comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ni .i. accessus ⁊ recessus. lunam sequi¬
tur. cuius aspiratione retro trahitur.
eius ĩpulsu refundit᷑. Cotroie at̃ bis es¬
fluere et remeare uidetur. cum lunͣ
crescente crescit. cum decrescente dec̾sc̃.
Cum luna est in eqͥnoctio: maiores
tem lune. Cum u̾o sol in solsticio:n
⁊ paria increm̾ta ut luna reu̾titur.

Expanded text:
id est, accessus et recessus lunam sequitur, cujus aspiratione retro trahitur, ejus impulsu refunditur. Quotidie autem bis affluere et remeare videtur. Cum luna crescente crescit, cum decrescente decrescit; cum luna est in aequinoctio, majores tem lunae; cum in solstitio, motus, et paria incrementa, ut luna revertitur.
Abbreviated transcription (Latin):
um aũ illa occidentał refluxio
maris ⁊ oriẽtał ad septẽtrionem
se uergentes sibim occurrũt. ex reꝑ¬
cussione ĩgurgitat᷑ retromare. fit q
tes. Sunt tam̾ qui dicũt montes sub¬
ditos mari: causam esse accessionis ⁊¬
ip̃os mare peruenit: retro cadit atq
ingurgitatur. impleturq retro alueus.
s ante expletur. Cum iterũ reu̾titur:

Expanded text:
um vero haec occidentalis refluxio et illa orientalis ad septemtriones se vergentes sibimet occurrunt, ex repercussione ingurgitatur mare retro fitque tes. Sunt alii qui dicunt fluctus maris montes subditos mari causam esse. Cum enim ipsos mare pervenit, retro cadit et ingurgitatur impleturque retro alveus, sed ante expletur; cum iterum revertitur,
Abbreviated transcription (Latin):
A qua dicitur. eo ꝙ fr̃ficies eius equał
sit. hinc et equor appellatum: eo qd̃ eqͣ
aqua. uñ grauit̾ dampnãtur: quibus
iginis et aqua ĩterdicitur. aquarum
elem̃tum: ceteris omibꝰ imperat. aq̃
enĩ celum temperauit: terram fecũ¬
dant. aerem exhalationibꝰ suis ĩcor¬
sibi uendicant. Quid enĩ mirabilius
aquis in celo stantibꝰ ⁊ piscium exa

Expanded text:
Aqua dicta, quod superficies ejus aequalis sit. Hinc, et aequor appellatum, quia aequalaqua, unde graviter damnantur, quibus ignis et aqua interdicitur. 3. Aquarum elementum caeteris omnibus imperat. Aquae enim coelum temperant, terram fecundant, aerem exhalationibus suis incorsibi vendicant; quid enim mirabilius aquis in coelo stantibus?
Abbreviated transcription (Latin):
nullius odoris. Aqua subtilis et leuis¬
est. que posita ad ignẽ uł ad solem. ci¬
tissime calefit. calefacta uero si ad aerẽ
tum. cuiꝰ ĩmensa ꝓfunditas abissꝰ dicĩ.
q. absens fundus. habet tam̃ fundum.
ꝙͣuis nimis ꝓfundum. hec frigida ẽ et
humtaa. Q de lapide m̃nat: leuior est
ac limpidior. aqua cõmimis est om̃ibus.
tim sedat ignẽ extinguit. ⁊c̃. uiii. de ma

Expanded text:
uiusmodi aqua subrilis est et levis, que posita ad ignem seu ad solem citissime calefit: calida vero facta, si tum, cuius immensa profunditas abyssus dicitur, quasi absens fundus habet tamen fundum, quasi nimis profundum. Hec frigida et humida est. Que de lapide manat, levior est et limpidior. Aqua communis est omnibus, tim sedat, ignem extinguit et cetera
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uacce distillata pelembie sile. aqͣ
quoq ãmoniaci. sed et alumen spar¬
sum in aqua per bullicionẽ dissolu¬
tum. et perhelembie distillatum sol¬
uit. et dicitur ꝙ eius uirtus superiꝰ
rapitur.lxxxuiiii. De igne mł̾tiplici

Expanded text:
eorum distillata per alembich simile, aqua quoque ammoniaci: sed et alumen sparsum in aqua per bullitionem dissolutum et per alembich distillatum, solvit. Et dicitur quod eius virtus superius rapitur. DE IGNE MULT
Abbreviated transcription (Latin):
cenda: scire oportet fac̾e diu̾sa gn̾a
uasoꝵ. fumelloꝵ. ignium ac lutoꝵ
uasis. Quoꝵ in uno est aqua. Inaͦ
fumus equi. ubi est phiala cum me¬
dicina. stat q in furnello et de suꝑ
ꝯburitur leius ignis: ut aqua tm̃
euaporet et non bulliat. Ibiq ẽ ca¬
nalis per quẽ additur que minuit᷑.
solutiua quoq corpoꝵ: multa sũt.
ut aqua limonũ uł pomoꝵ.c̾eoru

Expanded text:
cenda, scire oportet facere diversa genera vasorum, furnellorum, ignium ac lutoruvasis, in quorum uno est aqua, in alio fimus equi, ubi est phiala cum medicina, statque in furnello et desuper comburitur levis ignis, ut aqua tantum evaporet et non bulliat; ibique est canalis, per quem additur aqua que minuitur. Solutiva quoque corporum multa sunt, ut aqua limonum,
Abbreviated transcription (Latin):
ria. Sed qñ scd̾m quantu transmmuta¬
tio fit contrarietatis: augm̾tu est et
diminutio. Quando scd̾m locum. est
allatio. qñ autem scdm passionem ⁊ qͣ¬
le: alteratio. Quãdo uero totum trans¬
mutatur nõ manente subiecto: uniũ¬
subiectum generationis et corruptio¬
nis susceptibile: modo in aliquo ⁊ aliis
Prima uero generabilia et corrupti¬
bilia sunt .iiii. elementa: ꝓpt̾ contra¬
rietates scilz tangibiles. ut sunt graue
et leue. calidu et frigidu. humidum
et siccum: lubricum et aridum. durum
et molle: asperum et leue. grossum et
subtile. Impossibile autem est id ex quo
geueratum est aliquid: enũciari .i. p̾di¬
cari de generato. Non enĩ benedicitur
ignis est aer: uł etonu̾so. Sed uere dr̃
alteratio. sũ transfiguratio. xliii. de eod

Expanded text:
ria. Sed quando secundum quantum transmutatio fit contrarietatis, augmentum est et diminutio. Quando secundum locum, est ambulatio. Quando autem secundum passionem et quale, alteratio. Quando vero totum transmutatur, non manente subiecto, scisubiectum generationis et corruptionis susceptibile, modo autem aliquo et aliis Prima vero generabilia et corruptibilia sunt quatuor elementa, propter contrarietates, scilicet tangibiles, ut sunt grave et leve, calidum et frigidum, humidum et siccum, lubricum et aridum, durum et molle, asperum et leve, crassum et subtile. Imposibile est autem id ex quo generatum est aliquid enunciari, id est predicari de generato. Non enim bene dicitur ignis est aer, nec econverso. Sed vere dicitur alteratio, sive transfiguratio. Aristotele
Abbreviated transcription (Latin):
mutationibus: idest tria sunt pͥnci¬
pia transinutationis. materia scilice.
et duo contraria.unaq est materia oĩ¬
um que ad ĩuicem transmutantur. et¬
si subiectum unũ est: alteratio est. Ge¬
neratio aut̃ et corruptio: qñ transmu¬
tatio fit ex hoc in hoc totum .i. qñ tota
forma sub̾ał rei transimuitatur. Qñ gͥ
in subiecto est transmutatio: genera¬
tio et corruptio est. Quando u̾o in pas¬
sionibus et scd̃m accidens: alteratio.
uerũptam̾ generatio simplex est ĩ sim¬
płrens. Et corruptio simplex in sim¬
płr non ens: qr scilicet fuint scd̃m for¬
mas sub̾ales. Quecũq uero nõ suba
significant. s accidens: nõ dicuntur
simpłr: sed scd̃m quid generari. Ut cu
ex non albo fit albũ: aut ex nõ bono bo¬
nũ. Et illud quidem ex quo generatur
actu uero nõ ens. Unius autem rei cor¬
ruptioni est alterius generatio: et econ
In hoc et dissoluitur. et ad qd̾ termina¬
tur corruptio: ab eodem ĩcipit genera¬

Expanded text:
ationem; id est tria sunt principia transmutationis, materia scilicet et duo contraria, unaque est materia omnium, que ad invicem transmutantur; et subiectum unum est, quod si alteratio est. Generatio autem et corruptio, quando transmutatio fit ex hoc toto in hoc totum, id est quando tota forma substantialis rei transmutatur. Cum igitur in subiecto est transmutatio, generatio et corruptio est; quando vero in passionibus et secundum accidens, alteratio. Verumtamen generatio simplex est in simpliciter ens et corruptio simplex in simpliciter non ens, quia scilicet fiunt secundu formas substantiales. Quecumque vero non substantiam significant, sed acciter, sed secundum quid generari, ut cum ex non albo fit album, aut ex non bono bonum. Et illud quidem ex quo generatur,actu vero non ens. Unius autem rei corruptio, est alterius generatio et econvein hoc et dissolvitur: et ad quod terminatur corruptio, ab eodem incipit genera
Abbreviated transcription (Latin):
Omines gͥ ex oppositis terminis contra¬
ria sunt: motus et mutationes. Ut ge¬
nerationi quidem et corruptioni tmini¬
sunt esse et non esse: alterationi passio¬
nes contrarie. Augm̾to uero ac detrir̾to.
magnitudo uł paruitas. Contrariu
aurem sedm locum est: qui est sutsri
ei qui ẽ teorsum. ⁊ c̃. xlii. de gn̾atõne ⁊

Expanded text:
Omnes enim ex oppositis in contraria sunt motus et mutationes, ut generationi quidem et corruptioni sunt esse et non esse. Alterationi autem passiones contrarie; augmento vero et decremento magnitudo et parvitas. Contrarium autem secundum locum est, qui est sursum, ei qui est deorsum et cetera. DE GENERATIONE ET
Abbreviated transcription (Latin):
chis. Humito ut pͥdiximus fumo ad
superiora ascendente: cum ad superio¬
deratione humoris mouetur sumitas
aeris. Cuiꝰ particule ad modum unda¬
rum ex diu̾so sibi occurrẽtes fragorẽ
thonitrui faciunt. Ex motu uero aer
fragore fiat: cicius tam̃ ad nos perueit.
qr uisus uelocior est. auditu. Cum gͥ fit
p̾ictarum particularu occursus: ge¬
neratur impetus. Qui si sursum ascẽ
derit. est fragor sin fulmine. Sinautẽ
ĩpetus ille deorsum tendat. nõ tam̾
tantus sit quoadusꝙ ad obstaculum
perueniat: nõdum ẽ fulmen. Cum uͦ¬
usq ad obstaculũ peruen̾it: obstantia
tante reuertitur. sparsosq recolligit ig¬
nes. Si autem in hac ĩferiori ꝑte aeris¬
est multus humor: aer existens ĩ illo
ĩpetu iguiri nõ potest. fulm̾ fit q findẽs
nͥ urens. Est gͥ fulmen pars aeris: col¬
lisione aliqua usq ad obstaculum cũ
ĩpetuueniens. ⁊ honitriuĩ est. partiũ
ignea ⁊ splentens. ⁊ lon est ergo fulmen
lapidea sub̾a: ut quidam asserrat. Si

Expanded text:
diximus, ad superiora ascendente, cum ad suderatione humoris movetur summitas aeris, cujus particulae ad modum undarum aquae sibi occurrentes fragorem tonitrui faciunt. Ex motu vero aer fragore fiat, citius ad nos pervenit, quia visus velocior est auditu. Cum ergo fit praedictarum particularum occursus, generatur impetus, qui si ascenderit sursum, est fragor sine fulmine; sin autem impetus ille deorsum tendat, tamen tantus non sit, quod usque ad obstaculum perveniat, nondum est fulmen; cum vero ad obstatante, revertitur, sparsosque recolligit ignes. Si vero in hac inferiori parte aeris multus sit humor, aer existens in illo impetu urere non potest, fitque fulmen findens et non urens. Est ergo fulmen pars aeris aliqua collisione usque ad obimpetu veniens. Tonitruum vero est partium ignita et splendens. Non est ergo fulmen lapidea substantia, ut quidam asserunt. Si
Abbreviated transcription (Latin):
bibus inclusi nituntur erumpere.
magnoq murmure cõcrepat et col¬
lisis nuibibus ignem t̾rsbilem eiciuĩt.
Crepitus ergo nubiũ et uẽtoꝵ ⁊ thonitru
ignis autem inde excussus est fulg̃.
Qui scilicet ignis ideo penetrat que tã
ab euro thonitrus tempestatẽ sig̾ficał.
Ita fumo calido et humido ad suꝑiora
mouetur sumitas. aeris. cauꝰ petucicu¬
Qui fragorem et thonitriui facuant.
Ex motu nero calefactus aer trausit in
subam igneam. fit ꝙ choruscatio. Cum
ꝙ impetus ille qui ex occursuaeris hu¬
m̃to fumo spissati genatur. sursum
ascendit. fr agor absq fulmine fit. Sils
etsam si deor sum tentat: nõ cum tam̃
usq ad obstaculum ꝑueniat. Cum at̃
usq ad obstaculum peruenit: obstan

Expanded text:
nubibus inclusi nituntur erumpere, magnoque murmure concrepant et collisis nubibus ignem terribilem eiiciunt. Crepitus vero nubium ventorum est tonitruus, ignis autem inde excussus est fulgur; qui scilicet ignis ideo penetrat que tangab euro tonitruus tempestatem significat. Itaque fumo calido et humido ad superioramovetur summitas aeris, cuius particuibi, fragorem et tonitruum faciunt. Ex motu, vero calefactus aer, transit in substantiam igneam, fitque corruscatio: cum igitur impetus ille, qui ex occursu aeris humido fumo spissati generatur, sursum ascenderit, fragor absque fulmine fit. Similiter etiam deorsum si tendat, non tamen usque ad obstaculum perveniat: cum autem usque ad obstaculum
Abbreviated transcription (Latin):
et fulguratio. que nicħ aliud est
ꝙ̃ flamima fulm̾ futura si plus uirium
non est nisi ex eo qd offendit effectus.
magnoꝵ enĩ incendiorum sepe fulmẽ¬
causa fuit. Silue illo cõcremate et urbi¬
um partes. etiam que nõ percussa sũt:
tamen adusta cernũtur. Quedam at̃
uelut fuligine colorantur. Quid ꝙ oĩ¬
bus fulguratis odor sulphuris est as
et utramꝙ rem ignem esse constat:
fulguratio eiũ est fulm̾ nõ usq in t̾¬
nos duobus modis. Uno scil si excica¬
tur: sicut lapide percusso. alt̾o uero si
attritu ĩuenitur: sicut cum duo ligna
nibus ydonea. sicut laurus et edere et
alia in hũc usum pastoribꝰ nota. Poot̾¬

Expanded text:
e fulgurationem, quae nihil aliud est quam flamma, futura fulmen, si plus uirium non est nisi ex eo. Ostendit effectus: magnorum enim saepe incendiorum causa fulmen fuit; siluae illo concrematae et urbium partes; etiam quae non percussa sunt, tamen adusta cernuntur; quaedam uero ueluti fuligine colorantur. Quid quod omnibus fulguratis odor sulphuris est? Ergo et utramque rem ignem esse constat efulguratio enim est non perlatum usque in t. Duobus modis, uno si excitatur sicut e lapide; altero si attritu inuenitur, sicut cum duo ligna nibus: sicut laurus, hederae et alia in hunc usum nota pastoribus. Pot
Abbreviated transcription (Latin):
cum insula ⁊ egeo mari surgeret. Int
continuũ: sed interuallis emicantem¬
iacentis. unde pondus euicerat. Dem̃
saxaeuoluta: rupesq partĩ illise quas
sp̃s anteꝙ̃ uerterentur expulerat: parti
ex sese: et iu leuitatem punicis uerse no¬
ac tandem altitudine adiectum ⁊ saxi
illud in magnitudinem insule creũ.
Item quoq nr̃a memoria: ualerio cõsu¬

Expanded text:
cum insula in Aegaeo mari surgeret, spumcontinuum sed ex interuallis emicanteiacentis super undae pondus euicerat. Deinde saxa euoluta rupesque partim illaesae, quas spiritus, antequam urerentur, expulerat, partim exesae et in leuitatem pumicis uersae. NoPostea altitudini adiectum et saxum illud in magnitudinem insulae creuit. Idem nostra memoria Valerio As
Abbreviated transcription (Latin):
nascitur: Primum quidem ĩ nubibus
stimes eam prius colligi: post effundi:
simul enim fit et cadit. Deinde etiam
si concessero humidam esse mibem cõ¬
ceptis aquis plenam: nicħ tamen ꝓhi¬
ex ip̃o quoq ꝙ mireris humore. Unde¬
et quidã negauerunt in ignem qͥcꝙͣ
continet aqua. ignem aliqua sui par¬
perimi. sed ut ualentior iguis ꝙͣ hu¬
mor est uincit. et ubi copia humoris
exuperat: ignis sñ effectu est. Itaq ñ¬
ardent uirentia. refert ergo qnͣtum

Expanded text:
nascitur. Primum in nubibus stimes eam tum collig”, tum effundi. Simul et fit et cadit. Deinde, si concessero umidam esse nubem conceptis aquis plenam, nihil tamen prohiex ipso, quod magis mireris, umore. Quidam negauerunt in ignem quicqucontinet aqua, ignem parte aliqua sui perimi; sed ubi ualentior ignis quam umor est, uincit; rursus, cum copia umoris exsuperat, tunc ignis sine effectu est; itaqudent uirentia. Refert ergo quantum
Abbreviated transcription (Latin):
in uentum conuersus est att̾atur. ue
int̾iturum. qr non ex solida materia
oritur: nec in aqua possit consistere.
Transit ergo. tantum ꝙ ht more qͣntũ
rinis et cursus: qr sũ alim̾to ꝓiectus
surgit. fulmen autem quadam ui ⁊
necessitate qua excutitur cadit. id eĩ¬
his ignibus accioit ꝙ arboribus quarũ

Expanded text:
in uentum conuersus est, atteratur, cinteriturum, quia non ex solida materia oritur nec in qua possit consistere. Transit itaque tantumque habet morae quantum itineris et cursus: sine alimento proiectus st. Fulmen autem cadit eadem necessitate qua excutitur. ld his ignibus accidit quod arboribus quarum
Abbreviated transcription (Latin):
quippe manifestat creaturarũ inm̾sitas:
sapientiam decor. benignitatẽ utilitas.
Imensitas creaturaru constat ĩ multi¬
tudine et magnitudine. Multitudo: ĩ
tis. Magnitudo ẽ in mole et spacio. Moles
est: in massa ⁊pondere. Spaciuz est: in la¬
to et longo. ꝓfundo et alto. Decor c̾atura¬
rum ẽ in situ ⁊ motu. in specie et qualita¬
te. Situs est: in cõpositione et ordine.
sum et circum. Naturalis ẽ: increm̾to ⁊
detrim̾to. aĩał est: in sensibꝰ et appetitibꝰ.
Rationalis est in factis et consiliis. Spẽs
est forma uisibilis que oculo discernitur:
sicut colores et figure corpoꝵ. Qualitas ẽ.
pprietas ĩterior que ceteris sensibꝰ percip̃.
constat in grato et apto. et cõmodo ⁊ nece¬
sario. Gratum ẽ qd̃ placet. aptũ qd̾ conue¬
nit. cõmodum qd̾ ꝓdest. necessariũ. sine
quo quid esse non potest. Oundꝰ iste sẽ¬
sibilis .q. quidam liber ẽ scriptus digito
dei. hoc est uirtute diuina creatus: et sĩ¬

Expanded text:
m manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, bonitatem utilitas. Immensitas creaturarum constat in multitudine et magnitudine. Multitudo in tis. Magnitudo est in mole et spatio. Moles est in massa et pondere. Spatium est in longo et lato, profundo et alto, Decor creaturarum est in situ et in motu, in specie et qualitate. Situs est in compositione et ordine. sum, et circum. Naturalis est in incremento et decremento. Animalis est in sensibus et appetitibus: Rationalis est in factis, et consiliis. Species est forma visibilis, quae oculo discernitur, sicut colores et figurae corporum. Qualitas est proprietas interior, quae caeteris sensibus percipitur, constat in grato, et apto, et commodo, et necessario. Gratum est quod placet, aptum quod convenit, commodum quod prodest, necessarium sine quo quid esse non potest. CAP III. Desibilis quasi quidam liber est scriptus digito Dei, hoc est virtute divina creatus, et sin
Abbreviated transcription (Latin):
ħens ꝓfectum: qr nõ habet initiũ. Nature¬
uero ab eo facte sd̾o ꝓficͥe possunt. qr esse ce¬
perunt. ideo uero deficere. qr ex nichilo fcẽ
sunt. ad defectum eas conditio ducit origi¬
nis: ad ꝓfectum uero ꝓuehit operatio crea
intelligr̃. ꝙ omnẽ creaturã uisibilẽ ⁊ in¬

Expanded text:
naturae a Deo factae proficere possunt, quia esse coeperunt; ideo deficere, quia ex nihilo factae sunt. Ad defectum eas conditio ducit originis, ad profectum vero provehit operatio Creatintelligitur, quia omnem creaturam visibilem atque in
Abbreviated transcription (Latin):
quicꝙ̃ tante cõsũmationi reperitur. intra
Est pater filio ueritati origo uerax: et fi¬
lius de uerace patre horta ueritas. et sp̃s
sanctus a patre bono effusa bonitas. Dũĩ
autem non est ĩpar diuinitas: nec sepa¬

Expanded text:
quidquam consummationi tantae reperietur, intra  pater filio ueritati origo uerax et filius de ueraci patre orta ueritas et spiritus sanctus a patre bono et filio bono effusa bonitas. omnium est autem non impar diuinitas nec sepa
Abbreviated transcription (Latin):
radius ad corda illuminanda ꝓcedit. siue
abintus per ĩspiratõnẽ ea replens: siue a
foris per sacri uerbi eruditionẽ se ip̃is ĩfũ¬
dens. Et tñ inquid manet ĩtra se inunite.
ut cum se mẽtibꝰ illuĩandis uarie multi

Expanded text:
dit in corda illuminanda, sive ab intus per aspirationem ea replens, sive a foris per sacri verbi eruditionem se ipsis infundens: et tamen manet intra se munite, ut cum se mentibus il
Abbreviated transcription (Latin):
cit. et eum peccantẽ. nec ĩpunitũ esse per¬
misit. nec sñ misericordia dereliquit. Q
bonis et malis essentiam cũ lapidibus.
uitã seminalẽ cum arboribꝰ. uitam sensu¬
alem cum pecoribo: uitam intellectualem
et terrã. nec solum angelum et hoiem. sed
nec exigui et contẽptibił aĩantis uiscera.
nec auis pẽnula. nec herbe flosculũ. nec
arboris foliũ. sñ suarũ partiũ conueĩentia
et quadam ueluti pace dereliquit .x. eͣ lr¬

Expanded text:
i eum peccantem, nec impunitum esse permisit, nec sine misericordia dereliquit, qui bonis, et malis essentiam etiam cum lapidibus, vitam seminalem etiam cum arboribus, vitam sensualem etiam cum pecoribus, vitam intellectualem et terram, nec solum angelum et hominem, sed nec exigui et contemptibilis animantis viscera, nec avis pennulam, nec herbae flosculum, nec arboris folium sine suarum partium convenientia, et quadam veluti pace dereliquit, nul
Abbreviated transcription (Latin):
Porecipuu uero uidetur in uera caritate:
alterum uelle diligi ut se. In mutuo si qͥd
amore multũ q feruẽte. nich cariꝰ. nichil
p̾claris ꝙͣ ut ab eo quem sũme dilig. et a
quo sũme diligeris: alium eque diligiue¬
lis. ꝓbatio itaq consũmate caritatis: est
uotiua cõmunio exhibite sͥ diłctionis. ẽt¬
q̃ uidiciu magne infiriuitatis. nõ posse
pati cõsortiũ amoris. Posse uero pati. sig¬
nũ magne perfectioĩs. Si uero magnu
est pati posse. maius erit gratãter susci¬
pere. maximũ autẽ. ex desiderio reqͥrere.

Expanded text:
Praecipuum vero videtur in vera charitate alterum velle diligi ut se: in mutuo siquidem amore, multumque fervente nihil rarius, nihil praeclarius quam ut ab eo quem summe diligis, et a quo summe diligeris, alium aeque diligi velis. Probatio itaque consummatae charitatis est votiva communio exhibitae sibi dilectionis.  indicium magnae infirmitatis, non posse pati consortium amoris. Posse vero pati, signum magnae perfectionis; si magnum est pati posse, majus erit gratanter suscipere. Maximum autem, ex desiderio requirere,
Abbreviated transcription (Latin):
accipere. sed hoc in hac uita ubi est in opia. qm̃¬
ꝙͣ utiq melior est copia. Melius enĩ est
re. ubiaut qui dedit ggignedo dedit. et
qui accep̃. nascendo accep̃. nõ inopi subuẽ¬
tum ẽ. sed ip̃a copia generata ẽ. ⁊ lec potest
qui accepit ei qͥ de dit esse in equał. qr et ħ
accep̃ ut ess equał. Nicħ̾ enĩ patre minus
habet: qui dicit. Omĩa que habet pater.¬

Expanded text:
accipere : sed in hac vita ubi est inopia, qua utique melior est copia. Melius enim est re. Ubi autem qui dedit, gignendo dedit; et qui accepit, nascendo accepit: non inopi subventum est, sed ipsa copia generata est. Nec potest qui accepit ei qui dedit esse inaequalis, quia et hoc accepit ut esset aequalis. Nihil enim Patre minus habet ille qui dicit, Om
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ꝑtĩgit. Est itaq eruditis uelut ma¬
xima ꝓpositio. Est cunctis ĩ cõmune. uelur
cõmunis aĩmi conceptio: deo attribuere qͥc¬
quid altius attingit humana estimatio.
Qui enĩ uere oĩpotens fuerit: facile effi¬
cere poterit. ut ceteroꝵ quilibet nichil pos¬
sit. alioquĩ uere oĩpotens nõ erit. Ceterũ¬

Expanded text:
ant. Est itaque eruditis velut maxima propositio, est cunctis in commune veluti communis animi conceptio Deo attribuere quidquid altius attingit humana aestimatio. Qui enim vere omnipotens fuerit, facile efficere poterit ut caeterorum quilibet nihil possit, alioqui vere omnipotens non erit. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
tas habet pluuias et tenues: quales
⁊ minuta niuem quoq habet admix¬
sunt. Austro uero imber ĩ probior est.
et gutte pleniores.. Guilhermꝰ d con
ĩuoluuntur que grossiores facte ata
me uero q frigus circa terram est gut
te temporis constringiitur et in niuẽ¬

Expanded text:
ias habet et tenues, quales et minuta niuem quoque admixsunt; austro imber improbior est et guttae pleniores. CAPUT 5 Rem a ninvolvi, quae grossiores factae, frime vero frigus circa terram est, et te temporis astringi, et in nive
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt et alia. uii. climata celi. q .uii. linee
ab oriente in occidentem. sub quibus
et mores homũ dispares: et aĩalia speci¬
aliter diu̾sa nascuntur. que uocata sũt
a quibusdam locis famosis. horum pri¬
mũ est meroys: scd̃m senoys. t̾ cium cã¬
tacoras .i. affrica. Quartum rodus: qͥn¬
tum ellespo ellespontus. sextũ mesopõ¬
tum: septimum brustenus .xui. de.¬

Expanded text:
Sunt et alia septem climata caeli, quasi septem lineae ab oriente in occidentem, sub quibus et mores hominum dispares atque animalia specialiter diversa nascuntur, quae vocata sunt  quibusdam famosis, quorum primum est Merohis, secundum Sohinis, tertium Catochoras, id est Africa, quartum Rodus, quintum Hellespontus, sextum Mesopontum, septimum Borysthenus.
Abbreviated transcription (Latin):
orrzon. Meridianus uero arculus ẽ linea
intelligibilis: illam partem celi designãs.
in qua sol existens equalit̾ distat ab or¬
terre conungi. dictus orizon .q. liitans
hii duo ultimi nõ scribũtur in spera q ꝓ
diuersitate habitantium. uł cucũ spicien¬

Expanded text:
horizon. Meridianus vero circulus est linea intelligibilis, illam partem coeli designans in qua sol existens aequaliter ab orterra jungi: dictus horizon, quasi limitans. Isti duo ultimi non scribuntur in sphaera, quia pro diversitate habitantium, vel circumspicien
Abbreviated transcription (Latin):
sol cum ad eum peruenerit. hyemem
his qui ad aquilonem sunt facit. et¬
estatem his qui in austri partibus cõ¬
uia que in spera uidetur. a candore dic¬
ta qr alhaest. hanc aliqui dicunt uiaz
esse qua cucuit sol: et ex ip̃ius splendo

Expanded text:
sol cum ad eum circulum pervenerit, hiemem his qui ad aquilonem sunt, facit, aestatem vero his qui austri partibus comest, quae in sphaera videtur a candore dicta, quia alba est, quam aliqui dicunt, viam esse quam circuit sol, et ex splendoris
Abbreviated transcription (Latin):
circulos. quorũ duo sunt i de con.¬
corno per arietem ad cancrum ascendẽs
de cancro per librã ad capricornum de¬
scendit. Desceridere et ascentere: Iuxͣ
do in .xii. equas partes per fluxũ aque
namus in qua parte celi sit sol et alui pla¬
nete: et qua exierint. et ad quã debeat
lata sunt. ut aries. caurus et c. curulus

Expanded text:
circulos, quorum duo sunt corno per arietem ad cancrum ascendit, de cancro vero per libram ad capricornum descendit. Descendere vero et ascendere, juxta decim aequales partes, per fluxum aquae,gnamus, in qua parte coeli sol sit et alii planetae, et qua exierint, et ad quam debeantlata sunt, ut aries, taurus, et caeter
Abbreviated transcription (Latin):
crescẽte luna et diebus tepidis st̃
serenda. rlam tepor euocat: frigus in¬
cludit. frrumenta omnia maxime
letantur patenti campo et soluto. et
ad solem recliui. Spissa et crecosa et
humida. bene far et triticum nutrit. or¬
deum soluto delectatur et sicto. Nãn si
in lutoso agrospargitur: morietur. Tri¬
menstris sacio locis fugidis niuosis
conuenit: ubi qualitas estatis humec¬
ta est. Ceteris raro respondet euẽtu.
Semẽ trimenstre locis tepidis meliꝰ
respondebit. si seratur autumpno. Dĩa
legumina g̾cis auctoribꝰ seri iubent᷑ ĩ
sicca terra: faba tantũmͦ in humido d
aspergi. om̃e triticum. solo uliginoso
post tertiam sationem ĩgenus siligi¬
nis dõmutatur. Tria uero mala his
siocent: sterilitas. morbus uicium.:¬
Quamuis temꝑatis agris serendũ sit.
tam̃ si sictitas longa est: semina occa

Expanded text:
crescente luna et diebus tepidis sunt serenda; nam tepor evocat, frigus includit. Frumenta omnia maxime letantur patenti campo et soluto et ad solem reclivi. Spissa et cretosa et humida terra, bene far et triticum nutrit. Hordeum soluto delectatur et sicco: Nam si in lutoso agro spargitur, morietur. Trimestris satio locis frigidis nivosis convenit, ubi qualitas estatis humecta est, ceteris raro respondet eventu. Semen trimestre locis tepidis melius respondebit, si seratur autumno. Omnia legumina grecis authoribus seri iubentur in sicca terra, faba tantummodo in humida debet aspergi. Omne triticum solo uliginoso post tertiam sationem in genus siliginis commutatur. Tria vero mala eque his nocent, sterilitas, morbus, vitiumQuamvis temperatis agris serendum sit, tamen siccitas longa est, semina occa
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sit ꝙ̃ albedo: et eius absentia nicħ
aliud ꝙͣ nigredo. Ceterum in quib̾tam
corporibus non determinatis ut est
nubes. expresse uidemus ꝙ p̾sentia lu¬
minis est albedo: absentia uero eius
nigredo. Preterea quicquid agit scd̾
natura: agit scdin aliquid intrinsec̃
sibi et essentiale. Qd̾ patet per diffiniti

Expanded text:
albedo, et absentia eius nihil aliud quam nigredo. 9 Item, in quibusdam corporibus non determinatis, sicut est nubes, expresse videmus quod praesentia luminis est albedo, absentia vero eius est nigredo. 10 Item, quicquid agit secundum naturam, agit secundum aliquid intrinsecum sibi et
Abbreviated transcription (Latin):
parent pallida. Qd utiq nõ contĩgit: nͥ
causa coloris. Aliud quoq experim̾tu
est. in uitro et uino. ⁊lam si parũ de ui¬
no rubeo ĩfundatur in uitro puro: sol

Expanded text:
parent pallida; et hoc non contingit nisi causa coloris. Item, aliud experimentum est in vitro et vino, quia si parum de vino rubeo infundatur in vitro puro, sol
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾saliter tam̃ calidũ et siccum ĩ
.iiiͦi. gradu. Stipticum est et mũdi¬
ficatiuum: et uisus obscuritatis cla¬
rificatiuuz. Superfluam palpebͣꝵ
carnem aut membroꝵ corrodit:
pessima et sicca uulnera sic̾ farini¬
inhibet. ne corpꝰ perambulet. Cũ
aceto et melle mixtũ. dentes cõfor¬
tat. et infirmos: et ualet tumidis
gingiuis. sanguinẽ constrĩgit:
de ore fluentem. Pustulas sanͣt
et scabiem. si ex eo fricentur: aut
est frigidum ⁊ siccũ ponticum. sã¬
guinem strĩgit. carnem laxam
cõfortat. ac gingiuas eneruates
et e quibus fluit sanguis. dẽtes
quoq solidat: et corroborat. actor¬

Expanded text:
universaliter tamen frigidum et siccum est in quarto gradu. Stipticum est et mundificativum et visus obscuritatis clarificativum. Superfluam palpebrarum carnem aut membrorum corrodit, pessima et sicca vulnera inhibet, ne corpus perambulent. Cum aceto et melle mixtum, dentes confortat infirmos et valet tumidis gingivis, sanguinem constringit de ore fluentem, pustulas sanat et scabiem, si ex eo fricentur, aut est frigidum et siccum et ponticum, sanguinem stringit, carnem laxam confortat, ac gingivas enervatas et ex quibus fluit sanguis; dentes quoque solidat et corroborat.
Abbreviated transcription (Latin):
dicis siłes. et alios ĩ cicilia. Inseritur
smaragdis ⁊ que uocatur tanos e
persis ueniens gemma: in crate ui¬
ridis. et intus sordida. Item q calco
tariis reperiri tradit. eoꝵ regia regia
rege babilonio missum smaragdũ¬
ragdis .xl. cubitoꝵ longitudine. la¬
titudine u̾o ĩ parte. qͣtuor ⁊ duorũ
in parte. Se autem scribente ĩ tyro
herculis templo pilam e smaragdo¬
sit. rlam et hoc genꝰ repeperitur ĩ
te smaragdum ex dimidia iaspidẽ.
nondum humore in totum tͣnsfigu¬
rato. appion etiam plistonices reli

Expanded text:
dicis similes et alios in Sicilia. Inseritur smaragdis et quae vocatur tanos e Persis veniens gemma, ingrate viridis atque intus sordida, itidem chalcostariis reperiri regi eorum a rege Babylonio muneri missum smaragduraginta cubitorum longitudine, latitudine vero in parte quattuor, in parte duorum, se autem scribente esse in Tyro Herculis templo stelen amplam e smaragdosit, nam et hoc genus reperiri, te smaragdum, ex dimidia iaspidem, nondum umore in totum transfigurato. Apion cognominatus Plistonices paulo
Abbreviated transcription (Latin):
alterius gẽme fulgor retũderit. s¬
smaragdi recreant. nec obaliudi
placuit ut nõ sculpẽtur: ne offen¬
sum decus ymaginu lacunis cor¬
rumperet᷑. quãꝙ̃ qui uus est diffi¬
culter uulneretur. Pbantur hoc
pacto: si aspectus transmittant.
si cum globosi sint: ꝓxima sibi ĩ fi¬
ciant aere repercusso. aut cũ ꝯcaui
sunt in spectantiũ facies emulẽtur.
qui nec umbra. nec luceruis. nec
sole mutentur. Optimos tamen
sortiuntur sitꝰ: quibꝰ planicies resu¬
pina est et extenta. plinius. Auctor

Expanded text:
alterius gemmae fulgor retuderit smaragdi recreant. Nec aliam ob causam placuit, ut non sculperentur, ne offensum decus imaginum lacunis corrumperetur: quamquam qui uerus est difficulter uulneretur. Probantur hoc pacto, si aspectus transmittant; si cum globosi sunt proxima sibi inficiant aere repercusso, aut cum concaui sunt inspectantium facies aemulentur; si neque umbra neque lucernis neque sole mutentur. Optimos tamen sortiuntur situs quibus planities resupina est et extenta. Inueniuntur
Abbreviated transcription (Latin):
inhabitabiles tñ. Nam cum auro ⁊
gemimis affluant: grippes uniu̾sa¬
tenent. alites ferocissimi.: et ultra
omneni rabiem deseuientes. quoꝵ¬
cessus rarus est. uisos quippe discer¬
punt: ułut geniti ad plectendam
auaricie temeritatẽ. Cum his gͦ¬

Expanded text:
inhabitabiles tamen; nam cum auro et gemmis affluant, grypes tenent uniuersa, alites ferocissimi et ultra omnem rabiem saeuientes. Quorcessus rarus est, quippe uisos discerpunt, uelut geniti ad plectendam auaritiae temeritatem. Ari
Abbreviated transcription (Latin):
qr hiis uentis harene maxime mo¬
uentur. Tercium egiptii. qui repe¬
tis. Reliqui in metallis erariis ĩue¬
niuntur. sed uitiosi. Nam aut eri aui
sile̾s notas hnt. Solmꝰ. Smaragdi

Expanded text:
quia iis ventis harenae maxime moventur. Tertium Aegyptii t. Reliqui in metallis aerariis inveniuntur, sed vitiosi; nam aut aeri, aut similes notas habent. Smaragdi
Abbreviated transcription (Latin):
eoluis insulis: s nobilissimum iume¬
lo insula. In ytalia quoq inuenitur
i agro neapolitano campanoq col¬
libus qui uocantur lencogelibie. Cu¬
niculis effossum: igni perficitur. Pri

Expanded text:
e diximus, sed nobilissimum in Melo insula. in Italia quoque invenitur in Neapolitano Campanoque agro collibus, qui vocantur Leucogaei. ibi e cuniculis effossum perficitur i
Abbreviated transcription (Latin):
cant: colligitur in ponto ex auta¬
ria materia. ubi et sandaraca. Op¬
timum est qd̃ in aureum colorez
transit: purũ et fuale gragsbi ueñ re
discursu qd̾ uero pallidius aũ sanda¬
rice sile est: deterius iudicatur. est

Expanded text:
cant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi ettimum est quod in aureum colorem transit, purum et fissile gracili venarum discursu; quod vero pallidius aut sandaracae simile est deterius iudicatur: est
Abbreviated transcription (Latin):
ulphuris natura et regimen ip̃iꝰ
est sicut arsenici. Qd̾ autem de
ip̃o consideratur: est remotio adusti¬
onis eius et deletio oleagintatis ⁊
albificatio ip̃iꝰ sicut arsenicum eqͣ¬
liter. huius generis. rubeum me¬
loꝵ. Nlam ex argento uiuo. puro et¬
ris albi nõ urentis coagulato: gen̾¬
atur materia ĩ minera que perfusi¬
onem conu̾titur in argentur. E x
sulphure autem mũdo. claro. rubeo.
nõ h̾ente in se u̾tutẽ adurẽtem et
ex argento uiuo. bono. claro a sulphu¬
re congelate. oneratur aurum.
porro ex bons a rento uiuo et sul¬
phure henteem adurentem
generaturE e prauo autem
sulphure: et pragento uiuo:
ferrum. Ee bono Agelto uiuo et pͣ¬
uo sulphure nõ leue cõmixtꝰ. stag¬
nũ. et exprauo argerao scil uiuo.

Expanded text:
ulphuris natura et regimen ipsius est sicut arsenici. Quod autem de eo consideratur, est remotio adustionis eius et deletio oleaginitatis et albificatio ipsius, sicut arsenicum equaliter. Huius generis rubeum meera. Nam ex argento vivo puro ris albi non urentis, generatur materia in minera, que per fusionem convertitur in argentum. Ex sulphure autem mundo claro rubeo, non habente in se virtutem adurentem et ex argento vivo bono claro, a sulphure congelato, congelatur aurum. Porro ex bono argento vivo et sulphure habente virtutem adurentem, generatur es. Ex pravo autem sulphure et pravo argento vivo, ferrum. Ex bono autem argente vive et pravo sulphure non bene commixto, stannum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
mareriam sisehuream mutatur.
aquosis et texrestrious partibus ĩ
extinctum. uł mortuum ꝙ artifi¬
ciose paratur. In thalamis eueis
uł ferreis funditur. per actione¬

Expanded text:
aturam sulphuream commutatur, aquosis et terrestribus partibus in est extinctum sive mortuum, quod artificiose preparatur et in calamis eneis vel ferreis funditur. Est aute
Abbreviated transcription (Latin):
terram quicquid aquarum emisit. rur¬
sus accipere. et ob hoc maria nõ cresc̾e.
qr qd̾ influxit nõ in suum u̾tunt: sed
ꝓtinus redclunt. Oulto enĩ itinere t̾rã
subit. et palam ueĩt. Secreto reu̾titur.
nãq t̾rarum anfractus u̾beratũ amari¬
tudinem ponit. et in tanta soli uarieta¬

Expanded text:
terram quicquid aquarum emisit rursus accipere et ob hoc maria non crescere, quia quod influxit, non in suum uertunt sed protinus reddunt. Occulto enim itinere subit terras et palam uenit, secreto reuertitur, terrarum anfractus euerberatum amaritudinem ponit et prauitatem: in tanta soli uari
Abbreviated transcription (Latin):
ro signauit. Qd et ip̃m latet: aucto¬
re ĩcerto. Populus siqͥdem roma¬
nus ne argento quidem signato
ante pirrum regem deuictum us ꝰẽ.¬
libella dicitur. et dispondiꝰ append̾¬
batur assis. Quin et militum sti
pendioꝵ hoc est stipis ponderande¬
pensatores: dicuntur libri pendes.
Qua consuetudine ĩ emptionibꝰ his
que mancupi sunt: etiam nc̃ libra
las tribunicias ex auro geri. mu
statum uisum est. Et ne scelus¬

Expanded text:
ium signavit, quod et ipsum latet auctore incerto. populus Romanus ne argento quidem signato ante Phyrrhum regem devictum uslibella dicitur et dupondius — adpendebatur assis; pendia, hoc est stipis pondera, dispensatores, libripendes, qua consuetudine in iis emptionibus, quae mancipi sunt, etiam nunc libra las tribunicias ex auro geri. itastatum tacuisti. et nos scel
Abbreviated transcription (Latin):
aureos huisse manifestum est. sed
hiis tantũ qui legati ad exteras gẽ¬
tes ituri eẽnt a nuli publice dabant᷑.¬
simi intelligebatur. ⁊ lec aliis uti mors
fuit ꝙ̃ qui ex ea causa publice acce¬
pissent. uulgoq sic triũphabant.
oblationem acceperant. in publico
tantum utebantur aureis: intra

Expanded text:
aureos manifestum est, siquidem iis tantum, qui legati ad exteras gentes ituri essent, anuli publice dabantursimi intellegebantur. neque aliis uti mos fuit quam qui ex ea causa publice accepissent, volgoque sic triumphabant ob legationem acceperant aureos, in publico tantum utebantur iis, intra
Abbreviated transcription (Latin):
dicari: auri sacra fames. Quãto
felitius euu fuit cum res ip̃e permu¬
tabantur inter se. sicut et troianis tẽ¬
poribus facticatum homero credi cõ
rerum: ut centum boum arma aura
armis nouem boum. Ex qua etiam¬
consuetudine: multa legum antiqͣ¬
rum permutatio cõstat etiam rome
pessimum scelus uite fecit: qui pri¬

Expanded text:
quanto feliciore aevo, cum res ipsae permutabantur inter sese, sicut et Troianis temporibus factitatum Homero credi convrerum ita fecit, ut C boum arma aureaarmis VIIII bourn. ex qua consuetudine multa legum antiquarum pecore constat etiam Romae. Pessimum vitae scelus fecit qui pri
Abbreviated transcription (Latin):
cominus: s etiam missili uolucriq
nc̃ tormentis excusso. nc̃ lacertis. nc̃
uero pennato. Quam uidel cełatis

Expanded text:
olum, sed etiam missili volucrique, nunc tormentis excusso, nunc lacertis, nunc vero pinnato, quam sceleratis
Abbreviated transcription (Latin):
mittens. Tercius est uenis cipri ł¬
prior. Quartus in metallis fexra¬
riis legitur: ceteros antecedens põ
dere. nõ tamen potestate. Nam hic
et qui in cipro deprehendũtur. frã¬
igne domantur. uerũptamẽ hyr
et incudibꝰ dissipatis aliqñ cedũt.
atq in particulas dissiliĩt. Que
fragmenta: sculptoribꝰ in usu in¬

Expanded text:
ens. Tertius in uenis cypri a. Quartus in metallis ferrariis legitur, pondere ceteros antecedens, non tamen et potestate. Nam et hic et qui in cypro deprehenduntur franigni domantur; uerum tamen si det incudibus dissipatis aliquando cedunt atque in particulas dissiliunt. Quae fragmenta scalptoribus in usum in
Abbreviated transcription (Latin):
genus india sunt adamantis: de
cristalloꝵ natum sumptum q me¬
tallis. Hunc ita fulgentem cris¬
tallum redit origo: ut ferruginei
non desinat esse coloris. cui duricies
solidissima cedere nestit. ferrrn
contempnens nuillo ꝙ domabilis
igne: que tamen yrtino calesc̃a cru¬
ore liquescit. incudis dampno per¬
cussor ꝙ labore. huiꝰ fraginentis
geme sculpuntur acutis alterius
no sic inuictũ. nam frangitur absq
cruore. siec par huic nitor est. p̾cii¬
qr minoris habetur. pondere sit.
ꝙͣuis et enorini corpore maio. T̃ ci
est adamas: quem dat maris in¬
sula cyprus. Quartum ꝓclucit fe¬
ralia uena philippus. Omĩbus eq̃
tamen uis est adducere ferrum.
Qs facit et magnes absente potẽs
adamante. Nam p̾sens adamas mͣ¬
gneti qd̾ rapit aufert. ad magicas
artes ioem lapis aptus ħetur. In¬
domitumq facit mira uirtute ge¬
rentem. clausus in argento lapis¬
hic auro ue feratur: cingat et hinc
leuum fulgens armilla lacertum.

Expanded text:
genus India fert adamantis, De crystallorum natum sumptumque metallis. Hunc ita fulgentem crystallina reddit origo, Ut ferruginei non desinat esse coloris: Cujus durities olidissima cedere nescit, Ferrum contemnens, nulloque domabilis igne. Quae tamen hircino calefacta cruore fatiscit. Incudis damno, percussorumque labore, Hujus fragmentis gemmae sculpuntur acutis. Hic sed Non sic invictum: nam frangitur absque cruore. Nec par huic nitor est, pretiique minoris habetur, Pondere sit quamvis, et enormi corpore major. Tertius est adamas quem dat maris insula Cyprus. Quartum producit ferraria vena Philippis. Omnibus aequa tamen vis est adducere ferrum; Quod facit et magnes absente potens adamante: Nam praesens adamas magneti, quod rapit, aufert. Ad magicas artes idem lapis aptus habetur, Indomitumque facit mira virtute gerentem; hic, aurove feratur, Cingat et hinc laevum fulgens armilla lacertum.
Abbreviated transcription (Latin):
dicem itin̾is: inter obscuras nebu¬
las per diem uł noctem nautis ꝓ¬
dit. Cum enĩ uias suas ad portũ
dirigere nesciunt: cacumine acus
adamantem infigunt. et uasi ple¬
tem uasi circumducũt: ⁊ mox scd̾
motum eius sequitur in circuitu
cacumen acus. Poͣtatum ergo per¬
inde cicius per curtuitum lapidem
subito retrahunt: mox q cacumẽ
acus auulso ductore contra stellã
aciem dirigit. statimq subsistit.
nec per punctum mouetur. et
naute scdͥm demõstrationem fcã
ad portum uias dirigunt.xli.Ite

Expanded text:
dicem itineris, inter obscuras nebudicem itineris, inter obscuras nebulas per diem vel noctem nautis prodit. Cum enim vias suas ad portum dirigere nesciunt, cacumen acus aarva infigunt et vasi pletem vasi circumducunt et mox secundum motum eis sequitur in circuitu cacumen acus. Rotatum ergo perinde citius per circuitum lapidem, subito retrahunt; moxque cacumen acus avulso ductore contra stellam aciem dirigit, statimque subsistit, nec per punctum movetur et naute secundum demonstrationem factam ad portum vias dirigunt. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
dibus id dep̾hendunt: ita respuer
sił ꝙ ignium uictrix natura. et
nũqm incalescens. Unde et nom̃
alterum est macedonicum in auro¬
philippico repertum. par cucumi se
mus. post hũc est siderites ferrei
splendoris: pondere quidem ante
ceteros. sed natura dissiłis. ⁊lam &
ictibus frangitur: et alio adamãte
genera sunt. unum in indie parti¬
bus inuenitur inter rupes cristalli¬
nas cristallini coloris: s qiͣ ferrum
limatu micans. cuius .s. naturã de¬
scribit ysidorus. huius uis maior ẽẽ
perhibetur: si sedes eius cum ĩ anulo
ponitur ferrea sit: anulo tam̾ ꝓ dig¬
nitate lapidis ex auro cõstante. hic
a quibusdã dẏamas dicitur. Aliud
in arabia reperitur: et in mari ꝓpe
ci prum. et in ferraria que philippis
est: dignitate quidem et uirtute
multo inferiꝰ. s maioris quantita¬
tis. et colore dissiłis: obscurum .s. ac
ferrugineum. Sine cruore hyrci
frangitur. ferrum attrahit et au¬
feit magneti: stellam ꝙ maris iu¬

Expanded text:
s deprehenduntur ita respuentes simulque ignium victrix natura et numquam incalescens, unde et nomenalterum Macedonium, in Philippico auro repertum; hic emus. post hunc siderites ferrei splendoris, pondere ante ceteros, sed natura dissimilis. namque et ictibus frangi et alio adamantegenera sunt. Unum in Indie partibus invenitur, inter rupes crystallinas crystallini coloris, sed quasi ferrum limatum micans. Cuius, scilicet naturam describit Isidorus. Huius vis maior esse perhibetur, si sedes eius tum in annulo ponitur, ferrea sit; annulo tamen pro dignitate lapidis ex auro constante. Hic a quibusdam dyamas dicitur. Aliud in Arabia reperitur et in mari prope ciprum et in ferraria, que Philippis est dignitate quidem et virtute multo inferius, sed maioris quantitatis et coloris dissimilis obscurum, scilicet ac ferrugineum: sine cruore hirci frangitur, ferrum attrahit et aufert magneti, stellamque maris, in
Abbreviated transcription (Latin):
indicus. parius ⁊ indecorus. fer¬
rugineum hns colorem: et splendo¬
rem cristallinum. Nunꝙͣ autẽ ultra
magnitudinem nuclei auellanire¬
pertus est. Hic nulli materie cedit:
nec ferro quid̾. nec igni. nec unqͣm
incalesc̃. Unde ⁊ nomẽ interp̾tatõe
gregͤa. indomita uis accepit. Sed cũ
sit inuictus. ferriq et ignis cõtẽp¬
et calido. sicq maceratus. multis
ictibus ferri perfrangitur. Cuius
fragmentis: sculptores ꝓ gẽmis
insigniendis ac perforandis utũ
det: in tantum ut uix positus. ferrũ
non patiatur trahi a magnete. aui
si admotus magnes cõprehender̃.
rapiat atq aufeit. fertur quoq ĩ
electri siłitudine. uenena dep̾bende.
Metus uanos expellere. male ficis ar

Expanded text:
lapis parvus, et indecorus, ferrugineum habens colorem, et splendorem crystalli. Nunquam autem ultra magnitudinem nuclei avellani repertus. Hic nulli cedit nec ferro quidem nec igni, nec umquam incalescit; unde et nomen interpretatione Graeca indomita vis accepit. Sed dum sit invictus ferri ignisque contempet calido maceratus, sicque multis ictibus ferri perfrangitur. Cuius fragmenta sculptores pro gemmis insigniendis perforandisque utde in tantum ut iuxta positus ferrum non patiatur abstrahi magnetem, aut si admotus magnes conprehenderit, rapiat atque auferat. Fertur quoque in electri similitudine venena deprehendere, metus vanos
Abbreviated transcription (Latin):
unum .s. album: et hoc melius est
atꝙ rarius. aliud uero fuscum et
nigrum ĩ medio sui hns oculũ. qui
um. sed qñ bufoni uiuo et palpitã¬
ti: hic lapis extrahitur: tũc oculum
here dicitur. Qñ uero extrahitur
aliꝙͣ diu mortuo: tunc malicia uene¬
ni illius oculus extinguitur. et lapis
uiciatur. Hic lapis contrarius est ue¬
nenis: et in cibum sũptus. ĩterna ho¬
minis mala sanare dicitur. Intesti¬
na nãq circuit: et facta cura per in¬
feriorem regionem egreditur. actor.¬

Expanded text:
Unum, scilicet album et hoc melius est, Unum, scilicet album et hoc melius est, atque rarius. Aliud vero fuscum et nigrum in medio sui habens oculum, qui um. Sed quando bufoni vino et palpitanti hic lapis extrahitur, tunc oculum habere dicitur. Quando vero extrahitur, aliquandiu mortuo; tunc malitia veneni illius, oculus extinguitur et lapis vocatur. Hic lapis contrarius est venenis et in cibum sumptus interna hominis mala sanare dicitur. Intestina namque circumit et facta cura per inferiorem regionem egreditur.
Abbreviated transcription (Latin):
Berillum india mittit. Optimi st̃.
oleo lucido siłes. et maxime qui ma¬
culas interius nõ habent. Sunt
enĩ quidam lucidissimi: minutas
et longas hentes interius maculas.
uelut paruos capillos. Gerillus si
formam saxãgularem habuerit. ar¬
cus celestis colores in radio solis ef¬
ficit. Idem etiam si rotundus ut
pomum fuerit: humectatus aqua¬
in claritate solis carbones mortuos
uel pannũ laneum nigrum. uł bł¬
lituram arboris siccam accendit. uñ
quidam egregie metro lusit: in per¬
sona berilli dicens. Me dedit ĩsignẽ
uirtus que format in ignem: solis
splentorem non ignis passa calorem.
Sic lux eterna: descendit a barce super¬
na est incarnata: non matre tamẽ
uiolata. Dicitur etiam ꝙ morbo squi¬
nancie medetur: et glandes qui ex
malis ħuoribus colliguntur per fri¬
cationem tollit. maxime cum adhuc
orax est gemima que uulgo cͣ¬
pondina uocatur: sic dicta quia
borax qd̾dam scil bufonu gemis eã
in capite portat. hiꝰ gen̾a duo sunt.

Expanded text:
India mittit, optimi sunt oleo lucido similes et maxime qui interius non habent maculam. Sunt enim quidam lucidissimi, minutas et longas habentes interius maculas, velut parvos capillos. Berillus si formam sexangularem habuerit, arcus celestis colores in radio solis efficit. Idem etiam si rotundus ut pomum fuerit, humectatus aquain claritate solis carbones mortuos, vel pannum laneum nigrum, vel bullituram arboris siccam accendit. Unde quidam egregio metro lusit in persona berilli dicens. Me dedit insignem, virtus que format in ignem: Solis splendorem, non ignis passa calorem. Sic lux eterna, descendit ab arce superna: Est incarnata, matre tamen inviolata. Dicitur etiam, quod morbo squinantie medetur; et glandes, que ex malis humoribus colliguntur, per fricationem tollit, maxime cum adhuc orax est gemma, que vulgo crapondina vocatur, sic dicta, quia borax, quoddam, scilicet bufonum genus, eam in capite portat. Huius genera duo sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
trisoberilli: paulo quidem pallidiore.
sed in aureum colorem exeũte fulgo¬
re. bicinu huic genus est pallidius.
et a quibusdam ꝓprii generis existi¬
mantur. nͥocatur q crisopasus. Q¬

Expanded text:
chrysoberulli, paulo pallidiores, sed in aureum colorem exeunte fulgore. 77 vicinum huic genus est, sed pallidius et a quibusdam proprii generis existimatum vocatumque chrysoprasum. q