comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natusue fu̾it. dum taxat de pecu¬
lio a si quid dolomalo eius ĩcumꝰ
potestate ẽ factum erit. quoni¬
nus peculii eẽt. ĩ anno quo prim¬
um deea re ex pernundi potestaᷤᷤ
erit iuditium dabo ¶ quamdiu
seruus uł filius ĩ potestate ẽ de
peculio actio pͥpe cl ia e. post mor¬
tem autemeius uł post quam
emancipatus. manumissus ue¬
pit. idẽ annalis. ¶ amius aũt
utilis computabitur. et ideo si
contradutionalis sit obligatio
uilianus scripsit. ex eo computã¬
dum annum ex quo ñ emanci¬
patus ẽ s ex quo peti potuit con¬
dictione existente ¶Nicrito aũt
temporariam ĩ ħ cãu fecit p̾tor
actionem nancum morte ul
auenanone e tinguitur pecus¬
lumi. susficiebat usq ad anniũ
prcduci obugatoẽm ¶alienatio
autemet ianuiissio. ad ser¬
nes ꝑtinet. non ad filios mors
autem tam ad seruos quã ad
fiaos refertur emancipatõ ueroꝰ
ad solumfilium. ¶ S et si auo
modosine emancipatione desi¬
erit cẽ inͣpot e s fate: annalis eritac¬

Expanded text:
natusue fuerit, dumtaxat de peculio et si quid dolo malo eius in cuius potestate est factum erit, quo minus peculii esset, in anno, quo primum de ea re experiundi potestas erit, iudicium dabo'. Quamdiu seruus uel filius in potestate est, de peculio actio perpetua est: post mortem autem eius uel postquam emancipatus manumissus pit, id est annalis. Annus autem utilis computabitur: et ideo et si condicionalis sit obligatio, Iulianus scripsit ex eo computandum annum, non ex quo emancipatus est, sed ex quo peti potuit condicione existente. Merito autem temporariam in hoc casu fecit praetor actionem: nam cum morte vel alienatione extinguitur peculium, sufficiebat usque ad annum produci obligationem. Alienatio autem et manumissio ad servos pertinet, non ad filios, mors autem tam ad servos quam ad filios refertur, emancipatio vero ad solum filium. sed et si alio modo sine emancipatione desierit esse in potestate, annalis erit ac
Abbreviated transcription (Latin):
iu. quesitum ẽ anhr̃s libaret. ex
i tem que acc̃o michi a du̾sus eñ
con peteret respondr ucditum
qd̾ iam mortuo debitore ꝑde
fensorem eius accipitur millũ
fensorem autem si ex cã uidica¬
ti solu̾it. repetei quid ñ posse.
suegociorimitñ gestorum ei
actõem compet̾e. adu̾sus hr̃ce
qͣui sane exceptione dos mali

Expanded text:
i: quaesitum est an heres liberaretur, item quae actio mihi adversus eum competeret. respondi iudicium, quod iam mortuo debitore per defensorem eius accipitur, nullum fensorem autem, si ex causa iudicati solverit, repetere quidem non posse, negotiorum tamen gestorum ei actionem competere adversus heredem: qui sane exceptione doli mali
Abbreviated transcription (Latin):
face̾ cogitue p eo auͣt qui ĩ fuga
das̃ quatimis aꝑ sequatur et.
ommmo doͣ eiimrestituat i niꝰ¬
chominus ĩ remuł ad exhibentu¬
dum uł si qua alia ei competi ac
acc̃o ad eum recipiend̾. integraci
quiuim passus seruabitur i taut
si dominus eum quoquo modore¬
ceꝑit is qui ex stipulatione cõue¬
uitur. exceꝑtione tutus tatħ
si post conde mpuatoem si auter
ante siuamͣ homo sine dolo ma¬
lo ⁊ culpa mortuus fu̾nt tenebtur
fiħ fit bus u̾bis edictisineq eares
arbitrio iudicis restituetur. engo
si ĩ fuga sit seruus sine dolo ma¬
lo ⁊ culpacius cum quo agetur
cauendumẽ ꝑuidicem euins
simetumꝰ ad hibuiss cenebitur
reus sicͥut ĩitdicto undem. uel
qudui aut clam ob seruaturica¬
q int̾dum hominis mortui pre¬
tium recipit qͥd eumnenditu¬
rus funt si uini ꝑassus nõ esset¬
¶ qui uimi tulit cum possõnẽ
ame sit conscquutus. fur nͥ est᷑
quamins quiiui rapuit fur ĩ¬
probior udeatur ut uiliano
placet. ¶ cum qui metum fecit.

Expanded text:
facere cogitur. pro eo autem, qui in fuga nda est, quatenus et persequatur et omnimodo eum restituat: et nihilominus in rem uel ad exhibendum uel si qua alia ei competit actio ad eum recipiendum integra ei qui uim passus est seruabitur, ita ut, si dominus eum quoquo modo receperit, is qui ex stipulatione conuenitur exceptione tutus fiat. haec si post condemnationem: si autem ante sententiam homo sine dolo malo et culpa mortuus fuerit, tenebitur, et hoc fit his uerbis edicti 'neque ea res arbitrio iudicis restituetur'. ergo si in fuga sit seruus sine dolo malo et culpa eius cum quo agetur, cauendum est per iudicem, ut si metum non adhibuisset, tenebitur reus: sicut in interdicto unde vi vel quod vi aut clam observatur. itaque interdum hominis mortui pretium recipit, qui eum venditurus fuit, si vim passus non esset. Qui vim intulit, cum possessionem a me sit consecutus, fur non est: quamvis qui rapuit, fur improbior esse videatur, ut Iuliano placet. Eum qui metum fecit et
Abbreviated transcription (Latin):
ulrꝰ. Continet igitur ħ clausila.
Sumet metum asi quisui com¬
pulsus aliquid fec̾it: pħ edictũ
restituitius seduim accipimus¬
atrem ⁊ eam que adu̾sus bonos
mores fiat ñ eã quam magistra¬
to recte ĩ tulit scilicet une licito

Expanded text:
um. Continet igitur haec clausula tum, et si quis ui copulsus aliquid fecit, per hoc edictum restituitur. Sed uim accipimuam, quae aduersus bonos mores fiat, non eam quam magistrus recte intulit, scilicet iure licito
Abbreviated transcription (Latin):
at restitu̾e ⁊ iam si ad alium
res ꝑuen̾it eum autem ad qm
ꝑuenit ⁊ iam si alius metum
fecit. nam in alt̾ius preminin¬
u̾ti alienum metum ñ opb̃tet¬
¶lareo ait siquis ꝑ metum re¬
us sit consiitutus ⁊ fideuinsore
ub̃atu s si solus sideuissor me¬
tu accessit. non etiam reus. solip
fideuissor lib̾atur q̃uadruplat
autem id quanti eares erit id ẽ¬
cumfructibe ⁊ omincã ¶Si quis
ꝑuim sistiͣ ꝓmittento postea fide¬
ussorem ad hibeat is queꝵ n
latus cum acceptum nõ sacet¬
fuit ĩ quadruplum condẽp̃na¬
nuo ee spulatu eum agentem
adusus ccceptionem iplicatõe
ad iͣuari iulians pltat cum
ĩ quadruplo ⁊ simplum sitreus
consequutus labeo autem ⁊ iam
post quadrupli actionem nicħ̾
ommnus excepͣtione submouen¬
dumeum qui uim ĩtulit dice¬
bat qd cum durum eẽ uideba¬
tur. ita temꝑandim ut tamtr¬
ipli conͣ demmpnatõne plecͣtur ꝙͣ
acceptuattẽm omnimodo facere
compellatur. ¶ quatenus auten

Expanded text:
at restituere, etiamsi ad alium peruenit, eum autem ad quem peruenit, etiamsi alius metum fecit: nam in alterius praemirti alienum metum non oportetLabeo ait, si quis per metum rus sit constitutus et fideiussoreberatur: si solus fideiussor metu accessit, non etiam reus, solus fideiussor liberabitur. Quadruplatur autem id quanti ea res erit, id efructibus et omni causa. Si quis per uim sisti promittendo postea fideiussorem adhibeat, is quoque latus, cum acceptum non facerrit in quadruplum condemnatus, ex stipulatu eum agentem aduersus exceptionem replicatione adiuuari Iulianus putat, cum in quadruplo et simplum sit reus consecutus. Labeo autem etiam post qo minus exceptione summovendum eum, qui vim intulit, dicebat: quod cum durum videbatur, ita temperandum est, ut tam tripli condemnatione plectatur, quam acceptilationem omnimodo facere compellatur. Quatenus autem
Abbreviated transcription (Latin):
detur ⁊ sane cum ꝑmetum fc̃a
nmuria anno quid̾utui exole¬
annum acc̃o ħ dan tebeaqalia qͣ.¬
autem acc̃o eẽ sic pot̾. sus cui uis ͣ¬
ad missa ẽ decessit. br̃s cius ht hr̃¬
tatis petitionem q̃m propossore

Expanded text:
detur. Et sane cum per metum facta detur. Et sane cum per metum facta iniuria, anno et quidem utili exoleannum actio hec dari debeat. Alia autem actio sic esse potest: si is cui vis admissa est decesserit, heres eius habet hereditatis petitionem, quia pro possessore,
Abbreviated transcription (Latin):
allist. Ex tat enim decrenm
diui marci in ħ u̾ba optimum
est ut si quas putas te hr̃e peti¬
martianus dicẽt ium nullam
fecr cesar dixit tuuim putas cẽ
solum. si homines uulu̾entur.
uis ẽ. acunc queciens quis id ꝙ
debĩ sibiputat non ꝑiudicem
respoᷤcit quis quis ͤ comꝓbatus
michi fu̾it remullam debitoris
ur petumam debitam non ab ip̃o
sibi sponte datam sine ullouidi¬
⁊ ce tenere possid̾e uł accepisss isꝙ
sibiius in eam rem dixisseius nͦ¬
crediti non habebit. Aifo xnn¬
gero te acceptum michi facẽ. ces¬
sare ħ edictum quia nicħ tibi ab ͭͣ¬
est. ¶siqius non restituat. in
qͣuadrupluͣ iuditium in eum¬
e pollicetur quadruplabitur aũt
omñe quodcumq ressitui opor¬
tuit. ¶ Satis clement̾ cumreo pre¬
tor egit ut daret ei restitueudli fa¬
¶cultaten siuult penam euitare.
post annum u̾o ĩ simplum acc̃o¬
nem pollicetur s ñ semꝑ si cansa
cognitasi cause aũt cognitõne u̾ sa¬
tur. ut si alia acc̃o non sit tunc ħ

Expanded text:
atus: Extat enim decretum divi Marci in hec verba: Optimum est ut si quas putas te habere petiMartianus diceret: vim nullam feci, Cesar dixit: tu vim putas esse solum, si homines vulnerentur. Vis est quoties quis id, quod deberi sibi putat, non per iudicem reposcit. Quisquis igitur probatus mihi fuerit, rem ullam debitoris vel pecuniam debitam, non ab ipso sibi sponte datam, sine ullo iudice temere possidere vel accepisse, isque sibi ius in eam rem dixisse: ius crediti non habebit. gero te acceptum mihi facere, cessare hoc edictum, quia nihil tibi abest. Si quis non restituat, in quadruplum in eum iudicium pollicetur: quadruplabitur autem omne quodcumque restitui oportuit. satis clementtor egit, ut daret ei restituendi facultatem, si vult penam evitare. Post annum vero in simplum actionem pollicetur, sed non semper, sed causa cognita. In cause autem cognitione versatur, ut si alia actio non sit, tunc hec
Abbreviated transcription (Latin):
aius. Iulud i̾num est si ex factõ
debitoris metum ad hibentis fi¬
deuissores acceptilatõne lib̾ati sũt
q̃ adu̾sus fideuissores agiposse ut
se reponant ĩ obligatõne ¶ sume¬
tu ate  coͣ actus acceptam tibi sti¬
pulationem fec̾im arbitratuui.¬
dicis aput quem ex ħ edicto agi¬
cur non solum illud continetur
ut ĩ tua ꝑsona redintegretur ob¬
ligatio s ut fideuissores quoq ur
eo st̃ui alies nõ minus yt̾eneos
adhiłras pret̾ea ut et pignora que
ted̾as ĩ ead̾ cãm restituas. oti¬

Expanded text:
ale Illud verum est, si ex facto debitoris metum adhibentis fideiussores acceptilatione liberati sunt, etiam adversus fideiussores agi posse, ut se reponant in obligationem. si metu a te coactus acceptam tibi stipulationem fecerim, arbitratu iudicis, apud quem ex hoc edicto agitur, non solum illud continetur, ut in tua persona redintegretur obligatio, sed ut fideiussores quoque vel eosdem vel alios non minus idoneos adhibeas: praeterea ut et pignora quae dederas in eandem causam restituas. P
Abbreviated transcription (Latin):
ieos quire publice cansa ab sũt
ẜ m̃t̾est quod imores amus
⁊ iamqui ꝑtutores curatores ue
tiutur. cognitaᷤ sclicet causa
cnio qui reipublice cansa absit.¬

Expanded text:
eos qui rei publicae causa absunt hoc interest, quod minores annis etiam qui per tutores curatoresue tuuntur, cognita scilicet causa: ei uero qui rei publicae causa absit,
Abbreviated transcription (Latin):
fuccurr o portebit cum enam
de tolomalo accõ compet̾e sole
nt aboni pretoris ẽ potius resti¬
fuere uteiiut a rõ ⁊ equitas po¬
fulabat quamactonem fam¬
sam constituere ad quam tc̃
demuim descendedum est cu
remedioigus cẽ non potest.

Expanded text:
succurri oportebit, cum etiam de dolo malo actio competere soleat et boni pretoris est potius restituere litem, ut et ratio et equitas postulabit, quam actionem famosam constituere. Ad quam tunc demum descendendum est, cum remedio locus esse non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
recte scribit posseeuinad ħ edic¬
tum ꝑtin̾ecimuit enimuł mor¬
temur uncui a quanqͣmnon
omẽm aduit̾um uceat acciteitꝰ.
uł furem iiue telo defendat.
ea patr que dixipus.

Expanded text:
recte scribit posse eum ad hoc edictum pertinere: timuit enim uel mortem uel uincula. quamquam non omnem adulterum liceat occidere, uel furem, nisi se telo defendat: ea pati quae diximus.
Abbreviated transcription (Latin):
riaur collegiumul corpus hiie
odicto locus crit. ¶ Sͦ licet uinifa¬
ctam a quocumq p̾tor complec¬
tatur elegant̾ tamai pomion¬
ur lib̾arem aliquid ate acceptro
ur te obligan̾o non debe̾ me hoc
edicto crn̾i nisi ip̃e tibi hanc uimꝰ
̃ sub misi cet̾um si alius subimiut

Expanded text:
ria vel collegium vel corpus, huic edicto locus erit. sed licet vim factam a quocumque praetor conplectatur, eleganter tamen Pomponrer vel liberarem, aliquid a te accepero vel te obligavero, non debere me hoc edicto teneri, nisi ipse hanc tibi vim summisi: ceterum si al
Abbreviated transcription (Latin):
ita sepissime constitutum estͣ ¬
siũ igitur hr̃s sit. siueis cui hr̃di¬
cas ressituta᷑ eͣ sine fuii famiia
imunitis successorinin restitur ¬
̃pot̾it. ¶ prom ⁊ si minor ĩ serui¬
tutem rtigatur ut ancilla
siat. dominis eorum dabitur
non ultra tempus statutum
m integrum restitutio o ⁊ si for¬
tͤe hic iminor captus ĩ hrditate
cum ad ierit᷑ a s⁊ ĩ cuit. duł ligus ag᷑ sedi¬

Expanded text:
ita saepissime est constitutum. siue igitur heres sit siue is cui hereditas restituta est siue filii familias militis successor, in integrum restitui poterit. proinde et si minor in seruitutem redigatur uel ancilla fiat, dominis eorum dabitur non ultra tempus statutum in integrum restitutio. sed et si forte hic minor erat captus in hereditate quam adierit
Abbreviated transcription (Latin):
ouiio compendi sensit pp̃l¬
siue ad u̾sario siue ab alio quo¬
cumor. ¶ Sugitur accepit ut ne
ne secum age̾tur. ex eo tempore
cedit: ex qno cͥeħ si modo pote

Expanded text:
ino compendii sensit pb aduersario siue ab alio quocumque. Si igitur accepit ut nene secum ageretur, ex eo tempore cedit, ex quo dedit, si modo pote
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Suin ĩ si quis obligatt̃e
lib̾atus sit pot̃ uid̾i accepisse id̾q
si gratuita pecuma utenda sit da¬
ta. aut minoris locata uẽdita ue
res sit nec refert ip̃e pocuniã acce¬
perit an alii dariuissĩt uł acceptũ¬

Expanded text:
 si quis obligatione liberatus sit, potest uideri cepisse: idemque si gratuita pecunia utenda data sit, aut minoris locata uenditaue res sit. nec refert, ipse pecuniam acceperit an alii dari iusserit uel accept
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ ĩ Ineum ad q̃m dotis noĩe
quid ꝑuenit. dat p̃tor sun̾an ain¬
actionẽm equissimum em̃uisũ
ẽ uet̾ib mulieres quasi de patite¬
niis sius ita dedotib fim̾ari ẽt
eum qui morte mulieris dotem
lucratur ĩ fimus conferre debere.
ĩue pr̃ mułris ẽ. siue maritus.

Expanded text:
tis nomine quid peruenerit, dat praetor funeraactionem: aequissimum enim uisum st ueteribus mulieres quasi de patrimoniis suis ita de dotibus funerari et eum, qui morte mulieris dotem lucratur, in funus conferre debere, siue pater mulieris est siue maritus.
Abbreviated transcription (Latin):
tonandi animofecit. ¶ uidicẽ
qui de ea equitate cognoscit. inf̾lũ
sumptum oumino ñ debe̾ adin¬
ittere incdicum factum. si forteᷤ
ĩ contumenam definicti hoĩs los¬
cupletis modicus factus signã
non debet huiusmõi rõnem hr̃e
cum contumeliã defuncto fecisꝰ¬
se iudeatur ita eum fierando¬
¶ Siquis dumse hr̃demputat pa¬
trem famil fim̾au̾it. fũaria ac¬
tione uti non pot̾it. quiañ ħ aĩo
fecit. quasi alienum negitiu
ge̾ns uta trebatius. ꝓ priculus
putant pucotam̃ mi⁊ ⁊i ex causa
dandam acłionẽ funeraram

Expanded text:
animo fecit.Iudicem, qui de ea aequitate cognoscit, interdum sumptum omnino non debere admittere modicum factum, si forte in contumeliam defuncti hominis locupletis modicus factus sit: nam non debet huius rationem habere, cum contumeliam defuncto fecisse uideatur ita eum funerando.Si quis, dum se heredem putat, patrem familias funerauerit, funeraria actione uti non poterit, quia non hoc animo fecit, quasi alienum negotium gerens: et ita Trebatius et Proculus putat. puto tamen et ei ex causa dandam actionem fu
Abbreviated transcription (Latin):
guicim̃ie motus ut suinħ fuerit
misericors uł pius qui fim̾auit:
ut eum sepeliret ne ĩ sepultus ia¬
ceret ñ etiam ut de suo sumptũ fa¬
ceret qd simndiciliqueat ñ debet
eum qui conueniturab soluert
quis enim sine pietatis ĩtẽtioneͤ
aliemumcadauer fimerat: opoꝵ fu¬
tebit igitur testariq̃m quo aĩo su¬
nerat. ne postea patiatur qõnem.¬
¶pleriq filii cumpentes suos fune¬
rãt uł alii qͣiihr̃des sĩ possunt licet
mo presumiturͦm̃ ne uł mis¬
nireuidentur ne ĩ miscuisse se crẽ¬
dantim ad illud non: ut sũptum
cõsequantur quupe ꝓtestantur
pietatis grã: id se face̾ plenius ⁊¬
igitur eos testari oportet. ut ⁊ sũp¬
tus possint seruare. ¶ Fortassis

Expanded text:
icordiae modus, ut in hoc fuerit misericors uel pius qui funerauit, ut eum sepeliret, ne insepultus iaceret, non etiam ut suo sumptu fecerit: quod si iudici liqueat, non debet eum qui conuenitur absoluere: quis enim sine pietatis intentione alienum cadauer funerat? oportebit igitur testari, quem quo animo funerat, ne postea patiatur quaestionem.Plerique filii cum parentes suos funerant, uel alii qui heredes fieri possunt, licet itio praesumitur, tamen ne uel misnire uidentur, ne miscuisse se credantur, ad illud non, ut sumptum consequantur: quippe protestantur pietatis gratia id se facere. plenius igitur eos testari oportet, ut et sumptum possint seruare.Fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis grãfecit nͣ̃ ħanimo: quasi
recepturus sumptum q̃m fecit.
mandumerit arbitrio ⁊ ꝑpendẽ¬
dumi quo animo sumptus factꝰ
sit utrumnegirium quis uł de¬
functiur hr̃dis geritul ip̃ius hu¬

Expanded text:
pietatis gratia fecit, non hoc animo quasi recepturus sumptum quem fecit:mandum erit arbitro et perpendendum, quo animo sumptus factus sit, utrum negotium quis uel defuncti uel heredis gerit uel ipsius hu
Abbreviated transcription (Latin):
U. Heratius querit sus qui do.¬
te. ded̾it ꝓ muliere stipulatus
sit a nequid maritus ĩsinius cõ¬
feriei. anfim̃ariamaritus tene¬
atur a ait si quid ip̃e stipulator ñ¬
mulierẽ fim̾auit. iccim eẽ pactõ
qĩutilem ei sim̃ariam tore suio
auus fim̾auit posseeum maritũ
coͥmienir. quia pactoh publicũ
ius ĩ frugiũpossit q̃uidtm̃ si dotẽ
quis baclege ded̾it ꝓmuliere ut̾
ad ip̃m rediret. sũ m̃m̃io mortua
eẽt. aut quo quomodo soluto ma¬
trimonio: miniquidbic ĩ fimuiꝰ
ñconferat. sacum des morte mr¬
ieris ad eund̾ ꝑuen̾it. pot̾ dici con¬
ferreeum. ¶ Si maritus incratur
quia ꝑmodica fuit ĩ fumus nõ
sufficit. ĩsuꝑfluum in pr̃em debẽ
actionemdari. ¶cummat fãt
dededit. nec ẽ soluendo hr̃ditas: fu¬
nerari eamex dote tam̃t aint opor¬
tet. q ita celsus scribit

Expanded text:
.Neratius quaerit, si is, qui dotem dederat pro muliere, stipulatus sit, ne quid maritus in funus conferret, an funeraria maritus teneatur. et ait, si quidem ipse stipulator mulierem funerauit, locum esse pacto et inutilem ei funerariam fore: si uero alius funerauit, posse eum maritum conuenire, quia pacto hoc publicum ius infringi non possit. quid tamen si quis dotem hac lege dederit pro muliere, ut ad ipsum rediret, si in matrimonio mortua esset, aut quoquo modo soluto matrimonio? numquid hic in funus non conferat? sed cum dos morte mulieris ad eum peruenerit, potest dici conferre eum. Si maritus lucratur quia permodica fuit, in funus non sufficit, in superfluum in patrem debere actionem dari. Cum mater familias decedit nec est eius soluendo hereditas, funerari eam ex dote tantum oportet. et ita Celsus s
Abbreviated transcription (Latin):
¶ stator quid̾ simus michi mãda¬
uit. hr̃s probibet. egorũ nicħon.
mus fum̾aui: ñne egium ẽ michi
sim̾ariam competẽ. q̃ gr̾ialit puto
iudicemiustumũ meram ne¬
giciorum gestorum acic̃em in¬
mittaris sollicitius equitatem
sequi cum ħ ei ⁊ actiõĩs natura
ĩ culges duius aũt marcus re¬
scripsit. eum hr̃dem qui ꝓhibet
fim̾ari: ab eo qm̃ testator elegite¬

Expanded text:
tor quidem funus mihi mandauit, heres prohibet, ego tamen nihilo minus funeraui? nonne aequum est mihi funerariam competere? et generaliter puto iudicem iustum non meram negotiorum gestorum actionem imitari, sed solutius aequitatem sequi, cum hoc ei et actionis natura indulget.Diuus autem Marcus rescripsit eum heredem, qui prohibet funerari ab eo quem testator elegit
Abbreviated transcription (Latin):
sit: posse agi᷑ ¶ io̾ labeoait. si pro¬
hibente hr̃de fim̾aius testatorem
ex cã compete̾ tbi sun̾ariam: qd
eninsi fuium testatioris hr̃s
eius prohibuit. huic contradici
pot᷑. ergo p̾iciatisꝰ grã sim̃asti. S
pone me te statum hĩtrum ie
funaris n accc̃em de suo emin ec

Expanded text:
sit, posse agi.Idem Labeo ait, si prohibente herede funeraueris testatorem, ex causa competere tibi funerariam: quid enim si filium testatoris heres eius prohibuit? huic contradici potest: 'ergo pietatis gratia funerasti'. sed pone me testatum: habiturum me funerariam actionem: de
Abbreviated transcription (Latin):
tiens contra n᷑aͣsur. am fera
motaͣ e. pauperiem ded̾it
deiq si equus dolore a ncita¬
tus calce pecierit cessare ntã
accionenss eui q equum
ꝑcussĩt. aut uulu̾au̾it. infac¬
tum magis quam lege ꝯqui¬
lia teneri utiq ideo quia non
ip̃e suo corpore daminum dedit
¶at sicum equum ꝑmulsiss
quis uł palpatus eẽt caloe eũ
ꝑcussĩt. erit actiomi locus ¶⁊ si
alia quadrupes concitauit. ut
damnum daret euis quadrii¬
pedis que concitauit nomine
agendum erit. ¶ Siue autez
decorpore suo pauꝑiem quadru¬
pes dedit. siue ꝑ aliam re quã
terigit quadrupes: ħ atr̃o lcrũ
habebit puta si planstro bes
obtriuit aliquemur ulla alia
re deiecta ¶inbestiis antem
pp̃ naturalem feritatem ħ acͤ
tiolccum non bt̃ ⁊ ideo si urso
fugit. ⁊ sic nocuit non potest.
quondam dominus cõueniri
quia desinit dominus ẽẽ ubi
fera cuasit ⁊ ideo sieum ursum
cccidi meum corpus ẽ. ¶ cum
arietes ur boues cõmisissent
⁊ alter alt̾um ocidit. quintus

Expanded text:
tiens contra Naturam fera mota pauperiem dedit: ideoque si equus dolore concitatus calce petierit, cessare istam actionem, sed eum, qui equum percusserit aut uulnerauerit, in factum magis quam lege Aquilia teneri, utique ideo, quia non ipse suo corpore damnum dedit. at si, cum equum permulsisset quis uel palpatus es‹s›et, calce eum percusserit, erit actioni locus. Et si alia quadrupes aliam concitauit ut damnum daret, eius quae concitauit nomine agendum erit. Siue autem corpore suo pauperiem quadrupes dedit, siue per aliam rem, quam tetigit quadrupes, haec actio locum habebit: ut puta si plaustro bos obtriuit aliquem uel alia re deiecta. In bestiis autem propter naturalem feritatem haec actio locum non habet: et ideo si ursus fugit et sic nocuit, non potest quondam dominus conueniri, quia desinit dominus esse, ubi fera euasit: et ideo et si eum occidi, meum corpus est. Cum arietes uel boues commississent et alter alterum occidit, Quintus
Abbreviated transcription (Latin):
cesserit onimal: ex tincta erit¬
¶  accõ ¶ nore autem dete̾ ẽ aial
tradereuiuum demimisi com¬
mune plurium sit ammai
adũsus singules eritĩ soliclu
Dnoxalis actĩo sicun ĩ homine¬
etiamĩ solidimi ut puta siin
ͣiure int̾rogatus ansua qua¬
drupes eẽt. respondit ñ eẽ suã.
nam si constiti̾t ẽẽ eius: ĩ soli¬
eͣdum cõdempnabitur. ¶ Si pͦ
litem contestatam ab alio sit
ammal cͣccisum: quia dñole¬
gis aquilie acc̃o compẽtit rõ
imuditiobabebitim legis a¬
quilie quia dominus noxe
dedende facultatẽ animisu̾̃ er

Expanded text:
cesserit animal, extincta erit actio. Noxae autem dedere est anima‹l› tradere uiuum. demum si commune plurium sit animal, aduersus singulos erit in solidum noxalis actio, sicuti in homineetiam in solidum, ut puta si in iure interrogatus, an sua quadrupes esset, responderit non esse suam: nam si constiterit esse eius, in solidum condemnabitur. Si post litem contestatam ab alio sit animal occisum, quia domino legis Aquiliae actio competit, ratio in iudicio habebitur legis Aquiliae, quia dominus noxae dedendae
Abbreviated transcription (Latin):
iquadrupes pa¬
uperiem fecisse
dicetu accõ ex
lege duodecim
tabularum de¬
scenclit que lex
uoluit aut dari id qd̾ nocuit
id est id ammal ꝙ noxiam ⁊¬
cominisit. aut estimatt̃em no¬
cie offerri noxia autem ẽ ips¬
um delictum que accõ ad om̃s
quadrupedes ꝑtinet. ¶ art pre¬
tor pauꝑiem fecisses pauꝑies
ẽ dampnum sine iuria faci¬
entis datiminec enim dicipo¬
test ammalĩ iuriam fecisse
quod semͣu caret/ itaq ut ser¬
uius scribit. tunc accõlocum
ħ̃t. cum conimota feritate no¬
cuit quadrupes puta si aquus
calcitrosus calce ꝑcussĩt. aut
bos corrim pet̾e̾ solitus pecierit.
aut mula pp̃ niniam feritiã
quod si pp̃ictiu quit᷑atem ant
p̃o culpam mmulionis aut si piꝰ
iusto honerata quadrupes i
aliquem homis eũtĩt ħ actio
cessabu dauunq imurie age¬
tim ¶ S a sicanus cum diicẽ¬
ttur ab aliquo asꝑitate sua eꝰ¬
nasent ⁊ alicui damnum de¬
derit. si contim̃ firmins abalio
non debuit ẜ acc̃o. cassabit q

Expanded text:
quadrupes pauperiem fecisse dicetur, actio ex lege duodecim tabularum descendit: quae lex voluit aut dari id quod nocuit, id est id animal quod noxiam commisit, aut aestimationem noxiae offerre. Noxia autem est ipsum delictum. Quae actio ad omnes quadrupedes pertinet. Ait praetor "pauperiem fecisse". pauperies est damnum sine iniuria facientis datum: nec enim potest animal iniuria fecisse, quod sensu caret. Itaque, ut Servius scribit, tunc haec actio locum habet, cum commota feritate nocuit quadrupes, puta si equus calcitrosus calce percusserit, aut bos cornu petere solitus petierit, aut mulae propter nimiam ferociam: quod si propter loci iniquitatem aut propter culpam mulionis, aut si plus iusto onerata quadrupes in aliquem onus everterit, haec actio cessabit damnique iniuriae agetur. Sed et si canis, cum duceretur ab aliquo, asperitate sua evaserit et alicui damnum dederit: si contineri firmius ab alio non debuit, haec actio cessabit et
Abbreviated transcription (Latin):
mino s etiam eicuius int̾est
competit. neluti ei cuires com¬
modata e item fulloni qui a
eo quod tenetur damnnum ⁊¬
idetur pati: ¶ Si quis aliq̃m
cuitans magistratum. forte
intab̾na proxima se ĩmisiss.
ibiq a cane feroce lesus eẽt. noͣ
posse agi canis nomine quidã
putant. at si soͥutus fuiss cõt.
dubitatur. ctiam lib̾arum ꝑsoᷤ¬
narum nomine agi posse forte

Expanded text:
ius interest competit, veluti ei cui res commodata est, item fulloni, quia eo quod tenentur damnum videntur pati. Si quis aliquem evitans, magistratum forte, in taberna proxima se immississet ibique a cane feroce laesus esset, non posse agi canis nomine quidam putant: at si solutus fuisset, contdubitatur etiam liberarum personarum nomine agi posse, forte
Abbreviated transcription (Latin):
aut filias uuln̾aũt quadru¬
pes scilicet ut te formitati rõ ha¬
beatur cumilib̾m corpus exi¬
stimationem ñ recipiat s impẽ¬
sarum incurationem facta¬
rum ⁊ operarum amissarum
petit ⁊siñ quadrupes s aliud
animai ꝑauperiem fecit.
olfec̃ mula calcem reiecit. et
crus agasoni fregit. consuleba¬
tur poss ne cum domino mule
agi quod ea paupiem feciss
respondi posse de lege aꝗlia
lp̃ Nex aquilia om̃ib õda
legibus que ante se d̾eg᷑
damno iiurie locute sunt
siue alia quauimq fuit. quas
leges nunc referre ñ est necc̃e
quelex aquilia płebiͣscitum ẽ.
cum eam aquilius tribunus
plebis aplebe rogau̾it.
aius Lege aquilia capite pri¬
mo canetimut qui scruum ẜ¬
uamue alienum alienamue.
quadrupedẽ uł pecudem ĩ inria
ccrid̃it. quanti idin eo amnioͣ
plurum fuit. tantum es dare
domino damnas esto ⁊ infra de¬
inde cauetim ut adu̾sus ĩ ficiã¬
łem induplum ħ actio eẽt. ¶ ut¬
¶ agitur apparet. serus nr̃is ex¬

Expanded text:
rupes: scilicet ut non deformitatis ratio habeatur, cum liberum corpus aestimationem non recipiat, sed impensarum in curationem factarum et operarum amissarum petit et si non quadrupes, sed aliud animal pauperiem fecit. olfecit, mula calcem reiecit et crus agasoni fregit: consulebatur, possetne cum domino mulae agi, quod ea pauperiem fecisset. respondi posse. II AD LEGEM AQVILIAM  Lex Aquilia omnibus legibus, quae ante se de damno iniuria locutae sunt, ‹s›iue alia quae fuit: quas leges nunc referre non est necesse. Quae lex Aquilia plebiscitum est, cum eam Aquilius tribunus plebis a plebe rogauerit. 2 Gaius lmo cauetur: 'ut qui seruum seruamue alienum alienamue quadrupedem uel pecudem iniuria occiderit, quanti id in eo anno plurimi fuit, tantum aes dare domino damnas esto': et infra deinde cauetur, ut aduersus infitiantem in duplum actio esset. Ut igitur apparet, seruis nostris ex
Abbreviated transcription (Latin):
pinim ad ip̃m respitiat l autẽ
idco prãt cominum diuidundo
uiditior quia uidetur ꝑtem suã
ñ potuisse expedite locareicetu̾m
non alias commun diuidundo
inditio locus erit. ut et pap̾scribit.
nisi id demum gessit quo sine
ꝑtem suam iecte ad ministrare
non potuit. alioquin si potuit. ht
negcriorum gestorũ accõem ea¬
q tenẽtur. ¶ Siquid post accep¬
tum cominum dundundom
ditium fu̾it impensum: nerua¬
recte existimat. q̃ b̾ uenire s et
partũ uenire. sabinus et arnuli¬

Expanded text:
autem ideo praestat communi dividundo iudicio, quia videtur partem suam non potuisse expedite locare. ceterum non alias communi dividundo iudicio locus erit, ut et Papinianus scribit, nisi id demum gessit, sine quo partem suam recte administrare non potuit: alioquin si potuit, habet negotiorum gestorum actionem eaque tenetur. Si quid post acceptum communi dividundo iudicium furecte existimat etiam hoc uenire.Sed et partum uenire Sabinus et Atilici
Abbreviated transcription (Latin):
cum locuplectior facta sit mulier.
ꝓiũ ⁊si p̾clia hodie uilissima sũt.
nm̾ata erit restituenda ñ etiam
maritus non totum pretium nũ
leant nuno decem maritus quã¬
cum consequitur. et magis ẽ utͦ
sequidebeat duas ꝑtes decemutꝙ
perit ex pretio utriq pariit. man¬
to et ipoori. ¶ Si maritus extima¬
cionemrerum quas ĩdotem acce¬
perit. dicat se donatõis causa auxi
pretium auctũ affiries qui suꝑ¬

Expanded text:
tum locupletior facta sit mulier. proinde et si praedia hodie uilissimo sunt, numerata erit restituenda, non etiamerit et maritus non totum pretium numeleant nunc decem, maritus quantum consequatur. et magis est, ut consequi debeat duas partes decem, ut quod periit ex pretio, utrique perierit et marito et uxori.Si maritus aestimationem rerum quas in dotem accepit dicat se donationis causa auxispretium auctum adfirmes, qui su
Abbreviated transcription (Latin):
cationem cessare quia nonẽ lccup¬
lectior que tantiund̾ iure more¬
cua impendic¶Nuir et uxor in
uicem sibi donau̾int amaritũ
seruau̾it quxor consumpstt̃ier¬
te placũit compensatoem fieri
donationum ⁊diuus adriamĩ

Expanded text:
cationem cessare, quia non est locupletior, quae tantundem in re mortua impendit.Si uir et uxor quina inuicem sibi donauerint et maritus seruauerit, uxor consumpserit, recte placuit compensationem fieri donationum et hoc diuus Hadrianus
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ sconfessiõib falsis respondẽ¬
tes obligantur. si eius nomine
de quo quis int̾rogatus sit. cum
aliquo sit actio quia que cum
alio actiocẽt. si dommus eẽt in
nos iet łł eͦe confessione nr̃a con¬
ferimus ¶ qsiam quimnpotests¬
te prĩs eẽt. respondissẽ filiumie¬
um eẽ. ita me obligaui si etas eius
patẽtur ut meus filius eẽ possit.
quia falie confessiones: natura¬
ut prĩs famib nomine respoͣnden¬
dor non oblige̾r᷑. ¶ eum qui pa¬
trem famił suumcẽ respondit ser¬
uum nontem noxali actione.
chi seruiat. metum noxaliiuditõ
agipof ⁊ si actun fu̾it manebit
integra acc̃o cũ ip̃o qui admsui
abob Sus cuius nomine no¬
xale uiditium acceptumẽ mañ¬
te iuditiolib̾ iudicatus ẽ.:reus ab¬
solui debet nec quic quamĩterio¬
gatioiniue ẽ facia prodit quia
eius ꝑione cuius nommne quis
cum alio accc̃em ht̃. obligatõe

Expanded text:
 Confessionibus falsis respondentes ita obligantur, si eius nomine, de quo quis interrogatus sit, cum aliquo sit actio, quia qualio actio esset, si dominus esset, in nosmet confessione nostra conferimus. et si eum, qui in potestate patris esset, respondissem filium meum esse, ita me obligari, si aetas eius pateretur, ut filius meus esse possit, quia falsae confessiones naturaut patris familias nomine respondendo non obliger. Eum, qui patrem familias suum esse responderit seruum, non teneri noxali actione: ihi seruiat, mecum noxali iudicio agi potest et, si actum fuerit, manebit integra actio cum ipso qui admiis, cuius nomine noxae iudicium acceptum est, manente iudicio liber iudicatus est, reus absolui debet, nec quicquam interrogatio in iure facta proderit, quia eius personae, cuius nomine quis cum alio actionem habet, obligationem
Abbreviated transcription (Latin):
succurriei et ͥ celius scribit id qͥd̾
c alia rõne. quod eaque postra
emergunt auxilio ĩcligent. qͥd
emn si occulte tabiue ⁊ remote
postra prolate sunt. cur noceat
si quis ħd̾e se respond̾it. mox fal¬
sum uł inoffitiosum uł irritũ
testamentum fu̾it ꝓminciatũ.
ñ enim improbe respondit set
scripturaductus ¶ qui int̾ro¬
gatus respond̾it sic tenetur qiͣ
ex contractu obligatus ꝓ quo
pulsabatur. dui adu̾sario ĩ ⁊¬
t̾rogatur. s et si a p̾tore ĩtroga¬
tus fu̾it. nich̾ facit pretoris auc¬
Torĩtas s ip̃ius responsũ siue
mendatium ¶qui iusto er¬
dum erit ab solui eum deberẽ
isiculꝑa sit dolo ꝓtima sit ¶ ce¬
lsus sic scribit licere responsi pe¬

Expanded text:
succurri ei: et ita Celsus scribit, hic quidem et alia ratione, quod ea quae postea emergunt auxilio indigent: quid enim si occultae tabulae et remotae postea prolatae sunt? cur noceat si qui heredem se responderit, mox falsum uel inofficiosum uel irritum testamentum fuerit pronuntiatum: non enim improbe respondit, sed scriptura ductus. Qui interrogatus responderit, sic tenetur quasi ex contractu obligatus pro quo pulsabitur, dum ab aduersario interrogatur: sed et si a praetore fuertus, nihil facit praetoris auctoritas, sed ipsius responsum sive mendacium. Qui iusto erdum erit absolvi eum debere, nisi culpa dolo proxima sit. Celsus scribit licere responsi p
Abbreviated transcription (Latin):
elsus Si defemor ininditio
introgatus. anis quem defen¬
dit h̾s sit ur quota ex ꝑte^ flso
respond̾it. ip̃ quidem defensor
adu̾sario teneb p̃i autem ꝙ̃
dubium nonẽ anergo ñ uide¬
atur. defende̾ si ñ respond̾it. udẽ¬
dum quod utiq consequens
erit dicẽ qui a non plene defen

Expanded text:
i defensor in iudicio interrogatus, an is quem defendit heres uel quota ex parte sit, falso responderit, ipse quidem defensor aduersario tenebitur, ipsi autem quem dubium non est. an ergo non uideatur defendere, si non responderit, uidendum: quod utique consequens erit dicere, quia non plene defen
Abbreviated transcription (Latin):
filius qui se abstinuit interro¬
gatus tacũit succurrend̾ est
ei quia hunc qui abstinuit. p̾¬
tor non ht hr̃dis lico. ¶ excep
nitere si nulla captio ex eius
penitentia sit actoris quod uẽ¬
rissimum eẽ uidetur michi
maxime si quis postea plem᷑
ĩstructus: quid faciat. ĩstru¬
mentis uł eplĩs armcorume¬

Expanded text:
filius, qui se abstinuit, interrogatus tacuerit, succurrendum est ei: quia hunc qui abstinuit praetor non habet heredis loco. Excepnitere, si nulla captio ex eius paenitentia sit actoris: quod verissimum mihi videtur, maxime si quis postea plenius instructus quid faciat, instrumentis vel epistulis amicorum
Abbreviated transcription (Latin):
a quo dampmi infecti stipulan
uelimus int̾rogare ĩ uire. an
ueat dampm infecti aut ꝯte̾ie
aut si resistuedum putau̾it:
quasi dolo u̾satus crad̾e com¬
pellati¬

Expanded text:
a quo damni infecti stipulari uelimus, interrogare in iure, an ueat damni infecti, aut cedere aut, resistendum putauerit, quasi dolo uersatus tradere compellat
Abbreviated transcription (Latin):
dit squi int̾rogatus hr̃dem seeẽ
respond̾it. nec adiecĩt ex quapte.
exasse respondisse. dicendiunẽ.
nisi forte ita int̾rogetur an ex
dimidia ꝑte hr̃s sit. et respõd̾it
hr̃s sumbic enim magis eum
puto ad int̾rogatum respõdissẽ.
¶illud queritur an quis cogatur
respond̾e utrum ex testamento
hr̃s. et utrura suo nomine que¬
sitaei sit hẽs hr̃ditas an ꝑcos quos
suo uiri sublectos ħt. uł ꝑ cum
cuihr̃s extit̾ĩt sũmatim igitur
pretor cognoscere debebit. cum
queratur an quis respond̾e de¬
beat quoiure hr̃s sit et si ualde
intee comperit: plenius respõ¬
deri iubeat quod optin̾e debebit
ñ solum in hr̃dib s etiam ĩ ho¬
norariis successori b  deniq uit
scribit eum quoq eͥ hr̃ditas re¬
stituta debere ĩ iure ĩ t̾rogatim
respond̾e. an hr̃ditas at ͤ astituta.
¶Si de peculio agatur. ñ oporte

Expanded text:
dit. Qui interrogatus heredem se responderit nec adiecerit ex qua parte, ex asse respondisse dicendum est, nisi forte ita interrogetur, an ex dimidia parte heres sit, et responderit 'heres sum': hic enim magis eum puto ad interrogatum respondisse. Illud quaeritur, an quis cogatur respondere, utrum ex testamento heres sit, et utrum suo nomine ei quaesita sit hereditas an per eos quos suo iuri subiectos habet uel per eum cui heres extitit. summatim igitur praetor cognoscere debebit, cum quaeratur, an quis respondere debeat quo iure heres sit, ut, si ualde interesse compererit, plenius responderi iubeat. quae optinere debent non solum in heredibus, sed etiam in honorariis successoribus. Denique Iulianus scribit eum quoque, cui est hereditas restituta, debere in iure interrogatum respondere, an ei hereditas sit restituta. Si de peculio agatur, non oporte
Abbreviated transcription (Latin):
gaio seio ad p̾stationẽ frumentisit
obnoxius respondi emptorem gaio
seio secundumque eapponẽntur:

Expanded text:
Gaio Seio ad praestationem frumenti sit obnoxius. respondit emptorem Gaio Seio secundum ea quae proponerentur
Abbreviated transcription (Latin):
ficiis dõmintis eorum cã cognita
refice ea compellit ⁊ ad u̾sus cͥeͣtr¬
actantem competenti remedio
de formtati auxilium ferat.
sirum dicentem hac rescriptõne.
cum qui ꝓuintie p̾est adire põ¬
tes ñ imponi necc̃itatem ꝓ con¬
suli ur legato eius uł p̾sidi pro¬
uintie suscipiende cogintõnis

Expanded text:
ficiis dominos eorum causa cognita reficere ea compellat et aduersus detractantem competenti remedio deformitati auxilium ferat. strum dicentem hac rescriptione: 'eum qui prouinciae praeest adire †pote‹s›' non imponi necessitatem proconsuli uel legato eius uel praesidi prouinciae suscipiendae cognitionis
Abbreviated transcription (Latin):
nouicius dicipotꝰ s uetãtorẽ
ñ spatio seruiendi: s agenere¬
⁊ causa: estimand̾ cerilius ait.
nam quicumiq ex uenalitio ñ¬
nouitiorum emꝑtus: aucui
ministĩo p̾oĩtus sit. statim eũ
uetatorum num̾o eẽ nouitiũ
autem tirocinio animi s con¬
ditione seruitutis ĩ telliga pot᷑
nec adrem ꝑtin̾e̾ latine sciat loqͥ
ubi lib̾aubus studiis erudit ᷑
sit. De euccõib ⁊ dupple stiplõib

Expanded text:
nouicius dici potest. sed n spatio seruiendi, sed generet causa aestimandum Caelius ait: nam quicumque ex uenalicio nouiciorum emptus alicui ministerio praepositus sit, statim eum ueteratorum numero esse: nouicium autem non tirocinio animi, sed condicione seruitutis intellegi. nec ad rem pertinere, Latine sciat nec si liberalibus studiis eruditus sit. DE EUICTIONIBUS ET DUPLAE ST
Abbreviated transcription (Latin):
pmp̃ Iabeo scribit. sumo pre¬
ut fieret ĩ estimationẽ bonita¬
tis agri: cumob eiuctam ꝑar¬
cem fundi agatur. ¶ ide̾ ait
sumo p̾tio plures sernos uẽcli¬
disti sanos q cẽ promisisti ꝯ ꝑs
dum caxat corum minus sa¬
na sit. de onmib adu̾sus dic¬
tum promissumue recte agi¬
¶ ibidem ait. errare ⁊ fugere
uimentum posse. nec tam̃ ei¬
rouem aut fugitiuum eẽ ñ
quam corporis uitiũ ẽ. uelut̃
si ludos assidue uelit spectare:
aut tabulas pictas studiose ĩ¬
tueatur siue etiam mendax
aut similb uitis ceneatur:
¶quotic̃s morbus sonticus
nominatiu. eum significan
cassius ait. qui noceat ucrẽ ã
ĩtelligitur qui ppetuus e̾. nõ¬
ẽ qui tempore fimatur. S mo¬
rbum sonticum eumiuidĩ ꝗ¬

Expanded text:
m. Labeo scribit, si uno preut fieret in aestimationem bonitatis agri, cum ob euictam partem fundi agatur. Idem ait, si uno pretio plures seruos uendidisti sanosque esse promisisti et pars dumtaxat eorum minus sana sit, de omnibus 'aduersus dictum promissum' recte a‹gi›. Ibidem ait errare et fugere iumentum posse, nec tamen erronem aut fugitiuum esse agquam corporis uitium est, ueluti si ludos adsidue uelit spectare aut tabulas pictas studiose intueatur, siue etiam mendax aut similibus uitiis teneatur. Quotiens morbus sonticus nominatur, eum significari Cassius ait, qui noceat: nocere autem intellegi, qui perpetuus est, non qui tempore finiatur: sed morbum sonticum eum uid
Abbreviated transcription (Latin):
arror que inconimonatae. ite laꝑ¬
sis quiꝑutrumq fundum excen¬
ditur ancum succisa arbor ẽ. uria¬
pis exemptus eius sit cuius fũdus¬
dibeat.proqua pte ĩfundo fũat. an
quaratione duabus massis duoꝵ
dñorum conflatis cotamassa cõ¬
muis ẽ. ita arbor ħ ipo quo sẽpa
num corpus reclactam accipit. nui¬
to magis proĩ diuiso comimims fi¬
at quam massa set naturali comi¬
enit ratiomi et postea tantamꝑtez
utrumq br̃e tamin lapide quam
cumfilio eius uł cum extranco so¬
cietas coitur. directo cumulius ꝑ¬
sona agi posse. cuius ꝑsona incon¬
trabenda sccietate spectatur Expli
⁊ uenditorem compositis. et qͥ
res uenire non possunt.
tigdꝰ emend uentes¬

Expanded text:
a‹r›bor quae in confinio nata est, item lapis qui per utrumque fundum extenditur an, cum succisa arbo‹r› uel lapis exemptus eius sit cuius fundusdebeat, pro qua parte in fundo fuerat? an qua ratione duabus massis duorum dominorum flatis tota massa communis est, ita arbor hoc ipnum corpus redactam accipit, multo magis pro indiuiso communis fit, quam massa? sed naturali conuenit ration‹i› et postea tantam partem utrumque habere tam in lapide quam cum filio eius uel cum extraneo societas coitur, directo cum illius persona agi posse, cuius persona in contrahenda societate spectata sit. LIEM ET UENDITOREM COMPOSITIS ET QUAE ‹R›ES UENIRE NON POSSUNT rigo emendi uende
Abbreviated transcription (Latin):
tumẽ. ansi prosccio agẽt cotisn¬
quantitatẽ p̃cipere debet oi forte cõ¬
ueniss int̾ socios ut de commumi
tos constitueretur dĩxi pactum nõ
totem pr̃ defuncta inm̃m̃o filia
recuperass. ircdlipecuna sccietati
tebiuss : pactum ex equitate sicno¬
bis int̾prctantibr s quodsi salua so¬
cum suacã dotem icuperari scilicet
ut ẽauralio marito poisus nec si
prior maritus facere non possit.de¬
nuo de sccietate constituendam do
tem nsinominatim itaconuenis¬
s fũumĩ p̃poĩto largit᷑ intẽe uideba¬
tur dos iiieratacet a nũo ꝓmissa
noc si filia datam dote. postra quam
prĩhr̃s ertitit iure suo retepisset nõ
ec̃ refẽndam pocumam scrietati ꝙͣ
mulier bĩtura fuit. et si alius hr̃s ex¬
titisset. qͥuod si accepto amaritous¬
ata ec̃t nequa quã imputar posteso¬
cietati non solutam pecimiam.

Expanded text:
si pro socio ageret, dotisquantitatem praecipere deberet, si forte cuenisset inter soci‹o›s, ut de communi dos constitueretur. dixi pactum non dotem pater defuncta in matrimonio filia reciperasset, reddi pecuniam societati debuisse, pactum ex aequitate sic nobis interpretantibus. quod si salua socum sua causa dotem reciperari, scilicet ut ea uel alii marito dari possit. nec, si prior maritus facere non posset, denuo de societate consttem, nisi si nominatim ita convenisset. verum in proposito largiter interesse videbatur, dos numerata esset an vero promissa: nam si filia datam dotem, posteaquam patri heres exstitit, iure suo recepisset, non esse referendam pecuniam societati, quam mulier habitura fuit, etsi alius heres exstitisset: quod si accepto a marito liberata esset, nequaquam imputari posse societati non solutam pecuniam.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥħrdi a michi cauendum eẽ putãt
que sententia uer᷑ ae ĩtem si michi
legata sit acum adine ꝑtinene. de¬
sierit alii: a hic utriq cauendum
ut supra placuit. quod si duob cõ¬
iunctumusus fructus legatus sit.
imucem sibi cauere debebunt q hr̃ot
incasum illum si ad socium nõ ꝑ¬
tineat usus fructus hr̃di rectli:¬

Expanded text:
di et mihi cauendum esse putant: quae sententia uera est. item si mihi legata sit et, cum ad me pertinere desierit, alii, et hic utrisque cauendum ut supra placuit. quod si duobus coniunctim usus fructus legatus sit, et inuicem sibi cauere debeb‹u›nt et heredi in casum illum: 'si ad socium non pertineat usus fructus, heredi reddi
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit. eumq restitu̾e sintitio ro¬
at quis cauer utrum titius an
ego quilegatarius simisan ud̾
dicimus mecum hr̃dem acturũ.
cum fide i cominissorio meagẽ
deberepiẽ expeditinᷤ ħ dics̃ sumichi
spes aliqua durat usus fructus.
acum tumissĩs potest ad me re¬
cidere ħ est ad legatarum. ita
remexpediritu it michi ego do¬
mino ꝓprietatis caueam quod
si fidei cõmissarii cãusus fructus

Expanded text:
e sim Titio roat cauere, utrum Titius an ego qui legatarius sum: an illud dicimus mecum heredem acturum, cum fideicommissario me agere debere? et est expeditius hoc dicere: si mihi s‹p›es aliqua durat usus fructus et, cum tu amiseris, potest ad me reccidere, hoc est ad legatarium, ita rem expediri, ut tu mihi, ego domino proprietatis caueam. quod si fideicommissarii causa usus fructus
Abbreviated transcription (Latin):
d ¶uin hũ quib almentare¬
licta erant facile transige̾nt cõ¬
tenti modico presenti diuus in¬
arcus orõne ĩ senatu retitata ef¬
fecit ne alit̾ alimentoꝵ transac

Expanded text:
 Cum hi, quibus alimentalicta erant, facile transigerent contenti modico praesenti: diuus arcus oratione in senatu recitata effecit, ne aliter alimentor
Abbreviated transcription (Latin):
¶tͣarii accipienda sunt. ¶ Si ad
hĩtationem certa quantitas
Ait ãmia relicta ⁊ ita sit trans¬
¶  actum sine p̃tore ut hĩtatio p̾¬
Estetur. ualet transacc̃o quia fr¬
ructus hĩtationis prestẽtur. licet
rͣuie ux ĩ cendio subiecta trãs¬
⁊ͣ acc̃o est ꝑ contrarium quo si
prohĩtatione que erar relicta
placu̾it certam quantitatẽ pre¬

Expanded text:
ntarii recipienda sunt. Si ad ntarii recipienda sunt. Si ad habitationem certa quantitas sit annua relicta et ita sit transactum sine praetore, ut habitatio praestetur, ualet transactio, quia fructus habitationis praestatur, licet ruinae uel incendio subiecta transactio est. per contrarium quoque si pro habitatione, quae erat relicta, placuerit certam quantitatem pr
Abbreviated transcription (Latin):
um uł usus fructus transacc̃o
⁊ sine pretore fieripot̾i̾t cet̾um si
usus fructus modicus alimen¬
torum uice sit relictus dico trãs¬
accr̃em citra p̾torem factani eẽ¬
nullius ẽẽ monienti ¶ Si c̃ui
ñ minimus ad alimenta set ⁊¬
frum̃tum atq oleum ⁊ cet̾a q̃
ad uictum necessaria sunt su¬
erint relicta: non potĩt de hiis
transigͣere siue amnia siue ñ¬
uicem eorum ñiium qt an¬
isuel qt mensib acciperet a
neq diem neq modum ꝑ mu¬
tauit s tanͣtum genus uł ercõ¬
trario si pactus su̾it ut ĩgn̾ib
alimenta acciperet que ĩmiu¬
mmis ei relicta fuissent uł si ui¬
num pro oleo uł oleum ꝓuino
uł quod aliud cominutauit.
uel iccum ꝑmutauit. ut q̃ erãt
ci rome alimenta relicta ĩm¬
unicipio uł in ꝓuintia accipet
uł contrauł ꝑ sonam comnui¬
tauit ut quod aplurib erat ac¬
cepturus abimo acciperer. uel
alium pro alio debitorem acce¬
iperet ħ omnia hñt discep̃tio¬
nemp̾toris. ⁊ pro utilitate alim̃¬

Expanded text:
um uel usus fructus, transactio et sine praetore fieri poterit: ceterum si usu‹s› fructus modicus alimentorum uice sit relictu‹s›, dico transactionem citra praetorem factam nullius esse momenti. Si cui non nummus ad alimenta, sed frumentum atque oleum et cetera, quae ad uictum necessaria sunt, fuerint relicta: non poterit de his transigere, siue annua siue meuicem eorum nummum quotannis uel quotmensibus acciperet et neque diem neque modum permutauit, sed tantum genus: uel ex contrario si pactus fuerit, ut in generibus alimenta acciperet, quae in nummis ei relicta fuissent: uel si uinum pro oleo uel oleum pro uino uel quid aliud commutauit: uel locum permutauit, ut quae erant ei Romae alimenta relicta, in municipio uel in prouincia acciperet uel contra: uel personam commutauit, ut quod a pluribus erat accepturus, ab uno acciperet: uel alium pro alio debitorem acceperit: haec omnia habent disceptationem praetoris et pro utilitate alime
Abbreviated transcription (Latin):
igentium dicendumẽ quani¬
Rins de quibrdam quesierit tr¬
rit᷑ans nec mandare ex bac
causa uirisdictõnem uł p̾ses ꝓ¬
untie uł pector potĩt. ¶ transac¬
ciones alim̃torum etiam ap̃
procuratoꝵein oesaris fi possũt
scilicet si a fisco petantur asue¬
ca secundum quea aput p̃fec¬
tos errarii cransigi pot̾it ¶ Sicũ¬
autem de lite fuiss transacr̃o¬
ualere in consulto p̾tore non¬
potest ne circumueĩatur or̃o¬
fingi emmmileites pot̾unt ut
cransacc̃o etiam citra p̾toris fi¬
at auctoritatem ¶Si eidem᷑ ali¬
menta. ⁊ pret̾ea legatum p̾sen¬
n die datum sit ⁊ transactum

Expanded text:
igentium, dicendum est, quamvis de quibusdam quaesierit, trritam. Sed nec mandare ex hac causa iurisdictionem vel praesnciae vel praetor poterit. Transactiones alimentorum etiam apud procuratorem Caesaris fieri possunt: scilicet si a fisco petantur aa. secundum quae et apud praeos aerarii transigi poterit. Si cuautem de lite fuisset: transacalere inconsulto praetore nonpotest, ne circumveniatur orafingi enim lites poterunt, transactio etiam citra praetoris ft auctoritatem. Si eidem almenta et praeterea legatum praesenti die datum sit, et transactum