comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de reb eccłasticis red didit. et tilpinũ in hac
urbe remorũ epm̃ ordinari consensit. Hoc
enim ihac ȩccła in nouissimo scłi tempore
delibro memorato sed & de aliis accidit.
qđ antiquo tempore de autenticis scriptu¬
ris euenisse sẽs iohannes chrisostomus in
omelia euuangelii scđm matheũ memorat
dicens. Multa enim exꝓpheticis periere
monimentis. qđ de hystoria parali pomenon
ꝓbare possibile e. Desides enĩ cum essent
iudei. nec desides modo sed & impii. alia qͥdẽ
ꝑ diderunt negligenter. alia uero tum in¬
cenderunt. tum conciderunt ꝓfane. Et de
ꝓfanutate quidẽ tali hieremias refert. De
negligentia uero in quarto regum libro
regimus. qm̃ post multũ temporis uix de ute¬
ronomisi sit uo lumen repertum. defossum
quodã in loco ac pene deletum. Sed et plura
desseripturis in bis quȩ habemus memorata
legimus quȩ non habemus. sicut est liber
iustoꝵ qui commemoratur in libris regũ.

Expanded text:
de rebus aecclesiasticis reddidit et Tilpinum in hac de rebus aecclesiasticis reddidit et Tilpinum in hac urbe Remorum episcopum ordinari consensit. Hoc enim in hac aecclesia in novissimo saeculi tempore de libro memorato, sed et de aliis accidit, quod antiquo tempore de autenticis scripturis evenisse sanctus Iohannes Chrisostomus in omelia euvangelii secundum Mattheum memorat, dicens: Multa enim ex propheticis periere monimentis, quod de historia Paralipomenon probare possibile est. Desides enim cum essent Iudei, nec desides modo, sed et impii, alia quidem perdiderunt neglegenter, alia vero tum incenderunt, tum conciderunt profane. Et de profanitate quidem tali Hieremias refert; de neglegentia vero in quarto Regum libro legimus, quoniam post multum temporis vix Deuteronimii sit volumen repertum, defossum quodam in loco ac pene deletum. Sed et plura de scripturis in his quae habemus memorata legimus, quae non habemus: sicut est liber Iustorum, qui commemoratur in libris Regum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ut milo quidã tonsura clericus. moribus.
habitu. actu. inreligiosus laicus. episcopl¬
remoꝵ ac treueroꝵ usurpans insimul. ꝑ. del.
circiter annos pessum dederit. Cuius infelici
tempore. de ista remensi ȩccła nonsolũ pre¬
ciosa quęq ab lata fuerunt. sed et ȩccłȩ atq
domus religiosoꝵ destructȩ & res abepiscopio
fuere diusȩ. Illi quoq pauci qui erant
residui clerici. negotio uictũ querebant. &
denarios quos mercimonio conquirebant.
in cartis & libroꝵ folus interdum ligabant.
Sicq p̃fatus liber cum aliis partem stillicidio
putrefactus partim soricib corrosus. partĩ
folioꝵ abscisione diuisus. intantũ deperuit.
ut pauca et disꝑsa inde folia reꝑta fuerint.
Cum uero tempore pipini regis p̃dicti karoli
principis filii reuelatione ostensa eucherio
aurelianensis ciuitatis ep̃o de dampnatione
aeterna euisdem le aroli qui res ȩccłarum
diuiserat fuit. idem pipinus sicut et aliarũ

Expanded text:
ut Milo quidam tonsura clericus, moribus, ut Milo quidam tonsura clericus, moribus, habitu et actu inreligiosus laicus episcoprum ac Trevirorum usurpans insimul per XL circiter annos pessumdederit. Cuius infelici tempore de ista Remensi aecclesia non solum pretiosa queque ablata fuerunt, sed et aecclesiae atque domus religiosorum destructe et res ab episcopio fuere divisae. Illi quoque pauci qui erant residui clerici negotio victum querebant et denarios quos mercimonio conquirebant in cartis et librorum foliis interdum ligabant. Sicque prefatus liber cum aliis partim stillicidio putrefactus, partim soricibus conrosus, partim foliorum abscisione divisus in tantum deperiit, ut pauca et dispersa inde folia reperta fuerint. Cum vero tempore Pippini regis, predicti Karli principis filii, revelatio ostensa Eucherio Aurelianensis civitatis episcopo de dampnatione aeterna eiusdem Karli, qui res aecclesiarum diviserat, fuit, isdem Pippinus, sicut et aliarum
Abbreviated transcription (Latin):
miracula quȩ in populo recitarent᷑ exciꝑe
quatinus ea sine tedio audire et mente
recondere.atq ꝑ ea ad amorẽ & honore
atq deuotionẽ dĩ et ipsus ꝓtectoris sui
idẽ populus excitari ualeret. Quod et
in eadẽ exceptione lector potest aduerte¬
re. ubi scriptũ ẽ. Stud eamꝰ pauca dissere¬
re. plurima p̃terire. Et cum ipsa exceptio
cepit lectione inpopulo frequentari. et amul¬
tis ꝓpter breuitatis suȩ facilitatẽ trañseribi
ipse magnus codex aneglegentib negligei¬
tius coepit haberi. usq dũ tempore karoli
principis quando ꝓpter discordiã et conen¬
tionẽ de principatu. inter eum et ragamfredi
& frequentia ac ciuilia immo plusquã ciull
quia intestina & parricidalia bella inger¬
manicis & belgicis ac gallicanis prountus
religio xp̃ianitatis pene fuit abolita. na
ut epĩs in paucis locis residuis. episcopia laes
donata & ꝑ eos diuisa reb extiterint ades

Expanded text:
miracula, quae in populo recitarentur, excipere, miracula, quae in populo recitarentur, excipere, quatinus ea sine tedio audire et mente recondere atque per ea ad amorem et honorem atque devotionem Dei et ipsius protectoris sui idem populus excitari valeret. Quod et in eadem exceptione lector potest advertere, ubi scriptum est: Studeamus pauca disserere, plurima preterire. Et cum ipsa exceptio cepit lectione in populo frequentari et a multis propter brevitatis suae facilitatem transscribi, ipse magnus codex a neglegentibus neglegentius cepit haberi, usque dum tempore Karli principis, quando propter discordiam et contentionem de principatu inter eum et Ragamfredum et frequentia ac civilia, immo plus quam civilia, quia intestina et parricidalia bella, in Germanicis et Belgicis ac Gallicanis provinciis religio christianitatis pene fuit abolita, ita ut episcopis in paucis locis residuis episcopia laicis donata et per eos divisa rebus extiterint; adeo
Abbreviated transcription (Latin):
merito ep̃s ac plebis dĩ famulus. dilec¬
tis fratribꝰ ac comministris nr̃is. huius sc̃e
remensis a eccłȩ filiis. Sicut asenib & iam
aetatis ꝓuectȩ uiris religiosis qui de tempo¬
re tilpini urbis huius presulis ad huc uiue¬
bant quando inseruitium istus sc̃ȩ ȩcclesiȩ
auctore dõ fui electus atq ꝓuectus. et post¬
ea ꝑ aliquot annos uixerunt fideli relatio¬
ne didici. asuis maiorib audierunt narrari
eos uidisse librum maximȩ quantitatis ma¬
nu antiquaria scriptum deortu ac uita
& uirtutib atq obitu beati remigii scissimi
patroni nr̃i. Qui hac occasione deperuit.
qm̃ egidius post beatum remigium qͣrtꝰ
istius ciuitatis ep̃s. quendã uirum religiosu
nomine fortunatum metricis uersib insig¬
nem. qui amultis potentib et honorabilib
in his gallicis & belgicis regionib ꝑdiuersa
loca tunc uitȩ ac scientię suȩ merito
inuitabatur. petur de eodẽ libro coturno
gallicano dictato. aꝑto sermone aliqua

Expanded text:
MERITO EPISCOPUS AC PLEBIS DEI FAMULUS DILECTIS FRATRIBUS AC COMMINISTRIS NOSTRIS, HUIUS SANCTAE REMENSIS AECCLESIAE FILIIS. Sicut a senibus et iam aetatis provecte viris religiosis, qui de tempore Tilpini urbis huius praesulis adhuc vivebant, quando in servicium istius sanctae aecclesiae auctore Deo fui electus atque provectus, et postea per aliquot annos vixerunt, fideli relatione didici, a suis maioribus audierunt narrari, eos vidisse librum maxime quantitatis manu antiquaria scriptum de ortu ac vita et virtutibus atque obitu beati Remigii sanctissimi patronis nostri. Qui hac occasione deperiit, quoniam Egidius post beatum Remigium quartus istius civitatis episcopus quendam virum religiosum nomine Fortunatum metricis versibus insignem, qui a multis potentibus et honorabilibus in his Galilcis et Belgicis regionibus per diversa loca tunc vitae ac scientiae suae merito invitabatur, petiit de eodem libro coturno Gallicano dictato aperto sermone aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
contra luc̃ inguinariã ẽ ostensũ sed & de miraculo
qđ actũ ẽ in homine qͥ olcã sibi datã p̃sumpsiat.
Quomodo angeleo ministerio corpus ilius trins latum
ẽ de loco primȩ sepulturȩ ad alterã sepulturã. et qͦmͦ
pippinũ regẽ inuilla anisiaco flagellauit.
De miraculo ostenso ꝑ puluerẽ pauimenti eius ȩccłȩ. quẽ
colonusuillȩ quȩ plumbea fontana dicitur contra oppres¬
sores suos de fisco roseto colligens secum duxit.
Demiraculis ostensis inforestaris chludouiuci imperatoris
qui partẽ siluȩ quã sẽs remigius comparauit in uosago
inuadere presumpserunt.
De miraculo ostenso in oratorio pagi niuernensis. & de
ucore richuim quã in luliaco iacentẽ ꝑ cussit. & quia
causantur quidã qđ nr̃is temporib ita per eum
uirtutes non fiunt sicut fieri ante solebant.
De secunda translatione beati remigii. et quomo do
ipsa die ibi rado quidã clericus sit sanatus.
Q uomodo beatus remigius scoꝵ tam ueteris quam

Expanded text:
tensum, sed et de miraculo, quod actum est in homine, qui olcam sibi datam presumpsit. 25. Quomodo angelico ministerio corpus illius translatum est de loco prime sepulturae ad alteram sepulturam, et quomodo Pippinum regem in villa Anisiaco flagellavit. 26. De miraculo ostenso per pulverem pavimenti eius aecclesiae, quem colonus villae que Plumbea Fontana dicitur contra oppressores suos de fisco Roseto colligens secum duxit. 27. De miraculis ostensis in forestariis Hludowici imperatoris, qui partem silve, quam sanctus Remigius comparavit in Vosago, invadere presumpserunt. 28. De miraculo ostenso in oratorio pagi Nivernensis et de uxore Richuini, quam in Luliaco iacentem percussit; et quia causantur quidam, quod nostris temporibus ita per eum virtutes non fiunt, sicut fieri ante solebant. 29. De secunda translatione beati Remigii, et quomodo ipsa die ibi Rado quidam clericus sit sanatus. 30. Quomodo beatus Remigius sanctorum tam veteris quam
Abbreviated transcription (Latin):
Quomo do hluidouiuco regi anastasius imperator codicellos
ꝓconsulatu misit & ormisda para scõ remigio uices suas in
regno hludouuici commisit & de morte hludouiuor
regis & quomodo scẽ chlodo oldus beato remigio dictiacũ oedit
Q uomodo hereticus intrante scõ remigio insonodum ob¬
mutuit. & iterum iussione euis sc̃i remigii loquendi
facultatem recepit.abipso illata.

Expanded text:
Quomodo Hludowico regi Anastasius imperator codicellos Quomodo Hludowico regi Anastasius imperator codicellos pro consulatu misit, et Ormisda papa sancto Remigio vices suas in regno Hludowici commisit, et de morte Hludowici regis, et quomodo sanctus Chlodoaldus beato Remigio Duziacum dedit. 21. Quomodo hereticus, intrante sancto Remigio in synodum, obmutuit et iterum iussione ipsius sancti Remigii loquendi facultatem recepit. 22.
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiȩ ab eato renigio retrusus poenauit. Et qualit̃ grã
dĩ angelicea uisitatione consolatus ꝑbeatũ remigiũ in ordine
episcopali ẽ restitutus. Et qualit̾ tenenda sit sententia
canonum quȩ post lapsũ publice penitentẽ ad gradum
ecclasticum non accedere. uel ingradu mancre aut adgri¬
dum redire sollicitissime precipit.
Quomoso hludouuicus rex sedẽ suã insuessionis cuutato con¬
stituit. & scõ remigio uillas codiciacũ et luliacum dedit
& de miraculis quȩ tunc ds̃ ꝑ illũ ostendit. & qualit̃
sparnacum uillã ab eulogio comparauit. sed et qualiter
partẽ siluȩ inuosago precio emit. et de miraculo ibidem
per eum facto.
Deuno benedicto qđ sc̃s remigius hludo uiuco regi per¬
genti contra gundebaudum dedit.
uomodo hludouucus rex in parisii cuutate sedem suam
constitut. & de uino bendicto quod ei contra alaricum
pergenti sc̃s remigius dedit.

Expanded text:
nitentiae a beato Remigio retrusus penituit, et qualiter gratia nitentiae a beato Remigio retrusus penituit, et qualiter gratia Dei angelica visitatione consolatus, per beatum Remigium in ordine episcopali est restitutus; et qualiter tenenda sit sententia canonum, quae post lapsum publice paenitentem ad gradum ecclesiasticum non accedere vel in gradu manere aut ad gradum redire sollicitissime precipit. 17. Quomodo Chludowicus rex sedem suam in Suessionis civitate constituit et sancto Remigio villas Codiciacum et Luliacum dedit, et de miraculis, que tunc Deus per illum ostendit; et qualiter Sparnacum villam ab Eulogio comparavit, sed et qualiter partem silve in Vosago pretio emit et de miraculo ibidem per eum facto. 18. De vino benedicto, quod sanctus Remigius Hludowico regi pergenti contra Gundebaudum dedit. 19. Quomodo Hludowieus rex in Parisii civitate sedem suam constituit, et de vino benedicto, quod ei contra Alaricum pergenti sanctus Remigius dedit. 20.
Abbreviated transcription (Latin):
cumberus remigiuis regem catetitaret apparuit illio
prõ ꝓybetie que esent eidẽ regi francorum & suȩ poste¬
ritati fuura p̃ dixit.
Q ualt̃ reebludouucus ad baptisteriũ uenit & de ostenso
mraculo quomodo pecies columbȩ inrostro ampullã cĩ
christe sacro cunetis udentib oranti scs̃ remigio apper¬
taur equonodo de excrcatu fiuncoꝵ una cum rege
ma mila uroꝵ exegns parulis e mulierib sont bas¬
ticati. & post ea pars gantis francoꝵ quȩ residua erat cum
raganario ꝑbeatum remigium ad fidẽ conuersa &baptihata ẽ
Quomodo sẽs remigius dereb sibi arege & francis ꝑ diuersas
ꝓiuntias datis. magnam partẽ ꝑ diuersas eccłas tradidit.
& de his quȩ in remensi ꝓuntia illi fuerant traditȩ ñ modicã¬
partẽ eccłȩ sc̃ȩ uariȩ in castro laudumi clauati remensis par¬
rochiȩ ubi nutritus fuerat tradidit. ibiq genebaudum uirũ
genebaudus lapsus cum eadem femina et in reclusione pę¬

Expanded text:
cum beatus Remigius regem catecizaret, apparuit illiscum beatus Remigius regem catecizaret, apparuit illisspiritu prophetiae que essent eidem regi Francorum et suae posteritati futura predixit. 15. Qualiter rex Chludowicus ad baptisterium venit, et de ostenso miraculo, quomodo speties columbe in rostro ampullam cum crismateg sacro, cunctis videntibus, oranti sancto Remigio apportavit, et quomodo de exercitu Francorum una cum rege tria milia virorum, exceptis parvulis et mulieribus, sunt baptizati, et postea pars gentis Francorum que residua erat cum Raganario per beatum Remigium ad fidem conversa et baptizata est. 16. Quomodo sanctus Remigius de rebus sibi a rege et Francis per diversas provincias datis magnam partem per diversas aecclesias tradidit et de his que in Remensi partem ecclesiae sanctae Mariae in castro Lauduni clavati Rhemensis parochiae, ubi nutritus fuerat tradidit: ibique Genebaldum Genebaudum virum Genebaudus lapsus cum eadem femina et in reclusione pae
Abbreviated transcription (Latin):
nes. & quo modo hludo wicus regnum francoꝵ suscepit.
&e de miraculis quȩ fiebant perbeatum remigium et do
urceo remis asportato & a quodã leui franco in regis pre¬
sentia bippena percusso.
Quonodo hludouuicus rex francoꝵ neptẽ gundebandi regis
burgundionum nomine rothildem xpianisimã in coniugẽ
sumpsit. Et quomodo idem hludouiucus regnum sinum di¬
lataut & defiluis hludoniuici quos rothildis bapti hari
contra eius uoluntatem fecit.
Quod hludonuicus rex frequenter ab uxore sua exe hortatꝰ
ut fidẽ xp̃ĩ susciperet. eam audire non uoluit. sea bellan¬
tib interse francoꝵ exercitib & alemannis angustia co¬
artatus uotum xxp̃o fecit et uicit. Indeq reuersus se ere¬
dere & baptihari uelle uxori suȩ narrauit.
Quomodo regina rothildis sem̃ remigium ad se uocauit
dep̃cans ut regi salutis uiã p̃dicaret. & quomodo die
passionis dnĩ pridie ante quã rex cũ ppło haptiharet᷑

Expanded text:
nes, et quomodo Chludowicus regnum Francorum suscepit, nes, et quomodo Chludowicus regnum Francorum suscepit, et de miraculis que fiebant per beatum Remigium, et de urceo Remis asportato et a quodam levi Franco in regis presentia bipenna percusso. 12. Quomodo Chludowicus rex Francorum neptem Gundebaudi regis Burgundionum nomine Hrothildem christianissimam in coniugem sumpsit, et quomodo idem Chludowicus regnum suum dilatavit, et de filiis Chludowici, quos Rothildis baptizari contra eius voluntatem fecit. 13. Quod Chludowicus rex frequenter ab uxore sua exhortatus, ut fidem Christi susciperet, eam audire non voluit, sed, bellantibus inter se Francorum exercitu et Alemannis, angustia coartatus votum Christo fecit et vicit, indeque reversus, se credere et baptizari velle uxori suae narravit. 14. Quomodo regina Rothildis sanctum Remigium ad se vocavit, deprecans, ut regi salutis viam predicaret, et quomodo die passionis Domini, pridie antequam rex cum populo baptizaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas de monstratur.
Qualit̾ puellã abinfantia maligni spiritus obsidione
captiuam cum lateris heati benedicti & legatis alarici
gothorum regis sibi delatã. prius ad emone liberauit.
& postea mortuã suscitauit. Et quia potest fragilitate
carnis exutus et choris angelicis sociatus plebem suam
& quẽ lib& cum fide petentẽ de casu cuius lib& ꝑiculi
imiminentis meritis & p̃cib sus eripere & quẽ cumq ama¬
lis adbona conuersum de cuiuscumq peccati morte sus¬
citare. sed & defutura morte perpetua liberare. quia
adhuc inergastulo corruptibilis carnis positus uitã mor¬
tuȩ ualuit restaurare. cum necessariis commonitionib
ut hobeamus seduli ante mentis oculos horam exitus nr̃i
decorpore. et quib. ꝓficit quod sepulturã secus corpus
ipsius scĩ expostulant.
Qualit̾ ampullas uacuas oleo exercizato & sacro chris¬
mate ꝑ orationẽ repleri fecit.
Deaduentu francoꝵ ꝑ germaniã inbelgicã et galliȩ regio¬

Expanded text:
veritas demonstratur. 9. Qualiter puellam ab infantia maligni spiritus obsidione captivam, cum litteris beati Benedicti et legatis Alarici Gothorum regis sibi delatam, prius a demone liberavit et postea mortuam suscitavit; et quia potest fragilitate cet quemlibet cum fide petentem, de casu cujuslibet periculi imminentis, meritis et precibus suis eripere, et quemcunque a malis ad bona conversum, de cujuscunque peccati morte resuscitare, sed et de futura perpetua morte liberare, qui adhuc in ergastulo corruptibilis carnis positus, vitam mortue valuit restaurare, cum necessariis commonitionibus, ut habeamus seduli ante mentis oculos horam exitus nostri de corpore; et quibus proficit, quod sepulturam secus corpus ipsius sancti expostulant. 10. Qaliter ampullas vacuas oleo exorcizato et sacro chrismate per orationem repleri fecit. 11. De adventu Francorum per Germaniam in Belgicam et Gallie regio
Abbreviated transcription (Latin):
spatio indulgentiã delictoꝵ obtineat inter¬
cessio scĩ remigii pontificis cum auxilio re¬
demptoris. det etiã deprecatione eiꝰ gene¬
riliter in hoc mundo tranquilla pacis
tempora. qui ꝓmisit iustis aeterna. E x ui ic̃¬

Expanded text:
spacium indulgentiam delictorum obteneat interspacium indulgentiam delictorum obteneat intercessio sancti Remedii ponteficis cum auxilio redemptoris. Det etiam deprecatio eius generaliter omnibus in hoc mundo tranquilla pacis tempora qui promisit iustis aeterna. VITA
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtriumpho. Putas ne cum quo gemitu. qͣntaq
deuotione głam in excelsis dõ cecinerunt.
qui ꝑ sacrũ antistitẽ diuina uidere myste¬
ria meruerunt. Potuit ille plebẽ suã
de casu cuiuslibet ꝑiculi imminentis eriꝑe.
qui uitã mortuȩ ualuit restaurare. Int̾ hutꝰ¬
modi gͥ uirtutũ suarũ insignia. elegit
beatus remigius athleta xp̃i transitũ loetife¬
rum soporis excipiens ꝓcellas mundi senio
iam urgente deserere. & adportã cȩlestis
habitaculi ꝑuenire. Post cuius uͦ obitum
tanta ad sui corporis patrocinia fidelib re¬
media tribuuntur. & solis agnoscit᷑ uiuere
meritis. quantis fulget exxemplis. Cui uiro
pena dinoscitur defuisse martyrii. non de¬
uotio confessoris. In illis gͦ diuinis tempoꝵ
oraculis ubi eius patrocinia ueneramur. qͥeqͥd
cum fide petit᷑ inuenitur. et quod speratur
studio. prestatur effectu. Profusis gͦ unani¬
mit᷑ p̃cib excoremus. ut nobis uitȩ salutaris

Expanded text:
pro triumpho. Putasne cum quo gemitu quantaque pro triumpho. Putasne cum quo gemitu quantaque devotione Gloria in excelsis Deo cecinerunt, qui per sacrum antistitem divina videre mysteria meruerunt? Potuit enim ille plebem suam de casu cujuslibet periculi imminentis eripere, qui vitam mortuae valuit restaurare. 9. Inter hujusmodi igitur virtutum suarum insignia elegit beatus Remigius, athleta Christi, transitum lethiferi soporis excipiens, procellas mundi, senio jam urgente, deserere, et ad portum coelestis habitaculi pervenire. Post cujus vero obitum tanta ad sui corporis patrocinia fidelibmedia tribuuntur, ut solis agnuscetur vivere meritis qui tantis fulget exemplis, cui vero poena dinuscitur defuisse martyrii, nam non devotio confessuris. 27 In illis ergo divinis templorum oraculis ubi eius patrocinia veneramur quicquid cum fide petitur invenitur .et quod speratur studio praestatur effectu. Profusis ergo unanimiter precibus exoremus, ut nobis vitae salutaris
Abbreviated transcription (Latin):
& obsceno fetore. ꝑ os quo fuerat intromis¬
sus abscessit. Sed post paululum discedente
pontifice. sub ipsius tamen horȩ spatio dũ
nimio labore fessa mutaret. uttȩ colore
decepta spm̃ salutis amisit. Iterato gͦ. suppli
cantium turba recurrit ad medicũ. Beatus
facinus. quã sanitatis premium in dulsisse.
& extitisse homicidii reum. non artulisse
remedium. Ad basilicã gͥ sc̃i iohannis qͥ¬
corpus iacebat excanime populi obtentus de¬
precatione regreditur. ibiq sc̃s̃ remigius cũ
lacrimis ad pauimenta scõꝵ in oratione ꝓster¬
nitur. & reliquos ut idem facerent adhor¬
tatur. Tunc sc̃s̃ remigius effuso lacrimarũ
imbre. consurgens suscitauit mortuã. quã
prius sanauit egrotã. Quȩ ꝓtinus app̃hensa
manu pontificis. cum integra in columitate
surrexxit. et ad ꝓpria feliciter remeauit. Indi¬
care non possumus. quantus inp̃senti miraculo
fuisset parentum fletus pregaudio. laus ppłi

Expanded text:
et obsceno fetore per os quod fuerat intromiset obsceno fetore per os quod fuerat intromissus abscessit. 21 Sed paulo post discedente pontefice sub ipsius tamen horae spatio, dum nimio labore fessa nutaret, vitae calore decepta spiritum salutis amisit. Iteratis ergo precibus supplicantum turba recurrit ad medicum, beatus facinus quam sanitatis praemium indulsisse et extetisse homicidii reum, nam non contulisse remedium. 22 Ad basilicam igitur sancti Iohannis qcorpus iacebat exanimae populi obtentus deprecatione regreditur ibique sanctus Remedius cum lacrimis ad pavimenta sanctorum in oratione prosternitur et reliquos ut ita facerent adortatur. 23 Tunc sanctus Remedius effuso lacrimarum hymbre consurgens suscitavit mortuam, quam prius sanavit aegrotam. Quae protinus adprehensa manu pontsurrexit, et ad propria feliciter remeavit. Judicare enim possumus quantus in praesenti miraculo fuisset parentum fletus pro gaudio, laus populi
Abbreviated transcription (Latin):
tamen puellã cum nulla potuisset interces¬
sione purgare. nec abipsa callidi doemonis
uirus ualuisset expellere. hoc responsum
hostis antiquus reddidit diuini nominis
obtestatione constrictus. quod numquam
alterius de eodẽ habitaculo. nisi huius
beati remigii antistitis emundatione poss&
expelli. Tunc parentes eiuis et ipsiꝰ benedien
& a larici regis gothorum affatib suffra¬
gati. cum deuicta sobole ad scm̃ remigiũ
antistitẽ ꝑ uenerunt. deprecantes ut uirtu¬
tẽ eiꝰ agnoscerent inpurgatione sobolis.
quã p̃scierant confessione latronis. Tunc
se non eẽ dignum assereret. et consueta
patientia repugnaret. precib ẽ populi
supplicantis euictus. ut orationẽ pro ipsa
funderet. et parentum lacrimis condoleret.
Tunc sc̃s remigius merito sc̃itatis armatus.
uerbi p̃cepit imperio ut iniquus predo ƿer
quod ingressus fuerat discederet. et xp̃i fa¬
mulã relaxaret. Itaq cum nimio uomitu

Expanded text:
tamen puella cum nulla potuisset intercestamen puella cum nulla potuisset intercessione purgare nec ab ipsa calledi daemonis viros valuisset expellere, hunc responsum hostis antiquus reddidit divini nominis obsecratione constrictus, quod numquam ab alterius de eodem habitaculo nisi huius beatissimi Remedii antestitis emundatione possit expelli. 18 Tunc parentes eius et ipsius benedicti et Alarici regis Gothorum adfatibus suffragati cum devincta sobole ad sanctum Remedium antestitem pervenerunt deprecantes, ut virtutem eius agnuscerent in purgatione sobolis quam praescierant in confessione latronis. 19 se non esse dignum adsereret et consueta patientia repugnaret, precibus est populi supplicantis evictus, ut orationem pro ipsa funderet et parentum lacrimis condoleret. 20 Tunc sanctus Remedius meretis sanctitatis armatus verbi praecepit imperio, ut iniquus praedo per quod ingressus fuerat discederet et Christi famulam relaxaret. Itaque cum nimio vomitu
Abbreviated transcription (Latin):
Et iã fere partẽ tertiã fauillis exctantib con¬
crematio ꝑ acta consumpserat. & qđ residuũ
erat uictrix flamma lambebat. Tunc cũ
uenisset auditum. ilico uelut inuictus athleta
adruinã urbis celeri uelocitate ꝑcucurrit.
atq se igni obuiũ impleta oratione mon¬
strauit. fractaq uel concisa populo teste
inse uastatione reduxit incendium. & per
patentẽ portã ad modũ fugiens discessit. ut
omnib monstraret᷑ quod uir di plenus fide
igne plus caluit. qui seuitiã tantȩ indigna¬
tionis & euicit meriis et exctinxit. Quȩdã
uero puella ab urbe tholosa preclaris orta
natalib ab adolescente infantia. uesani sp̃s
tenebat᷑ obsidione captiua. Quã cũ tenero
amore diligerent pussimi genitores. ad scĩ
petri sepulchrum in romana urbe cũ plurima
multitudine & multa deuotione duxerunt.
Ibi quidã dĩ seruus cum auxilio saeri corpo¬
ris. plurima implebat signa uirtutis. Hane

Expanded text:
etiam| fere partem terciam fauillis extantibus conetiam| fere partem terciam fauillis extantibus concrema| cio peracta consumpserit . et quod residuum erat| uictrix flamma lambebat. Tunc cum eruenisset auditum| illico uelut inuictus acleta ad ruinam urbis ce| leri uelucitate percurrit adque se ignem obuium| inpleta oracione monstrauit fracta uin se vastationem reducit incendii et per patentem portam admodum fugens discessit, ut omnibus monstraretur, quod vir dei plenus fidei igne plus caluit, qui saevitiam tantae indignationis et evicit meritis et extincxit. 16 Quaedam vero puella ab urbae Tolosa praeclaris orta natalibus ab adulescente infantia vesani spiritus tenebatur obsidione captiva. Quam cum tenero amore diligerint piissimi genitores, ad sancti Petri sepulchrum in Romana urbae cum plurima multitudine et multa devotione duxerunt. 17 Ibi quidam dei servus cum auxilio sacri corporis plurima implebat signa virtutis. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
inuico similiter eui uocabulũ ẽ calmatiacus.
ipsius deuononis studio ꝑaccessit. Ubi dum
quidã cęcus abeo opẽ miscđiȩ postularet.
cepit qua dudum captus fuerat infestatio
ne dȩmonii corporis uexatione torqueri.
Tunc sẽs remigius in oratione qua semper
scã intentione uacabat. corporea sesedulitate
ꝓstrauit. raptimq lumen pristinũ reddidit
oculis. & pestẽ inmundi sp̃c̃ effugauit.
Oin effabilis gr̃ã pietatis. aquo dum substan
tia petitur. triplex remediũ obtinetur.
Uictu pauit egenũ. munerauit uisu cȩcatũ
reddidit libertati captuium. Atq ita con¬
tigit ꝑ hoc insigne mysteriũ. ut dũ appa¬
ruit unus in paupere. trinitas se ostender &¬
insalute. Sicut semꝑ erga humanum genus
aduersarius suã non desistit ostendere no¬
cendi uirtute potentiã. ciuitatẽ remensium
eodẽ tempore surgentib subito flammarũ
globis. oborta nimiũ uastatione succenderat.

Expanded text:
In uico simi| liter cui uocabulum est calmaciaco In uico simi| liter cui uocabulum est calmaciaco ipsius deuo cione studium peraccessit . ubi dum quidam| caecus ab eo opem misericordiae postolarit . coepit| qua dudum captus fne daemonis, corporis vexatione torqueri. Tunc sanctus Remigius in oratione, qua semper anima sancta intentione vacabat corporea, se sedulitate prostravit, raptimque lumen pristinum reddidit oculis, et pestem immundi spiritus effugavit. O ineffabilis gratia pietatis; a quo dum substantia sola petitur, triplex remedium obtinetur. Victu pavit egenum, muneravit visu caecatum, reddidit libertati captivum; atque ita contigit per hoc insigne mysterium, ut, dum apparuit unus in pauperem trini| tas se ostendit in salute. Sicut simper ergo hum\a/ni| generis aduersarius sua non desistit ostendire nocen| di uirtutem potenciam ciuitatem reminsium. Eo| dem tempore surgentibus subito flammarum glo| bis . oborta nimium uastacione succenderat
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑnę remunerationis p̃rogatiua contulerit.
Dtudeamus gͦ pauca disserere. plurima p̃tire.
Nã si tanta u̾irturũ suarũ in signia. aut aricitas
uo luitur. nr̃i desideris innouatur. Hic iNq
primis ortus natalib parentũ nobilitate fra¬
gibet. quẽ duna pietas nonsolũ prius quã
quã pagina. Intendebat uir sanctissimus Re¬
migius iactantiã uirtutum fugere. in quo ñ
poterat grã concessa latere. Cum ei uero con¬
tigiss& habere inter domesticos suos secrecius
conuiuiũ. & delectaret᷑ inlibertate carorum.
descendebant ad eum intrepidi passeres. &
inmanu eiꝰ mensȩ reliquias colligebant. Dis¬
cendebant alii saturi. accedebant alii saturan¬
di. Sic mansuescebat feritas auium. in opera¬
tione uirtutũ. accidit gͦ quodã tempore
cum exmore pastoralis sollertiȩ parrochias
circuiret. ut si negligent̃ aliquid indiunis
cultib ageretur. fidelis xp̃i seruus agnoscer&.

Expanded text:
superne remunerationis| praerocatiua contuler. superne remunerationis| praerocatiua contuler. Studemus ergo pauca| disserere plurima preterire. Nam si tanta uirtu| tum suarum insignia aut areditas uoluetur nostris| disideriis innouatur. Hic itaque primis ortus| natalebus parentum nobilitate fulgebat | Quem diuina pietas non solum prius quam quam pagina intendebat. Sanctus . Remedius iactanciam uir| tute fulgere in quo non poterat gracia concessa laterae. Cum et uero contegisset habere inter do| mesticos suos secreciore conuiuium et delectaretur| in libertate carorum discindebant ad eum. Intrepi| de passeris et in manu eius minse reliquias colle| gebant . discedebant alii saturi. Accedebant| alii saturandi sic mansuescebat . feretas auium| in operatione uirtutum. Accedit ergo quodam+ temcias| circuiret . ut si niglienter aliquid in diuinis cultebus| ageretur . fidelis christi seruus agnusceret.
Abbreviated transcription (Latin):
omnium generalit̾ uotis. ad pontificii culm en
raptus fuisse dioscitur potius quam electus.
In quo statim sic apparuit aptus et deuotus
offino. tamquã si quo nouiter ascendebat. iugit̃
p̃fuisset. Euit itaq in helemosinis largus. in
uigiliis sedulus. in oratione deuotus. in caritate
ꝑfectus. in humanitate ꝓfusus. in doetrina
p̃cipuus. insermone paratus. in conuersione
sanctissimus. Numquã inuenit in eo humani
generis aduersarius nec quod fraude decipe
ret. nec quod mali actione fuscaret. Since¬
ritatẽ mentis uultus sui serenitate monstra¬
bat. et pietatẽ clementissimi cordis ostende¬
bat in lenitate sermonis. Q uiequid ad salutẽ
ꝑtinere posset eternã. non minus implebat
beatissimi operis studio. quã sermonis predi¬
catione docebat. Longũ ẽ itaq uerbis exequi
Neiprogemus audientib de nimia ꝓlixitate
fastidium. quantum in eum ornamenta bonoꝵ
omnium quȩ sunt ut p̃ciosa uł maxima

Expanded text:
omnium generaliter votis ad pontificii culmen omnium generaliter votis ad pontificii culmen raptus fuisse dignoscitur potius quam electus. In quo statim sic apparuit aptus et devotus officio, tanquam, si quo noviter ascenderat, jugiter praefuisset. Fuit itaque in earitate perfectus in humanitate profusus . in doctrina praecipius . in sermone paratus| in conuersationem sanctissimus. Numquam in eum inuenit| humani generis aduersarius nec quod fraude decipe| rit nec quod simlicione fuscarit sinceritate mentis| uultus sui serenitate ministrabat et pietatem cle| mentissimi cordis ostendebat in lenitate sermonis| quicquid ad salute pertenere possit aeternam| non minus implebat beatissimi operis studium| quam sermonis praedicatione docebat. Longum| est itaque uerbis exeri ne inrogius audientibus| de nimia  prolixetate fastidium. Quantum| in eum ornamenta bonorum omnium . quae sunt uel| praeciosa uel maxima
Abbreviated transcription (Latin):
nasceret᷑. sed ante quã conciperetur elegit. tan¬
tum ut montanus quidã monachus dũ leuis¬
simo sopore quiesceret. tertia fuisset ammoni¬
tione pulsatus. ut matri suȩ benedictȩ cilini ȩ
quod masculum conceptura esset ueridica rela¬
tione prediceret. et nomen eius uel meritum
designaret. Qui illico impleuit imperĩ. et
fecundissimȩ genitrici concepturȩ sobolis gau¬
dia nuntiauit. Illa uero sicut fidei creduli¬
tate non apparuit dubia. ita suscepit in partu.
quẽ p̃scierat in utero. Haud morosa exurit.
quod prius corde concepit. In quo assidue
uenturȩ ȩtatis merita dulcis infantia designa¬
bat. et quod ante conceptũ mat̾ cognouerat.
ante tempora iam uidebat. Studebat teneros
annos morũ maturitate uncere. et beniuolentiã
cordis caritatis melle condire. Quid plura
Cum secundis successib certatim sc̃ȩ conuersatio¬
nis studus adolescens uicesimi secundi anni
iustus sumpsisset eccordiũ. in urbe remensium

Expanded text:
nasceretur, sed antequam conciperetur, elegit; in tantum, ut Montanus quidam monachus, dum se levissimo sopore quiesceret, tertio fuisset admonitione pulsatus, uti matri suae benedictae Cyliniae, quod masculum conceptura esset, veridica relatione praediceret, ut nomen ejus et meritum designaret. Qui illico implevit imperium, et fecundissimae genitrici concepturae sobolis gaudia nuntiavit. Illa vero sicut fidei credulitatis non apparuit dubia, ita suscepit in partu, quem praescierat in utero. Haud morosa exstititquod prius corpore concepit. 2. In quo assidue venturae aetatis merita dulcis infantia designabat, et quod ante conceptum mater agnoverat, ante tempora jam videbat. Studebat teneros annos morum maturitate vincere, et benevolentia cordis, charitatis melle condire. Quid plura? cum secundis successibus certatim sanctae conversationis studiis adolescens vigesimi secundi anni justus sumpsisset exordium, in hac urbe Rhemensium
Abbreviated transcription (Latin):
nomine hor inus regẽ chlothariũ ad prandiũ
uocaret. aut inter aulicos regis uenerabilem
uirum uedastũ pontificẽ inuitaret. At ille ñ
qđ eis consentiendo gulȩ faueret. sed quo¬
adunatã ad regis prandium turbã. suis salu¬
brib doctrinis edoceret. ac ꝑ regis auctorita¬
tẽ plenius ad sacrum baptismum ꝓuocare
uellet. Cumq gͦ attonitus beatus ad prandiũ
uenisset. domum introiens conspicit gentile
ritu. uasa plena ceruisȩ domi adstare. res¬
ponsum ẽ se alia xepĩanis. alia uero paganis
obposita ac gentile ritu sacrificata. Cumq
ita sibi denuntiatum fiusset omnia uasa de
industria signum crucis saerauit. ac omnipo¬
tentis dĩ nomine inuocato cum fidei ammi¬
niculum cęli tunc auxciliante dono benedicẽ
Cumq benedictionẽ crucis signo suꝑ uasa quȩ
gentile fuerant rite sacrificata p̃misisset. moxe
scluta ligaminib cunctum ceriusȩ liquorem
quȩ capiebant inpauimentum deiecerunt.

Expanded text:
nomine Hocinus regem Chlothacharium ad prandium nomine Hocinus regem Chlothacharium ad prandium uocaret ac inter aulicos regis uenerabilem uirum Vedastem pontificem inuitaret. At ille, -non quod eis consentiendo gulae fauerit, sed quoadunatam ad regis prandium turbam suis salubribus doctrinis edocerit ac per regiam auctoritatem plerosque ad sacrum baptismum prouocare uellit,- cumque ergo adtonitus ad prandium uocatus uenisset, domum introiens, conspicit gentile ritu uasa plena ceruisae domi adstare. ponsum est, se alia christianis, alia uero paganis opposita ac gentile ritu sacrificata. Cumque ita sibi denuntiatum fuisset, omnia uasa de industria signo crucis sacrauit, ac omnipotentis Dei nomen inuocato, cum fidei adminiculum, caelitum auxiliante dono, benedixit. Cumque benedictionem cum crucis signo super uasa, quae gentili fuerant ritu sacrificata, premisisset, mox soluta legaminibus, cunctum ceruisae ligorem quem capiebant in pauimentum deiecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
impetrauit. Nam statim cȩcus uisũ. claudus
gressũ recipiens. ouantes uterq: ad propria
remearunt. Peruenit gͦ ut ȩccłam imroret
quã cernens in cultam ac negligennia ciuiũ
paganoꝵ pretermissã. uepriũ densitate obpleta
stercoꝵ ac hestiarum habitaculum polluta. me¬
morẽ corda subdit omniq tristitia colla
submitit. Nec prorsus homines habitatio
urbẽ frequentabat quȩ olim ab athilanechine
rege diruta ac turpi squalore relicta fuera
ibi et habitatio ursi reperta. Quẽ cũ animi
dolore auallo urbis eiecit ac necrientium
fluuiolũ qui ibi fluit ultra progrederei
imperauit. nullatenus illuc uisus fuit reuerusse
Erat gratius penes regiã aulã. nec ualebat
francoꝵ ures a ꝓfanis errorib ex integro de¬
uiare. sed paulatĩ ut se perdulci monmonis
effamina religioni subdebant. ȩccłȩ recipie¬
bantur sinu. Actumq deinceps ut mortuo
gimina regeret. euenit ut aliquis uir francus

Expanded text:
impetrauit. Nam statim caecus uisum, clodus impetrauit. Nam statim caecus uisum, clodus gressum recipiens, ouantes uterque ad propriam remearunt. Peruenit ergo, ut ecclesiam introiret. Quam cernens incultam ac neglegentiam ciuium paganorum praetermissam, ueprium densitatem oppletam, stercorum ac bestiarum habitaculum pollutam, merore corda subdit omnique tristicia colla submittit. Nec prorsus hominis habitatio urbem frequentabat, que olim ab Attilane Chunorum rege diruta ac torpens squalore relicta fuerat. Ibi et habitatio ursi reperta; quem cum animae dolore a uallo urbis eiecit, ac ne Crientium fluuiolum, qui ibi fluit, ultra progrederetur, imperauit, nullatenus illuc uisus fuit reuertisse. Erat gratus paenes regiam aulam nec ualebat Francorum uiris a profanis erroribus ex integro deuiare, sed paulatim, ut se per dulcia municionis effamina relegioni subdebant, ecclesiae recipiebantur sinu. Actumque deinceps, ut, mortuo gimina regeret, euenit, ut aliqui uir e Francis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ faceret. quo francoꝵ gentẽ adbaptismi
gram paulatim docendo. ac de industria
monendo attrahere curaret. Suscepto itaq
pontificalis cathedrȩ onus. ad urbẽ atrabatũ
uenit. dumq intra muros adire uellet obuios
habuit cȩcum et claudum alimoniam postu¬
lantes. Cumq ille de apostolica fonte hauri¬
ens uerba deꝓmeret ac diceret se nequaquã
supplementum auri argentiq onerari. illi
attentius pulsant ac deindustria pecuniã qua
haberet extorquere uĩ nitebatur. Ille dem¬
ceps inportune opẽ petentib ait. Pro auri
argentiq munera si fides ura meo comiareiꝰ
affectu. diuine muneris mox uberius affluen¬
tia redundaret. Illi auint sese ad omnia para¬
tos. si fides inquit ur̃a meis comitatur dictis
pristinã sospitatẽ utriusq urm̃ omnipotentis
pietas largiatur. manuq mox oculos super¬
posita ac debilia membra ad trectata signo
crucis facta sursũ cęlos aspiciens quȩ poposent

Expanded text:
cem faceret, quo Francorum gentem ad baptismi cem faceret, quo Francorum gentem ad baptismi gratiam paulatim docendo ac de industria monendo adtrahere curaret. Suscepto itaque pontificalis cathedrae onus, ad urbem Atrapatum uenit; dumque intra muros adire uellit, obuios habuit caecum et clodum, alimoniam postulantes. Cumque ille apostolica de fonte auriens uerba depromeret ac diceret, se nequaquam subplimento auri argentique honerari, illi adtentius pulsant ac de industria pecuniam quam haberet extorquere uim nitebantur. Ille deinceps inportunae opem petentibus ait: «Pro auri argentique munera, si fides uestra meo commitaretur affecto, diuine muneris mox uberius affluentia reddundaret». Illi aiunt, sese ad omnia paratos. «Si fides», inquid, «uestra meis commitatur dictis, pristinam sospitatem utriusque uestrum omnipotentis pietas largiatur». Manuque mox oculos superposita ac debilia membra adtrectata, crucis signo facto, sursum caelos aspiciens, quae poposcit
Abbreviated transcription (Latin):
gemens cęlo conspicit ac mentẽ ad superna
attollit. ut cito clemens pietas subu eniret. mox
suo de more qui in chana galileȩ aquas in
iuni mutauit saporem. huius necessitatis tribu¬
at uicissitudinẽ. Ac post mox impleta oratione
ministro urgens imperat ut ad uas festinus pro¬
peraret. et quȩ dñs tribuit afferre festinet.
Moxq obȩdiens minister celer uenit. uasq aqͦ
uinũ haurire solitus fuerat suꝑ fluentẽ reppe¬
rit. repletus gaudio imperatũ munus deportat
ac de affluente munere lȩtus denuntiat. Qđ
ille statim audiens ne fauor patratȩ uirtutis
mentẽ macularet. ministro iubet ut nulli
hoc in ꝓpatulo iactando denuntiet. sed quod¬
adusq int̾ superis uitã degerit. silendo tegi
iubet. Cumq iam celerrimȩ famȩ in p̃fata
urbe remoꝵ eẽt & beatus remigius eum
uenerationis cultu atollere niteretur. fuit
tandẽ consilii ut atrabatum urbi eũ pontifi¬

Expanded text:
gemens caelum conspicit ac mentem ad superna gemens caelum conspicit ac mentem ad superna adtollit, ut cito clemens pietas subueniret, mox eodem more, qui in Chana Galileae aquas in uinum mutauit saporem, huius necessitatis tribuat uicissitudinem. Ac mox post impletam orationem ministro urgens imperat, ut ad uas festinus properauit et quae Dominus tribuat adferre festinet. Moxque oboediens minister caeler uenit uasque, a quo uinum aurire solitus fuerat, superfluentem repperit; oppletus gaudio, imperatum munus deportat ac de affluente munere letus denuntiat. Quod ille statim audiens, ne fauor patrate uirtutis mentem macularet, ministro iubet, ut nulli hoc in propatulo iactitando denuntiet, sed, quoadusque inter superis uitam degeret, silendo tegi iobet. Cumque iam caeleberrimae famae in prefata urbae Remorum esset, et beatus Remegius eum uenerationis cultu adtollere niteretur, fuit tandem consilii, ut Atrapatum urbi eum pontifi
Abbreviated transcription (Latin):
qui tunc inibi sacerdotalẽ cathedrã regebat
ꝑduxit. Quo quantis ꝑmoratus sacri trinita¬
tis fidẽ chlodoueus ꝓfessus baptismi gratiam
recipit. indeq ꝓgressus uictor ad patriã redi¬
ens iam dictum uedastũ beato remigio com¬
mendauit. Qui cum apud eum moraretur
& inp̃fata urbe rhemoꝵ uitã degeret. accidit
ut quodã in tempore aliquis exillustrib uiris
ad cellulã eius ueniret. Erat enim mitis animo.
allo quioq suauis. nouerat opẽ miseris ferre.
mestosq uerbis fouere. ac ignauus quas ad
sobrietatis normã redigere. omnẽq religionis
censurã. et exemplo monstraret. et uerbis stu¬
debat edocere. Cumq gͦ ut diximus quidã
de illustrib uiris ad eum ꝓpe ꝑuenisset. ille
de industria ministro iubet ut concito gradu
post salubri affamina huic poculo uiro infer¬
ret. Ille ait se nequa quã inuas quo solitus erat
haurire quicquã uini remansisse. Quo audito

Expanded text:
qui tunc inibi sacerdotalem cathedram regebat, qui tunc inibi sacerdotalem cathedram regebat, perduxit. Quo quantisper moratus, sacre Trinitatis fidem Chlodoueus professus, baptismi gratiam recepit. Indeque progressus, uictor ad patriam rediens, iam dictum Vedastem beato Remegio commendauit. Qui cum apud eum moraretur et in praefata urbae Remorum uitam degerit, accedit, ut quodam in tempore aliqui ex inlustribus uiris ad cellolam eius ueniret. Erat enim mitis animo alloquioque suauis; nouerat opem miseris ferre mestosque uerbis fouere ac ignauos quosque ad subrietatis normam redigere, omnemque relegionis censuram et exemplo monstrare et uerbis studebat edocere. Cumque ergo, ut diximus, quidam de inlustribus uiris ad eum prope peruenisset, ille de industria ministro iubet, ut concitu gradu post salubria effamina huic uirum poculum inferret. Ille ait, se nequaquam in uas, quo aurire solitus fuerat, quicquam uini remansisse. Quo audito,
Abbreviated transcription (Latin):
ouansq ad patriã festinus rediens adtullũ
oppidum uenit. et cum iã desideriũ ut
celer ad baptismi gr̃am confugeret. scisei¬
tando comperit inibi beatum uedastum
tensis ep̃i ⁊ confessoris.
IU M S C̃ORŨ PRESULŨ
gla potissimo semꝑ iure ac solerti
indagatione uel imitando excemplo
uel luterarũ seriẽ memoriȩ cõmendandũ.¬
subreligionis cultu uitã degere. quẽ mox
sibi itinere unxit. Dum parit̾ ꝑgerent.
quadã die uenerunt in pago uongise ad locũ
qui dicitur grande ponte. uixta uillã riguliago
inmensȩ pietatis postular et auxcilium. ut lumen
quod carebat ipso deniq impetrante recipere
mereretur. Ille fidus de miscđia dnĩ dexterã
leuauit suꝑ oculos cȩci signum crucis imposuit.
statimq lumen oculoꝵ recepit. ibiq axpianis
hominib basilica constructa ẽẽ uidetur. Ubi¬
in eius honore multa mirabilia fiunt. ac deinde
ad rhemoꝵ urbẽ ad pontificem remigium

Expanded text:
ouansque ad patria festinus rediens, ad Tullum ouansque ad patria festinus rediens, ad Tullum opidum uenit. Et cum iam desiderium reteneret, ut caeler ad baptismi gratiam confugiret, sciscitando conperit, inibi beatum Vedastemepiscopi et confessoris. Dum sanctorum presolum gloria potissimo semper iure ac solerti indagatione uel imitando exemplo uel litterarum seriae memoriae est conmendandsub relegionis cultu uitam degere, quem mox sibi itinere iunxit. Cum pariter pergerent, quadam diae uenerunt in pago Vungense ad locum qui dicitur Grandeponte, iuxta uilla Riguliaco, inmensae pietatis postolaret auxilium, ut lumen quod carebat, ipso denique inpetrante, recipere mereretur. Ille fidus de misericordiam Domini dexteram levavit, super oculos caeci signum crucis inposuit, statimque lumen oculorum recepit. Ibique a christianis hominibus basilica constructa esse in eius honore multa mirabilia fiunt. Hac inde ad Remorum urbem ad pontificem Remegium,
Abbreviated transcription (Latin):
ut quodã tempore intercendia belloꝵ aduer¬
sum alamannos gentẽ ferocẽ bellaturus per¬
geret. Quo cum uenisset ac utroq acies et
nisi obuiũ hostẽ habuisset rheni tã franci
quã alamanni ad mutuã cedẽ inhiarent. cõ¬
misso p̃lio ita uehemens terror chlodouii
animũ obrepserat. ut in ea pugna se uiuen¬
di finẽ horrenda anxietate trucinaret.
Cumq gͦ suos pene ad internitionẽ oppͥmi
cerneret. tandẽ diuino fultus auxilio. in
animo oculosq cęlũ eleuatos attollit. unice
inquit potestatis ac maiestatis ds̃. quẽ chrotil¬
dis collateranea mea confitetur quẽq humili
prece die noctuq supplicare non cessat.
tu mͥ hodie dehis hostib concede uictoriã.
ut et ego te deinceps corde credendo teneã
& adorem. Cumq his huuis modi precib
rerũ auctorẽ pulsaret. cessit tandẽ hostis
terga uertendo. uictoriã chlodoueo uictor
deinde alamannos cum rege indione cepit

Expanded text:
ut quodam in tempore inter incendia bellorum aduerut quodam in tempore inter incendia bellorum aduersum Alamannos gentem ferrocem bellaturus pergerit. Quo cum uenisset ab utroque acies, et nisi obuium hostem habuisset, Reni alueum transiquam Alamanni ad mutuam caedem inhierent, commisso proelio, ita uehemens terror Chlodouei animum obrepserat, ut in ea pugna seuiendi finem horrenda anxietate trucinaret. Cumque ergo suos paene ad internitionem obpremi cerneret, tandem diuino fultus auxilio in animum, oculosque ad caelum eleuatos adtollit: «Unice, inquid, potestatis ac maiestatis Deus, quem Chlodchildis, conlateranea mea, confitetur, quemque humile precae diae noctuque supplicare non cessat, tu mihi hodie hoc de hostibus concede uictoriam, ut et ego te deinceps et corde credendo teneam et adorem». Cumque his huiusmodi precibus rerum auctorem pulsaret, cessit tandem hostis terga uertendo uictoriam Chlodoueo. Victor deinde Alamannos cum rege in dicionem coepit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut clare ꝓrsus luce redita ad sui cultus imi¬
tationẽ delinquentiũ animus studeat ꝓuoca¬
re. quatinus non solum sibi mercedis lucra
affatim compilatã. uerũ etiã alioꝵ profecto
coadunata congaudeant. eritq equus arbit̃
rerũ sator aeternus. ut qui illis solamina
ad augendã religionis copiã tribuit imitato¬
rib supplementum ꝑficiendi p̃bere ñ abnuat
nec fastidire quispiã deget. sin aliquib reb
quȩ exeigue hominib uideantur suꝑni uirtutis
inditia suffragari. Cum crebro in magnis ac
inminimis rectus arbiter & pensando subue¬
niat. et sub ueniendo ut in maiorib conuales¬
cant prestat auxilium. U enerandi gͦ uiri
uedasti pontificis atrabatũ urbis memoriã
posteris commendare ratũ ducimus. ut unde
originẽ duxcerit uel sane uitȩ cursũ ꝑ egerit.
quãq finẽ habuerit ꝓsequi studuimus uerbis.
Igitur cum inclitus francoꝵ rex chlodouius
omni industria solers francis regnauit euenit

Expanded text:
ut clare prorsus lucae reddita ad sui cultus imitationem delinquentium animus studeant provocare, quatenus non solum sibi mercedis lucra affatim cumpilata, verum etiam aliorum profecto quoadunata congaudeant: eritque aequus arbiter rerum sator aeternus, ut, qui illis solamina ad augendam relegionis copiam tribuit, imitatoribus supplimentum perficiendi praebere non abnuat. Nec fastidire quispiam debet, si in aliquibus rebus, que exiguae hominibus videantur, supernae virtutis indicia suffragare, minimis rectus arbiter et pensando subueniat et subueniendo, ut in maioribus conualescant, prestet auxilium. Venerandi ergo uiri Vedasti pontificis Atrapatum urbis memoriam posteris commendare ratum ducimus, ut, unde originem duxerit, uel sane uitae cursum peregerit, quemque finem habuerit, prosequi studiamus uerbis. Igitur cum inclitus Francorum rex Chlodoueus omni industria sollers Francis regnaret, euenit,