comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lasciuit oratio. sed uera uotabulis expͥmũtur. Pux et princeps ait ꝙ mo¬
derator luminũ reliquorũ. mens mũdi. et temꝑatio. Plato in thimeo
cum de octo speris loqueretur. sic ait. Ut autem ꝑ ip̃os octo cirtuitus ce¬
leritatis et tarditatis certa mensura et sit et noscatur deus in ambitũ
suꝑ t̾ram seciuidũ lumen accendit. quod nũc solem uocamꝰ. Uides ut
hec diffinitio uult om̃ium sperarũ lumen esse in sole. Sed cicero sciens ꝙ̃
defmitionis huiꝰ liquidius absoluens et ostendens in sole maximũ lumen
et cȩteras stellas scit esse lumina. sed esse ducem hunc et pͥncipem. quẽ
eraclitus fontem celestis lucis appellat. Dux gͦ quia onmes lumĩs maie¬
state p̃cedit. Princeps quia ita eminet ut propterea ꝙ talis solus appare¬
at sol uocetur. Moderator reliquoꝵ dicitur. quia ip̃e cursus eoꝵ recursusq¬

Expanded text:
lasciuit oratio, sed res uerae uocabulis exprimuntur. «Dux et princeps», ait, «et molasciuit oratio, sed res uerae uocabulis exprimuntur. «Dux et princeps», ait, «et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio.» Plato in Timaeo, cum de octo sphaeris loqueretur, sic ait: «Vt autem per ipsos octo circuitus celeritatis et tarditatis certa mensura et sit et noscatur, deus in ambitu supra terram secundo lumen accendit quod nunc solem uocamus.» Vides ut haec definitio uult esse omnium sphaerarum lumen in sole; sed Cicero, sciens etiam definitionis huius liquidius absoluens et ostendens in sole maximum lumen et ceteras stellas scit esse lumina, sed hunc ducem et principem quem Heraclitus fontem caelestis lucis appellat. «Dux» ergo est, quia omnes luminis maiestate praecedit; «princeps», quia ita eminet ut propterea quod talis solus appareat, sol uocetur; «moderator reliquorum» dicitur, quia ipse cursus eorum recursusq
Abbreviated transcription (Latin):
ad luam. ideo minꝰ cõmodi uitę humane existimãtur. quasi cum uite
auctorib area numeroꝵ rõne coniũcti. Cur tamen et ip̃i non nunqͣm
opes uel claritatẽ hom̃b prestare credunt᷑ ad alterum debet pertinere
tractatũ. quia hic sufficit aperiusse rõueni cur alia t̾ribilis. alia salutaric¬
existimetur. Notinus uo̾ in libro qui inscribitur. sic faciunt astra pro¬
nũciant nihil ui uel potestate eoꝵ hom̃b euenire. sed ea quȩ decreti ne¬
cessitas in singulos sancit. ita ꝑ hor septem transitũ. stationem remissũ¬
ue monstrari. ut aues sen p̃teruolando. seu stando futura pemus. uel uoce
siguificant nescientes. Sic quoq tamen iure uocabitur hic salutaris. ille
t̾ubilis. cum ꝑ hunc prospera. ꝑ illũ significẽtur incõmoda. In his autem
tot nominib quȩ de sole dicuntur. non frustra. non ad laudis pompam

Expanded text:
ad lunam. Ideo minus commodi uitae humanae existimantur, quasi cum uitae ad lunam. Ideo minus commodi uitae humanae existimantur, quasi cum uitae auctoribus arta numerorum ratione non iuncti. Cur tamen et ipsi nonnumquam opes uel claritatem hominibus praestare credantur, ad alterum debet pertinere tractatum, quia hic sufficit aperuisse rationem cur alia terribilis, alia salutariexistimetur. Et Plotinus quidem, in libro qui inscribitur Si faciunt astra, pronuntiat nihil ui uel potestate eorum hominibus euenire, sed ea quae decreti necessitas in singulos sancit, ita per horum septem transitum, stationem recessumue monstrari, ut aues, seu praeteruolando seu stando, futura pennis uel uoce significant nescientes. Sic quoque tamen iure uocabitur hic salutaris, ille terribilis, cum per hunc prospera, per illum significentur incommoda. In his autem tot nominibus quae de sole dicuntur, non frustra nec ad laudis pompam
Abbreviated transcription (Latin):
ad nos globositate puẽiuit. Sic utriusq luminis beneficio hec nobis cõ¬
stat uita qua fruimur. Conu̾satio tamẽ nostra et ꝓuentue actuũ tam
alias int̾uentus nimeroꝵ quorũ supra fecimꝰ mentionẽ cum lumĩb
bene uingit. ac sociat. alias nullus applicat numieri nexus ad lumĩa.
Eigo ueneria et iouialis stella ꝑ hoc numeros lium̃ utriq sotiãtur.
sed ioialis soli ꝑ om̃s luȩ per plures. soli ꝑ plures numeros aggrega
tur. Hinc licet utraq beneficia credãtur. iouis tamen stella cum sole
accõinodatior est. et ueneria cum luna. Atq ideo uitȩ nr̃e magis accõ¬
modant quasi lum̃b uite nr̃ȩ auctorib numieroꝵ rõne concordes. Satur¬
in autem martisq stellȩ ita non hñt cum lumĩb competẽciam. ut tñ
aliqua uel extrema uumeroꝵ linea saturnꝰ ad solem. mars aspiciat

Expanded text:
ad nos globositate perueniunt. Sic utriusque luminis beneficio haec nobis conad nos globositate perueniunt. Sic utriusque luminis beneficio haec nobis constat uita qua fruimur. Conuersatio tamen nostra et prouentus actuum taalias interuentus numerorum quorum supra fecimus mentionem cum luminibus bene iungit ac sociat, alias nullus applicat numeri nexus ad lumina. Ergo Veneria et Iouialis stella per hos numeros lumini utrique sociantur, sed Iouialis soli per omnes, lunae uero per pluretur. Hinc licet utraque benefica credatur, Iouis tamen stella cum sole accommodatior est et Veneria cum luna, atque ideo uitae nostrae magis commodant, quasi luminibus uitae nostrae auctoribus numerorum ratione concordes. Saturni autem Martisque stellae ita non habent cum luminibus competentiam, ut tamen aliqua uel extrema numerorum linea Saturnus ad solem, Mars adspiciat
Abbreviated transcription (Latin):
sicut de martis et saturni stellis existimatur. aut cur notabilior benignitas
armonia composuit. patefecit causam quã breuiter explicabo. Certi¬
niquit sunt numeri quos inter om̃a quę sibi conuẽĩunt iũguntur et
aptantur. fit iugabilis competencia. Nec quicꝙͣ potest alteri insi per
hos nimeros couuenire. Sunt autẽ epitritus. emioliꝰ. epogdous. du¬
plaris triplaris. quadruplus. quȩ hoc loco interim quasi sint nomĩa m¬
meroꝵ accipias uolo. In sequentib uo̾ cũ de armonia cęli loquemur. qͥd
sint hi mimeri. quidue posfint oportunus aperiemus. modo hoc nosse
sufficiat. quia sine his numeris nulla colligatio. nulla potest ẽẽ concor¬
dia. Uitam uõ nrãm precipue sol et luna moderãtur. Nam cum sint
caducorũ corporum hec duo propͥa sentire et crescere. estheticon id est
senciendi natura de sole. phiticon autẽ id est crescendi natura de lunari

Expanded text:
sicut de Martis et Saturni stellis existimatur, aut cur notabilior benignitas sicut de Martis et Saturni stellis existimatur, aut cur notabilior benignitas harmonia composuit patefecit causam, quam breuiter explicabo. Certi sunt numeri per quos inter omnia quae sibi conueniunt, iunguntur, aptantur, fit iugabilis competentia, nec quicquam potest alteri nisi per hos numeros conuenire. Sunt autem hi epitritus, hemiolius, epogdous, duplaris, triplaris, quadruplus. Quae hoc loco interim quasi nomina numerorum accipias uolo; in sequentibus uero, cum de harmonia caeli loquemur, quid sint hi numeri quidue possint opportunius aperiemus. Modo hoc nosse sufficiat quia sine his numeris nulla colligatio, nulla potest esse concordia. Vitam uero nostram praecipue sol et luna moderantur. Nam cum sint caducorum corporum haec duo propria, sentire uel crescere, αἰσθητικόν, id est sentiendi natura, de sole, φυτικόν autem, id est crescendi natura, de lunari
Abbreviated transcription (Latin):
Notandu ꝙ ẽẽ stellam saturm. et alterã ioius. martis alteram. non
uature constitutio sed humana ꝑsuasio est. quȩ stellis numeros et no¬
nũa fecit. Non enim ait illa quȩ saturnia est. sed quam in terris sa¬
turinam nounnãt. E ille fulgor qui dicitur iouis. et quem martiũ
dicitis. adeo expressit in singulis nomĩa hec non eẽ inuenta nature. s
hominũ cõmenta siguificatiom distinctiomis accõmoda. Q uõ fulgorẽ
ioius humano generi prosperum & salutarẽ coutra martis rutilum et
t̾ribilem t̾ris uocauit. alterum tractũ est ex stellarum colore. Nã fulget
iouis. rutilat martis. alterũ ex tractu eorum qui de his stellis ad homi¬
nũ uitam manare uolunt adu̾sa uel prospera. Nani plerũq de martis
stella t̾ribilia. de iouis salutaria euenire definiũt. Cansam si quis forte
altius quęrat. unde diuinis maliuolentia ut stella malefica esse dicatur

Expanded text:
Notandum quod esse stellam Saturni et alteram Iouis, Martis aliam, non Notandum quod esse stellam Saturni et alteram Iouis, Martis aliam, non naturae constitutio sed humana persuasio est, quae ... stellis numeros et nomina fecit. Non enim ait illa «quae Saturnia est» sed «quam in terris Saturniam nominant» et «ille fulgor qui dicitur Iouis», et «quem Martium dicitis»; adeo expressit in singulis nomina haec non esse inuenta naturae, sed hominum commenta significationi distinctionis accommoda. Quod uero fulgorem is humano generi prosperum et salutarem, contra Martis rutilum et terribilem terris uocauit, alterum tractum est ex stellarum colore — nam fulget Iouis, rutilat Martis —, alterum ex tractatu eorum qui de his stellis ad hominum uitam manare uolunt aduersa uel prospera. Nam plerumque de Martis terribilia, de Iouis salutaria euenire definiunt. Causam si quis forte altius quaerat unde diuinis maliuolentia, ut stella malefica esse dicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
et imos locatur. sine dubio medius est numero. Sed totius spacii quod
septem spere occupant dimensione ꝑspecta regio solis uon inuenitur
in medio spacio locata. quia magis a sũmo ip̃e ꝙͣ ab ip̃o recessit una po¬
streuutas. quod sine ulla disceptationis ambage compendiosa probabit
assertio. Saturui stella quȩ sumina est zodiacum .xxx. annis peragrat.
Sol medius anno uno. luna ultima uno uense non integro. Tantum
ergo interest inter solem et saturnũ: ꝙͣtum inter unũ et .xxx. Tantũ
niter lunam et solem: ꝙͣtum inter .xii. et unũ. Ex his apparet tocius
a sũmo in iniũ spacii certam mediȩ partis diuisionem solis regione
non fieri. Sed quia hic de numero loquebatur. in quo uere quia qͣrͣtus
et medius est. ideo pronunciauit quidem mediũ. sed propt̾ latentẽ spa¬
ciorũ dimensionẽ. uerbũ fere quo hauc diffuntionem tẽperaret adiecit.

Expanded text:
et imos locatur, sine dubio medius est numero, sed, totius spatii quod et imos locatur, sine dubio medius est numero, sed, totius spatii quod septem sphaerae occupant dimensione perspecta, regio solis non inuenitur in medio spatio locata, quia magis a summo ipse quam ab ipso recessit ima postremitas: quod sine ulla disceptationis ambage compendiosa probabit adsertio. Saturni stella, quae summa est, zodiacum triginta annis peragrat, sol medius anno uno, luna ultima uno mense non integro. Tantum ergo interest inter solem et Saturnum quantum inter unum et triginta, tantum inter lunam solemque quantum inter duodecim et unum. Ex his apparet totius a summo in imum spatii certam ex media parte diuisionem solis regione non fieri. Sed quia hic de numero loquebatur, in quo uere qui quartus et medius est, ideo pronuntiauit quidem medium, sed propter latentem spatiorum dimensionem uerbum quo hanc definitionem temperaret adiecit.
Abbreviated transcription (Latin):
fudit claritudinem. non calorem. Nam et speculum cũ splendorem de se
ui oppositi eminꝰ iguis ĩmittit. solam ignis similitudinem carẽtem sen¬
su caloris ostendit. Quem soli ordinem plato dedit uel eius auctores qͦs¬
ue cicero secutus quartum locũ globo eius assignau̾i̾t. uel quȩ ratio ꝑ¬
suasionem huiꝰ diuersitatis induxerit. et cur dixerit tullius. infimoq
orbe luna radiis solis accensa conũtitur. satis dictum est. Sed hic hoc ad¬
iciendum est cur cicero cum quartũ de septem solem esse uelit. quartus
autem int̾ septem non fere medius. sed omĩmode medius sit. et hẽatur
non abrupte medium solẽ. Sed fere mediũ dixerit his uerbis. Neinde
subter mediam fere regionem sol obtinet. Sed non uacat adiectio. quia
hec prorũciatio temperatur. Nani sol quartum locũ obtinens mediam
regionem tenebit numero. spacio non tenebit. Si inter t̾nos emĩ sũmos

Expanded text:
fundit claritudinem, non calorem. Nam et speculum, cum splendorem de se fundit claritudinem, non calorem. Nam et speculum, cum splendorem de se ui oppositi eminus ignis emittit, solam ignis similitudinem, carentem sensu caloris, ostendit. Quem soli ordinem Plato dederit uel eius auctores, quosue Cicero secutus quartum locum globo eius adsignauerit, uel quae ratio persuasionem huius diuersitatis induxerit et cur dixerit Tullius «in infimoque orbe luna radiis solis accensa conuertitur», satis dictum est; sed his hoc adiciendum est cur Cicero, cum quartum de septem solem uelit, quartus autem inter septem non fere medius, sed omni modo medius et sit et habeatur, non abrupte medium solem, sed «fere» medium dixerit his uerbis: «deinde de septem mediam fere regionem sol obtinet.» Sed non uacat adiectio qua haec pronuntiatio temperatur. Nam sol quartum locum obtinens mediam regionem tenebit numero, spatio non tenebit. Si inter ternos enim summos
Abbreviated transcription (Latin):
Immobilis tamen ut t̾ra esse non potuit. quia in spera que uoluitur
nihil manet immobile p̃ter centrum. Aliuidane autem spere terra cen¬
trum est. ideo ĩmobilis sola ꝑseuerat. Rursus terra accepto solis lumine
clarescit tantũmͦ. non relucet. luna speculi instar lumen quo illustra¬
tur eiuittit. quia illa aeris et aquȩ quȩ ꝑ se concreta et densa sunt fex
habetur et ideo extrema uastitate densata est. nec ultra suꝑficieni qͣuis
luce penetratur. Hec licet et ip̃a sit fuiis sed liquidissimȩ lucis et ignis
etherei. ideo ꝙͣuis densius corpus sit ꝙͣ cęta celestia multo tamen terra
purius fit accepta luce penetrabile. adeo ut eam de se rursum emittat.
nullum tũ ad nos ꝑferentẽ sensum caloris. quia lucis radius cum ad uos
de origne sua id est de sole ꝑuenit. naturã sctum ignis de quo uascitur
deuehit. Cum uo̾ in lunȩ corpus infunditur et inde resplendet. solam re¬

Expanded text:
Immobilis tamen, ut terra, esse non potuit, quia in sphaera quae uoluitur Immobilis tamen, ut terra, esse non potuit, quia in sphaera quae uoluitur nihil manet immobile praeter centrum; mundanae autem sphaerae terra centrum est; ideo sola immobilis perseuerat. Rursus terra accepto solis lumine clarescit tantummodo, non relucet, luna speculi instar lumen quo illustratur emittit, quia illa aeris et aquae, quae per se concreta et densa sunt, faex habetur et ideo extrema uastitate denseta est, nec ultra superficiem quauis luce penetratur; haec licet et ipsa finis sit, sed liquidissimae lucis et ignis aetherii, ideo, quamuis densius corpus sit quam cetera caelestia, ut multo tamen terreno purius, fit acceptae luci penetrabile, adeo ut eam de se rursus emittat, nullum tamen ad nos perferentem sensum caloris: quia lucis radius, cum ad nos de origine sua, id est de sole, peruenit, naturam secum ignis de quo nascitur deuehit; cum uero in lunae corpus infunditur et inde resplendet, solam re
Abbreviated transcription (Latin):
et ab om̃ib pene hic ordo receptus est. Perspicatior tamen obseruatio
ucriorem ordinẽ deprehendit. quem p̃ter indaginem uisus hȩc qͦ racio
cõmendat. Ꝙ lunam q̃ luce propria caret. et de sole mutuatur. necesse
est fonti limũs sui esse subiectam. Hec eñ racio facit luuam nõ hr̃e
lumen propriũ. Cȩteras omnes stellas lucere suo. ꝙ illȩ supra solem
locate in ipso purissimo ethere sunt. in quo om̃e quicquid est lux
naturalis et sua est. quę tota cum igne suo ita spere solis incumbit
ut cęli zone quȩ procul a sole sunt ppetuo frigore oppresse sint. sicut
infra ostendetur. luna uo̾ quia sola ip̃a sub sole est. et caducorũ iam
regiom luce sua carenti ꝓxima lucem nͥ desuꝑ posito sole cui resplẽdet
habere non potuit. Demiq quia totius mũdi mia pars t̾ra est. etheris
autem uma pars luna est. luuiã quoq t̾ram sed ȩtheream uocauerũt.

Expanded text:
et ab omnibus paene hic ordo in usum receptus est. Perspicacior tamen obseruatio et ab omnibus paene hic ordo in usum receptus est. Perspicacior tamen obseruatio ueriorem ordinem deprehendit, quem praeter indaginem uisus haec quoque ratio commendat quod lunam, quae luce propria caret et de sole mutuatur, necesse est fonti luminis sui esse subiectam. Haec enim ratio facit lunam non habere lumen proprium, ceteras omnes stellas lucere suo, quod illae, supra solem locatae, in ipso purissimo aethere sunt, in quo omni quicquid est, lux naturalis et sua est, quae tota cum igne suo ita sphaerae solis incumbit ut caeli zonae quae procul a sole sunt perpetuo frigore oppressae sint, sicut infra ostendetur. Luna uero, quia sola ipsa sub sole est et caducorum iam regioni luce sua carenti proxima, lucem nisi de superposito sole, cui resplendet, habere non potuit. Denique quia totius mundi ima pars terra est, aetheris autem ima pars luna est, lunam quoque terram, sed aetheriam uocauerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
qm recedunt. Luna autẽ tantum ab his deorsum recessit. ut quod illi
anno. uiginti octo dieb ip̃a conficiat. Ideo neq de trium suꝑioꝵ ordine
quem mamfeste clareq distinguit ĩmensa distancia neq de lunę re¬
gione quȩ ab omib multum recessit. est inter ueteres aliqua dissen¬
sio. Horum uõ triũ sibi proximoꝵ ueneris mercurii et solis ordinem
uicuntatis confundit. Sed apud alios. Nam egiptiorũ sollerciam rõ
non fugit. quȩ talis est. Circulus solis ꝑ quem currit a mercurii cir¬
culo ut inferior ambitur. Illũ quoq suꝑior circulus ueneris concludit.
Atq ita fit ut he duȩ stelle cum ꝑ superiores cutuloꝵ suoꝵ uertices
currunt. intelligũtur supra solem locate. Cum uo̾ ꝑ inferiora com¬
meant cirtulorũ. sol eis supior extimatur. Illis ergo qui speras eaꝵ
supiora tenent magis radiis occulũtur. et ideo psuasio ista conualuit.

Expanded text:
numquam recedunt. Luna autem tantum ab his deorsum recessit ut, quod illi numquam recedunt. Luna autem tantum ab his deorsum recessit ut, quod illi anno, uiginti octo diebus ipsa conficiat. Ideo neque de trium superiorum ordine, quem manifeste clareque distinguit immensa distantia, neque de lunae regione, quae ab omnibus multum recessit, inter ueteres fuit aliqua dissensio. Horum uero trium sibi proximorum, Veneris, Mercurii et solis, ordinem uicinia confudit, sed apud alios: nam Aegyptiorum sollertiam ratio non fugit, quae talis est. Circulus per quem sol discurrit a Mercurii circulo ut inferior ambitur; illum quoque superior circulus Veneris includit, atque ita fit ut hae duae stellae, cum per superiores circulorum suorum uertices currunt, intellegantur supra solem locatae, cum uero per inferiora commeant circulorum, sol eis superior aestimetur. Illis ergo qui sphaeras earum superiora tenent, magis radiis occuluntur; et ideo persuasio ista conualuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut rõnem tamen et dep̃henderint ꝙ edixerint. cur a non nullis sol su¬
pra merturiũ. supraq uenerem esse credatur. Nam nec illi qui ita
existimant a spẽ ueri procul aberrant. Opnnonem uo̾ istius ꝑmutati¬
onis huiusmõi racio persuasit. A saturm spera que est pͥma de septẽ
usq ad speram iouis a sũmo ad secũdam int̾iecti sꝑacii tanta distancia
est ut zodiaci ambitum supior trignita annis. duodecim uo̾ subiecta
conficiat. PRursus tantum a ioue spera martis recedit ut eundẽ cursũ¬
bienmno pagat. Uenus autem tanto est a regione martis inferior. ut ei
annus sit satis ad zodiacum pagendum. Iam uo̾ ita ueneri proxima ẽ
stella merturii. et merturio ita sol propĩquus. ut hi tres celum suũ
pari temporis spacio id est anno plus minꝰue cirtũeant. Ideo et cicero
hos duos cursus comites solis uocauit. quia in spacio pari longe nũ

Expanded text:
ut rationem tamen et deprehenderint et edixerint cur a nonnullis sol suut rationem tamen et deprehenderint et edixerint cur a nonnullis sol supra Mercurium supraqueVenerem esse credatur: nam nec illi qui ita aestimant a specie ueri procul aberrant. Opinionem uero istius permutationis huius modi ratio persuasit. A Saturni sphaera, quae est prima de septem, usque ad sphaeram Iouis, a summo secundam, interiecti spatii tanta distantia est ut zodiaci ambitum superior triginta annis, duodecim uero annis subiecta conficiat. Rursus tantum a Ioue sphaera Martis recedit ut eundem cursbiennio peragat. Venus autem tanto est regione Martis inferior ut ei annus satis sit ad zodiacum peragrandum. Iam uero ita Veneri proxima est stella Mercurii, et Mercurio sol propinquus, ut hi tres caelum suum pari temporis spatio, id est anno plus minusue, circumeant. Ideo et Cicero hos duos cursus comites solis uocauit, quia in spatio pari longe a se
Abbreviated transcription (Latin):
autem magis occasum eius ꝙͣ ortum eliginus proponẽdum. quia signa
post occasum uidentur. Et dum ad hec que sole mergente uideri solent
solem redire monstramꝰ sine dubio eum contrario motu recedere ꝙͣ ce¬
lum mouetur ostendimꝰ. Hec autem quȩ de sole ac luna diximus eciã
quinq stellarum recessũ assiguare sufficiunt. Pari enim rõne in posteri¬
ora signa inigrando mũdane uolubilitatis contraria recessione u̾santur.
Hie assertis de sperarum ordine pauca dicenda sunt. In quo dissentire a
platone cicero uideri potest. cum hic solis speram quartã de septem id est
medio locatam dicat. plato a luna sursum secũdam. hoc est inter septem
a sũmo locum sextum tenere cõmemoret. Cicerom archimendes. & calde¬
orum ratio consentit. Plato egiptios om̃ium ph̾ie disciplinaꝵ parentes
secutus est. qui ita solem inter lunam et mercurium locatum uolunt.

Expanded text:
autem occasum magis eius quam ortum elegimus proponendum, quia signa posteriora autem occasum magis eius quam ortum elegimus proponendum, quia signa posteriora post occasum uidentur, et dum ad haec quae sole mergente uideri solent solem redire monstramus, sine dubio eum contrario motu recedere quam caelum mouetur ostendimus. Haec autem quae de sole ac luna diximus, etiam quinque stellarum recessum adsignare sufficient. Pari enim ratione in posteriora signa migrando semper mundanae uolubilitati contraria recessione uersantur. His adsertis, de sphaerarum ordine pauca dicenda sunt, in quo dissentire a Platone Cicero uideri potest, cum hic solis sphaeram quartam de septem, id est in medio locatam, dicat, Plato a luna sursum secundam, hoc est inter septem a summo locum sextum tenere commemoret. Ciceroni Archimedes et Chaldaeorum ratio consentit, Plato Aegyptios, omnium philosophiae disciplinarum parentes, secutus est, qui ita solem inter lunam et Mercurium locatum uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
cedeus came occidit astro. Non enim uult intelligi tauro oriente cũ sole.
mox in occasu fieri canem. qui proxinus est tauro. sed occidere eũ dixit
tauro gestante solem. Quia tunc incipit non uideri sole uicino. Tunc tam̃
occidente sole libra adeo supior inuenitur. ut totue scorpius ortus appareat.
gemnnm u̾o uicim tunc uidentur occasui. Rursus post tauri mensem ge¬
niim non udentur. qd̾ in eoc solem migrasse significat. Post geminos
redit in cancrum. & tunc cum occidit mox libra in medio çelo uidetur.
Adeo constat solem tribus signis pactis id est ariete et tauro. et geminis
ad medietatem hemisperii recessisse. Denq post tres menses sequentes
tribus signis quę sequũtur emensis. cantrum dico. leonem. et uirginem.
iuenitur in libra que rursus equat noctem diei. Et dum in ip̃o signo
oitidit. mox oritur aries. in quo sol aute sex menses occidere solebat. Ideo

Expanded text:
cedens Canis occidit astro. Non enim uult intellegi, Tauro oriente cum sole, cedens Canis occidit astro. Non enim uult intellegi, Tauro oriente cum sole, mox in occasu fieri Canem qui proximus Tauro est, sed occidere eum dixit Tauro gestante solem, quia tunc incipit non uideri sole uicino. Tunc tamen, occidente sole, Libra adeo superior inuenitur ut totus Scorpius ortus appareat, Gemini uero uicini tunc uidentur occasui. Rursus, post Tauri mensem, Gemini non uidentur, quod in eos solem migrasse significat. Post Geminos recedit in Cancrum, et tunc, cum occidit, mox Libra in medio caelo uidetur. Adeo constat solem tribus signis peractis, id est Ariete et Tauro et Geminis, ad medietatem hemisphaerii recessisse. Denique, post tres menses sequentes, tribus signis quae sequuntur emensis — Cancrum dico, Leonem et Virginem —, inuenitur in Libra, quae rursus aequat noctem diei, et dum in ipso signo occidit, mox oritur Aries, in quo sol ante sex menses occidere solebat. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
qui tanto tempore signũ unũ emetiatur. qnͣto totum zodiacum luna
discurrit. maifesta tñ et subiecta oculis motus sui prestat indicia. Hũc
etenim in ariete eẽ ponaius. qd̾ quia equinoctiale signũ est. pares
horas somni et diei facit. In hoc signo cum occidit libram scorpii
chelas mox oriri uidemus. et apparet taurus uicinus octasui. Nã uer¬
gilias et hiadas ꝑtes tauri clariores non multo post solem mergentes
uidemus. Sequenti mense sol m sigiĩ posteruis id est in taurũ recedit
Et ita fit ut neq uergilie. neq alia parc tauri illo mense uideatur. Sig¬
num em̃ quod et cum sole oritur. et cum sole occidit semꝑ occulit᷑ adeo
nt et ucina astra solis ꝓpiquitate celentur. Nam et cais tunt qui ui¬
cuuie tauro est. non iudetur tectus lucis propniquitate. & hoc est quod
uirgilius ait. Candidus auratis apit cum cornib annũ Taurus. et adu̾so

Expanded text:
qui tanto tempore signum unum emetiatur qqui tanto tempore signum unum emetiatur qdiscurrit, manifesta tamen et subjecta oculis motus sui praestat indicia: hunc enim in Ariete esse ponam, quod quia aequinoctiale signum horas somni et diei facit. In hoc signo cum occidit, Libram, id est Scorpii chelas, mox oriri uidemus, et apparet Taurus uicinus occasui: nam Vergilias et Hyadas, partes Tauri clariores, non multo post solem mergentes uidemus. Sequenti mense sol in signum posterius, id est in Taurum, recedit, et ita fit ut neque Vergiliae neque alia pars Tauri illo mense uideatur. Signum enim quod cum sole oritur et cum sole occidit semper occulitur, adeo ut et uicina astra solis pcinus Tauro est, non videtur, tectus lucis propinquitate. Et hoc est quod Virgilius ait: Candidus auratis ap
Abbreviated transcription (Latin):
et quasi uitina soli quem nuꝑ reliquit. postqmͣ ille dimersus est. ip̃a celi
marginem tenet antecedenti soli super occidens. Tercio die tardius occidit
ꝙͣ secundo. et ita cotidie longius ab occasu recedit. ut septimo die cuta
solis occasum in medio celi ip̃a udeatur. Post alios uo̾ septem cum ille
mergit. hec oritur. a deo media parte mensis dudiũ celum id est inũ
hemisperiũ ab occasu in orientem recedẽdo metitur. Rursus post septem
alios cirta solis occasum latentis hemisperii uerticẽ tenet. ẜ huius rei
indiciũ est. ꝙ medio noctis exoritur. Postremo totidem dieb exceptis de¬
nuo solem comprehendit. Euicinus uidetur ortus amboꝵ qͣmdiu soli
succedens rursus nouetur. et rursus recedens paulatim semp in orientẽ
regrediendo relinquat occasum. Sol quoq ip̃e non aliter qm ab occidẽte
inorentem mouet᷑. E licet tardius recessum suũ ꝙͣ luna conficiat. q̃ppe

Expanded text:
et quasi uicina soli quem nuper reliquit; postquam ille demersus est, ipsa caeli et quasi uicina soli quem nuper reliquit; postquam ille demersus est, ipsa caeli marginem tenet, antecedenti superoccidens. Tertio die tardius occidit quam secundo, et ita cotidie longius ab occasu recedit ut septimo die circa solis occasum in medio caelo ipsa uideatur. Post alios uero septem cum ille mergit, haec oritur. Adeo media parte mensis dimidium caelum, id est unum hemisphaerium, ab occasu in orientem recedendo metitur. Rursus post septem alios circa solis occasum latentis hemisphaerii uerticem tenet, et huius rei indicium est quod medio noctis exoritur. Postremo, totidem diebus exemptis, solem denuo comprehendit, et uicinus uidetur ortus amborum, quamdiu, soli succedens, rursus nouetur et rursus recedens paulatim semper in orientem regrediendo relinquat occasum. Sol quoque ipse non aliter quam ab occasu in orientem mouetur, et, licet tardius recessum suum quam luna conficiat, quippe
Abbreviated transcription (Latin):
signorũ ordinem quib zodiacum diuisum uel distinctũ uidemus. et ab uno
signo quolib ordims eius sumamꝰ exordium. Cur aries exoritur. post ip¬
sum taurus emergit. hunc gemini sequũtur. hos cancer et ꝑ ordinem re¬
liqua. Si iste ergo ab oriente in occidentẽ procederent. non ab ariete in
taurum. qr retro locatus est. nec a tauro in gemiuos signum posterius
uoluerentur. sed a geminis in taurum. et a tauro in arietem recta & mũ¬
danę uolubilitatis consona accessione prodirent. Cum uo a signo primo
i signũ secundum. a scdõ in tertium. et inde in reliqua que posteriora
sunt reuoluant᷑. signa autem infixa cęlo feruntur. sine dubio constat.
has stellas non celo sed contra celum moueri. Hoc ut plane liqueat astru
amus de luȩ cursu. quȩ et claritate sua et uelocitate notabilior est. Iu¬
na postqͣm a sole discedens renonata est. scdo̾ fere die cuta occasum uidetur.

Expanded text:
signorum ordinem quibus zodiacum diuisum uel distinctum uidemus, et ab uno signorum ordinem quibus zodiacum diuisum uel distinctum uidemus, et ab uno signo quolibet ordinis eius sumamus exordium. Cum Aries exoritur, post ipsum Taurus emergit. Hunc Gemini sequuntur, hos Cancer, et per ordinem reliqua. Si istae ergo in occidentem ab oriente procederent, non ab Ariete in Taurum, qui retro locatus est, nec a Tauro in Geminos, signum posterius, uoluerentur, sed a Geminis in Taurum, et a Tauro in Arietem recta et mundanae uolubilitatis consona accessione prodirent. Cum uero a primo in signum secundum, a secundo in tertium, et inde ad reliqua, quae posteriora sunt, reuoluantur, signa autem infixa chas stellas non camus de lunae cursu, quia et claritate sui et uelocitate notabilior est. Luna, postquam a sole discedens nouata est, secundo fere die circa occasum uidetur,
Abbreviated transcription (Latin):
derent. sed in iisdem locis semp ut alie uiderẽtur. Ecte enini de infixis.
uergilie. net a sui unꝙͣ se copulacione disꝑgunt. nec hiadas que uicinȩ
sunt deserunt. aut orionis proximam regionẽ relinquũt. Septẽtrionũ
compago uon soluitur. Anguis qui inter eos labitur: semel circũfusum
non ĩnuitat amplexum. He uo̾ modo in hac. modo in illa celi regione ui¬
suntur. & sepe tainen in iuũ locum due plures ue conueĩunt᷑ & a loco
tamen in quo sinul uise sunt. a se postea sepantur. ex hoc eas non eẽ celo
infixas oculis quoq probantib constat. Igitur mouẽtur. Nec negare hoc qͥs¬
qͣm poterit. qd̾ uisus affirmat. Querenduni est gͦ utrum ab ortu ad occasũ
an in contrariũ motu ꝓprio reuoluãtur. Sed hoc querentib nobis nõ solũ
maifestissima racio sed iusus quoq ip̃e monstrabit. Consideremꝰ enim

Expanded text:
derent, sed in isdem locis semper, ut aliae, uiderentur. Ecce enim, de infixis, derent, sed in isdem locis semper, ut aliae, uiderentur. Ecce enim, de infixis, Vergiliae: nec a sui umquam se copulatione dispergunt, nec Hyadas, quae uicinae sunt, deserunt aut Orionis proximam regionem relinquunt. Septentrionum compago non soluitur; Anguis, qui inter eos labitur, semel circumfusum non mutat amplexum. Hae uero modo in hac, modo in illa caeli regione uisuntur, et saepe, cum in unum locum duae pluresue conuenerint, et a loco tamen in quo simul uisae sunt et a se postea separantur. Ex hoc eas non esse caelo infixas oculis quoque approbantibus constat. Igitur mouentur, nec negare hoc quisquam poterit quod uisus adfirmat. Quaerendum est ergo utrum ab ortu ad occasum an in contrarium motu proprio reuoluantur. Sed et hoc quaerentibus nobis non solum manifestissima ratio, sed uisus quoque ipse monstrabit. Consideremus enim
Abbreviated transcription (Latin):
sius intuentes ita uerum esse constabit. ut non solum mente concipi. s
oculis quoq possit probari. Tamen ut de hoc nobis sit cum ꝑtinacit̾ ne¬
gaute tractatus age quisq tibi hoc liquere dissimulas. simul omĩa quȩ
contentio sibi fingit detractans fidem. uel quȩ ip̃a u̾itas suggerit in diui¬
siomie memibra mittamꝰ. has erratitas cum lũbus duob aut infixas
celo ut alia sidera nullum sui motum nr̃is oculis iudicare. sed ferri mũ¬
dane conu̾sionis impetu. aut moueri sua quoq accessione dicamꝰ. Rursus
si iouentur. aut celi uiam sequũtur ab ortu in occasum et cõraum et suo
motu meantes. aut contrario recessu in orientẽ ab occidentis parte u̾sant᷑.
Preter hec ut opinor nihil potest eẽ uel fingi. Nunc uideamus quid ex
his poterit uerum probari. Si infixe essent ab eadem statione uon disce¬

Expanded text:
sius intuentes ita uerum esse constabit ut non solum mente concipi, sed sius intuentes ita uerum esse constabit ut non solum mente concipi, sed oculis quoque ipsis possit probari. Tamen ut nobis de hoc sit cum pertinaciter negante tractatus, age, quisque tibi hoc liquere dissimulas, simul omnia quae uel contentio sibi fingit detractans fidem, uel quae ipsa ueritas suggerit, in diuisionis membra mittamus. Has erraticas, cum luminibus duobus, aut infixas caelo, ut alia sidera, nullum sui motum nostris oculis indicare, sed ferri mundanae conuersionis impetu, aut moueri sua quoque accessione dicemus. Rursus, si mouentur, aut caeli uiam sequuntur ab ortu in occasum, et communi et suo motu meantes, aut contrario recessu in orientem ab occidentis parte uersantur. Praeter haec, ut opinor, nihil potest uel esse uel fingi. Nunc uideamus quid ex his poterit uerum probari. Si infixae essent, numquam ab eadem statione disce
Abbreviated transcription (Latin):
tia credibilem numerũ secula in una eas cursus sui ambitione consumie̾.
et ideo nullum earũ motum ab homĩe sentiri. cum nõ sufficiat humane
uite spacium. ad breue saltem punctum tam tarde accessionis deprehenden¬
dum. Hunc Tullius secte non iuscius a ueterib approbate simul attigit u¬
trãq sententiam dicendo. in quo sunt infixi illi qui uoluũtur stellarum
cursus sempiterm. Nam et infixos dixit. et cursus habere non tacuit:
Nunc utrum illi septem globi qui subiecti sunt contrario ut ait ꝙͣ celũ
uertitur motu ferantur. arguientis ad uerum ducentib requiramꝰ. So¬
lem ac liuam ac stellas quinq quib ab errore nomen est. p̃ter ꝙ secum
trahit ab ortu in occasum celi durna conuersio ip̃as suo motu in orientẽ
ab occidente procedere. non solis litterarũ profais. sed multis quoq doctri¬
na miciatis abhorrere a fide. et simile monstro iudicatũ est. Sed apud p̃s¬

Expanded text:
tia credibilem numerum saecula in una eas cursus sui ambitione consumere, tia credibilem numerum saecula in una eas cursus sui ambitione consumere, et ideo nullum earum motum ab homine sentiri, cum non sufficiat humanae uitae spatium ad breue saltem punctum tam tardae accessionis deprehendendum. Hinc Tullius, nullius sectae inscius ueteribus approbatae, simul attigit utramque sententiam dicendo «in quo sunt infixi illi qui uoluuntur stellarum cursus sempiterni»: nam et infìxos dixit et cursus habere non tacuit. Nunc utrum illi septem globi qui subiecti sunt contrario, ut ait, quam caelum uertitur motu ferantur, argumentis ad uerum ducentibus requiramus. Solem ac lunam et stellas quinque quibus ab errore nomen est, praeter quod secum trahit ab ortu in occasum caeli diurna conuersio, ipsa suo motu in orientem ab occidente procedere, non solis litterarum profanis, sed multis quoque doctrina initiatis, abhorrere a fide ac monstro simile iudicatum est; sed apud pres
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e faciat. aut ip̃e contineat. Ipsum demq iouen ueteres uocauerũt. et apd̾
theologos iupiter est anina mũdi. Hinc illud est. ab ioue principiũ muse
iouis oumnia plena. quod de arato poeta alii mutuati sunt. qui de sideri¬
bus locuturus a celo ni quo sunt sidera exordium sinẽdum eẽ decernẽs.¬
ab ioue incipiendum eẽ memorauit. hnic et iuno soror eius et coniunx
uocatur. Est autem iuno aer. et dicitur soror quia iisdem seminib quibus
çelum eciam aer procreatus est. coniunx. quia aer subiectus est cęlo. his
illud adiciendũ est ꝙ preter duo lumĩa et stellas quinq quȩ appellantur
uage. reliquas omnes alii infixas celo. nec insi cum cęlo moueri. Alii qͦꝵ
assertio uero propior est has quoq dixerunt suo motu. p̃ter ꝙ cum cęli
conũsione feruntur accedere. Sed ꝓpter innu̾sitatem extimi globi excedẽ¬

Expanded text:
ipse faciat aut ipse contineat. Ipsum denique Iouem ueteres uocauerunt, et apud ipse faciat aut ipse contineat. Ipsum denique Iouem ueteres uocauerunt, et apud theologos Iuppiter est mundi anima. Hinc illud est: ab Ioue principium, Musae, Iouis omnia plena, quod de Arato poetae alii mutuati sunt, qui de sideribus locuturus, a caelo, in quo sunt sidera, exordium sumendum esse decernens,ab Ioue incipiendum esse memorauit. Hinc et Iuno soror eius et coniunx uocatur. Est autem Iuno aer; et dicitur soror, quia isdem seminibus quibus caelum etiam aer procreatus est; coniunx, quia aer subiectus est caelo. His illud adiciendum est quod praeter duo lumina et stellas quinque quae appellantur uagae, reliquas omnes alii infìxas caelo nec nisi cum caelo moueri, alii, quorum adsertio uero propior est, has quoque dixerunt suo motu, praeter quod cum caeli conuersione feruntur, accedere; sed propter immensitatem extimi globi exceden
Abbreviated transcription (Latin):
tem animã reꝑiret. Cum u̾o̾ illa ad cuius appetentiam trahitur sẽp
in uinuersa se fundat. semꝑ et corpus se in ipãm et per ipãm re¬
torquet. Hec de celestis uolubilitatis archano pauca de multis ploti¬
no auctore repta sufficiant. Q autem hunc extimũ globum qͥ ita
uoluitur sũmum deũ uocauit. non ita accipiendũ est. ut ipẽ prima
causa. et deus omipotentissimꝰ extimetur. cum globum ip̃m quod
celum est. anima fabricauit. auima ex mente processerit. mens ex
deo qui uere summꝰ est creata sit. Sed summũ quidem dixit ad ce¬
terorum ordinem qui subiecti sunt. undemox subiecit airene et con¬
tinens cȩteros. Deum uo ꝙ non modo ĩmortale animal ac diuinum
sit. et plenum inclite ex illa purissima mente rõme. sed & ꝙ uir
tutes omnes quȩ illam primȩ omĩpotenciam sũmitatis consequũt᷑. aut

Expanded text:
tem animam reperiret; cum uero illa ad cuius appetentiam trahitur, semper tem animam reperiret; cum uero illa ad cuius appetentiam trahitur, semper in uniuersa se fundat, semper et corpus se in ipsam per ipsam retorquet. Haec de caelestis uolubilitatis arcano pauca de multis Plotino auctore reperta sufficient. Quod autem hunc iste extimum globum qui ita uoluitur, summum deum uocauit, non ita accipiendum est ut ipse prima causa et deus ille omnipotentissimus aestimetur, cum globus ipse quod caelum est animae sit fabrica, anima ex mente processerit, mens ex deo qui uere summus est procreata sit. Sed summum quidem dixit ad ceterorum ordinem qui subiecti sunt, unde mox subiecit: «arcens et continens ceteros»; deum uero, quod non modo immortale animal ac diuinum sit et plenum inditae ex illa purissima mente rationis, sed quod et uirtutes omnes, quae illam primae omnipotentiam summitatis sequuntur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
est essentia sit in motu. primũ autem om̃ium cęli corpus anima fa¬
bricata sit. sine dubio in corpus hoc primũ ex corporeis motus nat᷑a
migrauit. Cuius uis integra et incorrupta non deserit quod pͥmũ
incepit mouere. Ideo uo cęli motus necessario uolubilis est. quia cum
semꝑ moueri necesse sit. ultra autẽ locus nillus sit quo tendat acces¬
sio continuatiõe ꝑpetuȩ reditionis agitatur. Ergo in quo potest. uel
habet currit. et accedere eius reuolui est. quia spere spacia et loca cõ¬
plectentis omĩa unus est cursus. rotari. Sed ꝙ sic ammam sequi sẽ¬
per uidetur. quȩ in ip̃a uinu̾sitate semper discurrit. Picemus ergo ꝙ
eam nũqm reꝑiat. si semꝑ hanc sequitur : ũno semꝑ eam reperit
quia ubiq tota. ubiq ꝑfecta est. Cur ergo si quam querit reperit
non quiescit : quia et illa requietis est inscia. Staret em̃ si usq stã¬

Expanded text:
est, essentia sit in motu, primum autem omnium caeli corpus anima faest, essentia sit in motu, primum autem omnium caeli corpus anima fabricata sit, sine dubio in corpus hoc primum ex incorporeis motus natura migrauit, cuius uis integra et incorrupta non deserit quod primum coepit mouere. Ideo uero caeli motus necessario uolubilis est quia, cum semper moueri necesse sit, ultra autem locus nullus sit quo se tendat accessio, continuatione perpetuae in se reditionis agitatur. Ergo in quo potest uel habet, currit; et accedere eius reuolui est, quia sphaerae spatia et loca complectentis omnia unus est cursus, rotari. Sed et sic animam sequi semper uidetur quae in ipsa uniuersitate discurrit. Dicemus ergo quod eam numquam reperiat, si semper hanc sequitur? Immo semper eam reperit, quia ubique tota, ubique perfecta est. Cur ergo, si quam quaerit reperit, non quiescit? Quia et illa requietis est inscia. Staret enim, si usquam stan
Abbreviated transcription (Latin):
mouentur. aut si hunc esse sperarum ordinẽ quem cicero refert. plato¬
uica consentit auctoritas. et si uere subiecte sint quo pacto stelle earũ
om̃ium zodiacum lustrare dicantur. cum zodiatus et uꝰ et in sum¬
mo celo sit. quȩ ue iatio ii uno zodiaco aliaꝵ cursus breuiores. aliarũ¬
faciat longiores. Hec emin omĩa in exponendo earum ordine necesse ẽ
asserantur. et postremo qua rõue in terrantur. sic ait omĩa uutu suo
pondera. Uersari celum mundane anime natura et uis et rõ tocet. cu¬
ius eternitas in motu est. quia nũꝙͣ motus relinquit. quia uita non de¬
serit. Nec ab eo uita discedit. in quo semper uiget agitatus. Igitur et
celeste corpus qd̃ mundi anima futurũ sibi ĩmortalitatis particeps fabri¬
cata est. ne unqm uiuendo deficiat. semꝑ in motu est. et stare uescit. qr
nec ip̃a stat anima qua impellitur. Nam cum animȩ quȩ in corporea

Expanded text:
mouentur, aut si hunc esse sphaerarum ordinem quem Cicero refert Platomouentur, aut si hunc esse sphaerarum ordinem quem Cicero refert Platonica consentit auctoritas, et si uere subiectae sint; quo pacto stellae earum omnium zodiacum lustrare dicantur, cum zodiacus et unus et in summo caelo sit; quaeue ratio in uno zodiaco aliarum cursus breuiores, aliarfaciat longiores — haec enim omnia in exponendo earum ordine necesse est adserantur —; et postremo, qua ratione in terram ferantur, sicut ait, «omnia nutu suo pondera.» Versari caelum mundanae animae natura et uis et ratio docet, cuius aeternitas in motu est, quia numquam motus relinquit quod uita non deserit, nec ab eo uita discedit in quo uiget semper agitatus. Igitur et caeleste corpus, quod mundi anima futurum sibi immortalitatis particeps fabricata est, ne umquam uiuendo deficiat, semper in motu est et stare nescit, quia nec ipsa stat anima qua impellitur. Nam cum animae, quae incorporea
Abbreviated transcription (Latin):
q orbe luna radiic solis accensa conũtitur. Infra autem eam inhil est
uisi mortale et caducum. preter aminos inunere deoꝵ hominũ generi
datos. Supra lunam sunt ęt̾na omĩa. Nam ea quę est media et noua
tellus neq mouetur. et infima est. et in eam referuntur omĩa nutu suo
pondera. Tocius mũdi a sumino in unũ diligens in hunc locum collecta
descriptio est. et in integrum quoddam uniuersitatis corpus effingit᷑.
quod quidam id est om̃e dixeriuit. unde et hic dixit cõnexa
sunt omĩa. Uirgilius uõ̾ magnum corpus uocauit. & magno se corpore
miscet. Hoc autem loco cicero rerũ quęrendarũ iactie seminib multa
nobis excolenda legauit. De subiectis septem globis ait. qui uersantur
retro contrario motu atq cęlum. Quod cum dicit ammonet ut quera¬
mus si uersatur cęlum. et si illi septem et u̾santur. et contrario motu

Expanded text:
que orbe luna radiis solis accensa convertitur. Infra autem iam nihil est que orbe luna radiis solis accensa convertitur. Infra autem iam nihil est nisi mortale et caducum praeter animos munere deorum hominum generi datos, supra lunam sunt aeterna omnia. Nam ea, quae est media et nona, tellus, neque movetur et infima est, et in eam feruntur omnia nutu spondera.» Totius mundi a summo in imum diligens in hunc locum collecta descriptio est, et integrum quoddam uniuersitatis corpus effingitur, quod quidam τὸ πᾶν, id est omne, dixerunt; unde et hic dicit: «conexa sunt omnia», Vergilius uero «magnum corpus» uocauit: ... et magno se corpore miscet. Hoc autem loco Cicero, rerum quaerendarum iactis seminibus, multa nobis excolenda legauit. De septem subiectis globis ait: «qui uersantur retro contrario motu atque caelum.» Quod cum dicit, admonet ut quaeramus si uersatur caelum, et si illi septem et uersantur et contrario motu
Abbreviated transcription (Latin):
rursus aui monitu ad supiora reuocatus est. ip̃m a cęli exordio sperarũ
ordinem in hoc monstrantis. Nouem tibi orbib uel pocius globis con¬
nexa sunt omĩa. quoꝵ unus ẽ celestis extimus qui reliquos omẽs com¬
plectitur. Sũmus ipse deus arcens et continens cęteros. in quo sunt in¬
fixi illi qui uoluũtur stellarum cursus sempiterin. Huic subiecti sunt
.uii. qui uersantur retro contrario motu atq celum. e quib globum unũ
possidet quam in t̾ris saturmam uominãt. Deimde est homiuũ generi¬
prosperus et salutaris ille fugor qui dicitur iouis. lum rutilus horribi¬
lisq terris quem maitiũ dicitis. Nemde ex septem mediam fere regionez
sol obtinet. dux et princeps. et moderator lumniũ reliquoꝵ. meus niũdi
et temperatio tanta magnitudine ut cuncta sua luce lustret. et compleat
hunc ut comites sequũtur ueneris alter. alter mercurii cursus. Infimo¬

Expanded text:
rursus aui monitu ad superiora reuocatus est, ipsum a caeli exordio sphaerarum rursus aui monitu ad superiora reuocatus est, ipsum a caeli exordio sphaerarum ordinem in haec uerba monstrantis: «Nouem tibi orbibus uel potius globis conexa sunt omnia, quorum unus est caelestis extimus qui reliquos omnes complectitur, summus ipse deus, arcens et continens ceteros, in quo sunt infixi illi qui uoluuntur stellarum cursus sempiterni. Huic subiecti sunt septem qui uersantur retro contrario motu atque caelum. E quibus unum globum possidet illa quam in tprosperus et salutaris ille fulgor, qui dicitur Iovis; tum rutilus horribilisque terris, quem Martium dicitis; deinde subter mediam fere regionem sol obtinet, dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, tanta magnitudine, ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur Veneris alter, alter Mercurii cursus, in infimo
Abbreviated transcription (Latin):
esse maiorem. si maior est pars eorquod partis nomen nimia breuitate
non capiat. Uerum solie curo suꝑiorum stellas cutos certum est eẽ ma¬
iores si eo quod continetur id quodĩ continet maius est. cum hic sit cele¬
stum sperarum ordo. ut a supiore. unaqueq inferior ambiatur. Unde
& lime speram quasi a cęlo ultimam. & uicinam t̾re. iinimam dixit
cum terra ip̃a in punctũ quasi spere iam postrema deficiat. Si ergo stel¬
larum suꝑioꝵ cuti ut diximus circo solis sunt grandiores. singule autẽ
huiꝰ moĩ sunt magnitudims ut ad curcum unaqueq suũ moduni partic
obtineat. sine dubio singulȩ t̾ra sunt ampliores. quã ad solis circũ qui
supiorib minor est punctũ eẽ p̃diximus. De luna si uere luce luceat
alieua sequentia docebunt. Hic cum scipionie obtutus non sine ad¬
muratione pcurrens ad t̾ras usq affluxisset. et illic familiaris hesisset

Expanded text:
esse maiorem, si maior est pars eo quod partis nomen nimia breuitate esse maiorem, si maior est pars eo quod partis nomen nimia breuitate non capiat. Verum solis circo superiorum stellarum circos certum est esse maiores, si eo quod continetur id quod continet maius est, cum hic sit caelestium sphaerarum ordo, ut a superiore unaquaeque inferior ambiatur. Vnde lunae sphaeram, quasi a caelo ultimam et uicinam terrae, minimam dixit, cum terra ipsa in punctum quasi uere iam postrema deficiat. Si ergo stellarum superiorum circi, ut diximus, circo solis sunt grandiores, singulae autem huius sunt magnitudinis ut ad circum unaquaeque suum modum partis obtineant, sine dubio singulae terra sunt ampliores, quam ad solis circum, qui superioribus minor est, punctum esse praediximus. De luna, si uere luce lucet aliena, sequentia docebunt. Haec cum Scipionis obtutus non sine admiratione percurrens ad terras usque fluxisset et illic familiaris haesisset,