comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ reuocauit
Ui ut regni uira suscepit in loco illo ꝗaparte flu¬
minis ticini ẽ unde ipse olim fugerat. monasteriũ
qđ nouũ appellat̾. dño et liberatori suo. in honore
sc̃ȩ uirg̃ et martyris agathȩ c̃struxit. Inquo mul¬
licã scȩ̃ dĩ genitricis extra muros eiusdẽ ciuitatis
ticinensis quȩ adꝑticas appellat̾. opere mirabili con¬
didit. ornam̃tisq mirificis decorauit. Adꝑticas
aut̃ locus iste idõ dicit᷑. ꝗa ibi olim ꝑticȩ iđ trabes
erectȩ steterant. quȩ obhanc causã iuxta morẽ lan¬
illoꝵ dilectꝰ obisser. scilicet ut scire possent inquã
partẽ is ꝗ defunct fuerat quiesceret

Expanded text:
filium suum revocavit. filium suum revocavit. ui ut regni jura suscepit, in loco illo qui a parte fluminis Ticini est, unde ipse olim fugerat, monasterium quod Novum appellatur Domino et liberatori suo, in honorem sanctae virginis et martyris Agathae, construxit. In quo mullicam sanctae Dei genitricis extra muros ejusdem civitatis Ticinensis, quae ad Perticas appellatur, opere mirabili condidit, ornamentisque mirificis decoravit. Ad Perticas autem locus ipse ideo dicitur, quia ibi olim perticae, id est trabes, erectae steterant, quae ob hanc causam juxta morem Lanillorum dilectus obisset, scilicet ut sciri posset in quam partem is qui defunctus fuerat quiesceret
Abbreviated transcription (Latin):
Usq ad hȩc tẽpora. patauiũ ciuitas fortissime mi¬
litib repugnantib lango bardis rebellauit. sed
tandẽ iniecto igni tota flamis uorantib conere¬
mata ẽ. et iussu regis agilulfi usq ad solũ destru¬
cra ẽ. Milites tam̃ ꝗuiea fuerunt. rauennã re¬
meare ꝑmissi sunt¬
Hac tẽpestate legati agilulfi regressi acacano
pacẽ ꝑpetuã factam cũ abbarib nunciar̃. legi
quoq cacani cũ eis adueniens. ad gallias ꝑrexit
denuncians francoꝵ regib ut sicut cũ abbarib
ita pacẽ habeant cũ langobardis. Int hȩ lango¬
bardi cũ abbarib et sclauis in histroꝵ fines sur¬
ingressi. uniuersa ignib et rapinis uastauart
Aoi lulfo quoq regi tunc nascit᷑ filius .xxx¬
de theodelinda regina in modoetiȩ palatio. qui
adaluald ẽ appellatꝰ. Sequenti tẽpore lango¬
bardi castrũ montis silicis inuaser̃. Pidem tep
repulso apud rauennã gallicino. redut simaraglis
qui prius fuerat rauennȩ patriciul¬

Expanded text:
ec tempora Patavium civitas, fortissime militibus repugnantibus, Langobardis rebellavit. Sed tandem, iniecto igni, tota flammis vorantibus concremata est, et iussu regis Agilulfi ad solum usque destructa est. Milites tamen qui in ea fuerunt Ravennam remeare permissi suntHac tempestate legati Agilulfi regressi a cacano, pacem perpetuam factam cum Avaribus nuntiarunt. Legatus quoque cacani cum eis adveniens, ad Gallias perrexit, denuntians Francorum regibus, ut, sicut cum Avaribus, ita pacem habeant cum Langobardis. Inter haec Langobardi cum Avaribus et Sclavis Histrorum fines ingressi, universa ignibus et rapinis vastavere. 25. Agilulfo quoque regi tunc nascitur filius de Theudelinda regina in Modiciae palatio, qui Adaloald est appellatus. Sequenti tempore Langobardi castrum Montis Silicis invaserunt. Per idem tempus, repulso apud Ravennam Gallicino, rediit Smaracdus, qui prius fuerat Ravennae patriciu
Abbreviated transcription (Latin):
parte habentes. equũ et ascensorẽ continentesq
scriptũ gła romanoꝵ. huiꝰ indieb beat̾ Grego¬
rius diaconꝰ qui post papa extitit. cũ esset apo¬
crisarius apud eandẽ regiã urbẽ morales libros
cõposuit. Euthitiumq eiusdẽ urbis ep̃m de re¬
surrectione errantẽ. inconspectu eiusdẽ augusti
superauit. hac etiã tẽpestate pharo ald primus
spoletinoꝵ dux. cũ langobardoꝵ exercitu elassem
inuadens opulentã urbẽ. spoliatã cunctis diutis
nudã reliquit

Expanded text:
parte habentes quadrigam et ascensorem, in circuitu parte habentes quadrigam et ascensorem, in circuitu scriptum: GLORIA ROMANORUM. Hujus in diebus beatus Gregorius diaconus, qui post papa exstitit, cum esset apocrisiarius, apud eamdem regiam urbem, Morales libros composuit, Eutychiumque ejusdem urbis episcopum, de resurrectione errantem, in conspectu ejusdem Augusti superavit. Hac etiam tempestate Faroald primus Spoletanorum dux, cum Langobardorum exercitu classem invadens, opulentam urbem, spoliatam cunctis divitiis nudam reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
constantino polĩ regredit᷑. Apprehensãq augu¬
stam om̃ib tesauris expoliauit. solũ ei uictum
cottidianũ et alimentũ relinquens. Segregatisq
pueris ei ab ea. alios defidelib suis posuit qui
ei parerent. Mandans prorsus. ut nullus de
anteriorib ad eam haberet accessũ. Iustinianũ
uero uerbis solũmodo obiurgatũ. tanto in poste
rũ amore dilexit. ut filio ei filiã suã promit¬
teret. Rursũq filio suo filiam ei expectaret
Sedhȩc res quã obcausã nescio. ad effectũ mini¬
me ꝑuenit. huius exercitꝰ ab eo directꝰ. ꝑsas
potentissime debellauit. uictorq regrediens.
tantȩ molis prȩdam cũ iuginti parit̾ elephan
tis detulit. ut humanȩ crederet᷑ posse sufficere
rex suos legatos dirigens. multa ab eo ornam̃ta
aureos etiã singłarũ librarũ suscepit: habentes
sub una parte effigiem impris scripta incirculo
tiberi constantini ꝑpetui augusti. ab alia uero¬

Expanded text:
Constantinopolym regreditur, adprehensamque auguConstantinopolym regreditur, adprehensamque augustam omnibus thesauris spoliavit, solum ei victus cottidiani alimentum relinquens, segregatisque pueris eius ab ea, alios de fidelibus suis posuit qui ei parerent, mandans prorsus ut nullus de anterioribus ad eam haberet accessum. Iustinianum vero, verbis solummodo obiurgatum, rum amore dilexit, ut filio eius filiam suam promitteret rursumque filio suo filiam eius expeteret. Sed haec res, quam ob causam nescio, ad effectum minime pervenit. Huius exercitus ab eo directus Persas potentissime debellavit; victorque regrediens, tantam molem praedae cum viginti pariter eltis detulit, ut humanae crederetur posse sufficereorum suos legatos dirigens, multa ab eo ornamenta, aureos etiam singularum librarum suscepit, habentes ab una parte effigiem imperatoris, scriptum in circulo Tiberius Constantinus perpetuus Augustus, ab alia
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃a prius ꝓcedens. dehinc uocatũ ad se pontifice
urbis cũ consularib ac p̾fectis palatiũ ingress
induit᷑ purpura. diademate coronat᷑. throno
imꝑiali imposit. cũ immensis laudib in regniẽ
gła confirmatꝰ. Qđ eius aduersarii audientes.
nichilq ei qui indõ spem suã posuerat efficere ua¬
lentes. magno sunt confusionis pudore cooperti.
Trans actis aut̃ paucis dieb adueniens iustinianus
pedib se proietit impris ob meritũ gr̃ȩ. quindeti
a auri centenaria deferens. Quẽ ille scđm patientiȩ
suȩ ritũ colligens. sibi in palatio assistere iussit.
Soffia uero augusta mendax promissionis quam
quondã intiberiũ habuerat. insidias ei tẽptauit
ingerere. ꝓcedente aut̃ eo aduillã. ut iuxta ritũ
imperialẽ treginta dieb ad uindemiã iocunda¬
ret᷑. Uocato clam iustiniano. uoluit eũ sublima¬
re in regno. Quo cõꝑto tiberius. cursu ueloci

Expanded text:
sancta prius procedens, dehinc vocatum ad se pontificem sancta prius procedens, dehinc vocatum ad se pontificem urbis, cum consulibus ac prefectis palatium ingressus, indutus purpura, diademate coronatus, trono imperiali impositus, cum inmensis laudibus in regni est gloria confirmatus. Quod eius adversarii audientes, nichilque ei, qui in Deo spem suam posuerat, officere valentes, magno sunt confusionis pudore cooperti. Transactis autem paucis diebus, adveniens Iustinianus pedibus se proiecit imperatoris, ob meritum gratie quindecim ei auri centenaria deferens. Quem ille secundum pacientie sue ritum colligens, sic in palatio assistere iussit. Sophya vero augusta, inmemor promissionis quam quondam in Tyberium habuerat, insidias ei temptavit ingerere. Procedente autem eo ad villam, ut iuxta ritum imperiale triginta diebus ad vindemiam iocundaretur, vocato clam Iustiniano, voluit eum sublimare in regno. Quo comperto, Tyberius cursum veloci
Abbreviated transcription (Latin):
defuncto uero narsete. supradictꝰ puer iã senex. ad
cesarẽ tiberiũ ueniens dixit. Si inꝗt michi aliꝗd
prodest. magnã rem tibi cesar dicã. Cui ille. dic
ait qđ uis. cł derit enĩ tibi siꝗd nobis ꝓfuturũ eẽ
narraueris. Tesaurũ inquit narsis reconditũ ha
beo. qđ in extremo uitȩ posit celare non possũ.
Tunc cesar tiberius gauisus. mittit usq ad locum
pueros suos. Recedentes uero senẽ hunc secunt
attoniti. ꝑuenientesq ad cisternã. deoꝑtãq in¬
grediunt᷑. Inqua tantũ auri ł argenti reꝑtũ ẽ
ut ꝑmultos dies uix a deportantib potuisset
euacuari. Quȩ ille pene omĩa scđm suũ morẽ
erogatione largifflua dispensauit egenis. hic
cũ augustalẽ coronã accepturus eẽt. eũq iuxta
consuetudinẽ adspectaculũ circi popłs expectaret
insidias ei p̃parans. ut iustinianũ iustini nepotẽ
ad dignitate̾ imperii iã sublimaret. ille ꝑ loca

Expanded text:
Defuncto vero Narsete, supradictus senex ad Defuncto vero Narsete, supradictus senex ad Caesarem Tiberium veniens, dixit: Si, inquit, mihi aliquid prodest, magnam rem tibi, Caesar, dicam. Cui ille: Dic, ait, quod vis, proderit enim tibi, si quid nobis profuturum esse narraveris. Thesaurum, inquit, Narsetis habeo reconditum, quod in extremo vitae positus celare non possum. Tunc Caesar Tiberius gavisus mittit usque ad locum pueros suos, praecedentem vero senem hi sequuntur attoniti. Pervenientesque ad cisternam, deopertam ingrediuntur. ut per multos dies vix a deportantibus potuisset evacuari. Que ille pene omnia secundum suum morem erogationem largiflua dispensavit egenis. Hic cum augustalem coronam accepturus esset, eumque iuxta consuetudinem ad spectaculum circi populus expectaret, insidias ei preparans ut Iustinianum Iustini nepotem ad dignitatem imperatoriam sublimaret, ille per loca
Abbreviated transcription (Latin):
lam marmoreã inqua erat crux dñica sculpta. et
ait. Cruce dnĩ frontẽ nr̃am et pectora munire
debemꝰ. et ecce sub pedib calcam. et dicto otius
iussit eandẽ tabulã auferri. defossãq tabulã atq
erectam. inueniunt subter et aliã hoc signũ ha¬
bentẽ. Et ipsam iussit auferri. Qua amota. re¬
periunt et tertiam. Iussuq eius cũ et hȩx fuisset
eleuata. inueniunt magnũ tesaurũ habentem
supra milia auri centenaria. Sublatũq aurũ pau¬
perib adhuc abundantius quã consueuerat lar¬
gitur. Narsis quoq patricius italię. cũ inquadã
ciuitate intra italiã domũ magnã haberet cum
multis tesauris. ad supra memoratã urbẽ uenit.
ibiq indomo sua occulte cisternã magna fodit. in
qua multamilia centenarioꝵ auri argentiq re¬
posuit. Int̾fectisq om̃ib consciis. uni tantũ modo
puerulo qui ꝑiuramentũ ab eo exiens comendauit

Expanded text:
lam marmoream, in qua erat crux dominica sculpta, et lam marmoream, in qua erat crux dominica sculpta, et ait: "Crucem Domini frontem nostram et pectora munire debemus, et ecce eam sub pedibus conculcamus". Et dicto citius iussit eandem tabulam auferri. Defossamque tabulam atque erectam, inveniunt subter et aliam hoc signum habentem. Qui et ipsam iussit auferri. Qua amota, repperiunt et tertiam. Iussumque eius cum et haec fuisset ablata, inveniunt magnum thesaurum habentem supra mille auri centenaria. Sublatumque aurum, pauperibus adhuc abundantius quam consueverat largitur. Narsis quoque pcivitate, intra Italiam, domum magnam haberet, cum multis thesauris ad supra memoratam urbem advenit. Ibique in domo sua occulte cisternam magnam fodit, in qua multa millia centenariorum auri argentique reposuit. Interfectisque omnibus consciis, uni tantummodo seni haec, per juramentum ab eo exigens, commendavit.
Abbreviated transcription (Latin):
non deerit pecunia fisco nr̃o. tantũ ut pauꝑes
elemosinã accipiant. aut captiui redimantur
furant᷑. Ergo de his quȩ dñs tribuit congregem
tesauros incęlo. et dñs nobis augere dignabit̾ in
cȩlo. Igit᷑ iustin cũ duodecĩ annis regnasset. amen¬
tia quã incurrerat. tandẽ uitã finiuit. Bella
quȩ ante ꝑnarsetem patriciũ gothis uel francis
illata superius ꝑ anticipationẽ dixim. hui tẽpore
gesta sunt. Deniq et cũ roma tẽporib benedicti
pape uastantib omĩa ꝑcircuitũ langobardis fa¬
ntis penuria laboraret. multamilia frumenti
nauib abȩgypto dirigens. eam diligentia siue¬
ortuo igit᷑ iustino. tiberius constantin romanoꝵ
regnũ quinquagesimũ sumpsit imperiũ. Hic cũ
superius diximꝰ subiustino adhuc cesare palatium
regeret. et multas cottidie elemosinas faceret.
magnã ei dñs auri copiam subministrabat. Nam
deambulans ꝑ palatiũ uidit in pauim̃to dom tabu¬

Expanded text:
non deerit pecunia fisco nostro, tantum ut pauperes non deerit pecunia fisco nostro, tantum ut pauperes eleemosynam accipiant, aut captivi redimantur. furantur". Ergo de his quae Dominus tribuit congregemus thesauros in caelo, et Dominus nobis augere dignabitur in seculo". Igitur Iustinus cum undecim annis regnasset, amentiam, quam incurrerat, tandem cum vita finivit. Bella sane, quae per Narsetem patricium Gothis vel Francis inlata superius per anticipationem diximus, huius temporibus gesta sunt. Denique et cum Roma temporibus Benedicti papae, vastantibus omnia per circuitum Langobardis, famis penuria laboraret, multa milia frumenti navibus ab Aegypto dirigens, eam suae studio miMortuo igitur Iustino, Tiberius Constantinus, Romanorum regum quinquagesimus, sumpsit imperium. Hic cum, ut superius diximus, sub Iustino adhuc caesar palatium regeret et multas cottidie elimosinas faceret, magnam ei Dominus auri copiam subministravit. Nam deambulans per palatium vidit in pavimento domus tabu
Abbreviated transcription (Latin):
er hec tempora apud constantinopolim xi
ut superius premissũ ẽ. iustin minor regnabat
Uir om̃i auaritia deditus. conteptor pauperũ
senatoꝵ spoliator cui tanta fuit cupiditatis ra¬
bies ut arcas ferreas iuberet fieri. in quib ea quę
rapiebat auri talenta congereret. quẽ etiã ferur
inheresim pelagianã dilapsũ. Hic cũ adiuinis
mandatis aurẽ cordis auerteret. iusto dĩ iudicio
amisso rationis intellectu demens effect ẽ. Hic
tiberiũ cęsare asciuit. ꝗeius palatiũ ł singulas.
piuncias gubernarer. Hominẽ iustũ. utilem
strenuũ sapientẽ. elemosinariũ. iniudiciis ȩquũ
in uictoriis clarũ. et qđ his om̃ib suꝑeminet ue¬
rissimũ xp̃ianũ. Hic cũ multa detesauris quos iu¬
stinus aggregauerat pauperib erogaret. soffia
augusta frequentius eũ increpabat. qđ rẽpubli¬
cã redigisset in pauꝑtatẽ. dicens. quod ego mul¬
tis annis congregaui. tu infra paucũ tẽpꝰ prodige
disꝑgis. Aiebat aut̃ ille. Confido in dño quia

Expanded text:
er haec tempora apud Constantinopolim, ut supra praemissum est, Justinus minor regnabat, vir omni avaritiae deditus, contemptor pauperum, senatorum spoliator. Cui tanta fuit cupiditatis rabies, ut arcas juberet ferreas fieri, in quibus ea quae rapiebat auri talenta congereret, quem etiam ferunt in haeresin Pelagianam dilapsum. Hic cum a divinis mandatis aurem cordis averteret, justo Dei judicio, amisso rationis intellectu, amens effectus est. Hic Tiberium Caesarem ascivit, qui ei palatium, vel singulas provincias gubernaret, hominem justum, utilem, strenuum, sapientem, eleemosynarium, in judiciis aequum, in victoriis clarum, et, quod his omnibus supereminet, verissimum Christianum. Hic cum multa de thesauris quos Justinus aggregaverat pauperibus erogaret, Sophia Augusta frequentius eum increpabat, quod rempublicam redegisset in paupertatem, dicens: Quod ego multis annis congregavi, tu infra paucum tempus prodige dispergis. Aiebat autem ille: Confido in Domino quia
Abbreviated transcription (Latin):
ioħis bap̃tȩ construxit quã mire exauro et argen¬
to peplisq decorauit rebusq singłis opime ditauit
inqua et eiu̾s corpꝰ tumulatũ quiescit. Hȩc cũ de
crimine adulterii apud iurũ accusata fuisset. pro¬
prius ei seruus carellus noe arege expetut. ut cũeo
ꝗreginȩ crimen ingesserat. ꝓcastitate suȩ dominȩ¬

Expanded text:
Iohannis baptistae construxit, quam mire ex auro et argenIohannis baptistae construxit, quam mire ex auro et argento peplisque decoravit rebusque singulis opime ditavit; in qua et eius corpus tumulatum quiescit. Haec dum de crimine adulterii apud virum accusata fuisset, proprius eius servus Carellus nomine a rege expetiit; ut cum eo qui reginae crimen ingesserat pro castitate suas domin
Abbreviated transcription (Latin):
beati ioħis bap̃tȩ fuisset humatus. post aliquantũ
tẽpus quidã cupiditate succensus. eiꝰ sepulchrũ no¬
cte aperuit. et quicꝗd inornam̃to ei corporis rep¬
istius hominis c̃tingere: Fuerit licet ñ recte cre¬
dens. tam̃ michi se cõm̃dauit. Ꝙa igit̾ hoc facere
p̃sũpsisti. nũquã in meã basilicã deinceps ingressus
habebis. Iđ ita quoq factũ ẽ Quotiescũq enĩ uolu¬
isset inbeati ioħis oraculũ ingredi. statĩ uelut uali¬
dissimo pugili guttur eiꝰ feriret᷑. Sic subito retro
ruebat impulsu. Ueritatẽ in xp̃o loquor hoc mͥ
ipse retulit. qui hoc ipsũ suis oculis factũ uidit
odo ald igit᷑ post funus patris langobardoꝵ regnũ
suscipiens. gundiꝑgã agilulfi et theodelindȩ filiã.¬
sibi in matrimonio sociauit. Hȩc gundiꝑga regina
adinstar suȩ genitricis. sic̃ illa in modoetia. sic et
ista inticinensi ciuitate basilicã in honore beati

Expanded text:
beati Iohannis baptistae fuisset humatus, post aliquantum beati Iohannis baptistae fuisset humatus, post aliquantum tempus quidam, iniqua cupiditate succensus, eius sepulchrum noctu aperuit et quicquid in ornamentis eius corporis repistius hominis contingere? Fuerit licet non recte credens, tamen mihi se commendavit. Quia igitur hoc facere praesumpsisti, numquam in meam basilicam deinceps ingressum habebis". Quod ita quoque factum est. Quotiescumque enim voluisset beati Iohannis oraculum ingredi, statim velut a validissimo pugili guttur eius feriretur, sic subito retro ruebat inpulsus. Veritatem in Christo loquor; hoc mihi ipse retulit qui hoc ipsum suis oculis factum vidit. Rodoald igitur post funus patris Langobardorum regnum suscipiens, Gundipergam Agilulfi et Theudelindae sibi filiam in matrimonium sociavit. Haec Gundiperga regina ad instar suae genetricis, sicut illa in Modicia, sic et ista intra Ticinensem civitatem basilicam in honorem beati
Abbreviated transcription (Latin):
in taruisiũ et foroiuli positas pari modo expugna¬
uit et diruit. Cũ rauennatib romanis bellũ gessit
ad fluuiũ emilię qui scultenna dicit̾: in quo bello
aꝑte romanoꝵ. reliꝗꝰ terga dantib octomilia ceti¬
naq fuit inundatio aquarũ. Post hȩc fuit clades
scabierũ. ita ut nullus potuisset mortuũ agnosce¬
re suũ. ꝓpt̾ nimiũ inflationis tumorẽ xluiui
Apud beneuentũ uero mortuo radoald duce qui
ducatũ ꝗnq rexerat annis. grimoald ei german
cui nom̃ ita fuit. romualdũ filiũ et duas filias ge¬
nuit. Ꝙ dũ esset uir bellicosissim. et ubiq insignis
uenientib eo tẽpore saracenis ut oraculũ scĩ archan¬
geli michahelis qđ inmonte gargano sitũ ẽ depre¬
darent. grimoald suꝑ eos cũ exercitu ueniens. ulti¬
ma eos cede prostrauit.
AT uero Rothari rex postquã annis .xui. et m̃sib
regnũ rodo ald filio suo reliꝗt. hic cũ uxta basilica

Expanded text:
inter Tarvisium et Forojulii positam, pari modo expugnainter Tarvisium et Forojulii positam, pari modo expugnavit et diruit. Cum Ravennatibus, et Romanis bellum gessit, ad fluvium Aemiliae, qui Scultenna dicitur; in quo bello a parte Romanorum reliquis terga dantibus, octo millia cecius est, magnaque fuit inundatio aquarum. Post haec fuit clades scabierum, ita ut nullus potuisset mortuum suum agnoscere propter nimium inflationis tumorem. Apud Beneventum vero mortuo Radoaldo duce, qui ducatum quinque rexerat annis, Grimoaldus ejus gercuius nomen Ita fuit, Romualdum filium et duas filias genuit. Qui dum esset vir bellicosissimus et ubique insignis, venientibus eo tempore Grecis, ut oraculum sancti archangeli in monte Gargano situm depraedarent, Grimuald super eos cum exercitu veniens, ultma eos caede prostravit. 47. At vero rex Rothari postquam annos sedecim et menses regnum Rodoald suo filio reliquit. Hic cum iuxta basilicam
Abbreviated transcription (Latin):
Iefuncto ergo arichis ꝗducatũ quinquaginta
tenuerat annis. aio eiꝰ filius sãnitũ ductor effectꝰ ẽ
Cui tam̃ radoald et grimoald sicut seniori frĩet
domino ꝑ omĩa paruerunt. Raio cũ iam annũ¬
unũ et m̃sib ꝗnq beneuentanũ ducatũ regeret.
uenientes sclaui cũ multitudine nauiũ. non longe
aciuitate siponti castra posuert. Qui ocultas fo¬
ueas circa sua castra facientes cũ aio suꝑeos ab¬
sentib radoald et grimoald uenisset eosq de¬
bellare uellet equus ei inunã foueã dehisdem
sclauis ꝓpria illoꝵ lingua locutꝰ ẽ. Cũq eos ꝓpt̃
hoc seniores adbellũ uidisset. mox suꝑ eos irruens
magnaq eos strage ꝓsternens. et aionis mortẽ
ultus ẽ. et de illis finib eũ qui remansit hostẽ
fugam petere coegit
lunensi uniuersas quȩ in littore maris sitȩ st̃. usq
ad francoꝵ fines cȩpit. Opitergiũ quoq ciuitates

Expanded text:
Defuncto ergo Arechis, qui ducatum quinquaginta Defuncto ergo Arechis, qui ducatum quinquaginta tenuerat annis, Aio, eius filius, Samnitum ductor effectus est; cui tamen Radoald et Grimoald sicut seniori fratri et domino per omnia paruerunt. Qui Aio cum iam annum et mensibus quinque Beneventanorum ducatum regeret, venientes Sclavi cum multitudine navium, non longe a civitate Seponto castra posuerunt. Qui occultas foveas circa sua castra facientes, cum Aio super eos, absentibus Raduald et Grimoald, venisset eosque debellare vellet, equus eius in unam de eisdemSclavis propria illorum lingua locutus est. Cumque propter hoc segniores ad bellum reddidisset, mox super eos irruens, magnaque strage eos prosternens, et Aionis mortem ultus est, et de illis finibus eos qui remanserant hostes fugam petere coegit.Lunense universas quae in littore maris sitae sunt usque ad Francorum fines cepit. Opitergium quoque civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. anastasius nomine ad fidem catholicã con¬
uersus. xp̃i postea ȩccłam rexit. Hic rothari rex
langobardoꝵ leges quas sola memoria et usu re¬
tinebar. scriptoꝵ serie cõposuit. codicẽq ipsũ
edictũ appellari p̃cepit. Erat aut̃ iã ex quo
langobardi initaliã uenerant. annus septuage¬
simus septim. sicut idem rex insui edicti testa¬
tus ẽ prologũ.
Ꝙ cũ rauennã uenisset. ticinũ ꝑgens. ibi ei aroma¬
noꝵ malicia talis potio data ẽ. quȩ eũ mente
excedere faceret atq exeo tẽpore nũquã pleni
saniq sensus fuit.
gitur cũ dux arichis. huiꝰ de quo dixim pat̾. iã
maturus annis ad diem ultimũ ꝓpinquasset. scieis
filiũ suũ aionẽ ñ recti eẽ sensus radoald et gri¬
moald iã florẽ iuuentutis habentes. quasi pro¬
prios filios langobardis ꝗaderant cõmendauit
cisq dixit. Qđ melius eos regerent isti. quam
aio suus filius possit

Expanded text:
fuit Anastasius nomine, ad fidem Catholicam confuit Anastasius nomine, ad fidem Catholicam conversus, Christi postea Ecclesiam rexit. Hic Rothari rex, Langobardorum leges, quas sola memoria et usu retinebant, scriptorum serie composuit, codicemque ipsum edictum appellari praecepit. Erat autem jam ex quo Langobardi in Italiam venerant annus septuagesimus septimus, sicut idem Rex in sui edicti testatus est prologo. Qui cum Ravennam venisset, Ticinum pergens, ibi ei Romanorum malitia talis potio data est, quae eum mente excedere faceret; atque ex eo tempore numquam pleni sanique sensus fuit. Igitur cum dux Arichis, huius de quo diximus pater, iam maturus annis ad diem ultimum propinquasset, sciens filium suum Aionem non recti esse sensus, Radoaldum et Grimoaldum, iam florem iuventutis habentes, quasi proprios filios Langobardis qui aderant commendavit eisque dixit, quod melius eos regere isti quam Aio suus filius possit.
Abbreviated transcription (Latin):
gobardoꝵ rege gratant̾ susceptꝰ ẽ. Cȩnobiũq qđ
bobiũ appellat᷑ in alpib scotiis ȩdificauit. qđ xl.¬
milib aburbe diuidit᷑ ticinense. Quo in loco et
multȩ possessiones a singłis principib siue lango¬
bardis largitȩ st̃. et magna ibi facta ẽ congrega¬
tio monachorum.
bit̾ arioald postquã suꝑ langobardos duodetĩ annis¬
regnũ tenuit. ab hac luce subtractꝰ ẽ. Langobar¬
doꝵ regnũ rothari genere arodus suscepit Fuit
aut̃ uirib fortis. et iusticiȩ̃ tramitẽ sequens. sed
tam̃ fidei xpĩanȩ ñ rectã lineã tenens. arrianȩ
hereseos ꝑfidia maculatꝰ ẽ Siꝗdem arriani mi¬
norem patre filiũ. sp̃m quoq scm̃ minorẽ patre
et filio ad suã ꝑniciem dicunt. Nos aut̃ catho
Huiꝰ tẽporib pene om̃s inciuitates regni ei duo ep̃i
erant. unꝰ catholicus. et alt̾ arrian Inciuitate
quoq ticinensi usq nunc ostendit. ubi arrianꝰ¬

Expanded text:
gobardorum rege gratanter exceptus est, coenobiumque quod gobardorum rege gratanter exceptus est, coenobiumque quod Bobium appellatur in Alpibus Cottiis aedificavit, qmilibus ab urbe dividitur Ticinensi. Quo in loco et multae possessiones a singulis principibus sive Langobardis largitae sunt, et magna ibi facta est congregatio monachorum. 42. Igitur Arioald postquam super Langobardos duodecim annisegnum tenuit, ab hac luce subtractus est; Langobardorum regnum Rothari genere Arodus suscepit. Fuit autem viribus fortis et iustitiae tramitem sequens, sed tamen fidei christianae non rectam lineam tenens, Arrianae haereseos perfidia maculatus est. Siquidem Arriani minorem Patri Filium, Spiritum quoque sanctum minorem Patri et Filio ad suam perniciem dicunt; nos autem catholHuius temporibus pene per omnes civitates regni eius duo episcopi erant, unus catholicus et alter Arrianus. In civitate quoque Ticinensi usque nunc ostenditur, ubi Arrian
Abbreviated transcription (Latin):
Co tẽpore rex agilulfus cũ imp̃re iterato pacẽ copo¬
suit. Int̾fectꝰ quoq ẽ his dieb theo deꝑtꝰ rex francoꝵ
et facta ẽ pugna grauissima int̾ eos. Gunduald
etiã germanꝰ theodelindę regine. ꝗerat dux in
eiuitate hastensi nemine sciente auctor ẽ mortis
ipsius. hoc ipso in tẽpore sagittȩ ictu interit
tremũ. relicto in regno filio suo ad aluald modi¬
copuero cũ theddelinda matre. Subhis. aȩccłȩ
restauratȩ sunt. et multȩ dationes ꝑ loca uene¬
rabilia largite. Sed dũ ad aluald euersa mente
insaniret. postquã cũ matre decẽ regnauerat
annis. de regno eiectꝰ ẽ et alangobardis in eius
loco arioald substitut ẽ. Decuiꝰ regis gestis. ad
nr̃am noticiã aliꝗd minime ꝑuenit. Cirea hec
tẽpora beatꝰ colubanus exgothoꝵ genere oriun¬
dus. postquã ingalliã in locũ ꝗ luxouiũ dicitur
monasteriũ construxerat in italiã ueniens. alan¬

Expanded text:
Eo tempore rex Agilulf cum imperatore iterato pacem conpoEo tempore rex Agilulf cum imperatore iterato pacem conposuit. Occisus quoque est his diebus Theudepertus rex Francorum, et facta est pugna gravissima inter eos. Gunduald etiam, germanus Theudelindae reginae, qui erat dux in civitate Astensi, nemine scientem auctorem mortis ipsius, hoc ipso in tempore sagitta ictus interiittremum, relicto in regno filio suo Adaloald admodum puero cum Theudelinda matre. Sub his ecclesiae restauratae sunt et multae dationes per loca venerabilia largitae. Sed dum Adaloald eversa mente insaniret, postquam cum matre decem regnaverat annis, de regno eiectus est, et a Langobardis in eius loco Arioald substitutus est. De cuius regis gestis ad nostram notitiam aliquid minime pervenit. Circa haec tempora beatus Columbanus ex Scottorum genere oriundus, postquam in Gallia in loco qui Luxovium dicitur monasterium construxerat, in Italiam veniens, a Lan
Abbreviated transcription (Latin):
tem degere. cũ essent ꝓpe iam iuuenilẽ ętatem
ascensa nauicula remigantes adbeneuenti fines
ꝑueniunt. et exinde ad arichis beneuentanoꝵ du¬
cẽ. suũ quondã pedagogũ properantes. a quo gra¬
tissime suscepti. et filioꝵ loco sunt habiti. His tẽ¬
porib mortuo tassilone duce baioarioꝵ. filius eius
garibaldus inagunto asclauis deuictus ẽ et baioa.¬
rioꝵ t̾mini dep̃dant᷑. Resũptis tam̃ baioarii uirib
et prȩdas ab hostib excutiunt. et hostes desiuis finib
impre annũ unũ. iterũq in alterũ faciens. eũ fran¬
cis quoq iterato pacis concordiã renouauit hoc
nichilominꝰ anno sclaui histriã int̾fectis militib
lacrimabilit̾ dep̾dati sunt. Sequenti quoq m̃se
mar. defunct ẽ apud tridentũ secundus seruus xp̃i
de quo sepe iam diximꝰ. qui usq ad sua tẽpora sucem¬
ctã de langobardoꝵ gestis cõposuit historiolam.

Expanded text:
te degere, cum essent iam prope iuvenilem aetatem, te degere, cum essent iam prope iuvenilem aetatem, ascensa navicula remigantes, ad Beneventi fines perveniunt; et exinde ad Arichis Beneventanorum ducem, suum quondam paedagogum, properantes, ab eo gratissime suscepti et filiorum loco sunt habiti. His temporibus mortuo Tassilone duce Baioariorum, filius eius Garibaldus in Agunto a Sclavis devictus est, et Baioariorum termini depraedantur. Resumptis tamen Baioarii viribus et praedas ab hostibus excutiunt et hostes de suis finibuin annum unum itemque in alterum faciens, cum Francis quoque iterato pacis concordiam renovavit. Hoc nihilominus anno Sclavi Histriam, interfectis militibus, lacrimabiliter depraedati sunt. Sequenti quoque mense Martio defunctus est aput Tridentum Secundus servus Christi, de quo saepe iam diximus, qui usque ad sua tempora succinctam de Langobardorum gestis conposuit historiolam.
Abbreviated transcription (Latin):
sclaui pensionẽ foroiulanis ducib ꝑsoluerent.
Hos duos fr̃s gregorius patricius romanoꝵ. inci¬
uitate opitergio dolosa fraude ꝑemit. Na pro¬
mittens tasoni ut ei barbã sicut moris ẽ incide¬
ret. eũq filiũ fateret. ipse taso cũ catone germa¬
no suo et electis iuuenib ad eundẽ opitergiũ cũ¬
suis eẽt ingressus. statĩ isdem patricius ciuitatis
portas claudi p̾cepit. et armatos milites suꝑ tasonẽ
eiq socios misit. Qđ taso cũ suis cõperiens. auda¬
cter se adpliũ p̾parauit. ultimũq sibi data pace
nis fecissent. ad extremũ etiã ipsi perempti sunt
Gregorius uero patricius ꝓpt̾ iusiurandũ qđ dederat
caput tasonis sibi ferri iubens. eius barbã sicut pro¬
miserat peturus abscidit.
His ita peremptis. dux foroiulanis grasulfus gisul¬
fi germanꝰ constituit᷑. Radoald uero et grimoald
despectui ducentes. sub patrui sui grasulfi potesta.¬

Expanded text:
Sclavi pensionem Forojulianis ducibus persolverunt. Sclavi pensionem Forojulianis ducibus persolverunt. Hos duos fratres Gregorius patricius Romanorum in civitate Opitergio dolosa fraude peremit. Nam promittens Tasoni, ut ei barbam, sicut moris est, incideret, eumque sibi filium faceret, ipse Taso cum Caccone germano suo, et electis juvenibus ad eumdem Gregorium suis esset ingressus, statim isdem patricius civitatis portas claudi praecepit et armatos milites super Tasonem eiusque socios misit. Quod Taso cum suis conperiens, audacter se ad proelium praeparavit; ultimumque sibi data pace nis fecissent, ad extremum etiam ipsi perempti sunt. Gregorius vero patricius propter iusiurandum quod dederat caput Tasonis sibi deferri iubens, eius barbam, sicut promiserat, periurus abscidit. 39. His ita peremptis, dux Foroiulanis Grasulfus, Gisulfi germanus, constituitur. Radoald vero et Grimoald despectui ducentes sub patrui sui Grasulfi potesta
Abbreviated transcription (Latin):
retrã suspendit. Qui postea c̃sanguineoꝵ et ami¬
coꝵ suoꝵ munerib ditatꝰ. et domũ reȩdificauit
et uxorẽ duxit. sed nichil dereb quas genitor
suus habuerat excussit abhis qui eas inuaserant
longa et diuturna possessione conquirere potuit
ste ut iã suꝑius p̾̃misi. extitit m̃s ꝓauus. hicet¬
enĩ genuit auũ meũ arichis. arichis uero patre
meũ uuarnefrit. uuarnefrit aut̃ ex theodelinda
c̃iuge genuit me paululũ. meũq germanũ. ari¬
chis qui nr̃m auũ cognomine retulit. Hȩc paucis
de propriȩ genealogiȩ serie delibatis. nc̃ generał
historiȩ reuertam ad tramitẽ.
Uortuo itaq ut dixim gisulfo duce foro ulensi.
taso et cato filii eius eundẽ ducatũ gerendũ susce¬
perunt. Eo uero tẽpore sclauoꝵ regionẽ quȩ ag¬
lia appellat᷑ usq ad locũ qui medaria dicit᷑. posse¬
derunt. Unde usq ad tẽpus rachis ducis. idem

Expanded text:
retra suspendit. Qui postea consanguineorum et amiretra suspendit. Qui postea consanguineorum et amicorum suorum muneribus dotatus, et domum reaedificavit et uxorem duxit; sed nihil de rebus quas genitor suus habuerat, exclusus iam ab his qui eas invaserant longa et diuturna possessione, conquirere potuit. Iste, ut iam superius praemisi, extitit meus proavus. Hic etenim genuit avum meum Arichis, Arichis vero patrem meum Warnefrit, Warnefrit autem ex Theudelinda coniuge genuit me Paulum meumque germanum Arichis, qui nostrum avum cognomine retulit. Haec paucis de propriae genealogiae serie delibatis, nunc generalis historiae revertamur ad tramitem. Mortuo, ut diximus, Gisulfo duce Foroiulensi, Taso et Cacco, filii eius, eundem ducatum regendum susceperunt. Ilii suo tempore Sclavorum regionem, quae Zellia appellatur, usque ad locum qui Medaria dicitur, possederunt. Unde usque ad tempora Ratchis ducis, iidem
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ statĩ surgens. in illã partẽ quã in somnis audie¬
rat. ꝑgere cȩpit. Nec mora. ad habitaculũ hoĩs
ꝑuenit. Erat enĩ sclauoꝵ habitatio in illis locis.
Quẽ cũ una mulier uetula iã uidisset. statĩ intel¬
lexit eũ fugitiuũ. et famis penuria laborare.
secreto paulatĩ ei uictũ ministrauit. Nisi eiq ad
saturitatẽ alimoniã p̃beret. ei uitã funditꝰ extin¬
gueret. Deniq sic cõpetent̾ et ei uictũ prebuit
quousq inse recuꝑat uires accipere potuisset.
Cumq eũ iam ualidũ aditer faciendũ uidisset da¬
tis ei cibariis ad quã partẽ tendere deberet ad mo¬
nuit. Qui post aliquot dies italiã ingressus. in
domũ inqua ortus fuerat ꝑuenit. Quȩ totade.¬
serta erat. ut ñsolũ tectũ ñ haberet. sedetiam
rubis et sentib plena eẽt. Quib ille succisis. intra
eosdẽ parietes uastã ornũ repperiens. mea suã fi¬

Expanded text:
Qui statim surgens, in illam partem quam in somnis audieQui statim surgens, in illam partem quam in somnis audierat pergere coepit; nec mora, ad habitaculum hominum pervenit. Erat enim Sclavorum habitatio in illis locis. Quem cum una mulier iam vetula vidisset, statim intellexit, eum fugitivum esse et famis penuria laborare. secreto paulatim ei victum ministravit, ne, si ei usque ad saturitatem alimoniam praeberet, eius vitam funditus extingueret. Denique sic conpetenter ei pastum praebuit, quousque ipse recuperatus vires accipere potuisset. Cumque eum iam validum ad iter faciendum vidisset, datis ei cibariis, ad quam partem tendere deberet, admonuit. Qui post aliquod dies Italiam ingressus, ad domum in qua ortus fuerat pervenit; quae ita deserta erat, ut non solum tectum non haberet, sed etiam rubis et sentibus plena esset. Quibus ille succisis intra eosdem parietes vastam hornum repperiens, in ea sua fa
Abbreviated transcription (Latin):
frequent̃ post se respiceret. et eũ stantẽ subsisteret
atq eũ ꝑgentẽ prȩiret. intellex̃ sibi eũ diuinitꝰ eẽ
datũ ut ei iter qđ nesciebat ostenderet. Cũ ꝑaliquot
dies ꝑmontiũ solitudines hoc modo ꝑgerent. panis
eidẽ uiatori ꝗ exiguũ habuerat om̃ino defecit
C cũ ieuinans it̃ cãꝑet. et iã fame tabefactꝰ defecisset
tetendit arcũ suũ. eundẽq lupũ ut eũ incibũ sume¬
re possit. sagitta int̾ficere uoluit. Sed lupus isdẽ
ictus ferientis p̃cauens. sic ab eiꝰ uisione elapsus ẽ
pse aut̃ recedente eodẽ lupo nesciens quo ꝑgeret.
insuꝑ famis penuria nimiũ debilis effectꝰ. cũ iam
deuita desꝑaret se in terrã proiciens obdormiuit
Uiditq quendã uirũ in sõnis. talia sibi uerba dicentẽ
Surge qui dormis. arripe uiã in hac parte contra
quã pedes tenes. in hac et enĩ ẽ italia ad quã tendis.

Expanded text:
frequenter post se respiceret et cum stante subsisteret frequenter post se respiceret et cum stante subsisteret atque cum pergente praeiret, intellexit, sibi eum divinitus datum esse, ut ei iter, quod nesciebat, ostenderet. Cum per aliquod dies per montium solitudines hoc modo pergerent, panis eidem viatori, quem exiguum habuerat, omnino defecit. Qui cum ieiunans iter carperet et iam fame tabefactus defecisset, tetendit arcum suum et eundem lupum, ut eum in cibum sumere possit, sagitta interficere voluit. Sed lupus idem ictum ferientis praecavens, sic ab eius visione elapsus est. Ipse autem, recedente eodem lupo, nesciens quo pergeret, insuper famis penuria nimium debilis effectus, cum iam de vita desperaret, sese in terram proiciens, obdormivit; viditque quendam virum in somnis talia sibi verba dicentem: "Surge! Quid dormis? Arripe viam in hanc partem contra quam pedes tenes; illac etenim est Italia, ad quam tendis".
Abbreviated transcription (Latin):
mũ. quinq ex se genitos filios adhuc paruulos re¬
liꝗt. quos tẽpestãtȩ ista captiuitatis dequa nunc
dixim. cõphensos om̃s ex castro foroulensi in abba¬
roꝵ patriã exules deduxit. Iui ꝑmultos annos
in eadẽ regione captiuitatis miseriã sustinuissent
et iã adiurilẽ ꝑuenissent ętatẽ. cȩteris quatuor
quoꝵ nomina ñ retinemꝰ incaptiuitatis angustia
psistentib. quintꝰ eoꝵ german nomine leupchis
qui nr̃ postea ꝓauus extitit. inspirante ut credimꝰ
miẽ auctore. captiuitatis iugũ abicere statuit. et
aditaliã quogentẽ langobardoꝵ residere memorat
tendere. atq ad libertatis iura studuit reppedare.
cũ aggressus fugã arripusset. faretrã tantũ et
arcũ. et aliquantulũ cibũ propt̾ uiaticũ gerens. ne¬
sciretq om̃ino quo ꝑgeret. ei lup adueniens comes
itineris et ductor effectꝰ ẽ. Icũ ante eũ ꝑgeret. &

Expanded text:
mum, quinque ex se genitos filios adhuc parvulos remum, quinque ex se genitos filios adhuc parvulos reliquit; quos tempestas ista captivitatis, de qua nunc diximus, conprehendens, omnes ex castro Foroiulensi in Avarorum patriam exsoles deduxit. Qui cum per multos annos in eadem regione captivitatis miseriam sustinuissent et iam ad virilem pervenissent aetatem, ceteris quattuor, quorum nomina non retinemus, in captivitatis angustia persistentibus, quintus eorum germanus nomine Lopichis, qui noster postea proavus extitit, inspirante sibi, ut credimus, misericordiae auctore, captivitatis iugum abicere statuit et ad Italiam, quo gentem Langobardorum residere meminerat, tendere atque ad libertatis iura studuit reppedare. Qui cum adgressus fugam adripuisset, faretram tantum et arcum et aliquantulum cibi propter viaticum gerens, nesciretque omnino quo pergeret, ei lupus adveniens comes itineris et ductor effectus est. Qui cum ante eum pergeret et
Abbreviated transcription (Latin):
calore putrefactę. odorẽ fetidũ exalabant
ũq eas uellent abbares c̃tingere. ñ sustinentes
fetorẽ. putabant eas naturalit̾ ita fetere ꝓcul
ab eis cũ execratione recedenres. atq dicentes om̃s
langobardas fetidas esse. Hac igit᷑ arte abbaroꝵ
libidinẽ puelle nobiles euadentes. et ipsȩ castȩ
seruatȩ sunt: et utile seruandę castitatis siquid
tale feminis c̃tigerit mandauer exẽplũ. Quȩ
postea ꝑdiuersas regiones uenundatȩ. iuxta nobi
orpi. nupsisse
Uigit uero nunc locus p̃posita generali historia.
pauca etiã priuatĩ demeo qui hȩc scribo genere¬
eloquia retexere. Et ꝗa res ista postulat. paulo
superius narrationis ordinẽ replicare. Codemq
tẽpore quo langobardoꝵ gens depannonia adita¬
liã uenerunt. leupchis m̃s auus ex eodẽ langobar¬
doꝵ genere cũ eis parit̾ aduentauit. Qui postquã
aliquot annos initaliã uixit. diem claudens extre¬

Expanded text:
calore putrefactae odorem foetidum exalabant. calore putrefactae odorem foetidum exalabant. Cumque eas vellent Avares contingere, non sustinentes foetorem, putabant eas naturaliter ita foetere, procul ab eis cum execratione recedentes atque dicentes, omnes Langobardas foetidas esse. Hac igitur arte Avarorum libidinem puellae nobiles evadentes, et ipsae castae servatae sunt et utile servandae castitatis, si quid tale feminis contigerit, mandaverunt exemplum. Quae postea per diversas regiones venundatae, iuxta nobilprincipi nupsisse. Exigit vero nunc locus, postposita generali historia, pauca etiam privatim de mea, qui haec scribo, genealogia retexere, et quia res ita postulat, paulo superius narrationis ordinem replicare. Eo denique tempore quo Langobardorum gens de Pannoniis ad Italiam venit, Leupchis meus abavus ex eodem Langobardorum genere cum eis pariter adventavit. Qui postquam aliquod annos in Italia vixit, diem claudens extre
Abbreviated transcription (Latin):
bares uero om̃s langobardos ꝗiam inuirili ȩtate
erant gladio perimunt. mulieres uero et paruu¬
los captiuitatis iugo adducunt. Ronuldã uero
quȩ totius maliciȩ caput extitit rex abbaroꝵ
ꝓpt̃ ius iurandũ sicut ei spoponderat. nocte una
quasi in matrimonio habuit. Nouissime uero
duodecĩ abbarib tradidit. qui eã ꝑ totã nocoẽ
uicib sibi succedentes libidine uexarent. Post¬
modũ quoq palũ in medio cãpo c̃figi p̃cipiens.
eandẽ in eiꝰ cacumine inseri mandauit. Haec
insuꝑ exprobrando ingens. talẽ te dignũ ẽ ma¬
ritũ habere. Igit̾ dira ꝓditrix patriȩ tali exitio
periit. amplius suȩ libidini quã ciuiũ et consan¬
guineoꝵ saluti ꝓtexit. ł iliȩ uero eiꝰ ñ matris
libidinẽ secute sed castitatis amorẽ. studentes
ne ab abbaris c̃̾taminarent᷑. crudoꝵ pulloꝵ car¬
nes sibi int̾ mãmillas sub fascia posuer quȩ ex

Expanded text:
vares vero omnes Langobardos qui iam in virili aetate vares vero omnes Langobardos qui iam in virili aetate erant gladio perimunt, mulieres vero et parvulos captivitatis iugo addicunt. Romildam vero, quae totius malitiae caput extitit, rex Avarum propter iusiurandum, sicut ei spoponderat, nocte una quasi in matrimonio habuit, novissime vero duodecim Avaribus tradidit, qui eam per totam noctem vicibus sibi succedentes libidine vexarent. Postmodum quoque palum in medio campum configi praecipiens, eandem in eius acumine inseri mandavit, haec insuper exprobrando inquiens: "Talem te dignum est maritum habere". Igitur dira proditrix patriae tali exitio periit, quae amplius suae libidini quam civium et consanguineorum saluti prospexit. Filiae vero eius non matris libidinem secutae, sed castitatis amore studentes ne a barbaris contaminarentur , crudorum pullorum carnes sibi inter mammas sub fascia posuerunt, quae ex
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. eundeq ut si posset se c̃tinere hortatꝰ ẽ
uer uero frenũ equi manu arripiens. fugientes
germanos et ipse setutꝰ ẽ. Quo cõꝑto abbares.
mox ascensis equis eos ꝑsecuti s. Sed reliꝗs uelo¬
ci fuga euadentib grimoald puerulus ab uno
eoꝵ qui ueloeuis cucurrerat capit. nec tam eu
suo cõprehensũ gladio ferire ꝓpt̾ paruitatẽ
etatis dignatꝰ ẽ sed sibi potius eundẽ inseruitiũ
reseruauit. Cũq eum ad castra reuertens app̃¬
henso eidem equi freno reducens deq ta nobi¬
li p̃da exultaret erat enĩ ipse puerulus eligan¬
ti forma. micantib oculis lacteo crine ꝑfusus
ꝵ cũ se captiuũ trahi dolerer ingentes animos
hestis ab equo deiectꝰ ẽ suer uero grimoald uerlo
quo fuga sȩtabundus arripiens. tandẽ fratrib¬
idiunctus ẽ eisq liberatione sua nunciata. insuꝑ
hostis interitu inextimabile gaudiũ fecit. Ab¬

Expanded text:
posuit eundemque ut si posset se continere hortatus est. posuit eundemque ut si posset se continere hortatus est. Puer vero frenum equi manu arripiens, fugientes germanos et ipse secutus est. Quo conperto, Avares mox ascensis equis eos persecuti sunt; sed reliquis veloci fuga evadentibus, Grimoald puerulus ab uno eorum, qui velocius cucurrerat, capitur. Nec tamen eum suus conprehensor gladio ferire propter parvitatem aetatis dignatus est, sed sibi eumdem potius serviturum reservavit. Cumque eum ad castra revertens apprehenso ejusdem equi freno reduceret, deque tam nobili praeda exsultaret erat enim ipse puerulus eleganti forma, micantibus oculis, lacteo crine perfusus, qui cum se captivum trahi doleret, ingentes animos hostis ab equo dejectus est. Puer vero Grimoaldus, verso equo fugam laetabundus arripiens, tandem fratribus junctus est, eisque liberatione sui nuntiata, insuper hostis interitu inaestimabile gaudiu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ inuenire poterant rapinis dirripiunt ipsãq
urbẽ flãmis concremantes. uniuersos quos repe¬
riunt captiuos adducunt. fallacit̾ tam̃ eis ꝓmit¬
tentes. qđ eos unde digressi fuerant pannoniȩ
infinib collocarent. Icũ patriã reuertentes. ad
cãpũ quẽ sacrũ nominant ꝑuenissent. om̃s ꝗ iam
in maiori ȩtate ẽstituti erant langobardi. gladio
filii gisulfi et romildȩ. cũ hanc abbaroꝵ maliciã
cognouissent. statĩ accessitis equis fugã arripiuN.
Eꝗb unus grimoald puerulus. fratrẽ suũ dũ estimaret
ut ꝓpt̾ paruulũ suꝑ equũ currentẽ retinere non
posset. dicens melius eundẽ gladio ꝑimere. quã
captiuitatis iugũ sustinere. eũ occidere uoluit.
Cũ igit ut eũ ꝑcuteret lanceã eleuasset. puer la¬
crimans exclamauit dicens. Noli me pungere
quia possũ me suꝑ equũ tenere. Ꝙ iniecta ma¬
nu. eũ ꝑ brachiũ app̃hendens. suꝑ nudũ eꝗ dorsũ

Expanded text:
quae invenire poterant rapinis diripiunt; ipsamque quae invenire poterant rapinis diripiunt; ipsamque urbem flammis concremantes, universos quos reppererant captivos adducunt, fallaciter tamen eis promittentes, quod eos, unde digressi fuerant, Pannoniae in finibus conlocarent. Qui cum patriam revertentes ad campum quem Sacrum nominant pervenissent, omnes qui iam in maiori aetate constituti erant Langobardos gladio filii Gisulfi et Romildae, cum hanc Avarorum malitiam cognovissent, statim ascensis equis fugam arripiunt. E quibus unus Grimoaldum puerulum fratrem suum, dum existimaret, ut pote parvulum, super equum currentem se tenere non posse, melius ducens eumdem gladio perimere, quam caCum igitur ut eum percuteret lanceam elevasset, puer lacrimans exclamavit, dicens: "Noli me pungere, quia possum me super equum tenere". Qui iniecta manu eum per brachium adprehendens super nudum equi dorsum
Abbreviated transcription (Latin):
gnabilis extitit. Pari etiã modo et in reliꝗs castel¬
lis. ne hunis hoc ẽ abbarib preda se cõmuniere.¬
Abbares uero ꝑ om̃s foroiulanoꝵ fines discurrentes.
omiã incendiis et rapinis uastantes. foroiulanũ
oppidũ obsidione claudunt. et totis uirib expug¬
nare moliunt᷑. hoꝵ rex idẽ caran. dũ circa muros
facilius expugnare posset ingerere. hunc romilda
de muris ꝓspiciens. cũ eũ cerneret iuuenili etate
florentẽ. meretrix nefaria concupiuit: eiq mox
ꝑnunciũ mandauit. ut si eã in matrimonio sume¬
ret. ipsa eandẽ ciuitatẽ cũ om̃ib qui aderant tra¬
deret. Qđ rex barbarus audiens. eidẽ malignita¬
tis dolo quo mandauerat se facturũ ꝓmisit eãq
se in matrimonio acciꝑe spopondit. Illa uõ nichil
morata. portas foroiulensis castri aperuit et ad
suã cunctoꝵq qui aderant ꝑniciem hunc introdux̃
ngressi uero abbares cũ rege suo forũ iuilii uniusa

Expanded text:
gnabilis existit. Pari etiam modo, et in reliquis castelgnabilis existit. Pari etiam modo, et in reliquis castellis, ne Hunnis, hoc est Avaribus, praeda fiereAvares vero per omnes Foroiulanorum fines discurrentes, omnia incendiis et rapinis vastantes, Foroiulanum oppidum obsidione claudunt et totis viribus expugnare moliuntur. Horum rex, id est cacanus, dum circa muros facilius expugnare posset, inquireret, hunc Romilda de muris prospiciens, cum eum cerneret iuvenili aetate florentem, meretrix nefaria concupivit, eique mox per nuntium mandavit, ut, si eam in matrimonium sumeret, ipsa eidem civitatem cum omnibus qui aderant traderet. Quod rex barbarus audiens, eidem malignitatis dolo quod mandaverat se facturum promisit eamque se in matrimonium accipere spopondit. Illa vero nihil morata, portas Foroiulensis castri aperuit et ad suam cunctorumque qui aderant perniciem hostem introduxit. Ingressi vero Avares cum rege suo Forumiulii, universa