comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
saxonũ ꝑuirtutẽ introuiit. & in loco qui
dr̃ sitma. multȩ strages factȩ sunt de po¬
popło saxonũ. & tunc ꝓmiserunt se omne
uoluntatẽ regis facturos. tributũ etiam.
dccluiii. Natus est pippino regifilius
cui sup᷑ dictus rex nom̃ imposuit suum.¬
qui uxit annos .ii. & intcio defunctus ẽ
Lodem anno celebrauit natale dm̃i inlon¬
golare. &. pascha miobpila. CArItUluor¬
nno dom̃ in carnat᷑. dcc.lx. Pippinus
rex cernens uuaifarium ducẽ aquitanio
minime consentire. ut iustitias facer& ȩcdłiiꝰ
quȩ erant infrantia derebus & possessionib
illarum quȩ in suo ducatu erant. in ut
cũ francis ut iter ꝑger& in aquitaniam.
& supͣdictas iustitias quęrer&. Et ꝑuenit
usq in locũ qui dr̃ theoad. Quod cum
cognouiss& Waifaruiᷤ. tiore ꝑterritus
mittit legatos othbertũ & dauumũ. &
dedit obsidem ad algarium ꝓpinquũ suũ.
& mandaiit pippino se omia redditu¬

Expanded text:
Saxonum per virtutem introivit, et in loco qui Saxonum per virtutem introivit, et in loco qui dicitur Sitnia multae strages factae sunt de populo Saxonum. Et tunc promiserunt se omnem voluntatem regis facturos, tributum etiam ionis 758 natus est Pippino regi filius, cui supqui vixit annos duos et in tertio defunctus est. Eodem anno celebravit natalem Domini in Longolare et pascha in Iopila. Anno dominicae incarnationis DCCLX. Pippinus rex cernens Waifarium ducem Aquitanorum minime consentire, ut iustitias faceret ecclesiis, quae erant in Francia, de rebus et possessionibus illarum, quae in suo ducatu erant, iniit consilium cum Francis, ut iter pergeret in Aquitaniam et supradictas iustitias quaereret; et pervenit usque in locum, qui dicitur Theodoad. Quod cum cognovisset Waifarius, timore perterritus mittit legatos Otbertum et Dawinum et dedit obsidem Adalgarium suum propinquum et mandavit Pippino se omnia redditu
Abbreviated transcription (Latin):
clausit extremum.
nno dom̃ incarnat᷑. dcc. lu. Cũ audisso¬
pippinus rex ea non ee uera quȩ haistulfuᷤ
pmiserat de iustitus scĩ petri. iterum italia
ingressus. papiam obsedit. Haistulfum ob¬
sidione cinxit. & rursum denstitus scĩ
petri firmitatẽ dedit. ut stabiles ꝑ mane¬
rent. & insuꝑ rauenna cum pentapoli &
omĩ exarcato conquisiuit. & scõ petro
tradidit. Cum autẽ reuersus eet pippinꝰ
rex infrantiã. meditabat᷑ supͣ dictus ha¬
istul fuᷤ. ea fallere quȩ promiserat. Quadã
uͦ die cũ uenationibus inseruir& ꝑcussus
est dĩ iudicio. iitãq cum regno fimuit:
Quo mͦ uero desidernus missus est in regnũ
constantinꝰ imp̃r regi pippino cũ alus
ꝑ manuᷤᷤ. sacramentaq multa iurauit pippin
& filiis eius. supra corpus scĩ dyonisii & scĩ
germani. scĩ martini. similiter & eius ho¬
mines meliores fecerunt. CA¬
nno dom̃ incarnat᷑. dcc.luii. Pippinus
rex iter insaxonia fecit. & inmunitiones

Expanded text:
clausit extremum. Anno dominicae incarnationis DCCLV. , cum audissPippinus rex, ea non esse vera, quae Haistulfus promiserat de iusticiis sancti Petri, iterum Italiam ingressus Papiam obsedit, Haistulfum obsidione cinxit et rursum de iusticiis sancti Petri firmitatem dedit, ut stabiles permanerent; et insuper Ravennam cum Pentapoli et omni Exarcato conquisivit et sancto Petro tradidit. Cum autem reversus esset Pippinus rex in Franciam, meditabatur supradictus Haistulfus ea fallere, quae promiserat. Quadam vero die, cum venationibus inserviret, percussus est Dei iudicio vitamque cum regno finivit; quo modo veroConstantinus imperator regi Pippino cum aliis per manus sacramentaque multa juravit Pippino et filiis ejus supra corpus sancti Dionysii et sancti Germani et sancti Martini; similiter et ejus homines meliores fecerunt. Anno Dominicae incarnationis 757 Pippinus rex in Saxoniam iter fecit, et in munitiones
Abbreviated transcription (Latin):
rex pippinus habuit placitũ suum in ni¬
muernis. & iiiiͦ. ingressus ẽ aquitaniã
ibiq tassilo dux baioarioꝵ positis sacra¬
mentis. fraudulent᷑ se inde subduxit.
omĩa beneficia oblitus quȩ rex auim
eius fecerat. & baioariam regressus. ampliuᷤ
noluit indere supͣ dicti regis faciem. Rex
antẽ aquitanam ꝑlustrans. usq ad cadu¬
ritiam uenit. & ꝑ leomedicas regressus
longolarẽ. & pascha similtter

Expanded text:
rex Pippinus habuit placitum suum in Nivernis et quarto ingressus est Aquitaniam; ibique Tassilo, dux Baioariorum postpositis sacramentis fraudulenter se inde subduxit, omnia beneficia oblitus, quae rex avunculus eius ei fecerat et Baioariam regressus amplius noluit videre faciem supradicti regis. Rex autem Aquitaniam perlustrans usque ad Caduriciam venit et per Lemodicas reversus Longolare, et pascha similiter
Abbreviated transcription (Latin):
illi auxiliũ ferrent.&. eũ inregnũ inducen¬
tes. insede regia intronirarent. Sed neutrũ
hoꝵ quicquã illi ꝓfunt. Deniq odorex hoc
audiens. cũ exercitu suꝑ ripã axini flumi¬
ꝑmisit. Duces regi ᷤᷤ cernenteᷤᷤ odonẽ uirilit̾
paratũ e̾e ad pugna. abeo declmauert̃. &
ad ꝓpria reuersisunt. karoluᷤ inburgundiã
secessit. &. odone parisusᷤ reuertente. rursuᷤ
fmes regni occupat. odonis fideles insectat᷑.
t sic alternatĩ exutraq parte multi pereurs
ingens malitia. innumerabiles rapmȩ .&¬

Expanded text:
illi auxilium ferrent, et eum in regnum inducentes, in sede regia inthronizarent. Sed neutrum horum illi quicquam profuit. Denique Odo rex hoc audiens, cum exercitu super ripam Axani flumilatenus permisit. Duces regis, cernentes Odonem virilitor paratum esse ad pugnam ab eo declinaverunt et ad propria reversi sunt. Carolus in Burgundiam secessit et Odone Parisius revertente rursus fines regni occupat, Odonis fideles insectatur. Et sic alternatim ex utraque parte multi pereunt, ingens malicia, innumerabiles rap
Abbreviated transcription (Latin):
am biguũ sit utrũ subaurelio. aut sub commodo.
aut sub antonino gestũ sit. ferunt tam̃ qđ huius tẽ¬
poribus. hyreneus ep̃s lugdunensis passussit.
¶Onno dominicȩ in carnat᷑. eluiii heliss ꝑtinax Capruł.
Anno dñice incarñ. cluiii. Seuery ꝑtinax. regna¬
uit annos xuii. Clemens alexandine eccłȩ prb̃t. &
panthenis philosophus clarescunt. Narcissus ep̃s ihero
solimoꝵ. theophilus cesariensis insignes habentur. le¬
onides pater origenis coronantur. CaΡITULU.
antoninus regnauit annos iiii.
annos .xiii. regñ. Origenis toto orbi clari habetur.
Huius tẽporib coronantur rome: Calixtis papa. Urba¬
nus papa. Cecilia uirgo. tyburtus. ualerianuᷤ. cale¬
podius prb̃t. asterius prb̃t. Palmatiis consul cũ uxore
& filuis. & simplitiu senator. Ca PITU luo.
nno dnice incarñ. clxxx uiiii. Maximis regñ
annos iii. huius tempr̃b. coronantur rome: antheros papa.

Expanded text:
ambiguum sit, utrum sub Aurelio aut sub Commodo ambiguum sit, utrum sub Aurelio aut sub Commodo aut sub Antonino gestum sit. Ferunt tamen, quod huius temporibus Hireneus episcopus Lugdunensis passus sit. 157 Anno dominicae incarnationis CLVII. HAnno dominicae incarnationis CLVIII. Severus Pertinax regnavit annos XVII. Clemens Alexandrinae ecclesiae presbiter et Panthenus philosophus clarescunt. Narcis sus Ierosolimorum episcopus, Theophilus Cesariensis insignes habentur. Leonides pater Origenis coronatur, apud CartagAntoninus regnavit annos IIII. annos XIII regnavit. Origenes toto orbe clarus habetur. Huius temporibus coronantur Romae Calistus papa, Urbanus papa, Cecilia virgo, Tiburtius et Valerianus, Calepodius presbiter, Asterius presbiter, Palmatius consul cum uxore et filiis et Simplicius Senator. 189 – 191 Anno dominicae incarnationis CLXXXVIIII. Maximinus regnavit annos III. Huius temporibus coronantur Romae Antheros papa,
Abbreviated transcription (Latin):
iiis. apud cretã urbẽ cortinę. philippus ep̃s.
Apud ꝑgamũ asiȩ urbem: carpus ep̃s. Papiris diaconus. &
lustinus philosophus. apud lugdunũ gallie hirenes ep̃s
cum multis. fotinus ep̃s euisdẽ urbis. & blandina cũ aliis
XLUIII. Epipodius & alexander . Insyria. Uictor & coro¬
na. Mediolanis faustus. Cabillone. Marcellss. ltẽ inter¬
ritorio. cabillonensi castro tenortio. Ualeriani. In a¬
lexandria. tholomess. & lutis. CaPITULUM.
commodus. post mortẽ patris antonini ueri. regna¬
uit annos .xiii. huius tẽporib ñnulli passisunt. qͦs
supra memorauimus. Sed id circo hȩc ñ ꝑ ordinẽ ceruᷤ
imperatoꝵ tẽporib expͥmere potuimus. quia inqui¬
bus dã scõrũ passionibus. supra nominatoꝵ impera¬
toꝵ uocabula. ita c̾fuse positasunt. ut cũ dicatrẽ¬
sub antonino gestã. ignoretur utrũ subpio. ansub
uero. an sub commodo actũ sit. Etcũ dicit sublutio.

Expanded text:
ius apud Cretam urbem, Cortinae, Philippus episcopus, ius apud Cretam urbem, Cortinae, Philippus episcopus, apud Pergamum Asiae urbem, Carpus episcopus, Papirius diaconus et Justinus philosophus, apud Lugdunum Galliae, Hireneus episcopus cum multis, Fotinus episcopus ejusdem urbis et Blandina cum aliis 48, Epipodius et Alexander; in Syria Victor et Corona, Mediolanis Faustus, Cabillone Marcellus, item in territorio Cabillonensi, Castro Trenortio Valerianus, Alexandria Tholomeus et Lucius. Anno Commodus, post mortem patris Antonini Veri regnavit annos 13. Hujus temporibus nonnulli passi sunt quos supra notavimus. Sed iccirco haec non per ordinem certis imperatorum temporibus exprimi potuimus, quia in quibusdam passionibus sanctorum supra nominatorum, imperatorum vocabula ita csub Antonino gestam , ignoretur, utrum sub Pio aut sub Vero aut sub Commodo actum sit, et cum dicit sub Lucio,
Abbreviated transcription (Latin):
eleut heris ep̃s. cum anthia matre. Apud athenas qua dra¬
N. & aristides clari habentur. Dyonisiss. ariopagita.
apud tiburtinã urbẽ italie. sẏmphorosa cũ uii. filus.
antoninus cognom̃to puis. cũ filiis aurelio. & lucio.
regnat annos xxii. menses ui. Iustinus philosophis
clar&. sulpio epo hermete librũ scripsit qui dicit᷑
pastoris.
nno dñice incarñ .c. xxu. Marcus antonins.
ueris cũ fr̃e lutio. aurelio commodo regnat x. &¬
UIII annos. m̃sem .i. horũ & supra dictoꝵ tẽporib
coronatisunt rome. aniceti papa. uictor papa.
Simetris. prbt. felicitas cũ uii. filus. Lutis. & anto¬
ninus. Eusebiũ. & potentians. Peregrins. & uincentis.
Apud sebastem armenie minorẽ. martires sub agri¬
co lao uidice. apud spoletũ concordius. apud smir¬
nã poli carpus ep̃s discipulus scĩ lohannis. itẽ ger¬
manicus & pioniss apud a pamiã. alexander. & ga¬

Expanded text:
Eleutherius episcopus cum Anthia matre. Apud Athenas QuadraEleutherius episcopus cum Anthia matre. Apud Athenas Quadratus et Aristides clari habentur, Dionisius episcopus Ariopagita; apud Tiburtinam urbem Italiae Simphorosa cum septem filiiAntoninus cognomento Pius cum filiis Aurelio et Lucio regnat annos XXII, menses III. Iustinus philosophus claret. Sub Pio episcopo Hermes librum scribit qui dicitur pastoris.Anno Dominicae incarnationis 125 Marcus Antoninus Verus cum fratre Lucio Aurelio Commodo annis 19, mense uno. Horum et supra dictorum temporibus coronati sunt Romae Anicetus papa, Victor papa, Simetrius presbyter, Felicitas cum 7 filiis, Julius et Antoninus, Eusebius et Pontianus, Peregrinus et Vincentius; apud Sebastem Armeniae minoris 40 martyres sub Agricolo judice. Apud Spoletum, Concordius. Apud Smyrnam, Polycarpus episcopus discipulus sancti Johannis. Item Germanicus et Pionius, apud Apamiam, Alexander et Ga
Abbreviated transcription (Latin):
nno dñice incarñ .x.c. nerua regnat annũ unũ. menses ui. dies
uiIi. Iohannes apłs ab exilio reuocatur . & apud ephesũ eugłm
scribit. huius tẽporib passi sunt romȩ eutices uictorinus. &
maro. apud amit̾ninã urbẽ. uictorinus ep̃s. fr̃ seuerini.
regnat. annos x uiii. menses ui. dies .xu. his mensib .ui.
si ad diderimus titi .ii. neruȩ .iiii. fit annus. qui hoc in
loco aptatur. remanent dies .x .x uiii. qͥsupra notatist̃.
Anno dominice: incarñ .c.i. Iohannes Ca¬
apłs epheso requieuit. Traiani tẽporib: martrio coro¬
nantur romȩ. clemens papa . & alexander . quintus
post petrũ papa: quirinus. & filia eius balbina: Sulpiti¬
us. & Seruilianus. Domitilla. & Seraphya. uirgines.
nerey. & achilley. ignatiy antioceny ep̃s.CaTCΥL¬
Anno dñicȩ in carnat̾. C.xi. adrianus regnat anno
.xi. huius tẽporib passisunt. sixtus papa: gethulus
Sabina. Seraphya. uirgo. apud mesenã ciuitatẽ apuliȩ.

Expanded text:
ominicae incarnationis XC. Nerva regnat annum I, menses IIII, dies VIII. Iohannes apostolus ab exilio revocatur et apud Ephesum evangelium scribit. Huius temporibus passi sunt Romae Eutices, Victorinus et Maro, apud Amiterninam urbem Victorinus episcopus frater Severini. regnat annos XIX, menses VI, dies XV. His VI mensibus si addiderimus Titi II, Nervae IIII, fit annus, qui hoc in loco aptatur, remanent dies XXVIII, qui supra notati sunt. Anno dominicae incarnationis CI. Iohannes as Epheso requievit. Traiani temporibus martyrio coronantur:Romae Clemens papa, Alexander quartus post Petrum papa, Quirinus et filia eius Balbina, Sulpitius et Servilianus, Domitilla et Seraphia virgines, Nereus et Achilleus, Ignatius Antiochenus episcAnno dominicae incarnationis CXI. Adrianus regnat annos XI. Huius temporibus passi sunt: Romae Xistus papa, Getulius, Sabina, Seraphia virgo; apud Mesenam civitatem Apuliae
Abbreviated transcription (Latin):
in regnũ reuertunt᷑. Itaq hugabba &. ce¬
teri ꝓceres legatos ad eos dirigunt. ꝓmis¬
sionem & findẽ datã uiolatã ẽẽ ꝓclamant.
dhȩc illi responderunt se cũ karlomanno
rege ñ cũ alio aliquo pepigisse fȩdus. Qiuiᷤᷤ¬
quis ille e&. qui in regnũ eius succeder&.
eiusde numeri & quantitatis pecimiam
dar&. si quiete ac pacifice imperiũ tenere
uell&. Territi inhinuscemodi mandatis
optimates regni. ad karolũ imprẽ missos
dirigunt. eumq ultro in regnũ inutañ
nortmanni qui inchinhem ex dene marcha
uenerant. assentiente Godefrido rhenum.
pido occupato. mimitionẽ in eodẽ loco
more solito construunt. & in eo totamhieme
residebant. Contra quos hemricuᷤ dux castra
posuit. & nullatenꝰ predas agere per misit.
Redeite uernali tp̃re. castris ex ustis mari¬
timis locis se recipiunt. his etiã diebꝰ nort¬
manni ex sũma exeunt. &. rursus in regnũ
lotharii reuertentes in loco qͥ dr̃ louon cast¬

Expanded text:
in regnum revertuntur. Itaque Hugo abba et caeteri proceres legatos ad eos dirigunt, promissionem et fidem datam violatam esse proclamant. Ad haec illi respondent, se cum Carlomanno rege, non cum alio aliquo foedus pepigisse; quisquis ille esset qui in regnum ejus succederet, ejusdem numeri et quantitatis pecuniam daret, si quiete ac pacifice imperium tenere vellet. Territi hujuscemodi mandatis, optimates regni ad Carolum imperatorem missos dirigunt, eumque ultro in regnum invitant, odem anno Nordmanni qui in Chinheim ex Denemarca venerant, absentiente Godefrido, Rhenum pido occupato, munitionem in eodem loco more solito construunt, et in eo tota hieme resident. Contra quos Heinricus dux castra posuit, et nullatenus praedas agere permisit. Redeunte vernali tempore, castris exustis, maritimis locis se recipiunt. His etiam diebus Nordmanni a Somna exeunt, et rursus in regno Hlotharii revertentes, in loco qui dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
reges stabitis ꝓpt me in testimonium illis:¬
Tu u cum sis rex & anullo app̃hendi for¬
midas. sedicionẽ pauescis popli: ne creatorẽ
om̃ium in publico fatearis: Relinque hanc
st ultitiam : & qđ corde te dicis credere. ore ꝓ¬
fer implebe: Sic enĩ & beatus apls ait Corde
creditur ad iusticiam : oris aut̃ confessio fit
in falutem: SIc & ꝓpheta ait: Confitebor
tibi dnẽ in ȩccłã magna : in popło graui
laudabo te: Et iterum: Confitebor in poplis
dnẽ: & psalmũ dicam nomini tuo inter
gentes: Metius enĩ popłm orex: ignorans
quia satius ẽ ut popłs sequat᷑ fidem tuam.
quam tu infirmitati faueas populari: Tu
enĩ caput popłi : non popłs caput tuum:
Si eñi ad bellũ pficiscaris : tu p̃is catuã
hostium : & illȩ quo abieris sub seqͥtur. Un¬
de melius ẽ: ut te p̃cedente cognoscant ue¬
ritatem : quam pereunte ꝑmancant in
errore: Nam ds̃ non irridetur : Nec enim

Expanded text:
reges etreges et cum sis rex, et a nullo apprehendi formides, seditionem pavescis populi, ne Creatorem omnium in publico fatearis. Relinque hanc stultitiam, et quod corde te dicis credere, ore profer in plebe. Sic enim et beatus Apostolus ait: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Sic et propheta ait: Confitebor tibi, Domine, in Ecclesia magna, in populo gravi laudabo te. Et iterum: Confitebor tibi in populis, domine; psalmum dicam nomini tuo inter gentes. Metuens enim populum, o rex, ignoras, quia satius est, ut populus sequatur fidem tuam, quam tu infirmitati faveas populari? Tu enim es caput populi, non populus caput tuum. Si enim ad bellum proficiscaris, tu praecedis catervas hostium et illae, quo abieris, subsequuntur. Vnde melius est, ut te praecedente cognoscant veritatem, quam te pereunte permaneant in errore. Nam deus non irridetur: nec enim
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid noceret᷑. sed app̃hensos eos tholose
m exilium ad alaricum regem transmisit.
Interfectis aut̃ senatorib burgun dionib q
qui godigisilo consenserant: ipse regionẽ
omnẽ quȩ nunc burgudia dicitur in suo
dominio restaurauit: Burgundionibus
leges mitiores instituit : ne romanos opp̃¬
merent. . XXi.
um aut̃ cognoniss& assertiones hereticorũ
clam ut chrismaret᷑ expetiit: Cui ait sacerdos
Si uere credis: hoc qđ nos ipse dñs edocuit de¬
bes exequere: ait aut̃: Siquis confessus me¬
fuerit coram hominib:: confitebor & ego eũ
coram patre med: qui est in cęlis: Qui aut̃¬
negauerit me coram hominibus: negabo &¬
ego eum coram patre meo qui est in cęlis:
Sic & ipsis scĩs ac dilectis suis beatis aplĩs cũ
de futurȩ ꝑsecutionis temptationibus. doce¬
r& iisinuauit dicens. atendite uobis abhomi¬
nibus. Tradent enĩ uos in conciliis : & insi¬
nagogis flagellabunt uos: & ante p̾sides &¬

Expanded text:
m ex ipsis aliquid noceretur: sed apprehensos eos Tolosae m ex ipsis aliquid noceretur: sed apprehensos eos Tolosae in exsilium ad Alaricum regem transmisit, interfectis senatoribus, Burgundionibusque qui Godegiselo consenserant. Ipse vero regionem omnem, quae nunc Burgundia dicitur, in suo dominio restauravit. Burgundionibus leges mitiores instituit, ne Romanos oppmerent. XXXIV. Cum autem cognovisset assertiones haereticorum clam ut chrismaretur expetiit. Cui ait sacerdos: Si vere credis, quod nos ipse Dominus edocuit debes exsequere. Ait autem, Si quis me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meram hominibus, negabo ego eum coram patre meo, qui est in caelis. Sic et ipsis sanctis ac dilectis suis beatis apostolis, cum de futurae persecutionis temptationibus doceret, insinuavit dicens: Attendite vobis ab hominibus; tradent enim vos in conciliis et in synagogis suis flagellabunt vos et ante
Abbreviated transcription (Latin):
ost hȩc resumptis uirib iam despici¬
ens regi chlodoueo tributa ꝓmissa dissol¬
uere : contra godigisilum frem suum exes¬
citum commouet: eumq apud uiennam
ciuitatem inclusum obsedit: Uerum ubi mi¬
nori poplõ almenta deficere coeƿerunt
timens godisigilus ne usq ad se fames ex¬
facto : expulsus est int̾ ceteros artifex il¬
le cui de aquȩ ductu cura manebat:
Iue uͦ indignans cur fuerit eiectus ab ur¬
be. cum cę̧teris ad gundobaldum furi¬
bundus uadit : indicans qualit᷑ ciuitatẽ
irrumpens ultionem exercer& in frem: Il
lo ꝗꝗ duce exercitum ꝑ aquȩ ductũ
directum: multis cũ ferreis uectib p̃¬
cidentibus: Erat aut̃ spiraculum illius
lapide magno conclusum : quo cum
ciuitatem introeunt: lilisq de muro sagit¬
tantibus : hi terga p̃ueniunt: Dato autem
de medio ciuitatis sono bucinȩ : obsidentes
portas capiunt aꝑtisq parit̃ in grediuntur:
Cumq int̃ duas has acies popłs urbis abutroq

Expanded text:
osthaec resumptis viribus, jam despiciens regi Chlodovecho tributa promissa dissolvere, contra Godegiselum fratrem suum exercitum commovit, eumque apud Viennam civitatem inclusum obsedit. Verum ubi minori populo alimenta deficere coepetimens Godigiselus, ne ad se usque fames exfacto, expulsus est inter citeros artifex ille, cui de aquaeducto cura manebat. Ille vero indignans, cur fuerit eiectus ab urbem cum ceteris, ad Gundobadum furibundus vadit, indicans, qualiter civitatem inrumpens ultionem exerceret in fratre. Illo quoque duci exercitum per aquaeducto directum, multis cum ferreis vectibus praecidentibus, erat autem spiraculum illius lapide magno conclusum; quo cum civitatem introeunt: 88 illisque de muro sagittantibus, hi terga praeveniunt. Dato autem de medio civitatis sono buccinae, obsidentes portas capiunt, apertisque pariter ingrediuntur. Cumque inter duas has acies populus urbis ab utroque
Abbreviated transcription (Latin):
nno dñice incarnat᷑ .lxxx iii. titus regnat annos .u.
pienses .ii.
annos xu. menses u. his quinq m̃sibus addamus uii. ue¬
spasiani conpletur annus qui his inseritur. huius tẽpori¬
bus lohannes apłs romȩ inferuentis olei doliũ mit titur
ante portã latinã. & inpathmos insulã religatur. ibi
a poca lipsin scribit. Flauia domitilla in pontianã in¬
sulam exiliatur.
cletus papa tertius post petrũ martyrio
coronatur.

Expanded text:
nno Dominicae incarnationis 83 Titus regnavit annos 2, menses 2. annos 15, menses 5; his 5 mensibus addamus 7 Vespasiani, completur annus qui hic inseritur. Hujus temporibus Johannes apostolus Romae in ferventis olei dolium mittitur, ante portam Latinam, et in Pathmos insulam relegatur. Ubi Apocalypsim scribit. Flavia Domitilla in Pontianam insulam exiliatur. Anacletus papa tertius post Petrum martyrio coronatur.
Abbreviated transcription (Latin):
bernacula: karolus audito qđ fr̃ aseculo
recessiss&. nimia ut aunt exultatione ꝑfu¬
sus ẽ. arbitratꝰportionẽ regni lotharii quã¬
idem fr̃ tenuerat in suos libitus concessura.
xercitũ gͥ quanta potuit celeritate adima.¬
uit.&. cũ omĩbꝰ inribꝰ regnũ ingressus ad
aquis palatiũ uenit. Ubi paucis diebꝰ mo¬
ratus. coloniã ꝓfectus ẽ. Cũ hȩc aguntur
in memorato regno. karlomannꝰ primoge¬
nitus ludouuici italĩȩ fines intrauit. cupi¬
reportans exitalia excesserat. karolus uero
fr eius in alemanniã morabat᷑. Porro lu¬
douincus qͥ ad patris obitũ fuerat funerisq
eiꝰ obsequia condigno honore celebrauerat᷑
apud franconofurt principalẽ sedẽ ori¬
entalis regni residebat. Cui cũ nuntia.¬

Expanded text:
bernacula. Carolus audito, quod frater a seculo bernacula. Carolus audito, quod frater a seculo recessisset, nimia, ut aiunt, exultatione perfusus est, arbitratus portionem regni Lotharii, qusdem Exercitum ergo quanta potuit celeritate adunavit, et cum omnibus viribus regnum ingressus, ad Aquis palatium venit; ubi paucis diebus moratus, Coloniam profectus est. Dum haec aguntur in memorato regno, Carlomannus, primogenitus Hludowici, Italiae fines intraverat, cupireportans ex Italia recesserat Carolus vero, frater ejus, in Alamannia morabatur. Porro qui ad patris obitum fuerat funerisque ejus obsequia condigno honore celebraverat, apud Franconofurt, principalem sedem orientalis regni, residebat; cui cum nuncia
Abbreviated transcription (Latin):
simꝰ executor. Ingenio prudens. consilio ꝓ¬
indentissimᷤ. in dandis siue extrahendis
publicis dignitatibꝰ discretionis modera.¬
mine tẽperatus inprȩlio inctoriosissimus.
Armoꝵx quã conuinox apparatibꝰ studiosior. Cu
maxime opes erant instrũta bellica. plus
diligens ferri rigorẽ qua auri fulgorẽ. apuci
quẽ millus mutilis ualuit. incinus oculis
ꝑ raro utilis displicuit. quẽ nemo muneri
bus corrũpere potuit. apud quẽ nullus per
&. scã conuersatione. de uoto seruitio &. sin¬
cera fidelitate mundanã. habuit aut̃ bic
głosissimus rex cuiꝰ memoria inbenedicti¬
one ẽ. reginã nomine hemmã sibi inmati¬
moniũ iunctã quȩ nobilis genere fuit sei
qđ magis laudandũ nobilitate m̃tis mul
p̃stantior. Exqua tres filios suscepit excel¬
lentissimȩ indolis. uidelic&. karlomaniuu
ludouuicũ. & karolũ. Qinfelici sorte post
discessũ patris imperii moderatisunt. gu¬

Expanded text:
simus executor, ingenio perprudens, consilio psimus executor, ingenio perprudens, consilio providentissimus, in dandis sive subtrahendis publicis dignitatibus discrecionis moderamine temperatus, in prelio victoriosissimus, tam armorum quam conviviorum apparatibus studiosior. Cui maxime opus erant instrumenta bellica, plus diligens ferri rigorem quam auri fulgorem. Aput quem nemo inutilis valuit, in cuius oculis perraro utilis displicuit, quem bus corrumpere potuit, apud quem nullus per et sancta conversatione, mundanam devoto servitio et sincera fidelitate. Habuit autem hic gloriosissimus rex, cuius memoria in benedictione est, reginam nomine Hemmam sibi in matrimonium iunctam, quae nobilis genere fuit, sed, quod magis laudandum, nobilitate mentis multo prestantior; ex qua tres filios suscepit excellentissimae indolis, videlicet Carlomannum, Ludowicum et Carolum, qui felici sorte post discessum patris imperii moderati sunt gu
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ eũ satellites fecissent. eiꝰ mox hostes infug.
uersi sunt. Leracta uictoria. cũ eum repor.¬
tare uellent domũ. int̾ manuᷤᷤ militũ spm̃¬
cheil exfilia hersspoi regis natꝰ. &. alanus
fr̃ memorati pasquitamꝰ brittaniã int̾ se
partiti st᷑. inter quos etiã multa iurgia &
bella fuerunt. Ded uindecheilo inp̃lio quod
contra nortmannos magis audacter quã ꝓ¬
uide gesserat int̾ empto. inditionẽ alani
omĩs brittannia concessit. qui &. hanc stre¬
nue hactenuᷤ gub̃nabat. Codem annokaroluᷤᷤ
romã ꝑrexit. &. datis apłico iohanni &. ro¬
manis magnis muneribꝰ imp̃r creatur. cax
filius lotharii
rex apud francone furt palatiũ diem extre
uit aut̃ iste princeps xp̃ianissimꝰ. fide catho¬
licus. ñ solũ secularibꝰ uerũ etiã eccłasticis
disciplinis diligent̾ instructus. quȩ religi¬
onis sunt: quȩ pacis. quȩ iustitiȩ ardentis¬

Expanded text:
Quod cum satellites fecissent, mox hostes in fugam Quod cum satellites fecissent, mox hostes in fugam versi sunt. Patrata victoria cum eum reportare vellent ad domum, inter manus militum spircheil ex filia Herispoi regis natus et Alanus frater memorati Pasquitani Brittanniam inter se partiti sunt; inter quos etiam multa iurgia et bella fuerunt. Sed Vidicheile in prelio, quod contra Nortmannos magis audacter quam provide gesserat, interempto, in ditione Alani omnis Brittannia concessit, qui et hanc strenue hactenus gubernat. Eodem anno Carolus Romam perrexit et datis apostolico Iohanne et Romanis magnis muneribus ifilius Lotharii rex apud Franconofurt palatium diem clausiFuit autem iste princeps christianissimus, fide catholicus, non solum secularibus, verum etiam ecclesiasticis disciplinis sufficienter instructus; que religionis, que pacis, que iusticie sunt, ardentis
Abbreviated transcription (Latin):
ibi consistere uoluit. sed trans uadato gurgite
ultro obinã hostibꝰ ꝓcedit. Nortmanni ammi¬
rantes anmositatem atq audaciã uiri. abeo
declinauerunt. nec eũ bello lacessere ausist᷑.
lle aut̃ usq ad horã sextã intrepidus expec¬
tans. rũ neminẽ aduersȩ partis uenire cerne¬
r&. cũ suis ad ꝓpria reuersus ẽ. Nec illi animꝰ
minꝰ in uictus in morte. quã in hostẽ fuit.
eniq post ꝑacta uictoriã morbo grauatur
ad extremũ deductus ẽ. Cuius in ualitudinẽ
cũ ꝑsensiss&. pasquitanus. resumptis uiribus
nens periculũ consiliũ. Atille hortat᷑ ut ad
pollicet᷑q inctoriã. Quicũ respondissent
sine eiꝰ p̃sentia ñ audere cũ aduersariis con¬
gredi. sp̃m qͥ una cũ uiribꝰ corporis iam pene
effugerat resumens. qͥa nec pedibꝰ nec equo
poterat ire. iub&. se mnlecto portari. & ante
aciem mimicoꝵ deponi. &. sic subire certam̃.

Expanded text:
ibi consistere voluit, sed transvadato gurgite ibi consistere voluit, sed transvadato gurgite ultro obviam hostibus procedit. Nordmanni admirantes animositatem et audaciam viri, ab eo declinaverunt, nec eum bello lacessere ausi sunt. Ille autem usque ad horam sextam intrepidus expectans, cum neminem adversae partis venire cerneret, cum suis ad propria reversus est. Nec illi animus minus in mortem invictus quam in hostem fuit. Denique post peractam victoriam morbo gravatus ad extremum deducitur; cuius invalitudinem cum persensisset Pasquitanus, resumptis viribus nens periculum consilium. At ille hortatur, ut apolliceturque victoriam. Qui cum respondissent, sine eius presentia non audere cum adversariis congredi, spiritum, qui una cum viribus corporis iam pene effugerat, resumens, quia nec pedibus neque equo poterat ire, iubet se in lecto portari et ante aciem inimicorum exponi et sic subire certamen.
Abbreviated transcription (Latin):
fandus arege utrũ tale aliquit ꝓfessus e&. re¬
ũ aprincipe obiurgaret᷑ curtam fatua obst¬
natione detentus ꝓ uerbis inuentũ in anit̃
ꝓlatis uelle mori. suosq morti tradere: nul¬
animũ ꝑspexiss&. dare ei solatiũ ex suis sa¬
tellitibꝰ uoluit. Qđ̾ renint susciꝑe. affir¬
mans si alios quã suos haber&. iam ñ essent
uera quȩ spoponderat. Rex cũ omibuᷤ copiu
in regnũ recessit. & uurfanduᷤᷤ meodẽ loco
cũ ducentis fere uiris remansit. ibiq quinc
diebꝰ expectauit. Sexta nocte hastingus
quendã captiuũ absoluit auinculis. & eũ
ad uurfandũ direxit. mandan ut sibi ad uadu¬
cuius dã torrentis int̾ tertia scđam suꝑ uenien¬
tis diei horã occurrer&.. ut mutins colloquuᷤ
fruerent᷑. Qui nihil cunctatꝰ arma corripere
sociis imꝑat. & ad condictũ locũ absq mora
ꝑgit. Prospiciensq uadũ torrentis int̾ suos
& aduersarios quasi limitẽ fore. nullomodo

Expanded text:
fandus a rege, utrum tale aliquid professus esset, refandus a rege, utrum tale aliquid professus esset, reCum a principe objurgaretur, cur tam fatua obstinatione detentus, pro verbis inaniter in ventum prolatis vellet mori suosque morti tradere, nulanimum perspexisset, dare ei solatium ex suis satellitibus voluit; quod renuit suscipere, affirmans, si alios quam suos secum haberet, jam non essent vera quae spoponderat. Rex cum omnibus copiis in regnum recessit, et Vurfandus in eodem loco cum ducentis fere viris remansit, ibique quinque diebus expectavit. Sexta nocte Hastingus quendam captivum absolvit a vinculis, et eum ad Vurfandum direxit, mandans ut sibi ad vaducujusdam torrentis inter tertiam et secundam supervenientis diei horam occurreret, ut mutuis colloquiis fruerentur. Qui, nihil cunctatus, arma corripere sociis imperat, et ad condictum locum absque mora pergit, prospiciensque vadum torrentis inter suos et adversarios quasi limitem fore, nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
die cũ sermo int̾ socios teneret᷑ de audacia &
duritia nortinannoꝵ. p̃dictus urfandus se
ultra uires p̃sumens. arrogant̾ iactauit. sirex
cũ exercitu receder&. se tantũ modo audere
cũ suis in eodẽ loco remanere. & tribꝰ diebuᷤᷤ
post discessũ regis in morari. Distabant uero
castra brittonũ a nortiannoꝵ classe tantu᷑
octo milibꝰ. Nuntiata st̃ uerba quȩ uurfand
qͣsi leuiter ꝓtulerat nescio a quo hastingo
duci paganoꝵ. Non multo post inter iecto
tẽpore datis quingentis uaccis salomon
pacẽ cũ nortmannis fecit. Etacceptis obsi¬
dibus cũ redire in regnũ disponer&. legat
hastingi eum talit̾ alloquit᷑. Nuntiatum ẽ
domino meo te tantũ uirũ habere. qui se
iact& qđ te recedente solus cũ sins hoc N
loco audeat remanere. Siergo tantus est
quantꝰ sibi udet᷑. in cunctant̾ remaneat.
quia dominꝰ m̃s uult eũ uidere. audacisq uiri

Expanded text:
die cum sermo inter socios teneretur de audacia et die cum sermo inter socios teneretur de audacia et duricia Nordmannorum, praedictus Vurfandus se ultra vires praesumens arroganter jactavit, si rex cum exercitu recederet, se tantummodo audere cum suis in eodem loco remanere, et tribus diebus post discessum regis immorari. Distabant vero castra Brittonum a Nordmannorum classe tantum octo milibus. Nuntiata sunt verba quae Vurfandus quasi leviter protulerat, nescio a quo, Hastingo, duci paganorum. Non multo post interjecto tempore, datis quingentis vaccis, Salomon pacem cum Nordmannis fecit, et acceptis obsidibus cum redire in regnum disponeret, legatus Hastingi eum taliter alloquitur: Nuntiatum est domino meo, te tantum virum habere, qui se jactet, quod, te recedente, solus cum suis hoc in loco audeat remanere. Si ergo tantus est quantus sibi videtur, incunctanter remaneat, quia dominus meus vult eum videre, audacisque viri
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ recisa ante acumen falcis cadit . & uber¬
rimȩ segetes ꝓcella tẽpestatis de seuiente
ꝓsternunt᷑. ita ferro cedit. sternitꝙ supͣ dictã
aciem. Raro m illo regno innullo proelio
tantũ sanguinis effusũ est. Pasquitanꝰ ut mac¬
tari suos more pecudũ uidit. cũ paucis quos
gladius nec dũ consupserat aufugit. Porro
nortmanni qͥ inauxiliũ fuerant conuocati
monasteriũ scĩ melaniep̃i ingressisunt. ibie
se more solito cõmuniunt. Et succedente
nocte. fuga dilapsi ad naues reuertuntur
Fuit uͦ gestũ hoc p̾lium incãpis nixta ciuita¬
tem redomis. Erat hic uurfandus genere
ne uiriumq gła int̾ suos ut diximꝰ nulli
nideat᷑ eẽ scd̃s. Ad cuius audaciã mentisq
constantiã demonstrandã. unũ ex multis
ponere placuit. Nã salomon rex hiemis
tẽpore aliquando contra nortmannos c¬
castra posuiss&. ut ab eox incursione fine¬
regnisin tueret᷑. ibiꝙ multis diebꝰ resider&. qͣdã

Expanded text:
torum recisa ante acumen falcis cadit et ubertorum recisa ante acumen falcis cadit et uberrimae segetes procella tempestatis deseviente prosternuntur, ita ferro cmnia. Raro in illo regno in ullo proelio tantum sanguinis fusum est. Pasquitanus, ut mactari suos more pecudum vidit, cum paucis, quos gladius necdum consumpserat, fugit. Porro Nordmanni, qui in auxilium fuerant convocati, monasterium sancti Melani episcopi ingressi sunt, ibique se more solito communiunt, et succedente nocte fuga dilapsi, ad naves revertuntur. Fuit vero gestum hoc praelium in campis juxta civitatem Redonis . Erat hic Vurfandus genere ne viriumque gloria inter suos, ut diximus, nulli videretur esse secundus; ad cujus audaciam mentisque constantiam demonstrandam unum e multis ponere placuit. Nam Salomon rex cum hyemis tempore aliquando contra Nordmannos castra posuisset, ut ab eorum incursione fineregni sui tueretur, ibique multis diebus resideret, quadam
Abbreviated transcription (Latin):
haber&. nortmannoꝵ tam̃ auxilio pecun
conducit. eaq ad supplem̃tũ uirium suo
exercitiu misc&. & mox contra emulum
ad pugnã ꝓficiscitꝰ. Wrfandi satellites
indentes uires regni ad pasquitanũ conces¬
sisse. coeperunt ab eo diffugere. ut uyxe mi
suadere ut seceder&. mortisq periculũ de-¬
clinar&. se cũ paucis in numerã multitu¬
dinẽ sustiere ñ posse. Ad hec ille respon¬
dit. Absit in quit optimi cõmilitones
ut hodie faciam qđ nũquã feci. scilic&. ut
mimicis meis terga uertã. & gla nominis
nri infamet᷑. melius ẽ nobilit᷑ mori. quã
ignominia uitã seruare. Nec diffidendũ
de uictoria fortiȩ uires cũ hostibꝰ expi¬
amur. Neq enĩ salus e᷑ inmultitudme. sed
potius indõ. huiuscemodi exhortationibꝰ
mor. in cęlũ tollit᷑. pugna sũma uirtute
conserit᷑. Wrfandus cũ suis confertissimã
hostiũ aciem irrũpit. & ueluti herba pra.¬

Expanded text:
abundaret, Nordmannorum tamen auxilia pecunia abundaret, Nordmannorum tamen auxilia pecunia conducit, eaque ad supplementum virium suo exercitui miscet, et mox contra aemulum ad pugnam proficiscitur. Vurfandi satellites videntes vires regni ad Pasquitanum concessisse, coeperunt ab eo diffugere, ut vix mille suadere ut secederet mortisque periculum declinaret; se cum paucis innumeram multitudinem sustinere non posse. Ad haec ille respondit: Absit, inquit, optimi commilitones, ut hodie faciam quod nunquam feci, scilicet ut inimicis meis terga vertam, et gloria nominis nostri infametur. Melius est nobiliter mori, quam ignominia vitam servare; nec diffidendum de victoria; fortunae vires cum hostibus experiamur; neque enim salus est in multitudine, sed potiusin Deo'. Huiuscemodi exhortationibusmor in caelum tollitur, pugna summa virtute conseritur. Vurfandus cum suis confertissimam hostium aciem irrumpit et, veluti herba pra
Abbreviated transcription (Latin):
titudinis aperire. Quęres tantȩ for. midi¬
nis metũ nortmannis ingessit. ut absq
dilatione ingentẽ pecuniã karolo polli¬
cerent᷑. si soluta obsidione eis ex suo regno
liberũ p̃ber&. egressũ. Rex turpi cupidi
scensis nauibꝰ in ligeri reuertunt᷑ . &. ne¬
quaquã sicut spoponderant ex regno eiꝰ
recesserunt. sed in eodẽ loco manentes
multo peiora &. in maniora quã ante fece¬
impr qͥ italiȩ regnũ gerebat morit᷑. tuit
uͦ iste princeps pius & misericors. iustitiȩ de¬
ditus. simplicitãte purus. eccłarum dĩ de¬
fensor. orphanoꝵ. &. pupilloꝵ pat̾. elemosi¬
narũ largus largitor. seruoꝵ dĩ humilis ser
cibus suis dolo int̾ficit᷑. Post cuiꝰ mortem.
cũ hi duo regnũ eius int̾ se diuidere uel¬
lent. sed indiuisione dissentirent. eoqd
maxima pars pasqͥtan partibꝰ fauer&.
bellũ abutroq sũmis uiribꝰ instaurat᷑. Pa¬
quitanus quãquã maiorẽ multitudinẽ

Expanded text:
titudinis aperire. Quae res tantae formidititudinis aperire. Quae res tantae formidinis metum Normannis ingessit, ut absque dilatione ingentem pecuniam Carolo pollicerentur, si soluta obsidione eis ex suo regno liberum praeberet excessum. Rex turpi cupiditscensis navibus, in Ligerim convertuntur et nequaquam sicut spoponderant ex regno ejus recesserunt; sed in eodem loco manentes, multo pejora et immaniora quam antea pei Italiae regnum regebat, moritur. Fuit vero iste princeps pius et misericors, iustitiae deditus, simplicitate purus, ecclesiarum Dei defensor, orphanorum et pupillorum pater, elemosinarum largus largitor, servis Dei humilitercibus suis, dolo interficitur; post cujus mortem cum hii duo regnum ejus inter se dividere vellent, sed in divisione dissentirent, eo quod maxima pars Pasquitani partibus faveret, bellum ab utrisque summis viribus instauratur. Pasquitanus, quanquam majore multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ta eã. ilico ex om̃nibꝰ regnis quȩ suae
ditioni parebant. ueluti ad cõmime incendium
extinguendũ exercitũ colligit. atq castris
incircuitu positis. ciuitatẽ obsidione emxit
Et quia medana fluuius a partibꝰ brittannie¬
urbis murũ alluebat. salomoni rege brit¬
tonũ mandat. ut contractis auxilus citius
aduentar& &. cõmunẽ hostẽ cõmuibus
urbe obsidione circũdata. multis diebus
undiꝙ sũma uirtute dimicat᷑. noua &. in¬
exquisita machinam̃toꝵ genera applican
ed conatꝰ regis ꝓsperitatis effectũ ñ opti¬
nuit qͥa & loci facies ñ facile p̾bebat ac¬
cessum. &. paganoꝵ ualida manꝰ qͥa pro
uita res erat. sũmo conamine resiste bat
morbo attereret᷑. cernentes brictones urbemꝰ
in expugnabilẽ eẽ. conatisunt fluuiũ asuo
alueo deriuare. ut ex siccato naturali meatu
naues nortinannoꝵ inuadere possent. Cȩ¬
perunt itaq fossã mirȩ ꝓfunditatis ac la¬

Expanded text:
ta esset, illico ex omnibus regnis quae suae ta esset, illico ex omnibus regnis quae suae ditioni parebant, veluti ad commune incendium extinguendum, exercitum colligit atque castris in circuitu positis civitatem obsidione cinxit. Et quia Meduana fluvius a partibus Britanniae murum alluebat, Salomoni regi Britonum mandat ut contractis auxiliis citius adventaret et communem hostem communibus urbe obsidione circumdata, multis diebus undique summa virtute dimicatur, nova et exquisita machinamentorum genera applicantur; sed conatus regis prosperitatis effectum non obtinuit, quia et loci facies non facile praebebat accessum et paganorum valida manus, quia pro vita eis res erat, summo conamine resistebat. lentiae morbo attereretur, cernentes Britones urbem inexpugnabilem esse, conati sunt fluvium a suo alveo deviare, ut exsiccato naturali meatu, naves Normannorum invadere possent. Coeperunt itaque fossam mirae magnitudinis ac la
Abbreviated transcription (Latin):
tempuᷤᷤ karolus andegauensẽ obsidebat.
pis uiros qui patriȩ t̃minos armis tuebani
dõ habitatoribꝰ terrȩ aduersante occiderunt:
cũ nemo inueniretur qui eorũ iuolentiae
resister& sollicitati paucoꝵ ciuitatũ ł reli¬
gionũ deceptione expreda singularũ quantȩ
opes uniuersaru essent animo ꝓspicientes an¬
degauis ciuitatẽ ciuibus fuga dilapsis uacuã
repperientes in grediunt᷑. Quã cum muni¬
tissimã & exitu loci in expugnabilẽ esse
uidissent. in lecitiam effusi. hanc suis suorũ
copus tutissimũ recepta culũ aduersus laces¬
sitas bellogentes fore decernunt.Protinus
naub ꝑ medana fluuium deductis muli¬
eribus & paruulis ueluti in ea habitaturi
intrant. diruta reparant. fossas uallosq
renouant. & exea exilientes repentinis
in cursibus circũ iacentes regiones de¬
uastant. Qđ cũ karolo tã ꝑnitiosa pes¬
tis inusceribꝰ regni int̾ clusa nuntia¬

Expanded text:
rex Carolus Andecavensem obsedit rex Carolus Andecavensem obsedit pis viros, qui patriae terminos armis tuebantur, Deo habitatoribus terrae adversante, occiderunt, cum nemo inveniretur qui eorum violentiae resisteret, sollicitati paucarum civitatum vel regionum direptione ex praeda singularum quantae essent opes universarum animo prospicientes, Andecavis civitatem, civibus fuga dilapsis, vacuam reperientes, ingrediuntur. Quam cum munitissimam et ex situ loci inexpugnabilem esse vidissent, in laetitiam effusi, hanc suis eorumque copiis tutissimum receptaculum adversus lacessitas bello gentes decernunt. Protinus navibus per Meduanam fluvium deductis, cum mulieribus et parvulis suis, veluti in ea habitaturi intrant, diruta reparant, fossas vallosque renovant, et ex ea exilientes repentinis incursibus circumjacentes regiones devastant. Quod cum Carolo tam perniciosa pestis in visceribus regni inclusa nuncia
Abbreviated transcription (Latin):
maiores erant quã ceterȩ locustȩ. habe baÑ
sena alarũ remigia. &. mirũ dictu. ut ca¬
strorũ acies distinctis ordinibꝰ ꝑ aera fere¬
bantur. ł terrȩ incũbentes castra metabant᷑.
uceᷤᷤ cũ paucis exercitũ itinere unnis diei
preibart. quasi loca apta multitudini
puisuri. Circa horã nonã ubi duces pͥdie
uenerant insidebant. nec aloco occupato
mouebant᷑. quo usq sol suum rep̃sentars.
animalibus disciplinã militarẽ cerneres.
Degetibus uescebant᷑. quȩ ab eis ita de pastę
sunt. ut ueluti in mani tẽ pestate consũptȩ
uiderent᷑. Spatiũ diurni itmeris. quattuor
aut quinq milidbus extendebat᷑. Peruener
cooperientes. Inqͦ dõ uolente uiolenti uen¬
tȩ. litora maritima repleuerunt. Tantaq
congeries facta est. ut adstarmontiũ cum:¬
latȩ̃ coaceruarent᷑. Exearũ fetore ac putre¬
dine aer corruptus. diram pestẽ finitimis
generauit. exqua multi perierunt. Ler id

Expanded text:
maiores erant quam caeterae locustae habebantque maiores erant quam caeterae locustae habebantque sena alarum remigia, et, mirum dictu, ut castrorum acies distinctis ordinibus per aera ferebantur vel terrae incumbentes castra metabantur. Duces cum paucis exercitum itinere unius diei preibant, quasi loca apta multitudini provisuri. Circa horam nonam, ubi duces pridie venerant, insidebant, nec a loco occupato movebantur, quousque sol suum representaretin parvis animalibus disciplinam militarem cerneres. Segetibus vescebantur, quae ab eis ita depastae sunt, ut veluti inmani tempestate consumptae viderentur. Spatium diurni itineris quatuor aut quinque milibus extendebatur. Pervenercooperientes, in quo Deo volente violento ventae littora maritima repleverunt; tantaque congeries facta est, ut ad instar montium cumulatae coacervarentur: ex earum foetore ac putredine aer corruptus diram pestem finitimis generavit, ex qua multi perierunt. Per idem
Abbreviated transcription (Latin):
nno dom̃ incarnat᷑. dccc.lxxiii. ludouin
imp̃r romã uenit. ibiq conuentũ celebran
coram sũmo pontifice multa suꝑ adalgisi
Mrannide conquestus ẽ. Asenatu romane
idem ad algisus tyrannꝰ atq bostis reipu¬
blice declarat᷑. bellũ aduersus eũ decernit̾
ohannes papa imp̃rem aiuram̃to quose ol¬
ligauerat auctoritate dĩ & scĩ petri absol¬
uit. affirmans nihil sibi ob eͦe qđ obmori
periculũ euadendũ coactus fecerat. nec
sacram̃tum e̾e dicendũ qđ contra salute
rei publicȩ quã ius cũ multis execrationi
fuerit ꝓlatum. his exortationibꝰ pri¬
cipis animũ ad rediuitia certamina pro¬
uocat. Tam̃ ne  asius ꝑuiris diceretꝰ¬
certis inditiis colligens bellum aduersũ
se summis inribꝰ parari. hostemq se ac tyran¬
num eẽ denuntiatũ. suȩ nequitiȩ conscius
metu ꝑcellitur. & spem uitȩ infuga po¬
nens. incorsicã insulam successit. ibiq
ad tempus delituit. Carit olum
oriente. totã pene ꝑuastauit galliã. Quȩ

Expanded text:
nno dominicae incarnationis DCCCLXXII. Ludowicus imperator Romam venit ibique conventum celebrans coram summo pontifice multa super Adalgisi tyrannide conquestus est. A senatu Romanorum idem Adalgisus tirannus atque hostis reipublicae declaratur, bellum ad versus eum decernitur. Iohannes papa imperatorem a iuramento, quo se obligaverat, auctoritate Dei et sancti Petri absolvit, affirmans nihil sibi obesse, quod ob mortis periculum evadendum coactus fecerat, nec sacramentum esse dicendum, quod contra salutem reipublicae, quamvis cum multis execrationibus, fuerit prolatum. His exhortationibus principis animum ad rediviva certamina provocat. Tamen, ne a suis periurus diceretcertis indiciis colligens, bellum adversum se summis viribus parari hostemque se ac tirannum esse denunciatum, suae nequiciae conscius metu percellitur et spem vitae in fuga ponens in Corsicam insulam secessit ibique ad tempus delituit. 873 Anno dooriente veniens totam pene pervastavit Galliam. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
nno dominicȩ
incarñ. dcc.xli. karͦlus martellus filius pippini
maior domus & bellicosissimuᷤ dux francorũ
defuctuᷤ ẽ. Anno dom̃ incarnat᷑. dec xlii
Carlomannuᷤ & pippinuᷤ filii eiꝰ. duxerunt ex¬
ercitum contra hunoldũ ducẽ aquitamorũ
Et ceperunt castrum qđ uocat᷑ lucas &. in eo¬
dem itinere diuiserunt regnũ francorum.
int̾ se in loco qui dicit᷑ uetus pictauis. Post¬
hȩc karlomannꝰ eodem anno alemanniam
nũ & pippinuᷤ contra odilonem ducẽ baic¬
ariorum duxerunt exercitũ & inierunt
pugnã. Et uictores effecti . carlomannus absq
fr̃e insaxoniam ꝑrexit. & cȩpit castrũ qđ
uocatur hoc scoburch. ꝑplacitũ & pacis cori¬
ditionẽ. & theodericum saxonẽ obsidem
accepit. qͥ sacram̃tis datis. inpatriã iussus
est redire. sed post habitũ sacram̃tũ fefellit.

Expanded text:
nno dominicae incarnationis DCCXLI. Carolus filius Pippini, maior domus et bellicosissimus dux Francorum, defunctus est. Anno dominicae incarnationis DCCXLII. Carlomannus et Pippinus filii eius duxerunt exercitum contra Hunoldum ducem Aquitanorum et ceperunt castrum, quod vocatur Lucas, et in eodem itinere diviserunt regnum Francorum inter se in loco, qui dicitur Vetus Pictavis; posthaec Carlomannus eodem anno Alamanniam nus et Pippinus contra Odilonem ducem Baioariorum duxerunt exercitum et inierunt pugnam et victores effecti. Carlomannus absque tre in Saxoniam perrexit et cępit castrum, quod dicitur Hocseoburch, per placitum et pacis conditionem et Theodericum Saxonem obsidem accepit; qui sacramentis datis in patriam dimissus est redire, sed posthabito sacramento fefellit.
Abbreviated transcription (Latin):
eoqđ hunaldus disposuiss& rebellare. & to¬
tam aquitamã & uuasconiã auxiliante dõ
indeditionẽ recepit. & hunaldi iniqua cor¬
silia dissipauit. Inde digressus. ad colonen¬
sem ciuitat᷑ uenit. & inde sumpsit plures
francoꝵ cũ armis & omnib utensilibus
eoꝵ. & abiit suꝑ flum̃ dordoniã & edifi¬
cauit ibi castrum qđ dr̃ fronticus. & in
p̃dicto p̃sidio francos collocauit. Deinde
missos direxit ad lupũ uuasconẽ. mandan
ut sibi hunaldũ cũ uxore. rep̾sentar&. qui
adeum confugerant. Ad ductus ẽ predictu
himalduᷤ cũ ipxore ad nominatũ castrum.
nẽ cum recepiss& infrantiã reuersus ẽ. & ce¬
lebrauit natł dñi induria. & pascha inleo

Expanded text:
eo quod Hunaldus disposuisset rebellare, et toeo quod Hunaldus disposuisset rebellare, et totam Aquitaniam et Wasconiam auxiliante Deo in deditionem recepit et Hunaldi iniqua consilia dissipavit. Inde digressus ad Ecolensinam civitatem venit et inde sumpsit plures Francos cum armis et omnibus utensilibus eorum et abiit super flumen Dorhdoniam et aedificavit ibi castrum, quod dicitur Frontiacus, et in predicto presidio Francos collocavit. Deinde missos direxit ad Lupum Wasconem, mandans, ut sibi Hunaldum cum uxore representaret, qui ad eum confugerant. Adductus est predictus Hunaldus cum uxore adnominatum castrum; quem cum recepisset, in Franciam reversus est. Et celebravit natalem Domini in Duria et pascha in Leo