comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abest ab oppido milia passuum.iiͦ. ibiq classem sub uesperum cum ea
copia conscendit. Omnibus in exercitu ĩsciis & requirentibus impera¬
toris consilium magno mętu ac testimonia soliertabatur. Parua enĩ
copia & ea tyronum neq omni exposita ĩ africa contra magnas copi¬
as & insidiose nationis equitatumq innumerabilem se expositos ui¬
debãt. neq quicꝙͣ solatii in pntia neq auxilium in suoꝵ consilio
animaduertebant: nisi in ipĩus imperatoris uultu uigore mirabiliq
laritate. Ammum enim altum & erectum pre se gerebat. Nuc¬
acquiescebant homines & in eius scientia & consilio omnia sibi pro¬
cliua. omnes fore sperabant. Cęsar una nocte ĩ nauibus consumꝑta
iam celo albescente. cum proficisci conarentur subito nauium ꝑs
de qua timebat ex errore codem conferebatur. Hac re cognita
Cȩsar celeriter de nauibus imperat omnes egredi. atq ĩ lit̾ore ar¬

Expanded text:
abest ab oppido milia passuum duo, ibique classem sub vesperum cum ea abest ab oppido milia passuum duo, ibique classem sub vesperum cum ea copia conscendit. Omnibus in exercitu insciis et requirentibus imperatoris consilium, magno metu ac tristimonia sollicitabantur. Parva enim cum copia et ea tironum, neque omni exposita, in Africa contra magnas copias et insidiosae nationis equitatum innumerabilem se expositos videbant neque quicquam solati in praesentia neque auxili in suorum consilio animum advertebant, nisi in ipsius imperatoris vultu, vigore mirabilique hilaritate; animum enim altum et erectum prae se gerebat. Huadquiescebant homines et in eius scientia et consilio omnia sibi proclivia omnes fore sperabant. § 11 Caesar una nocte in navibus consumpta iam caelo albente cum proficisci conaretur, subito navium pars de qua timebat ex errore eodem conferebatur. Hac re cognita Caesar celeriter de navibus imperat omnis egredi atque in litore ar
Abbreviated transcription (Latin):
malint regis esse uectigales ꝗͣ cum cunbus in patria in suis foriunis
esse incolumes. cęsar ad .iiiͦ. tionͣ. lanͣ. castra mouet leptiq sex coho¬
tium presidio cum saserna relicto. ip̃e rursus unde pridie uenerat.
ruspinam cum reliquis copiis conuertit. Ibiq sarcinis exercitus relictis
ipe cum expedita manu proficiscitur circum uillas frumentatum
oppidanisq imperit ut plaustra uimenta q omnia sequantur: Itaq ma¬
gno numero inuento frumenti ruspinam rediit. Hoc eum id circo ex¬
timo fecisse uit maritima oppida post se ne uacua relinqueret pręsicho
firmata ac classis receptacula: muniret. Itaq ibi relicto .p. Saserne
fratre eius quem lepti proximo oppido reliquerat cum legione iubet
comportari ligna ĩ oppidumꝗͣ plurima. Ip̃e cum cohortibusseptem
quȩ ex ueteranis legionibus in classem cum sulpicio &. Uatimo rem
gesserant. ex oppido ruspina egressus proficiscitur ad portum qui

Expanded text:
malint regis esse vectigales quam cum civibus in patria in suis fortunis malint regis esse vectigales quam cum civibus in patria in suis fortunis esse incolumes. § 9 Caesar a. d. IIII4 Non. Ian. castra movet; Lepti sex cohortium praesidio cum Saserna relicto ipse rursus unde pridie venerat Ruspinam cum reliquis copiis convertit ibique sarcinis exercitus relictis ipse cum expedita manu proficiscitur circum villas frumentatum oppidanisque imperat ut plaustra iumentaque omnia sequantur. Itaque magno numero frumenti invento Ruspinam redit. Huc eum idcirco existimo recepisse, ut maritima oppida post se ne vacua relinqueret praesidioque firmata ad classim receptacula muniret. § 10 Itaque ibi relicto P. Saserna, fratre eius quem Lepti in proximo oppido reliquerat, cum legione, iubet comportari ligna in oppidum quam plurima; ipse cum cohortibus VII, quae ex veteranis legionibus in classe cum Sulpicio et Vatinio rem gesserant, ex oppido Ruspina egressus proficiscitur ad portum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
litteris & in reliquas prouincias fintimas dimisit ut siba auxilia com¬
meatum frumentum simul atq liiteras legissent mitenda curarent
ex oneratisq partim nauibus longis Rabinum postumium in siciliã
ad secundum comieatum arcessentum mittit. Interim cum.x. nauib
longis ad reliquas naues onerarias conquirendas que de errissent & simł
mare tuendum abhostibus iubet proficisci. Item .c. Salustium crispum
prȩtorem ad celerinam insulam uersus quam aduersarii tenebant cum
parte nauium ire iubet. quod ibi magnum numerum frumenti esse
audiebat. Hȩc itaq imperabat unicinq precipiebatq ut si fieri posset
ne locum excusatio ullum haberet. nec moram tergiuersatio. Ip̃e in¬
terea ex ꝑfugis & incolis cognitis conditionibus scipionis & qui cum
eo contra bellum se gerebant misereri. regium eiuis equitatum Sei¬
pio ĩ prouincia africa alebat. tanta hominum erat dementia ut

Expanded text:
litteris et in reliquas provincias finitimas dimisit, ut sibi auxilia, comlitteris et in reliquas provincias finitimas dimisit, ut sibi auxilia, commeatus, frumentum, simul atque litteras legissent, mittenda curarent, exoneratisque partim navibus longis Rabirium Postumum in Siciliam ad secundum commeatum arcessendum mittit. Vatinium cum X navibus longis ad reliquas navis onerarias conquirendas quae deerrassent et simul mare tuendum ab hostibus iubet proficisci. Item C. Sallustium Crispum praetorem ad Cercinam insulam versus, quam adversarii tenebant, cum parte navium ire iubet, quod ibi magnum numerum frumenti esse audiebat. Haec ita imperabat unicuique, ita praecipiebat uti fieri posset necne locum excusatio nullum haberet nec moram tergiversatio. Ipse interea ex perfugis et incolis cognitis condicionibus Scipionis et qui cum eo bellum contra se gerebant, miserari — regium enim equitatum Scipio ex provincia Africa alebat — tanta homines esse dementia ut
Abbreviated transcription (Latin):
pollicentur. Itaq centurionibus ad portas oppihi & custodiss impositis ne
quis miles in oppidum introiret aut inuriam faceret cuipiam incole
non longe ab oppido secundum litus facit castra. Eodemq naues one¬
rarię & longę non nullę casu aduenerunt. reliqueq ut est ei nuntia¬
tum incerte locoꝵ Uticam uersus petere uise sunt. Interim cęfir a
mari non digredi neq mediterranea petere propter nauium errorem
equitatumq in nauibus omnem continere ut arbitror ne agri uasta¬
rentur aquamq in naues uibet comporiari. Remiges interim quia¬
quatum e nauibus exierant subito equites mauri non opinantibus cȩ¬
sarinis adorti multos iaculis conuulnerauerunt non nullos interfecerunt.
Latent enim in insidiis cum equis inter conualles & subito exeunt non ut
ĩ campo comimis depugnent. Cęsar interim in sardiniam nuntios cum

Expanded text:
pollicentur. Itaque centurionibus ad portas oppidi et custodiis impositis, ne pollicentur. Itaque centurionibus ad portas oppidi et custodiis impositis, ne quis miles in oppidum introiret aut iniuriam faceret cuipiam incolae, non longe ab oppido secundum litus facit castra. Eodemque naves onerariae et longae non nullae casu advenerunt; reliquae, ut est ei nuntiatum, incertae locorum Uticam versus petere visa sunt. Interim Caesar a mari non digredi neque mediterranea petere propter navium errorem equitatumque in navibus omnem continere, ut arbitror, ne agri vastarentur; aquam in navis iubet comportari. Remiges interim, qui aquatum e navibus exierant, subito equites Mauri neque opinantibus Caesarianis adorti multos iaculis convulnerarunt, non nullos interfecerunt. Latent enim in insidiis cum equis inter convallis ut subito exsistant,2 non ut in campo comminus depugnent. § 8 Caesar interim in Sardiniam nuntios cum
Abbreviated transcription (Latin):
bilis ut equites minus . Xxx. galli mauroꝵ equitum duo mił loco pel¬
lerent refugarentq in oppidum. fostquam repulsi & comecti erant in¬
tra munitones cȩsar iter constitutum ire contendit. Quod cum sȩpius
facerent & modo insequerentur modo rursus ab equitibus in oppidum
repellerentur cohortibius paucis ex ueteninis quas secum habebat ex
tremo agmine collocatis & parte equitatus iter leuiter cum cęteris facẽ
cȩpit. Itaq quanto longuis ab oppido hiscedebatur. tanto tardiores ad
insequendum erant numide. Interim in itinere ex oppidis & castellis
lecgitiones uenire: polliceri frumentum paratosq esse quid imperasset
facere. Itaq eo die castra posuit ad oppidum usurpinam. Eł. Ianͣ. Inde
mouit & ꝑuenit ad oppidum leptim liberam ciuitatem & ĩmunem.
Legati ex oppido obuiam uenerunt libenter se omnia facturosquę uellet

Expanded text:
bilis, ut equites minus XXX Galli Maurorum equitum II milia loco pelbilis, ut equites minus XXX Galli Maurorum equitum II milia loco pellerent fugarentque in oppidum. Postquam repulsi et coniecti erant intra munitiones, Caesar iter constitutum ire contendit. Quod cum saepius facerent et modo insequerentur, modo rursus ab equitibus in oppidum repellerentur, cohortibus paucis ex veteranis quas secum habebat in extremo agmine collocatis et parte equitatus iter leniter cum reliquis facere coepit. Ita quanto longius ab oppido discedebatur, tanto tardiores ad insequendum erant Numidae. Interim in itinere ex oppidis et castellis legationes venire, polliceri frumentum paratosque esse quae imperasset facere. Itaque eo die castra posuit ad oppidum Ruspinam. § 7 Kal. Ianuariis inde movit et pervenit ad oppidum Leptim, liberam civitatem et immunem. Legati ex oppido obviam veniunt, libenter se omnia facturos quae vellet
Abbreviated transcription (Latin):
equitatus abundabat & ad oppisum oppugnandium non satis copia¬
rum habebat & eas tyronum neq primo aduentu conuulnerari e¬
xercitum uolebat & oppidi egregia munitio & difficilis ad oppugh¬
dum erat ascensus & nuntiabantur auxilia magna equitatusq op¬
pidanis suppetias uenire non est uisa ratio ad oppugnandum oppi¬
dum commorandi. nedum in ea re esset cesar occupatus cĩcũuen¬
tus a tergo ab equitatu hostium laboraret. Itaq castra cum mouẽ
uellet subito ex oppido erupit multitudo atq equitatus subsidio uno
tempore eis casu succurrit qui erat missus a fuba ad stipenchum ac¬
cipiendum. castraq unde cęsar egressus iter facere ceperat occupãt.¬
& eius agmen extremum insequi ceperunt. Quȩ rescũ animadãsa
esset subito legionari consistunt & equites quãꝗ erant pauci tamen cõ¬
tra tantam multitudinem audacissime concurrunt. Accidit res incredi¬

Expanded text:
equitatu abundabat et ad oppidum oppugnandum non satis copiaequitatu abundabat et ad oppidum oppugnandum non satis copiarum habebat et eas tironum neque primo adventu convulnerari exercitum volebat, et oppidi egregia munitio et difficilis ad oppugnandum erat ascensus et nuntiabatur auxilia magna equitatus oppidanis suppetias venire, non est visa ratio ad oppugnandum oppidum commorandi, ne, dum in ea re est Caesar occupatus, circumventus a tergo ab equitatu hostium laboraret. § 6 Itaque castra cum movere vellet, subito ex oppido erupit multitudo atque equitatus subsidio uno tempore eis casu succurrit, qui erat missus a Iuba ad stipendium accipiendum, castraque, unde Caesar egressus iter facere coeperat, occupant et eius agmen extremum insequi coeperunt. Quae res eum animadversa esset, subito legionarii consistunt et equites, quamquam erant pauci, tamen contra tantam multitudinem audacissime concurrunt. Accidit res incredi
Abbreviated transcription (Latin):
rent pro certo tutum ab hostium presidio fore suspicabatur. sed foͬ¬
tuitu oblatam occasionem egressus aucupabatur. L. Plancus inte¬
rim legatus petit a cęsare ut sibi daret potestatem cum considio
agendi si posset aliqua ratione perduci ad sanitatem. Itaq data¬
hac facultate litteras conseribit & eas captiuo dat ꝑferendas in oppi¬
dum ad considium. Quo simul atq captiuus cum ꝑuenisset lite¬
rasq ut erat mandatum Considio porngere cepisset priusꝗͣ accipe¬
ret illȩ. Unde inquit istas: tum captuius uenio a cęsare. Tunc
considius unus est inquit Scipio imperator populi romani de inde ĩ
conspectu suo statim captiuum interfici iubet. litterasq non dũ
ꝑlectas sicut erant signatȩ dat homini certo ad scipionem ꝑferẽ¬
das. Postꝗͣ una nocte & die ad oppidum consumpta. neq responsii
ullum a considio dabatur neq ei reliquȩ copiȩ succurrebant neq

Expanded text:
rent pro certo tutum ab hostium praesidio fore suspicabatur, sed forrent pro certo tutum ab hostium praesidio fore suspicabatur, sed fortuito oblatam occasionem egressus aucupabatur. § 4 L. Plancus interim legatus petit a Caesare uti sibi daret potestatem cum Considio agendi, si posset aliqua ratione perduci ad sanitatem. Itaque data facultate litteras conscribit et eas captivo dat perferendas in oppidum ad Considium. Quo simul atque captivus cum pervenisset litterasque, ut erat mandatum, Considio porrigere coepisset, prius quam acciperet ille, 'Unde,' inquit, 'istas?' 'Tum captivus: 'Imperatore a Caesare.' Tum Considius, 'Unus est,' inquit, 'Scipio imperator hoc tempore populi Romani'; deinde in conspectu suo statim captivum interfici iubet litterasque nondum perlectas, sicut erant signatae, dat homini certo ad Scipionem perferendas. § 5 Postquam una nocte et die ad oppidum consumpta neque responsum ullum a Considio dabatur, neque ei reliquae copiae succurrebant neque
Abbreviated transcription (Latin):
considius piso cum mauris circiter tribus milibus apparuit. Ibi pau-¬
lisper cęsar ante portum commoritus dum reliquę naues conueni¬
rent exponit exercitum cuius numerus in pntĩa fuit pecditũ. iũ.
equites .d. castrisq ante oppidum positis fine inueria cuiusꝙͣ con¬
sedit. cohibentur omnes a preda. Oppidani interim muros armatis cõ¬
plent. Ante portum frequentes consident ad sese defendendum &¬
tum numerus dire legionum intus erat. Cesar enrtum oppidũ
uectus natura loci perspecta redit ĩ castra. Non nemo culpȩ eius
imprudentieq assignabat quod nec circũ loca gubernatoribis prę¬
fectisq quid peterent preceperat neq ut more ipiũs consuetudo su¬
perioribus temporibus fuerat tabellas signatas dederat ut ĩ tempore
his ꝑlectis locum certum peterent uniuersi. Quod minime cęsarẽ
fefellerat. Nanq millum portum terrȩ africȩ quo classes decurre¬

Expanded text:
petens Cn. Piso cum Maurorum circiter tribus milibus apparuit, ibi paupetens Cn. Piso cum Maurorum circiter tribus milibus apparuit, ibi paulisper Caesar ante portum commoratus, dum reliquae naves convenirent, exponit exercitum, cuius numerus in praesentia fuit peditum III milia, equites CL, castrisque ante oppidum positis sine iniuria cuiusquam consedit cohibetque omnis a praeda. Oppidani interim muros armatis complent, ante portam frequentes considunt ad sese defendendum; quorum numerus duarum legionum instar erat. Caesar circum oppidum vectus natura loci perspecta rediit in castra. Non nemo culpae eius imprudentiaeque assignabat, quod neque circum loca gubernatoribus praefectisque quid peterent praeceperat neque, ut more ipsius consuetudo superioribus temporibus fuerat, tabellas signatas dediderat, ut in tempore his perlectis locum certum peterent universi. quod minime Caesarem fefellerat; nam neque ullum portum terrae Africae quo classes decurre
Abbreviated transcription (Latin):
mił ut ꝗͣ prima legio uenerat ĩ naues longas imponebatur. equites
autem ĩ onerarias. Ita maiorem ꝑtem nauium antecedere iuissit &¬
tus bona paucoꝵ publice uendit. Deinde alieno prętori qui sicilia
obtinebat de omnibus rebus precipit: & de reliquo exercitu celeriter
imponendo. Datis mandatis ipẽ nauem conscendit ad .ui. Rł. Iañ.
& reliquas nauesstatim est consecutus. Ita uento certo celeriꝗ naui¬
gio uectus post diem quartum cum longis paucis nauibus ĩ conspe¬
ctum africȩ celeriter uenit. Nanq onerarie reliquȩ preter paucas
uento dispersȩ: atq errabundȩ diuersa loca petierunt. Clupeam
classe preteruehitur deinde neapolim. complura pręterea castella
& oppida non longȩ amari reliquit. Postꝗͣ ad rumentum accessit
ubi prȩsidium erat aduersarioꝵ. cui prȩerit .C. considius & ꝗ clu¬
pea secundum oram marittimam cum equitatu ad Rum̃tum

Expanded text:
II milibus, ut quaeque prima legio venerat in navis longas imponebatur, equites II milibus, ut quaeque prima legio venerat in navis longas imponebatur, equites autem in onerarias. Ita maiorem partem navium antecedere iussit et tus bona paucorum vendit publice, deinde Alieno praetori, qui Siciliam obtinebat, de omnibus rebus praecipit et de reliquo exercitu celeriter imponendo. Datis mandatis ipse navem conscendit a. d. VI. Kal. Ian. et reliquas navis statim est consecutus. Ita vento certo celerique navigio vectus post diem quartum cum longis paucis navibus in conspectum Africae venit; namque onerariae reliquae praeter paucas vento dispersae atque errabundae diversa loca petierunt. Clupeam classe praetervehitur, dein Neapolim; complura praeterea castella et oppida non longe a mari reliquit. § 3 Postquam Hadrumetum accessit, ubi praesidium erat adversariorum cui praeerat C. Considius, et a Clupeis secundam oram maritimam cum equitatu Hadrumetum
Abbreviated transcription (Latin):
ESAR itineribus uistis confectis nullo die int̾¬
misso ad .xiiii. El. Ianͣ. lilibeum ꝑuenit. statĩ¬
q ostendit se se naues uelle conseendere cum
non amplius legionem tyronum haberet imã
equitum uix. de. Tabernaculum secundum
Olitus ip̃m constituit ut prope fluctus uerbera¬
ret. Hoc eo consilio fecit nequid sibi more quicꝗͣ fore speraret. & ut
omnes in dies horaisq pairati essent. Incidit ꝑ id tempus ut tempestatesad
nauigandum ydoneas non haberet. Nihilo minus ĩ nauibus remi¬
ges militesq continere: & nullam pretermitere occasionem profectio¬
nis cum presertim ab incolis eius prouinciȩ nuntiaretur aduersario¬
rum copiȩ equitatus infinitus legiones regię uii leuisarmaturȩ
magna uis. Scipionis legiones .x. Elephanti .cxx. classesq esse
complures. Tamen non deterrebatur animoq & spe confidebat.
Interim in dies & naues longe adaugeri & onerariȩ complures eode
concurrere. & legiones tyronum conuenire: In his ueterana legio .u.

Expanded text:
esar itineribus iustis confectis nullo die intermisso a. d. XIIII Kal. Ian. Lilybaeum pervenit statimque ostendit sese navis velle conscendere, cum non amplius legionem tironum haberet unam, equites vix DC. Tabernaculum secundum litus ipsum constituit, ut prope fluctus verberaret. Hoc eo consilio fecit ne quis sibi morae quicquam fore speraret et ut omnes in dies horasque parati essent. Incidit per id tempus ut tempestates ad navigandum idoneas non haberet; nihilo tamen minus in navibus remiges militesque continere et nullam praetermittere occasionem profectionis, cum praesertim ab incolis eius provinciae nuntiarentur adversariorum copiae equitatus infinitus, legiones regiae IIII, levis armaturae magna vis, Scipionis legiones X, elephanti CXX classesque esse complures; tamen non deterrebatur animoque et spe confidebat. Interim in dies et naves longae adaugeri et onerariae complures eodem concurrere et legiones tironum convenire IIII,1 veterana legio quin
Abbreviated transcription (Latin):
istis. Pruiatus ex fuga Exi. pompeuis adolescens a uobis receptus fasces
imperuimq sibi arripuit multis interfectis cunbus auxiliã contra po¬
pulum romanum compariuit agros prouieiamq uestro impuisi
depopulatus in quo uos uictores existimabatis: An me deleto non ani¬
maduertebatis .x. haibere lectis quidem legiones populum romanum
quȩ non solum uobis resistere sed etiam celum diruere possent ea¬
rum laudibus & uirtute.¬

Expanded text:
istis. Privatus ex fuga Cn. Pompeius adulescens a vobis receptus fascis istis. Privatus ex fuga Cn. Pompeius adulescens a vobis receptus fascis imperiumque sibi arripuit, multis interfectis civibus auxilia contra populum Romanum comparavit, agros provinciamque vestro impulsu depopulavit. In quo vos victores exstabatis? An me deleto non animum advertebatis habere legiones populum Romanum, quae non solum vobis obsistere sed etiam caelum diruere possent? Quarum laudibus et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
uetellus imposinsset a senatu petisse. & eius pecunis prouinciam se li¬
berasse. Simulꝗ patrocinio suscepto multis legibus ad se in senatũ
inductis. simul publicis pruatisq causis multorum inimicitis suscep¬
tis defendisse: suo item ĩ consulatu absentem quę potuisset cõmocia
proumcie tribuisse eorum onnium commodoꝵ esse memores &
ingratoseos & inse & in populum romanum. Hor bello & prȩterito
tempore cognouisse uos iure gentium cuuumq romanoꝵ. insticu¬
tis cognitis more barbaroꝵ populi romani magna transitio sanctis
romanis semel & sepius attulistis. & lure clara captum ĩ medio foro
nepharie interficere uoliustis Uosita pacem semper ochistis ut nullo
tempore legiones defint populi romani ĩ hac proiuncia haberi apud
uos beneficia promaleficuis & maleficiã probeneficis habentur Itt neq
motĩo concordiam neꝗ in bello uirturem ullo tempore retinere potũ¬

Expanded text:
Metellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia provinciam liMetellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia provinciam liberasse simulque patrocinio suscepto multis legationibus ab se in senatum inductis simul publicis privatisque causis multorum inimicitiis susceptis defendisse; suo item in consulatu absentem quae potuisset commoda provinciae tribuisse: eorum omnium commodorum et immemores et ingratos in se et in populum Romanum hoc bello et praeterito tempore cognosse. 'Vos iure gentium et civiumque Romanorum institutis cognitis more barbarorum populi Romani magistratibus sacrosanctis manus semel et saepius attulistis et luce clara Cassium in medio foro nefarie interficere voluistis. Vos ita pacem semper odistis ut nullo tempore legiones desitae sint populi Romani in hac provincia haberi. Apud vos beneficia pro maleficiis, maleficia pro beneficiis habentur. Ita neque in otio concordiam neque in bello virtutem ullo tempore retinere potu
Abbreviated transcription (Latin):
dum occasionem non pretermitunt & reliquosuiros capiunt .xiiiiͦ.
mił. ac deinde Ursionem proficiscuntur. Quod oppidum magna mu¬
nitione continelutur: sicut ip̃e locus nõ solum opere sed etiam natura
ad aditus oppignandum hostem appeteret. Huc acciderat q̃ aqua pre¬
danis. Tum pręterea accedebat ut agger materiesq unde solitȩ sunt
oppugnationem tutiorem efficeret omnem materum circũ oppidũ
siceisam intro congesse Ita necessmro deducebuantir nostri ut a mũda
quam proxime ceperant materiẽ illo deportirent. Dum hec ad
aiundam geruntur a Uisionem cęsar ad hispalim cum a geidi¬
bus se recepisset in sequenti die contione aduocata commemonat
initio questure suę eam prouinciam ex omnibus proiunciis pecd¬
liarem sibi constituisse. ut eque potuisset eo tempore beneficia ls¬
gitum esse. Insequenti pretura ampliato honore. xectigalia quę

Expanded text:
ndum occasionem non praetermittunt et reliquos vivos capiunt, XIIII ndum occasionem non praetermittunt et reliquos vivos capiunt, XIIII milia. Ursaonem proficiscuntur; quod oppidum magna munitione continebatur, sic ut ipse locus non solum opere sed etiam natura datus ad oppugnandum hostem appareret. Huc accedebat ut aqua praedanis. Tum praeterea accedebat ut aggerem, . . . materiesque, oppugnationem tutiorem efficeret, omnem materiem circum oppidum succisam intro congessit. Ita necessario diducebantur nostri, ut a Munda, quod proxime ceperant, materiem illo deportarent. § 42 Dum haec ad Mundam geruntur et Ursaonem, Caesar, ad Hispalim cum Gadibus se recepisset, insequenti die contione advocata commemorat: initio quaesturae suae eam provinciam ex omnibus provinciis peculiarem sibi constituisse et quae potuisset eo tempore beneficia largitum esse; insequente praetura ampliato honore vectigalia quae
Abbreviated transcription (Latin):
qui subsidium repeterent. Hi sic dispositi erant uta nullo conspectu
omnium ad pugnam contenderent. Ita cum ex castello Didius
ad propellendum processisset cum copiis signum a lusitanis tollitur.
naues succenduntur. Simulq qui castello ad pugnam processerant
eodem signo fugientes latrones dum ꝑsequuntur a tergo insidiȩ cla¬
more sublato circunueniunt. Didius magna cum iurtũte cũ complu¬
ribus interficitur. Non nulliq ca pugna scastis. quȩ ad litus fuerant
occutunt. Item complures nando ad nauesquȩ in salo fuerunt se reci¬
piunt. ancorisq sublatis pelagus remis petere ceperunt. Quȩ reseoꝵ
uite subsidio fuit. Lusitani preda potiuntur. Cȩsir agidibus rursus
hisbalim recurrit : fabius maximus quem ipẽ ad presidium oppugnã¬
nere facta cede pene magna fficiunt. Nostri ad oppidum recupera¬

Expanded text:
qui subsidium repellerent:123 hi sic dispositi erant, ut a nullo conspici possent: reliqui in conspectu qui subsidium repellerent:123 hi sic dispositi erant, ut a nullo conspici possent: reliqui in conspectu omnium ad pugnam contendunt. Ita cum ex castello Didius ad propellendum processisset cum copiis, signum a Lusitanis tollitur, naves incenduntur, simulque qui ex castello ad pugnam processerant, eodem signo fugientis latrones dum persequuntur, a tergo insidiae clamore sublato circumveniunt. Didius magna cum virtute cum compluribus interficitur; non nulli ea pugna scaphas quae ad litus fuerant occupant, item complures nando ad navis quae in salo fuerunt se recipiunt, ancoris sublatis pelagus remis petere coeperunt; quae res eorum vitae fuit subsidio. Lusitani praeda potiuntur. Caesar Gadibus rursus ad Hispalim recurrit. § 41 Fabius Maximus, quem ad Mundam praesidium oppugnanne magna eruptionem faciunt.125 Nostri ad oppidum recipera
Abbreviated transcription (Latin):
tem neq equo neq uehiculo saluris suȩ prȩsidium panaire porterat. Cedes
ã nñs undiq ad ministrabatur: e xclusi munitime amissisq auxilis ad
conuallem atq ex esum locum ut ĩ spetutũ põpeiuisse occultare cepit ut a
nñs non facile inueniretur nisi captiuoꝵ ĩdino. ita ibi ĩterficitur:. Cũ cȩlir
gra diehatur ad hispadli pridie ydusaprilis caput allatum & ppꝰ datum est
i conspecum interfacto. ett sõpeio abolescente. Didus quem supra demo¬
strauimus illa affectus letitia proximo se recepit custello. non nullasq
ad signum se receperunt. Et pene magna. manu comꝑata addi¬
dium sereportant. Huic & si non aberat diligentia ad nauestuen¬
das tamen nõ nunꝗ̃ ex castello propter eoꝵ crebras excursiones
eiciebatur & sic prope quotidianis pugnis insidias ponunt & triꝑtito
signo distribuunt. Erant parati qui naues incenderent in censisq

Expanded text:
tem neque equo neque vehiculo saluti suae praesidium parare poterat. Caedes tem neque equo neque vehiculo saluti suae praesidium parare poterat. Caedes a nostris undique administrabatur. Exclusus munitione amissconvallem exesumque locum in speluncam Pompeius se occultare coepit, ut a nostris non facile inveniretur nisi captivorum indicio. Ita ibi interficitur. Cum Caesar Gadibus fuisset, Hispalim prid. Id. April. caput allatum et populo datum est in conspectum. § 40 Interfecto Cn. Pompeio adulescente Didius, quem supra demonstravimus, illa adfectus laetitia proximo se recepit castello non nullasque ad signum se receperunt et bene magna manu comparata ad Didium se reportant. Huic etsi non aberat diligentia ad navis tuendas, tamen non numquam ex castello propter eorum crebras excursiones eliciebatur,122 et prope cotidianis pugnis insidias ponunt et tripertito signa distribuunt. Erant parati qui navis incenderent, incensisque
Abbreviated transcription (Latin):
ut & diem itet noctem iter facunt. fompeius humero & sinistro crure
uebementer erit Siucius huc accedebat ut etiam talum intersissei. Que
res maxime impechiebat. tia lectica a turre ĩ qua erat allatus in ea ferebã¬
leriter equitatu cohortibusq circundatur. Erat accessus loci difficultas.
deduch homines ex superiore Ioco desendere possent: subeunt inad¬
uentu nostri depelluntur telis. Qubuscedentibus cupidius insequebant᷑
aduersaris & confestim tardabant ab accessii. Hoc sepuis facto aduerte¬
batur nostro magno id fieri periculo. Opere circũminire instituit pari
autem & eclers festinatione circũmunitiones uigo dirigunt: ut ȩquo pe¬
de cum aduerfiris cõgredi possent. A quibus cum amnmaduersum esset
fuga sibi presidium capiumnt. fompeius ut sipra demostrauimus saucio&
intorio talo id eirco tardabatur ad fugiendum. Itemq ꝓꝑ loci difficulta¬

Expanded text:
unt; diem et noctem iter faciunt. Pompeius umero et sinistro crure unt; diem et noctem iter faciunt. Pompeius umero et sinistro crure vehementer erat saucius. Huc accedebat ut etiam talum intorsisset; quae res maxime impediebat. Ita lectica ad turrem cum esset ablatus in ea ferebaleriter equitatu cohortibusque circumcluditur. Erat accessus loci difficilis. adducta pauci homines ex superiore loco defendere possent. Subeunt in adventu nostri, depelluntur telis. Quibus cedentibus cupidius insequebantur adversarii et confestim tardabant ab accessu. Hoc saepius facto animum advertebatur nostro magno id fieri periculo. Opere circummunire instituunt;118 pares autem ex celeri festinatione circummunitiones iugo derigunt, ut aequo pede cum adversariis congredi possent. A quibus cum animum adversum esset, fuga sibi praesidium capiunt. § 39 Pompeius, ut supra demonstravimus, saucius et intorto talo idcirco tardabatur ad fugiendum, itemque propter loci difficulta
Abbreviated transcription (Latin):
distributi conunant inter se se noctu signo dito qui ĩoppioo fuisset̃
eruptionem facerent illi cedem ĩ castris admnistrarint. Hac re cogni¬
ta insequenti nocte uigilia tertia tessera data: extra uallum omnes sũt
conciss inũdenses duces. Cȩsar in itinere reliqua oppida oppugnat. quȩ¬
propter pomperum dissentire ceperant. Parsert quę lexitos adcesarẽ
cupar longas & profugit. Diduis qui gadis classi prefinsset ad quem¬
simul nuntuis allatus est confestim sequi cępit partim pedibus partim¬
ad equitatus ꝑsequendum celeriter iter faciens. Item .iiiiͦ. che naui¬
ea qua fuissent ad terram applicunt. Dum aquantur Didius classe &e¬
currit. nauesq incendit non nullis capit. Rompeius cum paucis prosu¬
git & locum quendim munitum natura orcupit. Equites & cohorres
qui ad persequendum missi essent specula torbus antemissis certioressi¬

Expanded text:
distributi, coniurant inter sese, ut noctu signo dato qui in oppido fuissent distributi, coniurant inter sese, ut noctu signo dato qui in oppido fuissent eruptionem facerent, illi caedem in castris administrarent. Hac re cognita insequenti nocte vigilia tertia tessera data extra vallum omnes sunt concisi. § 37 Carteienses, dum Caesar in itinere reliqua oppida oppugnat, propter Pompeium dissentire coeperunt. Pars erat quae legatos ad Caesarem cupat longas et profugit. Didius, qui Gadibus classi praefuisset, simul nuntius allatus est, confestim sequi coepit; Carteia pedites et equitatus ad persequendum celeriter iter faciebant ie aqua fuissent, ad terram applicant. Dum aquantur, Didius classe accurrit, navis incendit, non nullas capit. § 38 Pompeius cum paucis profugit et locum quendam munitum natura occupat. Equites et cohortes qui ad persequendum missi essent speculatoribus antemissis certiores fi
Abbreviated transcription (Latin):
lusitamam proficiscitur & cecilium ingrum nomine barbaꝵad lẽ¬
nium conuenit. qui pene magnam manum iusitanoꝵ hr̃et. Reu̾sus
hisꝑalim oppidum denuo noctu ꝑ murum recipitur presidiũ uigi¬
lesq iugulant portas prȩcludunt. de integro pugnare cȩperumt. Dũ
hȩc geruntur legati cartelenses nuntiauerunt qđ pompeiũ in potesto¬
tem haberent. Quod ante cesari portas prec iusisent illo bͥñficio suum
maleficium existimabant se lueri facẽ. iusitani hispałi oppugnare illo
silio habito noctu patitur lusitanos eruptionem facere Id quod cõ¬
sulto non exͥtimabant fieri. Ita irrumpendo naues quȩ ad flumen
betim fiissent incendunt. Nostri dum incendio detinentur illi pro-¬
fugiuint & ab equitibus conciduntur Quo faicto oppido recuperacohi¬
stam iter facert cepit. Ex qua ciuitate legiti ad deditionem uenert̃.
mundenses qui ex prelio in oppidum confugerant cum ductius circũ¬
siderentur pene multi dechtionem faciunt. Ci cum essent ĩ legionem

Expanded text:
m Nigrum, hominem barbarum, ad Lennium convenit, qui bene magnam manum Lusitanorum haberet. Reversus Hispalim in oppidum denuo noctu per murum recipitur: praesidium, vigiles iugulant, portas praecludunt, de integro pugnare coeperunt. § 36 Dum haec geruntur, legati Carteienses renuntiaverunt quod Pompeium in potestatem haberent. Quod ante Caesari portas praeclusissent, illo beneficio suum maleficium existimabant se lucri facere. Lusitani Hispali pugnare nullo silio habito noctu patitur Lusitanos eruptionem facere; id quod consulto non existimabant fieri. Ita erumpendo navis, quae ad Baetim flumen fuissent, incendunt. Nostri dum incendio detinentur, illi profugiunt et ab equitibus conciduntur. Quo facto oppido reciperato Astam iter facere coepit; ex qua civitate legati ad deditionem venerunt. Mundenses, qui ex proelio in oppidum confugerant, cum diutius circumsiderentur, bene multi deditionem faciunt et, cum essent in legionem
Abbreviated transcription (Latin):
alterum cito se uigulare: alterum pyram incendere: Oppidani auitẽ
simul ac cesir castra contra id oppidum posuit. discordare cȩperũt
& pomprianos erant. Hic legiones quȩ ex ꝑfugis conseripte ꝑtim
oppidanoꝵ serui qui erant a pompcio sexto manumissi: Tunc
ĩ cęsiris aduentum descendere ceperunt. Legio .xiii. oppidum de¬
fendere cepit. Nam cum repugnarent turres ex ꝑte & murum
occupauerunt. denuo legatos ad cȩsarem miitunt ut sib legiones:
subsidio intromiteret. Hoc cum animaduerterent homines fugiti¬
ui oppidum incendere cęperunt. Qui superati a nostris sunt & intẽ¬
Cesar oppido potitus. dum hic detinetur ex prelio quos cirtũmum¬
tos superius demostrauimus eruptionem fecerunt: & pene multis
interfectis ĩ oppidum sunt redacti Cȩfir hrspalim cum contendisset
Legti deprecatum uenerunt. Itti cum oppidum se se tuer dixissec:

Expanded text:
alterum se iugulare, alterum pyram incendere. § 34 Oppidani autem, alterum se iugulare, alterum pyram incendere. § 34 Oppidani autem, simul Caesar castra contra ad oppidum posuit, discordare coeperunt t inter Pompeianos. Erant hic legiones duae ex perfugis conscriptae, partim oppidanorum servi, qui erant a Sex. Pompeio manu missi; qui in Caesaris adventum discedere coeperunt. Legio XIII. oppidum defendere coepit, nonani cum iam depugnarent,106 turres ex parte et murum occuparunt. Denuo legatos ad Caesarem mittunt, ut sibi legiones subsidio intromitteret. Hoc cum animadverterent homines fugitivi, oppidum incendere coeperunt. Qui superati a nostris sunt intert. Ita Caesar oppido potitur. Dum hic detinetur, ex proelio quos circummunitos superius demonstravimus, eruptionem fecerunt et bene multis interfectis in oppidum sunt redacti. § 35 Caesar Hispalim cum contendisset, legati deprecatum venerunt. Ita cum ad oppidum esset ventum,
Abbreviated transcription (Latin):
peius cartaiam defertur. Qui illaꝵ. ꝑtium fauiores erant conuenȩ¬
runt indomum qua erat delatus. Qui arbierati sunt clanculum ue¬
nisse ut ab eo que uellet de bello requirerent. Cum frequentia
conuenisset de lectica pompcius eorum in fidem confugit. Cȩsar
ex prelio mimitione circũdatum cordubam uenit. Qui ex cȩde co
refugerant pontem occupauerunt. Cum eo conuentum esset conus¬
tare ceperunt: nos ex prelio paucos superesse quo fugeremus. Ita pu¬
gnare ceperunt de ponte. Cęsar flumen traiecit & castra posuit.
lio cum uenisset familias & libertos conuocauit. ꝓyram sibi extruxit.
cenam afferri ꝗͣ optimam imꝑauit. Item optimis insternitur uesti¬
mentis fecumam & argentum in pnfia familiȩ donauit. Ipẽ dete¬
pore cenauit uinum & nardum identidem sibi infundit ita nouis¬
simo tempore seruum iussit & libertam qui fuisset eius concubinus

Expanded text:
peius Carteiam defertur. Qui illarum partium fautores essent convenpeius Carteiam defertur. Qui illarum partium fautores essent conveniunt in domum quo erat delatus — qui arbitrati sunt clanculum venisse —, ut ab eo quae vellet de bello requirerent. Cum frequentia convenisset, de lectica Pompeius in eorum fidem confugit. § 33 Caesar ex proelio Munda munitione circumdata Cordubam venit. Qui ex caede eo refugerunt, pontem occuparunt. Cum eo ventum esset, conviciari coeperunt: nos ex proelio paucos superesse; quo fugeremus? Ita pugnare coeperunt de ponte. Caesar flumen traiecit et castra posuit. io Cordubam cum venisset, familiam et libertos convocavit, pyram sibi exstruxit, cenam adferri quam optimam imperavit, item optimis insternendum vestimentis; pecuniam et argentum in praesentia familiae donavit. Ipse de tempore cenare; resinam et nardum identidem sibi infundit. Ita novissimo tempore servum iussit et libertum, qui fuisset eius concubinus,
Abbreviated transcription (Latin):
nes & capita hominum ordinata ad oppidum conuersi unuiersi ho¬
stium timorem uirtutisq insignia proposita uiderent & uallo circũcdu¬
derentur aduersaris. Ita galli tragulis iaculisq oppidum ex hostium ca¬
daueribus complexi oppugnare ceperunt. Ex hoc prelio faleriusa¬
dolescens cordubum cum: paucis equicibus fugit. sexto pompeio qui cor¬
dubȩ fuisset rem gestam refert. Cognito hoc negotio quos equites quot
pecumę secum habuit eis distribuit. a oppidinis dixit se de pace ad se¬
sarem profceisti & secunda uigilia ab oppido dicessit. Cti. sompeius cum
equitibus paucis non nullisq peditibus ad nauale presidiũ parcar
cum ad octauium mił uenisset .P. calutius qui castris antea pompeii
prepositus esset eius uerbis nuntium mitit eum munus belli habere.
ut mitat lecticam qua ĩ oppidum deferri possit. luteris missis põ¬

Expanded text:
ne capita hominum ordinata ad oppidum conversa universa, ut et ad hone capita hominum ordinata ad oppidum conversa universa, ut et ad hostium timorem virtutisque insignia proposita viderent et vallo circumcluderentur adversarii.96 Ita Galli tragulis iaculisque oppidum ex hostium cadaveribus circumplexi oppugnare coeperunt. Ex hoc proelio Valerius adulescens Cordubam cum paucis equitibus fugit; Sex. Pompeio, qui Cordubae fuisset, rem gestam refert. Cognito hoc negotio, quos equites secum habuit, quod pecuniae secum habuit eis distribuit et oppidanis dixit se de pace ad Caesarem proficisci et secunda vigilia ab oppido discessit. Cn. Pompeius cum equitibus paucis non nullisque peditibus ad navale praesidium parte cum ad octavum miliarium venisset, P. Caucilius,98 qui castris antea Pompei praepositus esset, eius verbis nuntium mittit eum minus belle habere: ut mitterent lecticam qua in oppidum deferri posset. Lecticariis missis Pom
Abbreviated transcription (Latin):
locus in acre ad subsidium ueniendi non daretur. In celum clamor ĩ
termixtus & gemitus gladioꝵq crepitus auribus oblatus imperitoꝵ
mentes timore prepediebat. Hic ut ait ennuis. pespede premitur armis
teruntur arma. aduersanosq uehementissime pugnantes nostri agere cę¬
perunt. quibus oppidum fuit subsidio. Ita ip̃is fusis fugatisq non suꝑfuis
sent nisi in eum locum confugissent. exquo erant egressi. In quo prelio
ceciderunt milia hominum circiter.xXX. Preterea labienus & actuis
Uarus quibus occisis utrisq sinus est factum. Itemq equites .ro. ꝑtim
ex urbe ꝑtim ex prouincia ad milia .iiĩ. nostri desderati ad hominum
xiii. & signa & fasces preterea duces belli xuii. capri sunt ex fuga luc
qui eum oppidum mnundam sibi constituissent presidium nostri cogeba¬
tur necessirio eos circũuallare: Ex hostium armis procespite cadauera

Expanded text:
locus in aciem ad subsidium veniendi non daretur. Ita cum clamor esset locus in aciem ad subsidium veniendi non daretur. Ita cum clamor esset intermixtus gemitu gladiorumque crepitus auribus oblatus, inperitorum mentes timore praepediebat. Hic, ut ait Ennius, pes pede premitur, armis teruntur arma, adversariosque vehementissime pugnantes nostri agere coeperunt; quibus oppidum fuit subsidio. Ita ipsis Liberalibus fusi fugatique non superfuissent, nisi in eum locum confugissent ex quo erant egressi. In quo proelio ceciderunt milia hominum circiter XXX et si quid amplius, praeterea Labienus, Attius Varus, quibus occisis utrisque funus est factum, itemque equites Romani partim ex urbe partim ex provincia ad milia III. Nostri desiderati ad hominum XIII et signa et fasces praeterea hos habuit . . . § 32 . . . ex fuga hac qui oppidum Mundam sibi constituissent praesidium, nostrique cogebantur necessario eos circumvallare. Ex hostium armis scuta et pila pro vallo, pro caespite cadavera
Abbreviated transcription (Latin):
& siuurtute nostri antecedebant aduersimi loco superiore defendebant
acerrime & uehemens fiebat ab utrisq climor teloꝵ ꝗ missu concur¬
sus sic ut prope nostri differrene inctorum. Congressus enim & clamor
quibus maxime hostis conterrentur in colitu puri erant conditione. lta
Ex utq genere prignę cum pirem uirtutem ad bellandum contulisset
piloꝵ missus fixoꝵ cumulatur & concidit aduersirioꝵ multitudo. Te¬
xtrum demostrauimus decumanoscurnu tenuisse. Qui & si erant pauci
tamen propter uirtutem magno aduersirios timore eorum opera affi¬
ciebant quod a suo loco hostes uehementer premere cęperunt ut ad
subsidium ne a latere nostri occuparentur legio aduersarioꝵ traduci
cepta sit Ad dextrumq simul est motus equitatus cȩsaris simstrum cor¬
nu premere cępit. At hĩ eximia uirtute pręlium facere incipiunt. ut

Expanded text:
c etsi virtute nostri antecedebant, adversarii loco superiore se defendebant c etsi virtute nostri antecedebant, adversarii loco superiore se defendebant acerrime, et vehemens fiebat ab utrisque clamor telorumque missu concursus, sic ut prope nostri diffiderent victoriae. Congressus enim et clamor, quibus rebus maxime hostis conterretur, in collatu pari erat condicione. Ita ex utroque genere pugnae cum parem virtutem ad bellandum contulissent, pilorum missu fixa cumulatur et concidit adversariorum multitudo. Dextrum ut demonstravimus decumanos cornum tenuisse; qui etsi erant pauci, tamen propter virtutem magno adversarios timore eorum opera adficiebant, quod a suo loco hostes vehementer premere coeperunt, ut ad subsidium, ne ab latere nostri occuparent, legio adversariorum traduci coepta sit a dextro.94 Quae simul est mota, equitatus Caesaris sinistrum cornum premere coepit ita uti eximia virtute proelium facere possent,95
Abbreviated transcription (Latin):
oppido discederent. Nostri pede presso propius ruium cum appropin¬
quassent. aduersiri patrocinati loco inquo non defecerunt. Erat acies .xiiͦ.
aquilis constituta. Que lateribus equitatu tegebatur. cum leui armitura
milibus.Ui. Preterea auxiliares accedebant prope tonidem. Nostra presi
quum in locum nostri cum aspropinquassent paratus hostis erat superior
ut transeundi superius iter uehementer esset periculosum. Quod cum a
cęsaire esset ammaduersum ne quid temere culꝑa sua admitteretur. eum
iocum definire cepit. Quod cum hominum auribus esset obiectum mole¬
ste &acerbe accipiebant se impediri quo minus prelium conficere posset
Hec mora aduersarios alaeriores faciebat cesiris copus timore impediri ad cõ¬
mitendum prelium. Ita se efferentes inquo loco sui potestatem efficiebãt
ut magno tamen periculo accessus coꝵ haberetur. Hic decumami sulĩ

Expanded text:
oppido discederent. Nostri pede presso propius rivum cum appropinoppido discederent. Nostri pede presso propius rivum cum appropinquassent, adversarii patrocinari loco iniquo non desinunt. § 30 Erat acies XIII aquilis constituta, quae lateribus equitatu tegebatur cum levi armatura milibus sex, praeterea auxiliares accedebant prope alterum tantum; nostraquum in locum nostri appropinquassent, paratus hostis erat superior, ut transeundum superius iter vehementer esset periculosum. Quod cum a Caesare esset animadversum, ne quid temere culpa secus admitteretur, eum locum definire coepit. Quod cum hominum auribus esset obiectum, moleste et acerbe accipiebant se impediri quo minus proelium conficere possent. Haec mora adversarios alacriores efficiebat: Caesaris copias timore impediri ad committendum proelium. Ita se efferentes iniquo loco sui potestatem faciebant, ut magno tamen periculo accessus eorum haberetur. Hic decumani suum
Abbreviated transcription (Latin):
dubium qum media plamiie ĩ ȩquum ad cdimicandum aduersari pro¬
cederent. Hȩc erant ĩ omnium conspectu. Huc accedebat: ut locus illa
planitie equitatum ornaret & diei solisq serenitas. ut mirificum & qptan¬
dum tempus prope a diis ĩ mortalibus ad istud tribinum esset prelium com¬
mittendum. Nostri lȩtari non nulli etiam timere quod ĩ eum locum res
fortuneq omnium ducerentur ut quicquid post horam castris sieret in
dubio poneretur: Ittq nostri ad dimicandum procedunt id quod aduer¬
sarios existimabamiis esse facturos. Qui tamen mille passibus a munitioẽ
oppidi longus non audebunt procedere inquo sibi prope murum aduer¬
sarii constituebunt. Itaq nostri procedunt. Interdum equitts loci aduer¬
sarios eflagitabat ne tali contenderent conditione ad uictoriam. Neq
tamen illi a sua consuetudine discedebant ut aut ab excelso loco aut

Expanded text:
dubium quin media planitie in aequum ad dimicandum adversarii produbium quin media planitie in aequum ad dimicandum adversarii procederent. Hoc erat in omnium conspectu. Huc accedebat ut locus illa planitie equitatum evocaret et diei solisque serenitate,89 ut mirificum et optandum tempus prope ab dis immortalibus illud tributum esset ad proelium committendum. Nostri laetari, non nulli etiam timere, quod in eum locum res fortunaeque omnium deducerentur ut, quidquid post horam casus tribuisset, in dubio poneretur. Itaque nostri ad dimicandum procedunt, id quod adversarios existimabamus esse facturos; qui tamen a munitione oppidi longius non audebant procedere, immo se ibi prope murum adversarii constituebant. Itaque nostri procedunt. Interdum aequitas loci adversarios efflagitabat ut tali condicione contenderent ad victoriam; neque tamen illi a sua consuetudine discedebant, ut aut ab excelso loco aut ab
Abbreviated transcription (Latin):
cere cęfar cum copiis uellet renuntiatum est a speculatorib põpeium
de tertia uigilia in acie stetisse: Hoc mintio allato uexillum proposinit.
tores antea luteras miserat ad cȩsarem nolle ĩ conualle descendere. qđ
maiorem ꝑtem exercitus tyronum haberet. Hȩ hiterę uehementer cõ¬
firmabant mentem oppidanoꝵ. Ita hac opinione fretus totum se facere
posse existimabat. Et enim & ratura loci defendebatur & ipĩus oppidi
mimitione ub castra habint constituta. Hanq ut supra demõstrauimus
circitet .u. mił ut auxilia pompei duabuis defenderentur rebus oppidi
excessi & loci natura. Ninc dirigenus proxima planitie sequebatur: Cuiꝰ
decursus antecedebat ruus ꝗ ad eoꝵ accessum summam efficiebat lociin¬
quitatem. Nam palustri & xonigioso solo currensenat. Erãt autem ac¬
dextrum. Id quod cestir cum aciem directam iudisset nom habuat

Expanded text:
cere Caesar cum copiis vellet, renuntiatum est a speculatoribus Pompeium cere Caesar cum copiis vellet, renuntiatum est a speculatoribus Pompeium de tertia vigilia in acie stetisse. Hoc nuntio allato vexillum proposuit. tores, antea litteras miserat Caesarem nolle in convallem descendere, quod maiorem partem exercitus tironem haberet. Hae litterae vehementer confirmabant mentis oppidanorum. Ita hac opinione fretus totum se facere posse existimabat: etenim et natura loci defendebantur et ipsius oppidi munitione, ubi castra habuit constituta. Namque ut superius demonstravimus, iter milia passuum V, ut auxilia Pompei duabus defenderentur rebus, oppido et excelsi loci natura. Hinc derigens proxima planities aequabatur. Cuius decursum antecedebat rivus, qui ad eorum accessum summam efficiebat loci iniquitatem: nam palustri et voraginoso solo currens erat ad dextram. Itaque Caesar cum aciem derectam vidisset, non habuit