comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
more ĩ genii humani cupido difficilia faciundi ãiũu̾tit.
⁊ forte ĩ eo loco grandis ilix coaluerat iͣtͣ saxa. paulũ mͦ ꝓna. Neiͥs̾
flexa atq aucta ĩ altitudine̾. quȩ cuncta fert nat᷑a gignentuũ.¬
bit. qd cuncti numidȩ ĩtenti pͣliantib ad erat. Explorantis om̃ib
qͣmor usui fore ducebat: eodẽ regͣdit᷑. ñ temere uti ascendat. s
tẽptãs om̃a ⁊ circ̃spiciẽs. Itaq mariũ. ꝓꝑe adiit. Acta docet. hortat᷑
abea parte qua ipse descendat. castellũ tẽptare. ⁊ pollicet᷑ se se¬
duce itineris. Pericłiq nichil ẽẽ. docet. Qariꝰ eũ ligure ꝓmissa
eiꝰ cognitu̾. ex p̃sentib misit. quoꝵ. uti cuiꝰq ĩ geniũ erat. ita rẽ
difficilẽ. aut facilẽ nunciauere. Consulis animꝰ tñ paulũ arre&ꝰ.
Itaq excopia tubicinũ ⁊ cornitinũ. quinq num̾o qu̾a uelocissi.¬

Expanded text:
more ingeni humani cupido difficilia faciundi animum adorta. more ingeni humani cupido difficilia faciundi animum adorta. et forte in eo loco grandis ilex coaluerat inter saxa, paulum modo prona, deinde inflexa atque aucta in altitudinem, quo cuncta gignentiunit, quod cuncti Numidae intenti proeliantibus aderant. Exploratis omnibus, quae mox usui fore ducebat, eadem regreditur, non temere, uti ascenderat, sed temptans omnia et circumspiciens. Itaque Marium propere adit, acta edocet, hortatur, ab ea parte qua ipse ascenderat castellum temptet, pollicetur sese itineris periculique ducem. Marius cum Ligure promissa eius cognitum ex praesentibus misit. Quorum uti cuiusque ingenium erat, ita rem difficilem aut facilem nuntiauere; consulis animus tamen paulum arrectus. Itaque ex copia tubicinum et cornicinum numero quinque quam uelocissi
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ gesta. Nͥa castello uiroꝵ. atq armoꝵ. satis magna uis: frum̃ti.
ꝯfonsaqͣ aggerib tͣribq ⁊aliis machinationib locꝰ ĩportunus.
lt castellanoꝵ. angustũ ad modũ. Utrĩq pͥcisȩ uineȩ cͣ ĩgenti ꝑ¬
icło frustra agebant᷑. Naͣ hȩ paulo ꝓcessera̾t: igni aut lapidib
ĩtͣ uineas sine ꝑicło administrare Optimꝰ qͥsq cade̾ aut sauei¬
ari. Cȩt̾is mȩtꝰ augeri. At mariꝰ multis dieb ⁊ laborib c̃suptis.
anxiꝰ tͣbere cũ animo suo. omitet ne ĩceptũ. qm frustra erat. an
estuãs agitaret: forte qͥdã ligꝰ ex cohortib auxiliariis. miles grega¬
riꝰ. castris aquatũ egressus. haut ꝓcul ab lat̾e castelli qd ad u̾sũ pliã¬
tib erat. añiadu̾tit
iadutit itͣ saxa repentes cocleas. quaꝵ c̃ unã.
atq alt̾am. deĩ pl¬
ures petͣet: studio legendi paulatͣi ꝓpe

Expanded text:
melius gesta. Nam castello virorum amelius gesta. Nam castello virorum aationibus locus importunus; iter castellanorum angustum admodum, utrimque praecisum. Ea vineae cum ingenti periculo frustra agebantur; nam cum eae paulo processerant, igni aut lapidibus inter vineas sine periculo administrare: optumus quisque cadere aut sauciari, ceteris metus augeri. at Marius multis diebus et laboribus consumptis anxius trahere cum animo suo, omitteretne inceptum, quoniam frustra erat, an aestuans agitaret, forte quidam Ligus, ex cohortibus auxiliariis miles gregarius, castris aquatum egressus haud procul ab latere castelli, quod avorsum proeliantibus erat, animum advortit inter saxa repentis cocleas, quarum quom unam atque alteram, dein plures peteret, studio legundi paulatim prope
Abbreviated transcription (Latin):
cȩpit. Om̃a ñ beñ c̃ sulta uirtute tͣhebant᷑. Ailites modesto ĩꝑio
habiti simul ⁊ locupletes. ad cȩlũ ferre. ⁊ numidȩ magͣ ꝗͣ ullũ
mortalẽ timere. Postremo om̃s sociĩ atq hostes cͥede illi aut mͦ¬
t᷑ẽ diuinã ẽẽ. aut nutu deoe cuncta portendi: S c̃ sul ubi eares
bene euenit adalia oppida ꝑgit. łauca repugnantib numidiᷤ
citu ĩ cruento. aliã r̃e aggredit᷑. ñ eadẽ aspitate q capsẽses.
Cȩtũ haut secꝰ difficilẽ. Naͣ haut ꝓcul a flumine mulcba qd iug¬
urthȩ boceiq regnũ disuingebat. erat ĩ ter cȩtã planiti̾e mõs saxe¬
us. mediocͥ castello satis patens. ĩ in m̃sũ editꝰ uno ꝑ angusto aditure¬
licto. Nã om̃i nat᷑a uelut oꝑe atq c̃sulto p̃ceps. Que locũ mariꝰ qd
ibi regis thesauri erãt. suma ui caꝑe ĩtendit. S ea res sorte ꝗͣ cͣsilio

Expanded text:
coepit. Omnia non bene consulta in virtutem trahebantur: milites, modesto imperio coepit. Omnia non bene consulta in virtutem trahebantur: milites, modesto imperio habiti simul et locupletes, ad caelum ferre; Numidae magis quam mortalem timere; postremo omnes, socii atque hostes, credere illi aut mentem divinam esse aut deorum nutu cuncta portendi. Sed consul, ubi ea res bene evenit, ad alia oppida pergit, pauca repugnantibus Numidis citu incruento aliam rem aggreditur, non eadem asperitate qua Capsensium, ceterum haud secus difficilem. Namque haud longe a flumine Muluccha, quod Iugurthae Bocchique regnum diiungebat, erat inter ceteram planitiem mons saxeus, mediocri castello satis patens, in immensum editus, uno perangusto aditu relicto; nam omnis natura uelut opere atque consulto praeceps. Quem locum Marius, quod ibi regis thesauri erant, summa vi capere intendit. Sed ea res forte quam consilio
Abbreviated transcription (Latin):
Dein tͣcia multo ante lucis aduentu̾ ꝑuenit ĩ locũ tumulosũ: ab
capsa ñ ãpliꝰ duũ miliũ ĩ ter uallo. Ibi¬
q ꝗͣ occultissime poͣt.
cuͣ om̃ib copiis oꝑ it᷑. S uͥ dies cȩpit. &
numidȩ nicbilho¬
stile metuentes: multi oppido egͣssi:
repente omne̾
ȩqͥtatũ. ⁊cͣ his uelocissimos pedites cur
sinere. Quȩ pͦ ꝗͣ oppidan cognouere. res trepidȩ. mȩtꝰ ĩgens.
malũ ĩ ꝓuisũ. ad hoc pars ciuiũ extͣ mȩnia ĩ hostiu̾ potestate.
coegere. uti deditionẽ facerent. Cȩt̾ũ oppidũ ĩ censũ numi¬
dȩ pub̾es ĩt̾fecti. alii om̃s uenundati. p̃da militib diuisa. Id fa-¬
cinꝰ contͣ ius belli. ñ auaritia neq scelere ꝯsulis ad missũ ÷ s q
fidũ neq benefitio neq mȩtu cohertiu̾. Post ꝗͣ tãtã re̾ mariꝰ sine
ullo suoꝵ ĩ coͣm egit. magnꝰ ⁊ clarꝰ antea. maior atq clarior hab̾i

Expanded text:
dein tertia multo ante lucis adventum pervenit in locum tumulosum ab dein tertia multo ante lucis adventum pervenit in locum tumulosum ab Capsa non amplius duum milium interuallo, ibique quam occultissime potest cum omnibus copiis opperitur. Sed ubi dies coepit et Numidae nihil hostile metuentes multi oppido egressi, repente omnem equitatum et cum iis uelocissimos pedites curssinere. Quae postquam oppidani cognovere, res trepidae, metus ingens, malum improuisum, ad hoc pars civium extra moenia in hostium potestate coegere, uti deditionem facerent. Ceterum oppidum incensum, Numidae puberes interfecti, alii omnes venumdati, praeda militibus divisa. Id facinus contra ius belli non auaritia neque scelere consulis admissum, sed quiafidum, ante neque beneficio neque metu coercitum. Postquam tantam rem Marius sine ullo suorum incommodo peregit, magnus et clarus antea, maior atque clarior haberi
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliariis agendũ attͥbuit. dulũ manlũ legatũ c̃ cohornib expedi¬
tis ad oppidũ laris. ubi stipendiũ⁊ comeatu locauerat ire iubet.
Dic̃q se p̃dabundũ pꝰ paucos dies eodẽ uentũ. Sic ĩ cepto suo occul¬
tato: pergit ad flum. Cȩtũ ĩ itinere cotidie petꝰ exercitui ꝑ cent᷑i¬
as. ite tͣmas ȩqualit᷑ distribuerat. ⁊ excoriis utres uti fierẽt cura¬
bat. simul ⁊ ĩ opiã fr um̃ti lenire ⁊ ignaris om̃ib parare. quȩ
mox usu forẽt. Deniq sexto die cũ ad flumͣ uentũ ẽ. maxima uiᷤ
utriũ effecta. Ibi castris leui munimto positis: milites cibu̾ caꝑe.
atq simul uti c̃ occasu soł ȩgͣdet᷑: paratos e̾e iubet. Om̃ib sarcu̾s
abiectis. aqͣmͦ seq ⁊ iumta onerare. Deniq pͦ qͣ t̾epꝰ uisu̾ castris ȩ¬
gͣdit᷑. noctẽq totã itinere facto: c̃sedit. ideq pxima nocte facͣ.

Expanded text:
auxiliariis agendum attribuit, A. Manlium legatum cum cohortibus expediauxiliariis agendum attribuit, A. Manlium legatum cum cohortibus expeditis ad oppidum Laris, ubi stipendium et commeatum locauerat, ire iubet dicitque se praedabundum post paucos dies eodem venturum. Sic incepto suo occultato pergit ad flumen Tanain. Ceterum in itinere cottidie pecus exercitui per centurias, item turmas aequaliter distribuerat et, ex coriis utres uti fierent, curabat; simul inopiam frumenti lenire et ignaris omnibus parare quae mox usui forent. Denique sexto die, cum ad flumen ventum est, maxima vis utrium effecta. Ibi castris leui munimento positis milites cibum capere atque, uti simul cum occasu solis egrederentur, paratos esse iubet, omnibus sarcinis abiectis aqua modo seque et iumenta onerare. Dein postquam tempus visum, castris egreditur, noctemque totam itinere facto consedit; idem proxima facit;
Abbreviated transcription (Latin):
erãt. Capsenses unamͦ. atq ea ĩtͣ oppidũ iugi aqͥ. Cȩtͣa pliuua
utebant᷑. Id ibiq ⁊ ĩom̃i affrica quȩ ꝓcul a mari ĩ cultꝰ a gebat.
Eo faciliꝰ tollerabat᷑: qr numidȩ plerũq lacte ⁊ ferina carne
uescebat᷑ ⁊ neq sale̾ neq alia irritamta gulȩ que reba̾t. Cib
illis ad u̾su̾ fame̾. at sit᷑i. ñ libidini. neq luxuriȩ erat. Igit᷑ c̃¬
sul om̃ib exploratis credo diis fretꝰ. aggͥdr oppidũ. Nã c̾̃tra
tantas difficultates. c̃silio satis ꝓuid̾e nͣ pot̾at. qͥ ppe &ĩa fru.¬
ñito ĩ opia tẽptabat᷑. qd numidȩ pabulo pecoris mag̾ ꝗͣ aruo studẽt. &
qđcũq natũ fuerat. iussu regis ĩloca munita c̃ tulera̾t. Ager auͭ aridꝰ.
⁊ frugũ uacuus ea tẽpestate. nã estatis extremũ erat. tͣñ ꝓregi copia
satis ꝓuidẽt᷑ exornat. Pecꝰ om̃e qd̾ suꝑiorib dieb pͥdȩ fuerat. ȩqͥtib

Expanded text:
intra oppidum iugi aqua, cetera pluvia utebantur. Id ibique et in omni Africa, quae procul a mari incultius agebat, eo facilius tolerabatur, quia Numidae plerumque lacte et ferina carne uescebantur et neque salem neque alia irritamenta gulae quaerebant: cibus illis aduersum famem atque sitim, non libidini neque luxuriae erat. Igitur consul omnibus exploratis, credo dis fretus—nam contra tantas difficultates consilio satis prouidere non poterat, quippe etiam frumenti inopia temptabatur, quia Numidae pabulo pecoris magis quam aruo student et, quodcumque natum fuerat, iussu regis in loca munita contulerant, ager autem aridus et frugum uacuos ea tempestate, nam aestatis extremum erat—, tamen pro rei copia satis prouidenter exornat. Pecus omne, quod superioribus diebus praedae fuerat, equitibus
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ agitaturꝰ foref. Iunc rex iti p̃ceptũ fuerat pꝰt diẽ detianti. re¬
bure a uoetrdd uich etta nc decreuisse. se illo die responsurrĩ. Dem ãbe
insua castra digͥssi suut. S uͥ pleriiq noctis ꝓcessit. flla a bocchõ
oeulte accersit᷑. ab utroq tantũ mͦ fidi int̃pretes ad hibent᷑ sretea
dabar int̾nuieiꝰ sc̃s uir & ex sentencia ambob̾. Ac stati sic eer incipitꝰ
pumꝗ ego ratꝰ sũ fore uti rex maximꝰ in hac t̾ra & oũim qs poi
pͥuato homini gr̃am deberẽ. & hereule me. Silla te añ cognitũ mul¬
tis orantibꝰ aliis ultꝰ. egomet opẽ tuli nullꝰ indigni id ÷ ĩminutũ
ud eet̾i dolere folent. Ego letor qd fuerit mͥ aliqͣndo eguisse pci
pmi tie a micitie q̃ apud dĩmũ neũ nicħ cariꝰ habeo. Iadeo ex¬
piri licet. arma. uiros pecinia ptremo qeqͥd aio uibet sume

Expanded text:
oret. tum rex, uti praeceptum fuerat, post diem decumum redire iubet, ac nihil etiam nunc decrevisse, sed illo die responsurum. deinde ambo in sua castra digressi. sed ubi plerumque noctis processit, Sulla a Boccho occulte accersitur. ab utroque tantummodo fidi interpretes adhibentur, praeterea Dabar internuntius, sanctus vir et ex sententia ambobus. ac statim sic rex incipit: 'Numquam ego ratus sum fore uti rex maxumus in hac terra et omnium, quos novi, privato homini gratiam deberem. et mehercule, Sulla, ante te cognitum multis orantibus, aliis ultro egomet opem tuli, nullius indigus. id inminutum, quod ceteri dolere solent, ego laetor. um tuae amicitiae, qua apud meum animum nihil carius est. Id adeo experiri licet. Arma viros pecuniam, postremo quicquid animo libet, sume
Abbreviated transcription (Latin):
ibilo uoss an poliuno die aut una noete moratus. Simulabate sese
nogoto cs anpe praitũ. cȩtu pditioñe tunebat qĩa uitare eol¬
hegeleritare putaibut ła talia c̃silia ꝑotiũ & exoportumt aor es¬
pi at metellus uͥ oppidanos p̃lio ĩ tentos samul oppnadĩ e oplb
o loco munitũ uidet. uallo fossaq mȩnia circũ uenit. Demde
iubet locis ex copia maxime idoneis umieas agere. suꝑor eas ag¬
gere lacere & suꝑ aggerẽ ĩ positis turrib opꝰs inuist ros nta¬

Expanded text:
in ullo loco amplius uno die aut una nocte moratus, simulabat sesein ullo loco amplius uno die aut una nocte moratus, simulabat seseditionem timebat, quam vitare posse celeritate putabat: nam talia consilia per otium et ex opportunitate capi. At Metellus, ubi oppidanos proelio intentos, simul oppidum et operibus et loco munitum videt, vallo fossaque moenia circumvenit. Dein duobus locis ex copia maxime idoneis vineas agere, superque eas aggerem iacere et super aggerem impositis turribus opus et administros t
Abbreviated transcription (Latin):
onerat. Eo ĩstructꝰ ad thalã ꝓficiscit᷑. Deĩde ubi ad id uentũ loei. qͦ
numidis pͥceꝑat & castra posita munitaq st̃. tanta repente cȩlo
missa uis aquȩ dr̃ ut ea mͦ exercitu satis suꝑq foret. Pret̾ea com¬
meatꝰ spe amplior. quia numidȩ sicuti pleriq alii ĩ noua deditione
officia ĩ tenderant. Cȩtũ milites religione pluuia magis usi. eaq
res multũ animi addidit. Nã rati sese diis ĩmortalib curȩ ẽẽ
Deinde postero die ꝯtͣ oppinionẽ iugurthe. adthalã ꝑuen̾it .O¬
picdiani qui se locaꝵ asꝑitate munitos crediderant magna atq tͥ¬
solita r e ꝑeulsi nichilo segniꝰ bellũ parare idẽ nrm facere. Srex
sichilia infestuͣ metello credẽs qͥppe qͥ om̃a arma tela locos.
tacoita. deniq nata ipsã cȩt̾is imperantes ĩ dustra uiceros tũ
iens imagna ꝑ aite pecumiȩ ex oppido noctu. ꝓfugnulle q poster

Expanded text:
onerat: eo modo instructus ad Thalam proficiscitur. Deinde ubi ad id loci ventum, quo onerat: eo modo instructus ad Thalam proficiscitur. Deinde ubi ad id loci ventum, quo Numidis praeceperat, et castra posita munitaque sunt, tanta repente caelo missa vis aquae dicitur, ut ea modo exercitui satis superque foret. Praeterea commeatus spe amplior, quia Numidae, sicuti plerique in nova deditione, officia intenderant. Ceterum milites religione pluvia magis usi, eaque res multum animis eorum addidit, nam rati sese dis immortalibus curae esse. Deinde postero die contra opinionem Iugurthae ad Thalam perveniunt. Oppidani, qui se locorum asperitate munitos crediderant, magna atque insolita re perculsi, nihilo segnius bellum parare; idem nostri facere. Sed rex, nihil iam infectum Metelltempora, denique naturam ipsam ceteris imperitantem industria vicerat, cum liberis et magna parte pecuniae ex oppido noctu profugit. Neque postea
Abbreviated transcription (Latin):
ȩqͥtatꝰ insolitudines: de ĩ thalã ꝑuenit. In oppidũ magnum
atq opulentũ. ubi pleriq thesauri filioꝵ.q eiꝰ multꝰ pueri¬
tiȩ cultꝰ erat. Quȩ post ꝗͣ metello c̾oꝑta st̃: quaꝗͣ ĩter tha¬
lam flum᷑q ꝓximũ ĩ spacio miliũ qͥnquaginta loca arida
atq uastata e̾ẽ. cognouerat : tnͥ spe patrandri belli si eiꝰ
opp̾di potitꝰ foret. om̃s asꝑitates suꝑ uadẽ. ac nat᷑am &
uncere aggredit᷑. Igit᷑ om̃a um̾ta sarcinis leuari iub&
nͥ frumto dierũ decem. Cȩ̨tͣu̾ ut res & alia aquȩ idonea
portari. Pterea cͥ qͥurit ex agris qua plurimu̾ potest do¬
miti pecoris eoq iͣ ponit uasa cuiꝰq modi. S pleraq lig.¬
nea collecta extuguriis numidaru̾ ad hoc finitimis ĩꝑat
qui se post regis fuga̾ dederant. metello. ꝗͣ pluriͦu quisq¬
aꝗͣ portaret. Die̾ locu̾q ubi pͣsto fuerit p̾dicͣ. ipse ex flu

Expanded text:
equitatus in solitudines, dein Thalam pervenit, in oppidum magnum equitatus in solitudines, dein Thalam pervenit, in oppidum magnum atque opulentum, ubi plerique thesauri filiorumque eius multus pueritiae cultus erat. Quae postquam Metello comperta sunt, quamquam inter Thalam flumenque proximum in spatio milium quinquaginta loca arida atque vasta esse cognoverat, tamen spe patrandi belli, si eius oppidi potitus foret, omnis asperitates supervadere ac naturam etiam vincere aggreditur. igitur omnia iumenta sarcinis levari iubet nisi frumento dierum decem, ceterum utris modo et alia aquae idonea portari. praeterea conquirit ex agris quam plurumum potest domiti pecoris eoque inponit vasa quoiusque modi, sed pleraque lignea collecta ex tuguriis Numidarum; ad hoc finitumis imperat, qui se post regis fugam Metello dederant, quam plurumum quisqaquae portaret; diem locumque, ubi praesto forent, praedicit; ipse ex flum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicłõsu̾ duceret: uanꝰ incertꝰq agitabat᷑. neq illi res neq cͥsiliũ aut
qͥsꝗͣ hominũ satis placebat. Itinera p̾fectosq dies mutare. mͦ adu̾¬
sũ hostes. int̾dũ ĩ solitudines ꝑgere. Sepe ĩ fuga. ac paulo post ĩ
armis sp̃e habere. dubitare. uirtute popłariu̾: an fidei: minus
crederet. ita qͦcu̾q ĩ tenderat res aduersȩ erant. S: ĩ ter eas
moras repente se metellus cũ exercitu ostendit. numidȩ ab
iugurtha ꝓt̾ep̾r parati ĩstructiq deinde p̾liu̾ ĩcipit᷑. Qua in
parte rex pugnȩ affuit: ibi aliquanduui certatũ est. Cȩt̾um eiꝰ
om̃s milites pͥmo c̃ cursu pulsi fugatiq Romani signoꝵ & ar¬
moꝵ. &. aliquanto numero hostiũ paucoꝵ potiti.: Nã fere nu¬
midas ĩ om̃ib p̃liis. magis pedes qua arma tutan st̃. Ea fuga
iugurtha ĩ pensius mͦ reb suis diffidens cũ ꝑfugis & parte

Expanded text:
periculosum duceret, varius incertusque agitabat. Neque illi res neque consilium aut periculosum duceret, varius incertusque agitabat. Neque illi res neque consilium aut quisquam hominum satis placebat: itinera praefectosque in dies mutare; modo aduersum hostis, interdum in solitudines pergere; saepe in fuga ac post paulo in armis spem habere; dubitare, virtuti an fidei popularium minus crederet: ita quocumque intenderat, res aduersae erant. Sed inter eas moras repente sese Metellus cum exercitu ostendit. Numidae ab Iugurtha pro tempore parati instructique, dein proelium incipitur. Qua in parte rex pugnae affuit, ibi aliquamdiu certatum, ceteri eius omnes milites primo congressu pulsi fugatique. Romani signorum et armorum et aliquanto numero, hostium paucorum potiti; nam ferme Numidis in omnibus proeliis magis pedes quam arma tuta sunt. Ea fuga Iugurtha impensius modo rebus suis diffidens cum perfugis et parte
Abbreviated transcription (Latin):
derata erant. Pret̾a seditiosi magistratꝰ. uulgꝰ exagitare.
Metellũ õnib ꝯtionib capitis arcessere. marii uirtut̾e iͥmauis çele¬
brare. Deniq plebs sic accensa erat ĩ mariu. ut opifices a grestesom̃s
quoꝵ res fidesq ĩmanib sitȩ erant. relictis oꝑib frequentarent mͣ¬
riu. & sua necessaria post honore illiꝰ ducerẽt lta ꝑculsa nobilitate
post multas tepestastes nouo homini c̃ sulatꝰ mandat᷑. & postea po¬
płs̃ atribunis pleb̾ manlio & mantino rogatꝰ q̃m uellet cũ iugur¬
tha bellu̾ gerere. frequens mariu iussit. s paulo ante nobilitas¬
decio de creuerat. s ea res fuit frustra: Fodẽ tẽpore iugurtha a.¬
missis amicis quoꝵ plerosq ipse necauerat. Cȩt̾i formidi̾e pars
adromanos. Alii ad reg̾e boccũ ꝓfugerant. Cuͦ neq bellu̾ geri. sine
administris posset. & nouoꝵ fidẽ ĩ tanta ꝑfidia. uet̾um exꝑiri

Expanded text:
derata. Praeterea seditiosi magistratus uulgum exagitare, derata. Praeterea seditiosi magistratus uulgum exagitare, Metellum omnibus contionibus capitis arcessere, Mari virtutem in maius celebrare. Denique plebes sic accensa, uti opifices agrestesque omnes, quorum res fidesque in manibus sitae erant. relictis operibus frequentarent Marium et sua necessaria post illius honorem ducerent. Ita perculsa nobilitate post multas tempestates nouo homini consulatus mandatur. Et postea populus a tribuno plebis T. Manlio Mancino rogatus, quem vellet cum Iugurtha bellum gerere, frequens Marium iussit. Sed paulo ... Decreverat: ea res frustra fuit. Eodem tempore Iugurtha amissis amicis, quorum plerosque ipse necauerat, ceteri formidine pars ad Romanos, alii ad regem Bocchum profugerant, cum neque bellum geri sine administris posset et nouorum fidem in tanta perfidia ueterum experiri
Abbreviated transcription (Latin):
lere suspectũ sese hab̃et. ad ea rex alit᷑ atq animo haberet.
placide respondit. Bomilcare aliisq multis quos socios insi-¬
diarum cognouerat. ĩ terfectis: ir̃a opp̾sserat. neqͣ exeo ne-¬
gotio seditio oriret᷑. Neq post io locoꝵ iugurthȩ dies aut
facere. Ita formidine quasi uecordia ex agitari. Igit᷑ me telluᷤ
ubi de casu bomilcaris. ⁊ ĩ ditio patefacto exꝑfugis cognouit
Rursus ad ĩtegrũ bellũ cuncta parat festinatq. Mariu fati¬
gante̾ de ꝓfectione. simul & ĩ uituͣ. & offensũ. sibi paruͦ idon¬
eũ ratꝰ domũ dimittit. & romȩ plebs. Littis quȩ de metel¬
lo ac mario missȩ erat cognitis: uolenti animo de ambob
acceperãt. imꝑatori nobilitas quȩ antea decori fuit. ĩ u¬
diȩ ẽẽ. At illi altͦ gn̾is humilitas: fauore̾ addebat. Cȩtͦuͣ
utroq magis studia partiu. qu̾a bona aut mala sua mo¬

Expanded text:
lere suspectum sese haberet. Ad ea rex, aliter atque animo gerebat, lere suspectum sese haberet. Ad ea rex, aliter atque animo gerebat, placide respondit. Bomilcare aliisque multis, quos socios insidiarum cognoverat, interfectis iram oppresserat, ne qua ex eo negotio seditio oreretur. Neque post id locorum Iugurthae dies aut facere: ita formidine quasi vecordia exagitari. Igitur Metellus, ubi de casu Bomilcaris et indicio patefacto ex perfugis cognovit, rursus tamquam ad integrum bellum cuncta parat festinatque. Marium fatigantem de profectione, simul et inuitum et offensum sibi parum idoneum ratus, domum dimittit. Et Romae plebes litteris, qua de Metello ac Mario missae erant, cognitis volenti animo de ambobus acceperant. Imperatori nobilitas, quae antea decori fuit, invidiae esse; at illi alteri generis humilitas fauorem addiderat. Ceterum in utroque magis studia partium quam bona aut mala sua mo
Abbreviated transcription (Latin):
to corpore fessus qͥescebat ĩ lectulo. Ubi cognitis bomilcaris u̾b. pͥmo
cura. dei̾de uti ȩgrũ animũ solet: so̾nꝰ cepit Erat ei numida qͥdam
negotiatoꝵ curator. fidus. acceptꝰq ⁊ om̃iu̾i c̃siliorũ nͥ nouissim par¬
ticeps. Qui postꝗͣ littas allatas audiuit: ⁊ exc̃suetudine ratꝰ oꝑa aut
ĩgenio suo.e̾ẽ. ĩ tab̾nacłm ĩ troiuit. Dormiente illo. ȩpłam suꝑ ca¬
put inpuluino temere positã sumit acꝑlegit. Deĩ cognitis ĩ si
diis ꝓꝑe ad regẽ ꝑgit. Nadalsa paulo post exꝑrectꝰ. ubi neq ȩpłã
repꝑit. ⁊ rẽ omñe uti acta erat. exꝑfugis cognouit: pͥmo ĩdice̾̃
ꝑ seqͥ conatꝰ. Postꝗͣ id frustra fuit: adiugurth̾a placandi gr̃a acce-¬
dit. Dic̃ qͣ ipse parauiss facere. ꝑ fidia clientis sui p̾uenta. Lacri¬
mans obstestat᷑ ꝑ amicitiã. ꝑq sua antea fidelit̾ acta. ne suꝑ talisce¬

Expanded text:
to corpore fessus in lecto quiescebat, ubi cognitis Bomilcaris verbis primo to corpore fessus in lecto quiescebat, ubi cognitis Bomilcaris verbis primo cura, deinde, uti aegrum animum solet, somnus cepit. Erat ei Numida quidam negotiorum curator, fidus acceptusque et omnium consiliorum nisi novissimi particeps. Qui postquam allatas litteras audivit et ex consuetudine ratus opera aut ingenio suo opus esse in tabernaculum introiit, dormiente illo epistulam super caput in puluino temere positam sumit ac perlegit, dein propere cognitis insidiis ad regem pergit. Nabdalsa paulo post experrectus ubi neque epistulam repperit et rem omnem, uti acta erat, ex perfugis cognovit, primo indicem persequi conatus, postquam id frustra fuit, Iugurtham placandi gratia accedit; dicit, quae ipse parauisset facere, perfidia clientis sui praeuenta; lacrimans obtestatur per amicitiam perque sua antea fideliter acta, ne super tali sce
Abbreviated transcription (Latin):
Ex qͦ illi gła opꝰq inuentȩ. Gutͥusq ĩsidiis aut cͣsiliis dies insi¬
diis statuiꝰt᷑. Cȩt᷑a utires posceret extẽpore: parari placuit
Nadalsa ad exercitũ ꝓfectꝰ ẽ. ꝗͣ ĩter ib̾na romanoꝵ iussus
habebat. ne ager ĩ ultis ho̾tib uastaret᷑. Is post ꝗͣ magnitudine se.¬
eleris ꝑculsus adt̾epꝰ uenit : metꝰq rẽ impediebat: bomilcar simulcu¬
pidus ĩcepta patrandi:⁊ timore socii. anxiꝰ ne omisso uet̾e c̃ siliono¬
uũ quereret. Lit᷑as ꝑ homines fideles ad eũ mittit. ĩ quis mollitẽ so.¬
cordiãq uiri accusare: testari deos ꝑ qͦs iurauisset. monere. ne pͥmia
metelli ĩ pestẽ eͣu̾teret. iugurthȩ exitiũ ade̾ẽ. Cȩtͥũ sua ne an me¬
telli uirtute ꝑiret. lo mͦ agitari: ꝓ ĩde reputass cũ animo suo pͣmia
an cruenatu mallet. S cũ hȩ lit᷑ȩ allatȩ forent. forte nadalsa excita¬

Expanded text:
ex quo illi gloria opesque inventae. Igitur utriusque consilio dies insiex quo illi gloria opesque inventae. Igitur utriusque consilio dies insidiis statuitur; cetera, uti res posceret, ex tempore parari placuit. Nabdalsa ad exercitum profectus, quem inter hiberna Romanorum iussus habebat, ne ager inultis hostibus vastaretur. Is postquam magnitudine facinoris perculsus ad tempus non venit metusque rem impediebat, Bomilcar, simul cupidus incepta patrandi et timore soci anxius, ne omisso uetere consilio nouum quaereret, litteras ad eum per homines fidelis mittit, in quis mollitiam socordiamque viri accusare, testari deos, per quos iurauisset, monere, ne praemia Metelli in pestem conuerteret: Iugurthae exitium adesse, ceterum suane an Metelli virtute periret, id modo agitari; proinde reputaret cum animo suo, praemia an cruciatum mallet. Sed cum eae litterae allatae, forte Nabdalsa exerci
Abbreviated transcription (Latin):
irȩ. atq p̾dȩ spes. ampliꝰ qua lassitudo posse. Uaccences biduuita
mͦ expersidia lȩtati. ciuitas magna ⁊ opulens cuncta penȩ aut pͥ-¬
dȩ fuit. Turpiliꝰ qu̾e p̾fectũ oppidi uuu̾ exo̾nib ꝓfugisse supͣ
ostendimꝰ. iussus a metello causã dice. Postꝗͣ sese parũ expurgat
c̃ dẽpnatꝰ. uerbatꝰq capite pęnas soluit. Nã is ciuis excollatio
erat. Per idẽ tẽpus bomilcar cuiꝰ ĩpulsu uigurtha deditione̾
ꝗͣ metu deseruit. ĩ ceꝑat: suspectꝰ regi. ⁊ ipse eu suspiciens nouaᷤ
res cuꝑe. ad pernitie̾ eiꝰ dolu̾ querere. Die noctuq fatigare
animũ. Deniq om̃a tẽptando sociu̾ sibi adiungit naddalsam. ho¬
mine̾ nobilẽ. magnis opib claruͦ. acceptuq popłarib sius: qͥ
plerũq seorsũ arege exercitũ ductare: ⁊ om̃s res exeqͥ solitꝰ
erat quȩ iugurthȩ fesso. aut maiorib astricto. suꝑ auerant.

Expanded text:
ira atque praedae spes amplius quam lassitudo posse. Ita Vagenses biduum ira atque praedae spes amplius quam lassitudo posse. Ita Vagenses biduum modo ex perfidia laetati; civitas magna et opulens cuncta poenae aut praedae fuit. Turpilius, quem praefectum oppidi unum ex omnibus profugisse supra ostendimus, iussus a Metello causam dicere, postquam sese parum expurgat, condemnatus verberatusque capite poenas soluit; nam is civis ex Latio erat. Per idem tempus Bomilcar, cuius impulsu Iugurtha deditionem, quam metu deseruit, inceperat, suspectus regi et ipse eum suspiciens novas res cupere, ad perniciem eius dolum quaerere, die noctuque fatigare animum. Denique omnia temptando socium sibi adiungit Nabdalsam, hominem nobilem, magnis opibus, clarum acceptumque popularibus suis, qui plerumque seorsum ab rege exercitum ductare et omnis res exequi solitus erat, quae Iugurthae fesso aut maioribus asstricto superauerant;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit ĩ quandã planiciẽ locis paulo suꝑiorib circũ uenta. Ibi fes¬
sos milites itineris magnitudine. ⁊ ia abnuentes om̃a docet oppidũ
uacca ñ ampliꝰ mille passuu̾ ab ee̾. decere illos reliquu labore ȩ quo
animo pati. dũ ꝓciuib suis uiris fortissimis atq miserrimis pęnas ca-¬
ꝑent. Pret᷑ea p̾dã benignꝰ ostentat. Sic animis eoꝵ arectis. ȩqͥtes ĩ pͥ¬
mo lat̾e pedites qu̾a artissime ire ⁊ signa occultare iubet. Uaccẽ¬
ses ubi pͥmũ añiadu̾t̾e ad se u̾sum exercitũ ire. pͥmo uti erat reᷤ
metellũ ẽẽ. rati. portas clausere. Deinde ubi agros uastari ⁊ eos qͥ
pͥmũ adera̾t numidas ȩqͥtes uidẽt. rursũ iugurthã rati cuͦ magno
gaudio obiui ꝓcedunt. ẜ qͥtes peditesq repente signo dato alii uul¬
gꝰ effusu̾ oppido cedẽ. alii ad caꝑe portas festinare. pars tͣres caꝑe

Expanded text:
pervenit in quandam planitiem locis paulo superioribus circumventam. Ibi milpervenit in quandam planitiem locis paulo superioribus circumventam. Ibi milites fessos itineris magnitudine et iam abnuentis omnia docet oppidum Vagam non amplius mille passuum abesse, decere illos relicuum laborem aequo animo pati, dum pro civibus suis, viris fortissimis atque miserrimis, poenas caperent; praeterea praedam benigne ostentat. Sic animis eorum arrectis equites in primo late, pedites quam artissime ire et signa occultare iubet. Vagenses ubi animum aduertere ad se versum exercitum pergere, primo, uti erat res, Metellum esse rati portas clausere; deinde ubi neque agros vastari et eos, qui primi aderant, Numidas equites vident, rursum Iugurtham arbitrati cum magno gaudio obvii procedunt. Equites peditesque repente signo dato alii uulgum effusum oppido caedere, alii ad portas festinare, pars turris capere:
Abbreviated transcription (Latin):
artẽ oppidi uͥ signa ⁊ scuta erãt: p̾sidiũ hostiu. portȩ clausȩ
fugã ꝓhibebãt. ad hoc mulieres pueriq ꝓtectis ȩdificioꝵ saxa
⁊ alia quȩ locꝰ p̃bebat certatĩ mnitt᷑e. lta neq caueri anceps malu̾. neq
a fortissimis ĩ firmissimo gn̾i resisti posse. iuxta boni maliq strenui
⁊ ĩbecilles multi truncati s̃. In ea tanta asꝑitate. seuissimis numidis. ⁊
oppido undiq clauso. tͣpiliꝰ p̾fectꝰ unꝰ ex om̃ib italicis ꝓfugit ĩ tac¬
tus. Id misericordia ne hospitis an pactioͬe. an casu ita uenerit. pͣ.¬
trũ coꝑimꝰ. nͥ quia illi ĩ tanto malo tͣpis inta ĩ tegra fama potior
tudo ꝑmixta st̃. cũ maxima cura uultũ irȩ i̾iurias festinat.
Legione̾ cũ qua hiemabat: ⁊ qu̾a plurimos potest numidas ȩqͥtes par¬
it᷑ cũ occasu solis expeditos educͤ ⁊ postera die circit horã terciam

Expanded text:
Arce oppidi, ubi signa et scuta erant, praesidium hostium, portae ante clausae Arce oppidi, ubi signa et scuta erant, praesidium hostium, portae ante clausae fuga prohibebant; ad hoc mulieres puerique pro tectis aedificiorum saxa et alia, quae locus praebebat, certatim mittere. Ita neque caueri anceps malum neque a fortissimis infirmissimo generi resisti posse: iuxta boni malique, strenui et inbelles inulti obtruncari. In ea tanta asperitate saevissimis Numidis et oppido undique clauso Turpilius praefectus unus ex omnibus Italicis intactus profugit. Id misericordiane hospitis an pactione aut casu ita evenerit, parum comperimus, nisi, quia illi in tanto malo turpis vita integra fama potior itudo permixta sunt, cum maxima cura ultum ire iniurias festinat. legionem, cum qua hiemabat, et quam plurimos potest Numidas equites pariter cum occasu solis expeditos educit et postera die circiter hora tertia
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ genio mobili seditiosũ atq discordiosũ erat. cupidũ nouarũ
rerũ. ⁊ quieti ⁊ otio aduersũ. Deinde c̾opositis ĩter se reb ĩ
diem tͥtiũ c̃stituunt. qđ is festus cȩlebratꝰq ꝑ om̃em affricam
ludũ ⁊ laciuuiã magis ꝗͣ formidine̾ ostentabat. S ubi tepꝰ fuit
centuriones tribunosq militares. ⁊ ipsũ p̾fectũ oppidi litũ¬
cͣpiliũ sillanũ. alius aliũ domos suas inuitant ẜos omͦs p̾t᷑
tͣpiliũ ĩt̃ ȩpulas obtru̾cant. Postea milites palantes ĩ ermes qͥp¬
pe ĩdie tali ac sine ĩꝑio aggrediũt᷑. fac̃ idẽ plebes Pars edocti
a nobilitate. abstudio taliũ rerũ ĩ citati: qͥs acta c̃siliu̾q igno.¬
rãtib. tumultꝰ ipse ⁊ res nouȩ satis placeba̾t. Romani milireᷤᷤ
ĩpuso metu ĩ cͣti ignariq qͥd potissimũ facere̾t trepidare. ad¬

Expanded text:
ingenio mobili, seditiosum atque discordiosum erat, cupidum novarum ingenio mobili, seditiosum atque discordiosum erat, cupidum novarum rerum, quieti et otio aduersum. Dein compositis inter se rebus in diem tertium constituunt, quod is festus celebratusque per omnem Africam ludum et lasciuiam magis quam formidinem ostentabat. Sed ubi tempus fuit, centuriones tribunosque militaris et ipsum praefectum oppidi T. Turpilium Silanum alius alium domos suas inuitant. Eos omnis praeter Turpilium inter epulas obtruncant, postea milites palantis inermos, quippe in tali die ac sine imperio, aggrediuntur. Idem plebes facit, pars edocti ab nobilitate, alii studio talium rerum incitati, quis acta consiliumque ignorantibus tumultus ipse et res novae satis placebant. Rom trepidare.
Abbreviated transcription (Latin):
nestissima suffragatione consulatꝰ petebat᷑. Simul ea te pesta¬
te plebs nobilitate fusa. ꝑ lege̾ mamiliã ⁊ nouos extollebant. ita
mario cuncta ꝓcedẽ. Interĩ iugurtha pꝰꝗͣ omissa deditione bel¬
lũ incipit. Cũ magna cura parare om̃a. festinare. cogere exerci¬
tuͣ ciuitates quȩ ase defecerant formidine aut ostentando p̾¬
mia affectare. comunire suos locos arma tela. aliaq quȩ spe
pacis amiserat: reficere. aut comercari. seruitia romanoꝵ. allie¬
cere. ⁊ eos ipsos qui ĩ p̾sidiis erant pecuma tẽptare. pͥsus nicħ
ĩtantũ neq qͥetũ pati. cuncta agitare. lgit᷑ uaccenses qͦ metel¬
lus in mitio iugurtha pacificante p̾sidiũ imposuerat. fatigati
regis suppliciis neq ante uoluntate alienati: pͥncipes eiuitatiᷤᷤ
ĩter c̃uirant. Nã uulgꝰ uti plerũq solet ⁊ maxime numidarũ

Expanded text:
nestissima suffragatione consulatus petebatur. Simul ea tempestanestissima suffragatione consulatus petebatur. Simul ea tempestate plebs nobilitate fusa per legem Mamiliam nouos extollebat. Ita Mario cuncta procedere. Interim Iugurtha, postquam omissa deditione bellum incipit, cum magna cura parare omnia, festinare: cogere exercitum; civitatis, quae ab se defecerant, formidine aut ostentando praemia affectare; communire suos locos, arma tela aliaque, quae spe pacis amiserat, reficere aut commercari; servitia Romanorum allicere et eos ipsos, qui in praesidiis erant, pecunia temptare; prorsus nihil intactum neque quietum pati, cuncta agitare. Igitur Vagenses, quo Metellus initio Iugurtha pacificante praesidium imposuerat, fatigati regis suppliciis neque antea voluntate alienati, principes civitatis inter se coniurant. Nam uulgus, uti plerumque solet et maxime Numidarum,
Abbreviated transcription (Latin):
lis filiꝰ. in anissȩ nepos. qu̾e micipsa testam̃to scđm herede̾
sem ipserat᷑. morbꝰ ẽfectꝰ: ob eã causã mente paulũ ĩ minuta.
Cui metellus petenti more regũ ut sellã iuxta poneret. ite p̾ea
custode causa tͣmã ȩqͥtũ roman&. utrũq negauerat. Honor̾ẽ. qđ
eos foret. si ȩqͥtes .R. satelliti numidȩ traderent᷑. hunc marius an¬
xiũ aggredit᷑ atq hortat᷑. ut cͥtumeliarũ imꝑatorẽ cuͦ suo auxili¬
o pęnas petat. homine̾ obmorbos. animo parũ ualido. scda orati¬
one extollit. illũ rege̾ ĩ gent̾e uirũ masiissȩ nepot̾e ẽẽ. si iugur¬
tha captus aut occisus foret. imꝑiũ numidiȩ sine mora habitũ
ld adeo mat᷑e posse euenire. si ipse c̃sul ad id bellũ missus foret
inpellit. uti romã ad suos necessarios asꝑe ĩ metellũ de bello
scyibant. mariũ imꝑatore̾ poscant. Sic illi multis mortalib ho-¬

Expanded text:
lis filius, Masinissae nepos, quem Micipsa testamento secundum heredem lis filius, Masinissae nepos, quem Micipsa testamento secundum heredem scripserat, morbis confectus et ob eam causam mente paulum imminuta. Cui Metellus petenti, more regum ut sellam iuxta poneret, item postea custodiae causa turmam equitum Romanorum, utrumque negauerat: honorem, quodeos foret, si equites Romani satellites Numidae traderentur. Hunc Marius anxium aggreditur atque hortatur, ut contumeliarum in imperatorem cum suo auxilio poenas petat. Hominem ob morbos animo parum valido secunda oratione extollit: illum regem, ingentem virum, Masinissae nepotem esse; si Iugurtha captus aut occisus foret, imperium Numidiae sine mora habiturum; id adeo mature posse evenire, si ipse consul ad id bellum missus foret.impellit, uti Romam ad suos necessarios aspere in Metellum de bello scribant, Marium imperatorem poscant. Sic illi a multis mortalibus ho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnegotia publica facturu̾ sese que pet̾et. ac postea eadem
sepiꝰ postulanti fert᷑ dixisse ne festinaret abire. satis mat᷑e
illũ cũ filio suo c̃sulatũ petiꝰt᷑um is eo te̾pore ẽ tubnio patris.
lta cupidine atqara pessimꝰ c̃ sultorib grassari. Neq facto ullo
neq dicto abstinere qđ mͦ ambitiosũ foret. alilites quib ĩ hib¬
nis pͣerat laxiore imꝑio qu̾a antea habere. Apud negotiator¬
es quoꝵ magna multitudo uticȩ erat cͥminose simul ⁊ magni¬
fice de bello loqͥ dimidia pars exercitꝰ sibi si ꝑmitteret᷑. pau.¬
cis dieb iugurthã ĩ catenis habit᷑um. ab imꝑatore c̃ sulto t᷑¬
hi qd̾ h̾o ĩ anis ⁊ regiȩ suꝑbiȩ imꝑio nimis gauderet. Quȩ oia
illis eo firmiora uidebant᷑. qđ diut᷑nitat᷑e belli. res familia.¬
res corruꝑant. ⁊ animo cupienti nichil satis festinat᷑. Erat
ptea ĩ exercitu nr̃o numida qͥdã nomine gauda manastaba¬

Expanded text:
per negotia publica, facturum sese quae peteret. Ac postea saepius per negotia publica, facturum sese quae peteret. Ac postea saepius eadem postulanti fertur dixisse, ne festinaret abire: satis mature illum cum filio suo consulatum petiturum. Is eo tempore contubernio patris iIta cupidine atque ira, pessimis consultoribus, grassari; neque facto ullo neque dicto abstinere, quod modo ambitiosum foret; milites, quibus in hibernis praeerat, laxiore imperio quam antea habere; apud negotiatores, quorum magna multitudo Vticae erat, criminose simul et magnifice de bello loqui: dimidia pars exercitus si sibi permitteretur, paucis diebus Iugurtham in catenis habiturum; ab imperatore consulto trahi, quod homo inanis et regiae superbiae imperio nimis gauderet. Quae omnia illis eo firmiora videbantur, quia diuturnitate belli res familiaris corruperant et animo cupienti nihil satis festinatur. Erat praeterea in exercitu nostro Numida quidam nomine Gauda, Mastanaba
Abbreviated transcription (Latin):
nobilitas int̾ se ꝑmanꝰ tͣdebat. Nouus nemo tam clarꝰ neq egre¬
giꝰ factꝰ erat quin is ĩ dignꝰ illo honore ⁊ quasi pollutꝰ hab̾et᷑. Igit᷑
ubi mariꝰ aruspicis dicta ȩodẽ ĩtendẽ uidet. qͦ cupido animi hor¬
cabat᷑. ab metello petendi gr̃a missionẽ rogat. Cui quanꝗͣ uir¬
tꝰ. gła. atq alia optanda bonis suꝑabãt. Tam̃ ĩ erat ꝯt̾eptor ani¬
mus. ⁊ suꝑbia. c̾omune nobilitatis malũ. Itaq pͥmũ comotꝰ de in¬
solita re mirari eiꝰ consiliũ. ⁊ qͣsi ꝑ amicitiã monere. ne ta pͦua
ĩciꝑet. neu suꝑ fortunã animu̾ gereret. Non om̃a oͣnib cupi¬
enda eẽ. deb̾e. illi res suas satis placere: Postremo caueret id
pet̾e apopłõ .R. quod illi iure negarͤat᷑. Post ꝗͣ hȩc atq talia a¬
lia dix̃. neq animꝰ marii flectit᷑: respondit. ubi pͥmũ potuisset

Expanded text:
nobilitas inter se per manus tradebat. novos nemo tam clarus neque tam egrenobilitas inter se per manus tradebat. novos nemo tam clarus neque tam egregiis factis erat, quin indignus illo honore et is quasi pollutus haberetur. Igitur ubi Maritabatur, ab Metello petendi gratia missionem rogat. Cui quamquam virtus, gloria atque alia optanda bonis superabant, tamen inerat contemptor animus et superbia, commune nobilitatis malum. Itaque primum commotus insolita re mirari eius consilium et quasi per amicitiam monere, ne tam praua inciperet neu super fortunam animum gereret: non omnia omnibus cupienda esse, debere illi res suas satis placere; postremo caueret id petere a populo Romano, quod illi iure negaretur. Postquam haec atque alia talia dixit neque animus Mari flectitur, respondit, ubi primum potuisset
Abbreviated transcription (Latin):
gitabat. at qu̾e capiundũ p̾t̃ uetustatẽ familiȩ alia om̃a ha¬
bunde erant. Industria. łrobitas. Militiȩ magna ẽ scientia. ani¬
mꝰ belli ĩ ges domi modie᷑ libidimꝰ : duuiti ꝙ uictoꝵ t̃atũ mͦ głe¬
auidus. S is natus ⁊ ꝑ omne̾ puericiã arpini altꝰ. ubi pͥmũ ȩtaᷤ
militiȩ patiens fuit stipendiis faciundis. Non greca facundia neq
urbanis munditiis sese exercuit. lta ĩter artes bonas ĩ tegrũ ĩ¬
geniu̾̃ breui adoleuit. Ergo ubi pͥmũ tribunatu᷑ militare apo¬
pło appetunt. plerisq facie̾ eiꝰ ignorantib facile notꝰ ꝑ om̃s tͥ¬
b declarat᷑. Deinde ab eo magistratu aliuͦ post aliũ sibi peꝑit.
sẽꝑq ĩ potestatib eo mͦ agitabat. ut ampliore qu̾a gereba̾t dig.¬
nꝰ hab̃et᷑. Tamͣ is ad id locꝙ talis uir. appet̾e ñ audebat. Nã postea

Expanded text:
gitabat, ad quem capiendum praeter uetustatem familiae alia omnia agitabat, ad quem capiendum praeter uetustatem familiae alia omnia abunde erant: industria, probitas, militiae magna scientia, animus belli ingens domi modicus, libidinis et divitiaruauidus. Sed is natus et omnem pueritiam Arpini altus, ubi primum aetas militiae patiens fuit, stipendiis faciendis, non Graeca facundia neque urbanis munditiis sese exercuit: ita inter artis bonas integrum ingenium brevi adoleuit. Ergo, ubi primum tribunatum militarem a populo petit, plerisque faciem eius ignorantibus, factis notus per omnis tribus declaratur. deinde ab eo magistratu alium, post alium sibi peperit, semperque in potestatibus eo modo agitabat, ut ampliore quam gerebat dignus haberetur. tamen is ad id locorum talis vir — nam postea
Abbreviated transcription (Latin):
abierant. Igit᷑ iugurtha ubi armis uirisq ⁊ pecunia expoli¬
atꝰ ẽ. Dũ ipse adimꝑandũ tisidiũ oppidũ uocaret᷑. rursus
cȩpit flectere animũ suũ. ⁊ exmala c scientia digna timere
Deniq multis dieb ꝑ dubitationẽ cͣ sumptis. cũ mͦ tedio rerũ
ad u̾sarũ om̃a bello potiora ouceret. ĩ terdũ ipse secũ repu¬
taret ꝗͣ grauis casus inseruitiũ ex regno foret multis mag¬
nisq p̾sidiis neqͥꝗͣ ꝑditis. de ĩ tegro bellu̾ sumit. Et rome. se.¬
natus deꝓuntiis. c̃sultꝰ numidiaᷤ metello decreuerat Per idẽ
cẽpus. uticȩ forte .G. mario ꝑhostias diis supplacanti. magnͣ
atq mirabilia portendi aruspex dixerat. Proĩde qͣ animo a¬
gitabat fretꝰ diis ageret. Fortuna ꝗͣ sepismne exꝑiret᷑. Oña
ꝓspere. euent᷑a. at illũ ĩa antea c̃sulatus ĩ gens c̃upido exa.¬

Expanded text:
abierant. Igitur Iugurtha, ubi armis virisque et pecunia spoliabierant. Igitur Iugurtha, ubi armis virisque et pecunia spoliatus est, cum ipse ad imperandum Tisidium vocaretur, rursus coepit flectere animum suum et ex mala conscientia digna timere. Denique multis deibus per dubitationem consumptis, cum modo taedio rerum aduersarum omnia bello potiora duceret, interdum secum ipse reputaret, quam grauis casus in servitium ex regno foret, multis magnisque praesidiis nequiquam perditis de integro bellum sumit. Et Romae senatus de prouinciis consultus Numidiam Metello decreverat. Per idem tempus Vticae forte C. Mario per hostias dis supplicanti magna atque mirabilia portendi haruspex dixerat: proinde quae animo agitabat, fretus dis ageret, fortunam quam saepissime experiretur; concta prospere eventura. At illum iam antea consulatus ingens cupido exa
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃isq ⁊ genti numidar̃ optime merenti ꝓuideat. Om̃ib pͥli.¬
is sese uictos. agrũ uastatũ. multos mortales cãptos. occis¬
os. regni opes cominutas e̾e. Satis sepe iaͣ ⁊ uirtute̾ militum
⁊ fortuna tepãt᷑a. Caueat ne illo cunctante. numidȩ sibi con.¬
sulant. his atq aliis talib addeditionẽ regis animũ ĩ pellit.
Alittunt᷑ ad imꝑatorẽ legati: qui iugurthã imꝑata factur¬
um dicerẽt. ac sine ulla pactio̾e sese regnũq suũ ĩ illiꝰ fidẽ
tradere. Qetellus ꝓꝑe cunctos senatorii ordinis exhib̃nis
accersi iubet. eoꝵ atq alioꝵ quos idoneos ducebat cͣsiliũ ht
lta more maiorͣ excͣsilii decreto.ꝑ legatos iugurthȩ imꝑat:
argenti pondo . cc. milia. elephantes õs ȩquoꝵ ⁊ armoꝵ. aliqͣntũ.
Quȩ pꝰ ꝗͣ sine mora facta stͣ: iubet om̃s. ꝓfugos uinctos ad duci.

Expanded text:
liberisque et genti Numidarum optime meritae prouideat: omnibus proeliliberisque et genti Numidarum optime meritae prouideat: omnibus proeliis sese victos, agrum vastatum, multos mortalis captos occisos, regni opes comminutas esse; satis saepe iam et virtutem militum et fortunam temptatam; caueat, ne illo cunctante Numidae sibi consulant. His atque talibus aliis ad deditionem regis animum impellit. mittuntur ad imperatorem legati, qui Iugurtham imperata facturum dicerent ac sine ulla pactione sese regnumque suum in illius fidem tradere. Metellus propere cunctos senatorii ordinis ex hibernis accersi iubet; eorum et aliorum, quos idoneos ducebat, consilium habet. Ita more maiorum ex consili decreto per legatos Iugurthae imperat argenti pondo ducenta milia, elephantos omnis, equorum et armorum aliquantum. Quae postquam sine mora facta sunt, iubet omnis perfugas vinctos adduci. E
Abbreviated transcription (Latin):
ant pͣsidia in ponit. Cȩterũ exercitũ in ꝓuntia quȩ̨ ꝓ.¬
xima ẽ. numidiȩ hiemandi gr̃a collocat. Neq id t᷑epus
ex alioꝵ more qͥeti aut luxuriȩ cͣ cedit .S qmͣ armis bel.¬
lnͣ parũ ꝓcedebat. ĩ sidias regi ꝑ amicos tend̾e. ⁊ eoꝵ ꝑfidia
ꝓ armis uti parat. Igit᷑ bomilcarẽ qui rome eũ iugurtha
fuerat. ⁊ ĩ de uadib datis cłã de masiue nece iuditiũ fugerat. qd
ei ꝑ maximã amicitiã maxima copia fallendi erat miltis pollici¬
tatiob aggredit᷑. ac pͥmo effecit. uti ad se colloquendi gr̃a oce¬
fore ut illi senatus ĩ punitate̾ ⁊ sua om̃a c̃cedẽt. facile numi¬
dȩ ꝑsuadet. tũ ĩ genio ĩfido. tũ metuẽti ne si pax cũ romanis
fieret: ipse ꝑconditiones ad suppliciũ traderet᷑. Is ubi pͥmu
oportunũ fuit. iugurthã anxiũ. ac miserante fortunas suas
accedit. Monet. atq lacrimans obstestat᷑: ut aliquando sibi

Expanded text:
ant, praesidia imponit. Ceterum exercitum in prouinciam, quae proxima est Numidiae, hiemandi gratia collocat. Neque id tempus ex aliorum more quieti aut luxuriae concedit, sed, quoniam armis bellum parum procedebat, insidias regi per amicos tendere et eorum perfidia pro armis uti parat. Igitur Bomilcarem, qui Romae cum Iugurtha fuerat et inde uadibus datis clam de Massiuae nece iudicium fugerat, quod ei per maximam amicitiam maxima copia fallendi erat, multis pollicitationibus aggreditur. Ac primo efficit, uti ad se colloquendi gratia occ tradidisset, fore ut illi senatus impunitatem et sua omnia concederet, facile Numidae persuadet, cum ingenio infido tum metuenti, ne, si pax cum Romanis fieret, ipse per condiciones ad supplicium traderetur. Is, ubi primum opportunum fuit, Iugurtham anxium ac miserantem fortunas suas accedit, monet atque lacrimans obtestatur, uti aliquando sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Dicebat sepe antea pancis strenius aduersus multitudinẽ bene prgna¬
qͣ manꝰ armanerit ab inerinis pedibꝰ auxiliũ pegere in ingrimo ietu ns¬
du marienuo dtestat ut sceleris atq ꝓfidie. bĩ cche testus ade eit iched¬
tes auirai obres Iue lacrimans orare ne ea enderetu diciblite eniehil
doso sibir fatib atq inaieis ralliditate iuigurcher eu rudelieot speca

Expanded text:
ent: saepe antea a paucis strenuis aduersum multitudinem bene pugnacere, qui manus armauerit, ab inermis pedibus auxilium petere, in maximo metu nuvem maxumum obtestatus, ut sceleris atque perfidiae Bocchi testis adesset, ex castris abire iubet. ille lacrumans orare, ne ea crederet: nihil dolo factum, ac magis calliditate Iugurthae, quoi videlicet spe
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpꝰ uisu̾ ẽ. Erat ĩ tͣ ingentes solitudines oppidũ magnu atq. ua¬
lens nomine capsa. cuiꝰ conditor hercules. libies memorabat᷑.
Ciꝰ ciues apud uigurtha ĩmunes. leui ĩꝑio. ÷ ab ea felicissimi
habeb̾at᷑. Nuniti adu̾sus hostes ñ mȩnib mͦ ⁊ armis. atq uiris.
uerũ & ia̾ multo magͦ locoꝵ. asꝑitate. Nã p̾t̾ oppido ꝓpinqua.
alia om̃a uasta. ĩ culta. egentia. aq̃ ĩfesta serpentib. Quaꝵ us
sicuti om̃iu feraꝵ. ĩ opia cibi acͥor. Ad hoc nat᷑a serpentiũ cru
delis ꝑnitiosa siti magͣ qu̾a alia re accendit᷑. Eiꝰ potiundi mariũ
maxima cupido ĩ uaserat. Tũ ꝓpt᷑ usu̾ belli. tuͣ qr res asꝑa uide¬
bat᷑. Et metellꝰ oppidũ thala. magna gła cȩꝑat. haut dissimi¬

Expanded text:
tempus visum est. Erat inter ingentis solitudines oppidum magnum atque vatempus visum est. Erat inter ingentis solitudines oppidum magnum atque valens nomine Capsa, cuius conditor Hercules Libys memorabatur. Eius ciues apud Iugurtham immunes, leui imperio et ob ea fidelissimi habebantur, muniti aduersum hostis non moenibus modo et armis atque viris, verum etiam multo magis locorum asperitate. Nam praeter oppido propinqua alia omnia vasta, inculta, egentia aquae, infesta serpentibus, quarum vis sicuti omnium ferarum inopia cibi acrior. Ad hoc natura serpentium ipsa perniciosa siti magis quam alia re accenditur. Eius potiendi Marium maxima cupido invaserat, cum propter usum belli tum quia res aspera videbatur et Metellus oppidum Thalam magna gloria ce