comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usam ꝯobscura sint utͥusa iura ꝯͣ
pctitor̃e iudicati solet. ¶ Set ini̾dc̃o qͥd̾
uti pꝰsidetis defimidiuł ediũ pꝰsessiõe ꝯtẽ¬
ditur. utrobi ũg int̾dc̃o de rerũ mobi¬
uũ p̾sessioe . quoꝵ nis ⁊ potestas płi

Expanded text:
um obscura sint utriusque iura, contra petitorem iudicari solet. 4a. Sed interdicto quidem uti possidetis de fundi vel aedium possessione contenditur, utrubi vero interdicto de rerum mobilium possessione. quorum vis et p
Abbreviated transcription (Latin):
ipõt ¶nam ꝑ fidei ꝯmissum h¬
ereditas codiallis iure relinquit᷑.
hec ꝯditione heredi institutõ codi¬
cillis adicere. n substituere direc¬
te põt. ¶Codicillos aũt etiam pl¬
ures quis facere põt. et nullam
sollempnitatem ordinationis de¬

Expanded text:
i potest: nam per fideicommissum hereditas codicillis iure relinquitur. nec condicionem heredi instituto codicillis adicere neque substituere directo potest. Codicillos autem etiam plures quis facere potest: et nullam sollemnitatem ordinationis de
Abbreviated transcription (Latin):
ntertestatus decedit qͥ añt om̃iuo
restam̃ru ñ fecit. aut ñ iure fecit.
aut id qd̃ fec̾it ruprũ irritũ ue. s¬
cm̃ est. aũ sinemo ex ed hĩs extitit.
¶Intesdatoꝵ aũt hr̃ditis ex lege.
tis fuerũt. ułuti filiꝰ filia nepꝰ ne¬
ptis. ue. ex eo filio. ꝓnepos ꝓnepris¬
ue. ex nepore ex filionato ꝓnatꝰ ꝓ¬
nata ue. ¶ Nec int̾est utrũ natural¬

Expanded text:
ntestatus decedit qui aut omnino testamentum non fecit, aut non iure fecit, aut id quod fecerat ruptum irritumve factum est, aut nemo ex eo heres extitit. Intestatorum autem hereditates ex lege tis fuerunt, ueluti filius filiaue, nepos neptisue ex filio, pronepos proneptisue ex nepote filio nato prognatus prognataue. nec interest, utrum natural
Abbreviated transcription (Latin):
potestate eẽ desierũt ꝑtutis .nr. ali
is bonor possessioẽm nñ nbĩ. ꝑin¬
extantib emantipatꝰ.⁊ qͥ mortis tẽ¬
ꝑe inporestare fu̾it. sanc qͥdẽ qui
inporestate fu̾at. solus uire ciui

Expanded text:
potestate esse desierunt parentis, neque aliois bonorum possessionem unde liberi, perinextantibus, emancipato et qui mortis tempore in potestate fuerit, sane quidem is qui in potesta
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃ditatis hãt ⁊ exaltõ filio duo pl¬
midiã. ⁊tem si ceduob filus ne¬
potes. extant. ⁊ ex sialo̾ uꝰ forre aũ
duo aut exalto tres. an qͣruor adim
uni ł duos dimidia ꝑs ꝑtin. ad rres

Expanded text:
ereditatis habeat et ex altero filio duo plmidiam. item si ex duobus filiis nepotes extant et ex altero unus forte aut duo, ex altero tres aut quattuor, ad unum aut duos dimidia pars pertinet, ad tres
Abbreviated transcription (Latin):
octasicem legitimi nominis p̃stite
tademũ nepꝰ nepntis. ue. ⁊ ꝓnepos
ꝓneptis ue. suoꝵ hr̃dũ nłio sũt. si
p̾cedens ꝑsona desierit in pͥtare ꝑẽ¬
tis ẽẽ. siu̾i morte idaccidit siũ ana

Expanded text:
onem legitimi nominis praestittamen nepos neptisue et pronepos proneptisue suorum heredum numero sunt, si praecedens persona desierit in potestate parentis esse, siue morte id acciderit siue alia
Abbreviated transcription (Latin):
epꝰ nepi s. q̃m par̾s su locũ suce¬
de. parirõe ⁊ si ne potes neptisq sit
ex filio. ex nepote ꝓnepꝰ pneptis ne.
simłuocant᷑. ¶ et qr placuit n¬
epotes nepris q irem ꝓnepos ꝓne¬

Expanded text:
es neptesque in patris sui locum succedere. pari ratione et si nepos neptisque sit ex filio et ex nepote pronepos proneptisve, simul vocantur. et quia placuit, nepotes neptesque, item pronepotes prone
Abbreviated transcription (Latin):
uoͣ aliter purauerunt tuam ẽe qͣ
siceꝑis. s postiorem senrentiamn¬
os ꝯfirmamus.qr inulta accio̾r s¬
olent. ut eam nõ capias. ¶ Mꝑa¬
marbore tua egederunt aunt qm
incres que marbore tua nidum¬
faciunt. ⁊dõ si alius eis inluser¬
it. his earũ oñs erit. fanos q uo si
au̾s feci̾nt quilib eym̾e postest.
Siane integra re si ꝓuid̃is. i qͣrcͤ¬
dientem infundum tuum põt
usq ruumẽẽ inteingitur. donͨ
insꝯpectu tug est. nec difficilis
fera natura est. nec ad tem ꝑrin
qd̃ exosuetudine euoiare ⁊ reuoia¬
re solent. nam ⁊ apes hoc faciũt.
quarum ꝯstat feram ẽt naturam
habent ut insuuas ire ⁊ redires

Expanded text:
on aliter putaverunt tuam esse quam si ceperis. Sed posteriorem sententiam nos confirmamus, quia multa accidere solent ut eam non capias. Apin arbore tua consederint, antequam lucres quae in arbore tua nidificant. Ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet eximere potest. Plane integra re si provideris ingredientem in fundum tuum, potes usque tuum intelligitur, donec in conspectu tuo est, nec difficilis fera natura est, nec ad rem pertinet quod ex consuetudine avolare et revolare solent, nam et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam. habent, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃us addicitut. qd̃ sĩuis flum̃is
ꝑtem aliam ex tuo p̾dio detraxer
longiore tpre fundo uiani heseãt
arbores quas secũ transit inerm
s̾undum radices egerint. exeo tẽ¬
ari nariest. qd raro accidit xcup¬
antis sit nullius enim ẽe crecit᷑.¬
auatiin flumine ad frequent ⁊
ccidit si quidem mediam ꝑtem
fluminis teneat ꝯmunis este¬
oꝵ qui abutriq ꝑte fluminis

Expanded text:
s adiciatur.Quod si uis fluminis partem aliquam ex tuo praedio detraxerilongiore tempore fundo meo haeserit arboresque, quas secum traxerit, in meum fundum radices egerint, ex eo temari nascitur quod raro accidit occupantis fit: nullius enim esse creditur. in flumine nata quod frequenter accidit, si quidem mediam partem fluminis tenet, communis est eorum, qui ab utraque parte fluminis
Abbreviated transcription (Latin):
andatum ⁊ ob id nõ est obligatori¬
igitur. ⁊ si nõ expediat cui manda¬
q apud se ee plorare. an ex pediat ꝯ¬
suium. ¶ Itaq si eociosam pecu¬
iam comi h ͤ abente ortaitus fu̾it
aliquis ut rem aliqm emeres uł¬
creduis qmͣnis nõ ex pediat tibi em
isse. uł credidisse. no m̃ tibiman¬
diti tenetur. et ad eo hec ita sunt.
ut q̃situm at an mandan teneatul
qͥ mandauit trbi ut ticio pecuni¬
am feneres. set obtinuit sabini se¬
ntentia opugatorium ẽe in hoc cał¬
su mandirũ. qr no ałit̾ ncio crediꝰ¬
disses qm tioi mandatum eẽt.¶N¬
lud quoq mandatũ nõ est ouriga¬
iorium. qd ꝯtri bonos mores est.
ułun siticius de furto. aut o da¬
cħ nõie p̾stiteris n̾tũ ullam
hares adu̾sus ticium actonem.
His ui exeauitur mandatum ñ sso
deret eecedere. fines mandani ut ec¬
ce. ¶ Siquis usq adcentum aure¬
os mandau̾it tibiut fundes cmea¬
is emiere debes. n inampuorem p¬
ecuniam fidciub̾e. ¶ Anoanpie.

Expanded text:
andatum et ob id non est obligatoriigatur, etiamsi non expediat ei cui dat apud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, ut rem aliquam emeres crederes, quamvis non expedierit tibi eam emisse vel credidisse, non tamen tibi mandati tenetur. et adeo haec ita sunt, ut quaesitum sit, an mandati teneatur qui mandavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed obtinuit Sabini sententia, obligatorium esse in hoc casu mandatum, quia non aliter Titio credidisses quam si tibi mandatum esset. Illud quoque mandatum non est obligatorium, quod contra bonos mores est, veluti si Titius de furto aut dacti nomine praestiteris, non tamen ullam habes adversus Titium actionem. Is qui exsequitur mandatum non debet excedere fines mandati. ut ecce si quis usque ad centum aureos mandaverit tibi, ut fundum emeis emere debes neque in ampliorem pecuniam fideiubere; alioquin non
Abbreviated transcription (Latin):
rm̃. siũ tua ⁊ auena siu̾ sua ⁊ aliena.
at si nia gr̃a nũi tibi mandatum sit
suꝑ uacuum est mandatum. ⁊ obid
nuna ex ed obligatõ nec mandati in¬
ter uos actõ nascitur. ¶ Mancãtis
tamtũ gr̃a int̾uenit mandarũ. usuti
siqus ribi mandet ut negoia erus
gereres. uł fundum ei emeres uł ꝓ eo
usuris cedes ei qu ipei᷑ ip̃ins in¬
ut uaretur. at siuolente ag̾e te ꝯ
co ex fideiussoria causa mandet. tibi
ein tibi deleget. in id qd troi debu¬
erat. ¶Auenã nũ causa int̾ueni¬
t mancatum. ułutisi tibi mandet

Expanded text:
m, sive sua et aliena, sive tua et aliena. at si tua tantum gratia tibi mandatum sit, supervacuum est mandatum et ob id nulla ex eo obligatio nec mandati inter vos actio nascitur. Mandantis tantum gratia intervenit mandatum, veluti si quis tibi mandet, ut negotia eius gereres, vel ut fundum ei emeres, vel ut pro eo usuris crederes ei, qui in rem ipsius mutuaretur, aut si volente te agere cum eo ex fideiussoria causa mandet tibi, em tibi deleget in id quod tibi debuerat. Aliena autem causa intervenit mandatum, veluti si tibi mandet,
Abbreviated transcription (Latin):
pere societis. ¶ Soaus socio utrum
es noĩe tm̃ teneatur ꝓson actien¬
e. si quid dolo ꝯmiserit. sicut nis qui
deponi apud ͤ passus est an ⁊̃ culpe id
est cesioie atqr negligencie noĩe que
oĩe teneri eum. culpa aũt ñ adacti¬
ssimam oiugentiã o irigenda est. susfi¬

Expanded text:
pere societas. Socius socio utrum eo nomine tantum teneatur pro socio actione, si quid dolo commiserit, sicut is qui deponi apud se passus est, an etiam culpae, id est desidiae atque neglegentiae nomine, quaesulpae nomine teneri eum. culpa autem non ad exactissimam diligentiam dirigenda est: suffi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtractit. Itaq sine creditor pigno¬
are siue is aput quẽ res ocposita ẽ
⁊ utitut. siue his qui rem utentã
accepit. in alium usum eamtẽi¬
fferit. qmͣ cuius grina ei tntaeit.
furtum ꝯmittit. ułuti si auis ar¬
gentum utendum acceꝑit aammi
gestandi causa ꝯmodanium sibi iõ¬
ita futtum ꝯmitere. a se intellis¬
ant id in uito dño facere. eumq si
intellexissent ñ ꝑmissurum. at si
ꝑmissurum creaat erricrimen
iuteri dbsima sane dictiriione qr
furtum sine asfectu furandi n̾om¬
utitur ¶ Sec ⁊ si credat aliquis ĩ

Expanded text:
trectat. itaque sive creditor pignore, sive is apud quem res deposita est ea re utatur, sive is qui rem utendam accepit in alium usum eam transferat quam cuius gratia ei data est, furtum committit. veluti si quis argentum utendum acceperit quasgestandi causa commodatum sibi lonita furtum committere, si se intellegant id invito domino facere eumque, si intellexisset, non permissurum, ac si permissurum credant, extra crimen videri: optima sane distinctione, quia furtum sine affectu furandi non committitur. Sed et si credat aliquis inv
Abbreviated transcription (Latin):
est. Sm̃ om̃s qui scientes rem fur¬
t. furti nec manifeiti ob noxii sũt
pena manifesti furti quadrupna÷
ram ox serui ꝑsona qmex uoi nec
manifesti oupu ¶ furtimi aũt¬

Expanded text:
est quod omnes qui scientes rem furt, furti nec manifesti obnoxii sunt. Poena manifesti furti quadrupli est tam ex servi persona quam ex liberi, nec manifesti dupli. Furtum aut
Abbreviated transcription (Latin):
hercetur. ꝯu̾o euaserit cus todiã
tuam ⁊ innaturalem lid̾tatem
rsus occupam s tit ¶ Natural¬
tiꝑx. ꝯm ocios tuos esfugĩt. uł it¬
d asit insꝯpectu tuo ut oifficilis s¬
Uit eius ꝑsecutio. ¶ Inut q̃ sit¬
um cit an si ferabatia ita uulne¬
rara sit. ut capi possit. statunce̾
na intenigitur. quibzam pla¬
cuit nm ẽẽ. ⁊ eo uso tuamu

Expanded text:
ercetur. Cum vero evaserit custodiam tuam, et in naturalem libertatem rsum occupantis fit. Naturalos tuos effugerit, vel ita sit in conspectu tuo ut difficilis sit ejus persecutio. Illud quaesitum est, an si fera bestia ita vulnerata sit, ut capi possit statim tua esse intelligatur. Quibusdam placuit tuam esse, et eo usque tuam
Abbreviated transcription (Latin):
oñium nncamur iure nat¬
uran qd̾ sict oiximus appellat᷑
ius gentium. quarunndam iur
cauili. ¶Con modͥus est itaq
anerustiori inre inciꝑs palam

Expanded text:
nium nanciscimur iure naturali, quod, sicut diximus, appellatur ius gentium, quarundam iure civili. commodius est itaque a vetustiore iure incipere. palam
Abbreviated transcription (Latin):
erenr. quadecausa arpores quoq
inhudem nate coꝵdem sũt. ¶L¬
itoꝵ auoq usus pubncus. iuris
gentium est. sicut ip̃uis maris.
et ob io quiblib ur̃im est. ca¬
sam ibi ponere inqua se reaipia¬
nt̃. sicut recia sicare ⁊ ex mari re¬
⁊ mare ⁊ que subiaceant mari.¬

Expanded text:
erent. Qua de causa arbores in iisdem nate eorundem sunt. Littorum quoque usus publicus iure gentium est, sicuti ipsius maris et ob id quibuslibet liberum esse casam ibi imponere, in qua se recipiant, sicut retia siccare et ex mari deest mare et que mari subiacet ter
Abbreviated transcription (Latin):
s ẽc̃ mapiunt. qd̾ enuim ante n¬
Dunius est ic naturali rarõne occ¬
ips ẽẽ ꝯceditur. nec int̾est ẜ¬
cras besrias ⁊ nouicres ntͣm insu¬
o fundo quisq capiat. an mane¬
no. ¶pine quinalicram f¬
uudum ingreditur uenandia¬

Expanded text:
te nullius est, id naturali ratione occupanti conceditur, nec interest feras bestias, et volucres utrum in suo fundo quisque capiat an in alieno. Plane qui alienum fundum ingreditur venandi a
Abbreviated transcription (Latin):
Qruedamaũt narurali iure om¬
ĩna sunt om̃ium. quetam pu¬
blica. quedam uniu̾sitatis. que¬
dam nullius piet̃a singuloꝵ.
que uariis ex cansis ciriq at qͥ¬
hruntur sicut ⁊ subiectis apare¬
uit. ¶ Equidem naniran in¬
re ꝯmunia sunt om̃ium hec.
ho utora maris. yemo igitur

Expanded text:
quaedam enim naturali iure communia sunt omnium, quaedam publica, quaedam universitatis, quaedam nullius, pleraque singulorum, quae variis ex causis cuique adquiruntur, sicut ex subiectis apparebit. Et quidem naturali iure communia sunt omnium haec: hoc litora mar
Abbreviated transcription (Latin):
inronis est. Sacre u̾o sunt que
rite ⁊ ꝓ ponrificos det ꝯsecrate su¬
nt ui̾ut edes sacre. ⁊ dona q̃ rite
administium. eci dedicata sũt.
que ⁊̃ ꝑ nostram astitutionem
s ꝓphanum. ¶Locus aũr inario
sacte epes eoit̾icare sunt idirirp¬
ossim iocum unus qu̾sq sua uolu¬
ntate facit. dum mortuum infẽi¬
locum purinmin ipiro in feree se¬
ulcrum in uitis sociis uicet unf¬
erre. ¶Item si auenus fructus
Sest u̾sus. ꝓpͥctarium placet nisi
ꝯsenciente usus fructuario locis
renziosum ñ facere.¶Item ali¬
enum locum ꝯcedente dño licet
in ferce. ⁊ licet pꝰea ratum ñ hal¬
buerit qmͣ illatus est mortuus.
s iocus fit. ¶ Sc̃e auoq rei iił¬

Expanded text:
in bonis est. Sacra sunt, quae rite et per pontifices Deo consecrata sunt, veluti aedes sacrae et dona quae rite ad ministerium Dei dedicata sunt, quae etiam per nostrum constitutionem sed profanum. Locus autem in quo sacre edes edificate sunt, etiam dirupligiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum inferlocum purum invito socio inferulcrum etiam invitis ceteris licet inferre. item si alienus usus fructus est, proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non facere. in alienum locum, concedente domino, licet inferre: et licet postea ratum habuerit quam illatus est mortuus, s locus fit. Sanctae quoque res, vel
Abbreviated transcription (Latin):
iumina aũt om̃ia ⁊ portus pu¬
blica sỹt. Des ins pistandi om̃i¬
b miine eis. ⁊ in portu flum
excurrit. ¶Riparum quoq u¬
sus publicus ⁊ iuris gentiũ est.
sicut ip̃ius flum̾is. i taqi naue¬

Expanded text:
umina omnia et portus publica sunt; ideoque ius piscandi omnibus commune est in portu flumiimus excurrit. Riparum quoque usus publicus et portus iure gentium est, sicut fluminis. Itaque nave
Abbreviated transcription (Latin):
quũ est creditore exchudi repligitõ ci
dabitur.exp̾t̾iore pacto ꝯuenta ins¬
us int̾dũ euenit. ut replicatõ. que pͥ¬
ma facie iusta sit. iniq̃ noceat. qd̾ ꝯa
ccidit alia auegatt̃e opꝰ est. adiuuan¬
digr̃a rci que diplicat̃o uocatur. ⁊ si
qua actor adiuuet᷑. q̃ dicit᷑ tripłicatõ.
quaꝵ om̃ium exceptõnũ usũ int̾dĩ ul¬
t̾iuis ꝙͣ diximꝰ. uarieta̾t negotoꝵ intro¬
duxit. quas om̃s. iꝑtius exlatiore dig̾stoꝵ
uolumine facile est cognosc̾e. ¶ Exce
qr qd̾ abhis petitur. id ab ip̃o debitore
peti uidetur. qr mandati iudicio reddi¬

Expanded text:
quum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi rei gratia, quae duplicatio vocatur. Et si qua actor adiuvetur, quae dicitur triplicatio. Quarum omnium exceptionum usum interdum ulterius quam diximus varietas negotiorum introducit: quas omnes apertius ex latiore digestorum volumine facile est cognoscere. Exceptquia, quod ab his petitur, id ab ipso debitore peti videtur, quia mandati iudicio reddi
Abbreviated transcription (Latin):
plicatur. atq resoluitur. ius ceceptõis
nłuti ꝯpactus est aliqͥs ꝯdebito suo ne
adeo pocuniã petat. de inte pͦea mꝯͣ
riũ pacti sũt .i. ut pet̾e creditori nce
at. si agat ttedudr. ⁊ excipiat debitor¬

Expanded text:
plicatur atque resolvitur vis exceptionis. veluti cum pactus est aliquis cum debitore suo, ne ab eo pecuniam petat, deinde posteaplicatur atque resolvitur vis exceptionis. veluti cum pactus est aliquis cum debitore suo, ne ab eo pecuniam petat, deinde postea
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iutra numełm sũt atutela uł a
aura harent uacationem. ¶nĩ
aũt se uult excusare si plires habe¬
at excusatõs. ⁊ de quibꝵam ñ ꝓbau̾¬
it. auis uti intra tep̾ra ñ ꝓhiret¬
ur.¶Qui aũt ercusare se uulr¬
iił uorunt ñ appeuant set intra
crint tutores. si intra cenresimum
lapidem sunt. abeo loco ubi ruitres

Expanded text:
et intra numerum sunt, a tutela vel et intra numerum sunt, a tutela vel cura habent vacationem. Qui autem se vult excusare, si plures habeat excusationes et de quibusdam non probaverit, aliis uti intra tempora non prohibetur. qui excusare se volunt, non appellant: sed intra ue dati fuerint tutores, si intra centesimum lapidem sunt ab eo loco ubi tutores
Abbreviated transcription (Latin):
non excusatur. qui se tutelam ꝑ¬
atri pupinoꝵ adm instraturos ꝓ¬
miserunt. ¶ Non ẽẽ aũt armut¬
ndam execistionera eius qui hoc so¬
io ntitur qͥd ignotus parri pupi¬
uoꝵ sit diui fratres rescripsenint.
¶Iimicicie ꝗtͣ quis opatre pupi¬
uoꝵ uł adultoꝵ eẋcuit si capitales
fuer̾tit. nec recumaliatio int̾uen̾it
atutla. ułacura solent excusari.
¶Item his quistatus atrou̾siam aꝑ
ipiloꝵ patre passus est excusat᷑
is oum quidem excusabantur. an¬
ostra aũt ꝯstitutione ꝓhibentur
te. adeo ut nec excusatõne opus fia¬
t. qua ꝯstitutione cauetur. ut nec
pupillus ad legitimaui tutelam
uocerur. nec aduatus ꝯͣerit in ciui¬
le eos qui alieno auxilio in teu sit¬
is administrandis egere noscuntur:
et sub alus reguntur. alioꝵ tureiã
uł curam subͥre. ¶¶ Item ⁊ in mi¬
lirem obseruandum est. ut nec̃
uoleus at tale homis admittitur.
¶Ittm rome gramatici rectores ⁊ me¬
dici. ⁊ qui in parria sua id exertent

Expanded text:
non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos promiserunt. Non esse autem admittendam excusationem eius, qui hoc solo utitur, quod ignotus patri pupillorum sit, divi fratres rescripserunt. Inimicitiae, quas quis cum patre pupillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur m quidem excusabantur: a nostra autem constitutione prohibentur re, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent
Abbreviated transcription (Latin):
rosse dic̾ni l hec ꝑmendariũ
dicat remitendũ cum ẽẽ ad p̾¬
fectum urbis pumendum pl¬
acuit᷑ iue remittitur qui da¬
ra pecunia ministeriuumti tureꝯ¬
ie redimerit. ¶Libertus quo¬
q si frauduient gessisse tutelã
fuoꝵ uł nepotum. patroni oex¬
etur ꝓret᷑ ad p̾fectum urbis re¬
mititur punienons. ¶nou¬
issime sciendum est eds qui fra¬
uoulenter. tutelam uł curan.
administrarit. ⁊̃ si satis efferint¬

Expanded text:
posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia ministerium tutelae redemit. Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. Novissime sciendum est eos, qui frandulenter tutelam vel curam administrant, etiamsi satis
Abbreviated transcription (Latin):
nitum cum curam susaꝑe ñ
cogrnoum diuuscuerus ꝗntoni¬
nus rescripserũt. ¶Idem sripse¬
tunt manus maritum uxori sue
curatorem catum excusari posse¬
ucet ucet se immisceat. siqͥs
aũt falsis auegirionib excusatt̃¬
nem tutele meruit n̾est liu̾atꝰ
datum est aũt ius remouentis¬
de sus pecto cegnost̾e. nunc uidenn᷑
qui suspecti fieri possũt. eauit̃e
sunt. s aitius gen̾is tutorłs uua¬
re ⁊ si logit iuis sit turor acusa¬
ri. pon̾t. quos sipatronus item e¬
rit ad hugdicendum dum medo
memin tnus fame parromi ꝑce¬
noum. s icet ut sus pectus remoiꝰ
fu̾it. ¶ Conseauens ut uidemiꝰ
qui pessint suspectos postulare.
et scientum est quasi piroucã
eẽ nanc actionem. hoc est om̃ib¬

Expanded text:
vitum eum curam suscipere non cogendum, divi Severus et Antoninus rescripserunt. Idem rescripserunt maritum uxori suae curatorem datum excusare se posse, licet se immisceat. Si quis autem falsis allegationibus excusationem tutelae meruit, non est liberatus Datum est autem ius removendi sde suspecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem s generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequens est, ut videamus, qui possint suspectos postulare. et sciendum est, quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnib
Abbreviated transcription (Latin):
ĩt. no sexus uerecxiam egredien¬
ns s pietate ꝓouctam no ꝯrin̾e
ĩiuriam pupilloꝵ. ãmitra cnn
ad excusatinem. ¶ Inpub̾et ñ
possunt turores suos suspecto¬
s̃ postulare. ¶ꝓures aũt cur¬
aroies suos. excisilis necessarior
sus pectos possunt arguere. ⁊ ita
diuus seuerurus antominus re¬
scripserunt. ¶Sipectus est
aũt qritꝰ exfide tutelam geri¬
gerere ntelam tutor: posse en
quasi suspectum remou̾i. item
irilianus scripxis. ⁊ scõm eum
ꝯstitutũ ess. ¶ suspectus a¬
u̾t remotus. siqudem obdolũ
famosus est siobculpam ñs ⁊̃¬
que ¶ Siauis aũt suspectꝰ
postuletur quo coenitio fima¬
tur mĩdicit᷑ ei acmimstratio
ut papimano iussumest. Nͣ
sufpecti cognitio suscepta fu̾it.
rosteaq tutor uł curator dece¬
sserit. ex irtinguitur cognitõ
suspecti. ¶ Siquis nudicop¬
iam sui nõ faciat ut alim̃ca
pupiuo dec̾nantut. cueture¬
ĩ ue iei possessionem bonoꝵ eiͦ
pupillus mutatur.⁊ que mo¬
⁊a detiora futura sunt. dato cu¬

Expanded text:
erit, non sexus verecundiam egredientem sed pietate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit eam ad accusationem. Impuberes non possunt tutores suos suspectos postulare: puberes autem curatores suos ex consilio necessariorum suspectos possunt arguere: et ita divi Severus et Antoninus rescripserunt. Suspectus est autem, et qui non ex fide tutelam gerigerere tutelam tutor, posse eum quasi suspectum removeri, idem Iulianus scripsit, et secundum eum constitutum est. Suspectus autem remotus, si quidem ob dolum, famosus est: si ob culpam, non aeque. Si quis autem suspectus postulatur, quoad cognitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit posteaque tutor vel curator decesserit, extinguitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur, cavetur ei, ut in possessionem bonorum eius pupillus mittatur: et quae mora deteriora futura sunt, dato cu
Abbreviated transcription (Latin):
inuen̾it. diuus adriamis natur¬
alem eauitatem assecutus ei ꝯce¬
ssĩt. qͥ inuenit. ¶Idem auoq
staruit siqͥs in sacro aut reugiolo¬
co forturto casu inuen̾it. ¶at
siaͥs inalieno loco ñtata at poc
oꝑa si fortuito cau̾ inuen̾it. di¬
midium dũo soli ꝯsessit. ⁊ dimi
Si qns incesaris loco inuen̾it di¬
mitium inuentoris ⁊ dimidiũ
cesiris cẽ statuit. qui ꝯueniens
est ut siauis in pubuco loco uł¬
idium ip̃ius ẽẽ ⁊ dimudiũ flsca
is ciuitatis. ¶ per traditionẽ
quor iure naturali res nobis ac¬
qͥruntur. nichu enim tam ꝯue¬
niens est narurali equititi aͣm
uolumtare dñi uoientis rem
suam inalium transferte ratam

Expanded text:
it, divus Hadrianus, naturalem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu invenerit. at si quis in alieno loco non data ad hoc opera sed fortuitu invenerit, dimidium domino soli concessit. et si quis in Caesaris loco invenerit, dimidium inventoris, dimidium Caesaris esse statuit. cui conveniens est et si quis in publico loco idium ipsius esse, dimidium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure naturali res nobis adquiruntur: nihil enim tam conveniens est naturali aequitati, quam voluntatem domini, volentis rem suam in alium transferre, ratam
Abbreviated transcription (Latin):
turi hominum gritia ꝯpͣuerit.
Sr si grogis usum fructum quis
ħ̾abeat in iocum morruoꝵ capit¬
nin ex fetu fructuarius suomi¬
rere deret. ux ⁊ iuliano uisum
est. ¶ Et inuincirum morrua¬
rum. uł arboꝵ loco arias deret sb̾¬
stiͣtiere. recte enm coiere deret ⁊

Expanded text:
tura hominum gratia comparavit. Sed si gregis usum fructum quis habeat, in locum demortuorum capitum ex fetu fructuarius summittere debet, ut et Iuliano visum est, et in vinearum demortuarum vel arborum locum alias debet subs
Abbreviated transcription (Latin):
am petat nec souiat p̾cium ta¬
oxit possideat ꝯsequens est ut u¬
pensam pincture por̾it ꝑexcep
ticẽm doli mali repen. ¶Otiq sim
aie fidei possessor fu̾it ille qui pin¬
cturam inposuit. illus enim p¬
alam est qd̃ sinit qui pinoxit sb̃¬
ripuit tabulas siue alius ꝯpeti¬
t dño tabuiarum furti actõ. ¶ Si
d̾it bona fide fundum em̾it. uł e
yconatione. alia ue qͣlib iussa
causa egiue uona side acceꝑit. natu
dicet de fructiro ab ͦͦ sũptis ꝯgere
nõ potest. ¶Ei n̾o qnisciens ali¬
enum funtum possid̾it ñ idem
ꝯcessum est. itaq ꝯfundo ⁊̃ fructꝰ
licet ꝯsũpri sint. coginur recina¬
ere. ¶Mis ad quem usus fructꝰ
tñ ꝑceptis decessit at ierexm eiꝰ¬

Expanded text:
ec soluas pretium tapossideas, consequens est, ut upensam picturae, poteris me ptionem doli mali repelli, utique si bona fide possessor fuerit ille qui picturam imposuit. illud enim palam est, quod, sive is qui pinxit subripuit tabulas sive alius, competit domino tabularum furti actio. Si deret, bona fide fundum emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa aeque bona fide acceperit: naturali dicet, de fructibus ab eo consumptis agere non potest. ei vero qui sciens alienum fundum possederit non idem concessum est. itaque cum fundo etiam fructus, licet consumpti sint, cogitur restituere. Is ad quem usus fructustamen perceptis, decesserit, ad heredem ei
Abbreviated transcription (Latin):
n p̃toris edicło s eo iure quodꝯ
sensu receptum est. introductum
ecce .ni. ꝯ parer familias. se. se ad¬
interrogatõnemdat. om̃s res eius
corporales. incorporalesq que: eide¬
bite sunt. ad rogari ante quidem
pleno iure acquirelũtur. excepri¬
s his que ꝑcapitis diminutõnen
pereunt. quales sunt operarũ.
obligitiones. ⁊ ius ꝯgnationis u¬
sus. ⁊ .n. ⁊ usus fructus. licet his
ante ꝯnuncrabantur. at tam̃
apitis diminutione minima e¬
os. toni nostra ꝓhibuit ꝯstitutio
hunc autem uos caindem aqui¬
sitionem que per ad rogationẽ.
fiebat. t hartauimus adsimili¬
tudinem naturalium parentũ.
yichil ⁊ .n. aliud nisi tantum mͦ
usus fructus. tam naturalib ꝑe
ntio qmͣ adoptiuis per filios fa¬
milias acquiritur. ihis reb q̃¬
eͥs inteigro seruaro. ¶ Mortuo au
rem. arrogato. i nadoptinuam fa¬
miliam etiam dominium meiꝰ a¬
drogatore transit. nisi suꝑsint al¬
ie ꝑsone. que ex nr̃a ꝯstitutione.
pntem in his q acqum non pos¬

Expanded text:
toris edicto, sed eo iure quod consensu receptum est, introducta est. Ecce enim cum paterfamilias sese in adrogationem dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque ei debitae sunt adrogatori ante quidem pleno iure adquirebantur. exceptis his quae per capitis deminutionem pereunt, quales sunt operarum obligationes et ius adgnationis. usus etenim et usus fructus, licet his antea connumerabantur, attamen capitis deminutione minima eos tolli nostra prohibuit constitutio. Nunc autem nos eandem adquisitionem, quae per adrogationem fiebat, coartavimus ad similitudinem naturalium parentum: nihil etenim aliud nisi tantummodo usus fatribus, quam adoptivis, per filios familias acquiritur, in his rebus qeis integro servato: mortuo autem filio adrogato in adoptiva familia etiam dominium eius adrogatorem transit, nisi supersint aliae personae quae ex nostra constitutione patrem in his quae adquiri non pos
Abbreviated transcription (Latin):
i intolleroie. muriꝰa enceet᷑ hs
qui iuste depͥcantur. id̾o ccgñoide
de querelis eoꝵ qͥey fimina iuini
sabini ad stata a ꝯfugengit. ⁊ siuł
duruis ratitos qmͣ equu est łinf¬
ami in iuria. asfectos cogncu̾is ue
I ad micsu scm̾̃ius exerciturũ.

Expanded text:
 intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel infami iniuria affectos cognoveris, veadmissum severius exsecuturum.
Abbreviated transcription (Latin):
uis at. ¶ Et deditios quide ꝑdstit¬
utõne nr̃m expulimus qmͣ ꝓm¬
nigauimꝰ inter nrãs deciões ꝑ qͣs
sub gerẽte nobis tbuniano uiro ex¬
ridiat sanctões ¶ Et om̃i lib̾tinos
nullo nec etats manumissi ñ dñi
mamimissoris. nͨ manunnissioĩs
modo discrimineauito sicuti ante
obseruabatur. qiuitate romana do¬
nauimꝰ. młtis ad̾itis modis. ꝑ quos¬

Expanded text:
uus sit. et dediticios quidem per constitutionem expulimus, quam promulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro exradiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicuti antea observabatur, civitate Romana donavimus: multis additis modis, per quo
Abbreviated transcription (Latin):
est u̾i simile euz que hĩdez ilbi eiegi¬
uz manere uoluise ⁊ neminez abih̾¬
rem fore. ¶ In fraudem aũt credi
qͥdatis i i̾tatib tesiturꝰ est. soluendus
ẽẽ. ¶Preual uisse tñ uidetur. nisi

Expanded text:
 quem heredem sibi elegium remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem crediqui datis libertatibus desiturus est solvendo esse. praevaluisse tamen videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
uit. nc̃ impediri ub̾tate qmnis
uona ciꝰ creditorib ñ susficiant. sepe
eni de facultatib suis ampiius qmͣ
slio manumitentis ⁊ ip̃a re eo qd̾ u¬
ona ñsuffecturi sũt creditorib.
¶Eade iege chacentia dño minori a
sionis ciuse sũt ułutisiqͥptrer aũ
matremr. aũ filiu. filia. ue. aũ frur¬

Expanded text:
impediri libertatem, quamvis bona eius creditoribus non sufficiant: saepe enim de facultatibus suis amplius quam silio manumittentis et ipsa re, eo quod bona non suffectura sunt creditoribus. Eadem lege Aelia Sentia domino minori ansionis causae sunt, veluti si quis patrem aut matrem aut filium filiamve aut fratr
Abbreviated transcription (Latin):
xiniones eoꝵ qͥb ꝑmissu erat.
decidatu est q uiris ꝯsusti arpe¬
uabantur quoꝵõ iusentencie ⁊
orpiniones eam auctoritez tene¬
uant. ut iudici reced̾e a response
xñscrito ius uenit ꝙusus ꝯpb¬
auit. nq diuturni mores ꝯsen¬
sii utentiu ꝯꝓbati legem inmni¬
tantur  T̃l iuelogant̾ in duas s¬
ecies uis quil. ⁊ ntributu inde¬
custoditent s naticraliaqͥdem
iuri que ap̃om̃s gentes ꝑequet

Expanded text:
iniones eorum, quibus permissum erat dendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso non scripto ius venit, quod avit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videcustodirent. Sed naturalia quidem iura, quae apud omnes gente
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex iusti seru̾tute manuinissi sũt.
¶ounumissio aũt est. datõ lib̾titis. na
qmͣdiu qͥs inseruitute est manui ⁊
postestati suppositus est. ⁊ manu¬
missus est nratꝰ pxtestite. ¶ Qn̾e
res aiuire gentiu ougiezsiisit. ut po¬
te ꝯiure naturali om̃s ub̃i nasce̾ntut
nec eẽt nota manumissio. ꝯseruitus
eẽt incegnita. si pͦqmͣ iure gentiu

Expanded text:
qui ex iusta servitute manumissi sunt. manumissio autem est datio libertatis: nam quamdiu quis in servitute est, manui et potestati suppositus est, et manumissus liberatur potestate. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium
Abbreviated transcription (Latin):
ium pͥorib ꝯtigebit ut tu̾e ꝯstitutõ¬
ties imꝑnorias legerẽt. ħ uos apͥmo¬
dio ingreo iiuiiii digni tanto houore
tntiq repi fescit.te ut ex iuiniũ
nab̾ ⁊ finis legin etidicines auue¬

Expanded text:
ium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legum eruditionis a
Abbreviated transcription (Latin):
ipss romusꝰutit᷑ uis ciuile iomi¬
anoꝵ appellamꝰ ł ius qͥritu quo
qͥrites utuntꝰ romanĩeni aqͥriuo
qͥrites applłabant. E quociens ñ ad¬
dimꝰ nom̃ cuiꝰ sit ciuitatis. nostrũ
ius sigmficm᷑ siciti ꝯpoctamor¬
cimꝰ uec adimꝰ nom̃ suibaudit᷑.
nos urgiluis. ¶ Ius aũt geret

Expanded text:
s Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quirites appellantur. sed quotiens non addimus, cuius sit civitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur n
Abbreviated transcription (Latin):
initituere. ut fiat nb̾. hres q ei sopꝰ
necessarius si m edo nemo alius ex
eo testam̃to hr̃s exstiterit aut qr ne
ib aũ hoc ẽs ñ faciente. creditores ixᷤͨ
hr̾ditarias serui noĩe uendãt nein¬
iuria defuctꝰ esficiat᷑ ¶ Iemoĩ¬

Expanded text:
instituere, ut fiat liber heresque ei solus et necessarius, si modo nemo alius ex eo testamento heres extiterit, aut quia ibus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, nec iniuria defunctus afficiatur. Idemque iu
Abbreviated transcription (Latin):
intreducti aĩt. ¶ sermi u̾o adm̃s
sepe manuimiti sclent adeoriłu¬
neu. uił inte⁊ tru eant. ¶ lib̾ti¬
noꝵ aut status triꝑtitus añ fuerat.
namdͥ manumi tebantur. mͦ maio

Expanded text:
introducti sunt. Servi vero a dominis semper manumitti solent, adeo uneum vel in theatrum eat. Libertinorum autem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo ma
Abbreviated transcription (Latin):
erre aut oepͣone rem destinasset.
set si ꝑtunit quo destinauit tñ si
dep̃hendatur are furtina nõ est
manifectias fur snes manifestum
furtum quid fit ex his que diximꝰ
intenigitut. uam qd̾ maĩfestũ
ũ est. id sciliceꝵ nec maifestum est.
conceptum furtum dicitur ꝯa
pud ancũe restib p̾sentib furri¬
na res quesita inuenta sit. nam
in cum ꝓpͥa actio ꝯstituta est. qͣmͣ¬
uis fur non sit. que appellatur
ꝯcepti. ¶ obuatum furtum di¬
citur si res furtina abalicqino tibi
oblatasis. eiq apud re qcepͣta si¬
t utiq si ea m̾te tibi ea data su̾it
ut aput te pocius qd̾ aput eum¬
O qui dederit ꝯciperetur nam tioi

Expanded text:
asset, sed si pertulit quo destinavit, tametsi deprehendatur cum re furtiva, non est manifestus fur. nec manifestum furtum quid sit, ex his quae diximus intellegitur: nam quod manifestum non est, id scilicet nec manifestum est. Conceptum furtum dicitur, cum apud aliquem testibus praesentibus furtiva res quaesita et inventa sit: nam in eum propria actio constituta est, quamvis fur non sit, quae appellatur concepti. oblatum furtum dicitur, cum res furtiva ab aliquo tibi oblata sit eaque apud te concepta sit, utique si ea mente tibi data fuerit, ut apud te potius quam apud eum qui dederit, conciperetur: nam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
furto apͥrenditur. set enam his
qui in eo loco dep̾renditut quo fi
t. ui̾utłin domo furtum feat ⁊
nundum egressus inuam dep̃¬
hensus fu̾it. ¶ Et qui moliue¬
to oliuarum. aut inuincco uine¬
arum. furtũ fecit. qm din in eo
oliueto aut inuineto fur depͥhe
Iisus sit inmo uituis furtum
manifestum extendendum est.

Expanded text:
furto deprehenditur, sed etiam is qui eo loco deprehenditur quo fit, veluti qui in domo furtum fecit et, nondum egressus ianuam deprehensus fuerit, et qui to oliuarum, in uineto uuarum furtum factum est, quamdiu in eo oliueto aut unsus sit: immo ulterius furtum manifestum extendendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
humi ꝓiam natis habentur. in ħ
ac cͣia placuit ñ minus pꝰt humi
c qm ian naris testamento tutore¬
s dari posse. si mode mn ea causa sũt.
ut siuiui sꝑentib nascerentur.¬

Expanded text:
tumi pro iam natis habeantur, et in hac causa placuit non minus postumis quam iam natis testamento tutores dari posse, si modo in ea causa sint, ut, si uiuis nobis nascantur,
Abbreviated transcription (Latin):
onis nostre emolum̃tũ alia ratione
irritum fiar. si fiscus bona agnosce¬
re uoluerit. et hiz qui red nostris
accẽdunt. scientes quo modo pocun¬
iario p̾ferendam lib̾tatis causam.
⁊ita bona cogenda. ut libertas his
salua sit. qui cam adipisci potue

Expanded text:
onis nostrae emolumentum alia ratione onis nostrae emolumentum alia ratione irritum fiat, si fiscus bona agnoscere voluerit, et hi qui rebus nostris attendunt scient, commodo pecuniario praeferendam libertatis causam, et ita bona cogenda ut libertas his salva sit qui eam adipisci potue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. nam si hii qui nb̾tatem acceꝑu¬
nt. adño in testato. ex quo nõ adia¬
tur hereditas uelint sibi adici libe¬
rtatum ꝯseruandarum ca su a̾diu¬
nt᷑. ⁊ ira rescripto diui marci ad po¬
pilium rufum ꝯrinetur. uerbare¬
scripti ita se habent. si iurginio ua¬
lentini. qui intestam̃to suo lib̾tatẽ
quibdam ascripsit. nemine suces¬
sore apintestato existente mei cqͣsa
uona cẽ ceperunt. ut ueniri debea¬
nt. his qui de ea re noticia est. aditꝰ
ratõnem desiderii tui habebit. nt
e sunt tuendaꝵ grana addicantur
tibi. si ydonee creditorib caueris. de
solito. qd̾ cuiq debetur. soluendo ⁊ bii
quidem quib di recta libertas data
est. ꝑ inde liberi erunt. ac si h̾rditas
adita ẽẽt. hii autem quos heres roga¬
nis est. manumitere ante libertat̃e
qui directo libertatem acceꝑiit.
tui lib̾ti fiant. nam huic enam uo¬
luptari. tue. si hii dequoꝵ statu agi¬
tur ꝯsentiant. auctoritatem nostrã
accomodauimus. et ne eius restripti¬

Expanded text:
. nam si hi qui libertatem acceperunt a domino in testamento, ex quo non aditur hereditas, velint bona sibi addici libertatium conservandarum causa, audiuntur. et ita rescripto divi Marci ad Popilium Rufum continetur. Verba rescripti ita se habent : ‘ Si Virginio Valenti, qui testamento suo libertatem quibusdam adscripsit, nemine successore ab intestato existente, in ea causa bona esse coeperunt ut veniri debeant: is cuius de ea re notio est aditus rationem desiderii tui habebit, ut e sunt, tuendarum gratia addicantur tibi, si idonee creditoribus caveris de solido quod cuique debetur solvendo. et hi quidem quibus directa libertas data est perinde liberi erunt ac si hereditas adita esset : hi autem quos heres rogatus est manumittere a te libertatem qui directo libertatem acceperunt tui liberti fiant; nam huic etiam voluntati tuae, si ii de quorum statu agitur consentiant, auctoritatem nostram accommodamus. et ne huius rescripti
Abbreviated transcription (Latin):
an audiendi sunt et magis. ut au¬
uri debeant. et si deficiant u̾in ꝯ¬
stitutt̃nis. ¶ s ꝯmuitas diuisio¬
nes eius modi ꝯstitutoni de ẽc ꝓpe¬
ximus. lata est a nob̾ plenissimaꝯ
stitutio. in qua multe ꝯstitutio¬
nes colate sunt. quibus si specu¬

Expanded text:
an audiendi sunt? et magis est, ut audiri debeant, etsi deficiant verba constitutionis. Sed cum multas divisiones eiusmodi constitutioni deesse perspeximus, lata est a nobis plenissima constitutio, in quam multae species collatae sunt, quibus ius hu
Abbreviated transcription (Latin):
dictam sucessionem. uenditõem ex
sucessiones ⁊ ualis fuerat bonoꝵ
emptio que debonis u̾endendis de¬
bitdris. per multis ambages fue¬
rar introducta. et tunc locuniha¬
beat. quanto iudicia ordinaria fut
cum oxipsis iudicis ordinatus
et bonoꝵ uenditiones ex pirane¬
rinr. et tantum modo credito¬
rib datur. officio iudicis bona
possitere. et prout eis utile ius¬
um fuit. ei disponenere.
Quod ex latorib disgestorum n¬
uris perfectius. apparerit. ¶ẽrat
et ex scnarus ꝯsulto claudiano.
miserabilis.. perimiuersitatem
accuisitio. ¶ eum libera mul¬
ier seruili amore hachata. ip̃a li¬
uertarem. per senatus cuisult¬
um amnterat. et cum liberta¬
te sub̃am. ¶ Quod indignum
n inscri nostris disgestis cognos¬

Expanded text:
dictam successionem olim et uccessiones. qualis fuerat bonorum emptio quae de bonis debitoris vendendis per multas ambages fuerat introducta, et tunc locum habebat quando iudicia ordinaria in ucum ipsis ordinariis iudiciis etiam bonorum venditiones exspiraverunt et tantummodo creditoribus datur officio iudicis bona possidere et, prout eis utile visum fuerit, ea disponere, quod ex latioribus digestorum libris perfectius apparebit. Erat et ex senatus consulto Claudiano miserabilis per universitatem adquisitio, cum libera mulier servili amore bacchata ipsam libertatem per senatus consultum amittebat et cum libertate substantiam: quod indignum n inseri nostris digestis con
Abbreviated transcription (Latin):
una fu̾it ꝑs exp̾ssa ułuti in solo lu
aliquod lucrum iouus habeat. usu¬
risi toitoꝵ bonoꝵ socuis ꝯabalique
nr̃s eẽt reuctus in hoc renunciaue¬
rit socieriti. ut ixreditatem solus iu¬
cri faceret. cogitur hoc lucrum ꝯmuni
son ꝯceditur. ¶ Soluitur aũt socie¬
tas ⁊ morte socii quia qui societatẽ
sibi ꝯtͣrit certam ꝑsonam sibi elegit.
ta sit morte unius socu soluͥt. ¶ Et¬
si plures sunt nisi in coheunda soc¬
cuctate aut̾ ꝯuengint. ¶ Item sial¬
icuius rei ꝯtractasocietas sit. ⁊ fini¬
s negocio impositꝰ sit. finitur socie¬
tas. ¶puplcato̾ne quoq d̾srai se¬
cietatem. manifestum est. licet siu¬
niusa bona socii publicentur. Nam
ꝙ ĩn eius locũ alius sucedit. ꝓmd̃tuo
haretur. ¶Item siqͥs ex socus mo¬
ie debiti p̾grauanus. bonis suis cess

Expanded text:
 fuerit expressa, veluti in solo lucaliquod lucrum solus habeat, veluti si totorum bonorum socius, cum ab aliquo heres esset relictus, in hoc renuntiaverit societati ut hereditatem solus lucrifaceret, cogitur hoc lucrum communsoli conceditur. Solvitur adhuc societas etiam morte socii, quia qui societatem contrahit certam personam sibi elegit. ta sit, morte unius socii solvitur etsi plures supersint, nisi si in coeunda societate aliter convenerit. Item si alicuius rei contracta societas sit et finis negotio impositus est, finitur societas. Publicatione quoque distrahi societatem manifestum est, scilicet si universa bona socii publicentur: nam cum in eius locum alius succedit, pro mortuo habetur. Item si quis ex sociis mole debiti praegravatus bo
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex diu̾so qd̃ naturale ꝑentẽ atti¬
net. qmͣdiu qͥ dñi sũt madoptiuã¬
ita familia extraneoꝵ numero ha¬
pari fu̾int ab adoptiuo patre. tũc
incipiant in ea cã eẽ in qͣ futuri
eẽnt. si ab ip̃o nat᷑ali patte emãti¬

Expanded text:
ut ex diuerso, quod ad naturalem parentem pertinet, quamdiu quidem sint in adoptiua familia, extraneorum numero hapati fuerint ab adoptiuo patre, tunc incipiant in ea causa esse, qua futuri essent, si ab ipso naturali patre emanci
Abbreviated transcription (Latin):
tu noue ꝑsone noua nascitur ob¬
uganio. ⁊ pͥma touitur transiata in
postiorem.adeo ut interdum uoet
posterior stipulatio inutilis sit. tñ
pͥma nouatõnis iure tollitur ułu¬
n si id qd̾ ticic tu dereis. apupillo si¬
ne tutoris auͣcte stiꝑulatus fu̾is
stipulatus fũit. nam tunc pͥor ꝓ¬
in de obugatus manet. ac si pei puiꝰ¬
uc epulatus fuicret. ¶ Sẽt sidde
ꝑsona sit aqua pꝰ ea stipuieris ita
demum nouatio sit. si quid in post¬
eriore stipulatione noui sit. forte si
ꝯoitio aut dies aut fideiussor adoi¬
ciatur. aut decrahatur. qd̾ au̾t dixi¬
mus si ꝯditio additianur. nouationẽ
fieri sic intelligi oportet. ut ita di¬
cmus factã nouationẽ siꝯditõ ee¬
uigatio. ¶ S ꝯħ cundem int̾ueteres
ꝯstabat. tunc fieri nouationemc¬
um nouandi animo in scd̾am ob¬
ligationem itum fu̾at. pr¬
o yoc au̾t dubium est qnͣto nouã¬
di animo uidetur poc fieri. ⁊ quas¬

Expanded text:
tu nouae personae noua nascitur obligatio et prima tollitur translata in posteriorem, adeo ut interdum, licet posterior stipulatio inutilis sit, tamen prima novationis iure tollatur: veluti si id quod Titio tu debebas a pupillo sine tutoris auctoritate stipulatus fuerit, stipulatus fuerit: nam tunc prior proinde obligatus manet ac si postea nullus stipulatus fuisset. sed si eadem persona sit a qua postea stipuleris, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si condicio adiciatur novationem fieri, sic intellegi oportet, ut ita dicamus factam novationem si condicio exigatio. Sed cum hoc quidem inter veteres constabat, tunc fieri novationem cum novandi animo in secundam obligationem itum fuerat: per hoc autem dubium erat, quando novandi animo videretur hoc fieri, et quas
Abbreviated transcription (Latin):
dñis dãpnosam eẽ. ¶ dñs noxi¬
ali iudicio serui sui noĩe ꝯuentꝰ seruũ
actori noxe dedendo lid̾at᷑. nec misiꝰ pe¬
aũt aĩpmĩei ui deditus est resarcie¬
nt qsita pocunia. ausilio p̃toris inui¬
iute noxales actões. aũlegib aut edi¬
cło p̃toris. logib ułiti furti lege .xii.
toris ułnti iniuriaꝵ ⁊ in bonoꝵ rapti¬
oꝵ. ¶ Om̃is aũt noyalis acto capud
secuatꝰ Tum si seruus nuus noxiã ꝯm

Expanded text:
nis damnosam esse. Dominus noxali iudicio servi sui nomine conventus servum actori noxae dedendo liberatur. nec minus peautem damnum ei cui deditus est resarcierit quaesita pecunia, auxilio praetoris, invitutae noxales actiones aut legibus aut edicto praetoris: legibus veluti furti lege duodecaetoris veluti iniuriarum et vi bonorum raptorum. Omnis autem noxalis actio caput sequitur. nam si servus
Abbreviated transcription (Latin):
ndi salna est ꝓmissori.
Huic aũt qui loco plus
ut ecce. si quis ita a re st¬
ipulctur hoĩem st hͥchũ
aut .x. aureos dare spon¬
des demum alt̾ut rumpe¬
rat. ułuri hoĩem stichii
nis ꝓmissoris est electõ
utrum pecumam an ho¬
minem solu̾e manit.
report̾e intendit. ercipi¬
⁊ electõem adu̾sirio ⁊ co
mͦ suam quidem meior¬
em ꝯditõe̾m. facit adu̾¬
sarii u̾o sin deñorem. qͣ
de cã tans in ea ꝓdita est
actio ut quis intendat.¬

Expanded text:
ndi salva est promissori. 33d. Huic autem, qui loco plus ut ecce si quis ita a te stipulatus sit ‘ hominem Stichum aut decem aureos dare spondes? ’, deinde alterutrum petatnis promissoris est electio, utrum pecuniam an hominem solvere malit: oportere intendit, eripit electionem adversario et eo modo suam quidem meliorem condicionem facit, adversarii vero sui deteriorem. qua de causa talis in ea re prodita est actio, ut quis intendat
Abbreviated transcription (Latin):
mnͦ inueniat᷑ eatenꝰ ꝯdẽpnat. ii¬
dex aitiñ inspecuno sit quẽ ad mo¬
dũ aũt specinũ intlłigi dereat
ritũ ꝯtẽpnari dere qͣrenꝰ fac̾e pꝰsit.
sidorit qͣntititis ꝯ curiat facuta¬

Expanded text:
 inveniatur, eatenus condemnat iudex quatenus in peculio sit. quemadmodum autem peculium intellegi debeat,ritum condemnari debere quatenus facere possit, si dotis
Abbreviated transcription (Latin):
cipau̾it. q̃ ideo señat᷑ ꝓspenti q sepe ho¬
nati here alicuo creditaꝵ petuniaꝵ qͣs
illuxuriã ꝯsumebant. iute ꝑentũ in si¬
diauant᷑. ¶ Illud in sũma admonẽ¬
di sumꝰ. id qd̾ iussu patris dñi ne ꝯtͣctũ
fu̾it qd̾q in rem eius u̾sũ fu̾it directo

Expanded text:
saepe onerati aere alieno creditarum pecuniarum, quas in luxuriam consumebant, vitae parentium insidiabantur. Illud in summa admonendi sumus id, quod iussu patris dominive contractum fuerit quodque in rem eius versum fuerit, directo
Abbreviated transcription (Latin):
preterea sicrus generalit̾ hoĩem ens¬
sripularus sit ⁊ spctialit̾ srichũ
petat. ant gu̾aliter uinum scip¬
ulatus. specialit̾ cimp᷑um peta¬
t. aut gu̾alr̃ purpuram stipu¬
aroĩt iure nrm fuit alud solu¬
lissimum sit. qd̾ quit pͦtat in¬

Expanded text:
terea si quis generaliter hominem stipulatus sit et specialiter Stichum petat, aut generaliter vinum stipulatus, specialiter Campanum petat, aut generaliter purpuram stipuationis iure liberum fuit aliud solvlissimum sit quod quis petat, n