comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus et ĩ exilio mori uellet. nõdũ tñ ad
arma ꝓrupit. s donec uire potiꝰ ꝙͣ bel¬
lo agendi spes suꝑfuit quiescendũ sta¬
simũ atq eloquẽtissimũ e collegio tͥbu¬
noꝵ gaiũ curionẽ multa sibi ac ꝓfu-¬
sa largitiõe quesiuit. ne qñ uł ĩ senatu
uł ad populũ dec̾ent sue cause defenso¬
res. cũ uͦ iam multi cesaris nec nõ alii ⁊¬
pomper potẽtiã formidarent sepe curio ⁊¬
ip̃e senatui obtulerat ut ut̾q simul abar¬
mis abscederet. atq ad equã ciuilitatẽ reme¬
arent. Ita demũ securã liber̃q rẽ publi¬
cã fore. idq nõ solũ pollicitꝰ s contentiose
nisus est efficere certꝰ de cesaris uolũtate.
qui id ip̃m a senatu literis petiit. ut scilice̾
aut sibi populi romani beneficiũ integrũ
seruaretũ hoc ẽ ĩꝑiu cũ legioĩbꝰ aut ceteri
saltẽ duces ĩ endẽ conditiõe eẽnt. ex̾citꝰq di¬

Expanded text:
bus et in exilio mori vellet. Nondum tamen ad bus et in exilio mori vellet. Nondum tamen ad arma prorupit, sed donec iure potius, quam bello, agendi spes superfuit, quiescendum stasimum atque eloquentissimum e collegio tribunorum Gaium Curionem multa sibi ac profusa largitione quesivit, ne quando vel in senatu vel ad populum deessent sue cause defensores. Quum vero iam multi Cesaris nec non alii Pompeii potentiam formidarent, sepe Curio ipse senatui obtulerat, ut utrique simul ab armis abscederent, atque ad equam civilitatem pariter remearent; ita demum securam liberamque rempublicam fore; idque non solum sollicitus, sed contentiose nisus est efficere, certus de Cesaris voluntate, qui id ipsum a senatu litteris petiit, ut scilicet aut sibi populi romani beneficium integrum servaretur, hoc est, imperium cum legibus, aut ceteri saltem duces in eadem conditione essent, exercitusque di
Abbreviated transcription (Latin):
dignitas cesaris ac potestas ĩ uisa erat
freq̃uri senatu testatus de salute rei pu¬
blice se actuꝵ diffiniuit. ut cũ bellu
tteretur qui ĩpace ꝓuntiã gub̾na¬
ret ip̃e uͦ sine imꝑio rediret. addidit
ne absentis ratio comitiis cõsularibꝰ ha¬
beretur. qd̾ licet coĩ lege d̾ oĩbꝰ cautũ eẽt
legi tñ cesar exceptꝰ erat. ita ergo sub¬
lata erat exceptio. et nõ cõtẽtꝰ cõsul ĩ¬
uria cesaris ĩ ꝑsonã illata his qͦ quos
cesar ciuitate donauerat adimenda
modicã asseuerans. ¶his turbatus
cesar nec ĩm̾ito. cogitãsq qd̾ sepe di¬
cere solitũ fama fuit. oꝑosius multoq
difficiliꝰ pͥncipẽ uirũ a sũmo dignitatis
gradu ad media deici. ꝙͣ amediis ad
extrema. nõ cedẽdũ ut africanꝰ maior
fecent s obstandũ statuit ĩuidie. et
turbare pͥus oĩa ꝙͣ exeplo illiꝰ ꝙͣuis lau¬
datissimo inuictꝰ ab hostibꝰ iũci a ciui¬

Expanded text:
dignitas Cesaris ac potestas invisa erat, dignitas Cesaris ac potestas invisa erat, frequenti senatu testatus de salute reipublice se acturum definivit, ut, quum bellum tteretur, qui in pace provinciam gubernaret, ipse vero sine imperio rediret. Addidit, ne absentis ratio comitiis consularibus haberetur; quod licet communi lege de omnibus cautum esset, lege tamen Cesar exceptus erat. Ita ergo sublata erat exceptio. Et non contentus consul iniuria Cesaris in personam illata, his quoque, quos Cesar civitate donaverat, adimendam modicam asseverans. His turbatus Cesar, nec immerito, cogitansque, quod sepe dicere solitum fama fuit, operosius multoque difficilius principem virum a summo dignitatis gradu ad media deici, quam a mediis ad extrema, non cedendum, ut Africanus maior fecerat, sed obstandum statuit invide, et turbare prius omnia, quam exemplo illius quamvis laudatissimo, invictus ab hoste vinci a civi
Abbreviated transcription (Latin):
sas ꝑ italiã longeq aliũ reꝵ statũ ꝙͣ ⁊
sperauerat ĩueniss. comune malu
instabiliũ ac uagaꝵ mentiũ. Sciunt
homĩes que relĩquũt qualia sint/ at q̃
petũt nescĩt. unde fit ut sepe se ĩue¬
niant spe minores. et relicta suspirẽt.
et ĩuenta fastidiant. hec tã multa de la¬
bieno. qr res apud historicos uidet᷑ occul¬
tior. et curiositas legentiũ nich̾ etiam
minimũ respuit. qd̾ cognitu dignũ sit.
et hoc clamꝑ nũtios. illa palã ĩ senatu
dcã contra cesarẽ ac decreta. noue eti¬
am uie excogitate quibus eiꝰ potestas
que iã multis formidabilis ẽẽ ceꝑat
tolleret᷑ aut c̾te minueretuͣ. Si quidẽ
cũtic iam magnificentia et liberalitate
cesaren stupefactis et quid his rebꝰtã¬
tis et tã late effusis sibi uellet secũ ta¬
citis meditãtibus nec loqui aliquid au¬
dentibꝰ Mraͣcus claudiꝰ martellus cõsul
cui an amore publico/ anpͥuato odio

Expanded text:
sas per Italiam, longeque alium rerum statum, quam sas per Italiam, longeque alium rerum statum, quam speraverat, invenisset; commune malum instabilium ac vagarum mentium. Sciunt homines, que relinquunt, qualia sint; at, que petunt, nesciunt. Unde fit, ut sepe se inveniant minores, et relicta suspirent, et inventa fastidiant. Hec tam multa de Labieno, quia res apud historicos videtur occultior, et curiositas legentium nichil etiam minimum respuit, quod cognitu dignum sit. Et hec clam per nuntios: illa palam in senatu dicta contra Cesarem ac decreta. Nove etiam vie excogitate, quibus eius potestas, que iam multis formidabilis esse ceperat, tolleretur aut certe minueretur. Siquidem cunctis iam magnificentia et liberalitate cesarea stupefactis, et, quid his rebus tantis et tam late effusis sibi vellet, secum tacitis meditantibus nec loqui aliquid audentibus, Marcus Claudius Marcellus consul, cui an amore publico an privato odio
Abbreviated transcription (Latin):
magnus theanũ uenit. ibi põpeiũ con¬
sulesq cõuenit. qui sermo fuerit et ꝗd
actũ scribã ad te cũ c̾tũ sciã. et ruͣsus.
aliquãtũ animi nohis uidetur attulis¬
se labienꝰ. deniq de põpeio agens. labi¬
enũ ĩquit secũ habet nõ dubitatẽ de ĩ¬
betillitate cesaris copiaꝵ. ĩ quo ꝗdẽ tã in¬
dubitato iuditio longe ut res docuit
fallebat᷑. ꝙͣuis uꝰ modus trãseu̾di nõ pe¬
nitus notꝰ sit illd̾ plane cõꝑtũ ẽ durũ
ꝑ hoc ex amico hostẽ cesari quesitũ s ĩ¬
noxiũ sibi aũt comunẽ fere oĩbꝰ trãs¬
fugis cõtẽptũ. Siꝗdẽ Cicero ip̃e qui eũ
sua sententia magnũ uiꝵ dixerat. cõ¬
festĩ libro ꝓximo. In labieno ĩquit pa¬
rũ est dignitatis. unde apͥncipio arbi¬
trari se ait. illũ iam tũc sui trãsfugii
penitere. ꝙ põpeiũ scil et cõsules ui¬
resq ões rei publice urbe deseͬta spaͣ¬

Expanded text:
magnus, Theanum venit; ibi Pompeium conmagnus, Theanum venit; ibi Pompeium consulesque convenit. Qui sermo fuerit et quid actum sit, scribam ad te, quum certum sciam. Et rursus: Aliquantum animi nobis videtur attulisse Labienus. Denique de Pompeio agens: Labienum, inquit, secum habet, non dubitantem de imbecillitate Cesaris copiarum. In quo quidem tam indubitato iudicio longe, ut res docuit, fallebatur. Quamvis vero modus transeundi non penitus notus sit, illud plane compertum est, durum per hoc ex amico hostem Cesari quesitum, sed innoxium, sibi autem communem fere omnibus transfugis contemptum. Siquidem Cicero ipse, qui eum sua sententia magnum virum dixerat, confestim libro proximo: In Labieno, inquit, parum est dignitatis. Unde a principio arbitrari se ait illum iam tunc sui transfugii penitere, quod Pompeium scilicet et consules viresque omnes reipublice, urbe deserta, spar
Abbreviated transcription (Latin):
eiq sine cã acerrimꝰ hostis euaserit. et
ꝓfecto si ĩgratitudo fuit. sat digno sup¬¬
plicio punita fuit. ut qui sub cesare uic¬
toriosissimꝰ uir fuiss sub põpeio fuga¬
cissimꝰ factus sit mutata cũ duce nõ for¬
tuna tm̃ hoĩs s uiͣtute. qd̾ in eũ aliqñ
cesar ip̃e mõdaciter exprobrando dixis¬
se traditur. sane qualit̾ aut quãdo di¬
scesserit seq uocantiũ hortatibꝰ acꝗe¬
rit nõ ĩuenio. nisi ꝙ libro .uiiͦ. episto¬
laꝵ ciceronis ad athicũ eo tempore
quo hec ĩ republica fiebant ita scriptũ
est. labienꝰ discessit a cesare. et ĩ alia
statĩ epistola labienũ ab illo discessisse
ꝓpemodũ constat. et post pauca d̾ eodẽ¬
simulq de cesare loquẽs. facinꝰ ĩquit iã
diu nullũ ciuile p̃clarius: qui ut aliud
nich̾ hoc tñ ꝓfecit dedit illi dolorẽ. s x̃
ad sũmã ꝓfectũ aliquid puto. nec lõge
potest. la bienꝰ inquit uir mea sentẽtia

Expanded text:
eique sine causa acerrimus hostis evaserit. Et eique sine causa acerrimus hostis evaserit. Et profecto, si ingratitudo fuit, sat digno supplicio fuit punita, ut, qui sub Cesare victoriosissimus vir fuisset, sub Pompeio fugacissimus factus sit, mutata cum duce non fortuna tantum hominis, sed virtute; quod in eum aliquando Cesar ipse mordaciter exprobrando dixisse traditur. Sane qualiter aut quando discesserit, seque vocantium hortatibus acquierit, non invenio, nisi quod libro septimo epistolarum Ciceronis ad Atticum eo tempore, quo hec in republica fiebant, ita scriptum est: Labienus discessit a Cesare. Et in alia statim epistola: Labienum ab illo discessisse propemodum constat. Et post pauca de eodesimulque de Cesare loquens: Facinus, inquit, iam diu nullum civile preclarius: qui, ut aliud nichil, hoc tamen profecit: dedit illi dolorem; sed etiam ad summam profectum aliquid puto. Nec longe post: Labienus, inquit, vir mea sententia
Abbreviated transcription (Latin):
erit fortasse qui dicat tolerabile in cesa¬
re. qd̾ ĩ alio quolibet nõ fuiss. erit ex
diu̾so qui hoc fauorabiliter potiꝰ ꝙͣ c
uilit̾ dictũ dicat. excelentia eĩ ciuis et
uiriboni nõ libentiã debet augere s
modestiã. ¶ his tandẽ hoꝵq similibus
ex causis latens erupit inuidia. et pͥmo
quidẽ tentatũ ab emulis labienũ legi¬
mus. cuiꝰ crebra mentio ĩ suꝑioribꝰ est
habita. quẽ tũc cesar cisalpine gallie
p̃fecerat. qd̾ eo spectabat ut eo alie¬
nato cesar parte ex̾citꝰ pͥuaret᷑. de qͦ
cesar ip̃e multa audiens nil credebat
constantiã alienã sua metiens cõstãtia.
cuiꝰ factũ ꝓ uarietate sentẽtiaꝵ et ex¬
cusare licet et rep̃hendere. nã si cesar
ĩiuste contra patriã arma u̾tebat iuste
deseri potuit. et rei publice caritas pͥua¬
tis affectibꝰ añ poni. alioꝗn ĩgrati ĩ famia
nõ carebit . quitã caro duci aliũ p̃tulei̾t

Expanded text:
Erit fortasse, qui dicat tolerabile in CesaErit fortasse, qui dicat tolerabile in Cesare, quod in alio quolibet non fuisset: erit ex diverso, qui hoc favorabiliter potius, quam civiliter, dictum dicat: excellentia enim civis et viri boni non licentiam debet augere, sed modestiam. His tandem horumque similibus ex causis tandem latens erupit invidia. Et primo quidem tentatum ab emulis Labienum legimus, cuius crebra mentio in superioribus est habita, quem tunc Cesar cisalpine Gallie prefecerat, quod eo spectabat, ut, eo alienato, Cesar parte exercitus privaretur; de quo Cesar ipse multa audiens nil credebat, constantiam alienam sua metiens constantia. Cuius factum pro varietate sententiarum et excusare licet et reprehendere. Nam, si Cesar iniuste contra patriam arma vertebat, iuste deseri potuit, et reipublice caritas privatis affectibus anteponi. Alioquin ingrati infamia non carebit, qui tam claro duci alium pretulerit,
Abbreviated transcription (Latin):
q instituta maioꝵ. quoꝵ semꝑ obseͬuã¬
tissimi fuerant romani. legioĩbꝰ in õe
tẽpꝰ stipendiũ duplicauit. qd̾ quidẽ et¬
si excitui gratissimũ fuerit eũq militi¬
bus carissimũ fecerit sic ut carior nemo
ũꝙͣ alius sũptuosissimũ tñ rei publice
fuisse nõ ambigitur. et hec quidẽ ĩter
suos. Apd̾ exteros uͦ reges gentesq p̃t̾
licentiã senatꝰ ac populi romani miras
ex̾cuit liberalitates ut nõ dux popu-¬
li romani s ut dñs aut rex neq solũ
in italia galliisq et hispaniis s ĩ asia
etiã et ꝯretia et dona ingentia er au¬
xilia eis misit. et eoꝵ urbes p̾claris o¬
ꝑibus adornauit. que oĩa et si cõtͣ con¬¬
suerudinẽ romanoꝵ ducũ alit̾q ac
mos patͥus exigebat. facta nõ negaueri
poss tñ excusator ĩueniri. solent eĩ qui
maiora aliis agũt et maiora p̃sumere
et quo meliꝰ sibi sũt conscii plus audere.

Expanded text:
que instituta maiorum, quorum semper observanque instituta maiorum, quorum semper observantissimi fuerunt Romani. Legionibus in omne tempus stipendium duplicavit; quod quidem, etsi exercitui gratissimum fuerit, eumque militibus carissimum fecerit, sic ut carior nemo unquam alius, sumptuosissimum tamen reipublice fuisse non ambigitur. Et hec quidem inter suos. Apud exteros vero reges gentesque preter licentiam senatus ac populi miras exercuit liberalitates, non ut dux populi romani, sed ut dominus aut rex, neque solum in Italia Galliisque et Hispaniis, sed in Asia etiam et Grecia, et dona ingentia et auxilia eis misit, et eorum urbes preclaris operibus adornavit. Que omnia, etsi contra consuetudinem romanorum ducum aliterque ac mos patrius exigebat facta non negaverim, posset tamen excusator inveniri. Solent enim, qui maiora aliis agunt, et maiora presumere, et quo melius sibi sunt conscii, plus audere.
Abbreviated transcription (Latin):
tuc minaretur si ad consulatũ ꝑueniret
et ĩquisituꝵ contra eũ et sibi ex̾citꝰ adẽp.¬
turu ip̃iꝰ qͦ põpen simul et ora̾ci crassi o¬
pera et aduersariũ a cõsulatu repulit
et obrinuit sibi ĩꝑiũ ĩ quĩqueniũ ꝓroga.¬
ri. quibꝰ obtentis eo fiducie ẽ euectꝰ ut
iam nichil sibi credens ĩpossibile. et legio.¬
nes nouas autoritate sua scriberet. et ni¬
chil qd̾ ei ĩ aĩui ueniss aggredi uererefuͣ.
¶quibus rebꝰ ego culpa cesarẽ nõ absoluo.
fecit quedã nõ ĩfitior ꝗbꝰ liberã imodña
gentiu ciuitatẽ ĩscuporẽ pͥmo post ĩ irã
uerteret. Foꝵ ꝑ maxĩe ĩpense cepit ex¬
truere e manubiis que nõ sue erãt sed
populi romani. disciplinã militarẽ pu¬
blice doceri ad se reduxit: ut pͥuatĩ suo
doceretur arbito. qd̾ et si fortassis sibi ɨ¬
suo iure licuerit ut qui parẽ ĩ eiꝰ rei ꝑi¬
tia nõ haberet fuit tñ contra mores at¬

Expanded text:
ulatum perveniret, ulatum perveniret, et inquisiturum contra eum et sibi exercitus adempturum, ipsius quoque Pompeii simul et Marci Crassi opera et adversarium a consulatu repulit, et obtinuit sibi imperium in quinquennium prorogari. Quibus obtentis, eo fiducie est evectus, ut iam nichil sibi credens impossibile et legiones novas auctoritate sua scriberet et nichil, quod ei in animum venisset, aggredi vereretur. Quibus rebus ego culpa Cesarem non absolvo. Fecit quedam, non inficior, quibus liberam, immo dominam gentium civitatem, in stuporem primo, post in iram verteret. Forum permaxime impense cepit extruere e manubiis, que non sui erant, sed populi romani. Disciplinam militarem, publice solitam doceri, ad se reduxit, ut privatim suo doceretur arbitrio; quod, etsi fortassis sibi suo iure licuerit, ut qui parem in eius rei peritia non haberet, fuit tamen contra mores at
Abbreviated transcription (Latin):
inter imo añ alios magnꝰ noĩe re aũt
maximꝰ uir pompeiꝰ. cui cesar ut ami
cũ sibi faceret filiã zuliã optimã et ui¬
ri amantissimã matͥmoĩo collocant.
s ad odiũ ꝓnas mentes ad amandũ de¬
torquere difficile. ualere tñ poterat ad
publicã pacẽ si aut ip̃a uixiss. aut cõ¬
ceptũ filiũ subita const̾natione nõ effu¬
diss abortiuũ. Iunxit et alio nexu sibi
pompeiũ cesar pͥus ꝙͣ iret ĩgallias. et
ut glutino stabiliore cõsisterẽt maͣcu
crassu ip̃i põpeio a quo ueteri odio dis¬
sidebat recõciliauit. ut tͥbuc potẽtissĩs
nullo cõtra ire auso romana res pu¬
blica et ꝑ conseq̃ns totꝰ orbis obsequere¬
tur. haud sane comẽrũ rude uł ĩ sulsu.
s fortuna more suo rotans res humanas
oĩa ad unũ deuoluebat. et pompei ꝗdẽ
auxilio pͥmũ galliã atq illiricũ ꝓuĩcia
adeptꝰ mox cũ .l. domitiꝰ cõsularis cãdida

Expanded text:
inter quos unus ante alios magnus nomine, re autem inter quos unus ante alios magnus nomine, re autem maximus vir Pompeius, cui Cesar, ut amicum illum sibi faceret, filiam Iuliam optimam et viri amantissimam matrimonio collocarat. Sed ad odium pronas mentes ad amandum detorquere difficile. Valere tamen poterat ad publicam pacem, si aut ipsa vixisset aut conceptum filium subita consternatione non effudisset abortivum. Iunxit et alio nexu sibi Pompeium Cesar, priusquam iret in Gallias; et, ut glutino stabiliore consisterent, Marcum Crassum ipsi Pompeio, a quo veteri odio dissidebat, reconciliavit, ut, tribus potentissimis nullo contraire auso, romana respublica et per consequens totus orbis obsequeretur. Haud sane commentum rude vel insulsum; sed fortuna more suo rotans res humanas omnia ad unum devolvebat. Et Pompeii quidem auxilio primum Galliam atque Illyricum provinciam adeptus, mox qu
Abbreviated transcription (Latin):
xiss domi cesar otiosus uoluptati ac
somno ĩcubuiss. hauddubie hostibꝰ et ĩ¬
uidia cariuss. sed cũ galliã domusset
romanũq illã iuigũ ferre coegisset uec
tigalia populi ĩ inmẽsũ auxisset. geͣma¬
nos ut est dictũ maximis cladibꝰ affecis¬
set. quos tñ uincendo ac uastando ita
sibi uirtutis admiratione deuinxit ut
usq ĩ p̃sentẽ gub̾natores ĩꝑii qd̾ ad eos
ideo uereor descendit ut rueret non
alio ꝙͣ cesaris noĩe uocitent uulgar
etiã in sermone. Cũ et britãnos similit̾
subiugass rhenũq ne ampliꝰ imꝑii li¬
mes eẽt atq ip̃m etiã docuiss occeanũ
multa et magna agendo atq audendo/ ⁊¬
multoꝵ et magnoꝵ ĩ inuidiã incidit. o
mortaliũ sẽꝑ laboriosa conditio sẽꝑq
disposita uł cõtẽptui uł inuidie subiac̾e.
erant rome multi uiri ingentes. quoꝵ
quisq sibi aĩo pͥmũ locũ glorie uẽdicaret.

Expanded text:
xisset domi Cesar otiosus, voluptatique ac xisset domi Cesar otiosus, voluptatique ac somno incubuisset, haud dubie hostibus et invidia caruisset. Sed quum Galliam domuisset, romanumque illam iugum ferre coegisset, et vectigalia populi in immensum auxisset, Germanosque, ut est dictum, maximis cladibus affecisset quos tamen vincendo ac vastando ita sibi virtutis admiratione devinxit, ut usque in presentem diem gubernatores imperii, quod ad eos ideo, vereor, descendit ut rueret, non alio quam Cesaris nomine vocitent, vulgari etiam in sermone quum et Britannos similiter subiugasset Rhenumque, ne amplius imperii limes esset, atque ipsum etiam docuisset Oceanum, multa et magna agendo atque audendo, multorum et magnatum in invidiam incidit. O mortalium semper laboriosa conditio semperque disposita vel contemptui vel invidie subiacere! Erant Rome multi viri ingentes, quorum quisque sibi animo primum locum glorie vindicaret,
Abbreviated transcription (Latin):
supͣq fidẽ ꝓsꝑe succedentibꝰ idẽ senatus¬
ille qui legatos ad explorãdũ statũ gal¬
liaꝵ mittendos aliqñ decreuerat et illi
ip̃i qui dedendũ eũ hostibꝰ censuerant gra¬
ui ꝓrsus et odiosa sentẽtia admiratione
reꝵ glorie tandẽ sue fauerint eiqz plu¬
res et pluriũdieꝵ supplicationes ꝙͣ ulli
ũꝙͣ decreuere ut et historicus idẽ ait.
et exp̃missis apparuit. deĩceps endẽ ar¬
ma impia et iniusta et ĩuiscera patͥe
miserabili alt̾natione cõu̾sa. ꝙͣuis et
hic eĩ magna nõ desit excusatio uere tñ
nulla suficiens cã est contͣ patͥa arma
mouentibus. de quibꝰ iam hinc agere ⁊¬
aggrediar. ¶ Dictũ ẽ multis ꝗdẽ ĩ locis
et dicendũ pluribꝰ nulla ũꝙͣ magna glo¬
ria sine magna fuit ĩuidia. ut memo¬
rabile sit qd̾ fert᷑ socratis consiliũ. qui
q̃renti alcibiadi qualit̾ inuidiã uitaret
uiue ĩquit ut tͣesites. Sic ẽ hercde. si ui¬

Expanded text:
supraque fidem prospere succedentibus, idem ille senatussupraque fidem prospere succedentibus, idem ille senatus, qui legatos ad explorandum statum Galliarum mittendos aliquando decreverat, et illi ipsi, qui dedendum hostibus censuerant gravi prorsus et odiosa sententia, admiratione rerum glorie tandem sue faverint; eique plures et plurium dierum supplicationes, quam ulli unquam, decrevere, ut et historicus idem ait et ex premissis apparuit. Deinceps eadem arma impia et iniusta et in viscera patrie miserabili alternatione conversa. Quamvis enim et his magna non desit excusatio, vere tamen nulla sufficiens causa est contra patriam arma moventibus; de quibus iam hinc agere aggrediar. Dictum est quidem multis in locis et dicendum pluribus: nulla unquam magna gloria sine magna fuit invidia; ut memorabile sit, quod fertur Socratis consilium, qui querenti Alcibiadi, qualiter invidiam vitaret: Vive, inquit, ut Tersites. Sic est hercle. Si vi
Abbreviated transcription (Latin):
aggressus maximis affecit cladibꝰ. aggres¬
sus et britãnos ignotos antea suꝑatisq ⁊
petunias et obsides ĩꝑauit. et hec ille que¬
nos latius ĩ hystorie forma nostro more
clam hactenꝰ gloriosa magnifica. et si eĩ
ĩ nõ nullis actibus modꝰ fortassis excedere¬
tur. quẽ ĩ multitudine actuũ p̃cipue bel¬
licoꝵ ad unguẽ seruare difficile est. et si
suetonii quẽ ꝓxime noĩaui de ip̃o loq̃ntis
plane sententia istasit. Si quidẽ nec deĩd̾
ait ulla belli occasione ĩiusti quidẽ ac ꝑi¬
culosi abstinuit tã fedentis ꝙͣ infestis
ac feris gentibꝰ ultro lacessitꝰ. et constet
alt̾q actus argui sũmatũ irrep̾hensibi¬
lis uideri potest. pugnare ꝓ patͥa et suu
et ĩꝑii sui nomẽ crebris ac maximis or¬
nare uictoriis et romana ui̾tute furorẽ
cõpescuisse barbaricũ. Ĩtaq generosis co¬
natibus affuit fortuna ut rebꝰ supͣ spe

Expanded text:
adgressus maximis adfecit cladibus; adgresadgressus maximis adfecit cladibus; adgressus est et Britannos ignotos antea superatisque pecunias et obsides inos latius in historie formam, nostro more,clara hactenus, gloriosa, magnifica. Etsi enim in nonnullis actibus modus fortassis excederetur, quem in multitudine actuum, precipue bellicorum, ad unguem servare difficile est, etsi Svetonii, quem proxime nominavi, de ipso loquentis ista sententia sit, siquidem: Nec deinde, ait, ulla belli occasione iniusti quidem ac periculosi abstinuit, tam federatis quam infestis ac feris gentibus ultro lacessitis, et constet alterque actus argui, summa tamen irreprehensibilis videri potest: pugnare pro patria, et suum et sui imperii nomen crebris ac maximis ornare victoriis, et romana virtute furorem compescuisse barbaricum. Itaque generosis conatibus affuit fortuna, ut, rebus supra spem
Abbreviated transcription (Latin):
graciã sibi conciliaret. a quibus oĩbus pluᷤ
ꝙͣ humano cultu ac ueneratione susceptꝰ
rursus trãsalpinã ingalliã remenuit. ad
ex̾citũ suspensus aĩo atq expectãs ꝗd de
se senatꝰ et res publica decreuiss. ¶hi
sunt quidẽ multoꝵ annoꝵ Cesaris labo¬
res in gallia. he difficultates hec ꝑicula.
uni magno ĩꝑio ne dũ uni uiro multa
satis et grauia. quoꝵ sũmã cõplex̾ ẽ sue-¬
toniꝰ trãquillus his uerbis que ĩserere
iuuat ꝑꝑ eximiã breuitatẽ. gessit ĩquit
nouẽ annis quibꝰ impio fuit hec fere ⁊
oẽ galliã que a saltu pireneo alpibusq
et mõte ꝯebẽna fluminibꝰ rheno ac ro¬
dano/ continet᷑ paretq circuitu ad bis
et tricies centũ milia passuũ p̃t̾ sotias ac
bene m̾itas ciuitates ĩ ꝓuĩcie formã rede¬
git. eiq ĩ singulos annos stipendii nom̃
imposuit. Germanos qui trãs rhenũ in¬
colunt pͥmꝰ romanoꝵ ponte fabricato

Expanded text:
gratiam sibi conciliaret, a quibus omnibus plus gratiam sibi conciliaret, a quibus omnibus plus quam humano cultu ac veneratione susceptus rursus transalpinam in Galliam remeavit ad exercitum, suspensus animo atque expectans, quid de se senatus et respublica decrevisset. Hi sunt quidem multorum annorum Cesaris labores in Gallia, he difficultates, hec pericula uni magno imperio, nedum uni viro, multa satis et gravia, quorum summam complexus est Svetonius Tranquillus his verbis, que inserere iuvat propter eximiam brevitatem. Gessit, inquit, nouem annis, quibus in imperio fuit, haec fere. Omnem Galliam, quae saltu Pyrenaeo Alpibusque et monte Cebenna, fluminibus Rheno ac Rhodano continetur patetque circuitu ad bis et tricies centum milia passuum, praeter socias ac bene meritas ciuitates in prouinciae formam redegit, eique cccc in singulos annos stipendii nomine inposuit. Germanos, qui trans Rhenum incolunt, primus Romanorum ponte fabricato
Abbreviated transcription (Latin):
bus u̾bis agere/ amicos ueteres seruare
nouos querere nulli malũ facere bona
oĩbus. nil noui oneris ĩponere multuz
ueteris uł minuere uł aufeͣre. deniq mo¬
dis oĩbus curare ut discedẽs pacatã relĩq̃¬
re religionẽ. et cessãte bello ad triũphu
rediens uictorẽ ex̾citũ reduceret. qd̾ sibi
contingere bello durante nõ poterat/ ef¬
fecitq sperato qͦ faciliꝰ qd̾ optabat. nã et
ipse ad talia oĩu semꝑ efficacissimꝰ/ nec
bello ꝙͣ affabilitate nec uictu ꝙͣ concilia¬
tu hominũ maior. et fessa belli gallia ap¬
petentissima pacis erat eoq magis q. et
dux semꝑ natura mitis nũc mitissimus.
et parendi melioribꝰ conditio semꝑ tolera¬
bilis nũc optabilis ac libertate anxia me¬
lior uidebatur. Ipse quidẽ hib̾nis exactis
apud belgas iam p̃sagiens ciuile bellũ in
italiã uenit. ut oes urbes et famosa op¬
pida cisalpine gallie circũ eũdo populoꝵ

Expanded text:
bus verbis agere, amicos veteres servare, bus verbis agere, amicos veteres servare, novos querere, nulli malum facere, bona omnibus, nil novi oneris imponere, multum veteris vel minuere vel auferre; denique modis omnibus curare, ut discedens pacatam relinqueret regionem, et, cessante bello, ad triumphum rediens victorem exercitum reduceret, quod sibi contingere, bello durante, non poterat; effecitque sperato quoque facilius, quod optabat. Nam et ipse ad talia semper omnium efficacissimus nec bello, quam affabilitate, nec victu, quam conciliatu hominum maior, et fessa bellis Gallia appetentissima pacis erat, eoque magis, quo et dux semper natura mitis, nunc mitissimus, et parendi melioribus conditio semper tolerabilis, nunc optabilis ac, libertate anxia, melior videbatur. Ipse quidem, hibernis exactis apud Belgas, iam presagiens civile bellum in Italiam venit, ut omnes urbes et famosa oppida cisalpine Gallie circumeundo populorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ legatos uictã ꝑ se adire. ibidẽq agere
qd̾ suꝑeẽt estatis eo ig̾ profectꝰ oẽs illas t̾¬
ras inc̾tũ utrũ maiori felicitate ancele¬
ritate conposuit. cũ cẽtatĩ oẽs pͥmo eius
aduentu et obsides ad eũ miterent et
legatos. eligentes beniuolentiã tanti
uiri potiꝰ ꝙͣ potentiã exꝑiri. inide naͣbo¬
nã adiit. diuisiq legioĩbꝰ ꝑ hiberna sic
ut nulla pars gallie presidiis uacua eẽt.
Ipse coguitis int̾ eũdũ causis populorũ
ad qd̾ nemo aptior nemo facilior fuit.
cognitis et meritis singuloꝵ et ꝓ uari-¬
etate m̾itoꝵ penis aut p̃miis assignatis
iter flexit in belgas. ibiq proxunã hie-¬
mẽ egit/ corpore forsã otiosior ꝙͣ estate
s nõ ão. et ꝙͣqͣ p̾teritas ꝑ hiemes ad se¬
quentiũ semꝑ estatũ bella solicitꝰ fuiss
nuc una cura illi erat õe belli semẽ extĩ¬
guere. iul armis s oĩa mitibꝰ actis dulci¬

Expanded text:
per legatos victam, per se adire ibidemque agere, per legatos victam, per se adire ibidemque agere, quod superesset estatis. Eo igitur profectus omnes illas terras, incertum utrum maiori felicitate an celeritate, composuit, quum certatim omnes primo eius adventu et obsides ad eum mitterent et legatos, eligentes benivolentiam tanti viri potius, quam potentiam experiri. Inde Narbonam adiit, divisisque legionibus per hiberna, sic ut nulla pars Gallie presidiis vacua esset, ipse, cognitis inter eundum causis populorum, ad quod nemo aptior, nemo facilior fuit, cognitis et meritis singulorum, et pro varietate meritorum penis aut premiis assignatis, iter flexit in Belgas, ibique proximam hiemem egit corpore forsan otiosior, quam estate, sed non animo. Et quamquam preteritas per hiemes ad sequentium semper estatum bella sollicitus fuisset, tunc una illi cura erat omne belli semen extinguere, nichil armis, sed omnia mitibus actibus, dulci
Abbreviated transcription (Latin):
ritare actũ et nõ potiꝰ necessitate iudica¬
ret. hac fiduciaꝰ exempli cã inductꝰ in oẽs
qui illo ĩ oppido contra eũ arma gestaue¬
rant insuetũ sibi supplicii genꝰ exciit ꝗ¬
bus ad teͣrorẽ cereroꝵ p̃cisis manibꝰ uitã
dedit. ¶ꝑ hos ip̃os dies labienꝰ equestri
p̃lio treueros uicit. multesq eoꝵ ac geͣma¬
noꝵ qui eis tulerant tulissentq õĩbꝰ cõtra
romanos auxiliũ int̾fecit multos ex pͥnci¬
pibꝰ uiuos cepit. et lucteriꝰ cadu̾c quẽ uic¬
tũ a cannio ꝓfugisse memoraui cũ crebeͣ¬
rime mutaret hospitia ut qui sibi male cõ¬
scius nusꝙͣ tutũ se putaret et sic uagus ⁊¬
forte ĩ manus uenisset Erpasuacti alu̾ni ꝗ
inter tot patͥe sue motus semꝑ amicitiam
populi romani uno fidei tenore seruaue¬
rat ꝑ eũ uĩctꝰ ad cesarẽ est ꝑductus. ¶ re¬
bus undiq ad uota fluẽtibus/ Cesar oi gal¬
lia ꝑdomita. suũ credidit equitam̃ã licet

Expanded text:
ritate actum et non potius necessitate iudicaritate actum et non potius necessitate iudicaret. Hac fiducia et exempli causa inductus in omnes, qui illo in oppido contra eum arma gestaverant, insuetum sibi supplicii genus exercuit, quibus ad terrorem ceterorum, precisis manibus, vitam dedit. Perque hos ipsos dies Labienus equestri prelio Treveros vicit, multosque horum ac Germanorum, qui eis tulerant tulissentque omnibus contra Romanos auxilium, interfecit, multos ex principibus vivos cepit; et Lucterius Cadurcus, quem victum a Caninio profugisse memoravi, quum creberrime mutaret hospitia, ut qui sibi male conscius nusquam tutum se putaret, et sic vagus forte in manus venisset Erpasnacti Alverni, qui inter tot patrie sue motus semper amicitiam populi romani uno fidei tenore servaverat, per eum vinctus ad Cesarem est perductus. Rebus undique ad vota fluentibus, Cesar, omni Gallia perdomita, suum credidit Aquitaniam, licet
Abbreviated transcription (Latin):
due uulnerabant᷑ excogitauit aliã uiam
cesar. et omisso c̾tamine ĩpari ac damnoso
cuniculis sub terrã actis ad ip̃iꝰ iam fõtis
uenas penetrando ꝑuenerat. quibꝰ p̃cisis
atq aliorsũ deriuatis subito fons sictatꝰ
est. que res intrĩsetis tantũ dolorẽ attu¬
lir ac stuporẽ ut nõ humanũ opꝰ crederẽt
s diuinũ. et quasi romani ĩ bello diis au¬
xiliaribꝰ uterentuͣ teͣriti desisterẽt ab ĩcep¬
to. atq ultuna ui cogẽte se traderẽt ad
õe iuctoris arbitriũ. Senserat pͥdẽ cesar
ad res gerendas suã sibi obstare clemẽtiã.
ꝓuideratq aĩo nullũ finẽ reꝵ fore si oĩb̾
eque pius oes ad rebellandũ spe miseri¬
cordie incitaret. s inuitꝰ contra cõtrasuã
naturã cõtraq suũ morẽ ꝗcꝙͣ duriꝰ cogi¬
tabat. ex diu̾so aũt suã mansuetudine
sic notã oĩbꝰ cõfidebat ut minime uere¬
retur si quid egisset asperiꝰ nequis seue¬

Expanded text:
due vulnerabantur, excogitavit aliam viam due vulnerabantur, excogitavit aliam viam Cesar, et, omisso certamine impari ac damnoso, cuniculis sub terram actis, ad ipsius iam fontis venas penetrando pervenerat, quibus precisis atque aliorsum derivatis, subito fons siccatus est. Que res intrinsecis tantum doloris attulit ac stuporis, ut non humanum opus crederent, sed divinum, et quasi Romani in bello diis auxiliaribus uterentur, territi desisterent ab incepto, atque, ultima vi cogente, se traderent ad omne victoris arbitrium. Senserat pridem Cesar ad res gerendas suam sibi obstare clementiam, provideratque animo nullum finem rerum fore, si omnibus eque pius omnes ad rebellandum spe misericordie incitaret. Sed invitus contra suam naturam contraque suum morem quicquam durius cogitabat. Ex diverso autem suam mansuetudinem sic notam omnibus confidebat, ut minime vereretur, si quid egisset asperius, ne quis seve
Abbreviated transcription (Latin):
erat aũt fons uiuus abundas haud ꝓcul
a muris oppidi. is aufeͬri nullo modo posse
uidebat᷑. ꝙ ꝓpt̾ loci unquitatẽ ꝑiculosa eẽt
pugna romaĩs. labore tñ ingenti et ĩ desinẽ¬
ti cerramine effetit ut ad fontẽ telic ueĩen¬
tibus ꝑiculosa hostibus et difficilis eẽt aqͣ¬
tio. unde nõ tm̃ petora s hoĩes plurimos
sitis extĩxerat. neq tñ uł minimũ ꝓposito
mouebant᷑. s ut ꝑiculũ ꝑiculo piilsarent
seuo et pice ardentibꝰ et apte instructis ignẽ
ĩ oꝑa romana iactabãt atq ita multis ex¬
ustis sitĩ suã alieno incendio uindicabant.
ibi uͦ er contra flammas. et contra tela et
contra ip̃a loci difficultatẽ a romaĩs acer¬
rime decertatũ est. eoq ardentiꝰ qͦ altiori
ĩ loco dimicabat᷑. ut cuiꝰ uitꝰ et ignauia ab
r̃patore totoq conspiceret᷑ ex̾citu. qr tñ dif¬
ficillima res erat. et multi ex romaĩs assi¬

Expanded text:
Erat autem fons vivus et abundans haud procul Erat autem fons vivus et abundans haud procul a muris oppidi: is auferri nullo modo posse videbatur, quod propter loci iniquitatem periculosa esset pugna Romanis. Labore tamen ingenti et indesinenti certamine effecit, ut ad fontem telis venientibus periculosa hostibus et difficilis esset aquatio, unde non tantum pecora, sed homines plurimos sitis extinxerat. Neque tamen vel minimum proposito movebantur, sed, ut periculum periculo propulsarent, sevo et pice ardentibus et apte instructis ignem in opera romana iactabant, atque ita multis exustis sitim suam alieno incendio vindicabant. Ibi vero et contra flammas et contra tela et contra ipsam loci difficultatem a Romanis acerrime decertatum est, eoque ardentius, quo altiore in loco dimicabatur, ut cuiusque virtus et ignavia ab imperatore totoque conspiceretur exercitu. Quia tamen difficillima res erat, et multi ex Romanis assi
Abbreviated transcription (Latin):
pidanoꝵ ĩmutabili ꝓposito. qui nec ducu
euentu nec ex̾citꝰ flecterentur. que res et¬
si admodũ parua aũi ducis mouit ne sci¬
l unũ oppidũ multis urbibus argumẽtu
eẽt. nõ sibi suꝑioribus bellis ad defensioe
libertatatis tã potentiã ꝙͣ constãtiã defius¬
se. et potuisse urbes teneri cũ oppida tene¬
rentur. hanc opinionẽ exrirpandã neq̃n
forre nouandaꝵ reꝵ eẽ poss occasio et ob¬
sessoꝵ ꝑtinatiã penitꝰ confringe̾dã censuit.
Itaq cũ sic oppidũ ab oĩ parte cͣicũdatum
eẽt ut nil oꝑibꝰ addi poss et obsessis reꝵ
copia oĩu eẽ sentiret. aquã eis auferre
tentauit et flumẽ ĩ pͥmis qd̾ p̃t̾ fluit ad
radicem montis au̾tere. cũq id natura re¬
ruĩ obstante nequiuiss at hostes usu saltẽ
fluminis ꝓhiberenisus erat. positisq ad
unã ripã sagitariis alteriꝰ additũ p̃cluserat.

Expanded text:
pidanorum immutabili proposito, qui nec ducum pidanorum immutabili proposito, qui nec ducum eventu nec exercitus flecterentur. Que res, etsi admodum parva, animum ducis movit, ne scilicet unum oppidum multis urbibus argumentum esset, non sibi superioribus bellis ad defensionem libertatis tam potentiam, quam constantiam defuisse, et potuisse urbes teneri, quum oppida tenerentur. Hanc opinionem extirpandam, ne quando forte novandarum rerum esse posset occasio, et obsessorum pertinaciam penitus confringendam censuit. Itaque, quum sic oppidum ab omni parte circumdatum esset, ut nil operibus addi posset, et obsessis rerum copiam omnium esse sentiret, aquam eis auferre tentavit, et flumen inprimis, quod preterfluit ad radicem montis, avertere. Quumque id, natura rerum obstante, nequivisset, at hostes usu saltem fluminis prohibere nisus erat; positisque ad unam ripam sagittariis, alterius aditum precluserat.
Abbreviated transcription (Latin):
multa undiq ꝑturbata cõposuit. nã et ami¬
cos hilarauit et hostes placauit et dubios
firmauit er deiectos erexit. et mestos ac pa¬
uidos cõsolatꝰ est. Inter ceteros populos cu
carnutes adiiss und̾ ut diximꝰ multarebe¬
llio orta erat cogitans eos plus cet̾is oĩbus
pꝑ offense conscientiã formidare mox ut
urbẽ attigit coiuratioĩs auctorẽ Gurruari¬
u depoposcit. Is uulgato more hominum
qui libenter comune oũi ꝑrculũ uniꝰ in ca¬
pur u̾tunt q̃sitꝰ apopulo diligent̾ et ĩuẽtꝰ
cũ ad eũ eẽt adductus uĩ nature sue cesar
attulit. utq uniꝰ supplicio metu oẽs absol¬
ueret illũ aquo damna et malaoĩa ex̾ci¬
tui illata oĩu una uoce constabat militũ
odio ꝑmisit et securi ꝑcuri passus est ¶Ce¬
sari apud carnutes agenti litere reddũtuͣ
a cannio legato de strage hostiũ lucteriiq
fuga et captiuitate drapetis ĩ suꝑ et de op¬

Expanded text:
multa undique perturbata composuit. Nam et amimulta undique perturbata composuit. Nam et amicos hilaravit et hostes placavit et dubios firmavit et deiectos erexit et mestos ac pavidos consolatus est. Inter ceteros populos, quum Carnutes adiisset, unde, ut diximus, multa rebellio orta erat, cogitans eos plus ceteris omnibus propter offense conscientiam formidare, mox, ut urbem attigit, coniurationis auctorem Gutuarium depoposcit. Is, vulgato more hominum, qui libenter commune omnium periculum unius in caput vertunt, quesitus a populo diligenter et inventus quum ad eum esset adductus, vim nature sue Cesar attulit, utque unius supplicio metu omnes absolveret, illum, a quo damna et mala omnia exercitui illata omnium una voce constabat, militum odio permisit, et securi percuti passus est. Cesari apud Carnutes agenti littere redduntur a Caninio legato de strage hostium Lucteriique fuga et captivitate Drappetis, insuper et de op
Abbreviated transcription (Latin):
sui ad unũ oẽs cederẽtur. neq eĩ quẽꝙͣ
scelestoꝵ scelestoꝵ fuꝵ romani milites ui-¬
uũ caꝑe dignarentur. tanta deniq stra-¬
ges fuit ut ne unꝰ quidẽ suꝑ eẽt. qui rei
nũtius ad drapetẽ iret. qui ut puto reꝵ
nescuis ĩ castris agens et fortasse sotiũ ex¬
pectans subito hostiũ incu̾su pari strage
deletus est. hoc int̾fuit ꝙ alter suis ꝑeun¬
tibus abierat. hic ĩ man̾ibꝰ hostiũ uiuus
uenit. paucisq post diebus seu dolore cap¬¬
tiuitatis et fortune sue odio. seu metu
supplicii grauioris spontanea cibi ĩedia
uitã finiuit. ¶his feliciter fortitꝰq ꝑ
legatos gestis/. Cesar relicto ĩ bellouacis
orarco antonio cũ p̃sidio ne ꝗd noui tu¬
multꝰ oriretur. ꝑ se ip̃murbes alias ĩuisit uo¬
catisq ad contionẽ populis oratione miti
ac magnifica. qua ĩ re pͥncipes oĩu seculoꝵ
uicit. et p̾stantissimos oratores equauit ⁊

Expanded text:
sui ad unum omnes cederentur, neque enim quemquam sui ad unum omnes cederentur, neque enim quemquam scelestorum furum romani milites vivum capere dignarentur. Tanta denique strages fuit, ut ne unus quidem superesset, qui rei nuntius ad Drappetem iret, qui, ut puto, rerum nescius in castris agens et fortasse socium expectans, subito hostium incursu pari strage deletus est. Hoc interfuit, quod alter, suis pereuntibus, abierat; hic in manus hostium vivus venit, paucisque post diebus, seu dolore captivitatis et fortune sue odio seu metu supplicii gravioris, spontanea cibi inedia vitam finivit. His feliciter fortiterque per legatos gestis, Cesar, relicto in Bellonatis Marco Antonio cum presidio, ne quid novi tumultus oriretur, per se ipsum urbes alias invisit, evocatisque ad concionem populis, oratione miti ac magnifica, qua in re principes omnium seculorum vicit, et prestantissimos oratores equavit,
Abbreviated transcription (Latin):
uersus atq inter fugiendũ p̾lio uictꝰ ac sã¬
cinis oĩbus spoliatꝰ iux euasit. duratius ob.¬
sidione liberatus est. multe ꝑ id tp̃s urbes
in potestarẽ populi romaĩ redacte et ĩ fide
recepte sunt. ĩ quibꝰ fuere caͣnutes ꝗ fere
semꝑ eatenꝰ obstinati ĩ rebelliõe ꝑ mãserãt.
quoꝵ exẽplo mote urbes alie galliaꝵ occe¬
anũ accolentes que dicebantur armorice
sponte romano iugo colla subicaiũt. q̃ oĩa
ꝑ gniũ fabiũ gesta sunt. at Gaiꝰ cãniꝰ drap¬
petẽ senonẽ et lucteriũ cadacũ audacimos
nocentimos q hoĩes qui adunata seruorũ
exulũq ac latronũ manu et romanos cõ-¬
meatus turbare et late latrocinari soliti
erant sic in finibꝰ cadurcoꝵ obsedit pͥmũ
de hinc aũt frumentis u̾selledunũ id op¬
pido ubi obsidebantur erat nom̃ cõpoͣtãdis
intentos aggressus lucteriũ seorsũ ita acie
contudit ut eo cũ paucissimis fugiente

Expanded text:
versus, atque inter fugiendum prelio victus ac sarversus, atque inter fugiendum prelio victus ac sarcinis omnibus spoliatus, vix evasit: Duratius obsidione liberatus est. Multe per id tempus urbes in potestatem populi romani redacte et in fidem recepte sunt, in quibus fuere Carnutes, qui fere semper eatenus obstinati in rebellione permanserant, quorum exemplo mote urbes alie Galliarum oceanum accolentes, que dicebantur Armorice, sponte romano iugo colla subiiciunt, que omnia per Gaium Fabium gesta sunt. At Gaius Caninius Drappetem Senonem et Lucterium Cadurcum, audacissimos nocentissimosque homines, qui, adunata servorum exulumque ac latronum manu, romanos commeatus turbare et late latrocinari soliti erant in finibus Cadurcorum obsedit primum; dehinc autem frumentis Versellodunum id oppido, ubi obsidebantur, erat nomen comportandis intentos aggressus Lucterium seorsum ita acie contudit, ut vix, eo cum paucissimis fugiente,
Abbreviated transcription (Latin):
rema galliaꝵ statuit. quibꝰ et fugas re-¬
belliũ et iniurias fideliũ ĩhiberet. quo
facto ip̃e quidẽ ad uastandos sui ãtiqui
hostis ambiorigis eburonũ regis agros
ꝓficiscitur. quẽ neq aͣmis uĩcere semꝑ
p̃lio abstinentẽ neq cuͣsu asseꝗ sepe fu¬
ga p̃cipiti sibi elapsũ sperans. extimabat
uastitate finiũ ac damnis sic ĩuisũ patͥe
sue facere ut consensu cuuũ belli aucto᷑
ꝑpetuo plecreretur exilio. et ip̃e ĩterĩ
uł amicis opẽ uł hostibꝰ pestẽ aliquã im¬
portarer. copiis usq quaq̃ diffusis utrũ¬
q uotiue accidit. nã et fines ambiorigi ᷤᷤ
multis cesis captisq moͣtalibꝰ ferro atq
igne uastauit. et ꝑ legatos ĩterea ami¬
cis subuenit egentibꝰ. noĩatĩ pictonũ in
finibus. andiodiradõ populi romani a¬
mico stabili semꝑ ac fido. qui tũc teporis
adlimonẽ obsidebatur ab adduriaco. qui
ad famã aduentãtis auxilii romani ĩ fugã

Expanded text:
rema Galliarum statuit, quibus et fugam rerema Galliarum statuit, quibus et fugam rebellium et iniurias fidelium inhiberet. Quo facto, ipse quidem ad vastandos sui antiqui hostis Ambiorigis, Eburonum regis, fines proficiscitur, quem neque armis vincere semper prelio abstinentem, neque cursu assequi sepe fuga precipiti sibi elapsum sperans estimabat vastitate finium ac damnis sic invisum patrie sue facere, ut consensu civium belli auctor perpetuo plecteretur exilio, et ipse interim vel amicis opem vel hostibus pestem aliquam importaret. Copiis usquequaque diffusis, utrumque votive accidit; nam et fines Ambiorigis, multis captis cesisque mortalibus, ferro atque igne vastavit, et per legatos interea amicis subvenit egentibus, nominatim Pictonum in finibus Andio Duratio, populi romani amico stabili semper ac fido, qui tunc temporis ad Limonem obsidebatur ab Adunaco, qui ad famam adventantis auxilii romani in fugam
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ populo potest ꝗn plus possit uniu̾sa no¬
bilitas si ad salutẽ publicã bona fide cõ¬
cordet. Ego aũt nõ omitã morẽ meũ ĩ uo¬
bis. parrã uł indignis. nõ quid uos dece¬
at aspiciens s quid me. uos percastis et
uos uobis petcati penã irrogastis qua
contentꝰ alia nõ ĩponã. datis obsidibus
pax conueĩt. Secute exẽplũ urbes reli
ad publicos atrinebat motꝰ cõp̾ssa et pa
duabꝰ legioĩbꝰ dirigendũ statuit. suꝑerãt
tñut ex magnis egritudinibꝰ solent do¬
lores aliqui mẽbroꝵ sic ex grauibꝰ bellis
pͥuatoꝵ hominũ singulares motꝰ ex hac
aut illa urbe migrantiũ. sedesq mutã
riũ detrectarent. cui nec obstare pote¬
rant nec subici dignabantur. fuge re¬
mediũ int̾ difficultates elegerãt. hos
motꝰ neq cõpͥmi magno opꝰ apparatu ⁊
neq oĩno negligi consiliũ erat. quãob¬
rem diuidere legiões sub legatis ꝑ ext¬

Expanded text:
in populo potest, quin plus possit universa noin populo potest, quin plus possit universa nobilitas, si ad salutem publicam bona fide concordet. Ego autem non omittam morem meum in vobis: parcam vel indignis, non quid vos deceat, aspiciens, sed quid me. Vos peccastis, et vos vobis peccati penam irrogastis, qua contentus aliam non imponam. Datis obsidibus, pax convenit. Secute exemplum urbes reliqad publicos attinebat motus compressa et pacduabus legionibus dirigendum statuit. Supererant tamen, ut ex magnis egritudinibus solent dolores aliqui membrorum, sic ex gravibus bellis privatorum hominum singulares motus ex hac aut illa urbe migrantium sedemque mutantperium detrectarent, cui nec obstare poterant nec subiici dignabantur: fuge remedium inter difficultates elegerant. Hos motus neque comprimi magno opus apparatu, neque omnino negligi consilium erat; quamobrem dividere legiones sub legatis per ext
Abbreviated transcription (Latin):
te nouimꝰ intulisses. petcauimꝰ nõ nega¬
mus. s petcati nr̃i grauissimas penas da¬
mus. amisimꝰ opes nr̃as et uerustã glo¬
riã et uires et uiros amisimꝰ. nichil no¬
bis est reliqui p̃ter tuã misericordiã. de
illo solo speramꝰ quẽ offendimꝰ. hoc tãtis
in malis boni est. ꝙ simul et corbeus ⁊
oĩs mali auctor occubuir. quo sospite
nũꝙͣ nobis resipiscere licuiss. ille plebẽ
miserã quocũq libuerat cõcitabat. plus
ille unꝰ ꝙͣ senatꝰ noster ꝙͣ pͥncipes postre¬
mo ꝙͣ tota ciuitas poterat. gaudemꝰ ꝑis¬
se dũ ille ꝑrerit. Ad hec cesar et anno
altero pͥmi furentũ ultimi resipiscentiũ
fiustis. et nũc nulla nr̃a culpa bellũ no¬
bis intulistis. S eĩ fecit hec corbeꝰ solus
nullũ ĩ aliis crimen est libet id quide
opinari. Scio tñ ꝙͣ accusare moͣtuos nec
responsuros leue est. s nũꝙͣ tantũ unus

Expanded text:
bene novimus, intulisses. Peccavimus, non negabene novimus, intulisses. Peccavimus, non negamus, sed peccati nostri gravissimas penas damus. Amisimus opes nostras et vetustam gloriam, et vires et viros amisimus. Nichil nobis est reliqui, preter tuam misericordiam. De illo solo speramus, quem offendimus. Hoc tantis in malis boni est, quod simul et Corbeus, omnis mali auctor, occubuit, quo sospite numquam nobis resipiscere licuisset. Ille plebem miseram, quocumque voluerat, concitabat; plus ille unus, quam senatus noster, quam principes, postremo quam tota civitas, poterat. Gaudemus periisse, dum ille perierit. Ad hec Cesar: Et anno altero primi furentium, ultimi resipiscentium fuistis et nunc nulla nostra culpa nobis bellum intulistis. Sed enim fecit hec Corbeus solus, nullum in aliis crimen fuit. Libet id quidem opinari; scio tamen, quam accusare mortuos nec responsuros leve est. Sed numquam tantum unus
Abbreviated transcription (Latin):
hortatibus nulla spe uenie oblata flecri¬
quit ut se dederer. pugnãs mori malu¬
it. fracti ac deiectiaĩs cũ adeẽ cesarem
audirent clangore tubaꝵz uelut ad con¬
ciliu congregati unanimi clamore dif¬
finiunt mittendos ad eũ obsides aclega¬
tos. notãq ad misericordiã cõuolandu.
nullus ab hoc consilio dissensit p̃ter unũ
comiũ qui inetu digni supplitii fuga de¬
ditionẽ declinauit. atq ad g̾manos se
contulit und̾ equitatũ nuꝑ adduxerat.
legati cũ ad cesarẽ ueĩssent ad genua ꝓ¬
uoluti u̾ba ĩ hanc fere sententiã parce
cesar parte. neq ꝑꝑ degenes actus nr̃os
tuã nobilissimã errũpe naturã nisi pec¬
carent hoĩes segnis eẽt et otiosa clemen¬
tia que nõ minꝰ tuũ nomen ꝙͣ oẽs belli.¬
ce laudes. oẽs q uictorie clarũ fecit. da
ueĩam nr̃is erroribꝰ. eoq supplitio cõtẽtꝰ
esto qd̾ ip̃i nob̾ intulimꝰ. qd̾ tu nũꝙͣ si bñ

Expanded text:
hortantibus, nulla spe venie oblata, flectihortantibus, nulla spe venie oblata, flectivit, ut se dederet; pugnans mori maluit. Fracti ac deiecti animis, quum adesse Cesarem audirent, clangore tubarum velut ad concilium congregati unanimi clamore diffiniunt mittendos ad eum obsides ac legatos notamque ad misericordiam convolandum. Nullus ab hoc consilio dissensit, preter unum Comium, qui metu digni supplicii fuga deditionem declinavit, atque ad Germanos se contulit, unde equitatum nuper adduxerat. Legati quum ad Cesarem venissent, ad genua provoluti, verba in hanc fecere sententiam: Parce, Cesar, parce, neque propter degeneres actus nostros tuam nobilissimam corrumpe naturam. Nisi peccarent homines, segnis esset et otiosa clementia, que non minus tuum nomen, quam omnes bellice laudes omnesque victorie, clarum fecit. Da veniam nostris erroribus, eoque supplicio contentus esto, quod ipsi nobis intulimus, quod tu numquam, si te
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eos dies a comio atrrebate deductoꝵ. ꝗ
et si pauci eẽnt nẽpe nõ plures ꝗngentis
auxerant tñ spes galloꝵ. his eriã illud ad¬
ditũ nã remoꝵ equites dũ auidiꝰ hostibꝰ
insultant ĩ insidias lapsi p̃fectũ equitatꝰ
et pͥncipẽ ciuitatis amiserant u̾tiscũ no¬
mine uirũ grandeuũ s ꝑitũ belli. qui
uti ꝗdẽ iusta etatis excusatiõe consẽserat.
creuerant hostibus aĩ hoc euentu. s que
facile crescũt cito occidunt: paulo post ger-¬
manoꝵ qui sub cesare erant aliquot eꝗ¬
tũ incu̾su pͥmũ quidẽ loco moti mox ĩ fu¬
gam u̾si resistendi constantiã amisere. ⁊¬
ni deinceps ausi nͥ ꝑ insidias hisq ipsis
infeliciter usi et eoꝵ fraude romana uiͣ¬
tute suꝑata equitũ peditũq multis mi¬
libus amissis ip̃o cũ duce ĩplacabili illo
romanoꝵ hoste corbeo qui nullo ꝑiculo
induci quiuit ut fugeret nullis uictoꝵ

Expanded text:
itum per eos dies a Comio Atrebate deductorum, qui, itum per eos dies a Comio Atrebate deductorum, qui, etsi pauci essent, nempe non plures quingentis, auxerant tamen spes Gallorum. His etiam illud additum: nam Remorum equites, dum avidius hostibus insultant et in insidias lapsi, prefectum equitatus et principem civitatis amiserant, Vertistum nomine, virum grandevum, sed peritum belli, qui uti quidem iusta etatis excusatione, consenserat. Creverant hostibus animi hoc eventu. Sed, que facile crescunt, cito occidunt. Paulo post Germanorum, qui sub Cesare erant, aliquot equitum incursu primum quidem loco moti, mox in fugam versi, resistendi constantiam amisere, nil deinceps ausi, nisi per insidias; hisque ipsis infeliciter usi, et eorum fraude romana virtute superata, equitum peditumque multis millibus amissis ipso cum duce implacabili illo Romanorum hoste Corbeo; qui nullo periculo induci quivit, ut fugeret, nullis victorum