comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃.iMarcellus aut̾ ap ut ulianum in o¬
hac spetie ita scribit. siad łĩdis ronus ẽe
teitatõ legata dui̾t. et br̃s sponte aclut hẽ¬
reclitatem ita deb̾e cõputatioe̾m falcidie
mini.ac si quachringñta ꝑficei cõmissuni
taclicta sit c hr̃clitas. et non sponte heres
adiit. et reitituit .c. quͥdo̾ de quadungen¬
tisciue habitur ẽẽt heres tesident apd fioci¬
cõnuisarium. Inreliquis aut̃. coc. eadem di¬
cei cõmissari reliquas tresiegatarius mam
iniquiiuimũ est plus ferre legataruun. do̾
quia fuspecta clicta eit hr̃litas. quã latur
eẽt siꝑ sponte acdita fuisset quod. aut insu
ht in militis dico. et ilqui sunt ali ¶Epep̃
tatemigitut. qiesttumeit utrum solida
legita pr̃anda sint. et quar itã ex solo ficci¬
commisso dettahere possit. anuero cxlega¬
tis uł fideicõmusis quartam detrabere pos¬
sit et refert. mnitonem padise dr om̃ibus de¬

Expanded text:
. Marcellus autem apud Iulianum in hac specie ita scribit: si ad heredis onus esse testator legata dixerit et heres sponte adiit hereditatem, ita debere computationem Falcidiae iniri, ac si quadringenta per fideicommissum ta dicta sit hereditas et non sponte heres adiit et restituit, centum quidem de quadri‹n›gentis, quae habiturus esset heres, resident apud fideicommissarium, in reliquis autem trecentis eadem dideicommissarius, reliquas tres legatarius: nam iniquissimum est plus ferre legatarium ideo, quia suspecta dicta est hereditas, quam laturus esset, si sponte adita fuisset. Quodin militis dico et si qui sunt alii. Item tatem rogatur, quaesitum est, utrum solida legata praestanda sint et quartam ex solo fideicommisso detrahere possit, an uero et ex legatis et ex fideicommisso quartam detrahere possit? et refert Aristonem
Abbreviated transcription (Latin):
ubalitatis est extesto submoueatur nũ¬
quuel homis satisclationis remitctum¬
ei ertri quoo uidetur aduniari rescͥpto di¬
ui cõmocli inbec u̾ba. ¶iscui de eare
notio est aditus si cõperient ideo cautioem
ate erigi. ut afideicomissi petiõe aũtaris.
onus satndationis tibi remiti curabit.
ta p̾cipere adchstribuenctum uisserat. ue̾¬
tuit cautioem exigi cessantiũ partes red¬
ceret. cõstaret aut̃ de fidei cõmisso. decre¬
te restitiu solueretur sit ꝓtͥetas s
rei cinĩ pprietas titiolegata eit. usut. alii
Uegatari tunc de eo reitituendo nõ br̃cli set
titio cauen debeat Int̾clum et si ꝗẜ hr̃de
legetur usus. f. tito caimñdum ẽ uͣt fi de¬
tracto usu. F. ppetas ei legetur. usus .F. seio.
Quid enim atinebit hoc casu hr̃cli caueti
Ad quem emolum̃ tum int̾ci dentis usus: f.
quia nõñt cͥtum iũ .f. int̾cepto adtuum

Expanded text:
liberalitatis ex testamento submoueantur, numliberalitatis ex testamento submoueantur, numquid onus satisdationis eis remittendum erit? quod uidetur adiuuari rescripto diui Commodi in haec uerba: 'is, cuius de ea re notio est, aditus si compererit ideo cautionem a te exigi, ut a fideicommissi petitione auertaris, onus satisdationis tibi remitti curabit'ta praecipere ad distribuendum iussus erat, uetuit cautionem exigi cessantium partes redceret, constaret autem de fideicommisso, decrete restiturei, cuius proprietas Titio legata est, usus fructus alii legari, tunc de eo restituendo non heredi, sed Titio caveri debeat. interdum et si ab herede legetur usus fructus, Titio cavendum est: veluti si detracto usu fructu proprietas ei legetur, usus fructus Seio: quid enim attinebit hoc casu heredi caveri, ad quem emolumentum intercidentis usus frucquia non sit certum usu fructu intercepto ad
Abbreviated transcription (Latin):
eiuis ^ ͤominis sunt tammpossessorem quã
inpetitorem competunt acg̾ones et crecdi¬
torhuset legitariis. ¶ hec cantio utiq ne¬
cessaria eit. siquis pecuniam suam soluat uł
quod si postea tenbitur culpe ⁊ nomine s
cũm de nõe int̾ duos qõ est numquid nõ
sit caũnclum ei quirem hiditan antradat
quia om̃iouinis lib̾atin: quẽ aclinoctum si
es allem̾̃hx̾ditarium soluatur setᷤ petitor
suam pecumam soluat aut tradat rẽ suam
falcicliam ceperis. licui̾t dari. adu̾tus eum
non futficiat qui legatum ali resinuere ex
fideicomulicã debet sufficiet aut̃ clici nich̾
ei fideicõninssum eẽ cauebꝰ silicet legatario
et his qui ꝑ fideicomnsum accipiet si for¬
te mallet legatarius cͥcuitii fublato hr̃cli
cauer Bet et legatario pret̾ea cau̾nclũ¬
dei comisso retinere ei c̃ocedenctum eit qͣm¬
uis tm̃ ex legato aput eum erit remansurũ
offerre uł logatarius uł fideicõ musarur
poisit. et fimirum situt ꝑꝑ hoc apetiticẽ

Expanded text:
eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et creditoribus et legatariis. Haec cautio utique necessaria est, si quis pecuniam suam soluat uel quod si postea, tenebitur culpae nomine. Sed cum de nomine inter duos quaestio est, numquid non sit cauendum ei, qui hereditariam rem tradat, quia omnimodo unus liberatur: quemadmodum si aes alienum hereditarium soluatur? sed si petitor suam pecuniam soluet aut rem suam Falcidiam ceperis licuerit dari' aduersus eum non sufficiat, qui legatum alii restituere ex fideicommissi causa debet. sufficiet autem dici nihil eius fidei commissum esse: cauebit scilicet legatario et is, qui fideicommissum accipiet, nisi forte malet legatarius circuitu sublato heredi cauerdeicommisso retinere ei concedendum est, quamuis tantum ex legato apud eum erit remansurum, offerre legatarius uel fideicommissarius possit et futurum sit, ut propter hoc a petitione
Abbreviated transcription (Latin):
tuere hereclitatems quoc fuĩt factum nran¬
scunt. agones. ex tretelli mo. nec qr̃te come do
mõ hr̃s imtitutiõe uti tut.nam cum alieno
periculo aclient hr̃cditatem. mĩto om̃icomõ
arcel tur nec int̾est si solũnda sit hrclitas.
necne. sufficit eum recusari abhr̃de inttttu¬
to. neq enim illd̾ in qiuratur si solundo sit
hĩditas an nõ sit. opimo. enim uł metus uł¬
color eius qui nolirt. acdire hr̃ditatem inspi¬
citur nõ subitantia b̾rclitaitis. nec ininĩto.
non p̃scribi hr̃eli initituto debet cur metuat
hr̃litatem adut. uł cur nolit. cumuatie
sint hominum uoluntates quoꝵdam ne¬
goria tmm̃tium quorumdamuerationem.
quoramieris alien cumulum. tam et silo¬
cupler uiceatur hr̃ditas qͦpdam ostenias
uł mindi am quorudam signiticiri uo

Expanded text:
it factum, transeunt actiones ex Trebelliano nec quartae commodo heres in restitutione utetur: nam cum alieno periculo adierit hereditatem, merito omni commodo arcebitur. nec interest, soluendo sit hereditas nec ne: sufficit enim recusari ab herede instituto. neque illud inquiritur, soluendo sit hereditas an not adire hereditatem, inspicitur, non sub‹s›tantia hereditatis, nec immerito: non enim praescribi heredi instituto debet, cur metuat hereditatem adire uel cur nolit, cum uariae sint hominum uoluntates: quorundam negotia timentium, quorundam uexationem, quorundam aeris alieni cumulum, tametsi locuples uideatur hereditas, quorundam offensas uel inuidiam: quorundam gratificari uo
Abbreviated transcription (Latin):
rimo consulibus ciuus u̾lua hec sunt. ¶ cũ
sarus hr̃clitatibus. siqua ce his bonis u¬
clicia peꝑderent: exhis eos subire in quos
sn̾m eẽ. fidemssiam ꝑlacet. ut actioe̾su que
in bu̾dem hr̃dib q dãti solũt. casn ineos
neq his dar qui fidei sue cõmusum sicu
ti ragiti eẽnt irstitiuisent. ser idem est. et¬

Expanded text:
imo consulibus, cuius uerba haec sunt: 'Cum sariis hereditatibus, si qua de his bonis iudicia penderent, ex his eos subire, in quossum esse fidem suam: placet, ut actiones, quae in heredem heredibusque dari solent, eas neque in eos neque his dari, qui fidei suae commissum sic, uti rogati essent, restituissent, sed his et
Abbreviated transcription (Latin):
sublata eit hoc senatus consulto clubitatio
eor. qui achire hilitatem recus apet seu
metulitium. seu p̾tertu metus consueliert.
¶qmͣ aut̾ seatus subĩtum uoluĩt. br̃dib
subuenit. tñ et fideicõnussano snani ineo
quoci bioes si conueniant᷑ exceptioẽut pos¬
seu̾t. hr̃dibus subuentumeiti Ĩneouero
quoo si agant hr̃des repellunt᷑ ꝑ erceptio¬
nem. quod agn̾eli facultas ficei cõmissa

Expanded text:
Sublata est hoc senatus consulto dubitatio eorum, qui adire hereditatem recusare seu metu litium seu praetextu metus censuerunt. Quamquam autem senatus subuentum uoluit heredibus, subuenit tamen et fideicommissario: nam in eo, quod heredes, si conueniantur, exceptione uti possunt, heredibus subuentum est: in eo uero, quod, si agant heredes, repelluntur per exceptionem quodque agendi facultas fideicommissa
Abbreviated transcription (Latin):
demq nec exmilitis testõ plus legatorum
lieno. oelucto nec tñ quartam retinere
bit. si bĩs roganuus restituere totam hr̃li¬
tatem nõ deducta falcid̾ irgato et sp̃cutͤ.
alii iestituat nõ utiq debere eum detta¬
here fidei cõmissario .uͦ. q̃ tam busi libtalita¬
tem tm̃ ad priorem fideicõmislariũhit ue
luĩt ꝑtinere. ¶et si q̃ dringenta habens. oc
legauit titio. et partem climicliam hr̃cli¬
tatis sempnio restituere raganĩt extrebes¬
liano restitimonem faciemidã. iułait sẽt
afideicõmissatiopetat: qd̾ idcirto clicit iu¬

Expanded text:
Denique nec ex militis testamento plus legatorum lieno deducto. nec tamen quartam retinere ibit, si heres rogatus restituere totam hereditatem non deducta Falcidia rogato et ipsi, ut alii restituat, non utique debere eum detrahere fideicommissario secundo quartam, nisi liberalitatem tantum ad priorem fideicommissarium heres voluit pertinere. Sed si quadringenta habens ducenta legaverit Titio et partem dimidiam hereditatis Sempronio restituere rogaverit, ex Trebelliano restitutionem faciendam Iulianus ait et ‹a› fideicommissario petat. quod idcirco dicit Iu
Abbreviated transcription (Latin):
ras pat̾mnis arbnͣtus sit. nõ alr̾ratum foreat¬
bittium patroni. ꝗ̃ sieqmu̾arbittat᷑ sit. ⁊fcre
eamet̃ eit ꝑͥs. arbutio subituentuẽnt quia
sperent eni recie arbittaturũ idfaciant. nͥ
que uoluntate patͦm impsit. p̾titarui añ nup¬
tias oparum accõdatur.

Expanded text:
r ratum fore arbitrium patroni, quam si aequum arbitratus sit. et fere ea mens est personam arbitrio substituentium, ut, quia sperent eum recte arbitraturum, id faciant, non quae voluntate patroni nupsit, praeteritarum ante nuptias operarum actio datur.
Abbreviated transcription (Latin):
quenquam ꝑtinere. uidetur. quam qd
detiucto eoꝙ explende conlitionis cãtu
tum eẽt suꝑeẽt. ¶ Sicertum corpus he¬
res dare dap natus sit nec fecerit qͥ min:
ibi ubiro eet naceret. sud postea sine dolo
culpa berelis ꝑit. deterior fit legatari¬
i ꝯclino. ¶Cumbonoꝵ parte legãta.
dubiumsit. inrum rerum pactes. anexi¬
extimationem. pculus. ⁊ nerua rerum ꝑ¬
tes cẽ legata. exstimauit. S oportet ht̃¬
di̾ fucturri. ut ip̃e eligat. siuererum par¬
tes siue extimationem darem aluerit.
inbis tam̃reb partem ture heres ꝯceclit᷑
q̃sineclãpno diuidipossunt. Sin autẽ
ł nataͣlit̾ incliuise sunt. ł sine cũpnodi¬
uisio earumfiꝰ nõpõt. extimatio abhere¬
de om̃imõ p̃standa est.

Expanded text:
quemquam pertinere uidetur quam quod deducto eo, quod explendae condicionis causa datum esset, superesset. Si certum corpus heres dare damnatus sit nec fecerit, quo minus ibi ubi id esset traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior fit legatarii condicio. Cum bonorum parte legata dubium sit, utrum rerum partes an aestiaestimationem, Proculus et Nerua rerum partes esse legatas existimauerunt. sed oportet heredi succurri, ut ipse eligat, siue rerum partes siue aestimationem dare maluerit. in his tamen rebus partem dare heres conceditur, quae sine damno diuidi possunt: sin autem uel naturaliter indiuisae sint uel sine damno diuisio earum fieri non potest, aestimatio ab herede omnimodo praestanda est.
Abbreviated transcription (Latin):
ptura libimei ibi sunto ubi mat̃ sua eos¬
eẽuolet. nuuamobligationẽ pareͥt. Set
adauctoritatem defuncti cõsuandum id
ꝑtinebit. ut ibi uisserit ibisint. nͨtũsem¬
ꝑ uoluntas eiꝰ. aut iussufa ꝯsuari debet.
Ueluti sip̃tor doctus sit. ñ expeclire pupil.¬

Expanded text:
iptura: 'liberi mei ibi sunto, ubi eos mater sua esiptura: 'liberi mei ibi sunto, ubi eos mater sua ese volet" nullam obligationem parit, sed ad auctoritatem defuncti conservandam id pertinebit, ut ubi iusserit ibi sint. nec tamen semper voluntas eius aut iussum conservari debet, veluti si praetor doctus sit non expedire pupil
Abbreviated transcription (Latin):
aureos.x. situtores eampetuniã dare uo¬
luĩt ei ap̃quempueri autpuelle funt
nicħ ẽ qd extestam̃to agere possit. nã
eares eo ꝑtinet. utitutores sciant quo
lutas testatoris fuit. utipossint. eampe¬
cuniam sine ꝑiculo tare. ¶pop intesta¬
m̃tis q̃dam scribuntur. q̃ ad auctoritatẽ¬
gationem pariunt. F aũt talia funt si
te heretlem solum instituam ⁊ scribum
utimonum̃tum mͥ certa pecunia fcicias
nullam obligationem eascriptura re¬
dam poteris siuelis facere lilit̃ atq sico¬
herede tibidato idemscripsero. namsite
tesolum tũpnauero. ut monum̃tũ faci¬
as coberes tus agẽpotĩt. tetum familie
hertiscumde utifacias qm̃ int̃est illius
qñt̃ siurriq uissi estis hoc facere ĩ uicem
actioc̃m lubebitis. sitauctoritatẽ sccstentis
hoc quoq ꝑtinet cumquis uislit ĩmuni¬
cio imagines pomi. namsiñ honoris grã¬
municipu idfecisset. S sua. actio eonoe
nulli competit Itaq hecquinti mutu scͥ¬

Expanded text:
em": si tutores eam pecuniam dare nolunt ei, apud quem pueri atque puellae sunt, nihil est, quod ex testamento agere possit: nam ea res eo pertinet, uti tutores sciant, quae voluntas testatoris fuit, uti possint eam pecuniam sine periculo dare. Pomponius. in testamentis quaedam scribuntur, quae ad auctoritatgationem pariunt. haec autem talia sunt. si te heredem solum instituam et scribam, uti monumentum mihi certa pecunia facias: nullam enim obligationem ea scriptura redam poteris, si uelis, facere. aliter atque si coherede tibi dato idem scripsero: nam siue te solum damnauero, uti monumentum facias, coheres tuus agere tecum poterit familiae herciscundae, uti facias, quoniam interest illius: quin etiam si utrique iussi estis hoc facere, inuicem actionem habebitis. ad auctoritatem scribentis hoc quoque pertinet, cum quis iussit in municipio imagines poni: nam si non honoris municipii gratia id fecisset, sed sua, actio eo nomine nulli competit. itaque haec Quinti Mucii scr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ẽcliretto s ꝑsuccessi onem ad filiũ here¬
ditas patris ꝑuenit ¶ plus ego infratre
quitum heres extitiss. patri exberelatũ
frem̃ hereiem instituit. accepit substitu¬
tum ẽĩus legatum ñdelere Iac nec ꝗdẽ sũ

Expanded text:
 directo, sed per successionem ad filium hereditas patris pervenit. Plus ego in fratre, qui, cum heres exstitisset patri, exheredatum fratrem heredem instituit, accepi substitutum eius legatum non debere ac ne quidem si
Abbreviated transcription (Latin):
equis lic ñsit adiectum pensionib. dicẽ¬
dum erit equas fĩ. s si adiectusit pensio¬
nib mequis. ĩ equales. debebuntur. Que
erggo tlebetuntur iitumus ⁊ puto easdebi
nisispalĩt testator electionem lederit he¬
di. quas uir bonus arbitratus fuit. utpro
factultatib defuncti. ⁊ depoĩtione parrimo¬
nii debeantur. Si ⁊ si fuit adiectum uiri
bom arbitratu. hoc seq̃mur. utꝓportione
parrimonii sĩuexatõe ⁊ incõmo herectis
fiat ed ĩtapensionib quas putauerit le¬
electione fieri empensiones debere testator¬
uoluit. quatitates dutarat pensionum ĩ
arbririo heretis: aut legatarii ꝯtulit S.
sutasit legatum hetes mns. titio .x. rrima di¬

Expanded text:
licet non sit adiectum "pensionibus", dicendum erit aequas fieri. Sed si adiectum "pensionibus inaequis", inaequales debebuntur: quae ergo debeantur, videamus. et puto eas deberi nisi specialiter testator electionem heredi dedit, quas vir bonus fuerit arbitratus, ut pro facultatibus defuncti et depositione patrimonii debeantur. Sed et si fuerit adiectum "viri boni arbitratu", hoc sequemur, ut pro positione patrimonii sine vexatione et incommodo heredis fiat. Quid si ita "pensionibus, quas putaverit leelectione. fieri euoluit, quantitates dumtaxat pensionum in arbitrio heredis aut legatarii contulit.Sed si ita sit legatum 'heres meus Titio decem trima di
Abbreviated transcription (Latin):
ptis. continebuntuꝵ nec eafint exattacũ s¬
moriar. lic: mrationes meas translato
sint. ⁊ cautiones adattorem meum tra¬
stulerim. hic cyrogͣpha clebitorum. ⁊ pe¬
cumam cũm eẽt ꝑfecturus murbem ĩ late¬
erõgata reusus. inpatriam post bienniũ.

Expanded text:
ptis continebuntur nec ea sint exacta cum moriar, licet in rationes meas translata sint et cautiones ad actorem meum transtulerim". hic chirographa debitorum et pecuniam, cum esset profecturus in urbem, in lateerogata reuersus in patriam post biennium a
Abbreviated transcription (Latin):
Inlegitimis. ⁊ in hisqui amagisiratibdã¬
tur. quesitum est .ã. uni tetẽtr tntela
poisit ⁊ ait labeo ⁊ uni recte tutelam de¬
cerni posseenim aliquos. ł absentes. uł
furiosos eẽ. que sententia utilitatis gͣ
ad mittenda est.tͣ un i decernatut adimi¬
nistratio. sinergo ⁊ ꝓuocare sẽiuitem.
scd̃m suꝑiorem clausulam possut. et
magis est. ntsiom̃s satis non dedetĩt uł
sifinita est satistutio. ñnumqua enun
satisdutio abeis ñpet̾itur. aut satisdesi¬
nat ẽẽ. cautum. aut magistratus mu¬
nicipales abhis quos dederint᷑ aut no¬
luerint satis exigere posse dici ⁊ in his
quo cau cautum ñ est̾ ad mittendũ ꝓuo¬
cationem. mergo.⁊ inpatronis cõ sit.
dicendum maxime. ubi cessat satisda¬
tio. ⁊ puto inpatronis ñ oportere adiꝑt¬
ti ꝓuocationem nisi exmagna causa.
nequis sꝑẽ successionis teminuat. nam
sipatrono tutela. ñfuerit cõmissa ponĩt
ꝑ conpatronum dãpno affici quisolus rẽ
pupilli male ãministrat. ¶Silegiti¬

Expanded text:
itimis et in his, qui a magistratibus dantur, quaesitum est, an uni decerni tutela possit. et ait Labeo et uni recte tutelam decerni: posse enim aliquos vel absentes vel furiosos esse: quae sententia utilitatis gratia admittenda est, ut uni decernatur administratio. An ergo et provocare se invicem secundum superiorem clausulam possint? et magis est, ut, si omnes satis non dederint vel si finita est satisdatio nonnumquam enim satisdatio ab eis non petitur, aut satis desinit esse cautum, aut magistratus municipales ab his quos dederint aut non potuerunt aut noluerunt satis exigere, posse dici etiam in his, quo casu cautum non est, admittendam provocationem. An ergo et in patronis idem sit dicendum, maxime ubi cessat satisdatio? et puto in patronis non oportere admitti provocationem nisi ex magna causa, ne quis spem successionis deminuat: nam si patrono tutela non fuerit commissa, poterit per compatronum damno adfici, qui solus rem pupilli male administrat. Si legiti
Abbreviated transcription (Latin):
Intluorase aũt. ⁊ sine hr̃cditate tutela
defertur. inĩlum hr̃clitas sine tutelas
puta in eo quilatitauit cumserim̃ suũ
rogatus eẽt manu ĩ pontere namgñalit
tmus pͥi icciptt aurelio busso. ius patrõ
eum nonbr̃e. his ũbis plane t̃gi ũs atiõ
eorum quisubũtere fidei cõmissam libta¬
tem uelint. eo mõ puniantur neius patͦ¬
ni acquiratur ineoquem libm ẽe noluit
idem erit sifilie libͥtus agssignatus sĩt:
tutela quidem aput fr̃es remanebit.
ut marcellus notat. legitima aũt hr̃cli¬
tur. exlege .xii. tuibularum non ꝗde sp̃ałr¬
nomĩnatum delata est. s percomileqñticuͣ
hr̃ditatum. que exip̃a .i. patronis date
sunt gͣ manumissor. exlege .xii. tabula¬
rum tutor siue sponte manumisit sie ⁊¬

Expanded text:
Interdum autem etiam sine hereditate tutela Interdum autem etiam sine hereditate tutela defertur, interdum hereditas sine tutela, ut puta in eo qui latitauit, cum seruum suum rogatus esset manumittere: nam generaliter diuus Pius rescripsit Aurelio Basso ius patroni eum non habere, his uerbis: 'Plane tergiuersatio eorum, qui subuertere fideicommissam libertatem uelint, eo modo puniatur, ne ius patroni adquirant in eo, quem liberum esse nolunt'. idem erit, si filiae adsignatutela quidem apud fratres remanebit, ut Marcellus notat, legitima autem hereditur e lege duodecim tabularum, non quidem spnominatim delata est, sed per consequentias hereditatium, quae ex ipsa lege patronis datae sunt. Ergo manumissor ex lege duodecim tabularum tutor est, sive sponte manumisit sive
Abbreviated transcription (Latin):
am admĩstrare curator compelli debeat. R ꝗ
ei datum esset. tenĩ eum. exfideiꝯmisso. si
ñ cuiam snsciperet. nisi ioꝙ erdatum eẽt. ni¬
Nollet. ¶ petere. aut recloere eẽt ꝑaratus itẽ
q̃situm est. aniste curator satistare nepoti
noĩe satis ture tebere. delegitimis tutorib¬
larum agn̾atis telate sunt. ⁊ consangui¬
neis Itempatromi ide his qui ad legiti¬
mam hr̃ditatem. admitti possint ħ sum¬
ma ꝓuitentia. utquisꝑarent᷑. hanc suc ha¬
cessionem idẽ tuerentur bona neclilapi¬
tarentur. ¶ intclum̃ alibi est. hereclitaᷤᷤ
p̃alibi tutela. utputa sisit consangu̾ine¬
a pupillo. namhr̃clitas quidem adogna¬
tam ꝑtinet. tutela autem atugnatam¬
ꝑtinet. IItem inlib̾tinis sisit patrona . pa
tm̃demq erit ⁊ sisit patrone filia. ⁊ nepos.
Siaput hostes sit frater. inferioris gratus
agnatiss tutela. ndeferturnam si patto¬
siui  aput hostes sit. patroni filiꝗ tutela
non defertur. S interim ap̃torẽ tntur.

Expanded text:
rare curator compelli debeat. resp datum esset, teneri eum ex fideicommisso, si non curam susciperet, nisi id quod ei datum esset nollet petere aut reddere esset paratus. Item quaesitum est, an iste curator satisdare nepotibnomine satisdare debere. DE LEGITIMIS TUTORIBlarum adgnatis delatae sunt et consanguineis, item patronis, id est his qui ad legitimam hereditatem admitti possint: hoc summa providentia, ut qui sperarent hanc successionem, idem tuerentur bona, ne dilapidarentur. Interdum alibi est hereditas, alibi tutela, ut puta si sit consanguinea pupillo: nam hereditas quidem ad adgnatam pertinet, tutela autem ad adgnatum. item in libertinis, si sit patrona et patantundemque erit et si sit patroni filia et nepos. Si apud hostes sit frater, inferioris gradus adgnato tutela non defertur: nam et si patronus apud hostes sit, patroni filio tutela non defertur: sed interim a praetore datur.
Abbreviated transcription (Latin):
inom̃ib orcinis lib̾tis. locum ht. iestam̃to
manumissis. ¶ Sittuio plures ue tͣnanum¬
tãtamionis tutores sint. ss simulr sit ĩt
manumissores dicendum est. solos mascu¬
los forte tutores ẜ sialiquis exparronis
tecesserit. tutela penes ceteros parronos ẽ
qͣmius. ille filium reliq̃rit. ¶S fiabo¬
stib fuerit captus: nit̃m aasoliompatrõi
S ⁊ sioms paroni decesserint. nĩc nite¬
la aduters corum incipit ꝑunere ¶pin
si alitr expatrois filium. alter nepotem
reliquerit. uitum adsolumfilium anuõ
adnepotem tutela ꝑtineat. qr ⁊ nepos in
familia patris sui ꝓximus est. ħ appare¬
bit. exlegitimis hetetlitatib. legitima ãt
hr̃ditas adsolumfiliũ ꝑtinet. gͦ⁊ tutela
adsolum filium descendit. post filiumtẽ
adnepotem. ¶Queripõt sipatrõĩ filiu
sit remotus. ⁊ excusatus annepoti tute la
deferatur. ⁊ marcelbas mea sñã est. ut suc¬
ccecli ñposse scribat. io circo enim habier̃
atutela ut alii inlocum eoꝵ tentur. ñut

Expanded text:
 testamento manumissis. Si duo pluresve manumittant, omnes tutores sunt: sed si mulier sit inter manumissores, dicendum est solos masculos fore tutores. Sed si aliquis ex patronis decesserit, tutela penes ceteros patronos est, quamvis ille filium reliquerit. sed et si ab hostibus fuerit captus, interim soli compatroni Sed si omnes patroni decesserint, tunc tutela ad liberos eorum incipit pertinere. Proinde si alter ex patronis filium, alter nepotem reliquerit, utrum ad solum filium an vero et ad nepotem tutela pertineat, quia et nepos in familia patris sui proximus est? hoc apparebit ex legitimis hereditatibus: legitima autem hereditas ad solum filium pertinet. ergo et tutela ad solum filium descendit, post filium tunc ad nepotem. Quaeri potest, si patroni filius sit remotus vel excusatus, an nepoti tutela deferatur. et Marcellus in ea sccedi non posse scribat: idcirco enim abierunt tutela, ut alii in locum eorum dentur, non ut
Abbreviated transcription (Latin):
lex.xii. tabularum fecit iutͥores s⁊ ÷ hos
cogi satistare. receptum est i inim ut ⁊̃ t
parconum. ⁊ patroni filium ceterosq li¬
beros cius cogirem saluamfore sansdare
plerisq uiteatur. Sr ħ cansa cognita p̃¬
torem statuere debere meluis est. utrum
tebeat satisture patronus. liberiq eius an
nõ ut siꝑsona honestasit remittatur ei
satifdatio. ⁊ maxime sisuba modica sit.
Siaũt patroni ꝑscã. uulgaris. ⁊ minus
honestasit. ibi dicenclum est. satistutic̃e
locum pr̃e. ut aut mous tutele autꝑͣ

Expanded text:
im tabularum fecit tutores. Sed etiam hos cogi satisdare certum est, in tantum ut etiam patronum et patroni filium ceterosque liberos eius cog‹i› rem saluam fore satisdare plerisque uideatur. sed hoc causa cognita praetorem statuere debere melius est, utrum debeat satisdarnon, ut, si persona honesta sit, remittatur ei satisdatio et maxime, si substantia modica sit: si autem patroni persona vulgaris vel minus honesta sit, ibi dicendum est satisdationem locum habere: ut au
Abbreviated transcription (Latin):
rem ita duerit. ut eum herelẽ ĩstnueret
uissit pretor magisiratus cõnfirm arebi
iͥ cautionem quo accipere debuẽt necue¬
luntas eiꝰ quitutores dare ñpotuit. negli¬
gentiam magistratuum extusat peniq
p̃tor ñ ante decretum int̃ponere põt. ꝗͣ
ꝑ inquisitionem itoneis ꝓmantiatis In¬
de sequitur. ut situtele tp̃r solũndo ñ fuĩt.¬

Expanded text:
rem ita dilexit, ut eum heredem institueretiussit praetor magistratus confirmare: hi cautionem quoque accipere debuerunt nec voluntas eius, qui tutorem dare non potuit, neglegentiam magistratuum excusat. denique praetor non ante decretum interponere potest quam per inquisitionem idoneis pronuntiatis. unde sequitur, ut, si tutelae tempore solvendo non fu
Abbreviated transcription (Latin):
ermagi i Natũrali filio cuinicħ
relictum est. tuidr frustra datur a parre.
nec sine inquisitione confirmat᷑. ¶ Siꝙ̃s¬
dit. quitare potuit. ⁊ ille acceperat. cui
fuerat dantus ⁊ is datur cuĩ tunti fatul¬
tas eãt. ⁊ ꝓtribunali decretum iñpoitum.
inquirere tebet. sndurqui̾t patris uolũ¬
tas ꝙ infacil̃ est. simpximo mortis tp̃r
tutores nu̾ire ł curatores scripserit pat̃
lloꝵ p̃tor sequitur. ñscripturã testamti
ł codicilloꝵ napatris uoluntatẽ p̃tor
ita accipere deb. siñfuit ignarus. si l eo.
deniq si postea deeo quempater testam̃to
codicillisue ñiure delit. scripsit tutorẽ
ẽẽ nolle. nempe ñ sequitur primã uolũ s¬
tatem p̃tor. aqua pater discesit

Expanded text:
marum Naturali filio, cui nihil relictum est, tutor frustra datur a patre nec sine inquisitione confirmatur. Si quaeraderit qui dare potuit, et ille acceperit cui fuerat dandus, et is datur cuius dandi facultas erat, et pro tribunali decretum interposituinquirere debet, an duraverit patris voluntas: quod in facili est, si proximo mortis tempore tutores non iure vel curatores scripserit paterllorum praetor sequitur, non scripturam testamenti uel codicillorum. nam patris uoluntatem praetor ita accipere debet, si non fuit ignarus scilicet denique si postea de eo, quem pater testamento codicillisue non iure dedit, scripsit tutorem esse nolle? nempe non sequitur primam uoluntatem praetor, a qua pater discessit
Abbreviated transcription (Latin):
tis eedempartes eẽ tebr. ¶ Sireiq̃lega¬
taest an inrerum naturasit. dubutatur
forte sidubiumnt anhomo legatus uiuat
placuit agiquidem extestam̃to posse soffi¬
cio uiditis comineri. ut cautio int̃poneret̃
quaheres caueret: eamrem se ꝑ secuturũ.
⁊sinactus sit legatario restiturum.
dem.. Sifuus titii mͥ furtum fecĩt. deinde
tuuis ferede me instruto fuum tibi legaũ¬
it. ñ est imiquimtalemsuum tibi madi.
qualis ap̃titium fuit .i. ut me indẽpnẽs p̃¬
stes furti nomine ꝙ isfec̾erit ap̃titium na
⁊ sifimdus. quimeo fundo siuelat. legatus tͥ¬
fuerit. ñaliter. ame tibi p̃stari debebit. qua
ntpͥstinam suitutem rc̃tpiam Inec dissi¬
mile esteiquimantato alicunis suũ ennt᷑¬

Expanded text:
cis eaedem partes esse debent. Si res quae legata est an in rerum natura sit dubitetforte si dubium sit, an homo legatus uiuat, placuit agi quidem ex testamento posse, sed officio iudicis contineri, ut cautio interponeretur, qua heres caueret eam rem persecuturum et, si nactus sit, legatario restituturum.Si seruus Titii furtum mihi fecerit, deinde Titius herede me instituto seruum tibi legauerit, non est iniquum talem seruum tibi tradi, qualis apud Titium fuit, id est ut me indemnem praestes furti nomine, quod is fecerit apud Titium. Nam et si fundus, qui meo fundo sefuerit, non aliter a me tibi praestari debeat, quam ut pristinam servitutem recipiam. Nec dimile est ei qui mandato alicuius servum emit
Abbreviated transcription (Latin):
tium cornenanum.⁊ mancipia q̃meo sun¬
do cũmorłãr nea erunt. heres m̃s titio da¬
tis tp̃r. cũmfuga eẽt. enixa ẽ q̃ro anuł ip̃a
i partus eius legato ceclat R. ancillaquam¬
nis infugasit legata uidetur ⁊ licet fugi¬
tiua erat. ꝑide habetur. ac simeo funco
fuissz. moriente patre f huic consequens ẽ.
inpartusquo: matrem sequatur. ⁊ꝑ m̃leg
ato cedat. at siifundo eclitus fuisset. ¶ Si
titio stichus. aut panphilus utrũ eoꝵ mal¬
let. leganis est. demde panphilum testato:
ĩmo donauit. strichus inobligatione re¬
manet. ¶ Qb italegarum fui̾t titio ⁊ me
uio singulos suos do. lego. constat cos nõ
concursuros ieundem fuũ sicuti ñꝯ cur¬
runt cumita legatur. ntio sup̃.do lego
meuo alterum fuũ dolego. ¶ Snscuili¬
gatum fuerat. añquam ꝯstrrueret qͣ actio¬
ne. utiuell. decessit duob heretłib relictis
legatum acciꝑe simul uenientes. nisi ꝯsen

Expanded text:
ndum Cornelianum et mancipia, quae in eo funndum Cornelianum et mancipia, quae in eo fundo cum moriar mea erunt, heres meus Titio datis tempore cum in fuga esset, enixa est: quaero, an uel ipsa uel partus eius legato cedat. respondi: ancilla quamuis in fuga sit, legata uidetur et, licet fugitiua erat, perinde habetur ac si in eo fundo fuisset moriente patre familias: huic consequens est, ut partus quoque matrem sato cedat, ac si in fundo editus fuisset. Si Titio Stichus aut Pamphilus, utrum eorum malet, legatus est, deinde Pamphilum testator Titio donavit, Stichus in obligatione remanet. Quibus ita legatum fuerit: "Titio et Muio singulos seruos do lego', constat eos non concursuros in eundem seruum, sicuti non concurrunt, cum ita legatur: 'Titio seruum do lego: maeuio alterum seruum do lego'. Si is cui legatum fuerat antequam constitueret, qua actione uti uellet, decessit duobus heredibus relictis, legatum accipere simul uenientes, nisi con
Abbreviated transcription (Latin):
filia totis nomine. c ꝓmisisset deide cid
.c. eamtẽ legasset dolimali except heres
tutus erit. S. siet genet. expinissione. ⁊ pu¬
ella extestam̃to. agere instiruerit. cõneni¬
re enim int̃eos oportet. ut alitura acticẽ
contentisint. ¶ Suta cui legatum esset.
sitabulas cirographi mei hereclimeo recdoi¬
uim hub siteredẽmeum debito lituuit.
Ouare ⁊ sitabuie. extabunt. m̃intelligenĩ
conchitioni satis fetisse crecditor. nͥacceptũ
hereli fecerit. Esitabiuie inrerum natura
ñ fuerint. existimabit᷑ implesse ꝯclitiõẽ
siberedem libaui̾t. nec adremꝑtinebit. iam
runc cum testam̃ siebat. tabule int̃tiderĩt.
anpostea l mortuo testatore. ¶Sĩtior
meuio legatus fuit. stichus quitini erat de¬
bebitur pars stichimenio. Namtitius ꝙiuis
ad legatum ñadmiitatur partẽ faciet.
stichum aut panphilum utrum heres mens
le ture sticho mortuo libubatur cũm autez
semel dixit heres. prrum dare uelit. muta¬
re sentenniamñpont. ¶ Legatum ẽ itafũ¬

Expanded text:
sua dotis nomine centum promisisset, deinde eidem centum eadem legasset, doli mali exceptione heres tutus erit, si et gener ex promissione et puella ex testamento agere instituerit: convenire enim inter eos oportet, ut alterutra actione contenti sint. Si ita cui legatum esset: "si tabulas chirographi mei heredi meo reddiim habet " si heredem meum debito liberaverit". quare et, si tabulae exstabunt, non intellegetur condicioni satisfecisse creditor, nisi acceptum heredi fecerit, et, si tabulae in rerum natura non fuerint, existimabitur inplesse condicionem, si heredem liberaverit, nec ad rem pertinebit, iam tunc cum testamentum fiebat tabulae interciderint an postea uel mortuo testatore. Si Titio et Maeuio legatus fuerit stichus, qui Titii erat, debebitur pars Stichi Maeuio: nam Titius, quamuis ad legatum non admittatur, partem faciet. 'Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus le dare, Sticho mortuo l mutare sententiam non poterit. Legatum est ita: 'Fu
Abbreviated transcription (Latin):
uod siquis stichum. aupaphilũ
stipłatus est sempnio saichumlegasset.
menio panphilum. honeratus heres. in¬
tesligeretur. ut necesse habeat alteri ac¬
ticẽm suãm alti estimationem stichi aũ

Expanded text:
uod si quis Stichum aut Pamphilum stipulatus Sempronio Stichum legasset, Maevio Pamphilum, oneratus heres intellegitur, ut necesse habeat alteri actionem suam, alteri aestimationem Stichi aut
Abbreviated transcription (Latin):
tidie rationem hitere oporteat nichomin
enĩ uerum p̃tium suoꝵ mexstimatõem
declucetur. ¶ntio sundͥ. do. lego. si
hereddi meo .x. tecierit si .x. heres miode¬
binsset. ⁊ eatitius accepta ei ferisset. fũdũ
ũndicare põt. ¶Sititius ciustichus le¬
gatus fuerat. antequam serret adse lega¬
tum ꝑtinere decesserit ⁊ eumd̾ seio lega¬
stichunseiꝰ uñdicabit. ¶ Siꝑãt f alnĩ
pubere filio titio fundum legauit. da fub¬
stituto eundem esdem titio. ⁊ pupilluꝰ pat̾

Expanded text:
diae rationem habere oporteat: nihilo minus enim verum pretium servorum in aestimationem deducetur. "Titio fundum do lego, si heredi meo decem dederit". si decem heres Titio debuisset et ea Titius accepta ei fecisset, fundum vindicare potest. Si Titius, cui Stichus legatus fuerat, antequam sciret ad se legatum pertinere, decesserit et eundem Seio legaStichum Seius vindicabipubere filio Titio fundum legaverit et a substituto eundem eidem Titio et pupillus patri
Abbreviated transcription (Latin):
tium constare ñpõt. ¶ Silibtus pan¬
num. ex .uii. untus heretiem scripserit a¬
los exteteris. ⁊ italegauit. quisquis m
alius exsup̃scriptis. cumpatro meo hetes e¬
stmo singulos uicenis aureis. intelligẽ¬
dumerit. acoherede patroni dumtaxat
legatum datum. ⁊ ideo nitiũ ñamplius
quĩcuce ĩfuis uindicare posse a mecno ãt
illa quos existimo singulos uitenisaure

Expanded text:
t. Si libertus patronum ex septunce heredem scripserit, alios ex ceteris et ita legaverit: "quisquis mihi alius ex supra scriptis cum patrono meo heres eestimo singulos vicenis aureis", intellegendum erit a coherede patroni dumtaxat legatum datum et ideo Titium non amplius quincuncem in servis vindicare posse. adiectio autem illa "quo
Abbreviated transcription (Latin):
de i. sm õ quocumq modo silegataru
res fattatuit. diecclente obligatio lega¬
ti tͣgringuitur. S itafieo modo fu̾it eius
quoᷤꝰ ancui ñpossit.s poãmus remq̃m pure
dmionem. die legan cedeñte ibeo feredẽ aqͦ
eadem subconditione aui iegata finͣt nẽpe¬
s agãm extestam̃to. q hic stanis ẽ eius. ut
cxistente conclitione discessurui sit ame
dñimm. nam⁊ si exstipulatiõne mͥstichus

Expanded text:
orum. Non quocumque modo si legatarii res facta fuerit die cedente, obligatio legati exstinguitur, sed ita, si eo modo fuerit eius, quo auelli non possit. ponamus rem, quae mihi pure ditionem die legati cedente ab eo herede, a quo eadem sub condicione alii legata fuerit: nempe agam ex testamento, quia is status est eius, ut existente condicione discessurum sit a me dominium. nam et si ex stipula
Abbreviated transcription (Latin):
tu legatum extã fideiꝯ missi resinua n᷑ur.
seadẽ rõe ħ quo legatum utue fit sratius
heretti meo cau̾t. s ĩmunicipio exeã e a¬
ureos op̃ facturum. tuns ei .c. aureos ht̃s
m̃s dare tapnas esto. ¶ Sisempnius ti¬
tium herecdem instituerit.⁊ abeo p̾ biẽm¬
um funclum dari iusserit meuio. nnus
deinde abheretle suo eumdẽ fundũ incui

Expanded text:
. Eadem ratione hoc quoque legatum utile sit: "si Titius heredi meo caverit se in municipio ex centum aureis opus facturum, tum ei centum aureos heres meus dare damnas esto". Si Sempronius Titium heredem instituerit et ab eo post biennium fundum dari iusserit Maevio, Titius deinde ab herede suo eu
Abbreviated transcription (Latin):
chnlominus alegatai̾o nñditati. necei¬
tingunur legatum. ¶ Sitesfator quo
s coberedes quoꝵ int̾ ẽ hoc fieni snecsolũ
toe casui aluis yt̃. actionẽ. quam ẽ testa¬
e nõe genero aut sponso totemtar uisse¬
rit. ñ enim gener. aut spoͥnsus s. filia ht̃
aitionem eusmaxtme. int̃ est ñ indotatã
nẽe. ¶ Sifundus quileganis ẽ fuitatẽ¬

Expanded text:
hilo minus a legatario vindicari nec extinguitur legatum. Si testator quoum hoc casu alius habet actionem, quam cui testaae nomine genero aut sponso dotem dari iusserit: non enim gener aut sponsus, sed filia habet actionem, cuius maxime interest indotatam non esse. Si fundus qui legatus est se
Abbreviated transcription (Latin):
taxat p̃stare cõgenit. ¶Siqras stipu
latus stichum aut .x. uitum egõ uelim¬
leganit ꝙ eidebebatur tenebitur beres e
utpstet legatario actionen hibituro el
sisticrum legarũt. cum ille sticum. aut
x. teberet. incti actio legnturio adu̾sus
heredem conpetit. ut scripsit .iiil.l.xxx.¬

Expanded text:
e cogeretur. Si quis ita latus: "Stichum aut decem, utrum ego velimlegaverit quod ei debebatur, tenebitur heres eius, ut praestet legatario actionem electionem hsi Stichum legaverit, cum ille ei Stichum aut decem deberet, incerti actio legatario adversus heredem competit, ut scripsit Iul
Abbreviated transcription (Latin):
alteri actiones suas. alti litis exstumati¬
onem p̃stare ¶sir̃ unius restator gaio ac¬
ceptuimferit. netesseẽ. ut semꝑnu. ⁊ me¬
un legatum inutilesit ¶ Curã stich̾.
aut panpbilus legati fuissent duoꝵ testi¬

Expanded text:
alteri actiones suas, alteri litis aestimationem praestare. si tamen vivus testator Gaio acceptum fecit, necesse est, ut Sempronii et Maevii legatum inutile sit. Cum mihi Stichus aut Pamphilus legati fuissent duorum t
Abbreviated transcription (Latin):
siñfu̾it cuitens diusa uoluntas q̃ efnil¬
tis costigetur. anquis abhetede legarum
ł fideiꝯ missum. relictum noluerit. asub¬
quam abinsiuto. ñreliq̃rat ⁊quid sicẽ:¬
insubstituto cessaret. ⁊ quid si substituit
ceparte fideiꝯmissarium cui abinstrarto
telq̃tat. fcdeio srissum In obscura igitur
uoluntate lc̃cum habete rescriptũ mic̃ẽ¬

Expanded text:
n fuit evidens diversa voluntas: quae ex multis colligetur, an quis ab herede legatum vel fideicommissum relictum noluerit a subquam ab instituto non reliquerat? vel quid si cerin substituto cessaret? vel quid si substituit ex parte fideicommissarium, cui ab instituto reliquerat fideicommissum? in obscura igitur uoluntate locum habere rescriptum dice
Abbreviated transcription (Latin):
io seꝑari ase. ñinpetrabit. id ap̃tore lia
eñi ꝯditio ẽ hominũ alia ceterm retum
Ihomĩb enim benigna ratione receptũ
cipum uectigans ap̃is municipib sit lo¬
gatus anlegatum consistat petiq p̾sit.
ht̃. ualere leganim S ⁊ siñmrnicipib
s alii funtum uettigalem legam̃t ñui¬

Expanded text:
id separari a se, non impetravit id a praetore: alia enim condicio est hominum, alia ceterarum rerum: in hominibus enim benigna ratione receptum cipum vectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat petique possithabet, ualere legatum. Sed et si non municipibus, sed alii fundum uectigalem legau
Abbreviated transcription (Latin):
ganir ꝑ inde habenclum est. ac sipetita
legata ẽẽt. Quare.⁊ sipure atilio. subcon¬
ditione asubstituto legatum fui̾t ꝑ inde
om̃ia snabuntur ac sitm̃ afilio legatũ
fuiss. Contra autem siafilio subconcli¬
tione asubstituto. pure legatum fuit
pupilł pendente ꝯoitione. decesserit ex
substiutione sola legatum ualebit.
his ũbis. lutio ⁊ utio eorumue cuifun¬
dum do lego. utilit̾ legatur ⁊ suntiq n.¬
xetit. utriusq si alter. alteri totum debebi¬
ur. ¶cumitatu libẽr subꝯditionẽ¬

Expanded text:
tita legata essent. quare et si pure a filio, sub condicione a substituto legatum fuerit, perinde omnia seruabuntur ac si tantum a filio legatum fuisset: contra autem si a filio sub condicione, a substituto pure legatum fuerit et pupillus pendente condicione decesserit, ex substitutione sola legatum ualebit. His uerbis 'Lucio et Titio eorumue cui fundum do lego' utiliter legatur et, si utrique uixerint, utrique, si alter, alteri debebitur. Cum statuliber sub
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃s ad solutionem danctum ẽ. nec ũgendũ
ad taspiciendira uiditium ꝙ quid tẽpus
extono ⁊ equo p̃torem obsuare oportebit.
¶m̃i confiterur sequidem decc̃ iustã aũt
cansatñ asfert. cur utiq p̃stare ñ possit.
aucdicnctus ẽ sutputas alienares iegtata.

Expanded text:
endum ad suscipiendum iudicium: quod quidem tempus ex bono et aequo praetorem observare oportebit. Qui confitetur se quidem debere, iustam autem causam adfert, cur utique praestare non possit, audiendus est: ut puta si aliena res legata
Abbreviated transcription (Latin):
stem. Sipost mortemparris filio leget᷑.¬
dubium n est. quin mortuo patre ad filiũ
ꝑtineat. legatum nec int est. anpatrishe¬
res exiterit. nec ne si sisuo s sifuo pot mõ¬
tem dñirelicti legatum ẽ siquidẽ in ea

Expanded text:
e Si post mortem patris filio legetdubium non est, quin mortuo patre ad filium pertineat legatum nec intersit, an patri heres exstiterit nec ne, sed si servo post mortem domini relictum legatum e
Abbreviated transcription (Latin):
iussus fuerit. subcontraria conchtione
ualz legatum ⁊ sdeo existente ꝯcliticẽ l¬
ꝑnnebit. ⁊ ideo sipendente conclitione lib̾¬
tans. legatarius decesserit. posteaq defetĩt
leganim est q cliem uenturam cͥtum est.¬
⁊ ita iuł quo sensit. ũnait. Sifnus titole¬
gatus sit. ⁊ idempo mortem utu lipcẽ uissꝰ¬
dem. S eruo legato legariposse recepiũ
est. q aditahreitate statim fuus acꝗritur
legatario deinde sequitur legatum¶S
snum subconditione. legatum heres ałie

Expanded text:
ia condicione valet legatum: et ideo exsistente condicione lpertinebit. et ideo si pendente condicione libertatis legatarius decesserit posteaque defecerit legatum est, quia diem venturam certum est. ita Iulianus quoque sensit, unde ait: si servus Titio legatus sit et idem post mortem Titii liber essle Servo legato legari posse receptum est, quod adita hereditate statim servus adquiritur legatario, deinde sequetur legatum. Si servum sub condicione legatum heres alie
Abbreviated transcription (Latin):
tione hac suiol legatimfit. adheredes le¬
gataru rrãsmittitur. Aluro enim iurisẽ.
siquid tacite ꝯtmetur. aluit suibis exp̃ri¬
ita refectasit utnichil expͥstma materia
suꝑfit. tatã dicemus. utile manẽ leganĩ.
Iat fieadomo clestructa sit aliam egdẽ loco
testator eclificaui̾t. dicemꝑs interire lega¬
tum. nisi testatorera aliũ sensisse suerit
approbatum.
legarum est. quid emmsilegatarius. aquo
emẽte fundum. reres iuissus ẽ cum ernete¬
sitate eufurdum uñderet. nullũ ĩueĩ¬

Expanded text:
tione "si volet" legatum sit, ad heredem letransmittitur: aliud est enim iuris, si quid tacite contineatur, aliud, si verbis expriiculatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus utile manere legatum: at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificaverit, dicemus interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit adprobatum. legatum est. quid enim si legatarius, a quo emere fundum heres iussus est, cum ex necessitate eum fundum venderet, nullum inve
Abbreviated transcription (Latin):
exsententia p̃toris dabitur.
ssum prare priusquam adire ibe̾ ⁊ uñdi
Institutus heres ⁊ rogatus restituẽ herecli¬
tatem si omissa cãtestam̃ti. legitimã here¬
ditatem possideat: ñcdubie. utlegata cetã¬
q̃ fideiꝯ missa rabereditatem quo restituẽ
compellendus est ubtaites quor tamdiroc¬
tas quam fideicomissarias S sialenos

Expanded text:
ex sententia praetoris dabitur. ssum praestare, priusquam adire iuberet, vendInstitutus heres et rogatus restituere hereditatem si omissa causa testamenti legitimam hereditatem possideat, non dubie ut legata ceteraque fideicommissa, ita hereditatem quoque restituere compellendus est, libertates quoque tam directas quam f
Abbreviated transcription (Latin):
ulus. Sidolo tutoris omiseritpupillũ
ausam testi. ⁊ legnimã hr̃clitatem poffide¬
at. dantuẽ. legatorum attio ĩpupillum.
S eatenus q̃tenus hereditas ei acquisitã
est. Quid enim sicum alio possidat hr̃¬
ditatem. ¶S hoc ⁊ ineo ꝯuipubesẽ. pliq
putant obsuanclum inꝓquaparte poᷤ¬

Expanded text:
tutoris omiserit pupillus causam testamenti et legitimam hereditatem possideat, danda est legatorum actio in pupillum, sed eatenus, quatenus hereditas ei adquisita est. quid enim, si cum alio possideat hereditatem? Sed hoc et in eo qui pubes est plerique putant observandum
Abbreviated transcription (Latin):
titius heres esto. et sititius heres nonerit.
meuius heres esto tinus omissa cãtestĩ
hereclitatem legitimã possederit. menio
oũsus eum petitio hr̃clitaris duriñdebr
ꝓparte quam habiturus eẽt s itestam̃ticã
omissa nonfinsset. ¶ Cumenim omis¬
so testam̃to hr̃clitas possideatur. legato¬
rum quidem ⁊ lib̾tatum rano hubendu ẽ
qr alit̾̃quam ab hecede dariñpotuerunt.
rereclitatis uõ quertatuta ẽ pationem ha¬
berep̃tor ñdebr suaenim cuipa testator in¬
bhac conclitione hereditatis partem declit
quampotuit puredare. quare. ⁊ suta scri¬
ptum fuisset. titius reres esto. quisquis mͥ
ex sup̃scriptisberes erit. stichus lib. ⁊ heres e¬

Expanded text:
s esto: si Titius heres erit, Maevius heres esto" et Titius omissa causa testamenti hereditatem legitimam possederit, Maevio adversus eum petitio hereditatis dari non debet pro parte, quam habiturus esset, si testamenti causa omissa non fuisset. cum enim omisso testamento hereditas possidetur, legatorum quidem et libertatium ratio habenda est, quia aliter quam ab herede dari non potuerunt: hereditatis vero quae ita data est rationem habere praetor non debet: sua enim culpa testator sub hac condicione hereditatis partem dedit, quam potuit pure dare. Quare et si ita scriptum fuisset: "Titius heres esto: quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, Stichus lib
Abbreviated transcription (Latin):
sp..Eieademres diu̾sis ꝑsonis abinsti¬
tuto⁊ substituto fu̾t relicta. ñ ut̃q s. qͥ a¬
nis fuit. ⁊ ego testam̃ti causa. omissa bõꝵ
tio legatoꝵ ĩmedari debebit. ñsetus acsi
ip̃e reres scripius omissa causa testi bõꝵ

Expanded text:
Si eadem res diversis personis ab instituto et substituto fuerit relicta, non uterque, sed qui atus fuerit et ego testamenti causa omissa bonorum tio legatorum in me dari debebit non secus ac si ipse here
Abbreviated transcription (Latin):
tinuiruml qm̃filia parrisubstituit᷑. ĩ casu
ñut arbitrium eligendi relinquat ꝑ si
uaria legata sup̃ doctrantẽm tata sint᷑.
coꝵ prius rationem hẽntum q̃ afilia relu¬
tasunt ¶nõ enimcaret dolopater. quiron¬
te ꝓprio omisso. ꝓpt̃ comꝑenlium aliena
institutionem maluit. deniq sifilie patẽ
substituttus ẽ adnt hereditatem. nich eũ
dolo facere iulianus existimat/qr nemo
filie parrem contrauotum parentum sub¬
stituere ũr. S ut arburium eligendi re¬
linquat.
stem. Mater scd̃is tabulis inpuberi filio
substitutõ loc̃ edicto facit. siomisso testõ
legitimam hereditatem filii possideat dẽ
iuris erit. ⁊ sifilio heres datasit. ⁊ substitu¬
ta. ¶ Inientia eclicti ꝓpt̾ legatoꝵ lecã. s

Expanded text:
taturum, quoniam filia patri substituitur in casu, non ut arbitrium eligendi relinquatur: sed si uaria legata supra dodrantem data sint, eorum prius rationem habendam, quae a filia relicta sunt. non enim caret dolo pater, qui honore proprio omisso propter compendium alienam institutionem maluit. Denique si filiae pater substitutus adiit hereditatem, nihil eum dolo facere Iulianus ex‹i›stimat, quia nemo filiae patrem contra uotum parentium substituere uidetur, sed ut arbitrium eligendi relinquat.m Mater secundis tabulis impuberi filio substituta locum edicto facit, si omisso testamento legitimam hereditatem filii possideat. idem iuris erit et si filio heres data sit et substituta. In sententiam edicti propter legatorum ca
Abbreviated transcription (Latin):
Ipater sinc cõsẽsu filic dotem
auiro exegisset. ⁊ candẽ alii ni¬
ro enis filie nomine dedisset: et
mortuo patre filia cum priore ii¬
ro ageret doliunnali exceptiõe re¬
pellit᷑. ¶Lpiauus

Expanded text:
pater sine consensu filiae dotem a uiro exegisset et eandem alii uiro eius filiae nomine dedisset et mortuo patre filia cum priore uiro ageret, doli mali exceptione repellitur. 5 Ulpianus