comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitates contra cuniꝑtũ exercitũ colligeret. et
foroiulani. ut in ei auxiliũ iuxta fidelitatẽ suam
ẽ itinere ticinũ ꝑgentib insilua quȩ capulan dr̃
latens. cũ foroiulanoꝵ exercitu parsi ueniretur
om̃s eos sicut ueniebant iurare sibi cõpulit diligen¬
ter cauens ne aliꝗs ex his retro reuersus. uenientib
hoc aliis nunciaret. Sicq om̃s aforo iulii uenientes
eiꝰ sunt sacram̃tis astricti. Ꝙd plura: Cum om̃i
alais histria contra cuniꝑtũ cũ sius uenientes in
cãpo cui coronate nom̃ ẽ. castra posuere. xli
Ad quẽ cumꝑtꝰ nunciũ misit. mandans ei ut cueo
singulare certam̃ iniret. nec op esse utroꝵq exer¬
citũ fatigare. Adquȩ uerba alais minime c̃sensit
Cui cũ unus exsuis genere tuscus ei suaderet. uirũ
bellicosũ forteq eũ appellans. ut contra cuniꝑtũ
audent̃ exiret. Alais adhȩc uerba respondit. Cuni¬
ꝑtus quãuis ebriosus sit et stupidi cordis. tamen

Expanded text:
Cumque contra eum Cunincpert exercitum colligeret, et Foroiulani in eius auxilium iuxta fidelitatem suam in itinere Ticinum pergentibus, in silvam quae Capulanus dicitur latens, eum Foroiulanorum exercitus sparsim veniret, omnes eos, sicut veniebant, iurare sibi conpulit, diligenter cavens, ne aliquis ex his retro reversus venientibus hoc aliis nuntiaret; sicque omnes a Foroiuli venientes eius sunt sacramentis adstricti. Quid plura? Cum omni Alahis Austria, econtra Cunincpert cum suis venientes, in campo cui Coronate nomen est castra posuere. 40. Ad quem Cunincpert nuntium misit, mandans ei, ut cum eo singulare certamen iniret, nec opus esset utrorumque exercitum fatigare. Ad quae verba Alahis minime consensit. Cui cum unus e suis, genere Tuscus, ei persuaderet, virum bellicosum fortemque eum appellans, ut contra Cunincpertum audenter exiret, Alahis ad haec verba respondit: 'Cunincpert, quamvis ebriosus sit et stupidi cordis, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tate. cũ comite baioarioꝵ quẽ illi grauionẽ di¬
cunt. qui bairzanũ et reliqua castella regebat
conflixit eũq mirifice suꝑauit. Qua de causa
elatus. etiã contra regẽ suũ ꝑtarith manũ leua¬
uit. atq se intra tridentinũ castrũ rebellans cõ¬
muniuit. Contra quẽ rex ꝑtarith ꝓgressus. cũ
eũ extrinsecus obsideret in opinate. subito alau
cũ suis ciuitate egressus regis castra ꝓtriuit re¬
gemq ipsũ fugã petere cõpulit. Itam̃ postmodũ
faciente cumꝑto regis filio qui eũ iam oli dilige¬
fieri semꝑ prohibuit. reputans eũ dereliquo fide¬
lem existere. Nec destitit patrẽ optinere p̃cib¬
quin etiã ei ducatũ brixiȩ contribueret. recla¬
mante sępius patre. qđ insuã hoc cumꝑt ꝑnicie
faceret. ꝗ hosti suo ad regnandũ uires prȩberet
Brixiana deniq ciuitas magna. semꝑ nobilium
langobardoꝵ multitudinẽ habuit quoꝵ auxilio

Expanded text:
tate, cum comite Bajoariorum, quem illi gravionem ditate, cum comite Bajoariorum, quem illi gravionem dicunt, qui Bauzanum et reliqua castella regebat, conflixit, eumque mirifice superavit. Qua de causa elatus, etiam contra regem suum Bertaridum manum levavit, atque se intra Tridentinum castellum rebellans communivit. Contra quem rex Bertaridus progressus, cum eum extrinsecus obsideret, inopinate subito Alachis cum suis civitatem egressus, regis castra protrivit, regemque ipsum fugam petere compulit. Qui tamen postmodum, faciente Cuniberto regis filio, qui eum jam olim diligefieri semper prohibuit, reputans eum de reliquo fidelem existere. Nec destitit apud patrem obtinere quin etiam ei ducatum Brixiae contribueret, reclamante saepius patre, quod in suam hoc Cunibertus perniciem faceret, qui hosti suo ad regnandum vires praeberet. Brexiana denique civitas magnam semper nobilium Langobardorum multitudinem habuit, quorum auxilio
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ reuocauit
Ui ut regni uira suscepit in loco illo ꝗaparte flu
minis ticini ẽ unde ipse olim fugerat. monasteriũ
qđ nouũ appellat̾. dño et liberatori suo. in honore
sc̃ȩ uirg̃ et martyris agathȩ c̃struxit. Inquo mul¬
licã scȩ̃ dĩ genitricis extra muros eiusdẽ ciuitatis
ticinensis quȩ adꝑticas appellat̾. opere mirabili con¬
didit. ornam̃tisq mirificis decorauit. Adꝑticas
aut̃ locus iste idõ dicit᷑. ꝗa ibi olim ꝑticȩ iđ trabes
erectȩ steterant. quȩ obhanc causã iuxta morẽ lan¬
illoꝵ dilectꝰ obisser. scilicet ut scire possent inquã
partẽ is ꝗ defunct fuerat quiesceret
cũ quo parit̾ ꝑ decẽ annos regnauit¬
CUMq in magna pace degerent. et exom̃i parte
in circuitu tranqllitatẽ haberent: surrexit ẽtra
eos filius iniꝗtatis Alais nõe. ꝑquẽ in regno lan¬
gobardoꝵ ꝑturbata pace. maximȩ popłoꝵ factȩ¬
sunt strages. Hic dũ dux eẽt intridentina ciui¬

Expanded text:
filium suum revocavit. filium suum revocavit. Qui ut regni iura sminis Ticini est, unde ipse olim fugerat, monasterium quod Novum appellatur Domino et liberatori suo, in honorem sanctae virginis et martyris Agathae, construxit. In quo mullicam sanctae Dei genitricis extra muros ejusdem civitatis Ticinensis, quae ad Perticas appellatur, opere mirabili condidit, ornamentisque mirificis decoravit. Ad Perticas autem locus ipse ideo dicitur, quia ibi olim perticae, id est trabes, erectae steterant, quae ob hanc causam juxta morem Lanillorum dilectus obisset, scilicet ut sciri possit, in quam partem his qui defunctus fuerat quiesceret. cum quo pariter per decem annos regnavitCumque in magna pace degerent et ex omni parte in circuitu tranquillitatem haberent, surrexit contra eos filius iniquitatis Alahis nomine, per quem in regno Langobardosunt strages. Hic dum dux esset in Tridentina civi
Abbreviated transcription (Latin):
Git᷑ ut dicere cgꝑamꝰ: ꝑtarith egressus degallia
nauĩ ascendit. ut adbrittanniã insulã ad regnum
ꝑtarith in eadẽ naui c̃sisteret. Cui cũ responsũ eẽt
qđ ꝑ tarith ibi eẽt. ille ꝗ clamabat subiuux̃. Dicite
illi ut reuertat᷑ in patriã suã. ꝗa t̾cia dies ẽ hodie
qđ grimoald ab hac subtractꝰ ẽ luce. Qđ audiens
ptarith. statĩ post se reuersus ẽ. Ueniensq ad litus.
inuenire ꝑsonã ñ potuit: ꝗei de grimoaldi morte
nunciauit. Unde arbitratus ẽ ñ hunc hominem.
sed diuinũ fuisse nunciũ. Exindeq ad patriã ten¬
dens. cũ ad claustra italiȩ uenisset iã ibi omĩa obse¬
quia palatina. om̃emq regiã dignitatẽ cũ magna
aldi puerulo a regno. ab uniuersis langobardis m̃se
t̾cio post mortẽ grimoaldi in regno leuatꝰ ẽ. Erat
aut̃ uir pius. fide catholicus. iusticię tenax. pau¬
perũq largissimꝰ nutritor. Ꝙstatim beneuentũ
misit: exinde rodelindã coniugẽ et cumiꝑtũ suũ

Expanded text:
gitur, ut dicere coeperamus, Perctarit egressus de Gallia, navem ascendit, ut ad Brittaniam insulam ad regnum Perctarit in eadem nave consisteret. Cui cum responsum esset, quod Perctarit ibi esset, ille qui clamabat subiunxit: 'Dicite illi, revertatur in patriam suam, quia tertia die est hodie, quod Grimualdus ab hac subtractus est luce'. Quo audito, Perctarit statim post se reversus est, veniensque ad litus, invenire personam non pnuntiavit. Unde arbitratus est non hunc hominem, sed divinum nuntium fuisse. Exindeque ad patriam ens, cum ad claustra Italiae venisset, jam ibi omnia obsequia palatina omnemque regiam dignitatem, cum magna aldo puerulo a regno, ab universis Langobardis mense tertio post mortem Grimualdi in regnum levatus est. Erat autem vir pius, fide catholicus, iustitiae tenax pauperumque largissimus nutritor. Qui statim Beneventum misit exindeque Rodelindam suam coniugem et Cunincpertum
Abbreviated transcription (Latin):
animo consternatꝰ ẽ. multaq contra aldonẽ et
grausonẽ furibundus et frendens cõminans.
xinde egressus ꝑplacentiã. ad histriã rediit
singłasq ciuitates partĩ blandiciis. partĩ uirib
sibi socians associauit. iunxit. Nã uincentia

Expanded text:
animo consternatus est, multaque contra Aldonem et animo consternatus est, multaque contra Aldonem et Grausonem furibundus et frendens comminans, exinde egressus, per Placentiam ad Austriam rediit singulasque civitates partim blanditiis partim viribus sibi socios adscivit. Nam Vincentia
Abbreviated transcription (Latin):
dquẽ uenientes. ei pedib prouoluti. contra eu
nequit̃ egisse ꝓfessi sunt eiq quid alais malitiose
contra eos locutꝰ fuerat. uel quale ipsi ad ei ꝑditi¬
onẽ consiliũ eidẽ dederunt: nunciarunt. Quid
plura. łleuerunt parit. et int̾ se sacramenta
dederunt. diem statuentes in qua cumꝑt ueni¬
ret. et ipsi ei ciuitatẽ ticinensẽ contraherent
Uđ et factũ ẽ. Die statuto cumniꝑtꝰ ticinũ adueni¬
ins. ab eis libentissime susceptꝰ palatiũ suũ ingres¬
sus ẽ. Tunc om̃s ciues. et p̃cipue ep̃i. sacerdotes
quoq et clerici. iuuenes et senes certatĩ ad eum
concurrentes. om̃sq eũ lacrimis amplexantes.
dõ grãs de eiꝰ reuersione in estimabili gaudio con¬
clamabant. Quos ille om̃s ꝓut potuit osculatꝰ ẽ
Nuncius subito ad alais ꝑuenit. adimplesse aldonẽ
et grausonẽ qđ ꝓmiserant. et caput cumiꝑti attu¬
lisseN. et ñ solũ caput sed et totũ corpus. eumq
affirmans inpalatio consedere. Qđ ille audiens.

Expanded text:
quem venientes, ejus pedibus provoluti, se contra eum nequiter egisse professi sunt, eique quid Alachis malitiose contra eos locutus fuerat, vel quale ipsi ad ejus perditionem consilium eidem dederunt, nuntiaverunt. Quid plura? Fleverunt pariter et inter se sacramenta dederunt, diem statuentes in quo Cunibertus veniret, ut ipsi civitatem Ticinensem contraderent. Quod et factum est. Nam die statuto Cunibertus Ticinum adveniens ab eis libentissime susceptus, palatium suum ingressus est. Tunc omnes cives, et praecipue episcopus, sacerdotes quoque et clerus, iuvenes et senes, certatim ad eum concurrentes, omnesque eum qum lacrimis amplexantes, Deo gratias de eius reversione, inaestimabili gaudio repleti, conclamabant; quos ille omnes prout potuit osculatus est. Nuntius subito ad Alahis pervenit, adimplesse Aldonem et Grausonem quod ei promiserant: et caput Cunincperti attulisse, et non solum caput, sed et totum corpus, eumque adfirmans in palatio consedere. Quod ille audiens,
Abbreviated transcription (Latin):
et rodanꝰ. exinde mox ad ꝓpria discesser his
auditis amo. collecta om̃i p̃da italiã reditu¬
rus ꝓficiscit᷑. sed resistentib niuib predã
ex magna parte relinquens. iux eũ sius alpi¬
nũ tramitẽ erũpere potuit et tunc ad patia
Sis dieb aduenientib
francis in agnis castrũ qđ suꝑ tridentũ incn¬
finio italię positũ ẽ. se eis tradidit. Quam
ob causã comes langobardoꝵ de largare ragis
nomine. in agnis ueniens depredatus ẽ. Qu
dũ cũ p̃da reuertunt᷑ in cãpo rotaliani. obiis
deuastauit. Iuẽ subsequens eos in tridentin dux
in loco qui salurnis dicit. eũ cũ sociis int̾ fecit
predamq omne̾ quã cȩꝑat excussit expulsisq
francis tridentinũ territoriũ recepit
Noc tẽpore sigisꝑtus rex francoꝵ occisus ẽ fraude
hilperici germani sui cũ quo bellũ inierat. re¬
gnũq eius childeꝑtꝰ eiusdẽ filius ad huc pueru¬

Expanded text:
et Rodanus exinde mox ad propria discesserunt. His et Rodanus exinde mox ad propria discesserunt. His auditis, Amo, collecta omni praeda, Italia rediturus' proficiscitur; sed resistentibus nivibus, praedam ex magna parte relinquens, vix cum suis Alpinum tramitem erumpere potuit et sic ad patriam His diebFrancis, Anagnis castrum, quod super Tridentum in confinio Italiae positum est, se eisdem tradidit. Quam ob causam comes Langobardorum de Lagare, Ragilo nomine, Anagnis veniens depraedatus est. Qui dum cum praeda reverteretur, in campo Rotaliani ab obvio devastavit. Quem subsequens Euin Tridentinus dux, in loco qui Salurnis dicitur suis cum sociis interfecit praedamque omnem quam ceperat excussit. Expulsisque Francis, Tridentinum territorium recepit. 10. Hoc tempore Sigispertus rex Francorum occisus est fraude Hilperici, germani sui, cum quo bellum inierat, regnumque eius Childepertus, eiusdem filius, adhuc pueru
Abbreviated transcription (Latin):
incendiis et rapinis loca adquȩ accesserant de¬
moliti sunt. Quȩ cũ mumulo patritio ꝑlata
fuissent. cũ ualida manu ꝑueniens. primũ cũ
rodano ꝗ gratinopoli debellabat conflixit. et
multos de eius exercitu peremit. ipsũq rodanũ
lancea uulneratũ ad montiũ excelsa fugere cõpu¬
lit. Ꝙ exinde cũ ꝗngentis uiris ꝗ ei remanse¬
rant ꝑ deuiã siluã ꝓrũpens. ad zaban qui tẽ
urbẽ ualentiã obsidebat ꝑuenit. eiq om̃a quę
acta fuerant nunciauit. Ꝙ dũ parit̾ ad ebre¬
dunensẽ urbẽ om̃a dep̾dantes uenissent. ibi
eis mumulus cũ innumero exercitu occurrit
cõmissoq p̃lio eosdẽ uicit. Tc̃ zaban et rodinꝰ
italiã reppetentes. segusiũ deuenere. Quam
urbẽ sisinnius tunc magister militũ. ad part
retinebat impr̃is. Adquẽ puer mumuli adue¬
niens. litteras ei directas amumulo porrexit.
eũq citius aduentare dixit. Quȩ cõꝑta zalin

Expanded text:
incendiis et rapinis loca ad quae accesserant deincendiis et rapinis loca ad quae accesserant demoliti sunt. Quae cum Mummulo patricio perlata fuissent, cum valida manu veniens, primum cum Rodano, qui Gratianopolin debellabat, conflixit et multos de eius exercitu peremit ipsumque Rodanum lancea vulneratum ad montium excelsa fugere conpulit. Qui exinde cum quingentis viris, qui ei remanserant, per devia silvarum prorumpens, ad Zaban, qui tunc urbem Valentiam obsidebat, pervenit, eique omnia quae acta fuerant nuntiavit. Qui pariterdunensem urbem omnia depraedantes venissent, ibi eis Mummulus cum innumero exercitu occurrit; commissoque proelio, eosdem vicit. Tunc Zaban et Rodanus Italiam repetentes, Secusium devenere; quam urbem Sisinnius tunc magister militum a parte retinebat imperatoris. Ad quem puer Mummuli adveniens, litteras ei directas a Mummulo porrexit eumque citius adventare dixit. Quo conperto, Zaban
Abbreviated transcription (Latin):
sixonũ ꝗ bello suꝑ fuerant. deuouer se neq barbã
neq capillos incisuros. nisi se de sueuis hostibus
ulciscerent᷑. Ꝙiterũ pugnã aggredientes. uę¬
hement̾ attriti sunt. et sic abello quieuerunt
Post hȩc tres langobardoꝵ duces.
idest Amo. Saban. ac rodanus : gallias irruper̃
Et Amo ꝗdem ebredu nensẽ carpens uiã usq
machao uillã. quã mumulus munere regis
meruerat accessit. ibiq tentoria fixit. Haban
uero ꝑ deinsem descendens urbẽ. usq ualen¬
tiã uenit. Rodanꝰ aut̃ gratinopolĩ ciuitatẽ
aggressus ẽ Et amo ꝗdem arletensẽ debella¬
uit ꝓuinciã. cũ urbib quȩ circũsitȩ sunt. et
usq ad ipsũ lapideũ cãpũ ꝗ adiacet urbi assili.¬
ensi accedens. uniuersa quȩ repperire poterat
depopulatꝰ ẽ. Aquensib aut̃ obsidionẽ parans.
uiginti duab libris argenti acceptis. ab eodem
loco discessit. Rodan quoq et ⁊aban pari mo

Expanded text:
Saxonum, qui bello superfuerant, devoverunt, se neque barbam Saxonum, qui bello superfuerant, devoverunt, se neque barbam neque capillos incisuros, nisi se de Suavis hostibus ulciscerentur. Qui iterum pugnam adgredientes, vehementer adtriti sunt, et sic a bello quieverunt. 8. Post haec tres Langobardorum duces, est Amo , Zaban ac Rodanus, Gallias inruperunt. Et Amo quidem Ebredunensem carpens viam, usque Machoavilla, quam Mummulus munere regis meruerat, accessit ibique tentoria fixit; Zaban vero per Deinsem descendens urbem, usque Valentiam venit; Rodanus autem Gratianopolin civitatem adgressus est. Et Amo quidem Arelatensem debellavit provinciam cum urbibus qui circumsitae sunt; et usque ad ipsum Lapideum campum, qui adiacet urbi Massiliensi, accedens, universa quae repperire poterat depopulatus est; Aquinsibus autem obsidionem parans, viginti duabus libris argenti acceptis, ab eodem loco discessit. Rodanus quoque et Zaban pari modo
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ et accipientes aes. pauꝑes sunt effecti. Fue¬
nientes tam̃ ad regẽ sigisꝑtũ. ad locũ unde prius
egressi fuerant redire ꝑmissi sunt
Qui dũ ad patriã uenissent. in uener eã asueus
et aliis gentib sicut supra cõmemorauim reti:¬
neri. Contra quos insurgentes. conati sunt eos
extrudere ac delere. At illi obtuler eis tertia
partẽ regionis. dicentes simul possum uiuere
et sine collisione cõmunit̾ habitare. Cũq nullo
modo ad quiescerent. dehinc optulerunt eis me¬
dietatem. Post hȩc duas partes. sibi tantũ tertũ
reseruantes. Nolentib aut̃ illis. obtuler cutra
etiã omĩa petora. tantũ ut ab illis cessarent dd
nec hoc saxones adquiescentes. certam̃ expetuns
atq int̾se ante certam̃ qualit̾ uxores sueuoꝵ d
uiderent statuunt. sed ñ eis ut putabant euens
Nam cõmisso pręlio. uigintimilia exeis intenps
reliqui uero uictoriã capiunt.

Expanded text:
aurum et aes accipientes, pauperes sunt effecti. Perveaurum et aes accipientes, pauperes sunt effecti. Pervenientes tamen ad regem Sigispertum, ad locum unde prius egressi fuerant redire permissi sunt. 7. Qui dum ad suam patriam venissent, invenerunt, eam a Suavis et aliis gentibus, sicut supra commemoravimus, retineri. Contra quos insurgentes, conati sunt eos extrudere ac delere. At illi optulerunt eis tertiam partem regionis, dicentes: "Simul possumus vivere et sine conlisione communiter habitare". Cumque illi nullo modo adquiescerent, dehinc optulerunt eis mediereservantes. Nolentibus autem illis, optulerunt cum terra etiam omnia pecora, tantum ut a bello cessarent. Sed nec hoc Saxones adquiescentes, certamen expetunt atque inter se ante certamen, qualiter uxores Suavorum dividerent, statuunt. Sed non eis ut putabant evenit. Nam commisso proelio, viginti milia ex eis interemreliqui vero victoriam capiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bitare deberent. Sed quantũ dat intelligi
noluerunt langobardoꝵ imperiis subiacere.
sed neq eis a longobardis ꝑmissũ ẽ in ꝓprio
iure subsistere. idõq estimant᷑ ad suã patriã
repedasse. Hi gallias ingressuri. duos ex se tc̃¬
cuneos faciunt et unꝰ quidem cuneus ꝑniceã
urbẽ. alter uero ꝑ ebredunũ ingressus ẽ
Illa reuertentes uia quã anno superiore
tenuerant. Hii ꝗa tẽpus messiũ erat colli¬
gendarũ. ac triturantes frumenta comede¬
bant. ac suis animantib ad ȩsum p̃bebanͭ
Dep̃dabant᷑ pecora. sed nec ab incendiis ab¬
stinebant. Ꝙ cũ ad rodanũ amnẽ ꝑuenissenł.
ut transmeato eo regno se sigiꝑti conferrent
lc̃ illi uiso eo timentes. datis ꝓ redẽptione
negotiatione sua deceperunt. Uenundantes re¬
gulas ęris. quȩ ita nescio quomodo erant colori¬
te. ut auri ꝓbati atq examinati spetiem simula¬
rent. Unde non nulli hoc dolo seducti. dantes

Expanded text:
bitare deberent; sed quantum datur intellegi, bitare deberent; sed quantum datur intellegi, noluerunt Langobardorum imperiis subiacere. Sed neque eis a Langobardis permissum est in proprio iure subsistere, ideoque aestimantur ad suam patriam repedasse. Hi Gallias ingressuri, duos ex se cuneos faciunt; et unus quidem cuneus per Niceam urbem, alter vero per Ebredunum ingressus est, illa revertens via, quam anno superiore tenuerat. Hi, quia tempus messium erat, colligentes ac triturantes frumenta, comedebant ac suis animantibus ad esum praebebant. Depraedabantur pecora, sed nec ab incendiis abstinebant. Qui cum ad Rodanum amnem pervenissent, ut transmeato eo, regno se Sigisperti conferrent, . Tunc illi valde viso eo timentes, datis pro redemptione negotiatione sua deceperunt, venundantes regulas aeris, quae ita, nescio quomodo, erant coloratae, ut auri probati atque examinati speciem simularent. Unde nonnulli hoc dolo seducti, dantes
Abbreviated transcription (Latin):
uenerant ingallias ꝓrupunt. et intra terri¬
toriũ regense idest apud stablonẽ uillã castr
constituunt. discurrentes ꝑ uillas urbiũ uici.¬
narũ. dirripientes p̃das. captiuos abducentes
cõperisset. suꝑ eos cũ exercitu irruit. multosq
exeis int̾ fecit. donet nox finẽ faceret cedere
ñ cessauit. Ignaros enĩ reppererat homines
et nichil dehis que acciderunt autumantes
Mane aut̃ facto. statuunt saxones exercitu¬
p̃parantes se fortit̾ adbellũ. sed int̾ currenib
nunciis pacem fecer̃ Datisq munerib muns
relictis captiuis et uniuersa p̃da ad italiã re¬
uertunt᷑ UIGit᷑ ingressi saxones adita
liam. assũptis secũ uxorib atq paruulis suis.
uel om̃i suppellectili. rursũ ad gallias deli¬
berant redire. scilicet ut asigiꝑto rege susce¬
pti. eiꝰ possint ad iutorio ad patriã remeare
Certũ ẽ aut̃ hoc saxones ideo aditaliã cũ
uxorib et par uulis aduenisse. ut in ea ha¬

Expanded text:
venerant, in Gallias perrumpunt, et intra terrivenerant, in Gallias perrumpunt, et intra territorium Rhegense, id est, apud Stablonem villam, castra constituunt, discurrentes per villas urbium vicinarum, diripientes praedas, abducentes  cum Mummulus comperisset, super eos cum exercitu irruit, multosque ex eis interfecit, ac donec nox finem faceret, caedere non cessavit. Ignaros enim repererat homines, et nihil de iis quae acciderant autumantes. Mane autpraeparantes se fortiter ad bellum; sed intercurrentibus nuntiis, pacem fecerunt, datisque muneribus Mummulo, relictis captivis et universa praeda, ad Italiam revertuntur. 6. Igitur regressi saxones in liam, adsumptis secum uxoribus atque parvulis suis vel omni supellectili, rursum ad Gallias deliberant redire, scilicet ut a Sigisperto rege suscepti, eius possint adiutorio ad patriam remeare. Certum est autem, hos Saxones ideo ad Italiam cum uxoribus et parvulis advenisse, ut in ea ha
Abbreviated transcription (Latin):
patriȩ reducti sunt. Ꝙdam uero qui ei uerba
despexerant. in ipsa prouincia miserabilit̾ pe
gallias. amatus patritius ꝓuncię ꝗ guntrano
regi francoꝵ parebat. contra eos exercitũ dire¬
xit. Cõmissoq bello terga uertit. ibiq extinc¬
tus ẽ. Tantãq tunc stragem langobardi de
burgundionib fecerunt. ut ñ possit colligi
numerus occisoꝵ. Ditatiq in extimabili p̃da
aditaliam reuertunt᷑¬
Quib discedentib. eunius ꝗ et mumulus acer
patriciat honorẽ meruit
Irruentib aut̃ iterũ langobardis ingallias.
et usq mustiã scalmes accedentib. qui locis
ebredunensi adiacet ciuitati. mumulus exer¬
citũ mouit: ut cũ burgundionib illue ꝓfir¬
scat᷑. Circũdatisq langobardis cũ exercitu
factis etiã concisis ꝑ deiuia siluarũ. irruit sup
eos multosq exeis int̾ fecit ñ nullos uͦ cępit
et regi suo guntrano direxit Langobardi

Expanded text:
patriae redditi sunt; quidam vero, qui ejupatriae redditi sunt; quidam vero, qui ejudespexerant, in ipsa Provincia miserabiliter perdis Gallias, Amatus patricius Provinciae, qui Gunthramno regi Francorum parebat, contra eos exercitum duxit, commissoque bello, terga vertit ibique extinctus est. Tantamque tunc stragem Langobardi de Burgundionibus fecerunt, ut non possit colligi numerus occisorum. Ditatique inaestimabili praeda ad Italiam revertuntuQuibus discedentibus, Eunius, qui et Mummulus, apatriciatus honorem emeruit. Irruentibus iterum Langobardis in Gallias, et usque Mustiascalmes accedentibus, qui locus Ebredunensi adjacet civitati, Mummulus exercitum movit, et cum Burgundionibus illic proficiscitur. Circumdatisque Langobardis cum exercitu, factis etiam concisis per devia silvarum, irruit super eos, multosque ex eis interfecit. Nonnullos vero cepit, et regi suo Guntramno direxit. Langobardi
Abbreviated transcription (Latin):
indutũq cilicio. dicunt. Hic malefactor ẽ. et
homicidiũ fecit. Idõ inhis ligaminib uinct̾
tenet᷑. Uocatũq intp̃tẽ sciscitant᷑ ab eo. quid
mali fecerit ꝗ tali supplicio artaret᷑̃. At ille
fatet᷑ se homicidã esse. om̃iũq criminũ reumr
Tc̃ unꝰ extracto gladio ut caput eiꝰ amputaret.
mox eiꝰ dextera in ipso ictu suspensa diriguit
nec eã adse potuit reuocare
relictum
gladiũ terrȩ deiecit. Hȩc uidentes socii eius
clamorẽ incęlũ dederunt. flagitantes ascõ
ut ꝗd eis agendũ eẽt clement̾ insinuaret. Ipse
uero imposito salutis signo. arens brachiũ sani¬
tati restituit. Langobardus aut̃ ꝗ sanatꝰ fue¬
nachus effectꝰ ẽ. atq in eodẽ loco usq infinẽ
uitȩ suȩ indĩ seruitio ꝑmansit. Beatꝰ uõ hospi¬
tius dũ langobardis dĩ uerbũ loqueret᷑. duo
duces ꝗeũ uenerabilit̾ audierunt. in columes

Expanded text:
indutumque cilicio, dicunt: "Hic malefactor est et indutumque cilicio, dicunt: "Hic malefactor est et homicidium fecit, ideo in his ligaminibus vinctus tenetur". Vocatumque interpretem, sciscitantur ab eo, quid mali fecerit, ut tali supplicio artaretur. At ille fatetur, se homicidam esse omniumque criminum reum. Tunc unus, extracto gladio, ut caput eius amputaret, mox eius dextera in ipso ictu suspensa diriguit, nec eam relictum gladium terrae dejecit. Haec videntes socii ejus, clamorem in coelo dederunt, flagitantes a sancto, ut quid eis agendum esset clementer insinuaret. Ipse vero, imposito salutis signo, arens brachium sanitati restituit. Langobardus autem qui sanatus fuenachus effectus est, atque in eodem loco, usque ad finem vitae suae, in Dei servitio permansit. Beatus vero Hospitius dum Langobardis Dei verbum loqueretur, duo duces, qui eum venerabiliter audierunt, incolumes
Abbreviated transcription (Latin):
mptus. in quib ñ ẽ iusticię fruct. Non decimȩ
dantur. ñ pauꝑ alit᷑. ñ tegit᷑ nudus. ñ suscipi¬
tur hospitio peregrinꝰ. idõ hȩc plaga uentura
est suꝑ popłm istũ. Monachis quoq suis prȩci¬
piens dix̃. Abscedite et uos aloco isto. aufern¬
tes uobiscũ quȩ habetis. ecce enĩ gens appropi¬
at quã p̃dixi. Dicentib aut̃ illis. ñ relinque¬
mus te scĩssime pat̾. ait. Nolite timere ꝓme.
Futurũ ẽ enĩ. ut inferant michi iniurias. sed
ñ nocebunt usq ad morte᷑¬
Discedentib aut̃ monachis. aduenit exercit̾¬
uastabant. ad locũ ubi uir sc̃s inclusus erat per¬
uener. At ille ꝑ fenestrã. turrẽ se eis ostendit
Illi uero circũeuntes turrĩ. dũ aditũ quȩrerei
ꝑquẽ ad eũ ingredi possent. et minime inue¬
nirent : duo exeis ascendentes tertũ discoope¬
ruerunt illud. et uidentes eũ cinctũ acatenis

Expanded text:
mptus, in quibus non est justitiae fructus. Non decimae mptus, in quibus non est justitiae fructus. Non decimae dantur, non pauper alitur, non tegitur nudus, non suscipitur hospitio peregrinus. Ideo haec plaga ventura est super populum istum. Monachis quoque suis praecipiens dixit: Abscedite vos a loco isto, auferentes vobiscum quae habetis. Ecce enim gens appropiat quam pmus te, sanctissime pater', ait: 'Nolite timere pro me; futurum est enim, ut inferant mihi iniurias, sed non nocebunt usque ad mortemDiscedentibus autem monachis, venit gens ilvastaret, ad locum ubi vir sanctus inclausus erat pervenit. At ille per fenestram turris se eis ostendit. Illi vero circumeuntes turrem, dum aditum quaererent, per quem ad eum ingredi possent, et minime invenirent, duo ex eis ascendentes tectum, discoperierunt illud. Et videntes eum vinctum cathenis
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur aliquanti exducib¬
langobardoꝵ. cũ ualido exercitu gallias ingre¬
diunt᷑ hoꝵ aduentũ: uir dĩ hospitius qui
apud niceam erat inclusus. scõ sibi reuelante
spũ longe ante p̃uidit. et eidẽ urbis ciuib
quȩ mala imminerent p̃dixit. Crat enĩ uir
iste magnę abstinentiȩ. et ꝓbabilis uitȩ. qui
constrictꝰ acarne catenis ferreis. induto desuꝑ
cilicio. pane incibo cũ paucis dactilis utebat᷑
Indieb aut̃ quadragesimȩ radicib herbarũ
egyptiarũ. ꝗb heremitȩ utebant᷑. exhiben
magnas uirtutes oꝑari dignatꝰ ẽ. quȩ scriptȩ
habent᷑ in libris uenerabilis uiri gregorii tu¬
ronensis ep̃i. Igit᷑ uir iste sc̃s aduentũ lango¬
bardoꝵ ingallias. hoc modo p̃dixit. Uenient
inquit langobardi ingallias. et deuastabunt
eiuitates septẽ. eo qđ increuerit malicia eoꝵ
inconspectu dñi. Est enĩ omĩs ppłs ꝑuriis dedit̾ꝰ
furtis obnoxius. rapinis intentꝰ. homicidis pro¬

Expanded text:
gitur aliquanti ex ducLangobardorum, cum valido exercitu Gallias ingrediuntur. Horum adventum vir Dei Hospitius, qui apud Niceam erat inclusus, sancto sibi revelante Spiritu, longe ante praevidit, ejusdemque urbis civibus quae mala imminerent praedixit. Erat enim vir iste magnae abstinentiae, et probabilis vitae, qui constrictus carnem catenis ferreis, induto desuper cilicio, solo pane in cibo cum paucis dactylis utebatur. In diebus autem Quadragesimae, radicibus herbarum Aegyptiarum, quibus eremitae umagnas virtutes operari dignatus est, quae scriptae habentur in libris venerabilis viri Gregorii Turonensis episcopi. Igitur vir iste sanctus adventum Langobardorum in Gallias hoc modo praedixit. Venient, inquit, Langobardi in Gallias, et devastabunt civitates septem, eo quod increverit malitia eorum in conspectu Domini. Est enim omnis populus perjuriis deditus, furtis obnoxius, rapinis intentus, homicidiis pro
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝗd eis secretius dicturus ꝓpius accessisset.
atq ambos utraq manu gladis quos abscon¬
sos habebat fortit̾ uulnerauit ita ut statim
terra corruentes expirarent. Sic samsonis ili¬
us fortissimi ex aliqua parte ñ absimilis. suas
iniurias ultus ẽ. Et ꝓamissione duoꝵ lumi¬
nũ. duos imp̃ris uiros utilissimos interemit

Expanded text:
aliquid eis secretius dicturus propius accessit, aliquid eis secretius dicturus propius accessit, atque ambos utraque manu gladiis, quos absconsos habebat, fortiter vulneravit, ita ut statim in terram corruerent, et expirarent. Sic Samsonis illius fortissimi ex aliqua parte non absimilis, suas injurias ultus est, et pro amissione duorum luminum, duos imperatori viros utilissimos interemit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinauit. Ille ubi sensit se mortis poculum
potentis iudicio. int̾ fectores nequissimi uno
momento perierunt.
PDis ita ꝑemptis. longinꝰ p̃fectꝰ albisindã cũ
langobardoꝵ tesauris constantinopoli ad impe¬
ratorẽ direx̃. Affirmant aliꝗ etiã peredeṽ
parit̾ cũ helmichis et rosemunda rauennã
uenisse. atq exinde cũ albisinda in c̃stantino¬
polĩ directũ eẽ. Ibiq in expectaculo ppłi corã
impre. leonẽ mirȩ magnitudinis occidisse
cui ut ferunt ne aliꝗd malignũ in regia urbe
quia magnę uirtutis erat moliret᷑. iussu imꝑa¬
toris oculi eiꝰ auulsi sunt. sibi post aliquot
tẽpus duos cultellos aptauit ꝗb in utrisq suis
manicis absconsis palatiũ petit. atq quȩdam
ad augusti utilitatẽ si ad eũ intromitteret᷑ lo¬
cuturũ ꝓmisit. Ad quẽ augustus duos sibi fa¬
miliares ꝗ eiꝰ uerba susciꝑent patricios misit
ꝗcũ ad peredeũ uenissent. illeq ad eos quasi

Expanded text:
propinavit. Ille ubi sensit se mortis poculum propinavit. Ille ubi sensit se mortis poculum potentis iudicio interfectores iniquissimi uno momento perierunt. His ita peremptis, Longinus praefectus Albsuindam cum Langobardorum thesauris Constantinopolim ad imperatorem direxit. Adfirmant aliqui, etiam Peredeo pariter cum Helmechis et Rosemunda Ravenna venisse atque exinde cum Albsuinda Constantinopolim directum esse, ibique in spectaculo populi coram imperatore leonem mirae magnitudinis occidisse. Cui, ut ferunt, ne aliquid malignum in regia urbe, quia vir fortis erat, moliretur, jussu imperatoris oculi evulsi sunt. Qui sibi post aliquod tempus duos cultellos aptavit, quibus in utrisque suis manicis absconsis, palatium petiit, atque se quaedam ad Augusti utilitatem, si ad eum intromitteretur, locuturum promisit. Ad quem Augustus duos sibi familiares, qui ejus verba susciperent, patricios misit. Qui cum ad Peredeum venissent, ille ad eos, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Git᷑ helmichis extincto albom regnũ eius
inuadere conatꝰ ẽ. sed minime poruit ꝗd
langobardi nimiũ demorte illius dolentes
eũ moliebant᷑ extinguere. Statĩq rosemun¬
da longino p̾fecto rauennę mandauit. ut
citius nauẽ dirigeret quę eos susciꝑe possa
longinꝰ tali nuncio lȩtus effectꝰ. festinant᷑ nauĩ
direx̃. in quã helmichis cũ rosemunda. sua iam
coniuge. nocte fugientes ingressi s̃. Afferen¬
tesq secũ albi sindã regis filiã. et omnẽ lango¬
bardoꝵ tesaurũ. uelocius rauennã ꝑuener̃
Tc̃ longinꝰ p̃fectus suadere cȩpit rosemundȩ
ut hemichis int̾ ficeret. et eius se nuptiis co¬
pularet. Illa ut erat adomnẽ neꝗtiã facilis.
dũ optaret rauennantiũ dña fieri. ad tantũ
ꝑpetrandũ facin assensũ dedit. Atq dũ hel¬
michis se inbalneo ablueret. egredienti dela¬
uacro ueneni poculũ qđ salutis eẽ asseuerauit.

Expanded text:
gitur Helmechis, extincto Alboin, regnum eius gitur Helmechis, extincto Alboin, regnum eius invadere conatus est. Sed minime potuit, quia Langobardi, nimium de morte illius dolentes, eum moliebantur extinguere. Statimque Rosemunda Longino praefecto Ravennae mandavit, ut citius navem dirigeret, quae eos suscipere possit. Longinus tali nuntio laetus effectus, festinanter navem direxit, in qua Helmichis cum Rosemunda, sua iam coniuge, noctu fugientes ingressi sunt. Auferentesque secum Albsuindam, regis filiam, et omnem Langobardorum thesaurum, velocius Ravennam pervenerunt. Tunc Longinus praefectus suadere coepit Rosemundae, ut Helmechis interficeret et eius se nuptiis copularet. Illa ut erat ad omnem nequitiam facilis, dum optat Ravennatium domina fieri, ad tantum perpetrandum facinus adsensum dedit; atque dum Helmechis se in balneo ablueret, egredienti ei de lavacro veneni poculum, quod salutis esse adseverabat,
Abbreviated transcription (Latin):
introduxit. Albo in subito de sopore exꝑtꝰ malũ
qđ imminebat intelligens. manũ citius ad
spatã porrex̃. quã strictius religatã abstrahe¬
re ñ ualens. app̾henso tam̃ scabello suppeda¬
neo se cũ eo ꝑaliqđ spaciũ defendit. Sedheu
prodolor. uir bellicosissim et sũmȩ audaciȩ
nichil contra hostẽ p̃ualens. quasi unus de
inertib int̾ fectꝰ ẽ. Uniusq muliercule con¬
silio periit. qui ꝑ tot hostiũ strages inbello
famosissim extitit. Cui corp cũ maximo lan¬
gobardoꝵ fletu et lamentis. sub cuidã scalȩ
ascensũ quȩ palatio erat contigua sepultũ ẽ
Fuit aut̃ statura ꝓcerus. et ad bella ꝑagenda
toto corpore coaptatꝰ. hui tumulũ nr̃is in
dieb giselꝑt ꝗ dux ueronensiũ fuerat ape¬
riens. spatã eius et siqua in ornam̃ta ipsius
inuenta fuerant abstulit. qui se abhac cau¬
sa uanitate solita apud indoctos homines
albom uidisse iactabat.

Expanded text:
introduxit. Alboin subito de sopore experrectus,introduxit. Alboin subito de sopore experrectus, malum quod imminebat intellegens, manum citius ad spatham porrexit; quam strictius religatam abstrahere non valens, adprehenso tamen scabello subpedaneo, se cum eo per aliquod spatium defendit. Sed heu pro dolor! vir bellicosissimus et summae audaciae nihil contra hostem praevalens, quasi unus de inertibus interfectus est, uniusque mulierculae consilio periit, qui per tot hostium strages bello famosissimus extitit. Cuius corpus cum maximo Langobardorum fletu et lamentis sub cuiusdam scalae ascensu, quae palatio erat contigua, sepultum est. Fuit autem statura procerus et ad bella peragenda toto corpore coaptatus. Huius tumulum nostris in diebus Giselpert, qui dux Veronensium fuerat, aperiens, spatham eius et si quid in ornatu ipsius inventum fuerat abstulit. Qui se ob hanc causam vanitate solita aput indoctos homines Alboin vidisse iactabat.
Abbreviated transcription (Latin):
ti tantũ nefas. consensũ adhibere noluit. Illa
se noctu in lectulo suȩ uestiarię. cũ qua perede¬
us stupri c̃suetudinẽ habebat supposuit. ubi
peredeus rẽ nescius ueniens cũ regina c̾cubuit
Cũq illa patrato iã scelere ab eo quęreret quã
se eẽ ęstimaret. et ipse nom̃ suȩ amicę quã eẽ
putabat nominasset : regina subiunx̃. Nequaquã
ut putas. sed ego rosemunda sũ inquit. Certe
nunc talẽ rem peredeus ꝑpetratã habes. ut aut
tu alboin int̾ficies. aut ipse te suo gladio extin¬
guer. Tunc ille intellexit malũ qđ fecit. et qđ
sponte noluerat tali modo in regis necẽ coact
assensit. Tc̃ rosemunda dũ se albom meridie¬
in soporẽ dedisset. magnũ in palatio silentium
fieri p̃cipiens. omĩa alia arma subtrahens. spatã
illuis alectuli caput ne tolli aut euaginari pos¬
sit. fortit̾ colligauit. et iuxta consiliũ peredei¬
et helmichis int̾ fectores om̃i bestia crudelior

Expanded text:
ti tanti nefas consensum adhibere nollet, illa ti tanti nefas consensum adhibere nollet, illa se noctu in lectulo suae vestiariae, cum qua Peredeo stupri consuetudinem habebat, supposuit; ubi Peredeo rem nescius veniens, cum regina concubuit. Cumque illa patrato iam scelere ab eo quaereret, quam se esse extimaret, et ipse nomen suae amicae, quam esse putabat, nominasset, regina subiunxit: "Nequaquam ut putas, sed ego Rosemunda sum", inquit. "Certe nunc talem rem, Peredeo, perpetratam habes, ut aut tu Alboin interficies, aut ipse te suo gladio extinguet". Tunc ille intellexit malum quod fecit, et qui sponde noluerat, tali modo in regis necem coactus adsensit. Tunc Rosemunda, dum se Alboin in meridie sopori dedisset, magnum in palatio silentium fieri praecipiens, omnia alia arma subtrahens, spatham illius ad lectuli caput, ne tolli aut evaginari possit, fortiter conligavit, et, iuxta consilium Peredeo Helmichis interfectorem omni bestia crudelior
Abbreviated transcription (Latin):
Qui rex postquã initalia tres annos et sex
menses regnauit. in sidiis suȩ conuigis int̾empt
ẽ. Causa aut̃ eius int̾ fectionis ista fuit. Cum
in conuiuio ultra quã oportuerat apud ueronã
lȩtus resideret. cũ poculo qđ decapite chuni¬
mundi regis sui soceri fecerat. reginȩ adbiben¬
dũ uinũ dari p̾cepit atq eã ut cũ patre suo
lȩtant̃ biberer inuitauit. Hoc necu uideatur
impossibile. ueritatẽ in xp̃o loquor. Ego hoc
poculũ uidi in quodã die festo ratichis principẽ
ut illud conuiuiis sus ostentaret manũ tenen¬
tẽ. Igit᷑ rosemunda ubi rem anĩaduertit. al¬
tũ concipiens in corde dolorẽ. quẽ cõpescere
ñ ualens. mox inmariti necẽ patris fun uindi¬
catura exarsit. Consiliũq mox cũ helmigis ꝗ
regis scilpor hoc ẽ armiger et collactaneus erat
ut regẽ int̾ ficeret inut. Q reginȩ ꝑsuasit.
ut ipsa peredeũ qui erat uir fortissimꝰ in hoc
consiliũ affectaret. Peredeus cũ reginę suaden¬

Expanded text:
Qui rex, postquam in Italia tres annos et sex menses regnavit, insidiis conjugis interemptest. Causa autem interfectionis ejus, haec fuit. Cum in convivio, ultra quam oportuerat apud Veronam laetus resideret, cum poculo, quod de capite Cunimundi regis sui soceri fecerat, reginae ad bibendum vinum dari praecepit, atque eam ut cum patre suo laetanter biberet, invitavit. Hoc ne cui videatur impossibile, veritatem in Christo loquor, ego hoc poculum vidi in quodam die festo, Ratchis principem ut illud convivis suis ostentaret, manu tenentem. Igitur Rosemunda ubi rem animadvertit, altum concipiens in corde dolorem, quem compescere non valens, mox in mariti necem, patris funucatura exarsit, consiliumque mox cum Helmichis, qui regis scilpor, hoc est armiger, et conlactaneus erat, ut regem interficeret iniit. Qui reginae persuasit, ut ipsa Peredeo, qui erat vir fortissimus, in hoc consilium adsciret. Peredeo cum reginae suaden
Abbreviated transcription (Latin):
ex diuersis quas uel alii reges. uel ipse cȩꝑat
gentib aditaliã adduxisse. Unde usque
hodie eoꝵ inquib habitant uicos. geppidos.
bulgares. sarmatas. pannonios. sueuos. nori¬
cos siue aliis huiuscemodi nominib apellam
et aliquot menses obsidionẽ ꝑ ferens. tandẽ
Inquã cũ albom ꝑportã quȩ dicit᷑ scĩ ioħis ab
orientali urbis parte introiret. equus ei in
portȩ medio concidens. quãuis calcarib sti¬
mulatꝰ. quãuis hinc inde astratorio uerberib
cȩsus ñ poterat eleuari. Tunc un de langobar¬
dis. talit̾ regẽ allocutꝰ ẽ dicens. Memento
dnẽ rex quale uotũ uouisti. frange tã dirũ
uotũ et ingredieris urbẽ. Uere enĩ xp̃ianus ẽ
popłs in hac ciuitate. Siꝗdem alboin uouerat
qđ uniuersũ popłm quiaᵈ se tradere noluisset
gladio extingueret. &postquã tale uotũ dir¬
rũpens ciuib indulgentiã ꝓmisit. mox ei equũ

Expanded text:
ex diversis quas vel alii reges, vel ipse ceperat, ex diversis quas vel alii reges, vel ipse ceperat, gentibus ad Italiam adduxisse, unde usque hodie eorum in quibus habitant vicos, Gepidos, Bulgares, Sarmatas, Pannonios, Suavos, Noricos, sive aliis hujuscemodi nominibus appellaet aliquot menses obsidionem perferens, tandem In quam cum Alboin per portam, quae dicitur sancti Joannis, ab Orientali urbis parte introiret, equus ejus in portae medio concidens, quamvis calcaribus stimulatus, quamvis hinc inde a stratore verberibus caesus, non poterat elevari. Tunc unus ex eisdem Longobardis, taliter regem allocutus est, dicens: Memento, domine rex, quale votum vovisti. Frange tam durum votum, et ingredieris urbem. Vere etenim Christianus est populus in hac civitate. Siquidem Alboin voverat quod universum populum, quia se tradere noluisset, gladio exstingueret. Qui postquam tale votum dirumpens, civibus indulgentiam promisit, mox equus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
sub tẽporib honorati archiep̃i. mediolanũ
ingressus ẽ. Dehinc uniuersas liguriȩ cii¬
tates prȩt̾ has quȩ in litore maris sunt posit
cepit. honoratus uero archiepi mediolanũ
deserens. ad genuensẽ urbẽ confugit. Paulis
quoq patriarcha annis undecĩ sacerdotium
gerens. ab hac luce subtractꝰ ẽ. regendamq
ȩccłam prouino reliꝗt. Ticinensis eo tẽpore
ciuitas ultra quatuor annos obsidionẽ ꝑferts
se fortit̾ continuit langobardoꝵ exercitu no
ꝓcul iuxta eã ab occidentali parte residente
Interĩ albom eiectis militib. inuasit omĩa usq
ad tusciã. pret̾ romã et rauennã. uel aliquã
castra quȩ erant in maris litore constituta.
Nec erat tunc uirt romanis ut resistere pos¬
sent. quia et pestilentia quȩ sub narsete facta
ẽ. plurimos in liguria et uenetia extinxerat
& post annũ quẽ dixim fuisse ubertatis. fa¬
mis mmnia irruens uniuersã italiã deuasta¬
uit. Certũ ẽ aut̃ tunc albom multos secũ

Expanded text:
sub temporibus Honorati archiepiscopi Mediolanum ingressus est. Dehinc universas Liguriae civitates, praeter has quae in litore maris sunt positae, cepit. Honoratus vero archiepiscopus Mediolanum deserens, ad Genuensem urbem confugit. Paulus quoque patriarcha annis duodecim sacerdotium gerens, ab hac luce subtractus est regendamque ecclesiam Probino reliquit. 26. Ticinensis eo tempore civitas ultra tres annos obsidionem perferens, se fortiter continuit, Langobardorum exercitu non procul iuxta ea ab occidentali parte residente. Interim Alboin, eiectis militibus, invasit omnia usque ad Tusciam, praeter Romam et Ravennam vel aliqua castra quae erant in maris litore constituta. Nec erat tunc virtus Romanis, ut resistere possint, quia et pestilentia, quae sub Narsete facta est, plurimos in Liguria et Venetiis extincxerat, et post annum, quem diximus fuisse ubertatis, fames nimia ingruens universam Italiam devastabat. Certum est autem tunc Alboin multos secum
Abbreviated transcription (Latin):
QUod Rex Liuthprandus audiens. xluii¬
in magnã exarsit iram. ducatũq pẽmoni aufe¬
rens. rachis eiꝰ filiũ in eius loco ordinauit. Tunc
pẽmo cũ suis disposuit. ut insclauoꝵ patriã fuge¬
ret. Sed rachis eius filius arege supplicauit.
mo fiducia qđ nichil mali pateret᷑ arege.cum
om̃ib langobardis quib consiliũ habuerat ꝑrex̃
Tunc rex adiudiciũ residens. pemonẽ et eius filios
duos. rathait et aistulfũ rachis concedens. eos
ꝑsuã sedẽ consistere p̃cepit. Rex uero eleuata
uoce. om̃s illos ꝗ pẽmoni adheserant nõatiue cõp̃¬
hendere iussit. Tunc aistulfus dolorẽ non ferens.
euaginato pene gladio regẽ ꝑcutere uoluit nisi
eũ rachis suus germanꝰ cohibuisset. Hoc modo his
lango bardis cõprehensis. hersemar qui unꝰ exeis
fuerat euaginato gladio. multis se insequentib:
ipse uirilit̾ defensans. in ȩcđa beati michahelis
c̃fugit. ac deinde regis indulgentia solus impu¬
nitatẽ ꝓmeruit. cȩt̾is longo tẽpore inuinculis

Expanded text:
Quod rex Liutprandus audiens, in magnam iram exarsit, ducatumque Pemmoni auferens, Ratchis ejus filium in ejus loco ordinavit. Tunc Pemmo cum suis disposuit ut in Sclavorum patriam fugeret; sed Ratchis ejus filius a rege supplicando omo fiducia quod nihil mali pateretur ad regem cum omnibus LangoTunc rex in iudicio residens, Pemmonem et eius duos filios Ratchait et Aistulfum Ratchis concedens, eos post suam sedem consistere praecepit. Rex vero elevata voce omnes illos qui Pemmoni adhaeserant nominative conprehendere iussit. Tunc Aistulfum dolorem non ferens, evaginato pene gladio regem percutere voluit, nisi eum Ratchis, suus germanus, cohibuisset. Hoc modo his Langobardis conprehensis, Herfemar, qui unus ex eis fuerat, evaginato gladio, multis se insequentibus, ipse se viriliter defensans, in basilica beati Michahelis confugit, ac deinde regis indulgentia solus inpunitatem promeruit, ceteris longo tempore in vinculis
Abbreviated transcription (Latin):
et eoꝵ latus ꝗ fucinus appellat᷑ MAR SORŨ quoq
regionẽ ideo intra ualeriã prouinciã ȩstimo cõpu¬
tari. ꝗa incatalogo ꝓuinciarũ italię minime ab
antiquis descripta ẽ. Siquis aut̃ hanc ꝑse ꝓuin¬
ciã esse uera ratione cõꝓbauerit. huiꝰ rationabilis
sententia modis erit om̃ib tenenda. XiIII. sãniũ
scaria incipiens habet᷑. In hac sunt urbes .iii. T he¬
ate. Ausidẽ. nã iseruia ẽ antiquitate consumpta.
Sãniũ aquo tota prouincia nominat᷑. & ẽ harũ pro¬
uinciarũ caput. ditissima beneuen. Porro sanites
nom̃ accepere olim abbatis. qua ferre solebant q̃
greci sainiã appellant.
sibi calabria. intra quã ẽ regio salectina. Hȩc
ab occidente uel affrico habeiaNIUet Iycabniã
asolis uero ortu adriatico pelago finit᷑. Hȩc habet
urbes satis opulentas. IUCERIAM. SEPONTŨ CANU¬
SIm. AGERENTIÃ BRUNDISIŨ & TARENTOM

Expanded text:
et eorum lacum qui Fucinus appellatur. Marsorum quoque et eorum lacum qui Fucinus appellatur. Marsorum quoque regionem ideo intra Valeriam provinciam extimo computari, quia in catalogo provinciarum Italie minime ab antiquis descripta est. Si quis autem hanc per se provinciam esse vera ratione comprobaverit, huius rationabilis sescaria incipiens habetur. In hac sunt urbes, Theate, Aufidena, Hisernia, et antiquitate consumpta Samnium, a qua tota provincia nominatur, et ipsa harum provinciarum caput ditissima Beneventus. Porro Samnites nomen accepere olim ab hastis, quas ferre solebant, quasque Graeci samia appellant. sibi Calabria, intra quam est regio Salentina. Haec ab Occidente vel Africo habet Samnium, et Lucaniam, a solis vero Ortu Adriatico pelago finitur. Haec habet urbes satis opulentas, Luceriam, Sepontum, Canusium, Agerentiam, Brundisium, et Tarentum,
Abbreviated transcription (Latin):
Dehinc undecima prouinciarũ ẽ flaminta. quȩ
int̾ appenninas alpes. et mare ẽ adriaticũ posita
nqua nobilissima urbiũ RAUTINA. et quinq aliȩ
ciuitates consistunt. quã grecoꝵ uocabulo pen¬
tapolim appellant. Constat aut̃ Aureliã et mi¬
liam & Flamineã aconstratis uiis quȩ ad romã
urbem ueniunt. et ab eoꝵ uocabulis aquib con
stratȩ talib nominib appellari. post flamineã
duodetima PICENUS occurrit. Habens ab austro
inqua sunt ciuitates quatuor. Firmns. AScylys.
& PusNIS quę iam uȩ̨tustate consũpta ẽ & Adra¬
dedit. Hui habitatores
cũ asauinis illuc properarent in eoꝵ uexillo piccus
consedit. atq hac de causa picenis nom̃ accepit . Ix¬
Porro .xiii. UAlERIa cui ẽ nursia annexa. inter
umbriã et cãpaniã picenũq consistit. quȩ abori¬
ente sãnitũ regionẽ attingit. Huius pars occidua
que ab urbe roma initiũ capit. olim habet̾ corũpo¬
reate. FURCONE & MitrNΥ̃ Regionẽq marsoꝵ

Expanded text:
Dehinc undecima provinciarum est Flamminia, quae inter Appenninas Alpes et mare est Hadriaticum posita. In qua nobilissima urbium Ravenna et quinque aliae civitates consistunt, quae Greco vocabulo Pentapolim appellantur. Constat autem, Aureliam Emiliamque et Flamminiam a constratis viis, quae ab urbe Roma veniunt, et ab eorum vocabulis a quibus sunt constratae talibus nominibus appellari. Post Flamminiam duodecima Picenus occurrit, habens ab austro In qua sunt civitates Firmus, Asculus et Pinnis et iam vetustate consumpta Hadrdedit. Huius habitatores, cum a Savinis illuc properarent, in eorum vexillo Picus consedit, atque hac de causa Picenus nomen accepit. Porro tertia decima Valeria, cui est Nursia annexa, inter Umbriam et Campaniam Picenumque consistit, que ab oriente Samnitum regionem attingit. Huius pars occidua, que ab urbe Roma initium capit, olim ab Etruscorum posiolim, Reate, Furconem et Amiternum regionemque Marsorum
Abbreviated transcription (Latin):
regis nepotem. hoc ẽ sororis eiꝰ filiũ. Aufusũ nõe.
nolens sauciauit. Qđ rex cernens. ualde enĩ pue
rũ amabat. cũ lacrimis eiꝰ in cõmodo lamentari
cepit. Statĩq unũ esuis equitẽ misit. qui adurũ
dĩ baudolinũ curreret: eũq peteret. ut ꝓuita
eiusdẽ pueri xp̃m suplicaret. Qui dũ adseruũ
di ꝑgeret. puer defunctꝰ ẽ. Cui xp̃i famulus ad¬
se ꝑuenienti. ita dix̃. Scio quã obcausã ueneris.
sed illud qđ postulare missus es. iã fieri ñ potest.
quia puer ille defunctꝰ ẽ. Qui cũ is qui missus
fuerat regi quod aseruo dĩ audierat renunciasset
rex lic& doluerat qđ affectũ suplicationis suȩ ha¬
bere ñ potuit. tam̃ quia uir dñi baudolinus
ꝓphetiȩ spẽn habuerat. aꝑte cognouit.¬

Expanded text:
regis nepotem, hoc est, sororis ejus filium, Aufusum nomine, regis nepotem, hoc est, sororis ejus filium, Aufusum nomine, nolens sauciavit. Quod rex cernens, valde enim eumdem puerum amabat, cum lacrymis ejus incommodum lamentari coepit, statimque unum e suis equitem misit, qui ad virum Dei Baodolinum curreret, eumque peteret, ut pro vita ejusdem pueri Christum supplicaret. Qui cum ad servum Dei se pervenienti ita dixit: "Scio, quam ob causam veneris; sed illud quod postulare missus es iam fieri non potest, quia puer ille defunctus est". Quod cum is qui missus fuerat regi quod a servo Dei audierat renuntiasset, rex, licet doluerit, quod effectum supplicationis suae habere non potuit, tamen quia vir Domini Baodolinus propheti