comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ego diu cunctatꝰ refu¬
gi. Martinus et enĩ
cuius obsequio debet
iste sermo famulari
maior est quã diciq̃¬
at. Quẽ sicut de eo per¬
hibetur usq quaq
deus mirificãs etiã
in hoc glorificat: qd̃
omnes qui de illo ł
prosaice ul metrice
siue etiam rimithi¬
ce scripserũt et sc̃ĩ
et periti fuisse et
dulci admodum at¬
q compto eloquio
noscuntur que ꝓ¬
tułunt edidisse. Et
nunuꝵ nisi iuben¬
tium auctoritas ⁊
rei necessitas urge¬
ret inconsequens
uideretur: ut is qͥ
rum id temptare p̾¬
sumeret. S ad sꝑem
conmunem cordis
pusillis cum maiori¬
b non deseret hoc ꝙ
obedientia conatur
obsequẽs imperio ca¬
ritatis. Nam ip̃e uo¬
lat suꝑ pennas uen¬
toꝵ excellens oẽm cõ¬
templationẽ angłor̾
ip̃e descendit adinfe¬
riora terre. lactescẽs
teneritudini paruu¬
lor. Ip̃e facit ut aĩa¬
lia uolent sequẽti¬
b rotis: ip̃e ut stelli¬
o brachiis nitẽs mo¬
retur in edib regis
Et cuipatriarche uł

Expanded text:
ego diu cunctatus refugi. Martinus etenim, cujus obsequio debet iste sermo famulari, major est quam dici queat. Quem, sicut de eo perhibetur, usquequaque Deus mirificans, etiam in hoc glorificat, quod omnis qui de illo et prosaice et metrice, sive etiam rhythmice scripserunt, et sancti et periti fuisse, et dulci admodum atque compto eloquio noscuntur, quae pertulerunt edidisse. Et nimirum, nisi jubentium auctoritas et rei necessitas urgeret, inconsequens videretur, ut is, qui rum, id tentare praesumeret. Sed ad spem communem cordis pusillis et majoribus, non desereret hoc quod obedientia conatur obsequens imperio charitatis. Nam ipse volat super pennas ventorum, excellens omnem contemplationem angelorum; ipse descendit ad inferiora terrae, lactescens teneritudinem parvulorum. Ipse facit ut animalia volent sequentibus rotis, ipse ut stellio brachiis nitens moretur in aedibus regis. Et cui patriarchae vel
Abbreviated transcription (Latin):
tinos cum suis cl̾icis
uisitaret. illa hora qͣ
uir beatus obiit. au¬
diuit choꝵ canenciũ
ĩ sublimi. uocatoq ar¬
chidiacono interroga
si aures eius ꝑcuterent
uoces quas ille atten¬
tius audiret. gendit.
Nequaquã. ẽunc il¬
le. Diligenter in qͥt
asculta. Archidiaco
nus cepit sursum col¬
lum extend̾e. aures eri¬
gere et suꝑ summis
articłis baculo sustẽ¬
tante stare. S credo
eum non fuisse eqͣlis
meriti a quo h non
merebantur audiri.
Eune prostrati terre
ip̃e pariter et beatus
audire permitceret.
Erectis autẽ rursum
Interrogat senex. Qͥd
audis: Qui ait. Uoces
psallencium tanqͣm
in celo audio. S quid
sit prorsus ignoro.
Cui ille. Ego tibi qͥd
sit narrabo. Dñs m̃s
martinus ep̃c migra¬
uit ex hoc mundo. et
nunc angłi canendo
eum deferunt in excel¬
sum. Et ut parũper
mora ẽẽt ut hec audi¬
rentur. diabłs eum c̃
iniquis angłis retine¬
re temptauit. Nich̾¬
q suum in eundẽ re¬
periens: ꝯfusus absces¬
sit. Quid ergo de nob̾

Expanded text:
cum suis clericis circuiret, illa hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculo sustentante, stare. Sed credo, eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae ipse pariter et beatus na pietas audire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo, et nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis in medio pre¬
sulũ leprosus ponit᷑.
ne illucescente ꝯueni¬
entib utrĩq partib
medietas hominis a
martini parte posita
sana et incolumis re¬
peritur. Pars aũ alt̾a
occulto dei iudicio sal
uanda differtur. Ut ã
per miracłm euiden¬
cius fides eluceret cla
uertitur. Et mane
fco sub ocłis oĩum.
hõ totus ex integro
altratus ĩ salutemĩ¬
uenitur.Sopita igi¬
tur est mutuał et ⁊
torib ex tũc ⁊ deĩcepͤ
ĩfirmanciũ uniuer¬
sa cessit ĩ pace obla¬
tio. O admirabile
num pontificẽ qui
cũ tanti m̾iti esset
ut mortuos suscita¬
ret ĩ domo sua hos¬
piti suo tantũ detu¬
lit honorẽ ut insig̾¬
noꝵ exhibitioẽ eo se
uideri uellet inferi¬
orem. O signi poten¬
tis martini attollẽ¬
da preconia qui pon

Expanded text:
veritatis, in medio praeveritatis, in medio praesulum leprosus ponitur.ne illucescente, convenientibus utrinque partibus, medietas hominis a Martini parte posita, sana et incolumis reperitur. Pars autem altera, occulto Dei judicio, salvanda sananda differtur Ut autem per miraculum evidentius fides eluceret clarvertitur. Et mane facto, sub oculis omnium, homo totus ex integro alteratus in salutem invenitur. Sopita igitur est mutualis haetoribus ex tunc et deinceps infimantium universa cessit in pace oblatio. O admirabilisnum pontificem, qui cum tanti meriti esset, ut mortuos suscitaret, in domo sua hospiti suo tantum detulit honorem, ut in signorum exhibitione eo se videri vellet inferiorem! O signipotentis Martini attollenda praeconia, qui pon
Abbreviated transcription (Latin):
te martini ministros
ter fiunt: equm est
ut siquid utilitatiꝰ
exinde prouenit u¬
triusq ministri in
ꝯmune ꝑtiant᷑. Qui¬
b e uidenti rõne sa¬
tisfacientes illi. Pos¬
tulãteᷤ ius ꝯmunio¬
nis ĩ hunc mod̾ dissol¬
uunt dicentes. Ante¬
quã martinus nr̃ huc
adueniret: ur̃o hicꝑ
or̃clinante germano
nullormentio mira¬
cłoꝵ erat. In a duen¬
tu uero nr̃i antisti¬
tis piis eius id obti
ex impense pereum sa¬
lutis respectu huius
nob̾ bñficia ꝓueniũt
Ut aũ ex animo ur̃o
omĩs suꝑ hoc dubie¬
tatis scrupulus ex¬
cludatur leprosus h
qui pre oclis est ĩ me¬
dio si placet presulũ
sanandus inferatur.
Si uero amartini lat̾e
leprosi latus positum
ꝯualuerit et germani
lateri eiusdem latus
adiunctũ in lepra ꝓ¬
strt̾it uirtutis aucto¬
ri martino miracłm
ascribatur. Si aũ ecõ¬
uerso a martini par¬
te leprosi pars posita
Ad quiescunt utͥiq ⁊
plata iudicii sentẽcia
ab omĩb aꝓꝓbatur.
igitur agnoscende

Expanded text:
te, Martini ministros ter fiunt, æquum est vt si quid vtilitatis exinde prouenerit, vtriusque ministri in commune partiantur. Quibus euidenti ratione satisfacientes illi, postulantes ius communionis in hunc modum dissoluunt, dicentes. Antequam Martinus noster huc adueniret, uestro hic perordinante Germano, nullorum mentio miraculorum erat. In aduentu vero nostri Antistitis, piis eius id obtinex impensæ per eum salutis respectu, huiusmodi nobis beneficia proueniunt. Vt autem ex animo vestro omnis super hoc dubietatis scrupulus excludatur, leprosus hic, qui præ oculis est, in medio, si placet, Præsulum sanandus inferatur. Si vero a Martini latere leprosi latus positum conualuerit, & Germani lateri eiusdem latus adiunctum in lepra perstiterit, virtutis auctori Martino miraculum ascribatur. Si autem e conuerso, a Martini parte leprosi pars posita Adquprolata judicii sententia ab omnibus approbatur. igitur agnoscendae
Abbreviated transcription (Latin):
las quax legar¬
dis de uico cui nomen
espenacus. altera uero
decastro qd̃ iulencastri
nuncupauit ille qui
bene omnia fecit. una
eademqz die surdas
ꝑiter⁊ mutas. ad ho¬
norem famuli sui fe¬
cit audire et loqui ꝑ
inde quantas ibi poͣ¬
pulus de diuersis re¬
gionib ad memoriã
sc̃i ꝯfessoris aggregatꝰ
creatoris laudes persol¬
uit nullus narran¬
do explicare poterit
mortalium. Ald̾.
Tem ip̃o die puerx¬

Expanded text:
las, quarum Legarlas, quarum Legardis de vico cui nomen Espeniacus, altera vero de castro quod Vilencastri nuncupant, ille qui bene omnia fecit, una eademque die surdas pariter et mutas ad honorem famuli sui fecit audire et loqui . Proinde quantas ibi populus de diversis regionibus ad memoriam sancti confessoris aggregatus Creatori laudem persolvit, nullus narrando explicare poterit mortalium. XLVII. Item ipso die puer
Abbreviated transcription (Latin):
cum multo fletu et
gemitu ꝯtentu ui¬
głatis tandem diui¬
nitus u̾sitata est.
Brachium enĩ illius
osse reintegrato uenis
repletis uerius reno¬
uatis finito m̃se re¬
iuxit.suoq corpori
ñ segnius quam al¬
terum adusus netes¬
sarios postea minis¬
trauit. Nec minus
eodem tp̃re puer qͥdã
de uico cui nomen
est senterius eodem
detentꝰ in cõmodo si¬
nuilem gr̃am diui¬
nitusadeptus esta
ed puella no liud¬
mine menoldis
rib in area quiesc̾et
repente ꝯspexit teter¬
rimos sp̃c in sp̃e mi¬
litum armatoꝵ su¬
per se discurrere et se
uelement̃ opprim̾e
qua horrenda uisiõe
exterrita. et pene amẽs
effecta. eadem horau¬
sum loquendi ami¬
sit. Cum uero post tͥ¬
um septimanaꝵ cir¬
culum ad tumulũ
scĩ asuis deducta fu¬
isset.mox ĩ laudes
xp̃i famuli sui mar¬
tini os aperuit qd̃ si¬
bi demonũ terribił
effigies diuina ꝑmis¬
sione ꝯcluserat. Hoc
tinum in ea manifes¬
tarentur. Aluid.
uas quoq puel¬

Expanded text:
cum multo fletu et cum multo fletu et gemitu contenta vigilans, tandem divinitus visitata est. Brachium enim illius, osse reintegrato, venis repletis, nervis renovatis, finito mense revixit, suoque corpori non segnius quam alterum ad usus necessarios postea ministravit. XLIV. Nec minus eodem tempore puer quidam de vico cui nomen est Senterius eodem detentus incommodo similem gratiam divinitus adeptus est. XLV. Sed puella nomine Menoldis ribus in area quiesceret, repente conspexit teterrimos spiritus in specie militum armatorum super se discurrere et se vehementer opprimere. Qua horrenda visione exterrita, et pene amens effecta, eadem hora usum loquendi amisit. Cum vero post trium septimanarum circulum ad tumulum sancti a suis deducta fuisset, mox in laudes Christi et famuli sui Martini os aperuit, quod sibi daemonum terribilis effigies divina permissione concluserat. Hoc tinum in ea manifestarentur. XLVI. Duas quoque puel
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ columis ad sua reces¬
rat nichilominꝰ¬
olanna inconfini¬
o caynonis castri que
duiturna tocius cor¬
poris ĩ cõmoditate la¬
borabat. S et ip̃a tã¬
taꝵ uirtutũ audita
potentia. cũ ad me¬
moriam scĩ gr̃a recu¬
perande ĩcolumitatiᷤ
pedib suis ire nequi¬
ret uehiculũ sibi pre¬
parari fecit. Qd̃ cum
ascendere uoluisset:
eadem hora diuine
uircutis sensit sibi
ad eẽ remediũ. Deniq
relicto uehicło gres¬
su concito ad sepul¬
chrum beati marti¬
ni letabunda cum
oblationib uenire
non distulit. Sani¬
tatemq meritis scĩ
antistitis sibi diui¬
nitꝰ prestitam ppło
circunstanti ex or¬
dine retulit. Aliud
aufridus quoq
puer deuico qui
dicitur blirenciac᷑
ab eadem calamita¬
te eodem tempore ĩ¬
teruentu sci ꝯfesso¬
ris submom̃to li¬
beratus est. Aliud.
er idem tempus
femina quedam
de montaureo castro.
noĩe emengardis
fracti et aridi lacer¬
ti in fortunio ꝑ qͥn¬
q̃nnium dampna¬
ta beato materiam
ad eius mauseolum

Expanded text:
incolumis ad sua recesrat nihilominuOsanna in confinio Caynonis castri, quae diuturna totius corporis incommoditate laborabat. Sed et ipsa tantarum virtutum audita potentia, cum ad memoriam sancti gratia recuperandae incolumitatis pedibus suis ire nequiret, vehiculum sibi praeparari fecit. Quod cum ascendere voluisset, eadem hora divinae virtutis sensit sibi adesse remedium. Denique relicto vehiculo, gressu concito ad sepulcrum beati Martini laetabunda cum oblationibus venire non distulit, sanitatemque meritis sancti antistitis sibi divinitus praestitam populo circumstanti ex ordine retulit. XLII. Gaufridus quoque puer de vico qui dicitur Blarenciacus ab eadem calamitate, eodem tempore, interventu sancti confessoris sub momento liberatus est. XLIII. Per idem tempus, femina quaedam de Montaureo castro, nomine Ermengardis, fracti et aridi lacerti infortunio per quinquennium damnata beati materiam ad ejus mausoleum
Abbreviated transcription (Latin):
dam nuꝑ audiui
cũ in tyrreno maricꝰ¬
su illo quo romam
tenditur nauigaret
subito turbinib ex¬
ortis extremũ uite õi¬
um fuisse discrimẽ.
ĩquo cũ quidã egyp¬
cius negociator. nec¬
dum xp̃ianus mag¬
na uoce clamaret. D̾s
martini eripe nos:
mox tẽpestatẽ fuisse
sedatã seq optatum
cursum cũ summa
placidi equoris qui¬
ete tenuisse. ubi licon¬

Expanded text:
dam nuper audiui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete tenuisse. Lycon
Abbreviated transcription (Latin):
sitas adire comitatũ.
ualentinianus tam̃
maior rei sũma po¬
tiebatur. Is cũ mar¬
tinum ea pecere cogno¬
uisset que prestare
nolebat: iussit eum
palacii forib arceri.
Et enim ad animũ
illius ĩmittẽ ac suꝑ¬
bum uxor accesserat
arriana q̃ totũ illũ
ascõ uiro ne ei debi¬
tam reuerentiam p̾¬
staret auerterat. Itaq
martinus ubi semel
principẽ adire temp¬
tauit: recurrit ad no¬
ta presidia. Cilicioob¬
uoluitur cinere cõs¬
pergitur. Cibo potu¬
q abstinet orationẽ¬

Expanded text:
sitas adire comitatum. Valentinianus tum maior rerum potiebatur. hic cum Martinum ea petere cognouisset, quae praestare nolebat, iussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam reuerentiam praestaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel principem adire temptauit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obuoluitur, cinere conspergitur, cibo potuque abstinet, oration
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ gallum adhuc
ex optatissimo nobis
iuiro qui officii cã ad
nos ueniebat occurrere.
Tunc gallus etiam si
ñ obaduentũ scĩssim
sacerdotis relinquẽda
uob̾ ħ̃ eẽt oratio nox
ip̃a cegebat hucusq
ꝓtractum finire ser¬
monẽ. u̾m qr de mar¬
tini uirtutib neqͣꝙͣ¬
disse hodie sufficiat.¬
Cras reliqͣ dicemꝰ. Ita
paritet accepta galli
sponsione surreximꝰ.¬

Expanded text:
utrum Gallum adhuc utrum Gallum adhuc exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus neqos hodie cras reliqua dicemus. Ita pariter accepta hac Galli sponsione surrexim
Abbreviated transcription (Latin):
bãtur. ne dum ego cõ¬
fidam om̃s qui hecau¬
dient credituros. Nã
nisi mestimabilem
uitam atq uirtutẽ
martinꝰ egiss nequa¬
quã ap̃ nos tanta
tas humana dubi¬
tau̾it. cum multos
hodieq uideamꝰ nec
eungeliis quidẽ cre¬
angłos uisos fa¬
miliariter et sensi¬
mus et exꝑti sumꝰ. Rẽ
mininiã dicturꝰ sum
s tam̃ dicam. Ap̃ ne¬
mausum ep̃oꝵ syno¬
iliis hebatur ad qͣm
quidẽ ire noluerat. s
quid gestũ eẽt scire
cupiebat. Casu cũ eo
iste sulpiciꝰ nauiga¬
bat s procul ut semꝑ
aceteris in remota na¬
uis parte residebat.I¬
bi ei angelus quidge¬
stum eẽt ĩ synodonũ¬
ciauit. Nos postea tẽ¬
pus hĩti ꝯcilii sollici-¬
te requirentes satis ꝯ¬
pertũ habuimus ip̃m
diem fuisse ꝯuentus
et ea ibi ab ep̃is fuis¬
tino angłs nũciarat¬
lus nec dum explici¬
tis que statierat re¬
ferre loquerit᷑. Puer
familiaris ingreditur
nũcians refrigerium
presbiter stare ꝑ fori¬
b. Nubitare cepͣimus

Expanded text:
bantur; nedum ego confidam omnes qui haec audient, credituros: nam nisi inaestimabilem vitam atque virtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta tas humana dubitaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem creangelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopitino angelus nuntiaratlus, necdum explicatis quae statuerat referre, loqueretur; puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus,
Abbreviated transcription (Latin):
sermone ꝯcludi ista
interim de illo uiro
portab̾ orienti et dũ
recurris diuersa loca
portus insulas uł ci¬
ni nom̃ et glam p̾¬

Expanded text:
sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesni nomen et gl
Abbreviated transcription (Latin):
men submomento
oc ñ pret̾mitten¬
dum estimo qd̾
uenerabilium per¬
sonaꝵ relatione me
didicisse gaudeo. Che¬
ophania xp̃i famu¬
la abbatissa monas¬
terii beate marie per¬
petue uirginis qd̃ bel¬
lus mons dr̃ religi¬
osis munerib sc̃m
dei honorare cupie¬
bat. Cum itaq cerco
quos ut offerret ei
p̾pararet. eccl̃iasticis
ut assolet occupata
negociis deferre tat¬
daret cuidam eiusdẽ
famulo nomine bo¬
sogono boni testimo¬
nii uiro beatus mͣt¬
tinus ꝑ uisum noctu
apparuit. Quẽ beni¬
gne alloquẽs blanda¬
q manu caput eius
demulcẽs eya inquit
fr̃ surge et ad dñam
tuam proficiscere di¬
cesq ex mea parte qͣ¬
tinus minuscula q̃
michi se daturã deuo¬
uerat ult̾ius redd̃e
ñ differat. Quo dc̃o
cum bosogonus eui¬
gilaret. et quid dña
sua scõ ꝯfessori promi¬
serat penitus ignora¬
ret. ad eam uelociter
cucurrit. et quid sibi
sanctꝰ dixerat reuela¬
uit. Sc̃imonialuero
femina cum narrã¬
tis u̾eba audiss pro¬

Expanded text:
men sub momento non praetermittendum aestimo quod venerabilium personarum relatione me didicisse gaudeo. Theophania, Christi famula, abbatissa monasterii beatae Mariae perpetuae Virginis, quod Bellusmons dicitur, religiosis muneribus sanctum Dei honorare cupiebat. Cum itaque cereos quos ut offerret ei praepararet, ecclesiasticis, ut assolet, occupata negotiis deferre tardaret, cuidam ejusdem famulo, nomine Bosogono, boni testimonii viro, beatus Martinus per visum noctu apparuit. Quem benigne alloquens, blandaque manu caput ejus demulcens: Eia, inquit, frater, surge, et ad dominam tuam proficiscere, dicesque ex mea parte quatenus munuscula quae mihi se daturam devoverat ulterius reddere non differat. Quo dicto, cum Bosogonus evigilaret, et quid domina sua sancto confessori promiserat penitus ignoraret, ad eam velociter currit, et quid sibi sanctus dixerat revelavit. Sanctimonialis vero femina cum narrantis verba audisset, pro
Abbreviated transcription (Latin):
isse resolutos.Ꝙ am¬
bigi ñ potest qr uniꝰ
ꝯfessoris uirtus utrã¬
q urbem sacris po¬
tuit illustrare mi
co andegauensi cui
crouio antiquitaᷤᷤ
nom̃ indidit. pꝰt¬
quã renatus ex aqͣ
et sp̃u scõ cũ reli¬
quis infantib lu¬
dum ĩ placea exer¬
cens ut etas illa pu¬
titur dũ huc illuc¬
q dĩscurreret subi¬
to commotꝰ cũ m¬
petu uentus pul¬
uerẽ eleuãs ocłos
infantis impleuit.

Expanded text:
isse resolutos. Quod ambigi non potest, quia unius Confessoris virtus utramque urbem sacris potuit illustrare mirco Andegavensi, cui Crovio antiquitas nomen indidit; postquam renatus ex aqua et Spiritu sancto cum reliquis infantibus ludum in platea exercens, ut aetas illa patitur, huc illucque discurreret, subito commotus cum impetu ventus, et pulverem elevans, oculos infantis implevit.
Abbreviated transcription (Latin):
De uua apd̃ galliciã.
De basilica sancti a¬
pud urbem santont.
De duob dissẽterici.
De patenis quas scũs
exhibuit.
De blecl̾ico cui filiin
erant dati.
De ceca apd̾ tornacẽ¬
sem uillam.
De manu arida res¬
tituta. li.
De baudegisilo debi
De homine qui ce¬
ram transmisit.
De absolutioẽ iũcti
De puero ceco.
De puella ceca.

Expanded text:
De uva apud Galliciam. 8. De basilica sancti apud urbem Sanctonicam. 9. De duobus disentericis. 10. De patenis, quas sanctus exhibuit. De Blederico, cui filiierant dati. 12. De caeca apud Tornacensim villam. 13. De manu arida restituta. 14. De Baudegisilo debile. 15. De homine qui cera transmisit. 16. De absolutione vincti. 17. De puero caeco. 18. De puella caeca.
Abbreviated transcription (Latin):
turonici eos ꝯspiciũt
obdormisse: apprehen¬
sam scĩssimi corporis
glebam. alii ꝑfenes¬
tram eicuint. alii a¬
foris suscipiũt. Pͥosi¬
tumq ĩ naui cũ omĩ
um descendunt. Ing̾s¬
siq lig̾is alueũ. adur¬
bem turonicam cum
magnis laudibz psal¬
lentium dirigũt gres¬
sum. De quoꝵ uocibus
pictaui exꝑgefc̃i nich
de thesauro quẽ custo¬
liebãt habentes cum
magna ꝯfusione ad
ꝓpria sunt reuersi.
Qd̾ si quis requirit
cur post transitum gͥ¬
ciani ep̃i unus tm̃ .l.¬

Expanded text:
Turonici eos conspiciunt Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensam sanctissimi 36 corporis glebam, alii per fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni um descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus t
Abbreviated transcription (Latin):
ħ turonici Rnderũt.
sufficere dicitis: scitote
qr uob̾cum poĩtus am¬
pluis est quam hico¬
peratus. Nam ut pre¬
termittamus plima
uob̾ suscitauit duos
mortuos nob̾ unum
et ut ip̃e sepe dicebat
maior ei uirtus an¬
te ep̃atum fuit qͣm
post ep̃atum. Ergo
necesse est ut qd̃ nõ¬
biscũ non impleuit
uiuus expleat uel de¬
functus. uob̾ enĩ est
ablatus: nob̾ a deodo¬
antiquitꝰ institutus
seruatur in urbe qua or¬
dinatus est habebat deo
iubente sepulchrũ. Cer¬
te si pro monast̾ii priui¬
legio cupitis uendicare
scitote qr primo ei mo¬
nasterium cũ mediola¬
nensibz fuit. Hus er¬
go litigantib sole ru¬
ente dies clauditurcor¬
pusq ĩ medio poĩtum
ab utroq ppło custodi¬
tur. fittur ut mane
fcõ: a pictauis per uio¬
lentiam auferretur.
S deus omp̃c noluit
urbem turonicã ꝓprio
frustrari patrono. De¬
niq nocte media õs
pictaui a sompno fal¬
lacie comprimuntur:
nec ullus suꝑfuit qͥ
ex hac multitudine
ugilaret. Igitur ubi

Expanded text:
 Toronici respondebant: sufficere dicitis, scitote, quia vobiscum positus amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurimum, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, maior ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut, quod nobiscum non inplevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo doantiquitus institutus servatur, in urbe qua ordenatus est habebit Deo iubente sepulchrum. Certe si pro monasthirio privilegio cupitis vindecare, scetote, quia primum ei monasthirium cum Mediolaninsibus fuit'. His ergo litigantibus, sol ruente nox clauditur, corpusque in medio positumab utroque populo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ter qd̃ obsistentib pa¬
ganis cuitas turoni¬
ca diu sine bñdictõe
sacerdotali fuit. Nam
debantur occl̾te per la¬
tebras diuinum of¬
ficium celebrabant.
Nam si qui a paganis
reperti fuissent xp̃ia¬
ni:aut afficiebantur
uerberib aut gladio
truncabantur. A pas¬
sione ergo dñi usq¬
ad transitũ sci mar¬

Expanded text:
t quia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam debantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Mar
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis consortiũ et
qd̃ instituit condito¬
ris auctoritas nonĩ¬
uidet ꝯmunio cari-¬
tatis. Quid igitur:
Ut martinus par a¬
płis ẽẽt fieri potuit.
aut non potuit:Si
non potuit. et limi-¬
tib quibdam coã¬
gustantur dei omĩ¬
potentia uͥ est ꝙ in
scripturis d̾s omp̃s
appellatur. au fortas¬
tie priuilegium qͦ
donauit aplos per¬
fectis eoꝵ sequaci¬
b ñ uoluit elargi¬
potuit facere omp̃s.
ut qui ꝑfectõem apłi

Expanded text:
ritatis consortium: & ritatis consortium: & quod instituit Conditoris auctoritas, non inuidet communio caritut Martinus par apostolis esset fieri potuit? An non potuit? Si non potuit, et limitibus quibusdam coangustatur Dei omnipotentia. Ubi est quod in Scripturis Deus omnipotens appellatur? An fortasatiae privilegium quo donavit apostolos, perfectis eorum sequacibus non voluit elargipotuit facere omnipotens, ut qui perfectionem
Abbreviated transcription (Latin):
supinus ruit ac sp̾m
exalauit. Reliqui u̾o
hec uidentes. timore p̾¬
teriti fug̾unt qd̾ cũ
regi nuntiatum fuiꝰ¬
set cum testificatõne:
precipit omĩa que
ablata fuerãt mo¬
nastĩo restaurari.
mĩb beati marti
exiguus prĩs eiusdẽ
uestigis in h̾ere. Ple¬
ros q scandalizari
audio qd̃ martinũ
que martini laus
fere ubiq terraꝵ ĩ
ore eccłie resonat.
maxime in ilł lociꝰ
ubi celebrius et deuo¬
cius euis scĩtas hono¬
ratur. uñ ꝓpositin
mei est martini cõ¬
futare emulos. ob¬
trectatores persequi
ab eo.utiq auxilii im¬
plorans gr̃am: aquo
ille accipere meruit.
ut par apłis diceret᷑
et eẽt. Speciał quip¬
lari donatum. gria
apłis parificare po¬
tuit. et ꝓculdubio
parem fecit: qui so¬
lus existens omni¬
no in cõparabilis.
sine ꝯparatione sũ¬
mus est cuius pax
exuꝑat omnẽ sen¬
sum. Cet̾m ea q̃ in¬
fra eum sunt quã¬
tum libet talis na¬
ture sue dignitas ł
bonitas creatoris extu¬
lit: ñ refugunit pa¬

Expanded text:
supinus ruit, ac spiritum exhalavit. Reliqui vero haec videntes timore perterriti fugerunt. Quod cum regi nuntiatum fuisset, cum testificatione praecepit omnia quae ablata fuerant monasterio restaurari.IBVS beati Martinexiguus, Patris eiusdem vestigiis inhęrere. Plerosque scandalizari audio, quod Martinum Quæ Martini laus fere vbique terrarum in ore Ecclesiæ resonat: maxime in illis locis, vbi celebrius & deuotius eius sanctitas honoratur. Vnde propositi mei est, Martini confutare æmulos, obtrectatores persequi: ab eo vtique auxilij implorans gratiam, a quo ille accipere meruit, vt par Apostolis diceretur, & esset. Specialis quiplari donatum gratia, Apostolis parificare potuit, & proculdubio parem fecit, qui solus existens omnino incomparabilis sine comparatione summus est, cuius pax exuperat omnem sensum. Ceterum, ea quæ infra eum sunt, quantumlibet talis naturæ suæ dignitas, vel bonitas Creatoris extulerit, non refugiunt pa
Abbreviated transcription (Latin):
to cesareoq ꝯsulib
Multienĩ in euis trã¬
situ psallentiũ uoces¬
audietunt ĩ celo ꝙ ĩ
libro uirtutũ eiuspͥ¬
mo plenius exposui¬
mus. Nam cũ primo
sc̃s dei apd̃ condaten¬
sem ut cliximus u¬
cũ egrotare cepisset pi¬
ctaui ppłi ad eius trã¬
situm sicut turonici
ꝯueneriit. Quomigͣn¬
te grandis altercatio
ĩutrũq surrexit po¬
pulum. Dicebant eĩ
pictaui. Noster ẽmo¬
nachus. Nob̾ abbas
extitit. Nos requiri
participastis ꝯuuuo.
firmati fustis. bene¬
dictionib in suꝑ⁊uir

Expanded text:
sulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimparticipastis convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper
Abbreviated transcription (Latin):
deberthi. regis
tertio decimo ad fes¬
tiuitatẽ que de bãto
eus transitu celebͣ¬
tur seruus theudł¬
fi ciuis curonici cu¬
stoe uille dum noc¬
te circa gregem cre¬
ditum excubaret
ne quicquã ex eoaut
bestia raperet aut
fraus furis aufer¬
ret oculis subita
caligine interfusi
lumen amisit. Qi
per sex annos ĩ ceci¬
tate durãs ad hãc
festiuitatẽ aduenit
post t̾cium uero di¬
em sc̃i iurtute illu
infirmitatib sana

Expanded text:
deberthi regis tertio decimo, ad festivitatem, quae de beato eius transitu celebratur, servus Theudulfi civis Turonici custus suillac, dum nocte circa gregem creditum excubaret, ne quiddam ex co aut bestia raperet, aut fraus furis auferret, oculis subita caligine interfusis, luper sex annos in caecitate durans ad hanc festivitatem advenit; post tertium vero diem, Sancti virtute illuminfirmitatibus sana
Abbreviated transcription (Latin):
simul et agẽs gr̃as deo
domũ suam omĩ ꝑicu¬
lo lib̾atã. Centũ etiam
argenti libras obtulit.
quas uir beatus nec
respuit nec recepit. s
priusqͣm pondus il¬
lud monast̾iz limen
atting̾e̾t: redimendis
id captiuis ꝯtinuo de¬
putauit. Et cũ ei sug¬
geretur a fr̃ib ut ali¬
quid ex eo ĩ somptu
monast̾ii reseruaret
omĩb angustũ esse
uictũ. multis deesse
uestitũ. nos inquit
eccłia et pascat et ues¬
nt̃is usib quesisse

Expanded text:
simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir beatus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen adtingeret, redimendis id captiuis continuo deputauit. et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ea eo in sumptum monasterii reseruaret, omnibus in angusto esse uictum, multis deesse uestitum: nos, inquit, ecclesia et pascat et uesstris usibus quaesisse
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ solum alios sid
etiam ipsos qui colũ¬
bas adusum holocar¬
sti uendebant absce¬
dere precepit. Unusqͥs
diam honoret. Res-¬
picit enim de celo:
si est intelligẽs aut
requirẽs deum. Et scͥ¬
ꝑtura ait. Acceptꝰ ẽ
regi minister intel¬
ligens. Nam si qui
uerbum ociosum
ĩ quadriuio loqui¬
tur ĩ die iudicii ra¬
tionem reddet: quã¬
to magis qui ĩ ip̃o
dei templo scurrili¬
tatis etiam aut de¬
tractiones cornican¬
tur. Cum uidiss mo

Expanded text:
et non solum alios, sed et non solum alios, sed etiam ipsos, qui columbas ad usum holocausti vendebant, abscedere praecepit. Unusquism praesentiam honoret. Respicit enim de coelo, si est intelligens, aut requirens Deum. Et Scriptura ait: Acceptus est regi minister intelligens . Nam si qui verbum otiosum in quadrivio loquitur, in die judicii rationem reddet, quanto magis qui in ipso Dei templo scurrilitates etiam aut detractiones cornicantur? Cum vidisset Mo
Abbreviated transcription (Latin):
que diligentes ea q̃
in mundo sunt ca¬
ritatem patris ami¬
serunt. et per ami¬
ciciam mundi inimi¬
ci dei constituut᷑
uetrem suum qui¬
ceam habent pro d̾o
quos lugẽs apls ĩ¬
mucos sancte crucĩ
appellat his qui ui¬
no estuant:ne con¬
minatur uox diui¬
na. fornicatores et
adulteros iudica¬
bit deus. Auarus
ut beatus gregoriꝰ
dicit. Non est adhͤ
liber acultu ydolo¬
rum. Nam siquis
fornicator ẽ. aut a¬
uarus. aut ebriosꝰ
cum eiusmodi nec
cibum quidẽ sumere
uas electionis uibet. A¬
mare autẽ ꝓpriam gli¬
am tam grande pet¬
hoc maxime perfidiã
incurrerint. Quomo¬
do inquit dñs pote¬
stis credere ꝓpriã głi¬
am amantes: Si qͥs
iuolauerit templũ
dei: disperdet illum
deus. Sz quamuis
hoc de sp̃uali domo.
ualde cauendum est
ne quis eam faciat
nisi qd̃ est domus
uidelicet orationis.
Non enĩ sine causa
ipsum eliminauit
s in magna dispen¬
satione et ingenti⁊
ipsius rei intulcati¬
one perseip̾m negoti¬
atores elecit de templo

Expanded text:
quae diligentes ea quae in mundo sunt, charitatem patris amiserunt, et per amicitiam mundi inimici Dei constituuntur. Ventrem suum quidam habent pro Deo, quos lugens Apostolus, inimicos sanctae crucis appellat. His qui vino aestuant, vae comminatur vox divina. Fornicatores et adulteros judicabit Deus. Avarus, ut beatus Gregorius dicit, non est adhuc liber a cultu idolorum. Nam si quis fornicator est aut avarus, aut ebriosus, cum ejusmodi nec cibum quidem sumere vas electionis jubet. Amare autem propriam gloriam tam grande pechoc maxime perfidiam incurrerint. Quomodo, inquit Dominus, potestis credere, propriam gloriam amantes? Si quis violaverit templum Dei, disperdet illum Deus . Sed quamvis hoc de spirituali domo, valde cavendum est, ne quis eam faciat nisi quod est, domus videlicet orationis. Non enim sine causa ipsum eliminavit, sed in magna dispensatione, et ingenti ipsius rei inculcationem per seipsum negotiatores ejecit de templo,
Abbreviated transcription (Latin):
na madeft̃s uino ue¬
niret de excelsa rupe
q̃ uie ꝯiungitur in¬
unico impingente
precipitatur. Erat
autẽ profunditas
toꝵ pedum.Cumq
per profunditatẽ pre¬
cipitii illius rotare¬
tur et deorsum sine
alaꝵ remigio uolita¬
ret. sc̃i martini auxi¬
lium per singła des¬
cẽsionis sue mom̃ta
clamabat. Tc̃ quasi
manib alioꝵ de iu¬
mento suo excussꝰ
super arbores q̃ ual¬
li merant deicitur
⁊ sic paulatĩ per sin¬
gulos ramos descẽ¬
dens sine mortis pe¬
ricło ad terram usq

Expanded text:
na madefactus vino veniret, de excelsa rupe, quae viae coniungitur, inimico inpingente, praecipitatur. Erat autem profundum tenum pedum. Cumque per profunditatem praecipitii illius rotaretur et deorsum sine alarum remigio volitaret, sancti Martini auxilium per singula discensionis suae momenta clamabat. Tunc quasi manibus aliorum de iumento suo excussus, super arbores, quae valli inerant, deicitur. Et sic paulatim per singulos ramos discendens, sine mortis periculo ad terram usq
Abbreviated transcription (Latin):
ergo cuiꝰlibet po
domno turonensi mͣr¬
tino qui fuit uir po¬
tens in opere et ser¬
mone qui etiã tem¬
pore necessitatis turo
potentis potent̃ eripu¬
it obligatõres fc̃ĩ st̃.
Inde etiam ereptõnis
sue perpetuũ memo¬
riale statuentes aĩã
ĩ honore ereptoris sui
celebritatẽ quarto ydꝰ
maii celebrit celebͣnt
ta sua lib̾atori suo
sollempnit ꝑsoluũt.
Sollempnia aũ ista
ñ translatio seu or¬
dinatio. non transi¬
tus ñ exceptõ d̾r s sub¬
uentio abhiis qui¬
b rei geste ueritas.
melius innotuit¬
et nominatur. Ne¬
cessitatis uero suꝑ¬
habundantes angꝰ¬
tias et urbisobsesse
calamitates et mi¬
reptionis mod̾ et
fugaui etiã qua
fugere rolloneni
austisiodoro man¬
sit reuersionẽ etiã
et exceptionẽ qua a
suis turonẽsib ui¬
delicet honorifice est
susceptus et ĩ loco ubi
nũc adoratur deo an¬
nuente est collocatꝰ
loco suo et ordine ꝓ¬
ut dñs ded̾it stilo qͣ¬
licunq proseq̃mur.

Expanded text:
ergo cujuslibet potdomno Turonensi Martino, qui fuit vir potens in opere et sermone, qui etiam tempore necessitatis Turonpotentis potenter eripuit, obligatores facti sunt. Inde etiam ereptionis suae perpetuum memoriale statuentes, annuam in honore ereptoris sui celebritatem IV Idus Maii celebriter celebrata sua liberatori suo solemniter persolvunt. Solemnitas autem ista, non translatio seu ordinatio, non transitus, non exceptio dicitur, sed subventio ab iis quibus rei gestae veritas melius innotuit, nominatur. Necessitatis vero superabundantes angustias, et urbis obsessae calamitates et mireptionis modum, et fugam etiam, qua fugere Rollonem Antisiodoro mansit; reversionem etiam, et exceptionem, qua a suis, Turonensibus videlicet, honorifice est susceptus, et in loco, ubi nunc adoratur, Deo annuente est collocatus, loco suo et ordine, prout Dominus dederit, stylo qualicunque prosequemur.
Abbreviated transcription (Latin):
uauit. Qui excẽsis
ad celum manib
locutus est dicens.
Gratias tibi agooĩ¬
potẽs deus qui me
hoc tter sulcare iussi¬
sti. Iam enĩ priusꝙͣ
templum scĩ tiu
uideam eius bñfi.¬
ciis sum refertus. Q¬
degale urbe adpul¬
si sunt. Egressusq
hinic de nauiad ba¬
silicãscĩ accedẽs ac uotũ
suũ exsoluẽs q̃ scͥpsimꝰ
ab ip̃iꝰ ore relata cog

Expanded text:
avit. Qui, extensis ad caelum manibus, locutus est, dicens: 'Gratias tibi ago, omnipotens Deus, qui me hoc iter sulcare iussisti. Iam enim, priusquam templum sancti tui videam, eius beneficiis sum refertus'. Qrdigala urbe adpulsi sunt; egressusque hinc de navi, ad basilicam sancti accedens ac votum suum exsolvens, quae scripsimus ab ipsius ore re
Abbreviated transcription (Latin):
rennulliqr defor¬
mis eẽt et truncatꝰ
habitu uideret᷑. Mł¬
ti quidẽ quib erat.
mens sanior alciuꝰ
nule fecissent: cũ
utiq plus haben¬
tes uestire pauperẽ
sine sua nuditate
potuissent.Nocte
igitur insecuta cũ
se sopori dedisset:ui¬
dit xp̃m clamidis
sue qua pauperẽ te¬
xerat parte uestitũ.
Intueri diligẽtissi¬
me dñm. uestemq
qͣm dederat iubetꝰ
agnoscere. Mox ad
angłoꝵ circunstã¬
cium multitudinẽ.
audit ih̃m clara
uoce dicentẽ. Mar¬
tinus adhuc cathe¬
cuminꝰ hac me ꝯte
mor dñs dictoꝵ su¬
oꝵ que ante predi¬
xerat. quãdiu fe-¬
cistis hec uni exmi¬
nimis istis michi
fecistis se in paupe¬
rem professus est
fuisse uestitũ. Et
ad ꝯfirmandũ tam
boni operis testimo¬
niuĩ in eodẽ se ha¬
bitu quẽ pauper
so uir beatissimꝰ
cegnoscẽs cum ẽẽt ã¬
noꝵ duo de uigĩti.
ad baptisma con¬
uolauit. Nec statĩ
mlicie renuncian.
tribuni sui precib
euictus cui ꝯtub̾¬

Expanded text:
nonnulli, quia defornonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius mile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste mor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper so uir beatissimuscognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contuber
Abbreviated transcription (Latin):
ro affectu om̃s uene¬
rarentur. Nec dum
tam̃ regeneratus in
xp̃o agebat quendã
bonis operib baptiᷤ¬
matis candidatum.
assistere scilicet la¬
borantib. opem
ferre miseris: alere
ex milicie stipendii
pret̾ cotidianum
uictũ reseruabat.
Iam tũc euangelii
ñ surdus auditor:
de crastino non co¬
iam nich preterar¬
ma et simplicem
milicie uestem ha
beret. media hyeme
que solito asperior
inhorruerat a deo
ut plerosq uis al¬
goris extingueret:
obuium ht in porta
ambianensiũ ciui¬
tatis pauperẽ nuđ̃.
Qui cũ pretereuntes
ut sui misererent᷑
oraret: om̃sq mise¬
rum preterirent:ĩ¬
tellexit uir deo ple¬
mis sibi illũ aliis
miscdiam ñ prestã¬
tib reseruari. Qͥd
tamen ageret. nich̾
preter clamidem qͣ
indictus erat habe¬
bat. Iam enĩ reliqͣ
ĩ opus simile con¬
sumpserat. Arrep¬
to itaq ferro quo
accinctus erat. me¬
diam diuidit partẽ¬
q eius pauperi tri¬
buit. Reliqua rurs
induitur. Interea
de circũstantib rise

Expanded text:
ro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cojam nihil praeter arma et simplicem militiberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere
Abbreviated transcription (Latin):
ercium ordi¬
bellum de uir
potenti deo qui nob̾
talem medicum tri¬
buere dignatus est
qui infirmitates no¬
stras purgaret uulne¬
ra dilueret ac salubͥn
medicam̃ta conferret.
Nam si ad euis beatũ
tumulũ humilietur
animus et or̃o subli¬
metur. si defluant la¬
crime. et compunctio
uera succedat. si abimo
corde mittantur sus¬
piria. et pectora faci¬
norosa tundantur.ĩ¬
uenit ploratus letici¬
am.culpa ueniam. do¬
lor pectoris ꝑuenit a
medelam.Nam sepiꝰ
tactus beati sepulchri
liticis surgere ⁊ ip̃am
quoq pectoris amari¬
tudinem longe disce¬
dere. Ꝙ ego plerumq
exꝑtus indignũ me
iudico. ut inter tãtoꝵ
miracłoꝵ uiri moleᷤ etiã
illa hic inseram que
supet me operari dig¬
natus est. S iterum
timeo ne noxial̃ ap¬
paream:si ea tanquã
fraudulentus abscon¬
dam. Testor et enĩ dm̃
et spem illam quã ĩ
eius uirtute posui.
Credens me abillius
miscd̃ia ñ frustrari
qr quocienscumq
aut dolor caꝑitis ir¬
ruit. aut timꝑora

Expanded text:
ertium, ordibellum de virtpotenti Deo, qui nobis talem medicum tribuere dignatus est, qui infirmitates nostras purgaret, vulnera dilueret, ac salubria medicamenta conferret. Nam si ad ejus beatum tumulum humilietur animus, et oratio sublimetur, si defluant lacrymae, et compunctio vera succedat; si ab imo corde emittantur suspiria, et pectora facinorosa tundantur; invenit ploratus laetitiam, culpa veniam, dolor pectoris pervenit ad medelam. Nam saepius tactus beati sepulcri plyticis surgere, et ipsam quoque pectoris amaritudinem longe discedere. Quod ego plerumque expertus indignum me judico, ut inter tantorum miraculorum moles etiam illa hic inseram, quae super me operari dignatus est. Sed iterum timeo ne noxialis appaream, si ea tanquam fraudulentus abscondam. Testor enim Deum, et spem illam, quam in ejus virtute posui, credens me ab illius misericordia non frustrari: quia quotiescunque aut dolor capitis irruit, aut tempora
Abbreviated transcription (Latin):
librasset ictum fe¬
rientis dextere sus¬
tinuit alter. Unctis
tamen post tergum
manib: uni seruan¬
duset custodiendus
traditur. Qui cũ e¬
um ad remotiora
duxisset: percũcta¬
ri ab eo cepit. quis¬
nam eẽt. Respondit
xp̃ianũ se esse. Que¬
rebat etiam ab eo an
timeret. Tunc uero
ꝯstantissime profite¬
tur nunquã se tã
fuisse secuiꝵ. qr sci¬
maxime ĩtempta¬
tionib affuturã.
Se mãgis illi dolere
pote latrocinia ex¬
cens: eẽt indignus.
Ingressusq euan¬
gelicam disputati¬
onem. uerbũ dei latͦ¬
ni predicabat. Quid
longius morer:La¬
tro credidit. prosecu¬
tusq martinum
uie reddidit. orãs
ut prose dñm ro¬
garet. Idemq post¬
ea religiosam du¬
Igitut martinꝰ inde
progressus cũ medi¬
olanũ preterisset:
diabolus in itine¬
re humana specie
assumpta: se ei ob¬
uiam tulit. quo tẽ¬
deret querẽs. Cũq

Expanded text:
librasset ictum, felibrasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia scimaxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, pote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam aIgitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque
Abbreviated transcription (Latin):
diu apd̃ eum ꝯmo¬
ratus est. Temptau
autẽ idem hylariꝰ
imposito diaconiof
ficio sibi eum altiuᷤᷤ
ĩplicare: et misterio
uinciri diuino.S
cũ sepissime restitis¬
set indignũ se esse
uociferans intelle¬
xit uir dei altioris
ĩgenii hoc eũ modo
posse ꝯstringi. si id
ei officii imponeret
ĩquo quidã locus ĩ¬
iurie uideretur. Ita¬
q exorcistã eum ẽẽ
precepit. Quã ille
ordinationẽ ne des¬
pexisse tanqͣm hu¬
niliorem uideret᷑.
non repudiauit.
Nec multo pꝰt ãmo¬
nitus per soporẽ. ut
patriam parentesq
quos adhuc gentili¬
tas detinebat. reli¬
giosa sollicitudine
iusitaret: ex uolun¬
tate scĩ hylarii pro¬
fectus ẽ. Multisq ab
eo obstrictus precibꝰ
⁊ lacrimisut rediret.
mestus ut ferunt
peregrinationẽ il¬
lam aggressus est.
Contestatus fratres
multa se aduersa
passiuꝵ: qd̃ postea
probauit euentꝰ.
At primũ inter al¬
pes deuia secutus.
incidit ĩlatrone.
Cumq unꝰ securi
eleuata ĩcaput eiꝰ

Expanded text:
diu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius
Abbreviated transcription (Latin):
tans me cum puri¬
cellis quos mecũ ⁊¬
habebam inuenimꝰ
nos ante portam tre¬
uericã nescientes qͦ¬
modo uenissemus
qui nos ad huc me¬
tis credebamus ꝯsiste¬
re. Qua retione aut
nauigatum ẽ aut
uolatum sola con¬
mendatione bĩmar¬
tini nec fluuiũ sen¬
simus et mossolle
tumescentes undas
naufragas euita¬
mus et qd̵ satis est
inter saxa noctur¬
no tempore preteri¬
mus incolumes. Ni
to flante non remo

Expanded text:
tans me cum puricellis quos mecum habebam, invenimus nos ante portam Trevericam, nescientes, quomodo venissemus, qui nos adhuc Mettis credebamus consistere; qua ratione aut navigatum est aut volatum; sola conmendatione beati Martini nec fluvium sensimus et Mosellae tumescentes undas naufragas evitamus, et, quod satis est, inter saxa nocturno tempore praeterimus incolomes, non to flante, non remo
Abbreviated transcription (Latin):
tu beati martini.
Qualiter scõ seuermo
psallentiũ uoce de eiꝰ
transitu reuelatũ ẽ.
Oualit beato ambrosi¬
De translatõe beati
corporis euis.to.
De theodemũdo mu
De camemunda ceca.
De bõ baudino ep̃o.
De eoqui reliquias
sci cam̾aco detulit.
De gallis sueius cõ¬
De ultrogothe regi
De eo qui pustula ĩ
gxercitu positus labo
De oleo cicendilis sb̃
De placido ꝓcuratore.
Dehiis que ambia¬
nis gesta sunt. tio.
De sirogalensi orato
De bella ceca. tato.
De ammonio p̾cipi
De leomere ꝯtracto.
Demilicario iuncto.
De abbino comite de¬
De caregilo ꝯtracto.
De aquilino amẽte.
De charinaldo debili
De fune absciso.
De charib̾to rege qͥ
De eustochio picta¬
uensi.
De eo qui inportic̃¬

Expanded text:
tu beati Martini. 4. Qualiter sancto Severino psallentium de eius transitu revelatum est. 5. Qualiter beato AmbrosiDe translatione beati corporis. 7. De Theodomundo muto. 8. De Chainemunda caeca. 9. De beato Baudino episcopo. 10. De eo qui reliquias sancti Camaraco detulit. 11. De Gallis Suavis conDe Ultrogotu regina. 13. De eo qui a pustula in exercitu positus laborne. 15. De oleo cicendilis sub De Placido procuratore. 17. De his quae Ambianis gesta sunt. 18. De Siroialensi oratorio. 19. De Bella caeca. 20. De Ammonio praecipDe Leomere contracto. 23. De Wiliachario vincto. 24. De Alpino comite deDe Charegisilo contracto. 26. De Aquilino amente. 27. De Charivaldo debile. 28. De fune absciso. 29. De Chariberto rege, qui De Eustochio Pictavinsi. De eo qui in sanc