comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gulus captus a penis cu de captiuis ꝯmutandis: Ro¬
ma missus ẽẽt uirassetq se redoituꝵ. Primũ ut uẽĩt
captiuos reodẽdos insenatu nõ censuit. ¶Demae cũ re¬
tinent᷑ a ꝓpĩquis ⁊ abamicis ad supplicui redire mali¬
it qͣ fide hosti data fallere. ¶ Ac de bellicis quidem

Expanded text:
gulus captus a Poenis cum de captivis commutandis Rogulus captus a Poenis cum de captivis commutandis Romam missus esset iurassetque se rediturum, primum, ut venit, captivos reddendos in senatu non censuit, deinde, cum retineretur a propinquis et ab amicis, ad supplicium redire maluit quam fidem hosti datam fallere. Secundo autem
Abbreviated transcription (Latin):
Cm altero certamen honoris ẽẽ et digͥtatis cu altero
cipitis et fame. ¶ Sic cu celtiberis cu cimbris bellu
utcu mimicis gerebat᷑ ut ẽẽt nõ ut imparet. Cuz li¬
tiais sabinis sannicihi ireds pͥirrho demperio dimi¬
cibatur. Peni fedifragi. crudelis hãnibal. reliqͣuistioes.
¶pirrhi ꝗdez de caiptiius redendis Illa preclara nec mi
auru posco nec mi preciu dederitis nec cauponates
bellu set belligerantes ferro nõ auro uita cernamis.
Iutriq. uos ne uelit an me regnare fortuna ona qd ue
ferat sors: u̾tute experiam̃. ¶ Et hoc simł accipe dic¬
tu. quoꝵ uirtuti belli fortuna peꝑcit. coꝵdez me liber¬
tati parcere certu ẽ. dono ducite doq uolentib cum
magnis diis. Regalis sane et pigna ẽicidor gñe sna¬
¶atq ecia siꝗd singlis iꝑrib aooucti hosti ꝓmiserũt
e ĩ eo ipo fides ꝯẜuanda. ¶Ut primo punico bello. Re¬

Expanded text:
cum altero certamen honoris et dignitatis est, cum altero cum altero certamen honoris et dignitatis est, cum altero capitis et famae, sic cum Celtiberis, cum Cimbris bellum ut cum inimicis gerebatur, uter esset, non uter imperaret, cum Latinis, Sabinis, Samnitibus, Poenis, Pyrrho de imperio dimicabatur. Poeni foedifragi, crudelis Hannibal, reliqui iustiores. Pyrrhi quidem de captivis reddendis illa praeclara: Nec mi aurum posco nec mi pretium dederitis, Nec cauponantes bellum, sed belligerantes Ferro, non auro vitam cernamus utrique. Vosne velit an me regnare era, quidve ferat Fors, Virtute experiamur. Et hoc simul accipe dictum: Quorum virtuti belli fortuna pepercit, Eorundem libertati me parcere certum est. Dono, ducite, doque volentibus cum magnis dis. Regalis sane et digna Aeacidarum genAtque etiam si quid singuli temporibus adducti hosti promiserunt, est in eo ipso fides conservanda, ut primo Punico bello Re
Abbreviated transcription (Latin):
gat eĩz ius ẽẽ qui mles nõ sit cu hoste pugnare. x.¬
¶quide eciar i lliro aĩaduerto ꝙ qui ꝓprio noĩe ꝓdia¬
ellis eẽt i s hostis uocaret᷑. lenitate uerbi rei tristicia
mitigante. Hostis eiu apd̾̃ maiores nrͣos is dicebatur
que nũc pegrinu dicimꝰ. ¶Indicant duodeci tabule:
Aut staturas dies cu hoste. Itẽq aduersus hoste et̾¬
na autoritas. ¶ Qͥd adhanc mansuetudinez addi põt
eu cu quo bellu geras taz molli noĩe appellare. Quã¬
qͣ id nom̃ durius efficit ia uetustas. Aꝑegrino eĩ iã
recessit. ⁊ ꝓprie in eo qui ꝯtra arma ferret remansit:
Qu uͣo de ĩperioͣ decertat᷑ belloq querit᷑ gła causas
õio subesse tnͣ  oporcet easde quas dixi paulo ante
iustas causas ẽe belloꝵ. Set ea bella quib imperii ꝓ¬
posita ẽ gła. minus acerbe gerenda sunt.  Ut eniz
cu ciuiliter ꝯͣcendimꝰ alit sĩ ẽ inimicus alit̾ si ꝯp̾etitõ

Expanded text:
i miles non sit, cum hoste pugnare. Equidem etiam illud animadverto, quod, qui proprio nomine perduellis esset, is hostis vocaretur, lenitate verbi rei tristitiam mitigatam. Hostis enim apud maiores nostros is dicebatur, quem nunc peregrinum dicimus. Indicant duodecim tabulae: aut status dies cum hoste, itemque: adversus hostem aeterna auctoritas. Quid ad hanc mansuetudinem addi potest, eum, quicum bellum geras, tam molli nomine appellare? Quamquam id nomen durius effect iam vetustas; a peregrino enim recessit et proprie in eo, qui arma contra ferret, remansit. Cum vero de imperio decertatur belloque quaeritur gloria, causas omnino subesse tamen oportet easdem, quas dixi paulo ante iustas causas esse bellorum. Sed ea bella, quibus imperii proposita gloria est, minus acerbe gerenda sunt Ut enim cum civi aliter contendimus, si est inimicus, aliter, si competitor
Abbreviated transcription (Latin):
Cbelli qͣde eqͣuitas scissime phetiali populi: R
iure ꝓscripta ẽ. Exquo intelligi potest nullu
bellu eẽ iustu nisi qd̾ aut in reb petitis gerat᷑ aut
denunciatu an sit ⁊ indictu. ¶ Põpilius imperator
tenebat prouincia incuiꝰ exercitu catonis filiꝰ tproe u¬
litauit. Cu aũ. Põpilio uideret᷑ una dimicte legioe
catonis quoq filiu qui in eadez legione militãbat
diusit set auiz amore pugnãdi in exercitu remãsiss
Cato ad põpiliu scripsit ut si en pateret᷑ ĩ exercitu
sũma erat obẜuacio inbello mouendo. Marci ꝗdez cato¬
nis senis epła ẽ ad. . filiu inqua scribit se audisse
eu factu dimissu ẽẽ a ꝯsule cu in macedonia bello

Expanded text:
belli quidem aequitas sanctissime fetiali populi Romani iure perscripta est. Ex quo intellegi potest nullum bellum esse iustum, nisi quod aut rebus repetitis geratur aut denuntiatum ante sit et indictum. Popilius imperator tenebat provinciam, in cuius exercitu Catonis filius tiro militabat. Cum autem Popilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem legione militabat, dimisit. Sed cum amore pugnandi in exercitu remansisset, Cato ad Popilium scripsit, ut, si eum patitur in exercitu summa erat observatio in bello movendo. M. quidem Catonis senis est epistula ad M. filium, in qua scribit se audisse eum missum factum esse a consule, cum in Macedonia bello
Abbreviated transcription (Latin):
et repulsionuz qͣi quãda ignominia timere ⁊ ĩ famia
Sunt ei qui in reb ꝯtrariis paꝵ sibi ꝯstent. uolup¬
tatez seuerissime ꝯtẽpnant indolore sint molliores. gła
negligant frangant᷑ infamia. atq ea ꝗde nõ satis cõ¬
stant. S ab iis q ħent a ña adiumenta reꝵ gerendaꝵ
ca adhibenda sit reꝵ humanaꝵ q̃ sepe dico  t traĩqͥlli¬
tͣas animi atqͥ securitas. Siꝗde nec axii futuri st̃. ⁊
cũ grauitite ꝯstinciaq uicturi. que eo faciliora st̃ phys
qͣuo minus multa in eoꝵ pͣatẽt uita que fortuna feri¬
at: ⁊ quo mimus multis ubis egẽt. ⁊ qr siq adu̾si eue¬

Expanded text:
famiam, sunt enim, qui in rebus contrariis parum sibi constent; volutatem severissime contemnant, in dolore sint molliores: gloriam negligant, frangantur infamia: atque ea quidem non satis constanter. Sed iis; qui habent a natura adiumentarerum gerendarum, tia adhibenda est rerum humanarum, quam saepe dico, et tranquillitas animi atque securitas, siquidem nec anxii futuri sunt et cum gravitate constantiaque victuri. Quae faciliora sunt philosophis, quo minus multa patent in eorum vita, quae fortuna feriat, et quo minus multis rebus egent, et quia, si qu
Abbreviated transcription (Latin):
et magnus in hoĩe nõ pfecto nec sapiente feruẽcior
actingere ¶ Atq he c i morib ꝯsiderantur. De¬
ẽ in officio ut ei plurimu tribuamꝰ a quo płurimu
diligam̃. ¶ Set beniuolencia nõ adolescentuloꝵ mo¬
re ardore quodaz amoris s stabilitate pociꝰ ⁊ ꝯstancia¬
iudicemꝰ. Set au erũt merita ut nõ in eunda s refe¬
renda sit gr̃a maior queda cura adhibenda ẽ ¶Nullũ
eĩ officiu referenda gr̃a mag̾ necessariu ẽ. ¶. M si
ea que utencou acceperis maiore mensura si modo possis
reddi iubet hesiodus: Quidna bñficio ꝓnorati facere
debemꝰ. An imitari agros fertiles qui multo plus esfẽ¬
runt qͣ acceperint. ¶ Et eĩ si ĩ eos quos speramꝰ nob̾
ꝓfũturos nõ dubitamꝰ officia ꝯferre quãles in eos esse
debemꝰ ꝗ ia ꝓfuerunt: Na cu duo gn̾a liberalitatis sĩt.
unuz. ddudi bnficiu. alteꝵ reodendi demꝰ nec ne ĩ nr̃a¬

Expanded text:
et magnus in homine non perfecto nec sapiente ferventior et magnus in homine non perfecto nec sapiente ferventior attingere. Atque haec in moribusest in officio, ut ei plurimum tribuamus, a quo plurimum diligamur, sed benivolentiam non adulescentulorum more ardore quodam amoris, sed stabilitate potius et coiudicemus. Sin erunt merita, ut non ineunda, sed referenda sit gratia, maior quaedam cura adhibenda est; nullum enim officium referenda gratia magis necessarium est. Quodsi ea, quae utenda acceperis, maiore mensura, si modo possis, iubet reddere Hesiodus, quidnam beneficio provocati facere debemus? an imitari agros fertiles, qui multo plus efferunt quam acceperunt? Etenim si in eos, quos speramus nobis profuturos, non dubitamus officia conferre, quales in eos esse debemus, qui iam profuerunt? Nam cum duo genera liberalitatis sint, unum dandi beneficii, alterum reddendi, dem
Abbreviated transcription (Latin):
simulacio uanitati ẽ ꝯiũctior qͣ aut lib̾alitati aut ho¬
nestati. ¶erciu ẽ ꝓpositu ut ĩ beneficẽcia delectus eẽt
dignitatis. Inquo et mores. eiꝰ erũt spectãdi ĩ quẽ bnfĩ¬
ciuz ꝯferetur. Et animꝰ er nos. Et cõitas ac societas
uite. ⁊ ad nr̃as utilitates osfici anͣ collatane ue ut s¬
currãt oĩa optabile ẽ. Si minio plures cause iiores¬
q ponderis plus ħebunt. ¶uonia añ uiuit᷑ nõ cũ
ꝑfectis hõib pleneq sapientib s cu hiis ĩ quib nõ¬
p̃clare agitur set sunt simulacra uirtutis: Etia hoc
intelligendu puto neminez õino ẽẽ negligẽdu ĩ qͦ
aliqua significacio uirtutis appareat. ¶Colendũ aũ
ẽẽ ita quẽq maxime ut quisq maxime uirtutib hiis
leuiorib erit ornatus modestia tẽperancia ac ip̃a de
qua ia multa dicta sunt iusticia. ¶Na fortis animꝰ

Expanded text:
sinulatio vanitati est coniunctior quam aut liberalitati aut hosinulatio vanitati est coniunctior quam aut liberalitati aut honestati. Tertium est propositum, ut in beneficentia dilectus esset dignitatis; in quo et mores eius erunt spectandi, in quem beneficium conferetur, et animus erga nos et communitas ac societas vitae et ad nostras utilitates officia ante collata; quae ut concurrant omnia, optabile est; si minus, plures causae maioresque ponderis plus habebunt. Quoniam autem vivitur non cum perfectis hominibus planeque sapientibus, sed cum iis, in quibus praeclare agitur si sunt simulacra virtutis, etiam hoc intellegendum puto, neminem omnino esse neglegendum, in quo aliqua significatio virtutis appareat, colendum autem esse ita quemque maxime, ut quisque maxime virtutibus his lenioribus erit ornatus, modestia, temperantia, hac ipsa, de qua multa iam dicta sunt, iustitia. Nam fortis animus
Abbreviated transcription (Latin):
cio possit esse ꝯtrariuz ¶ Uidendu ẽ igit᷑ ut ea libe¬
rolitate utam̃ que ꝓsit amicis nenuni noceat. ¶ Qr
L. sille . G. cesaris pecuniaꝵ trãslacio a iustis dñis ad
alienos nõ debet lib̾alis uideri. Nichil ẽ eĩ liberale qd̃
nõ ide iustu. Alter locus erat caucõis ne bengnitas
maior eet qͣ facultates. Ꝙ qui benigniores ẽẽ uolũt
qͣ res patit᷑ primu in eo peccãt ꝙ sunt iniuriosi ĩ ꝓ
rimos ¶ Quas eĩ copias hiis et suppeditari equiꝰ ẽ
¶ Et relinqui eas trasferunt ad alienos. In ẽ au ĩta¬
li liberalitate cupiditas pleꝵq rapiendi. ⁊ auferendi
ꝑ iniuria ut ad largiendu siupetãt copie. ¶ Uiõe
ecia licet plerosq nõ ta nͣa liberales q̃ quada gła
ductos: et ut benefici uideant̃ facere młta q̃ ꝓficsci
aib obstentacoe mag̃ qͣ a uoluntate uideant̃. Talis aũ

Expanded text:
cio possit esse contrarium. Videndum est igitur, ut ea libecio possit esse contrarium. Videndum est igitur, ut ea liberalitate utamur, quae prosit amicis, noceat nemini. Quare L. Sullae, C. Caesaris pecuniarum translatio a iustis dominis ad alienos non debet liberalis videri; nihil est enim liberale, quod non idem iustum. Alter locus erat cautionis, ne benignitas maior esset quam facultates, quod, qui benigniores volunt esse, quam res patitur, primum in eo peccant, quod iniuriosi sunt in proximos; quas enim copias his et suppeditari aequius t et relinqui, eas transferunt ad alienos. Inest autem in tali liberalitate cupiditas plerumque rapiendi et auferendi per iniuriam, ut ad largiendum suppetant copiae. Videre etiam licet plerosque non tam natura liberales quam quadam gloria ductos, ut benefici videantur, facere multa, quae proficisci ab ostentatione magis quam a voluntate videantur. Talis autem
Abbreviated transcription (Latin):
fiat in uiria fraus qͣi uulpecũle. uis leonis idet᷑ utrũ
q abhoĩe alienissimu. Set fraus odio digna maiore:
xime fallũt id agũt ut uiri bom esse uideant ¶De
Einceps ut erat ꝓpositu de beneficẽcia ac de libera¬
litate dicat᷑. qua ꝗde nichil ẽ nature hoĩs accomo¬
rne obsit beniguitas et hiis ip̃is quib benigne uidebi¬
tur fieri ⁊ cẽteris. ¶ Deinde ne maior sit benignitas
qͣ facultates. ¶Tu ut ꝓdignitate cuiq tribuat᷑. Id
eĩ ẽ iusticie fundamentu ad qd hee referenda sunt oĩa.
a ⁊ ꝯ gratificant᷑ cupia qd̾ obsit illi cui ꝓdesse uel¬
le uideant᷑. nõ benefici neq liberales: s ꝑniciosi ⁊ assẽ¬
tatores ẽẽ iudicandi sũt. ¶ Et ꝗ aliis nocẽt ut in alios
liberales sint meadez sunt iniusticia nͣt si insua rem
aliena ꝯu̾tant. ¶ Sũt au multi qde cupidi splẽdoris
et głe qui eripiũt aliis qd̾ aliis largiant᷑. hiiq arbitrã¬

Expanded text:
us quasi vulpeculae, vis leonis videtur; ne alienissimum, sed fraus odio digna maiore. xime fallunt, id agunt, ut viri boni esse videantur. De tum, de beneficentia ae de liberalitate dicatur, qua quidem nihil est naturae hominis accommoprimum ne obsit benignitas et iis ipsis, quibus benigne videbitur fieri et ceteris, deinde ne maior benignitas ates, tum ut pro dignitate cuique tribuatur; id enim est iustitiae fundamentum, ad quam haec referenda sunt omnia. Nam et qui gratificantur cuipiam, quod obsit illi, cui prodesse velle videantur, non benefici neque liberales, sed perniciosi assentatores iudicandi sunt, et qui aliis nocent, ut in alios liberales sint, in eadem sunt iniustitia, ut si in suam rem aliena convertant. Sunt autem multi, et quidem cupidi splendoris et gloriae, qui eripiunt aliis, quod aliis largiantur, iique arbitran
Abbreviated transcription (Latin):
tissimo aĩo ⁊ głe cupiditate. qͣ locuis ẽ sane lubricus qd uix
in uenit᷑ qui laborib suscegtis ꝑicłisq aoitis. nõ qi mer¬
cede reꝵ gͥestaꝵ desideret gła. ¶ Omino fortis animus
et magnꝰ d̾iiab reb maxime cernit᷑. Q uaꝵ una inreru
externaꝵ despiciencia ponit᷑: cu ꝑsuasu sit nichil hoĩez
nisi qd̃ honestu decoꝵq sit aut admirari aut optare aut
expetere oportere nulliq neq hoi neq pturbacõi ãi ne¬
q fortune suctũbere. Altera ẽ res ut cũ ita sis affẽctus aĩo
ut sup̃ dixi res geras magnas. Illas qdez ⁊ maxĩe utiles
S ut uehement̾ arduas plenasq laboꝵ et piculoꝵ: tu
pusu uite tu multaꝵ reꝵ que ad uita ꝑtinẽt. ha reꝵ
duaꝵ splendor oĩs ẽ amplitudo. addo aũ utilitates que ĩ
posteriore ẽ.¶Causa aũ ⁊ racio esficiẽs magnos uiros
ĩp̾riore. In eo  ei ẽ illud qd̾ excellẽtes ⁊ humnana ꝯtinẽtes¬

Expanded text:
tissimo animo est, gloriae cupiditate; qui locus est sane lubricus, quod vix invenitur, qui laboribus susceptis periculisque aditis non quasi mercedem rerum gestarum desideret gloriam. Omnino fortis animus et magnus duabus rebus maxime cernitur, quarum una in rerum externarum despicientia ponitur, cum persuasum est nihil hominem, nisi quod honestum decorumque sit, aut admirari aut optare aut expetere oportere nullique neque homini neque perturbationi animi nec fortunae succumbere. Altera est res, ut, cum ita sis affectus animo, ut supra dixi, res geras magnas illas quidem et maxime utiles, sed ut vehementer arduas plenasque laborum et periculorum cum vitae, tum multarum rerum, quae ad vitam pertinent. Harum rerum duarum splendor omnis, amplitudo, addo etiam utilitatem, in posteriore est, causa autem et ratio efficiens magnos viros in priore; in eo est enim illud, quod excellentes animos et
Abbreviated transcription (Latin):
tieralia urbana rusticis. ¶ Ex quo gn̾e ꝯperacõis illo
ẽ senis catonis. A quo cu quereret᷑ qd maxime in re
familiari expediret. Respõdit bene pascere. Qͥd secun¬
du. satis bene pascere: Qͥd terciu. bene uestire: Qͥd¬
S quartu: arare. Et cũ ille qui quesierat dirisset qd¬
fenerari: tu cito. qd hoĩs inqd occidere: ¶ Exquo et
multis aliis intelligi debet utilitatu ꝯperacões solere
fieri. recteq hic adiũctu ẽẽ quartu exquirẽdoꝵ officio¬
Oruz genus. ¶ Get toto hoc de genere dequerenda de
collocanda pecuma et de utenda cõmodius a quibusca
optimis uiris ad iamie mediũ sedẽtib qͣ abullis pħs¬

Expanded text:
tigalia urbana rusticis. Ex quo genere comparationis illud tigalia urbana rusticis. Ex quo genere comparationis illud est Catonis senis: a quo cum quaereretur, quid maxime in re familiari expediret, respondit: Bene pascere; quid secundum: Satis bene pascere; quid tertium: Male pascere; quid quartum: Arare; et cum ille, qui quaesierat, dixisset: Qfaenerari?, tum Cato: Quid hominem, inquit, occidere? Ex quo et multis aliis intellegi debet utilitatum comparationes fieri solere, recteque hoc adiunctum esse quartum exquirendorum officiortimus. Sed toto hoc de genere, de quaerenda, de collocanda pecunia vellem etiam de utenda, commodius a quibusdam optimis viris ad Ianum medium sedentibus quam ab ullis p
Abbreviated transcription (Latin):
sunt certe utiles. ¶ Set ualitudo substentat᷑ noticia
sui corporis. et obẜuacõe eaꝵ reꝵ que res aut ꝓdesse
soleant aut obesse. ⁊ ꝯtͥmencia et uictu om̃i atq cultu
corporis tuendi causa: et p̃termictẽdis uoluptatibus.
Postremo arte eoꝵ quoꝵ ad sciencia hec pertinent.¬
au familiaris queri debet iis reb a qbus ab ẽ turpi¬
endo. Conẜuari añ diligencia ⁊ parsimonia eisdez eciã
rebus anͣgeri. ¶Has res comodissime senopħo socrati¬
cus ꝓsecutus ẽ meo libro qui economicus inscribitur.
Que nos ista fere etate cũ eẽmꝰ qua es tu ñc egreco
a panecio pret̾missus sepe ẽ necessaria. ¶Naz. ⁊
corporis cõmoda cũ externis et ext̾na cũ corporis et
lis q̃z diues eẽ. ¶Cuz corporis externa hoc modo di¬
ues ẽẽ pocius ꝙ maximis corporis uirib. ¶ Ip̾a int̾
se corporis sic. uͣt bona ualitudo uoluptati anteponat̃
nres celeritati. ¶ Ext̾noꝵ aũ ut gloria diuis. nec¬

Expanded text:
sunt certe utiles. Sed valetudo sustentatur notitia sui corporis et observatione, quae res aut prodesse soleant aut obesse, et continentia in victu omni atque cultu corporis tuendi causa praetermittendis voluptatibus, postremo arte eorum, quorum ad scientiam haec pertinent.famniliaris quaeri debet iis rebus, a quibus abest turpitude, conservari autem diligentia et parsimonia, eisdem etiam rebus augeri. Has res commodissime Xenophon Socraticus persecutus est in eo libro, qui Oeconomicus inscribitur, quem nos, ista fere aetate cum essemus, qua es tu nunc, e Graeco a Panaetio praetermissus, saepe est necessaria. Nam et corporis commoda cum externis et externa cum corporis et lis quam dives esse, cum corporis externa hoc modo, dives esse potius quam maximis corporis viribus, ipsa inter se corporis sic, ut bona valetudo voluptati anteponatur, vires celeritati, externorum autem, ut gloria divitiis, vec
Abbreviated transcription (Latin):
tenuiores ꝓpt̾ ĩ beccillitate circũueniant̃: neq locu¬
pletib adsia uel tenenda uel recuperãda obsit ĩu̾idia.
Pretesr eã quibuscũq rẽb uel bellis uel doͣmi po¬
tuerũt rez. pi. augeant. inperio agris uectigalibus:
¶Hec magnoꝵ hõiuz sunt. hec apud maiores nr̃os
factigata ¶ Hec genera officioꝵ qui ꝑsecunt᷑ cũ sũ¬
ma utilitate rei .pi. magnã ip̃i adipiscent᷑ ⁊ gr̃a et
Ahis aũ ncilitatu preceptis antipat᷑ tyriꝰ igła.
stoycus qui athenis nuꝑ ẽ mortuus duo pretita
censet ẽẽ a panetio ualitudinis curacõez et pecunie¬

Expanded text:
tenuiores propter humilitatem circumveniantur neque locutenuiores propter humilitatem circumveniantur neque locupletibus ad sua vel tenenda vel recuperanda obsit invidia, praeterea, quibuscumque rebus vel belli vel domi poterunt, rem publicam augeant imperio, agris, vectigalibus. Haec magnorum hominum sunt, haec apud maiores nostros factitata, haec genera officiorum qui persequentur, cum summa utilitate rei publicae magnam ipsi adipiscentur ethis autem utilitatum praeceptis Antipater Tyrius Stoicus, qui Athenis nuper est mortuus, duo praeterita censet esse a Panaetio, valetudinis curationem et pecuni
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ꝑdant. debitores liucrent᷑ alienu. ¶ Nec ei ulli
res uehemenciꝰ rez publicaz ꝯtinent qͣz fides que eẽ
nulla potest nisi erit necessaria solucio reꝵ creditoꝵ.¬
¶ Numq̃ uehemenciꝰ actu ẽ q̃ me osule. le solue¬
retur armis et castris tẽptata res e abõĩ gne hoi
et ordine. quib ita restitui. ut ħ tm̃ malu de re pup
tolleret᷑: Numq̃ nec maius es alienu fuit. Nec me¬
lius nec faciliꝰ dissolutũ ẽ. fraudandi eĩ spe sublatat
soluẽdi necessitas ꝯsecuta ẽ. ¶ At r̃o hic nũc uictor
tiĩc ꝗde uictus que cogitarat eͥa ꝑficit cũ eiꝰ ia nichil
infesset. Tanta meso peccandi libido fuit. ut ħ ip̃m eũ
delectaret peccare/ eciã si c a no eẽt. Ebhoc gͥ genẽ
largicõis ut aliis detur aliis auferatur. aberũt ii ꝙ
rez publica tuebunt᷑. ¶Inprimisq opera dãbũt
ut uiris et iudicioꝵ eꝗtate suũ ꝗsq teneat. et neq

Expanded text:
debitores lucrentur alienum; nec enim ulla res vehementius rem publicam continet quam fides, quae esse nulla potest, nisi erit necessaria solutio rerum creditarum. Numquam vehementius actum est quam me consule, ne solveretur; armis et castris temptata res est ab omni genere hominum et ordine; quibus ita restiti, ut hoc totum malum de re publica tolleretur. Numquam nec maius aes alienum fuit nec melius nec facilius dissolutum est; fraudandi enim spe sublata solvendi necessitas consecuta est. At vero hic nunc victor, tum quidem victus, quae cogitarat, ea perfecit, cum eius iam nihil interesset. Tanta in eo peccandi libido fuit, ut hoc ipsum eum delectaret, peccare, etiamsi causa non esset. Ab hoc igitur genere largitionis, ut aliis detur, aliis auferatur, aberunt ii, qui rem publicam tuebuntur, in primisque operam dabunt, ut iuris et iudiciorum aequitate suum quisque teneat et neque
Abbreviated transcription (Latin):
ĩhyspania fueriz. aut quadriẽnio post cũ tribunꝰ milita¬
ris depugnaueriz apud t̾mophylas/ Marco atilio gla¬
brione osule. Set tñ ut uos uidetis. nõ plane me ener¬
uauit nõ afflixit senectus. Nu curia uires m̃as deside¬
rant: Nu rostra: flu amici: Nu diẽtes: Nũ hospites:
Nõ ẽĩ umqͣ su assensus illi uet̾i laudato ꝓuerbio: quod
monet mature fieri senez si diu uelis ẽẽ senex. Ego uõ

Expanded text:
in Hispania fuerim aut quadriennio post, cum tribunus militain Hispania fuerim aut quadriennio post, cum tribunus militaris depugnavi apud Thermopylas M'. Glabrione consule; sed tamen, ut vos videtis, non plane me enervavit, non afflixit senectus: non curia viris meas desiderat, non rostra, non amici, non cliententes. Numquam sum assensus illi veteri laudatoque proverbio; quod monet, mature fieri senem, si diu velis senex esse. Ego vero
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ adolescencia fuisset. Ego. L. metellu menii puer̾
Qui cũ quadriẽnio post alter ꝯsulatu pontifer maximꝰ
faerus eẽt uigĩtiqͥnq annos ei sacerdociꝰ p̾fuit ita bõĩs
uirib ẽẽ ĩ extrerio tp̃e etatis ut adolescẽcia nõ requi¬
reret. Nichil necesse ẽ de me ip̃o dicere mͥ qͣqͣ ẽ io qd̾
senile etatiq nr̃e ꝯceditur. Uidetis ne apud homerum
sepissime nestor de uirtutib suis p̃dicet. Terciã eĩ ia¬
etate hoĩu iuxerat. nec erat ei uerẽzu ne uera de se¬
p̃dicans nimis uideret̃ aut insolens aut loquar. Et eĩ
ut ait homerus exeiꝰ lingua melle dulcior fluebat orͣo.
qua adsuauitate nullis egebat corporis uirib. Et
tñ ille dux agamenon grecie nũq̃ optat. ut aracis si¬
hoc queo dicere. nõ me quide his esse uirib quib aut
miles bello punico. Aut questor eodez bello. aut cõsul

Expanded text:
quam adulescentia fuisset. ego L. Metellum memini puer, quam adulescentia fuisset. ego L. Metellum memini puer, qui, cum quadriennio post alterum consulatum pontifex maximus factus esset, viginti et duos annos ei sacerdotio praefuit, ita bonis esse viribus extremo tempore aetatis, ut adulescentiam non requireret. nihil necesse est mihi de me ipso dicere, quamquam est id quidem senile aetatique nostrae conceditur. videtisne, ut apud Homerum saepissime Nestor de virtutibus suis praedicet? Tertiam enim aetatem hominum videbat, nec erat ei verendum ne vera praedicans de se nimis videretur aut insolens aut loquax. etenim, ut ait Homerus, ex eius lingua melle dulcior fluebat oratio; quam ad suavitatem nullis egebat corporis viribus. et tamen dux ille Graeciae nusquam optat ut Aiacis si tamen hoc queo dicere, non me quidem eis esse viribus, quibus aut miles bello Punico aut quaestor eodem bello aut consul
Abbreviated transcription (Latin):
guescat senectute. Est eĩ mimus eiꝰ nõ ingenii solum.
set lateꝵ ecia et uiriu õmo Canoꝵ illud inuoce splẽ¬
descit ecia nescio quo pacto ĩ senectute. quodequidẽ nõ¬
corus ẽ ẜmo senis quietus et remissus. Facitq ꝑsepe
senectute stipata stiũdiis iuuẽtutis: anͥ ne has qͥdẽ uuires se¬
nectuti relinquimꝰ u̾t adolescẽtulos doceat Aooc officii¬
Michi uo publius et q̃n. scipio  Et aui cui duo.L
ẽmiliꝰ et pͥubliꝰ ⁊ fricanꝰ comitatu nobiliu iuuenu for¬
tunati uidebant᷑. Nec ulli bonar arciu magr̃i nõ sũt
putĩdi beiti. Quãuis osenuerĩt uires atq defecerint.
Et si ista defectio uiriu adolescẽcie uicis esficit᷑ sepius
qͣ senectutis. Libidinosa et eĩ et ĩtẽꝑata adolescẽcia ef¬
fetũ corpus tradit senectuti. Cirus quidez apud xeno¬
phontez eo ẜmone quẽ mories huit cũ admodu senex
negat se umqͣ sensisse senectute sua mbecilliorẽ factã

Expanded text:
i solum, sed laterum etiam et virium. omnino canorum illud in voce splendescit etiam nescio quo pacto in senectute, quod equidecorus seni sermo quietus et remissus, facitque persaepe senectute stipata studiis iuventutis? An ne illas quidem viris senectuti relinquimus, ut adulescentis doceat, imihi vero et Cn. et P. Scipiones et avi tui duo L. Aemilius et P. Africanus comitatu nobilium iuvenum fortunati videbantur, nec ulli bonarum artium magistri non beati putandi, quamvis consenuerint vires atque defecerint. etsi ipsa ista defectquam senectute; libidinosa enim et intemperans adulescentia effetum corpus tradit senectuti. Cyrus quidem apud Xenophontem eo sermone, quem moriens habuit, cum admodum senex esset, negat se umquam sensisse senectutem suam imbecilliorem factam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitute sunt sacris ydeis magͤ matris acceptis. Epulabã
igit᷑ cũ sodalib õmo modice. Set erat quida feruor eta¬
tis:. qua ꝓgrediẽte om̃ia fiunt mdies mutiora. Neq eĩ¬

Expanded text:
nstitutae sunt sacris Idaeis Magnae Matris acceptis—epulabar nstitutae sunt sacris Idaeis Magnae Matris acceptis—epulabar igitur cum sodalibus, omnino modice, sed erat quidam fervor aetatis, qua progrediente omnia fiunt i
Abbreviated transcription (Latin):
aligo ꝓfecto natura pũlcru atq preclaꝵ quos sira spo¬
te petetef. quodq spreta ⁊ ꝯtẽpta uoluptate optimus
quisq sequeret᷑. ¶ Quorsu gͥ ta multa de uolupta¬
se & iua nõ modo uituperacio nuilla. secia suma laus
senectutis ẽ ꝙ ea uoluptates nullas magnope desicerat
faret epulis. extructisq mẽsis ⁊ frequetib poculis. Ca¬
ret ergo eciã uinolencia crud itate ⁊ msõpniis. Set si
aligo d̾ãndii ẽ uoluptati qm̃ eius blanoiciis nõ facile
obsistimus Diuine eĩ plato esca maloꝵ uoluptatẽ ap
q imoderatis epulis careat senectus modicis tñ oui¬
Npenos primus classe deuicerat redeuntez a cena senez
sepe uideba puer. Delectabat᷑ crebro funali et tibiane.
Que sibi nullo exẽplo priuatus sũpsat tantu licencie
dabat gloria. Set quid ego alios. Ad me ip̃m ia reu̾tir.
Primu habiu sẽꝑ sodales: Socualitates aut me questore¬

Expanded text:
sse profecto aliquid natura pulchrum atque praeclarum, quod sua sposse profecto aliquid natura pulchrum atque praeclarum, quod sua sponte expeteretur quodque spreta et contempta voluptate optimus quisque sequeretur. quorsum igitur tam multa de voluptate? quia non modo vituperatio nulla, sed etiam summa laus senectutis est, quod ea voluptates nullas magno opere desiderat. caret epulis exstructisque mensis et frequentibus poculis. caret ergo etiam vinulentia et cruditate et insomniis. sed si aliquid dandum est voluptati, quoniam eius blanditiis non facile obsistimus, divine enim Plato escam malorum appellat volquam immoderatis epulis caret senectus, modicis tamen conviPoenos classe primus devicerat, redeuntem a cena senem saepe videbam puer; delectabatur cereo funali et tibicine, quae sibi nullo exemplo privatus sumpserat: tantum licentiae dabat gloria. sed quid ego alios? ad me ipsum iam revertar. primum habui semper sodalis—sodalitates autem me quaestore
Abbreviated transcription (Latin):
tute comerciu. Inuitus quide feci ut Titi fortissimi iuri
flaminii fratrez luciu flaeiniu a senatu eicerez septez
annis postq̃ ꝯsul fuisset. Set nͣtãda putaui libidinẽ.
Ille eĩ cu eẽt ꝯsul ingallia ex or atus ẽ in ꝯuiuio a scor
to: ut securi feriret aliquez eoꝵ. qui in uinculis ẽent dãp¬
nati rei capitalis. hnic tito fratre suo censore qui ꝓrimꝰ
ante me fuerat elapsus ẽ. Michi uo ⁊ flacto neutiqͣ pro¬
bari potuit taz flagiosa ⁊ taz poita libido. que cũ probro
priuato ꝯiungeret inperii decus. Sepe a maiorib natu¬
audiui qui se porro pueros a senib audiuisse dicebant
mirari solitu Gayũ fibriciu. Q ui cũ apuo rege pirrũ
re solitos. Ut io sannitib ip̃iq pirro ꝑsiaderet᷑. quo
eus ꝯsules se ꝓre publica quarto osulactu denouerat.
Norit euiõe fabricius. Norat Corũcanus. quĩ tu er

Expanded text:
tute commercium. invitus feci ut fortissimi viri tute commercium. invitus feci ut fortissimi viri T. Flaminini fratrem L. Flamininum e senatu eicerem septem annis post quam consul fuisset, sed notandam putavi libidinem. ille enim cum esset consul in Gallia exoratus in convivio a scorto est ut securi feriret aliquem eorum qui in vinculis essent, damnati rei capitalis. hic Tito fratre suo censore, qui proximus ante me fuerat, elapsus est, mihi vero et Flacco neutiquam probari potuit tam flagitiosa et tam perdita libido, quae cum probro privato coniungeret imperi dedecus. saepe audivi e maioribus natu, qui se porro pueros a senibus audisse dicebant, mirari solitum C. Fabricium quod, cum apud regem Pyrrhum re solitos ut id Samnitibus ipsique Pyrrho persuaderetur, quo eum consulem se pro re publica quarto consulatu devoverat: norat eundem Fabricius, norat Coruncanius, qui cum ex
Abbreviated transcription (Latin):
poris quanta ꝓcipi posset maxima: Nemini censebat fore
dubiu quin tam diu dͣu ita ganderet nichil agitare
mente nichil racione nichil cogitatõe ꝯsequi posset. Qͦ¬
circa nichil ͤ ta detestabile tãq pestifeꝵ qͣ uoluptate.
Siquidez cũ ea maior ẽẽt atq longĩquior ome aĩ lumen
extingueret. hec cũ sayo poncio sannite patre eiꝰ a quo
perati sũt locutu archita Nearchus tarentinus hospes
noster Qui inamicicia ppłi romani pmanẜat se a maiori¬
bus natu accepisse dicebat. Cu quide ei ẜmoni ĩ t̾fuisset
plato atheniẽsis. Quẽ tarentu uenisse lucio emilio ac
cdaudio ꝯsulib reperio. Quorsu hec: At intelligatis si
uoluptatez aspernari racõe ⁊ sapiencia nõ possumꝰ magnã
habenda senectuti grͣaz. Que efficeret ut nõ liceret qd̾
nõ oporteret. In pedit ꝯsiliu uoluptas racioni minuca ac

Expanded text:
 quanta percipi posset maxima; nemini censebat fore  quanta percipi posset maxima; nemini censebat fore dubium quin tam diu, dum ita gauderet, nihil agitare mente, nihil ratione, nihil cogitatione consequi posset. quocirca nihil esse tam detestabile tamque pestiferum quam voluptatem, si quidem ea, cum maior esset atque longior, omne animi lumen exstingueret. haec cum C. Pontio Samnite, patre eius, a quo perati sunt, locutum Archytam Nearchus Tarentinus hospes noster, qui in amicitia populi Romani permanserat, se a maioribus natu accepisse dicebat, cum quidem ei sermoni interfuisset Plato Atheniensis, quem Tarentum venisse L. Camillo Ap. Claudio consulibus reperio. quorsus hoc? ut intellegeretis, si voluptatem aspernari ratione et sapientia non possemus, magnam esse habendam senectuti gratiam, quae efficeret ut id non liberet quod non oporteret. impedit enim consilium voluptas, rationi inimica
Abbreviated transcription (Latin):
carere uoluptatib. O precdire munus etatis. Si¬
tini Magni iprimis ⁊ p̾clari iuri. que m̃ traditi est
tura data. Cũius uoluptatis auioe libidies temere et
esfrenate adpotiendu incitarent᷑. hnc patrie poicĩes
Hinc rer publicaꝵ euersiones. hinc aiz hostibs cadest¬
na colloquia nasci dicebat: Nullu scelus deniq mullu
malu facinus esse. Ad q̾ suscipiendu nõ libioo nolup¬
tatis ĩpelleret. Stupra uero ⁊ adulteria et om̃e tale
fagicau nullis aliis illecebris exatari nisi uoluptatio.
Eũq homini siue natura siue quis deus nichil p̃stibiliꝰ
mente deoisset huic oiumo muneri ac dono. nichil taz¬
essẽ mimicu ꝙͣ uoluptatez. nec eĩ libidine dñante te¬
perãcie locu esse omo. Neq ĩ uoluptatis regno uirtute
posse esistere. Qui quo magis intelligi posset fingerei
animo aliq uibebat trati matatu alic in uoluptate cor
poris.¬

Expanded text:
carere dicunt voluptatibcarere dicunt voluptatibtini, magni inprimis et praeclari viri: quae mihi tradita est, tura datam: cuius voluptatis avidae libidmes, temere et effrenate ad potiendum incitarent. Hinc patriae proditiones, hinc rerum publicarum eversiones, hinc cum hostibus clandestina colloquia nasci dicebat. Nullum denique scelus, nullum malum facinus esse, ad quod suscipiendum non libido voluptatis impelleret. Stupra vero et adulteria et omne tale flagitium nullis aliis illecebris incitari nisi voluptatibus. Cumque homini, sive natura, sive quis deus nihil mente praestabilius dedisset, huic divino muneri ac dono nihil esse tam inimicum quam voluptatem. Neque enim libidine dominante temperantiae locum esse, posse consistere. Quod, quo magis intelligi posset, fingere animo iubebat, tanta incitatum aliquem voluptate corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
illustriu quascũq defendi. flũc qͣ maxime ꝯficio ora¬
cões. Ius auguru pontificu ciuile tracto. Multũ eciã
grecis licteris utor: Pictagoricoꝵ more exẽcende me¬
morie gr̃a quicquid quo die quoq dixeriz audieriz
egeri ꝯiemoro uesperi. He sunt exercitacões ĩgenii.
Hec curricula mẽtis. Inhis desudans atq laborãs cor¬
poris uires nõ magnope desidero. Ad su amicis. Ueĩo
insenatũ frequens. ultroq affero res multu ⁊ diu cogi¬
Otatas. Eisq tueor animi nõ corporis uirib. Q uasli epe¬
qui nequirez. tam̃ me lectulus meus oblectaret ea ip̃a
cogitantez que u agere nõ pose s ut possi facit acti
inti. Semp ei mhiis studiis laboribusq uiuenti nõmi¬
celligit᷑ qñ obrepat senectus. Ita sensi sine sensi ecio
senescit. nec subito frangit᷑. s ouiturnitatr extinguit᷑
equit̾ tertia uituperacio senectucis. ꝙ ea diant

Expanded text:
illustrium, quascunque defendi, nunc cum maxime conficio oraillustrium, quascunque defendi, nunc cum maxime conficio orationes; ius augurium pontificium civile tracto; multum etiam Graecis litteris utor; Pythagoriorumque more, exercendae memoriae gratia, quid quoque die dixerim audierim egerim commemoro vesperi. hae sunt exercitationes ingeni, haec curricula mentis; in his desudans atque elaborans corporis viris non magno opere desidero. adsum amicis, venio in senatum frequens ultroque affero res multum et diu cogitatas easque tueor animi, non corporis viribus. quas si exsequi nequirem, tamen me lectulus meus oblectaret ea ipsa cogitantem, quae iam agere non possem; sed ut possim facit acta vita. Semper enim in his studiis laboribusque viventi non intellegitur quando obrepat senectus: ita sensim sine sensu aetas senescit nec subito frangitur, sed diuturnitate exstinguitur. sequitur tertia vituperatio senectutis, quod eam
Abbreviated transcription (Latin):
Animi autez se exercẽdo leuant᷑: Naz quos ait cecilius
comicus stͥultos senes hos significat credulos obliui¬
osos dissolutos. Qu̾e uicia sunt senectutis. s mnertis. ⁊¬
ignaue sõpniculoseq senectutis. Ut petulancia ut libiͣ¬
do magis ẽ adolescentiũ qͣ senũ: Nec tñ õiu adolescẽ¬
tiũ s nõ ꝓboꝵ. sic ista semilis stulticia que deliracio ap¬
pellari solet senu leuiuz ẽ nõ alioꝵ. Quatuor rõbustos
filios ⁊ filias .u. tantaz domu tantas dientelas appiꝰ
regẽbat et senex ⁊ cecus. Intentu eĩ animu tamq̃ ar¬
cu habebat. Nec languescens suctũbebat senectuti. Te¬
nebat nõ modo autoritate set ecia ĩperiu in suos. Me
honesta ẽ. si se ip̃a defendit. si ius suu retinet: si nemi
mancipata ẽ. si usq ad extremu sp̃u dñatur in suos.
poterit. aĩo nũq̃ erit. Septimꝰ mͥ liber originu ẽ in
manib. Omĩa antiquitatis monumẽta colligo. Causarũ

Expanded text:
animi autem exercitando levantur. nam quos ait Caecilius comicos stultos senes, hos significat credulos obliviosos dissolutos, quae vitia sunt non senectutis, sed inertis ignavae somniculosae senectutis. ut petulantia, ut libido magis est adulescentium quam senum, nec tamen omnium adulescentium, sed non proborum, sic ista senilis stultitia, quae deliratio appellari solet, senum levium est, non omnium. quattuor robustos filios, quinque filias, tantam domum, tantas clientelas Appius regebat et caecus et senex; intentum enim animum tamquam arcum habebat nec languescens succumbebat senectuti. tenebat non modo auctoritatem, sed etiam imperium in suos: methonesta est, si se ipsa defendit, si ius suum retinet, si nemini emancipata est, si usque ad ultimum spiritum dominatur in suos. poterit, animo numquam erit. septimus mihi liber Originum est in manibus; omnia antiquitatis monumenta colligo; causarum
Abbreviated transcription (Latin):
lent̾ quide uires. a senectute. Ergo et legib scriptis¬
et institutis uacat etas nr̃a munerib his que possũt
sine uirib substineri. Itaq nõ modo qd̾ nõ possumꝰ set
ne quantu possumꝰ quide cogimur. ¶t ita młti st
im̃belles senes. ut nullu officiu aut om̃o uite munus
exequi possũt. At id quide nõ ꝓpriu senectutis ẽ in
ciuz. s comune ualituomis. Q fuit ĩbectillis .P. afri¬
ternã eĩ magͥtudine añni doctria uberior accesserat.
Quid miꝵ gͥ insenib si infirmi sũt aliqñ. cũ ne id ꝗdẽ
adolescetes effugere possunt: Resistendu lelli. ⁊ sci
pio senectuti ẽ. et eius uicia diligencia ꝯpẽsandaͣ sũt.
Pugnãdu nãq ꝯtra morbũ ẽ: sic stra senectutẽ. habẽ¬
da racio ualitũdinis. Utẽdu exercitacõib modicis. tan¬
tu cibi. ⁊ pocionis adhibẽdu ut reficiant᷑ uires nõ op¬

Expanded text:
lantur quidem vires a senectute. ergo et legibuslantur quidem vires a senectute. ergo et legibuset institutis vacat aetas senum, et muneribus his quae possunt sine viribus sustineri. Itaque non modo quod non possumus, sed ne quantum possumus quidem cogimur. Atque ita multi sunt imbecilles senes, ut nullum officium omnino aut munus exsequi possint. At id quidem non proprium senectutis vitium est, sed commune valetudinis. quam fuit imbecillus P. Afriternam enim magnitudinem animi doctrina uberior accesserat. quid mirum igitur in senibus, si infirmi sunt aliquando, cum id ne adulescentes quidem effugere possint? resistendum, Lpio, senecturti est, eiusque vitia diligentia compensanda sunt: pugnandum, tamquam contra morbum, sic contra senectutem: habenda ratio valetudinis, utendum exercitationibus modicis: tantum cibi et potionis adhibendum, utreficiantur vires, non op
Abbreviated transcription (Latin):
uires ħetis. Nũ idcirco ille ẽ prestãcior uobis. Moderacio
mꝰ uiriu assit. Tantũ quantu ꝗsq potest nitatur. Nec
ille maͬgno desiderio tenebit᷑ uiri. Olimpi ᷑ ꝑ stidiu
ingressus ẽẽ Milo dicit᷑. cũ humeris substineret bouẽ
uiuuz. Uires gͥ has corporis an pictagore tibi malis ui¬
res ingenii. dari: Deniq isto bono utare du adsit. cũ ab¬
gressi adolesce̾tes debent requirere. C ursus ẽ certꝰ eta¬
tis. et iua ima nature: eaq simpler. suaq cuiq parti
iuuenu et grauitas iaz ꝯstantis etatis si senectutis
ebitror te auoisse scipio hospes tuus habitus masinis¬
sa Que facit hodie .xc. annos natus: Cu ingressꝰ iter
pedib sitsĩ equu oĩo nõ ascendere. cũ equo ex qͥuo
nõ descendere. Nullo ymbre nullo frigore adouci. ut
capite oꝑto sit. sũma meo ẽẽ corporis sicntate. Itaq
exequi om̃ia regis officia et munera. põt gͥ exeraita
ni roboris: ¶on sunt insenectute uires: Ne postu¬

Expanded text:
estantior? moderatio modo virium adsit et tantum quantum potest quisque nitatur, ne ille non magno desiderio tenebitur virium. olympiae per stadium ingressus esse Milo dicitur, cum umeris sustineret bovem: utrum igitur has corporis an Pythagorae tibi malis viris ingeni dari? Denique isto bono utare, dum adsit, cum abgressi adulescentiam debent requirere. cursus est certus aetatis et una via naturae eaque simplex, suaque cuique parti iuvenum, gravitas iam constantis aetatis: sic senectutis cipi debeat. Arbitror te audire, Scipio, hospes tuus Massanissa, quae faciat hodic, nonaginta annosnatus: cum ingressus iter pedibus sit, in equum omnino non ascendere; cum equo, ex equo non descendere; nullo imbre, nullo frigore adduci, ut capite aperto sit: summam in eo esse corporis siccitatem; itaque exequi omnia regis officia, et munera. Potestigitur exercitatni roboris. Non sunt in senectute vires, nec postu
Abbreviated transcription (Latin):
lonis. Qui cũ senex ẽẽt Iaz athletasq se exercẽtes ui
deret ĩ circulo aspexisse lacertos suos dicit. Illacrimãsq
dixisse at hi quide ia mortui sunt. Nõ uo ta isti qͣ
tu ip̃e nugator es. Neq eĩ exte umͣiͦqͣ es nobilitatꝰ. s ex¬

Expanded text:
qui cum iam senex esset athletasque se exercentis in qui cum iam senex esset athletasque se exercentis in curriculo videret, aspexisse lacertos suos dicitur illacrimansque dixisse, at hi quidem mortui iam sunt. non vero tam isti, quam tu ipse, nugator, neque enim ex te umquam es nobilitat
Abbreviated transcription (Latin):
senectus qui a iuuẽtute colunt᷑ et diligunt᷑. Sic adole¬
scẽtes senũ preceptis gaudẽt: qͣuib aduirtutu studia
ducunt᷑. Nec minus incelligo me uob̾ iocũdu qͣ uos¬
mͥ esse iocũdos. Set uidetis ut senectus nõ modo
languida atq m̃ers nõ sit. Ueꝵ ecia sit oꝑosa. ⁊ semꝑ¬
glorũte uidemꝰ. Qui se cotidie aliꝗo ad discẽtez senem
fieri dicit: ut ego feci. qui grecas licteras senex didici.
Quasquide sic auide arripui quasi diuturna sitiz expel¬
lere cupiens. ut eͣa ip̃a michi nota ẽẽnt. Quibue me
nunc exẽplis uti uidetis. Qd̾ cũ fecisse socrate infidibus
audirez uellez equidez et illud discere. Discebant eĩ ĩ fidi¬
bus antiqui set ĩlicteris certe laboraui.
Ec nũc quide uires desidero adolescẽtis. Is eĩ locus
erat alter de uiciis senectutis. Non plusq adolescẽs
naturalit̾ insitu eo utiͣ decet. Et ꝯcꝗd agas/ agere ꝓuiri¬

Expanded text:
senectus eorum qui a iuventute coluntur et diliguntur, sic adulesenectus eorum qui a iuventute coluntur et diliguntur, sic adulescentes senum praeceptis gaudent, quibus ad virtutum studia ducuntur; nec minus intellego me vobis quam mihi vos esse iucundos. sed videtis, ut senectus non modo languida atque iners non sit, verum etiam sit operosa et semgloriantem videmus, qui se cotidie aliquid addiscentem dicit senem fieri. et ego feci, qui litteras Graecas senex didici, quas quidem sic avide arripui quasi diuturnam sitim explere cupiens, ut ea ipsa mihi nota essent, quibus me nunc exemplis uti videtis. quod cum fecisse Socratem in fidibus audirem, vellem equidem etiam illud, discebant enim fidibus antiqui, sed in litteris certe elaboravi. ne nunc quidem viris desidero adulescentis, is enim erat locus alter de vitiis senectutis, non plus quam adulescens dquid est, eo uti decet, et quidquid agas, agere pr
Abbreviated transcription (Latin):
posse uiuere. S iid̾ laborant in iis que sciũt nichil:
adse oĩno ꝑtinere. seiũt arbores que alteri seculo ꝓsint.
ut ait stacius noster ĩ sinephebis. Nec uo dubitat agri¬
cola qͣus sit senex Q uerẽti cui serat respõdere diis ĩ s sero¬
mortalib. qui me nõ accipere hec que sero a maioribus
uoluerũt. s ecia posteris tradere. Et mesius dixit ce ͦ¬
alius de sene alteri secũlo ꝓspiciẽte q̃ illud idẽ. Edͥe¬
pol senectus si nĩl quicqͣ aliud uicii apportes tecũ cu
adueneris unũ id sat ẽ ꝙ diu uiuẽdo multa que nõ
uult uidet ⁊ multa fortassẽ que uult: atq ea quidez
que nõ uult sepe ecia adolescencia incurrit. Illud uoͬ
ide cecilius uiciosus dixit. Tu equide insenecta hoc
teputo miẜrimu sentire ͤᷤ eaͣ etate ẽẽ odiosu alteri.
i ocu̾du p̾ocius q̃ odiosu. Ut eĩ adolescẽtib bona
indole preditis sapientes senes delectant᷑ luiorq ẽ eoꝵ

Expanded text:
em in eis elaborant, quae sciunt nihil ad se omnino pertinere: serit arbores, quae alteri saeclo prosint, ut ait Statius noster in Synephebis. nec vero dubitat agricola, quamvis sit senex, quaerenti cui serat respondere: dis immortalibus, qui me non accipere modo haec a maioribus voluerunt, sed etiam posteris prodere. et melius Caecilius de sene alteri saeculo prospiciente, quam illud idem: edepol, senectus, si nil quicquam aliud viti adportes tecum, cum advenis, unum id sat est, quod diu vivendo multa quae non volt videt. Et multa fortasse quae volt, atque in ea, quae non volt, saepe etiam adulescentia incurrit. illud vero idem Caecilius vitiosius: tum equidem in senecta hoc deputo miserrimum, sentire ea aetate eumpse esse odiosum alteri. iucundum potius quam odiosum! ut enim adulescentibus bona indole praeditis sapientes senes delectantur, leviorque fit
Abbreviated transcription (Latin):
uiris. Set inuita ecia priuata ac quieta. S ophodes
ad sũma senectute tragedias fecit. Qui ꝓpt̾ studiu
ut᷑ quẽadmodu nr̃o more male rem gentibus patribꝰ
bona interdici solẽt. sic illu quasi desipiẽte a re familia¬
ri remouerẽt iudices. Tu senex dicit᷑ eaz fabula qua
ĩmanib ħebat ⁊ ꝓxime scripserat edipu coloneu reci¬
tasse iudicib. Quesisse q unde illud carmen desipiẽtis ui¬
deret᷑. quo recitato sentẽciis iudicu ẽ lib̾atꝰ. Nũ gͥ hũc. Nu homoꝵ. Nu hesiodu.¬
Nu simonidem. Tersicorez: Nuz quos ante dixi socra
cu coegit insuis studiis obmutescere senectus: An ĩ õi¬
bus his studioꝵ agitacio uite equalis fuit. age ut ista
diuina studia omictamꝰ. possu noĩare ex agro sabino ru¬
sticos uicinos romanos et familiares meos. Quib absẽ

Expanded text:
iris, sed in vita etiam privata et quieta. Sophocles ad summam senectutem tragoedias fecit; quod propter studut, quem ad modum nostro more male rem gerentibus patribus bonis interdici solet, sic illum quasi desipientem a re familiari removerent iudices. tum senex dicitur eam fabulam quam in manibus habebat et proxime scripserat, Oedipum Coloneum, recitasse iudicibus quaesisseque num illud carmen desipientis videretur, quo recitato sententiis iudicum est liberatus. num igitur hunc, num Homerum Hesiodum Simo- niden Stesichorum, num quos ante dixi IsocraDiogenem Stoicum coegit in suis studiis obmutescere senectus? An in omnibus studiorum agitatio vitae aequalis fuit? Age, ut ista divina studia omittamus, possum nominare ex agro Sabino rusticos Romanos, vicinos et familiaris meos, quibus absen
Abbreviated transcription (Latin):
imperatoꝵ. ut nuꝑ sũmi ac singularis uiri iuidie
preterea multitudinis atq obeas benemeritoꝵ se¬
pe ciuiu expulsiones calamitates fuge rursusq se¬
cunde res honores imperia uictorie q̃z qͣ fortuyta sũt
tamen sine hõiu operib et studiis neutram in par

Expanded text:
imperatorum, ut nuper summi et singularis viri, invidiae praeterea multitudinis atque ob eas bene meritorum saepe civium expulsiones, calamitates, fugae, rursusque secundae res, honores, imperia, victoriae, quamquam fortuita sunt, tamen sine hominum opibus et studiis neutram in par
Abbreviated transcription (Latin):
nulla ẽẽt õm̃o. ille .s. lictere ꝯticuere foreses. ⁊ senatorie.
Nichil au agere cũ aͥnimꝰ nõ poss. In hiis studiis abiñ
cio uersatus etatis. Eristimaui honestissime molestias¬
posse deponi si me ad phyaz retulissez. Cui cũ multuz ado¬
lescens discendi causa tp̃ris tril uisse postea q̃ honor ibꝰ¬
inẜuire cepi meq totu rei .pi. tradidi. ¶Tantũ erat
phye loci quantu suꝑfuerat aiicoꝵ et rei .pi. tẽporis.
Id anter õ̾e ꝯsumebat᷑ in legendo. scribendi ocu nõ erat.
Marimis gͥ in malis. ħ tñ boni assecuti uidemur. ut ea
licteris mandaremꝰ que nec erant satis nota nrͣis. ⁊ erat
cognicõe dignissima. Qͥ d eĩ ẽ ꝑ deos optabilius sapiẽcia
quid prestancius quid hõi melius qd hoĩe dignius. Hac᷑

Expanded text:
scilicet litterae conticuerunt forenses et senatoriae. Nihil agere autem cum animus non posset, in his studiis ab tio versatus aetatis existimavi honestissime molestiaposse deponi, si me ad philosophiam rettulissem. Cui cum multum adulescens discendi causa temporis tribuissem, posteaquam honoribuservire coepi meque totum rei publicae tradidi, tantum erat philosophiae loci, quantum superfuerat amicorum et rei publicae temporibus; id autem omne consumebatur in legendo, scribendi otium non erat. Maximis igitur in malis hoc tamen boni assecuti videmur, ut ea litteris mandaremus, quae nec erant satis nota nostris et erant cognitione dignissima. Quid enim est, per deos, optabilius sapientia, quid praestantius, quid homini melius, quid homine dignius? Hanc