comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cladib. atq inde in mari quidem ib
ipsi plus poterant satis fidentes die
segna nauigatione absumpto sub oc¬
casum solis in portũ rusugmona af¬
fri uocant classe appulere: Postero
die sub ortum solis instruxere ab alto
naues uelut ad iustum p̾lium nauale
et tanꝗͣ exituris contͣ romanis cum
diu stetissent que postꝗͣ nicħ moueri
ab hostib uiderunt. tum demum
onerarias aggrediunt᷑. erat mininie
certamini nauali simct ꝓxime sp̃ẽm
muros oppugnantiũ nauiũ alttu
no ac tutela in locum suꝑiorẽ mitte¬
bant gͣuior ac ponde ipso libratior
suꝑne exonerariis ictus erat. specta¬
torie naues. ac leuia ipsa nauigia q̃
sub constratis pontium ꝑ interualla
excurrebant primo ipsa et ante im¬
petu ⁊ magnitudinẽ rostratarũ ob¬
ruebanturꝰ : deinde et ꝓpugnatorib
quoq incõmode erant qd̃ ꝑmixte
cum hostium nauib: inhib̾e sepe te¬
la cogebant metu. ne ambiguo ictꝰ
ius incident: Postremo asseres fer¬
reo unco p̃fixi harpagones uocant

Expanded text:
cladibus atque inde ne mari quidem ubi ipsi plus poterant satis fidentes, die segni nauigatione absumpto sub occasum solis in portum—Rusucmona Afri uocant— classem adpulere. postero die sub ortum solis instruxere ab alto naues uelut ad iustum proelium nauale et tamquam exituris contra Romanis. cum diu stetissent postquam nihil moueri ab hostibus uiderunt, tum demum onerarias adgrediuntur. erat res minime certamini nauali similis, proxime speciem muros oppugnantium nauium. altitno iactu, tela in locum superiorem mittebant; grauior ac pondere ipso libratior superne ex onerariis ictus erat. speculatoriae naues ac leuia alia nauigia, quae sub constratis pontium per interualla excurrebant, primo ipsae tantum impetu ac magnitudine rostratarum obruebantur; deinde propugnatoribus quoque incommodae erant quod permixtae cum hostium nauibus inhibere saepe tela cogebant metu ne ambiguo ictu suis inciderent. postremo asseres ferreo unco praefixi—harpagones uocat
Abbreviated transcription (Latin):
tor ꝓ rogato imꝑio p̃positus nouos
milites ex italia aduectos in naues im¬
pofuit: P arem nauium numerum
cñi. octaiuo p̃torii. item pͥoris anni
cumpari iure imꝑii ad tuendam sar¬
dine oram patres decreuert. lentulꝰ
et italie ora qr incertum erat qͦ missu¬
ri classem carthaginienses forent. ui¬
Debantur autẽ quicqͥd nudatũ p̃sidiis
ẽẽt petituri .mͥ. martio p̃tori. p̃toris
anni cum totid̃ nauib tuenda data ẽ
.xxx. militum in eam classem ex de

Expanded text:
aetor prorogato imperio praepositus nouos aetor prorogato imperio praepositus nouos milites ex Italia aduectos in naues imposuit. parem nauium numerum Cn. Octauio praetori item prioris anni cum pari iure imperii ad tuendam Sardiniae oram patres decreuerunt; Lentulet Italiae ora, quia incertum erat quo missuri classem Carthaginienses forent, uidebantur autem quicquid nudatum praesidiis esset petituri, M. Marcio praetori prioris anni cum totidem nauibus tuenda data est. tria milia militum in eam classem ex de
Abbreviated transcription (Latin):
nere cum legionib his. qͣͦs.ꝑ. scri¬
bonius pͥore anno habuisset: S ortiti
deinde ꝓuintias cepioni brutti ser¬
uilio gemino etruria euenit. tum
p̃toꝵ ꝓuintie in sortem coniecte dic¬
tionem iuris urbanã petus alius
nib sub lucretio spurio heȩ fuerant¬
qͥntillius uarrus ẽ sortitus. & lucre¬
tio ꝓrogatum imꝑium. ut genuam
opp̃idum amagone pene dirutum
exedificaret .p. scippioni ñ tpris. s rei
gerende finem donec debellatum in
affrica foret ꝓ rogatum imꝑium est
decretumq ut supplicatio fieret qd̃
is in affricam ꝓuintiã traiecisset. ut
ea res salutaris: p .r̃. si quȩ duci atq
exercitui ẽẽt: In siciliam: ini. militũ
sunt scripta. & qr qd̃ roboris ea ꝓum¬
cia habuerat in affricam tͣnsuectum
sicilie maritimã oram .xiii. nouas
naues illius secum in siciliam duxit
cetera. & insicilia ueteres refecte: hu¬
ic classim pomponius pͥoris anni p̃¬

Expanded text:
nere cum legionibus iis quas <L.> Scrinere cum legionibus iis quas <L.> Scribonius priore anno habuisset. sortiti deinde prouincias: Caepioni Bruttii, Seruilio Gemino Etruria euenit. tum praetorum prouinciae in sortem coniectae. iurisdictionem urbanam Paetus Aelius nibus—sub Sp. Lucretio eae fuerant—Quinctilius Uarus est sortitus. et Lucretio prorogatum imperium ut Genuam oppidum a Magone Poeno dirutum exaedificaret. P. Scipioni non temporis, sed rei gerendae fine, donec debellatum in Africa foret, prorogatum imperium est; decretumque ut supplicatio fieret, quod is in Africam prouinciam traiecisset, ut ea res salutaris populo Romano ipsique duci atque exercitui esset. in Siciliam tria milia militum sunt scripta et quia quod roboris ea prouincia habuerat in Africam transuectum Siciliae maritimam oram, tredecim nouas naues Uillius secum in Siciliam duxit, ceterae in Sicilia ueteres refectae. huic classi M. Pomponius prioris anni pr
Abbreviated transcription (Latin):
nus belli punici erat. cũ de
senatum retulissent. censue¬
runt patres ut. cõs. inter se cõpara¬
rent sortirenturue uter butgos ad¬
uersus hannibalem. uter etruriam
ac ligures ꝓuntiam hab̾et. cui brut¬
tii euenissent exercitum ap̃ semꝑnio
acciꝑet : p. sempnius ei quoq enim
ꝓconsuli imꝑum in annũ ꝓrogaba¬
tur .p. licinio succedẽtis romam reu̾¬
teretur bello quoq bonus habitus
ad cetera quib nemo ea tempestate
instructior cuus habebat᷑ congestis
omnib humanis ad natura fortui¬
naq nob̾ nobilis idem ac diues e¬
rat forma uiribq corporis excelle¬
bat facundissimus habebatur seu
causa oranda. seu in senatu ad ppłm
suadendi ac dissuadendi locus
ẽet iuris pontificii ꝑitissimus suꝑ ħ
bellice quoq laudis consulatus cõ¬
potem fecerat: Qd̃ in bruttiis ꝓuin¬
ta idem in etruria ac ligurib de-¬
cretum. in. cornelius nouo consu¬
li trad̃e exercitum iussus ipse ꝓ ro¬
gato imꝑio galliam ꝓuintiã opti¬

Expanded text:
nus belli Punici erat—cum de rsenatum rettulissent, censuerunt patres ut consules inter se compararent sortirenturue uter Bruttios aduersus Hannibalem, uter Etruriam ac Ligures prouinciam haberet: cui Bruttii euenissent exercitum a P. Sempronio acciperet; P. Sempronius —ei quoque enim pro consule imperium in annum prorogabatur— P. Licinio succederet; is Romam reuerteretur, bello quoque bonus habitus ad cetera, quibus nemo ea tempestate instructior ciuis habebatur, congestis omnibus humanis ab natura fortunaque bonis. nobilis idem ac diues erat; forma uiribusque corporis excellebat; facundissimus habebatur, seu causa oranda, seu in senatu et apud populum suadendi ac dissuadendi locus esset; iuris pontificii peritissimus; super haec bellicae quoque laudis consulatus compotem fecerat. quod in Bruttiis prouincia, idem in Etruria ac Liguribus decretum: M. Cornelius nouo consuli tradere exercitum iussus, ipse prorogato imperio Galliam prouinciam obti
Abbreviated transcription (Latin):
tur scippioni urbe excessit: Mox eod̃
patentib portis romani accepti ne qͥqͣ
hostile. qr uoluntate concesserant in
ditionem factum: Due subinde ur̃bes
capte direpte que ea p̃da. & quȩ cas¬
tris excensis & igne rapta erat militi
concessa ẽ. siphax.uiii. ferme inde
spacio loco cõmunito consedit hasdru¬
bal carthaginem contendit. nequid
ꝑ metum ex recenti clade mollius con¬
suleretur. quo tantus pͥmo terrore
status. ut omissa utica carthaginem
credent. extimplo scippionẽ obsessurũ
senatum itaq ut suffectus qd̾ uelut
consulare imꝑium apud eos erat
legatos ad scippionẽ decernebat. alta
hannibalem ad tuendã ab exitiabili
bello patriam ꝑuocabat tercia roma¬
ne in aduersis reb constantie erant
reparandũ exercitum siphacemq
hortandum ne bello absisteret cense¬
bant: Hȩx sententia qr hasdrubal

Expanded text:
retur Scipioni urbe excessit. mox eodem retur Scipioni urbe excessit. mox eodem patentibus portis Romani accepti, nec quicquam hostile, quia uoluntate concesserant in dicionem, factum. duae subinde urbes captae direptaeque. ea praeda et quae castris incensis ex igne rapta erat militi concessa est. Syphax octo milium ferme inde spatio loco munito consedit; Hasdrubal Carthaginem contendit ne quid per metum ex recenti clade mollius consuleretur. quo tantus primo terror est allatus ut omissa Utica Carthaginem crederent extemplo Scipionem obsessurum. senatum itaque sufetes, quod uelut consulare imperium apud eos erat, legatos ad Scipionem decernebat, altera Hannibalem ad tuendam ab exitiabili bello patriam reuocabat, tertia Romanae in aduersis rebus constantiae erat; reparandum exercitum Syphacemque hortandum ne bello absisteret censebat. haec sententia quia Hasdrubal
Abbreviated transcription (Latin):
ea mͦ que in restinguendo igni forent
portantes in agm̃ romanũ ruebant
quib cesis omnib p̃ter ꝗͣ hostili odio
etiam ne qͥs nuntius effugeret. exq̃¬
plo scippione electa. ut in tali tumul¬
tu potestas inuadit. ignibꝰq in ꝓxi¬
ma tecta coniectis effusa flamina pͥ¬
mo uelut sparso plurib locis relux̃.
em ꝑ continua serpens uno repente
om̃ia incendio hausit. ambusti hõĩes
lum̃taq feda. pͥmum fuga. dein
strage obruebant itnera portarum
qͦs ñ opp̃sserat ignis. ferro assũpti
binaq castra die una deleta. duces
magna pars sautii afflatiq incendio
esfugerunt: Cesa aut hausta flãmis
ti carthaginiensium nobiles.xi. sena¬
octo ferro flammãq absumpti. ma¬
gna uis armoꝵ capta. ea omnia im¬
ꝑator uulcanos acrata incendit has¬
drubal ex fuga cũ paucis affroꝵ ur¬
bem pximam petierat. eoq om̃s qͥ
suꝑerant uestigia ducis sequentes
se contulerant. metu deinde ne dede¬

Expanded text:
ea modo quae restinguendo igni forent ea modo quae restinguendo igni forent portantes in agmen Romanum ruebant. quibus caesis omnibus praeterquam hostili odio etiam ne quis nuntius refugeret, extemplo Scipio neglectas ut in tali tumultu portas inuadit; ignibusque in proxima tecta coniectis effusa flamma primo uelut sparsa pluribus locis reluxit, dein per continua serpens uno repente omnia incendio hausit. ambusti homines iumentaque foeda primum fuga, dein strage obruebant itinera portarum. quos non oppresserat ignis ferro absumpti, binaque castra clade una deleta. duces magna pars saucii adflatique incendio, effugerunt. caesa aut hausta flammis ti Carthaginiensium nobiles, undecim senaocto ferro flammaque absumpti. magna uis armorum capta; ea omnia imperator Uolcano sacrata incendit. Hasdrubal ex fuga cum paucis Afrorum urbem proximam petierat, eoque omnes qui supererant uestigia ducis sequentes se contulerant; metu deinde ne dede
Abbreviated transcription (Latin):
et deinceps continua amplexus totiꝰ
se passim dissipauit castris. et trepida¬
tio quid̃ ꝗͣta necesse erat in nocturno
esfuso tam late incendio orta est: C et̾m
fortuitum ñ hostilem acbellicum ignẽ
pari ẽẽ sine armis ad restinguendum
incendium effusi in armatos incid̾e
hostis maxime numidas ab masinissa
noticia regioꝵ castroꝵ ad exitus itiner̃:
doneis locis dispositos in ipsis cubilib
semisomnos hausit flammas multi in
p̃cipiti fuga ruentes suꝑ alii alios in
angustis portarum obtriti sunt relu¬
centem flammã pͥmo uigiles cartha¬
giniensium. deinde excitati alii noctͣ¬
no tumultu cum conspexissent ab eo¬
dem terrore crecdet. & ipsi sua sponte
incendium ortum. et clamor inter ce¬
dem et uulnera sublatus an extrepi¬
datione nocturno ẽẽt confusus sensus¬
m̃. ueri adimebat: Igitur ꝓse quisq
mermes. ut quib hostile suspectũ eẽt
omnib portis qua cuiq ꝓximũ erat

Expanded text:
et deinceps continua amplexus totis et deinceps continua amplexus totis se passim dissipauit castris. et trepidatio quidem quantam necesse erat in nocturno effuso tam late incendio orta est; ceterum fortuitum non hostilem ac bellicum ignem rati esse, sine armis ad restinguendum incendium effusi in armatos incidere hostes, maxime Numidas ab Masinissa notitia regiorum castrorum ad exitus itinerum idoneis locis dispositos. multos in ipsis cubilibus semisomnos hausit flamma; multi in praecipiti fuga ruentes super alios alii in angustiis portarum obtriti sunt. relucentem flammam primo uigiles Carthaginiensium, deinde excitati alii nocturno tumultu cum conspexissent, ab eodem errore credere et ipsi sua sponte incendium ortum; et clamor inter caedem et uolnera sublatus an ex trepidatione nocturna esset confusis sensum ueri adimebat. igitur pro se quisque inermes, ut quibus nihil hostile suspectum esset, omnibus portis, qua cuique proximum erat,
Abbreviated transcription (Latin):
ta cum leui p̃sidio fieret: His p̃paratꝰ.
aduocatoq confilio et dicere explora¬
torib uissis que cõꝑta afferrent ma¬
sinissaq cui omĩa hostrum nota erãt
Postremo ipse qͥd pararet in ꝓximam
dimisso signa continuisset exeͣmplo e¬
ducerent castris legiones itaut imꝑa¬
uerat signa sub occasum solis efferri ft̃
cepta ad pͥmam ferme uigiliã agmen
itineris erant modicum gradu ad ca¬
stra hostium ꝑuentum ẽ. ubi scippio
partem copiarum lelio masinissamq
ac numidas attribuit. et castra sipha¬
cis inuad̾e ignesq colligere iubet sin¬
gulos deinde separatum lelium ac
masinissam deductos obtestatur. ut
qñt nox ꝓuidentie adimat tm̃ diligen¬
ta expleant. curaq se hasdrubalem
punicaq castra aggressurũ: Ceterũ
ñ ante cepturũ ꝗͣ ignem in regiis cas¬
tris conspexissent: neq ea res morata
du est. Nam et ꝓximis cauisis uuecti¬
signis he sit extimplo pxima queq

Expanded text:
ta cum leui praesidio fieret. his praeparatis ta cum leui praesidio fieret. his praeparatis aduocatoque consilio et dicere exploratoribus iussis quae comperta adferrent Masinissaque, cui omnia hostium nota erant, postremo ipse quid pararet in proximam dimisso signa concinuissent extemplo educerent castris legiones. ita ut imperauerat signa sub occasum solis efferri sunt coepta; ad primam ferme uigiliam agmen m milia itineris erant—modico gradu ad castra hostium peruentum est. ibi Scipio partem copiarum Laelio Masinissamque ac Numidas attribuit et castra Syphacis inuadere ignesque conicere iubet. singulos deinde separatim Laelium ac Masinissam seductos obtestatur ut quantum nox prouidentiae adimat tantum diligentia expleant curaque: se Hasdrubalem Punicaque castra adgressurum; ceterum non ante coepturum quam ignem in regiis castris conspexisset. neque ea res morata diu est; nam ut primis casis iniectus ignis haesit, extemplo proxima quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ orta cauendi nequid hostile inte¬
rim paterentur. tand̃ relatũ respõ¬
sum quibꝰdam qͥ animis cuꝑe roma¬
nus pacẽ uidebatur iniquis ꝑ occa¬
sionem adiectis que ꝑ oportune cu¬
pienti tollere inducias scippioni
causam p̃buere ac nuntii regis cum
relatum se ad consiliũ dixisset. Posto
die respondit uno frustra tẽdenti
nulli alii pacem placiusse renuntiaret:
Igit᷑ nullam aliam spem relictis cartha¬
giniensib siphaci cum romanis eẽnt.
ita tollit indutias. ut lib̾a fide incepta
exequeret᷑. deductisq nauib etiã uuis
pͥncipib erat machinas torm̃ta que
uelut amari aggressurus uticam im¬
ponit. & .xx. mulitum ad capiendũ
quem antea tenuerat tumulũ suꝑ uti¬
cam mittit simul ab eo qd̃ parabat in
alt̾ius rei curam conu̾teret hostium
anuus simul ne qͣ cum ipse ad siphacẽ
hasdrubalem que ꝓfectus ẽẽt eruptio
ex urbe & impetus in castra sua relic¬

Expanded text:
que orta cauendi ne quid hostile inteque orta cauendi ne quid hostile interim paterentur. tandem relatum responsum, quibusdam, quia nimis cupere Romanus pacem uidebatur, iniquis per occasionem adiectis, quae peropportune cupienti tollere indutias Scipioni causam praebuere; ac nuntio regis cum relaturum se ad consilium dixisset, postero die respondit se uno frustra tendente nulli alii pacem placuisse; renuntiaret igitur nullam aliam spem pacis quam relictis Carthaginiensibus Syphaci cum Romanis esse. ita tollit indutias ut libera fide incepta exsequeretur; deductisque nauibus—et iam ueris principium erat—machinas tormentaque, uelut a mari adgressurus Uticam, imponit, et duo milia militum ad capiendum quem antea tenuerat tumulum super Uticam mittit, simul ut ab eo quod parabat in alterius rei curam conuerteret hostium animos, simul ne qua, cum ipse ad Syphacem Hasdrubalemque profectus esset, eruptio ex urbe et impetus in castra sua relic
Abbreviated transcription (Latin):
in colloquio legati eẽnt uagi ꝑ castra.
alius alia aditus exitusq omnis sitũ
formamq. ⁊ uniuersoꝵ castroꝵ ⁊ par¬
tum qua peni. qua numide hab̾ent
qn̾t interualli int hasdrubat ac re¬
gia castra eẽt spectacularent᷑. morẽq
simul noscerent stationũ uigiliaꝵ q̃
nocte an interdi oportuniores insidi¬
anti eẽnt: Ꝙ inter crebra colloquia
alii atq alii de industria qͦ plurib
omĩa nota e̾ent mittebantur. cum se¬
prus agita res certiorem spem pacis
in dies et siphaci & carthaginiensib
ꝑ eum faceret. legati romani uegtos
se reuerti ad imꝑatorem aiunt. nͥ cer¬
tum responsum detur. ꝓinde seu ip¬
hascdrubal et carthaginienses eẽnt cõ¬
suleret tempus ẽẽ aut pacem cõponi
aut bellum naui tergeri: Dum con¬
et speculatores om̃ia uisenchi. & scip¬
pio ad cõparanda eque in rem erant
tꝑs habuit. ⁊ m̃tione ac spe pacis ne¬
gligentia ut sit apud penos numidũ¬

Expanded text:
in conloquio legati essent uagi per castra in conloquio legati essent uagi per castra alius alia aditus exitusque omnes, situm formamque et uniuersorum castrorum et partium, qua Poeni qua Numidae haberent, quantum interualli inter Hasdrubalis ac regia castra esset, specularentur moremque simul noscerent stationum uigiliarumque, nocte an interdiu opportuniores insidianti essent; et inter crebra conloquia alii atque alii de industria quo pluribus omnia nota essent mittebantur. cum saepius agitata res certiorem spem pacis in dies et Syphaci et Carthaginiensibus per eum faceret, legati Romani uetitos se reuerti ad imperatorem aiunt nisi certum responsum detur: proinde, seu ipHasdrubal et Carthaginienses essent, consuleret; tempus esse aut pacem componi aut bellum nauiter geri. dum conet speculatores omnia uisendi et Scipio ad comparanda ea quae in rem erant tempus habuit; et ex mentione ac spe pacis neglegentia, ut fit, apud Poenos Numidam
Abbreviated transcription (Latin):
ulla desciturũ afferebat᷑. Hȩc ꝑ nun¬
tios actam magis equid̃ credidim¬
& ita pars maior auctores sunt qͣ
ipsum siphacem. ut antias ualeriꝰ
ꝓdit in castra romana ad colloqͥum
uenisse pͥmo eas conditiones imꝑa¬
tor romanus iuix aurib admisit᷑.
postea aut causa ꝓbabilis sui cõme¬
andi foret in castra hostum mollius
ead̃ illa abnuere ac spem facere sepiꝰ
ultro citroq agitantib rem conuec¬
turam hib̾nacula carthaginiensiũ
congesta temere ex agris materia
ex edificata lignea ferme tota erãt
numide p̃cipue harundine tex¬
tis. sidre aque pars maxima tectsͤ
passim nullo ordine quidã ut si¬
ne imꝑio occupatis locis extra
fossam etiam uallumq habita¬
bant. ħ relata scippionis spem
fecerant castra hostium ꝑ occasio¬
nem incendi scippio cum legatis quos
mitt̾et ad siphacem calonum loco pͥmõ
ordines spectate uirtutis atq pruden¬
ge seruili habitu mittebat. qui dum

Expanded text:
ulla desciturum adferebatur. —haec per nunulla desciturum adferebatur. —haec per nuntios acta magis equidem crediderim—et ita pars maior auctores sunt—quam ipsum Syphacem, ut Antias Ualerius prodit, in castra Romana ad conloquium uenisse. — primo eas condiciones imperator Romanus uix auribus admisit; postea, ut causa probabilis suis commeandi foret in castra hostium, mollius eadem illa abnuere ac spem facere saepius ultro citroque agitantibus rem conuenturam. hibernacula Carthaginiensium, congesta temere ex agris materia exaedificata, lignea ferme tota erant. Numidae praecipue harundine textis storeaque pars maxima tectis, passim nullo ordine, quidam ut sine imperio occupatis locis extra fossam etiam uallumque habitabant. haec relata Scipioni spem fecerant castra hostium per occasionem incendendi. cum legatis quos mitteret ad Syphacem calonum loco primos ordines spectatae uirtutis atque prudentiae seruili habitu mittebat, qui dum
Abbreviated transcription (Latin):
putio cineris defuit ea ꝑdigia ma¬
iorib hostiis ꝓcurate ditia collegio
pontificum dei quib sacrificaretur:
is transactis consules p̃toresq in
ꝓuintias ꝓfecti omnib tam̃ uelut
eam sortitis affrice cura erat seu quia
ibi summã rerum belliq uerti cerne¬
bant. seu ut scippioni gratificarent᷑
in quem tum om̃is uersa ciuutas
erat. itaq ñ ex sardinia tm̃ sicut ante
dictum ẽ: s ex sicilia quoq uestimen
omne genus cõmeatus eo portabant᷑:
Ne scippio illo tp̃re hiemis belli oꝑare¬
miserat quȩ multa simul undiq eũ
circũstabant. uticam obsidebat castra
duxerant naues classem paratam in¬
structam ad cõmeatus int̾cipiendos
habebant: Inter ħ ne siphacis quid
reconciliandi curã ex animo miserat
si forte iam satis amoris in uxore ex
multa copiosa cepisset ab siphace ma¬
gis pacis cum carthaginiensib con¬
ditiones. ut romani affrica. peni
italia exceent ꝗͣ si bellaretur spes

Expanded text:
put iocineris defuit. ea prodigia maput iocineris defuit. ea prodigia maioribus hostiis procurata; editi a collegio pontificum dei quibus sacrificaretur. his transactis consules praetoresque in prouincias profecti; omnibus tamen, uelut eam sortitis, Africae cura erat, seu quia ibi summam rerum bellique uerti cernebant seu ut Scipioni gratificarentur, in quem tum omnis uersa ciuitas erat. itaque non ex Sardinia tantum, sicut ante dictum est, sed ex Sicilia quoque et Hispaomne genus commeatus eo portabantur. nec Scipio ullo tempore hiemis belli opera remiserat, quae multa simul undique eum circumstabant. Uticam obsidebat; castraduxerant naues; classem paratam instructamque ad commeatus intercipiendos habebant. inter haec ne Syphacis quidem reconciliandi curam ex animo miserat, si forte iam satias amoris in uxore ex multa copia eum cepisset. ab Syphace magis pacis cum Carthaginiensibus condiciones ut Romani Africa, Poeni Italia excederent quam, si bellaretur, spes
Abbreviated transcription (Latin):
creto patrum consules scripserunt
et duas legiones urbanas ad incerta
belli hispanie eum exercitib imꝑio q̃
uet̾ib imꝑatorib .L. lentulo.&.L.
mansilio acidino decrete.xx. om̃ino
romana eo anno gesta. p̃tores in pro¬
magnos facerent. qͦs .t. manlius tor¬
quatus dictator in quintũ annum
uobis. & si eod statu res . p. staret. et
nouas religiones excitabant in am¬
mis homurũ ꝓdigia ex płib locis
nuntiata aurum in capitolio corui
ñ lacerasse tm̃ rostris crediti. s etiam
edisse mures. antii coronam aureã
ad rosee circa cappuam omnẽ agrũ
locustarum uis ingens. eta ut unde
aduenissent parũ constaret cõpleuit
eculsus reate cum quinq pedib
natus anagnie sparsi pͥmum ignes
in celo deinfax ingens arfit frusi no¬
ne arcus solem tenui lineam ample¬
xus ẽ circulum. deinde ipsum ma¬
ior soł orb̃ extrinsecus inclusi tarpi¬
ni terra cãpestri agro in ingentem
sinum consedit. consecdit consulum.
alteri pͥmam hostiam immolanti ca¬

Expanded text:
creto patrum consules scripserunt et duas legiones urbanas ad incerta belli. Hispaniae cum exercitibus imperioque ueteribus imperatoribus, L. Lentulo et L. Manlio Acidino , decretae. uiginti omnino Romana eo anno gesta. praetores in promagnos facerent quos T. Manlius Torquatus dictator in quintum annum uouisset si eodem statu res publica staret. et nouas religiones excitabant in animis hominum prodigia ex pluribus locis nuntiata. aurum in Capitolio corui non lacerasse tantum rostris crediti sed etiam edisse; mures Antii coronam auream adrosere; circa Capuam omnem agrum locustarum uis ingens, ita ut unde aduenissent parum constaret, compleuit; eculeus Reate cum quinque pedibus natus; Anagniae sparsi primum ignes in caelo, dein fax ingens arsit; Frusinone arcus solem tenui linea amplexus est, circulum deinde ipsum maior solis orbis extrinsecus inclusit; Arpini terra campestri agro in ingentem sinum consedit; consulum alteri primam hostiam immolanti ca
Abbreviated transcription (Latin):
orib cohercentib amnem ripis ñ inue¬
niret uada diem ferendo spacium dedit
ad sequendum sese hosti: Nero pͥmum
cũ omni equitatu aduenit. Portius
deinde adsecutus: cum leui armatura:
Qui cum sessum agmen carꝑent ab omni
parte incursarentq etiam omisso itinere
qd̃ fuga simile erat castra metari penus
in tumulo suꝑ fluminis ripam uellet :
aduenit liuius peditum omnib copiis
ñ itineris mͦ s conserendũ extimplo p̃¬
lium infructis armatisq. S ubi om̃s
copias coniuixerunt. directaq acies est
claudius dextro in cornu. liuius ab sinis¬
tro pugnam instruit: media acies p̾to-¬
rituenda data: Hasdrubal omissa mu-¬
nitione castroꝵ postꝗͣ pugnandũ uidit
in prima acie ante signa elefantos collo¬
cat circa eos leuo incornu aduersus clau¬
& ibi maxime in uetere milite spem
habebat sumpsit: Ligures in medio
post elefantos posit. s longior ꝗͣ latior
acies erat: Gallos ꝓmuniens coll tege¬

Expanded text:
oribus coercentibus amnem ripis non inueoribus coercentibus amnem ripis non inueniret uada, diem terendo spatium dedit ad insequendum sese hosti. Nero primum cum omni equitatu aduenit: Porcius deinde adsecutus cum leui armatura. qui cum fessum agmen carperent ab omni parte incursarentque, et iam omisso itinere quod fugae simile erat castra metari Poenus in tumulo super fluminis ripam uellet, aduenit Liuius peditum omnibus copiis non itineris modo sed ad conserendum extemplo proelium instructis armatisque. sed ubi omnes copias coniunxerunt directaque acies est, Claudius dextro in cornu, Liuius ab sinistro pugnam instruit: media acies praetori tuenda data. Hasdrubal omissa munitione castrorum postquam pugnandum uidit, in prima acie ante signa elephantos conlocat: circa eos laeuo in cornu aduersus Clau—et ibi maxime in uetere milite spem habebat—sumpsit: Ligures in medio post elephantos positi. sed longior quam latior acies erat; Gallos prominens collis tege
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dux uͥ exercitus eẽt cum quo castra
collata habuerit ignoraret. ꝓfecto haud
mediocri clade absterritum insequi ñ
ausum magnoꝑe uereri. ne ꝑditis reb
serum ipse auxilium uenisset romanisq
eadem iam fortuna in italia. quȩ in his¬
pania eẽt. int̾dum litteras suas ad eũ
ñ ꝑuenisse credẽ int̾ceptisq his consu¬
lem ad sese oppͥmendum accelerasse:
Dis anxius curis extinctis ignib ui¬
gilia prima dato signo. ut taciti ua¬
sa colligerent. signa feri iuissit: Intrepi¬
datione ꝙ nocturno tumultũ. duces
parum iter adseruant: Alter in desti¬
natis iam ante animo latebris subsedit
uit: Ita desertum ab ducib agmen
pͥmo ꝑ agros palatur. fessiq aliqͦt som¬
no ac uigiliis sternnt corpora passim
atq infrequentia relinquunt signa:
signa ferre iubet: & ꝑtortuosi amnis
sinus flexusq cum errore uoluens harto
multum ꝓcessisset uͥ pͥma lux transitũ
oportunum ostendisset tranfiturus

Expanded text:
ubi dux, ubi exercitus esset cum quo castra ubi dux, ubi exercitus esset cum quo castra coniuncta habuerit ignoraret: profecto haud mediocri clade absterritum insequi non ausum; magno opere uereri ne perditis rebus serum ipse auxilium uenisset Romanisque eadem iam fortuna in Italia quae in Hispania esset. interdum litteras suas ad eum non peruenisse credere interceptisque iis consulem ad sese opprimendum accelerasse. his anxius curis, exstinctis ignibus, uigilia prima dato signo ut taciti uasa conligerent, signa ferri iussit. in trepidatione et nocturno tumultu duces parum intente adseruati, alter in destinatis iam ante animo latebris subsedit,uit. ita desertum ab ducibus agmen primo per agros palatur, fessique aliquot somno ac uigiliis sternunt corpora passim atque infrequentia relinquunt signa. signa ferri iubet, et per tortuosi amnis sinus flexusque cum errorem uoluens haud multum processisset, ubi prima lux transitum opportunum ostendisset transiturus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuectus ante signa cum paucis eqͥtib
secuta uetera hostrum notarit. que
ante ñuiclebat. ⁊ strigosiores equos: Mul¬
titudo quoq maior solita uisa ẽ: Suscita¬
tus enum id qd̾ erat receptui ꝓꝑe eecuit
ac misit ad flumen unde aquabantur. uͥ
et excipi aliqui possent. ⁊ notari oculos
si quid forte adustioris coloris ut ex recen¬
ti uia e̾ẽnt simul circumuehi ꝓcul castra
iubet. speculariq non actum aliqua
parte sit uallum. & ut attendant semel
bis. ne signum canat in castris: Ea cum
rorem faciebant: Bina erant ficut an¬
te aduentũ. cõs. alq̾us fuerant. una
liuii. altera .l. porci. neutri quicquã
quo latius tendetur ad munim̃ta ad¬
iectum: Illud ueterẽ ducẽ adsuetumq
romano hosti mouit. qd̾ semel in p̃toris
castris signurbis in consularib referant
bale abscessisset cura angebat. minime
Io qd̃ erat suspitari poterat tante rei
frustratione hanmbalem elusum: ut

Expanded text:
prouectus ante signa cum paucis equitibus prouectus ante signa cum paucis equitibus scuta uetera hostium notauit quae ante non uiderat et strigosiores equos; multitudo quoque maior solita uisa est. suspicatus enim id quod erat, receptui propere cecinit ac misit ad flumen unde aquabantur ubi et excipi aliqui possent et notari oculis si qui forte adustioris coloris ut ex recenti uia essent; simul circumuehi procul castra iubet specularique num auctum aliqua parte sit uallum, et ut attendant semel bisne signum canat in castris. ea cum rorem faciebant; bina erant, sicut ante aduentum consulis alterius fuerant, una M. Liui , altera L. Porci ; neutris quicquam quo latius tenderetur ad munimenta adiectum. illud ueterem ducem adsuetumque Romano hosti mouit quod semel in praetoriis castris signum, bis in consularibus referebant bale abscessisset cura angebat. minime id quod erat suspicari poterat, tantae rei frustratione Hannibalem elusum ut
Abbreviated transcription (Latin):
carꝑet agm̃ ludificatus hostem omnib
artib belli fuerat: Is tum in consilio
aderat : M ultoꝵ eo inclinant sententie.
ut dum fessum uia ac uigiliis reficeret
militem nero simul ⁊ agnoscendum
hostem paruos sͥ dies sumeret tempꝰ
pugne differretur: Nero ñ suad̾e mͦ
s summa oꝑam cdare institit. ne consi¬
lium suũ qd tutũ celeritas fecisset. te¬
merariũ morando facerẽt: Errore qui
ñ diuturnus futurus eẽt uelut torpen¬
tem halinibalem. ne castra sua sine duce
relicta aggredi. nec ad sequendũ se iter
intendisse. ante ꝗͣ se moueat deleriq
det eum & illa castra ꝓdere hannibali
& apire in galliam iterꝰ : ut ꝑ ohum uͭ
uelit hasdrubali coniungatur. Extim¬
plo signũ dandũ et eundũ in aciem
ne hii cum płib. & ualidiorib rem eẽ:
Consilio dimisso signũ pugne pponitur.:
confestimq in aciem. ꝓcedunt: Iam
hostes ante castra instructi stabant:
Moram pugne attulit. qd̾ hascdrubal

Expanded text:
carperet agmen, ludificatus hostem omnibus carperet agmen, ludificatus hostem omnibus artibus belli fuerat; is tum in consilio aderat. multorum eo inclinant sententiae ut, dum fessum uia ac uigiliis reficeret militem Nero, simul et ad noscendum hostem paucos sibi sumeret dies, tempus pugnandi differretur. Nero non suadere modo sed summa ope orare institit ne consilium suum quod tutum celeritas fecisset temerarium morando facerent; errore qui non diuturnus futurus esset uelut torpentem Hannibalem nec castra sua sine duce relicta adgredi nec ad sequendum se iter intendisse. antequam se moueat deleri exdet, eum et illa castra prodere Hannibali et aperire in Galliam iter ut per otium ubi uelit Hasdrubali coniungatur. extemplo signum dandum et exeundum in aciem nec hi cum pluribus et ualidioribus rem esse. consilio dimisso signum pugnae proponitur confestimque in aciem procedunt. iam hostes ante castra instructi stabant. moram pugnae attulit quod Hasdrubal
Abbreviated transcription (Latin):
tio plurimũ in angusto tendentum
facilior futura erat qd̃ claudianꝰ exercitꝰ
nich ferre p̃ter arma secum expeditio¬
nem tulerat: Ceterum in ipso itinere
aut cũ uoluntariis agm̃ erat offerenti¬
bus ultro sese ex ueterib militib pfun¬
ctis iam militia & uuenib qͦs certatĩ
nomina dantis. si quoꝵ corporis species
roburq uirium aptum militie uidebat᷑
conseripserat: Ad senam castra alter ius
consuł erant. et qͥngentos ferme inde
passus hasdrubal aberat. Itaq cũ iam
appropinquaret tectus montib subste¬
tit nero ne ante noctem castra ingrede¬
tur. Silentio ingressi ab suis quisq or¬
dinis hominib interiora abducti cũ
summa omnũ leticia hospitalit̃ excipi¬
untur: Postero die: confiliũ habitum:
Cui et .l. portius licinius pr. abfuit.
Castra iuncta consulum: castris habebat
Wante aduentũ eoꝵ ꝑloca alta ducendo
exercitum mͦ insid̾ et angustos saltus ut
transitum claudet mͦ ablat̾e aut tergo

Expanded text:
tio plurium in angusto tendentium tio plurium in angusto tendentium facilior futura erat, quod Claudianus exercitus nihil ferme praeter arma secum in expeditionem tulerat. ceterum in ipso itinere auctum voluntariis agmen erat, offerentibus ultro sese et veteribus militibus perfunctis iam militia et iuvenibus, quos certatim nomina dantes, si quorum corporis species roburque virium aptum militiae videbatur, conscripserat. ad Senam castra alterius consulis erant, et quingentos ferme inde passus Hasdrubal aberat Itaque cum iam adpropinquaret, tectus montibus substitit Nero, ne ante noctem castra ingrederetur. silentio ingressi, ab sui quisque ordinis hominibus in tentorsumma omnium laetitia hospitaliter excipiuntur. postero die consilium habitum, cui et L. Porcius Licinus praetor adfuit. castra iuncta consulum castris habebat, et ante aduentum eorum per loca alta ducendo exercitum cum modo insideret angustos saltus ut transitum clauderet, modo ab latere aut ab tergo
Abbreviated transcription (Latin):
liberũ suoꝵ salutẽ ac lib̾tatem repositã
nunc solliciti ꝓsequerent᷑ eos. ita paucos
uitare: Inde ꝓ sequisq et ofserre et fati¬
gare p̃cib. ut queq ipsis ium̃tisq usui
ẽẽnt: ab se potissimũ sumerent. benigne
omnia cumulata dare modestia c̾tare
milites. ne quid ultra usum necessariũ
sumerent. nicħ morari. nec ab signis.
nec subsistere cibũ capientes diem ac no¬
ctem ire uix qd̃ satis ad naturale desidi¬
um corꝑmeẽt quiet cdaret:  ad collegã
p̃missi erant qͥ nuntiarent aduentũ. ne¬
cunctarent᷑. qd̾ clam an palam inter¬
diu ac noctu uenire. an eẽ uellet: Hisd̃
an aliis consid̾e castris: Nocte clamina¬
re melius iusum ẽ: Thessera ꝑ castra
ab huio. cõs. data erat: ut tribunꝰ tri¬
bunum. centurio centur ionẽ. eques eqͥ¬
tem. pedes peditem acciꝑet: Neq enun
dilatari castra opus ẽẽ: ne hostis aduen¬
tum alus consuł sentiret: & cohorta¬

Expanded text:
liberorumque suorum salutem ac libertatem repositam liberorumque suorum salutem ac libertatem repositam nunc solliciti prosequerentur eos, ita paucos vitare inde pro se quisque et offerre et fatigare precibus ut quae ipsis iumentisque usui essent ab se potissimum sumerent; benigne omnia cumulata dare. modestia certare milites, ne quid ultra usum necessarium sumerent; nihil morari, nec abire ab signis nec subsistere nisi cibum capientes; diem ac noctem ire; vix quod satis ad naturale desiderium corporum esset, quieti dare. et ad collegam praemissi erant qui nuntiarent adventum percunctarenturque clam an palam, interdiu an noctu venire sese vellet, isdem an aliis considere castris. nocte clam ingredi melius visum est. tessera per castra ab Livio consule data erat ut tribunus tribunum, centurio centurionem, eques equitem, pedes peditem acciperet: neque enim dilatari castra opus esse, ne hostis adventum alterius consulis sentiret; et coarta
Abbreviated transcription (Latin):
bellum collega ñ anteꝗͣ cui ad societatẽ
ipsius peditum atq equitum date ab
senatu copie fuissent maiores instructi¬
oresq. ꝗͣ si aduersus ipsum hannibalem
iret ꝓfectus sit. eo ipsos qͣtum eumq
uirium mom̃tum addicłint rem omnẽ
inclinaturos: Auditum mͦ in acie. nam
ne ante audiretur daturũ oꝑam alt̾m
cõs. et alterum exercitũ aduenisse. haud
dubiam uictoriam facturũ: Famam
bellum conficere: E partia mom̃ta. in
spem metumq impellere animos: Głe
quid̃ ex re bene gesta parte fructũ ꝓpe
omnem ipsos laturos.S emꝑ qd̃ postre¬
mum adiectum sit idrem totam uideri
traxisse: Cernere ipsos quo concursu.
qua admiratione. quo fauore hominũ
iter suũ celebretur: & hercule ꝑ instruc¬
ta omia ordinib uiroꝵ mulierumq
undiq ex agris effusoꝵ. inter uota et
p̃ces. et laudes ibant. illos p̃sidia rei.p.
bant. in illoꝵ armis dextrisq suam.

Expanded text:
bellum collega non ante quam ad satietatem bellum collega non ante quam ad satietatem ipsius peditum atque equitum datae ab senatu copiae fuissent, maiores instructioresque quam si aduersus ipsum Hannibalem iret, profectus sit, eos ipsos quantumcumque uirium momentum addiderint rem omnem inclinaturos. auditum modo in acie—nam ne ante audiatur, daturum operam—alterum consulem et alterum exercitum aduenisse haud dubiam uictoriam facturum. famam bellum conficere et parua momenta in spem metumque impellere animos. gloriae quidem ex re bene gesta partae fructum prope omnem ipsos laturos; semper quod postremum adiectum sit id rem totam uideri traxisse. cernere ipsos quo concursu, qua admiratione, quo fauore hominum iter suum celebretur. et hercule per instructa omundique ex agris effusorum, inter vota ac preces et laudes ibant. illos praesidia rei pbant; in illorum armis dextrisque suam
Abbreviated transcription (Latin):
& hasdrubalem patre eodem hamilca¬
ro gentium. eque in pigrum ducem
ꝑtot in hispania romano exercitatum
bello gemina uictoria insignẽ duob ex¬
ercitib cum clarissimis ducib deletis:
Iam itineris quid̾ celeritate ex hispania.
& concitatis ad arma gallicis gentib:
multomagis ꝗͣ hannbalem ipsum
głari posse: Qͥppe in his locis hc̃ coegisse
exercitum. quib ille maiorem partem
militum fame ac frigore. que miserri¬
ma mortis gn̾a sint amisissent: Aditie-¬
bant etiam ꝑitirerum hispanie. haud cũ
ignoto duce .c. nerone congressurum. s
quem in alio impedito dephensus forte
haud secus qͣ ꝓuerum conscribendis
fallacib conditionib pacis frustratus elu¬
sisset: omnia maiora etiam uͦ p̃sidia hosti
fecerat. ut detegi consilium satis tutũ ẽẽt:
paucos milites alloquit᷑ negat ullius con¬
silium imꝑatoris in speciem audatius
re ipsa totius fuisse ꝗͣ suum: Ad certã
eos se uictoriam ducere: Quippe ad qd̃

Expanded text:
et Hasdrubalem patre eodem Hamilcaet Hasdrubalem patre eodem Hamilcare genitum, aeque impigrum ducem, per tot annos in Hispania Romano exercitatum bello, gemina uictoria insignem, duobus exercitibus cum clarissimis ducibus deletis. nam itineris quidem celeritate ex Hispania et concitatis ad arma Gallicis gentibus multo magis quam Hannibalem ipsum gloriari posse; quippe in iis locis hunc coegisse exercitum quibus ille maiorem partem militum fame ac frigore, quae miserrima mortis genera sint, amisisset. adiciebant etiam periti rerum Hispaniae haud cum ignoto eum duce C. Nerone congressurum sed quem in saltu impedito deprensus forte haud secus quam puerum conscribendis fallacibus condicionibus pacis frustratus elusisset. omnia maiora etiam uero praesidia hostiunterualli ab hoste fecerat ut detegi consilium satis tutum esset, paucis milites adloquitur. negat ullius consilium imperatoris in speciem audacius, re ipsa tutius fuisse quam suum: ad certam eos se uictoriam ducere; quippe ad quod
Abbreviated transcription (Latin):
multus erat ꝗͣ fuerat biennio ante cum
castra punica obiecta romanis menib
portisq fuerant. neq satis constabat ani¬
mis tam ut audacter consules laudarent.
uituꝑarent. ne: Apparebat quo nichil
iniquius ẽ ex euentu famam habiturũ:
astra ꝓpe hannibalem hostem relicta. si¬
ne duce cum exercitu cui detractũ foret
om̃e qd roboris. qd̾ floris fuerit. ⁊ consu¬
lem in lucanos ostendisse iter cũ ꝑicenũ
et galliam peteret castra relinquentẽ
nulla alia re tutiora ꝗͣ errore hostis qͥ
ducem atq inde exercitus partẽ ab ẽẽ
ignoraret: Qͥd futurũ si o palam fiat.¬
& aut insequi neronem cum . uĩ. arma
lit aut castra inuad̾e p̃de relicta. sine
uirib. sine imꝑio. sine auspitio ueteres
inter fecti terrebant ea omĩa accidisse
cum unus imꝑator. unus exercitus
hostum in italia eẽt: E nc̃ duo bella
punica facta. duos ingentes exercitus
duos ꝓpe hannibales in italia eẽ: Qͥppe

Expanded text:
multus erat quam fuerat quadriennio ante cum multus erat quam fuerat quadriennio ante cum castra Punica obiecta Romanis moenibus portisque fuerant. neque satis constabat animis tam audax iter consulis laudarent uituperarentne; apparebat, quo nihil iniquius est, ex euentu famam habiturum: castra prope Hannibalem hostem relicta sine duce cum exercitu cui detractum foret omne quod roboris, quod floris fuerit; et consulem in Lucanos ostendisse iter cum Picenum et Galliam peteret, castra relinquentem nulla alia re tutiora quam errore hostis qui ducem inde atque exercitus partem abisse ignoraret. quid futurum, si id palam fiat et aut insequi Neronem cum sex milibus lit aut castra inuadere praedae relicta, sine uiribus, sine imperio, sine auspicio? ueteres interfecti terrebant: et ea omnia accidisse cum unus imperator, unus exercitus hostium in Italia esset: nunc duo bella Punica facta, duos ingentes exercitus, duos prope Hannibales in Italia esse. quippe
Abbreviated transcription (Latin):
metu uerteret litteris hasdrubalis romã
ad senatum missis sumul et ipse patrescon¬
scriptos quid pararet edocet: ut cum in
umbria se occursurũ. hascdrubal fr̃i scri¬
bat legioni. a cappua romam arcessant.
dilectum rome habeant. exercitũ urba¬
num ad narniam hosti opponant: Hȩc
senatui scripta: Pmissi item ꝑ agrum la¬
rinatem. marrucinum. ferentanum.
p̃tutilianũ. qua exercitũ ducturus erat:
ut om̃s ex agris urbibq cõmeatus pa¬
ratos militi ad uescendũ in uiam defer¬
rent equos. ium̃taq alia ꝓducerent:
ut uehiculoꝵ fessis copia eẽt . Ipse de to¬
to exercitu ciuium socioꝵ qd̃ roboris
ꝓmuntiat occupare se in lucanis pximum
urbem punicumq in ea p̃sidium uelle
ut ad iter parati om̃s eẽnt: ꝑ fectus nocte:
flexit iter in picenum: Et. cõs. quid̃ qͣtis
maximis itinerib poterat ad collegam
ducebat. relictoq catio legato qͥ castris
p̃eẽt: Rome haud minus t̾roris ac tu¬

Expanded text:
metu uerteret—, litteris Hasdrubalis Romam metu uerteret—, litteris Hasdrubalis Romam ad senatum missis simul et ipse patres conscriptos quid pararet edocet; monet ut cum in Umbria se occursurum Hasdrubal fratri scribat legionem a Capua Romam arcessant, dilectum Romae habeant, exercitum urbanum ad Narniam hosti opponant. haec senatu scripta. praemissi item per agrum Larinatem Marrucinum Frentanum Praetutianum, qua exercitum ducturus erat, ut omnes ex agris urbibusque commeatus paratos militi ad uescendum in uiam deferrent, equos iumentaque alia producerent ut uehiculorum fessis copia esset. ipse de toto exercitu ciuium sociorumque quod roboris e equites; pronuntiat occupare se in Lucanis proximam urbem Punicumque in ea praesidium uelle; ut ad iter parati omnes essent. profectus nocte flexit in Picenum. et consul quidem quantis maximis itineribus poterat ad collegam ducebat, relicto Q. Catio legato qui castris praeesset. Romae haud minus terroris ac tu
Abbreviated transcription (Latin):
a placentie obsidione abscessit: quastuor
galli equites. duo numide cũ litteris missi
ad hannibalem. cũ ꝑ mediũ hostem totã
ferme longitudinẽ italie emensi ẽẽnt. dũ
metapontũ cedentẽ hannibalẽ secuntur
incertis itinerib tarentũ delati: auagis
ꝑ agros pabulatorib romanis. ad qͥntũ
implicantes responsis: ut metus torm̃toꝵ
admotus fateri uera coegit. edocuert̃
litteras se ab hasdrubale ad hannibalem
ferre: Cum his litteris sicut erant signa¬
tis .l. uerginio. tr̃. mił. ducendi ad clau¬
dium. cõs. tradunt᷑. due simulturme
samnitium p̃sidii cause misse: Qui uͥ ad.
cõs. puenerunt. littereq lecte ꝑ int̾pretẽ
sunt. et ex captiuis ꝑ cunctatio facta: tum
claudius ñ id tempus ẽẽ rei . p. ratus. qͦ
consiliis ordinariis ꝓuintiȩ suȩ quisq fi¬
nib ꝑ exercitus suos cum hoste destinato
rem apud ciues ꝗͣ hostis terrorẽ faceret
ꝑpetratum in magnã leticiam ex magno

Expanded text:
a Placentiae obsidione abscessit quattuor a Placentiae obsidione abscessit quattuor Galli equites, duo Numidae cum litteris missi ad Hannibalem cum per medios hostes totam ferme longitudinem Italiae emensi essent, dum Metapontum cedentem Hannibalem sequuntur incertis itineribus Tarentum delati, a uagis per agros pabulatoribus Romanis ad Q. Claudo incertis implicantes responsis ut metus tormentorum admotus fateri uera coegit, edocuerunt litteras se ab Hasdrubale ad Hannibalem ferre. cum iis litteris, sicut erant, signatis L. Uerginio tribuno militum ducendi ad Claudium consulem traduntur; duae simul turmae Samnitium praesidii causa missae. qui ubi ad consulem peruenerunt litteraeque lectae per interpretem sunt et ex captiuis percontatio facta, tum Claudius non id tempus esse rei publicae ratus quo consiliis ordinariis prouinciae suae quisque finibus per exercitus suos cum hoste destinato rem apud ciues quam hostes terrorem faceret, perpetratum in magnam laetitiam ex magno
Abbreviated transcription (Latin):
ulla cernebat. duob equitib speculatũ
in castra p̃missis. postꝗͣ satis tuta om̃ia
ẽẽ exploratum ẽ. inferri signa iussit:
Tantumq ibi moratus: dum milites
ad p̃dam discurrunt: Receptui dein¬
decernit multoq ante noctem co¬
pias reduxit:. Postero die pͥma luce
ꝓfectus magnis itinerib famã. & ues¬
tigia agminis sequens: haud ꝓcul ue¬
nusiam hostem adsequitur: Ibi quoq
tumultuaria pugna fuit: supra.xx
q itinerib p̾enus ne locum pugnan¬
di daret: metapontũ petiit. Hanno
inde is enim p̃sidio eius loci p̃fuerat in
brutthios. cum paucis ad exercitum no¬
uum cõparandum missus: Hannibal
copiis eius ad suas additis. uenusiam
retro quib uenerat itinerib repeti¬
it: atq inde canussum ꝓcedit: Nunꝗͣ
nero uestigiis hostis abstiterat. et..
fuluium. cũ metapontũ ipse ꝓficisceret᷑
in lucanos. ne regio ea sine presidio ẽẽt
arcessiebat: Inter ħ ab hasdrubale pꝰqͣ

Expanded text:
ulla cernebat, duobus equitibus speculatum ulla cernebat, duobus equitibus speculatum in castra praemissis postquam satis tuta omnia esse exploratum est, inferri signa iussit; tantumque ibi moratus dum milites ad praedam discurrunt receptui deinde cecinit multoque ante noctem copias reduxit. postero die prima luce profectus magnis itineribus famam et uestigia agminis sequens haud procul Uenusia hostem adsequitur. ibi quoque tumultuaria pugna fuit; supra duoque itineribus Poenus ne locum pugnandi daret Metapontum petiit. Hanno inde—is enim praesidio eius loci praefuerat—in Bruttios cum paucis ad exercitum nouum comparandum missus: Hannibal copiis eius ad suas additis Uenusiam retro quibus uenerat itineribus repetit atque inde Canusium procedit. nunquam Nero uestigiis hostis abstiterat et Q. Fuluium , cum Metapontum ipse proficisceretur, in Lucanos ne regio ea sine praesidio esset arcessierat. inter haec ab Hasdrubale postquam
Abbreviated transcription (Latin):
cohortes. scd̃is collib uia nuda. ac facili
adempta: elefantietiam quoꝵ nullos
usus in repentina. ac tumultuaria
pugna fuerat .iiii. occisi. duo capti. cir
Postero die: penus quieuit : Romanus.
in aciem copiis ductis: ꝑ ostꝗͣ neminẽ
signa contra efferre uidit spolia legi cesoꝵ
hostium.⁊ suoꝵ corpora collata in unum:
sepeliri iussit: Inde in sequentib conti¬
nuis dieb aliquot itainstitit portis:
ut ꝓpe inferre signa uid̾et᷑. donec han¬
nibal tercia uigilia crebri signib tab̃¬
naculisq. quȩ pars castroꝵ ad hostis
uergebat.⁊ numidis paucis qͥ in uallo
portisq se ostender̃t relictis ꝓfectus ad¬
apuliam petere intendit: Ubi illuxit.
successit uallo romana acies ⁊numide.
ex cõposito paulisꝑ inportis se ualloq
ostentauere. frustratiq aliꝗͣdu hostes
citatis equis agm̃ suoꝵ adsecuntur:
Consul silentiũ in castris ⁊ ne paucos qͥd̾
qui pͥma luce ob ambulauerant parte

Expanded text:
cohortes secundis collibus uia nuda ac facili cohortes secundis collibus uia nuda ac facili adempta; elephanti etiam, quorum nullus usus in repentina ac tumultuaria pugna fuerat, quattuor occisi, duo capti. circpostero die Poenus quieuit: Romanus, in aciem copiis eductis postquam neminem signa contra efferre uidit, spolia legi caesorum hostium et suorum corpora conlata in unum sepeliri iussit. inde insequentibus continuis diebus aliquot ita institit portis ut prope inferre signa uideretur, donec Hannibal tertia uigilia crebris ignibus tabernaculisque quae pars castrorum ad hostes uergebat et Numidis paucis qui in uallo portisque se ostenderent relictis profectus Apuliam petere intendit. ubi inluxit, successit uallo Romana acies, et Numidae ex composito paulisper in portis se ualloque ostentauere, frustratique aliquamdiu hostes citatis equis agmen suorum adsequuntur. consul ubi silentium in castris et ne paucos quidem qui prima luce obambulauerant parte