comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiuente quidem fllio nepos nõ ueniet. pꝰt
mortem autemeius ad bonorum possõẽ
auiueniet. mortuo ñepote quoq soloei¬
mancipato.⁊ auo mortuo. Demde patre
euis nepos p̃t̾itus: accipiet ⁊ patris bono¬
rum possonemquia suuis heres futurusi
patris eẽt. si de potestate auindexiss ¶ fi¬
lio emanciparo sinepos retentus sit. ⁊ utri
ꝙ: pt̾iti: utriqaccipient bonorum possõnẽ.
¶Filiusemancipatus: madoptua famili¬
anepotem sustułit. nec nepos quid̾ ad bõ¬
norum possonem aui naturalis ueniet s
etssemancipatus filuis ꝓciratis nepotibus
in ad optionem sedederit. ut eum filii se¬
quantur i demerit plane ne suis qui apud
ad optiuum auum ꝓcreatus ẽ emancipa¬
tus sit: ueniet ad bonoꝵ possonem auina¬
turalis ad optio enĩtam dui nocet. quãdi.¬
uquis infamiliena sit. cetm̃emacipauis
ad bonorum possonem parentum natura¬
uum uenit. s ⁊ mancipatus uiuis eis nõ
etilam postinortem corum. hoc enĩuerũẽ.

Expanded text:
ueniet, post mortem autem eius ad bonorum possessionem aui ueniet. Nepote quoque solo emancipato et auo mortuo, deinde patre eius, nepos praeteritus accipiet patris bonorum possessionem, quia suus heres esset futurus patri, si potestate aui non exisset. Filio emancipato si nepos retentus sit et utrique praeteriti, utrique accipient bonorum possessionem. Si filius emancipatus in adoptiua familia nepotem sustulerit, ne nepos quidem ad bonorum possessionem aui naturalis ueniet. sed et si emancipatus filius procreatis nepotibus in adoptionem se dederit, ut eum filii sequantur, idem erit. plane si is, qui apud adoptiuum auum procreatus est, emancipatus sit, ueniet ad bonorum possessionem aui naturalis. adoptio tamdiu nocet, quamdiu quis in familia aliena sit. ceterum emancipatus ad bonorum possessionem parentium naturalium uenit, sed emancipatus uiuis eis, non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bonorum possõnem¶ Siu̾o accusau̾lit mi¬
nordicendum ẽ hc̃ non excludi. siue ipẽ
siue tutor eus uł curatur accusauerit
¶S siminor quid̃ institui̾t acconem. ma¬
ior aũ factus sñam acceꝑit. benigne erit.
dicendum ẽ Ignoscidebe. qi minor ceꝑit. ne¬
q enim imputare ei possumus. cur nõ deẜ¬
uit acc̾onem. uł curabolitionem nõ petie¬
nit cum alt̾m si fec̾it inturpiliemum in¬
cid̾et. altin nõ facile impetretur. Certe si
abolitionem publice datam repẽcit iamꝰ
maior.dicendumẽ hunc eẽ remouendum.

Expanded text:
bonorum possessione. Si uero accusauerit minor, dicendum est hunc non excludi, siue ipse siue tutor eius uel curator accusauerit. Sed si minor quidem instituerit accusationem, maior autem factus sententiam acceperit, benigne erit dicendum ignosci ei debere, quia minor coepit neque enim imputare ei possumus, cur non deseruit accusationem uel cur abolitionem non petierit, cum, alterum si fecisset, in Turpillianum incideret, alterum non facile impetretur. certe si abolitione publice data repetit iamiam maior, dicendum est hunc esse remouendum
Abbreviated transcription (Latin):
nepos ex eo ħrs scriptus fuĩt bonorum pos¬
sõnem ceͣ tabulas. ꝓopat̾norum lib̾torumac¬
ciꝑe nõ pot̾ licet enĩ nec̃uis existat patͥ suo
nõ ꝑ semetip̃m. s palium ad hereditatem
admutitur.⁊ certe constat siemanciputus
filius ex heredatus fu̾it.⁊ ẜiuseuis hiy scͥo
scriptus. ⁊ uisẜit ẜ uoħ rditatem adire. ⁊ ita

Expanded text:
riptus fuerit, bonorum possessionem contra tabulas paternorum libertorum accipere non potest: licet enim necessarius existat patri suo, non per semetipsum, sed per alium ad hereditatem admittitur. et certe constat: si emancipatus filius exheredatus fuerit et seruus eius heres scri
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾int. ¶ Quifideicomnsis ẜuandica ĩ
possõnem missus ẽ. non pͥus depossõne i
decede debr quam ei fideicõmissum solutsi
aut eo nomine satis datum fuit. iam
siꝗ integra refleret inpossõnem nõmit¬
tetur. idcumosseretur discedere apossos

Expanded text:
ui fideicommissi seruandi causa in possessionem missus e‹s›t, non prius de possessione decedere debet, quam ei fideicommissum solutum aut eo nomine satisdatum fuerit: nam quod si integra re fieret, in possessionem non mitteretur, id cum offeretur, discedere a posses
Abbreviated transcription (Latin):
quia m ipsa magis id quod suꝑẽ ex he-¬
reditate. quam ip̃am hereditatem resti¬
tuere sit rogatus. Et sunt qui putent᷑.
ur metianus inutilemeẽ hano deducti¬
onem. nec enim posse ex iure deduciquã

Expanded text:
quia ui ipsa magis id, quod superest ex hereditate, quam ipsam hereditatem restituere sit rogatus. et sunt qui putent, ut Maecianus, inutilem esse hanc deductionem: nec enim posse ex iure deduci qua
Abbreviated transcription (Latin):
cutademũ quem nõ possecogi adire. ⁊ re¬
stituere hrditatem. si dereuł deqͣnitate
fuit rogatus. Cet̾m sideumũsitate sensis¬
se testatorem appareat.nulla questio ẽ.
quin suie suspectam dicat cogi possit. si¬
Quesponte adiit extrebelliano transeãt
accõnes. ¶Inde qr siquis hereditarẽ¬
o rogatus sit restituere deducto ere alieno.
uł decluctis legaus. an suspectam dicens
cor possitadire ⁊ restituere heriuate

Expanded text:
ci ita demum quem non posse cogi adire et restituere hereditatem, si de re uel quantitate fuerit rogatus: ceterum si de uniuersitate sensisse testatorem appareat, nulla quaestio est, quin, siue suspectam dicat, cogi possit, siue sponte adit, ex Trebelliano transeant actiones.Inde quaeritur, si quis hereditatem rogatus sit restituere deducto aere alieno uel deductis legatis, an suspectam dicens cogi possit adire et restituere hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
te heros hereditatem adiss. ¶Qui cõpul¬
sus hereditatem adiit sicuti cet̾is cõmodis
careat. ita hac quoꝙ cãcareat. ne possit pe¬
nitendo quartam retin̾e.⁊ ita inuenio ab
imperatore nr̃o. ⁊ diuo patre eius rescͥptũ¬
¶ ꝯionom̃is autem suspectam hereditatem:
repudiatioẽ. amissamcogẽ pot̾ adiri ⁊ sibr.
restitui. s is demũ ad quemacõones transi¬

Expanded text:
ereditatem adisset.Qui compulsus adit hereditatem, sicuti ceteris commodis caret, ita hoc quoque casu careat, ne possit paenitendo quartam retinere: et ita inuenio ab imperatore nostro et diuo patre eius rescriptum.Non omnis autem suspectam hereditatem repudiatione amissam cogere potest adiri et sibi restitui, sed is demum, ad quem ac
Abbreviated transcription (Latin):
um suit rogatus. ⁊ sifacultates ⁊ siquioꝗd
halro. ⁊ si censum meum ⁊ si fortunas meas .¬
⁊ si substantiam meam ⁊ sipeculium meũ
sioẽ enim sua etiam ireogauit hic rogauit.
nec ignoro in quib damexhis metianum
dubitare. ⁊ uoluntatis eẽ dicẽ qõnem. ut¬
rum depecurantum. anet cesucc̃one tẽsta¬
tor sensit. in ambiguo tñ magis desucc̃o¬
ne sensum dico nemt̾cidat fidei cõmissõ.
S ⁊ siquisita rogau̾it. quiequid adtehe
reditate boĩs uemeis ꝑuen̾it. rogo resti¬
tuas: cogipot̾it adire:⁊ restituere heredi¬
tatem ex trebeliano senatus .ꝯ. quãquã¬

Expanded text:
si 'facultates' et si 'quidquid habeo' et si 'censum meum' et si 'fortunas meas' et si 'sub‹s›tantiam meam'. et si 'peculium meum'sione enim sua et hic rogavit. nec ignoro in quibusdam ex his Maecianum dubitare et voluntatis esse dicere quaestionem, utrum de pecunia tantum an et de successione testator sensit. in ambiguo tamen magis de successione sensum dico, ne intercidat fideicommissum. Sed et si quis ita rogaverit: "quidquid ad te ex hereditate bonisve meis pervenerit, rogo restituas", cogi poterit adire et restituere hereditatem ex Trebelliano senatus consu
Abbreviated transcription (Latin):
usp ies exꝑsona petentis estĩmantur. Alic¬
la pocior ẽ iure pari cansa possessoris ¶On
boses uire coĩ testatus. pꝰea test̾o uire mili
Sant. Siduob amilite lib̾to scͥptis he¬
dib alt omiẜit ħeditatem xea parte inte¬
ustatus uidebitur defuc̃t᷑ d̾ultꝰ cefisse. quia
niles ⁊ ꝓparre testari põt. ⁊ ꝯpetit patͦ̾no
ab intestato boꝵ . pꝰ. nͥ si hec uolũtas defũc
ti ꝓbata fui̾t. ut omittente alt̃o. ad alt̾am
uellet totam redire ħiditatem.
missus e decestit. uale eus test̾m qd̃ uire
stitutioĩs extitĩt. mortuo eo intͣ annũ. ⁊
cã missus rursus cinctus ĩ alia ẽ militia

Expanded text:
es ex persona petentis aestimantur: et alioquin potior est in re pari causa possessoris. Miles iure communi testatus postea testamento iure miliSi duobus a milite liberto scriptis heredibus alter omiserit hereditatem, pro ea partem intestatus uidebitur defunctus decessisse, quia miles et pro parte testari potest, et competit patrono ab intestato bonorum posti probata fuerit, ut omittente altero ab alterum vellet totam redire hereditatemmissus est decesserit, valere eius testamestitutionis exstiterit, mortuo eo intra annum. et ignominiae causa missus rursum cinctus est in alia militia:
Abbreviated transcription (Latin):
dies ueniat qͦ admittat᷑ institut᷑ intestati.
heditas deferatur. ⁊ qd̃ in bõꝵ porciõe ei liͥ¬
cet hoc ⁊̃ ĩ tꝑ̃is spaciollic ñ modic̃ sit ex eod
pͥuilegio ꝯpetat. ¶Mulier in qua turpiᷤ¬
q̃ suspitio cad̾e  põt. nec ex test̾o militis li¬
quid caꝑe põt. ut diuus adrianꝰ ẜrsit. Qn
tutorẽ ei qui ĩ aliena potestate miles dare¬
b põt. ¶ Similes exħedaui̾t filiũ sciens eum
filium suũ eẽ silentio p̃tierit. an legatũ sub¬
stituto eius dare p̾sit. q̃situm ẽ. dixi ñ pꝰse.
licet ampla legata reliqrit exhedato miles
⁊ emancipato filio substitu ere põt. ueꝵ ħ¬

Expanded text:
dies ueniat, quo admittatur institutus, intestati hereditas deferatur et quod in bonorum portione ei licet, hoc etiam in temporis spatio, licet non modicum sit, ex eodem priuilegio competat. Mulier, in qua turpis suspicio cadere potest, nec ex testamento militis aliquid capere potest, ut diuus Hadrianus rescripsit. Nec tutorem ei, qui in aliena est potestate, miles dare potest. Si miles exheredauerit filium uel sciens eum filium suum esse silentio praeterierit, an legatum a substituto eius dare possit, quaesitum est. dixi non posse, licet ampla legata reliquerit exheredato. Miles et emancipato filio substituere pote
Abbreviated transcription (Latin):
orit existẽtẽ repudiauit. nichil egit.
ne. repudiando nicħ agit. substrtutus quoq
similit̃ si ante repudiat quam heres insti.¬
tus dec̾arrat dehditate nichil repudiat̃t
r ualebit. ¶Neq filius familias repudi¬
andosinepatre. neq pat̾ sine filio. alteri
nocet. utriq aũt possunt repudiare:. Et¬
b. Is quiputat se necessariũ cũsitꝰ ͥ¬
uolũtarius rixot̾it repudiare. Namipbẽ
luntaĩus existere non põt.¬
repudiare põt. s sic̾tum sit falsũ noneẽ ꝙ fal
do amittit hrditatẽ. ¶ ħrs institut᷑: id̾q le

Expanded text:
onem existentem repudiauit, nihil egit, ne, repudiando nihil agit. Substitutus quoque similiter si ante repudiat, quam heres institutus decernat de hereditate, nihil ualebit repudiatio. Neque filius familias repudiando sine patre neque pater sine filio alteri nocet: utrique autem possunt repudiare. . Is qui putat se necessarium, cum sit uoluntarius, non poterit repudiare: nam plus luntarius existere non poterepudiare potest. sed si certum sit falsum non esse, quodo amittit hereditatem. Heres institutus idemque le
Abbreviated transcription (Latin):
R lutiꝰ titiꝰ miles test̾m ita fecit. panphi¬
la ẜua mea ex asse mͥ hr̃s esto. alio dem̃ ca¬
pite sempnio ꝯmilitoni suo eãd panphilã
ei ꝯpete. ⁊ i dõ sinecã pꝰea a ꝯmilitone petiss
ut eand̾ manumitt̃et. cum expͥore scͥptũa
liba ⁊ hũs facta ẽ. p̾ea nullo pͥuditio uolũ.¬

Expanded text:
 Lucius Titius miles testamentum ita fecit: 'Pamphila serua mea ex asse mihi heres esto': alio deinde capite Sempronio commilitoni suo eandem Pamphilam ei competere et ideo sine causa postea a commilitone petisse, ut eandem manumitteret: cum ex priore scriptura libera et heres effecta est, postea nullo praeiudicio uolu
Abbreviated transcription (Latin):
anł.  iquis filiũ famiuas hedẽ istitu¬
erit ⁊ ita scͥpserit. si mimi titiuis iste filius
fam̃ hes ñerit. sẽpnius ħes esto. filio ad¬
tute iussu patris substitutus exludit᷑.
sifilius pͥusquã sci tͣ se necessariũ extitis¬
se pathedẽ decessit. relicto fili onece ssa¬
rio ꝑmittẽdũ ẽ nepoti abstinere scͤ aui r¬
heditate. quia ⁊ patri eiusitẽ tribuct.¬

Expanded text:
. Si quis filium familias heredem instituerit et ita scripserit: 'si mihi Titius iste filius familias heres non erit, Sempronius heres esto' filio adeunte iussu patris substitutus excluditur. Si filius prius quam sciret se necessarium exstitisse patri heredem decesserit relicto filio necessario, permittendum est nepoti abstinere se aui hereditate, quia et patri eius idem tribu
Abbreviated transcription (Latin):
ni festumiẽ. de ea aut̃ ħeclitatt loꝗmͦ
ĩqua ñ succedũt hunis modi ꝑsoẽ. qua¬
si necessarie. ¶inpubes qui inalt̾ius
potestate c̃ si iussu eiꝰ adicrit heclitã¬
tẽ. licet ꝯsilii capax ñ fuerit ei acquiris
auł. ⁊ Pupillus si farĩ possit licet hꝰ
etatis sit ut causam acquirẽde heclitai¬
tis ñ intellegat. quãus ñ uidcatur sci᷑¬

Expanded text:
nifestum est. de ea autem hereditate loquimur, in qua non succedunt huiusmodi personae quasi necessariae. Impubes qui in alterius potestate est si iussu eius adierit hereditatem, licet consilii capax non fuerit, ei adquirit Sabinum. Pupillus si fari possit, licet huius aetatis sit, ut causam adquirendae hereditatis non intellegat, quamuis non uideatur sci
Abbreviated transcription (Latin):
tris factus sit posi se aure sxclstatt̃ magis¬
õs aut̃ admitti. ¶Ptlum filii farulias ⁊ si¬
ne adͥitõe acꝗrẽt prditatẽ. hi iquoꝵ sũt pore¬
state. ut puta smepot ex filio esnaato. heres ⁊¬
sit institutus. patremeñ suum sine ad itio¬
ne facit ħdem. ⁊ quid̾ necessaummi. S siquis
ħres institut. ad optetur exͣ filio ex hrdato ne¬
cessarium eii ñ facit. s iub̃ideb ad eat.

Expanded text:
magis admittit. interdum filii familias et sine aditione adquirent hereditatem his in quorum sunt potestate, ut puta si nepos ex filio exheredato heres sit institutus: patrem enim suum sine aditione faciet heredem et quidem necessarium. Sed si quis heres institutus adoptetur a filio exheredato, necessa
Abbreviated transcription (Latin):
S uł decessit uł etiam eum alienauit. ex
cẽpit eẽ septitiieuenit: ut si septituis eum
iusserit. septitio deferatur bonorum pos¬
sõ. ¶ ad hunc enim hereditas ꝑtinet. im̃
si ꝑmultos dominos transierit suus tres
uł ples nouissimo dabimus bonorũ pos

Expanded text:
sed uel decessit uel etiam eum alienauit et coepit esse Septicii: euenit, ut, si Septicius ‹e›um iusserit, Septicio deferatur bonorum possessio: ad hunc enim hereditas pertinet. unde si per multos dominos transierit seruus tres uel plures, nouissimo dabimus bonorum pos
Abbreviated transcription (Latin):
iure constitit congnatio. cum uistis nup¬
tus cctiis copłatur. S naturalis quid̃ cogͣtio
hoc ipõ nomine appellatur. Cuulis autem
cognatio lic ipã quocꝵ ꝑse plenissime hoc
nomine uocetur ꝓpͥe tñ agnatiouocatur. in¬

Expanded text:
m iustis nuptiis contractis copulatur. sed naturalis quidem cognatio hoc ipso nomine appellatur: ciuilis autem cognatio licet ipsa quoque per se plenissime hoc nomine uocetur, proprie tamen adgnatio uocatur,
Abbreviated transcription (Latin):
portet. Galẽm condicio erit᷑: seicũ socero
uel cum herede. alterutrius dedote agat᷑. s
¶Inpendiꝰ autem fructuum ꝑcipiendorum
causa. pop̃ ait. quod inhãrando. screndoq
agro inpensum est. quodq intutaã edifi
Eciorum egrũq ue seruum curandum sili¬
cet siex edificio. uel scruo. fructus aliqui
ꝑecepiebaitur. S bee inpense nonpeten¬
tur. cum maritus totum fructum anni
rẽtinet. Qui a exfructib prius inpensis sa¬
tis faciendum est plana. si nouam uillã
necess ario exftruxit. ued ucterem totam
sine ciapa sua collapsam restituerit. erit
cius inpensc. peticio. Simili modo ⁊ sipaͣ¬
stina instituit. hee enim inpense aut in
res necci̾arias aut iutiles cedunt. parur.¬
untq marito. accionom. pauliꝰ¬
Iulus. Sifundus indotrm datussit.
in quo lapis ceditur. lapidicinarum com¬
modum. ad maritum ꝑtincre constat. Ec¬
quia palam sit co animo leclisse mulie¬
rem fundum ut iste fructus ad maritum

Expanded text:
portet. Eadem condicio erit etiam, si cum socero portet. Eadem condicio erit etiam, si cum socero vel cum herede alterutrius de dote agatur. Impendi autem fructuum percipiendorum Pomponius ait, quod in arando serendoque agro impenciorum aegrumue seruum curandum, scilicet si ex aedificio uel seruo fructus aliqui percipiebantur. sed hae inpensae non petentur, cum maritus fructum totum anni retinet, qu‹i›a ex fructibus prius impensis satisfaciendum est. plane si nouam uillam necessario exstruxit uel ueterem totam sine culpa sua conlapsam restituerit, erit eius impensae petitio: simili modo et si pastina instituit. hae enim inpensae aut in res necessarias aut utiles cedunt pariuntque marito actionem. 8 Paulinum.Si fundus in dotem datus sit, in quo lapis caeditur, lapidicinarum commodum ad maritum pertinere constat, quia palam sit eo animo dedisse mulierem fundum, ut iste fructus ad maritum
Abbreviated transcription (Latin):
ni deberent restitui. ꝓuto autẽm si arb̃ores cc¬
due fuerint. uͭel gͥironalẽs. dicioportet ut fru¬
ctus cedere. Si minus quasi deterriorem fun¬
dums ceperit. maritus tenebitur sisiut ten¬
pestatis oeciderĩt dicioportet precia carumre¬
stituenda. mulicri. nec infructum cedere: nõ
magis quam si the̾aurus inuentus furrit.:
infructum enim non conputabitur. s pars
ti. ¶Siuir infundo mulieris dotali lapi¬
dicinas marmoreas inuenerit qͦ fundum fr¬
uetuosiorem fecerit. marmor quod cesum fu¬
erit neq exportatum mariti  ⁊ inpensa no ad
est ei pͣianda᷑. qͣuia necͥ fructu est marmor
nisi tale sit ut lapis ibi renascatur. quales sũt
fructib amuliere cauer̾unt᷑. ⁊ nichil retini
sifructib stantib mulier fundum recipiat¬
⁊ uterdum retinebit. tñ maritus ⁊ nichil re¬
stituet. id ẽ si non plus crit. quam ꝓporciõe
cum retinere opporte̾t. Intexdum uõ ⁊ red¬
⁊ reddet si plus ꝑcepͣit quam c̃um retin̾ere o¬

Expanded text:
ni debent restitui puto autem, si arbores caeduae fuerunt vel gremiales, dici oportet in fructu cedere, si minus, quasi deteriorem fundum fecerit, maritus tenebitur. Sed et si vi tempestatis ceciderunt, dici oportet pretium earum restituendum mulieri nec in fructum cedere non magis, quam si thensaurus fuerit inventus: in fructum enim non computabitur, sed pars ti.Si uir in fundo mulieris dotali lapidicinas marmoreas inuenerit et fundum fructuosiorem fecerit, marmor, quod caesum neque exportatum est, mariti et impensa non est ei praestanda, quia nec in fructu est marmor: nisi tale sit, ut lapis ibi renascatur, quales sunt fructibus a muliere cavetur et nihil retinet, si fructibus stantibus fundum mulier recipiet: interdum retinebit tantum maritus et nihil restituet, id est si non plus erit, quam pro portione eum retinere oportet: interdum vero et reddet, si plus percepit quam eum retinere o
Abbreviated transcription (Latin):
to. nichil redclatur. Nam ⁊ hie fructus toto
Itp̃e quo curantur. non quo ꝑcipiuntur. ra¬
cionem accipere: debeinus in seruo quoꝙ anni
raciobabetur. si inannum forte oꝑe cius lo¬
cate sunt. ut preterriti tpĩs ad maritum. post
diuarcium autem ad mulieremꝰ ꝑtineant: õ
pensionib quoq prcilioꝵ urbanoo idẽ ẽ qd̾
infruetib rusticoꝵ ¶ Sifundum iuro

Expanded text:
to nihil reddat? Nam et hic fructus toto to nihil reddat? Nam et hic fructus toto tempore quo curantur, non quo percipiuntur, rationem accipere debemus. In servo quoque anni ratio habetur, si in annum forte operae eius locatae sunt, ut praeteriti temporis ad maritum, post divortium autem ad mulierem operae pertineant. De pensionibus quoque praediorum urbanorum idem est quod in fructibus rusticorum. Si fundum
Abbreviated transcription (Latin):
nebit Item si mes ses cius anni quo diu¬
uorcium factum est. colonum ex forma
locicionis seqũatur. ante undeciniam solu¬
tomatrimonio. nichilominus pecc̃at messi¬
um inconputacionem. cum spe future uin¬
demie ueniet. apparet igitur ex his. illos fr¬
Ductus quos mulier ꝑcepit ante quam nubeᷤ¬
ret. non debere: contribucionem ueruire.
Cobdonãciones. item obres amotas. ex his fr̾uc¬
tib ꝗ post diuorcium ꝑceptisunt. conpensaciᷤ¬
oues. fieri possunt. ¶Quod in ann̾o dr̃
potest dici in .ui. mensib sibis in anno fruc
locacio agri taliꝰtum. sit ut suꝑ anuam mer¬
cedem: ꝗnquennio quoq aliꝗ̃ amplius pr̃a¬
retur. In eoenim quod amplius est temp
ad ꝗnquennium conputamus¶ Nonsolũ
autem de fundo. set eciam de ꝓectore: iciẽ
rãretur. Quare enim si maritus ꝓpe partũ
oues doti acceꝑit. item proximas tonsure. pͤ
partum. ⁊ tonsas nues. ꝓtinus diuorciofac¬

Expanded text:
nebit. Item si messes eius anni, quo dinebit. Item si messes eius anni, quo diuortium factum est, colonum ex forma locationis sequantur, ante uindemiam soluto matrimonio nihilo minus pecunia messium in computationem cum spe futurae uindemiae ueniet. Apparet igitur ex his illos fructus, quos mulier percepit antequam nuberet, non debere in contributionem uenire. Ob donationes, item ob res amotas ex his fructibus, qui post diuortium percepti sunt, compensationes fieri possunt. Quod in anno dicitur, potest dici et in sex mensibus, si bis in anno fructlocatio agri talis sit, ut super annuam mercedem quinquennio quoque aliquid amplius praestaretur: in eo enim quod amplius est tempus ad quinquennium computamus. Non solum autem de fundo, sed etiam de pecore idem raestaretur. quare enim, si maritus prope partum oues doti acceperit, item proximas tonsurae, post partum et tonsas oues protinus diuortio fac
Abbreviated transcription (Latin):
cetrris annis seruatur cdonec cliuoreiuti
colat. Nam si ante nupcias traditus sit ifru¬
ctus inde ꝑcepti. hii restituendi sunt. qñq ꝑ
diuoreio facto quasi dotis facti.
inpensa suꝑcrura. Quod sceuola. ⁊ adm¬
ariti. ⁊ ad mulieris inpensas refert. Nam
simulier pridie uindemias doti dedit. oxͥ¬
x sublatis amarito umdemiis diuertit. non
putat eixi. dum taxat mensiam fructus¬
restitui. S i inpensas que ante quampor¬
eiones fructuum fiant deducende sunt.
igitur si i maritus aliquid inpendit in
eundem ãnum. utrisq inpense concart¬
ient Itaq simpensarum amulicre facta¬
rum raciohabeat cum plurimis aniusin
matrimonio fiũt. nece est prinu amucõ¬
putan tempꝰ ꝙͣ fit ante datium prediũ¬

Expanded text:
ceteris annis seruatur, donec diuortium ceteris annis seruatur, donec diuortium fiat. nam si ante nuptias traditus sit et fructus inde percepti, hi restituendi sunt quandoque diuortio facto quasi dotis facti. inpensa supererunt: quod Scaeuola et ad mariti et ad mulieris inpensas refert. nam si mulier pridie uindemias doti dedit, mox sublatis a marito uindemiis diuortit, non putat ei restitui, sed et impensas, quae, antequam portiones fructuum fiant, deducendae sunt: igitur, si et maritus aliquid inpendit in eundem annum, utriusque inpensae concurrent. ita et, si impensarum a muliere factarum ratio habeatur, cum plurimis annis in matrimonio fuit, necesse est primi anni computari temp
Abbreviated transcription (Latin):
tate filic uideri. exꝑiri patrem si fur̾iosan nͥ. N¬
filiam habeat. Ilam ubi non potest ꝑdem̃¬
ciam contradicere. consentire quis eam mͬi¬
id credet. S si abscens filia sit. diceradum e¬
rit. non exuoluntate eius id factum cau¬
endumq ratam rem filiam habituram a
yatre. ubienim sapit. scire eam exigimus
est patris. ⁊ filic. utriusq uoluntas exqui
ritur. nec alter alterius det̾riorem condi.¬
cionem facere potest. S si pecunia ad patr¬
em ꝑuenit. qm filia accepit de dote utris¬
auiro exegisset. ⁊ candem alii uiro cuis filie
nomine dedisset. ⁊ mortuo patre filiacũ ra¬
rcium factum est. queritur᷑ . exdie matri õ¬
nii anex die traditimarito fundi sibi ma
ritus conputet tempus. ⁊ utiq infructi¬
b auiro retinendis neꝙ dies dotis constit¬
ute. noꝙ . ͤsuipciarum obseruabitur. s quo p¬
rumum cdotale predium constitutumẽ:
idest tradita possesione tit fit¬
anni. conputandus annus est. Idem in

Expanded text:
tate filiae uideri experiri patrem, si furiosam filiam habeat: nam ubi non potest per dementiam contradicere, consentire quis eam merito credet. sed si absens filia sit, dicendum erit non ex uoluntate eius id factum cauendumque ratam rem filiam habituram a patre: ubi enim sapit, scire eam exigimus,est patris et filiae, utriusque uoluntas exquritur nec alter alterius deteriorem condicionem facere potest. Sed si pecunia ad patrem pervenit, quam filia accepita uiro exegisset et eandem alii uiro eius filiae nomine dedisset et mortuo patre filia cum rtium factum est, quaeritur, ex die matrimonii an ex die traditi marito fundi maritus sibi computet tempus. Et utique in fructibus a viro retinendis neque dies dotis constitutae neque nuptiarum observabitur, sed quo primum dotale praedium constitutum est id est tradita possessione. Pauanni computandus annus est: idem in
Abbreviated transcription (Latin):
nus dõtem ꝑciperet. dolum malum. dum
agrum cius colere cogatur fructus tñꝗꝑ
uenissent. ad uirum reddantur.
dem. Eiab̾ ostib capta filia que nup¬
ta erat. ⁊ clotem apatre ꝓfectam babeat. ib
Nlecesserint. puto dicendum. per incle ob¬
seruanda eciam omnia acsi nuptadece¬
sisset. ut cciam sun potestate nonfucrit.
patris. dos ab eo ꝓfecta ad eum reuertidebe¬
ad siuir uxorem suam pͦdcdideritinter.¬
niciendo dotis accionem heredib uxoris dã
dam esse. ꝓculus ait. ⁊ recte. Nonenime¬
quumest. uirum obfacinus suum do¬
tem sperare. lucrifacere: Idemq ⁊ccont̃¬
riostatuendũ est.

Expanded text:
nus dotem reciperet, dolum malum dumtaagrum eius colere cogatur: fructus tamen, qui peruenissent ad uirum, redduntur.m Si ab hostibus capta filia, quae nupta erat et dotem a patre profectam habebat, ibi decesserit, puto dicendum perinde observanda omnia ac si nupta decessisset, ut, etiamsi in potestate non fuerit patris, dos ab eo profecta reverti ad eum debeat. Si vir uxorem suam occiderit, dotis actionem heredidam esse Proculus ait, et recte: non enim aequum est uirum ob facinus suum dotem sperare lucrifacere. idemque et e contrario statuendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. ¶aritum in id quod facers pot eer
con ddepmnari explorat᷑um est: S boc reuio
non esie. prãndum:
placet sufficienter uideri defendisse. sicm̃
uxori prestetur: quatr tum uxor conse¬
q sabino. Sipaciscatur maritus ne in idꝙ
iõ facere pyssit. condepinetur. S insoli¬
adum an hoc peccatum actum seruand¬
eum sit. ⁊ negat seruari oportere. ad quid̃
⁊ michi uidetur ucrum. namq contͣ
bonos mores id pactum esse melius est di¬
cere. quippe cum cõtra reuerenciam repce¬
ptam. que maritis exibencdaẽ idesse appã
licet isolidum condepmnetur. conpensa¬
ciones. tñ que ad pecuniariam causamit¬
spiciunt. ꝓderunt. ut hoc minus sit obli¬
gatꝰ uł utiobres ddonatas. ⁊ ammotas. et
iupensas/ morum eoercionem non habet.
Cocero quoq cum qͦ uris dedote agit.

Expanded text:
 Maritum in id quod facere potest condemnari exploratum est: sed hoc heredi non esse praestandum, placet suffuxori praestet, quantum consequinto decimo ex Sabino, si paciscatur maritus, ne in id quod facere possit condemnetur, sed in solidum, an hoc pactum seruandum sit? et negat seruari oportere, quod quidem et mihi videtur verum: namque contra bonos mores id pactum esse melius est dicere, quippe cum contra receptam reverentiam, quae maritis exhibenda est, id esse apparlicet in solidum condemnetur, compensationes tamen, quae ad pecuniariam causam respiciunt, proderunt, ut hoc minus sit obligatus, veluti ob res donatas et amotas et impensas: morum vero coercitionem non habet. Socero quoque, cum quo nurus de dote agit,
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃ittere ꝙ̃ posse. aquos aliquid uenturũ
est moite eius łdum eis datur. ułdũ
eis non adimitur neccantmpxi¬
imbonorum possessoris. uerum inferi¬
oris quoq fidei comitere possu  ⁊ eiuᷤ
qui non dumnatus est. stoeicomitipos¬
se. simiodonatus nobis successurus sit
t¶Indͦ certe indubita clicitur siquiᷤ
intestatus d̾cedens abeo quipͥmog̃ͣdu
eisueccõe poruit łrorcomissum reliq̃¬
rit. sullorepudiante. Ssequentem gra¬
lib̾is eius mortuo . Romis susfit: ad bonorã
ꝓossesionem rocierit oicendum. Et¬
rit᷑. Ftocicomissum relinqui non potest
tafuerit. ⁊ aceeptotulit manto inħ
dotem. utfioei eomissum det: dicen¬
oum est. fidei comissumoebi  pcepisiͭ¬
fe enimaliquidamuliere utoctur. heciͣ
simortis causa donatum mulier marite
fer̃a cceptum. s ⁊ sipportis auxĩt maiͣto dotĩ¬

Expanded text:
uos aliquid peruenturum est morte eius, uel dum eis datur uel dum eis non adimitur.Nec tantum proximi bonorum possessoris, uerum inferioris quoque fidei committere possumus.Sed et eius, qui nondum natus est, fidei committi posse, si modo natus nobis successurus sitIllud certe indubitate dicitur, si quis intestatus decedens ab eo, qui primo gradu ei succedere potuit, fideicommissum reliquerit, si illo repudiante ad sequentem graliberis eius mortuo eo admissus sit ad bonorum possessionem, idem erit dicendum. Gerit, fideicommissum relinqui non potest.ta fuerit et accepto tulit marito in hoc dotem, ut fideicommissum det, dicendum est fideicommissum deberi: percepisse enim aliquid a muliere uidetur. haec ita, si mortis causa donatura mulier marito fecit acceptum. sed et si mortis causa auxerit marito dot
Abbreviated transcription (Latin):
sfocieius comifit. utsnum manumit᷑¬
bacerat. ¶ Tumita petisfi testator. utꝗciꝗ¬
ibsħ quto eebonis enis adpatremꝑuenis⁊¬
esi filiesucitarestituẽt. uteo ampluiᷤ.
hab̾et. quam ex bonis patris habiticẽt¬
s diuus pus rescripsit: manifestumẽẽ
Seotempore sensisse testatorem. quod
postinortem ꝑatris funrum eẽt.ͥtẜ¬

Expanded text:
eius commiserit, ut servum manumittat. Cum ita petisset testator, ut, quidquid ex bonis eius ad patrem pervenisset, filiae suae ita restitueret, ut eo amplius haberet, quam ex bonis patris habitura esset, divus Pius rescripsit manifestum esse de eo tempore sensisse testatorem, quod post mortem patris futurum esset. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
enolueret: hic erum si ominulm int̾est.
⁊ dc omnib sensit testator. ftoci conuis¬
sum relictum om̃s petere possunt
S utrũ in parte agant : an insolidumui¬
deamus: ⁊ c̃oop ut cuiq intrrest. consȩ¬
quentur Unus igitur qui õcupit aigen¬
do totum consequantur. itauteaueat᷑ oe¬
fensu Aduersus ceteros fidei comisanos
elm quisoluit siuesotu sint siuenon i
¶Interdum alterius nomen scribitur.
petit. Ut puta si fidei comisfum hrdi
commigtatar. ut ip̃e publicino ptiio
publicanus pecit. licet eisit. aoscriptũ:
fup̃e petere poterit ꝓ quo legatũ relictũ ẽ
brultum autem interesse irbitor. cui uol¬
it ꝓspectum: cuiusq contenplation¬
em testator fecerit plerumq autemin¬
elligerdum est priuati. causa hoc feciᷤ¬
e licet emolum̃tũ publicano querat᷑.
¶Sim oꝑeciuitatis facierdo aliꝗdit
solroum tencri diuimarcus: ⁊lutius se¬
ueris ꝓꝰcule rescripserunt: ⁊ p̃s tam̃ cohi¬
erede prestigͣ ͣrunt iirtra quod mutat

Expanded text:
eis solveret: hic enim si omnium interest et de omnibus sensit testator, fideicommissum relictum omnes petere potuerunt. sed utrum in partem agent an in solidum, uideamus: et credo, prout cuiusque interest, consequentur: unus igitur qui occupat agendo totum consequitur ita, ut caueat defensu iri aduersus ceteros fideicommissarios eum qui soluit, siue socii sunt siue non. Interdum alterius nomen scribitur impetit, ut puta si fidei heredis committatur, ut ipse publicum pro riptum, sed ipse petere poterit, pro quo legatum relictum est. multum autem interesse arbitror, cui voluit prospectum cuiusque contemplatione testator fecerit. plerumque autem intellegendum est privati causa hoc fecisse, licet emolumentum publicano quaeratur. Si in opere civitatis faciendo aliquid solidum teneri divus Marcus et Lucius Verus Proculae rescripserunt: tempus tamen cohere
Abbreviated transcription (Latin):
i he us cuiuscumꝙ gnc̃ntis. ¶ Quoti¬
ens quis exemplum testĩ p̾parat.⁊ n¬
st̃ prius decethit quamtessetur quasiee ua
nde codicilł queineremplo sempta sunt. A¬
iedo diuus pius scripsit. fideicomi¬
sum nõdeb. allud est enim ꝑ sonam
comẽdare. aliud uolũtatem suam fi¬
dcicomittentis hrdibus insinuare¬
¶ Cumert quis rogatus restituerep̃s¬
tiorem accepta certa quantitate
e sum est ultiõpetere ipsum fideico¬
missum ab hrclib posse. S utrũsiue¬
let restituetq p̃cipiet porcioẽm. an
uõ ⁊ sinolu̾it dogatur accepta qnͣti
cepta cerra qnͣtirate porcioẽm resti¬
tuere. clupla est fid̾i ꝯmissum.s.¬
scripẜit sufficiunt tibi uinee ut fũ¬
difidei comissumest quonianul
lud fidicoms sumesse arbitreniur.
eontentus estoillare. ¶ Sit fideiconuꝰ¬
⁊ sum relictum nħrs neus noluert.¬

Expanded text:
erius cuiuscumque gentis. Quotiens quis exemplum testamenti praeparat et prius decedat quam testetur, non vax codicillis quae in exemplo scripta sunt, mmendo', diuus Pius rescripsit fideicommissum non deberi: aliud est enim personam commendare, aliud uoluntatem suam fideicommittentis heredibus insinuare.Cum esset quis rogatus restituere portionem accepta certa quantitate, responsum est ultro petere ipsum fideicommissum ab herede posse. sed utruet restituetque portionem, an vero et si noluerit, cogatur accepta quanticepta certa quantitate portionem restituere, duplex est fideicommissumscripserit: "sufficiunt tibi vineae vel fundus", fideicommissum est, quoniam et illud fideicommissum esse arbitramur: " contentus esto illa re". Sic fideicommissum relictum: "nisi heres meus noluer
Abbreviated transcription (Latin):
artificuri doceat. urõse tuc̃ripossit
peto: pegasus inutile ooceatur. Etoticõ¬
uanissum eẽ ait. qui agenus artificuao¬
iectumnõiẽ.S pretͦor aut arbiter eru
luntate defuncu. ietate. ⁊ conditone.
⁊natura ingemieq eius cuirdictũ eĩt
statuet: ꝙ potissimũ artificiũ hrs doc̃e

Expanded text:
artificium doceat, unde se tueri possit, peto". Pegasus inutile fideicommissum esse ait, quia genus artificii adiectum non esset: sed praetor aut arbiter ex voluntate defuncti et aetate et condicione et natura ingenioque eius, cui relictum erit, statuet, quod potissi
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si filio apatre ħid̾ instituto. fidet¬
comisum rlictum fuent. ⁊ siuerbien
st itarelictum. cum pater mereretur.
fiintelligi hocpossit. puratiua sie
lctumest. ut relinquat filio. ułuo¬
lo cum habe uł uolo adcũꝑtiner.¬

Expanded text:
 instituto fideicommissum relictum fuerit, etsi uerbis non sit ita relictum 'cum pater moreretur', sed intellegi hoc possit, puta quia sic relictum est 'ut relinquat filio' uel 'uolo eum habere' uel 'uolo ad eum per
Abbreviated transcription (Latin):
fuent ad scrptum itofiscum ꝑtinere
dicenolmest. nnsieum deportatus ui¬
uo testatore alienauerit. ul fuenit resti ÷¬
comttciͦnon poterit s nisi comodũa¬
siqđ ex legato consegͣtur forte oxcep¬
nioms timore. łsi ꝗi ntoiemobitusu

Expanded text:
fuerit adscriptum, ad fiscum pertinere dicendum est, nisi si eum deportatus uiuo testatore alienauerit uel fuerit resticommitti eius non poterit, nisi commodum aliquod ex legato consequatur, forte exceptionis timore uel si
Abbreviated transcription (Latin):
petere posse¶Mantus uxorem erasse
hrdem instituit: cuuis pꝰmortenco¬
dicillos apiretesta tor p̾cepit. p̃diũ ħrdi¬
taniumuxor infiuctuosum. rationis sue
cristimans uendidit. Ep̃torqueritͣ re
rractari hecuen ditio psit. postinoitem
mulieris abhis: quibus codicillis ꝑ fidi¬
comissum ħrditasdata dep̃henderetur.
anuero solum quantitas pretu abhirdc
uxoris. fidei comissuriis debeatur: Rꝑ
ꝓpter ustamignorantiam. tam mulieriᷤᷤ¬
÷ quam emptoris: hrdem nuiliens. uͣ
fuitous aput ep̃torem remaneat fidi ͬ¬
comisario p̃tium darc deb̾e. explicit

Expanded text:
tus uxorem ex asse heredem instituit, cuius post mortem codicillos aperiri testator praecepit: praedium hereditarium uxor infructuosum rationi suae existimans uendidit: emptor quaerit, an retractari haec uenditio possit post mortem mulieris ab his, quibus codicillis per fideicommissum hereditas data ‹d›eprehenderetur an uero solum quantitas pretii ab herede uxoris fideicommissariis debeatur. respondi propter iustam ignorantiam tam mulieris quam emptoris heredem mulieris, ut fundus apud emptorem remaneat, fideicommissario pretium
Abbreviated transcription (Latin):
ftuctum mostis causa cesł o. potest fide¬
comittere mepose. nec quẽquam mou¬
cit. quodusus fractus solet morte ceñ¬
gͣui nam medii potuis tomporis quo
luuat quidonauit. comodum cogite¬
mus/ siautem ꝑignus oebitoris lib̾aũo
amortis causa ĩcius fidicomiso fipõt
missum sihrditas einonqueratur ab
cmantipato filio. ułsuo inanumisso.u¬
ulius aceronibu pestulatur penes cos
enimqsit heredittis molum̃ tureina
Si fiũt muncipio legatuin relie¬
sum darĩpõt. ¶ Si quis non abhrde. uł
legatario. s abħrdis. uł legaturii herede
fidei comissum peliquerit huałe benign¬
aut : SAsisic froei comissum oedcͣoa
bħrdemto.terogo lututitu. ut abhrdetu¬
o petas dari meuio .x. auiros utile erit fi¬
deicomissum sdꝵ uiscilicet mortuotiti¬

Expanded text:
fructum mortis causa cessero, potest dici fideicommittere me posse. nec quemquam moveat, quod usus fructus solet morte exstingui: nam medii potius temporis, quo vivat qui donavit, commodum cogitemus. Si autem pignus debitoris liberavero mortis cmissum, si hereditas ei non quaeratur, ab emancipato filio uel seruo manumisso utilibus actionibus postulatur: penes eos enim quaesitae hereditatis emolumentum remaSi fuerit municipio legatum relicsum dari potest. Si quis non ab herede vel legatario, sed ab heredis vel legatarii herede fideicommissum reliquerit, hoc valere benignt si sic fideicommissum dedero ab herede meo: "te rogo, Luci Titi, ut ab herede tuo petas dari Maevio decem aureos", utile erit fideicommissum, scilicet ut mortuo Titi
Abbreviated transcription (Latin):
constanter dicemus froci comissirmre¬
lictum uroer. quam sinuncoatum. cum
mors c ontigit. uidelicet siduiauer̃t uolũ¬
taspostinanu missionen hecutiq nemo
chil intestam̃to ualet: quotiens ipũte¬
stam̃tum nonuale̾t si sialias fidcieom¬
i sum reliquerit. ¶ Quib aqua rigniᷤᷤ
inter dictum est.  deportati fideicomis
sum relinquere non possluit quia necfaci
portatos eos acciꝑe debemus. quibus prĩ¬
cepsinsulas adnorauit. uł clequibris depo¬
tandis senpsit. cerenim pꝗ quam factum
p̃sidis conꝓbet. nonduni amisisse quisci¬
ui trtem uroctur: proindesi ante decessifs
cui is decessisse uroctur. ⁊ fidẽi comussumꝙ
ualebit. S. ⁊ postsententiam: ante quã
principis cognosit. Item aprer fecto urbis
anutere eiitatem. ⁊ oconectestam̃tifa¬
cienduus. nec froci comuttendi constath¬
abere ¶Siquis plane inni sulamd̃porta¬
tionis codicil los ibifegit. ⁊mdulgentia
ĩꝑrĩs restitutus sit. his d̃ẽeodicillis ouiã¬

Expanded text:
constanter dicemus fideicommissum relictum videri, quasi nunc datum, cum mors contingit, videlicet si duraverit voluntas post manumissionem. haec utique nemo ihil in testamento ualet, quotiens ipsum testamentum non ualet, sed si alias fideicommissum quis reliquerit.Hi, quibus aqua et igni interdictum est, item deportati fideicommissum relinquere non possunt, quia nec testportatos autem eos accipere debemus, quibus princeps insulas adnotauit uel de quibus deportandis scripsit: ceterum prius quam factum praesidis comprobet, nondum amississe quis ciuitatem uidetur. proinde si ante decessisset, ciuis decessiualebit: sed et si post sententiam, antequam iprincipis cognoscet, item a praefecto urbis amittere ciuitatem et ideo nec testamenti faciendi ius nec fideicommittendi constat habere.Si quis plane in insulam deportatus codicillos ibi fecerit et indulgentia imperatoris restitutus is
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cliauniu̾sa. legepignoris uni ex
lius excausi empt̃õrs eapossiueat. frĩ¬
bus ⁊ coħrdibus fidei comissi petitio eẽt
anuero ea ꝑempta eẽt : cũ cõiter uttiue̾¬
nere: non autem  froei comissum resti¬
tuendum est nisiprius debitũ ab eis ep̃¬
tori. idemqcoħrdi ꝑsoluentur.¬
¶Elie froei comisit. in hec uerba. peto

Expanded text:
is uni ex lius ex causa emptionis ea possideat, fratribus et coheredibus fideicommissi petitio esset an uero ea perempta esset, cum communiter uniuernere: non autem fideicommissum restituendum est, nisi prius debitum ab eis emptori eidemque coheredi persolueretur.Filiae fidei commissit in haec uerba: 'peto
Abbreviated transcription (Latin):
porest. S i suuris sursit ⁊ guarus. put¬
etq fe ꝑerrorem qui Alatronibus
captus est ẜuimẽe: uł uthostiu:
uł legatu. quinicħ acaptiuo diferre
putat᷑. non posse fcoercomitere cer¬
tumest. quianec testaripõt. quian
qualiceat sibitestari drbitat. ¶Si
Sua flius fam̃. ułẜ uus. fioeicomissum
cosicreliquerit. nonualet: sitamenm

Expanded text:
gnarus putetque se per errorem, quia a latronibus captus est, seruum esse uelut hostium, uel legatus qui nihil se a captiuo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat.Sed si filius familias uel seruus fideicommissum reliquerit, non ualet: si tamen
Abbreviated transcription (Latin):
defuneti mutuam pecumã a fluia diem¬
siaiaecepit: ⁊ locans edibus ꝓpartesuap¬
ensiones sibrdebitas ereditrici delegane¬
rit. anconditiotestam̃ti extitisse uidat᷑
utfiliis suis fioei comissi nominetenea
¶ Matrcͦ iuxore brdibus institutis. ita
mortem tuam frĩbus tuis relinquas. ha¬
bes filio sororum tuarum quibus relinci¬
uas. scisiniũ frũmtuum. ⁊ iliumtrũm
oeteriora fecit: querocumxor intestata
decessisfi. ⁊ legitima cius hrditas. ad fr̃
ꝑtineat ansororis froei comissum fib¬
debi. ab eo petere possint R pofse defcito
testm seripsi: sine ullo uins perito. rat
onem animimei potius secutus quamini¬
nuam ⁊ miscriam diligẽtiam ⁊ simi¬
nus aliquidlegitime. minusue ꝑrte
fecõ ꝓiurc leguime habcri debi. ho¬
scͥpte. ex causa siceicõmissi pctipossunt

Expanded text:
defuncti mutuam pecuniam a Flavia Dionysia acceperit et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegaverit, an condicio testamenti exstitisse videatur, ut filiis suis fideicommissi nomine tenea Matre et uxore heredibus institutis ita mortem tuam fratribus tuis relinquas: habes filios sororum tuarum, quibus relinquas. scis unum fratrem tuum filium nostrum t alius mihi deteriora fecit". quaero, cum uxor intestata decessit et legitima eius hereditas ad fratrem pertineat, an sororis filii fideicommissum ab eo petere possunt. respondi posse defendi Tonem animi mei potius secutus quam nimiam et miseram diligentiam: et si minus aliquid legitime minusue perite fecero, pro iure legitimo haber‹i› debet hoscriptae ex causa fideiccommissi peti possunt
Abbreviated transcription (Latin):
postmortem meam mutes. ⁊ itareno¬
uesut fre̾s tuidotemstipularentur. N̾
casu ut si sinelibis. imo pluribus ue in
m̃m̃ moricris.dos ad tos ꝑueruat : post
mortem patris decessit maritus. añ¬
quam renouaretur cautio dotał.: ipꝰea a¬
linupta dccessit. Nullo li borum relie¬
to. uiuo adhuctitiorno ex fr̾ib quesi¬
tum est. antitius petitionem hab̾ret
rerũqueinootem fucrunt R. possefi¬
deicomissum ab hrdibus sororis peti.
plaretur ¶Filuim̃ ⁊ filiam hreles.
instituit. ⁊ libris legata dedit. corpo
ftocicomisit inhecuerba: auobis peto:
tus decessit. ħrde instituto patronefi¬
lro exparte clebita ex alt̃a ext̃ quesitum
est ͣ ad ditahrditate patrone filius a coħ̾r¬
d̾ suopartemeorum qu& iextestam̃to
matri admeuiũ libertum ꝑuenerunt

Expanded text:
post mortem meam mutes et ita renoues, ut fratres tui dotem stipularentur hoc casu, ut, si sine liberis uno pluribusue in matrimonio morieris, dos ad eos perueniat'. post mortem patris decess‹it› maritus, antequam renouaretur cautio dotalis, et postea alii nupta decessit nullo liberorum relicto, uiuo adhuc Titio uno ex fratribus. quaesitum est, an Titius petitionem haberet rerum, quae in dotem fuerant. respondi posse fideicommissum ab heredibus sororis peti, pularetur.Filium et filiam heredes instituit et libertis legata dedit eorumque fidei commisit in haec uerba: 'a uobis peto, rtus decessit herede institut‹o› patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo: quaesitum est, an adita hereditate patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testamento m
Abbreviated transcription (Latin):
caucrit. si quid obsignatum recepisi. si¬
douice codicillorũuale. epła autem nõ uto¬
relicte constaret. debiqueineã dure seueleꝰ ꝑ¬
le significauits quiindiuisam cuni fr̃e
suoiem habebat. filias suas hre instituit.
ureoꝵ. fidĩurẽ comitto: utpportione :¬
ur̃a: mille aureos allu cretiope ccato. pr¬
truouestro accipiatis. hinc testator quĩ¬
quẽnio suꝑuixit. ⁊ ab imꝰde patrimorũ
reliquto. quesitum est anħrs lucretii
ut uniuersa. datis nulle auitis restitui¬
erentur. siestimationis. que mortis tẽ¬
pore mrebus fuerat. oblacionẽobe.
fieri. ¶ Scĩo quem ħrlisubstituãt
ita legaui: seiosimichi ħrsnõcrit.
et uxori eius marcelle. argentił.xua
frit. an marcelle legati dimidia põ¬

Expanded text:
cauerit, si quid obsignatum recepisset, id uice codicillorum ualeret, epistula autem non relictae constaret, deberi, quae in e‹a› dare se uelle significauit.Qui indiuisam cum fratre suo rem habebat, filias suas heredes institu‹i›t ureorum, fidei uestrae committo, uti pro portione uestra mille aureos a Lucretio Pacato patruo uestro accipiatis': huic testamento quinquennio superuixit et abunde patrimonium reliquit: quaes‹i›tum est, an heredes Lucretii ut uniuersa datis millenis aureis restituerentur, sed aestimationis, quae mortis tempore in rebus fuerat, oblationem debere fieri.Seio, quem heredi substituerat, ita legauit: Seio, si mihi heres 'non erit, et uxori eius Marcellae argenti libraeius heres exstiterit, an Marcellae legati dimidia por
Abbreviated transcription (Latin):
tuto eo. uł ex heredato non. admitti.i
S ⁊ si patruus eorum quierat in potes¬
tatt sit pret̾itits pat̾ ex hereclatus debent
nepotes admitti. namex heredatus: uel

Expanded text:
tuto eo vel exheredato non admitti. Sed et si patruus eorum, qui erat in potestate, sit praeteritus, pater exheredatus, debent nepotes admitti: nam exheredatus
Abbreviated transcription (Latin):
manumissaẽ. ad legitimam eius ħri¬
tatem admutetur. Item si ad huc p̃gnã
manumissaẽ: dicendumerit. ꝓdeẽ ẽt
inẜuitute editi filii ad legitimam ħrdi¬
tatem mat̾ admutetur. ut puta si posti
moram factam infideicominissa lib̾ta
mosa ad legnimam hititatem tiborum
admuitetur. ĩmpubem cui pat̾ sed̾as
tabulas fecit. tunc certumẽ intestatum
decessisse. cum obinis int substituti he¬
reditatem eius. qr  ⁊ sumpubes arro

Expanded text:
manumissa est, ad legitimam hereditatem eius admittetur. item si adhuc praegnas manumissa est, dicendum erit prodesse. et in seruitute editi filii ad legitimam hereditatem mater admittetur, ut puta si post moram factam in fideicommissa libertamosa, ad legitimam hereditatem liberorum admittetur. Impuberem, cui pater secundas tabulas fecit, tunc certum est intestatum decessisse, cum omiserint substituti hereditatem eius. quare et si impubes adro
Abbreviated transcription (Latin):
tino debitore exigat neq ipium neꝙ ł
heredem eius pot ꝯuenire. Nam naꝙ
heredis heres agere neq ab heredis
herede pot̃ peti ¶ erelis aut̃ hes
pot̃ damꝑnari neq exigat debitorẽ.
eum michi dare facete oporti oporte i¬
bit ue ut si ner heres scoi habere. ner¬
ua atillicinus si heres ꝓhibuerit euoi
frui ex ꝯducto si uire locationis ꝗͥ retił¬
nent extestõ fore obligatum auinti¬

Expanded text:
tio debitore exigat, neque ipsum neque heredem eius potest conuenire: nam neque heredis heres agere neque ab heredis herede potest peti. heredis autem heres potest damnari, ne exigat debitorem. eum mihi dare facere oportet oportebitue ut sineret heres sibi habere. Nerua Atilicinus, si heres prohiberet eum frui, ex conducto, si iure locationis quid retineret, ex testamento fore obligatum aiunt
Abbreviated transcription (Latin):
defuncti non ignoraũent fuent exro¬
tum: dolo ꝓxisnũ erit ideoꝙ repeti u
ł adiecta quantiate certa siue spẽ ł
non ad iecta aut exͣ ꝯt̾iano eq cum
distinctione ueluti titio. ꝙ ei debeo. ħ
ita ticio.c. que ei debeo. Quero an por̃a
reꝗrendum putes andebitum sit ple
nius rogo que adeos spectant attin¬
gas. cotidiana enĩ sunt. R Si is cui
titius debeat debitum remittere ei uoꝗ¬
luerit nichil mt̃ est. heredem suum
exigert. Utroꝙ enĩ mõ liberandus est uio¬
debitor. ⁊ntroꝙ easu ꝯpetit ultro ad nͥc¬
deliberandũ debiron accio si etiã łp¬
dta o aureoꝵ ł fundi debiti m̃tioneoi ͥꝯ en¬
feciss si ꝗdem debitor fuisse ꝓbetur. ͥ f¬
i liberandus est. Qd̾ si nichil debeat po ͥ¬
terit dici quasi falsa demonstracione
nadiecta etiam peti ꝙ ꝯp̃hensũ est pos ĩ¬
t se. S poͣtent hoc adici si ita iegauit.cͣͣ¬

Expanded text:
defuncti non ignorauit, fuerit exacdefuncti non ignorauit, fuerit exactum, dolo proximum eri certa quantitate siue specie uel non adiecta, aut ex contrario aeque cum distinctione, ueluti 'Titio quod ei debeo' uel ita 'Titio centum quae ei debeo': quaero, an per omnia requirendum putes, an debitum sinius rogo quae ad haec spectant attingas: cottidiana enim sunt. respondi: si is, cui Titius debebat, debitum ei remittere uoluit, nihil interest, heredem suum exigere: utroque enim modo liberandus est debitor et utroque casu competit ultro ad liberandum debitori actio. quod si etiam centum aureorum vel fundi debiti mentionem fecit, si quidem debitor fuisse probetur, liberandus est: quod si nihil debeat, poterit dici quasi falsa demonstratione adiecta etiam peti quod comprehensum est posse. sed poterit hoc dici si ita legavit