comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ tamũ dilexit in fiẽ ut uĩr
sieut de eo striptũ est ad nichil n¬
nus qmͣ ad bellũ natus et iã semor
illũ in ciuilia suo totiẽs dap̃nata
iudicio et in felicia bella sequeret᷑.
et magis eligeret secũ ruere qͣ
sine illo consistere quarũ ꝑtem
ꝙ nõ om̃ib nota erãt et notitie
studio et nouitate rerũ Delectã¬
di grã huic parti historie inser̃e¬
dam censui Is ergo De gueo põ¬
bro octauo ut em̃ inquit guberna¬
tori tursus secũdus medico salus
imꝑatori uictoria Sz huic mode¬
ratori rei publice beata ciuium uic
ta posita ⁊̃ ut opib firma copus
locuplex glã ampla uirtute ho¬
nesta sit huiꝰ enĩ oꝑis maxum
inter hoĩẽs atq optum illũ eẽ
perfecciorẽ uolo hoc e. N. nr̃
rũ autea nũꝙͣ tamẽ in hac tau¬
sa nũme cogitauit duãcio quẽ¬
sita ab utioq ẽ non id actide
beatũ et honesta ciitas ut es¬
uero ille urbem reliquit ꝙ eam̃

Expanded text:
quem tantum dilexit in finem, ut vir quem tantum dilexit in finem, ut vir sicut de eo scriptum est nichil minus, quam ad bellum natus, et iam senior illum in civilia suo totiens damnata iudicio et infelicia bella sequereretur, et magis eligeret secum ruere, quam sine illo consistere; quorum partem, quod non omnibus nota erant, et notitie studio, et novitate rerum delectandi gratia, huic parti historie inserendam censui. Is ergo epbro octavo: Ut enim, inquit, gubernatori cursus secundus, medico salus, imperatori victoria, sic huic moderatori reipublice beata civium vita proposita est, ut opibus firma, copiis locuples, gloria ampla, virtute honesta sit. Huius enim operis maximi inter homines atque optimi illum esse perfectorem volo. Hic Gneus noster, quum antea numquam, tamen in hac causa minime cogitavit. Dominatio quesita ab utroque est; non id actum, beata et honesta civitas ut esvero ille urbem reliquit, quod eam
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur fuisse ciceronis ꝯpinio sibi
interdũ amitissii sed in fure hostis
qui in libris officiorũ semꝑ cesarẽ
more habuisse aut illos nersus e¬
rupidis quos ip̃e sic in latinũ u tit
tatem colas ¶ Posin ecte ꝯpino¬
nes hominũ uarius una eademq
de re et hoñi idem uolẽtiũ cesarẽ
stilicz infare michi autẽ sat ne di¬
cam ualde rerũ taliũ curioso uene¬
re ad manꝰ aliquot cesaris ipiũs
epłẽ Nota sũt eciã eius Dicta ac
pacis ostendit quibz qz fortasse
nõ nnꝰ fidei sit henduz ꝙͣ suspi¬
cionib enuulorũ Illi eñ oderant
et ueritatẽ ignorabãt et mẽtiri
poterãt Cesar aut̃ et si mẽtra
poss ueritatez ignorare nõ potat̾
legi et suorũ comitũ eplã idem
uacis studiuz expressius cõtinetes
quid refert g quid de illo senciat
pompenis et cicero cũ per raro de¬
hoste quisqy bene senciat illud po¬
eius pertinet ad rem audre qͣlia
scilz de pompeo suo stribat cicero

Expanded text:
videtur fuisse Ciceronis opinio sibi videtur fuisse Ciceronis opinio sibi interdum amicissimi, sed in finem hostis, qui in Libris Officiorum semper Cesarem in ore habuisse ait versus illos Euripidis, quos ipse sic in Latinum vertittatem colas. Posui ecce opiniones hominum varias una eademque de re et hominum idem volentium, Cesarem scilicet infamare. Michi autent sat, ne dicam valde, rerum talium curioso venere ad manus aliquot Cesaris ipsius epistole, nota sunt etiam eius dicta ac pacis ostendit, quibusque fortasse non minus fidei sit habendum, quam suspicionibus emulorum. Illi enim oderant, et veritatem ignorabant, et mentiri poterant: Cesar autem, etsi mentiri posset, veritatem ignorare non poterat. Legi et suorum comitum epistolas idem pacis studium expressius continentes. Quid refert igitur, quid de illo sentiat Pompeius et Cicero, quum perraro quisquam de hoste bene sentiat? Illud potius ad rem pertinet, audire qualia scilicet de Pompeio suo scribat Cicero,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa incepta perficẽ neq de se
ppli expectacionẽ ad ĩplere turba¬
re omĩã uoluisse neq in turbido
ueritas apparerz fuere qui tuni¬
isse illũ dicerẽt ne eorũ q̃ p̾mo
consolatu cõtra leges gessat ra¬
cionẽ reddere gram suo ꝑiculo
cogeretur Cũ martus catho
iste ultimꝰ cuiꝰ uirtus ac graui¬
tas cominacionẽ enis nõ minꝰ
teruibilez ꝙͣ cuiꝰtũqz consulis
faciebat palam dicel ac iuxa¬
ret se cesaris nomẽ mox ut
priuatus esse incipet iit̾ reos
dilaturũ seu publite ille iustine stu¬
diosus seu proprie menior ĩurue
uñ iã in uulgus effusus exat idẽ
cesari euenturũ ꝙ nilomi nt c̾tũ¬
eptus armatis apud indices ceu
ex uniculis causaz dicaz et hanc
uerissimiluuã belli causã uideri
posse una uox eius facit de quo
suo loco dicam aAlus uisũ est tũ
spacio plurimorũ amorũ imperio
assuefactũ dedidicisse prinatum
modũ et sola cupidine dominã¬
di in bella ciuilia consensisse hec

Expanded text:
opera incepta perficere neque de se opera incepta perficere neque de se populi expectationem adimplere, turbare omnia voluisse, ne in turbido veritas appareret. Fuere, qui timuisse illum dicerent, ne eorum, que primo consulatu contra leges gesserat, rationem reddere gravi suo periculo cogeretur, quum Marcus Cato iste ultimus, cuius virtus ac gravitas comminationem eius non minus terribilem, quam cuiuscumque consulis, faciebat, palam diceret ac iuraret se Cesaris nomen mox, ut privatus esse inciperet, inter reos delaturum, seu publice ille iustitie studiosus, seu proprie memor iniurie. Unde iam in vulgus effusum erat idem Cesari eventurum, quod Miloni, ut circumseptus armatis apud iudices, ceu ex vinculis, causam dicat. Et hanc verisimillimam belli causam videri posse una vox eius facit, de qua suo loco dicam. Aliis visum est eum spatio plurimorum annorum imperio assuefactum dedidicisse privatum modum, et sola cupidine dominandi in bella civilia consensisse. Hec
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. aut ip̃e contacione uiles¬
cerz dispositis more solito per
hberna legio mb ultimo tran¬
situ ex gallus in ytaliã redut
las legiones sub obtentu belu
pthici sibi creptas neq ad bel¬
lũ profectas in ytalia detẽtas
quin et pompero assignatas
qd̾ ad eiudente cesaris ĩiuriũ
partiun̾e̾ non solũ ip̃e bir talis
s quicũi De pplõ ꝑpendebat
ad huc tñ tacitus processit quẽ¬
tib q ꝑ actis ut solebat rauenã
uenit urbem sue ꝓmictit ab ea
parte nomssimã ut nec t̾minos
suos excedet̾ et proximꝰ esset
udũ sarus ac ꝑatus ulcisci si q̾d
forte fui in tribunos mimicuis de¬
crenissẽt ¶ Et hoc quidẽ belli
fortasse et nõ paruaz iusticie fa¬
ciẽ heñtes si qua usqmͣ esse potest
iusta cã priam oppugnãdi ꝙͣiuis
ab alus ninus iuste quedam cau¬
se afferãtur Sz odiuiz mainfestũ
restimonni fidem leuat Gueus
pompenis gener atqz hostis ce¬
saris aiebat eum ideo ꝙ nõ poss

Expanded text:
rentur aut ipse cunctatione vilesrentur aut ipse cunctatione vilesceret, dispositis more solito per hiberna legionibus, ultimo transitu ex Galliis in Italiam rediit. uas legiones sub obtentu belli Parthici sibi ereptas, neque ad bellum profectas, et in Italia detentas, quin et Pompeio assignatas; quod ad evidentem Cesaris iniuriam pertinere non solum ipse, vir talis, sed quicumque de populo perpendebat. Adhuc tamen tacitus processit, conventibusque peractis, ut solebat, Ravennam venit, urbem sue provincie ab ea parte novissimam, ut nec terminos suos excederet et proximus esset adversariis ac paratus ulcisci, si quid forte sui odio in tribunos inimicius decrevissent. Et hoc quidem civilis fortasse non parvam iustitie faciem habentes, si qua unquam esse potest iusta causa patriam oppugnandi; quamvis ab aliis minus iuste quedam afferantur. Sed odium manifestum testimonii fidem levat. Gneus Pompeius, gener atque hostis Cesaris, aiebat eum ideo, quod non posset
Abbreviated transcription (Latin):
e suis misit unã ita pompeiũ nul¬
la cesarez u̾o duabz legionibz ĩ mu¬
iitũ ueno fuit qui nõ intelligeret
tulit tĩ q̃n etiã cũ adũ sarus pa¬
cisa uoluit ut tnͣsalꝓma gallia
suulq octo legionib dimissis so¬
la sibi cisalgma gallia et illiricũ
cũ Duaib tni legionib et nomẽ
nuꝑn remaneret donec ꝯsul
fieret Demiz eo usq sumissit
excelsũ aĩm ut qui cesarẽ non
nostet suspicari eũ poss belli
metu ad ista descendere/ quo nn¬
chil erat ab illius uiri moribz
ac mente remocius s tantũ illi
studiũ fuit uel ex̃cende uel summu¬
lande modestie ut quidius uideri
pocius eligeret ꝙͣ puͭ ͤ tranquilli¬
tatis euersor Ac cũ obsimatos
ad negandũ cerneret senatũ si¬
bi adũsũ et e suis nuinitis de¬
signatos iam ꝯsules audiret tu¬
bunos qui sibi aderut nichil po¬
sse ymo quidẽ ꝓpt̃ se ꝑiculo atq
odio expoĩtos non am pluis diffe¬
rendũ ratus ne aut sui ꝑiclita¬

Expanded text:
e suis misit unam. Ita Pompeium nule suis misit unam. Ita Pompeium nulla, Cesarem vero duabus legionibus imminutum nemo fuit, qui non intelligeret. Tulit tamen, quin etiam cum adversariis pacisci voluit, ut, transalpina Gallia simulque octo legionibus dimissis, sola sibi cisalpina Gallia et Illyricum cum duabus tantum legionibus et nomen imperii remaneret, donec consul fieret. Denique eousque submisit excelsum animum, ut, qui Cesarem non nosset, suspicari eum posset belli metu ad ista descendere, quo nichil erat ab illius viri moribus et mente remotius. Sed tantum illi studium fuit vel exercende vel simulande modestie, ut quidvis videri potius eligeret, quam publice tranquillitatis eversor. At quum obstinatos ad negandum cerneret, senatumque sibi adversum et ex suis inimicis designatos iam consules audiret, tribunos, qui sibi aderant, nichil posse, immo quidem propter se periculo atque odio expositos, non amplius differendum ratus, ne aut sui periclita
Abbreviated transcription (Latin):
legiomibz aut ceti̾ saltẽ du¬
tes in eadem ꝯdicione essẽt
ex̾citusq dimicte̾nt qd̾ eo fi¬
denteꝰ postulabat ut quidaz
opiabant᷑. quia secũ uellet
aliqnͣto faciliꝰ neteranorũ
ꝙͣ pompeiũ tirouũ ex̃citum
ad obsequia rediturũ non
ambiget tãtã tuz ueterans
amucitiã cesar longo usutã¬
tãqz familiaritatez ꝯtraxisse
uidebat᷑. ut q erat affabil
et aiõrũ rapax ꝙ sine ulla
dubitacione ꝯtraxerat Sed
neqz per se neqz per tubu¬
nos qd̾ petebat obtinunt ob¬
stantib fautorib partis ad¬
uerse qui nullũ põpeio pa¬
rem pati potant ¶ Incidit
in hoc tp̃s senatus cõsiliĩ
p̾ma equum fronte uere aut̾
iniquid ut due quidez una
stilz expompen altera ex
resaris legionib ad bellũ
parthi cũ micterẽtur en in
uerbis eqͣlitas ecce aut̃ in
rebus iiquitas Si quidez
tũ pompenis unã ex suis
quib ip̃ẽ preerat amicicie
oure cesari concessisset illã
bello parthico deputaiit
eãqz repecut eã cesat remisit et

Expanded text:
egibus, aut ceteri saltem duces in eadem conditione essent, exercitusque dimitterent. Quod eo fidentius postulabat, ut quidam opinabantur, quia se, quum vellet, aliquanto facilius veteranorum, quam Pompeium tironum, exercitum ad obsequia reducturum non ambigeret: tantam cum veteranis amicitiam Cesar longo usu tantamque familiaritatem contraxisse videbatur, utque erat affabilis et animorum rapax, sine ulla dubitatione contraxerat. Sed neque per se neque per tribunos, quod petebat, obtinuit, obstantibus fautoribus partis adverse, qui nullum Pompeio parem pati poterant. Incidit in hoc tempus senatus consultum prima equum fronte, vere autem iniquum, ut due quidem, una scilicet Pompeii, altera ex Cesaris legionibus, ad bellum Parthicum mitterentur. En in verbis equalitas: ecce autem in rebus iniquitas. Siquidem quum Pompeius unam ex suis, quibus ipse preerat, amicitie iure Cesari concessisset, illam bello Parthico deputavit e repetiit. Eam Cesar remisit et
Abbreviated transcription (Latin):
ac fortasse suppliciuz formi¬
daret cesur eum placato aiõ
dumi sit et uade inquit ad põ¬
peĩ eiqz meis uerbis nũtia
qnͣdo ad hunc diem nõ fuit nobis
ꝯportunitas colloquendi atq ego
brundusuz quo misse illum audio
profecturus sun credo ut collo¬
quani. expediens puͬ᷑ salute
nostrũ est non est aũt par
effectus per mĩcios de longĩ¬
quo atq mt̃ pũtes ista kacta¬
ri quod ꝯspecti uultus et uine
uoces ad mouendos ammos
multũ possuit ꝯccupato sine

Expanded text:
ac fortasse supplicium formiac fortasse supplicium formidaret, Cesar eum placato animo dimisit: Et vade, inquit, ad Pompeium, eique meis verbis nuntia, ando ad hunc diem non fuerit nobis opportunitas colloquendi, atque ego Brundusium, quo ivisse illum audio, profecturus sim, credo, ut colloquamur expediens publice saluti, nostrum est. Non est autem par effectus per nuntios de longinquo atque inter presentes ista tractari, quod conspecti vultus et vive voces ad movendos animos multum possint. Occupato igitur
Abbreviated transcription (Latin):
desererẽt sed uigebat huic ĩ bidia
Inde aũt t̾rebat fama uiii que
eo usqz creuerat ut clemẽtissimꝰ
retur ¶ His ad auxinũ gestis
picenũ om̃e cuiꝰ olim cestulu ho¬
die ancon est caput nullo usꝙͣ
contradicẽte ꝑuagatur s cũctis
sibi urbib atq opidis obuam
mictentib locon eũ atq ex̾citũ
eus obsequio ac fauoie prose¬
quõtib Cuigulo quoq quod o¬
pidũ suo sup̃tu labienus extru¬
xerat legati auctoris in memo¬
res cesarem ad euntes se imꝑa¬
ta facturos obiulerũt atq imꝑã¬
te milites a lacr̃t paruerũt di¬
ffuso metu simil et fama uir¬
tutis et uulgato horũ de q̾b
diximꝰ exemplo ceteu om̃s
sequebantur undiq dedicio¬
nes et si quis prefectorũ contͣ¬
dicẽt capiebat᷑. aut pellebat᷑.
Itaqz pulsus ex etruria lilto
thermus eex mubria estu lo
lentulus captus guens ma¬
guis prefecti ambo et cũ ma¬
guis ad cesarẽ ductus ess

Expanded text:
desererent. Sed urgebat hinc invidia, desererent. Sed urgebat hinc invidia, inde autem terrebat fama viri, que eo usque creverat, ut clementissimus retur. His ad Auximum gestis, Picenum omne, cuius olim Asculum, hodie Ancon est caput, nullo usquam contradicente, pervagatur. Sed cunctis sibi urbibus atque oppidis obviam mittentibus, letoque eum atque exercitum eius obsequio atque favore prosequentibus, Cingulo quoque, quod oppidum suo sumptu Labienus extruxerat, legati auctoris immemores Cesarem adeuntes se imperata facturos obtulerunt, atque imperanti milites alacriter paruerunt. Diffuso metu simul et fama virtutis et vulgato horum, de quibus diximus, exemplo, ceteri omnes sequebantur: undique deditiones, et, si quis prefectorum contradiceret, capiebatur aut pellebatur. Ita pulsus ex Etruria Libo, Thermus ex Umbria, Asculo Lentulus, captus Gneus, Magius, prefecti ambo; et quum Magius ad Cesarem ductus esset,
Abbreviated transcription (Latin):
uz amice urbis arceri orãt ut fa¬
me ut suo suorũqz distrnm dũ
tempus est cõsulat his ꝑ motꝰ
uarus et ꝑmciẽ tunẽs fugam
aruipit et in sequẽtib cesaris
militib prelio decern̾e coactus
ac de sertus a suis solus abit
quibusdam eorũ domu aliis
ad cesarez se conferẽtib quos
ip̃e collandatos teigne suscepit
et l. pupiũ centurionẽ partis
aduer se adductũ illico relaxirr
ac dimicti iubet Auximũ igr̃e¬
Isus cuubz grãs agit atq illorũ
erga eũ caritatis aut in nemo¬
rez se futurũ spondet quib ro¬
me cognitis tantus pauor qui¬
muz mentes ĩuasit et urbe
fere ommes excederẽt ip̃iq cõ¬
sules atq ipe pompenis actũ
iuis de rebus opmãtes et ex
unius opidi euentu omnã me¬
cientes murũ ualde uñ in tã
pronus aĩs tam magna super¬
bia ut eius uiri meritos hono¬
res ac gloriã tã partinaciter
de triectarent cuiꝰ net conspettũ
certe net uicinaz pati possent
unuĩ sali mõrũ consternatõne

Expanded text:
ut fame et suo suorumque discrimini, dum tempus est, consulat. His permotus Varus et perniciem timens fugam arripit, et, insequentibus Cesaris militibus, prelio decernere coactus ac desertus a suis solus abit, quibusdam eorum domum, aliis ad Cesarem se conferentibus, quos ipse collaudatos benigne suscepit, et Lucium Pupium, centurionem partis adverse, ad se adductum illico relaxari ac dimitti iubet. Auximum ingressus civibus gratias agit, atque illorum erga eum caritatis haud immemorem se futurum spondet. Quibus Rome cognitis, tantus pavor omnium mentes invasit, ut urbe fere omnes excederent ipsique consules atque ipse Pompeius actum suis de rebus opinantes, et ex unius oppidi eventu omnia metientes. Mirum valde, unde in tam parvis animis tam magna superbia, ut eius viri meritos honores ac gloriam tam pertinaciter detrectarent, cuius nec conspectum certe nec viciniam pati possent, sali animorum consternatione
Abbreviated transcription (Latin):
cum Indicio ꝙͣiuis alii aliter rem
narrent ad pirrũ remisit Idq
euis factũ ut ait cicero landatũ
a senatu est ad quẽ regẽ fabri¬
cus legatus aliquãdo missus
a pr̃b atqz ab eo de patua de¬
ferenda promissis ĩ gentibus
oblata eciã regm ꝑle bẽtatus
p̃ces et sungestus regios alto
aĩo despexit quib nãq pollici¬
tis moueret᷑ qui nõ modo p̾ci¬
um ĩpietatis qua nõ uacãt
patrie de stores sz ꝯtracte mu¬
nus amicicie es argẽtũ seruos
ultro a saninitib tũfmissos
libera uoce et in mota froute
respueret Nleqz eñ aut petinã
ut dicior ess aut seruis ut cõ¬
nuitacior indigebat qmi uirtu¬
tũ incõꝑabili thesaiero ac pul¬
cherimo comitatu semper as¬
flueret, Sic ut nulli regum
suus opes suãq familiã in¬
uideret Quod cui tõtigerit
ille demũ uniformis et ꝯstas
sibi unoq sꝑ uultu et aĩo trã¬
quillam et placidaz uitã de git
quã turpidã ac mitantez in¬

Expanded text:
cum indicio, quamvis alii aliter rem cum indicio, quamvis alii aliter rem narrent, ad Pyrrum remisit, «idque eius factum», ut ait Cicero, «laudatum a senatu est». 6 Ad quem regem Fabritius legatus aliquando missus a patribus, atque ab eo de patria deserenda promissis ingentibus – oblata etiam regni parte – tentatus, preces et suggestus regios alto animo despexit. 7 Quibus namque pollicitis moveretur, qui non modo precium impietatis, qua non vacant patrie desertores, sed contracte munus amicitie, es argentum servos ultro a Samnitibus transmissos, libera voce et immota fronte respueret? 8 Neque enim aut pecunia ut ditior esset, aut servis ut comitatior indigebat, qui virtutum incomparabili thesauro ac pulcerrimo comitatu semper afflueret, sic ut nulli regum suas opes suamque familiam invideret. 9 Quod cui contigerit? Ille demum uniformis et constans sibi, unoque semper vultu et animo tranquillam et placidam vitam degit. Quam turbidam ac nutantem in
Abbreviated transcription (Latin):
De fabricio lucuno
abricius lucinius aĩ et
uirtute frugalitate par
curio reb gestis ĩ ferior uulgari
aut̃ fama nestio quõ nõ par
mõ s suꝑior ĩ uenit᷑. Sit om̃ib
ditissinia uir pauꝑtas accepta
ꝓpter ꝙͣ ꝑuoq potente fabriciũ
Maro ait hic et turii coetanens
et laudum euis atqz operũ censor
fuit Et ip̃e contͣ samnites cõt¬
corneliũ iuphinũ qui dictator
et bis ꝯsul fuat̾ et utrobiqz be¬
ne laudabilit̾ seqz gesẜar de
natu amouit hant unã ob tau¬
sam ꝙ decẽ pondera laborati
auri lt̃re ess ĩ uentus quata
tpr̃m mutacio talis ura iudicio ĩ¬
collerande suꝑbie ac luxirae datũ
esse quod mox in eadem̃ urbe ĩ¬
portunt trbuerẽt egestati hũc
eũdez ꝯsulẽ cum pireo cominus
bellãtem quidez regius mĩster/
noctu clam adut pollicitus q
est ueneno se regem int̾emptu¬
rũ et que nã sibi ꝑagende rei
facultas ess ostendẽs et p̃miẽ
expostens euz fabricius captum

Expanded text:
DE FABRITIO LUCINIO. Fabritius Lucinius, animi virtute et frugalitate par Curio rebus gestis inferior, vulgari autem fama, nescio quomodo, non par modo sed superior invenitur; sic omnibus ditisntem Fabritium» Maro ait. 2 Hic et Curii coetaneus et laudum eius atque operum consors fuit; et ipse contra Samnites contCornelium Rufinum, qui dictator et bis consul fuerat et utrobique bene laudabiliterque se gesserat, senatu amovit hanc unam ob causam, quod decem pondo laborati argenti habere esset inventus. Quanta temporum mutatio! talis viri iudicio intolerande superbie ac luxurie datum esse, quod mox in eadem urbe importune tribuerent egestati. 4 Hunc eundem consulem cum Pyrro cominus bellantem quidam regius minister noctu clam adiit pollicitusque est veneno se regem interempturum, et quenam sibi peragende rei facultas esset ostendens, et premium exposcens. 5 Eum Fabritius captum
Abbreviated transcription (Latin):
corpore pressus in solito qiͣ obsessus
in castris sedeat et illi quidẽ ite sa¬
tis et glẽ insuꝑqz rei publice que ĩ¬
mortalis esse debeat plurib ducib
opus esse nec uluis mortalis ꝙͣuis e¬
gregni ducis satis esse uirtutez hec et
his similia sepe cũ plaudente iacta¬
ret ex̾citu ipm̃ tandẽ canullũ nncre¬
pas ut suos unicere uinciqz hostem
suieret orauit Ille autẽ bella que sui
fuga uerterẽt Nũs bicti et capti me¬
stiqz et aclines quos fugauerãt seq̃¬
bautur gliãz luior suo more ꝯsequi¬
tur Intercexte ii ͦ. publice pecume
reus factus curuis uastulũ ligneũ
quo in sacris utebatur nõduz e ñ¬

Expanded text:
torpore pressus insolito quasi obsessus torpore pressus insolito quasi obsessus in castris sedeat; et illi quidem vite satis et glorie superque, reipublice que immortalis esse debeat pluribus ducibus opus esse, nec illius mortalis quamvis egregii ducis satis esse virtutem. 55 Hec et his similia sepe cum plaudente iactaret exercitu, ipsum tandem Camillum increpans, ut suos vincere vincique hostem sineret oravit. Ille autem bellfugam verterent; nunc victi et capti, mestique et acclines quos fugaverant sequebantur. 8 Gloriam livor suo more consequitur. Intercepte ergo publice pecunie reus, Curius vasculum ligneum, quo in sacris utebatur nondum en
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ de fectũ uirib s sensib integrũ et
mẽte p̾ualiduz ciuilib pridem reb nec¬
gletis hellorũ studiũ acuebat ut armo
rũ eu̾cicio inueneste̾ uideret᷑. Itaq cũ
collega legiones quatuor ad sacricum
duxit qd tunc maxime uolsci oppu¬
gnabat Qui multitudinẽ freti non
modo nõ detractau̾e c̾tamẽ s uerbis
eciã insultabat᷑ ꝙ preter unũ camillũ
qui gerende rei tempus oportunũ ex¬
pectabat Romanis oĩb indigũ uide¬
bat᷑. tociens uictis eã esse fiduciã iuilli
tñ indigniꝰ ꝙͣ college et natura et eta¬
te fortissimo Cuiꝰ ardore nilitũ uocib
exatato cepit multa quidẽ aduersus
camuilli nõ uirtutẽ in qua uere nichil
dici potãt Sz etatẽ loqui Iuuenes bell
ydoneos senibz aiõs ipĩs cũ corꝑib fri¬
gest̾e Idqz si aliunde nestiretur ex colle¬
ge nuitacõne notũ fieri qui urbes et
opida pͦ. aduentu capere ꝯsueuerit nc̃

Expanded text:
quem defectum viribus sed sensibus integrum et quem defectum viribus sed sensibus integrum et mente prevalidum civilibus pridem rebus negleercitio iuvenescere videretur. 53 Itaque cum collega legiones quattuor ad Satricum ducit, quod tum maxime Volsci oppugnabant; qui multitudine freti non modo non detrectavere certamen, sed verbis etiam insultabant. Quod preter unum Camillum, qui gerende rei tempus oportunum expectabat, Romanis omnibus indignum videbatur, totiens victis eam esse fiduciam; nulli tamen indignius quam college et natura et etate ferocissimo. 54 Cuius ardore militum vocibus excitato, cepit multa quidem adversus Camilli non virtutem, in quam vere nichil dici poterat, sed etatem loqui: iuvenes bellis ydoneos, senibus animos ipsis cum corporibus frigescere; idque si aliunde nesciretur ex college mutatione notum fieri, qui urbes et oppida primo adventu capere consueverit, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
illa aggredi et Romains illa deffen¬
dere uel recuꝑare studiũ erat Profoc¬
tus illuc igr̃tur canullus sucriũ p̾mo
de huic nepete pͥmũ iã pro ꝑte occupa¬
tũ uix altera in ꝑte resistente pplõ Se¬
cũdũ ultro tradituz pacifice ab hoste
uossessum reperit utrũqz per uim ema¬
nu hostĩ eripuit magna utrobiq
etrustorũ cede Ortum inde seu ueriꝰ
renatũ uolscũ bellũ suasit ut cami¬
ilus sexto tribunꝰ militũ crearet ur
College ei de morte quĩq addici
te sibi luciꝰ furus obtigit nõ ꝙ cuiꝰ¬
ꝙͣ ꝯpe spectatissimꝰ dux egeret Sz
disponente deo reor ut ex illiꝰ errori¬
bz nouã sibi gennẽ glorie materiã
ĩueniret Qui ultime iã etatis cum
essz et iure urando excusare inbecil¬
litatẽ corporis ĩ comicio uoluss reiectꝰ
a pplõ qui de eo usqz ad extremũ spm̃
magnã spem ĩ dubitare uictorie cõce¬
piss oblatũ belli onus subut ut is

Expanded text:
illa aggredi, et Romanis illa defenilla aggredi, et Romanis illa defendere vel recuperare studium erat. 50 Profectus illuc igitur Camillus Sutrium primo dehinc Nepete, primum iam pro parte occupatum vix altera in parte resistente populo, secundum ultro traditum pacifice ab hoste possessum reperit; utrunque per vim e manu hostium eripuit, magna utrobique Etruscorum cede. 51 Ortum inde seu verius renatum volscum bellum suasit ut Camillus sexto tribunus militum crearetur; college ei de more quinque additi.te sibi Lucius Furius obtigit, non quod cuiusquam ope spectatissimus dux egeret, sed disponente reor Deo ut ex illius erroribus novam sibi gemine glorie materiam inveniret. 52 Qui ultime iam etatis cum esset et iureiurando excusare imbecillitatem corporis in comitio voluisset, reiectus a populo, qui de eo usque ad extremum spiritum magnam spem indubitate victorie concepisset, oblatum belli onus subiit, ut is,
Abbreviated transcription (Latin):
cis prelio fessis haud exiguus ui¬
debatur repentina tempestas ma¬
huns mibrib et nox suꝑuemẽs nõ
preliũ dirimere sed uictoriã Roma¬
nã et ultimũ hostiũ excidiũ distu¬
lere qui ut uictos se taciti faterẽt᷑.
nocte illa latun herniciq claucu¬
lũ abire uolstos insecutus ex̾citus
romanus intra satucũ inclufit
d in cursu subito expugnat uicti
hostes abiectis armis se se Romano
duci dedidere Que nichil his omi¬
bus actũ putans de opparinando
Ancio quod uulscor est caput a¬
gitabat et hanc ob causã romani
ingressus erat ut senatũ consule¬
ret Sz differente fortuã sediciose ge¬
tis ultimã ruinã dum de hoc in sena¬
tu agit᷑. in etruriaz canullũ traxit
necessitas sociorũ sutrinis et nepsi¬
nis contra ĩcursus etrustoꝵ auxiliũ
petentib ut canullꝰ succurr̾et senatꝰ
edix̾at loca enĩ illa urbi proxima
etrurieq ĩ faucib erant Merito ita¬
qz et etruscis noui aliquid acturis

Expanded text:
cis prelio fessis haud exiguus vicis prelio fessis haud exiguus videbatur, repentina tempestas magnis imbribus et nox superveniens non prelium diremere, sed victoriam romanam et ultimum hostium excidium distulere; qui ut victos se taciti faterentur, nocte illa Latini Hernicique clanculum abiere. 47 Volscos insecutus exercitus romanus intra Satricum inclusit, d incursu subito expugnat: victi hostes abiectis armis se se romano duci dedidere. 48 Qui nichil his omnibus actum putans, de oppugnando Antio, quod Volscorum est caput, agitabat et hanc ob causam Romam regressus erat ut senatum consuleret. Sed, differente fortuna seditiose gentis ultimam ruinam, dum de hoc in senatu agitur, in Etruriam Camillum traxit necessitas sotiorum. 49 Sutrinis et Nepesinis contra incursus Etruscorum auxilium petentibus, ut Camillus succurreret senatus edixerat; loca enim illa urbi proxima Etrurieque in faucibus erant, merito itaque et Etruscis novi aliquid acturis
Abbreviated transcription (Latin):
et qiͣ non uirtus sz dignitas uictoriã
daret ducẽ suũ nõ agnoscerẽt ꝙ
nõ sũmo ess ĩ nuꝑio demũ magni¬
fica uictorie spe miecta equo descen¬
dens uiciiũ signifeꝵ manu prehẽ¬
sum pedes in hostem trahit tanta
suorũ presitim iuuenũ uerecũdia¬
fuit uidenciũ ducẽ senem se pedib
p̾euntez ut om̃s magno clamore se¬
querentur mu tuo sese hortantes
ducez tuũ nubes sequere tãto eciã
hostĩ pauore ut conspectũ roma¬
nn ducis ferre uix possent Sic qua¬
cũqz uadentẽ uictoria sequebatur
Quod in eũ maxime enicuit dũ
sinistra Romana a cie pene iã uicta
et in fugã uersa ipẽ recompta equũ
rursus ascendens inclinatã rem
sola sui pũcia erexit uoce manuqz
indicãs ꝙͣ turpis ess illorũ fuga
cõmilitonib eoꝵ om̃i alia pugne
hostiũ fortuna cũ Romani ex̾citus
omĩs labor eẽt terga hostiũ cedere
qui in tanta fugiẽciũ iurba pau¬

Expanded text:
et, quasi non virtus sed dignitas victoriam et, quasi non virtus sed dignitas victoriam daret, ducem suum non agnoscerent quod non summo esset imperio; demum magnifica victorie spe iniecta, equo descendens, vicinum signiferum manu prehensum pedes in hostem trahit, tanta suorum presertim iuvenum verecundia, videntium ducem senem se pedibus preeuntem, ut omnes magno clamore sequerentur, mutuo se se hortantes: ‘Ducem tuum miles sequere’, tanto etiam hostium pavore ut conspectum romani ducis ferre vix possent. 45 Sic quacunque vadentem victoria sequebatur. Quod in eum maxime enituit dum, sinistra romana acie pene iam victa et in fugam versa, ipse re comperta equum rursus ascendens inclinatam rem sola sui presentia erexit, voce manuque indicans quam turpis esset illorum fuga, commilitonibus eorum omni alia pugne hostium fortuna, cum romani exercitus labor omnis esset terga hostium cedere, qui in tanta fugientium turba pau
Abbreviated transcription (Latin):
ponẽs uno lucio ualerio in partẽ
admĩflrandi belli reman̾e secum
iusso atq ad parendũ om̃s pronis
uolentibzqz aĩs se se offerrent .l.
ualeriꝰ hoc amplius addidit Cami¬
llũ sibi dictatorẽ seqz illi magistrũ
equitũ futurũ Tanta uiri erat ad¬
miracio ut nullus licet par officio
illiꝰ uirtutis cedere recusaret hoc
tanto tribunorũ militũ consensu
et sũmo Haudio senatus ac spe oĩm
ad satricũ ductus ex̾citũ ubi non
magius ex̾citib ĩuenti paucitatẽ
Romanoꝵ t̾rebat Ita ut centurionũ
relatu dux cognoscerz pigre excitu
arma capi texide ĩ preliũ iri Pa¬
iudas deuiũ uoces militũ auditas
uni stil tantũ centũ cuz hostib rẽ
futurã uir hostilem aciẽ ĩ ermen
licet tollerari posse quod ubi ag¬
nouit equo insidens ac̾ter increpi¬
tis militibz qĩ uictoriã desperarent
sub canullo duce eo ꝙ nõ dictator
ess ut quondã Sed tribunꝰ mlitũ

Expanded text:
ponens, uno Lucio Valerio in partem ponens, uno Lucio Valerio in partem administrandi belli remanere secum iusso, atque ad parendum omnes pronis volentibusque animis se se offerrent, Lucius Valerius hoc amplius addidit: Camillum sibi dictatorem, seque illi magistrum equitum futurum. Tanta viri erat admiratio ut nullus, licet par officio, illius virtuti cedere recusaret. 43 Hoc tanto tribunorum militum consensu et summo gaudio senatus ac spe omnium ad Satricum ductus exercitus; ubi non magnis exercitibus inventi paucitatem Romanorum terrebant, ita ut centurionum relatu dux cognosceret pigre ab exercitu arma capi, tepide in prelium iri, pavidas demum voces militum auditas: uni scilicet centum cum hostibus rem futuram, vix hostilem aciem, inermem licet, tolerari posse. 44 Quod ubi agnovit, equo insidens, acriter increpitis militibus quasi victoriam desperarent sub Camillo duce, eo quod non dictator esset ut quondam sed tribunus militum,
Abbreviated transcription (Latin):
ma mouissent et canullũs forte tũc
tribunꝰ militũ eẽt consulari ptãte
gratissimũ id senatui fuit ꝙ uirta¬
lis ingruẽti belli molle eẽt in magi¬
ftratu in quo si nõ eẽt dictatorem
unamimit̾ ea modestia fuere ut quit¬
qd rei bellice incidisset totũ uni cami¬
llo ĩ tumbe̾ fac̾entur se illi obtemꝑa¬
tos neq oĩno sue detractũ in creditu¬
ros ꝙ illiꝰ maiestati ac nlie cessissẽt
Sic Canullꝰ tribunus iilitũ non
tã consulari ꝙͣ dictatoria ptãte actis
hracus et senatui et collegis/ pro
tantis honoribz tamqz ĩ solitis pro
quib cum magnũ sibi onus pplõ
ĩpositũ diceret qui eũ iam quater
dictatorẽ treassent Sciupulum
lectori micit quia post id tempus bis
dictator dicitur neqz tamen insi qui¬
accepisse eum intelliginus grator
more hominũ beneficia et honores
quos accepint aiõ semper ac uerbis
ob id marime ꝙ tũ collegus quadri¬
fariã diuisiss suũ cuiq munus mi¬

Expanded text:
ma movissent et Camillus forte tunc ma movissent et Camillus forte tunc tribunus militum esset consulari potestate, gratissimum id senatui fuit quod vir talis ingruente belli mole esset in magistratu, in quo si non esset dictatorem unanimiter ea modestia fuere ut, quicquid rei bellice incidisset, totum uni Camillo incumbere faterentur, seque illi obtemperaturos neque omnino sue detractum iri credituros, quod illius maiestati ac glorie cessissent: sic Camillus tribunus militum non tam consulari quam dictatoria potestate, actis gratiis et senatui et collegis pro tantis honoribus tamque insolitis. 41 Pro quibus cum magnum sibi onus a populo impositum diceret qui eum iam quater dictatorem creasset, scrupulum lectori inicit, quia post id tempus bis dictator dicitur neque tamen nisi quinaccepisse eum intelligimus, gratorum more hominum beneficia et honores quos acceperint animo semper ac verbis ob id maxime quia, cum collegas quadrifariam divisisset suum cuique munus im
Abbreviated transcription (Latin):
derentur Canullũ obuiũ huẽre
Cuiꝰ ad preces pro uoluti omiã lac̾mis
ac lamentis mulieribz impleuere
quos ip̃e consolans parcere querelis
Iubet gemitũ atq dolorẽ sese hostib
afferre Inde urbem ipãz et in cautos
nulliqz deditos custodie uictores ag¬
gressus Sutriũ eodem die illo quo ab
torum intra muros cesi obseratisqz
ne ad fugã pateant portis edicto tan¬
dem Dictatoris parti iuberitis Imbelli¬
b arma deposita dediciq om̃s sic repẽ¬
te uicti pplĩ tristicia ĩ gaudiũ uictoris
leticia ĩ gemitũ uersa est dictator Ro¬
mani rediens triũphauit captiuis ho¬
stiũ añ currũ actis ac uenditis quoꝵ
ex p̾cio matronis Romanis auro iid
bello ueientino pro iplendo uoto apo¬
linis ultro obtulerãt persolutũ de re¬
li quo tres traceres aurer quibz Cami¬
lli nomẽ instriptũ fuit in cella iouis
ĩ capitolis dedicati sũt Peridem tõs
cũ antiates auxilio latinoꝵ freti ar¬

Expanded text:
ederentur, Camillum obvium habuere; ederentur, Camillum obvium habuere; cuius ad pedes provoluti omnia lacrimis ac lamentis muliebribus implevere. Quos ipse consolans parcere querelis iubet: gemitum atque dolorem se se hostibus offerre. 37 Inde urbem ipsam et incautos nullique deditos custodie victores aggressus, Sutrium eodem illo die quo ab corum intra muros cesi, obseratisque ne ad fugam pateant portis, edicto tandem dictatoris parci iubentis imbellibus, arma deposita deditique omnes. Sic repente victi populi tristitia in gaudium, victoris letitia in gemitum versa est. 38 Dictator Romam rediens triumphavit, captivis hostium ante currum actis ac venditis; quorum ex precio matronis romanis aurum, quod bello Veientano pro implendo voto Apollinis ultro obtulerant, persolutum; de reliquo tres crateres auri, quibus Camilli nomen inscriptum fuit, in cella Iovis in Capitolio dedicati sunt. 39 Per idem tempus cum Antiates auxilio Latinorum freti ar
Abbreviated transcription (Latin):
etruas latisqz et huĩtis odio eẽt atq
ꝯtemytui et ad illud oppͥmendũ ma¬
gne quiracõnes facte nũtiarẽtur ad
expertã eius uirtutẽ in extremis ꝑi¬
culis recursum est factus igitur dicta¬
tor c̾tio seruilio a hala magrõ eq̃tũ
Dicto ex̾citu conscapto nõ uiuenum
modo sz senũ quibz ule esst uiriiz re¬
liquie pͥ̾mũ aduersus uolscos profe¬
tus iam fama dũcis actonitos p̾mo
illos fudit impetu atq instans pro¬
fugis uastansqz om̃s illorũ fines ad
Dedicionẽ compulit anno post qm
rebellare cexant septuagesmio huic
ꝯtinuata felicitate sinul ac uirtute
equos eciã oppressit nõ castris modo
s urbe illorũ capta hec intertũ etru¬
sci uutriũ obside̾nt et petito a Roͣms
auxilio senatus censuiss Camillũ
ꝙͣ primũ poss opem ferre supplicib
neq illi extremis malis edomiti
morã decreti auxilii pati possent
coacti se se hostibz dede̾ semi nidi en̾¬

Expanded text:
Etruscis Latinisque et Hernicis, odio esset atque Etruscis Latinisque et Hernicis, odio esset atque contemptui et ad illud opprimendum magne coniurationes facte nuntiarentur, ad expertam eius virtutem in extremis periculis recursum est. 35 Factus igitur dictator tertio, Servilio Ahala madicto, exercituque conscripto non iuvenum modo sed senum quibus ulle essent virium reliquie, primum adversus Volscos profectus iam fama ducis attonitos, primo illos fudit impetu atque, instans profugis vastansque omnes illorum fines, ad deditionem compulit anno postquam rebellare ceperant septuagesimo. Hinc continuata felicitate simul ac virtute Equos etiam oppressit, non castris modo sed urbe illorum capta. 36 Hec inter cum Etrusci Sutrium obsiderent et, petito a Romanis auxilio, senatus censuisset Camillum quam primum posset opem ferre supplicibus, neque illi extremis malis edomiti moram decreti auxilii pati possent atque ideo, coacti se se hostibus dedere, seminudi egr
Abbreviated transcription (Latin):
tator litigãtib inadit et fedus In fame
disturbat ĩ ualidũ dicẽs ꝙ ĩ uissu sũ¬
ni magrãtus ictũ essz hostibz ut se
ad pͥlũ parent cuib ut ferro non
aurolibertatẽ patriã redimãt edicit
pugnãtur inter ixam se miruptam
ac seĩustam urbe̾ et gallis illic acie
fusis rursus exͣ urbem a cri marte ꝯcur¬
ritur Quo prelio nec fuga nec cap¬
tiuitas sz sola strages hostiũ fuit Ne
nũcio quidem cedis elapso uictor canal¬
lus secũdus Romane urbis condictor dic¬
tus libertatẽ ĩ patriã ĩ̾signi rediit tri
euersaqz urbe censentibz ueiosqz in cap¬
tã urbem ꝯmigrandũ pia et graui
orõne ut mau̾etur obtinuit Sic resti¬
de nupern ca nullus iã semor sz haud¬
dubie ⁊ loriosissinus cuus habebatut ĩ
quẽ spes om̃s rei pu ͨ ͤ reside̾rit Itaq
cũ xpter recentis magnitudinẽ rui¬
ne Romanũ nomẽ ab hostib liberatũ
circũ fusis ytalicis ꝓplis uolscs equis

Expanded text:
tator litigantibus incidit et fedus infame tator litigantibus incidit et fedus infame disturbat; invalidum dicens quod iniussu summi magistratus ictum esset, hostibus ut se ad prelium parent, civibus ut ferro non auro libertatem patriam redimant edicit. 32 Pugnatur intra ipsam semirutam ac semiustam urbem et, Gallis illic acie fusis, rursus extra urbem acri Marte concurritur; quo prelio nec fuga nec captivitas sed sola strages hostium fuit, ne nuntio quidem cedis elapso. Victor Camillus, secundusque romane urbis conditor dictus, liberatam in patriam insigni rediit triueversaque urbe censentibus Veiosque in captam urbem commigrandum, pia et gravi oratione ut maneretur obtinuit. 34 Sic, restior sed hauddubie gloriosissimus civis habebatur, et in quem spes omnes reipublice residerent. Itaque cum propter recentis magnitudinem ruine romanum nomen, ab hostibus liberatum, circumfusis italicis populis, Volscis Equis
Abbreviated transcription (Latin):
undiq obtrucãtur Quos fuga ab¬
stulit in agrũ antratem deuenere
nulli in patriã pietas fuit In hoc
tatu exul niclitus canullus suo¬
rum ciuiũ ĩ memoriã reuersus ÷
qd̾ unũ abiens orau̾at necessarius
atq exoptatus in grate prĩe ab ex¬
iguis et dispersis Romanorũ reliquiis
lege data dictator elugitui ipe a¬
pud aideam de letu per se hĩto lucium
ualeriũ quẽ absentem matrm̃ equitũ
dixerat lacerũ atq afflictũ excitũ Rõ¬
manũ recolige̾ sibiqz obuiã proficisti
iubet Cũ interĩ capitolii defensores
famne ultuua cogẽte et onñ auxilni spe
sublata pacti auro salutem de solucoẽ
age̾nit Ddumq aurũ liberãt et ponde¬
rũ q̃ hostes actulerãt mniquitatez cau¬
santur atqz illis querelis iustissimis
insolentes minas quin et gladios ĩ¬
tentant Credo nolente deo exprobacio¬
nẽ hanc eternã uenicipi populo iifli¬
gi ut auro uitã redemisse diceretur dic¬

Expanded text:
undique obtruncantur; quos fuga abundique obtruncantur; quos fuga abstulit in agrum Antiatem devenere;milli in patriam pietas fuit. In hoc statu exul inclitus Camillus suorum civium in memoriam reversus et, quod unum abiens oraverat, necessarius atque exoptatus ingrate patrie, ab exiguis ac dispersis Romanorum reliquiis lege lata, dictator eligitur. 30 Ipse, apud Ardeam delectu per se habito, Lucium Valerium, quem absentem magistrum equitum dixerat, lacerum atque afflictum exercitum romanum recolligere sibique obviam proficisci iubet. 31 Cum interim Capitolii defensores, fame ultima cogente et omnis auxilii spe sublata, pacti auro salutem de solutione agerent, dumque aurum librant et ponderum que hostes attulerant iniquitatem causantur atque illi querelis iustissimis insolentes minas quin et gladios intentant, credo nolente deo exprobrationem hanc eternam principi populo infligi ut auro vitam redemisse diceretur, dic
Abbreviated transcription (Latin):
illis bone tractacõnis nulla alibi ꝙͣ
in rebus bellicis posse ꝙͣ uehemẽter
optaret uicẽ redd̾e̾ bellicis enĩ artib se
ĩ patria sua clarũ et ĩ uictũ armis ho¬
stiũ ab ĩudia ciuiũ uictũ esse docẽs
preterea gallicã gentem laboris ĩpa¬
cientem et terribilẽ pocius esse ꝙͣ
fortem semper quoq sz tuc̃ maxime
fortune blandicus et successu noue pro¬
speritatis in cautã promictensqz eis de
illa letã facilemq uictoriã qd̾ si fal¬
leret nullũ se suppliciũ recusare Non
fuit longua opus persuasione iam¬
uredem erat aĩs ĩsitũ nullũ in terris
illi parem bello uniere Itaqz consilio
so luto cirati corpora signo dato cauullo
duce p̾ma nocte portis egressi gal¬
lorũ castra ꝓpe urbem nullo ordnne
posita nulla defensa custodia ut qui
uenitus se uictores se credent quibz
nichil formidabile super ess irrũ¬
punt Qnͣi obrem nõ pugna ibi s
fuga fuit ac cedes Audi sopiti q

Expanded text:
illis bone tractationis nullam alibi quam illis bone tractationis nullam alibi quam in rebus bellicis posse, quam vehementer optaret, vicem reddere bellicis enim artibus se in patria sua clarum et invictum armis hostium ab invidia civium victum esse; 26 docens preterea gallicam gentem laboris impatientem et terribilem potius esse quam fortem, semper quoque sed tunc maxime fortune blanditiis et successu nove prosperitatis incautam, promittensque eis de illa letam facilemque victoriam: quod si falleret nullum se supplicium recusare. 27 Non fuit longa opus persuasione: iampridem erat animis insitum nullum in terris illi parem bello vivere. Itaque concilio soluto, curati corpora, signo dato Camillo duce prima nocte portis egressi, Gallorum castra prope urbem nullo ordine posita, nulla defensa custodia, ut qui penitus se victores crederent, quibus nichil formidabile superesset, irrumpunt. 28 Quamobrem non pugna ibi sed fuga fuit ac cedes: nudi sopitique
Abbreviated transcription (Latin):
ancipitesq aĩ cũ nec ex̾citũ Roͣnũ
his paucis t̾ga p̾mentib neqz hos
paucos et uirtute aĩ et natura loci
tutos inuade̾ atq ita ex̾citui t̾ha
dare ausi eẽnt illis herentibz sese qz
flectentibz huc illuc nactus ꝯsul
occasionẽ cuta suos ĩ loca perdux elu¬
sosqz int̾im hostes et consilia alternã¬
tes nox p̾uenit Tum decius secũda
uigilia que maxiẽ somuolẽta est
magnifice suos adhortatus e cole
descendit Perqz saĩncuiz castra ꝙ
ad suos iter aliud nõ ess pñtissiio
tenebris elabituz Cũqz nec sic ho¬
stem fefellisse ꝯtentus excitatis ĩde
custodibz ex clamore hinc sublato
Nain sic decus iubebat multos se¬
misopitos ac sẽ ĩ ermes ĩcertos qz
an decio an consule p̾merentur int¬
ficit atq ita ĩcolumis ad sua castra
peruenit q̃ priusꝙͣ intraret ꝙ iã
exͣ periculũ ⁊es essi lucem expectãdã
se duce sequi uellent Ostendens se

Expanded text:
ancipitesque animi, cum nec exercitum romanum ancipitesque animi, cum nec exercitum romanum his paucis terga prementibus, neque hos paucos et virtute animi et natura loci tutos invadere atque ita exercitui terga dare ausi essent. Illis herentibus se seque flectentibus huc illuc, nactus consul occasionem tuta suos in loca perduxit; elusosque interim hostes et consilia alternantes nox prevenit. 3 Tum Decius secunda vigilia, que maxime somnolenta est, magnifice suos adhortatus e colle descendit perque Samnitium castra, quod ad suos iter aliud non esset, presentissimo tenebris elabitur. 4 Cumque nec sic hostem fefellisset, excitatis inde custodibus et clamore hinc sublato, nam sic Decius iubebat, multos semisopitos ac semiermes, incertosque an a Decio an a consule premerentur, interficit; atque ita incolumis ad sua castra pervenit. 5 Que priusquam intraret, quod iam extra periculum res esset, lucem expectandam se ducem sequi vellent; ostendens se
Abbreviated transcription (Latin):
ubluis decuis bello samm¬
tico tribunus militũ fuit
cũq Romanꝰ consul ĩ prouide nemoro¬
se uallis ĩ angustias magiã partẽ
eucercitus ĩ duxiss esset q ĩ ingẽti
distrimuẽ ꝙ nec prodire nec redire
acres possent subiecte hostiũ telis
expectarẽt q nil aliud samnicũ
duces nisi ut dux romanus aut
eũdem in laqueũ totas induceret
legiones, aut uictꝰ sinul signa re¬
tro uerteret utrũq ꝑiculo sissimũ
eniuẽter quendã collem ꝯspitatꝰ
decuis consulem actoincuz a dut osten¬
ditqz unã in illo apprehendo ⁊ epositã
spem salutis ꝙ in cauti hostes ne¬
glexissent Qui ꝙ ĩpedito exc̾citui
ess imꝑnius paucis expeditis haud
difficilis nõ insi unꝰ legionis elec¬
tos pecut Quibz a ꝯsule ꝓpositum
laudante ꝯcessis improui sus et taa¬
tus paruo quidez s egregio coĩcatu
perfustos atqz abditõs cales ĩ piger¬
rue supra caput hostuĩ euasit
Quo spectatulo stupe facti hostes

Expanded text:
ublius Decius bello Samnitico tribunus militum fuit; cumque romanus consul improvide nemorose vallis in angustias magnam partem exercitus induxisset essentque in ingenti discrimine, quod nec prodire nec redire acies possent subiecte hostium telis, expectarentque nil aliud Samnitium duces, nisi ut dux romanus aut eundem in locum totas induceret legiones, aut victo similis signa retro verteret – utrunque periculosissimum –, eminentem quendam collem conspicatus Decius consulem attonitum adiit, ostenditque unam in illo apprehendendo repositam spem salutis, quem incauti hostes neglexissent. 2 Qui quod impedito exercitui esset impervius, paucis expeditis haud difficilis, nonnisi unius legionis electos petiit. Quibus a consule propositum laudante concessis, improvisus et tacitus, parvo quidem sed egregio comitatu, per fuscos atque abditos calles impigerrime supra caput hostium evasit; quo spectaculo stupefacti hostes
Abbreviated transcription (Latin):
nos precariqz ueniã solebant et fe¬
rẽtes sacra quasi deo cinpiã obiuiã
egressi seqz et sua urbemqz ipam̃ et
supplices dedidere tanto insuper suoꝵ
haudio ducẽ suũ etot insidus tãtis¬
qz ꝑiculis cũ salute et gliã euasisse
cernẽciũ ut undiq cumulatũ dies
ille prestãtissimo iꝑatori fictu
uirtutis acculisse uideretur cũ de
regno disposuit uentusq illd̃ in
proĩcie formã redegisse neqñ forte
pp̃ opulencia regionis preses aiõ¬
sior eo missus nouãdaꝵ reꝵ mate¬
riã ĩueniret Cleopatre cuiꝰ blanda
isuetudine tenebatur et cui iure
eciã debebatur nec nõ et minori eiꝰ
fratri sceptrũ dedit qm̃ maior ma¬
le moit̾ eiꝰ audierat mĩorem fi¬
liam arsioem ⁊ eguo eduxit ne for¬
te reb ad huc teneris p̾textu uliꝰ
uuelle qͥd aliqm̃ duui fecerat ham¬
medes noui motus per aliuz orĩe¬
tur Aliqͥt ibi preterea legiones li¬
quit Idqz alto consilio it ꝙ statu¬

Expanded text:
nos precarique veniam solebant, et fenos precarique veniam solebant, et ferentes sacra, quasi deo cuipiam obviam egressi, seque et sua urbemque ipsam ei supplices dedidere; tanto insuper suorum gaudio ducem suum e tot insidiis tantisque periculis cum salute et gloria evasisse cernentium, ut undique cumulatum dies ille prestantissimo imperatori fructum virtutis attulisse videretur. Tum de regno disposuit, veritusque illud in provincie formam redegisse, ne quando forte propter opulentiam regionis preses animosior eo missus novandarum rerum materiam inveniret, Cleopatre, cuius blanda consuetudine tenebatur, et cui iure etiam debebatur, nec non et minori eius fratri sceptrum dedit, quoniam maior male monitus eius audierat. Minorem filiam Arsinoen regno eduxit, ne forte, rebus adhuc teneris, pretextu illius puelle, quod aliquandiu fecerat Ganymedes, novi motus per alium orirentur. Aliquot ibi preterea legiones liquit, idque alto consilio, ut, quod statu