comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ferat cognitoem adicat hochie
ꝯstat defideiꝯmisso.hodieaga¬
mus dicẽdum ẽ cessare satisda¬
toẽm. cum possit᷑ añ defideiomiᷤᷤ¬
so.q̃m desatisdatõe ꝯstare¬
¶Nec nõ illa cognitõ inplorãda
ent abh̃rde. si forte dicatur ꝑ
calumpniã sat̃ peti. heni coẽ
ẽ om̃ĩum safdationum. ¶Dĩ¬
uus enim pius iꝑpsit eum ap̃ ꝙͣ
sat petitur. deb̾e explorare nup
calumpmã sat̃ petatur. deq̃ re
suminatim debet cognoscere.
Siꝓcurator sat legatorũ desi¬
det. si ꝗdem mãdatumeisit᷑ noͣ
hẽbit nec̃ce derato cauẽ. s erit
ei sat̾dandum / si uõ dubitetr̃
an ei mãdatum situł nõ sit. de
rato cautio ent exigẽda. ¶Si

Expanded text:
ferat cognitionem et dicat: 'hodie constet ‹d›e fideicommisso, hodie agamus', dicendum est cessare satisdationem, cum possit ante de fideicommisso quam de satisdatione constare.Nec non illa cognitio imploranda erit ab herede, si forte dicatur per calumniam satis peti: hoc enim commune est omnium satisdationum. diuus enim Pius rescripsit eum, apud quem satis petitur, debere explorare, num per calumniam satis petatur: de qua re summatim debet cognoscere.Si procurator satis legatorum desideret, si quidem mandatum ei sit, non habebit necesse de rato cauere, sed erit ei satisdandum: si uero dubitetur, an mandatum sit uel non sit, de rato cautio erit exig
Abbreviated transcription (Latin):
br̃diut massem sat̃det.ne admĩ¬
stratio eis ĩpediat᷑. ¶siabipube¬
ris substituto legata sint relicta
⁊ ĩpeubes decesẜit. missio nõ solũ
mea bona q̃ testatoris fuerunt.
Uerumad ea quoz q̃ pubes acq
ñ sit aquo fideis. relietũ ẽ. s altiꝰ
nõĩs successordicẽdum ẽũ edc̃õ
locus sit. adolus enis sit extimãdꝰ¬
s ⁊ si hrdis hr̃s sit ꝗ dolo feciteq̃

Expanded text:
det, ne administratio eius impediatur.Si ab impuberis substituto legata sint relicta et impubes decesserit, missio non solum in ea bona, quae testatoris fuerunt, uerum ad ea quoque, qn sit, a quo fideicommissum relictum est, sed alterius nominis successor, dicendum est, ut edicto locus sit et dol‹us› eius sit aestimandus.Sed et si heredis heres sit, qui dolo fecit, aeque
Abbreviated transcription (Latin):
Np̃. Siquis filio pupillo
bde istituto. cumis ĩtutela
suam ueniss pecuniã legam̃t
⁊ asubstituto hr̃de legata re¬
petierit: pub̾e filio mortuoẜs
hr̃s legatum ñ debeb̾. ꝙ ita ue
rum ẽẽtam sextus qͣm pomp̃.
putãt.si repetitiolegatorũ ad
eum modum xepta sit. ueluti
q̃ exfilio meo legaui q̃p eum
dare iussi. si m heres eẽt.ro hr̃
m̃sisdem diebꝰdato. s fi ita
repetita fum̾̃it. q̃ afiho meole¬
gaui. hr̃s ms dato. pure repe¬
tita indebũtur legata ⁊ dum¬
taxãt demostratõe eorũ fcã.gͥ
⁊ hoc ip̃m legatum dequo qĩ
p̃sens debebitur. ¶Siquis
płos stichos hñs stichum le¬
gauit. si ñ apparet dequo sti¬
cho sentit. quem hr̃s elegerit
aliqd sit relictum. qd̃ ad orã¬
tat. sine dubio debebitur.

Expanded text:
num.Si quis a filio pupillo herede instituto, cum is in tutelam suam uenisset, pecuniam legauerit et a substituto herede legata repetierat, impubere filio mortuo secundus heres legatum non debum esse tam Sextus quam Pomponius putant, si repetitio legatorum ad eum modum concepta s‹i›t ueluti: 'quae a filio meo legaui quaeque eum dare iussi, si mihi heres esset, id heres meus isdem diebus dato': sed si ita repetita fuerint: 'quae a filio meo legaui, heres meus dato', pure repetita videbuntur legata et dumtaxat demonstratio eorum facta: igitur et hoc ipsum legatum de quo quaeritur praesens debebitur. Si quis plures Stichos habens Stichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho sensit, quem elegerit aliquid sit relictum, quod ad ornatat, sine dubio debebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
gãt. ñ plusquam ꝑtem hebit
is ꝗ extestõ aget qd̾ si seꝑatim.
si ꝗdem eii detissime apparũt
ad ep̃tõe apriore legatario fcã.
ad ẜm legat᷑um testatorems
uolasse solum postiorem adle¬
gatũ ꝑuemire placetisi aũt
boc minime apparẽ pot ꝓͥuri¬
li portõe adlegatũ õs ueire.s. nͥ¬

Expanded text:
n plus quam partem habebit is qui ex testamento aget: quod si separatim, si quidem euidentissime apparuerit ademptione a priore legatario facta ad secundum legatum testatorem conuolasse, solum posteriorem ad legatum peruenire placet: sin autem hoc minime apparere potest, pro uirili portione ad legatum omnes uenire:
Abbreviated transcription (Latin):
titius hrditatem adierit. ⁊libe¬
ros adite hrditatis tpr̃ non ha¬
biñt. an stichus ⁊ pãphilus ex
substitutõe lib̃i ⁊ hr̃des eẽ possĩt.
item q̃ro si ex substitutõe neq
lib̾i. n hr̃des eẽ possint. an inꝑ
quam brdem ad hib̾et frĩ q̃m
aꝑte exasse hrdem institunl.
Igitur si frat̃ adiit.stichus ⁊ pã¬
philus hr̃des ñ erũt.quos eo ã¬
plius nolui̾t hrdes eẽ.si frater
priusquam hr̃ditatem adĩet.

Expanded text:
Titius hereditatem adierit et liberos aditae hereditatis tempore non habuerit, an Stichus et Pamphilus ex substitutione liberi et heredes esse possint. item quaero, si ex substitutione neque liberi neque heredes esse possint, an in pquam heredem adhiberet fratri, quem aperte ex asse heredem instituisset: igitur si frater adiit, Stichus et Pamphilus heredes non erunt: quos eo amplius noluit heredes esse, si frater prius qua
Abbreviated transcription (Latin):
pali maiestate capi oportet.
Paucu meinis andros¬
thenespaucu meinã magnaz.
filiam pacumeiui magni exas
enis substitua̾t. pancumeino
magno occiso.⁊ rumore ꝑlate¬
uit testm̃. nouumꝙ usum hr̃¬
dem institut. hac p̃fatõe qr hr̃¬
cauit impatorib nrĩs ⁊ cogn¬
tõe suspecta l modum institõis¬

Expanded text:
pali maiestate capi oportet. Pactumeius Androsthenes Pactumeiam Magnam filiam Pactumeii Magni ex ass substituerat. Pactumeio Magno occiso et rumore perlatuit testamentum Nouiumque Rufum heredem instituit hac praefatione: 'quia herecauit imperatores nostros et cognitione suscepta, licet modus instituti
Abbreviated transcription (Latin):
forte qͣrta exqua sotius eratl
hr̃dem institutum eẽ. ¶Siti¬
tius hr̃s estosenis ⁊ meniushe¬
redes sũpta.uerum ẽ qd̃ ꝓculo¬
placet. duos semisses eẽ quoꝵ
alt̃ ꝯnictim duobdatin.
¶Cum ꝗs exĩstitutis qui nõc̃
aliquo ꝯnĩctim institutus sit.¬

Expanded text:
forte quarta, ex qua socius erat, forte quarta, ex qua socius erat, heredem institutum esse? 'Titius heres esto: Seius et Maeuius heredes sunto'. uerum est placet duos semisses esse, quorum alter coniunctim duobus quis ex institutis, qui non cum aliquo coniunctim institutus sit
Abbreviated transcription (Latin):
D. Siisquisoluẽdo non ẽ
ẜrũ clib̾tate brdẽ ĩstituiͣt ⁊ libe¬
stituto. lexem eliescẽtia ita de¬
mum ei qui infraude c̾ditorũ
hr̃s institutus ẽ ꝯẜuat lib̾tatẽ
si nemo alius extestam̃to hr̃s
ta hr̃demnũ cupari posse hicmꝰ
hr̃s esto. cũ sit coram eo qui o¬
stendit᷑. ¶ꝗ frat̾ non ẽ. si frat̃¬
na caritate diligitur. recte cu
noĩe suo subappellatõe frĩs he¬
Liber hõ. cum tibi ser¬
uiret. hr̃s institutus. iussu tuo
adiit. trebatius eẽ eum br̃de.
labeo tẽ nõ eẽ heredem. si necci¬
tate idfecĩt. non qd̾ alioqn uel¬
let obligari. ¶Siqsita hr¬
deminstitiñt. titius qua expte
m̾ sotius ẽ inuectigali salma¬
rum. ꝓ ea ꝑte michi hr̃s esto.
qdam putãt. si asse descripto.
idadiectum sit. uͣtͣ maxĩe sotiꝰ
fuĩt titius ñ deb̾e ẽẽ heredem s
si q̃ ps uacua relicta fin̾t. exea
hrdem eum eẽ. qd totum ⁊ ĩep¬
tum ⁊ utiosum ẽ. qdͤͣuetat as¬
se descriptoutiłr titium exꝑte

Expanded text:
is qui solvendo non est servum cum libertate heredem instituerit et libestituto: lex enim Aelia Sentia ita demum ei, qui in fraudem creditorum heres institutus est conservat libertatem, si nemo alius ex eo testamento ta heredem nuncupari posse "hic mihi heres esto", cum sit coram, qui ostenditur. Qui frater non est, si fraterna caritate diligitur, recte cum nomine suo sub appellatione fratris heLiber homo cum tibi seruiret, heres institutus iussu tuo adiit. Trebatius esse eum heredem: Labeo tunc non esse heredem, si necessitate id fecerit, non quod alioquin uellet obligari. Si quis ita heredem instituerit: 'Titius qua ex parte mihi socius est in uectigali salinarum, pro ea parte mihi heres esto', quidam putant, si asse descripto id ad‹ie›ctum sit, ut maxime socius fuerit Titius, non esse heredem, sed si qua pars uacua relicta fuerit, ex ea heredem esse. quod totum et ineptum et uitiosum est: quid enim uetat asse descripto utiliter Titium ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
Nocuł. Cornelius ⁊ memꝰ
ut̃ eorumuolet. hr̃s esto. at̃q
uult. trebatius neutrum fore
hrdem. cartilius utrũq.tu cui
assentias. ꝓcuł. cartilio assen¬
tio ⁊ illam adiectõem ut̃ eorũ
uolet. suꝑuacuãm puto. ide̾ ⁊̃
eano adiecta futurum fint. ut
ut uellet. hr̃s eẽt uter nollet.
necc̃iorum hrdum eeñt.tam̃
id ñ frustra adiectum eẽt ⁊ nõ
solum figuram.s ĩ quoq cõ¬
ditionisꝯtinẽ.dicerem tam̃
Otc̃es.non eas senatus inꝓbaũ
q̃ mutuis affectõib inditia
suti siita hrdẽ qs ĩstituat. qͣ exꝑ
tetitiꝰ me hrdẽ ĩstituit exea ꝑte

Expanded text:
um. 'Cornelius et Maeuius, uter eorum uolet, heres esto': uterque uult: Trebatius neutrum fore heredem, Cartilius utrumque: tu cui adsentiaris?Proculus: Cartilio adsentio et illam adiectionem 'uter eorum uolet' superuacuam puto: id enim etiam ea non adiecta futurum fuit, ut, uter uellet, heres esset, uter nollet, necessariorum heredum essent, tum id non frustra adiectum esse et non solum figuram, sed uim quoque condicionis continere: dicerem tamen, tiones non eas senatus improbauit, quae mutuis affectionibus iudicia luti si ita heredem quis instituat: 'qua ex parte Titius me heredem instituit, ex ea parte
Abbreviated transcription (Latin):
ditate habebit qͣntum exasse.
residuum mansit.
det. lib̾tum hrdem institit. pa¬
fnorum q̃ hebat insiria.titiu.
nire semisses ãbos hr̃eꝯstitit s
arbitru dundẽde hrditatis s¬
supp̃mam uoluntatem. factis

Expanded text:
editate habebit, quantum ex asse residuum mansit. debat, libertum heredem instituit, paternorum, quae habebat in Syria, Titium. iure semisses ambos habere constitit, sed arbitrum diuidendae hereditatis supremam uoluntatem factis
Abbreviated transcription (Latin):
tinẽdo ꝯpẽsentur. ¶Lutio
titio exduabꝰ ꝑtib publio
meo exq̃drantescriptis hr̃di¬
b assem in dodrantem ẽẽ diui
nummis titio legatis. nũ̃mo¬
rum sp̃e non demostrata.ceto¬
rum legatorum ꝯtẽplatõe rece¬
duab untiis. unum assemin¬
ter os uderi fcm placint.⁊ exeo.
x. untias filios accepisse.tẽ ex
alt̾o asse portõem intelligi re¬
lictam cum asse noĩatim dato.
l.xii.untiis distributis.residu¬
a portio ñ inuenitur. Dicħ̾at
int̾est quoloco sine portõe hr
ꝗs instituatim. quomag̃ affiꝰ
residiuim accepisseuideatur.
legẽ cape possit. hr̃dem instity¬
it. exreliquatitium.si meinꝰ
solidum cape potit.titrus ad¬
iectus aut substitutus.heres
non erit.
fcã mentio. tm̃dem in alt̃o as¬
se hẽbit meinus qͣntum titiriᷤᷤ¬
fuiss hr̃s eẽt.si duo filii. exeqs
ꝑtib hr̃des eeñt.si due filie.si¬
milit̾. si filius ⁊ filia.filioduaᷤᷤ
ptes filie t̾tiam dedãt.duob
filiis ⁊ filia natis.q̃rebaturꝙͣ

Expanded text:
tinendo compensetur. Lucio Titio ex duabus partibus, Publio Maevio ex quadrante scriptis heredibus assem in dodrantem esse divisnummis Titio legatis nummorum specie non demonstrata ceterorum legatorum contemplatione receduabus unciis unum assem inter omnes videri factum placuit et ex eo decem uncias filios accepisse: tunc enim ex altero asse portionem intellegi relictam, cum asse nominatim dato vel duodecim unciis distributis residua portio non invenitur: nihil autem interest, quo loco sine portione quis heres instituatur, quo magis assis residuum accepisse videatur. leges capere possit, heredem instituit, ex reliqua Titium. si Maevius solidum capere poterit, Titius adiectus aut substitutus heres non erit. facta mentio, tantundem in altero asse habebit Maevius quantum Titifuisset, heres esset, si duo filii, ex aequis partibus heres essent, si duae filiae, similiter: si filius et filia, filio duas partes, filiae tertiam dederat. duobus filiis et filia natis quaerebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
lentie ẽ. neluti lutius titius cr̃
cape̾ potuerit. hr̃s estosiõ ⁊ in le¬
gato. ¶Quõt. non apparet
quis hr̃s institutus sit. institõ
nõ ualet. quippe euenire pot̾. si
testatorꝯplures amcos eodez
noĩe hãt.⁊ ad designatõem no¬
minis singłari nomineutat᷑
nisi exaliis aptissimis ꝓbatõĩ¬
b fu̾it reuelatum. ꝓ qua ꝑsoã
testator senserit.

Expanded text:
lentiae est, veluti "Lucius Titius cum capere potuerit, heres esto": idem et in legato. Quotiens non apparet, quis heres institutus sit, institutio non valet  quippe evenire potest, si testator complures amicos eodem nomine habeat et ad designationem singulari nomine utatur: nisi ex aliis apertissimis probationibus fuerit revelatum, pro qua persona testator senserit.
Abbreviated transcription (Latin):
atpr̃a inspicimus.
stitutõem. qr um est. utroq tẽ¬
poretã testĩ fatiendi.qͣm morti
tp̃r meum fuisse. un si ap̃ eum
remã serit uitiatur institutio.
uł si csi eo testĩ factio ẽ. nissu eiꝰ
ad eundo acquiret ei hr̃ditatẽ.

Expanded text:
tempora inspicimus. stitutionem, quia verum est utroque tempore tam testamenti faciendi quam mortis tempore meum fuisse. unde si apud eum remanserit, vitiatur institutio: vel si cum eo testamenti factio est, iussu eius adeundo a
Abbreviated transcription (Latin):
exconiunctis decessit. hoc nõ
ad om̃s.si adreliquos ꝗꝯ iunc¬
tierant ꝑtinẽt siñ aũt exsepa¬
tis adomnes qui testõ eodem
hr̃dem institui posse. labeo fre¬
qnter scrib̾. idꝙ uerum eẽana¬
eatur hr̃ditas. institui nr̃s po¬
test. quamuis is testĩ fcĩ tepcẽ
millius sit.

Expanded text:
ex coniunctis decessit, non ad omnes, sed ad reliquos qui coniuncti erant pertinet, sin autem ex separatis, ad omnes, qui testamento eodem heredem institui posse Labeo frequenter scribit idque uerum esse maeatur hereditas, institui heres potest, quamuis is testamenti facti tempore nullius sit.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ. Quid ergosiabattitotitiꝰ ⁊ seiꝰ
hrdes instituti s. titius adiei̾t
br̃ditatem titiosenis hr̃s exti¬
titint. pot̾ ne atitii hr̃ditatem
omitte.an nec̃cio ei exasse hr̃s
ẽ quippe cum alus nemo hr̃s
institutus ẽ. quanniis ipẽ ꝗex
aliq̃ ꝑte iam hr̃s est. pinde est
q̃ĩ unus hr̃s pͣtitium institut᷑¬
rat. ẜuum prio loco aaltum ser¬
inim. ẜolocobr̃des scripsit. solꝰ¬
iis qui primolocoscriptus ẽ. hr̃¬
ditatem cap̾it. nã lege eliescen¬
tia ita cãuetur. ut siduo aũ płeᷤᷤ
exeadem cã heredes scripti sunt.
uti quisquis primis scriptus
fit. heres sit.

Expanded text:
it. quid ergo si ab Attio Titius et Seius heredes instituti sunt, Titius adierit hereditatem, Titio Seius heres exstiterit? potestne Attii hereditatem omittere an necessario ei ex asse heres est? quippe cum alius nemo heres institutus est, quam is ipse qui ex aliqua parte iam heres est, perinde est, quasi unus heres pm secundo loco heredes scripsit. solis qui primo loco scriptus est hereditatem capit: nam lege Aelia Sentia ita cauetur, ut, si duo pluresue ex eadem causa heredes scripti sint, uti quisque primus scriptus sit, heres sit.
Abbreviated transcription (Latin):
E fricanꝰ. Qu̾idam cũ filii.
fam̃. hrdeminstitue uellet. ne
ad patrem eius ex hr̃ditate ꝗc¬
q̃m ꝑueniret uoluntatem sri¬
am exposint filio suo filius cũ
patris offensamuerẽt petiit ate¬
statoͬe ne sb̾xditõe si apatẽ emacipa᷑¬
cus filii ignotus testatori.hr̃s
institutus ẽ. nec qcq̃m abẽo pe¬
titum ẽ querebatur si ille ann¬
cus aut adire nollet: aut adi¬
tam nollet restitue hr̃ditate.
an fideio.ab eo peti possit. aut a¬
liq̃ actio adu̾sus eum eẽt. utrũ
festum sit. scriptum hr̃de fidẽ
suamint̃posinsse. non tñ alit̃
ab eo fideis. peti posse. quam si
⁊ ip̃m testatorem fidem enisse

Expanded text:
estionum. Quidam cum filium familias heredem instituere uellet, ne ad patrem eius ex ea hereditate quicquam perueniret, uoluntatem suam exposuit filio: filius cum patris offensam uereretur, petit a testatore, ne sub condicione 'si a patre emancipatcus filii ignotus testatori heres institutus est nec quicquam ab eo petitum est. quaerebatur, si ille amicus aut adire nollet aut aditam nollet restituere hereditatem, an fideicommissum ab eo peti possit aut aliqua actio adversus eum esset et utrum  etiamsi manifestum sit scriptum heredem fidem suam interposuisse, non tamen aliter ab eo fideicommissum peti posse quam si et ipsum testat
Abbreviated transcription (Latin):
io ⁊ seꝓmo exsemissib hr̃dibꝰ
institutis ⁊ cet̾is ex hr̾datis. in¬
incem hrdes substituit. dem̃
iegata ⁊ lib̾tates dedit. pꝰa ita
subiecit cornelius ⁊ salustiuᷤᷤ
quos inincem substituo. q̃ro
qͣntumuł priores duo exse¬
missib instituti. uł posti̾oreᷤᷤ
hr̃e debeant. marcelł.i.inob¬

Expanded text:
ex semissibus heredibus institutis et ceteris exheredatis invicem heredem substituit, deinde legata et libertates dedit, postea ita subiecit: "Cornelius et Sallustius quos invicem substituo": quaero, quantum vel priores duo ex semissibus instituti vel posteriores habere debeant. Marcel
Abbreviated transcription (Latin):
¶In exneis hrdib illa obẜuãtũ
ut sit cum eis testĩ factio. siue
ip̃i hr̃des instituãtur. siue hii
ꝗinpotãte eorum sunt.⁊ iddu¬
toris ut effectum hãt. hoc am¬
plius ⁊ cũ adit hr̃ditatem eẽ
debet. cum eo testĩ factio. siue
pure.siue sub ꝯditõe hr̃s ĩsti¬
tutus sit.nam ius hr̃dis eo
maxime tp̃r inspiciẽdum est.
quo acquirit hrditatem me¬
dio aut̃ tp̃r inter fcm̃ testm̃. et
mortẽ testatoris uł ꝯditõe in

Expanded text:
In extraneis heredibus illud observatur, ut sit cum eis testamenti factio, sive ipsi heredes instituantur, sive hi qui in potestate eorum sunt. et id dutoris, ut effectum habeat. hoc amplius et cum adit hereditatem esse debet cum eo testamenti factio, sive pure sive sub condicione heres institutus sit: nam ius heredis eo vel maxime tempore inspiciendum est quo adquirit hereditatem. medio autem tempore inter factum testamentum et mortem testatoris vel condicionem in
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m ingenuus hr̃s seriptus ad¬
eierit hͣrditatem. cum eẽt cesa¬
ris ẜuus. nã diuisa hr̃ditas est
int̾ tiberium ⁊ eũ ꝗ parthenio
substitutus erat ut refert sextꝰ
duos apollomos libos hrdes¬
q eẽ iusẜit. alt̾o añ aptas taby¬
las testĩ mortuo. ñ melegant̃
defendi pot̾it.eum ꝗ suꝑerit. li¬

Expanded text:
riptus adierat hereditatem, cum esset Caesaris servus: nam divisa hereditas est inter Tiberium et eum qui Parthenio substitutus erat, ut refert Sextusduos Apollonios liberos heredesque esse iusserat. altero ante apertas tabulas testamenti mortuo non ineleganter defendi poterit
Abbreviated transcription (Latin):
tum pure accepit. si pendẽte cõ¬
ditõe manumissus fin̾t.uł ali¬
enatus fiñt. legatum he̾bit ar̃
dño acquiret. quãuis mortis
tp̃rꝯditiolib̾tatis extĩct᷑a fuit.
si u̾o post defectum ꝯditõis ma¬
numissus.aut alienatus finit.
legatum adirritum recid̾it. ꝓt
Cum ueditor ẜuum añ tradi¬
toem ab ep̃tore ꝓꝑte hr̃dem scͥp¬
tum adire iubet. restituẽ co h̃r¬
didit ñ dͣ. plane ñ totum qd̾

Expanded text:
si pendente condicione manumissus uel alienatus fuerat, legatum habebit aut domino adquiret, quamuis mortis tempore condicio libertatis extincta fuerit: si uero post defectum condicionis manumissus aut alienatus fuerit, lCum venditor servum ante traditionem ab emptore pro parte heredem scriptum adire iubet, restituere coherdidit non d
Abbreviated transcription (Latin):
a filio fam̃. rogaretur. amicus.
⁊ aditurã se hr̃ditatem recepiᷤᷤ¬
s. ⁊ restituturum patri fam̃. fcõ.
ñ ab surde dici possit mãdati
actõem futuram. ⁊ eam actõem
patri initilem̃ fore.qr ñ fit ex
bona fide. idei restitui qd̾ testa¬
tor ad eum puenire noluit. s
nec filio uilgarẽ ꝯpetituram.
uerumutilem.sicuti dare pla¬

Expanded text:
a filio familias rogaretur, amicus et aditurum se hereditatem recepisset et restituturum patri familias facto, non absurde dici possit mandati actionem futuram: et eam actionem patri inutilem fore, quia non sit ex bona fide id ei restitui, quod testator ad eum peruenire noluerit: sed nec filio uulgarem competituram, uerum utilem, sicuti dare pla
Abbreviated transcription (Latin):
Huo scribatur loco¬
br̃s sine ꝑteũtrum primo ã
medio an nouissimonich
int̾est. ¶Sn iamortuo q̃drans
alii dechãs datu fit. ⁊ alius siñ
pte scriptus sit. labeo aiteu
qui sine ꝑte hr̃s institutus
sit alt̾um assem bĩturum. et
hac m̃tem ẽẽ testantis qd̾ et
et mortuns exꝑte dimidias
nic̾tim hr̃dem instituti sint.
exalt̾a aliuseq̃s ꝑtes eos hĩ
stichus lib̾. ⁊ hr̃s esto. lib̾um
tñ eum futurum labeo. ⁊ here¬
dem eum futurum recte pu¬
tat. ¶Seruo lib̾tatem pu¬
re. hr̃ditatem subꝯditõe dari
posse puto uerissimumait ta¬

Expanded text:
o scribatur heres sine parte, utrum primo an medio uel nouissimo, nihil interest. Si iam mortuo quadrans, alii do‹d›rans datus sit et alius sine parte scriptus sit, Labeo eum, qui sine parte heres institutus sit, alterum assem habiturum et hanc mentem esse testantis: quod eet mortuus ex parte dimidia coniunctim heredes instituti sunt, ex altera alius, aequas partes eos habituStichus liber et heres esto', liberum tamen futurum. Labeo et heredem eum futurum recte putat. Seruo libertatem pure, hereditatem sub condicione dari posse uerissimum
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ante heredis institõem filiu
exhrdare institutum aũt hr̃¬
dem eum qpdicimus ꝗ script᷑
ñ eͥ s solummo nuncupatus.
Mutus ⁊ surdus. recte h̃rdes
institui possũnt. ¶Quinz
trus michi hr̃s esto. hec antez
scriptura. ꝓtinet adeum q nõ
ꝑscripturam testatur. ꝗ potu
lutius br̃s esto.nam ⁊ michi
⁊titius habundãt. ¶Si ⁊ex
fundo fuiss aliqs solus hr̃s in¬
stitutus. ualet instito. deteͣta fr̃¬
dim̃tionesi añt sic scribat. lu¬
tius hr̃sl non adiecit estocre¬
dimus plus nũcupatũ miniiᷤᷤ
scriptum s ⁊ siita. lutius estoͬ.
solumno. marcelł. non in sb̾¬
tilit̾. non putat. hoche hoc ꝓre¬
dẽ oius aut pius cum qdaz
portoes inter here des distribin¬
s ita. ⁊ ille exꝑte totꝗͣ ⁊ ille exto¬
uxor mea esto.institutõem ua¬
hr̃dem ẽẽ non putaũ ualere.
des nillis ascriptis ꝑtibquẽ¬
stitutisi eis ꝑtes ascripẜo. set
mag̾ est ut sic utraq institõ
institutio accipiatur. si uolũ¬

Expanded text:
edis institutionem filium exheredare. Institutum autem heredem eum quoque dicimus, qui scriptus non est, sed solummodo nuncupatus. Mutus et surdus recte heres institui potest. Qui neque tius mihi heres esto": haec autem scriptura pertinet ad eum qui non per scripturam testatur. qui pot"Lucius heres esto": nam et "mihi" et "Titius" abundat. Si ex fundo fuisset aliquis solus institutus, valet institutio detracta fundi mentione. Si autem sic scribat: "Lucius heres", licet non adiecerit "esto", credimus plus nuncupatum, minus scriptum: et si ita: "Lucius esto", solummodo. Marcellus non insuptiliter non putat hodie hoc procedere. divus autem Pius, cum quidam portiones inter heredes distribuisset ita: "ille ex parte tota, ille ex touxor mea esto" institutionem varedem esse', non putauit ualere, des nullis adscriptis partibus, queminstituti: 'si eis partes adscripsero'. sed magis est, ut sic utraque institutio accipiatur, si uolun
Abbreviated transcription (Latin):
mediã tpra ñ nocere. ut pnta
ciis roãmis hr̃s seriptus ai¬
uo testatore fẽs est pegrinũs.
moxad ciuitatem romanam
ꝑuemit. media tp̃ra nõ nocẽt.
¶Serius alienus sub ꝯditoe he¬
res scriptus traditus ẽ. ẜuo hr̃¬
ditario. mox usucaptus abexͣ¬
neo.non ẽ utiat᷑a institutio.
¶Si ẜuum coẽmcum lib̾tãte do
tis datio codicilł adimi possit.
quo neccͣius fierẽt ad ep̃tioẽm
ñ ualẽre. ne asemet ip̃out adi¬
matur lib̾tas. seruus hr̃s insti¬
tutus asemetipo lib̾tatem ac¬
cip̃.que sna habet rõẽm. nam
sicuti legari sibi non pot̃.ita nͦ
Ase adimi.

Expanded text:
media tempora non nocere, ut puta civis Romanus heres scriptus vivo testatore factus peregrinus mox civitatem Romanam pervenit: media tempora non nocent. servus alienus sub condicione heres scriptus traditus est servus hereditario, mox usucaptus ab extraneo: non est vitiata institutio. Si servum communem cum libertate domtis datio codicillis adimi possit, quo necessarius fieret, ademptionem non valere, ne a semet ipso ei adimatur libertas: servus enim heres institutus a semet ipso libertatem accipit. quae sententia habet rationem: nam sicuti legari sibi non potest, ita nec a se adimi.
Abbreviated transcription (Latin):
ceptões qd̾ si fui̾t incertum ã
falcidiamt̾uentura sit. rectis¬
sime ꝓbatur. offitionidicis ca¬
utões eẽ interponẽdas cum ħ
ita sint. hec ⁊̃ institutio dequa
rum ytalicarum hr̃s scriptu
fint. offitio ꝙ iudicis ad trib¬
uentur singułres q̃ ascript̾e
suntserunt tam̃ br̃des exeqs¬
ꝑtib.qr millã ps̾ ascrta est.
que res faẽ̾.ut si forte maliis
facultatibꝰ plus sit.inytali
fieri. quam supra ostendimniᷤ.

Expanded text:
ceptiones. quod si fuerit incertum, an Falcidia interventura sit, rectissime probatur officio iudicis cautiones esse interponendas. Cum haec ita sint, haec etiam institutio, de qurum Italicarum heres fuerit scriptus, officioque iudicis adtribuentur singulis res quae adscriptae sint, erunt tamen heredes exia nulla pars adscripta est. quae res facit, ut, si forte in aliis facultatibus plus sit in Italicionem eandem fieri quam supra ostendimus:
Abbreviated transcription (Latin):
s in ẜm̃ gradum substituitin᷑.
Hec uba publius. marcus.gaiꝰ
inuicem substituti hr̃des mi¬
chi sũpto.sic int̃̾pretanda sũt.
ut breint̾ indẽtur testator tres
instituisse hrdes ⁊ inuicem eoᷤᷤ
substituisse. pin ac siita scrip¬

Expanded text:
secundum gradum substituitur. Haec verba: "Publius Marcus Gaius invicem substituti heredes mihi sunto" sic interpretanda sunt, ut breviter videretur testator tres instituisse heredes et invicem eos substituisse, perinde ac si ita scrip
Abbreviated transcription (Latin):
exbesse hr̃dem scribat. hic ẜore¬
pudiãte bessem hẽbit. non so
beri adine abeo ab eopot̾
cui alienatus ẽ s ⁊ si redẽptuᷤ
sit atestatore. institutio ualz
ẜuus qui ex dielib̾tatem ac¬
ceꝑit. ⁊ hroitatem pure. mox
sit alienatus uł manunssus.
uideamus an institutõ nalat.
defendi institutõem uale ut
die uemẽte lib̾tatis que hr̃ti¬
tatem morabatur ꝯpetẽte lib̾¬
tate ⁊ hr̃s necc̃nus existat s si¬
indiem lib̾tas hr̃ditas auite
sub ꝯditoẽ data sit. si ꝯditõ p̾t
biem aduemẽtem extitit lib̾
qhĩs erit s ⁊ si pure fu̾it hr̃s ĩstitut᷑
lb̾tate ĩdiẽdata sit aliẽitł mauimᷤᷤ

Expanded text:
ex besse heredem scribat, hic Secundo repudiante bessem habebit non solberi adire ab eo potest, cui alienatus est: sed si redemptus sit a testatore, institutio valet eruus ex die libertatem acceperit et hereditatem pure, mox sit alienatus uel manumissus, uideamus, an institutio ualeat. defendi institutionem ualere, ut die ueniente libertatis, quae hereditatem moratur, competente libertate et heres necesin diem libertas, hereditas autem sub condicione data sit, si condicio post diem advenientem exstiterit, liber et heres erit. Sed et si pure fuerit heres institutus libertate i
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fiat.omnes equant̾ br̃des st̃.
¶Si duosint hrdes institutiamꝰ
expte t̾tia fundi corneliani alt̃
ex besse enisdem fundi. celsus
expeditissimã sabim sm̃a se¬
quitur.ut det̾cta fundi m̃ticẽ.
qͣi smneꝑtib hr̃des seripti.hr¬
ditate potirẽtur.si mõ uolũtaᷤᷤ
patris. fam̃. manifestissime nõ
refragatur. ¶Siꝗsita scrip¬
serit. stichus lib̾ esto. ⁊ pi qua
lib̾erit hr̃s esto. labeo nerati¬
us ⁊ anstoopinãtur. detẽto uer¬
bomedio p̾a. simul ei ⁊ lib̾tate
⁊hrditatem ꝯpet̾e. que sm̃am¬

Expanded text:
non fiat, omnes aequaliter heredes sunt. Si duo sint heredes instituti, unus ex parte tertia fundi Corneliani, alter ex besse eiusdem fundi, Celsus expeditissimam Sabini sententiam sequitur, ut detracta fundi mentione quasi sine partibus heredes scripti hereditate potirentur, si modo voluntas patris familias manifestissime non refragatur. Si quis ita scripserit: "Stichus liber esto et, posteaquam liber erit, heres esto", Labeo, Neratius et Aristo opinantur detracto verbo medio "postea" simul ei et libertatem et hereditatem competere: quae s
Abbreviated transcription (Latin):
sub ꝯditõe hr̃s institutus ii¬
uo testatore lib̾tatem ꝯsecutꝰ
tatis adire hrditatem p̃ot̃ ⁊ tẽ
siue testator eum alienauĩt. sirx̃
hr̃s post mortem testatoris iuᷤᷤ
redem necc̃ium existere. ⁊ id est
. Quoties uolẽs aliuz
hrdem scribe aliũm scripserit.
in corpe hominis errãs ueluti¬
quem uoluit.qm̃ scriptus nõ
est /q si inre qs errauit. ut puta
dumuult lanamrelin q̃re ue¬
stem leget. neutrum debebitur.
hoc siue ipẽ scmͣpsit. siue scriben¬
dum dictam̾t. s si non incor¬
pe errauĩt. s mpte. puta si cum
dictass exsemissealiqm scribi.
exqͣdrante sit scriptus celsus
posse. defendi ait. exse¬
misse hr̃dem fore.qĩ plusnũer¬
bat.cum plus uellet ascrib̾e s
ꝯsi maiorẽ ascripẜit testarius.¬
ł ꝙ difficilius est ꝓbatõe ip̃e te¬
stator ut ꝓquadrante semisse.
ꝓcuł. putat ex q̃drante fore hr̃¬
uiris ẽ. nam ⁊ ibi utrumq scĩp¬

Expanded text:
ub condicione heres institutus uiuo testatore libertatem consecutus tatis adire hereditatem potest. Item siue testator eum alienauerit siue heres post mortem testatoris, iussredem existere, et id est  Quotiens volens alium heredem scribere alium scripserit in corpore hominis errans, velutquem voluit, quoniam scriptus non est. Et si in re quis erraverit, ut puta dum vult lancem relinquere, vestem leget, neutrum debebit hoc, siue ipse scripsit siue scribendum dictauerit. Sed si non in corpore errauit, sed in parte, puta si, cum dictasset ex semisse aliquem scribi, ex quadrante sit scriptus, Celsusposse defendi ait ex semisse heredem fore, quasi plus nuncubat, cum plus uellet adscribere. Sed si maiorem adscripserit testad difficilius est probatione ipse testator, ut pro quadrante semissem, Proculus putat ex quadrante fore hereiuris est: nam et ibi utrumque scrip
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ĩoditõ expectatur titii aditio
ut seiꝰ br̃s fiat. ⁊ sane ⁊niliano
⁊ ttulliano hoc uitetur.
Qui fiduis missani lbtatem sõ
conditõ accep̃ pot̾ abhirete
pure cum liħ tatohor̃s instum.
terim neccrus et existente ꝯui¬
tõe. noluntaris hr̃s efsitietũ.
ut ñ desina̾t hr̃s ẽẽ. sutius ĩ
eomutetur successionis.
Apture tabularum dilatioͣ
neccii br̃dis ius ñ mutat. ut aan¬
solemus insubstituto m pu¬
bis dr̃e. nam est relatumsi se¬
I a darrogãdum dedĩt substitu¬
tus inpub̾iᷤᷤ defimcto filio. nec¬
c̃ium eum fore.

Expanded text:
s condicio exspectatur Titii aditio, ut Seius heres fiat: et sane et Iuliano et Tertulliano hoc videtur. Qui fideicommissam libertatem sub condicione accepit, potest ab herede pure cum libertate heres institui terim necessarius: et existente condicione voluntarius heres efficietur, ut non desinat heres esse, sed ut ius in eo mutetur successionis. Aperturae tabularum dilatio necessarii heredis ius non mutat, ut solemus in substituto impuberis dicere: nam est relatum, si se adrogandum dederit substitutus impuberi defuncti filius, necessarium eum fore.
Abbreviated transcription (Latin):
pariũt. submotum eẽ. ⁊idẽo si
cohr̃dem hãt ita institutuͣs. ñ
deb̾e eum expectare. donec sdi¬
tõi pareat filius cum ⁊ siprẽz
irestemtum facẽt non parẽto
conditoi ꝓculdubio expecta¬

Expanded text:
paruerit, summotum esse, et ideo si coheredem habeat ita institutus, non debere eum exspectare, donec condicioni pareat filius, cum et si patrem intestatum faceret non parendo condicioni, procul dubio exspecta
Abbreviated transcription (Latin):
fert.siquis ita hr̃dem scripẜit
titius exptedimidia br̃estose¬
ius exꝑte dimidia exq̃ ꝑte sem̃
hr̃s esto. dubitari᷑ pot̾ utrum
intres semisses duudẽ uolint
h̃rditatem anu̾o inunum se¬
lutius titius semissem. huidyo
qͣdrantes ferãt id̃ eodem. l. scͥp¬
sit.si primus exsemisse. ẜs ex
semisse.si primus hor̃s nõ erit.
quib nouem ꝗdem laturu

Expanded text:
fert, si quis ita heredem scripserit: "Titius ex parte dimidia heres esto: Seius ex parte dimidia: ex qua parte Seium res esto", dubitari posse, utrum in tres semisses dividere voluit hereditatem an vero in unum seut Titius semissem, hi duo quadrantes ferant. Idem eodem libro scripsit, si Primus ex semisse, Secundus ex semisse, si Primus heres non erit, quibus novem quidem laturum
Abbreviated transcription (Latin):
ałratq ꝓbat in illa institutõe
ẽẽ utrum illa quis scribat. ex
his ꝑtib qͣs ascripsi an ascrip¬
sero.ut supiori modicas nuil¬
lis ascriptis ꝑtib.nullam ẽẽ ĩ¬
testõmatris scripti fuissent. hr̃¬
des sumpto.si in testata mater
decesserit. hos non eẽ institutoᷤᷤ¬

Expanded text:
robat in illa institutioneeresse, utrum ita quis scribat: "ex his partibus quas adscripsi" an "adscripsero", ut superiori modo dicas nullis adscriptis partibus nullam esse inento matris scripti fuissent, herede‹s› sunto', si intestata mater decesserit, hos non esse instituto
Abbreviated transcription (Latin):
Nul.. Senius p̾t .x. annos
lib̾ eẽ missus ẽ. legatumq ei ex
die mortis dm̃mannos singu¬
los relictum ẽ. eorum qd̾ anno¬
rum quibiam liber erit. lega¬
tum debe br̃. int̾im qut hr̃s ei a¬
lim̃ta pr̃ãre conpellitur.

Expanded text:
um.Seruus post decem annos liber esse iussus est legatumque ei ex die mortis domini in annos singulos relictum est. eorum quidem annorum, quibus iam liber erit, legatum debebitur: interim autem heres ei alimenta praestare compellitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tuẽdum.quãtum cum̃ eo qd̃
falcidie nomine filius deduxi¬
si semissem face̾t idem quesiit
an od̃ infimitati filii patẽ osu¬
lere uolint. fructus quo medii
tpris nou̾ca ei restitue̾ deb̾et.R.

Expanded text:
uendum, quantum cum eo, quod Falcidiae nomine filius deduxisset, semissem faceret. idem quaesiit, an, quod infirmitati filii pater consulere uoluerit, fructus quoque medii temporis nouerca ei restituere deberet.
Abbreviated transcription (Latin):
parande sufficẽt. ¶Q manr¬
cho homini doctor eta annua
sciote deamicis meis curaturã
neꝗd his desit.uerumtñ⁊ mar¬
codari octingẽta. qĩtum est an
marcus p̾stitis sibi excã legati
octingẽtis anmia quoꝙ osca

Expanded text:
parandae sufficeret. Qui Marco homini docto certa annua scio te de amicis meis curaturam, ne quid his desit: uerum tamen et Marco dari octingenta': quaesitum est, an Marcus praestitis sibi ex causa legati octingentis annua quoque consequi
Abbreviated transcription (Latin):
Facto petatir.
pas stichi dare dãpnatus. non
amane s asexta diei oratotirꝰ
diei nomine tenebitm.
te dena ꝑsingłos debentitrãnos.
tum equis ⁊ tem si scriptu fe¬
erit eꝗs licet ñ sit adiectum
pensiombrdi cẽdum erit equa
fieri s si aiectum sit pensionibꝰ

Expanded text:
facto petatur. peras Stichi dare damnatus non a mane sed a sexta diei hora det, totius diei nomine tenetur. te, dena per singulos debentur annos, tum 'aequis', item si scriptum fuerit 'aequis', licet non sit adiectum 'pensionibus', dicendum erit aequas fieri.Sed si adiectum 'pensionib
Abbreviated transcription (Latin):
qn quagesima tebeatur.n.red
ditus dum caͣrat en qua gesias
legatas. lice p̾dia uendita fũt.
legatum minuat. Anpaphile¬
. quoꝙ annuum fideio. minut̃r

Expanded text:
nquagesima debeatur. respondit reditus dumtaxat quinquagesimas legatas, licet praedia uendita sunt.A legatum minuerit, an Pamphilae quoque annuum fideicommissum minutum
Abbreviated transcription (Latin):
iiii.annosmpleua̾t certam
dep̾ hendas donec bona restitu¬
rum ꝑtineãt. quo ad pueniat.
orelictorum utrum om̃is ꝯdi¬
tio pcipiendi redditus fundoꝵ
turus eẽt si muẽt seius ad hr¬
dem eius trasieritan uo id õẽ
ꝓtimis adpupillum ⁊ tutões
tutore locntus. ut tp̃r quo tu¬
tela restituẽda est.hoc que ꝓ
annius pr̃ari ississi. ⁊ ꝑcipiẽ

Expanded text:
im annos impleuerit, certam dependas, donec bona restiturum pertineant, quoad perveniat o relicto utrum omnis condicio percipiendi reditus fundorum, turus esset, si viveret, Seius, ad heredem eius transierint, an vero id omne protinus ad pupillum et tutores tutore locutus, ut tempore, quo tutela restituenda est, haec, quae pro annuis praestari iussisset percipi
Abbreviated transcription (Latin):
toe suprascripta recipe legatam
s̾ pecuniam cuntas sebͣsteanoꝵ.
no luiͣt. nullo mõ hr̃des meos
obligatos ei ẽẽ uolo. s hr̃e sibi
pecuniam. p̾a p̃ses ꝓuintie ex
nominib debitorum hrditai
legatirei .p. adiudicaut. post ẽ¬

Expanded text:
e supra scripta recipere legatam sibi pecuniam civitas Sebastenorum noluerit, nullo modo heredes meos obligatos ei esse volo, sed hpecuniam'. postea praeses prouinciae ex nominibus debitorum hereditariolegati rei publicae adiudicauit, post
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ mosulatõe collata eeñt te¬
beant᷑ur ¶Lutiotitio ann
ya pr̃abadolo Quero cum testa¬
trix qdraguita ritio quo adin¬
uẽt salan nomine cͥtam sum¬
mã. ⁊ amplius sestorran diers̃
nõie c̾tum pondus arͣgẽtiant

Expanded text:
e in consultatione collata essent, debeantur. 'Lucio Titio auri raestabam.' quaero, cum testatrix quadraginta Titio, quoad uiueret, salarii nomine certam summam et amplius festorum dierum nomine certum p
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Silib̾tosuoita legaũ.
uet. qn quagesimam omis red¬
ditꝰ qͣ ꝓ pdus acoloĩs ul empto¬
ribus fructus. ex ꝯsuetudine do¬
mus mee praretur. hr̃deᷤᷤ pdia¬
uẽdiderunt uẽdiderunt ex qͦꝵ
redditu qnquagesima relicta
est.qͣitum ẽ a pretii usure q̃ ex

Expanded text:
.Liberto suo ita legauit: uet, quinquagesimam omnis reditus, quae praediis a colonis uel emptoribus fructus ex consuetudine domus meae praestantur'. heredes praedia uendiderunt, ex quorum reditu quinquagesima relicta est: quaesitum est, an pretii usurae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtati restatoris parẽ ꝯpellẽ¬
dum. ac nisi fatiarin his quid
simimis que pͥnumiatõem uel
nouatcẽm solute s̾utili repẽti
neq nouatẽe abͥscesserũt apri¬
stina obligatõe nõ ꝓhibendos
quominus debitum petant.¬
¶Largius eimpianusꝯsulinta¬
lumpno cͥtam pecumam patõ¬
num testõ legasse. deq ea re te¬
stõ ita cauisse pecumam qͣm ti¬
tio lib̾to. ⁊ alumpno meo lega¬
iri.ẽẽ uolo penes publium me¬

Expanded text:
uoluntati testatoris parere compellendam ac, nisi faciat, in his quidem summis, quae per numerationem uel nouationem solutae sunt, utili repetitineque nouatione abscesserunt a pristina obligatione, non prohibendos, quo minus debitum petant.Largius Eurippianus consuluit alumno certam pecuniam patronum testamento legasse deque ea re testamento ita cauisse: 'pecuniam, quam Titio liberto et alumno meo legaui, esse uolo penes Publium Mae
Abbreviated transcription (Latin):
lutatem defuncti uellet. p̃cep¬
turum legatum. ¶Uxorem
hr̃dem legata scriptaita cauit
lib̾tis meis omm bralim̃torũ
noĩe singulos annuos denari¬
os .xii. abhrde dari uolo. siabu¬
xoremea nõ recesẜint. Quero cỹ
pat̾. fam̃. sua uoluntate decii
ea ꝓficisci debeãt.i2. non posse
absolute.1. cum multa oriri
possunt que ꝓbõ sunt extimã¬
da. Ideo hinismõi uarietas.
uii bom arbitratio dirim̃da ẽ.
Item qr̃cum ꝓficiscens eis qni

Expanded text:
luntatem uellet, percepturum legatum.Uxore herede scripta ita cauit: 'libertis meis omnibus alimentorum nomine singulis annuos denarios duodecim ab herede dari uolo, si ab uxore mea non recesserint'. quaero, cum pater familias sua uoluntate de ciuea proficisci debeant. respondi non posse absolute responderi, cum multa oriri possint, quae pro bono sint aestimanda: ideoque huiusmodi uarietas iuri boni arbitrio dirimenda est. ite
Abbreviated transcription (Latin):
exigẽde satisdationis ꝯmeno¬
ratio fiat satis hm̃sse hr̃des ẜ
uoluntatem defucti publion
nec titius alupnus hrdes enis
audiri debeãt.adiisus hr̃des pa¬
troni agẽtes qd̾ non satis exe¬
gerũt. ex ea enim numa̾tione
uiuẽtẽ testatore publius me¬

Expanded text:
xigendae satisdationis commemorati‹o› fiat, satis habuisse heredes secundum uoluntatem defuncti Publio nec Titius alumnus uel heredes eius audiri debeant aduersus heredes patroni agentes, quod satis non exegerunt: ex ea enim numerationeuiuente testatore Publius M
Abbreviated transcription (Latin):
triente instituãt. rogauit ħ nẽ
roruti legata q̃ alumpnis meiᷤᷤ
reliqͥ exmedio recipias ⁊ ap̃ te
añ quam ẜm uoluntatem defũ¬
cti pciperet pecuniam alũpnis
relictaman sticho delegatis ac

Expanded text:
triente instituerat, rogauit in haec ror, uti legata, quae alumnis meis rel‹i›qui, ex medio recipias et apud te antequam secundum uoluntatem defuncti perc‹i›peret pecuniam alumnis relictam, an Sticho
Abbreviated transcription (Latin):
b̾legaũ simoraret᷑ cu mr̃e mã
qͣm hroem exꝑte institui. q̃si¬
tum ẽ anmortuamrẽ. ꝯditio
appoĩta defecisse indeatu. ac ꝑ
hox neq cibanianeq uestiaria
his u̾bis reliquidqsquis mi¬
chi hr̃s erit. fidei enis ꝯmitto. ũ
d exredditu cenaculi meia or¬
rei pꝰt obitum.sac̾doti nercifi¬
la̾co ⁊ lib̾tis meis qui millo tẽ¬
rum. qͣs ibi posui. q̃ro utrum s
dũ taxat. qui eo tp̃r quo lega¬
bati. mreb humanis ⁊ in eo
offõ fuerint. debitum sit an q̃
his quim loco eorum successe
tum. cet̾um tm̃ datum tẽplo.
item q̃ro utrum dum taxat u¬
no ãno .x. fidei cominissi noĩe
debeantiman ⁊̃ in ppetuum.x.ã¬

Expanded text:
legauit: 'si morarentur cum matre mea, quam heredem ex parte institui': quaesitum est, an mortua matre condicio adposita defecisse uideatur ac per hoc neque cibaria neque uestiaria his uerbis reliquit: 'quisquis mihi heres erit, fidei eius committo, uti det ex reditu cenaculi mei et horrei post obitum sacerdoti et hierophylaco et libertis, qui in illo temrum, quas ibi posui'. quaero, utrum his dumtaxat, qui eo tempore quo legabatur in rebus humanis et in eo officio fuerint, debitum sit, an etiam his qui in loco eorum successertum, ceterum datum templo. item quaero, utrum uno dumtaxat anno decem fideicommissi nomine debeantur an
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ur. sumpt̾ ium̃torum. nõ
debebitur. q̃m actoĩdomina p̃¬
stare solita fint. utilitatis sue
camadeonec sũptum medica¬
m̃torum medicus lib̾tus recte
pet̾et. quãm ut paternum. enis¬
q familiam curari acceptab.¬
los legatur.pla legata ẽẽ ꝑla¬
cet. ⁊ p̃singula legata ius cap¬
endi inspicietur i dem in ẜuoĩ¬
spiciẽdum est expsona dnoꝵ¬

Expanded text:
bitur: sumptus iumentorum non debebitur, quem actori domina praestare solita fuit utilitatis suae causa: ideo nec sumptum medicamentorum medicus libertus recte petet, quem ut patronam eiusque familiam curaret, acceptablos legatur, plura legata esse placet et per singula legata ius capiendi inspicietur. idem in seruo inspiciendum est ex persona do
Abbreviated transcription (Latin):
p̃diis lutatiams annua arrun¬
dimismilia tricena ⁊ salicismỹ¬
de annua libãrum singła mili¬
a. q̃ro an id lega̾tum defucta le¬
gataria extinctu sit.i. pauł.¬

Expanded text:
diis Lutatianis annua harundinis milia trecena et salicis mundae annua librarum singula milia': quaero, an id legatum defuncta legataria exstinctum sit.Pau
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ⁊tdeo cum annua legata
fuerit mortua lega̾taria finitũ
legatum inderi.
Ceũ.Meina nepotẽ exmein¬
o pubem hr̃dem instituit. ⁊ lutõ
titio ita legaũ. lũtio titio inro
hono.cumis obsequio grãs ago.
dariuolo annuos qͣm diu um
toẽm rerum nepotis mei ad sol¬
licitudmem suam reuocauei̾t.
Quero cum lutiꝰ tiuus alique
ñ stet̾it quomimus gerat. pu¬
blius aũt meinus nollet eum
ãministrare an fideiomissum

Expanded text:
sunt, et ideo, cum annua legata fuerint, mortua legataria finitum legatum uideri.euia nepotem ex Maeuio puberem heredem instituit et Lucio Titio ita legauit: 'Lucio Titio uiro bono, cuius obsequio gratias ago, dari uolo annuos quamdiu uiuistrationem rerum nepotis mei ad sollicitudinem suam reuocauerit'. quaero, cum Lucius Titius aliquo non stet, quo minus gerat, Publius autem Maeuius nollet eum administrare, an fideicommissum
Abbreviated transcription (Latin):
philo. ⁊ arrio sticcho exdie mor¬
tis mee annuos sexcẽtos quot᷑¬
annis quo aouiuẽt. Quesi tũẽ
cum meinus annua alim̃ta p̾¬
dum adhrdem titie pleo iure
redie̾rit. an almĩta exfidei mis¬
so.pãphilo ⁊ stichodeleantur.

Expanded text:
philo et Arrio Sticho e‹x› die mortis meae annuos sescentos quotannis, quoad uiuent'. quaesitum est, cum Maeuius annua alimenta prdus ad heredem Titiae pleno iure redierit, an alimenta ex fideicommisso Pamphilo et Sticho debeantur.
Abbreviated transcription (Latin):
singulos.la beo trebatius p̾sens
legatum debi putat. s rectnis
dr iolegatum inannos sin̾głoᷤᷤ
deberi ¶Uun falerni qd̃ do¬
minascetiu quot anins inã¬
nos singłos binos culeos.hr̃s
nicħ uininatum eẽt. debeĩ dy¬
os culeos. si mõ exuin dennia ce¬
torum annorum dari possit.
tis fudum lib̾tis legaũ. eum¬
lint. ⁊ ad filios lib̾torum uel ex
his natos. deiñ hec u̾ba adiecit

Expanded text:
Trebatius praesens legatum deberi putat, sed rectius dicetur id legatum in annos singulos deberi. "Vini Falerni, quod domi nasceretur, quotannis in annos singulos binos culeos heres nihil vini natum est, deberi duos culeos, si modo ex vindemia ceterorum annorum dari possit. tis fundum libertis legavit eumluit et ad filios libertorum vel ex his natos: deinde haec verba adiecit
Abbreviated transcription (Latin):
singulos. ꝓueres puellasꝙ sin¬
gulasdampnas estodare cyba¬
rii noĩe aureos.c. situtores eam
pecuniam dare nolͣt. ei ap̃ ꝙ̃
lumtas testatõis fuit. uti p̾ossit᷑.
eam peciiã sinepiculodare.
q̃ ad hanc auc̃tem dum̾ taxat scͥ¬
hr̃dem solum instituam ⁊ scri¬
ea script᷑am recip̃. s adauc̃tem
meam ꝯseruãdam pot̾is si uelis
face̾ aliter atq si cohr̃de dato ti
biadẽ scripsero. Nam si uete so¬
lum dampnauo.ut monumẽ¬
tum fatias. cohr̃s tuus agere
actõem hẽbitis adau̾etem scribe̾¬
tis. hoc qͦꝓ ꝑtinet. cum qs
iussit inmumcipio imagines
poni.nasi ñ horis grã niucipiudfe¬

Expanded text:
inque pueros puellasque singulas damnas esto dare cibarii nomine aureos decem': si tutores eam pecuniam dare nolunt ei, apud qluntas testatoris fuit, uti possint eam pecuniam sine periculo dare.ae ad auctoritatem dumtaxat scrisi te heredem solum instituam et scriea scriptura recipit, sed ad auctoritatem meam conseruandam poteris, si uelis, facere. aliter atque si coherede tibi dato idem scripsero: nam siue te solum damnauero, uti monumentum facias, coheres tuus agere actionem habebitis. ad auctoritatem scribentis hoc quoque pertinet, cum quis iussit in municipio imagines poni: nam si non honoris municipi
Abbreviated transcription (Latin):
ubi iusserit᷑. i bĩ sint nẽc tm̃ sẽp
uoluntas eius aut iussum ꝯẜ¬
uari debet. neluti si p̾tor doctr̾
sit. ñ expedire pupillum eor
meis ꝑsonis eẽ apud q̃s inoa̾¬
ri iussit. Sinaũt ꝓcibariis eoꝵ
mannos singłos aurei .x.relie¬
ti sint. siue hoc sermone sign¬
ficatur ap̃ quos morari mater
apupillos uolint. siue ita ac¬
cepimus hẽ sermonem ut ip̃i
filiis id legatum debeatur utr¬
dentia filiorum suorum hoc fe¬
cisse uideatur⁊ in omnb ubi
auc̃tas so la testatoris ẽ neq¬

Expanded text:
ubi iusserit ibi sint. nec tamen semper uoluntas eius aut iussum conseruari debet, ueluti si praetor doctus sit non expedire pupillum eo in eis personis esse, apud quas morari iussit. si autem pro cibariis eorum in annos singulos aurei decem relicti sint, siue hoc sermone significantur, apud quos morari mater pupillos uoluerit, siue ita acceperimus hunc sermonem, ut ipsis filiis ‹i›d legatum debeatur, utdentia filiorum suorum hoc fecisse uideatur. et in omnibus, ubi auctoritas sola testatoris est, neq
Abbreviated transcription (Latin):
ratib defunctia poiuone pa¬
trionum debeatur s ⁊ si fuerit
adiectum uin bom arbit̃tui. hoc
sequimur ut ꝓportõe patrimo¬
niisine uexatoe anconimo hr̃¬
dis fiat. O udsiita pensiombꝰ
qͣs putauerit legatarius anto¬
tum pet̾e possit. indeamꝰ et pn¬
tototum ñ petendum  isi
cut q̃ mn hĩdis electõe fieri pen¬
siones debe testator uolinit.qͣn¬
titates dum taxat pensionum
marbitrio hr̃dis aut legatãn
ꝯtulit s si ita sit legatum. hr̃s
m̃s titio.x. trima die dato utrũ
pẽsi omb anuo post trienniu
debeatur. ⁊ putosic̃ accipiend̃
quasi pat̃. fam̃. deannnia bima
trima die sensisse ꝓponatur

Expanded text:
ione patrimonii debeantur.Sed et si fuerit adiectum 'uiri boni arbitratu', hoc sequemur, ut pro positione patrimonii sine uexatione et incommodo heredis fiat.Quid si ita 'pensionibus, quas putauerit legatarius'? an totum petere possit, uideamus. et puto totum non petendum simul, sicut et in heredis electione. fieri enim pensiones debere testator uoluit, quantitates dumtaxat pensionum in arbitrio heredis aut legatarii contulit.Sed si ita sit legatum 'heres meus Titio decem trima die dato', utrum pensionibus an uero post triennium debeatur? et puto sic accipiendum, quasi pater familias de annua bima trima die sensisse proponatur