infrequẽtiores qͦꝗie imponũt᷑. qđ multi
galli tot bellis defecerũt. longũq iter ex hispania
magnũqnũm deminuerat: & grauis autũpnus ÷
Apulea circũq brundusiu ex saluberrimis gallie
& hispanie regionibus omẽ excitu ualitudine tẽp¬
cauerat / Pompeius ãni spatiu ad comꝑandas copi¬
as nactus. quod uacuũ abello atq ab hoste ocio¬
su fuerat. magnã ex asia cydadibusq insulis
corcyra. athenis. ponto. bithinia. siria. cilitia. phoe¬
nicẽ. egipto. dassem coegerat. & magnã ĩ õibo
locis edificanda curauerat. Magnã imꝑatam

Expanded text:
dictaturaque se abdicat et ab urbe proficiscitur Brundictaturaque se abdicat et ab urbe proficiscitur Brundisiumque pervenit. eo legiones xii, equitatum omnem venire iusserat. sed tantum navium repperit ut anguste xv milia legionariorum militum, d equites transportari possent. hoc unum inopia navium Caesari ad celeritatem conficiendi belli defuit. atque eae ipsae copiae hoc infrequentiores inponuntur, quod multi Gallia tot bellis defecerant longumque iter ex Hispania magnum numerum deminuerat, et gravis autumnus in Apulia circumque Brundisium ex saluberrimis Galliae et Hispaniae regionibus omnem exercitum valetudine temptaverat. Pompeius annuum spatium ad conparandas copias nactus, quod vacuum a bello atque ab hoste otiosum fuerat, magnam ex Asia Cycladibusque insulis Corcyra Athenis Ponto Bithynia Syria Cilicia Phoenice Aegypto classem coegerat, magnam omnibus locis aedificandam curaverat, magnam imperatam
Abbreviated transcription (Latin):
comitia cesare: cons creantur
erat ãnus quo ꝑ leges ei cõsule
fieri liceret. His rebus cõstitu¬
tis: cũ fides tota italie esset an¬
gustior: neq credite peciuẽ soluerent᷑ cõstituit
ut arbitri darent᷑. ꝑ eosfierent extimationes pos
nouaꝵ tabulaꝵ tollendũ minuendũq. qui fere
bella & ciuiles dissentiones sequi cõsueuit. & ad de¬
bitoꝵ tuenda ex istimatione esse aptissiũ existi
dap̃natos illis temporib quibus in urbe presidia
legionũ pompeius habuerat: que uidicia illis au¬
dientibus uidicib aliis snĩa ferentib singulis
diebus erãt ꝑfecta: in integrũ restituit. Qui se il¬
li odio ciilis belli obtulerant: si sua oꝑa in bello
uti uell&: Proinde existimans ac si usus ess& :
qm̃ suffecissent. potestate statuerat eĩ prius
hos uidicio populi debere restitui ꝗͣ suo bñficio
uideri receptos. ne aut ingratus in referenda grã:
& feriis lãtinis comitisq oĩbo ꝑficiũdis. xrdie t̾buit.¬

Expanded text:
comitia Caesare consules creantur erat annus, quo per leges ei consulem fieri liceret. his rebus confectis, cum fides tota Italia esset angustior, neque creditae pecuniae solverentur, constituit ut arbitri darentur; per eos fierent aestimationes possnovarum tabularum tollendum minuendumque, qui fere bella et civiles dissensiones sequi consuevit, et ad debitorum tuendam existimationem esse aptissimum existimdamnatos illis temporibus, quibus in urbe praesidia legionum Pompeius habuerat, quae iudicia aliis audientibus iudicibus, aliis sententiam ferentibus singulis diebus erant perfecta, in integrum restituit, qui se illi initio civilis belli obtulerant, si sua opera in bello uti vellet, proinde aestimans ac si usus esset, quoniam sui fecissent potestatem. statuerat enim prius hos iudicio populi debere restitui quam suo beneficio videri receptos, ne aut ingratus in referenda gratia  feriis Latinis comitiisque omnibus perficiendis xi di
Abbreviated transcription (Latin):
aduẽtu audito .L. straberius qui ibi p̃erat aquam
comportare in arcem atq ea munire obsidesq
ab appolloniatib exigere cepit. Illi uõ daturos
se negare: neq portas consuli p̃clusuros neq sibi
iudiciũ supturos contra id qđ om̃ĩs italia .pr. iudi¬

Expanded text:
i praeerat, aquam comportare in arcem atque eam munire obsidesque ab Apolloniatibus exigere coepit. illi vero daturos se negare neque portas consuli praeclusuros neque sibi iudicium sumpturos contra, atque omnis Italia popu
Abbreviated transcription (Latin):
ex crebris hostiu eruptionib magno sibi esse p̃sidio¬
qđ posse si pro castello ac receptaculo turriz ex latẽ
sub muro fecissent: quã primo ad repentinos incur¬
sus humile paruãq fecerint. Huc se referebant.
Ninc si qua maior oppresserat uis propugnabant.
H inc ad repellendũ & prosequẽdu hoste ꝓ currebat
patebat haec quaq uersus pedes .xxx. sed parietẽ
crassitudo pedes ꝗnq. Postea uero ut est reꝵ oĩ¬
um magister usus: hoĩu adhibita solertia inuẽtũ ẽ
magno esse usui posse si hȩc ess& in altitudiẽ turris¬
turris elata. Id hac ratione ꝑfectũ est: ibi turris
altitudo ꝑducta est ud contabulationis causa in pa¬
supra rietes instruxerũt. Ita ut capita tignoꝵ extrema
parietũ structura tegerent᷑. ne quid eminer& ubi
ignis hostui adherescer&. Hanc insuꝑ cõtignatio¬
nem quãtaͥ t̾ẽc̾tũ plutei ac uineaꝵ passu est. late

Expanded text:
ex crebris hostium eruptionibus magno sibi esse praesidioex crebris hostium eruptionibus magno sibi esse praesidio posse, si ibi pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent. quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, late
Abbreviated transcription (Latin):
pxime ei loco ex bruti classe naues erant: in eas im¬
peditas impetũ faciunt. celeritꝰq ambas deprimũt
sed nassidiane naues nulli usui fuerũt: celeriterq
pugna ex cesserũt. Non eiĩ has aut conspectus patre
aut propinquoꝵ p̃cepta ad extremũ uite ꝑiculu
adire cogebant. Itaq ex eo nuo nauiu nulla deside¬
rata est: Ex massiliensiu classe ꝗnq sũt depresse:
.iiii. capte una cũ nassidianis ꝓfugit: que omẽs ci¬
teriore hispania petiuerũt. At ex reliquis una pre¬
missa Massiliã huius nũtii ꝑferendi gratia cũ iã
appropinquar& urbi. omnis se se multitudo ad ag¬
noscendu effudit. Ata re cogͥta tantus luctus exce¬
pit. Ut urbs ab hostib capta eodem uestigio iude¬
retꝰ. Massilienses tñ nichilo setius ad defensiones
urbis reliqua apparare teperũt. Est am̃ma duerisla
ab legionariis qui dextrã ꝑte operis ad ministrabant:

Expanded text:
proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inproximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. at ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuntii perferendi gratia cum iam adpropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen nihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administrabant,
Abbreviated transcription (Latin):
patienda. Deductisq nr̃is paulatim nauib & artificio
gubernatoꝵ gub̾natoꝵ mobilitati nauiu locus dabat
& si quando nr̃i facultatẽ nacti ferreis mauibus
iniectis nauem religauerant. Undiq suis laborãtib
succurrebant. Neq uo cõuĩcti albicis cominus pu¬
gna deficiebant. Neq multũ cedebãt uirtute nr̃ĩs
simul ex minoribus nauibus magnauis eminus emis¬
sa teloꝵ: multa nrĩs de imꝓuiso imprudentib atq
impeditis uulnera inferebant. Conspicateq naues
triremes due nauez .d. bruti que ex signis fatile
agnosci poterat. duabus ex ꝑtib se se in ea incita¬
uerant. Sed tãtare ꝓ iusa brutus celeritate naius
enisus est: Ut paruo momẽto antecederet. Ille ado
grauiter inter se incidrñt conflictate. Ut uehem̃¬
tissime utq ex tursu laborarent. Altera uõ p̃frae¬
to rostro tota conlabefier&. Qua re aĩaduersa que

Expanded text:
patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Albici comminus pugnando deficiebant neque multum cedebant virtute nostris. simul ex minoribus navibus magna vis eminus missa telorum multa nostris de improviso imprudentibus atque inpeditis vulnera inferebant. conspicataeque naves triremes duae navem D. Bruti, quae ex insigni facile agnosci poterat, duabus ex partibus sese in eam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate navis enisus est ut parvo momento antecederet. illae adeo graviter inter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. qua re animadversa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
in urbem. ut omnis iuuentus que in oppido remã¬
serat omẽsq suꝑioris etatis cũ liberis atq uxorib ex
publicis custodiis aut muro ad cȩlu manus tende¬
rent: aut templa deoꝵ immortaliu adirent: & añ
simulaera proiecti uictoriã ab diis exposcerẽt. Neq
erat quisꝗ oĩu qui nõ in eius diei casu suaꝵ oĩum
fortunaꝵ euentũ consistere existimar&. Nam ex
honestis ex uiuentute & cuiusq etatis amplissimi no¬
minati euocati atq obsecrati nauis conscenderant
Ut si quid aduersi accidiss& ne ad conandũ sibi ꝗdẽ
siliensibus res nulla ad uirtute defuit. sed memores
eoꝵ p̃ceptoꝵ: que paulo ante ab sius acceperãt. hoc
cuĩo decertabant ut nullũ aliud tempus ad conã dus
habituri uiderent᷑ & quib in pugna uite ꝑiculũ acde¬
derat: nõ ita multo se reliquoꝵ ciuiu fatu añcedere
existimarent. quibus urbe capta eade esset belli fortuã

Expanded text:
in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanin urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesque superioris aetatis cum liberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caelum manus tenderent aut templa deorum immortalium adirent et ante simulacra proiecti victoriam ab dis exposcerent. neque erat quisquam omnium, quin in eius diei casu suarum omnium fortunarum eventum consistere existimaret. nam et honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi accidisset, ne ad conandum quidem sibi siliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum civium fatum antecedere existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
inuisis latitantibus atq incognitis rebus magis con¬
fidamus: Uehementiusq exterream᷑ Ut tu accidit.
Aduentus eniz.L. Nassidii sũma spe & uolũtate ciuita¬
tem compleuerat. Nattiꝰ idoneu uentu exportu
exeunt: & aurcenta quod est castellu massiliensiu
anasidiu ꝑ ueniũt. ibiq naues expediũt. Rursusq
se ad confligendu animo confirmant & consilia coĩ¬
cant. dextra pars attribuit᷑ massiliensibus. Sinistra
assidio. Eodem Brutus contendit aucto na¬
uiu nuo. Nam ad eas que facte erant arelate ꝑ
cesarem: captiue massiliensiu accesserant sex. Flas
suꝑioribis diebo refecerat. atq omĩbus rebus instrux.¬
erat. Itaq suos cohortatus. quos integros suꝑa¬
uissent. Ut uictos cõtemnerẽt: plenus spei bone at
animi aduersus eos ꝓficiscit᷑. Facile erat ex cas¬
tris .C. Trebonii atq omĩb suꝑiorib locis prospite᷑

Expanded text:
invisitatis atque incognitis rebus magis coninvisitatis atque incognitis rebus magis confidamus vehementiusque exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa spe et voluntate civitatem conpleverat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quod est castellum Massiliensium, ad Nasidium perveniunt ibique naves expediunt rursusque se ad confligendum animo confirmant et consilia communicant. dextra pars attribuitur Massiliensibus, sinistra Nasidio. Eodem Brutus contendit aucto navium numero. nam ad eas, quae factae erant Arelate per Caesarem, captivae Massiliensium accesserant sex. has superioribus diebus refecerat atque omnibus rebus instruxerat. itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere
Abbreviated transcription (Latin):
nũ terrorẽ principũ ac Senatus fuga facta: ex na¬
ualibus eoꝵ deducit. Hac iũcta ad reliquas naues
cursum Massilia uersus ꝑficit: p̃missaq clam na¬
uicula. domitiu Massiliensesq de suo aduẽtu certi¬
ores fatit. cosq magnoꝑe hortat᷑: Ut rursus cum
bruti classe additis sius auxiliis confligant. Massili¬
enses post suꝑiꝯ incõmodu: ueteres ad eunde nũm
ex nauib productas naues refecerant: sũmaq indis¬
tria armauerant remigũ gubnatoꝵamagna copia
suppetebat. ꝑiscatoriasq adiecerant atq cõtexerans.
Ut essent abictu teloꝵ remiges tuti. Has sagutariis
pormentis q cõpleuerũt. Tali mõ instructa cdasse
oũi seniorũ mairia familie uirginũ p̃cibus q ritati¬
& fletu excitati extremo tempore ciuitati subuẽ¬
rent/ non minore aĩo ac fiducia ꝗͣ ante dimicauerat
naues conscendũt. Cõmuni eĩ fit uitio nature ut

Expanded text:
num terrorem principum ac senatus fuga facta ex num terrorem principum ac senatus fuga facta ex valibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi enim fit vitio naturae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lignis cõuĩctis inter se porticus integebant. Atq hac
agger inter manus proferebat᷑. antecedebat testudo
pedu. Ix. & equandi loci cã facta. Ite ex fortissimis
lignis euoluta om̃ib rebus quib ignis iactus & lapi¬
des defendi postent. Sed magͥtudo opeꝵ altitudo mu¬
ri atq turriu multitudo tormẽtoꝵ om̃e admĩstra¬
tionem tardabat. Crebre tñ ꝑ albicos eruptiones
fiebant ex oppido ignesq aggeri & turrib inferebãt᷑.¬
il queꝗ̃ facile nr̃ĩ milites repellebant magnisq ultro illatis
detrimẽtis: eos qui eruptionẽ fecerant ĩ oppidu rei¬
ciebant. Interi . L. Nassidius ab. En. pompeio cũ clas¬
se nauiu .xui. inquibus pauce erant erate .L. do¬
mitio massiliensibusq subsidio missus. freto sicilie
imprudente atq inopinãte Curione prouehitur.
Appulsisq Messanã naiubus: atq inde propt̾ repẽti¬

Expanded text:
lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui eruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Messanam navibus atque inde propter repenti
Abbreviated transcription (Latin):
pidu agere instituit. Una erat ꝓxima portu
naualibusq: Altera ad ꝑte qua ẽ aditus ex gallia
atq hispania ad id mare quod adigit ad hostiu
rhodani. Massilia eĩ fere tribus ex oppidi ꝑti¬
bus mari alluit᷑. Reliqua quarta ẽ que aditum
hẽat ab terra. Hiuius qͦ spatuĩ pars ea que ad arcẽ
ꝑtin&: loci natura & ualle altissima munita: lõ¬
gam & difficile hẽt oppugnationẽ. Ad ea ꝑfici¬
enda oꝑa.C. Trebonius magnã iumẽtoꝵ atque
hõiu multitudĩe ex omĩ ꝓuĩcia uocat. Uimina
materiãq comportari iub&. Quibus rebus comꝑatis
aggerem in altitudine pedu .lxxx. ex truit: sed tãti
erant antiquitus in oppido oũi reꝵ ad bellu apparia¬
tus: tanta q multitudo cormẽtoꝵ ut eoꝵ uim muille
contexere uiminibus uince sustinere possent. Asseres
ordines cratiu ĩ terram defigebant᷑. Itaq pedalib

Expanded text:
pidum agere instituit. una erat proxima portu pidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur; reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum ad bellum apparatus tantaque multitudo tormentorum, ut eorum vim nullae contextae viminibus vineae sustinere possent. asseres ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus
Abbreviated transcription (Latin):
que sint penes milites suos his qui amiserãt res¬
tituant᷑. militib equa facta extimatõe pecunia
pro his rebus soluit. Quascũq postea cõtrouersias
inter se milites habuerunt. sua sponte ad cesarẽ
introduxerũt. ꝓetreius atq Affrãnuis cũ scipẽ¬
diu ab legionibui pene sedicione facta flagitaret᷑:
cuius illi die nundu uenisse dicerent. Cesart
ut cognoscer& postulatu ẽ: eoq utriq quod sta¬
tuit contenti fuerũt. parte cirtiter tercia ex̃ citꝰ
eo biduo dimissa: duas legiones suas ante cedere: re¬
liquas sub sequi iussit. Ut nõ longo int̾ se spatio:
castra facerent. Eiq negocio. Q. sufeuiz Calenũ
leg̃. p̃fecit. Hoc euis p̃scripto ex hispania ad ua¬
rum flumẽ ẽ iter factu. atq ibi reliqua pars ex¬
citus dimissa est.
geruntur. C. Treboniꝰ legatus:
qui ad oppugnationẽ Massilie
relictus erat: duabus expartibus
aggerem uineas turresq ad op¬

Expanded text:
quae sint penes milites suos, iis qui amiserant resquae sint penes milites suos, iis qui amiserant restituatur; militibus aequa facta aestimatione pecuniam pro his rebus dissolvit. quascumque postea controversias inter se milites habuerunt, sua sponte ad Caesarem in ius adierunt. Petreius atque Afranius cum stipendium ab legionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum venisse dicerent, Caesar ut cognosceret, postulatum est, eoque utrique, quod statuit, contenti fuerunt. parte circiter tertia exercitus eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut non longo inter se spatio castra facerent, eique negotio Q. Fufium Calenum legatum praefecit. hoc eius praescripto ex Hispania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus dimissa est. geruntur, C. Trebonius legatus, qui ad oppugnationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad op
Abbreviated transcription (Latin):
Lanc unã atq extremã esse patis condicionẽ. Id
uoͣ militibus fuit ꝑgratũ & iocundu: ut ex ip̃a
sigͥficacione cognosci potuit: ut ꝗa aligduicti in cõmo¬
di expectauissent Ultro premiũ missionis ferrẽt.
Nam cũ de loco & tempore eius rei cõtrou̾sia infer¬
ret᷑. & uoce & manibus uniu̾si ex uallo ubi con¬
stiterant sigͥficare ceperũt: ut stati dimitterent᷑.
Neq omĩ inter fide firmũ esse posse: si in aliud tẽ¬
pus differret᷑. ꝑ aucis cũ ess& in utrãq ꝑte u̾bis
disputatu: res huc declucit᷑: ut qui habeant domi¬
ciliu aut possessione in hispania stati: reliqui ad
uarum flumẽ dimittant᷑: nec ꝗd dehis noceatur.:
neu quis inuitus sacramẽto dicere cogat᷑ a cesare
cauetur. Cesar ex eo tempore duz ad flumen
Uarum ueniat᷑ se frumẽtu datuꝵ pollicetur.
addit &ia ut que quisq eoꝵ in bello amiserit

Expanded text:
hanc unam atque extremam esse pacis condicionem. Id hanc unam atque extremam esse pacis condicionem. Id vero militibus fuit pergratum et iucundum, ut ex ipsa significatione cognosci potuit, ut, qui aliquid iusti incommodi expectavissent, ultro praemium missionis ferrent. nam cum de loco et de tempore eius rei controversia inferretur, et voce et manibus universi ex vallo, ubi constiterant, significare coeperunt, ut statim dimitterentur, neque omni interposita fide firmum esse posse, si in aliud tempus differretur. paucis cum esset in utramque partem verbis disputatum, res huc deducitur, ut ii qui habeant domicilium aut possessionem in Hispania, statim, reliqui ad Varum flumen dimittantur; nequid iis noceatur neu quis invitus sacramentum dicere cogatur, a Caesare cavetur. Caesar ex eo tempore, dum ad flumen Varum veniatur, se frumentum daturum pollicetur. addit etiam, ut quid quisque eorum in bello amiserit,
Abbreviated transcription (Latin):
neris imꝑia cõstitui: ut ide apportãs urbanis p̃sidia
rebus & duas bellicosissimas prouĩcias absens tot q̃.¬
nis obtineat. In se iura magistratũ cõmutari. nec
exp̃tura & consulatu ut semꝑ fit ꝑ paucis ꝓbati
& electi in prouĩtias mittant᷑. In se etatis ex cusa¬
cionem nichil ualere. quod suꝑioribo bellis probati
ad optinendos ex̾titus euocent᷑. In se uno non
seruari qđ sit omĩb datũ semꝑ imꝑatorib. Ut
rebus feliciter gestis. aut cũ honore aliquo: aut
terte sine ignominia: domũ reuertant᷑: excitu¬
q dimittant. Que tñ oĩa & se tulisse patientꝰ
& esse latuꝵ. Neq nũc id agere ut ab illis abdic¬
tu ex̾citũ teneat ip̃e: quod tñ sibi diffitile non
sit: sed ne illi habeant quo cont᷑ se uti possunt. Pro¬
inde ut esset dictũ prouĩciis excederent. ex̾citũq
dimiter&. Sed si id sit factũi se nocituꝵ nemini.

Expanded text:
neris imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat neris imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat; in se iura magistratuum commutari, ne ex praetura et consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in provincias mittantur; in se aetatis excusationem nihil valere, quin superioribus bellis probati ad optinendos exercitus evocentur; in se uno non servari, quod sit omnibus datum semper imperatoribus, ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia domum revertantur exercitumque dimittant. quae tamen omnia et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, quo contra se uti possint. proinde, ut esset dictum, provinciis excederent exercitumque dimitterent; si id sit factum, se nociturum nemini.
Abbreviated transcription (Latin):
putarũt. sic oũi ordinũ partis in miseri cordia cõ¬
stitisse. Ipõs duces apace abhorriusse: eos neq collo¬
quiii neq induciaꝵ iura ẜuasse & hoĩes imꝑitos
ꝑ colloꝗu de ceptos crudelissime int̾fecisse. Acci¬
disse igit his quod pleꝵq hõĩbus nimia ꝑtinatia
atq arrogantia actidere sol&. uti eo recurrant. &¬
id cupidissime petant: quod paulo ante tõtẽpserĩt.
N eque nuc̃ se illoꝵ humanitate: neq aliqua tẽporis
oportunitate postulare. Quibus rebus opes augeat
sue. sed cos ex̃citus quos contra se multos ia ãnos
de causa missas in hispania. septimãq ibi cõscriptã
Neq tot tantasq dassis paratas. Neq sũmissos du¬
ces rei militaris ꝑitos. Nichil hoꝵ ad pacandas
hispanias. Nichil adusum proĩcie prouisu que
propter duit̾nitate pacis nullu auxiliu desiderart.
Omnia hec iam pridem contͣ se ꝑari. Inse noui ge.¬

Expanded text:
putarint. sic omnium ordinum partis in misericordia conputarint. sic omnium ordinum partis in misericordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neque indutiarum iura servasse et homines imperitos et per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. accidisse igitur his, quod plerumque hominibus nimia pertinacia atque adrogantia accidere soleat, uti eo recurrant et id cupidissime petant, quod paulo ante contempserint. neque nunc se illorum humilitate neque aliqua temporis opportunitate postulare, quibus rebus opes augeantur suae; sed eos exercitus, quos contra se multos iam annos de causa missas in Hispaniam septimamque ibi conscriptam, neque tot tantasque classis paratas neque submissos duces rei militaris peritos. nihil horum ad pacandas Hispanias, nihil ad usum provinciae provisum, quae propter diuturnitatem pacis nullum auxilium desiderarit. omnia haec iam pridem contra se parari; in se novi ge
Abbreviated transcription (Latin):
officio satisq supplicii tulisse perpessos oiu reꝵ ĩ opiã.
Nunc uo̾ pene ut feminas circũ munitos ꝓhiberi aqͣ.
ꝓhibere in gressu. neq corpore dolore. neq aĩo ig¬
nominia ferre posse. Itaq se uictos confiteri: ora¬
re atq obsecrare: si quis locus misericordie reliq̃t.
ne ad ultimũ suppliciũ ꝓgredi necesse habebat. Hec
ꝗ potest dimississime & subiectissime exponit
Ad ea Cesar respondit nulli oũi has ꝑtes uł geri¬
monie uł miseracionis minus cõuenisse: reliquos
eñ omẽs officiu suu p̃stitisse. qui &̃ bona condicio¬
ne & loco & tempore equo confligere noluerint.
ut ꝗͣ integerrima essent ad pate oĩa. Ex̃ citum
siui qui inuiria &̃ accepta suisq int̾fectis quos ĩ
sua potestate habuerat: conẜuarit. & rexerit. illiꝰ
deniq ex̾citus milites. qui ꝑse de concilianda pace
egerint. Qua inre oĩi suoꝵ uite consulendu

Expanded text:
officio satisque supplicii tulisse perpessos omnium rerum inopiam. officio satisque supplicii tulisse perpessos omnium rerum inopiam. nunc vero paene ut feras circummunitos prohiberi aqua, prohiberi ingressu, neque corpore dolorem neque animo ignominiam ferre posse. itaque se victos confiteri; orare atque obsecrare, siqui locus misericordiae relinquatur, ne ad ultimum supplicium progredi necesse habeant. haec quam potest demississime et subiectissime exponit. Ad ea Caesar respondit: nulli omnium has partis vel querimoniae vel miserationis minus convenisse. reliquos enim omnis officium suum praestitisse: se, qui etiam bona condicione et loco et tempore aequo confligere noluerit, ut quam integerrima essent ad pacem omnia; exercitum suum, qui iniuria etiam accepta suisque interfectis, quos in sua potestate habuerit, conservarit et texerit; illius denique exercitus milites, qui per se de concilianda pace egerint, qua in re omnium suorum vitae consulendum
Abbreviated transcription (Latin):
mittere. Illi ut oꝑa cesaris impedirẽt. Producit
tñ resi aciesq ad solis occasu continent᷑. Inde utͥq
in castra discedũt. Postero die munitiones institutas
cesar parat ꝑficere. Illi uadũ fluĩs sicoris tep̃tare si
transire possent. Qua re aĩaduersa cesar gͥmanos
leuis armature: eꝗtuq ꝑte flumẽ tranͥcit: crebas¬
q in ripis custodias disponit. Tandem omĩb reb
obsessi quarto iã die sine pabulo retentis iumẽtis
aque ligni frumẽti mopia colloquiu petũt. Et
id si fieri possit semoto amilitibus loco.Ubi id
a cesare negatũ. & palam si colloquii uellenti cõces¬
su est. datꝰ obsidis loco Ccsari filius affranii. Ueit
in cum locũ quẽ Cesar delegit. Audiente utroq ex¬
citi soquit᷑ Affrãniꝰ non esse aut ip̃i aut militibus
sucensendu quod fidem erga imꝑatore suu. Qn
pompeiui conseruare noluerũti sed satis ia fecisse

Expanded text:
mitteret, ille, ut opera Caesaris impediret. producitur mitteret, ille, ut opera Caesaris impediret. producitur tamen res aciesque ad solis occasum continentur; inde utrique in castra discedunt. postero die munitiones institutas Caesar parat perficere; illi vadum fluminis Sicoris temptare, si transire possent. qua re animadversa Caesar Germanos levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi quartum iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti inopia, colloquium petunt et id, si fieri possit, semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui vellent, concessum est, datur obsidis loco Caesari filius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar delegit. audiente utroque exercitu loquitur Afranius: non esse aut ipsis aut militibus suscensendum, quod fidem erga imperatorem suum Cn. Pompeium conservare voluerint. sed satis iam fecisse
Abbreviated transcription (Latin):
breuitas ȩciã in fugã cõiectis adusariis nõ młtu
ad sũma uictorie iuuare poterat. Non ei ap̃lio
pedũ milibus duob ab castris castra distabant.
Hinc duas partes aties occupabant due. Tercia
uagabatur ad in cursu atq impetu militũ relicta.
si preliu cõmitteret᷑. propinꝗtas castroꝵ celerem
suꝑatis ex fuga receptũ dabat. Hac de causa cõsti¬
tuerat signa inferentibo desistere prior p̃lio nõ
latessere. A cies erat affraniqni duplex leg̃.u. t̾cia
in subsidiis locũ alarie cohortis obtinebat. Cesaris
triplex: sed primã atie quaterne cohortes ex .Uͦ. le¬
gione tenebant. Has subsidiare terne & ruisus a¬
lie totide sue ciusq legionis subsequebantꝰ. Sagit¬
tariĩ funditoresq media continebant᷑ acie. Equitatꝰ
latera cingebat. Tali inõ structa atie tenere utͥq
propoĩtu iudebat᷑. Cesar nisi coactus p̃liu nõ cõ¬

Expanded text:
brevitas etiam in fugam coniectis adversariis non multum brevitas etiam in fugam coniectis adversariis non multum ad summam victoriae iuvare poterat. non enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum atque impetum militum relicta. si proelium committeretur, propinquitas castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. Acies erat Afraniana duplex legionum v, tertium in subsidiis locum alariae cohortes obtinebant; Caesaris triplex; sed primam aciem quaternae cohortes ex v legionibus tenebant, has subsidiariae ternae et rursus aliae totidem suae cuiusque legionis subsequebantur; sagittarii funditoresque media continebantur acie, equitatus latera cingebat. tali instructa acie tenere uterque propositum videbatur: Caesar, nisi coactus proelium non com
Abbreviated transcription (Latin):
nemo: his eos supplices male hr̃i cesari necessariam
subire deditione quã prelio decertare malebat.
Conat᷑ tñ eos uallo fossaq circũ munire: ut ꝗͣ max¬
ime repentinas eoꝵ eruptiones demoret᷑. quo neces¬
sario descensuros ex istimabat. Illi & inopia pa¬
buli adducti: ex quo essent ad id expeditiores oĩa
sarcinaria iumẽta int̾fici iub&. Inhis oꝑib cosiliis¬
ꝙ biduu consumitꝰ. Tertio die magna iã pars
operis cesaris processerat. Illi impediende rei que
munitionis catusa fiebat. hora circitꝰ nona signo
dato legiones educũt. aciẽq sub castris instruunt¬
Cesar ab oꝑe legiones reuocat: equitatũ omẽm
cõuenire iub&. acie instruit. Contra opinionẽ
ẽũ militu famãq oĩu uideri prelio de fugisse
magnũ detrimẽtu afferebat. Sed eisde dei
causis que sunt cognite: quo minus dimicare.
uellet mouebat᷑. Atq hoc & magis quoel spatii

Expanded text:
nemo. his eos suppliciis male haberi Caesar et necessariam nemo. his eos suppliciis male haberi Caesar et necessariam subire deditionem quam proelio decertare malebat. conatur tamen eos vallo fossaque circummunire, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his operibus consiliisque biduum consumitur. tertio die magna iam pars operis Caesaris processerat. illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruuntCaesar ab opere legiones revocat, equitatum omnem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium defugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt cognitae, quominus dimicare vellet, movebatur, atque hoc etiam magis, quod spatii
Abbreviated transcription (Latin):
saris atq uniu̾su imminebat. Tum uoͣ neq ad
explorandu idoneũ locũ castris: neq ad progredi¬
endu data facultate consistunt necessario: & ꝓcul
ab aqua & natura iniquo loco ponũt castra. sed
hisde de causis cesar que supͣ sũt dmonstrate am¬
plius nõ lacessit. & eo die tab̾natula statui passus
nõ est: quo paratiores essent ad insequẽdu omẽs: siue
noctu siue interdui erũperent. Illi aĩaduerso uitio
castroꝵ tota nocte munitiones ꝓferũt. castraq cas¬
tris cõuertũt. Hoc ide postõ die aprima luce fatũt
totũq in ea re die cõsumũt. Sed quãtu opere
processerant & castra ꝓtulerãt tanto aberant ab
aqua longuis. & p̾senti malo aliis malis remedia
dabant᷑. prima nocte aquanoli causa nemo egͣdit̃
ex castris: ꝓximo die presidio in castris relicto:
uniu̾sas ad. aquã copias educũt. pabulatũ emittitꝰ

Expanded text:
saris atque universum inminebat. Tum vero neque ad saris atque universum inminebat. Tum vero neque ad explorandum idoneum locum castris neque ad progrediendum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua et natura iniquo loco castra ponunt. sed isdem de causis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso vitio castrorum tota nocte munitiones proferunt castraque castris convertunt. hoc idem postero die a prima luce faciunt totumque in ea re diem consumunt. sed quantum opere processerant et castra protulerant, tanto aberant ab aqua longius, et praesenti malo aliis malis remedia dabantur. prima nocte aquandi causa nemo egreditur ex castris; proximo die praesidio in castris relicto universas ad aquam copias educunt, pabulatum emittitur