comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
capere potuisse. Qui deniq exbestiis fructus aut que
ꝯmoditas nisi hoĩes adiuuarẽt ꝑcipi posset. ¶Nam
et qui principes inueniendi fuerũt que exquã belua
usu ħere possemꝰ. hoĩes certe fuerũt: Nec hoc tẽpore
sine hoĩuz oꝑa aut pasceres equos. aut domare aut tu¬
eri aut tẽpestiuos fructus exhis capere possemꝰ. Ab i¬
deq et ea que nocẽt int̾fici int̃ et que usu nõ possuit¬

Expanded text:
capere potuisse. Qui denique ex bestiis fructus aut quae capere potuisse. Qui denique ex bestiis fructus aut quae commoditas, nisi homines adiuvarent, percipi posset? Nam et qui principes inveniendi fuerunt, quem ex quaque belua usum habere possemus, homines certe fuerunt, nec hoc tempore sine hominum opera aut pascere eas aut domare aut tueri aut tempestivos fructus ex iis capere possemus; ab eisdemque et, quae nocent, interficiuntur et, quae usui po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcepcio et ꝯseruacio sine oꝑa hoĩu ulla ẽẽ potuisset.
Ia uõ et eaꝵ reꝵ quib habundaremꝰ exportacio ⁊ eaꝵ¬
reꝵ quib egeremꝰ inuectio certe nulla ẽẽt nisi his mu¬
nerio hoĩes fungerent᷑. Eadeq racõe neq lapides ex
terra exciderẽt adusu nostru necessarii. nec ferrũi es
aurũ argentu effoderẽt penitꝰ abditu sine hoĩu labo¬
re ⁊ manu. Tecca uͣo quib et frigoꝵ uis pelleret̃ ⁊ ca¬
loꝵ molestie sedant̃ unde aut micio gn̾i humano dari
potuissent aut poste subuenire. Si au intẽpestate aut
haꝵ reꝵ auxilia petere didicisset. Adde ductus aquaꝵ
deriuacões fluminu aquaꝵ irrigacões moles oppositas
fluctib portus manufactos que unde sine hoĩu opere
ħere possemꝰ. Ex quib oĩb multisq aliis pspicuũ ẽ qui
fructus queq ucilitates ex reb his que sint in aĩa per¬
cipiant: eas nos nullo modo sine hõiu manu atq opa

Expanded text:
 ulla esse potuisset. Iam vero et earum rerum, quibus abundaremus, exportatio et earum, quibus egeremus, invectio certe nulla esset, nisi his muneribus homines fungerentur. Eademque ratione nec lapides ex terra exciderentur ad usum nostrum necessarii, nec ferrum, aes, aurum, argentum effoderetur penitus abditum sine hominum labore et manu. Tecta vero, quibus et frigorum vis pelleretur et calorum molestiae sedarentur, unde aut initio generi humano dari potuissent aut postea subveniri, si aut vi tempestatis aut ominibus harum rerum auxilia petere didicisset? Adde ductus aquarum, derivationes fluminum, agrorum irrigationes, moles oppositas fluctibus, portus manu factos, quae unde sine hominum opere habere possemus? Ex quibus multisque aliis perspicuum est, qui fructus quaeque utilitates ex rebus iis,quae sint inanimae,percipiantur,eas nosnullo modo sine hominum manu atque opera
Abbreviated transcription (Latin):
quid in qua re ueru sincerũq sit quid ꝯsentaneũ cui¬
q. quid ꝯsequens: eͣxͥ quo queq gignant᷑ que cuiusq
rei causa sit. Alteꝵ cohibere motus aĩ turbatos quos
greci pathos noĩant: appeticiesq quas illi ormas ho¬
bedientes effecere racõi. Terciu iis quib cũ ꝯgrega¬
mur uti moderate ⁊ scienter. quoꝵ studiis ẽa que natu¬
ra desiderat exͣpleta cumulataq habemꝰ. ꝑͥ eosdeꝵq si
quid ĩportetur nobis incomodi. ꝓpulsemꝰ. ulciscamurq
eos qui nocere nõbis conati sunt: tantaq pena afficia¬
mus quantã equitas humanitasq patit᷑. Qͦ iuib aũt
racõib hanc facultate assequi possimꝰ ut hoĩu studia
das ad res uel aduersas quis ignorat: Naz ⁊ cũ ꝓspe¬
casus rarĩores ħt. Primu ab maĩatis ꝓcellas tẽpes¬
tates naufragia ruynas incendia deinde a bestiis ictꝰ

Expanded text:
quid in quaque re verum sincerumque sit, quid consentaneum cuiquid in quaque re verum sincerumque sit, quid consentaneum cuique, quid consequens, ex quo quaeque gignantur, quae cuiusque rei causa sit, alterum cohibere motus animi turbatos, quos Graeci pa/qh nominant, appetitionesque, quas illi orma/s, oboedientes efficere rationi, tertium iis, quibuscum congregemur, uti moderate et scienter, quorum studiis ea, quae natura desiderat, expleta cumulataque habeamus, per eosdemque, si quid importetur nobis incommodi, propulsemus ulciscamurque eos, qui nocere nobis conati sint, tantaque poena afficiamus, quantam aequitas humanitasque patitur. Quibus autem rationibus hanc facultatem assequi possimus, ut hominum studia das ad res vel adversas, quis ignorat? Nam et, cum prospecasus rariores habet, primum ab inanimis procellas, tempestates, naufragia, ruinas, incendia, deinde a bestiis ictus,
Abbreviated transcription (Latin):
necessariis. Atq nͣt magnas utilitates adipiscim̃ cõspi¬
racõe hoĩu atq ꝯsensu sic nulla ta detestabilis pestis ẽ
rita hõĩu ꝑipatetici magni et copiosi: Qui collectis ce¬
teris causis eluuionis pestilencie nͥastitatis beluaꝵ ẽ
eciã repetine multitudinis quaꝵ ĩpetu docet queda ho¬
minu gnͣa esse ꝯsũpta deinde ꝯperat quanto plures
deloti sunt hoĩes hoĩu inpetu .i. bellis ⁊ sedicionibus
q̃ oĩ reliqua calamitate. ¶ Eu gͥ hic locus nichil
ħeat dubitacõis quin hoĩes plirimu hõibus ⁊ ꝓsint
et obsint: ꝓpriu hoc statuo esse uirtutis ꝯciliare aĩos
uita artib ea tribuunt᷑ opereosis. Hoĩu aũ studia ad
amplificacõe nr̃aꝵ reru prõpta et parata uiroꝵ pre¬
stanciu sapĩa et uirtute excitant᷑. Et eĩ uirtus om̃is
tribus in reb fere uertit. Quaꝵ una ẽ in ꝑspiciendo

Expanded text:
necessariis. Atque ut magnas utilitates adipiscimur conspinecessariis. Atque ut magnas utilitates adipiscimur conspiratione hominum atque consensu, sic nulla tam detestabilis pestis estritu hominum, Peripatetici magni et copiosi, qui collectis ceteris causis eluvionis, pestilentiae, vastitatis, beluarum etiam repentinae multitudinis, quarum impetu docet quaedam hominum genera esse consumpta, deinde comparat, quanto plures deleti sint homines hominum impetu, id est bellis aut seditionibus, quam omni reliqua calamitate. Cum igitur hie locus nihil habeat dubitationis, quin homines plurimum hominibus et prosint et obsint, proprium hoc statuo esse virtutis, conciliare animos vitam, artibus ea tribuuntur operosis, hominum autem studia ad amplificationem nostrarum rerum prompta ac parata virorum praestantium sapientia et virtute excitantur. Etenim virtus omnis tribus in rebus fere vertitur, quarum una est in perspiciendo,
Abbreviated transcription (Latin):
culcus nisi ta multe artes nobis ministrẽt: Qbꝰ rebꝰ
exculta hõiu uita tantu distitit a uictu ⁊ cultu besti¬
aꝵ. Urbes uo sine hoĩu cetu nõ potuissent nec hedi¬
ficari nec frequẽtari exquo leges moresq ꝯstituti tuz
iuris equa discripcio certaq uiuẽdi disciplina. Quas
res et mãsuetudo aĩoꝵ ꝯsecuta et uerecũdia ẽ effectũq¬
est ut õet uita municior atq ut dando et accipiendo
prnatandisq facultatib et ꝯmodis nulla re egeremus
Longiores hoc loco sumꝰ q̃z necesse ẽ ¶ Quis ẽ eĩ cur
nõ pspicua sint illa: que plurib u̾bis a pẽnecio ꝯmemo¬
rant neminez neq duce bello nec principe domi ma¬
gnas res et salutares sine studiis hoĩuz gerere potuis¬
se. Cõmemorant᷑ ab eo Themistodes pericles cirus Age¬
silaus Alexander. quos negat sine adiumẽtis hoĩu tã¬
tas res potuisse efficere. Utit̾ in re  nõ dubia testib nõ

Expanded text:
ultus, nisi tam multae nobis artes ministrarent? quibus rebus exculta hominum vita tantum distat a victu et cultu bestiarum. Urbes vero sine hominum coetu non potuissent nec aedificari nec frequentari; ex quo leges moresque constituti, tum iuris aequa discriptio certaque vivendi disciplina; quas res et mansuetudo animorum consecuta et verecundia est effectumque, ut esset vita munitior, atque ut dando et accipiendo mutuandisque facultatibus et commodandis nulla re egeremus. Longiores hoc loco sumus, quam necesse est. Quis est enim, cui non perspicua sint illa, quae pluribus verbis a Panaetio commemorantur, neminem neque ducem bello nec principem domi magnas res et salutares sine hominum studiis gerere potuisse? Commemoratur ab eo Themistocles, Pericles, Cyrus, Agesilaus, Alexander, quos negat sine adiumentis hominum tantas res efficere potuisse. Utitur in re non dubia testibus non
Abbreviated transcription (Latin):
tupat. haud sane intelligo ꝗd na sit qd̾ lauda̾dn pu¬
tet: Na sine oblectacio querit᷑ .ai. requiesq curar q̃
ꝯferri cũ eoꝵ studiis potest. qui sẽꝑ aliqd aliud querit
qd̾ spectet et ualeat ad bene beateq iuuendu. Siue ra¬
cio ꝯstancie uirtutisq discit᷑ aut hec ars ẽ aut nulla
om̃ino ꝑ qua ea assequam̃. Nulla dicere maximaꝵ¬
racionu artez ẽẽ cũ minimaꝵ sine arte nulla fit. ho¬
minu ẽ paꝵ ꝯsiderate loquenciu atq ĩ mirimis reb¬
erranciu. Si aii ẽ aliqua disciplina uirtutis. ubi ea qͣ¬
ret᷑ cũ ab.xc discendi genere discesseris. S̾et hec cu
quoda libro fecimus. ħ autẽ tp̃e tantu nõbis dedarã¬
du fuit cur orbati re .pu. munerib ad hoc nos studiũ
potissimus ꝯtũlissemꝰ Oiturrit᷑ au nõbis ⁊ qd̾ a doctis

Expanded text:
dnam sit quod laudandum putet. nam si oblectatio quaeritur animi requiesque curarum, quae conferri cum eorum studiis potest, qui semper aliquid anquirunt quod spectet et ualeat ad bene beateque uiuendum? siue ratio constantiae uirtutisque ducitur, aut haec est ars aut nulla omnino, per quam eas adsequamur. nullam dicere maximarum rerum artem esse, cum, minimarum sine arte nulla sit, hominum est parum considerate loquentium atque ierrantium. Si autem est aliqua disciplina virtutis, ubi ea quaeretur, cum ab hoc discendi genere discesseris? Sed haec, cumquodam libro fecimus; hoc autem tempore tantum nobis declarandum fuit, cur orbati rei publicae muneribus ad hoc nos studium potissimum contulissemus. Occurritur autem nobis, et quidem a doctis
Abbreviated transcription (Latin):
piẽcia iudicant. quoꝵ error eripiendus ẽ. Opinio¬
q oĩs ad ea spͥe  seꝑ traducẽda ut honestis ꝯsiliis⁊
iustisq factis:. Nõ fraude ⁊ malicia se intelligãt ea
que uelint ꝯsequi posse. Que ergo ad uita hoĩu
tuenda ꝑtinent. partiz sũt in aĩata. ut auꝵ argẽtu
ut ea que gignunt᷑ eterra. ut alia gnͣis eiusde ꝓtiz
aĩalia que ħent suos impetus et reꝵ appetitus. Eoꝵ
aũ alia racõis ex ꝑtia st̃. alia racõe utencia. Expartes
rõnis equi boues reliqueq pecudes apes quaꝵ opere
efficit᷑ aliꝗd adusu hoĩu atq uita: Racõe aũ utẽci¬
u duo gnͣa ponũt. deoꝵ unũ alceꝵ hoĩu. Deos pla¬
catos pietas efficiet et semitas.¶ Proxime autez
et ẜm deos: hoĩes hõib maxime utiles ẽẽ possũt. Eaꝵ¬
S iteꝵ reꝵ que noceant ⁊ obsint eadez diuuisio ẽ. S qr

Expanded text:
pientiam iudicant. Quorum error eripiendus est opiniopientiam iudicant. Quorum error eripiendus est opinioque omnis ad eam spem traducenda, ut honestis consiliis iustisque factis, non fraude et malitia se intellegant ea, quae velint, consequi posse. Quae ergo ad vitam hominum tuendam pertinent, partim sunt inanima, ut aurum, argentum, ut ea, quae gignuntur e terra, ut alia generis eiusdem, partim animalia, quae habent suos impetus et rerum appetitus. Eorum autem alia rationis expertia sunt, alia ratione utentia; expertes rationis equi, boves, reliquae pecudes, apes, quarum opere efficitur aliquid ad usum hominum atque vitam; ratione autem utentium duo genera ponunt, deorum unum, alterum hominum. Deos placatos pietas efficiet et sanctitas, proxime autem et secundum deos homines hominibus maxime utiles esse possunt. Earumque item rerum, quae noceant et obsint, eadem divisio est. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
pepereeunt. Tamen hec nr̃a finitima uesfris igno¬
ta esse uolui. Set iam ad institesita pergamu¬
Uinq gͥ racõib ꝓpositis officii ꝑsequẽdi quaꝵ
due ad decus honestatẽq ꝑtinerẽt. Due ad co¬
moda uite cõpias opes facũltates. Quinta ad eligẽ¬
di iudiu si qñ ea que dixi pugnare  mt̾se uidentur.
Honestatis pars confecta est: quam quidem tibi
cupio esse notissimani:
Oc aũ de quo nũc agimꝰ id ip̃m ẽ qd̾ utile appellãt:
Inquo uerbo lapsa ꝯsuetudo deflexit deiuici sen portimz¬
potuit afferri. Suma ꝗde auctoritate pħy sũt uere
sane atq honeste. Hec tria genera ꝯfusa cogitacõe
distingũt. Quicqd eĩ iustu sit Id utile ẽẽ cẽsent.
Itẽq qd̾ honestu id ẽ iustu. Ex quo efficit᷑ ut qcͦq
honestu sit ide sit utile. Qd̃ qui paꝵ ꝓficuĩt hii se¬
pe uersutos hoĩes et callidos admirantes malicia sa¬

Expanded text:
pepererunt, tamen haec nostra finitima vestris ignopepererunt, tamen haec nostra finitima vestris ignota esse nolui. Sed iam ad instituta pergamuus propositis officii persequendi, quarum duae ad decus honestatemque pertinerent, duae ad commoda vitae, copias, opes, facultates, quinta ad eligendi iudicium, si quando ea, quae dixi, pugnare inter se viderentur, honestatis pars confecta est, quam quidem tibi cupio esse notissimam. Hoc autem, de quo nune agimus, id ipsum est, quod utile appellatur. In quo verbo lapsa consuetudo deflexit de via sensimpotuit afferri. Summa quidem auctoritate philosophi severe sane atque honeste haec tria genera confusa cogitatione distinguunt. Quicquid enim iustum sit, id etiam utile esse censent, itemque quod honestum, idem iustum; ex quo efficitur, ut, quicquid honestum sit, idem sit utile. Quod qui parum perspiciunt, ii saepe versutos homines et callidos admirantes malitiam sa
Abbreviated transcription (Latin):
et eruditis querentib satis ne ꝯstanter facere iude¬
amur. cu precipi nichil posse dicamꝰ tñ et aliis de
reb disserere soleamꝰ. Et hoc ip̃o tp̃e precepta officii
ꝑsequam̃. Quib uelle satis cognita ẽẽt nr̃a sciẽcia
Nõ eni sumus hiiˢᷤ quoꝵ uagetur animꝰ errore nec
ħeͣat umq̃ ꝗd sequatur. Que eĩ eẽt ista mens uł q̃
uita pocius nõ modo disputandi. Set ecia uiuendi
racõe sublata. Nos aũ ut ceteri certa alia incerta eẽ
dicunt. sic abhiis dissencientes alia ꝓbabilia ꝯtra alia
dicimus. Quid igit᷑ ẽ qd̾ me ĩpediat ea que ꝓbabili
mͥ uideant̃ sequi. Que ꝯtͣrai im  piobare atq affirmã¬
di arrogancia uitare. fugere temeritate que a sapĩa
causaꝵ esset facta ꝯfencio. Set hec explanata sũt in
achademicis nr̃is satis ut arbitror diligent̾. Tibi aũ
m̾i cicero q̃q̃ inantiquissima nobilissimaq pħra. Cra¬
tippo autore uersaris. his simillimo qui ista pͥcdara

Expanded text:
et eruditis quaerentibus, satisne constanter facere videqui, cum percipi nihil posse dicamus, tamen et aliis de rebus disserere soleamus et hoc ipso tempore praecepta officii persequamur. Quibus vellem satis cognita esset nostra sententia. Non enim sumus ii, quorum vagetur animus errore nec habeat umquam, quid sequatur. Quae enim esset ista mens vel quae vita potius non modo disputandi, sed etiam vivendi ratione sublata? Nos autem, ut ceteri alia certa, alia incerta esse dicunt, sic ab his dissentientes alia probabilia, contra alia dicimus. Quid est igitur, quod me impediat ea, quae probabilia mihi videantur, sequi, quae contra, improbare atque affirmandi arrogantiam vitantem fugere temeritatem, quae a sapientia causarum esset facta contentio. Sed haec explanata sunt in Academicis nostris satis, ut arbitror, diligenter. Tibi autem, mi Cicero, quamquam in antiquissima nobilissimaque philosophia Cratippo auctore versaris iis simillimo, qui ista praeclara
Abbreviated transcription (Latin):
Nemadmoduz officia oucerent̃ ab hone¬
state Marce fili atq ab om̃u gn̾e uirtu¬
tis sacis explicatu arbitror ĩ libro supe¬
riore. Sequitur ño ut hec officior gn̾a
prosequar que ptinent aduite cultu. et ad caꝵ rer qb
utuntur hoĩes facultate ut ad opes ad copias. Inqͥuo tũ
diar si pauca priꝰ de instituto aut de iudicio meo direro.
Qĩqͣ enĩ libri nr̃i q̃ plures nõ modo adlegendi sẽt eciam
ad scribendi studiu excitauerũt. Tamen meou uereor
ne qbuscaz bonis uiris pħye nomen sit iniusuz. miren¬
turq ineͣi tm̃ me ope et tẽporis ponere. Ego aũ ꝙͣ diu
res publica ꝑ eos gerebatur quib se iꝑa cõmifat om̃es
ldeass Toeide deniq tuende rei .pu. sũmos uiros amisissẽ.¬
O nec ie anigorib dedi quib eẽ ꝯ̃fect᷑ nisi his resticilles
ad c elresti indigmꝰ hõĩ indoto noluptatib. Atq ũtina
ue stamtaee .pii. facere solebamꝰ in agendo plusq ĩ scribẽ¬

Expanded text:
uem ad modum officia ducerentur ab honestate, Marce fili, atque ab omni genere virtutis, satis explicatum arbitror libro superiore. Sequitur, ut haec officiorum genera persequar, quae pertinent ad vitae cultum et ad earum rerum, quibus utuntur homines, facultatem, ad opes, ad copias ; in quo tur diar, si pauca prius de instituto ac de iudicio meo dixero. Quamquam enim libri nostri complures non modo ad legendi, sed etiam ad scribendi studium excitaverunt, tamen interdum vereor, ne quibusdam bonis viris philosophiae nomen sit invisum mirenturque in ea tantum me operae et temporis ponere. Ego autem, quam diu res publica per eos gerebatur, quibus se ipsa commiserat, omnis locus, socios denique tuendae rei publicae, summos viros, amisissem, nec me angoribus dedidi, quibus essem confectus, nisi iis restitissem, nec rursum indignis homine docto voluptatibus. Atque utinam ut stante re publica facere solebamus, in agendo plus quam in scriben
Abbreviated transcription (Latin):
nõne repente ões fere soci deseruerũt: spectatoresq
se ociosos prebuerũt lentrice calamitatis. ¶ Externa
libencius in tali r q̃ domestica recordor. Uertñ q̃ diu
aut ꝓsocuis aut de inperio gerebant᷑. Exͤitus erãt bel¬
loꝵ aut mites aut necessarii. Regũ ppłoꝵ nocionu
portus erat et refugiuz senatus: Nostri au magistra

Expanded text:
nonne repente omnes fere socii deseruerunt spectatoresque nonne repente omnes fere socii deseruerunt spectatoresque se otiosos praebuerunt Leuctricae calamitatis? Externa libentius in tali re quam domestica recordor. Verum tamen, quaut pro sociis aut de imperio gerebantur, exitus erant bellorum aut mites aut necessarii, regum, populorum, nationum portus erat et refugium senatus, nostri autem magistratus
Abbreviated transcription (Latin):
bone sibi adurebat capillu. Quid alexandrũ phereu.
quo aĩo iuxisse arbitramur. qui ut scriptu legimꝰ cu
uxorez theben admodu diligeret. tñ ad eã ex epmlis
in cubiculu ueniens barbaꝵ. ⁊ eũ quidẽ ut scriptũ ẽ
ꝯpũctu notis trahicus districto gladio iubebat anire.
.Premictebatq destipatorib suis qui pscrutarent̃ ar¬
maticu putaret qͣ ꝯiuge.Nlec eũ fefellit opinio ab
ea eĩ ẽ ip̃e ꝓpter pellicatus suspicione int̾fectus: stec
ũo ulla uis ĩperii tanta eͤ que premẽte metu. possit
ẽẽ diuturna. Testis ẽ phalaris cuiꝰ ẽ preter ceteros
nobilitata crudelitas ꝙ nõ exinsidiis interiit. Ut is quẽ
modo dixi alexander. Naz a paucis ut hic noster set ĩ
que uniu̾sa agrigentinoꝵ mult tudo inpetu fec̃. Qͥd
macedones nõ ne demetriu reliquerũt: uniu̾si se ad
pirrũ ꝯtulerũt. Quid lacedomonios iniuste ĩperantes:

Expanded text:
bone sibi adurebat capillum? quid Alexandrum Pheraeum, bone sibi adurebat capillum? quid Alexandrum Pheraeum, quo animo vixisse arbitramur? qui, ut scriptum legimus, cum uxorem Theben admodum diligeret, tamen ad eam ex epulis in cubiculum veniens, barbarum et eum quidem, ut scriptum est, compunctum notis Threiciis, districto gladio iubebat anteire: praemittebatque de stipatoribus suis, qui perscrutarentur armaticum putaret, quam coniugem. Nec eum fefellit opinio.: ab ea est enim ipse pro pter pellicatus suspicionem interfectus, nec vero ulla vis imperii tanta est, quae, premente metu, possit esse diuturna. Testis est Phalaris, cuius est praeter ceteros nobilitata crudelitas, qui non ex insidiis interiit, ut is, quem modo dixi, Alexander, non a paucis, ut hic noster, sed in quem universa Agrigentinorum multitudo impetum fecit. Quid? Macedones nonne Demetrium reliquerunt universique se ad Pyrrhum contulerunt? Quid? Lacedaemonios iniuste imperantes
Abbreviated transcription (Latin):
petuitate. S iis qui ui oppressos imperio cohercent
sit sane  adhibenda seiicia. ut heris infamulos si aliter
teneri nõ possunt. Q ͤu uõ in libera ciuitate ita se ĩstru¬
unt ut metuant̃ his nichil põt ẽe decencius. Quãius
eĩ demerse sint leges alicꝰ opib quãuis tremefacta
libertas emergũt tñ hec aliqñ. aut iudiciis tacitis. ⁊¬
aut ocailtis de honore suffragiis. Acriores aũ morsus
sut int̾mis̃e libertatis q̃ retente. Quod gͥ latissime
patet neq ad incolumitate solũ. set ecia ad opes ⁊ po¬
tencia ualet plurimu Id amplectam̃ ut metus absit.
caritas recineat᷑. Ita facillime que uolumꝰ ⁊ prinatis ĩ
rebus et in re.pi. ꝯsequim̃i. ¶ Et eĩ qui se metui uo¬
lunt a quib metuunt᷑ eosce metuãt ip̃i necessẽ ẽ. Qͥs
eĩ censemꝰ supiorez illu dyonisiu quo cruciatu timoĩs
angi solitu qui cultros metuẽs tonsorios candente car¬

Expanded text:
petuitatem. Sed iis, qui vi oppresses imperio coercent, petuitatem. Sed iis, qui vi oppresses imperio coercent, sit sane adhibenda saevitia, ut eris in famulos, si aliter teneri non possunt; qui vero in libera civitate ita se instruunt, ut metuantur, iis nihil potest esse dementius. Quamvis enim sint demersae leges alicuius opibus, quamvis timefacta libertas, emergunt tamen haec aliquando aut iudiciis tacitis aut occultis de honore suffragiis. Acriores autem morsus sunt intermissae libertatis quam retentae. Quod igitur latissime patet neque ad incolumitatem solum, sed etiam ad opes et potentiam valet plurimum, id amplectamur, ut metus absit, caritas retineatur. Ita facillime, quae volemus, et privatis in rebus et in re publica consequemur. Etenim qui se metui vont, a quibus metuentur, eosdem metuant ipsi necesse est. Quid enim censemus superangi solitum, qui cultros metuens tonsorios, candente car
Abbreviated transcription (Latin):
sũt dixerimus. Atq ecia subiciũt se hoĩes inperio
alceriꝰ et potestati de causis plurib. Duͣcunt᷑ enĩ ut be¬
nuiolencia aut beneficioꝵ magnitudine: ant digͥtits una
prestãcia. aut spe sibi id ucile futuꝵ. aut mecu nẽ ini
parẽ cogant᷑. aut spe largicõis ꝓmissionisq capti aut
postremo ut sepe in nrͣa re .pi. uidemꝰ mercede ꝯducti.
¶. Reru añ õiu nec apcius ẽ quicqͣ ad opes tuẽdas
ac tenendas qͣ diligi nec alienꝰ qͣ timeri. Predare
ei. Emniꝰ quẽ metuũt oderũt quẽ qsq odit periisse ex¬
petit. Mꝯultoꝵ aũ odiis nullas opes posse obsistere si
a̾ntea fuit ignotu nup ẽ cognitu: Nec u̾o huiꝰ tirãpͤ¬
declarat quantu odiu hoĩu ualet ad pestez. S reli¬
quoꝵ similes exitus tyrãpnoꝵ. qͣuoꝵ haud fere qsq¬
nitatis metus. contraq beniuolencia fidelis uł ad per¬

Expanded text:
sunt, dixerimus. Atque etiam subiciunt se homines imperio sunt, dixerimus. Atque etiam subiciunt se homines imperio alterius et potestati de causis pluribus. Ducuntur enim nivolentia aut beneficiorum magnitudine aut dignitatis praestantia aut spe sibi id utile futurum aut metu ne vi parere cogantur, aut spe largitionis promissisque capti aut postremo, ut saepe in nostra re publica videmus, mercede conducti. Omnium autem rerum nec aptius est quicquam ad opes tuendas ac tenendas quam diligi nec alienius quam timeri. Praeclare enim Ennius: Quém metuunt, odérunt; quem quisque ódit, periisse éxpetit. Multorum autem odiis nullas opes posse obsistere, si antea fuit ignotum, nuper est cognitum. Nec vero huius tyrandeclarat, quantum odium hominum valeat ad pestem, sed reliquorum similes exitus tyrannorum, quorum haud fere quisqnitatis metus contraque benivolentia fidelis vel ad per
Abbreviated transcription (Latin):
oc igitur cognito dicendu ẽ quo nã modo hõĩu
studia adutilitates nr̃as allicere atq excitare pos¬
sims. Que si longior fuerit oracio cũ magnitudine
utilitatis ꝯperetur. ita fortasse ecia brenior uidebitur
¶Quecũq igitur hoĩes hominiꝰ tͣribuũt ad eũ agen¬
du atq honestandii aut beniuolencie grͣa faciunt
cũ aliqua de causa quẽpia diligũt aut hõnoris. si cuiꝰ. liuꝰ
uirtutez suscipiunt: Et sique dignu fortuna qͣ am¬
plissima putant. aut cui fioͣe habent et bene de reb
suis ꝯsulere arbitrant᷑. aut cuius opes metuũt aut ꝯtra
a quibus aliqo ex pectant. ut cu reges popularesue ho¬
mines largiciones aliquas ꝓponunt aut postremo pre
ꝯfugere conant ¶ Male eĩ res se habet cũ qd u̾tͥuto
effiçidebet is tẽptatur pecunia. Set qm̃ nõ numqͣ
hor subsidiu necessariu ẽ. quẽad modu sit utendu
eo dicemꝰ. si prius his de rebus que uirtuti ꝓpiores

Expanded text:
oc igitur cognito dicendum est, quonam modo hominum studia ad utilitates nostras allicere atque excitare possimus. Quae si longior fuerit oratio, cum magnitudine utilitatis comparetur; ita fortasse etiam brevior videbitur. Quaecumque igitur homines homini tribuunt ad eum augendum atque honestandum, aut benivolentiae gratia faciunt, cum aliqua de causa quempiam diligunt, aut honoris, si cuius virtutem suspiciunt, quemque dignum fortuna quam amplissima putant, aut cui fidem habent et bene rebus suis consulere arbitrantur, aut cuius opes metuunt, aut contra, a quibus aliquid exspectant, ut cum reges popularesve homines largitiones aliquas proponunt, aut postremo pretconfugere conantur; male enim se res habet, cum, quod virtute effici debet, id temptatur pecunia. Sed quoniam non numquam hoc subsidium necessarium est, quem ad modum sit utendum eo, dicemus, si prius iis de rebus, quae virtuti propiores
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse. Cu illi scĩssimi uiri fuerĩt. eqͣue autẽ nefis sit
tale aliquid facere rͣogatu uł ⁊ rogare. at uero .E. tib̾ui
gracthu sequebant᷑. ui. carbo .ci. cait. et minime tũ ꝗdẽ
hostis .S. fracer nunc quide acerimu.
Et gͥ lex mamicicia sanciat᷑ ut neq rogemꝰ res tur¬
pes neq fãciamꝰ rogati. Turpis eĩ excusacio ẽ et
minime accipienda cũ inceteris pectatis. Tu siꝗs ꝯtra
re publica se amici causa fecisse fateatur. Et eĩ eo loco
turos casus rei publice. ¶ Deflexit eĩ ia aliquãtulu¬

Expanded text:
fuisse, cum illi sanctissimi viri fuerint, aeque autem nefas sit tale aliquid et facere rogatum et rogare? At vero Tib. Gracchum sequebantur C. Carbo, C. Cato, et minime tum quidem Gaius frater, nunc idem acerrimus. haec igitur lex in amicitia sanciatur, ut neque rogemus res turpis nec faciamus rogati. turpis enim excusatio est et minime accipienda cum in ceteris peccatis, tum si quis contra rem publicam se amici causa fecisse fateatur. etenim eo loco,turos casus rei publicae. deflexit iam aliquantulu
Abbreviated transcription (Latin):
Michi aũ hec oracio suscepta ce te non est set d̾e gene¬
quas ingenio ac racõe ꝓsequim̃ grauiores st̃ q̃ ille
quas uirib. Prima igit̃ ꝯmẽdacio ꝓficiscit᷑ a mode¬
stia tũ pietate ĩ parentes tũ ĩ suos beniuolencia. fa¬
ꝯmendauit domꝰ. Na lucius quide crassus cũ eẽt ad¬
modu adolescens nõ aliunde mutuatꝰ ẽ. Set si iͥpse
lent ut de demostene accepimꝰ. Ea eicate lucius crassꝰ
ostendit id se inforo optime  facere qd eciaz domi cu¬
Et cũ dupler sit racio or̃onis quaꝵ Icionu orãt.

Expanded text:
Mihi autem haec oratio suscepta non de te est, sed de genequas ingenio ac ratione persequimur, gratiores sunt quam illae, quas viribus. Prima igitur commendatio proficiscitur a modestia cucommendavit domus. Nam L. quidem Crassus, cum esset admodum adulescens, non aliunde mutuatus est, sed sibi ipse solent, ut de Demosthene accepimus, ea aetate L. Crassus ostendit id se in foro optime iam facere, quod etiam ed cum d
Abbreviated transcription (Latin):
cia. Utrũq ei dictu ẽ ab amando.amare eĩ nichil ẽ aliuꝰ:
nisi eũ ip̃m diligere que amea nulla indigẽcia nulla uti¬
litate quesita. Que tam ip̃a ex florescit examicicia. eciã si
tu eã minus secutus sis. hac nos adolescentes beniuolẽcia
senes illos .L. paulũ. m. catonẽ. Ci. gallũ .p. furiũ.p. na¬
sicã. Ti. gractũ scipionis nr̃i socerũ dileximꝰ. Iac ecia ma

Expanded text:
tia; utrumque enim dictum est ab amando, Amare autem nihil est aliud tia; utrumque enim dictum est ab amando, Amare autem nihil est aliud nisi eum ipsum diligere quem ames, nulla indigentia, nulla utilitate quaesita. quae tamen ipsa ecflorescit ex amicitia, etiam si tu eam minus secutus sis. hac nos adulescentes benevolentia senes illos, L. Paulum, M. Catonem, C. Gallum, P. Nasicam, Ti. Gracchum Scipionis nostri socerum dileximus.
Abbreviated transcription (Latin):
lime agnoscit᷑. quippe qui ecia aduersando sepe assentet̃:
et ligͥare se simulans blandiat᷑. atq ad extremũ det manꝰ
uiaq se paciat᷑: ut is qui illusus sit plus uideat᷑ uicissẽ.
stultias senex u̾seri. Riͭ amicuᷤᷤ ut uisseris lautissime. hec
eĩ ecia infabulis stultissima ꝑsona ẽ in prouidoꝵ ⁊ credu¬
loꝵ senũ. Eet ne scio quo pacto abamicicis ꝑfector hoĩu
.i. sapiẽciu dehac dico sapĩa que uidet᷑ in hoĩe cade̾ posse¬
ad leues amicicias de fluxit or̃o. Quã obrez ad illaz pͥmaz
redeamꝰ aliquãdo. eãq ip̃a ocludamꝰ aliquãdo. ¶ Uirtus
inqͣ. G. farni et tu quinte muti ⁊ ꝯciliat amicicias et cõ¬
seruat. In ea ẽ eĩ ꝯueniẽcia reꝵ: in ea stabilitas mea ostan¬
cia. que cũ se extulit: et ostẽdit suũ lumen. et idẽ aspexit
agnouitq malio: ad id se admouet uicissizq accipit illud
qd̾ in altero ẽ: ex quo eoꝵ exardescit siue amor siue amici¬

Expanded text:
lime agnoscitur, quippe qui etiam adversando saepe assentetur et litigare se simulans blandiatur atque ad extremum det manus vincique se patiatur, ut is, qui illusus sit, plus vidisse stultos sense versaris atque illusseris lautissime! haec enim etiam in fabulis stultissima persona est improvidorum et credulorum senum. sed nescio quo pacto ab amicitiis perfectorum hominum, id est sapientium—de hac dico sapientia, quae videtur in hominem cadere posse—ad levis amicitias defluxit oratio. quam ob rem ad illa prima redeamus eaque ipsa concludamus aliquando. virtus, inquam, C. Fanni, et tu, Q. Muci, et conciliat amicitias et conservat. in ea est enim convenientia rerum, in ea stabilitas, in ea constantia; quae cum se extulit et ostendit suum lumen et idem aspexit agnovitque in alio, ad id se admovet vicissimque accipit illud, quod in altero est, ex quo exardescit sive amor sive amici
Abbreviated transcription (Latin):
minima quide re offendi. Qd̾ quide senseriz. nichil au¬
diui ex eo ip̃e quod nollez. Una domus erat. idez uictus
isq ꝯmunis. neq solu milicia set ecia ꝑegrinacões
rusticacõesq ꝯmunes. Na quid ego destudiis dicam
cognoscẽdi semꝑ aliquid atq discendi. inꝗbus remoti
abocłis ppłi om̃e ociosu tempus ꝯtriuimus. quaꝵ reꝵ
recordacio et memoria sũma si una cu illo occidisset. de¬
sideriu ꝯiũctissimi atq amantissimi uiri ferre nullo
modo possẽ. set nec illa extincta sunt. alunt̃q pocius
et augent̃ cogitacõe et memoria mea. et s̃ illis plane¬
orbatus ẽẽ. magnu tñ afferet michi etas ip̃a solamen.
Diucius eĩ in hoc desiderio esse nõ possu: Om̃ia autez ¶¬
breuia tol erabilia esse debent. et si magna sunt.
Hec habui deamicicia que dicerez: Nos autez hortor ut
ita uirtute locetis sine qua amicicia esse nõ potest. Ut

Expanded text:
minima quidem re offendi, quod quidem senserim, nihil auminima quidem re offendi, quod quidem senserim, nihil audivi ex eo ipse quod nollem; una domus erat, idem victus isque communis, neque solum militia, sed etiam peregrinationes rusticationesque communes. nam quid ego de studiis dicam cognoscendi semper aliquid atque discendi, in quibus remoti ab oculis populi omne otiosum tempus contrivimus? quarum rerum recordatio et memoria si una cum illo occidisset, desiderium coniunctissimi atque amantissimi viri ferre nullo modo possem. sed nec illa exstincta sunt alunturque potius et augentur cogitatione et memoria mea, et, si illis planorbatus essem, magnum tamen affert mihi aetas ipsa solacium; diutius enim iam in hoc desiderio esse non possum; omnia autem brevia tolerabilia esse debent, etiam si magna sunt. haec habui de amicitia quae dicerem; vos autem hortor ut ita virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
ut alia etas oriatur. maxime quidez optanduz ẽ. ut cu
equalib possis quib cũ tamq̃ ecarcerib emissus sis
giles caduceq sunt: semꝑ aliqui ad quirẽdi sũt uere ⁊¬
quos diligamus: et aquibus diligamur. Caritate eni
ene enbenciaq subtata orͣs est. euitu sublata iacunditas.
Michi quide scipio quoq ẽ subito ereptus: unut tam̃
sẽꝑq uiuet. Uirtute eĩ amaui illiꝰ uiri. que extincta nõ
ẽ. nec michi soli uẽrsatur ante ocłos. qui illa semꝑĩma
Inib habui. set ecia posteris erit cdara et insignis. Nle¬
mo umq̃ animo aut spe maiora suscipiet. qui sibi nõ illiꝰ
memoriaz acq ymaginez p̃ponẽda pucet. Equide ex
om̃ib reb quas mͥaut fortuna aut natura exibuit sli¬
chil habeo. qd̾ cũ amicicia scipionis possi ꝯperare Inhac
michi de re publica ꝯsensus inhac reꝵ priuataꝵ ꝯsiliũ
meadez requies plena oblectacõis fuit:. Numq̃ illũ ne

Expanded text:
ut alia aetas oriatur, maxime quidem optandum est ut cum aequalibus possis, quibuscum tamquam e carceribus emissus sis,giles caducaeque sunt, semper aliqui anquirendi sunt quos diligamus et a quibus diligamur; caritate enim benevolentiaque sublata omnis est e vita sublata iucunditas. mihi quidem Scipio, quamquam est subito ereptus, vivit tamen semperque vivet; virtutem enim amavi illius viri, quae exstincta non est. nec mihi soli versatur ante oculos, qui illam semper in manibus habui, sed etiam posteris erit clara et insignis. nemo umquam animo aut spe maiora suscipiet qui sibi non illius memoriam atque imaginem proponendam putet. equidem ex omnibus rebus, quas mihi aut fortuna aut natura tribuit, nihil habeo quod cum amicitia Scipionis possim comparare. in hac mihi de re publica consensus; in hac rerum privatarum consilium, in eadem requies plena oblectationis fuit. numquam illum ne
Abbreviated transcription (Latin):
quoda quasi ueneno pficiat ut reros heredes moueᷤᷤ¬
at in eoꝵ loco ip̃e succedat. ¶ Nõ igit᷑ facut erit
quis qd̃ utile sit qd expediat: Imo intelligat nichil
nec expedire ne utile ẽẽ qd̾ sit iniustu. hoc qui nõ di¬
dicerit bonus iur eẽ nõ poterit. ¶ Fimbria ꝯsularẽ
audieba de patre nr̃o puer iudice . M. lutatio pi¬
thie fuisse. equiti ro. sane honesto. cũ is spõsione fe¬
cisset ni uir bonus eẽt. Itaq ei dixisse fimbria se il¬
la rez numq̃ iudicatur ne aut spoluret fama ꝓbatũ
hoĩe si ꝯtra iudicauisset aut statuisse uideret᷑ uirum
bonu ẽẽ alique cu ea res ĩnumerabilib officiis et
laudib ꝯtineret᷑. ¶ Iiuuic ͤ g uiro bono quẽ fimbria ⁊¬
ecia nõ modo socrates nouerat. nullo modo uideri po¬
test qq̃s esse utile qd̾ nõ sit honestu. st̃aq talis uir

Expanded text:
quodam quasi veneno perficiat, ut veros heredes movequodam quasi veneno perficiat, ut veros heredes moveat, in eorum locum ipse succedat? Non igitur faciat, dixerit quis, quod utile sit, quod expediat? Immo intellegat nihil nec expedire nec utile esse, quod sit iniustum; hoc qui non didicerit, bonus vir esse non poterit. C. Fimbriam consularem audiebam de patre nostro puer iudicem M. Lutatio Pinthiae fuisse, equiti Romano sane honesto, cum is sponsionem fecisset. NI VIR BONUS ESSET. Itaque ei dixisse Fimbriam se illam rem numquam iudicaturum, ne aut spoliaret fama probatum hominem, si contra iudicavisset, aut statuisse videretur virum bonum esse aliquem, cum ea res innumerabilibus officiis et laudibus contineretur. Huic igitur viro bono, quem Fimbria etiam, non modo Socrates noverat, nullo modo videri potest quicquam esse utile, quod non honestum sit. Itaque talis vir
Abbreviated transcription (Latin):
ħ nulla fraus ab erit. et nullu ficinus. Sic eĩ cogitãs
ẽ illud quide honestu ueꝵ hoc expedit res a natura
copulatis audẽbit errore diuidere. qui fons e fraudiũ¬
maleficior sceleꝵ criminu oĩuz. QItaq si uir bonus
habeat hanc uiz ut si digitis ocrepuerit possit ĩ locu¬
nec si exploratu quidez ħeat id om̃o nemine umq̃
suspicatuꝵ. At dares hanc iuz. M. crasso ut digitoꝵ
pcussione heres posset scriptus ẽẽ qui re uera nõ eẽt
heres inforo crede mͥ saltaret. ¶ Homo aũ iustus isqs
quez sentimꝰ uiru bonu ẽẽ nichil cuiꝰq qd̾ inse trãs¬
ferat detrahet. hoc qui adinirat᷑ is se ꝗd sit uir bonus
nesare fateatur. Eat uero siquis uoluerit animi
sui ꝯplicata racõe euoluere ia se ip̃e doceat eũ uirũ
bonu eẽ qui ꝓsit quib possit. nemini noceat nisi la¬
cessitus inuiria. ¶ Quid ergo: Hic nõne noceat ꝗ

Expanded text:
hoc nulla fraus aberit, nullum facinus. Sic enim cogitans: hoc nulla fraus aberit, nullum facinus. Sic enim cogitans: Est istuc quidem honestum, verum hoc expedit, res a natura copulatas audebit errore divellere, qui fons est fraudiumaleficiorum, scelerum omnium. Itaque, si vir bonus habeat hanc vim, ut, si digitis concrepuerit, possit in locune si exploratum quidem habeat id omnino neminem umquam suspicaturum. At dares hanc vim M. Crasso, ut digitorum percussione heres posset scriptus esse, qui re vera non esset heres, in foro, mihi crede, saltaret. Homo autem iustus isque, quem sentimus virum bonum, nihil cuiquam, quod in se transferat, detrahet. Hoc qui admiratur, is se, quid sit vir bonus, nescire fateatur. Asui conplicatam notionem euoluere, iam se ipse doceat eum uirum bonum esse qui prosit quibus possit, noceat nemini, nisi lacessitus ini
Abbreviated transcription (Latin):
qͣq̃ alteꝵ uliu amaui alteꝵ nõ odi mortuu. S cũ
basilius. M satiriuz sororis filiuz nomen suuz ferre
uellet euzq fecisset herede hũc dico putronue uger
picenĩ et sabini. O turpe nota tẽpoꝵ illoꝵ nõ erat¬
equu pricipes cuilis rez here. ⁊ adsatiriu nichil
preter nomen ꝑuenire. ¶ Et eĩ si is qui nõ defen¬
dit inuiria sĩ eq ꝓpulsat a suis cũ potest iniuste fa¬
cit ut inpriniõ libro disserui. qualis habendus ẽ ꝙ nõ
modo nõ repellit. set eciã aduiuat miuria. ¶ Michi
quidez ecia uere hereditates nõ honeste uidentur si
sunt maͣtiosis blandicuis officioꝵ nõ ueritate set simu¬
lacõe quesite. Atq intalib reb aliũd interdũ uti¬
le aliud honestu uideri solet falso. sł eande utilita¬
tis que honestitis ẽ regula. Qui hoc nõ preuiderit ab

Expanded text:
quamquam alterum vivum amavi, alterum non odi mortuum; sed, cum quamquam alterum vivum amavi, alterum non odi mortuum; sed, cum Basilus M. Satrium, sororis filium, nomen suum ferre voluisset eumque fecisset heredem hunc dico patronum agri Piceni et Sabini; o turpem notam temporum nomehil praeter nomen pervenire. Etenim, si is, qui non defendit iniuriam neque propulsat, cum potest, iniuste facit, ut in primo libro disserui, qualis habendus est is, qui non modo non repellit, set etiam adiuvat iniuriam? Mihi quidem etiam verae hereditates non honestae videntur, si sunt malitiosis blanditiis, officiorum non veritate, sed simulatione quaesitae. Atqui in talibus rebus aliud utile interdum, aliud honestum videri solet. Falso; nam eadem utilitatis, quae honestatis, est regula. Qui hoc non perviderit, ab
Abbreviated transcription (Latin):
ista innu̾abilia nascunt᷑ ut utilia cũ honestis pugnare
uideant᷑. Qͥ uotꝰ ei ͫ qͣsq reperiet qui inpunitate ⁊ igno¬
racõe oĩu ꝓͣposita. abstmere possit iniuri. Peͥriditem̃
si placet in iis quide exẽplis in quib pectari uulgus
hõĩu fortasse nõ putat. ¶ sieq eĩ de sicarii ueneficis
testamẽtariis furib peculatorib hoc loco disserẽdu ẽ.
q. nõ uerbis sunt ⁊ disputacõe phrlosophoꝵ. s uincu¬
lis ⁊ carcere castigandi. set ħ ꝯsideremus que faciũt
hii qui habent̃ boni. . numicii basilii locupletis
hoĩs falsu testamentu quida e grecia romã actule¬
rũt: Q d meo facilius obtinerẽt scripserst heredes se
potentissimos. qiei cũ illud falsu suspicarent᷑ sibi ⁊¬
aũ nulliꝰ essent ꝯscii culpe aliem facinoris munuscu¬
lu nõ repudiauerũt. ¶ Quid ergo: Satm hoc est
ut nõ deliquisse uideantur: michi quide nõ uidetur.

Expanded text:
lia cum honestis pugnare videantur. Quotus enim quisque reperietur, qui impunitate et ignoratione omnium proposita abstinere possit iniuria? Periclitemur, si placet, et in iis quidem exemplis, in quibus peccari volgus hominum fortasse non putet. Neque enim de sicariis, veneficis, testamentariis, furibus, peculatoribus hoc loco disserendum est, qui non verbis sunt et disputatione philosophorum, sed vinclis et carcere fatigandi, sed haec consideremus, quae faciunt ii, qui habentur boni. L. Minuci Basili, locupletis hominis, falsum testamentum quidam e Graecia Romamn attulerunt. Quod quo facilius optinerent, scripserunt hepotentissimos; qui cum illud falsum esse suspicarentur, sibi autem nullius essent conscii culpae, alieni facinoris munusculum non repudiaverunt. Quid ergo? satin est hoc, ut non deliquisse videantur? Mihi quidem non videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
se defenderẽt: cirsilu quẽda suadẽte ut inurbe re¬
manerẽt: Xersemq recipent lapidib obruerũt at¬
q ille utilitatẽ sequi uidebat᷑: set ea nulla erat repu¬
gnãte honestate. ¶¶hemistodes post uictoria eiꝰ
belli qd̾ cũ ꝑsis fuit dirit ĩ cõtione se ħere ꝯsiliũ rei pnͤ

Expanded text:
se defenderent, Cyrsilum quendam suadentem ut in urbe se defenderent, Cyrsilum quendam suadentem ut in urbe manerent Xerxemque reciperent, lapidibus obruerunt. Atqui ille utilitatem sequi videbatur; sed ea nulla erat repugnante honestate. Themistocles post victoriam eius belli, quod cum Persis fuit, dixit in contione se habere
Abbreviated transcription (Latin):
Uset nichil qd̾ crudele utile. Est eĩ hominu nature quã
sequi debemꝰ maxime inimica crudelitas. Male ecia
qui peregrinos urbib uti ꝓhibent eosq ext̾minant.
Ut pennus apud patres nostros. Papius nuper.¬
. Na ẽẽ prociue qui cuiis nõ sit rectũ ẽ nõ licere. qͣ
lege tulerũt sapiẽtissimi ꝯsules Crassus ⁊ Sceuola:
usu uͣo urbis ꝓhibere pegrinos sane inbumanu ẽ.
Ill aͣ preclara ĩquib publice ntilitatis spes p̾honesta¬
te ꝯtẽpnitur. ¶ Plena exẽploꝵ ẽ nrͣa res publica cũ
sepe tũ maxime bello punico secũdo: que cannẽsi ca¬
rẽb nulla timoris significacio nulla mẽcio pa̾cis: tã¬
ta uis ẽ honesti ut spe utilitatis obscuret. ¶ Ache¬
nienses cũ ꝑsaꝵ inpetu nullo modo posse substinere
statuerẽtq ut urbe relicta ꝯiugib et liberis t̾r o ecͤ e¬
ne depositis naues ꝯscenderẽt libertatẽq gretie cdas¬

Expanded text:
Sed nihil, quod crudele, utile; est enim hominum naturae, quam Sed nihil, quod crudele, utile; est enim hominum naturae, quam sequi debemus, maxime inimica crudelitas. Male etiam, qui peregrinos urbibus uti prohibent eosque exterminant, ut Pennus apud patres nostros, Papius nuper. Nam esse pro cive, qui civis non sit, rectum est non licere; quam legem tulerunt sapientissimi consules Crassus et Scaevola; usu vero urbis prohibere peregrinos sane inhumanum est. Illa praeclara, in quibus publicae utilitatis species prae honestate contemnitur. Plena exemplorum est nostra res publica cum saepe, tum maxime bello Punico secundo; quae Cannensi caus secundis; nulla timoris significatio, nulla mentio pacis. Tanta vis est honesti, ut speciem utilitatis obscuret. Athenienses cum Persarum impetum nullo modo possent sustinere statuerentque, ut urbe relicta coniugibus et liberis Troezene depositis naves conscenderent libertatemque Graeciae clas
Abbreviated transcription (Latin):
tirãpnus die necis destinassẽt. ⁊ is qui morti adoditus
eẽt paucos sibi dies ꝯmẽdandoꝵ suor causi postulanis¬
set uas factus ẽ alter eis sistendi ut si ille no rentissẽt
moriendꝰ eet sibi ip̃i qui cũ addie se recepissẽt admi¬
ratus eoꝵ fidẽ tixapnꝰ petuut ut se manucicia terciu
ascriberẽti Qu gͥ io qd utile indet ĩ amiacia cũ eo qõ¬
honestũ e ꝯperat᷑. u̾deat utilititis sp̃es ualeat honestas.
Cu auĩ ĩ amiciia que honesta nõ sũt postulabuntnr
religio et fides anceponit᷑ ainiaicie. Sic hebit̃ is que
ex quirimꝰ delectus offici. Set utilitatis spẽ ĩre puꝰ
sepissime peccatur. ut incorinthi disturbacõe nostri
¶Duriꝰ ecia athenienses. que sauert ut egmetis
qui cdasse ualebãt. pollices p̃ciderũt: hoc uisu ẽ uti¬
le: Nimis eĩ ĩminebat ꝓpt̾ ꝓpĩquitate egina pirreo.

Expanded text:
tyrannus diem necis destinavisset et is, qui morti addictus tyrannus diem necis destinavisset et is, qui morti addictus esset, paucos sibi dies commendandorum suorum causa postulavisset, vas factus sit alter eius sistendi, ut, si ille non revertisset, moriendum esset ipsi. Qui cum ad diem se recepisset, admiratus eorum fidem tyrannus petivit, ut se ad amicitiam tertium ascriberent. Cum igitur id, quod utile videtur in amicihonestum est, comparatur, iaceat utilitatis species, valeat honestas; cum autem in amicitia, quae honesta non sunt, postulabuntur, religio et fides anteponatur amicitiae. Sic habebitur is, quem exquirimus, dilectus officii. Sed utilitatis specie in re publica saepissime peccatur, ut in Corinthi disturbatione nostri; durius etiam Athenienses, qui sciverunt, ut Aeginetis, qui classe valebant, pollices praeciderentur. Hoc visum est utile; nimis enim imminebat propter propinquitatem Aegina Piraeo.
Abbreviated transcription (Latin):
numqͣ anteponẽda fuit. ¶At neq ꝯtra rez publici.
neq ꝯtri iusiuradu ac fide amici cinsa uir bonꝰ fici¬
et. Neq si uidex qͣuidẽ erit de ip̃o amico  ponit ecĩa ꝑ¬
sona amici cũ induit iuidicis Ta̾ntũ dabit᷑ imicicie ut
uera amici causa nialit. ut ꝓorande litis tp̃us quo¬
ad ꝑlege̾s siceat aͣccõmodet. Cuͭ ũo nirito sentenciai
dicenda sit meminerit se deuz adhibere testez .i. ut ego
arbitro: mẽte suaz. qua nichil hõi deus deoit ip̃e diui¬
nuis. ¶ Itaq p̾claꝵ a maiorib accepimꝰ morẽ rogidi
nidicis. si eũ teneremꝰ que salua fide facere possit. Rec
roe icio ad ea ꝑtinet que paulo ante dixi honeste ami¬
liuit. nõ anucicie tales. s ꝯiuracões putande st loquor
aii de cõib ᷠ amiaciis. iz insãpientib uiris pfectisq ni¬
chil potest eẽ tale. ¶Damone ⁊ pichii pichagore¬
os ferũt hoc aĩo inter se fuisse ut cũ eoꝵ alteri dyonisiꝰ

Expanded text:
ublicam neque contra ius iurandum ac fidem amici causa vir bonus faciet, ne si iudex quidem erit de ipso amico; ponit enim personam amici, cum induit iudicis. Tantum dabit amicitiae, ut veram amici causam esse malit, ut orandae litis tempus, quoad per leges liceat, accommodet. Cum vero iurato sententia dicenda erit, meminerit deum se adhibere testem, id est, ut ego arbitror, mentem suam, qua nihil homini dedit deus ipse divinius. Itaque praeclarum a maioribus accepimus morem rogandi iudicis, si eum teneremus, quae salva fide facere possit. Haec rogatio ad ea pertinet, quae paulo ante dixi honeste amirationes putandae sint. Loquor autem de communibus amicitiis; nam in sapientibus viris perfectisque nihil potest esse tale. Damonem et Phintiam Pythagoreos ferunt hoc animo inter se fuisse, ut, cum eorum alteri Dionysius
Abbreviated transcription (Latin):
utilis ẽẽ. cũ eiꝰ uite ea ꝯdicio sit. ut qui illa eripuerit
ĩ maxima ⁊ gr̃a futurus sit ⁊ gła: O si hec utilia nõ
sunt que maxime uident᷑ quia plena sunt dedecoris
ac turpitudinis Satis ꝑsuasu ẽẽ debet nichil õẽ uti¬
le qd̾ nõ honestu sit qͣ q̃ id quide cũ sepe alias tũ pir¬
rhi bello ac fabricio ꝯsule iteꝵ ⁊ a senatu nr̃o iudicatuẽ
¶Cu ei rer pierhus ppło romano bellu ultro ĩtulis¬
sibi ꝓpͥͣosuisset se ut cla uenisset sic cda in prerhi castra
redituꝵ. et eũ ueneno necatur. hũc fabriciꝰ reducendũ
curauit ad pirrhu. Idq eiꝰ factu laudatũ a senatu est.
atqui si sp̃e utilitatis opinionẽq querimꝰ magnu
illud bellu ꝓfuga unus et graue aduersiriui ĩperii
substulisset. Set magnũ dedecus ⁊ flagiciu quiculau¬
dis certamien fuisset eũ nõ uirtute set scelere supatũ.

Expanded text:
utilis esse, eum eius vitae ea condicio sit, ut, qui illam eripuerit, utilis esse, eum eius vitae ea condicio sit, ut, qui illam eripuerit, in maxima et gratia futurus sit et gloria? Quodsi haec utilia non sunt, quae maxime videntur, quia plena sunt dedecoris ac turpitudinis, satis persuasum esse debet nihil esse utile, quod non honestum sit. Quamquam id quidem cum saepe alias, tum Pyrrhi bello a C. Fabricio consule iterum et a senatu nostro iudicatum est. Cum enim rex Pyrrhus populo Romano bellum ultro intulissibi proposuisset, se, ut clam venisset, sic clam in Pyrrhi castra rediturum et eum veneno necaturum. Hunc Fabricius reducendum curavit ad Pyrrhum, idque eius facturr laudatum a senatu est. Atqui, si speciem utilitatis opinionemque quaerimus, magnum illud bellum perfuga unus et gravem adversarium imperii sustulisset, sed magnum dedecus et flagitium, quicum laudis certamen fuisset, eum non virtute, sed scelere superatum.