comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s ordinatꝰ ẽ. atq in eodẽ loco digno tumulatus ho¬
nore quiescit. Hic beati martini uitã quatuor in li¬
bris heroico ũsu contexuit. & mułta alia maximeq
hymnos singularũ festã & p̃cipuę ad singulos a¬
micos uersiculos nulli poetarũ scđs. suaui &e diserto
loci abbate. hoc epytafiũ scribendũ. contesui.
ngenio clarus sensu celer ore suauis.
Uiuis dulce melos pagina multa canit.
ortunatus apex uatũ uenerabilis actu.¬
iscimus hec monstrant carpere. lucis iter.
elu que tantis decoraris gallia gemmis.¬

Expanded text:
episcopus ordinatus est, atque in eodem loco digno tumulatus hoepiscopus ordinatus est, atque in eodem loco digno tumulatus honore quiescit. Hic beati Martini vitam quattuor in libris heroico versu contexuit, et multa alia maximeque ymnos singularum festivitatum et praecipue ad singulos amicos versiculos, nulli poetarum secundus, suavi et disserto loci abbate, scribendum contexui. Ingenio clarus, sensu celer, ore suavis, Cuius dulce melos pagina multa canit, Fortunatus, apex vatum, venerabilis actuiscimus: haec monstrant carpere lucis iter. Felix, quae tantis decoraris, Gallia, gemmis
Abbreviated transcription (Latin):
beati martini confessoris constructũ ꝓpmquã haba
fenestrã in qua lurcerna ad exbendũ lum̃ est cons¬
tuta. De cuĩ oleo mox sibi isti fortunatus scilicoꝵ
& felix dolentia lumina tetigerunt. ilico dolore
fugato salutẽ quã optabant adeptisunt Quade
causa fortunatus in tamtũ martinũ uenerat᷑ ẽ.
ut relicta patria paulo antequã langobardi italiam
inuaderent. turonis ad eius dẽ beati uiri sepulcrum
properare. qui sibi ut in suis ipse carminibus refert.
illuc ꝓperandi ꝑ fluentilia menti & re unã. ꝑq osupũ
&e alpem uiliã. ꝑq auguntũ castrũ drauũq & birrũ
fluuios acbriones. & augustã ciuitatẽ. quã uir do elech¬
& lech fiuentant iter fuisse describit. qui postquã
turonis uirta uotũ ꝓpriũ aduenit. pictauis ꝑtrai¬
siens illuc habitauit. & multoꝵ ibidẽ scoꝵ gesta
partĩ prosa. partĩ metrali ratione conscripsit.
ouissimeq in eandẽ ciuitatẽ primũ presbiter deinde

Expanded text:
fessoris constructum propinquam habet fenestram, in qua lucerna ad exhibendum lumen est constituta. De cuius oleo mox sibi isti, Fortunatus scilicet et Felix, dolentia lumina tetigerunt. Ilico dolore fugato sanitatem, quam optabant, adepti sunt. Qua de causa Fortunatus in tantum beatum Martinum veneratus est, ut, relicta patria, paulo antequam Langobardi Italiam invaderent, Turonis ad eiusdem beati viri sepulchrum properaret. Qui sibi, ut in suis ipse carminibus refert, illuc properanti per fluenta Tiliamenti et Reunam perque Osupum et Alpem Iuliam perque Aguntum castrum Dravumque et Byrrum fluvios ac Briones et Augustam civitatem, quam Virdo et Lecha fluentant, iter fuisse describit. Qui postquam Turonos iuxta votum proprium advenit, Pictavis pertransiens, illuc habitavit, et multorum ibidem sanctorum gesta partim prosa, partim metrali ratione conscripsit; novissimeque in eadem civitate primum presbiter, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
dentiã & bonitatẽ ualde laudamꝰ. qͥ pacẽ diligendo dñ
uos qͥ auctor ipsuis ẽ amare monstratis. Nã si qđ absit
facta ẽ ñ fuiss& qͥd agi debuit nisi ut cũ peccato ꝙ pe¬
riculo partiũ nuiseroꝵ rusticoꝵ sanguis qͦꝵ labor utrisq
ꝓficit. funderet᷑ : sed ut ꝓdesꝙ nob̾ eandẽ pacẽ quẽ admo¬
dĩ a uob̃ facta ẽ sentiamꝰ. pat̾na salutantes caritate petimꝰ
uit quotiens occasio se dederit ducib ur̃is. ꝑ diũsa loca ꝙ
marime inħis partib constitutis ur̃is p̃cipiatis epłis. ut hanc
pacẽ sicut ꝓmissũ ẽ pure custodiant. ꝙ occasiones sibi aliqͥs
ñ querant. unde contentio q̃dã aut ingratitudo nascitur. quati

Expanded text:
dentiam et bonitatem valde laudamus, quia pacem diligendo, Deum dentiam et bonitatem valde laudamus, quia pacem diligendo, Deum vos, qui auctor est ejus, amare monstrastis. Nam si quod absit facta non fuisset, quid agi debuit, nisi ut cum peccato, et periculo partium, miserorum rusticorum sanguis, quorum labor utrisque proficit, funderetur. Sed ut prodesse nobis eamdem pacem quaemadmodum a vobis facta est, sentiamus, paterna caritate salutantes petimus, ut, quotiens occasio se dederit, ducibus vestris per diversa loca et maxime in his partibus constitutis vestris praecipiatis epistolis, ut hanc pacem, sicut promissum est, pure custodiant, et occasiones sibi aliquas non quaerant, unde aut contentio quaedam aut ingratitudo nascatur, quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
sibi placita uos semꝑ operari cõcedit Non enĩ ercel¬
lentissima filia de sanguine qͥ abutraq̃ parte funden¬
dus erat paruã te credas ad quisisse mercedẽ. Ex quare
uoluntati ur̃e gr̃ãs referentes. dĩ nr̃i misericordiã de¬
p̃cam᷑: ut bonoꝵ uob̃ uicẽ in corpore & anima hic ꝙ
in futuro cõpensꝙ. Salutantes paeterea pat̾na dilecti¬
one hortam᷑. ut apud excellentissimũ coniugẽ ui m illa
agatis. quatinꝰ xp̃iane rei publice sotirtatẽ ñ rennuat
Ha sic̃ ꝙ uos scire credimꝰ multis modis ẽ utile si se ad ciꝰ
amititiã cõferre uoluerit. Uos gͦ more ur̃o q̃ ad grãm
partiũ ꝑtinent semꝑ studete. atq ubi causã mercedis
ediderit: elaborate ut bona ur̃a ãpluiꝰ ante om̃ipo¬
quã utrisq partib credimꝰ ẽę ꝓfuturã sic̃ de uob̃ confi¬
dentiã habuimꝰ ordinastis. Ex ꝗͣ re excellentie urẽ pru¬

Expanded text:
oque placita sibi vos semper operari concedit. Non enim, exceloque placita sibi vos semper operari concedit. Non enim, excellentissima filia, de sanguine qui ab utraque parte fundendus fuerat, parvam te credas adquisisse mercedem. Ex qua re voluntati vestrae gratias referentes, Dei nostri misericordiam deprecamur, ut bonorum vobis vicem in corpore et anima, hic et in futuro compenset. Salutantes vos praeterea paterna dilectione, hortamur ut apud excellentissimum conjugem vestrum illa agatis, quatinus Christianae reipublicae societatem non renuat. Nam sicut et vos scire credimus, multis modis est utile, si se ad ejus amicitiam conferre voluerit. Vos ergo more vestro quae ad gratiam partium pertinent semper studete, atque ubi causa mercedis se dederit, elaborate, ut bona vestra amplius ante omnipoquam utrisque esse partibus credebamus profuturam, sicut de vobis confidentiam habuimus, ordinastis, ex qua re excellentiae vestrae pru
Abbreviated transcription (Latin):
tradiderat obsedit. &ͬ sine mora captũ uita priuauit.
Hiuꝰ regis aduentu in tantũ beatꝰ papa gregorius exterritꝰ ẽ
ut ab erpositione tẽpli de quo in hie zechiele legitur.
desisterꝙ. sic̃ ipse qͦq in suis omeliis refert Rex igitur
agilulf reb cõpositis tycinũ repedauit. Hec multu post
subgerente maxime theodelinda regina sua cõuige. sic̃ eã
beatus papa gregorius in suis ep̃lis sepius cõmonuit. cũ eode
uiro scissimo papa gregorio atq romanis pacẽ firmissima
pepigit. eidẽ u pegine idẽ uenerabilis sacerdos ꝓ gr̃arũ
actione hanc epłam direxit: IUIII cic¬
gorius theodelinde regine psarũ.¬
ad fatiendã pace̾ studiosius ꝙ henigne se sic̃ solet u¬
in causa pacis laborẽ ꝙ bonitatẽ uram om̃ib monsra¬
retis. Unde om̃i potenti dõ grãs agunꝰ qͥ tta cor urm
sua pirtate regit. ut sicut fidẽ rectã tribuit. ita qͦq¬

Expanded text:
tradiderat, obsedit, et sine mora captum, vita privavit. tradiderat, obsedit, et sine mora captum, vita privavit. Hujus regis adventu in tantum beatus Gregorius papa exterritus est, ut ab expositione templi, de quo in Ezechiele legitur, desisteret, sicut ipse quoque in suis homiliis refert. Rex igitur Agilulfus rebus compositis, Ticinum repedavit. Nec multum post, suggerente maxime Theudelinda regina, sua conjuge, sicut eam beatus papa Gregorius suis epistulis saepius ammonuit, cum eodem viro sanctissimo papa Gregorio atque Romanis pacem firmissimam pepigit. Eidemque reginae idem venerabilis sacerdos pro gratiarum actione hanc epistulam direxit: 9. 'Gregorius Theudelindae reginae Laad faciendam pacem studiosius, et benigne se sicut solet imin causa pacis laborem et bonitatem vestram omnibus monstraretis. Unde omnipotenti Deo gratias agimus, qui ita cor vestrum sua pietate regit, ut sicut fidem rectam tribuit, ita qu
Abbreviated transcription (Latin):
de ecđarũ langobardi cũ adhuc gentilitatis errore tene¬
rentur inuaserunt. Sed huĩ salubri supplicatione rer ꝑmotus:
& catholicã fidẽ tenuit & multas possessiones ecclȩ xp̃i largi¬
tus ẽ. atq epos qui in dep̃ssioneꝙ abiectione erant. ad dig¬
nitatis solitȩ honorẽ reduxit.Ui
I dieb tassilo a childebto rege francoꝵ apud baiõniã rer
ardinatus ẽ Quimox cũ etercitu in sclauoꝵ ꝓuuitiam
utroiens: patrata uictoria ad solũ ꝓpriũ cum marima p̃da
ac oiã tẽpestate romanꝰ patricius. & erareus rauennȩ
romã ꝓperauit Qui cũ rauenna ieũtitur teniut
ciuuitates q̃ alangobardis tenebant᷑. quarũ ista st̃ nomina.
utrũ polimarciũ. horta faider. ameria perusia. lu¬
ceolus. ꝙ alias quasdã ciuitates Quod factũ cũ regi
agilułf nuntiatũ ẽet statĩ ticino egressũs. cũ ualido
exercitu ciuuitatẽ perusiã petut. ibiq ꝑ dies aliquot
maursionẽ ducẽ langobardoꝵ qͥ se romanoꝵ partibus

Expanded text:
es Langobardi, cum adhuc gentilitatis errore tenerentur, invaserunt; sed ejus salubri supplicatione rex permotus, et catholicam fidem tenuit, et multas possessiones ecclesiae Christi largitus est atque episcopos, qui in depressione et abiectione erant, ad dignitatis solitae honorem reduxit. 7. His diebus Tassilo a Childeperto rege Francorum aput Baioariam rex ordinatus est. Qui mox cum exercitu in Sclaborum provinciam introiens, patrata victoria, ad solum proprium cum maxima praeda ac etiam tempestate Romanus patricius et exharchus Ravennae Rcivitates, quae a Langobardis tenebantur, quarum ista sunt nomina: Sutirum, Polimartium, Horta, Tudertum, Ameria, Perusia, Luceolis, et alias quasdam civitates. Quod factum cum regi Agilulfo nuntiatum esset, statim Ticino egressus cum valido exercitu civitatem Perusium petiit, ibique per dies aliquot Maurisionem ducem Langobardorum, qui se Romanorum partibus
Abbreviated transcription (Latin):
frontis discrimine diuidebant. Uestimenta uͦ eiꝰ erant lara
ꝙ marime linea qͣlia angli sarones habere solent. ornata
institis iatiorib uario colore contertis. Calcei uͦ eis erant
usq ad sumũ pollicẽ pene aꝑti. & alt̾natĩ laqueis corri¬
giarũ retenti. P ostea uͦ cepert̃ ossis uti. suꝑ qͦs equitantes
tugubros hirreos mittebant. sed hoc de romanorũ consu¬
etudine traierunt.
sq ad hec tẽpora patauiũ ciuitas fortissime militib repug¬
nantib langobardis rebellauit. s tande iniecto igni totafiã¬
mis uorantib cõcremata ẽ.ꝙ uissu regis agiliufi ad solum
usq destructa. Milites uͦ qͥ inea fuert̃. rauennã reme¬
are ꝑmissi sunt. xxIIII¬

Expanded text:
frontis discrimine dividebant. Vestimenta vero eis erant laxa, frontis discrimine dividebant. Vestimenta vero eis erant laxa, et maxime linea, qualia Angli Saxones habere solent, ornata institis latioribus, vario colore contextis. Calcei vero eis erant usque ad summum pollicem pene aperti, et alternatim laqueis corrigiarum tubrugos birreos mittebant. Sed hoc de Romanorum consuetudine traxerant. sque ad haec tempora Patavium civitas, fortissime militibus repugnantibus, Langobardis rebellavit. Sed tandem, iniecto igni, tota flammis vorantibus concremata est, et iussu regis Agilulfi ad solum usque destructa est. Milites tamen qui in ea fuerunt Ravennam remeare permissi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
agilulf rex cacano regi auaroꝵ artifices ad faciendas naues:
cũ quib idem cacanus insulam urbem quandã in tratia
expugnauit. Per idẽ qͦq tẽpus thcodelindaregina basilicã
beati ioħis baptiste quã inmodicia construxerat qui
locus supra mediolanũ duodecĩ milib abẽ dedicauit.
multisq ornamentis auri argenti q decorauit. prediis q
suffitient᷑ ditauit. Quo in loco theodericus quondã.
gothoꝵ rer palatiũ construrit. ꝓ eo qd̃ estiuo tẽpore loc̾
ipse ut pote uicinꝰ alpib tẽꝑatus & salubris existit.
quo aliqͥo de langobardoꝵ gestis depingi fecit In qua pictu¬
ra manifeste ostenditur: quomͦ langobardi eo tẽpr comã
capitis tondebant uł qͣlis illis uestitus. qualis ue habitꝰ erat.
Siquidẽ ceriucẽ usq ad occipiũ radentes nudabant. capillos
a fatie usq ad os demissos habentes. qͦs in utraq parte in

Expanded text:
Agilulf rex cacano regi Avarorum artifices ad faciendas naves, Agilulf rex cacano regi Avarorum artifices ad faciendas naves, cum quibus isdem cacanus insulam quandam in Thracia expugnavit. 21. Per idem quoque tempus Theudelinda regina basilicam beati Iohannis baptistae, quam locus supra Mediolanum duodecim millibus abest, dedicavit, multisque ornamentis auri, argentique decoravit, praediisque sufficienter ditavit. Quo in loco etiam Theudericus quondam Gothorum rex palatium construxit, pro eo quod aestivo tempore locus ipse, ut pote vicinus Alpibus, temperatus, ac salubris existit. quo aliquid et de Langobardorum gestis depingi fecit. In qua pictura manifeste ostenditur, quomodo Langobardi eo tempore comam capitis tondebant, vel qualis illis vestitus, qualisve habitus erat. Siquidem cervicem usque ad occipitium radentes nudabant, capillos a facie usque ad os dimissos habentes, quos in utramque partem in
Abbreviated transcription (Latin):
cõfidimꝰ ꝓpitrea uob̾ aliqͥs fidutialit̃ ꝓuocamꝰ arbitrar¬
tes qd minime nos patiamini constristari. maxime in tali
re unde ur̃a anima multũ poterit aduiuari Indicamꝰ¬
aut̃ ꝓpt̃ eccłas beatoꝵ petri & pauli aliquantas trabesne Is¬
cessanas c̃e uͥob̃. ꝙ ideo sabino subdiacono nr̃o iniuntimus
de partib brictioꝵ aliquantas incio̾ere. ꝙ usq ad mare in
locũ aptũ trahere debeat. Et ꝙr in hac re solacus indigos sa
tib meliuꝰ quod ei uuiunximꝰ possit perficere. Nos enumi
ꝓmittimus: qͥa dum res ꝑfecta fuerit. dignum uob exeniũ
qđ non sit in uiriosum transmittaemus. Lam scimus nos
respondere. Unde iterũ petimꝰ gloriose fili. ut ita faceri
isdich capta c̃ filia regis agilulfi cũ uiro suo. nomine godes
caldo de ciuitate ꝑmensi. ab erercitu gallicini patricu. ꝙ ad
urbẽ rauennatiũ sunt deducti. Hoc quoq tẽpore misit rex¬

Expanded text:
confidimus, petere a vobis aliqua fiducialiter provocamur, arbitranconfidimus, petere a vobis aliqua fiducialiter provocamur, arbitrantes, quod minime nos patiamini contristare, maxime in tali re, unde vestra anima multum poterit adjuvari. Indicamuautem propter ecclesias beatorum Petri ac Pauli, aliquantas nobis trabes necessarias esse, et ideo Sabino subdiacono nostro injunximus, de partibus Briccorum aliquantas incidere, et ut usque ad mare in locum aptum trahere debeat. Et quia in hac re solatiis indiget, stibus, melius quod ei injunximus possit perficere. Nos enim promittimus, quia dum res perfecta fuerit, dignum vobis xenium, quod non sit injuriosum, transmittemus. Nam scimus nos nt, respondere. Unde iterum petimus, gloriose fili, ut ita facere His diebus capta est filia regis Agilulfi cum viro suo Gudescalco nomine de civitate Parmensi ab exercitu Gallicini patricii, et ad urbem Ravennatium sunt deducti. Hoc quoque tempore misit
Abbreviated transcription (Latin):
cõpleretur qua dixit. Uix apud dm̃ obtinere potui. ut ex
hoc loco anime cõcederentur mͥ. Fugientes quoq ex codem
locomonachi. romã prtuert᷑ secũ codice̾ scẽ regłe quã p̾fatꝰ
pat̃ cõposurrat. ꝙ q̃d ã alia scripta. necnon pondus panis
ꝙ m̃surã uini. ꝙ qͥdqͥd ei suꝑlectili supripere poterant de¬
ferentes. Si quidẽ post beatũ benedictũ. constantinꝰ. post hẽ
suplicius postquẽ iuutalis. ad extremũ bonitꝰ cõgregan¬
onẽ ipsã rexit. sub ꝗͦ hec destructio facta ẽ. I& UIII¬
ortuo gͥ totone beneuentanoꝵ duce: arichis in loco ipsiuꝰ
a rege aidulfo missus successit. ꝙ qr ortꝰ in forouili fuerat¬
& gisulfi forouilani ducis filios educarat. eidẽq gisulfo
consanguineus erat. Ad hc̃ arichis extat epła. beati papę
gregoru in hc̃ modũ directa Ix UIIII¬
regorius arigiso duci Quia sic de gła ur̃a sic̃ defilionrõ¬

Expanded text:
impleretur, qua dixit: 'Vix apud Deum optinere potui, ut ex impleretur, qua dixit: 'Vix apud Deum optinere potui, ut ex hoc loco mihi animae cederentur'. Fugientes quoque ex eodem loco monachi Romam petierunt, secum codicem sanctae regulae, quam praefatus pater conposuerat, et quaedam alia scripta necnon pondus panis et mensuram vini et quidquid ex supellectili subripere poterant deferentes. Siquidem post beatum Benedictum Constantinus, post hunc Simplicius, post quem Vitalis, ad extremum Bonitus congregationem ipsam rexit; sub quo haec distructio facta est. 18. Mortuo igitur Zottone Beneventanorum duce, Arigis in loco ipsius a rege Agilulfo missus successit; qui ortus in Foroiulii fuerat et Gisulfi Foroiulani ducis filios educarat eidemque Gisulfo consanguineus erat. Ad hunc Arigis extat epistula beati papae Gregorii in hunc modum directa: 19. 'Gregorius Arogi duci. Quia sic de gloria vestr
Abbreviated transcription (Latin):
sauiũ ibi martirẽ requiescere. quẽ xp̃iani quotiens in bel¬
lũ contra hostes irent solitũ haberent in suũ auxiliũ in¬
uocare. Anulfus uͦ cũ adhuc ẽet gentilis. ita respondit: Et
potest fieri ut homo mortuuꝰ aliꝗd̃ uiuenti auriliũ prestoꝵ.
qui cũ hoc dixissꝙ. de equo dissiliens: e andẽ basilicam
conspecturus intrauit. Tc̃ aliis orantib ipse picturas eidẽ
eccł̃e mirari cepit. Qui cũ figurã beati martiris saumi
depictã consperissꝙ. mor cũ uiram̃to addidit dicensi talẽ¬
om̃ino eũ uirũ qͥ se in bello ꝓteierat formã babitũ ꝙ
habuisse: Tẽ intellectũ ẽ beatũ martirẽ sauinũ eidẽ in
p̃lio adiutoriũ contulisse. Igitur mortuo ariulfo. duo
filii faro ald suꝑioris ducis int̾ se ꝓpt̃ ducatũ decertantes
catũ suscepit¬
phetia uenerabilis benedicti patris quã longe ante p̃uderat

Expanded text:
Savinum ibi martyrem requiescere, quem christiani, quotiens in belSavinum ibi martyrem requiescere, quem christiani, quotiens in bellum contra hostes irent, solitum haberent in suum auxilium invocare. Ariulfus vero, cum adhuc esset gentilis, ita respondit: 'Et potest fieri, ut homo mortuus aliquot viventi auxilium praestet?' Qui cum hoc dixisset, equo dissiliens eandem basilicam conspecturus intravit. Tunc aliis orantibus, ipse picturas eiusdem basilicae mirari coepit. Qui cum figuram beati martyris Savini depictam conspexisset, mox cum iuramt formam habitumque habuisse. Tunc intellectum est beatum martyrem Sabinum eidem in praelio adjutorium contulisse. Igitur, mortuo Ariulfo, duo filii Faroaldi superioris ducis inter se propter ducatum decertantes, catum suscepiphetia venerabilis Benedicti patris, quam longe ante praeviderat,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ oia signũ sanguineũ in celũ apparuisse uisũ ẽ ꝙ quasi¬
ab hasta sanguinea lux clarissima ꝑ totã noctẽ. Theo debtꝰ
rer francoꝵ eo tẽpr̃ cum dothario patruele suobellũ gerens.
eiꝰ exercitũ uehemt̃ afflixit:
Sequenti anno ariulfus dux qui ł XUI¬
faro aldo apud spoletũ successerat: moritur. Hic
ariulfus cũ bellũ contra romanos in camerino ges¬
sissy. uictoriãq patrassꝙ: requirere asius hominib cȩpit.
qͥs uir ille fuerit quẽ ipse in illo bello qd̃ gesserat tã stre¬
nue pugnantẽ uidissꝙ Cui cũ sui uiri responderent. se
ibi nullũ fortius fatientẽ quã ipsũ ducẽ uidisse ipse. ait.
Certe multũ ꝙ ꝑ omĩa me meliorẽ ibi aliũ uidi qͥ qͦtiens
me femꝑ suo cdipeo ꝓterit. Cũq dux ipse ꝓpe spoletũ
ubi basilica beati martiris sauini epĩ sita ẽ in qua eiꝰdẽ
uenerabile corpus quiescit aduentassꝙ: int̾rogauit cuiꝰ
hec tã apla domus e̾it Responsũ ẽ ei auiris fidelibus

Expanded text:
c etiam signum sanguineum in caelum apparuisse visum est et quasi hastae sanguineae et lux clarissima per totam noctem. Theudepertus rex Francorum eo tempore cum Clothario patruele suo bellum gerens, eius exercitum vehementer adflixit. Sequenti anno Ariulfus dux, qui FaruFaroaldo apud Spoletum successerat, moritur. Hic Ariulfus cum bellum contra Romanos in Camerino gessisset, victoriamque patrasset, requirere a suis hominibus coepit quis vir ille fuerit quem ipse in illo bello quod gesserat tam strenue pugnantem vidisset. Cui cum sui viri responderent se ibi nullum aliquem fortius facientem quam ipsum ducem vidisse, ille ait: Certe multum et per omnia me meliorem ibi alium vidi, qui quoties me semper suo clyppeo protexit'. Cumque dux ipse prope Spoletium, ubi basilica beati martyris Savini episcopi sita est, in qua eiusdem venerabile corpus quiescit, advenisset, interrogavit, cuius haec tam ampla domus esset. Responsum est ei a viris fidelibus,
Abbreviated transcription (Latin):
beneuentũ tc̃ ueniens eũ exinde abstulit et apud
bentuentũ suũ nepotẽ gregoriũ ducẽ ordinauit.
Ciu inmatrimonio uxor sociata giselberga nomine
fuit. Itarex liut prand reb cõpositis. ad suũ soliũ re¬
mtauit Gisulfum suũ nepotẽ pat̾na pietate erudiens
combergã nobili ortã ꝓgenie in matrimoniũ uinexit.
lose rex to tẽpore in langorẽ decidens: morti ad pxi¬

Expanded text:
Beneventum tunc veniens, eum exinde abstulit et aput Beneventum tunc veniens, eum exinde abstulit et aput Beneventum suum nepotem Gregorium ducem ordinavit, cui in matrimonio uxor sociata Giselperga nomine fuit. Ita rex Liutprand rebus conpositis ad suum solium remeavit; Gisulfumque suum nepotem paterna pietate erudiens, ei Scaunipergam nobili ortam progenie in matrimonium iunxit. Ipse rex eo tempore in langorem decidens, morti adproxi
Abbreviated transcription (Latin):
solita turgidi congregati uniuersalit̾ agentes in capre
gitsd t perusinoꝵ di  uener̃ ut bononiã cõp̃hen¬
Aidin. ubi te uitacari ꝑtdeo ettruoccari morabant᷑
ipcatris. Qui saoꝑ roma Sruentes: multã de eis stragẽ
fecerꝰ reliquosq fugã petere cõpuler̃. FL UII¬
s diel trasemundus contra regẽ rebellauit. Suꝑ quẽ rex
cũ exercitu ueniens: ipse trasemundus romã fuga pecut.
Incuiꝰ loco hildericus ordinatus ẽ. Mor tuo autẽ rõmo¬
alt iuniore beneuentanoꝵ duce qͥ uiginti et sex ducatũ
tenuerat annis. gisulfus eiꝰ filius ad huc ꝑeruulus re¬
mansit. Contra quẽ aliqͥ in surgentes: eũ moliti sunt
extinguere. Sed beneuentorũ dux populꝰ qͥ sui duc¬
torib sẽꝑ fidelis extitit eos ꝑemer̾. sui ducis uitã ser¬
uantes. Qui gisulfus cũ ꝓpt̾ etatẽ puerilem idoneus
ad tantũ popłin regendũ non esset luit brand rex

Expanded text:
solita turgidi, congregati universaliter, habentes in capite solita turgidi, congregati universaliter, habentes in capite Agathonem Perusinorum ducem, venerunt ut Bononiam conprehenderent, ubi tunc Walcari, Peredeo et Rotcari morabantur in castris. Qui super Romanos inruentes, multam de eis stragem fecerunt reliquosque fugam petere conpulerunt. 55. His diebus Transamundus contra regem rebellavit. Super quem rex cum exercitu veniens, ipse Transamundus Romam fuga petiit. In cuius loco Hildericus ordinatus est. Mortuo autem Romualdo iuniore Beneventanorum duce, qui viginti et sex ducatum tenuerat annis, Gisulfus, eius filius adhuc parvolus, remansit. Contra quem aliqui insurgentes, eum moliti sunt extinguere; sed Beneventanorum populus, qui suis ductoribus semper fidelis extitit, eos perimerunt, sui ducis vitam servantes. Qui Gisulfus dum adhuc propter aetatem puerilem idoneus ad tantum populum regendum non esset, Liutprand rex
Abbreviated transcription (Latin):
omia circũquaq demoliti sunt : Tc̃ Rarolus legatos
cu munerib adluit prandũ regẽ mittens: ab eo contra
saracenos auxiliũ poposcit. Qui nichil moratꝰ. cũ om̃i
langobarsoꝵ excercitu in eiꝰ adiutoriũ ꝓperauit. Nuo
cu ꝑto genssarracenoꝵ : mox abillis regionib aufugi
Liut prand uero cũ om̃i suo exercitũ ad italiã redut.
Alulta ide regnator contra yomanos bella gessit. in
qub semꝑ uictor extitit p̾ter qđ semel in arimino
et absente exercitꝰ eiꝰ cesus ẽ. et alia uice eũ apuduicũ
pilleũ rege inpentapoli demorante magna multitudo
horũ qͥ regi munuscula uel exenia uel singularũ eccła
capta ẽ. Rursũ cũ rauennã hildebrannꝰ regis nepos
et ꝑedeo uincentinꝰ dux obtinerent: irruentio subito
ueneticis. hildebrannꝰ ab eis captꝰẽ. ꝑ edeo uirilit̾ pug¬
nans occubuit. Insequenti qͦq tẽpore romani elatione

Expanded text:
omnia circumquaque demoliti sunt. Tunc Carolus legatos omnia circumquaque demoliti sunt. Tunc Carolus legatos cum muneribus ad Liutprandum regem mittens, ab eo contra Sarracenos auxilium poposcit; qui nihil moratus cum omni Langobardorum exercitu in eius adiutorium properavit. Quo conperto gens Sarracenorum mox ab illis regionibus aufugit; Liutprandus vero cum omni suo exercitu ad Italiam rediit. Multa idem regnator contra Romanos bella gessit, in quibus semper victor extitit, praeter quod semel in Arimino eo absente eius exercitus caesus est, et alia vice, cum aput vicum Pilleum, rege in Pentapoli demorante, magna multitudo horum qui regi munuscula vel exenia vel singularum ecclescapta est. Rursus cum Ravennam Hildeprandus, regis nepos, et Peredeo Vicentinus dux optinerent, inruentibus subito Veneticis, Hildeprandus ab eis captus est, Peredeo viriliter pugnans occubuit. Insequenti quoque tempore Romani, elatione
Abbreviated transcription (Latin):
atchis deniq apud forũ iuli dux ut dixeramꝰ effectus :
in carmolã sclauoꝵ patriã cũ sius in gressus: magnã
multitudinẽ sclauoꝵ in terficiens eoꝵ om̃ia deuasta¬
uit. Ubi cũ sclaui suꝑ eũ subito irruissent et ipse
adhuc lanceã suã ab armigero non abstulisset : eũ qͥ
pniꝰ ei occurrit. cdaua quã manu gestabat ꝑcutiens
tiꝰ uitã extinexit: IL. u¬
uta bȩc tẽpa ł arolus pͥnceps francoꝵ pippinũ suũ
iuta mort̾ cipillũ susciperet. Qui eiꝰ cesiriem inci¬
dens ei pat̾ esfectus ẽ. inultisq dititũ regis munerib
genitori remisit
er id̾e tẽpus sarracenoꝵ exertitꝰ rursũ ingaliam
introrens multa de uastacionẽ fecit. Contra quos
Narolus non longe a narbona bellũ cõmittens eossc̃
et pͥus maxima cede ꝓstrauit. Eterato sarraceni galloꝵ
fines in gressi: usq ad ꝓuinciã uener et capta aredatẽ

Expanded text:
atchis denique aput Foroiuli dux, ut dixeramus, effectus, atchis denique aput Foroiuli dux, ut dixeramus, effectus, in Carniolam Sclavorum patriam cum suis ingressus, magnam multitudinem Sclavorum interficiens, eorum omnia devastavit. Ubi cum Sclavi super eum subito inruissent, et ipse adhuc lanceam suam ab armigero non abstulisset, eum qui primus ei occurrit clava, quam manu gestabat, percutiens, eius vitam extinxit. 53. Circa haec tempora Carolus princeps Francorum Pipinum suum iuxta morem capillum susciperet. Qui eius caesariem incidens, ei pater effectus est multisque eum ditatum regiis muneribus genitori remisit. 54. Per idem tempus Sarracenorum exercitus rursum in Galliam introiens, multam devastationem fecit. Contra quos Carolus non longe a Narbone bellum committens, eos sicut et prius maxima caede prostravit. Iterato Sarraceni Gallorum fines ingressi, usque ad Provinciam venerunt, et capta Arelate,
Abbreviated transcription (Latin):
ut in sclauoꝵ patriã fugeret. Sedratchis eiꝰ filiũ arege
supplicauit: patrẽq in regis gram reduxit. Accepta itas
poemmo fiducia qđ nichil mali pateret᷑: ad regẽ cd̃ om̃ib
langobardis quib consiliũ habuerat ꝑrexit. Tunc rex
in iudicio residens: poemmonẽ et riꝰ duos filios ratchait
iuistulfũ ratchis oncedens. eos post suã sidẽ consistere
p̃cepit. Rex uero eleuata uoce om̃s illos qui pormioni
ad heserant. nominatiue conp̃hendere uissit : Tc̃ aistus¬
fus dolorẽ nonferens. euaginato pȩne gladio regẽ ꝑcu¬
tere uatoluit. nisi eũ ratchis suus germanꝰ cobibuisset.
Hoc. modo his langobardis cõphensis: hersemar qͥ unus ex
tis fuerat. euaginato gladio multisse in sequentib ipse
uiriliter defensans. in basilicã beati michaelis confugit.
ac deinde regis indulgentia solus in punitatẽ ꝓmeruit
ceteris longo tẽpore in uinculis excruciatis. Pl. ii¬

Expanded text:
ut in Sclavorum patriam fugeret; sed Ratchis, eius filius, a rege ut in Sclavorum patriam fugeret; sed Ratchis, eius filius, a rege supplicavit patremque in regis gratiam reduxit. Accepta itaque Pemmo fiducia, quod nihil mali pateretur, ad regem cum omnibus Langobardis, quibus consilium habuerat, perrexit. Tunc rex in iudicio residens, Pemmonem et eius duos filios Ratchait et Aistulfum Ratchis concedens, eos post suam sedem consistere praecepit. Rex vero elevata voce omnes illos qui Pemmoni adhaeserant nominative conprehendere iussit. Tunc Aistulfum dolorem non ferens, evaginato pene gladio regem percutere voluit, nisi eum Ratchis, suus germanus, cohibuisset. Hoc modo his Langobardis conprehensis, Herfemar, qui unus ex eis fuerat, evaginato gladio, multis se insequentibus, ipse se viriliter defensans, in basilica beati Michahelis confugit, ac deinde regis indulgentia solus inpunitatem promeruit, ceteris longo tempore in vinculis excruciatis. 52. R
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ habitare minime poterant: seđe nox in foro¬
uili sed in cormones habebant. Qđ calisto qͥerat no¬
bilitate conspicuus satis displicuit: ut in eius diocesi
cũ duce et langobardis ep̃s habitaret. et ipse tantum
uulgo sociatus uitã duceret. Quid plura: contra eun¬
dem amatorẽ ep̃m egit: cũq deforo uili expulit: atq
in illius domo sibi habitatͥonẽ statuit. Hac de causa po¬
emmo dux contra eundr̃ patriarcham cũ multis no¬
bilib langobardis consiliũ inut: ad p̃hensũq eũ ad ca¬
stellũ pontiũ qđ supra mare sitũ ẽ duxit. indeq eum
in mare p̾cipitare uoluit. sed tamen do in hibente
minime fecit. Intra carcerẽ tam̃ eũ retentũ pane tribu¬
lationis sustentauit Qđ rex luit prand audiens. in magnã
irã exarsit ducatũq poemmoni auferens. ratchis eius
filiũ in eiꝰ loco ordinauit. Tc̾ poemmo cũ suis disposuit.

Expanded text:
sionem habitare minime poterant, sedem non in Forosionem habitare minime poterant, sedem non in Foroiuli, sed in Cormones habebant. Quod Calisto, qui erat nobilitate conspicuus, satis displicuit, ut in eius diocesi cum duce et Langobardis episcopus habitaret et ipse tantum vulgo sociatus vitam duceret. Quid plura? Contra eundem Amatorem episcopum egit eumque de Foroiuli expulit atque in illius domo sibi habitationem statuit. Hac de causa Pemmo dux contra eundem patriarcham cum multis nobilibus Langobardis consilium iniit adprehensumque eum ad castellum Potium, quod supra mare situm est, duxit indeque eum in mare praecipitare voluit, sed tamen Deo inhibente minime fecit; intra carcerem tamen eum retentum pane tribulationis sustentavit. Quod rex Liutprand audiens, in magnam iram exarsit, ducatumque Pemmoni auferens, Ratchis, eius filium, in eius loco ordinavit. Tunc Pemmo cum suis disposuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ri germanus patriarcha. non consentirns: appria sede
depulsus est: & eiꝰ in loco anastasius pb̃r ordinatus est: ¶l.
omoalt deniq dux beneuenti uxorem sortitus ẽ guntbgã
nomine quȩ fuit filia auronȩ liut prandi regis sororis
dequa filiũ genuit quẽ nomine sui patris gisulfum ap¬
pellauit: Habuit rursus post hanc et aliã coniugem no¬
mine ranigundã: filiã gaido aldi brexani ducis. PL iiI¬
raus sane ꝑidẽ tẽpꝰ inter poemmonẽ ducẽ et calistũ
patriarcham discordiȩ rixe surrexit. Causa autẽ huiꝰ
discordiȩ ista fuit. Adueniens anteriorẽ tẽpore fiden¬
tius ep̃s decastro uilensi cũ uoluptate suꝑioꝵ ducũ
intra forũ uilanis castri muros habitauit. ibiq sui
episcopatꝰ sedẽ statuit. Quo uita decedente: amator
in eiꝰ loco ep̃s ordinatꝰ est. Isq adxundem enĩ diem
suꝑioris patriarchȩ qͥ in aqͥleia ꝓpt̾ romanoꝵ incur¬

Expanded text:
ri Germanus patriarcha non consentiens, a propria sede ri Germanus patriarcha non consentiens, a propria sede depulsus est, et eius in loco Anastasius presbiter ordinatus est. 50. Romoald denique dux Beneventi uxorem sortitus est Gumpergam nomine, quae fuit filia Auronae, Liutprandi regis sororis. De qua filium genuit, quem nomine sui patris Gisulfum appellavit. Habuit rursum post hanc et aliam coniugem nomine Ranigundam, filiam Gaidualdi Brexiani ducis. 51. Gravis sane per idem tempus inter Pemmonem ducem et Calistum patriarcham discordiae rixa surrexit. Causa autem huius discordiae ista fuit. Adveniens anteriore tempore Fidentius episcopus de castro Iuliensi, cum voluntate superiorum ducum intra Foroiulani castri muros habitavit ibique sui episcopatus sedem statuit. Quo vita decedente, Amator in eius loco episcopus ordinatus est. Usque ad eundem enim diem superiores patriarchae, quia in Aquileia propter Romanorum incur
Abbreviated transcription (Latin):
gram habere uellet mandauit. Sed pontifex hoc facere
contepsit. Om̃is quoq rauennȩ exercitus: uel uenetia¬
rũ talib iussis uno animo restiter̃. Et nisi eos pontifex
ꝓhibuisset. imꝑatorẽ suꝑse constituere sunt ad gressi.
Rex quoq liut prand castra emiliȩ feronianũ ⁊ montẽ¬
belbũ buxtta a ꝑsiceta et bononiã et pentapolim
purunũ ꝙ inuasit. Pariquoq modo tẽ ex sutriũ qr¬
puasit sed post aliquet dies iterũ romanis redditũ est
Prrtons gondtaugiusas ad peiora ꝓgressus est : ⁊ta ut cõpet¬
leret poñse constantinopolim habitantes ta ui quã bla ndunti
ut de ponerent ubicũt haberentur imagines ia silndtiris
quãt eiꝰ scȩ genitricis uel om̃itd scoꝵ tasq in medium
ciuitatis incendio concremari fecit : Et quia pleriq
ex popło tale fieri sclus p̃pediebant aliquanti exc eis a¬
pite truncati alii parte corporis mutati sunt: Cuiꝰ erro¬

Expanded text:
gratiam habere vellet, mandavit. Sed pontifex hoc facere gratiam habere vellet, mandavit. Sed pontifex hoc facere contempsit. Omnis quoque Ravennae exercitus vel Venetiarum talibus iussis uno animo restiterunt, et nisi eos pontifex prohibuisset, imperatorem super se constituere sunt adgressi. Rex quoque Liutprand castra Emiliae, Feronianum et Montembellium, Buxeta et Persiceta, Bononiam et Pentapolim Auximumque invasit. Pari quoque modo tunc et Sutrium pervasit. Sed post aliquod dies iterum Romanis redditum estpus Leo Augustus ad peiora progressus est, ita ut conpelleret omnes Constantinopolim habitantes tam vi quam blandimentis, ut deponerent ubicumque haberentur imagines tam Salvatoris quamque eius sanctae genetricis vel omnium sanctorum, easque in medium civitatis incendio concremari fecit. Et quia plerique ex populo tale scelus fieri praepediebant, aliquanti ex eis capite truncati, alii parte corporis multati sunt. Cuius erro
Abbreviated transcription (Latin):
constantinopolim uero: trecenta mulia hominũ pesti¬
lentia interiert. E
uuti pand uero audiens qđ satraceni depoprser. lasda¬
ma prtiloca ila ubi osa sci augusti epacpterent lo¬
cionẽ barharoꝵ olim translata et honor ⁊fice suerant con¬
derais piduart. isit et dato magno p̾cio acrpitiet irans¬
culit ealnurbem ticinensem. lbiq cũ debito tanti prris
honore recondidit: His dieb naria cuuitas alan gobardis
Sochuoq tẽpore rex luit prandus rauennã obseda : elassem
ui uasit atq destruxit. Ec̃ paulus patricius ex rauenna
misit qͥ pontificẽ interimerent sed lango bardis ꝓdefen¬
sione pontificis repugnantib spoletanis insalario ponte
ecea aliis partib langobardis tuscis resistentib consiliũ
rauennaticũ dissipatũ ẽ. Hac tẽpestate leo imꝑator a pud
constantinopolim sc̃õꝵ ymagines depositas incendit : ro¬
mano quoque pontifici similia facere si imperialem

Expanded text:
Constantinopolim vero trecenta milia hominum pestiConstantinopolim vero trecenta milia hominum pestilentia interierunt. 48. Liutprand quoque audiens, quod Sarraceni, depopulata Sardinia, etiam loca illa, ubi ossa sancti Augustini ionem barbarorum olim translata et honorifice fuerant condita, foedarent, misit, et dato magno pretio, accepit et transtulit ea in urbem Ticinensem ibique cum debito tanto patri honore recondidit. His diebus Narnia civitas a Langobardis oque tempore rex Liutprandus Ravennam obsedit, Classem invasit atque destruxit. Tunc Paulus patricius ex Ravenna misit qui pontificem interemerent; sed Langobardis pro defensione pontet ex aliis partibus Langobardis Tuscis resistentibus, consilium Ravennatium dissipatum est. Hac tempestate Leo imperator apud Constantinopolim sanctorum imagines depositas incendit. Romano quoque pon
Abbreviated transcription (Latin):
Qui tamen in unũ se coniungentes contra eosdẽ sarrace¬
nos pari consilio dimicar̃. Nã irruentes franci suꝑ eos: tre¬
centa septuaginta quinque milia sarracenoꝵ interemer̃.
Exfrancoꝵ uero parte: mille et quingenti tantũ ibi ceci¬
derunt. Eudo quoq cũ suis suꝑ eoꝵ castra irruens: pari
modo multos interficiens om̃ĩa deuastauit: IxL .XIIII
oc etiã tẽpore eadẽ sarracenoꝵ gens. cũ immenso exerci¬
tu uenirns constantinopolim circũdedit: ac continuo
ꝑtrienniũ obsedit. donec ciuib multa instancia ad dm̃
clamantib plurimi eoꝵ fame et frigore bello pestilentia¬
que perirent: acsic ꝑtesi obsidionis abscederent. Qui in¬
de egressi: uulguarẽ gentẽ que ẽ. suꝑ danubiũ bello ad¬
grediunt᷑ et ab hac quoq uicti ad suas naues refugiunt.
Quib cũ altũ peterent irruente subito tẽpestate plu¬
rimi etiã uersis siue contritis nauib perier̃. Intra

Expanded text:
Qui tamen in unum se coniungentes, contra eosdem SarraceQui tamen in unum se coniungentes, contra eosdem Sarracenos pari consilio dimicarunt. Nam inruentes Franci sucenta septuaginta quinque millia Saracenorum interemerunt. Ex Francorum vero parte, mille et quingenti tantum ibi ceciderunt. Eudo quoque cum suis super eorum castra irruens, pari modo multos intoc etiam tempore eadem Sarracenorum gens cum inmenso exercitu veniens, Constantinopolim circumdedit ac continuo per triennium obsedit, donec, civibus multa instantia ad Deum clamantibus, plurimi eorum fame et frigore, bello pestilentiaque perirent, ac sice pertaesi obsidionis abscederent. Qui inde egressi, Vulgarum gentem, quae est super Danubium, bello adgrediuntur; et ab hac quoque victi, ad suas naves refugiunt. Quibus, cum altum peterent, inruente subita tempestate, plurimi etiam mersi sive contritis navibus perierunt. Intra
Abbreviated transcription (Latin):
grandeinis. Iste nãq insuꝑiori pugna quȩ cũ ferdulfo
facta ẽ duos filios amiserat. Qui cũ pͥma et scđa uice
uixta uoluntatẽ suã se desclauis ultus esset: tercia iuicẽ
ꝓhibente duce et aliis langobardis non potuit in haibe¬
ri. sed ita eis respondit lamsatis in quid meoꝵ filiorũ
mortẽ uindicaui: ctiã si aduenerit letus suscipiã mortẽ
factũq r̃: et ipse solus in eadẽ pugna ꝑemptus est. Po¬
emmo uero cũ multos inimicorũ ꝓstrauisset: metuens
ne aliqu̾ẽ suoꝵ ãpluis inbello ꝑderet: cũ eisdẽ sclauis
Eo tẽpore gens sarracenoꝵ in loco qͥ septẽ dr ex africa tran¬
fietantes unuiersam hispaniã in uastr̃: deinde post de¬
cẽ annos cũ uxorib et pariulis urnientes aquitaniã
gallia ꝓuinciã quasi habitaturi in gressi sunt. Rarolus
siquidẽ cũ eudone aquitanix pͥncipe tũ discordiã habebat

Expanded text:
grandaevus. Iste namque in superiori pugna, quae sub Ferdulfo grandaevus. Iste namque in superiori pugna, quae sub Ferdulfo facta est, duos filios amiserat. Qui cum prima et secunda vice, juxta voluntatem suam, se de Sclavis ultus esset, tertia vice, prohibente duce, et aliis Langobardis, non potuit inhiberi, sed ita eis respondit: Jam satis, inquit, meorum filiorum mortem vindicavi, etiam si advenerit, laetus suscipiam mortem. Factumque est; et ipse solus in eadem pugna peremptus est. Pemmo vero cum ne aliquem suorum amplius in bello perderet, cum eisdem Sclavis Eo tempore gens Sarracenorum in loco qui Septem dicitur ex Africa transfretantes, universam Spaniam invaserunt. Deinde post decem annos cum uxoribus et parvulis venientes, Aquitaniam Galliae provinciam quasi habitaturi ingressi sunt. Carolus siquidem cum Eudone Aquitaniae principe tunc discordiam habebat.
Abbreviated transcription (Latin):
o tẽpore luit prandus rex donationẽ patrimonui
alpiũ coctiarũ romanȩ ȩccłȩ confirmauit. Nec mul¬
tũ post idẽ regnator guntrudã filiã ne ut ꝑti baioa¬
riorũ ducis apud quẽ exularat in matrimoniũ duxit
dequa unã solũmͦ filiã genuit. IxL UI.¬
er hȩc tẽꝑa pharo aldus spoletanoꝵ ductor classẽ
prandi isdem romanis reddita ẽ. Contra hunc faro¬
aldũ ducẽ: filius suus trasemundus in surrexit:
t̃ũq cdericũ faciens ducatũ eiꝰ in uasit. his dieb
theodobaioarioꝵ dux gentis orationis grã romã
no calistus uir egregius. qui erat taruisiane ȩccłꝑ
archidiaconus ad nitente liut prando pͥncipe adltien
poemmno foro uilanis p̃erat langobardis. Is cũ ia nobi¬
sclauoꝵ multitudinẽ in locũ qͥ lauriana dicit᷑ ad uer¬
tasse. Cũ quib ille uiuenib suꝑ eosdẽ sclauos tercio
itrurns magna ros clade ꝓstrauit. nec ãplius ibi aliquis¬
a parte langobardoꝵ cicidit quã sigualdus qͥerat iã etate

Expanded text:
and rex donationem patrimonii Alpium Cottiarum Romanae ecclesiae confirmavit. Nec multum post idem regnator Guntrut, filiam Teutperti Baioariorum ducis, aput quem exularat, in matrimonium duxit; de qua unam solummodo filiam genuit. 44. Per haec tempora Faroaldus Spolitanorum ductor Classem prandi hisdem Romanis reddita est. Contra hunc Faroaldum ducem filius suus Transamundus insurrexit, eumque clericum faciens, locum eius invasit. His diebus Teudo Baioariorum dux gentis orationis gratiam Romno, Calistus, vir egregius, qui erat Tarvisianae ecclesiae archidiaconus, adnitente Liutprando principe, AquileiPemmo Foroiulanis praeerat Langobardis. Is cum iam nobiSclavorum multitudinem in locum qui Lauriana dicitur adventasse. Cum quibus ille iuvenibus super eosdem Sclavos tercio inruens, magna eos clade prostravita parte Langobardorum cecidit, quam Sigualdus, qui erat jam aetate
Abbreviated transcription (Latin):
re coepit. Qui eundr̾ uenerabilem uirũ petro nacẽ
sibi seniorẽ statuer̃. Hic non post multũ tẽpꝰ cooꝑan¬
te diuina miscdĩa a suffragantib meritis beati bene¬
diẽti patris: iãq euolutis ferer centũ et decẽ anitis. ex
quo locus ille habitacione hominũ destitutus erat. mul¬
torũ ibi monachoꝵ nobiliũ et mediocriũ adse concurren¬
tiũ pat̾ effectus sub scȩ regulȩ iugo et beati benedicti
institucione. reparatis habitaculis uiuere coepit. atꝙ
hoc scm̃ cȩ nobiũ instatũ qͦ nc̃ cernit᷑ erexit. huic uenera¬
bili uiro petronaci in sequenti tẽpore sacerdotũ p̾cipu¬
us et dõ dilectus pontifex zacharias plura ad iutoria
contulit: libros scilicet scȩ scripturȩ. et alia queq que ad
utilitatẽ monasterii ꝑtinent: in suꝑ et regułã qua beatꝰ¬

Expanded text:
re coepit. Qui eundem venerabilem virum Petronacem re coepit. Qui eundem venerabilem virum Petronacem sibi seniorem statuerunt. Hic non post multum tempus, cooperante divina misericordia et suffragantibus meritis beati Benedicti patris, iamque evolutis fere centum et decem annis, ex quo locus ille habitatione hominum destitutus erat, multorum ibi monachorum, nobilium et mediocrium, ad se concurrentium pater effectus, sub sanctae regulae iugum et beati Benedicti institutione, reparatis habitaculis, vivere coepit atque hoc sanctum coenobium in statum quo nunc cernitur erexit. Huic venerabili viro Petronaci in sequenti tempore sacerdotum praecipuus et Deo dilectus pontifex Zacharias plura adiutoria contulit, libros scilicet sanctae scripturae et alia quaeque quae ad utilitatem monasterii pertinent; insuper et regulam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uero eiꝰdẽ filu qui non ad erant: ibi inuenti ibi extinc¬
tisunt. Fuit autẽ rex luit prant uir multȩ audacie :
ita ut cũ eũ duo armigeri eiꝰ occidere cogitarent. et
hoc ei ꝑlatũ fuisset: in ꝓfundã siluã cũ eis solus egressus
mox euaginatũ gladiũ contra eos tenens. eisdẽ quia
eũ occidere cogitarent: imꝓꝑauit. Qđ ut facere deberent
hortatus ẽ. Qui statĩ eiꝰ pedib ꝓuoluti: rist̃ quȩ ma¬
chinauerant cuncta ꝓfessi. sed de aluis quoq hoc simi¬
liter fecit. sed tam̃ confessis. mox tantȩ maliciȩ culpã
efuncto itaq gisulfo beneuentano duce: samnitũ
irca hȩc tẽpora petronax dux brexianȩ urbis diui¬
no amore conpunctus romã uenit. Hortatuq tunc¬
brati gregorii a postolicȩ sedis pape hunc cassinũ castrũ
petut atq ad sacrũ corpus beati benedicti patris ꝑue¬
niens: ibi cũ aliqͥb simplicib iã ante residentib habita¬

Expanded text:
vero ejus filii qui non aderant, ubi inventi ibi perempvero ejus filii qui non aderant, ubi inventi ibi perempti sunt. Fuit autem rex Liutprandus, vir multae audaciae, ita ut cum eum duo armigeri ejus occidere cogitarent, et hoc ei perlatum fuisset, in profundissimam silvam cum eis solus egressus est, mox evaginatum gladium contra eos tenens, eisdem quia eum occidere cogitaverunt improperavit. Quod ut facere deberent hortatus est. Qui statim ejus pedibus provoluti, ei sunt chinaverant cuncta professi. Et de aliis quoque hoc similiter fecit; sed tamen confessis mox tantae malitiae culpam Defuncto itaque Gisulfo Beneventano duce, Samnitum Circa haec tempora Petronax, civis Brexianae urbis, divino amore conpunctus, Romam venit hortatuque tunc Gregorii apostolicae sedis papae hunc Cassinum castrum petiit, atque ad sacrum corpus beati Benedicti patris perveniens, ibi cum aliquibus simplicibus viris iam ante residentibus habita
Abbreviated transcription (Latin):
maximẽ cũ ratbodo rege frisionũ. fortiter gessit. Inc
ialios filios habuit: sed ex his p̃cipuus karolus extitit
qͥ ei post in pͥncipatu successit.
t uero lut prand rex cũ in regno confirmatꝰ esset.
tũ rothari xiꝰ consanguineus perimere uoluit. Is
enĩ conuiuiũ ei indomosita ꝯpud ticinũ p̾parauit:
in qua domo uiros fortissimos. qui eũ conuiuantẽ inter¬
ficerent armatos abscondit. Qđ cũ buit prando ñtiatũ
fuisset: eũ ad palaciũ suũ euocare p̾cepit. Quẽ sicut
ei dictũ fuerat lorica subter ueste. indutũ ipse ma¬
nu petractans repperit. Qui rotharit cũ se deiectũ
cognouisset. statĩ post se exiliens spatã euaginauit
ut regẽ ꝑcuteret. Ei contra rex suũ uagina exemit.
Ec̃ unꝰ eregiis satellitib nomine subo rotharit at̃go
conp̃hendens: ab eo.. infronte. uulneratꝰ t̃. suꝑ quẽ
rotharit. et alii insilientes eũ ibidẽ occider̃. Quatuor

Expanded text:
maxime cum Ratpoto Frisionum rege fortiter gessit. Hic maxime cum Ratpoto Frisionum rege fortiter gessit. Hic et alios filios habuit; sed ex his praecipuus Carolus extitit, qui ei post in principatu successit. 38. At vero Liutprand rex cum ieum Rotharit ejus consanguineus perimere voluit. Is enim convivium ei in domo sua apud Ticinum praeparavit, in qua domo viros fortissimos, qui regem convivantem exstinguerent, armatos abscondit. Quod cum Liutprando nuntiatum fuisset, eum ad palatium suum evocari praecepit; quem, sicut ei dictum fuerat, loricam sub veste indutum ipse manu pertractans reperit. Qui Rotharit cum se detectum cognovisset, statim post se exsiliens spatam evaginavit, ut regem percuteret. E contra rex suum ensem vagina exemit. Tunc unus e regiis satellitibus, nomine Subo, Rotharit a tergo comprehendens, ab eo in fronte vulneratus est. Super quem Rotharit et alii insilientes eum ibidem occiderunt. Quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
mento eũ cdericũ fieri ac p̃sbiterũ fecit. Ipse uero ut
regnũ accepit: mox in regia urbe ymaginẽ illã ue¬
nerandã in qua sc̃a sẏnodus erat depicta i aphilippo
fuerat deircta pͥstinũ in locũ erexit. his dieb ita
tyberis fluuius in undauit ut . alueũ suũ egressus
multa romanȩ fecerit exitia ciuitati: ita ut in uia
lata ad unã et semis staturã excresceret. atq adporta
scĩ petri usq ad pont̾ẽ moluũ aquȩ se distendentes con¬
is tẽporib multi angloꝵ gentis nobiles uiri et femins
romã uenire consuer̃. Apud regnũ francoꝵ tc̃ tẽpo¬
ris. pippinus obtinebat pͥncipatũ. fuit autẽ uir mirȩ
audacie: qͥ hostes suos statĩ ad gredhiendo conterebat: Nã
supra quendã suũ aduersariũ. renũ trans gressus: cũ uno
tantũ suo satellite irruit eũq in suo cubiculo residentẽ
cũ suis trucidauit. Bella quoq multacũ saxonib et

Expanded text:
mento, eum clericum fieri ac presbiterum fecit ordinari. Ipse vero ut mento, eum clericum fieri ac presbiterum fecit ordinari. Ipse vero ut regnum accepit, mox in regia urbe imaginem illam venerandam, in qua sanctae sinodus erant depictae et a Filippico fuerat deiecta, pristino in loco erexit. His diebus ita Tiberis fluvius inundavit, ut alveum suum egressus multa Romanae fecerit exitia civitati, ita ut in Via latam ad unam et semis staturam excresceret atque a porta sancti Petri usque ad pontem Molvium aquae se descendentes conis temporibus multi Anglorum gentis nobiles et ignobiles, vRomam venire consuerunt. Aput regnum Francorum tris Pippinus obtinebat principatum. Fuit autem vir mirae audaciae, qui hostes suos aggrediendo statim conterebat. Nam supra suum quemdam adversarium Rhenum transgressus, cum uno tantum satellite suo irruit, eumque in suo cubiculo residentem cum suis trucidavit. Bella quoque multa cum Saxonibus, et