comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus lacrimis. Tam mala hora te uiderunt ocłim̃i.
gnoro eni qͥd agrie debeam qe cõprimunt me un¬
diq angustie. Et illa dix ei. Noli timest. aadi cõ¬
silium meũ ⁊ facitimꝰ hac iem ⁊ nõ moriemur:
Cum rex deuenatione dauso iam die ac nocte
uenerit. nutamꝰ qui eum int̾ fictat.⁊ ꝓclamẽt
qđ chideb̾tus iex austes indiatꝰ ei ẽ. Illoq mor¬
tuo. nos cum filio nieo dotario regnemus. Cumq
nor ad uenisset reuertente chilꝑco rege deuena¬
tione missi sunt homicide mebriati auino ⁊ fu¬
degunde. Et dum iex de equo descenderet eun¬
tibꝰ peliqͥs ꝑ sonis ad mansiones suas. ipsi gladia¬
tores ꝑ cusserũt regem inuengem suum duobus
a saxis. Atille uociferans mortuus est. Ad ela¬
uerũt aũt insidiatores quos reginai miserat. Inde
cum nichil inuenissent reuersi sunt ad patritim
suã. Malulfus itaq siluainectensis ep̃s qͥ in ipso
palacio tũc ad erat. indutũ eum uestibꝰ regalibꝰ

Expanded text:
tus lacrimis, dicens: 'Tam mala hora te viderunt oculi mei! tus lacrimis, dicens: 'Tam mala hora te viderunt oculi mei! Ignoro enim, quid agere debeam, quia conpremunt me undique angustiae'. Et illa dixit ei: 'Noli timere, audi consilium meum, et faciamus hanc rem, et non moriemur. Cum autem rex de venatione, clauso iam die, ad noctem advenerit, mittamus qui eum interficiat, et proclament, quod Childebertus rex Auster insidiatus ei fuisset. Illoque roortuo, nos cum filio meo Chlothario regnemus'. Cumque nox advenisset, revertente Chilperico rege de venatione, emissae homicidae inebriati a vino a Fredegunde, dum rex de equo discenderet, euntibus reliquis personis ad mansiones suas, ipsi gladiatores percusserunt regem in ventrem suum duobus scramsaxis. At ille vociferans, mortuus est. Adclamaverunt autem insidiacum nihil invenissent, reversi sunt ad propria sua. Mallulfus itaque Silvanectinsis episcopus, qui in ipso palatio tunc aderat, indutumque eum vestibus regalibus,
Abbreviated transcription (Latin):
silic sc̃i mapcelli martirif sepultꝰ. Regnauit
au̾t annis. xxx.⁊. Eredegundis uͦ filicim suã
nomine ricundem cum magnis opibꝰ unfinttis
sciuris in his panias leuuldo regi uxorem fili
sui cum magna legatione gothoꝵ diixrit. Erat
aũt fredegundis regina pulera ⁊ ingrmosa n¬
mis. atq ad ultera. Landricus quoq tunc erat
maior domus erat palacii.uir in geniosus ⁊ uti¬
lis. uem memorata regina amabat multum
qr in luxuria cõ miscebat᷑ cum ea. Qua dam dier
latu. de staplo. equitum. Alla capud suum amlu¬
ebat aqua in ipsa ecimera. Rex uͦ retro ueniens.
eam in natibꝰ de fuste ꝑ cussit. Atillas cogit̾ans q̃o
landricꝰ eẽt ait. Suare sic facis. landrieo: Respiei¬
Rex uͦ nimis trestus effretꝰ inupsam uenationẽ ꝑre¬
xit. E redegundis itaq uocauit ad se landricigns¬
⁊ ennarrauit hec om̃ia quę rex fecerat dicens. Co¬
ga qͥo ageie debeas : qr erastina die ad tormta ua¬
lida exhibebimur. Et ait bandricꝰ cõtͥto spũ cõmo¬

Expanded text:
Marcelli martyris sepultus est. Regnavit autem annis 31. Fredegundis vero filiam suam nomine Ricchunde cum magnis opibus et infinitis thesauris in Hispaniis Leubighildum regem uxorem filii sui cum magna legatione Gothorum direxit. Erat autem Fredegundis regina pulchra et ingeniosa nimis atque adultera. Landericus quoque tunc erat maiorum domus palacii, vir ingeniosus ac utilis, quia luxuria commiscebatur cum ea. Quadam die latii de stabulo equitum, illa caput suum abluens aqua in ipsa camera; rex vero retro veniens, eam in natibus suis de fuste percussit. At illa cogitans quod Landricus esset, ait. Quare sic facis, Landrice? RespiciRex vero nimis tristis effectus, in ipsa venatione perrexit. Fredegundis itaque vocavit ad se Landericum et enarravit haec omnia, quae rex fecerat, dicens: 'Cogita, quid agere debeas, quia crastina die ad tormenta valida exibimur'. Et ait Landericus, contritu spiritu, commo
Abbreviated transcription (Latin):
repperit de insidiatrribꝰ occidit. Leudesius unci
cum theodorico pegr.⁊ sociis quam plurimis. ꝑ
theodicum recepit.⁊ leudesium data fide subdo¬
la ad se uenire mandauit. Quo facto leudesium
uit᷑ freit. ⁊ principatum sagacit̾ iecepit. scmq
leodegarium epm̃ diuersis penis dampnatum
gladio ferire iussit. grrinumiq frẽm eius dira pi¬
na dampnauit. Reliqͥd uero franci socii eoꝵ ꝑ¬

Expanded text:
repperit de insidiatoribus suis occidit. Leudesius una repperit de insidiatoribus suis occidit. Leudesius una cum Theuderico rege et sociis quam plurimis per em recepit. Leudesium, data fide, sub dolo ad se venire mandavit. Quo facto, Leudesium interficit; ipse principatum sagaciter recepit. Sanctum Leudegarium episcopum diversis poenis caesum gladio ferire iussit; Gaerinum, fratrem eius, dira poena damnavit. Reliqui vero Franci eorum so
Abbreviated transcription (Latin):
franci in in certum uacillantes p finito cõ filio
ebiinum ex puero obi it. regnauitq annis.iuii.⁊
thedicus fr̃ eius eleuatus est rex francoꝵ. Childi¬
cum itaq alium fr̃m eiꝰ in austro uubi cum uulfo¬
aldo duce regnum susciꝑe dirigunt. Tunc franci
dericum. uicum uulfoaldo duce ueniens. an reg¬
tensum cedi ualde sine legr p̾ cepit. Qđ uidentes
franci inira magna cõmoti: ingrb̃tus uidelicet
rq amalb̾tus ⁊ reliqͥ maiores natu frcĩcoꝵ.
ditionẽ cõtra ipsum childericum cõeitant. Bo
int̃ fecit una cũ regina eiꝰ pregnante. qđ dici dolor
ẽ. U ulfoaldus ꝑ fugam uix euasit ⁊ in austros reu¬
sus est. Tranci aut leudesium filium ercanaldi.
los erescere sinens. cõgregatis in auxilium soci is
ostilit aluxouio coenobio ingressus in franciã re¬
uertitur cum armoꝵ apparatu. Ad beatũ uero au¬
de tibi sub ueniat memoria. Atille in grmosus
ut erat intellexit. Et de nocre cõ surgens cõmoro

Expanded text:
noldo majore domus, Franci in incertum vacillantes, praefinito consilio ius rex puer obiit regnavitque annis 4. Theudericus , frater eius, elevatus est rex Francorum. Childericum itaque, alium fratrem eius, in Auster una cum Vulfoaldo duce regnum suscipere dirigundericum una cum Vulfaldo duce ad se veniretensum caedi valde sine lege praecepit. Haec videntes Franci, in ira magna commoti, Ingobertus videlicet et Amalbertus, et reliqui majores natu Francorum, seditionem contra ipsum Childericum concitantes, Binterfecit, una cum regina ejus praegnante, quod dici dolor est. Vulfoaldus quoque per fugam vix evasit, in Auster reversus. Franci autem Leudesium filium Erchinaldi io accepto, capillos crescere sinens, congregatis in auxilium sociis, hostiliter a Luxovio coenobio egressus in Franciam revertitur cum armorum apparatu. Ad beatum Aude tibi subveniat in memoriam. At ille, ingeniosus ut erat, intellexit, et de nocte consurgens, commoto
Abbreviated transcription (Latin):
na sua nantilde de grnere saxanoꝵ. filios duos
segib̾tum ⁊ clodoueum.Sigib̾tum uero maiorem
filium suum in austris una cum pipino duce di¬
rexit in regno statuendum: clodoueum aut iunio¬
o s⁊ hec ignur iex dagrb̃tus febre ualida
tis. regncuntq annis. xliiii. Clodoueum filium
eius. fpanci suꝑ se regem statuunt. Accepitq u̾¬
rorem de genere saxonorum nomine baltildem
rant : eumq capidntes ad cõ dempnandũ regi
francoꝵ clodoueo de ferunt. Iui mancipatus¬

Expanded text:
na sua Nanthilde de genere Saxonorum filios duos Sighiberto et Chlodovecho. Sighibertum vero, maiorem filium suum, in Auster una cum Pippino duce direxit in regno statuto; Chlodovecho quippe iunio43. Post haec igitur rex Daygobertus a febre valida tis: regnavitque annos 34. Chlodoveum filium ejus Franci super se regem statuunt. Accepitque uxorem de genere Saxonorum nomine Bathildem,rant: eumque eximentes, ad condemnandum regi Francorum Chlodoveo deferunt  Al., eu
Abbreviated transcription (Latin):
stes ab uolutas. Cumq disco oꝑtum galea apparuis¬
set caput regis: cognouit eum bertalđ eẽ rgem
cil equo uelocissimo transnatauit. & fero ut erat cor¬
de bertaldum ꝑsequebatur. Francoꝵq exercitus se¬
rius ꝑ secutus b̾taldum: certabat ualde cum eo. Dix̃q
b̵tald̃. Recedea meo rex ne forte int̾ ficiam te.qr si p¬
ualueris ad uersum me fic om̃s homines dicent
qđ seruum tuum bertaldum gentilem ꝑemisti. Si
aut egr iñt ficerem te : tuc rumor magnus in eue¬
tis gentibꝰ audiet᷑ qđ fortissimus francoꝵ: rex ser¬
uo fit int̃ fectꝰ. Rex aut nequaꝗ ad quieuit dictis
eiꝰ. s. magis cõ surgebat suꝑ eum. E quester itaq regis
alonge secutus. regi clamabat. Cõ fortare cõtra ad¬
uersarium tuum dñe mi rex. Erantq manus regis
ualde graues. erat em̃ loricatꝰ. Cõ surgensq suꝑ eũ¬

Expanded text:
tas obvolutas. Cumque discopertuss a galea apparuisset caput regis, cognovit eum Bertoaldus esse regem cum equo velocissimo, transnatavit. Fero ut erat corde, Bertoaldum persequebatur, Francorumque exercitus serius persequutus Bertoaldo, certabatur valde cum eo. Dixitque Bertoaldus: 'Recede a me, o rex, ne interficiam te; quia si prevalueris ad versus me, sic omnes homines dicent, quod servum tuum Bertoaldum gentilem peremisti; si autem ego interfieero te, tunc rumor magnus in cunctis gentibus audietur, quod fortissimus rex Francorum a servo sit interfectus'. Rex autem nequaquam adquievit dictis eius, sed magis consurgebat super eum. Equester itaque regis a longe sequutus rege, clamabat: ' Confortare contra adversarium tuum, domine mi rex!' Erantque manus regis valde graves; erat enim rex luricatus. Consurgensque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uctor int̃rã suã.
uecẽtite ueyõ temp̃r oortuus est chlotarius
sagacit accepit. Fuitq ipse dagob̾tꝰ rex fortissimꝰ.
nutritor frãcoꝵ. se uerissimꝰ in iudiciis: ecłiarũ
largitor. Ipse enũ elemosinarũ copiã: de fisco pa
in cuncto regno suo statuit.⁊ in multis gentibꝰ
rumor eiꝰ ꝑ sonuit. T̃imorem ⁊ metũ in uniuer si
regnis ꝑ circuitum in cussit. Ipse pacificꝰ uł ut
salomori quietus regnum obtinuit francoruo.
de. uictor de tulit in ierłm.⁊ ex altatio sc̃ẽ crueis
in sc̃am ciuitatem tũc facta est. Eo temp̃r pussi¬
mus imp̃r heraclius dagobto munera misit ⁊ ro¬
gauit ut bapti zare cõ pelleret om̃s iudeos qui
erant in om̃i regno eius : qđ ⁊ factum ẽ. Tunc de¬

Expanded text:
ex victor in terra sua. 42. Succedente vero tempore mortuus est Chlotharius sagaciter accepit. Fuitque ipse Dagobertus rex fortissimus, enutritor Francorum, severissimus in iudiciis, ecclesiarum largitor. Ipse enim elimosinarum copia de fisco palin cuncto regno suo statuit. In multis gentibus rumor eius personuit. Timorem et metum in universis regnis per circuitum incussit. Ipse pacificus, velut Salomon, quietus regnum obtenuit Francorum. de, victor detulit in Hierusalem, et exaltatio sanctae crucis in suam civitatem tunc facta est. Eo tempore piissimus imperator Eraclius Dagoberto munera misit, et rogavit ut baptizare compelleret omnes Judeos qui erant in omni regno ejus; quod et factum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓeo. Sed medici nocte deiciens mortuus ẽ. Iuem¬
in basiliea sẽoꝵ martirum erispuiri erispinia¬
ni sepelierũt. Magnus qq̃ planetus hic oim̃ po¬
pło fuit. Nam mulieres cum uiris scus lugẽt̾¬
tes flebant.nigris uestibꝰ in dute ꝑcussis pecto¬
ribꝰ hoc funus sunt ꝓsecute ⁊ multa munera
o atitio iustinus imp̃r amens effrctꝰ. xyiͦii.
anno imꝑi i sui apud constantinopolim ei¬
uitatẽm obi it. tib̾ius quoquemꝑium eiꝰ suscepit:
ost hec theodicus puer filius hilꝑiei: mort
est. Reꝑit qq̃ alium filiũ his dieb firdegundis.
quẽ clotartum uocauer̃. Hic fuit post ea rex mag¬
nus qui genuit dagrbtum. Childeb̾tus itaq.
auster cum initaliam hoste abi it ipsam deuas¬
tauit ⁊ triburariam fec̃. Maxime quãdo discor¬

Expanded text:
pro eo; sed media nocte deficiens, mortuus est. pro eo; sed media nocte deficiens, mortuus est. in basilica sanctorum martyrum Crispini et Crispiniani sepelierunt. Magnus quoque planctus in omni populo fuit. Nam mulieres cum viris sumentes lugubria flebant, nigris vestibus indutae, percussae pectora hoc funus sunt prosecutae. Multa quoque munera o anno Iustinus imperator amens effectus, 18. anno imperii sui apud Constantinopolim civitatem obiit. Tiberius quoque imperium eius suscepit. Post haec Theudericus puer, filius Chilperici, mortuus est. Peperit quoque alium filium his diebus Fredegundis, quem Chlotharium vocaverunt. Hic fuit postea rex magnus, qui genuit Daigobertum. . Childebertus itaque rex Auster cum hoste in Italia abiit, ipsam devastavit et tributariam fecit. Maxime quo
Abbreviated transcription (Latin):
tinuit. Nam nos sepe febribꝰ ⁊ ali is malis corripuit
⁊ emndare neglegimus. Ecce iam ꝑ dimus filios. ecce
iam eos lacrimȩ pauperoꝵ lam̃ta uiduarum. sus¬
piria orfanoꝵ interimunt. ecce auri ⁊ argenti in¬
mensa pondera cellaria & oirea plena redundãt¬
⁊ nescimus cui cõ gregamus ea Ecce qđ pulchrius
habebamus ꝑdimus. qͥo nob̾ ꝓderũt ista om̃ia.sn
Hunc uero placeat tͥ cõ silium meũ. ⁊ iube redlese qͥ
male ꝑ ucisimus ⁊ discriptiones nouas quãs uiias¬
te iniquitatem fecimꝰ iube incenderr ut si nates. ꝑ¬
dimus uł penam ꝑ petuam euadamus. T̃unc
rex cõ punctus corde tͣdidit om̃s descriptiones
imiquas ad cõ buiendum igni. Post hec puer
paruulus filius eiꝰ moritur.Iuem cũ grandi
parisius in basilica seĩ dionisi i martiris depor
ietro suessionis basilica scĩ medardi duxer̃. Ei¬
cientesq eum ad scm sepulerum. uouerũt uota

Expanded text:
tentat; nam nos sepe febribus et aliis malis corripuit, tentat; nam nos sepe febribus et aliis malis corripuit, et emendare neglegimus. Ecce iam perdimus filios ! Ecce iam eos lacrimae pauperum, lamenta viduarum, suspiria orfanorum interemunt! Ecce auri et argenti inmensa pondera, cellaria et horrea plena redundant, et nescimus, cui congregamus ea! Ecce quod pulchrius habebamus perdimus ! Quid nobis proderunt ista omnia ? Nunc vero placeat tibi consilium meum, et iube reddere quod male pervasimus et discriptiones novas, quas iniuste, iniquiter fecimus, iube incendere, ut, si natos pdimus, vel poenam perpetuam evadamus.' Tunc rex conpunctus corde, tradidit omnes discriptiones iniquas ad conburrendum in igne. Post haec puer parvolus, filius eius, moritur. Quem cum grande merore Parisius in basilica sancti Dionisi martyris deportretro, Suessioiiis basilicam sancti Medardi duxerunt. Proicientesque eum ad sanctum sepulchrum, voverunt vota
Abbreviated transcription (Latin):
psallentium in beati uiticenei i martiris basilica
legationem.ad hilpericum misit. ꝓpt̾ bruni childẽ
matrẽ suam .Ille quoq pacifice reddidit eam. Eo tẽ¬
pore samsos filius hilperici mortuus est. Hilperiẽ¬
aut iex descriptiones nouas & graues ꝑ cõ silium
firdegundis in cuncto regno suo fieri uissit. P ro ea¬
se melius ẽẽ peregrinare: quam tali ꝑicło sub iacere
Si eñi fuerat statu. ut possessor de ꝓpria t̾ra unam
anforam uini. paree penne redleret. Sie enim ⁊ de
reliquis teiris ex unitiersa sub stancia faciebant.Si¬
milit aũt ⁊ demancipi is cuncta agebat᷑. Słopłs
uero ualde oppressus uociferebatur ad dnm. Eo tẽpr̃
hilpericus grauiter egrotauit. Iuo recuꝑante. filius
eius iunior. nec dum baptizatus egrotare cepit.
Baptizatus uix cõ ualuit. Fraterq eius semior no¬
mune chlodob̾tus. huic morbo corripit᷑ ualida tabe.
Fredegundis plena dolore ⁊ gemitu ait ad regem
penitens. Diunos male agentes. pietas diuinai sus¬

Expanded text:
ti Vincentii martyris basilica legationem ad Chilpericum misit propter Brunhildem matrem suam. Illa quoque pacifice reddita est. Eo tempore Samson filius Chilperici mortuus est. CAP. XXXIautem rex discriptiones novas et graves per consilium Fredegundis in cuncto regno suo fieri iussit. Pro se melius esse peregrinare quam tale periculo subiacere. Sic enim fuerat statutum, ut possessor de propria terra unam anforam vini per arpennem redderet. Sic et de reliquis terris ex universa substantia faciebant; similiter et de mancipiis cuncta agebantur. Populus vero valde oppressus, vociferabatur ad Dominum. Eo tempore rex Chilpericus graviter egrotavit. Quo recuperante, filius eius iunior, necdum A. baptizatus, egrotare coepit. Qui baptizatus, vix convaluit, fraterque eius senior nomine Chlodobertus huic morbo corripitur valida tabe, Fredegundis plena dolore filiorum et gemitu ait ad regem, repenitens: 'Nos diu male agentes pietas divina sus
Abbreviated transcription (Latin):
ac parisius uenit. & cõtra frm suum tre dispo¬
nit.Mutensq nuntios ego losinensibꝰ uł turoni¬
cis. ut cõtra teub̾tum ie deberent. Iđ illi dissi¬
mulantes. rex godegisilum.⁊ guntrannum duces
euniꝑgunt. Ille quoq derelictus a sus cum pau¬
cis remansit. s tamen ad bellum exiie nõ dubi
ens cum uxore sua ac filiis tornacum ciuitat
m gressus ibi se reclusit. Cõminuit uero sigibtus
ciuitares illas quȩ ultra parisius sũt positei
usq iytrmagum acc̾ep̃. Regressus inde papisius
intreiens.ibi ad eum brumchildis cũ filies suis
uenit: ĩ unc frainci qͥ quondã ad hildebtũ senio¬
irm aspexer̃. ad sigibtum legationem mittunt
ct ad eos ueniret: ⁊illi hilperico derelicto ipsum
supͣ se regem stabilirẽt. Ille hȩc audiens. misit
frẽm sium ut supra momeratã ciuitatẽ torncicũ
ob sideret.⁊. ille cum exercitu suo sequeretꝰ᷑ eum.
Cui beatꝰ germanus ep̃s dix̃.Si habieris frem tu
um interfice nolueris uiues ⁊ uictor redies. Sin

Expanded text:
 Parisius venit, et contra fratrem suum ire disponit, mittens nuntios Dunensibus vel Toronicis, ut contra Theudobertum ire deberent. Quod illi dissimulantes, rex Godegisilum et Guntramnum duces  adversus eum pergunt. Ille quoque derelictis suis cum paucis remansit, sed tamen ad bellum exire non dubitsua ac filiis, Turnacum civitatem ingressus, ibi se reclusit et communivit. Sigibertus vero civitates illas, quae ultra Parisius sunt positae, usque Rodomacum accepit. Regressus inde Parisius introiens, ibi ad eum Brunchildis cum filiis suis venit. Tunc Franci, qui quondam ad Childebertum seniorem aspexerant, ad Sighibertum legationem mittentes, ut ad eos veniret, et illi, Chilpericoy derelicto, ipsum super se regem stabilirent. Ille haec audiens, misit qui fratrem suum in super memoratam civitatem Turnacum obsederent, et ille cum exercitu sequeretur eos. Tunc beatus Germanus episcopus dixit: 'Si abieris et fratrem tuum interficere nolueris, vivis et victor redis; sin
Abbreviated transcription (Latin):
NIL uiebꝰ rer chlodoueus cum uenisset
pairisius ciuitate ait ad reginam suã & atł
ppłm suum. Satis michi molestũ ẽ qđ gothi ar¬
riani partem optimã galliarũ teneant. Eamꝰ¬
ergo cum dĩ auxilio. ⁊ eiciaimꝰ eos de ipsa t̾re me¬

Expanded text:
unc Chlodoveus rex cum venisset Parisius civitate, ait ad reginam suam et ad populum suum: 'Satis mihi molestum es t, quod Gothi Arriani partem optimam Gallearum teneant. Eamus cum Dei auxilio et eiciamus eos de ipsa terra no
Abbreviated transcription (Latin):
dis. Franci nempe in diuersa tendentes uacilla¬
bant. Interim bercarium quendam statura pufil¬
lum sapientia ignorabilem. eõ silio in utlem. mai¬
orem domꝰ obessantes statuunt. franci in uidẽ di¬
uisi. Et pipinus ab austrasiis cõ furgẽs. cõ moto
hoste quam plurimo.cõtra theodicum regem th¬
⁊ bercarium aciem dirigit. Cõ ueniuntq ad pliũ
in loco nuncupante textricio. Illisq uit se bellige¬
rantibꝰ. theodicus rex una: cum bercario maiore
gante anse flide. Post hec pipinus theodico regi
cepit eẽ inprincipale regimine maior domus
rege relicto. ipse in austria remeauit. Eratq pipi¬
no pͥncipi uxor nobilissima ⁊ sapientissima nomi¬
ne plectrudis. ⁊ ex ipsa genuit filios duos. Nom̃

Expanded text:
dis. Franci nempe in diversa tendentes, vacelladis. Franci nempe in diversa tendentes, vacellabant. Interdum Bercharium quondam statura pusillum, sapientia ignobilem, consilio inutile, in maiorum domato oberrantes statuunt Franci in invicem divisi. Pippinus ab Austrasiis consurgens, commoto hoste quam plurimo, contra Theudericum regem et Bercharium aciem dirigit. Convenientesque ad proelium in loco nuncupante Textricio, illisque inter se belligerantibus, Theudericus rex una cum Berchario maiorumgante Anseflide, post haec Pippinus Theuderico rege coepit esse principale regimine maiorum domus. m rege relictum, ipse in Austria remeavit. Eratque Pippino principe uxor nobilissima et sapientissima nomine Plectrudis. Ex ipsa genuit filios duos: nomen
Abbreviated transcription (Latin):
morato uutrato filius efficax industriusq feroi
animo: ⁊ acerbis moribꝰ in sidiator patris sui. eũq
ab honore genepositatis sub plaintans. ⁊ erat nom̃
ei gilemarus. Cui beatꝰ audoienꝰ ep̃s ꝓ hibuit ne
hac nequitiã cõtra patiẽ infenet. Iđ ille audire
tempsit fuerutq int̾ ipsum gis lemarum ⁊ pipinu
hella ciuilia ⁊ multȩ discordię. Iui ob in iurias pi¬
tris uł alici peccata crudelia ado ꝑ cussus iniqui¬
simum sp̃m ex alauit: iuixta q̃d sẽs audoenus
ei p̃dixerat. Illoq de funeto.uuarato iterum hono¬
rem pristinum nactꝰ est. Sub his diebus beatus
audoenus poromagensis ep̃s plenus dierum hac u̾¬
tutibus p̃ clarus. elepicico uilla regali in sub urba¬
na parisioꝵ ciuitate migrauit ad dnm.⁊ cum gła¬
inbasilica sc̃ĩ petri apłi potomagum ciuitate sepul
curriculo. p̃ dicm uuaratus est defuncius: Fuit¬
q. ei magona nobilis ac in gemosa: nomine anse fle¬

Expanded text:
memorato Warattone filius efficax Sndustriusque 1, fero memorato Warattone filius efficax Sndustriusque 1, fero animo et acervis moribus, insidiator patris sui, eumque ab honore generositatis subplantans, eratque nomen eius Ghislemarus. Cui beatus Audoinus episcopus prohibuit, ne hac nequicia contra patrem inferret; quod ille audire contempsit. Fueruntque inter ipso Ghislemaro et Pippino bella civilia et multae discordiae. Qui ob iniurias patris vel alia peccata crudelia a Deo percussus, iniquissimum spiritum exalavit, iuxta quod sanctuss Audoinus ei predixerat. Illoque defuncto, Waratto iterum honore pristino nanctus est. Sub his diebus beatus Audoinus Rotomagensis episcopus plenus A. dierum ac virtutibus preclarus Clepiaco villa regale in suburbana Parisiorum civitate migravit ad Dominum; cum gloria basilica sancti Petris apostoli Rothomacum civitate sepulcurricola predictus Waratto defunctus est; fuitque ei matrona nobilis ac ingeniosa nomine Ansefli
Abbreviated transcription (Latin):
o dẽcrpore decedente uulfoaldo de austro mar¬
tib regibus dominabantur in austria donec tan¬
dem aliquando hi duces in odium uersi cõtra he¬
biinum exereitu plurimo austrasioꝵ cõmoto
cõtra theodĩcum regem ⁊ ebromum aciem diri
uncti. sese inuicem cede magna ꝓsternunt.
ruitq ibi in finita turba ppłi. Austrasii de uicti in
illiuis regionis. Martinus ꝑ fugam elapsus lugdu¬
num clauatum in gressus illic se iedusit. pipinus
aut altrinsecus uix euasit. E brinus patrata uicto¬
ria reuersus ẽ. ueniensq cum ȩxercitu ercreto uilla
nuntios dirigit ad martinũ ut datis sacramentis
cũ fiducia ad regem theodĩcũ ueniret. hoc dolose¬
⁊ fallacit̃ suꝑ uacuas capsas ei uirantes. Elle uero
cedens eis ercieco ueniens di cũ sociis sus int̾fee¬
Broitiys itaq magis¬
ac magis fraincos crudelit opprimebat. donec
tandem aliquando erm̃fredo frcinco infidias para¬
to pipino .⁊ pacem cũ eo iniit. Erat. id tempori

Expanded text:
 tempore, decedente Vulfoaldo de Auster, Mar, decedentibus regibus, dominabantur in Austria, donec tandem aliquando hü duces in odium versi contra Ebroinum, exercitum plurimum Austrasiorum commotum, contra Theudericum regem et Ebroinum aciconjuncti se invicem caede magna prosternunt, corruitque ibi infinita turba populi. Austrasii victi in ex illa regione vastata. Martinus per fugam elapsus, Lauduno ingressus, illic se reclusit: Pipinus autem altrinsecus evasit. Ebroinus itaque, patrata victoria, reversus est. Veniens cum exercitu Erchreco villa, ad Martinum dirigit nuncios, ut, data sacramenta, cum fiducia ad regem Theudericum ac fallaciter super vacuas capsas ei jurantes. Ille vero credens eis, Erchreco veniens, ibi cum sociis suis intebroinus itaque magiac magis Francos crudeliter oppremebat, donec A. tandem aliquando Ermenfredo Franco insidias parato Pippino et pacem cum eo iniit. Erat id temporis
Abbreviated transcription (Latin):
cerunt. Accepit aũt gerb̾tus regnum hildeb̾ti
num chlodomiris accipiens: aurelicinus sedem
statuit. Hilpericꝰ uero regnum ch lotarii patris
sui accipiens suessionis ciuitatem sedem statuit.
Sigibtus quoq regni theoderici accipiens: statu¬
moti cũ agane rege suo galias uenire dispo¬
nunt. Cõtra quos Sigib̾tus exercitum mouit.¬
uicit. ⁊ in hore gladi i eos fugauit. S post ea
cen cum eo fieri postulauit. Reuersusq ẽ m
t̃ram suaim. Dum aũt illuc moraret᷑ sigib̾ius
hilpericus fr̃t eiꝰ hoste collecta: remis ꝑ uasit. sã¬
paniciq fuccensci atq pdata: uastauit. Sigibt
quoq rediens uictor ab unis cõtra hilpericum
ex ercitum comouit. suessionẽq cuntatẽ oecupat
biq in uento trubto filio hilperici apprehendi

Expanded text:
cerunt. Accepitque Charibertus regnum Childeberti, cerunt. Accepitque Charibertus regnum Childeberti, num Chlodomeris accipiens, Aurilianis sedem instituit; Chilpericus vero regnum Clotarii patris sui, accipiens, Suessionis civitate sedem statuit; Sighibertus autem regnum Theuderici accepmoti, cum cagano rege suo Gallias venire distinant. Codevicit, et in ore gladii eos fugavit. Sed postea cem cum eo postolavit reversusque est in terram suam. Dum autem illic moraretur Sighibertus, Chilpericus, frater eius, hoste collecto, Remus pervasit, Campania succensa atque predata vastavit. Sighibertus quoque redexercitum commovit, Suessionis civitatem occupat: ibique invento Theudeberto filio Chilperici apprehendit
Abbreviated transcription (Latin):
tribuens illic multis facultatibꝰ. Rex uero chlo¬
tarius ad bi crartim sepulchrum habiit. Illicq
diutissime orans multaq munera.ibi largiens
ac ꝑ multas basilicas scoꝵ plurima dona tͥbu¬
ens. Post hec in caua silua uenationem exercẽs:
ifebre ualida corripit᷑. Ex inde cõ pendio uillã
redi it. In qua cum grauit̾ ueraretur dicebat.
Uaua qui puratis qualis ẽ. ille rex celestis. qui
sie tam magnos reges int̾ ficit. In hoc enĩ ta
no honore suessionis de ferentes. in basilica bi¬
osedardi sepelierunt. Hilpericus uero post patͥs
si mortem thesauios quos in uilla brisines e¬
pant cõ gregati accepit. ⁊ ad francos utiliores pe¬
ctit. ipsosq multa munera deditos sibi subdi¬
dit. ⁊ mox parisus in gredit᷑. sedemq hildebri
regis occupat. Sed nõ diu licuit ei hoc possidere.
⁊cim cõiuncti fr̃s eius eum inde ex pulerunt. &
hilpericꝰ. atq sigib̾tꝰ. diuisionem legitunam fe¬

Expanded text:
tribuens illic multis facultatibus. Rex vero Chlotribuens illic multis facultatibus. Rex vero Chlotharius ad beati Martini sepulchrum abiit, illicS diutissime orans, ibique multa munera largitus, per multas basilicas sanctorum plurima dona tribuens. Post haec dum in Cocia silva venationem exerceret, a febre valida correptus, exinde Conpendio villa rediit. In qua cum graviter vexaretur, dicebat: 'WA WA! Quid putatis, qualis est ille Rex celestis, qui A. sic tam magnos reges interfno honore Suessionis Medardi sepelierunt. Chilpericus vero post patris sui mortem thesauros, qui in villa Brinnaco erant congregati, accepit et ad Francos utiliores petiit ipsosque munera multa deditus sibi subdedit. Et mox Parisius ingreditur sedemque Childeberti regis occupavit; sed non Nam conjuncti fratres ejus, eum exinde expulerunt, et Chilpericus, atque Sigibertus, divisionem legitimam fe
Abbreviated transcription (Latin):
tamoꝵ ipse ⁊ uxor eus & filius eiꝰ latuerut. Ui¬
licharius ant socer eiꝰ turonis ad basilicam scĩ
orartim eõ fugi it. Tunc ipsa basiliea ꝑ peccata
uilicari i ⁊uxoris eiꝰ succensa ẽ. Quam post ea
chlotarius rer de stagno co oꝑire iuffe ⁊ illam it
pruis fuerat elegancia reparaut. Post hee chboti¬
rius rex cõmoro exercitu cõtra chramnum. in
ritaniis frendẽs di rexit. S ⁊ chramnus nec
timens cõtra patrem ad bellum cõ surgrie. cũ¬
iudicium q̃o cõdam inter ab salonem ⁊ patrẽ
eiꝰ cõposuisti. Cõ fligentesq parit̃ britamoꝵ rȩi
in fugam uertitur. lbi aũt cecidit. & ebraminꝰ.
habens. Cum aũt uxorem uł fili is lib̾are noluiss
ab exercitu patris oppressus.captꝰ atq ligatus ẽ.
Qđ cum chlotario rege nuntiatum fuisset: iussit
eum cum urore ⁊ fili is igni cõ sumi. In clusiq
tugurium ciuusdam pauꝑcule chramnus suꝑ
te cum magno psallentium choro głose sepeliũ

Expanded text:
pse et uxor eius et filiae eius latuerunt. Willecharius autem, socer eius, Toronis ad basilicam sancti Martini confugit. Tunc ipsa basilica per peccata Willecharii et uxoris eius succensa est. Quam postea Chlotharius rex ab stagno cooperire iussit et in illa ut prius fuerat elegantia reparavit. Post haec Chlotharius rex, commoto exercitu, contra Chramnum in Brittaniis frendens direxit; sed et Chramnus nec timens, cojudicium, quod quondam inter Absalonem et patrem ejus David posuisti. Confligentesque pariter, Britannorum rex in fugam vertitur, ibique cecidit. Chramnus habens; sed, dum uxorem et filios liberare voluit, ab exercitu patris oppressus, captus atque legatus est. Quod cumChlothario rege nunciatum fuisset, iussit eum cum uxore et filiabus igne consumi. Inclusique tugurium cuiusdam pauperculae, Chramnus supete cum magno psallentio gloriose sepelivit,
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ saxonibꝰ: chotarius rex comoto francorum
ex ercitii cõtra eos pugnauit suꝑ uinzennam
fluuium: eoꝵq exercitum maximum uit̾ feẽ¬
nire ad se. S chramnus noluit ussionem pa¬
tris ad implere.Durius aũt agens. uilecharii
filiam. nomine haldã dux uxorem. A ppiehen¬
cisis gͦ inubas thesciuris : parisius ueniens cũ
hildeb̾to rege patruele suo. Sacramentoq suo¬
cum eo cõstpĩtꝰ: uirans patri eẽ certissimum
mimicum. Cũ aũt hildeb̾tum iex egrotare ce¬
pisset. diutissime. apuo parisius febribus de¬
cubans mortuus ẽ ⁊ inbafiliea beati ynaceri¬
ers martiris quã ipse cõstruxerat sepultus.
Cuiꝰ regnum ⁊ thesaurum chlotarius accepit.

Expanded text:
onibus, Chlotharius rex, commoto Francorum exercitu, contra eos pugnam iniit super Wisram fluvium, eorum exercitum maximum interficiit.; sed Chramnus noluit iussionem patris implere, durius agens. Willecharii filiam nomine Chaldam duxit uxorem. Adprehensos A. multos thesauros, Parisius veniens, cum Childeberto rege, patruelem suum, sacramento constrictus, iurans patri esse certissimum inimicum. Cum autem Childebertus rex egrotare coepisset, diutissime apud Parisius febribus decubans, mortuus est; in basilica beati Vincenti martyris, quam ipse construxerat, est sepultus. Cuius regnum et thesaur
Abbreviated transcription (Latin):
maximiani ⁊ diocliciani imꝑatorum. Cumq has
discordicis int̾ hos frẽs dis seminare iuderentuꝵ
moto iterum hilpericꝰ exercitu. usq iemis acce¬
fit cuncta in cedens atq de pellens. Audiens aũt

Expanded text:
Maximiani et Diocliciani imperatorum . Cumque has Maximiani et Diocliciani imperatorum . Cumque has discordias inter hos fratres disseminare viderentur, commoto iterum Chilpericus exercitu usque Remus accessit, cuncta incendens atque debell
Abbreviated transcription (Latin):
tem obi it. lustimanꝰ aũt ab uit imꝑium. Chlo¬
doueus quoq uinior filius hilperiei. habi it usq
burgundialem urbem. Cumq illic nullo inqͥe¬
tante resideiet. siguldus quidem apatpe sigibti
regis missus cum ex ereitu se suꝑ eum obiecit.
in fugientem: cum tubis ⁊ bueinis quasi
gientem ceruum in sequebant᷑. qui uix aparte
labens. parisius ꝑuenit. Hilpericus quoq teud¬
b̾tum filium suum seniorem qui antra sigibto
uirauerat ultra ligerim cum hoste direxit. Qui
habiens : ciuitares sigib̾ti auunłi sui ꝑuasit. id
ẽ tuionas. pietauis ł reliqͣs. A pud pietauẽ aũt
cõtra gundoaldum ducem pugnauit. Collesusq
ex ercitus gundoaldi fugit. Magnã gͦ illi cedã
citu. lemouicinum caturcinũq habi it ipsasq
tas incendit ministeriũ detraxit. clericos inter¬
cit. monasteria uirorum de iecit. puellaru
delusit.⁊ cuncta de uastauit. Futq illo temp̃r
peior in ecłi is : gemitus. quam tempore ꝑ secutiois

Expanded text:
iit; Iustinus ambivit imperium. Chlodoveus quoque, iunior filius Chilperici, abiit usque Burdigalem urbem. Cum illic, nullo inquietante, resederet, Sigulfus quidam a parte Sighiberti regis missus cum exercitu, se super eum obiecit. Quem fugientem cum tubis et bucinis quasi fugientem cervum insequebatur; qui vix ad patrem labens, Parisius pervenit. Chilpericus quoque Theudobertum, filium suum seniorem, qui antea Sighiberto iuraverat, ultra Ligere cum hoste direxit. Qui abiens, civitates Sighiberti, avuncoli sui, pervasit, id est Toronis, Pectavis vel reliquas. Apud Pectavos autem contra Gundoaldum ducem pugnavit; conlesusque exercitus Gundoaldo fugiit. Magnamque illic cedem citu, Lemoficinum Cadurcinumque abiit easque tas incendit, ministeria distrahit, clericos interficit, monasteria virorum deiecit, puellarum deludit et cuncta devastat. Fuitque illo tempore peior in ecclesiis gemitus quam tempore persequutionis
Abbreviated transcription (Latin):
cõtra murũ cõstructa cõ fugiunt. Rex uͦ cumi
cos ꝑ in genium inde eicere nõ posse dolose eis
iurans. si in quid uoluntas di fuerit ipse hos
separare nõ conaret᷑. hec illi sacramenta accipi¬
entes: de basilica egressi sũt. Ex osculatuq dolo¬
se. ⁊ dignant᷑ acceptis epulauit cũ eis. ł ost dies
uero paucos. cũ ipsa merrueũ afsurpro suebie¬
netr untare red egii. cũ ibidem moronentur eo les¬
ta hoste decãpama ad uersus hilpericũt. Elle qͦq
similit̃ cum exercitu aciem dirigit cõtral eoste
Atisb nimi cestin fugam dilabuntur multosq¬
ab isi nobalissimos iirs occidit. Iuȩ post quam

Expanded text:
supra murum constructa, confugiunt. Rex vero cum supra murum constructa, confugiunt. Rex vero cum eos per ingenium inde ejicere non posset, dolose eis jurans: Si, inquit, voluntas Dei fuerit, ipse eos separare non conaretur. Haec illi sacramenta accipientes, de basilica egressi sunt: exosculatisque dolose, et dignanter acceptis, epulavit cum eis rex. Post dies vero paucos, cum ipso Meroveo assumpto Suessionis civitatem rediit. Cumque ibidem moraretur, collecto hoste de Campania adversus Chilpericum, ille quoque similiter cum exercitu aciem dirigit contra eos. At illi nimis caesi in fugam dilabuntur, multosque ibi nobilissimos viros occidit. Quae postquam
Abbreviated transcription (Latin):
dus nũt dux apprehensam hildebtum filium
euis paruulum. furtim ꝑ noctem abstulit ⁊¬
cum eo in austria fugi it. Collectisq gentibus
supra quas pat̾ eiꝰ regnau̾at rege ecmꝰ institait.
G il pericus uõro rex parisius ueniens appiehen¬
sa brunichilde apud rotomagensem ciuitatem
in exilio recrusit. thesauiosq eiꝰ quos parisius de¬
tulerat abstulit.⁊ filios eius urbe teneri p̾cepit.
ilperieus em filium suum mepueũ. eũ exerci¬
tũ ultra ligerim dirigit. A tille relicta ordina¬
tione patris. cũ ꝑcinno mannucũ reuessus ma¬
trem suc̃i audouerã uisitare se fingeret: rotoma¬
gum eiuitatem ueniens ibi brunichilde regine
co uingitur. ⁊ eam sibe in eõ iugium copulauit.
Niec audiens hilpericꝰ qͥd scilie cõtra fae ⁊ regñ
canonicam uxorem patrui accepiss: ualde ama
cũ cognouissent qđ seos separare descerneret. ad
basilicam scĩ maptim quȩ est ligneis tabulis

Expanded text:
ndoaldus dux apprehensum Childebertum filium ndoaldus dux apprehensum Childebertum filium ejus parvulum furtim per noctem abstulit, et cum eo in Auster fugit. Collectisque gentibus, super quas pater ejus regnaverat, regem eum constituit.ilpericus vero rex Parisius veniens, adprehensamque Brunchildem apud Rothomaginsem civitatem in exilio retrusit thesaurosque eius, quos Parisius detulerat, abstulit; filias eius Meldis urbe tenere precepit. Chilpericus enim filium euum Merovechum cum exercitu ultra Ligere dirigit. At ille, relictam ordinationem patris, tunc per Cinnomannicum reversus, matrem suam Audoveram visitare se fingeret, Rothomacum civitatem veniens, ibique Brunchilde reginae coniungitur eamque sibi A. in coniugium copulavit.Haec audiens Chilpericus, quod scilicet contra fas et legem canonicam uxorem patrui accepisset, valde amarcum cognovissent, quod eos separare decerneret, ad basilicam sancti Martini, quae est ligneis tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
apud uillam cui nomen ẽ uictoriacum collet᷑ẽ
ad cum om̃is exercitus inpofitusq suꝑ elippeum
regem eum suꝑ se statuunt. Tunc firdegun
eis. lte ad cuneum sigibti: ⁊ ad similate ut
cum sup̃ uos in regno eleucire debeatis eumq.
intficite. Si euadere iiin poteritis ego mirifice
honorabo uos ⁊ sobolem ur̃cm si aũt corrueri
ad eum uenientes: cum aliam causam suggere
sunularent. abstractis cultris quuos uulgo.¬
cram saros uocat utraq ei latera feriunt. atille
uoci feruns atq corruens. nõ post multo spatio
sa egisset : dubius estimabat aniino quomodo
angũstias qucis ab hoste fỹis siu patiebatur
degisa om̃icr de frĩs sur morte mandueauit. Tẽ
egressus hilpericus rexlcum satellitibꝰ suis de.
rorncico cum uxore i fili is. uestitum sigibtũ
uestibꝰ ornatis apud lambrosaicum uicum sepe¬
uat. Unde post ea suesiones in bafilica beato
rege apud ietbriacum uillam. brunachildis
regina cum fili is suis pasisius cõ ferebat plena

Expanded text:
apud villam, cui nomen Victoriacum, collectus est ad eum omnis exercitus, impositumque supra clypeum regem eum super se statuunt. Tunc Fredegundeis: Ite ad cuneum Sigiberti, et assimulate ut eum supra vos in regem elevare debeatis, eumque interficite. Si evaderitis vivi, ego mirifice honorabo vos, et sobolem vestram; si autem corrueritd eum venientes, cum aliam causam suggerere simularent, abstractis cultris utraqucultris utraque ei latera feriunt. At ille vociferans atque corruens, non post multo spatio s egisset, dubius haesitabat, quomodo angustias, quas ab hoste fratris sui patiebatur, degundis omnia de fratris sui morte narravit. Tunc egressus Chilpericus rex cum satellitibus suis de Turnaco cum uxore et filiis, vestitum Sigibertum vestibus ornatis apud Lambros vicum sepelivit. Unde postea Suessionis in basilica sancti rege apud Victoriacum villam, Brunhildis regina cum filiis suis Parisius residebat, plena
Abbreviated transcription (Latin):
I icto atq fugato. euritates sucis iti suc de¬
minatione restituit.Teudb̃tum uero filium eius
apud ponticonam uillam custodire uissit: ꝑ an¬
num in tegrum. Iuem post ea clemens ut erat
muneribꝰ ditatum: patri pedlidit sanum data
sibi scic̃menta neumquam cõtͣ eum agrir deb̾et.
Id post ea peccatis ingruentibꝰ fuit in ruptum.
batq ipsa reginai. puellas duas cuiusdam pau¬
ꝑis filics: ninis pulchras & speciosas. Nomen
arserat. Ingob̃ga quoq affligebat eas nmio odio
fici i fieri uisserat. Pix quare iratus nimis rex. in¬
grb̾gam. ieliqͥd merofredam accepit uxorem.
ost hec quoq marcouefam sororem eiꝰ: ad cõ iuigiũ
pulauit. Equa causa. a scõ germnano parisio

Expanded text:
icto atque fugato, civitates suas in sua dominatione restituit. Theudobertum vero, filium eius, apud Ponticonem villam custodire iussit per annum integrum. Quem postea, clemens ut erat, muneribus ditatum patri reddidit sanum, data sibi sacramenta, ne umquam contra eum agere deberet. Quod postea, pebatque ipsa regina puellas duas cujusdam pauperis filias, nimis pulchras et speciosas. Nomen arserat. Ingoberga quoque affligebat eas nimio odioficii fieri jussit. Pro qua causa rex nimis iratus Ingobergam reliquit, Merofledem accepit ad uxorem. Post haec et Merovefam, sororem eius, iterum ad coniugium copulavit. Pro qua causa a sancto Germano Parisiorum
Abbreviated transcription (Latin):
chlodoueo p̃sentatur. ẜ ui dix chlodoueus. Cur
imiliasti gentem nr̃am. ut te iuncere ꝑmit¬
teres: Nonne tibi melius fuerat mori. Celeua¬
ta bipinne. in capud eius de fixit. ⁊ mortiuis ẽ.
Cõuersusq ad fr̃m eiꝰ. ait. Si tu solacium fr̃i tuo
p̃buisses: ille ligatus nõ fuiss. Si milit̾ ⁊ ip¬
sum uicapite ꝑcussum uit̾ fecit.⁊ mortuus ẽ.
ost mortem uero eoꝵ cognoscentes traditore
eoꝵ aurum qͥ achlodoueo aceperant eẽ uiciatũ
rito tale aurum debet acciꝑe. qui dnm suũ
ad mortem tradet. Sufficiat uob uitam tantũ¬
modo habere cõ cessam ne int̾ torm̃ta de fieia¬
tis. Illi hec audientes grãm ⁊ uitam solũmodo
obtantes hab̾e ad eptam.cupiebant sibi suffi¬
uitate iubente chlodoueo sege int̾fecti sunt.
Iuibꝰ mortuis ac ꝑ emptis. om̃e regnum eoꝵ ⁊ the¬
sauios chlodoueus accepit interfectis mnubtis

Expanded text:
Chlodoveo praesentatur. Cui dixit Chlodoveus: Cur Chlodoveo praesentatur. Cui dixit Chlodoveus: Cur humiliasti gentem nostram, ut te vinciri permitteres? Nonne melius tibi fuerit mori? Et elevata bipenne, in caput ejus defixit, et mortuus est. Conversusque ad fratrem ejus, ait: Si tu solatium fratri tuo praebuisses, ille ligatus non fuisset. Similiter et ipsum in capite percussum interfecit, et mortuus est. Post mortem eorum, cognoscentes traditores eorum aurum, quod a Chlodoveo acceperant, esse vitiatum, rito tale aurum debet accipere, qui dominum suum ad mortem tradit. Sufficiat vobis vitam tantummodo habere concessam, ne inter tormenta defitis'. Illi haec audientes, gratiam et vitam solomodo optantes habere adeptam cupiebant, sibi suffivitatem jubente Chlodoveo rege interfectus est. Quibus mortuis vel peremptis, omne regnum eorum et thesauros Chlodoveus accepit
Abbreviated transcription (Latin):
odeb̾tus rex filius theoderici italiam cum
hoste pluria adi it. longabardos deuicit
atq ꝓstpauit. maximamq partem de ipsa t̾ra
uastauit.I psos aũt lcingobardos triburario
is mortuus e. Regnauitq annis.x.iiii. Reg¬
nauit ipsuis. in suꝑiores francos in austero
teudbaldus filius. eiꝰ accepit.
ortya bone memorire głiosissima chlotildis
sc̃i ꝓetRa ad latus chlodouei regis iuiri sui se
sorore ingundis. habuit hilpericũ. De gunsina
eẽt pulchra & decora. ⁊ ipse eẽt nimis luxurio¬
sus: cheregundã sororem eiꝰ in cõ iugiũ accepit.

Expanded text:
udobertus rex, filius Theuderici, in Italiam cum udobertus rex, filius Theuderici, in Italiam cum hoste plurimo abiit, Langobardis devictis atque prostratis, maximam partem de ipsa terra vastavit, ipsosque Langobardos tributarios tus, mortuus est. Regnavitque annos 14. Regnum ipsius in superiores Francos in Auster, Theudoaldus filius ejus accepit. Igitur bonae memoriae gloriosissima Chrothildis sancti Petri ad latus Chlodovei regis viri sui sepgunde quoque sorore Ingundis habuit Chilpericum. De Gunsina uod pulchra esset et decora, et ipse esset nimis luxuriosus, Herigundem sororem ejus in conjugium acce
Abbreviated transcription (Latin):
data: ad ꝓpria sunt reuersi.
magno inspania dirigunt. Inqua egressi
ipsam t̾ram uastantes succendunt int̾ficientes
ppłm. Cescar augustanam ciuitatem circundan¬
tes ob sederunt. Epłi quoq qui ibidem obsest
tenebant᷑ in dii cilitus asꝑso capite cinere.in
tenta humlitate ad dm eõ uersi sunt. Et eum
tunica beati uincenei i martiris muros eiuita¬
tis psaillendo circuiient: mulieres similit̾ indu¬
te nigris palleis. dissolutos erines plaingẽtes seque¬
ris: ⁊ cum ipsa ut eis dus miseiratꝰ ex orant.
Et illi auint. Uade dic ep̃o ciuitatis ut cũ fidu¬
tiai ueniat ad nos nichil dubitans. Ille uero cum
hec ep̃o nunciciset: ipse cũ mimeribꝰ statim occur¬
rit eis. hil debtus quoq postulans ut ei reliquiã
beati uincencii daret. a tille dedit eis stolam.
Tum memorati reges ad quifita maximna parte
his pame: cum multis spoli is reuersi sũt. hil¬
deb̾tꝰ uero pcirisius ueniens: eccłiam in honore

Expanded text:
data, ad propria sunt reversi.data, ad propria sunt reversi.magno, in Hispaniam dirigunt. In qua ingressi, ipsa terra vastantes succendunt, interficientes populum. Cesaragustanam civitatem cumdantes, obsederunt. Populus quoque, qui ibidem obsessus tenebatur, induti ciliciis, asperso capite cinere, in tanta humilitate ad Deum conversi sunt, et cum tunica beati Vincenti martyris muros civitatis psallendo circuirent. Mulier es similiter indutae nigris palleis, dissolutas crinas, plangentes seque cum ipsa, ut eis Dominus misereatur, exorant'. Et ille ait: 'Vade, dice episcopo civitatis, ut cum fiducia veniat ad nos, nihil dubitans'. Ille vero cum haec episcopo nunciasset, ipse cum muneribus occurrit eis, Childebertus quoque postolans, ut ei reliquias beati Vincenti daret. At ille dedit ei stolam eius. Tamen memorati reges, adquesita maxima parte Hispaniae, cum multis spoliis reversi sunt. Childebertus vero Parisius veniens, ecclesiam in honore
Abbreviated transcription (Latin):
spem suã indĩ pietate trans fundens. S & chlo¬
tildis regina hȩc audiens: ad Beati oartini se¬
pulchrum adi it.ibiq inoratione tota nocte¬
ugilans ꝓ sternat᷑ : de p̾cans ne int̃ filios suos
ellum ciuile cõ surgrret. Cumq cõ uenissent c
hostibꝰ magnis cõtra chlotarium ut sequenti
die eum int̾ficerent : mane facto in loco in quo
ercint cõ gregati orta ẽ. maxima tem pestas tẽ¬
toria disrumpens. eum in mixtis fulgoribꝰ eune
ta sub uertit in rumpentibꝰ mbribꝰ cum tonitruiꝰ
ualidis. Illi uero sstrati intra corruentes. pressĩ
plebeius tantum. Hoc maxime timtes ne ab ig
ne celesti cremaientur. S ⁊ equi eor ita desꝑsi
sunt. ut uir in .xx. stadio reperirent᷑. multi eni
decis nõ sunt ni uenti. T unc illi alapidibꝰ cesi
& humo ꝓ strati. penitenciam agentes ueniam
p̃cabant᷑ ado. qđ ita cõtra sanguinem saum agẽ
uoluissent. Suꝑ ehlotarium uero neq una qui¬
nuntios:pcicem & cõ cordiam petierunt. Iua

Expanded text:
spem suam in Dei pietate transfundens. Sed et Chrothildis regina haec audiens, beati Martini sepulcrum adiit, ibique in oratione prost ne inter filios suos bellum civile consurgeret. Cumque convenissent cum hostibus magnis contra Chlotarium, ut sequenti die eum interficerent, mane facto in loco, in quo erant congregati, orta est maxima tempestas, tentoria disrumpens cum immixtis fulgoribus, atque cuncta subvertit, irruentibus imbribus cum tonitruis validis. Illi vero prostrati in terram corruentes, caesi gclypeus tantum, hoc maxime timne celeste cremarentur. Sed et equi eorum ita dispersi sunt, ut vix in vicensimo stadio reperirentur; multi enim de his non sunt inventi. Tunc illi a lapidibus cesi et humo prostrati, penitentiam agentes, veniam precabantur a Deo, quod ista contra sanguinem suum agere voluissent. Super Chlotharium nuntios, pacem et concordiam petierunt; qua
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ d̾nm ut ei ucdũ ostend̾et. Nocte uero ipsa illa
in loco stetit. Mane aũt facto: ceruia miix mag¬
U enientes aũt rege apud pictauis dum ꝓcul ab
urtute beati ylari i. Precepit aũt̃ rex hosti sue
ut nec cybum nec ullo stipendio de ipso pago tol¬
lerent nullaq spolia. Chlodo ueus aut̃ rex cũ ala¬
rico rege gothorum in campo uogladinense suꝑ
fluuium elinno milicirio .x. ab urbe pictauti de¬
certauit. Illisq int̾ se pugnantibꝰ: goti cum iege¬
uo nimis collesi: terga uerter̃. Ehlodoueus uero
sic̃ solebat uictor ex titit. Cum alaricum it̃ fi¬
ceret: duo goticũ cõtis eum ex ad uerso in latere
feriunt.S. ꝓpt̾ luricã qua indutus erat eum mi
ipłs qui cũ apollinare duce ibi uenerat coirui
gladio francoꝵ. Cum multis senatoribꝰ. de ac
pugna amalaricꝰ euasit ꝑ fugam filiꝰ alarici.&
inhis pani is regnũ patris sui sagacit̾ iecepit.
Ehlodoueus aut theoderieũ fiłm suũ ꝑ albiensem
& yotenis ciuitatẽ. & aruernũ dirigit. Sui ꝑgẽs

Expanded text:
m ut ei vadum ostenderet, et nocte illa ibidem fuit. Mane autem facto, cerva mirae magVeniente autem rege apud Pictavis civitatem, dvirtute beati Hilarii. Praecepit ergo tunc rex hosti suo, ut nec cibum, nec ulla stipendia de ipso pago tollerent, neque etiam spolia. Chlodoveus autem rex cum Alarico rege Gothorum in campo Vogladise  Al., Vocladinense super fluvium Clinno, milliario decimo ab urbe Pictava convenit. Illisque inter se compugnantibus, Gothi cum suo nimis conlesi, terga verterunt. Chlodoveus, sicut solebat, victor extitit, Cumque Alaricum interficeret, duo Gothi cum contis eum ex adverso in latera feriunt, sed propter luricam, qua indutus erat, eum nopopulus, qui cum Apollonare duce ibi venerat, corruit in gladio Francorum cum multis senatoribus. De hac pugna Amalricus evasit per fugam, filius Alarici; in Hispaniis regnum patris sui sagaciter recepit. Chlodoveus autem Theuderico, filio suo, per Albiensem et Rotinus civitate
Abbreviated transcription (Latin):
& inimicoꝵ meoꝵ dedisti michi dorsum: ⁊ odien¬
tes me disꝑdidisti. Iui uoces psallencium ut au¬
dierũt. dno grãs agentes. remissio ibi ęquo regis
⁊ alici munera multa : cũ lencici ⁊ ex ultatione re¬
uertentes nuntiauerũt regi. Cum ueniss aũt rex
id fluuium uinzennam cũ exereita suo inqi

Expanded text:
et inimicorum meorum dedisti mihi dorsum, et odienet inimicorum meorum dedisti mihi dorsum, et odientes me disperdidisti. Quod psallentium ut audierunt, Domino gratias agentes, dimisso ibi equo regis, et alia munera multa, cum laetitia et exsultatione nuntiaverunt regi. Cum venisset autem rex ad fluvium Vincenn