comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel compescit᷑. Ad summã: tc̃ erunt angli uestib admedium genu expediti. erines
tonsi barbas rasi armillis aureis brachiaonerati picturatis stigiatib cutem insigni¬
ti. Incibis urgentes crapulam inpotib irritances uomicam. Etħ quidem extrema
iam uictorib suis participarunt: de cet̾is meorũ mores tͣnseunces. S ħ mala de õib
genalit̾ anglis dicta intelligi nolim. Scio clericos multos tẽ temporis simpliciura se¬
mitam scĩtatis triuisse: scio multos laicos om̃is gñis ⁊c̃ditionis do ineadẽ gente pla¬
cuisse. facesfat abhac relatione inuidra non cunctos parit̾ ħ inuoluit calũpnia. ue¬
rum sicut intͣnqͥllitace malos cum bonis. fouet plerumq d̃i seremtas. ita incaptiui¬
tate bonoscum malis non nunqͣm eiusdẽ constringit seueritas.
culti: cibis citra ullam nimietatem delicati. Gens militie affueta ⁊ sine bello pene

Expanded text:
vel compescitur. Ad summam tunc erant Angli 419 vestibus ad medium genu expediti, crines vel compescitur. Ad summam tunc erant Angli 419 vestibus ad medium genu expediti, crines tonsi, barbas rasi, armillis aureis brachia onerati, picturatis stigmatibus cutem insigniti; in cibis urgentes crapulam, in potibus irritantes vomicam. Et haec quidem extrema jam victoribus suis participarunt, de caeteris in eorum mores transeuntes. Sed haec mala de omnibus generaliter Anglis dicta intelligi nolim: scio clericos multos tunc temporis simplici via semitam sanctitatis trivisse; scio multos laicos omnis generis et conditionis Deo in eadem gente placuisse: facessat ab hac relatione invidia, non cunctos pariter haec involvit calumnia; verum sicut in tranquillitate malos cum bonis fovet plerumque Dei serenitas, ita in captivitate bonos cum malis nonnunquam ejusdem constringit severitas. culti, cibis citra ullam nimietatem delicati: gens militiae assueta, et sine bello pene
Abbreviated transcription (Latin):
distetis. aceruas thesaurorũ congererent. qͣnqͣm magis ingenitũ sit illi genti cõmessa¬
tionib qͣm opib uhiare. Illud erat anatura abhorrens qđ multi ancillas suas ex segͣ¬
indas ubi libidini satis fecissent: aut adpublicũ ꝓstibulũ. aut adext̾num obsequium
uenditabant. Potabat᷑ incõmune abomnib in hoc studio noctes ꝑ inde ut dies ꝑpetu¬
antib. Parius ⁊ abiectis domib totos absumebant suptus: francis ⁊ normannis absi¬
miles. qui amplis ⁊ suꝑbis edificiis modicas expensas agunt. Seq̃bantur uitia ebetatis
socia: que uirorũ ammos effeminant. hinc faccũ ÷ ut magis cem̃itate ⁊ furore p̃cipiti
qͣm scientia militari. Will̃o cong̾ssi uno p̃lio ⁊ ppso ꝑfacili seruituti se patͥamq pes¬
sum ded̾int. Nichil enim tem̃itate leinus. s quicqͥa tum impetu inchoat. cito definit.

Expanded text:
distractis, acervos thesaurorum congererent, quanquam magis ingenitum sit illi genti commessadistractis, acervos thesaurorum congererent, quanquam magis ingenitum sit illi genti commessationibus quam opibus inhiare. Illud erat a natura abhorrens, quod multi ancillas suas ex se gravidas, ubi libidini satisfecissent, aut ad publicum prostibulum aut ad externum obsequium venditabant. Potabatur in commune ab omnibus, in hoc studio noctes perinde ut dies perpetuantibus. Parvis et abjectis domibus totos absumebant sumptus; Francis et Normannis absimiles, qui amplis et superbis aedificiis modicas expensas agunt. Sequebantur vitia ebrietatis socia, quae virorum animos effaeminant. Hinc factum est, ut, magis temeritate et furore praecipiti quam scientia militari Willelmo congressi, uno praelio, et ipso perfacili, servituti se patriamque pessundederint. Nihil enim temeritate levius; sed quicquid cum impetu inchoat, cito desinit
Abbreviated transcription (Latin):
ut chesauros egenis effundent monasteriis diuident. Qͥd dicam de tot ep̃is heremitis abb̃ib:
Nonne tota insila tantis reliquiis indigenarũ fulgurat: ut un aliquẽ uicum insignẽ p̃t̾eaᷤᷤ
rum ⁊ religionis studia etate ꝓcedente ab̾soleuerunt. ñ paucis ante aduentũ normannoꝵ
Annis. Clerici litt̾atura tumultuaria concenti: uix sacmtorum uba balbutiebant. Stupo¬
rierat: aniraculo cet̾is: qui grãmaticam noss. Monachi subtilib indum̃tis. ⁊ indifferen¬
tigenere ciborum. regulam ludificabant. Optimates gule ⁊ucñi dediti eccł̃iam morȩ iͥano
manc non adibant. s incubiculo ⁊int̾ uxorios amplerus matutinarũ sollennia ⁊ mis¬
sarum afestinante prb̃o aurib tantum libabant᷑. Wlgus in medio ex positũ p̃da erat
potentiorib ut uel eorum substantiis ex haustis uł etiam corporib inlonginqͣs t̾ras

Expanded text:
ut thesauros egenis effunderent, monasteriis dividerent. Quid dicam de tot episcopis, heremitis, abbatibus? ut thesauros egenis effunderent, monasteriis dividerent. Quid dicam de tot episcopis, heremitis, abbatibus? nonne tota insula tantis reliquiis indigenarum fulgurat, ut vix aliquem vicum insignem praetereas rum et religionis studia aetate procedente obsoleverunt, non paucis ante adventum Normannorum annis. Clerici litteratura tumultuaria contenti, vix sacramentorum 418 verba balbutiebant: stupori erat et miraculo caeteris qui grammaticam nosset. Monachi, subtilibus indumentis et indifferenti genere ciborum, regulam ludificabant. Optimates, gulae et veneri dediti, ecclesiam more Christiano mane non adibant; sed in cubiculo, et inter uxorios amplexus, matutinarum solemnia et missarum a festinante presbytero auribus tantum libabant. Vulgus, in medio expositum, praeda erat potentioribus, ut, vel eorum substantiis exhaustis, vel etiam corporibus in longinquas terras
Abbreviated transcription (Latin):
tatione. Iam enim pridem morib anglorũ insueu̾at: qui uarii admodũ ptẽporib
fuere. Nam pͥmis aduentus suri annis uultu ⁊ gestu barbarico usu bellico ritu fanati¬
co. uiuebant. S pͦmodum xp̃i fide suscepta: paulatĩ ⁊ ꝑ increm̾ta temꝑis. ꝓotio qd̾
accitabant exercitiũ armoꝵ inscdis ponentes omnẽ inreligione oꝑam insũpsere.
Taceo de pauꝑib quos fortunarũ tenuitas plerũq continet: ne cancellos usticietͣns¬
crediant᷑. Pͣt̾mitto gͣduũ eccłiasticoꝵ uiros: qͦs non nunqͣm ꝓfessionis concaitꝰ.
s ⁊ infamie metus a uero deuare non sinit. Deregib dico: qui ꝓamplitudme
potestatis slicent᷑ indulg̾e uoluptatib possent. Quorũ qͥdam inpat̾a qͥdam rome mitato habitu cele-¬
ste lucrati funt regnum: beatum nacti commertiũ. Muta sp̾etenꝰ tota uita mundum amplexi:

Expanded text:
tatione. Jam enim pridem moribus Anglorum insueverat, qui varii admodum pro temporibus tatione. Jam enim pridem moribus Anglorum insueverat, qui varii admodum pro temporibus fuere: nam, primis adventus sui annis, vultu et gestu barbarico, usu bellico, ritu fanatico vivebant; sed postmodum, Christi fide suscepta, paulatim et per incrementa temporis, pro otio quod actitabant, exercitium armorum in secundis ponentes, omnem in religione operam insumpsere. Taceo de pauperibus, quos fortunarum tenuitas plerumque continet ne cancellos justitiae transgrediantur: praetermitto graduum ecclesiasticorum viros, quos nonnunquam professionis contuitus, sed et infamiae metus, a vero deviare non sinit. De regibus dico, qui pro amplitudine potestatis licenter indulgere voluptatibus possent: quorum quidam in patria, quidam Romae, mutato habitu, coeleste lucrati sunt regnum, beatum nacti commercium; multi, specietenus, tota vita mundum amplexi,
Abbreviated transcription (Latin):
retur alios. militis officiũ sedulo exeqͣbat᷑. Sepe bostẽ cõminꝰ ueniencẽ ferire: ut nu¬
lus impunc accedet. quin statim uno ictu equus ⁊ eques peid̾ent. Quappt᷑ ut dixi em¬
nus lecali harundine ictus mortem impleuit. Iacentis femur unusmilitũ gladio ꝑ¬
scidit. Unde Awilło ignomine notatꝰ qđ remignauã ⁊ pudendã feciss militia pulse
Iđo dum ubiꝙ seuit ubiq in frendet tresequos lectissimos fub se confossos eadie ami¬
sit. ꝑstitit t̾n magnanimi ducis ⁊ corpꝰ ⁊ animꝰ qͣmuis familiari susurro a custodib
corporis reuocaret᷑ ꝑstitit inqͣm: donec uictoriã plenã suꝑueniens nox in fundet Et
ꝓcul dubio diuina illũ manꝰ ꝑtexit: ut nichil sanguinis exeius corpore hostis hau-¬
riret: qͣmqͣm illum tot iaculis impet̾et.
lla fuit dies fatalis anglie funestum excidium dulçis patrie: ꝓnouorũ dñorũ cõmu¬

Expanded text:
retur alios, militis officium sedulo exequebatur; saepe hostem cominus venientem ferire, ut nuretur alios, militis officium sedulo exequebatur; saepe hostem cominus venientem ferire, ut nullus impune accederet quin statim uno ictu equus et eques prociderent: quapropter, ut dixi, eminus lethali arundine ictus mortem implevit. Jacentis femur unus militum gladio proscidit; unde a Willelmo ignominiae notatus, quod rem ignavam et pudendam fecisset, militia pulsusideo dum ubique saevit, ubique infrendet, tres equos lectissimos sub se confossos ea die amisit. Perstitit tamen magnanimi ducis et corpus et animus, quamvis familiari susurro a custodibus corporis revocaretur; perstitit inquam donec victoriam plenam superveniens nox infunderet. Et procul dubio divina illum manus protexit, ut nihil sanguinis ex ejus corpore hostis hauriret, quamquam illum tot jaculis impeteret. 417 § 245. Illa fuit dies fatalis Angliae, funestum excidium dulcis patriae, pro novorum dominorum commu
Abbreviated transcription (Latin):
lances hostes atergo cesurus: exitium sͥ maturauit. Normanni eni comnu̾sis orainis ra
meruere. Hec eñ ultioni sue desuere: quin crebro consistentes de inseq̃ntib in signes clauis̃
aceruos facẽnt. Nam occupato tumulo normannos calore successus acrit̾ acsuꝑi orans¬
tentes inuallem deiciunt: leuiq negotio in subiectos tela torq̃ntes lapides rotatte õ
adunum fundunt: Item fossatũ qͦdlam p̃ruptum copendiario ⁊uoto s t̃nsitu et adẽ¬
tes. tot ibi inimicorum conculcauere ut cumulo cadanerũ planttiẽ campi eqͣrent. a¬
luit ħ uicissitudo mͦ illis mͦ istis uincentib qͣntum haroldi uita moram fecit. At ubi
ractu sagitte uiolato cerebro ꝓcubuit: fuga anglorũ ꝑhennis innocde fuit. Emicuit
ibi untꝰ amborum ducum. Raroldus non contentꝰ mun̾c imꝑatorio et hoci¬

Expanded text:
lantes hostes a tergo caesurus, exitium sibi maturavit; Normanni enim, conversis ordinibuslantes hostes a tergo caesurus, exitium sibi maturavit; Normanni enim, conversis ordinibusmeruere: nec tamen ultioni suae defuere, quin, crebro consistentes, 416 de insequentibus insignes cladis acervos facerent; nam, occupato tumulo, Normannos, calore succensos acriter ad superiora nitentes, in vallem dejiciunt, levique negotio in subjectos tela torquentes, lapides rotantes, omnes ad unum fundunt. Item fossatum quoddam praeruptum compendiario et noto sibi transitu evadentes, tot ibi inimicorum conculcavere, ut cumulo cadaverum planitiem campi aequarent. Valuit haec vicissitudo, modo illis, modo istis vincentibus, quantum Haroldi vita moram fecit; at ubi jactu sagittae violato cerebro procubuit, fuga Anglorum perennis in nocte fuit. Emicuit ibi virtus amborum ducum. § 243. Haroldus, non contentus munere imperatorio ut horta
Abbreviated transcription (Latin):
uexilum stabat cum fr̾ib ut mc̃omi ne piculo cqͣto nemo de fuga cogitarat. Uexilĩ illid s̃
uiccoriam papemisit. Sifsi qd̃ erat i hominis prgnantis figura auro ae lapicid Aitalluopi¬
minico pectori cõmin icarunt. feattescum artuib ⁊ sagittis pmã frontem mainus. mauito
retro diuisis als consistunt. Comes uultu serenus ⁊ clara uoce sue parti tit pore iustiore en
affuturum pnuntians arma poposcit. Moxq ministioꝵ tumultu loritam umm usam mouit
casumrisu correxit. Uertet᷑ inquiens fortitudo comitat᷑mei inragium. Timc cantile mant¬
landimcheata ut marcium uiriȩxemplũ pugnaturos accenqd̾et. inclamatoqꝓ di aurao
p̃lium consertũ. Bellatumq acrit̾ neutris in multã diei horam cedentib. Quo cõxco uis
innuit suis ut ficta fuga campo se subͣtherent. hoc cõm̃to angloꝵ cuneus solit̃ osi ni¬

Expanded text:
vexillum stabat cum fratribus, ut, in commune periculo aequato, nemo de fuga cogitaret. Vexillum illud post vexillum stabat cum fratribus, ut, in commune periculo aequato, nemo de fuga cogitaret. Vexillum illud post victoriam papae misit Willelmus, quod erat in hominis pugnantis figura, auro et lapidibus arte sumptuoDominico corpore communicarunt. Pedites cum arcubus et sagittis primam fronteisis alis consistunt. Comes vultu serenus, et clara voce suae parti utpote justiori Deum adfuturum pronuncians, arma poposcit; moxque ministrorum tumultu loricam inversam indutus, casum risu correxit, « Vertetur, inquiens, fortitudo comitatus mei in regnum. » Tunc, cantilena Rollandi inchoata, ut martium viri exemplum pugnaturos accenderet, inclamatoque Dei auxilio, praelium consertum, bellatumque acriter, neutris in multam diei horam cedentibus. Quo comperto, Willelmus innuit suis ut, ficta fuga, campo se subtraherent. Hoc commento Anglorum cuneus solutus, quasi pa
Abbreviated transcription (Latin):
bat ille tria: ut uł regno scđ̃m conditiones descendet. uel sub eo regnaturꝰ teñet.
ul cerde spectante ut᷑q exercitu gladioremuentilarent. Calũpniabat᷑ enĩ eilłs reg¬
num: qͦd rex illẽ eduuardꝰ concesserat. consilio stigandi archiep̃i ⁊ godimi ⁊ surar:¬
di comitum: eiusq doniobsides filium ⁊ nepotẽgoduini normanniã miserat: Si
iad negare uelit heroldꝰ: uiditio se sedis apłice uel p̃lio acturum. Quib om̃ib solo
us accepimꝰ totam noctem in somnẽ cantib potibq ducentes: mane incunctant᷑
inhostem ꝓcedunt. Fedices om̃s cum bipennib conserta ante se scutorũ testudine:
mpenetbilem cuneum faciunt. Qđ ꝓfecto illis eadic saluti fuiss: isi normanni
smulata fuga more suo confertos manif ulos laxassent. Rex ipse penles uxta

Expanded text:
bat ille tria: 414 ut vel regno secundum conditiones descenderet; vel sub eo regnaturus teneret; bat ille tria: 414 ut vel regno secundum conditiones descenderet; vel sub eo regnaturus teneret; vel certe, spectante utroque exercitu, gladio rem ventilarent. Calumniabatur enim Willelmus regnum, quod rex illi Edwardus concesserat, consilio Stigandi archiepiscopi. et Godwini et Siwardi comitum; ejusque doni obsides filium et nepotem Godwini Normanniam miserat. Si id negare velit Haroldus, judicio se sedis apostolicae vel praelio acturum: quibus omnibus solo, ut accepimus, totam noctem insomnem cantibus potibusque ducentes, mane incunctanter in hostem procedunt: pedites omnes cum bipennibus, conserta ante se scutorum testudine, impenetrabilem cuneum faciunt; quod profecto illis ea die saluti fuisset, nisi Normanni simulata fuga more suo confertos manipulos laxassent. Rex ipse pedes 415 juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ristimo cum illo c̃fligere qui inferior robore ⁊ m̾ito habearis. Noc enim ibis mmsi.¬
cuas quin illi satm̃tum uł inuitꝰ uł uoluntariꝰ fec̾is. ꝓ inde consultiꝰ ages: siistan¬
tinecessitati te subtrahens nr̃o ꝑiculo colludium pugne temptaũs. Hos omni
iuraiñto expediti. iuste ferrũ ꝓpatͥa stringemꝰ. Tm̃dam: ut suipse decernas ł
fugam uł mortem oppetas. S nob solis pltantib causa tua utrobiq inportu na¬
uigabit: quia ⁊ fugientes restituere.⁊ mortuos ulcisei pot̾is. noluit effienata¬
oluit effrenata tem̃itas aut plaçidã monenti cõmodare: existimans ingloriũ
& ante actȩ uitȩ obpbrium cuicũq discrimini t̾ga nudare. Fadẽꝙ inpudentia
uelut indulgentiꝰ dicam. imprudentia monachũ uilli legatũ. necħono uultu dig¬
natus turbide abegit: hoc tm̃ imp̃cans. ut d̾s int̾ eum ⁊ wilłm udicaret. Affẽre¬

Expanded text:
aestimo cum illo confligere, quo inferior robore et merito habearis. Nec enim ibis in inaestimo cum illo confligere, quo inferior robore et merito habearis. Nec enim ibis in inficias quin illi sacramentum vel invitus vel voluntarius feceris; proinde consultius ages si, instanti necessitati te subtrahens, nostro periculo colludium pugnae tentaveris: nos, omni juramento expediti, juste ferrum pro patria stringemus. Timendum ne, si ipse decernas, vel fugam vel mortem oppetas: sed, nobis solis praeliantibus, causa tua utrobique in portu navigabit; quia et fugientes restituere, et mortuos ulcisci, poteris. » § 240. Noluit effraenata temeritas aurem placidam monenti commodare, existimans inglorium et anteactae vitae opprobrium cuicunque discrimini terga nudare: eademque impudentia, vel, indulgentius dicam, imprudentia, monachum, Willelmi legatum, nec bono vultu dignatus turbide abegit; hoc tantum imprecans, ut Deus inter eum et Willelmum judicaret. Affere
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ castra dep̃hensos Willelmꝰ circũ tentoria duci moxq largis eduliis pastos dño meo
incolumes remitti iubet. Redeuntes ꝑcunctat᷑ heroldꝰ. quid rerum apportent. Iui
u̾bis amplissimis ductoris magnificam confidentiam ꝓsecuti. serio addiderunt.
Pene om̃s mȩxercitu illo presbit̾os uid̃ĩ qd totã faciem cum utroq labio rasani hab̾ent. An¬
glienimsuꝑius labrum pilis incessant̃ frinicantib intonsum dimittunt qđ etrã genti-¬
litium antiquis britonib fuisse iulius cesar asseuerat in libro belligallici. Subrisit rex
fatuitatem referentium lepido insecutꝰ cachinno. qui ñ ẽẽnt prb̃i s milites armis ualidi
ammꝰ niuicti. Rapuuit gͦ exore ipsiꝰ sermonẽ gurcha fr̾. plus puero adultꝰ. ⁊ magne ultͣ
etatem untutis ⁊ scientie. Cũ inquit tantã fortitudinẽ normanni p̃dices: indelib̾atũ

Expanded text:
intra castra deprehensos Willelmus circum tentoria duci, moxque, largis eduliis pastos, domino intra castra deprehensos Willelmus circum tentoria duci, moxque, largis eduliis pastos, domino incolumes remitti jubet. Redeuntes percunctatur Haroldus quid rerum apportent: illi, verbis amplissimis ductoris magnificam confidentiam prosecuti, serio addiderunt, pene omnes in exercitu illo presbyteros videri, quod totam faciem cum utroque labio rasam 413 haberent; Angli enim superius labrum pilis incessanter fructicantibus intonsum dimittunt, quod etiam gentilitium antiquis Britonibus fuisse Julius Caesar asseverat in libro Belli Gallici. Subrisit rex fatuitatem referentium, lepido insecutus cachinno, quia non essent presbyteri, sed milites armis validi, animis invicti. Rapuit ergo ex ore ipsius sermonem Gurtha frater, plus puero adultus, et magnae ultra aetatem virtutis et scientiae. « Cum » inquit « tantam fortitudinem Normanni praedices, indeliberatum
Abbreviated transcription (Latin):
iinel commitauit. acclamante fibi ꝑximo milite. Tenes in qt angliã comes
rex futurus. Omnem exercitum ap̃da continuit parcendum reb que sue forent p̃locutꝰ
continitisq quindetim dieb adeo se quiete agens. ut nichil minus qͣm bellum cogitare
uideret᷑.  N ⁊erea heroldus de pugnanoricorum reũtebatur sua estimatione felix
qͥd uicerat: meo uditio cont᷑ qd parricidio uictoriam compararat. Allatoq adse nuntio
aduentus normannici sicut erat cruentꝰ in armis: pautissimo stipatꝰ milite hastingas
ꝓmisite. Precipitabant eum nimirum fata: ut nec auxilia conuocare uellz. nͨ si uellet
multos parituros inueniret. Ita ut ante dixi om̃s illi erant infensi qđ solus manubi¬
is borealib incubuerat. p̃misit tam̃ qui numerũ hostium ⁊ uires specularent᷑. Qͣs

Expanded text:
in melius commutavit, acclamante sibi proximo milite, « Tenes, inquit, Angliam, comes, in melius commutavit, acclamante sibi proximo milite, « Tenes, inquit, Angliam, comes, rex futurus! » Omnem exercitum a praeda continuit, 412 parcendum rebus quae suae forent praelocutus; continuisque quindecim diebus adeo se quiete agens, ut nihil minus quam bellum cogitare videretur. § 239. Interea Haroldus de pugna Noricorum revertebatur, sua aestimatione felix quod vicerat; meo judicio contra, quod parricidio victoriam compararat: allatoque ad se nuncio adventus Normannici, sicut erat cruentus in armis, paucissimo stipatus milite Hastingas protendit. Praecipitabant eum nimirum fata, ut nec auxilia convocare vellet, nec, si vellet, multos parituros inveniret; ita, ut ante dixi, omnes illi erant infensi, quod solus manubiis borealibus incubuerat. Praemisit tamen qui numerum hostium et vires specularentur; quos
Abbreviated transcription (Latin):
te: uulgus militum ut fieri solet. ꝑtab̾nacula mussitabat. Insanire hominẽ. qui
uellet alienum solum inius suum refunde. Dm̃ contͣ tendere qui uentum arceret
Idem patirem uolunsse eodem: : mͦ in hibitũ. fatale illi familie eẽ. ut altiora uirib
spirans dm̃ adu̾santem exꝑiat᷑. Ista ꝑ publicũ serebant᷑. que possent fortiũ robar
eneruate. Duxitaq facto cum semorib concilio corpꝰ scĩ ealerici foras efferri.⁊ ꝓ
tiento dep̃cando subdiuo exponi ussit. Nec mora int̾cessit quin ꝓsꝑ flatꝰ caiba¬
saimpleret. Iunc letus clamorex ortus: om̃s adnauesinuitauit. Comes ipse aĩ¬
dnenti pͥmꝰ ad altum ꝓuec̾tꝰ: cet̾os in medio fere inmari anchoris ract̾is sustinuit
Omnib ttaq ad p̃torie puppis uermiculatum uelum conuolantib pͥcibũ sũp¬
tum placido curfu hastingas appulert̃. Inegressu nauis ꝓe& Liptus. euentũ

Expanded text:
te, vulgus militum, ut fieri solet, per tabernacula mussitabat: insanire hominem qui te, vulgus militum, ut fieri solet, per tabernacula mussitabat: insanire hominem qui vellet alienum solum in jus suum refundere; Deum contra tendere, qui ventum arceret; idem patrem voluisse, eodemque modo inhibitum; fatale illi familiae esse, ut, altiora viribus spirans, Deum adversantem experiatur. Ista per publicum serebantur, quae possent fortium robur enervare. Dux itaque, facto cum senioribus concilio, corpus sancti Walerici foras efferri, et, pro vento deprecando, sub divo exponi jussit; nec mora intercessit quin prosper flatus carbasa impleret. Tunc laetus clamor exortus omnes ad naves invitavit: comes ipse, a continenti primus ad altum provectus, caeteros in medio fere mari anchoris jactis sustinuit. Omnibus itaque ad praetoriae puppis vermiculatum velum convo lantibus, post cibum sumptum placido cursu Hastingas appulerunt. In egressu navis pede lapsus, eventum
Abbreviated transcription (Latin):
ret ad apłicum qui exanselmo licensi ep̃o. alexander dicebat᷑ misit. iusticiam susep¬
ti belli qͣntis por̾at facundie neruis allegans. heroldus id facere suꝑsedit: ł qlꝰ aue¬
gidus natura ẽẽt. uł qđ cause diffidet. uł qđ nuntios suos a &ilło ⁊ etus complitib
qui om̃s portas obsidebant impediti erm̾et. Quare ꝑpensis apł se utr̃ĩq partib
papa. uexillum inomen regni cilło cont̃didit. Quo ille accepto: conuentũ magnau
ap̃ lillebona fecit: suꝑ negotio singulorum sententias suscitatꝰ. sumꝙ om̃s eius uo¬
luntatem plausib excipientes magnisicis ꝓmissis animassent. cõmeatu nauiũ om̃ib
ꝓqͣnitate possessionum indixit. Ita tunc disscessũ ⁊ mense augusto ad scm &aleritũ
felix expeccabat᷑ aura: que illas addestinatum eucheret. Qua multis dicb remoran.¬

Expanded text:
ret, ad apostolicum, qui ex Anselmo Lucensi episcopo Alexander dicebatur, misit, justitiam suscepret, ad apostolicum, qui ex Anselmo Lucensi episcopo Alexander dicebatur, misit, justitiam suscepti belli quantis poterat facundiae nervis allegans. Haroldus id facere supersedit; vel quod turgidus natura esset, vel quod causae diffideret, vel quod nuntios suos a Willelmo et ejus complicibus, qui omnes portus obsidebant, impediri timeret. Quare, perpensis apud se utrinque partibus, papa vexillum in omen regni Willelmo contradidit; quo ille accepto, conventum magnatum apud Lillebona fecit, super negotio singulorum sententias sciscitatus. Cumque omnes, ejus voluntatem plausibus excipientes, magnificis promissis animasset, commeatum navium omnibus, pro quantitate possessionum, indixit. Ita tunc discessum, et mense Augusto ad sanctum Walericum felix exspectabatur aura quae illas ad destinatum locum eveheret. Qua multis diebus remoran
Abbreviated transcription (Latin):
Aatuit nonsẽ ratume s resea imquum postulatu ut imꝑio decetlat qa tanto fauo¬
pecuuum regendum suscepit. hoc nec pumcialib gratum nec militibituturtant¬
itiaaeiat̃ manesnuntũ uł uerũ uel ueri similib argum̃tis p̾stricti. S: comes too
ille a n no bello necessa uia expediebat. lanis sumptib milites suos comtine bat
alienosinuitabat. Ordi nes aciesq ita instituebat. ut milites ꝓteri corpore. p̃celte¬
tes toboreeẽnt. Duces zante signaui p̾t̾ scientiã rei militaris. etiam consilii: ⁊ecaĩ
maturttare pollerent. Ut si singłos uł macie uł alibi cerneres ñ ꝑceres s regesp¬
tores ẜteaiores. Utriq tñ indefendenda pacria manu ualidi consilio ꝓuidi: eti¬
nassuas eueliere inimicoꝵ depͥmere parati. Uerum tc̃ wilłi induftria cũ ꝓuidentu
di consentiensiam spc angliam inuadebat. Et ne iustam caissam temiitas decoloa¬

Expanded text:
deatur non esse ratum: praeterea iniquum postulat ut imperio decedat, quod tanto favodeatur non esse ratum: praeterea iniquum postulat ut imperio decedat, quod tanto favore civium regendum susceperit; hoc nec provincialibus gratum, nec militibus tuttur inanes nuntii, vel veris vel verisimilibus argumentis praestricti. Sed comes toto illo anno bello necessaria expediebat, largis sumptibus milites suos continebat, alienos invitabat: ordines aciesque ita instituebat, ut milites proceri corpore, praecellentes robore essent; duces et antesignani, praeter scientiam rei militaris, etiam consilii et aetatis maturitate pollerent; ut si singulos vel in acie vel alibi cerneres, non proceres sed reges putiores, sed tenaciores; utrique tamen in defensanda patria manu validi, consilio providi, fortunas suas evehere, inimicorum deprimere parati. Verum tunc Willelmi industria cum prudentia Dei consentiens, jam spe Angliam invadebat; et, ne justam causam temeritas decolora
Abbreviated transcription (Latin):
se: dum m posset quibꝰcũq p̾stigiis hominũ ratiocinationes suspendẽ. Et̾ea qui pu¬
taret minas uillelmi nunqͣm ad factũ erupturas. qđ ille c̃t̾minoꝵ ducũ bellis im¬
plicaret᷑. totum animũ ocio cum subiectis indulserĩt. Ham ꝓfecto nisi qđ noricoꝵ
regem aduentare didicit. nec militem conuocare. nec aciem dirigere dignatꝰ fuifs
Alt̾ interea illum ꝑnuntios leniter conuenire de rupto federe expostulare p̃cib mi¬
nas insuere. sciret se ante annũ emensum ferro debitum uindicaturũ. illuc itu-¬
rum quo heroldus tutiores se pedes hr̃e putaret. Contͣ ille que dixi de puelle nup¬
tis referens deregno addebat. p̃suptuosum fuisse qđd absq generali senatus &
pepdli conuientiua s i elido alienam ili bereditatem iurauerit. ꝓ inde stutũ sac̾mtũ stan¬
geidum. Hansiusiura ndũ uł uocum qđ puella indomo patris nestus paretuby ax

Expanded text:
se dummodo posset quibuscunque praestigiis hominum ratiocinationes suspendere: praeterea, qui puse dummodo posset quibuscunque praestigiis hominum ratiocinationes suspendere: praeterea, qui putaret minas Willelmi nunquam ad factum erupturas, quod ille conterminorum ducum bellis implicaretur, totum animum otio cum subjectis indulserat; nam profecto, nisi quod Noricorum regem adventare didicit, nec militem convocare nec aciem dirigere dignatus fuisset. Alter interea illum per nuntios leniter convenire, de rupto foedere expostulare, precibus minas insuere; sciret se ante annum emensum ferro debitum vindicaturum, illuc iturum quo Haroldus tutiores se pedes habere putaret. Contra, ille, quae dixi 409 de puellae nuptiis referens, de regno addidit, praesumptuosum fuisse quod, absque generali senatus et populi conventu et edicto, alienam illi haereditatem juraverit; proinde stultum sacramentum frangendum. Nam si jusjurandum vel votum quod puella in domo patris, nesciis parentibus, de
Abbreviated transcription (Latin):
acͥtitauit ꝑcurri: mͦ aliud narrandi exordium: ordo tempoꝵ fiagitat. ut de regno
euns qͣntum nr̃a suscitatio penetrare potuit. mendatium arguam ueritatem ꝑnim¬
tiem. Rex eduuardꝰ fato functus fuerat anglia dubio fauore nutabat. cui se rectori
committeret incerta an herosdo an wilło. an edgaro. Nam ⁊illum ꝑ genere pximũ
regno ꝓcerib rex commendau̾at. tacito scilicet mentis iudicio s ꝑno indem̃tiã animo.
Quare ut p̾dixi angli diu̾sis uotis ferebant᷑. qͣmuis palam cunc̾tibona haroldo inc̃p̃¬
tarentur: Et ille qͥdem diademate fastigatꝰ. nichil de pactis int̾ se ⁊ ilłm cogitabat:
lib̾atum se sacram̃to asserens. qđ filia eius qͣm despond̾at. citra nubiles annos obierat.
fertur enim uir ille non paucisuirtucib p̃ditus. parum adũfus ꝑfidiam sͥ c̃suluis¬

Expanded text:
actitavit, percurri; modo aliud narrandi exordium ordo temporum flagitat, ut de regno actitavit, percurri; modo aliud narrandi exordium ordo temporum flagitat, ut de regno ejus, quantum nostra sciscitatio penetrare potuit, mendacium arguam, veritatem pronuntiem. Rex Edwardus fato functus fuerat: Anglia dubio favore nutabat, cui se rectori committeret incerta, an Haroldo, an Willelmo, an Edgaro; nam et illum, pro genere proximum regno, proceribus rex commendaverat, tacito scilicet mentis judicio, sed prono in clementiam animo. Quare, ut praedixi, Angli diversis votis ferebantur, quamvis palam cuncti bono Haroldo imprecarentur: et ille quidem, diademate fastigiatus, nihil de pactis inter se et Willelmum cogitabat; liberatum se sacramento asserens, quod filia ejus quam desponderat citra nubiles annos obierat. Fertur enim vir ille, non paucis virtutibus praeditus, parum adversus perfidiam sibi consuluis
Abbreviated transcription (Latin):
dula qds oꝑitur clem̃tia. muta habitũ muta animũ. redonis monachꝰ effectꝰ ap̃ sc̃m
melamum. Ad hec u̾ba uiuo respondẽ nolente: alt̾ cum oculi uigore ꝑst̾ngens si
dubitas inquit conũti miser lege littas istas. Et simul cum dicto manũ expandit.
tetricis notis inscͥptam. inqͥb sachanas ⁊omnc inferoꝵ satelliciũ gr̃as om̃i eccłiasti¬
cocetui. detartaro emittebant qđ cum ipso in nullo sius uoluptatib deẽent. tum tantũ
num̃um fubditarum animarũ pat̾ent᷑ adinferna descende. p̃dicationis in curia: qͣntũ
minqͣm retro acta uidert̃ scła. his dicas: loq̃ntis aspectꝰ disparuit. audiens om̃ib
suis ꝑcccłias & egenos distributis. sc̃m melanium adiit: omnes audientes ⁊uidentes
breuit̾. nec ut puto inutilit̾. rex eiusquas dum taxat comes innormania annis xxͣx.

Expanded text:
dula Deus operitur clementia, muta habitum, muta animum, Redonis monachus effectus apud sanctum dula Deus operitur clementia, muta habitum, muta animum, Redonis monachus effectus apud sanctum Melanium. » Ad haec verba vivo respondere nolente, alter eum oculi vigore perstringens, « Si dubitas, inquit, converti, miser, lege literas istas; » et simul cum dicto manum expandit tetricis notis inscriptam, in quibus Satanas et omne inferorum satellitium gratias omni ecclesiastico coetui de Tartaro emittebant, quod cum ipsi in nullo suis voluptatibus deessent, tum tantum numerum subditarum animarum paterentur ad inferna descendere praedicationis incuria, quantum nunquam retroacta viderunt saecula. His dictis loquentis aspectus disparuit; et audiens, omnibus suis per ecclesias et egenos distributis, sanctum Melanium adiit, omnes audientes et videntes breviter, nec ut puto inutiliter, res ejus, quas duntaxat comes in Normannia annis triginta
Abbreviated transcription (Latin):
frum est qã diti. Quia sinepententa sunt uiditacłi quub in tisohura tior¬
ginem inferni demersussim. Ibi dum rotat astra polus dum pulsat littora pontꝰ
ꝓcriminib meis uoluar. Inflexibilis sentencie manet rigor et̾na ⁊ in num̾a penar̃
gem̃ cõmmiscens. totus mͦ mundꝰ uralitura remedia exquirat. Et ut aliqͣm exprardͤ
exmeis mnum̾abilib penis ꝓtendit manum samoso ulcere stillantẽ. ⁊ en ait unã
exminimis. Nidetur ne tibi leuis. Cum leuem sihi udi referret. ille curuatis in
uolamdigitis tresguitas defiuentis tabi suꝑ eum iauuilatꝰ : Quarũ due timpora. una
frontẽ conaingentes. cutem ⁊ carnem sicut ignito cauterio penetrarunt. foram̃ nucis
capax efficicntes. Illo magnitudinem doloris clamore testante hoc inquit mor¬
tuus erit tibi quantum uixeris ⁊ penarum mearũ graue docum̃tum. ⁊ nsi negle¬
xeris salutis tuc singłare monim̃tum. Quappt̾ dum licet dum nutat ira: dum pen¬

Expanded text:
uit, quod dixi, quia sine poenitentia sunt judicia Dei, quibus in sulphuream voraginem inferni demersus sum: ibi dum rotat astra polus, dum pulsat littora pontus, pro criminibus meis volvar; inflexibilis sententiae manet rigor, aeterna et innumera poenarum genera comminiscens, 407 totus modo mundus valitura remedia exquirat. Et ut aliquam experiaris ex meis innumerabilibus poenis, protendit manum sanioso ulcere stillantem, et « en, ait, unam ex minimis, videturne tibi levis? » Cum levem sibi videri referret, ille, curvatis in volam digitis, tres guttas defluentis tabi super eum jaculatus est; quarum duae tempora, una frontem contingentes, cutem et carnem sicut ignitio cauterio penetrarunt, foramen nucis capax efficientes. Illo magnitudinem doloris clamore testante, « Hoc, inquit mortuus, erit in te quantum vixeris, et poenarum mearum grave documentum, et, nisi neglexeris, salutis tuae singulare monimentum. Quapropter dum licet, dum nutat ira, dum pen
Abbreviated transcription (Latin):
rum nepibouenio Si aduentꝰ iste cibi si uoles amice eri. commod̃ nxomnis monra
tri si uosus quippe qui pnuntrata & acc lamata sente nrts semnot: in aiuuo ra¬
tus supplicus. cumo iñuus adereptionem motlu ommia sempions fendcpite

Expanded text:
rum nexibus, venio: sed adventus iste tibi, si voles, amice, erit commodus, mihi omnino rum nexibus, venio: sed adventus iste tibi, si voles, amice, erit commodus, mihi omnino infructuosus; quippe qui, pronuntiata et acclamata sententia, sempiternis sim deputatus suppliciis. » Cumque vivus, ad ereptionem m
Abbreviated transcription (Latin):
nec fatasse magis ad distortum q̃m ad rectum intentas. InC H illu macerieniiie
sensim apppinq̃re: qui societatis sue mextricabile inuita uinculum. disrũpa uñ
tares admanes. Paciscunt᷑ gͦ: ut qursqͥs corum ante obirec supstici tił tor mient
Diminus epicureoꝵ secde concedendum. qui opinantur aniia aorpore solutã in
aerem euan escere mauras effiuere. Itadata acceptaq fid̃e. eotidianis coloquiis lã¬
mortum freq̃ntabant. Hec multum in medio ⁊ ccca mors repentiare i ar nonenis. a¬
digrantem halitum uni corum uolent᷑ extrax̃. Remansit alt̃: ⁊ scriode socu spo¬
suoric cogtansti am iamꝙ fitturũ pstolans. cassa opinione.xx̃x. dieh uentos paut
Iuibi elapfis cum desꝑans aliis negocris aduocass otium: astictt sueit oiengol aau
⁊qddam oꝑis molieñti uultu qualis solet ẽẽ morientium amma fuosentr ecanguis
tia tille ub iteamłtatem ad uentus eccusauit: tandem ait tandẽ expeditis mora¬

Expanded text:
nec satiasse, magis ad distortum quam ad rectum intentas: inter haec, illum acerbum diem sensim appropinquare qui societatis suae inextricabile in vita vinculum disrumperet; utaretur ad manes. Paciscuntur ergo ut quisquis eorum ante obiret, superstiti, vel dormienti sin minus, Epicureorum sectae concedendum, qui opinantur animam corpore solutam in aerem evanescere, in auras effluere. Ita data acceptaque fide, quotidianis colloquiis sacramentum frequentabant. Nec multum in medio, et ecce, mors repentine imminens indignantem halitum uni eorum violenter extraxit. Remansit alter, et serio de socii sponsione cogitans, et jam jamque affuturum praestolans cassa opinione triginta diebus ventos pavit; quibus elapsis, cum desperans aliis negotiis avocasset otium, astitit subito vigilanti, ei quiddam operis molienti, vultu, qualis solet esse morientium anima fugiente, exanguis. » At ille, ubi tarditatem adventus excusavit, tandem ait, « Tandem, expeditis mora
Abbreviated transcription (Latin):
tis ciuib ne alium susciꝑent. habituri si uellent. lenem ⁊ ꝓbum dñm.
Sinollent: recti sui exactorem inmodicum. Quo defuncto: emmomannen-¬
ses magis ad ualt̾ium medantinum declinantes. cui soror hugonis nup-¬
serat. sero tandem ut uillesmum susciꝑent resipuere. gͣuib sepe damnis
Qumnoniti. Illad fuit tempꝰ quo heroldus iuitꝰ normanniam in portina sibi aura euectus est
Sueonsient suꝑ dittum⁊ d illelmꝰ mnbritanniam expedimionem digxit: uolenseñ mnani uipdr¬
eis depentib ensis normaicus. Alanꝰ tunc ibi comes uiridis iuuenta t pcesteanst bnel
enchonem patruum uine̾at multa egregce fecerat &x iłłm non solumñ tisehots. bor¬

Expanded text:
tis civibus ne alium susciperent: habituri, si vellent, lenem et probum dominum; tis civibus ne alium susciperent: habituri, si vellent, lenem et probum dominum; si nollent, recti sui exactorem immodicum. Quo defuncto, Cenomanenses magis ad Gualterium Medantinum declinantes, cui soror Hugonis nupserat, sero tandem ut Willelmum susciperent resipuere , gravibus saepe damnis admoniti. Illud fuit tempus quo Haroldus invitus Normanniam, importuna sibi aura, evectus est: quem, sicut supra dictum est, Willelmus in Brittannicam expeditionem duxit, volens ejus manuis bipennibus ensis Normannicus. Alanus tunc ibi comes, viridis juventa et praecellens robore, Eudonem patruum vinxerat, multa egregie fecerat; Willelmum non solum non timebat,
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ppt̾ suorum insidiis necatus. egregie ꝓbitatis decus luit. Fulco inregimiꝰ¬
ne succedens. adhuc mreb humanis uersatur: de quo forfitan tempore re¬
gis henrici dicturirs. nc de Wlło explanabo qđ restat.
lle ubi cunle discidium multo exercitio composuit: remmaioris głe animo
scquens terras olim normannie appendices que longo usu in soleuerant. resti.¬
tuere intendit: cinnomannicũ dico comitatum ⁊ brittanniam. Quoꝵ cinno-¬
mannis dudum amartello succensa ⁊ dño suo hugone pͥuata. tc̃ nuiꝑ ali-¬
quantum fubherberto hugonis filio respirau̾at. Qui ut tuuor contͣ ande¬
gauensem ẽẽt uilło se manib dedidat: ineius fidelitatẽ sacͣm̃to iuratus.
Precerea filram illius pecierat & despondãt. Que prꝰiqͣm nubilib annis mat᷑a
c̃uigio fieret ille morbo decessit. heredem sibi Silłm ꝓnuntians. Ad iura.¬

Expanded text:
o visurus sit; quapropter suorum insidiis necatus, egregiae probitatis decus luit. Fulco, in regimio visurus sit; quapropter suorum insidiis necatus, egregiae probitatis decus luit. Fulco, in regimine succedens, adhuc in rebus humanis versatur; de quo forsitan tempore regis Henrici dicturus, nunc de Willelmo explanabo quod restat. § 236. Ille, ubi civile dissidium multo exercitio composuit, rem majoris gloriae animo sequens, 404 terras olim Normanniae appendices, quae longo usu insoleverant, restituere intendit; Cenomanicum dico comitatum et Brittanniam. Quorum Cenomanis, dudum a Martello succensa, et domino suo Hugone privata, tunc nuper aliquantulum sub Herberto Hugonis filio respiraverat: qui, ut tutior contra Andegavensem esset, Willelmo se manibus dederat, in ejus fidelitatem sacramento juratus; praeterea filiam ipsius petierat et desponderat, quae priusquam nubilibus annis matura conjugio fieret, ille morbo decessit. Haeredem sibi Willelmum pronuntians, adjura
Abbreviated transcription (Latin):
Quare tota terra p̃donib exposita: fulco fr̃ illiꝰ ułtro ducatum corripint. Fulco
rechin dictus: qd̃ germani simplicitati crebro infrendens: adultimum honore
spoliatum ꝑpetua custodia cohereuerit. habuit uxorem: que pruritu altioris
nominis allecta illo relicco. philippo regi francorum nupsit. Qm is immemor
dicti non bene conueniunt nec inuna sede morantur maiestas ⁊ amor.tanta
uenere ardebat ut cum imꝑare aliis omnib cuꝑec. abea sͥ imꝑari eͣqͣmiiter
ferrec. Deniq omnium digitis quasi fatuus notari abomni orbe. xp̃iauo excõ¬
municari ꝓpter eius libidinem aliqͣntis annis sustinuit. filii fulconis fuert̃
gesfridus ⁊ fulco. Gesfridus cognomen marcelli ħreditarium sortitꝰ suis fudori¬
b ampliauit: tanta pace ⁊ quiete ꝑterras illas parta. qͣntam nomd̾ uisurꝰ sit.

Expanded text:
quare, tota terra praedonibus 403 exposita, Fulco frater illius ultro ducatum corripuit. Fulco, quare, tota terra praedonibus 403 exposita, Fulco frater illius ultro ducatum corripuit. Fulco, Rechin dictus, quod, germani simplicitati crebro infrendens, ad ultimum honore spoliatum perpetua custodia coercuerit, habuit uxorem quae, pruritu altioris nominis allecta, illo relicto, Philippo regi Francorum nupsit; quam is, immemor dicti, Non bene conveniunt, nec in una sede morantur, Majestas et amor, tanta venere ardebat, ut, cum imperare aliis omnibus cuperet, ab ea sibi imperari aequanimiter ferret. Denique omnium digitis quasi fatuus notari, ab omni orbe Christiano excommunicari, propter ejus libidinem, aliquantis annis sustinuit. Filii Fulconis fuerunt Gesfridus et Fulco: Gesfridus, cognomen Martelli haereditarium sortitus, suis sudoribus ampliavit; tanta pace et quiete per terras illas parta, quantum nemo viderit, nem
Abbreviated transcription (Latin):
fficuit: monitum ut maturuis se ageret. Fuincialium fortunas ⁊ pacem suũ eẽ decus
adertneos cõmodũ addomesticos. Fodem anno ueteranꝰ ⁊ scłarib stipendiis em̃itus.
iam de anime uiatico cogitans ierosolimam adiit. Ibi aduob seruis sacram̃to ad¬
aclis: uc qđ iuberet fac̃ent ꝓ publicum ad sepulchrum dñi nudiis inspectantib
drhs tctus est. Alter uestem ligneum collo eiusintorserat alt̃ flagͥs terga expo¬
liatiurgebat. int̾ hec ille clamabat. Accipe dñe miserum fulconem ꝑurũ suum:
p̃ruptam audatiã suꝑior narratio patefecit. Is moriens gaufredo sororis fitio he¬
reditatem suam contdidit: s industriam scłi transfunde non potuit. Nam ille
simplicium morum uiuenis magis meccłiis orare qͣm arma tͣct̾are consuetꝰ: ho¬
mines regionis illius qui quiete uictitare nescirent. in c̃temptum sinexcitauit.

Expanded text:
stituit; monistituit; moniad extraneos, commodum ad domesticos. Eodem anno veteranus, et saecularibus stipendiis emeritus, jam de animae viatico cogitans, Jerosolymam adiit: ibi a duobus servis, sacramento adactis ut quod juberet facerent, per publicum ad sepulchrum Domini nudus, inspectantibus Turchis, tractus est; alter restem ligneum collo ejus intorserat, alter flagris terga expoliati urgebat. Inter haec ille clamabat, « Accipe, Domine, miserum Fulconem, perjurum tuum, praeruptam audaciam superior narratio patefecit. Is moriens Gaufredo, sororis filio, haereditatem suam contradidit, sed industriam saeculi transfundere non potuit: nam ille, simplicium morum juvenis, magis in ecclesiis orare quam arma tractare consuetus, homines regionis illius, qui quiete victitare nescirent, in contemptum sui excitavit;
Abbreviated transcription (Latin):
scs̃ ⁊ integer extremis fere annis filio sepc dicto gaufredo pͥncipatu uruens cessit.
Ille in ꝑuinciales immane qͣm dure. inipsum collatorem honors qͣm suꝑbe at¬
litans iussuq magistratum ⁊ fasces deponere adeo sͥ arrogauit ut contͣ patrẽ
arma sum̾̃et. Tunc senis frigidꝰ iam ⁊ effetus sanguis ira mcaluit: filiũꝙ iuue¬
nilit̾ insultantem paucis dieb maturiori consilio adeo infregit. ut ꝑaliquot
miliarła sellam dorsouehens ꝓnum se cum sarcina ante pedes patͥs exponet. Ille
cui uetus ammositas adhuc palpitaret assurgens. ⁊ pede iacentem prilsans uictꝰ
es tandẽ uictus ter quat̾q ingeminat. Suꝑfuit uicto sp̃s ⁊ quidem egregiꝰ ut
respondet: Tibi pat᷑ soli quia pateres uiccus: ceteris omnib inuictus sum.
Hocrelani tumentis animꝰ ebullitꝰ patͥaq pietate uerectindiã ꝓlis consolatꝰ pͥncipatui re¬

Expanded text:
sanctus et integer, extremis fere annis filio saepe dicto Gaufredo principatu vivens cessit. sanctus et integer, extremis fere annis filio saepe dicto Gaufredo principatu vivens cessit. Ille in provinciales immane! quam dure, in ipsum collatorem honoris quam superbe actitans, jussusque magistratum et fasces deponere, adeo sibi arrogavit ut contra patrem arma sumeret. Tunc senis frigidus jam et effaetus sanguis ira incaluit, filiumque juveniliter insultantem paucis diebus maturiori consilio adeo infregit, ut, per aliquot milliaria sellam dorso vehens, pronum se cum sarcina ante pedes patris exponeret. Ille, cui vetus animositas adhuc palpitaret, assurgens, et pede jacentem pulsans, « Victus es, tandem victus, » 402 ter quaterque ingeminat: superfuit victo spiritus, et quidem egregius, ut responderet, « Tibi pater soli, quia pater es, victus; caeteris omnibus invictus sum. » Hoc relatu tumentis animus emollitus, patriaque pietate verecundiam prolis consolatus, principatui re
Abbreviated transcription (Latin):
norum feroctam irritare. Terminum discordiarũ fecit ꝑpata mors henrici. nec
multo p martelli. Rex moriens baldeurino comiti flandrie tucelam admodũ par¬
uuli philippi fili delegauit. Iserat fide ⁊sapientia eque mirandus: p̃iuridanub
m̃bris nitanꝰ. Pret̾ea regie sororis conubio sullimis. fulia ciꝰ machildis. Milło iã dub¬
dum nupserat: femina nr̃o tp̃r singłare prudentie speculum pudors culmea.
andegauensium qͣm relatoris ñri memorta attigit t̃nscurrã: p̃fata diũticali
uenia. Falco antiqͥor plurib annis usq ad senium illũ mocdatus comitatũ. multa
fecit industrie. multa egregie. Unum om̃mo ẽ. quo eum notari audierim: qđ
herb̾tum comitem cinomannensẽ sanctonas sponsione urbis illectum. in medio
colloquio abapparitorib aitari.⁊ quib placuit conditionib irietiri fecit. seta

Expanded text:
norum ferociam irritare. Terminum discordiarum fecit properata mors Henrici, nec norum ferociam irritare. Terminum discordiarum fecit properata mors Henrici, nec multo post Martelli. Rex moriens Baldewino comiti Flandriae tutelam admodum parvuli Philippi filii delegavit. Is erat fide et sapientia aeque mirandus, praeviridantibus membris incanus, praeterea regiae sororis connubio sublimis: filia ejus Mathildis Willelmo jamdudum nupserat; foemina nostro tempore singulare prudentiae speculum, pudoris culmen. Andegavensium, quam relatoris nostri memoria attigit, transcurram, praefata diverticuli venia. Fulco antiquior, pluribus annis, usque ad senium, illum moderatus comitatum, multa fecit industrie, multa egregie. Unum omnino est quo eum notari audierim, quod Herbertum comitem Cenomanensem, Sanctonas sponsione urbis illectum, in medio colloquio ab apparitoribus arctari, et quibus placuit conditionibus irretiri fecit. Caetera
Abbreviated transcription (Latin):
diummare uocatur. in festis signis cont᷑ oionem constituere. Nec ile ꝓnumero
miltumquo tumeb at moram pugne fecit.S parumꝑ resistere ausus: moximpetũ nor¬
man noiuers nonferens terda nudauit omen fuge pͥmus auspicat᷑ . Ibiclum quedo ror¬
diu comes studiofuis ultioni trĩs intendit. captꝰ fatalem familaesi Qnaui gibiaspor¬
ecerea plfures aiui p̃colentes opib turgentes maioꝵ natalib. huc suctestum eratuen¬
entib cognitum uilłs cirtũ regis tentoria nocte intempesta pͥconaritura raduem
audito pͦ aliguo: dies quos imormanniaegit refugit in frantiam. Nec miltoptemno
repta ł eripienda marcello iure uindicaret legittimo.
nunq̃m subito nec msi p̃nuntiatadie illum aggredi dignat᷑: nr̃itp̃is moremanm
irgias copras que cura flumen erant. nampars pauloante eius aduentii audito tis¬
uadauerat tanta int̾nitie cecidit ut nichil p̾ea francia plus mecueret qͣm normnan¬

Expanded text:
tuum mare vocatur, infestis signis contra Odonem constitere. Nec ille pro numero tuum mare vocatur, infestis signis contra Odonem constitere. Nec ille pro numero militum, quo tumebat, moram pugnae fecit, sed parumper resistere ausus, mox impetum Normannorum non ferens, terga nudavit, omen fugae primus auspicatus: ibi dum Guido Pontivi comes studiosius ultioni fratris intendit, captus, fatalem familiae suae maalii, praecellentes operibus, turgentes majorum natalibus. Hunc successum, ex advenientibus cognitum, Willelmus circum regis tentoria nocte intempesta praeconari curavit; quo audito, post aliquot dies quos in Normannia egit, refugit in Franciam: nec multo post terepta vel eripienda Martello jure vendicaret legitimo. § 234. nunquam subito, nec nisi praenuntiata 400 die, illum aggredi dignatus, nostri temporis moregias copias, quae circa flumen erant, nam pars paulo ante, ejus adventu audito, transvadaverat, tanta internicie cecidit, ut nihil postea Francia plus metuerat quam Norman
Abbreviated transcription (Latin):
eb sedulo militie munia ȩxsecutꝰ: NUerum crebrescente fama artensis uctorie fn¬
ciam elapsus: non leue increm̃tum accessit ducalis głe.
ec rex henricus otio indulsit. qui grunniret exercitꝰ suos ludibrio fuisse willo
Soactus itaq om̃ib uirib ⁊ copiis biptits: totam inundauit normanniã. Ipse
de parte gallie celtice que int̾ garunnã ⁊ sequanã fluuios iacet. qͥcq̃dmilitũ erat
luoductu trahenis. odonem frem popło gallie belgice que est. int̾ renum⁊ seq̃nam p̃¬
tiuiris. f odemm̃ uills suosqua poterat ammositate qiuisit. Iurta regiscastra sen¬
sm oambulans: que iam in ebricensi pago mecabat᷑. ut nec cõminꝰ pugnandi co¬
piam facet. nec ꝓuinciam coram se uastari sineret. Puces cius rob̃tus comesau¬
enisis. hugo gornacensis. hugo montis fortis. Wilłs crispinꝰ. ad castellũ qdđ mor¬

Expanded text:
ebus sedulo militiae munia exsecutus est; verum crebrescente fama Arcensis victoriae, Franebus sedulo militiae munia exsecutus est; verum crebrescente fama Arcensis victoriae, Franciam elapsus, non leve incrementum accessit ducalis gloriae. § 233. Nec rex Henricus otio indulsit, quin grunniret exercitus suos ludibrio fuisse Willelmo; coactis itaque omnibus viribus, et copiis bipartitis, totam inundavit Normanniam: ipse de parte Galliae Celticae, quae inter Garumnam et Sequanam fluvios jacet, quidquid militum erat suo ductu trahens; Odonem fratrem populo Galliae 399 Belgicae, quae est inter Renum et Sequanam, praeficiens. Eodem modo Willelmus suos, qua poterat animositate, divisit juxta regis castra sensim obambulans, quae jam in Ebroicensi pago metabatur, ut nec cominus pugnandi copiam faceret, nec provinciam coram se vastari sineret. Duces ejus, Robertus comes Aucensis, Hugo Gornacensis, Hugo Montis fortis, Willelmus Crispinus, ad castellum quod Mor