comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
propoĩt. milites cõsolat᷑. et cõfirmat q detrimẽtum
culpa legati sit acceptũ hoc eꝗoe aĩo ferẽdũ docet qͦ
bñficio deorũ ĩmortaliũ et uͥtute eorũ expiato in cõ¬
modo neq hostibꝰ diutina letita neq ip̃is lõgior do¬
lor relĩquatur. Interĩ ad labienũ ꝑ remos ĩcredibili
celeitate de uictoria caesaris fama ꝑfert᷑. Ut cũ abi
hibernis cicerõĩs milia passuũ ab eet circit̾ lx eoq
posthorã nonã diei caesar ueĩsset ãte mediã noctem
ad portas castrorũ clamor oriret᷑ quo clãore signi¬
ficatio uictorie gratulatioq ab rhemis labiẽo fie̾t.
N ac fama ad treueoͬs ꝑlata ĩduciomarꝰ ꝗ postero die'
castra labiẽi oppugnare decreuerat noctu ꝓfugit
copiasq oẽs ĩ treueros reducit. Gaesar fabiũ cũ sua
legione remutit ĩhiberna. Ipse cũ tribꝰ legiõibꝰ circũ
Samarobriũ trinꝰ hibernis hiemae̾ cõstituit. Et qͥ tãti

Expanded text:
proponit, milites consolproponit, milites consol legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗs gallꝰ seu romanꝰ uelit ante tertiã horã ad se
trãsire sine ꝑiculo licẽ. post id tẽpus nõ foe po¬
testatẽ. Ac sic nr̃os cõtẽpserũt: ut obstructis ĩ
speciẽ portis oĩbꝰ ordibꝰ cespitũ: d eas nõ posse in¬
trorũꝑe uidebãt. Alii uallũ manu scĩde̾: alii
fossas cõplẽ ĩciꝑent: Tum caesar oĩbꝰ portis erup¬
tioẽ facta eꝗtatuq emisso: celeritq hostes ĩfugã
õibꝰ suis ĩ coluibꝰ copiis eodẽ die ad ciceronẽ ꝑ¬
uenit. Institutas tures testudĩes muĩtioesq hos¬
tiũ admirat᷑. Legiõe producta cognoscit non
uirtute res sit admĩstrate. Ciceronẽ pro eiꝰ merito
legionẽq collaudat. Cẽturiões sigillatĩ tri.q militũ
appellat. quorũ egregiã fuisse u̾tutẽ testimonio
cicerõis cognouerat. De casu Sabini et cocte certiuᷤᷤ
ex captiuis cognoscit. Postera die cõtiõe hĩta rẽ gestã

Expanded text:
quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscit non irtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam
Abbreviated transcription (Latin):
iterĩ inões partes speculatoribꝰ missis explorat
quo comodisiẽ itine ualles trãsire possit. Eodie
patuulis eq̃stribꝰ prelus ad aquã factis utqr sede
sao loco cõtinẽt. Qalli qͥ amꝑlł copias q̃ nõ du uera¬
enpectabãt: Cae sar si forte timois simulatiõe hes¬
tes ĩ suũ lo cũ elice̾̃ posset ut circa uallẽ pro casts
prelio cõtedẽ. Slid estice nõ posit. ut exploratis.
itineribꝰ mĩori cũ ꝑiculo uallẽ riuũq trãsiret. Pri¬
ma luce hostiũ eꝗtatꝰ ad castra accedit: preliũq
castra altioͬe uallo muĩri portasq obstrui.atq:
ĩhis adm̃istrãdis rebꝰ ꝗͣ maxĩe cõcursari et cum
simulatiõe agi timoͬis iubet. Quibꝰ rebꝰ oĩbꝰ hostes
ĩuitati copias traducũt. aciẽ iniquo loco cõstitu¬
unt. Nostris etiã uero de uallo deductis propiꝰ
accedũt et tela ĩtra muĩtionẽ ex oĩbꝰ partibꝰ conii¬
ciũt precõibꝰq circũmissis pronũtiaĩ iubẽt. seu

Expanded text:
ibus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, pectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumquecastra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscit᷑. Cae sar acceptis lrĩs hora circiter .xĩ. diei
st at̃ nũtiũ ĩ bellouagos marcũ crassũ q̃storẽ muti
cuius hiberna aberãt ab eo milia passuũ .xxu. lubae
media nocte legionẽ proficisci celeriterq adse ue¬
nire. Exit cũ nũtios erassus. alterũ ad gaiũ fabiũ
legatũ mittit ut ĩ atrebatũ fines legionẽ adducat.
modo face̾ posset cũ legiõe ad fines neruioꝵ ueĩat
Reliquã partẽ exercitꝰ ꝙͦ paulo aberat lõgiꝰ nõ purat
expectãdã. Eꝗtes circiter quadrĩgẽtos ex proxis
hibernis colligit. Nora circiter tertia ab antecurso¬
ribꝰ de crassi aduẽtu certior factꝰ eo die milia passuũ
xx. procedit. Crassũ samarobine preficit. legionẽ¬
q attribuit q̃ ibi ĩpedimẽta exercitꝰ obsides ciuita

Expanded text:
cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civita
Abbreviated transcription (Latin):
sat ociꝰ gladio cõminꝰq rẽ gei̾t uorenꝰ. Atq uno int̾¬
fecto reliquos paululũ propellit. dũ cupidiꝰ ĩstant
ĩ locũ deiectꝰ ĩferiorẽ. cõcidit. Huic rursus circũuẽ¬
to fert subsidiũ ꝑullo. Atq ambo ĩcoluẽs cõpluib
iterfectis sũma cũ laude se se ĩtra mũitionẽ reci¬
piũt. Sic fortuna ĩ cõtẽtiõe et certaĩe utrũq ser¬
uauit. ut alter alteri in imicꝰ auxilio salutiq ẽẽt¬
qͥ magna parte militũ cõfecta uulneibꝰ res ad pauei¬
ratẽ defẽsorũ ꝑuẽrat. tãto crebrioes ir̃s nũtuq ad
cesarẽ mutebat᷑. Quorũ pars deprehẽsa ĩ cõspectu
nr̃orũ militũ cũ cruciatu necabãtur. Erat unꝰ inter
nerios noĩe Ueruco loco natꝰ hõesto. ꝗa pͥma obsidiõe
adͥ ciceronẽ ꝑfugerat: suãq ei fidẽ prestiteat. Nuius
effert et gallꝰ ĩter gallas sine ulla suspiciõe uersatꝰ
adcesarẽ ꝑueĩt. Ab eo de ꝑiculis cicerõis legionisq

Expanded text:
sum. Gladio comminus rem gerit Vorenus atque uno interfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique essetquod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque
Abbreviated transcription (Latin):
celeriter affore.Hortatur ut pristinã uirtutẽ reti¬
neat. Qallꝰ ꝑiculũ ueritꝰ ut erat preceptũ tragulã
mutit.Haec casu adturrĩ adhesit:neq: ab nr̃is biduo
aĩaduersa. Tertio die a quodã milite cõspicit᷑. Demp¬
ta ad ciceronẽ defert᷑. Ille ꝑlectã ĩcõuẽtu militum
recitat. maxĩaq letitia oẽs afficit. Tũ fumi ĩcẽdioꝵ¬

Expanded text:
celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem reticeleriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi ince
Abbreviated transcription (Latin):
nõ posset: presertĩ quos recẽti uictoĩa efferͣi sciẽt
luteras caesari dimitit:qͣnto cũ ꝑiculo legionẽ.
ex hibernis educturus eẽt.Rẽ gestã ineburõĩbꝰ
ꝑscribit. Docet oẽs peditatꝰ eꝗtatꝰq copias treue¬¬
rorũ tria milia passuũ lõge ab suis castris cõse¬
disse. Caesar cõsilio eiꝰ probato:et siopinione tͥũ
legionũ deiectus ad duas redierat:tamẽ unum
cõmuẽ salutis auxiliũ ĩceleritate poẽbat. Ueniti
magnis itineribꝰ ĩneruiorũ fines. Ibi ex capriuis cog¬
noscit q̃ apud ciceronẽ gerãtur: ꝗͣtoq ĩꝑiculo res'
sit:. Tum cuidã ex eꝗtibꝰ gallis magnis premiis ꝑsua¬
det:ut ad ciceronẽ epistulã deferat.Hanc graecis
cõscriptã lr̃is mutit ne ĩtercepta epła nr̃a ab hostibꝰ
cõsilia cognoscãtur. Siadire nõ possit moẽt ut tra¬¬
gulã cũ epła adamẽtũ deligata ĩtra muĩtionem
castrorũ abiiciat. In lrĩs scribit se cũ legiõibꝰ ꝓfectũ

Expanded text:
re posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩesuos. l.roscio. Quartã ĩremis cũ .s. labieno ĩ
cõfinio treuerorũ hiemare iussit.Tres ĩbelgiᷤ
collocauit. Iis marcũ crassũ ꝗntũ et .l. minutiũ¬
plãcũ et .c. treboniũ legatos prefecit.Unã le-¬¬
gionẽ qͣm proxĩe trãspadũ cõscripserat et co¬
hortes ꝗnq: ĩeburones quorũ pars maxima
est ĩter. uosã et rhenũ ꝗ sub ĩpio ambiorigis et
Catuolici erãt misit. His militibꝰ qũtũ titurium
sabinũ etl. aurũculeiũ coctã legatos prec̾e uissit

Expanded text:
in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgis collocavit: eis Marcum Crassum quaestorem et LuciuPlancum et Gaium Trebonium legatos praefecit. Vnam legionem, quam proxime trans Padum conscripserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant, misit. Eis militibus Quintum Titurium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos praeesse i
Abbreviated transcription (Latin):
neq suꝑioͬe ãno ulla oĩo nauis q̃ milites portaeͬt
desideraret᷑.At ex his q̃ manes ex cõtinẽti adeũ
remuterent᷑:et pͥoris cõmeatus expositis miliu¬
bus:et quas postea labienus faciẽdas curaueat
nuero lx. ꝑpauce locũ caꝑẽt reliq̃ fere oẽs refi¬
cerẽtur. Quas cũ aliꝗͣdu caesar expectasset: ne ãni
tẽpore nauigauõe excludẽtur: q eꝗnoctiũ subea̾t
neci̾o ãgustiꝰ milites collocauit. ac sũma trãꝗlli¬
tate cõsecuta secũda inita cũ soluisset uigilia t
pͥma luce terrã auigit: oesq ĩcolumes naues ꝑ¬
duxit. Subductis nauibꝰ cõcilioq gallorũ Sa¬
marobrine ꝑacto qͥ eo ãno frumẽtũ ingalliam
propter siccitates angustiꝰ prouẽrat coactus est
aliter ac suꝑioribꝰ annis exercitũ inhibernis ⁊¬
collocare. legioẽsq ĩplures ciuitates distribuẽ.
Exꝗbus unã inmorinos ducẽdã .C. fabio legato
dedit. alterã inneruios quĩto ciceroni.tertiã

Expanded text:
neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesarone excluderetur, quod aequinoctium suberat, necessario angustius milites collocavit ac summa tranquillitate consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce terram attigit omnesque incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere; ex quibus unam in Morinos ducendam Gaio Fabio legato dedit, alteram in Nervios Quinto Ciceroni, tertiam
Abbreviated transcription (Latin):
derid stauimꝰ reꝑit ꝗlr̃as ad cesarẽ deferat  lnne
ad moet iter caute diligẽterq faciat. Per sribit
alrus host es ab se discesisse õemq ad eũ multitudi¬
ne cõuertisse. Quibꝰ lr̃is circiter media noctesia
allatis suos facit certiões eosq ad dimicãdũ uio
cofirmauit. Postera die luce pͥma mouet castra
et circiter milia passuũ qͥtuor progresso trasuolliẽ
e tiuũ multitudinẽ hostiũ cõspicat srat magni
ꝑiculires tãtulis copiis iniquo loco diicare qaui
Quonia ob sidiõe liberatũ cicero nẽ sciebat equo
quoremut ẽ dũ deceleritate existiabat. cosediti

Expanded text:
ui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existi
Abbreviated transcription (Latin):
pugnãdi pares nr̃i tametsi aduce & a fortuã de sere¬
batur. tamẽ: spẽ salutis ĩuirtute poẽbãt. et quotiens
q̃q cohors procurrebat ab ea parte magnꝰ hostiũ
nũs cadebat. Qua re aĩ aduersa ambiore ꝓnũtiari¬
ubet ut procul tela cõnucent. neu propiꝰ accedãt
et qm ĩ partẽ romãi ĩpetũ fecerĩt. cedãt leuitare
armoru et quondiana exercitatiõe nihil husno

Expanded text:
fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitat
Abbreviated transcription (Latin):
nrors ĩ petũ nõ tulerũt se seq auxilia exparte np¬
pidi eiecerũt. Magnus ibi nũerus pecoris reptus
maultiq i fuga sũt cõprehẽsi atq iterfecdi. u̾ hec
ilus locis gerũtur casiuellanꝰ ad cãtiũ qͥ ense aed
mare supr̾a demõstrauimꝰ ꝗb regioĩbꝰ qͣtuor repe
preerãt. Cingẽtorixe. Caruilus. saximaguil s euo¬
goe nũtios mittit. Atq his ĩpat uti coactis o ib co¬
pns castra naualia de ĩprouiso adoriãturato
oppugnẽt. Ni cũ ad castra ueussẽt nr̃i eruprdode
facta multis eorũ interfectis capto etiã nobilidu¬
ce sigetorige suos in columes reduxerũt. Casor¬
uellanus hoc prelio nũtiato tot detrimẽtisac cep¬
tis uastatis ẜinibꝰ maxĩe etiã motus defertiorie
ciuitãtũ legatos mutit ꝑ atrebatẽ Coniũ dededi¬
tione ad cesarẽ. C ȩsar cũ cõstituisset hiemare i
cotinẽti propter cõtinuos gallie motus neq mi¬
tũ estaris suꝑesset atq id facile extrahi posse io¬

Expanded text:
nostrorum impetum non tulerunt seseque alia ex parte oppidi eiecerunt. Magnus ibi numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprehensi atque interfecti. Dum haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regionibus quattuor reges praeeracopiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. Ei cum ad castra venissent, nostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos incolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem Commium de deditione ad Caesarem mittit. Caesar, cum constituisset hiemare in continenti propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis superesset, atque id facile extrahi posse in
Abbreviated transcription (Latin):
oiuim legionũ hiberna preter eã quã.l&oscio
ipacatissimã et qeuissimã partẽ ducẽda dederai
milibꝰ ꝑ assuũ cẽtũ cõtinebãtur. Ipse ĩterea quo ad
legiões collocatas muitaq hiberna cognouisset
ĩgallia moraĩ cõstituit. Erat ĩcarnutibꝰ sũmo loco
natus ⁊ asgetius. huius maiores ĩ sua ciuitate re¬
gnũ optinuerãt. Huic caesar pro eiꝰ uirtute atq
inse beniuolẽtia: q in õĩbꝰ bellis sigulai eius opa
fuit usus maiorũ locũ restituerat. Tertiũ hũc iã
ãnũ regnãtẽ inimici iã multi palã ex cuutares
multis auctoribꝰ eũ ĩter fecerũt. Defertur eares
adcesarẽ. Iue ueritꝰ qͥ ad plures ꝑtinebat. ne ciui¬
tas eorũ ĩpulsu defice̾t luciũ plãcũ cũ legioe ex
belgis celeriter ĩ carnutes proficisci ubet biꝙ
hiemare Iuorũq oꝑa cognouerat tasgenũ inter

Expanded text:
cio in pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolentia, quod in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus, maiorum locum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimici, multis palam ex civitate eius auctoribus, eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque o
Abbreviated transcription (Latin):
uellano neu mã dubracio neu trinobatibꝰ nocera
ob sidibꝰ acceptis exercitũ reducit ad mare. naues
iuenit refectas. Nis deductis. q et captiuoꝵ magii
numerũ hẽbat: et nõnulle tẽpestate deꝑierãt naueᷤ
duobꝰ cõmeatibꝰ exercitũ reportare ĩstituit. ac sic

Expanded text:
ellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat. Obsidibus acceptis exercitum reducit ad mare, naves invenit refectas. His deductis, quod et captivorum magnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant naves, duobus commeatibus exerci
Abbreviated transcription (Latin):
atq oĩum ĩpeditis aĩs dũnorix cũ eꝗtibꝰ heduoꝵ
a castris i sciẽte caȩsare domũ discedẽ cepit. Iua
renũtiata cȩsar ĩtermissa profectiõe atq dĩbꝰ
reb postpositis magnã partẽ eꝗtatus ad eum
pareat: ĩterfici iubet nihil hũc se absẽte pro la¬
no facturũ arbitratus: ꝗ presents ĩpiũ neglex¬
uset . ille autẽ reuocatꝰ resiste̾ ac se de fẽderen

Expanded text:
At omnium impeditis animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere coepit. Qua re nuntiata Caesar intermissa profectione atque omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum  neque pareat, interfici iubet, nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui praesentis imperium neglexisset. Ille enim revocatus resistere ac se manu defen
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpitos et ꝑcolloqũ deceptos crudelissime int̾fecisse. Acci¬
disse igit᷑ his ꝙ plerũq hoĩbꝰ nimia ꝑtinacia atq arogã¬
tia accidere solet: uti eo recurrãt & id cupidissĩẽ petãt
ꝙ paulo ante cõtẽpserĩt. neq nũc se illorũ huanitate
neq aliqͥtẽpo̾is oportũitate postulaẽ: ꝗb rebꝰ opes
augeat᷑ suc. sed eos ex̾citꝰ quos cõtra se multos iã annos
ĩhispaniã. septimãq ibi cõscriptã. neq rot tãtasq das¬
ses paratas. neq sũmissos duces rei militaris pitos. nibl
horũ ad pacãdas hispaĩas. nihil ad usũ ꝓuĩcie ꝓuisũ.
heciã pͥdẽ cõtra se parai. ĩ se noui generis ĩꝑia cõstitui
ut idẽ apportãs urbaĩs pͥsidia rebꝰ. & duas bellico sissimas
prouĩcias absẽ tot ãnos obtineat: ĩse uira magistratũ:
cõmurari: ne ex p̾tura & cõsulatu ut sẽꝑ fit ꝑ pauci pro¬

Expanded text:
imperitos et per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. acciimperitos et per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. accidisse igitur his, quod plerumque hominibus nimia pertinacia atque adrogantia accidere soleat, uti eo recurrant et id cupidissime petant, quod paulo ante contempserint. neque nunc se illorum humilitate neque aliqua temporis opportunitate postulare, quibus rebus opes augeantur suae; sed eos exercitus, quos contra se multos iam annos in Hispaniam septimamque ibi conscriptam, neque tot tantasque classis paratas neque submissos duces rei militaris peritos. nihil horum ad pacandas Hispanias, nihil ad usum provinciae provihaec iam pridem contra se parari; in se novi generis imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat; in se iura magistratuum commutari, ne ex praetura et consulatu, ut semper, sed per paucos pro
Abbreviated transcription (Latin):
nũc autẽ pene ut femĩas circũ iũitos prohiberi aqua.
promberi ingressu. neq corpore dolorẽ. neq animo
ignomĩam fere̾ posse. Itaq se uictos cõfiteri. orare
atꝙ obsecrare. siq locus misericordie relĩquatur.
ne adultimũ suppliciũ progredi necesse hẽat. hec ꝗͣ
potest dimittissiẽ ac subiectissime expoĩt. Ad hec caesar
respõdit. Nulli oĩum has partes uel q̃rimoĩe uel mi¬
gere noluerũt: ut ꝗͣ inregerima e̾ent ad pacem oĩa.
excitũ suũ inuiria ẽ accepta suisq int̾fectis. quos in
sua potestestate habuerit cõseruauit & texit. illiꝰ dẽiq
excitꝰ milites ꝗ ꝑse de cõciliãda pace egerũt. Quaĩre
oĩum suorũ uite cõsulẽ dũ uite putarit᷑ sic oium ordinũ¬
partes ĩmisericordia cõstitisse. ip̃os duces a pace ab hoͣuis.¬
se: eos neq colloquii neq ĩduciarũ ura seruasse. & hoĩes

Expanded text:
nunc vero paene ut feras circummunitos prohiberi aqua, nunc vero paene ut feras circummunitos prohiberi aqua, prohiberi ingressu, neque corpore dolorem neque animo ignominiam ferre posse. itaque se victos confiteri; orare atque obsecrare, siqui locus misericordiae relinquatur, ne ad ultimum supplicium progredi necesse habeant. haec quam potest demississime et subiectissime exponit. Ad ea Caesar respondit: nulli omnium has partis vel querimoniae vel migere noluerit, ut quam integerrima essent ad pacem omnia; exercitum suum, qui iniuria etiam accepta suisque interfectis, quos in sua potestate habuerit, conservarit et texerit; illius denique exercitus milites, qui per se de concilianda pace eomnium suorum vitae consulendum putarint. sic omnium ordinpartis in misericordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neque indutiarum iura servasse et homines
Abbreviated transcription (Latin):
Producitur tamẽ res. aciesq ad solis oceasũ cõtineni
inde utq incastra discedũt. Postero die mũitiõe s insti¬
uitas ces parat ꝑfice̾. illi uadũ ẜlum̃is sicoris tẽtare.
unãsire possint. Quare aĩadu̾sa cesar germaõs leuis
eꝗtes partẽ flum̃is traicit: crebrasq ĩripis custodias i¬
dispoĩt. sandẽ oĩbꝰ reb̾ obsessi qͣrtũ iã diẽ sine ꝑabulo
retẽns iumẽtis. aq̃ ligni. frumẽti inopia colloqũ pe¬
nĩt. & id si fieri possit semoto a militibꝰ loco. Ubi aces.
negatũ et palã si collo ꝗuellẽt cõcessũ est dat̾ obsidis
loeo cesari filiꝰ affranii. uẽitur ineũ locũ quẽ caes. dele¬
ꝯt. Audiẽte utroq excitu loꝗt᷑ affranĩ. Non esse aut
ip̃is aut militib̾ succẽsendũ. qͥ fidẽ erga ĩꝑatorẽ suum
ca põpeiũ cõseruare uoluerũt. sed satis iã fecisse offi¬
cio satisq supplicũ tulisse. ꝑpessos oĩum rerũ inopiã.

Expanded text:
producitur tamen res aciesque ad solis occasum continentur; inde utrique in castra discedunt. postero die munitiones institutas Caesar parat perficere; illi vadum fluminis Sicoris temptare, si transire possent. qua re animadversa Caesar Germanos levise partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi quartum iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti inopia, colloquium petunt et id, si fieri possit, semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui vellent, concessum est, datur obsidis loco Caesari filius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar delegit. audiente utroque exercitu loquitur Afranius: non esse aut ipsis aut militibus suscensendum, quod fidem erga imperatorem suum Cn. Pompeium conservare voluerint. sed satis iam fecisse officio satisque supplicii tulisse perpessos omnium rerum inopiam.
Abbreviated transcription (Latin):
ur. ut ꝗhẽant domiciliũ aut possessiões in hispania statĩ
reliꝗ aduarũ elumẽ dimitãtur. ne qͥeis noceat᷑. neuqi in¬
uitus sacramẽio dicẽ cogat̾ a caesare cauet᷑. Caesar ex eo
tẽpore dũ ad elumẽ uarũ ueniat᷑ se frumẽtũ daturum
penes milites suos his ꝗ amiserãt restituat militibꝰ equa
facta extĩatione pecuniã pro his dissoluit rebꝰ. Quascũq
uroduxerũt. Petreius arq affranius cũ stipẽdiũ a legiõibꝰ
pene seditiõe facta ẜlagitare t᷑ cuiꝰ illi diẽ nõdũ ueisse:
duas lepiões suas antecedẽ: reliqͥs subseqiussit: ut non
lõgo int̃ se spanio castra facent eiq negocio. & fusium
calenũ legatũ p̾fecit. Hoc eius prescripto ex hispania:
ad uarum flumen est iter factum: atque ibi reliqua
pars exercitus dimissa est.

Expanded text:
ur, ut ii qui habeant domicilium aut possessionem in Hispania, statim, ur, ut ii qui habeant domicilium aut possessionem in Hispania, statim, reliqui ad Varum flumen dimittantur; nequid iis noceatur neu quis invitus sacramentum dicere cogatur, a Caesare cavetur. Caesar ex eo tempore, dum ad flumen Varum veniatur, se frumentum daturum penes milites suos, iis qui amiserant restituatur; militibus aequa facta aestimatione pecuniaadierunt. Petreius atque Afranius cum stipendium ab legionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum venisse duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut non longo inter se spatio castra facerent, eique negotio Q. Fufium Calenum legatum praefecit. hoc eius praescripto ex Hispania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus dimissa est.
Abbreviated transcription (Latin):
ut rebꝰ selicit gestis. aut cũ honoe aliquo: aut certe sins
ignomia ddomũ reutãtur. excitũq dimutãt. Quȩ tamẽ
oi̾a & se tulisse patiẽt᷑ et ẽ eͤ laturũ. neq nũc id agẽ ut
ab illis ab ductũ excitũ teneat ip̃e. ꝗͥ tamẽ sibi difficile
nõ sit. sed ne illi hẽ ant quo cõtra se uti possint. Proĩde
ut eet dictũ prouĩcuis excede̾nt: excitũq dimuterẽt ses
i sit factũ nocitutũ nemĩ. hãc unã atq extremã pacis¬
esse cõditionẽ. Id si militibꝰ euit ꝑgratũ & iocũdũ ut ex ip̃a
significatiõe cognosci potuit: ut ꝗ aliꝗ uicti in cõmodi ex¬
peet auissẽt ultro pͥmiũ missiõis ferrẽt. Nã cũ deloco et
de tẽpore eiꝰ cõtrou̾sia ĩferret᷑ &e uoce et maibꝰ uniu̾si exi
uallo ubi cõstiterãt significare ceꝑũt ut statĩ dimut᷑entur
ueq oĩ int̾posita fide firmũ ẽe posse si malud tẽpꝰ differet᷑
Paucis cũ ẽet inutrãq partẽ ubis disputatũ res huc deduci

Expanded text:
ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia domum revertantur exercitumque dimittant. quae tamen omnia et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, quo contra se uti possint. proinde, ut esset dictum, provinciis excederent exercitumque dimitterent; si id sit factum, se nociturum nemini. has condicionem. Id vero militibus fuit pergratum et iucundum, ut ex ipsa significatione cognosci potuit, ut, qui aliquid iusti incommodi expectavissent, ultro praemium missionis ferrent. nam cum de loco et de tempore eius rei controversia inferretur, et voce et manibus universi ex vallo, ubi constiterant, significare cita fide firmum esse posse, si in aliud tempus differretur. paucis cum esset in utramque partem verbis disputatum, res huc deducit
Abbreviated transcription (Latin):
rocitas antistii omniũ mẽtes cõuerterat. ab oꝑe ad
spectãdũ acies sũt disposite. Nã int̾ bellatoͬes pͥnci¬
pesq dubia posita erat uictoria: ut prope uideret
finẽ bellãdi horũ dirimẽ pugna.Ita auidi cupidiq
suarũ ꝗsq partiũ uirorũ fautorũq uolũtas hẽbat᷑
Q uorũ u̾tute alacri cũ ad dimicãdũ inplanitiẽ se cõ¬
tulissẽt: scutorũq laudis insignia ꝑfulgẽs opusce
nisi ꝓpt̾ eꝗtũ cõcessũ ut supra demõstrauimꝰ leuẽ
armaturã p̾sidii cã nõ lõge ab oꝑe castrorũ cõstituis.¬
sẽt.Ut nr̃i eꝗtes inreceptu ad castra redeũt: aduer¬
sarii sũt cupidiꝰ insecuti uniu̾si . Clamore facto ĩpe¬
tũ dederãt. Ita metu ꝑt̾riti cũ in fuga essẽt multis t¬
amissis in castra se receꝑũt.Caesar obu̾tutẽ turme
classiane donauit mił.xiii.& pͥfecto torq̃s aureos¬

Expanded text:
rocitas Antisti omnium mentes converterat ab opere ad rocitas Antisti omnium mentes converterat ab opere ad spectandum, acies sunt dispositae: nam inter bellatores principesque dubia erat posita victoria, ut prope videretur finem bellandi duorum dirimere pugna.  Ita avidi cupidique suarum quisque ex partium virorum fautorumque voluntate habebatur. Quorum virtute alacri, cum ad dimicandum in planitiem se contulissent, scutorumque laudis insignia praefulgens opusnisi propter equitum congressum,72 ut supra demonstravimus . . . levem armaturam praesidi causa non longe ab opere constituit.73 Ut, nostri equites in receptu dum ad castra redeunt, adversarii cupidius sunt insecuti, universi clamore facto impetum dederunt. Ita metu perterriti, cum in fuga essent multis amissis in castra se recipiunt. § 26 Caesar ob virtutem turmae Cassianae donavit milia
Abbreviated transcription (Latin):
dio nisi adu̾sꝑasset a paucioribꝰ nr̃is oĩ auxilio pͥua¬
tiessẽt.Nã ceciderũt ex leui armatura.cccxxiuiii
sũt ablata. Ita pͥdẽ duorũ cẽturionũ int̾nitio hac
adu̾sariorũ pena est litata. Inseq̃nti die pai cõsue¬
tudine cũ ad eũdẽ locũ eiꝰ p̾sidia ueissẽt pͥstino illo
suo utebãt᷑ instituto. Nã pret̾ eꝗtes nullo loco eqͦ
se cõmutẽ audebãt. C.ũ nr̃i in oꝑe essẽt eꝗtũ copie
cõcursus face ceꝑũt. Simulq uociferãtibꝰ legionanis
cũ locũ efflagitarẽt ex cõsuetudĩe inseqͣnti existiaẽ
posse paratissiõs ee ad dimicãdũ.Nostriex hũili
cõualle bene lõge sũt egressi. & planitie ĩeꝗͦ loco
cõstiterũt. Illi tũ procul dubio ad cõgrediẽdum ĩ
equũ locũ nõ sũt ausi descẽdere p̾t̾ unũ antistium
turpionẽ.Qui fidẽs uiribꝰ ex adu̾sariis se parem
esse neminẽ ex cogitare cepit.hic ut fert achillis
ex acie nr̃a ad cõgrediẽdũ est ꝓgressus. quoniã fe¬

Expanded text:
 nisi advesperasset, a paucioribus nostris omni auxilio privati essent. Nam ceciderunt ex levi armatura CCCXXIIII, t spolia sunt ablata. Ita pridie duorum centurionum interitio hac adversariorum poena est litata. § 25 Insequenti die pari consuetudine cum ad eundem locum eius praesidium venisset, pristino illo suo utebantur instituto: nam praeter equites nullo loco aequo se committere audebant. Cum nostri in opere essent, equitum copiae concursus facere coeperunt, simulque vociferantibus legionariis, cum locum efflagitarent, ut consueti insequi — existimare posses paratissimos esse ad dimicandum — nostri ex humili convalle bene longe sunt egressi et planitie in aequiore loco constiterunt. Illi tamen procul dubio ad congrediendum in aequum locum non sunt ausi descendere praeter unum Antistium Turpionem, qui fidens viribus ex adversariis sibi parem esse neminem agitare coepit. Hic, ut fertur Achillis ex acie nostra ad congrediendum progressus est. Quoniam fe
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ magnã fecit. pͥncipibꝰq ꝗsibi cõtrarii fuissẽt int̾¬
fectis oppidũ in suã potestatẽ recepit. Hoc preterito
tẽpore serui trãsfuge tũtiauerũt oppidanorũ bona
uẽdi. ne cui extra uallũ licere exire nisi discĩctũ. idcir
co ex qͦ die oppidũ a teguã esset captũ metii cõterritoᷤ
cõplures profugisse beturiã. neq sibi ullã spẽ uicto¬
rie propositã habẽ. ut siꝗ ex nr̃is trãsfugerẽt ĩ teuẽ

Expanded text:
nem magnam facit principibusque qui sibi contrarii fuissent internem magnam facit principibusque qui sibi contrarii fuissent interfectis oppidum in suam potestatem recepit. — Hoc praeterito tempore servi transfugae nuntiaverunt oppidanorum bona venire neque extra vallum licere exire nisi discinctum, idcirco quod ex quo die oppidum Ategua esset captum metu conterritos compluris profugere Baeturiam; neque sibi ullam spem victoriae propositam
Abbreviated transcription (Latin):
profectiq sũt cũ nr̃is ut rẽ gestã bursauomentibuᷤ
referrẽt ꝗͥ sꝑarẽt de cii.põpeio cũ uiderẽt hospites
iugulari. Preterea multa scelera ab his fieri qui'
ciroq acceptis & reddits cũ ad nostros se reciꝑẽt ꝗ
extra oppidũ fuissẽt illi p̾sidio insequuti ex adu̾sioẽ
legat iugularũt. duo reliꝗ eis fugerũt & caesari rem
gestã detulerũt & speculatores ad oppidũ teguam
miserũt. ꝗcũ certũ cõꝑissẽt legatorũ respõsa ita esse
gesta quẽ admodũ illi extulissẽt ab oppidaĩs cõcursu
facto eũ ꝗ legatos iugulasset lapidare & ei manus t¬
intẽtare ceꝑũt illiꝰ oꝑa se ꝑisse: Ita uix ꝑiculo liberatꝰ
petiuit ab oppidaĩs ut ei liceret legatũ ad caesarem:
prosicisci:illi se satisfacturũ. Potestate data cũ deesser¬
pͥsidio cõꝑato cũ bene magnã manũ fecisset & noctur¬
no tẽpore ꝑ fallaciã in oppidũ esset receptꝰ iugulatio¬

Expanded text:
ti sunt cum nostris uti rem gestam Ursaonensibus referrent; quid sperarent de Cn. Pompeio, cum viderent hospites iugulari, praeterea multa scelera ab eis fieri qui pcitroque acceptis et redditis cum ad nostros se reciperent qui extra oppidum fuissent, illi praesidio insecuti ex aversione legatos iugularunt. Duo reliqui ex eis fugerunt et Caesari rem gestam detulerunt . . .57 et speculatores ad oppidum Ateguam miserunt. Qui cum certum comperissent legatorum responsa ita esse gesta quemadmodum illi rettulissent, ab oppidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare et ei manus intentare coeperunt: illius opera se perisse. Ita vix periculo liberatus petiit ab oppidanis ut ei liceret legatum ad Caesarem proficisci: illi se satisfacturum. Potestate data cum inde esseurno tempore per fallaciam in oppidum esset receptus, iugulatio
Abbreviated transcription (Latin):
e ꝗbꝰ occasione facta se trãsfugisse. Itẽ hoc die lr̃e
sũt dep̾hẽse qͣs mittebat saonẽ.cii.põpeius.S.u.
q. E.U. & si pro ut nr̃a felicitas ex sentẽtia adu̾sa¬
rios adhuc propulsos habemus:tamẽ si eqͦ loco
sui porestatẽ facerẽt celeriꝰ ꝗͣ uestra opinio est bel¬
lũ cõfecissẽ. Sed exͥcitũ tyronũ nõ audẽt ĩcãpum
deducere nr̃isq ad huc freti pͥsidiis bellũ ducũt. Nã
singulas ciuitates cirsederũt.inde

Expanded text:
. Item hoc die litterae sunt deprensae, quas mittebat Ursaonem Cn. Pompeius: 'S. V. G. E. V. Etsi prout nostra felicitas, ex sententia adversarios adhuc propulsos habemus, si aequo loco sui potestatem facerent, celerius quam vestra opinio fert bellum confecissem; sed exercitum tironem non audent in campum deducere nostrisque adhuc fixi praesidiis bellum ducunt. Nam singulas civitates circumsederunt: inde
Abbreviated transcription (Latin):
luna hora circit̾ sexta uisa est.Ita castris motis ad¬
ucubĩ põpeiꝰ p̾sidiũ q reliꝗt iussit incẽdi: ut deusto
oppido ĩcastra maiora se reciꝑẽt.Inseq̃ntitẽpoͬe
uẽtipõte oppidũ cũ oppugnare cepisset deditiõe
facta: iter fecit carrucã. cõtraq põpeiũ castra
posuit. Põpeius oppidũ q cõtra sua pͥlia portas
clausisset incẽdit. milesq: ꝗ fratrẽ suũ incastra
iugulauerat int̾ceptꝰ est a nr̃is & fustibꝰ ꝑculsus
hĩc itine facto ĩcãpũ mũdẽ sem cũ esset uẽtum t
castra cõtra põpeiũ cõstituit. seq̃ntiq: die cũ iter
face̾ c&esar cũ copiis uellet renũtiatũ esta specu¬
latoribꝰ põpeiũ de tertia uigilia ĩ acie stetisse.t
hoc nũtio allato uexillũ ꝓposuit.idcirco.ii.copiaᷤ
eduxerat ꝗ uersaonẽsiũ ciuitati fuissẽt Fautoes

Expanded text:
luna hora circiter sexta visa est. Ita castris motis Ucubim Pompeius praesidium quod reliquit iussit incendere, ut deusto oppido in castra maiora se reciperent. Insequenti tempore Ventiponem oppidum cum oppugnare coepisset, deditione facta iter fecit in Carrucam, contra Pompeium castra posuit. Pompeius oppidum, quod contra sua praesidia portas clausisset, incendit; milesque, qui fratrem suum in castris iugulasset, interceptus est a nostris et fustibus percussus. Hinc itastra contra Pompeium constituit. § 28 Sequenti die cum iter facere Caesar cum copiis vellet, renuntiatum est a speculatoribus Pompeium de tertia vigilia in acie stetisse. Hoc nuntio allato vexillum proposuit. Idcirco enim copias eduxerat, quod Ursaonensium civitati, qui sui fuis
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tꝰ esset capti fuissẽt uiui. Nã & muitio p̾sidii ita coan¬
gustabat᷑ ut eq̃s spatio int̾cluso uix se defendere posset
pͥtͥ duos cẽturiões sit nemo desideratꝰ gloria se efferẽteᷤ
Postero die absoricaria utrorũq cõuenere copie. nr̃i:¬
brachia ducẽ ceꝑũt. Pompeius cũ aĩaduteret castel¬
lose ex cludi aspauia q est ab ucubĩ milia passuũ.u. distat.¬
hec res necessario deuocabat ut ad dimicãdũ descẽ¬
deret.neq: tamẽ equo loco sui potestatẽ faciebat
sed ex grumo exclusũ cumulũ capiebat. usq: eo ut,
necessario cogẽt᷑ inquũ locũ subire.Quo facto cũ
utrorũq: copie tumulũ excellẽtẽ petissẽt prohibiti
a nr̃is sũt deiectiq planitie:q̃ res secũdũ nr̃is efficie¬
bat p̾liũ. & undiq cedẽtibꝰ adu̾sariis nõ parũ magna

Expanded text:
et, vivi capti essent: nam et munitione praesidi ita coangustabantur ut eques spatio intercluso vix se defendere posset.praeter duos centuriones sit nemo desideratus gloria se efferentis. § 24 Postero die ad Soricariam utrorumque convenere copiae. Nbracchia ducere coeperunt. Pompeius cum animadverteret castello se excludi Aspavia, quod est ab Ucubi milia passuum V, haec res necessario devocabat ut ad dimicandum descenderet; neque tamen aequo loco sui potestatem faciebat, sed ex grumo . . .67 excelsum tumulum capiebant, usque eo ut necessario cogeretur iniquum locum subire. Quo de facto cum utrorumque copiae tumulum excellentem petissent, prohibiti a nostris sunt deiecti in planitiem.68 Quae res secundum nostris efficiebat proelium. Undique cedentibus adversari
Abbreviated transcription (Latin):
salsũ duce̾ cepit. hic dũ inope nr̃i distẽti essẽt cõplues
ex suꝑiore loco adu̾sariorũ decurrerũt. Nec detinẽ¬
tibꝰ nr̃is multis telis iniectis cõplures uulneribꝰ asfe¬
cere. hi dũ ut hactenus nr̃is cessere parũꝑ. Itaq ꝓpt̾
cõsuetudinẽ cũ a nr̃is aĩadu̾sũ esset cedẽ cẽturiones
ex legione.u. flumẽ trãsgressi duo restituerãt aciem
A criterq eximia uͥtute plures cũ agerẽt ex suꝑioͬe loco
multitudĩe telorũ alt̾ eorũ cõcidit. Itacũ eiscũ par

Expanded text:
dum in opere nostri distenti essent, complures ex superiore loco adversariorum decucurrerunt nec desinentibus nostris multis telis iniectis compluris vulneribus adfecere. Hic tum, ut ait Ennius, 'nostri cessere parumper'. Itaque praeter consuetudinem cum a nostris animadversum esset cedere, centuriones ex legione V. flumen transgressi duo restituerunt aciem, acriterque eximia virtute pluris cum agerent, ex superiore loco multitudine telorum alter eorum concidit. Ita cum eius comes
Abbreviated transcription (Latin):
ytẽ itineris cõfice̾nt. Sed hũc laborẽ recusabat ne¬
mo. q eũ oĩum laborũ finẽ foe̾ existĩabãt:. si hostẽ
hibero int̾clude̾ & frumẽto prohibẽ potuissent:
Ac pͥmo affranii milites uisendi cã loci excastris
procurrebãt: cõtumeliosisq uocibꝰ prose q̃bãt᷑. nos
necessarii uict mopia coactos fuge̾ atq ad ilerdam

Expanded text:
partem itineris conficerent. sed hunc laborem recusabat nepartem itineris conficerent. sed hunc laborem recusabat nemo, quod eum omnium laborum finem fore existimabant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potuissent. Ac primo Afraniani milites visendi causa laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus prosequebantur nostros: necessarii victus inopia coactos fugere atque ad Ilerdam
Abbreviated transcription (Latin):
deri: nocturnaq pͥlia eẽ uitãda. q̃ ꝑt̾ritꝰ miles i a¬
uili dissensiõe. imori magis ꝗͣ religiõi cõsulẽ cõsue̾it
A alucẽ multu ꝑ se pudorẽ oĩum oculis. multũ etar
coerceri milites et in officio cõtine̾i solẽat. Quare
oi ratiõe e̾e int̾dui ꝑrũpẽdũ &si aliquo accepto
dei̾mẽto tamẽ sũma ex̾citꝰ salua locũ quẽ petant.
capi posse. Nec uicit incõsilio sentẽtia: & pͥma luce i¬
post tridie cõstituũt proficisci. Caesar explorans
lepiõibꝰ albẽte celo oẽs copias castris e ducit. mags
circuitu millo certo itinẽ excitũ educit. Nãq itnen¬
que adhiberũ atqi octogesam ꝑtineb ãt castris hos.¬
cũ oppositis tenebãtur. Ips i exãr transcẽdẽ daual-¬
les maxĩe &e difficilliã saxa multis locis pͥrupta it̾
ĩpediebãt ut arma ꝑmanus necessario traderẽtur.
militesq ĩermes subleuatq alii ab aliis magnam

Expanded text:
dere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in cdere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civili dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luce multum per se pudorem omnium oculis, multum etiam quibus rebus coerceri milites et in officio contineri soleant. quare omni ratione esse interdiu perrumpendum; etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva locum quem petant capi posse. haec vincit in consilio sententia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis regionibus albente caelo omnes copias castris educit, magnoque circuitu nullo certo itinere exercitum ducit. nam quae itinera ad Hiberum atque Otogesam pertinebant, castris hostium oppositis tenebantur. ipsi erant transcendendae valles maximae ac difficillimae, saxa multis locis praerupta iter impediebant, ut arma per manus necessario traderentur militesque inermes sublevatique alii ab aliis magnam
Abbreviated transcription (Latin):
ne noctu ĩpediti sub onẽ cõelige̾ cogerẽtur aut ab egta¬
ni cesaris mãgustiis tenẽnt᷑ it suppmũt copiasq ĩcastri
cõtinẽt. Postera die perreiꝰ cũ paucis eꝗtibꝰ occulte ad
explorãda loca proficiscit̃. hoc idẽ fit ex castrisces.¬
munt᷑ .i. decidiꝰ saxo cũ pancis ꝗloci naturã ꝑspiciant
ur̃q idẽ suis renũtiat.u. milia passuũ proxia int̾eidẽ
inneris cãpestris. inde exciꝑe loca asꝑa et mõtuosa:
ꝗpor has ãgustias occupau̾at ab hoc hostẽ ꝓlibere
nihul ẽe negocii. Disputat᷑ incõsilio a petreio etab
astranio &e tẽpus profectiõis q̃rit̾̃. Pieriq cẽsebant
ut noctu it̾ facent. posse pͥus ad ãgustias ꝑuẽire ꝗͣ sẽ¬
nret᷑. ali ꝙͥ pͥdie noctu cõclamatũ ee̾t a castris ces.
argumeti sũmebãt loco nõ posse clã exiri. circũfũ¬
dinoctu eꝗtatũ cas. atq oĩa loca atq itinera obsi¬

Expanded text:
ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitane noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris Caesi loci naturam perspiciat. uterque idem suis renuntiat: v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde excipere loca aspera et montuosa; qui prior has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent; posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco non posse clam exiri. circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾posita eos ꝗ de tertia uigilia exissẽt ante horã diei i¬
nonã cõseq̃retur. Quos ubi affraniꝰ procul uisos cum
petreio cõspexit noua re ꝑt̾ritꝰ locis suꝑiõibꝰ cõstitti
aciẽq instruit. C. ae sar in cãpis excitũ refecit. ne defessis
plio obiciat. rursus conãtes progredi ĩseꝗt᷑ & moratur
excitũ itinẽ prohibent. ipsi sine ꝑiculo acnõre hibeꝵ
copias traducẽnt: q̃ fuit illis conãdũ atq õi ratione
efficiẽdũ: ex totiꝰ diei pugna atq itineris labõe defessi
rẽ in posterũ diẽ distulerũt. Caesar quoq in proximo
colle castra poit. media circit nocte hiꝗ adaquandi
cã longiꝰ acastris ꝓcesserãt ab eꝗtibꝰ correpti. Fit abi
his certior cȩsar duces adu̾sariorũ silẽtio copias casts¬
educe. Quo cognito signũ dari ubet. & uasa militaria
more cõclamãdi proferẽ. Illi exaudito clamõe ueriti

Expanded text:
interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus conantis progredi insequitur et moraexercitum itinere prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias casteducere. quo cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti
Abbreviated transcription (Latin):
milites circulari: et dolere hostẽ ex maĩbꝰ dimim. bel¬
atq ob seerare ut ꝑeos ces. certior fieret ne labor
Nuo neu piculo ꝑceret: paratos esse se se posse e aua
uasire fiumẽ quo traductꝰ est eqtatꝰ. ouorũ sudio
et uocibꝰ excitatꝰ cesar: & si tiebat tãte magnitudinis.
flum̃is ex̾citũ obice̾. conãdũ tamẽ atq exꝑiẽdũ iudicat
iaq infirmiores milites ex oĩbꝰcẽturiis deligi iubet qͦꝵ
aut añs aut uires uidebãt᷑ sustinẽ nõ posse. Hos cũ legiõe
una p̾sidio castris reliꝗt: reliqͥs legiões expeditas educ¬
it. magnoq nũo iumẽtorũ infliũe supra atq infra cõ¬
stituto traducit ex̾citũ. pauci ex his militibꝰ in flumine
arrepti ab eꝗtatu excipiũt᷑ ac subleuãtur. int̾it tamen
nemo: Traducto incolumi excitu copias ĩstruit: triplicẽq
aciẽ duce̾ incipit. ac tãtũ fuit ĩmilitibꝰ studiũ ut mił.ui.
aditeradito aduadũ circuitu magnaq flum̃is mora

Expanded text:
milites circulari et dolere, hostem ex manibus dimitti, belatque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori suo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse et audere ea transire flumen, qua traductus esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus Caesar, etsi timebat tantae magnitudini fluminis exercitum obicere, conandum tamen atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum legione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit magnoque numero iumentorum in flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci ex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora