comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neq enim se uidicem debuisse esse controuersiarum populi romani.
sed prere presentibus imperiss. Contra quem cęsar cum plurimax
sua commemorasset officia quȩ consul ei decretis publicis tribuisset:
cumq defechonem eius nullam posse excusationem suȩ imprudentiȩ
recipere cairguisset. quod homo tantȩ prudentiȩ ac diligentię seire
potuisset. quis urbem italiamq teneret ubi senatus populusq romanꝰ
ubi respu. esset. Quis deinde pͥost .L. lentulum. &.C. Marcellum cõ-¬
sul esset se tamen concedere id factum suꝑioribus suis beneficiis ueteri
hospitio amicitię & dignitati etatiq hominis pręcibus eoꝵ qui fre¬
quentes concurrissent hospites atq amici deiotari ad deprecandum.
de controuersis thetrarcaꝵ postea se cogniturum esse dixit. regiũ
uestimentum ei restituit. Legionem autem eam quam ex genere
equitatumq omnem ad bellum gerendum adducere iussit. Cum

Expanded text:
neque enim se debuisse iudicem esse controversiarum populi Romani, neque enim se debuisse iudicem esse controversiarum populi Romani, sed parere praesentibus imperiis. § 68 Contra quem Caesar, cum plurima sua commemorasset officia quae consul ei decretis publicis tribuisset, cumque defensionem eius nullam posse excusationem eius imprudentiae recipere coarguisset, quod homo tantae prudentiae ac diligentiae scire potuisset quis urbem Italiamque teneret, ubi senatus populusque Romanus, ubi res publica esset, quis denique post L. Lentulum, C. Marcellum consul esset, tamen se concedere id factum superioribus suis beneficiis, veter hospitio atque amicitiae, dignitati aetatique hominis, precibus eorum qui frequentes concurrissent hospites atque amici Deiotari ad deprecandum, de controversiis tetrarcharum postea se cogniturum esse dixit, regium vestitum ei restituit. Legionem autem eam quam ex genere equitatumque omnem ad bellum gerendum adducere iussit. § 69 Cum
Abbreviated transcription (Latin):
medi bithinio adiudicauit qui regio capadocum gȩnere ortus propter
dubio uetustate tamen intermisso sacerdotum id repetebat. fratri autẽ
a riobarzanis amarithi. cum bene meritus uterq eorum de re .p. esset
ne aut regni hereditas amarathen sollicitaret aut heres regni terreret
ĩceptum simili uelocitate conficere cepit. Cum propius pontum finesq
galogricie accesiset deiorarus tberuntes gallagitcis tuẽ quidẽ pene
tota prouincia quod ei neq legibus neq moribus concessum esset ce¬
teri thetrarct contendebant. Sine dubio autem Rex armeniȩ: mi¬
noris a senatu appellatus depositis regis insignibus neq tantum pri¬
uato uestitu sed etiam reoꝵ habitu supplex ad cefarem uenit ora¬
tum ut sibi ignosceret. quod in ea ꝑte positus terrar quȩ nulla prȩ¬
sidia Cesaris habuisset exercitibus imperisf. cti. Pompeis castris fuisset.

Expanded text:
medi Bithyno adiudicavit, qui regio Cappadocum genere ortus iure minimedi Bithyno adiudicavit, qui regio Cappadocum genere ortus iure miniris intermisso sacerdotium id repetebat. Fratri autem Ariobarzanis Ariarathi, cum bene meritus uterque eorum de re publica esset, ne aut regni hereditas Ariarathen sollicitaret aut heres regni terreret inceptum simili velocitate conficere coepit. § 67 Cum propius Pontum finisque Gallograeciae accessisset, Deiotarus, tetrarches Gallograeciae tum quidem paene totius, quod ei neque legibus neque moribus concessum esse ceteri tetrarchae contendebant, sine dubio autem rex Armeniae minoris ab senatu appellatus, depositis regiis insignibus neque tantum privato vestitu sed etiam reorum habitu supplex ad Caesarem venit oratum ut sibi ignosceret, quod in ea parte positus terrarum quae nulla praesidia Caesaris habuisset exercitibus imperiisque coactus in Cn. Pompei castris fuisset:
Abbreviated transcription (Latin):
concurrerant receptos in fidem conditionibus impositis prouinciȩ tuende
ac defendendȩ dimitit & sibi populoq ro. amicissimos. faucis diebus
ĩ ed prouincia consumptis sextum Cęsarem amicum & necessarium
suum legionibus syrieq prefecit. Ipse ecidem classe qua uenerat pro¬
ficiscitur in ciliciam. Cuius prouinciȩ ciuitates omnes euocat tharsum
quod oppidum fere totius cilicie nobilissimum fortissimumq est. Ibi re¬
busomnibus prouincię & finitimaꝵ ciuitatum constitutis cupiditate
proficifendi ad bellum gȩrendum non dutius moratur. magnisq itine¬
ribus ꝑ capadociam confectis biduum mazace commonitus uenĩt. Co¬
mana uetustissimum & sanctissimum in capadocia bellone templum
quod ttinta religione colitur ut sacerdos eius deȩ imperio potentia secũ¬
dus a regȩ consensu gentis illius habeatur: Id homini nobilissimo tuco¬

Expanded text:
concurrerant, receptos in fidem condicionibus impositis provinciae tuendae concurrerant, receptos in fidem condicionibus impositis provinciae tuendae ac defendendae dimittit et sibi et populo Romano amicissimos. § 66 Paucis diebus in ea provincia consumptis Sextum Caesarem, amicum et necessarium suum, legionibus Syriaeque praeficit; ipse eadem classe qua venerat proficiscitur in Ciliciam. Cuius provinciae civitates omnis evocat Tarsum, quod oppidum fere totius Ciliciae nobilissimum fortissimumque est. Ibi rebus omnibus provinciae et finitimarum civitatium constitutis cupiditate proficiscendi ad bellum gerendum non diutius moratur, magnisque itineribus per Cappadociam confectis biduum Mazacae commoratus Comana venit,1 vetustissimum et sanctissimum in Cappadocia Bellonae templum, quod tanta religione colitur ut sacerdos eius deae maiestate, imperio, potentia secundus a rege consensu gentis illius habeatur. Id homini nobilissimo Lyco
Abbreviated transcription (Latin):
soluendȩ disciplinȩ seueritatisq essent eaq omma flagitare aduentum
sium uideret. tamen preferendum existimabat. quas in prouicias
regionesq uenisset easuta relinquere constitutais ut domesticis dissensionib
liberarentur. iura legesq acciperent & &xternoꝵ hostium metum de¬
ponerent. tlȩc ĩ syria cilicia asya celeriter se confecturum sperabat qued
hȩȩ prouinciȩ nullo bello premebantur: In bitinia ac ponto plus oneris
uidebat impendere sibi. nam neq excessisse tum ponto pharnacem audie¬
bat. neq excessurum putabat. cum secundo prȩlio uehementer esset infla¬
tus. quod contra. Domitium calunum fecerat. Commoratus fere in om¬
nibus ciuitatibus quȩ maiores sunt dignitate premia bene meritis & uiri¬
tum & publice tribuit. de conrouersis ueteribus cognoscit ac statuit.
reges tyrannos dianastas prouinciȩ finitimosq qui omnes qui ad eum

Expanded text:
solvendae disciplinae severitatisque essent, eaque omnia flagitare adventum solvendae disciplinae severitatisque essent, eaque omnia flagitare adventum suum videret, tamen praeferendum existimabat, quas in provincias regionesque venisset, eas ita relinquere constitutas ut domesticis dissensionibus liberarentur, iura legesque acciperent, externorum hostium metum deponerent. Haec in Syria, Cilicia, Asia celeriter se confecturum sperabat, quod hae provinciae nullo bello premebantur; in Bithynia ac Ponto plus oneris videbat sibi impendere. Non excessisse enim Ponto Pharnacen audiebat neque excessurum putabat, cum secundo proelio vehementer esset inflatus quod contra Domitium Calvinum fecerat. Commoratus fere in omnibus civitatibus quae maiore sunt dignitate, praemia bene meritis et viritim et publice tribuit, de controversiis veteribus cognoscit ac statuit; reges, tyrannos, dynastas provinciae finitimos, qui omnes ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
illa ex infinitis rapinis confecta ĩ potestatem cuiusꝗ ueniret. Progres¬
sus secunda byberna tempestate. cum ĩ hiberum flumen noctis uitãdę
causa secontulisser: inde paulo uehementaori tempostate: nibilo periculo¬
sius ise nauigatum credens profectus aduersibsi fluctibus occurrentib
hostio fluminis ĩ ip̃is faucibus: cum neq flectere nauim propter uim flu¬
minis neq directam tantis fluctibus tenere posset demersa naue periit.
Cum in syriam cȩsar ex egipto uenisset atꝗ ab his qui roma uenerant.
ad eum cognosteret: litterisq urbanis animaduerteret multa rome male
& inutiliter administrari: neq ullam ꝑtem rei. pu. satis commode ge¬
ri. quod & contentionibus tribunitiss ꝑ niciose seditiones orirentur. &
ambitione atq indiligentia tribunoꝵ militum & qui legionibus prȩ¬
erant: multa contra morem consuetudinemq militarem fierent. quȩ dis¬

Expanded text:
illa ex infinitis rapinis confecta in potestatem cuiusquam veniret. Progresilla ex infinitis rapinis confecta in potestatem cuiusquam veniret. Progressus secunda ut hiberna tempestate cum in Hiberum flumen noctis vitandae causa se contulisset, inde paulo vehementiore tempestate, nihilo periculosius se navigaturum credens, profectus, adversis fluctibus occurrentibus ostio fluminis, in ipsis faucibus, cum neque flectere navem propter vim fluminis neque directam tantis fluctibus tenere posset, demersa nave periit. § 65 Cum in Syriam Caesar ex Aegypto venisset atque ab eis qui Roma venerant ad eum cognosceret litterisque urbanis animadverteret multa Romae male et inutiliter administrari neque ullam partem rei publicae satis commode geri, quod et contentionibus tribuniciis perniciosae seditiones orirentur et ambitione atque indulgentia tribunorum militum et qui legionibus praeerant multa contra morem consuetudinemque militarem fierent, quae dis
Abbreviated transcription (Latin):
castellum marcelli quod proximum erat regiis castris. neq opinanti¬
bus omnbus si tamen in omnibus fuit Cassius. nam de huius consciẽtia
dubitabatur impetum fecerunt. compluresq ibi milites oppresserunt.
Et nisi celeriter indignatione & auxilio lepidi prelium esset diremptũ
maior calamitas esset accepta. Cum iter Cassio patefactum esset castra
Marcellus cum lepido conuingit. Lepidus eodem tempore Marcellusq
nius proconsul ad prouinciam obtinendam uenit. De cuiusaduẽtu
ut cognouit cassius. legiones quas secum habuerat equitatumꝗ in
hiberna distribuit. ip̃e omnibus suis rebus cderiter correptis malacã
contendit. ibi q aduerso tempore nauigandi naues conscendit ut ipẽ p̃¬
dicubat. ne se lepido & Trebonio & Marcello cominitteret ut amici eius
dictitabant ne ꝑ eam proumciam minore cum dignitate iter faceret.
cuius magna pars ab eo defecerat: ut ceteri existimabant ne pecimia

Expanded text:
castellum Marcelli quod proximum erat regis castris, neque opinanticastellum Marcelli quod proximum erat regis castris, neque opinantibus omnibus — si tamen in omnibus fuit Cassius: nam de huius conscientia dubitabatur —, impetum fecerunt complurisque ibi milites oppresserunt. Quod nisi celeriter indignatione et auxilio Lepidi proelium esset diremptum, maior calamitas esset accepta. § 64 Cum iter Cassio patefactum esset, castra Marcellus cum Lepido coniungit. Lepidus eodem tempore Marcellusquenius proconsul ad provinciam obtinendam venit. De cuius adventu ut cognovit Cassius, legiones quas secum habuerat equitatumque in hiberna distribuit; ipse omnibus suis rebus celeriter correptis Malacam contendit ibique adverso tempore navigandi navis conscendit, ut ipse praedicabat, ne se Lepido et Trebonio et Marcello committeret, ut amici eius dictitabant, ne per eam provinciam minore cum dignitate iter faceret cuius magna pars ab eo defecerat, ut ceteri existimabant, ne pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
ea mente Ullam ut sine ullo studio tantum contentiones cassui uã¬
celliq componeret. Huic uenienti sine dubitatione Marcellus se cre¬
dit atq offert. Cassuis contra suis se tenet presidiis siue eo quod plus
sibi uiris deberi ꝗͣ Marcello existimabat suie eo qđ ne preoccupatus
animus lepidi esset obsequio aduersarii uerebatur. Ponit ad yllam
castra lepidus neq habet a. Marcello quicꝗͣ diuisi ne pugnetur inter¬
dicit: ad exeundum Cassium ĩuitat fidemq suam ĩ reomn ĩ terponit.
Cum diu dubitasset cassius quod sibi faciendum quid ue lepido esset cre¬
dendum. neq ullum exitum consilii suĩ reperiret. s ꝑmaneret ĩsentẽ¬
tia: postulat uti munitiones dissicerentur sibiq liber exinus daretur.
non tantum indutiis factis sed prope iam constituta opera compla¬
narentur: custodiȩq munitionum essent deductȩ. Auxilia regis r̃ id

Expanded text:
ea mente Uliam, ut sine ullo studio contentiones Cassi Marea mente Uliam, ut sine ullo studio contentiones Cassi Marcellique componeret. Huic venienti sine dubitatione Marcellus se credit atque offert; Cassius contra suis se tenet praesidiis, sive eo quod plus sibi iuris deberi quam Marcello existimabat, sive eo quod ne praeoccupatus animus Lepidi esset obsequio adversarii verebatur. Ponit ad Uliam castra Lepidus neque habet a Marcello quicquam divisi. Ne pugnetur interdicit; ad exeundum Cassium invitat fidemque suam in re omni interponit. Cum diu dubitasset Cassius quid sibi faciendum quidve Lepido esset credendum, neque ullum exitum consili sui reperiret si permaneret in sententia, postulat uti munitiones disicerentur sibique liber exitus daretur. Non tantum indutiis factis sed prope iam pace constituta opera cum complanarent custodiaeque munitionum essent deductae, auxilia regis in id
Abbreviated transcription (Latin):
nus omnem suum equitatum emisit qͥ magis sibi usu fore credebat.
si pabulari frumentariq Marcellum non pateretur. magno autem fo¬
re impedimento si clausus obsidione & in utilis necessarium consume¬
ret frumentum. Paucisq diebus cassii lutteris acceptis rex Boguscũ
copiis uenit. adiungite ei legionem quam secum adduxerat com¬
pluresꝗ cobontes auxiliarias hispanoꝵ. Nanq ut ĩ cunlibus dissensi¬
onbus accidere consueuit: ita temporibus ilis in hispania nõ nullȩ ci¬
uitates rebus cassii stuciebant. complures marcellum fouebant. acce¬
dit cũ copiis hogus ad exteriores marcelli munitiones. Pugnatur
utrinq acriter . Crebroq id accidit fortuna sepe ad utrumque uicto¬
ram transferente. Flec tamen unꝗͣ ab operibus depellitur Marcellus
Interim lepidus ex citeriori prouincia cum cohortibus legionariis
.XXXU. magnoq numero equitum & reliquoꝵ auxilioꝵ uenit.

Expanded text:
nus omnem suum equitatum emisit; quem magno sibi usu fore credebat, nus omnem suum equitatum emisit; quem magno sibi usu fore credebat, si pabulari frumentarique Marcellum non pateretur, magno autem fore impedimento, si clausus obsidione et inutilis necessarium consumeret frumentum. § 62 Paucis diebus Q. Cassi litteris acceptis rex Boguso cum copiis venit adiungitque et legioni quam secum adduxerat compluris cohortis auxiliarias Hispanorum. Namque ut in civilibus dissensionibus accidere consuevit, ita temporibus illis in Hispania non nullae civitates rebus Cassi studebant, plures Marcellum fovebant. Accedit cum copiis Boguso ad exteriores Marcelli munitiones. Pugnatur utrimque acriter, crebroque id accidit fortuna saepe ad utrumque victoriam transferente; nec tamen umquam ab operibus depellitur Marcellus. § 63 Interim Lepidus ex citeriore provincia cum cohortibus legionariis XXXV magnoque numero equitum et reliquorum auxiliorum venit
Abbreviated transcription (Latin):
sidionis clauderetur in regionibus alienis sibiq infestis. noctu silentio
e castris proficiscitur: celeriq itinere Ulam contendit. quod sibi fide¬
le esse oppidum credebat. ibi adeo comuncta ponit męnbus castra
ut estnoei natura: namq ulla ĩ edito monte posita est ut ip̃a muni¬
tione urdiscundiq ab oppugnatione tutus esset. Hunc Marcellus inse¬
quitur & ꝗͣ proxime potest Ullam castra castris confert. loco¬
rumq cognita natura quo maxime rem deducere uolebat necessita¬
te est adductus ut neq confligeret cuius si rei facultas esset: resistere
incitatis militibus non poterat . neq uagari cassium latius pateretur
ne plures ciuitates ei paterentur quę passe erant cordubenses. Castel¬
lisꝗ idoneis locis collocatis operibusq ĩ circuitu oppidi continuatis. U¬
lam casfiumꝗ munitionibus clausit. Quȩ priusꝙͣ ꝑficerentur. Iongi¬

Expanded text:
sidionis clauderetur in regionibus alienis sibique infestis, noctu silentio sidionis clauderetur in regionibus alienis sibique infestis, noctu silentio ex castris proficiscitur celerique itinere Uliam contendit, quod sibi fidele esse oppidum credebat. Ibi adeo coniuncta ponit moenibus castra ut et loci natura — namque Ulia in edito monte posita est — et ipsa munitione urbis undique ab oppugnatione tutus esset. Hunc Marcellus inseet quam proxime potest Uliam castra castris confert locorumque cognita natura, quo maxime rem deducere volebat, necessitate est deductus ut neque confligeret — cuius se rei facultas esset, resistere incitatis militibus non poterat — neque vagari Cassium latius pateretur, ne plures civitates ea paterentur quae passi erant Cordubenses. Castellis idoneis locis collocatis operibusque in circuitu oppidi continuatis Uliam Cassiumque munitionibus clausit. Quae prius quam perficerentur, Longi
Abbreviated transcription (Latin):
loco superiore causa interposita quod is in equum non descenderet.
marcellus militibus persuadet: ut se in castra recipiant. Itaq copias redu¬
cere cepit cassius quo bene ualebit. marcellumq infirmum esse sciebat.
aggressus equitati legionarios se recipientes complures nouissimos in
fluminis ripis interficit. Cum hoc detrimento quid transitus fluminis ui¬
tii difficulttitisq haberet cognitum esset marcellus castra bethim trans¬
fert. crebroq uterq legiones in aciem educit. neq tamen confligitũ
propter locoꝵ difficultates. Eratq copiss pedestribus multo firmor
Marcellus habebat enim ueteranas: multisq preliis expertas legiones
Cassius fidei magis ꝗ urtuti legionum confidebat. Itaq cum castra ca¬
stris collocata essent. & marcellus locum idoneum castello cepisset quo pro¬
hibere aqua: cassianos posset: Longinus ueritus ne genere quodim ob¬

Expanded text:
loco superiore videret, causa interposita, quod is in aequum non descenderet, loco superiore videret, causa interposita, quod is in aequum non descenderet, Marcellus militibus persuadet ut se recipiant in castra. Itaque copias reducere coepit. Cassius, quo bono valebat Marcellumque infirmum esse sciebat, aggressus equitatu legionarios se recipientis compluris novissimos in fluminis ripis interfecit. Cum hoc detrimento quid transitus fluminis viti difficultatisque haberet cognitum esset, Marcellus castra Baetim transfert, crebroque uterque legiones in aciem educit; neque tamen confligitur propter locorum difficultates. § 61 Erat copiis pedestribus multo firmior Marcellus; habebat enim veteranas multisque proeliis expertas legiones. Cassius fidei magis quam virtuti legionum confidebat. Itaque, cum castra castris collata essent et Marcellus locum idoneum castello cepisset quo prohibere aqua Cassianos posset, Longinus, veritus ne genere quodam ob
Abbreviated transcription (Latin):
duba cum flumen betim in oppidi conspectum loco excelso facit castra
luterasq ad regem bogudem ĩ mauritaniam .&.u. lepidum proconsulẽ
ĩ hispaniam citeriorem mittit. subsidio sibi prouincie cęsarisq causa ꝗͣ
primum ueniret. Ipse hostili modo cordubensium agros uastat. hedificia
incendit. Cuius rei deformitate atq in dignitate legiones quȩ marcellũ
sibi ducem ceperant ad eum concurrerunt ut ĩ aciem educerentur orint.
prusq confligendi sibi potestas fieret ꝙ̃ cum tanta contumelia nobilis¬
sime carissimeq possessiones cordubensium ĩ conspectu suo rapinis ferro
flammaq consumerentur. Marcellus cum confligere miserrimum pu¬
taret quod & uictoris & uicti detrimentum ad eundem cęsarem esset
redundaturum. neq suę potestatis esset: legiones betim traducit atq¬
aciem instruit. Cum cassius contra pro siuis castris aciem instriexisse

Expanded text:
duba citra flumen Baetim in oppidi conspectu loco excelso facit castra; duba citra flumen Baetim in oppidi conspectu loco excelso facit castra; litteras ad regem Bogudem in Mauretaniam et ad M. Lepidum proconsulem in Hispaniam citeriorem mittit, subsidio sibi provinciaeque Caesaris causa quam primum veniret. Ipse hostili modo Cordubensium agros vastat, aedificia incendit. § 60 Cuius rei deformitate atque indignitate legiones quae Marcellum sibi ducem ceperant ad eum concurrerunt, ut in aciem educerentur orant, priusque confligendi sibi potestas fieret quam cum tanta contumelia nobilissimae carissimaeque possessiones Cordubensium in conspectu suo rapinis, ferro flammaque consumerentur. Marcellus cum confligere miserrimum putaret, quod et victoris et victi detrimentum ad eundem Caesarem esset redundaturum neque suae potestatis esset, legiones Baetim traducit aciemque instruit. Cum Cassium contra pro suis castris aciem instruxisse
Abbreviated transcription (Latin):
E.ci. Pompeii nomen ĩ scutis ĩ seriptum haberent. Eiq frequens legionũ
conuentus obuiam prodit. neq tantum uirorum sed etiam matrum fa¬
milias ac pretestatoꝵ deprecatur q ne hostili aduentu cordubam diripe¬
rent. Nam se contra Cassium consentire cum omnibus contra cęsarem
ne facere cogerentus orare. Tante multitudinis pręcibus & lacrimis exẽ¬
citus commotus cum uderet ad cassium ꝑsequendum nihil opus esse . eNi.
pompeis nomine & memoria tamq omnibus cęsarinis ꝙͣ pompeianis lõ¬
ginum esse modio: neq se conuentum neq .M. Marcellum contra cę¬
saris causam posse perducere. nomen pomper ex scutis detraxerunt: Nã¬
cellum qui se cęsaris causam defensurum profitebatur ducem asciuerunt
pretoremq appellarunt & conuientum sibi adiunxerunt castraq ad
Cordubam posuerunt. Cassius eobiduo circiter. uii. milia pissium acoͣ¬

Expanded text:
ut Cn. Pompei nomen in scutis inscriptum haberent. Frequens legionibus ut Cn. Pompei nomen in scutis inscriptum haberent. Frequens legionibus conventus obviam prodit, neque tantum virorum sed etiam matrum familias ac praetextatorum, deprecaturque ne hostili adventu Cordubam diriperent: nam se contra Cassium consentire cum omnibus; contra Caesarem ne facere cogerentur orare. § 59 Tantae multitudinis precibus et lacrimis exercitus commotus cum videret ad Cassium persequendum nihil opus esse Cn. Pompei nomine et memoria tamque omnibus Caesarianis quam Pompeianis Longinum esse in odio neque se conventum neque M. Marcellum contra Caesaris causam posse perducere, nomen Pompei ex scutis detraxerunt, Marcellum, qui se Caesaris causam defensurum profitebatur, ducem asciverunt praetoremque appellarunt et conventum sibi adiunxerunt castraque ad Cordubam posuerunt. Cassius eo biduo circiter IIII milia passuum a Cor
Abbreviated transcription (Latin):
gionis .x. quę fuerant cordube in presidio idem facere. Cassius his reb
incensus mouet castra & postero die segouiam ad flumen siciliense
uenit. Ibiq habita contione militari tentat animos quos cognoscit
non sua sed cęsaris absentis causa: sibi fidissimos esse. nullumq periculũ
deuitaturos dum ꝑ eos cęsiri prouincia restitueretur. Interim thoruis
ad cordulum ueteres legiones adducit. ac ne dissensionis initium na¬
tum seditiosa milicum suaq natura uideretur simul ut contra. Q
Cassium qui Cesaris nomine maioribus uiribus uti uidebatur: eque se po¬
tentem opponeret & dignitate: eN. fompeio se prouinciam recuperare uel¬
le palam dictitabut forsitan & hoc fecerit odio Cesaris nominis maio¬
ribus uiribus & amore pompei cuus nomen multum poterat apud eas
regiones quas.M. Uaro obtinuerat. Sed id qua mente communis e¬
rat comectura. Certe hoc prese choruis ferebat milites adeo fatebant᷑.

Expanded text:
gionis V., quae fuerant Cordubae in praesidio, idem facere. Cassius his rebus gionis V., quae fuerant Cordubae in praesidio, idem facere. Cassius his rebus incensus movet castra et postero die Segoviam ad flumen Singiliense venit. Ibi habita contione militum temptat animos; quos cognoscit non sua sed Caesaris absentis causa sibi fidissimos esse nullumque periculum deprecaturos, dum per eos Caesari provincia restitueretur. § 58 Interim Thorius ad Cordubam veteres legiones adducit ac, ne dissensionis initium natum seditiosa militum suaque natura videretur, simul ut contra Q. Cassium, qui Caesaris nomine maioribus viribus uti videbatur, aeque potentem opponeret dignitatem, Cn. Pompeio se provinciam reciperare velle palam dictitabat. Et forsitan etiam hoc fecerit odio Caesaris et amore Pompei, cuius nomen multum poterat apud eas legiones quas M. Varro obtinuerat. Sed id qua mente, communis erat coniectura: certe hoc prae se Thorius ferebat; milites adeo fatebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiat fama legionem trigesimam. quam. Q. Cassius legatus si¬
mul ducebat. cum ad oppidum leptim castra haberet seditione fa¬
cta centurionibusq aliquot occisis qui signa tolli non patiebantũ
discessisse & ad secundam legionem contendisse. quȩ ad fretum alio
itinere ducebatur. Cognita re noctu quidem cum .U. echortibus uñ
tur ꝑspiceret moratus narbonam contendit. Hic cum legione . xxxͦ.
uenisset equitatis audit. uii ͫ cohortes a uernaculis oypressas ad obeu-¬
lam cum his ad secundam ꝑuenisse legionem omnesq ibi se coniũxisse
& .s. Toruum italicensem ducem delegisse: celeriter habito consilio mar
cellum cordubam ut eam ĩ potestate retineret.Q Cassium legitum hispa¬
lim mittit. paucisq ei diebus ut affertur conuentum cordubensem ab eo
defecisse. marcellumq aut uoluntate aut necessitate adductum. Hanq
id uarie nuntiabatur consentire cum cordubensibus. duasq cohortes le¬

Expanded text:
nuntiat eam a legione XXX., quam Q. Cassius legatus sinuntiat eam a legione XXX., quam Q. Cassius legatus simul ducebat, cum ad oppidum Ilipam castra haberet, seditione facta centurionibus aliquot occisis qui signa tolli non patiebantur, discessisse et ad secundam legionem contendisse, quae ad fretum alio itinere ducebatur. Cognita re noctu cum V cohortibus unettur perspiceret, moratus Carmonem contendit. Hic, cum legio XXX. venisset equitatus, audit IIII cohortis a vernaculis oppressas ad Obulam cum his ad secundam pervenisse legionem omnisque ibi se coniunxisse et T. Thorium Italicensem ducem delegisse. Celeriter habito consilio M. Marcellum quaestorem Cordubam, ut eam in potestate retineret, Q. Cassium legatum Hispalim mittit. Paucis ei diebus affertur conventum Cordubensem ab eo defecisse Marcellumque aut voluntate aut necessitate adductum — namque id varie nuntiabatur — consentire cum Cordubensibus; duas cohortis le
Abbreviated transcription (Latin):
hil timeret an omnia licere mallet. Sanatis uulneribus accersit õ¬
nes qui sibi pecumas expensas tulerant: acceptasq eas iubet referri:
Quibus parum uidebatur imposinsse oneris ampliorem pecuniam im¬
penit. Quȩm autem romȩ delectum instituit quosq ex omnibus
conuentibus coloniisq conscriptos habebat: transmarina militia ꝑ¬
territos ad sacramenti religionem uocabat. Magnum hoc fuit ue¬
ctigal. maus tamen crescebat odium. ttis rebus confectis totum
exercitum lustrat legiones quas in africa ducturus erat & auxi¬
lia mittit ad traiectum. ip̃e classem quam parabat ut inspiceret
haspalim accedit ibiq moratur. propterea quod edictum tota pro¬
uincia proposuerat ut quibris pecumas imperasset neq contulissent
se adirent. Quȩ euocatio uehementer omnes turbauit. Interim .I.
siturius qui eo tempore. tr̃ militum ĩ legione uernacula fuerat

Expanded text:
hil timere an omnia licere mallet. Sanatis vulneribus arcessit omhil timere an omnia licere mallet. Sanatis vulneribus arcessit omnis qui sibi pecunias expensas tulerant, acceptasque eas iubet referri; quibus parum videbatur imposuisse oneris, ampliorem pecuniam imperat. Equitum autem Romanorum dilectum instituit; quos ex omnibus conventibus coloniisque conscriptos transmarina militia perterritos ad sacramenti redemptionem vocabat. Magnum hoc fuit vectigal, maius tamen creabat odium. His rebus confectis totum exercitum lustrat; legiones quas in Africam ducturus erat et auxilia mittit ad traiectum. Ipse classem quam parabat ut inspiceret, Hispalim accedit ibique moratur, propterea quod edictum tota provincia proposuerat, quibus pecunias imperasset neque contulissent, se adirent. Quae evocatio vehementer omnis turbavit. § 57 Interim L. Titius, qui eo tempore tribunus militum in legione vernacula fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi q tam famiharem ꝗͣ laterensem & racilium in eadem fuisse
coniuratione. Nec diũ moritur dolorem suum quin eos interfici
iubeat. Minutium libertis tradit ex eruciandum. Item calphur¬
nium Saluianum qui proficctur inditium conunitoꝵ q numeꝵ
auget. uere ut quidam exͥtimant ut non nulli queruntur coadtus.
res. quos cassius uibet interfici excepnis his qui se pecunia redimert̃.
Nam palam sextertiis decem cum calphurnio paciscitur & cum Q
sextio .L. qui si maxime nocentes sunt: mulctati tamen periculũ
uitȩ dolorq uulnerum & pecumę remissio crudelitatem cum auari¬
tia & inctam esse significabat. Aliquot post diebus litteras a cesare
missas recipit quibus cognoscit pompeium ĩ acie uictum amissis co¬
piis fugisse. Qua re cognita mixtam dolore uoluptatem capiebat u¬
ctorię. Nuntius lȩtitiam exprimebat confectum bellum licen¬
tiam temporum intercludebat. Sic erat dubius animus. utrum ni¬

Expanded text:
sibique tam familiarem quam Laterensem et Racilium, in eadem fuisse sibique tam familiarem quam Laterensem et Racilium, in eadem fuisse coniuratione, nec diu moratur dolorem suum quin eos interfici iubeat. Minucium libertis tradit excruciandum, item Calpurnium Salvianum, qui profitetur indicium coniuratorumque numerum auget, vere, ut quidam existimant, ut non nulli queruntur, coactus. is; quos Cassius interfici iubet exceptis eis qui se pecunia redemerunt. Nam palam HIS LX4 cum Calpurnio paciscitur et cum Q. Sestio L. Qui si maxime nocentes sunt multati, tamen periculum vitae dolorque vulnerum pecuniae remissus crudelitatem cum avaritia certasse significabat. § 56 Aliquot post diebus litteras a Caesare missas accipit, quibus cognoscit Pompeium in acie victum amissis copiis fugisse. Qua re cognita mixtam dolore voluptatem capiebat: victoriae nuntius laetitiam exprimebat, confectum bellum licentiam temporum intercludebat. Sic erat dubius animus utrum ni
Abbreviated transcription (Latin):
prouincia consenserat in odio cassii. Nam legiones .XxX. & xxi.
paucis mensibus ĩ italia seriptus cesar attribuerat longino. Quinta le¬
gio miper ibi erat confecta. Interim nuntiatur lateranensi uiuere
cassium. Quo nuntio cdolore magis ĩ animo perturbatus reficit se
celeriter & ad cassium uisendum proficiscitur. Re cognita .xxx.
legio signa cordubam insert ad auxilium ferendum imperatori
suo. Facit hoc idem . xxxi. Subsequitur. has. U cum duȩ legio¬
nes relique essent ĩ castris secundã ueriti ne soli relinquerentur atꝗ
ex eo quid sensissent indicaret᷑ secuti sunt factum superiorum ꝑmã¬
sit in sententia legio uernacula nec ullo timore de gradu deiecta
est. Cassius eos qui nomiati erant conseii cedis iubet comprȩhendi.
dicio Minutii cognoscit. L. Racilium &. L. laterensem & annium
scapulam maxime dignitatis & glorię prouincialem hominem

Expanded text:
provincia consenserat in odio Cassi: nam legionem XXX. et XXI. provincia consenserat in odio Cassi: nam legionem XXX. et XXI. paucis mensibus in Italia scriptas Caesar attribuerat Longino, quinta legio nuper ibi erat confecta. § 54 Interim nuntiatur Laterensi vivere Cassium. Quo nuntio dolore magis permotus quam animo perturbatus reficit se celeriter et ad Cassium visendum proficiscitur. Re cognita XXX. legio signa Cordubam infert ad auxilium ferendum imperatori suo. Facit hoc idem XXI. Subsequitur has V. Cum duae legiones reliquae essent in castris, secundani, veriti ne soli relinquerentur atque ex eo quid sensissent iudicaretur, secuti sunt factum superiorum. Permansit in sententia legio vernacula nec ullo timore de gradu deiecta est. § 55 Cassius eos qui nominati erant conscii caedis iubet comprehendi; dicio Minuci cognoscit L. Racilium et L. Laterensem et Annium Scapulam, maximae dignitatis et gratiae provincialem hominem
Abbreviated transcription (Latin):
suum adiuuant. Erant enim omnes ytalicenses ad ipsum longinum.
Licinus squillus inuolat iacentemq lȩuibus sauciat plagis. Concurritur
ad cassium defendendum. Semper enim berones compluresq euoca¬
tos cum telis secum habere consueuerat: a quibus cęteri intereludimntũ.
qui ad cedem faciendam subsequebuantur: Quo in numero fuit calphũ¬
nius saluianus & Manilius tusculus. Minutius intersaxa quȩ ia¬
cebant ĩ itinere fugiens opprimitur & relato domum cassio ad eũ
deducitur. Racilius ĩ ꝑroximam se domum familiaris sui conferti
dum certum cognosciret confectuis ne cassius esset .l. laterensis cumid
gionis quibus odio sciebat precipue cassium esse gratulatur: Tolli¬
tura multitudine in tribunal pretor appellatur. Nemo enim aue
ĩ prouĩcia natus. aut uernaculȩ legionis milites: aut duturnitate
ĩfectus prouincialis quo ĩ numero erat secunda legio non cum oĩ

Expanded text:
suum, adiuvant: erant enim omnes Italicenses. Ad ipsum Longinum L. suum, adiuvant: erant enim omnes Italicenses. Ad ipsum Longinum L. Licinius Squillus involat iacentemque levibus sauciat plagis. § 53 Concurritur ad Cassium defendendum: semper enim Berones complurisque evocatos cum telis secum habere consuerat. A quibus ceteri intercluduntur qui ad caedem faciendam subsequebantur; quo in numero fuit Calpurnius Salvianus et Manilius Tusculus. Minucius inter saxa quae iacebant in itinere fugiens opprimitur et relato domum Cassio ad eum deducitur. Racilius in proximam se domum familiaris sui confert, dum certum cognosceret confectusne Cassius esset. L. Laterensis, cum igionis, quibus odio sciebat praecipue Cassium esse, gratulatur; tollitur a multitudine in tribunal, praetor appellatur. Nemo enim aut in provincia natus, ut vernaculae legionis milites, aut diuturnitate iam factus provincialis, quo in numero erat secunda legio, non cum omni
Abbreviated transcription (Latin):
enti presertim aliquid cassio deerat. Ex exercitu coacto in unum lo¬
cum castris ad cordubam positis pro contione militibus exponit quas
res cesaris uissu gerere deberet. polliceturꝗ his cum ĩ mauritaniam tra¬
iecisset sex tertia se daturum. quintam fore ĩ hispamia legionem. Ex
contione se cordubam recepit. Eoq ip̃o die meridiana hora cum in ba¬
silicam iret quidam Minutiussilo cliens. L. Racilii libellum quasi aliꝗd
ab eo postularet: ut miles ei tradidit. deinde post Racilium. nam is latus
Cassii tegebat. quasi responsum abeo peteret. celeriter dato loco cum se
insinuasset sinistra corripit eum. dextraq bisferit pugione. Clamore
sublato fit a conunratis impetus imiuersis. Mlimatius flaccus proximum
gladio traicit littorem. Hoc interfecto Cassium.Q. legatum uulnerat.
bi Titus Uasius. &.L. Mergerio simili confidentia flaccum municipem

Expanded text:
enti praesertim aliquid Cassio deerat. § 52 Exercitu coacto in unum loenti praesertim aliquid Cassio deerat. § 52 Exercitu coacto in unum locum castris ad Cordubam positis pro contione militibus exponit quas res Caesaris iussu gerere deberet, polliceturque eis, cum in Mauretaniam traiecisset, sestertios centenos se daturum; quintam fore in Hispania legionem. Ex contione se Cordubam recepit eoque ipso die tempore postmeridiano, cum in basilicam iret, quidam Minucius Silo cliens L. Racili libellum, quasi aliquid ab eo postularet, ut miles ei tradit, deinde post Racilium — nam is latus Cassi tegebat —, quasi responsum peteret, celeriter dato loco cum se insinuasset, sinistra corripit aversum dextraque bis ferit pugione. Clamore sublato fit a coniuratis impetus universis. Munatius Flaccus proximum gladio traicit lictorem; hoc interfecto Q. Cassium legatum vulnerat. Ibi T. Vasius et L. Mercello simili confidentia Flaccum, municipem
Abbreviated transcription (Latin):
Quintam legionem nouam conscribit. Augetur odium & ip̃o delectu &
sumptu additȩ legionis. Complentur equitum .iii. milia. maximisq
ornantur impensis. nec prouincię datur ulla reqines. Interim litteras
accepit a cęsare ut in africam exercitum traiceret perq mauritaniã
ad fines numidiȩ perueniret qđ magna. cti. Pompeio suba miserat au¬
xilia maioraq missurus ex̾timabatur:. Quibus luteris acceptis insolenti
uoluntate efferebatur. quod sibi nouarum procunciaꝵ & fertilissimi re¬
gni tanta oblata esset facultas. Itaq ipẽ ĩ lusitaniam proficiscitur ad le¬
giones accersendas auxiliaq adducenda. Certis hominibus dat nego¬
tium ut frumentum nauese .C. preparentur: pecunieq describerentur
atq imperarentur: ne qua res cum redisset moraretur. Reditus eius
fuit celerior omnium opinione: Non enim labor aut uigilantia cupi¬

Expanded text:
Quintam legionem novam conscribit. Augetur odium et ex ipso dilectu et Quintam legionem novam conscribit. Augetur odium et ex ipso dilectu et sumptu additae legionis. Complentur equitum III milia maximisque ornantur impensis: nec provinciae datur ulla requies. § 51 Interim litteras accepit a Caesare, ut in Africam exercitum traiceret perque Mauretaniam ad finis Numidiae perveniret, quod magna Cn. Pompeio Iuba miserat auxilia maioraque missurus existimabatur. Quibus litteris acceptis insolenti voluptate efferebatur, quod sibi novarum provinciarum et fertilissimi regni tanta oblata esset facultas. Itaque ipse in Lusitaniam proficiscitur ad legiones arcessendas auxiliaque adducenda; certis hominibus dat negotium ut frumentum navesque C praepararentur pecuniaeque describerentur atque imperarentur, ne qua res cum redisset moraretur. Reditus eius fuit celerior omnium opinione: non enim labor aut vigilantia cupi
Abbreviated transcription (Latin):
perabantur: Quas longinus sibi expensas ferri non tantum patiebutur.
sed etiam cogebat ĩ gregem locupletum. Simultatum causȩ tenues coni¬
ciebantur: N eq ulum genus questus aut magni & eundentis aut mi¬
nimi & sordidi pretermutebatur. quo domus & tribunal imperatoris
uacaret. Nemo erat qui modo aliquam iacturam facere posset quin
aut uadimonio teneretur aut interreos referretur. Ita magna ȩtiam
sollicituido periculoꝵ adiacturas & detrimenta rei familiaris adungȩ¬
batur. Quibus de causis accidit ut cum longmus imperator eadem face¬
ret quȩ fecerat questor similia rursus de morte eius proumeiales consi¬
lia mirent. Horum odium confirmabant non nulli familiares eius:
Qui cum in illa societate uersarentur rapinaꝵ nibilominus tamen ode¬
rant cum cuius nomine peccabant sibiq quod rapuerant acceptum
referebant. Quod interce̾derat aut erat interpellatum Cassio assignabãt

Expanded text:
perabantur, quas Longinus sib expensas ferri non tantum patiebatur perabantur, quas Longinus sib expensas ferri non tantum patiebatur sed etiam cogebat, in gregem locupletium simultatium causa tenues coiciebantur, neque ullum genus quaestus aut magni et evidentis aut minimi et sordidi praetermittebatur quo domus et tribunal imperatoris vacaret. Nemo erat, qui modo aliquam iacturam facere posset, quin aut vadimonio teneretur aut in reos referretur. Ita magna etiam sollicitudo periculorum ad iacturas et detrimenta rei familiaris adiungebatur. § 50 Quibus de causis accidit ut, cum Longinus imperator eadem faceret quae fecerat quaestor, similia rursus de morte eius provinciales consilia inirent. Horum odium confirmabant non nulli familiares eius qui, cum in illa societate versarentur rapinarum, nihilo minus oderant eum cuius nomine peccabant, sibique quod rapuerant acceptum referebant, quod interciderat aut erat interpellatum Cassio assignabant.
Abbreviated transcription (Latin):
lant animaduertere poterat: & compensare offensiomem prouincis ex¬
citus amore cupiebat. Itaq cum primum ĩ unum locum exercitum cõ¬
duxit sextertia .c. militibus est pollicitus. Neq multum postĩi lusita¬
nia medobrigam oppidum montemq herminium expugnasset quo
medobrogenses confugerant ibiq imperator esset appellatus iterum sex
tertis. C milites donauit. Multa preterea & magna prȩmiã singuliscõ¬
cedehat. quȩ spetiosum reddebant presentem exercitus amorem Paula¬
tim tamen & occulte militarem disciplinam seueritatemq minuebat.
Cassuis legionibus ÷̃ hibernia dispositis adius dicendum cordubam sere¬
cepit. contrac̾tumq in ea es alienum grauissimis oneribus proiuincis cõ¬
stituit ex soluere: & ut largitionis postulat consuetudo ꝑ causam libera¬
litatis spetiosam plura largitori quȩrebantur. Pecuniȩ locupletibus im¬

Expanded text:
labant animum advertere poterat, et compensare offensionem provinciae exlabant animum advertere poterat, et compensare offensionem provinciae exercitus amore cupiebat. Itaque, cum primum in unum locum exercitum conduxit, sestertios centenos militibus est pollicitus, nec multo post, cum in Lusitania Medobregam oppidum montemque Herminium expugnasset, quo Medobregenses confugerant, ibique imperator esset appellatus, sestertiis centenis milites donavit. Multa praeterea et magna praemia singulis concedebat; quae speciosum reddebant praesentem exercitus amorem, paulatim tamen et occulte militarem disciplinam severitatemque minuebant. § 49 Cassius legionibus in hiberna dispositis ad ius dicendum Cordubam se recepit contractumque in ea aes alienum gravissimis oneribus provinciae constituit exsolvere; et ut largitionis postulat consuetudo, per causam liberalitatis speciosam plura largitori quaerebantur. Pecuniae locupletibus im
Abbreviated transcription (Latin):
octauio. Quo ut ꝑuenit oppidani supplices se Uatinio dediderũt.
Comperitq ip̃m oc̾tauium paruis paucisꝗ nauigiis uento secundo re¬
gionem greciȩ petisse. inde ut siciliam deinde ut affricam caperet.
Ita bręui spatio re preclarissime gesta prouincia recepta & corfimo
reddita classe aduersarioꝵ ex illo toto sinu expulsa uictor se brũ¬
dusium ĩcolumi exercitu & classe recepit. Hlisautem temporibus
quibus cȩsar ad Oyrachium pompeium obsidebat: & C assius longi
nis ĩ hyspania pro pretore prouinciȩ ulterioris obtinendȩ causa relictꝰ
siue consuetudine nature suȩ siue odio quod ĩ illam prouinciam suscepe¬
rat quȩstor ex insidis ibi uulneratus magnas odis sui fecerat accensiones.
quo uel ex conscientia sua cum de se mutuo sentirȩ ꝓrouinciam eredẽ¬
ret. Nel mutiuis signis & testimoniis corum qui difficulter odia dissimu¬

Expanded text:
Octavio. Quo ut venit, oppidani supplices se Vatinio dediderunt, Octavio. Quo ut venit, oppidani supplices se Vatinio dediderunt, comperitque ipsum Octavium parvis paucisque navigiis vento secundo regionem Graeciae petisse, inde ut Siciliam, deinde Africam caperet. Ita brevi spatio re praeclarissime gesta, provincia recepta et Cornificio reddita, classe adversariorum ex illo toto sinu expulsa victor se Brundisium incolumi exercitu et classe recepit. § 48 Eis autem temporibus quibus Caesar ad Dyrrachium Pompeium obsidebat nus, in Hispania pro praetore provinciae ulterioris obtinendae causa relictus, sive consuetudine naturae suae sive odio quod in illam provinciam susceperat quaestor ex insidiis ibi vulneratus, magnas odi sui fecerat accessiones, quod vel ex conscientia sua, cum de se mutuo sentire provinciam crederet, vel multis signis et testimoniis eorum qui difficulter odia dissimu
Abbreviated transcription (Latin):
& dimicatione equata longe suꝑiores uirtute rem feliciter gerebant.
Deprimitur ipius octauis quadriremis. Multę preterea capiuntur aut
rostris ꝑforate merguntur. Propugnatores Octauiani partim in naui¬
bus uigulantur. partim ĩ mare precipitantur. Ipẽ Octauius se in sca¬
fam confert in quam plures confugerent depressa scafa uulneratus
tamen adnatat ad suum moy paronem. Eo receptus cum prȩlium
nox dirimeret tempestatae magna uix profugit. Sequuntur hunc
suȩ naues non nullę quas casus ab illo periculo uindicarat. At sati¬
nius re bene gesta receptui cecinit suisq omnibus in columibus ĩ eũ
se portum uictor recepit quo ex portu classis octauii ad dimican¬
dum processerat. Capit ex eo prȩlio pentiremem unam triremes
duas dierota uiii. compluresq remiges octouianos. Posteroq ibi
dit in insulam issam quod eo se recepisse ex fuga credebat octa

Expanded text:
et dimicatione aequata longe superiores virtute rem feliciter gerebant. et dimicatione aequata longe superiores virtute rem feliciter gerebant. Deprimitur ipsius Octavi quadriremis, multae praeterea capiuntur aut rostris perforatae merguntur; propugnatores Octaviani partim in navibus iugulantur, partim in mare praecipitantur. Ipse Octavius se in scapham confert; in quam plures cum confugerent, depressa scapha vulneratus tamen adnatat ad suum myoparonem. Eo receptus, cum proelium nox dirimeret, tempestate magna velis profugit. Sequuntur hunc suae naves non nullae, quas casus ab illo periculo vindicarat. § 47 At Vatinius re bene gesta receptui cecinit suisque omnibus incolumibus in eum se portum victor recepit, quo ex portu classis Octavi ad dimicandum processerat. Capit ex eo proelio penterem unam, triremis duas, dicrotas VIII complurisque remiges Octavianos posteroque ibi dit in insulam Issam, quod eo se recepisse ex fuga credebat Octav
Abbreviated transcription (Latin):
octauiani ex portu procedebant. Instruitur utrinq acies. Ordine di¬
sposita magis octauuiana paratior militum animis uatiniana. Ua
tinuis cum anmaduerteret neq nauium se magnitudine neq nu¬
mero parem esse fortuite dimic̃ationi fortunȩ rem cõmietere maliul
Itaq primus sua quinqueremi ĩ quadriremem ipiũs octauii impe¬
tum fecit. Celerrime fortissimeq contra illo remigante naues
aduersȩ rostris concurrunt. adeo uehementer ut nauis octauiana
rostro discusso ligno contineretur. Committitur acriter reliquis lo¬
cis pręlium. concurriturq ad duces maxime. Nam cum suoquis¬
q auxilium ferret magnum cominus ĩ angusto mari prelium
factum est. Quantoq conuinctis magis nauibus confligendi potãs
dabatur tanto superiores erant Uatiniani. Qui admiranda uir¬
tute ex siuis nauibus in hostium naues transilire non dubitabant.

Expanded text:
Octaviani ex portu procedebant. Instruitur utrimque acies, ordine diOctaviani ex portu procedebant. Instruitur utrimque acies, ordine disposita magis Octaviana, paratior militum animis Vatiniana. § 46 Vatinius cum animum adverteret neque navium se magnitudine neque numero parem esse fortuitae dimicationi, fortunae rem committere maluit. Itaque primus sua quinqueremi in quadriremem ipsius Octavi impetum fecit. Celerrime fortissimeque contra illo remigante naves adversae rostris concurrerunt adeo vehementer ut navis Octaviana rostro discusso ligno contineretur. Committitur acriter reliquis locis proelium concurriturque ad duces maxime: nam cum suo quisque auxilium ferret, magnum comminus in angusto mari proelium factum est. Quantoque coniunctis magis navibus confligendi potestas dabatur, tanto superiores erant Vatiniani; qui admiranda virtute ex suis navibus in hostium navis transilire non dubitabant
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatemꝙ in iungebat. quin ꝗͣ celerrime posset Octauium ꝑseque¬
retur. Nunc ab oppugnatione epidauri terra mariq ubi nostrum e¬
fectam ex nauiculis actuaris habere cognouisset confisus sua elasse suo¬
stitit ad insulam tauridem. Qua regione Uatinium insequens naui¬
gabat. non quod uatinium sibi restitisse sciret seqͥ quoqͥ eum lon¬
gius progressum in sequi decreuerat. Cum propius tauridem accessis¬
set distensis suis nauibus quod & tempestas erat turbulenta & nulla su¬
spitio etiam hostis repente aduersam ad se uenientem nauem antẽ¬
nis ad medium malum demissis instructam propugnatoribus anima
duertet. Qued ubi conspexit celeriter uela subduci dimuti ꝗ antẽ¬
nis ussit & milites armari & uexillo sublato quo pugnandi dabat
signum quȩ primȩ naues subsequebantur idem ut facerent signifi¬
cabant. Farabant se Uatiniani repente oppressi parati. Deinceps

Expanded text:
necessitatemque iniungebat quin quam celerrime posset ipsum Octavium persequenecessitatemque iniungebat quin quam celerrime posset ipsum Octavium persequeretur. Hunc oppugnantem Epidaurum terra marique, ubi nostrum efectam ex naviculis actuariis habere cognosset, confisus sua classe substitit ad insulam Tauridem; qua regione Vatinius insequens navigabat, non quo Octavium ibi restitisse sciret, sed quod eum longius progressum insequi decreverat. Cum propius Tauridem accessisset distensis suis navibus, quod et tempestas erat turbulenta et nulla suspicio hostis, repente adversam ad se venientem navem antemnis ad medium malum demissis instructam propugnatoribus animum advertit. Quod ubi conspexit, celeriter vela subduci demittique antemnas iubet et milites armari et vexillo sublato, quo pugnandi dabat signum, quae primae naves subsequebantur idem ut facerent significabat. Parabant se Vatiniani repente oppressi; parati deinceps