comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potestas detur eẽ facturum ñ minus reuᷤ
gẽ quam si in ip̃o facto deprehenderetur.
tem sicut auctoritas testatur uoluntaᷤ
remuneratur nopus uoluntas aatẽ incõ¬
dis contrictione ẽ opus inoris ꝯfessioẽ¬

Expanded text:
potestas detur, facturum esse, non minus reus potestas detur, facturum esse, non minus reus est, quam si in ipso facto deprehenderetur. Item, sicut auctoritas testatur: § 1. Voluntas remuneratur, non opus. Voluntas autem in cordis contritione est, opus vero
Abbreviated transcription (Latin):
munus offerret qui ꝑemerat fratrem et
tm̃ parricidium mente conceptum ds̃ ꝓ¬
uidet ante dampnauit ut illic cogitati¬
omala et ꝑnitiosa conteptio dõ ꝓuiden¬
te prospecta est. ita et indei seruis ap̃
cipitur animus adbonum deditus deo
iudice coronatur auuth est martirio a¬
nimum deeẽ aliud animo defuisse mã¬
tirium. Qualem te inuenit dominus cũ
uocat talem pariter ⁊ iudicat: qr mpe te¬
statur et dicit. et sciẽt. om̃s eccłe quia ego
sum scrutator renum et cordis. Item au¬
g̃ Homncida est qui fratrisuo male su
qñ fratri tuo mala ꝑsuades sifratrituo
mala ꝑsuades occidis et ut scias quia
eorum machera acuta. Idem. Oecidt
omicidiũ qui ad nocendam mouetur
ꝑemptio aperuit ergodominus omnẽ ini¬
quum motum adnocendum fratri in ho¬
micidii genere deputari. Item aug̃ fur¬
ti tenetur qui solo timore non furat
nion ideo minus delinquit cui deest so
facultas ꝯcubendi cum conuge aliena
planum tñ aliquo mõ sit eum cupere ꝯsi

Expanded text:
munus offerret iam peremerat fratrem? et tamen parricidium mente conceptum Deus prouidus ante damnauit. ut illic cogitatio mala et perniciosa conceptio Deo prouidente prospecta est, ita et in Dei seruis, apucipitur, animus ad bonum deditus Deo iudice coronatur. aliud est martyrio animum deesse, aliud animo defuisse martyrium. qualem te inuenit Dominus cum uocat talem pariter et iudicat, quando ipse testetur et dicat: et scient omnes ecclesiae quia ego sum scrutator renis et cordis. nec I. Homicida est qui fratri suo mala pendo fratri tuo mala persuades. Si fratri tuo mala persuades, occidis. Et ut eorum machera acuta et cetera. Homicidium peremtio. Aperuit ergo Dominus omnem iniquum motum ad nocendum fratri in homicidii genere deputari. C. XXIX. Furti tenentur qui solo timore non furantNon ideo minus delinquit, cui sola deeconcumbendi cum hac conjuge aliena, planum tamen aliquo modo sit id eum cupere, et, si
Abbreviated transcription (Latin):
paricondictione ꝑmisit. Ergo qui soluẽ¬
diius ñ habeat. nec ligandi habet ⁊ in¬
fra. Certum est.quod eccłe utrumq: ue
heresis utrumq ñhabet.Ius enĩ hoc ẽẽ¬
solis ꝑmissum ẽ sacerdotib Recte igitis

Expanded text:
pari conditione permisit. Ergo, qui solvendi jus non habet, nec ligandi habet. Et infra: § 2. Certum est, quod ecclesiae utrumque licet, haeresi utrumque non licet. Jus enim hoc solis permiss
Abbreviated transcription (Latin):
dit ille interficit eum domino dicen¬
te. Mauis peccatum habet qui me tra
didit tibi. unde psalmista filii homi¬
num dentes eorum arma et sagita ũ
gua eorumgladius acutus. Subiciant
trum detractores eorum eosq hocdientes
renam eorum parilem forte dicebat. Sic̃
enĩ homicidas int̃fectores fratrum ita
detractores eorum eosq obedientes homi¬
cidas ẽẽ manifestabat. quia et qui occidit¬
⁊ qui odit fratrem suum et qui ei detrahit

Expanded text:
t, ille eum interficit, Domino dicent, ille eum interficit, Domino dicente: Majus peccatum habet qui me tradidit tibi. Unde Psal.: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus. Subjiciant trum, detractores eorum, eosque odientes, enam eorum parilem fore docebat. Sicut enim homicidas interfectores fratrum, ita et detractores eorum, eosque odientes, homicidas esse manifestabat. Quia occidit, qui odit fratrem suum: et qui detrahit,
Abbreviated transcription (Latin):
animo ꝑꝑetua ꝯstitutioẽ discẽssione fit i¬
ta ꝗcquid calore iracundie fitut dicit̃¬
seuerantia apparuerit iudicium animi fu¬
isse. Ideoq ꝑeum calorem misso repu¬
diuertisse uidetur. ¶ N incctiam in ca¬
nonibus. Siquis iratus erimen alicui
obiecerit ⁊ cet̃. Ex consilio autẽ uelun
exfacto aliquem teneri aug̃ probat ita¬
dunt. s q̃ quorum consiuo et frauide a¬
ui occiduntur homicide probantur
ericulose decipiunt qui existimant eos
tm̃ nomicidas eẽ qui manib hominem
occidunt.⁊ ñ potius eos ꝑquorũ ꝯsilitum
et frauide exortationes homines exuin¬
guntur. Nam iudei dominũ nequaquã
ꝓprus manib inter fecer. Sicut scͥptumẽ
Nobis ñ licet interficere quenquã s tñ
illis domini mors imputatur quia ip̃i
fige crucifige eum. Vñ unus euangłi¬
stã dicit dominũ crucifixum eẽ hora
tertia. alius ui. quia iudei crucifixer̃
eum hora tertia lingua milites hora
ui.manibus. Qui ergo hominem tradi¬

Expanded text:
etuam constituendi discessionem fit. Ita quicquid calore iracundie fit vel dicitperseverantia approbaverit iudicium animi fuisse. Ideoque per eum calorem misso repudivertisse videtur. Hinc etiam in canonibus: Si quis iratus crimen alicui obiecerit et cetera. Ex consilio autem velut ex facto aliquem teneri Augdunt, sed etiam quorum consilio et fraude alii occiduntur, homicidae probantur. Perniciose se decipiunt, qui existantum homicidas existere, qui manibus hominem occidunt, & non potius eos, per quorum consilium, & fraudem, & exhortationem homines extinguuntur. Nam Iudaei Dominum nequaquam proprijs manibus interfecerunt, sicut scriptum est: Nobis non licet interficere quemquaillis Domini mors imputatur, quia ipsi : Crucifige eum . Unde unus 232 evangelista dicit Dominum crucifixum hora tertia , alius sexta ; quia Judaei crucifixerunt eum hora tertia lingua, milites hora sexta manibus. Qui ergo hominem tradi
Abbreviated transcription (Latin):
do. Imp̃r leo. ⁊ant̃. nicostratu. p̃p.
emo uł inforo magnitudinis tue u ĩ
ꝓuinciali iudicio ut ap̃quenquã iudi¬
cem accedat adtogatorum ꝯsortium
nͥ sacroscĩs catholice religionis fuerit
imbutus misferus. Sin autẽ illuda¬
liquid quoquo modo uł quandãma¬
chinationem factum. uł attemptatũ
fuerit officium quidem sublimitatis
uocationis ꝑsubreptionem arriꝑe et
ꝓhibitum patrocinium prestitĩt᷑ aduo¬
cationis officio remotus stilum prosẽ¬
ptionis atq ꝑpetui exilii spũalit̃ susti¬
nebit. Scituris ⁊̃ ꝓuinciarum rectorib
quodis subcuius Amministratione
aliquid huiusmodi fuerit attẽptatũ
partis bonorum dimidie proseͥptiõe
⁊ pena exilii ꝑꝗnquennium sustine
cogitauerit eað enim seueritate uo¬
luntate scelerisq̃ effectum puniriiu¬

Expanded text:
do Impp. Leo et Anthemius Nicostrato P. P. Nemo vel in foro magnitudinis tuae, vel in provinciali judicio, vel apud quemquam judicem accedat ad togatorum consortium, nisi sacrosanctis catholicae religionis fuerit imbutus mysteriis. Sin autem aliquid quoquo modo vel quadam machinatione factum vel attentatum fuerit, officium quidem sublimitatis vocationis per subreptionem arripere, et prohibitum patrocinium praestiterit, ab advocationis officio remotus stylum proscriptionis atque perpetui exsilii specialiter sustinebit; scituris etiam provinciarum rectoribus, quod is, sub cujus administratione aliquid hujusmodi fuerit attentatum, partis bonorum dimidiae proscriptionem, et poenam exsilii per quinquennium sustinebetc. cogitaveri eadem enim severitate voluntatem sceleris, qua effectum puniri ju
Abbreviated transcription (Latin):
mo ques facta quanquam lex ñminus
eum qui occidendi hominis. causacum te¬
lo fuerit inuentus quam cum qui occide¬
rit puniat ⁊ ideo ap̃grecos exilio uolũ¬
tarie fortuitu casu luebantur ap̃ p̃rin¬
tatio non meretur penam lege cunli cũ
suis terminis ꝯtempta ẽ discernuntur
iure effectum desidant. Inhis enum ñ na
nrm udicium ꝯsideratur. Vñ indig̃ .t. d¬

Expanded text:
mo quoque facta; quanquam lex mo quoque facta; quanquam lex eum, qui occidendi hominis causa cum telo fuerit, quam eum qui occiderit puniat. et ideo apud Graecos exilio uoluntario fortuiti casus luebantur, ut apud praetatio non meretur poenam lege civiti, quum suis terminis contenta est. Discernuntur jure effectum desiderant. In his enim non nisi animi judicium consideratur. Unde in Digest
Abbreviated transcription (Latin):
dicta ut conintia ⁊ infide aduocationis
mouisse sceleris est instar. S⁊ hec in.gnã
tempore. qualitate. quanutate. euenty.
Causa ut inuerḃib q̃impunita s̃ a Magi¬
stro illata uł parentes qm̃ emendationis¬
ammo s̃umurie grã uidentur. adhibipu¬
pulsatur. Persona duplicit̃ spectatur etꝰ
qui fecit ⁊ eius qui passus ẽ aliter enim
puniuntur exeisdem facinorib serui quã
uberi aliterqui indominũ partemue au¬
sus est.quamqui inextraneum et magistra¬
tuum quamquimnpͥuatum In huius rei
ꝯsidatione etatis quoq ratio habetur. locus¬
facit ut idem uł furtum uł sacrilegium sit
⁊capite luendum uł minore suplicio.Tp̃s̃
uius ẽ ut furta manifesta añ manifesti
discerni solent rixa acrassaturis expilati¬
runis ap̃ grecos orator demonestenes sic
ait. Quantitas discernit furem ab abi¬
geo.nam quissuẽre unum subripuerit
ut fur cohercebitur qui gregem ut ab¬
inges euentus spectatur ut adementissi¬

Expanded text:
dicta, ut convitia et infide advocationis, dicta, ut convitia et infide advocationis, monuisse, sceleris est instar. Sed hec quatuortempore, qualitate, quantitate, eventu. § 2. Causa, ut in verberibus, quae impunita sunt a magistro illata vel parente, quoniam emendationis, non injuriae gratia videntur adhiberi. Pu per iram pulsatur. Persona dupliciter spectatur, eius qui fecit et eius qui passus est. Aliter enim puniuntur ex eisdem facinoribus servi quam liberi et aliter qui in dominum parentemve ausus est quam qui in extraneum, et qui in magistrum quam qui in privatum. In huius rei considerationefacit, ut idem uel furtum uel sacrilegium sit et capite luendum uel minore supplicio.Tempus st: ut furta manifesta a nec manifestis discerni solent, rixae a grassaturis, expilatiximus apud Graecos orator Demosthenes sic 7. Quantitas discernit furem ab abigeo. Nam, qui unum suem surripuerit, ut fur coercebitur: qui gregem, ut abigeus. § 8. Eventus spectatur, ut a clementissi
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit eiusdem rei ⁊ manifestus et nec ma¬
nifestius furerit.S⁊ et siquis segetem añ
lucem secat ⁊ ꝯtractat eius qui secat mani
quod quisq iunis lege.i.Hec̃ autẽ uerba
q̃ statuit qui iursdictionib preest cuma
affectu accipimus ñruerbo tenus ⁊ ideo si
cum uellet statuere prohibitus sit nec ef¬
fectum decretum habuit cessat edictum.
nam statuit uerbum rem ꝑfectam signi¬
ficat. ⁊ ꝯsumatam iniuriam ñceptam.
Iene sicut indig̃.t. depenis legitur. legũ
int̃pretationes moliende s̃ poͦtius quam
nimis exasperande atq ideo ꝓpͥum casum
ñ excedunt.S⁊ que deraptu uirginũ uł
aduocatis seu decrimine maiestatis uir¬
ginum uł desiccariis dictas̃ fauore reli¬
gionis ⁊ fidei atq principali ⁊ odio siccan¬
orum introductas iniuriarum uõ pro
earum uarietate młtplicit̃ quis reus fie¬
ripotest.Uarietas itaq crimmũ uarieta¬
aut facta punuutur furta cedesq aut

Expanded text:
fuerit, ejusdem rei et manifestus, et nec mafuerit, ejusdem rei et manifestus, et nec manifestus fur erit. Sed et si quis segetem ante lucem secat et contrectat, ejus, quod secat, maniQuod quisquis juris, l. 1. Haec autem verba: Quod statuerit qui jurisdictioeffectu accipimus, non uerbo tenus: et ideo si, cum uellet statuere, prohibitus sit nec effectum decretum habuit, cessat edictum. nam statuit uerbum rem perfectam significat et consummatam iniuriam, non coeptam. igestis titulo de penis legitur, legum interpretatione molliende sunt potius quam nimis exasperande atque ideo proprium casum non excedunt. Sed que de raptu virginum vel advocatis sive de crimine maiestatis vel de sicariis dicta sunt, favore religionis et fidei atque principali odio sicariorum introducta sunt. Iniuriarum vero pro earum varietate, multipliciter qui reus fieri potest. Varietas itaque criminum, varietaAut facta puniuntur, ut furta cedesque, aut
Abbreviated transcription (Latin):
rum itmq matrimoniorũ interpella¬
tores ⁊ si effectuscełis potiri ñ possunt
ꝓpf uoluntatem ꝑnitiose libidims extͣ
ordinem puniuntur: qui puero stry¬
pum abducto corrupto comite ꝑsuase¬
rit aut mulierem aut puellam int̃pel¬
lauerit quidue inpudicitie grã fecerit
domum prebuerit pretiumue quo is
ꝑsuaderat dederit ꝑfecto flagitio pu¬
nitur capite inꝑfecto ininsulam de¬
portatur corrupticomites summo su¬
ris est questio anhis qui exaceruo fru¬
menti modium sustulit totius rei fũ¬
tum faciat anuõ eus tm̃ quod abstulit
offiliuc totius acerui furem ẽẽ putat.
nam ⁊ qui aurem alicinus tetigit. inꝗͥ
trebatius ait totum eum uideri tetigise
fecisse. Siuerum ẽ. in tm̃ eum furti a¬
ctione. tenen quantum abstułit. Nã
⁊ siquis armarium quod tollere ñ pote¬
rat aperuit et omnes res que ineo erantꝯ
tractauerit atq: tta discesserit dem̃ reũsꝰ
unam exhis abstułit ⁊ ante quam se reci¬
peret. quod destinauerat deprehensus

Expanded text:
rpellatores, etsi effectu sceleris potiri non possunt, propter voluntatem perniciose libidinis extra ordinem puniuntur. Qui puero stuprum, abducto vel corrupto comite persuaserit, aut mulierem aut puellam interpellaverit, quidve impudicitie grdomum praebuerit pretiumve, quo is persuadeat, dederit, perfecto flagitio punitur capite, imperfecto in insulam deportatur. Corrupti comites summo suris est quaestio, an is, qui ex acervo frumenti modium sustulit, totius rei furtum faciat, an vero ejus tantum, quod abstulit. Ofilius totius acervi furem esse putat. Nam et qui aurem alicujus tetigit inquit Trebatius totum cum videtur tetigisse. fecisse. Sed verum est, in tantum eos furti actione teneri, quantum abstulerunt. Nam et si quis armarium, quod tollere non poterat, aperuerit, et omnes res, quae in eo erant, contrectaverit, atque ita discesserit, deinde reversus unam ex his abstulerit, et ante quam se reciperet quo destinaverat, deprehensus
Abbreviated transcription (Latin):
temdicitur quasi cordis uersio. Si autẽ
cor nostrum undiq amalo ad dm̃ꝯũ¬
titur mox sue ꝯuersionis fructum me
mo p̃ꝑabat uindictam. Uñ datur intł¬
ligi quod ⁊̃ ore tacente ueniam con¬
sequi possumus hinc ⁊ leprosi ilu ꝗb
dominus p̃cepit ut ostenderet̃ se sacẽ¬
dotib iniinere ante quam ad sacer¬
dotes ueniret mundati s̃ ex quo facto
nimium datur intelligi quod an quã
sacerdotib ora nr̃a ostendamus .i. pecc
ductus. et postea adomino suscitatuᷤ
s lapide remoto quo monum̃tũ clau¬
debatur in sepulchro reuixit ⁊ foras ui¬

Expanded text:
tem dicitur quasi cordis undique versio. Si autem cor nostrum undique a malo ad Deum vertitur, mox suae conversionis fructum merimo praeparabat vindictam. Unde datur intelligi, quod etiam ore tacente veniam consequi possumus. Hinc etiam leprosi illi, quibus Dominus praecepit, ut ostenderent se sacerdotibus, in itinere, antequam ad sacerdotes venirent, mundati sunt. Ex quo facto nimirum datur intelligi, quod ante, quam sacerdotibus ora nostra ostendamus, id est pductus, et postea a Domino suscitatus, sed lapide remoto, quo monumentum claudebatur, in sepulcro revixit, et fords vi
Abbreviated transcription (Latin):
ta ostendens ꝯtrictione cordis qurin
eiusdem scissione intelligitur. ñ in cõ¬
fessione oris q̃ pars ẽ exterioris satisfa¬
ctionis quam scissuram uestium nota¬
uit aparte totum intelligens peccata

Expanded text:
 Ostendens in contritione cordis, quae in ejusdem scissione intelligitur, non in confessione oris, quae pars est exterioris satisfactionis, quam scissuram vestium nominavit, a parte totum intelligens, peccata
Abbreviated transcription (Latin):
expiata est ergo templum diaboli eẽ
desut que adlucem uenit cuius respe¬
ctus tenebras fugat. nulla enĩ ut ait
ticipatio lucis ad tenebradi luia coĩca¬
tio iustitie ⁊ iniquitatis. Nullus consen¬
sus templodicum ydolis. Item ut xp̃o
ait. Omnis qui odit malum in luce a¬
opera habrahe facite.Item uos expat
diabolo estis.quia oꝑa patris urĩ face̾
uultis. Nemo autẽ filius dĩ et diaboli
simul eẽ potest. Nemo enim ut ip̃e ait
duobus dominis potest seruire. Item¬

Expanded text:
expiata est, ergo templum diaboli esse expiata est, ergo templum diaboli esse desiit, quae ad lucem venit, cujus respectus tenebras fugat. Nulla enim ut aitticipatio lucis ad tenebras, nulla communicatio justitiae et iniquitatis, nullus consensus templo Dei cum idolis. Item, ut Christus ait: Omnis, qui odit malum, in luce aopera Abrahae facite. Item: Vos ex patre diabolo estis, quia opera patris vestri facere vultis. Nemo autem filius Dei et diaboli simul esse potest. Nemo enim, ut ipse ait, duobus dominis servire pote
Abbreviated transcription (Latin):
teatur peccatum areatu sue p̃uaricati¬
oms quorum eterna sibi debebantir
supplicia ꝑgrãm interne compunc¬
tionis absoluerint.Item. Si ante quã
quisq: confiteatur a domino resusci¬
tatur uł resuscitatus uiuit dum cõ¬
fitetur uł post resuscitationem. itm̃
mortuus est ⁊ confitetur: S sicut añ¬
quam resuscitaretur mortuus confi¬
teri ñ poterat sic post resuscitationẽ
mortuus confrteri ñualet. Restat gͦ
ut resuscitatus uiuat dum peccatum
confitetur habet itaq resuscitatorẽ su¬
scitatus corpore uiuit absente resusci¬
tatore.Non autẽ sic resuscitatus in aĩa
ta corporis ⁊ sicut corpus uiuere ñpo¬
test anima absente ita ñ nisi dõ presẽ¬
sibi dm̃ presentem ꝑ grãm que uiuens
peccatum suum confitetur eam Qquod
uita quȩ ds̃ ẽ in habitat quam in ha¬
bitando unuere facit.Si autẽ illã iha¬
bitat ergo templum scĩ sp̃s facta ẽ ergo
illuminata ẽ ergo atenebris peccatoꝵ

Expanded text:
teatur peccatum, a reatu suae praevaricatiteatur peccatum, a reatu suae praevaricationis, quo aeterna sibi debebantur supplicia, per gratiam internae compunctionis absolvitur. § 2. Item: Si antequam quisque confiteatur, a Domino resuscitatur, vel resuscitatus vivit, dum confitetur, vel post resurrectionem iterum mortuus est, et confitetur. Sed, sicut antequam resuscitaretur mortuus, confiteri non poterat, sic post resurrectionem mortuus confiteri non valet. Restat ergo, ut resuscitatus vivat, dum peccatum confitetur. Habet itaque suscitatorem su. XXXV. Resuscitatus corpore vivit absente suscitatore. Non autem sic resuscitatus in animata corporis, sicut corpus vivere non potest absente anima, ita nonnisi Deo praesensibi Deum praesentem per gratiam, qua vivens peccatum suum confitetur, eamque vita, quae Deus est, inhabitat, quam inhabitando vivere facit. Si autem illam inhabitat, ergo templum Spiritus sancti facta est, ergo illuminata est, ergo a tenebris peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
gitate diine grẽ peccator emundare¬
tur leprosum tangendo mundauit
⁊ postea ut sacerdotis sacrificium ex
lege offerret precepit leprosus enĩ tã¬
gitur cum respectu diume pietatis
mensi peccatoris illustrata compung¬
Vnde post trinam negationem petriᷤ
domino eum respiciente profudit a¬
maras lacrimas quibus culpã sue nega¬
tionis diluit. leprosus semet ip̃m sac̃¬
dotibus representat dum peccatum
suum sacerdoti penitens confiretur.
Sacrificium exlege offertur dum
satisfactionem eccłe iudicio sibi impo¬
sitam factis exsequitur s ante quã
adsacerdotes ꝑuemat emundatur
dum ꝑcontrictionem corclis ante con¬
fessionem oris peccati uennia indulge¬
tur. hinc ⁊̃ medici negantur resuscita¬
re aliquem ut resuscitatus confiteat᷑
dum ꝑpropħam dicitur. Nunquid me¬
dici resuscitabuntur ⁊ confitebuntir
suscitatus nemo autẽ uiuit eterne geh¬
enne filius ⁊ ꝑpetua dampnatione di¬
gnus patet quod añ quam quisq: ꝯfi¬

Expanded text:
cator emundatur, leprosum tangendo mundavit, et postea sacerdoti sacrificium ex lege offerre praecepit. Leprosus enim tangitur, quum respectu divinae pietatis mens peccatoris illustrata compungUnde post trinam negationem Petrus, Domino eum respiciente, profudit amaras lacrimas, quibus culpam negationis suae diluit. Leprosus semetipsum sacerdoti repraesentat, dum peccatum suum sacerdoti poenitens confitetur. Sacrificium ex lege offert, dum satisfactionem ecclesiae judicio sibi impositam factis exsequitur. Sed antequam ad sacerdotem perveniat, emundatur, dum per contritionem cordis ante confessionem oris peccati venia indulgetur. Hinc etiam medici negantur suscitare aliquem, ut resuscitatus confiteatur, dum per Prophetam dicitur: Numquid medici resuscitabunt, et confitebuntur suscitatus, nemo autem vivit aeternae gehennae filius, et perpetua damnatione dignus, patet, quod antequam quisque confi
Abbreviated transcription (Latin):
lerius⁊ grãnus.E iquis necandi infan¬
tis piaculum aggressus agressaue fu¬
mulier marito mortis parasse in insidi¬
as.uł quolib auo genere uoluntate
occidenti. habuisse inueniatur ul for¬
te maritus eo mõ insequitur uxorẽ in
eadem questione abomni familia ñso¬
domi fuerit querendum ẽ scientie cuiuᷤ¬
rus.ł.ii.q̃st. Siquis tam masculum
quam feminam siue ingenuos siue lib¬
ertanos impudicos facere attemptauĩt
iniuriarum tenebitur. Sed ⁊ siserui py¬
idagitur. ut expudico impudicus fiat
ñ solum is iniuriarum tenctur qui fecit
iniuriam hoc ẽ quiꝑcussit uerum ille qͦ
eo tenetur qui dolo fecit uł qui curaũ
uerum manus aduersus eum leuate.⁊

Expanded text:
et Gratianus. Si quis necandi infantis piaculum aggressus aggressave mulier marito mortis parasse insidias, vel quolibet alio genere voluntatem occidendi habuisse inveniatur, vel si forte maritus eodem modo insectetur uxorem, in eadem quaestione ab omni familia non sodomi fuerit quaerendum est, sine cujusquestionis: Si quis tam masculum, quam feminam, sive ingenuos sive libertinos, impudicos facere attentaverit, iniuriarum tenebitur. Sed et si servi pid igitur, ut ex pudico impudicus fiat. § 3. Non solum is injuriarum tenetur, qui fecit injuriam, hoc est qui percussit, verum ille quoque continetur, qui dolo fecit, vel qui curavit  non est, verum manus adversus eum levatae, et
Abbreviated transcription (Latin):
orro illi quorum peccata humana no¬
titiam latent ñ ab ip̃is confessa nec ab
aliis publicata siea confiteri uremenda¬
re noluerint.dm̃ quem habent testem
ip̃i habituris et ultorem ⁊ quid eis prodest
humanum uitare iudicium cum si ima¬
lo suo ꝑmanserint sñthituxi neternum
deo retribuente suplicuim: Quod sim
sui imip̃i iudices fiant ⁊ ueluti sue ini¬
quitatis ultores hic inse uoluntariam
penam seuerissime animaduersionis e¬
retccant temporalib penis mutabunt
eterna supplicia. et lacrimis ex uera cor¬
dis compunctione fluentib restin¬
gent et eterni ignis incendia ⁊ infra.
Facilius sibi deum placabunt illi ꝗ
ñ humano comuncti iudicio si ultro
cͥmen agnoscunt qui aut ꝓpruis illud
ꝯfessionib produnt aut nescientibus
aliis quales s̃ occulti sint ip̃i inse uobũ¬
tarie excoĩcationis sententiam ferunt
⁊ ab altari cuiministrabant ñ animo
s⁊ officio separati uitam suam tanquã
mortuam plangunt.Certi quod recõ¬

Expanded text:
orro illi, quorum peccata humanam notitiam latent, nec ab ipsis confessa, nec ab aliis publicata, si ea confiteri aut emendare noluerint, Deum, quem habent testem, ipsum habituri sunt et ultorem. Et quid eis prodest humanum vitare judicium, quum, si in malo suo permanserint, ituri sint in aeternum, Deo retribuente, supplicium? Quod si ipsi sibi judices fiant, et veluti suae iniquitatis ultores, hic in se voluntariam poenam severissimae animadversionis exerceant, temporalibus poenis mutabunt eterna supplicia, et lacrimis ex vera cordis compunctione fluentibus restinguent aeterni ignis incendia. C. XXXII. facilius placabunt illi qui non humano convicti judicio, sed ultro crimen agnoscunt; qui aut propriis illud confessionibus produnt, aut nescientibus aliis quales occulti sunt, ipsi in se voluntariae excommunicationis sententiam ferunt, et ab altari cui ministrabant, non animo, sed officio separati, vitam suam tanquam mortuam plangunt, certi quod recon
Abbreviated transcription (Latin):
sata uiro deprofectionis consulitur
die. Nec inmerito dilationem ñ at¬
tulit. Iure enim ꝓperare debuit ad
maritum. Vnde illud eurpedeon qd̃
mirantur ppłiq uñ translatum sit ma¬
nifestum est. Ait enim inꝑsona muli¬
eris que tantum̃ maritum uolebat :¬
relinquere ⁊ adalias petebatur nup
tias.S ponsaliũm eorum pater meus
curã sibi subiit hoc enim nẽ meum.
Ergo quod ⁊ ipsi philosophi mirati s̃ ẜ
socito martio: adulascentula laqueũ
infirmitatis sue timet incidere si
uult nubere nubat tm̃ in dominou̾
electionem mariti parentib differat
expetita magis deb uideri auiro ꝗͣ
ipsa uirum expctisse. Uerecundiam p̃¬
mittat añ quam nubat quo ip̃m ꝯua¬
gium plus comen uerecundiam. Item¬

Expanded text:
sata viro de profectionis consulitur sata viro de profectionis consulitur die, nec immerito dilationem non attulit. Jure etenim properare debuit ad maritum. Unde illud Euripideum, quod mirantur plerique, unde translatum sit manifestum est. Ait enim in persona mulieris, quae tamen maritum volebat relinquere, et ad alias petebatur nupt, Sponsalium quidem meorum pater meus curam subibit; hoc enim non est meum. Ergo quod et ipsi philosophi mirati sunt so cito marito, adolescentula laqueum infirmitatis suae timet incidere, ut si vult nubere, nubat tantum in Domino, ut electionem mariti parentibus deferat;Expetita magis debet videri a viro, quam ipsa virum expetisse. Verecundiam praemittat, antequam nubat, quod ipsum conjugium plus commendet verecundia. Se
Abbreviated transcription (Latin):
lium ꝗdem familias inuitum ad
ducendam uxorem cogilegum disci¬
plina ꝑmittit. Igiturꝰ sicut desidas
obseruatis iuris preceptis sonare ꝯui¬
gio tuo quẽ uolueris ñ impedieris
ita tñ ut incontra herecdis nuptus
patris tui consensus. Item in eodẽ.
ti coniunctione filiarum insacris
positarum patris expetetur arbitũ
tem dig̃.t. deritu nuptiarum. Con¬
sistere ñ possunt nuptie nisiꝯsenti¬
ant om̃s.i. qui coeunt quorumq ĩ
potestate sunt.Item institutionũ
tem nupͥtias inter se ciues romanio¬
trahunt qui scđm precepta legã
coeunt. Masculi ꝗdem puberes fe¬
mine autem uirpotentes.Siuepa¬
tresfamilias sint siue filii. f. dum
quorum inpotestate sunt.Nam hoc
fieri debere ⁊ciuilis ⁊ naturalis rati¬
o suadet intm̃ ut iussum parentis p̃¬
archis.Honorantur parentes rebec¬
ce munerib ꝯsulitur puella ñ de
sponsalib Illa em̃ iudicium expecta
parentum.Nonẽ enĩ uirginalis py¬
doris eligere maritum s⁊ iam dspon¬

Expanded text:
lium quidem familias invitum ad ducendam uxorem cogi legum disciplina permittit. Igitur, sicut desideras, observatis iuris praeceptis sociare coniugio tuo quam volueris non impediris, ita tamen, ut in contrahendis nuptiis patris e filiarum in sacris positarum patris exspectetur arbitrium. Item Dig. de rit. nupt. leg. 2: Consistere non possunt nuptiae, nisi consentiant omnes, id est qui coeunt, quorumque in potestate sunt. Item Instit. lib. tem nuptias inter se cives Romani contrahunt, qui secundum praecepta legum coeunt; masculi minae autem viripotentes, sive patresfamilias sint sive filiifamilias,quorum in potestate sunt. nam hoc fieri debere et civilis et naturalis ratio suadet in tantum ut iussum parentis prult.  Honorantur parentes Rebeccae muneribus, consulitur puella non de sponsalibus illa enim judicium exspectat parentum: non est enim virginalis pudoris eligere maritum, sed jam despon
Abbreviated transcription (Latin):
manos.ł. i.ieriñ potest ut nisi quis
mechetur prius incorde mechari possit
stitutam ap̃ euangłium quia uolunta¬
rie ñ peccat uirgo suscipitur in lege q̃¬
si corrupta repudiatur. Idẽ int. ebrai
ce utitur corpore nisi spũ prius concep¬
ta nequitiam itanemo pudicitiam ẜ¬
uat incorpore nisi sp̃ui prius insita ca¬
stitate.dẽ uictoriano ncorpore pu¬
dicitia uolari ñ potest si mens inuiola

Expanded text:
manos. Fieri non potest, ut nisi quis manos. Fieri non potest, ut nisi quis moechetur prius in corde, moechari possit  apud evangelium, quia voluntate non peccat, virgo suscipitur, in lege quasi corrupta repudiatur. Idem in libro hece utitur corpore, nisi spiritu prius concepta nequitia: ita nemo pudicitiam servat in corpore, nisi spiritu prius insita castitate. C. VII. In corpore pudicitia violari non potest, si mens inviol
Abbreviated transcription (Latin):
nam pudiq tie magnis effer̃ laradinis
scelus imrobissimi uiuenis marito col¬
latinos ꝓpinquo uruto uiris clarissi¬
mis ⁊ fortissimis incidi cauit eosq nd
uindictam constrinexit deiñ feda com
imsai inse egta ato impatiens se pemit
Quid dicimus adultera hec ancasta
dicenda est:quis in hac controuersia
laborabit. egregie quidam ui exhoc ⁊ uã¬
citer declamans ait. Mirabile dictum
fuerunt duo et adulterium unus ad¬
misit. Splendide atq uerissime intu¬
ens enm induorum corporum comir¬
tione unius inquinatissimã cupidi¬
tatem unius castissimam uoluntatẽ.
⁊ñ quod ꝯiunctione corporũ s qdaĩo¬
rum diuersitate agerentur attendens
duo inquit fuerunt. ⁊ unus adutt̾ĩũ
o uitaura. si ludibrio sint hostibus ca¬
solationemsi fidam ꝯtinentiam reti¬
netis ñ consensisse peccatis eorũ.¶ dem
epudicitia quis dubitauit quis mea
sit in animo ꝯstituta qñquidem uirt᷑
est. Un de auiolento stupratore nec ip̃a

Expanded text:
nam pudicitiae magnis efferunt laudibusnam pudicitiae magnis efferunt laudibusscelus improbissimi juvenis marito Collatino et propinquo Bruto viris clarissimis et fortissimis indicavit, eosque ad vindictam constrinxit. Deinde foedi in se commissi aegra atque impatiens, se peremit. Quid dicemus? Adultera haec, an casta dicenda est? Quis in hac controversia laborabit? Egregie quidam ex hoc, et veraciter declamans ait: Mirabile dictu! duo fuerunt, et adulterium unus commisit. Splendide atque verissime. Intuens enim in duum corporum commissione unius inquinatissimam cupiditatem, alterius castissimam voluntatem, et non quid conjunctione corporum, sed quid animorum diversitate ageretur attendens: Duo, inquit, fuerunt, et unus adulterium o uita uestra, si ludibrio fuit hostibus casolationem, si fidam conscientiam retinetis non uos consensisse peccatis eorum, qui  c. 5. De pudicitia quis dubitaverit, quin ea sit in animo constituta, quandoquidem virtus est? Unde a violento stupratore eripi
Abbreviated transcription (Latin):
uaet si auena erit.si autem poliuet ña¬
liena erit. s cum prdicitia uirtus sit
animi comittemq habet fortitudinẽ
Patolare quam malo ꝯsentire decenđ̃
nllus autẽ magnanimus ⁊ pudicus
inpotestatẽ habet. quid desua carne
fiat si tñ quodanniat mente ułren¬
nuat. Quis eandem sana .s. mente pr¬
tauerit se ꝑdere pudicitiam si forte
inappensa ut oppressa carne sua ex̃ceat᷑
expleatur lbiddane sua. Ilem Deo¬
roposcto animi ꝑmanente ꝑ quod deꝙ¬
⁊ corpus scĩficari meruit ip̃ corpom ñ
aufert scĩtatem uolentia ubidiis
aliene quam seruat ꝑseuerantia sue
ꝯtinertie. anuosi aliqua feminam¬
te corrupta uiolatoq proposito quod
deo uouerat ꝑgat uitianda ad suum
decepunem adhuc eam ꝑgeritem scã
u& corpore dicimus ea scitate anum ꝑ
quam corpus scĩficatur amissa ato d¬
stracta absit me error ⁊ mic̃ potius
amoneamur ita amitti corporis sc̃¬
matronam nobilem uetenuarq roma¬

Expanded text:
polluit, si aliena erit, si autem polluet, apolluit, si aliena erit, si autem polluet, aliena non erit. Sed quum pudicitia virtus sit animi, comitemque habeat fortitudinem, are, quam malo consentire decernat, nullus autem magnanimus et pudicus in potestate habeat quid de sua carne fiat, sed tantum quid annuat mente vel renuat: quis tandem sana mente putaverit, se perdere pudicitiam, sin apprehensa vel vi oppressa carne sua exerceatur vel expleatur libido non sua. Idem: Proposito animi permanente, per quod etiam corpus sanctificari meruit, ipsi corpori non aufert sanctitatem violentia libidinis aliene, quam servat perseverantia sue continentie. ente corrupta, violatoque proposito quod Deo voverat, pergat vitianda ad suum deceptorem, adhuc eam pergentem sanctam vel corpore dicimus, ea sanctitate animi per quam corpus sanctificabatur amissa atque destructa? Absit hic error; et hinc potius admoneamur, ita amitti corporis sanctucretiam matronam nobilem veteremque Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ex ubo matrimonio s̃ nati. Nam filurex
ubero ⁊ ancilia seruius oditionis s. Sẽꝑ
erum qui nascitur deteriorem partẽ
ingenuarũ ꝯ cubirarũ filii quos sola
natura genuit ñ honestas ꝯiugimiuͦ¬
ꝗñs delegitimo conuigio matrẽ potius
torum auctoritatib probatur Est
eni uirtus animi que iuolentiam ñ
sentit. Corpori namq ius infertur ñ
animo uñ quatinus corpus uiolent
corrumpatur si pudicitia mentios
uetur illesa tñ castitas duplicatur
sicut beata lucia fertur dixisse pasca¬
sio simuitã me feceris uiolan castitas
michi dduplicabitur adcoronam. Nu
inquinatur corpus rasi deconsensum̃¬
tis.nam ⁊ si inmanumea thura ponaᷤᷤ
uoluptatib iudicat ds̃ Hinc ambr se¬
Uus est mentem uirginem quam carne
habere utrumq bonum silictat.Si uice¬
at saltim ñ homini casti si deo scrmus.
Qrrgo prostitui potest adulterari ñ po¬
test. Ubicumq dĩ urrgo ẽ dei templũ
est. nec lupanaria in famaticastitatẽ
tapi nisi mens ñ fuerit ante corrupta

Expanded text:
ex libero matrimonio sunt orti. Nam filii ex libero et ancilla, servilis conditionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentiingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas conjugiint de legitimo matrimonio, matrem potius torum auctoritatibus probatur. Est enim virtus animi, quae violentiam non sentit. Corpori namquanime. Unde quamvis corpus violenter corrumpatur, si pudicitia mentis servetur, illesa tSicut B. Lucia fertur dixisse Paschasio: « Si invitam me feceris violari, castitas mihi duplicabitur ad coronam. » Non enim inquinatur corpus, nisi de consensu mentis. « Nam si in manu mea thura ponas, voluntatibus judicat Deus. » Hinc Ambross est mentem virginem, quam carnem habere. Utrumque bonum, si liceat; si non liceat, saltem non homini casti, sed Deo simus. Virgo prostitui potest, adulterari non potest. Ubicunque Dei virgo est, Dei templum est; nec lupanaria infamant castitatem, mpi, nisi mens fuerit ante corrupta
Abbreviated transcription (Latin):
iuram̃to q̃ ẽ indomo patris sui ⁊ incta¬
te adhuc puellari sicognouerit pat̃
uotum quod pollicita est. ⁊ iuramtẽ
quo obligauit animam suam ⁊ tacuĩt
non rea erit quicquid pollicita ẽ ura¬
uit opere sic compleuit. Sin autẽ sta¬
tim ut audierit ꝯtradixerit ⁊ uota et
iuramenta eius irrita erunt nec obno¬
xia tenebitur sponsioni eorum quod
ꝯtradixerit pater aug̃ marito hic qr̃¬

Expanded text:
iuramento quae est in domo patris sui et in aetate adhuc puellari si cognoverit pater votum quod pollicita est et iuramentum quo obligavit animam suam et tacuerit voti rea erit quicquid pollicita est et iuravit opere conplebit sin autem statim ut audierit contradixerit pater et vota et iuramenta eius irrita erunt nec obnoxia tenebitur sponsioni eo quod contradixerit pater si maritum habueri
Abbreviated transcription (Latin):
plexarest dicens uerecundos uł urẽtes
Facrte filios ifre abomni immundita
sie in hoc loco ceteras extra ordinarias uo¬
uaptates ip̃arum quoq oꝑa nuptiarũ si
ne uerecundre ⁊ cum honestate quasi
sub oculis domini faciant ut tm̃ liberi
seruiatur:. immunditiam ⁊ luxuriam¬
nominauit. Item g̃g. imodatus
asus mulierum salomont̃ adydolat
tousu atq assiduitate mulierum. Adhꝰ
usq ꝑcluctus ẽ ut templum ydolis
fabricaret. Et qui prius deo tẽplumi
ꝯstruxerat assidurtate libidinis ⁊ ꝑfi¬
die subtractus ydolis ꝯstruere tẽpla
ñtimuit. Itemier̃ liborum ꝓcreatio
inmatmonio laudatur meretricia
uoluptas etiam inuxorem dampna
tmonio oꝑa concessa s uoluptates aut̃
q̃ demeretricum capuntur amplexi¬

Expanded text:
mplexa est, dicens: Verecundos, vel reverentes mplexa est, dicens: Verecundos, vel reverentes facite filios Israel ab omni immunditia : sic in hoc loco caeteras extraordinarias voluptates, ipsarum quoque opera nuptiarum, si non verecunde, et cum honestate, quasi sub oculis Dei fiant, ut tantum liberis sernominavit. C. XIII. Immoderatus usus mulierum Salomonem ad idololto usu atque assiduitate mulierum ad hoc usque perductus est, ut templum idolis fabricaret, et qui prius Deo templum construxerat, assiduitate libidinis etiam perfidiae substratus idolis construere templa non timuit. C. XIV. Liberorum procreatio in matrimonio laudatur; meretricia voluptas etiam in uxore damnatuimonio opera concessa sunt; voluptates autem, quae de meretricum capiuntur amplexi
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Omnis mechia ⁊̃ fornicatio in sc̃p¬
turis dicitur. si utrum ⁊ omnis fornica¬
tio mechia dici possit in eisdem scptu¬
ris ñ michi intĩm occurrit locutionis e¬
xemplum. S⁊ siomnis forrucatio ⁊ me
ema diciñ pot̃ Vbi sit indecalogo ꝓhi¬
patio rei aliene ñ enim rapinam ꝑmi¬
sit qui furtum ꝓhibuit. s utiq aparte
totum intelligere uoluit ꝗcꝗd iuicito
rerum proximi aufertur ꝓfecto noĩe
mechie om̃is illicitus ꝯcubitus atq u¬
rorum m̃brorum ñ legitimus usua ꝓbibit᷑
luxuria et immunditia appeliantit.
tolit membra xp̃iet facit ea m̃bra me¬
retricis erunt appe duo incarne una¬
Qui non est fidelis nec credit inxp̃o fua
membra fecit membra meretricis. Ec cõ¬
trario infidelisim fornicatione sua
utrum unolet an edificet templum&
dolo nescio. ꝑuitia quippe uł marim̃
tia nuncupatur ⁊ eam comes uixuriã
sequitur Quomodo enim inueterie¬
ẽ. q̃ nedicentis os et aures audientium
pollucrentur generalit scriptur co¬

Expanded text:
dum . Omnis moechia etiam fornicatio in Scriptura dicitur: sed utrum etiam omnis fornicatio moechia dici pnicatio in Scripris non mihi interim occurrit locutionis exemplum. Sed si non omnis fornicatio etiam moechia dici potest, ubi sit in Decalogo prohipatio rei alienae non enim rapinam permisit qui furtum probibuit; sed utique a parte totum intelligi voluit, quidquid illicite rerum proximi aufertur; profecto et nomine moechiae omnis illicitus concubitus, atque illorum membrorum non legitimus usus prohibitus luxuria et immunditia appellantur. tollit membra Christi, et facit ea membra meretricis; erunt quippe duo in carne unaQui non est fidelis, nec credit in Christo, sua membra facit membra meretricis. Econtrario infidelis in fornicatione sua utrum violet, an aedificet templum idolo, nescio. Per vitia quippe vel maxime tia nuncupatur, et eam comes luxuria sequitur. Quomodo enim in veteri Leest ne et dicentis os et aures audientium polluerentur generaliter Scriptura co
Abbreviated transcription (Latin):
rem ñhabeo Ideo michi ancillam socia¬
ui audi quid dicat scriptura ad habra¬
pem eice ancillam ⁊ filium eius. nu
dequo susceptus filius nec successionis
bere potest hereditatis ꝯsortium qñ ha¬
piuntur adutterini qui patris pudoris
non nonori: dicit scriptura ad uttõrum
igitur tua si talibus morib predicta est
ut mereatur ꝯsortium mereatur ⁊ no¬
menuroris prã ꝯcubine tue ubertatem
⁊ nomenuxoris netu adulter potius sis
sienda uoluntate generandi filios
digni ¶ Simplex ⁊̃ fornicatio sacra se¬
ꝑtura promibetur Inde aug̃ inq̃stiõib
omnis ñlegitimus usus illorum m̃
et admeretrices accede ꝓhibet do ligitur.¬
minus quarum publice uenalis ẽ tur¬
pitudo Indecalogo autẽ mechiȩ noĩe

Expanded text:
n habeo, ideo mihi ancillam sociavi. Audi quid dicat Scriptura ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus; non enim tale conjugium, de quo susceptus filius nec successionis bere potest haereditatis consortium, qui non hapiuntur adulterini, qui patri pudori sint, non honori? Dicit Scriptura: Adulterorumigitur tua si talibus moribus praedita est, ut mereatur consortium, mereatur et nomen uxoris: praesta concubinae tuae libertatem et nomen uxoris; ne tu adulter sis potius, etiam voluntate generandi filios.digni. Simplex etiam fornicatio in sacra scriptura prohibetur. Unde Augustinus et omnis non legitimus usus illorum memtrices esse, et ad meretrices accedere prohibet Dominus, quarum publice venalis est turpitudo. In Decalogo autem moechiae nomine
Abbreviated transcription (Latin):
ieuit sautius est morifame quam idoia¬
torus uesciita sautius ẽ de fungisine u¬
perio quam exillicito ꝯcubitu stirpem q̃¬
rere. Uñicumq autem nascuntut ho¬
manes si parentum uitia ñ sectenturs
dm̃ recte colant honestiq salui erunt
Semenenim hominis exqualicũq hoĩe
dĩ creatura ẽ ⁊ eo male utentib malee¬
rit ñ ip̃m aliqñ malumerit. I tenser¬

Expanded text:
go satius est emori fame quam idolothytis uesci; ita satius est defungi sine liberis quam ex inlicito coitu stirpem quaerere. undecumque autem nascantur homines, si parentum uitia non sectentur et deum recte colant, honesti et salui erunt. semen enim hominis ex qualicumque homine dei creatura est, et eo male utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit. s
Abbreviated transcription (Latin):
tendet abimelech quod uxorem alienã
ẽe ignorauerit quam sororem ẽẽ uir ip̃e
suam durerit. R ei dominus.Et ego cog¬
noui qm puro corde fecistinoc ⁊ pepercit
ut ñ peccares inme. ꝓpt hoc ñ sum te pas¬
sus tangere eam. Cognoscimus uelut p̃¬
patiatur alienum thorum pollui ⁊ sie
nitudo deforms nichil autẽ int̾este
qua honestacausa quis insaniat. ni
n sextus insententiis adulter ẽ inquit
infuam urorem amator ardentior. Ina
uena quippe uxore omnis amor tutpis
est. insuanimius sapiens iudicio deb
amare coniugem ñ affectum. non regnã¬
meo impetus uoluntatis nec preceps fer¬
tar adcortum. Nichil ẽ fedius quã uxo¬
remamare quasi adulteram certe qui.
ribus iungi⁊ filios procreare imiterent̃
saitim pecudes ⁊ postquam uenter uxõi
intumuerit ñ ꝑdat filios nec amatores
se uxoribus exibeant si maritos deme¬

Expanded text:
aetenderet Abimelech, quod uxorem alienam aetenderet Abimelech, quod uxorem alienam esse ignoraverit, quam sororem esse vir ipse suam dixerit, respondit ei Dominus: Et ego cognovi, quoniam puro corde fecisti hoc, et peperci tibi, ut non peccares in me; propter hoc non sum passus te tangere eam. Cognoscimus velut pm, qui non patiatur alienum thorum pollui: et si qui nitudo deformis. » Nihil autem interest ex qua honesta causa quis insaniat. Unde et Sextus in Sententiis: « Adulter est, inquit, in suam uxorem amator arliena quippe uxore omnis amor turpis est, in sua nimius'. Sapiens uir iudicio debet amare coniugem, non affectu. Reget impetus uoluptatis, ne praeceps feratur in coitu. Nihil est fedius quam uxorem amare quasi aribus jungi, et liberos colere, imitentur saltem pecudes, et postquam uxorum venter intumuerit, non perdant filios, nec amatores se uxoribus exhibeant, sed maritos. D
Abbreviated transcription (Latin):
foriae captus decore ancille ꝯtubmoꝯ
uigalem post nabuerit thorum sistudio
querende postitatis ⁊ ꝓpagande sobolis
adonuc post diluuiam raritas erat grũs
debitum uideretur nature. Deniq loth
scĩ filie hanc causam querende posfita¬
tis habuerunt negenus deficeret huma¬
numq iõ publicis muneris grã priuatã
culpam pretexertat. Idem ineodem. qd¬
diatur delegibus hoĩnum om̃e strupũ
adulterium est. Nec uiro licet quod mu¬
ueris ñlic eadem auiro que abuxore de¬
petur castimonia.quicꝗd in eam q̃ ñ sit
legitima uror comissum fuerit adult̃i¬
cet scire mulierem preter uxorem.Iõq
ꝯuigutibidatum ẽ ius ne inlaq̃umm
cidas ⁊ cum aliena muliere delinquas.
pe usurpetur auctoritas. nec hoc solx̃
est adultĩum cum alia peccare coniuge
si omne quod ñ habet potestate comugii
tñlocus iste docet grauius crimenee¬
ubi celebrat conugu iura temerantur
⁊ uxoris pudor soluitur. Ideoq cum p̃¬

Expanded text:
forme captus decore, ancille contubernio forme captus decore, ancille contubernio coniugalem posthabuit thorum, sed studio querende posteritatis et propagande sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat humanivideretur debitum nature. Denique et Loth sancti filie hanc causam querende posteritatis habuerunt, ne genus deficeret humanum et ideo publici muneris gratia privatam culpam pretexit. Item Hieronymbi de legibus hominum. Omne stuprum adulterium est, nec viro licet quod mulieri non licet. Eadem a viro, quae ab uxore, debetur castimonia. Quidquid in ea, quae non sit legitima uxor, commissum fuerit, adultlicet scire mulierem praeter uxorem; ideo conjugii tibi datum est jus, ne in laqueum incidas, et cum aliena muliere delinquas. pae usurpetur auctoritas. Nec hoc solum est adulterium, cum aliena peccare conjuge, sed omne quod non habet potestatem conjugii: tamen locus iste docet gravius crimenubi celebrati conjugii jura temerantur, et uxoris pudor solvitur. Ideoque, quum pr
Abbreviated transcription (Latin):
deliquit quia ꝓp̃t̾ uxorem filios eancil¬
ia quesierit nec illorum exemplo p̃t̃
ꝯiugale debitum fecunditatem in ali¬
qua ucet alicui querere cumillorũ
conugia nr̃orum equentur uł p̃ferãt
urrginitati ⁊ immod̃atus usus ꝯiugu
nr̃i temporis turpitudinẽ fere imitit᷑
fornicationes illus temporis. Inde ã¬
brosius scribit inł. depatriarchis. Ab¬
raham non est reus adulterii quiu
xore uiuente filiosn exancilla susceꝑit.
git sarra adhabraham. Ecce conclusit
me dominus ut ñ pariam.Intra ergo
ad anciliam meam ut filium f. exilia ⁊
ita factum ẽ. Si considera pͥmum quod
habraam ante legem moysi ⁊ añ euan¬
głium fuit. ñdum interdictum adul¬
terium uidebat᷑ pena criminis ex tp̃r¬
iegis est que crimen inhibuit nec ante
legem ulla ẽ rei dampnatio si exlege.nͦ
dfensionem. Scd̃a illa ẽ quod ñ ardore
aliquo uage succensus libidinis ñ petuiãt

Expanded text:
deliquerunt, quia preter uxores filios ex ancildeliquerunt, quia preter uxores filios ex ancilla quesierunt, nec tamen illorum exemplo, preter coniugale debitum, fecunditatem in aliqua licet alicui querere, cum illorum coniugia nostrorum equantur vel preferantur virginitati et immoderatus usus coniugii nostri temporis turpitudinem fere imitetur fornicationis illius temporis. Unde Ambrosius scribit in libro de patriarchis: raham non est reus adulterii, qui vivente uxore filios ex ancilla suscepit. Dixit Sara ad Abraham: Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam; intra ergo ad ancillam meam, ut filium facias ex illa. Et ita factum est. Sed consideremus primum, quia Abraham ante legem Moysi, et ante evangelium fuit; nondum interdictum adulterium videbatur. Poena criminis ex tlegis est, que crimen inhibuit nec ante legem ulla rei est damnatio, sed ex lege. Non edefensionem. Secunda illa est, quod non ardore aliquo vage succensus libidinis, non petulantis
Abbreviated transcription (Latin):
rent. siue occasione temptatiois tanquã
uento tollatur extra quod palea ẽ. palea
Snullo tñ desꝑandum ẽ. siue quiintus
talis appareat siue qui foris manifestiuᷤ¬
dispensatio ꝯditoris. ꝓmissum erat hab¬
rahe quod inserne eius benedicentur
om̃is gentes promiserat quoq se daturỹ
seminieius terram ꝑegrinationis sue cũ
ergo cetĩs inydolatrie relictis habraã
minus elegissi rite mulctarum fecundi¬
tate mulierum ppli dei mł̃tiplicatio q̃¬
rebant̃ quia in successione sanguinis
tibus coniugia decretas quia in succeᷤᷤ¬
sione familie successio ꝯstabat officiiꝗ
i uade ⁊ domui isrł s eurtes docete om̃s
gentes ⁊ inomngente quicumq tim̃
dominum ⁊ oꝑatur iustitiam acceptuᷤ
est illi nec electio muneris qr in successi¬
one gñs s inꝑfectione uite ⁊ sinceritate
scientie ⁊ uirgmmitati fecunditati pre¬
fertur ⁊ sacerdotib ꝯtinentie castitas im¬
peratur. Nec ergo habraam aut iacob

Expanded text:
ret siue occasione temptationis tamquam ret siue occasione temptationis tamquam uento extra tollatur, quod palea est palea de nullo tamen desperandum est siue qui intus talis apparet siue qui foras manifestiudispensatio conditoris. Promissum erat Abrahae, quod in semine ejus benedicerentur omnes gentes; promiserat quoque se daturum semini ejus terram peregrinationis suae. Quum ergo, ceteris in idololatria relictis, Abraham minus elegisset, rite multarum fecunditate mulierum populi Dei multiplicatio quaerebatur, quia in successione sanguinis tibus conjugia decreta sunt, quia in successione familiae successio constabat officii. i Judae, et domui Israel; sed: Euntes docete omnes gentes, et: In omni gente quicunque timet Deum, et operatur justiam, acceptus est illi: nec electio muneris quaeritur in successione generis, sed in perfectione vitae et sinceritate scientiae, et virginitas foecunditati praefertur, et sacerdotibus continentiae castitas imperatur. Non ergo Abra