comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
debeat seruo siuelit suus eã pecũ¬
niam conpnsare erit liberi. ¶Cui
ẜuus pecuniã dare iussuss ẽ. :liber
c̃ẽ decessit. Sabinus six. habuisset
parata. lib̃m fore. quia nonffaret
ꝑcum quominus dart. Iulianus aũ
at fauore libtatis constituto iure
hunc ad libtatem ꝑuenturũ : si p̾er¬
lir oeꝑit .x. Adeo aũt exconstituto
potius iure. quam extestam̃to ad
libtatem ꝑ uenit. ut̾ sieidem. ⁊ legͣa¬
tum mortuo eo cuidare uissus est
ad lib̾tatem quidem ꝑueni. non
autem legatum habiturũs est. Id̾
ꝙ⁊ uilianus putat ut in hoc
cet̾is legatariis similissit. Diũ¬
sa causa est eius qũchrs ꝓ hibet
cnditiomi parere. hicͣ cm̃ exteffa

Expanded text:
si uelit seruus eam pecuniam compensare, erit liber.Is, cui seruus pecuniam dare iussus est ut liber esset, decessit.Sabinus, si decem habuisset parata, liberum fore, quia non staret per eum, quo minus daret.Iulianus autem ait fauore libertatis constituto iure hunc ad libertatem peruenturum, eit decem. adeo autem constituto potius iure quam ex testamento ad libertatem peruenit, ut, si eidem et legatum sit, mortuo eo cui dare iussus est ad libertatem quidem perveniet, non autem et legatum habiturus est: idque et Iulianus putat, ut in hoc ceteris legatariis similis sit. diversa causa est eius, quem heres prohibet condicioni parere: hic enim ex
Abbreviated transcription (Latin):
ũ s uolegatum sit. quiiussus est
ꝓhibĩt dare: deinde manu̾missu
peculium petat ex causa legati. ã
ꝑdoli exꝑ &ptionem eamisũmam
quamdaturus eẽt deducere possit
ut ÷ ipsi prosit non manumisso qd
ea pecunia datanon est. anuõ indi¬
gnus. sithrs. qui contrauolantatẽ
defucti fecit. eam pecumam luc̃¬
ri. Et cum ẜ uonichil absit: ⁊ liber¬
tas ei con petit. inpndicio sum ẽ hr̃¬
dem fraudari. De illoqueritur si ĩ¬
utto hr̃de det: aut nesciente. an fa¬
ciat nũmos accipientis. Et iulianꝰ
uere cristimat exhac causa concessã

Expanded text:
um seruo legatum sit, qui iussus est  eum prohibuerit dare, deinde manumissus peculium petat ex causa legati, an per doli exceptionem eam summam, quam daturus esset, deducere heres possit, ut ipsi prosit, non manumisso, quod ea pecunia d‹a›ta non est? an uero indignus sit heres, qui contra uoluntatem defuncti fecit, eam pecuniam lucrari? et cum seruo nihil absit et libertas ei competit, inuidiosum est heredem fraudari.De illo quaeritur, si inuito herede det aut nesciente, an faciat nummos accipientis. et Iulianus uere exist
Abbreviated transcription (Latin):
re ferre  ꝓopis suis solebat cui exmer¬
cecle hr̃s am plius decem accepissz. ser¬
uus selibm esse aie bat de care consu¬
dedisse᷑. nec mãg̾is obeam rem lib̾m
c̃e: quam si fundum adño condu. xiss
⁊ ꝓ fecͣt᷑um fundi pocuniam dediss.¬
dediss: lib̾m ẽẽ uissus erat asseruus

Expanded text:
referre pro operis suis solebat: cum ex mercede heres amplius decem recepisset, seruus liberum esse aiebat: de ea re consus eam pecuniam dedisse nec magis ob eam rem liberum esse, quam si fundum a domino conduxisset et pro fructu fundi pecuniam dedissededisset, liber esse iussus
Abbreviated transcription (Latin):
ita hr̃dẽ inftituit. Meiua filiameet¬
a ex sexinciis hr̃s mestoͬ dicu co¬
usui s hr̃dib tuis parẽ rationẽ feceris p̃ro ÷¬
uitu mea portione. indiẽ mortis mee ͭe
Neiꝰq actus. ꝗ pñd ex tutela tua. ꝗͣ palt
sĩ acitiꝰ pat m̃s auus tuus aministraui de pe¬
Quesitũ ẽ. anquia sub cõditione ĩsti.¬
tuta filia eẽt. siomit ter⁊ hr̃litatẽ:
tiq sibiamatre clataẽseꝗ possit. R

Expanded text:
em instituit: "Maevia filia mea ex sex unciis heres mihi esto, si cum coheredibus tuis parem rationem feceris pro mea portione in diem mortis meae eius actus, qui pendet ex tutela tua, quam Titius pater meus, avus tuus administravit". quaesitum est, an, quia sub condicione instituta filia esibi a matre data consequi possit. r
Abbreviated transcription (Latin):
enarra¶nonut ex regu.¬
la ius sumatur. s⁊ ex iii.¬
s re quod est regula fiat Iregulam g
ibreuis rerum narratiotraditur.
¶Et u̾t ait sab̾. quasi cause coniuncti
Oẽ quesimul cum in aliquo utrã¬
ta est. ꝑdit offitium suum.
officuis ciuibus uł publicis remo¬
te sunt sunt ¶⁊õ neciudices eẽ ꝑͥ¬
sunt nec magistrumgere. nec po¬
stulare¶ ne ͤ ꝓ alio int̃ uẽnire. nec ꝓ¬
curat᷑ orem existere Iltem impͥu¬

Expanded text:
enarrat. non ex regula ius sumatur, sed ex iure quod est regula fiat. per regu lam igitur breuis rerum narratio traditur, et, ut ait Sabinus, quasi causae coniectio est, quae simul cum in aliquo uitiata est, perdit officium suum. officiis civilibus vel publicis remote sunt et ideo nec iudices esse possunt nec magistratum gerere nec postulare nec pro alio intervenire nec procuratores existere. Item impu
Abbreviated transcription (Latin):
oð.I.U Uelle non credit᷑¬
hendis. alia causa est habita fuĩ¬
osoͦrum.aliaeorum qui faripos¬
sułnt. quamius actu᷑m rei uon in¬
telligẽnt. Namfuriosus nillũne¬
gotium contrahe põtspupillus.¬
omĩa tutort auctore agere põt
intestato decessisse. Earumq reꝵz
unaturalit int̃ se ꝑugna ẽ testatus

Expanded text:
. Uelle non credithendis alia causa habita est furiosorum, alia eorum qui fari possunt, quamuis actum rei non intellegerent: nam furiosus nullum negotium contrahere potomnia tutore auctore agere potesintestato decessisse: earumque rerum naturaliter inter se pugna est "testatus
Abbreviated transcription (Latin):
dentur liberi ẽe iussi. quiuel ex
artifitio ulssi. uł quo lib aliom̃o
euident̃ dẽnoͣtatiessent. ueluti
dispñsator m̃s. celle rarius m̃s. ⁊ so¬
tius m̃s. pamphili serui mei filius.
hr̃ditas qualib exparte. Sim̃o ab
ẽo gr̃acu quo liber esse iuissus est a¬
dita fu̾̃it. ⁊ p̃ure quis manu missus
sit.

Expanded text:
dentur liberi esse iussi, qui uel ex artificio uel officio uel quolibet alio modo euidenter denotati essent, ueluti 'dispensator meus' 'cellarius meus' 'cocus meus' 'Pamphili serui mei filius'.hereditas qualibeeo gradu, quo liber esse iussus est, adita fuerit et pure quis manumissus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
uis ss̃ duobus. sirationes reddidint.¬
Iulianus. L tractat si alit ied deresit
paratus alt̃ nonsit: analt̃ ꝑ altm̃ in¬
pediatur. ⁊ rectissime ait. siquidem
seꝑatim rationes gesserunt. suffice̾
adlib̾tatem adipiscendam ei: quia
suas rationes reddit. Siuo simul
ñ alias uiderialtm ꝑosse paruisse:
nisi utriusq teliqua ex solueritͤ
In ieliquis accipere debemus ut ⁊¬
ipsa uolumina rationum reddant̃.¬
S ⁊ si aneilla cum filiis libera ẽẽ aus¬
sa sit:⁊ sinullum hãt. t̃ erit lib̾a.

Expanded text:
int.Iulianus enim tractat, si alter reddere sit paratus, alter non sit, an alter per alterum impediatur: et rectissime ait, si quidem separatim rationes gesserunt, sufficere ad libertatem adipiscendam ei qui suas rationes reddit: si uero simul, non alias uideri alterum paruisse, nisi utriusque reliqua exsoluerit. in reliquis accipere debemus, ut et ipsa uolumina rationum reddantur.Sed et si ancilla cum filiis libera esse iussa sit, etsi nullos habeat, eri
Abbreviated transcription (Latin):
tutor in fraudem pupilliaccipere
noͣlit non alit̾ lib̾ tatem contingẽ
quam si seruus frałide caieat. Ead¬
q ⁊ in curatore dicenda. Item que¬
si tum est rationem argenti redde
ussus in quem modũ intelligen¬
clussit. nisi conditioni paruiss. id
rierunt. atꝙita reliqua uasa hr̃di
bona fide assignauĩt. ꝑueniatad
lib̾tatem. R di. ꝑimentur. Nã suffi¬
crer. siexẽquo ⁊ bonorationẽ red¬
dat. deniq quam rationẽ bonus
pater familias recĩpert. eahr̃di red¬
dita impletam conditionẽ uideri.
numissus. ita demumfit lib̾: si te¬
stam̃tum ualeat ⁊ exeo adita sit hr̃¬
ditas. ut siquis omissa causa testam̃¬
ti. ab intestato possideat hr̃ditatẽ
¶Lestam̃to clata libertas conpetit.

Expanded text:
tutor in fraudem pupilli accipere nolit, non aliter libertatem contingere, quam si servus fraude careat. eademque et de curatore dicenda. item quaesitum est, rationem argenti reddere iussus in quem modum intellegendus sit condicioni paruisse, id rierint atque ita reliqua uasa heredi bona fide adsignaverit, perveniat ad libertatem. respondit perventurum: nam sufficere, si ex aequo et bono rationem reddat: denique quam rationem bonus pater familias reciperet, ea heredi reddita impletam condicionem videri.  Testamento manumissus ita demum fit liber, si testamentum valeat et ex eo adita sit hereditas, vel si quis omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem. Testamento data l
Abbreviated transcription (Latin):
liberesto. Et licħ modo accipiatur.
post annum quam hoc testamentũ fa¬
ctumerit. libesto sieuenerit. ut uit᷑
annum testator deceder. inutilis ñ
erit.

Expanded text:
liber esto" et, licet hoc modo accipiatur "post annum, quam hoc testamentum factum erit, liber esto", si evenerit, ut intra annum testator decedat, inutilis non erit.
Abbreviated transcription (Latin):
cauitita. Rogo site ꝓme usi fuint.
dignos eos libertate cxistimes. Yre¬
toris hec partes sunt. ut dogat liber¬
tatem p̃staĩ. nisi si quid tale hu serui
ad miserint: ut incligni sint quolib¬
tateꝵ con sequantur. Non ⁊ ut calia
offit᷑ia abhis exigantur. pro quibus
libtatem mereri debent: Arbitriũ
tñ eius erit quirogarus sit. quo tp̃r
quemq uelit manumit tere. ita ut si
uiuus non manumisiss.. hr̃s eius sta
philus liber esto. pamphilum lib̃m
dasse errorem suum testãtorem Ad¬
ꝙ uiris fore. ⁊̃ sita scriptum fũit sti¬
beremheredem inffituit. stichum
rationem argenti quod subcuraeius
ess roddita. lib̃m esse iusserat. As
seruus partem argenti sub tractam
cumtutore diuisit. atq ita tutor ei c̃stit¬
paren rationem ad scribit. Con sul¬
berum. Nam quod alioquin place
ad libertatem. ita accrpiendum᷑ ut
bona fide ⁊ citra fraudem ftatulibi.
tutoĩs iel fiat.⁊ sicut ⁊ inalienationi¬
bus rerum pupillarib serud̾tur. Ita

Expanded text:
cauit ita: 'rogo, si te promeruerunt, dignos eos libertate existimes'. praetoris hae partes sunt, ut cogat libertatem praestari, nisi si quid tale hi serui admiserint, ut indigni sint, quo libertatem consequantur, non etiam ut talia officia ab his exigantur, pro quibus libertatem mereri debent. arbitrium tamen eius erit qui rogatus sit, quo tempore quemque uelit manumittere, ita ut, si uiuus non manumississet, heres eius statphilus liber esto.' Pamphilum liberum dasse errorem suum testatorem. idemque iuris fore etiam, si ita scriptum fuerit: 'Stiberem heredem instituit, Stichum ratione argenti, quod sub cura eius esset, reddita liberum esse iusserat: is servus parte argenti subtracta cum tutore divisit atque ita tutor ei parem rationem adscripsit. consulberum: nam quod alioquin placeae eum ad libertatem, ita accipiendum, ut bona fide et citra fraudem statuliberi et tutoris id fiat, sicut et in alienationibus rerum pupillarium servatur. itaque
Abbreviated transcription (Latin):
timum iut᷑e tp̃s confertur. uelutisti¬
chus cum morietur libesto. nullius
mom̃tiesse extimanda est. Hec aũt
scripturastichus sicapitolium non
ascend libesto ita accipienda est. si
cum primum potuit capicolium
non ascenderit. istoenmoelo ꝑuemi
stichus ad libtat᷑em si facultateda¬
ta ascendendi capitolium. abstinu¬
erit. ¶ Hec sct iͦ ptura testam̃ti pam¬
philus libesto ut fili̾is meis rationẽ
red dat. an sub conditione libertas
pure cdatam lib̾tatem. ⁊ illam ad¬
iectionem. itaut rationes reddat.
concditionem lib̾tatis non int̾i re
tñ quia manifestauoluntas. testan¬
tis. exprimitur. oogendum ẽe ad
rationes reddenclas. ¶Iost anu
in distinete liber ẽẽ iussus p̾bien¬
uium libererit. Lelq fauor liber¬
tatis exigit ⁊ uerbapatiuntur. Nisi¬
⁊ si aliud sensissem patrem familiã
manifestissimis rationibus is aqͦ
libm eẽ usserat. iscuius exmorte
libtas pendebat: uiuotestatore de¬
bona benignius int̾p̃tãi. ut post

Expanded text:
timum uitae tempus confertur, ueluti 'Stichus cum morietur, liber esto', nullius momenti existimanda est.Haec autem scriptura 'Stichus si Capitolium non ascenderit, liber esto' ita accipienda est 'si cum primum potuerit, Capitolium non ascenderit': isto enim modo perueniet Stichus ad libertatem, si facultate data ascendendi Capitolium abstinuerit.H‹a›c scriptura testamenti 'Pamphilus liber esto, ita ut filiis meis rationem reddat' an sub condicione libertas  datam libertatem et illam adiectionem 'ita ut rationes reddat' condicionem libertati non inicere: tamen quia manifesta uoluntas testantis exprimeretur, cogendum eum ad rationes reddendas. Post annos indistincte liber esse iussus post biennium liber erit: idque et favor libertatis exigit, et verba patiuntur: nisi si aliud sensisse patrem familias manifestissimis rationibus is, a qliberum esse iusserat: is ex cuius morte libertas pendebat, vivo testatore deerba benignius interpretari, ut post
Abbreviated transcription (Latin):
libertatem ꝑtͣinere noi possunt.
Idem erit dicendum.⁊ supsa lib̾a
esse nonpossit. filu tñ eius ꝑueniẽt
adlib̾tatem. Nam haec adiectio cũ
filus. non facit emditionẽm. Nisi
michi ꝓponas aliam sententiam
testatoris fuisse. tunc enim ꝓ condi¬
tione erunt haecuerba accipiencla
Conlitionem autem non facere ar̃¬
gum̃toͦm ẽsse. edictum p̃toris quo
ita caĩfẽtur. Uentrem cum lib̾is inpͥ¬
sessionem esse uidebo. Ylacz enim:
si nulli de libis sint. uentrentñ ex e¬
dicto in possessionem mit tendũ.
liber scribitur. ⁊ hr̃s sub conditione
plae de ficiente oonditione habe

Expanded text:
tinere non possint, idem erit dicendum: et si ipsa libera esse non possit, filii tamen eius peruenient ad libertatem. nam haec adiectio 'cum filiis' non facit condicionem, nisi mihi proponas aliam sententiam testatoris fuisse: tunc enim pro condicione erunt haec uerba accipienda. condicionem autem non facere argumento est et edictum praetoris, quo ita cauetur 'uentrem cum liberis in possessionem esse iubebo': placet enim, etsi nulli liberi sint, uentrem tamen ex edicto in possessionem mittendum. 1liber scribitur et heres sub condicione, placet deficiente condicione habe
Abbreviated transcription (Latin):
pauris uirandi conditione reliqueit.
edicto p̃toĩs locus non erit. ut uiris¬
urandi conditio remit tatur: ⁊ me¬
rito. Namsiquis remiserit conditło¬
nem libertatis. ip̃am libertatem in¬
pedit. clum com petere aliter non pͣͭ¬
sz. quamsiparitum fiuĩt conditione.
¶toinde ⁊ siquis legatum. cumlib¬
tate addẽꝑͥit. non auter legatum ha¬
bebit. nisi conditiomi uiis iuranꝰdi
pariũti s si pure libtatem acceꝑit. le¬
gatum subiuris uirandi conditi¬
one putat.

Expanded text:
ndi condicione reliquerit, edicto praetoris locus non erit, ut iurisiurandi condicio remittatur, et merito: nam si quis remiserit condicionem libertatis, ipsam libertatem impedit, dum competere aliter non potest, quam si paritum fuerit condicioni. Proinde et si legatum quis cum libertate acceperit, non aliter legatum habebit, nisi condicioni iurisiurandi paruerit. Sed si pure libertatem acceperit, legatum sub iurisiurandi condicione, putat
Abbreviated transcription (Latin):
ei. cuilib̾tas sicdata est. si michinł¬
lus filius erit cum moriar: stichus
liber esto inpedirilibertatem po
stumo nato. S⁊ dum speratur nasei.
utrum in seruitutem remanere di
cimus. anuõ ex p̾t facto responde¬
mus retro lib̾m fuisse nullofiliona¬
to. quod ma̾g arbitror ꝓbandum.

Expanded text:
eius, cui libertas sic data est "si mihi nullus filius erit cum moriar, Stichus liber esto", impediri libertstumo nato. sed dum speratur nasci, utrum in seruitute remcimus an vero ex postfacto respondemus retro liberum fuisse nullo filio nato? quod magis arbitror probandum.
Abbreviated transcription (Latin):
tilitate sepͣatum ẽ atestam̃to atm̃
humanitatis intuitu ualebit legatũ.
si plures sunt᷑. que manumissio faci¬
lior sit ea leuissima intelligatur.
S⁊ infidĩ conmissarus libtatibus
nouissima scͥptura infelligatur  tnt¬

Expanded text:
tilitate separatum est a testamento, attamen humanitatis intuitu ualebit legatum, si plures sint, quae manumisso facilior sit, ea leuissima intellegatur: sed in fideicommissariis libertatibus nouissim‹a› scriptura spectatur.
Abbreviated transcription (Latin):
missaĩa lib̾tas relictaest. uelhr̃s. uł
legatãrius eum eogitur manumit.¬
tere. ¶ Sistichus ⁊ ꝑam philus dece
dederit: libisũnto. põt alt̃ quinꝙ
danelo lib̾ ẽs̃ quamius alt̾ non de

Expanded text:
mmissa libertas relicta est, uel heres uel legatarius eum cogitur manumittere. 'Si Stichus et Pamphilus decem dederi‹n›t, liberi sunto': potest alter quinque dando liber esse, quamuis alter non de
Abbreviated transcription (Latin):
missus non fuĩt. liber ẽẽ. iuissus est.
eiꝗ legetur. ⁊ lib̾tatem conpetere.¬
to adlib̾tatem ꝑduci. non possema¬
numitti. hoc adeos ꝑtinere puto. ꝗ
testatoĩs fuĩnt hr̃dis. ẜ uon aliend¬

Expanded text:
 iussus est eique legetur: et libertatem competerto ad libertatem, perduci non posse manumitti, hoc ad eos pertinere puto, qui testatoris fuerunt uel heredis: seruo en
Abbreviated transcription (Latin):
instituĩt. titius hr̃s esto. sititius
hr̃s non erit.stichus hr̃s esto. stichꝰ
lib esto noñeestichum lib̾m esse.
aristo ait. titiohr̃de eristente. mͥ
uidetur posse dici libm fore quã
nonutiq alio gradu accepit lib

Expanded text:
instituerit "Titius heres esto. si Titius heres non erit, Stichus heres esto. Stichus liber esto", non esse Stichum liberum Aristo ait Titio herede existente. mihi videtur posse dici liberum fore, quasi non utique alio gradu acceperit li
Abbreviated transcription (Latin):
clato. Nulla dubitatio est. quin
debeãtur. ⁊̃ sieum pat̾ familias
Idem dicendum ẽ. Illud constat
silibertate dãt᷑a sic fui̾t legatum:
eiq sieum uindicta libaue̾ro. hr̃s
m̃s decem dato. liez exnimia sub¬

Expanded text:
ato', nulla dubitatio est, quin debeantur etiam, si eum pater familias idem dicendum est. Illud constabit, si libertate data sic fuerit legatum "eique, si eum vindicta liberavero, heres meus decem dato", licet ex nimia su
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nͥposũit hr̃des usurasleuiores. it̃ .ui. m̃¬
ses. siminꝰ. semisse usuras ici .p. p̃nd̾at. Si
uodies datus ẽ pecumã d̾ ponãt ĩt᷑ diẽ. Siaũ
ñ imenire se statuas cdixĩnt. aut loco
c̃trou̾siã fecĩnt. semisses ꝓtinꝰ pendeã. ¶t¬
nes publicos apͥuatisdeunĩ ñoportet. Cu

Expanded text:
 posuerint heredes, usuras leviores intra sex menses, si minus, semisses usuras rei publicae pendant. si vero dies datus est, pecuniam deponant intra diem, si aut non invenire se statuas dixerint aut loco controversiam fecerint: semisses protinus pendant". Fines publicos a privatis detineri non oportet. cur
Abbreviated transcription (Latin):
fugitiuũ quidẽ quẽ ñ possic u¬
quẽ uenamdi causa posueras: aꝑin
ciclit: cũ dohereret. exẽ ptu eũ abstl
iimutibi uideor tuu pru abstulisse:
⁊ si tuũ putas fuisse. si solutũ eũ ĩ sil¬
uã dimisissem. eocasutuus ẽẽ desiss
añ man. ⁊ quã actionẽ mecũ habesamꝰ¬

Expanded text:
fugitiuum quidem, quem non possifugitiuum quidem, quem non possiquem uenandi causa posueras, aper incidit: cum eo haereret, exemptum eum abstuli: num tibi uideor tuum aprum abstulisse? et si tuum putas fuisse, si solutum eum in siluam dimississem, eo casu tuus esse desisset an maneret? et quam actionem mecum habe
Abbreviated transcription (Latin):
Qam siussunro adierit ueq libine¬
Q nob̾ adquirit. si nohabuit aiũ sibi
ad quirendi ꝙ siea m̃tẽ habuit sibi
acłquirit. ¶ltẽ ꝓmittendo nobis.
ducendo. obligã ip̃o uire potũ s ⁊
damnũ dando. damni iniurie tene¬
bitur sut tñ culpam indãno dando
ex sere debeamus graiiorẽ ne ᷤ tã leuẽ
quã ab extraneo. Cat si iussu nr̃o quid
inre nr̃igerant. uel ab sentib nobis
quaĩ ꝓcuratores aliquid agant. dã¬
daerit ineos actio nͣ solũ sieos emeri¬
mus. s ⁊̃ sidonatifum̃t nob̃. aut ex
dotis noĩe. aut ex legats ꝑtinẽ adnos
ceꝑunt. aut exhr̃ditate id p̃stabunt
lec solũ sinrõs pritauĩmus. s ⁊ sicon¬
munes. aut fructuarios. ut tñ quod
aelquisitu ñ eẽnt. sireuã ẽ munes. au̾
usuariieent idhodie ñ adqui rant¬
silib̾ ẽ sibi. uelsialienus  ẜ uus dño suo
adquir ex̃ cepto eo ꝙ uaẽ. ut lib̾hõ
possidendo usucape ñ p̾sit. quia nec
ignorans usucaꝑe potĩti sicut mee ꝑ

Expanded text:
nam si iussu nostro adierit, neque sibi neque nobis adquiret, si non habuerit animum sibi adquirendi: quod si eam mentem habuit, sibi adquirit. Item promittendo nobis lducendo, obligari ipso iure poterit. Sed damnum dando damni iniuriae tenebitur, ut tamen culpam in damno dando exigere debeamus grauiorem nec tamen leuem quam ab extraneo. At si iussu nostro quid in re nostra gerant uel absentibus nobis quasi procuratores aliquid agant, danda erit in eos actio. Non solum si eos emerimus, sed etiam si donati fuerint nobis aut ex dotis nomine aut ex legati pertinere ad nos coeperunt aut ex hereditate, idem praestabunt: nec solum si nostros putauerimus, sed et si communes aut fructuarios, ut tamen, quod adquisituri non essent, si re uera communes aut usuarii essent, id hodieque non adquirantis, id uel sibi liber uel alienus seruus domino suo adquiret: excepto eo quod uix est, ut liber homo possidendo usucapere possit, quia nec ignorans usucapere poterit, sicuti ne per
Abbreviated transcription (Latin):
R. ꝑ. xiiii. ad qniũ mutiũ. Eaque
cĩiuilit̾ adquirũtur ꝑ eos quim pote¬
state nr̃a s. adquirimus. ueluti stipu¬
Aatione quod nat᷑alit̃ adquirit̃ sici¬
tiẽ possessio ꝑquẽ lib uolentil nob
¶possidere ad quirimus

Expanded text:
rto decimo ad Quintum Mucium. Ea quae ciuiliter adquiruntur per eos, qui in potestate nostra sunt, adquirimus, ueluti stipulationem: quod naturaliter adquiritur, sicuti est possessio, per quemlibet uolentibus nobis possidere adquirimus
Abbreviated transcription (Latin):
singulis singulas familias łm̃t. tm̃
oñis qui subunius potestate fuerunt¬
recte eiusdem familie appellabunt̃.¬
quiexeadem domo ⁊ gen̾te ꝓditi sunt:
s uitutũqͦ solemus appellamus fami¬
lũs ut in ͤicto p̃tõis ostñdimus subti¬
tutlo defurtis. ubrp̃tor loquitur de
familia publicmoꝵ s ibi łõõs ẜuis¬

Expanded text:
singuli singulas familias habent, omnes, qui sub unius potestate fuerunrecte eiusdem familiae appellabuntuqui ex eadem domo et gente proditi sunt. tium quoque solemus appellare familias, ut in edicto praetoris ostendimus sutulo de furtis, ubi praetor loquitur de familia publicanorum. sed ibi non
Abbreviated transcription (Latin):
recipiendum ẽ ut appellatione filii
sicuti filion familia contineri sepe
respoidebimus ita ⁊neposuideãt
inmonum̃to aumta xat auxos cen¬
tũ consumer. ñ liezminus ẽ sumere
rus sicilie itascͥptũerat. s uos quosdo.¬
ind̾. quis duc suo usu ꝓhis por dõiũ
nedaro querebant. diquis ascicilia ẜ̃¬

Expanded text:
recipiendum est, ut appellatione 'filii', sicuti filiam familias contineri saepe respondebimus, ita et nepos uideatur in monumento 'dumtaxat aureos centum' consumeret, non licet minus consumere: tus Siciliae ita scriptum erat: 'seruos, quos dom‹um› quis ducet suo usu, pro is portorium ne dato'. quaerebat
Abbreviated transcription (Latin):
fuĩnt . singulas familias incipiunt
hab̾e. Singuli it patrem familiarũ
nem̃ subeunt. idemq eueni: in eo
quiemancipatus est.Nam ⁊ hic sui¬
iuris effectus ꝓͥam familiamht̃. Icõ¬
num᷑niute familiam dicimus oĩum

Expanded text:
fuerint, singulas familias incipiunt habere: singuli enim patrum familiarum nomen subeunt. idemque eueniet et in eo qui emancipatus est: nam et hic suiuris effectus propriam familiam habet. coiure familiam
Abbreviated transcription (Latin):
quib se tollerar. om̃s deniq suos qͥs
quis ꝙemissꝰ ut ip̃e hab aueis ad a¬
liquam rem uteretur. Neq ido e nuss
ut under sisibi uiderieos demłius
sui cã patrem familias habe. quiad
eius corpus iuendum. atq ipsius cul¬
tum p̃poiti destinatiqeent ¶ inge¬
nere usncłoreᷤ cubieulariiooecimi¬
nistratores atq alii quiadhuiꝰ mõi
pueros appellaremus altam cũ puero¬
rum contraĩo nomine puelle dieẽ mu̾
Tertiã cum etatẽ puerilem de monstra
taxat duracmas. ⁊ purꝰ pureas. ⁊q̃ eius
gñis eẽnt. quasnõ uinicã hab̾e mus qͣs
sa toreularia ẽe plae.dolia aũt ⁊ seri¬
ferri possuͤnt uelutisi frum̃tũhis
addatur. eamdẽ cãm anphorat ũeẽ
ut eũ uinũhabeant. tũ inuasis uma¬
riis cum innãnessint. aũextra nũm
obeam remmãgones. non mercatoẽs
s uenaliciarios appellariait :
cut hr̃ditatis uniu̾sitatem quãdam

Expanded text:
quibus se toleraret, omnes denique seruos, quos quisque emisset, ut ipse haberet atque eis ad aliquam rem uteretur, neque ideo emisset, ut uenderet? et sibi uideri eos demum usus sui causa patrem familias habere, quid ad eius corpus tuendum atque ipsius cultum praepositi destinatique essent, quo in genere iunctores, cubicularii, coci, ministratores atque alii, qui ad eiusmodi pueros appellaremus: alteram, cum puerum contrario nomine puellae diceremus: tertiam, cum aetatem puerilem demonstraretaxat duracinas et purpureas et quae eius generis essent, quas non uini causa haberemus, quas uasa torcularia esse placet: dolia autem et seriferri possent, ueluti si frumentum in his addatur. eandem causam amphorarum esse, ut, cum uinum habeant, tum in uasis uinariis, cum inanes sint, tum extra numerum ob eam rem mangones non mercatores sed uenaliciarios appellari ait, cut hereditatis, uniuersitatem quandam
Abbreviated transcription (Latin):
necessaĩe obumus. lege more imꝑio¬
ue eiꝰ qui iubñdih̃t potestatem. donã
autem ꝓͥe sunt. q̃ nulla necessitate ui¬
ris offitio s sponte prãntur. q̃ siñpre¬
stentur. nulla rep̃hensio. ⁊ si p̃stentur
atur: atꝙ donum fũit idmĩnus ree¬
te dicatur.

Expanded text:
necessarie obimus lege more imperioue eius, qui iubendi habet potestatem. 'dona' autem proprie sunt, quae nulla necessitate iuris officiis et sponte praestantur: quae si non praestentur, nulla repraehensio est et, si praestentur, atur, at quod donum fuerit, id munus recte dicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
facere uissus. nuideiur p̃sente eofeciꝰ¬
se nͥisintelligat: itaq si furiosus. au̾
infanssit: aut dormiat nonuidetur
coram eo ferisse. Scire autem ñ ⁊̃ uel¬
le his deb. Nam ⁊ inuito eorecte fit ꝙͥ¬
est inuillam nutriendus. inur ba¬
nis ẜ uis constituetur.

Expanded text:
facere iussus non uidetur praesente eo fecisse, nisi is intellegat: itaque si furiosus aut infans sit aut dormiat, non uidetur coram eo fecisse. scire autem, non etiam uelle is debet: nam et inuito eo recte fit est in uillam nutriendus, in urbanis seruis constituetur.
Abbreviated transcription (Latin):
diffitiauille dicuntur: Tocus uõsine
ediffitio inur be arearure autem ager
appellamus. quicãm adũsariis suis
dõant. ⁊ ex parte accõis in partem
rei conceclunt. auaricancdon p̃uãica¬
tores dictisunt.
ꝑe deb̾i pecuniam uenire diensig̃¬
cat eum diem uenisse: quo pecunia
peti possit. ubipure quisstipulatus
fũt ⁊ cessit᷑. ⁊ uenit dies ubr indiem.
oessit cdies nondumuenit.: uͥ subc̃di¬
cione. neq cessit. neq uenit dies. pen
nobis deb̃. ¶ Lata culpaẽ nimia ne¬
glegentia.idẽ nonintelligẽ quod õs
indelligunt.

Expanded text:
ica 'uillae' dicuntur. locus uero sine aedificio in urbe 'area', rure autem 'ager' appellamus, qui causam aduersariis suis donant et ex parte actoris in partem rei concedunt: a uaricando enim praeuaricatores dicti sunt.pere deberi pecuniam: 'uenire diem' significat eum diem uenisse, quo pecunia peti possit. ubi pure quis stipulatus fuerit, et cessit et uenit dies: ubi in diem, cessit dies, sed nondum uenit: ubi sub condicione, neque cessit neque uenit dies pendenobis debent. 'Lata culpa' est nimia neglegentia, id est non intellegere quod omnes intellegunt.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽ donũl aboadonandodictum mu¬
ũt puta natalicium nͥuptalitiũ.
sexũ pleru̾mq porrigit᷑ Familie ap¬
pellatio qualit̃ accipiatur uideamus
xeii. tabulaꝵ his uerbis agnatus ꝓ¬
ximuᷤ familr̾am habeto adꝑson̾as au¬
tẽ refertur fam̾ilie significatio. ita cũ
cdepatrono. ⁊ lib̃to loquitur lexfum¬

Expanded text:
esse donum Labeo a donando dictum, muut puta natalicium, nuptalicium. sexum plerumque porrigitur. 'Familiae' appellatio qualiter accipiatur, uideamus. duodecim tabularum his uerbis 'adgnatus proximus familiam habeto'. ad personas autem refertur familiae significatio ita, cum de patrono et liberto loquitur lex
Abbreviated transcription (Latin):
aius. l.xui. Familie appella.x¬
tione ⁊ ip̃e pͥnceps familie continet᷑
feminarum libos infamilia earũ
noneẽ palamẽ quia quina scuntur¬
pat̾s non matris familim secunt᷑.¬

Expanded text:
ale. Familiae appellatione et ipse princeps familiae continetur. Feminarum liberos in familia earum non esse palam est, quia qui nascuntur, patris familiam sequunt
Abbreviated transcription (Latin):
pellatione. ⁊̃ om̃s continentur. ut mar¬
cellus dix̃ cͥca eum cui optio ẜ ui legata¬
etiam unico intelligitur. exem plodu¬
o decim tabulaꝵ ex quib ꝓxiͣmus agͥ:¬
tus. ⁊ solus habetur. siquisita intestam̃¬
to scͥpserit. si quid filio meo actidit cla¬
mas ẜuus m̃s lib̃ esto: mortuo filio cla¬
mas lib eĩt. lic⁊ it accidunt ⁊uiuis. sed
uulgi ẜ mone etiã mors significatur.
Ilp̃. l.XU. Nom̃ filiarũ ⁊ in
postuma ce̾dere q̃stionĩs ñe quamius.
postume ñcadere in eam que iam ĩre¬
b humanis certum sit ¶ artitionis
nom̃ non semꝑ dimidium significat.
sedũt ꝓ ẽ adiectum põt it iub aliquis
⁊ maximã partri posse ⁊ uicesimam
cio adiect᷑a dim̃idia prars Nebt̃ ¶ Ha¬
bẽre. sicut ꝑuenire cum effectu actipi¬
endumest.

Expanded text:
pellatione etiam omnes continentur, ut Marcellus dixit circa eum, cui optio serui legaetiam unico intellegitur, exemplo duodecim tabularum, ex quibus 'proximus' adgnatus et solus habetur. Si quis ita in testamento scripserit 'si quid filio meo acciderit, Dama seruus meus liber esto', mortuo filio Dama liber erit. licet enim 'accidunt' et uiuis, sed uulgi sermone etiam mors significatur.inum. Nomen 'filiarum' et in postumam cadere quaestionis non est, quamuis 'postumae' non cadere in eam, quae iam in rebus humanis sit, certum sit. 'Partitionis' nomen non semper dimidium significat, sed prout est adiectum. potest enim iuberi aliquis et maximam partiri: posse et uicensimam tio adiecta, dimidia pars debetur. 'Habere' sicut peruenire cum effectu accipiendum est. 165
Abbreviated transcription (Latin):
rem noneẽ. aliud furto. noxaq solutũ.
qui i dicit furem non eẽ hominis ꝓ¬
poĩto loquitur qui furtis noxaq solu¬
tum quinemini ẽẽ furtiobligatum
ꝓmittit.

Expanded text:
rem non esse', aliud 'furto noxaque solutum': qui enim dicit furem non esse, de hominis proposito loquitur, qui furtis noxaque solutum, nemini esse furti obligatum promittit.
Abbreviated transcription (Latin):
e.i.r. Urban̾a fimilia. ⁊ rusti¬
cañ loodsedgnẽ distingui t̃. põt it ali¬
qu̾is dispñsator ñ eẽ ẜuoꝵ urbanorũ
taimero uelutiis qui rusticoꝵ ra a
tiones dispns: ibiq habit:. ⁊ ñ multũ
ab est auilico. In sularius aũt ur bano¬
rum numeroest: iidendum tm̃ ẽ. ip¬
se dñs quoꝵ loco quemque habũit.¬
ꝙ ex nuõ fam᷑i lic. ⁊ uicãrius appare¬
bit. ¶Lnoct᷑are extraur bem intelli¬
gendum ẽ quinulla parte noctisin
urbe est ꝑlienĩtotun noctem sigeat.¬

Expanded text:
ilia' et 'rustica' non loco, sed genere distinguitur: potest enim aliquis dispensator non esse seruorum urbanorum numero: ueluti is, qui rusticarum rerum rationes dispenset ibique habitet. non multum abest a uilico insularius: autem urbanorum numero est. uidendum tamen est, ipse dominus quoquod ex numero familiae et vicariis apparebit. "Pernoctare extra urbem" intellegendus est, qui nulla parte noctis in urbe est: "per" enim totam noctem sig
Abbreviated transcription (Latin):
bit. ¶sñloco coĩ ł uilla ꝗ̃ fiat. nuntiatio
locũha bebit acluersus uicinums Pla¬
ne siunꝰ nr̃m incomniuni locofatiat.
non possum egosotius opus nouum
einuntiare s: eim̾ ꝓhibebo ooĩ diui¬
dumdo iuditio. uł ꝑ p̃toremi Quod
si sotius m̃s incõi insula opus nouũ
fatiat. ⁊ ego ꝓͥam habeam cuinoce¬
atur: an opus nouũ nuntiare ei p̾sũ.
⁊ putat lab̾o non posse nuntiare
Quia possumeũ alia rõe ꝓhibe edi¬
comuili duͣdumdo. Que sũtñtia
uera est. ¶ Sie gosuꝑ fitiarius sim
et opus nouũ fatiat uicinꝰs . an pos¬
sim nuntiare: mout qlod quasi ĩ¬
quilinus sum. S p̃tor michiutilem:
inrem actionem dat  idõ ⁊ ẜuitittu
ausa acͣtio michi dabitur. ⁊ oꝑis no¬
eͣui nuntiatio deb michiconcecdi.¬
¶ Si in pu̾blico aliquid fiat om̃sci
ictoues opus nouum numtia re possunt.¬

Expanded text:
 fiat, nuntiatio locum habebit aduersus uicinum. plane si unus nostrum in communi loco faciat, non possum ego socius opus nouum ei nuntiare, sed eum prohibebo communi diuidundo iudicio uel per praetorem.Quod si socius meus in communi insula opus nouum faciat et ego propriam habeam, cui nocetur, an opus nouum nuntiare ei possim? et putat Labeo non posse nuntiare, quia possum eum alia ratione prohibere aedicommuni diuidundo: quae sententia uera est. Si ego superficiarius sim et o‹p›us nouum fiat a uicino, an possim nuntiare? mouet, quod quasi inquilinus sum: sed praetor mihi utilem in rem actionem dat, et ideo et seruitutium causa actio mihi dabitur et operis noui nuntiatio debet mihi concedi. Si in publico aliquid fiat, omnes ciues opus nouum nuntiare possunt
Abbreviated transcription (Latin):
bus si obopus nouũ nuntiatiouni
flat. siquid ex uoluntate oiũ opus
fiat omĩs nuntiatio tenẽbit Siuõ
quidam ignor insolidum obliga
possessor inueniaturs mõsieius no¬
mine opus fiat.

Expanded text:
bus si ob opus novum nuntiatio uni fiat, si quidem ex voluntate omnium opus fiat, omnes nuntiatio tenebit, si vero quidam ignorent, in solidum obligabpossessor inveniatur, modo si eius nomine opus fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
eonon de feñdete. similiter inꝗt
offitio uidicis continebitur: ut
cauere adũsarium uiber. nec
opus norũise nuñtiaturum nec
edificiumꝰ facturum Taq ratio¬
ne actenus isquirem nondefen¬
dent pumetur ut iure suo ꝓbare

Expanded text:
eo non defendente similiter, inquit, officio iudicis continebitur, ut cauere aduersarium iuberet nec opus nouum se nuntiaturum nec aedificanti uim facturum. eaque ratione hactenus is, qui rem non defenderet, punietur, ut ‹de› iure suo probare
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑis noui nuntiationis ex secͤutio¬
nem danͤdam Nisiadĩp̃tpͥuatum cõ¬
modum ies ꝑtĩneat ueluti silumi¬
nibus ei̾us offitiatur: aut ꝓspectui:
obst. Nonalit̃ aũt pupillirata habe
nouumnuntiari põt ipueronum¬
tiare noñ põt. neꝙ nuntiatio ullum
effectum ht̃. ¶ Uuntiationẽ aũ inire
p̃senti faciendam meminisse opor¬
tebit .i. eoloci ubi opus nouĩifiat. sũ
quis edific. siue inchor edificare.¬
¶Nuntiare aũt nonutiq dño opor¬
t.dufficit eñĩ in p̃senͣtinũtai ei
qui in p̃sentifuit. Usq ad eout ⁊̃
fabris ⁊ opificibus qui eolocioꝑant᷑.
opus nouũ nuntiari possit ¶ Et gñalũ
senti fuit. dñĩ oꝑisue nomines ñeq re¬
fert quissit iste uł cuius conditionis
qui in p̃sñti fuit. Nam ⁊ sis uͭo nuncie¬
tur. uł mulieri. uł puero uł puelle. te¬

Expanded text:
operis noui nuntiationis executionem dandam, nisi ad ipsius priuatum commodum res pertineat, ueluti si luminibus eius officiatur aut prospectui obsit. non aliter autem pupilli rata habebnouum nuntiari potest, ipse uero nuntiare non potest neque nuntiatio ullum effectum habet.Nuntiationem autem in re praesenti faciendam meminisse oportebit, id est eo loci, ubi opus fiat, siue quis aedificet siue inchoet aedificare.Nuntiari autem non utique domino oportet: sufficit enim in re praesenti nuntiari ei, qui in re praesenti fuerit, usque adeo, ut etiam fabris uel opifi cibus, qui eo loci operantur, opus nouum nuntiari possit. et generaliter e praesenti fuit domini operisue nomine, neque refert, quis sit iste uel cuius condicionis qui in re praesenti fuit: nam et si seruo nuntietur uel mulieri uel puero uel puell
Abbreviated transcription (Latin):
adũluum facimui . eđ⁊ siseuiopii
nouum nuntiatum est. anre misto¬
nem edificauĩt. dem̃cepit agcre uis
sibi esse. ita edificatum hr̃e. p̃tor acti¬
auem eidem negare deb. Et int̾lie̾¬
tͥum ineum dcope restituendo re¬
dere ¶ õt aũt quis nuntiare. ⁊̃ ignd̃ans
quͣdd opiu fier si post oꝑis noruinũ¬
nuntiatum. conueniat tibi. cuniad.¬
uersario ut opͥus facer.an dam dasite
untionis exceptio. Et ait celsus darcda
necee piculum ne pactio ꝑuatorum
iͦissui p̃tͥois añ poĩtauideatur. Qdit
aliuel aiebat y retor qmͣħ ut contro¬
ũsias eoꝵ dirimeret. Quib si spõ¬
te recesserint. debebit idratumhr̃.
¶Opus nouũ facere udetur qui dut
edificando.aut de trahendo aliꝗa
pstinam faciem operis mułtat ¶ Hꝗ
autem edictumñ omĩa oꝑa comple¬
etitur. s ea sola. quȩ solo conuieta
sunt. Quoꝵ edificatio. uel demoli¬
tio uidetur opus nouũ continere.
Ideirco placuit. siquis messem fatiat
arboremue suoricsãt suneam pu¬

Expanded text:
um facimus.Sed si is, cui opus nouum nuntiatum est, ante remissionem aedificauerit, deinde coeperit agere ius sibi esse ita aedificatum habere, praetor actionem ei negare debet et interdictum in eum de opere restituendo reddere.Potest autem quis nuntiare etiam ignorans, quid opus fieret.Et post operis noui nunnuntiatum conueniat tibi cum aduersario, ut opus faceres, an danda sit conuentionis exceptio? et ait Celsus dandam, nec esse periculum, ne pactio priuatorum iussui praetoris anteposita uideatur: quid enim aliud agebat praetor quam hoc, ut controuersias eorum dirimeret? a quibus si sponte recesserunt, debebit id ratum habere. Opus nouum facere uidetur, qui aut aedificando aut detrahendo aliquid pristinam faciem operis mutat. Hoc autem edictum non omnia opera complectitur, sed ea sola, quae solo coniuncta sunt, quorum aedificatio uel demolitio uidetur opus nouum continere. idcirco placuit, si quis messem faciat, arborem succidat, uineam pu
Abbreviated transcription (Latin):
quodrẽtrio edificãtumerit. Destis ud¬
endumerit. quasi re petito die nũ¬
ciatione factasS ⁊ si ułedes nr̃as q¬
inmit᷑nt aut in loconio edificet:
Equumẽ nosoꝑis nouĩ nuntiatio
ne. iusnr̃m nobis cons uare uelle ti¬
¶ Sextus pedius defin̾it. triplicẽ
ce causam oꝑis nouinuntiationis
aut nãt᷑uralem. aut publicamsiut᷑:
inpostt̾iciã. ¶Natur̃alem cum in
nr̃ã sedes: quid in mit titur aut edip¬

Expanded text:
quod retro aedificatum erit destendum erit, quasi repetito die nuntiatione facta. Sed et si in aedes nimmittit aut in loco nostro aedificet, aequnostrum nobis conseruare.Et belle Sextus Pedius definiit triplicem eris noui nuntiationis, aut naturalem aut publicam impositiciam: naturalem, cum in nostras aedes quid immittitur aut aedi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ. ds⁊ impso opere. hoc est in re ip̃a nũ¬
titio faciemdaest: quodidcirco re¬
ceptum est: Ut confestĩ ꝑnuntia ci¬
onẽ ab opere discedartur. Cetm̃ sialsꝰ¬
bi frat nuntiatio. iludincomo di
sẽquiꝰ tur quoddum uenitur adopus
siquid fuit oꝑis ꝑ ign̾oãntiam factũ.
euenit. ut contra eglict᷑um p̃toĩs sit
te facta nuntiatio ẽ. Om̃ib q dñis
uidetur denuntiatum. Sy siunus:
edificauĩt p̾ oꝑis nouinuntiationẽ
alii qui non ecli fic̾iuĩt nontene.

Expanded text:
 ipso opere, hoc est in re ipsa, nuntiatio facienda est: quod idcirco receptum est, ut confestim per nuntiationem ab opere discedatur. ceterum si alibi fiat nuntiatio, illud incommodi sequitur, quod, dum uenitur ad opus si quid fuerit operis per ignorantiam factum, euenit, ut contra edictum praetoris sit te facta nuntiatio est omnibusque dominis uidetur denuntiatum: sed si unus aedificauerit post operis noui nuntiationem, al
Abbreviated transcription (Latin):
puta quimarca sunt.stipulatuassũ.⁊
hii quisme culpa ꝓmssoris perie
hab̾ere. nec ꝑ quẽ quã omĩ nofieri qͦ
min̾ nob̾ hab̾e liceat queres faẽ ut
uideatur reus ꝓmisisse ꝑomne fũ¬
tuꝵ. ut tͥ hab̾e uceat. Sidetr igit
bienu factũ ꝑmisise. Nemo autẽ
obligat. neip¬
se faciat: qͦminuss
nhãe liceat obligatur ⁊̃ neh̃s suus
fatiat. ut ꝗcet troꝵ successoꝵ effic̃i¬
at ne hãe liceat Sed siquis ꝓmit tat

Expanded text:
puta qui in area sint, stipulatus sim et hi sine culpa promissoris perierhabere, nec per quemquam omnino fieri, quo minus nobis habere liceat. quae res facit, ut uideatur reus promisisse per omnes futurum, ut tibi habere liceat: uidetur igitur alienum factum promisisse, nemo autem obligat, ne ipse faciat, quo minus habere liceat: obligatur etiam, ne heres suus faciat uel quis ceterorum successorum efficiat, ne habere liceat.Sed si quis promittat
Abbreviated transcription (Latin):
quominus facẽ id possit. ltemꝙ lege
fiẽi ꝓhib. si ꝑ petuã causã ẜuatuꝵ
ẽ: cessat᷑ obligatio. Uelutisi sorẽ suã
nuptãm sibialiquis stipuletur. Quã
insorore adopt᷑iua. idẽ dicenduerit.
quia statim contrabonos mores fit.¬
¶ Si in locanclo conducendo. uendẽ¬
do. em̃do. ⁊ aclint̃ rogationẽ quis nõ

Expanded text:
leges fieri prohibent, si perpetuam causam seruaturum est, cessat obligatio, ueluti si sororem nupturam sibi aliquis stipuletur: quamqin sorore adoptiua, idem dicendum sit, quia statim contra mores sit.Si in locando conducendo, uendendo emendo
Abbreviated transcription (Latin):
Iip .i. ixxi.ad. Inhaestipulatione
uenit quantieas reserits iõ cassius se¬
bit eumquidamni in fectistipulatus
nomine sibicauit fulsit. inp̃nsas eiꝰ
rei exstipulatli con sequi possit. Tdẽq
iuris ẽẽ cum pp̃uitium conmunis pãis¬
etis quicauit sibi clamn infectinoĩe.
tamerum eoꝵ releuandorum gr̃a que
tos ᷤᷤ in parietẽ incumbunt edifitia sua
fulsit ineadem causa ẽẽ detrim̃tum
quoq p̃p̃ emigrãt᷑ionem inquilinoꝵ
q̃li ex iusto metufa c esaristo autẽ nõ
ma le adiẽ sicͦutihie exigit cassius u
siiustus metus migrandi causam pre¬
buit itaineius ꝑsonam qui fulsit. eac̃
cassius dicere debiuss: suusto m̃ẽtu
ruine fulcire coactus est.

Expanded text:
imo ad edictum. In hac stipulatione uenit, quanti ea res erit. et ideo Cassius scribit eum, qui damni infecti stipulatus nomine sibi cauit, fulsit, impensas eius rei ex stipulatu consequi posse: idemque iuris esse, cum propter uitium communis parietis qui cauit sibi damni infecti, onerum eorum releuandorum gratia, quae in pa‹r›ietem incumbunt, aedificia sua fulsit. in eadem causa est detrimentum, quoque propter emigrationem inquilinorum, quod ex iusto metu factum est. Aristo autem non male adicit, sicuti hic exigit Cassius, ut si iustus metus migran‹d›i causam praebuerit, ita in eius personam qui fulsit eadem Cassium dicere debuisse, si ‹i›usto metu ruinae fulcire coactus est.
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis eñi ⁊ hic a quam michi ab du¬
eas ⁊ illie luminib offitias. tñ ex casti płi¬
tione accõẽ michi non conpetere. scili¬
ez quanon debebat uicłihis dam nũ
face. Qui eoueluti lucro quoadhue ute¬
batur ꝓhibetur multũq e int̾ ẽe utrũ
damnum quis fatiat. anluero quodad¬
huc fatiebat uti ꝓhibeatur. Michi ui
um clm̃i singłistipulaĩdebent. sin adiec¬
gione partis quia de suo quisq dam no
sti p̃uͣlatur quimimmo pars adecta
partis partem faciae si plures dñi s̃¬

Expanded text:
quamvis enim et hic aquam mihi abducas et illic luminibus officias, tamen ex ea stipulatione actionem mihi non competere, scilicet quia non debeat videri is damnum facere, qui eo veluti lucro, quo adhuc utebatur, prohibetur, multumque interesse, utrum damnum quis faciat, an lucro, quod adhuc faciebat, uti prohibeatur. mihi videaedium domini singuli stipulari debent sine adiectione partis, quia de suo quisque damno stipulatur: quin immo pars adiecta partis partem faciet. contra si
Abbreviated transcription (Latin):
Ilp .l. lxxi.ao. P roculus ait. cumquis
iure: quid in suo facz. quanuis ꝓmisi¬
s damni infecti uicino. non tam̃ eum
tenĩhaesti pulatione suẽ luti siuuta e
difitia mea hãs edifit̾ia eaq lic tuo ab¬

Expanded text:
imo ad edictum Proculus ait, cum quis iure quid in suo faceret, quamvis promississet damni infecti vicino, non tamen eum teneri ea stipulatione: veluti si iuxta mea aedificia habeas aedificia eaque iure tuo a
Abbreviated transcription (Latin):
rum comuius usus ẽ. sicutuuarũ prbli¬
carum ⁊ littͥoꝵ in his igitur publice lic
cuilib edificare ⁊ destruere dum tñ ħ
sine in c̃modᷤ cuius quam fiat p̃ꝑquod
opis dum ta xat nomine cumsatis dati¬
one cauetur. deu̾itioloci nicħ cauetur.
hoc est o̾pis ꝙ quis facit ceterum sier
locis uitio dãpnum timeatur mi me di¬
cenclũs est. clampniinfectistipulatio¬
nem int̃ poni oportẽ . quis it clubitat¬
neminemẽe aquostipulatur. cũne̾mi¬
ne nichil faciente locus ip̃e priblieus
dãpnum inferat sui naturasãleag̃
tim fiant¶ Qiudergo sĩ publico opus fi¬
at deuitioenis. quicd faciemus ⁊ plãe
uł pͥnceps adeun dus. uł sun ꝓuintia

Expanded text:
rum communis est usus, sicuti uiarum publicarum et litorum. in his igitur publice licet cuilibet aedificare et destruere, dum tamen hoc sine incommodo cuiusquam fiat. propter quod operis dumtaxat nomine cum satisdatione cauetur, de uitio loci nihil cauetur, hoc est operis, quod quis facit. ceterum si ex loci uitio damnum timeatur, minime dicendum est damni infecti stipulationem interponi oportere: quis neminem esse, a quo stipuletur, cum nemine nihil faciente locus ipse publicus damnum inferat sui natura? Ad ea itim fiant. quid ergo, si publice opus fiat, de vitio eius quid faciemus? et plane vel princeps adeundus est
Abbreviated transcription (Latin):
minus utilem futuram. quia aliara¬
tione damnum michi poss sarerri.
Et est plane nr̃oꝵ p̃ceptorum hec
sententia. ut cre damus inutilem
c̃e damiu in fectistipulationẽ. quo
fcasu damnum alia actione sarciripꝰ¬
sit. Quod⁊ insũpiore ca su intelligĩ¬
tur damni infecti actiõ quia possit ex
condũcto age. sidñseum migrare pro

Expanded text:
minus utilem futuram, quia alia raminus utilem futuram, quia alia ratione damnum mihi posset sarciri. et est plane nostrorum praeceptorum haec sententia, ut credamus inutilem esse damni infecti stipulationem, quo casu damnum alia actione sarciri possit: quod et in superiore casu intellegtur damni infecti actio, quia possit ex conducto agere, si dominus eum migrare pro
Abbreviated transcription (Latin):
Nocope ꝓmitceie. ansatis dare debe¬
at uileamus. Mou⁊ quodinalieno
facit qui aut̃ lealieno cauz. satis da¬
re debr quide suore ꝓmit teres unde
lab̾o pũtat eum quimoduloͬrũ aut
riui faciendicausa opus facer ĩ sati¬
dare debere. quiamalieno solofaẽ
de cã exempligr̃a scͥptumest. Cete᷑rũ
adomĩa opastipulatio comodabrt̃.¬
cas minfsiũt. sñ dannoiucinorum
id face redebrsdicontroũsia sit. dñs
tione satis dare iubetur    aoma
ca uere michidebebas ꝓdamno
parum mearum edium.scilie ꝓqͣ
parte dominus existesᷤ. ⁊ hoc plerisq
oplae smou mẽ quod ĩp semas ecles
conmuni diuidumdo iudio parte
consequi. Nam ⁊ siunas ecdes conmu¬
nes tecum habeã. hee q uitium faci¬
ant.⁊ cirea refectionem earum cessa
re uideris. nr̃i p̃ceptores negãr teca
uere quia ip̃se reficere possim recep¬
turus ꝓparte quodimpenderim iu¬
ditio sotietatis. aut commini diui¬
dum do. Ido ⁊ int̾ poĩtã caut᷑ionem

Expanded text:
omittere an satisdare debeat, uideamus. mouet, quod in alieno facit: qui autem de alieno cauet, satisdare debet, qui de suo, repromittere. unde Labeo putabat eum, qui modulorum aut riui faciendi causa opus faceret, etiam satisdare debere, quia in alieno solo facerdae causa', exempli gratia scriptum est: ceterum ad omnia opera stipulatio accommodabitcas muniunt, sine damno uicinorum id facere debent. Si controuersia sit, dominus tione satisdare iubetur. 32 cauere mihi debeas pro damno propriarum mearum aedium, scilicet pro qua parte dominus existes. et hoc plerisque placet: sed mouet me, quod ipse meas aedes communi diuidundo iudicio pro parte consequi. nam et si unas aedes communes tecum habui eaeque uitium faciant et circa refectire videaris, nostri praeceptores negant cavere te debere, quia ipse reficere possim recepturus pro parte, quod impenderim, iudicio societatis aut communi dividundo: ideo et interpositam cautionem