comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neq aggeres neq fosse ium hostium sustinere
poterant coactis una .xl. cohortibus: quas ex
proximis presidiis deductas sors optulit: cesare
per nuntios fatit certiorem quid faciendũ exis¬
tim& accelerat cesar ut prelio intersit.
uis aduentu ex colore uestitus cognitoi quo insig¬
ni in preliis uti consueuerat turmisq equitu
& cohortibus usis quas sese sequi uisserat ut de
locis suꝑioribus hec decliua & deuexa ternebant̃
Hostes preliu committunt. Utrinq clamore sub.¬
lato: excipit rursus ex uallo atq om̃ib munici¬
onibus clamor: nr̃i omissis pilis gladiis rem ge¬
rũt. Repente post tergũ equitatus cernitur: co¬
hortes alie appropinquabãt. Hostes terga uerte¬
rũt. fugientibus equites occurrũt. fit magna
cedes Assedullus dux & princeps remus tum
occiditur. Uercassiuellannus aruernus uiiuis ĩ

Expanded text:
neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium committunt. Vtrimque clamore sublato excipit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt. Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; Vercassivellaunus Arvernus vivu
Abbreviated transcription (Latin):
sidio laborantibus mittit. Imꝑat: si sustinere nõ
possit deductis cohortibus eruptione pugnar&. Id
nisi necessario ne faciat ipẽ ad id reliquos cohorta¬
tus ne labori succumbat oũi suꝑioꝵs dimicationũ
fructũ in eo die atq hora doc& consistere.
nteriores desperatis campestribus locis propter
magͥtudiẽ municionu loca prerupta ex ascen¬
su temptant. Huc ed que parauerant conferit
multitudĩẽ telor exturrib propugnantes detur¬
bant aggere & cratibus fossas explent falcibis
uallũ ac loricam rescindũt. Mictit primoi
Brutu adolescente cũ cohortibus cesar. post
cum aliis Caium fabium legatum. Postremo
ipẽ cũ uehementius pugnaretur integro subsidi
adducit. Restituto prelio ac repulsis hostibus
eo quo Labienũ miserat contendit. Cohorte
quatuor ex proxĩo castello deducit. Equitũ ꝑte
sequi partem circũire exteriores munitioner.
& atergo hostes ad horiri uib&. Labienus postq̃

Expanded text:
sidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non sidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, aggere et cratibus fossas explent, falcibus vallum ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteriores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, postquam
Abbreviated transcription (Latin):
tibus extitit quod suu ꝑiculu ĩ aliena uid&̃ salute
constare. Omĩa eĩ plexiq que absũt uehe mẽ¬
cius hominum mentes perturbant
esar idoneum locũ nactus quid qua exꝑte geratur
cognoscit. Laborantibus sunimitit. Utrisq ad e¬
ãui occurrit: unũ esse illud tempus quo maxime
contendi cõueniat. Ealli nisi perfregerint mu¬
niciones de omĩ salute desꝑant. Romani si rem
obtinuerĩt sinẽ laborum oĩu expectant. Maxĩe
ad suꝑiores munitiones laboratur quo Uercassiuel¬
lannum missu demonstrauimus: iniquũ loci
ad decliuitate fastigiu magnũ hab& mom̃ẽtu
Alii tela coniciunt alii testudine facta subeunt de¬
fatigatis inuicem integri succedũt. Agger ab
uniuersis inmunicione coniectus & ascensum
dat gallis & ca que in terra occultauerãt romaĩ
contegit. nec ia arma nr̃is nec uires suppetũt
His rebus cogͥtis. cesar Labienũ cũ cohortibus sex sub¬

Expanded text:
tibus exstitit, quod suum periculum in aliena vident salute tibus exstitit, quod suum periculum in aliena vident salute constare: omnia enim plerumque quae absunt vehementius hominum mentes perturbant. Caesar idoneum locum nactus quid quaque ex parte geratur cognoscit; laborantibus summittit. Vtrisque ad animum occurrit unum esse illud tempus, quo maxime contendi conveniat: Galli, nisi perfregerint munitiones, de omni salute desperant; Romani, si rem obtinuerint, finem laborum omnium exspectant. Maxime ad superiores munitiones laboratur, quo Vercassivellaunum missum demonstravimus. Iniquum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela coniciunt, alii testudine facta subeunt; defatigatis in vicem integri succedunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus sex sub
Abbreviated transcription (Latin):
definuĩt cũ meridies esse iudeatur. His copiis Uer
quũ Uertingetorigis p̃ficiũt. Ille ex castris prima
iugilia egressus prope confecto sublucẽ itinere:
post mõte se occultauit militesq ex nocturno la¬
bore sese reficere uissit. Cũ iam meridies appro¬
pinquare iuderetꝰ: ad ea castra que supra de mõ¬
strauimus contendit. Eodemq temꝑe equitatus
ad campestres municiones accedere: & relique co¬
pie pro tastris se se ostendere ceperũt. Uertin¬
gentorix ex arce Alexie suos conspicatus ex op¬
pido egreditur castris longurius. musculos. falces.
reliquaq que crupcionis catusa ꝑauerãt profert
Pugnat᷑ uno tempore omĩb locis atq oĩa temptãt᷑.
que minime uisa pars firma est huc concurritur.
Romanoꝵ manus tantis munitionibus distinet᷑.
nec fatile pluribus locis occurrit. Multu ad ter¬
rendu nr̃os ual& clamor qui post tergu pũgnã¬

Expanded text:
definiunt, cum meridies esse videatur. His copiis Vercdefiniunt, cum meridies esse videatur. His copiis Vercquum Vercingetorigis, praeficiunt. Ille ex castris prima vigilia egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. Cum iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eodemque tempore equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt. Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; crates, longurios, musculos, falces reliquaque quae eruptionis causa paraverat profert. Pugnatur uno tempore omnibus locis, atque omnia temptantur: quae minime visa pars firma est, huc concurritur. Romanorum manus tantis munitionibus distinetur nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugnan
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ se ad suos receperũt. At interiores dum ea
que a uertingentorige ad cruptione p̃parata etãt
proferũt priores fossas explent. duicius in his reb
ad ministiundis morati prius suos discessisse cõg¬
nouerũt. ꝗͣ municionib appropinquarẽ. Ita re
infecta in oppidus reuerterũt. Bis inagno detri¬
mẽto repulsi galli quid agat consulũt. Locoꝵ ꝑitos
adhibent. Exhis suꝑioꝵ castroꝵ situs munitiones¬
q cognoscũt. Erat a septentrione collis quẽ ꝑꝑ ma¬
gnitudiẽ circuitus opere circũ plecti nõ poterat.
Nostri necessario pene iniquo loco & leniter dediui
castra fecerũt. Hec Cauis antistius Reginus &
lucius Caninius legati cũ duab legionibis obtine¬
bãt. Cognitis ꝑ exploratores legionibus: duces hos.¬
tiu. lxͫ ex omĩ nuõ deligũt eaꝵ ciuitatũ que
maximã uirtutis opinione habẽ quid quoqͦ pasto
agi placeat occulte inte se constituũt. ad eundi tp̃s

Expanded text:
rentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea rentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Vercingetorige ad eruptionem praeparata erant proferunt, priores fossas explent, diutius in his rebus administrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt. Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco et leniter declivi castra fecerunt. Haec Gaius Antistius Reginus et Gaius Caninius Rebilus legati cum duabus legionibus obtinebant. Cognitis per exploratores regionibus duces hostium LX milia ex omni numero deligunt earum civitatum quae maximam virtutis opinionem habebant; quid quoque pacto agi placeat occulte inter se constituunt; adeundi tempus
Abbreviated transcription (Latin):
torix atq ex oppido educit. Nostri ut suꝑioribiis
diebus cuiq erat locus attributus ad munitiones ac¬
cedũt fundis librilibus sudibusq quas in opere dis¬
posuerãt gallos glandibus proterrũt
rospectu tenebris adẽpto: multa utrinq uulnera
accipiunt. complura tormẽtis tela conĩciuntur.
At marcus antonius q Saius trebonius legati ꝗbo
hee ꝑtes ad defendendu obuenerãt qua exꝑte
nostros premi intellexerãt his auxilio exulterio¬
ribus castellis deductos submittebãt. dum longi¬
us abmunicione aberant galli : plus multitudi¬
ne teloꝵ proficiebãt. Postea ꝗͣ propius success̃¬
rũt aut se stimulis in opinantes induebãt aut in
scrobes delati transfodiebantꝰ. aut ex uallibus aii
turribus traiecti pilis muralibus interibãt
Multis undiq uulneribus acceptis nulla municione
p̃rupta cu lux apparer& ueriti ne ab latere
aꝑto ex suꝑioribus castris eruptione circũueni¬

Expanded text:
torix atque ex oppido educit. Nostri, ut superioribus torix atque ex oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, ad munitiones accedunt; fundis librilibus sudibusque quas in opere disposuerant ac glandibus Gallos proterrent. Prospectu tenebris adempto multa utrimque vulnera accipiuntur. Complura tormentis tela coniciuntur. At Marcus Antonius et Gaius Trebonius legati, quibus hae partes ad defendendum obvenerant, qua ex parte nostros premi intellexerant, his auxilio ex ulterioribus castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. Multis undique vulneribus acceptis nulla munitione perrupta, cum lux appeteret, veriti ne ab latere aperto ex superioribus castris eruptione circumveni
Abbreviated transcription (Latin):
piditas & timor ignominie ad uirtutẽ excitabãt
Cum ameridie prope solis occasu dubia uictoria
pugnaretur germani una in ꝑte confertis turmis
in hostes imp̾ctu fecerũt. cosq propulerũt.
Quibus in fugã cõiectis sagutarii circũuenti inter¬
fecriq sunt. Item ex reliquis partibus nr̃i cedetes
usq in castra in secuti. sui colligendi faculcate non
dederũt. At hi qui ab alexia processerãt mesti ꝓpe
uictoria desꝑata se in oppidu receperũt. Uno e¬
die in t̾misso: galli atq hoc spatio: magno cratiu
scalaꝵe arpagonu nuõ effecto. media nocte silentio
ex tastris egressi ad campestres municiones aecedũt.
Subito clamore sublato: qua sigͥficacione qui in op¬
pido obsidebant᷑ de suo aduẽtũ cognostere possent.
crates proitere fundis. sagitis lapidibus: nrõs de t¬
uallo perturbare reliqua que ad oppugnationẽ ꝑti¬
nẽi parant administrãt. Eodem tempore
clamore exaudito dat tuba signũ sius uertingen¬

Expanded text:
piditas et timor ignominiae ad virtutem excitabant. Cum a meridie prope ad solis occasum dubia victoria pugnaretur, Germani una in parte confertis turmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt; quibus in fugam coniectis sagittarii circumventi interfectique sunt. Item ex reliquis partibus nostri cedentes usque ad castra insecuti sui colligendi facultatem non dederunt. At ei qui ab Alesia processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercinge
Abbreviated transcription (Latin):
de sua õiũq salute: cu eo agere licer&. Ea re impe¬
trata. se se om̃es flentes ad pedes cęsari proiecerũt:
nõ minusid se cõtendere & laborare ue ea quę dixis
uderꝵ̃. Locutus ẽ ꝓhis diuiciacus hedius galliȩ
tocius. factiones esse duas. Haꝵ alteruis principatu
tenere heduos. Alterius auernos. hi cũ tantoꝑe de
potentatu inter se multos ãnos contenderẽ. factũ ee
uiti ab aͣuernis sequanisq germanis mercede arcesserẽt̃¬

Expanded text:
de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impede sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissviderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserent
Abbreviated transcription (Latin):
xxiii. Boioꝵ xxxii. Exhis qui arma ferre poss&
ad milia nonaginta duo. Sũma õiu fuerũt adi
nulia .Ccclxuiii. Eoꝵ qui domũ redierũt: censu
habito ut Cesar imꝑauerat. repertus ẽ nũs milium
ELLO. heluccioꝵ cõfecto. tocius fere galliȩ
legatil principes ciuitatu ad Cęsarem gra¬
tulatu cõuenerũt. intellige̾ se ia & si pro
domos suas heluecii reliquisse: uti toti gallię bellu
inferrẽr: impioq potirent᷑: Iocũq dom̃icilio ex magͣ
copia deliger&. quẽ ex omĩ gallia opportunissimu
ac fructuosissimũ iudicassent. reliquasq ciuitates sti¬
ab eo petere. uell&e. Ea re ꝑmissa dier cõcilio cõstitu¬
erũt. & uire uirando ne quis enũciar& nisi ꝙͥ cõĩ
consilio mãdatũ eẽt int̾ se sanxerũt. Eo consilio
dinusso. Idem principes ciuitatu. qui ante fuerat ad
Cesare reuerterũt Pecierũtq ut sibi secreto ĩ occulto

Expanded text:
XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium ello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stiab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto
Abbreviated transcription (Latin):
quo famem tollerarẽt allobrogib imꝑauit ut hiis
frum̃ti copiã facerẽt. ipis oppida uicosq quos incen¬
derãt restituere iussit. Id ea maxĩe roẽ fecit. qͣ
noluit eu locũ unde heluecii discesserãt uacare:
ne ꝑꝑ bonitatẽ agroꝵ. germani qui trans rhenu
incolũt. sius finib in heluecioꝵ fines transirẽt: &¬
finitimi gallię prouĩcię allobrogibq ess&. Boios pe¬
tentib hedius qͣ egregia uirtute erãt cogniti ut in
finib suis collocarent᷑ cõcessit. quib illiꝰ agros deder̃t̃:
quosq postea ĩ ꝑte uris libertatisq condicionẽ atq¬
ut pp̃i erat᷑ receperũt. In Castris heluecioꝵ tabu¬
le reperte sũt litteris grȩcis cõfecte. & ad cesarem
relate. Quibus in tabulis noĩati ratio cõfecta erat:
reꝵ summa erat capitũ heluecioꝵ milia .cclxiii.
Tulingoꝵ milia xxxui. La tobrigoꝵ xiii. Rauratoꝵ

Expanded text:
quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ essẽt᷑ suu aduẽtu expectare iussiss& paruerit
To posto csar ꝑueĩt : obsides arma. seruosi ꝗ ad eos pro¬
fugissent poposcit. Qu ea conꝗrũt & conferunt᷑.
nõcte internussa ciriter hoi milia sex euis pagi
qui uerbigenus appellat᷑. siue timore ꝑterriti. ne
armis traditis supplicio afficerẽt᷑. sue spe salutis ĩducti
ꝗ in tanta multitudiẽ dedit̾iorũ sua fugã aut ae¬
occultari aut oĩo ignorari poss& existimarẽ. prima
nocte e cascris heluetioꝵ egressi ad rhenu finesq
ger mãoꝵ cõtenderiĩt. Quod ub Cęsar resciuit : qꝵ
per fines ierant his uti conꝗrerẽ: & reduceret: sił
sibi purgati esse uell& imꝑauit. Reductos in hostiu
nuo habuit. Reliquos om̃es obsidib armis ꝑfugis
traditis in dedicionẽ accepit. Heluccios. Tulingos. Ia¬
tobringos in fines suos unde erat profeti reuerti
uissit: Et q om̃ib frugib anussis. domi nichil erat.

Expanded text:
tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat
Abbreviated transcription (Latin):
iiciebãt: & nõ milli inter carros rotasq mat̾aras ac
tragulas subiciebat̃ nr̃osq ulilnerabat. dui cũ eẽt
pugnatũ. impedim̃tis castrisq nil potiti sũt. Ibi
Orgentorigis filia atq unus c̃filiis captus ẽ. Ex co
plio circitꝰ hõiu milia.c.xxx. suꝑfuerũt: eaq tota
nocte cõtinẽt̾ ierũt. Nulla ꝑte noctis itinẽ int̾¬
inisso in fines lingonus die quarto ꝑuenerũt. Cu
triduu morati eos sequi non potuissent. Cesar ael
lingonas lrãs nũciosq misit: ne eos frumẽto ne ue
alia re iuuarẽt. qui si uuissẽt se eode loco: quo hel¬
uetios habituꝵ. Ipẽ triduo int̾misso cũ oĩb sius
copiis eos sequĩ cępit. Heluetii oiu reꝵ in opia adduti
legatos de dedicione ad eu miserũt. Qui cũ ad eu
mñitinere cõueisẽt. seq al pedes proretissa supplicifq
locuti flentes pace petiss&. atq eos in loco illo quo

Expanded text:
iciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac iciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo
Abbreviated transcription (Latin):
tib nr̃is boii & tulingi qui hõui milibus circiter .xu.
agnie hostui claudebant. & noiussimis presidio erat:
exitinẽ nr̃os latere apto aggressi circũuenere. Et id
conspicati heluecii: qui in mõte sese receperãt᷑: rursus
instare. & prelui reclintegrare cȩperũt. Romani
cõuersa signa bitriꝑtito contulerũt. Prima & secũda
acies ut uictis ac sũ motis resister&: tertia ut. ueniẽtes
sustiner&. Ita ancipiti pręlio du atq acrit᷑ pugnatũ
e. diucius cu sustinere nr̃oꝵ irapetus nõ posset᷑: alti
se ut ceperat in mõte receperuti: alteri ad impedim̃ta
& carros suos se cõtulerũt. Na hoc toto prelio cum
ab hora septia ad uespeꝵ pugnatũ sit auersũ hoste
nemo udere potuit. Ad multã noctẽ & ad im¬
pedinĩta pugnatũ ẽ. Propterea qđ pro uallo carros
obiecerãt᷑. &ͦ eloco sipiore in nr̃os ueĩentes tela cõ¬

Expanded text:
tibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV tibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela co
Abbreviated transcription (Latin):
cuti: mmpedim̃ta in unu locu cõtulerũt. Ipt̃ cofer¬
tissima acie reiecto nro eꝗtatii phalange facta. sub
prima nr̃a acie successerũt. Cesar primu suo de¬
inde or̃u ex cõspecti remotis equis: ut cquato diu
piculo spem fuge toller&: cohortatus suos pliu cõmi¬
sit. Milites eloco supiore pilis missis facile holtiu
phalangem ꝑ fregerũt Ea disiecta gladiis districtis in
cos impetũ fecerũt. Sallis magn̾o ad pugnã erat im¬
pedimẽto ꝗd plurib eoꝵ scutis uno ictu piloꝵ trans¬
fixis & colligatis: cu feri se inflixiss&: neq euellere:
neq sinistra impedita satis cõmode ꝓugnare poterat
Multi ut diu iactato brachio pręoptarẽt scutu manu
emiitere: & nudo corpe pugnare. Tande uulnerib
defessi & pede referre. & q mons suberat circiter mille
passuu eose recipere cȩperũt. Capto mõte & succedẽ¬

Expanded text:
cuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confercuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succeden
Abbreviated transcription (Latin):
emilii decurionis eetũ galloꝵ hostib nũciat᷑. Heluecii
scu qd timore ꝑterritos R. discedere a se cristimar
eo magis q̃ pridie supiorib locis occupatis: preliu m non
cõmisillent: siue eo ꝗ re frumetaria inc̃cludi posse co¬
fider&̃ cõmutato consilio atq itinẽ cõuerso nostros
a nouissimo agmie insequi ac lacessere ceperũt. Postꝗ̃
id aĩaduertit copias suas cęsir in proximũ collem
subducit: equitatũq qui sustiner& hostiu impetu
misit. Ipẽ interim in colle medeo triplice aciẽ in¬
struxit: legionũ quatuor ueteranoꝵ ita uti supo̾ se¬
in sũmo uigo duas legiones : quas in gallia citeriore
proxiẽ conscripsat. & omiã auxilia collocari: ⁊c totũ iubet
mõte homibus compleri. & interca sarcinas ĩ unũ
locũ cõferri. & eum ab his qui in supiore acie cõstite¬
rant muniri iussit. Heluccii cũ orũb sius carris se¬

Expanded text:
L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia conlocavit, ita utmontem hominibus compleret; impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris se
Abbreviated transcription (Latin):
proxiu colle subclucit acie instruit. Labienus ut erat
ei pręceptũ a cęsare ne preliu cõmuter& nisi prope
ipius copie hostui castra uise essẽt. ut undiq uno tpre
in hostes impetus fieret mõte occupato nr̃os expecta¬
bat prelioq abstinebat Multo deniq die ꝑ exploratões
Cesar cognouit & monte a sius teneri. & heluecios
castra mouisse. & considiu eimore ꝑ t̾ritu quod nõ
uidiss& prouisõ sibi renũciasse. Eo die. quo cõsuerat ex¬
ineͥuallo hostes seꝗt᷑ & milia passiui tria abcoꝵ castris
castra poĩt. Postridie eiis diei ꝙͦ õo biduus superat.
cũ ex̃citui frumetu metiri oporter& & quađ ⁊ bi
brãte oppido heduoꝵ longe maxiõ & copiosisimo nõ
amplius milib passuus decẽ & uiii. ab erat. rei frumẽ¬
tarię prospiciendu existimauit. Iter ab heluetiis
auertit. ac bibrate contendit. Ea res ꝑ fugitiuos

Expanded text:
proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cbracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos
Abbreviated transcription (Latin):
lia ł itum labienu legatũ propretore cũ duab legiõib
& his ducib qui iter cognouerat᷑. sũmu iugu moncis
ascendere ub&. Quid sui consilii sit ostendit. Ip̃e de
quarta uigilia eode itinẽ quo hostes ierant ad eos con¬
tendit. equitatũq om̃e anee se mittit. Considuis qui
rei militaris peritissimus habebat᷑. & ii ex̾citu.L. Sylle
& postea in marci crassi fuerat: cu exploratorib prę¬
mutie᷑. Prima luce cũ sũmus mons a lito labieno te¬
neret᷑. ipẽ ab hosciu castris non longius mille & ꝗnge¬
tis passib abeẽt. neq ut postea ex captiuis comperit a
aut ipius aduẽtus aut labieni cognitus eẽt. Considius¬
equo amisso ad eu ꝯͥccurrit: dicit mõte. quẽ a labi¬
eno occupari uoluerit: ab hostib teneri. id se agallicis
armis atq in signib cognouisse. Cęsar suas copias in

Expanded text:
lia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus lia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus eequo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in
Abbreviated transcription (Latin):
uius accidiss&: cũ ipẽ cu locũ amiciciȩ apud eũ te¬
ner& nemine existimatuꝵ nõ sua uolũtate factum
Qua ex re futuꝵ uti tocius galliȩ animi ase auerterent᷑
Hec cũ plurib uerbis flens a cesare peteret. Cȩsir eius dex¬
tram pren̾dit. consolatus pogat fine orandi faciat. Tanti
cuis apud se grã esse ostendit uti &. rei.p. iniuria: et
siu dolorem eius uolũtati ac p̃cib condon&. donnori¬
gem ad se uocat. frẽm adhib&. que inte rephendir os¬
tendit. quȩ ip se intelligat. quę cuutas q̃ratꝰ proponit
mon& ut in reliquũ tpũs omes suspiciones uit&. Pretita
se diuitiaco fratri condonare dicit. donnorigi cuscodes¬
cuscodes poĩt: ut quȩ agat: co loquat᷑ scire possit. Eode
die ab exploratorib cercior factus. hostes submõte cõ¬
sedisse milia passuu ab ipius cascris octo. qualis esset
natura montis. & qualis in circuitu ascensus: qui cognos¬
cer& misit. renũciatu ẽ facile esse. e tercia uigi¬

Expanded text:
ius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigi
Abbreviated transcription (Latin):
salutis iniquo loco. contra eos qui ex uallo turribusq tela
iacerẽt pugnare̾ debuit. Cu in una uirtute omĩs spes sa¬
lutis consisteret. Occisis ad hõuĩ milib qͣtuor reliqui in
oppidu reiecti sũt. Postridie eius diei refraotis portis: cu
iam defender& nemo. atq intromissis militibus nostris
sectione eius oppidi um uersam Cęsar uendidit Abhis
qui emerat capitu nũs adeum relatus ẽ miliui quinqua¬
ginta triu. Eodẽ tempore apublio Crasso: quẽ cũ le¬
gione una miserat ad uenetos: unellos: osisinos: curio¬
solitas. sesunos: auler eos. rhedones: quȩ sut maritimȩ
cuutates: Occeanu q attingũt: certior factus est. omẽs

Expanded text:
salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque atting
Abbreviated transcription (Latin):
sũma muri aggerisq altitudiẽ aterui armoꝵ ade¬
quaret. Et tũ circiter ꝑte tercia: ut postra ꝑspectũ ẽ
celata: atq in oppido retenta: eo die pate sũt usi. Sub
ussit. ne quã noctu oppidani ab militib inuiriam
accipent. Illi ante inito ut intellectu ẽ consilio: qđ
deditione facta nostros pręsidia non inducturos: aut
deniq indulgentius seruaturos crediderãt. partim
cũ his quę retinuerãt & celauerãt armis. partim
scutis ex cortio factis aut uiminibus intextis quę̧ subito
ut temporis exiguitas postulabat ipellibus induxerãt. t̾tia
uigilia: qua minime axqduus ad nr̃ãs munitiones asceñ¬
sus uidebatꝰ. oñb copiis repente exoppido eruptionẽ fecer̃t̃
eleriter ut ante cęsar imparat ignib signisicatiõe stã.
exproximis castellis eo concursum est: pugnatũq ab hosti¬
bus ita acriter est ut auiris fortibus in extrema uel ꝑtę

Expanded text:
summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaesummam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die piussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe
Abbreviated transcription (Latin):
muserũt. Qui ad huc̃ modũ locuti: non se existimare
romanos sine ope diuina bellu gerere: qui tante altitu¬
dinis machinationes: tanta celeritate proinouẽ. & ex¬
tati ꝑnuttere dixerũt. Unu petere ac deprecari. si for¬
te pro sua clementia ac mansuetudẽe: quã ipĩ ab aliis
audirent statuissẽt. Aduaticos esse conseruãdos. ne se
arnus despoliaret. sibi omẽs fere finitimos esse mimicos:
ac sue uirtute inuidere: aquib se defendere tradicis ar¬
int̾fici. inter quos dominari consuescent. Quibus ad
hec Cęsax respondit se magis consuetudiẽ sua ꝗͣ merito
coꝵ cuutate conseruatuꝵ. si prius ꝗͣ murũ aries atti¬
gisset: se se dedissẽt. Sed deditionis nulla esse condici¬
onem: nisi armis traditis. sed id quod in neriuos fecis
facere dixerũt. armoꝵ magna multitudiẽ de muro
in fossam quę erat ante oppidũ iactata: sic ut prope

Expanded text:
miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promovetati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis arer cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis feciss imperarentur facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope
Abbreviated transcription (Latin):
una reliquerũt. Hi post eoꝵ obitu multos annos
a finitimis ex agitati cu alias bellum inferrent: alias
illatum defenderet᷑. consensu eoꝵ oĩu pace facta hunc
sibi domicilio locũ delegerũt. Ac primo aduentu ex̾citus
nrĩ crebras ex oppido excursiones faciebant. paruulisq
preliis cũ urĩs contendebãt. postea uallo pedu duodecim
in circuitu .xU. miliu crebrisq castellis circũmuniti.
oppido sese cõtinebat. Ubi uineis actis. aggere extructo
turrim procul constitiu uiderũt. primũ irridere ex mu¬
ro. atq increpitare uocibus. quod tanta machinatio a
canto spatio instrueret᷑. quibusna manib aut quibus
uiribus i presertim hoĩes tantule stature: na pleꝵq õib
gallis pre magnitudiẽ corpoꝵ suoꝵ breuitas nra cõtẽptui
esti tanti homihis turrim in minos se se collocare con
atq inusitata specie cõmoti. legatos ad cęsare de pace

Expanded text:
una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare conft, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace
Abbreviated transcription (Latin):
dia uideret diligentissiẽ cõseruauit: suisq finibus
atq oppidis uti uissit. & finitimis imꝑauit ut ab
in iuria & maleficio se se suosq prohiber&. Aduatii
de quib supͣ soripsimus cũ oĩb copiis auxilio ner uiis
uenirẽt. Hac pugna nũciata ex itinere domũ re¬
uerterũt. cũctis oppidis castellisq desertis sua omĩa
in unũ oppidu egregie natura munitu cõtulerũt.
Quod cũ ex om̃ib incircuitu partibus altissimas ripa
despectusq hr̃et: una exꝑte leniter accliuis aditus
quebatꝰ. Quem locũ duplici altissimo muro mu¬
nierãt. tu magni ponderis saxa & pre acutas
trabes in muro collocabat᷑. Ip̃i erãt ex cymbris theu¬
tonicisq prognati. Qui cũ iter per proiũciã nra
atq Italiam facerer: his impedim̃tis quę secu
agere ac portare nõ poterat᷑: citra flumẽ rhenũ de¬
positis custodiȩ ex suis ac prȩsidio sex milia hõii

Expanded text:
dia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus dia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus quebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum
Abbreviated transcription (Latin):
& coaceruatis cadauerib qui suꝑesset  ut ex tumu¬
lo tela in nr̃os cõii cerde. &pila int̾cepta remitte¬
rent: ut non ne quicꝗͣ tante iurtutis hoĩes uidi¬
care deber&: ausos esse transire latissunũ flumen:
ascendere altissimas ripas. subire iniquissimũ locũ:
qua facilia ex difficillimis aĩ magnitu do redegerat.
Ioc pręlio facto. & prope ad interempcione gẽtui
ac noiẽ neriuoꝵ redacto: maiores natu quos una
cũ ꝓueris mulieribq in estuaria ac palude col¬
lectos dixeramus. Hac pũgna nũciata: cũ uicto¬
ribus nichil impeditu: uictis nichil tutu arbitra¬
rentur. oiuĩ qui suꝑant̾ consensu legatos ad cęsarẽ
miserut̃. seq ei dediderũt. Et in cõmemoranda
ciuitatis calamitate ex fexcentis adtres senatores
arma ferre poss& se se redactos esse dixerũt.
Quos Cęsar ut in miseros ac supplices usus misericor¬

Expanded text:
et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumuet coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericor
Abbreviated transcription (Latin):
Titus Labienus castris hostiu potitus. & ex loco suꝑiore
quȩ res inurĩs castris gererent conspicatus: decia
Legione nrĩs subsidio misit. Qui cu ex equitu
& calonũ fuga. quo in loco res esse. ꝗͣ toq inꝑiculo
& castra & legiones & imꝑator uersaret cogno¬
uissent: nichil ad celetitate sibi reliqui fecerũt
Noꝵ aduẽtu tanta reꝵ cõmutacio ẽ facta: ut nr̃i
& qui uulnerib cõfecti ꝓcubuissent scutis in¬
nixi preliu redintegrar&. Tum calones ꝑ ter¬
ritos hostes conspicatiꝰ. Qia mnermes armatis oc¬
curretũt. Equites uõ ut turpitudiẽ fuge uir¬
tute delerẽt. om̃ib in locis pugnãt: quos elegio¬
nariis militib preferr&. At hostes &ia ĩ ex¬
trema spe salutis: tanta uirtute prestiterũt: ut
cũ prima eoꝵ cecidiss&̃: proximi iacentib insiste¬
rent. atq ex eoꝵ corꝑib pugnarẽt. iHis deiectis

Expanded text:
T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in let castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis
Abbreviated transcription (Latin):
processit. Centurionibq noĩati appellatis. reliquos co¬
hortatus milites signa inferre & mampulos laxare
iussit quo facilius gladiis uti posset᷑. Cuius aduẽti spe
illata militib ac redintegrato aĩo: cũ pro se quisq in
conspecti Imꝑatoris &ia extrenis suis rebus oꝑam no¬
uare ꝑ cuperet. paulu hostiu unpetus tardatus est.
esar cũ septimã legionẽ quę iuxta constiterat item
urgeri ab hoste uelissor tribunos militũ monuit
ut paulatim se se legiones cõuĩgerẽt. & cõuersa sigͣ
in hostes inferr&. Quo facto eu alius aliis subsi¬
diu ferr&: neq timer& ne aduersi ab hoste circũ¬
ueĩrent᷑. audacus resistere ac fortius pugnare cęperũt.
nterim milites legionũ duaꝵ quę in noiussiõ agm̃e
p̃sidio impedimẽtis fuerãt. prelio nũciato: cursũ in¬
citato: in sũmo colle ab hostibus conspiciebant᷑. Et

Expanded text:
processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos coprocessit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et
Abbreviated transcription (Latin):
ciauerũt¶ Cęsar adeciẽ legiõis cohortataẽ ad dex¬
trum cornu profectus: ubi suos urgeri: signisq
in unũ locũ collatis: duodetiẽ legionis confertos
milites sibi ip̃os al pugnã esse umpedim̃to iudit:
Quarte cohortis omib centurionib occisis. sigͥfeo¬
q int̾fecto. signo amisso. reliqͣꝵ cohortiu om̃ib
fere centurionib/ aut uulneratis aut occisis: ĩ his
pͥmipilo p̃sextio batulo fortissiõ uiro: multis gͣuib¬
q uulnerib confecto ut ia se sustinẽ nõ poss&.
reliquos esse tardiores. & nõ nullos a nouissimis desertos
prelia excedere ac tela uicare. hostes neq afronte ex
inferiore loco subeũtes int̾mittẽ & ab utroq latere i¬
scare & rem esse in angusto udit: neq ullum esse sub¬
sidiu quod submiti poss&: scuto a nouissimis uni militi
detracto. qđ ipe eo sine scuto uenerat inprimã acie

Expanded text:
tiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem