comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uectigal. cui honorem honorem:
ominumq peccora et terras. cen¬
susq collegit. Ipsos autem qui se¬
met ipsos cum derris suis acci¬
piende stipis taxatione uendi¬
derant: statice quinte partis pa¬
tione socauit¶Hunc ioseph quẽ
constituit deus egiptiis conser¬
uanda salutis auctorem. quis cre¬
dat itamnbrem eorum excidisse
memoriȩ ut filios euis ato uniuer¬
sam cognationem paulo post
seruitio ad didixer int. laboribus
afflixer int. internitionibus afflixe¬
aint. Quamobrem non ẽ mirandũ.
si nc̃ quoq aliqui reperiantur. qui
cum a ceruicibus suis impendentem
gladium pretento xp̃iano nomine
auerter int ipsum nomen xp̃i quo
solo salui sunt aut dissimulent aut
infament: grauariq se eorum tem¬
paribus asserant. quorum meritis
lberantur.¬
ante urbem conditam: am¬
phitrion athenis tercius acitrope
regn auit. Cuuis temporib aqua¬
rum illuuies maiorem partem po¬
lorum thessaliȩ absumpsit paucis

Expanded text:
uectigal, cui honorem, honorem, uectigal, cui honorem, honorem, omniumque pecora terras censusque collegit; ipsos autem, qui semet cum terris suis accipiendae stipis taxatione uendiderant, statuta quintae partis pactione laxauit. hunc Ioseph, quem constituit Deus Aegyptiis conseruatae salutis auctorem, quis credat ita in breui eorum excidisse memoriae, ut filios eius atque uniuersam cognationem paulo post seruitio addixerint, laboribus adfecerint, internecionibus profligarint? Quamobrem non est mirandum, si nunc quoque aliqui reperiuntur, qui cum a ceruicibus suis inpendentem gladium praetento Christiano nomine auerterint, ipsum nomen Christi, quo solo salui sunt, aut dissimulent aut infament grauarique se eorum temporibus. adserant, quorum meritis liberantur.ante urbem conditam Amphictyon Athenis tertius a Cecrope regnauit. cuius temporibus aquarum inluuies maiorem partem populorum Thessaliae absumpsit paucis
Abbreviated transcription (Latin):
sione ipsi habundabant frugi¬
bus quasi sacerdotes: sed quia fal¬
si sacerdotes erant. cum oeteris esu¬
rientib non dolebant: et enim¬
uero cui placee obliuiscitur. cui
dolet meminit: quam quam hu¬
is temporis augmentum histo¬
riis fastisqs reticentib: ipsa sibi
derra egipti destis pronuntiat:
ꝗ tunc redacta in potestatem re¬
giam. restitutaq cultoribus suis
ex omni fructu suo usq ad nunc
quinte partis in cessabile uecti.¬
gai exoluit¶Fuit itaq hec fames
magna sub rege egiptiorum diu¬
polita. cui nomen erat amoses:
quo tempore baleus asiorios ar¬
giuos aspes regebat. Fuerunt
autem ante annos famis uͭii.
precedentes alii. uuͭ. ubertatis
anni. Quorum affluentiam tan¬
to neglegentius perituram . quan¬
to uberius notam: ioseph noster
sollertia sua collegit. condidit.
totamq egiptum conseruauit.: adi
uniuersam pharaoni petuniam.
et d eo gloriam reddens: disp en¬
satione iustissima. cui uectigal

Expanded text:
sione ipsi abundabant frugisione ipsi abundabant frugibus quasi sacerdotes; sed, quia falsi sacerdotes erant, cum ceteris esurientibus non dolebant. enimuero cui placet, obliuiscitur: cui dolet, meminit. quamquam huius temporis argumentum historiis fastisque reticentibus ipsa sibi terra Aegypti testis pronuntiat: quae tunc redacta in potestatem regiam restitutaque cultoribus suis, ex omni fructu suo usque ad nunc quintae partis incessabile uectigal exsoluit. fuit itaque hmagna sub rege Aegyptiorum Diopolita, cui nomen erat Amoses. Quo tempore Baleus Asgiuos Apis regebat. fuerunt autem ante annos famis septem praecedentes alii septem ubertatis anni. quorum affluentiam tanto neglegentius perituram quanto uberius natam Ioseph noster sollertia sua collegit et condidit totamque Aegyptum conseruauit. adquisiuit uniuersam Pharaoni pecuniam et Deo gloriam, reddens dispensatione iustissima cui uectigal,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam forme pulchritudo comm̃¬
dabat. Sed egiptii cum scabiem
et intiliginem paterentur: respon¬
so moniti eum cum egris ne ꝑ estis
ad plures serperet. terminis egip¬
ti pellunt. Hec̃ uistinus Ged qm̃
hec idem moises quem isti sapien¬
tem scientemq fuisse testantur. ple¬
nius ueriusq tanquam perse suos¬
q gesta conscripsit: primum fide
eius acq auctoritate quam etiam
isti probant. horum ignorantia.
supplenda ẽ ¶ Hinc sacerdotum egip¬
tiorum fallax milicia confutanda
est: quod uel a stu quod manife¬
stius: euidentem iram misericor¬
diamq dei memoriȩ subtrahere
conati sunt : particulatim expo¬
sicione confusa ne incontumeliã
idolorum suorum eum colendꝰ
merito ostenderent cuius con¬
silio annunciãda hec mala
et auxilio euitanda docuissent:
uel forte ut in dulgentius aoci¬
piamus obliti sunt. Iilius enim
ioseph qui fuit ueridei seriis
et procuratura domini sui pie
intenteq sollicitus cuius proui¬

Expanded text:
etiam formae pulchritudo commeetiam formae pulchritudo commendabat. Sed Aegyptii cum scabiem et uitiliginem paterentur, responso moniti eum cum aegris, ne pestis ad plures serperet, terminis Aegypti pellunt. haec Iustinus. sed quoniam haec idem Moyses, quem isti sapientem scientemque fuisse adtestantur, plenius ueriusque tamquam per se suosque gesta conscripsit, primum fide eius atque auctoritate quam etiam isti probant horum ignorantia supplenda, dehinc sacerdotum Aegyptiorum fallax malitia confutanda est, qui uel astu, quod manifestius est, euidentem iram misericordiamque ueri Dei memoriae subtrahere conati sunt, particulatim expositione confusa, ne in contumeliam idolorum suorum eum colendum merito ostenderent, cuius consilio adnuntiata haec mala et auxilio euitata docuissent; uel forte, ut indulgentius accipiamus, obliti sunt. illius enim Ioseph, qui fuit ueri Dei seruus et pro creatura domini sui pie intenteque sollicitus, proui
Abbreviated transcription (Latin):
nno ante urbem conditam¬
apud egiptum. primum in solitã
fastidiendamq ubertatem: deinde
iugem atq intolerabilem famen.
Icui ioseph uir iustus et sapiens diui¬
na prouisione subuenirest. pom¬
petus hsstorcus enisq breniator
iustinus docet. Qui inter cetera sic
ait minimus ȩcate inter fratres
ioseph fuit. Cuius excellens ingeniũ
fratres ueriti. interceptum peregri¬
nis mercatoribus uendiderunt: a
quibus deportatus in egiptũs. cum
magicas artes sollerti ingemio per¬
cepisset: in breui ipsi regi carus fu-¬
it. Nam et prodigiorum sagacissi-¬
mus erat : et somniorum primus
intelligentiam condidit. Nichilq
diuimi uiris humaniẜ ei incognri¬
tum uidebatur: adeo ut etiam a¬
grorum sterilitatem futuram ante
multos annos ꝑ spiciens. fruges
congregasset. Tantaq experimen¬
ta eius fuerunt: ut non ab hoĩe.
seda deo responsa dari uiderentur.
¶Filuis ioseph moises fuit: quem p̃¬
ter paternȩ scientiȩ hereditatem

Expanded text:
Anno ante urbem conditaAnno ante urbem conditaapud Aegyptum primum insolitam fastidiendamque ubertatem deinde iugem atque intolerabilem famem, cui Ioseph uir iustus et sapiens diuina prouisione subuenerit, Pompeius historicus eiusque breuiator Iustinus docet, qui inter cetera. sic ait: Minimus aetate inter fratres Ioseph fuit; cuius excellens ingenium fratres ueriti, interceptum peregrinis mercatoribus uendiderunt. a quibus deportatus in Aegyptum, cum magicas ibi artes sollerti ingenio percepisset, breui ipsi regi percarus fuit. nam et prodigiorum sagacissimus erat et somniorum primus intellegentiam condidit, nihilque diuini iuris humanique ei incognitum uidebatur: adeo ut etiam agrorum sterilitatem futuram ante multos annos prospiciens fruges congregasset: tantaque experimenta eius fuerunt, ut non ab homine, sed a Deo responsa uiderentur. filius Ioseph Moyses fuit, quem praeter paternae scientiae hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
requie uel paruam obortam sollici¬
tudinem in tolerabilem laborem pu-¬
tant. has clementissimas ad monitio¬
nes quibus omnes aliquando con¬
stringimur: aliorum punitionibus
auditis letisq preponunt. Quos
saltem de hoc ipso exitu sodomoꝵ
et gomorreorum moneo. ut discerne¬
re ato intelligere queant: qualit
punire possit: et qualiter puni¬
turus sit.
.Lxͣx.. thelcisses et carathasi ꝑ¬
uicax prelium ad uersus foroiem
regem arguiorum et parrachasios.
ancipiti spe sine fructu uictorie:
gesserunt. Idemq thelcisses post
paululum bello uicti. patria ꝓ¬
fugi. ignariq rerum: credentes ꝙr
se penitus a congressibus cotius
humane habitationis ab strahe¬
rent rhodum insulanqͣ offusa
antea uocabatur: quasi tutam pos¬
sessiozem ceꝑunt.
xlͣ ĩ achaia seuum dilumũ
uastatione plurima tocius pęne
prouinciȩ fuit: quod quia ogygii.
qui tunc eleusinȩ conditor et rex
erat temporibus effusitmr nom̃
loco actempori dedit.

Expanded text:
requie uel paruam obortam sollicirequie uel paruam obortam sollicitudinem intolerabilem laborem putant, hasce clementissimas admonitiones quibus omnes aliquando perstringimur aliorum punitionibus auditis lectisque praeponunt. quos saltem de hoc ipso exitu Sodomorum et Gomorraeorum moneo, ut discere atque intellegere queant, qualiter punire possit, qualiter puniturus sit. MLXX Telchises et Caryathii peruicax proelium aduersus Foroneum, regem Argiuorum, et Parrhasios ancipiti spe sine fructu uictoriae gesserunt. idemque Telchises post paululum bello uicti, patria profugi ignarique rerum, credentes quia se penitus a congressu totius humanae habitationis abstraherent, Rhodum insulam quae Offiussa antea uocabatur quasi tuta possessione ceperunt. XL in Achaia saeuum diluuium uastatione plurima totius paene prouinciae fuit. quod quia Ogygii, qui tunc Eleusinae conditor et rex erat, temporibus effusum est, nomen loco ac tempori dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
eat aspectu¶ Itaq ninc. si placet.
hi qui in xp̃m quem nos iudicem
seculorum ostendimus. quantum
in ipsis estͥ sputa conciunt: inter
sodomam et romam discernant cari¬
sas. et conferant penas: quȩ ame
uel maxime obhoc retractande ñ
sunt: quia omnibus note sunt.
Et tamen quam libenter sententiaᷤ
eorum acciperem: si illi fideliter ita
ut sentiunt faderentur.¶Et quam¬
quam quid de temporibus xp̃ia¬
nis rariet hoc in angulis inurmu¬
rant. non usq adeo moleste acci-¬
piendum putemus. cum totius
populi romani con sona uoce
pariq iudicio sensus ac sermosit
cognitus adeo autem paruo qͦd̾a
et leui motu hesitasse erga se pa¬
rumper per consuetudinem uo¬
luntatum in dubitantissime con¬
destabus est: ut libere conclamaret.
si reciperet᷑ dncium nichil ẽe sibi
factum: hoc est nichil egisse rome
gothorum enses. si concedatur ro¬
manis spectare circenses. nis i for¬
te ut se habet apud pleros q
hoc precipue tempore: qui ex longa

Expanded text:
iret adspectui. Itaque nunc si placet iret adspectui. Itaque nunc si placet hi, qui in Christum, quem nos iudicem saeculorum ostendimus, quantum in ipsis est sputa coniciunt, inter Sodomam et Romam discernant causas et conferant poenas; quae a me uel maxime ob hoc retractandae non sunt, quia omnibus notae sunt. et tamen quam libenter sententias eorum acciperem, si illi fideliter ita ut sentiunt faterentur. quamquam quia de temporibus Christianis rari et hoc in angulis murmurent, non usque adeo moleste accipiendum putem, cum totius populi Romani consona uoce parique iudicio sensus ac sermo sit cognitus. adeo autem paruo quodam et leui motu haesitasse erga se parumper consuetudinem uoluptatum indubitatissime contestatus est, ut libere conclamaret, Si reciperet circum, nihil esse sibi factum, hoc est, nihil egisse Romae Gothorum enses, si concedatur Romanis spectare circenses. nisi forte, ut se habet apud plerosque hoc praecipue tempore qui ex longa
Abbreviated transcription (Latin):
diuisus: augmentis ubertatis im¬
pendebatur. Huic uniuersȩ regio¬
nibonis male utenti. habundan¬
tia rerum causa malorum fuit. Et¬
dines adoleuere: ad eo ut mascu¬
li in masculos operantes turpi¬
tudinem.: nec consideratis quidẽ
locis conditionis etatibusq pro¬
ruerint.¶ Itaq iratus deus: pluit
suꝑ hanc terram ignem et sulphilt
Totamq regionem cum populis
atq urbibus exustam: destem ui¬
dicii sui futuram. eterna perditione
dampnauit: ut nunc quoq ap¬
pareat quidem forma regionis.
sed inueniatur regio cineris.Me¬
diamq conuallem. quam iorda¬
nis irrigauerat: nunc mare su¬
perfusum degit ¶Tantumq de re¬
bus ut putatur parius diuin̾ȩ
indignationis accensum est: ut
propter hoc quod illi male uten¬
tes bonis fructus miseriarum
nucrimenta libidinum fecerant:
terra quoq ipsa quȩ habuerat ci-¬
uitates primum exusta ignibus
post oppressa aquis: in eternam
dampnationem communi per¬

Expanded text:
divisus, augmentis ubertatis imdivisus, augmentis ubertatis impendebatur. huic uniuersae regioni, bonis male utenti, abundantia rerum causa malorum fuit. edines adoleuere, adeo ut masculi in masculos operantes turpitudinem ne consideratis quidem locis condicionibus aetatibusque proruerent. itaque iratus Deus pluit super hanc terram ignem et sulphur totamque regionem cum populis atque urbibus exustam, testem iudicii sui futuram, aeterna perditione damnauit, ut nunc quoque adpareat quidem forma regionis sed inueniatur regio cineris, mediamque conuallem, quam Iordanes inrigauerat, nunc mare superfusum tegat. tantumque de rebus ut putatur paruis diuinae indignationis accensum est, ut propter hoc, quod illi, male utentes bonis, fructus misericordiarum nutrimenta libidinum fecerant, terra quoque ipsa, quae has habuerat ciuitates, primum exusta ignibus, post oppressa aquis, in aeternam damnationem communi per
Abbreviated transcription (Latin):
iiberes magnisq urbibus ba¬
bitosi fulminum ictu arsisse: sed
manere uestigial terramq ipsam
specie solida: uim frugiteram perdi¬
disse ¶Et cum hoc solo nichil de in¬
censis propter peccata hominum
ciuitatibus quasi ignarus expresse¬
rit. paulo post uelut oblitus con¬
silii: subicit et dicit¶ Ego sicut in¬
clitas quondam urbes igne celesti
flagrasse concesserim: itaꝰ alitu la¬
cus infici derram et corrumpi reor.¬
Q uo dicto: inuictus licet de exustis
urbibusqͤ proculdubio peccadoꝵ
noxa conflagrauerant. et scisse et
sibi cognitionis fidem de fuisse:
sed exprimendȩ fidei uoluntatem.
QQuod a me nunc plenius profere¬
dur.
N confinio arabie et palestine. qͣ
dimissis altrin secus montibus
subiecti campi excipiuntur: u. ci¬
uitates fuere. sodoma. go morra.
adama. seboin. et segor. Sed segor
ex his parua: ille et amplȩ et magne.
Quippe quibus et soli fecunditas
suberat: et iordanis fluuius per
plana diffusus. ac per oportuna

Expanded text:
uberes magnisque urbibus hauberes magnisque urbibus habitatos fulminum iactu arsisse; sed manere uestigia, terramque ipsam, specie solidam, uim frugiferam perdidisse. et cum hoc loco nihil de incensis propter peccata hominum ciuitatibus quasi ignarus expresserit, paulo post uelut oblitus consilii subicit et dicit: Ego sicut inclitas quondam urbes igne caelesti flagrasse concesserim, ita halitu lacus infici Quo dicto, invitus licet, de exustis urbibus, quae procul dubio peccatorum noxa conflagraverunt, et scisse se sibi cognitionis fidem defuisse, sed exprimendae fidei voluntatem: quod a me nunc plenius proferetur. In confinio Arabiae et Palaestinae, qua dimissi altrinsecus montes, subjectis campis excipiuntur, quinque civitates fuere, Sodoma, Gomorrha, Adama, Seboim, et Segor; sed Segor ex his parva, illae amplae et magnae: quippe quibus et soli fecunditas suberat, et Jordanis fluvius per plana diffusus, ac peropportune
Abbreviated transcription (Latin):
intulit: quos preter illam et ale¬
randrum magnum nullus intra¬
uit. ¶Quod eo tempore ideo crude¬
lius grauiusq erat quam nunc ÷
persequi et trucidare populos
in pace uiuentes. quia tunc apud
illos nec foris erant ulla incendia
bellorum/ nec domi tanta exercitia
cupiditatum. Hec libidine ardens.
sanguinem sitiens: inter incessa¬
bilia stupra et homicidia. cum õs
quos regie arcessicos meretrici ha¬
bitos concubitu oblectasset. occi¬
deree:standem filio flagitiose con¬
cepto. impie exposito. incesto cog¬
nito. priuatam ignominiam pu¬
blico scelere obierit. Precepie enu.
ut inter parentes ac filios nulla
delata reuerentia nature de con-¬
iugiis appetendis cuiquam li¬
bitum esset: liberum fieree.
nte annos urbis condite mil
le.cͣ. lxͫ. confinem arabiȩ
regionem que tunc pentapolis
uocabatur arsisse penitus igne
celestisinter alios / etiam corneliꝰ
tacitus refert. Qui sica it: haud
ꝓcul inde campos quos ferunt olim

Expanded text:
intulit, quo praeter illam et Aleintulit, quo praeter illam et Alexandrum Magnum nullus intrauit. quod eo tempore ideo crudelius grauiusque erat quam nunc est, persequi et trucidare populos in pace uiuentes, quia tunc apud illos nec foris erant ulla incendia bellorum, nec domi tanta exercitia cupiditatum. haec, libidine ardens, sanguinem sitiens, inter incessabilia et stupra et homicidia, cum omnes quos regie arcessitos, meretricie habitos, concubitu oblectasset occideret, tandem filio flagitiose concepto impie exposito inceste cognito priuatam ignominiam publico scelere obtexit. praecepit enim, ut inter parentes ac filios nulla delata reuerentia naturae de coniugiis adpetendis ut cuique libitum esset liberum fieret. Anno ante urbem conditam MCLX confinem Arabiae regionem quae tunc Pentapolis uocabatur arsisse penitus igne caelesti inter alios etiam Cornelius Tacitus refert, qui sic ait: Haud procul inde campi, quos ferunt olim
Abbreviated transcription (Latin):
cõs. ninus rex assiriorum pͥmꝰ
ut̃ ipsi uolunt propagandȩ domi¬
nationis libidine arma foras ex
per totam asiam bellis egit. Ameri¬
clie atq rubro mari surgens: sub
ultimo septemtrione. eusinũ pon¬
tum uastando perdomuit. Scithi¬
amq barbaricam ad huc tunc in
bellem et innocentem: torpentem
excitare seuitiam. uires suas nosse.
et non lacte iampecudum sed san¬
guine hominum uiuere: et ad
postremum uincere dum uincitur.
docuit. Nouissime ⁊ oro astrem bac¬
trianorum regem eumdemq magi¬
ce. ut ferunt artis repertorem: pug¬
na oppressum interfecit. Lost ipse
dum difficientem a se oppugnat
urbem: sagitte ictu interuit.¶ Huic
mortuo. semi ramis uxor successit :
uirum animo. habitu feminam ge¬
rens. Auidosq iam usu sanginis
dibus gentium exercuit. Non con-¬
denta derminis mulier. quos auiro
suo cunc solo bellatore. in .l. annis
ad quisitos susceperat: echiopiam
bello pressam. sanguine inter litã
imperio adiecit In dis quoq bellũ

Expanded text:
os Ninus rex Assyriorum, primus ut ipsi volunt propagandae dominationis libidine arma foras exper totam Asiam bellis egit; a meridie atque a Rubro mari surgens, sub ultimo septentrione Euxinum pontum uastando perdomuit, Scythicamque barbariem, adhuc tunc inbellem et innocentem, torpentem excitare saevitiam, vires suas nosse, et non lacte jam pecudum, sed sanguine hominum vivere, ad postremum vincere, dum vincitur docuit. 38 Novissime Zoroastrem Bactrianorum regem, eumdemque magicae ut ferunt artis repertorem pugna oppressum interfecit. post ipse, dum deficientem a se oppugnat urbem, sagitta ictus interiit. huic mortuo Samiramis uxor successit, uirum animo, habitu filium gerens, auidosque iam usu sanguinis dibus gentium exercuit. non contenta terminis mulier, quos a uiro suo tunc solo bellatore in quinquaginta annis adquisitos susceperat, Aethiopiam bello pressam, sanguine interlitam, imperio adiecit. Indis quoque bellum
Abbreviated transcription (Latin):
mediolanũ ẽ. & ticinum. que alio
nomine papia appellatur. Hȩc usq
ad gallorum fines extenditur̃. Inter
ban̾c & sueuiam hoc ẽ. alemannoꝵ
patriam. que uersus septẽtrionem
pͥma. & scd̃a rechia inter alpes con-¬
sistunt: in quib propͥe rethi habi¬
tare noscuntur.

Expanded text:
Mediolanum est et Ticinus, que alio nomine Papia appellatur. Hec usque ad Gallorum fines extenditur. Inter hanc et Suaviam, hoc est Alamannorum patriam, que versus septentrionem prima et Retia secunda, inter Alpes consistunt; in quibus proprie Reti habitare noscuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
fuit aute statura decens. corꝑe ple¬
no mitis ꝑ omĩa & suauis ¶ At uͦ
unibtus rex hermelinda ex saxo¬
num anglorũ genere duxtt uxorẽ.

Expanded text:
Fuit autem statura decens, corpore pleno, mitis per omnia et suavis. At vero Cunincpert rex Hermelinda ex Saxonum Anglorum genere duxit uxorem.
Abbreviated transcription (Latin):
conditiones. & pars regni dnnsi itx¬
ta modũ sibi ꝓpositum ab utroq
recepta ẽsMansito ista quanius
cum sũma difficultate concordia.
multis exparte karlomanni so¬
cietatem separari molientib: ad¬
eo ut quidam eos etiam bello cõ¬
mittere sint meditati. s in hoc
plus snspecti qͣm ꝑiculi fuisse ipse
rerum exitus approbauit scum
defuncto karlomanno uxor eius
& filii cum quib dam qui ex opti¬
matum eiꝰ numero pͥmores erant

Expanded text:
conditiones, et pars regni divisi iuxconditiones, et pars regni divisi iuxta modum sibi propositum ab utroque recepta est. Mansitque ista, quamvis cum summa difficultate, concordia, multis ex parte Karlomanni societatem separare molientibus, adeo ut quidam eos etiam bello committere sint meditati. Sed in hoc plus suspecti quam periculi fuisse, ipse rerum exitus approbavit, cum, defuncto Karlomanno, uxor eius et filii cum quibusdam, qui ex optimatum eius numero primores erant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposito officere uidisset: relicto
monte in samniũ ꝓuintiam ad
monasteriũ sc̃i benedicti situm i
castro cassino secessit. & ibi quod
reliquum erat temporalis uite re¬
ligiose conu̾sando compleuit. Pi
pinus autẽ ꝑ auccoritatem roma¬
ni pontificis ex prefecto palatii rex
constitutꝰ. cum ꝑ annos .xu. aut eo
ampliꝰ francis solus imꝑaret: fini¬
to aquitanico bello quod contra
uuaifarium ducem aquitanie
ab eo susceptum ꝑ continuos noũe
aunos gerebatur. apud parisios
morbo aquȩ int̾cutis diem obiit:
suꝑstitib liberis Rarolo & Rarlo¬
manno ad quos successio regninu
tu dei ꝑuenerat.¶ Franci siquidem
facto solenuiter generali conuen¬
tu. ambos sibi reges coustituus.
ea conaicione p̃missa. ut totum
regni corpus exequo patirent᷑.
& Rarolus eam partem quã pat̃
eorum pipimis tenuerat Nkarlo¬
mannꝰ uero eam cui patriuis eoꝵ
Rarlomannꝰ prefuerat. regendi
gr̃a susciꝑet¶ Suscepte sunt utͥnq

Expanded text:
proposito officere vidisset, relicto proposito officere vidisset, relicto monte, in Samnium provintiam ad monasterium sancti Benedicti situm in castro Casino secessit, et ibi, quod reliquum erat temporalis vitae, religiose conversando complevit. 3. Pippinus, autem, per auctoritatem Romani pontificis ex praefecto palatii rex constitutus, cum per annos 15 aut eo amplius Francis solus imperaret, finito Aquitanico bello, quod contra Waifarium, ducem Aquitaniae, ab eo susceptum, per continuos novem annos gerebatur, apud Parisius morbo aquae intercutis diem obiit, superstitibus liberis Karlo et Karlomanno, ad quos successio regni divino nutu pervenerat. Franci siquidem, facto solemniter generali conventu, ambos sibi reges constituunt, ea conditione praemissa, ut totum regni corpus ex aequo partirentur, et Karolus eam partem, quam pater eorum Pippinus tenuerat, Karlomannus vero eam, cui patruus eorum Karlomannus praeerat, regendi gratia susciperet. Susceptae sunt utrinque
Abbreviated transcription (Latin):
dari consueuerat: qͣm his qui &
daritate generis: & opum ampli¬
tudine ceteris eminebant᷑. Hunc
tum ƿipmus pater karoli regis
abauo & patre sibi & fr̃i karlo¬
manno relictũ sũma cum eo con¬
codia diuisum aliquot anmᷤ ue¬
lut subrege memorato tenuisset:
fiat̃ eius karlomannꝰ incertũ qͥb
decausis. tam̃ uidetur qͦd amore
conu̾sationis contĩp latrue succen¬
sis. operosa temporalis regni ad¬
ministratione relicta: romam se
motium contulit. Ibiq babttu
ꝑmutato monachus factus in
moute serapti: apud eccłiam be¬
A siluestri constructo monast̾io
aun fr̃ib secum ad hoc uenientibꝰ
ꝑaliquot anuos optata quiete per¬
suitur. Sed cumex fi ancia mitu
nobilium ob nota soluenda romã
solenniter cõmearent. & eũ uelut
dñm qͦndam suũ prȩterire nolleã:
otium quo maxime delectabatur
crebra salutatione int̾rumpentes.
locũ mutare compellunt. Nam
huiꝰcemodi frequentiam cũ suo

Expanded text:
dari consueverat quam his qui et dari consueverat quam his qui et claritate generis et opum amplitucum Pippinus, pater Karoli regis, ab avo et patre sibi et fratri Karlomanno relictum, summa cum eo concordia divisum, aliquot annis velut sub rege memorato tenuisset, frater eius Karlomannus, incertum quibus de causis, tamen videtur quod amore conversationis contemplativae succensus, operosa temporalis regni amministratione relicta, Romam se in otium contulit, ibique habitu permutato monachus factus, in monte Soracte apud aecclesiam beati Silvestri constructo monasterio, cum fratribus secum ad hoc venientibus per aliquot annos optata quiete perfruitur. Sed cum ex Francia multi nobilium ob vota solvenda Romam sollemniter commearent, et eum, velut dominum quondam suum, praeterire nollent, otium quo maxime delectabatur, crebra salutatione interrumpentes, locum mutare conpellunt. Nam huiuscemodi frequentiam cum suo
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria ministrantes. atq obe¬
quium exhibentes. paucȩ nimi¬
rosiratis habebat. Quocimq eus¬
dum erat carpento ibat. qͦd bnb
umctis & bubulco ruitico mols
ageite trahebatur¶ Sic ad palatiũ.
Sad publicum populi sui comien¬
am. qui anmiatim ob regni uti¬
scattm celebrabatur ire: sic donũi
niire solebat. At regni administra¬
nonem. & omĩa quẽ uł domi uel
hus agenda ac disponenda erant:
sfeccuis aule ꝓcurabat.¶ Quo officio
um tum hildricus deponebatur:
ypinuis pater karoli regis iam ue¬
uit hereditario fungebatur Nam¬
a pater eius karolus qui tirannoᷤ
ytotam franciam dominatum
nbi uendicantes oppressit. & sar-¬
rctnos galliam occupare tẽptan¬
tes duob magnis prȩliis. uno in
aquitania apud pictauũ ciuitat̃e.
altrõ iuxta narbonam apud bir¬
ram fluunim tra deuicit. ut his¬
panam eos redire compelleret:
iundem magistͣcũ apatre pipino
sibi dimissum egregie adminis¬
crauit IQui honor ñ aliis a popło

Expanded text:
necessaria ministrantes atque obsenecessaria ministrantes atque obsequium exhibentes paucae numerositatis habebat. Quocumque eundum erat, carpento ibat, quod bubus iunctis et bubulco rustico more agente trahebatur: sic ad palatium, sic ad publicum populi sui conventum, qui annuatim ob regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat. At regni administrationem et omnia quae vel domi vel foris agenda ac disponenda erant praefectus aulae procurabat. Quo officio tum, cum Hildricus deponebatur, Pippinus pater Karoli regis iam velut hereditario fungebatur. Nam pater eius Karolus, qui tyrannos per totam Franciam dominatum sibi vindicantes oppressit et Sarracenos Galliam occupare temptantes duobus magnis proeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero iuxta Narbonam apud Birram fluvium, ita devicit ut in Hispaniam eos redire conpelleret, eundem magistratum a patre Pippino sibi dimissum egregie administravit. Qui honor non aliis a populo
Abbreviated transcription (Latin):
ENs meroingorũ dequa
franci reges sibi creare solitis
rant.nsq: in uildericum regemq
iussu stepbani romani pontificis
depositus ac deconsus. atq in mos¬
nasterium trusus ẽ: durasse pne
Quȩ licet in illo fintra posset udit
tam̃ iam dudum nullius iugors
erat: nec quicqͣm in se clarum pre
inane regis uocabulũ prȩferebat
Nam & opes & potentia regui pinas
palatii prefectos qui maiores doni
dicebantur. & ad quos sũma imp¬
rii ꝑtinebat: tenebantur. Neq t
gi aliud relinquebatur: qͣm i re¬
gio tantũ nomine contentus. tine
ꝓfuso. barba sũmissa. solio residtt
ac speciem dominantis effingeres
legatos undecunq uenientes ai¬
diret. eisq ab euntib responsaqu
erat edoctus uł euam iussus. ex lis
ueliit potestate redderet. cum prũ
inutile regis nom̃ & p̃carium ute
stipendium quod ei prefectusas
ꝓ ut uidebatur exhibebat: maͦ
aliud proprii possideret qm uia
& eam ꝑparui redditus uillam h
qua domũ. & ex qua famulos in

Expanded text:
ens Meroingorum, de qua Franci reges sibi creare soliti erant, usque in Hildricum regem, qui iussu Stephani Romani pontificis depositus ac detonsus atque in monasterium trusus est, durasse putatur. Quae licet in illo finita possit videri, tamen iam dudum nullius vigoris erat, nec quicquam in se clarum praeter inane regis vocabulum praeferebat. Nam et opes et potentia regni penes palatii praefectos, qui maiores domus dicebantur et ad quos summa imperii pertinebat, tenebantur. Neque regi aliud relinquebatur, quam ut, regio tantum nomine contentus, crine profuso, barba summissa, solio resideret ac speciem dominantis effingeret, legatos undecumque venientes audiret eisque abeuntibus responsa, quae erat edoctus vel etiam iussus, ex sua velut potestate redderet; cum praeter inutile regis nomen et precarium vitae stipendium, quod ei praefectus aulae prout videbatur exhibebat, nihil aliud proprii possideret quam unam et eam praeparvi reditus villam, in qua domum et ex qua famulos sibi
Abbreviated transcription (Latin):
minum opem expectarent: sed si¬
bimet duci celesti crederent. pͥmo
pepulissent. Itaq cornelius dicit.
quod egiptiis ipsis cogentibus:
iudei indeserta propulsi sunt. Et
postea subiungit in caute: quia
ope moisi in egipto miserias pepu¬
lissent. Quare ostenditur: quedãqͤ
ꝑ moisen strenue facta sunt fuisse
celata. Item iustinus asserit pul¬
sum eque cum populo moisen:
atq sacra egiptiorum fuisse firra¬
tum. Quȩ egiptios armis recipere
molientes: coactos tempestatibus
ac pulsos domum redisse. Et hic
aliquid ampliuis: et si non totum
p rodidit. quod ille celauit. Qua¬
proter quia moisi magno illi
duci testimonirm ambo dixerurl̃:
abipio sicut que per eum et gesta
et facta sunt proferentur. ¶ Cum
populum dei hoc est genus ioseph
egiptii cuius ope saluierant. serui¬
tio oppressum labore cruciarent:
insuper eciam ad necandam sobo¬
lem suam crudeli imperio cogerent.
dimitti deus populum suum libe¬
rum ad seruiendum sibi per moi¬

Expanded text:
minumve opem expectarent, sed siminumve opem expectarent, sed sibimet duci cpepulissent. Itaque Cornelius dicit, quod ipsis Aegyptiis cogentibus, Judaei in deserta propulsi sint: et postea subjungit incaute, quod ope Moysi ducis in Aegypto miserias pepulissent. Quare ostenditur, quaedam, quae per Moysen strenue acta sunt, fuisse celata. Item Justinus asserit, pulsum  sacra Aegyptiorum fuisse furatum, quae Aegyptios armis recipere molientes, coactos tempestatibus ac repulsos, domum redisse. et hic aliquid amplius etsi non totum prodidit quod ille celauit. quapropter, quia Moysi magno illi duci testimonium ambo dixerunt, ab ipso sicut per eum et gesta et dicta sunt proferantur. Cum populum Dei hoc est genus Ioseph Aegyptii, cuius ope salui erant, seruitio oppressum labore cruciarent, insuper etiam ad necandam subolem suam crudeli imperio cogerent, dimitti Deus populum suum liberum ad seruiendum sibi per Moy
Abbreviated transcription (Latin):
dͣcc. T in fanda egiptiis ma¬
la atq intolerabiles plagas in cu¬
buisse. pompeius corneliusq tes¬
cantur ¶Qui quidem cum hec am¬
bo de iudeis referenda preponant:
aliquantulum me prosui diuer¬
lltate mouerunt. Ait enim põpe¬
uis siue iustius hocmodo Egiptii
cum scabiem ac uitiligͣem paterĩtur:
responso moniti. moisen cum egris
ne pestis adplures serperet derminis
egipti pellunt. Dux igitur exulum
factus: sacra egiptiorum furco ab¬
stulit. Que armis repetentes egiptii:
domum redire tempestatibus com¬
puisi sunt. At uero corneluis de ea¬
denite sic ait. cui plurimi auctores
consentiunt. Orta per egiptum ta¬
be que corpora fedaret: regem boc¬
chorim adito amonis oraculo reme¬
dium petentem purgare regnum
et id genus hominum ut in uisum
diis alias interras auehere iu̾sum.¬
Sic conquisitum collectumq uul¬
gus. postquam uastatis lo cis relic¬
tum sit: ceteris per lacrimas tor¬
pentib moisen unum exulum mo¬
nuisse nequaquam deorum ho¬

Expanded text:
DCCCV infanda Aegyptiis mala atque intolerabiles plagas incubuisse Pompeius Corneliusque testantur: qui quidem, cum haec ambo de Iudaeis referenda proponant, aliquantulum me pro sui diuersitate mouerunt. ait enim Pompeius siue Iustinus hoc modo: Aegyptii cum scabiem ac uitiliginem paterentur, responso moniti Moysen cum aegris, ne pestis ad plures serperet, terminis Aegypti pellunt. dux igitur exulum factus sacra. Aegyptiorum furto abstulit; quae armis repetentes Aegyptii domum redire tempestatibus conpulsi sunt. at uero Cornelius de eadem re sic ait: Plurimi auctores consentiunt orta per Aegyptum tabe, quae corpora foedaret, regem Bocchorim adito Hammonis oraculo remedium petentem purgare regnum et id genus hominum ut inuisum deis alias in terras auehere iuSic conquisitum collectumque vulgus, postquam vastis locis relictum sit, ceteris per lacrimas torpentibus Moysen unum exulum monuisse, ne quam deorum ho
Abbreviated transcription (Latin):
consul: cum qui quaginta equitib
uenusium fugit Nec dubium ẽ. ulti¬
mum illum diem romani status fu¬
turum fuisse: si hannibal mox post
uictoriam ad ꝑuadendam urb̃e con¬
tendisset. Hannibal in testimoniũ
uictoriȩ suȩ tres modios anulorũ
aureorum carthaginem misit: qͦs
ex manib int̾fectorum equitũ ro¬
manorum senatorũq detiaxerat.
Usq adeo aut̃ẽ ultima desꝑatio rei¬
ƿublice ad residuos romanos fuit:
ut senatores derelinquenda italia.
sedibq quȩrendis: consiluum i neun¬
dum putarent.Quod tunc faittoce
celio metello confirmatu fuisset:nisi
cornelius scpio tribunus tunc miltcu.
idem qui post affricamis. districto gla¬
dio det̾ruisset: ac potuis ꝓ patrie cie¬
fensione inͣ sua u̾bã iurare coegiiset.
omami ad spem intȩ

Expanded text:
consul cum quinquaginta equitibus Venusium fugit. nec dubium est ultimum illum diem Romani status futurum fuisse, si Hannibal mox post uictoriam ad peruadendam Vrbem contendisset. Hannibal in testimonium uictoriae suae tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quos ex manibus interfectorum equitum Romanorum senatorumque detraxerat. usque adeo autem ultima desperatio reipublicae apud residuos Romanos fuit, ut senatores de relinquenda Italia sedibusque quaerendis consilium ineundum putarint. quod auctore Caecilio Metello confirmatum. fuisset, nisi Cornelius Scipio tribunus tunc militum, idem qui post Africanus, destricto gladio deterruisset ac potius pro patriae defensione in sua uerba iurare coegisset. Romani ad spem uit
Abbreviated transcription (Latin):
Consules: apistpeam castra
posuerunt. Duo hannones impera¬
tores penorum: eo rursus cum.
magno exercitu conuenerunt. Pre¬
ddidetunt. Seꝗ ut tunc apud roma¬
nos nonquam aiuturna felicra
erat. et qualescumq successus no¬
nis continuo malorum manibus
obruebantur: cum romana clasis
aditaliam predis onusta rema

Expanded text:
consules apud Clipeam castra posuerunt. duo Hannones imperatores Poenorum eo rursus cum magno exercitu conuenerunt proediderunt. sed — ut tunc apud Romanos numquam diuturna felicitas erat et qualescumque successus magnis continuo malorum molibus obruebantur — cum Romana classis ad Italiam praedis onusta rem
Abbreviated transcription (Latin):
omnia paruerunt.
ui aio cũ annũ & m̃sib quinq
beneuentanũ ducatũ reg̾et.
uenientes sclaui cũ multitudine
nauiũ. ñ longe aciuitate siponto
castra posuerunt. Qui occustas fo¬
ueas tirca sua castra facientes. cũ
aio suꝑ eos absentib rodoaldo &
grimoaldo uenisset. eosq debel¬
lare uellet: equus eiꝰ inunã de fo
ueis cecidit. atq irruentib suꝑ
eum sclauis simul cũ aliqntis
aliis extinctus ẽ. Quod cũ rodoal¬
do nuntiatũ fuisset: aito ueniens
eis dem sclauis propͥa illorũ lin¬
gua locutus ẽ. Cumq propt̾ hoc
segn̾ores ad bellum reddidisset :
mox suꝑ eos irruens. magnaq¬
eos strage ꝓsternens. & aioniꝰ mor¬
tem ultus ẽ: & de illis finibus eoᷤ
qui remanserant hostes fugam
petere coegit.
ciuitates quȩ ab urbe tusciȩ lunen

Expanded text:
omnia paruerunt. Qui Aio cum anno et mensibus quinque Beneventanum ducatum regeret, venientes Sclavi cum multitudine navium longe a civitate Seponto castra posuerunt. Qui occultas foveas circa sua castra facientes, cum Aio super eos absentibus Radoaldo et Grimoaldo venisset, eosque debellare vellet, equus ejus in unam de eisdem foveis cecidit, atque irruentibus super eum Sclavis, simul cum aliquantis viris exstinctus est. Quod cum Radoaldo nuntiatum fuisset, cito veniens, eisdem Sclavis propria illorum lingua locutus est. Cumque propter hoc segniores ad bellum reddidisset, mox super eos irruens, magnaque strage eos prosternens, et Aionis mortem ultus est, et de illis finibus eos qui remanserant hostes fugam petere coegit. civitates ab urbe Tusciae Lunen
Abbreviated transcription (Latin):
cum pu̾gnatorib capte. Prȩterea:
triginta & quinq milia militum
ex ipsis cesa sunt. Romanorũ aute
milites. Consules apud clipeam cas¬
tra posuerunt. Duo hannones im¬
ꝑatores poenorum: eo rursus cum
magno exercitu conuenerunt. Pre¬
lioq cominisso: nouem milia pr
diderunt ¶Sed ut tunc apud roma¬
nos mnquam diuturna felicia
erat: & qualescunq successus ma¬
gnis continuo malorum moribus
obruebantur:cum romana clas¬
sis ad italiam predis onusta reme¬
aret. infando naufragio euersaẽ

Expanded text:
cum pugnatoribus captae, praeterea triginta et quinque milia militum ex ipsis caesa sunt; Romanorum autem um periere. milites. consules apud Clipeam castra posuerunt. duo Hannones imperatores Poenorum eo rursus cum magno exercitu conuenerunt proelioque commisso nouem milia militum perdiderunt. sed — ut tunc apud Romanos numquam diuturna felicitas erat et qualescumque successus magnis continuo malorum molibus obruebantur — cum Romana classis ad Italiam praedis onusta remearet, infando naufragio euersa
Abbreviated transcription (Latin):
abausono ulixis filio. Primitꝰ ta¬
men. beneuentana regio hoc noie
appellata ẽ. Postea uͦ. tota sic cȩpit
italia uocari. Dicitur qͦ etiam lati¬
um ttalia: ꝓ eo qͦd saturnus iouẽ
suũ filiũ fugiens: intra ȩam inue¬
nisset latebram. Ig postqͣm de italię
ꝓuintiis uł ipsus nomine intra ꝗͣ.
ies gestas describimꝰ sufficient᷑ ẽ.
dictum: nunc ad historiȩ ordinem
redeamus.
lomN gͥ liguriam introiens:
indiccione egreditur tercia. tertioq
nonas septembris. sub temꝑib ho¬
norati archiep̃i medio lanĩringres¬
sus e. Dehinc uniũsas liguriẽ ci¬
uitates. prẽt has que insittore ma¬
mediolanum deserens. ad genu¬
ensem urbem confugit. Paulus
ꝙͥ. patriarcha anis.xii. sacerdo¬
tium gerens.ab hac luce subtrac¬
tus ẽ. Regendam qͦ eccłiam probi¬
no reliquit.

Expanded text:
ab Ausono, Ulixis filio. Primitus tamen Beneventana regio hoc nomine appellata est; postea vero tota sic coepit Italia vocitari. Dicitur quoque etiam Latium Italia, pro eo quod Saturnus Iovem, suum filium, fugiens, intra eam invenisset latebram. – Igitur postquam de Italiae provinciis vel ipsius nomine, intra quam res gestas describimus, sufficienter est dictum, nunc ad historiae ordinem redeamus. Alboin igitur Liguriam introiens, indictione ingrediente tertia, tertio Nonas septembris, sub temporibus Honorati archiepiscopi Mediolanum ingressus est. Dehinc universas Liguriae civitates, praeter has quae in litore maiscopus Mediolanum deserens, ad Genuensem urbem confugit. Paulus quoque patriarcha annis duodecim sacerdotium gerens, ab hac luce subtractus est regendamque ecclesiam Probino reliquit.
Abbreviated transcription (Latin):
lim gestum ẽ: merito int̾ maxi¬
ma bella referendum. Nam in auxi¬
lio romanorũ: tota pͥmum italia. de¬
inde ꝑtolomeus rex egypti. & ariara¬
tes capadocie. eumenis asie. mas¬
nissa numidie fuerunt. Perseuo
macedones sȩcitti sunt traches. cum
rege cocotm: & unu̾si cum rege ge¬
nũtio illirii. Itaq aduenienti trasso
consuli ꝑseus occurrit: cõmissoq
prelio miserabilit̃ uicti fugere roma¬
ni. Sequenti pugna: pene̾ pari clad
partis utriusq in hibernia discessũ
est. Deinde ꝑseus profligato multis
prȩliis exercitu romano: in illiricũ
transgressus. sulcanũ oppidum defen¬
sum a presidiis romanis: pugnando
cepit. Ubi magnã romanorũ p̾residio¬
rum multitudinẽ partim occidit: par¬
tim sub corona uendidit.partim se¬
cum in macedonĩa duxit. Postea cũ
eo lucuus emilius paulus consul di¬
micauit: & uicit. Nam .xx. milia
peditum: in eo bello int̾fecit. Rex
cum equitatu subt̾fugit: s continuo
captus. atq in triumpho cum filiis

Expanded text:
lum gestum est, merito inter maxima bella referendum. nam in auxilio Romanorum tota primum Italia, deinde Ptolomaeus rex Aegypti et Ariarathes Cappadociae, Eumenes Asiae, Masinissa Numidiae fuerunt. Perseum et Macedonas secuti sunt Thraces cum rege Cotye et uniuersi cum rege Gentio lllyrii. itaque aduenionti Crasso consuli Perseus ocenrrit, commissoque proelio miserabiliter uicti fugere Romani. sequenti, pugna paene pari clade partis utriusque in hiberna discessum est. deinde Perseus profligato multis proeliis exercitu Romano in Illyricum transgressus Sulcamum oppidum defensum a praesidiis Romanis pugnando cepit: ubi magnam Romanorum praesidiorum multitudinem partim occidit partim sub corona uendidit partim secum in Macedoniam duxit. Postea cam eo L. Aemilius Paulus consul dimicaait et uicit : nam xx milia peditum in eo bello interfecit. Rex cum equitibus subterfugit. Sed continuo captus, atque in triumpho cum filiis
Abbreviated transcription (Latin):
cccc.uiiiͦiͦ. romani bellum lat¬
nis rebellantibus intulerunt:
maulio corquato et detio mure ꝯ¬
sulbus. In quo bello unus consul
interfectus ẽ: alter extitit pae ncuła
Manlius enim torquatus: filium
suum iuuenem uictorem interfecto¬
remq metii cusculani nobilis equi¬
tis. et tum precipue ꝓrouocantis atq
insultãtis hostis. occidit. Aluus uero
consul cum scelerato conflictu. illud
cormi cui pre erat cedi atq affligi
uideret in infestissimos hostes spon¬
te pro lapsus occubuit. Manlius
quamuis. uctor occursum tam̃
nobilium iumenum romanorum
qui legrtme ex hiberi solet. trium

Expanded text:
CCCCVIIII Romani bellum Latinis rebellantibus intulerunt Manlio Torquato et Decio Mure consulibus. in quo bello unus consul interfectus est, alter exstitit parricida. Manlius enim Torquatus filium suum, iuuenem, uictorem, interfectoremque Metii Tusculani, nobilis equitis et tum praecipue prouocantis atque insultantis hostis, occidit. alius uero consul oum iterato conflictu illud cornu, cui praeerat, caedi atque adfligi uideret, in confertissimos hostes sponte prolapsus occubuit. Manlius quamuis uictor occursum tamen nobilium iuuenum Romanorum, qui legitime exhiberi solet, trium
Abbreviated transcription (Latin):
iuaq aberro pietate. nisi tibi ut
olim piadi matri mee sororibq: me¬
is de singulis regni mei cõmodis scri¬
bam: que tibi & illis comunia esse
arbitror. Idq nisi feceris: parum de
nob simpliciter iudicare uideberis
Priorib interis significaueram t̾ͥ de
solis lunȩq edipui. & de constantia
syderum. aerisq indiciis. quȩ ñ sine
magna cura ordlinata tibi misi. & has
nouas implicaturꝰ hẏstorias omĩa
cartis cõmendabo. Que cum relegis.
scito ẽẽ. talia que cura alexandri tui
complecti decuerant.

Expanded text:
uaque aberro pietate, nisi tibi ut Olympiadi matri meae sororibusque meis de singulis regni mei commodis scribam; quae tibi et illis communia esse arbitror, idque nisi feceris, parum de nobis simpliciter iudicare videberis. Prioribus litteris significaveram tibi de solis lunaeque eclipsi et de constantia siderum aerisque indiciis, quae non sine magna cura ordinata tibi misi et has novas implicaturus historias omnia cartis commendabo. Quae cum relegis, scito esse talia quae cura Alexandri tui complecti decuerant.
Abbreviated transcription (Latin):
patriarcha petro. regim̃ aqui¬
leiensis eccłie suscepit ierenus:
qui fuit uir simplicitate p̃ditus
& ad xp̃i serurtium pronus er¬
de quo dixeramꝰ de pontificatu
eiectum: ad gub̾nandum mona¬
sterium suũ in pontũ redire pr¬
cepit̃hic philippicus constantꝰi¬
no papȩ litteras praui dogmatis
direxit. quas ille cum apłice sedis
concilio respuit. & hunꝰ rei causa
fecit picturas in porticu sc̃ĩ pete
quȩ gesta sex sc̃arum sinodoũ
uniuer saliũ retinent Namo
huiꝰ modi picturas cum haberen¬
tur in urbe regia. pilippicus uis¬
sit auferrilStatuttq populis
romanꝰ. ne heretici imꝑatoris ui¬
men aut cartas aut figuram
solidi susciꝑent. Unde nec eiꝰ efti¬
gies in eccłiam introductaẽ nee
nom̃ ad missarrĩsolennia ꝑlañi

Expanded text:
patriarcha Petro, regimen Aquileiensis ecclesiae suscepit Serenus, qui fuit vir simplicitate praeditus et ad Christi servitium pronusyrum, de quo dixeramus, de pontificatu ejectum ad gubernandum monasterium suum Pontum redire precepit. Hic Philippicus Constantino papae litteras pravi dogmatis direxit; quas ille cum apostolice sedis concilio respuit. Et hujus rei causa fecit picturas in porticu sancti Petri, quae gesta sex sanctarum synodorum universalium retinent. Nam hujusmodi picturas, cum haberentur in urbe regia, Philippicus jusserat auferri. Statuit populus Romanus ne heretici imperatoris nomen aut cartas aut figuram solidis susciperent. Unde nec ejus effigies in ecclesia introducta est, nec nomen ad missarum solemnia
Abbreviated transcription (Latin):
it compressit Codem tempore cretain
insulam ꝑ biennium metellus euer¬
tit: diuturnoq bello domitam in
potestatem redegit. legesq: minois
romanis legib ꝑmutauit ¶Pompeiꝰ
postea successor luculi in minore ar¬
menia nixta montem dastracum
castra regis obsidione condusit. Rex
ium om̃ib copiis erugnone ꝑ noctem
facta: insuꝑ etiam ꝑ sequentes. bello
repellere statuit. Pompeius fugte
ꝑsequi intendit. Itaq bellum nocie
cõmissum ẽ. Luna tunc orta: a tergo
romanis erat.Regii longitudine um-¬
brarum proximitatẽ hostium rati:
cuncta in irritum tela fuderunt.
Romani uelut inermes postea agreᷤ¬
si: sine labore uicerunt.Nanisde ex¬
erami regio: xl. milia cesa uł capta
sunt Romani uulnerati mille. uix
belli fuga lapsus: adiittus etiam be¬
neficio sublustris noctis euastt Re¬
lictusq ab om̃ib amicis. philesophĩ
scriptorib rerumuł carminũ acme¬
dicis. solus ꝑ deuia equũ trabens. at¬

Expanded text:
te conpressit. Eodem tempore Cretam te conpressit. Eodem tempore Cretam insnlam per biennium Metellus euertit diuturnoque bello domitam in potestatem redegit legesque Minois Romanis legibus permutauit. Pompeius postea, successor Luoulli, in minore Armenia iuxta montem Dastracum castra regis obsidione conclusit. rex cum omnibus copiis eruptione per noctem facta, insuper etiam persequentem bello repellere statuit. Pompeius fugientes persequi intendit. itaque bellum nocte commissum est. luna tunc orta a tergo Romanis erat. regii longitudinem umbrarum proximitatem hostium rati cuncta in inritum tela fuderunt. Romani ueluti inermes postea adgressi sine labore uicerunt. namque de exercitu regio XL milia caesa uel capta sunt, Romani uulnerati mille, uix  tumultus belli fuga lapsus, adiutus etiam beneficio sublustris noctis euasit, relictusque ab omnibus amicis philosophis scriptoribus rerum uel carminum ac medicis solus per deuia equum manu trahens at
Abbreviated transcription (Latin):
romana siracusanũ portum obti¬
nuerat: quẽ uon auali t̾restrig i
lio cõminirtum. sicilia decedere cõ¬
pͣulit Prȩc̾ea luculus transgressis
eufraten & tigrin apͣud tigranoiñ
urbem cum metridate & tigrane
congressus:paruissima suorũ mne¬
nu magnũ hostium numerũ octis¬
dit. Nam .xx. milia hominu: mes
bello cesa referuntur ¶Ligranis un
.cl. equitib comitatus aufugit: ab¬
demnate & tiara ne agnosceretur M¬
iecti¶¶Tumc ad luculum totius pell
orientis supplices uenere legati. In¬
minente hieme ꝑ armeniam iuis¬
sopotamiam regressus: msi urba
cepit. hisdem dieb pirate ꝑ omus
sparsi maria. etiam ñ tantum int̾¬
apientes nauium cõmeatus. sed
ciam insulas ꝓuintiasq uastan¬
tes: impunitate sceleris & anidita¬
te prȩde. uulgo se associaritibͣ in
iinensum augebantur.
Uos gneus pompenus pꝰt multa
quidem uastationẽ quã t̾ra ma¬
Nꝙͣ dĩu egerant: mira tam̃ celerita¬

Expanded text:
Romana Syracusanum portum obtiRomana Syracusanum portum obtinuerat — quem mox nauali terrestrique proelio comminutum Sicilia decedere conpulit. praeterea Lucullus transgressus Euphraten et Tigrim, apud Tigranocertam urbem cum Mithridate et Tigrane congressus paruissima suorum manu magnum hostium numerum occidit; nam triginta milia hominum in eo bello caesa referunta equitibus comitatus aufugit diademate et tiara ne agnosceretur abiectis. tunc ad Lucullum totius paene Orientis supplices uenere legati; imminente hieme per Armeniam in Mesopotamiam regressus Nisibin urcepit. Isdem diebus piratae per omma sparsi maria et iam non tantum intercipientes nauium commeatus sed etiam insulas prouinciasque uastantes, inpunitate sceleris et auiditate praedae uulgo sese adsociantibus in inmensum augebantur: quos Cn. Pompeius post multam quidem uastationem, quam terra marique diu egerant, mira tamen celerita