comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum. aut instrum̃tũ dotĩs
inꝑrelegaũdo demostrata sir
ualere legatum ¶Sĩ res re¬
gaita sine factõ. heredis pe¬
rierit legatario deci̾tẽrit.
sine facto heredis maninis¬
sus fuerit non tener hes.
Si uero heredis ẜmis lega¬
tus fuerit. et eum manu¬
miẜit teneri eum iulian
scripsit. Ilec intẽrest si sci¬
uerit an ignorauerit a se
legatum eẽ Bet et s alu
donauerit seruu et is clu
donatus est eum manumi¬
serit tenetur heres ꝙͣuis
ignorauerit a se eun lega¬
tum eẽ ¶Si quis ancillas
partus legato ceoit. ¶dem
tam̃ incaru legato cedunt
Ger si ẜuus cũ pecculio fu¬
erit legatus. mor̃tuo ẜuo.
ul manumisso uł alenato.
legatus. fuerit. Nam fumdo
alienaro᷑. et instrum̃ti le

Expanded text:
pus aut instrumentum dotis in praelegando demonstrata sunt valere legatum. Si res legata sine facto heredis perierit, legatario decedit.sine facto heredis manumissus fuerit, non tenetur heres. si vero heredis servus legatus fuerit et ipse eum manumiserit, teneri eum Iulianus scripsit, nec interest, scierit an ignoraverit, a se legatum esse. sed et si alii donaverit servum, et is cui donatus est eum manumiserit, tenetur heres, quamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si quis ancillas partus legato cedunt. idemtamen vicarii legato cedant. sed si servus cum peculio fuerit legatus, mortuo servo vel manumisso vel alienato, legatus fuerit: nam fundo alienato et instrumenti le
Abbreviated transcription (Latin):
purdres seuerus et antonis
socceio campino testam̃tũ
scd̃o loco factum licet inco
certaꝵ reru heres scriptus
sit iure uale ꝑunde ac si rer¬
um mentio facta non eẽt.
set teneri herede̾ scriptum
ut contentus rebus sibi da¬
tis. aut ibpłeta qͣria er lege
falcidia ħeditatem restitu¬
at his qui inpriore testam̃¬
to scripti fuerant prot̾ in¬
çerta uerba scd̾o testamẽto
quibus ut uałet prius testa¬
mentum exp̃ssum̃ est. du¬
bitari non oporter. et rup¬
tum quide̾ testam̃tũ hoc mͦ
efficitu. ¶alio quoq modo
cestam̃ta iure facta uifir¬
mantur ułuti cũ is qui fe¬
cerit testam̃tũ capite di¬
minutꝰ sit. qd̾ quibꝰ modis
accidit. primo libro reculi¬
inus. hoc aũt casu irrita
testam̃ta fieri dicuntur.
Euni alioquin et que rũ¬
pantur irrita funt. et q̃
statini ab initio nõ iure
rupta dicere. Set quia sane
comolius erat singulas
causas singulis applłãtõiba
distingui. Ideo quedã non

Expanded text:
res Severus et Antoninus Cocceio Campano. Testamentum secundo loco factum, licet in eo certarum rerum heres scriptus sit, iure valere, perinde ac si rerum mentio facta non esset, sed teneri heredem scriptum, ut, contentus rebus sibi datis, aut suppleta quarta ex lege Falcidia, hereditatem restituat his qui in priore testamento scripti fuerant, propter inserta verba secundo testamento, quibus ut valeret prius testamentum expressum est, dubitari non oportet. ’ et ruptum quidem testamentum hoc modo efficitur. Alio quoque modo testamenta iure facta infirmantur, veluti cum is qui fecerit testamentum capite deminutus sit. quod quibus modis accidit, primo libro rettulimus. Hoc autem casu irrita fieri testamenta dicuntur, cum alioquin et quae rumpantur, irrita fiunt, et quae statim ab initio non iure rupta dici. sed quia sane commodius erat singulas causas singulis appellationibus distingui, ideo quaedam non
Abbreviated transcription (Latin):
signare. et inpriori ꝑte testa¬
menti cauere. Ne interiores
tabule niuo filio adhuc ĩpu¬
bere apiantur. Allud palam
est non ideo minus ualere:
sb̾stitutionẽ in pub̾is filu ꝙ
in husd̾e t᷑abulis scripta sit.
Quibus quisq h̾edem sibi in¬
stituisset ꝙͣuis hoc pupillo p¬
iculosum sit ¶ Non solũ aũt
heredibus institutis impub̾i¬
bus liberis ita i̾stituere par¬
entes possunt ut si heredes
eis extiteruit et ante pub̾¬
tate i mortui fuerint. Sit
eis heres is quẽ ip̃i uoluerĩt
Set etiam exheredatis. itaq co
casũ si quid pupillo ex hedita¬
tibus legatisue aut donatio¬
nibus ꝓpinquor atq amicor
adquisitũ fu̾i̾t id omne ad ib̾¬
stitutum ꝑtinet ¶ Quecũq
diximus de sb̾stitutõe in pub̾¬
teꝵ uł exheredatoꝵ eandem̃
etiam de postumis ĩtellege¬
mus ¶Laberis aũt sunis testa¬
mentũ facere nemo porest.
uisi hr sibi faciat. Nam pupil¬
lare testamentum pars et

Expanded text:
signare, et in priore parte testamenti cavere ne inferiores tabulae vivo filio et adhuc impubere aperiantur. illud palam est, non ideo minus valere substitutionem impuberis filii, quod in iisdem tabulis scripta sit quibus sibi quisque heredem instituisset, quamvis hoc pupillo periculosum sit. Non solum autem heredibus institutis impuberibus liberis ita substituere parentes possunt, ut et si heredes eis extiterint et ante pubertatem mortui fuerint, sit eis heres is quem ipsi voluerint, sed etiam exheredatis. itaque eo casu si quid pupillo ex hereditatibus legatisve aut donationibus propinquorum atque amicorum adquisitum fuerit, id omne ad substitutum pertinet. quaecumque diximus de substitutione impubvel exheredatorum, eadem etiam de postumis intellegimus. Liberis autem suis testamentum facere nemo potest, nisi et sibi faciat: nam pupillare testamentum pars et
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ post factũ testam̃tum
adoptauserit sibi filium. ꝑ
imꝑatorem eũm qui sui u
testam̃tũ enuis rimpit᷑ qͣsi
agnatione sui heredis ¶pos¬
teriore quoq testam̃to quod
iure ꝑfectum est supuis
rumpitur. Nec interest. ã
extiterit aliquis heres ex co
an non extiterit. hoc em̃i
spectat᷑ an aliquo existere
poterit. Ideoq si qͣuis aut
noluerit heres ẽẽ aut inuo
testatore aut post mortem
decesẜ̾it aut conditio ib̾ qua
heres institutus est defecta
lias instãtus moritur. nam
prius testam̃tũ nõ ualet. a
posteriore rupt᷑um. Et posti¬
us eq nullas uires hãet. cũ
ex eo nemo heres extiterir.
¶Set si quis priore testamẽ¬
to iure ꝑfecto posteruis eq̃
iure fecerit ⁊ si excertis re¬
bus in eo ħedẽ instituerit. su¬
perius testam̾tũ ib̾latum ẽẽ
diui seueruset antonuis
rescripserunt. Cinus consti¬
cum aliud quoq pret̾ea ĩ ea
cõstitutõe expressum est. Im¬

Expanded text:
m post factum testamentum adoptaverit sibi filium per imperatorem, eum qui sui iurtestamentum eius rumpitur quasi adgnatione sui heredis. Posteriore quoque testamento, quod iure perfectum est, superius rumpitur. nec interest, an extiterit aliquis heres ex eo, an non extiterit: hoc enim solum spectatur, an aliquo casu existere potuerit. ideoque si quis aut noluerit heres esse, aut vivo testatoit aut condicione, sub qua heres institutus est, defectulias intestatus moritur. nam prius testamentum non valet, ruptum a posteriore, et posterius aeque nullas vires habet, cum ex eo nemo heres extiterit. Sed si quis priore testamento iure perfecto, posterius aeque iure fecerit, etiamsi ex certis rebus in eo heredem instituerit, superius testamentum sublatum esse divi Severus et Antoninus rescripserunt. cuius consticum aliud quoque praeterea in ea constitutione expressum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ille heres esto. et deinceps
in qͣntumi uelit testator ib̾¬
stituere potest ¶lonissimo
loco in sb̾sidium uł ẜuũ ne¬
cessarium heredem institu¬
ere. et plures in unius locũ
possunt sb̃stitu. uł unus in
plurium. uł singuli ĩ singuł.
uł inuicem ip̃i qͣui hereces
instituti sunt. ¶Et si exdisꝑi¬
bus ꝑtibus ħedes scriptos ĩ¬
uicem sb̾stituerunt. et nul¬
lam mentione̾ in sb̾stitutõe
habuerunt. ꝑtium eas uid̾¬
tur ꝑtes in sb̾stitutõe dedisse
quas in institutõe ex pressit.
Et ita diuius pus rescͥpsit
¶Set si instiruto heredi et
utr̃iq ꝑtẽ sb̾stitutũ admit¬
ti¶Si ẜuum alienum qͥs
partẽ familias arbitratui he¬
dem scripsit et si heres non
tu̾it. isqr ẜuus iussu domini
adiert ħeditatẽ meuuis in
si heres non erit. in eo qͥdẽ
quem alieno iuri sbiectum

Expanded text:
non erit, ille heres esto ’; et deinceps, non erit, ille heres esto ’; et deinceps, in quantum velit, testator substituere potest et novissimo loco in subsidium vel servum necessarium heredem instituere. Et plures in unius locum possunt substitui, vel unus in plurium, vel singuli singulis, vel invicem ipsi qui heredes instituti sunt. Et si ex disparibus partibus heredes scriptos invicem substituerit et nullam mentionem in substitutione habuerit partium, eas videtur partes in substitutione dedisse quas in institutione expressit: et ita divus Pius rescripsit. Sed si instituto heredi et utramque partem substitutum admitti. Si servum alienum quis patremfamilias arbitratus, heredem scripserit et, si heres non tuerit, isque servus iussu domini adierit hereditatem, Maevius in ‘ si heres non erit ’, in eo quidem quem alieno iuri subiectum
Abbreviated transcription (Latin):
reuõcantur ꝙͣuis suit płiũ
untiaꝵ. ¶Heres et pure et
sb̾ conditione iustitui pͣ ex
cert᷑o tp̃r̃e aut ad certum
ip̃s non potest. ueluti post
ex calendis illis. aut usq
ad calendas illas ħes esto:
deniq diem adiectum pro
suꝑuacuo haberi placet. et
ꝑinde esse ac si pure heres
institutus esset. ¶Impossi¬
bilis conditio ĩ institutionibꝰ
et legatis nec non infideico¬
missis et libertatibus ꝓ non
scripti habetur Ei plures ꝯ¬
ditiones institutõi adscripte
sunt et siquidem comu̾cre.
ut puta si illud et illud fac¬
tum fuerit omnibus parẽ¬
dum est. si seꝑatim ułliti si
illud aut illud factũ fuerit
⁊uilibet optemꝑare satis est¬
¶ Et huiͣ quos numꝙͣ testator
uidit heredes institui pos¬
sunt. ułuti si frat᷑ris filios ꝑ¬
egrinos iguorans qui ẽe̾nt
hedes instituerunt. Iignor¬
antia em̃ testatis in utilez
institutionem non facit.
quis intestamento tutiõne¬
suo plures grãdus heredũ
facere. intputa si ille heres

Expanded text:
revocantur, quamvis sint plurium unciarum. Heres et pure et sub condicione institui potest. ex certo tempore aut ad certum tempus non potest, veluti ‘ post ex kalendis illis ’ aut ‘ usque ad kalendas illas heres esto ’: diemque adiectum pro supervacuo haberi placet, et perinde esse ac si pure heres institutus esset. Impossibilis condicio in institutionibus et legatis nec non in fideicommissis et libertatibus pro non scripto habetur. Si plures condiciones institutioni adscriptae sunt, si quidem coniunctim, ut puta ‘ si illud et illud factum erit ’, omnibus parendum est: si separatim, veluti ‘ si illud aut illud factum erit ’, cui libet obtemperare satis est. Hi, quos numquam testator vidit, heredes institui possunt, veluti si fratris filios peregri natos, ignorans qui essent, heredes instituerit: ignorantia enim testantis inutilem institquis in testamento suo plures gradus heredum facere, ut puta ‘ si ille heres
Abbreviated transcription (Latin):
catur. ¶In ꝑsonam.
ułati cũ quib de eo
agitur qd̾ aut meto
causa aut dolo malo
fcm est ¶Itẽ cum id
qd certo loco ꝓmissũ
est petitur. Ad exibẽ¬
dum quas. actio ex
arbitrio iudicis pen¬
der.¶In hus em̃ actio¬
nibus ⁊ ceteris simui¬
libus ꝑmititur iudi¬
ci ex bono et equuo.
ẜm cuiuscũq rei de
qua actũ est naturã
estimare.ꝙ̃. adiuodũ
actori sansti̾ oporteat
¶Curare em̃ debet in¬
dex ut omi modo qͣn¬
tũ possibile ei sit. cͥte
pecunie ul rei sentẽ¬
ciam ferat. etiã si de
ĩcerta qͣntitate apud
ꝯum accum est ¶ Si
quis agens. in tẽtõne
iua plus complexus
neat.causa cadebat
facile inintegrum
a pretore restirueba¬
tur. nisi minor erat

Expanded text:
catur: in personam veluti quibus de eo agitur quod aut metus causa aut dolo malo factum est, item qua id quod certo loco promissum est, petitur. ad exhibendum quoque actio ex arbitrio iudicis pendet. in his enim actionibus et ceteris similibus permittitur iudici ex bono et aequo, secundum cuiusque rei de qua actum est naturam, aestimare quemadmodum actori satisfieri oporteat. Curare autem debet iudex, ut omnimodo, quantum possibile ei sit, certae pecuniae vel rei sententiam ferat, etiam si de incerta quantitate apud eum actum est. Si quis agens in intentione sua plus complexas net, causa cadebat, facile in integrum a praetore restituebatur, nisi minor erat
Abbreviated transcription (Latin):
num passus fu̾it reus.
triplum ab actore con¬
sequitur. ut in hoc tͥplo.
et simplum in quo dãp¬
num passus est connu¬
meietur. quod nͣ ꝯstitutõ¬

Expanded text:
num passus fuerit reus id triplum ab actore consequetur, ut in hoc triplo et simplum, in quo damnum passus est, connumeretur. quod nostra co
Abbreviated transcription (Latin):
do deterior factus sit. in
qua actione etiã carũ
rerum quas fugiendo
locis relictum est. fẽt ea
que supradiximus. ¶ori¬
pli uero. cum quidam
maiorem uere estimar¬
ouis quantitatem in li¬
bello conuentõnis ĩser

Expanded text:
do deterior factus sit in qua actione etiam earum rerum quas fugiendo locis relictum est, secundum ea quae supra diximus. Tripli vero, cum quidam maiorem verae aestimationis quantitatem in libello conventionis inser
Abbreviated transcription (Latin):
impium ẽẽ credinie
tionis dpoĩtaꝵ rerũ
quis ex actõne d̾frau¬
detur ¶ Prete̾a quas¬
dam actones arbit᷑¬
rias .i. ex arbitrio iu¬
dicis pendentes appel¬
lamus. ĩ quib msi ar¬
bitrio iudicns is cu
quo agitur actori sa¬
tistaciat. ulun rem
restituat. ul exibeat᷑.¬
ul soluat ul ex noxa¬
li causa yuumi dedet
condempnari debeat
¶Set iste actõnes tã
inrem ꝙͣ in ꝑsonam
inueniuntur. ¶n rẽ

Expanded text:
impium esse credidimus, tionis depositarum rerum quis exactione defraudetur. 3 Praeterea quasdam actiones arbitrarias id est ex arbitrio iudicis pendentes appellamus, in quibus nisi iudicis is cum quo agitur actori satisfaciat, veluti rem restituat vel exhibeat vel solvat vel ex noxali causa servum dedat, condemnari debeat. sed istae actiones tam in rem quam in personam inveniuntur. in rem
Abbreviated transcription (Latin):
tium intellectum huinõi
lingue hẽat. nec necce est
eadem lingua utrũq un
set sufficit congruenter
ad int̾rogatum respond̾e.
quin ⁊ duo greci latina lĩ¬
gua obligationẽ ꝯtrab̾e
possunt. ¶ Set hec sollẽp¬
maᷤ uerba olim quidẽ ĩusir
fuere. postea aũt leomiana
constitutio lata est que sol¬
lempnitate uerbor sb̃lata
sensum et ꝯsonantẽ ĩtellec¬
tum. ib utraq ꝑte solum
desçid̾ant licet quibrcũq
uerbis expressus est ¶ Ois
stipulanio aut pure. aut
indiem aut sub oditionẽ
fit. pͥure uluti quinq au¬
reos dure spondes. idqr cõ¬
festim peti potest In diẽ
cum adiecto die quo pecu¬
nia soluatur stipulatio.
fit uluti decem aureos pͥ¬
mis lealendis marcus da¬
re spondes¶Id aũt quod

Expanded text:
tium intellectum huius linguae habeat: nec necesse est eadem lingua utrumque uti, sed sufficit congruenter ad interrogatum respondere: quin etiam duo Graeci Latina lingua obligationem contrahere possunt. sed haec sollemnia verba olim quidem in usu fuerunt: postea autem Leoniana constitutio lata est, quae, sollemnitate verborum sublata, sensum et consonantem intellectum ab utraque parte solum desiderat, licet quibuscumque verbis expressus est. Omnis stipulatio aut pure aut in diem aut sub condicione fit. pure veluti ‘ quinque aureos dare spondes? ’ idque confestim peti potest. in diem, cum adiecto die, quo pecunia solvatur, stipulatio fit: veluti ‘ decem aureos primis kalendis Martiis dare spondes? ’ id autem, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rit. nich̾ominus credicori
ꝯpetit actõ furti ¶ Item si
fullo polienda curidu ue
aut sarcinat̃dr sarcienda
uestimenta mercede certa
acceꝑit. eaq furto anuẜit
ip̃e furti habet actõne̾. no
iore rem suani ꝑsequi po¬
test¶ Set et bone ficei ep̃¬
tori ib̾ repta re quã eme¬
rit ꝙͣ uis dominus non sit
onim modo competit fur

Expanded text:
rit, nihilo minus creditori competat actio furti. 15 17. Item si fullo polienda curandave aut sarcinator sarcienda vestimenta mercede certa acceperit eaque furto amiserit, ipse furti habet actionem, nontore rem suam persequi potest. sed et bonae fidei emptori, subrepta re quam emerit, quamvis dominus non sit, omnimodo competit fur
Abbreviated transcription (Latin):
quid statui oportet.
zenonis diue memo¬
rie loquitur ꝯstitũto
Sin au̾t q̃ntiate uł
alio mõto plus fui̾t
petitum. omne si qͥd
causa acciderit ei ꝯtͣ
quẽ petitum fu̾it. co¬
missa tripli ꝯdemꝑ
intentõne conplexus
fu̾i̾t actor ꝙͣ ad eum
ꝑtinet. uluti si cũ ei¬

Expanded text:
quid statui oportet Zenonis divae memoriae loquitur constitutio: sin autem quantitate vel alio modo plus fuerit petitum, omne si quidcausa acciderit ei contra quem plus petitum fuerit, commissa tripli condemintentione complexus fuerit actor, quam ad eum pertineret, veluti si, cum ei
Abbreviated transcription (Latin):
iune cinus bona qͣsi debitor¬
eo fu̾int. qui inrelligebat
nicħ eũ sibi debẽcuł si quis
ad inffamiã alicinꝰ libeilu
aut carm̾e scripẜit. com¬
posuerit. eoiderit. do lo ue
malo fecerit. quo quid e¬
or. fiat. Siue quis matrẽ¬
familias aut p̃textatĩ. pre¬
tertatã ue ad secramt fucrir
siue cuius pudicicia a temp¬
tata dicitur. et teniq alus
pluribe mõois adniti in¬
iuriam maiifestum est.¬
¶ Patitur aũt quis ĩturiam
no solum ꝑ somet ip̃m. s¬

Expanded text:
bona, quasi debitoreo qui intellegebat nihil eum sibi debere, vel si quis ad infamiam alicuius libellum aut carmen scripserit, composuerit, ediderit, dolove malo fecerit quo quid eorum fieret; sive quis matremfamilias aut praetextatum praetextatamve adsectatus fuerit, sive cuius pudicitia attentata esse dicetur: et denique aliis pluribus modis admitti iniuriam manifestum est. Patitur autem quis iniuriam non solum per semet ipsum, s
Abbreviated transcription (Latin):
tur qͥ dolo fecit. uł qͥ curau̾s
puguo ¶ Hec acnio dislim¬
ulatõne aboletur. et ideo
siquis ĩiuriã deliq̃rit. hoc
ẽ statĩ passus ad anmum
suũ nõ reuocau̾it. posfea
serpenitẽtia remuła ĩnri

Expanded text:
tur qui dolo fecit vel qui curavit retur. Haec actio dissimulatione aboletur: et ideo, si quis iniuriam dereliquerit, hoc est statim passus ad animum suum non revocaverit, postea ex poenitentia remissam ini
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuatur. ut alint in ẜuuo
di actus. aliud ĩ uileslio
et lex cornelia q̃ ce ĩurus
ioq utur ⁊ in iurioͦꝵ accio¬
nẽ introcduxit. ¶Que cõ¬
retit ob eam rem. qd se p¬
isatum quis u̾beratũ ue
pimus siue inpropria do¬
mo quis habitet. Siue:
inconducta uł gratis Li¬
ue hospicio receptus sit¬
Toltror iniuria estimat̃.
lrił ex factoiuluti siquis
ab aliquo nulneratus fu¬
erit. uł fustibus sesul suł
ex loco ueluti si cui intea¬
tro. ul in foro. uł in cons¬
pectu pretoris iniuria fac
ta situl ex ꝑsona. ułuti si
origistiritus ĩuiriã passꝰ
fiu̾t. uł si senatori ab hu¬
nuli ꝑsona ĩturia fc̃a sit
aut ꝑenti patrono ue fi¬
at aliberis ul alibt̾isiałr
eĩ senaroris ⁊ parentis pa¬
rromiq alr extranei. et
cus uulneris atrocen in¬
iurtã ficit. ułim si ĩ occł
ui ãt refert utrũ parri¬
familias aut fil i Sͦ fantili

Expanded text:
 ut aliud in servo dii actus homine, aliud in vilissimo et lex Cornelia de iniuriis loquitur et iniuriarum actionem introduxit. quae competit ob eam rem, quod se pulsatum quis verberatumvepimus, sive in propria domo quis habitat sive in conducta vel gratis sive hospitio receptus sit. Atrox iniuria aestimatur vel ex facto, veluti si quis ab aliquo vulneratus fuerit vel fustibus caesus: vel ex loco, veluti si cui in theatro vel in foro vel in conspectu praetoris iniurita sit; uel ex persona, uelut si magistratus iniuriam passus fuerit, uel senatori ab humili iniuria facta sit, aut parenti patronoque fiat a liberis vel libertis; aliter enim senatoris et parentis patronique, aliter extranei et cus vulneris atrocem iniuriam facit, veluti si in oculo vi autem refert, utrum patrifamilias an
Abbreviated transcription (Latin):
Iiuiros ab uxorib equum ẽ.
S ⁊ socer nrꝰ noĩe cuiꝰ uir
ĩ pͥtate ẽ ĩiuruꝵ age̾ potest
Beruis at pp̃is qͥdẽ ulła in¬
eos fĩ iudet᷑. Nõ tñ husdem

Expanded text:
quum est. sed et socer nurus nomine, cuius vir in potestate est, iniuriarum agere potest. Servis autem ipsis quidem nulla ineos fieri videtur. non tamen iisdem
Abbreviated transcription (Latin):
tum exagitauerit ut p̾ci¬
pitaretur aut si quis alie¬
no ẜuuo ꝑsuaẜit ut in ar q¬
borẽ ascend̾et uł imputeũ
descenderet. et is ascenden¬
clo aut descendendo aut mor¬
tuus fu̾it. aut aliqua ꝑte.
corporis lesus fu̾it utilis ĩ
eum actõ dat̃ur ¶Set si qͥs
aliemuim ẜuũ depõte aut
ripa. influmẽ de iecerit. ⁊
is suffocatus fu̾it eo ꝙ pro¬
iesẜit. corpore suo dãpnũ
dedilłe uo difficult᷑ ĩ telli¬
gi poterit. ⁊ d̾oq ip̃a lege a¬
quilia tenetur Set si non
corpore dampnũ fu̾it da¬
tum. neq corpus lesũ fu̾it.
Set alio modo dampnum
alicui contigit cũ nõ suffic̃
neq directa neq urił. aqͥli¬
a. ꝓlacuit eni qui obnorĩ
fu̾it infactum actõe teneri
ulrti si quis miẜicordia duc¬
gus alienum ẜuim compe¬
alias. contumelia. q̃ a con¬
tempnẽdo dicta ẽ qͣm greci

Expanded text:
tum exagitaverit ut praecipitaretur, aut si quis alieno servo persuaserit ut in arborem ascenderet vel in puteum descenderet, et is ascendendo vel descendendo aut mortuus fuerit aut aliqua parte corporis laesus erit, utilis in eum actio datur. sed si quis alienum servum de ponte aut ripa in flumen deiecerit et is suffocatus fuerit, eo quod proiecerit corpore suo damnum dedisse non difficiliter intellegi poterit ideoque ipsa lege Aquilia tenetur. sed si non corpore damnum fuerit datum neque corpus laesum fuerit, sed alio modo damnum alicui contigit, cum non sufficit neque directa neque utilis Aquilia, placuit eum qui obnoxius fuerit in factum actione teneri: veluti si quis, misericordia ductus, alienum servum compealias contumelia, quae a contemnendo dicta est, quam Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm greci hari clicunt. sicut
in lege aquilia dampnũ
imuri.a. accipitur. Cilias in¬
iquitas et innist.cia quiam
enĩ p̃tor ul iudex nõ nur

Expanded text:
quam Graeci ἀδἰχημα dicunt, sicut in lege Aquilia damnum iniuria accipitur; alias iniquitas et iniustitia, quam enim praetor vel iudex non iure
Abbreviated transcription (Latin):
quos int̾ suos ħedes pͥtor
uł cõstitutiones uorant ex¬
istant. et successionẽ qͦqͦmͦ
tradidimus cogtiati ł¬
sexus ꝑsonas cognatione¬
staq eodem pr̾e uati frẽs
agnati sibi sunt. qui et
consanguiner uocantur
Nlec requiritur. an ⁊̃ eandẽ
matrem habueriat.ltem
patrinis fr̃is filio. et in in¬
cem is illi agnatus est
Codem mimoro sũt frõs

Expanded text:
quos inter suos heredes praetor vel constitutiones vocant, extat aut successionem quoquo modo tradidimus, cognati sexus personas conitaque eodem patre nati fratres agnati sibi sunt, qui etiam consanguinei uocantur, nec requiritur, an etiam matrem eandem habuerint. item patruus fratris filio et inuicem is illi agnatus est. eodem numero sunt fratres
Abbreviated transcription (Latin):
pluribus gradibus intelli¬
gitur et tñ dubiũ nõ est
quin licet unus sit grado
agnatoꝵ ꝑtineat ad eos
Reditas. ꝓximus aũt siqͥ¬
dem nlło testam̃to fc̃o qͥsqr
decesẜit ꝑ hoc tp̃s reqͥritur
quo mortuus est is cuius
de heditate q̃ritur. Q si
fc̃õ testam̃to qͥsꝙͣ decesẜit
ꝑ hoc tp̃s requiritur quo
certũ eẽ ceꝑit nullum ex
testam̃to hedẽ estiturum.¬
quod quidẽ aliqñ longuo
tpre declaratur in quo tẽ¬
poris spacio sepe accidit.
ut ꝓxinnore mortuo ꝓxi¬
inus ẽẽ incipiat qui mori¬
ente testatore non erat ꝓ¬
rimus ¶ꝑlacebat au̾t in
eo gonere ꝑcipiendaꝵ ħe¬
ditatum successionẽ nõ eẽ¬
ea que diximus uocãt ad
heditatẽ. aut si exspreuerit
ħeditatẽ. aut ante ꝙͣ adeat
decesẜ̾it nichilo mag̃ legi¬
timo iure seq̃ntes ad mitũ¬
tur. quod iterum p̃tores
unꝑfecto iure corrigẽtes
non intorum sine anmi¬
cło relinquebant. Set ex
cognatoꝵ ordine eos uoca¬
bant ut pore agnõĩs uire

Expanded text:
pluribus gradibus intellegitur et tamen dubium non est quin, licet unus sit gradus adgnatorum, pertineat ad eos hereditas. Proximus autem, si quidem nullo testamento facto quisque decesserit, per hoc tempus requiritur quo mortuus est is cuius de hereditate quaeritur. quodsi facto testamento quisquam decesserit, per hoc tempus requiritur quo certum esse coeperit, nullum ex testamento heredem extaturumquod quidem aliquando longo tempore declaratur: in quo spatio temporis saepe accidit, ut proximiore mortuo, proximus esse incipiat qui moriente testatore non erat proximus. Placebat autem in eo genere percipiendarum hereditatum successionem non eea quae diximus vocatur ad hereditatem, aut spreverit hereditatem aut antequam adeat decesserit, nihilo magis legitimo iure sequentes admittuntur. quod iterum praetores imperfecto iure corrigentes, non in totum sine adminiculo relinquebant, sed ex cognatorum ordine eos vocabant, utpote adgnationis iure
Abbreviated transcription (Latin):
eum instituere. ul exħede
facere ut pote nullo nat᷑ali
uincło copulatum. neq si
ex fabiano senato cõsultõ
e tribus maribus fuit a dop¬
tatus. Nam et in hiũ casu
ñq quarta ei yuatur. nec
ulla actio ad eius ꝑsecutio¬
ne ei competit. Nostra aũt
cõstituroẽ exceptus est is
quẽ parens uaturał adoptã¬
dum susceꝑit. utroq eñi
iure tã naturali ꝙͣ legitimo
in hãc ꝑsonã cõcurente pͥsti¬
na iura intali adoptione
ẜuau̾imus. qu̾e ad modũ si
pater familias sese dederit¬
in adrogandũ. que spetialit
et singillatim ex pfate cõs¬
stitutionis tenore possunt
colligi ¶Item uetustas ex
mascłis ꝓgenuos plus dili¬
gens solos nepotes ul nep¬
tes qui ex uirili sexu descẽ¬
clinit ad suoꝵ uocabat suc¬
cessionẽ. et iuri agnatoꝵ eosᷤ
anteponebat. Nepotes aũt
qui exfiliab nati sunt. et ꝓ¬
nepores ex neptib cognato
loro numerans. post agna¬
tos lieam eos uocabat. tã¬

Expanded text:
eum instituere vel exheredatum eum instituere vel exheredatum facere, utpote nullo naturali vinculo copulatum: neque si ex Sabiniano senatus consulto ex tribus maribus fuerit adoptatus, nam et in huiusmodi casu neque quarta ei servatur nec ulla actio ad eius persecutionem ei competit. nostra autem constitutione exceptus est is quem parens naturalis adoptandum susceperit: utroque enim iure tam naturali quam legitimo in hanc personam concurrente, pristina iura tali adoptioni servavimus, quemadmodum si paterfamilias sese dederit adrogandum. quae specialiter et singillatim ex praefatae constitutionis tenore possunt colligi. Item vetustas ex masculis progenitos plus diligens solos nepotes vel neptes, qui ex virili sexu descendunt, ad suorum vocabat successionem, et iuri adgnatorum eos anteponebat: nepotes autem qui ex filiabus nati sunt et pronepotes ex neptibus cognatorum loco numerans, post adgnatorum lineam eos vocabat, ta
Abbreviated transcription (Latin):
agnatus quidẽ ullus inter¬
ueniat. aute eñi p̃tor lib̾os
uocat. tam suos ħedes ꝙͣ e
mancipatos. dem̃ legitimos
ħ̾edes. deñ ꝓximos cogna¬
tos¶Set ea omnia antiqͥ¬
tati quidẽ placuere. aliquã
aũt emendatione̾̃ a nr̃a ꝯ
stitutione acceꝑunt quam
suꝑ hus ꝑsonis posuimus
que aparentibus suis na¬
turalibus in adoptione̾ aliis
dantur ¶Inuemimus ⁊ em̃
optionẽ amitebant et ad¬
optione facile ꝑ emãcipa¬
cionem soluta ad nẽutriꝰ
patris successionẽ uocabũt᷑
hoc solito more corrigẽtes
cõstirutione̾ scripsimus ꝑ
omnia iura ita ẜuari ac
si in patris naturał potesta¬
te ꝓmansisset. nec penirꝰ
adoptio fuit ib̾secuta. nisi
in hoc riumͦ casu. ut possit
¶destam̃to aũt ab eo facro
neq iure cĩuili ñq p̃torio
aliquid ex heditate eius ꝓ¬
sequi potest. Neq cͣcͣ tab̾ bo¬
noꝵ. possessione agnita ñq
inoffitiosi q̃rela institura.
cum nec necc̃itas patri ad¬
optiuo imponitur ul hetẽ

Expanded text:
gnatus quidem ullus interveniat: ante enim praetor liberos vocat tam suos heredes quam emancipatos, deinde legitimos heredes, deinde proximos cognatos. Sed ea omnia antiquitati quidem placuerunt: aliquam autem emendationem a nostra constitutione acceperunt, quam super his personis posuimus quae a patribus suis naturalibus in adoptionem aliis dantur. invenimus etenim optionem amittebant et, adoptione facile per emancipationem soluta, ad neutrius patris successionem vocabantur. hoc solito more corrigentes, constitutionem scripsimus per omnia iura ita servari atque si in patris naturalis potestate permansisset nec penitus adoptio fuerit subsecuta: nisi in hoc tantummodo casu, ut possit testamento autem ab eo facto neque iure civili neque praetorio aliquid ex hereditate eius persequi potest neque contra tabulas bonorum possessione agnita neque inofficiosi querela instituta, cum nec necessitas patri adoptivo imponitur vel heredem
Abbreviated transcription (Latin):
Set nos cum adhuc dubi¬
tacio manebat int̾ agnatos
et memoratos ne potes ꝑtẽ
quartã defimeri sustancie
aguatis sibi uindicantibꝰ
Ex cuiuscam cõstitũtionis
auctoritate memoratam
quidem cõstitutionẽ a nr̃o
codice segregauimus. neq
inseri eam ex theodosiano
codice ineo cõcessimus ¶ ¶Ilos¬
tra au̾t constitutõe ꝓmul¬
gata toti iuri eius de roga¬
tum est. Et sancrimus ta¬
libus nepotibus ex filia. uł
ꝓnepotibus ex uepte. ⁊ de¬
inceps suꝑstitibus agnatos
nullam ꝑtem mortui suc¬
cessoris sibi uindicare. Ne
hu qui extranu̾sa linea ue¬
niunt potiores biis hẽant᷑
qui iecto iure descedũt. Quã
cõstirutõnẽ nrãm obiim̾e
ẜm sun uigorẽ et tp̃ra ẽt
nuu̾c sanctimus ita tam̃¬
ut quẽadinodum int̾ filios
et nepotes ex filio. antiqͥtas
sta tuit non incapita set
instirpes diuroi heditatẽ.
¶Similit̾ uon int̾ filios et
nepotes ex filia distributi¬
onem fieri iubemus. uel
neptes et alias deinceps ꝑ¬

Expanded text:
Sed nos, cum adhuc dubiSed nos, cum adhuc dubitatio manebat inter adgnatos et memoratos nepotes, partem quartam defuncti substantiae adgnatis sibi vindicantibus ex cuiusdam constitutionis auctoritate, memoratam quidem constitutionem a nostro codice segregavimus neque inseri eam ex Theodosiano codice in eo concessimus. nostra autem constitutione promulgata toti iuri eius derogatum est et sanximus, talibus nepotibus ex filia vel pronepotibus ex nepte et deinceps superstitibus, adgnatos nullam partem mortui successionis sibi vindicare, ne hi qui ex transversa linea veniunt potiores his habeantur qui recto iure descendunt: quam constitutionem nostram obtinem sui vigorem et tempora et nunc sancimus. ita tamen quemadmodum inter filios et nepotes ex filio antiquitas statuit non in capita sed in stirpes dividi hereditatem, similiter nos inter filios et nepotes ex filia distributionem fieri iubemus, vel neptes et alias deinceps p
Abbreviated transcription (Latin):
ne que mat̾ne successione
¶Dnn aũt principes non
pussi sunt talem ccͣ natam
inuriam sine competenti e¬
mendatione relinq̃re Set cũ
ne poris et ꝓnepotis nomen
comune est utriusq qui tã
ex mascłis ꝙͣ exfeminis d̾sen¬
dunt. Ideo eundem gradum
et ordinem successioins eis
donauerunt. ¶Set ut am¬
pliuis aliquid sit eis qui non
solum nature set ⁊̃ ueteris
iuiris suffrigio mumiuntur
Portionem nepotum uł ñp¬
tum ul deinceps de quibus
supridiximus paulo minu¬
endam ẽẽ ex istimauere. ut
minus terciam ꝑtem acciꝑ¬
ent quã mat̾ eoꝵ uł auia fu¬
erat acceptura uł pater eoꝵ
uł auus pat̾nus siue mat̾no
qũ femina mortua sit. cuius
de ħeditate agitur. husq lic
soli suir adeutibus agnatos
minime uorabant ¶Et quẽ¬
admodũ lex .xii. rabularũ
filio mortuo nepotes ul ñp̃
tes ꝓnepotes ul ꝓneptes in
locum parris simꝰ ad successi¬
enem aui uocat. Ita et prin¬
cipalis dispõitt̃ iu locũ ma
partis tcie diminutdẽ uocat

Expanded text:
rnae sive maternae successionem. divi autem principes non passi sunt talem contra naturam iniuriam sine competenti emendatione relinquere: sed cum nepotis et pronepotis nomen commune est utrisque qui tam ex masculis quam ex feminis descendunt, ideo eundem gradum et ordinem successionis eis donaverunt: sed ut aliquid amplius sit eis qui non solum naturae sed etiam veteris iuris suffragio muniuntur, portionem nepotum et neptium vel deinceps, de quibus supra diximus, paulo minuendam esse existimaverunt, ut minus tertiam partem acciperent quam mater eorum vel avia fuerat acceptura, vel pater eorum vel avus paternus sive maternus, quando femina mortua sit cuius de hereditate agitur, hisque, licet soli sint, adeuntibus adgnatos minime vocabant. et quemadmodum lex duodecim tabularum filio mortuo nepotes vel neptes vel pronepotes et proneptes in locum patris sui ad successionem avi vocat: ita et principalis dispositio in locum matpartis tertiae deminutione vocat.
Abbreviated transcription (Latin):
uocetur. set ⁊ germane ꝯ¬
sanguinee uł ⁊̃ sororis ul¬
tͣmẽ filius et filia soli et
nõ de iñceps ꝑsone una c̃
hiis ad iura auncłi sui per¬
ueniãt. et mortuo eo qui
patruus quidẽ est fr̃is sui
filii. aunculus aũt sororis
sue soboli simili modo ab
urroq lat̾e succedant tãꝙͣ
tes legitimo iure ueniãt
Scilicet ubi frat̾ et soror
suꝑstites non sũt. hus ⁊ eĩ
ꝑsonis p̃cedentibus et suc¬
cessionẽ amitẽtib. Ceteri
gradus remanẽt penitꝰ
non instirpes set incãpi¬
ta cdiuidenda ¶Si plures
sit frater defuncti et alt̾iꝰ
fr̃is filius aut patruus.
frater porior hetur. Et
ꝙͣuis singłari numero u¬
sa lex ꝓxumum uocet. tñ
dubin nõ est quin et
si plures sint eiusdẽ gra¬
dus omnes ad nustaintur

Expanded text:
vocentur, sed etiam germanae cvocentur, sed etiam germanae consanguineae vel sororis uterinae filius et filia soli et non deinceps personae una cum his ad iura avunculi sui perveniant, et mortuo eo, qui patruus quidem est fratris sui filiis, avunculus autem sororis suae suboli, simili modo ab utroque latere succedatur, legitimo iure veniant, scilicet ubi frater et soror superstites non sunt. His etenim personis praecedentibus et hereditatem admittentibus ceteri gradus remanent penitus non ad stirpes, sed in capita dividenda. Si plures sit frater defuncti et alterius fratris filius aut patruus, frater potior habetur. et quamvis singulari numero usa lex proximum vocet, tamen dubium non est quin et, si plures sint eiusdem gradus, omnes admittantur:
Abbreviated transcription (Latin):
quare et eñi uno eodemq
gradu naturali concurrẽ¬
te.et agnatoĩs titulus.tam
ĩ mascłis ꝙͣ int̾e̾minis eqͣ
lance conititutis. ouscłis
quid̾ẽ dabatur ad successio¬
nem uenire omniũ agna¬
toꝵ et agnatis aũt młieri¬
bus nulli penitus nisi soli
sorori ad agnatoꝵ successi¬
onem patebat adita ¶do
iplenum omĩa reducẽtes
et ad ius .rii. tabulaꝵ ean¬
dem dispõĩtionẽ exseq̃ntes
ur̃a cõstitutĩone sanctimo
omnes legitimas ꝑsonas.
.i. ꝑ uirilẽ sexum d̾scendẽ¬
tes siue mascłim siue fe¬
minim generis sint. simili
modo ad iura successionis
legitime ab intestato uo¬
cari scłm gradus sui p̃¬
rogatiua. nec ideo excludẽ¬
das qr cõsanguinitatis iura
sicuti gͥmane nõ he̾nt. ¶ħ
etiã addendum nr̃e cõsti¬
tutiomi existimãuimꝰ ut
tranfferatur unus tm̃mͦ¬
gradus a uire cognationis
in legitimã successionẽ ut
nõ solum fr̃is filius ⁊ filia
ad successionẽ patrui sui

Expanded text:
quare etenim, uno eodemque quare etenim, uno eodemque gradu naturali concurrente et adgnationis titulis tam in masculis quam in feminis aequa lance constitutis, masculis quidem dabatur ad successionem venire omnium adgnatorum, ex adgnatis autem mulieribus nullis penitus nisi soli sorori ad adgnatorum successionem patebat aditus? ideo in plenum omnia reducentes et ad ius duodecim tabularum eandem dispositionem exaequantes, nostra constitutione sanximus omnes legitimas personas, id est per virilem sexum descendentes, sive masculini sive feminini generis sunt, simili modo ad iura successionis legitimae ab intestato vocari secundum gradus sui praerogativam, nec ideo excludendas quia consanguinitatis iura sicuti germanae non habent. Hoc etiam addendum nostrae constitutioni existimavimus, ut transferatur unus tgradus a iure cognationis in legitimam successionem, ut non solum fratris filius et filia ad successionem patrui sui
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ possessionẽ pollicetur.
Ex qua ꝑte ita scilicet adimi¬
tuntur. si neqr agnato ullo
nec ꝓrimior cognatꝰ inter¬
ueniat¶ Et hec quidem lex
.xii. tabulaꝵ nullo modo
introcluxit. Set simplicita¬
tem legibus amicã ampłra
Simili modo om̃s agnatos
siue mascłos siue feminas
cuiusc̾q gradus ad similitu¬
dinẽ suoꝵ inuicem ad succes¬
sionem uocabat. ¶Media at
iuris prudentia que erat le
anterior sb̾tilitate quadã er¬
cogitata p̃fatam differenti¬
ani inducebat. et penitus
eas a successione agnatoꝵ
repellebat omni alia succes¬
ciuilis corrigentes siue quos
de est. adimplentes humaõ
ꝓposito alium ordinẽ suis e¬
dictis addiderunt. Et cogna¬
tionis linea ꝓximitatis no¬
mine introducta ꝑ bonoꝵ
possessiones eas adiuuabant
Et pollicebantur bus bonoꝵ¬
possessionem q̃ inde ognati
conẜuantes. laudauimus
quidẽ p̃tores sue humani¬
tatis non tñ eos inplenu
cause mederi inuenimus.

Expanded text:
norum possessionem pollicetur: norum possessionem pollicetur: ex qua parte ita scilicet admittuntur, si neque adgnatus ullus nec proximior cognatus interveniat. 3a. Et haec quidem lex duodecim tabularum nullo modo introduxit, sed simplicitatem legibus amicam amplexa, simili modo omnes adgnatos sive masculos sive feminas cuiuscumque gradus ad similitudinem suorum invicem ad successionem vocabat: media autem iurisprudentia quae erat leganterior, subtilitate quadam excogitata, praefatam differentiam inducebat et penitus eas a successione adgnatorum repellebat, omni alia succesuris civilis corrigentes, sive quod deest adimplentes, humano proposito alium ordinem suis edictis addiderant et, cognationis linea proximitatis nomine introducta, per bonorum possessionem eas adiuvabant et pollicebantur his bonossessionem quae unde cognati conservantes laudamus quidem praetores suae humanitatis, non tamen eos in plenum causae mederi invenimus:
Abbreviated transcription (Latin):
Qu tam̃ omĩbus simul
agnatis dat lex hereditatẽ
set hus qui runc ꝓrumiaxs
gradu sunt Cum certu
ceꝑit ẽẽ. aliquẽ intestatu:
decessisse ¶ꝑ adoptionem
ꝙ agnationis ius cõsistit.
uiuti int̾ filios naturiles
et cos ques pater eor: a dop¬
tauit. Nec dubiuni ẽ qͥn
impropͥe ꝯsanguinei ap¬
pellentur. Item siquis ex
etoris agnaris tuis uluti
frater aut patruus aut de¬
nq is qui longiore gradu ẽ
uiiquẽ adoptau̾it agnatos
urtet iuos ẽe nꝯ̃ dubitatur
xcerũ int̾ masc łos quide̾
agnationis uire ħeditas ⁊¬
si longissimo gradu ultro
placebat ut ip̃o cõsangui¬
ntãtis iure tm̃ capiãt ħe¬
ditatẽ. Si sorores sĩt ult̾ius
tui filie. uł amite tue ħe¬
ditas ad te ꝑtinet. dua ii
ad illos nõ ꝑtinebat. qd̾.
ideo cõstitutum erat qr co¬
inodius uidebat᷑ ita iure cõ¬
¶ Set quia sane nuquũ erat
inumu̾sum e̾as qͣi extͣueis
repelli pretor eas ad bonor
possessionẽ adritit. ea ꝑte
qua ꝓrimitatis nomine bo¬

Expanded text:
non tamen omnibus simul adgnatis dat lex hereditatem, sed his qui tunc proximo gradu sunt cum certum esse coeperit aliquem intestatum decessisse. Per adoptionem quoque adgnationis ius consistit, veluti inter filios naturales et eos quos pater eorum adoptavit nec dubium est, quin proprie consanguinei appellentur: item si quis ex ceteris adgnatis tuis, veluti frater aut patruus aut denique is qui longiore gradu est, aliquem adoptaverit, adgnatio inter vos esse non dubitatur. Ceterum inter masculos quidem adgnationis iure hereditas etiam longissimo gradu ultro placebat ut ipsae consanguinitatis iure tantum capiant hereditatem si sorores sint, ulterius tui filiae vel amitae tuae hereditas ad te pertinebat, tua vero ad illas non pertinebat. quod ideo ita constitutum erat, quia commodius videbatur, ita iura con sed quia sane iniquum erat in universum eas quasi extraneas repelli, praetor eas ad bonorum possessionem admittebat ea parte qua proximitatis nomine bo
Abbreviated transcription (Latin):
deesse ꝑfectusimo iuiri cu¬
pientes. Nr̃a cõstitutione
sanctimus quã de iure pa¬
tronatꝰ humauitate sug¬
gerente ꝓtulimus successi¬
onẽ magnatoꝵ. ħeditatib
non ẽẽ eis deuegandã. Eum
satis absurdum erat ꝙ cog¬
natis ap̃tore aꝑtum est. ħ
agnatis ẽẽt reclusum. mxi¬
me cum in honore quide:
tutelaꝵ et ꝓximo gͣdu d̾fi¬
ciente sequens succedit. Et
quod in honere oꝑtinebat.
nõ erat it lucro ꝑmissum
Ad legitimã successione̾ ni¬
chilominus uocatur etia:
parens qui contracta fidu¬
cia filium ul filiam nepotẽ
uł neptẽ ac deinceps eman¬
cipat. quod er nr̃i cõstitu¬
tione omnimodo inducit᷑.
ut emancipationes liberoꝵ
semꝑ uideantur contracta

Expanded text:
simo iuri cupientes, nostra constitutione sanximus quam de iure patronatus, humanitate suggerente, protulimus, successionem in adgnatorum hereditatibus non esse eis denegandam, cum satis absurdum erat quod cognatis a praetore apertum est hoc adgnatis esse reclusum, maxime cum in onere quidem tutelarum et primo gradu deficiente, sequens succedit, et quod in onere obtinebat non erat in lucro permissum. Ad legitimam successionem nihilo minus vocatur etiam parens qui contracta fiducia filium vel filiam, nepotem vel neptem ac deinceps, emancipat. quod ex nostra constitutione omnimodo inducitur, ut emancipationes liberorum semper videantur contracta
Abbreviated transcription (Latin):
bulas testam̃ti parentis lib̾is
p̃t̾itis id neq ħedib institu¬
tis neq ut oportet ex here¬
tatis p̃tor pellicetur Nam
eos quidẽ qui inpotẽstate ꝑ¬
entis mortis tpre fuerunt
et emãcipatos uocat p̃tor
ad eam bonoꝵ. possessionez
Eos uero qui in adoptiua fa¬
milia fuere ꝑ hoc tp̃s quo
naturał parens moreretur
repellit. ¶Item adoptiuos
lib̾os emancipatos ab adop¬
tiuo pr̃e sicut ab in testato
Tta longe minus. cc tabulas
eos qui inadoptiua familia
sunt: qui post mortẽ nafał
parentis ab adoptiuo pr̃e
emancipati fuerint in tes¬
tato parente naturali mor¬
tuo. licet ea ꝑte edicti qua
lib̾i ad bonoꝵ possessionem
uocantur non admirtantur
alia tñ parte uocari. id qua
cognati defincti uocantur.
ex qua ꝑte ita admituntur.
si neq sui heredes lib̾i. neq¬

Expanded text:
tabulas testamenti parentis liberis tabulas testamenti parentis liberis praeteritis, id est neque heredibus institutis, neque ut oportet exheredatis, praetor pollicetur. nam eos quidem qui in potestate parentis mortis tempore fuerunt et emancipatos vocat praetor ad eam bonorum possessionem: eos vero qui in adoptiva familia fuerunt per hoc tempus quo naturalis parens moreretur, repellit. item adoptivos liberos emancipatos ab adoptivo patre, sicut ab intestato ita longe minus contra tabulas eos, qui in adoptiva familia sunt quive post mortem naturalis parentis ab adoptivo patre emancipati fuerint, intestato parente naturali mortuo, licet ea parte edicti qua liberi ad bonorum possessionem vocantur non admittantur, alia tamen parte vocari, id est qua cognati defuncti vocantur. ex qua parte ita admittuntur si neque sui heredes liberi neq
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾i si mͦ cũ moreretur in ad¬
optiua familia sit. Nam ui¬
uo eo emancipati ab ad opri¬
uo pr̃e ꝑinde admitũtur ad
bona pr̃is nat̾inuł ac si emã¬
cipati ab ip̃o eẽnt. Nec unꝗͣ
in ad oꝑtiua familia fuissẽt
ẽẽ incipiunt. post mortẽ uͦ
naturalis pr̃is emancipatiab
adoptiuo. et quantũ ad hũc
sic placuit qr inequũ erar
in potestate pr̃is eẽ adoptiui.
ad quos bona natuł pr̃is ꝑ
ti beneficio p̃toris gradum
retinent liberoz. licer iure
emancipati et iure ciuili de¬
ꝑdunt gͣdum liberoꝵ. et a
p̃tore nõ adhibentur et rec¬
te. Naturalia enĩ iura ciui¬
lis ratio ꝑimere nõ potest.
Nec qr desinũt sui heredes eẽ
desinere possunt filu filie ue
aut nepos neptis ue eẽ¶ldop¬
tiui uͦ emancipati extrane¬
oꝵ locum ẽẽ incipiunt. quia
ius nomenq filii filie ue
ꝙ ꝑ adoptionẽ cõsecuti sũt
alia ciuili ratione.i. emã¬
cipatione deꝑdunt. ¶Eadẽ
hec obẜuantur et mea bo¬
nor possessione. quã ccͣ ta

Expanded text:
i, si modo cum is moreretur in adoptiva familia sint. nam vivo eo emancipati ab adoptivo patre perinde admittuntur ad bona naturalis patris, ac si emancipati ab ipso essent nec umquam in adoptiva familia fuissent:esse incipiunt. post mortem vero naturalis patris emancipati ab adoptivo et quantum ad hunc sic placuit, quia iniquum erat esse in potestate patris adoptivi, ad quos bona naturalis patrti beneficio praetoris gradum liberorum retinent, licet iure emancipati et iure civili perdunt gradum liberorum et a praetore non adiuvantur. et recte: naturalia enim iura civilis ratio peremere non potest, nec quia desinunt sui heredes esse, desinere possunt filii filiaeve aut nepotes neptesve esse: adoptivi vero emancipati extraneorum loco incipiunt esse, quia ius nomenque filii filiaeve, quod per adoptionem consecuti sunt, alia civili ratione, id est emancipatione, perdunt. Eadem haec observantur et in ea bonorum possessione, quam contra
Abbreviated transcription (Latin):
exstantibus emanciputo. et¬
eo qui mortis tp̃re in potesti¬
te fin̾it. Sane is qui inpotesta¬
te fuit solus iuure eiuili beres
est. id ẽ solus heres ẽ. Sec cũ
emancipatus beneficio p̃toris
in ꝑtẽ admitit᷑ euenit ut sirꝰ
heres ꝓꝑte heres fiat. At huqͥ
omancipati a parente in adop¬
nonem se dedere nõ ad nitũtur

Expanded text:
extantibus, emancipato etextantibus, emancipato et qui mortis tempore in potestate fuerit, sane quidem is qui in potestate fuerit solus iure civili heres est, id est solus suus heres est: sed cum emancipatus beneficio praetoris in partem admittitur, evenit ut suus heres pro parte heres fiat. At hi, qui emancipati a parente in adoptionem se dederunt, non admittuntur
Abbreviated transcription (Latin):
natus sit tm̃ auo uiuo cõ¬
ceptus mõrtuo pr̃e eius post¬
eaq desto aui testam̾to suus
bes efficitur ¶Plaue si et cõ¬
cepta er natus fu̾it post mor¬
tem aui. mortuo pr̾e suo d̾s¬
ertoq postea aui testamẽta
suus ħes auo nõ exstitit. qr
ulło iure cognatois patrem
si pr̃is terĩgit. Sic nec ille
ẽ int̾ lib̾os auo quẽ filius e¬
mancipatus ad oꝑtauerat. hii
aũt cum nõ sint qͣncũ adhe¬
ditatẽ sui lib̾i neq bonoꝵ su¬
oꝵ possessionẽ petere possũt
quasi ꝓximi cog̃nan hec de
sins heredibus ¶E mancipati
aũt liberi iure qiuili mebil
iuris h̾ent. ñq em̃ sui bere¬
des sunt. qr in potestare esse
desierunt parentis. ñq alio
ullo iure. ꝑ legem .xii. tabu¬
laꝵ uocantur. Set p̃tor nafi¬
li morus equitate dat eis bo¬
nor. possessione̾ unce libi ꝑĩ¬
de ac si inpotestate parentis
mortis tpre fuissent. siue soli
sint siue cum suis Redibus cõ¬
currant fitaq duob liberis

Expanded text:
natus sit, tamen avo vivo connatus sit, tamen avo vivo conceptus, mortuo patre eius posteaque deserto avi testamento, suus heres efficitur. plane si et conceptus et natus fuerit post mortem avi, mortuo patre suo desertoque postea avi testamento, suus heres avo non existit, quia nullo iure cognationis patrem sui patris tetigit. sic nec ille est inter liberos avo quem filius emancipatus adoptaverat. hi autem cum non sunt quantum ad hereditatem liberi, neque bonorum possessionem petere possunt quasi proximi cognati. haec de suis heredibus. Emancipati autem liberi iure civili nihil iuris habent: neque enim sui heredes sunt, quia in potestate esse desierunt parentis, neque alio ullo iure per legem duodecim tabularum vocantur. sed praetor naturali aequitate motus dat eis bonorum possessionem unde liberi, perinde ac si in potestate parentis mortis tempore fuissent, sive soli sint sive cum suis heredibus concurrant. itaque duobus liberis
Abbreviated transcription (Latin):
ue. item ꝓnepotes pronep¬
parentis sui lecum succed̾e
conueniens ẽẽ iisum est.
nõ incapita set instirprs
ħ̾editatẽ diuidi ut filius ꝑ¬
tem diuudiã heditans hẽat
ex alro filio. duo plures ue
nepetes alt̾am dumidiam
Item si ex duobus filus ue¬
potes exstant. ex alto imus
forte aut duo. ex alto tres
aut qͣtiior. ad urũ aut ad¬
duos dimidia pars ꝑtinet.
ad t. es uł ad qͣtuor alta di¬
mudia ¶ Cum aũt q̃rit᷑ an
qui suus heres ex ist̾e possit
eo tp̃re q̃rendũ est quo cer¬
cum ẽ aliquẽ sine testam̃ro
decessisse. quos accidit. et
destituto testam̃to ac ratõẽ
Si filius ex hetutus fuerit.
et extraneus ħes instituto¬
est et fi lio mortuo posteaq
certum fu̾it ħedem institu¬
tum ex testam̾̃to uon fieri
hedem aut qr noluit ẽẽ hes
aut qr nõ potuit. nepoi alꝑ
suus ħes existat. quia quo
tp̃re certum ẽ intestatũ de¬
cessisłe patrem famił solus
inuenit nepos. et hoc certũ
ẽ. et licet is prit mortẽ aui

Expanded text:
ue, item pronepotes pronepparentis sui locum succedere, conveniens esse visum est, non in capita, sed in stirpes hereditatem dividi, ut filius partem dimidiam hereditatis habeat et ex altero filio duo pluresve nepotes alteram dimidiam. item si ex duobus filiis nepotes extant et ex altero unus forte aut duo, ex altero tres aut quattuor, ad unum aut duos dimidia pars pertinet, ad tres vel ad quattuor altera dimidia. Cum autem quaeritur, an quis suus heres existere potest: eo tempore quaerendum est quo certum est aliquem sine testamento decessisse: quod accidit et destituto testamento. hac ratione si filius exheredatus fuerit et extraneus heres institutus est, filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamento non fieri heredem, aut quia noluit esse heres aut quia non potuit, nepos avo suus heres existet, quia quo tempore certum est intestatum decessisse patremfamilias, solus invenitur nepos. et hoc certum est. Et licet post mortem avi
Abbreviated transcription (Latin):
tris sue uł patris ul aie
ui aui portionẽ siñ ulla di¬
minutione conseq̃nt᷑. ut
si forte unus uł duo ex u¬
na parte. ex altã tres aut
quatuor extent. unus aur
duo dimidiam. alt̾i tres aut
quatuor alt̾am dimidiam
heditatis habeant. De legi

Expanded text:
tris suae vel patris, aviae vel avi portionem sine ulla deminutione consequantur, et, si forte unus vel duo ex una parte, ex altera tres aut quattuor extent, unus aut duo dimidiam, alteri tres aut quattuor alteram dimidiam hereditatis habeant. TI