comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ max̃is p̃ot itineribus Uiennã ꝑuenit. Ibi nac¬
tus recente equitatũ quẽ multis ante diebus eo
p̃miserat. neq diurno neq nocturno itinere in¬
t̾misso ꝑfines heduoꝵ in lingones contendit. Ubi
due legiones hiemabant. ut si quid E de sua salu¬
te abheduis iniretꝰ consilii celeritate precurrere
o cũ ꝑuenisset: ad reliquas legiones mittit . prius¬
q om̃es in unũ locũ cogit ꝗͣ. de eius aduẽtu aruer¬
nis nunciari posset. Hat re cognita Uertingẽtorix
rursus in bituriges ex̃citũ reducit. atq inde profec¬
tus gorgobinã boioꝵ oppidu. quos sibi heluetico i¬
prelio uictos cesar collocauerat. hediusq attͥribue¬
rat oppugnare instituit. Magnã hec res cesari
difficultate ad consiliu capiendu afferebat. si re¬
liquã ꝑte hiemis un̾o loco legiones cõtineret: ne
stipendiariis heduoꝵ expugnatis cũcta galliai

Expanded text:
quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nacquam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
existimabant: ut ne singulari quiđ unꝗͣ homini
eo tempore anni semites patirerãt. equitibus
imꝑat ut ꝗͣ. latissime possint uagent: & ꝗͣ max¬
imũ hostibus terrorem inferãt. Celeriter hec
fama ac nuntii ad Uertingẽtorigem ꝑferuntur
Quem ꝑterriti om̃es aruerni circãsistũt. atq
obsecrant ut sus fortunis consulat. ne ue ab hosti¬
buis diripiant᷑. preserti cũ uideat om̃e ad se bellũ
translatũ. Quoꝵ ille precibus ꝑmotus. castra ex
biturigibus moue per aruernos uersus. At ce¬
sar biduu inhis locis moratus quod heͥc de Uer¬
tingetorige usus uentura opinione p̃ceꝑat. per
causam supplemẽti equitatusq cogendi ab ex̾citu
discedit. Brucũ adolescente his copiis preficit.
Hunc mon& ut in om̃ib ꝑtib equites ꝗͣ latissime
ꝑuagent᷑. datuꝵ se oꝑam ne longius triduo ab
castris absit. His constitutis rebus sus in opinãtibus

Expanded text:
existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus
Abbreviated transcription (Latin):
uersus eruptione facere concendit. Quare nũ¬
ciata Cesar om̃ib consiliis anteuertendũ exis¬
timauit: ut narbonẽ proficisceret᷑. Cõ cũ ueniss&
timẽtes confirmat. presidia in Rutenis proiũci¬
alibus uolcis a retromicis. tolosatibus circũq nar¬
bonẽ. que loca hostib exãt finitima constituit ꝑtẽ
copiaꝵ ex prouincia. supplemẽtũq qđ exitalia
adduxerat in heliuos qui fines aruernoꝵ cõtin¬
gũt. cõuenire iubet. His rebus comꝑatis represso
iam lucterio & remoto quod intrare intra pre¬
sidia ꝑiculosu putabat. in heluios proficiscitur.
q sic ceuenna qui aruernos ab heluiis discludit.
durissimo tempore anni altissima niue iter impe¬
diebat. Tamẽ discussa niue sex in altitudie pe¬
dum. atq ita uiis patefactis: sũmo militũ sudore
ad fines aruernoꝵd ꝑuẽit. Quibus oppressis in¬
opinãtibus quod seceuenna ut muro munitos

Expanded text:
versus eruptionem facere contendit. Qua re nunversus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos
Abbreviated transcription (Latin):
altera aruerni se circũsisterẽ. Id ea ned causa
qũã legatis pronũciarint an ꝑfidia adducti fe¬
cerint quod nichil nolis constat. nõ uidetꝰ ꝓro
certo esse proponendũ. Bituriges eoꝵ discesui
stati cũ aruernis iungũt᷑. Nis rebus in italiam
cesari nũciatis cũ iã ille urbanas res uirtute
si nei pompci cõmodiorem in statũ ꝓueĩsse in¬
telligeret. in trans alpinã galliã profectus est. Eo
cũ uenisset. magna difficultate afficiebat. qua
ratione adexͥcitũ ꝑuẽire posset. Nam si legiones
inprouincĩã arcesseret se absente ũtinere prelio
dimitaturas intelligebat. Si ip̃e ad ex̾citũ con¬
tenderet: ne his quidem eo tempore qui quieti
uiderent suã salute rectius cõmitti uidebat.
nterim Luctetius tadurcus in rutenos missus: eã
ciuitatem aruernis cõciliat. Progressus in nitio¬
obreges & gabalos. ab utrisq obsides accepit: &¬
magna coacta manu. in proiĩtia narbonem

Expanded text:
altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibus tormẽtis necat. Le uiore de causa aurib
desectis aut singulis effossis oculis domũ remutit
ut sint reliquis documento. & magͥtudiẽ p̾ene
ꝑterreant alios. His suppliciis celeriter coacto
efcitu. Lucteriu cadurcũ sũme hoĩe audacie
cũ ꝑte copiaꝵ in ruthenos mutit ip̃e inbituriges
proficiscit : Eiuis aduẽtu bituriges ad heduos
quoꝵ erãt in federe. legatos mutũt: subsidium
rogatũ quo faciluis hostiu copias sustinere possit.
Ledui de consilio legatoꝵ quos cesar ad ex̾citũ re¬
liq̃rat: copias equitatus peditatus q subsidio bituri¬
gibus mutũt. Qui cũ ad flumẽ ligerĩ uenissene
quod bituriges abheduis diuidit. paucos dies ibi
morati neq flumẽ transire ausi: domũ reuer¬
tuntꝰ. legatisq nr̃is renũciant⁊ se biturigũ ꝑfidĩã
uerutos reuertisse. quib id consilii fuisse cognoue¬
rint. Qut si flumẽ transissent. una ex ꝑte ip̃i

Expanded text:
omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi,
Abbreviated transcription (Latin):
xpellit᷑ ex oppido gergobia: non destitit tamẽ: atq
magris hẽt delectu egentiu ac ꝑdicoꝵ. Ac co¬
acta manu quoscũq addit ex ciuitate ad suam
snĩa ꝑducit. Hortatꝰ ut cõis libertatis causa.
arma capiant. magnisq copiis aduersarios suos
aquibus paulo ante erat eiectus expellit exci¬
uitate.iex asius appellat᷑. dimittit quaq uer¬
sus legationes obtestatꝰ ut infide maneat. Celiter¬
Cleriter sibi Senones pariseos pictones cadurcos tu¬
tones auleurcos. lemouices andos reliquosq om̃es
fertur imꝑiu. Qua oblata porestate. om̃uibi hullle¬
uitatibis obsides imꝑat certũ nũm militũ adse
cderiter adduci iussit. armoꝵ ꝗͣtu queq ciuutas
domi quodq ante tp̃us esficiat constituit. In pri¬
mis equitatui studet sũme diligentie. suma impii
seueritatẽ addit. magnitudic̃ supplicii dubitãtes
cogit. Nam m̾aiore cõmisso delicto igne atq i

Expanded text:
expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnesfertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque
Abbreviated transcription (Latin):
in his Caiu fusiu cottam honestũ equitẽ romanum
qui rei frumentarie iussu tesaris preerat interficĩt.
bonaq eoꝵ diripiũt. Celeriter ad om̃es gallie ciui¬
tates fama ꝑfertur. Nam ubiq maior atq illustrior
incidit res. clamore ꝑ agros regionesq significant.
Ianc alii deinceps excipilĩt: & proximis tradurt. ut
tum accidit. Nam que genabi oriente sole gesta
essent: ante primã confectam uigilia in finibus ar¬
uernoꝵ audita sunt. quod spacui est miliu passiuĩ
tirciter centũ. Ix. Simili roẽ ibi Uertingentorix
celtilli filius aruernus summe potentie adolescens.
cuius pater principatũ gallie tocius obtinuerat. & ob
eam causam qđ regnũ appetebat ab ciuitate erat
interfectus cõuocatis suis dientibus. fatile incenditꝰ.
ognito eius consilio ad arma concurrit᷑. Prohibet᷑
ab gobannitione patruo suo reliquisq principib
qui hanc tẽptanda fortunã non existimabant

Expanded text:
in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX. Simili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant;
Abbreviated transcription (Latin):
te imꝑatore exhilernis egredi neq imꝑator sine
presidio ad legiones ꝑuẽire posse. postremo ĩ acie
p̃stare interfĩci: ꝗꝙͣ non uet̾e̾ belli głia libertatẽ ꝙ
quã a maiorib acceꝑant recuꝑare. His tebus agi¬
causa recusare. principesq ex om̃ib ꝑtibus bellu
facturos pollitent᷑. Et qm̃ in presentia obsidibus
cauere inter se non possent. ne res efferatꝰ aut iure¬
iurando ac fide sanciat᷑. petũt collatis militaribus
signis. quod more eoꝵ grauissima cerimonia cotinetꝰ.
ne facto inicio belli ab reliquis deserant᷑. Tum collau¬
datis carnutibus. dato uire iurando ab om̃ib qui ad¬
erant. tempore eius rei constituto ab contilio discedit̃
Ubi ea dies ueĩt. carnutes cotuato. & cũ conneto dĩno
ducibus desꝑatis hõibus genabin signo dato concurrũt.
ciuesq romanos qui nego ciandi causa ibi constiterãt.

Expanded text:
te imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine te imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agicausa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus, Cenabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant,
Abbreviated transcription (Latin):
ur constituerat in Italiam ad cõ¬
uentus agendos proficiscit᷑. ibi cog¬
noscit de clodii cede senatusq cõ¬
sulto certior factus ut omẽs iunib¬
res italie conuirarent. delectũ tota proiũcia hr̃e
instituit. Hec res in galliã transalpinã teleriter ꝑ¬
ferũtꝰ. Addut̃ ipĩ & affingũt rumoribus galli quod
res postere udebat᷑. retineri urbano motu cesarem:
neq intantis dissensionib ad ex̃citũ ueĩrę posse.
Hac impulsi occasione: qui iam ante se .pͥ. R impio
subiectos dolerẽt. liberius atq audatius de bello to¬
silia inire incipiũt. Indictis inter se principes gallie
consiliis siluestribus atq remotis locis q̃runtꝰ de
Acconis morte. Posse hũc casu ad ĩp̃os recidere de¬
monstrãt. miserant cõe gallie fortunã om̃ib polli¬
titacionibus ac p̃miis deposcutĩ qui belli iicia fcĩant¬
& sui capitis ꝑiculo galliã in libertate uindicert. In
primis ratione esse habendã dicũt. prius ꝗͣ coꝵ clan¬

Expanded text:
ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se populi Romani imperio subiectos dolerent liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clan
Abbreviated transcription (Latin):
uiginti que ex ipa proĩcia ab lucio cesare legato ad
omẽs ꝑtes opponebant᷑. Heluetii sua sponte cũ finitĩs
pielio congressi pellunt᷑ & gaio ualerio donnotauro
caburri filio principe ciuitatis compluribusq aliis ĩ¬
terfectis intra oppida ac muros compellũt᷑. Allobro¬
ges crebris ad rhodanũ dispoitis presidiis magna
cura & diligencia suos tuentur fines.¬
elar quod hostes equitatu suꝑiores essẽ intellige¬
bat & interdusis om̃ibus itineribus nulla re ex
niam mittit adeas ciuitates quas suꝑiorib annis¬

Expanded text:
viginti, quae ex ipsa provincia ab Lucio Caesare legato ad viginti, quae ex ipsa provincia ab Lucio Caesare legato ad omnes partes opponebantur. Helvii sua sponte cum finitimis proelio congressi pelluntur et Gaio Valerio Donnotauro, Caburi filio, principe civitatis, compluribusque aliis interfectis intra oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesidiis magna cum cura et diligentia suos fines tuentur. Caesar, quod hostes equitatu superiores esse intellegebat et interclusis omnibus itineribus nulla re ex niam mittit ad eas civitates quas su
Abbreviated transcription (Latin):
acie dimicaturs. Sed q̃m abund&r equitatu
ꝑ facile esse factu frumẽtacionib pabulacõibq ro¬
manos prohibere. equo modo aĩo sua ip̃i frumta¬
in agris corrũpant edificiaq incendant: qua rei
familiaris iecctura ꝑpetuũ imꝑiu libertatẽq cõ¬
sequi udeant᷑. His constitutis rebus. heduis: Segusi¬
anisq qui sũt finitimi ei prouĩcie decẽ milia pe¬
ditũ imperat. Huc addit equites octingentos. his
preficit frem̃ eporedorigis bellũq inferri allobro¬
gibus uibet Altera exꝑte gaballos proxĩosq pa¬
gos aruernoꝵ in heluios. item Rutenosi cadurcos¬
q ad fines uolgarũ a remicoꝵꝰ depopulandos mutit
Nichilominus clandestinis nuntiis legationibq
allobrogas sollicitat quoꝵ mentes nõ dũ asuꝑiore
bello resedisse sꝑabat. Horũ principibus pecuĩas.
ciuitati aũt imꝑu tocuis prouincie pollicet. Ad hos
onĩes casus prouisa etant presidia cohortũ duaꝵ &

Expanded text:
acie dimicaturum, sed, quoniam abundet equitatu, acie dimicaturum, sed, quoniam abundet equitatu, perfacile esse factu frumentationibus pabulationibusque Romanos prohibere, aequo modo animo sua ipsi frumenta corrumpant aedificiaque incendant, qua rei familiaris iactura perpetuum imperium libertatemque se consequi videant. His constitutis rebus Aeduis Segusiavisque, qui sunt finitimi provinciae, decem milia peditum imperat; huc addit equites octingentos. His praeficit fratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet. Altera ex parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item Rutenos Cadurcosue ad fines Volcarum Arecomicorum depopulandos mittit. Nihilo minus clandestinis nuntiis legationibusque Allobrogas sollicitat, quorum mentes nondum ab superiore bello resedisse sperabat. Horum principibus pecunias, civitati autem imperium totius provinciae pollicetur. Ad hos omnes casus provisa erant praesidia cohortium duarum et
Abbreviated transcription (Latin):
rem in controuersia deduci: tocius gallie conci¬
liu bibracte in dicit̾. Code cõuei̾uĩt undiq freq̃¬
tes multitudines suffragiis res ꝑmittitur. ad unu
omẽs Uertingentorige probant imꝑatore.
Ib hoc concilio. Remi. Lingones treueri ab fuer̃t
Illi qđ amicitiã Romanoꝵ seq̃bant. Treueri qđ̃
aberãt longius: & ab germanis p̃mebant᷑: que t̾
fuit causa quare toto abessent bello. & neutris
auxilia miterẽt. Magno dolore hedui ferũt
se diectos principatu querũt᷑ fortune cõmutacio¬
ne & cęsaris indulgẽtiam in se requirũt: neq tñ
sus cepto bello suu consiliu ab reliquis seꝑare audẽ
nuiti sume spei adolescentes Eporedorix & uiri¬
domarus Uertingentorigi parent . Ipe imꝑat
reliquis ciuitatibus obsides. eniq eiꝰ rei con
cõuenire iube. Peditatu quẽ ante huerat se foẽ
contentũ dicit neq fortunã temptatuꝵ. aut in

Expanded text:
re in controversiam deducta totius Galliae concire in controversiam deducta totius Galliae concilium Bibracte indicitur. Eodem conveniunt undique frequentes. Multitudinis suffragiis res permittitur: ad unum omnes Vercingetorigem probant imperatorem. Ab hoc concilio Remi, Lingones, Treveri afuerunt: illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur; Treveri, quod aberant longius et ab Germanis premebantur, quae fuit causa quare toto abessent bello et neutris auxilia mitterent. Magno dolore Aedui ferunt se deiectos principatu, queruntur fortunae commutationem et Caesaris indulgentiam in se requirunt, neque tamen suscepto bello suum consilium ab reliquis separare audent. Inviti summae spei adulescentes Eporedorix et Viridomarus Vercingetorigi parent. Ipse imperat reliquis civitatibus obsides diemque ei rei coconvenire iubet; peditatu quem antea habuerit se fore contentum dicit, neque fortunam temptaturum aut in
Abbreviated transcription (Latin):
ande fortunã tulit. Camulogenus. Atq hi qui pre¬
sidio contra Labienũ exãt relicti. cũ p̃liu cõmissu
audissent: subsidio suis ierũt. collẽq ceperũt. neq
nrõꝵ militũ uictoꝵq impetũ sustine̾ potuerũt.
Sic cũ suis fugientib ꝑmixti: quos nõ silue mõtes¬
ꝙ texerũt. ab equitatu sunt interfecti. Hoc ne¬
gocio confecto. Labienis reuertitꝰ agẽdincũ: ubi
impedim̃ẽta tocius ex̾citus relicta erãt. Inde cum
omibus copiis ad cesarẽ ꝑueĩt. efectione heduo
Ecogͥta. bellũ auget᷑. Legationes in om̃es ꝑtes circũ¬
mittũt. quãtu gr̃a. a uc toritate peciũa ualent ad
sollicitandas ciuitates nituntur. Nacti obsides quos
cesar apud eos deposuerat. hoꝵ supplicio dubitã¬
tes territãt. Petũt a Uertingẽtorige hedui ut ad
se ueĩat. rationesq belli gerendi coĩcet. Re im¬
petrata. contendũt ut ip̃is sum̃a ĩperii tradat᷑. &

Expanded text:
Eandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui praeEandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui praesidio contra castra Labieni erant relicti, cum proelium commissum audissent, subsidio suis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum militum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia, auctoritate, pecunia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
portati. & hostiu acies cernebat᷑. Labienus mili¬
tes cohortatus ut sue pristine uirtutis & secũ dissimoꝵ
p̃lioꝵ retinerẽt memorĩa: atq ip̃m cesare. cuius i¬
ductu sepe nũo hostes suꝑassent. presente ad esse ex¬
istimarẽt: dat signũ prelii. Primo concursir ab
dextro cornii: ubi septima legio constiterat hostes
pellunt: atq in fugã cõiiciunt᷑. Ab sinistro quẽ locũ
quĩta decima legio tenebat. cũ primi ordines hostiũ
transfixis telis concidissent: tñ reliqui accrrime re
sistebant. nec dabat suspitionẽ fuge quisꝗ
pẽ dux hostui Camulogenus suis aderat: atq eos
cohortatus: incerto nũc &ã exitu uictorie. cũ a¬
septima legione tribunisq militũ ess& nũciatũ. que
in sinistro cornu gererent᷑. post tergũ hostiu legio¬
nẽ ostenderũt : signaq intulerũt. Ne eo quide tpr̃e
quisꝗͣ loco cessit. sed tircũuẽti om̃es interfectiq sũt.

Expanded text:
portati, et hostium acies cernebatur. Labienus miliportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, praesentem adesse existimarent, dat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergum hostium legionem ostenderunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cum locũ petit. quo naues appelli iusserat. Eo cu
dispoĩti. inopinãtes qđ magna subito cohorta tem¬
pestas ab nr̃is opprimũt᷑. ex̾citus equitatusq equitib
romanis administrãtib: quos ei negocio p̃fecerat:
celeriter transmittit᷑. Uno fere temꝑe sub lucem
hostibus nũciat᷑ in castris rõanoꝵ preter consuetudi¬
nẽ tumultuari. & magnũ ire agm̃e aduerso flũe
sonitũq remoꝵ in eade ꝑte ex audiri. & paulo
infra milites nauibo transportari Quibus rebus
auditis. qđ existimabãt trib locis transire legio¬
nes: atq om̃s ꝑturbatos defectione heduoꝵ ĩ fuga
parare: suas quoq copias in tres partes distribuerũt.
Lam presidio ẽ regione castroꝵ relicto: & parua
manu elesedũ uersus missa: que tm̃ progrediat᷑:
ꝗͣtu naues processissent: reliquas copias contra la¬
bienũ duxerũt. Prima luce & nr̃i omẽs erãt trãs¬

Expanded text:
eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum  erant dispositi, inopinantes, quod magna subito erat coorta tempestas, ab nostris opprimuntur; exercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei negotio praefecerat, celeriter transmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant trans
Abbreviated transcription (Latin):
instabãt. Altera Camulogenus parato atq ĩstructo
excitu tenebat. Cu legiones apresidio atq impedi¬
metis interclusas max̃iu flumẽ distinebat. Tantis
subito difficultatibus obiectis ab ãĩ iurtute auxiliũ pe¬
tendũ uidebat. sub uespeꝵs concilio cõuocato. cohorta¬
tus ut ca que imꝑasset diligenter industriȩq ad mi¬
nistrarẽt naues quas a melodoneꝰ deduxerat. singłas
equitibus romanis attribuit. & confecta iugilia. qͣtuor
milia passuu secũdo fluiẽ silentio ꝓgredi. ibiq ex
pectare iubet. Quinq cohortes quas minime firmas
ad dimitandu esse existimabat: castris presidio relĩ¬
quit: quinq eiusdem legionis reliquas de media noc¬
te cũ om̃ibus impedim̃tis aduerso flũe magno tumł¬
tu proficisci imꝑat. Conquirit & lintres Has t¬
magno sonitu remoꝵ incitatas in eande ꝑte mit¬
tit. Ipẽ post paulo silentio egressus cũ trib legiõib

Expanded text:
instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet. Quinque cohortes, quas minime firmas ad dimicandum esse existimabat, castris praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis adverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus
Abbreviated transcription (Latin):
ostesre cogͥta ab his qui amelodone fugerãt. lutetiã
incendi. pontesq eius oppidi rescindi uibent. Ipi
ꝑspecta palude ad ripas sequane ex regione lutetie
contra labieni castra considũt. Iam Cesar a ger¬
gonia discessisse audiebat᷑. Iam de heduors defecti¬
one. & secũdo gallie motu rumores afferebant
Ialiq in colloquiis interclusũ itinẽ & ligeri cesare
in opia frumẽtis coactũ in prouĩcia cõtendisse cõfir¬
mabãt. Bellouati aũt defectione heduo cogͥta
quia ante erãt ꝑ se infideles manus cogere atq apte
bellũ parare ceperũt. Cũ labienus canta reꝵ c
mutacõẽ longe aliud sibi capiendũ cõsiliu atq antea
senserat intelligebat: neq ia ut aluid acꝗreret p̃lio¬
ꝗͣ hostes latesseret: sc ut in columẽ ex̾citũ agedincũ
reduceret cogitabat. Namq altera exꝑte bellouag̃i.
que eiuitas in gallia maxĩa hẽt opinione uirtutis

Expanded text:
Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant per se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis,
Abbreviated transcription (Latin):
ne exfinitimis ciuitatibus copie cõuenerũt. Sũma
imꝑii tradit camulogeno aulerco qui prope cõfectus
honore euocatus. Is cũ aĩaduertiss& ꝑpetuã esse pa¬
lude: que influer& in sequanã: atq om̃e locũ illũ
magnoꝑe impedir&. hic consedit. nr̃osq transitu ꝓ¬
hibere instituit. Labienus primo uineas agc cratib
atq aggere: palude explere atq iter impe inunire
conabat᷑. Postꝗͣ id difficilius cũ fieri aĩaduertit. si¬
lentio c tastris tercia uigilia egressus: codem quo ue¬
nerat itinere melledunũ ꝑuẽit. id est oppidũ seno¬
nu in insula sequana põitu. ut paulo ante de lute
ꝑterritis oppidanis quoꝵ magna pars erat ad bellũ
euocata: sine cõtencione oppido potit᷑. Refecto põte
quẽ suꝑiorib diebus hostes rescinderãt. ex̃citũ tra¬
ducit. & secũdo fliũẽ ad lutetiã iter fatere cepit.

Expanded text:
nae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa nae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, ut paulo ante de Lutetperterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
adiũcto labieno atq his legionib: quas una miserat
uehemẽt᷑ timebat. Itaq ad cõmodũ magnis diurnis.
nocturnisq itineribus confectis: contͣ oũi opĩone
ad ligerĩ uẽĩt. Uadoq ꝑ equites inuẽto pro rei ne¬
cessitate oportuo. ut brachia mõ atq humeri ad sub¬
stineda arma liberi abaqua esse possent. dispoĩto eꝙ¬
tatu. qui uim fluminis refringere. atq hostibus
primo aspectu ꝑturbatis in columẽ ex̾citũ traduxit.
frumẽtuq inagris & pecoris copiã nactus: repleto
his rebus ex̾citu. iter in senoñs facere instituit.
um hec apud cesarem gerunt᷑ꝰ. Labienus eo supple¬
mẽto: quod nuꝑ exitalia uenerati relicto agedinci ut
esset impedimẽtis presidio. cũ. iii. legionibus lutetiã
proficiscit᷑. id est oppidũ parisiorũ qđ poĩtu est ĩ insu¬
la fliũs sequane. Cuius aduẽtu ab hostib cogͥto: mag¬

Expanded text:
abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito mag
Abbreviated transcription (Latin):
romanis incenderũt. Frumẽti quod subito potuerũt
nauibus auexerũt. reliquũ fluĩẽ atq incendio corru¬
perũt. Ip̃i ex finitimis regionibus copias cogere. pre¬
sidia custodiasq ad ripas ligeris disponere. equitatũ¬
q om̃ib locis iniciendi timoris causa ostentare ce¬
perũt. si ab re frumẽtaria romanos ex cludere. aut
adductos in opia ex proiuĩcia expellere possent
Quã ad spem multũ eos adiuuabat: quod liger ex ni¬
uibus creuerat ut oĩo nõ posse transiri uideret᷑.
Quibus rebus cognitis. Cesar maturandũ sibi cẽsuit
si ess&r in ꝑficiendis pontibus ꝑiclitandu. ut pruis ꝗͣ
essent maiores coatte copie dimicaret. Nam ut cõ¬
mutato consilio iter in prouĩcia cõuerter& ut ne
metu quide necessario fatiendũ existimabat: cum
in famia atq dignitas rei et oppoĩtus mons euẽne
uiaꝵ q difficultas impediebat. tuc̃ maxĩe quod

Expanded text:
Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus creverat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum infamia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod
Abbreviated transcription (Latin):
cesar omẽs obsides gallie. frumẽtu. pecuĩa publicam.
suoꝵ atq ex̾citus impedimẽtoꝵ magnã ꝑte contulerat.
Luc magnũ nũm equoꝵ huius belli causa in italia atq
hispania coemptũ miserat. Eo cũ eporedorix uirida¬
morusq uenissent: & de statu ciuitatis cognouissent:
litauicũ bibracti ab hedius receptũ. qđ est oppidum
apud eos maxiẽ auctoritatis. cõiuctolitane iigisftu
magnãq ꝑte senatus adeũ cõueĩsse. legatos ad uer¬
tingentorigem de pate & religione amicitia conci¬
lianda publice missos: non p̃termutendũ tm̃ cõmodũ
existimauerũt. Itaq interfectis custodibus nouiodu¬
nis quiq eo negociandi causa cõuenerãt: pecunia
atq equos inter se partiti sũt. obsides ciuitatũ bibrac¬
te ad magistratũ deducendos curauerũt. oppidũ qđ
a se teneri non posse iudicabãt: ne quod essẽt usui

Expanded text:
Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridmarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui
Abbreviated transcription (Latin):
tatu litauiceu ad sollicitandos heduos profectũ. opꝰ
esse ip̃os antecedere ad cõfirmanda ciuitate: & si
multis iã rebus ꝑfidiã heduoꝵ ꝑspecta hẽbat. atq
hoꝵ discessu ad maturari defectionẽ ciuitatis existi¬
mabat : tñ eos retinendos non constituit: ne dut in¬
ferre iniuria uideret᷑. aut dare timoris aliquã sus¬
picione. discedentibus his breuiter sua in heduos me¬
rita exposuit. quos & qͣ humiles accepiss&. & cõpulsos
in oppida: inultatos agris: omĩbus creptis copiis. impo¬
sito stipendio. obsidibus sũma cũ cõtumelia extortis.
& quã infortunã quãq in amplitudiẽ deduxiss&: ut
non solũ in pristinũ statũ redissent: sed oĩu tempoꝵ
dignitate & gra antecessisse iuiderent᷑. His datis
mandatis. eos abse dimisit. Nouiodunũ erat oppidũ
heduoꝵ ad ripas ligeris oportuno loco positu. Huc

Expanded text:
uitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus uitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc
Abbreviated transcription (Latin):
minus se ab milite modestia & cõtinẽtia ꝗͣ uirtutẽ
atq aĩ magͥtudiẽ desiderare. Hac habita conciõe
ad extremã orone confirmatis militib. ne ob hanc
cã aĩo ꝑ mouerẽt᷑. neu qđ iniquitas loci attulisset. id
uirtuti hostiu tribuer&: eadem deprofectione co¬
gitans que ante senserat: legiones ex castris eduxit:
aciẽq idoneo loco constituit. Cu Uertingẽtorix
nichiloĩꝰ in equũ locũ descenderet. leui facto eq̃stri
prelio atq secundo in castra ex̾citũ reduxit. Cũ
hoc idem postero die fecisset. satis ad gallicã osten¬
tacione minuẽda militũq aĩos confirmãdos factũ
existimans: in heduos mouit castra. Ne tu ꝗde
insecutis hostibus: tercio die ad flumẽ elauer põtes
reficit. eoq ex̾citũ traducit. Ibi a uiridomaro t¬
atq epqͥdorige hedius appellatus: discit cũ omĩ eꝗ¬

Expanded text:
minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni eq
Abbreviated transcription (Latin):
reduxit. Eo die milites sũt paulu minus septigẽti
desiderati. Postero die Cesar concoẽ aduocata
temeritate cupiditateq militũ rẽphendit: quod i¬
sibi ip̃i iudicauissent quo procedendũ aut quid age¬
du uideret᷑: neq signo recipiendi dato constituiss&
neq atribunis militũ legatisq retineri potuissent.
E xposuit quid iniquitas loci poss&. quid ĩp̃e ad auaricũ
sensisset. cũ sine duce & sine equitatu deprehensis
hostibus ex ploratã uictoriã dimisisset: ne paruũ
mõ detrimẽtũ in contencõe ꝑꝑ iniquitate loci acti¬
der&. Quãto oꝑe eoꝵ ãĩ magͥtudinẽ ad miraret̃:
quod non castroꝵs municoẽs non altitudo montis:
non muroͥs oppidi tardare potuiss&: tantoꝑe licẽtiã
arrogantia q rep̃hendere: qđ plus se ꝗͣ imꝑatore
de uictoria atq exitu reꝵ sentire existimarẽt. nec

Expanded text:
reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec
Abbreviated transcription (Latin):
prospicĩã: quos cupiditate głie adductus inꝑiculum
deduxi. Uos data facultate uobis consulite. Simuls
medios hostes irrupit: duobusq interfectis reliquos
aporta summouit. Conãtibus auxiliari suis frustͣ
inquit mee uite sub ueĩre conamini: quẽ iã saguis
uiresq deficuĩt. proinde abite du est facultas. uos¬
q ad legionẽ recipite. Ita pugnans post paululum
concidit. ac sius saluti fuit. Nostri cũ undiq pre¬
merent᷑: xlui. centurionibus amissis deiecti sunt
loco. s& intollerantius gallos insequẽtes legio detima
tarlauit. que pro subsidio paulo equiore loco consti¬
terat. Hanc rursus .xiii. legionis tohortes excepert.
que ex castris minoribus educte: cũ tito sextio lega¬
to ceꝑant locũ suꝑiore. Legiones ubi primũ pla¬
nitie attigerũt: infestis contra hostes signis cõstiter̃t.
extingetorix ab radicibus collis suos inta munitiões

Expanded text:
prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones
Abbreviated transcription (Latin):
& sub infimo colle ab dextero latere hostiu cõstituer&:
ut si nr̃os loco depulsos uidisset: quo minus libere
hostes inseq̃rent terrer&. Ip̃e paululũ ex eo loco cũ
legione progressus: ubi constiterat euẽtu pugne i
ab latere nr̃is aperto: quos cesar ab dextera ꝑte alio
ascensu manus destinende causa miserat. Hi simi
dextris humeris exertis aĩaduertebant᷑. qđ insigne
pacatũ esse cõsueuerat. tñ id ĩp̃m sui fallendi causa
milites abhostibus factũ esse existimabãt. Eode
temꝑe Lucius fabius centurio quiq una mur& as¬
cenderat circũuenti atq interfecti muro p̃cipitabãt᷑
Marcus petronius ciusde legionis centurio cũ portas ex¬
cidere conatus esset. a multitudiẽ oppressus: ac sui¬
desꝑans: multis ia uulneribus acceptis manipula¬
ribus sius. qui illu secuti erãt: qm̃ inquit me una
uobiscũ seruare non possum ur̃e quide terte uite

Expanded text:
et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similmetsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sidesperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae
Abbreviated transcription (Latin):
ab his subleuatus muꝵ ascendit. Hos ipe rursus sin¬
gulos exceptans in muꝵ intulit. Interim hii qui
ad altera ꝑte oppidi ut supͣ demonstrauimus mu¬
nicõis causa cõuenerãt primo exaudito lamore ĩn
&̃ crebris nuntiis incitati oppidu ab romanis teneri
Premissis equitibus magno concursu eo contenderũt
coꝵ ut quisq primus uenerat sub muro consistebat.
suoꝵ q pugnãtiu nũm augebat. Quoꝵ cũ magna
multitudo cõueniss&. matresfamilie que paulo añ
romanis de muro manus tendebãt suos obtestari
& more gallico passũ capillu ostendere. liberosq ĩ
conspectũ proferre c̾eꝑunt. Erat romanis nec
pugne defatigati nõ facile recentes atq integros
sustinebãt. Cesax cũ iniquo loco pugnari hostiũ¬
q augeri copias uideret premetuens suis ad titu
sextiũ legatũ. quẽ minoribus castris presidio reliq̃¬
rat misit: ut cohortes ex castris celeriter educer&:

Expanded text:
ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus sinab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret