comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suo ꝑ fidei ꝯmissũ dari pot̃.
ut eũ leres errogit᷑ manumit¬
tere. ul. legatarius. uł fidei cõ
prio seruo tectator roget. an¬
de co ꝙ. ip̃ins heredis. aut lega¬
tarii. uł ĩ. extranei sit qtics¬
⁊ alienus suus redimi ⁊ ma¬
numitti debet q̃uod si dñs
eũ ñ uẽdat. si modo nichil ex
iudicio ens ꝙ relinquid li¬
bertatẽ ꝑceꝑit. nõ statim sy¬
tinguit᷑ fideicũmissaria lib̾¬
tas. seo dłfert᷑ quia possit tem¬
pore ꝓcedent ubicũꝙ occasĩo
reduũdi ẜui fueriẽ p̃stari li¬

Expanded text:
seruo per fideicommissum dari potest, ut uel heres rogetur manumittere uel legatarius. Nec proprio seruo tede eo qui ipsius heredis aut legatarii vel etiam extranei sit. itaque alienus servus redimi et manumitti debet: quodsi dominus eum non vendat, si modo nihil ex iudicio eius qui reliquit libertatem percepit, non statim extinguitur fideicommissaria libertas, sed differtur, quia possit tempore procedente, ubicumque occasio redimendi servi fuerit, praestari li
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quo facit tatam̃tũ ⁊ quo
morit᷑. ¶Sirecta aũ libertas
canc dari uidet᷑. cõ ñ ab alio
buo manmnitti rõgat. sed
ueludꝰ ex suo testam̃to lib̾ta¬
tem ei ꝯpetere uultꝰ uerbe
aũ fidei ꝯmissaria hec maxi¬
tue ꝯmitto. que ꝑince singula
firina sũt. atq si omĩa munũ¬

Expanded text:
 quo faceret testamentum et quo moreretur. directo autem libertas tunc dari videtur, cum non ab alio servum manumitti rogat, sed velut ex suo testamento libertatem ei competere vult. Verba autem fideicommissorum haec maxituae committo ’. quae perinde singula firma sunt atque si omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximus plurimis graclib
intelligitur. ⁊ tñ dubiũ.ñ.
ẽ quin licet unuis sit gra¬
dus agnatoꝵ ꝑtineat ad eos.
nullo tastam̃to facto quisq̃
decesserit. ꝑ hoc tempus recy¬
rit᷑ quo mortuus.ẽ. is cuiꝰ
de sereclitate querit᷑ q̃uod¬
si fc̃o testam̃to ꝗsquã decii

Expanded text:
ximus ex pluribus gradibus intellegitur et tamen dubium non est quin, licet unus sit gradus adgnatorum, pertineat ad eos nullo testamento facto quisque decesserit, per hoc tempus requiritur quo mortuus est is cuius de hereditate quaeritur. quodsi facto t
Abbreviated transcription (Latin):
augustus uolũtar̃e cic imple¬
set. deinceps reliꝙ auctoritat̃i¬
tius secuti sicłi ꝯmissa p̾stabãt.
⁊ tilia lentuli legata que iure
ñ debebat solui clicit᷑. iuguitꝰ
cũ nocasse prudentes int̾ quos¬
⁊ trebraciũ quoꝙ cuins aucto¬
ntas dunc maxima erat. ⁊ q̃¬
sisse. an possit hoc recipi. nec ad¬
sonãs iuris rõne coclicilliorũ
nsus. c̃. ⁊ trebraciũ suasisse an¬
⁊ lũgas peregrinatõnes que
apud ueceres fuissent. ubi si
quis testam̃tũ face̾ ñ posser.
tñ coclicillos posiet. post quetẽ¬
pora cũ ⁊ ladeo cocucillis fois¬
set nomini um dubiũ erat.
quiu ⁊ codicilli inre obtimo

Expanded text:
gustus voluntatem eius implesset, cuius deinceps reliqui auctoritatem secuti, fideicommissa praestabant, et filia Lentuli legata quae iure non debebat solvit, dicitur Augustus convocasse prudentes, inter quos Trebatium quoque, cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesisse, an possit hoc recipi nec absonans a iuris ratione codicillorum usus esset: et Trebatium suasisse Auet longas peregrinationes, quae apud veteres fuissent, ubi, si quis testamentum facere non posset, tamen codicillos posset. post quae tempora cum et Labeo codicillos fecisset, iam nemini dubium erat quin codicilli iure
Abbreviated transcription (Latin):
successiones ꝑpt̾ id optõñe am¬
mintelãt. ⁊ adopcione ficile ꝑ
emancipatõnẽ soluta. ad neu¬
truspatris. successionẽ uocabã¬
tur. lpc solito more corrigẽtas
ꝯsticutõnẽ scripsimus. ꝑ qu̾ã
cdiffinimus. qñ parens natu¬
us filiũ suũ ad optadũ alii

Expanded text:
successionem propter adoptionem asuccessionem propter adoptionem amittebant et, adoptione facile per emancipationem soluta, ad neutrius patris successionem vocabantur. hoc solito more corrigentes, constitutionem scripsimus per quam definivimus, quando parens naturalis filium suum adopta
Abbreviated transcription (Latin):
optiua famlia fuerũt. ꝑ hoc
dempus quo naturalis parẽs
moriret᷑ repellit. ¶scem ad op¬
tiuos liberos omincipatos. aꝑa
ita lunge minus ꝯtra tabu¬
las testam̃ti ad bonaeins ad¬
minit. quia desinũt ĩliberoꝵ
numero. eẽ. admonẽcli tñ
simus cos ꝙin ad optiua fa¬
nulia sũt. uel qui post mor¬
tẽ naturilis parẽtis ab ad op¬
tiuo patre cinãcipati fuerint.
tuo. licet ea ꝑte elicti qua libe¬
ri ad bonorũ possõnẽ uocãtur
ñ ammitãtur. alia tñꝑte¬
sineꝙ sus heredes liberi. noque
enuncipati obaent. neꝙ agna¬
tus quidẽ ullus int̾ueniat. añ
enĩ p̾tor liberos uocat. tam su¬
os heredes quã emincipatos.
crinde legitimos heredes deinde
ꝓximos cognatos ⁊ sẽo ea omĩa
antietati quidẽ placuerũt.
Aliquam aũ emendatõnẽ
a nr̃a ꝯstitutõne acceperũt
que apatribus suiꝰ naturalibus
in ad optõnẽ aliis dãt inue¬
nimus quĩppe ñ nullos casus
ꝗb filiĩ. ⁊ naturaliũ pat̾ẽtum

Expanded text:
optiva familia fuerunt per hoc tempus quo naturalis parens moreretur, repellit. item adoptivos liberos emancipatos ab ita longe minus contra tabulas testamenti, ad bona eius admittit, quia desinunt in liberorum numero esse. Admonendi tamen sumus eos, qui in adoptiva familia sunt quive post mortem naturalis parentis ab adoptivo patre emancipati fuerint, tuo, licet ea parte edicti qua liberi ad bonorum possessionem vocantur non admittantur, alia tamesi neque sui heredes liberi neque emancipati obstent neque adgnatus quidem ullus interveniat: ante enim praetor liberos vocat tam suos heredes quam emancipatos, deinde legitimos heredes, deinde proximos cognatos. Sed ea omnia antiquitati quidem placuerunt: aliquam autem emendationem a nostra constitutione acceperunt, quae a patribus suis naturalibus in adoptionem aliis dantur. invenimus etenim nonnullos casus, in quibus filii et naturalium parentum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ad herelititẽ liberi. n bonoꝵ
possõnẽ petere possũt. quasi¬
ꝓximi cognati. leo ce suuicle di ta¬
redib c̃mãciꝑati aũ liberi
iure ciili nichil iuris hñt.
neꝙ enĩ sui leredes sũt quͥa
in pocestate eẽ. cesienĩt part̃¬
tis n alio ullo iure ꝑ legẽtũ.
tabularũ nocĩt᷑ sed p̾corm
turali ecitati motus dat eis
bonorũ possõnẽ. unde̾ liberi.
ꝑ ince ac si ĩpotestate parẽtis
mortis tp̃r fuissent siue soli
sint. sĩne ꝯ suis heredibus
⁊currãt Itaꝙ ne cdnob li¬
dens extãtib. emancipato ⁊.
eo ꝙ mortis tp̃r ĩ pocestate
fuerit. sane ꝗdẽ is ꝙ ĩ potesta¬
te sucrit solus inr̃e ciuili
beneficio p̃toris inꝑtẽ ad¬
mittix᷑. euenit ut suus le¬
res ꝓ ꝑte heres fiat. ¶ ꝯeo
hii quĩ emãcipati aparẽ¬
te. ĩn ad opcionẽ se dederũt.
ñ admittũt᷑ ad bona natu¬
ralis patris quas liberi. q
modo cum is morent᷑. i ad¬
optina famila sũt. nam cĩ

Expanded text:
tum ad hereditatem liberi, neque bonorum possessionem petere possunt quasximi cognati. haec de suis heredibus. Emancipati autem liberi iure civili nihil iuris habent: neque enim sui heredes sunt, quia in potestate esse desierunt parentis, neque alio ullo iure per legem duodecim tabularum vocantur. sed praetor naturali aequitate motus dat eis bonorum possessionem unde liberi, perinde ac si in potestate parentis mortis tempore fuissent, sive soli sint sive cum suis heredibus concurrant. itaque duobus liberis extantibus, emancipato et qui mortis tempore in potestate fuerit, sane quidem is qui in potestate fuerit solus iure civili beneficio praetoris in partem admittitur, evenit ut suus heres pro parte heres fiat. At hi, qui emancipati a parente in adoptionem se dederunt, non admittuntur ad bona naturalis patris quasi liberi, si modo cum is moreretur in adoptiva familia sint. nam vivo
Abbreviated transcription (Latin):
tere pot̃. eo tp̃r q̃rendũ ẽ. quo
certũ ẽ. aliquẽ sĩne tegam̃to
decessiso quod accidit ⁊ desti¬
tuto testam̃toshac rõne si fĩ¬
filius exlereditatus fuerit.
⁊ extraneus heres inctitutus.
ẽ. tilio mortuo posteaꝙ cͥcũ
fuerit heredem ĩstitutũ ex
testam̃to ñ sieri heredẽ. aut
quia uoluit eẽ leres. aut ꝗa
nõ potuit. nepos auo suo łe¬
res exister. quia tempore qͦ¬
certũ ẽ. intestatũ dectisisse ꝓa¬
trẽ famslias. solus ĩuenit᷑ ne¬
posi ⁊ hoc cert̃ ẽ ⁊ licet post
mortẽ ani natus sle. tñ niuo

Expanded text:
tere potest: eo tempore quaerendum est quo tere potest: eo tempore quaerendum est quo certum est aliquem sine testamento decessisse: quod accidit et destituto testamento. hac ratione si filius exheredatus fuerit et extraneus heres institutus est, filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamento non fieri heredem, aut quia noluit esse heres aut quia non potuit, nepos avo suus heres existet, quia quo tempore certum est intestatum decessisse patremfamilias, solus invenitur nepos. et hoc certum est. Et licet post mortem avi natus sit, tamen avo
Abbreviated transcription (Latin):
dem hr̃e ñ pot̃. cũ fiscus ei
succedat. scd pot̾ clici ip̃o iure
eẽ suũ herrde seo desinere.ẜ
¶cũ cilus fibane. ⁊ ex altero filio
nepos neptis ue extant. parit̃. ad
hereditatẽ nocẽt᷑. uec ꝙ gradus
ꝓximior ẽ. ulteriorẽ ex dudit.
equũ enĩ ẽẽ uicet᷑ nepos nep¬
tis ue inpatris sui locũ succe¬
dere pars rõne. ⁊ si uepos neptis¬
ꝙ sit ex filio ⁊ ex nepote. ꝓne¬
pos ꝓneptis ne. simul uocãt᷑.
⁊ ca placuit nepotes itẽ ꝓue
locũ succedere. oueniens ẽe. ui¬
sũ ẽ. ñ ĩcapite sad instripẽ here¬
clitatẽ cliuidi ut filius ꝑtem
cdimidiam hereditatis habe¬
at. ⁊ ex altero filio dno plures
ue. alteram dimudiam. q̃tem
si ex cluob filiis nepotes extãt.
⁊ ex altero unus forte. aut duo
ex altero tres. aut quatuor ad
miñ. ant cluos dimidia ꝑs
ꝑtinet. adtres. uł. quatuor
altera dimidia. cũ aũ q̃ri¬
tur an quis suus heres exĩs¬

Expanded text:
dem habere non potest, cum fiscus ei dem habere non potest, cum fiscus ei succedit. sed potest dici, ipso iure esse suum heredem, sed desinere. Cum filius filiave et ex altero filio nepos neptisve extant, pariter ad hereditatem vocantur, nec qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum enim esse videtur, nepotes neptesque in patris sui locum succedere. pari ratione et si nepos neptisque sit ex filio et ex nepote pronepos proneptisve, simul vocantur. et quia placuit, nepotes neptesque, locum succedere, conveniens esse visum est, non in capita, sed in stirpes hereditatem dividi, ut filius partem dimidiam hereditatis habeat et ex altero filio duo pluresve nepotes alteram dimidiam. item si ex duobus filiis nepotes extant et ex altero unus forte aut duo, ex altero tres aut quattuor, ad unum aut duos dimidia pars pertinet, ad tres vel ad quattuor altera dimidia. Cum autem quaeritur, an quis suus heres exis
Abbreviated transcription (Latin):
gentti fucrãt post dotale ins¬
strum̃tũ ꝯfectũ liberi uł ⁊̃ na¬
ti ab hac luct subtracti fue¬
rint. Ita demũ tñ nepos neꝑ¬
tis ue. ⁊ ꝓnepos ꝓnepcis ne su¬
orũ henũ numero sũt. si p̃¬
cictus ꝑsona cesierit inpotestat
part̾tis cẽ. siue morte id. accederit.
sinc alia rõne. ncluti emancipa¬
cions. Nam si ꝑ id tempus quo
quis moriret᷑. silius in postestite
berorũ ꝓsonis clictũ intesligimꝰ.
istere quia ex ꝗbus causis ig¬
nor̃tibus ad quirit᷑ nobis ex
hisdẽ eiusis ⁊ furiosis ad quiri
ris in potestair mortis trmpore
snus heres ñ suit tñ suus heres
parenti efficit᷑ ueluti ab hosti¬
bus quis reu̾ssus fuerit. post
mortem patris sui. ins enĩ
post liminii hoc facit. ¶ per̃
cõtrariũ enenit ut licẽt ꝙ. in
familia desincti sit mortis
tempore tñ suus leres ñ fiat.
ueluti si poct mortẽ suam
pat̃ iudicatꝰ. c̃. rens ꝑ cluellio¬
nos. ac ꝑ hoc menioria cius
dĩpnata fuerit. suũ ciũ here¬

Expanded text:
geniti fuerint post dotale instrumentum confectum liberi, vel etiam nati ab hac luce subtracti fuerint. 2b. Ita demum tamen nepos neptisve et pronepos proneptisve suorum heredum numero sunt, si praecedens persona desierit in potestate parentis esse, sive morte id acciderit sive alia ratione, veluti emancipatione. Nam si per id tempus, quo quisque morietur, filius in potestate berorum personis dictum intellegimus. istere: quia quibus ex causis ignorantibus adquiritur nobis, ex his causis et furiosis adquiri pin potestate mortis tempore suus heres non fuit, tamen suus heres parenti efficitur, veluti si ab hostibus quis reversus fuerit post mortem patris sui: ius enim postliminii hoc facit. Per contrarium evenit ut, licet quis in familia defuncti sit mortis tempore, tamen suus heres non fiat, veluti si post mortem suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac per hoc memoria eius damnata fuerit: suum enim here
Abbreviated transcription (Latin):
pocatite moriẽtis fuerĩt. neln¬
ti filius. filia. nepos. neptisue.
ex filio ꝓ nepos. ꝓ neptis ue.
ex nepote filio nato. ꝓgnatus
turaes liberi. an. adoptiur¬

Expanded text:
potestate morientis fuerunt, ueluti filius filiaue, nepos neptisue ex filio, pronepos proneptisue ex nepote filio nato prognatus turales sint liberi an adoptiu
Abbreviated transcription (Latin):
placuit ut ñ minus ꝑ¬
ostumis quam iam na¬
tis testam̃to tutores da¬
ri posse. si modo ĩ ea cã sit
scerẽt᷑ sui ⁊ in potestate
eorũ fierẽt ¶sed si em̃a¬
cipato filio tutor apatre
testamẽto datus fuerit
firmandus est. ex sẽtẽtia

Expanded text:
placuit non minus pplacuit non minus postumis quam iam natis testamento tutores dari posse, si modo in ea causa sint, ascerentur, sui et in potestate eorum fierent. Sed si emancipato filio tutor a patre testamento datus fuerit, confirmandus est ex sententia
Abbreviated transcription (Latin):
tũ nã ex his ꝑsonis in¬
que in potestate ñ st̃
quedã uel intutela sũt
uł ĩncuracione. quedã
uentro iure tenẽtur.
¶uideamus igitur de
his que ĩ tutela uel in
curatione sũt. Ita enĩ ĩ¬
tesligimus ceteras ꝑson¬
as. que nentro iure te¬
uet pc prius respiciam
de his q̃ intutola sũt
Est aũdutela ut seruius
definiuit ius ac potestas
incapite libero ad tuen
dũ eũ ꝙ ꝓpt̃ etatẽ se defẽ¬
dere nequid. iure ciuili
data ac ꝑmissa. tutores
tatẽ hñt. ex qua re ip̃ino¬
men acceperũt. Itaꝙ ap¬
pellantur tutores quasi
tuidores atꝙ defensores.
sicut editui dicõt᷑ ꝙ edes
tuentur. ꝑmissũ est itꝙ
parẽtibus liberis in ꝓube¬
ribus quos in potestate
hñt. testamẽtotutores da
casuri ĩtaꝙ si filius tuus
mortis tue tp̃r in potesta¬
te tua ñ fuit  nepotes ex
eo ñ potuerũt testame¬
to tutorẽ habere tuo qu̾a¬
uis in potestate tua fue¬
rĩt. scilicet quia mor
sis postumi ꝓ iam natis
habntur. ⁊ in hac causa

Expanded text:
. nam ex his personis quae in potestate non sunt, quaedam vel in tutela sunt vel in curatione, quaedam neutro iure tenentur. videamus igitur de his quae in tutela vel in curatione sunt: ita enim intellegemus ceteras personas, quae neutro iure tenentur. ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt. Est autem tutela, ut Servius definivit, ius ac potestas in capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. Tutores tatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. itaque appellantur tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur. Permissum est itaque parentibus liberis impuberibus, quos in potestate habent, testamento tutcasuri. itaque si filius tuus mortis tuae tempore in potestate tua sit, neeo non poterunt ex testamento meo habere tutorem, quamuis in potestate mea fuerint; scilicet quia mortsis postumi pro iam natis habeantur, et in hac causa
Abbreviated transcription (Latin):
secłm nras ꝯstituciones
suꝑ his habitas in ad¬
opcionẽ dedit. id si lpc
ip̃m actis int̾uenic̃tib
apud ꝯpetr̃tẽ indicem
manifestauent. p̾̃sente
eo ꝗ ad optat. ⁊ ñ ꝯtrad
icente. nec ũ co ꝙ ad op¬
tat soluitur ꝗdẽ ius po¬
trãssit añ inhuius mo¬
di parentẽ ad oꝑtuuũ
incuius ꝓsonã ad opt̃o¬
nẽ pleuissimã esse an¬
tea diyimuis: ¶Illud añ
scire oportet. qd si nur¬
us tua ex filio tuo ꝯcepe¬
rit. ⁊ filiũ post ea enĩaci¬
paueris. uel in ad opt̃o¬
nem dederis p̃gnante
nurutua. nichil omi¬
nus qd̾ ex ea nascitur
inpotestate tua nascit᷑.
quod sipost emançipa¬
cionẽ uł ad optõnẽ fu¬
errit ꝯceptus. patris sui
cinancipati.uł aui ad¬
optiui potestati subici¬
tur. ⁊̃ quodneꝙ natura¬
les liberi. neque ad opti¬
sũt cogere parentẽ. depo¬
testate sua eos dmultere

Expanded text:
secundum nostras constitutiones secundum nostras constitutiones super his habitas in adoptionem dederit, id est si hoc ipsum, actis intervenientibus, apud competentem iudicem manifestavit, praesente inde, ex quo captus est icente nec non eo qui adoptat, solvitur quidem ius potransit autem in huiusmodi parentem adoptivum, in cuius persona adoptionem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nurus tua ex filio tuo conceperit et filium postea emancipaveris vel in adoptionem dederis praegnante nuru tua, nihilo minus quod ex ea nascitur, in potestate tua nascitur: quod si post emancipationem vel adoptionem fuerit conceptum, patris sui emancipati vel avi adoptivi potestati subicitur: et quod neque naturales liberi neque adoptisunt cogere parentum de potestate sua eos dimittere
Abbreviated transcription (Latin):
inmnelius ꝑ ꝯstitut̃nẽ re¬
formauit. ut fiocione pͥs
tina explosa recta nia a¬
pud ꝯperentes inclices uł
tes. et filios suos. uł tilias
uł nepotes uel neptes
ac de inceps sua manu
dimitterẽt. sed tunc e
clicto p̃toris in huius¬
filii nel filie nepotisuł
neptis bonis: ꝙ uł que
aparente. manumis¬
issa sint eadem iura pr¬
estãtur parenti. que tͥ¬
buunt᷑ patrono in bo¬
n̾o liberti. ¶ Et p̃cc̃a si
inpubes sit filius ułf
lia. uel ceteri ip̃e parẽs
exmanumissione. tu¬
telam eius nanciscũt᷑¬
liberũ eẽ arbitiiũ ꝙ fi
lnĩ et ex eco nepot̾ẽ uel
ueptẽ in potestate habi
bũt. filiũ quidẽ de potes¬
tate dimittere. nepotẽ
uero uel neptẽ retine¬
re ⁊ exdĩso filiũ ꝗdẽ
inpotestate retinere. uo
potẽ uero ul neptẽ ma¬
numutere. Eadem ⁊ de
pronepoit ul de ꝓnepte
om̃s sui iuris esficere¬
¶ ged ⁊ si pater filiũq
nem in potestate hab
auo uł ꝓauo naturali

Expanded text:
in melius per constitutionem rein melius per constitutionem reformnt: et e contario liberi repud competentes iudices vel rent et filios suos vel filias vel nepotes vel neptes ac deinceps sua manu dimitterent. et tunc ex amnantur et qui bestiis subiciuntufilii vel filiae, nepotis vel neptis, bonis, qui vel quae a parente manumisissa fuerit, eadem iura praestantur parenti quae tribuuntur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit filius vel filia vel ceteri, ipse parens ex manumissione tupraestitis a patria potestaliberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem vel neptem in potestate eratoriam autem celsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximere potestate? Si ab hostibus captus fuerit parens, quamvis servus hostium fiat, tamen pendet, ius liberorum propter omnes sui iuris efficere. Sed et si pater filium, quem in potestate habet, avo vel proavo naturali
Abbreviated transcription (Latin):
serui quem admodũ po¬
destate lib̾antur. ex hiis ĩ¬
telligere possummns que de
seruis manumttẽdis su¬
perius exposuiuis. hu uͦ
qui in pocestate parẽtũ st̃
mortuo eo sui iuris fuĩt.
sod hoc distintõm recepit.
nã mortuo patre sane oĩ
ꝙ. filius nepos ue si ab¬
hostibus captus fuerit
ut eũ ꝙ ab hostibus captꝰ¬
si intines nrõs post ea ꝑue¬
nit poit limino reuersũ
recte dicanuis nam limi¬
na sicut in domibus fĩnẽ
quendam faciũt. sic ⁊ im¬
perii sinẽ. lim̃ ẽẽ ueteres
noluerũt hĩno ⁊ limes
dictus est quasi finis ꝙ¬
dam⁊ t̾mimus. ab eo
eodem limine reuertẽba¬
tur quo amissus erat.
ab hostibus recuperitur
postlimio redisse estima¬
tur ¶Pretea emancipat̃o¬
ne quoꝙ desinũt liberi
in potestato parentũ ec̃ S̾
ca emancipacio antea q¬
dem uł ꝑantiquam leg¬
is obseruacionẽ ꝓcedeb¬
at. que ꝑ imaginanias
uẽdiciones ⁊ int̃cedentes
manumissiones celebeat᷑.
uł ex impenali rescrpto.

Expanded text:
serui quem ad modum potestate liberentur, ex his intellegere possumus, quae de seruis manumittendis superius exposuimus. . Hi uero, qui in potestate parentis sunt, mortuo eo sui iuris fiunt. sed hoc distinctionem recipit; nam mortuo patre sane oimodo filii filiaeve sui iurhostibus captus fuerit,et eum qui ab hostibus captus in fines nostros postea pervenit postliminio reversum recte dicimus. nam limina sicut in domibus finem quendam faciunt, sic et imperii finem limen esse veteres voluerunt. hinc et limes dictus est quasi finis quidam et terminus. ab eo eodem limine revertebatur quo amissus erat.  hostibus recuperatur, postliminio rediisse existimatur. Praeterea emancipatione quoque desinunt liberi in potestate parentum esse. sed ea emancipatio antea quidem vel per antiquam legis observationem procedebtestate parentis esse. sed venditiones et intercedentes manumissiones celebrabatur, vel ex imperiali rescripto.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ post ea ex nr̃a dstitucio¬
ne dotalibus iustrumentis
ꝯpositis inpotestate patris
esficitur. quod si ⁊ alii li¬
beri ex eodem matrimoni
o fuerĩt ꝓcreati siiliter
que cdiximus in potes cio¬
tate nr̃a sũt. uerũ ecĩa ne
hii quos ad optamius ad
imperio magistratus. aut¬
toris auctoritate adoptare¬
que ue sui iuris sũt. que
species ad optionis dictur¬
uel adrogacio Imperiõ
magistratus ad optamus
potestate parentũ sũt. siue
primũ gradũ liberorũ

Expanded text:
 postea ex nostra constitutio postea ex nostra constitutione, dotalibus instrumentis compositis, in potestate patris efficitur: quod et alii si ex eodem matrimonio non fuerint procreati, similiter quae diximus, in potestate nostra sunt, verum etiam ii quos adoptamus. Adimperio magistratus. toris auctoritate adoptaquaeve sui iuris sunt. quae species adoptionis dicitur adrogatio. imperio magispotestate parentium sunt, siue primum gradum liberorum
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ¶ si ad uersus ea que
diximus aliqui coierĩt nͣ¬
tur iu postestate patris nõ
sũt. sed tales sũt qũatũ ad
patriam potestatẽ ꝑtinet.¬
quales sũt hi quos mater
iullꝯ dcepit. nam nechi pa¬
trem habere intelligũtur.⁊
his etiam incertus patͥ est
unde solent filii spurii appel¬
lari. uel agreca uoce quasi
si sine patre filii. ¶sequitar
ergo ut dissoluto tali coitu.
nec dotis ex accioni locus
sit. ¶ qui aũ ꝓhibitis np¬
tias coeũt. et alias penas pa¬
ciantur que sacris ꝯstitu¬
cionibus cõtiũetur aliqͣ¬
do aũ euenit ut liberi qui
statim ut uati sũt in pot¬
estate parẽtũ ũ fiant post¬
ea añ religantur inpotes¬
tatem ꝑentũ qualis est is
qui dum naturalis fuer¬
at. post ea curie datus pot¬
estate patris subicitur. ¶nec
nõ is qui ex muliere libe¬
ra ꝓcreatus. cuius matrim¬
omiũ minime legibus in¬
terdictũ fuerat sed ad qũa
pat̃ ꝯsuetuuẽ hubuerat.¬

Expanded text:
mus. Si adversus ea quae mus. Si adversus ea quae diximus aliqui coierint, ntur, in potestate patris non sunt, sed tales sunt quantum ad patriam potestatem quales sunt ii quos mater vulgo concepit. nam nec hi patrem habere intelleguntur, cum his etiam incertus est: unde solent filii spurii appellari, vel a Graeca voce quasi si sine patre filii. sequitur ergo, ut et dissoluto tali coitu nec dotis exactioni locus sit. qui autem prohibitas nuptias coeunt et alias poenas patiuntur, quae sacris constitutionibus continentur. Aliquando autem evenit, ut liberi quidem statim ut nati sunt in potestate parentum non fiant, postea autem redigantur in potestatem. qualis est is qui dum naturalis fuerat postea curiae datus potestati patris subicitur. nec non is qui a muliere libera procreatus, cuius matrimonium minime legibus interdictum fuerat sed ad quam pater consuetudinem habuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
ditur tibi uubere. quia
cadem duobus nupta ẽẽ
nõ potest: item si ad huc
socrus ẽ. id si ad huc fũlt¬
a eius tibi nupta .ẽ. ido
impediũtur tibi npcie
quia ddnas uxores habere
nõ possis Mariti tñ filius
ex alia uxore. ⁊ uxoris fili¬
ã ex alio manto. uel ꝯtra
matrimoniũ ꝯtrahunt.
licet habeant fr̃m sororẽ¬
ue. ex matrimonio post¬
ea ꝯtracto natos ¶siuxor
tua post diuorciũ. ex ali¬
o filiam ꝓcreauerit lȩc
nõ est quidem priuigna. tia
sed iulianus huius modi
nupciis abstinere debere
ait.Nam nec sponsam fi¬
lii nurũ esse nec patris sp̃o¬
sam nouercam eẽ. rectius
tñ ⁊ iure facturos eos qui
huiusmochi nuptuis se abs¬
tinuerũt Ellud certũ est.
seruiles quoꝙ cognatõnes
impedimento eẽ. nuptus.
si forte pater ⁊ filia. aut frat̾
et soror manumissi fuerĩt¬
diuersas raciones nuptias
ꝯtrahere ꝓhibñtur. quas
inlibris cligestoꝵ scu pan¬
dectarũ exueteri iure col¬
lectarũ ciumerari ꝓmisi¬

Expanded text:
ditur tibi nubere, quia ditur tibi nubere, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc socrus est id est si adhuc filia eius tibi nupta est, ideo impediuntur nuptiae, quia duas uxores habere non possis. Mariti tamen filius ex alia uxore et uxoris filia ex alio marito vel contra matrimonium recte contrahunt, licet habeant fratrem sororemve ex matrimonio postea contracto natos. Si uxor tua post divortium ex alio filiam procreaverit, haec non est quidem privigna tua, sed Iulianus huiusmodi nuptiis abstinere debere ait: nam nec sponsam filii nurum esse nec patris sponsam novercam esse, rectius tamen et iure facturos eos, qui huiusmodi nuptiis se abstinuerint. Illud certum est serviles quoque cognationes impedimento esse nuptiis, si forte pater et filia aut frater et soror manumissi fuerintdiversas rationes nuptias contrahere prohibentur, quas in libris digestorum seu pandectarum ex veteri iure collectarum enumerari permisi
Abbreviated transcription (Latin):
soror̃ liberi. uel frĩs ⁊ soro¬
ris uigi possũt ¶tem ami¬
nõ licet ¶tem mat̾teram
quia parentũ loco habetur.
qua racione uerũ est Mag¬
nã quoꝙ amitã ⁊ macerte¬
ram magnã ꝓhiberi uxorẽ
aucere ¶fistmitatis quog
uencratõne quarũdã ip¬
cus absiere necesse ẽ. ut
ecce pͥuguinã. aut nurũ
uxorẽ ducere nõ licet. quia
utreque filiarũ loco sunt
quod scilicet ita accipi
debeat. si fuit munis aut
priuignatua. sam si
ad huc nurus est. ił si
huc nupta est. filio tuo
alia racione uxorẽ cluce¬
re eam ñ possis quia ea¬
nõ potest ¶tem si ad huc
prinigna fuarẽ. id est si
mater eius tibi nupta
est: ideo eam uxorẽ cdu¬
cere ñ potens. quia clu¬
as uxores eodem tp̃r ha¬
bere ñ licet. ¶ socrumqͥ¬
que ⁊ nouercam ꝓhibi¬
tũ ẽ uxorẽ dncere. quia
inatris loco sũt. quod et
ipsũ disoluta asfinitate
ꝓcedit demũ alioquin
si ad huc nouerra est iã
ẽ si ad huc patri tuo nup¬
ta est. diimi iure imꝑe¬

Expanded text:
liberi, vel fratris et sororis jungi non possunt. Item. Aminon licet. Item nec materteram, quia parentum loco habentur: qua ratione verum est magnam quoque amitam et materteram magnam prohiberi uxorem ducere. Affinitatis quoque veneratione quarundam nuptiis abstinere necesse est. ut ecce privignam aut nurum uxorem ducere non licet, quia utraeque filiae loco sunt. quod scilicet ita accipi debet, si fuit nurus aut privigna: nam si adhuc nurus est, id est si adhuc nupta est filio tuo, alia ratione uxorem eam ducere non poteris, quia eanon potest: item si adhuc privigna tua est, id est si mater eius tibi nupta est, ideo eam uxorem ducere non poteris, quia duas uxores eodem tempore habere non licet. Socrum quoque et novercam prohibitum est uxorem ducere, quia matris loco sunt. quod et ipsum dissoluta demum adfinitate procedit: alioquin si adhuc noverca est, id est si adhuc patri tuo nupta est, communi iure impe
Abbreviated transcription (Latin):
susu parẽtũ p̃cedere debeat.
¶unde quesitñ ẽ. an furiosi fi¬
lia nubere aut furiosi filiuꝰ
uxorẽ ducere possit. cumꝙ
suꝑ filio uariebatur. nr̃a
ꝓcẽssit decisio. quͥa ꝓmislũ
est. ad exenplũ filie furi¬
osi ⁊ filiũ quoq posse sine
patris interuẽtu intrimod
niũ copulare. sccłm datũ

Expanded text:
sum parentis praecedere debeat. sum parentis praecedere debeat. unde quaesitum est, an furiosi filia nubere aut furiosi filius uxorem ducere possit? cumque super filio variabatur, nostra processit decisio, qua permissum est ad exemplum filiae furiosi filium quoque posse et sine patris interventu matrimonium sibi copulare secundum datum
Abbreviated transcription (Latin):
fraudem fecerit sciat me¬
lpoc admissum. seuenius
executurum. De pat̾ͥi pocestite
n potestate nr̃a sũt liberi
nostri. quos ex iustis nuꝑ
tiis ꝓcreamiimus. Nuptie
aũ siue matrimonirm
est. uiri ⁊ mulieris ꝯm̃c
cio iudiuiduã ꝯsuetudi¬
tatis qđ in liberos habemꝰ
propriũ ẽ. ciuiũ romanoꝵ.
nulli eiũ sũt alii homines
qui talem inliberos habeãt.
potestatẽ qualem nos habe¬
mus. Qui igitur ex te ⁊ux¬
ore tna nascitur intua po¬
testate est. ¶ Item qui ex fi¬
lio tuo ⁊ uxore sua nascit᷑.
id̃. nepos tuus ⁊ neptis tua¬
que intua sũt pocestate. ⁊
ꝓnepos ⁊ ꝓueptis ⁊ deinceps
ceteris qui tamẽ ex filia tua
nascitur intua poteste nõ ẽ.
gum coeũt masculi qu̾dẽ
puberes femine aũ uiri po¬
tentes. siue patres familias
sint siue filii familias.
dũ tñ ⁊ filii familias ꝯ sen¬
sũ habeant parẽtũ. quoꝵ
inpotestare ft̃. na hoc fieri
debere. ⁊ ciuilis ⁊ naturalis
ratio suadet. intantũ ut ius¬

Expanded text:
fraudem fecerit, sciet, me admissum severius exsecuturum. TIT. 9 DE PATRIA POTESTATE In potestate nostra sunt liberi ntis procreavimus. Nuptie autem sive matrimonium est viri mulierisque io, individuam consuetuditatis, quod in liberos habemus, proprium est civium Romanorum: nulli enim alii sunt homines qui talem in liberos habeant potestatem qualem nos habemus. Qui igitur ex te et uxore tua nascitur, in tua potestate est: item qui ex filio tuo et uxore eius nascitur, id est nepos tuus et neptis, aeque in tua sunt potestate, et pronepos et proneptis et deinceps ceteri. qui tamen ex filia tua nascitur, in tua potestate non est, gum coeunt, masculi quidem puberes, feminae autem viripotentes, sive patresfamilias sint sive filiifamilias, dum tamen filiifamilias et consensum habeant parentum, quorum in potestate sunt. nam hoc fieri debere et civilis et naturalis ratio suadet in tantum ut ius
Abbreviated transcription (Latin):
patus fueris. nichilẽ. in¬
pedimẽto nuptiis ¶ Et i¬
deo astat. siquis generum
adoptare uelit debere eũ
añ filiam suam emanci¬
pare. ⁊ siquis uelit mi¬
rũ adoptare. debere cam
añ filiũ suũ emancipare.
Fratris uero uel soro¬
ris filiam uxorẽ ducere
nõ licet. sod nec neptem¬
fr̃is uel soroeis duccre qͥs
potest quamus quaito gra¬
clucere nõ licet. eius neq
neptẽ ꝓmittitur ¶cins ne¬
ro muliens quam pater
tuus adoptanit filiam nõ
uideris impediri uporẽ du¬
cere. quia neque naturali
neqne cuuli iure dũigin¬

Expanded text:
patus fueris, nihil est impatus fueris, nihil est impedimento nuptiis. et ideo constat, si quis generum adoptare velit, debere eum ante filiam suam emancipare: et si quis velit nurum adoptare, debere eum ante filium emancipare. Fratris vel sororis filiam uxorem ducere non licet. sfratris vel sororis ducere quis potest, quamvis quarto graducere non licet, ejus neque neptem permittitur. Ejus vero mulieris quam pater tuus adoptavit, filiam, non videris impediri uxorem ducere, quia neque naturali neque civili jure tibi
Abbreviated transcription (Latin):
liam. nel anu ⁊ nep tem
uel matr̃e ⁊ filiũ. uel amã
⁊ nepotem ⁊ usꝙ ad infini¬
cũ ¶ et si tales ꝑsone intͥ
se coierint nefarias ⁊ in¬
cestas nuꝑtias ꝯtraxisse
dicũt᷑. et hec adeo ita sũt.
tum literoꝵ ne loco sibi ẽe
ceperũt. nõ possũt int̾ se
matrimonia iũgi intan¬
tũ ut eciã dissoluta ad obͥti¬
one idẽ iuris maneat. It¬
que eam que tibi ꝑ adopti¬
onem ailia aut ueptis esse
ceperit. ñ poteris uxorẽ ddu¬
cere. qũanis eam macipa¬
ueris ¶Inter eas quoꝙ
ꝑsonas. que extranu̾so gͣ¬
cln cognacionis ingũtur.
est quedã similis õbserna¬
cio sed ñ tanta. Sane eñi
it̃ fratr̃e soror̃e ue np¬
cie ꝓhibite sũt. siue abes¬
dem patre eademꝙ mat
nati fuerint. siue ex alt̾¬
utro corũ sit. ¶ sed̾ ⁊ si
qua ꝑ ad optionẽ soror ẽs
ceperit. quam dm quidẽ
dstat ad opcio sane inter
te ⁊ eam nuptie dsistere
nõ possũt cum uero per
emancipatõnẽ adoptio dis¬
soluta sit poteris eam du¬

Expanded text:
ptem vel matrem et filium vel aviam et nepotem et usque ad infinitum: et si tales personae inter se coierunt, nefarias atque incestas nuptias contraxisse dicuntur. et haec adeo ita sunt tum liberorumve loco sibi esse coeperint, non possint inter se matrimonio iungi, in tantum ut etiam dissoluta adoptione idem iuris maneat: itaque eam quae tibi per adoptionem filia aut neptis esse coeperit, non poteris uxorem ducere, quamvis eam emancipaveris. Inter eas quoque personas, quae ex transverso gradu cognationis iunguntur, est quaedam similis observatio, sed non tanta. sane enim inter fratrem sororemque nuptiae prohibitae sunt, sive ab eodem patre eademque matre nati fuerint, sive ex alterutro eorum. sed si qua per adoptionem soror tibi esse coeperit, quamdiu quidem constat adoptio sane inter te et eam nuptiae consistere non possunt: cum vero per emancipationem adoptio dissoluta sit, poteris eam u
Abbreviated transcription (Latin):
guinei eẽ. quia ꝯsanguini¬
titis ins species . ẽ. agnatõnis.
tiũ igit᷑ cognati su̾e sibi. sic̃
⁊ matris cognati sũe sibi.
Itaque omĩbus istis ex eaꝑte
ꝯpetit bonorũ possessõ quã ꝓꝵ¬
mitatis noĩe cognati uocat᷑.
¶ lox loco ⁊ illud necessario ã¬
monendi sumus. agnatõnis
quidẽ iuȩre admitti. aliquẽ
ad hereditatẽ. ⁊ si decimo gra¬
clu sit. siue de lege .xii. tabu¬
larũ queramus siue de eclicto
quo pͥtor legitimis herecdlib
claturũ se bonorũ possõne polli¬
cet᷑ ꝓximitatis uero noĩe his
solis p̃tor ꝓuitt bonorũ pos¬
sõne . ꝙ. usque ad sexcũ graclũ
cognati sut̃. ⁊ ex septimo aso¬
briuo sobrina quẽ nato na¬
taue. cap̃ ui. dogradibus cog

Expanded text:
guinei esse, quia consanguinitatis ius species est adgnationis: tantum igitur cognati sunt sibi, sicut et matris cognatis. itaque omnibus istis ea parte competit bonorum possessio qua proximitatis nomine cognati vocantur. 5 4. Hoc loco et illud necessario admonendi sumus adgnationis quidem iure admitti aliquem ad hereditatem et si decimo gradu sit, sive de lege duodecim tabularum quaeramus, sive de edicto quo praetor legitimis heredibus daturum se bonorum possessionem pollicetur. proximitatis vero nomine his solis praetor promittit bonorum possessionem qui usque ad sextum gradum cognationis sunt, et ex septimo a sobrino sobrinaque nato nataeve. TIT. 6 DE GRADIBUS COG
Abbreviated transcription (Latin):
nẽt. De succestõe cognatoꝵ
ost suos heredes ⁊ cos inter
tõnes uocãt. ⁊ post legitimos
quo numero sũt agnati.
⁊ hii quos in locũ agnatoꝵ
tam supra clicta senatus ꝯsul¬
ta qũ nrã erexit ꝯstitucio.
ꝓximos cognatos p̃tor uocat.
qua ꝑte naturalis oognitõ
spectat᷑. Nam agnati capitȩ
climinͣti. ꝙ q̃ ex his ꝓgenti
sũt. ex lege .xii. tabulatum
ĩt̾ legitimos nõ habent. seo
ap̃tore s̃ciordine nocant᷑. ex cep¬
tis his solis tm̃ modo frẽ. ⁊ so¬
rore emancipatis. ñ ⁊̃ liberis

Expanded text:
 DE SUCCESSIONE COGNATORUM Post suos heredes, eosque quos inter utiones vocant, et post legitimos quo numero sunt adgnati et hi quos in locum adgnatorum tam supra dicta senatus consulta quam nostra erexit constitutio proximos cognatos praetor vocat. Qua parte naturalis cognatio spectatur. nam adgnati capite deminuti quique ex his progeniti sunt, ex lege duodecim tabularum inter legitimos non habentur, sed a praetore tertio ordine vocantur, exceptis solis tantummodo fratre et sorore emancipatis
Abbreviated transcription (Latin):
quales sũt spadones adop¬
tare possũt. ca stͤaͣti ad opta
re ñ possũt. ¶ Fomine quo¬
possũt. quia nec uatura¬
les liberos in sua potesta
te habẽt sed ex iudulgẽti
principis ad solaciũ libe¬
rorũ amissoꝵ ad oꝑtare
possũt ¶llud ꝓpriũ est
illius adoptionis que ꝑ sa¬
crũ oraculũ fit. quod is ꝙ
liberos inpotestate habet.
si se adrogãdũ dedĩt. nõ
solũ rp̃e mpotestato arro¬
gatoris subicitur. sed eti¬
testate taniquam nepot̾¬
es ¶sic enĩ diuus augus¬
tus ñ ante tiberiũ ad op¬
tauis quam is germa¬
nicũ adoptanit. ut proti¬
nus ad opcione facta in¬
cipiat germanicus au¬
gusti nepos esse ¶ Aꝑud
catonẽ bone escriptũ re¬
feit antiquitas ¶serni
posse liberari. unde ⁊ nos er¬
uditi in nr̃a ꝯstitucione ẽ¬
tiam eum serim̃ quen
dñs actis int̾uementib¬
suũ filiũ nominauerit li¬
berũ esse ꝯstitummus. licet
hpc ad ius filii accipiendũ

Expanded text:
quales sunt spadones, adopquales sunt spadones, adoptare possunt, castrati autem non possunt. Feminae quopossunt, quia nec naturales liberos in potestate sua habent: sed ex indulgentia principis ad solatium liberorum amissorum adoptare possunt. Illud proprium est illius adoptionis, quae per sacrum oraculum fit, quod is qui liberos in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed etitestate tamquam nepotes. sic enim et divus Augustus non ante Tiberium adoptavit, quam is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi posse liberari. unde et nos eruditi in nostra constitutione etiam eum servum quem dominus actis intervenientibus filium suum nominaverit liberum esse constituimus, licet hoc ad i
Abbreviated transcription (Latin):
annis p̃cedere. ¶Licet aũ
et in locũ nepotis. uł ꝓne¬
potis. ⁊ in locum neꝑtis⁊
uł proneptis. ueĩ deinceps
adoptare. quaniis fili¬
un quis no̾ habet ⁊ tam
filiũ alienũ quis in locũ
nepotis potest ad optare. ꝙͥ
nepotem in locõ fibii ¶sM
siquis nepotis in loco ad oꝑ¬
tit. uł quasi ex eo filio quẽ¬
iam habet adoptiuũ. uel
quasi ex illo quemi uatu¬
ralem in sua pocestate te¬
net. fneo casu ⁊ filius d sẽ¬
tire debet ne ei in uito suus
heres agnoscatur sed ex
trario. si auus ex filio ne¬
potem dat in adoptionẽ
ñ .ẽ. necesse filiũ ꝯsentire
¶Inpliuimis aũ cansis ad¬
simulatur is qui ad opta¬
tus uel arrogatus est ei ꝙ
ex legitimo matrimonio
natus est ⁊ iło siquis ꝓ im¬
ꝑatorẽ siue apud p̃torẽ uel
apud p̃sidẽ ꝓuĩcie ñ extra¬
neun ad optauerit. potesr
eũdem alii in adoptionẽ
dare ¶sad ⁊ illud utriusꝙ
ad optionis ꝯmune. ẽ. quod
hii qui genorare ñ possũt

Expanded text:
annis praecedere. Licet autem annis praecedere. Licet autem et in locum nepotis vel neptis vel in locum pronepotis vel proneptis vel deinceps adoptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex eo filio, quem habet iam adoptatum, vel quasi ex illo quem naturalem in sua potestate habet: in eo casu et filius consentire debet, ne ei invito suus heres adgnascatur. sed ex contrario si avus ex filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si quis per imperatorem sive apud praetorem vel apud praesidem provinciae non extraneum adoptaverit, potest eundem alii in adoptionem dare. Sed et illud utriusque adoptionis commune est, quod et hi, qui generare non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
causa cognita arrogatio ꝑ¬
mittitur. ⁊ ex quintur cã
arrogatõis an honesta sit.
expediat ꝙ pupillo. ⁊ com
quibusdam ꝯditionibus
arrogacio fit id̾ ut caue¬
at atrogator ꝑsone publi¬
ce. idẽ. tabulario si iut
pubertatẽ pupillus deces¬
serit. reititurũ se illis
bona. qui si ad opcio facta
ñ esset ad successionẽ eꝰiꝰ
uenturi essent. ¶ Itemñ
alit̾ emanciparo eos po¬
test arrogator nisi causa
cognita cligni emanci¬
patone fuerĩt. Et tunc
bona sua eis reddat. zed
⁊ si decedeus pat̾ eũ ex le¬
redauerit. uł uiuus sine
iusta cã eũ emancipaue¬
rit iubrtur quartam ꝑ
ad patr̃e adoptiuũ trãs¬
ci ad quisiuit post ea ¶M¬
inorẽ natu nõ posse ma¬
iore ad oꝑtare placet.¶ ad¬
opcio aũ naturam muit¬
atur. ⁊ promoustro estut
maior sit filius quam pa¬
ter. debet itaꝙ is qui sibĩ
ꝑ arrogacionẽ. ul ad opci¬
one filiũ facit plena pu¬
berrate. id ẽ decem ⁊ octo

Expanded text:
causa cognita adrogatio pcausa cognita adrogatio permittitur et exquiritur causa adrogationis, an honesta sit expediatque pupillo, et cum quibusdam condicionibus adrogatio fit, id est ut caveat adrogator personae publicae, hoc est tabulario, si intra pubertatem pupillus decesserit, restituturum se bona illis qui, si adoptio facta non esset, ad successionem eius venturi essent. item non alias emancipare eos potest adrogator, nisi causa cognita digni emancipatione fuerint et tunc sua bona eis reddat. sed et si decedens pater eum exheredaverit vel vivus sine insta causa eum emancipaverit, iubetur qad patrem adoptivum transei adquisivit postea. Minorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per adrogationem vel adoptionem filium facit, plena pubertate, id est decem et octo
Abbreviated transcription (Latin):
obtineant. qualis. ẽ. filmuꝰ
filia. siue inferiorẽ qͣlis
est nepos neptis ꝓuepos
et proneptis ¶ sed hoclie
ex nr̃a ꝯstitucione. confi¬
lius familias apatre natu¬
rali extranee ꝑsone mad¬
opcione datur. iura potes¬
tatis naturalis patris mui¬
nime dissoliutur. nec
quicquam ad pitr̃e ad op¬
tim̃ transit. nec inpotes¬
tate eius. ẽ. licet ab intesta¬
to iura successionis ei ano¬
bis tributa sit. si uero pa¬
ter uatulis ñ extraneo s
auo filii sui mat̾no uel
si ip̃e pater naturalis fu¬
erit emancipatus. etiam.¬
auo pat̾no. uel proano. si¬
mili modo pat̾no: uel ma¬
t̾uo. filiũ suũ dederit in ad¬
opcionõ. in lpc casur. quia
in unam ꝑsonã ꝯcurũt
et naturalia ⁊ adopcion¬
nis iura manet stabile
ius patris ad optiui. ⁊ na¬
turali uinculo copulatũ
⁊ legitimo adopcionis mo¬
do ꝯstrictum ut ⁊ infami¬
lia ⁊ inpotestate huiusmo¬
di patris adoptiui sints
¶com aũ inpubes ꝑ princi¬
pale rescriptum atrogat᷑.

Expanded text:
optineant, qualis est filius et filia, siue inferiorem, qualis est nepos neptis, pronepos proneptis. Sed hodie ex nostra constitutione, cum filiusfamilias a patre naturali extraneae personae in adoptionem datur, iura potestatis naturalis patris minime dissolvuntur nec quidquam ad patrem adoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. si vero pater naturalis non extraneo, sed avo filii sui materno, vel, si ipse pater naturalis fuerit emancipatus, etiam paterno, vel proavo simili modo paterno vel materno, filium suum dederit in adoptionem: in hoc casu quia in unam personam concurrunt et naturalia et adoptionis iura, manet stabile ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo constrictum, ut et in familia et in potestate huiusmodi patris adoptivi sit. Cum autem impubes per principale rescriptum adrogatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯctitutõnẽ incertus Iocus dari
debet qui a certo inclicio debet
quis ꝓ tutela suc ꝑͥo̾cteritatis ca¬
nere ¶ postumus aũ alienus
leres iaitui. ⁊ antea poterat. ⁊
nc̃ pocest nisi in utõ emi su. q̃
in nomine p̃nomime cognõ¬
mius legatarii crrauent test.¬

Expanded text:
titutionem incertus dari debet, quia certo iudicio debet quis pro tutela suae posteritati cavere. Postumus autem alienus heres institui et antea poterat et nunc potest, nisi in utero eius sit quae in nomine cognomine praenomine legatarii errave
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ grãde oͦs alienũ qd̾ adi¬
it hr̃ditatis p̃r latelut emcrsĩ¬
nus speciali beneacio cuidam
poctea in nulitibus tm̃ modo
cia ꝯune hoc om̃ibus subiex¬
tis imꝑio nr̃o hoc p̃stitit bene¬
ficiũ. ⁊ ꝯstitutõnẽ tam equ̾sti¬
mã quã nobilẽ scripsit. cuius
tenorẽ si obẜuauerint lymines.
licet eis ⁊ adire lereditatẽ. in
tĩ teneri quanitũ ualero bo¬
nahereditatis ꝯtingit. ut ex hac
causa n deliberatõnis auciliũ

Expanded text:
ditatem grande aes alienum, quod aditae hereditatis tempore latebat, emersinus speciali beneficio cuidam postea in militibus tantummodo bus subiectis imperio nostro hoc praestavit beneficium et constitutionem tam aequissimam quam nobilem scripsit, cuius tenorem si observaverint homines, licet eis adire hereditatem et in tantum teneri in quantum valere bona hereditatis contingit, ut ex hac causa neque deliber
Abbreviated transcription (Latin):
nabut᷑. ut ꝑ qua pluribus prin¬
cipalibus cõstitutõnib signiti¬
cct᷑ nec principẽ quidẽ agnos¬
cere qd̾ eipene noĩe legatũ sit.
nec ex militis quidẽ cectam̃to
talia legati ualebãt. quãuis a¬
bie militũ uolu̾tates in ordiñ¬
cdis testam̃tis ualce obẜũabat᷑.¬
s qum etiã nec libor tatẽ pene no¬
mine diri posse placeluns eo
amplius nec leredẽ pene noĩe
acdiciposse. sabinus estimabat.
ueluti siquis itadicat. ticius
heret esto: siticins filiã suom
seio in matrimonio collocã¬
uerit. seĩns quoꝙ lereres eito
nichil enĩ int̾ erat qua rõne
ticius colerceat᷑. utrũ legati
datõne an coheredis adiectõe
useo hi scłipoilositas nobis ñ
plicuit. ⁊ gn̾alit̾ ea que relĩ¬
cũtur. licet pene noĩe fuerint
relicta. uł adempta. uł ĩ alios
translata. nichil clictare acetrris
iuadim̃do. uł. ĩ tr̃isferãdo exccp¬
tis his udelicet que inpossibilia

Expanded text:
ervabatur, ut perquam pluribus prinervabatur, ut perquam pluribus principalibus constitutionibus significetur nec principem quidem agnoscere quod ei poenae nomine legatum sit. nec ex militis quidem testamento talia legata valebant, quamvis alias militum voluntates in ordinandis testamentis valde observantur. quin etiam nec libertatem poenae nomine dari posse placebat. eo amplius nec heredem poenae nomine adici posse Sabinus existimabat, veluti si quis ita dicat: ‘ Titius heres esto: si Titius filiam suam Seio in matrimonium collocaverit, Seius quoque heres esto ’: nihil enim intererat, qua ratione Titius coerceatur, utrum legati datione an coheredis adiectione. at huiusmodi scrupulositas nobis non placuit, et generaliter ea quae relinquuntur, licet poenae nomine fuerint relicta vel adempta vel in alios translata, nihil distare a ceteris in adimendo vel in transferendo: exceptis his videlicet quae impossibilia
Abbreviated transcription (Latin):
uiciũ em̃danimus. ut liceat
medias heredũ inciturõnes
legatũ relinquere. ⁊ inulto m¬
gis lilertatẽ. cuius usus fauo¬
rabilioe. ẽ ¶post mortł quoꝙ
leredis aut legatani simili i¬
modo ĩ utilit̾ antea legabatur.
ueluti siquis ita clicat. cũ h¬
res m̃s mortuus fuert do lego
¶Sitem pridie quã hexes. aut
legatarius moriet᷑ sed simili
modo ⁊ correximus. fumita¬
tẽ huiusmocli legatis ad cicłi¬
umnussoy similitudinẽ pͥstĩts¬
ne uł in lpc cisu deterior causa
legatoꝵ qũ sicłi ꝯmissorũ in¬
ueniat sp̃ne quog noĩe inuti¬
lit̾ legabatur. ⁊ adimiat᷑ uł trans¬
ext᷑. qdꝰ colereẽdi. leredis cuisa
relinꝗt᷑. quo magic is aliquid
faciat ant ñ faciat. ueluti siquis
ita scripserte. leres meus si filiã
suamticio ĩ matrimonio collo¬
uerit. dato .x. aureos seĩo aut sĩ
ita scripserit leres m̃s. si se̾uũ
stichũ alienauerit. uł ex diũso
sinõ alienanerit. ticio .x. aure¬
os dato. ⁊ in tr̃ hec regula obẜ¬

Expanded text:
vitium emendavimus, ut liceat medias heredum institutiones legatum relinquere et multo magis libertatem, cuius usus favorabilior est. Post mortem quoque heredis aut legatarii simili modo inutiliter legabatur: veluti si quis ita dicat: ‘ cum heres meus mortuus erit, do lego ’: item ‘ pridie quam heres aut legatarius morietur ’. Sed simili modo et hoc correximus, firmitatem huiusmodi legatis ad fideicommissorum similitudinem praestantesne vel in hoc casu deterior causa legatorum quam fideicommissorum inveniatur. Poenae quoque nomine inutiliter legabatur et adimebatur vel transheredis causa relinquitur, quo magis is aliquid faciat aut non faciat: veluti si quis ita scripserit: ‘ heres meus si filiam suam in matrimonium Titio colloverit ’, ‘ dato decem aureos Seio ’, aut si ita scripserit: ‘ heres meus si servum Stichum alienaverit ’ vel ex diverso ‘ si non alienaverit ’, ‘ Titio decem aureos dato ’. et in tantum haec regula obs