comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ me absente strenue ac fortit fecisti
libenter & cõmemoraui & memini
cerate ipsum reputare tecum qͣ me
dicente erubescere malo siphax ppħ
r̃. auspitii uictus captusq ẽ. itaq
ipse coniunx regnum aggere oppida
hõies qui incolunt qͥqquid deniq
giniensis eẽt etiam siñ patrẽ eius im¬
ꝑatorem hostium uidemus romam o¬
porteret mitti ac senatus popłiq .r̾.
de eauidicium atq arbitrium esse
que regem sotum nobis alienasse. atq
in arma egisse p̃cipitem dicat᷑ uice
animum. caue deformes multa bo¬
na uno uitio et tot meritoꝵ gr̃a ma¬
iore culpa ꝗͣ sua culpe ẽ corrumpas
masinisse: Hȩc audienti ñ robur so¬
lum suffusus. s lacrime etiã oborte.
et cum se quid̃ in potestate futurũ
imꝑatoris dixisset. orassetq eum
ut qnt res sineret fidei sue temere
obstricte consulẽt. ꝓxime enim se
in nullius potestatem meã traditu¬
rum ex p̃torio in tab̾naculũ suum

Expanded text:
quae me absente strenue ac fortiter fecisti quae me absente strenue ac fortiter fecisti libenter et commemoraui et memini: cetera te ipsum reputare tecum quam me dicente erubescere malo. Syphax populi Romani auspiciis uictus captusque est. itaque ipse coniunx regnum ager oppida homines qui incolunt, quicquid denique giniensis esset, etiamsi non patrem eius imperatorem hostium uideremus, Romam oporteret mitti, ac senatus populique Romani de ea iudicium atque arbitrium esse quae regem socium nobis alienasse atque in arma egisse praecipitem dicatur. uince animum; caue deformes multa bona uno uitio et tot meritorum gratiam maiore culpa quam causa culpae est corrumpas.' Masinissae haec audienti non rubor solum suffusus sed lacrimae etiam obortae; et cum se quidem in potestate futurum imperatoris dixisset orassetque eum ut quantum res sineret fidei suae temere obstrictae consuleret—promisisse enim se in nullius potestatem eam traditurum—ex praetorio in tabernaculum suum
Abbreviated transcription (Latin):
& ad penates hossis sui nuptiale sacrũ
conficeret: Eo fediora ħ uidebantur
scippioni. qd̃ ipsum in hispaniã iu¬
uenem nullius forma pepulerat cap¬
qua. hȩc secum uoluntati lelius ac
masinissa suꝑuenert. quos cũ parit̃
ambo et benigno uultu excepisset.⁊
egregiis laudib frequenti p̃torio ce¬
lebrasset abductum in se certum:
asinissam sic alloquit᷑ aliqͣ te existrmo
masinissa intuentẽ in me bona.⁊ pͥn¬
cipio in hispania adiungendã mecũ
amicitiã uenisse. ꝙ postea in affrica
teppsum spesq om̃is tuas tu in fi¬
dem meam cõmisisse. aut que nulla
earum uirtus ẽ ꝓpter qͣs sͥ ad petendꝰ
uisus in qua ego eque ac temꝑantia
& continentia libidinũ glatus fuerĩ:
Ianc te queq ad ceteras tuas eximi¬
as uirtutes masinissa adiecisse uelim
etatis nr̃am ꝑiculum tm ab circũfu¬
sis utiq uoluptatib qui ea tempan¬
tia sua frenauit ac domuit multo
maius decus. maioremq uictoriã

Expanded text:
 ad penates hostis sui nuptiale sacrum  ad penates hostis sui nuptiale sacrum conficeret. et eo foediora haec uidebantur Scipioni quod ipsum in Hispania iuuenem nullius forma pepulerat captiuae. haec secum uolutanti Laelius ac Masinissa superuenerunt. quos cum pariter ambo et benigno uoltu excepisset et egregiis laudibus frequenti praetorio celebrasset, abductum in secretum Masinissam sic adloquitur: 'aliqua te existimo, Masinissa, intuentem in me bona et principio in Hispania ad iungendam mecum amicitiam uenisse et postea in Africa te ipsum spesque omnes tuas in fidem meam commisisse. atqui nulla earum uirtus est propter quas tibi adpetendus uisus sim qua ego aeque ac temperantia et continentia libidinum gloriatus fuerim. hanc te quoque ad ceteras tuas eximias uirtutes, Masinissa, adiecisse uelimnostrae periculi quantum ab circumfusis undique uoluptatibus. qui eas temperantia sua frenauit ac domuit multo maius decus maioremque uictoriam
Abbreviated transcription (Latin):
lib facib regiam conflagrasse suam
illam furiam potemq omnib deli¬
nim̃tis animum suũ auertisse atq
alien asse. nec conquiescere. donec ip¬
sa manib suis nefaria sͥ arma adu̾¬
sus hospitem atq amicum inducẽt.
ꝑdito tam̃ atq afflicto sͥ hoc in mi¬
seriis solatii ẽẽ. qd̃ in omniũ homi¬
num inumicissimis is sͥ domũ ac
penates eamd̃ pestem ac furiã trã¬
sisse uideat. neq prudentiorẽ. neq
constantiorẽ masinissam. ꝗͣ siphacẽ
ẽẽ etiam. inuenta incautiorẽ certe
stulgus illum atq intẽꝑantus eã
ꝗͣ sedrixisse. H ñ hostili mͦ odio. s
amoris etiam stimuł amatam apud e¬
mulum cernens cum dixisset: Nõ me-¬
diocri cura scippionis animũ pepulit.
et fidem criminib rapte ꝓpe integram¬
nam nuptie neq consulto neq expec¬
tato lelio faciebant. tamq p̃ceps festi¬
natio. ut quo die captum hostem uidis¬
set eod̾ matrimonio iunctum acciꝑet.¬

Expanded text:
libus facibus regiam conflagrasse suam; libus facibus regiam conflagrasse suam; illam furiam pestemque omnibus delenimentis animum suum auertisse atque alienasse, nec conquiesse donec ipsa manibus suis nefaria sibi arma aduersus hospitem atque amicum induerit. perdito tamen atque adflicto sibi hoc in miseriis solatii esse quod in omnium hominum inimicissimi sibi domum ac penates eandem pestem ac furiam transisse uideat. neque prudentiorem neque constantiorem Masinissam quam Syphacem esse, etiam iuuenta incautiorem; certe stultius illum atque intemperantius eam quam se duxisse. haec non hostili modo odio sed amoris etiam stimulis amatam apud aemulum cernens cum dixisset, non mediocri cura Scipionis animum pepulit; et fidem criminibus raptae prope inter arma nuptiae neque consulto neque exspectato Laelio faciebant tamque praeceps festinatio ut quo die captam hostem uidisset eodem matrimonio iunctam acciperet et
Abbreviated transcription (Latin):
cem petisset: ita ut ab eo utrimq pari¬
ter amicitiam petitam: Iam tantas
habuisse opes. ut masinissam regno
pulsum fere degerit. ut uita eius fama
mortis & latebris ferarum mͦ in filius
rapto iuuentis teg̾etur. his sermonib
circumstantũ celebratus. rex in p̃tori¬
um ad scippionẽ est ꝑductus. mouit
ex scippionẽ cum fortuna pͥstina iuri
p̃senti fortune collata. tum recordato
hospitii dextreq date. & federis publi¬
ce ac pͥuatim uinct E adem hec et
siphaci animũ dederunt in alloquen¬
do uictorem. nam cum scippio quio
S uoluisse. s quereret. qͥ ñ societatem
solum abnuisset romanã s ultro bellũ
intulisset. tum illo peccasse quid̃ sese
atq insanisse fatebantur: S ñ tum
demum cũ arma aduersus. p̾r. re
cepisset exitum sui foris fuisse. ñ pͥnci¬
pium tunc inuasisse: Lum hospitia
pͥuata. & publica federa omĩa ex a¬
nimo eiecisse cũ carthaginiensem

Expanded text:
cem petisset, ita ab eo utrimque paricem petisset, ita ab eo utrimque pariter amicitiam petitam. iam tantas habuisse opes ut Masinissam regno pulsum eo redegerit ut uita eius fama mortis et latebris ferarum modo in siluis rapto uiuentis tegeretur. his sermonibus circumstantium celebratus rex in praetorium ad Scipionem est perductus. mouit et Scipionem cum fortuna pristina uiri praesenti fortunae conlata, tum recordatio hospitii dextraeque datae et foederis publice ac priuatim iuncti. eadem haec et Syphaci animum dederunt in adloquendo uictore. nam cum Scipio quid sibi uoluisset quaereret qui non societatem solum abnuisset Romanam sed ultro bellum intulisset, tum ille peccasse quidem sese atque insanisse fatebatur, sed non tum demum cum arma aduersus populum Romanum cepisset; exitum sui furoris eum fuisse, non principium; tum se insanisse, tum hospitia priuata et publica foedera omnia ex animo eiecisse cum Carthaginiensem
Abbreviated transcription (Latin):
trium utrius regum duoꝵ fortuna
accessio sophoniba e̾et ad scippionem
reiceret misso siphace et captius cete¬
ras urbes numidie que p̃sidiis regis
tenebantur. adiuuante masinissa re-¬
cipit. Siphacem in castra adduxit
cum ẽẽ nuntiatũ om̃is uelut ad spec¬
taculum triumphi mulqtudo effusa
est. p̃cedebat ipse uictus. sequebatur
grex nobilium numidarũ: Lum qn̾t
quisq plurimũ poterat magnitudine
siphacis famegentis uictoriã suam a¬
gendo addebat illum ẽe regem. cuius
tam̃ maiestati duo potentissimi in terris
tribuerint .po.ro. Carthaginiensiq ut
scippio imꝑator suus ad amicitiã eius
petendam. relicta ꝓuintia hispania
exercituq ducib .u. remib in affricã
nauigarit hasdrubal penoꝵ imꝑator
ñ ipse mͦ ad eum in regnũ uenerit. s
etiam ei nuptũ dedit:. Habuisse cũ eo
tꝑre in potestate duos imꝑatores. penũ
romanumq: sicut ab diis immortali¬
bus pars utraq hostiis mactandis pa¬

Expanded text:
trium utrius regum duorum fortunae trium utrius regum duorum fortunae accessio Sophoniba esset ad Scipionem reiceret, misso Syphace et captiuis ceteras urbes Numidiae quae praesidiis regiis tenebantur adiuuante Masinissa recipit. Syphacem in castra adduci cum esset nuntiatum, omnis uelut ad spectaculum triumphi multitudo effusa est. praecedebat ipse uinctus; sequebatur grex nobilium Numidarum. tum quantum quisque plurimum poterat magnitudini Syphacis famaeque gentis uictoriam suam augendo addebat: illum esse regem cuius tantum maiestati duo potentissimi in terris tribuerint populi Romanus Carthaginiensisque ut Scipio imperator suus ad amicitiam eius petendam relicta prouincia Hispania exercituque duabus quinqueremibus in Africam nauigauerit, Hasdrubal Poenorum imperator non ipse modo ad eum in regnum uenerit sed etiam filiam ei nuptum dederit. habuisse eum uno tempore in potestate duos imperatores, Poenum Romanumque. sicut ab dis immortalibus pars utraque hostiis mactandis pa
Abbreviated transcription (Latin):
Sinicħ aliud ꝗͣ siphacis uxor fuissem
tam̃ numide atq in ead̾ mecũ affri¬
ca geniti ꝗͣ alienigene. externi fidem
exꝑiri mallem. quid carthaginien¬
ses ab romanoꝵ arbitrio. oro obtes
amplectens in io ne cui romano tra¬
deretur fidem exposceret ꝓpiusq
s ut ẽ genus numidarũ inuenerem
p̃ceps amore captiue uictor captus
data dextra into qd̃ petebatur obli¬
gande fidei in regiam cũ conuere
staret qd̃ cum expedire ñ posset ab a¬
more temerarium atq impudens mu¬
tuatur consiliũ nuptias in eũ ipsum
diem parari repente iubet ne quid
relinqueret integri aut lelio. aut ipsi
scippioni confulendi uelut in capquã
q masinisse iam nupta foret: factis
nuptiis suꝑuenit lelius. & adeo non
dissimulauit in ꝓuea rege factum.
ut pͥmo etiam cum siphace et ceteris
capquis detractum eam geniali mit¬
tere ad scippionẽ conatus sit. Uictus
deinde p̃cib masinisse orantis. ut arbi¬

Expanded text:
ihil aliud quam Syphacis uxor fuissem, ihil aliud quam Syphacis uxor fuissem, tamen Numidae atque in eadem mecum Africa geniti quam alienigenae et externi fidem experiri mallem: quid Carthaginiensodo> dextram amplectens in id ne cui Romano traderetur fidem exposceret propiusqsed, ut est genus Numidarum in uenerem praeceps, amore captiuae uictor captus. data dextra in id quod petebatur obligandae fidei in regiam concedit. inaestaret. quod cum expedire non posset, ab amore temerarium atque impudens mutuatur consilium; nuptias in eum ipsum diem parari repente iubet ne quid relinqueret integri aut Laelio aut ipsi Scipioni consulendi uelut in captiuam quae Masinissae iam nupta foret. factis nuptiis superuenit Laelius et adeo non dissimulauit improbare se factum ut primo etiam cum Syphace et ceteris captiuis detractam eam <lecto> geniali mittere ad Scipionem conatus sit. uictus deinde precibus Masinissae orantis ut arbi
Abbreviated transcription (Latin):
cte porte. & masinissa p̃sidio circa por¬
tas oportunaq meniũ dimisso nec¬
ui fuge pateret exitus ad regiam oc¬
cupandã citato uadit equo mͣtnti ue-¬
stibulo in ipso limine sophoniba uxor
siphacis filia hasdrubał peni occur¬
rit. & cum in medio agmine armato¬
rum masinissam insignẽ cum armis
tum certo habitu conspexisset & regẽ
ẽẽ id qd̃ erat rata gemib aduoluta
derunt uirtusq et felicitas tua s sit
captua apud dñm uite necisq sue
uocem supplicẽ mitere licet. si ge¬
nua. si uictricem attingere dextram
p̃cor quesoq ꝑ maiectatem regiam
in qua pauloante nosquoq: fuimꝰ
ꝑgentis numidarũ nomen qd̃ tͥ cũ
siphace cõmune fuit ꝑ huiusce regie
deos qui te meliorib omnib accipi¬
ant ꝗͣ siphacẽ hinc miser̾t. hanc ue¬
niam supplici des. ut ipse qd̃ cumq
fert anuus de capqua statuas.
neq me in cuiusꝗͣ romani suꝑbum
& crudele arbitriũ uenire sinas:¬

Expanded text:
ctae portae. et Masinissa praesidio circa porctae portae. et Masinissa praesidio circa portas opportunaque moenium dimisso ne cui fugae pateret exitus, ad regiam occupandam citato uadit equo. intranti uestibulum in ipso limine Sophoniba, uxor Syphacis, filia Hasdrubalis Poeni, occurrit; et cum in medio agmine armatorum Masinissam insignem cum armis tum cetero habitu conspexisset, regem esse, id quod erat, rata genibus aduoluta in nobis di dederunt uirtusque et felicitas tua; sed si captiuae apud dominum uitae necisque suae uocem supplicem mittere licet, si genua, si uictricem attingere dextram, precor quaesoque per maiestatem regiam, in qua paulo ante nos quoque fuimus, per gentis Numidarum nomen, quod tibi cum Syphace commune fuit, per huiusce regiae deos, qui te melioribus ominibus accipiant quam Syphacem hinc miserunt, hanc ueniam supplici des ut ipse quodcumque fert animus de captiua tua statuas neque me in cuiusquam Romani superbum et crudele arbitrium uenire sinas
Abbreviated transcription (Latin):
ius cedes in eo p̾lio minor ꝗͣ uictoria
fuit. qui equestri tm̃mͦ p̃lio certatũ
fuerat. non plusꝗͣ. ũ. occisa minus
dimidiũ eius hominũ captum ẽ i¬
petu in castra facto quo ꝑculsa rege
amisso multitudo se contulerat masi
nissa sͥ quid̃ dicere nich ẽẽ in p̃sentia
pulchͣius ꝗͣ uictorem recuꝑatum
tanto post int̾uallo patrium inuise¬
re regnum. s tam scd̃s ꝗͣ aduersis
reb non aut spacium ad cessandum
sis eliliusq cum equitatum uictoq
siphace circam p̃cedes in adtrepidia
omnia metu se opp̃ssurum lelium
cum peditib sub modicis itinerib
posse absentiente lelio p̃gressus certã
eo uocari ad colloquium pͥncipes
cirtensium iubet apud ignaros regi
casus nec que acta e̾ent ꝓmen donee
minis nec suadendo ante ualuit ꝗͣ rex
uinctus in conspectum datus essẽt¬
Lum ad spectaculũ tam fedum. cõplora¬
tio orta: & partim pauore menia sunt
deserta. partim repentino consensu
gr̃am apud uictorẽ querentiũ patefa-¬

Expanded text:
 caedes in eo proelio minor quam uictoria fuit quia equestri tantummodo proelio certatum fuerat: non plus quinque milia occisa, minus dimidium eius hominum captum est impetu in castra facto quo perculsa rege amisso multitudo se contulerat. Cinissa sibi quidem dicere nihil esse in praesentia pulchrius quam uictorem reciperatum tanto post interuallo patrium inuisere regnum, sed tam secundis quam aduersis rebus non dari spatium ad cessandum; si se Laelius cum equitatu uinctoque Syphace Cirtam praecedere sinat, trepida omnia metu se oppressurum; Laelium cum peditibus subsequi modicis itineribus posse. adsentiente Laelio praegressus Cirtam euocari ad conloquium principes Cirtensium iubet. sed apud ignaros regis casus nec quae acta essent promendo nec minis nec suadendo ante ualuit quam rex uinctus in conspectum datus est. tum ad spectaculum tam foedum comploratio orta, et partim pauore moenia sunt deserta, partim repentino consensu gratiam apud uictorem quaerentium patefa
Abbreviated transcription (Latin):
punicum bellum cernentes deficere idẽ
consul cum hannibale in agro crotho¬
niensi acie conflixit. obscura eius pug
impudent̾ ficta sit. aut negligenter
p̃termissa. nich certe ultra re in hitaliã
ad hannibalẽ gestum: Lam ad eum
quoq legati ab carthagine uocantes
in affricam. his forte dieb quib ad
magonẽ uenerunt. frendens. gemensq
ac uix lacrimis temꝑans dicit᷑ legatoꝵ
uerba audisse: Postꝗͣ edicta st̃ man¬
data. iam ñ ꝑplexe inquit. s paleat
reuocant. qui uetando supplem̃tum
sis obtrectatione atq inuidia neq ac
deforinitate reditus mei. tam. p̃.

Expanded text:
Punicum bellum cernentes defecere. idem Punicum bellum cernentes defecere. idem consul cum Hannibale in agro Crotoniensi acie conflixit. obscura eius pugnimpudenter ficta sit aut neglegenter praetermissa. nihil certe ultra rei in Italia ab Hannibale gestum. nam ad eum quoque legati ab Carthagine reuocantes in Africam, iis forte diebus quibus ad Magonem, uenerunt. frendens gemensque ac uix lacrimis temperans dicitur legatorum uerba audisse. postquam edita sunt mandata, 'iam non perplexe' inquit 'sed palam reuocant qui uetando supplementum sis obtrectatione atque inuidia; neque hac deformitate reditus mei tam P.
Abbreviated transcription (Latin):
in nauigatione ꝗͣ in uia iactationẽ
uulneris fore. & curationi om̃ia cõ¬
modi ora impositis copiis in naues
p̃fectus uix dum suꝑata sardinia
ex uulnere moritur: naues quoq
aliqͦt penoꝵ disiecte in alto a classe
romana quȩ circa sardinã erant
capiuntur. ħ terra mariq in parte
italie qua iacet ad alpes gesta. consul. ẽ.
seruilius nulla memorabili re in ꝓun
gesta patres .c. seruilio. et .c. lutatio.
ex seruitute post .xui. annum recep¬
tis qui ad uicum tannetũ abolis caꝑ¬
ti fuerant. hinc patre. hinc catulo la¬
teri circundantes pͥuato magis ꝗͣ pu¬
blico decore insignis romam rediit
latum ad popłm est. nec seruilio frau¬
di e̾et qd̃ patre qui sella curuli sedisset
rogatione plata. in ꝓuintiam rediit.
AD .cn. seruilium. cõs. qui in bruttiis erat
conscientia aufugum berge besidie ho¬
cricłm lympheum argentanũ clam pe¬
tia. multiq alii ignobiles popłi senesc̾e

Expanded text:
in nauigatione quam in uia iactationem in nauigatione quam in uia iactationem uolneris fore et curationi omnia commodiora, impositis copiis in naues profectus uixdum superata Sardinia ex uolnere moritur. naues quoque aliquot Poenorum disiectae in alto ab classe Romana quae circa Sardiniam erat capiuntur. haec terra marique in parte Italiae quae iacet ad Alpes gesta. consul C. Seruilius , nulla memorabili re in prougesta, patre C. Seruilio et C. Lutatio ex seruitute post sextum decimum annum receptis qui ad uicum Tannetum a Boiis capti fuerant, hinc patre hinc Catulo lateri circumdatis priuato magis quam publico decore insignis Romam rediit. latum ad populum est ne C. Seruilio fraudi esset quod patre qui sella curuli sedisset rogatione perlata in prouinciam rediit. ad Cn. Seruilium consulem, qui in Bruttiis erat, Consentia Aufugum Bergae Baesidiae Ocriculum Lymphaeum Argentanum Clampetia multique alii ignobiles populi senescere
Abbreviated transcription (Latin):
legionis. quȩ postremo p̃lio affuerat
.c. heluius. tr̃. mił. in restituenda
pugna cecidit. et duo. et .x.x. ferme
equites illustres obtriti ab elefantis
cum centurionib aliqd̃ petier̃t. et
longius certam̃ fuisset in uulnere:
uces concessa uictoria ẽẽt. magno ꝓxi¬
me silentio noctis ꝓfectus qͣtum pa¬
q uie ꝑ uulnus poterat itinerib extẽ¬
tis ad mare in ligures in gaunos ꝑ¬
uenit. ibi eum legati ab carthagine
paucis ante dieb in sinum galli cum
ad pulsis nauib adierunt. iubentes
pͥmo quoq tꝑre in affricã traiceret
Id et frem eius hannibalem. nam
ad eum quoq isse legatos. eadẽ iu¬
bentis facturum: Non in eo ẽẽ car¬
thaginiensiũ res: ut galliam atq
italiam armis optineant. mago ñ
imꝑio mͦ senatus ꝑiculoq patrie
motus s metuens etiam ne uictor
hostis moranti instaret liguresq ip¬
si reliqui italiam a penis cernentes
ad eos quoꝵ mox in potestate futuri
ẽẽnt deficerent. simul sꝑans leniorẽ

Expanded text:
legionis, quae postremo proelio adfuerat, C. Heluius tribunus militum in restituenda pugna cecidit; et duo et uiginti ferme equites inlustres, obtriti ab elephantis, cum centurionibus aliquot perierunt. et longius certamen fuisset ni uolnere ducis concessa uictoria esset. Mago proximae silentio noctis profectus quantum pati uiae per uolnus poterat itineribus extentis ad mare in Ligures Ingaunos peruenit. ibi eum legati ab Carthagine paucis ante diebus in sinum Gallicum adpulsis nauibus adierunt, iubentes primo quoque tempore in Africam traicere; id et fratrem eius Hannibalem—nam ad eum quoque isse legatos eadem iubentes—facturum; non in eo esse Carthaginiensium res ut Galliam atque Italiam armis obtineant. Mago non imperio modo senatus periculoque patriae motus sed metuens etiam ne uictor hostis moranti instaret Liguresque ipsi relinqui Italiam a Poenis cernentes ad eos quorum mox in potestate futuri essent deficerent, simul sperans leniorem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmixtus uti cuspide. uti cõminus gla¬
dio posset roboris maioris romanus
eques. erat ita in ablatũ pauentib pro¬
cul equis melius ex int̾uallo numide
iaculabant᷑. simul et peditũ legio .xii.¬
a magna ex parte pudore magis ꝗͣ ui¬
rib tenebat locum nec diutius tenuis¬
set ni ex subsidiis .xiiiͦ. legio in pͥmam
aciem inducta preliũ dubiũ expetis¬
set. magoq ex subsidiis gallos integre
legioni opposuit. quib aut magno
certamine fusis hastati legionis unde¬
sic me conglobant sese atq elefantos
tum peditũ aciem turbatis inuadt̾
n quos cum pila confertos coniecis¬
sent. nullo ferme frustra emisso oĩs
retro in aciem suoꝵ auerterunt.iiͦii.
grauati uulnerib corruert: Lum
pͥma cõmota hostium acies simul
omnib ꝑditib. ut auersos odore ele¬
fantos ad augendũ pauorẽ ac tumł¬
tum effudisset. donec stenit ante signa
mago gradum sensum referentes or¬
dines & tenorem pugne seruabant

Expanded text:
permixtus, ubi cuspide uti et comminus glapermixtus, ubi cuspide uti et comminus gladio posset, roboris maioris Romanus eques erat, ita in ablatum pauentibus procul equis melius ex interuallo Numidae iaculabantur. simul et peditum legio duodecima magna ex parte caesa pudore magis quam uiribus tenebat locum; nec diutius tenuisset ni ex subsidiis tertia decima legio in primam aciem inducta proelium dubium excepisset. Mago quoque ex subsidiis Gallos integrae legioni opposuit. quibus haud magno certamine fusis hastati legionis undecimae conglobant sese atque elephantos iam etiam peditum aciem turbantes inuadunt; in quos cum pila confertos coniecissent nullo ferme frustra emisso, omnes retro in aciem suorum auerterunt; quattuor grauati uolneribus corruerunt. tum primum commota hostium acies, simul omnibus equitibus, ut auersos uidere elephantos, ad augendum pauorem ac tumultum effusis. sed donec stetit ante signa Mago, gradum sensim referentes, ordines et tenorem pugnae seruabant:
Abbreviated transcription (Latin):
tabantur : postꝗͣ nich conueniẽbant..
tum quintilius cornelio lentior. ut
uides fit pugna ⁊ induratus p̃ter spẽ
resistendo hostrum timor. ac ne u̾tat
in audatiam ꝑiculũ est equestrem
ꝓcellam excitemus oportet si turba¬
re acstatu moueri uolumꝰ. itaq uł
tu ad pͥma signa p̃lium fustine. ego
inducã in pugnã equites. uel ego hie
in pͥmam aciem rem geram: Lu qͣt¬
tuor legionum equites in hostem
emitte. utrã uellet. p̃r. numerisparꝰ¬
tem ꝓ. cõs. accipiente. qͥntilius p̃tor
cum filio cui marcus p̃nomen erat in¬
pigro uruene ad equites ꝑgit uissosq ascẽ¬
dere in equos repente in hostem emittt
tumultum equestrem auxit clamor ab
legationib additus nec stetisset hostium
acies inmagno ad pͥmum equitũ mo¬
tum paratos elefantos . ex. pr. tẽplo
in p̃lium induxisset ad quoꝵ stridorẽ
odoremq. et aspectum territi equi ua¬
num equestre auxiliũ fecerunt. ⁊ utrẽ

Expanded text:
tabantur. postquam nihil commouebant, tabantur. postquam nihil commouebant, tum Quinctilius Cornelio: 'lentior, ut uides, fit pugna, et induratur praeter spem resistendo hostium timor, ac ne uertat in audaciam periculum est. equestrem procellam excitemus oportet si turbare ac statu mouere uolumus. itaque uel tu ad prima signa proelium sustine, ego inducam in pugnam equites; uel ego hic in prima acie rem geram, tu quattuor legionum equites in hostem emitte.' utram uellet praetor muneris partem proconsule accipiente, Quinctilius praetor cum filio, cui Marco praenomen erat, impigro iuuene, ad equites pergit iussosque escendere in equos repente in hostem emittit. tumultum equestrem auxit clamor ab legionibus additus, nec stetisset hostium acies ni Mago ad primum equitum motum paratos elephantos extemplo in proelium induxisset; ad quorum stridorem odoremque et adspectum territi equi uanum equestre auxilium fecerunt. et ut rem†
Abbreviated transcription (Latin):
appellauerit. & quicqͥd aliud fecerit
qd̾ cordi foret masinisse ei patres com¬
ꝓbare ac laudare munera que lega¬
ꝗ ferrent regi decreuert. sagula
purpurea duo cum fibulis singulis et
lato clauo. tunicis. equos duos falera¬
tos. bina equestria. arma cũ loricis
et tab̾nacula. militaremq suꝑlectilẽ
qualem p̃beri consuli mos eẽt. hȩc re¬
gi p̃tor mittere iussus legatis in singlos
dona ne minus qui ñ miliũ comitib
gatis singulis comitib numidisq. qͥ
ex custodie missi reddent᷑ regie ad hoc
edes lib̾as localia utga legatis decreta
ea tempestate qua ħ decreta rome. et
in affrica gesta sunt .p. quintilius.
uarrus. p̃r. et. m. cornelius. ꝓ. cõ.
in agro in subrũ galloꝵ cum magone
pleno signis collatis pugnar̾t p̃toris le¬
gionis in pͥma acie fuerint cornelius
suas in subsidiis tenuit ipse ad pͥma
signa ⁊ qd̃ aduectus ꝓpe quoq duob
cornib p̃tor. ac pro. cõs. milites ad in¬
ferenda in hostis signa summa inhor¬

Expanded text:
appellauerit, et quicquid aliud fecerit quod cordi foret Masinissae id patres comprobare ac laudare. munera quoque quae legati ferrent regi decreuerunt, sagula purpurea duo cum fibulis aureis singulis et lato clauo tunicis, equos duo phaleratos, bina equestria arma cum loricis, et tabernacula militaremque supellectilem qualem praeberi consuli mos esset. haec regi praetor mittere iussus: legatis in singulos dona ne minus quinum milium, comitibugatis, singula comitibus Numidisque, qui ex custodia emissi redderentur regi; ad hoc aedes liberae loca lautia legatis decreta. eadem aestate qua haec decreta Romae et in Africa gesta sunt P. Quinctilius Uarus praetor et M. Cornelius proconsul in agro Insubrum Gallorum cum Magone Poeno signis conlatis pugnarunt. praetoris legiones in prima acie fuerunt: Cornelius suas in subsidiis tenuit, ipse ad prima signa equo aduectus; proque duobus cornibus praetor ac proconsul milites ad inferenda in hostes signa summa ui hor
Abbreviated transcription (Latin):
potestas fieret: Postero die legatos
masinisse in senatũ introduxit. gͣcrila¬
t pͥmum senatui st̃. qd̃ .p. scippio ps¬
pere res in affrica gessisset: deinde gra-¬
tias egerunt qd masinissam ñ appellas¬
set mͦ regem. s fecisset restituendo in
paternum regnũ. in qͦ post siphacem
sublatum siita patrib uisum ẽet si¬
ne metu et certamine ẽẽt regnaturus.
dein collaudatũ ꝓ contione amplissi¬
porro durum ẽẽ petere. ut regiũ no¬
men. ceteraq scippionis beneficia et
munera senatus decreto confirmaret.
& nͥ molestum e̾et illudq petere masi¬
nissam. ut numidas captiuos qͥ rome
in custodia ẽent. remitterent. His sͥ
amplum apud popłares futurũ esse.
Ad ea responsum legatis rerũ gestarũ
ꝓsꝑe in affrica cõmunem sͥ cũ rege
gratulationẽ ẽẽ scippionẽ. recte atq
ordine uderi fecisse qd eum regem

Expanded text:
potestas fieret. postero die legatos potestas fieret. postero die legatos Masinissae in senatum introduxit. gratulati primum senatui sunt quod P. Scipio prospere res in Africa gessisset; deinde gratias egerunt quod Masinissam non appellasset modo regem sed fecisset restituendo in paternum regnum, in quo post Syphacem sublatum si ita patribus uisum esset sine metu et certamine esset regnaturus, dein conlaudatum pro contione amplissiporro daturum esse. petere ut regium nomen ceteraque Scipionis beneficia et munera senatus decreto confirmaret; et, nisi molestum esset, illud quoque petere Masinissam, ut Numidas captiuos qui Romae in custodia essent remitterent; id sibi amplum apud populares futurum esse. ad ea responsum legatis rerum gestarum prospere in Africa communem sibi cum rege gratulationem esse; Scipionem recte atque ordine uideri fecisse quod eum regem
Abbreviated transcription (Latin):
impetrabilior pax ẽẽt multis ante
dieb lelius cum siphace pͥmoribus¬
quȩ numidaꝵ captiuis romã uenit
queq in affrica gesta e̾ent om̃ia ordi¬
ne exposuit patrib ingenti hominũ
et in p̃sens leticia. & in futurũ spe
consulti. inde patres regem in cus¬
todiam albam mittendũ censuerunt
lelium retinendũ. donec legati cartha-¬
ginienses uenirent supplicatio in qͣtri¬
duum decreta ẽ .p. elius. p̃r. senatu
misso. & contione inde aduocata. cũ .L.
celio in rostre escendit. uͥ uͦ audientes
fusos carthaginienssũ exercitus deuic¬
tum. & captũ ingentis nominis regẽ
numidam omnẽ egregiã uictoria ꝑ¬
agratam tacitũ continere gaudium
non poterant quin clamorib quibꝰq
aliis multitudo solet leticiã immodicã
significarent: Itaq p̃tor extimplo e¬
dixit. uti editui edes sacras tota urbe
aꝑirent. circundi salutandiq deos
agendiq gͣtes ꝑ totum diem popło

Expanded text:
impetrabilior pax esset. multis ante impetrabilior pax esset. multis ante diebus Laelius cum Syphace primoribusque Numidarum captiuis Romam uenit quaeque in Africa gesta essent omnia ordine exposuit patribus ingenti hominum et in praesens laetitia et in futurum spe. consulti inde patres regem in custodiam Albam mittendum censuerunt, Laelium retinendum donec legati Carthaginienses uenirent. supplicatio in quadriduum decreta est. P. Aelius praetor senatu misso et contione inde aduocata cum C. Laelio in rostra escendit. ibi uero audientes fusos Carthaginiensium exercitus, deuictum et captum ingentis nominis regem, Numidiam omnem egregia uictoria peragratam, tacitum continere gaudium non poterant quin clamoribus quibusque aliis multitudo solet laetitiam immodicam significarent. itaque praetor extemplo edixit uti aeditui aedes sacras omnes tota urbe aperirent, circumeundi salutandique deos agendique grates per totum diem populo
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃. non ꝑnitiem petere. paratis obedi¬
enter seriuire imꝑaret que uellet scip¬
pio et uenisse easpe in affricam se ait.
et spem suam ꝓsꝑo belli euentu auctã
uictoriam se non pacem domum re¬
portatur ũ ẽẽ. tamen cum uictoriam
ꝓpe in manib habeat pacem ñ abnue-¬
iuste bella ⁊ finire leges pacis se has
dicere captiuas.⁊ ꝑ fugas ⁊ fugitib
restituant. ut exercitus ex italia et
gallia deducant hispania abstineant
insuł omnib que inter italiam atq
affricam sint decedant naues lõgas
ꝗͣtam imꝑauerit parũ conuenit
argenti. alibi duplex stipendiũ mi¬
litib imꝑatum inuenio: His con¬
ditionib in quit placeat. ne pax tri¬
duum ad consul tm̃ dabitur si pla¬
ad senatũ mittite legatos: ita dimis¬
si carthaginienses nullas recusandas
conditionis pacis cũ censuissent qͥrpe
qui morã tꝑris quererent. dũ han¬
lios romam ad pacem petendam
mittunt ducentis paucos in spẽm
captuos. ꝑfugasq et fugituos qͦ

Expanded text:
 non perniciem petere; paratis oboedienter seruire imperaret quae uellet. Scipio et uenisse ea spe in Africam se ait, et spem suam prospero belli euentu auctam, uictoriam se non pacem domum reportaturum esse; tamen cum uictoriam prope in manibus habeat, pacem non abnueiuste bella et finire. leges pacis se has dicere: captiuos et perfugas et fugitiuos restituant; exercitus ex Italia et Gallia deducant; Hispania abstineant; insulis omnibus quae inter Italiam atque Africam sint decedant; naues longas quantam imperauerit parum conuenit;argenti, alibi duplex stipendium militibus imperatum inuenio. —'his condicionibus' inquit 'placeatne pax triduum ad consultandum dabitur. si plaad senatum mittite legatos.' ita dimissi Carthaginienses nullas recusandas condiciones pacis cum censuissent quippe qui moram temporis quaererent dum Hanlios Romam ad pacem petendam mittunt ducentes paucos in speciem captiuos perfugasque et fugitiuos quo
Abbreviated transcription (Latin):
chinasq portantes. et aut in onerari¬
um usum uerse audita pulse ad muris
certamine solet rostratisq p̃sidio ali¬
is ẽẽ poterant. ipso stremam aciem
receptis ꝓpe terra monerariũ quadru-¬
plicem ordinem ꝓ muro aduersus hos¬
tem opposurt eas quȩ ipsas ne intumł¬
tu pugne turbari ordines possent. ma¬
lis antennisq de naue in nauem tra-¬
iectis. ac ualidis funib uelut uno int̾
se uinculo illigatis cõpressit tabulas¬
fecisset. & sub ipsis pontib int̾ualla
fecit qua ꝓcurrere speculatorie naues
in hostem ac tuto recipi possent: His
raptim ꝓtꝑre instruchs mille ferme
dilecti propugnatores onerariis mm¬
longo certamine sufficerent ius ingens
congeriturꝰ. ita parati atq intenti ho-¬
stium aduentum oꝑiebantur cartha-¬
ginienses quis om̃ia
omia
eẽnt ꝑmixta turbata trepidantium pͥ¬
mo impetu opp̃ssissent ꝑculsi terrestͥb¬

Expanded text:
chinasque portantes et aut in onerariarchinasque portantes et aut in onerariarum usum uersae aut ita adpulsae muris certamine solet rostratis quae praesidio aliis esse poterant in postremam aciem receptis prope terram, onerariarum quadruplicem ordinem pro muro aduersus hostem opposuit, easque ipsas, ne in tumultu pugnae turbari ordines possent, malis antennisque de naue in nauem traiectis ac ualidis funibus uelut uno inter se uinculo inligatis comprendit, tabulasesset, et sub ipsis pontibus interualla fecit qua procurrere speculatoriae naues in hostem ac tuto recipi possent. his raptim pro tempore instructis, mille ferme delecti propugnatores onerariis imlongo certamine sufficerent uis ingens congeritur. ita parati atque intenti hostium aduentum opperiebantur. Carthaginienses, qui, si omnia permixta turba trepidantium primo impetu oppressissent, perculsi terrest
Abbreviated transcription (Latin):
neq imꝑatorẽ alium ꝗͣ hannibalem
neq exercitum aliũ ꝗͣ hannibał suꝑ¬
ẽẽ: deducte gͦ postero die naues simul
et legati initaliã ꝓfecti: raptimq oĩa
stimulante fortuna agebant᷑. & in qͦ
quisq cessasset ꝓdi ab se salutem om̃i¬
um rebatur. scippio gͣuem iam spoliis
multarum urbium exercitũ trahens
captiuis. aliiq p̃da in uetera castra
ad uticam missis iam in carthaginem
intentus occupat relictum fuga custo¬
dum thyneta ab est a carthagine.Xu.¬
ferme passuum locus cum oꝑib tũ
suapte natura tutus. & qr & ab car
nde cũ maxime uallũ romani iace¬
rent conspecta classis hostrum ẽ uti¬
cam a carthagine: petens gͥ omisso
oꝑe ꝓnuntiatum iter signaq rapt̃
ferri sunt:Cepta ne naues in terram
& obsidionem uerse ac minime naua¬
li p̃lio apte oppͥmerent᷑. qui enim res¬
tituissent agili. & nautico instrum̃to
apte ⁊ armate classi naues torm̃ta ma¬

Expanded text:
neque imperatorem alium quam Hannibalem neque imperatorem alium quam Hannibalem neque exercitum alium quam Hannibalis superesse. deductae ergo postero die naues, simul et legati in Italiam profecti; raptimque omnia stimulante fortuna agebantur, et in quo quisque cessasset prodi ab se salutem omnium rebatur. Scipio grauem iam spoliis multarum urbium exercitum trahens, captiuis aliaque praeda in uetera castra ad Uticam missis iam in Carthaginem intentus occupat relictum fuga custodum Tndecim milia ferme passuum locus, cum operibus tum suapte natura tutus, et qui et ab Carinde cum maxime uallum Romani iacerent, conspecta classis hostium est Uticam ab Carthagine petens. igitur omisso opere pronuntiatum iter signaque raptim ferri sunt coepta ne naues in terram et ad obsidionem uersae ac minime nauali proelio aptae opprimerentur: qui enim restitissent agili et nautico instrumento aptae et armatae classi naues tormenta ma
Abbreviated transcription (Latin):
romano & numidico ȩquitatu expe¬
ditisq militum ad ꝑsequendos sipha¬
cem atq hasdrubalem mittit ipse
cum robore exercitus urbes circa que
om̃s carthaginiensium ditionis erant
partim sꝑatim metu. partm ui subic̃:
arthagini erat quid ingens terror et
circũferentem arma. scippionẽ om̃ĩb
finitionib raptim ꝑ domitis ipsam
carthaginem repente aggressurũ cre-¬
debant. Itaq et muri reficiebantur ꝓ¬
agris conuehit: Rara mentio ẽ pacis
frequentior legatoꝵ ad hannibalem
arcessendum mittendoꝵ pars maxima
classemq ad cõmeatus excipiendos
parata erat mitt̾e iubent ad oppͥmen¬
dam stationem nauium ad uticam
incaute agentem. forsitan etiã naua¬
lia castra relicta cum leui p̃sidio opp̾s¬
suros. in hoc consiliume inclinant le¬
gatos tam̃ ad hannibalem mittendos
censent quippe classi ut felicissime gerã¬
tur res parte aliqua leuare utice obsi¬
dionem carthaginẽ ipsam qͥ tueatur

Expanded text:
Romano et Numidico equitatu expeRomano et Numidico equitatu expeditisque militum ad persequendos Syphacem atque Hasdrubalem mittit; ipse cum robore exercitus urbes circa, quae omnes Carthaginiensium dicionis erant, partim spe, partim metu, partim ui subigit. Carthagini erat quidem ingens terror, et circumferentem arma Scipionem omnibus finitimis raptim perdomitis ipsam Carthaginem repente adgressurum credebant. itaque et muri reficiebantur pagris conuehit. rara mentio est pacis, frequentior legatorum ad Hannibalem arcessendum mittendorum; pars maxima classem, quae ad commeatus excipiendos parata erat, mittere iubent ad opprimendam stationem nauium ad Uticam incaute agentem; forsitan etiam naualia castra relicta cum leui praesidio oppressuros. in hoc consilium maxime inclinant; legatos tamen ad Hannibalem mittendos censent: quippe classi ut felicissime geratur res, parte aliqua leuari Uticae obsidionem: Carthaginem ipsam qui tueatur
Abbreviated transcription (Latin):
licum equitatũ carthaginensium. cõ¬
tra masinissam locatis celtiberos medi¬
am aciem in aduersa signa legionun
acciꝑe ita instructi concurr̃t pͥmo im¬
petus simul utraq cornu. & numide.
et carthaginienses. pulsi namq numi¬
de maxima pars agrestes romanum
equitatum. neq carthaginiense. et
ipse nouus miles masinissa recenti suꝑ
cetera uictoria terribilem sustinuere:
udata utrimq cornib celtib̾m acies
stabat. qd̃ nec in fuga salus ulla osten¬
debaturꝰ locis ignotis. neq spes ueni¬
re ab scippione erat quẽ bene meritũ
de se et gente sua mercennariis agris
in affricam oppugnatũ uenissent: gͥ
circumfusis undiq hostib. alii suꝑ
alios cadentes obstinate moriebantur:
Omnibq in eos uersis aliꝗͣtum ad fugã
tꝑris. siphax et hasdrubal p̃ceperunt
fatigatos cede diutus ꝗͣ pugnauit¬
cores nox oppressit: P ostero die scip¬
pio lelium masinissamq cum omni

Expanded text:
licum equitatum, Carthaginiensibus conlicum equitatum, Carthaginiensibus contra Masinissam locatis Celtiberos in mediam aciem aduersus signa legionum accepere. ita instructi concurrunt. primo impetu simul utraque cornua, et Numidae et Carthaginienses, pulsi; nam neque Numidae, maxima pars agrestes, Romanum equitatum neque Carthaginienses, et ipse nouus miles, Masinissam recenti super cetera uictoria terribilem sustinuere. nudata utrimque cornibus Celtiberum acies stabat quod nec in fuga salus ulla ostendebatur locis ignotis neque spes ueniae ab Scipione erat, quem bene meritum de se et gente sua mercennariis armis in Africam oppugnatum euenissent. igitur circumfusis undique hostibus alii super alios cadentes obstinate moriebantur; omnibusque in eos uersis aliquantum ad fugam temporis Syphax et Hasdrubal praeceperunt. fatigatos caede diutius quam pugna uictores nox oppressit. postero die Scipio Laelium Masinissamque cum omni
Abbreviated transcription (Latin):
dies paucos reuersus hasdrubal et
siphax copias unxerunt. is om̃is exer-
pionem uel uticam debellato qd̃
ad siphacem carthaginensesq attine¬
ret utice oppugnande intentũ iamq
machinas admouentẽ muris adi̾ttt
fama redintegratim belli modicisq
p̃sidiis. ad speciem mͦ obsidionis t̾ra
mariq relicts ipse cum robore exer¬
citus ire ad hostis ꝑgit. Primo in tu-
regiis consedit: postero die cum equi¬
tatu in magnos ita uocant campos
subiectos ei tumulos degressu succedẽ¬
do ad stationes hostium lacessendoq
leuiis p̃liis diem absumpsit. & ꝑ inse¬
quens biouum tumultuosis hinc atq
illinc excursionib inuicem nicħ dictu
satis dignum fecerunt quarto die in
aciem utrinq descensum ẽ: Romanꝰ¬
post pͥncipes hastarum pͥma signa in
subsidiis thyarios constituit ȩquitatũ
itaheum ab dextro cornu. ab leuo nu¬
midas. masinissamq opposuit. Siphax
hasdrubalq numidicis aduersus ita.¬

Expanded text:
dies paucos rursus Hasdrubal et dies paucos rursus Hasdrubal et Syphax copias iunxerunt. is omnis exercim. Scipionem, uelut iam debellato quod ad Syphacem Carthaginiensesque attineret, Uticae oppugnandae intentum iamque machinas admouentem muris auertit fama redintegrati belli; modicisque praesidiis ad speciem modo obsidionis terra marique relictis ipse cum robore exercitus ire ad hostes pergit. primo in tumuregiis consedit; postero die cum equitatu in Magnos—ita uocant—campos subiectos ei tumulo degressus, succedendo ad stationes hostium lacessendoque leuibus proeliis diem absumpsit. et per insequens biduum tumultuosis hinc atque illinc excursionibus in uicem nihil dictu satis dignum fecerunt: quarto die in aciem utrimque descensum est. Romanus principes post hastatorum prima signa, in subsidiis triarios constituit: equitatum Italicum ab dextro cornu, ab laeuo Numidas Masinissamque opposuit. Syphax Hasdrubalque Numidis aduersus Ita
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sens barchine que om̃s factiones
bellum in alebant uĩcit: Inde dilec¬
tus in urbe agrisq ab ericeptus. et
ad siphacem legati missi summa ope
et ipsum reparentẽ bellum cũ uxor
nonia mutante blandiciis satis potẽ¬
tib ad animũ amantis. s p̃cib et
misccłia ualuisset pena lacrimarum
obtestans patrem suũ patriamq ꝓ¬
deretis. deniq flammis carthaginẽ
quib castra conflagrassent absumi
sineret. spem quoq oportune obla¬
circa urbem nomine obbam ab conqͥ¬
sitorib suis conductam in hispaniam
egregie iuuentutis sͥ occurrisse. et
hasdrubalem ꝓpe diem ad fore com
manum haud quaꝗͣ contemnenda:
G non benigne mͦ legatis respondit se
ostendit etiam multitudinẽ agrestsũ
numidaꝵ. quib ꝑ eosclem dies arme
quosq dedisset. & omnẽ iuuentutẽ
affirmat ex regno exerciturũ exire
incendio non pͣlio cladem acceptam
cum bello inferiorẽ ẽẽ qui armis uinca¬
tur: Hȩc cum legatis responsa. et post

Expanded text:
sens Barcinaeque omnes factionis bellum malebant uicit. inde dilectus in urbe agrisque haberi coeptus, et ad Syphacem legati missi, summa ope et ipsum reparantem bellum cum uxor non iam ut ante blanditiis, satis potentibus ad animum amantis, sed precibus et misericordia ualuisset, plena lacrimarum obtestans ne patrem suum patriamque proderet iisdemque flammis Carthaginem quibus castra conflagrassent absumi sineret. spem quoque opportune oblaltiberorum circa urbem nomine Obbam ab conquisitoribus suis conducta in Hispania, egregiae iuuentutis, sibi occurrisse; et Hasdrubalem propediem adfore cum manu haudquaquam contemnenda. igitur non benigne modo legatis respondit, sed ostendit etiam multitudinem agrestium Numidarum quibus per eosdem dies arma equosque dedisset, et omnem iuuentutem adfirmat ex regno exciturum: scire incendio non proelio cladem acceptam; eum bello inferiorem esse qui armis uincatur. haec legatis responsa, et post
Abbreviated transcription (Latin):
paucis p̃lio accenso omnẽ utrimq
Postremo equitatũ certaminis stitoiũ
effundit. ac dum sincerũ equestre p̃l¬
um erat multtudo masesulioꝵ ingẽ¬
tia agmina siphace emittente sustine¬
riuix poterat: Deinde ut pedes ro¬
manus repentino ꝑturmas uiam
suam dantis intercursu stabilẽ aciẽ
fecit. absterruitq effuse in uehentem
ẽe hostem pͥmo barbari segnius ꝑmit.¬
tere equos. deinstare ac ꝓpe turbati
nouo genere pugne: P ostremo ñpe¬
diti solum cedere. s ne equitẽ quidẽ
sustinere peditis p̃sidio audentẽ iam
signa quoq legionum appropinqͦ¬
bant : Tum uͦ masesuli ñ mͦ pͥmum
impetũ. s ne conspectũ quid̃ signoꝵ
atq armoꝵ tulerunt tantũ memo¬
ria pͥoꝵ cladium. seu p̃sens error
ualuit ibi siphax dum obequitat
hostium turmis. sipudore. siꝑiculo
suo fugam sistere posset equo gͣuiter
icto effusus oppͥmitur capiturq. ut
uisus letum ante omnis masinisse p̃¬

Expanded text:
paucis proelio accenso omnem utrimque paucis proelio accenso omnem utrimque postremo equitatum certaminis studium effudit. ac dum sincerum equestre proelium erat, multitudo Masaesuliorum ingentia agmina Syphace emittente sustineri uix poterat; deinde ut pedes Romanus repentino per turmas suis uiam dantes intercursu stabilem aciem fecit absterruitque effuse inuehentem sese hostem, primo barbari segnius permittere equos, dein stare ac prope turbari nouo genere pugnae, postremo non pediti solum cedere sed ne equitem quidem sustinere, peditis praesidio audentem. iam signa quoque legionum adpropinquabant. tum uero Masaesulii non modo primum impetum sed ne conspectum quidem signorum atque armorum tulerunt; tantum seu memoria priorum cladium seu praesens terror ualuit. ibi Syphax dum obequitat hostium turmis si pudore, si periculo suo fugam sistere posset, equo grauiter icto effusus opprimitur capiturque et uiuus, laetum ante omnes Masinissae pr
Abbreviated transcription (Latin):
re. siphax pulsis inde p̃fectus p̃sidiisq
sius ueteres continebat regno. ne uticã
quieturus stimulabat egrum amore
uxor socer que et ita uiri se quisq abũ¬
dabat. ut subiecte oculis regni ꝑ mul¬
tos flores annos uires etiam minus
barbaro atq inpotenti animo sꝑe pos¬
sent facere: Igitur omnib qͥ bello ap
Nerant in unum coacti. equos. arma.
tela. diuidit equites. int uias pedites
cohorts sicut qͦndam ab romanis cen¬
turionib didicerat distribuit exerci¬
tum aut minore qͣ quem pͥus habue-¬
rat. ceterũ omni ꝓpe nouo atq incon¬
dito ire ad hostis ꝑgit. & castris in ꝓ¬
pinquo positis. pͥmo pauci equites
ex tuto speculante ab stationib ꝓg̃di
de iaculis summoti recurrere ad suos
inde excursiones inuicẽ fieri. & cõpul¬
sos indignatio accend̃et. plures subire
qd̃ irritantẽ tum certaminũ eques¬
trum cum aut uincentib spes. aut
pulsis ira aggregat suos. itatum a

Expanded text:
re. Syphax pulsis inde praefectis praesidiisque re. Syphax pulsis inde praefectis praesidiisque suis uetere se continebat regno, neutiquam quieturus stimulabat aegrum amore uxor socerque, et ita uiris equisque abundabat ut subiectae oculis regni per multos florentis annos uires etiam minus barbaro atque impotenti animo spiritus possent facere. igitur omnibus qui bello apti erant in unum coactis equos arma tela diuidit; equites in turmas, pedites in cohortes, sicut quondam ab Romanis centurionibus didicerat, distribuit. exercitu haud minore quam quem prius habuerat, ceterum omni prope nouo atque incondito, ire ad hostes pergit. et castris in propinquo positis primo pauci equites ex tuto speculantes ab stationibus progredi, dein iaculis summoti recurrere ad suos; inde excursiones in uicem fieri et cum pulsos indignatio accenderet plures subire, quod inritamentum certaminum equestrium est cum aut uincentibus spes aut pulsis ira adgregat suos. ita tum a
Abbreviated transcription (Latin):
milex punicis nauib illici in roma¬
na cepti quos cum neq ipsos neq
cathenas quib suspensi mitiebant᷑
incedere possent. ut queq retro in¬
hibita rostrata onerariam habentẽ
unco trahet scindi uides uincula qͥ¬
bus alia aliis innexa erat seriem.
aliam simul płium nauium trahi.
hoc maxime mͦ lacerati quid om̃s
pontes. et uix transiliẽndi in scd̃m
ordinem nauium spacium ꝓpugna¬
torib datum ẽ sex ferme onerarie
pupib abstrate carthaginẽ sunt
maior ꝗͣ prope leticia. s eo gͣuior qd̃
inter assidua clades ac lacrimas num
ꝗͣtumcumq ex insꝑato gaudio in ad¬
fulserant cum eo ut appareret. aut
ꝓcul exitio fuisse romanã classem ni
cessatum a p̃fectis suarũ nauiũ foret
et scippio intꝑre subuenisset . ꝑ eoscl̃
forte dies cum lelius et masinissa .xuͦ.
ferme die innumidiam ꝑuenissent
massa esuli regnũ paternũ masinisse
leq. ut ad regem diu desid̾atum concese¬

Expanded text:
miles — ex Punicis nauibus inici in Romamiles — ex Punicis nauibus inici in Romanas coepti. quos cum neque ipsos neque catenas quibus suspensi iniciebantur incidere possent, ut quaeque retro inhibita rostrata onerariam haerentem unco traheret, scindi uideres uincula quibus aliis innexa erat, seriem aliam simul plurium nauium trahi. hoc maxime modo lacerati quidem omnes pontes et uix transiliendi in secundum ordinem nauium spatium propugnatoribus datum est. sexaginta ferme onerariae puppibus abstractae Carthaginem sunt. maior quam pro re laetitia, sed eo gratior quod inter adsiduas clades ac lacrimas unum quantumcumque ex insperato gaudium adfulserat, cum eo ut appareret haud procul exitio fuisse Romanam classem ni cessatum a praefectis suarum nauium foret et Scipio in tempore subuenisset. per eosdem forte dies cum Laelius et Masinissa quinto decimo ferme die in Numidiam peruenissent, Maesulii, regnum paternum Masinissae, laeti ut ad regem diu desideratum concesse