comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
publicis usibus ꝓspiciens regis intentio In hoc certe laudabilis ꝙ sacras li¬
reras mũdo non utiles mõ s necessarias/. sũma dilligentia ati impensa
ꝑ ellectos ad cantum opus uiros in grecam linguam ex hebraico fonte trãs¬
fudit At quid facias: pruiatis nõ equantibus s suꝑantibus aparatus regios
ꝯueno equidem sãmonico doctrine uiro ingentis / s maioris cure płimaꝵ
litterarum s plurium no laminum / duo et sexaginta milia libiorum fuisse
legimus/ quos omnes bodiarno uimoĩ cuius patri fuisser amicissimus ille
nouens reliquit magna ꝓ isus hereditas et multis suffectura ingeniis unũ
uero quid dubitet opp̾sura/ Qui hic autem queso/ si ml egisser in uita
nullum ille uł scribendi studium fuisset uł querendi lalor nichil omnium
cot uolumi nibus co np̃bensorum legere atq intelligere la borasset, an non

Expanded text:
publicis usibus prospiciens regis intentio in hoc certe laudabilis, quod sacras lipublicis usibus prospiciens regis intentio in hoc certe laudabilis, quod sacras literas mundo non utiles modo, sed necessarias, summa diligentia atque impensa per electos ad tantum opus viros in Grecam linguam ex Hebraico fonte transfudit. At quid facias privatis, non equantibus sed superantibus apparatus regios? Sereno equidem Sammonico doctrine viro ingentis sed maioris cure, plurimarum literarum sed plurium voluminum, duo et sexaginta milia librorum fuisse legimus, quos omnes Gordiano iuniori, cuius patri fuisset amicissimus, ille moriens reliquit. Magna prorsus hereditas et multis suffectura ingeniis: num vero quis dubitet oppressura? Quid hic autem, queso, si nil aliud egisset in vita, nullum illi vel scribendi studium fuisset vel querendi labor, nichil omnium tot voluminibus comprehensorum legere atque intelligere laborasset? An non
Abbreviated transcription (Latin):
.G. Im mensa copia libroꝵ est/. Rõ. Immensum dicimus quod mensuaͣ
caret sine qua humanis quid in rebus rectum sibiq conueniens cu
metie/. Est in his eciam que optima iudicantur. inmensitas arq immo¬
Derato fugienda/ somꝑq poculis hñdum illud̃ comicum ⁊ ne quũ nnmis¬
.G. libiorum in exti mabilis multitudo est / .liõ. M aior ne tibi q̃ tho lo¬
meo pbiladelpho regi egipri: quem allexandiine bibliothece quadia¬
quita librorum milia coaceruasse ꝯꝑtum est / qui tñ diueisis ex locii diu
agno studio quesiti simul omneb arserunt quod ellegantie regie cure¬
q opus egiegium fuisse ait liuius/ quem seneca rep̃hendit non id elle¬
gantie cure q regie opus dicens s studiose luxurie ymo ne uꝰ qde
s se ip̃am conquisitis spectaculis maniter ostentantis et liuii tñ dcm
et tholomei fcm utcunq forsitam regie opes excrsent et in longum

Expanded text:
. Immensa copia librorum est. Immensum dicimus quod mensura . Immensa copia librorum est. Immensum dicimus quod mensura caret, sine qua humanis quid in rebus rectum sibique conveniens, tu metire. Est in his etiam que optima iudicantur immensitas atque immoderatio fugienda semperque pre oculis habendum illud comicum: “Nequid nimis”. Librorum inextimabilis multitudo est. Maiorne tibi quam Ptolemeo Philadelpho regi Egypti? Quem Alexandrine bibliothece quadraginta librorum milia coacervasse compertum est, qui tamen diversis ex locis diu magno studio quesiti, simul omnes arserunt; quod elegantie regum cureque opus egregium fuisse ait Livius, quem Seneca reprehendit, non id elegantie cureque regie opus dicens sed studiose luxurie, immo ne id quidem, sed seipsam conquisitis spectaculis inaniter ostentantis. Et Livii tamen dictum et Ptolemei factum, utrumque forsitan regie opes excusent; et in longum
Abbreviated transcription (Latin):
librorum auaritie ẜuiant peximi om̃ium non libroꝵ uera ẜcia s
quasi mercium extimantes. pestis mala s recens / et que nuꝑ diuitum
scudiis obrepsisse iudeetur qua unum cõcupiscentie instrumentũ atq
una arb accesserit/. G. libroꝵ larga copia est /. kõ. operosa s dellecra¬
bilis sarcina et animi iocunda distractio. G. Ingens est copia li¬
brorum. Rõ. Ingens simul et laboris copia / et quietis mopia huc
illuc curcuagendum ingenium/ his ac iliil p̃grauanda memoriar
quid ius dicam libri quosdam ad scĩam quosdam ad insansam
deduxere . dum plus h auriunt qr digerunt / ut stomacis sie in¬
ge niisi nausea sepius nocuit q fames: atq ut sic ciborum sic li¬
bro ium ausus ꝓ uẽns utentis qualitate limicandus est/ In rebus oĩ¬
bus quor huic parum illi est nimium itaq sapiens non copiam
s suficientiam rerum uult illa enim sepłipestilens hec semꝑ est utilis¬

Expanded text:
librorum avaritie inserviant, pessimi omnium non librorum vera pretia, sed librorum avaritie inserviant, pessimi omnium non librorum vera pretia, sed quasi mercium extimantes: pestis mala sed recens et que nuper divitum studiis obrepsisse videatur, que unum concupiscentie instrumentum atque una ars accesserit. Librorum larga copia est. Operosa sed delectabilis sarcina et animi iucunda distractio. Ingens est copia librorum. Ingens simul et laboris copia et quietis inopia: huc illuc circumagendum ingenium, his atque illis pregravanda memoria. Quid vis dicam? Libri quosdam ad scientiam, quosdam ad insaniam deduxere, dum plus hauriunt quam digerunt; ut stomachis sic ingeniis nausea sepius nocuit quam fames. Atque ut ciborum sic librorum usus pro utentis qualitate limitandus est: in rebus omnibus quod huic parum, illic est nimium. Itaque sapiens non copiam, sed sufficientiam rerum vult; illa enim sepe pestilens, hec semper est utilis
Abbreviated transcription (Latin):
lia trumpharent. G. Cupide corinchiis uasis utor / . Rõ. Neq uasa cori¬
chia neq aurea meliorem cibum faciunt neq sanlia petorem. neq
omĩno de qualitate rerum/. s ex morbo animi hec uestra cupiditas
orta est seu ipã potius morbus est animi / cui ut consulens cõuales¬
cas ꝓ in utilium tot uasoꝵ curis unam arripe utilem ac salubrem i
ut scias ip̃e tuum uas in sanetificatione et honore sicut scriptum est
non in passione desideui possidere ⁊.
de libroꝵ copia. gaudiũ¬
Ibrorum copia magna est /. Rõ. oportune ad modum de his ẜ¬
mo oritur nam ut quidam disipline sic alii uo luptati ac iac¬
cantie libros querunt/ sunt qui bac parte supellectilis ex¬
hornent chalamos que animis exhornandis in uenta est/
neq alit̾ his urantur  q coriachuis uasis aut tabulis pictis ac sta¬
cuis cereris q de quidus ꝑxime disputatum est / sunt qui obtentu

Expanded text:
lia triumpharent. Cupide Corinthiis vasis utor. Neque vasa Corilia triumpharent. Cupide Corinthiis vasis utor. Neque vasa Corinthia neque aurea meliorem cibum faciunt neque Samia peiorem neque omnino de qualitate rerum, sed ex morbo animi hec vestra cupiditas orta est, seu ipsa potius morbus est animi. Cui ut consulens convalescas, pro inutilium tot vasorum curis unam arripe utilem ac salubrem, ut scias ipse tuum vas in sanctificatione et honore, sicut scriptum est, non in passione desiderii possidere. 43 DE LIBRORUM COPIA Librorum copia magna est. Opportune admodum de his smo oritur. Nam ut quidam discipline, sic alii voluptati et iactantie libros querunt. Sunt qui hac parte suppellectilis exornent thalamos que animis exornandis inventa est neque aliter his utantur quam Corinthiis vasis aut tabulis pictis ac statuis ceterisque de quibus proxime disputatum est. Sunt qui obtentu
Abbreviated transcription (Latin):
de quibus paulo añ tractauimus/ quid multã ipm iam uilescit auꝵ
cresconte suꝑbia/. pridem ueio que laudas corinthea iuluerunt cõtemp¬
tus ꝙ de uera rerum extimatio ne laudabilis futurus/ de falsa nobilium
ad miratione Dam nabilis factus est / .b. Ego uero corinthia nuc ecia
miior. Nõ. Corinthus uestris usta facibus suo uos ussit in cendio
et murop excidium suorum in uestros animos ułra est/ neq id no¬
uum / sepe nuo uictores bellorum excernoꝵ. simul ext̾nis uiciis nic¬
ti estis sic uos scipio assiaticus et malius uolsco asie uictores asiati
ais deliciib lectisq purpureis atq aureis uestibis ex quisitoq supelec¬
til quod q uilissimum epulis cocis ꝙ pesudedit sic pompeius gẽmis
ac margaritis / sic uob mõ mius tabulis pictis at corinthus subiu gauit
udum de bostibus duces uestri et de uobis uestris qr de moribus hosti¬

Expanded text:
de quibus paulo ante tractavimus. Quid multa? Ipsum iam vilescit aurum de quibus paulo ante tractavimus. Quid multa? Ipsum iam vilescit aurum crescente superbia. Pridem vero que laudas Corinthia viluerunt contemptusque de vera rerum vilium extimatione laudabilis futurus, de falsa nobilium admiratione damnabilis factus est. Ego vero Corinthia nunc etiam miror. Corinthus vestris usta facibus suo vos ussit incendio et murorum excidium suorum in vestros animos ulta est, neque id novum: sepenumero victores bellorum externorum simul externis vitiis victi estis. Sic vos Scipio Asiaticus et Manilius Volso Asie viccis delitiis lectisque purpureis atque aureis vestibus exquisiteque suppellectili, quodque vilissimum, epulis cocisque pessumdedit: sic Pompeius gemmis ac margaritis, sic vos Mummius tabulis pictis atque Corinthiis subiugavit, ut dum de hostibus duces vestri et de vobis vestrisque de moribus hosti
Abbreviated transcription (Latin):
celam iouis expositis. quibus ille frugalitatem atq sobrietato utiq ait
seneca p aupertatem in capitosio consecrabat occulos populi iam basciui¬
entis offendit non est cius egregii culpa s tplum Ilm cunc red ab illa
pusta seueritate. ad banc moliciem inclinabat que pͥmum patboras siph¬
ob̃q auitos gẽmaros/ d̾istum argenteum corinbiatum lancerꝵ pa̾pinatã
ꝑatenam bederatam  mirari cepit/ et reliqua que galienus imꝑator clau¬
dio misir imꝑatori postfuturo/ de inde alias atq alias furoꝵ spes que
magnificentie tribuunt᷑ / nouissime autem his diebus/ non hederas mo
ał pamipinos uł corinbos. sed ip̃as cum incolis suis siluas. omine
genus arborum ac ferarum et uolucrum et hominum nultus et qu̾e¬
cunq uel ocu lus iidit audiuit q auris uł mens finxit/ nr auro exp̾¬
ssa uł argento/ longa iam consuetudine non quiratur gẽmis in hians

Expanded text:
cellam Iovis expositis, quibus ille frugalitatem atque sobrietatem utque ait cellam Iovis expositis, quibus ille frugalitatem atque sobrietatem utque ait Seneca, paupertatem in Capitolio consecrabat, oculos populi iam lascivientis offendit, non est civis egregii culpa sed temporum. Iam tunc res ab illa prisca severitate ad hanc mollitiem inclinabat, que primum pateras scyphosque aureos, gemmatos, discum argenteum corymbiatum, lancem pampinatam, patenam hederatam mirari cepit et reliqua que Galienus imperator Claudio misit imperatori post futuro, deinde alias atque alias furorum species, que magnificentie tribuuntur; novissime autem his diebus non hederas modo vel pampinos vel corymbos sed ipsas cum incolis suis silvas, omne genus arborum ac ferarum et volucrum et hominum vultus et quecunque vel oculus vidit audivitque auris vel mens finxit, in auro expressa vel argento longa iam consuetudine non miratur gemmis inhians,
Abbreviated transcription (Latin):
attinet si uera. hec cesaris nota est ꝓ scripti illi securius uixissent si
corinthiis caruissent ad quod ad diuinum cultum cum ꝓpitiam magis
homĩbus fuise diuinitacem dum fictilibus. coleretur nec michi dubi¬
um nec senecco quod ueio ad humanum usum fictilia tuberonis q uis
ut pb̃ium giaue apud populum cocis dnõ nociusse safragas certun sit et
preture repulsam pepulisse mexino q ualerio factum ppłi populariter
excusanti indigna fuisse ꝑ ublico munoie uid̾eantur/ Ego cñ hie quoq
cum se neca sencio. apud quem illa multis laudibus effeunt᷑ sunt
eni in ꝑ simonie antique/ et romanis aptissima moribus/ quibus ut mo¬
desti ꝑatris familias priuata domub/ sic bene institure urbis honesta ies¬
publica regi debet/ ut frenato gressu meram ceneat eius qui in terris
est oppositi ac mͣquilli statub. Itaq si belius rabero fictilibus suis an

Expanded text:
attinet, si vera hec Cesaris nota est, proscripti illi securius vixissent si attinet, si vera hec Cesaris nota est, proscripti illi securius vixissent si Corinthiis caruissent: at quod ad divinum cultum, tum propitiam magis hominibus fuisse divinitatem, dum fictilibus coleretur, nec michi dubium nec Senece: quod vero ad humanum usum, fictilia Tuberonis, quamvis ut probrum grave apud populum cecis domino nocuisse suffragiis certum sit et preture repulsam peperisse MaximoqueValerio factum populi populariter excusanti indigna fuisse publico munere videantur, ego tamen hic quoque cum Seneca sentio, apud quem illa multis laudibus efferuntur: sunt enim parsimonie antique et Romanis aptissime moribus, quibus ut modesti patris familias privata domus, sic bene institute urbis honesta respublica regi debet, ut frenato gressu metam teneat eius qui in terris est compositi atque tranquilli status. Itaque si Q. Elius Tubero fictilibus suis ante
Abbreviated transcription (Latin):
hominum eximuntur/ illos magis in se acuuit atq iuitant Nõ paicit
regum maculis uulgus loquax et si palam meruit clam libeitate unt̃
in cauernis sibilat gãnit in cenebris dubias uoces in nbibus/ acies
uersus in crimis serit subcͥbit starius nutu loquitur silentio excli¬
mar mi natur q occulis lingna forit sic sexleuibus ex causis/ gra¬
ues contrahuntur in famie/ et claris quoꝙ nomĩb obscura cogno¬
mĩa ic̃ q si principum maximo euenire potuit quid priuati spe¬
ienta quibus esse debeit amica mediocritas inimica luxuria .b.
Corinthiis dellector. Rõ. Ac si pectus erroribus occuliq fulgo ribus
clauderentur/ liquido appareret quantum fictilia p̾ferenda corinthiis
quantum ꝙ uel paratu facilora/ uł io cundiora usu icł securiora sei¬
uatu, uł diuinis bumanis ꝙ cultibus aptiora certe quod ad seciuitatem

Expanded text:
hominum eximuntur, illos magis in se acuunt atque irritant. Non parcit hominum eximuntur, illos magis in se acuunt atque irritant. Non parcit regum maculis vulgus loquax; etsi palam metuit, clam libertate utitur. In cavernis sibilat, gannit in tenebris, dubias voces in nubibus, acres versus in triviis serit, subscribit statuis, nutu loquitur, silentio exclamat minaturque oculis, lingua ferit. Sic sepe levibus ex causis graves contrahuntur infamie et claris quoque nominibus obscura cognomina idque si principum maximo evenire potuit, quid privati sperent, quibus esse debeat amica mediocritas, inimica luxuria? Corinthiis delector. At si pectus erroribus oculique fulgoribus clauderentur, liquido appareret quantum fictilia preferenda Corinthiis, quantum vel paratu faciliora vel iucundiora usu vel securiora servatu vel divinis humanisque cultibus aptiora. Certe quod ad securitatem
Abbreviated transcription (Latin):
rabatur ad hunc modum cunc corinthus huius fons fuit insanis nc̃
damascus inde bodie uasa mictuntur uestros captura occulos cuõsq
.b. Corinthiis uasis debector. lis. Mirarer magis nisi augustum mode¬
stissimum licet atq grauissimum principem lectum esset apud egiegios
scriptores deslectatione hac usq adeo corieptum p̃cipitem q actum ut ꝑ¬
scriptione triunuirali condomnasse aliquos nullam aliam ob causam
nisi huiuscemoĩ me uasorum desidero ꝑ utaretur utq eius ad statua
famoso epygãmate appoito ad et̾nam laudati ducis in famiam corinthi¬
arius diceretur quod si credi mub int̾ hano int̾ hurc optinurmr pexi¬
mum q omĩum intonium. hac in parte quid intersitnisi ꝙ hunc
ad in iuuam causa mouit. humilior/. Et est omne peccatum eo maius
quo et maior qui pactat et minor causa peccandi nec pectantis ma¬
gnicudo atq imꝑium / lingue uł calami uulnus euadunt iuditiiu q

Expanded text:
rabatur. Ad hunc modum tunc Corinthus huius fons fuit insanie, nunc rabatur. Ad hunc modum tunc Corinthus huius fons fuit insanie, nunc Damascus: inde hodie vasa mittuntur vestros captura oculos animosque. Vasis Corinthiis delector. Mirarer magis, nisi Augustum modestissimum licet atque gravissimum principem lectum esset apud egregios scriptores delectatione hac usque adeo correptum precipitemque actum ut proscriptione triumvirali condemnasse aliquos nullam aliam ob causam nisi huiusmodi vasorum desiderio putaretur utque eius ad statuam famoso epigrammate apposito ad eternam laudati ducis infamiam Corinthiarius diceretur. Quod si credimus, inter hunc optimum pessimumque omnium Antonium hac in parte quid intersit, nisi quod hunc ad iniuriam causa movit humilior? Et est omne peccatum eo maius quo et maior qui peccat et minor causa peccandi: nec peccantis magnitudo atque imperium lingue vel calami vulnus evadunt iudiciisque
Abbreviated transcription (Latin):
ouginis cau̾nis f̾restribus in hiet/ alit̾ magni faciat quod ex¬
ills eff̃ditua dum cellum solom q ac stellas et se ip̃m uider s up̃mum¬
q horum omĩum cutificem contemplatur. G. corinchiis dellector .Rõ.
nescib ce non geluo cantum s ex animi t̾re ꝑcu s officine nigrantis et
squalentis fabri opere ad postremum romañe prede xeliquiis dellectari
Ad historias redi / M ũmius dum corinchum armis captam dueptam¬
q flãmis absumeret / aurris simul atq argenteis atq eneis quecunq
luctorum forte manas euaẜant statuis / quarum habudantissima olrm illa
urbs fuit pari incendio liquefactis omium metalioꝵ uene uno ibi tor¬
ente fluxeũt / u noq ex omĩbus iam nobiliore metallo/ et p̃ciosiorib
uasis epordium/ et aclade urbis nom̃ luxurie partum fuit/ non ꝙ is
furor in ea urbe consingeiet que ⁊uebat s uenturo furo ri maceria pa¬

Expanded text:
originis cavernis terrestribus inhiet aut magni faciat quod exoriginis cavernis terrestribus inhiet aut magni faciat quod exllis effoditur, dum celum solemque ac stellas et seipsum videt supremumque horum omnium artificem contemplatur? Corinthiis delector. Nescis te non gelido tantum et examini terre partu sed officine nigrantis et squalentis fabri opere, ad postremum Romane prede reliquiis delectari. Ad historias redi: Mummius, dum Corinthum armis captam direptamque flammis absumeret, aureis simulque argenteis atque eneis quecumque victorum forte manus evaserant statuis, quarum abundantissima olim illa urbs fuit, pari incendio liquefactis, omnium metallorum vene ibi uno torrente fluxerunt unoque ex omnibus iam nobiliore metallo; et pretiosioribus vasis exordium et a clade urbis nomen luxurie partum fuit, non quod is furor in ea urbe consurgeret que ruebat; sed venturo furori materia pa
Abbreviated transcription (Latin):
ex titandis animis unle ꝓ fane autem etsi nit̾ dũm moueant arq ecigtint ad
u̾itntem/ d̾um tepentes animi ceum nobilium memoria recalescunr / amã¬
de tñ aut colende equo amplius non sunt/ ne aut stultitie testes aut auaritie
mi nustreꝰ aut̃ fidei sint rebelad ac religioni uere et p̃cepto illi famosissi mo-
enstodite uos a si mulacris/ ꝓ fect̾o autem si buc quoq illum aspĩcis qui so¬
lidam t̾ram fietum mobileꝰ uolubile cellum fecit/ quiq non fictos s ueros
uiu̾os q homi nab et quad iupedes t̾re pisces mari cello uolucies dedit / pu¬
to it ꝓ rogẽne m arq appellem / sic et pollicretum sꝑnes ac phidiam ⁊¬
is ram de uasis corinthiis. gaudur¬
Uem non moueant uasa corinthia . Ro. Assuecum celestidus t̾re¬
na non quatiũnt sic collata ułis modicum. sic nichil sic demiꝙ¬
tediũm arq fastidium graue suãr. Quo modo autem ã̾uis memor

Expanded text:
excitandisque animis utile; prophane autem et si interdum moveant atque erigant ad excitandisque animis utile; prophane autem et si interdum moveant atque erigant ad virtutem, dum tepentes animi rerum nobilium memoria recalescunt, amande tamen aut colende equo amplius non sunt, ne aut stultitie testes aut avaritie ministre aut fidei sint rebelles ac religioni vere et precepto illi famosissimo: “Custodite vos a simulacris”. Profecto autem si hic quoque illum aspicis, qui solidam terram, fretum mobile, volubile celum fecit quique non fictos, sed veros vivosque homines et quadrupedes terre, pisces mari, celo volucres dedit, puto, ut Protogenem atque Apellem sic etiam Polycletum spernes et Phidiam. 42 DE VASIS CORINTHIIS Quem non moveant vasa Corinthia? Assuetum celestibus terrena non quatiunt; sic collata illis modicum, sic nichil, sic deniqtedium atque fastidium grave sunt: quomodo autem animus memor
Abbreviated transcription (Latin):
q post obitum recusare non potuit ponebantur in geniosis ac doctis uiris
qualem posiram legimus uictorino/ nũe ponũtur diuitibus magno ꝑrocio
marmora ꝑ egrina meicantibus/.G. Artificiose placent statue.Ro. Aiti¬
ficium fere om̃is recipit materiam se sentio autem ut tua hec dellecta¬
tio psena sit in genii materie q nobilitab uc̃ta ꝑficiet neq hic m̃ aux
quãnis phidiasq cõuenerint uera dellectatio ulla est/ aut uera nobilirab
fex fre licer et urilia/ nicus malei forcipes/ carbones ingenium laborq̃
mecaniq quid hinc uiro optabile uere q magnificam fieri possit cogita¬
.O. Non dellecrau statuis non possum .ko. dellectari homĩum ingeniis so
modeste fiat/ rolerabile his p̾sertim qui irenio excellunt ⁊ iusi entm
obster liuor facile quisq quod inse amat in alio ueneratur dellectari qͦq
sacris y maginibus / que spectantes beneficii celertis ad mo neant pium sepeq

Expanded text:
que post obitum recusare non potuit; ponebantur ingeniosis ac doctis viris, que post obitum recusare non potuit; ponebantur ingeniosis ac doctis viris, qualem positam legimus Victorino: nunc ponuntur divitibus, magno pretio marmora peregrina mercantibus. Artificiose placent statue. Artificium fere omnis recipit materia. Sentio autem: ut tua delectatio plena sit ingenii materieque nobilitas iuncta perficiet; neque hic tamen aurum quamvis Phidiasque convenerint, vera delectatio nulla est aut vera nobilitas: fex terre licet rutila, incus, mallei, forcipes, carbones, ingenium laborque mechanici. Quid hinc viro optabile vereque magnificum fieri possit cogita. Non delectari statuis non possum. Delectari hominum ingeniis, si modeste fiat, tolerabile, his presertim qui ingenio excellunt; nisi enim obstet livor, facile quisque quod in se amat in alio veneratur. Delectari quoque sacris imaginibus que spectantes beneficii celestis admoneant, pium sepe
Abbreviated transcription (Latin):
duxers haud insulse quidem ur so haber extimanio ieum pñs hoc est
aurum amore non staruaoꝵ que ut ex uili materia nobilis sic puro rud̾is
ꝙr auto fieu potest quanti uõͣ tu staruam exti mares siue ilam iegis asi¬
m ex auro sex aginta cubitorum/ q non ado itisso capitale fuir quamq
hodie multi ultro suam ut facerent adoiarent siue illam cubito ꝵ qua¬
ruor quam ex iugenti topatio mirum dictu / regine egiptĩe factã legis
puro non anxie que ieres cuius esset artificis contentus de materia que¬
s uusre  .G. sirnficiose occulos dellectant statue. Rõ. fuerunt aliquãdo
stutue insignia uirtutum nunc sunt illecebre occulorum ponebant hib ꝗ
magna gesi ssont aut mortem ꝓ iopublica obiisent/ quales decrete sũt
legaris arege uehientium in t̾fectis/ quales liberatori ytalie affricano
quas illius magnitudo animi ac spectata modestia non recepit/ quas¬

Expanded text:
duxeris; haud insulse quidem, ut se habet extimatio rerum presens, hoc est autem duxeris; haud insulse quidem, ut se habet extimatio rerum presens, hoc est autem aurum amare, non statuam: que ut ex vili materia nobilis, sic puro rudis ex auro fieri potest. Quanti vero tu statuam extimares, sive illam regis Assyrii ex auro sexaginta cubitorum quam non adorasse capitale fuit quamque hodie multi ultro suam ut facerent adorarent, sive illam cubitorum quattuor quam ex ingenti topazio, mirum dictu, regine Egyptie factam legis? Puto, non anxie quereres cuius esset artificis, contentus de materia quesivisse. Artificiose oculos delectant statue. Fuere aliquando statue insignia virtutum, nunc sunt illecebre oculorum: ponebantur his qui magna gessissent aut mortem pro republica obiissent, quales decrete sunt legatis a rege Veientium interfectis, quales liberatori Italie Africano, quas illius magnitudo animi ac spectata modestia non recepit quas
Abbreviated transcription (Latin):
radice nasci posse non uidetur non fit de nichilo magnum nomen ma¬
gnum esse uł uideri opportet de quo serio magni tractant S his omnib
supͣ responsum est Eo ciutem spectant / ut incelligas quãto nixu obstandã
tam uetusto et tam ualido sit eriori /. G. uariis dellector statuis Rõ. harui
quippe artium manu naturam ĩmittantium/ una est quam plasticẽ dipere
hec gipso et çeris oꝑatur ac tenaci argilla⁊ que cognaribus licet artibus
cuctis amicior sit uirtuti / aut certe minus mimica modestiem primis et
frugalitaris que magis fictiles q̃ aureas t̾eorum atq hominum formas ẜ¬
bant quid hic tñ dellectabile quid quo cereos aut terreos uultus ames
non inte llgo. G. Nobilibus statuis deliector. Rõ. Auaricie conscilium agyio¬
seo p̃cium ut auguror non ars placet unam cu auream artificii meduocris
multis eneis atq marmoreis multo ꝙ maxime plasticis p̃ferendam

Expanded text:
radice nasci posse non videtur. Non fit de nichilo magnumradice nasci posse non videtur. Non fit de nichilo magnum: esse vel videri oportet, de quo serio magni tractant. Sed his omnibus supra responsum est: eo autem spectant, ut intelligas quanto nisu obstandum tam vetusto et tam valido sit errori. Variis delector statuis. Harum quippe artium manu naturam imitantium una est quam plasticem dixere. Hec gypso et ceris operatur ac tenaci argilla, que cognatis licet artibus cunctis amicior sit virtuti aut certe minus inimica, modestie in primis et frugalitati, que magis fictiles quam aureas deorum atque hominum formas probant. Quid hic tamen delectabile, quid quo cereos aut terreos vultus ames non intelligo. Nobilibus statuis delector. Avaritie consilium agnosco; pretium, ut auguror, non ars placet. Unam tu auream artificii mediocris multis eneis atque marmoreis multoque maxime plasticis preferendam
Abbreviated transcription (Latin):
gui cumor maxinius delegit. quorum pͥmus cum ꝑ ingeiet secund̾us
scalperet tertius fingeret atq in statuam excuderer edicto uentis un¬
uersis/ qualibet ingenii autis ꝙ fidutia fatiem regis actingero/ nec minor
furor ibeo hic q reliqui/ ymo uero omis morbus eo funestior quo stabili¬
ore materia sub nixus. b. At me statue dellectant/.Rio. Nec ce solum/ ant
plebeis comitibus errantem putes/ quãta olim dignitas statuaꝵ quãtum¬
ue ꝓ apud anti quos clarissimos q hominum scudium desiderium ꝙ iei huiꝰ
fuerit. et augrisi et uespexian ac reliquorum de quibus nine dice lon¬
gum et in pertinens/ cesarum ac iegim uirorum ꝙ sedi ordinis Illustriũ
solers inquisitio et raꝑtarum cultus/ et tustodia et consocratio indino sũt
Accedit arnificum famã irgens non uulgo aut mutis dũtapat oꝑibus s
late sonantibus scriptorum luteris celobratai que cam magnar utiꝙ ꝑua de

Expanded text:
gni tumor maximus delegit, quorum primus cum pingeret, secundus gni tumor maximus delegit, quorum primus cum pingeret, secundus scalperet, tertius fingeret atque in statuam excuderet, edicto vetitis universis qualibet ingenii artisque fiducia faciem regis attingere. Nec minor hic ideo furor quam reliqui, immo vero omnis morbus eo funestior, quo stabiliore materia subnixus. At me statue delectant. Non te solum aut plebeis comitibus errantem putes; quanta olim dignitas statuarum quantumve apud antiquos clarissimosque hominum studium desideriumque rei huius fuerit, et Augusti et Vespasiani ac reliquorum, de quibus nunc dicere longum esset et impertinens, Cesarum ac regum virorumque secundi ordinis illustrium solers inquisitio et repertarum cultus et custodia et consecratio indicio sunt. Accedit artificum fama ingens, non vulgo aut mutis duntaxat operibus, sed late sonantibus scriptorum literis celebrata, que tam magna utique parva de
Abbreviated transcription (Latin):
E dellecror statuis/. Ro. Artes uario furo⁊ idem ip̃aꝵ q fons imꝰ
artiu / unus finis/ Duisa materiͥa .G. dellectant statue. Rõ.¬
accedunt he quidem ad naturam ꝓpius q̃ picture Ille enim
uidontirr tantum/ be autem et tangintur integrum ꝙ ac soli¬
dum eoq ꝑhemini᷑s corpus hñt Quam el causam picture uererum nulle usꝙͣ
cum ad huc in numerabiles suꝑsut statue/ unde hec etas ut in multis erroͥ¬
nea picrure inuentrix uult᷑ uideri. siue quod̃ in uentioni ꝓrimum ellegã¬
tissima consumatrix limatrixq/ Cum in genere quolibet sculpture cum q
in omĩbus signis ac statuis longe imparem se negare temoraria quanuis
impudensq non audeat/ Cum p̃terea pone ars mma: uł si plures / unus
ut diximus fons arcium graphidem dico atq ip̃e ꝓcul dubio sint coeue
pariterq floruerint/ Si quidem una etas et appelem. et pyrgotilem et lisi¬
ꝓpum habuit/ quod hinc patet quia hos simul ex om̃ibus ⁊lexandii ma¬

Expanded text:
 delector statuis. Artes varie, furor idem ipsarumque fons unus artium, unus finis, diversa materia. Delectant statue. Accedunt hec quidem ad naturam propius quam picture: ille enim videntur tantum, he autem et tanguntur integrumque ac solidum eoque perennius corpus habent, quam ob causam picture veterum nulle usquam, cum adhuc innumerabiles supersint statue; unde hec etas in multis erronea picture inventrix vult videri, sive quod inventioni proximum elegantissima consummatrix limatrixque, cum in genere quolibet sculpture cumque in omnibus signis ac statuis longe imparem se negare temeraria quamvis impudensque non audeat, cum preterea pene ars una vel, si plures, unus, ut diximus, fons artium, graphidem dico, atque ipse procul dubio sint coeve pariterque floruerint, si quidem una etas et Apellem et Pyrgotelem et Lysippum habuit; quod hinc patet, quia hos simul ex omnibus Alexandri ma
Abbreviated transcription (Latin):
fortium gẽmas cole.G. Gemiais dollector ardentibus/. Rieiiebit ua¬
riis. ille ꝑ alentibus, multiplex appetitus una uanitas. Audisti ut pyire
iłli qui bessum cum romanis. grssir. Aħ̾ates fuit lapsis osim p̃ ciosissimꝰ
homũnum iuditio nũc eo dem quo precia fu̾t uariante uiħsissimus s
quo quidem spẽs ierum diuorsarum representari occulis fama est bo¬
mn nuum iumertoꝵ fluminum nemorum/ uolucram ford̾inm q mila
penitus mane artificis s nature / Inilo sane regio ut sobietuerbo urca¬

Expanded text:
fortium gemmas cole! Gemmis delector ardentibus. At hic vafortium gemmas cole! Gemmis delector ardentibus. At hic variis, ille pallentibus: multiplex appetitus, una vanitas. Audisti ut Pyrrho illi, qui cum Romanis bellum gessit, achates fuit lapis olim pretiosissimus hominum iudicio, nunc eodem quo pretia rebus fiunt variante vilissimus, in quo quidem species rerum diversarum representari solere oculis fama est, hominum, iumentorum, fluminum, nemorum, volucrum ferarumque nulla penitus manu artificis sed nature. In anulo sane Pyrrhi regis, u
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fida. hicsua fragilitas/ sua fuit ambinio illic eigo potenitiam et uitam/ his auĩ
populaus modisneq insignis. famam tignis ꝙ laboribus ꝑtum magueno¬
moꝵ ĩ minuit᷑ mirum dictu tanto uictoriosior contia hispanos gentem
bessico sam. q contia im belles dt in ermes asiaticos apparuit / eoq mirabiliꝰ
ꝙ in ipa quoq afia / aliquãdia integes arq inuictus cum se in temꝑlo peioso¬
Ame emĩtm oplilentissimo uere orectum arq abstine nussi mũ p̃buisset ad
Diaꝵ fulgor. ea uis margaritaꝵ idq auri pondus fuir uiceratauꝵ arto pa¬
ri ꝑrelio ⁊ lirndrum asia s patum estͥ in oid sas uiccum uiacee illd ua¬
gnum⁊ ancisse pictoiem sui postquem nullus. st ure dacirx istaaint̾ asie
pr si faceri nerum nubtis ubiq gentium uictores asiatica uiccoria uicti
esns.I. nuac et᷑ amicas ecculorum aomex hesteb ac uictrices uro rum

Expanded text:
perfidia, hic sua fragilitas, sua fuit ambitio. Illic ergo potentiam et vitam, hic animi perfidia, hic sua fragilitas, sua fuit ambitio. Illic ergo potentiam et vitam, hic animi popularis modestieque insignis famam magnisque laboribus partum Magni nomen imminuit. Mirum dictu, tanto victoriosior contra Hispanos bellicosam gentem quam contra imbelles et inermes Asiaticos apparuit, eoque mirabilius quod in ipsa quoque Asia aliquandiu integer atque invictus, cum se in templo Hierosolyme omnium opulentissimo vere erectum atque abstinentissimum prebuisset. Admarum fulgor, ea vis margaritarum idque auri pondus fuit! Vicerat iam ante pari prelio Alexandrum Asia — sed parum est vitiis victum suis vincere: illud magnum, vicisse victorem sui —, post quem nullus ferme ducum stetit inter Asie pe si fateri verum vultis, ubique gentium victores Asiatica victoria victi estis. I nunc, et amicas oculorum, animorum hostes et victrices virorum
Abbreviated transcription (Latin):
in cepto deniq mons aureus ille fuis fo rme ille m̾irabilis in quadrum ducte:
cernis ac lromibus et figuris uariis animantium fiequens̃/ nen̾on et arbo¬
ususs am omĩim po nrum geneiẽ consitus ramos a̾utios tegentibus margantis
mantis in uertice hisdem iiebus. horologium arnificio ubiq iuĩcenco mat̾ia
uoluebati/ mirabile pisus ostentum hisqui mirars mania didicerunt At
s̾is iebus iniuies delecror Credo ud quidem te hunc triumphum er capide spec¬
taturum reor et cupidius ducturum et cupidissime possessurum id michi ꝑassi¬
onan animi status suader Crede autem et michi/ hec que uisum usa adeo dellec¬
raut : semꝑ antaie sepe et corpori nocueunt: Illius ceite quem loquitua triam
ꝑsrmtrs gloue nł iq magis obfuit/ non thesalicus dies mnon egiptia calami¬
tas. ib̾i enim fortune succubuit uon totus hic uicio totus / ibi altenia uis aliedar

Expanded text:
intexte. Denique mons aureus illic fuit, forme ille mirabilis in quadrum ducte, intexte. Denique mons aureus illic fuit, forme ille mirabilis in quadrum ducte, cervis ac leonibus et figuris variis animantium frequens nec non arboribus atque omni pomorum genere consitus, ramos aureos tegentibus margaritis; montis in vertice iisdem ex rebus horologium artificio ubique vincente materiam volvebatur, mirabile prorsus ostentum his qui mirari inania didicerunt. At his rebus maxime delector. Credo id quidem teque hunc triumphum et cupide spectaturum reor et cupidius ducturum et cupidissime possessurum: id tibi passionati status animi suadet. Crede autem et tu michi, hec que visum usque adeo delectant semper animo et sepe corpori nocuerunt. Illius certe quem loquimur triumphantis glorie nichil umquam magis obfuit: non Thessalicus dies, non Egyptia calamitas, ubi enim fortune succubuit non totus, hic vitio totus: ibi aliena vis, aliena
Abbreviated transcription (Latin):
fictos aut marmoro s insuetis arq ex ꝗsitissimis maigaritis in triũpho
tulit. eprobracio non leuis coy fastus unum in capud exipositi nõ siñ
in sulconane quadam. uictoris oĩu p̃płi atq excusatione quad̾am prĩ¬
cipum sequ̾entium/ quid non enem a ciramnis roma iam forua pate¬
retur que libera ciuis amantissimi talem hanc insolentiam conspexi¬
spet neq reliqua triumphi illius humilia magis aut sobria nõ arma
et equi domitarum gentium ut mos eras non captiui memorant᷑ aut cu¬
irus. aut fallus i quod̾ ulissimum in eo legimus ac̃arum fuit gẽme olła
et margatire. Intee maulta alueus ingons/ ibi et ingentiam cesseraꝵ
ordo bicoloi ⁊ ita ut singule gẽmis ex singulis constarent ler uasa iut¬
ia et uestes et starue ꝙ et luna quedam splao ex auro immensi pon¬
deris/ lecti q aurri et co ione plurime magais et candidis margeritis¬

Expanded text:
fictos aut marmore, sed insuetis atque exquisitissimis margaritis in triumpho fictos aut marmore, sed insuetis atque exquisitissimis margaritis in triumpho tulit: exprobratio non levis Eoi fastus unum in caput expositi, non sine insultatione quadam victoris omnium populi atque excusatione principum sequentium. Quid non enim a tyrannis Roma iam serva pateretur, que libera civis amantissimi talem hanc insolentiam aspexisset? Neque reliqua triumphi illius humilia magis aut sobria: non arma et equi domitarum gentium, ut mos erat, non captivi memorantur aut currus aut phalere; quod vilissimum in eo legimus aurum fuit, gemme omnia et margarite. Inter multa alveus ingens ibi et ingentium thesaurorum ordo bicolor, ita ut singule gemmis e singulis constarent, et vasa aurea et vestes et statue, quin et luna quedam solido ex auro immensi ponderis lectique aurei et corone plurime magnis et candidis margaritis
Abbreviated transcription (Latin):
nus pompeiuis contipentissimus romanoꝵ ducum horum deco nomi st¬
morum qui quãtum magnitudine gestaꝵ rorum ceteris antecellũt, cm̃
modostia moꝵ uiteq frugalitate maioribus cedunt suis uictor ab is¬
pania paccato rediens occidente comp̃ssuq predonibus et in unũ coãc¬
tis locum. oui cõuenarum nomen ob hoc inditum in seculum istud durat
Ilic pireneis in montibus, locorum forsan asꝑitate modestiam adiuuãte
arqs etars uicrorie q suꝑbiam compestence/ masculum trepheum para¬
q et rigidam sui ous ymaginem eiexit uere tunc magnus arq magͥ¬
sicab quãnis ado lescens annis moribus sonex marurusq aĩ/ Id̾em põ¬
stea capres piiaris iet quelite ꝑ domito quasi cum loco mutittus ac ip̃eo
e q aliaparto sabis ape alius reu̾suꝵ non militarem s fecteneum seu
diuincuꝵ porius inꝓmoiem eultus suostam uiriles ac solito mollcores nõ eie

Expanded text:
nus Pompeius, continentissimus Romanorum ducum, horum dico novissinus Pompeius, continentissimus Romanorum ducum, horum dico novissimorum, qui quantum magnitudine gestarum rerum ceteris antecellunt tantum modestia morum viteque frugalitate maioribus cedunt suis, victor ab Hispania pacato rediens occidente compressisque predonibus et in unum coactis locum, cui Convenarum nomen ob hoc inditum in seculum id durat, illic Pyreneis in montibus, locorum forsan asperitate modestiam adiuvante atque etatis victorieque superbiam compescente, masculum tropheum puramque et rigidam sui oris imaginem erexit: vere tunc magnus atque magnificus, quamvis adolescens annis, moribus senex maturusque animi! Idemque postea captis pyratis et oriente perdomito, quasi cum loco mutatus ac tempore eque, alia parte orbis, ipse alius reversus, non militarem sed femineum, seu divinum potius in morem, vultus suos iam viriles ac solito molliores non ere
Abbreviated transcription (Latin):
in digitos sensim uenit huit ꝓximam indicam at arabicam mar¬
gauiram locant et huic itidem smaragdum nescis quidem qua or¬
Dinis iniiua / Nam si illoꝵ rubor palorq gratus est/ cur non eque ho¬
ium candor uiror q occulis blandiatur. Iustior q nunc eciam ssaphiri
querela/. quo uix aliud terra parit cello similius sereno. ueris ut
dixi furor hec hominum non nacura nobilitat diuitum nuge maneb,
arq ociosior fabule qui facila ista conteminerent si quo unq̃ ho nesti¬
oie pacib aut belli negocio tenerentur/ . G. Sulgide animũ mouẽt
gemme et suauit̾ candide margarite. Rõ. mouent ais/ ymo st̾nũt
calcant molliunt et eneruant qua de re si ꝑgam uirorum ac mulierũ
exempla congerere non te doceam s obrundam/ unum ex om̃ibus
et id maximum attingam/ ut in telligas q̃ furor iste ꝑiculosus sit ĩ¬
fii mioribus animis qui eminentissi mos fortissimos q ꝑuaserit. or ag¬

Expanded text:
in digitos sensim venit. Huic proxima Indicam atque Arabicam marin digitos sensim venit. Huic proxima Indicam atque Arabicam margaritam locant et huic itidem smaragdum, nescio quidem qua ordinis iniuria. Nam si illorum rubor pallorque gratus est, cur non eque horum candor virorque oculis blandiatur? Iustiorque nunc etiam saphiri querela, quo vix aliud terra parit celo similius sereno. Verum, ut dixi, furor hic hominum, non natura nobilitat, divitum nuge inanes atque otiosorum fabule, qui facile ista contemnerent, si quo umquam honestiore pacis aut belli negotio tenerentur. Fulgide animum movent gemme et suaviter candide margarite. “Movent” ais: immo sternunt, calcant, molliunt et enervant. Qua de re si pergam virorum atque mulierum exempla congerere, non te doceam sed obtundam. Unum ex omnibus et id maximum attingam, ut intelligas quam periculosus iste furor sit infirmioribus animis, qui eminentissimos fortissimosque pervaserit. Mag
Abbreviated transcription (Latin):
ac reliquoꝵ si mile iuditium ceu contagium animoꝵ late serpender
uulgi mores in fecerit/ magna quidem ingenia nec mĩnig d locrai
nec omĩno alia q uirtutis pulcritudine rangi decet nisi ut ꝑ hec
breuia que dollectant occulos/ ex ꝑrecta mens in amorem ac de side¬
rim eterne pulcritudinis rapiatur quo de fonte quid quid ẽ pulcrũ
ꝓdit .sz. Excellentib gẽmis alicior. Rõ. hanc excellentiam non
nanra fecit s opinio/ que apud quosdam carbunculo palmam dedit
apud alios adamanti Illa uulgo ac plerisq gẽmaiũs eui huius
epti matio Ista ueteribus quibusdam rerum scriptoribus probatu
ẜm quos nõ mõ gẽmaꝵ s ierum omium t̾enarum p̃ciosi ssimus ada¬
mas regum olim id̾q non omĩum s precelentium gemafuit ho¬
die quia nullius rei tantum tam uelox q̃ luxurie ac suꝑbie incre¬
mentum est multorum non regum eciam esse cepit et iam plebis

Expanded text:
ac reliquorum simile iudicium seu contagium animorum late serpens ac reliquorum simile iudicium seu contagium animorum late serpens vulgi mores infecerit. Magna tamen ingenia nec nummis delectari nec omnino alia quam virtutis pulchritudine tangi decet, nisi ut per hec brevia que delectant oculos experrecta mens in amorem ac desiderium eterne pulchritudinis rapiatur, quo de fonte quicquid est pulchrum prodit. Excellentibus gemmis allicior. Hanc excellentiam non natura fecit sed opinio, que apud quosdam carbunculo palmam dedit, apud alios adamanti. Illa vulgo ac plerisque gemmariis evi huius extimatio, ista veteribus quibusdam rerum scriptoribus probatur, secundum quos non modo gemmarum sed rerum omnium terrenarum pretiosissimus adamas. Regum olim atque non omnium, sed precellentium gemma fuit: hodie, quia nullius rei tantum et tam velox quam luxurie ac superbie incrementum est, multorum non regum etiam esse cepit et iam plebis
Abbreviated transcription (Latin):
homo om̃ium suꝑbissimus atq auarissi mus et cui quid quid natura
libitum / fortuna licirum fecisset cum iniusto gẽmo desiderio ut fit¬
et crudele possessoris odium concepit. hic in ilo publico ꝓ septõis
incendio quo tot patrie lumina ꝑiere/ noni nomen arsurum cum
reliquis ob̾ hoc unum crimen/ ꝙ formose tyrampnoꝙ placite dũs
rei ester inẜ̾tum est Illo autem cui ponticus saltem fiber exemplo esper
ut pernitiosa iactura sarcinule/ libertatom redimeiot at salutem illam
ip̃am sibi ut augrror presenti discrimine cariorem sic amplexus aufa¬
git at ea salua nulla sibi uł ꝑ atrimonii uł patrie cura esser cum illa
p aratus exulare et mendicare et ad extremum mori. Quis non magni
extimet ad quam uir senatorius sic affectub sit et ꝓ fecto farendum
asteum aut magni precis iem fuisse/ aut parui animi possossoiem
S quid horum uerius ut diffĩniam non expectabi et si autem hui

Expanded text:
homo omnium superbissimus atque avarissimus et cui quicquid natura homo omnium superbissimus atque avarissimus et cui quicquid natura libitum fortuna licitum fecisset, cum iniusto gemme desiderio, ut fit, crudele possessoris odium concepit. Hinc in illo publico proscriptionis incendio, quo tot patrie lumina periere, Nonii nomen arsurum cum reliquis ob hoc unum crimen, quod formose tyrannoque placite dominus rei esset, insertum est. Ille autem, cui Ponticus saltem fiber exemplo esset ut perniciose iactura sarcinule libertatem redimeret ac salutem, illam ipsam, sibi, ut auguror, presenti discrimine cariorem, sic amplexus aufugit, ut ea salva nulla sibi vel patrimonii vel patrie cura esset, cum illa paratus exulare et mendicare et ad extremum mori. Quis non magni extimet, ad quam vir senatorius sic affectus sit? Et profecto fatendum alterum: aut magni pretii eam fuisse aut parvi animi possessorem. Sed quid horum verius ut diffiniam non expectas, etsi autem huius
Abbreviated transcription (Latin):
debitum cempus ꝑdunt ꝙ si dicta cuc̃tatio iusta fuit quid hino seꝗt̃
quis non uidet quenam ambitio et quanta sit cecitas/ non rei forãs
ac sub stantiam. s nudum nomen tanta mercede captantium. G. lil
michi gõmis est carius. Rõ. Credo hercle/ non uirtus nõ fama nõ
parria: non uita ip̃a. ut q illa duo scileam quibus uobis nichil ẽ uiliꝰ¬
Duo hec ultima cum q his diuicias ingentes et quid quid p̃ciosissimũ iu¬
dicatis uuius gẽme precio atq amgri succubuisse monstrabo et exilio
islam et iopia et si ita res tufssset morre ẜ uatam. Cui enim queso
non est notum nonii conscilium/ romanus hie senator fuit uiz locu¬
plectissimus gẽmam q habuit uiginti milibus extimatam gẽme
nomen opialus/ mittit hunc india colorum pene om̃ium uarietare ꝓ¬
fulgidum/ h uiub fama excitus accensus q cupidine Anito nius criuuir

Expanded text:
debitum tempus perdunt. Quod si dicta cunctatio iusta fuit, quid hinc sequitur debitum tempus perdunt. Quod si dicta cunctatio iusta fuit, quid hinc sequitur quis non videt, quenam scilicet ambitio et quanta sit cecitas non rei formam ac substantiam sed nudum nomen tanta mercede captantium? Nichil michi gemmis est carius. Credo hercle: non virtus, non fama, non patria, non vita ipsa utque illa duo sileam, quibus vobis nichil est viliuduo hec ultima cunque his divitias ingentes et quicquid pretiosissimum iudicatis unius gemme pretio atque amori succubuisse monstrabo et exilio illam et inopia et, si ita res tulisset, morte servatam. Cui enim queso non est notum Nonii consilium? Romanus hic senator fuit vir locupletissimus gemmamque habuit viginti millibus extimatam — gemme nomen opalus; mittit hunc India, colorum pene omnium varietate prefulgidum —. Huius fama excitatus accensusque cupidine Antonius triumvir,
Abbreviated transcription (Latin):
qui his precia uafre fingunt/ uera enim p̃cia uł nulla sunt peĩtus:
uł ignora. Ꝙͣ uero ꝑiculosa uanitas q̃ tremulum qq ancepb indiciũ¬
memoria repecentibid quod nuꝑ accidit/ ut ꝑ breuem gẽmam carbũ¬
culus is erat decem milibus aureoꝵ ille uir fortuno maioris qͦ ĩ genii
cum emisset diu se cuetatum fuisse iactabat ꝙ naturalem et comuẽm
modum fulgor ex cedens/ suspitionem face̾t eius arrificii peritissio
cuidam/ cuius consilio utebatur. non ueram gẽmam esse s uitrũ aliqd
sen quiduis aliud in eam spẽm non natura genitum. s nestio quasu¬
ꝑ naturali et mira quadam arte conflarum/ que quidem hesitatio qd
nisi confessio quedam erat / uitrum cale uisu pulcriua esse q̃ gẽmam
quãuis forsan illa solidiorsit de hoc tam̃ ip̃i uidicent qui uł in hoc que¬
stu peccumiabalio uertendab honestius uł in boc a cognitu melioribus

Expanded text:
quibus pretia vafre fingunt; vera enim pretia vel nulla sunt penitus quibus pretia vafre fingunt; vera enim pretia vel nulla sunt penitus vel ignota: quam vero periculosa vanitas, quam tremulum quamque anceps iudiciumemoria repetentis id quod nuper accidit, ut perbrevem gemmam — carbunculus is erat —, decem milibus aureorum ille vir fortune maioris quam ingenii cum emisset, diu se cunctatum fuisse iactabat, quod naturalem et communem modum fulgor excedens suspitionem faceret eius artificii peritissimo cuidam, cuius consilio utebatur, non veram gemmam esse sed vitrum aliquod, seu quidvis aliud in eam speciem, non natura genitum, sed nescio qua supernaturali et mira quadam arte conflatum. Que quidem hesitatio quid nisi confessio quedam erat, vitrum tale visui pulchrius esse quam gemmam, quamvis forsan illa solidior sit? De hoc tamen ipsi iudicent qui vel in hoc questu pecunias alio vertendas honestius vel in hoc cognitu melioribus
Abbreviated transcription (Latin):
steigas. quod occulos simul et mulcear et offendat.G. Supellex ĩ mẽ¬
sa est/. Rõ. o hominem qui impedimentoꝵ suoꝵ magnitudine dellectet᷑
de gẽnus et margarit. gaudiu¬
Emmaꝵ fulgor ac species dellectant. Rõ. Rerum fateor t̾resti¬
umꝰ et̾ mortalium uanitas pars non ultima/ exigico ĩ lapillo
parrimonia magna claudentium/ cuius precium instabile ⁊
in certum/ quottidieq uarium e solat meicantium fama/ et
diuitum insanorum credulitate dependeat unde diu sprere in opinis p̃¬
ciis atro luntur / et gemaꝵ famosissime subita p̃munt᷑ in famia nescio
quibus notis erũpentibus. non tam ip̃is de quibus agitur in rebus,
q̃ in opinio nehomnium ista callentium/. p̃clara quidem illa prudentia
que neglecto dei cultu atq animi. et utriusq noticia in t̾nostendis la¬
pidum uenis in uigilat s sic est mos neq nunc pͥmum in precio sũt

Expanded text:
stergas, quod oculos simul et mulceat et offendat. Suppellex immenstergas, quod oculos simul et mulceat et offendat. Suppellex immensa est. O hominem qui impedimentorum suorum magnitudine delectatur! 37 DE GEMMIS ET MARGARITIS Gemmarum fulgor et species delectant. Rerum, fateor, terrestrium et mortalium vanitatis pars non ultima, exiguo in lapillo patrimonia magna claudentium, cuius pretium instabile et incertum quotidieque varium, quod et sola mercantium fama et divitum insanorum credulitate dependeat, unde diu sprete inopinis pretiis attolluntur et gemmarum famosissime subita premuntur infamia, nescio quibus notis erumpentibus non tam ipsis de quibus agitur in rebus, quam in opinione hominum ista callentium. Preclara quidem illa prudentia que, neglecto cultu Dei atque animi et utriusque notitia, internoscendis lapidum venis invigilat! Sed sic est mos. Neque nunc primum in pretio sunt