comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iliam non pocestate pa¬
tris manentem mater
scripsit hr̃ demeiq patrem
meinum substituit et ita
scripsit quis quis hr̃s erit
fideiens comitto utiorna
nsa neue neant et filiemee
reẜuentur. Quesitum est ẽ.
filia recusante pat̾ ex substi¬
tutione ħ̾rs extitiss s et in¬
testatus decessisset. filia aut
bomis eius abstimierit an

Expanded text:
liam in potestate patris manentem mater scripsit heredem eique patrem Maeuium substituit et ita scripsit: 'quisquis mihi heres erit, fidei eius committo, uti ornamsum, ne ueneant et filiae meae reseruentur': quaesitum est, cum filia recusante pater ex substitutione heres exstitisset et intestato decessisset, filia autem bonis eius abstinuerat
Abbreviated transcription (Latin):
ponentur recte cõtractum.
¶Idem qͥsut cum fulius p̾dia
hrditaria ut dimitt̾et br̃di¬
tario c̾dicores distraxiss. an
aliud inhrditate unde debi¬
tum ex soluss. duob lib̾¬
tis sticho ⁊erote hr̃dibꝰ insti¬
tutis ita cauit fundu corne¬
lianu denoĩe meor exireue¬
to.un exbrdimꝰ stichus
anculam arethusar testõ li¬
bͥum ec̃ iussit eiq ꝑtem suã
fundi iegauit.Qucro an he¬
ros cet̾i collib̾ti stichi ex cã
fidei comissi en fundi ꝑt̾e ab
edificunde noĩe meo exire.
or adũnas mcos quos hoc tes¬
tam̃to noĩau ꝑtinere uolo.
Quesitum ẽ defuncto br̃de:
et legatariis u̾nis.an. adu¬
num ub̃tum qui remanẜit

Expanded text:
ponerentur recte contractum. idem quaesiit, cum filius praedia hereditaria, ut dimitteret hereditarios creditores, distraxisset, an aliud in hereditate, unde debitum exsoluisset. Duobus libertis Sticho et Erote heredibus institutis ita cauit: 'fundum Cornelianum de nomine meorum exire ueto': unus ex heredibus Stichus ancillam Arescusam testamento liberam esse iussit eique partem suam fundi legauit: quaero, an Eros et ceteri conliberti Stichi ex causa fideicommissi eius fundi partem ab aedificium de nomine meo exire, sed ad uernas meos, quos hoc testamento nominaui, pertinere uolo': quaesitum est, defuncta herede et legatariis uernis an ad unum libertum
Abbreviated transcription (Latin):
łp̃. Municipi¬
bus plenum
uis in bonisn
bertorum lib¬
tarumq defertur. hoc ẽ
idem iuis quod etiam pͣ¬
trono. sed an omnino pe¬
tere. bonorum. pos. possĩt¬
dubitatur mouet enm
qd̃ consentire non possũt
s per alium possunt peti¬
tam bonorum pos. ip̃i ac¬
quirere. sed qua ratione.
se. cen suit ut restitui eis
ex trebelliano hr̃ditas pos¬
fit equa ratione. alio. se.
consul. prdibus eis in¬
stitutis aliberto acqui¬
iere. brditatem per missũ
petere dicendum est ¶te

Expanded text:
 Municipibus plenum ius in bonis libertorum libertarum defertur, hoc est id ius quod etiam patrono. Sed an omnino petere bonorum possessidubitatur: mouet enim, quod consentire non possunt, sed per alium possunt petita bonorum possessione ipsi adquirere. sed qua ratione senatus censuit, ut restitui eis ex Trebelliano hereditas possit: qua ratione alio senatus consulto heredibus eis institutis a liberto adquirere hereditatem permissum petere dicendum est. Tem
Abbreviated transcription (Latin):
quam eigr̃as haberem ager
nolo dan ei quid egent ace¬
tens hrdibus mutos cot
amus exhiis quos hrdes sẽ¬
pserat impetrauit restitu¬
tionem et antequam idscr¬
ret decessit. Cõ defideicom.
quereretir andebeatur cõ¬
alieno brditatem restitue
quis rogauerit  ecaniẽ
partem faciat sinatu
sit.an et sinatus non siti
qi. ego cõmodius dicepii¬
to si qideninatus noeste
miime eum patem fic̾e
s totumadteꝑtaere quasi
abicio tibiioli relicto ⁊e
autem natus fuent utrosq
accipere quantimcinorre¬
tibi dimnidia debeatin duo¬
bus natis terc deleitrr
tribusnatis quiatibiger¬
in quoq nascuntur quaita
debeatur. Et ma quadeeti¬
te sera pias alexandanu

Expanded text:
m ei gratias agerem: uolo dari ei qui id egerit a ceteris heredibus aureos tot'. unus ex his, quos heredes scripserat, impetrauit ei restitutionem et antequam id sciret, decessit. cum de fideicommisso quaereretur, an deberetur, conalieno hereditatem restituere quis rogauerit 6 Maecianupartem faciat, si natus sit, an et si natus non sit, quaeritur. ego commodius dici puto, si quidem natus non est, minime eum partem facere, sed totum ad te pertinere, quasi ab initio tibi solido relicto: sin autem natus fuerit, utrosque accipere quantum cuique retibi dimidia debeatur, duobus natis tertia tibi debeatur, tribus natis, quia trigemini quoque nascuntur, quarta debeatur. et nostra quidem aetate Serapias Alexandrina
Abbreviated transcription (Latin):
prelegauit cum instr̃is. et qͥc¬
quid ibi fu̾it.⁊ adiecit hec ũ¬
ba. s ea condictione. lego
ut quicquid eris aliem. in

Expanded text:
praelegauit cum instrumentis et quicquid ibi fuerit et adiecit haec uerba: 'sed ea condicione lego, ut quidquid aeris alieni in
Abbreviated transcription (Latin):
tris uõis en uenditis ncħ ꝓ
priur creditores en exca hr¬
ditate ferre potuerũt isi ꝓpͥi
si postulẽt ut diuisis c̾ditori¬
ro prĩs eh bona uende sibi ꝑ¬
mittãtur.¶Sidonacionis cã
suspecta hr̃ditatẽ sibi hr̃s di¬
cit et ei restitũit qui solidũ ca¬
ꝑe ud possit auferet᷑ eud qd ca¬
pe nõ possit. idedicend̾ ẽ ⁊ si ci¬
tra ꝯsilũ donãdi fiduciariꝰ

Expanded text:
tris eius uenditis nihil proprium creditores eius ex ea hereditate ferre potuerint: nisi forsi postulent, ut dimissis patris eius bona uendere sibi permitt‹a›tur.Si donationis causa suspectam hereditatem sibi heres dixerit et restituerit ei, qui solidum capere non possit, auferetur ei id quod capere non potest. idem dicendum est et si citra consilium donandi fiduciari
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s potuit parrre cõdicioni nec
parint cum ꝯdicio tał sit ut in
arbitrosit hrdis institutidem̃

Expanded text:
heres potuit parere condicioni nec paruit, cum condicio talis sit, ut in arbitrio sit heredis instituti
Abbreviated transcription (Latin):
legauit lances mimeroduas
leues quas desingulanbus.
enudar nolo. is de singulanibꝰ
leues quidem non emeratla

Expanded text:
legauit: 'lances numero duas leues, quas de sigillaribus emi, dari uolo': is de sigillaribus leues quidem non emerat
Abbreviated transcription (Latin):
tabit. s quantum daturus
cẽt si nichil ab eo ꝑciperet¬
¶ Seruo hr̃d̾ instituto si
a dũo fidei comissa. a seruo
legata.data sunnt. prius ra¬
tio legatorum bñda est deiñ
ex eo ꝙ super est fidei com¬
ssorum. dus enum ideo tene¬
tur quod ad eum peruenit.

Expanded text:
tabit, sed quantum daturus esset, si nihil ab eo perciperet. Seruo herede instituto si a domino fideicommissa, a seruo legata data sunt, prius ratio legatorum habenda est, deinde ex eo quod superest fideicommissorum. dominus enim ideo tenetur, quod ad eum peruenit
Abbreviated transcription (Latin):
res cotractat etiam fuiti tene¬
br̃. ¶Item si ẜuus en fintum
fecit furti cum ca ag̾e possu¬
mus. ¶ S et tum uxore fur¬
ti age possibile ẽ si ei cui hr̃¬
des sum futum fec̾it uł no¬
bis ante quã nub̾et tñ ꝓpt̾
reũentiam ꝑsonari in utro¬
q casu furtiuam tm̃ cõdicio¬
dicimꝰ. ¶Item uerũ ẽ ꝙ offi¬
lius ait etiam eas resquas
diuorcu tp̃r mułr comedent
uendid̾it donãit qualib
racione cõsũpsit. irerum a¬
motarum iudicio ꝯtinetũ.
¶Sifilia. famił. res amouit.
Mela et fulcimꝰ auĩt et de
pecculio danda accioneq
displicuit eam furti obliga¬
ri uł in ip̃a obres amotas
dari acc̃one. ¶s si pat̾ adui¬
ca filia dedote agat nõ alit̾
eidandam accionẽ. ꝙͣ si filiã
rerum amotarũ iũdicio ĩ
solidum et cu satisdattem:
defendat. ¶s: mortua filia
in patrer rem amotan ac¬
cionẽ dari nõ oport̾e ꝓculu
ait. nisĩ quatenus exearepa¬
⁊ locuplectio sit. Dop̃.ł.¬

Expanded text:
res contrectat, etiam furti tenebitur. Item si servus eius furtum fecerit, furti cum ea agere possumus. Sed et cum uxore furti agere possibile est, si ei cui heredes simus furtum fecit, uel nobis antequam nuberet: tamen propter reuerentiam personarum in utroque casu furtiuam tantum condictiodicimus. Item uerum est quod Ofilius ait etiam eas res, quas diuortii tempore mulier comederit uendiderit donauerit qualibet ratione consumpserit, rerum amotarum iudicio contSi filia familias res amoverit, Mela Fulcinius aiunt de peculio dandam actionem, quia displicuit eam furti obligari: vel in ipsam ob res amotas dari actionem. Sed si pater adiuncta filia de dote agat, non aliter ei dandam actionem, quam si filiam rerum amotarum iudicio in solidum et cum satisdatione defendat. sed mortua filia in patrem rerum amotarum actionem dari non oportere Proculus ait, nisi quatenus ex ea re pater locupletior sit. Po
Abbreviated transcription (Latin):
Sauis. I liquando accidi
ut sub conditione datum le¬
gatum purum intelligat᷑
ueluti qd̾ sub eadem condi¬
tione relictum est sub qua he¬
res etiam alius institutus
est.Item quod sub hac con¬
ditione relictum est si hrdi¬
tatem adierit. ex diuersoqͦ
pure dacum. legatum sub

Expanded text:
us.Aliquando accidit, ut sub condicione datum legatum purum intellegatur, ueluti quod sub eadem condicione relictum est, sub qua etiam heres alius institutus est, item quod sub hac condicione relictum est 'si hereditatem adierit'. ex diuerso quoque purum datum legatum
Abbreviated transcription (Latin):
yrr. Si credicor filii tui
Hr̃dem ce institiͣt. et leg̾
falcidie rõnem ponas. pec
tem tibi imputabitur.
stator agere non pocuit ue¬
lutis itutor cum soluisset
legata non int̾possiͣt stipł¬
falcidiam capi licuit solutũ
fint reddi pupillus quidem

Expanded text:
rum Si creditor filii tui heredem te instituerit et legis Falcidiae rationem ponas, pecuquadrantem tibi imputabitur. stator agere non potuerit: veluti si tutor, cum solveret legata, non interposuerit stipuFalcidiam capi licuerit solutum fuerit, reddi: pupillus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
deẜis hñda et supliciu filio
octiso elegãt scenola ait. od
etiã pomortẽ patris ꝓbat si añꝙͣ
ei suus hr̃s existat occisꝯ fi̾nt. ¶d
sceuola ait ꝯstancio defẽdẽd hr¬
dem ĩstituto filio dehis q̃cẽ hĩ¬

Expanded text:
am et supplicium filio occiso eleganter Scaeuola ait: quod etiam post mortem patris probat, si ante, quam ei suus heres existat, occisus fuerit.Idem Scaeuola ait constantius defendendum herede instituto filio de his quaesti
Abbreviated transcription (Latin):
et si peccam conculit con¬
dietione eam repetet.om¬
issa enuim bonorum pos.
incipit peccunia sine ca
esse apud br̃dem. ¶Qui

Expanded text:
et si pecuniam contulerit, condictione eam repetit: omissa enim bonorum possessione incipit pecunia sine causa esse apud heredem. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
meo in matrimonio ꝑseue¬
rauert. diuortio sine culpͣ
uiri post mortem socrus
facto defecisse conditionez
x. nec ante diem fidei coĩ

Expanded text:
meo in matrimonio perseuerauerit': diuortio sine culpa uiri post mortem socrus facto defecisse condicionem respondi. nec ante diem fideico
Abbreviated transcription (Latin):
ẽet iegata sunt ecim que
custodie causa morrtis exͣinter
alicm leget. et ita sencut. ut iti
demum prestetur si sim sit ita
ualere legatum. ut appareit m
nerbum meum non facut cẽ¬
dicionem.Siuero incertumd
corpus legetur uł uti ita ueste

Expanded text:
ent legata sunt, ei etiam quae custodi‹ae› causa in horreis extra urbem alicui leget et ita sentiat, ut ita demum praestetur, si suum sit, ita ualere legatum, ut appareat mauerbum '‹m›eum' non faciat condicionem, si uero incertum corpus legetur, ueluti ita 'uina
Abbreviated transcription (Latin):
dis ⁊ hic pocius uestem uelilimi
atum eẽ. Si enm responsu est
eciam coagcuent uinu legato
cedere si iouim mĩo testacor hĩns¬
set. plane in mortis tempore coi¬
latum huncẜmone uestem que
meaerit sine dubio ꝓ ꝯdicione
accipiendum puto s a stichimi
qui mens erit puto ꝓ ꝯdicione
accipiendum. nec int̾eẽutrum
collatum hunc sermonem. & nĩs
erit ꝑ demonstratõne accipiend

Expanded text:
estem uel uinum, atum esse: sic enim responsum est etiam quod coa‹c›uerit uinum legato cedere, si id uini numero testator habuisset. plane in mortis tempore collatum hunc sermonem 'uestem, quae mea erit' sine dubio pro condicione accipiendum puto: sed et 'Stichum qui meus erit' puto pro condicione accipiendum nec interesse, utrum collatum hunc sermonem 'qui meus erit' pro demonstratione accipiend
Abbreviated transcription (Latin):
Eruus qui in fundo mora¬
n solicus erat si fugent l
post mortem testitoris apprehẽ¬
dacur fundo legato ut instruct᷑
est ecum ip̃o legato cedit dez¬
Ual his uerbis relictum
quicquid ethrditate boĩs¬
sue meis adteꝑuenent cũ mo¬
nens restituas fructus quos
uice sunt non uenire placuisse
nec enm quicquam ꝓpomi ex
quo de his queq restituendis
testatricem rogasse ꝓban potest
¶Item testator qui libeitis fiderꝰ¬
missum relinquebat sb̾stitucõ¬
ne int̾ eos facta erpressit ut pc
mortem extͣm ad posteros eorum
ptinent quero cum nemo. alui
sit insi libertus eius qui erxtremo
mortims est an is ad fideicõnuꝰ
non ecum lib̾tos eorum quib
fideicomissum ẽ. relictum ꝯti¬

Expanded text:
eruus, qui in fundo morari solitus erat, si fugerit, licet post mortem testatoris adprehendatur, fundo legato, ut instructus est, etiam ipse legato cedituod his uerbis relictum est: 'quidquid ex hereditate bonisue meis ad te peruenerit, cum morieris, restituas', fructus, quos uice sunt non uenire placuisse: nec enim quicquam proponi, ex quo de his quoque restituendis testatricem rogasse probari potest. Idem. Testator, qui libertis fideicommissum relinquebat, substitutione inter eos facta expressit, ut post mortem extremi ad posteros eorum pertineret: quaero, cum nemo alius sit nisi libertus eius qui extremo mortuus est, an is ad fideicommissnon etiam libertos eorum, quibus fideicommissum relictum
Abbreviated transcription (Latin):
qd ab eo relinquit̾ ex tero nõ
ip̃ius ꝓprio. s pupiili mir de¬
letur. ¶fr̃e hrde instituto pet¬
it ne dom auenairtur. Srũ
infamu relinq̃retur. si non
pari̾unt hr̃s uouintati s do¬
mum auenauit ułertoh̃¬

Expanded text:
d ab eo relinquitur extero, non ipsius proprio, sed pupilli iure debeatur. Fratre herede instituto petit, ne domus alienaretur, sed ut in familia relinqueretur. si non paruerit heres uoluntati, sed domum alienauerit ue
Abbreviated transcription (Latin):
ssi non debita soluerent
tamen satisdato cautu
debet esse ei aquo pecru¬
ma ꝓficisceretur ne dãp¬
uum senciat deficiente e¬
o. cui solutum erit.

Expanded text:
 non debita soluentur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficisceretur, ne damnum sentiat deficiente eo, cui solutum erit.
Abbreviated transcription (Latin):
exfacuicitibus de frnctiet:
caritate eius cun fideicom.
datum exat modus scatin
debebit Ꝙ fratri sm lib̾tis
alimenta debebat bis test̾o
uneas cum bac adiecti õe
reliquerat ut habeant imĩ
sepascant si proalimentis
nincas reliquissent. non
alit̾ eis exfideicomissi cau¬
sa eis prestanri deben debere
quami scestamntiobliga

Expanded text:
ex facultatibus defuncti et caritate eius, cui fideicommissum datum erit, modus statui debebit. Qui fratris sui libertis alimenta debebat, his testamento uineas cum hac adiectione reliquerat 'ut habeant, unde se pascant'. si pro alimentis uineas reliquisset, non aliter eis ex fideicommissi causa eas praestari debere, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uis iudicandi fint transacta
scił. bona fide. ũ ualeat transac¬
tio finit.i. ł consen su uł longo

Expanded text:
ui iudicandi ius fuit, 'transacta' scilicet bona fide, ut ualeat transactio, 'finita' uel consensu uel longo
Abbreviated transcription (Latin):
uus sempronii. nec semp¬
nius eum iussit adire. set
uel decessit. uł etiam eum a¬
li en auit et cepit eẽ septicu
euenit si cepticius eum iu¬
sserit septicio deferatur bo
nouissimo dabimus. bõꝵ¬

Expanded text:
uus Sempronii nec Sempronius eum iussit adire, sed uel decessit uel etiam eum alienauit et coepit esse Septicii: euenit, ut, si Septicius ‹e›um iusserit, Septicio deferatur bonnouissimo dabimus bo
Abbreviated transcription (Latin):
dederat. consequi ex causa
legati possit quasi non
capiat id quod deroget an
uero extraxit. nec ideo ma¬
gis ex bonis testatoris am¬
pluis capiat quam captu¬
rus eet si si ne condicõne
legatum eet. et uił. rectissĩe
scribit tanto amplius eũ
capturum quantum condi¬
tionis implende causa da¬
re eum oportet. Nec int̾¬
ẽẽ heredi an extraneo uissa
fẽa. semper inꝑsona eius
incroducetur. Non amp¬
liuis legi concesce portioĩs
ad eum sub sisdet. ¶Cu
uir uxori si aliberis ne nup¬
sserit in annos singulos
aliquid legauit. quid uris
S quod si ita scriptum ẽẽt. si
Ca liberis impub̾ibus ne
Unupserit legem locum non
he̾re quia magis cura lib̾orũ
quam uidiutas iniunget᷑¬

Expanded text:
dederat, consequi ex causa legati possit quasi non capiat id quod eroget an vero id extra sit nec ideo magis ex bonis testatoris amplius capiat, quam capturus esset, si sine condicione legatum esset. et Iulianus rectissime scribit tanto amplius eum capturum, quantum condicionis implendae causa dare eum oportet, nec interesse, heredi an extraneo dare iussus quae semper in persona eius introduceretur, non amplius leg‹e› concessae portionis ad eum subsideret. Cum uir uxori 'si a liberis ne nubserit' in annos singulos aliquid legauit, quid iuris . quod si ita scriptum esset 'si a liberis impuberibus ne nubserit', legem locum non habere, quia magis cura liberorum quam uiduitas iniungere
Abbreviated transcription (Latin):
ẽet cum satisfactum sit exi
his bonis que mortis tp̃r
fuerunt.Idem est ⁊si pars
legati liberto relicto ab eo
cui simul datum erat uel
hrditas sit nunc illis ab¬
stinentib accrescat.

Expanded text:
 satisfactum ex his bonis, quae mortis tempore fuerunt. idem est et si pars legati liberto relicti ab eo, cui simul datum erat, vel hereditatis nunc illis abstinentibus adcrescat.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsit testm̃ altͥutro pate fc̃o
tabule pate fc̃e sũt aꝑtu in¬
deri testin nõ dubitatur. nõ eĩ
querenis aquo apiantur. ¶Si
tabule nõ ꝯpareant uł ex us¬
te sint futuru ẽ ut subueni¬
re legataris debeat idẽ est si
sup̾sse uł oculte sũt. ¶an.¬

Expanded text:
stamentum, alterutro patefacto tabulae patefactae sunt, apertum uideri testamentum non dubitatur: non enim quaeremus, a quo aperiantur.Si tabulae non compareant uel exustae sint, futurum est, ut subuenire legatariis debeat. idem est, si subpressae uel occultae sint.
Abbreviated transcription (Latin):
ita accipienda erit ait. si qñ
is qui rationes reddere uissꝰ
sit. per aliquem errorem sin̾
dolo in. alo ita rationes edid¬
it ut domunus quoqr cirea
ꝯputatiouem erraret.

Expanded text:
ita accipienda ait, si quando is, qui rationes reddere iussus sit, per aliquem errorem sine dolo malo ita rationes ediderit, ut dominus quoque circa computationem erraret.
Abbreviated transcription (Latin):
estituta hr̾ditas in detur
ait re ip̃a. si forte passus est. brͣs
possidere res br̃ditarias uł totaᷤ
ul aliquas earum ac mente ut
uellet restituere: et ille suscie.
non si ex alia causa put auerit
se possidere ¶ S et pͥostea ratũ
babuerit idem erit dicendum.
¶S et si uerbo dixit se restitu
restituat nucietur. audietur.
¶S et si uoluntate tua. alii res¬
cituerit: inte cransibunt actioneᷤ
Item si anus uissu m̾o. restituit
uł ratam habuerit restitutõm
transsisse actiones uidentur.

Expanded text:
estituta hereditas uidetur aut re ipsa, si forte passus est heres possideri res hereditarias uel totas uel aliquas earum hac mente, ut uellet restitueret ille suscipere, non si ex alia causa putauit te possidere. sed et si postea ratum habuit, idem erit dicendum. sed et si uerbo dixit se restituerestituat, audietur. sed et si uoluntate tua alii restituerit, in te transibunt actiones. item si alius iussu meo restituit uel ratam habu‹i› restitutionem, transisse a
Abbreviated transcription (Latin):
legatur uũ ẽ. id docis
legato meẽ quod acci¬
onide dote merat. et ideo si
int̾uirum et urorem conne¬
nerat ut morte uiris soluto
matrimomo filio ꝯmum
internemente. dos apud ma¬
ritibĩdem remaneret. et ma¬
ritus decedens dotem p̃lega¬
uerat stan pacto nond obħ
quod dos prelegata ẽ. uerum
et citra prelegationem ħ pro¬
barid.nam quod ẽ admissũ¬

Expanded text:
legatur, uerum est id dotis legato inesse, quod actione de dote inerat. Et ideo si inter uirum et uxorem conuenerat, ut morte uiri soluto matrimonio filio communi interueniente dos apud mariti heredem remaneret, et maritus decedens dotem relegauerit, stari pacto non debet ob hoc quod dos relegata est. uerum et citra relegationem hoc probari
Abbreviated transcription (Latin):
ualere. S testin ualere
contendant controu̾fia
uon est differenda et carbo¬
nianum cessat. qd si fili

Expanded text:
ualere. si testamentum ualere contendunt, controuersia non est differenda et Carbonianum cessat: quod si fili
Abbreviated transcription (Latin):
tecto fuerunt. cum dũs
a familia necaretur¶quod
uulgo dicitur. intabulis
patrĩs et filii. unam falci¬
diam ẜuari quam potestatẽ

Expanded text:
tecto fuerunt, cum dominus a familia necaretur.Quod uulgo dicitur in tabulis patris et filii unam Falcidiam seruari quam potestate
Abbreviated transcription (Latin):
mlre uentrẽ tangat ¶mułr
ca res ꝑtin. ꝓcuratoribꝰ ne
eoꝵ ut mitt᷑ant siuelint qui
uentrẽ custodiant.in quo a¬
claui mułr paritura crit ibi
ne płes additꝰ fint. qͣm im
sierit exutraq ꝑte tabuł p̃fig¬
uantur añ ostiuren ꝯclauis
lib̃i tres et tres li be cũbinis
comitibo custodiant. quociẽ¬
cumq ca mulrin id ꝯclauea¬
li ud ue. Ꝙ sie ĩ balneu ibit.
custodes si uolẽt id aũt ꝓspici¬
ant. et cos qui introiennt ex¬
cuciant. custodes ꝗ añ ꝯ claue
positi ert. si uolũt om̃s qui ꝯ¬
claue aut domũ ĩtroienĩt ex¬
cuciant. Mułr cũ ꝑturure in¬
cipiat. his ad quos ea ros ꝑti¬
net ꝓcuratoribo ue eor denũ¬
ciet ut mitant. quibꝰ p̃senti¬
bꝯ pariat. mittantur mulre
lbe dum taxat .u. ita ut p̾tei
obstetrices duas in eo ꝯclaui
ne płes mułres lib̾e̾ sint. ꝙͣ.x.

Expanded text:
re uentrem tangat. mulier ea res pertinet procuratoribusue eorum, ut mittant, si uelint, qui uentrem custodiant. in quo conclaui mulier paritura erit, ibi ne plures aditus sint quam unus: si erunt, ex utraque parte tabulis praefigantur. ante ostium eius conclauis liberi tres et tres liberae cum binis comitibus custodiant. quotienscumque ea mulier in id conclaue aliudue quod siue in balineum ibit, custodes, si uolent, id ante prospiciant et eos qui introierint excutiant. custodes, qui ante conclaue positi erunt, si uolunt, omnes qui conclaue aut domum introierint excutiant. mulier cum parturire incipiat, his ad quos ea res pertinet procuratoribusue eorum denuntiet, ut mittant, quibus praesentibus pariat. mittantur mulieres liberae dumtaxat quinque, ita ut praeter obstetrices duas in eo conclaui ne plures mulieres liberae sint quam
Abbreviated transcription (Latin):
i suocõdicione iuns iurancti
puidet em̃ neis qui sb̃rris iuir¬
andi cõdicione quid acceꝑĩti
aut omititudo codicionem ꝑ¬
deret br̃ditatrm legatum ue
aut cogẽturturpit accipiendo
cui sẜunsiurãdi ꝯditõe quid
relictum ẽ ita cape. ut capiunt
ui quib milla tał uirismurã¬
di ꝯdicio inẜitur et recte cũ cĩ
facues sint nc nulli hoiũ ad
iurandum cõtemptuugiõi
cor ꝯsultissime int̾ uenitiẽt eĩ
potuit. is qui uoluit fcm ẽẽ. ꝙ
religionis cõdicione astring
subꝯdicione faciendi relinq̃¬
re. Ita eiũ hoĩnes aut faciẽtes
ad mittentur. aut nõ facientri
defic̾entur ꝯdicio ẽ. ¶ Hedc̃mi
de fidri ꝯmisso cognoscunt. Sub¬
sequi pretor is ecsictũ ea ꝓpt̾ qr
uice legatoꝵ fungunt᷑ et ĩmor¬
nisc̃ã donitiombo dicendĩ. est
ed coo locimmẽc. ¶ Si fort: quis
cou̾it. nsi urass se aliquud
focurum restitutur ꝙ accepit.
oportebit itaq remitti cauto¬
nem. ¶Si quis sõuiris uirandi

Expanded text:
condicione iurisiurandi prouidit enim, ne is, qui sub iurisiurandi condicione quid accepit, aut omittendo condicionem perderet hereditatem legatumue aut cogeretur turpiter accipiendi cui sub iurisiurandi condicione quid relictum est, itahi, quibus nulla talis iurisiurandi condicio inseritur, et recte: cum enim faciles sint nonnulli hominum ad iurandum contemptu religiissime intervenit. etenim potuit is, qui voluit factum, quod religionis condicione adstringit sub condicione faciendi relinquere: ita enim homines aut facientes admitterentur aut non facientes deficerentur condicione. Hoc edictum de fideicommisso cognoscunt, subsequi praetoris edictum eapropter, quia vice legatorum funguntur. Et in morsa donationibus dicendum est edicto locum esse, si forte quis cauerit, nisi iurasset se aliquid facturum, restituturum quod accepit: oportebit itaque remitti cautionem. Si quis sub iurisiurandi
Abbreviated transcription (Latin):
¶ De huue mrandonõ ẽ necesse
adire p̃tore. semel cñi ĩ ꝑretu¬
um ap̃tore remissũ ẽ. nec ꝑsin¬
gułas remittend̃. et id curo ox
quo dies legati cessit remissũ
idetur etiam ignorãte scrp¬
to proe it̃oq in hr̃de legatarii

Expanded text:
 remittendo non est necesse adire praetorem: semel enim in perpetuum a praetore remissum est nec per singulos remittendum. et idcirco ex quo dies legati cesserit, remissum videtur etiam ignorante scripto herede. ideoque in herede legatarii
Abbreviated transcription (Latin):
testalti codiciom parendoees
cumꝰͣ S est uerius remitrendã
ꝯdicionem. nealia racione cõ¬
dicio alia eum urgeat adius¬
uirand.¶Quociens hr̃s iura¬
re iubetur daturum sealiquid.
quam si dedit uł fec̾it id ꝙ erat
uissus uraremortno aut uł
manumissosticho inuo testa¬
tore qui ita institutꝰ ẽ. hr̃s si
uirasset sestichum manims¬
surum nõ uidebit᷑ deffectꝰ ꝯdi¬
cione hr̃s quãius uerum sit ꝯ
peslend̃ eum manumitt̾e sui
u̾et. Ĩ demẽ et sita hr̃s ĩstitut
eẽt. quis ticiꝰ hr̃s estoita ut sti¬
chum manimttas aut ticio
centur. ita lego ut stichũ mãu¬
mittat. Ram mortuo sticho ne¬
modicet sũ mouend eum. non
uidetur em̃ deffectꝰ ꝯdicione

Expanded text:
test alteri condicioni parendo esse securus. sed est uerius remittendam condicionem, ne alia ratione condicio alia eum urgueat ad iusiurandum. Quotiens heres iurare iubetur daturum se aliquid quam si dederit uel fecerit id, quod erat iussus iurare. Mortuo autem uel manumisso Sticho uiuo testatore qui ita heres institutus est, si iurasset se Stichum manumissurum, non uidebitur defectus condicione heres, quaompellendum eum manumittere, si viveret. idem est et si ita heres institutus esset quis: "Titius heres esto ita, ut Stichum manumittat" aut "Titio centum ita lego, ut Stichum manumittat". nam mortuo Sticho nemo dicet summovendum eum: non videtur enim defectus condicione,
Abbreviated transcription (Latin):
uifiliab legarit sim̃tione
aliquam ꝑte testi postume fe¬
at uidr̃ infilioꝵ legato ⁊ depos¬
tuma scrisisse. ¶Siquis ita le¬
gauit si qua filia michi gei¬
ta crit hr̃s ei m̃s centum dato
płibꝯ natis uidetur singulis
tm̃ dem legasse qd ita accipiẽ¬
dum ẽ nsi cudens sit ꝯͣna.
sencentia testatoris. ¶Simex
proib fu̾is legatum hoc debici
offõ uidicis familicrciscunde
manifestum est. S et si abstin¬
ucrit schrditate cõsequi eum
ħlegatum posse cõstat.uł.¬
t qui decotum logatum pet̾ci
lpo cest quamuis a semctipo
inutiliter ei legatum fuisset
cillis feãm ħ ampus ei brs m̃¬
us datoet auisum eẽ nulla
scriptura qͣuis peccumas leg¬
ui quibꝰ dies appositus nõ ẽ

Expanded text:
iliabus legavit, si mentionem aliqua parte testamenti postumae fecit, videtur in filiarum legato et de postuma sensisse. Si quis ita legaverit: "si qua filia mihi genitur, ei heres meus centum dato", pluribus natis videtur singulis tantundem legasse: quod ita accipiendum est, nisi euidens sit contraria sententia testatoris. Si uni ex heredibus fuerit legatum, hoc deberi ei officio iudicis familiae herciscundae manifestum est: sed et si abstinuerit se hereditate, consequi eum hoc legatum posse constat.t quidem totum legatum petere potest, quamuis a semet ipso inutiliter ei legatum fuisset.cillis factam: 'hoc amplius ei heres meus dato', et diuersum esse in illa scriptura: 'quas pecunias legaui, q
Abbreviated transcription (Latin):
agnitam labeo ait.¶Bonor
igit᷑ posscem ita recte diffim¬
im us ꝑseq̃ndi retinẽdiq pa¬
trimonũ siũ rei que cuiꝯq mo
pibo et societatib ⁊decunis
et corporibo bõrposfo agnos

Expanded text:
onorum igitur possessionem ita recte definiemus ius persequendi retinendique patrimonii siue rei, quae cuiusque cum pibus et societatibus et decuriis et corporibus bonorum pos
Abbreviated transcription (Latin):
ei cun ħ comodum iege coni¬
petit cuis peticioniꝰ utru
acceditut et hac cõmodũ
ad enu ꝑnemat et his q
opit ꝑconsequenciam li¬
bato illo ꝑacceptilationem
id enim euenit si solum ca¬
pacem libare uissus eẽt ḋ

Expanded text:
 commodum lege competit: cuius petitione utrumque accidit, ut et hoc commodum ad eum perveniat et is qui capit per consequentias liberato illo per acceptilationem: id enim eveniret, etiamsi solum capacem liberare iussus e
Abbreviated transcription (Latin):
Tiam si ius a Up̃.¬
nulorum consequto
sit lib̾tus a principe
aduersus huiꝰ tabulas ue¬
nt patronꝯ ut multis res¬
criptis continetur. hic enim
uunt quasi ingenuus mo¬
ritur quasi libertus plane
si natalibus redlitus sit ces¬
sat otra tabulas bonorum
possessio. Idem est si a prin
cipe liberam testamenti fac¬
tonem impetrauit. Sed si
hac lege emit quis ut ma¬
numictat ad hanc partem
edicti pertinebit. ¶si quis
nummos accepit ut mãu¬
tatem aditam ẽe. aut bono¬
num pos. petitam. sufficit ãt
uł unum exh̾rdibus adisse
h̾rditatem bonorumue pos.
petisse. ¶Patroms contra
ea bona liberti omnino nõ
admitcitur que incastris st̃
quesita. ¶ Si deportatus pat̾¬
mis restitutus sic libertus.
contra tabulas bonorum

Expanded text:
tiamsi ius anulorum consecutus sit libertus a principe, aduersus huius tabulas uenit patronus, ut multis rescriptis continetur: hic enim uiuit quasi ingenuus, moritur quasi libertus.Plane si natalibus redditus sit, cessat contra tabulas bonorum possessio: Idem et si a pcipe liberam testamenti factionem impetrauit. Sed si hac lege emit quis, ut manumittat, ad hanc partem edicti pertinebit. Si quis nummos accepit, ut manutatem aditam esse aut bonorum possessionem petitam: sufficit autem uel unum ex heredibus adisse hereditatem bonorumue possessionem petisse. Patronus contra ea bona liberti omnino non admittitur, quae in castris sunt quaesita. Si deportatus patronus restitutus sit, liberti contra tabulas bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
filius familias ẜuum de
castrensi petillio maniumi¬
serit ex constitutone dun
adriam patroms est ad
¶Si capitis libertum accu¬
sauerit is cui assignatus
est. nõ potest is petere cont̾
tabulas bonorum pos. fra¬
tribus qr siis non obstabͤ¬
S si hii contra ta. bonorũ
possõnem peteres quemar¬
modum pet̾ent. Si ex alt̾o
filio nepotes ẽent. lib̾tus
enim qui alteri ex filus as¬
signatur non desinit alt̾iꝰ
fułu libertus ẽẽ. amplius di¬
cendum est ẽẽ si omiẜit fra¬
ter bonorum possessione.
alter frater cui assignatur

Expanded text:
filius familias seruum de castrensi peculio manumiserit, ex constitutione diui Hadriani patronus est admem ut patronus.Si capitis libertum accusauerit is, cui adsignatus est, non potest is petere contra tabulas bonorum possessionem fratribusque suis non obstabit: sed hi contra tabulas bonorum possessionem petent, quemadmodum peterent, si ex altero filio nepotes essent: libertus enim, qui alteri ex filiis adsignatur, non desinit alterius filii libertus esse. amplius dicendum est: etiamsi omiserit frater bonorum possessionem, alter fr
Abbreviated transcription (Latin):
sessionem petere. ¶Tccien
ad bonorum possõnem dt̃
tabulas inuitatur patro¬
debita portone restitutus.
¶Si patronus sub conditce
sit institutus eaq condit̾o
uiuo testatore extitit cont̾
tabulas bonorum pos. ac¬
cipere non potest. quid gͦ
si mortis tempore pendet
extitit tñ anteqͣm patrono¬
differatur bonorum posses¬
sio ħ est ante aditam h̾rdi¬
tatem an muttetur ex hac.
parte edicti et magis est. ut
adite b̾rditatis tempus
spectetur. hoc enim iire uti¬
mursi tm̃ in pretentum ⁊¬
collata sit condito uł ad ṗ¬
sens non uidetur sub condi¬
tone institutus aut enim
impleta est et pure institu

Expanded text:
Totiens ad bonorum possessionem contra tabulas invitatur patrodebita portione institutus. Si patronus sub condicione sit institutus eaque condicio vivo testatore extitit, contra tabulas bonorum possessionem accipere non potest. Quid ergo, si mortis tempore pependit, extitit tamen, anteqdeferatur bonorum possessio, hoc est ante aditam hereditatem, an inuitetur ex hac parte edicti? et magis est, ut aditae hereditatis tempus spectetur: hoc enim iure utimur.Si tamen in praeteritum collata sit condicio uel ad praesens, non uidetur sub condicione institutus: aut enim impleta est et pure institu
Abbreviated transcription (Latin):
cõscriptas aẜus dicũt tutor¬
es etia in quectione ẜni int̾ro¬
gari pot̾unt. ¶ pret̾ea si matrẽ
auud pupitu tutor putat lã¬
beo inputare eum posse. S ẽ
uenus nõ insi ꝑꝙͣ egenti de¬
dit ĩputare eu oporte delar¬
gis facultatib pupilli. utr̃¬
q igitur ꝯcucurtere oporcet
ut simat̾ egens fit. et filius in
facultatibꝰ positꝰ.S simim nu¬
pciale matri pupilli miẜit nõ
eum pupillo ĩputatum labo
scrib̃. nec ꝑ ꝙͣ necessarla est issa
muñacioe sipupilł tutores
pat̾ ded̾it. int̾ quos et lib̾tu
suũ ꝑꝙ̃ eum uolu̾it tutelam
aminĩstrari et tutores c̾tam¬
ei sũma statuerunt. qr alr se
eribẽ nõ pot̾at habenda eh rõ¬

Expanded text:
servis dicunt tutores, etiam in quaestionem servi interrogari poterunt. Praeterea si matrem aluit pupilli tutor, putat Labeo imputare eum posse: sed est verius non nisi perquam egenti dedit, imputare eum oportere de largis facultatibus pupilli: utrumque igitur concurrere oportet, ut et mater egena sit et filius in facultatibus positus. Sed si munus nuptiale matri pupilli miserit, non eum pupillo imputaturum Labeo scripsit: nec perquam necessaria est ista muneratio. Si pupillis tutores pater dedit, inter quos et libertum suum, perque eum voluerit tutelam administrari, et tutores certam summam ei statuerunt, quia aliter se exhibere non poterat, habendam e
Abbreviated transcription (Latin):
tutor cum fac̾e̾ nõ debet. a
Item in hiis que nõ fecit rõ¬
nem ieodet hoc iudicio prã¬
ndo dolum et culparet ꝙtã
insuis reb diligẽtiam. uñ q̃¬

Expanded text:
tutor, cum facere non deberet, item in his quae non fecit, rationem reddet hoc iudicio, praestando dolum, culpam et quantam in suis rebus diligentiam. Vnde qu
Abbreviated transcription (Latin):
simo matrimoiri stet̾it iñ¬
demie fructus et exquaita
porcio m̃cedis ĩstantis an¬
ni ꝯfũdi debebuntutur ũ
ex ca peccuna t̾cia porcio:
iuro relinquatur. Ec̃õtra¬
rio quoq id obyuand̾ est.
nam si mułr ꝑcepta ĩde¬
mia statim funduiro indo
ciuz fũit sequtuz nõ solu
pte duo decima m̾cedis. S
u quo dotale p̾dium fu¬
it exm̃çede que debeturi
porcionẽ retinebit. IItem
si messes en ãm quo diuõ¬
ciu fc̾m est colonũ ex for

Expanded text:
s matrimonium steterit, uindemiae fructus et quarta portio mercedis instantis anni confundi debebunt, ut ex ea pecunia tertia portio uiro relinquatur.E contrario quoque idem obseruandum est: nam si mulier percepta uindemia statim fundum uiro in dotium fuerit secutum, non solum partem duodecimam mercedis, sed m, quo dotale praedium fuit, ex mercede quae debebitur portionem retinebit.Item si messes eius anni, quo diuortium factum est, colonum ex for
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit. num quid inc̾to eo. ãn
pͥretir. cum possit aut ẜuus
ndri aut conditiõ deficere
int̾im farssidia ad mittenda
est demde cum libert.is com

Expanded text:
ta sit, numquid incerto eo an praestetur, cum possit aut servus mori aut condicio deficere, interim Falcidia admittenda est, deinde cum libertas com
Abbreviated transcription (Latin):
De appellauat dicens seño de¬
bnisse dani intutela collega
eiquem ip̃e cum magr̾ato ec̃i
nomĩass suo ꝑiculo ne mun
tutela duplex piculum sustis¬
n̾et decreuit imp̃r. posse quẽ
et fidenisore ꝓtutore ẽẽ et
nicħominꝰ turorẽ dari itaq
detento ẽ intutela qui tutoros

Expanded text:
ce appellauerat dicens se non debuisse dari in tutela collegam ei, quem ipse, cum magistratus esset, nominasset suo periculo, ne in una tutela duplex periculum sustineret. decreuit imperator posse quem et fideiussorem pro tutore esse et nihilo minus tutorem dari: itaque detentus est in tutela.
Abbreviated transcription (Latin):
oter tutores diuisa tutela ẽ
equitas que merum odpensa¬
cionis que ducit ꝓpt̾ officiu
et psonam agentis tutoris
non differtur. ⁊am diuisio
tutele que nõ uiris s uirso¬
iccionis est. et mod̾ ãmĩstra¬
cioni fac̃. et int̾ ip̃os locum
ht. nec ex ꝑir cum pupillo

Expanded text:
ter tutores diuisa tutela est: aequitas, quae merum ius compensationis inducit, propter officium et personam agentis tutoris non differtur: nam diuisio tutelae, quae non iuris, sed iurisdictionis est, modum administrationi facit et inter ipsos locum habet nec ex
Abbreviated transcription (Latin):
nus institor dmͣce mertis iił
pposito debitis exigendis. si
quamius tp̃r ẜ iitutis obligͣ¬
n non potuerit. p̃titi tñ tp̃ri
noie. accione negoꝵ gestorũ¬

Expanded text:
us institor dominicae mercis uel praepositus debitis exigendis si quamuis tempore seruitutis obligari non potuerit, praeteriti temporis nomine actione nego
Abbreviated transcription (Latin):
tituetur hrdicas actorem en¬
gant et ad agendum et ad acci¬
piendas actiones. ¶Si ẜuum
hrditarium br̃s qui coactus

Expanded text:
tituetur hereditas actorem eligant et ad agendum et ad excipiendas actiones. Si seruum hereditarium heres, qui coactus
Abbreviated transcription (Latin):
femiuis similit̾ patrui femui¬
ne illi amitte si uir et mulr̾
ille fiui. am eius duxent illa
fluo eius nupserit. qui ex
parte adolescentis nati er̃t¬
qui ex matre puelle natos
fratris filios illi eos patri¬
os ⁊ amtas apellabunt.
¶Auunculus est frat ma
tris eadem siguificatione q̃
in ꝑatruo dieimus conting¬
¶ Si duo uiri alter altiꝰ
fili.am duxerit qui exhis
mnasculi nati fuerint uiui¬
cem auimculi que femine
uuincem matertere eriuit
⁊ eadem ratione mnasculi
puelus auunculiet ile il
erunt mac̾tere. amitta est
patris soror sicut .s. acpi¬
enda. ¶Matertera est ma¬
tris soror similiter. ut supͣ.
ulud uotandum est nouꝙ
admodum patris uiatrisq
fratres et sorores patrui
amuite auuntuli mat̾tere
dicuntur. Ita fratris sorori¬
ꝙ filios filiasq nomen spe

Expanded text:
feminis similiter patrui, feminae illis amitae. si uir et mulier ille filiam eius duxerit, illa filio eius nupserit: qui ex patre adulescentis nati erunt, ex matre puellae natos fratris filios, illi eos patruos et amitas appellabunt. auunculus est matris frater eadem significatione, qua in patruo diximus contigit. si duo ui‹ri› alter alterius fili‹a›m duxerimasculi nati fuerint, invicem avunculi, quae feminae, invicem materterae erunt, et eadem ratione masculi puellis avunculi et illae illis erunt materterae. amita est patris soror sicut supra accipiendi. matertera est matris soror similiter ut supra. illud notan‹d›um est non, quemadmodum patris matrisque fratres et sorores patrui amitae, auunculi materterae dicuntur, ita fratris sororisque filios filias nomen spe
Abbreviated transcription (Latin):
¶Si sic legatum sit. si na¬
ius exasi a uenerit: et ign¬
or ante testatore nains ue¬
nerit testam̃ti fẽi tp̃r. dicen¬
dum est. pro ipleta hẽri.
et sicui sic legatum est. cuz
pubes erit. Simili modo hoc
erit dicendum.

Expanded text:
Si sic legatum sit "si navis ex Asia venerit" et ignorante testatore navis venerit testamenti facti tempore, dicendum pro impleta haberi. et si cui sic legatum est "cum pubes erit", simili modo hoc erit dicendum.
Abbreviated transcription (Latin):
Ona aũt hic ut plerumq so¬
iem dic̃e ita accipuenda sũt
nmũsitatis ciuq successio qͣ
succedr̃ ĩ bonis mortui suscipit¬
qr eius rei cõmodu ⁊ incõmo¬
dum. Nam siue soluendo sĩt

Expanded text:
ic, ut plerumque solemus dicere, ita accipienda sunt uniuersitatis cuiusque successionem, qua succeditur in ius demortui suscipiturque eius rei commodum et incommodum: nam siue soluendo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uł. scripsit et si non fuent
adiectum prodote eẽ legatũ
ħ tamen ammo relictusn ad¬
buc eiuscem eẽ conditionis
uxor igitur si rogeretirr.uł
dotem uł quod pro dote lega¬
tum ẽ.ur quod mincem do¬
tis sibi ad scriptum ẽ. resti¬
tuere non cogetur. nisi catenꝰ
quatenus dicius restitu̾e
et ideo hr̃s nstituta rogaca¬
q quantitatem h̾rditatis.
resticuere id demuni restitu¬
et quod quantitatem dotis
ercedit᷑. Ioq quod rep̾senta¬
tioms comodũsentit. na
et siquis cum anuni sua do¬
tem accepisset filium sinim
hr̃dem instituerit eumq ro¬
ganenit quicquid ad eum
ex hr̃ditate ꝑ uemisset resti¬
tuere.mor. mortemoris do¬
tem fuerit lucratus. id nõ.
restituet¶Quod ex dote pte¬
pit. quia matrimonii causa
id lucratus ẽ. non etpatris¬
sui iudicio Muner dotem p

Expanded text:
ribsit, etsi non fuerit adiectum pro dote esse legatum, hoc tamen animo relictum, adhuc eius esse condicionis. uxor igitur si rogetur uel dotem uel quod pro dote legatum est uel quod in uicem dotis ‹e›i adscriptum est restituere, non cogetur nisi eatenus, quatenus diximus, restituere: et ideo heres instituta rogataque quantitatem hereditatis restituere id demum restituet, quod quantitatem dotis excedit idque quod ex repraesentationis commodo sentit. nam et si quis, cum a nuru dotem accepisset, filium suum heredem instituerit eumque rogauerit, quidquid ad eum ex hereditate peruenisset, restituere, mox morte uxoris dotem fuerit lucratus, id non restit‹ue›t quod ex dote percepit, quia matrimonii causa id lucratus est, non ex patris iudicio.Mulier dotem p
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. cum ita lega¬
cum ẽ. uestimenta q̃ iiol¬
et triclinaria sumito sͥq
habeto. si is dixiss que uel¬
let de inde añquam ea su¬
meret. alia senell dixisse
mutare uoluntatem eñ
non posse. ut alia sinnet
quia omneuus legati ꝓͥ¬
ma testatione quã simic
se dixisse consumꝑsit c
qm̃res contimio eis
fit smnuil ac sidixerit eã

Expanded text:
tum est, cum ita legatum est: 'uestimenta quae uolet triclinaria sumito sibique habeto', si is dixisset quae uellet, deinde, antequam ea sumeret, alia se uelle dixisset, mutare uoluntatem eum non posse, ut alia sumeret, quia omne ius legati prima testatione, qua sumere se dixisset, consumpsit, quoniam res continuo eius fit, simul ac si dixerit ea
Abbreviated transcription (Latin):
quoq scribere referebam
non eẽ cogendum eman¬
cipare filios suos arbitior
tamen extra ordinem de¬
bere con stitui. eum qui ⁊¬
agnouit id qd̾ sibi relictũ
est. ac contemplatione ut
liberos suos emanciparet
cogendum emancipare.
Neq enum debet circimie¬
miri testancium uolũtas
sic de iñ ħ accipiendum ẽ
quema dmi odum si sub cõ¬
ditione li boꝵ emanci pan¬
dorum ei fuisset legatum
uł ita relictum ut eos emã¬
ciparet. Qui rei conseq¬
uens est. quod diuus seũ.
rescripsit. Nam cum que¬
dam mulier ne potes suos
heredes instituiss. et ip̃in
filium cohxredem filiis su¬
i de disset eosq inuicemi
substitusset rogasset q fi

Expanded text:
um scribere referebam non esse cogendum emancipare filios suos. arbitror tamen extra ordinem debere constitui eum qui adgnouit id, quod sibi relictum est hac contemplatione, ut liberos suos emanciparet, cogendum emancipare: neque enim debet circumueniri testantium uoluntas: sic deinde hoc accipiendum, quemadmodum si sub condicione liberorum emancipandorum ei fuisset legatum uel ita relictum, ut eos emanciparet. cui rei consequens est, quod diuus Seuerus rescripsit. nam cum quaedam mulier nepotes suos heredes instituisset et ipsum filium coheredem filiis suis dedisset eosque inuicem substituisset rogassetque fi
Abbreviated transcription (Latin):
qui primũ locum auintesta¬
co tenent. ¶ Si ũo płos sint sim¬
si ꝑrusticitato aliquid fu̾it o¬
missum.ex his que p̃torẜna¬
re uoluit nõ obstent partiui
quale est em̃ siquid exhns
que lenit obẜuanda p̾tore¬
dixit. nõ sit fcm ꝑtui denega

Expanded text:
qui primum locum ab intestato tenet: si uero plures sint simsi per rusticitatem aliquid fuerit omissum ex his quae praetor seruari uoluit, non obsit partui. quale est enim, si quid ex his, quae leuiter obseruanda praetor edixit, non sit factum, partui denega
Abbreviated transcription (Latin):
quid ei comꝑam et qd̃ m
dedit de medio sibi sinnat
icqui. insi aluid testatorem
uoluisse probaretur. ticie:
urori mee quanta pectiũa
ad mein stipulacione do

Expanded text:
quid ei comparavi et quod mihi dedit e medio sibi sumat": loqui, nisi aliud testatorem voluisse probaretur. "Titiae uxori meae, quanta pecunia ad me inve stipulationem do
Abbreviated transcription (Latin):
si sit patrona et patrona fiuꝯ.
Namtritelam patrom fuius
hͣrditatem patrona obtineb.
tantumdẽq erit et si sir patro¬
infiuia. et nepos.¶ Siapd̾ bos¬
tes sit fr̃ inferioris grad agn¬
ato tutela no defertur. ⁊am
et si patronus ap̾ostes surt
pationi fiuio tute la nõdefert̃
S unt̾im a pretore daturu
tutela deffertur. int̾cium h̃¬
ditas sine tutelalur puta i
eo qui latitauit. cumsui
cum nõ hr̃e. hiis u̾bis pianc
deicomissam lib̾tater nelint
cõ modo pumatur. neius pa¬
troni ad quiratur ineu ꝙ li¬
bum eẽ nolunt.¶Idem erit si
tela quidẽ apd̾ frem remane

Expanded text:
si sit patrona et patroni filius: nam tutelam patroni filius, hereditatem patrona optinebit: tantundemque erit et si sit patroni filia et nepos. Si apud hostes sit frater, inferioris gradus adgnato tutela non defertur: nam et si patronus apud hostes sit, patroni filio tutela non defertur: sed interim a praetore datur. tutela defertur, interdum hereditas sine tutela, ut puta in eo qui latitauit, cum sereum non habere, his uerbis: 'Plane deicommissam libertatem velint, eo modo puniatur, ne ius patroni adquirant in eo, quem liberum esse nolunt". idem erit, si tela quidem apud fratres remane
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc pto solum adiectu
est sołe uł ad cp̃s uł in ppetu¬
um excusari ꝓ ut ualitudo¬
est qua affictur fior aut̃ ñ
incotum excusat. s efficit ut
curator int̾im detur. Sũt et¬

Expanded text:
in hoc rescripto adiectum est solere vel ad tempus vel in perpetuum excusari, prout valetudo, qua adficitur. furor autem non in totum excusat, sed efficit, ut curator interim detur.
Abbreviated transcription (Latin):
inde cõmisso edicto palium
accepit partis dimidie bonor
possessionem substitutus erꝰ
utrum eruncia legata prestet
anuero ex emisse. et uerius ẽ¬
et ex semisse set ex exunciatõ¬
ibus exquis liberis et paren

Expanded text:
inde commisso edicto per alium filium accepit partis dimidiae bonorum possessionem: substitutus eius utrum ex uncia legata praestat an uero ex semisse? et uerius est ex semisse sed ex uncia omnibus ex reliquis liberis et paren
Abbreviated transcription (Latin):
Ausa cognita ĩpubes arroga¬
tus decesẜat. ꝙ̃ ad mod̾ legiiti¬
mis hr̃dib anctoritate prĩ¬
cipali ꝓspicitur uinculo cau¬
cioms Ita si forte sõstituat na¬
turał pat̾ ĩpubi succunedu
erit substituto. Nam et legit

Expanded text:
ausa cognita impubes adrogatus decesser‹a›t. quemadmodum legitimis heredibus auctoritate principali prospicitur uinculo cautionis, ita, si forte substituit naturalis pater impuberi, succurrendum erit substituto: nam et legit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si hr̃dem filium pat̾ rogaũ¬
it. si ĩpubos dicin suu obicrit.
ticio ur̃ditatr sua restitue
legictimu hr̃dem fun salua
falcidia cogendu prĩs hrdit̾¬
temũt ab impube fidcicõmi¬
so p mortez eodato iestitũe
placuit.Nec aliud ẜuandũ
cum sõstitucionis ꝯdicio pu¬
berem ctater. u̾bis p̾canis eg̃¬
ditur.queita locum hẽbunt.
quin si nõ ualuit. ca scriptu

Expanded text:
rogauerit, si impubes diem suum obierit, Titio hereditatem suam restituere, legitimum, heredem filii salua Falcidia cogendum patris hereditatem ut ab impubere fideicommisso post mortem eius dato restituere placuit, nec aliud seruandum, cum substitutionis condicio puberem aetatem uerbis precariis egreditur. quae ita locum habebunt, quin si non ualuit, ea scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. ad sũstitutũ en siuc an¬
te substitutõe.sine postea sb̃¬
stitutꝯ sit. utraq porcio ꝑti¬
nebnec int̾ erit prior sb̃stitu¬
tus p institrtu an antea de¬
cedat. ¶Exhus u̾bis eosq ĩ¬
uicem substituo. nõ adcunti
portio scriptis hr̃dib ꝓmodo
sibi ułam q̃site porcionis d̾¬
fertur. ¶Cum filic uł nepoti
qui locum fun tenunt. aut p̾
testm cepit teñe parens sb̾sti¬
tuit. Siquis exhus mortis
quoq tp̃r nõ firit ĩ familia sb̃

Expanded text:
substitutum eius, siue ante substitutionem siue postea substitutus sit, utraque portio pertinebit nec intererit, prior substitutus post institutum an ante decedat. Ex uerbis 'eosque inuicem substituo' non adeuntis portio scriptis heredibus pro modo sibi uel alii quaesitae portionis defertur. Cum filiae uel nepoti, qui locum filii tenuit aut post testamentum coepit tenere, parens substituit, si quis ex his mortis quoque tempore non fuit