comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cenam ꝙyrenensis il¬
lius uł ꝯseq̃ntia. Sep¬
tem .ni. dieb ap̃ ip̃m
fuimꝰ referre ꝯuiui¬
a.s suꝑsedendũ est
ne gallus se estimet
fatigari. Cet̾m pos¬
tremo die cũ aliqͥ
ex incolis ad nosi¬
sendos ꝯfluere cepis
ma nos dissimula¬
tione celauerat. De¬
inde cum ip̃o ad et¬
clesiam precessimꝰ
q̃ fere duob mili¬
b ab erat a ꝯspecty
nr̃o introitu mon¬
tis exclusa. Eratã
uilib decta uirgul¬
tis ñ multo ambi¬
tiosior quã nr̃i ho¬
spitis tab̾nacłm. ĩ
quo nisi incuruꝰ
quis ñ pot̾at ꝯsist̾e.
Cum hominũ mo¬
res quereremꝰ illd̃
preclar aĩaduertimꝰ
nich cos neq emere
neq uendere. Quid
sit fraus aut fur¬
tum nescumt. Au¬
rum neq argentũ
q̃ prima mortales
putãt neq hñt ne¬
q habere cupiunt.
Nam cũego pb̾ro illi
decẽ nũmos aureos
obtulissem: refu¬
git altiore ꝯsilioꝓ
testatꝰ eccł̃iam auro
non strui: s potiꝰ
destrui. Aliquan¬
uestim̃toꝵ indiil¬

Expanded text:
cenam Cyrenensis ilcenam Cyrenensis illius uel consequentia — septem enim diebus apud ipsum fuimus — referre conuiuia: sed supersedendum estne Gallus se aestimet fatigari. Caeterum postero die, cum aliqui ex incolis ad nos visendos confluere coepissma nos dissimulatione celaverat. Deinde cum ipso ad ecclesiam processimus, quae fere duobus millibus aberat, a conspectu nostro interjectu montis exclusa. Erat autem vilibus texta virgultis, non multo ambitiosis quam nostri hospitis tabernaculum, in quo nisi incurvus quis non poterat consistere. Cum hominum mores quaereremus, illud praeclarum animadvertimus, nihil eos neque emere neque vendere. Quid sit fraus aut furtum, nesciunt; aurum atque argentum, quae prima mortales putant, neque habent, neque habere cupiunt: nam cum ego presbytero illi decem nummos aureos detulissem, refugit, altiore consilio protestatus, Ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. Aliquanvestimentorum indul
Abbreviated transcription (Latin):
uberans foliis sa¬
porem mellis pres¬
tabat. Huius pre¬
dulti ad modum
suauitate delecta¬
ri atq ex saciati su¬
mus. ad ħ subridẽs
ego ad gallũ meũ
um: fasciculus her¬
baꝵ et panis climidiꝰ
uiris quinq: Tñ il¬
le sicut est uerecũdis¬
simus aliquãtulũe¬
rubescens dũ fatiga¬
tionẽ meam accepit.
facis inquit sulpici
tuo more qui nullã
occasionẽ si qua tibi
porrecta fu̾nt omitiᷤᷤ
quin nos edacitatis
fatiges. S facis ĩ hu¬
mane qui nos gal¬
los hoĩes cogis exem¬
plo angłoꝵ uiuere
quãquã ego studio
manducãdi etiã an¬
gelos manducare
credam. Nã istud dimi¬
dium ordeaceũ timeo
ul solus attingere.
uł postremo isti qͥb¬
credo marina iacta¬
tio in ediam cibi fe¬
cerat. Nos procul a
mari absumꝰ et qd̃
galli sumꝰ. S ꝑgat
hic potiꝰ explicare sui
cyrensis hystoriam.
Enĩ uero postumianꝰ¬
hec cuiusꝙͣ abstinen¬
tiam predicare. ne gal¬
duum offendat exem¬
plum. Statuerã aũ

Expanded text:
uberans foliis, sauberans foliis, saporem mellis praestabat: huius praedulci admodum suauitate delectati adque exsatiati sumus: ad haec subridens ego ad Gallum meum:um fasciculus herbarum et panis dimidius uiris quinque? tum ille, sicut est uerecusimus, aliquantulum erubescens, dum fatigationem meam accepit, Facis, inquit, Sulpici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porrecta fuerit, omittis, quin nos edacitatis fatiges. Sed facis inhumane, qui nos Gallos homines cogis exemplo angelorum vivere quamquam ego studio manducandi etiam angelos manducare credam: nam istum dimidium hordeaceum timeo vel solus attingere. vel postremo isti, qcredo, marina iactatio inediam cibi fecerat: nos procul a mari absumus, et quod Galli sumus. sed pergat hic potius explicare sui Cyrenensis historiam. Enimuero, Postumianuhac cuiusquam abstinentiam praedicare., ne Galnitus offendat exemplum. statueram autem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alia rõ facit qͣm
qd̃ omnes tributo
lib̾i sunt. Extrema
siquidem cyrenoꝵ
hora est deserto illi
ꝯtigua qd inter e¬
gyptũ et affricam
int̾iacet per qd̃ enĩ
caro cesarem fugiẽs
duxit exercitũ. Er¬
go ad tuguriũ illud
qd̃ eminus aspexerã
nem in ueste pellicia
molam manuuer¬
tentem. Consaluta¬
tus accepit nos be¬
nigne. Eiectos nos
ĩ illud lictus ex po¬
nimus. et ne statim
semus maris mol¬
licia attineri. Eg̾s¬
sus in terram ut est
mos humani inge¬
nii naturã locoꝵ cul¬
tumq hĩtantium
uoluisse cognoscere
cipue q̃rere an eent
aliqui inter illas
solitudines xp̃iani
eunc uero ille flens
gaudie ad gaudia
nr̃a prouoluit. Iteꝵ
nos ac septus deoscu¬
latos inuitat ad o¬
rationẽ. Deinde po¬
sitis interra uerne¬
tum pellib facit
discũrbere. Apponit
prandium sane lo¬
cupletissimũ di¬
midium panem
ordeaceum. Eramꝰ
autẽ nos .iiii. ip̃e erat
quintꝰ. Fasciculũ eti¬
am herbe intulit
cuius nom̃ excidit

Expanded text:
non alia ratio facit, quam non alia ratio facit, quam quod omnes a tributo liberi sunt. extrema siquidem Cyrenorum ora est, deserto illi contigua, quod inter Aegyptum et Africam interiacet, per quod olim Cato Caesarem fugiens duxit exercitum. Ergo ad tugurium illud, quod eminus conspexeram, nem in ueste pellicia. molam manu uertentem. consalutatos accepit nos benigne. eiectos nos in illud litus exponimus, et ne statim simus, maris mollitie detineri: egressos in terram, ut sit mos humani Ingenii, naturam locorum cultumque habitantium uoluisse cognoscere: aecipue quaerere, an essent aliqui inter illas solitudines Christiani. tum uero ille flens prae gaudio ad genua nostra prouoluitur: iterum nos ac saepius exosculatus inuitat ad orationem: deinde expositis in terra ueruecum pellibus facit nos discumbere. adponit prandium sane locupletissimum, dimidium panem hordeacium. eramus autem nos quattuor, ipse erat quintus. fasciculum etiam herbae intulit, cuius nomen excidit,
Abbreviated transcription (Latin):
go studiosius ex¬
plorandoꝵ locor
gratia longiꝰ proces¬
riũ inter arenas cõ¬
spicio. cuiꝰ tectũ sic̃
salustiꝰ ait. qͣi cari¬
na nauis erat ꝯti¬
guum t̾re satis fir¬
mis stabulatis ꝯstͣ¬
tum non ꝙ ibi us
ymbriũ ulla timeat᷑.
fiusse aũ illic pluui
liquantulũ flatus
spirare ceperit. ma¬
ius in illis terris ꝙͣ
inullo mari nau¬
fragium sit. Nulla
ibi germina sata nl¬
la proueniut. Quip¬
pe in stabili loco arẽ¬
tib arenis ad oẽm
motũ uentoꝵ ceden¬
tib. U̾m ubi aduer¬
sa quedã amari pro¬
montoria uentis re¬
sistũt: t̾ra aliquan¬
tulum solidior her¬
bam raram atq hiᷤ¬
pidam gignit. Ea
ouib est pabulũ
latis utile. In cole lac¬
te uiuunt. Qui sol¬
lertiores sunt. uł ut
ita dix̾im. diciores:
pane ordeaceo utun¬
tur. Ea ibi sola mes¬
sis est q̃ cel̾itate pro¬
uentꝰ per naturã so¬
casus euad̾e solet. Qͥp¬
pe fertura die iacti
seminis tricesimodie
maturescere. Consi¬
stere autẽ ibi hoĩes

Expanded text:
go studiosius explorandorum locorum gratia longius procesrium inter arenas conspicio, cujus tectum, sicut Sallustius ait, quasi carina navis erat, contiguum terrae, satis firmis tabulis constratum, non quod ibi vis imbrium ulla timeatur isse autem illic pluuialiquantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ullo mari naufragium sit. nulla ibi germina, sata nulla proueniunt, quippe instabili loco arentibus harenis ad omnem motum uentorum cedentibus. uerum ubi auersa quaedam a mari promuntoria uentis resistunt, terra aliquantulum solidior herbam raram adque hispidam gignit: ea ouibus pabulum est satis utile. incolae lacte uiuunt: qui autem sollertiores sunt uel, ut ita dixerim, ditiores, hordeacio pane utuntur. ea ibi sola messis est, quae celeritate prouentus per naturam socasus euadere solet: quippe fertur a die iacti seminis tricensimo die maturescere. consistere autem ibi homines
Abbreviated transcription (Latin):
ed plane ut ex ꝑ¬
ti sumꝰ ĩminutã
ad tempꝰ gr̃am mł¬
tiplici mercede repa¬
rauit. Uidi postea
ad ꝑseudo foꝵ mo
nasterii ip̃ius ad¬
ductum energumi¬
num. et priusqͣm
limen atting̾et fu¬
isse curatũ

Expanded text:
ed plane, ut experti sumus, inminutam ad tempus gratiam multiplicata mercede reparauit. uidi postea ad pseudoforum mo- nasterii ipsius adductum. energumenum, et prius quam limen adtingeret, fuisse curatu
Abbreviated transcription (Latin):
um aqua illa ñ de se-¬
pulchrũ ablutũ estan¬
te pascha. Igitur tum
multis multa tribue¬
rentur beneficia udi
unũ in desperatione
a dissenteria iacentẽ
hũc quẽ ad basilicã
ductũ. aliis uigiliaᷤ
celebrãtib noctem in¬
quietẽ duxisse. Dilu¬
culo uero accedens ad
tumulũ potato cum
alio ab humore gra
inferiorem partẽ extͣ
modum solutus lec¬
tulo decubabat. Igi¬
tur crassante ueneno

Expanded text:
um aqua illa unde sepulcrum ablutum est ante Pascha. Igitur, cum multis multa tribuerentur beneficia, vidi unum in desperatione a dysenteria jacentem, huncque ad basilicam ductum, aliis vigilias celebrantibus, noctem inquietam 1071 duxisset; diluculo vero accedens ad tumulum, potato cum alio ab humore gravinferiorem partem extra modum solutus, lectulo decubabat. Igitur grassante veneno
Abbreviated transcription (Latin):
sueuerat spumeo e
quo suꝑb inuehi¬
tur. Parua prius ac
ulli cellula ꝯtentuᷤᷤ
hĩtare erigit celsa la¬
quearia. ꝯstruit mł¬
ta conclauia sculpit
hostia. pingit arma¬
ria. uestem respuit
grossiorem. indum̃¬
tum molle desiderãt.
Atq ħ caris uiduis
ac familiarib mã¬
dat tributa uirginib
Illa ut byrrũ rigentẽ.
ħut fluentẽ texat la¬
cernam. ueix hec des¬
cribenda mordacius
beato uiro ieronimo
relinquam᷑ ad ꝓpo¬
situm reuertam᷑. eu
uero inquit gallus
m̃s nescio quid iero¬
nimo reliq̃ris dis¬
putand̃. Ita breuit̃
ta complex᷑ es. ut pa¬
uca ħ tua uerba si e¬
quanimit̾ acceperĩt
et pacient̾ expenderit
multũ eis arbitrer
profutura ut ñ in¬
digeant libris post¬
hec ieronimi coherce¬
ri. S tu illa pocius
euolue que ceperas
seras:prode documẽ¬
tum. Nam ut uere
tibi fatear nullo per¬
nitiosius malo intra
gallias laboramꝰ. Ita
faciam postumiatiꝰ
inquit nec te diuciꝰ¬

Expanded text:
sueverat, spumante sueverat, spumante equo superbus invehitur: parva prius ac vili cellula contentus habitare, erigit celsa laquearia, construit multa conclavia, sculpit ostia, pingit armaria, vestem respuit grossiorem, indumentum molle desiderat, atque haec charis viduis ac familiaribus mandat tributa virginibus; illa ut byrrhum rigentem, haec ut fluentem texat lacernam. Verum haec describenda mordacius beato viro Hieronymo relinquamus: ad propositum revertamur. Tu vero, inquit Gallus meus, nescio quid Hieronymo reliqueris disputandum: ita breviter ta complexus es, ut pauca haec tua verba, si aequanimiter acceperint et patienter expenderint, multum eis arbitrer profutura, ut non indigeant libris posthaec Hieronymi coerceri. Sed tu illa potius evolve quae coeperas,seras, prode documentum: nam, ut vere tibi fatear, nullo perniciosius malo intra Gallias laboramus. Ita faciam, Postumianus inquit, nec te diuti
Abbreviated transcription (Latin):
ferre ꝑpessus. Quin¬
to demum m̃se pur¬
gatus est. ñ tm̃ de¬
mone. s qd̃ illierat
utiluis atq opta¬
cius uanitate. Sed
michi ista replicã¬
ti nr̃a infelicitas no¬
stra occurrit infir¬
mitas. Quis .n. no¬
strũ est quẽ si unus
homũcls huml sa¬
lutauerit. aut fa¬
tuis atq adulanti¬
b uerb̾ femina una
laudauerit ñ ꝯtinuo
elatus sit suꝑbia ñ
statim inflaͥtus sit
uanttate: ut etiam
eẽ dicatur. scĩssimũ
se putabit. Iam uero
si ei munera crebra
mittãtur: dei sema¬
gnificẽtia asserit ẜe¬
nerart cui dormien¬
tiatq resoluto ne¬
cessaria ꝯferant᷑. ER
si uł de modico ei a¬
liqua uirtitis sig¬
na succederẽt: ange¬
lum se putaret. Cet̾mc̃
neq opere neq uir¬
tute ꝯspicuis sit si
quis clericus fu̾it
effectus dilatat cõ¬
tinuo fimbrias suas
gaudet salutatioĩb
inflatur occursioĩ¬
b. Ip̃e etiã ubiq diᷤ¬
currit. et qui aũ pedi¬
b aut asello ire con¬

Expanded text:
ferre, perpessus, quinferre, perpessus, quinto demum mense purgatus est non tantum daemone, sed, quod illi erat utilius atque optatius, vanitate. XXI. Sed mihi ista replicanti nostra infelicitas, nostra occurrit infirmitas. Quis enim nostrum est, quem si unus homunculus humilis salutaverit; aut fatuis atque adulantibus verbis femina una laudaverit, non continuo elatus sit superbia, non statim inflatus sit vanitate? ut etiamsesse dicatur, sanctissimum se putabit. Jam vero si ei munera crebra mittantur, Dei se munificentia asseret honorari, cui dormienti atque resoluto necessaria conferantur: quod si vel de modico ei aliqua virtutis signa succederent, angelum se putaret. Caeterum cum neque opere neque virtute conspicuus sit, si quis clericus fuerit effectus, dilatat continuo fimbrias suas, gaudet salutationibus, inflatur occursionibus, ipse etiam ubique discurrit: et qui ante pedibus aut asello ire con
Abbreviated transcription (Latin):
ea scõ uiro ut exuir¬
tute honor ita uani¬
obrepere. Quod ma¬
lum ille ubi primũ
potuit inse sentire
grassari: dui multũ¬
q discit̾e conatꝰ est. s¬
s repelli penitus uł
tacita ꝯscientia uani¬
tas ꝑseuerante uir¬
tute non potuit. U¬
biq nomẽ eus de¬
mones fatebantur
Exclude a se ꝯfluen¬
tium ppłos non ua¬
lebat. Uirus in terim
latens serpebat ĩ pec¬
tore. Et cuiꝰ nutu
ex alioꝵ corporib
demones fugabantur.
se ip̃m occultis cogi¬
tationib uanitatiᷤ
purgare ñ potuit.
Totis igitur preci¬
fertur orasse ut ꝑ¬
missa ĩse mensib
quinq diabłi po¬
testate simił his fi¬
eret quos ip̃e curaue¬
rat. Quid młtis
morer: Ille prepotẽs
ille signis ac uittu¬
tib toto oriente uul¬
gatus. ille ad cuius
limina ppłi aũ con¬
fluxerant ad ciꝰ fo¬
res sũme istius scl̃i
se ꝓstrauerãt potes¬
tates correptus a de¬
mone est tentꝰ iniũ¬
culis omĩa illa que
mergumini solent

Expanded text:
rea sancto uiro ut ex uirrea sancto uiro ut ex uirtute honor, ita ex hobrepere. quod malum ille ubi primum potuit in se sentire grassari, diu multumque discutere conatus est, sed repelli penitus uel tacita conscientia uanitatis perseuerante uirtute non potuit. ubique nomen eius daemones fatebantur: excludere a se confluentium populos non ualebat. uirus interim latens serpebat in pectore, et cuius nutu ex aliorum corporibus daemones fugabantur, se iptationibus vanitatis purgare non poterat. Totis igitur precifertur orasse, ut permissa in se mensibus quinque diabolo potestate, similis his fieret quos ipse curaverat. Quid multis morer? ille praepotens, ille signis atque virtutibus toto Oriente vulgatus, ille ad cujus limina populi ante confluxerunt, ad cujus fores summae istius saeculi se prostraverant potestates, correptus a daemone est, tentus in vinculis. Omnia illa quae energumeni solent
Abbreviated transcription (Latin):
uo uobis adhuc
preclara memo¬
rabo. Quoꝵ unũ eg̾¬
gium erit aduersꝰ
inflationẽ misere
uanitatis exemplũ.
alter ad u̾sus falsam
iusticiam ñ mediotͤ
docum̃tũ Quidã er
porib obsessis demo¬
nũ. incredibili predi¬
tus potestate ĩ audi¬
ta ꝑsingulos dies fa
ciebat. Non solum eũ
presens neq uerbo
tm̃s absens quoq ĩ¬
terdum cilici sui fĩ¬
briis. aut epłis mis¬
sis: corpora obsessa
curabat. Hic ergo
muꝵ ĩmodũ freq̃n¬
tabatur appłis ex
toto ad eum orbe ue¬
nientib. Eaceo de
minorib. P̾refecti
comitesq ac diuer¬
saꝵ udices potesta¬
tum proforib illiꝰ
sepe iacuerunt. Ep̃iqͦ
nedici humilit̃ postu¬
lantes scĩficatos se ac
diumo munere q il¬
lustratos quociens
manum illuis ues¬
tem q ꝯtigerãt: ñ in¬
merito credid̾unt. h
ferebatur om̃i potuĩ
ꝑpetuum penitus ab¬
stinere. ac pro cibo ti¬
bi sulpici ĩ aurẽ lo¬
quar. ne gallus hoc
audiat. septẽ tm̃ ca-¬
ricis sustentari. Int̾¬

Expanded text:
Duo uobis adhuc praeclara memorabo: quorum unum egregium erit aduersus inflationem miserae uanitatis exemplum, alterum aduersus falsam iustitiam non mediocre documentum. quiporibus obsessis daemonum incredibili praeditus potestate, inaudita per singulos dies signa faciebat. non solum enim praesens, neque uerbo tantum, sed absens quoque interdum cilicii sui fimbriis aut epistulis missis corpora obsessa curabat. hic ergo mirum in modum frequentabatur a populis ex toto ad eum orbe uenientibus. taceo de minoribus: praefecti comitesque ac diuersarum iudices potestatum pro foribus illius saepe iacuerunt. episcopnedici humiliter postulantes, sanctificatos se ac diuino munere inlustratos, quotiens manum illius uestemque contigerant, non inmerito crediderunt. hic ferebatur omni potu in perpetuum penitus abstinere ac pro cibo - tibi, Sulpici, in aurem loquar, ne Gallus hoc audiat — sex tantum caricis sustentari. inte
Abbreviated transcription (Latin):
possit ostendit. Sz me
lies ante deficiet: qͣm
diuersa miracl̾a que
michi de uirtutib scõ¬
rum sunt comꝑta ꝯ¬

Expanded text:
possit, ostendit. Sed me dies ante deficiet, quam diversa miracula quae mihi de virtutibus Sanctorum sunt comperta, c
Abbreviated transcription (Latin):
tatus dolorib duxis¬
set insompnẽ solius
mortis aduentũ pres¬
tolabatur. Deniq fc̃õ
mane. iinminet ei co¬
natus eiciende urine.
Ꝙ mater ut ꝯperit
statim manũ iurgłe
ꝑuuli sui subposuit
eiectumq iustar fabe
calculum sequenteu¬
rma suspiciens plan¬
ctum ĩgaudiũ. lacri¬
mas ĩ latides conuer¬
tit et eadem hora cum
rediuiua sobole ad ꝓ¬
pria temeautt. Alid̃
lterpositis autẽ paucis

Expanded text:
ctatus doloribus duxisctatus doloribus duxisset insomnem, solius mortis adventum praestolabatur. Denique facto mane imminet ei conatus ejiciendae urinae. Quod mater ut comperit, statim manum virgulae parvuli sui supposuit, ejectumque instar fabae calculum, sequente urina, suspiciens planctum in gaudium, lacrymas in laudes vertit, et eadem hora cum rediviva sobole ad propria remeavit. LI. Interpositis autem paucis
Abbreviated transcription (Latin):
deformis ĩspina suc¬
crescens opprimebat
tus curiuis sublato
gibbo uenustatẽ for¬
me quã sibi natu¬
ra negauerat per be¬
atum martinum ĩ¬
nouatus et erectus
flente pre gaudio ⁊¬
plebe et gratias agẽ¬
te sub momento re¬
ẽem sequẽti die pu¬
ella noĩe iohanna
de uico qͥd̃ cͣuantu¬
rus d̾r debilitate ꝯ¬
tracti corporis bien
coacta uerterat ĩ usũ
pedum. Mox u̾o ut
eccł̃iam beati mar¬
tini puro corde et m̃¬
te non ficta ingressa
est in medio turbe cͥ¬
cunstantis repente sa¬
nitatis du optate
munere ꝑ beatũ mar¬
tinũ letificata est.
Tem ip̃o die Aliud
nardus de castro mõ¬
tesauro decennio ue¬
xatus parem diuini
mun̾is gr̃am se rete¬
pisse gratulatus ẽ.
t̾mittend̃ estimo
qd̾ multis fidelib
notũ eẽ ñ dubito. Qͥ¬
dam infantulus in¬
firmata uesica carcu¬
losus erat effcũs. ħic
a matre sua spe obtinẽ¬
de sanitatis ad sancti
uiri sepulchrũ delat᷑
est Cumq totam noc¬
tem illam nimiis ar¬

Expanded text:
deformis in spina succrescens opprimebat,tus curvus, sublato gibbo venustatem formae quam sibi natura negaverat, per beatum Martinum innovatus et erectus, flente prae glaudio plebe et gratias agente, sub momento reItem sequenti die puella, nomine Joanna, de vico qui Crevanturus dicitur, debilitate contracti corporis bienncoacta verterat in usum pedum. Mox vero ut ecclesiam beati Martini puro corde et mente non ficta ingressa est, in medio turbae circumstantis repente sanitatis diu optatae munere per beatum Martinum laetificata est. XLIX. Item ipso die quidam nardus, de castro Montesauro, decennio vexatus parem divini muneris gratiam se recepisse gratulatus est. L. ermittendum existimo quod multis fidelibus notum esse non dubito. Quidam infantulus infirmata vesica calculosus erat effectus. Hic a matre sua spe obtinendae sanitatis ad sancti viri sepulcrum delatus est. Cumque totam noctem illam nimiis ar
Abbreviated transcription (Latin):
tis uxorẽ misisse
martino oleum qd̃
ad diuersas morboꝵ
causas necessaru
sicut ẽ ꝯsuetudo bñ¬
dic̾et. Ampullulam
uitream huiꝰmodi
fuisse ut rotonda
inuẽtrem cresceret
ore producto. S oris
extantis ꝯcauũ ñ re¬
pletũ. qr id moris
fit uascula cõplere
ut pars umbonib
obstruendis libera
relinquat᷑ Testabat᷑

Expanded text:
tis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabat
Abbreviated transcription (Latin):
tam basilicam posti¬
labat. Proiectus q ad
paumentũ or̾onem
fideliter fundit. Nei
morata ẽ pietas que
semper tribulanti¬
b subuenire ꝯsue¬
uit. s protinꝰ abla¬
to omni dolore ĩco
de alio pede sicut supe¬
rius diximus iugit̃
claudicabat. Tandem̃
ĩspectis ꝓprie ꝯscien¬
te noxis. ꝯuerti decre¬
uit scilicet ut humi¬
liatis capillis ip̃iscõ
deseruiret antisciti.
S priꝰ a rege preceptũ
elicuit:ut res om̃es
basilice trad̾et uiuẽs
Quo facto capite tõ¬
sorato impleto bone
delib̾ationis uoto: peᷤ
euis qui effractis os¬
sib fuerat breuiatꝰ
elongatur. Et qui
ante a duob ꝑueriᷤ
sustentatus ibat.
nunc sine ullius

Expanded text:
ctam basilicam postuctam basilicam postulat, projectusque ad pavimentum, orationem fideliter fundit. Nec morata est pietas, quae semper tribulantibus subvenire consuevit, sed protinus, ablato omni dolore, incolde alio pede, sicut superius diximus, jugiter claudicabat. Tandem inspeetis propriae conscientiae noxis, converti decrevit, scilicet, ut humiliatis capillis ipsi sancto deserviret Antistiti. Sed prius a rege praeceptum elicuit, ut res suas omnes basilicae traderet vivens. Quo facto, capite tonsurato, impletoque bonae deliberationis voto, pes ejus, qui effractis ossibus fuerat breviatus, est elongatus. Et qui ante a duobus pueris sustentatus ibat, nunc sine ullius
Abbreviated transcription (Latin):
unius pedis usum
qui ĩ debilitate redactꝰ
fuerat perdidit. Post
hec ad beatam aduenit¬
basilicam. In qua dũ
crebras effundit pre¬
dam qui tanquã
effractis renib incli¬
natus ambulabat
deorsum procluiꝰ neqͣ¬
quam sursum pote¬
rat erigi.S duob in
ascellis fustib addi¬
tis incurus agebat
gressum. Ad festiui¬
tatem autẽ adueni¬
ens: tercia die post
acta sollempnia erectꝰ¬
Et ab omĩ incursioẽ
diabolica mundatꝰ
sanus abscessit. De
¶ĩm gũdulfo debili.
dulfus aũ quidã
ip̃ius urbis ciuis ab
infantia sua cũgũ
thario clotharii re¬
gis filio habitauit
cuius dum haberet᷑ꝰ
seruicio et ordinãte
rege ascend̾et ĩ arbo¬
re ut matura decer¬
peret poma: effracto ra¬
mo corruit. collisoq
ad lapidem pede debi¬
litatus est. post mul¬
tos uero annos dum
ĩ hac debilitate persis¬
teret. et ascenso equo
ad eundum: lapsan¬
te gressu precipitat᷑
Compressumq pedẽ
alium qui sanuse¬
rat grauit lesit. De¬
hinc portari se ad bea¬

Expanded text:
unius pedis usum, qui in debilitate redactus fuerat, perdidit Post haec ad beatam adbasilicam, in qua dum crebras effunderet predam, qui, tanquam effractis renibus, inclinatus ambulabat.deorsum proclinus nequaquam sursum poterat erigi, sed duobus in ascellis fustibus additis, incurvus agebat gressum. Ad festivitatem autem adveniens, tertia die post acta solemnia erectus, ab omni incursione diabolica mundatus, sanus abscessit. CAPUT XV. De Gundulfo debili. undulfus vero quidam ipsius urbis civis, ab infantia sua cum 1089 Gunthario, Clotarii, regis filio, habitavit. In cujus dum haberetur servitio, et, ordinante rege, ascenderet in arborem, ut matura decerperet poma, effracto ramo corruit; collisoque ad lapidem pede, debilitatus est. Post multos vero annos dum in hac debilitate persisteret, et ascenso equitad eundum, lapsante gressu, praecipitatur, compressumque pedem alium, qui sanuserat, graviter laesit. Dehinc portari se ad san
Abbreviated transcription (Latin):
manis ep̃is
adurbem tu¬
ronicã transmissũ.
primũq turonicis
pontificem datum
fama ferente cogno¬
uimus. Ad cuiꝰ tu¬
mulũ beatus mar¬
tinus cum ad ora¬
tionem uenisset:
post effusas preces
dc̃o etiam capitello
ait. Benedic inqͥt
michi uir dei. Hec
eo dicente uox ad
eum delapsa au¬
ditut dicens. Qu eĩ
deprecor bñdicas in
serue dñi. Et data
iterx or̃one disces¬
sit. Admirabant᷑
autẽ qui aderant eo

Expanded text:
manis episcopis ad urbem Turonicam transmissum, primumque Turonicis pontificem datum, fama ferente cognovimus . Ad cujus tumulum beatus Martinus cum ad orationem venisset, post effusas preces, dicto etiam capitello, ait: Benedic, inquit, mihi vir Dei. Haec eo dicente, vox ad eum delapsa auditur, dicens: Te etiam deprecor benedicas mihi, serve Domini. Et data iterum oratione discessit. Admirabantur autem qui aderant eo
Abbreviated transcription (Latin):
ronam sue preclaris¬
sime confessionis li¬
cet quondam in dñi¬
co die. tamen hodie
nobis in celis a dño
ih̃u xp̃o coronatus ꝯ¬
gratulatur. Cõgau
cipue primati ꝯfesso¬
rum de quo canimꝰ.
Cui dñs post aplos
tantam gram confͣ¬
re dignatus est: ut in
uirtute trinitatis dei¬
fice mereretur fieri tͥ¬
um mortuoꝵ suscita¬
tor magnificus. Dicit
postolus de talib. Qͦs
prescuut hos et pre¬
nauit hos et uoca¬
uit et quos uoca¬
uit illos et iustificau¬

Expanded text:
ronam suae praeclarissimae confessionis, licet quondam in Dominico die, tamen hodie nobis in coelis a Domino Jesu Christo coronatus gratulatur. Congaudcipue primati confessorum, de quo canimus: Cui Dominus post apostolos tantam gratiam conferre dignatus est, ut in virtute Trinitatis deificae, mereretur fieri trium mortuorum suscitator magnificus. Dicit lus de talibus: Quos praescnavit hos et vocavit, et quos vocavit illos et iustifica
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quinq uero an¬
noꝵ curricła:ĩ hacde¬
bilitate sustinuit.
Sextoqdeniq anno
ad scĩ basilicã se eff¬
re deposcit. Inqua o¬
rationi decumbens:
ꝑdita debilitate sos¬
pitatem meruit ad
referuntur uidean
facit hoc hec causa
qr cum ascõ dei in¬
columitati fuerĩt
redditi statim rece
si dici fas est anemi¬
ne uideantur. Cummi¬
q rumor surrexit
beati antistitis appa¬
ruisse uirtutẽ: uoca¬
tis ad nos custodib
edis q̃ sũt acta cogno¬
cimus. Noĩa tamen
non semperabhis di¬
scimus. Illos uero ple¬
rũ q nominatĩ scri¬
bimꝰ quos uidere po¬
discutimꝰ. uenit ad
festiuitatẽ uir qͥdã
ex biturigo mani¬
b debilis cuius di¬
giti ĩ palma erant
defixi in tantum
ut putaretur uer¬
mib scatere. S ce¬
lebrata sollẽpnita¬
te directis ambaꝵ ma

Expanded text:
tur. Quinque vero antur. Quinque vero annorum curricula in hac debilitate sustinuit. Sexto denique anno ad Sancti basilicam se efferri deposcit: in qua orationi decumbens, perdita debilitate, sospitatem meruit adireferuntur videantfacit hoc haec causa, quia cum a Sancto Dei incolumitati fuerint redditi statim recedsi dici fas est, a nemine videantur. Cumque rumor surrexit beati Antistitis apparuisse virtutem, vocatis ad nos custodibus aedis, quae sunt acta cognoscimus: nomina tamen non semper ab his discimus. Illos vero plerumque nominatim scribimus, quos videre podiscutimus. Venit ad festivitatem vir quidam ex Biturigo manibus debilis, cuius digiti in palma erant defixi in tantum, ut putaretur vermibus scatere. Sed, celebrata solemnitate, directis ambarum
Abbreviated transcription (Latin):
lium est ꝯsumptũ.
Ita uirtus diuma cu¬
stodire dignata est a¬
lumni quodã modo
proprii laudes ut li¬
brum eius flamna
nꝰ ureret quẽ acule̾
ꝯcupiscẽtie in hoc se¬
culo ñ adussit. Sed
ne cui incredibile iu¬
deatur. Codex ip̃e ap̃
nos hodie retinetur.
geremus duo pueri
de custodib equoꝵ
qz tamen febris ua¬
lida retinebat. Lassa
possent impositi susti¬
neri. Extractũ pulue¬
rem quem de sepul¬
chro sci abstuleram¬
a capsella delutum¬
qz aqua: ip̃is hau¬
rire precipto. Mox
compressa febre restĩ¬
cto dolore uterq cõ¬
sunt .ii.miracla q̃
cotidie dñs ad laudẽ
antistitis sui opera¬
ri dignatur. Et ut
sepe testatus sum h
a me imperito nar¬
rari sĩ possunt. ẽam̃
ut ip̃a impericia p̾s¬
tat elucubrabuntꝰ
nec occłta uideant᷑.
Malulfus quidã tu¬
ronici t̾rctorii cuuꝰ
egritudĩe seua com¬
pressus lectulo anhe¬
lus occubuit. Ex quo
tabescẽs ĩ cõmodo ma¬
nib pedib q ꝯtrahi¬

Expanded text:
lium est consumptum. lium est consumptum. Ita virtus divina custodire dignata est alumni quodammodo proprii laudes, ut librum ejus flamma non ureret, quem aculeus concupiscentiae in hoc saeculo non adussit. Sed ne cui incredibile videatur, Codex ipse apud nos usque hodie retinetur. geremus, duo pueri de custodibus 1103 que tamen febris valida retinebat, lassataballorum possent impositi sustineri. Extractum autem pulverem, quem de sepulcro Sancti abstuleram capsella, delutum aqua, ipsis haurire praecipio. Mox, conpressa febre, restincto dolore, uterquo consunt enim miracula, quae cotidie Dominus ad laudem antistitis sui operare dignatur, et, ut saepe testatus sum, ha me imperito narrari non possunt: tamen, ut ipsa imperitia praestat, elucubrabuntur, ne occuli videantur. Malulfus quidam, Turonici territorii civis, aegritudine saeva compressus, lectulo in suo anhelus occubuit; ex quo tabescens incommodo, manibus pedibusque contrahi
Abbreviated transcription (Latin):
tur maioris monaste¬
rii exuissu abbatis ad
cellulam aliam qͣi qͥc¬
quã operat᷑us accessit
ac pro salute aĩe et ui¬
te correctione librũ
uite bĩ antistitis se¬
cum detulit. Ad ueni-¬
ente uero nocte ĩ lec¬
tulũ sediuturno
opletum stramine col¬
locat librũ ad capd̃
locans. Cui dormien¬
ti apparuit uir per
sompniũ dicẽs. Noli
dormire in his paleis
Sanguine enĩ asper¬
se sunt. Credo ego ut
mortalitas habet a¬
liqd̃ in his facinus
non pateretur iur
beatus uerba laudi
sue inibi uolutari fã¬
cilis autẽ prima uisi¬
o uiro fuit nec scd̾a
conmonitio ualuit.
Tercia enim terribi¬
liter monachũ qua¬
tit. At ille surgẽs et
ad operam dilucło ꝓ¬
grediens puerũ iu¬
bet ut paleas a lectulo
ldetractas igni con¬
sumeret nicħ de libͦ
ꝯmemorãs. Puerue¬
ro ignarus inter pa¬
leas apprehensũ cum
foris eiecit et ignem
accendit. Quib in
fauillã redactis: cũ
nich aliud nisi cine¬
res remansissẽt appa¬
ruit liber illesus. De

Expanded text:
tur Maioris monasterii ex iussu abbatis ad cellulam aliam quasi quiddam operaturus accessit ac pro salute animae et vitae correctione librum vitae beati antestitis secum detulit. Adveniente vero nocte, in lectulum se diuturno oppletum stramine collocat, librum ad caput locans. Cui dormienti apparuit vir per somnum, dicens: 'Noli dormire iu his paleis, sanguine enim aspersae sunt'. Credo ego, ut mortalitas habet, aliquod in his facinus non pateretur Vir beatus verba laudis suae inibi volutari. Facilis autem prima visio viro fuit, nec secunda commonitio valuit: tertia autem terribiliter monachum quatit. At ille surgens, et ad operam diluculo progrediens, puero jubet ut paleas a lectulo detractas igne consumeret, nihil de libro commemorans. Puer vero ignarus inter paleas apprehensum librum foras ejecit, et ignem accendit. Quibus in favillam redactis, cum nihil aliud nisi cineres remansissent, apparuit liber illaesus, de
Abbreviated transcription (Latin):
motharius cuius
turonicus sustulit.
De ꝯtracto directo.
De ceca ac debili sa¬
natis.
De pł̾imis cecis in¬
erguminis q sana¬
De puella afebre
sanata.
De carcerariis abso¬
De seruo noninchii
ep̃i a debilitate sana
De claudii rega to.¬
lis cancellarii febre
inhabita.
De eo qd̾ agnes pic¬
tauensiᷤ abbatissa
de nauta quodam
retulit.
De uittutib loco¬
dacinsis monast̾ii.
De fonte quẽ uuiẽs

Expanded text:
Motharius civis Turonicus sustulit. 22. Do contracto directo. 23. De caeca ac debile sanatis. 24. De plurimis caecis inerguminisque sanaDe puella a febre sanata. 26. De carcerariis absoDe servo Nonnichii episcopi a debilitate sanato. 28. De Claudii regalis cancellarii febre inhibita. 29. De id quod Agnes Pectavensis abbatissa de nauta quodam retulit. 30. De virtutibus Locodiacinsis monasterii. 31. De fonte, quam vivens
Abbreviated transcription (Latin):
meauit. Qd̃ cum om̃s
ñ sine miracło crine¬
rent. alcius ingemis-¬
cens ait. Serpentesme
audunt: et homines

Expanded text:
meavit. Quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemiscens ait, Serpentes me audiunt, et homines
Abbreviated transcription (Latin):
iscem pasche dieb
edere ꝯsuetus. Pau¬
lo ante horã refectõis
int̾regat an hẽretur ĩ
ꝓmptu. Tunc catodi¬
aconus ad quẽ mo¬
naiterii administra¬
tio ꝑtinebat doctus
ipse piscari negat ꝑ¬
totum diem sibi ul-¬
lam cessisse capturã.
S neq illos piscato¬
Contigua flumini
ut sulpicius iste descp¬
sit hẽbamus hĩtacła.
Processimus cuncti ut¬
pote feriatis dieb ui¬
dere piscantẽ. oĩum sp̃e¬
b intentis ñ incassum
futura tẽptamina qͥ¬
b piscis mattino auc¬
tore: martini usibus
q̃ teretur. Ad primũ
iactum ĩ rechi ꝑ modi¬
co ĩmanẽ esocem dia¬
conus extraxerit et ad
monast̾ium letus ac¬
currens nimirꝵ ut di¬
xit poeta nescio quis
lasticos fabulam᷑. Cap¬
tiuumq suem mirã¬
tib intulit argis. u̾e
xp̃i iste discipulus ge

Expanded text:
iscem Paschae diebus edere consuetus, paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. Tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatocontiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis lasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, ge
Abbreviated transcription (Latin):
ne dicamus assidu¬
e. Infelix ego homo
qͥuis me liberabit
de corpore mortis hu¬
ius: Gratia dei per
trum. Memores enĩ¬
enim ẽẽ debemus uo¬
luntatem non nos¬
tram s dei facere de¬
berz quia qui fece¬
manebit in eternũ.
Qua proꝑter fr̃es¬
kĩni mente integͣ
fide firma. iurtute
robusta. caritate
ꝑfecta. parati ad om¬
nem uoluntatem
dei simus conseruã¬
citate innõcentiam.
In caritate ꝯcordiã.
modestiam in hu¬
militate. diligen¬
tiam ĩ amministra¬
tione. ugilantiãĩ
adiuuandis labo¬
rantib miscd̃iam
infouendis pauperi¬
b. In defendenda ue¬
ritate ꝯstantiã. In
discipline seuerita¬
te censuram ne ad¬

Expanded text:
ne dicamus assidue: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per tum . Memores enim esse debemus voluntatem non nostram, sed Dei facere debere: quia qui fecemanet in aeternum. Quapropter, charissimi, mente integra, fide firma, virtute robusta, charitate perfecta parati ad omnem voluntatem Dei simus, conservancitate innocentiam, in caritate concordiam, modestiam in humilitate, diligentiam in administratione, uigilantiam in adiuuandis laborantibus, misericordiam in fouendis pauperibus, in defendenda ueritate constantiam, in disciplinae seueritate censuram. a
Abbreviated transcription (Latin):
poterant ut eius ue¬
neratio tam cõmu¬
nis tamq celebris
esset ut nũc est cũ
ad eius uen̾ationẽ
cuncti delectati di¬
uina inspiratõe
trahuntur. Qui sãc¬
tum suumusq qͣq
mirificans non so¬
lum quelibet alia
miracła. s etiã mor¬
tuos ad eius głam
ꝯmendandam post
ip̃ius obitum sus¬
citauit. Si ergodiᷤ¬
ponente deo fit ali¬
quid unde eadem
głia uideatur immi¬
nui: recurrendũ ẽ
ad magnitudinẽ
uirtutum quas a¬
liquando gessisse
dignoscitur:ut cor¬
dis nauem quasi a
prorra firmiter li¬
gatam fluctus dif¬
fidentie qui forte
pupi illiiserit neqͣ¬
quam possit a litto¬
re fidei conuellere.
Ad hanc cautelam
mundum erudire
qui sigc̃aturus su¬
e mortis abiectionẽ
cum diceret beatus
qui non fuerit scã¬
dalizatus in me sue
potentie miracła pri¬
us enumerauit. ad
hoc etiam cum disci¬
pulis mortem suã
aperte diceret:resur¬
recturum se die ter¬
cia subiunxit. Bea¬
to quoq petro q̃m
sciebat se negatur

Expanded text:
poterant, vt eius veneratio tam generalis, tamque celebris esset, vt nunc est, cum ad eius venerationem cuncti delectati diuina inspiratione trahuntur. Qui Sanctum suum vsquequaque mirificans, non solum quælibet alia miracula, sed etiam mortuos ad eius gloriam commendandam post ipsius obitum suscitauit. Si ergo disponente Deo fit aliquid, vnde eadem gloria videatur imminui, recurrendum est ad magnitudinem virtutum, quas aliquando gessisse dignoscitur, vt cordis nauem quasi a prora firmiter ligatam, fluctus diffidentiæ, qui forte puppi illiserit, nequaquam possit a littore fidei conuellere. Ad hanc cautelam mundum erudire, quasi significaturus suæ mortis abiectionem, cum diceret, Beatus qui non fuerit scandalizatus in me, suæ potentiæ miracula prius enunciauit. Ad hoc etiam, cum discipulis mortem suam aperte diceret, resurrecturum se die tertia subiunxit. Beato quoque Petro, quem sciebat se negatur
Abbreviated transcription (Latin):
sublimẽ mat̾iam sb̾¬
limi equipperarent
eloquẽtia. S ut senciõ
qd̃ pace tua dixerĩ pri¬
uatus amor claudit
ocłm m̃tis. p̾lusq tͥ
placet amici rusticitaᷤᷤ
quam cet̾oꝵ falerata
urbanitas. S esto ti¬
bi paream aggredi¬
at qd̃ hortaris. U̾mp¬
tam̃ quis fidelius te¬
norẽ hystorie quam
describi postulas sci¬
re pot̾it quã tu ip̃e cu¬
us iugelgerius uide¬
licet doctor et princeps
ĩ eadem ꝓfectione ex¬
ditit: Si igitur excu¬
sare liceret siquid t
n̾uto tibi respondere
debuerim. Interroga
tibimaiores tuos ⁊ di¬
cẽt tͥ. S quia uere fa¬
tear me ip̃m tibi debro

Expanded text:
sublimem materiam subsublimem materiam sublimi aequipararent eloquentia? Sed, ut sentio, quod pace tua dixerim, privatus amor claudit oculum mentis: plusque tibi placet amici rusticitas, quam caeterorum phalerata urbanitas. Sbi paream: aggrediar quod hortaris. Verumtamē quis fidelius tenorem historiæ, quam describi postulas, scire potuit, quam tu ipse cuius Ingelgerius videlicet doctor & princeps in eadem profectione extitit? Si igitur excusare liceret, si quid tibi merito tibi respdebuerim: Interroga tibi; majores tuos, et dicent tibi . Sed quia, ut verum fatear. meipsum tibi debeo
Abbreviated transcription (Latin):
tutis studium reperi¬
tur uere fateor illuis
opus est qui potest
de lapidib suscitare
filios abrahe. Patet
credo cur ista premise¬
rim. Ecce enim mũ¬
dus in maligno totꝰ
positus est. nec tñ sibi
uendicat gn̾osissimũ
principẽ fulconẽ boñ
aquo tũ in parte ñ
minima uendicat᷑
fulco bonus ut pote
comes prepotens ne¬
gotia tractat scłia
s hoc ut ꝑpendo specie
tenus in diuinis u̾o
medultis occupatur¬
placet etiam ĩ hiis ĩmo¬
rari ut boni fulconis
bonitatẽ exprimere s
parco laudibz ne adi¬
lari uidear et pareo iꝰ¬
sis ne ingratus existã.
Hoc salutẽ unũ me di¬
xisse liceat rar ĩmo
fere nullũ exꝑiri q̃m
ita uirtitis emula¬
tio scło subripiat mã¬
cipet honestati. Sed
iam adimꝑata respõ¬
deo. Siccine comes głio¬
sissime neminẽ reppe¬
riebat quẽ de uirtute
ꝯsuleres et precipue de
iuiro uircutis marti¬
no nisi tuũ collecta¬
neum odonem. Pu¬
to deerant preclara
francoꝵ ingenia qui

Expanded text:
tutis studium reperitutis studium reperitur, vere, fateor, illius opus est, qui potest de lapidibus suscitare filios Abrahae . Patet, credo, cur ista praemiserim. Ecce enim mundus in maligno totus positus est : nec tamen sibi vindicat generosissimum principem Fulconem Bonum, a quo tamen in parte non minima vindicatur Fulco Bonus, utpote comes praepotens negotia tractat saecularia: sed hoc, ut perpendo, specie tenus, in divinis vero medullitus occupaturPlacet etiam in his immorari, et Boni Fulconis bonitatem exprimere: sed parco laudibus ne adulari videar, et parco jussis ne ingratus existam. Hoc saltem unum me dixisse liceat, rarum imo fere nullum reperiri, quem ita virtutis aemulatio saeculo subripiat, ut mancipet honestati. Sed jam ad imperata respondeo. Siccine, comes gloriosissime, neminem reperiebas, quem de virtute consuleres, et praecipue de viro virtutis Martino, nisi tuum collactaneum Odonem? Puto deerant praeclara Francorum ingenia, qui
Abbreviated transcription (Latin):
et tam pia narrati¬
one edificetur eccl̃i¬
a et filii pr̃ expleat
desiderium ꝙ si ego
tanti pr̃is filius ap¬
pellari ñ merui. nec
merita adidꝙ pos¬
tulo impetrãdũ suf¬
ficiunt certe uł digni
litas obtinebit ꝙ. pos¬
cẽtis ulitas impetͣre
ñ meruit. Martinꝰ eĩ
mat̾ia utilitas ecc̃aꝵ
edificatõ est. uos aũ
quid martino nega
tino pr̃at et eccl̃iam edi¬
ficat. Quod siuis ĩ ami¬
cum pro coniunctꝰ gr̃a
ꝓlactentis infancie par¬
ticipatõe liceret exigere
negaretis quẽ mater
iustis. Quẽ ergo mat̾ni
stis participatio matͥs
eccl̾ie nutrice lacte sa¬
lutifero. ut sicut corporiᷤ
mei uitã de matris lac¬
te foiustis. ita aĩam de
lacte eccl̃ie foueatis.I
cipit epl̃a odonis ad cũ¬
dem fulconem.
ulconi bono glo¬
riosissimo ꝯsuli
andegauoꝵ. Frat̃ odo
hummilis abbas clint¬
acensis salutẽ gr̃am ⁊
bñdictionẽ. Cum in
sublumi humilitas ⁊
ĩmagnis et multis ne¬
gotiis occupatio uir¬

Expanded text:
& tam pia narrati& tam pia narratione ædificetur Ecclesia, & filij Pater expleat desiderium. Quod si ego tanti Patris filius appellari non merui, nec merita ad id quod postulo, impetrandum sufficiunt: certe vel dignitlitas obtinebit, quod poscentis vilitas impetrare non meruit. Martinus enim materia, vtilitas Ecclesiarum ædificatio est. Vos autem quid Martino negabtino præstat, & Ecclesiam ædificat. Quod si ius in amicum pro conuictus gratia, pro lactentis infantiæ participatione liceret exigere, negaretis, quem mater ivit. Quem ergo materni stis participio, matris Ecclesiae nutrite lacte salutifero: ut sicut corporis mei vitam de matris lacte fovistis, ita animam de lacte Ecclesiae foveatis. Epistola Odonis ad eumdem Fulconem. FULCONI BONO gloriosissimo consuli Andegavorum, frater ODO humilis abbas Cluniacensis salutem, gratiam et benedictionem. Cum in sublimi humilitas et in magnis et multis negotiis occupato, vir
Abbreviated transcription (Latin):
tas. et prestate qd̃ po¬
stulo qui hoc ip̃m p̃¬
stitis ut postulare au¬
derem.Meminit cer¬
pat̾nitas quã dulcib
eloquiis aĩam meã
esurientẽ reficere so¬
lebatis. ut de scõ ⁊ mel¬
lifluo ore ur̃o illius
ignis sepuis ardorẽ
inme transfundi⁊
accensi sentirẽ quem
dñs ihc misit ĩ terra
et uoluit uehem̃ter
accendi. Int̾ cet̾a uero
uite eterne colloqͥa
de ꝯmuni patrono
nr̃o uidelicet marti¬
no frequẽs erat nob̾
et iocũda fabulatõ.
Porro int̾ alia inͥ re¬
tulistis repperisse uos
in quibdam ueteri¬
b sceduł impolito ex¬
aratum sermone qͣ¬
lit̾ eiusdem beati mͣr¬
tini sacratissimũ cor¬
pus ob barbaroꝵ incͣ¬
sus in burgundiã
dilatum fuit quali¬
terq exinde reddita
pace eccl̃ie ad ꝓpriã
urbem relatum. E¬
et pie ur̃e collocuti¬
onis accensus deside¬
rio. rogauisepi et ñc
itiuꝵ rego quatinꝰ
antiquitatis hysto¬
rie fide seruata suã
nr̃o dictamĩe rẽ ip¬
sam explanetis quo

Expanded text:
tas, et praestate quod potas, et praestate quod postulo, qui hoc ipsum praestitistis, ut postulare auderem. Meminit cerpaternitas, quam dulcibus eloquiis animam meam esurientem reficere solebatis: ut de sancto et mellifluo ore vestro illius ignis saepius ardorem in me transfundi et accendi sentirem, quem Dominus Jesus misit in terra, et voluit vehementer accendi. Inter caetera vero vitae aeternae colloquia, de communi patrono nostro, videlicet Martino, frequens erat nobis et jocunda fabulatio. Porro inter alia mihi retulistis reperisse vos in quibusdam veteribus schedulis impolito exaratum sermone, qualiter ejusdem beati Mtini sacratissimum corpus ob Barbarorum incursus in Burgundiam delatū fuit, qualiterque exinde reddita pace Ecclesiæ ad propriam vrbem relatum. E& piæ vestræ collocutionis accensus desiderio, rogaui sæpius, & nunc iterum rogo, quatenus antiquitatis historiæ fide seruata, suā in vestro dictamine rem ipsam explanetis: quo
Abbreviated transcription (Latin):
enerabili ⁊ scõ
patri odoni dei
gr̃a cluniacẽ¬
si abb̃i. fulco bonus
comes andegauoꝵ.
salutẽ. et debitã reue¬
rentiam. Solent qͦn¬
dam fauoris preludi
o ꝯparare beniuolen¬
tiam qui ñ satis pre¬
sumũt de amici ꝯscĩa.
Ego autẽ pater uene¬
rabilis uobis scribẽs
nequaqͣm id michi
taui. Presumo enĩme
uobis ꝯuinctissimũ
ꝯpage dunt tarat. et
glutino caritatis qnͣ¬
iux respectu nr̃i mi¬
nor sim dignitate m̾i¬
tis autẽ minimꝰ. Non
enĩ semꝑ equalia so¬
ciantur. Certe iũgũ¬
tur ĩ eiusdem ꝯstruc¬
tione tab̾n acłi saga
cylicina cortinis sub¬
tilissimis. In archa noe
mitis belua cum hoĩe
mansueto exsicialib
undis eripitur. Pul¬
chritudinem creatu¬
raix et formica exor¬
nat et angłs. Et ut
domestico abutar exẽ¬
plo puluerulentis pe¬
pio. Nempe ut astruã
exemplis et ꝯfirmem
rationib sepe comiti
disparia et sublimia
humilib debere cõdes¬
cendere. Condescende¬
bat igitur mee par¬
uitati ur̃a sublimi¬

Expanded text:
ENERABILI & sancto Patri Odoni Dei gratia Cluniacensi Abbati, Fulco Bonus Comes Andegauorum salutem & debitam reuerentiam. Solent quodam fauoris præludio comparare beniuolentiam, qui non satis præsumunt de amici conscientia. Ego autem, Pater venerabilis, vobis scribens nequataui. Præsumo enim me vobis coniunctissimum compage duntaxat & glutino caritatis: quamuis respectu vestri minor sim dignitate, meritis autem minimus. Non enim semper æqualia sociantur. Certe iunguntur in eiusdem constructione Tabernaculi saga cilicina cortinis subtiliimmitis bellua cum homine mansueto exitialibus undis eripitur . Pulchritudinem creaturarum et formica exornat, et angelus. Et, ut domestico abutar exemplo, pulverulentis pepio? Nempe ut astruam exemplis, et confirmem rationibus, saepe comiti disparia, et sublimia humilibus debere condescendere. Condescendat igitur meae parvitati vestra sublimi
Abbreviated transcription (Latin):
casu ad eum delata
fuerat pectori puel¬
le in ip̃o accensu ar¬
doris inseruit. statĩ¬
q fugata febris est.
Que res apd̾ arbori¬
um in tantũ ualuit.
ut statĩ puellã uo
uerit. ⁊ perpetue iir¬
ginĩtati dicauerit.
ꝑfectus qz ad mar¬
tinum. puellã ei p̾¬
sens obuirtutũ eiꝰ
testimoniũ q̃ ꝑab
sentem licet curata
eẽt obtulit. Neq
ab alio eam qͣm a
martino habitu
uirginitatis impo¬
sito passus est ꝯsecͣ¬

Expanded text:
casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. quae res apud Arborium in tantum ualuit, ut statim puellam Deo uouerit et perpetuae uirginitati dicarit: profectusque ad Martinum puellam ei, praesens uirtutum eius testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino habitu uirginitatis inposito passus est consecr
Abbreviated transcription (Latin):
humili ꝯficetur. Iu¬
critate amplectitur
Sicq tandem fidei
uirtute animatus
ad demoniaci rediẽs
presentiã et deme in¬
quit quid dicis. In
quem ille ut suũ erat
toruos intendens o¬
culos et sepe hũc ml¬
tum respectans rece¬
de inquit ame. qr
nich nr̃m inte rep¬
perio. Quo cłicus
uit et dixit. Audite f el
attẽdite ppłi qnta sit fidi
nostre uirtus quã
admirabił quãq
efficax sit confessio¬
nis inlicibile sacra

Expanded text:
humili confitetur, juhumili confitetur, jucritate amplectitur. Sicque tandem fidei virtute animatus ad daemoniaci rediens praesentiam, Et de me, inquit, quid dicis? In quem ille, ut suum erat, torvos intendens oculos, Et saepe hunc multum respectans, Recede, inquit, a me, quia nihil nostrum in te reperio. Quo clericus vit et dixit: Audite, fideles, attendite, populi, quanta sit fidei nostrae virtus, quam admirabilis quamque efficax sit confessionis indicibile sacra
Abbreviated transcription (Latin):
sor presidebat illi ad mł¬
toꝵ ꝯfusionẽ ut ꝓprio
organo abutebatur.
Quicumq enĩ in eius
ueniss presentiam ca¬
pitał criminis. noxe.
obnoxius statĩ tp̃s lo¬
cum. ꝑsonam. mod̃¬
q facinoris demon ĩ
euis faciem irreuerẽ¬
ter coram om̃ibus
exponebat. Canta era
ĩ demone perspicacia
scelere. Quod quidã
cl̾icus sci fredericus no¬
mine diues opũ cla¬
ri sanguinis nõ nul¬
lius etiam dignita¬
tis ĩ eccł̃ia. nam sub¬
decanus erat audiẽs
grauif tulit. tantã
.s. adeo dyabolo per¬
missam potestatem
ut homines preseitĩ
infamie. Deniq ĩ pre¬
sentia demoniacicũ
hac q̃rela uenit. In
quem diabolus eius
dirigens ocłos quẽ
occupauerat per os
ip̃ius ait. Et tu de
sano capite nos ob¬
iurgas qui hac noc¬
te tale facinus cum
tali ꝑsona tali loco
admisisti. Erubuit
cl̾icus diuertensq
abeo: sacerdotemeno¬
cat in partẽ secedit
crimen ademone
sibi obiectũ et si qͣ
forte premebant cõ¬
scientiam sp̃u ꝯtric¬
do dampnat uoce

Expanded text:
sor praesidebat, illo ad multorum confusionem, ut proprio organo, abutebatur. Quicunque enim in ejus venisset praesentiam capitalis criminis noxe obnoxius, statim tempus, locum, personam, modumque facinoris daemon in ejus faciem irreverenter coram omnibus exponebat. Tanta erat in daemone perspicacia scelerum quod quidam clericus sancti, Fridericus nomine, dives opum, clari sanguinis, nonnullius etiam dignitatis in ecclesia nam subdecanus erat audiens, graviter tulit, tantam scilicet a Deo diabolo permissam potestatem ut homines, praesertim infamiae. Denique in praesentia daemoniaci cum hac querela venit. In quem diabolus, ejus dirigens oculos quem occupaverat, per os ipsius ait: Et tu de sano capite nos objurgas, qui hac nocte tale facinus cum tali persona, tali loco, admisisti. Erubuit clericus; divertensque ab eo sacerdotem evocat, in partem secedit, crimen a daemone sibi objectum, et si qua forte premebant conscientiam, spiritu contrito damnat, voce