comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius haec prima uir¬
tus & consummata ui¬
ctoria est : non uideri
LLUD UERO IXII
SUL. PICI MEMINISSE
te credo : quo affectu
nobis. cum & tu coram
ad esses. illam uirginẽ
praedicaret : quãe ita
sepenitus ab om̃ium ui¬
rorum oculis remouis¬
set : ut ne ipsum quidem
adseMART INuM cum
eam ille officii causa ui¬
sitare uellet ad miserit
Nam cum propter agel¬
lum illius praeteriret:
in quo sẽ iam ante com¬
plures annos pudica co¬
hibebat: audita fide il¬
lius atq uirtute deuer¬
tit : ut tam illustris
meriti puellã religioso
officio ep̃s honoraret
Nos consequentes. gaui¬
suram illam uirginem
putabamus : si quidem
hoc intestimoniũ uirtu¬
tis suae esset habitura:
adquã tanti nominis
sacerdos deposito propo¬
siti rigore uenisset: Verũ
illa fortissimi uincula
propositi. ne MARTINI
quidem contemplatio¬
ne laxauit. Ita uir
beatus. accepta per ali¬
am feminam excusati¬
one laudabili : ab illi¬
us foribus quae inden¬
dam se salutandamq

Expanded text:
: cuius haec prima uir: cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque
Abbreviated transcription (Latin):
quenter inquit in acie
sceti : & bello frequenter
inter fui. Ad haec MAR¬
TINuS. Dic michi ergo
Nunquid in illa aciẽ
quae armata in prȩliũ
parabatur. aut iam ad¬
uersus hostilem exerci¬
tum collocato comii¬
nus pede districto ense
pugnabat. ullam femi¬
nam stare aut pugnare
uidisti : Tum demum
miles confusus erubuit :
gratias agens errori suo
se non fuisse permissum :
nec aspera increpatione
uerborum. sed uera et
rationabili scđm perso¬
nam militis comparati¬
one correctum. MAR¬
TINuS autẽ conuersus
adnos. sicut eũ frequens
fratrum turba ualla¬
uerat : mulier inquit
uirorum castra non ad¬
eat. Acies militum sepa¬
rata consistat : procul
femina in suo degens ta¬
bernaculo. sit remota
Contemptibilem enim
reddit exercitum : si ui¬
rorum cohortibus turba
feminea misceatur
Miles in acie: miles
pugnet incampo. Mu¬
lier se intra murorum
munimenta contineat.
Habet & illa gloriã sui
si pudicitiam uiro ab.¬
sente casta seruauerit

Expanded text:
quenter, inquit, in acie quenter, inquit, in acie steti et in bello frequenter interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium parabatur aut iam aduersus hostilem exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit
Abbreviated transcription (Latin):
iecerat : cellulam sibi
eminus in remoto quasi
heremita uicturus ere¬
xerat. Inter ea astutus
inimicus uariis cogitati¬
onibus brutum pectus
agitabat : ut coniugem
suã quam mARTINuS
in monasterio puellar̃
essẽ praeceperat. uolun¬
tate mutata secum
potius uellet habitare
Adut ergo MARTINũ
fortis heremita : & quid
haberet animi confite¬
tur. Ille uero uehemen¬
ter abnuere. Feminã
uiro rursus. iãm mona¬
cho non marito. in con¬
grua ratione misceri
Postremo cum miles in¬
staret: affirmans nichil
hoc proposito esse nocitu¬
rum: se solo coniugis uti
uelle solatio: porro ne
rursus se in sua reuol ue¬
rent non essẽ metuendũ :
se esse militem xp̃i. illã
quoq in eadem eiusdem¬
militiae sacramenta iu¬
rasse: pateretur ep̃s scs
sexum suum fidei merito
nescientes pariter mili¬
tare : tum mART INUS
uerba uobis ipsa dictu¬
russum. dic michi inqͦit
si unquam inbello fui¬
sti: si in acie constitisti
At ille respondens. fre¬

Expanded text:
iecerat: cellulam sibi iecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem Christi, illam quoque in eadem militiae sacramenta iurasse: pateretur episcopus sanctos et sexum suum fidei merito nescientes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, fre
Abbreviated transcription (Latin):
inquit gerit pars illa con¬
iugii : quae pecore de¬
pasta. & si non penitus
gr̃am amisit herbarum:
nullã tamen florum re¬
tinet dignitatẽ. Illa
uero quam porci pecora
immunda foderunt :
fornicationis imaginem
foeda praetendit. Cȩte¬
rum illa portio quae
nullam sensit in iuriam :
gloriam uirginitatis o¬
stendit. Herbis fecunda
luxuriat: fenunea fru¬
ctus exuberat: & ultra
omnem speciem. dist̃incta
floribus. quasi gemmis
micantibus ornata. ra¬
diat. Beata species : &
dõ digna Nichil enim
uirginitati est comparan¬
dum. Ita & illi qui con¬
iugia fornicationi com¬
parant. uehementer
errant : & illi qui coniu¬
gia uirginitati aequan¬
da aestimant. miseri
penitus & stulti sunt:
Uerum haec a sapientib
tenenda distinctio est :
ut coniugium pertineat
adueniam : uirginitas
spectet ad gloriã : for¬
nicatio deputetur ad
pȩnam. nisi satis factio¬
ne purgetur IXII¬
ILES QUIDAM CINGU¬
ILUM IN ECCLESIA
monachum professus ab¬

Expanded text:
inquit, gerit pars illa coninquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. uerum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut coniugium pertineat ad ueniam, uirginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione purgetur. Miles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, ab
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius periculum uir
beatus piamente misera¬
tus : imperat canib ut
desisterent sequi : & sine¬
rent abire fugientem.
Qui continuo ad primũ
sermonis imperiũ consti¬
terunt. Crederes uinctos:
immo potius affixos in
suis haerere uestigiis
Ita lepusculus persecu¬
toribus alligatis : in co¬
lumis euasit. Opere
pretium autem. ẽ: eti¬
am familiaria illius
uerba. spiritualiter sa¬
le condita memorare
UEM RECENS
TONSAM FORTECON¬
spexerat. Euangelicũ
inquit mandatum ista
compleuit. Duas habu¬
it tunicas : unam earũ
largita est non habenti
Ita ergo & uos facere de¬
betis. Item cum subul¬
cum algentem ac pęne
nudum inpellicia ueste
uidisset : en inquit adam
eiectus de paradrso iN
ueste pellicia sues pascit
Sed nos illo uetere de¬
posito qui ad huc in isto
manet : nouum adam
potius induamus.
Roues exparte prata
depauerant : porci etiã
non nulla suffoderant
Pars cȩtera quae ma¬
nebat illesa : diuersis
floribus quasi picta
uernabat. Speciem

Expanded text:
Cujus periculum vir Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, incolumis evasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius verba spiritali sale condita memorare. Ovem recens tonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item cum subulcum algentem ac pene nudum in pellicea veste vidisset, En, inquit, Adam ejectus de paradiso in veste pellicea sues pascit: sed nos illo vetere deposito, qui adhuc in isto manet, novum Adam potius induamus. boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem,
Abbreviated transcription (Latin):
neste de pecude: & ini¬
noxium Animal agitare
desiste. Paruit nequã
sp̃s : & recessit Nec de¬
fuit sensus inbucula.
quin se intelligeret li¬
beratam. Ante pedes
scĩ. recepta quiete pro¬
sternitur. Dein iuben¬
te MIARTINO gregem
suum petit : seq agmini
cȩterarum oue placi¬
dior immiscuit. Hoc
illud fuit tempus : quo
inter medias flaminas
positus. non sensit incen¬
dium. Quod michi non
arbitror esse referendũ.
quia hoc plenius iste
sulpicius licet in libro
suo praeteritũ. in epła
tamen postea quam ad
eusebium tum prbm
Quam tu postumiane.
aut credo legisti: aut si
in cognita tibi est. cum
libuerit in promptu ex
illo armario habes
Nos ab illo omissa refe¬
rimus.X
UODAMAUTEM REM¬
PORE DUM DIOCESES
circum iret: uenantiũ
agmen incurrimus. Ca¬
nes leporem sequeban¬
tur. Iamq multo spacio
uicta bestiola : cũ undiq
campis late patentibus
nullum esset effugium:
mortem imminentẽ. iam
iamq: capienda crebris
flexibus differebat

Expanded text:
neste, de pecude, et inneste, de pecude, et innoxium animal agitare desiste. Paruit nequam spiritus, et recessit. Nec detuit sensus in bucula, quin se intelligeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, deinde jubente Martino gregem suum petiit, seque agmini caeterarum ove placidior immiscuit. Hoc illud fuit tempus quo inter medias flammas positus non sensit incendium: quod mihi non arbitror esse referendum; quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistola tamen postea, quam ad Eusebium tunc presquam tu, Postumiane, aut, credo, legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referimus. Quodam autem tempore, dum dioeceses circuiret, venantium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat.
Abbreviated transcription (Latin):
gines irruunt. Allam¬
bunt singula loca : ubi
aut sederat uirbeatus
aut steterat. Stramen¬
tum etiã in quo quieue¬
rat partiuntur. Vna
earum. post dies paucos:
partem straminis quã
sibi ꝓbenedictione colle¬
gerat. in ergumino quẽ
sp̃s erroris agitabat de
ceruice suspendit. Nec
mora : dicto citius
eiecto daemone perso¬
na purgata est IUIIII¬
ER IDEM F E RE
TEMPUS MARTI¬
No a treueris reuerten¬
ti fit obuiam uacca.
quam demon agitabat
Quae relicto grege suo
in homines ferebatur:
& iam multos noxie pe¬
tulca confoderat. Uer̃
ubi nobis coepit esse con¬
tigua : hii qui eam emi¬
nus sequebantur praedi¬
cere magna uoce coeper
ut caueremus. Sed post¬
quam ad nostoruis furi¬
bunda luminib propi¬
us accessit : martinus
eleuata obiuam manu.
pecudem consistere iubet
Quae mox aduerbum
illius stare coepit immo¬
bilis: cum interea ui¬
det MIARTINUS. dorso
illius daemonem super¬
sedentem. Quem incre¬
pans. discede inquit fu¬

Expanded text:
gines irruerunt: allamgines irruerunt: allambunt singula loca, ubi aut sederat vir beatus aut steterat: stramentum etiam in quo quieverat, partiuntur. Una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de cervice suspendit; nec mora, dicto citius, ejecto daemone, persona purgata est. IX. Per idem fere tempus Martino a Treveris revertenti fit obviam vacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo, in homines ferebatur; et jam multos noxie petulca confoderat. Verum ubi nobis coepit esse contigua, hi qui eam eminus sequebantur, praedicere magna voce coeperunt, ut caveremus. Sed postquam ad nos torvis furibunda luminibus propius accessit, Martinus elevata obviam manu pecudem consistere jubet: quae mox ad verbum illius stare coepit immobilis. Cum interea videt Martinus dorso illius daemonem supersedentem, quem increpans, Discede, inquit, fu
Abbreviated transcription (Latin):
uersum me utraeq legi¬
ones iurata bella susce¬
perint. Vnde quaeso
taceatis : ne etiam hoc
quod uos loquimini. ad
meam referatur inuidiã
Tota uobis istorum men¬
tio relinquatur : ad
MARTINuM potius
reuertamur. Tu galle
ut aggressus es : coeptũ
opus explica. Tum ille
Iam quidem uobis inqͦit
tanta narraui : ut satis¬
facere studiis ur̃is meus
sermo debuerit. Sed
quia uoluntati ur̃ae non
obsecundare michi non
licet : quantum ad huc
dies super est loquar
Nam certedum stramen
illud quod in lectos nr̃os
paratur aspicio: subue¬
nit in memoriam. etiã
de stramine in quomaR¬
TINUS iacuerat factã
esse uirtutem. Res
ita gesta est. .UIII.¬
IAUD IÕMACUS II¬
CUS EST: IN CON¬
finio biturigum atque
turonorum. Ecclesia
ibi est celebris religione
scõrum: nec minus glo¬
riosa sacrarum uirginũ
multitudine. Praeteri¬
ens ergo MART INuS
insecretario eccłae habu¬
it mansionem. Post dis¬
cessum illius : cunctȩ in
secretarium illud uir¬

Expanded text:
versum me utraeque legiversum me utraeque legiones jurata bella susceperint. Unde quaeso taceatis, ne etiam hoc quod vos loquimini, ad meam referatur invidiam. Tota vobis istorum mentio relinquatur: ad Martinum potius revertamur. Tu, Galle, ut aggressus es, coeptum opus explica. Tum ille: Jam quidem vobis, inquit, tanta narravi, ut satisfacere studiis vestris meus sermo debuerit: sed quia voluntati vestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest, loquar: nam certe dum stramen illud quod in lectos nostros paratur, aspicio, subvenit in memoriam etiam de stramine in quo Martinus jacuerat, factam esse virtutem. Res ita gesta est: Claudiomagus vicus est in confinio Biturigum atque Turonorum. Ecclesia ibi est celebris religione sanctorum, nec minus gloriosa sacrarum virginum multitudine. Praeteriens ergo Martinus, in secretario ecclesiae habuit mansionem. Post discessum illius cunctae in secretarium illud vir
Abbreviated transcription (Latin):
semel tantũ. Praeclare
inquit postumianus no¬
stros istos ut MARTINI
non egrediantur exem¬
plum. tua constringit
oratio. Sed ꝓfiteor tibi:
quia haec surdis aurib
audientur. Nam si mar¬
tni sequeremur uias.
nunquam causas de oscu¬
lo diceremus: & uni¬
uersis sceuae opinionis
obprobriis careremus
Ulerum sicut tu soles
dicere cum edacitatis
argueris. galli sumus:
ita nos in hac parte nun¬
quam uel martini exẽ¬
plo uel tuis disputati¬
onibus corrigendi. fa¬
Veruntamen hȩc nobis
iam dudũ agentibus. qiđ
tu tam obstinate SULEI¬
ci taces: Ego in quam
non solum modo taceo:
sed olim de istis tacere
disposui Nam quia
quandã uiduam uagã.
nitidulam. sumptuosa.
obiurgauerim lasciuius
uictitantẽ : itidemq
uirginem adolescenti
cuidã michi caro inde¬
centius adherentem :
cũ quidem ipsam freqͥen¬
ter Audissem. alios etiã
qui talia agerent incre¬
pantem: tanta michi
om̃ium feminarũ cuncto¬
rumq monachorum
odia concitaui : ut ad¬

Expanded text:
semel tantum. VIII. Praeclare, semel tantum. VIII. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum, tua constringit oratio: sed profiteor tibi, quia haec surdis auribus audientur: nam si Martini sequeremur vias, numquam causas de osculo diceremus, et universis scaevae opinionis opprobriis careremus. Verum sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus; ita nos in hac parte numquam vel Martini exemplo vel tuis disputationibus corrigendi faVerumtamen haec nobis jamdudum agentibus, quid tu tam, obstinate Sulpici, taces? Ego, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui: nam quia quamdam viduam vagam, nitidulam, sumptuosam objurgaverim, lascivius victitantem; itidemque virginem adolescenti cuidam mihi charo indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem, alios etiam qui talia agerent, increpantem; tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia concitavi, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
positi relaxaret : Ve¬
runtamen quia occasio¬
ne huius exempli male
usuros esse aliquos arbitra¬
ris : illi uero felices erun
si adisciplina exempli isti¬
us non recedant. Vide¬
ant enim : quia aRri¬
No semel tantũ inuita
iam septua genario. non
uidua libera. non uirgo
lasciuiens. sed sub uiro ui¬
uens ipso uiro pariter sup¬
plicante regina seruiuit
Et ministrauit haec. a¬
epulante discubuit : nec
ausa est participare con
uiuium: sed deferebat
obsequium. Disce igitus
disciplinam. Seruiat
tibi matrona. non impe¬
ret : & seruiat. non recũ¬
bat : sicut martha illa mi¬
nistrauit dño. nec tamen
est ascita conuiuio : im¬
mo praelata est mini¬
stranti : quae uerbũ po¬
tius audiuit. Sed in
MART INO ista regina
utrunq compleuit. Et
ministrauit ut martha:
& audiuit ut maria
Quod siquis hoc uti uolu¬
erit exemplo : per om̃ia¬
teneat exemplum. Palis
causa sit. talisq persona
tale obsequium. tale con¬
uiuium : & in omni uita

Expanded text:
positi relaxaret? uepositi relaxaret? uerumtamen quia occasione huius exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi uero felices erunt, si a disciplina exempli istius non recedant. uideant enim, quia Martino semel tantum in uita iam septuagenario non uidua libera, non uirgo lasciuiens, sed sub uiro uiuens, ipso uiro pariter suppet ministravit. Haec eepulante discubuit: nec ausa est partiuiuium, sed deferebat obsequium. disce igitur disciplinam: seruiat tibi matrona, non imperet, et seruiat, non recumbat: sicut Martha illa ministrauit Domino, nec tamen est adscita conuiuio: immo praelata est ministranti, quae uerbum potius audiebat. sed in Martino ista regina utrumque compleuit: et ministrauit ut Martha, et audiuit ut Maria. quodsi quis hoc uti uoluerit exemplo, per omteneat exemplum: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale convivium, et in omni vita
Abbreviated transcription (Latin):
reginarum ẽ. conferenda :
quod michi liceat separa¬
ta mrsterii maiestate
dixisse : illa expetiit au¬
dire sapientem : ista non
tantũ audisse contenta :¬
sed & meruit seruire sa¬
pienti. Ad haec postu¬
mianus : iam dudum in¬
quit galle audiens te lo¬
quentem: uehementer
admiror reginae fidem
Sed ubi illud. ẽ. quod nul¬
la unquã femina fereba¬
tur propius astitisse mar¬
tino: Ecce ista regina
non solum astitit: sed eti¬
am ministrauit. Et ue¬
reor ne isto aliquantulũ
se tueantur exemplo:
qui libenter feminis in¬
seruntur: Tum gallus :
quid tu inquit non uides
quod solent docere gram¬
matici : locum. temps
personam: Propone
enim tibi ante ocu¬
los. captũ inpalatio im¬
peratoris precibus am¬
biri : reginae fide cogi:
temporis necessitate con¬
stringi: ut clausos carcer
liberaret : exiliis damna¬
tos restitueret: bona
adempta redhiberet.
Haec quanti putas con¬
stare ep̃o debuisse : ut
pro his omnibus non ali¬
quantulum de rigore pro¬

Expanded text:
reginarum est conferenda, quod mihi liceat separata mysterii maiestate dixisse: illa expetiit audire sapientem, ista non tantum audisse contenta meruit seruire sapienti. Ad haec Postumianus, iam dudum, inquit, Galle, audiens te loquentem uehementer admiror reginae fidem: sed ubi illud est, quod nulla umquam femina ferebatur propius adstitisse Martino? ecce ista regina non solum adstitit, sed etiam ministrauit. et uereor ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, quid tu, inquit, non uides, quod solent docere grammatici, locum, tempus et personam? propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exiliis datos restitueret, bona adempta rehiberet: haec quanti putas constare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore pro
Abbreviated transcription (Latin):
ut siqui ex his legerit &
agnouerit. erubescat
Nam si irascitur : de se
dictum esse fatebitur:
cum fortasse nos de aliis
senserimus. Non refugi¬
mus autẽ : ut siqui eius
modi sunt . nos quoq: cũ
tali inro oderint. Illud
facile confido: om̃ib: scĩs
opusculum istud ꝗratũ
fore. De cȩtero siqui
haec infideliter legerit :
ipsẽ peccabit. Ego michi
consc̃ius sum: mererũ
fide & amore xp̃i impul¬
sum ut scriberem. mani¬
festa ex posuisse : uera
dixisse. Paratumq ut
spero habebit adõ prae¬
mium: non quicunque
legerit: sed quicunq

Expanded text:
ut, si qui ex his haec legerit et ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
mus sacerdos. impune
etiam ab infimis clericis
laederetur : nec propt̃
id eos aut loco unquam
amouerit. aut a sua quan¬
tum in ipso fuit caritate
repulerit Nemo unquã
illum uidit iratum: ne
ridentem. Vnus idemq
semper: cȩlestem quodã¬
modo laetitiam uultu
praeferens. extra natu¬
ram hominis uidebatur.
Nunquam in illius ore
nisi xp̃s: nunquam in
illius corde. nisi pietas.
nisi pax. nisi miscđia
in erat. Perunq: etiã
pro eorum qui obtrectato¬
res illius uidebantur sole¬
bat flere peccatis : qui
remotum & quietum.
uenenatis linguis & iupe¬
reo ore carpebant. It
uere non nullos experti
sumus inuidos uirtutib:
uitaeq eius: qui in illo
oderant quod inse non ui¬
debant : & quod imitari
non ualebant. Atque
onefas dolendum & inge¬
miscendũ : non alii fere
insectatores eius. licet
pauci admodũ : non alii
tamen quam ep̃i fereban¬
tur. Nec uero quenquã
nominare necesse. ẽ: li¬
cet nosmet ipsos pleriq
circumlatrent: Sufficit :¬

Expanded text:
mus sacerdos, inpune mus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemridentem: unus idemque fuit semper, caelestem quodammodo laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumque etiam pro eorum, qui illius obtrectatores uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet
Abbreviated transcription (Latin):
mentum in abstinentia
& ieiuniis: potentiã in
uigiliis & orationibus:
noctesq ab eo per inde ac
dies actas : nullumque
uacuum ab opere dĩ tẽpus
quo uel ocio indulserit
uel negotio: sed ne cibo
quantũ naturae necessitas
cogebat: uere fatebor.
non si ipse ut aiunt ab infe¬
ris omerus emergeret.
posset exponere : ad eo
omnia maiora inmarti¬
No sunt. quam ut uerbis
concipi queant Nunquã
hora ulla momentumq
praeteriit : quo non aut
orationi incumberet. aut
insisteret lectioni Quam¬
quam etiã inter legendũ
aut siquid aliud forte
agebat: nunquam animũ
aboratione laxabat. Ni¬
mirum ut fabris ferrariis
moris . ẽ. qui inter operan¬
dum. pro quodã laboris
leuamine incudem suam
feriunt: ita martinius
etiam dũ aliud agere ui¬
deretur. semper orabat
Ouere beatus : in quodo¬
lus non fuit. Neminem
iudicans : neminem dam¬
nans: nulli malũ pro
malo reddens. Tantam
quippe aduersum om̃s
in iurias patientiam assum¬
pserat : ut cum esset sum¬

Expanded text:
mentum in abstinentia mentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset sum
Abbreviated transcription (Latin):
latione eius quanta gra¬
uitas: quanta dignitas
erat. Quam a lacer: quã
efficax : quã in exoluen¬
dis scripturarum questi¬
onibus promptus & faci¬
lis Et quia multos ad
hanc partem incredulos
scio : quippe quos uiderĩ
me ipso etiam referente
non credere : it̃im testor.
spemq communem: me
ex nullius unquam ore.
tantũ scientiae. tantũ
ingenii. tamboni & tam
puri sermonis audisse
Quam quã in martiNi
uirtutibus quantula. ẽ
ista laudatio: nisi quod
mirum. ẽ. homini illitte¬
rato. ne hanc quidem gra¬
tiam defuisse
ed iam finem liber postu¬
lat: sermo claudendus
est : non quod om̃ia quae
de martinio fuerant di¬
cenda defecerint: sed
quia nos ut inertes poetę
extremo in opere negli¬
gentes: uicti materiae
mole succumbimus
Nam & si facta illius ex¬
plicari uerbis ut cunque
potuerunt : interiorem
animum caelo semper in¬
tentum : nulla unquam.
uere profiteor. nulla expli¬
cabit oratio Illam scilicet
perseuerantiã & tempera¬

Expanded text:
latione eius quanta gralatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem animum caelo semper intentum nulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et tempera
Abbreviated transcription (Latin):
me Paene non audeo
confiteri. Cum me scõ
conuiuio suo dignatus. ẽ.
adhiberi: aquam ma¬
nibus nr̃is ipse obtulit
Ad uesperam autem.
ipsẽ nobis pedes ab luit
Nec reniti aut contra
ire. constantia fuit. Ita
auctoritate illius oppres¬
sus sum : ut nefas putarẽ
si non adquieuissem: Ser¬
mo autem illius. non ali¬
us apud nos fuit : quã
mundi huius illecebras.
& saeculi onera relin¬
quenda: ut dñmitim
liberi expeditiq seque¬
remur. Praestantissi¬
mumq nobis praesenti¬
um temporũ illustris
uiri paulini. cuius su¬
mus. exemplum inge¬
rebat: qui summis opi¬
bus abiectis. xp̃m secu¬
tus: solus pęne his tem¬
poribus. euangelica prȩ¬
cepta complesset Iilũ
nobis sequendũ : illum
clamabat imitandum
Beatumq esse praesens
saeculũ. tantȩ fidei uir¬
tutisq documento : cum
scđm sententiam dñi. di¬
ues & possidens multa.
uendendo omnia & dando
pauperib:. quod erat fa¬
cto impossibile. possibi¬
le fecisset exemplo lam
uero in uerbis & confabu¬

Expanded text:
me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius suonem, exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabu
Abbreviated transcription (Latin):
pellerent : inter trahen¬
tium manus uestis eua¬
nuit. Vnde quis dubitet
hanc etiam martini fu¬
isse uirtutem : ut phan¬
tasiam suam diabolus.
cum erat martini oculis
ingerenda. dissimulare
diutius aut tegere non
posset : Animaduersũ
est tamen eodem fere tẽ¬
pore in hispaniis iuuenẽ¬
fuisse : qui cum sibi multis
signis auctoritatẽ parauis¬
sec : eo usq elatus. ẽ. ut se
eliam profiteretur: Quod
cum pleriq temere cre¬
didissent: addidit ut se
xp̃m essẽ diceret. Inquo
etiam ad eo illusit: ut
eum quidam ep̃s rufus
ret Propter quod : eum
postea ab episcopatu de

Expanded text:
pellerent, inter trahenpellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset? XXIV. Animadversum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispaniis juvenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem paravisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. Quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo illusit, ut eum quidam episcopus, ret: propter quod eum postea ab episcopatu de
Abbreviated transcription (Latin):
bris cerneres micare
luminibus Fremitusq
in ea discurrentium : &
murmur quoddam mul¬
tarum uocum audiebatur
Dein facto silentio egressus.
tunicamq ei qua erat in.¬
dutus ostendit Obstupe¬
factus ille : conuocat coe¬
teros Ipse etiam clarus
accurrit Adhibitoque
lumine: uestem om̃s dili¬
genter insp̃iciunt. Erat
autẽ summa mollitie
candore eximio : mican¬
ti purpura. Nec tamen
cuius esset generis aut uel¬
leris poterat agnosci. Cu¬
riosius tamen oculis aut
digitis atcrectata : non
aliud quam uestis inde¬
batur. Inter ea clarus
frs ad monet orationi in¬
scare: ut manifestius eis
dñs quid nam esset osten¬
deret. Itaque. reliquum
noctis rmnis psalmisq
consumitur. At ubi illu¬
xit dies: apprehensum
dextera trahere ad mar¬
tinum uolebat: bene
conscius. illudi illum dia¬
boli arte non posse. Tunc
uero reniti ac reclamare
miser coepit Interdictũq
sibi esse dicebat : ne se
martino ostenderet
Cumq inuitum ire com¬

Expanded text:
bris cerneres micare bris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egressus utunicamque ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat cteros; ipse etiam Clarus accurrit; adhibitoque lumine vestem omnes diligenter inspiciunt. Erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura; nec tamen, cujus esset generis aut velleris, poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire com
Abbreviated transcription (Latin):
chi omnem humilitatem
atq in nocentiã mentitus.
accessit: Habitauitq ali¬
quandiu in cõmune cum
cȩteris. Dem. procedene
tempore : angelos apud
se loqui solere dicebat
Cum fidem dictis nullus
adhiberet : signis quibus¬
dam plerosq: ad creden
dum cohortabatur.
Postremo eo usq processit :
ut interse ac dm̃ angelos
discurrere praedicaret.
lamq se unum ex prophe¬
tis haberi uolebat. Cla¬
rus tamen. nequaquam
ad credendũ cogi poterat
Ille ei iram dñi. & praesen¬
tes plagas: curscõ non
crederet comminari.
Postremo. inhanc uocem
erupissẽ fertur. Ecce hac
nocte uescem michi can¬
didam dñs de caelo dabit:
qua indutus in medio ur̃m
diuersabor. Idq uobis si¬
gnum erit me dĩ esse uir¬
tutem: qui dĩ ueste dona¬
tussim Tum uero grandis
om̃ium adhanc professi¬
onem expectatio Itaq
ad mediam fere noctem:
fremitu insultantiũ com¬
moueri omne monasteriũ
loco uisum. ẽ. Cellulã
autem qua idem adoles¬
cens continebatur: cre¬

Expanded text:
chi omnem humilitatem chi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, cre
Abbreviated transcription (Latin):
num insectatione desisteres :¬
& te factorum tuorũ uel
hoc tempore cum diesiu¬
dicii in proximo est pęnite¬
ret: ego tibi uere confisus
pollicerer. O quam sca
de dñi pietate prȩsumptio
inqua &si auctoritatem
praestare non potuit .
ostendit affectum. Et
quia de diabolo eiusdemq
artibus sermo exortus
est : non abreuidetur.
licet extrinsecus. referre
quod gestum. ẽ. quia
& quaedam in eo martini
uirtutum portio est. et
res digna miraculo
recte memoriae manda¬
bitur: in exemplum ca¬
uendi. siquid deinceps us¬
piam tale contigerit:
larus quidam nomine.
adolescens nobilis simus
mox prbt. nunc felici bea¬
tus excessu : cum relictis
om̃ib se ad martinum
contulisset: breui tem¬
pore ad summum fidei
uirtutũq: om̃ium culmen
enituit: Itaq cum haud
longe sibi ab episcopi mo¬
nasterio tabernaculũ
constituisset : multique
apud eum fr̃s commora¬
rentur : iuuenis quidã
ad eum anatholius nomi¬
ne. sub professione mona¬

Expanded text:
num insectatione desisteres enum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisus ricordiam pollicerer. o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione mona
Abbreviated transcription (Latin):
neruae trans figuratum :¬
eius uultibus offerebat
Aduersus quem semper
in territus : signo se crucis
& orationis auxilio prote¬
gebat. Audiebantur ple¬
runq: conuicia : quibus
illũ turba daemonũ pro¬
teruis uocibus increpabat
Sed om̃ia falsa & uana
cognoscens : non moueba¬
tur obiectis. Testabantur
etiam aliqui exfratribus.
audissẽ se daemonem pro¬
teruis martinum uocibus
increpantẽ : cur intra
monasterium aliquos ex
fribus qui olim baptisiũ
diuersis errorib perdidisseat.
conuersos postea recepis¬
sec : exponentẽ crimina
singulorum Martinum
diabolo repugnantem
respondisse constanter:
antiqua delicta melioris
uitae conuersatione pur¬
gari : & per miscđiam
dñi absoluendos esse pec¬
catis. qui peccare desine¬
rent. Contradicente
diabolo non pertinere ad
ueniam criminosos: et
semel lapsis nullã ad ño
praestari clementiam:
tunc inhanc uocem fertur
exclamasse martinus. Si
tu ipse omiserabilis ab homi¬

Expanded text:
neruae transfiguratumneruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab homi
Abbreviated transcription (Latin):
dem de essẽ de monachis:
sed unum rusticũ merce¬
de conductum. ut uehicũ¬
lo ligna deferret isse ad
siluam nunciant Iubet
igitur : aliquos ire ei ob¬
uiam. Ita haud longe a
monasterio. iam pęne ex¬
animis inuenitur. Extre¬
mum tamen sp̃m trahens:
indicat fribus casum
mortis & uulneris lun¬
ctis scilicet bubus. dum
dissoluta arctius lora
constringit: bouenisibi
excusso capite inter ingui¬
na cornu imiecisse. Nee
multum post̃. uitã red¬
didit. Videris quo iudi¬
cio dñi. diabolo data fu¬
erit haec potestas. IN
martino illud mirabile
erat: quod non solũ hoc
quod supra retulimus:
sed multa istius modi si
quotiens accidissent. lon¬
ge ante praeuidebat : &
sibi nunciata fratribus
indicabat. Frequenter
autem diabolus dũ mille
nocendi artibus scm̃ uirũ
conaretur illudere : ui¬
sibilem se ei formis diuer¬
sissimis ingerebat. Nã
interdum in iouis perso¬
nam. plerunq mercurii. ꝑ¬
sepe enĩ se ueneris ac mi¬

Expanded text:
dem deesse de monachis, dem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mi
Abbreviated transcription (Latin):
uersus est Dem. post
annum fere . resumptis
uiribus: captum intra
aquileiae muros maximũ
OXSI XT AUTẼ ETRM
angelos ab eo plerunque
uisos: ita ut conserto iN¬
iucem apud eum sermone
loquerentur IXUU¬
IABOLUM UERO TAM
conspicabilem & subiectũ
oculis habebat : ut siue
se in propria substantia
contineret. siue in diuer¬
sas figuras spiritualesq
nequitias transtulissẽt :
qualibet ab eo subimagine
uideretur. Quod cum
diabolus sciret se effugere
non posse : conuiciis eum
frequenter urgebat : quia
fallere non possẽt insidiis
Quodam autẽ tempore
cornu bouis cruentũ in
manu tenens : cũ ingenti
fremitu cellulam eius
irrupit. Cruentamq¬
ostentans dexteram et
ad misso recens scelere con¬
gaudens : ubi est inquit
martint uirtus tua:
Vnum detuis modo inter¬
feci. Tunc ille conuocatis
fr̃ibus : refert quid dia¬
bolus indicassẽt: Sollici¬
tos esse praecepit percel¬
lulas singulorum : quis¬
nam hoc casu fuisset af¬
fectus. Neminem qui¬

Expanded text:
uersus est: deinde post uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum onstat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamqostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci. Tunc ille convocatis fratribus refert quid diabolus indicasset; sollicitosque esse praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu fuisset affectus. Neminem qui
Abbreviated transcription (Latin):
nister obtulit Ille sc̃õ ad¬
modum ep̃o potius dari
iubet: expectans atq: am¬
biens: ut ab illius dextera
poculum sumeret : Sed
martinus ubi ebibit.
pateram prbo suo tradi¬
dit: nullum scilicet existi¬
mans digniorem qui post
se prior biberet : nec in¬
tegrum sibi fore. si aut re¬
gem ipsum. aut eos qui
a rege erant proximi.
prbo praetulisset. Quod
factum imperator omnesq
qui tunc aderant ita ad mi¬
rati sunt : ut hoc ipsum
eis in quo contempti fue¬
rant plus placeret. Ce¬
leberrimumq peromne
palacium fuit: fecisse mar¬
tinum in regis prandio:¬
quod in infimorum iudicũ
conuiuiis. epis coporũ nemo
fecisset Fidemq: maximo
longe ante praedixit futu¬
rum : ut si ad italiam per¬
geret. quo ire cupiebat.
bellum ualentinia no im¬
peratori inferens: sciret
sẽ primo quidem impetu
fucurum esse uictorem
sẽd paruo post tempore
esse periturũ. Quod qui¬
dem ita uidimus. Nam
primo aduentu eius. ua¬
lentinianus infugam

Expanded text:
nister obtulit. ille sancto adnister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandquod in infimorum iudicum conuiuiis nemo episcoporum fecisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam
Abbreviated transcription (Latin):
rogauit. Et a conuuio eius
frequenter rogatus abstinu¬
it: dicens se mensae cius
participem essẽ non posse:
qui imperatores. unum
regno. alterum uita expu¬
lisset Postremo cum ma¬
ximus se non sponte sum¬
psisse imperium affirma¬
ret. sed impositam sibi A
militibus diuino nutu re¬
gni necessitatem armis
defendisse : & non alienã
ab eo dĩ uoluntatem uide¬
ri. penes quem lam incre¬
dibili euentu uictoria
fuisset : nullumq ex ad¬
uersariis nisi in acie occu¬
buisse : tandem uictus uel
ratione uel precibus. ad con¬
uiuium uenit: mirum in
modum gaudente rege
quod id impetrassẽt. Con¬
uiuae autẽ aderant ueluti
addiem festum euocati.
summi atq: illustres uiri:
praefectus idemq consul
euodius. uir quo nichil
uINquam illo iustius
fuit : comites duo summa
potestate praediti. frater
regis & patruus. Medius
inter hos martini prbt
accubuerat Ipse autem :
sellula iuxta regem posi¬
ta consederat. Ad medi¬
um fere conuiuiũ : ut
moris est. pateram regi mi¬

Expanded text:
rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi mi
Abbreviated transcription (Latin):
iam deprauata omnia atq
corrupta sunt. paene prae¬
cipuum sit adulationi
Tregiae sacerdotalem non
cessisse constantiam
um Ad imperxrorem
maximum ferocis ingenii
uirum & bellorum ciuiliũ
uictoria elatum. plures ex
diuersis partibus episcopi
conuenissent : & foeda cir¬
ca principem omnium ad¬
ulatio notaretur : sẽq de¬
generi in constantia. regiȩ
clientelae sacerdotalis di¬
gnitas subdidisset : in solo
martino a postolica au¬
ctoritas permanebat :
Nam & si pro aliquibus
supplicandum regi fuit:
imperauit potius quam

Expanded text:
iam deprauata omnia adque iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex diuersis orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam