comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cassius celsus sabinus ĩpossibilẽ
dixunt ueluti pamphiliꝰ si ꝙ ti¬
cio gebeo solu̾t lib̾csto si modo
nicħ cicio fuit debitũ. ꝙ si posttt¬
stam̃tum fcm testator peciiam
exsoluit defecisse condcom iter

Expanded text:
Cassius et Caelius Sabinus impossibilem esse dixerunt, ueluti: 'Pamphilus, si quod Titio debeo soluerit, liber esto', si modo nihil Titio fuit debitum: quod si post testamentum factum testator pecuniam exsoluit, defecisse condicionem inte
Abbreviated transcription (Latin):
am ptinere ut non ĩmito possit
uidi captisse ħ ao anquam nuili¬
cris inuiram. si aũt uł om̃s uel
plures non cẽ grauidam renun¬
cuunt nulla eausa custodiendi
erit. ¶ Ex hoc rescripto curoen¬
tissime apparet senatus .co. deli¬
bis agnoscenois locum nõ hius¬
se si muler oissimiuaret ic pre¬
gnantemus ecam uegaret ncẽ
inmito ptus enim antequa ede¬
atur mulieris portio est.ui insce¬
rum. ¶Post editum plinc ptũ
amuuere iam potest maritios iu e¬
re suo fuium ꝑͥ int̾oictum desi¬
derare aut exhib̾i. sibi. aut ducẽ
in cansa nccia sub ue̾nit / t m re¬
torem pot̾it et apird cum ĩterro¬
gari an putet se pregnantem co¬
genoaq erit responde. ¶ Quro
ergo si non respondit auc non re¬
nat ad pretorem. nũquid sceni¬
tus. con penamadhibemus.s. uͭ
lccait marito non agnostẽ. s fin¬
ge non c̃e contemptum coma¬
ritum quisc p̾rem pocis oport.
quam carere filio uelit cogeire
igitur erit remedus p̾toris et in
ius uenire et si uen̾it respondere

Expanded text:
am pertinere, ut non immerito possit uideri captasse hoc ad aliquam mulieris iniuriam. si autem uel omnes uel plures non esse grauidam renuntiauerint, nulla causa custodiendi erit'. Ex hoc rescripto euidentissime apparet senatus consulta de liberis agnoscendis locum non habuisse, si mulier dissimularet se praegnatem uel etiam negaret, nec immerito: partus enim antequam edatur, mulieris portio est uel uiscerum. post editum plane partum a muliere iam potest maritus iure suo filium per interdictum desiderare aut exhiberi si‹bi› aut ducere in causa necessaria subuenit. Setorem poterit et apud eum interrogari, an se putet praegnatem, cogendaque erit respondere. Quid ergo, si non responderit aut non ueniat ad praetorem? numquid senatus consulti poenam adhibemus, scilicet ut liceat marito non agnoscere? sed finge non esse eo contentum maritum, qui se patrem potius optet quam carere filio uelit. cogenda igitur erit remediis praetoris et in ius uenire et, si uenit, respondere:
Abbreviated transcription (Latin):
puu us intuteli non potest s¬
pectus tutor stipulan qr deli¬
ctum persone tutelam yces¬
sit proiide si pupilli subom̃
expilauit. sr. antequim tut¬
expuate ħrditatis crimine.
si minus furti. ¶Queri pot
si tritor fu̾it pupilu toemq
sit curatore confirmatus ao¬
olestis an possit ex deuctis
tutele suspectus postulari et
cum possit tutele a ꝯtutoribꝰ
conueniri conseq̃s erit dicẽ
cessare suspecti accusationẽ
qr tutele agi posse deposito of¬
ficio et auo sumpto. ¶Ioem
erit querendum et si ꝓponas
aliquem desisse ẽc̃ tutorem⁊
rursus cepisse ut putaus ad
tempus uel ad condcõm crat
datus deuroc. iterum uel sup
an suspectus postului possit
et qr duc tucele sunt si est qui
cum tutele iuditio conueĩat
cquissimum erit dice cessare
crimen suspecti sia ip̃e tutor
est solus. nunquid qr tutcla
cessat remouendus sit ab hẽ
aministr̃one quasi ĩ hac suspͤ¬
tus ex eo qd malia male uer¬
satus sitergo et ĩ co qͥ cura¬
tor solus post finicam tute¬

Expanded text:
 in tutela, non potest suspectus tutor postulari, quia delictum tutelam praecessit. proinde si pupilli substantiam expilavit, sed antequam tutexpilatae hereditatis crimine, si minus, furti. Quaeri potest, si tutor fuerit pupilli idemque sit curator confirmatus adulescenti, an possit ex delictis tutelae suspectus postulari. et cum possit tutelae a concuratoribus conveniri, consequens erit dicere cessare suspecti accusationem, quia tutelae agi possficio et alio sumpto.Idem erit quaerendum et si proponas aliquem desisse esse tutorem et rursum coepisse ut puta usque ad tempus vel ad condicionem erat datus, deinde iterum vel supean suspectus postulari possit. et quia duae tutelae sunt, si est, qui eum tutelae iudicio conveniat, aequissimum erit dicere cessare crimen suspecti. Si autem ipse tutor est solus, numquid, quia tutelae cessat, removendus sit ab hac administratione, quasi in hac suspectus ex eo, quod in alia male versatus sit? ergo et in eo, qui curator solus post finitam tute
Abbreviated transcription (Latin):
En ab hroc publio ineuio ita
Nlegauit antonie t̾cune do lego
auri pono tot. et unionemo
icinctis post unionem soluit
nr ulum mortis tempore ĩtra
ornimenta sua unionẽ reliqͥt
quero an hr̃s ex ciusa fidĩcom¬
missi estimationem rei que in
ħrditate non est prare debeat
marcellus sendit non debere
¶tem quero si probari possit se¬
rum uniones. et iacinctos qͦᷤ¬
dam in aliam sp̃em ornam̃ti
qd postea p̾ciosins fecit aoditis¬
hus alus geninus et marga¬
ritis conu̾cisse an hos umoneᷤ
uł ucictos pet̾e possit et hrs cõ¬
pellacur ornamento post̾iore exi¬
mere et prestire. marcellus s¬
iroit pet̾e non posse. nam ficri
põt ut legatum uł frdĩcõmissũ
durare existimetur cum ro ꝙ
testõ dabatur ĩ sua sp̃e non per¬
manẜit nam quodammodo ex¬
tinctum sit ut int̾im omittat᷑
quod eciam dissolutione ac p

Expanded text:
 ab herede Publio Maeuio ita legauit: 'Antoniae Tertullae lego auri pondo tot et unionem cum hyacinthis': postea unionem soluit neque ullum mortis tempore inter ornamenta sua unionem reliquit. quaero, an heres ex causa fideicommissi aestimationem rei, quae in hereditate non est, praestare debeat. Marcellus respondit non debere. Item quaero, si probari possit Seiam uniones et hyacinthos quosdam in aliam speciem ornamenti, quod postea pretiosius fecit additis aliis gemmis et margaritis, conuertisse, an hos uniones uel hyacinthos petere possit et heres compellatur ornamento posteriori eximere et praestare. Marcellus respondit petere non posse: nam quid fieri potest, ut legatum uel fideicommissum durare existimetur, cum id, quod testamento dabatur, in sua specie non permanserit, nam quodammodo extinctum sit? ut interim omittam, quod etiam dissolutione ac p
Abbreviated transcription (Latin):
ħs io aliquo institutus mariti
iussu s adire uł repudiare dr he¬
reditatẽ. s ne maritus aut fa¬
cue repudundo uł tem̃e susci¬
piendo incognitam successiõe
dotis iudicio urori suc oblige¬
tur consulendum est marito¬
mulierem coram testibus int̾¬
rogariutrum uelit omitte̾. an
acquirẽ hr̃ditatem et si repud¬
ti repudubit qd si br̃dititema¬
gnoscẽ malinit redoendus est.
amarito ẜuus uxori ea condco¬
ne ut cum iussu er adicrit rui¬
sus marito retradatur et si ita
mariti solucitudi consiuctu
⁊ uroris desroio parebit. Paul¬
Ilie mee emancipate et egre
uir in ħ repudium misit ut
mortua ca dotem pocius ħrdi
bies quam michi reod̾et sab̾e.
dicebat utile michi dotis recu¬
pande iudicium damdum ẽẽ
guus idem Reysit. Proculus
⁊ filia fi. nupta decesẜit et pr
si ei dotem post alqd tempus
cer agendo consequetur ut
pensam fuius presentẽ recipi¬
at ceteri dotis stituto tempõ¬

Expanded text:
heres ab aliquo institutus mariti iussu vel adire vel repudiare debet hereditatem. sed ne maritus aut facile repudiando vel temere suscipiendo incognitam successionem dotis iudicio uxori suae obligetur, consulendum est muliulierem coram testibus interrogari, utrum uel‹it› omittere an adquirere hereditatem. et si repudssu repudiabit. quod si hereditatem agnoscere maluerit, reddendus est a marito seruus uxori ea condicione, ut, cum iussu eius adierit, rursum marito retradatur. ita et mariti sollicitudini consuletur et uxoris desiderio parebituiliae meae emancipatae et aegrae vir in hoc repudium misit, ut mortua ea dotem potius heredibus eius quam mihi redderet. Sabinus dicebat utile mihi eius dotis reciperandae iudicium dandum esse: Gaius idem. Proculusilias nupta decesserit et pater si ei dotem post aliquod tempus inuo socer agendo consequetur, ut impensam funeris praesentem recipiat, cetera dotis statuto tempor
Abbreviated transcription (Latin):
crꝰ de cuius cognatõne qͣi pro¬
nepotes et ꝓneptes ciuso aui
ainc ue frẽs sorores ue nepote
neps ue. et contra cor eufoẽ
auus ama. pruus magnus a¬
muitti magna. auucłs magn
qr corum ꝓpru sobrim. ip̃e hus
sobrinꝰ ẽ. ⁊ ĩuicem hic illi sob

Expanded text:
 de cuius cognatione quaeritur, pronepotes et proneptes, eiusdem aui auiaeue fratr‹i›s soror‹i›sue nepotes neptesue: et contra horum eiusdem auus auia patruus magnus amita magna, auunculus magnus  eorum propii sobrini: ipse his sobrinus est et inuicem h‹u›ic illi sob
Abbreviated transcription (Latin):
sobrinus. ¶prii magmi nepo
te magne nepos us neptis ma¬
t̾tere magne nepos neptis hec
singla nomina continent pe
tixat aonum̾ato et quadrup¬
licit is qui geminatus erat du¬
plicitur et nepte cõputiti ⁊ tã¬
tum unius oiumationem
ꝓponimꝰ. exempli gr̃a pr̃ auu¬

Expanded text:
 nepos agni nepos uel neptis, materterae magnae nepos uel neptis: haec singula nomina continent permtaxat adnumerato et quadruplatur is qui geminatus erat: duplicatur etiam nepte computat‹a›. et tantum unius denumerationem proponimus exempli gratia: pate
Abbreviated transcription (Latin):
putatu mri cu non desidauit
apͥncipe c̾oocõm remicti ⁊ pu¬
qui soluendo ñ erit no ꝓecut tu¬
torẽ puco ignoscerõ cõsuluit
fensus. ⁊ si forte quis urxorẽ cõ
hroititẽ nec m̃r ei pecut tutore
oeb dici cessare constõm cũ pa¬
tris nolu̾titem sccuta ẽ. et nich
hñti filio cutores nõ pecieris. ꝙ
si ei remissa satisoatio nõ furit
bere. S si forte ĩpubes post ma¬
tris cessationẽ fint arogatus.
et ĩpubes obierit. oicenõ erit

Expanded text:
putatur matri, cur non desiderauit a principe condicionem remitti? et puqui soluendo non erit, non petiit tutorem, puto ignoscendum: consuluit fensus.Et si forte quis uxorem commuhereditatem, nec mater ei petiit tutores, debet dici cessare constitutionem, cum patris uoluntatem secuta sit et nihil habenti filio tutores non petierit. quod si ei remissa satisdatio non fueritbere. sed si forte impubes post matris cessationem fuerit adrogatus et impubes obierit, dicendum erit
Abbreviated transcription (Latin):
cipalib tractatur apiro t̾culluan
et puto oandi in cos actionem
gito. nͥ forte quis puter cooco
tem remittendã. alias plas qr
ant uba cauillatus ĩputau̾it in¬
niri cur curatores ñ pecient. fin¬

Expanded text:
atur apud Tertullianum: et putat dandam in eos actionem, gato. nisi forte quis putet condictem remittendam ut alias plerasque: aut uerba cauillatus imputauerit matri, cur curatores non petierit. fin
Abbreviated transcription (Latin):
pictas. ucla autem scilicu in
parantur ne edificia uento s̾
pluuia laborent. acctum qͦ i
qd̃ extinguendi ĩcerdii cau¬
sa patur. Item centones cyp¬
hones ꝑtice quoz et seaie ⁊ for¬
miones et spongus et amas
et scobas contineri płiq ce
pegisus aunt steguã autẽ

Expanded text:
icuti parantur, ne aedificia uento uel pluuia laborent.Acetum quoque, quod exstinguendi incendii causa paratur, item centones sifones, perticae quoque et scalae, et formiones et spongias et amas et scopas contineri plerique et Pegasus aiunt.Tegulam aute
Abbreviated transcription (Latin):
froucurio hroe restitui deb̾at
priusqmͣ p̾funtum tempus
etatis impset oecessit fiduci¬
aria hr̃ditas ad cum ptinet
ad quem cetera bona octiani
rogando tempns solutio tu¬
telam magis fiduciario ħrdi¬
aliquis solu̾it ei cui fidicom¬
missaria ħrditas relicta sit ro
redoendum ẽ. Paul. sedit.¬
certa portio hr̃oititis alicui
relicta ꝓponitur et is res ħe¬
oitarias quaeam furatus sit
in hiis reb quas substraxit
denegari ei emptionem op¬
tere recte fendetur. Pap̃.¬

Expanded text:
fiduciario herede restitui debeat, priusquam praefinitum tempus aetatis impleret, decessit, fiduciaria hereditas ad eum pertinet, ad quem cetera bona Oceani progando tempus solutionis tutelam magis heredi fiducario pealiquis solverit, ei, cui fideicommissa hereditas relicta sit, id reddendum. Paulus licerta portio hereditatis alicui relicta proponitur et is res hereditarias quasdam furatus sit, in his rebus, quas subtraxit, denegari ei petitionem oportere recte respondetur. Pap
Abbreviated transcription (Latin):
senatus consul. restitutur
si res urgeat et metus erit
ne ꝑ absenciam forte frdicõ¬
missaru dies actionis exeat
ħrs uroicium suscipe cogitur
siłiq modo filio de possõne
contra tabulas de libante sẽ¬
ptus ħrs a creditorib ẜroi

Expanded text:
senatus consulto restituitur, si res urgueat et metus erit, ne per absentiam forte fideicommissarii dies actionis exeat, heres iudicium suscipere cogitur. Similique modo filio de possessione contra tabulas deliberante scriptus heres a creditorib
Abbreviated transcription (Latin):
tio titio dedit docis nom̃ic
c. aureos et adhibuit quĩt᷑
mutiũ qui nichil numnauĩ
si dotem stipulãtus est si mo¬
rte mulieris solutum fu̾it

Expanded text:
Titio, dedit dotis nomine centum aureos et adhibuit Quintum Mucium, qui nihil numerauit, sed dotem stipulatus est, si morte mulieris solutum fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ligi. ¶ Falsam legati aemonstra
luti siquis cum ticio nichil le¬
gass ita scriptum reliq̃rit. ex .c. q̃¬
psit ex defuncti uoluntate. qr ñ
nĩo leganoi s dimimiẽdi legit᷑
ꝙ filso datum existimiret. iti sc̃¬
legiti non plus scius. assequatur
quam si u̾e demonst̾cũ fuisset.

Expanded text:
legi. Falsam legati demonstratit veluti si quis, cum Titio nihil legasset, ita scriptum reliquerit: "ex cpsit ex defuncti uoluntate, quia non animo legandi, sed deminuendi legatum, quod falso datum existimaret, ita scrlegati non plus Seius adsequetur, quam si uere demonstratum fuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
asiam puen̾it sempronio hr̃s ꝙ
ex stipulatu entionis ĩter posite
consequi pt utili actione p̾stire
cogitur s si ciuitio medio tempo
re cesut que solite fuat exactade
potest obici satis erit actionem p̃¬
stari si tm̃ cicius cum iasiam puc¬
nissz sempronius priusquam le¬

Expanded text:
ronio heres, quod ex stipulatu cautionis interpositae consequi potest, utili actione praestare cogitur. sed si cautio medio tempore defecerit, quae sollicite fuerat exacta, non de potest obici, satis erit actiones praestari. si tamen, Titius cum in Asiam venisset, Sempronius, priusquam le
Abbreviated transcription (Latin):
crit posse ab intestito peti icipit
S si ex carboniano cocõ bonor
oebeamꝰ ab intestato nichominꝰ
posse repcti. ut .n. loco suo ostẽ¬
onnus non ĩpedic bonorũ possõ
coita legt carboniana. bo. pos.¬
¶Recte autem p̾tor alibis iniciũ
fecit ab intestato successoribus
ut sicuti. contra. ta. ip̃is cefert.
Ita et ab intestato ip̃os nocet libe¬
ros aũt accipe debemus quos
acoptiuos. s acoptiuos acte¬
nus aomitamus si fuunt ĩ pote¬
state. ccterum si sui iuris fu̾int

Expanded text:
 posse peti incipiat. Sed et si ex Carboniano edicto bonorum debeamus ab intest‹at›o nihilo minus posse peti: ut enim suo loco ostendimus, non impedit bonorum possessionem edictalem Carboniana bonoRecte autem praetor a liberis initium fecit ab intestato successionis, ut, sicuti contra tabulas ipsis defert, ita et ab intestato ipsos uocet. Liberos autem accipere debemus quos adoptiuos. sed adoptiuos hactenus admittimus, si fuerint in potestate: ceterum si sui iuris
Abbreviated transcription (Latin):
bz hre hroes et si quis ex hus
decessiss ad alteram ꝑtemerꝰ
tranfferre ex consilio libonisi
fiuii cascin trebacii qnẽ ĩ pota¬
te habebat solum ẜrocm fecit.
ct ab co altĩ dunroiam ꝑtem
ħroitatis cum ĩ sium tutelã
ueniss legunt. ꝙ si is qui ĩ po

Expanded text:
bere et, si quis ex his impubes decessisset, ad alterum partem eius transferre: ex consilio Labeonis Ofilii Cascellii Trebatii eum quem in potestate habebat solum heredem fecit et ab eo alteri dimidiam partem hereditatis, cum in suam tutelam uenisset, legauit: quod si is, qu
Abbreviated transcription (Latin):
di tabulas uenit pr̃onus ut
multis. Reptis continctur. ħ
n.uiuit quasi ingenuus mo¬
ritur quasi lib̾tus. plane si na¬
talib reoditus sit cessat. con

Expanded text:
 tabulas uenit patronus, ut multis rescriptis continetur: hic enim uiuit quasi ingenuus, moritur quasi libertus.Plane si natalibus redditus sit, cessat con
Abbreviated transcription (Latin):
inde rõm infũdo hẽri uoluisse. ic
si unu̾sus h̾rditartꝰ. cet ut ꝓdi
midia ꝑte ⁊ uroret fuus agrum
ut b̾rditariũ heant. ¶In test̾o ita
scriptũ fuit donũ meã cũ orto. ip¬
plic ito lib̃tis meis ꝯcediuolo ⁊
alio capite fortunio lio̾̃to inco er
domo mea q uiytis dedi dictam
inq̃ hĩtabam Item cellaniũ uic¬
tũdicte.aoh̾rde meo ꝯcedi uolo.
quentũ ẽ anħ̾rs testatoris hona¬
tus uideatur mprando legato fo¬
itunio ꝙ̃uis domus uniu̾sa li
⁊quos illis codicllis inanumisi
e post ea manumisõ ꝯtub̾nales

Expanded text:
eri uoluisse ac si uniuersus hereditarius esset, ut pro dimidia parte et uxor et filius agrum ut hereditarium habeant.In testamento ita scriptum fuit: 'domum meam cum horto applicito libertis meis concedi uolo' et alio capite: 'Fortunio liberto meo ex domu mea, quam libertis dedi, diaetam, in qua habitabam, item cellarium itae ab herede meo concedi uolo'. quaesitum est, an heres testatoris oneratus uideatur in praestando legato Fortunio, quamuis domus uniuersa liet quos his codicillis manumissi uel postea manumisero, contubernales
Abbreviated transcription (Latin):
umi quidam filiam asse he¬
rem scripsiss filio q qm̃
ĩpotestate he̾bat .x. legasset
utando adiciebat io non
uase qm̃ nec funrdi ex hrs
cẽ uissus recte exhroaret᷑

Expanded text:
um quidam filiam ex asse heredem scripsisset filioque, quem in potestate habebat, decem legasset,utando adiciebat ideo non ualere, quoniam nec fundi exheres esse iussus recte exheredaret
Abbreviated transcription (Latin):
misso postumo filioq sub¬
stitutus nepos ex co sit.si ĩ¬
tim moriatur filius postu
ip̃e institutus sit. tunc q
co tṗre quo is moritur cer¬
tum c̃ẽ incipit neminem
ex eo testo hrdem fore ip̃e
filius inrestato pr̃i ħrs ex¬
istet sicut euenire solet cũ

Expanded text:
misso postumo filioque substitutus nepos ex eo sit, si interim moriatur filius, postuipse institutus sit, tunc quia eo tempore, quo is moriatur, certum esse incipit neminem ex eo testamento heredem fore, ipse filius intestato patri heres existet: sicut euenire solet, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cuitur ꝑtine. ¶ Oret si miles
rogu̾nt quem res ytantas res¬
tuere uł res ꝓuinciales dicen¬
dum est suspectam dicentem
cogi adire et restitu̾e. Qun ut
clegant᷑. marcianus libro .ui. fi¬
mues ħ̾rocm insticũe põt acti¬
oncs q ci dabuntur. pi rõne
uł ex trebcluano transibunt
actiones et quamius placeat
cum quis hr̃ditatem bonaq
q̃r sibi ab aliquo obuen̾unt i¬

Expanded text:
tuitur pertinere. Sed et si miles rogaverit quem res Italicas restituere vel res provinciales, dicendum est suspectam dicentem cogi adire et restituere: nam, ut eleganter Maecianus libro sexto fimiles heredem instituere potest actionesque ei dabuntur, pari ratione etiam ex Trebelliano transibunt actiones: et quamuis placeat, cum quis hereditatem bonaque, quae sibi ab aliquo obuenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem. nam et si maxime dica
ergo. si oc uirib stoĩcomissi trac
de ħ queratur. credo interdum au¬
dierroum froĩcõmissarium sico¬
gnitio in prouxiorem tractatu
hãt. finge cĩ u̾bis froicomissi de
longinquo petenda ticius cũi
delibaret actionem oc qnͣtitate
frceicõmissi incio̾̃e dicendum
erit compellendum cum adire
ne prius hr̃s decedens fidicom¬
missarium decipiat. ¶Tempes¬
ciuum est require ꝑ quemqͥs
cogatur adire et restitu̾c ħrdita¬
tem ucliti si p̾tor aut consui
fu̾it ħrs institutus suspectam¬
q ħrditatem dicat an cogi pos¬
sit adire et resticũe et est dicẽ¬

Expanded text:
dicat: nam et si maxime dicatergo si de uiribus fideicommissi tractde hoc quaeratur'? credo interdum audiendum fideicommissarium, si cognitio prolixiorem tractatum habeat: finge enim uerba fideicommissi de longinquo petenda et iustam deliberationem de quantitate fideicommissi incidere: dicendum erit compellendum cum adire, ne prius heres decedens fideicommissarium decipiat. Tempestiuum est requirere, per quem quis cogatur adire et restituere hereditatem: ueluti si praetor aut consul fuerit heres institutus suspectamque hereditatem dicat, an cogi possit adire et restituere? et dicen
Abbreviated transcription (Latin):
stionem lib̾tatis uocctur. uro¬
icium de matre non semo in
tc̃pus pub̾tatis oiffẽnoum
crit. nam et ip̃e qui subiectu
ẽc̃ dicitur. excusare presenta¬
risolet. ¶Quociens carboia¬
num decretum iterponitur
codem loco rem hrdi optet
quod ẽẽt si controuersia nl

Expanded text:
stionem libertatis vocatur, iudicium de matre non semper in tempus pubertatis differendum erit: nam et ipsi, qui subiectus esse dicitur, ex causa repraesentari solet. Quotiens Carbonianum decretum interponitur, eodem loco rem haberi oportet, quo esset, si nulla controversia
Abbreviated transcription (Latin):
conẜuari non eciam melorem.
conditionem tuam ficri. Item
cum cxistimabam. si ex asse hr̃s
institutus michi quadrantem
pure tibi eque quaorantẽ sub
condc̃om restituere rogatus sit
et cum suspectam diceret herc

Expanded text:
conseruari, non etiam meliorem condicionem tuam fieri.Idem tamen existimabant, si ex asse heres institutus mihi quadrantem pure, tibi aeque quadrantem sub condicione restituere rogatus sit et, cum suspectam here
Abbreviated transcription (Latin):
Ititulus manifestar
lib cquitatem. cũ
enim p̾tor ad bono¬
rum possõm contra tabulas
emancipatos aomittat ꝑtici¬
pesq ic faciat. cum hiis qui
sunt ĩ potestate bonor pr̃no¬
rum consequens cẽ c̃didit

Expanded text:
titulus manifestam habet aequitatem: cum enim praetor ad bonorum possessionem contra tabulas emancipatos admittat participesque faciat cum his, qui sunt in potestate, bonorum paternorum: consequens esse credit
Abbreviated transcription (Latin):
is froccõmissis datis cotem qͦ
p̾legunt hus u̾bis. scie uxori
mec tibroari nolo a filiis m̃is
sũmam dotis mec que michi
pro ca illata est eiusõq uroris
froicõmisit ut ptem ħroita¬
tis et quecumq ci legasset
pꝰ mortem suam ticio filio

Expanded text:
i fideicommissis datis dotem quoque praelegauit his uerbis: 'Seiae uxori meae dari uolo a filiis meis summam dotis eius, quae mihi pro ea illata est' eiusdemque uxoris fidei commisit, ut partem hereditatis et quaecumque ei legasset post mortem suam Titio filio
Abbreviated transcription (Latin):
aritus dotem quam no accepͭ.
post diuorcium ꝑ errorẽ soluit
repetet. q non nutam ciu̾at.
cxigi cĩ ab co non potuit. Id
or marito qui edium noic dã¬
ꝓni infecti cauit. siuelit cam
Srecipe ut piculum mariti am

Expanded text:
aritus dotem, quam non accepit, post diuortium per errorem soluit: repetet, quia non numeratam cauerat: exigi enim ab eo non potuit. 53 debet marito, qui aedium nomine damni infecti cauit, si uelit eam recipere, ut periculum mariti am
Abbreviated transcription (Latin):
lacus amarito si quo cĩu ticu
cibi nupta c̃ẽ desierit dotemi
dibis hic gn̾ali cõmemoratio¬
ne et ab hostib capta ca cõmit¬
cetur stipuło. uł eciam si oc por¬
tata fu̾it.uł ancilla effecta. Inc
cium exceptione om̃s hu casꝰ
continentur. pianc quantur
ueniet instipulatione. utrur
quasi mortua sic x quisi diuo

Expanded text:
letur a marito: 'si quo casu Titia tibi nupta esse desierit, dotem dabis?' hac generali commemoratione et ab hostibus capta ea committetur stipulatio uel etiam si deportata fuerit uel ancilla effecta: hac enim conceptione omnes hi casus continentur. plane quantum ueniat in stipulatione, utrum quasi
Abbreviated transcription (Latin):
mento exemplo apium con¬
tin̾i sab et cassius putaũnt.¬
¶Siquis eodem ĩstrumto ĩ płi¬
bus agris utetur cuius agri

Expanded text:
mento exemplo apium contineri Sabinus et Cassius putauerunt.Si quis eodem instrumento in plurimis agris utatur, cuius agri
Abbreviated transcription (Latin):
opem non tulissent plectendi
erunt. non tm̃ si ꝓprii eẽntn
mulicris s eciam si mariti. Si
sam occroat. qr ignoscitur ei
dicendum est. nõ tm̃ marici
s et uxoris ẜuos lib̾andos si
iustum dolorem e. seqñ.t
oño non restit̾me. ¶ Si cum
om̃s dñi agg̃ssuran pat̾ent᷑

Expanded text:
opem non tulissent, plectendi erunt, non tantum si proprii essent mulieris, sed etiam si mariti.Si sam occidat, quia ignoscitur ei, dicendum est non tantum mariti, sed etiam uxoris seruos liberandos, si iustum dolorem exsequenti domino non restiterunt.Si cum omnes domini adgressuram paterent
Abbreviated transcription (Latin):
ec sibi dicend̃ c̃ non ẽẽ creoen¬
dum dño si moriens dixit s
nͥ potu̾it cõpbari. ¶Si maritꝰ
uxorem intra cubiełm noctu
secum cubantem uetau̾it ui u

Expanded text:
e sibi, dicendum est non esse credendum domino, si moriens hoc dixit, nisi potuerit et probari. Si maritus uxorem noctu intra cubiculum secum cubantem necaverit vel u
Abbreviated transcription (Latin):
ce̾ pupillus ocbrat marcelius
mutuam dediss et suo nõie
stipulatus ẽẽt posse diciꝰ nola
integͣra pũpilio salua fore de¬
ptita et maic contracta ad tu¬
torem ꝑtin̾e s uerilis sc̃ puti¬
re posse tutorem eam condc̃o¬
nem adolescenti oefeut idꝙ¬
gessiss tutor ĩ contrahendis i¬
nominib aut ĩ totum agno¬
ce̾ aut a toto reced̾e ita ut pͥm¬
oc ee̾t at si tutor negocium sͥ¬
gessiss rocm est et si pupuli

Expanded text:
arcellus mutuam dedisset et suo nomine stipulatus esset, posse dici nomina integra pupillo salva esse, deperdita et male contracta ad tutorem pertinere. sed verius se putare posse tutorem eam condicionem adulescenti defergessisset tutor in contrahendis nominibus aut in totum agnoscere aut a toto recedere, ita ut perinde esset ac si tutor sibi negotium gessisset. idem est et si pupi
Abbreviated transcription (Latin):
eciam in basilica fuit mulicbͭ
Rendit si cestatrix hu̾ic ꝓprium
argentum ad usum suũ patũ
non urõi ro legatum qd̃ nego¬
cundi causa uenale ꝓpom sole¬
ret nisi de eo quo sensiss is qͥ
petit prob. ¶Neratius ꝓcu¬
lum refert ita respondisse ua¬
sis electrinis legatis nichil in¬
terẽe quantum ea uasa. de qui¬
br queritur argenti electri ha¬
beint siutrum argentum eic¬
ctro aut electrum argento ce
dat ro ex aspectu uasorum faci¬
luis intelligi posse qd̾ si in ob¬
scuro inspicicirdum est iutro
numo causa is qui testatus sit
hũit. ¶ Labco testõ suo noratie
uxori sue nõĩatim iegauit ues¬
tem mundum muliebrem o¬
om̃ez ornamenta que mulieb¬
a om̃ia lanam linum purpur¬
ram u̾sicoloria fcã infecta q oã
et cetera. s non mittat subam
quasi desierit lana tincta lana
nicħominꝰ cciam u̾sicoria de¬
bebuntur si non appareat aliã
de functi uoluritatem fuisse¬
¶ Ticia mundum mulebrem

Expanded text:
 in basilica fuit muliebre: respondit, si testatrix habuit proprium argentum ad usum suum paratum, non videri id legatum, quod negotiandi causa venale proponi soleret, nisi de eo quoque sensisse is qui petat probet. Neratius Proculum refert ita respondisse vasis electrinis legatis nihil interesse, quantum ea vasa, de quibus quaeritur, argenti aut electri habebant, sed utrum argentum electro an dat? id ex aspectu uasorum facilius intellegi posse: quod si in obscuro sit, inspiciendum est, in utro numero ea uasa is, qui testamentit.Labeo testamento suo Neratiae uxori suae nominatim legauit 'uestem mundum muliebrem omnem ornamentaque muliebria omnia lanam linum purpuram uersicoloria facta infectaque omnia' et cetera. sed non mutat substantiam quasi desit lana tincta lana nihilo minus etiam versicoloria debebuntur, si non appareat aliam defuncti voluntatem fuisse. Titia mundum muliebrem
Abbreviated transcription (Latin):
receptum est quod supra probani¬
mus. ¶Si fundus municipi
uetigalis ip̃is muncipibus sit
legatus anlegatum ostat. petiq
bit qͣuis fundus uetigalis min¬
cipium sit attn qr aliquis inco
is qui legauit ht uale legatum.
uetigalem legaui̾t nõ uroi pro¬
prictatem rei legatam. Sr idius
quoo inuectigalibus fundis ha¬
bebimus. Dalul

Expanded text:
receptum est, quod supra probavimus. Si fundus municipum vectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat petique bit, quamvis fundus vectigalis municipum sit, attamen quia aliquod ius in eo is qui legavit habet, valere legatum. vectigalem legaverit, non videri proprietatem rei legatam, sed id ius in vectigalibus fundis habemus. Paul
Abbreviated transcription (Latin):
filios accepisse tũnc enim
ex alt̾o asse portionem ĩter¬
ugi relictim cum asse nomi
stributis resroitꝰ.aportio nõ
inuenitu nicħ autẽ interẽ
quo loco sine portione quis
ħrs instituatur quo magis
assis residuũ accepisse uide¬
atur. ¶ Seius menum ex

Expanded text:
filios accepisse: tunc enim ex altero asse portionem intellegi relictam, cum asse nomins distributis residua portio non inuenitur: nihil autem interest, quo loco sine portione quis heres instituatur, quo magis assis residuum accepisse uideatur. Seius Maeuium ex
Abbreviated transcription (Latin):
quem educibitur gõ iturũ
erit quo ad trium m̃sium sit
bis i mense ex co tp̃r quo ad ui
insib quo anniculus fut al¬
t̾ius m̃sibrab aniculo quo ad
fari possit. semel ĩ mensibr .ui.
ubi uolet osterroat. ¶ Siciui
uentrem inspici. custodiri ue.
ad cẽ p̃turlicitum non crit. Fac¬
tum ue quid erit quominus ĩ
ca fiant uti comp̾hensum est¬
supͣci quod natum erit possõc
causa cognita non daro siucq
natum crit ut supͣ cautum est
ĩspici non licint quas utiq ac¬
tiones me daturum polliceor
hus quibr ex edicto ico bono¬
rum possõ data c̃ cas si michi
iusta causa urocbitur ci c̾e nõ
oabo. ¶Quimuis non sic ma¬
infestissimum edictum p̾to¬
toris at tn non est negligẽda
interprctaitio eius denuncia¬
re igitur mulierẽ oportet hus
ẜ quorum ĩterest ꝑtum non
edi uł totam ħicuris ħrditatẽ
uł ptem eiꝰ suic ab intestito
siue ex testõ. ¶ S et si ẜuus
ħrs institutus fu̾it si nemo
natus sit aristo scribit huic qͦ

Expanded text:
quem educabitur quod natum erit, quoad trium mensum sit, bis in mense, ex eo tempore quoad sex mensibus quoad anniculus fiat, alternis mensibus, ab anniculo quoad fari possit, semel in sex mensibus ubi uolet ostendat. si cui uentrem inspici custodiriue adesse partui licitum non erit factumue quid erit, quo minus ea ita fiant, uti supra comprehensum est: ei quod natum erit possessionem causa cognita non dabo. siue quod natum erit, ut supra cautum est, inspici non licuerit, quas utique actiones me daturum polliceor his quibus ex edicto meo bonorum possessio data sit, eas, si mihi iusta causa uidebitur esse, ei non dabo'. Quamuis sit manifestissimum edictum praetoris, attamen non est neglegenda interpretatio eius. Denuntiare igitur mulierem oportet his scilicet, quorum interest partum non edi, uel totam habituris hereditatem uel partem eius siue ab intestato siue ex testamento. Sed et si seruus heres institutus fuerit, si nemo natus sit, Aristo scribit, huic quoque
Abbreviated transcription (Latin):
icius cõmisiss ut totũ quicq̾o
ex testõ cepiss resticu̾et. si aucer
alienũ rogatus sit oĩmodo pr̃i¬
re ocbebit lib̾tate ħ est contrari
um supiori. q fauor lib̾tatis se¬
pe et alias benigniores sĩnas ex
sit cumq rogitus sis manumͭ¬
tẽ nec pp̃ca capus unde quarta
que ꝑ falcroiam retinctur recipe
possis senatus censuit cessare
falcidic locus. si u̾opecĩam ali¬
urd ue quro legauit frõĩq lega¬
tari cõmisit ut alienum ẜuum¬

Expanded text:
ommississet, ut totum, quidquid ex testamento cepisset, restitueret. Si autem alienum rogatus sit, omnimodo praestare debebit libertatem, nec hoc contrarium est superiori, quia fauor libertatis saepe et alias benigniores sententiassit eumque ro gatus sis manumittere nec praeterea capias, unde quartam, quae per Falcidiam retinetur, recipere possis, senatus censuit cessare Falcidiae locus: si uero pecuniam aliudue quid legauerit fideique legatarii commis
Abbreviated transcription (Latin):
ius proxime fuit ẜuus et ad si¬
mam hrdicatem ip̃e aomictet᷑.
nisi sic ubi qi ĩdigno denegan¬
oi fu̾it brditis. ¶Si quis lib̾ta
sic iurciurãdo adegit. ne illicite
nubat. non ocb̾e incio̾e ĩ lege eli

Expanded text:
ius proxime fuerit seruus et ad legitimam hereditatem ipse admittetur, nisi sicubi quasi indigno deneganda fuerit hereditas.Si quis libertam sic iureiurando adegit 'ne illicite nubat', non debere incidere in legem Aeliam
Abbreviated transcription (Latin):
faciet lib̾tum et ad łimam hr̾oi¬
tatẽ cius romittit᷑. ¶ ꝓrincipẽ ad
bona lib̾tor suos aomitti plusq̃
mittit᷑ si fu̾it eoitus iñ sol rem
remoriri ĩ scq̾tes sibi. agnatos
quib p̾fertur si fu̾it edicus et p
tem ficit facit is qui pari gͣclusũt
ut puta fr̃ unus est uterinus. s
est. ¶Est añt tractatũ ꝓ qua ꝑte

Expanded text:
faciet libertum et ad legitimam hereditatem eius admittitur.Principem ad bona libertorum suorum admitti plus qumittitur, si fuerit editus. inde solet remorari insequentes sibi adgnatos, quibus praefertur, si fuerit editus: inde et partem facit his qui pari gradu sunt, ut puta frater unus est et uterus, uel est.Est autem trac
Abbreviated transcription (Latin):
ne ab intestato loqui. S suctes¬
sionem ab intestato in plures ꝑ¬
tes diuisit. fecit .n. gͣdus uarios
¶Ita aũt ab intestato potest. cõpe¬

Expanded text:
ne ab intestato loqui. Sed successionem ab intestato in plures partes diuisit: fecit enim gradus uarios,Ita autem ab intestato potest compe
Abbreviated transcription (Latin):
decreuiss ca p̾dia ueniroa¬
ri que tutor pupilli subiec¬
co nomine alt̾ius emptoris
ip̃c sibi compabat tñ si frau¬
dem et dolum contra senat᷑
con. aut cõitatem et froem
tutoris cõmissam dep̾hen¬
diss. successor ci extimaibi
quatenus tam calroum co

Expanded text:
decreuisset ea praedia uenumdari, quae tutor pupilli, subiecto nomine alterius emptoris, ipse sibi comparabat, tamen, si fraudem et dolum contra senatus consulti auctoritatem et fidem tutori commissam deprehendisset successor eius, aestimabit, quaten
Abbreviated transcription (Latin):
et ronum a legatio editãan
natus ħrs ẽẽ pot̾it nemo cer¬
te oubitibit exticia que cĩ
pp̃ tenorem ctatis uxor duci
non potint qñ testamtum
fiebat nupta postea uxorei
oucta hroem ẽe posse / et ge¬
n̾aliter nato post test̾m ẜrte
in qualicum statu testĩ faci¬
endi tp̃r fuit que postea testi¬

Expanded text:
et rationum allegatione, an natus heres esse possit? nemo certo dubitabit ex Titia, quae tunc propter tenorem aetatis uxor duci non potuit, quando testamentum fiebat, natum postea ea uxore ducta heredem esse posse. et generaliter nato post testamentum in qualicumque statu testamenti faciendi tempore fuit quae postea test
Abbreviated transcription (Latin):
s auiro probari nõ oport̾e. qur̃
enm si cetos hrdes suos einta
et quictam ac uccumdia atq ĩ
ydoncam lib̾tis consulens do¬
mũ sequi maluit et rc̃o ab oĩni¬
bus ħrdibus ħrdis alunenta p̾¬
stabuntur. ¶ u̾bis i fid̾icomissi
pure manumisso p̾titi quortẽ¬
poris alimenta reddenda sunt ꝙͣ¬
ius tͣradius lib̾titem recupaue¬
rit. nec ħes moram lib̾tatis fece¬
rit. tunc eĩ ex plorari moram or

Expanded text:
ari non oportere: quid enim, si ceteros heredes suos euitauit et quietam ac uerecundam atque etiam idoneam, libertis consulens, domum sequi maluit? et ideo ab omnibus heredibus heredis alimenta praestabuntur.Uerbis fideicommissi pure manumisso praeteriti quoque temporis alimenta reddenda sunt, quamuis tardius libertatem reciperauerit nec heres moram libertati fecerit: tunc enim explorar
Abbreviated transcription (Latin):
est. et roco. si ħ̾rs sine iudice sol¬
u̾c patus sit prospiciet. sibrx
hainc stipulationem. ¶idq ex
substitutione coħrdis ad coħ̾r¬
dem puenit ꝓficit legatarus.
is cĩ siłis est hr̃s ex pte pure ex

Expanded text:
est. et ideo, si heres sine iudice solvere paratus sit, prospiciet sibi per hanc stipulationem. Id, quod ex substitutione coheredis ad coheredem pervenit, proficit legatariis: is enim similis est heres ex parte pure, ex
Abbreviated transcription (Latin):
uellet et maxime si obuertẽoa¬
iudicia h ͣ fecit. ibi dicendum
c̃ adiisus possõrem competere¬
actionem sic tñ ut ubi quidem
pecuna accepta rexironuit
ibi dicimus eum qui omisit ꝯ¬
uemendum uͥ u̾o gratis ĩfrau¬
dem tñ eor quibus relictũ est
possõrem deb̾e conueniri utili
actione. ¶Saumquam de yr¬
dibus institutis urocatur p̾tor
loqui attñ eciam ad alios ẜrdę
scripsit. ut si sit legatarius ã qͦi
froicomissum relictum e et ħ
ro egiss ut omittatur hrditas
coloq io fecit cõuemirior. ¶Si
quis ucnrdidit ħrditatem utiq
possrd̾e urdetur non dolo fecisse
uominus possiocat. ¶lrẽ.¬

Expanded text:
uellet, et maxime si ob eueiudicia id fecit, ibi dicendum t adversus possessorem competeractionem, sic tamen, ut, ubi quidem pecunia accepta repudiavit, ibi dicamus eum qui omisit conveniendum, ubi vero gratis, in fraudem tamen eorum quibus quid relictum est, possessorem debere conactione.Quamquam de heredibus institutis uideatur praetor loqui, attamen etiam ad alios haec serpit: ut, si sit legatarius, a quo fideicommissum relictum est, et hic id egisset, ut omittatur hereditas, doloque id fecit, conveniri debet. Si quis vendiderit hereditatem, utique possidere videtur, non dolo fecisse, quo minus possideat. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
possror hrdicatẽ conueniri pot̾¬
tum est si quaisi ex uoluntate
testatoris uroetur omisisse an
cogatu prare ut puta frem su¬
um scripsit ħrdem et codicil¬
los fecit ab incestato pecutq i

Expanded text:
itatem conveniri potetum est, si quasi ex voluntate testatoris videatur omisisse, an cogatur praestare. ut puta fratrem suum scripsit heredem et codicillos fecit ab intestato peti
Abbreviated transcription (Latin):
Eredes palam itai. Dem
extandiri possent nũcupan¬
disunt. ¶icebit ergo testãti
bere. s et si nũcupat. palam
Exairdiri aũt non ab õĩbus
si atestibus. ¶Et si plures
fi̾unt testes adħiti sufficit
sollempnem nũm exaudi
mutari placint᷑ om̃ia exĩte¬
gro facicror sũt. ¶ Quoduͦ
corpore non crrass. pot̾it ne
postea occlarare de quo sen¬
fat et puto posse. nchu eĩ
nunc dat s datum signift¬
catsr et si notam postca ao¬
iec̾it iegato uł sua noce nei
gataru qd̃ non scripẜat ur
nũmoꝵ qualitatem anrec¬
te fec̾it. ⁊ puto cciam quali¬
tatem numorũ adli poste¬
a posse nam et si adiecta ñ

Expanded text:
eredes palam ita, ut exaudiri possunt, nuncupandi sint: licebit ergo testanti ribere: sed si nuncupat, palam exaudiri autem non ab omnibus, sed a testibus: et si plures fuerint testes adhibiti, sufficit sollemnem numerum exaudirmutari placuit, omnia ex integro facienda sunt. quod vero corpore non errasset: poteritne postea declarare, de quo senserit? et puto posse: nihil enim nunc dat, sed datum significat. sed et si notam postea adiecerit legato uel sua uoce uel gatarii quod non scripserat uel nummorum qualitatem, an recte fecerit? et puto etiam qualitatem nummorum posse postea addi: nam etsi adiecta n
Abbreviated transcription (Latin):
Ni quartam partebonoꝵ lega¬
re uolu̾it dimidiam scripsit ꝓ¬
culus recte. at posse deffendiqr¬
et .c. scripta sunt .i. ge enim debe¬
buntur. S si plus logare uoluit
⁊ minus scripsit ualebit legat᷑.
Siquis unam fumam filiabo
legauent ut ⁊̃ de postinna senti

Expanded text:
i quartam partem bonorum legare voluit, dimidiam scripsit. Proculus recte ait posse defendi quaret centum scripta sint: quinquaginta enim debebuntur. sed et si plus legare voluit et minus scripsit, valebit legatum. Si quis unam summam filiabus legaverit, u
Abbreviated transcription (Latin):
uis alt̾ inreꝵ natura nõ fu̾it al¬
ti solam ꝑtem debi ⁊ hoc prito ue¬
rũesse. ¶ Hr̃s. adiecto eo noĩe cu¬
iusdam qui hr̃s nõ sit daredãpn¬
atus totulegatũ debeti nam et
si duos er hr̃dib suis noĩatu
quis dãpnasset ⁊ alt̾ prditate
non adiisset qui adusset totuz
debi si ꝑs eiusꝰ nõ aduisset. ad eũ
qui adiisset ꝑuernt. ¶Si ticio
⁊ posthumolegatu sit nõnato
Phumo totum ticius uendica¬
bit. S ⁊ si testatorticio et posthu¬
mouirlles partes dari uoluifsz
ul q̃ iderpressisset logatum tot᷑
ticio debet᷑ non nato posthuo.

Expanded text:
is alter in rerum natura non fuerit, alteri solam partem deberi puto verum esse. Heres adiecto ei nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus totum legatum debet: nam et si duos ex heredibus suis nominatim quis damnasset et alter hereditatem non adisset, qui adisset totum et, si pars eius qui non adisset ad eum qui adisset peruenerit. Si Titio et postumis legatum sit, non nato postumo totum Titius uindicabit. sed et si testator Titio et postumis uiriles partes dari uoluisset uel etiam id expressisset, totum legatum Titio debetur non nato postumo.
Abbreviated transcription (Latin):
an repeti satisdatio ista possit¬
et hrs condicat libationem¬
bitum canit repet̾e non. quĩ
enm si ignorauit remissam¬
siblsatisdationem potest cõ¬

Expanded text:
an repeti satisdatio ista possitt heres condicat liberationbitum cauit, repetde, si ignoravit re missambi satisdationem? potest co
Abbreviated transcription (Latin):
sempronius ħrs esto. dubi¬
tari potest utrum ĩtres ssem¬
misses diurõe uoluit hrdi¬
tatem. an u̾o ĩunũ semissẽ
seium et sempronium con¬

Expanded text:
Sempronius heres esto', dubitari posse, utrum in tres semisses diuidere uoluit hereditatem an uero in unum semissem Seium et Sempronium con
Abbreviated transcription (Latin):
Pmp̃. ¶un fundus sine ĩstr¬
sumnto legitus sit dona moie o¬
iuaie et prelum quocum ĩfi¬
ra incoificata que sunt fuirco
legato continentur nulla auter
ex huis rebus que mou̾i possunt
pancis exceptis i fiurdi. applsoc
continentur. oe molis aũt queni¬

Expanded text:
um.Cum fundus sine instrumento legatus sit, dolia molae oliuariae et praelum et quaecumque infixa inaedificataque sunt fundo legato continentur, nulla autem ex his rebus quae moueri possunt paucis exceptis fundi appellatione continentur. de molis tum qu
Abbreviated transcription (Latin):
Unoo legato uti optimus mayi¬
mus est rectia capana et cetera
uenationis instrumenta conti¬
nebuntur quod eciam ad instrͣ¬
menta ptinet si questus fundi
ex maxima ꝑte in uenationib¬
consistit. ¶ Fuoo legito cumi
mancipus et peccoribus et om̃i
instrõ rustico. ⁊ iubano peculio
auctoris ante testatorẽ defunc¬
tisi ⁊ ex eotem fundo fu̾nit ma¬
gis placet ad legatarium ꝑtine

Expanded text:
undo legato ITA VT OPTIMVS MAXIMVSQUE EST retia apraria et cetera uenationis instrumenta continebuntur: quae etiam ad instrumentum pertinent, si quaestus fundi ex maxima consistat. Fundo legato cum mancipiis et pecoribus et omni instrumento rustico et urbano peculium actoris ante testatorem defuncti, si ex eodem fundo fuerit, magis placet ad legatarium pertine
Abbreviated transcription (Latin):
rem existimau̾it actam̃ loco eẽ
condcõnalis debitoris qm̃ solu¬
tum repete̾ posse non ambigit
¶S si dampnatus sit hrs fuiur
ubare non adicit . uił. utrũ acce¬
ptuatione filius anpacto sit li¬
b̾andus si uroctur hoc sentire qͣi
acceptisone debeat lbari q̃ res i¬
est nisi cuident̾ aꝓpbetur contra¬
rium sensisse testatorem .i. ne fi¬
lius ĩquictetur nõ nc pr cunc .n.
acceptuatione cum non libm¬
dum s pacto/idem iuł scribit si
pro fuio pr frociusẜit atq el lib̾a¬
tio sit legati cum pacto lib̾and
qͣi frocussorem non qͣi prem et
ĩo de peculio posse conuenir ħ
ita demum putat sroumtaxat
qͣi fideuissorem eum uoluit tes¬
tator lib̾are ceterum et si quasu
pr̃em et de peculio erit lib̾udus

Expanded text:
rem existimaverit, attamen loco esse condicionalis debitoris, quem solutum repetere posse non ambigitur. Sed si damnatus sit heres filium liberare, non adicit Iulianus, utrum acceptilatione filius an pacto sit liberandus: sed videtur hoc sentire, quasi acceptilatione debeat liberari, quae res pest, nisi evidenter approbetur contrarium sensisse testatorem, id est ne filius inquietetur, non ne pater: tunc enim acceptilatione eum non liberandum, sed pacto. Idem Iulianus scripsit, si pro filio pater fideiusserit eique liberatio sit legata, eum pacto liberandum quasi fideiussorem, non quasi patrem, et ideo de peculio posse conueniri. hoc ita demum putat, si dumtaxat quasi fideiussorem eum uoluit testator liberari: ceterum si et quasi patrem, et de peculio erit liberandus
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ fro̾icõmissaria ħrelitatis resti¬
tutione constat non uenire f᷑¬
ctus nisi mora feã est. aut cs̃
quis spͣaliter fu̾it rogatus et fꝰ¬
ctus restitũe. planc fructus
in qͣrtam cõputantur. ut est. se
rogatus reode̾ ꝙ fu̾it ħrditatis
fructus aũt. non ħroitatis. s
ip̃is reb accepto feruncur.¬
¶ Si legatum sit h̾roi relictum

Expanded text:
 fideicommissaria hereditatis restitutione constat non uenire fructus, nisi ex mora facta est aut cum quis specialiter fuerit rogatus et frctus restituere. Plane fructus in quartam imputantur, ut est et rrogatus reddere, quod fuit hereditatis: fructus autem non hereditati, sed ipsis rebus accepto feruntur. Si legatum sit heredi relictum
Abbreviated transcription (Latin):
proem qui filium uicisset ꝓpar¬
tibus quas. alus cob̃rdibus abstu¬
lit filius nonh̾iturum p̾ocptõnos
petetur integra suitus ab coquifi¬
lium uicit. partis autẽ estimatõ
p̾stabiturant si paratus ent filius

Expanded text:
heredem, qui filium uicerat, pro partibus, quas aliis coheredibus abstulit filius, non habiturum praeceptiones petetur integra seruitus ab eo qui filium uicit, partis autem aestimatio praestabitur: aut si paratus erit filius
Abbreviated transcription (Latin):
er test̾o semꝓunderet᷑ michi cum
iure nouatõis ꝙ̃ legatanus idez¬
qr testator anfecerat iegatu erte¬
st̾o nõ debeatur. Placuit flam
demonst̾tõm iegatario nõ obeẽ
nec intotum fim uderi ꝙ iu̾tat¬

Expanded text:
ento Sempronii debetur mihi.' cum iure nouationis, quam legatarius idemque testator ante fecerat, legatum ex testamento non debeatur, placuit falsam demonstrationem legatario non obesse, nec in totum falsum uideri, qu
Abbreviated transcription (Latin):
respondendum enit erdefuncti
uoluntate qui de maiore pecuma
pr̃ar non dubie uouint integra:¬
ater filis suis uulgo cõceptis
dotem suam mortis causa donan¬
dostipulan ꝓmisit cum aliis pr¬
dibus institutis peciisset. a fiis in¬
ro dotem restitui totũ urro fidio.
dotis deb̾i si falcidie ratõ nõ int̾ue¬
nerit ideo retentonẽ dotis unum.
h̾re placuit. auoquĩ falcidie ꝑtem
ħ̾roibus a fiuir erstipulatu cum
⁊ muto quilegatum accipit ut cũ
morie tur rescituat recte mandat᷑.
nam⁊ ignorantes astringũtur
ditatem filius cũ morreretur fili¬
is suis uecuierhus uoluissetres¬
titut fuerat rogatus quo int̾eaĩ
insuiam deportato eugendi facr¬
tatem nõ eẽ pena ꝑemytẽ pla¬
cuit nec fioicõmissi ꝯditõm añ
mortem filu k̾rdis erist̾e uinues
cum de alus eligendi potestas ñ
fuit. ¶Qui dotalepredium õ
legem iuliam uendidit uroriie¬
gatum dedit ⁊ ẽptoris fidicõmi¬
sit ut amplius ei p̾cium restituat

Expanded text:
respondendum erit ex defuncti uoluntate, qui de maiore pecunia praestari non dubie uoluit integra.Mater filiis suis uulgo conceptis dotem suam mortis causa donando stipulari permisit: cum aliis heredibus institutis petisset a filiis uiro dotem restitui, totum uiro fideicommissum dotis deberi, si Falcidiae ratio non interuenerit: ideo retentionem dotis uirum habere placuit: alioquin Falcidiae partem heredibus a filiis ex stipulatu cum urdo et muto, qui legatum accipit, ut cum morietur restituat, recte mandatur: nam et ignorantes adstringuntur aeritur.Hereditatem filius cum moreretur filiis suis uel cui ex his uoluisset restituere fuerat rogatus: quo interea in insulam deportato eligendi facultatem non esse poena peremptam placuit nec fideicommissi condicionem ante mortem filii heredis exsistere: uiriles cum de aliis eligendi potestas non fuerit. Qui dotale praedium contra legem Iuliam uendidit, uxori legatum dedit et emptoris fidei commissit, ut amplius ei pretium restituat.
Abbreviated transcription (Latin):
eccemtest̾oner legata nez fidicon¬
missa pure dita spxꝑare pot quia
dies mutuit cedit ẜr cũ filia pro
Qi sse urde instituta sic testõ bocu¬
tus fuerat. pxtocum morieris lz
auos quor filios susceꝑif sempro¬
mo nepotimeo plus tribuas in
honorem nõis mei noc̃itas quidẽ
iestituendi ne potib iurues ꝑtes

Expanded text:
estamento neque legata neque fideicommissa pure data sperare potest, quia dies inutiliter cedit.Pater cum filia pro semisse herede instituta sic testamento locutus fuerat: 'peto, cum morieris, licet alios quoque filios susceperis, Sempronio nepoti meo plus tribuas in honorem nominis mei'. necessitas quidem restituendi nepotibus uiriles partes
Abbreviated transcription (Latin):
si nõ offerat ꝑtis estimatõnẽ erem¬
plo. s. iegis faicidie uitio sẽ promo
lego omnẽ prditatem puplume¬
ui semynius ea demum suiscipi¬
et hona que meuiane brditatisi
fuerunt et in die mortis eius qui
hrs menuertitit ꝑseuerauerũt. sic̃
uce mutua pr̃abũtur actones q̃¬
tructuario scripto fundum subi
ocuitõne legauit uolũtatis ratõñ
patit᷑ ut hrs er eã u susfructus emeo¬

Expanded text:
tis aestimationem, exemplo scilicet legis Falcidiae. 'Lucio Sempronio lego omnem hereditatem Publii Maeuii.' Sempronius ea demum onera suscipiet, quae Maeuianae hereditatis fuerunt et in diem mortis eius, qui heres Maeuii exstitit, perseuerauerunt, sicut uice mutua praestabuntur actiones, qufructuario scripto fundum sub condicione legauit. uoluntatis ratio non patitur, ut heres ex causa fructus emo