comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
college iouis qͥ bisseni cũ eod tonante num̾ant᷑. qͦs q disticũ ꝯplectit᷑
ennianũ. Iuno. Uesta. Minerua. ceresq diana. uenꝰ. Mars. m curꝰ.i
neptunus uulcanꝰ apollo. Itẽ ex.uii. residiu qͥ uit̾ .xii. ñ uorunt᷑ pꝰ hos ꝯplures

Expanded text:
collegae Iouis, qui bis seni cum eodem Tonante numerantur, quosque distichum complectitur Ennianum: Iuno Vesta Minerua Ceresque Diana Venus Mars Mercurius Iouis Neptunus Vulcanus Apollo. item ex septem, residui qui inter
Abbreviated transcription (Latin):
plectens cȩli ultima. circum fusaq eiusdem exteriore conplexii ope¬
riensq: ambitu suo ipsaq: in semet conuertens. diuinã originẽ auspica
in de fesse sapientisq & sine intermisstone uitae. Et
caeli. siue mundi ui sibile factũ. ipsa uõ in uisibilis rationis tamen
& item mudulaminis cõpos cunctis intelligibilib p̃stantior a p̃stantis

Expanded text:
plectens caeli ultima circumfusaque eidem exteriore complexu operiensque ambitu suo ipsaque in semet conuertens diuinam originem auspicata est indefessae sapientisque et sine intermissione uitae. Et corpus quidem caeli siue mundi uisibile factum, ipsa uero inuisibilis, rationis tamen et item modulaminis compos cunctis intellegibilibus praestantior a praestantis
Abbreviated transcription (Latin):
medici ꝙ plus est quã natura desiderat tollunt. & illam preter na¬
naturam pupulam intereunt in posita cicatrice. Quo facto. reuocat᷑
uisus naturalis integritas. hȩsunt de uisu probatę sententiȩ ueterũ.
mihi uidentur acceptis occasionib aplatone suum ꝓ
se dogma. Nam cum ille ꝑfectã rationem attulerit. docueritq
tam ipsam causam uidendi. quã cętera quȩ causam sequunt᷑. atq:
adiuuant. & sine quib uisus non potest existere. iuniores sũptis
explena sententia partib dehisdem partibus tam quã de uniuersitate
serunt. ꝓptereaq ut qui uera dicant. merito moi
quia nulla partis ꝑfectioest. aliquatenus succidunt. ut exposita

Expanded text:
medici quod plus est quam natura desiderat tollunt et illam praeter naturam pupulam interimunt imposita cicatrice; quo facto reuocatur uisus naturalis integritas. Hae sunt de uisu probatae sententiae ueterum, qui mihi uidentur acceptis occasionibus a Platone suum proprium fecisse dogma. Nam cum ille perfectam rationem attulerit docueritque tam ipsam causam uidendi quam cetera quae causam sequuntur atque adiuuant et sine quibus non potest uisus existere, iuniores sumptis ex plena sententia partibus de isdem partibus tamquam de uniuersitate senserunt proptereaque, ut qui uera dicant, merito mouent; sed quia nulla partis perfectio est, aliquatenus succidunt, ut exposita
Abbreviated transcription (Latin):
historiȩ memoria dissi pantur ut necesse sit nouo initio uitȩ nouoq ppło.
nouam condi memoriam litterarũ. Quaratione fit ut neq nr̃as ꝓprias res
multum distant apuerilib: fabulis: principio quod unius modo meminerus

Expanded text:
historiae memoria dissipantur, ut necesse sit nouo initio uitae nouoque populo nouam condi memoriam litterarum. Qua ratione fit ut neque uestras proprias res are non multum distant a puerilibus fabulis, principio quod unius modo memineris
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑũ q carm̃ modulationũ ꝯgruentia ꝑsonaret: q̃ ꝗ ex ponente cẏlle¬
nio uͥtus  eadieit. ⁊̃ in celo orbes parili rõne aut centꝰ &e arct su cisumnil¬
tib ꝯuenire. Nec mirũ q̃ apollmnis siluaita ratꝙ modificati¬
one ꝯgrueret. cũ celi qͦ orbes idẽ deliꝰ moduletur in sole. honcq &e

Expanded text:
ue carmen modulationum congruentia personaret. Quod quidem exponente Cyllenio Virtus edidicit etiam in caelo orbes parili ratione aut concentus edere aut succentibus conuenire. Nec mirum quod Apollinis silua ita rata modificatione congrueret, cum caeli quoque orbes idem Delius moduletur in Sole, hincque
Abbreviated transcription (Latin):
os uacras recensebimus litteras. Ac primũ leges intuere. fors it multa recpia
indica germanitatis. ł ꝙ sacerdo cus p̃dieti separatĩ acẽto ppło manent.¬
uso ne contagione aliq̃ profana castitas pollu atur uł ꝙ uaria opificũ gnta gr
intse di screta sunt. ut ꝓmisce nullus operetur. Pastores uõ & itẽ penes quos
est uenandi colendiq: ruris exercendiq scientia disparatas sedes habent

Expanded text:
ras recensebimus. Ac primum leges intuere; fors enim multa reperies indicia germanitatis, uel quod sacerdotiis praediti separatim a caetero populo manent, ne contagione aliqua profana castitas polluatur, uel quod uaria opificum genera ita inter se discreta sint, ut promisce nullus operetur. Pastores uero et item penes quos est uenandi colendique ruris exercendique scientia, disparatas sedes habent
Abbreviated transcription (Latin):
dentiũ sine ratione causarum : inuita carentib uel mutis animalibus:
ut cum clause fere stabulis euasis. fere ad eadem stabula reuertuntur ultro.
cum quȩ ultro dicimus sarum concidisse . Ac de fato quidem deq: his quȩ

Expanded text:
dentium sine ratione causarum in uita carentibus uel mutis animalibus, dentium sine ratione causarum in uita carentibus uel mutis animalibus, ut cum clausae ferae stabulis euasis rursum ad eadem stabula reuertuntur ultro cumque ultro dicimus saxum concidisse. Ac de fato quidem deque his qu
Abbreviated transcription (Latin):
libet stirpẽ propagare. thesaurum illũ dum scrobem molitur inueniat.
Certe neq qui condidit ut alius inueniret. sed ipse cum prolato opus esset
reportaret. nec agricola ut thesaurum inueniret : sed ut scrobẽ faceret.
laborauerat. et tamen uterq fortuna est usus in opina. Quare sic etiam for
e diffiniri potest. fortuna est concursus simul cadentium
duarum.originem ex pro posito trahentium. ex quo concursu ꝓuenit ali¬
quid preter spemcum ammiratione. ut si creditor obdiufrustra repetitũ
debitũ ꝓcedat ad forum instruendoꝵ gracia patronorum. eodẽ etim
debitor euonandi causa. de hinc conuentus debitor arbiris patronis diu
trattũ debituni de presentet. Diuersa quippe causa utrisq procedendi
tuit et est illud potius apͥtum quod propositum non erat : quam quod
iam pene agebatur. Erit ergo etiam casus concursus suul atq una acce¬

Expanded text:
libet stirpem propagare thesaurum illum, dum scrobem molitur, inueniat; libet stirpem propagare thesaurum illum, dum scrobem molitur, inueniat; certe neque qui condidit, ut alius inueniret, sed ut ipse, cum prolato opus esset, reportaret, nec agricola ut thesaurum inueniret, sed ut scrobem faceret, laborauerat, et tamen uterque usus fortuna est inopina. Quare sic etiam fortuna recte definiri potest: fortuna est concursus simul cadentium causarum duarum originem ex proposito trahentium, ex quo concursu prouenit aliquid praeter spem cum admiratione, ut si creditor ob diu frustra repetitum debitum procedat ad forum instruendorum gratia patronorum, eodem etiam debitor mercandi causa, dehinc conuentus debitor arbitris patronis diu tractum debitum depraesentet; diuersa quippe causa utrisque procedendi fuit, et est illud potius actum quod propositum non erat quam quod iam paene agebatur. Erit ergo etiam casus concursus simul atque una acci
Abbreviated transcription (Latin):
iter ingressos. solatq estus ad urunt qui sequitur infectio uultus et colora¬
tio. Quippe non infectio ĩs causa tter fuerat institutũ. Communiter ergo tam
fortunam quam casum principali causȩ accidentes causas esse dicemuis. ut
sit causa quidẽ principalis infato. Infortuna uero et casibus causa accidens
Et quia quȩ fuint partĩ ex necessitate habent auctoritatẽ. partĩ usitati.
et frequentis exemplis fint. partim ex raro accidunt. et fortuna et ca
his inueniuntur quȩ raro accidunt. Et fortunȩ quidem
sumit onginem. Casus uero citra propositum hominis fit. siquidem
quod casu accidit: uel in rebus uita carentibus: uel in mutis animalibus
nostro ita concurunt. ut non quod propositum est. et longe secus preter¬
ꝙ opinionem accidat fortune ludus est. ut siquis occulte thesaurusN
terrȩ mandet. De hinc agricola propositum habens uitem aliamue quã¬

Expanded text:
 accidens ut cum iter ingressos sol atque aestus adurunt, quae sequitur infectio uultus et colora accidens ut cum iter ingressos sol atque aestus adurunt, quae sequitur infectio uultus et coloratio; quippe non infectionis causa iter fuerat institutum. Communiter ergo tam fortunam quam casum principali causae accidentes causas esse dicemus, ut sit causa quidem principalis in fato, in fortuna uero et casibus causa accidens. Et quia quae fiunt partim ex necessitate habent auctoritatem, partim usitati et frequentis exempli sunt, partim ex raro accidunt, et fortuna et casus in his inueniuntur quae raro accidunt; et fortunae quidem sumit originem, casus uero citra propositum hominis fit, siquidem quod casu accidit uel in rebus uita carentibus uel in mutis animalibus oposito nostro ita concurrunt ut non quod propositum est at longe secus praeterque opinionem accidat, fortunae ludus est, ut si quis occulte thesaurum terrae mandet, dehinc agricola propositum habens uitem aliamue quam
Abbreviated transcription (Latin):
contraria.Ic circo quia horum electio in potestate nrã ẽ. laudisq honor et
uttuperationis nota. p̃miiq grã. et supplicioꝵ animaduersio. Cetera item
ortamenta uirtutis. malicieq retinacula iuire prospecta.
actu inuenitur. quidue in hominis potestate sit: quid irẽ quod uirta fati
decretũ prouenit prosecuti sumus. de fortuna deq: his quȩ casu ꝓ
disseremus. fortune potestatẽ omnem in rebus hominum dicit eẽ. Casus. aliã
quandã uins dictionẽ. Quxenĩ uel rebus uita carentib. uel sine ratione ui¬
uentibus animalibus accidunt. non ex natura uel arte. Hȩc omĩa casu fac¬
e dicuntur. Quȩ uero hominibus accidunt. nel fauentian
eorum. uel aduersantia fortuita: et ex fortune arbitrio putantur. Causaꝵ
uero altera principalis est. altera accidens. Principalis causa ẽ itineris faci¬
i uel negotĩo. uel ruris inspectatio. uel aliquagnĩs huius. a

Expanded text:
contraria? Idcirco, quia horum electio in potestate nostra est, laudisque honor et contraria? Idcirco, quia horum electio in potestate nostra est, laudisque honor et uituperationis nota praemiique gratia et suppliciorum animaduersio, cetera item exhortamenta uirtutis malitiaeque retinacula iure prospecta. Nactu inuenitur quidue in hominis potestate sit, quid item quod iuxta fati decretum prouenit prosecuti sumus, de fortuna deque his quae casu proueniunt disseremus. Fortunae potestatem omnem in rebus hominum dicit esse, casus aliam quandam iurisdictionem. Quae enim uel rebus uita carentibus uel sine ratione uiuentibus animalibus accidunt non ex natura uel arte, haec omnia casu facta dicuntur, quae uero hominibus accidunt uel fauentia negotiis eorum uel aduersantia, fortuita et ex fortunae arbitrio putantur. Causarum uero altera principalis est, altera accidens. Principalis causa est itineris faciendi uel negotiatio uel ruris inspectatio uel aliqua generis huius;
Abbreviated transcription (Latin):
in c̃sultando. uel inelegantia uel ignorantia. uel nimiũ dedita mens importuno
fauori. uel false opinioĩs anticipatio. uel c̃suetudo praua. Certe alicuiꝰ uicii trran
nica dnãtio: ꝓptãq ui aut uiolentis delinim̃tiꝰ potuiꝰ quã uoluntate peccare
dicim᷑. Quȩ cũ tta sint salua ẽ opinor diuinatio. ne p̃sagio de rogetur auctoritã
Potest quippe prescius tali facta imformatione fatis consilium dare aggredien¬
di: uel non aggrediendi. Recteque et rationabiliter mathematicus origi¬
nem captauit. instituendi actus ex proprietate siderum atque signorum.
ut si hoc factum erit: proueniat illud. hȩc porro et huius inodi remedia
st̃ dubioꝵ ꝓuentuũ in ꝗb c̃sili i salubritas medicina ẽ. hnt̃ etiã discipline locũ
maxmeq legũ latio. Quid est enim lex nisi uissum scissens honesta. ꝓhibens

Expanded text:
in consultando inelegantia uel ignoratio uel nimium dedita mens importuno in consultando inelegantia uel ignoratio uel nimium dedita mens importuno fauori uel falsae opinionis anticipatio uel consuetudo praua, certe alicuius uitii tyrannica quaedam dominatio; proptereaque ui aut uiolentis delinimentis potius quam uoluntate peccare dicimur. Quae cum ita sint, salua est, opinor, diuinatio, ne praesagio derogetur auctoritas; potest quippe praescius tali facta informatione fati consilium dare aggrediendi uel non aggrediendi. Recteque et ratiorabiliter mathematicus originem captabit instituendi actus ex prosperitate siderum atque signorum, ut, si hoc factum erit, proueniat illud. Haec porro et huius modi remedia sunt dubiorum prouentuum, in quibus consilii salubritas medicina est. Habent etiam disciplinae locum maximeque legum latio; quid est enim lex nisi iussum sciscens honesta, prohibens
Abbreviated transcription (Latin):
casũ solis pluuiã futam̃. ħ enĩ possibile. Eq etiã c̃trariũ eiꝰ possibile. ut pꝰ occasũ
solis omĩno ñ pluat. lam uõ dubioꝵ ꝓuentuũ. plures diffẽ. Quedã en ĩfrequentia
s̃. quedã ꝑeq frequentia. ut barbire. utq scire littãs. uel agere causas. Aduer¬
santͥ pono frequentib quȩ ꝗdẽ rari exẽpli st̃. his porro q̃ ꝑ eq eueniunt q̃ sut¬
ꝑ eq. Erit gͦ eoꝵ quȩ ꝑ eq dubia s̃optio penes hominẽ. ꝗ ut pote rationabile aał
cuncta reuocat ad rationẽ. atq c̃siliũ. Ratio porro et c̃siliũ motꝰ ẽ intimis eiꝰ ꝙ
ẽ in anima principale. hoc uõ ex se mouet̾. motꝰq eiꝰ assens e uel appetitꝰ. Igͥ as¬
sensꝰ et appetitꝰ ex se mouent̾. nec tam̃ sine imaginatioẽ. quã fantasiã gc̃i uocat̃.
ex qͦ fit ut ꝑ sepe fallente imagine motꝰ ille principalis aniinȩ potestatis uel
csens deprauet. & eligat uiciosa ꝓ optimis. cuiꝰ rei multiplex ẽ causa. uel ag̃stis:

Expanded text:
e etiam contrarium eius possibile, ut post occasum solis omnino non pluat. Iam uero dubiorum prouentuum plures differentiae: quaedam enim frequentia sunt, quaedam peraeque frequentia, ut barbire utque scire litteras uel agere causas. Aduersantur porro frequentibus quae quidem rari exempli sunt, his porro quae peraequ Erit ergo eorum quae peraeque dubia sunt optio penes hominem, qui, utpote rationabile animal, cuncta reuocat ad rationem atque consilium. Ratio porro et consilium motus est intimus eius quod est in anima principale; hoc uero ex se mouetur motusque eius assensus est uel appetitus. Igitur assensus et appetitus ex se mouentur nec tamen sine imaginatione, quam phantasian Graeci uocant. Ex quo fit ut persaepe fallente imagine motus ille principalis animae potestatis uel consensus deprauetur et eligat uitiosa pro optimis. Cuius rei multiplex causa est, uel agrestis
Abbreviated transcription (Latin):
prestans mort bonitate. ac potentia uirium. belloq: & pace memoranda
eiusq opera magnifica om̃em sicut nos accepimus quã uis p̃clare głae
illustracionẽ obumbrãtia. Tum ad miratũ solonẽ orarȩ ꝗtq obsecrare ic̃frebat
ut sibi oms sacerdoter deueterib ciuib Reuelaret. Et illũ nulla inuidia

Expanded text:
praestans morum bonitate ac potentia uirium belloque et pace memoranda eiusque opera magnifica omnem, sicut nos accepimus, quamuis praeclarae gloriae illustrationem obumbrantia". Tum admiratum Solonem orare atque obsecrare, ut sibi omnia sacerdos de ueteribus ciuibus reuelaret et illum "Nulla est inuidia
Abbreviated transcription (Latin):
Angustius uõ aliȩ ad austri. septẽ trionisue conuexa celsiores aliȩ at̃ra
sint. aliȩ non adeo longo altitudinis int̾ uallo distent aregione terrae.
iersos quoq: int̃se motꝰ agant ut citȩ tardiqs pgredien
nichilq: omino sit ꝙ indissignatione. differat. aceteroꝵ astroꝵ habitu.
specie. figuris atq: ut om̃s om̃ib: aequis diamerris distent. unũq: nutum
aliquis ex ignibus.
rep̃sentatꝰ suerit in antiq: constellationis statũ.
iuxta rationẽ forte
ceteroꝵ tamen. quoꝵ est diuersa conditio ꝑfecta rep̃sentatio minime
rursum fieri aliam mutationẽ qͦ ad portunitas illa ꝓueniat. quȩ unam
faciem. atq eandẽ rep̃sentet. quȩ fuit abinitio mundi. Quẽ quidẽ motũ. &
quã de signationẽ. ñ ẽputandũ labẽ dissolucionẽq afferre mundo. quin
potius re creationẽ. & quasi nouellã uiriditatẽ positã in ospitio motus noui

Expanded text:
angustius uero aliae ad austri septentrionisue conuexa, celsiores aliae a terra angustius uero aliae ad austri septentrionisue conuexa, celsiores aliae a terra sint, aliae non adeo longo altitudinis interuallo distent a regione terrae, diuersos quoque inter se motus agant ut citae tardius progredienihilque omnino sit quod in designatione differat a ceterorum astrorum habitu specie figuris. Atque ut omnes omnibus aequis diametris distent unumque nutum aliquis ex ignibus repraesentatus fuerit in antiquae constellationis statum iuxta rationem forte ceterorum tamen, quorum est diuersa condicio, perfecta repraesentatio minime erfecta inuenietur rursum fieri aliam mutationem, quoad opportunitas illa proueniat, quae unam faciem atque eandem repraesentet quae fuit ab initio mundi. Quem quidem motum et quam designationem non est putandum labem dissolutionemque afferre mundo, quin potius recreationem et quasi nouellam uiriditatem positam in auspicio motus noui;
Abbreviated transcription (Latin):
notant᷑. cõmoditas ꝓueniret. Atq: ut dierũ & noctium. uicirsitu do
succederet. mensis uõ designauit geniturã. eẽ. cũ luna ꝑ agrato circulo
suo solem conuenit. Anni quoq cũ sol ad idem signũ ex quo ꝓgressus erat
ut a prudentissimis uiris : & iuxta cȩlestium rerũ obseruationẽ exercitatissimis.
quarta illa portio quarto post anno. in unũ collecta. & ad corporata spatiũ
diei noctisq compleret  Est tam̃ intellectu facile . ꝙ ꝑfectus tẽporis numerus.
quȩ dñrratȩ . rep̃sentare originalib sedib: eandẽ quȩ fuit initio rerum
principioq mundi constitutionis efficiunt dissignationẽ .ita. ut & ꝓlixitas.
plixitati. & int̾ ualloꝵ pristinorũ latitudini. latitudo. & ꝓfunditati.
litas quadret. Hoc aut̃ tẽpus continet annoꝵ innumera
Quippes tellarũ errantiũ circuitus impares sint. necessarioq: diuersis tẽporib:
cursus suos conpleant: ꝓptereaq: latius aliȩ amedietate mundi euagent᷑.

Expanded text:
notantur, commoditas proueniret atque ut dierum et noctium uicissitudo succederet. Mensis uero designauit esse genituram cum luna peragrato circulo suo solem conuenit, anni quoque cum sol ad idem signum ex quo progressus erat ut a prudentissimis uiris et iuxta caelestium rerum obseruationem exercitatissimis quarta illa portio quarto post anno in unum collecta et accorporata spatium diei noctisque compleret. «Est tamen intellectu facile quod perfectus temporis numerus ur ratae, repraesentatae originalibus sedibus eandem quae fuit initio rerum principioque mundi, constitutionis efficiunt designationem, ita ut et prolixitas prolixitati et interuallorum pristinorum latitudini latitudo et profunditati profunditas quadret. Hoc autem tempus continet annorum innumeraquippe cum stellarum errantium circuitus impares sint necessarioque diuersis temporibus cursus suos compleant, praeterea latius aliae a medietate mundi euagentur,
Abbreviated transcription (Latin):
inentes appellant᷑ lemures. quasi uitae pͥoris aduiti fuerint honẽ¬
state. in lares domoꝵ urbiũ q uertunt᷑. Si aũ dep̾uant᷑ ex corꝑe.

Expanded text:
nentes appellati Lemures; qui si uitae prioris adiuti fuerint honestate, in Lares domorum urbiumque uertuntur, si autem deprauantur ex cor
Abbreviated transcription (Latin):
a ais ondut elatiori pluriniũ ioui acclinatisq eiꝰ aurib intimaret de
qualã purgatioris uibitntioris lumninis loco allapła sensim pallas chorꝰ

Expanded text:
at elatiori plurimum Ioui, acclinatis eius auribus intimaret, de quodam purgatioris uibratiorisque luminis loco allapsa sensim Pallas cor
Abbreviated transcription (Latin):
precipiti tam̃ & in ordinata iactatione. Quippe cũ sex sine rati¬
one raptaretur motib: ultro ctro dex trorsũ sinistrorsũ & itẽ sursum

Expanded text:
praecipiti tamen et inordinata iactatione, quippe cum sex sine ratione raptaretur motibus, ultro citro, dextrorsum sinistrorsum et item sursum
Abbreviated transcription (Latin):
uitex mulciferi dicebat᷑. Alia ⁊̃ q̃ fuerat ex argenti matĩa p̃ferebat serena
fulgentia. u u̾nantis cli tp̃rie renidebat. hanc dicebant risũ ioius. Illa uero

Expanded text:
tex Mulciferi dicebatur. Alia etiam, quae fuerat ex argenti materie, praeferebat serena fulgentia et uernantis caeli temperie renidebat; hanc dicebant risum Iouis. Illa uero
Abbreviated transcription (Latin):
ad & eregione .e. spectantib: uidebit᷑ ꝗdẽ ferri supra .A. Putabit᷑ aut̃ .t.a. equalẽ ãbitum
cȩteris pauciorib: dieb: obisse. Similiq: erroris ꝑseuerantia . K .e. abitu em̃soxedieb:¬
.aa. ãbitũ putat᷑ em̃sus aequalẽ cȩteris iniquo & in parigressu. Nec in .e. exordiũ sui circuli
rep̃sentatꝰ. s in .a. alieni iđ odiaci circuli sũmitatẽ. Qđ siduũ circuloꝵ iđmaioris ⁊odiaci.
& minoris solsticialis &centri duo puncta iungant᷑ & fiat .M .e. Deinde ꝑhine ducedio

Expanded text:
ad Κ, e regione Θ spectantibus uidebitur quidem ferri supra Δ, putabitur autem ΓΔ ambitum aequalem ad Κ, e regione Θ spectantibus uidebitur quidem ferri supra Δ, putabitur autem ΓΔ ambitum aequalem ceteris paucioribus diebus obisse. Similique erroris perseuerantia ΚΕ ambitu emenso nonrsario anfractu, ΔΑ ambitum putatur emensus aequalem ceteris iniquo et impari gressu nec in Ε exordium sui circuli repraesentatus sed in Α alieni, id est zodiaci, circuli summitatem. Quod si duum circulorum, id est maioris zodiaci et minoris solstitialis eccentri, duo puncta coniungantur et fiat ΜΘ. Deinde per hanc duc
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ferri uideat᷑ cũ illa regio ñ solsticialis circuli s rodiacisit multo alrioris sũmitas
ad quã uisus nr̃ ñ potest ꝑuenire . Atq ita ꝑ .e. x. abitũ means e quabilit̃. ꝗ ambitus
trib cȩteris maior ẽ. plurib ut necesse .ẽ. dieb: maiorẽ abitũ conficiens: Ubi ad
ꝑuenerit ad b. ꝑuenisse uidebit᷑. & tã quã .A.B. ꝑ agrato ambitu equalẽ quartam
partẽ xodiaci circuli. plurib quã ratio aequabilitatis exigit. dieb obisse creditur.
semis tot enĩ partiũ est idẽ ambitꝰ ubi ad n ꝑuenerit uidet᷑ nob̵ ad .s. ꝑuenisse & .B.s. abitũ
uelut aqualẽ priori pauciorib: dieb: emensus. Eodemq: modo .H.R. minimũ ambitum
iustrans ut pote qui sit in lxxxUIii. partib & octaua. ubitotidẽ dieb: obierit. ꝑueneritq:

Expanded text:
tunc ferri uideatur, cum illa regio non solstitialis circuli sed zodiaci sit multo altioris summitas, tunc ferri uideatur, cum illa regio non solstitialis circuli sed zodiaci sit multo altioris summitas, ad quam uisus noster non potest peruenire. Atque ita per ΕΖ ambitum means aequabiliter, qui ambitus tribus ceteris maior est, pluribus ut necesse est diebus maiorem ambitum conficiens, ubi ad Ζ peruenerit, ad Β peruenisse uidebitur, et tamquam ΑΒ peragrato ambitu aequalem quartam partem zodiaci circuli, pluribus quam ratio aequabilitatis exigit diebus, obisse creditur aginta duobus semis — tot enim partium est idem ambitus — ubi ad Η peruenerit, uidebitur nobis ad Γ peruenisse et ΒΓ ambitum uelut aequalem priori paucioribus diebus emensus, eodemque modo ΗΚ minimum ambitum lustrans, utpote qui sit in octoginta octo partibus et octaua, ubi totidem diebus obierit perueneritque
Abbreviated transcription (Latin):
iͦuͬ. plurib has. pauciorib alias obiret diebus
Ssi hȩc m̃naturã siderũ falso putare homines
ratio monstrauerit : certe ꝑspicuũ erit illius globi
ꝑquẽ sol mouet᷑ punctũ in .e non . ẽe. Ergo circulus
solis ł intrase continebit es non ut punctũ. uel
in possibile . ẽ. Conflagrabt̃ enĩ terrena solis ardorib: semꝑq solis globo superiore existente
habere monstrabit᷑. Quȩ ꝗdẽ res int̃mathe maticos. disceptationẽ creauit. Si quidem
liis pheris & centris iđ que terrã intrase contineant ꝗdẽ. s ñ ut punctũ suũ uehi planetas
alii epycy clys potius. hoc est at̾ra separatiuis. nec imminentib:
& octaua unius partis. Necesse ẽ itaq ut cũ sol accedat ad eã partẽ inqua est .e. nobis
in puncto agentib: mundi totius .e. iđ terra & inde quo ad possumꝰ intuentib: super a.

Expanded text:
quattuor pluribus has, paucioribus alias obiret diebus. quattuor pluribus has, paucioribus alias obiret diebus. Sed si haec contra naturam siderum falso putare homines ratio monstrauerit, certe perspicuum erit illius globi per quem sol mouetur punctum in Θ non esse. Ergo circulus solis uel intra se continebit Θ, sed non ut punctum uel m, ire solem impossibile est, conflagrabunt enim terrena solis ardoribus, semperque solis globo superiore existente,habere monstrabitur. Quae quidem res inter mathematicos disceptationem creauit, siquidem alii sphaeris eccentris, id est quae terram intra se contineant quidem sed non ut punctum suum, uehi planealii epicyclis potius, hoc est a terra separatiuis nec imminentibuset octaua unius partis. Necesse est itaque ut, cum sol accedat ad eam partem in qua est Ε, nobis in puncto agentibus mundi totius Θ, id est terra, et inde quoad possumus intuentibus super Α
Abbreviated transcription (Latin):
autũnale equi noctiũ xc & ii. semiꝰ dieh&& noctib p̃uenit. Ab autũnali porro eꝗnoctio
unius. Residuum itẽ spatium ꝙ int̃ brumalẽ c̃uersionẽ & uernũ eꝗ noctium
om̃ium credit᷑ eregione geminoꝵ. tardissimus. efinib: sagittarũ uolucermedis
intransitione tã uirginis quã etiã pisciũ medius. fieritam̃ non potest. ut c̃tra
naturã suã diuinitate p̃dixtã. faciant aliꝗd ł patiant᷑ in ordinatũ
Ex quo apparet persuum circulum & solem & ceteras stellas me antes equalit̃
& ordinate . nobis eregione terrȩ spectantib: uideriper. a. B.s. a circulũ
ꝗesti non solsticialis sed xodiacus me are
Iuia igit᷑ non ꝑ hunc zodiacũ circulũ sol. s ꝑaliũ
solsticialẽ qui est eius ꝓprius incedit. siꝗdẽ
utriusq circuli punctũ unͭ & idẽ. ẽẽt in o
eadẽ ratione diuisus solsticialis quam
zodiacus in his dẽ uicis & iniꝗtatib: in ueniret᷑.
eodẽq: modo a .B.s. A. circuli partes ȩqͣles

Expanded text:
aginta et duobus semis diebus et noctibus peruenit, ab autumnali porro aequinoctio arte unius diei, residuum item spatium, quod inter brumalem conuersionem et uernum aequinoctium omnium creditur: e regione Geminorum tardissimus, e finibus Sagittarii uolucer, medius in transitione tam Virginis quam etiam Piscium. Fieri tamen non potest ut contra naturam suam diuinitate praeditam faciant aliquid uel patiantur inordinatum. Ex quo apparet per suum circulum et solem et ceteras stellas meantes aequabiliter et ordinate nobis e regione terrae spectantibus uideri per ΑΒΓΔ circulum, qui est non solstitialis sed zodiacus, meare. Quia igitur non per hunc zodiacum circulum sol sed per alium solstitialem qui est eius proprius incedit, siquidem utriusque circuli punctum unum et idem esset in Θ eadem ratione diuisus solstitialis qua zodiacus, in isdem uitiis et iniquitatibus, inueniretur eodemque modo ΑΒΓΔ circuli partes aequales
Abbreviated transcription (Latin):
cuum est. eande fore mundi quoq: motus originẽ & causa
mundus ingirũ Priusgͥ anime motꝰ giris circuuut amfractib: ut omne cȩlestis c̃uexi
corporeũ hisdẽ obitis circũ ferat᷑. Qđ aũt ex semet ipsã mouet᷑ anima declarat idẽ.
cũ differentiã faciens opinionũ. & scientiȩ dicit hȩc. Ut gͥ ex eiusdẽ & diuersi

Expanded text:
perspicuum est eandem fore mundi quoque motus originem et causaperspicuum est eandem fore mundi quoque motus originem et causactibus, ut omne caelestis conuexi corporeum isdem orbitis circumferatur. Quod autem ex semet ipsa moueatur anima declarat idem, cum differentiam faciens opinionum et scientiae dicit haec: «Vt igitur ex eiusdem et diuersi
Abbreviated transcription (Latin):
aedifficasse formasseq uitã uõ eidem ex conuexis accersisse celestib post quã
intimis eius inspirationẽ : ꝓpͥo flatu intimasse . Inspirationẽ hanc dei consiliumq:
significans. & ratiodei. deus est humanis reb: consulens. Quȩ causa est hominib:
conflata : deq: diuisione eius iuxta rationis. armonicã. arit meticã. geometricã.
facta. quomiodo natura eiꝰ numeris sonisq: conueniat. satis dictũ : Nunc quẽ ad¬
modũ animȩ sectioni. sectioni cȩlestiũ membroꝵ. inflexionẽq: conueniat circuloꝵ
quoꝵ motib concurrat anime conuersio ꝓsequemur. Artificialit̃ quippe satis
agit. ut hostendat animã pari. qua cęlestia ratione institutã. facile cognationẽ
suam. recognoscere ł quia dogma eiꝰ. huius modiest. uniuersi motus initium
penes id eẽ ꝙ exse ipso mouet᷑. Nec quic quã nisi anima . ꝙ exse mouetur. Vnde

Expanded text:
aedificasse formasseque, uitam uero eidem ex conuexis accersisse caelestibus postque aedificasse formasseque, uitam uero eidem ex conuexis accersisse caelestibus postque intimis eius inspirationem proprio flatu intimasse, inspirationem hanc dei consilium animae rationemque significans. Et ratio dei deus est humanis rebus consulens, quae causa est hominibusconflata deque diuisione eius, iuxta rationes harmonicam arithmeticam geometricam facta, quoue modo natura eius numeris sonisque conueniat, satis dictum. DE modum animae sectio sectioni caelestium membrorum inflexionique conueniat circulorum, quorum motibus concurrat animae conuersio, prosequemur. Artificialiter quippe satis agit ut ostendat animam, pari qua caelestia ratione institutam, facile cognationem suam recognoscere uel, quia dogma eius huius modi est, uniuersi motus initium penes id esse quod ex se ipso mouetur; nec est quicquam nisi anima quod ex se mouetur, unde
Abbreviated transcription (Latin):
iuxiliatrix & patrona cuius in consulendo ratiocinandoq: uirtutis in morib: hominis
apparent in signia qui cultor eximius dĩ diligentiã mansuetis. imꝑtit animalibus
His dẽ quippe uirtutib: anime. ꝗb: sensibilis mundus fouetur. quando ad cȩteros
uitales uigores qui sunt comunes hominib: & bestiis. stirpib: &iã iđ crescendi
mouendi semet. appetendiq: & imaginandi. accedens ratio ꝓprium hominis animã
ꝑficit. ut non solũ uite cõpossit. sed etiam bene uiuendi nonde sit optio. Atq ita natu¬
naturalis & rationabilis itẽ anime contubernio. uita hominũ tẽperatur. Qđ ꝗdẽ
uerũ esse testat᷑. eminens quȩdã doctrina sectȩ sanccioris. & in conp̃hensione
diuinȩ rei prudentioris. que ꝑhibet dm̃ absoluto. inlustratoq: sensili mundo. genus
hominũ instituentẽ. corpus quidẽ eius parte humi sũpta. uxta hanc effigiem

Expanded text:
auxiliatrix et patrona. Cuius in consulendo ratiocinandoque uirtutis in moribus hominis auxiliatrix et patrona. Cuius in consulendo ratiocinandoque uirtutis in moribus hominis apparent insignia, qui cultor eximius dei diligentiam mansuetis impertit animalibus, isdem quippe uirtutibus animae quibus sensilis mundus fouetur, quando ad ceteros uitales uigores, qui sunt communes hominibus et bestiis, stirpibus etiam, id est crescendi mouendi semet appetendique et imaginandi, accedens ratio propriam hominis animam perficit, ut non solum uitae compos sit, sed etiam bene uiuendi non desit optio; atque ita naturalis et rationabilis item animae contubernio uita hominum temperatur. Quod quidem uerum esse testatur eminens quaedam doctrina sectae sanctioris et in comprehensione diuinae rei prudentioris, quae perhibet deum absoluto illustratoque sensili mundo genus hominum instituentem corpus quidem eius parte humi sumpta iuxta hanc effigiem
Abbreviated transcription (Latin):
formis. Geometricȩ formȩ in aliquo numero inueniant᷑ necesse . ẽ. ut trium
& quattuor & itẽ plurium laterũ figurȩ. rurssumq: uocantur. ex ahedra. &
octahedra. hec quippe. sine numeris. eẽ. non possunt. numeros uõ sine his
formis ẽẽ. nihil impedit. Sigͥ antiquissima numeroꝵ ratio. eẽ. inuenitur.
om̃ib: rationib: Ipsoꝵ porro numeroꝵ initia & principia sunt singularitas. int̃dũ
unitas si quidem hasduas cȩteroꝵ numeroꝵ. origines ẽẽ constat. Qua uoͣ¬
ratione concluditur. animã exduplici concretã substantiã. geminaq: natura
num erort potentiȩ concinentẽ. uiuificantẽq celestia corpora. animaliaq: in ꝗb
sit ratio & disciplina. habere om̃iũ rerũ conscientia. ex quarũ potentis ipse ẽstet
Hȩc est illa rationabilis mundi anima. quȩ genunna iuxta meliorẽ naturam.¬

Expanded text:
ipsis geometricae formis, quae in aliquo numero inueniantur necesse est, ut trium ipsis geometricae formis, quae in aliquo numero inueniantur necesse est, ut trium et quattuor et item plurium laterum figurae, rursum quae uocantur hexahedra et octahedra; haec quippe sine numeris esse non possunt, numeros uero sine his formis esse nihil impedit. Sic igitur antiquissima numerorum natio esse inuenitur omnibus rationibus. Ipsorum porro numerorum initia et principia sunt singularitas et item duitas, siquidem has duas ceterorum numerorum origines esse constat. Qua ratione concluditur animam ex duplici concretam substantia geminaque natura numerorum potentiae concinentem uiuificantemque caelestia corpora animaliaque, in quibus sit ratio et disciplina, habere omnium rerum conscientiam ex quarum potentiis ipsa constet. Haec est illa rationabilis mundi anima quae, gemina natura praedita, iuxta meliorem naturam
Abbreviated transcription (Latin):
mixtis coaugmentata. indigete motu. orbiculataq: circuicione i
reuertens. cũ aliqua ł dissipabilẽ substantiã offenderit. uł in diuiduã. facile
recogno scit. quid sit eiusdẽ in diuidueq ꝗd itẽ diuerse disso lubilisq nature.
causasq omniũ que ꝓueniunt uidet. & ex his que accidunt. quȩ sint sutura
metitur. Ex quo ꝑ spicuum est. cũ sint antiquissima inicia rerũ. essentia siue
sub stantia. & hȩc duplex. altera in diuidua. diuidua altera. natureq gemina
diuersitas. longeue tustissima. conflatã animã. ex utraq substantia. eadẽq
& itẽ diuersa natura. constare ex om̃ib originib ideoq naturã eiꝰ numeroꝵ
nature maxime conuenire. quos constet antiquiores esse etiã ipsis geometricis¬
et ex una duas fec̃. easquȩ mediã medee inspeciẽ chi grece littore cobartiuit. curuauitq in orbes quo¬
ad cohirent uit se capita orbẽq orbi sic inserutt. ut alter coꝵ aduerso alter

Expanded text:
mixtis coagmentata indigete motu et orbiculata circuitione in se ipsam reuertens cum aliquam uel dissipabilem substantiam offenderit uel indiuiduam, facile recognoscit, quid sit eiusdem indiuiduaeque, quid item diuersae dissolubilisque naturae causasque omnium quae proueniunt uidet et ex his quae accidunt quae sint futura metitur». Ex quo perspicuum est, cum sint antiquissima initia rerum essentia siue substantia et haec duplex, altera indiuidua, diuidua altera, naturaeque gemina diuersitas longe uetustissima, conflatam animam ex utraque substantia, eademque et item diuersa natura, constare ex omnibus originibus ideoque naturam eius numerorum naturae maxime conuenire, quos constet antiquiores esse etiam ipsis geometricet ex una serie duas fecit easque mediam mediae in speciem chi Graecae litterae coartauit curuauitque in orbes, quoad coirent inter se capita, orbemque orbi sic inseruit, ut alter eorum aduerso, alter
Abbreviated transcription (Latin):
celestib flãmanti corpore uel non uidentur natis atq altis diuinitatemq:¬
optinentib: conditor uniuersitatis ds̃ obseruanda iubet. sancitq: oratione tali
Dideore quoꝵ opifex idẽ paterq ego oꝑa si quidẽ uos mea disso lubilia natura.

Expanded text:
caelestibus flammanti corpore uel non uidentur, natis atque altis diuinitatemqobtinentibus, conditor uniuersitatis deus obseruanda iubet sancitque oratione tali: «Dii deorum quorum opifex idem paterque ego, opera siquidem uos mea, dissolubilia natura
Abbreviated transcription (Latin):
libri. Ex ouinis multi qͦt tgorib. Rari uͦ inꝰ philire corice subno¬
tati erant. Qui quidẽ sacra nĩgͣdine colorati qͦrũ luttẽ aĩantiũ detuãntib

Expanded text:
libri ex ouillis multi quoque tergoribus, rari uero in philyrae cortice subnotati. Erantque quidam sacra nigredine colorati, quorum litterae animant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝵ. cetãꝵq artiuua ꝓfessores. a destinata bellicis nego ciu
tute se creuimus Sic factũ est: Tributo nempe cȩt̃is ꝙ cuiq eximiũ anatura
datũ est. solis his qui ꝓsalute om̃i umi bella tractarent. unum hoc munus in iun¬
ximus ꝓtegendȩ ciuitatis uł aduersum externos. uł aduersum intestiros.
ac domesticos hostes mitib: quudẽ iudiciis erga obedientes. ut pote c̃sar uinecis

Expanded text:
 ceterarumque artium professores a destinata bellicis negotiis iuuentute secreuimus? Sic factum est. Tributo nempe ceteris quod cuique eximium a natura datum est , solis his qui pro salute omnium bella tractarent unum hoc munus iniunximus protegendae ciuitatis uel aduersum externos uel aduersum intestinos ac domesticos hostes, mitibus quidem iudiciis erga oboedientes, utpote consanguineos
Abbreviated transcription (Latin):
una & eadem rationes sotietur. Eoq pacto. eadem sibi erunt uniuersa
membra. quippe cũ eoꝵ sit una condicio. unis porro effectis membris.
unum erit atq idem totũ. Quare. si corpus uniuersȩ rȩi longi¬
tudinẽ & latitudinẽ solas. crassitudinẽ uõ nullam habere debẽt:
sufficeret ad se met ipsam uinciendam & extimas partes. Nunc uõ qm̃
soliditate opus erat mundano corpori. Solida porro num quam
una s duab: medietatib uincuntur. Id circo mundi opifex. int̃
ignẽ terramq aera. & aquam inseruit. libratis eisdem elem̃tis
salubri modo. ut que cognatio ÷ int̾ ignem & aera. eadẽ foret
inter aera & aquam. Rursum quȩ inter aera. & aquã. hȩc eadẽ
in aquae terreq societate consisteret. Atq: ita ex quattuor supͣdictis
materiis. p̃ daram istam machinam uisibilem contiguamq fabricatꝰ ÷¬

Expanded text:
una et eadem ratione societur eoque pacto eadem sibi erunt uniuersa membra, quippe cum eorum sit una condicio; unis porro effectis membris unum erit atque idem totum. Quare, si corpus uniuersae rei longitudinem et latitudinem solam, crassitudinem uero nullam habere deberet uperficies, una medietas sufficeret ad semet ipsam uinciendam et extimas partes. Nunc quoniam soliditate opus erat mundano corpori, solida porro numquam una sed duabus medietatibus uinciuntur, idcirco mundi opifex inter ignem terramque aera et aquam inseruit libratis isdem elementis salubri modo, ut quae cognatio est inter ignem et aera, eadem foret inter aera et aquam, rursum quae inter aera et aquam, haec eadem in aquae terraeque societate consisteret. Atque ita ex quattuor supra dictis materiis praeclaram istam machinam uisibilem contiguamque fabricat
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpi. & re solui. sed non ut ex corruptela plenus afferatur inte¬
ritus. ꝓueniatq ut id ꝙ erat. nihil omnino. neq uspiam gentium
sit. Una igitur hȩc ratio est. uixta quã arestotiles posse putat &
fieri aliquid tam de existente. quã deminime existente. & inter ire:
ens ad ibito non dũ affectũ esse dr̃. ꝙ proculdubio futurus erit si ad ibe¬
atur affectus. quȩ cuncta possibilitate dr̃ esse p̃sumpta eoꝵ existentia.
contẽplatione possibilitatis. Ut cũ es dm̃s possibilitate statuã fore.
dhuc metallũ sit informe. Est ergo statuã & non

Expanded text:
id in non existens corrumpi ac resolui, sed non ut ex corruptela plenus afferatur inteid in non existens corrumpi ac resolui, sed non ut ex corruptela plenus afferatur interitus proueniatque, ut id quod erat nihil omnino neque uspiam gentium sit. Vna igitur haec ratio est iuxta quam posse Aristoteles putat et fieri aliquum adhibito effectu esse dicitur quod procul dubio futurum erit, si adhibeatur effectus. Quae cuncta possibilitate dicuntur esse praesumpta eorum existentia contemplatione possibilitatis, ut cum aes dicimus possibilitate statuam fore, cum adhuc metallum sit informe. Est ergo statua et non
Abbreviated transcription (Latin):
genitũ est unuf qui ex eo aliquid fiat. qđ sit. Iterũ ex accidenti dm̃s
non existere cum quid fit. aliter se habebit. quã erat antea. & cui
plus accidit. quã anatura tributũ est ut si ex informi massa aeris
simula crum fiat. Informata quippe aeris exnatura est. forme
uõ in pressio. quam in ponit opifex. de non existenti ꝓuenit. ꝓpte¬
reaq ex accidenti dr̃ ꝓuenire. fieritam̃ potẽ. ut exeo quoq quod ẽ.
fiat. aliud ꝙ sit. sed hec accidenti ut si cuigramatico ꝓueniet me¬
dicinę scientia. Nam & hic experito fit alterius quoq discipline
is. Consequenter & iã corrũ petur aliquid & dissolu
stens. in aliud existens sed non principaliter. uerũ ex acudenti.
ut ex simulacro liberi patris formã. qui trans ferat insimulacrũ
apollinis. Videtur enĩ hoc quoq pacto forma in aliã speciem demi¬
grare. sed non ꝓpriȩ. uerũ ex accidenti. similit̾ poterit existens ꝗ

Expanded text:
gentium est, ex eo aliquid fiat quod sit; iterum ex accidenti dicimus non existere, cum quod fit aliter se habebit quam erat antea et cui plus accidit quam a natura tributum est, ut si ex informi massa aeris simulacrum fiat; informitas quippe aeris ex natura est, formae uero impressio, quam imponit opifex, de non existente prouenit proptereaque ex accidenti dicitur prouenire. Fieri tamen potest ut ex eo quoque quod est fiat aliud quod sit, sed hoc ex accidenti, ut si cui grammatico proueniat medicinae scientia; nam et hic ex perito fit alterius quoque disciplinae peritus. Consequenter igitur etiam corrumpetur aliquid et dissoluetur existens in aliud existens, sed non principaliter uerum ex accidenti, ut si ex simulacro Liberi patris formam quis transferat in simulacrum Apollinis; uidetur enim hoc quoque pacto forma in aliam speciem demigrare, sed non proprie, uerum ex accidenti. Similiter poterit existens qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑindeq: ut int̃ ignis limitẽ terrȩ alterũ limitẽ in sertis aeris & aquȩ materiis.
mundi corpus continuatũ est. Itanum eroꝵ potentiis in sertis. tã quã dementis
materusq m̃bra anime intellegebilia. conecterent᷑. ẽẽt aliqua int̃animam

Expanded text:
indeque ut inter ignis limitem terraeque alterum limitem insertis aeris et aquae materiis mundi corpus continuatum est, ita numerorum potentiis insertis ut tamquam elementis materiisque membra animae intellegibilia conecterentur essetque aliqua inter animam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ scuintur partim diuma eẽ et immortalia. partim occidua et adtul
in mortaliũ rerum substantiam fixam et stabilem fore. mortalium mutabi¬
lem et dubiam. aliasq alit̃ se habentem. ob nature in constantiam. Ergo
etiam deiscientia. de diuinis quidem quorum est cerra et necessutate
perpetua mimita felicitas. certa et necessaria scientia est. tam propter ip¬
lius scientie certam comprehensionem. quam pro eorum quȩ sciuntur
substantiã. At uero in certorum necessariam quidem scientiam quod in¬
certa sint. et euentu ambiguo posita. Nec enim possunt aliter esse qua
est natura eorum. ipsa tamen in utramq partem possibilia sint potius
quam necessitatibus subiugata. Non ergo etiam dubia ex initio rigide
disposita. atq decreta sunt. nisi forte id ipsum quod in certa eẽ. et ex antiei¬
pitieuentu pendere debeant. Quare quod animȩ quoq hominis natura

Expanded text:
quae sciuntur partim diuina esse et immortalia, partim occidua et ad tempus; quae sciuntur partim diuina esse et immortalia, partim occidua et ad tempus; immortalium rerum substantiam stabilem et fixam fore, mortalium mutabilem et dubiam aliasque aliter se habentem ob naturae inconstantiam. Ergo etiam dei scientia de diuinis quidem, quorum est certa et necessitate perpetua munita felicitas, certa et necessaria scientia est, tam propter ipsius scientiae certam comprehensionem quam pro eorum quae sciuntur substantia; at uero incertorum necessaria quidem scientia, quod incerta sint et in euentu ambiguo posita — nec enim possunt aliter esse quam est natura eorum —, ipsa tamen in utramque partem possibilia sunt potius quam necessitatibus subiugata. Non ergo etiam dubia ex initio rigide disposita atque decreta sunt, nisi forte id ipsum quod incerta esse et ex ancipiti euentu pendere debeant. Quare quod animae quoque hominis natura
Abbreviated transcription (Latin):
clare demonstrare ꝓuentus iam dudũ eẽ de cretos. Neq enĩ nisi decretũ
p̃cederet. ad rationẽ eiꝰ accedere potuisse p̃sagos. Animoꝵ uõ nr̃oꝵ inotus
ꝑ nos agente fato. ita homines uitã optinere eoꝵ quȩ dicuntur. sine quib
agi non potest. sic̃ sine loco eẽ non potẽ motꝰ aut statio: Aduersũ quȩ tam
nacit᷑. et ipso fato uiolentius instituta. quid respondebii¬
sciat deus quidem omĩa. sed unum quodq ꝓsua natura ipsorum sciat. ne¬
cessitati quidem sub iugatũ. ut necessitati obnoxiũ. Anceps uõ ut quod ea
sit natira preditum. cui consilium uiam pandat. Neq enĩ itasit anibi¬
guam naturam deus. ut quod incertimi et necessitate constrictũ. Sic enin
falletur et nesciat. sed ita ut ꝓnatura sua uere dubium sciat. Quid ergo
dicimus deum scire omĩa. scientiamq eius ex aternitate solidari : Porro

Expanded text:
clare demonstrare prouentus iam dudum esse decretos; neque enim, nisi decretum clare demonstrare prouentus iam dudum esse decretos; neque enim, nisi decretum praecederet, ad rationem eius accedere potuisse praesagos. Animorum uero nostrorum per nos agente fato. Ita homines uicem obtinere eorum quae dicuntur «sine quibus agi non potest», sicut sine loco esse non potest motus aut statio. Aduersum quae tam pugnaciter et ipso fato uiolentius instituta quid respondebisciat quidem omnia, sed unumquidque pro natura sua ipsorum sciat: necessitati quidem subiugatum, ut necessitati obnoxium, anceps uero, ut quod ea sit natura praeditum cui consilium uiam pandat; neque enim ita scit ambigui naturam deus ut quod certum et necessitate constrictum sic enim falletur et nesciet, sed ita, ut pro natura sua uere dubium sciat. Quid ergo dicimus? Deum scire omnia scientiamque eius ex aeternitate solidari, porro
Abbreviated transcription (Latin):
nefico debeat ꝓuenire. ut sicui salus ꝓuentura erit: innauigando ꝓueniat
ei non alio quoquã sed illo gubernatore nauim regente. uel sicui ciuitati pro¬
turũ erit ut honis utatur institutis. et moribus. ut sparti
hoc clebeat prouenire. Item siquis erit uistus futurus ut aristides. huic duca¬
tio parentũ ad ium̃to sit in iusticiȩ atq equitatis obtentu: Artes quoq sub fati
ĩ cadere. manifestũ eẽ auint. Nam et hinc iam dudũ eẽ
quiseger. quo medente reualescat. Deniq fieri frequent̃ ut a medico non.¬
sed ab imperito curetur : eger. cum talis erit conditio decreti. Similis ratio
ẽ laudum. uituperationum. anim aduersionum. premioꝵ. Ftt enim fre¬
quenter ut aduersante fato. quȩ recte gesta sunt. non modo nullã laudẽ.
sed contra reprehensionem suppliciaq afferant. At uõ diuinationẽ dicunt

Expanded text:
neficio debeat prouenire, ut si cui salus prouentura erit in nauigando, proueniat neficio debeat prouenire, ut si cui salus prouentura erit in nauigando, proueniat ei non alio quoquam sed illo gubernatore nauim regente, uel si cui ciuitati prouenturum erit, ut bonis utatur institutis et moribus, ut Spartae, Lycurgi legibus hoc debeat prouenire, item si quis erit iustus futurus, ut Aristides, huic educatio parentum adiumento sit in iustitiae atque aequitatis obtentu. Artes quoque sub fati decretum cadere manifestum esse aiunt, nam et hinc iam dudum esse ordinatum quis aeger quo medente reualescat; denique fieri frequenter ut non a medico sed ab imperito curetur aeger, cum talis erit condicio decreti. Similis ratio est laudum, uituperationum, animaduersionum, praemiorum; fit enim frequenter ut aduersante fato quae recte gesta sunt non modo nullam laudem, sed contra reprehensionem suppliciaque afferant. At uero diuinationem dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
in hominis potestate sunt. fortuna quoq et casibus satis dictuni: Sedꝗa
sunt aliquanta quȩ contra hȩc ediuerso dicuntur. proponenda sunt et dilu¬
enda : Tune demum enĩm firmis erit fundam̃tis. locata platonis sententia.
Aumt ergo. Si deus cuncta ex intnoscit: ante quam fiant. nec sola celestia
quȩ felici necessitate ꝑpetuȩ beatitidinis quasi quodam fato tenentur. sed ille
etiam nostras cogitationes et uoluntates. Scit quoque dubiam illam naturam.¬
sed tenetq et preterita et p̃sentia et futura. et hoc ex initio. nec potest¬
÷ falli deus. Orniã certe exinitio disposita atq decreta sunt. tam ea quȩ in no¬
a potestate posita eẽ dicuntur. quã fortuita nec non subie
prouenire concludunt. leges etiam et exortationes. et obuirgationes. et di¬
ias quoq huius mođi sunt. omnia teneri fatalib ẽditior
do sicui quid accidere decretũ ẽ. et una enã illud decretũ sit. cuiꝰ ope uel be¬

Expanded text:
in hominis potestate sunt, fortuna quoque et casibus, satis dictum. Sed quia sunt aliquanta quae contra haec e diuerso dicuntur, proponenda sunt et diluenda; tunc demum enim firmis erit fundamentis locata Platonis sententia. Aiunt: «Ergo, si deus cuncta ex initio scit, antequam fiant, nec sola caelestia, quae felici necessitate perpetuae beatitudinis quasi quodam fato tenentur, sed illas etiam nostras cogitationes et uoluntates, scit quoque dubiam illam naturam tenetque et praeterita et praesentia et futura, et hoc ex initio, nec potest falli deus, omnia certe ex initio disposita atque decreta sunt, tam ea quae in nostra potestate posita esse dicuntur quam fortuita nec non subiecprouenire concludunt, leges etiam et exhortationes et obiurgationes et disciplinas quaeque huius modi sunt omnia teneri fatalibus condicionibus, quando, si cui quid accidere decretum est, una etiam illud decretum sit cuius ope uel be