comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum nebula esset condensa. & ui  adhuc disrum pentibus te
nebris. aliquid quis possit discernere. uenit ad uillam eius in
diuionensi territorio cui nomene floriacus. gressoq domũ
uno amicoꝵ. putantes ipsum si riualdum esse interfecerunt
eum. & reuertentibus qua si uictoriam obtinuissent. deini¬
mico : indicat eis unus ex familia. non eos dnm interfecisse.
sed subditum. At illi regressi requirentes eum cellulam in qua
dor mire solitus erat repertam adgrediunt᷑. Ad cuius ostium
diutissime pugnantes. nihil ei poterant preualere. De hinc erutũ
ab uno latere parietẽ in gredientes gladio eum interimunt.
Post mor te enĩ theoderici hic interfectus ẽ.
is deniq gestis. theo deberthus rex ȩgrotare coepit. Ad
quem medici multa studia inpenderunt. sednihil ualuit. quia
iam eum dñs uocari iubebat. Ergo cum diutissime ae grotassed.
ab ipsa infirmatate deficiens reddidit sp̃m. Franci uero cum

Expanded text:
cum nebula esset condensa et vix, adhuc disrumpentibus tecum nebula esset condensa et vix, adhuc disrumpentibus tenebris aliquid quis posset discernere, venit ad villam ejus in Divionensi territorio, cui nomen est Floriacum: egressoque domum uno amicorum, putantes ipsum Sirivaldum esse, interfecerunt eum; et revertentibus, quasi victoriam obtinuissent de inimico, indicat eis unus ex familia, non eos dominum interfecisse, sed subditum. At illi regressi, requirentes eum, cellulam, in qua dormire solitus erat, repertam aggrediuntur. Ad cujus ostium diutissime pugnantes, nihil ei poterant praevalere. Dehinc eruto ab uno latere pariete ingredientes, gladio eum interfecerunt. Post mortem enim Theuderici hic interfectus est. XXXVI. His denique gestis Theudebertus rex aegrotare coepit. Ad quem medici multa studia impenderunt: sed nihil valuit, quia eum jam Dominus vocari jubebat. Ergo cum diutissime aegrotasset, ab ipsa infirmitate deficiens, reddidit spiritum. Franci vero cum
Abbreviated transcription (Latin):
rege inscõ motus. septem ei milia aureorũ prestitit. Quas ille accipiens per¬
nnilla sciues suos erogauit. At illi ne gotia exercentes. diuites per hoc ef¬
inter ilfectisunt. & usq hodie magni habentur. Cumque ante dictus¬
dhoc idepiscopus. debitam pecunia obtuliss& regi. respondit rex. Non¬
nbus ut habeo necessariũ hoc accipere. Illud mihi sufficit. si dispensati¬
cunamione tua pauperes qui opprimebantur inopia. pertuam sug¬
um q tgestionẽ uel per meã largitatẽ sunt releuati. & nihil exigens.
ante dictos ciues diuites fecit.
e funeto autẽ apud urbem supra dictã memoratã an¬
tistite᷑. agiricus quidam eciuibus in eius cathedram sub
ogatur. Si acricus autẽ filius eius reminiscens innirias patris.
qualiter a siriualdo ad regem theodericũ insatus. non solum
spoliatus. uerum &iam suppliciis affectus fuisset. oppressum cum
armata manu siriualdum taliter interfecit. Mane facto.

Expanded text:
e commotus, septem ei millia aureorum praestitit. Quae ille accipiens, pere commotus, septem ei millia aureorum praestitit. Quae ille accipiens, per cives suos erogavit. At illi negotia exercentes, divites per hoc effecti sunt, et usque hodie magni habentur. Cumque antedictus episcopus debitam pecuniam obtulisset regi, respondit rex: Non habeo necessarium hoc recipere; illud mihi sufficit, si dispensatione tua pauperes qui opprimebantur inopia, per tuam suggestionem, vel per meam largitatem sunt relevati. Et nihil exigens, antedictos cives divites fecit. XXXV. Defuncto autem apud urbem supradictam memorato antistite, Agiricus quidam e civibus in cathedram ejus subrogatur. Siagrius autem filius ejus reminiscens injurias patris, qualiter a Sirivaldo ad regem Theudericum incusatus, non solum spoliatus, verum etiam suppliciis affectus fuisset, oppressum cum armata manu Sirivaldum taliter int
Abbreviated transcription (Latin):
citur. interfecit.
csideratus autem uiridunensis episcopus. curtheo dericus rex mul¬
tas in rogauit in iurias. cum post multa exitia dam na. atque
ut diximus apud uir dunensem urbem potiret᷑. uidens habitato
lres eius ualde pauperes atq destitutos dolebat super eos. & cum
ipse pertheodericũ derebus suis remansisset extraneus. nec ha¬
ber& de ꝓprio qualiter eos consolaret᷑. bonitate & clementiã cir¬
ca omnes theodeberthi regis cernens. misit ad cum legationẽ¬
nsque pdicens. Fama bonitatis tuȩ. in uniuersã terram uulgatur. cum¬
ucusar tanta sit largitas tua ut etiam non petentibus opem prȩstes. rogo¬
iem hsi pietas tua habet. aliquid depecuma nobis cõmodes. quaciues
nros releuare ualeamus. Cum que hi negotium exercentes re¬
iabedꝰ sponsũ inciuitate nr̃a sicut reliquȩ habent prestiterint. pecu¬
uti litiniam tuam cum usuris legitimis reddimus. Tunc ille pietate

Expanded text:
citur, interfecit. XXXIV. citur, interfecit. XXXIV. Desideratus autem Viridunensis episcopus, cui Theudericus rex multas irrogavit injurias, cum post multa exitia, et damna atque ut diximus, apud Viridunensem urbem potireturis eius valde pauperes atque distitutus, dolebat super eos; et cum ipse per Theudoricum de rebus suis remansisset extraneus nec haberet de proprio, qualiter eos consolaretur, bonitatem et clementiam circa omnes Theudoberthi regis cernens, misit ad eum legationem, dicens: 'Fama bonitatis tuae in universam terram vulgatur, cum tanta sit tua largitas, ut etiam non petentibus opem praestis. Rogo, si pietas tua habet alequid de pecunia, nobis commodis, qua cives nostros relevare valeamus; cumque hi negutium exercentes responsum in civitate nostra, sicut reliquae habent, praestiterint, pecuniam tuam cum usuris legitimis reddimu
Abbreviated transcription (Latin):
tulit. et obhoc iactantiam sumpserat. ac non nulla contra
rationẽ exercebat. Qua de causa factum ẽ. ut inter illum atq
asteriolum lis seua consur ger&. quȩ usq ad hoc profecit. it
oblitis uerborum obiectionibus ꝓpriisse manibus uerberarent.
Cumque hȩc perregem pacificata fuissent. & secundimis ad huc
desua caede tumuerat. natar̃ inter eos rursum intentio.
Et rex suscipiens secundini causa. asteriolũ in enus potestate dedit
Qui ualde humiliatus est. & abhonore de positus. sed per uui sigar¬
dem reginam iterũ ẽ restitutus. Mortua autẽ illa. consur¬
gens iterum secundinus eum interferit. Nam hic moriens. filiũ
dereliquit. qui cum creuisset & esset adultus. coepit patris sui¬
uelle in iuriam uindicare. Tunc secundu̾s timore perterritus. dum
de uilla in uillam ante eum fuger&. cumse ia uider& eo inminente
non posse euadere. ne in manus inimici corruer&. ueneno se ut di¬

Expanded text:
tulit, et ob hoc jactantiam sumpserat, ac nonnulla contra tulit, et ob hoc jactantiam sumpserat, ac nonnulla contra rationem exercebat. Qua de causa factum est, ut inter illum atque Asteriolum lis saeva consurgeret: quae usque ad hoc profecit, ut oblitis verborum objectionibus propriis se manibus lacerarent. Cumque haec per regem pacificata fuissent, et Secundinus adhuc de sua caede tumeret, nata est inter eos rursum intentio Al. contentio. Et rex suscipiens Secundini causam, Asteriolum in ejus potestatem dedidit. Qui valde humiliatus est, et ab honore depositus: sed per Uvisigardem reginam iterum est restitutus. Mortua autem illa, consurgens iterum Secundinus, eum interfecit. Nam hic moriens filium dereliquit, qui cum crevisset, et esset adultus, coepit patris suivelle injuriam vindicare. Tunc Secundinus timore perterritus, dum de villa in villam ante eum fugeret, cum se jam videret eo imminente non posse evadere, ne in manus inimici corrueret, 135 veneno se, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
accessisse ciuitate. in qua buc cilenum rursum direxit. qui nͣorẽ
illam italiam captam atque indicionibus regis ante dicti redac¬
tam. maiorẽ petiit. inqua contra belsuarium multis iicibus
pugnans uictoria obtinuit. Cumq imperator indisset quod belsua¬
rius crebrius uinceret᷑. amoto eo narsitem in eius loco statuit.
Belsuarium uero comitẽ stabuli. quasi ꝓhumilitate quod prius fuerat
posuit. buccilens uero. contra nar sitem
uero magnos ad theodebertum de italia direxit. Quod cum
narsis imperatori posuisset in noticiam. imperator conductis
precio gentib. nar siti solatium mittit. confligensque postea uic¬
tus abscessit. Deinceps uero buccelinus s iciliam occypauit. de qua
&iam tributa exigens regi transmisit. Magna enĩ ei felicitas
in his condicionibus furo.
Asteriolus tunc & secundinus magni cum rege habebantur.
Erant autẽ uterq sapientes. & rethoricis inbuti litteris. Sed
secundinus plerumq legationẽ imperatoria a rege missus in¬

Expanded text:
accessisse civitatem, in qua Buccelenum rursum dirixit. Qui, minorem illam Italiam captam atque in ditionibus regis antedicti redactam, maiorem petiit; in qua contra Belsuarium multis vicibus pugnans, victuriam obtenuit. Cumque imperator vidisset, quodBelsuarius crebrius vinceretur, amoto eo, Narsitem in eius loco statuit; Belsuarium vero comitem stabuli quasi pro humilitate, quod prius fuerat, posuit. Buccelenus vero contra Narsitem mvero magnos ad Theudebertum de Italia direxit. Quod cum Narses imperatori posuisset in notitiam, imperator conductis pretio gentibus, Narseti solatium mittit, confligensque postea victus abscessit. Deinceps vero Buccellinus Siciliam occupavit, de qua etiam tributa exigens, regi transmisit. Magna enim ei felicitas in his conditionibus fuit. Asteriolus tunc et Secundinus magni cum rege habeabantur. Erat autem uterque sapiens, et rhetoricis imbutus litteris. Sed Secundinus plerumque legationem imperatori a rege missus in
Abbreviated transcription (Latin):
stempore uuas in arbore quã sabucũ uocami
uitis coniunctione natas uidimus. & flores ipsarum arborũ
quȩ nigra ut nostis grana proferre solitȩ sunt racimorum
dederunt. Tunc & in circulum lunȩ̃ quinta stella ex aduer¬
so uemens introisse uisae. Cre do hȩc signa mortem ipsius
regis ad nuntiasse. Ipse uero ualde infirmatus. ac inctura
deorsum. se iudicare non poterat. Iui paulatim dece depaodon

Expanded text:
huius tempore uvas in arbore quem savucum vocamus huius tempore uvas in arbore quem savucum vocamus absque vitis coniunctione natas vidimus, et flores ipsorum arbo rum, quae nigra, ut nostis, grana proferre solitae sunt, racimorum grana dederunt. Tunc et in circulum lunae quintae stella ex adverso veniens introisse visa est. Credo, haec signa mortem ipsius regis adnuntiasse. Ipse vero valde infirmatus, a cinctura deorsum se iudecare non poterat. Qui paulatim deciden
Abbreviated transcription (Latin):
contra ipsum exercitũ postea egit. & eos plerumq deuicit.
ciuitatesque quas male per uaserant. ex parte auferens de po¬
testate eorum.¬
heo doaldus uero cum iam adultus esset uuldetradam duxit
uxorem. Hunc theo doaldum ferunt mali fuisse ingenii. ita ut
iratus cuidam quẽ suspectũ derebus suis habebat. fabulam fin¬
ger& dicens. Serpens ampullam uino plenã repperit. per huius
enim os ingressus. Quod intus habebatur aindus hausit. a quo
inflatus uino exire per aditum quo ingressus fuerat non uale¬
bat. Ueniens uero uini dns. cum ille exire niteretur. ait adser¬
pentẽ. Euome prius quod ingͥut tisti: & tunc poteris abscedere
liber. Quȩ fabula magnum ei timore atque odium preparauit.
Sub eo enĩ & buccellinus cum tartam italiam infrancorum reg
redigisset. a narsitȩ interfectus ẽ. italiam ad par¬
tem imperatoris capta. nec fait qui eam ultra reciper&. Sub

Expanded text:
contra ipsum exercitum postea egit et eos plerumque devicit, contra ipsum exercitum postea egit et eos plerumque devicit, civitatisque, quas male pervaserant, ex parte auferens de potestate eorum.ovaldus vero cum iam adultus esset, Vuldetradam duxit uxorem. Hunc Theodovaldum ferunt mali fuisse ingenii, ita ut iratus cuidam, quem suspectum de rebus suis habebat, fabulam fingeret, dicens: 'Serpens ampullam vino plenam repperit. Per huius enim os ingressus, quod intus habebatur avidus hausit. A quo inflatus vino, exire per aditum, quo ingressus fuerat, non valebat. Veniens vero vini dominus, cum ille exire niteretui nec possit, ait ad serpentem: „Evome prius quod ingluttisti, et tunc poteris abscidere liber". Quae fabula magnum ei timorem atque odium praeparavit. Sub eo enim et Buccelenus, cum totam Italiam in Francorum regno redigisset, a Narsitae interfectus est, Italiam ad partem imperatoris captam, nec fuit qui eam ultra reciperet. Sub
Abbreviated transcription (Latin):
ri eum mortuum esse. Quod ille audiens. regnũ enis integrum
ccepit. Nam semper brĩtannis sub francorũ potestate post obitũ
egis chlodouechi fuerunt. & comites non reges appellati sunt.
chliauus autẽ de subterra consurgens. ueneticam urbe ex petiit.
biq tonsoratus & episcopus ordinatus ẽ. Mortuo aute chanaone
ic a postataint & demissis capillis uxorẽ quã post clericatũ relique¬
at cum regno fratrissimul accepit. sed ab episcopis ex cõ municatꝰ ẽ:
Cui qualis fuerit interitus. sequenter stribmus. Obiit autem baudi¬
nuf episcopus anno sexto episcopatus sui. in cuius lonͦgo guntha¬
rius abba subrogatur xuii. post transitu scĩ mar tini.
egnante uero agilane apud hispaniam. cumpopulo grauissimo
dominationis suȩ iugo atteret. exercitus im peratoris his¬
paniam est ingressus. & ciuitates aliquas per uasit. Interfeito
autẽ agilane. athanagildus regnũ accepit. qui multa bella

Expanded text:
ri, eum mortuum esse. Quod ille audiens, regnum eius integrum ri, eum mortuum esse. Quod ille audiens, regnum eius integrum accepit. Nam semper Brittani regis Chldovechi fuerunt, et comites, non reges appellati sunt. Macliavus autem de sub terra consurgens, Veneticam urbem expetiit, ibique tonsoratus et episcopus ordinatus est. Mortuo autem Chanaone, hic apostatavit, et dimissis capillis, uxorem, quam post clericatum reliquerat, cum regno fratris simul accepit, sed ab episcopis excommunicatus est. Cui qualis fuerit interitus, sequenter scribemus. Obiit autem Baudinus episcopus anno sexto episcopatus sui. In cuius loco Guntharius abba subrogatur, XVII. post transitum sancti Martini.Regnante vero Agilane apud Hispaniam, eum populum gravissimo dominationis suae iugo adterriret, exercitus imperatoris Hispanias est ingressus et civitates aliquas pervasit. Interfecto autem Agilane, Athanagildus regnum eius accepit. Qui multa bella
Abbreviated transcription (Latin):
ha nao quoque brittanorũ comis. tres fratres suos interfecit.¬
uis gd Uolens autẽ adhuc macliauum interficere. conprehensum.¬
tuit letque catenis oneratũ. incarcere retinebat. Qui ꝑ felice nam ne¬
icum episcopum. amorte liberatus ẽ. Post hȩc iurauit fratri suo¬
ilios lut ei fidelis esset. sed nescio quo casu sacramentũ inrum pere ue¬
berthouit. Quod chanao sentiens. iterũ eum per sequebatur. At illẽ¬
. lerum se euadere non posse inder&. post alium comite regionis illius¬
iuit chugit nomine chonomorẽ. Is cum sentir& per secutores ad ꝓpinqua¬
perdte. sub terra eum in loco abscondit. conponens desuꝑ ex more tumu¬
aneum. paruumq ei spiraculum reseruans unde alitum resumere pos¬
ct. Aduenientibus autẽ per secutorib eius dixerunt. Ecce hic
iacliauis mortinis atq sepultus iac&. Quod illi audientes atque
audentes & super tumulum illum bibentes. renunciauerunt fra¬

Expanded text:
Chanao quoque Brittanorum comes tres fratres suos interfecit.Chanao quoque Brittanorum comes tres fratres suos interfecit. Volens autem adhuc Macliavum interfecere, conpraehensum atque catenis oneratum in carcere retinebat. Qui per Filicem Namneticum episcopum a morte liberatus est. Post haec iuravit fratri suo, ut ei fidelis esset; sed nescio quo casu sacramentum inrumpere voluit. Quod Chanao sentiens, iterum eum persequebatur. At ille, cum se evadere non posse videret, post alium comitem regiones illius fugit, nomen Chonomorem. His cum sentiret persecutores eius adpropinquare, sub terra eum in loculo abscondit, conponens desuper ex more tumulum parvumque ei spiraculum reservans, unde alitum resumere possit. Advenientibus autem persecutoribus eius, dixerunt: 'Ecce! hic Macliavus mortuos atque sepultus iacet'. Quod illi audientes atque gaudentes et super tumulum illum bibentes, renuntiaverunt frat
Abbreviated transcription (Latin):
unde non humilt er
seruirt fidelius possim. Quod ille audiens cum ess& nmium luxu¬
riosus in amore aregundis incidit. & aduillam inqua ipsa re¬
sidebat dirigit. eamq sibi in matrimonio sociauit. Qua accep¬
ta ad ingumndem rediens ait. Tractaui mercedem illã im plere.¬
quam me tua dul cedo expetiit. & requirens uirum di uitem
itque sapientẽ quem tuȩ̨ sorori deberẽ adiungere. nihil melius quã
meipsum inueni. Itaque noueris. qua eam connigẽ accepi. quod tibi
bisplicere non credo. At illa. Quodbonum in quid uidetur in ocu¬
as domini mei faciat. tantũ ancilla tua cum gr̃a regis inuat.
ntharius uero. chramnus. atque childericus. uiuente patre mor¬
tui sunt. Exitum uero chramni in posterum scripsimus. Alboenus
quoque rex langobardorum chloth sindam filiam regis accepit.
nit autem iniuriosus episcopus urbis turonice decimo & septimo
piscopatꝰ sui anno. Cun baudenus ex domestico chlotharii regis
uccessit sextus decimus. post obitũ beati martini.

Expanded text:
unde non humilier, sed potius exaltata servire fidelius possem'. Quod ille audiens, cum esset nimium luxoriosus, in amore Aregundis incedit et ad villam, in qua ipsa resedebat, dirigit eamque sibi in matrimonio sociavit. Quae accepta, ad Inguquam me tua dulcedo expetiit. Et requirens virum divitem atque sapientem, quem tuae sorori deberem adiungere, nihil melius quam me ipsum inveni. Itaque noveris, quia eam coniugem aceepi, quod tibi displicere non credo'. At illa: 'Quod bonum', inquid, Videtur in oculis domini mei, faciat; tantum ancilla tua cum gratia regis vivat'. Guntharius vero, Chramnus atque Childericus vivente patre mortui sunt. Exitum vero Chramni in posterum scripsimus. Alboenus quoque rex Langobardorum Chlothsindam, filiam regis, accepit. Obiit autem Iniuriosus episcopus urbis Turonicae decimo et septimo episcopatus sui anno; cui Baudinus ex domestico Chlothachari regis successit, decimus sextus post obitum beati Martini.
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat dampnans simulq & rogans. ut ꝓse uirtutẽ beati mar¬
tim antistitis ex orar&.
eniq ipserex dediuersis muł erib septẽ filios habuit. idẽ
de ingunde guntharium. chil dericum chariberthum. gunth¬
chramnum sygiberthum & chlothsindam filiam. Dearegunde
uerõ sorore ingundis chil pericum. dechunsina habuit chramnum
quȩ autẽ causa fuerit ut uxoris suȩ sororẽ acciper& dicam. cum
iam ingundam in congͥugio accepisseđ & eã unico amore diligerã
sug gestionẽ ab ea accepitꝰ aicens. Fecit dñs meus de ancilla sua qđ
libuit. & suo me stratui adsciuit. Nunc ad cõplenda mercedẽ quid
famula tua suggerat audiat dñs meus rex. Precor ut sorori me¬
ȩ seruȩ urȩ̃ utilẽ atq habentẽ uirũ ordinare dignemin.¬

Expanded text:
fecerat damnans, simulque et rogans, ut pro se virtutem beati Marfecerat damnans, simulque et rogans, ut pro se virtutem beati Martini antestites exoraret. Denique ipse rex de diversis mulieribus septim filius habuit, id est de Ingunde Guntharium, Childericum, Chariberthum, Gunthchramnum, Sigyberthum et Chlothsinvero sorore Ingundis, Chilpericum; de Chunsena habuit Chramnum. Quae autem causa fuerit, ut uxoris suae sororem acciperet, dicamus. Cum jam Ingundem in conjugio accepisset, et eam unico amore diligeret, suggestionem ab ea accepit, dicente: Fecit dominus meus de ancilla sua quod libuit, et suo me strato ascivit: nunc ad complendam mercedem, quid famula tua suggerat, 143 audiat dominus meus rex. Precor ut sorori meae, servae vestrae, utilem atque habentem virum ordinare dignemin
Abbreviated transcription (Latin):
gitur chrothigildis regina plana dierũ bonisq operib
predita. apud urbem turonica obiit tempore iniuri¬
osi episcopi. Quȩ parisius cum magno psallentio de por¬
tata. in sacrario basilicȩ sc̃i petri adlatus chlodo uechi regis sepul
tat̃ afiliis suis childebertho atque chlothario regibus. Nam basilicã
illam ipsa construxerat. inqua & genoftua beatissima ẽ sepulta
Penique chlotharius rex indixerat ut omnes ecclesiȩ regni
sui tertiã partẽ fructuum fisco dissoluerent. quodlic& in¬
uiti cum om̃s eposcopi consensissent. atque sub scripsissent. uirilit
hoc beatus in iuriosus respuens. sub scribere dedignatus ẽ dicens:
si uolueris res dĩ tollere. dñs regnũ tuum uelociter aufert. qͥa
iniquum ẽ ut pauperes quos tuo debes alere orreo. ab eorũ sti¬
pe. tua orrea repleant᷑. & iratus contra regẽ nec ualedicens
abscessit. Tunc cõ motus rexti mens. &iam uirtutẽ beati mar¬
tini. misit post eum cum munerib ueniam precans. & hoc qđ

Expanded text:
gitur Chrotechildis regina plena dierum, bonisque operibus praedita, apud urbem Turonicam obiit, tempore Injuriosi episcopi: quae Parisios cum magno psallentio deportata, in sacrario basilicae S. Petri, ad latus Chlodoveta est a filiis suis, Childebertho atque Chlothachario regibus. Nam basilicam illam ipsa construxerat; in qua et Genuveifa beatissima est sepulta. Denique Chlothacharius rex indixerat, ut omnes eclesiae regni sui tertiam partem fructuum fisco dissolverent. Quod, licet inviti, cum omnes episcopi consensissent atque subscripsissent, viriliter hoc beatus Iniuriosus respuens, subscribere dedignatus est, dicens: 'Si volueris res Dei tollere, Dominus regnum tuum velociter aufret, quia iniquum est, ut pauperes, quos tuo debes alere horreo, ab eorum stipe tua horrea repleantur'. Et iratus contra regem nec valedicens abscessit. Tunc commotus rex, timens etiam virtutem beati Martini, misit post eum cum muneribus, veniam praecans et hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
uenti ꝑp&uo domineris. Quãrͦ sinolurit. tunc quat libuerit fa¬
cus Quo consilio rex accepto. hostem pagriae redire iub& ad
propria. Tunc missa legatione ad gunbadum. ut ei ꝑsingulos
annos tributa in posita reddere debeat iub&. At ille & dep̃¬
senti soluit & de in ceps solu turum esse promittit .XXUI.
OSTHEC RESUAPTIS CIIRIBUS. Iam DISPICIENS HLU¬
pu unico regi tributa promissa dis soluere contra
godegisilum fratrẽ suum exercitum common&. Eũ¬
que apud uiennã ciuitatẽ inclusum obsedit. Uerum ubi mi¬
nori populo alimenta deficere corperunt. Timens godegi¬
silus nrad se usque famis extender& iussit minores ab urbe po¬
iu pulos expelli. quofacto. ixpulsus ẽ inter c&eros artifra. ille
Cui deaquar ductu cura manebat. Ille uero indignans cur suȩ¬
rit uiectus a burbe cum c&eris. Ad gundobadum uadit. indi

Expanded text:
venti perpetuo domineris. Quod si noluerit, tunc quod libuerit faventi perpetuo domineris. Quod si noluerit, tunc quod libuerit facies'. Quo consilio rex accepto hostem patriae redire iubet apropria. Tunc missa legatione ad Gundobadum, ut ei per singulos annos tributa imposita reddere debeat, jubet. At ille et de praesenti solvit, et deinceps soluturum esse se promittit. XXXIII. Posthaec resumptis viribus, jam despiciens regi Chlodovecho tributa promissa dissolvere, contra Godegiselum fratrem suum exercitum commovit, eumque apud Viennam civitatem inclusum obsedit. Verum ubi minori populo alimenta deficere coeperunt, timens Godegiselus, ne ad se usque fames extenderetur, jussit expelli minores populi ab urbe. Quo facto, expulsus est inter citeros artifex ille, cui de aquaeducto cura manebat. Ille vero indignans, cur fuerit eiectus ab urbem cum ceteris, ad Gundobadum furibund
Abbreviated transcription (Latin):
dobadum quae sime piaxastua recipere dignat᷑. Integrum
in mi famulum atque fidelẽ & tu & posteritui habebitis
quem ille prumtissime colligens secum r&inuit. Erat euim
iocundus infabͣlis. strenuus in consiliis. iustus in iudicuis. & in co¬
misso fidelis: Denique hludo Muco cum om̃i exercitu circa
muros urbis residente. ait aridius. Si dignanter oria gła
celsitudinis tuar paucos humilitatis mrar sermones uell& accipe¬
re. consiliti lic& Non egratis. tamen fide integra minis¬
trabo iam idemq uel tibi congruum urlci uitatibus erit
ꝑquas transire deliberas. Cur in quid r&ines exercitum
cum loce firmissimt̃ tuus residrat inimicus. de popula¬
ris agros. prata depascis. uinras desecas. oliu&a succidis.
om̃s qui regionis fructus ruertis. interim & illi nocere
nichil preuales. Mitte pocius legationẽ & tributũ quecibi annis
singulis dissoluat inpone. ut & regio saluasit. & ut tributa dissol¬

Expanded text:
dobadum. Quod si me pietas tua recipere dignatur, integrum dobadum. Quod si me pietas tua recipere dignatur, integrum in me famolum atque fidelem et tu et posteri tui habebitis'. Quem ille prumptissime colligens, secum retenuit. Erat enim iocundus in fabulis, strenuus in consiliis, iustus in iudiciis et in commisso fidelis. Denique Chlodovecho cum omni exercitu circa muros urbis resedente, ait Aridius: 'Si dignanter, o rex, gloria celsitudinis tuae paucos humilitatis meae sermones vellet accipere, consilium licet non egeatis, tamen fide integra ministrabam; idemque vel tibi congruum vel civitatibus erit, per quas transire deliberas. Quur', inquid, 'retines exercitum, cum loco firmissimo tuus resedeat inimicus? Depopularis agros, preda depascis, vineas dissecas, oliveta succidis omnesque regionis fructus evertis; interim et illi nocere nihil prevales. Mitte potius legationem et tributum, quod tibi annis singulis dissol
Abbreviated transcription (Latin):
iam possider& regaũ ingreditur. Auctas adhue hludo uuicus ura
uirss post guadobadum abiit ut cum deciuitate ex tractum
interimer&. Quar ille audiens. pauore ꝑ territus m& uebat ne
uer mors repeatina suscceder&. Habebat tamen secũ uirum
inlustrẽ. aridium strenuum atque sapientẽ. quẽ ad se arcersi¬
tum. ait. Callant me undique angustiar. & quid faciam igno¬
ror Quia uenerunt hu barbari suꝑnos. ut nobis interemptis
regionẽ totã euertant. Ad haec aridius ait. Oport& te
lenirȩ feritatem hominis huius neperras. Ni
que adeum ac cessero. ego faciam ut neque te arque hanc noce¬
ant regionem. Tantũ ut quo tibi ꝑrͥum consilium mandaue¬
rit implerẽ studeas : donec causam tuã dñs prosperã sua face
re pia&ate dign&e. Et ille: faciam in quid quae cum que man¬
daueris. haec rodicente. ualedicens aridius discessit . & adhlu¬
dorui cum rogem abiens ait. Ecce ego humilis tuus pissime
rex acl tuam potenciã uenio relinquens illum miserrimũ gun¬

Expanded text:
m possederit regnum, ingreditur. Auctis adhuc Chlodovechus rex viribus post Gundobadum abiit, ut eum de civitate extractum interemeret. Quod ille audiens, pavore perterritus, metuebat, ne ei mors repentina succederet. Habebat tamen secum virum inlustrem Aredium, strinuum atque sapientem, quem ad se arcessitum, ait: ' Vallant me undique angustiae, et quid faciam ignoro, quia venerunt hi barbari super nos, ut, nobis interemptis, regionem totam evertant'. Ad haec Aredius ait: 'Oporlenire feritatem hominis huius, ne pereas. Nque ad eum accessero, ego faciam, ut neque te neque hanc noceant regionem, tantum ut quod tibi per meum consilium demandaverit implere studeas, donec causam tu am Dominus prosperam facere sua pietate dignetur. Et ille: Faciam', inquid, 'quaecumque mandaveris'. Haec eo dicente, vale dicens Aridius discessit, et ad Chlodovechum regem abiens, ait: 'Ecce! ego humilis tuus, piissime rex, ad tuam potentiam venio, relinquens illum miserrimum Gun
Abbreviated transcription (Latin):
non fuerit qui oefensa. Hȩc eo oicente omnis populus orationẽ prego
fudit ad oñm.
UMHAEC ASERENTR RIHOUNDIS TILPERICI RCGIS FILIA CÕ THESAURS
supra scriptis usq: tholosam accessit & cernens seiã termina gothorum
t÷ ꝓpinquã moras in nectere cepit: oicentibus sibi tum p̃terta suis oporna¬
tere ram ibidem cõmorari. cũ ipsi fatigati oritinere uistimenta habeinim¬
r& inculta calciamenta scissa ipsosq ÷quorũ ad carrucarũ apparatds adhuc
sicut plaustss eurcti erart sc orsũ esse oisiunctis oportere potius omnia

Expanded text:
s orationem pro rege fudit ad Dominum. Dum haec agerentur, Rigunthis, Chilperici regis filia, cum thesauris supra scriptis usque Tholosam accessit. Et cernens se iam ad terminum Gothorum esse propinquam, moras innectire coepit, dicentibus sibi tum praeterea suis, oportere eam ibidem commorari, cum ipsi fatigati de itenere vestimenta haberent inculta, calciamenta scissa, ipsosque equorum adque carrucarum apparatos adhuc, sicut plaustris evecti erant, seorsum esse disiunctos. Oportere potius omnia
Abbreviated transcription (Latin):
meligere. regis gram obnixe patentes. cũ rege trans agere.
nno xl iiii regni lotharii cũ pontificibus & uniuersis ꝓceribus
regni sui tam deniuster quã deburgundia clipiaco ad lothariũ
utilitate regia & salute patrige conissunexissent. ibiꝙ. homo nomine

Expanded text:
elegere, regis graciam obnexe petentes cum rege transagere. 55. Anno 44. regni Chlothariae cum pontificis et universi proceres regni sui tam de Neuster quam de Burgundia Clippiaco ad Clotharium pro utilitate regia et salute patriae coniuncxissent, ibique homo nome
Abbreviated transcription (Latin):
nandũ confligunt. Nam c&eri duces uel neustrasii qui undique eos¬
dẽ debuerant curcũ dare se tenentes aspiciebant exspectantes e

Expanded text:
nandum confligunt. Nam caeteri duces, vel Neustrasii, qui undique eosdem debuerant circumdare, se retinentes aspiciebant, exspectantes e
Abbreviated transcription (Latin):
tant. ex quo parins quidem fluuius sid ꝓfunđ rgreditur . Superhũ lacilitus langob ar¬
dos residert auduranit. Ad quem cum ad propinquissent prius quam flumen qđ diximus
transsirint . alittoreillo un bardorum stans lorica ꝓtectꝰ &gilea contũ manugistans

Expanded text:
tant, ex quo parvus quidem fluvius, sed profundus egreditur. Super huius laci litus Langobartant, ex quo parvus quidem fluvius, sed profundus egreditur. Super huius laci litus Langobardos resedere audierant. Ad quem cum adpropinquassent, priusquam flumen, quod diximus, transirent, a litore illo unus Langobardorum stans, lorica protectus et galea, contum manu gestans
Abbreviated transcription (Latin):
uero dix cumiunctrione. comnoto campaniae populo cum ad metensem urbem
quȩ initinere sitaerat ac cessiss&. tantas predas. tantaq: homicidia accedes ꝑpe¬
trauit . uthosten ꝓpriae regioni putaretur inferre. Std& alii quoq: duces simulit̃
cumsaganlis sius fecere itautprius argionem ꝓpriam & populum cammanentem
ad ficer&: quam quiddam uictoriae deinimici gente patrarent. Ad propinquan¬
tos autem ad terminum italiae. audoualdus cumsex ducib dextram p&ut.
atq: adhie diolanensim urbem aduenit . Ibiq: eminꝰ in campestribꝰ castra posurrunt. Olo autem
oux adbilitionem huiꝰ urbis castrũ in campissitum cõminus in portunt accedeas. iaculo
sibpapilla sautiatus cecidit & mortiuis ist. Hi autem cũ egressi fuissent in predã ut ali¬
quid uictus ad quirerent a lango bardis inruentib: passim ꝑloca prosternibantur.
rit autẽ stagnum quoddã in ipsome diola nensis urbis territurio qđ etresrum noci¬

Expanded text:
ero dux cum Vinthrione commoto Campaniae populo, cum ad Mettensem urbem, quae ei in itinere sita erat, accessisset, tantas praedas tantaque homicidia ac caedes perpetravit, ut hostem propriae regioni putaretcum falangis suis fecere, ita ut prius regionem propriam aut populum commanentem adficerent quam quiddam victuriae de inimica gente patrarent. Adpropinquantes autem ad terminum Italiae, Audovaldus cum sex ducibus dextram petiit atque ad Mediolanensim urbem advenit; ibique eminus in campestria castra posuerunt. Olo autem dux ad Bilitionem huius urbis castrum, in campis situm Caninis, inportunae accedens, iaculo sub papilla sauciatus, cecidit et mortuus est. Hi autem cum egressi fuissent in praeda, ut aliquid victus adquirerent, a Langobardis inruentibus passim per loca prosternebantur. Erat autem stagnum quoddam in ipso Mediolanensis urbis territurio, quod Ceresium voci
Abbreviated transcription (Latin):
unc aut̃ oepone balteum icũ aurcum quo cingeris nit uidraris
iniactantia procedere. & tuum accinge gladium meũq restitur:
& ille : Non simplicitra inquit hare utrba suscipio. ut eaquȩ de
tuis usque nunc in caritate usus sum ame austrãtur. Mummolus uero
ad serebat cum iuramento nichil ci moleste fieri. Egressi igitur portam
ab ollone biturigu᷑ comite. & bosone susceptus est. indmmolus autẽ cum
Satellitibus in urbẽ regressus esł portam᷑ firmissime obseruabit. Hic aut̃
cum se inmanibus inimicorũ cerneꝵ& traditum. eleuatis ad carlũ manib
& oculis ait. ludex a&erne & ultio uera in nocentium. os aquo om̃is
uistia pro cedit cui mendatium no& plac&. in quo nullus oolus neq
uersutia malitiar contin&ur. tibi cõmendo causam mra. oeprecans
ut sis uelociter ultor supireos qui me in sontem limanibus tradiderunt
inimicorum. Hate cum oixiss& consignans se cuuce. oominica abira

Expanded text:
Nunc autem depone balteum meum aureum, quod cingeris, ne videaris Nunc autem depone balteum meum aureum, quod cingeris, ne videaris in iactantia procedere; et tuum adcinge gladium meumque restituae'. Et ille: 'Non simpliciter, inquid, 'haec verba suscipio, ut ea quae de tuis usque nunc in caritate usus sum a me auferantur'. Mummolus vero adserebat cum iuramento, nihil ei molesti fieri. Egressi igitur portam, ab Ollone Biturigum comite et Bosone susceptus est. Mummolus autem cum satellitibus in urbe regressus, portam firmissime obseravit. Hic autem cum se in manibus inimicorum cerneret traditum, elevatis ad caelum manibus et oculis, ait: 'Iudex aeterne et ultio vera innocentium, Deus, a quo omnes iustitia procedit, cui mendacium non placet, in quo nullus dolus neque versutia malitiae continetur, tibi commendo causam meam, dipraecans, ut sis velociter ultor super eos, qui me insontem in manibus tradiderunt inimicorum'. Haec cum dixisset, consignans se cruce dominica, abire
Abbreviated transcription (Latin):
ne adgundualdũ prrgentes oixerunt. Sacramenta fidelitatis
qualiatibi oedimus ipse qui presens es nosti. Nunc autͦ accipe
salubre consilium. Descen de ab hac urbe & presentare fĩ tuo
sicut sȩpe que sisti. lam enim cum his omnibus colloqut sumus
& ipsi dixerunt.. Quia non uult rex per dere solatium tuum.
ro quod parum degeneratione ur̃a remanserat. At ille intelle¬
um delatus. Thes auros utro meos in quibus
us argenti contin&ur. & auri ac diuerso¬
aliquid in auenica urbe r&in&ur. Aliquid guntramnus boso diripuit
go uero uixta dĩ auxilium spe omnt̃ inNobis positara. uobis consilium
incum credidi. per uosi regnare semper obtaui. Nunc cum dõ uobis
sit actio siquid michi mendatu oixeritis. Ipse onim iudic& causãmeã
atcco oicente. aespondit mummolus. Nichil tibi fallaciter loquimur.
sed ecce uirb fortissimbs stantes ad portam. tuum operientes aduen

Expanded text:
ne ad Gundovaldum pergentes, dixerunt: 'Sacramenta fidelitatis, ne ad Gundovaldum pergentes, dixerunt: 'Sacramenta fidelitatis, qualia tibi dedimus, ipse qui praesens es nusti. Nunc autem accipe salubre consilium: discende ab hac urbe et repraesentare fratri tuo, sicut saepe quaesisti. Iam enim cum his hominibus conlocuti sumus, et ipse dixerunt, quia non vult rex perdere solatium tuum, eo quod parum de generatione vestra remanserit'. At ille intelleum delatus, thesauros vero meos, in quibus inmensum pondus argenti continetur et auri ac diversaliquid in Avennica urbe retenetur, aliquid Gunthchramnus Boso diripuit. Ego vero, iuxta Dei auxilium spem omnem in vobis positam, vobis consilium meum credidi, per vos regnare semper obtavi. Nunc cum Deo vobis sit actio, si quid mihi mendacii dixeritis; ipse enim iudicet causam meam'. Haec eo dicente, respondit Mummolus; 'Nihil tibi fallaciter loquimur; sed ecce! viros fortissimos stantes ad portam tuum opperientes adventum.
Abbreviated transcription (Latin):
prestolaris nisi ut corruas:. Hare ille mandata accipiens oixit.
am ut uideo regnum nr̃m finem accepit. & potentia cadit . unum
Super est sigecuritatem uitat me habere cognoscerẽ: or multo uos
labore poteram RemoueRe. Descendentibus nuntis sagitarius
rp̃s cum mummolo ariulfo atque uuaddone ad aecclesiam ꝑgrre
ibique sibi sacramenta oederuns. utsi oeuitar promissionr
certiores sttrent. Relicta Amicitia gu̾d ualdi ipsum hostibus traderent
euersi it srum nunti promisserunt lis uitar securitatẽ. Md̃mmolus
uero dixit. hoc tantum fiat. Ego hunc inmanu ur̃a tradam. & ego
recognoscrns dominũ inrũ regem ad cius presentiam properabo
unc illi promittunt quia si harc impler&. rum in caritate sus ciperent.¬
& sicum Rege excusare non possent in aecclesia ponerent. ne uitae
Amissione multar&ur. Hacc cum sacramenti interpositione polli¬
citi dis cesserunt. Mum molus urro cum sagittario rp̃o & uuddo¬

Expanded text:
praestolaris, nisi ut corruas?' Haec ille mandata accipiens, dixit: 'Iam, ut video, regnum nostrum finem accepit, et potentia cadit. Unum superest, si securitatem vitae me habere cognuscerim, de multo vos labore poteram removere'. Discendentibus nuntiis, Sagittarius episcopus cum Mummolo, Chariulfo atque Waddone ad eclesiam pergit, ibique sibi sacramenta dederunt, ut, si de vitae promissione certiores fierint, relicta amicitia Gundovaldi, ipsum hostibus traderent. Reversi iterum nuntii promiserunt eis vitae securitatem. Mummolus vero dixit: 'Hoc tantum fiat; ego hunc in manu vestra tradam, et ego recognuscens dominum meum regem, ad eius praesentiam properabo'. Tunc ille promittunt, quod, si haec impleret, ipsum in caritate susceperint, et si cum rege excusare non possint, in aeclesia ponerent, ne vitae amissione multaretur. Haec cum sacramenti interpositione polliciti, discesserunt. Mummolus vero cum Sagittario episcopo et Waddo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ tanta fuit multitudorerũ ut aurũ argentũq: ł reliqua ornamenta quinquaginta. plaustra le
rpotuit donatiuũ dedit. Iam uero uale faciens purlla. post lacrimas & oscula cũ deporta egreder& u

Expanded text:
 tanta fuit multitudo rerum, ut aurum argentumque vel reliqua ornamenta quinquaginta plaustra levasque ut potuit donativum dedit. Iam vero vale faciens puella post lacrimas et oscola, cum de porta egrederetu
Abbreviated transcription (Latin):
Oeregno sigibti in austria.
LXXU.
Denatiuitate hlo do uuici &
pactione eregno cũ austrasus.
De radulfo & ebelle

Expanded text:
De regno Sigiberti in Auster. LXXVI. De nativitate Chlodovei, et pactione de regno cum Austrasiis. De Radulfo duce rebelle
Abbreviated transcription (Latin):
statuam. Cui ip̃s ait. Uerumne est trgo quod nullus oestirpt res¬
um francorum remansit. situ hare quȩoicis impltutris. Interbas
artercationes cum hate mummolus audiss& eltuata manu alapis¬
regi respondrat : Vtrum & ubi oesiderius orconsilio ep̃s comperit
quiȩ fuerant oicta Ira cõmotus manus eum in iecit. catsumqur
ommuniter astis. pugnis. & calcibus ac funt reuinctu exilio
dam nauerunt : Res: ut cius tam proprias quam aecclesiȩ intrgre
iufcrentes. Waldo autem quierat maior oomus reginȩ ribgunđ
e risdem copulauit. Reliqui uero qui cum co abierant. ꝑ fugam
oi lapsi sunt¬
.xxxiiii.
os ł haeo exeRCItUS ABURBΕ PiCTΑUA RΕMotUS INAΗ¬
tta posł gundo aldũ proficiscitur. Secutique sunt eũ oauro nicis
multi lucri causa. Sed pictauis suꝑse inruentibus. non nalle inter

Expanded text:
statuam'. Cui episcopus ait: 'Verumne est ergo, quod nullus de stirpe regstatuam'. Cui episcopus ait: 'Verumne est ergo, quod nullus de stirpe regum Francorum remansit, si tu haec quae dicis impleberis?' Inter has altercationes cum haec Mummolus exaudissetregi respondeas? Verum ubi et Desiderius de consilio episcopi comperit quae fuerant dicta, ira commotus manus in eum injecit, caesumque communiter hastis, pugnis, et calcibus, ac fune revinctum, exsilio damnaverunt, res ejus, tam proprias quam ecclesiae, integre auferentes. Waddo autem, qui erat major domus reginae Rigunthis, se eisdem copulavit; reliqui vero qui cum eo abierant, per fugam dilapsi sunt. XXVIII. Posthaec exercitus ab urbe Pictava remotus, inantea post Gundovaldum proficiscitur. Secutique sunt eum de Turonicis multi lucri causa; sed Pictavis super eum irruentibus 352, nonnulli inter
Abbreviated transcription (Latin):
MINDE TOLOSA DIORESSUS. EMISIT NINTIOS ADMAGI NULFU
in iuriae quam persigulsum quondã qui se in regno eleuare
uoluit pertulerat. dicit ciuibus suis. Scimus enim reges esse
guntramnũ ac ne potes cius. hunc autem Nescimus unde sit. Estote
ergo parati. & si uolutrit oux desiderius hane calamitatẽ inducere
suptr nos. Simili ut sigulsus sorte oepertat. Sit que omnibus exemplũ
pequis extrantorũ. francorũ regnũ audeat uolare. his ita resistentib
abellũ parantib: adueniente gundo ualdo cum magno txercitu : Cum
uidissent quod sustinc non poesent. susceperunt eum. Pos ł hare cum
As conuiuus indomio ecclesiȩ ep̃s una cum gundualdo resfdtr& Ait
ilium techlotharii regis ad seris. sed utrũsit annon ignoramus.
ul si poesis usndicare cepta in credibile hab&ur apud animos nr̃os
tille ait. Ego regis hlothariisum filius. & partt̃ regni oepresenti sũ
percepturus & usque parisius uelociter accedã & ibi sedẽ regni

Expanded text:
inde Tolosam digressus, emisit nuntios ad Magnulfum iniuriae, quam per Sigulfum quondam, qui se in regno elevare voluit, pertulerat, dicit civibus suis: 'Scimus enim, regis esse Gunthchramnum ac nepotem eius; hunc autem nescimus unde sit. Estote ergo parati, et si voluerit Desiderius dux hanc calamitatem inducere super nos, simili ut Sigulfus sorte depereat; sitque omnibus exemplum, ne quis extraneorum Francorum regnum audeat violare'. His ita resistentibus et bellum parantibus, adveniente Gundovaldo cum magno exercitu, cum vidissent, quod sustenere non possint, susceperunt eum. Post haec cum ad convivium in domo aeclesiae episcopus una cum Gundovaldo resederet, ait: 'Filium te Chlothacharii regis adseris, sed utrum sit verum an non, ignoramus. Vel si possis vindecare coepta, incredibile habetur apud animos nostros'. At ille ait: Ego regis Chlothacharii sum filius et partem regni de praesenti sum percepturus; et usque Parisius velociter accedam et ibi sedem regni
Abbreviated transcription (Latin):
p& doc trinã Petri pauliq Apłoꝵ. Respondente autemro credo. Aditi Cum argu¬
tr& pa&ris apłs ananiam profraudefundi uide quiddicat. Quidtibi iusum est
soritalium distingnor& gradus: hacomĩa inqiđ operatur unus atq idem sp̃s .di
udms singulis prout uult. Quirnini qđ uoluerit facit. innulluis redigitur po¬
testate. Nam uos ut superius dixi nilnl recte detrinitate sc̃a sentitis. & quam
iniquasit huiis seste ꝑ uorsitas ipsius auctoris uri idẽ arrii exp̃sit interĩus. Adhec
illorespandit : legrm quã non colis. blasphemare noli. Nos uero qua criditis & hion
pro dimus : nontam̃ blaspheniamꝰ quia non diputatur crimini suilla colantur. Atni

Expanded text:
 doctrinam Petri Paulique apostolorum. Respondente autem eo: Credo, adjeci: Cum argueret Petrus apostolus Ananiam pro fraude fundi, vide quid dicat: Quid tibi visum est spiritualium distingueret gradus: Haec omnia, inquit, operatur unus atque idem Spiunicuique prout vult. Qui enim quod voluerit facit, in nullius redegitur potestate. Nam vos, ut superius dixi, nihil recte de Trinitate sancta sentitis, et quam iniqua sit huius sectae perversitas, ipsius auctoris vestri, id est Arrii, expraessit interitus'. Ad haec ille respondit: 'Legem, quam non colis, blasphemare noli; nos vero quae creditis etsi non credimus, non tamen blasphemamus, quia non deputatur crimine, si et illa et illa colantur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
tdñe oreliquid Reliquideni & alios filbs de quibus insiquenti scribemꝰ¬
seruor menfridi uero uxor iniqua adque crudelis amalberga
omine. inter hos fr̃s bellum ciuile disseminat. Nam ueniꝰ¬
ens quadam die ad conuiuium iur eius. mensam meam oꝑta repperit. Cum qui
uxorem quid sibi hoc uell& interrogar& respondit. qui inquit amedio rigi
spoliatur dec& rum mins medium haberenudatũ Talibus x hissimilibus

Expanded text:
dereliquid; reliquid enim et alius filius, de quibus in sequente scribemudereliquid; reliquid enim et alius filius, de quibus in sequente scribemus. Hermenefrede vero uxor iniqua atque crudelis Amalaberga nomen inter hos fratres bellum civile dissimenat. Nam veniens quadam die ad convivium vir eius, mensam mediam opertam repperit. Cumque uxori, quid sibi hoc vellit, interrogaret, respondit: 'Qui', inquid, 'a medio regno spoliatur, decet eum mensae medium habere nudatum'. Talibus et his similibus
Abbreviated transcription (Latin):
ius urta composumis. iii.
HIS ITA GESTIS DANICUM REGE SUONOMINE HRO DOLACON¬
lectd nauale per mare gallias appecunt. egressique ad terras pagũ
ilidlinum de regno thenderici deuastant atque captiuant. oneratis nauib:¬
ant aam de captiuus qua dereliquis spoliis reuerti ad patriam cupiunt.
reiu rd rex eorũ inlitus resgdebat donec naues altð marȩ compͣhenderent.¬
m e se dein ceps secucurus. Quodcũ theuderico nunciã fuiss& quod scili¬
cumis & regio eius fuerat de uastata ab exstraneis. theudbertũ filium suũ
em illis partibus cum ualido exercitu ac magno armorũ apparatu
scolipirexit : qui inter fecto rege hostib: nauali prelio superatis oppremit.
imnem qu erapinam terrae resticuit. InII¬
IORROTUNC A PUB THURIN GOS TRES FRS REGNU GENTIS
illius r&inebant. idest badericus: ermenfridus. at que¬
in quidir tharius : Denique ermenfridusber tharium frm suum
xor sopoprimens inter fecit Is moriens radagundem filiam orfanã

Expanded text:
ejus Vita composuimus. III. ejus Vita composuimus. III. His ita gestis, Dani cum rege suo, nomine Chlochilaichvectu navali per mare Gallias appetunt. Egressique ad terras, pagum unum de regno Theuderici devastant atque captivant, oneratisque navibus tam de captivis quam de reliquis spoliis, reverti ad patriam cupiunt. Sed rex eorum in littus residebat, donec naves altum mare comprehenderent, ipse deinceps secuturus. Quod cum Theudorico nuntiatum fuisset, quod scilicet regio eius fuerit ab extraneis devastata, Theudobertum, filium suum, in illis partibus cum valido exercitu ac magno armorum apparatu direxit. Qui, interfectu rege, hostibus navali proelio superatis oppraemit omnemque rapinam terrae restituit. Porro tunc apud Thoringus tres fratres regnum gentis illius retinebant, id est Badericus, Hermenefredus atque Berthacharius. Denique Hermenefredus Berthacharium, fratrem suum, vi oppraemens, interfecit. Is moriens, Radegundem filiam orfanam
Abbreviated transcription (Latin):
apollinaris ad scm̃ quincianum uenientes dicunt. Sufficiat chnĩe senro
polli nari locum huuis honoris ad ipisci. ille uero cum adhunc apieem ascen¬
erit sicut tibi placitum fuerit obsequitur. Tu quoque imperabis & ille tua
st subditum: Sufficit emꝰ ut orationi uacans cotidianum uctum michi
rest& ecclesia. Illi autemhaec audien tes apollinarem ad rege orriguas
iuhabiens ablatis magnis muneribus inepiscopatu successit. Quod quiat¬
uor abutens mensibus migrauit a scło. Cum aute ha thenderico
unciatum fuiss& iussit inibi scm quincianum constitui & om̃e rͬi po¬
istatem tradi aecdesiae dicens. hic obnriꝰ amoris held̃ ab urbe sua
nectus est. Et statim̃ directi nunci conuocatis pontificibus et populo.
um incathedra ar uernar ecđar collocauerunt. qui quar tus
lecimus acđa illi prepositus est. Reliquauero quaegessit ta ur¬
utes quã tempus migra tiomis eius. scriptist᷑ in libro queaa de

Expanded text:
Apollinaris, ad sanctum Quintianum venientes, dicunt: Sufficiat, domine sanctApollinaris, ad sanctum Quintianum venientes, dicunt: Sufficiat, domine sanctApollinari locum huderet, sicut tibi placitum fuerit obsequitur; tu quoque imperabis, et ille tuest subditum? Sufficit enim, ut oratione vacans cottidianum mihi victum praestet eclesia'. Ille autem haec auQui abiens, oblatis multis muneribus, in episcopatu successit: quo quatuor abutens mensibus, migravit a saeculo. Cum autem haec Theuderico nuntiata fuissent, jussit inibi sanctum Quintianum constitui, et omnem ei potestatem tradi Ecclesiae, dicens: Hic ob nostri amoris zelum ab urbe sua ejectus est. Et statim directi nuntii, convocatis pontificibus et populo, eum in cathedram Arvernae Ecclesiae locaverunt, qui quartus decimus illi Ecclesiae praepositus est. Reliqua vero quae gessit, tam virtutes quam tempus migrationis ejus, scripta sunt in libro quem de