comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui appellatur a consequentib in quo
ipsum argumentum questionem se¬
quitur non questio argumentum
hocmodo si nonẽ rethorica utilis. nõ ẽ
benedicendi scientia assumiturar¬
gumentum a contrario. idẽ ꝑnega¬
nonem sic Eqt aut̃ bene dicerto
scientia utilis est igitur
Pertius modusc̃ qui appella turare¬
pugnantib in quo de monstratur
Nom possesimul hoceẽ et illud ñ eẽ
in quo cum fuerit ad sumptum unũ
aliud necessario tolletur. idẽ utcũ
suerit ad sumptum. et̃ non .eẽ. tolla¬
tur hocmodo non ẽ bene dicendi
scientia rechorica. et non ẽutilis. est
autem benedicendi scientia utilisẽ.
igitur confectumẽ utilecẽ sublato
eo quod noneẽ utile propositũ erat
hi tresmodi exuno argumento posst̃
confici et unam remomnes proba¬
re possunt. Nec interẽ in propositio¬
ne quam partem in primo ponas
utrum argumenti utrum questiones
dum modo conditionis ratio con¬

Expanded text:
qui appellatur a consequentibus, in quo qui appellatur a consequentibus, in quo ipsum argumentum quaestionem sequitur, non quaestio argumentum, hoc modo: 'si non est rhetorica utilis, non est bene dicendi scientia'. assumitur argumentum a contrario, id est per negationem, sic: «est autem bene dicendi scientia; utilis est igitur». Tertius modus est qui appellatur a repugnantibus, in quo demonstratur non posse simul hoc esse et illud non esse; in quo cum fuerit assumptum unum, aliud necessario tolletur, id est ut, cum fuerit assumptum esse, non esse tollatur, hoc modo: «non est bene dicendi scientia rhetorica et non est utilis; est autem bene dicendi scientia; utilis est igitur». Confectum est utilem esse sublato eo quod non esse utile propositum erat. Hi tres modi ex uno argumento possunt confici et unam rem omnes probare possunt. Nec interest in propositione quam partem in primo ponas utrum argumenti utrum quaestionis, dummodo condicionis ratio con
Abbreviated transcription (Latin):
continet itaut assumpto argumento
uam certum inferri possit de quo ques¬
tioerat. Adhune modum ponamus
questionemeẽ utrum sit utilis rethori¬
ca et uolentes utilem probare argu¬
mentum ab huius desinitione capia¬
mus quodẽ benedicendi scientia ex huiꝰ
argumento et illa questione con¬
dtionis syllogismus ponitur sic
Sirethorica ẽ. benedicendi scientia
utilis ẽ. assumimus argumentumita
Est autem rethorica benedicendisci¬
entia haet duo qui concesserit. etiã
inuitus concedat Nec esse ẽ utilem ee
retharicam quoderat dubium anit¬
quam propositio et assumptio conce¬
ditur nihiltam in assumptione acces¬
sit extrinsecus quaeẽ proprium p̃dica¬
tiuis syllogismi. hic primus modus ad
dialecticos appellatur quiẽ ab antece¬
dentib propterea qm̃ argumentum
quemad modum positum ẽ. ita et ad sup̃¬
tum hoctm̃ modo differens quod
cum conditione positumẽ. & sine condi¬
tione ad sumptum. Secundus modus ẽ

Expanded text:
continet ita, ut assumpto argumento continet ita, ut assumpto argumento iam certum inferri possit, de quo quaestio erat, ad hunc modum; ponamus quaestionem esse, utrum sit utilis rhetorica, et volentes utilem probare, argumentum ab huius definitione capiamus, quod est bene dicendi scientia. ex hoc argumento et illa quaestione condicionalis syllogismus ponitur sic: 'si rhetorica est bene dicendi scientia, utilis est'. assumimus argumentum ita: 'est autem rhetorica bene dicendi scientia'. haec duo qui concesserit, etiam invitus concedat necesse est utilem esse rhetoricam, quod erat dubium, antequam propositio et assumptio concederetur. nihil tamen in assumptione accessit extrinsecus, quod est proprium praedicativi syllogismi. hic primus modus a dialecticis appellatur, qui est ab antecedentibus, propterea quoniam argumentum, quemadmodum positum est, ita et assumptum, hoc tantummodo differens, quod cum condicione positum est et sine condicione assumptum. 415 secundus modus est,
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersali dedicatiuo & particulari
dedicatiuo particulare dedicatiuum.¬
utẽ directim. Omne hnestum iustum
quoddam honestumbonum. Quoddã
igitur iustumbonum. Quartus modusẽ
in quo conficitur exuni uers alidedica¬
tiuo et uni uersali abdicatiuo particu¬
Omneiustum honestum. Nullum
iustummalum. Q uoddam igitur ho¬
nestum non ẽ malum. Quintus modẽ
in quo conficitur exparticular dedi¬
catiuo et uniuersali abdicatiuo par¬
ticulare ab dicatiuum directim. qđ¬
dam iustum honestum. Nullum uis¬
tum malum. quoddam igitur hones¬
tum non ẽ malum Sextus modusẽ
in quo conficitur exuniuersali dedi¬
catiuo et particulart abdicatiuo
particulare abdicatiuum. directim.
ut ẽ omneiu stum honestum. quod¬
damiustum non ẽmalum. quoddã
igitur honestum non est malum
Omnes igitur modi certum ordinem
teñt. eiusdemque ordinis ratio quae mip¬
sis formis demons trata est
DECON DITIO NA LI
Epro positio et plenumargumen¬
tum. et plenum id de quo questio est

Expanded text:
dicativo et particulari dedicativo particulare dedicativum directim, ut est 'omne honestum iustum; quoddam honestum bonum; quoddam igitur iustum bonum'. quartus modus est, in quo conficitur ex universali dedicativo et universali abdicativo particuOmne justum honestum, nullum justum malum, quoddam igitur honestum non est malum. Quintus modus in quo conficitur ex particulari dedicatiuo et uniuersali abdicatiuo particulare abdicatiuum directim: «quoddam iustum honestum; nullum iustum malum; quoddam igitur honestum non est malum». Sextus modus est in quo conficitur ex uniuersali dedicatiuo et particulari abdicatiuo particulare abdicatiuum dirut est' omne iustum honestum; quoddam iustum non est malum: quoddam igitur honestum non est malum'. omnes igitur modi certum ordinem tenent, eiusdemque ordinis ratio est, quae in ipsis formis demonstrata est. 414 Condicionalis propositio et plenum argumentum et plenum id de quo quaestio est
Abbreviated transcription (Latin):
rere aliatria pullo modo namq: ut
omnis homo animal ẽ rationale
mortale. Ita omne animal rationa¬
le. mortale homo ẽ et que mad¬
modum omnis homo risibile ẽ
ita omnerisibile homoe Rursum
in particular abdicatiua uidendũ
p̃t̃ homines. Recurrit sine dubuo
quiddam p̃ter hominem noncẽ risi¬
bile. Item quiddam in animum
in rationale in mortales Item st̃¬
aliac conuersationes quae faci¬
unt easdem proloquiorũ
particulas indifinitas et am negatio¬
ne scilicet delo comigante Nam

Expanded text:
rere, alia tria nullo modo. Namque, ut rere, alia tria nullo modo. Namque, ut «omnis homo animal est rationale mortale», ita «omne animal rationale mortale homo est»; et, quemadmodum «omnis homo risibile est», ita «omne risibile homo est». Rursum in particulari abdicatiuo uidendum praeter hominem', recurrit sine dubio, quiddam practer hominem non esse risibile. item 'quiddam inanimum, irrationale, immortale non estaliae conversiones, quae faciunt easdem proloquiorum particulas indefinitas, etiam negatione scilicet de loco migrante. nam
Abbreviated transcription (Latin):
abdicatiuum non ab et necessariã
conuersionem. Non enimsi quod¬
damanimal non ẽ rationale. quod¬
damrationale nonẽ animal. Vniuer¬
salis ergo dedicatiuae et particula¬
ris abdicatiua non nec essariorecurr̃
Vniuersalis autem abdicatiua et
particularis dedicatiua. Necessario
conuertantur. Ita tamenut facta
conuersione indeclaratiua parti¬
cula negatiomaneat. Namutiq
conuersio itafit utq particula fut
declaratiua eadem subiectiua sit
Ergo cumdico omnis uoluptas bonũ
nonẽ omnis uoluptas subiectiua
Nonẽbonum declaratiua sicon
ratiua. Negatio tamen hanc parti¬
culam tenet quae factaẽ declarati¬
ua. et si uelim sicdicere. Nulla uo¬
luptas honumẽ. Conuertendum ẽ sic
sario conuerti debemus intendere
omnia qui proloquiis at tribuuntur
atq recte aut non recte propomipos¬
sunt ut uerum aut falsum possunt
ostendere haecautem quinq sunt
iam superius de monstrata genusdis¬
prium faciunt illa proloquia decur¬

Expanded text:
abdicatiuum non habet necessario abdicatiuum non habet necessario conuersionem; non enim, si quoddam animal non est rationale, quoddam rationale non est animal. Vniuersalis ergo dedicatiua et particularis abdicatiua non necessario recurrunt. Vniuersalis autem abdicatiua et particularis dedicatiua necessario conuertuntur, ita tamen ut facta conuersione in declaratiua particula negatio maneat. Nam utique conuersio ita fit ut quae particula fuit declaratiua, eadem subiectiua sit. Ergo cum dico «omnis uoluptas bonum non est», «omnis uoluptas» subiectiua, «non est bonum» declaratiua. Si conuratiua, negatio tamen hanc particulam tenet quae facta est declaratiua. Et si uelim sic dicere nulla «uoluptas bonum est», conuertendum est sario conuerti, debemus intendere omnia quae proloquiis attribuuntur per quae recte aut non recte proponi possunt ut uerum aut falsum possint ostendere. Haec autem quinque sunt iam superius demonstrata: genus, difprium faciunt illa proloquia recur
Abbreviated transcription (Latin):
Particulare. ut quidam homoam¬
indesinitũ
ut homo ambulat. Quodigit᷑
indefinite dicimus nec essario par¬
tculariter accipimus. Necessano
uniuersaliterq qm̃idpotissimũ
Numerandum quod securum ha¬
bet intellectum in definitum pro
particulariaccipitur: Fruntor¬
go duae differentiae in quantitate
quod aliudẽ uniuersale proloquiũ.
aliud particulare inqualitate:
Item duae qualia dedicatiua al¬
tera abdicatiua. Dedicatiuum
ẽ omnis uoluptas bonum. ab di¬
catiuum ut omnis uoluptas ñ bonũ¬
Vniuersale igitr dedicatiuum
Non nec essario sequitur conuersio.
Nonenim si omnis homo animal. ẽ
omneanimal homoẽ Vniuersale
autemabdicatiuum. necessario se¬
quitur conuersio. Sienimomnis uolup¬
tas bonum nonẽ onine bonum nonẽ
uoluptas. Et si omnis homo non est
animalmutum. omne animal mu¬
tum non est homo. Particulare
autem dedicatiuum habet neces¬
sario conuersionem. Nam siqui¬
dem homo animalẽ. quoddam ani¬
mal homoe Particulare uero

Expanded text:
particulare ut «quidam homo amparticulare ut «quidam homo amindefinitum ut «homo ambulat». Quod igitur indefinite dicimus, necessario particulariter accipimus, non necessario uniuersaliter. Quoniam id potissimum numerandum quod securum habet intellectum, indefinitum pro particulari accipitur. Erunt ergo duae differentiae in quantitate, quod aliud est uniuersale proloquium, aliud particulare; in qualitate item duae quarum dedicatiua altera, altera abdicatiua. Dedicatiuum est ut «omnis uoluptas bonum», abdicatiuum ut «omnis uoluptas noniuersale igitur dedicatiuum non necessario sequitur conuersio. Non enim si omnis homo animal est, omne animal homo est. Vniuersale autem abdicatiuum necessario sequitur conuersio. Si enim omnis uoluptas bonum non est, omne bonum non est uoluptas, et si omnis homo non est animal mutum, omne animal mutum non est homo. Particulare autem dedicatiuum habet necessariam conuersionem, nam si quidam homo animal est, quoddam animal homo est. Particulare uero
Abbreviated transcription (Latin):
subiectiua nomen in declinatiua¬
sedita uerbumin
subiectiua ut aliquod pronom̃
secum uiceno minis teneat
itaut etiam no menẽ indecla¬
ratiua uttene at secum aliquod
uerbum ex qua eius uiceimpleat
uelut sidicamus. quidis putat
cicero ẽ. quidis putat subiec tiuac̃.
Cicero declaratiua. sed illam sub¬
iectiuam pronomen facit . hanc
declaratiuam uerbum in hacigi¬
turparte illud dicimus que mad¬
et si faciunt quemadmodum fal¬
sitati etueritati non sint obnonȩ
sententiae quamuis sint plenae
Et quemad modum adid perue¬
niatur utiam nonsolum plena
sontentiasit sed etiam net essario
uera aut falsa quod ẽ ploquiũ
Tertia pirs sequitur in quadicendũ
iamẽ dcipsis proloquiis ad quorum
intellectum insuperiort parte per
uenimus ẜ rolo quia igitur disse¬
rentias habent binas in quantitate
et qualitate quantitatis differentuiẽ
quod alia sunt uniuersalia. alia
particulara. alia in desinita. uni¬
uersaleẽ. ut omnis homo animalẽ

Expanded text:
subiectiua, nomen in declaratiuasubiectiua, nomen in declaratiuased ita uerbum subiectiua ut aliquod pronomen secum uice nominis teneat. Ita etiam nomen est in declaratiua ut teneat secum aliquod uerbum, ex quo eius uicem impleat; uelut si dicamus «qui disputat Cicero est», «qui disputat» subiectiua est, «Cicero» est declaratiua. Sed illam subiectiuam pronomen facit, hanc declaratiuam uerbum. In hac igitur parte illud dicimus quemadet si faciunt, quemadmodum falsitati et ueritati non sint obnoxiae sententiae, quamuis sint plenae, et quemadmodum ad id perueniatur ut iam non solum piena sentvera aut falsa, quod est proloquium. 396 Tertia pars sequitur, in qua dicendum iam est de ipsis proloquiis, ad quorum intelluenimus. Proloquia igitur differentias habent binas in quantitate et qualitate. Quantitatis differentia est quod alia sunt uniuersalia, alia particularia, alia indefinita. Vniuersale est ut «omnis homo animai est»;
Abbreviated transcription (Latin):
homo animal ẽ & quamuis natura
illud exigat ut primo nomen et
postea uerbum dicatur ut dictum
et nomende sinit uerum eẽ prolo¬
quium etiam sidicas animal et
omnis homo quicquid accesstrit
huic sententiae cui partiaccedat
diligentor uidendumẽ Nam sunt
prolo quii partes duae quae inno¬
mineuna subiectiua dr̃ quae
in uerbo declinatiua. subicitur
enim quod sitet declaratur quid
deillo possit intelligi. Cumergo
dicimus ci cero dispritat si acce¬
dat huic sententiae in tuscula no
deolaratiue accessit si accedat
romanos cum subictiuae. Item
siaccedat prudonter et copiose
cleclaratiue. sed a dicitur cum
catone declaratiueaccessit Quic¬
quidigitur nominatiuo casui acce¬
dit subiectiue accedit: quicauid
declaratiue accedit. uarus casib
et modis accedit: Nam subiectiue
non possunt alii casus accedere
declaratiue non nisiuanis excep¬
tonominatiuo. illud tamen scien¬
dum posse fieri ut uerbum sit in

Expanded text:
homo animal est', et quamvis natura homo animal est', et quamvis natura illud exigat, ut primo nomen et postea verbum dicatur, ut dictum est, non desinit verum esse proloquium, etiamsi dicas 'animal est omnis homo'. 393 Quicquid accesserit huic sendiligenter uidendum est. Nam sunt proloquii partes duae: quae in nomine, una, subiectiua dicitur, quae in uerbo, altera, declaratiua. Subicitur enim quid sit, et declaratur quid de illo possit intellegi. Cum ergo dicimus «Cicero disputat», si accedat huic sententiae «in Tusculano», declaratiuae accessit, si accedat «Romanus», subiectiuae; item si accedat «prudenter et copiose», declaratiuae; item cum dicitur «cum Catone», declaratiuae accessit. Quicquid igitur nominatiuo casu accedit, subiectiuae accedit; quicquid declaratiuae accedit, uariis casibus et modis accedit. Nam subiectiuae non possunt alii casus accedere, declaratiuae nonnisi uarii excepto norninatiuo. Illud tamen sciendum posse fieri ut uerbum sit in
Abbreviated transcription (Latin):
dicis negari tamen non potest
Nonenim hoc negat quidixent nob
currere. hoc enim non ẽ aduersumei
quaedictum ẽ currere ut hoc sit uerũ
illud falsum ut possit nasci questio
non deaientia et negatione questio
si ne dubionascitur . ut illecurrit et
ille noncurrit. questio ẽ utrum qite¬
currit. Curre aut̃ & noli currere
non facit questionem utrum currat¬
& ulla quidom quostio hic potest in¬
telligi utrum currere debeat hoc
enim exaientia et negationenatũe
ut currere deb et et currere non
debet hoc facit optatiuus modus
Cumenimplonasit sententia
non enim pocest hine naser questio
utrum scribat sed pleraque talia sunt
haec ad exemplum suffitiant Quod
ergo fueritiunctum ex nomine
et uerbo siplenum nomen et ple¬
num uerbum sit necessario facit
sententiam sed non necessario fac̃
proloquium Si enimest quod
iamẽ. ad firmari et negari potest
& supra diocimus multa diciple¬
Plenumigitur prolo quium ẽ omis

Expanded text:
dicis; negari tamen non potest. dicis; negari tamen non potest. Non enim hoc negat qui dixerit «noli currere». Hoc enim non est aduersum ei quod dictum est «curre» ut hoc sit uerum, illud falsum ut possit nasci quaestio. Nam, de aientia et negatione, quaestio sine dubio nascitur ut «ille currit» et «ille non currit»: quaestio est utrum currat. «Curre» autem et «noli currere» non facit quaestionem utrum currat. Nulla quidem quaestio hic potest intellegi utrum currere debeat. Hoc enim ex aientia et negatione non natum est, ut «currere debet» et «currere non debet». Hoc facit et optatiuus modus. Cum enim plena sit sententia, !», non potest hinc nasci quaestio utrum scribat. Sed pleraque talia sunt; haec ad exemplum sufficiant. Quod ergo fuerit iunctum ex nomine et uerbo, si plenum nomen et plenum uerbum sit, necessario facit sententproloquium, si nihil est quod iam et affirmari et negari potest. et supra diximus multa dici pleplenum igitur proloquium est 'omnis
Abbreviated transcription (Latin):
bium Nam que homo animal .ẽ
omnis iudicamus uerum eẽ et om̃e
animal homo ẽ Omnisiudicamus
falsum ille disputat quamuis nec essa¬
ro aut disputet aut nondisputa
Nobis tamen dubium ẽ alterum
nibil horum necessarium eẽ intel¬
ligimus. sed quodhorum sit nesci¬
mus ubi uero illa uerba sed quae
in ꝑsonalia dicuntur non ex nomi¬
nauuo casu impletur sententia
sed alios casus recipit ut disputat᷑
cum dicitur plena sententia ẽ
si ablatiuum adiungas hocẽ aci¬
cerone etpenitet cum dicit ple¬
na sententia ẽ. si accusatiuũ i un¬
gas idẽ ciceronem et multa s̃ abia
illudtamen constat personalia uerba
non implore sententiam nisi nomi¬
natiuocaso et tertia persona sedetiã
sentontiae quae quamuis constent
ex nomine et uerdo ad firmantamen
dut negar non possunt quia non pro¬
loquuia sedeloquia dici nonnullis pla
iam płena sententia ẽ Nam nec solũ
intelligi sed etiam fieri porest quod

Expanded text:
bium. Namque «homo animai est» bium. Namque «homo animai est» omnes iudicamus uerum esse, et «omne animai homo est» omnes iudicamus falsum; «ille disputat», quamuis necessario aut disputet aut non disputet, nobis tamen dubium est. Alterum enim horum necessarium esse intellegimus, sed quid horum sit nescimus. Vbi uero illa uerba sunt quae impersonalia dicuntur, non ex nominatiuo casu impletur sententia, sed alios casus recipit ut «disputatur» cum dicitur, plena sententia est, si ablatiuum adiungas, hoc est «a Cicerone». Et «paenitet» cum dicitur, piena sententia est, si accusatiuum iungas, id est «Ciceronem». Et multa sunt talia. Illud tamen constat personalia uerba non implere sententiam nisi nominatiuo casu et tertia persona. Sunt etiam sententiae quae, quamuis constent ex nomine et uerbo, affirmari tamen aut negari non possunt, quae non proloquia, sed eloquia dici nonnullis placIam piena sententia est; nam nec solum intellegi sed etiam fieri potest quod
Abbreviated transcription (Latin):
ta suerit non continuo intelligitur
nisi forte deeodicatur aliquid
quod de eosolo potest intelligi
utcum dicimus pluit. ⁊ampotest
eẽuerum aut falsum cum non ad¬
damus nomen. Notumẽ quipluit
Cum uero dicimus disputat. cũ
aliquid iam signisicet. non tamen
uerum aut falsum dicipotest.si
nomen non addatur. et quam¬
uis de homine hoctamen possit in¬
telligi. quia non deuno dicipotest.
necessario subdendumẽ et resti
tit cum dicimus. Terti a persona ẽ exi¬
git nomen non hominis tamen sed cuiꝰ¬
libet qui resisteri potest. Prima igitur
et secundo persona et dehomine tan¬
tum incelligi potest & solae dictac
possunt aut uera aut falsa dici.quia
cum his etiam nomina intelleguntur
Tertia uero et non omnes sola dici
potest et non desolo homine intelli¬
gitur. quodergo fuerit ex nomi¬
minatiuo casũ nominis et tercia
uerbi persona coniunctum prolo¬
quium dicitur ita ut iam necessario
aut uerum sit aut falsum aut du¬

Expanded text:
ta fuerit, non continuo intellegitur ta fuerit, non continuo intellegitur nisi forte de eo dicatur aliquid quod de eo solo potest intellegi ut, cum dicimus «pluit», iam potest esse uerum aut falsum, cum non addamus nomen: notum est qui pluat. Cum uero dicimus «disputat», cum aliquid iam significet, non tamen uerum aut falsum dici potest, si nomen non addatur et quamuis de homine hoc tantum possit intellegi, quia non de uno dici potest, neceet 'resistit' cum dicimus, tertia persona est, et exigit nomen non hominis tantum, sed cuiuslibet, quod resistere potest. prima igitur et secunda persona et de homine tant intellegi et solae dictae possunt aut uerae aut falsae dici, quia cum his etiam nomina intelleguntur; tertia uero et non omnis sola dici potest et non de solo homine intellegitur. Quod ergo fuerit ex nominatiuo casu nominis et tertia uerbi persona coniunctum, proloquium dicitur, ita ut iam necessario aut uerum sit aut falsum aut du
Abbreviated transcription (Latin):
significare uerum ptamen uel falsũ
dicinon possunt Cum autem fuerit
coniuncta iam possunt et adfirma
netnegari ut cicero disputat. lam
dici pocest cicerõ disputat. ẽẽ autam¬
non debet nominatiuus casus nominis
et tertia uerbi persona significans
et in hominem tamen cadit in eo
intelligitur nomen eaam sĩdicatur
ut disputo plenumẽ. etiam si non di¬
cas ego Itemsccunda persona etipsa
iamueritate falsitatiue obnoaiaẽ
sed etiam in hominem cadit. et ei nec
recte dicimus disputas quinecaudi¬
renec intellegere quoddicitur po¬
testergo et hoc cumdicatur sinẽ
nomine tamen ibi nomen intella¬
gitur. aliterfigurate utiniur siue
prima siue secunda personas aui
aut loquentem eum inducas quilo¬
qui non potest aut ad eum conuer¬
tamus orationem quineꝙ audire
neque intellegere pocest. Tertia uero
persona non hominis tantimẽ sed
aliarum etiam rerum. et simul ac dic¬

Expanded text:
significare, uerum tamen uel falsum significare, uerum tamen uel falsum dici non possunt. Cum autem fuerint coniuncta, iam possunt et affirmari et negari ut «Cicero disputat»: iam dici potest «Cicero non disputat». Esse autem debet nominatiuus casus nominis et tertia uerbi persona. Prima persona significat et in hominem tantum cadit. In ea intellegitur nomen, etiamsi non dicatur ut «disputo» plenum est, etiamsi non dicas «ego». Item secunda persona et ipsa iam ueritati aut falsitati obnoxia est, sed etiam ipsa in hominem cadit, et ei nec recte dicimus «disputas» qui nec audire nec intellegere quod dicitur potest. Ergo et hoc cum dicatur sine nomine, tamen ibi nomen intellegitur. Aliter figurate utimur siue prima siue secunda persona ut aut loquentem eum inducas qui loqui non potest, aut ad eum conuertamus orationem qui neque audire neque intellegere potest. Tertia uero persona non hominis tantum est, sed aliarum etiam rerum, et simul ac dic
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quamdiuẽ illud. in quo in eẽ
possunt. Cum autem hoc eẽ desti¬
tent neque ueraneq falsa sunt.
ut stultus ẽ ille et sa piens ẽ ille.
quam diu uiuit horum alterum
uerum ẽ cum ipse eẽ destiterit ut raq
falsa. sed quia ille quinonẽ neq
stultus. neq sapiens eẽ potest. At
uero cicero disputat et i ceronondis¬
putat. ita sibi opponuntur ut et dum
uiuit cicero alterum eorum nec essa
rio etipsa mortuo falsumẽ quidam
quod disputat. uerum tamen .ẽ. qđ
non disputat. hoc modo discernuntur
haec et ab habitu atq orbatione
Nam qui nonẽ nequecetus ẽ. nequi¬
dens nec sane mouere quoduide¬
mur de proloquiis aliquid diai sed
equib: postea dicendumẽ. hoc nam
factum ẽ occasione oppositorum¬
omenẽ quod quam itm significat
et percasus flecti non potest¬
Terbumẽ quod aliquid significat
ec pertempora flecti potest. utcioe¬
ro nomen disputat uerbum. haec ab
inuicem separata non nichil quidem

Expanded text:
sunt quamdiu est illud, in quo inesse sunt quamdiu est illud, in quo inesse possunt; cum autem hoc esse destiterit, neque uera neque falsa sunt ut «stultus est ille», et «sapiens est ille»: quamdiu uiuit, horum alterum uerum est; cum ipse esse destiterit utraque falsa sunt quia ille qui non est neque stultus neque sapiens esse potest. At uero «Cicero disputat» et «Cicero non disputat» ita sibi opponuntur ut et dum uiuit Cicero alterum eorum necessario sit et ipso mortuo falsum est quidem quod disputat, uerum tamen est quod non disputat. Hoc modo discernuntur haec et ab habitu atque orbatione; nam qui non est, neque caecus est neque uidens. Nec sane moueare quod uidemur iam de proloquiis aliquid dixisse, de quibus postea dicendum est; hoc nam factum est occasione oppositorum quod quam rem significat et per casus flecti potestest quod aliquid significat et per tempora flecti potest ut «Cicero» nomen, «disputat» uerbum. Haec ab inuicem separata. nonnihil quidem
Abbreviated transcription (Latin):
in sit. hoc differunt ab his contra¬
rus quaehabent medium quia
illorum alterum nonnec essario
inẽ substantiae horumautem ne¬
cessario abhis uero contrariis quȩ
medio carent haecista o pposita
differunt. Quodillerei cuinatu¬
ra in sunt omni tempr̃ alterutra uice
accedant necesseẽ. ut corpore anima¬
lis sanitas et inbecillitas alterum coꝵ
semperẽ in corpore animalis. haec
autem possunt aliquotempore ei rei
cuina tura ineẽ possunt utraq: deeẽ
aliquando ut in fansdum non tempuse
quodentes haberepossit. Neq: den¬
tatus neque edentulus dicitur.
et oculi alicuius animanis nondũ
adueniente tempore quouidere¬
non possunt. neq ceci. neq uiden¬
tesdicuntur. Quartum genus
oppositorumẽ a gentia et negantia
differunt. quod illa singuillatim
dicipossunt. haecnisi conexe non¬
dicuntur arelatiuis hoo differunt
quae ctiam illa duo a contrariis hoc
differunt. quod illa si conexe dican¬
tur tamdiu aut uera aut falsa

Expanded text:
insit. Hoc ergo differunt ab his contrainsit. Hoc ergo differunt ab his contrariis quae habent medium quia illorum alterum non necessario inest substantiae, horum autem necessario. Ab his uero contrariis quae medio carent, haec ipsa opposita differunt, quod illa rei cui natura insunt omni tempore alterutra uice accidant necesse est ut corpori animalis sanitas et imbecillitas: alterum eorum semper est in corpore animalis, haec autem possunt aliquo tempore ei rei cui natura inesse possunt utraque deesse aliquando; ut infans, dum nondum tempus est quo dentes habere possit, neque dentatus neque edentulus dicitur, et oculi alicuius animantis, nondum adueniente tempore quo uidere possint, neque caeci neque uidentes dicuntur. Quartum genus oppositorum est aientia et negantia differunt quod illa singillatim dici possunt, haec nonnisi conexe dicuntur. A relatiuis hoc differunt quod illa etiam A contrariis hoc differunt quod illa, si conexe dicantur, tamdiu aut uera aut falsa
Abbreviated transcription (Latin):
ergo color aliquimedius in ueniri
potest. ut luceus ueluiridis habi¬
tus et orbatio. ita sibi opponuntur
utineare cui euenire possunt al¬
terum eorum necessario insit exil¬
lo dumtaxac tempore quo ea natu¬
ra eẽ ꝑmitat ut dentatumeũ dici¬
mus quidentes hib et edentilum uero
non illum dicimus quidentes non habet
sed cui natura mẽ ut habeat. et exil¬
lotempore quoram natura permit¬
tit uthabeat. &amne quelapidem
recte dicimus edentulum quinum¬
quaidentes babet . Neq in fantem
quamuis aliquando habere possit
nondum tamen illo tempore ut ba¬
beat natura permittit. hocergo
tertiumgenus oppositorum dif¬
ferre aprimo relatiuorum eo qđ
cernentia it a opponuntur cecita¬
ti ut cius demcecitatis non sit.
autadeam quodammodo refe¬
ratur a secuado genere. idest
contrariorum illud differt ab his
dumtarat contrariis quae habent
medim quod cernentia et ceci¬
tas intelleguntur erga oculos
ut adalterum eorum nec essario

Expanded text:
ergo color aliqui medius inueniri ergo color aliqui medius inueniri potest ut luteus uel uiridis. Habitus et orbatio ita sibi opponuntur ut in ea re, cui euenire possunt, alterum eorum necessario insit ex illo dumtaxat tempore quo ea natura esse permittit, ut dentatum eum dicimus qui dentes habet, edentulum uero non illum dicimus qui dentes non habet, sed cui natura inest ut habeat, et ex illo tempore quo iam natura permittit ut habeat. Nam neque lapidem recte dicimus edentulum qui numquam dentes habet neque infantem. Quamuis aliquando habere possit, nondum tamen illo tempore ut habeat natura permittit. Hoc ergo tertium genus oppositorum differt a primo relatiuorum eo quod cernentia ita opponitur caecitati ut eiusdem caecitatis non sit aut ad eam quodam modo referatur; a secundo genere, id est contrariorum, illud differt ab his dumtaxat contrariis quae habent medium, quod cernentia et caecitas intelleguntur erga oculos ut alterum eorum necessario
Abbreviated transcription (Latin):
Contraria uero ita sibi opponunt᷑
ut noneorum sint quib oppo¬
nuntur ad ea quo cumq modore¬
ferantur. Si quidem stulatia sapien¬
tiae. Ita contraria ẽ ut non euis¬
demsapientiae stultitia sit ut ad
illamsit stultitia Sciendum tam̃ẽ
quaedam contraria medium habere
quaedam non habere. Nam quae sunt¬
alia ut ineare in qua eẽ possunt al¬
terutra uice necessarium uisint me¬
dio carent ut sanitas et inbecillitas
haec duo contraria natura in sunt¬
in corporibus animalium. at que
it a uice alterutra notessariam
sunt ut diximus. ut in quo anima¬
us corpore sanitas nonest. necessario
in becillitas nonest et in quo in¬
becillitas nonẽ necessario ut sanitas
sic At uero candidum &nigrum
cum sint contraria. et naturalit̃
incorporib inueniantur . prop¬
terea medic non carent. quia non
netesseẽ corpus aliquod candidũ
eẽ autnigrum. potest enim ita
deeẽ candidum ut nonsit nigrum
atq: hoc modo exaliqua parte

Expanded text:
Contraria uero ita sibi opponuntur Contraria uero ita sibi opponuntur ut non eorum sint quibus opponuntur aut ad ea quocumque modo referantur; siquidem stultitia sapientiae ita contraria est ut non eiusdem sapientiae stultitia sit aut ad illam sit stultitia. Sciendum tamen est quaedam contraria medium habere, quaedam non habere. Nam quae sunt talia ut in ea re, in qua esse possunt, alterutra uice necessario insint, medio carent ut sanitas et imbecillitas. Haec duo contraria natura insunt corporibus animalium, atque ita uice alterutra necessario insunt ut diximus ut in quo animalis corpore sanitas non est, necessario imbecillitas sit, et in quo imbecillitas non est, necessario ut sanitas sit. At uero candidum et nigrum cum sint contraria et naturaliter in corporibus inueniantur propterea medio non carent quia non necesse est corpus aliquod candidum esse aut nigrum. Potest enim ita deesse candidum ut non insit nigrum atque hoc modo ex alia parte;
Abbreviated transcription (Latin):
in orationis partib enunciata quae
omnino perse nichil ualent aut ali¬
quid significant plenum nisi cum fue¬
rint uerbis adiuncta ut coniunctio¬
nes p̃positiones & quicquidtale illi
dicent restat. ut deo pposias dicamꝰ
Sunt autem opposita quaesibi ue¬
luti ex aduerso uidentur obsistere
ut contraria. Nec tame nomnia quae
opponuntur sibi contraria sunt sed
ommnia contraria opposita sunt
Opponunturautem sibiita ut aut n¬
latiuo opponantur. ut magnum
paruo & dimidium duplo aue con¬
trarium ut stultitia sapientia. aut
habitus orbationi. aut cernentia
cecitati. aut agentia negationi
ut cicoro disputat ciceronon dispu¬
tat haec autem interse non nihil
differunt. Nam relatiuum relatiuo
ita opponitur. ut hocipsum quod
opponitur eiussit ciuopponitur
autadid quocum que modo referat᷑
Nam dimidium oꝓponitur duplo.
& eius dem duplidimidium est Ita
ergo illiopponitur ut eius sit et par¬
uum opponitur. ut eius sit magnũ

Expanded text:
in orationis partibus enuntiata quae in orationis partibus enuntiata quae omnino per se nihil ualent aut aliquid significant plenum, nisi cum fuerint uerbis adiuncta, ut coniunctiones, praepositiones, et quicquid tale illi docent. Restat ut de oppositis dicamus. Sunt autem opposita quae sibi, ueluti ex aduerso, uidentur obsistere, ut contraria. Nec tamen omnia quae opponuntur sibi, contraria sunt, sed omnia contraria opposita sunt. Opponuntur autem sibi ita ut aut relatiua opponantur ut magnum paruo et dimidium duplo, aut contraria ut stultitia sapientiae, aut habitus orbationi ut cernentia caecitati, aut aientia negationi ut «Cicero disputat», «Cicero non disputat». Haec autem inter se nonnihil differunt. Nam relatiuum relatiuo ita opponitur ut hoc ipsum quod opponitur eius sit cui opponitur aut ad id quocumque modo referatur. Nam dimidium opponitur duplo et eiusdem dupli dimidium est. Ita ergo illi opponitur ut eius sit et paruum opponitur ut eius sit magno i
Abbreviated transcription (Latin):
eius idẽ ad quod duplumsit aut
illudignoras nec omaino utrum
duplum sit scire potest¬
Iacere et pati possunt habere
Econtrarium. ut cale facere refri¬
gerare & calefieri refrigerari ha¬
bent etiam mais et minus. ut mai
& minus urere. ut mauis & minus
uri situs omnis de nomina tiue dicit᷑
ut sedere assesione. stare abstatione
et quamuis dionnum quam nomi¬
nadefitiant et exquisitus de no¬
minantur. ratio tamen nonde¬
ficit deillis tribus quaerestant
supradicta exempla suffitiuat
quando enim dicimus ut heri cras
ubi ut romae athenis habitum
ut caloratum. armatum. quid
horum recipiat magis & minius
cum in sermone inciderit. facile
apparet. Iste sunt decem p̃dica¬
tiones ex quibus aliquidne¬
cessario singuillatim enuntiamꝰ.
Nam quicquid omnino dixerimꝰ
q uod aliquid significet Nondum
tamen intaligi possit anuerum
an falsumsit unumẽ dehisdecẽ
exceptis dumtaxat illis uerborũ
quod ammodum articulis
Sunt enim pleraq agram maticis

Expanded text:
eius, id est ad quod duplum sit, aut si illud ignoras, nec omnino utrum duplum sit scire potesFacere et pati possunt habere contrarium ut calefacere, refrigerare et calefieri, refrigerari. Habent etiam magis et minus ut magis et minus urere et magis et minus uri. Situs omnis denominatiue dicitur ut sedere a sessione, stare, ab statione, et quamuis nonnumquam nomina deficiant, ex quibus situs denominantur, ratio tamen non deficit. De illis tribus quae restant, supra dicta exempla sufficiunt. Quando enim dicimus ut «heri», «cras»; ubi ut «Romae», «Athenis»; habitum ut «calceatum», «armatum». Quid horum recipiat magis et minus, cum in sermone inciderit, facile apparet. Istae sunt decem praedicationes, ex quibus aliquid necessario singillatim enuntiamus. Nam quicquid omnino dixerimus quod aliquid significet, nondum tamen intellegi possit an uerum an falsum sit, unum est de his decem, exceptis dumtaxat illis uerborum quodammodo articulis. Sunt enim pleraque a grammaticis
Abbreviated transcription (Latin):
quo conficitur exparticulari
dedicatiuo & uniuersali abdicati¬
uo. particulare dedicatiuum
directim ut .ẽ. quod damius tum
honestum Nullum honestum
turpe. quod domigitur honestũ
nonẽ turpe. reflecti non potest
Diximus enim supra particulare
abdicatiuum non posse conuerti
Octauus modus ẽ in quo conficitur
ex uniuersali abdicatiuo. & uniuer¬
salidedicatiuo particulare abdicati¬
uum reflexim. ut ẽ nullũ turpe ho

Expanded text:
quo conficitur ex particulari quo conficitur ex particulari dedicativo et universali abdicatiuo particulare abdicatiuum directirn ut est «quoddam iustum honestum; nullum honestum turpe; quoddam igitur iustum non est turpe». Reflecti non potest. Diximus enim supra particulare abdicatiuum non posse conuerti. Octauus modus est, in quo conficitur ex uniuersali abdicatiuo et uniuersali dedicatiuo particulare abdicatiuum ref
Abbreviated transcription (Latin):
nouem modos. Secunda .niꝰ Tertiani
Primae formac primus modusc̃ in quo
conficitur ex duob uniuersalib dedi¬
catius uniuersale dedicatiuum direc¬
tam. ut estomne iustum honestum
omne honestumbonum. Omne igit᷑
iustum bonum si reflex aminferas.
Omne igitur bonum iustum non se¬
quitur sed particulariter potestin¬
ferri. euoddam igitur bonumiustum
et efficitur quintus modus. secun¬
dusoiodus in quo conficitur ex uni¬
uersali dedicatiuo uniuersile abdi¬
catiuum utẽ. Omne iustum hones¬
tum. Nullum honestum turpe. Hul¬
lumigitur iustum turpe si reflectas
Nullum igitur turpe iustum efficit᷑
sextus modus Diaimus enim supra
uni uersale ab dicatiuum possecon¬
uerti. Tercius modus ẽ. in quo conficit᷑
ex particulari dedicatiuo et uniuer¬
salidedicatiuo particulari de di
tum utile .P ac si reflectas efficitur
septimus modus quod damigitur
utile iustum qm̃ su pra dictumẽ
particulare dedicatiuum posse
conuerti. Quartus modus ẽ in

Expanded text:
nouem modos, secunda quattuor, nouem modos, secunda quattuor, Primae formae primus modus est, in quo conficitur ex duobus universalibus dedicativis universale dedicativum directim, ut est 'omne iustum honestum; omne honestum bonum; omne igitur iustum bonum'. si reflexim inferas 'omne igitur bonum iustum', non sequitur, sed particulariter potest inferri 'quoddam igitur bonum iustum', et efficitur quintus modus. secundus modus est, in quo conficitur ex universali dedicativo et universali abdictim ut est «omne iustum honestum; nullum honestum turpe; nullum igitur iustum turpe». Si reflectas, «nullum igitur turpe iustum», efficitur sextus modus. Diximus enim supra uniuersale abdicatiuum posse conuerti. Tertius modus est, in quo conficitur ex particulari dedicatiuo et uniuerdedicatiuo partictum utile'. at si flectas, efficitur septimus modus, 'quoddam igitur utile iustum', quoniam supra dictum est particulare dedicativum posse converti. quartus modus est, in
Abbreviated transcription (Latin):
qua declaratiua superioris sumpti
eademẽ. etiam declaratiua sequen¬
tis. ut omnis uirtus bonum ẽ. et
omnis uoluptas non ẽ bonum
Omnis igiur uoluptas non ẽ uirtꝰ
Tertia forma ẽ in qua subiectiua
superioris sumpti ea demẽ etiam
subiectiua sequentis. ut quoddã
bonum uolupta sẽ. omne bonum
utileẽ quoddam igirur utileẽ
uoluptas In prima forma et uni¬
uersaliter et particulariter et
dedicatiue et abdicatiue conclu
culariter tantum concluditur.
qua propter non frustra hic̾ ẽ or¬
doseruatus Nam merito prima
dicitur in qua omnino conclu¬
di potest. Secunda item rectt in quapõ¬
test concludi uniuersaliter quamuis
percontrarium Tertia item reete
quia in quantitate minore ẽ in quani¬
si particulariter concludi non potest
Nunc dicendum ẽ singulae formae.
quot modos recipiant Nam recipi¬
unt intracertum extraquos modos
quicquid conclusum fuerit nonẽ te¬
nere concedendum: Recipit prima

Expanded text:
qua declaratiua superioris sumpti qua declaratiua superioris sumpti eadem est etiam declaratiua sequentis ut «omnis uirtus bonum est et omnis uoluptas non est bonum, omnis igitur uoluptas non est uirtus». Tertia forma est in qua subiectiua superioris sumpti eadem est etiam subiectiua sequentis ut «quoddam bonum uoluptas est; omne bonum utile est; quoddam igitur utile est uoluptas». In prima forma et uniuersaliter et particulariter et dedicatiue et abdicatiue concludculariter tantum concluditur: quapropter non frustra hic est ordo seruatus. Nam merito prima dicitur, in qua omni modo concludi potest, secunda item recte, in qua potest concludi uniuersaliter quamuis per contrarium, tertia item recte, quia in quantitate minor est, in qua nisi particulariter concludi non potest. Nunc dicendum est singulae formae quot modos recipiant. Nam recipiunt intra certum numerum, extra quos modos quicquid conclusum fuerit non est temere concedendum. Recipit autem prima
Abbreviated transcription (Latin):
sit p̃dicatiuus syllogismus. Prȩ̨¬
dicatiuus ẽ in quo sumpta ita sibi
nexa sunt. ut aliquo extrinsecus
addito suppleantur . ut hoc quod
supradictumẽ. Omnis uoluptas
bonumẽ. Omne bonumutile ẽ
Videmuritaque nec totum qđ
supra positumẽ Nondictum sed
unaminde pirtem sumptam de¬
claratiuam quae secundo prolo¬
quio factaẽ subrectiua quod pro¬
loquium secundum ut impleret
sententiam aliquid petiuit ex¬
trinsecus idẽ utileẽ huiꝰ illatio
petitum idẽ omnis igitur uolup¬
tas utileẽ. huiꝰ generistres for¬
me sunt. prima ẽ. in qua decla¬
ratiua particula superioris
sumpti sequentis efficitur. sub¬
iectiua aut subiectiua superioris de¬
dteatiua sequentis declaratiua supe¬
rioris sit subiectiua sequentis. ut
superioris proposito ex emplo subiec¬
tiua superioris fit declaratiua sequen¬
tis si hoc modo uelis conuertere
omnebonum utileẽ Omnis uolup¬
tas bonumẽ. Omnis igitur uolup¬
tas utileẽ. Secunda forma ẽ in

Expanded text:
Praedicatiuus syllogismus ePraedicatiuus syllogismus est in quo sumpta ita sibi nexa sunt ut aliquo extrinsecus addito suppleantur ut hoc quod supra dictum est «omnis uoluptas bonum est; omne bonum utile est». Videmus utique nec totum quod supra positum est dictum, sed unam inde partem sumptam declaratiuam quae secundo proloquio facta est subiectiua; quod proloquium secundum, ut impleret sententiam, aliquid petiuit extrinsecus, id est «utile est». Huius illatio petitum, id est «omnis igitur uoluptas utile est». Huius generis tres formae sunt: prima est in qua declaratiua particula superioris sumpti sequentis efficitur subiectiua, aut subiectiua superioris declaratiua sequentis. Declaratiua superioris fit subiectiua sequentis ut in superiori proposito exemplo; subiectiua superioris fit declaratiua sequentis, si hoc modo uelis conuertere: «omne bonum utile est; omnis uoluptas bonum est; omnis igitur uoluptas utile est». Secunda forma est in
Abbreviated transcription (Latin):
tentia. Omne autem bonum utileẽ
si hoc etiam concesserit efficitur
sumptum ex quibus duob sumptis
enaminuito eo sequitur. Omnis
igitur uoluptas ut ilisẽ. hoc totum
quod constat ex duob sumptis et illa¬
tione rationatio a nobis a grecis
tionatio ex duob pluribusue con¬
cessis adid quod concedat᷑ necessa¬
ria peruentio. Possuntergo plu¬
raeẽ sumpta. sedminus a duob eẽ
non possunt. & enimẽ integrara¬
tionatio si adillud quoduolumꝰ
ostendere utileeẽ uoluptatem
trib etiam sumptis ꝑuenire ue¬
limus ut omnis uoluptas scđm
naturamẽ Omne quod scđm
naturamẽ. bonumẽ Om̃ebonũ
utileẽ sOmnis igitur uirtus non
nocet inferendumerat. Omnis
igitur uirtus utilis exeonecessa
agrecis symplerosma dicitur. a nob
dicipotest confinis conclusio. Ra¬
tion̾atio igitur siue propriam et
suam siue consinem habens. Con¬
cluditurdiuiditur induo genera
p̃dicatiuum et conditionalẽ quid¬

Expanded text:
tentia «omne autem bonum utile est». tentia «omne autem bonum utile est». Si hoc etiam concesserit, efficitur sumptum; ex quibus duobus sumptis etiam inuito eo sequitur «omnis igitur uoluptas utilis est». Hoc totum quod constat ex duobus sumptis et illatione, ratiocinatio a nobis, a Graecis tiocinatio ex duobus pluribusue concessis ad id quod non conceditur necessaria peruentio. Possunt ergo plura esse sumpta, sed minus a duobus esse non possunt. Etenim est integra ratiocinatio, si ad illud quod uolumus ostendere utile esse uoluptatem, tribus etiam sumptis peruenire uelimus ut «omnis uoluptas secundum naturam est; omne quod secundum naturam est bonum est; omne bonum utile est; omnis iginocet». Inferendum erat «omnis igitur uirtus utilis»; ex eo necessa Graecis συμπέρασμα dicitur, a nobis dici potest «confinis conclusio». Ratiocinatio igitur, siue propriam et suam, siue confinem habens conclusionem, diuiditur in duo genera, praedicatiuum et condicionale.
Abbreviated transcription (Latin):
quaedam uoluptas bonumẽ. non se¬
quitur uc omnis etiam uoluptas bo¬
numsit. si uero quaedam uoluptas
bonumnonẽ falsumẽ omĩs uoluptas
bonumẽ Induab reliquis hoc obsenuiab¬
sententiam cum proposuerimus
aliquidexea uolentes efficere cum
concessa fuerit sumptum dicitur
huic autem unius sentertiae alia
certa ratione debet innecti et
utiq propterid quod inferreuo¬
lumus concedenda. et haec cum
concessa suerit sumptum dicitur
Ex duob sumptisratione sibimer
nexis conficitur illatio. quae illa¬
tio sumptum propterea dicinon
potest quia non ex pectas ut hoc
eiamtibi aduersarius concedat
sedeo in uito sequitur simodora¬
tione seruata fuerit illatum
&ut hoc planum fat exemplo
putemus questionemeẽ utrum
uoluptas utilqssit si proponamus
ita ommnis uoluptas bonum ẽ. plena¬
sĩ quidem sententiaẽ. sumptum effi¬
citur si hoc aduersarius concedat
quo concesso adiungenda ẽ alia sen¬

Expanded text:
«quaedam uoluptas bonum est» non se«quaedam uoluptas bonum est» non sequitur ut «omnis etiam uoluptas bonum sit». Si uero «quaedam uoluptas bonum non est», falsum est «omnis uoluptas bonum est». In duabus reliquis hoc obseruabsententiam cum proposuerimus, aliquid ex ea uolentes efficere, cum concessa fuerit, «sumptum» dicitur. Huic etiam uni sententiae alia certa ratione debet innecti et utique propter id quod inferre uolumus concedenda. Et haec cum concessa fuerit, «sumptum» dicitur. Ex duobus sumptis ratione sibimet nexis conficitur illatio. Quae illatio «sumptum» propterea dici non potest, quia non exspectas ut hoc etiam tibi aduersarius concedat, sed eo inuito sequitur, si modo ratione seruata fuerit illatum. Et, ut hoc planum fiat exemplo, putemus quaestionem esse utrum uoluptas utilis sit. Si proponamus ita «omnis uoluptas bonum est», piena quidem sententia est; sumptum efficitur, si hoc aduersarius concedat. Quo concesso adiungenda est alia sen
Abbreviated transcription (Latin):
mari ne quesimul negari possunt
Namsiuerumẽ. Omnis uoluptas
bonumẽ. falsumẽ quaedam uolup¬
tas non est bonum Item si falsumẽ
omnis uoluptas nonẽ bonum. ue¬
rumẽ quaedam uoluptas ñ ẽ bonũ
hocitem contingit si prius parti¬
cularemuicissim nominis. Itemsi
uerumẽ. Omnis uoluptas ñ ẽbonũ
falsumẽ quaedam uoluptas bonũ ẽ
E si falsumẽ . omnis uoluptas ñ ẽ
bonum uerumẽ quaedamuolup¬
tas bonumẽ Item uniuers alis de¬
dicatiua confirmata particula¬
rem suum netessario confirmat
negata non nec essario eamnegat
Namsi uerumẽ omnis uoluptas
bonumẽ necessario uerumẽ quac¬
damuoluptas bonumẽ. Ac uero
si superiorem negemus hocmodo
non omnis uoluptas bonumẽ
potest fieriut quaedam uolup¬
tas bonumsit particularis
Item dedicatiua confirmata non necesa¬
rio uniuersailem suam confirmat negata
necessario illamnogat. Namsiuerũ ẽ.

Expanded text:
mari neque simul negari possunt. mari neque simul negari possunt. Nam si uerum est «omnis uoluptas bonum est», falsum est « quaedam uoluptas non est bonum ». Item si falsum est «omnis uoluptas non est bonum», uerum est quaedam «uoluptas non est bonum». Hoc item contingit, si prius particularem uicissim nomines. Item si uerum est «omnis uoluptas non est bonum», falsum est «quaedam uoluptas bonum est» et si falsum est «omnis uoluptas non est bonum», uerum est «quaedam uoluptas bonum est». Item uniuersalis dedicatiua confirmata particularem suam necessario confirmat, negata non necessario eam negat. Nam si uerum est «omnis uoluptas bonum est», necessario uerum est «quaedam uoluptas bonum est». At uero si superiorem negemus hoc modo non omnis uoluptas bonum est, potest fieri ut quaedam uoluptas bonum sit. Particularis item dedicatiua confirmata non necessario uniuersalem suam confirmat, negata necessario illam negat. Nam si uerum est
Abbreviated transcription (Latin):
primi conuersio. haec secunda haee
autem proloquia quem admodum
interse ad fecta sint hoc modo
manifestus a pparebit quatuor lineis
quadrata formula ex primatur
In primo angulo superioris linaee
scribatur imiuersalis dedicatiua
et in alio eiusdem angulo abdica¬
tiua Iteminfra ad primum angu¬
lum partic ularis dedicatiua adon¬
gulum reliculum particularis abdi¬
catiua. Derndeducantur aN¬
catiua ad particularem dedicati¬
uam Ouaeigitur superiores si¬
mul confirmare non possunt. si¬
mul negari possunt. Nam non
potest simul uerum eẽ. omnisuo¬
luptas bonumẽ. Omnis uoluptas
nonẽ bonum. Possunt aut̃ simul
Duae uero inferiores uicissim si¬
mulnegari non possunt si mul
confiteri possunT Nam utiq: non
potest simul non quaedam uo¬
luptas bonum et quaedam uo¬
luptas bonumeẽ. Atuero potest et
quaedam uoluptas bonum eẽ. et quae¬
damuoluptas bonum noneẽ: An¬
gularis autem neque simul adfir¬

Expanded text:
«prima conuersio», haec secunda». Haec «prima conuersio», haec secunda». Haec autem proloquia quemadmodum inter se affecta sint hoc modo manifestius apparebit. Quattuor lineis quadrata formula exprimatur. In primo angulo superioris lineae scribatur uniuersalis dedicatiua et in alio eiusdem angulo uniuersalis abdicatiua; item infra ad primum angulum particularis dedicatiua, ad angulum reliquum particularis abdicatiua; deinde ducantur ancatiua ad particularem dedicatiuam. Duae igitur superiores simul confirmari non possunt, simul negari possunt. Nam non potest simul uerum esse «omnis uoluptas bonum est», «omnis uoluptas non est bonum». Possunt autem simul Duae uero inferiores uicissim simul negari non possunt, simul confirmari possunt. Nam utique non potest simul «non quaedam uoluptas bonum» et «quaedam uoluptas bonum esse». At uero potest et «quaedam uoluptas bonum esse» et «quaedam uoluptas non esse bonum». Angulares autem neque simul affir