comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pote adõ conditi. exꝓpͥo m̃tis arbitrio
ad terras ruere decęlis: ibiq incenis
sordib uolutati. gentilitati impias cons¬
tituere culturas. Et nunc nr̃i torquent᷑
inuidia: atq unuersa cõmouere non
cessant. ne pristinis eorum sedib succe¬
damus. Diuersa autẽ eorũ et partita
nequicia ẽ. Quidã enĩ ad sũmũ nocen¬
di uerticem ꝑuenere. alii excõparatione
peiorum uidentur eẽ leuiores: atque
om̃s ꝓpossibilitate uiriũ diuersa contra
singulas causas supsere certamina. Idcir¬
co necessariũ ẽ donum spirituũ discernen¬
dorum adño petere : ut possimꝰ tamfnu¬
des eorũ quã studia ꝓuidentes. aduersũ
disparem pugnã unum dominicȩ cracis
eleuare uexillum. H oo munere pulus
accepto. docebat dicens. Nec enĩ ustuti
nõs inuictui iustruere sermotub Hastile
laqueos p̃tendunt. eoꝵ m̃tem impus
atq obseenis cogitationib nituntur
euertere. Sed nichil in hoc uob̾ terroriᷤᷤ

Expanded text:
pote a Deo conditi, ex proprio mentis arbitrio pote a Deo conditi, ex proprio mentis arbitrio ad terras ruere de coelis; ibique in coeni sordibus volutati, gentilitatis impias constituere culturas; et nunc de nobis torquentur invidia, atque universa mala commovere non cessant, ne pristinis eorum sedibus succedamus. Diversa autem eorum et partita nequitia est. Quidam enim ad summum nocendi verticem pervenere, alii ex comparatione pejorum videntur esse leviores; atque omnes pro possibilitate virium, diversa contra singulas sumpsere certamina. Idcirco necessarium est donum spirituum discernendorum a Domino petere , ut possimus tam fraudes eorum quam studia pervidentes, adversus disparem pugnam unum Dominicae crucis elevare vexillum. Hoc munere Paulus accepto, docebat dicens: Non enim ejus ignos invicem instruere sermonibus. Hostile laqueos praetendunt, eorum mentes impiis atque obscoenis cogitationibus nituntur evertere; sed nihil vobis in hoc terroris
Abbreviated transcription (Latin):
Sufficit nobis naturalis ornatus. Ne de¬
turpes ohomo. qđ tibi deuotio diuina
concessit. Oꝑa dĩ immutare uelle. pol¬
luere ẽ. Illud etiam sollicite ꝓuidere
debemus. ut tirannicam ire suꝑemꝰ in sa¬
niam: quia scriptũ est. Iracundia uiri:
iusticiam dĩ ñ oꝑatur. Et iterũ. Deside.¬
rium malũ conceptum : parit peccatũ.
dum habemꝰ inimicos: demones scilicet.
tionem pugna sine fine ẽ. Ait enim.
potestates huius mundi. et aduersus
eorum turba. ꝑ istum uolitat aerem.
onꝓcul anobis hostium caterua dis¬
currit: et diuersittitem quidem eorũ
ñ est meae paruittitis exponere. sed
hanc maiorib concedo rationẽ. Qđ
autẽ in pnitu ẽ. et ignorare ñ expe¬
dic. dolos scilicet aduersum
nos compostos: breuiter indicabo.
nichil dm̃ fecisse sđ̃ malum ẽ nec
ab cius constitutione dęmonũ cepisse
principium. Prauitas ista. nnaturae
seduolunttitis ẽ uitium. Boni enim ut¬

Expanded text:
Sufficit nobis naturalis ornatus; ne deSufficit nobis naturalis ornatus; ne deturpes, homo, quod tibi largitio divina concessit. Opera Dei immutare velle, polluere est. Illud etiam sollicite providere debemus, ut tyrannicam irae superemus insaniam, quia scriptum est: Iracundia viri justitiam Dei non operatur . Et iterum: Desiderium concupiscens parit peccatum, dum habemus inimicos, daemones scilicet, tionem, pugna sine intermissione est. tes hujus mundi, adversus eorum turba istum pervolat aerem, non procul a nobis hostium caterva discurrit. Et diversitatem quidem eorum non est meae parvitatis exponere, sed hanc majoribus concedo rationem. Quod autem in promptu est, et ignorare non expedit, dolos scilicet eorum adversum nos compositos breviter indicabo. nihil Deum fecisse quod malum est, nec ab ejus institutione daemonum coepisse principia: perversitas ista, non naturae, sed voluntatis est vitium. Boni etenim, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ex nr̃o pendet arbitrio. El uius operis
homini u.serta natura ẽ et cusmodi
res est: quȩ nr̃am tantum expectat uo¬
luntatem: Grecia studia transmarina
sectetur. et in alieno orbe constitutos
in anium littenarum querat magistros.
N obis nulla ꝓficiscendi. nulla tramfretan¬
di fluctus necessitas imminet. In omni
sede terrarum. constituta sunt regna
tantum requirit humanã. Cui enĩ du-¬
bium ẽ quin naturalis animȩ puritas.
si nulla fuerit extrinsecus sorde polluta.
fons sit et origo uirtutis: Bonam eam¬
eẽ necesse ẽ : quam creauerit bonus
auctor. Qđ si forte cunctabimur.:
palis in tegritus nulla uitiorum labe
maculetur. Si naturam mut auerit. per¬
uersa tunc dicetur. Si conditio seruetur
et uirtus ẽ. Animam nr̃am cõmendauit
nobis ds̃. seruetumꝰ depositũ quale accepi¬
mus. Nemo causari potest extrinsecus:
s quod inse nascitur. Facturam qͥ fecit
agnoscat. opus suum inueniat ut creauit.

Expanded text:
ex nostro pendet arbitrio. Hujus operis ex nostro pendet arbitrio. Hujus operis homini inserta natura est, et ejusmodi res est, quae nostram tantummodo exspectat voluntatem. Graeci studia transmarina sectentur, et in alieno orbe constitutos, inanium litterarum quaerant magistros; nobis vero nulla proficiscendi, nulla transfretandi fluctus necessitas imminet, in omni sede terrarum constituta sunt regna tantum requirit humanam. Cui enim dubium est quia naturalis animae puritas, si nulla fuerit extrinsecus sorde polluta, fons sit et origo omnium virtutum? Bonam eam necesse est creaverit bonus Creator. Quod si forte cunctabimur, apalis integritas nulla vitiorum labe maculatur; si naturam mutaverit, perversa tunc dicitur; si bona conditio servetur, et virtus est. Animam nostram commendavit nobis Dominus, servemus depositum quale accepimus. Nemo causari potest extrinsecus situm, quod in se nascitur; facturam suam qui fecit agnoscat, opus suum inveniat ut creavit.
Abbreviated transcription (Latin):
gubernari : dum modo si non delinqͥmꝰ.
aut aliqua frugali cupiditate raptamur.
Sed ne irascamur quidem aduersus aliquẽ.
nec terrenos congregare thesauros ambiamꝰ:
quinpotius metũ cotidiani recessus et se iun¬
gendi corporis uigi expectatione. omĩa ca¬
duca calcemus. Cesset mulierum a mor.
libidinis extingatur incendium. inuicẽ
Ab debita nr̃a donemus: ante oculossem.¬
per abentos ultimȩ recributionis ad¬
uentum quia maior formido et pęnarũ
timor horridus. et lubricȩ carnis incen¬
tiua dissoluher et cruentam animam
quasi exaliqua rupe sustentat.I deoq
p̾cor ut ad finem proposti omĩ labore
tendamus. Nemo postergum respiciens
lorh imitetur uxorem: p̃sertim cũ dñs
aratrum et aspiciens retro aptus ẽ regno¬
ddĩ. Respicere enim retrorsum. nichil
et mundanis rursum desideriis obligari.
N olite quȩfo uirtatum tanquã inpossibile
nomen pauere. nec peregrinũ uob aut
ꝓculpositũ uideatur hoc studiũ. qđ

Expanded text:
gubernari; hoc modo non delinquemus, gubernari; hoc modo non delinquemus, aut aliqua fragili cupiditate raptabimur; sed nec irascemur quidem adversus aliquem, nec terrenos congregare thesauros ambiemus: quin potius metu quotidiani recessus, et sejungendi corporis jugi meditatione, omnia caduca calcabimus. Cessabit mulierum amor, libidinis exstinguetur incendium, invicem nobis debita nostra donabimus, ante oculos semper habentes ultimae retributionis adventum: quia major formido judicii et poenarum timor horridus, simul et lubricae carnis incentiva dissolvit, et ruentem animam quasi ex aliqua rupe sustentat. Ideoque precor ut ad finem propositi omni labore tendamus . Nemo post tergum respiciens Lot imitetur uxorem , praesertim cum Dominus aratrum et respicientem retrorsum, dign. Respicere autem retrorsum nihil et mundanis rursus desideriis obligari. Nolite, quaeso, virtutis tanquam impossibile nomen pavere, nec peregrinum vobis aut procul positum videatur hoc studium, quod
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Ut enim serius pam s
ex labore transacto intantis oꝑibus hab̾e
debeit lib̃tatem: sed ingi studio ut in
exibet scruitutr̃m. ut et dño placere
possit. et metum lucretur et uerbera:
ceptis. scientes quod ȩquus ilse retribu¬
tor inquo quemquam inuenerit in eo
sit iudicaturus. qđ prophetica ꝑ ezecbi¬
el uoce testatur. Nam et infelix iudas
ꝓpter unam noctis impietatem. omni
preteriti temporis labore priuatus est.¬
Et id circo tenendus ẽ continuus instituti
rigor. habentib dm̃ auxiliatorẽ. sicut
scriptum ẽ : quia om̃i ꝓponenti bonũ est¬
ds̃ cooꝑator. Adinertiam autẽ calcan.¬
dam apłi p̃cepta replicemus quib se
mori cotidie testabatur. Si militer
et nos humanȩ conditionis uituã ancipi¬
tem retractantes. ñ peccabimꝰ. Cum
enim fuerimꝰ excitati a somno aduesꝑam
nos ꝑuenire dubitemꝰ: et quieti corpora
concedentes. delucis ñ confidamus ad¬
uentu: et ubiq naturȩ ac uitę incerte
memores. dĩ nos intelligamus ꝓuidentia

Expanded text:
mus. Ut enim servus praeteex labore transacto instantis operis habere debeat libertatem, sed jugi studio ut inexhibet servitutem, ut et Domino placere possit, et ne metum lucretur et verbera; ceptis, scientes quod aequus ille retributor, in quo quemque invenerit, in eo sit judicaturus, quod prophetica per Ezechielem voce testatur . Nam et infelix Judas propter unius noctis impietatem, omni praeteriti temporis labore privatus est. Idcirco tenendus est continuus instituti rigor, habentibus Deum auxiliatorem, sicut scriptum est: Quia omni proponenti bonum Deus cooperatur . Ad inertiam autem calcandam, Apostoli praecepta replicemus, quibus se mori quotidie testabatur : similiter et nos humanae conditionis vitam ancipitem retractantes, non peccabimus. Cum enim excitati a somno, ad vesperam nos pervenire dubitemus, et quieti corpora concedentes, de lucis non confidamus adventu, et ubique naturae ac vitae incertae memores, Dei nos intelligamus providentia
Abbreviated transcription (Latin):
ina ineisin equalu ad euncta ferebat
examind ꝓ lurtmnos dgitur ab inmun dis
splrtibus et in fiemmitatib uariis. di etã
ꝑ antonium liberuint. Sermno eiꝰ sale
conditus ẽ. Tonsolab at᷑ mestos. docehat in¬
scios. concordebat iratos. Om̃ib suudeis.
atthis amori ap̃i anti pontndũ. Ero¬
pou̾elati. ante oculos bonorum maꝗ¬
pitu dinem futurorũ. et dĩ edementiã.
et benoficia retexebat indulta. qͥ filio
manarũ rerũ contemptũ. hȩc eiꝰ suasit
tarum: oppido gestum sit. ñ transibo
erat transuadere eẽt necesse. : tam cũ
comitib suis transuit illcsus. quã inde
rediu̾it᷑ incolomis. Rursusq in pristiniꝰ

Expanded text:
ata mens aequali ad cuncta ferebatur examine. Plurimos igitur ab immundis spiriper Antonium liberavit. Sermo ejus sale conditus consolabatur moestos, docebat inscios, concordabat iratos, omnibus suadens nihil amori Christi anteponendum. Proponebatque ante oculos bonorum magnitudinem futurorum, et Dei clementiam, et beneficia retexebat indulta, quod prophumanarum rerum contemptum haec ejus suasit tarum oppido gestum sit, non transibo erat, transvadare esset necesse, tam cum comitibus suis transivit illaesus, quam inde redibat incolumis. Rursusque in pristinis
Abbreviated transcription (Latin):
be n lo ses sinne deludere. I  ꝙ
eteimo constantiam suggerebat.
nasus& aberemum uenien¬
tibus turbis quȩ iam semortu
um aestimauerant reꝑturem: ille psal¬
lebat intrinsecus. Exurgat dẽ et dispen
gantur inimici eiꝰ. et fugiart qͥ oderius
cum a faciȩ eiꝰ. Si cut deficit fumus
deficiant: ut liquescit cera a facie ignis

Expanded text:
etipsos sinite deludere. Itaquanimo constantiam suggerebant. Rursusque ad eremum venientibus turbis quae jam mortuum eum se existimaverant reperturos, ille psallebat intrinsecus: Exsurgat Deus, et dissipengantur  inimici ejus: et fugiant qui oderunt eum a facie ejus. Sicut deficit fumus deficiant: sicut tabescit cera a facie ignis,
Abbreviated transcription (Latin):
creaturarum speciem. Fallunt᷑ qͥdã
stultorũ : dum legunt ad imaginẽ dĩ
factũ eẽ hominem. arbitrantes dm̃
eẽ corporeum : dum noncaro qđ est
ad similitudinem suã creauit. Co¬
gita igitur quale corpus habeat ue¬
ritas et dum non inueneris hoc ẽ ds̃.
Facies dĩ inscripturis sacris ñ dutha
sed diuina cognitio intelligit᷑: eadẽ
ratione quia ꝑfaciem conspectãqͥsq
cognoscitur. Hoc enim in oratione
dicitur dõ: ostende nobis faciemtuã.
Ac si dicatur: da nobis cognitionẽtuã
Os dĩ unigenitus eius ẽ. Ñ am sicut
ꝓuerbis quȩ ꝑ linguã fiunt: sepe dici¬
mus illa et illa lingua. ita et ꝓdĩuer¬
bum os ponitur: quia mos ẽ ut ore
uerba formentur. Et si uolueris gene¬
re locutionis illo demonstrare. quo
his qui efficit. ꝑ id qđ efficitur no¬
minatur. Bene os ꝓuerbo ponissic̃
linguã ꝓuerbis: sicut manũ plitteris.

Expanded text:
creaturarum speciem. Falluntur quidam creaturarum speciem. Falluntur quidam stulti, qui, dum legunt ad imaginem Dei factum esse hominem, arbitrantur Deum esse corporeum, dum non caro quod est ad similitudinem suam creavit. Cogita igitur quale corpus habeat veritas, et dum non inveneris, hoc est Deus. 8. Facies Dei in Scripturis sacris, non caro, sed divina cognitio intelligitur, ea quidem ratione, qua per faciem conspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione Deo dicitur: Ostende nobis faciem tuam, ac si dicatur: Da nobis cognitionem tuam. 9. Os Dei Unigenitus ejus est. Nam sicut pro verbis, quae per linguam fiunt, saepe dicimus illa et illa lingua, ita pro Dei verbo os ponitur, quia mos est ut verba ore formentur. Et si volueris genere locutionis illo demonstrare, quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur, bene os pro verbo ponis, sicut linguam pro verbis, sicut manum pro litteris.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterqđ audit omĩa: dicit᷑ auris:
Proco autem qđ auertitur: ambulat.
Pro eo qđ expectat: estat. Sic et in
ceteris horum similib ab humanis
mentibus trahitur similitudo addm̃.
icut ẽ obliuiscens: et memorans.
ds̃ animam habeat: sed hoc nr̃o nar¬
rat affectu. & alibi simili figura et
uermis. et scarabeus intelligitur. Nec
mirum si uilib significationib figu¬
retur. qͥ usq adrãrum passionum
seu carnis contumelias descendisse
cognoscitur. Nam et xp̃s agnus.
ñ ꝓnatura sed pinnocentia. Et leo
ꝓfortitudine : ñ ꝓnatura. & serpens
ꝓmorte et sapientia: ñ ꝓnatura scri¬
bitur. Nam et in ꝓpħa plaustri por¬
tuntis fȩnum: species ducitur ad dm̃.
Et hȩc omĩa ideo ꝑfiguram xp̃s. qui a
nichil istorũ ad ꝓpriettitem substan¬
silitudinem spcͥcies ducuntur ad
dm̃. neqra substantiȩ ꝓprietate: sed
iplefficientus causarum. Unde et cre¬
mimbus apparuisse: nisi ꝑ assũptam

Expanded text:
propter quod audit omnia, dicatur auris; propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod expectat stat. 5. Sic et in caeteris horum similibus ab humanis motibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens, et memorans. Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Et alibi simili figura et vermis et scarabeus intelligitur . 6. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Nam et Christus agnus, non pro natura, sed pro innocentia; et leo, pro fortitudine, non pro natura; et serpens, pro morte et sapientia, non pro natura scribitur. Nam et in propheta plaustri portantis fenum species ducitur ad Deum . Et haec omnia ideo per figuram Christus, quia nihil est horum ad proprietatem substansimilitudinem species ducuntur ad Deum; neque pro substantiae proprietate sed efficientiis causarum. Unde et crebiliter apparuisse nisi per assumptam
Abbreviated transcription (Latin):
nes quas de affectione humana
ducit scriptura ad dm̃ : ut et iuxta
se in cõmutabilis sit credendus. e̾t
tamen causa facit effectib ut faciliꝰ
intellegatur nr̃ȩ locutionis. et muta.¬
bilitatis genere appelletur. Tam
clementer ds̃ humanȩ consulit in¬
firmitati : ut quia eum sicut ẽ non
possumus agnoscere nr̃ȩ locutionis
more seipsum nob̾ insinuet. Vnde
et m̃brorũ nr̃orum qucilitatẽ habere
scribitur: et passionũ indigna dici
traheret. et dum condõstindit nobis
consurgeremus ei: Multismodis ds̃
ad signandum se hominib de inferio¬
ribus rebus species adsetrahit. quem
reuera iuxta ꝓpriam substanciam
inuisibilem ẽẽ: et in corporeũ constat.
lerumq decorporibus addm̃ sumunt᷑
qualitatũ species. quȩ tamen in dõ
non sunt: quia inppria natura in¬
corporeus ẽ et incircum scriptus.
sed pro efficientiis causcirũ rerum
in ipso species scribuntur. Ut quia
omĩa uidet : dicatur oculus. Et

Expanded text:
nes, quas de affectione humana nes, quas de affectione humana ducit Scriptura ad Deum, ut et juxta se incommutabilis sit credendus, et tamen pro causarum effectibus, ut facilius intelligatur, nostrae locutionis et mutabilitatis genere appelletur. 3. Tam clementer Deus humanae consulit infirmitati? Ut quia eum sicut est non possumus agnoscere, nostrae locutionis more se ipsum nobis insinuet. Unde et membrorum nostrorum qualitatem habere describitur, et passionum indigna dici  nostra nos traheret, et dum condescendit nobis, consurgeremus ei. 4. Multis modis Deus ad significandum se hominibus de inferioribus rebus species ad se trahit; quem re vera juxta propriam substantiam invisibilem esse et incorporeum constat. Plerumque de corporibus ad Deum sumuntur qualitatum species, quae tamen in Deo non sunt, quia in propria natura incorporeus est, et incircumscriptus, sed pro efficientiis causarum in ipso species rerum scribuntur, ut quia omnia videt, dicatur oculus; et
Abbreviated transcription (Latin):
surgens ad sensibilia: Asensibilibus.
surgens adrationabilia. Arationa¬
bilibus. surgens ad crecitorem. Incel¬
ligibilia. ꝑsẽ collaudant dm̃. In rac¬
tioncibilia. et insensibilia. ñ ꝑse sed ꝑ
nos : dum ea considerantes dm̃ lau¬
damus. Sed ideo dicuntur laudare
ipsa : quia eandem laudem earum
parturit causa. Dixerunt antiqui
qđ nichil tam ebesit: qđ ñ sensum
habeat indm̃. Hinc ẽ illud codex
silice duro scintilla excutitur. Et si
ignis in saxo utiq ibi sensus sentitur
ubi se uita non sentit. Qđ ex usu nr̃o
uel dolere. Horum enĩ motu.¬
um apud dm̃ ꝑturbatio nulla ẽ: apd̃
quem tranquillitas sũma est. Non
ita ẽ p̃cipitanda mentis sententia:
ut credamꝰ posse dõ furoris uel muta¬
tionis accedere ꝑturbationem. Sed
ipsam aequitatem iusticiȩ qua reos
punit iracundiam sacra lectio no¬
minauit qm̃ qđ iudiccintis aequũ ẽ.
furor ẽ et indignatio patientis. Ita
gͦ intelligere opus ẽ. et alias passo¬

Expanded text:
surgens ad sensibilia; a sensibilibus surgens ad sensibilia; a sensibilibus surgens ad rationabilia; a rationabilibus surgens ad Creatorem. Intelligibilia per se collaudant Deum, irrationabilia et insensibilia non per se, sed per nos, dum ea considerantes Deum laudamus. Sed ideo dicuntur laudare ipsa, quia eadem laudem eorum parturit causa. 4. Dixerunt antiqui, quod nihil tam hebes sit, quod non sensum habeat in Deum. Hinc est illud quod ex silice duro scintilla excutitur. Et si ignis in saxo, utique ibi sentitur sensus, ubi se vita non sentit. 122 CAPUT V. Quicitur, vel dolere. Horum enim motuum apud Deum perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Non ita est praecipitanda mentis sententia, ut credamus posse Deo furoris vel mutationis accidere perturbationem; sed ipsam aequitatem justitiae, qua reos punit, iram sacra lectio nominavit, quoniam quod judicantis aequum est, furor est, et indignatio patientis. 2. Ita ergo intelligere opus est et alias passio
Abbreviated transcription (Latin):
apłm qui ait. Quis enim cognouit
sensum dñi aut quis consiliarius eiꝰ
crectoris magnitu dinẽ crea tor¬
turarum corporea magnitudo
componitur : ut magna conside¬
rentur et paruis et ex usibilibus
inuisibilia estimentur. atq expul
pulchritudine fcictorum effector ope¬
rum agnoscatur. Nontam̃ paru¬
tate consimili: sed exquadam subdi¬
ta et creata specie boni. Sicut ars
in artifice retorquet laudem. ita re¬
rum crecitor: ꝑ creaturam suã lau¬
datur. et quanto sit excellentior ex
ipsa oꝑis conditione monstratur. Ex
pulchritudine circum scriptȩ creatu¬
re pulchritudinem suam : quȩ circũ¬
scribi nequid facit ds̃ intelligi. ut
ipsis uestigiis reuertatur homo
addm̃. quibus auersus ẽ. ut quia per
amorem pulchritudinis crector. a
creatoris forma se abstulit. Rursum
ꝑcreaturȩ decorem ad creatoris pul
gradibus intelligentiȩ ꝑ creaturam
ꝓgreditur homo ad intelligendum
dm̃ crecitorem: id est ab insensibilib

Expanded text:
ndum Apostolum, qui ait: Quis enim cognovit ndum Apostolum, qui ait: Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus toris magnitudinem creaturarum corporea magnitudo componitur, ut magna considerentur ex parvis, et ex visibilibus invisibilia aestimentur, atque ex pulchritudine 121 factorum effector operum agnoscatur, non tamen parilitate consimili, sed ex quadam subdita et creata specie boni. 2. Sicut ars in artificem retorquet laudem, ita rerum Creator per creaturam suam laudatur; et quanto sit excellentior, ex ipsa operis conditione monstratur. Ex pulchritudine circumscriptae creaturae pulchritudinem suam, quae circumscribi nequit, facit Deus intelligi, ut ipsis vestigiis revertatur homo ad Deum, quibus aversus est, ut qui per amorem pulchritudinis creaturae, a Creatoris forma se abstulit, rursum per creaturae decorem ad Creatoris reveam gradibus intelligentiae per creaturam progreditur homo ad intelligendum Deum creatorem, id est, ab insensibilibus
Abbreviated transcription (Latin):
bilem ostendit sed ubiq ẽẽ p̃sentem sig¬
nificcit. Per id qđ dicit ecce dñs uel
qđ magnitudinem diuinitatis eius
nullus possit sensus ad tingere eciam
nec̃ angłicus quã uisusq ad plura¬
litatem angłicam humana post re¬
surrectionem natura ꝓficiat. et ad
contemplandam dm̃ indefessa consur¬
gat uidere tamen eius essentiam plene
non ualet. quã nec ipsa ꝑfectio ange.¬
qui ait. Paxdĩ quȩ exuꝑat omẽm sen¬
sum. ut sub audias etiam angłorum.
Sola enim trinttis sibi integrẽ nota c̃
et humanitas axp̃o susceptã quȩ tercia
ẽ intrintate ꝑsona. Intelligibiliter
quodam mi romodo dĩ essentia sciri
potest dum. eẽ creditur. Opus uero
eius quod utique equari ei ñ potest
et iudicia eius a nullo penitꝰ sciuntur
Dĩ secreta iudicia non pose sensu pene¬
trare uel angelico. uel humano. Et
ideo quia occulta sediusta sunt. tan¬
tundem uenerari ea opus ẽ. et time¬

Expanded text:
bilem ostendit, sed ubique esse praesentem sigbilem ostendit, sed ubique esse praesentem significat. 120 Per id quod dicit: Ecce Dominus, vel quod magnitudinem divinitatis ejus nullus possit sensus attingere, etiam nec angelicus, quamvis usque ad parilitatem angelicam humana post resurrectionem natura proficiat, et ad contemplandum Deum indefessa consurgat, videre tamen ejus essentiam plene non valet, quam nec ipsa perfectio angequi ait: Pax Dei, quae exsuperat omnem sensum , ut subaudias, etiam angelorum. Sola enim Trinitas sibi integre nota est, et humanitas a Christo suscepta, quae tertia est in Trinitate persona: 2. Intelligibiliter quodam miro modo Dei essentia sciri potest, dum esse creditur. Opus vero ejus, quod utique aequari ei non potest, atque judicia a nullo penitus sciuntur. Dei secreta judicia non posse sensu penetrari, vel angelico, vel humano constat. Et ideo quia occulta, sed justa sunt, tantumdem venerari ea opus est, et time
Abbreviated transcription (Latin):
Quatenꝰ ad qđ ineffabile ẽ : ut cumq
dici posuit. qm̃ dedõ nichil dignę
huradnus sermo dicit. Dũ localis ñ
sit dẽ. Loculiter tamen in suis ambu
bat scĩs : dum deloco in locum p̃dicat᷑
abeus. Iam ds̃ qui nec loco mouet᷑
neo tem̃prẽ : inseruis tamen suis ec
tempore et loco mouetur. quotiens
nab eisdem localiter p̃dicatur. Dum
decl̃ nec scdm quancitatẽ. nec scđm
qualitatem. nec scd̾m si tum. nec
scđm habitum aut motum aliquid
digno dicatur: in est tamen ei qͦdã¬
modo. latitudo caritatis qua nos et
ab errorẽ colligit: et continet inue¬
rictite. In ẽ ei et longitudo. qͦ nos
longanimiter malos portat: donec
emendatos patriȩ futurȩ restituat:
n ẽ oi et altitudo ꝑquam omẽm
sensum suę scientię inm̃sitate exu¬
perat. In est ei et ꝓfundũ. qͦ dãp¬
nandos inferius iusta ęquittitem
Um dedõ loquens scriptura ple¬
rumque dicat ecce ds̃. Nonquasi uisi¬

Expanded text:
quatenus id quod ineffabile est, utcunque quatenus id quod ineffabile est, utcunque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit. 5. Dum localis non sit Deus, localiter tamen in suis ambulat 119 sanctis, dum de loco in locum praedicatur ab eis. Nam Deus, qui nec loco movetur, nec tempore, in servis tamen suis et tempore et loco movetur, quoties ab eisdem localiter praedicatur. 6. Dum de Deo nec secundum quantitatem, nec secundum qualitatem, nec secundum situm, nec secundum habitum aut motum aliquid digne dicatur, inest tamen ei quodammodo latitudo charitatis, qua nos et ab errore colligit, et continet in veritate. Inest ei et longitudo, qua nos longanimiter portat, donec emendatos patriae futurae restituat. Inest ei et altitudo, per quam omnem sensum suae scientiae immensitate exsuperat. Inest ei et profundum, quo damnandos inferius justa aequitate Dum de Deo loquens Scriptura plerumque dicit: Ecce Deus, non quasi visi
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta potestatis suȩ inmensitate con¬
cludit. nec eucidendi potentiã euts
quis aditum inuenire poterit quia
ille omĩa circumquaq constringͥta.
cuncta enim intra diuini iudicu
omĩpotentiam coarttintur ssue quȩ
continenda sunt ut salucisint. siuca
piam. Qui enim non habet placa
non inclufum. extra omĩa: sed non
exclusum. Et ideo interiorem. ut
omnia contineat. Ideo exteriorem: ut
incircum scriptł magnitudinis suȩ̨. in¬
mensitate omnia concludat. Per id
ergo quod exterius ẽ: ostenditur
eẽ creator. Perid uͦ qđ interior. t¬
gub̾ncire omĩa demonstratur. ac ne
ea quȩ creata sunt sine dõ ẽẽnt: ds̃
intra. omĩa est. Uerum ne extra
dm̃ eẽnt ds̃ exterior ẽ : ut omĩa con¬
cludantur ab eo. De consũmatione:
alicuius facti dicitur ꝑfectio. Ds̃ autẽ
qui non ẽ factꝰ. quomꝰ ẽ ꝑfecoꝰ: Sed
harc sermonem de usu nr̃o sunt hu
necina in opia sicut et reliqua uerba.

Expanded text:
cuncta potestatis suae immensitate concuncta potestatis suae immensitate concludit nec evadendi potentiam ejus quisquam aditum invenire poterit, quia ille omnia circumquaque constringit. Cuncta enim intra divini judicii omnipotentiam coarctantur, sive quae continenda sunt, ut salva sint, sive piam. Qui enim eum non habet placatnon inclusum; extra omnia, sed non exclusum. Et ideo interiorem, ut omnia contineat; ideo exteriorem, ut incircumscripta magnitudinis suae immensitate omnia concludat. Per id ergo, quod exterior est, ostenditur esse creator; per id vero quod interior, gubernare omnia demonstratur. Ac ne ea quae creata sunt sine Deo essent, Deus intra omnia est. Verum ne extra Deum essent, Deus exterior est, ut omnia concludantur ab eo. 4. Consummatio alicujus facti dicitur perfectio; Deus autem, qui non est factus, quomodo est perfectus? Sed hunc sermonem de usu nostro sumpsit humana inopia, sicut et reliqua verba,
Abbreviated transcription (Latin):
nitate in eius mansit dispositionẽ
consilii. Non usu nr̃o aliud dm̃ pu-¬
tare. aliud pulchritudinem eius:
atq aliud magnitudinem ipsius.
Sicut aliud ẽ homo: aliud pulchritu¬
do. quia defistente pulchritudine
homo manet. Ac ꝑhoc qui ita¬
intelligit: dm̃ corporcum eẽ credit. dũ
simplex siue non amittendo qđ habet:
seu quia ñ aliud ẽ ipse et aliud qđ in
ipso est. In ordinate dici seu conferri
pote simplicitis quȩ aliquando dicit᷑
ꝓstulticia et non ẽ. Apud dm̃ uero
summa simplicitas ẽ: iuxta hanc
regulam et cetera aestimanda suis.
sed ut ipsa potius contincantur ab eo.
nec particulatim ds̃ implet omĩai
sed cumsit idem unus. ubiq tamadẽ
totus. Non ita pucandus ẽ esso dõ ienl
om̃ibus ut unaqueq res ꝓmagnitudi¬
ne portionis suȩ caplat eũ. id ẽmuxxi¬
ma maius. et minima minus: dumh
sit potius ipse totus in om̃ib siue omĩa
in ipso. Omi potentiȩ diuina mnestas

Expanded text:
nitate in ejus mansit dispositione nitate in ejus mansit dispositione consilii. 5. Non usu nostro aliud Deum putare, aliud pulchritudinem ejus, atque aliud magnitudinem ipsius debemus sicut aliud est homo, aliud pulchritudo; quia, desistente pulchritudine, homo manet. Ac per hoc, qui itaintelligit Deum, corporeum esse credit, dum simplex, sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse, et aliud quod in ipso est. Inordinate dici seu conferri t utpote simplicitas, quae aliquando dicitur pro stultitia, et non est. Apud Deum vero summa simplicitas est. Juxta hanc regulam, et caetera aestimanda sunt. sed ut ipsa potius contineantur ab eo. Nec particulatim Deus 118 implet omnia, sed cum sit idem unus, ubique tamen est totus. Non ita putandus est esse in omnibus Deus, ut unaquaeque res pro magnitudine portionis suae capiat eum, id est, maxima majus, et minima minus, dum sit potius ipse totus in omnibus, sive omnia in ipso 2. Omnipotentiae divinae majestas
Abbreviated transcription (Latin):
UOD.DEUS
Summus et in commutabi¬
lis sit. Summũ bonum
ds̃ est. quia incõmutabilis¬
Sest: et corrumpi omĩno
non potest. Creatura uero bonũ: sed
non sũmum ẽ quia mutabilis ẽ. Et dũ
sit quidem bonum: ñ ttimen eẽ potest
et sũmum. Quid ẽ dĩ inmortalitas.
nisi eiꝰ incõmuttibilitas.: Nam et an¬
geli et anim̃ȩ inmortales sunt: sed in¬
mutabiles non sunt. Ideoq solus deus
dicitur inmortalis: quia solus in com¬
mutabilis. Nam anima moritur dũ
deserente dõ debono inmalũ mutat᷑.
Sic et angłs dum deserente dõ est lap¬
sus. Quod mat̾eriam habet unde
existat muttibile ẽ: quia de informe
ad formã transit. Qđ uͦ non
ds̃. Itaq bene ac substtantialit̾ sunt
ista indõ. id est incorruptio: in morta¬
litas. in cõmutabu̾ittis. Inde et merito
cunctȩ p̃ponit᷑ creaturȩ. Opus non
ari eum: quia peruaria tempora
diuersa eum p̃cepit. Sed manens idẽ
in cõmuttibilis aeternus: quid cuiq
congruum ẽẽ tempori. ab ipsa ȩter¬

Expanded text:
Quod Deus summus et incommutabilis sit. 1. Summum bonum Deus est, quia incommutabilis est, et corrumpi omnino non potest. Creatura vero bonum, sed non summum est 116, quia mutabilis est; et dum sit quidem bonum non tamen esse potest et summum. 2. Quid est Dei immortalitas, nisi ejus incommutabilitas? Nam et angeli et animae immortales sunt, sed immutabiles non sunt; ideoque solus Deus dicitur immortalis, quia solus incommutabilis est. Nam anima moritur, dum, deserente Deo, de bono in malum mutatur, sic et angelus, dum, deserente Deo, est lapsus. 3. Quod materiam habet, unde existat, mutabile est, quia de informi ad formam transit. Quod vero non Deus utique est. Bene, ac substantialiter sunt ista in Deo, id est, incorruptio, immortalitas, incommutabilitas. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. 4. Opus non ari eum, quia per varia tempora diversa praecipit, sed manens idem incommutabilis, et aeternus, quid cuique congruum esset tempori, ab ipsa tamen aeter
Abbreviated transcription (Latin):
sed aduerte qđ cuncta et futura et p̃teri.¬
ta. et p̾sentia. in animosunt potius re¬
quirenda. Tria ista p̃terita p̾sentia
et futura : in animo tantum inueniru
Preterita reminiscendo. Presentia con¬
tuendo. futura expectando. Sꝑamꝰ
igitur aduenientia. In tuemur p̾sentia:
recolimꝰ transeuntia. Haec non ita in

Expanded text:
sed adverte quod cuncta, et futura et praeterised adverte quod cuncta, et futura et praeterita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. 4. Tria ista, praeterita, praesentia et futura in animo tantum inveniri constat, praeterita reminiscendo, praesentia contuendo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Haec non ita in
Abbreviated transcription (Latin):
muttibili inherent cretitori : siue ma¬
theriam illam informẽ. priusquã ex
ea omĩa ista quȩ temporaliter iam
uoluuntur formarentur: nec ipsi uti¬
q ualebat tempus. Tempus igitur
non ad eas cretituras quȩ supͣ cȩlosunt.
uel succeduntꝰ: sed nob̵ qui subcęlo uer¬
cretitura. In principio tam̃ mundi.
factum eẽ credendum ẽ. Ideo gͦ ꝓrin¬
cipium dicitur qđ exipsocȩpit rerũ
uniuersarum ex ordium. Nullum
spacium corporaliter habent tem.¬
pora: quia ante abscedunt pęne quã
ueniant. Ideoq in rebus nullus sta.¬
tutus ẽ temporum: quia celeri crea¬
turȩ motu muttintur. nec centum
anni. unum tempus ẽ: nec unus
annus: unum tempus ẽ. nec unus
mensis. unum tempꝰ ẽ. nec dies. nec
hora. quia dum haet omĩa particu¬¬
lis accedunt sui et decedunt. quomͦ
unum dicendum ẽ. qđ ñsimibi est.
utrum sit p̃teritum futurũ uetq̃a
sicut p̃sens. et si est scire oportet ubi est:

Expanded text:
mutabili inhaerent Creatori; sive mamutabili inhaerent Creatori; sive materiae illi informi, priusquam ex ea omnia ista quae temporaliter jam volvuntur formarentur, nec ipsi utique valebat tempus. Tempus igitur non ad eas creaturas, quae supra coelos sunt, vel succedunt, sed nobis, qui sub coelo vercreatura, in principio tamen mundi factum esse credendum est. Ideo ergo principium dicitur, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decedunt, quomodo unum dicendum est quod non simul est? 3. Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut praesens; et si est, scire oportet ubi est;
Abbreviated transcription (Latin):
peritur : dum infuturũ facie ad fa-¬
ciem quib quȩ electis p̃sentabatur ut
ipsam speciem contemplentur cuius
nunc uestigia comp̃hende conantur:
suecessio ad scribatur.
mĩa tempr̃a precedit diuina
aeternitas. Nec indõ preceritum
p̃sens futurũ ue aliquid creditur. sed
omĩa p̾sentia in eo dicuntur: quia
aeternitate sua cuncta cõplectitur.
Alioquin muttbilis ẽ dĩcredendus:
si ei successiones temporũ ad scriban¬
tur. Si semꝑ aliqua eẽnt cum dõ
tempora : non cẽt tempus sed eẽt¬
acternitas. Nec muttirent᷑ tẽpora:
sed starent. Presens: p̃teritũ ex futu¬
rum. nr̃m ẽ habere ñdm̃. Uerbi
causa dicimus: ꝓpaesenti teneo codicẽ.
ro p̃terito: tenui. Profuturo tenebo.
uniuersittitem uͦ dĩ tenet: et ꝓtenuit
et tenebit tenet dicitur. sed nec ipsoꝵ
angłorum decessio accessioue. ẽ tem¬
porum. Nam duas eẽ increaturis
res: quarum uicissitudo temporum
ñ ualet. Angłos scilicet ꝓpt̃ qđ in com¬

Expanded text:
peritur, dum in futuro facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cujus nunc vestigia comprehendere conantur; et successio ascribatur. 1. Omnia tempora praecedit divina aeternitas, nec in Deo praeteritum, praesens, futurumve aliquod creditur, sed omnia praesentia in eo dicuntur, quia aeternitate sua cuncta complectitur. Alioquin mutabilis est Deus credendus, si ei successiones temporum ascribuntur. Si semper aliqua essent cum Deo tempora, non esset tempus, sed aeternitas; nec mutarentur tempora, sed starent. 2. Praesens, praeteritum et futurum nostrum est habere, non Dei. Verbi causa, dicimus pro praesenti, teneo Codicem; pro praeterito, tenui; pro futuro, tenebo. Universitatem vero Deus tenet; et pro tenuit, et tenebit, tenet dicitur. 3. Sed nec ipsis angelis decessio accessiove est temporum. Nam duas esse in creaturis res, quibus vicissitudo temporum non valet, angelis scilicet, propter quod incom
Abbreviated transcription (Latin):
tum in terrogantis ancillȩ. xp̃m
rissimȩ fleuit. Grauius ẽ infirmi¬
tate quã ignorantia quẽquã delin¬
quere : grauiusq industria quã
infirmitate peccare. Industria nãq
peccat. qui studio ac delib̾atione
mentis malũ agit. In firmitate au¬
tem qui casu uel p̃cipitttione delin¬
quitꝰ. Nequius autẽ et de industria
peccant. qui ñsolum ñ bene uiuunt.
sed adhuc et bene uiuentes si possuis
aueritate diuertunt. Sunt enim
qui ignorantes peccant: et sunt
qui scientes. Sunt etiam et qui
ꝓignorantiȩ̃ excusatione scire no.¬
lunt : ut minus culpabiles habean
tur. qui tam̃ seipsos ñ muniunt sed
magis decipiunt. nescire simplici¬
ter adignorantiã ꝑtinet: noluisse
uero scire ad contumacẽ suꝑbiã.
Uoluntatem quippe ꝓprii dñi uel¬
le nescire. quid aliud ẽ quam
uelle dñm suꝑbiendo contẽpnere :
nemo igitur se deignorantia ex¬
cuset quia ds̃ non solum eos uidicat
quia cognitione sua reuertuntur:

Expanded text:
tum interrogantis ancillae Christum tum interrogantis ancillae Christum rissime flevit . 4. Gravius est infirmitate quam ignorantia quemquam delinquere; graviusque industria quam infirmitate peccare. Industria namque peccat qui studio ac deliberatione mentis malum agit; infirmitate autem qui casu vel praecipitatione delinquit. Nequius autem et de industria peccant qui non solum non bene vivunt, sed adhuc et bene viventes, si possunt, a veritate divertunt. 5. Sunt enim qui ignoranter peccant, et sunt qui scienter. Sunt etiam et qui pro ignorantiae excusatione scire nolunt, ut minus culpabiles habtur, qui tamen seipsos non minuunt, sed magis decipiunt. Nescire simpliciter ad ignorantiam pertinet. Noluisse vero scire ad contumacem superbiam. Voluntatem quippe proprii domini velle nescire quidem aliud quam velle dominum superbiendo contemnere: nemo ignorans Dei ignorantia se excuset, quia Deus non solum eos judicat qui a cognitione sua revertuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
Uosus modis peccatum cõ¬
mittitur. id est aut ui cupiditatis
aut metu timoris : dũ uel quisq uult
ad ipisci qđ cupit. uel timet neincur¬
rat qđ metuit. Quattuor modis cõ¬
mittitur peccatũ in corde: quatuor
ꝑpetratur et oꝑe. Admittitur in
corde suggestione demonũ. delecta¬
tione carnis. consensione mentis:
de sensione elationis. cõmittit᷑ oꝑe.
nunc latenter. nunc palã. nunc
consuetudine. nunc despatione.
stis gͦ gradib et corde delinquitur.
et oꝑe malicia ꝑpetrat᷑. Tribus
modis peccatum geritur. hoc est
ignorantia. infirmitate. industria:
ꝑiculo autẽ pęnarum diuerso. Igno¬
rantiȩ namq modo peccauit inpa¬
radẏso eua: sicut apłs dicit. Uir
non ẽ seductus. mulier autẽ seduc¬
ta in p̃uaricatione fuit. Ergo eua
peccauit ignorantia. adam uero
industria: quia ñseductꝰ sed sciens
prudensq peccauit. Qui uͦ sedu-¬
citur : quid consentiat euidenter
ignorat. De infirmittite autem
petrus deliquid. quando ad me¬

Expanded text:
Duobus modis peccatum committitur, id est aut amore cupiditatis, aut metu timoris, dum vel quisque vult adipisci quod cupit, vel timet ne incurrat quod metuit. Quatuor modis committitur peccatum in corde, quatuor et perpetratur in opere. Admittitur in corde suggestione daemonum, delectatione carnis, consensione mentis, defensione elationis. Committitur in opere, nunc latenter, nunc palam, nunc consuetudine, nunc desperatione. In istis ergo gradibus et corde deliet opere malitiae perpetratur. Tribus modis peccatum geritur, hoc est, ignorantia, infirmitate, industria, periculo autem poenarum diverso. Ignorantiae namque modo peccavit in paradiso Eva, sicut Apostolus dicit: « Vir non est seductus, mulier autem seducta in praevaricatione fuit . » Ergo Eva peccavit ignorantia. Adam vero industria, quia non est seductus, sed sciens prudensque peccavit. Qui vero seducitur, quid consentiat evidenter ignorat. De infirmitate autem Petrus deliquit, quando ad me
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ꝓtuitioni utantur m̃bra xp̃i. Mẽbra
qͥppe xp̃i : fid elessunt popłi. quos dum
ea potesttte quã accipiunt obtime re¬
gunt : bonã utiq uicisitudinẽ dõ lar.¬
gitori restituunt. Bonꝰ rex facilius ad
iusticiã ad elicto regreditur : quã de
iusticia ad delictum tranffero. ut noueris
hic eẽ casum: illuc ꝓpositũ. In ꝓposito eiꝰ
eẽ debet: numquam eigredi aueritate.
Q d si casu titubare contigerit. mox refurget.

Expanded text:
Dei pro tuitione utantur membrorum Christi. Membra Dei pro tuitione utantur membrorum Christi. Membra enim Christi, fideles sunt populi: quos dum ea potestate quam accipiunt, optime regunt, bonam utique vicissitudinem Deo largitori restituunt. Bonus rex facilius ad justitiam a delicto regreditur, quam de justitia ad delictum transfertur: Ut noveris hoc esse casum, illud propositum. In proposito ejus esse debet, nunquam egredi a veritate: quod si casu titubare contigerit, mox resurgere.
Abbreviated transcription (Latin):
regni potestate. ita prãre se om̃ib
debet ut sntomagis honoris celsitudine
claret: tanto semetipsum humiliet pre¬
ponens sibi exemplũ humilitatis dauid.
qͥ desuis meritis ñ timuit sedhumiliter
sese deiciens dixit. Uilis incedã. et uilis
appcirebo ante dm̃ qͥ elegit me. Qui recꝰ.¬
te utitur regni potestatem. formã iusti¬
ciȩ factis magisquã uerb instruit. Iste
nulla ꝓsꝑitaite erigitur: nulla aduersi¬
tate turbatur. Non innitit᷑ ꝓpriis uirib
nec adõ recedit coreiꝰ. Regni fastigiũ:
humili p̃sidet animo. Non eũ delectet
iniqͥtas. ñ inflãmat cupiditas. Sine de¬
Fraudatione alicuiꝰ : expauꝑe diuitem
facit. Et qđ iusta potestate apopłis ex¬
torquere poterat: sepe misericordi cle¬
cũ quibus una ẽ eis nascendi. moriendiq
conditio ꝓdẽẽ ergo debet popłs pͥncipa¬
tus ñ nocere. nec dominaindo p̃mere :
sed condescendendo consolariͥ. Ut uero
sit utile hoc potestatis insigne: et donum

Expanded text:
regni potestate, ita se praestare omnibus debet, ut quanto magis honoris celsitudine claret, tanto semetipso mentem humiliet proponens sibi exemplum humilitatis David, qui de suis meritis non tumuit, sed humiliter sese dejiciens, dixit: Vilis incedam, et vilis apparebo ante Deum, qui elegit me. Qui recte utitur regni potestate, formam justitiae, factis magis, quam verbis instituet. Iste nulla prosperitate erigitur, nulla adversitate turbatur. Non innititur propriis viribus, nec a Domino recedet cor ejus. Regni fastigium, humili praesidet animo. Non eum delectat iniquitas, non inflammat cupiditas: sine defraudatione alicujus ex paupere divites facit, et quod juxta potestatem a populis extorquere poterat, saepe misericordiae clecum quibus una est eis nascendi, moriendique conditio. Prodesse ergo debet populis principatus, non nocere, nec dominando premere, sed condescendendo consulere; ut vere sit utile hoc potestatis insigne, et donum
Abbreviated transcription (Latin):
dũ imꝑis eorum obȩdiunt. Nonniali
aut̃ sicut pmtisunt. seqͥ reges inmalũ :
sic pigrist̃ imittire illos inbonũ. Sepe
unde malireges pectant. indeboni iusti¬
ficantur dum p̃cidentiũ cupidittat̃ et
maliciã corrigunt. Nã reuera peccaitis
eoꝵ cõmunicant : si qđ illi diripueruis
isti retentunt. Cuius peccatũ quisque
sequitur : necesse ẽ ut eiꝰ pgna sequatur.
Neq enĩ erit impar. supplicio: cuiꝰ errore
unc enim iura sua ab om̃ib custodienda
existimet : qndo et ipse illis reuerentiã
p̃bet. Principes legibus tenerissuis. nec in
se possedãpnare uira: quȩ in subiectis
constituunt. Iusta ẽ enĩ uocis eorũ iucto¬
ritas. si qđ apopłis ꝓhibent sibi licere non
paciantur. Sub religionis disciplina :¬
scłi potestates subiecte sunt. Et quã uis
culminis regni sint p̃diti : uinculo tam̃
fidei tenentur adstricti. ut fidẽ xp̃i suis
legibus p̃dicent et ipsã fidei p̃dicatio¬
nem morib conseruent. Dedisciplina

Expanded text:
dum imperiis eorum obediunt. Nonnulli autem, sicut prompti sunt sequi reges in malum, sic pigri sunt imitari illos in bonum. Saepe unde mali reges peccant, inde boni justificantur: dum praecedentium cupiditatem et malitiam corrigunt. Nam re vera peccatis eorum communicant, si quod illi diripuerunt, isti retentant. Cujus peccatum quisque sequitur, necesse est ut ejus poenam sequatur. Neque enim erit impar supplicio, cujus errore Tunc enim jura sua ab omnibus custodienda existimet, quando et ipse illis reverentiam praebet. Principes legibus teneri suis, ne in se posse damnare jura, quae in subditis constituunt. Justa enim vocis eorum auctoritas, si quod populis prohibent, sibi licere non patiantur. Sub religionis disciplina seculi potestates subjectae sunt. Et quamvis culmine regni sint praediti, vinculo tamen fidei tenentur astricti, ut fidem Christi suis legibus praedicent, et ipsam fidei praedicationem moribus bonis conservent. CA
Abbreviated transcription (Latin):
i enĩ plus cõmiteit᷑. plus ab eo exigit᷑: etĩ
ũ usura pęnarũ. Reges uitã subditorũ
acile exemplis sis uel aedificant uel sub¬
ertunt. Ideoq pͥncipẽ ñ oportet delin¬¬
uere : ne formã peccandi faciat peccati
sꝰ inpunita licentia. Nã rex qui ruit in
itiis : cito uiã ostendit erroris. sic legit᷑
de ieroboam qͥ peccauit et peccare fecit
sł. Illiꝰ autẽ adscribet᷑ quicqd exẽplo
siꝰ asubditis ꝑpetratur. Sic̃ ñnullibo¬
iorum pͥncipũ dõ placita facta sctuntur.
ta fac le multi praua eorũ exempla setᷤ¬

Expanded text:
Cui enim plus committitur, plus ab eo exigitur, etiam Cui enim plus committitur, plus ab eo exigitur, etiam cum mensura poenarum. Reges vitam subditorum facile exemplis suis, vel aedificant, vel subvertunt. Ideo principem non oportet delinquere, ne formam peccandi faciat peccati ejus impunita licentia. Nam rex qui ruit in vitiis, cito viam ostendit erroris. Sicut legitur de Hieroboam, qui peccavit, et peccare fecit Israel. Illius autem ascribitur, quicquid exemplo ejus a subditis perpetratur. Sicut nonnulli bonorum principum Deo placita facta sequuntur, ita facile multi prava eorum exempla sec
Abbreviated transcription (Latin):
uisimulcire nouit. ñ qđ iniqͥtati eorũ con¬
inciat. sed qđ aptũ tempꝰ correctionis ex¬
ectet qnͣdo eorũ uitia. uel em̃dare uale¬¬
t uel punire. Multi aduersus pͥncipes.
onurationis crimine decegunt᷑. sedꝓbare
olens ds̃ clem̃tiam pͥncipum : illos male
ogittire ꝑmittit. istos ñ deserit. De illoꝵ
ulo bene iastos facit. dũ culpas quas
li agunt: isti mira pacientia indulgu̾nt.
dde malorũ ꝓmalo uicissitudo iusticia ẽ.
ed qͥclem̃tiam addit iusticiã. nĩ malũ pro
ialo culpatis reddit: sed bonũ ꝓmalo of¬
ad melius : si uitiis fuerit implicatꝰ.
płi enĩ peccantes iudicem metuunt. et
malo suolegibus cohertentur. Reges
iutẽ nisi solo dĩ timęre metuq gehenne
cherceantur. libere inp̾ceps ꝓruunt : et ꝑ
ibruptũ licentiȩ in om̃e facinꝰ uitiorũ
abuntur. Quantũquisq insuꝑiori cons
itut᷑ ẽ loco : tanto inmaiori uersat᷑ ꝑiculo.
anto si delinquat peccator maior est.
tentes enim : potent̃ torm̃ta patiuntur.

Expanded text:
eorum consentiat, sed quod aptum tempus correctionis exspectet, quando eorum vitia vel emendare valeat, vel punire. Multi adversus principes conjurationis crimine deteguntur, sed probare volens Deus clementiam principum, illos male cogitare permittit, istos non deserit. De illorum malo bene istis facit, dum culpas quas illi agunt, isti mira patientia indulgent. e malum pro malo vicissitudo justitiae est: sed qui clementiam addit justitiae, non malum pro malo culpatis reddit, sed bonum pro malo ofad melius, si vitiis fuerit implicatus. Populi enim peccantes judicem metuunt, et a malo suo legibus coercentur. Reges autem, nisi solo Dei timore metuque gehennae coerceantur, libere in praeceps proruunt, et per abruptum licentiae in omne facinus vitiorum labuntur. 5. Quanto quisque in superiori ctitutus est loco, tanto in majori conversatur periculo, tanto, si delinquat, peccato major est. Potentes enim, potenter tormenta patiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
arrogantiȩ fastu inflatur. maiori
intumescit iactantia. Unde et bene
psalmus ait. Quia ñ cognoui litte.¬
raturã introibo in potentias dñi. Sim¬
pliciorib litteris. ñ est p̃ponendus.
fucus grãmaticȩ artis. Meliores
sunt enim cõmunis litt̃ȩ. quia sim¬
pliciores et ad solam. humilitatem
legentium ꝑtinentes. Ille uͦ neqͥores
quia ingerunt hominib ꝑniciosã m̃tis
elationem. Meliores eẽ grammaticos
quã hereticos. Hȩretici enim: austũ
letiferi sucus hominib ꝑsuadendo pro¬
pinant. Grãmaticorũ autẽ doctrma:
potest etiã ꝓficere aduitã dũ fuerit
in meliores usus adsũpta. deconlatione.

Expanded text:
arrogantiae fastu inflatus majore arrogantiae fastu inflatus majore intumescit jactantia. Unde et bene psalmus ait: Quia non cognovi litteraturam, introibo in potentias Domini . 10. Simplicioribus litteris non est praeponendus fucus grammaticae artis. Meliores sunt enim communes litterae quia simpliciores et ad solam humilitatem legentium pertinentes, illae vero nequiores, quia ingerunt hominibus perniciosam mentis elationem. 11. Meliores esse grammaticos quam haereticos. Haeretici enim haustum lethiferi succi hominibus persuadendo propinant, 299 grammaticorum autem doctrina potest etiam proficere ad vitam, dum fuerit in meliores usus assumpta. CAPUT XIV.