comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
leriter ĩ carmutes proficisci ubet ibiq hiemare quorumq oꝑa cognoucãt
Tasgetium ĩ terfectum. Hos comprehensos ad se mitteret. Interim ab oĩb
legatis quȩstoribusq quibus legiones tradiderat certior factus est . ĩ ibͥna
ꝑuentum locumq ibernis esse munitum. Diebus eirciter.xu. quibus in
yberna uentum est initium repentini tumultus ac defectionis ortum est
ab ambiorige & catuuulgo. Qui cum affines regni sui Sabmo coctȩq
presto fuissent frumentumq in iberna comportauissent. Indutiomari Tre¬
ueri numptis impulsi suos concitauerunt subitoq oppressis lignatoribus
magna manu ad castra oppugnatum uenerunt. Cum celeriter nostriar¬
ma cepissent uallumq ascendissent atq una ex parte hispanis equitibus
emissis equestri prelio suꝑiores fuissent. Desꝑata re hostes suos ab oppugna¬
tione reduxerunt. Tunc suo more conclamauerunt uti aliqui ex nostris

Expanded text:
leriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat leriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, certior factus est in hiberna perventum locumque hibernis esse munitum. Diebus circiter XV, quibus in hiberna ventum est, initium repentini tumultus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent vallumque adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio superiores fuissent, desperata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris
Abbreviated transcription (Latin):
iussit. Ad hunc modum distributis legionibus facilime ĩopie frumẽ¬
tarie se se mederi posse existimauit. atq harum tamen omnium legio¬
num iberna preter eam quam lutio Roscio ĩ pacatissimam & quietis¬
simam ꝑtem ducendam dederat milibus passuum centum continebantũ.
Ip̃e interea quo ad legiones collocatas mimittiq iberna cognouisset mo
rari ĩgallia constituit. Erat ĩ carnutibus summo loco natus Trasgetius cu¬
ius maiores regnum ĩ sua ciuitate obtinuerant. Nuic cȩsar pro cius uir¬
tute atq ĩ se beniuolentia: qđ ĩ omnibus bellis singulari cius opera fue¬
rat usus locum maiorum restituerat. Tertium iam hunc annum regnã-¬
tem inimici iam multiᷤᷤ palam ex ciuitate & his auctoribus eum interfece¬
runt. Defertur ea res ad cȩsarem. Ille ueritus ꝗđ ad plures ꝑtinebat. neci¬
uitas eoꝵ impulsu deficeret. Lutium plancum cum legione exbelgio ce¬

Expanded text:
iussit. Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae frumeniussit. Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae frumentariae sese mederi posse existimavit. Atque harum tamen omnium legionum hiberna praeter eam, quam Lucio Roscio in pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolentia, quod in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus, maiorum locum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimici, multis palam ex civitate eius auctoribus, eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio ce
Abbreviated transcription (Latin):
in columes naues ꝑduxit. Subductis nauibus concilioq galloꝵ Zamaro¬
brie ꝑacto q eo anno frumentum ĩ gallia propter siccitates angustius pro¬
uenerat coactus est aliter ac superioribus annis exercitum ibernis collo-¬
care legionesq in plures ciuitates distribuere. Ex quibus unam du-
cendam ĩ uorinos .C. fabio legato dedit. alteram ĩ neruios Quinto ci-¬
cerom. Tertiam ĩ tessuos. L. Roscio. Quartam ĩ remis cum Tito labieno
ĩ confinio treueroꝵ iemare iussit. Tres in belgis collocauit. his Marcum
crassum quintum a lutium minutium plancum & Caium Treboniũ
legatos prefecit. Unam legionem quam proxime transpadum conserip¬
serat. & cohortes .u. in eburones. quorum pars maxima est ĩtermosam
& renum qui sub imperio ambiorigis & catulci erant misit. his militib
Quintum Titurium sabinum & lutium arunculeium cottam preesse

Expanded text:
incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samaroincolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere; ex quibus unam in Morinos ducendam Gaio Fabio legato dedit, alteram in Nervios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgis collocavit: eis Marcum Crassum quaestorem et Lucium Munatium Plancum et Gaium Trebonium legatos praefecit. Vnam legionem, quam proxime trans Padum conscripserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant, misit. Eis militibus Quintum Titurium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos praeesse
Abbreviated transcription (Latin):
Cassiuellano ne Mandubratio aut Triuouantibus noceat. Obsidibus acceptis
exercitum reducit ad mare. naues inuenit refectas. his deductis qđ & cap¬
tiuoꝵ magnum numerum habebat & non nullȩ tempestate ꝑierant naues
duobus cõmeatibus exercitum reportare ĩstituit. Ac sic accidit ut extãto
nauium numero tot nauigationibus. neq hoc neq suꝑiore anno Ula om¬
nino nauis quȩ milites portaret deficeret. At ex his quȩ in anes ex continẽ¬
ti ad eum remieterentur & prioris commeatus expositis militib & quas poestra
labienus faciendas curauerat. numero.xl. ꝑ paucȩ locum caperent reli¬
quȩ omnes fere reficerentur. Quas cum aliquandui Cȩsar frustra expectas¬
set ne anni tempore anauigatione excluderetur. ꝗ equinoctium sube¬
rat. necessario angustius milites collocauit ac summa traꝗllitate consecuta
secunda inita uigilia cum soluisset prima luce ternam attigit omnesq

Expanded text:
Cassivellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat. Obsidibus acceptis Cassivellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat. Obsidibus acceptis exercitum reducit ad mare, naves invenit refectas. His deductis, quod et captivorum magnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant naves, duobus commeatibus exercitum reportare instituit. Ac sic accidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, ne anni tempore a navigatione excluderetur, quod aequinoctium suberat, necessario angustius milites collocavit ac summa tranquillitate consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce terram attigit omnesque
Abbreviated transcription (Latin):
aliã parte oppidi eiecerunt. Magnus ibi numerus pecoꝵ repertus multiq
ĩ fuga sunt comprehensi atq interfecti. Cum hȩc ĩ his locis geruntur Cassiuel¬
lanus ad Cantium q esse ad mare supra demostrauimus. quibus regionib
.iiii. reges prȩerant. Cintorix. Caruilius. Taximagulus. Segonax. numptios
mittit. Nisq imperat uti coactis omnibus copis castra naualia de improui¬
so adoriantur atq oppugnent. Fii cum ad castra uenissent nostri eruptio¬
ne facta multis eoꝵ interfectis capto etiam nobili duce Cintorige suos inco-¬
lumes reduxerunt. Cassiuellanus hoc pręlio numptiato tot detrimentis
acceptis uastatis finibus maxime etiam ꝑmotus defectione ciuitaitum. legatos
ꝑ atrebatem comium dededitione ad Cȩsarem mittit. Cȩsar cum constitiuisset
hiemare ĩcontinenti propter repentinos galliȩ motus neq multum estatis super¬

Expanded text:
alia ex parte oppidi eiecerunt. Magnus ibi numerus pecoris repertus, multique alia ex parte oppidi eiecerunt. Magnus ibi numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprehensi atque interfecti. Dum haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regionibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, Carvilius, Taximagulus, Segovax, nuntios mittit atque eis imperat uti coactis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. Ei cum ad castra venissent, nostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos incolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem Commium de deditione ad Caesarem mittit. Caesar, cum constituisset hiemare in continenti propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis super
Abbreviated transcription (Latin):
uellani defendat atq ĩ ciuitatem mittat qui presit imperiumq obtineat.
ad eos mittit. Illi imꝑata celeriter fecerunt obsides ad numerum frumẽ¬
tumq miserunt. Trinouantibus defensis & ab omni militum inuiria prohibi¬
tis. Cenimagni. Segonciaci. Anthalites. Bibroci. Cassi. legationibus missis.
se se Cesari ded⁊ unt ab his cognoscit non longe ab eo loco oppidum cassiuel¬
lani abesse. silius paludibusq munitum quo satis magnus numerus hominũ
pecorisq conuenerit. Oppidum autem britanni uocant cum siluas impeditis
uallo atq fossa munierunt. quo incursionis hostium uitande causa cõuenire
consuerunt. Eo proficiscitur cum legionibus locum reꝑit egregregie natura
atq opere munitum tamen hc̃ duabus exꝑtibus oppugnare contendit. ho-¬
stes paulisper morati militum nostrorum impetum non tulerunt. sȩseq ex

Expanded text:
vellauni defendat atque in civitatem mittat, qui praesit imperiumque obtineat. vellauni defendat atque in civitatem mittat, qui praesit imperiumque obtineat. ad eos mittit. Illi imperata celeriter fecerunt, obsides ad numerum frumentumque miserunt. Trinobantibus defensis atque ab omni militum iniuria prohibitis Cenimagni, Segontiaci, Ancalites, Bibroci, Cassi legationibus missis sese Caesari dedunt. Ab his cognoscit non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse silvis paludibusque munitum, quo satis magnus hominum pecorisque numerus convenerit. Oppidum autem Britanni vocant, cum silvas impeditas vallo atque fossa munierunt, quo incursionis hostium vitandae causa convenire consuerunt. Eo proficiscitur cum legionibus: locum reperit egregie natura atque opere munitum; tamen hunc duabus ex partibus oppugnare contendit. Hostes paulisper morati militum nostrorum impetum non tulerunt seseque
Abbreviated transcription (Latin):
tatus noster liberius predandi uastandiq causa se in agros eiecerat omnib
uiis: semitisq essedarios e silius emittebat & magno cum periculo nostro¬
rum equitum cum his confligebat. atq hoc metu latius uagari prohibebat.
Relinquebatur ut neq longius ab agmine legionum discedi .C. pateretur &
tantum ĩ agris uastandis incendisq faciendis hostibus noceretur. quantum
labore atq itinere legionarii milites efficere potenint. Interim trinobãtes
prope firmissima earum regionum ciuitas ex qua Mandobratus adolescẽs
Cȩsaris fidem secutus ad eum in continentem galliam uenerat cuius pater
ĩ ea ciuitate regnum obtinuerat interfectusq erat a Cassiuellano ip̃e fuga
mortem uitauerat. legatos ad Cęsarem mittunt pollicenturq se se ei dedi¬
turos atq imperata facturos. Petunt ut Mandubratium ab iniuria cassi¬

Expanded text:
uitatus noster liberius praedandi vastandique causa se in agros eiecerat, omnibus uitatus noster liberius praedandi vastandique causa se in agros eiecerat, omnibus viis semitisque essedarios ex silvis emittebat et magno cum periculo nostrorum equitum cum eis confligebat atque hoc metu latius vagari prohibebat. Relinquebatur ut neque longius ab agmine legionum discedi Caesar pateretur, et tantum in agris vastandis incendiisque faciendis hostibus noceretur, quantum labore atque itinere legionarii milites efficere poterant. Interim Trinobantes, prope firmissima earum regionum civitas, ex qua Mandubracius adulescens Caesaris fidem secutus ad eum in continentem Galliam venerat, cuius pater in ea civitate regnum obtinuerat interfectusque erat a Cassivellauno, ipse fuga mortem vitaverat, legatos ad Caesarem mittunt pollicenturque sese ei dedituros atque imperata facturos; petunt ut Mandubracium ab iniuria Cassi
Abbreviated transcription (Latin):
men tamesim in fines cassuellani exercitum ducit qđ flumen omnino¬
ad aliam fluminis ripam magnasesse hostium copias instructas. Ripa aũt
erat acutis sudibus prefixis munita eiusdemq generis sub aqua defixe fu-¬
des flumine tegebantur. his rebus cognitis a cap̃tiuis ꝑfugisq cȩsar premis¬
soq equitatu confestim legiones subsequi uissit. Sed ea celeritite atq im
petu milites ierunt. cum capite solo ex aqua extarent. ut hostes impetũ
legionum atq equitum substinere non possent ripasq dimitterent ac se fu¬
ge mandarent. Cassiuellanus ut supra demostrauimus omni deposita spe
contenctionis dimissis amplioribus copiis milibus circiter .iiii. essedariorũ
relictis itinena nostra seruabat. paulumq ex uia excedebat. Iocisq impe¬
ditis ac siluestribus se se occultabat atq his regionibus quibus nositer facturos
cognouerat pecora atq homines ex agris in siluas compellebat. & cum eꝗ¬

Expanded text:
men Tamesim in fines Cassivellauni exercitum duxit; quod flumen uno omen Tamesim in fines Cassivellauni exercitum duxit; quod flumen uno oad alteram fluminis ripam magnas esse copias hostium instructas; ripa autem erat acutis sudibus praefixis munita, eiusdemque generis sub aqua defixae sudes flumine tegebantur. His rebus cognitis a captivis perfugisque Caesar praemisso equitatu confestim legiones subsequi iussit. Sed ea celeritate atque eo impetu milites ierunt, cum capite solo ex aqua exstarent, ut hostes impetum legionum atque equitum sustinere non possent ripasque dimitterent ac se fugae mandarent. Cassivellaunus, ut supra demonstravimus, omni deposita spe contentionis dimissis amplioribus copiis milibus circiter quattuor essedariorum relictis itinera nostra servabat paulumque ex via excedebat locisque impeditis ac silvestribus sese occultabat, atque eis regionibus quibus nos iter facturos cognoverat pecora atque homines ex agris in silvas compellebat et, cum eq
Abbreviated transcription (Latin):
defatigatis succederent. Postero die procula castris hostes in collibus cõstite¬
runt rariq se ostendere & lenius ꝗͣ pridie nostros equites prelio lacessere
ceperunt. Sed meridie cum cesar pabulandi causi tres legiones atq omẽs
equitatum cum .C. Trebonio legato misisset repente ex omnibus partib
ad pabulatores aduolauerunt: sicuti a signis legionibusq non absisterẽt.
Nostri acriter ĩ eos impetu facto repulerunt neq finem sequendi fecerũt.
Quo subsidio confiss equites cum post. legiones uderent precipites hosftese¬
egerunt magnoq numero eoꝵ interfecto neq sui colligeni neq asstnd.
aut ex essedis desiliendi facultatem dederunt. Ex hac fuga protinus quȩ
undiq conuenerant auxilia discesserunt neq post id tempus unꝗͣ sum mis
nobiscum copiss hostes contenderunt. Cȩsar cognito consilio eorum ad fu-¬

Expanded text:
defetigatis succederent. Postero die procul a castris hostes in collibus constitedefetigatis succederent. Postero die procul a castris hostes in collibus constiterunt rarique se ostendere et lenius quam pridie nostros equites proelio lacessere coeperunt. Sed meridie, cum Caesar pabulandi causa tres legiones atque omnem equitatum cum Gaio Trebonio legato misisset, repente ex omnibus partibus ad pabulatores advolaverunt, sic uti ab signis legionibusque non absisterent. Nostri acriter in eos impetu facto reppulerunt neque finem sequendi fecerunt, quoad subsidio confisi equites, cum post se legiones viderent, praecipites hostesgerunt magnoque eorum numero interfecto neque sui colligendi neque consistendi aut ex essedis desiliendi facultatem dederunt. Ex hac fuga protinus, quae undique convenerant, auxilia discesserunt, neque post id tempus umquam summis nobiscum copiis hostes contenderunt. Caesar cognito consilio eorum ad flu
Abbreviated transcription (Latin):
lumes receperunt. Eodie ꝗuintus laberius durus tribunus militum inteͣ¬
ficitur. Illi pluribus submissis cohortibus repelluntur. Toto hoc ĩ genere pu¬
gnȩ cum sub oculis omnium ac pro castris dimicaretur intellectum est
nostros propter grauitatem armorum q neq ĩ sequi cedentes possent n
ã signis discedere auderent minus aptos esse ad huius generis hostẽ. Eꝗ¬
tes autem magno cum ꝑiculo prelio dimicare. propterea q illi etiam con¬
sulto plerũq cederent & cum paululum a legionibus nostros remorussẽt̃
ex essedis desilirent & pedibus dispari prelio contenderent. E questris autẽ
prelii ratio. & cedentibus & insequentibus paratq idem periculum ĩ ferebat.
A ccedebat huc qđ nũꝗͣ conferti. sed rari magnisq interuaillis preliarentur. stati¬
onesq dispositas haberent atq alios alii deinceps excipent egriq & recẽtes

Expanded text:
lumes receperunt. Eo die Quintus Laberius Durus, tribunus militum, interlumes receperunt. Eo die Quintus Laberius Durus, tribunus militum, interficitur. Illi pluribus submissis cohortibus repelluntur. Toto hoc in genere pugnae, cum sub oculis omnium ac pro castris dimicaretur, intellectum est nostros propter gravitatem armorum, quod neque insequi cedentes possent neque ab signis discedere auderent, minus aptos esse ad huius generis hostem, equites autem magno cum periculo proelio dimicare, propterea quod illi etiam consulto plerumque cederent et, cum paulum ab legionibus nostros removissent, ex essedis desilirent et pedibus dispari proelio contenderent. Equestris autem proeli ratio et cedentibus et insequentibus par atque idem periculum inferebat. Accedebat huc ut numquam conferti sed rari magnisque intervallis proeliarentur stationesque dispositas haberent, atque alios alii deinceps exciperent, integrique et recentes
Abbreviated transcription (Latin):
tibus parentesq cum liberis. sed qui sunt ex his nati eorum habentur li¬
beri quo primum uirgo queq deducta est. Equites hostium essedaris¬
q acriter prelium cum equitatu nostro ĩ itinere conflixerunt tamen
non ut omnibus partibus superiores fuerint atq omnes ĩ siluas collesq cõ¬
pulerint. Sed compluribus interfectis cupidius in secuti non nullos ex suis
amiscrunt. At illi intermisso spatio ĩprudentibus nostris atq occupatis ĩ
munitione castroꝵ subito se ex siluis eiecerunt impetuq facto ĩ eos qui
erant ĩ statione pro castris collocati acriter pugnauerunt duabusq mis¬
sis subsidio cohortibus a cȩsire atq his primis legionum duarum. Cum
hec ꝑ exiguo intermisso loci spatio interse constitissent neuo genere pu¬
gne perterritis nostris ꝑ medios audacissime ꝑruperunt. seq deinde inco-¬

Expanded text:
tribus parentesque cum liberis; sed qui sunt ex his nati, eorum habentur litribus parentesque cum liberis; sed qui sunt ex his nati, eorum habentur liberi, quo primum virgo quaeque deducta est. Equites hostium essedariique acriter proelio cum equitatu nostro in itinere conflixerunt, tamen ut nostri omnibus partibus superiores fuerint atque eos in silvas collesque compulerint. Sed compluribus interfectis cupidius insecuti nonnullos ex suis amiserunt. At illi intermisso spatio imprudentibus nostris atque occupatis in munitione castrorum subito se ex silvis eiecerunt, impetuque in eos facto qui erant in statione pro castris collocati, acriter pugnaverunt, duabusque missis subsidio cohortibus a Caesare atque eis primis legionum duarum, cum hae perexiguo intermisso loci spatio inter se constitissent, novo genere pugnae perterritis nostris per medios audacissime perruperunt seque inde inco
Abbreviated transcription (Latin):
le subiecte existimantur. de quibus insulis nom nulli stripserunt. dies conti¬
nuos .xxx. sub bruma esse noctem. Nosnbil de eo ꝑcunctationibus reꝑie¬
bamus nisi certis ex aqua menẜis breuiores esse: ꝗͣ incontinenti noctes uide¬
bamus. Huius est longitudo lateris ut fertilloꝵ oppinio septingentoꝵ
milium. Tertium est contra septentrionem. cui parti nulla est obiecta
terna. sed eius angulus lateris maxime ad germaniam spectat. Hoc milia
uicies centum milia passuum. Ex hisomnibus longe sunt humanissimi ꝗ
tantium incolunt. quȩ regio est maritima omnis. neq multum gallica
differunt consuetudine. Interiores pleriq frumenta non serunt. sed lacte
& carne uiuunt pellibusq sunt uestiti. Omnes uero britãm nitro se inficiũt
Qceruleum efficit colorem atq ex ħ horridiores sunt ĩ pugna aspectu ca
Uxores habent deni duodeni inter se cõmunes. & maxime fintrescum fra¬

Expanded text:
ae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies contiae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam in continenti noctes videbamus. Huius est longitudo lateris, ut fert illorum opinio, septingentorum milium. Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime ad Germaniam spectat. Hoc milia vicies centum milium passuum. Ex his omnibus longe sunt humanissimi qui Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis, neque multum a Gallica differunt consuetudine. Interiores plerique frumenta non serunt, sed lacte et carne vivunt pellibusque sunt vestiti. Omnes vero se Britanni vitro inficiunt, quod caeruleum efficit colorem, atque hoc horridiores sunt in pugna aspectu; caVxores habent deni duodenique inter se communes et maxime fratres cum fra
Abbreviated transcription (Latin):
minatis pro nũmo. Hascitur ibi plumbum album ĩ mediterraneis regio¬
nibus. ĩ maritimis ferrum. sed eius exigua est copia. Ere utuntur impor¬
tato materia cuiusq generis ut ĩgallia est preter fagum atq abietem
leporem & anserem & galinam gustare fas non putant. ħ tamen alunt
animi uoluptatisq causa. loca sunt temperatora ꝗͣ ĩgallia remissioribus
frigoribus insula natum utriq cuiusunum latus est contra galliam.
huius lateris alter angulus qui est ad cantium quo fere omnes ex gallia
naues appelluntur ad orientem solem inferior ad meridiem spectat. Noc Latos¬
pertinet circiter milia quingenta alterum uergit ad hispaniam atq oc¬
cidentem solem qua ex parte est iberniã dimidio minor ut extimaturꝗͣ
britãnia sed pari spatio transitus atq ex gillia est ĩ britaniam. in hoc me¬
dio cursu est insula quȩ appellatur mona complures prȩterea mmores insu¬

Expanded text:
minatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regiominatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat. Hoc pertinet circiter millia passuum quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona: complures praeterea minores subiect
Abbreviated transcription (Latin):
li q administrandi cõmuni consilio ꝑmissa cassiuellauno cuius fines a mari¬
timis ciuitatibus flumen diuidit qđ appellatur Tamesis a mari circiter mi¬
lia passuum. lxxx. Huic superiori tempore cum reliquis ciuitatibus conti¬
nentia bella intercesserant sed nostro aduentu ꝑ moti britãni hec̃ toti bello ĩ¬
periõq prefecerint. Hritãniȩ pars interior ab his in colitur quos natos in in¬
sila ip̃i menoriã pretitum. Dicant maritina pars ab his qui prede ac beli¬
inferendi causi ex belgio transierane qui omnes fere his nominibus ciui¬
tatum appellantur quibus orti ex ciuitatibus eo ꝑuenerunt & bello illato
ibi ꝑmanserunt atq agros colere cęperunt. Hominum est infinita mł¬
titudo crebẽrima q ȩdificia fere gallicis cõsimilia pecoꝵ magnus nũs.
Utuntur aut ȩre aut nũmo aureo aut aliis ferris ad certum pondus exa¬

Expanded text:
lique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a marilique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic superiore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti Britanni hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, qui praedae ac belinferendi causa ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus exa
Abbreviated transcription (Latin):
gnum esse in cõmodum acceptum. His rebus cognitis cesar legiones equitatũ¬
q reuocari. atq in itinere iubet resistere. Ip̃e ad naues reuertitur eadem fere
quȩ ex numptiis litteris q cognouerat coram prospicit. sic amissis circiter xl.
nauibus reliquȩ tamen refici posse magno negotio uiderentur. Itaq ex legio¬
nibus fabros delegit &s ex continenti alios accersiri iubet. Labieno seribit. ut ꝗͣ
plurimas posset his legionibus quȩ sunt apud eum naues ĩstituat. Ip̃e & sires
erat multe oꝑȩ ac laboris tamen commodissimum esse statuit omnes naues sub.¬
duci & cum castris una munitione coniungi. In bis rebus circiter dies.x con-¬
sumit. ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum ĩtermisis sub
bus reliquit ip̃e eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum uenisset maiores
iam undiq in eum locum copiȩ britãnoꝵ conuenerint. Summa imperii bel-¬

Expanded text:
gnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Caesar legiones equitatumgnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Caesar legiones equitatumque revocari atque in itinere resistere iubet, ipse ad naves revertitur; eadem fere quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissis circiter XL navibus reliquae tamen refici posse magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una munitione coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subus reliquit: ipse eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bel
Abbreviated transcription (Latin):
nitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimȩ testudine facta & agge̾
admunitiones adiecto locum ceperunt. eosq ex siluis expulerunt paucis uulne¬
ribus acceptis. Sed eos fugientes longius cȩsar prosequi uetuit. qđ loci naturam igꝰ¬
rabat. & qͣ magna ꝑte diei consumpta munitioni castroꝵ tempus relinqui uo¬
lebat. Post tridie eius diei mane i triꝑtito milite equitesq ĩ expeditionem mi¬
sit: ut eos qui fugerant ꝑsequerentur. his aliquantulum itineris progressis cum
iam extremi essent ĩ prospectu equites a Quinto atrio ad .c. uenerunt qui
numptiarent suꝑiore nocte maxima cohorta tempestate prope omnes naues af-¬
flictas. atq ĩ litore eiectas esse ꝗ neq anchore fimesq subsisterent neq nautȩ
gubernatoresq um tempestatis pati possent. Ittq ex eo concursu nauium ma-¬

Expanded text:
nitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta et aggere nitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta et aggere ad munitiones adiecto, locum ceperunt eosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fugientes longius Caesar prosequi vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum tempus relinqui volebat. Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in expeditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur. His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent in prospectu, equites a Quinto Atrio ad Caesarem venerunt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope omnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae gubernatoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex eo concursu navium ma
Abbreviated transcription (Latin):
scesserant ac se in suꝑiore loco abdiderant. Cȩsir exposito exercitu & loco ca¬
stris idoneo capto ubi ex captiuis cognouit quo ĩ loco hostium copiȩ consedis¬
sent. cohortibus .x. ad mare relictis & equitibus trecentis qui presidio nauibus
essent. de tertia uigilia ad hostes contendit eominus ueritus nauibus ꝗͣ in lito¬
re molli & aꝑto deligatas ad anchoram relinquebat. & presidium nauibusq
Quintum atrium prefecit. Ip̃e noctu progressus milia passuum. xii. hostium
copias conspicatus est. Illi equitatu atq essedis ad flumen progressi ex loco suꝑ¬
iore nostros prohibere & pręlium committere cȩꝑunt. Repulsi ab equitatu se in
siluasdederunt. locum nacti egregie natura & opere munitum quem domestici
belli ut uidebatur causa iam ante preꝑauerant. Nam crebris arboribus succiss
omnes introitus erant preclusi. Ipsi ex siluis rari propugnabant. nostrosq intra mu-¬

Expanded text:
scesserant ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu et loco cascesserant ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu et loco castris idoneo capto, ubi ex captivis cognovit quo in loco hostium copiae consedissent, cohortibus decem ad mare relictis et equitibus trecentis, qui praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus navibus, quod in litore molli atque aperto deligatas ad ancoram relinquebat, et praesidio navibus Q. Atrium praefecit. Ipse noctu progressus milia passuum circiter XII hostium copias conspicatus est. Illi equitatu atque essedis ad flumen progressi ex loco superiore nostros prohibere et proelium committere coeperunt. Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, quem domestici belli, ut videbantur, causa iam ante praeparaverant; nam crebris arboribus succisis omnes introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis rari propugnabant nostrosque intra mu
Abbreviated transcription (Latin):
& pari numero equitum quem ĩ continenti reliquerat ad solis occasum naues
soluit & leui affrico prouectus media circiter nocte uento ĩtermisso cursum ñ
tenuit. & longius delatus estu orta luce subsinistra britaniam relictam con¬
spexit. Tunc rursus estus commutationem secutus remis contendit ut eam ꝑtẽ
insulȩ caꝑet qua optimum esset egressum superiori estate cognouerit. Qua in
re admodum fuit: uirtus laudanda quȩ uectoriis grauibusq nauigis nõ intẽ¬
misso remigandi labore longarum nauium cursum adequauerant. Accessum
est ad brittiniam omnibus nauibus meridiano fere tempore. neq in eo loco ho¬
stis est uisus. sed ut postea Cȩsar ex captius cognouit cum magnȩ manus eo cõ¬
uenissent multitudine nauium ꝑterritȩ quȩ cum publicis priuatisq quas sui
quisq cõmodi fecerat amplius octingente uno erant uisȩ tempore a lit̾ore di¬

Expanded text:
et pari numero equitum, quem in continenti reliquerat, ad solis occasum naves et pari numero equitum, quem in continenti reliquerat, ad solis occasum naves solvit et leni Africo provectus media circiter nocte vento intermisso cursum non tenuit, et longius delatus aestu orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit. Tum rursus aestus commutationem secutus remis contendit ut eam partem insulae caperet, qua optimum esse egressum superiore aestate cognoverat. Qua in re admodum fuit militum virtus laudanda, qui vectoriis gravibusque navigiis non intermisso remigandi labore longarum navium cursum adaequarunt. Accessum est ad Britanniam omnibus navibus meridiano fere tempore, neque in eo loco hostis est visus; sed, ut postea Caesar ex captivis cognovit, cum magnae manus eo convenissent, multitudine navium perterritae, quae cum annotinis privatisque quas sui quisque commodi fecerat amplius octingentae uno erant visae tempore, a litore di
Abbreviated transcription (Latin):
anmis dũnorix cũ eouitibus eduoꝵ a castris instientt sesare cdomum cdsedere
cȩpit. Qua re numptiata ces. ĩ termissa profectione atq omnibus rebus
postpositis magnam partem equitatus ad eum ĩ sequendum misit. retrahi¬
q imperat. si uim faciat neq pareat interfici ubet. Nihil hunc se absente
pro sano facturum arbitratus qui presentis imperium neglexisset. Ille reuocatus
resistere ac se manu defendere suorumq fidem implorare cepit sȩpe clamitãs
liberum se libereq esse ciuitatis. Illi ut erat imperatum circũsistunt hominẽ
atq interficiunt. At equites edui ad cȩsarem omnes reuertuntur. His rebus ge¬
stis labieno in continente cum tribus legionibus& equitum milibus duobus re¬
licto ut portus tueretur & reifrumentariae prouideret. quęq ĩ gallia gererent᷑
cognosceret consiliumq pro tempore & pro se caperet ip̃e cum .U. legionibus

Expanded text:
animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere coepit. Qua re nuntiata Caesar intermissa profectione atque omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum insequendum mittit retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici iubet, nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui praesentis imperium neglexisset. Ille enim revocatus resistere ac se manu defendere suorumque fidem implorare coepit, saepe clamitans liberum se liberaeque esse civitatis. Illi, ut erat imperatum, circumsistunt hominem atque interficiunt: at equites Aedui ad Caesarem omnes revertuntur. His rebus gestis, Labieno in continente cum tribus legionibus et equitum milibus duobus relicto ut portus tueretur et rem frumentariam provideret quaeque in Gallia gererentur cognosceret consiliumque pro tempore et pro re caperet, ipse cum quinque legionibus
Abbreviated transcription (Latin):
Cesaris ut quos ĩ conspectu galliȩ ĩ terficere uereretur. hos omnes ĩ britaniam
traductos necaret fidem reliquis interponere iuisunandum poscerent: qđ esse
Ex uisu galliş ĩtellexissent cõmuni consilio administrarent. Eee a complurib
ad sesarem defercbantur. Qua re cognita cesar qͥ tantum ciuitati eduȩ dig̃¬
tatis tribuerat cohercendum atq deterrendum quibuscũq rebus posset. Dunmo¬
rigem stacuebat q̃ longiuis amentiã eius progredi uidebat ꝑspiciendum neꝗd¬
sibĩ aut. .p. nocere posset. Itaq circiter diebus. xxu. ĩ eoloco cõmoratus
ꝗ chorus uentus naiuigationem ĩ pediebat. qui magnam ꝑtem omnis temporis
ĩ his flare consueuit dabat operam. ut in officio Dumnorigem contineretn
hilo tamen setius ut omniã eius consilia cognosteret. Tandem idoncam nallus
tempestatem milites equitesq conscendere ĩ nauesiubet at omnium ĩpedicis

Expanded text:
Caesaris, ut quos in conspectu Galliae interficere vereretur, hos omnes in Britanniam Caesaris, ut quos in conspectu Galliae interficere vereretur, hos omnes in Britanniam traductos necaret; fidem reliquis interponere, iusiurandum poscere, ut quod esse ex usu Galliae intellexissent communi consilio administrarent. Haec a compluribus ad Caesarem deferebantur. Qua re cognita Caesar, quod tantum civitati Aeduae dignitatis tribuebat, coercendum atque deterrendum quibuscumque rebus posset Dumnorigem statuebat; quod longius eius amentiam progredi videbat, prospiciendum, nenocere posset. Itaque dies circiter XXV in eo loco commoratus, quod Carus ventus navigationem impediebat, qui magnam partem omnis temporis in his locis flare consuevit, dabat operam ut in officio Dumnorigem contineret, nihilo tamen setius omnia eius consilia cognosceret. Tandem idoneam nactus tempestatem milites equitesque conscendere in naves iubet. At omnium impeditis
Abbreviated transcription (Latin):
Dunnorix eduus de quo ante a nobis dictum est. hunc secum habere ĩ pri¬
mis constituerat qd eum cupidum rerum nouaꝵ cupidum imperii. magniaũ
magne inter gallos auctoritatis cognouerat. Huc accedebat q̃ in concilio edu-¬
orum Dunnorix dixerat sibi a cesare regnum ciuitatis deferri. Qđ dictum
edui grauiter ferebant neq recusandi aut deprecandi causa legatos ad cȩsi¬
rem mitere audebant. Id factum ẽ suis hospitibus cesar cognouerat. Ille oĩb p̃cib
primo petere contendit ut ingallia relinqueretur. partim q̃ insuctus nauigã¬
di maretimeret. ꝑtim qͥ in religionibus impediri se diceret. Postea ꝗͣ id obsti¬
natt sibi negari uidit omni spe ĩpetrandi adempta principes galliȩ sollicitare
se uocare singulos hortariq cȩpit. Uti ĩ continenti remanerent. metu territa¬
re non sine causa fieri ut gallia omni nobilitate spoliaretur id esse cõsilium

Expanded text:
Dumnorix Aeduus, de quo ante ab nobis dictum est. Hunc secum habere in priDumnorix Aeduus, de quo ante ab nobis dictum est. Hunc secum habere in primis constituerat, quod eum cupidum rerum novarum, cupidum imperi, magni animi, magnae inter Gallos auctoritatis cognoverat. Accedebat huc quod in concilio Aeduorum Dumnorix dixerat sibi a Caesare regnum civitatis deferri; quod dictum Aedui graviter ferebant, neque recusandi aut deprecandi causa legatos ad Caesarem mittere audebant. Id factum ex suis hospitibus Caesar cognoverat. Ille omnibus primo precibus petere contendit ut in Gallia relinqueretur, partim quod insuetus navigandi mare timeret, partim quod religionibus impediri sese diceret. Posteaquam id obstinate sibi negari vidit, omni spe impetrandi adempta principes Galliae sollicitare, sevocare singulos hortarique coepit uti in continenti remanerent; metu territare: non sine causa fieri, ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; id esse consilium
Abbreviated transcription (Latin):
gebat tum magni ĩteresse arbitribatur eius auctoritatem ĩter suosꝗͣ plurimũ
ualere cuius tam egregiam in se uoluntatem ꝑspexisset. Id tulit factum gra¬
uiter Induciomarus suam gratiam inter suos minui & qui iã ante inimico ĩ
nos animo fuisset multo gniuiuis hoc dolort exarsie. his rebus cõstitutis cesar
ad portum stium cum legionibus peruenit. Ibi cognoscit. Ix naues quȩ
ĩ belgis facte erant tempestate reiectas cursum tenere nõ potuisse. atq eo¬
dem unde erant profectȩ reueriisse. reliquas paratas ad nauigandum atq oĩb
rebus instructis ĩuenit. Eodem equitatus totius galliȩ conuenit. numero miliũ
quattuor principesq ex omnibus ciuitatibus ex quibus ꝑ paucos quorum in se
fidem ꝑspexerat relinquere ĩ gallia reliquos obsidum loco ducere secum de¬
creuerat qͥ cum ipẽ abesset motum galliȩ uerebatur Erat una cum cȩteris

Expanded text:
gebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem inter suos quam plurimum gebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem inter suos quam plurimum valere, cuius tam egregiam in se voluntatem perspexisset. Id tulit factum graviter Indutiomarus, suam gratiam inter suos minui, et, qui iam ante inimico in nos animo fuisset, multo gravius hoc dolore exarsit. His rebus constitutis Caesar ad portum Itium cum legionibus pervenit. Ibi cognoscit LX naves, quae in Meldis factae erant, tempestate reiectas cursum tenere non potuisse atque eodem unde erant profectae revertisse; reliquas paratas ad navigandum atque omnibus rebus instructas invenit. Eodem equitatus totius Galliae convenit, numero milium quattuor, principesque ex omnibus civitatibus. Ex quibus perpaucos, quorum in se fidem perspexerat, relinquere in Gallia, reliquos obsidum loco secum ducere decreverat, quod, cum ipse abesset, motum Galliae verebatur. Erat una cum ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
dere atq ad tum uenire nosuisse quo facilius ciuitatem in offitio conti¬
neret ne omnis nobilitatis discessu plebs propter imprudentiam laberetur.
Ittq esse cuucatem ĩ sua potestate: seseq si cesar ꝑmuteret ad eum ĩ castͣ
uenturum suas ciuitatisq fortunas eius fidei ꝑmissurum. Cesar & si incel:¬
ligebat qua de causa ea dicerentur quęq eum res ab instituto consilio
deterreret. tamen ne estatem ĩ Treueris consumere cogeretur. omnibus
ad britanicum bellum rebus comꝑatis. Induciomarum cum ducentis obsi¬
dibus ad se uenire iussit. his adductis in his filio propinquisq eius omnibus
quos nominatim euocauerat. consolatus induciomarum hortatusq est. Uti m
offitio permaneret nihilo tamen secius principibus treueroꝵ ad st conuoca¬
tis. hos sigillatim Cingetorigi conciliauit. qđ cum merito eius a se fieri ĩtelli¬

Expanded text:
dere atque ad eum venire noluisse, quo facilius civitatem in officio contidere atque ad eum venire noluisse, quo facilius civitatem in officio contineret, ne omnis nobilitatis discessu plebs propter imprudentiam laberetur: itaque esse civitatem in sua potestate, seseque, si Caesar permitteret, ad eum in castra venturum, suas civitatisque fortunas eius fidei permissurum. Caesar, etsi intellegebat qua de causa ea dicerentur quaeque eum res ab instituto consilio deterreret, tamen, ne aestatem in Treveris consumere cogeretur omnibus ad Britannicum bellum rebus comparatis, Indutiomarum ad se cum CC obsidibus venire iussit. His adductis, in eis filio propinquisque eius omnibus, quos nominatim evocaverat, consolatus Indutiomarum hortatusque est uti in officio maneret; nihilo tamen setius principibus Treverorum ad se convocatis hos singillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito eius a se fieri intelle
Abbreviated transcription (Latin):
Thii neq ad concilia ueniebant neq imperio parebant germanosq trãs¬
renarios sollicitare dicebantur. hȩc ciuitas longe plurimum totius galliȩ
equittatu ualet. magnasq habet copias peditum. renumq ubt supra demo¬
strauimus tangit. In ea ciuitate duo de principatu interse contendebant.
Induciomarus & Cingentorix ex quibus alter siml.atq de.C. legionũ
q aduentu cognitum est. ad eum uenit. se suosq omnes ĩ offitio futuros
neq ab amicitia .p.r. defecturos confirmauit quȩq ĩ treueris gererentur
ostendit. At induciomarus equitatum peditatumq cogere hisq qui ꝑ
ȩtatem in armis esse non poterant ĩ siluam arduẽnam abditis quȩq ingẽ¬
ti magnitudine ꝑ medios fines treueroꝵ a flumine reno ad initium re
pes ex ea ciuitate & famibaritate cingetorigis ad ducti & aduentu exerci
tus nostri perterriti ad cȩfarem uenerunt & de suis priuatim rebus petere
ceperunt. quoniam ciuitati consulere non posset. ueritus ne ab omnibus de¬

Expanded text:
hi neque ad concilia veniebant neque imperio parebant Germanosque Transrhenanos sollicitare dicebantur. Haec civitas longe plurimum totius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum Rhenumque, ut supra demonstravimus, tangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiomarus et Cingetorix; e quibus alter, simul atque de Caesaris legionumque adventu cognitum est, ad eum venit, se suosque omnes in officio futuros neque ab amicitia populi Romani defecturos confirmavit quaeque in Treveris gererentur ostendit. At Indutiomarus equitatuaetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam abditis, quae ingenti magnitudine per medios fines Trebirorum a flumine Reno ad initium Rempes ex ea civitate, et auctoritate Cingetorigis adducti, et adventu Romani exercitus perterriti, ad Caesarem venerunt, et de suis privatis rebus ab eo petere coeperunt, suae civitati consulere non possent: Induciomarus veritus ne ab omnibus de
Abbreviated transcription (Latin):
quis uero u tr iorstititis h̃ fere ab alis cdifferant q sios liberos ml amado¬
scueriot ut munus militiȩ sibstimnert possint palam ad sea dire r en punu tus
silum q puerli etate ⁊̃ piblico conspectui pates ad sstere taroe dieuuno
in quantas pecimas ab uxoribus dͥotis nomine acceꝑpint tantas e de isus bomis

Expanded text:
quis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quant
Abbreviated transcription (Latin):
nerum ducem. hunc ad questus peciniȩ mercuitumisq habere uim maximã¬
morbes depellere. Alineruam operum atq artifitioꝵ initia uraiden
houem inperuam celestium tenere. Mlartem bella gerere Euricum pite¬
l cimioure consticuerint ea quȩ bello eeperunt plerũq deuouent nlẽ
suꝑauerint anmalia capta ymolant reliquasq rest unum lacdeisa onlisũ¬
turt emultis in cuutatibous harum rerum ĩstructos tumulos locis conse ni¬
tis conspicari licet Neq sepe accidit ut negiecta quispiam relgionea ut
capti apu se occultre aut postea tollere auderet graussimamnoa e per
supplicium cum cruciatu consitutum est. Epalli omñes st adice sur pro¬
s ratos predicuant idq a druncdibus proditum dicunt ob eam causam spatia
omns temperis non numero dierum sed noctum finuant ies matiles e
menum & annorꝵ ⁊ ainitia sic obseruant ut noctem dies sibsequatus c amade¬

Expanded text:
nerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximanerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximamorbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella gerere. Huic, cum praelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent: cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare aut posita tollere auderet, gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reli
Abbreviated transcription (Latin):
dum dedita religionibus. atq ob eam causam. qui sunt affecti grauiori¬
bus morbis. quiq in preliis periculisq uersantur. aut pro uictimis hom¬
nes ymolant aut se ymolaturos uouent admiistrisq ad ea sacrifitia drui¬
dibus utuntur q prouita hominis non nisi uita hominis redatur. Non posse alitẽ¬
deorum ĩ mortalium nuimen placari arbitrantur. Publiceq eiusdem generis
habent ĩstituta sacrifitia. Alii ĩ mani magnitudine simulacra habent ꝙ¬
rum contexta uiminibus membra uiuis hominibus complent. quibus succen¬
sis circunuenti. exammantur homines. Supplicia eoꝵ qui in furto aut in
latrocmio aut ĩ aliqua noxa sint comprehensi gratiora dis ĩ mortalib
esse arbitrantur. Sed cum eius generis copia defecit etiam ad ĩnocentũ
supplicia descendunt. Deum maxime mercurium colunt. ħ sunt plurima
simulacra hunc omnium ĩuentorem artium ferunt. hunc uiaꝵ atqiti¬

Expanded text:
dum dedita religionibus, atque, ob eam causam, qui sunt affecti gravioridum dedita religionibus, atque, ob eam causam, qui sunt affecti gravioribus morbis, quique in praeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant, aut se immolaturos vovent. Administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod pro vita hominis, nisi vita hominis reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque ejusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent. Quibus succensis, circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxa sunt comprehensi, gratiora diis immortalibus esse arbitrantur. Sed cum ejus generis copia deficit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque iti