comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fectus. ⁊ siquidem patri heͣres ex¬
titisti. itisolidũ alioqum mͣqui¬
tum ficere pot̾e scd̃m edicti fõ¬
mam s si cuticipatione: tui ui¬
ris factus e: sim̾nit cõuemrite
posse debes intelligero¬
d̾aã. Simitidator᷑ ⁊ filio ͤxtĩti¬
sti: ut uissu tuo cũ coquẽ in po¬
testate tuc habiasti cõtrictũt᷑:
rert otorter fede tns omib o¬
bligasti. ut res quepignoris ui¬
re detinentur libitri possi ut:
ꝙ fifide uissor credite pecunic
int̃ cessisti: teneri te ex er obligi¬
tione: explorati iuris c̃¬

Expanded text:
atris heres extitisti, in solidum, alioquin in quantum facere potes, secundum edicti formam. Sed et si emancipatione tui iuris factus es, similiter conveniri te posse debes intellegertitisti vel iussu tuo cum eo quem in potestate tunc habuisti contractum est, rere oportere, si te his omnibus obligasti, ut res quae pignoris iure detinentur liberari possint. Quod si fideiussor creditae pecuniae intercessisti, teneri te ex ea obligatione explorati iuris
Abbreviated transcription (Latin):
reuanins fidĩ uisitrint: actioẽ
ad uersus cos cõpetenti tenea
s fictumtaeat cepeculio tecũ
agãtr: defenͣsionib sique
tibi competunt uterR¬

Expanded text:
e annis fideiusserint, actione adversus eos competenti teneri. Sed si dumtaxat de peculio tecum agatur, defensionibus, si quae tibi competunt, uter
Abbreviated transcription (Latin):
daĩ. Sicreditor sinc iatio su¬
o argentum pignor dituro
ꝑdidit: testitucit id noncogi¬
tiri s ficuipe reus dep̃bendit᷑
ur uonꝓbat manifestis tatio¬
nib seꝑdid̃isse: quantidebito¬
ris interest: condempnari debt̃.

Expanded text:
. Si creditor sine vitio suo argentum pignori datum perdidit restituere id non cogitur: sed si culpae reus deprehenditur vel non probat manifestis rationibus se perdidisse, quanti debitoris interest condemnari debet.
Abbreviated transcription (Latin):
mi Ita nobis p̾udõ coͥdiẽ.
ut remõucamꝰ prisciuiri s ã¬
bages. ⁊stituamis madults¬
rii q̃stioe̾ abolitis demedio ce¬
teris p̃scͥpti oĩbus p̃t̃ quin quẽ¬
nuitp̃ris. ⁊ leno cimiquodina¬
rito obicit᷑ exceptionẽ p̃t̃ illã¬
⁊ que post solũpͥus matrimoĩ
uant demiitati᷑ õnẽ rmpte
petit. fidẽ cͥminis nosciIn di¬

Expanded text:
diae. Ita nobis pudor cordi est, ut removeamus Prisci iuris ambages et constituamus in adulterii quaestione abolitis de medio ceteris praescriptionibus praeter quinquennii temporis et lenocinii quod marito obicitur exceptionem, illam etiam, quae post solutum prius matrimonium ante denuntiationem nuptae competit, fidem c
Abbreviated transcription (Latin):
sit utrũ dña caupone. aninim¬
strafũt. requiri debebi ⁊ itaob¬
sequio famulato seruiliut ple¬
rũq ip̃a inte perãtie uina p̃bu¬
eru ut si dña taberne fuĩt. ñ sit

Expanded text:
sit, utrum domina cauponae an ministra fuerit, requiri debebit, et ita obsequio famulata servili, ut plerumque ipsa intemperantiae vina praebuerit: ut, si domina tabernae fuerit, non sit
Abbreviated transcription (Latin):
di quidc̃ ꝓpt̃ exceptionis obsti¬
culum. ficultitẽ hb̾c potuit. cxx¬
gi nõpotest:ndcirco aduersus cõ
quos tes tiis tenere dicis. detor¬
querc tins peticiones debes.
minu miserũt. hoc ꝙ cos admin¬
pedim̃to lib̾titi fieri nõpotuit

Expanded text:
exceptionis obstaculum facultatem habere potuit, exigi non potest: et idcirco adversus eos, quos res tuas tenere dicis, detorquere tuas petitiones debes. manumiserunt, hoc, quod eos adminpedimentum libertati fie
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. iust᷑. Siquis nolente ⁊ sp̾c¬
cralit̃ ꝓhibente dñõ rerũ admmi¬
nistritiomi cirũ sese inmiscuit.
aput magnos auctores dubita¬
batur: siꝓ cxpensis quecircares
rũ.hibert aliquã aduersus do-

Expanded text:
p. Si quis nolente et specialiter prohibente domino rerum administrationi earum sese immiscuit, apud magnos auctores dubitabatur, si pro expensis, quae circa res r habeat aliquam ad
Abbreviated transcription (Latin):
d.xĩ. t utoriscuritori simił
nõhabetur: quicitra mindatũ.
negotiũ alienũ sponte gerit
quippe supiorib quidẽ munc¬
ris necessitas: ad ministratior̃
cit. acfitis abunde fuffic̾it si
cui uł in paucis amicilabore
consulitut. scdm̃ quesuꝑhis qui¬
dẽ que nectutor neccuritor con¬
stitutus: ultro quis administriũ.
cum nontintũ dolũ ⁊ lit̃ culpã
sed ⁊leuẽ p̃stire. necesse habeit:

Expanded text:
. Tutori vel curatori similis non habetur, qui citra mandatum negotium alienum sponte gerit, quippe superioribus quidem muneris necessitas administrationis cit ac satis abunde sufficit, si cui vel in paucis amici labore consulatur. Secundum quae super his quidem, quae nec tutor nec curator constitutus ultro quis administravit, cum non tantum dolum et latam culpam, sed et levem praestare necesse habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
inter eum quifactum adiẽ¬
gantem numerationẽ: cuenã
turaliratione ꝓbatio mula est
qͣnoc adpetitorẽ eius rei necessita¬
dare pallacho xcocumã stipulã¬
ti spoponi. st erceptione uon
ninnerate porinne defendi nõ

Expanded text:
inter eum, qui factum adsevgantem numerationem, cuius naturali ratione probatio nulla est, et ob hoc ad petitorem eius rei necessitadare Palladio pecuniam stipulanti spopondisti, exceptione non numeratae pecuniae defendi non
Abbreviated transcription (Latin):
mas mnsse uralias re dedi̾se
punitrĩs gerit: ut difficue eẽ
emorati exceptione utiutbt
infestare: cui excigtionẽ hut̾mo¬
cdi obicnt fictã ase fuꝑ nõnume

Expanded text:
se ciis gerat, ut difficile esse emorata exceptione uti velit, ifestare quia exceptionem hujusmodi objicit, factam
Abbreviated transcription (Latin):
TNAdet̃ cumibis locis inquib
contractus factus ẽ cõtigerit:
eͣ quidem alma urbe apt̃
simos rectores earũ ił decen¬
sore locorũ cauem quere¬
lam maifetat eo muo

Expanded text:
e eum his locis in quibus contractus factus est contigerit, in hac quidem alma urbe apud  clarissimos rectores earum vel defensores locorum eandem querellam manifestare eo
Abbreviated transcription (Latin):
sã specialiter ꝓieisior edixerir.
nomam cilicentu sit cuise ꝓbi¬
tiones stipulitorera eeigere: cũ
fuis adquiescere deceat maĩcer¬
te ipẽ corurano padtis sia re¬
rum argum̃ta scͥpͥtis inẜti. reli¬
gionẽ tudicis poiit istrũere:
ꝙ malium quẽquã mõdũ. ⁊ nõ
ineum quẽ cautio phibet: nego¬
tium sub secutumsit nmis ciũ
indignũ cẽ. iudicamus: ut ꝙ su¬
a quisque uoce dilucide potesta¬
tus ẽ iteundẽ casum infirma¬
re: testimomoq ꝓpͥo resistcre¬
pecinie: uł alie res numerate:
uł date ẽ. consctibuntur: non
intra quinquenmum ꝙ antea
cõstitutũ erat: nõmimerate pe¬
cume exceptionẽ obicert poffit.
qui accepisse pecunias ut auas te

Expanded text:
sam specialiter promissor edixerit, non iam ei licentia sit causae probationes stipulatorem exigere, cum suis adquiescere deceat, nisi certe ipse e contrario per apertissima rerum argumenta scriptis inserta religionem iudicis possit instruere, quod in alium quemquam modum et non in eum quem cautio perhibet negotium subsecutum sit. Nimis enim indignum esse iudicamus, ut, quod sua quisque voce dilucide protestatus est, id in eundem casum infirmare testimonioque proprio resisterepecuniae vel aliae res numeratae vel datae esse conscribuntur, non intra quinquennium, quod antea constitutum erat, non numeratae pecuniae exceptionem obicere possit, qui accepisse pe
Abbreviated transcription (Latin):
manente: soudi tam̃ debitio¬
lttiont̃ fictãet demonstrãtes.
uł etrã fututi et̃. redibition em
instrum̃ti feneratica ꝓnnti
cõtractus grã inqua minerati¬
o pecumarũ ut batio certar um
spetierũ scpͣtiest securitas simm¬
uterdatasit: depensas et̃ peciũ¬
as: uł alias ⁊esut partem ca
modo dies post hutus modi se¬
curitatis expositõem cõniractã¬
dos. exceptioner nõ uumerir
pecume posse ohici ut ñ hii
trans acti suerim: eidẽ sec itius

Expanded text:
nte, solidi tamen debiti solutionem factam esse demonstrantes, vel etiam futuram esse redhibitionem instrumenti feneraticii promicontractus gratia, in qua numeratio pecuniarum vel datio certarum specierum scripta est, securitas similiter data sit depensas esse pecunias vel alias res vel partem earum modo dies post huiusmodi securitatis expositionem connumerandos exceptionem non numeratae pecuniae posse obici, ut, si hi transac ti fuerint, eadem securitas
Abbreviated transcription (Latin):
betari suppositum aut eẽ ciqui pro
re sibi conmodita cdño satis fecit Cũ
manifestis stmum est. etiam siabi¬
nitio dñs actionem instituit com¬
mocditi. ignarus rei subrepte. poste¬
a aut hoc eicognito aduersus furẽ
transtulit ormodo uberari cum ꝗ
rem cõmodatim acccpit: quemcumq
cuise exitum dr̃s aduersus furt̃ habu¬
erit. cidem uiffmnitione optinente
fiuc inparte fiue insoudum soluen¬
dosit s: ꝗ rem conmnodatam accẽ¬
p̃ CSedcum in scdam dubititionem
incicebat quidstatuendumsit. si qui
rem conmodatam habuit. quã aliqs
furto subtraxerat. ⁊ lite pulsatus cõ¬
dempnationem pasfus fuit nontã¬
tum inrem furtiuam: sed ctiam in

Expanded text:
berari, suppositum autem esse ei qui pro berari, suppositum autem esse ei qui pro re sibi commodata domino satisfecit, cum manifestissimum est, etiam si ab initio dominus actionem instituit commodati ignarus rem esse subreptam, postea autem, hoc ei cognito, adversus furem transivit, omnimodo liberari eum qui rem commodatam accepit, quemcumque causae exitum dominus adversus furem habuerit: eadem definitione obtinente, sive in partem sive in sodo sit is qui rem commodatam accepit. Sed cum in secunda dubitatione incidebat, quid statuendum sit, si quis rem commodatam habuerit, quam aliquis furto subtraxerat et lite pulsatus condemnationem passus fuerat non tantum in rem furtivam, sed etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
cdum est. ambages: nobis decidenti¬
bus intanta rerum difficultate: si¬
plitior sententia placuit: ut indm̃
fit uoluntate. siue conmodati acci¬
onem aduersus res accipientem. no¬
uere desiderat: siue furti aduersus
cum quirem furripitit. ⁊ alterutra
earũ electadñm nonposse expenitẽ¬
cu adalteram uenire: scd siquidem
furem elegerit. illum quirem utẽ¬
dam accepit. penitus liberari Sinaũt
quasi conmodator aducniat aduer¬
furem furti actionem: fũ aut̃ quip
re commodata cõuenitur. posse ad¬
uersus furem furti habere actionem:
non cc̃ aput eũ commodati actionẽ
constituit: postea aut̃ recõper ta
tiactionem. cõstituit ad furtiaũt
peruentre tunc licentia ei cõcȩda¬
tur: ⁊ aduersus furem uentre: nul¬
lo obstaculo ei opponendo: quodia
incertus constitutus: moiit aduẽ¬
fus cum quirem utendam accepit.
conmodati actionem. nisidnõ abcofa¬
tis factumest tunc entm oĩmodo fu¬
rem adnõ quidem furti actione li¬

Expanded text:
dum est, ambages nobis decidentibus in tanta rerum difficultate simplicior sententia placuit, ut in domini sit voluntate, sive commodati actionem adversus res accipientem movere desiderat sive furti adversus eum qui rem subripuit, et alterutra earum electa dominum non posse ex paenitentia ad alteram venire. 1e . Sed si quidem furem elegerit, illum qui rem utendam accepit penitus liberari: sin autem quasi commodator veniat adverersus furem furti actionem, eum autem qui pro re commodata convenitur, posse adversus furem furti habere actionem, non esse apud eum commodati actionem instituit, postea autem, re comperta, ti actionem, ad furti autem pervenire, tunc licentia ei concedatur et adversus furem venire, nullo obstaculo ei opponendo, quoniam incertus constitutus movit adversus eum qui rem utendam accepit commodati actionem nisi domino ab eo satisfactum est: tunc etenim omnimodo furem a domino quidem furti actione li
Abbreviated transcription (Latin):
Rcͦ quidt̃ integti abemptio recedẽ¬
nc ⁊uenditione utͥ usq tet¬
tis consensu. recedi potest e¬
enĩꝙ consensu contractũ est. cõ¬
triñt uoiuntitis adminiculo
difsoluitim ⁊ cm̃ post tradici¬
onem inter positi. mida uolũ¬
ti nonre sotuit cp̃tionem
fiñactus. quo q prion simił
retro agc̾ns uenditiones int̃¬

Expanded text:
Re quidem integra ab emptione et venditione utriusque partis consensu recedi potest: etenim quod consensu contractum est, contrariae voluntatis adminiculo dissolvitur. At enim post traditionem interpositam nuda voluntas non resolvit emptionem, si non actus quoque priori similis retro agens venditionem int
Abbreviated transcription (Latin):
tam. feuocati nonoportet ne¬
q priore dnõ prectum offe¬
renie: neq crecditort eiustu¬
potior est enĩ crusi tributoꝵ
quib p̾oit lobo oticeffãntis
obligatasunt. bona
ceffat̾iõnem collationũ urix
liq̃ur tributorũ cxpinifsu p̃¬
fidus ab bis quib periculum
ex actionis tributorũ iminto
distracta siniceri fide. iusto p̃¬
cditio obsollepnes p̃stat̾iot̃s
necesfitite facticouelli nõ¬

Expanded text:
neque priore domino pretium offerente neque creditore eius iuPotior est enim causa tributorum, quibus priore loco omnia cessantis obligata sunt Acessationem collationum vel reliqua tributorum ex permissu praesidis ab his, quibus periculum exactionis tributorum imminet, distracta sincera fide iusto prditio ob sollemnes praestationes necessitate facta convelli no
Abbreviated transcription (Latin):
terũ simplex eius reigr̃a mn¬
rando decisa cõtentio ẽ: nemo
dubitamt qui ureligionẽ ab¬
solutio iudicintis sc̾quitur.
dis queindictaẽ infam em eũ
dequo queris fecisse nõuidet᷑.
cũnonspectlit obinuiriã ut ad¬
missã uĩ estcondep̃natus. sedi¬
ti p̃sidis uerbis grauatus. ⁊ d
monitꝰ sit: ut admclioris uite
frugẽ: sercformet.
tib. nisuras usurarũ inlicite
exigentib: infamie macła irrogada

Expanded text:
terum simplex eius rei gratia inrando decisa contentio est, nemo dubitaverit, quin religionem absolutio iudicantis sequatur. dis, quae indicta est, infamem eum de quo quaeris fecisse non videtur, cum non specialiter ob iniuriam vel admissam vim condemnatus, sed ita praesidis verbis gravatus est et admonitus, ut ad melioris vitae frugem se reformet. tibus et usuras usurarum illicite exigentibus infamiae macula inroganda
Abbreviated transcription (Latin):
u̾rẽ pc̃cumarũ ec̃ dicis: potes
permaritũ tuũ sollep̃mb ĩple¬
tis. appellatiomi adugrsarici
spõdere cũ appellatĩones pecu¬
marie:etiã ꝑ ꝓcuratores excrce¬
ri: abutraq parte litigintiũ
dicis cuoca. ad p̃torẽ uirũ diriꝰ¬
sitnũ qui aut respõdere tibi
cogetur. aut ꝰ ad ministrationc̃
negotioꝵ scdm form̃ĩ utrisdic¬
tions ꝓhibebit᷑ delibẽrabit. aũ¬

Expanded text:
rem pecuniariam esse dicas, potes per maritum tuum sollemnibus impletis appellationi adversariae respondere, cum appellationes pecuniariae etiam per procuratores exerceri ab utraque parte litigantium dicis, evoca ad praetorem virum clarissimum, qui aut respondere tibi cogetur aut administratione negotiorum secundum formam iurisdictionis prohibebitur. Deliberabit au
Abbreviated transcription (Latin):
repelli: nisihoc odio sui fecerit n¬
riti. ex quo infans ꝓgenitus c̃. boc
iniquũ cudicantes. ut alic̃no odi¬
oalius p̃grãũetur: penitus delen

Expanded text:
repelli, nisi hoc odio sui fecerit mariti, ex quo infans progenitus est, hoc iniquum iudicantes, ut alieno odio alius praegravetur, penitus delen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposito. uł ulla mori. eã restitue¬
strepitu. ⁊multis uartisq certa¬
minib haibitis. post lõgum tẽp̃
exsententia uidicis iuxeã reddi¬
derit: crudelitatẽ etus competen¬
ti pera aggredimut: ut fihec fu¬
crint fubsecuta: nõtentum inidꝙ
testator uoluit eum resti ere: con¬
demnctur: s etũ aliã tertiã par¬
tem quantitatis quefirit intesta¬
m̃to derelicta: modis omĩb ted¬
d̾erezut auaritir cius legitimis ic¬
tib feriatur aliis omĩb que in
codem testam̃to. uł elegio scrip¬
tafunt: ꝓsui tenore ad effectum
ꝑctucendis Negis aũt ucterisi
inquitatem toulentes. ut nõ di¬
utius erubescat pofita: quã iuli¬
us paulus insins scripsit questi¬
onib. hac̃ piissim̃ aggredimur
sinctionẽ. Cum enim infantem
suũ nõposse ingratũ amatre su¬
auocan scͥpfit. neq propt̃ ħ ab

Expanded text:
lla mora eam restituestrepitu et multis variisque certaminibus habitis post longum tempus ex sententia iudicis vix eam reddiderit, crudelitatem eius competenti poena adgredimur, ut, si haec fuerint subsecuta, non tantum in quod testator voluit eum restituere condemnetur, s ed etiam aliam tertiam partem quantitatis, quae fuerat in testamento derelicta, modis omnibus reddere, ut avaritia eius legitimis ictibus feriatur: aliis omnibus, quae in eodem testamento vel elogio scripta sunt, pro sui tenore ad effectum perducendis. Legis autem veteris iniquitatem tollentes, ut non diutius erubescat posita, quam iulius paulus in suis scripsit quaestionibus, hanc piissimam adgredimur sanctionem. Cum enim infantem suum non posse ingratum a matre sua vocari scripsit neque propter hoc ab
Abbreviated transcription (Latin):
ti cõẜuanda. necficile ittrictãda
finxitnus: ut ratione filcidic ini¬
ntme illis ꝑsomis derdicta. quead
moffitiosi testam̃ti quere lam cx
porib uocabantur legib. ñꝑicti¬
tentur testam̃taꝰ ẜ ꝙ de c̃ legiti¬
me portiom idc̃ quata pats ab
intestato fuccefsionis tintum re¬
plcatur. excepts illis quib rich

Expanded text:
ta conservanda nec facile retractanda sanximus, ut ratione falcidiae minime illis personis derelicta, quae ad inofficiosi testamenti querellam ex prioribus vocabantur legibus, non periclitentur testamenta, sed quod deest legitimae portioni, id est quartae parti ab intestato successionis, tantum repleatur, exc
Abbreviated transcription (Latin):
lud statumis. ut si quid mrimus
legitima portione: his derelictũ
fit. quicxantiquis legib demoffi¬
tioso cestam̃to actionẽ mouere po¬
terant: hoc repleatur. ne occasione
minoris quãtitatis testam̃tũ rescĩ¬
ditur: hoc inp̃sent addendũ cẽ cẽ¬
semus. ut siconditionib quibdã
uł dibitionib. aut aliqua disposi¬
tione morã uł modũ itł aliud gra¬
uam̃ introducente. coꝵ iuta qui
ad memorat̃ actionem uocibant᷑
iinutieẽ udeantur: ipa cõditio
urdilatio. uł alia dispositio mo¬
tã uł ꝙ cũq onis introducens tol¬
latur. ⁊tares ꝓcedat quisi nchile¬
ooꝵ testam̃to additum ẽet.¬
quidẽportionẽ lido dereli quit m¬
nusculam aut̃ alii uł aliis desua
strrpe ꝓgenitis. ipsã tam̃ leg̾itimã
siuc inbereditate uł inlegato. uł
fidĩ cõmisso ut nõpoffit locus de
moffitioso testam̃to quere le ficti

Expanded text:
lud statuimus, ut, si quid minus legitima portione his derelictum sit, qui ex antiquis legibus de inofficioso testamento actionem movere poterant, hoc repleatur nec occasione minoris quantitatis testamentum rescindatur, hoc in praesenti addendum esse censemuvel dilationibus aut aliqua dicpositione moram vel modum vel aliud gravamen introducente eorum iura, qui ad memoratam actionem vocabantur, minuta esse videantur, ipsa condicio vel dilatio vel alia dispositio moram vel quodcumque onus introducens tollatur et ita res procedat, quasi nihil eorum testamquidem portionem libero derelinquat, minusculam autem alii vel aliis de sua stirpe progenitis, ipsam tamen legitimam sive in hereditate vel in legato vel in fideicommisso, ut non possit locus de inofficios
Abbreviated transcription (Latin):
leg̃ato. ut fidĩ conmisso: licet im¬
norem legitimam portione:̃ reli¬
querint Sinuõ ut p̃teriẽrint ali¬
te testam̃tum quidẽ concepta: ad¬
huc uõ inuentre constitutã: uł ex¬
heradatione. uł iliꝰ eorum m̃tioẽ
fact᷑a. nicͦhil er penitus relique¬
rint: tũc ueti nita locum habẽ
sanccimꝰ: nullã ex presenti ꝓmł gatõe: no¬
uatõem. ł ꝑmutatõe acceptura S tmpu¬
tari uero filus. alusq: ꝑsonis. q̃
ductum admoffitiosi cestam̃tiq̃¬
relim uocabantur: in legitimam
portionem. ⁊llẽ uolumusq̃oe
cifionc militie : cepecitnũs mor¬
tuitsdem ꝑsonis ad quifite pos¬
se lucran es manifestũ est. c̾og
tilis fit militia. ut uendatur. uł
mortuo militante. ccrta pecuĩ¬
a ad enus heredes ꝑuemat. ititi¬
m̃. ut ille gractus cius dem mili¬
tic inspitiatur. quẽ morte testi¬
toris militans optinet. u̾tanta
cipecuma inlegitimã portionẽ
conputctur. quantam daristatu¬
tũest.siinco gradu mortuus ct̃t

Expanded text:
legato vel fideicommisso, licet minorem legitima portione, reliquerint Sin vero vel praeterierint alite testamentum quidem conceptam, adhuc vero in ventre constitutam, vel exheredatione vel alia eorum mentione facta nihil eis penitus reliquerint, tunc vetera iura locum habere sancimus, nullam ex praesenti promulgatione novationem vel permutationem acceptura. Imputari vero filiis aliisque personis, quae dudum ad inofficiosi testamenti querellam vocabantur, in legitimam portionem et illa volumus, quae occasione militiae ex pecuniis mortui eisdem personis adquisitae posse lucrari eas manifestum est, eo quod talis sit militia, ut vendatur vel mortuo militante certa pecunia ad eius heredes perveniat, ita tamen, ut ille gradus eiusdem militiae inspiciatur, quem morte testatoris militans obtinet, ut tanta ei pecunia in legitimam portionem computetur, quantam dari statutum est, si in eo gradu mortuus esset
Abbreviated transcription (Latin):
trimomotuo fuit: failic her¬
ctunde actionẽ. adcrequenda
dotem. scd̃m niris pͣdem plicitũ
aduersus coheredes tuos nactus
es: eãq retines: etñ si postradũ
tibi nuptaẽ. decessit.
dendc heredititis iuditio. se¬
cũdũ urrs formã exꝑiit udcx
e portionis exhereduite subli¬
tũ fuiͣt ꝓbrtrn: adiudicitioni¬
b fictis scd̃m utris formĩcũ tib
condempnabit expilart emm
beredititis crm̃ frustti conere¬
duntenditin cũtuditio fammili¬
cherciscunde indemnititi cur¬

Expanded text:
o tuo fuit, familiae erciscundae actionem ad exsequendam dotem secundum iuris pridem placitum adversus coheredes tuos nactus es eamque retines, etiam si postea, dum tibi nupta est, decessit.dendae hereditatis iudicio secundum iuris formam experire. iudex e portionis ex hereditate sublatum fuerit probatum, adiudicationibus factis secundum iuris formam eum tibi condemnabit. expilatae enim hereditatis crimen frustra coheredi intenditur, cum iudicio familiae erciscundae indemnitati
Abbreviated transcription (Latin):
orp̃. alcx. Sifilius fimilus fui¬
stiꝰ ⁊res mobiles. uł semorien¬
tes. quecastrensis peculu et̃ põ¬
sunt: donite tibi ꝓpãtresunt.
habes p̃dia ñt licet einttibi
incistri filio pat̾̃ domuit: pe¬
culn caistrensis ñfunt:  diuerso
uite ea p̃ctia habentur: que exoc¬
cisione milttie filus familias
obueñuntz hec aũt castrenfi
peculio cedunt.
te mutare ꝙ iratus inẜuos suos testam̃¬
to cauerat: ut imꝰ ꝗdẽ inpetus ĩculis
moaͣretu: alter uõ exportãdus uenũdãet̃.
ꝓindc sioffensã istãclem̃tu fig

Expanded text:
ius familias fuisti et res mobiles vel se moventes, quae castrensis peculii esse possunt, donatae tibi a patre sunt, habes. praedia autem, licet eunti tibi in castra filio pater donaverit, peculii castrensis non sunt. diverso iure ea praedia habentur, quae ex occasione militiae filiis familias obveniunt: haec enim castrensi peculio cedunt. te mutare, quod iratus in servos suos testamento caverat, ut unus quidem in perpetuis vinculis moraretur, alter vero exportandus venumdaretur. proinde si offe
Abbreviated transcription (Latin):
d.aã.  ilic cuius pat̾ nõc tes
um cius iuditium ꝓbetur: ꝑ
arbitrium diuidende heredi¬
titis. p̃cipuas ad iudicari sepe
rescriptũ ẽ hĩs itiq sipatri
succeffisti. quẽ nõc tuo quedã
comparifie dicis. aduerfus so
esires integraest uti potes Iu
cominum aut̃ hereditate quĩ
sũptus ab uno ficti bonafide:
fimilie herciscunde uditõ. ł
negotiorũ gestoꝵactione. ẜui¬
ri possint. nõ est ambiguum:¬

Expanded text:
res um eius iudicium probetur, per arbitrium dividendae hereditatis praecipuas adiudicari saepe rescriptum est. his itaque, si patri successisti, quem nomine tuo quaedam comparasse dicis, adversus sornciae, si res integra est, uti potes. In communi autem hereditate quin sumptus ab uno facti bona fide familiae erciscundae iudicio vel negotiorum gestorum actione servari possint, non est ambiguum
Abbreviated transcription (Latin):
defitaat: uerũ quib cũq uerbis
intestito ci fuiͣt fuccefsum. x
senatus confulto. retentioĩs mͦ
ẜuito: fimilie herciscunde udi¬
tio addictum tudicem sequiuo¬
luntitem oportere: uiris aucto¬
ritite significatur¬
diã.. Qdheredib diuifionẽ
int̃se facientib iunabsentis
⁊ignorantis mimme derogaĩ.
acpindiuiso portionẽ eĩ qͦue
unde portionẽ tuã cũ redditt¬

Expanded text:
erum quibuscumque verbis intestato ei fuerit successum, ex senatus consulto retentionis modo servato familiae erciscundae iudicio aditum iudicem sequi voluntatem oportere iuris auctoritate significaturdiano. Coheredibus divisionem inter se facientibus iuri absentis et ignorantis minime derogari ac pro indiviso portionem eum, quae unde portionem tuam cum redit
Abbreviated transcription (Latin):
citit ei ꝯfirmauit: corũ uendica¬
tionem hibe potes:. sipatrituo
successisti siuõ placitũ liuifi¬
ons usq ad pactum stetit: arbi¬
uer familie herciscunde iuditi
ouobdatuf: cõmunionem tu¬

Expanded text:
cuit, ei firmavit, earum vindicationem habere potes, si patri tuo successisti. si vero placitum divisionis usque ad pactum stetit, arbiter familiae erciscundae iudicio vobis datus communionem in
Abbreviated transcription (Latin):
int fr̃s nõguiquis ationib con¬
uentionc finituc Cuigͥituruẽ¬
bis fidĩ cõmissi petitũ ipatre tũ
o ꝓsitetris: ut siuit sinc lib̾is dẽ¬
cederet: hereditatẽ licuo fron¬
toꝵi restitueret. pactu coteport
desextͣmic frontonĩ dãdocũlidos
philmus ñsustulerit. int̾positũ
nõ ideirco potest iniquũ uiderisꝓ
ficti sicut plicuit diuisione dic̃
futũ tefilio cius sũꝑstite functis ẽ¬

Expanded text:
tres non iniquis rationibus conventione finitum est. Cum igitur verbis fideicommissi petitum a patre tuo profitearis, ut, si vita sine liberis decederet, hereditatem licinio frontoni restitueret, pactum eo tempore de sextante frontoni dando, cum liberos philinus non sustulerat, interpositum non idcirco potest iniquum videri, quod facta, sicut placuit, divisione diem suum te filio eius superstite functus e
Abbreviated transcription (Latin):
d.ã. S ipascenda pecora partian
a.idẽ ut fetus corũ portionib ꝙ
bs placuit int̃ dñm ⁊ pastort̃ di¬
uidantur apolmarẽ susccpisse
ꝓbabitur. fidc̃ pactõ p̃stͣ ꝑ iudi¬

Expanded text:
. Si pascenda pecora partiaria  id est ut fetus eorum portionibus, quibus placuit, inter dominum et pastorem dividantur apollinarem suscepisse probabitur, fidem pacto praestare per iudi
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. añt. Crcditorituo sipãtem
pecumc cxsoliusti: departe uõñ
petenda inter it ⁊cũ cõuenit: ob
cnuisis negotiaq eius tuo patroci¬
mofideq defensi: ea obligatioẽ
rãtĩ tr e cili. partim honorͣai¬
o lib̾atus c̃s Ñcxceptio ꝑ petin
pacti cõuenti uł dol rcsidin peti¬
cionẽ repellit. cũ ⁊ solutũ ꝑigño

Expanded text:
 . Creditori tuo si partem pecuniae exsolvisti, de parte vero non petenda inter te et eum convenit ob causas negotiaque eius tuo patrocinio fideque defensa, ea obligatione partim iure civili partim honorario liberatus es. Nam exceptio perpetua pacti conventi vel doli residui petitionem repellit, cum et sol
Abbreviated transcription (Latin):
gationib cõposita: ip̃i scientes
prudentes q̃. nõ mali conscicnti¬
aliti patrocinentur. s ⁊ sicerta¬
mine p̃cedente aliꝗd talc sibi
cognitum finͣt: cuisa receda nt̃.
ab huius coninumone sese peni¬
tus separantes. hoc quoq subse¬
cuto nuilla licentia cõcedatur.
sp̃t̃o litigitori ad alterius aduo¬
citi patrocimum cõuolait nẽ
meliorib cõ tenͣtis: tnꝓba aduo¬
catio subrogetur siniũt plunꝰ¬
bus patronis adhibitis. ⁊ iuraim̃to
ab omib p̃stito: quidã cxhis causi
ꝓcedente patroctnandũ cẽ credi¬
derint: quidã recusaucrint: exeãt
quidẽ recusantes: uolentes. remi¬
neit ciuse ⁊ cnrm t̃minus ma¬

Expanded text:
gationibus composita, ipsi scientes prudentesque mala conscientia liti patrocinantur, sed et si certamine procedente aliquid tale sibi cognitum fuerit, a causa recedant ab huiusmodi communione sese penitus separantes: hocque subsecuto nulla licentia concedatur spreto litigatori ad alterius advocati patrocinium convolare, ne melioribus contemptis improba advocatio subrogetur. Sin autem plurimis patronis adhibitis et iuramento ab omnibus praestito quidam ex his causa procedente patrocinandum esse crediderint, quidam recusaverint, exeant quidem recusantes, volentes autem remaneant: caus
Abbreviated transcription (Latin):
Cuͣ etũ ip̃is migis quĩ partib t̃¬
subhom̃b: tpĩ aut dõ inspẽctõe ad¬
hibito ciuss perferunt trutimin¬
das. ⁊ hoc ꝗdc̃ nusuitt̾ndum iudici¬
aic̾fit om̃ib notum. ⁊ rominis le¬
gib optimũ a nob accedat incre¬
m̃tum: ⁊ ab om̃ĩb iudicib obscr¬
uandũ. ⁊ si p̃tereat᷑. cõtep̃torib ꝑ¬
iculosum Spatroni aũt caufu¬

Expanded text:
is magis quam partibus tesub hominibus, ipsi autem deo inspectore adhibito causas perferunt trutinandas. Et hoc quidem iusiurandum iudiciale sit omnibus notum et Romanis legibus optimum a nobis accedat incrementum et ab omnibus iudicibus observandum: et si praetereatur, contemptoribus periculosum sit. Patroni aut
Abbreviated transcription (Latin):
xemplum sacrarum literarum
aduerimi Iuxta edictinr̃i coti¬
nentiã. inliberalib̾ quoq nego¬
tus. siue deli bertinitate. siuie de
ingenitare mouentur abscen¬
te nichilominus una parte cau¬
sã oiscutiet ꝓuistitie ratiõe sen¬
tentiã ꝓferri nichil proibr:¬
m̃p̃. Adtirianum p̃sid̃e capado¬
cie Iubemus õs epistolas a¬
trice̾s qͣuas adeliũ tãqũa prͣicipa¬
lem fecerat. Inͣ nes etuacuas ẽẽ
at ꝙ ininritumroeuocari: acde in¬
genuitate eius dem elu requĩrr
nemulieri id obẽe quodadeum t̃ã¬
quãdecurionem ac pricipalem.
scripserit. uł id quod idem se finxe¬
rit decurionem uł principalem
maxime cum nonsolum testiũ
professione et cognatioĩs eiusq
iugum ẜuile cognoscitur uerũ
etiãuo cepropria eiusdem elii a¬
pud alium udiciũ patuerat quod
matrum conditioĩb uti quarũ
m̃ox uiscerib eeponũtur. añlitẽ
uõnãtisuo om̃s nomine inque¬
stionẽ uocentur. qm̃ hoᷤ solos ꝙ
inlite nan erunt. om̃ẽ fortunã

Expanded text:
xemplum Sacrarum litterarum ad Verinum. Iuxta edicti nostri continentiam in liberalibus quoque negotiis, sive de libertinitate sive de ingenuitate moventur, absente nihilo minus una parte causam discuti et pro iustitiae ratione sententiam proferri nihil prohibAA. ad Titianum praesidem Cappadociae. Iubemus omnes epistulas actricis, quas ad Aelium tamquam principalem fecerat, inanes et vacuas esse atque in irritum devocari ac de ingenuitate eiusdem Aelii requiri nec mulieri id obesse, quod ad eum tamquam decurionem ac principalem scripserit, vel id, quod idem se finxerit decurionem vel principalem, maxime cum non solum testium professione et cognationis eius, quae iugum servile agnoscit, verum etiam voce propria eiusdem Aelii apud aliud iudicium patuerat, quodmatrum condicionibus uti, quarum mox visceribus exponuntur. ante litem vero nati suo omstionem vocentur; quoniam hos solos qui in lite nati erunt, in omnem fortunam
Abbreviated transcription (Latin):
inquietudinẽ acur s ⁊ciuitati¬
b p̃cipimus ꝓhiberi. neculla pͥ¬
utta ab his fucoc dendi balnca.
ad tribunorũ uł ducũ aliꝰrũ ue
militirũ. comitũ usus. necad¬
crationẽ aliquã ꝓhacciusa ꝓfli¬
goni inlustrib enĩtitũuiris co

Expanded text:
inquietudinem a curiis et civitatibus praecipimus prohiberi nec ulla privata ab his succendi balnea ad tribunorum vel ducum aliorumve militarium comitum usus nec adaerationem aliquam pro hac causa profligari. Illustri
Abbreviated transcription (Latin):
redem cũ. quidesua cõditione ciqui
dñium eius uadicibat intuditio ad¬
uerfabatus: is aũt quidñm sese cticc¬
bat adirc cũ hereditatem imperabut.
utad quifitio hereditatis ꝑtũ celeb¬
retur endigmatus ẽ quasi dnõcipa¬
rere: dubitatio ueterib exortac̃. fiq̃
pena cimponitur: huius mõĩ insolẽ¬
tie: ueteres inmultis rerũ retrahũ¬
tur sententris. sednos corũ discordiã
sic ẽẽ decidendam sc̃imus ut diftinccio subti¬
lis: cause ei impãrtur. ⁊ si quidẽ ita scripta

Expanded text:
qui dominium eius vindicabat in iudicio adversabatur, is autem qui dominum sese dicebat adire eum hereditatem imperabat, ut adquisitio hereditatis per eum celebretur, indignatus est quasi domino ei parere. dubitatio veteribus exorta est, si qua poena ei imponitur huiusmodi insolentiae. Veteres in multas retrahuntur sententias, sed nos eorum discordiam sic esse decidendam censemus, ut distinctio subtilis causae imponatur. Et si quidem ita scripta
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit: numetandos: exordiũ
cipiat inuentariũ. suphis rebus
quas defuc̃tus mortis tpr̃ẽ habe¬
bat: ⁊ hoc inuentari ũ intͣauos
sexiginta dies modis omib impie¬
atur. sub p̃sentia tibulariorũ octõ¬
rũq ꝗ adhuus mõi cõfectionẽ ne¬
cessarti sũt subscriptionẽ tñ sub¬
ponere heredẽ necesseest: signifi¬
cantem: ⁊ quãtitĩtem rerũ.⁊ quod
nulla malgnitate crcaeas abeofic¬
ta. ul facienda res aput cum rema¬
neant uł siignarussit litterarũ. uel
scribere p̃peditus. speciali tabuli¬
rio adhoc sotũ adhibendo: ut ꝓeo
litteris supponat: uenerabili fig
stib uideucet ad fum̃dis quiberedẽ

Expanded text:
cognoverit numerandos, exordium cognoverit numerandos, exordium capiat inventarium super his rebus, quas defunctus mortis tempore habebat. Et hoc inventarium intra alios sexaginta dies modis omnibus impleatur sub praesentia tabulariorum ceterorumque, qui ad huiusmodi confectionem necessarii sunt. Subscriptionem tamen supponere heredem necesse est, significantem et quantitatem rerum et quod nulla malignitate circa eas ab eo facta vel facienda res apud eum remanent, vel si ignarus sit litterarum vel scribere praepeditur, speciali tabulario ad hoc solum adhibendo, ut pro eo litteras supponat, venerabili signo stibus videlicet adsumendis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
siue exparit: siquidem rectaun adire
maluit hereditatem. ⁊ spe certissima
hoc fecerit: uł sese ininiscuerit. ut non
postea eã repudict. nullo mdiget in¬
uentirio: cũ omĩb credtorib suppo¬
situsẽ. ut pote hereditate ei exfuauo¬
luntate infixi ¶fimiliq modo siñ ti¬
tubante animo respuendã uł abstinẽ¬
dã eẽ crediderit herecditatẽ: et aꝑtis¬
sime intratͥiũ m̃siũ sp̃atiũ. exquoci
cognitum fuit scriptũ seee. ut uoca¬
tũ heredẽ. renũtiauit: nullo necĩuẽ¬
tario faciendo. nec alio cirtuitu cepec¬
tando. ⁊sit alienus huius moĩ herc¬
ditite. suic honerosa. siue lucrofasit.¬
¶ stnaũt dubius utrũmne admitten¬
dasit nec ne defuncti hereditas: non
putet sibi ẽẽ necessariã delibationẽ:
sedadeit hereditatem: ut sese inmi¬
scert oĩtam̃ modo ĩuentariũ ab ipõcõ
fitiati ut intra triginta dies post
aꝑtas tibulas: ut post quã ei no
ti fui̾t aꝑtura tib ularũ. ut dela¬
tã sibi ab intestato hereditatem.

Expanded text:
sive ex parte, si quidem recta via adire maluerit hereditatem et spe certissima hoc fecerit vel sese immiscuerit, ut non postea eam repudiet, nullo indiget inventario, cum omnibus creditoribus suppositus est, utpote hereditate ei ex sua voluntate infixa. 1b . Similique modo, si non titubante animo respuendam vel abstinendam esse crediderit hereditatem, ei apertissime intra trium mensuum spatium, ex quo ei cognitum fuerit scriptum se esse vel vocatum heredem, renuntiet nullo nec inventario faciendo nec alio circuitu expectando, et sit alienus huiusmodi hereditate, sive onerosa sive lucrosa sit. Sin autem dubius est, utrumne admittenda sit nec ne defuncti hereditas, non putet sibi esse necessariam deliberationem, sed adeat hereditatem vel sese immisceat, omni tamen modo inventarium abficiatur, ut intra triginta dies, post apertas tabulas vel postquam nota ei fuerit apertura tabularum vel delatam sibi ab intestato hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
õe. ¶stnuõ creditores qui ⁊ post
emͣfũ patrimoniũ necdũ cõple¬
redem inquietare cõcedantur.
neq: eos quiabeo cõparauerut
res. quarũ p̃cia inlegata. ut fidĩ¬
commissa: uel: Auos creditores
ꝓcesserunt. licentia creditoib
nondeneginda: aduerfus legata¬
rios uepare. ut ypõthecis. ut in¬
debiti conlitione uti. ⁊ hec que
acceperint recuperare cũ satis ab¬
surdũẽ. creditorib quidẽ fuũ u
persequentib. legitimũ auxiliũ
denegari legataruis uõ quiprolu¬
cro certant.sius partes lege̾ accõ¬
mõdare. ¶iuõ heredes res heredi¬
tirias creditorib hereditarus ꝓ
debito dederint: insolutũ. ⁊ ꝑdati¬
onẽ pecumarũ. satis cis fecerint.
liceat aluis creditorib quiexantt¬
riorib ueniunt hypothecis. ad ił¬
sus cos uenire: ⁊ posteriorib cre¬
ditorib scd̃m ieges eas abstrahe¬
re. uel phypothecariã actionẽ: uel
percõditionẽ exl̃ege: nisi uoluerint
debitum cis offerre contra ip̃mti¬

Expanded text:
one. Sin vero creditores, qui et post emensum patrimonium necdum compleredem inquietare concedantur neque eos qui ab eo comparaverunt res, quarum pretia in legata vel fideicommissa vel alios creditores processerunt: licentia creditoribus non deneganda adversus legatarios venire et vel hypothecis vel indebiti condictione uti et haec quae acceperint recuperare, cum satis absurdum est creditoribus quidem suum ius persequentibus legitimum auxilium denegari, legatariis vero, qui pro lucro certant, suas partes legem accommodare. Sin vero heredes res hereditarias creditoribus hereditariis pro debito dederint in solutum vel per dationem pecuniarum satis eis fecerint, liceat aliis creditoribus, qui ex anterioribus veniunt hypothecis, adversus eos venire et a posterioribus creditoribus secundum leges eas abstrahere vel per hypothecariam actionem vel per condictionem ex lege, nisi voluerint debitum eis offerre. Contra ipsum ta
Abbreviated transcription (Latin):
tia danda creditorib. sculegatarũs.
itł fidĩ cõmiffarũs: simaiorẽ puta¬
uerint eẽ substintiã. adefuncto de¬
relictã. quãheres inuentario: scͥp¬
fit quib uoluerint legitimis mo
sita. neq lucrũ. neq dap̃nũ aliqb:
heres ex hunsmodi sentiat heredi¬
tite silo uideucet obẜuando. ut si
ex hereditate. auꝗd. heredes fubri¬
puerint. ł celauerint. łamouendũ
curauerũt. postquã fuerint cõnc¬
trinduplũ hocrestitucre: theredi¬
tatis quintitati cõputare cõpeilã¬
tuiz ¶ donec tam̃ iuentartũ con¬
scribitur. ł sires p̃stosint. intratrẽ
menses ł fi ͥͦfuerint: intraannuc
spatiũ scd̃ antcriorem distinctiõe.
nulla erit licentia neq creditori¬
rus: cos inquietare. ł adtuditium
uocare. uł res heteditarias. quasi ex
ypothecirũ auctoritite: uendicxre
sedsit hoc spatiũ. tp̃o iure ꝓdelibati¬
one herecdib cõcefsũ. nullo scilicet
ex hoc inter uallo creditorib heredi¬

Expanded text:
danda creditoribus seu legatariis vel fideicommissariis, si maiorem putaverint esse substantiam a defuncto derelictam, quam heres in inventario scripsit, quibus voluerint legitimis moduisita neque lucrum neque damnum aliquod heres ex huiusmodi sentiat hereditate: illo videlicet observando, ut, si ex hereditate aliquid heredes subripuerint vel celaverint vel amovendum curaverint, postquam fuerint convicti, in duplum hoc restituere vel hereditatis quantitati computare compellantur. Donec tamen inventarium conscribitur, vel si res praesto sint, intra tres menses, vel si afuerint, intra annale spatium secundum anteriorem distinctionem, nulla erit licentia neque creditoririis eos inquietare vel ad iudicium vocare vel res hereditarias quasi ex hypothecarum auctoritate vindicare, sed sit hoc spatium ipso iure pro deliberatione heredibus concessum, nullo scilicet ex hoc intervallo creditoribus heredi
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ nec denegare ciliberale u¬
ditiũ sedbereditatẽ ꝑfuũ ius dcur¬
rere. ⁊ lib̾ale uiditiũ suã expectare
sententiã: siue agente eosiue pul¬
sato: ut siquidẽ ꝓuus ꝓ nuntietur
tũc dño fuo bereditatẽ adquirat
finaũt lib cã adipiscatur: sidire mi¬
luitz

Expanded text:
erale iudicium, sed et hereditatem per suum ius decurrere et liberale iudicium suam expectare sententiam sive agente eo sive pulsato, ut, si quidem servus pronuntietur, tunc domino suo hereditatem adquirat, sin autem liber, eam adipiscatur, si adire maluerit.
Abbreviated transcription (Latin):
tas cũq respuendas cẽ cenfuit. q̃¬
rebatur aput ueteres sihoc ei fice̾
permitutur: Esimiliq mododu¬
bitabatur funpuberem quis fulium
suũ heredem exparte instituit. et
quendã extraneũ tnaliã partẽ. quẽ
pupillant substituit. ⁊ post quã tr¬
stitor decessit. pupillus quidẽ pa¬
triheres exstitit. extrineus aut̃ he¬
redititẽ adtit. ⁊ postea adhuc inp̾¬
ma etate pupillus cõstitutus abbac
luce sudtractus c̃. ⁊pupularis substi¬
tutio locũ sibi uẽ dicauit cũq substi¬
tutus eandc̃ partẽ admittere nolu¬
it quesitũ est. siposit ũ heres cxpͥn¬
cipui cestim̃to factus pupullarem
substitutronẽ repudiare. utrĩq gͥ
dubitationem fimul decidendã ctͦ
censemus. placuit em̃ nobis fiuc ĩ
stitutionib. siue inpupillari substi¬
tutionẽ. ut ułonña admittantur.
ponatur heredi particulari ficto ut
aliã aut alias partes hereditatis ad¬
mittere. ⁊ etiã substitutionẽ pupil

Expanded text:
tascumque respuendas esse censuit: quaerebatur apud veteres, si hoc ei facere permittitur. Similique modo dubitabatur, si impuberem quis filium suum heredem ex parte instituit et quendam extraneum in aliam partem, quem pupillariter substituit, et postquam testator decessit, pupillus quidem patri heres extitit, extraneus autem hereditatem adiit, et postea adhuc in prima aetate pupillus constitutus ab hac luce subtractus est et pupillaris substitutio locum sibi vindicavit: cumque substitutus eandem partem admittere noluit, quaesitum est, si potest iam heres ex principali testamento factus pupillarem substitutionem repudiare. Utramque igitur dubitationem simul decidendam esse censemus: placuit etenim nobis sive in institutionibus sive in pupillari substitutione, ut vel omnia admittantur ponatur heredi particulari facto vel aliam aut alias partes hereditatis admittere vel etiam substitutionem pupil
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝑ instru.ctos ꝓcuritores in lo¬
cis ubi repositesunt. mittendos q̃
sip̃fatã obẜuationẽ inuentarũ fa¬
ciendi solidauerint. ⁊ herecditatẽ
sine ꝑiculo habcant. ⁊legͣis falci¬
dic aduersus legatarios u tantur
benefitio: Stantil hereditarus c̃¬
ditorib teneantur.: inquãtũres
substantie ad eos deuolute ualeãt.
⁊ eis satis faciant: quipͥm ueniãt
creditores ⁊ sinichil reliquũc̃. po¬
steriores uemientes repellantur.
mnichil ex fua substantia penitꝰ

Expanded text:
 instructos procuratores in locis ubi res positae sunt mittendos. Et si praefatam observationem inventarii faciendi solidaverint, et hereditatem sine periculo habeant et legis Falcidiae adversus legatarios utantur beneficio, ut in tantum hereditariis creditoribus teneantur, in quantum res substantiae ad eos devolutae valeant. Et eis satisfaciant, qui primi veniant creditores, et, si nihil reliquum est, posteriores venientes repellantur et nihil ex sua s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuisis debitis. ⁊ incerto exitu ꝑdiuer¬
sas spcties cis imposito setiã ucte¬
rem cõstitutionẽ ñignoramus. quã
diuus gordianus adplitonẽ sccipsit
demilitib quipignotantĩ heredi¬
titẽ adicrt. qͣuatenus ꝓhis tãtum¬
modo reb cõueniãtur: quas inhere¬
ditatẽ defuncti minuenertt̃: ꝓpcõꝵ
aũt bona acreditorib hereditari¬
is ñ inquiententi: cuius sensus ad
unã p̃fatĩrũ constitutionũ anobis
redactus ẽ. arm̃a eñi magis quãuiꝰ¬
ra scire milites sacratissimus legis¬
lator existimauit: exomĩb itaq ists
unã legẽ coluigere nob̃ apparuit cẽ
bumanũ: ⁊ ñsolũ milites ad uuiuare
huuifmodi benefitio. sd etiã ad om̃s
hoc extendere nõtantũ sumꝓuisum
emerserit aebitum. sedctĩ sihonero¬
sã qũis inueniat et̃ quã adierit here¬
dititem: iti enĩ necsatis necessirul
delibationis eĩt auxilium. nisi homi¬
nib formi dolosis: qui ⁊ ei timent. que
nulla digna sunt suspitionescũg he¬

Expanded text:
isis debitis et incerto exitu per diversas species eis imposito. sed etiam veterem constitutionem non ignoramus, quam divus Gordianus ad Platonem scripsit de militibus, qui per ignorantiam hereditatem adierint, quatenus pro his tantummodo rebus conveniantur, quas in hereditate defuncti invenerint, ipsorum autem bona a creditoribus hereditariis non inquietentur: cuius sensus ad unam praefatarum constitutionum a nobis redactus est. arma etenim magis quam iura scire milites sacratissimus legislator existimavit. Ex omnibus itaque istis unam legem colligere nobis apparuit esse humanum et non solum milites adiuvare huiusmodi beneficio, sed etiam ad omnes hoc extendere, non tantum si improvisum emerserit debitum, sed etiam si onerosam quis inveniat esse quam adierit hereditatem. ita enim nec satis necessarium deliberationis erit auxilium, nisi hominibus formidolosis, qui et ea timent, quae nulla digna sunt suspicione. Cum igitur he
Abbreviated transcription (Latin):
ãtur tormenta u̾eneficus: maleficũ.
alulter. iuolatõ q monete. homici¬
da: paricida. quod fecit semper expec¬
tec. reus. nã maiestatis dẽctnõ adũ¬
sus quẽ talia molutus est uemiã spe¬
rare nõdebet: his ergo taliᷤ subastric
renitatis. eo p̃cepti sme cõ dudimus.
ut remissionem uenie: crimina rasi
semel conmissa nonhabeant nec in
eos libalitatis auguste referatur hu¬
manitas. quimpunitatem ueterss ad¬
missi ñ emẽd atiora potius ẜ⁊
consuetudim deputarum::¬
corporis sui questum facunt. pubuco
babitu earum uirginũ quedõ dedi¬
catesunt: nonutantur¬

Expanded text:
atur tormenta veneficus, maleficus, adulterator violatorque monetae: homicida et parricida quod fecit semper expectet: reus etiam maiestatis de domino, adversus quem talia molitus est, veniam sperare non debet. His ergo tali quoque sub renitatis eo praecepti fine concludimus, ut remissionem veniae crimina nisi semel commissa non habeant, ne in eos liberalitatis augustae referatur humanitas, qui impunitatem veteris admissi non emendationi potius quam consuetudini deputarucorporis sui quaestum faciunt publice habitu earum virginum, quae deo dicatae sunt, non utantur
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ã. Pon idõ minꝰ crimine seuato
ĩ istã accusationẽ incidit ꝙ dĩcat
sealiũ huĩ factimandatorẽ habui¬
se Nãq hoccasu p̃t̾ pͥncipalẽ reum
mandatorẽ quoq ex suapͥ ꝯueniri¬

Expanded text:
. Non ideo minus crimine seu atrin istam accusationem incidit, quod dicat alium se huius facti mandatorem habuisse. namque hoc casu praeter principalem reum mandatorem quoque ex sua per
Abbreviated transcription (Latin):
cio neccilidis machinationib huui¬
moĩ legt̃ putet quiscẽ circũ scribẽ¬
dã. ⁊ stnõ consiliarũ fignũꝙͣ solitũ
est cartis imponat. fralias quasdã
litteris excogititis ad simulauit̃
existimari eilicere fungi quidẽ me
uigorẽ ciuis scripulosis ⁊ cxcogita¬
tis artib cludere festint̃. neq si¬
bi blandiri quc̃quã opõtet ꝙdep̃
sentis legis aculco possit cuadert
quẽ admodũ ⁊ anterioros ieges fu
ꝑiuc redcpositas deludat. siqͦuis ⁊¬
cnĩ intalicõmisso suit tnuentus
scrat se dcmitriculis. aduocitorũ
penitus cẽ delendũ. ⁊ dccẽ librarũ
aun multĩ nris pͥuatis largitioĩ¬

Expanded text:
tionibus huiusmodi legem putet quis esse circumscribendam et, si non consilarii signum quod solitum est chartis imponat, sed alias quasdam litteras excogitatas adsimulaverit, existimari ei licere fungi quidem memvigorem eius scrupulosis et excogitatis artibus eludere festinant. Neque sibi blandiri quemquam oportet, quod et praesentis legis aculeos possit evadere, quemadmodum et anteriores leges super hac re positas deludebat. si quis etenim in tali commisso fuerit inventus, sciat se de matriculis advocatorum penitus esse delendum et decem librarum auri multam nostris privatis largitioni
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ã. S ieapactione uxor tua
mutuã pecimum cicdit: ut
uice usutarũ in habitaret: pac¬
toq itaut conuenit usaest:
nõ criam locando domũ pen¬
sionem redegit. referrique¬
stionem quasi plus domus re¬
cligerci: silocaretut. quã ufu¬
rarũ legntmmꝵ. tatio coiugit
minimc oportet licet enĩ ubx¬
noit sorit potent contranilo¬
citio nõ idõ tim̃ illicitũ fem̾¬

Expanded text:
. Si ea pactione uxor tua mutuam pecuniam dedit, ut vice usurarum inhabitaret, pactoque ita ut convenit usa est, non etiam locando domum pensionem redegit, referri quaestionem, quasi plus domus redigeret, si locaretur, quam usurarum legitimarum ratio colligit, minime oportet. Licet enim uberiore sorte potuerit contrahi locatio, non ideo tamen illicitum fe
Abbreviated transcription (Latin):
creditor post oblaͣtiturȩ sibipe¬
cumã quã non fuscepit. sifrũc¬
tum accepit cxoneriri sortis de¬
bitum certiomest¬
d̾.ã.i Itb̃õne fidĩ cudicͥis: qui¬
ic c̃. cuã negotiorũ gestoꝵ. usu¬
tͣirũ rationẽ haben certum est
s sifinitum ẽ iudittũ sententi¬
a: quãuis minons condep̃nati¬
o factat̾. nõ adicctis usuris.: nec
duocitio secuti est. fintta rc¬
tractanda nõ sunt nec cius tẽ¬

Expanded text:
creditor post oblatam iure sibi pecuniam, quam non suscepit, si fructum accepit, exonerari sortis debitum certum estbonae fidei iudiciis, quale est etiam negotiorum gestorum, usurarum rationem haberi certum est. Sed si finitum est iudicium sententia, quamvis minoris condemnatio facta est non adiectis usuris, nec provocatio secuta est, finita retractanda non sunt: nec eius tem