comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non dedit:damnatus extra uallum deductus est:et iam ceruicem
porrigebat: cum subito apparuit ille commilito:qui occisus uidebat.
Tunc Centurio supplicio prepositus condere gladium spiculatorem
iubet:damnatum ad Pisonem reducit: redditurus Pisoni innocentiã
Nam militem fortuna reddiderat. Ingenti concursu deducuntur cõ¬
plexi alter alterum cum magno gaudio castrorum commilitones.
Conscendit tribunal furens Piso: ac iubet duci utrimq et eum militẽ
qui non occidit: et eum qui non perierat. Quid ergo indignius: Qi̾ia
unus innocens apparuerat: duo peribant. Piso adiecit et tertium. Nam
illum Centurionem qui damnatum induxit duci iussit. Constituti sũi
in eodem loco perituri tres obunius innocentiam.Oquem solers ẽ ira¬
cundiam fingendas causas furoris.Te inquit duci iubeo:quia damna¬
tus es. Te quia causa damnationis commilitoni fuisti.Te quia iussus

Expanded text:
non dedit. Damnatus extra vallum productus est et iam cervicem non dedit. Damnatus extra vallum productus est et iam cervicem porrigebat, cum subito apparuit ille commilito qui occisus videbatur. Tunc centurio supplicio praepositus condere gladium speculatorem iubet, damnatum ad Pisonem reducit redditurus Pisoni innocentiam ; nam militi fortuna reddiderat. Ingenti concursu deducuntur complexi alter alterum eum magno gaudio castrorum commilitones. Conscendit tribunal furens Piso ac iubet duci utrumque, et eum militem qui non occiderat et eum qui non perierat. Quid hoc indignius ? Quia unus innocens apparuerat, duo peribant. Piso adiecit et tertium. Nam ipsum centurionem, qui damnatum reduxerat, duci iussit. Constituti sunt in eodem illo loco perituri tres ob unius innocentiam. O quam sollers est iracundia ad fingendas causas furoris ! " Te," inquit, " duci iubeo, quia damnatus es ; te, quia causa damnationis commilitoni fuisti ; te, quia iussus
Abbreviated transcription (Latin):
t. Ratio utrique parti locum dat et tempus.Deinde aduocatorẽ
etiam sibi petit: ut excutiende ueritati tempus habeat. Ira festinat.ra¬
tio id adiudicari uult quod equum est. Ira id aequum uideri uultØ
quod iudicauit. Ratio nihil praeter ipsum de quo agitur spectat Ira
uanis et extra causam obseruantibus commouetur.Uultus illam se'¬
urior: uox clarior:sermo liberior:cultus delicatior:aduocatior
bitiosior: fauor popularis exasperat. Sepe infesta patrono reum dam¬
nat: etiam si ingeritur oculis ueritas:amat et tuetur errorem coargui
non uult:et in male conceptis honestior illi pertinacia uidetur quẽ
penitentia.Cen.Piso fuit memoria nostra uir a multis uitus integer
d prauus et cui placebat cum constantia rigor.Is cum iratus duc
iussisset eum qui ex commeatu sine commilitone redierat:quasi ĩter¬
fecisset quem non exigebat: roganti tempus aliquod ad conquirendã

Expanded text:
sinit. Ratio utrique parti tempus dat, deinde advocationem sinit. Ratio utrique parti tempus dat, deinde advocationem et sibi petit, ut excutiendae veritati spatium habeat ; ira festinat. Ratio id iudicare vult quod aequum est ; ira id aequum videri vult quod iudicavit. Ratio nil praeter ipsum de quo agitur spectat; ira vanis et extra causam obversantibus commovetur. Vultus illam securior, vox clarior, sermo liberior, cultus delicatior, advocatio ambitiosior, favor popularis exasperant ; saepe infesta patrono reum damnat ; etiam si ingeritur oculis veritas, amat et tuetur errorem; coargui non vult et in male coeptis honestior illi pertinacia videtur quam paenitentia. Cn. Piso fuit memoria nostra vir a multis vitiis integer, sed pravus et cui placebat pro constantia rigor. Is cum iratus duci iussisset eum, qui ex commeatu sine commilitone redierat, quasi interfecisset quem non exhibebat, roganti tempus aliquod ad conquirendum
Abbreviated transcription (Latin):
cia uehementes funt. Incipit magno impetu:deinde desinit ante tem¬
pus. satigata. et que nihil aliud quem crudelitatem de noua genera
penarum uersauerat.cum animaduertendum est ira iam fracta: leuisq
est. Affectus cito cadit. Aequalis est ratio.Ceterum etiam ubi perseuera¬
uerit ira: nõnunquam si plures sunt qui perire meruerunt: post duoru
triumue sanguinem occidere desinit. Primi eius ictus acres sunt:sicut
serpentium uenena a cubili repentium nocent.Innoxii dentes sunt cum
los frequens morsus exhausit. Ergo non paria patiuntur qui par
commiserint. Et sepe qui minus commisit plus patitur: quia recentio¬
ri ire obiectus est:et intantum inaequalis est: modo ultra quem oportet
excurrit: modo citius debito resistit: sibi enim indulget: ex libidine
iudicat: et audire non uult: et patrocinio non relinquit locum: et ea
tedet que inuasit: et eripit sibi iudicium suum: etiam si prauum ẽ non

Expanded text:
cia vehementes sunt. Incipit magno impetu, deinde deficit ante temcia vehementes sunt. Incipit magno impetu, deinde deficit ante tempus fatigata, et, quae nihil aliud quam crudelitatem ac nova genera poenarum versaverat, cum animadvertendum est, iam fracta lenisque est. Affectus cito cadit, aequalis est ratio. Ceterum etiam ubi perseveravit ira, nonnumquam, si plures sunt qui perire meruerunt, post duorum triumve sanguinem occidere desinit. Primi eius ictus acres sunt ; sic serpentium venena a cubili erepentium nocent, innoxii dentes sunt, cum illos frequens morsus exhausit. Ergo non paria patiuntur qui paria commiserant, et saepe qui minus commisit plus patitur, quia recentiori obiectus est. Et in totum inaequalis est ; modo ultra quam oportet excurrit, modo citerius debito resistit ; sibi enim indulget et ex libidine iudicat et audire non vult et patrocinio non relinquit locum et ea tenet quae invasit et eripi sibi iudicium suum, etiam si pravum est, non
Abbreviated transcription (Latin):
dat: ipsa per se pugnant: non expetunt manum.Habent et non l¬
bentur. Nil aluis instrumentis opus est.Satis nos instruxit ratione
matura. Hec dedit telum:firium: perpetuum:obsequens:nec anceps:
nec quod in dominum remitti posset.Non ad prouidendum tantu: sed
ad res gerendas satis est per se ipsa ratio. Etenim quid est stultius quẽ
c ab iracundia petere prefidtum:rem stabilem pro incerta: fidelo
ab infida: sanam ab aegras Quid quod ad actiones quoque in quibus
solius opera iracimdie uidentur mecessaria: multo per se ratio fortior
est. Nam cumuudicauit aliquid faciendum in eo perseuerat. Nihiln.
melius inuentura est seipsa quo mutetur. Ideo stat semel constans. Ira
sepe misericordiam retro egit.Habet enim non solum folidum robur:s
inum tumorem:uiolentisq: principiis utitur:non aliter quem q
a terra uenti surgunt: et fluminibus paludibusq excepti sine pertina¬

Expanded text:
dat, ipsa per se pugnant, non expectant manum, et habent, non hadat, ipsa per se pugnant, non expectant manum, et habent, non habentur. Nil aliis instrumentis opus est, satis nos instruxit ratione natura. Hoc dedit telum firmum, perpetuum, obsequens, nec anceps nec quod in dominum remitti posset. Non ad providendum tantum, sed ad res gerendas satis est per se ipsa ratio ; etenim quid est stultius quam hanc ab iracundia petere praesidium, rem stabilem ab incerta, fidelem ab infida, sanam ab aegra ? Quid, quod ad actiones quoque, in quibus solis opera iracundiae videtur necessaria, multo per se ratio fortior est ? Nam eum iudicavit aliquid faciendum, in eo perseverat ; nihil enim melius inventura est se ipsa, quo mutetur ; ideo stat semel constitutis. Iram saepe misericordia retro egit ; habet enim non solidum robur sed vanum tumorem violentisque principiis utitur, non aliter quam qui a terra venti surgunt et fluminibus paludibusque concepti sine pertina
Abbreviated transcription (Latin):
si bono uiro ob mala facinora irasci conuenit: et ob secundas res malo¬
rum hominum inuidere conueniet.Quid enim est indignius quem
Horere quosdam:et eos indulgentia fortue abuti:quibus nulla põt
satis mala inueniri fortuna. Sed tam commoda sine inuidia uidebit.
quem scelera sine ira. Bonus iudex damnat improbanda non odit.
Quid ergo non cum eiusmodi aliquid sapiens habebit in manibus.
tangetur animus eius: eritque solito commotior: Fateor. Sentietq le¬
uem quendam tenuemq modum. Nam ut dixit Tenon: In sapientis
quoque animo:etiam cum uilmus sanatum est cicatrix manet
tiet itaque suspirationes quasdam: et umbras affectuum: ipsis quidẽ
carebit. Aristoteles ait: Affectus quosdam siquis illis bene utat̾ pro
armis esse. Quod uerum foret:si uelut bellica instrumenta sumi de¬
poniq possent induentis arbitrio.Hec arma que Aristoteles uirtu

Expanded text:
si bono viro ob mala facinora irasci convenit, et ob secundas res malosi bono viro ob mala facinora irasci convenit, et ob secundas res malorum hominum invidere conveniet. Quid enim est indignius quam florere improbos quosdam et eos indulgentia fortunae abuti, quibus nulla potest satis mala inveniri fortuna ? Sed tam commoda illorum sine invidia videbit quam scelera sine ira ; bonus iudex damnat improbanda, non odit. " Quid ergo ? Non, cum eiusmodi aliquid sapiens habebit in manibus, tangetur animus eius eritque solito commotior ? " Fateor ; sentiet levem quendam tenuemque motum ; nam, ut dicit Zenon, in sapientis quoque animo, etiam eum vulnus sanatum est, cicatrix manet. Sentiet itaque suspiciones quasdam et umbras affectuum, ipsis quidem carebit. Aristoteles ait affectus quosdam, si quis illis bene utatur, pro armis esse. Quod verum foret, si velut bellica instrumenta sumi deponique possent induentis arbitrio. Haec arma, quae Aristoteles virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
tot animis uidicia uideo: et ciuitati curande adhibitus sum. Pro cũ¬
iusq mnorbo medicina queratur. Hunc sanet uerecundia: hunc pere¬
griatio: hunc dolor: hunc egestas: hunc ferrum. Itaque et si puer¬
sa induenda magistratiu uestis: et conuocanda classica concio est pro¬
cedam in tribunal non furens nec infestus. sed uultu legis: et illa solen¬
nia uerba. leui magis grauiq quem rapida uoce concipiam: et agio
uidebor non iratus sed seuerus. Et cum ceruicem noxio praecidi ĩ¬
pcrabo: et cum paricidam in suam culeo: et cum mittam in supplicius
militare: eteum. Tarpeie proditorem: hostemue publicum impona
sine ia couultũ asrimoq ero. quo serpentes et anima lia uenenata
percutio. Tracundia opus est ad puniendum. Quid enim uidetur lex¬
irasci his quos non nouit non uidit:quos non futuros sperat. Illius
itaque sumendus est animus:qui non irascitur sed constituit.Nam

Expanded text:
tot animis vitia video et civitati curandae adhibitus sum; pro cutot animis vitia video et civitati curandae adhibitus sum; pro cuiusque morbo medicina quaeratur, hunc sanet verecundia, hunc peregrinatio, hunc dolor, hunc egestas, hunc ferrum. Itaque etsi perversa induenda magistratui vestis et convocanda classico contio est, procedam in tribunal non furens nec infestus sed vultu legis et illa sollemnia verba leni magis gravique quam rabida voce concipiam et agi lege iubebo non iratus sed severus ; et cum cervicem noxio imperabo praecidi et cum parricidas insuam culleo et cum mittam in supplicium militare et cum Tarpeio proditorem hostemve publicum imponam, sine ira eo vultu animoque ero, quo serpentes et animalia venenata percutio. " Iracundia opus est ad puniendum." Quid ? Tibi lex videtur irasci iis quos non novit, quos non vidit, quos non futuros sperat ? Illius itaque sumendus est animus, quae non irascitur, sed constituit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Ignominia contineberis: cum tibi fortius aliquid et quod sentias
in urendum est. In exilium et loca ignota mitteris. In te duriora reme¬
dia iam solida nequitia desiderat: et uincula publica: et carcer adhi¬
bentur tibi insanabilis animi: et sceleribus scelera contexens: etiam
nunc causis que nunquam malo defuture sunt impelleris. Sed satis
tibi est magna ad peccandum causa peccare: prohibuisti nequitiam. et
ita uisceribus immisciusti: ut nisi cum ipsis exire non possit. Olim mi¬
ser mori queris: bene de te merebimur. Auferemus tibi istam qua ue¬
xaris in saniam: et perpetua alienaq uoluptate supplicia. Id quod unii
bonum tibi superest: representabimus mortem. Quare irascar cui ma
xime cum prosum: interim optimum genus miseri cordie ẽ occidere.
Si in trassem ualitudinarium exercitatus et seiens: ut domos diuitis
non idem imperassem omnibus perduiersa aegrotantibus. Uana in

Expanded text:
ri; ignominia contineberis. Tibi fortius aliquid et quod sentias ri; ignominia contineberis. Tibi fortius aliquid et quod sentias inurendum est ; in exilium et loca ignota mittens. In te duriora remedia iam solida nequitia desiderat ; et vincula publica et carcer adhibebitur. Tibi insanabilis animus et sceleribus scelera contexens, et iam non causis, quae numquam malo defuturae sunt, impelleris, sed satis tibi est magna ad peccandum causa peccare, perbibisti nequitiam et ita visceribus immiscuisti, ut nisi cum ipsis exire non possit; olim miser mori quaeris ; bene de te merebimur, auferemus tibi istam qua vexas, vexaris insaniam et per tua alienaque volutato supplicia id quod unum tibi bonum superest repraesentabimus, mortem. Quare irascar cui cum maxime prosum ? Interim optimum misericordiae genus est occidere. Si intrassem valetudinarium exercitus ut sciens aut domus divitis, non idem imperassem omnibus per diversa aegrotantibus ; varia in
Abbreviated transcription (Latin):
polluant: ferrum dimittimus. portentuosos fetus extrabimus. Non
nientem decet: cum eo magis ad emendationem pena proficiat si
iudicio lata est. Inde est quod Socrates seruo ait. Eederem tenisio
ira scerer. Ad monitionem serui in tempus sanius distulit. In illotem¬
pore se aedmonuit. Caius erit tam temperatuo affectuo. cit soctates
non sit ausus se ire committere. Ergo ad coertionem errantium scelera¬
torumq irato castigatore non opus est. Nam cum ira delictum animi
su: non oportet peccata corrigere: sed peccantem. Quid ergo nõ irascar
latroni: quid ergo non irascar ueneficio: non. Neque enim mibi tra¬
scendum cum sanguinem mitto. Omne pene genus remedii loco ad¬
moueo. Tu adhuc in prima parte uersaris errorum grauiter errores
sed frequenter obiurganio te primum secreta: deinde publicata emen¬
dare tentabit. Tu longius iam processisti: quem ui possis uerbis sana¬

Expanded text:
polluant, ferrum demittimus ; portentosos fetus exstinguimus, lipolluant, ferrum demittimus ; portentosos fetus exstinguimus, linientem decet, cum eo magis ad emendationem poena proficiat, si iudicio lata est. Inde est, quod Socrates servo ait : " Caederem te, nisi irascerer." Admonitionem servi in tempus sanius distulit, illo tempore se admonuit. Cuius erit tandem temperatus affectus, cum Socrates non sit ausus se irae committere ? Ergo ad coercitionem errantium sceleratorumque irato castigatore non opus est ; nam cum ira delictum animi sit, non oportet peccata corrigere peccantem. " Quid ergo ? Non irascar latroni ? Quid ergo ? Non irascar venefico ? " Non ; neque enim mihi irascor, cum sanguinem mitto. Omne poenae genus remedi loco admoveo. Tu adhuc in prima parte versaris errorum nec graviter labens sed frequenter ; obiurgatio te primum secreta deinde publicata emendare temptabit. Tu longius iam processisti, quam ut possis verbis sana
Abbreviated transcription (Latin):
tem quisq sedicit respiciens testes non conscientiam. Quanto huma¬
nius mittere: et paternum animum praestare peccantibus: et illos non
persequi. sed reuocare errantes per agros: ignorantesue melius ẽ ad
rectum iter ad mouere quem expellere. Corrigendus est qui peccat.
et admonitione: et ui: et molliter:et aspere. Meliorq tam sibi quem
aliis faciendus non sine castigatione: sed sine ira. Quis enim cui me¬
detur irascitur. At corrigi nequeunt: nihilq in illis leue aut spei bo¬
ne capax est. Tollantur e eoetu mortalium factura peiora que contin.¬
gunt: et quo uno modo possunt desinunt esse mali: sed hoc sine odio
Quid enim est cur oderim eum cui tam maxime prosum cum illum
sibi eripio: Nunquid membra sua odit tunc cum abscidit: Non est
illa ira sed misera curatio. Rabidos affligimus canes. Trucem atq
imman suctum bolem cedimus: et morbidis pecoribus: ne gregeni

Expanded text:
tem quisque se dicit respiciens testem, non conscientiam. Quanto humatem quisque se dicit respiciens testem, non conscientiam. Quanto humanius mitem et patrium animum praestare peccantibus et illos non persequi, sed revocare ! Errantem per agros ignorantia viae melius est ad rectum iter admovere quam expellere. Corrigendus est itaque, qui peccat, et admonitione et vi, et molliter et aspere, meliorque tam sibi quam aliis faciendus non sine castigatione, sed sine ira; quis enim cui medetur irascitur ? At corrigi nequeunt nihilque in illis lene aut spei bonae capax est. Tollantur e coetu mortalium facturi peiora quae contingunt, et quo uno modo possunt desinant mali esse, sed hoc sine odio. Quid enim est, cur oderim eum, cui tum maxime prosum, cum illum sibi eripio ? Num quis membra sua tunc odit, cum abscidit ? Non est illa ira, sed misera curatio. Rabidos effligimus canes et trucem atque immansuetum bovem occidimus et morbidis pecoribus, ne gregem
Abbreviated transcription (Latin):
sortis sine ira non suisset. Era in adiutorium uirtutis nonuenit. sed in
uicem. Quid: quot si bonum esset ira: perfectissimum quemq sequeretur
Atqui iracundissimi infantes senesq et egri sunt: et inualidum omne
natura est querulum. Non potest inquit fieri Theophraste: ut honus
uir non irascatur malis. Isto modo quo melior quisq hoc iracundior
erit. Uide ne econtra placidior solutusq affectibus: et cui nemo odio
sit: ꝑeccantis uero quid habet: cur oderit cum error illos in huiusmo¬
di delicta compellat. Non est autem prudentis errantes odisse: alioꝗn
ipse sibi odio erit. Cogitet q̃multa contra bonum morem faciat: quẽ
multa ex his que egit ueniam desiderant. Iam irascetur etiam sibi Ne¬
q enim equus iudex aliam de sua: aliam de aliena causa sententiam
profert. Nemo inquam inuenitur qui se possit absoluere. Et in nocẽ¬

Expanded text:
fortis sine ira non fuisset. Ita non in adiutorium virtutis venit, sed in fortis sine ira non fuisset. Ita non in adiutorium virtutis venit, sed in vicem. Quid quod, si bonum esset ira, perfectissimum quemque sequeretur ? Atqui iracundissimi infantes senesque et aegri sunt, et invalidum omne natura querulum est. " Non potest," inquit, " fieri " Theophrastus " ut non vir bonus irascatur malis." Isto modo quo melior quisque, hoc iracundior erit; vide ne contra placidior sonitusque affectibus et cui nemo odio sit. Peccantis vero quid habet cur oderit, cum error illos in eiusmodi delicta compellat ? Non est autem prudentis errantis odisse ; alioqui ipse sibi odio erit. Cogitet quam multa contra bonum morem faciat, quam multa ex is, quae egit, veniam desiderent ; iam irascetur etiam sibi. Neque enim aequus iudex aliam de sua, aliam de aliena causa sententiam fert. Nemo, inquam, invenietur qui se possit absolvere, et innocen
Abbreviated transcription (Latin):
sticia bonum est: nemo dicet meliorem futuram:siquid detractum ex
ea fuerit: si fortitudo bonum est:nemo illam desiderabit ex aliqua par¬
te diminui. Ergo et ira quo maior hoc melior.Quis enim ullius honi
accessionem recusauerit: Atqui augeri illam inutile est:ergo & esse.
Non est bonum quod incremento malum fit. Utilis inquitira est:
quia pugnatores facit. Isto modo et ebrietas. Facit enim proteru
audaces multiq meliores ad ferrum fuere male sobrii. Isto modo dic
ut frenesim atq insaniam uiribus necessariam:quia sepe ualidiorem
furor reddit. Quid: non aliquotiens metus ex pauido fecit audacem:
et mortis timor etiam iertissimos excitauit in prelium.Sed ira ebri¬
etas.timor: aliaq eiusmodi foeda et caduca irritamenta sunt: nec uir¬
tutem instruunt que nihil uitiis eget: sed segnem aliquando animũ
et ignauum paululum alleuant. Nemo irascendo fit fortior. nisi qui

Expanded text:
stitia bonum est, nemo dicet meliorem futuram, si quid detractum ex stitia bonum est, nemo dicet meliorem futuram, si quid detractum ex ea fuerit ; si fortitudo bonum est, nemo illam desiderabit ex aliqua parte deminui. Ergo et ira quo maior hoc melior ; quis enim ullius boni accessionem recusaverit ? Atqui augeri illam inutile est; ergo et esse. Non est bonum quod incremento malum fit. " Utilis," inquit, " ira est, quia pugnaciores facit." Isto modo et ebrietas ; facit enim protervos et audaces multique meliores ad ferrum fuere male sobrii ; isto modo dic et phrenesin atque insaniam viribus necessariam, quia saepe validiores furor reddit. Quid ? Non aliquotiens metus ex contrario fecit audacem, et mortis timor etiam inertissimos excitavit in proelium ? Sed ira, ebrietas, metus aliaque eiusmodi foeda et caduca irritamenta sunt nec virtutem instruunt, quae nihil vitiis eget, sed segnem alioqui animum et ignavum paullum adlevant. Nemo irascendo fit fortior, nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
impulsum et rapidum. Nullus enim affectus uimdicandi cupi¬
dior est quem ira: et ob idipsum ad uindicandum inhabilis: prerapi¬
dus et amens: et omnis fere cupiditas ipsa sibi in id in quo properat
opponitur. Itaq nec in pace nec in bello nunquam bona fuit. Pacem
enim similem belli efficit. In armis uero obliuiscitur mortem esse
communem: uenitq in alienam potestatem dum in sua non est: de¬
inde non ideo uitia in usu recipienda sunt:quia aliquando aliquid¬
boni effecerunt.Nam et febres quedam genera ualitudmis leuant:
nec ideo non ex toto illis caruisse melius est.Ab hominandũ remedii
genus sanitatem debere morbo.simili modo ira etiam si aliquando ut
uenenum: et praecipitatio:et naufragium ex opinato profuit: nõ ideo
salutaris iudicanda omnino est:sepe enim saluti fuere pestifera:dem¬
de que babenda sunt quo maiora eo meliora et optabiliora sunt: si ui¬

Expanded text:
impulsum et rabidum. Nullus enim affectus vindicandi cupiimpulsum et rabidum. Nullus enim affectus vindicandi cupidior est quam ira et ob id ipsum ad vindicandum inhabilis ; praerapida et amens, ut omnis fere cupiditas, ipsa sibi in id in quod properat opponitur. Itaque nec in pace nec in bello umquam bono fuit ; pacem enim similem belli efficit, in armis vero obliviscitur Martem esse communem venitque in alienam potestatem, dum in sua non est. Deinde non ideo vitia in usum recipienda sunt, quia aliquando aliquid effecerunt ; nam et febres quaedam genera valetudinis levant, nec ideo non ex toto illis caruisse melius est. Abominandum remedi genus est sanitatem debere morbo. Simili modo ira, etiam si aliquando ut venenum et praecipitatio et naufragium ex inopinato profuit, non ideo salutaris iudicanda est ; saepe enim saluti fuere pestifera. Deinde quae habenda sunt, quo maiora eo meliora et optabiliora sunt. Si iu
Abbreviated transcription (Latin):
patrem suum:filiumue:uir honus non flebit:nec liquetur ammo: q̃
accidere feminis uidemus:quotiens illas leuis periculi suspitio pertu¬
lit. Officia sua uirbonus exequitur inconfusus: intrepidus: et sic ho¬
no uiro digna facier:ut nihil faciat uiro indignum: pater cedeturde¬
Theophraste:queris inuidiam praeceptis fortioribus: et relicto uidice
ad coronam uenis: quia unusquisq in eiusmodi suorum casu irascitur
putas iudicaturos homines id fieri debere quod faciunt.Fere en
stum quisque affectum iudicat quem agnoscit. Irascuntur boni uiri¬
uitrum fractum est. si calceus luto sparsus est. Non pietas illam iram:
ed infirmitas mouet. sicut pueri qui tam parentibus amissis Flel
quem nucibus. Trasci prosius non est pii animi sed infirmi. Illud pul¬
chrum dignumq parentibus: liberis:amicis: ciuibus: prodere defẽ¬
sorem ipso officio ducente nolentem uindicantem prouidentẽ non

Expanded text:
patrem suum filiumve, vir bonus non flebit nec linquetur animo ? " Quae patrem suum filiumve, vir bonus non flebit nec linquetur animo ? " Quae accidere feminis videmus, quotiens illas levis periculi suspicio perculit. Officia sua vir bonus exsequetur inconfusus, intrepidus ; et sic bono viro digna faciet, ut nihil faciat viro indignum. Pater caedetur, deTheophraste, quaeris invidiam praeceptis fortioribus et relicto iudice ad coronam venis. Quia unusquisque in eiusmodi suorum casu irascitur, putas iudicaturos homines id fieri debere quod faciunt; fere enim iustum quisque affectum iudicat quem adgnoscit. Sed ivitreum fractum est, si calceus luto sparsus est. Non pietas illam iram sed infirmitas movet, sicut pueris, qui tam parentibus amissis flebunt quam nucibus. Irasci pro suis non est pii animi sed infirmi ; illud pulchrum dignumque, pro parentibus, liberis, amicis, civibus prodire defensorem ipso officio ducente, volentem, iudicantem, providentem, non
Abbreviated transcription (Latin):
punico exercitu omnibusq quibus miscendum erat:bellum in Afri¬
cam transtulit tam lentus ut opinionem luxurie segniciemque ma¬
lignis daret.Quid alter Scipio non circa numantiam multum diuq
sedit: et hunc suum publicumque dodorem equo animo tulit.diu'¬
tius Numantiam quem Carthaginem uinci:qua dum circunu
includit hostem: eo compulit ut ferro ipsi suo caderent. non est itaq
utilis in preliis:nec quidem aut in bellis ira. In temeritatem enimØ
prona est. et pericula dum inferre uult non cauet. Illa certissima ẽ
uirtus: que si diu multumq circunspexit texit:et ex lento ac destina¬
to prouexit. Quid ergo uir bonus non irascitur inquit si caedi patrẽ
sium uiderit: si rapi matrem non irascetur:sed uindicabit: sed tuebit̾:
Quid autem times ne parum illi magnus stimulus etiam sine ira pie¬
tas sit: Aut dic eodem modo.Quid autem ergo cum uiderit secari

Expanded text:
et Punico exercitu omnibusque, quibus irascendum erat, bellum in Afriet Punico exercitu omnibusque, quibus irascendum erat, bellum in Africam transtulit tam lentus, ut opinionem luxuriae segnitiaeque malignis daret ? Quid alter Scipio ? Non circa Numantiam multum diuque sedit et hunc suum publicumque dolorem aequo animo tulit, diutius Numantiam quam Carthaginem vinci ? Dum circumvallat et includit hostem, eo compulit, ut ferro ipsi suo caderent. Non est itaque utilis ne in proeliis quidem aut bellis ira ; in temeritatem enim prona est et pericula, dum inferre vult, non cavet. Illa certissima est virtus quae se diu multumque circumspexit et rexit et ex lento ac destinato provexit. "Quid ergo ? " inquit, " vir bonus non irascitur, si caedi patrem suum viderit, si rapi matrem ? " Non irascetur, sed vindicabit, sed tuebitur. Quid autem times, ne parum magnus illi stimulus etiam sine ira pietas sit ? Aut dic eodem modo : " Quid ergo ? Cum videat secari
Abbreviated transcription (Latin):
non tegumenta corporum prouisa sunt:non suffragia aduersus per¬
etui celi rigorem.Hos tamen Hispani Galliq & Asiae Syrieq: n¬
les bello uiri antequam legio uisatur cedunt: ob nullam rem aliam op¬
portumos quem ob iracundiam.Agendum illis corporibus:animi de¬
litias. luxu opes. ignorantibus da rationem: da disciplinam. Ut nibil
amplius dicam. necesse erit nobis certe mores romanos repetere:.quo a¬
lio fabius affectu imperii uires retractauit: quoniam percunctari &
trahere et morari sciuit:qua omnia irati nesciunt.Perierat imperiũ:
quod tunc in extremo stabat. si Fabius tantum ausus esset: quantus
ira suadebat. Habuit in consilio fortunam publicam:et extimatis ui'¬
ribus ex quibus iam perire nihil sine uniuerso poterat:dolorem ultio¬
nemq se posuit in unam utilitatem:et occasioni intentus iram
uicit quem Hannibalem.Quid Scipio: nonne relicto Hannibale

Expanded text:
non tegimenta corporum provisa sint, non suffugia adversus pernon tegimenta corporum provisa sint, non suffugia adversus perpetuum caeli rigorem ? Hos tamen Hispani Gallique et Asiae Syriaeque molles bello viri, antequam legio visatur, caedunt ob nullam aliam rem opportunos quam iracundiam. Agedum illis corporibus, illis animis delicias, luxum, opes ignorantibus da rationem, da disciplinam : ut nil amplius dicam, necesse erit certe nobis mores Romanos repetere. Quo alio Fabius affectas imperii vires recreavit, quam quod cunctari et trahere et morari sciit, quae omnia irati nesciunt ? Perierat imperium, quod tunc in extremo stabat, si Fabius tantum ausus esset quantum ira suadebat : habuit in consilio fortunam publicam et aestimatis viribus, ex quibus iam perire nihil sine universo poterat, dolorem ultionemque seposuit in unam utilitatem et occasiones intentus ; iram ante vicit quam Hannibalem. Quid Scipio ? Non relicto Hannibale
Abbreviated transcription (Latin):
minus: ubi non effusos esse oportet impetus:sed temperatos et obe¬
dientes. Quid enim est aliud quod Barbaros tanto robustiores tan
to potientiores laborum comminuat natura ira infestissima sibi. Gla¬
diatores quoque ars tuetur.Ira denudat.deinde quid opus est ira:
cum idem perficiat ratio. An tu putas uenatorem irasci feris:anqui
euenientes excipit: et effugientes persequitur:et omnia illa sine ira fa¬
cit ratio. Quid Cimbrorum:theotonicorumq: tot milia superelusa al¬
pibus ira sustulit: ut tante cladis noticiam ad suos non nuncius sed
fama pertulerit: nisi quot erat illis ira pro uirtute:que ut aliquando pro¬
ulit statuitq omnia. Ira sepius sibi exitio est.Germanis quid est
mosius: quid incursu acrius: quid armorum cupidius: quibus innas¬
cuntur innutriunturq: quorum una illis cura est: in alia negligẽtibus.
Quid induratius ad omnem patientiam: ut quibus magna ex parte Ø¬

Expanded text:
minus ; ubi non effusos esse oportet impetus sed temperatos et oboeminus ; ubi non effusos esse oportet impetus sed temperatos et oboedientes. Quid enim est aliud quod barbaros tanto robustiores corporibus, tanto patientiores laborum comminuat nisi ira infestissima sibi ? Gladiatores quoque ars tuetur, ira denudat. Deinde quid opus est ira, cum idem proficiat ratio ? An tu putas venatorem irasci feris ? Atqui et venientis excipit et fugientis persequitur, et omnia illa sine ira facit ratio. Quid Cimbrorum Teutonorumque tot milia superfusa Alpibus ita sustulit, ut tantae cladis notitiam ad suos non nuntius sed fama pertulerit, nisi quod erat illis ira pro virtute ? Quae ut aliquando propulit stravitque obvia, ita saepius sibi exitio est. Germanis quid est animosius ? Quid ad incursum acrius ? Quid armorum cupidius, quibus innascuntur innutriunturque, quorum unica illis cura est in alia neglegentibus ? Quid induratius ad omnem patientiam, ut quibus magna ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
q malis sius tutus est: qui fortis esse nisi irascitur non potest: qui indu¬
strius nisi cupit: quietus nisi timet. In tyrannide illi uiuendum est: in
alicuius effectus ueniendi seruitutem. Non pudet uirtutes in cliente¬
lam uitiorum dimittere.Deinde desinit quicquam ratio posse:si ni¬
hil potest sine affectu: et incipit par illi similisq esse. Quid enim inter
si eque affectus inconsulta res est sine ratione quem ratio sine af¬
ctu: inefficax par utrumq est:ubi esse alterum sine altero non potest.
Quis autem sustineat affectum exequare rationi:ita inquit utilis affe¬
ctus est si modicus est:immo si natura utilis est: sed si impatiens im¬
perii ratiomsq est. hoc dumtaxat moderatione consequatur: ut quo
minor fuit minus noceat:ergo modicus affectus nihil aliud ꝗͣ m
modicum est. Sed aduersus hostes inquit necessaria estira.Nusquã

Expanded text:
qui malis suis tutus est, qui fortis esse nisi irascitur non potest, induqui malis suis tutus est, qui fortis esse nisi irascitur non potest, industrius nisi cupit, quietus nisi timet : in tyrannide illi vivendum est in alicuius adfectus venienti servitutem. Non pudet virtutes in clientelam vitiorum demittere ? Deinde desinit quicquam posse ratio, si nihil potest sine adfectu, et incipit par illi similisque esse. Quid enim interest, si aeque adfectus inconsulta res est sine ratione quam ratio sine adfectu inefficax ? Par utrumque est, ubi esse alterum sine altero non potest. Quis autem sustineat adfectum exaequare rationi ? " Ita," inquit, " utilis adfectus est, si modicus est." Immo si natura utilis est. Sed si impatiens imperii rationisque est, hoc dumtaxat moderatione consequetur, ut quo minor fuerit, minus noceat : ergo modicus affectus nihil aliud quam malum modicum est. " Sed adversus hostes," inquit, " necessaria est ira." Nusquam
Abbreviated transcription (Latin):
ne ferociaq prouehitur:tam inutilis animi miser est:quem miles qui
signum receptui negligit. Itaque si modum adhiberi sibi patitur: alio
nomine appellanda est. Desinit ira esse: quam effrenatam indomitã
ntelligo:si non patitur perniciosa est:nec inter auxilia numerano
ita aut ira non est:aut mutilis est:nam siquis penam exigit:non ip̃ius
pene auidus:sed quia oportet:neq: est annumerandus iratis.Hic erit
utilis miles qui scit parere consilio.Affectus quidem tam mali mi¬
nistri quem duces sunt. Ideo nunquam assumet ratio in aduitoriũ
prouidos et uiolentos impetus:apud quos nihil ipsa auctorita
habeat: quos nunquam comprimere possit: nisi pares illis similesq
apposuerit.Ut ire metum:mertiae iram:timori cupiditatem. Absit
hoc a uirtute malum: ut nunquam ratio ad uitia confugiat. Non
potest hic animus fidele ocium capere: quatiaturq necesse est: Fluctuetur

Expanded text:
ne ferociaque provehitur,tam inutilis animi minister est quam miles, qui ne ferociaque provehitur,tam inutilis animi minister est quam miles, qui signum receptui neglegit. Itaque si modum adhiberi sibi patitur, alio nomine appellanda est, desit ira esse, quam effrenatam indomitamque intellego ; si non patitur, perniciosa est nec inter auxilia numeranda ; ita aut ira non est aut inutilis est. Nam si quis poenam exigit non ipsius poenae avidus sed quia oportet, non est adnumerandus iratis. Hic erit utilis miles qui scit parere consilio ; adfectus quidem tam mali ministri quam duces sunt. Ideo numquam adsumet ratio in adiutorium improvidos et violentos impetus, apud quos nihil ipsa auctoritatis habeat, quos numquam comprimere possit, nisi pares illis similisque opposuerit, ut irae metum, inertiae iram, timori cupiditatem. Absit hoc a virtute malum, ut umquam ratio ad vitia confugiat ! Non potest hic animus fidele otium capere, quatiatur necesse est fluctueturque,
Abbreviated transcription (Latin):
derunt. Et a nocendo abstinentem faciunt.Quomodo cum a¬
ctus repercussit affectum: aut uirtus: aut cupiditas aliquid impe¬
trauit:non rationis beneficio quieuit: sed affectum infida et mala
pace.Deniq nihil habet utile:nec acuit animum ad res bellicas.
Nunquam enim uirtus uitio adiuuanda est se contenta.Quotiens
impetui est locus non irascitur sed exurgit: et in quantum putauit
opus esse concitatur: remittiturq non aliter quem que tormentis ex¬
primuntur tela. In potestate mittentis sunt inquantum torqueãtur.
Ira inquit Aristoteles necessaria est:nec quicquam sine illa pugnari
potest:nisi illa implet animum:et spiritum accendat.Utendum aute
illa est non ut duce:sed ut milite.quod est falsum. Nam si exaudit ra¬
ionem quam sequitur qua ducitur:iam non estira:cui propriun
contumacia. Si uero repugnat:et non ubi uissa est quiescit:sed libidi'¬

Expanded text:
oderunt et a nocendo abstinent ? " Faciunt. Quando ? Cum adfeoderunt et a nocendo abstinent ? " Faciunt. Quando ? Cum adfectus repercussit adfectum et aut metus aut cupiditas aliquid impetravit. Non rationis tunc beneficio quievit, sed affectuum infida et mala pace. Deinde nihil habet in se utile nec acuit animum ad res bellicas. Numquam enim virtus vitio adiuvanda est se contenta. Quotiens impetu opus est, non irascitur sed exsurgit et in quantum putavit opus esse concitatur remittiturque, non aliter quam quae tormentis exprimuntur tela in potestate mittentis sunt in quantum torqueantur. " Ira," inquit Aristoteles, " necessaria est, nec quicquam sine illa expugnari potest, nisi illa implet animum et spiritum accendit; utendum autem illa est non ut duce sed ut milite." Quod est falsum. Nam si exaudit rationem sequiturque qua ducitur, iam non est ira, cuius proprium est contumacia ; si vero repugnat et non ubi iussa est quiescit, sed libidi
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo ergo ratio occupata et oppressa uitiis resurget: que ire ces¬
sit: Aut quem admodum a confusione se liberabit: inquam peiorũ
mixtura praeualuit: Sed quidam inquit inira se continent. Utrũ
ergo ira nihil ut faciant eorum que ira dictat: an aliquid: Si nihil
faciunt: apparet non esse ad actiones rerum necessariam iram quã
nos quasi fortius aliquid ratione haberet aduocabatis.Denique
interrogo ualentior est quem ratio: an infirmior Si ualentior quo¬
do illi modum ratio poterit imponere.Cum parere nisi imbecillio
non soleant.Si infirmior est:sine hac per se ad rerum effectus sufficit Ø¬
ratio: nec desiderat imbecillioris auxilium.At irati quidam cõstant
sibi et continent. Quomodo cum iam ira euanescit: et sua sponte dece¬
dit. Non cum ipso seruore est:tunc enim potentior est.Quid ergo nõ
aliquando in ira quoque et dimittunt incolumes intactosq quos

Expanded text:
Quomodo ergo ratio occupata et oppressa vitiis resurget, quae irae cesQuomodo ergo ratio occupata et oppressa vitiis resurget, quae irae cessit ? Aut quemadmodum ex confusione se liberabit, in qua peiorum mixtura praevaluit ? " Sed quidam," inquit, " in ira se continent. " Utrum ergo ita ut nihil faciant eorum quae ira dictat an ut aliquid ? Si nihil faciunt, apparet non esse ad actiones rerum necessariam iram, quam vos, quasi fortius aliquid ratione haberet, advocabatis. Denique interrogo : valentior est quam ratio an infirmior ? Si valentior, quodo illi modum ratio poterit imponere, cum parere nisi imbecilliora non soleant ? Si infirmior est, sine hac per se ad rerum effectus sufficit ratio nec desiderat inbecillioris auxilium. " At irati quidam constant sibi et se continent. " Quando ? Cum iam ira evanescit et sua sponte decedit, non cum in ipso fervore est ; tunc enim potentior est. " Quid ergo ? Non aliquando in ira quoque et dimittunt incolumes intactosque quos
Abbreviated transcription (Latin):
permittitur reprimere impetum:rapiat illum oportet:et ad imum
igat suum pondus etiam uitiorum natura procliuis.Optimum
primum irritamentum ire protinus spernere: ipsisq: repugnare sen¬
sibus: et dare operam ne incidam in iram.nam si ceperit ferre trans¬
uersos difficilis ad salutem recursus est.Quoniam mhil rationis
est: ubi semel affectus est inductus:iusq illi aliquod uoluntate no¬
stra datum est. Faciet de cetero quantum uolet:non quantum per'
et portis se intulit: modum captiuis non accipit.Neq enim se positꝰ
est animus: et extrinsecus speculatur affectus: ut illos non patiatur
ultra quem oportet procedere: sed etiam affectum ipse imitatuR
Ideoq non potest utilem illam uim et salutarem perditam iam infir¬
matamq reuocari. non enim ut dixi:separatas ista sedes suas dedu¬
ctasq habet: sed affectus: et ratio in melius enimq: imitatio animi ẽ.

Expanded text:
permittitur reprimere impetum ; rapiat illum oportet et ad imum permittitur reprimere impetum ; rapiat illum oportet et ad imum agat pondus suum et vitiorum natura proclivis. Optimum est primum irritamentum irae protinus spernere ipsisque repugnare seminibus et dare operam, ne incidamus in iram. Nam si coepit ferre transversos, difficilis ad salutem recursus est, quoniam nihil rationis est, ubi semel adfectus inductus est iusque illi aliquod voluntate nostra datum est ; faciet de cetero quantum volet, non quantum permiet portis se intulit, modum a captivis non accipit. Neque enim sepositus est animus et extrinsecus speculatur adfectus, ut illos non patiatur ultra quam oportet procedere, sed in adfectum ipse mutatur ideoque non potest utilem illam vim et salutarem proditam iam infirmatamque revocare. Non enim, ut dixi, separatas ista sedes suas diductasque habent, sed affectus et ratio in melius peiusque mutatio animi est.
Abbreviated transcription (Latin):
re. Id uero retinere sine quo languebit actio etuis aut rigor animi resol¬
uetur. Primum facilius est exclũdere perniciosa quem regere: et non
adimmitere quem ad missa moderari. Nam cum sc̃ in posseshione posue¬
unt: potentiora rectore sunt nec recidi se minime patiuntur.D
ratio ipsa cui freni traduntur: tamdiu potens est:quamdiu deducta
est ab effectibus. Si miscuit se illis et inquinauit: non potest contine¬
re quos submouere potuisset. Commota enim semel et excussa mens
ei seruit quo impellitur.Quorumdam rerum initia in nostra pote¬
state sunt utiliora: nos sua rapiunt ui: nec regressum relinquunt: ut
n preceps datis corporibus nullum sui arbitrium est: nec resist
morariue deiecta potuerunt: sed consilium omne an penitentia irre¬
uocabilis precipitatio abscidit: et non licet eo non peruenire quo non
ire licuisset.Ira animus si in iram:amore:aliosq proiecit affectus: nõ

Expanded text:
ere, id vero retinere sine quo languebit actio et vis ac vigor animi resolere, id vero retinere sine quo languebit actio et vis ac vigor animi resolvetur. Primum facilius est excludere perniciosa quam regere et non admittere quam admissa moderari ; nam cum se in possessione posuerunt, potentiora rectore sunt nec recidi se minuive patiuntur. Deinde ratio ipsa, cui freni traduntur, tam diu potens est quam diu diducta est ab adfectibus ; si miscuit se illis et inquinavit, non potest continere quos summovere potuisset. Commota enim semel et excussa mens ei servit quo impellitur. Quarundam rerum initia in nostra potestate sunt, ulteriora nos vi sua rapiunt nec regressum relinquunt. Ut in praeceps datis corporibus nullum sui arbitrium est nec resistere morarive deiecta potuerunt, sed consilium omne et paenitentiam irrevocabilis praecipitatio abscidit et non licet eo non pervenire, quo non ire licuisset, ita animus si in iram, amorem aliosque se proiecit adfectus, non
Abbreviated transcription (Latin):
documentum omnium sit:et qui alicui noluerunt prodesse morte cer¬
te eorum respublica utatur. Non est ergo natura hominis pene appetẽs.
ldeo nec ira quidem secundum naturam hominis:que pene appetens ẽ.
Et Platonis argumentum afferam:quid enim prodest alienis uti:ex.
parte qua nostra sunt afferam.Uir bonus inquit non ledit:pena ledit:
bono ergo pena non conuenit. ob hoc nec ira: quia pena irae conuenit.Si
uir bonus pena non gaudet: non gaudebit:ne in eo quidem affectuls
ii pena lioluptati est:ergo non est naturalis ira.Nunquid qua
non sit naturalis ira assumenda est:quia utilis sepe fuit. Extollit ani¬
mos et incitat:nec quicquam sine illa magnificum in bello fortitudo
gerit: Nisi huic flamma subdita est:et hinc famulus peragitauit:mi¬
sitq inpericula audaces optime: itaque quidam putant temperare ira
n tollere:eoq detracto quod exundat:ad salutarem modum coc¬

Expanded text:
documentum omnium sint, et quia vivi noluerunt prodesse, morte cerdocumentum omnium sint, et quia vivi noluerunt prodesse, morte certe eorum res publica utatur. Non est ergo natura hominis poenae adpetens ; ideo ne ira quidem secundum naturam hominis, quia poenae adpetens est. Et Platonis argumentum adferam—quid enim nocet alienis uti ex parte qua nostra sunt ?—: " Vir bonus," inquit, " non laedit." Poena laedit; bono ergo poena non convenit, ob hoc nec ira, quia poena irae convenit. Si vir bonus poena non gaudet, non gaudebit ne eo quidem adfectu, cui poena voluptati est ; ergo non est naturalis ira. Numquid, quamvis non sit naturalis ira, adsumenda est, quia utilis saepe fuit ? Extollit animos et incitat, nec quicquam sine illa magnificum in bello fortitudo gerit, nisi hinc flamma subdita est et hic stimulus peragitavit misitque in pericula audaces. Optimum itaque quidam putant temperare iram, non tollere, eoque detracto, quod exundat, ad salutarem modum cog
Abbreviated transcription (Latin):
abstinentia corpus exonerat:si frustra molliora cesserunt:ferit uenam
membrisq si adhaerentia nocent:et morbum diffundunt:manus affert.
Nec ulli dura uidetur curatio cuius est salutaris effectus.Ira legum pre¬
sidem ciuitatisq rectorem decet: quandiu potest uerbis et mollibus his¬
ngenia curare ui facienda suadeat: cupiditatemq honesti et equi
sisiet animis:faciatq uitiorum odium:precium uirtutis.Transeat de¬
inde ad tristiorem orationem qua moneat adhuc et exprobet. nouissi'¬
me ad penas et has adhuc leues et reuocabiles decurrat. Ultima suppli¬
cia sceleribus ultimis ponat:ut nemo pereat nisi quemꝗͣ perire etiam
euntis intersit.Hoc modo medentibus erit dissimilis qui illisq¬
bus uitam non potuerunt largiri:facilem exitum prestant.hic damna¬
tus cum dedecore et transductione uitam exigit. Non quia delectetur
ullius pena. Procul est enim a sapiente tam in humana feritas:sed ut

Expanded text:
abstinentia corpus exonerat ; si frustra molliora cesserunt, ferit venam abstinentia corpus exonerat ; si frustra molliora cesserunt, ferit venam membrisque, si adhaerentia nocent et morbum diffundunt, manus adfert ; nec ulla dura videtur curatio, cuius salutaris effectus est. Ita legum praesidem civitatisque rectorem decet, quam diu potest, verbis et his mollioribus ingenia curare, ut facienda suadeat cupiditatemque honesti et aequi conciliet animis faciatque vitiorum odium, pretium virtutium ; transeat deinde ad tristiorem orationem, qua moneat adhuc et exprobret ; novissime ad poenas et has adhuc leves, revocabiles decurrat ; ultima supplicia sceleribus ultimis ponat, ut nemo pereat, nisi quem perire etiam pereuntis intersit. Hoc uno medentibus erit dissimilis, quod illi quibus vitam non potuerunt largiri facilem exitum praestant, hic damnatos cum dedecore et traductione vita exigit, non quia delectetur ullius poena—procul est enim a sapiente tam inhumana feritas—sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
uida pene est:cuius cupidinem inesse pacatissimo hominis pectori mi¬
nime secundum eius naturam est. Beneficiis autem humana uita cõstat
acordia: nec terrore sed mutuo amore infructum auxiliumque
cominune constringitur: Quid non aliquando castigatio necessaria ẽ
sed hec sincera cum ratione. Non enim nocet: sed medetur specie nocẽ¬
di. quemad medum quedam hastilia detorta ut corrigamus adurimus.
et acdactis cimis non ut frangamus:sed ut explicemus elidimus.sie in¬
nia uitio prauo dolore corporis animiq corrigimus.Nempe me¬
cus pͥrimo in leuibus uitiis tentat non multum ex quotidiana con¬
suctudine inflectere:et cibis:potionibus: exercitationibus ordine po¬
nere ac ualitudinem tantum mutata uite dispositione firmare pro¬
ximum est ut modus proficiat: si modus et ordo non proficit: subducit
aliqua et circuncidit si non adhuc quidem respondet.Intercidit cibis et

Expanded text:
vida poenae est, cuius cupidinem inesse pacatissimo hominis pectori mivida poenae est, cuius cupidinem inesse pacatissimo hominis pectori minime secundum eius naturam est. Beneficiis enim humana vita constat et concordia, nec terrore sed mutuo amore in foedus auxiliumque commune constringitur. " Quid ergo ? Non aliquando castigatio necessaria est ? " Quidni ? Sed haec sine ira, cum ratione ; non enim nocet sed medetur specie nocendi. Quemadmodum quaedam hastilia detorta, ut corrigamus, adurimus et adactis cuneis, non ut frangamus sed ut explicemus, elidimus, sic ingenia vitio prava dolore corporis animique corrigimus. Nempe medicus primo in levibus vitiis temptat non multum ex cotidiana consuetudine inflectere et cibis, potionibus, exercitationibus ordinem imponere ac valetudinem tantum mutata vitae dispositione firmare. Proximum est, ut modus proficiat; si modus et ordo non proficit, subducit aliqua et circumcidit ; si ne adhoc quidem respondet, interdicit cibis et
Abbreviated transcription (Latin):
cies sunt mali multiplicis. Quid esset ira quesitum est.Anmuillum
aliud animalquem in hominem caderet quo ab iracundia distaret:¬
et que eius species essent. Nunc queramus an ira secundum naturam
sit: et anutilis atq ex aliqua parte retinenda: An secundum naturas
it: Manifestum erit si hominem inspexerimus:quo quid ẽ miti
dum in recto animi habitu est:Quid autem ira crudelius est: homie
quid amantius: quid ira infestius: Homo in adiutorium mutuum
generatus est.Ira in exitium. Ille congregari uult:illa discedere. hic ꝓ'¬
desse. illa nocere. hie etiam ignotis fuccurrere:Illa et iamclarissimos pe¬¬
tere. hic aliorum incommodis uel impendere si paratus est ra in
culum dũ modo secum deducat alium parata descendere.Quis ergo ma¬
gis naturam rerum ignorat quem qui optimo euis operi et comenda¬
tissimo hoc ferum ac perniciosum uitium assignat: Iraut diximus a¬

Expanded text:
cies sunt mali multiplicis. Quid esset ira quaesitum est, an in ullum cies sunt mali multiplicis. Quid esset ira quaesitum est, an in ullum aliud animal quam in hominem caderet, quo ab iracundia distaret, quot eius species essent ; nunc quaeramus an ira secundum naturam sit et an utilis atque ex aliqua parte retinenda. An secundum naturam sit manifestum erit, si hominem inspexerimus. Quo quid est mitius, dum in recto animi habitus est ? Quid autem ira crudelius est ? Quid homine aliorum amantius ? Quid ira infestius ? Homo in adiutorium mutuum genitus est, ira in exitium; hic congregari vult, illa discedere; hic prodesse, illa nocere ; hic etiam ignotis succurrere, illa etiam carissimos petere ; hic aliorum commodis vel impendere se paratus est, illa in periculum, dummodo deducat, descendere. Quis ergo magis naturam rerum ignorat quam qui optimo eius operi et emendatissimo hoc ferum ac perniciosum vitium adsignat ? Ira, ut diximus, a