comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prima. Altera tercia appellabatur. In eo loco ip̃e
erat pompeus. Mediam aciem scipio cũ legionib
Syraicis tenebat. Cilicensis legio cõucta cũ cohorti¬
bus hispanis. quas traductas ab eranio dociumus
in dextro cornu erant collogate. Has firmissimas
se habere pompeius existimabat. Reliquas in ter
aciem mediam cornuaq int̾iecerat. numeroq
cohortes. Cx. expleuerat. Hec erant milia. xlu
euocatorum circiter dus quȩ ex beneficiariis supe¬
riorum exercituum ad eum cõuerterant quę to¬
ta acie disperse erant. Reliquas cohortes quinq cas¬
tris propinquisq castellis pręsidio disposuerat. dex¬
trum cornũ elus riuus quidam impeditis ripis
muniebat. Quam ob causam cũctum equitatũ
sagitarios funditoresq omnesi sinistro cornu ob¬
Cesar superius institutum seruans
.x. legionem in dextro cornu: nonã in smistro
collocauerat. tam & si erat dyrachinis preliis

Expanded text:
prima, altera tertia appellabatur. in eo loco ipse prima, altera tertia appellabatur. in eo loco ipse erat Pompeius. mediam aciem Scipio cum legionibus Syriacis tenebat. Ciliciensis legio coniuncta cum cohortibus Hispanis, quas traductas ab Afranio docuimus, in dextro cornu erant collocatae. has firmissimas se habere Pompeius existimabat. reliquas inter aciem mediam cornuaque interiecerat numeroque cohortes cx expleverat. haec erant milia xlv, evocatorum circiter duo, quae ex beneficiariis superiorum exercituum ad eum convenerant; quae tota acie disperserat. reliquas cohortis vii castris propinquisque castellis praesidio disposuerat. dextrum cornu eius rivus quidam impeditis ripis muniebat; quam ob causam cunctum equitatum, sagittarios funditoresque omnes sinistro cornu obCaesar superius institutum servans x legionem in dextro cornu, nonam in sinistro collocaverat
Abbreviated transcription (Latin):
cesse. Multos autũpni pestilentia in Italia consup̃¬
sit. Multi domũ discesserunt. Multi sunt relicti
in cõtinenti. An non ex audistis ex his qui per
causam ualitudinis remanserunt cohortes eebrũ¬
dusiĩ factas. hee copiȩ quas uidetis ex delectis.
hoꝵ annoꝵ in citeriore gallia sunt refecte. Et
pleriq sunt ex colonis transpadanis. Aitamen q
fuit roboris roboris duobus prelĩs dixachinis ĩ te¬
riit. Hȩc cum dixisset iurauit se nisi iuctorem
in castra non reuersuꝵ. Reliquos ut idem facereał
hortatus est. Hoc laudans pompeius idem iurauit
Nec uero ex reliquis fuit quisꝗͣ qui uirare dubitaret
Hȩc cum facta sunt in eo consilio magna spetiebã
chil frustra confirmari iudebatur.
ȩsar cum pompei castris appropinquasset adhu
modũ aciem eius instructam anim aduertit. Erãt
in sinisero cornu legiones duȩ̨ tradite a cęsare ini¬
cio dissensionis ex senatus consulto: quaꝵ una

Expanded text:
cesse, multos autumni pestilentia in Italia consumpcesse, multos autumni pestilentia in Italia consumpsit, multi domum discesserunt, multi sunt relicti in continenti. an non exaudistis ex iis qui per causam valetudinis remanserunt, cohortes esse Brundisii factas? hae copiae quas videtis, ex dilectibus horum annorum in citeriore Gallia sunt refectae, et plerique sunt ex coloniis Transpadanis. ac tamen, quod fuit roboris, duobus proeliis Dyrrachinis interiit. haec cum dixisset, iuravit se nisi victorem in castra non reversurum, reliquosque ut idem facerent hortatus est. hoc laudans Pompeius idem iuravit; nec vero ex reliquis fuit quisquam qui iurare dubitaret. haec cum facta sunt in consilio, magna spe et lahil frustra confirmari videbatur. Caesar cum Pompei castris adpropinquasset, ad hunc modum aciem eius instructam animum advertit. erant in sinistro cornu legiones duae traditae a Caesare initio dissensionis ex senatus consulto; quarum una
Abbreviated transcription (Latin):
suasi equitibus nostris. idq michi facturos cõfir¬
mauerunt. Ut cũ propius accessum dextrũ cor¬
nu Cȩsaris ab latere aperto aggrederentur. Et ui¬
circũuẽta ab tergo atie prius ꝑ turbatum ex̾citum
pellerent. ꝗͣ a nobis telum in hostem iaceretur.
ta sine ꝑiculo legionũ: & pene sine uulnere bellui
conficiemus. Id aũt̃ difficile non est cum tantum
equitatu ualeamus Simul demintiauit: ut essent
aĩo parati in posteꝵ. et qm̃ fieret dimicandi po¬
testas ut sępe cogitauisset: ne usu manuqreliqͦꝵ
opinionem fallerent. Hunc Labienus exte¬
pit: ut cum Cęsaxis copias despiteret. pompei
consilium summis laudibus efferret. Holi inꝗ
existimare pompei huc esse excitum qui gali
germaniamq deuicerit: omnibus interfui p̾ros¬
luis neq temere incognitam rem pronunctio
ꝑ exigua pars illuis exercitus superest. magna
pars deperiit. quod accidere tot prelus fut it¬

Expanded text:
suasi equitibus nostris, idque mihi facturos confirsuasi equitibus nostris, idque mihi facturos confirmaverunt, ut cum propius sit accessum, dextrum Caesaris cornu ab latere aperto adgrederentur et circumventa a tergo acie prius perturbatum exercitum pellerent, quam a nobis telum in hostem iaceretur. ita sine periculo legionum et paene sine vulnere bellum conficiemus. id autem difficile non est, cum tantum equitatu valeamus. simul denuntiavit, ut essent animo parati in posterum, et quoniam fieret dimicandi potestas, ut saepe rogitavissent, ne suam neu reliquorum opinionem fallerent. Hunc Labienus excepit, ut, cum Caesaris copias despiceret, Pompei consilium summis laudibus efferret, noli, inquit existimare, Pompei, hunc esse exercitum, qui Galliam Germaniamque devicerit. omnibus interfui proeliis neque temere incognitam rem pronuntio. perexigua pars illius exercitus superest; magna pars deperiit, quod accidere tot proeliis fuit ne
Abbreviated transcription (Latin):
gar& llis constitutis rebus signo iam ꝓfectionis
dato cabernaculis q incensis. aĩaduersum ẽ paulo
ante extra quottidianã consuetudinem longius uallo
esse aciem pompei progressam: ut non iniquo loco
posse dimitareͥ uideretur. Tunc Cęsar ad suos
cum iam esset agmen in portis. differendum est
inquit iter in presentia nobis et de prelio cogitã¬
dum. sicut semper depoposcimus animo sumus ad
dimi candum parati. Non facile occasionem pos¬
tea reꝑiemus. Confestimq expeditas copias e.¬
ducit. Pompeius quoq ut postea cognitu
est suoꝵ omnium hortatu statuerat prelio de cer¬
tare: Namq & iam in consilio suꝑioribus die¬
bus dixerat priusꝙͣ concurrerẽt aties fore uti
exercitus cęsaris pelleretur. Id cũ essent pleriq
admirati Scio me inquit pene incredibilem
rem polliceri. sed rationem consilii mei accipite.
quo firmiore animo in prȩlium prodeatis. Per¬

Expanded text:
garet. his constitutis rebus, signo iam profectionis garet. his constitutis rebus, signo iam profectionis dato tabernaculisque detensis animum adversum est paulo ante extra cotidianam consuetudinem longius a vallo esse aciem Pompei progressam, ut non iniquo loco posse dimicari videretur. tum Caesar apud suos, cum iam esset agmen in portis, differendum est, inquit iter in praesentia nobis et de proelio cogitandum, sicut semper depoposcimus. animo simus ad dimicandum parati; non facile occasionem postea reperiemus. confestimque expeditas copias educit. Pompeius quoque, ut postea cognitum est, suorum omnium hortatu statuerat proelio decertare. namque etiam in consilio superioribus diebus dixerat, priusquam concurrerent acies, fore uti exercitus Caesaris pelleretur. id cum essent plerique admirati, scio me, inquit paene incredibilem rem polliceri; sed rationem consilii mei accipite, quo firmiore animo in proelium prodeatis. per
Abbreviated transcription (Latin):
Sia aꝑtioribus locis .Uii. milia pompeianoꝵ im¬
petũ cum ad ess& usus sustinere auderent. neq ma¬
gnoꝑe. eoꝵ multitudine tererent᷑. Namq & ia
ꝑ eos dies prȩliu secundu equestre fecit: atq uniim¬
cum allobrogem ex duobus quos ꝑfugisse ad pom¬
peium supra docuimus cũ quibusda interfetit
Pompeius qui castris in colle habit is ad infimas ra¬
dices montis atiem instruebat: semper ut uideba¬
tur expectans si iniquis locis Cęsar sesubiceret:
ȩsar nulla racione ad pugnam elici posse pompe¬
ium existimans. hanc sibi cõmodissimã belli ra¬
tionem indicauit uti castra ex eo loco mouer& sẽꝑ¬
q esset initineribus. Hȩc sperans ut mouendis castris
pluribusq adeundis locis cõmodiore frumentaria re¬
uteretur. simulq in itinere ut aliquã occasionem
dimicandi nancisceretur. & in solitum ad laborẽ
pompei exercitum quottidianis itineribus defati¬

Expanded text:
etiam apertioribus locis vii milium Pompeianorum inetiam apertioribus locis vii milium Pompeianorum inpetum, cum adesset usus, sustinere auderent, neque magnopere eorum multitudine terrerentur. namque etiam per eos dies proelium secundum equestre fecit atque unum Allobrogem ex duobus, quos perfugisse ad Pompeium supra docuimus, cum quibusdam interfecit. Pompeius, qui castra in colle habebat, ad infimas radices montis aciem instruebat, semper, ut videbatur, expectans, si iniquis locis Caesar se subiceret. Caesar nulla ratione ad pugnam elici posse Pompeium existimans hanc sibi commodissimam belli rationem iudicavit, uti castra ex eo loco moveret semperque esset in itineribus, haec spectans, ut movendis castris pluribusque adeundis locis commodiore re frumentaria uteretur, simulque in itinere ut aliquam occasionem dimicandi nancisceretur et insolitum ad laborem Pompei exercitum cotidianis itineribus defati
Abbreviated transcription (Latin):
cogitabant. Re frumẽtaria preꝑata cõfirma¬
tisq militibus. & satis longo spatio temporis
a dyrachinis prȩliis intermisso quo satis ꝑspectum
hr̃e militum uideret᷑. temptandum Cesar existi¬
mauit. quod nam pompeius propositi aut uolun¬
tatis ad dimicandum haberet. Itaq ex castris ex̃
citum eduxit aciemq in struxit. propius suis locis.
pauloq cascris pompei longius. Continentibus
uero diobus. ut progrederetur a castris suis collib¬
q pompeianis aciem subiceret. quę res confirma¬
tionem eius ex̾citus efficiebat. Suꝑuis tñ institutũ
in equitibus quod de monstrauimus seruabat. ut
qm̃ nũo multis partibus esset inferior. adolescentes
atq expeditos ex ante signar is electis milites ad ꝑnici¬
tatem armis inter equites p̃liari iuber&: qui quotti¬
diana consuetudine usum quoq eiuis generis pręlioꝵ
ꝑciperent. His erat rebus effecstu ut equites mille

Expanded text:
cogitabant. Re frumentaria praeparata confirmacogitabant. Re frumentaria praeparata confirmatisque militibus et satis longo spatio temporis a Dyrrachinis proeliis intermisso, quo satis perspectum habere militum animum videretur, temptandum existimavit, quidnam Pompeius propositi aut voluntatis ad dimicandum haberet. itaque exercitum ex castris eduxit aciemque instruxit, primum suis locis pauloque a castris Pompei longius, continentibus vero diebus, ut progrederetur a castris suis collibusque Pompeianis aciem subiceret. quae res in dies confirmatiorem eius exercitum efficiebat. superius tamen institutum in equitibus, quod demonstravimus, servabat, ut quoniam numero multis partibus esset inferior, adulescentes atque expeditos ex antesignanis electis milites ad pernicitatem armis inter equites proeliari iuberet, qui cotidiana consuetudine usum quoque eius generis proeliorum perciperent. his erat rebus effectum, ut equitum mille
Abbreviated transcription (Latin):
cenderunt᷑. Cum lentulus ȩ̨tatis honorem ostẽ¬
taret. domitius yrbanam gratiam dignitatẽ¬
q iactaret. Scipio affinitate pompei con¬
fideret. Postulauit &ia .L. Affrãniũs pro¬
dicionis ex̾citatus actius rufus apued pompei¬
um quod gestum in hispania diceret. Et.L
domicius in consilio dixit placere sibi bello
confecto ternas tabellas dari ad iudicandu
hiĩs qui ordinis essent senatorii. belloq una
cũ ipsis interfuissent. sententiasq de singulis
ferrent qui Romȩ remansissent. quiq inpre¬
sidia Pompei neq operam in re militari pre¬
stitissent. Unam fore tabellam qui liberandos.
omni ꝑiculo censerent. Alteram qui capitis
dãp̃narent. Tercia qui pecunia mulctarẽt
ostremo omnes aut de honoribus suis. aut de
premiis pecuniȩ: aut de ꝑsequendis inimicitis
agebant. nec quibus rationibus superare pos¬
sent: sed quẽ ad modu uti iuctoria deberent

Expanded text:
cenderunt, cum Lentulus aetatis honorem ostencenderunt, cum Lentulus aetatis honorem ostentaret, Domitius urbanam gratiam dignitatemque iactaret, Scipio adfinitate Pompei confideret. postulavit etiam L. Afranium proditionis exercitus Acutius Rufus apud Pompeium, quod gestum in Hispania diceret. et L. Domitius in consilio dixit placere sibi bello confecto ternas tabellas dari ad iudicandum iis qui ordinis essent senatorii belloque una cum ipsis interfuissent, sententiasque de singulis ferrent, qui Romae remansissent quique intra praesidia Pompei fuissent neque operam in re militari praestitissent: unam fore tabellam, qui liberandos omni periculo censerent, alteram, qui capitis damnarent, tertiam, qui pecunia multarent. postremo omnes aut de honoribus suis aut de praemiis pecuniae aut de persequendis inimicitiis agebant, neque, quibus rationibus superare possent, sed quemadmodum uti victoria deberent,
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Et si quando quid pompeius taredius
aut consideratius facer&. uniui esse nego ci¬
um diei. sed illum delectari imꝑio & con¬
sulares prȩtoriosq seruoꝵ habere numero
dicerent. Iamq inter se palam de pręmiis
ac de sacerdocis contendebant. In annosq cõ¬
sulatum definiebant. Alii domos bonaq eoꝵ
qui in castris erant Cesaris petebant. magna¬
Q inter eos consilio fuit controuersia i oportera¬
ne luei hyrci quod is a pompeio ad parthos
missus ess& proximis comitiis pixtoriis absen¬
tis rationem haberi ⁊ cuius necessani fide in¬
plorarent. Pompei prestaret quod proficis cẽn
premississet: ne per eius auctoritatem decep¬
tus uideretur. Reliqui in labore pari ac ꝑi¬
culo: ne unus omnes anteceder& recusarent.
iam de sacerdocio Cȩsaris. domicuis. Scipio. i¬
Spinther. Q. lentulus quottidianis contencio¬
nibus ad grauissimas uerboꝵ contumelias des¬

Expanded text:
retur, et siquando quid Pompeius tardius retur, et siquando quid Pompeius tardius aut consideratius faceret, unius esse negotium diei, sed illum delectari imperio et consulares praetoriosque servorum habere numero dicerent. iamque inter se palam de imperiis ac de sacerdotiis contendebant in annosque cosulatum definiebant, alii domos bonaque eorum, ui in castris erant Caesaris, petebant; qmagnaque inter eos in consilio fuit controversia, oporteretne Lucili Hirri, quod is a Pompeio ad Parthos missus esset, proximis comitiis praetoriis absentis rationem haberi, cum eius necessarii fidem implorarent Pompei, praestaret, quod proficiscenti recepisset, ne per eius auctoritatem deceptus videretur, reliqui, in labore pari ac periculo ne unus omnes antecederet, recusarent. Iam de sacerdotio Caesaris Domitius, Scipio Spintherque Lentulus cotidianis contentionibus ad gravissimas verborum contumelias palam des
Abbreviated transcription (Latin):
metropolitũ cũ casu gonphensium nulla
thesaliȩ fuit ciuitas prȩter lariseos: qui mag¬
nis ex̾citibus Scipionis tenebantur: quin
Cȩsari pararent. atq imꝑata facerent. Ille segetis¬
idoneum locũ in agris nactus quia prope iã
matura erant. ibi aduentu ex pectare
Pompeioq omẽ belli racione conferre cõ¬
stituit. Pompeius paucis post diebus in
thesaliam ꝑuenit conctionatus q apud
cunctu suum ex̾citum agit gracias. Sci¬
pionis milites cohortatur ut parta iam uic¬
toria prȩde ac premioꝵ uelint esse parti¬
cipes. Receptis omnibus in una castra legioĩb:
sium cum Scipione honorem partitur.
lassicumq apud eum cani: & alterum illi
iubet prȩtorium tendi Auctis copiis pompei:
duobusq magnis excitibus coniunctis: pristi¬
na oĩu confirmatur opinio: & spes uicto¬
rię augetur. Adeo ut quic quid int̾cedere
temporis: id morari reditũ in italiam uide¬

Expanded text:
Metropolitum cum casu Gomphensium nulla Metropolitum cum casu Gomphensium nulla Thessaliae fuit civitas praeter Larisaeos, qui magnis exercitibus Scipionis tenebantur, quin Caesari parerent atque imperata facerent. ille idoneum locum in agris nactus, quae prope iam matura erant, ibi adventum expectare Pompei eoque omnem belli rationem conferre constituit. Pompeius paucis post diebus in Thessaliam pervenit contionatusque apud cunctum exercitum suis agit gratias, Scipionis milites cohortatur, ut parta iam victoria praedae ac praemiorum velint esse participes, receptisque omnibus in una castra legionibus suum cum Scipione honorem partitur classicumque apud eum cani et alterum illi iubet praetorium tendi. auctis copiis Pompei duobusque magnis exercitibus coniunctis pristina omnium confirmatur opinio et spes victoriae augetur, adeo ut, quidquid intercederet temporis, id morari reditum in Italiam vide
Abbreviated transcription (Latin):
las musculosq ad repentina oppugnationem
fieri & crates parari iussit. Quibus rebus
effectis cohortatus milites docuit quantũ usu
haberet ad subleuanda oĩu reri mopia . po¬
tiri oppido pleno atq opulento. Simul reliq
ciuitatibus huius urbis exemplo inferre terrore
& fieri celeriter prius ꝙͣ auxilia concurrerẽt
taq usus singulari militum studio: eodem
quo uenerat die post horã oppidũ altissimis
menibus oppugnare aggressus ante solis oc¬
casum expugnauit & ad diripiendum militido
concessit i statimq ab oppido castra mouit. &
metropolim uenis. Sicut nuncios expugnaci¬
onis oppidi famãq anteceder&: metropolite pri¬
mum eodem usu consilio q̃sdem permoti ru¬
moribus portas dauserunt murosq armatis cõ¬
pleuerunt. Sed postea casu ciuitanis cognito
ex captiuis: quos Cȩsar ad murum producẽ¬
dos curauerat: portas aperuerunt. Quibus
diligentissime conseruatis conlata fortuna

Expanded text:
las musculosque ad repentinam oppugnationem las musculosque ad repentinam oppugnationem fieri et crates parari iussit. quibus rebus effectis cohortatus milites docuit, quantum usum haberet ad sublevandam omnium rerum inopiam potiri oppido pleno atque opulento, simul reliquis civitatibus huius urbis exemplo inferre terrorem et id fieri celeriter, priusquam auxilia concurrerent. itaque usus singulari militum studio eodem quo venerat die post horam nonam oppidum altissimis moenibus oppugnare adgressus ante solis occasum expugnavit et ad diripiendum militibus concessit statimque ab oppido castra movit et Metropolim venit, sic ut nuntios expugnati oppidi famamque antecederet. Metropolitae primum eodem usi consilio, isdem permoti rumoribus portas clauserunt murosque armatis compleverunt, sed postea casu civitatis Gomphensis cognito ex captivis, quos Caesar ad murum producendos curaverat, portas aperuerunt. quibus diligentissime conservatis, collata fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
uix quatuor horaꝵ spatio antecedons hostiu
beneficio periculum uitauit: & ad eginium
quod est obiectum prepositumq chesalię Cę¬
sari uenienti occurrit. Con iuncto excitu
Cesar gonphos ꝑuenit. quod ẽ oppidu primũ
thesaliȩ uenientibus ab epiro quȩ gens paucis
sed eo fama iam precurrerat. quam supra do¬
cuimus de prelio dyrachino: quod multis auxe¬
rant partibus. Itaq androstenes prȩtor the¬
salis cum se uictoris pompei comitem esse t¬
mallo ꝗͣ socium cesaris in rebus aduersis: om¬
nem ex agris multitudine seruor ac libero¬
rum in oppidum cogit portasq precludit. &¬
ad Scipionem ꝑ ompeiumq nuntios mittit: ut
sibi subsidio ueniant. se confidere municionib
oppidi si celeriter succurrat᷑. Longinquã op¬
pugnacionem sustinere non posse. Scipior
discessu excituum a dyrachio cognito larisam
legiones adduxerat. Pompeius nõ dũ fiesalie
appropinquabat. Cęsar Castris munitis sca¬

Expanded text:
vix iiii horarum spatio antecedens hostium vix iiii horarum spatio antecedens hostium beneficio periculum vitavit et ad Aeginium, quod est obiectum oppositumque Thessaliae, Caesari venienti occurrit. Coniuncto exercitu Caesar Gomphos pervenit, quod est oppidum primum Thessaliae venientibus ab Epiro. quae gens paucis sed eo fama iam praecurrerat, quam supra docuimus, de proelio Dyrrachino, quod multis auxerat partibus. itaque Androsthenes, praetor Thessaliae, cum se victoriae Pompei comitem esse mallet quam socium Caesaris in rebus adversis, omnem ex agris multitudinem servorum ac liberorum in oppidum cogit portasque praecludit et ad Scipionem Pompeiumque nuntios mittit, ut sibi subsidio veniant: se confidere munitionibus oppidi, si celeriter succurratur; longinquam oppugnationem sustinere non posse. Scipio discessu exercituum ab Dyrrachio cognito Larisam legiones adduxerat; Pompeius nondum Thessaliae adpropinquabat. Caesar castris munitis sca
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipã fortuna illum obicere pompeio uideret᷑.
Hec ad id tempus Cęsar ignorabat: simul apõ¬
peio litteris ꝑ omnes prouintias ciuitatesq dimis¬
sis. prȩlio ad dixachiu facto latius inflatiusq
multo ꝙͣ res erat gesta fama ꝑ crebuerat ĩpulsũ
fugere Cesarem pene omnibus copiis amissis
hȩc itinera infesta reddiderat. Hęc ciuitates
non nullas ab eius ab euis amicitia auertebãt.
quib accidit rebus ut pluribus dimissis itin̾ib
⁊ Cesare ad domitiu. & adomitio ad Cȩsarẽ
nulla racione iter conficere possent. Sed allo¬
broges Rouici atque Coꝵ familia res quos ꝑfu¬
gisse ad pompeuim de monstrauimꝰ cõspi¬
catintinere exploratores domitii seu pristina
sua consuetudine. quod una in gallia bella ges¬
serant seu gloria elati cũcta ut erant acta
exposuerũt. Et Cȩsaris profectionẽ & aduẽtũ
pompei docuerũt Aquibus domitius certior faeo

Expanded text:
ut ipsa fortuna illum obicere Pompeio videretur. ut ipsa fortuna illum obicere Pompeio videretur. haec ad id tempus Caesar ignorabat. simul a Pompeio litteris per omnes provincias civitatesque dimissis de proelio ad Dyrrachium facto elatius inflatiusque multo, quam res erat gesta, fama percrebruerat pulsum fugere Caesarem paene omnibus copiis amissis. haec itinera infesta reddiderat, haec civitates nonnullas ab eius amicitia avertebat. quibus accidit rebus, ut pluribus dimissi itineribus a Caesare ad Domitium et a Domitio ad Caesarem nulla ratione iter conficere possent. sed Allobroges, Roucilli atque Aeci familiares, quos perfugisse ad Pompeium demonstravimus, conspicati in itinere exploratores Domiti, seu pristina sua consuetudine, quod una in Gallia bella gesserant, seu gloria elati, cuncta, ut erant acta, exposuerunt et Caesaris profectionem, adventum Pompei docuerunt. a quibus Domitius certior factus
Abbreviated transcription (Latin):
relictis: quiq erant ex iuilneribus agri depoĩtis.
ꝑ epirum atq acharnaniam iter facere cepit.
ompeius quoq de Cȩsaris consilio cõiectura iudicãs
ad scipionem proꝑandum sibi existimabat Si Ce¬
sar illo iter hrẽt ut sub sidiu Scipioni ferr&. Si ab
gra maritima corcyraq discedere noll&. quod legio¬
nes equitatumq ex italia expectar&. ipẽ ut oĩb
copiis domitiu aggrederetꝰ. His de causis uterq
eoꝵ celeritati studebat. & suis ut ess& auxilio.
ad opprimendos aduersarios ne occasione temꝑis
deess&. Sed Cęsarem appollonia adirecto itinere
auerterterat. Pompeius ꝑ cͣanchia iter ĩ ma¬
cedonia iter expeditũ habebat. Accessit &̃ ex imꝑ¬
uiso aliud in cõmodu. quod domicius dies complures. qui¬
castris Scipionis castra conlata habuisset: rei fru¬
mentarię causa abeo discesserat: & heradiam
sentitam quȩ est subiecta candauię iter feterat:

Expanded text:
relictis quique erant ex vulneribus aegri depositis relictis quique erant ex vulneribus aegri depositis per Epirum atque Athamaniam iter facere coepit. Pompeius quoque de Caesaris consilio coniectura iudicans ad Scipionem properandum sibi existimabat, si Caesar iter illo haberet, ut subsidium Scipioni ferret, si ab ora maritima Oricoque discedere nollet, quod legiones equitatumque ex Italia expectaret, ipse ut omnibus copiis Domitium adgrederetur. His de causis uterque eorum celeritati studebat, et suis ut esset auxilio, et ad opprimendos adversarios ne occasioni temporis deesset. sed Caesarem Apollonia a derecto itinere averterat; Pompeius per Candaviam iter in Macedoniam expeditum habebat. accessit etiam ex improviso aliud incommodum, quod Domitius cum dies complures castris Scipionis castra collata habuisset, rei frumentariae causa ab eo discesserat et Heracliam Senticam quae est subiecta Candaviae, iter fecerat,
Abbreviated transcription (Latin):
confirmandos. prȩsidiu urbibus relinquendu.
necesse erat adire appollonia. Sed his rebus
tantum temporis tribuit: quantu erat prope¬
ranti necesse. timens domicio ne aduentu pom¬
pei prȩoccuparetur. Ad eum omni celeritate
& studio incitatus ferebetur. Tocius autẽ rei
consilium his racionibus explicabat: ut si pompeiꝰ
eodem contenderet. abcluctu illu a mari atq ab
his copiis quas dixachi comparauerat. frumento
atq cõmeatu abstrattũ. pari condicione belli secũ
decertare coger&. Si in italia transiret: cõuĩcto
ex̾citu cum domicio per illiritu. italię subsidio
proficisceretur. Si appolbniã orycumq oppugna¬
ret Et si omni maritima ora excludere conaret᷑.
obsesso Scipione necessario illũ suis auxiliu ferre
cogeret. Itaq p̃missis nũtiis ad. En. domitium
Cȩsar scripsit. & quid fieri uellet ostendit p̃sidio¬
M appollonie cohortu iiii. lissi una. tribus orici

Expanded text:
confirmandos, praesidium urbibus relinquendum confirmandos, praesidium urbibus relinquendum necesse erat adire Apolloniam. sed his rebus tantum temporis tribuit, quantum erat properanti necesse. timens Domitio, ne adventu Pompei praeoccuparetur, ad eum omni celeritate et studio incitatus ferebatur. totius autem rei consilium his rationibus explicabat, ut si Pompeius eodem contenderet, abductum illum a mari atque ab iis copiis quas Dyrrachii comparaverat, frumento ac commeatu abstractum pari condicione belli secum decertare cogeret; si in Italiam transiret, coniuncto exercitu cum Domitio per Illyricum Italiae subsidio proficisceretur; si Apolloniam Oricumque obpugnare et se omni maritima ora excludere conaretur, obsesso Scipione necessario illum suis auxilium ferre cogeret. itaque praemissis nuntiis ad Cn. Domitium Caesar scripsit et quid fieri vellet ostendit praesidioque Apolloniae cohortibus iiii, Lissi una, iii Orici
Abbreviated transcription (Latin):
ad sequendum impeditis Cȩ̨sar: quod fore pre¬
uiderat. meridiano fere tempore signo ꝓfec¬
cionis ex̾citum educit duplioatosq eius diei it¬
nere .Uiii.mił. pass. ex eo loco procedit quod
fatere pompeiis discessu militũ nõ potuit.
ostero die Cȩsar similiter p̃missis prima noc¬
te impedimẽtis. de quarta uigilia ĩpe egreditꝰ
ut si qua esset imposita dimicandi necessitas
subitum casum expedito esccitu subiret. Hoc
idem reliquis fecit diebus. Quibus rebus per¬
fectuĩ est. ut altissimis fluminibus atq impeditis¬
simis itineribus nullu acciper& in comodum.
ompeius eni primi dici mora illata: E reliqꝵi
dieꝵ frustra labore suscepto. cũ se magnis itine¬
ribus extenderet. & progressos consequi cuperet:
quarta die finẽ sequẽdi fecit. atq aliud sibi consi¬
liu capiendu existimauit. Cęsari ad saucios
deponendos. stipendiu ex̾citui dandum. socios

Expanded text:
ad sequendum impeditis, Caesar quod fore proad sequendum impeditis, Caesar quod fore providerat, meridiano fere tempore signo profectionis dato exercitum educit duplicatoque eius diei itinere viii milia passuum ex eo loco procedit. quod facere Pompeius discessu militum non potuit. Postero die Caesar similiter praemissis prima nocte impedimentis de quarta vigilia ipse egreditur, ut siqua esset imposita dimicandi necessitas, subitum casum expedito exercitu subiret. hoc idem reliquis fecit diebus. quibus rebus perfectum est, ut altissimis fluminibus atque impeditissimis itineribus nullum acciperet incommodum. Pompeius enim primi diei mora inlata et reliquorum dierum frustra labore suscepto cum se magnis itineribus extenderet et praegressos consequi cuperet, quarta die finem sequendi fecit atque aliud sibi consilium capiendum existimavit. Caesari ad saucios deponendos, stipendium exercitui dandum, socios
Abbreviated transcription (Latin):
tu nouissimos prelio detinebat. huic suos Cęsar
equites opposuit expeditosq antesignanos admis¬
cuit .cccc. qui tantũ profecerũt: ut equestri prę¬
lio cõmissõs pellerent omnes. compluresq inter¬
ficerent. Ip̃iq in columes ad agmen se reciꝑent
Confecto usto itinere eius diei quod proposue¬
rat Cęsar. traductoq edẽcitu flumẽ genesum
ueteribus suis in castris contra asparagium cõ¬
sedit: militesq binnei intra ualluni castrorum
continuit. equitatũq per causam pabulandi emis¬
sum confestim decumana porta in castra se reciꝑe
iussit. Simili racione pompeius confecto eius
diei itinere in suis ueteribus castris ad asparagiu
consedit: eiusimilites quod ab opere. integris mu¬
nis ceperant. magna parte impedimẽtorũ et
sarcinar relicta. Ad hec repetenda inuitati
propinquitate supioꝵ castrori. depositis in con¬
tubernio armis: uallum relinquebant. Quibus

Expanded text:
tus novissimos proelio detinebat. huic suos Caesar tus novissimos proelio detinebat. huic suos Caesar equites opposuit expeditosque antesignanos admiscuit cccc, qui tantum profecerunt, ut equestri proelio commisso pellerent omnes compluresque interficerent ipsique incolumes se ad agmen reciperent. Confecto iusto itinere eius diei quod proposuerat Caesar, traductoque exercitu flumen Genusum veteribus suis castris contra Asparagium consedit militesque omnes intra vallum castrorum continuit equitatumque per causam pabulandi emissum confestim decumana porta in castra se recipere iussit. simili ratione Pompeius confecto eius diei itinere in suis veteribus castris ad Asparagium consedit. eius milites, quod ab opere integris munis ceperant magna parte impedimentorum et sarcinarum relicta ad haec repetenda invitati propinquitate superiorum castrorum depositis in contubernio armis vallum relinquebant. quibus
Abbreviated transcription (Latin):
omnisilentio prima nocte ex castris appolbniam
pręmisit: ac conquiescere ante iter factum uetuił:
His una legio missa p̃sidio est. His explicitis re¬
biis duas in castris legiones retinuit: Reliquas
de quarta uigilia compluribus portis eductas
codem itinere pręmisit. paruoq spatio int̾misso:
ut & militare institutũ seruaretur. & ꝗͣ citissima
eius profectio cognosceret᷑: conclamari iussit.
statimq egressus & nouissimũ agmẽ conseentꝰ
celeriter ex conspectu castrorum discessit. Neq
uero pompeius cognito consilio eius moram ullã
ad insequendu intulit. sed eadem spectans si
itinere impeditos ꝑ territos dep̃ndere posset:
esccitum e castris eduxit. equitatumq p̃misit.
ad nouissimũ agmẽ demorandũ. Neq consequi
potuit quod multũ expedito itinere ante cesserat
Cȩsar. Sed cum uentũ esset ad flumen genu¬
sum quod ripis erat impeditis consecutus equita¬

Expanded text:
mpedimenta omnia silentio prima nocte ex castris Apolloniam mpedimenta omnia silentio prima nocte ex castris Apolloniam praemisit ac conquiescere ante iter confectum vetuit. his una legio missa praesidio est. his explicitis rebus duas in castris legiones retinuit, reliquas de quarta vigilia compluribus portis eductas eodem itinere praemisit parvoque spatio intermisso, ut et militare institutum servaretur et quam serissime eius profectio cognosceretur, conclamari iussit, statimque egressus et novissimum agmen consecutus celeriter ex conspectu castrorum discessit. neque vero Pompeius cognito consilio eius moram ullam ad insequendum intulit, sed eadem spectans, si itinere impedito perterritos deprehendere posset, exercitum e castris eduxit equitatumque praemisit ad novissimum agmen demorandum, neque consequi potuit, quod multum expedito itinere antecesserat Caesar. sed cum ventum esset ad flumen Genusum, quod ripis erat inpeditis, consecutus equita
Abbreviated transcription (Latin):
pellauiss& dandam omĩbus operam: ut acceptu
incõmodum uirtute sarciretur. Quod si esset.
gergoniam accidisset. atq ei qui ante dimicare ti¬
muissent ultro se pręlio offerrent. Hac habita
concione: non nullos signiferos ignominia notauit
ac loco mouit. Excitui quidem omni tantus in¬
cessit ex in cõmodo dolor. tantũq studium infamię
sarciende. ut nemo aut tribuni aut centuriones
imꝑiu desiderar&. & sibi quisq & iam pene lo¬
co grauiores imponer& labores. simulq omẽs arde¬
rent᷑ cupiditate pugnandi. Cum supioris & or¬
dinis non nullaoratione permoti manendũ eo
loco ac rem prȩlio cõmittendam ex istimarent:
Contra ea Cęsar neque satis militibus perterritis
confidebat : spaciumq interponendum ad recrean¬
dos aĩos putabat. relictis munitionibis inagnopere
rei frumentariȩ timebat. Itaq nulla int̾poĩta
mora saucioꝵ modo & egrotorum habita ratione.

Expanded text:
rpellavisset, dandam omnibus operam, ut acceptum rpellavisset, dandam omnibus operam, ut acceptum incommodum virtute sarciretur. quod si esset fGergoviam accidisset, atque ei, qui ante dimicare timuissent, ultro se proelio offerrent. Hac habita contione nonnullos signiferos ignominia notavit ac loco movit. exercitui quidem omni tantus incessit ex incommodo dolor tantumque studium infamiae sarciendae, ut nemo aut tribuni aut centurionis imperium desideraret et sibi quisque etiam poenae loco graviores inponeret labores simulque omnes arderent cupiditate pugnandi, cum superioris etiam ordinis nonnulli ratione permoti manendum eo loco et rem proelio committendam existimarent. contra ea Caesar neque satis militibus perterritis confidebat spatiumque interponendum ad recreandos animos putabat, relictisque munitionibus magnopere rei frumentariae timebat. Itaque nulla interposita mora sauciorum modo et aegrorum habita ratione i
Abbreviated transcription (Latin):
his rebus terrerent᷑. grauiter ferrent multisq se¬
cundis prȩliis unum aduersum & id medio¬
cre opponerent. habendam fortunȩ̨ graciam
quod italiam sine aliquo uulnere cępissent.
quod duas hyspanias bellicosissimoru hõiu
peritissimis atq exercitissimis ducibus pacauis¬
sent. quod finitimas frumẽtariasq proiuntias
in potestatem redegissent. Deniq recordaiͣ
debere: qua facult̾ate intra medias hostiu dasses o¬
pletis non solum portubus: sed &iam littoribus om̃ẽs
in columes essent transportati. Si non omnia cade¬
rent secunda: fortunam esse industria subleuanda
quod esset acceptu detrimenti cuiusuis pocus ꝗ
suȩ culpe debere tribui. locũ se equũ ad dimicã¬
dum dedisse. potitum se esse hostium castris.
expulisse ac superasse pugnantes. sed sue ip̃oꝵ
ꝑturhacio: siue error aliquis siue &iam fortu¬
nam partam iam presente q uictoriam int̾¬

Expanded text:
his rebus terrerentur, multisque sehis rebus terrerentur, multisque secundis proeliis unum adversum et id mediocre opponerent. habendam fortunae gratiam, quod Italiam sine aliquo vulnere cepissent, quod duas Hispanias bellicosissimorum hominum peritissimis atque exercitatissimis ducibus pacavissent, quod finitimas frumentariasque provincias in potestatem redegissent. denique recordari debere, qua felicitate inter medias hostium classes oppletis non solum portibus, sed etiam litoribus omnes incolumes essent transportati. si non omnia caderent secunda, fortunam esse industria sublevandam. quod esset acceptum detrimenti, cuiusvis potius quam suae culpae debere tribui. locum se aecum ad dimicandum dedisse, potitum se esse hostium castris, expulisse ac superasse pugnantes. sed sive ipsorum perturbatio sive error aliquis sive etiam fortuna partam iam praesentemque victoriam inte
Abbreviated transcription (Latin):
xilium ferre non poss& cause fuisset cogitabant
N on adhec addebant nõ ex concursu agri facto: non
prelio dimicatum sibiq ipos multitudine atq angus¬
tiis maius actulisse detrimentum: ꝗͣ ab hoste acce¬
pissent. Non deniq cõmunes belli casus recordabãt᷑
ꝗͣ paruulȩ sepe causȩ uel falsȩ suspicioneͥs uel terro¬
ris repentini uel obiecte legionis magna detrimẽ¬
ta intulissent: quociens uel ducis culpa uel tribu
ni uicio in ex̃citum esset offensum. Sed pro¬
inde ac si uirtute uicissent: neq ulla cõmutacio
reꝵ poss& accidere per orbem terraꝵ fama de
luteris iuctoriam eius diei concelebrabant.
Cesar a suꝑioribus consiliis depulsus om̃em sibi
cõmutandam belli racionem existimauit. Itaq
uno tempore presidiis omnibus deductis & oppu¬
gnacione dimissa: coactoq in unũ locũ ex̃citu
concionem apud milites habuit: hortatusq ẽ
ne ea quę accidissent grauiter ferrent: ne ue

Expanded text:
xilium ferre non posset, causae fuisse cogitabant. xilium ferre non posset, causae fuisse cogitabant. non ad haec addebant non ex concursu acri facto, non proelio dimicatum, sibique ipsos multitudine atque angustiis maius attulisse detrimentum quam ab hoste accepissent. non denique communis belli casus recordabantur, quam parvulae saepe causae vel falsae suspicionis vel terroris repentini vel obiectae religionis magna detrimenta intulissent, quotiens vel ducis vitio vel culpa tribuni in exercitu esset offensum. sed proinde ac si virtute vicissent neque ulla commutatio rerum posset accidere, per orbem terrarum fama ac litteris victoriam eius diei concelebrabant. Caesar ab superioribus consiliis depulsus omnem sibi commutandam belli rationem existimavit. itaque uno tempore praesidiis omnibus deductis et oppugnatione dimissa coactoque in unum locum exercitu contionem apud milites habuit hortatusque est, ne ea quae accidissent graviter ferrent, neve
Abbreviated transcription (Latin):
q & fluminis ripis oppressa suoꝵ in terrore ae
fuga sine ullo uulnere interiit. signaq sũt mili¬
taria amissa .xxxii. Pompeuis eo prelio im¬
perator est appellatus. hoc nomẽ obtinuit
atq ita se postea salutari passus. sed. ⁊ litteris
quas scribere est solitus. neq infascibus insignia
laurce pretulit at labienus. cũ abeo impetrauissi
ut sibi captiuos tradi iuber& omnisqreductos
ostent acionis ut uidebat᷑ cã quo maior ꝑfugis
fides haberetur cõmilitones appellans & magna
uerboꝵ cõcumelia interrogans solerent ne uetani
milites fugere in omniu conspectu interfecit. His
rebus tantũ fiduciȩ ac spiritus pompeianis accessit
ut non de ratione belli cogitarent. sed uicisse iam
sibi uderentur. Non illi paucitatem nr̃oꝵ militum.
non ini quitate loci atq angustis p̃occupatis castris.
& ancipitem terrorem intra extraq municiones:
non abscisum in duas ꝑtes excitũ cũ alter alteri au¬

Expanded text:
sque et fluminis ripis oppressa suorum in terrore ac sque et fluminis ripis oppressa suorum in terrore ac fuga sine ullo vulnere interiit; signaque sunt militaria amissa xxxii. Pompeius eo proelio imperator est appellatus. hoc nomen obtinuit atque ita se postea salutari passus, sed neque in litteris adscribere est solitus, neque in fascibus insignia laureae praetulit. at Labienus cum ab eo impetravisset, ut sibi captivos tradi iuberet, omnis productos ostentationis, ut videbatur, causa, quo maior perfugae fides haberetur, commilitones appellans et magna verborum contumelia interrogans, solerentne veterani milites fugere, in omnium conspectu interfecit. His rebus tantum fiduciae ac spiritus Pompeianis accessit, ut non de ratione belli cogitarent, sed vicisse iam sibi viderentur. non illi paucitatem nostrorum militum, non iniquitatem loci atque angustias praeoccupatis castris et ancipitem terrorem intra extraque munitiones, non abscisum in duas partes exercitum, cum altera alteri au
Abbreviated transcription (Latin):
sum confieer&. alii exmetu & signa amutterẽt.
neque quisque ominino consister&. His tan¬
tis malis hȩc subsidia succurrebant quominus
omins deleretur excitus quod pompeuis insi¬
dias timens creolo quod hȩc prȩter spem accide¬
rat eius. qui paulo ante ex castris fugientes suos
conspexerat municionibus. appropin quare aliꝗͣ¬
dui nõ audebat. Equitesq eius angustis portis
atq his a Cȩsaris militibus occupatis ad insequẽ¬
dum tardabant᷑. Ita parue res magnũ ĩ utrãq
partem momentum habuerunt. Municio¬
nes eni a castris ad flumẽ perducte: expũgna¬
tis iam castris pompei. propria  expedita ia¬
cesaris iuctoriam interpellauerunt. Eadem res
celeritate in sequẽtiu tardata nrĩs salute attulit.
Duobus his unius diei preliis Cȩsax desiderauit mili¬
cͥanum gallum senatoris filiu .C. flegiatem¬
hoꝵ oĩum pars magna in fossis municionib¬

Expanded text:
sum confugerent, alii ex metu etiam signa dimitterent, sum confugerent, alii ex metu etiam signa dimitterent, neque quisquam omnino consisteret. His tantis malis haec subsidia succurrebant, quominus omnis deleretur exercitus, quod Pompeius insidias timens, credo quod haec praeter spem acciderant eius qui paulo ante ex castris fugientis suos conspexerat, munitionibus adpropinquare aliquamdiu non audebat, equitesque eius angustiis atque his a Caesaris militibus occupatis, ad insequendum tardabantur. ita parvae res magnum in utramque partem momentum habuerunt. munitiones enim a castris ad flumen perductae expugnatis iam castris Pompei prope iam expeditam Caesaris victoriam interpellaverunt, eadem res celeritate insequentium tardata nostris salutem attulit. Duobus his unius diei proeliis Caesar desideravit milicanum Gallum, senatoris filium, C. Felginatemhorum omnium pars magna in fossis munitionibu
Abbreviated transcription (Latin):
tata. Pompeiana legio celeri spe subsidii cõfirmata
ab clecima porta resistere conat᷑. atq ultro in nrõs
impetũ faciebat. Equitatus Cȩsaris quod angusto
itinere per aggeres ascendebat. receptu suo timẽs
iniciu fuge fatiebat. Dextrũ cornu qđ erat
ab sinistro seclusum terrore equitu aĩaduerso: ne
intra municione opprimeret᷑ ex parte qua
proruebat se se recipiebat. ac pleriq ex his ne
in angustias in ciderent .x. pedum municioĩs
se in fossas p̃cipitant: primisq oppressis: reliqui
per hoꝵ corpora salutẽ sibi atq exitũ pariebant.
Sinistro cornu milites cũ ex uallo pompeiu ad¬
esse & suos fugere cernerent ueriti ne angustiis
inecluderentur:. cũ extra & intus hostem haber&̃
eodem quo uenerant receptui sibi consulebant.
Omĩaq erant tumultus timoris fuge plena. Adeo
ut cũ fȩsar signa fugientiu manu prehendere
& consistere uiber&. alii dimissis equis cunde cur.¬

Expanded text:
tata. Pompeiana legio celeris spe subsidii confirmata tata. Pompeiana legio celeris spe subsidii confirmata ab decumana porta resistere conabatur atque ultro in nostros impetum faciebat. equitatus Caesaris, quod angusto itinere per aggeres ascendebat, receptui suo timens initium fugae faciebat. dextrum cornu, quod erat a sinistro seclusum, terrore equitum animadverso, ne intra munitionem opprimeretur, ea parte, quam proruerat, sese recipiebat, ac plerique ex his, ne in angustias inciderent, x pedum munitione se in fossas praecipitabant, primisque oppressis reliqui per horum corpora salutem sibi atque exitum pariebant. sinistro cornu milites cum ex vallo Pompeium adesse et suos fugere cernerent, veriti ne angustiis intercluderentur, cum extra et intus hostem haberent, eodem quo venerant receptu sibi consulebant, omniaque erant tumultus timoris fugae plena, adeo ut, cum Caesar signa fugientium manu prenderet et consistere iuberet, alii dimissis equis eundem cur
Abbreviated transcription (Latin):
in dusum maioribus castris irruperũt. quod eo pul¬
sa legio sc se receꝑat. non nullos sibi repugnantes in¬
terfecerunt. Sed fortuna quȩ plurimũ potest. cũ
in reliquis rebus tum p̃cipue in bello paruis momẽ¬
tis magnas rerum cõmutationes efficit ut tum
accidit Monitionemͥ quã ꝑtingere a castris ad
flumẽ supra de monstrauimus dextriͫ Cesaris
cornu cohortes ignorantia loci sunt secute: cum
portam quererent castroͬq eã inunitionẽ esse ar¬
bitrarentur. Q cũ ess& aĩaduersum cõiuĩcta ẽẽ
flumini protinꝰhis municionib defendente nlło
transcenderũt. omnisq noster equitatus eas co¬
hortes est secutus. Interim pompeius hac lõga
satis interiecta mora q re nunciata .U. legionẽ
ab oꝑe deducta subsidio sius duxit. Eodemq
tempore equitatus eius nostris equitibus appro¬
pinquabat. & acies instructa a nostris qui cast᷑
occupauerant cernebatur. omiã q sunt subito mu¬

Expanded text:
inclusum maioribus castris, inruperunt, quod eo pulinclusum maioribus castris, inruperunt, quod eo pulsa legio sese receperat; nonnullos ibi repugnantes interfecerunt. Sed fortuna, quae plurimum potest cum in reliquis rebus tum praecipue in bello, parvis momentis magnas rerum commutationes efficit; ut tum accidit. munitionem, quam pertinere a castris ad flumen supra demonstravimus, dextri Caesaris cornus cohortes ignorantia loci sunt secutae, cum portam quaererent castrorumque eam munitionem esse arbitrarentur. quod cum esset animadversum coniunctam esse flumini, prorutis munitionibus defendente nullo transcenderunt, omnisque noster equitatus eas cohortes est secutus. Interim Pompeius hac satis longa interiecta mora et re nuntiata v legiones ab opere deductas subsidio suis duxit. eodemque tempore equitatus eius nostris equitibus adpropinquabat, et acies instructa a nostris, qui castra occupaverant, cernebatur, omniaque sunt subito mu
Abbreviated transcription (Latin):
sus quingentos. Hanc legionẽ sperans cęsar se
opprimere posse. & cupiens eius diei detrimẽtu
sartire: reliquit in opere cohortes duas. quȩ spẽm
municionis preberent. ip̃e diuerso itinere ꝗͦ
potuit occultissime reliquas cohortes numero
xxxiii. in quibus erat legio nona. multis ãmissis
centurionibus diminutoq militũ nũo ad legio¬
nem pompei. Castraq minora duplici atie edu¬
xit. neque eum prima opinio fefellit. Nam
& ꝑuenit prius ꝗͣ pompeius sentire poss&. s tã¬
& si erant municiones castroꝵ magne. tamẽ
sinistro cornu ubi erat ip̃e celeriter aggressus
pompcianos ex uallo de turbauit. Erat obiectus
portis eritius. hic paulisper est pugnatum: cum
irrumpere nostri conarentur. illi castra defe¬
derent. fortissimeq .t. pulcione cuius opera
sed tñ nrĩ uirtute uicerunt. ex cisoq E ricio
primo. in maiora castra post & in castellu quod eãt.

Expanded text:
sus quingentos. hanc legionem sperans Caesar se sus quingentos. hanc legionem sperans Caesar se opprimere posse et cupiens eius diei detrimentum sarcire reliquit in opere cohortes duas, quae speciem munitionis praeberent; ipse diverso itinere, quam potuit occultissime, reliquas cohortes, numero xxxiii, in quibus erat legio nona multis amissis centurionibus deminutoque militum numero, ad legionem Pompei castraque minora duplici acie eduxit. neque eum prima opinio fefellit. nam et pervenit, priusquam Pompeius sentire posset, et tametsi erant munitiones castrorum magnae, tamen sinistro cornu, ubi erat ipse, celeriter adgressus Pompeianos ex vallo deturbavit. erat obiectus portis ericius. hic paulisper est pugnatum, cum inrumpere nostri conarentur, illi castra defenderent, fortissimeque Tito Puleione, cuius opera sed tamen nostri virtute vicerunt excisoque ericio primo in maiora castra, post etiam in castellum, quod erat
Abbreviated transcription (Latin):
r&. tastra eo loco posuit. hȩc siluã quãda cõtinge¬
bant. Neq longiis a mare passibus. cecc aberant.
Euis mutato consilio quibusdam de causis Cęsar pau¬
lo ultra eum locũ castra transtulit. paucisq int̾mis.¬
sis diebus cadem hȩc pompeuis occupauerat: & quod
eo loco plures erat legiones habiturus relictõ int̾iore
uallo maiorem adiecerat municionẽ. ita minora
castra in lusa maioribus castelli atq arcis locũ ob¬
tinebant. Item ab angulo castroꝵ sinistro muni¬
tionem ad flumen ꝑ duxerat circiter passus. gec
quo liberius ac sine ꝑiculo milites aquarentur. Sed
is quoq mutato consilio quibusdam de causis quas
cõme morari necesse non est eo loco excesserat. Ita
complures dies manserant castra municiones qđ
omnes integre erant. Co signo legionis illato.
speculatores cȩsari renunciarunt. hoc idem uisui
exx suꝑioribus quibusdam castellis cõfirmauerũt.
Slocus aberat nouis pompei castris circiter pas.¬

Expanded text:
ontingebant neque longius a mari passibus ccc aberant. post mutato consilio quibusdam de causis Caesar paulo ultra eum locum castra transtulit, paucisque intermissis diebus eadem haec Pompeius occupaverat, et, quod eo loco plures erat legiones habiturus, relicto interiore vallo maiorem adiecerat munitionem. ita minora castra inclusa maioribus castelli atque arcis locum obtinebant. item ab angulo castrorum sinistro munitionem ad flumen perduxerat circiter passus cccc, quo liberius ac sine periculo milites aquarentur. sed is quoque mutato consilio quibusdam de causis, quas commemorari necesse non est, eo loco excesserat. ita conplures dies manserant castra; munitiones quidem omnes integrae erant. Eo signa legionis lata speculatores Caesari renuntiarunt. hoc idem visum ex superioribus quibusdam castellis confirmaverunt. is locus aberat novis Pompei castris circiter pas
Abbreviated transcription (Latin):
Faciam inquit hodie imꝑator ut aut uiuo mͥ
aut mortuo grãs agas. hec cũ dixisset. primꝰ
ex dextro cornu procucurrit. atq eum elec¬
ti milites circiter. Cxx. uoluntarie eiusdem
centurie. sunt prosecuti. Intex duas acies tm̃
erat relictum sp̃atii: ut satis esset ad concuesii
utriusq ex̾citus. Sed Pompeius sius p̃dix̾at¬
neu cęsaris impetum exciperent ne ue se lo

Expanded text:
tor, ut aut vivo mihi aut mortuo gratias agas. haec cum dixisset, primus ex dextro cornu procucurrit atque eum electi milites circiter cxx voluntarii eiusdem centuriae sunt prosecuti. Inter duas acies tantum erat relictum spatii, ut satis esset ad concursum utriusque exercitus. sed Pompeius suis praedixerat, ut Caesaris impetum excipe