comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no uauerit eacutione sane sid ebitor suđ dixerit eẽ¬
utionem senibil. sedeipsac captionẽ aedierat accepissa
rmpus dob& in si ȩȩ cautionis ut si intra quinqnio caucio
cons oripta cognoscitur & probcta fuerit qđ in cautione
contin&ur eeeceptum debitor sua impleat ciutioniem siue¬
ro que in cecutione conscriptar  intra quinq nium tradita
ne ipbcntur is cuĩ caucionem non teneant nam trans acto

Expanded text:
renovaverit cautionem. Sane si debitor suam esse dixerit carenovaverit cautionem. Sane si debitor suam esse dixerit cautionem, sed nihil se de ipsa cautione asserat accepisse, tempus debet inspici cautionis, ut, si intra quinquennium cautio conscripta cognoscitur et probatum fuerit quod in cautione continetur acceptum, debitor suam inpleat cautionem. Si vero, quae in cautione scripta sunt, intra quinquennium tradita non probantur, is cuius cautio est non teneatur o
Abbreviated transcription (Latin):
tuum eum ereditor eẽ cognouerit acutionem suam intra
quinquenium iudici nondeferat publicare. Siuero p̃sente
oreditore desit in trabiennio de functi publice. eacutionem Ita
tamen ut manus mostui conseratur. & agnoscipossa ilius
e subs cript iongnccut conueniss& illum dumuere aliꝗb
scientibur uccleat ad ꝓbare & acusam ipsius deb& unde pe
fortasse mentre uoluerit non solum peccuniam non reci¬
piat s& & ate siueritatẽ legis incurrat. nã dereluo inter
uironrum personcs hec obseruandam d&ernimus ut om̃s
cautiones debitorum in XII annor debeant constare ita ut
cd debitoribus renouentur qđ si fonsitan. ante .Xii. annos
debitorem pere grinare contingerit iudicis mereantur
edictum qđ impostibus debitorem suum ꝓcontestatione deb¬
atd figere & homines illius conuenire non desinae cũ fuent
t luer debitum contesitaum. & cuscccionem quiperegrinat᷑
lgo temporis hebere nomponit narideo se & cus& qđ non

Expanded text:
tuum eum creditor esse cognoverit, cautionem suam intra quinquennium iudici non differat publicare. Si vero praesente creditore defecerit, intra biennium defuncti publicet cautionem, ita tamen, ut manus mortui conferatur et agnosci possit illius esse subscriptio, aut convenisse illum dum viveret aliquibus scientibus valeat adprobare: et causas ipsius debiti, unde pecfortasse mentiri, non solum pecuniam non recipiat, sed etiam severitatem legis incurrat. Nam de reliquo inter vivorum personas haec observanda decernimus, ut omnes cautiones debitorum intra duodecim annos debeant contestari ita, ut a debitoribus renoventur. Quod si forsitan ante duodecim annos debitorem peregrinari contigerit, iudicis mereatur edictum, quod in postibus debitoris sui pro contestatione debet affigere, et homines illius convenire non desinat, ut cum fuerit taliter debitum contestatum, excusationem qui peregrinatur longi temporis habere non possit, nec ideo se excuset, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
speciclit̃ deb& quimancipia que ꝑmixta fuerint
idest uxoram filiis & marito suo datis uigariis adu¬
num deboant ꝑtinere cui necesse fuerint cõmu¬
tari qđ solicitudo ordinantium deb& specialit
custore ut separacio fuerit omnino non possit¬
MI DEFINIUM REBYN DORU¬

Expanded text:
strari, ut mancipia, quae permixta fuerint, id est uxor cum filiis et marito suo, datis vicariis ad unum debeant pertinere, cui necesse fuerit commutare, quod sollicitudo ordinantium debet specialiter custodire, ut separatio fieri omnino non possit. DE FINIVM REGVNDOR
Abbreviated transcription (Latin):
militans in solo publico edificio foritesse construxerit ut uli¬
quid ꝑctilitatem sua crediderit fecciendum ꝑnulliur culũnia
poenitur repleatur sed hocperp&uo inhuriure ꝓmunet
idẽ mulis nr̃is utilitatibus seruienr si locum publicum constra¬
aorit uł ud & colendum foritsse tenuerit si hoc tiam̃ nullus
untea tenuit cui milx ipse ꝑuason xtitorit simile racione
posnideat cmtra quam rẽ antea si subreptũ principi fuerit
nori solum imparuta non uulȩat uerx &iam in ꝑb paitur xx¬

Expanded text:
se construxerit aut aliquid pro utilitate sua crediderit faciendum, per nullius calumniam penitus repellatur, sed hoc perpetuo in eius iure permaneat. Idem miles nostris utilitatibus serviens, si locum publicum construxerit vel ad excolendum fortasse tenuerit, si hoc tamen nullus antea tenuit, cui miles ipse pervasor extiterit, simili ratione possideat. Contra quam rem etiam si subreptum principi fuerit, non solum impetrata non valeant, verum etiam inprobus petitor
Abbreviated transcription (Latin):
uolon uiri de functi itt omniaq superiore : lege sunt cons¬
uti seruentur & de inoficioso agere licetit & siquis sep¬
teritum dixerit acadiatur redditur he comnia obseruan
precipimus & siqua alia proposici fuerit detestamũ uđ do¬
uccione que posrit depeni in omiubus cudiatur Imõõ¬

Expanded text:
voluntatem defuncti ita omnia, quae superiore lege sunt statuta, serventur, ut et de inofficioso agere liceat et, si quis se praeteritum dixerit, audiatur. Sed ita haec omnia observari praecipimus, ut, si qua alia propositio fuerit de testamento vel donatione, quae possit opponi, in omnibus audiatur
Abbreviated transcription (Latin):
& c&era conił Int̃p̃ Siquis ciues romunis l tus incaedote
culpac lutinus liłtus fuerit effectus sed in eadẽ lictinitatem siue
reparationem prioris status abhacluce discesserit fucultate
alius putronus uł patrom filii patroni uł ne potes qui tam̃ ꝑ ui¬
tilem lineã discendunt emancipate non fuerint sibim& uindi¬
cabunt si filios quos cui es romunos germinauerit forte sidimise¬
rit aliquit de eius hereditatẽ p̃summant quia non querendũ ẽ
in qua libtatẽ nati fuerint. sed inqua put̃ eoꝵ positus condicione

Expanded text:
tus, intercedente culpa, Latinus libertus fuerit effectus, si in eadem Latinitate, sine reparatione prioris status, ab hac luce discesserit, facultates illius patronus, vel patroni filii, vel nepotes, qui tamen per virilem lineam descendunt et emancipati non fuerint, sibimet vindicabunt. Nec si filios, quos civis Romanus generavit, fortasse dimiserit, aliquid de eius hereditate praesumant, quia non quaerendum est, in qua libertate nati fuerint, sed in qua pater eorum positus condicione
Abbreviated transcription (Latin):
torib iunguntur artmihtant uđ quigunt indiuersis
officuis principat᷑ uł quicumq suboceaensione poplici
hastur iudenter .eẽ. t̃ribi lis sirusticane alicui ne¬
erssitacem serꝰ uicu allut sui ueris mancipio inposue¬
it uat seruo ipsut uł bouem insuis operis utilito to
& ilio deput&ur & rex suarum amissione dd¬

Expanded text:
nt in diversis officiis principatus vel quicumque sub occasione publici actus videntur esse terribiles, si rusticano alicui necessitatem servitii velut sui iuris mancipio inposuerit aut servum ipsius sive bovem in sui operis utilitatem exitio deputatus et rerum suarum amissione da
Abbreviated transcription (Latin):
lb& in iuria codflictione contringit exceptis tamĩ en¬
minadab: cauns inquib similis cecusantẽ & ccca sato
conditio poene custodieq constringi ut eoꝵ apellocio¬
nes dicit debere recipisse ita ut quiapella uerit incusto¬
dia tenectur quousq cedalium iudicem crimina obiesta
ꝓueniant ut discussis cedintegrx adomnib: aude ib solucio¬
dic non debere iudices ꝓuinciarx cadsestores apellã ciũ
aed su am inutriam reuocare quia hoc necnouum nec
cdienũ auidicb eẽ cognoscitur. & ideo hoc iub& in liceat
litgactori uida tantum cacusam apellationis remedio
subleuare hoc etiam specialit p̃ceper̃ ut apellatur nec
incancere nec in queccũq custodia redirigatur sed agedã
negotium suum liber obseru&. In ip̃ const & constans

Expanded text:
iae afflictione constringi, exceptis tamen criminalibus caussis in quibus similis accusantem et accusatum conditio poenae custodiaeque constringit: et eorum appellationes dicit debere recipi, sed ita, ut qui appellaverit, in custodia teneatur, quo usque ad alium judicem crimina objecta perveniant, ut discussis ad integrum omnibus, aut de absolutioiubet, non debere iudices provinciarum assertiones appellantium ad suam iniuriam revocare, quia hoc nec novum nec alienum a iudiciis esse cognoscitur; et ideo hoc iubet, ut liceat litigatori vitiatam causam appellationis remedio sublevare. Hoc etiam specialiter praeceperunt, ut appellator nec in carcerem nec in quamcumque custodiam redigatur, sed ad agendum negotiu
Abbreviated transcription (Latin):
cacuste suce uictus reparatis ante t̃cium mensem tẽpor¬
bique cepellactione uid&im fuisse concessa stictim
intra tompora q cepellatione constituta s̃ dolioc ipso
ne gotio his qui apellauit ut sibi credit comp&ere gen
non mor &ur. quod si facere negleterit sentenciccq¬
ceduersus cũ lata fuerat ꝑ seuor& & dacta &x ecutione

Expanded text:
causa sua victus, reparatis ante tertium mensem temporibus, quae appellationi videntur fuisse concessa, statim intra tempora, quae appellationi constituta sunt, de hoc ipso negotio is qui appellavit, ut sibi credit conpetere, agere non moretur. Quod si facere neglexerit, sententia, quae adversus eum lata fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
Criminũ discutio ibi agitanda ẽ ubi crim̃ comissũ ena alibi
& uedenti consł. Itp Nisi inscriptione cel ebratar eum
& equi u̾ic̃ Int on credendũ ẽ contra alioseoꝵ
confessioni qui incriminib acusantur nisi prius
seꝓuerint in nocentes quia periculosa ẽ amitti nõ

Expanded text:
Criminum discussio ibi agitanda est, ubi crimen admissum est: nam alibi  Romana testatur, nisi inscriptione celebrata reum etatio. Non credendum est contra alios eorum confessioni, qui in criminibus accusantur, nisi se prius probaverint innocentes, quia periculosa est et admitti non
Abbreviated transcription (Latin):
uałno a iii. & nautario crł. Intõ. Siserui inscio diĩo
confessi uł conuincti fuerint uioleruã conmisse caldicti
torm̃tis gruuib: puniantur. Siuero iubentib añis uiolentie
crim̃ cdmiserint dnĩ qui inlicita p̃cepuer̃ notant᷑ & in fa¬
ma & nubilitatis uł onoris sui dignitatẽ tenere nõposs
er ui aut̃ quittlib dñoꝵ furorib pacrauer̃ in metallum
d&rud eontur c&erum nob̵ liceat iudicib discusioner uio¬
lentie differre uł dimittere ił donare quis. ꝓbauerint

Expanded text:
scio domino confessi vel convicti fuerint violentiam commisisse, addicti tormentis gravibus puniantur. Si vero iubentibus dominis violentiae crimen admiserint, domini qui inlicita praeceperunt, notantur infamia et nobilitatis vel honoris sui dignitatem tenere non possServi autem, qui talibus dominorum furoribus paruerunt, in metallum detruduntur. Ceterum non liceat iudicibus discussionem violentiae differre vel dimittere vel donare: qui si probaverint
Abbreviated transcription (Latin):
non oport&. Iotp̃ Qui adulterio cccusantur & si propinquȩ¬
tatis aut amiciciarum &accusationem defenderint sistutis¬
se quolib& tempore secr&um crim̃puplicac contentionem
ꝓdiderint eos uł manifestur. cdulteros puniri plat& .USI¬
Quis ea luius iutor puenat corraperat. Imp̃o conit¬
tutore uiuentem ad annor ꝑ uenerit nuptiales & quicũ que
p&itor aeccesseritnon prius puella iungatur nisi uirginitas
ilbus qđ atutore seruata e fuerit adꝓbata Nam si cibipso
tutore conuintitur ei uiolentia uirginitas statim eilio depu¬
t&ur & res illius fiscus usurp& uade mulierio : ꝓpri
Intõ Siqua in ienua mulier seruo ꝓprio seoculte miscue¬
Irit capitalit̃ punicctur seruus &icẽ qui in adulterio dnẽ
aut ancille sidehoc crimine acusacionem d&ullerint au¬
diantur ea tam̃ ratione ut si ꝓbauerint libertatẽ conse¬
quatur si fafellerint puniantur hero ditar mulieris quisi

Expanded text:
nterpretatio. Qui in adulterio accusantur et se propinquitatis aut amicitiarum excusatione defenderint, si fortasse quolibet tempore secretum crimen publica coniunctione prodiderint, eos velut manifestos adulteros puniri placet.Consttutore viventes ad annos pervenerint nuptiales, et quicumque petitor accesserit, non prius puella jungatur, nisi virginitas illius, quod a tutore servata sit, fuerit approbata; nam si ab ipso tutore convincitur ejus violata virginitas, statim exilio deputetur, et res illius omnes fiscus usurpet. DE JURE FISCI. IO. Si qua ingenua mulier servo proprio se occulte miscuerit, capitaliter puniatur. Servus etiam, qui in adulterio dominae aut ancillae, si de hoc crimine accusationem detulerint, odiantur: ea tamen ratione, ut si probaverint, libertatem consequantur, si fefellerint, puniantur. Haereditas mulieris, quae se
Abbreviated transcription (Latin):
filium uł filia. ił alior propinquor. oc cuderit remnioto
omnium aliorum ienere tormtorum facto decoriis sacco
iui coleus nominãtur in auo quimissus fuerit cum ipso
&iã serpentes cudantur & simare uicinũ non fuerit
in quo lib& gurgite proiciatur. ut alipena damnatus
nullo tẽpꝰ obtineat sepultura .Xiii. D maleficis mate¬

Expanded text:
filium vel filiam aut alios propinquos occiderit, remoto omnium aliorum genere tormentorum, facto de coriis sacco, qui culleus nominatur, in quo cum missus fuerit, cum ipso etiam serpentes claudantur: et si mare vicinum non fuerit, in quolibet gurgite proiiciatur, ut tali poena damnatus nullo tempore obtineat sepulturam. DE MALEFICIS ET MATHE
Abbreviated transcription (Latin):
dicae mortuus fuerit dñs culpa homicidii non teneatur qui
tuno homicidii reursio cidere uoluisse conuincitur nã
em̃ dactio e non uacuatur adcrimen  De eMDΑCΙΟΝΕ ꝓ¬
Proc inquis seniorib: lege ꝑmict&ur errorem ulcul pas
ccduliscentium propinquorũ pctri cdstrittione corni¬
gere hoc ẽ ut si uerbis ił uere cundia cinendari non po¬
runt priuata districtione uenberib: corrigantur qđ si
g auis culpa fuerit adulercenterqi priuatim em̃ decri nõ
pos sit in noticiam iudicer defercitur ui ADiage Conn

Expanded text:
dicat, mortuus fuerit, dominus culpa homicidii non tenetur, quia tunc homicidii reus est, si occidere voluisse convincitur. Nam emendatio non vocatur ad crimen. DE EMPropinquis senioribus lege permittitur errorem vel culpas adolescentium propinquorum patria districtione corrigere, id est ut, si verbis vel verecundia emendari non possunt, privata districtione verberibus corrigantur. Quod si gravior culpa fuerit adolescentis, quae privatim emendari non possit, in notitiam iudicis deferatur. AD LEGEM CORN
Abbreviated transcription (Latin):
ii. & aq̃ Int̃p. Si amissamat̃ pater suꝑ stite unus uđł una
de filiabus siue emancipatus seu non emantipatus sinc fib¬
us moriatur pat̃ mortuo filio intota illius poraone iure
succedit qdđ si ali am uxorem duxerit hiecq de mat nis benis
filius derelinquit. pect usu frustutirio tantũ &r dinẽ possi¬
debit p̾cũ obitum ced fr̃s mortui & eodem matrimoniatis

Expanded text:
superstite unus vel una de filiis sive emancipatus sive non emancipatus sine filiis moriatur, pater mortuo filio in totam illius portionem iure succedit. Quod si aliam uxorem duxerit, haec, quae de maternis bonis mortuus filius derelinquit, pater usufructuario tantum ordine possidebit; post cuius obitum ad fratres mortui ex eodem matri
Abbreviated transcription (Latin):
dac custodia reus de carcerib: edustant ut eis axp̃ianis
uł cosacc̃dotib sustantia p̃beatur & adba in eum p̃dictis
dieb: rubcustodia religionis contemplatione ducantur
siqui iudices hoc implere neglexerint poenam qual ex ipsa
constituit cogatur implere III NEP̃TER CRIN Maus¬

Expanded text:
 educant, ut eis a Christianis vel a sacerdotibus substantia praebeatur, et ad balneum praedictis diebus sub custodia, religionis contemplatione, ducantur. Si quis de custodibus hoc implere neglexerit, poenam, quam lex ipsa constituit, cogatur implere. » Lege Ju
Abbreviated transcription (Latin):
tione nemo efficiatur crimino sus nam inscriptionem
ꝑordinem feccta tunc ad iudice suscipiendus ẽ reus & cus¬
todie cũ acuscctore tradendus ect ame ratione ut tũ
acusati quacm cacusatoris dignitas xtimꝰ &ur & unũ¬
quemq ante discutione ita iud & fecciat custõre ut eoꝵ¬
ne itder aut dignitus pecciuntur sane his quicrimina
non credantur quia iure & legib constitũ tu te qd ponatinea
p oni suonl reus reum non fteõ inille der l toro eraslatur

Expanded text:
tionem nemo efficitur criminosus: nam inscriptione per ordinem facta tunc a iudice suscipiendus est reus et custodiae cum accusatore tradendus est, ea tamen ratione, ut tam accusati quam accusatoris dignitas aestimetur et unumquemque ante discussionem ita iudex faciat custodiri, ut eorum natales aut dignitnon credantur, quia jure et legibus constitutum est, ut spontanea professione reus reum non faciat, neque illi de altero credatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Int̃p̃. Quicũq dacmnabile uł puniendã legib crimen
amiserit non sedicat inforo suo id est in loco ubi ab itat
debere pul scri sed ubi crim̃ codmir sum est cb eiur lociuidi¬
cibus uindic&u nec detĩ ꝑ sonco cedprincipẽ feratur. Itc̃ẽ
non liceat qui sus cepcionem adi enarum causcoꝵ legib
phubentur ad uocatꝰ &iã non commonendus nec contra
lege suscipiant inalienis causis feminas lragore cupien

Expanded text:
tio. Quicumque damnabile vel puniendum legibus crimen admiserit, non se dicat in foro suo, id est in loco ubi habitat, debere pulsari, sed ubi crimen admissum est, ab eius loci iudicibus vindicetur nec de eius persona ad principem referatur. 319 non liceat, quia susceptione alienarum causarum legibus prohibentur. Advocatos etiam commonendos, ne contra leges suscipiant in alienis causis feminas litigare cupien
Abbreviated transcription (Latin):
unãres multis legata sit & singuli hacc ipsam rem p̃summere uelli
& quader singuli derem lagatu capiunt partiones ꝑ dacmna cone isto
ardine legectum dimittitur uttes tator intertamtoscribat ut eresmis
illi hoc dert ut illud ab herede meo dari iubeo in quoginene legut &iã
ediene rer ꝑlegatum dimuti poss̃ & necesse s herediccue redinuere

Expanded text:
una res multis legata sit, et singuli hanc ipsam rem praesumere uelint, una res multis legata sit, et singuli hanc ipsam rem praesumere uelint, aequales singuli de re legata capiunt portiones. Per damnationem isto ordine legatum dimittitur, ut testator in testamento scribat: tu heres meus illi hoc da, aut: illud illi ab herede meo dari iubeo. In quo genere legati etiam alienae res per legatum dimitti possunt, et necesse est heredi, aut redimere
Abbreviated transcription (Latin):
heredes copellantur filii aut ne potes e filiis masculir quos pocestatẽ
auus uł pacẽ hab& necessarur hereder serui quicũ lib tatem here¬
des insticuuntur necesarii ideo quia autuellent cauno.Tent necer¬
ẽ ẽ eius heredes te nac quicreditorib tenent obnoxii & putant senõ
tantũ in substancia qua cũ indebitis relinq:re ipsis seruos suomanu
mittunt. & hereder necessarios ficcunt ut quia magis eredes quam
dĩs infamiã incurrant̃ cum res eius uidẽ hereditas dñ ꝓdebitis uin¬
ditur & creditorib dect᷑ & traneisunt quinullo ꝓ pingui otaar
rcdo testactiri iungunt᷑ sed eor quicũq ꝓ cerbitrio suo scrib& erede
XII. BELEGATIS Legatoꝵ ienera quattuor uindiccctiones
da nationes sinendi modo & ꝑceptiones uindictiones logitũ ẽ
sitestatur sic locutus fuerit illũ seruũ tibido aut lego id a la
rem tib p̃summe abe uindica qđ p̾mostem testoris sttcam legatiuios

Expanded text:
heredes appellantur filii aut nepotes ex filiis masculis, quos in potestate heredes appellantur filii aut nepotes ex filiis masculis, quos in potestate auus uel pater habet. Necessarii sunt heredes serui, qui cum libertate heredes instituuntur. Necessarii ideo, quia, aut uelint aut nolint, necesse est eis heredes esse. Nam qui creditoribus tenetur obnoxii, et putant, se non tantmittunt et heredes necessarios faciunt, ut quo magis heres quam dominus infamiam incurrat, cum res eius, id est hereditas domini, pro debitis uenditur et creditoribus datur. Extranei sunt, qui nullo propinquitatis gradu testatori iunguntur, sed eos quicunque pro arbitrio suo scribet herede. De legatis Legatorum genera sunt quattuor, uindicationis, damnationis, sinendi modo, et praeceptionis. Vindicationis legatum est, si testator sic locutus fuerit: illum seruum tibi do, aut lego, vel: illam rem tibi praesume, habe, vindica. Quod post mortem testatoris statim legatarius,
Abbreviated transcription (Latin):
lero enus nom pocese tesant̃ cum quia sicut supeniur iamdistu ẽ
lagtie concepti ꝓnatir ab cantur nisi qđ melior condicio est¬
postume que nate quia nata sip̃ẽ minra fuerit non rupit testa¬
rãtũ postuma uero sic̃ masculũ testa iã c̃ rupit siquis p̃
feci dũ tosta mn aum cad abta uerie apit pup allum illa quisu
uiris ẽ hocẽ qui patrẽ non hab& cout aput p̃torẽ illũ aedobtauerit q
inpotestatẽ patrisẽ quasi ei filius nactus sit ita eius rupitor testa¬
mentũ posteriori coq testtim̃tũ qđ iure factũ ẽ. id qđ ante iure factũ
fuerat rũpitur qđ si factũ ptgriore testam̃to heredes scriptus
aut ante cedictionẽ hereditatis moriatur aut uiuotestactore defe¬
cerit aut conditio possibilis sub quaeres instittꝰ ẽ impl&a nõfu¬
cupietui ecut ꝓ crimine iexilio depuc&ur simditer & hirqui ad¬
obtatus fuerie testa m̃tum qđ antȩ quũ aedobtar&ur fecerat nom
ualeb heredes cut̃ suis aut sui aut nocessarias. ecut o tranei sui

Expanded text:
ut superius iam dictum est, legitime concepti pro natis habentur, nisi quod melior est condicio posthumae quam natae, quia nata, si praetermissa fuerit, non rumpit testamentum, posthuma uero, sicut mascules, testamentum rumpit. Si quis post factum testamentum adoptauerit apud populum illum, qui sui iuris est, hoc est qui patrem non habet, aut apud praetorem illum adoptauerit, qui in potestate patris est, quasi ei filius natus sit, ita eius rumpitur testamentum. Posteriore quoque testamento, quod iure factum est, id, quod ante iure factum fuerat, rumpitur. Quod si facto posteriore testamento heres scriptus aut ante aditionem hereditatis moriatur, aut uiuo testatore defecerit, aut condicio possibilis, sub qua heres institutus est, impleta non fucapiatur, aut pro crimine in exilium deputetur. Similiter et si is qui adoptatus fuerit, testamentum, quod antequam adoptaretur fecerat, non ualebit. Heredes aut sui sunt, aut necessarii aut extranei. Sui
Abbreviated transcription (Latin):
sido iunore cedpatrẽ uinditorẽ ꝑcipiat qui obligationestet
sucre dco nũm̃ tori non ftaciat & quia defuncto pectrdica e& fibuis
ri suas cequib cumo ꝑ sonis siut uindite siue donate a pactre fu¬
fibioꝵ dofundte uyore uttipaet possideat ut usum frudtũ deluo
hab eat see quaendõ ut quaẽ dium habeat le nouelle conist¬
tuit distruendi tam aut don andi ex his nulla td duoba
nia ternis idem demancipati fili portione ipse siliuis surtion
q aaimeñ imipsiu ꝓpri& atem iansura estit ut eapat bonius
uiris diuidentib consequatur sitim̃ tantũ patrir nom̃ ceelhoc
aduci potuerit ut rẽ filioꝵ impia cupiditate suscipiat utalis
derelinquat studere iom̃ filios d&& ut id qđ pacrentaib ecaausu
emanoi pectionis obtullerint seruicio & pi&atẽ retipitiã

Expanded text:
fideiussorem a patre venditore percipiat, qui obligatione rerum suarum damnum emptori non faciat, quia defuncto patre licet filiis res suas a quibuscumque personis, sive venditae sive donatae a patre fufiliorum, defuncta uxore, pater ita possideat, ut usumfructum de his habeat: sed quantum aut quamdiu habeat, lex Novella constituit: distrahendi tamen aut donandi ex his nullam pater habeat maternis, id equae tamen in ipsius proprietate mansura est ita, ut eam pater, viris bonis dividentibus, consequatur. Si tamen tantum patris nomen ad hoc adduci potuerit, ut rem filiorum impia cupiditate suscipiat, aut aliis derelinquat: studere tamen filios decet, ut id, quod parentibus caussa emancipation
Abbreviated transcription (Latin):
lus acus & nec seper rescriptum principis hoc potuerit im¬
p&rare secdipse qui crimt̃ intendit p̃sens ꝑse acus & us
criptione p̃missa iudicis auctoritate puniendis̃ et dam¬
nandi officium si fcatasse tacuerint in nocentem nisi pre¬
missa in scriptione subdendum crediderint quescioni

Expanded text:
lus accuset, nec si per rescriptum principis hoc potuerit impetrare: sed ipse qui crimen intendit, praesens per se accusscriptione praemissa. Judices autem puniendi sunt, et damnandum officium, si forte tacuerint, si innocentem, nisi praemissa inscriptione, subdendum crediderint quaestioni
Abbreviated transcription (Latin):
con secutus & eapmodum leseri probat᷑ iudicio lesionis
lausis douatione mat̃ siu ioluerit in tegrx reuo caue¬
rit qđ simater hoc que filio donauit a secundas nupcias
transierit contradonatione ꝑ qua cumq occasionem
ueniendi nullam haeb& potestt&ẽ seruandis derelico
legib q subtitulo de scđis nupciis continentur. Impp

Expanded text:
probatis in iudicio laesionis causis donationem mater, si voluerit, in integrum revocabit. Quod si mater haec quae filio donavit, ad secundas nuptias transierit, contra donationem per quamcumque occasionem veniendi nullam habeat potestatem, servatis de reliquo legibus, quae sub titul
Abbreviated transcription (Latin):
Iđp Siciuis alienum colonum sciens in domosua r&enuerit ipsum priui
dño restituat & tributa eiur quã dium copud eũ fuerit corctur & soluere
ipse uero qui noluit eẽ qđ natus ẽ in seruicio redigatur. Impp̃ grãñs¬
honõ uiiii. & thđr Itłp Siquis colonum alienũ aut solicitauerit aut
occultauerit si priuati hominem suã solisitasionem susciperit s& au
unciar dnõ reddat si fistale sollicitatum tenuit libera auri cogat᷑ im¬

Expanded text:
io. Si quis alienum colonum sciens in domo sua retinuerit, ipsum prius domino restituat et tributa eius, quamdiu apud eum fuerit, cogatur exsolvere: ipse vero, qui noluit esse quod natus est, in servitium redigatur. 386 conss. Interpretatio. Si quis colonum alienum aut sollicitaverit aut occultaverit, si privati hominem sua sollicitatione susceperit, sex auri uncias domino reddat; si fiscalem sollicitatum tenuit, libram auri cogatur im
Abbreviated transcription (Latin):
iđ qđ uł ccuia mat̃ ne potibus positis in patris potestatẽ
don auerint patri non cdquiritur ita & quicquid
mccritur uxori uł uxor marito in pactris potes tate positis
don auerint ccuttes tam̃to dimiserit id ad patris dñm
minime pertinebit sed hoc sibi filii ad integx uindi¬

Expanded text:
 nepotibus pronepotibus positis in patris potestate donaverint, patri non adquiritur, ita et quidquid maritus uxori vel uxor marito in patris potestate positis donaverint aut testamento dimiserint, id ad patris dominium minime pertinebit, sed hoc sibi filii ad integrum vindi
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse relinq rint incclics ꝑsonartrans ferre patri quolił
ordine non licebit sane siq & traneoꝵ donatione uł inunere
filuir in familia posicis facultaetes accesserint uł alii parenter
qucc̃qui supra nominatinnt contullerint id totũ patribun
adquirantur ut faciendi ex hoc qđ uoluerint hcđ an potestice

Expanded text:
fortasse reliquerint, in alias personas transferre patri quolibet ordine non licebit. Sane si quid extraneorum donatione vel munere filiis in familia positis facultates accesserit vel alii parentes, quam qui supra nominati sunt, contulerint, id totum patribus adquiratur, ut faciendi ex hoc quod voluerint habeant potestate
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit addño cum filuis secđm legem sibi debitis & peculio reuoc&ur qđ
si forte mostuus fuerit filiur eius cũmercedib: suis uł patris mortui
adño reuocentur colona &ium si xxtinnos inadieno domo & in iur
permanserit a priore dño non queritur. Sittm̃ intra xx annas mnu¬
sane neseparatio conuitii fiat illum cuĩ colonts ẽ uicariã mulierem
& tro t̃cia gnectionem mulierir dño corponsaro pcipimꝰ siuerona¬
liet uiris alien inienuum maritum duxerit ertũ ciulieris griatio
cd ẽi dnm ꝑtinebit quod hicminuse sc colone agnationem in noud¬
lis legib: inuenitur .XI Nec colonis Iiscio diũo suoalia¬
pet pecculio ullitẽ inrꝑa eiciuilem. Im pp̃ uulẽns¬

Expanded text:
legem sibi debitis et omni peculio revocetur. Quod si forte mortuus fuerit, filii eius cum mercedibus suis vel patris mortui a domino revocentur. Colona etiam si viginti annis in alieno dominio et iure permanserit, a priore domino non quaeratur; si tamen intra viginti annos invSane ne separatio coniugii fiat, illum, cuius colonus est, vicariam mulierem et pro tertia agnatione mulieris domino conpensare praecipimus. Si vero mulier iuris alieni ingenuum maritum duxerit, omnis mulieris agnatio ad eius dominium pertinebit. Quod hic minus est de colonae agnatione, in novellis legibus invenitur. NE COLONVS INSCIO DOMINO SVVM ALIENET PECVLI
Abbreviated transcription (Latin):
heres resineat constante nihulo tiinus testumto . XIIII De pide¬
com adyg dps Potest adiquir recto iure eredior costitu efud
ed rogarem eũm it Merediltatem suã aut omnem aut ꝙparuelo ꝑfula
commissarius nom potost aedadium ecceptam heredi tatem grant rsure
sed inbce quoq re abrer uandum ese qđ defaludia ie supre dictu ese
ut heror instiautur &lias siomineo hereihitate alii restiauere scriptun

Expanded text:
deicommissis Potest aliquis recto iure heredem instituere et rogare eum, ut hereditatem suam aut omnem aut ex parte alii pcommissarius non potest ad alium acceptam hereditatem transmittere. Sed in hac quoque re hoc obseruandum est, quod de Falcidia supra iam dictum est, ut heres in
Abbreviated transcription (Latin):
& atem ꝑ cipiant & illi que tuor & alio filio alia medi& atem hioce
ut taler ecccipiant portioner qualer partes eoꝵ suxissent abitu
merant si de fuerine sui liereder tunc hereditas de funtti ꝑtin&
dignatur cegnati enim sunt ꝑ uirilem sexu defuneto ꝓpimquicate
coniuncti id est cumsanguinei frs hoce. de uno patre natinerdispa¬
agio scuntur qui sunt agnati sicut supra diximus ꝑuirilonisexu
ꝓpinquitactu conultut ꝑontams otunib simnul quatis la
hur dsita er ꝓropinquis intestacs dac solhus iuide fun sto mortir
suo tim proxinierer inueniuntur in feminis uero alia condicioe
quia mne fominas sola tuntum seror cum sanguinea habea niuo
cuonata ut iermano suo defuncto ab intestato e agnatiure
succede e relique semine loc ẽ amita id est patri soror iđ fris
filia net inia piendis hereditatibi propinquoꝵ legiame s̃ nec mor¬

Expanded text:
etatem percipiant, et illi quattuor ex alio filio aliam medietatem, hoc est, etatem percipiant, et illi quattuor ex alio filio aliam medietatem, hoc est, ut tales accipiant portiones, quales patres eorum, si uixissent, habituri erant. Si defuerint sui heredes, tunc hereditas defuncti pertinet ad agnatos. Agnati enim sunt per uirilem sexum defuncto propinquitate coniuncti, id est consanguinei fratres, hoc est de uno patre nati. Nec dispuagnoscitur, qui sint agnati, sicut supra diximus, per uirilem sexum propinquitate coniuncti. Non tamen omnibus simul agnatis lex hereditatem propinqui intestati dat; sed is, qui defuncto mortis suae tempore proximiores inueniuntur. In feminis uero alia conditio est: quia inter feminas sola tantum soror consanguinea habetur agnata, ut germano suo defuncto ab intestato ei agnationis iure succedat. Reliquae feminae, hoc est amita, id est, patris soror, uel fratris filia, nec in capiendis hereditatibus, propinquorum legitimae sunt, nec mas
Abbreviated transcription (Latin):
ec adobtiue ad ob tiuoꝵ enim conparationem legime natura¬
les copellantur sed ita nep̃ uł neptis exfilio auii sui ereders
ierit Ncm sieo tp̃rt coaliquis moriantur filium in potestatẽ
abeat uu & eo nepoter illo uiuo patre suo & in potestatẽ auiu
sui here der sunt si quãdo aliquis moriatur & reliqrit filiũ
aut filiam & & aibo filio mor tuo ne poter neptis iđ filii ł e
poter ex filio de funeo pactre uł auo acratione succedunt ut fillor
uł filiar sucos patres actipiant & ne poter e filio portionem qumt
pat̾rem eoꝵ erat habicurus actipiant quia regularit̃ consticutũ
e ut int̃ suos ꝓximor longiore grado posito nõ exdudat & inantiu
capita sed instirpem diuidatur hereditas. It siquis monens fibũ
non relinquat sed ex duobus masculis filius dimittea ne poter
hiocẽ & uno filio id duos ne potort& cdtero tres aut quatuor
similiter sicut superius dictum ẽ insterpem non in capita he¬
reditas diuidatur hoc modo ut illi duo nepͥoter exuno filio medi¬

Expanded text:
ac adoptiuae. Adoptiuorum comparatione legitimi naturales appellantur. Sed ita nepos uel neptis ex filio auo sui heredes esserit: nam si eo tempore quo aliquis moritur, filium in potestate habeat, et ex eo nepotes, illi uiuo patre suo et in potestate aui c. Si quando aliquis moriatur, et reliquerit filium aut filiam et ex alio filio mortuo nepotes neptesue, filii uel nepotes ex filio, defuncto patre uel auo, hac ratione succedunt, ut filius ac filia suas partes accipiant, et nepotes ex filio portionem, quam pater eorum erat habiturus, accipiant: quia regulariter constitutum est, ut inter suos proximior longiore gradu positum non excludat: et non in capita, sed in stirpem diuidatur hereditas. Item si quis moriens filium non relinquat, sed ex duobus masculis filiis dimittat nepotes, hoc est, ex uno filio unum uel duos nepotes, ex altero tres aut quattuor, similiter, sicut superius dictum est, in stirpem, non in capita hereditas diuiditur, hoc modo, ut illi duo nepotes ex uno filio medi
Abbreviated transcription (Latin):
ee. futurum uuditur &ium ulud qđ mulier iussi maior & aͥtẽ
fueri tutellum suscipere ꝓibaur dehis uero quicũ lage
uentuns ud tutellã siquis & his uidebitur uut deceptus fu¬
sud ta tibus uut moribus uillis admitte nom potest neminoꝵ
bona depereant sed ille uccedict ud tutellũ qui integrita¬
dõ inentis &urca pro quintatem unguntur ium side furu

Expanded text:
esse futurum. Additur etiam illud, quod muliesse futurum. Additur etiam illud, quod mulifuerit, tutelam suscipere prohibetur. De his vero, qui cum lege veniunt ad tutelam, si quis ex his videbitur aut deceptus facultatibus aut moribus vilis, admitti non poterit, ne minorum bona depereant: sed illi accedant in tutelam, qui integritate mentis et certa propinquitate iunguntur. Nam si defu
Abbreviated transcription (Latin):
depupillorum tutella tractintur debent primi patrie
cum iudices secđm &cctis minorũ aut tutore autu¬
ratorem eligere qui susciperit tutellã tale electione
possit. eẽ securus qu& amen electio circacas ꝑsonas
obseruabitor q nec testam̃to d&r&e sunt nec ꝓqt in¬
quitate adidofficium ud ducuntur de aliis sane minoꝵ
commedis legumorioꝵ statuta p̃cepi obseruari. Dãt
conrł Into Mulieres mortuss maritis si passe
uoluerint tutellam suscipere filiorum prius quam
ho adsumant uctis ꝓficiant si non eẽt nupturas sed hoc
ipsum non & torquendum ẽ. sed simaluerint hoc uo¬
luntate propria fateantur namsi alias nuptias egre¬
dere uoluerint tu tella filiorum administraro. non
possunt & sciant hoc &iam uiri quĩ sibi iungendar
matres postulant paruolorum. quod simulieres
tutella ud minis trare ceperim filiorum & poste nupserint
illi qui consorciare cipiuntur marita lebona sua non uentnis
obligita &si urationem rendendum minoribur obnoxum

Expanded text:
de pupillorum tutela tractatur, debent primi patriae cum iudice secundum aetates minorum aut tutorem aut curatorem eligere, ut ille, qui susceperit tutelam, tali electione possit esse securus. Quae tamen electio circa eas personas observabitur, quae nec testamento decretae sunt nec propinquitate ad id officium adducuntur. De aliis sane minorum commodis legum priorum statuta praecipit observari. 390 o. Mulieres mortuis maritis, si ipsae voluerint tutelam suscipere filiorum, priusquam hoc adsumant, actis profiteantur se non esse nubturas. Sed hoc ipsum non extorquendum est, sed si maluerint, hoc voluntate propria fateantur: nam si ad alias nubtias migrare voluerint, tutelam filiorum administrare non possunt. Sciant hoc etiam viri, qui sibi iungendas matres postulant parvulorum, quod, si mulieres tutelam administrare coeperint filiorum et postea nubserint, ille, qui in consortium recipitur maritale, bona sua noverit obligata et se ad rationem reddendam minoribus obnoxium
Abbreviated transcription (Latin):
biuerit & dotẽ uocuuerit & quod e maritus inspon¬
salitia lurgitate cumtullerat uindicabit. & p̃quinq¬
nium nubendi habeat liberatatẽ. num simaritus repu¬
dium prior intullerit ꝓbatis cuusis uindicta p̃cepta &¬
pulsa uuxoris dotem uindic& & donationem que reci
tar sdis pliceat maritos donationẽ suã reuoc& & illi
discensio armoꝵx mulierq: in nocens &pulsaẽ aman¬
to & donatione a uiro fucto sibi uidic& & suã dotem

Expanded text:
us in sponsalicia largitate contulerat, vindicabit et post quinquennium nubendi habebit liberam facultatem. Nam si maritus repudium prior intulerit, probatis causis vindicta percepta expulsae uxoris dotem vindicet donationemque recipitate displiceat, maritus donationem suam revocet et illi dissensio animorum, mulier, quae innocens expulsa est a marito, et donationem a viro factam sibi vi
Abbreviated transcription (Latin):
& ugricola consł. In tp̃. Simulier repudium marito
prior intullerit. statuata legem non docuerit causa mami¬
mittat & sponsalitium largitatt̃ nec id rep&ut qđ man¬
tus in dote dedit utq in suꝑꝰ & & iliore legatu nec nũ¬
bendi locum habeat nec ud ꝓpridre uertendi nec sile¬
ues culpus docuerit quib: diuortium uideatur ud pe¬
tere & dotẽcareat & donatione refundeat . neq altero

Expanded text:
et Agricola conss. Interpretatio. Si mulier repudium marito prior intulerit et statutas lege non docuerit causas, amittat sponsaliciam largitatem nec id repetat, quod marito in dotem dedit, atque insuper exilio relegata nec nubendi locum habeat nec ad propria revertendi. Nam si leves culpas docuerit, quibus divortium videatur adpetere, et do
Abbreviated transcription (Latin):
mulier dicut maritũ suum aui ebriosum. uut luxorie
deditũ non ꝓpt̃ ea repudiandus ẽ nisi forte: uut omicida
uut mule ficdm. uut sepulchri uio latorem . eẽ docuerit
quibus criminibus conuinctus sine culpa mulieris merito
uid&ur & cludi & mulier recepta dote distedat nãsine
crimina mulier nom potuerit hac pena multatur ut & dote
quam deberat. uł ꝑ ipsa datafuerat & donatione quũ ꝑcepit
umititit udq &iam eilii relugatione teneat᷑ qđ si hac
uero mulier repellutur nec ipse nisi cestis criminibus
eum ꝓbur& sufficiat qđ docere non potuerit dote muli¬
eris restituca : & idiam ducere non p̃summa& uxorem
qđ si forte cemptauerit habeb mulier facultatẽ quẽ in¬
nocens eiesta ẽ domũmatrissui adq ci substaritia sibim&
uindicuse quod sinestitor ordincaum &ium secũdi

Expanded text:
mulier dicat maritum suum aut ebriosum aut luxuriae deditum, non propterea repudiandus est, nisi forte eum aut homicidam aut maleficum aut sepulchri violatorem esse docuerit, quibus criminibus convictus sine culpa mulieris merito videtur excludi et mulier recepta dote discedit: nam si haec crimina mulier non potuerit adprobare, hac poena multatur, ut et dotem, quam dederat vel pro ipsa data fuerat, et donationem, quam percepit, amittat atque etiam exilii relegatione teneatur. Quod si a viro mulier repellatur, nec ipse, nisi certis criminibus eam probare sufficiat. Quod si docere non potuerit, dotem mulieri restituat et aliam ducere non praesumat uxorem. Quod si forte temptaverit, habebit mulier facultatem, quae innocens eiecta est, domum mariti sui atque eius substantiam sibimet vindicare. Quod dinoscitur ordinatum, ut eti
Abbreviated transcription (Latin):
de quib: loquiltur iunguntur quicũq hoc pre supmserint
dere benificia tamen lex ista aduersus huius modi. homi¬
ner pacrentibus uł ipsis mulicrib: qui in suo iures ułminoꝵ
& actirtuentur indulsit. ut contestationes ad alicos iudice
uł ciuitates ꝓaimas deferant ut & eorũ patrocinus defer¬
dantur ut si in eadem ꝓuincia sit alia potestas ut possent
eẽ duo duo uidices unus priuata & cilius dñicaiura gub̵¬
nans si habaltero subhac conditione. qui cũq ꝑsona p̃mat᷑
alteruis tutella deb& defensare. aut certe admagnificã
potestatem qui principis aurib: hoc possit intimare recio¬

Expanded text:
 invitae iungantur: quicumque hoc praesumpserint, dere. Beneficium tamen lex ista adversus eiusmodi homines parentibus vel ipsis mulieribus, quae in suo iure sunt, vel qui minorum aetates tuentur, indulsit, ut contestationes ad alios iudices vel civitates proximas deferant et eorum patrociniis defendantur: ut, si in eadem provincia sit alia potestas, ut puta si sint duo iudices, unus privata et alius dominica iura gubernans, si ab altero sub hac condicione quaecumque persona prematur, alterius tutela debeat defensari, aut certe ad magnificam potestatem, qui principis auribus hoc possit intimare, recur
Abbreviated transcription (Latin):
utriusq ꝑ sone itccut possidere totum proprias facultates
principibus benificio uideantur c&erx nullum p̃summant
subire constractum donandi. adq testuindi feccultate
sub mott sed nec in ipsis feminis quastalit̃ sortitisunt aliquid
tionem ud illos quicquam & torum facultate preueni& se ip¬
sis mortuis cedlegitimor hereder quosq grados amittit: usꝗ
cdcertum originis locum abintestato ip̃si succedunt testandi
& &icm his in his tantum personis quibus lege concessume.
ꝓmissec potestas ẽ itcut & his qui eligerit scribat hereder
uocat tunc ineorum feccultatibus fiscus succedit Imn pp̃ henõrs¬

Expanded text:
sonae, ita ut possidere tantum proprias facultates principis beneficio videantur, ceterum nullum praesumant subire contractum donandi atque testandi facultate submota: sed nec in ipsis feminis, quas taliter sortiti sunt, aliquid tionem ad illos quidquam ex eorum facultate perveniat, sed ipsis mortuis ad legitimos heredes, quoscumque gradus admittit, usque ad certum originis locum ab intestato ipsi succedunt. Testandi etiam eis in his tantum personis, quibus lege concessum est, permissa potestas est, ita ut ex his, quos elegerit, scribat heredes, vocat, tunc in eorum facultatibus fiscus accedat.
Abbreviated transcription (Latin):
Int̃o. Si contingerit ut maritus uxore sub ꝑñstit& morit᷑
re uocbunt nec hereder defuncti mariti hoc uindicare
presummant. Nã simaritus dum ad uiuerit hoc ipsum qđ
amuliere indotem ꝑceperat foritsse refuderit quic similitu¬
do donationis ẽ. effusio nulla obtineat firmitite simostua
fuerit mulier non poterint hoc eius heredes sibi m& uindicare
sed marito & &iã cum frustib: hoc iub&ur deberi restitui sic
tamen ut stierunt filii non sibi hocdũ aeduierit pax eor
quasi & bonis mat̃nis uindicent noq pat̃ aliquid nisi in suum¬
furtum & inde habere deb nec tranr serentem in alia ꝑsena
abebit liberã potestatem sed omnia ꝑ eius obitum cod cõmu¬
Intp̃. A dimplendã uł cigendam dotem hoc est quia muli¬
ero tempore nupciacrum uiro datur &iam sidesit stipula¬
tio ꝓmittentir siaduerba iuro dicandos ualere iub& ur¬

Expanded text:
tio. Si contigerit, ut maritus uxore superstite moriatur, inium feminae revocabunt, nec heredes defuncti mariti hoc vindicare praesumant: nam si maritus dum adviveret, hoc ipsum, quod a muliere in dote perceperat, fortasse refuderit, quia similitudo donationis est refusio, nullam obtinet firmitatem. Si mortua fuerit mulier, non poterunt hoc eius heredes sibimet vindicare, sed marito etiam cum fructibus hoc iubetur debere restitui: sic tamen, ut, si erunt filii, non sibi hoc, dum advixerit pater eorum, quasi ex bonis maternis vindicent, nec pater aliquid aliud nisi usumfructum exinde habere debebit, nec transferendi in aliam personam habebit liberam potestatem, sed omnia post eius obitum ad commutio. Ad inplendam vel exigendam dotem, hoc est, quae a muliere tempore nubtiarum viro datur, etiamsi desit stipulatio promittentis et verba iuridica, dos valere iubetur
Abbreviated transcription (Latin):
pistratione constitutus si abeant aliquid adultos secum
flios inꝓdicto onore positi aut ꝓpinquos id qui ipsis incõ¬
orti hominũ administrationes uident᷑ adiuncti siꝑpotestate
uit cominandũ parentibus aut terrendo foste tutores siue
uratores uł cocumq puellas sponsaliorũ nomine aut ir¬
arũ obligtndam cui lib domũ aliqua dederint si contra
ine uoluntate aut parentes uł ipse puelle resultare uolue¬
circa cos quisponsalia dederint uolũtas nouendi ꝑmanserit seqa¬

Expanded text:
nistratione constitutus si habeant aliqui adultos secum filios in praedicto honore positi aut propinquos vel qui ipsis in consortio administrationis videntur adiuncti, si per potestatem aut comminando parentibus aut terrendo forte tutores sive curatores vel ipsas quoque puellas sponsaliorum nomine aut arrarum ad obligandam cuiuslibet domum aliqua dederint, si contra hanc voluntatem aut parentes vel ipsae puellae resultare voluecirca eos, qui sponsalia dederint, voluntas nubendi permanserit, sequa
Abbreviated transcription (Latin):
infraducentoꝵ summa consistit nullis calũniaꝵ argum̃ tis
in alico uacuentur sed amarito uł ab eredib eĩ feminis iuben¬
tr &astare estituit uł ut itim̃ beneficio legis circocas
feminas q: inminoribus annis de functo patre nupte sont
pmanente ut dequanta lib& summa fuerit conscripta. do¬
natio &iam siestis alligata non fuerit omni firmitate

Expanded text:
idorum summam consistit, nullis calumniarum argumentis in aliquo vacuentur, sed a marito, vel ab heredibus eius feminis iubentur exacta restitui: illo tamen beneficio legis circa eas feminas quae in minoribus annis defuncto patre nubtae sunt, permanente, ut de quantalibet summa fuerit conscripta donatio, etiamsi gestis allegata non fuerit, omni firmitate
Abbreviated transcription (Latin):
sera intor&ationehas duces sentencias x plana ric ui p̃t̃
si nsalicia donatione simaritus moriens demati monio
suo usufructu relinquid uxor uix uoluntatẽ eius relista
possideat. itac ut similier postea celio uiro nupserit moxu suf¬
fructu & testamto ud quisitum fibis eius refundat quo usu¬
fructu fueria consecuta usu fructu uero desponsulicia lungi¬
tate usq cedobitũ suum sicui superior alia lex locuta est men¬
tore tinebit unde ipsu p̾hobitum matris ud illius mariti
filius quidonauit ꝓpri&as redditura ẽ .X. GIN UERI

Expanded text:
a interpretatione has duas sententias explanavit, ut praeter sponsaliciam donationem, si maritus moriens de patrimonio suo usumfructum relinquit uxori, iuxta voluntatem eius relicta possideat, ita ut, si mulier postea alio viro nubserit, mox usumfructum ex testamento adquisitum filiis eius refundat, a quo usumfructum fuerat consecuta: usumfructum vero de sponsalicia largitate usque ad obitum suum, sicuti superius alia lex locuta est, merito retinebit: unde haec ipsa post obitum matris ad illius mariti filios, qui donavit, proprietas reditura est. SI NVBTIAE
Abbreviated transcription (Latin):
quos in quasto grado originis coniunctio p̃sumpta uia copu
luuerat quia notabile ẽ. ttmꝰ si supplicauerit uenia relaxaũ
nechis int̃dicit p̾ceptũ &petant magestatis qm̃ purentũ
pleccita cuxulantur illeuerd qui pacta sibi hui parentib
siante difinita non fuerint ꝑ supplicationẽ coniugia post¬

Expanded text:
quos in quartum gradum originis coniunquos in quartum gradum originis coniunsupplicaverint, veniam relaxabit. Nec his interdici, ut praeceptum expetant maiestatis, quoniam parentum placito copulantur. Illi vero, qui, pactas sibi vivis parentibus si ante definita non fuerint, per supplicationem coniugia pos
Abbreviated transcription (Latin):
tuntum dimittat media de funste filie hereditate mut̃ cido¬
ria & mediu sororib: seuuna seu plures sint ꝓficiant ea
tum̃ ratione &dum adui xeru max ad quisitã & hanc
filii uut filie medi&iae tatum odo in usu fructu possideat
nec ꝓ donationẽ ubitura licencium cum mulieri side pri¬
ori marito filii non suꝑ sint. tunc quicũq sub occasione
ꝑcepit sibi ullui ꝓpria uia d&e facultate & in quacũquȩ
it alicociens ad quib: dũ ut oblitus seuerutte legum
obripere principis uudeant maiestiae & coniugia sibi
xp&uni & precepto qui consequi non merentur ut & de
concessu parentũ uł puelle menciantur quide cuusueius¬
modi uudatia int̃ dic̃ quicumq: enim tale hoc reptionẽ¬
trimoniũ quod talit̃ quisierit ubiturum nec filios tale cadi¬
ne & ubiectione susceptes legitimos apellandos nec& iã
ꝑsuplicatione huius p̃sumptionis ueniam ꝓmerere his uerd

Expanded text:
tantum dimittat, mediam defunctae filiae hereditatem mater adqtantum dimittat, mediam defunctae filiae hereditatem mater adquirat et media sororibus, seu una seu plures sint, proficiat: ea tamen ratione, ut, dum advixerit mater, adquisitam ex hac filii aut filiae medietatem tantummodo in usufructu possideat nec per donationem habitura licentiam. Cui mulieri si de priore marito filii non supersint, tunc quaecumque sub hac occasione percepit, sibi velut propriam vindicet facultatem et in quemcumque it aliquotiens a quibusdam, ut obliti severitatem legum obrepere principis audeant maiestati et coniugia sibi expetant ex praecepto, quae consequi non merentur, ut de consensu parentum vel puellae mentiantur: qua de causa eiusmodi audaciam interdicit. Quicumqtrimonium, quod taliter quaesierit, habiturum, nec filios tali ordine et ambitione susceptos legitimos appellandos, nec etiam per supplicationem huius praesumptionis veniam promereri. His vero,