comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic placuit qr miqum
erat in potestate pat̾s¬
eẽ adoptiui adcͦs bona
natͣalis patłs ꝑtinerẽt
Utrum ad lib̾os eius
au adagnatos Mhi¬
nus egͦ Iuris hñtad¬

Expanded text:
sic placuit, quia iniquum erat esse in potestate patris adoptivi, ad quos bona naturalis patris pertinerent, utrum ad liberos eius an ad adgnatos. Minus ergo iuris habent ad
Abbreviated transcription (Latin):
tor in resua actor eẽ ñ p
ñ p̃corius tutor ut olun
ꝯstituit᷑ s curator in lodᷤ
eiꝰ dat᷑ qͦ ĩt̾ueniẽte iudi¬
curator eẽ desmit

Expanded text:
tor in re sua auctor esse non pn praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicurator esse desi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͣ hunt obligãtꝰ ad inuigẽ
pupilli non obligãt᷑
tatem exfidei ꝯmisso sus¬
cipere aliter possunt nͥ tu¬
toris auctoritate.xuis
lucsa sit ne ułt̾mdãpnũ¬
aũ statim in ꝓp̃o nego¬

Expanded text:
hunt obligantur, at invicem pupilli non obliganturtatem ex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutoris auctoritate, quamvis lucrosa sit neque ullum damnuautem statim in ipso nego
Abbreviated transcription (Latin):
manumissi sunt ¶ Manuniͥs¬
sio autem est datio lbertatis.
Nam qũã diu quis in sruitute
est manui et potestati supposi¬
tꝰ est. et mauunussus liberatꝰ¬

Expanded text:
issi sunt. manumissio autem est datio libertatis: nam quamdiu quis in servitute est, manui et potestati suppositus est, et manumissus libera
Abbreviated transcription (Latin):
abiit ¶ Latinaũ uo̾o nomẽ non
freꝙ̃tabatur. ¶ Ideoq nostra¬
pretas omnia angere. et in meliore
satũ reducere desiderans. i du¬
abus ꝯstitutionib hoc emãdauit
et in p̾stinũ statũ ⁊ edupit. quia
et primis urbis rome cunabulis
una acq simplex libertas ꝯpete lat
numittit᷑. licet manumuissor inge¬
muis sit ¶ At dediticios quidem
per nram ꝯstitutionẽ expulinꝰ.
qm proulgauimꝰ Inter nras de¬
cisiones per quas suggerenteno¬
uis tribumano uiro epcelso q̃store
antiqui iuris alt̾tationes placa¬
iumꝰ. Latios aũt iumanos et
omem que enta eos fuerat obser¬
uanciam in alia ꝯstitutione per
eisd exquestoris suggestionẽ cor¬
repinꝰ que int̃ nuꝑeriales ra¬
diat scansionee, ¶ Ot omis liberos
nullo modo nec etatis manuis¬
.si nec dñi manumissoris. net
manumissionis Distrimine hr̃to
sicut autea obsernabat᷑ cuutate
romana donaiumꝰ multis addi¬
tis modis per quos possit libertis
serius gẽ eiuitate romana que

Expanded text:
abiit, Latinorum vero nomen non frequentabatur: ideoque nostrapietas, omnia augere et in meliorem statum reducere desiderans, in duabus constitutionibus hoc emendavit et in pristinum statum reduxit, quia et a primis urbis Romae cunabulis una atque simplex libertas competebatnumittitur, licet manumissor ingenuus sit. et dediticios quidem per constitutionem expulimus, quam promulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem quae circa eos fuerat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicuti antea observabatur, civitate Romana donavimus: multis additis modis, per quos possit libertas servis cum civitate Romana, quae
Abbreviated transcription (Latin):
liberi appellarent᷑ Iui aentiũ t̾a
genera ẽffe ee hõmm ẽẽ ceperũt liberi
et huis grum serui. et tergĩ genꝰ
libertim qui desiderañt ẽẽ serm
¶Multis aũt moĩs manumissio
procedit. aut .n. ex sacris ꝯstitu¬
tionib in sacrosanctis eccłus aut
libertas seruo ꝯpete̾ p̃t̃. qui tam
ep ueteribus qm ex nris ꝯstituti¬
ombus Introducti sunt, ¶ Terui
ue̾s a domins suis manamtt solũt
adeo ut uel in transitu mamuntta ᷑
ueluti cũ pretor. aut procõsul. aut
preses. in balutum uel theateum
eant ¶ Libertinorũ aũt status tri¬
ꝑtitꝰ autea fuerat. nã qui manue¬
matebant᷑. modo maiorẽ. et Instã
libertatem ꝯ sequebant᷑ et fiebant
ciues romaini. Modo niorem̃. ex

Expanded text:
mines appellaremur, iure gentium tria genera hominum esse coeperunt, liberi et his contrarium servi et tertium genus libertini, qui desierant esse servi. Multis autem modis manumissio procedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanctis ecclesiis aut libertas servo competere potest, qui tam ex veteribus quam nostris constitutionibus introducti sunt. Servi vero a dominis semper manumitti solent, adeo ut vel in transitu manumittantur, veluti cum praetor aut proconsul aut praeses in balneum vel in theatrum eat. Libertinorum autem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani,
Abbreviated transcription (Latin):
Ingenus mat̾monio editua sine
ep duob libertinie siue ex altẽs
libortmo/ et altero ingenuo ¶d
qui ep mat᷑ libera. et incerto
pate natꝰ est qm̃ uulgo ꝯaptꝰ
trem fuisse eo tp̃re quo nascit᷑
masci. quia nõ debet ei calamitas
mat̾s nocẽ qui in utero estr
¶Ep hus illud quesitũ est. Ti
autilla pregnãs manunussa sit.
deinde aucilla ftã est postea pe¬
perit. liberũ an seruũ partat
et marcellus probat liberũ nasti
sufficit eñi ei qui in uentre est
uberã matrẽ uel medio tpr̃e.

Expanded text:
ingenuis matrimonio editus, sive ex libertinis, sive ex altero libertino, et altero ingenuo. Sedqui ex matre libera et incerto patre natus est, quia vulgo conceptus sse matrem eo tempore quo nasciturnasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. Ex his et illud quaesitum est si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla facta postea pepererit, liberum an servum pariat. Et Marcellus probat liberum nasci. Sufficit enim ei qui in utero est, liberam matrem vel medio tempore
Abbreviated transcription (Latin):
lia de fuucti sit mortis
am pat̾ Iudicatus fuit
reus ꝑduelliomsac pp
hoc menioria eiᷤͦ camp¬
nata fuent suumem̃
eisuccedat s pot̃ dici.
Io pp̃o zure ẽẽ suũhẽdẽ
S desinere cũ filius filie
ue xexalt̾o filio nepos
neptis ne extant ꝑit̾
hẽditatem uocantur uͦ
qi g᷑du ꝓrinior ẽ ulte¬
riorem excludit. ¶qũ
neptes q in patrisloc̃
pos ueptis q ait exfilio

Expanded text:
lia defuncti sit mortis am pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac per hoc memoria eius damnata fuerit: suum enim ei succedit. sed potest dici, ipso iure esse suum heredem, sed desinere. Cum filius filiave et ex altero filio nepos neptisve extant, pariter ad hereditatem vocantur, nec qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum neptesque in patris sui locum nepos neptisque sit
Abbreviated transcription (Latin):
hes .I. Isolus suus
cipatus beficõ p̾toris
In partem ad mict̾at᷑
eueit ut suus hẽs ꝓ
patre hes fiat aAthri
qui emancipatia ꝑente
madopcõm se dederunt
non admictũt᷑ ad bona

Expanded text:
est solus suus cipatus beneficio praetoris in partem admittitur, evenit ut suus heres pro parte heres fiat. At hi, qui emancipati a parente in adoptionem se dederunt, non admittuntur ad bona
Abbreviated transcription (Latin):
iuidia CUmautẽ q̃ri¬
accidit ex destituto
testõ Hac Rõe sifilius
exhẽditatus fuerit x
exneus hẽs Institus
ẽ ⁊ filio mortuo ptca

Expanded text:
imidia. Cum autem quaeriaccidit et destituto testamento. hac ratione si filius exheredatus fuerit et extraneus heres institutus est, filio mo
Abbreviated transcription (Latin):
rem ib̾e debet ut
rem ⁊pam rescituat
neget se posso̾r resti.¬
tuere posse ⁊sine frus¬
restituendia eam pe

Expanded text:
re eum debet ut rem ipsam restituat neget se possessor restituere posse et sine frusrestituendi causa pe
Abbreviated transcription (Latin):
b sue pͥatia fc̃s decessĩt
face nõ ꝑosst̃ inpub̾es
qr nllũ eoꝵ aĩ Iudiciũ
est ¶Tem furiosiqr
nente carent. nͨ ad Rẽ
furiosi aũ siꝑ id tempus

Expanded text:
atis factus decesserit. facere non possunt impuberes, quia nullum eorum animi iudicium est; item furiosi, quia mente carent. nec ad rem furiosi autem si per id tempus
Abbreviated transcription (Latin):
a̾ qͣi militis tectiũ uale¬
at ⁊ plac uale̾ qͣi muilitiꝰ
Ded ⁊ si qͥs aũmiliciã
in iure fecit testm̃ et
miles fc̃s ⁊ ĩ expedõne
degens resgnauit illd̃
xitł alias magĩst mag
nifesta militis uolim¬

Expanded text:
an quasi militis testamentum valeat? et placet, valere quasi militis. Sed et si quis ante militiam non iure fecit testamentum et miles factus et in expeditione degens resignavit illud vel alias manifesta est militis volun
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: eiꝰ mͦ exemplũ nõ ad¬
micti alioqͥn nõ f dificult¬
tũ pꝰ mortem alicuiꝰ mili¬
tis testes existũt qͥ asfir¬
marent᷑ seaudiuisse di¬
centem aliꝙͣ ue relin¬

Expanded text:
t, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicentem aliquem relin
Abbreviated transcription (Latin):
cit Uicogit᷑ ei restitu¬
ere possõmlicet is ab
d ex sacris cõstitu¬
cõnib ut supͣ diri¬
mus si quis reni ꝑ
in bonis enis : diuo
eius priuatur ¶Ni
Si eiͦ alieuain post
euis rest̾onem ⁊ ex¬

Expanded text:
cit cogitur ei restituere possessionem, licet is ab debat. sed ex sacris constitutionibus, ut supra diximus si quis rem per in bonis eius est. dominio eius privatur, si aliena, post eius rest
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ aut duplicia Smpli¬
alt̾ auctor alt̃ reus ẽ
qualia sunt aria Res¬
titutoria aut exibitori¬
A Namz actor ẽ quidesi¬
derat aut exiberi aut
Restitui Beus ÷ Is aqͥ
de sideratꝰ ut Restituat
aut exibeat ¶ Prohibi¬
alia smplicia st̃ alia.
duplicia Emplicia st̃.
ueluti cum ꝓhil p̃tor
nloco sacroł flumine
plublico ripane ens a¬
liquid fieri ¶am ac

Expanded text:
plicia. simplialter actor, alter reus est: qualia sunt omnia restitutoria aut exhibitoria: namque actor est qui desiderat aut exhiberi aut restitui reus is a quo desideratur ut restituat aut exhibeat. prohibialia simplicia sunt, alia duplicia. simplicia sunt, veluti cum prohibet praetor in loco sacro vel in flumine publico ripave eius aliquid fieri
Abbreviated transcription (Latin):
quocertũ ẽe ceꝑit nil¬
lum extest̾o hẽdem ex¬
intestatus decessisse
Quod quid̃ aliiqñ
longotẽꝑe declaratur
sepe accidit ut primi¬
ore mortuo primus
esse Incipiat quimo¬
rientetestatore non
erat ꝓrimus Mla¬
celat᷑ aut̃ Iuquio ge¬
nere ꝑcipiendaꝵ hẽdi
ditatẽ aut aũꝙͣ adeat
iutotum siue animicu¬
lo Relinq̃bant s ercog¬
natoꝵ ordĩe eos uoca

Expanded text:
quo certum esse coeperit, nullum ex testamento heredem exintestatus decessisse. quod quidem aliquando longo tempore declaratur: saepe accidit, ut proximiore mortuo, proximus esse incipiat qui moriente testatore non erat proximus. Placebat autem in eo genere percipiendarum herediteditatem aut antequam adeat in totum sine adminiculo relinquebant, sed ex cognatorum ordine eos voca
Abbreviated transcription (Latin):
maguamcuram egisse
eos qui ꝯurasustine.¬
bant ne facile homi¬
nes ad litigandum.
studio e Idq cõmaxi.¬
me fi̾ pot̾ quod teme¬
ritas tͥam a gencii

Expanded text:
magnam curam egisse eos qui iura sustinebant, ne facile homines ad litigandum studio est. idque eo maxime fieri potest, quod temeritas tam agenti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstituit sacrũ uou est
s ꝓphauũ Locus autẽ
Inͣ quo sacre edes edifi¬
cate st̃ ⁊̃ diprupto edi
Infert ĩ loc̃ suũ incõs¬
uẽ aut̃ locum purũ.
unuco soco ĩferre no

Expanded text:
constituerit, sacrum non est, sed profanum. Locus autem in quo sacre edes edificate sunt, etiam dirupto edifinfert in locum suum. In communem autem locum purum, invito socio inferre non
Abbreviated transcription (Latin):
usus publicus ẽ iu¬
ues ad cas aplicare
funes arborib ibi nau¬
gare Sed ꝓpͥetas illoꝵ¬
quadeca arbores qͦ ĩ his

Expanded text:
p‹ub›licus est iuuem ad eas appellere, funes ex arboribus ibi nagare. sed proprietas illorqua de causa arbores quoque in
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o usu consumiuitur: Nã
ne neq cuuli recipiunt
usum fructum qͦ min̾no
st̃ uinũ oleum furm̃tũ

Expanded text:
ipso usu consumuntur: nam ione neque civili recipiunt usum fructum. quo numero sunt vinum, oleum, fru
Abbreviated transcription (Latin):
eocs utitur᷑ dũs
fũdi dereb colomi cłs
Is ꝓm̃cedib fundi pi¬
nora futuras pepigiss
ta utipossigetis ⁊ utͥbe

Expanded text:
e utitur dominus fundi de rebus coloni quas is pro mercedibus fundi pignori futuras pepigisseta uti possidetis et utrubi,
Abbreviated transcription (Latin):
popło exçecucõ eoꝵ
plerum datur ¶U¬
capitali a sc̾ q̃dam no
capitalia Capitalia
dicimus q̃ ultimo su¬
plicõ afficiunt homũe
łaque ⁊ Ignis inter¬
dictõnel deportacõne
uł mnetasso ¶Etera
siqͣ in faiain irrogãt
⁊campno pecimiariõ
ħ publica ⁊ uidã non
st̃ nõ ⁊ capitalia Pu¬
blica aut Iudicia cc̃
Aẽ aunssorͥem susti¬
ꝓost Mortẽ dẽpnatͫ

Expanded text:
populo exsecutio eorum plerumque datur. Pucapitalia sunt, quaedam non capitalia. capitalia dicimus quae ultimo supplicio adficiunt vel aquae et ignis interdictione vel deportatione vel metallo: cetera si qua infamiam irrogant cum damno pecuniario, haec publica qused non capitalia. Publica autem iudicia hec me amissionem sustipost morte
Abbreviated transcription (Latin):
magis eius fieri postest pla:¬
ẽ ut exͣ penam duplici ãt qͣ¬
druplici recipiende nonn̾e
fures iuhac actone t̾eantur
si aparet eos dare opͣte ꝙͦ uiᷤ

Expanded text:
magis eius fieri potest. plaest, ut extra poenam dupli aut quadrupli, rei recipiendae nomine fures etiam hac actione teneantur ‘ si paret
Abbreviated transcription (Latin):
tur aut̃ curatores ab
cutores s curator i¬
testo nõ datur sedda¬
tus ꝯfirmat᷑ decto
p̃toris uł psidis ite
niti adolescentes
curatores non accipi¬
cator .n. ⁊̃ ad certem
cam dari potest s.

Expanded text:
tur autem curatores ab tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praetoris vel praesidis. Item inviti adulescentes curatores non accipicurator enim et ad certam causam dari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ bolua quia debitoris¬
ab es qui Inthlige bat nchi
sibi de bers uel si quis ad
meni stserit ꝯposue rit edi¬
rit dolo aie malr fe cerit
o quid eorum fieret quis in¬

Expanded text:
 bona, quasi debitorisab eo qui intellegebat nihil eum sibi debere, vel si quis ad carmen scripserit, composuerit, ediderit, dolove malo fecerit quo quid eorum fieret; sive q
Abbreviated transcription (Latin):
aũ nec ille curauit caue¬
re exͣ culp̾a ẽ putator
¶E que ex  culpani ẽe m¬
telligr si seorsum. aui¬
a forte ł maxdio fõdo
cedebat licet nõ ꝑclama¬
u̾it q eo loco nuslo extra¬
neo ins fuerat uersan¬
di ¶Preter sunedicus
qͥ serim̃ tiũi secuit dere¬
liquent curacõm attro
ob id mortuus fuerit:
Serius culpe reus est ẽ
¶Imperia qͦ culpe an mum̃¬
at᷑ uelutis i medicus ĩo
le eum secuent aut ꝓ¬
perã ei medicam̃ta dede¬

Expanded text:
avit neque ille curavit cavere, extra culpam est putator. aeque extra culpam esse intellegitur, si seorsum a via forte vel in medio fundo caedebat, licet non praeclamavit, quia eo loco nulli extraneo ius fuerat versandi. Praeterea si medicus, qui servum tuum secuit, dereliquerit curationem atque ob id mortuus fuerit servus, culpae reus est. Imperitia quoque culpae adnumeratur, veluti si medicus ideo male secuerit aut perperam ei medicamentum dede
Abbreviated transcription (Latin):
milite si iu alio locoqͣ
qui erercitãdis militi¬
bus de destinatus est
id admisit ¶ Itẽ si pu¬
tator erarbore deiecto
ramo seruũ tuir tran¬
pluplicã aut uicinalẽ

Expanded text:
milite, si is in alio loco quam qui exercitandis militibus destinatus est, id admisit. Item si putator ex arbore deiecto ramo servum tuum tranpublicam aut vicinalem
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuato iudicio legis:
uel capitalis cri.¬
nis eũ reunifacere
Cap̃ seconduz legis a¬
quilie in usu non ẽ
Capite tercio de om̃i

Expanded text:
rivato iudicio legis et capitalis criminis eum reum facere. Caput secundum legis Aquiliae in usu non est. Capite tertio de omni
Abbreviated transcription (Latin):
it siẜuus tius opp̃ssus
fuent culpe reus: nu
retiuere eas non pot̾it
pp̃ infirmitateui at pp̃
impericiam suam re¬
tinere nõ potũt His

Expanded text:
us fuerit, culpae reus est retinere eas non potueripropter infirmitatem aut propter imperitiam suam retinere non potuerit. His
Abbreviated transcription (Latin):
u cause entum dꝰ aduer¬
sus furem babu̾it eamd̃
diffimcẽe optinente siue
iꝑte siue in solidũ sol¬
de cãsi res ei subrepta fu
ob id eius iuterest rẽ sal¬
uami fore fuiti age̾ potest
Ims unima sciendũ
est quesitũ eẽ aninpu¬
bes rem alienam a mo¬
uendo furtũ faciat et.
bligari co cͥmine impu¬
berenis i ꝓximus pub̾¬
tati sit ⁊ ob id intelli¬
git oe de lisique re in
ꝑsecucõm extrinsecus
dicaudo aut ⁊ discẽdo
ꝙ ad uersus possessorẽ
oiue alius quilibet
Condicio que ad uers

Expanded text:
 causae exitum dominus adversus furem habuerit: eadem definitione obtinente, sive in partem sive in solidum solde causa si res ei subrepta fueob id eius interest, rem salvam esse, furti agere non potestIn summa sciendum est quaesitum esse, an impubes rem alienam amouendo furtum faciat. plebligari eo crimine impuberem, si proximus pubertati sit et ob id intellegat se delinquere. rsecutionem extrinsecus dicando aut condicendo quidem adversus possessorem sive alius quilibet: condictio autem advers
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝯuenitur posseadis¬
eum furẽ futi babere:
scieus rem ẽẽ subreptam
data fint ꝑuenit Sni
aut̃ nescuiꝰ ⁊ dubitan
tam ꝯmodati actõm in:¬
stituit postea auit recõ¬
qr omodati actom ad:
furti aut̃ ꝑuenire tuuc¬
uersus furẽ ueiure nul¬
lo obstacło ei opponẽdo:

Expanded text:
ta convenitur, posse adversus furem furti habere sciens rem esse subreptam, data fuit pervenit: sin autem nescius et dubitans commodati actionem instituit, postea autem, re coquidem commodati actionem, ad furti autem pervenire, tunversus furem venire, nullo obstaculo ei opponendo,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ nͣlis bonitas unui
aut olei corumperetͤ
exhͣ ꝑte legis e ũ tene
pͥmo capite ita dem̃
qͥ ᷤ tenet᷑ si dolo aut
culpa eiꝰ hõ aut qua¬
dpes occisus occsus¬
ue fuerit ita ex hoc
capite er dolo at culpa

Expanded text:
alis bonitas vini vel olei corrumperetur, ex hac parte legis eum teneri. primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa
Abbreviated transcription (Latin):
O Ni res alieuas
quis eum magis alie¬
nam rem iu uito do¬
nuuo contratat qua
qui ui rapit. Ideoq
eum improbun furẽ
plum aũ nou totum
nani rei ꝑsecuto sicut
in actor fuiti coagur¬
festi diximus s mc̃
pena tͥplisit sieꝯpre¬
bendatur raptor ĩ ip̃o
delicto siue non non

Expanded text:
UM Qui res alienas quis enim magis alienam rem invito domino contrectat quam qui vi rapit? ideoque eum improbum furem plum autem non totum i persecutio, sicut in actione furti manifesti diximus: sed in poena tripli sit, sive comprehendatur raptor in ipso delicto sive non.
Abbreviated transcription (Latin):
cipite l̾ acto ꝯstitu¬
añnalib ite mõibus
reb qͤ aĩa carent da
dampnũ in iuriada¬
tum hͣ ꝑte uiudica¬
tur si quid enim
mous istas cãs suff¬
iceret Ruptũ enĩ
in celligit᷑ qͦquo mo
usta ẽ aut fractaẽ s

Expanded text:
pite actio constituanimalibus, item in omnibus rebus quae anima carent, damnum iniuria datum hac parte vindicatur. si quid enim in omnes istas causas sufficere: ‘ ruptum ’ enim intellegitur quoquo modo usta au
Abbreviated transcription (Latin):
ablatuui ẽ ꝓponatur
et gene talr discendũ
ẽ ex quib caĩs furti
actõ cõpetit in rem
clam fen factam ex
cioues habere hanc.
legem aqͥliau cuiꝰ
primo capite cautũ
ẽ siquis honinem u¬
alieuum alieuam ue
ciiꝰ pecudum ninuo
÷ iniuiria occid̾it quãti
ea res meo anno plurũ
fuerit tautũ domino.
dare dampuaretur.
Quod aũ non presise
de quadrupede si de ea
decanib cautũ ec intel¬
ligiius s dehis tant

Expanded text:
ablatum esse proponatur. et generaliter dicendum est, ex quibus causis furti actio competit in re clam facta, ex nes habere hanc alegem Aquiliam. cuius primo capite cautum est ut, si quis hominem alienum alienamveae pecudum numero sit, injuria occiderit, quanti ea res in eo anno plurimi fuerit, tantum domino dare damnetur. Quod autem non praecise de quadrupede, sed de ede canibus cautum esse intelligamus, sed de his tant
Abbreviated transcription (Latin):
rapuerit nam qui aliq
enore inductus ersti¬
uir iprudans iuirs ꝙ
auferre possessorib absel¬
est nec fuititeueri
eum qͥ loc aĩo rapuit
DSed ne dum talia
excogitantꝰ inueni¬
atur uiap ꝙͣ rapto¬
res impune suam¬
res soli fiunt ut ex
homines Abstineaut¬
Utiq spͤtatꝰ res m bo¬
ius actoris ẽẽ nam
locum hec acto habebit
qr sine ꝯiuodatasie
locata sit siue pigno¬
rata sñ deposita sit
apud ticium sic ut:
auferri uelutisini
re deposita culplã qͦq
possideat siue usuuifr̃¬

Expanded text:
rapuerit: qui aliquo errore inductus, simprudens iuris eo auferre possessoribus, absolest nec furti teneri eum qui eodem hoc animo rapuit. sed ne, dum talia excogitentur, inveniatur via per quam raptores impune suamres soli fiunt, ut ex homines abstineantutique exspectatur rem in bonis actoris esse: nam locum haec actio habebit. quare sive commodata sive locata sive etiam pignerata sive deposita sit apud Titium, sic ut auferri, veluti si in re deposita culpam quoque possideat, sive usum fr
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ̾uit Inmoia fc̾tã sit muilla t actio
⁊ abitur s suo nõie. Is e ꝑiri¬
p̃t potesit nisi in atumeliã tuã
pulsatus sit unnc eĩ cõpetu
⁊ fibe Iimuriarũ actio ¶. Id
ed ẽ fi in suo alieno uoua fide
Imutiaꝵ actio quotiens in tuã
Atum eliam ei Iumoia fetã sit

Expanded text:
ia facta sit, nulla tibi actio dabitur, sed suo nomine is expereri poterit: nisi in contumeliam tuam pulsatus sit, tunc enim competit et tibi iniuriarum actio. idem ergo est et in servo alieno bona fide iniuriarum actio, quotiens in tuam contumeliam iniuria ei facta sit.
Abbreviated transcription (Latin):
he dem eam acfoni uou
trausire qͤ teita situraẽ
fuiss si ultͣ dampuinu¬
Illud ñ qonexu̾bis le¬
gis s interp̾tacẽe pla.¬
cuit non Solũ prec̃pti
corporis esticõm haben¬

Expanded text:
heredem eam actionem non transire, quae transitura fuisset si ultra damnum nuIllud non ex verbis legis, sed ex interpretatione placuit, non solum perempti corporis aestimationem haben
Abbreviated transcription (Latin):
ad icit᷑ s sabino recte placuit
ꝑm̃ habendã extimatõem
Romanam qui aqͥno tͥburo
rogante hãc legem tulit ꝯ¬
tentam fuisse qui partea
eo u̾bo usa est ¶ cetm̾ placu
it. demĩ ex hac lege directã¬

Expanded text:
adicitur. sed Sabino recte placuit, perinde habendam aestimationem Romanam, quae Aquilio tribuno rogante hanc legem tulit, contentam fuisse, quod prima parte eo verbo usa est. Ceterum placuit, ita demum ex hac lege act
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fillour a saganatorey cẽ s¬
deb potest si ⁊ bonefide
emptori siurepta re quã
omiioco ꝯpetit fuiti ac¬
cio qͣ ad modũ ⁊ credito¬
ri Fulloui uero ⁊sar¬
sinatori nõ aliter fuiti:
actomi ꝯpetere placuit ꝙͣ
Si soluendo sint .i. Sido¬

Expanded text:
 fullone aut sarcinatore rem sequi potest. sed et bonae fidei emptori, subrepta re quam omnimodo competit furti actio, quemadmodum et creditori. fulloni vero et sarcinatori non aliter furti competere placuit, quam si solvendo sint, ho
Abbreviated transcription (Latin):
boues oues capre¶De
sub qͦ idem placuit
Ss deuiq ⁊ homerus in
odissiaerit ait sicut
heli uarcianus in suiᷤ

Expanded text:
boves, oves, caprae. de suibus quoque idem placuit sic denique et Homerus in Odyssea ait, sicut Aelius Marcianus in suis
Abbreviated transcription (Latin):
reptr ¶ Ellatum fuxtum dr̃ cum
s furtma al ãtiquo t̾s oblata sit
eaq apud te qũfa ft cr̃cepta sit
q sita mĩt tibi data fuit nͥ apud
potiuis qͣ axud eum qui de dẽr̃
mlit pũis fur nr̃ sit ꝯstituta ĩ acto¬

Expanded text:
concepti. oblatum furtum dicitur, cum res furtiva ab aliquo tibi oblata sit eaque apud te concepta sit, utique si ea mente tibi data fuerit, ut apud te potius quam apud eum qui dederit, lit, quamvis fur non sit, constituta est act
Abbreviated transcription (Latin):
defulloue ⁊ saiciatore
dirimus eadem ⁊ acdeũ
cui ꝯmodata: res tians¬
feranda ueteres existi¬
mabaut nam ut ille
fullo muertedeni actipi¬
eudo custodiam p̾stat
ita Is qͦ qͥ ꝯmodatum
muliter nocesse hab cu¬
todiã prestare Sel
nr̃a prouidencia ctiam¬

Expanded text:
de fullone et sarcinatore diximus, eadem et ad eum cui commodata res est transferenda veteres existimabant: nam ut ille fullo mercedem accipiendo custodiam praestat, ita is quoque qui commodum militer necesse habet custodiam praestare. sed nostra providentia
Abbreviated transcription (Latin):
aut uoues tuos fugauĩt ut alus
⁊os excipet ⁊ i ueteres sty serũt
de xi ii pãno Rubro fugium
Arm̃ lum ¶ S si quid eorũ
daui de cet ¶ Qut uͥ ope ma
nestrit supponat ut hostĩ effi¬

Expanded text:
aut boues tuas fugauit, ut alius eas exciperet. et hoc ueteres scripserunt de eo, qui panno rubro fugauit armentum; sed si quid per dari debet. at ubi ope Maevii nestris supponit aut ipsas f
Abbreviated transcription (Latin):
incione tutoris uelutisi
se inadopcõnem dederit
legitima tm̃ tutela ꝑat
cetere non peunt ¶Sed
pupilli ⁊ pupille capi¬
tis dimunicio licet
mimiua om̃s cutelas
tollit ¶PReterea qͥ ad
ctum tp̃s tesc̾o dantur
tutores finito eo de po

Expanded text:
inutione tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima tantum tutela perit, ceterae non pereunt. sed pupilli et pupillae capitis deminutio, licet minima sit, omnes tutelas tollit. Praeterea qui ad certum tempus testamento dantur tutores, finito eo, depon
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ agrͣ testi ordinandi
⁊ testatorem agi ł .ii.¬
ꝙ coadimati fu̾ant ates¬
tam̃tatoriis testimoniᷤs
m̃tis p̾stare l hu qͥ id
abuti debe eos suadebãt

Expanded text:
amenti ordinandi et testatorem agi. li coadunati fuerant testamentariis testimoniis rmentis praestare, licet hi qui id abuti debere eos suadebant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣħiturus eẽt si
⁊ pͥmũ ad exibẽdũ
egisset eribita Res
fuisset ¶I deoq
int̾moras usucap¬
tasit Res apossesso¬
re inichilominus

Expanded text:
iturus esset, si, cum primum ad exhibendum egisset, exhibita res fuisset: ideoque si inter moras usucapta sit res a possessore, nihilo minus
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝯsuetudinem de¬
seruerunt Galmarĩ
qͦ anserum non Iẽ
feras i uocanns
Kenetilii anseres
quos feros applłamꝰ
Idõ si anseres tui.
aut galiuetue alicͦ
cãu turbate turbati¬
cõspetu tuo effugiat
aĩo ea animalia fur

Expanded text:
di consuetudinem deseruerint. Gallinarum et anserum non est feras vocamas, item alii anseres quos feros appellamus. ideoque si anseres tui aut gallinae tuae aliquo casu turbati turbataconspectum tuum effugerint, animo ea animalia reti
Abbreviated transcription (Latin):
erit si deo aũ extitoria.
uocatur cr ertitor appła¬
tur is qui ad ꝙͣ cotidi
ħt ꝯ quis tabne forte
aut cuib negociatori
ẜimisuũ pposuerit et
fuerit ⁊deo ati instito¬

Expanded text:
erit. ideo autem exercitoria vocatur, quia exercitor appellatur is ad quem cottidiahabet, cum quis tabernae forte aut cuilibet negotiationi servum praeposuerit et fuerit. ideo a
Abbreviated transcription (Latin):
scientes suscepunt
Aui uͦ qui inhanc
legem incid̾int penã
iuugentur Eis ⁊ int̾
publica Iudicialex
fama de ceplagiarꝰ
ã uit̾dum capitis pe¬
uam exsacris ꝯstitu¬

Expanded text:
scientes susceperunt: alii vero qui in hanc legem inciderint poenae iugantur. Est et inter publica iudicia lex Fabia de plagiariis, quae interdum capitis poenam ex sacris constitu
Abbreviated transcription (Latin):
nem nou irrogant a¬
liis aut̃ penis eos sub¬
iciunt qui p̾cepta eoꝵ
neglexenit. Sz depu¬
blicis I udicus hoc
exposuimus ut liber
posfidile sit sumnio

Expanded text:
nem non irrogant, aliis autem poenis eos subiciunt qui praecepta earum neglexerint. Sed de publicis iudiciis haec exposuimus, ut vobis possibile sit summo
Abbreviated transcription (Latin):
mens est nat᷑aliecͥita¬
uolentis iem suam ĩ
E T ideo cuiusq gems
sit corporalis res possit
nat᷑ ⁊ tac stipendien¬

Expanded text:
niens est naturali aequitavolentis rem suam in et ideo cuiuscumque generis sit corporalis res, tradi natur. itaque stipendi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ expatris occasione ꝑ
filius familias accͥisiuit
hꝰ usimi fructũ quid pa¬
apud eum Remanẽt
ne ꝙ ei suis laboribus
ł ꝓsꝑafortuna accessit
ħ inaliũ ꝑueniens luc¬
tuosum ei pcedat.¶.¬

Expanded text:
 ex patris occasione prfiliusfamilias adquisivit, huius usum fructum quidem paapud eum remaneat, ne, quod ei suis laboribus vel prospera fortuna accessit, hoc in alium perveniens luctuosum ei procedat. H
Abbreviated transcription (Latin):
s xeos quos in
potestatehẽcis Itẽ ꝑeos
seruuos inquiby usum.
miues libos ⁊ẜuos alie¬
uos quos bona fide possi¬
decis deqͥb suigłis diligẽ¬
cius dispiciaius  Igͥ¬

Expanded text:
in potestate habemus, item per seruos, in quibus usum homines liberos et seruos alienos, quos bona fide possidemus: de quibus singulis diligentius dispiciamus. Ig
Abbreviated transcription (Latin):
xemplo patronoꝵ¬
Urecepta ẽ alia
tu tela que ⁊ ipa
legitima uocatur ..
Iam siquis fillam
at filliam nepotem ue¬
aut neptam ex filim
⁊ deinceps in pubes em̃¬
cipauer̃ legitimus eoꝵ
la q̃ fiduciaria tel¬

Expanded text:
xemplo patronorum recepta est et alia tutela, quae et ipsa legitima vocatur. nam si quis filium aut filiam, nepotem aut neptem ex filio, et deinceps, impuberes emancipaverit, legitimus eorum 19 DE FIDUCIARIA T
Abbreviated transcription (Latin):
deĩceps impub̾es ma¬
nammieterit legiti¬
maui nanciscit᷑ eoꝵ
tutelam qͦ de finicto
tant fi duciarii tutereᷤᷤ¬
sororis ⁊ ceterorumm effi¬
ciunt᷑ at qui patrono le¬
gitnuo tutore mortuo li¬
b̾i quocs eius legitimi
sunt cutores ¶In fili ͤ
quid̃ definiti si nõ aui¬

Expanded text:
ceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, tant, fiduciarii tutoresororis et ceterorum efficiuntur. atqui patrono legitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem defuncti, si non
Abbreviated transcription (Latin):
sed post ea agnat̾one po¬
stinm siue postume rũ¬
matur ideoq si mulier
ex qua portumꝰ ł pomimia
r̃ perabat᷑ arbotum̃ fe¬
terit inchil impedimen¬
tũ eit scͥptis heredib ad
hereditatẽ ad en̾d̾ s fem

Expanded text:
sed postea adgnatione postumi siue postumae rummatur. ideoque si mulier, ex qua postumus aut postuma sperabatur, abortum fecerit, nihil impedimento est scriptis heredibus ad hereditatem adeundam. Sed fem
Abbreviated transcription (Latin):
firmabat᷑ nis añ adcres¬
cendi eis ad certã por¬
c̾onẽ prestabat᷑ s nͨ no¬
minat̾i eas ꝑtonas ex he¬
daze parẽtib necc̃e e¬
rat s litebat ⁊ i̾ter ce¬
dim aũ ex heredari q̃r
uidetur sũ ita er h̾edet᷑
sũ ita filius meꝰ exhr̾s
eito nã adiecto ꝓpͥo nõie¬

Expanded text:
firmabatur, ius autem adcrescendi eis ad certam portionem praestabatur. sed nec nominatim eas personas exheredare parentibus necesse erat, sed licebat et inter cetim autem exheredari quis videtur sive ita exheredetur sive ita ‘ filius meus exheres esto ’, non adiecto propri
Abbreviated transcription (Latin):
dõm̃i uices ⁊ alias disficul¬
tates ꝯ ppĩs latinis ⁊ le¬
gem iuniam ⁊senatus
ꝯsultum largianũ ⁊ edi¬
tumi diuitroiani imꝑpe¬
tinum delerei cẽsumus
ut õs lib̾ticiuitate roma¬
nafruant᷑ ⁊ mirabili mͦ
qͥbdã adiect̃onib ⁊pas
uias qͥ inlatinitatem
ducebant adciuitatem
romanam capiamdam
censuisse ut ꝙͣuis adõs
Uniexlib̾tis assignare
lib̾tũnt post mortemeiᷤ
solus Is patronus h̾atur
nlla assgnacõne Int̾¬
rent᷑ inch̾iuris inhis
Ed ⁊tademũ pͥstinum
Ius accipiunt si Iscui
assignatus: decessĩt u¬
nlłis lib̾is relic̃tis nec

Expanded text:
m vices et alias difficultates cum ipsis Latinis etiam legem Iuniam et senatus consultum Largianum et edictum divi Traiani in perpetuum deleri censuianus, ut omnes liberti civitate Romana fruantur, et mirabili modo quibusdam adiectionibus ipsas vias quae in Latinitatem ducebant ad civitatem Romanam capiendam censuisse, ut quamvis ad omnes uni ex liberis adsignare libertum, ut post mortem eius solus is patronus habeatur, nulla adsignatione interentur, nihil iuris in his ed ita demum pristinum ius recipiunt, si is cui adsignatus est decesserit nullis liberis relictis. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃o decessint nam si alienᷤ
posthuus hes fun̾t insti¬
tutus ꝙͣ iis hẽditatẽ iure
ciuili adire nõ potͥat.in
stitucõ nõ ualebat hono

Expanded text:
facto decesserint. nam si alienus postumus heres fuerit institutus, quamvis hereditatem iure civili adire non poterat, cum institutio non valebat, hono
Abbreviated transcription (Latin):
cꝰͦ Niuhis qui extnͣsu̾so
pene enĩ ꝯ sonãcia uita¬
Ingenuitatis ⁊ lib̾tini¬
nitatis Insuccessõnb
his lib̾tinis hodie dñda¬

Expanded text:
 his qui ex transverso paene enim consonantia iuingenuitatis et libertinitatis in successionibus his libertinis hodie d
Abbreviated transcription (Latin):
aliiubtismił ⁊ dediticii
Zlatinis sublatis ꝯlati¬
noꝵ legitime successões
millepenitus erant qͥ
uultimo spu smłaia
animã ateslib̾catem

Expanded text:
liberti simul et dediticiis et Latinis sublatis, cum Latinorum legitimae successiones nullae penitus erant, qui ultimo spiritu simul animam atque libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
oꝓcet exh̾edatis p̾tor pol¬
dem qui inpotestate
ꝑentis mortis tm̃ꝑe fu¬
erunt ⁊ emãcipatos uo¬
cat pͥtor adeambonoꝵ¬

Expanded text:
oportet exheredatis, praetor poldem qui in potestate parentis mortis tempore fuerunt et emancipatos vocat praetor ad eam bono
Abbreviated transcription (Latin):
tur repellit Item ad op¬
tnios libos emãcipatoᷤ
ab adoptiuo patre sicut
ab incegtato Ita longe mi¬
ad bonaeius aductit

Expanded text:
tur, repellit. item adoptivos liberos emancipatos ab adoptivo patre, sicut ab intestato ita longe miad bona eius admit
Abbreviated transcription (Latin):
cõne quaꝵdẽ nuptnis.
abstinere nt̾e ẽ: ut ecce
p̾uigam aut nurum aut
ista accipi debeat si fuet̃

Expanded text:
tione quarundam nuptiis abstinere necesse est. ut ecce privignam aut nurum uxor scilicet ita accipi debet, si fuit
Abbreviated transcription (Latin):
legib tutor petebatur
qͥ desmebat ẽẽ tutor.
si his cui captus erat
erat nam reuersus
Recipiebat tutelam Iu¬
re polumimi.¶sed exhis
legib pupilł tutores
desierunt darĩ.¶Post¬
ea ꝙͣ pmũ consules
pupidł utrius ꝙẜ sex
tutores exinquisicioe
dare cepunt. deinde p̃to¬
res ex ꝯstitucionib nã
supͣ scͥptis legibus n
decationib atutorib
exigẽdit rem salmm̃a
pupilli fore n deꝯplẽ
dis ꝯpellẽdis tutori¬
b atutele ad minist᷑

Expanded text:
legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat erat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his legibus pupillis tutores desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, deinde praetores ex constitutionibus. nam supra scriptis legibus neque de cautione a tutoribus exigenda rem salvam pupillis fore, neque de compellendis tutoribus ad tutelae administ
Abbreviated transcription (Latin):
tur ei in urbe ꝙ
roiuana ap̃tore urbauo
⁊ maiore ꝑte tribunoꝵ
plebis exlege atiliain
ꝯdicions aut dͥe c̾to dat᷑
fu̾at cxͣdiu ydic̃o aut
dies pendebat ex hisdẽ
legib aliꝰ tutor dari pote¬
rat ¶Eem si pure datꝰ

Expanded text:
tur in urbe quidem Roma a praetore urbano et maiore parte tribunorum plebis tutor ex lege Atilia, icondicione aut die certo datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si pure datus
Abbreviated transcription (Latin):
tem intellegerit non
serus ueretundiam
egrediẽcem s pieta¬
te ꝓductam non ꝯti¬
neͣre oinuriam pupil¬
non possunt suos tu¬

Expanded text:
tem intellexerit, non sexus verecundiam egredientem sed pietate productam, non continere iniuriam pupilnon possunt tu
Abbreviated transcription (Latin):
accusari pot̾it Quid
si pat̾nꝰ ad huc Idem
erit dũd̾ dũ modo
meminerimus fa¬
me patroni partẽ dũ.
ħ ut susptus remo¬
tus fu̾it¶Con se¬
qui possũt suspͤtos
postulare Et sciendũ
pat̾e. Qͥ nͣmo ⁊ mulie¬
res ad mictuntꝰ exres¬
sole q̃ pietatis meces¬
situdimes ducte ad

Expanded text:
accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequi possint suspectos postulare. et sciendum re. quin immo et mulieres admittuntur ex ressolae, quae pietatis necessitudine ductae ad
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aut̃ qrui non ex fide
tutelam gerit b soluẽ¬
scripsit Sed añꝙͣ in¬
tutor posse eum qnͣ sus¬
p̾tum remoueri s¬
demi iulamis scͥpsit

Expanded text:
et qui non ex fide tutelam gerit, licet solvenscripsit. sed et antequam intutor, posse eum quasi suspectum removeri, idem Iulianus scripsit
Abbreviated transcription (Latin):
S ciuis aut̾ suspͤtus
postulatur donec cog¬
nicio eiꝰ fimat᷑ inter¬
dicit᷑ ei ad miiscͣtio
ut papiniano uussũ
Ed si sucpͤti cogri¬
scio suscepta fũit p̾cea¬
rator decesserit exti¬
guitꝰ go cognico sucpͤ¬
tisi anis tutor copiã
sui nõ fecerit᷑ ut ali¬
mẽta pupillo decerrã¬
seueri ⁊ antomi ut
In possescõni eiis bono
rum pupillus ad mic¬
tat᷑ ⁊ que mora de t̾i¬
ora futura st̃ dato cu¬
ratore dischi iuhẽt᷑

Expanded text:
Si quis autem suspectus postulatur, quoad cognitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit postearator decesserit, extinguitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernanSeveri et Antonini, ut in possessionem bonorum eius pupillus mittatur: et quae mora deteriora futura sunt, dato curatore distrahi iubent
Abbreviated transcription (Latin):
norali iudicõ aditus
est obẜuare debet ut si
ꝯdãpnandus uidebi¬
tur dũs Itadebeat⁊
dempnare Publiũ
meniũ lucio ticio x au¬
reis ꝯdempuo aut a¬
rem iub̾e debet ut
rem a pam rescituat
neget se posso̾r resti.¬
tuere posse xsine frus¬
restituendia eam pe

Expanded text:
noxali iudicio addictus est, observare debet, ut, si condemnandus videbitur dominus, ita debeat condemnare: ‘ Publium Maevium Lucio Titio decem aureis condemno aut rem, iubere eum debet ut rem ipsam restituat neget se possessor restituere posse et sine frusrestituendi causa pe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eos qͥ ex legitñc qͥdem
matͥmoniis nõ st̃ ꝓgeni
nãciscontꝰ nec nõ eos
qͦs nr̃e amplexest̃

Expanded text:
 eos, qui ex legitimis quidem matrimoniis non sunt progenitnanciscuntur: nec non eos quos nostrae amplexae
Abbreviated transcription (Latin):
RItestatus decedit qui
aut ominimotestamẽ¬
tũ nõ fecit aut nõ zure¬
cestaicũ fecit aut id ꝙ
fec̾at tx tupt̃ irritũ ue
fcm̃ẽ aut si Nemo ex eo
toꝵ aut̃ h̾edĩtates ex le¬
gexiitabulaꝵ pͥmum
adsuoshedes ꝑtinent
lia uenepos neptis ue
ex filio ꝓuepos ꝓuepti¬
uexi ex nepotẽ defilio
uato ꝑgnat᷑ ꝓgnataue
Ec int̾ẽ utrum nͣles

Expanded text:
testatus decedit qui aut omnino testamentum non fecit, aut non iure fecit, aut id quod fecerat ruptum irritumve factum est, aut nemo ex eo heres torum autem hge XII tabularum primum ad suos heredes pertinent. liaue, nepos neptisue ex filio, pronepos proneptisue ex nepote filio nato prognatus prognataue. nec i
Abbreviated transcription (Latin):
inpotestate ẽ. iniuriarũ agere po¬
cest. ¶ Seruus añ ipsis quidemu
milla iniuria fieri intelligitur.
hudem modis: quib ⁊̃ ꝑ liberos
nirores. sita cum quid atrocius
comissum fuerit. ⁊ qd aꝑti ad cõ¬
tumeluam dñi respicit. uelutisi
quis alienũ seruum u̾bauent.
et inhiue easum acõ ꝓponitur

Expanded text:
in potestate est, iniuriarum agere poin potestate est, iniuriarum agere potest. Servis autem ipsis quidem nulla iniuria fieri intellegitur, iisdem modis quibus etiam per liberos et uxores, sed ita cum quid atrocius commissum fuerit et quod aperte ad contumeliam domini respicit: veluti si quis alienum servum verberaverit, et in
Abbreviated transcription (Latin):
lum cũ quis pugno puca aut aĩ
eciam si cui ꝯuicium factum fu¬
erit. siue quis bona qͣsi debitoris.
eo. ꝙ intelligebat nichileum si¬
bideoe. uł. siquis ad ineuniam a¬
licuius. libeslum. aut carmeu scͥo¬
serit. aut ꝯposuerit celicli̾t dolo ue
malo fecit. quo quid corũ fierit.
siue quis matrẽ eimilias: aut p̃¬
tẽstatũ p̃testatamue. assectatus fu¬
erit. siue cuius pulicisa aentata
eite dicet᷑ ⁊ deniq̃ aliis plurimit
modis admitri iniuriam mani¬
fesuni est ¶ patit᷑ aũ quis ĩ ni¬
riam nõ solũ ꝑsemet ip̃m sed
ecum ꝑliberos suos quos in po¬
testate habet Item ꝑ uxore suam
id enĩ magis p̃ualuit. Itaq si si¬
lie alicuius que ticio nupta est.
inuria facta sit. son solum fui¬
e nomnie tecum iniuriarũ agi
poteste s̾ ed ⁊̃ patris: quoq̃⁊ mari¬
cĩ noĩe. contra aũ si uiro iniuria
facta sit uxorĩiunarũ agẽ non
potest. De fencli enim uyores a
uiris. nõ uiros ab uxorib equim
estło ⁊ socer uurus noĩe cuusiur

Expanded text:
lum, cum quis pugno puta aut fustetiam si cui conuicium factum fuerit, siue quis bona alicuius eo qui intellegebat nihil eum sibi debere, vel si quis ad infamiam alicuius libellum aut carmen scripserit, composuerit, ediderit, dolove malo fecerit quo quid eorum fieret; sive quis matremfamilias aut praetextatum praetextatamve adsectatus fuerit, sive cuius pudicitia attentata esse dicetur: et denique aliis pluribus modis admitti iniuriam manifestum est. Patitur autem quis iniuriam non solum per semet ipsum, sed etiam per liberos suos, quos in potestate habet: item per uxorem suam, id enim magis praevaluit. itaque si filiae alicuius, quae Titio nupta est, iniuriam feceris, non solum filiae nomine tecum iniuriarum agi potest, sed etiam patris quoque et mariti nomine. contra autem, si viro iniuria facta sit, uxor iniuriarum agere non potest: defendi enim uxores a viris, non viros ab uxoribus aequum est. sed et socer nurus nomine, cuius vir
Abbreviated transcription (Latin):
code ꝓ opere cõstituta. dubiũ
nõ ẽ. quin locacio ⁊ cõdnc¬
cio sit. ¶ Conductor aũ om¬
nia socłm legem dduccio¬
nis face̾ debet. ⁊ siquid ĩ lege
pret̾ inssũ suerit. id ex bono
⁊ cquo debet p̾stare. ¶Qui
pro usuant uessimẽtorum
ant argenti. aut ium̃ti mer¬
cedem dedit:. aut ꝓmisit. ab
co custoclia talis desideratur:
qualem cliligentissimus ꝑat̃¬
samilias suis rebus ad hile¬
ree. quam sip̃stiterir. ⁊ ali¬
quo casurem. amiserit. de
reaituenda ea ñ tenet᷑.¶Mor¬
tuo cocductore intra tempora
conlrccionis. heres eius codemi
iure inconducionẽ succecłit.
neͣgociatõnis. ueluti manci¬
piorũ emendorũ uendendoꝵ¬
que aut olti. uini. frum̾ti.
si nichil de ꝑtib lucri. aut¬

Expanded text:
cede pro opera constituta, dubium cede pro opera constituta, dubium non est quin locatio et conductio sit. Conductor omnia secundum legem conductionis facere debet et, si quid in lege praetermissum fuerit, id ex bono et aequo debet praestare. qui pro usu aut vestimentorum aut argenti aut iumenti mercedem aut dedit aut promisit, ab eo custodia talis desideratur qualem diligentissimus paterfamilias suis rebus adhibet. quam si praestiterit et aliquo casu rem amiserit, de restituenda ea non tenebitur. Mortuo conductore intra tempora conductionis heres eius eodem iure in conductionem succedit. negotiationis, veluti mancipiorum emendorum vendendorumque, aut olei, vini, frumenti si nihil de partib
Abbreviated transcription (Latin):
dederit. alio ne quocꝑ modo
alienauerit. auferre liceat.¬
¶ Sed talis cõtractus qui in¬
ẽueteres clubitabat᷑. ⁊ aqb¬
dam locacio. aquibusdã ũẽ¬
clicio existimabat᷑. lex szeno¬
niana lata ẽ. q̃ emphiteoseos
ꝯtractus ꝓpoiam statuit natu
nibus fulciendam. ⁊ siꝙ dẽ
aliquid pactũ fuerit locita¬
obtinert ⁊ xc sinatutalis esset
cõtractus . sin añ nichil deꝑi¬
culu̾m rei fuerit ꝑactũ. tunc
siquidẽ docius rei inttritũ ac¬
cesserit. ad cbãm suꝑ hoc redũ¬
dare periculuim. sin aũ par¬
ticularis. ad emphitootĩcarũi
huiusmodi oãpnũ uenire.
quo iuxe utimur. ¶ Icem
querit᷑ si cñ aurifice ticius
ouenerit. ut is ex auro suo cͥ¬
ti ponderis. certeꝙ forme a¬
nulos ei facc̃t. ⁊ acciperet
uerbi grã. aureos .x. utrũ
ep̃cio ⁊ uenlicio an locacio
sius ait. materie quidem ep̃¬
cionẽ ⁊ uenclicionẽ cotrahi.
onẽ ⁊ uenclicionẽꝯ crahi. qd̾
suũ aurũ ticius decerit: mer¬

Expanded text:
dederit aliove quo modo alienaverit auferre liceat. sed talis contractus quia inter veteres dubitabatur et a quibusdam locatio, a quibusdam venditio existimabatur: lex Zenoniana lata est, quae emphyteuseos contractui propriam statuit naturnibus fulciendam, et si quidem aliquid pactum fuerit, hoc itoptinere ac si natura talis esset contractus, sin autem nihil de periculo rei fuerit pactum, tunc si quidem totius rei interitus accesserit, ad dominum super hoc redundare periculum, sin particularis, ad emphyteuticarium huiusmodi damnum venire. quo iure utimur. Item quaeritur, si cum aurifice Titio convenerit, ut is ex auro suo certi ponderis certaeque formae anulos ei faceret et auerbi gratia denarios CC, utrum emptio et uenditio an locatio sius ait materiae quidem emptionem uenditionemque contrahi, onem et venditionem contrahi. quodsi suum aurum Titius dederit, mer
Abbreviated transcription (Latin):
ter ex põicum est ⁊ quod
antea obiinebat. ⁊ quod
Dst e de suetie inumbi¬
taur. limperiali remelio il¬
luminatum est ¶quas ex om
quam remm̃ cotadianmã
aliisꝙ multis ꝯmentarũsꝰ
pendemes nobis oboplerĩt
it legumus. et cognonimus.
et plenissimũ marum ꝯsti¬
tucionum robur eis accõ¬
modanimus ¶Sumina.
itaq ope et alaacristudo has
leges mũs acipite ⁊ nostm¬
ipsos sic erudaitos ostendite ut
spes uos pulchecrama foueat so¬
to logitimo opore ꝑfecto. posse
etiam uram rem publicam

Expanded text:
ter expositum est et quod ter expositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnquam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis prudentes nobis optulerunt, et legimus et cognovimus et plenissimum nostrarum constitutionum robur eis accommodavimus. Summa itaque ope et alacri studio has leges nostras accipite et vosmipsos sic eruditos ostendite, ut spes vos pulcherrima foveat, toto legitimo opere perfecto, posse etiam nostram rem publicam
Abbreviated transcription (Latin):
rerum argumentis accepi¬
mus. Conuocatis specialit
mandanimus ut nr̃a actori¬
tate. nr̃isq suasionibus ꝯpo¬
nant inst̾itutõnes. sũt bice¬
at nobis prina legum cupa¬
bula. non ab antiquis fũbu¬
lis d̾iscere. sed ab imperiali spłe¬
dore appetere et tam aures qũa
animi nostri nichil in utile
nichil ꝓperam apositum. sed
quod in ipsis obtinet argu¬
mentis accipiant ¶Et q̃suod
inpriore tempore uix post̾
quadnennium prioribus
contughat ue tunc ꝯsti¬
tutiones superatorias lege¬
rent hoc ios aprmordio
ingredianim. dignitan¬
to honore ntaꝙ reꝑtafe¬
bicitate. ut miqum nobis
et fimis legum eruanõnis
auoce pr̃icipali ꝓcedat ¶⁊¬
gitur post libros quinqͥ¬
ginta cdigrstoꝵ sen pandt¬
sanim in quos omne ins
antiquin collactum est Q¬
nos ꝓ cumdem irum ex¬
celsum tribunimum si
non ⁊ ceceros iuros ullus¬
tres ⁊ facudissimos ⁊ fe¬
cumus. in les quatuor li¬
ꝑtiri inssĩmus ut suce to¬
cius legitune scientie pra¬
ma clementa quibi breni¬

Expanded text:
rum argumentis accepimus, convocatis, specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aures quam animae vestrae nihil inutile nihilque perperam positum, sed quod in ipsis rerum optinet argumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legum eruditionis a voce principali procedat. Igitur post libros quinquaginta digestoram seu pandectarum, in quos omne ius antiquum collatum est quos per eundem virum excelsum Tribonianum nec non ceteros viros illustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor limus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Quibus bre