comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De thome prestantia certior factus. maiori eũ us¬
nore dignũ reputans primo illi ecclesiã de siche¬
fortã contulit. Postea nõ aliquotiens ecclesiasti¬
corũ negocioꝵ causa eũ romã direxit. i om̃ib
eus industriã merito collandandã experies.
N a tẽpestate guillelmus eboracensis arrthiep̃e
uite termino et pontificali officio feliater exples¬
to: bt̃o fine quieuit. eboracensi itaq sede pastuntee
theobaldus canthuariensis antistes et tociꝰ anglie
primas. modis om̃ib scitegit qualiter srchidya¬
conũ suũ rogeriũ de quo pauloante menuĩmus
cidẽ sedi preficeret: quatenus per hoc et dignitati
ecclesie canthuariensis et honori suo et in clerire
suo prospiceret. et thome ad maiora uiã aperiret.
Nec frustratus est a ꝓposito suo. Nã meora to rt¬
gerio cũ cõniuẽtia regis in eboracensi sede substi¬
tuto et conserrato⁊ absq mora archidiaconatũ

Expanded text:
de Thomae praestantia certior factus, majori eude Thomae praestantia certior factus, majori eum dignum reputans, primo illi ecclesiam de Otforda contulit. Postea vero aliquoties ecclesiasticorum negotiorum causa eum Romam direxit; in omnibus ejus industriam merito collaudandam experiens. Ea tempestate Willelmus Eboracensis archiepiscopus vitae termino et pontificali officio feliciter expleto, beato fine quievit. Eboracensi itaque sede vacante, Theobaldus Cantuariensis antistes et totius Angliae primas, modis omnibus sategit, qualiter archidiaconum suum Rogerium de quo paulo ante meminimus eidem sedi praeficeret, quatenus per hoc et dignitati Ecclesiae Cantuariensis et honori suo et in clerico suo prospiceret, et Thomae ad majora viam aperiret. Nec frustratus est a proposito suo: nam memorato Rogerio cum conniventia regis in Eboracensi sede substituto et consecrato, absque mora archidiaconatum
Abbreviated transcription (Latin):
plerũq uocitaret : sic eiũ cognoĩabat᷑ uir ille: cũ
quo ad curiã uenerat. Nec fuit momẽtaneus et
transitorius huiꝰ liuor ĩuidencie: sicut postinodũ
rei probauit euentus. Thomas tamẽ nichilom̃̃ꝰ
in solita se cõtinẽs mansuetudine: gracia ꝓficiebat
apud deũ et hoĩes. Interim ãt qͣnͣtũ licuit iuri ti¬
uili et sacris canonib studiũ adhibuit : ut ꝑhaĩ
causis ꝑorandis seu decidendis instructior haberet᷑.
et ecclesiasticaꝵ reꝵ noticiã plenius conseque̾tur
Extitit causa qua canthuariensis antistes theo¬
baldus romauã ecclesiã uisitare disponeret: ꝓ¬
fectusq est ut dignũ erat iũ honesto ⁊ cs proise
comitiitu: assĩpto enã setũ thomt de ciuꝰ prudẽ¬
tit et fidelitate precipue cõfideberrser ĩ mecits.
¶̃ in ipso itiere et negono sus eũ sibi ĩ młcis
necessairiũ expertus est. Rieuersus ał prospere.⁊

Expanded text:
plerumque vocitaret: sic enim cognominabatur vir ille, cum plerumque vocitaret: sic enim cognominabatur vir ille, cum quo ad curiam venerat. Nec fuit momentaneus et transitorius hujus livor invidentiae, sicut postmodum rei probavit eventus. Thomas tamen nihilominus in solita se continens mansuetudine, gratia proficiebat apud Deum et homines. Interim autem, quantum licuit, juri civili et sacris canonibus studium adhibuit; ut per haec in causis perorandis seu decidendis instructior haberetur, et ecclesiasticarum rerum notitiam plenius consequeretur. Exstitit causa, qua Cantuariensis antistes Theobaldus Romanam Ecclesiam visitare disponeret, profectusque est, ut dignum erat, cum honesto et copioso comitatu, assumpto etiam secum Thoma, de cujus prudentia et fidelitanam in ipso itinere et negotio suo eum sibi in multis necessarium expertus est. Reversus autem prospere, et
Abbreviated transcription (Latin):
fite habitus est gracia: ut nullũ illi familiariorẽ:
nullũ ut putabat᷑ haberet cariorẽ. Siquidẽ uir sapiẽᷤ
mansuetudinis illius et prudencie sinceritate celerit᷑
cognita eũ con siliis suis indesmẽter ad hibebat. et ne¬
gocia ei sua frequẽter cõmittebat: experiensq illũ ⁊ ĩ
consiliis prudentẽ. et ĩ negociis strẽnuũ ac fidelẽ: ar¬
ciori sibi eũ dilectionis et familiaritatis uiutulo cõ¬
uĩgere satagebat. Uerũptanẽ nõ absq ĩuidia. E¬
rat nãq quidã tã pontificali familiaritate quã
eclesiastica dignitate sublimis noĩe rogerius de põ¬
te ep̃i canthuariensis archidyaconus: qui nõ equa¬
nimiter thome tantã in turia graciã sustinebat.
Hit non solũ apud se ĩtestina ĩuidie peste tabesce¬
bat: uerũ aliquociens palã in cõtumelias et ĩppe¬
ria erũpebat: ita ut thomã clericũ baillehache

Expanded text:
fice habitus est gratia, ut nullum illi familiariorem, fice habitus est gratia, ut nullum illi familiariorem, nullum, ut putabat, haberet chariorem. Siquidem vir sapiens, mansuetudinis illius et prudentiae sinceritate celeriter cognita, eum consiliis suis indesinenter adhibebat: et negotia ei sua frequenter committebat: experiensque illum et in consiliis prudentem et in negotiis strenuum ac fidelem, arctiori sibi eum dilectionis et familiaritatis vinculo conjungere satagebat, verumtamen non absque invidia. Erat namque quidam tam pontificali familiaritate quam ecclesiastica dignitate sublimis, nomine Rogerius de Ponte, episcopi Cantuariensis archidiaconus, qui non aequanimiter Thomae tantam in curia gratiam sustinebat. Hic non solum apud se intestina invidiae peste tabescebat: verum aliquoties palam in contumelias et improperia erumpebat, ita ut Thomam clericum Baillehache
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cõmissoꝵ sibi causa agendorũ lundonias fre¬
quẽtare et in domo pr̃is thome hospitalitatĩ gb̃a
ex longo tꝑe diuertere consueuisset⁊ thomão cbẽ¬
fantia pleniꝰ cognonisset: pidens eñ iã inuenẽ ele¬
gantẽ. et tã litteris instructũ qͣm prudencia et mo¬
rib oratũ ⁊ cepitq ei suadere. ut una setũ fid dñi
sui canthuariensis curiã profiascere. Sed thomti
naputans se nõ tam officiosũ qͣm presũptorẽ habẽ¬
dũ si se nõ uocatus ingereret. ĩ terĩ distulit. denet
supradicti uiri suasione pleniꝰ certificatus. tandẽ
cũ cõpetenti et honesto aparatu ipso comitante
pontificis se reuerendis aspectib presentauit. euẽ
uir filcioris prudencie ĩtuitus et ex occursu fatier
sensatũ intelligens gratãter et honorifice susce.¬
pit: secũq manere precepit. Exinde thomas in turia
familiariter cõuersatus. breui tꝑe in tanta a põti¬

Expanded text:
cum commissorum sibi causa agendorum Londonias frecum commissorum sibi causa agendorum Londonias frequentare et in domo patris Thomae hospitalitatis gratia ex longo tempore divertere consuevisset, Thomamque ab infantia plenius cognovisset, videns eum jam juvenem elegantem et tam litteris instructum quam prudentia et moribus ornatum, coepit ei suadere ut una secum ad domini sui Cantuariensis curiam proficisceretur. Sed Thomas reputans se non tam officiosum quam praesumptorem habendum si se non vocatus ingereret, iterum distulit; donec supradicti viri suasione plenius certificatus, tandem cum competenti et honesto apparatu, ipso comitante, pontificis se reverendis aspectibus praesentavit. Quem vir altioris prudentiae intuitus, et ex occursu faciei sensatum intelligens, gratanter et honorifice suscepit: secumque manere praecepit. Exinde Thomas in curia familiariter conversatus, brevi tempore in tanta a ponti
Abbreviated transcription (Latin):
et uolũtates sodaliũ suoꝵ liberali munificẽtia.
dispertiebat: iã talib preludiis informante eũ gr̃a
ad illũ qui postmodũ in eo claruit. iũdanaꝵ rerũ
contẽptũ. et circa panꝑes miserationẽ Interãũ
at̃ tũ inter sodales confabulacionis fieret occasior
oͥba haibebet coĩa et quasi amatoria. ne tib huiuis¬
modi quoq hom̃ genere oĩo extorris et ihudams
haberet᷑. tũ tamẽ in castitatis puritate esser ãmi¬
randus. stiebat hoc ex industria qua plurimsi
callebat⁊ frontẽ iuxta sapiẽtis consiliũ pretendene
aliis non dissisem: cũ intus essent uere oĩa dissilia.
o tpe uir reuerendissimꝰ theobaldus de bectesi
monasterio assũptus: etclesie canthuariensi et me¬
rito et dignitate presidebat: pir quidẽ per gĩa lau¬
tabilis et magnificus. et tã in scłarib qͣm eclesi¬
asticis negocis expientissimꝰ. Huiꝰ quidã officiale

Expanded text:
et voluntates sodalium suorum liberali munificentia et voluntates sodalium suorum liberali munificentia dispertiebat, jam talibus praeludiis informante eum gratia ad illum, qui postmodum in eo claruit, mundanarum rerum contemptum et erga pauperes miserationem. Interdum autem cum inter sodales confabulationis fieret occasio, verba habebat communia et quasi amatoria, ne ab hujusmodi quoque hominum genere omnino extorris et inhumanus haberetur. cum tamen in castitatis puritate esset admirandus. Faciebat hoc ex industria, qua plurimum callebat, frontem juxta sapientis consilium praetendens aliis non dissimilem, cum intus essent vere omnia dissimilia. Eo tempore vir reverendissimus Theobaldus de Beccensi monasterio assumptus, Ecclesiae Cantuariensi et merito et dignitate praesidebat: vir quidem per omnia laudabilis et magnificus, et tam in saecularibus quam ecclesiasticis negotiis experientissimus. Hujus quidam officialis,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ gubernatritẽ atq patronã ĩcessanter ĩuocaret.
eiq post xp̃m spem suã cõmitteret. Cñ ãt tho
ut erudiret᷑ instabat. defuncta est: et exinde circa stu-¬
dia thomas se remissus cepit hr̃e. Paternã igit᷑ do¬
mũ quasi uatuã et desolatã sublata mr̃e fastidienᷤ:
ad quendã lundrensem cognatũ suũ qui nõ solũ ĩt̾
cõciues uerũeriã apud curia les grandis erat nomĩs
et honoris. se contulit: apud quẽ ferme per triẽniũ
consistens płũa bone indolis exꝑimẽta hiis qui ft̃
eũ nosse poterant perstitit. Luxuriã nãq sturrilita¬
tẽ et auariciã tanto studio et exetracione detestabat᷑
ut illis quib talia placent õino se odibilẽ et ĩgra¬
tũ fecisset. nisi suꝑexcellens eius mansuetudo et libe¬
ralitas eciã ipsis quib in hac parte displicebat: eũ
amore dignũ p̃stutisset. Nichil enĩ ex hiis que habere
poterat curans aut reseruans  uniuersa in usus

Expanded text:
um gubernatricem atque patronam incessanter invocaret, eique post Christum spem suam committeret. Cum autem Thomut erudiretur, instabat, defuncta est, et exinde circa studia Thomas se remissius coepit habere. Paternam igitur domum quasi vacuam et desolatam sublata matre fastidiens, ad quemdam Lundrensem cognatum suum, qui non solum inter concives, verum etiam apud curiales grandis erat nominis et honoris, se contulit, apud quem ferme per triennium consistens plurima bonae indolis experimenta his qui tunc eum nosse poterant praestitit. Luxuriam namque, scurrilitatem, et avaritiam tanto studio et exsecratione detestatur, ut illis, quibus talia placent, omnino se odibilem et ingratum fecisset, nisi superexcellens ejus mansuetudo et liberalitas etiam ipsis, quibus in hac parte displicebat, eum amore dignum praestitisset. Nihil enim ex his quae habere poterat curans aut reservans, universa in usus
Abbreviated transcription (Latin):
rãtib eius magnanimitatẽ atq confidenciã. Ad ianu¬
as igit᷑ regie equo desiliens uno tantũ se comitante cle¬
rico crucẽ manu baiulans aulã ingressus ꝑtransiit:
et in ulteriorẽ domũ ꝑuenit. Porro rex cũ familiarib
suis ĩ remociori camera consistebat. Benerũt itaq ad
archiep̃m quidã ex ep̃is ÷ e quib unus erat gilebertu
ausus finsti ad regẽ ingredi. Noueris ꝓculdubio et ip̃m
regẽ suũ aduersũ te exemisse gladiũ: illũq in te tum
multa ĩdignacõe uibrare. Qua ꝓpt̾ qm diu ita uos
ad ĩuitẽ habueritis: spes nulla pacis esse poterit. Meq
igit᷑ usus consilio: trucẽ de manu tua deponas. Et arc
mĩme depono: Itẽ lundoniẽsis ad eũ. Ego ait decanꝰ tuuͤ
sũ. et debeo tibi mistrare: trade eã michi. Neqͣqͣm ait ar-¬
chiep̃s eã dimittã: nõ estẽi michi oneri. Tunt lundoni¬
ensis ũectis manibz uoluit eã ui de manibz illis extor¬

Expanded text:
rantibus ejus magnanimitatem atque confidentiam. Ad janurantibus ejus magnanimitatem atque confidentiam. Ad januas igitur regiae equo desiliens, uno tantum se comitante clerico, crucem manu bajulans, aulam ingressus pertransiit, et in ulteriorem domum pervenit. Porro rex cum familiaribus suis in remotiori camera consistebat. Venerunt itaque ad archiepiscopum quidam ex episcopis, e quibus unus erat Gilbertus ausus fuisti ad regem ingredi. Noveris procul dubio et ipsum regem suum adversum te exemisse gladium, illumque in te cum multa indignatione vibrare: quapropter quandiu ita vos ad invicem habueritis, spes nulla pacis esse poterit: meo igitur usus consilio, crucem de manu tua deponas. » Et arminime depono. » Item Londoniensis ad eum: « Ego, ait, decanus tuus suum et debeo tibi ministrare: trade eam mihi.--Nequaquam, ait archiepiscopus, eam dimittam: non est enim mihi oneri. » Tunc Londoniensis, injectis manibus, voluit eam vi de manibus illius extor
Abbreviated transcription (Latin):
sis. uir tamẽ in hoc articulo ĩuentus est unus qui eñ seque¬
pa . Egradienti itaq de hospicio suo et dextera manu crucẽ ba¬
iult̃ti⁊ occurrit pleb̾ ĩnumera multitudo: quoꝵ pars inai¬
lma uberti lacrimas fundẽs benedictionib illius se supplex
hũliabat. Erati uidere piũ et miserandũ spectaculũ. q̃¬
lit̾ plebs deuota pastoris sui qͣsi ad agonẽ ꝓperãtis uestigia
stipañ eiulando prosequeret: zam eñ apud umniuersos ꝑ¬
crepuerat: qd̾ ip̃a die esset occidendus. Appropinquãte ita¬
ꝙ eo ad castellũ in quo rex erat. cũ magna festinacione
porte patuerũt nec minori celeritate eo ingresso iterũ
clause st̾. et nectib ĩmissis diligẽt obserate. Prosilit mox
et cõcurrit ondiq proceꝵ et militũ. diu̾siq generis hõm
multitudo que cõuenerat. spectatura unr ĩestimabilis
constãcie: ipsis etiã qui ei ũmicabãt᷑ obstupescẽtib ⁊ mi¬

Expanded text:
sis, vix tamen in hoc articulo inventus est unus qui eum sequesis, vix tamen in hoc articulo inventus est unus qui eum sequeretur. Egredienti itaque de hospitio suo et dextera manu crucem bajulanti, occurrit plebis innumera multitudo, quorum pars maxima ubertim lacrymas fundens benedictionibus illius se supplex humiliabat. Eratque videre pium et miserandum spectaculum, qualiter plebs devota pastoris sui quasi ad agonem properantis vestigia stipatim ejulando prosequeretur. Jam enim apud universos percrepuerat quod ipsa die esset occidendus; appropinquante itaque eo ad castellum, in quo rex erat, cum magna festinatione portae patuerunt, nec minori celeritate eo ingresso iterum clausae sunt, et vectibus immissis diligenter obseratae. Prosilit mox et concurrit undique procerum et militum, diversique generis hominum multitudo, quae convenerat, spectatura virum inaestimabilis constantiae; ipsis etiam qui ei inimicabantur, obstupescentibus et mi
Abbreviated transcription (Latin):
aderit. Scimꝰ eĩ qm facilime te ab oĩ piulo eximere
possis si uelis: et nõ solũ regẽ nõ habere iratũ. uerũ
etiã placatũ: et ad oẽs uolũtates tuas ꝑatũ. Unde in¬
dubitãter credimꝰ diuinũ tibi nõ defutuꝵ fauorẽ: tui
ĩtuitu hũanã graciã cõtẽpsisti secit itaq uir dm̃
scd̃m qd̃ uir ille religiosus eũ docuerat ⁊ et celebrata
sũmo mane cũ deuocione missa de bt̃o stephano põ¬
tificalib q sicut erat ildutus. ad curiã ire disposuit:¬
sed dissuadẽtib siuis sacerdotalia deposuit ornamẽta Soli¬
to itaq mõ indutus. stolã tantũ tollo et humeris ĩnexuit:
litiz ascenso equo et cruce que eñ semꝑ ex more precedebat ĩ ma¬
iu dertera sũpta cepit uelle ure. Cũq mirltos haberet socis̾ mẽ¬
se habebat eni in comitatu ferme qͣ draginta clericos ĩ lr̃atu¬
ta noĩatissimos ⁊ exceptis capellanis suis et uiris religio¬

Expanded text:
aderit. Scimus enim quam facillime te ab omni periculo eximere aderit. Scimus enim quam facillime te ab omni periculo eximere possis, si velis, et non solum regem non habere iratum, verum etiam placatum et ad omnes voluntates tuas paratum. Unde indubitanter credimus divinum tibi non defuturum favorem; cujus intuitu humanam gratiam contempsisti. » Fecit itaque vir Domini secundum quod vir ille religiosus eum docuerat: et celebrata summo mane cum devotione missa de beato Stephano pontificalibusque sicut erat indutus, ad curiam ire disposuitsed dissuadentibus suis sacerdotalia deposuit ornamenta. Solito itaque modo indutus stolam tantum collo et humeris innexuit, sicque ascenso equo et cruce, quae eum semper ex more praecedebat, in manu dextera sumpta, coepit velle ire. Cumque multos haberet socios mensae, habebat enim in comitatu ferme quadraginta clericos in litteratura nominatissimos: exceptis capellanis suis et viris religio
Abbreviated transcription (Latin):
ret ꝓtuldubio capiendus esset. et aut oculis erutis et lin¬
gua abscisa carceri mancipandus: aut certe ex abrup¬
to ocaidendus. Hoc audiens nir sc̃s totus nec mirũ in¬
tremuit. surgensq sine mora ante altare se ꝓstrauit:
ibiq cũ multa deuocione et latrimis diutissime stratuᷤ
ꝑmanẽs: oĩpotenti dño causã erclesie sue altenciꝰ cõ-¬
mẽdauit. Inde consurgens misit et uocauit quẽdã ur
religiosũ: cũ quo diu suꝑ statu suo collocutus: tale ab
eo consiliũ accepit. Mane ĩquit consurgens anteqͣm ꝓ¬
cedas ad curiã. missã de bto stephano ꝓthomr̃e solẽpnit̾
telebrabis ibiq ante sacroscã dñici corpis et sanguim
misteria causã scẽ sue eilesie iħu xp̃o cõmendabis: sił¬
q etiã et btẽ sꝑ u̾gini marie. et ipsi bt̃o step hano. net nõ
alit᷑ age. Neq enĩ tuũ est negociũ sed dei: qui tibi ĩ oĩb

Expanded text:
ret; procul dubio capiendus esset, et aut oculis erutis aut linret; procul dubio capiendus esset, et aut oculis erutis aut lingua abscisa carceri mancipandus, aut certe ex abrupto occidendus. Hoc audiens vir sanctus totus, nec mirum, intremuit, surgensque sine mora ante altare se prostravit, ibique cum multa devotione et lacrymis diutissime stratus permanens omnipotenti Domino causam Ecclesiae suae attentius commendavit. Inde consurgens misit et vocavit quemdam virum religiosum, cum quo diu super statu suo collocutus, tale ab eo consilium accepit. « Mane, inquit, consurgens antequam procedas ad curiam, missam de beato Stephano protomartyre solemniter celebrabis. Ibique ante sacrosancta Dominici corporis et sanguinis mysteria, causam sanctae suae Ecclesiae Jesu Christo commendabis simulque etiam et beatae semper Virgini Mariae et ipsi beato Stephano necnon aliter age: neque enim tuum est negotium sed Dei, qui tibi in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
lã occasionẽ uel egritudinẽ ei ad extusacionẽ ꝓficere:
quominꝰ sui presenciã exhibẽt. Iteꝵ igit᷑ mittũt᷑ a rege
duo comites robertus scilicz leicestren ses et rainaldus
comubiensis÷ qui eũ ad curiã uenire cõpellãt: uel certe
uti uere egrotet cognoscãt. Putabat eĩ rex qd̾dilacoĩs
rausa egritudinẽ simulasset. Ueniẽtes ãt ad eũ prefati
comites. cũ multa reuerẽtia mandatũ regis ei ĩtimauer̃t :
sed cognoscentes eũ graui dolore uexari: usq in crastinũ
a inducias ⁊ cesserũt. Quibz ait archiep̃s. Ne qͣs me oc-¬
casiones uel subterfugiũ ex industria querere estimet:
cras des uolente si pita comes fi̾t presens adero: eciã si
feretro me gestari oportuerit. Ipso ãt die ĩtimatũ ẽ bfõ
mro a duobz proceribz qui amici et fideles euis erãt: oc¬
tulti ãt ꝓpt̾ metũ regis: qd̾ si se in crastino curie ꝯmilte.¬

Expanded text:
lam occasionem vel aegritudinem ei ad excusationem proficere, lam occasionem vel aegritudinem ei ad excusationem proficere, quominus sui praesentiam exhiberet. Iterum igitur mittuntur a rege duo comites, Robertus scilicet Leicestrensis et Rainaldus Cornubiensis, qui eum ad curiam venire compellant: vel certe utrum vere aegrotet cognoscant. Putabat enim rex quod dilationis causa aegritudinem simulasset. Venientes autem ad eum praefati comites cum multa reverentia mandatum regis ei intimaverunt; sed cognoscentes dum gravi dolore vexari usque in crastinum ei inducias concesserunt. Quibus ait archiepiscopus: « Ne quis me occasiones vel subterfugium ex industria quaerere aestimet; cras, Deo volente, si vita comes fuerit, praesens adero; etiamsi feretro me gestari oportuerit. » Ipso autem die intimatum est beato viro a duobus proceribus qui amici et fideles ejus erant, occulti autem propter metum regis, quod si se in crastino curiae committe
Abbreviated transcription (Latin):
te. Tandẽ mandauit ei rex ut occasione cessante mane ꝑa.¬
rñdit: ut qͥs in crastino de recenti querela placitare coge¬
ret. Sed rex a ꝓposito nõ recedens:: t̾ribilib uocib et iura¬
mento negociũ iã ultra differri nõ posse: uociferabat᷑.
Soluto tandẽ consilio reuertũtur singuli ad ꝓpria: sed et
archiẽp̃s in suo se recepit hospicio. Et ecce citra noctis me¬
diũ cũ uir dñi post auxietatẽ et laborẽ quieti se dedisset
uehemens dolor lateris eũ arripuit: et tota nocte illa cũ
diei sequẽtis ꝑte nõ modica grauit̾ afflixit. Frequẽt nãq
ita pati consueuerat: sed et tũc ꝓpter anxietatẽ quã die
p̃terita ꝑtulerat dolor eius renouatus est. Mane facto
mittũtur a rege qui archiep̃m uocẽt ad turiã. Respõsũ
est qd̾ infirmaret᷑: et uenire nõ posset. Quo audito ix
solito terribilius ĩtonãs oculos dei crebro uirabat: nul¬

Expanded text:
te. Tandem mandavit ei rex ut occasione cessante mane parte. Tandem mandavit ei rex ut occasione cessante mane parrespondit ut quis in crastino de recenti querela placitare cogeretur. Sed rex a proposito non recedens terribilibus vocibus et juramento negotium jam ultra differri non posse vociferabatur. Soluto tandem concilio revertuntur singuli ad propria. Sed et archiepiscopus in suo se recepit hospitio. Et ecce citra noctis medium cum vir Domini post anxietatem et laborem quieti se dedisset, vehemens dolor lateris eum arripuit, et tota nocte illa cum diei sequentis parte non modica graviter afflixit. Frequenter namque ita pati consueverat, sed et tunc propter anxietatem, quam die praeterita pertulerat, dolor ejus renovatus est. Mane facto, mittuntur a rege qui archiepiscopum vocent ad curiam; responsum est quod infirmaretur et venire non posset. Quo audito, rex solito terribilius intonans oculos Dei crebro jurabat, nul
Abbreviated transcription (Latin):
roris ꝓfuit. Nam statĩ incõtinenti alia querela indu-¬
cit᷑ de supͣdicto iohãne marascallo: cui ĩ curia archi¬
eñ iusticia negata fuisse dicebat᷑. Rñdit archiẽps se
a ĩ iusticia neqͣqͣm defuisse. sed ip̃m iohãnẽ in causa
sua penitus defecisse ⁊ iusq suũ probare nõ potuisse:
prestitoq contra morẽ sacramento iudiciũ subterfu-¬
gisse. Cũqz in hac causa se nichil obtinere posse rex ĩ¬
tellexisset : ad alia se cõuertit. Temꝑa ad m̃ĩstrate
cancellarie reuocãtur ĩ mediũ: et ut racionẽ de red¬
ditib regni archiep̃s reddat: rex instanter exigit.
Negat archiep̃s ad ista rñdere se debere: cũ ab hiis oĩ¬
b liber prorsus et expeditus tꝑe electionis sue a curia
retessisset. uariis igit᷑ querelis et cõtencionib protrahit dieꝰ
in resper: rege satis ĩprobe instante et a ꝓposito nõ recedẽ¬

Expanded text:
roris profuit. Nam statim incontinenti alia querela induroris profuit. Nam statim incontinenti alia querela inducitur de supradicto Joanne Marascallo; cui incuria archiepiscopi justitia negata fuisse dicebatur. Respondit archiepiscopus se ei in justitia nequaquam defuisse, sed ipsum Joannem in causa sua penitus defecisse, jusque suum probare non potuisse, praestitoque contra morem sacramento judicium subterfugisse. Cumque in hac causa se nihil obtinere posse rex intellexisset, ad alia se convertit. Tempora administratae cancellariae revocantur in medium, et ut rationem de reditibus regni archiepiscopus reddat, rex instanter exigit. Negat archiepiscopus ad ista respondere se debere cum ab iis omnibus liber prorsus et expeditus tempore electionis suae a curia secessisset. Variis igitur querelis et contentionibus protrahitur dies in vesperum, rege satis improbe instante et a proposito non receden
Abbreviated transcription (Latin):
muĩme se recepisse rñdit. Qua ꝓpt̾ eũ de cõtẽptu statĩ iudica.¬
ri ĩperauit. Egrediũt mox ad iudiciũ quos rex ipse iudi¬
tes ex nõie designabat: decernũtqz ut archiep̃s qͣngenta ᷤ
argẽti libras hac de causa regi ꝑsoluat. Qd̾ ubi relatũ
est archiep̃o. iudiciũ spreuit et irritũ habuit ⁊ dicẽs se
neqz a rege neq a quoqͣm eoꝵ iudicari posse: cũ ip̃e iudi¬
cãdi de eis a dño potestatẽ accepisser. nõ illi de ip̃o. Cũ i¬
git᷑ qd̃ ĩiuste uidicatũ fuerat. iuste dissoluere et cassare
uellet ⁊ fregerũt eũ sermonibz et suasionib quidã ex a¬
micis et familiaribz siuis dicẽtes. regẽ pro causa pecuni¬
aria nõ esse grauius exacerbandũ: si forte uel sic qd̃ uo¬
lebat assetutus quiescẽt. Acquiescẽs igit᷑ uir dñi eorũ
Ssiliis: statĩ qd̃ ĩiquo iudicio exactũ fuerat. fideiussorib
prestitis soluit: sed nichil ad mitigacionẽ tyrãnici fu-¬

Expanded text:
recepisse respondit: quapropter eumdem contemptu statim judicari imperavit. Egrediuntur mox ad judicium, quos rex ipse judices ex nomine designabat, decernuntque ut archiepiscopus quingentas argenti libras hac de causa regi persolvat. Quod ubi relatum est archiepiscopo, judicium sprevit et irritum habuit, dicens se neque a rege neque a quoquam eorudi de eis a Domino potestatem accepisset, non illi de ipso. Cum igitur quod injuste judicatum fuerat, juste dissolvere et cassare vellet, fregerunt eum sermonibus et suasionibus quidam ex amicis et familiaribus suis, dicentes: « Regem pro causa pecuniaria non esse gravius exacerbandum; si forte vel sic quod volebat assecutus quiesceret. » Acquiescens igitur vir Domini eorum consiliis, statim quod iniquo judicio exactum fuerat, fidejussoribus praestitis solvit, sed nihil ad mitigationem tyrannici fu
Abbreviated transcription (Latin):
mes ad eũ. Et quomõ ĩquit potest auerti qͣn idiciũ re¬
gis aiudias: Homo enĩ regis es: et uillas alqs castella
possessionesq infinitas de eo in fẽodo et baronia tenes
et idarto uidiciũ in curia eius audire et sustinere teopor¬
tet. Absit ĩquit archiep̃s. nichil prorsus in feoto et baro¬
nuiade es teneo⁊ sed qcꝙ habet eccłia in ꝑpetua lib̾tate pos¬
sidet: nõ in fẽodo uel baronia uł in aliqͣ terrene dñaci

Expanded text:
 Et quomodo, inquit, potest averti quin judicium regis audias? home enim regis es; et villas atque castella possessionesque infinitas de eo in feodo et baronia tenes. Et idcirco judicium in curia ejus audire et sustinere te oportet. » -- « Absit, inquit archiepiscopus: nihil prorsus in feodo et baronia de eo teneo, sed quidquid habet Ecclesia, in perpetua libertate possidet, non in feodo vel b
Abbreviated transcription (Latin):
tonsilio richardi: qui utiq regis uolũtatẽ optime
nouerãt. ex qua totã electionis sũmã pendere oporte.¬
bat. Nꝯcauerũt itaq regios legatos: bartholomeũ
uidelicet exoniensẽ ep̃m. et hilariũ citestrensẽ. et rich¬
airdũ. Qui tũ uenissent̾. et cũ eis multũ denis super
ꝓposito negocio tõtulissent: tandẽ oẽs mnanimiter.
tam monachi qm̃ ep̃i una uoce eadẽ sentẽna cã¬
cellariũ in pastorẽ et ep̃m aĩaꝵ suaꝵ elegerur t¬

Expanded text:
consilio Richardi, qui utique regis voluntatem optime consilio Richardi, qui utique regis voluntatem optime noverant: ex qua totam electionis summam pendere oportebat. Vocaverunt itaque regios legatos, Bartholomaeum videlicet Exoniensem episcopum, et Hilarium Cicestrensem, et Richardum. Qui cum venissent, et cum iis multum denique super proposito negotio contulissent, tandem omnes unanimiter, tam monachi quam episcopi, una voce eademque sententia cancellarium in pastorem et episcopum animarum
Abbreviated transcription (Latin):
fouerint ⁊ nõ est dubiũ qn ĩterim felicia sint tẽpora: qnͣ
status ecclesie iocũdus et quietus perseueret. Sinaũt qd̃
tibsit res ĩ contrariũ cesserit:. quot exinde sequãt᷑ discri¬
mina: que ꝑturbaciones: qui labores et tumultus:
qͦt deniq dãpna reꝵ et ꝑicula aĩaꝵ: Br̃am nõ ꝓuto
latere scĩtatẽ. Cũq richardus fuiẽ dicendi fecisset: et
ip̃i ep̃i eius oracionẽ laude dignã approbassẽt: prior
canthuariensis pͥmũ des gracias. deinde regi grates
ĩmensas pro sua ergei se beniuolẽtia et sollicitudĩe
tũ tebita reuerẽcia detulit: sicq ad nitũ ep̃oꝵ noĩa¬
tis et ad se pocatis q̃bustã monachis natu et prudẽ¬
tia maiorib egressus est foras. Cũq cõ sedissent et de
perbo qd audierant tractare cepissent⁊ uisũ est eis
nichil circũdici uel statui posse. sine ep̃oꝵ et ipsius

Expanded text:
foverint, non est dubium quin interim felicia sint tempora, quin foverint, non est dubium quin interim felicia sint tempora, quin status Ecclesiae jucundus et quietus perseveret. Sin autem, quod absit! res in contrarium cesserit, quot exinde sequantur discrimina, quae perturbationes, qui labores et tumultus, quot denique damna rerum et pericula animarum, vestram non puto latere sanctitatem! » Cumque Richardus finem dicendi fecisset, et ipsi episcopi ejus orationem laude dignam approbassent, prior Cantuariensis primum Deo gratias, deinde regi grates immensas pro sua erga se benevolentia et sollicitudine cum debita reverentia retulit: sicque ad nutum episcoporum nominatis et ad se vocatis quibusdam monachis natu et prudentia majoribus egressus est foras. Cumque consedissent et de verbo quod audierant tractare coepissent, visum est iis nihil circumdici vel statui posse sine episcoporum et ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
dñs nr̃ rex sicut ab ip̃is melius audistis studiosis¬
simus est circa ea que dei sunt et circa sc̃am eccle¬
siã maximã et precipuã gerit deuocionẽ: preti¬
pue ãt circa ecclesiã presentẽ cantuariensẽ: quã
specialẽ in dño matrẽ suã filiali dilectione hiũ¬
liter et fideliter recognoscit. Qua ꝓpter ne ex diu¬
tina pastoris absencia in aliquo forte turbetur.
uel grauet᷑: sciatis ab ipso liberã uobis electioniᷤᷤ
datã licenciã: ita tamen ut personã tanto oneri
et honori congruã eligatis. Non enĩ uos latet
qd̃ dñs nr̃ rex in tali negocio nichil attendere
consueuit: nisi que deo credit esse placida et scẽ etclesie
ptilia. Uobis itaq de cetero ĩcũbit et oĩo expedit ⁊ ut
talẽ eligatis cuiꝰ pr̃ocinio scd̾m deũ et scũm homines
gaudeatis. Si enĩ rex et archcẽps grato dilectionis mñcu¬
lo sibiĩuitẽ coheserint: seseq mutus amicabiliter cõ¬

Expanded text:
noster rex, sicut ab ipsis melius audistis, studiosissimus est circa ea quae Dei sunt, et circa sanctam Ecclesiam maximam et praecipuam gerit devotionem: praecipue autem circa Ecclesiam praesentem Cantuariensem, quam specialem in Domino matrem suam filiali dilectione humiliter et fideliter recognoscit. Quapropter, ne ex diutina pastoris absentia in aliquo forte turbetur vel gravetur, sciatis ab ipso liberam vobis electionis datam licentiam; ita tamen ut personam tanto oneri et honori congruam eligatis. Non enim vos latet quod dominus noster rex in tali negotio nihil attendere consuevit, nisi quae Deo credit esse placita et sanctae Ecclesiae utilia. Vobis itaque de caetero incumbit et omnino expedit, ut talem eligatis, cujus patrocinio secundum Deum et secundum homines gaudeatis. Si enim rex et archiepiscopus grato dilectionis vinculo sibi invicem cohaeserint, seseque mutuo amicabiliter con
Abbreviated transcription (Latin):
pũ qui dicit᷑ sin edhefell egrediũtur: ut uel sal¬
tẽ ibi in maxima campi: patentis latitudine
decorẽ et magnitudinẽ pallii pro poto inspitere
possent. Cũq modis oĩb in explicacione palli labora
rent. at ip̃e etiã tampus sui breuitate eas iã cõtlude
et toaetare uideret᷑: audiũt nocẽ dicentẽ frustra gioł
ĩtassũ niti: cũ nec tota anglia ꝓallii illius ni fgaus¬
mdiẽ cõprehendere sufficeret. Ha nõ dicimꝰ quasi
per musiebres insiones uiri magnificentiã uelimuᷤ
astruerez sed ne ea que cõtigisse constat. saltẽ iuhu¬
uismodi supprimere indeamur. Sed nec diuine pie¬
tati indignũ indet᷑: et pie ⁊ religiose mr̃i desilii fu¬
tura magnifitẽtia et gła hoc modo uoluit m̃otes¬
cere: tũ de huiusmodi multa in scripturis contie¬
neant᷑ exempla. Nũ autẽ ꝓuer ad ãnos dotule
puenisset: lr̃aꝵ studiis a mr̃e traditur. Iam euĩ eniã

Expanded text:
pum qui dicitur Smedhefell egrediuntur, ut vel salpum qui dicitur Smedhefell egrediuntur, ut vel saltem ibi in maxima campi patentis latitudine decorem et magnitudinem pallii pro voto inspicere possent. Cumque modis omnibus in explicatione itate eas jam concludere et coarctare videretur, audiunt vocem dicentem frustra eas et incassum niti, quum nec tota Anglia pallii illius magnitudinem comprehendere sufficeret. Haec non dicimus quasi per muliebres visiones viri magnificentiam velimus astruere; sed ne ea quae contigisse constat, saltem in hujusmodi supprimere videamur. Sed nec divinae pietati indignum videtur, et piae et religiosae matri de filii futura magnificentia et gloria hoc modo innotescere, cum de hujusmodi multa in Scripturis contineantur exempla. Cum autem puer ad annos dociles pervenisset, litterarum studiis a matre tr
Abbreviated transcription (Latin):
bis asperiorib ĩcrepabat. Nutrix n̾o puerũ et dili¬
genter obuolutũ et fastia curiose astrictũ dicebat:
qͥnymo et palliũ oleseritũ rubꝵ miri splendoris
et opis ei suꝑpositũ asserebat. uisũ est mr̃i quasi
festina accurreret: cognitura utꝵ nutrix tam de
puero qͣm de pallio uera teltaret᷑: Cũq scd̃m u̾ba
nutricis ĩuenisset. mirata est plurimũ pulchritu¬
dinẽ et splendorẽ pallii⁊ uolensq uenu statẽ miri¬
fici oꝑis cercius et plenius considerare. tepit illud
exparte nutrice adiuuãte uelle explicare: sẽo bre¬
uitas ipsius tamere. explicare penitus nõ sinebat
Egrediũtur in maiorem doniũ: que et ipsa suibre¬
uitate hoc fieri non paciebat᷑. Inde in plateã ex¬
eunt: sed et ipsa nichilominꝰ modica parte pallii
explicata tota uisa est occupari. Unde maiori ĩ¬
dendi desiderio auxie. tandẽ extra ciuitatẽ in cã¬

Expanded text:
cibus asperioribus increpabat. Nutrix vero puerum et dilicibus asperioribus increpabat. Nutrix vero puerum et diligenter obvolutum et fascia curiose astrictum dicebat, quin imo et pallium holosericum rubrum, miri splendoris et operis, ei suppositum asserebat. Visum est matri quasi festina accurreret, cognitura utrum nutrix tam de puero quam de pallio vera testaretur. Cumque secundum verba nutricis invenisset, mirata est plurimum pulchritudinem et splendorem pallii, volensque venustatem mirifici operis certius et plenius considerare, coepit illud ex parte nutrice adjuvante velle explicare; sed brevitas ipsius camerae explicare penitus non sinebat. Egrediuntur in majorem domum, quae et ipsa sua brevitate hoc fieri non patiebatur. Inde in plateam exeunt, sed et ipsa nihilominus modica parte pallii explicata tota visa est occupari. Unde majori videndi desiderio anxie tandem extra civitatem in cam
Abbreviated transcription (Latin):
tam tamq diffusã magnitudinẽ uenter illius ut
e uidebat᷑ intumuit et excreuit: ut tocius eolesie
spacia occuparet. Euigilans et recordans sompii
rehemẽter obstupuit et exꝑauit:. nõ tamẽ ã ũ¬
iectorẽ suũ supra mẽoratũ redire presũpsit. uerita
ne ab eo curiositatis argueret. Siluit igit . consce¬
uans ista in corde suo. Impleto ãt tempore pariẽ¬
di peperit filiũ. Die festo bt̃i thome apli puer
natus est: eodẽqz die post uesꝑas baptiratus thome
nomen accepit. Exinde diligenter enutrit᷑ habenᷤ
nutricẽ que maternis in puerili mĩsterio parcẽt
laborib: ut ipsa eius mater interĩ oracionibus ⁊
solitis pietatis oꝑibus licentius insistere posset.
Quadã r̾o nocte cũ m̃r de filio sollicita obdormis¬
set : uisũ est ei quasi puer nudus et absq opimẽto
in cunabilis iaceret: unde ut sibi udebatur pehe¬
mẽter cõmota nutricẽ de negligantia et ĩturia u̾¬

Expanded text:
tam tamque diffusam magnitudinem venter illius, ut tam tamque diffusam magnitudinem venter illius, ut ei videbatur, intumuit et excrevit, ut totus ecclesiae spatia occuparet. Evigilans et recordans somnii vehementer obstupuit et expavit; non tamen ad conjectorem suum supra memoratum redire praesumpsit, verita ne ab eo curiositatis argueretur. Siluit igitur conservans ista in corde suo. Impleto autem tempore pariendi, peperit filium. Die festo beati Thomae apostoli puer natus est, eodemque die post vesperas baptizatus Thomae nomen accepit. Exinde diligenter enutritur, habens nutricem quae maternis in puerili ministerio parceret laboribus, ut ipsa ejus mater interim orationibus et solitis pietatis operibus licentius insistere posset. Quadam vero nocte cum mater de filio sollicita obdormiisset, visum est ei quasi puer nudus et absque operimento in cunabulis jaceret, unde, ut sibi videbatur, vehementer commota nutricem de negligentia et incuria vo
Abbreviated transcription (Latin):
solitũ ita sibi contigisset. Nirũ quendã religiosir̃elit¬
teratũ suꝑ uisione consuitura adiit: qui licet sõpnia
nõ curanda didicisset. nec muliebres pisiones multi
penderet. rauerenciã tñ matrone scistitaintis aitendẽs
m̃dit qd in sccaptura satra aqua ppłos signifute¬
rent. mirariq se. quidnã sibi uellet qd̾ aquas hocẽ
ppłos in uentrẽ influere uidisset ignarus nimirũ
futuroꝵ que hodie in eclesia canthuariensi palã ẽ
uidere. C orrapta igitur a uiro illo et edocta ne deĩc epᷤ
sõpniis que multos errare fererũt trederet: reuersa
est ad ꝓpria. Nec multo post elapso tempore iterũ
pisũ est ei quiescenti: quasi cantuariã oracionis r̃a
aduenisset. Cũq ad eulesiã quasi iã ingressi ac
acderet: subito ut ei uidebat᷑ ita uenter eius ĩtinuit:
ut ix per maioris ecclesie ianuas se ingredi poiste
putaret. Postqͣm tñ tũ diffiultate ingrelsa ẽ in tã¬

Expanded text:
solitum ita sibi contigisset. Virum quemdam religiosum et litsolitum ita sibi contigisset. Virum quemdam religiosum et litteratum super visione consultura adiit, qui licet somnia non curanda didicisset, nec muliebres visiones multi penderet, reverentiam tamen matronae sciscitantis attendens respondit, quod in Scriptura sacra aqua populos significaret, mirarique se quidnam sibi vellet quod aquas, hoc est populos, in ventrem influere vidisset, ignarus nimirum futurorum quae hodie in Ecclesia Cantuariensi palam est videre. Correpta igitur a viro illo et edocta ne deinceps somniis, quae multos errare fecerunt, crederet, reversa est ad propria. Nec multo post elapso tempore, iterum visum est ei quiescenti quasi Cantuariam orationis gratia advenisset: cumque ad ecclesiam quasi jam ingressura accederet, subito, ut ei videbatur, ita venter ejus intumuit, ut vix per majoris ecclesiae januas se ingredi posse putaret. Postquam tamen cum difficultate ingressa est, in tan
Abbreviated transcription (Latin):
rauimꝰ. nichil oĩo inserentes. nisi qd̃ uel ip̃i indimꝰ
et audiuimꝰ. uel certissima ac fidlissima eoꝵ qui
ĩterfuerũt relacione cognouimꝰ. Si cui ãt uilitas for¬
te et abiectio dictanũs sorduerit: peritas tñ lacinioso tec¬
homas igitur tiuitate lundoniaꝵ parẽtib
scd̃m tiuilẽ statũ eminentissimis orĩduͤ
fuit. Patri nomẽ erat gillebertus: m̃r u̾o
eius machtudis uocabat᷑ Que qͣmͣuis ultra ciułẽ cõdi¬
cionẽ generis excellencia laruisse uisa sit: eã tamen
multiplex morũ honestas et religionis ac deuocionis
demosinaꝵq assiduitas multomagis uenerabilem
et cõmendabilẽ faciebant. Hec quodam tpe tũ cõcepto
fctu grauda. se denocte sopori dedisset ⁊ inlũ estei qua¬
si stimesis fluuiꝰ qui lundonias preterfluit. totus in
Uentrẽ suũ per os influeret. Expergefacta plurimũ
de uisione mirata est: nec ociosũ reputabał. qd̾ preter

Expanded text:
ravimus, nihil omnino inserentes, nisi quod vel ipsi vidimus ravimus, nihil omnino inserentes, nisi quod vel ipsi vidimus et audivimus, vel certissima ac fidelissima eorum, qui interfuerunt, relatione cognovimus. Si cui tamen vilitas forte et abjectio dictaminis sorduerit, veritas tamen lacinioso techomas igitur civitate Londoniarum parentibus secundum civilem statum eminentissimis oriundus fuit. Patri nomen erat Gilbertus, mater vero ejus Mathildis vocabatur. Quae, quamvis ultra civilem conditionem generis excellentia claruisse visa sit, eam tamen multiplex morum honestas et religionis ac devotionis eleemosynarumque assiduitas multo magis venerabilem et commendabilem faciebant. Haec quodam tempore cum concepto fetu gravida se de nocte sopori dedisset, visum est ei quasi Tamesis fluvius, qui Londonias praeterfluit, totus in ventrem suum per os influeret. Expergefacta plurimum de visione mirata est, nec otiosum reputabat quod praeter
Abbreviated transcription (Latin):
tas erat incõꝑabilis. et reꝵ gestaꝵ certissima ĩ erat
noticia: quippe qui ab ĩeunte etate bt̃o uiro sotia¬
liter adheserat et in persecucionib comes ĩdiuidu¬
us extiterat. De hiis ãt qͥb post mortẽ dñs sc̃m suũ
mirificauit. eũq nõ tantũ celis sed et terris pretiose
mortis merito uiuere declarauit. uir uenerabilis bene¬
dutus cantuariensis atlesie prior copiosam texuit re¬
lacionẽ unde euidẽter agnoscit᷑ qmͣ sit preciosa in cõ¬
spectu dñi mors sci eius: quã tantis uirtutũ ac mira¬
culoꝵ indiciis ĩcessanter cõmendare non desinit. De¬
niq nos eciã qui bc̃o uiro tꝑe exilii sui mĩstrauimꝰ:
quiq sacra manuũ eius ĩposicione officiũ sacerdo¬
tale suscepimꝰ. ea que de ipso minus dicta sũt ne
tꝑis uetustate penitus pereant a mẽoria: stilo qͥdẽ
rudi et ĩculto. sed ueritate plenissima ãnotare cu¬

Expanded text:
tas erat incomparabilis, et rerum gestarum certissima inerat tas erat incomparabilis, et rerum gestarum certissima inerat notitia; quippe, qui ab ineunte aetate beato viro socialiter adhaeserat, et in persecutionibus comes individuus exstiterat. De his et quibus post mortem Dominus sanctum suum mirificavit, eumque non tantum coelis sed et terris pretiosae mortis merito vivere declaravit, vir venerabilis Benedictus Cantuariensis ecclesiae prior copiosam texuit relationem unde evidenter agnoscitur quam sit pretiosa in conspectu Domini mors sancta ejus, quem tantis virtutum et miraculorum indiciis incessanter commendare non desinit. Denique nos etiam qui beato viro tempore exsilii sui ministravimus, quique sacra manuum ejus impositione officium sacerdotale suscepimus, ea, quae de ipso minus dicta sunt, ne temporis vetustate penitus pereant a memoria, stylo quidem rudi et inculto, sed veritate plenissima adnotare cu
Abbreviated transcription (Latin):
tiais ueriitiã tocius latitudinẽ orbis splendore suo ura¬
ciutu orit Pt ignorãcia aĩ peritatis nõ nullos debt̃o
uuro uon solũ diuersa. sa eniã contraria sensisse coe¬
nou m . quor ignorãtie netessaria quie soi tame fe¬
nsararic⁊ et miruis forte presm̃ptuosa diligencio consu¬
bendũ estimauimꝰ: ne et falsitas illis fiat in deuotro¬
nis tetumontũ. et posteris in atoris seriariũ. ꝓorre
liĩ debti dniti uita et actib pretioseos mortis aus irl¬
ãphoiuit illustris. I ohãues saresbenensis claro quidẽ
et siteli sed admodũ succincto edidit eloquio: in quo
et si deuotioni fideliũ plurimũ profiut. ad plenũ tñ
muua safisfecit. cõpenduiario ut ipse alserit uteus ser¬
moue: Re illa scilicet que tunc tpis notissima et mul¬
gam habebant. diffusius et expressius prosequen&
ñtam necessarus qͣm suꝑfluus uidert.Sane sthos
es mioaii facere placuissa. nullus ꝓcudubio utilu
ust neluis ulo id esficete potiuisset ⁊ ciui et dicendi facul¬

Expanded text:
uo irradiaverit. Pro ignorantia enim veritatis nonnullos de beato viro non solum diversa, sed etiam contraria sensisse cognovimus, quorum ignorantiae necessaria quidem sed tamen temeraria et nimis forte praesumptuosa diligentia consulendum aestimavimus, ne et falsitas illis fiat in devotionis detrimentum et posteris in erroris seminarium. Porro aliquid de beati viri vita et lactibus pretiosae que mortis ejus triumpho vir illustris, Joannes Salesberiensis, claro quidem et fideli sed admodum succincto edidit eloquio; in quo, etsi devotioni fidelium plurimum profuit, ad plenum tamen minime satisfecit, compendiario, ut ipse asserit, utens sermone, ne illa scilicet quae tunc temporis notissima et vulgata habebantur diffusius et expressius prosequens, non tam necessarius quam superfluus videretur. Sane si hoc eidem Joanni facere placuisset, nullus procul dubio utilius vel melius illo id efficere potuisset, cui et dicendi facul
Abbreviated transcription (Latin):
rib filiũ euĩ ponderare appositis ei panib et sariũ¬
bus et uestimẽtis: nũmis eciã et aliis spetiebus
que usib esse paupeꝵ necessaria. et ea oĩa egenis distri-¬
buere: per hec eũ diuine pietati et br̃e semꝑ u̾gini ma¬
rie protectioni attencius satagens cõmendare Nã et
ipsa inter opera pietatis que et diligẽter et indesmẽter
exercebat ⁊ precipuã deuocionẽ trca bt̃e prrginis mẽo¬
riã sꝑ habebat: docebatq sollicite filiũ suũ sicut ipse
referre solebat solitus erat. timorẽ dñi: et ut bt̃am sẽ¬
per uirginẽ mariã speciali deuocioni amplecti et

Expanded text:
ribus filium suum ponderare, appositis ei panibus et carniribus filium suum ponderare, appositis ei panibus et carnibus et vestimentis, nummis etiam et aliis speciebus quae usibus essent pauperum necessaria, et ea omnia egenis distribuere, per haec eum divinae pietati et beatae semper virgini Mariae protectione attentius satagens commendare. Nam et ipsa, inter opera pietatis quae et diligenter et indesinenter exercebat, praecipuam devotionem circa beatae Virginis memoriam semper habebat, docebatque sollicite filium suum, sicut ipse referre solebat, timorem Domini, et ut beatam semper virginem Mariam speciali devotione amplect
Abbreviated transcription (Latin):
hiis que agebãtur sciens: aquã subito a rotaex¬
tlusit. Miles ãt et qui eñ comitabãt magius et
miserandis clamorib ꝑuerũ setus ripã saquebã¬
tur ⁊ quoꝵ nocib iã molendino quieto et a strepi¬
tu cessante auditis: homo prefatus tandẽ de molẽ¬
dio sĩmirans quid uellet egredit᷑ ⁊ thoma in me¬
diis fluctib tonspicatus: ĩiecta celeriter manu. se¬
iiuiuũ eũ et ux palpitantẽ ad terrã eꝓtraxiteAs.
hoc casu contigisse crediderit: et nõ pocius diuinã
ꝓuidenciã tam subitã et ĩopinatã subuentionẽ
periditãti puero et futuro ecclesie sue antistiti mi¬
sericorditer ꝓturasse ¶Hater p̾o eius cognito qd
ficciderat : nõ tam de peritulo doluit. qͣm de mira¬
bili et ĩopinata eius liberacione gauisa est qrinde
de futuris sꝑem colligens qd̾ nõ frustea eũ diũa
miseracio tali modo a morte eripuerit. Consue¬
uerat at̃ ipsa eius mater uenerabilis cectis tẽps¬

Expanded text:
his quae agebantur sciens, aquam subito a rota exhis quae agebantur sciens, aquam subito a rota exclusit. Miles autem et qui eum comitabatur, magnis et miserandis clamoribus puerum secus ripam sequebantur, quorum vocibus molendino jam quieto et a strepitu cessante auditis: homo praefatus tandem de molendino admirans quid vellet egreditur, et Thomam in mediis fluctibus conspicatus, injecta celeriter manu semivivum eum et vix palpitantem ad terram extraxit. Nullus hoc casu contigisse crediderit, et non potius divinam providentiam tam subitam et inopinatam subventionem periclitanti puero et futuro Ecclesiae suae antistiti misericorditer procurasse. Mater vero ejus, cognito quod acciderat, non tam de periculo doluit, quam de mirabili et inopinata ejus liberatione gavisa est; exinde de futuris spem colligens, quod non frustra eum divina miseratio tali modo a morte eripuerit. Consueverat autem ipsa ejus mater venerabilis certis tempo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ equo sedens sequeret᷑: eratq eis transitus per quẽ¬
dã fluuiũ rapidissimũ. inquo erat pons paruus
et artus. qui tantũ pedestres transmittere posset.
Erat quoq nõ longe inferius molendinũ ad qd
istẽ fluuiꝰ ripis hinc inde congestis ne efflueret:
magno cũ impetu preceps uergebat. Miles autẽ
cõpendii causa peritulũ cõtempnẽs trãsiuit pon¬
tẽ prioꝵ: quẽ chomas tuitus et capuciatus quippeq̃
nichil infortim suspicabat᷑: e uestigio subseqͥt.
eet ecce tũ ad pontis mediũ uenisset. subito ꝑes
equo labit᷑. et puer cũ ipso equo ĩ mediũ flumĩs p¬
labitur. Excipit᷑ igit᷑ ab aquis. et uiolento undarũ
ĩpetu ab equo disiunctus ad inferiora rapit᷑. iãq
molendino tam a rota cõterendus. qm abaquis
suffocandus approximabat. Dũ hec agerẽtire ⁊
thomas in confinio mortis constitutus ederete
homo qui molendinũ turabat nichilpenitus de

Expanded text:
eum equo sedens sequeretur, eratque iis transitus per quemeum equo sedens sequeretur, eratque iis transitus per quemdam fluvium rapidissimum in quo erat pons parvus et arctus, qui tantum pedestres transmittere posset. Erat quoque non longe inferius molendinum, ad quod iste fluvius, ripis hinc inde congestis ne efflueret, magno cum impetu praeceps vergebat. Miles autem compendii causa periculum contemnens transivit pontem prior: quem Thomas tutus et capuciatus, quippe qui nihil infortunii suspicabatur, e vestigio subsequitur. Et ecce, cum ad pontis medium venisset, subito pes equo labitur et puer cum ipso equo in medium fluminis prolabitur. Excipitur igitur ab aquis et violento undarum impetu ab equo disjunctus ad inferiora rapitur, jamque molendino, tam a rota conterendus, quam ab aquis suffocandus, approximabat. Dum haec agerentur, et Thomas in confinio mortis constitutus videretur, homo, qui molendinum curabat, nihil penitus de