comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te uobis qualiter gestũ sit
explicabo. Fuerat ausa
nescio qua carnotũ oppidũ
pecebamus Interea dũ
uicũ quendã habitantiũ
multitudine frequentis¬
simũ preterimꝰ obuiã no¬
bis in manis turba ꝓcessit
quȩ erat tota gentilium:
Nã nemo in illo uico noue¬
rat xp̃ianũ. Uerũ ad fa¬
mã tantiuiri cãpos om̃s
late petentes confluenti¬
ũ multitudꝰ contexe¬
rat Sensit hic martinus
operandũ: et annuntian¬
te sibi spũ totꝰ infremuit:
Uec mortale sonans uerbũ
dĩ gentilibus predicabat.
sepius in gemescens cur tan¬
ta dnm saluatorẽ turba
nesciret Interea sicut nos
incredibilis circũ dederat
multitudo: mulier quȩdã
cuius filius paulo ante de¬
fecerat corpus ex anime
beato uiro ꝓtensis manib:
cȩpit offerre dicens
Scimus quia amicus dĩ es
restitue mihi filiũ meũ
qr unicus mihi est Iunx̃
se cetera multitudo. et
matris p̃cibus ad clamabat:
Cũ martinus uidens ꝓspec¬

Expanded text:
tem vobis qualiter gestum sit, tem vobis qualiter gestum sit, explicabo. Fuerat causa nescio quae, qua Carnotum oppidum petebamus. interea, dum uicum quendam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obuiam nobis inmanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo uico nouerat Christianum. uerum ad famam tanti uiri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. sensit Martinus operandum et adnuntiante sibi spiritu totus infremuit, nec mortale sonans uerbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime beato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expec
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si uerũ ẽ immoqr uerũ
est: conicere possumus
quanta fuer̃ illa quȩ mo¬
nachus operatus .ẽ. et que
teste nullo solus exercuit.
cũ tanta illũ in episcopatũ
signa fecisse sub oculis om̃i¬
ũ uiderimus. Multa quide
illius prius gesta in notuere
mundo: neq potuere celan
sed innumerabilia. et̃. di¬
cuntur. Quȩ dũ iactanti¬
ã uitat: occultauit. neq
in hominũ notitia passusẽ
ꝑ uenire. Quippe qui hu¬
manã substantiã suꝑ gres¬
sus: uirtutis sue conscienti¬
a mundi gloriã calcanis.
cȩlo teste frueredir. Qd
uerũ. eẽ: uel ex his que
cõꝑta nobissunt nec late¬
re potuer̃: possumꝰ estima¬
re. Si quidẽ ante episco¬
patũ duos mortuos uitę
resticuerit: qđ libertu¬
us plenius ẽ. locutus in e¬
piscopatu uero qđ pret̃ mi¬
sisiẽte miror unũ tantũ¬
modo suscitarit: Cuius rei
ego sum testis: si tamen ni¬
hil tam̃ deminus idoneo
teste dubitatis. Id ipsũ au¬

Expanded text:
quod si verum est, immo quia verum quod si verum est, immo quia verum est, conjicere possumus quanta fuerint illa quae monachus operatus est, et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium viderimus. Multa quidem illius prius gesta innotuere mundo, neque potuere celari: sed innumerabilia esse dicuntur quae, dum jactantiam vitat, occultavit, neque in hominum notitiam passus est pervenire; quippe qui humanam substantiam supergressus, virtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, coelo teste frueretur. Quod verum esse vel ex his quae comperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare; siquidem ante episcopatum duos mortuos vitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus; in episcopatu vero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitaverit. Cujus rei ego testis sum, si tamen nihil de minus idoneo teste dubitatis. Idipsum au
Abbreviated transcription (Latin):
ob illius uiri iniuriã tene¬
rentur: Igitur om̃s ra¬
pidis nos passibus conse¬
cuntur conscufactiac me¬
fitipudore confust flen¬
tes et puluere quose ipsi
fediuerant. capud atq
Et ut eos abire sineret postu¬
lantes: satisse uel sola cons¬
cientia dedisse poenarũ.
satisq: intellexisse. quia
eosdẽ ipsos uiuos absorbe¬
re t̾ra potuisset. uel ipsi
potius amissis sensibus in
immobilẽ saxorũ naturã
rigescere debuissent. si¬
cut ad fixa locis quib stete¬
rant ium̃ta uidissent:
Orare se atq obsecrare ut in¬
dulgeret sceleris ueniã.
et copiã p̃staret ab eundi.
Senserat enĩ prius quã ad¬
currerent uir beatꝰ illos
teneri. nobisq id ante iã
dixerat. Ueniã tam̃cle¬
m̃ter indulsit. eosdẽq
abire ꝑmisit animalib
resticutis V
Item anĩ aduerti
decet sepe sulpici
martinũ tibi dicere so¬
litũ nequaquã sibi in
episcopatũ eã uirtutũ gra¬
tiã suppetisse: quã prius se
habuisse me minisset :

Expanded text:
ob illius uiri iniuriam teneob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adqueeniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus iteneri, nobisque id ante jam dixerat: veniam tamen clementer indulsit; eosdemque abire permisit animalibus restitutis. IV. autem animadverti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam virtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset:
Abbreviated transcription (Latin):
nimis interra ꝓcubuis set
inuenimus. statĩq eũ a sel¬
losuo imposuimus: ac locũ
cedis illius execrantes rap¬
tm abire ꝓperauimus
Interea illi regressi ad re¬
dã suã furore saciato agi
quo ire cȩperant ium̃ ta
p̃cipiunt. Quȩ cũ om̃a
solo fixa acsi ȩnea signa
riguissent tollentibus
altius uocẽ magistris fla¬
gris hicͣ atq inde reso¬
rantibus nihil penitus
mouebantur: Consur¬
gunt de inde om̃s parit̃
in uerbera consumit gal¬
licas multorũ pena mas¬
tigias. tota rapit᷑ silua
de ꝓximo trabibus ium̃¬
ttunduntur. sed nihib
penitus seuȩ manus age¬
bant. uno atq eodẽ in lo¬
costabant fixa simulacra.
Iuid agerent infelices ho¬
mines nesciebant. nec iã
ultra dissimulare poterint
quin quã libet brutis pe¬
coribus agnoscerent diui¬
no numine se teneri
Tandẽ ergoinse reuersi.
cunt ex uiantibus. a se
Tũ uero apparere om̃ibus
causa manifesta. nec ig¬
norare iã poterant quin

Expanded text:
nimis in terram procubuisset, nimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi cunt ex uiantibus, Martitum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ pore. iter cũ
eodẽ dũ dioceses uisitat
agelumus: nobis nescio
qui necessitate remoran¬
tibus. aliquandlũ ille ꝓces¬
serat. Interim ꝑ aggerẽ pu¬
blicũ plena militantibui
uiris ficalis reda ueniebat:
Sed ubi martinũ inueste hys¬
pida nigro et pendulo pal¬
lio circũ tectũ. contigua
delatere ium̃ta uider̃:
paululũ in partẽ alterã
paue facta heserunt
De in funibus inplicatis
ꝓtentos illos quib ut se¬
peuidistis misera illa ani¬
malia conglobantur. or¬
dines miscuerunt
ũq aegre expediuntur mo¬
ram facere ꝓperantibus qua
ꝑ moti iniuria militantes p̃ci¬
pitatis in terrã saltibus sede¬
derunt De in martinũ flu¬
gris ac fustibus urguere.
tus et incredibili patien¬
tia p̃bens terga cedenti¬
bus. maiorẽ in saniã infe¬
licibus cõmoueret. ma¬
gis ex hoc furentes. quod
ille quasi non sentiens uen¬
bera in lata contẽpneret.
Nos ilico consecuti fęde cru¬
entũ atq uniuersa corpo¬
ris parte laniatũ : cũ exa¬

Expanded text:
tempore iter cum eo, dum dioeceses uisitat, agebamus. nobis nescio qua necessitate remorantibus aliquantulum ille processerat. interim per aggerem publicum plena militantibus uiris fiscalis raeda ueniebat. sed ubi Martinum in ueste hispida nigro et pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibus inplicatis protentos illos, quibus, ut saepe uidistis, misera ipsa animalia conglobantur, ordines miscuerunt: dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. qua permoti iniuria militantes praecipitatis in terram saltibus se dederunt. dehinc Martinum flagris ac fustibus urguere tus et incredibili patientia praebens terga caedentibus maiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exa
Abbreviated transcription (Latin):
iaccitaret : Ex quo coni¬
cere possumus istius mo
dipseudo ꝓphetis existen
dabolus arte cẽptauerit¬
UODA
enĩ die premis¬
sa prese et cir¬
cũ amsatus ipse luce
purpurea. quo facili¬
us claritate ad sump¬
ti fulgoris in luderet.
Veste etiã regia indutus.
diademate ex gẽmis au¬
roq redimitus. calceis
auro in litis. serenoore.
leta facie. ut nihil omu¬
nus quã a g: diabo¬
lus putaretur oranti
incellula astitit.
Cũq martinus primo
as pectu eius fuisset he¬
botatus. diu multũq¬
ambo silentiũ tenuer̃.
Tum prior diabolus.
Agnosce inquit martine
quẽ cernis. Xp̃s egosũ
descensurus ad terras.
prius me maniifestare ti¬
biuolui Ad hȩc cũ mirs¬
tinus taceret. nec quicquã
Sfes ponsi referret. ite rare
ausus est diabolus ꝓfessionis
quid dubitas credere quẽ
uides xp̃s egosum: tũ ille
reuelante sibi spũ ut intd¬
est nisi crucis stigmata p¬
ferentẽ uenire ñ credit
Adhanc uocẽ ille statĩ utss¬

Expanded text:
iactitauerit. ex quo coniiactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentbus diabolus arte temptaueritodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut inteest, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam . ad hanc ille uocem statim ut f
Abbreviated transcription (Latin):
Atubi in luxit dies apre¬
hensũ dextera trahe¬
ille nolebat bene cons¬
cu inludi illũ diabo¬
liarte ñ posiẽ tũ uero
renitiacre clamare mi¬
ercepit interdictũq
sibi esse dicebat ue se
martino ostenderet:
pellerent. int̃trahen¬
tiũ manus uestis e uanu¬
it. Vnde quis dubitet
hanc etiã martini fuis¬
se uirtutẽ ut fantasi¬
ã suã diabolus cũ erit
martini oculis ingeren¬
di dissimulare duicui
aut de gere non posset:
ini ad ueriũ e. tamenł u.¬
iureo dẽ fere tẽ pore fuisse
it his pania iuuenĩf qui
cũ sibi multis signis aue¬
isset. eo usq ꝓlatus est
ut se heliã ꝓfiteretur
Quod cũ pleriq temere
credidissent: addidit
ut se xp̃m eẽ diceret:
nquo ediã ad eo in lusit¬
alios. ut eũ quidã ep̃s
rufus nomine ut dm̃
ad uoraret. ꝓpter
qđ eũ postea ab episco¬
patu de ieccũ uidimus:
Plerique etiã efribus no¬
bis retuler̃ eodẽ cẽpo¬
re inoriente quendã
eatitu se. qui se iohamie ẽẽ

Expanded text:
. ubi inluxit dies, adpre. ubi inluxit dies, adprehensum dextera ahere uolebat, bene conscius inludi illum diaboli arte non posse. tum uero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. pellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis aucisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiam ex fratribus nobis rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse
Abbreviated transcription (Latin):
dabit. qua indutus
inmedio ur̃i de uer¬
sabor. idq uobis sigi¬
uirtutã qui dĩ ueste
donatus sim: Tũ uero
grandis om̃iũ adhanc
ꝑfessionẽ ex pectati¬
ofutt. Ataq ad me¬
diam fere noctẽ. fremitu
terrã moueri. insultanti¬
ũ cõmoueri. omnẽ monis¬
terii locũ uisũ est: Cellu¬
lã autẽ inqua idẽ ado¬
lescens continebatur cre¬
bris cerneres micare lumi¬
nibus. fremitusq discur¬
rentiũ et murmur quod¬
dã multarũ uocũ audie¬
batur: De in facto silentio
egresius unũ de fr̃ibus
ei qua indutus erat. osteu¬
dit. Obstupe factus ille.
conuocat ceteros: Ille ea¬
am clarus accurrit. adbi¬
bitoque lumine. oms¬
ciunt Erat aũt sum
molliciȩ. candore exio¬
Omicanti purpura.
Hec tam̃ cuius eẽt generl
aut uelleris poterat as¬
nosci Curiosius tam̃
oculis aut digitis ad tre
net. orationi instare : ut
manifestiuꝰ eis dñs qͥdnã
eẽt ostenderet: Itaque
reliquũ noctis hymnis
psalmisq: consumitur¬

Expanded text:
dabit, qua indutus dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis siguirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egressus unum de fratribuei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uesciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectnet orationi insistere, ut manifestius eis Dominus quidnam id esset ostenderet. itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur
Abbreviated transcription (Latin):
lissimus mox prbt nunc
felicibeatus excessu
Sum relictis om̃ibus sẽ
ad mirtinũ contulisset:
breuitẽ pore. ad sũmũ
fidei uirtutũq om̃iũ
culm̃ enituit. Itaque
cũ aud longe sibi ab ep̃i
monasterio taber nacu¬
lũ constituis set multo¬
q apud eũ fr̃s cõmo¬
rarentur iuuenis qui¬
da ad eũ a natolius no¬
mine sub ꝓfessione mo¬
nachi om̃i humilitate
atq in nocentia m̃titꝰ
accessit Habita uitq
aliquandiu in cõmune
cũ ceteris. Dt in pot¬
dente tẽpore. angłes
apud se loqui solere
dicebat: Qũ fidẽ ei¬
nullus adhiberet
signis quibusdã plerosq
ad credendũ cohortasa¬
tur. postremousq eo¬
ꝓcessit: ut inter se ac
đm̃ angłos discurrere
p̃dicaret lãq se unũ
ex prophetis haberi
uolebat. Clarus ta¬
m̃ ne quaquã ad cre¬
dendũ cogi potes at.
gas. cur scõ eñ crede¬
ret cõminari: postre¬
mo inhanc uocem eru¬
pisse fertur: Eccehac
nocte uestem mibi
candidã dñs de celo

Expanded text:
lissimus, mox presbyter, nunc lissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, brevi tempore ad summam fidei virtutumque omnium culmen enituit. Itaque cum haud longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset, multique apud eum fratres commorarentur; juvenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem atque innocentiam mentitus accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. gas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo
Abbreviated transcription (Latin):
uocibus in pantẽ curi¬
ta monasteriũ aliquo
exfribus qui olimbus
tismũ diueriis moa
lirũ Martinũ dia¬
bolo repugnante ris¬
pondentẽ censtanter
intiqua delicta melio¬
ris uite conicersatior
purgari Etꝑmiserio¬
diam dñi absol uenis
essc̃ peccatis qui petos
desinerent contria
cente diabolo ñ ptinen
aduenia cimr: osos e
semeł lapsis nullã am
Si tuipse oꝰ miserabilis ab
hominũ insectatione
desisteres. et te facco¬
rũ tuorũ uel in hoc tẽ¬
pore. cũ dies iuditu in
primo ẽ peniteres : ego
tibi uere confisus in dño
liceret᷑ O quã sc̃a de
dñi pietate pre sũptio
inqua et si auctoritatẽ
p̃stare ñ potuit : osten¬
dit affectũ: Et quia
de diabolo eiusdemque
artibus sermoexartus
ẽ. non abre uidetur
licet extrinsecus reser¬
re qđ gestum est
uia et quedã martini¬
in eo uirtutiũ portio
est et res digna mir¬
culo recte memoriȩ
mindabitur in exẽplũ
cauendi si quid de in¬
ceps uspiam tale con
quidã nomune
ado lescens nobi¬

Expanded text:
vocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus qui olim baptismum diversis errolorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris vitae conversatione purgari; et per misericordiam Domini absolvendos esse peccatis, qui peccare desinerent. Contra dicente diabolo, non pertinere ad veniam criminosos, et semel lapsis nullam a DSi tu ipse, o miserabilis, ab hominum insectatione desisteres, et te factorum tuorum vel hoc tempore cum dies judicii in proximo est, poeniteret; ego tibi vere confisus in Dominlicerer. O quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum! Et quia de diabolo ejusdemque artibus sermo exortus est, non ab re videtur, licet extrinsecus, referre quod gestum est: quia et quaedam in eo Martini virtutum portio est, et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cavendi, si quid deinceps uspiam tale contquidam nomine, adolescens nobi
Abbreviated transcription (Latin):
capite inter ingui¬
na cornu in iecisse.
Uet multũ post uitã
tradidit. Videres
qđ iudicio dñi diabo¬
lodita fuerat haec potestas¬
Inmartino illud mirabile
erat : qđ ñ solũ hoc qđ
supra retulimus. sed mul¬
ta istius modi si quoties
accidissent longe ante
preuidebat. et sibi nun¬
ciata fribus indicalut.
Frequenter autẽ diabo¬
lus dũ nulle nocendi
artibus scm̃ uirũ co¬
nabatur inludere :
uisibilẽ se ei fermis
diuersis ingerebit
V+minterdũ in
iouis ꝑ sonĩ plerũ¬
q mercurii ꝑsepe
enĩ se ueneris acmi¬
nerue trinsfiguratũ
uultibus offereba
Aduersus quẽ sȩ ꝑ in¬
territus. signose cru¬
cis et orationis auxi¬
lio ꝓte gebat. Audie¬
bantur plerũq con¬
uitia. quibus il lũ e¬
ba demonũ ꝓteriui
ugcibus increpibat.
Sed om̃a falsa ac uania

Expanded text:
capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestasin Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana
Abbreviated transcription (Latin):
eã deseruerit. int̃quos presurrectionẽ intrans & exiets familiarius contulit
dexp̃i incarnatione Tanto siqͥdẽ ueruiꝰ. quanto ab initio plenius ꝑ sp̃m scm̃ cunc¬
ueneratis discipłi : eiq famulabantur officio dilectionis: iohes tam̃ amiplus
hac specialius usq ad finẽ uitȩ qͥ sibi comissã accepit insuã. qͣsimatrẽ filius
ut iurgo iurgini choerer& & deseruire officiosissime cura adoptior
Ñeni pudicissima uirginitas alicui discipłoꝵ rectiuꝰ ꝗuirgini comm̃datur:
ut e& ad inicẽ grata soci&as acflorid aspectꝰ nec non ⁊ uenustꝰ cuersand
uernam alt̾ natim pudiciciart splendor decoratꝰ Vna si qͥde urtꝰ urgini¬
tictis in ambob sed altera ꝓ porcio in maria. Altera qͥdẽq fecundior sed pui
longe gloriosior: quirginctas Iduirco fecunditas inilla tota defica ÷ ⁊
uirginitas

Expanded text:
eam, inter quos post resurrectionem intrans et exiens, familiarius contulit de Christi Incarnatione: tanto siquidem verius, quanto ab initio plenius per Spiritum sanctum cuncvenerati sunt discipuli, eique famulabantur affectu dilectionis, Joannes tamen amplius ac specialius usque in finem vitae, qui sibi commissam accepit in suam, quasi matrem filius: ut virgo virgini cohaereret et deserviret officiosissime cura adoptionis. Non enim pudicissima virginitas alicui discipulorum rectius quam virgini commendatur ut esset ad invicem grata societas et floridus aspectus? necnon et venustas conversandi vernans, alternatim pudicitiarum splendore decoratur. Una siquidem virtus virginitatis in ambobus, sed altera proportio in Maria: altera quidem, quia fecundior, sed ipslonge gloriosior quam virginitas. Idcirco et fecunditas in illa tota deifica est et virginitas.
Abbreviated transcription (Latin):
mund quis inpollutꝰ ⁊ alienꝰ a c̃tagione peccati. ꝗuis scs̃ tam̃ ad huc uilita tȩ hum anitats
ĩ dutur. ilitadicã acsilana candidissima suiq coloris dealbata Adꝗsa necũ accessi
sp̃i sc̃s quasi ipsa eadẽq lana cũ inficit᷑ sanguine conchilu ł muricis: uestitur inpui¬
purã uersa ÷ upsa sine corta ĩmatrẽ ut ñ sitiã ad modũ qđ fuerat .s purpura uerissi¬
ma adindum̃ tum. ⁊ głam sumi regis diuinitꝰ aptissime dedicata. ut nulli deinceps ei
uti usu femineo licuerit nisidõ: Quippe ut ita loqͣr beata ⁊ gloriosa uirgo maria
eo modo quis dudũ incõparabilis e& uniuersis q̃ subcȩlo s̃ uirginib: ut decent̃¬

Expanded text:
t alienus a contagione peccati, quamvis sanctus, tamen adhuc vilitate humanitatis induitur, ut ita dicam, ac si lana candidissima, suique coloris dealbata. Ad quam sane cum accessit Spiritus sanctus, quasi ipsa eademque lana, cum inficitur sanguine conchylii, vel muricis, vertitur in purpuram, versa est et ipsa sine coitu in matrem, ut non sit jam amodo quod fuerat, sed purpura verissima ad indumentum et gloriam summi regis divinitus aptissime dedicata, ut nulli deinceps ea uti usu femineo licuerit, nisi Deo. Quippe, ut ita loquar, beata et gloriosa virgo Maria, eo modo quamvis dudum incomparabilis esse universis quae sub coelo sunt virginibus c
Abbreviated transcription (Latin):
estimabili caritate tuncq cũ om̃ geratulatione nibilasse qm̃ festiuntas he qͣrobxuolut an
illis om̃ib facta ÷ c̃anua Nec ĩmerito. Eredit᷑ enim qđ salu itor ontui ips qͣrsũ daet intellegi
ꝑse totꝰ festiuus occurrit. ⁊cũ ganidie eã secũ inthrono collo cauit Alias aut̃ quom implo¬
uissẽ credit qđ inlege ipse peepit. ho nor a ĩ qͥd patrẽ tat imatrẽ tuã .̃parro qđ pa
honorfico patrẽ meũ : ⁊ uas in honorastis me Demare uͦ eugłta. cũ rediren ueniens ar

Expanded text:
inaestimabili charitate, tuncque cum omni gratulatione jubilasse, quoniam festivitas haec, quae nim quod salvator omnium ipse, quantum datur intelligi, per se totus festivus occurrit, et cum gaudio eam secum in throno collocavit. Alias autem quomodo implevisse creditur, quod in lege ipse praecepit? Honora, inquit, patrem tuum et matrem . Porro quod pahonorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me . De matre vero Evangelista:
Abbreviated transcription (Latin):
besitales. donec acciꝑorł munera sp̃s sũ q̃ poscebant: Quos iuos ofiliȩ imita¬
mint: q̃ in scola xp̃i ꝑmanere uonuistis ꝑs euerate inorationib unanimiter
uiuedes. qͦ isq intrarepossitis gaudia et ne uite. qͦ becta uirgo felicit hodie ntrdiuit altiun
huminidicis angłor choris. insra pascua ȩt̃ ne uiriditatis ubiuna societas om̃iũ suꝑnoꝵ. ubidu¬
cissollepntas angłoꝵ ubip: labores ⁊erunas felix ⁊ suaius rfeluo animar. P die nãqido¬

Expanded text:
us sancti quae poscebant. Quos et vos, o filiae imitamini, quae in schola Christi permanere vovistis: perseverate in orationibus unanimiter viventes, donec intrare possitis gaudia aeternae vitae, quo beata Virgo feliciter hodie introivit, alternantibus hymnidicis angelorum choris intra pascua aeternae viriditatis: ubi una societas civium supernotorum, ubi dulcis solemnitas angelorum, ubi post labores et aerumnas felix et suavis refectio animar
Abbreviated transcription (Latin):
iretum̃ ⁊ smagnsscentir multũ uirgnitas inmaria ꝓpt᷑ grȩ excellerdiã :÷ unatam̃ ntagr¬
genuit enaugłi ⁊ ando suo comm̃dat cloqͥo. uerbũ qđ in prinuipioerit ⁊ uerbũ erat
qđ̃ dr̃i ⁊ ds crat ũbum. Hoc qͥppe ubũ qđ erat in pͥncipio ⁊ apud dm̃ erat. ⁊ ds̃ erat¬
uebũ ipsũ dm genuut beata ⁊ gloriosa unrgo maria ex secarne factũ. Idcrco
urgontas longe sacratior ⁊ fecunditus uitadicã multo in effibibor. ꝗ suo potertt
ille explicare eloqͥo. Ver tacm̃ qͣrio uirginitas cognatior uirginitati tanobent᷑ eugltũ¬

Expanded text:
 virginitas in Maria propter gratiae excellentiam: una tamen integrgenuit; evangelizando, suo commendat eloquio. Verbum, inquit, in principio erat, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Hoc quippe Verbum quod erat in principio, et apud Deum erat, et Deus erat, ipsum genuit beata et gloriosa Virgo Maria ex se carnem factum. Idcirco virginitas longe sacratior, et fecunditas ut ita dicam multo ineffabilior, quam suo potuerit ille explicare eloquio. Verumtamen quanto virginitas cognatior virginitati, tanto beatu
Abbreviated transcription (Latin):
caput ẽi ĩ ade emisse cuutate reptũs at que ĩ ecła ẽ conditum de signat. Si qui¬
dẽut honica mar cellin comitis testantempore marciani principis duo monahi uena¬
rant a& orien tales cidorare in hiere solimis: & loca scã iuidere : quib preuelaciemad¬
sstens idem p̃cur sordm̃ p̃cepit: ut aderodis quondam regis habitaculum acce den
espite suũ ibir e quireret. Et ĩuentũ digno honore reconderent: Oodibi ¶ be is inuen¬
spe ciũ una subterra non pati catempore ignobilit̾ reconditum: donec denuo ide ĩ s sese.
ug ceput ostendit marcello ciudã religioso abbati ae presbiterodũicodẽ spcci

Expanded text:
eadem civitate Emissa repertum, atque in ecclesia est conditum, designat. Siquidem, ut Chronica Marcellini comitis testantur, tempore Marciani principis duo monachi orientales venerant adorare in Hierosolymis, et loca sancta videre; quibus per revelationem assistens idem praecursor Domini praecepit, ut ad Herodis quondam regis habitaculum accedentes caput suum ibi requirerent, et inventum digno honore reconderent. Quod ibi ab eis invenspecu in urna sub terra tempore non pauco ignobiliter reconditum, donec denuo idem Joannes sese suumque caput ostendit Marcello cuidam religioso abbati ac presbytero, dum in eodem s
Abbreviated transcription (Latin):
Dõnꝰ mirtinus ep̃s migrauit
ex hoc mundo: et nunc angłi
canendo eũ defer̃ in excelsũ:
Et ut parũꝑ mora eẽt ut
hiec audirentur. diabolus
eũ cũ iniquis angłis reti¬
nere tẽptauit. Nihilq:
suũ in eondẽ reperiens:
confusus abscessit: Quid
ergo de nobis peccatoribus
erit. si tanto sacerdotiuo¬
⁊ait sacerdote loquente :¬
notato tẽpoł Erchidiaconꝰ
turonꝰ misit uel ocit̃. qui
hec diligent̃ inquireret.
Qui ueniens eõ die. horãq
manifeste cognouies crain¬
sisse beatũ uirũ. quo ses
seuerinus audiuit psal¬
lentiũ chorũ: Sed et si
ad seueri recurramꝰ histo¬
nã: ipsa hora eũ sibi scrip¬

Expanded text:
 Martinus episcopus migravit ex hoc mundo; et nunc Angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper morae esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retinere tentavit, nihilque suum in eodem reperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tanto sacerdoti voHaec sacerdote loquente notavit tempus archidiaconus, et Turonos misit velociter, qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eo die et hora manifestissime cognovit transisse beatum Martinum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed et si ad Severi recurramus Historiam, ipsa hora eum sibi scrip
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑ illud ulceris fora¬
m̃ exiguũ. ita uirus sti¬
passe cũ sanguine: ut so¬
let ex uberibus caprarũ
aut ouiũ pastore̾ manu
pressis. longa linea copi¬
osi lactis effluere puer
surrexit incolomis.
Uos obstupe facti tantę
rei miraculo. id quod ip¬
sa cogebat ueritas fate¬
bamiur. ñ ẽẽ subcelo qͥ
mrtinũ possit imitari.
IIII
ONSL

Expanded text:
de per illud ulceris forade per illud ulceris foramen exiguum ita virus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ovium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. Puer surrexit incolumis. Nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat veritas, fatebamur, non esse sub coelo qui Martinum possit imitari. III. Cons
Abbreviated transcription (Latin):
fere tẽpus. cũ euantius
Plicet seculi nego¬
tus occupatus. ta
periculo cȩpisset urgue¬
ri: martinũ euocauit.
Uec cunctatus ille ꝓperauit
rius tam̃ quã mediũ iue
spatiũ uirbeatꝰ euolueret
uirtutẽ aduenientis sensit
e grotus. Receptaq con¬
tinuo sanitate. uenienti¬
bus nobis obuiã ipse ꝓcessit
Altera die redire cupien¬
tẽ magna p̃ce detinuit:
Cũ interim unũ efamilia
puerũ lȩtaliictu serpens
ꝑculit Quẽ iam exani¬
mẽ ui ueneni ipse euanti¬
us suis humeris in latum:
ante pedesscĩ uiri nihil
illi impossibile confisus
exposuit: Iãq se malũ
serpentis ꝑ om̃a m̃bra
diffuderat : Cerneres om̃i¬
bus uenis inflatã cutẽ.
et adutris instar tensa
uitalia. Martinus por¬
recta manu uniuersa mn¬
bra p̃ueri ꝑtractans: digi¬
tũ ppe ipsũ uul nusculũ
quobestia uirus infude.¬
rat fixit. Tũ ueromira
dicturus sum Vidimus
uenenũ ex om̃ĩ parte re¬
uocatũ. ad martini di¬
gitũ cucurrisse: de in

Expanded text:
fere tempus, cum Evanthius licet saeculi negis occupatus, tampericulo coepisset urgueri, Martinum euocauit. nec cunctatus ille properauit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die redire cupientem magna prece tenuit, cum interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cuc
Abbreviated transcription (Latin):
us latitantes: nos om̃s xp̃ianos eẽ cognosce: Habebis po¬
testati tuȩ subdita omniũ corpora: auctorẽ uero suũ res¬
legionis ꝓbatur assensio & cȩsari ꝑsatellites nuntiatur:
Presenti precepit iussione : ut iterũ renouatȩ crudelitatis
ordo consumer& : Post hanc uocẽ ad legionẽ uelociter
ꝓperatur: crudelia p̃cepta ꝑaguntur. reliqui ut octodo¬
rũ redeant iubetur Tunc exsuperius quẽ ante principẽ
uel cãpiductorẽ superius memoraui: correctis legio nissuȩ
signis hac circũstantes oratione confirmat: Tenere me
cõmilitones optimi seculariũ quide bellor ũ signa
perspicits sed non adhec arma prouoco. non adhȩcbella animos urõs
urtitemq cohartor: Aliud nobis genus eligendũ est preliorũ: non ꝑ

Expanded text:
us latitantes. Nos omnes christianos| esse cognosce . habebis pous latitantes. Nos omnes christianos| esse cognosce . habebis potestati tuae subdita| omnium corpora auctorem uero suom reslegiones probatur . ascensu et cesari per satellites nun| ciatur Inclemente praecipet iussione . ut iterum de| cimum renouate crudilitates ordo consummeret .| post anc uocem ad legionem uelociter properatur .| crudilia praecepta peraguntur reliquos+ octodorum| redeant . iubetur. Tunc exsuperius quem ante prenci| pem uel campidoctorem superius memoraui superius| legionis sui signis hac circumstantes oracione confer| mat tenere me commilitones optim“us” secularium| quidem bellorum signa perspicitis . sed non ad hec ar| ma prouoco . non ad haec bella animos uestros| uirtutemque conpello . aliod nobis genus elegendum| est praeliorum non per
Abbreviated transcription (Latin):
pectione uitȩ defensare rẽ publicã deberemus: Lam tunc
ꝓmissi mei corpous uilitatẽ &spopondi hanc impratorib
uotione ꝓmittere. quin immo fortissimi commilitones
olim deuotissimas animas subdamꝰ p̃tiosissi mȩ passioni
Sit nobis uirilis animus : fides inuiolata ꝑmaneat: Iã cerno ante
tribunal xp̃i stantes eos quos neci paulo ante satelles regius
deputauit: Illa uera glaua ẽ : quȩ Xernitatẽ beatã uitȩ huiꝰ
breuitite mercatur: Aequales om̃s animo: una uoce respon¬
sũ satellitib: damus : Idnuntia: Milites quidẽ cȩsartui
sumus & ad defensionẽ rei publicȩ romana arma suscepim:
aut ignauaȩ formidinis meruimꝰ subire flagitiũ: Tuis &ĩa
optẽ peraremus p̃ceptis. nisi institua legib xp̃ianis demo¬
nũ cultus &aras sẽꝑ pollutas sanguine uitaremus: Com¬
perimus p̃cepissete. aut sacrilegis pollui xp̃ianos: aut

Expanded text:
peracione| uitae defensare rem puplicam deberemus . iam tunc| peracione| uitae defensare rem puplicam deberemus . iam tunc| promisi mei corporis uilitatem et spopondi hanc impe| ratoribus uocione promit| tere. Quin immo fortissimi commilitonis . olim deuot\a/s| animas subdamus praeciosissimae passioni sit no| bis uirilis animus . fides inuiolata permaneat. Iam| cerno ante tribunal christi stantes eos quos neci . paulo| ante satellis regius depotauit illa uero gloria est . quae| aeternitatem beatam uitae huius breuitatem erca| tur. Aequali omnes animo. Vna uoce responsum satel| litibus demus. Ii . nuncia milites quidem caesar tui sumus| et ad defensionem rei pupuci . romana arma suscipi| mus. iae fuimus aut ignauae formidines| meruimus subirae flagitium . tuis eciam obtempe| raremus praeceptes. Nisi instituti legibus christianis| demonum cultus et aras semper pollutas sangui| ne uitaremus. Conperimus praecepisse te . ut aut| sacrilegies pollueris cristianos . aut
Abbreviated transcription (Latin):
cõmilitones urõs uidistis: quib: timui nequis quã qđ arma¬
as facileẽ specie defensionis beatissimis funerib manus
iussi one recondit docens maica ẽ armis om̃ib xp̃ianȩ considenciȩ
quã diuino operi mortalib: dextris obstitiss&: Quin immo cept
operis sidẽ ꝑ henni religione cõplerent: Actenus exempla sacris
inserta codicib legebamus. iam nunc ꝑ nos metipsos quosse qui
deberemus as peximus : Ecce uallatus sũ commilitonũ meoꝵ
corporib : quos delatere meo funestus satelles abstraxit : As ꝑ
to: Et dubito eoꝵ sequi necẽ quoꝵ gratulans ad miroe exem¬
plum. & uacat cogitare. quid imperator iubeat. quisorte mor
talitatis aequalis est: Sihabere aliquid uiriũ imperatoria
p̃cepta potuissent. circa beatissimoꝵ trium pueroꝵ corpo¬
ra regis ꝑscrũ ualiuss& incendiũ nec contempnere ora¬
leonũ lacu clausus euadere potuss& ꝓpheta: Sacram̃ta¬
olim dedisse nos memini: qđ contẽptu lucis istius & des¬

Expanded text:
commilitonis uestros uidistis quam timui ne quis| quam quod armatis facile est . speciae defensionis| beatessimis funeribus manus iussione recon| didet . docens . maiorem armes omnibus . christiane| confidenciae i| no opere mortalibus dexteris obuiaret . quin immo .| caepti operis fidem perennem religionem conplete| hactenus . exempla sacris inserta codicibus legebamus| Iam nunc per nosmet ipsos quos sequi deberemus as| peximus. Ecce uallatus sum commilitonum| meorum corporibus quos de latere meo funestus satel| les eripuit. Aspersto. Et dubito eorum sequi| necem quorum gratulans ammiror exemplum .| et uacat cogitare quid imperar iubeat qui sorte| mihi mortalitates equales est. Si habere aliquid| uirium imperatorea praecepta potuissent circa| beatissimorum puerorum corpora reges persarum ualuis| set incendium . nec contemnere leonuolim dedisse| nos menime quod contemtu lucis istius et dis
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ dextras satelles tuus. armatũ fide catholica pectus
inuenit: Occidi. prosterni. secandas gladus ꝑcussorib ceruices
prebemus intrepidi: Hȩc nobis iocundioras dum modo quia
te cũ sacrilegiis tuis contempnimus. adregna iã nunc cȩlestia
ꝓperemus: Elagrabat enim iamtunc inbeatissimis uiris
martirii gloriosus ardor : Hȩc mandata legionis remeans
onẽ turba carnificum : Om̃is ȩtas sine discretione ꝑimitur:
lanianturq beata corpora & deuotas dõ animas fideli mor¬
in morte corporib: iustorũ : fluxeruntq p̃tiosi sangiunis riui:
Quȩ umquã rabies absq bello tantã humanoꝵ corpoꝵ stragẽ

Expanded text:
i| cius satellis tuos sed armatum fide catholica pec| tus inueniet. Occide prosternae resecandas gladi| is percussoribus ceruices praebebus intrepidi . haec| nobis iocundiora sunt dum modo quod te cum sacri| legiis tuis contemnius. Ad regna iam nunc caeles| tia erant; flagrabat enim iam tunc in beatissimis uiris martyrii gloriosus ardor. heatam legionem turba carnificum| omnes aetas sine descricione perimitur . lanian| turque beata corpora . et deuotas deo animas| fidele morin mortem corporibus piorum, fluxeruntque pretiosi sanguinis rivi. Quae umquam rabies absque bello tantam humanorum corporum stragem
Abbreviated transcription (Latin):
morum hymnorumque decanatio non desistit :
quȩ iubente sancto & preclaro xp̃i mastyre brato si¬
gis mundo rege est instituta. &usque hodio deo pro¬
cegente est conseruata: Propterea illic laudes deica¬
nentes ore ꝑsoluunt illi. cui honor & gloria imperiũ
potestas ꝑ omnua scła scłor Amen¬

Expanded text:
morum hymni decantatio non desistit, morum hymni decantatio non desistit, quae, iubente sancto et praeclaro Christi martyre beato Sigimundo rege, est institutum hac usque hodie, Deo protegente, est conservatum. Propterea hic laudes Dei servi canentes ore persolvunt, cui est honor et gloria, imperium et potestas per omnia saecula sae
Abbreviated transcription (Latin):
illud insanctorum miraculis pretermitam : quod perea de
loca omnibus notum est: Mater familias quinti egregii
atque honorati uiri cum ita paralisi fuisset obstricta ut etiã
pedum usus negaretur a uirosuo ut illic ꝑmultum itineris
spacium deferretur poposcit: Quo cum perueniss et sanc
torum martirum basilicae far alantium manibus in lata.
pedibus ad diuersorium rediit acsanitati depremortius
resututa membris. maraculum suum ipsa circumtulit: Hec
Ceterum satis multa sunt : quȩ uel in purgatione demonum
uel in restauratione daudorum. aut sanitates febrium. ce¬
terisque infirmitatibus cotdie illic ꝑseruos suos uirtus dnĩ
operatur: Quȩ multa narranda sunt si persingula scri¬
bantur: Tamen fidelium cordibus absq lectione cognita
essẽ noscuntur quȩ quanta & qualia miracula illic per
seruossuos adhonorem & glorium nominis sui dominꝰ
operari non desinit: Pro eo ipso die Noc tuq psal¬

Expanded text:
illud in sanctorum miraculis praetermittam, quod perinde clillud in sanctorum miraculis praetermittam, quod perinde clarum atque omnibus notum est. mater familias -Quinti egregii atque honorati uiri cum ita paralysi fuisset obstricta, ut ei etiam pedum usus negaretur, a uiro suo, ut Agaunum per multum itineris spatium deferretur, poposcit. -quo cum perutorum| martyrum basilica famolantium manibus inla| ta pedibus ad diuersorium rediit. Ac sanitate de| praemortuis restituta membris miraculum suum| ipsa circumtulit. HaecCeterum satis multa sunt.| Que uel in purgatione daemonum el in restauratione claudorum aut sanitate febrium ceterisque infirmitatibus cotidie hic per servos suos virtus Domini operatur, quae multa narranda sunt, si per singula scribantur. Tamen fidelium cordibus absque lectione cognita esse noscuntur, quae quanta et qualia miracula hic per sanctos suos ad honorem et gloriam nominis sui Dominus operare non desinit. Pro id ipsum die noctuque psal
Abbreviated transcription (Latin):
dũ e: que ꝑ longũ tem pous tractũ beati innocentis mar¬
tiris membra rodan reuelauit: Iugi eni illuo uie ui¬
cinũ in se cespitẽ uergens. religiosa quadã soli pmicis
ad sepultura mastrris famulatrix unda ꝑuenit. Pro¬
latas nãq reliquias leniter labens nonideo asinuter
ꝓtulit ut in gurgitis surꝓ cella demergeret s&
ob glorioss deuotionẽ in tra ambitũ basilice ceteris
martirib sepultura precpera sociari : Cuius trans lationẽ ascȩre¬
cordationis donuiciano ieuenense & grato agis tanȩ urbis uelptasio
tunc temporis illius loci ep̃is celebratam recolentes: cotidiana de uo¬
erit: ne qua quam tacendum putaui: Accidit interreliquos
die quo ceteri ad expectanda diei eius festa abscesserant in eadẽ¬
penã uel ad supplicia distenditur: Et uisibiliter turbam
pere gentilis audera : Qđ ideo misericorditer as anctis factũ
constat : ut aurifex ille consternatus & territus. saluta resibi
nomen poscer& Statimq xp̃ianus effectus est: Neque

Expanded text:
dum est, quod per longum temporis tractum beati Innocenti martyris membra Rhodanus revelavit. Iugi enim eluviae vicinum in se caespitem vergens, religiosa quadam soli pernicie ad sepulturam martyris famulatrix unda pervenit. Prolatas namque reliquias liniter lambens, non ideo a sinu terrae protulit, ut in gurgitis sui procella demergeret, sed ob gloriosam devocione intra ambitum basilicae ceteris martyribus sepulturae praeciperet sociari. Cuius translationem a sanctae recordationis Domiciano Genavensi et Grato Agustane urbis vel Protasio tunc temporis huius loci episcopis caelebratam recolentes, cotidiana devoerit, nequaquam tacendum putaui. accidit, ut inter reliquos die quo ceteri ad exspectanda diei illius festa discesserant in ur atque ad poenam uel ad supplicia distenditur et uisibiliter turbam pere gentilis auderet. quod adeo misericorditer a sanctis factum constitit, ut faber ille consternatus et territus salutare sibi nomen poposcerit statimque Christianus effectus sit. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
sed tamen seruitute liberi confitemur dõ: Tibi militiã debe¬
mus. illi in nocentiam: A testipendiũ laboris accepimus: ab
illo uitȩ ex ordiũ sumpsimus Sequi imperatorẽ in hoc
lis tuũ: Hon nos aduersumte imperator armauit ipsa¬
quȩ fortissima ẽ inpericulis desperatio: cenemus arma &
non resistimus quia mori magis quã uiuere parati sumus:
Et in nocentes interire : quã noxii uiuere preopta mus: Si quid

Expanded text:
sed tamen serui, quod libere confitemur, dei. tibi militiam debemus, illi innocentiam. a te stipendium laboris accepimus, ab illo uitae exordium sumpsimus. sequi imperatorem in hoc lis tuum. quae fortissima est in periculis desperatio. tenemus ecce arma et non resistimus, quia mori quam occidere satis malumus et innocentes interire quam noxii uiuere praeoptamus. si quid
Abbreviated transcription (Latin):
nus facultatẽ dederat : utsiquisq legionis illius militẽ iu¬
gulass& inter emptor eius spolus uteretur : Diuisa igitur
om̃ium preda : aduescendũ epulandũq uctrix turba con¬
mastyrũ õperta sunt nomina beatissimoꝵ mauricu
exupetii. Candidi atq uictoris. Cȩterta uero nomina nobis
salodoꝵ paessos fama confirmat: Salodoru ueros aliou
est suꝑ arola flumine Nonlonge areno positum Neq
exitum consecutus est: Cum dispositis insidus genero
suo cons cantino tunc regniĩ tenente. mottẽ moli retꝰ:
dep bensus dolo illius. aput massiliam captus impia
loci illius episcopo. reuelata traduntur: In quoris honore
conftruere tur basilica que uaste tunc adiuncca ripi.
uno tantũ latere acclinis iacebat s& nunc iubente p̾¬

Expanded text:
nus facultatem dederat ut quisque legio| nes illius militem iugulasset . interempti spoliis| uteretur. Diuisa . igitur omnium praeda . ad| uescendum . aepulandumque uictrix turba| conmartyrum conperta sunt nomina, id est beatissimorum Maurici, Exuperi, Candidi adque Victoris; cetera vero nobis quidem Salodorum passos fama confirmat. Salodorum vero castrum est supra Arulam flumen neque longe a Rheno positum. 15exitus consecutus sit. Cum, dispositis insidiis, genero suo Constantino, tunc regnum tenenti, mortem moliretur, depraehenso dolo eius, aput Massiliam captus nec o hu| ius loci episcopo reuelata traduntur . in quorum honorecum exstrueretur basilica, quae vastae nunc adiuncta rupi, uno tantum latere adclinis iacet, quid
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. a quodã
Acuius nom̃ qr
p̃sens ẽ. et prodisse ue¬
tuit supprimetur:
Cuiquidẽ tẽpori. hic etiã
saturninus interfuit:¬
Canis nobis inportunior
oblatrabat: In nomine
inquit martini: iubeo
te obmutescere:
Canihȩsit latratus ingut¬
ture: ut abscisã linguã¬
putares obmutuit:
Ita paruũ ẽ. et ipsũ mar¬
tini fuisse uirtutis. cre¬
dite mihi. quia etiã alu
in nomine eius multa
fecerunt: U¬

Expanded text:
tum est a quodam, cujus nomen, quia praesens est et prodi se vetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuitCanis nobis importunior oblatrabat: In nomine, inquit, Martini jubeo te obmutescere. Cani haesit latratus in gutture: lingua abscisam putares obmutuit. Ita parum est ipsum Martinum fecisse virtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine ejus multa fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
UO IUITUR
Atẽpore relic¬
Itis scolis. bea¬
xi: paucos post
dies euntẽ ad ecłam seq¬
ba ur Interĩei. semiuiuus
hibernis mensibus pauꝑ oc¬
currit : orans sibi uestim̃¬
tũ dari: Uunc ille arcer¬
sito archidia cono: iusst
algentẽ sine dilatione
uestiri: De inde se creta¬
riũ ingressus: cũ solus ut
erit illi consuetudo re¬
sideret. Hanc enĩ sibi in
eccła solitudinẽ ꝑ missa
clericis libertate p̃stabat:
Cũ quidẽ in alio secreta¬
rio prbi sederent. uel
salutations uacantes.
Ques audiendis negotus
occupai. martinũ uero.
usq meã horã qua sol¬
lẽnu a populo agicon¬
ł I. suetudo deposceret. sua

Expanded text:
o igitur tempore relictis scholis beaxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. Interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi vestimentum dari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat; cum quidem in alio secretario presbyteri sederent vel salutationibus vacantes, vel audiendis negotiis occupati: Martinum vero usque in eam horam qua solemnia populo agi consuetudo deposceret, sua
Abbreviated transcription (Latin):
tempus in eodẽ op¬
Apiedo ingressus patris
familias cũius dã domum
in limine ipso restitio d¬
cens horribile in atrio
domus demoniũ se uider
Cui cũ ut discederet impe¬
patris familias qui in in¬
teriore parte edis mori¬
batur arripuit. Seiuir
dentibus miser cepit : e
obuios quoscũq laniam
mulia. populus in fugam
uersus ẽ. martinus se fu¬
renti obiecit. Ac primul
stare ei imperat. Sedcil
dentib fremeret. hi anto
ore morsũ minabatus.
digitos ei martinus in os
intulit: Sihabes inqua
iliquid potestatis: os deuo¬
p tum uero quasi candeis
serrũ faucibus accepisset.
longe accę reduccis denti¬
bus digitos beati uiri uita¬
bat attingere Et cũ fu¬
gere de obsesio corpore
poenis et crũciatibus co¬
geretur. Nectam̃ exire
ei ꝑ os liceret: foeda re¬
linquens uestigia fluxu
ueniris egressus est

Expanded text:
tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet impepatrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. rbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est.