comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
igmen recoepunt. Quibus profligatis rursus oppida¬
is perterriti. comprehensos eos quorum opera ple¬
bem concitatam existimabant ad Caesarem perduxe¬
rnt: seseq ei dediderunt. Quibus confectis Caesar ad
oppidum auaricum quod erat maximum munitissi¬
numq in finibus biturigum atq agri fertilissima re¬
oione profectus est: quod eo oppido recoepto butiri
um se in potestatem redacturum confidebat. Uer¬
angetorix tot continuis in commodis. uellaunoduni.
genabi. nouioduni accoeptis suos ad conalium con¬
uocat. doc& longe alia ratione esse bellum gerendũ
atꝗ antea gestumꝰ sit. omnibus modis huicꝰ rei stu¬
dendum ut pabulatione aut commeatu romani
prohibeantur. id esse facile ut equitatu ipsi abun¬
dent: & quod anni tempore subleuentur: pabulum
secari non posse: necessario dispersos hostes ex edifi¬
tus petere hos omnes quotidit ab equitibus diripi pos
cos atq adificia incendi oportere. hoc spatio a boia

Expanded text:
agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidaagmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posscos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via
Abbreviated transcription (Latin):
r&. ut celeritate reliquas res conficer& quarum ple¬
raq erat consecutus arma conferri. equos produa.&
sides dari iub&. Parte iam obsidum tradita cumr¬
liqua amministrarentur centurionibus & pauas
militibus intromissis qui arma iumentaq conquire¬
rent. equitatus hostium procul uisus est agm en
uercingetorigis antecesserat. Quem simulatq oppil¬
ni conspexerunt. atq in spem auxilii uenerunt di¬
more sublato arma capere. portas claudere mur
complere coeperunt. Centuriones in oppido cun
ex significatione galloꝵ noui aliquid ab his inis
consilłu intellexissent gladuis districtis portas oes¬
puerunt: suosꝗ omnes in colum es recoepunt. Casar
a castris equitatum educi iub& proelium equestre
commitit. laborantibus iam suis germanos equites
arater. cccc. summittit: quos ab initio secum habere
instituerat. Eorum unpetum galli sustinere non po¬
merunt. atq in fugam coniefti multis amissis se ad

Expanded text:
ret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad
Abbreviated transcription (Latin):
ductumiri existimarent. presidium genabi tuendi causa
quod in eo mitterent comparabant. Huc biduo peruenit.
Castris ante oppidum positis die tempore exclusus in po¬
lerum oppugnatione differt. queq ad eam rem usui sint¬
militibus imperat. Et quod oppidum genabum ponse
minis ligeris continebat ueritus ne noctu ex oppido
profugerent: duas legiones in armis excubare iub&.
Q̃enabenses paulo ante mediam noctem silentio ex op¬
pido egressi flumen transire coeꝑunt. Qua re per ex¬
ploratores nuntiata Cxesari legiones quas expeditas
esse iusserat portis incensis intromittit: atꝗ oppidop¬
titur perpaucis hostium numero desideratis quin cr¬
eti caperentur: ꝗd pontis atꝗ itinerum angustie mu¬
titiidinis fugam intercluserant: Oppidum diruit io
incendit. predam militibus donat. exercitum ligeres
traducit: atq in biturigum fines ꝑuenit. Uercingeto¬
rix ubi de Caesaris aduentu cognouit oppugnationt
destitit: atq obuiam Cxsari proficiscitur. Ille oppidũ

Expanded text:
ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sinmilitibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur. Ille oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Sed celeriter est inter eos de pͥncipatu controuersia orta.
quae res apud milites largitiones auxcit. magnis enim iactunrs
sibi quisq eoram animos cõciliabat. Haec dũ apud hostes geni¬
tur photinus nutritius pueri & procurator regni in parte Cadi¬
ris cum ad achillam nũtios mitter& hortareturq ne negocio de¬
sister& ne ue animo deficer& iudicatis deprehensisꝗ inter¬
nuntus a Caesare est interfectus.

Expanded text:
coepit. sed celeriter est inter eos de principatu controversia orta, coepit. sed celeriter est inter eos de principatu controversia orta, quae res apud milites largitiones auxit; magnis enim iacturis sibi quisque eorum animos conciliabat. haec dum apud hostes geruntur, Pothinus, nutricius pueri et procurator regni, in parte Caesaris, cum ad Achillam nuntios mitteret hortareturque, ne negotio desisteret neve animo deficeret, indicatis deprehensisque internuntiis a Caesare est interfectus.
Abbreviated transcription (Latin):
portum. Hoc tunc ueritus Caesar hostibus in pugna occupits
militibusq expositis pharon apprehendit. atq ibi presidium
posuit. Quibus est rebus effectum uti tuto frumentum auxila¬
ꝗ nauibus ad eum supportari possent. Deducit autem omnes¬
prouincias propinquas circum: atꝗ inde auxilia euocauit he¬
liquis oppidi partibus sic est pugnatum ut ae quo prelio disce¬
deretur: & neutri pellerentur. Id efficiebant angustiae loci.
paucisq utrinq interfectis Caesar loca maxime necessaria est¬
complexus. Noctu premunut. nec tractu oppidi pars erat re¬
gia exigua in qua ip̃e habitandi causa initio erat inductus
& theatrum coniunctum domui erat. quod arcis tenebat locĩ
aditus habebat ad portum & ad reliqͣ naualia. Has munitẽs
Interim filia minor ꝑtolemei regis uacuam possessionem regi
sꝑans ad achillam se ex regia traiecit: unaq ellum administrat

Expanded text:
portum. hoc tum veritus Caesar hostibus in pugna occupatis portum. hoc tum veritus Caesar hostibus in pugna occupatis militibusque expositis Pharon prehendit atque ibi praesidium posuit. quibus est rebus effectum, ut tuto frumentum auxiliaque navibus ad eum subportari possent. dimisit enim circum omnes propinquas provincias atque inde auxilia evocavit. reliquis oppidi partibus sic est pugnatum ut aequo proelio discederetur et neutri pellerentur — id efficiebant angustiae loci — paucisque utrimque interfectis Caesar loca maxime necessaria conplexus noctu praemuniit. in eo tractu oppidi pars erat regiae exigua, in quam ipse habitandi causa initio erat inductus, et theatrum coniunctum domui, quod arcis tenebat locum aditusque habebat ad portum et ad regia navalia. has munitioneinterim filia minor Ptolomaei regis vacuam possessionem regni sperans ad Achillam sese ex regia traiecit unaque bellum administrare
Abbreviated transcription (Latin):
ic mare totum in sua potestate haberent. commeatu auxilusq
Ciesarem prohiberent. Itaq tanta est contentione actum quan¬
utem suam consistere uiderent. Sed rem obtinuit cacsar: om¬
nesq eas naues & reliquas quae erant in naualibus incendit
quod tam lata tueri tam parua manu non poterat. confestim
id pharum nauibus milibtes exposuit. Pharus est insula tur¬
ris magna altitudine mirificis operibus instructa. quae nomẽ
ab insula accepit. haec insula obiecta alexxandrrie portum ef¬
fat. Sed a superioribus regionibus in longitudinem passuum
dece. in mare iactis molibus angusto itinere & ponte cum op¬
pido coniungitur. Iin hac sunt insula domicilia egẏptiorum &
uicus oppidi magnitudine. quaeq ubiq naues si imprudentia
iut tempestate paululum suo cursu decesserint has more pre¬
donum diripere consueuerunt. lis autem inuitis a quibus pharꝰ
enetur non potest esse. propter angustos nauibus introitus in¬

Expanded text:
ac mare totum in sua potestate haberent, commeatu auxiliisque ac mare totum in sua potestate haberent, commeatu auxiliisque Caesarem prohiberent. itaque tanta est contentione actum, quanlutem suam consistere viderent. sed rem obtinuit Caesar omnesque eas naves et reliquas, quae erant in navalibus, incendit, quod tam late tueri parva manu non poterat, confestimque ad Pharum navibus milites exposuit. Pharus est in insula turris magna altitudine, mirificis operibus extructa; quae nomen ab insula cepit. haec insula obiecta Alexandriae portum efficit; sed a superioribus regibus in longitudinem passuum dcccc in mare iactis molibus angusto itinere et ponte cum oppido coniungitur. in hac sunt insula domicilia Aegyptiorum et vicus oppidi magnitudine; quaeque ubique naves imprudentia aut tempestate paulum suo cursu decesserunt, has more praedonum diripere consuerunt. iis autem invitis, a quibus Pharos tenetur, non potest esse propter angustias navibus introitus in
Abbreviated transcription (Latin):
in regnum reduxerant. bibuli filios duos interfecerant. ba¬
la cum egyptiis gesserant. hunc usum rei militaris habetĩ.
lis copus fidens achillas paucitatemꝗ militum Caesaris acs¬
uens occupabit alexindriam. Preterea oppidi partem quam
ciesar cum militibus tenebat primo impetu domum eius ir¬
nimpere conatus est. Sed caesar dispositis ꝑuiam cohortibus
inpetum eius sustinuit. Eodemq tempore pugnatum est ad
portum: ac longe madcimam ea res attulit dimicationem. Si¬
nul enim deductus copiis pluribus uus pugnabatur. & magͣ
multitudine naues longas occupare hostes couabantur: quarum
ernt .l. auxilio missa ad pompeium. prelioq in thessalia facto
domum redierant. illi triremes omnes & quinqueremes erant¬
apte instruet.eq omnibus rebus ad nauugandum. preter has. x¬
xi. erant: quae presidu causa alexandri& esse consueuerant ro¬
strare omnes. quas si occupassent classe Caesaris crepta portum

Expanded text:
in regnum reduxerant, Bibuli filios duos interfecerant, bein regnum reduxerant, Bibuli filios duos interfecerant, bella cum Aegyptiis gesserant. hinc usum rei militaris habebant. His copiis fidens Achillas paucitatemque militum Caesaris despiciens occupabat Alexandriam praeter eam oppidi partem, quam Caesar cum militibus tenebat, primo impetu domum eius inrumpere conatus. sed Caesar dispositis per vias cohortibus impetum eius sustinuit. eodemque tempore pugnatum est ad portum, ac longe maximam ea res adtulit dimicationem. simul enim diductis copiis pluribus viis pugnabatur, et magna multitudine navis longas occupare hostes conabantur. quarum erant l auxilio missae ad Pompeium proelioque in Thessalia facto domum redierant, quadriremes omnes et quinqueremes aptae instructaeque omnibus rebus ad navigandum, praeter has xxii, quae praesidii causa Alexandriae esse consueverant, constratae omnes; quas si occupavissent, classe Caesari erepta portum
Abbreviated transcription (Latin):
ex gabinianis militibus: qui iam in consuetudinem alexan¬
drina uit& atq licentia uenerant. & nomen disciplinamq
habebant. huc accedebant collecti ex predonibus latronibusq
sẏriae ciliciaeq prouinciae finitimaꝵq regionum. multi pret¬
rea capitis damnati exulesq conuenerant. Fugitiuis omnib
nostris certus erat alexandria receptus. certaq uita conditio
ut dato nomine militum ess& numero: quorum siquis a do¬
mino comprehendebatur consensu militum eripiebatur.
Qui ium suorum ꝗd in simili culpa uersabantur ipsi prosue
periculo defendebant. hi regum amicos ad mortem deposcẽ
hi hona locupletum diripere. stipendia augendi r causa re¬
gis domum obsidere: regno expellere alios alios accersere
uetere quodam alexandrini exercitus instituto consueue¬
rant. Frant preterea equitum milia duo qui irritauerant
hi omnes compluribus alexandriae bellis ptolemeum patre

Expanded text:
ex Gabinianis militibus, qui iam in consuetudinem Alexanex Gabinianis militibus, qui iam in consuetudinem Alexandrinae vitae ac licentiae venerant et nomen disciplinamquehabebant. huc accedebant collecti ex praedonibus latronibusque Syriae Ciliciaeque provinciae finitimarumque regionum. multi praeterea capitis damnati exulesque convenerant. fugitivis omnibus nostris certus erat Alexandriae receptus certaque vitae condicio, ut dato nomine militum essent numero. quorum siquis a domino prehenderetur, consensu militum eripiebatur, qui vim suorum, quod in simili culpa versabantur, ipsi pro suo periculo defendebant. hi regum amicos ad mortem deposcere, hi bona locupletum diripere, stipendii augendi causa regis domum obsidere, regno expellere alios, alios arcessere vetere quodam Alexandrini exercitus instituto consuerant. erant praeterea equitum milia duo. inveteraverant hi omnes compluribus Alexandriae bellis, Ptolomaeum patrem
Abbreviated transcription (Latin):
tatus est ut eius necessarios quos haber& maxime autori¬
tatis ministros ad achillam mitter&. & quid ess& suae uo¬
luntatis ostender&. A quo missi dioscorides & serapion q
ambo legati romae fuerant. magnamq apud partem pto¬
lemeum autoritatem habuerunt ad achillam ꝑuenerũt.
Quos ille cum in conspectu cius uenissent priusqͣ audir&¬
aut cuius rei causa missi essent cognoscer& corripi atqit
fici iussit. quorum alter accepto uulnere occupatus persuos
pro occiso sublatus alter interfectus est. Quo facto regem ut
in sua potestate haber& Caesar efficit. magnumq regnum no¬
men apud suos autoritatem haber& existimans & ut potus
priuato paucorum & latronum consilio qͣ regio susceptum ba¬
lum uideretur. Erant cum achilla copie ut neꝗ numero neꝗ
genere hominum neq usu rei militaris contempnendae uide¬
rentur. milia enim uiginti in armis habebat. Ni constabant

Expanded text:
tatus est, ut ex suis necessariis, quos haberet maximae auctoritatus est, ut ex suis necessariis, quos haberet maximae auctoritatis, legatos ad Achillam mitteret et, quid esset suae voluntatis, ostenderet. a quo missi Dioscorides et Serapion, qui ambo legati Romae fuerant magnamque apud patrem Ptolomaeum auctoritatem habuerant, ad Achillan pervenerunt. quos ille, cum in conspectum eius venissent, priusquam audiraut, cuius rei causa missi essent, cognosceret, corripi atque interfici iussit; quorum alter accepto vulnere occupatus per suos pro occiso sublatus, alter interfectus est. quo facto, regem ut in sua potestate haberet, Caesar effecit, magnam regium nomen apud suos auctoritatem habere existimans, et ut potius privato paucorum et latronum quam regio consilio susceptum bellum videretur. Erant cum Achilla eae copiae, ut neque numero neque genere hominum neque usu rei militaris contemnendae viderentur. milia enim xx in armis habebat. haec constabant
Abbreviated transcription (Latin):
copiis prefecit. Hunc incitatum suis & regis inflatum pollicita¬
nonibus quae fieri uell& linteris nuntusq edocuit. In testam̃¬
to ptolemei patris heredes erant scripti ex duobus filiis ma
ior. & ex duabus ea quae etatem antecedebat. haec uti fier&
legatos eius romae erant allatae ut in aerario ponerentur.haec
cum propter publicas occupationes poni non potuissent apud
pompeium sunt depositae. alterae eodem exemplo relicte atͦ
obsignate alexandriae proferebantur. De his rebus cum age¬
retur apud Caesarem isq maxime uell& pro communi a¬
mico atq arbitro controuersias regum componere subito
exercitus regius equitatusq omnis uenire alexandriam nũ¬
tiatur. Caesari copiae nequaꝗͣ erant tantae. ut eius extra op¬
pidum si ess& dimicandum confider&. relinquebatur ut
se suis locis oppido tener& tute: consiliumq achillae cogno¬
scer&.milites tamen omnes in armis esse uissit. regemq hor¬

Expanded text:
copiis praefecit. hunc incitatum suis et regis inflatum pollicitacopiis praefecit. hunc incitatum suis et regis inflatum pollicitationibus, quae fieri vellet, litteris nuntiisque edocuit. in testamento Ptolomaei patris heredes erant scripti ex duobus filiis maior et ex duabus filiabus ea quae aetate antecedebat. haec uti fierent, legatos eius Romam erant allatae, ut in aerario ponerentur — hae cum propter publicas occupationes poni non potuissent, apud Pompeium sunt depositae — , alterae eodem exemplo relictae atque obsignatae Alexandriae proferebantur. De his rebus cum ageretur apud Caesarem, isque maxime vellet pro communi amico atque arbitro controversias regum componere, subito exercitus regius equitatusque omnis venire Alexandriam nuntiatur. Caesaris copiae nequaquam erant tantae, ut eis, extra oppidum si esset dimicandum, confideret. relinquebatur, ut se suis locis oppido teneret consiliumque Achillae cognosceret. milites tamen omnes in armis esse iussit regemque hor
Abbreviated transcription (Latin):
compluresꝗ milites huius urbis omnibus partibus intersi¬
ciebantur. Quibus rebus animaduersis legiones sibi aliad
ex assa addua iussit quas ex pompeianis militibus con¬
fecerat. ipse enim necessario & esitatione tenebatur. quia
terim controuersias regum ad.p.r. & ad se quod ess& co¬
sul pertinere existimans atq eo magis officio suo cõuenit
quod superiori consulatu cum parte ꝑtolemeo & lege &
S.C. societas erat facta. Ostendit sibi placere regem ptole¬
meum atq euis sororem cleopatram exertitus quos habe¬
bant dimittere. & de controuersiis iure apud se potius qͣͦ
inter se armis disceptare. Erat in procuratione regni pp
inter suos queri atq indignari cepit regem ad dicendam
causam euocari. deinde adiutores quosdam conscios sui nactꝰ
ex regis nuntus exercitum a pelusio clam alexandriam euoca¬
uit. atq eundem. achillam cuius supra meminimus omnibus

Expanded text:
conpluresque milites in viis urbis omnibus partibus interficonpluresque milites in viis urbis omnibus partibus interficiebantur. Quibus rebus animadversis legiones sibi alias ex Asia adduci iussit, quas ex Pompeianis militibus confecerat. ipse enim necessario etesiis tenebatur, qui terim controversias regum ad populum Romanum et ad se, quod esset consul, pertinere existimans, atque eo magis officio suo convenire, quod superiore consulatu cum patre Ptolomaeo ex lege et senatus consulto societas erat facta, ostendit sibi placere regem Ptolomaeum atque eius sororem Cleopatram exercitus, quos haberent, dimittere et de controversiis iure apud se potius quam inter se armis disceptare. Erat in procuratione regni propter  primum inter suos queri atque indignari coepit regem ad causam dicendam evocari; deinde adiutores quosdam consilii sui nanctus ex regis amicis exercitum a Pelusio clam Alexandriam evocavit atque eundem Achillam, cuius supra meminimus, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
tans cum egẏptum iter habere propter necessitudines regni
reliquasq eius loci oportunitates cum legionibus una quam
ex thessalia se sequi iusserat & altera quam ex achaiaa..
fusio legato euocauerat. equitibusq dccc. & nauibus longis
rhodiis .x. & asiaticis paucis alexandriam peruenit. In his
erant legionarium hominum. iii. ccc. reliqui uulneribus
& prelus & labore ac magnitudine itineris confecti conse¬
qui non poterant. Sed Caesar confisiis fama rerum gestaꝵ
infirmis auaciliis proficisci non dubitauerat. omnem sibi
locum tutum fore existimans. Alexandriae de pompeu
morte cognoscit. atq ibi pimum e naui egrediens clamo¬
rem militum audit quos rex in oppido presidii causa re¬
liquerat: & concursum ad se fieri uid&. quod fasces an¬
teferrentur. Nu hoc omnis multitudo maiestatem regiã
minui predicabat. Hoc sedato tumultu crebrae continuis
diebus ex concursu multitudinis concitationes fiebant.

Expanded text:
tans eum Aegyptum iter habere propter necessitudines regni tans eum Aegyptum iter habere propter necessitudines regni reliquasque eius loci opportunitates cum legione una, quam se ex Thessalia sequi iusserat, et altera, quam ex Achaia a Q. Fufio legato evocaverat, equitibusque dccc et navibus longis Rhodiis x et Asiaticis paucis Alexandriam pervenit. in his erant legionariorum milia tria cc; reliqui vulneribus ex proeliis et labore ac magnitudine itineris confecti consequi non potuerant. sed Caesar confisus fama rerum gestarum infirmis auxiliis proficisci non dubitaverat aeque omnem sibi locum tutum fore existimans. Alexandriae de Pompei morte cognoscit atque ibi primum e navi egrediens clamorem militum audit, quos rex in oppido praesidii causa reliquerat, et concursum ad se fieri videt, quod fasces anteferrentur. in hoc omnis multitudo maiestatem regiam minui praedicabat. hoc sedato tumultu crebrae continuis diebus ex concursu multitudinis concitationes fiebant
Abbreviated transcription (Latin):
ta Caesaris profugisse. lta duobus temporibas ephesie pecumie
caesar auxilium tulit. Item constabat elide in templo mi¬
neru& repetitis atq enumeratis diebas quo die prelium secũ¬
dum caesar fecit simulatrum uictoriae quod ante ipsam
mineruam collocatum erat & ante id simulatrum miner¬
ue spectabat:ad ualuas se templi limenq conuertisse. Fo¬
demq die anthiochie in syrtam bis tantus exercitus clamor
& signorum sonus exauditus est ut in muris armata ciuitas
discarrer&. Nor idem ptolomaide accidit. Pergimi non oc¬
caltis ac reconditis templi quo preter sacerdotes adire fas
non est quae greci acdyta appellant tympana sonuerunt. itẽ
trallibus. In templo uictorie ubi caesaris statuam consecraue¬
rant palma per per eos dies in tecto inter coagmenta lapidũ
ex pauimento extitisse ostendebatur. Caesar paucos dies in
sia moritus cum audiss& pompeium cypri uisum comies¬

Expanded text:
tu Caesaris profugisse. ita duobus temporibus Ephesiae pecuniae tu Caesaris profugisse. ita duobus temporibus Ephesiae pecuniae Caesar auxilium tulit. item constabat Elide in templo Minervae repetitis atque enumeratis diebus, quo die proelium secundum Caesar fecisset, simulacrum Victoriae, quod ante ipsam Minervam collocatum esset et ante ad simulacrum Minervae spectavisset, ad valvas se templi limenque convertisse. eodemque die Antiochiae in Syria bis tantus exercitus clamor et signorum sonus exauditus est, ut in muris armata civitas discurreret. hoc idem Ptolomaide accidit. Pergamique in occultis ac reconditis templi, quo praeter sacerdotes adire fas non est, quae Graeci adyta appellant, tympana sonuerunt. item Trallibus in templo Victoriae, ubi Caesaris statuam consecraverant, palma per eos dies in tecto inter coagmenta lapidum ex pavimento exstitisse ostendebatur. Caesar paucos dies in Asia moratus cum audisset Pompeium Cypri visum, conie
Abbreviated transcription (Latin):
ut ut postea predicabant ne solicitato exercitu regionem põ¬
peius alexandriam egyptumꝗ occupar& siue despectai eus
sirtuna ut pleranq in calamitate ex amicis inimici existunt his
qui erant ab eo missi palam liberaliter responderunt. eumq ad
gem uenire usserant. Ipse clam consilio inito achillam pre¬
feetum regium singulari hominem audacia. & .l. septimium
ir mil. ad interficiendum pompcium miserunt. Ab his libe¬
raliter ipse appellatus & quadam notitia septumii productus
quod bello predonum apud cum ordinem ducerat nauicu¬
im paruulam conscendit cum paucis suis. & ab achilla & sep¬
nmo interficitur. item .l. lentulus comprehenditur a rege &
in custia necatur. Caesar cum in asiam ueniss& repiebat᷑ .t. ap¬
pium conatum esse tollere pecunias epheso ex fano dianae:
cusꝗ drei causa senatores omnes ex prouincia uocasse ut his
testibus ea summa pecunie uteretur. sed interpellatum aduẽ¬

Expanded text:
ti, ut postea praedicabant, sollicitato exercitu regio, ne Pomti, ut postea praedicabant, sollicitato exercitu regio, ne Pompeius Alexandriam Aegyptumque occuparet, sive despecta eius fortuna, ut plerumque in calamitate ex amicis inimici exsistunt, iis qui erant ab eo missi, palam liberaliter responderunt eumque ad regem venire iusserunt; ipsi clam consilio inito Achillam, praefectum regium, singulari hominem audacia, et L. Septimium tribunum militum ad interficiendum Pompeium miserunt. ab his liberaliter ipse appellatus et quadam notitia Septimi perductus, quod bello praedonum apud eum ordinem duxerat, naviculam parvulam conscendit cum paucis suis; ibi ab Achilla et Septimio interficitur. item L. Lentulus comprehenditur ab rege et in custodia necatur. Caesar cum in Asiam venisset, reperiebat T. Ampium conatum esse pecunias tollere Epheso ex fano Dianae eiusque rei causa senatores omnes ex provincia evocavisse, ut his testibus in summam pecuniae uteretur, sed interpellatum adven
Abbreviated transcription (Latin):
um peruenit. Ibi casu rexx erat ptolemeus puer etite magnisq
copiis cum sorore cleopatra bellum gerens quam paucis ante
mensibus per suos propinquos atq amicos regno expulerat. ca¬
straq eleopatre non longo spatio ab eius ab eius castris distibĩt
Ad cum pompeius misit ut pro eius hospitio atqamicitia pa¬
tris. alexandria reciperetur atq illius opibus a calamitate re¬
geretur. Sed qui ab eo missi erant confecto legationis officio
liberius cum militibus regis colloqui ceperunt eosq hortari
ut suum officium pompeio prestarent. ne ue eius fortunam
despicerent. In hoc erant numero complures pompei militeͤ
quos ex cuis exercitu acceptos in sẏriam gabinius alexandn¬
am traduaerat. belloq confecto apud ptolemeum patrem pa¬
eri reliquerat. Nis tunc cognitis rebus amici regis qui propts
etatem cius in procuratione erant regni siue timore ad due¬

Expanded text:
um pervenit. ibi casu rex erat Ptolomaeus, puer aetate, magnis um pervenit. ibi casu rex erat Ptolomaeus, puer aetate, magnis copiis cum sorore Cleopatra bellum gerens, quam paucis ante mensibus per suos propinquos atque amicos regno expulerat; castraque Cleopatrae non longo spatio ab eius castris distabant. ad eum Pompeius misit, ut pro hospitio atque amicitia patris Alexandria reciperetur atque illius opibus in calamitate tegeretur. sed qui ab eo missi erant, confecto legationis officio liberius cum militibus regis colloqui coeperunt eosque hortari, ut suum officium Pompeio praestarent neve eius fortunam despicerent. in hoc erant numero complures Pompei milites, quos ex eius exercitu acceptos in Syria Gabinius Alexandriam traduxerat belloque confecto apud Ptolomaeum, patrem pueri, reliquerat. His tum cognitis rebus amici regis, qui propter aetatem eius in procuratione erant regni, sive timore adduc
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiosq dimissos ad eos qui se ex fuga in finitimas ciuita¬
tes recepisse dicerentur. ne anthiochiam adirent. id si fe¬
asent magno piculo eorum captibus futurum. ldem hoc
.I. lentulo qui superiore anno consul fuerat. & .p. lentulo con¬
sulari ac non nullis aliis acciderat rhodi. Nam quicunq ex fu¬
i pompeium sequebantur atq in insulam ueniebant oppido
Ac porta recepti non erant. missisq ad eum nantus cit ex ipsis
locis discederent contra uoluntatem suam naues soluere iube¬
bant. lamꝗ de Cacsaris aduentu fama ad ciuitates perfereba¬
tur. Quibus rebus cognitis pompeius deposito adeundae syne
consilio pecunia societatis sublata & a quibusdam priuatis
sumpta & eris magno pondere ad militarem usum in nauib
imposito: duobusq milibus hominum armatis partum quos ex
famillis societatem delegerat partun a negociatoribus coegtrat
quosq ex suis quisq ad hanc rem idoneos existimabat pelusi¬

Expanded text:
nuntiosque dimissos ad eos, qui se ex fuga in finitimas civitanuntiosque dimissos ad eos, qui se ex fuga in finitimas civitates recepisse dicerentur, ne Antiochiam adirent; id si fecissent, magno eorum capitis periculo futurum. idem hoc L. Lentulo, qui superiore anno consul fuerat, et P. Lentulo consulari ac nonnullis aliis acciderat Rhodi; qui cum ex fuga Pompeium sequerentur atque in insulam venissent, oppido ac portu recepti non erant missisque ad eos nuntiis ut ex his locis discederent, contra voluntatem suam naves solverant. iamque de Caesaris adventu fama ad civitates perferebatur. Quibus cognitis rebus Pompeius deposito adeundae Syriae consilio pecunia societatibus sublata et a quibusdam privatis sumpta et aeris magno pondere ad militarem usum in naves imposito duobusque milibus hominum armatis, partim quos ex familiis societatum delegerat, partim a negotiatoribus coegerat, quosque ex suis quisque ad hanc rem idoneos existimabat, Pelusi
Abbreviated transcription (Latin):
ium existimauit: quancunq in partem se ex fuga rece¬
piss&. ne rursus copias comparare alias & bellum renoua¬
re poss&. & quantuncunq itineris equitatu efficere pote¬
rat quotidie progrediebatur. legionemq unam minorib
itineribus subsequi uissit. Erat edictum pompeii nomine
aimphypoli propositum: uti omnes eius prouinciae uinio
auertende suspicionis causa pompeius proposuiss& ut qͣ
diutissime longioris fuge consilium occultar& an nouis
delectibus si nemo premer& macedoniam tenere conare¬
tur existimari non poterat. Ipse ad ancoram una nocte
constitit: & uocatis ad se amphipoli hospitibus & pecunia
ad necessarios sumptus irrogata cognito Caesaris aduentri
ex eo loco discessit. & mitylenas paucis diebus uenit. bidu¬
um tempestate retentus nauibusq aliis additis actuaris
in ciliciam atq inde cẏprum peruenit. Ubi cognoscit con
gociabantur arcem captam esse excludendi sui causa:

Expanded text:
ium existimavit, quascumque in partes se ex fuga receium existimavit, quascumque in partes se ex fuga recepisset, ne rursus copias comparare alias et bellum renovare posset, et quantumcumque itineris equitatu efficere poterat, cotidie progrediebatur legionemque unam minoribus itineribus subsequi iussit. erat edictum Pompei nomine Amphipoli propositum, uti omnes eius provinciae iunioravertendae suspicionis causa Pompeius proposuisset, ut quam diutissime longioris fugae consilium occultaret, an novis dilectibus, si nemo premeret, Macedoniam tenere conaretur, existimari non poterat. ipse ad ancoram una nocte constitit et vocatis ad se Amphipoli hospitibus et pecunia ad necessarios sumptus conrogata cognitoque Caesaris adventu ex eo loco discessit et Mytilenas paucis diebus venit. biduum tempestate retentus navibusque aliis additis actuariis in Ciliciam atque inde Cyprum pervenit. ibi cognoscit consgotiarentur arcem captam esse excludendi sui causa
Abbreviated transcription (Latin):
& nisi eo ipso tempore quidam nuntii de Caesaris uictoria per
dispositos equites essent allati existimabant pleriq tu futur
esse uti amitteretur. Sed oportunissime nuntuis allatis oppi¬
dum fuit defensum. Cassius ad sulpicianam inde classem
profectus est. applicatisq nostris ad terram nauibus propter
eundem timorem pari atq antea ratione egit. cassiusq se¬
cundum nactus uentum onerarias naues circiter.xl. pri¬
paratas ad incendium misit. & flamma ab utroq cornu
uenti latius super& milites qui ex ueteribus legionibus
erant relicti presidio n auibus ex numero egroꝵ ignomi¬
quinq biremes duas in quarum altera erat cassius ceꝑunt.
sed cassius exceptus scapha refugit. preterea dua sunt ca¬
pte triremes. Neq multo post de prelio in thessalia facto¬
cognitum est ut ipsis pompeianis fides fier&. Nam ante id
tempus fingi hoc alegatis amicisq Caesaris arbitrabantur.

Expanded text:
et nisi eo ipso tempore quidam nuntii de Caesaris victoria per et nisi eo ipso tempore quidam nuntii de Caesaris victoria per dispositos equites essent allati, existimabant plerique futurum fuisse, uti amitteretur. sed opportunissime nuntiis allatis oppidum fuit defensum; Cassiusque ad Sulpicianam inde classem profectus est Vibonem, adplicatisque nostri ad terram navibus propter eundem timorem pari atque antea ratione egerunt; Cassius secundum nanctus ventum onerarias naves circiter xl praeparatas ad incendium immisit, et flamma ab utroque cornu venti latius serperet, milites, qui ex veteribus legionibus erant relicti praesidio navibus ex numero aegrorum ignomiquinqueremes duas, in quarum altera erat Cassius, ceperunt, sed Cassius exceptus scapha refugit; praeterea duae sunt depressae triremes. neque multo post de proelio facto in Thessalia cognitum est, ut ipsis Pompeianis fides fieret; nam ante id tempus fingi a legatis amicisque Caesaris arbitrabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
suis aquam supportabat. neq proposito deterrebatur. neq
ante prelium in thessaliam factum cognitum aut ignominu
amissarum nauium aut necessariarum rerum inopia a por¬
tu insulaq expelli potuit. lisdem fere temporibus cassius cũ
classe siriorum & phenicum & cilicum siciliam uenit. & cũ
ess& Caesaris cdassis diuisa in duas partes dimidiae parti pre¬
ess& .p. sulpicius pretor liboq ad fretum. dimidi&. M. pom¬
ponius ad messanam prius cassius ad messanam nauibus ad¬
uolauit qͣ pomponius de eius aduentu cognoscer&. peturbi¬
tumq eum nactus nullis custodiis neq ordinibus certis magno
uento etiam secundo completas onerarias naues tedam & pi¬
cem & stuppam reliquasꝗres quae sunt ad incendia in pompo¬
niam classem immisit: atꝗ omnes naues incendit.xxxu.e
quibus erant.xx. rostrate. tantusq eo facto timor incessit ut
cum ess& presidio messana uix oppidum defenderetur.

Expanded text:
que aquam suis subportabat neque a proposito deterrebatur neque que aquam suis subportabat neque a proposito deterrebatur neque ante proelium in Thessalia factum cognitum aut ignominia amissarum navium aut necessariarum rerum inopia ex portu insulaque expelli potuit. Isdem fere temporibus Cassius cum classe Syrorum et Phoenicum et Cilicum in Siciliam venit, et cum esset Caesaris classis divisa in duas partes, dimidiae parti praeesset P. Sulpicius praetor Vibone ad fretum, dimidiae M. Pomponius ad Messanam, prius Cassius ad Messanam navibus advolavit, quam Pomponius de eius adventu cognosceret, perturbatumque eum nactus nullis custodiis neque ordinibus certis, magno vento et secundo conpletas onerarias naves taeda et pice et stuppa reliquisque rebus, quae sunt ad incendia, in Pomponianam classem immisit atque omnes naves incendit xxxv, e quibus erant xx constratae. tantusque eo facto timor incessit, ut cum esset legio praesidio Messanae, vix oppidum defenderetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ter milia .xu. cecidisse uidebantur. sed in deditionem uene¬
rant amplius milia.xxiiii. namq etiam cohortes quae presidio
in castellis fuerant sese sylle dediderunt. multi preterea in
finitimas ciuitates refugerunt. Signaq militaria ex prelio ad
ciesarem sunt relata. chxxx. aquilae. uiiii.l. domituis ex ci¬
stris in montem fugiens cum uires ei lassitudine defecissent
iba quitibus est interfectus. Eodem tempore .d. Ielius cum clas¬
se ad brundusium uenit. eademq ratione qua factum a libone
inter demonstranimus insulam obiectam portui brundusino
tenuit. Similiter uatinius qui brundusii preerat tectis instra¬
etisq scaphis sequitur naues lelianas. atq ex his longis produ¬
ctam unam quinqueremem biremis minores duas in angu¬
stis portus cepit. Item per equites dispositos classiarios aquã¬
prohibere instituit. Sed lelius tempore anni commodiori
usus ad nauigandum onerariis nauibus corcyra dẏrrachia¬

Expanded text:
ter milia xv cecidisse videbantur, sed in deditionem veneter milia xv cecidisse videbantur, sed in deditionem venerunt amplius milia xxiiii — namque etiam cohortes, quae praesidio in castellis fuerant, sese Sullae dediderunt — multi praeterea in finitimas civitates refugerunt, signaque militaria ex proelio ad Caesarem sunt relata clxxx et aquilae viiii. L. Domitius ex castris in montem refugiens, cum vires eum lassitudine defecissent, ab equitibus est interfectus. Eodem tempore D. Laelius cum classe ad Brundisium venit eademque ratione, qua factum a Libone antea demonstravimus, insulam obiectam portui Brundisino tenuit. similiter Vatinius, qui Brundisio praeerat, tectis instructisque scaphis elicuit naves Laelianas atque ex his longius productam unam quinqueremem et minores duas in angustiis portus cepit, itemque per equites dispositos aqua prohibere classiarios instituit. sed Laelius tempore anni commodiore usus ad navigandum onerariis navibus Corcyra Dyrrachio
Abbreviated transcription (Latin):
iꝗ ad terram arma proncere iussit. quod illi sine recusatione
scerunt. passisq palmis proiceti ad pedes flentes ab eo salutẽ
penuerunt. Consolatus consurgere iussit. & pauca apud eos de
mansuetudine sua locutus quo minore essent timore omnes
quis corum desideraretur. Hac adhibita diligentia ex castris
sibi legiones alias occurrere & eas quas secum duxcerat inuicem
requiẽscere atq in castra reuerti uissit. eodemq die larissam per¬
uenit. In eo prelio non amplius. cc. milites desiderauit. sed cen¬
turiones fortes uiros circiter.xxxx. amisit. Interfectus est etiã
fortissime pugnans crastinus cuius mentionem supra fecimus
eladio in os aduersum coniecto. neq id fuit falsum quod ille
i pugnam proficiscens dixerat. Sic enim Caesar exxistimabat
eo prelio excellentissimam uirtutem crastini fuisse. optimeq
cum de se meritum iudicabat. Ex pompeiano exercitu circi¬

Expanded text:
 atque arma proicere iussit. quod ubi sine recusatione  atque arma proicere iussit. quod ubi sine recusatione fecerunt passisque palmis proiecti ad terram flentes ab eo salutem petiverunt, consolatus consurgere iussit et pauca apud eos de lenitate sua locutus, quo minore essent timore, omnesr, neuquid sui desiderarent. hac adhibita diligentia ex castris sibi legiones alias occurrere et eas quas secum duxerat, invicem requiescere atque in castra reverti iussit eodemque die Larisam pervenit. In eo proelio non amplius ducentos milites desideravit, sed centuriones fortes viros circiter xxx amisit. interfectus est etiam fortissime pugnans Crastinus, cuius mentionem supra fecimus, gladio in os adversum coniecto. neque id fuit falsum, quod ille in pugnam proficiscens dixerat. sic enim Caesar existimabat eo proelio excellentissimam virtutem Crastini fuisse optimeque eum de se meritum iudicabat. ex Pompeiano exercitu circi
Abbreviated transcription (Latin):
ne in preda occupati reliqui negocii gerendi facultatem di¬
mitterent. qua re impetrata montem opere circum munire
instituit. Pompeiani quod is mons erat sine aqua diffisi ei
loco relicto monte uniuersi sunul larissam uersus recipere
ceperunt. Qua spe animaduersa Caesar copias suas diuisit.
partemq legionum in castris pompeii remare iussit. partem
in sua castra remisit.iiii. secum legiones duxit. commodio¬
req itinere pompeianis occurrere cepit. & progressus milia
passuum.ui.aciem instraxit. qua re animaduersi pompe¬
uni in quodam monte constiterunt. hunc montem fumen
subluebat. Caesar milites cohortatus est. & si totius dici con¬
tinenti labore erant confecti noxqiam suberat tamen mun¬
tione flumen a monte seclusit: ne noctu aquari pompeiani
possent. Quo perfecto opere illi deditionem missis legatisa
consederant ex supioribus locis in planitiem descendere¬

Expanded text:
ne in praeda occupati reliqui negotii gerendi facultatem dine in praeda occupati reliqui negotii gerendi facultatem dimitterent. qua re impetrata montem opere circummunire instituit. Pompeiani, quod is mons erat sine aqua, diffisi ei loco relicto monte universi iugis eius Larisam versus recipere coeperunt. qua re animadversa Caesar copias suas divisit partemque legionum in castris Pompei remanere iussit, partem in sua castra remisit, iiii secum legiones duxit commodioreque itinere Pompeianis occurrere coepit et progressus milia passuum vi aciem instruxit. qua re animadversa Pompeiani in quodam monte constiterunt. hunc montem flumen subluebat. Caesar milites cohortatus, etsi totius diei continenti labore erant confecti noxque iam suberat, tamen munitione flumen a monte seclusit, ne noctu aquari Pompeiani possent. quo perfecto opere illi de deditione missis legatis aconsederant, ex superioribus locis in planitiem descendere
Abbreviated transcription (Latin):
rum tabẽnacula protecta edera. malta preterea quae ni¬
miam ludeuriam & uictoriae fiduciam designarent. ut
ficle extimari poss&r nihil eos de aduentu eius diei timu¬
isse quin necessarias conquirent uoluptates. At hi miserrino
ac potentissimo exercitui Caesaris luxuriem obuiciebant cui
omnia semper ad necessarium uictum defuissent. Pompeius
iam cum intra uallum nostri uersarentur equum nactus de¬
tractis insignibus imperatoriis decumana porta se ex castris
ciecit. protinusq equo citato larissam contendit. neq ibi consti¬
tit: sed eadem celeritate paucos suos ex fuga nactus nocturno
itinere non intermisso comitatu equitum.xxx. ad mare per¬
uenit. nauemq frumentariam conscendit saepe ut dicebatũ
querens suam eum opinionem fefellisse. ut a quo genereho¬
minam uictoriam sperass& ab eo initio fuge facto pene pro¬
ditus uideretur. Caesar castris potitus a militibus contendit

Expanded text:
rum tabernacula protecta hedera multaque praeterea, quae nirum tabernacula protecta hedera multaque praeterea, quae nimiam luxuriem et victoriae fiduciam designarent, ut facile existimari posset nihil eos de eventu eius diei timuisse, qui non necessarias conquirerent voluptates. at hi miserrimo ac patientissimo exercitu Caesaris luxuriem obiciebant, cui semper omnia ad necessarium usum defuissent. Pompeius, iam cum intra vallum nostri versarentur, equum nactus detractis insignibus imperatoriis decumana porta se ex castris eiecit protinusque equo citato Larisam contendit. neque ibi constitit, sed eadem celeritate paucos suos ex fuga nactus nocturno itinere non intermisso comitatu equitum xxx ad mare pervenit navemque frumentariam conscendit, saepe, ut dicebatur, querens tantum se opinionem fefellisse, ut a quo genere hominum victoriam sperasset, ab eo initio fugae facto paene proditus videretur. Caesar castris potitus a militibus contendit,
Abbreviated transcription (Latin):
ritis dare oportere existimans milites cohortatus est ut be¬
neficio fortuna& uterentur castraq oppugnarent. Qui & si
magno estu fatigati nam ad meridiem res erat perducta ta¬
men ad omnem laborem animo parati imperio paruerunt.
castra a cohortibus quae presidio erant relictae ndustriose
defendebantur: multo etiam acrius a tracis barbarisq auxi¬
lis. Nam ꝗ acie refugerant & animo perterriti & lassitu¬
dine confecti missisq plerisq armis signisq militaribus
magis de reliqua fuit ꝗͣ de castrorum defensione cogita¬
bant᷑. neq uͦ diutius qui in uallo constiterãt multitudinẽ
telorum sustinere potuerunt. sed confecti uulneribus lo¬
cum reliquerunt. protinusq omnes ducibus cisi centurio
confugerunt. In castris pompeii uidere licuit trichilas stra¬
tas magnum argenti pondus expositum recentibus cespi¬
tibus tabernacula constrata.l. etiam lentuli & non nullo¬

Expanded text:
ritis dari oportere existimans milites cohortatus est, ut beritis dari oportere existimans milites cohortatus est, ut beneficio fortunae uterentur castraque oppugnarent. qui etsi magno aestu fatigati — nam ad meridiem res erat perducta — tamen ad omnem laborem animo parati imperio paruerunt. castra a cohortibus, quae ibi praesidio erant relictae, industrie defendebantur, multo etiam acrius a Thracibus barbarisque auxiliis. nam qui acie refugerant milites, et animo perterriti et lassitudine confecti, missis plerique armis signisque militaribus magis de reliqua fuga quam de castrorum defensione cogitabant. neque vero diutius, qui in vallo constiterant, multitudinem telorum sustinere potuerunt, sed confecti vulneribus locum reliquerunt, protinusque omnes ducibus usi centurionconfugerunt. In castris Pompei videre licuit trichilas structas, magnum argenti pondus expositum, recentibus caespitibus tabernacula constrata, Luci etiam Lentuli et nonnullo
Abbreviated transcription (Latin):
equitatum in quarta acie collocate essent initium uictorie
oriretur: ut ipse in cohortandis militibus pronuntiauerat.
Ab his enim primum equitatus est pulsus. ab eisdem fact
caedes sagictariorum ac funditorum: ab uisdem acies pom¬
peiana ac sinistra parte erat circuita atq initium fuge fi¬
etum. Sed pompeius equitatum suum ut pulsum uidit as
am partem cui maxxime confidebat perterritam animad
uertit aliis ꝗͣ madcime diffisus acie excessit. protinusq se in
castra equo contulit. & his centurionibus quos in statione
id pretoriam portam posuerat clare ut milites exaudirent
teamini inꝗt castra & defendite diligenter siquid durius
acciderit. ego reliquas portas circueo & castrorum presidia
confirmo. Haec cum dixxiss& se in pretorium contulit. scimmae
rei diffidens & tamen euentum expectans. Caesar pompeia¬
nis ex fuga intra uallum compulsis nullum spatium perter¬

Expanded text:
equitatum in quarta acie collocatae essent, initium victoriae equitatum in quarta acie collocatae essent, initium victoriae oriretur, ut ipse in cohortandis militibus pronuntiaverat. ab his enim primum equitatus est pulsus, ab isdem factae caedes sagittariorum ac funditorum, ab isdem acies Pompeiana a sinistra parte erat circumita atque initium fugae factum. sed Pompeius ut equitatum suum pulsum vidit atque eam partem, cui maxime confidebat, perterritam animum advertit, aliis diffisus acie excessit protinusque se in castra equo contulit, et iis centurionibus, quos in statione ad praetoriam portam posuerat, clare, ut milites exaudirent, tuemini, inquit castra et defendite diligenter, siquid durius acciderit. ego reliquas portas circumeo et castrorum praesidia confirmo. haec cum dixisset, se in praetorium contulit summae rei diffidens et tamen eventum expectans. Caesar Pompeianis ex fuga intra vallum conpulsis nullum spatium perter
Abbreviated transcription (Latin):
a latere aperto circuire cepunt. Quod ubi Caesar animaduer¬
tit quartae aciei quam instituerat ex cohortium numero si
gnum dedit. illa celeriter procurrit. infestisꝗ signis tanta
ui in pompen equites militum impetum fecit ut eorum ne¬
mo consister&: omnesq conuersi non solum loco execedere
sed incitati fuga montes altissimos peterent. Quibus summo¬
tis omnes sagistarii funditoresq destituti inermes sine pre¬
sidio interfecti sunt. Eodem impetu cohortes sinistro cornu
pugnantibus etiam tum ac resistentibus in acie pompeianis
circumierunt: eosq a tergo sunt adorti. Fodem tempore ter¬
tiam aciem Caesar quieta fuerat. & se ad id tempus loco
tenuerat precurrere iussit. ita cum recentes atq integri de¬
fessis successissent alii autem a tergo adorirentur sustine¬
re pompeiani non potuerunt:atq unuiersi terga uerterũ
Neq uͦ Cacsarem fefellit. quin ab his cohortibus quae contri

Expanded text:
a latere aperto circumire coeperunt. quod ubi Caesar animum advera latere aperto circumire coeperunt. quod ubi Caesar animum advertit, quartae aciei, quam instituerat sex cohortium numero, dedit signum. illae celeriter procucurrerunt infestisque signis tanta vi in Pompei equites impetum fecerunt, ut eorum nemo consisteret, omnesque conversi non solum loco excederent, sed protinus incitati fuga montes altissimos peterent. quibus submotis omnes sagittarii funditoresque destituti inermes sine praesidio interfecti sunt. eodem impetu cohortes sinistrum cornu pugnantibus etiamtum ac resistentibus in acie Pompeianis circumierunt eosque a tergo sunt adorti. Eodem tempore tertiam aciem Caesar quae quieta fuerat et se ad id tempus loco tenuerat, procurrere iussit. ita cum recentes atque integri defessis successissent, alii autem a tergo adorirentur, sustinere Pompeiani non potuerunt atque universi terga verterunt. neque vero Caesarem fefellit quin ab iis cohortibus, quae contra