comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuꝗͥ defensiõe omissa redimere sententũ
cꝰ omissiu ip̃ius cause inquisitiõe. ip̃e te
hiuc pene suboilisti optinendumẽ. enĩ
ut mi quibi negotia fiscalia mouentur
ad cefensiões cause bona fide ueniãtia
non adu̾sanios aut iudices redĩe tẽptet̃¬

Expanded text:
ui defensione omissa redimere sententiames: omissa enim ipsius causae inquisitione ipse te huic poenae subdidisti. optinendum est enim, ut ad defensiones causae bona fide ueniant, non aduersarios aut iudices redimere tempte
Abbreviated transcription (Latin):
rescͥpẜunt a defuncto maiestatis rcͣo ꝑa
tom̃de purgart innocentiã mortui
distractionẽ bonoꝵ suspendi uisẜũt¬
tore que eẽt incontrou̾sia ¶Res aũt
neͬc̾as pignori distrahere ꝓcurat᷑ores poᷤ¬
sunt. si sia ħt alii res obligate st̃ uire pi¬
gnõris non debi ꝓcurator uis creditoꝵ
mis creditorib p̃cedentib satis fiat. ⁊ si
quid suꝑfuumẽ. fiscoiferat. aut si
acceꝑit totum fiscus salu̾at ip̃e ł sim¬
pliciter si uendidit ꝓcurator iubebit pe¬
ccumam qua cbi creditori pͥuato fuĩt
suscipe ⁊ adiecit ⁊ illũ dignu fuisse pu
nĩꝓtam turpi tãq iniuidioso comen
uenientẽ penam statutum ẽ. ¶Sicut:
nunciare cãm nemo cogitur. ita libeꝵ
arbitrium desistendi ei ñdatͥu̾r. ꝗ deto
scͥpsunt delatorẽ aͥudiendu uoienteor
alite desistere. Si sibi mandatorẽ sub¬
agere instatuãt. non habita mentione
manclatoris. si postea desistat. p̃tendẽs

Expanded text:
rescripserunt, et defuncto maiestatis reo, parato herede purgare innocentiam mortui, distractionem bonorum suspendi iutore, quae esset in controversia. Res autem nexas pignori distrahere procuratores possunt. sed si ante alii res obligatae sunt iure pignoris, non debet procurator ius creditorum mis creditoribus praecedentibus satisfiat et si quid superfluum est, fisco inferatur, aut, si acceperit totum fiscus, soluat ipse: uel simpliciter si uendidit procurator, iubebit pecuniam, quam deberi creditori priuato fuerit suscipere. et adiecit et illum dignum fuisse puniri pro tam turpi tamque inuidioso commento, uenientem poenam statuere.Sicut nuntiare causam nemo cogitur, ita liberum arbitrium desistendi ei non datur qui detuscripserunt delatorem audiendum uolentem a lite desistere, si sibi mandatorem subagere instituerat non habita mentione mandatoris, si postea desistat, praetendens
Abbreviated transcription (Latin):
gati cicta sit ¶Siquis argueł falsas
tation̾es detulisse de co p̃fectu ẽnarii co¬
gnoscat quantã fraudẽ inuem̃t ut tã¬
fessus fuit. Quicumq acciꝑe debemus
tam masculum quã fem̃inam. Nam feon
ns qͦ quamuis delationib ꝓbibe̾nt sn¬

Expanded text:
gati evicta sit. Si quis arguetur falsas rationes detulisse, de eo praefectus aerarii cognoscat, quantam fraudem invenerit, ut tanrofessus fuerit'. 'quicumque' accipere debemus tam masculum quam ‹fe›minam: nam feminis quoque, quamuis delationibus prohibent
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatẽ. ⁊ ita saciis consututionib
cauptumẽ. Item clarissimi uiri defer¬
re non possunt. Item dampnati deferre
consuitutionib phcipium ꝓhibentur
noc ĩo ne desꝑati ad declinãtionẽ facile
possint sine causa confugere.Si eas
causas quas añ dampnatiõe cepunt de¬
ferre posse eos ⁊̃ post dampnationẽ exe¬
qui rescͥtum ẽ. ueteram qͦ sacris constito.¬
tionb delatoe̾s ẽẽ ꝓhibent᷑ p̃p honorẽ uti
qi cm̃tã militie. Itẽ milite pp̃ honores
stipendioꝵ q̃ mhemer̃ĩ deferre ꝓhibentiu¬
si cominunt̃ cãm sibi cum fisco qui uis de¬
ferre põt. nocẽ uindicare. nec ꝑ hoc fao¬
sucẽ licct incã sua non obtinuat. Intt̾r
eos. qui tutores ł curatores fumt non o¬
portere deferie cam̃ pupilloꝵ ł ad olescẽ¬

Expanded text:
infirmitatem, et ita sacris constitutionibus cautum est. Item clarissimi uiri deferre non possunt. Item damnati deferre constitutionibus principum prohibenturoc ideo, ne desperati ad delationem facile possint sine causa confugere. Sed eas causas, quas ante damnationem coeperunt deferre, posse eos etiam post damnationem exequi rescriptum est. Veterani quoque sacris constitutionibus delatores esse prohibentur propter honorem utiita militiae.Item milites propter honorem stipendiorum quae merent deferre prohibentur.Sed communem causam sibi cum fisco quiuis deferre potest, hoc est uindicare, nec per hoc famosus est, licet in causa sua non optinuerit.Item eos, qui tutores uel curatores fuerunt, non oportere deferre causa‹s› pupillorum uel adulescen
Abbreviated transcription (Latin):
Iaue.. ituus quimͥ subpignoribi pec¬
cumam debebat cum cẽifisci debitor sol¬
uit mic̾ que debebat postea fiscus uĩe
suo usus abstulit mͥ peccuniã. quere.
batur anlib̾ata ẽẽ ⁊ pignora marceti rec¬
te estimabat si id quodm̃ solutum t̃
fiscus ab sulit non competere pigno¬
⁊ lib̾ationem neq difsẽntiam admit¬
sũ ꝗ solutum ẽ. antantũdẽ repetat᷑.

Expanded text:
um.Titius, qui mihi sub pignoribus pecuniam debebat, cum esset fisci debitor, soluit mihi quae debebat: postea fiscus iure suo usus abstulit mihi pecuniam. quaerbatur, an liberata essent pignora. Marcellus recte existimabat, si id quod mihi solutum est fiscus abstulit, non competere pignorum liberationem. neque differentiam admitsum quod solutum
Abbreviated transcription (Latin):
rapr̾ Inbello post lamniumẽ in pa¬
ce a ũt his qui inbello capti erãt dequi¬
b ncħ̾inpactis erat comp̃hensũ ꝙ ide¬
o placusse ẜuirs scbit i sp̃e reuerten¬
di ciuib inunrtute bellica magis ꝗͣ i
ostes suo facto dep̃hendunt᷑ quibius pꝰ¬
liminii ẽ tam in bello quam inpace nͥ fe¬

Expanded text:
 bello postliminium est, in pace autem his, qui bello capti erant, de quibus nihil in pactis erat comprehensum. quod ideo placuisse Seruius scribit, quia spem reuertendi ciuibus in uirtute bellica magis quam ostes suo facto deprehenduntur. quibus ius postliminii est tam in bello quam in pace,
Abbreviated transcription (Latin):
aut.¶.Dicitur ex asse m̃rditatẽs exilia¬
mãno cum fiscus uendicass ꝙ. neclib̾ta¬
tes nec legata tueatur qd aꝑte nullã ht̃
rationem cum ex quib libi aliis cais fisco
uendicatis hr̃ditatib ⁊ lib̾tates ⁊ legata
maneant:
tionem petat ꝙ. ertasse se dicat. Id iuidex
cognoscat anursta cã abolitonis sit et
si errasse uidebitur. det inprudentie ue¬
nam.Si aũt calit̾mpine hoc ip̃m uideł
eaq cã accusatõr ꝑ inde ceclat. ac sic cãor¬

Expanded text:
am Dicitur, ex asse hereditates ex Silaniano cum fiscus vindicasset, ut nec libertates nec legata tueatur. quod aperte nullam habet rationem, cum ex quibuslibet aliis causis fisco vindicatis hereditatibus et libertates maneant. tionem petat, quod errasse se dicat, ut idem iudex cognoscat, an iusta causa abolitionis sit, et si errasse uidebitur, det inprudentiae ueniam, si autem calumniae, hoc ipsum iudicet eaque causa accusatori perinde cedat, ac si ca
Abbreviated transcription (Latin):
ł imꝑpetuũ lib̾tatẽ impediret. nec re¬
dẽptiom ab hostib mutabit᷑ luti sim
legem fauiã cõmisisse tũ cistet ⁊ ita ue
mat. ne manumitient᷑ habebit aũt in¬
tĩm sine pena sua quiredemit. ¶Ergode
metallo captus redemptus inpenã suã
rcũtet̾ nec fn ut tłis fuga metalu pum¬
gatũ tibi fun̾t tuq matr̃e redemĩs ⁊ ea

Expanded text:
 perpetuum libertatem impediret, nec redemptione ab hostibus mutabitur: ueluti si in legem Fauiam commisisse eum constit‹e›rat, ueat ne manumitteretur: habebit autem interim sine poena sua qui redemit.Ergo de metallo captus redemptus in poenam suam reuertetur, nec tamen ut transfuga metalli pungatum tibi fuerit tuque matrem redemeris et ea
Abbreviated transcription (Latin):
uemĩt. nisi ex eothes auro pars fisco debe¬
atur. Q̾ aũt cum inloco fisci thes auꝵ
lp̃.. Infiticaĩs pacti cũ delatoribi pro
ab eo cuius distrabendires fisci datum ẽ.
fuit distractum quid fisci sit ẽptoris pre
⁊ sidistrahant̃ irritam fieri uenditionẽ
rescriptum᷑:
suam ex docdrante uxorem meuiã a so¬
cerum exreliquis portionib inslituit.
cius testm posthumo nd̃to ruptum ẽ.
qui postumus breui ap̃e decessit. at q
ita omnis hr̃ditas ad matr̃e postumi de¬
uoluta ẽ. soror testatons meunã uenefi¬
tii lucium titium accusauit. cum non
obtinuiss ꝓuocauit Int̾ea decessit rea:
ichominus tm̃ apłi redditi st̃. Quero
anputes extincta rea cognitiõm appe¬
tincto ꝑ secutiõm eoꝵ que scelere acꝗ¬

Expanded text:
it, nisi ex eo thensauro pars fisco debeatur. qui autem, cum in loco fisci thensauru.In fisci causis pacti cum delatoribus pro ab eo, cui ius distrahendi res fisci datum est, fuerit distractum quid fisci, statim fit emptoris, pr si distrahantur, irritam fieri uenditionem successit, habebit priuilegium suum. sed utrum suam ex dodrante, uxorem Maeuiam et socerum ex reliquis portionibus: eius testamentum postumo nato ruptum est, qui postumus breui et ipse decessit, atque ita omnis hereditas ad matrem postumi deuoluta est. soror testatoris Maeuiam ueneficii in Lucium Titium accusavit: cum non optinuisset, provocavit: interea decessit rea: nihilo minus tamen apostoli redditi sunt. quaero, an putes extincta rea cognitionem appetincto persecutionem eorum, quae scelere a
Abbreviated transcription (Latin):
defuncto siquide sine hr̃dem cuius¬
cĩq gms appeliatio fu̾it euanescit. ꝙ
si appellatori nr̃s extitit siquidem nulliũ
alt̾ius inter ẽ cãs appellationis reddi cogẽ¬
alt̾ius contra quem appellatum ẽ inter ẽ
hr̃s causas appellatĩonis reid̾e necẽe nt̃.¬

Expanded text:
defuncto, si quidem sine herede, cuiuscumque generis appellatio fuit, euanescit. quod si appellatori heres extiterit, si quidem nullius alterius interest causas appellationis reddi, cogenalterius, contra quem appellatum est, interest, heres causas appellationis reddere necesse
Abbreviated transcription (Latin):
bñfitio liboꝵ ⁊ etatis. aut pͥuilegii ex cusãt
dicit neq filios neq etatẽ aut ullũ pͥuile¬
gium. ad munĩs ł tutele excusationẽ ꝓdẽc
ꝗ si dciure suo ꝓbantt̃ ad miẜit. S⁊ idento
contra eum sententiã dixĩt. ꝙ. negauit eũ
litigatons ꝓnunciasse intelligit᷑ quo caso
appellatio necessaria ẽ ¶ te cum exedicto ꝑ
ã ꝑuenit ab sentis condẽpnatio fit nullius
mom̃ti ẽe sententiã consittutiones demon¬
strãt. ¶Si ap̃ eundẽ iudicem inuice peta¬
mus. Si ⁊mea a tua petitio sine usuri fu¬
it. ⁊ uidexme p̾orẽ tibi condẽpnauit quo
magis tupor ꝯdempñatũ habeas nonẽ mͥ

Expanded text:
neficio liberorum vel aetatis aut privilegii excusare, dixerit neque filios neque aetatem aut ullum privilegium ad muneris vel tutelae excusationem prodesse, quod si de iure suo probancontra eum sententiam dixerit, quod negauerit eum litigatoris pronuntiasse intellegitur: quo casu appellatio necessaria est.Item cum ex edicto p in notitiam peruenit absentis, condemnatio fit, nullius momenti esse sententiam constitutiones demonstr‹a›nt.Si apud eundem iudicem inuicem petamus, si et mea et tua petitio sine usuris fuit et iudex me priorem tibi condemnauit, quo magis tu prior me condemnatum habeas: non est mihi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓuocauit eadẽ ratione pot̾it ueꝰ par¬
ticipare cũ hoc sit constitutũ. ⁊ sit uiris.
nequid pendente. appellatione nou̾etui¬
SSiquĩs explib facinorib ꝯdẽpnatus p̃p
quedũ appellanit p̃p quedã non utrum
grauiora sint crmina obque appellati

Expanded text:
uerit, eadem ratione potest coetum participare, cum hoc sit constitutum et sit iuris, ne quid pendente appellatione nouetur.Si quis ex pluribus facinoribus condemnatus propter quaedam appellauit, propter quaedam non: utrum t si quidem grauiora sint crimina, ob quae appellati
Abbreviated transcription (Latin):
di postula̾u̾it ꝗͣ pnticipes adiudi can so¬
uendo eẽt̃ ituocatis alienationib quac
fraudulent̃ secerant non uideri causam
peccume si sconunciasse idit.¬
Iaua .⁊. I tafidei hr̃dis cõmisit rogo sun¬
dum titio cequo te rogaui. sititius caꝑe
non possit. ñ cuitabit m̃s penam taciti
fid̃i cõmissi nonuẽ palam relinquert
quod ex testo scir non põt cum recitatõ
t̃ / quemadmod nec ille palã dat qui ita
rem fraudẽ excogitasse uidet᷑. qui non
tm̃ legcm cutum uenire uoluit. si ⁊̃ inter¬
p̃tatiõm leg̃. quecura tacitum.f. cõmis.¬

Expanded text:
di postulauit, quod participes iudicati soluendo essent reuocatis alienationibus quas fraudulenter fecerant, non uideri causam pecuniae fisco nuntiasse um.Ita fidei heredis commisit: 'rogo fundum Titio des, de quo te rogaui'. si Titius capere non possit, non euitabit heres poenam taciti fideicommissi: non enim est palam relinquere, quod ex testamento sciri non potest, cum recitatum est. quemadmodum nec ille palam dat, qui ita rem fraudem excogitasse uidetur, qui non tantum legem circumuenire uoluit, sed etiam interpretationem legis, qu‹ae› circa tacitum fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
aice.t. S ires dilationem ñ recipiat nõ
ꝓmittit appellare ueluti ne test̾or aꝑia¬
tur ut duus adriamis ꝯstituit ne fru¬
mentũ inusũ militum annone sub sidi¬
a cͣchnat᷑ neue scͥptus hñs inpossessionẽ e¬
moucat᷑. Item si ex ꝑpetuo eclicto aliꝙ

Expanded text:
ibus.Si res dilationem non recipiat, non permittitur appellare, uel‹ut› ne testamentum aperiatur ut diuus Hadrianus constituit, ne frumentum in usum militum, in annonae subsidia contrahatur, neue scriptus heres in possessionem inducatur.Item si
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾tendi desiere habe. cũ reu̾tendi
consuctudinẽ oe seruerũt. ¶Gallinaꝵ¬
ransersi. ñ ẽ fera natura. Palã ẽ enĩaliã
eẽ feras gallinas.⁊ alias feras anseres Ita¬
q siquolib mͦ anseres mei. ⁊ galine mee.
turban. turbanue. ad eolongiꝰ euolam̃t.
utignoremꝰ ubi sint. tm̃ nicħ ominꝰ in nro
domiͣtuo tenent᷑. qua de causa furti nob̾

Expanded text:
uidentur desinere habere, cum reuertendi consuetudinem deseruerint. Eaet anserum non est fera natura: palam est enim alias esse feras gallinas et alios feros anseres. itaque si quolibet modo anseres mei et gallinae meae turbati turbataeue adeo longius euolauerint, ut ignoremus ubi sint, tamen nihilo minus in nostro dominio tenentur. qua de causa furti nobis
Abbreviated transcription (Latin):
r̃i ingenuitatis uireutat᷑. isq̃ sanctissimꝰ.
⁊ nobilissimꝰ impatoꝵ natalib ss restitu¬
it s ea resnec dubitatiom̃ ht̃ nec unqͣ
habuit qͥn ex ploratũ sit admnẽ inge¬
nuitatis statũ restirui e ũ qui isto bñefitio
pͥncipis utatur¬
ub̾t̾ natalib ss restitui pot̃ qͥ enĩint̃ ẽ.
enĩ patroni ħimpetͣto amittit̾ lib̾tͥmꝰ¬

Expanded text:
 ingenuitatis iure utatur is, quem sanctissimus et nobilissimus imperator natalibus suis restituit. sed ea res nec dubitationem habet nec umquam habuit, quin exploratum sit ad omnem ingenuitatis statum restitui eum, qui isto beneficio principis utaturlibertus natalibus suis restitui potest: quid enim interest, enim patroni hoc impetrato amittitur.Lib
Abbreviated transcription (Latin):
nõ aliter fidĩ commissaĩo t̃dioebat qͣ
ut caueatur existñte cõditione tradi¬
turi eum. ¶ Quȩ dam cumin extrema
eẽ ualitudine p̃sñtib honestis uiris cõ¬
pliũb ⁊ matre sua ao quã legitima ħr¬
ditatem eiꝰ ꝑtinebat italo cuta ẽ an¬

Expanded text:
non aliter fideicommissario tradi debet, quam ut caueatur existente condicione traditu iri eum. Quaedam cum in extrema esset ualetudine, praesentibus honestis uiris compluribus et matre sua, ad quam legitim‹aditas eius pertinebat, ita locuta e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ causa ab eẽt pͥeccuniam statu lib̾
habr uł expectari eũ debẽ donec
reddat iscui dare deb uł deponere
inẽdẽ pecuĩa consignatã op̃tet ꝙ suh¬
secuto statim adlibtatem ꝑuenit. ¶¬
nõ ẽstatulib̾ cuilib̾tas intanlongũ
tp̃s collata ẽ ut eo tp̃r isquimanłimis

Expanded text:
 causa abesset et pecuniam statuliber haberet: uel exspectari eum debere, donec redeat is cui dare debet, uel deponere in aedem pecuniam consignatam oportet, qu‹o› subsecuto statim ad libertatem peruenit. Non est statuliber, cui libertas in tam longum tempus collata est, ut eo tempore is qui manumis
Abbreviated transcription (Latin):
re uissus ẽ iñ quęrit̾ si forte debeatur
uelit ħrdẽ debitoẽm conuenire uł
statu lib̾o solũe peccãm.andebeat ad
lib̾tatẽ puenire quaĩ moãm pħrcłĩta¬
tem patiatur ⁊ aut legatũ fuit huic sta¬
tum lib̾o fuit peclium. aut sinõlega

Expanded text:
re iussus est. Inde quaeritur, si forte debeatur uelit heres debitorem conuenire uel statulibero soluere pecuniam: an debeat ad libertatem peruenire, quasi moram per heredem patiatur. et aut legatum huic stat‹u›libero fuit peculi
Abbreviated transcription (Latin):
pillaĩb tabulis p̃uase lib̾tatis dactionẽssi
pmis tabulis subcõoitione suus cũ lib̾¬
tate exparte diudia ħrs sit institutꝰ.
anlib̾i statu causã optineat. ut ad eunte
col̾irde cũ sua causa usucapiat᷑. cũ asem¬
ipõ accepit lib̾tatem. nõ pot̃ statu lib̾i
causã optine̾ plane si cõditio ħrditatis

Expanded text:
pillaribus tabulis, praeualere libertatis dationem. Si primis tabulis sub condicione seruus cum libertate ex parte dimidia heres sit institutus, an statuliberi causam optineat, ut adeunte coherede cum sua causa usucapiatur? cum a semetipso acceperit libertatem, non potest statuliberi causam op
Abbreviated transcription (Latin):
beat dici. constat enĩ statu lib̾m depe¬
culio pꝰseoarg uł ipẽ ħreluĩ sũ uł alĩ et
si eũ ooẽimpediat ꝑueniet statu li¬
b̾m aolib̾tatẽ oeniq ⁊̃ remeduĩ loco
ħ monst̃tur dnõ statu lib̾i ut eoũ ex¬
t̃ neo iussũ daẽ ꝓhibeat. ne ⁊ nũ mos
preddat cum statu lid̾o ꝓinde defẽdi
põt.⁊ si nõuult exigẽ uł ipẽ solue ħ hat̃

Expanded text:
i: constat enim statuliberum de peculio posse dare uel ipsi heredi iussum uel alii: et si eum dare impediat, perueniet statuliber ad libertatem. denique etiam remedii loco hoc monstratur domino statuliberi, ut eum extraneo iussum dare prohibeat, ne et nummos perdat cum statulibero. proinde defendi pot
Abbreviated transcription (Latin):
idalienatum cuł ante dnĩum nõ eat
translatum. ita pñdebit p̃cedñtissũ¬
me alienatio sit tm̃ ut nõ re̾tronũ
siũ insacculo dedit ꝑuenit ad lib̾ta¬
tẽ. ⁊ sup fluũ pot̃ rep̃e̾te ¶ Si quis

Expanded text:
id alienatum, cuius ante dominium non erat translatum. ita pendebit praecedentis summae alienatio, sic tamen, ut non retro siue in sacculo dedit, peruenit ad libertatem et superfluum potest repetere. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
hrdũ cõmitto ut cũ ad pub̾tatẽ lib̾imei
prienĩnt manumitãt dem̃ nouissima pã¬
intra pub̾tatẽ oecess m̃t. t uẽ hrfib ex
paĩb partib sup̃to. mutiꝰ ⁊ meuiꝰ leggata
q̃rp̾ore testam̃to quo filioᷤᷤ ⁊ seiũ reliq

Expanded text:
dum committo, ut, cum ad pubertatem liberi mei peruenerint, manumitta‹n›t'. deinde nouissima parintra pubertatem decesserint, tunc hered‹es› ex paribus partibus sunto Mucius et Maenius. legata, quae priore testamento
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ hedis fuit effectũ ut nõdum li¬
b̾tas deb̾etur. ł utiq quo tardiꝰ addit
frclitatem ut quinati sunt exancilla
ẜui fiant eiꝰ placet manumittẽdoss
tradi mat̾. opõtẽ ut abea manumit¬
tentur. ⁊ lib̾tis potius matͥs fiant
nã quos indigñus ẽ hrs ẜuos hab̾e.
ne quidem libtos habebit.

Expanded text:
redis fuerit effectum, ut nondum libertas deberetur, uelut‹i› quod tardius adit hereditatem, ut qui nati sint ex ancilla serui eius fiant, placet manumittendos, sed tradi matri oportere, ut ab ea manumitterentur et liberti potius matris fiant: nam quos indignus est heres seruos habere, ne quidem libertos habebit.
Abbreviated transcription (Latin):
numittẽ. ¶ Si alie̾nũ ẜ uũ quisrogatꝰ
fuit manumittẽ cũ ei peccunia c̃tale¬
gata eẽt. ut emat eum ⁊ manumittat.
⁊ chñs noluit eũuẽdẽ legatũ retinet
ex uolũtate defucti. ¶Cui ꝑfidĩ cõmissu
libtas oebetur lib̾i ꝙ dõmõ loca ẽ. ⁊ sta¬
tusib̾ locũ op̃met. uł gomagis ꝙ nec
ẽ ut si exiusta causa absit quifidĩ cõ¬
imissã lib̾tatem oebeb.⁊ hoc ꝓnũtia¬

Expanded text:
numittere. Si alienum seruum quis rogatus fuerit manumittere, cum ei pecunia certa legata esset, ut emat eum et manumittat, et dominus nolit eum uendere, legatum retinet ex uoluntate defuncti. Cui per fideicommissum libertas debetur, liberi quodammodo loco est, et statuliberi locum optinet uel eo magis, quod nec est, ut, si ex iusta causa absit qui fideicommissam libertatem debet et hoc pronuntia
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ adipiscit᷑ dicẽdũ statũ lib̾i causã
accepisse lib̾tatem c̃dit᷑ quo cũq gra¬
duͣ pupillo ẜ uus cum lib̾tate substitut᷑¬
sit necessarii causam optinet q̃ sñtñ¬
tia utilitatis causa recepta ẽ ⁊ a nob̾ꝓ

Expanded text:
 statuliberi causam accepisse libertatem creditur. Quocumque gradu pupillo seruus cum libertate substitu, necessarii causam optinet: quae sententia utilitatis causa recepta est et a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
commentur utuirum bonũ eligat cuiꝰ
arbitͥo rationes conputẽt᷑ ⁊ peccuĩã q̃
ex conputatione colli grĩd eponat.
atq ita ꝓnuntiet lib̾tatem excausa
fidĩ cõmissi deb̾i hoc aut̃ fieri cõuenir
siħrs exiusta causa aberit Namsila¬
tit᷑auit satis erit liquere p̃toĩ pẜuũ:
nõstare quominus conoitioni pareat

Expanded text:
netur, ut uirum bonum eligat, cuius arbitrio rationes computentur, et pecuniam, quae ex computatione colligitur, deponat, atque ita pronuntiet libertatem ex causa fideicommissi deberi. haec autem fieri conueniet, si heres ex iusta causa aberit: nam si latitabit, satis erit liquere praetori per seruum non stare, quo minus condicioni pareat
Abbreviated transcription (Latin):
cõmito ut stichũ maiumittas quã uis
nichil aliud intestam̃to pot̃ uale̾ ex
nutu frelis. plane ⁊ suta sistichus uolu¬
erit pot̃ eilibtas a scͥbis⁊ ⁊ si ita ascͥptũ
sit. siseuis uoluit stichum lib̾m eẽ uolo
mͥ uideat᷑ pꝰse dici ualẽ lib̾tatem quiac̃¬
ditio potiussẽ quẽ admõi simichilega¬
tum eẽt. siticius capitoliũ ascendit. ꝙsi
ita sc̃ptũ sit᷑. sibrs uoluĩt nõualebit. s ita
dẽm̾ũ sitotum inuoluntate fecit ħeclissi
eilibuĩt cetim si arbitͥum illi quasi uirobo¬
no dedit nõdubitauimus qnlib̾tas debeat̾¬
debitur. petomanumittas. ita enĩ quim
hoccaccipienctũ sit tibi quam si uirobo¬
no uidebitur nam ⁊ita relictum siuo¬
meruit. quasi urꝑ honũ. ł site. ñ offẽcłit qĩcui¬

Expanded text:
committo, ut Stichum manumittas', quamuis nihil aliud in testamento potest ualere ex nutu heredis. Plane et ita 'si Stichus uoluerit' potest ei libertas adscribi. Sed et si ita adscriptum sit 'si Seius uoluerit, Stichum liberum esse uolo', mihi uidetur posse dici ualere libertatem, quia condicio potius est, quemadmodum si mihi legatum esset, si Titius Capitolium ascenderit. Quod si ita scriptum sit 'si heres uoluerit', non ualebit, sed ita demum, si totum in uoluntate fecit heredis, si ei libuerit. ceterum si arbitrium illi quasi uiro bono dedit, non dubitabimus, qui libertas debeatdebitur, peto manumittas': ita enim hoc accipiendum 'si tibi quasi uiro bono uidebitur'. nam et ita relictum 'si uomeruerit' quasi uirum bonu
Abbreviated transcription (Latin):
sał antoninus¬
nꝰ augustus p̃ĩnr̃. quomilitũ suoꝵ ꝑ oĩa
rata eet uoluntas supp̃ma cũ ⁊ institutꝰ
pant cũ eque incontinẽti: institꝰ ⁊ sub¬
stinitus decessiss. saris habuit lib̾tatẽ

Expanded text:
um Antoninus Augustus Pius noster, quo militum suorum per omnia rata esset voluntas suprema, cum et institutus perant, cum aeque in continenti et institutus et substitutus decess
Abbreviated transcription (Latin):
mimissus ceruidis ceruidius. sceuola cõ¬
sultus putabat nouissimã scͥpruam ualẽ.
siũ lib̾tasit siue legatũ qr cũ lib̾tatẽ datã
p̾ea placent dimi ⁊ ꝑlegatum ꝯ stat p̾se ad¬
imi. s simoͥscurosit qua m̃te pꝰlib̾tatt̃ lega¬

Expanded text:
numissus sit, Ceruidius Scaeuola consultus putabat nouissimam scripturam ualere, siue libertas sit siue legatum, quia, cum libertatem datam postea placeat adimi, et per legatum constat posse adimi: sed si in obscuro sit, qua m
Abbreviated transcription (Latin):
maissaiam lib̾tas relincuitur in ea cõditi¬
nis sit. ⁊ quidẽ sinullam moãm prãnde li¬
b̾tatis qui p̃staẽ debet fecit. nicħ desta¬
tu eoꝵ mutatur ideoq int̃ eos intĩm le¬
gaĩ p̾õse. s cũ sua causa constat.

Expanded text:
saria libertas relinquitur, in ea condicinis sit: et quidem si nullam moram praestandae libertati qui praestare debet fecit, nihil de statu eorum mutatur: ideoque eos interim legari posse, sed cum sua causa, constat.
Abbreviated transcription (Latin):
nos imp̃leuĩt roĩb rẽdditis. lib̃m ẽẽ uo¬
lo p̾mortẽ testatoĩs tutoẽm cupito ex¬
actiõm cõmiserut isq nũmos reoactos
expñsauit eiꝰ dẽ tutoib dem̃ filius ĩ. ⁊¬
pub̾es decessit cuimat̃ hr̃s extitit ut ⁊¬
tutoem tuteleuidino filii cõdẽpnatũ
habuit. cupitus aoub̾tatẽ ꝓclamat.
eo tp̃r quo siuẽt martianꝰ annos se¬
decim etatis habiturꝰ eet offerens ra

Expanded text:
nos impleuerit, rationibus redditis liberum esse uolo': post mortem testatoris tutores Cupito exactionem commiserunt isque nummos redactos expensauit eisdem tutoribus: deinde filius impubes decessit, cui mater heres extitit et tutorem tutelae iudicio filii condemnatum habuit: Cupitus ad libertatem proclamat eo tempore, quo, si uiueret Marcianus, annos sedecim aetatis habiturus esset, offerens ra
Abbreviated transcription (Latin):
teretꝰ iseꝵ hrd̾ẽ. simcam sidĩ commisse
lib̾tatis fec̃ cõpellũdũ patũ qͦ ad lib̾ta¬
tẽ ꝑ ducẽ¶ umus ticiꝰ ita testam̃to ca¬
uit mẽd̾icos tͥ cõm̃oo illa ⁊illum intuo
iuditio eĩt ut hãs bonos lib̾tos ⁊mme¬
dicos. ꝙ sig̾ lib̾tatem eidedisẽ ueritꝰ

Expanded text:
am fideicommissae libertati fecit, compellendum partum quoque ad libertatem perducere. Lucius Titius ita testamento cauit: 'medicos tibi commendo illum et illum: in tuo iudicio erit, ut habeas bonos libertos et medicos. quod si ego libertatem eis dedissem, ueritus
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo relinquatur anfidĩ cõmissaĩamli¬
b̾tas ⁊ siplussit inp̃tiosiũminus cogitur.
lib̾tatem preĩe simodo semel agnouit
uolũtatẽ creditoĩs agnouisse añt sic acci¬
pimus si forte conueniret᷑ abħrde usũ
ẽ exceptione. uł ał pecuĩa uoluntatẽ
suam oftẽdit. nam si conueniat᷑ debitor
ab̾rde c̃ditoĩs doli exceptione uti põt
in hit ꝙ inferit debitoĩs ancillam suã

Expanded text:
ab eo relinquatur an fideicommissaria libertas? et siue plus sit in pretio minus, cogitur libertatem praestare, si modo semel adgnouit uoluntatem creditoris. adgnouisse autem sic accipimus, si forte, ‹c›um conueniretur ab herede, usus est exceptione uel alias uoluntatem suam ostendit: nam si conueniatur debitor ab herede creditoris, doli exceptione uti potest in id, quod intererit debitoris ancillam sua
Abbreviated transcription (Latin):
se extitisse ꝓponentur. ꝓsolido dãcdũ
¶Hrde filio suo exasse instituto lib̾tatem
dech inhecu̾ba decẽb̾ dispensator m̃s
ełuilicꝰ. etuictorina uilica seiũ contub̾na
ł mannos octolib̾i sut̃ si quos mminist̾io
filii mei eẽ uolate aut̃ seuere filie. hĩẽ
petoun decenbrẽ.⁊ seueꝵ⁊ cõm̃datͭ ha¬
beas quib p̃sentem lib̾tatẽ nõ dedit. ut
idonea ministia hab̾es. quossperote li
bos idoneos habituꝵ. q̃ro cũ eo tp̃re qͦ¬
laᷤt᷑a extestam̃to facti tprẽ annuerut̃
exmortis nuãi debeant. R pꝰse uidĩ te¬
statoẽm eos annos octo dilate lib̾tatis.
conp̃hendisse. qui conputandi sũt adie.
testam̃ti facti.nisi aliud uoluiss testa¬

Expanded text:
se extitisse proponeretur, pro solido dandum. Herede filio suo ex asse instituto libertatem dedit in haec uerba: 'December dispensator meus, Seuerus uilicus et Uictorina uilica Seueri contubernalis in annos octo liberi sunto: quos in ministerio filii mei esse uolo: te autem, Seuere fili carissime, peto, uti Decembrem et Seuerum commendatos habeas, quibus praesentem libertatem non dedi, ut idonea ministeria haberes, quos spero te et libertos idoneos habiturum'. quaero, cum eo tlata, ex testamenti facti tempore an uero ex mortis numerari debeant. responditstatorem eos annos octo dilatae libertatis comprehendisse, qui computandi sunt a die testamenti facti, nisi aliud uoluiss‹e› testa
Abbreviated transcription (Latin):
repsntis ubtans. ¶tutols quẽ ⁊ ip̃m testa¬
m̃to lib̾is dedãt fidĩ cõmisit demanumit¬
tẽdi ẜuusipĩs tutois s his atutela excu¬
satusfuat quero an eiꝰdẽ ẜuiss ub̾tate
praẽ deb̾r tutoẽs qui mlocũ ex causatida¬
ti tutelam administrarẽt. R. scd̾ ea q̃ ꝓ
dãt᷑as. ¶seio uibas auri. uĩstichoũ n̾otaiũ
qͣmpetomanuinittat seiꝰ eodẽ testa¬
m̃to tutor datus atutela se exclisauit

Expanded text:
rtates. Tutoris, quem et ipsum testamento liberis dederat, fidei commisit de manumittendis seruis ipsius tutoris, sed is a tutela excusatus fuerat: quaero, an eisdem seruis libertatem praestare deberent tutores, qui in locum excusati dati tutelam administrarent. respondit secunddatas. 'Seio auri libras tres et Stichum notarium, quem peto manumittas.' Seius eodem testamento tutor datus a tutela
Abbreviated transcription (Latin):
lum n auis est. artemonem aut̃ nõ et᷑. labeo
ait. quia plereq naues siue malo imͤtiles ẽẽnt
Iõq pirs nauis habetut᷑. artemonẽ autẽ inigis
a diectam̃to quam pars nauis est. ¶ Int ꝓnectũ
et inmissum hoc intẽẽ ait labeo. ꝙ ꝓiectumeẽt¬
quilia menia i sugrundieẽnti ¶ mͣnissum aut̃
ꝙ ita fieret: ut aliquo lodo requiesceret. Ue¬
luti tigna trabes q̃ mitterentur ¶plũbum ꝙ
teguł ponentur edificu eẽ. labeo. ut. S ĩoq¬

Expanded text:
lum nauis esse partem, artemonem autem non esse Labeo ait, quia pleraeque naues sine malo inutiles essent, ideoque pars nauis habetur: artemo autem magis adiectamento quam pars nauis est. Inter 'proiectum' et 'immissum' hoc interesse ait Labeo, quod proiectum equalia maeniana et suggrunda‹e› essent: immissum autem, quod ita fieret, ut aliquo loco requiesceret, ueluti tigna trabes quae inmitteretur. Plumbum, quod tegulis poneretur, aedificii esse ait Labeo: sed i
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ honeratur peceͥtor et melior habet᷑
possessoĩs cansa. Sic fit cũm de dolo excipitut
pentõis. neq ndatur tał replicatio petitoĩ. aũ
sirei quoq mea re tolo actum sit. INi debet
pinitti penam petere: qui nõ in ipĩm ĩcidat.
adusario nocere debets Nõ uidetur ĩ facẽ.
qui uire suo utitur ⁊ ordinnã actione exꝑit᷑.
¶Ipenalib causis benignĩ inter p̃tandum est.
multomagis quis dixit.¶Cum quis malicui lo¬
cum successit: nõ est equum ei nocere b: ꝙ. adu̾¬
sus eum nõ nocuit meꝰ locum successit.¶ Ple¬

Expanded text:
semper oneratur petitor et melior habetur possessoris causa. sicut fit, cum de dolo excipitur petitoris: neque enim datur talis replicatio petitori 'aut si rei quoque in ea re dolo actum sit'. illi debet permitti poenam petere, qui in ipsam incidit.aduersario nocere debet. Non uidetur uim facere, qui iure suo utitur et ordinaria actione experitur. In poenalibus causis benignius interpretandum est. multo magis quis dixerit. Cum quis in alii locum successerit, non est aequum ei nocere hoc, quod aduersus eum ‹non› nocuit, in cuius locum successit. Ple
Abbreviated transcription (Latin):
gł ca ali aut̃ porie edicti. omues serui c̃tmẽt.
ut de hominib cuctis et in bonoꝵ. raptoꝵ. Itẽ
re debitoia sidet̾ior res redditur emptoĩs oꝑa.
aut familie eiꝰ. et int̃clicto uñ u. funilie. ippellatio
migenitoris singuine ꝓficiscuntur. sicuti diennꝰ fa¬
miliam uiliam. quisi. afonte quodã memorie: Mu¬
lier. nt̃ fimilie sue ⁊ cͣp̃ ⁊ fin᷑is est.
.ii.ł. xuii. ad̾ ꝓiunc̃. Eamilie appellatione. et
ipẽ pͥnceps fimilie: cõtmetur.s. fe̾minaꝵ lib̾os.

Expanded text:
rte edicti omnes serui continentur: ut de hominibus coactis et ui bonorum raptorum, item redhibitoria, si deterior res reddatur emptoris opera aut familiae eius, et interdicto unde ui familiae appellatio mi genitoris sanguine proficiscuntur sicuti dicimus familiam Iuliam, quasi a fonte quodam memoriae. Mulier autem familiae suae et caput et finis est.miliae appellatione et ipse princeps familiae continetur. Feminarum liberos
Abbreviated transcription (Latin):
aus.x.ixu. ad.Ferequib cumq modis
obligiur hisdem incontraĩum actib lib̾¬
amur. cum quib modis adquiritur: bisdem
ĩ contrarium actis amittumus. Ut gͥ milla
possessio adquiritur nͥ. nõ ⁊ corpore: ita nul¬

Expanded text:
um. Fere quibuscumque modis obligamur, isdem in contrarium actis liberamur, cum quibus modis adquirimus, isdem in contrarium actis amittimus. ut igitur nulla possessio adquiri nisi animo et corpore
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to inuenitentur: neuirumratumest. ¶ Que
ci etãte nis apposita tutoĩs auctoĩtite creditur.
Namꝙ anum uditio fit: in eotutous auctoĩtas
o.ł.xxxiii. Ieratius cõsult᷑u  inꝙꝗ beneficiũ
ꝗ ei quem uiuere eristimabat cõcessisset. deffun¬
cto cõcesisse quem tañrum modu tẽ benesttu sui
uellet ip̃iestim moner essi.

Expanded text:
mento iuberentur, neutrum ratum est. Quae ea aetate nisi adposita tutoris auctoritate creditur: nam quod animi iudicio fit, in eo tutoris auctoritasorum. Neratius consultus, an quod beneficium quod ei, quem uiuere existimabat, concessisset, defuncto concessisse: quem tamen modum esse beneficii sui uellet, ipsius aestimationem esse.
Abbreviated transcription (Latin):
d ł .iiii. ad pluit̾ Factum auidice ꝙ ad offi¬
cium eiꝰ nõ ꝑtinet ritum iõ est.
ambiguum pactum cõtrauenditorẽ int ptan¬
dum est ¶ambigui. aut̃ ientio ita accipienda
est ut res silui sit. ctori.¬

Expanded text:
 Factum a iudice, quod ad officium eius non pertinet, ratum non est. a‹m›biguum pactum contra uenditorem interpretandum est. Ambigua autem intentio ita accipienda est, ut res salua actori
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonis leges desidant. seruis interuenire nõ po¬
teft lo debeo conditionis melioris eẽ quam au¬
ctor meus. a quo in me uis transit.
dr .xiii. ad plaut᷑ Ponest sigus concedendũ
ꝙ ꝓmigisiratum publice possit fiei. ne oceiio
sit maioris tumultus ficiendi¶ Infinit. estimi¬
tio est. lib̾tatis et necessitudinis.

Expanded text:
sonas leges desiderant, servus intervenire non potest. Non debeo melioris condicionis esse, quam auctor meus, a quo ius in me transit.decimo ad Plautium. Non est singulis concedendum, quod per magistratum publice possit fieri, ne occasio sit maioris tumultus faciendi. Infinita aestimatio est libertatis et necessitudinis.
Abbreviated transcription (Latin):
benda est. neegeant. ¶ Cum ubum restituis legtꝰ
inuenitur et nõ spãlit de fruc̾tib additumest.
tm̃ etum sructus sunt testituen̾o¶ Unciq sui
mora nocet. ꝙ et in duobus reis ꝓmittendi ob¬
seruatur ¶Goloficit. qui petit ꝙ redditurus est.

Expanded text:
est, ne egeant. Cum uerbum 'restituas' lege inuenitur, etsi non specialiter de fructibus additum est, tamen etiam fructus sunt restituendi. Unicuique sua mora nocet. quod et in duobus reis promittendi obseruatur. Dolo facit, qui petit quod redditurus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tati sit: capacem et surandi et iniurie fa¬
ciende eẽ ¶Inhr̃des nõ solent actiones tran¬
sire q̃ penales sunt ex malefitio ueluti furꝰ¬
ti dampni iuirie iubonoꝵ ꝑaptoꝵ ĩ uiriarꝰ o¬
auł .ł .uii.ad.Nichil mͣterest ipd inre qͣ¬
actionem nõ babe̾at an ꝑ exceptionẽ infir¬
auł .ł. uiiii ab̾. nobscuris infpici solereꝯ¬

Expanded text:
ti sit, capacem esse et furandi et iniuriae faciendae. In heredem non solent actiones transire, quae poenales sunt ex maleficio, ueluti furti, damni iniuriae, ui bonorum raptorum, iniuti sit, capacem esse et furandi et iniuriae faciendae. In heredem non solent actiones transire, quae poenales sunt ex maleficio, ueluti furti, damni iniuriae, ui bonorum raptorum, iniur
Abbreviated transcription (Latin):
at.i. fidei comisscꝵ. Nemo dubitat sol¬
uendo uid̾i eum qui deffenditur.
õ maxime sententia spettanda est eĩ. qui emmi
ratio uertitur. is p̃ferendus est. ciiꝰ in lucto
causi tempore ꝓcechit.

Expanded text:
to fideicommissorum. Nemo dubitat soluendo uideri eum qui defenditur. 9us maxime sententia spectanda est eius, qui eas ratio uertitur, is praeferendus est, cuius in lucrum causa tempore praecedit.
Abbreviated transcription (Latin):
d.ł .ii. adlegẽ .xii. tabulaꝵ. Quos nos ho¬
stes appellamꝰ eos: uet̾es ꝑduelles. appellabat
penn adiectionẽ. Indicantes cum quib bellume ẽ.
¶locuples est. qui sitis idoneeht̃ ꝓmignirudi¬
ne rei quim auctor restituendã eẽ petat Ubũ
uiuere: quidam putant adcibum ꝑͥtinete. s. of.¬
filiꝰ. adatticum ait. his u̾bis et uestim̃ti⁊ str. amntlꝰ
contineri sinebis enim uiuere neminem posse:
ium̃to secum ducit agi ei q̃ aũlia sunt ¶ Fabros
dic̃ adicẽ debet: utrum malũ anbonum. nam et
medicim̃ta uenena sinit qui eouomine oẽ cõ¬
tinetur ꝙ adhibitum: naturã eiꝰ cmi adibitum est.¬

Expanded text:
do ad legem duodecim tabularum. Quos nos hostes appellamus, eos ueteres 'perduelles' appellabant, per eam adiectionem indicantes cum quibus bellum esset. 'Locuples' est, qui satis idonee habet pro magnitudine rei, quam actor resti tuendam esse petit. Uerbum 'uiuere' quidam putant ad cibum pertinere: sed Ofilius ad Atticum ait his uerbis et uestimenta et stramenta contineri, sine his enim uiuere neminem posse. iumento secum ducit: 'agi' ea, quae animalia sunt. 'Fabrosdicit, adicere debet, utrum malum an bonum: nam et medicamenta uenena sunt, quia eo nomine omne continetur, quod adhibitum naturam eius, cui adhibitum es
Abbreviated transcription (Latin):
s i.xxx. ad. Neq pignus neq depositũ.
neq p̃carium neq enꝑtio neq locatio res ds¬
sue cõsistere potest. ¶Puatoꝵ cõuẽntio nũri
publico ñ derrogit.
nemo cogit᷑ur.
nulla est obligatio. Cet̃um si dolus et callidita
intercesseĩt. de clolo actio cõpetit. ¶ Soti mei
sotĩ meus sotĩ nõ est.

Expanded text:
positum neque precarium neque emptio neque locatio rei suae consistere potest. Priuatorum conuentio iuri publico non derogat. nemo cogitur.nulla obligatio est: ceterum si dolus et calliditas intercessit, de dolo actio competit. Socii mei socius meus socius non est.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dio cũ iulico ⁊ cõtͦub̾nali eĩ ⁊ filus legito. nepotes qͦ
exfiliis cõtinei nisi uoluntas testatoĩs alit̃ lubeat:
filii ⁊ appellatione sepe et nepotes accipi. multifas̃ in
place. Siuus d mircꝰ rescripsit. nõ uideri sine lib̾is
deffunctum qui nepotẽ sinum hr̃dẽ reliquits p̃t̃
nec udulciori nomine possum̃ nepotes nr̃õs. Qͣ
fisii appellare: Etentm idcirco filios filiasue cõx¬
uedici quitutor nõ ẽ: siue habenti tutor datus est.¬

Expanded text:
dio cum vilico et contubernali eius et filiis legato nepotes quoque ex filiis contineri, nisi voluntas testatoris aliter habeat: filii enim appellatione saepe et nepotes accipi multifariam placere. Divus quoque Marcus rescripsit non videri sine liberis defunctum, qui nepotem suum heredem reliquit. Praeter nec enim dulciore nomine possumus nepotes nostros quam filii appellare. etenim idcirco filios filiasue concuere dici, qui tutor non est, siue habenti tutor datus est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ enĩ transm ire ab sentem desidamꝰ ͥ si forte extͣ
cõtientia urbis sit. ab est. cet̾um usq ad cõtinẽ¬
tu nõ abec̃ uidebitur si nõ latnet. abeẽ nõ uice¬
bitur qui ab hostib capt᷑us est s qui a latronib
Uł.ł.ii. dig̃. Hec stipulatio noxis solutum p̃sti¬
ri. nõ exstanatur ad eas noxas ꝑtinere que pu¬
blicam executionem ⁊ coher᷑tionẽ cipitalem hñt.¬
est: ut appellatione filii siciti familias filiam cõ¬
Iᷤ tmeri sepe respõndimꝰ. itaet nepos uideatur cõp̃¬
hendi ẽt patris nomine: auus qͦ demonstrari m¬
ut hr̃s infunẽ aut in m̾onuñto dum tax̾it aureo.
.s. cõsumeret: nõ licet minꝰ cõsure si amiplĩ uellet.
scriptumer it. Seruos quos dom̃um quis dncet̃
suo usu. ꝓhis pͥot toium necuto qretutur. siquis a

Expanded text:
n enim trans mare absentem desideramus: et si forte extra continentia urbis sit, abest. ceterum usque ad continentia non abesse uidebitur, si non latitet. Abesse non uidetur, qui ab hostibus cum. Haec stipulatio 'noxis solutum praestari' non existimatur ad eas noxas pertinere, quae publicam exercitionem et coercitionem capitalem hest, ut appellatione 'filii', sicuti filiam familias contineri saepe respondebimus, ita et nepos uideatur comprehendi, et 'patris' nomine auus quoque demonstrari n monumento " dumtaxat aureos centum" consumeret, non licet minus consumere: si amplius vellet, scriptum erat: "servos, quos domum quis ducet suo usu, pro is portorium ne dato". quaerebatur, si quis a
Abbreviated transcription (Latin):
sariptitiunt. multum interest.¶ Posteriorem
scripniram ube̾tłorẽ eẽ cõstats cumfiri potuit̃:
artiorem ⁊ id tantum tempus significari: quo
pͥmum fari possit. ¶sta cata cõditionem illud faci¬
to indieb si nichil p̃tea fuisset adiectum. Ibi duo

Expanded text:
 posteriorem scripturam uberiorem esse constat, 'cum fari potuerit' artiorem et id tantummodo tempus significari, quo primum fari possit. Item ita data condicione 'illud facito in diebus', si nihil praeterea fuisset adiectum, in biduo
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑsonas aut reffertur fanilie signisicatio.
ita cum de patrono et lib̾to loquitur lex familie:
exẽã inquit ineam familiam ⁊ hic desing̾u̾larib
ysonis legem loqui cõstat. ¶Familie. appellatio ref¬
sertur ⁊ idcorp̾orĩs c̾clim significationem ꝙ. nit
iure ꝓͥo ipõꝵ aut comu aniuse cognationis
cõtmetur. Iure ꝓͥo famnlum dicim̃ płes ꝑsonis
q̃ sunt subumꝰ potestite: natuti aut iu̾re subie¬
cte. ut puta patrem familias mutremfimilias
filium fimilias. filiam familias. quiq deinceps
um ht̃. recte hoc nomine appellatur: quam¬
lias appellamus. ⁊ cum pat̾ samiliꝰ is moritur qͦt¬
quot capita ei subiecta fum̃t siugulas familias
incipiunt hab̾e. Singuliti patrum famili oꝵ
nom̃ subeunt.¶Idemq euemet ied quiem inci¬
putus est. Nam ⁊ hic sui uiris effectus ꝓl im famlĩ

Expanded text:
ad personas autem refertur familiae significatio ita, cum de patrono et liberto loquitur lex: 'ex ea familia', inquit, 'in eam familiam': et hic de singularibus personis legem loqui constat. Familiae appellatio refertur et ad corporis cuiusdam significationem, quod aut iure proprio ipsorum aut communicontinetur. iure proprio familiam dicimus plures personas, quae sunt sub unius potestate aut natura aut iure subiectae, ut puta patrem familias, matrem familias, filium familias, filiam familias quique deinceps um habet, recteque hoc nomine appellatur, quamlias appellamus. et cum pater familias moritur, quotquot capita ei subiecta fuerint, singulas familias incipiunt habere: singuli enim patrum familiarum nomen subeunt. idemque eueniet et in eo qui emancipatus est: nam et hic sui iuris effectus propriam familiam
Abbreviated transcription (Latin):
agroꝵ intra sines cui̾clam ciuitatis.ꝙ. ab eo di¬
ctum quidam aiunt. ꝙ migistratus eiꝰ loci int̾
eos fines t̃rendi. idest sumonendi ius bñt ¶ ubũ
suũm ambiguum est. uirum de toto ande par¬
te significat et iõ qui urit suum nõ eẽ a dicere
cognitiotub prutelaꝵͥ. ¶umq̃relatur. an
uibum soluto matrimonio dotem recddi nõ
tantum diuortiums et mortem contineret.
h est. in de hoc qͦ casu contrahentes sentiant ⁊
multi putant hoc sensisse et quibdam aliis cẽ
u̾idebatur. Scdmboc titi imperator ꝓmin

Expanded text:
agrorum intra fines cuiusque ciuitatis: quod ab eo dictum quidam aiunt, quod magistratus eius loci intra eos fines terrendi, id est summouendi ius habe‹n›t. Uerbum 'suum' ambiguum est, utrum de toto an de parte significat. et ideo qui iuret suum non esse, adicerecognitionibus prolatarum. Cum quaerebatur, an uerbum 'soluto matrimonio dotem reddi' non tantum diuortium, sed et mortem contineret, hoc est an de hoc quoque casu contrahentes senti‹r›ent, et multi putabant hoc sensisse, et quibusdam aliis contra uidebatur: secundum: hoc motus imperator pron
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ ł.xuiii. epłaꝵ. pudlabeonẽ pitbañ ita
scripͥtum est. ex sabet qͥ p̃stat eiꝰ de quo agit᷑
p̃sentiam nm etiã qui sistit p̃stit eĩ de quo
agitur p̃sentim nec tñ eum ex hib qui mnu¬
tum aut furiosum aut int̾autẽ exhibr. nõ po¬
test uideri eiꝰ pstare p̃sentiã. nemo n ex eo ge¬
nere p̃sens sitis. ip̃te appelliri potest.¶ Nesti¬
tuit nõ tm̃qui solum᷑ corpus s etũ qui omnemã

Expanded text:
Apud Labeonem pithanon ita scriptum est: exhibet, qui praestat eius de quo agitur praesentiam. nam etiam qui sistit, praestat eius de quo agitur praesentiam, nec tamen eum exhibet: et qui mutum aut furiosum aut infantem exhibet, non potest uideri eius praestare praesentiam: nemo enim ex eo genere praesens satis a‹p›te appellari potest. Restituit non tantum, qui solum corpus, sed etiam qui omnem
Abbreviated transcription (Latin):
edificium ꝙ rustice rei mag̃ custodiende cõ¬
uenit: quã urbanis edib significatur. Offi¬
lĩ ait. tugurium atecto tamꝗͣ tegularium¬
tissime patet. Namet eis reb: petendis aptũe
q̃ domini nostri sint: et eis quas uire aliquo
possidebimus. quãu̾is nõ sint nrĩ dominu ꝑ

Expanded text:
edificium, quod rusticae magis custodiae conuenit quam urbanis aedibus, significatur. Ofilius ait tugurium a tecto tamquam tegulariumtissime patet: nam et eis rebus petendis aptum est, quae dominii nostri sint, et eis, quas iure aliquo possideamus, quamuis non sint nostri dominii:
Abbreviated transcription (Latin):
qua ei qui sup̃mꝰ mõriet᷑. hr̃s sub sntuitur. re¬
cte hr̃s substitutꝰ etiã unico intelligitur exẽ
lñł.xu.adĩ. om̃ filiaꝵ et inpostumam ca¬
dere questionis nõ est. quamuis nõ postume ñ
cade meam: quȩ iam in rel humanis sit: cẽ¬
tum sit. Portiõnĩs nom̃ nõ semꝑ dimidum
significat s. ꝓutest adiectum. Pot ri iubere
aliqu̾ns et maximam partĩri pot̃ et incesimã¬

Expanded text:
qua ei qui 'supremus' morietur heres substituitur, recte substitutus etiam unico intellegitur, exemnum. Nomen 'filiarum' et in postumam cadere quaestionis non est, quamuis 'postumae' non cadere in eam, quae iam in rebus humanis sit, certum sit. 'Partitionis' nomen non semper dimidium significat, sed prout est adiectum. potest enim iuberi aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
auł. ł.i. quest̃. C um amplius solutum est
quam cebeitur. cuĩ pirs nõ niuenitur q̃ re¬
peti po̾isit. totum eẽ indebitum intelligitur.
imente dͥstna obligitione. s Isnitura ceb.
quem iure gentium cire oportet cuĩ fioemse
cił uicit̃ In ambiguis ꝓcotib responden
meliꝰest. ¶ Non est nouum ut q̃semel utilit̃
cõstituti sunt curent. licet ile eisus extit̃it. ã
quo fnitium cipere nõ patuer. ¶ Quotiens
equitite oesidĩ niturił ratio aut cubitatio nu

Expanded text:
aestionum. Cum amplius solutum est quam debebatur, cuius pars non inuenitur quae repeti possit, totum esse indebitum intellegitur manente pristina obligatione. Is natura debet, quem iure gentium dare oportet, cuius fidem seionum. In ambiguis pro dotibus respondere melius est. Non est nouum, ut quae semel utiliter constituta sunt, durent, licet ille casus exstiterit, a quo initium capere non potuerunt. Quotiens aequitate‹m› desiderii naturalis ratio aut
Abbreviated transcription (Latin):
l p̃ .ł .x. ad. ¶ichil consensui tam cõtraĩ
ui qui et bon̾e fidi iuditia sustinet: quã
uis. atqͥ metus quem cõplare contra bonos
mores est. ¶ Nõ cipit. qui uis publicum segt᷑.
nõ uidentur quierrͣnt cõsntire.

Expanded text:
 ad edictum. Nihil consensui tam contrarium est, qui ac bonae fidei iudicia sustinet, quam uis atque metus: quem comprobare contra bonos mores est. Non capitur, qui ius publicum sequitur. Non uidentur qui errant consentire.
Abbreviated transcription (Latin):
łp̃ .ł.ii. adleg̃. uił. et .p̃. Queret aliquis si
portentuosum ł monstruosum ł debilem muli¬
er ediderit. ł qͦualem insuł uigitu nouimi nͣ
hum ane figure s alt̾ius aiał migis quam homi¬
nis partum anqi eixiest ꝓdeẽ eidebeat ⁊ mag̃¬

Expanded text:
rto ad legem Iuliam et Papiam. Quaeret aliquis si portentosum uel monstrosum uel debilem mulier ediderit uel qualem uisu uel uagitu nouum, non humanae figurae, sed alterius, magis animalis quam hominis, partum, an
Abbreviated transcription (Latin):
d.ł .xi. reg̃ ¶aiore pnte anni posse disse
quis intelligitur. ⁊̃ si duob mensib possedit:
si modo aduersiruis eiꝰ aut pauciorib dieb aut
nullis possecert
Iꝑtinet ⁊ significationẽ piries est siue murus
siue maceria est: item uia est siue semita est siũ¬
nosuti cissellius ait. Singulari apellatione
cum pła gnis eidem significare uellemꝰ. Nam¬
multum hominem uenisse romã ⁊ piscem
ulem eẽ dicimꝰ. Instipulando itẽ satis habem̃
hr̃dem cauere. si eares scd̾m me hr̃lemue mne¬

Expanded text:
 "Maiore parte anni" possedisse quis intellegitur, etiamsi duobus mensibus possederit, si modo adversarius eius aut paucioribus diebus aut nullis possederit. tinent significatione. 'Paries' est, siue murus siue maceria est. Item 'uia' est, siue semita siuuti nos Cascellius ait singulari appellatione, cum plura generis eiusdem significare uellmultum hominem uenisse Romam' et 'piscem uilem esse' dicimus. item in stipulando satis habemus de herede cauere 'si ea res secundum me h