comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
probãt milites quos sub uexillo una profectos docui¬
mus. Itaq ĩterse cohortati duce .C. trebonio equite
romão ꝗ eis erat prepositꝰ ꝑ medios hostes ꝑrũpunt
ĩcolumesq ad unũ oẽs ĩ castra ꝑueniũt. Hos subecuti
neq ĩ eo q ante prouiderãt cõsilio ꝑmane̾. ut se loco
suꝑiore defẽderẽt. neq eã qͣm prodesse aliis uĩ cele¬¬
ritatẽq uiderãt imitari poterãt. sed se ĩcastrare¬
ciꝑe conati iniquũ in locũ dimiserũt. Gẽturiões qͦꝵ
nõ nulli ex ĩferioͬibꝰ ordinibꝰ reliquarũ legionũ uir¬
tutis cã in suꝑiores erãt ordiẽs huiꝰ legiois traducti

Expanded text:
probant milites, quos sub vexillo una profectos docuiprobant milites, quos sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, qui eis erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtu
Abbreviated transcription (Latin):
cõsistẽ audeãt. speciẽq defẽsoꝵ pͥbeãt. Interĩ cõfecta
frumẽtatiõe milites nr̃i clamorẽ exaudiũt. Precur¬
rũt eꝗtes qͣnto res sit ĩꝑiculo cognoscũt. Hic uero⁊
nulla mũitiõẽ q̃ ꝑteri̾tos recipiat. nec modus cõscͥptꝰ
atq usus militais. ĩꝑiti adiri. militũ cẽtur iõesq: ora
cõuertũt. ꝗͥ ab his pͥcipiat᷑ expectãt. Nemo .ii. fortis ẽ¬
spicati obpugnatiõe desistũt. redisse pͥmo legiones
credũt. qͣs lõgiꝰ discessisse ex captiuis cognouerant:
Postea despecta paucitate ex oĩbꝰ partibꝰ ĩpetũ faciũt.
Calones ĩproximũ collẽ procurrũt. Hinc celerit deiecti
ĩ signa maĩpulosq cõũciũt: eo magis timidos ꝑt̾rẽt
milites alii cuneo facto: ut celeriter ꝑrũpãt censẽt
quoniã tã propĩqͣ sint castra etsi pars aliqua circũ¬
uẽta ceciderit. at reliquos seruai cõfidũt. Aliiut in
iugo cõsistãt atq eũdẽ ões ferãt. Hoc uõ ueteres nõ

Expanded text:
fensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est spicati oppugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non
Abbreviated transcription (Latin):
seq ipsi adhortãtur: ne tantã fortunã ex maĩbꝰdimittãt
Erat eger cũ p̾sidio relictꝰ. p. sextꝰ bibaculus ꝗ pͥmũ pilũ
ad caesarẽ duxerat. cuiꝰ mẽtionẽ suꝑ iõibꝰ pͥliis fecimꝰ ac iã
diẽ ꝗntũ cibo caruea̾t. Hicdiffisus sue atq oĩum saluti in¬
ermis ex tabernaculo prodiit uidet ĩminere hostesatq
in sũmo esse rẽ discrimĩe. Capit arma a proxĩs atq in
porta cõsistit. cõsequũtur cẽturioẽs eiꝰ cohortis q̃ ĩstatiõe
erat. paulisꝑq una pͥliũ sustinẽt. Relinꝗt aĩus Sextũ
grauibꝰ acceptis uulneribꝰ. egre ꝑmanꝰ tractꝰ serat᷑. Noc

Expanded text:
unam ex manibus dimittant. unam ex manibus dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxerat, cuius mentionem superioribus proeliis fecimus, ac diem iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus ser
Abbreviated transcription (Latin):
facta potestate seꝗtur. Hoc ip̃o tẽpore et caũ germai
eꝗtes ĩterueniũt.Protinusq eodẽ illo quo uenerant
cursu abdecuma porta ĩcastra irrũꝑe conãt. nec priꝰ
sũt uisi obiectis ab ea parte siluis ꝗͣ castris appropĩqͣrẽt
usq eo ut ꝗ sub ualle tẽderẽt mercatoͬes recipiẽdi sui i¬
facultatẽ nõ hẽrent. In opinãtes nr̃i re noua ꝑturbant᷑
ac uix pͥmũ ĩpetũ cohors ĩstatiõe sustinet. Circũ fũdũt̃
portas nr̃i tuẽtur. Reliquos aditꝰ locus ip̃e ꝑ se muĩ¬
tioq defẽdit. totis trepidat᷑ castris. atq aliꝰ ex alio cãm
tumultꝰ q̃rit: neq quo signa ferant̾: nec qͣm ĩ partẽ sq
cõueĩat prouidẽt. Alius iã castra capta pronũtiat. aliꝰ
deleto ex̾citu atq: ĩꝑatoͬes uictores barbaoͬs ueisse cõtẽ¬¬
dit. pleriq: nouas sibi ex loco religiões fĩgũt. Cocteq
et titurii calamitatẽ ꝗĩ eodẽ ceciderĩt castello ãte oculos

Expanded text:
cta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat provident. Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos
Abbreviated transcription (Latin):
laborẽ subleuaret. p̾sidio ĩpedimẽtis legionẽ qͣrtã¬
decimã reliꝗt unã ex his tribꝰ quas proxĩe cõscͥp¬
tas ex italia traduxerat. et legioni castrisq & tul
exercitu sitũ labienũ cũ legioibꝰ tribꝰ ad oceanũ
uersus ĩ eas partes q̃ menapios autĩgũt proficisci
iuber .s. triboniũ cũ parilegionũ nũo ad eã regio¬
nẽ q̃ ad uatucos adiacet depopulãdã munt. Ipse'
cũ reliꝗs tribꝰ legiõibꝰ ad flumẽ scaldẽ ꝙ ĩfluit ĩmo¬
sã. extreãsq arduẽne partes ire cõstituit.quo

Expanded text:
ublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintexercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Ardue
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutẽ audebat:. Talimodo uastatis regiõibꝰ exercitũ
cesar duaꝵ cohortiũ dãno durocortoꝵ rhemoꝵ re'¬
ducit cõcilis: cõcilioq in eũ locũ gallie indicto: de cõ¬
uiratiõe senonũ et carnutũ q̃stionẽ hr̃e instituit: et
de acone ꝗ pͥnceps eiꝰ cõsilii fuea̾t grauioe setẽtia pro¬
nũtiat ac moe̾ maioꝵ suppliciũ sũpsit. nõnulli iudici¬
ũ ueriti profugerũt. ꝗbꝰ cũ aqua et igni ĩter dixisset
duas le giões ad treuerorũ fines. duas ĩlingõibꝰ. et re-¬
liquas insenonũ finibꝰ adchorit: et ĩhibernis collocauit
frumẽtoq exercitui prouiso ut ĩstituerat initaliam
ad conuentus agendos profectus est

Expanded text:
committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exercitui proviso, ut instituerat, in Italiam a
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa edificia q̃ ꝗsq cõspexerat incẽdebãt᷑ pͥda ex õibuᷤ
locis agebat᷑. frumẽta nõ solũ tãta multitudĩȩ iumẽ¬
torũ atq hoĩum cõsumebãtur. sed aẽ ãni tẽpore atq
tñ his deducto exercitu rerũ oĩum ĩopia ĩmine̾ ui-¬
deret᷑ ac sepe ĩ eũ locũ uẽtũ est: tãto ĩoĩs partis diuisio
eꝗtatu: ut nõ modo uisũ ab se ambiorigẽ infuga cir.¬
cũspicent captiui sed nec ãẽ plane abisse ex cõspectu
cõtẽdẽt. ut spe sequẽdi illata atq ĩfinito laboeͤ suscep¬
to ꝗ se sũmã a caesare grãm inituros putarẽt penẽ
naturã studio uĩce̾nt. seq ꝑpaulũ ad sũmã felicitatẽ
defuisse uideret᷑ atq ille latebris aut saltibꝰ seeri-¬
ꝑe et noctu occultare alias regiões partesq petere
nõ maiore eꝗtũ pͥsidio ꝗͣ quatuor ꝗbꝰ solis uitã suã

Expanded text:
omnia aedificia quae quisque conspexerat incomnia aedificia quae quisque conspexerat inc solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque assent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam
Abbreviated transcription (Latin):
q nr̃os iã cõstitisse ĩmũitõibꝰ uidebãt:cũ ea p̾da quã
ĩsiluis deposuerãt trãsrhenũ se se receꝑũt. Ac tãtꝰ
fuit post discessũ hostiũ teror.ut ea nocte cum.C.
nõ face̾t ad esse cũ incoliũĩ caesarẽ exercitu.Sic oĩno
aĩos timor pͥoccupauerat ut pene alienata mẽte
deletis õibꝰ copiis eꝗtatũ se ex fuga recepisse dr̃ent
neq ĩcolumi exercitu germaos castra oppugnatuo
locũ debuisse multũ fortunã in repẽtino hostium
aduẽtu potuisse iudicauit. multi etiã ampliꝰ q pene
ab ipso uallo portisq castroꝵ barbaros auertissẽt
Quarũ oĩum rerũ maxĩe aduertẽdũ uidebat᷑ qͥ ger¬
mani ꝗeo cõsilio rhenũ trãsierãt:ut ambiorigis
sines depopularẽtur ad castra romaorum delati
optatissimũ ambiorigi bñficiũ outulerũt. C&e sar i¬
rursus aduexãdos hostes profectꝰ magno coacto nũo
ex finitĩs ciuitatibꝰ inoẽs ꝑtefdimutit. oẽs uici atq

Expanded text:
aeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte, cum Gafidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturosu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ sũt inter eburoẽs treuerosq legatos ad caesarẽ mi¬
serũt: oratũ ne se ĩhostiũ nuͣo ducẽt. neue õium ger¬
manoꝵ ꝗessẽt citra rhenũ unã cãm iudicaeͬt. Nihil
se de bello cogitauisse. nulla ambioigi auxilia misisse
ex fuga cõuenissẽt ad se ut reducent ĩꝑauit.Siita ⁊¬
fecissẽt fines eorũ se uiolaturũ negauit: Tum copiis ĩ
tres partes distributis ĩpedimẽta oĩum legionũ ad¬
uatucã cõtulit. id castelli nomẽ est. Hoc fere est in
mediis eburonũ finibꝰ ubi Tituriꝰ atq Aurũculeiꝰ hie¬
mãdi cã cõsederãt. hũc cũ reliꝗs rebꝰ locũ probarat

Expanded text:
qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miqui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probaba
Abbreviated transcription (Latin):
sugientẽ siluc texerũt. Sic et ad suabeundũ piculi
et ad uitãdũ multũ fortuã ualuit. Ambiorix ante¬
copias suas iudicio nenõ cõduxerit:q p̾lio dimicã¬
dũ nõ existĩarit: an tẽpore exclusus et repẽtio eꝗtũ
aduẽtu prohibitꝰ fuei̾t: cũ reliquũ exercitũ subse ꝗ
credẽt dubiũ est.Sed certe dimissis ꝑ agros nũtiis
sibi quẽq cõsulẽ iussit. Quorũ pars ĩ arduẽnã siluã
pars in cõtinẽs paludes profugit.ꝗ proxĩ oceano i¬
fuerãt hũ ĩsulis sese occultauerũt. qͣs estꝰ efficere:
cõsuerũt. Multi ex suis finibꝰ egressi se suaq oĩa
alienissimis crediderũt.Catuuoleꝰ rex dimidie ꝑtiᷤ
eburonũ ꝗuna cũ ambiorige cõsiliũ inieat etare
cõfectꝰ cũ laborẽ belli aut fuge ferre nõ posset oĩbꝰ
pͥcibꝰ detestatus ambioigẽ ꝗ eiꝰ cõsilii auctor fuisser
Taxo cuiꝰ magna ĩgallia germaĩaq copia est se exaĩa¬
uit. Segni cõdrusiq ex gente numeroq germaorũ

Expanded text:
em silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum,
Abbreviated transcription (Latin):
repta atq ĩde ĩgalliã traslata ẽẽ existiatur. Et nuns
ꝗ diligẽtiꝰ eã rẽ cognosce̾ uolũt plerũq illõ discẽdi
causa proficiscũtur.Druiddes abbello abee cõsue¬
uerũt. neq tributa una cũ reliꝗs pẽdũt. militie ua¬
cationẽ oĩumq rerũ hent ĩmũitatẽ. Tantis excitati
edisce̾ dicũtr. Itaq ãnos nõnulli ĩdiscipliã ꝑmanẽt¬

Expanded text:
am translata esse existimatur. Et nunc qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consueverunt, neque tributa una cum reliquis pendunt. Militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ hoium ꝗ aliquo sũt nuͣo atq honore genẽa
sũt duo. Nam pene plebs seruorũ habet᷑ loco que
nihil ht̃ ꝑse nullo adhibet᷑ cõsilio. Pleriq cũ aut:
ere alieno aut magnitudĩe tͥbutorũ: aut ũuria po¬
tẽtiorũ pͥmũt᷑ se se ĩ seruitutẽ dicãt nobilibꝰ. In eadẽ
oĩa sũt iura q̃ dñis ĩ seruos. Sed dehis duobꝰ gn̾ibus
alterũ est druidũ. alterũ eꝗtũ. Illi rebꝰ diũis ĩtsũt
sacrificia publica ac pͥuata procurãt. religiones.
ĩterpͥtant᷑. Adhoc magnꝰ adolescẽtiũ nũs discipliẽ¬

Expanded text:
eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus discipli
Abbreviated transcription (Latin):
ut postea ꝗͣ certioes nũtii de exercitu romãoꝵ uene¬
rĩt. cũ oĩb̾ suis sociorũq copiis quas coegissẽt pẽĩtꝰ
ad extreos fines sese recepisse. Siluã esse ibi ĩfinita
magnitudie q̃ appellat᷑ bacenis. ac lõge ĩtror sus
ꝑtinere. et pro natiuo muro obiectã cheruscos
asueuis sueuosq ab cheruscis ĩuriis cõcursiõ ibꝰq
prohibeĩ. Ad eiꝰ initiũ silue aduẽtũ romãorum
expectare cõstituisse. Quoniã ad hũc locũ ꝑuẽtũ
est nõ alienũ e̾e uidet᷑ de galliae germaiẽq mo-¬
ribꝰ et quõ differãt he natiões ĩter se proponere
Ingallia nõ solũ in oĩbꝰ ciuitatibꝰ atq ĩ oĩbꝰ partib

Expanded text:
, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum vene, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis
Abbreviated transcription (Latin):
nocẽtes pro nocẽtibꝰ penas pẽdãt.Si ampliꝰ obsidum
uellet dari pollicẽtur. Cognita cesar cã reꝑit a sue¬
uis auxilia missa ẽẽ. Ubi eorũ satisfactionẽ accepit
aditꝰ uiasq ĩ sueuos ꝑꝗrit. Interĩ paucis post diebus
fit certior ab ubiis sueuos oẽs ĩ unũ locũ copias coge̾
atq oibꝰ natiõibꝰ q̃ sub eorũ erãt ĩꝑio denũtiaẽ. ut aux¬
ilia peditat᷑ eꝗtat᷑q mutãt. His reb̾ coguis rẽfruentaiã
prouidet. castris idoneũ locũ deligit. ubi his ĩꝑat
petora ut deducãt suaq oĩa ex agris ĩ oppida
cõferãt. Sꝑãs barbaos atq ĩpeditos hoĩes ĩopiaci¬
bariorũ adductos adiniquã pugnãdi cõditionẽ
posse deduci. Mãdat ut crebros ex ploatões ĩsueuoᷤ
mutãt q̃q apud eos gerãtur cognoscãt. Illi ĩꝑata
faciũt. paucis diebꝰ itermissis refert᷑ sueuos om̃es¬

Expanded text:
nocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum nocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes
Abbreviated transcription (Latin):
rãt. Cingẽtoigi quẽ ab initio ꝑmãsisse ĩ officio demõstra¬
uimꝰ pͥncipatꝰ atq ĩꝑiũ est traditũ. Cesar postꝗͣ ex mẽa¬
pus ĩtreueros uẽĩt: duabꝰ de causis rhenũ trãsire cõsti¬
tuit. Quarũ una erat d auxilia cõtra se ĩ treue̾is mise¬
rãt. Altera ne ad eos ambiorix receptũ hr̃et. His cõsti¬
tutis rebꝰ paulũ supra eũ locũ quo ante exercitũ tra¬
duxerat face̾ põtẽ ĩstituit nota atq ĩstituta ratione
magno militũ studio paucis diebꝰ opꝰ ꝑficit᷑. Firmo in
treueros ad põtẽ relicto presidio. neꝗs ab his subito
motꝰ oriret᷑: reliquas copias eꝗtatũq traducit. Ubiꝗ
ãte obsides dederãt atq ĩdeditionẽ uenerãt purgandi
sua ciuitate ĩ treueos missa neq ab se fidẽ lesã. Perũt
atq orãt ut sibi parcat ne cõmũi germaõrũ odio ĩ¬

Expanded text:
runt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstrarunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duabus de causis Rhenum transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum in
Abbreviated transcription (Latin):
peristis facultarẽ hostẽ ĩpedito atq iniquo loco tenets
pͥstitistis: atq illũ adẽẽ atq hec corã cerne existĩate
simul signa ad hostẽ cõuertit. aciẽq adiẽ iubet .st
paucis tu̾rmis presidio ad ĩpedimẽta dimissis reliqͥs
eꝗtes ad latera dispõĩt. Geleriter nr̃i dãore sublaros
pila ĩ hostes ĩmitũt. Illi ubi pͥter spẽ quos fuge crede¬
bãt i festis signis ad se ire uiderũt ĩpetũ modo fere nõ
potuerũt. Ac pͥmo cõcursu ĩ fugã cõiecti proxĩas siluas
petierũt. quos labienꝰ eꝗtatu cõsectatꝰ magno nũo ĩtͥfec¬
to cõpluribꝰ captis paucis post diebꝰ ciuitatẽ recepit.
Nã germãi ꝗ auxilio ueĩebãt ꝑcepta treuerorũ fuga
sese domũ receꝑãt. Cũ his propĩꝗ indutiomaĩ ꝗ defec¬
tiõis auctoes fuerãt. comitati eos ex ciuitate eos excesse¬

Expanded text:
petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum fuga sese domum receperunt. Cum his propinqui Indutiomari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesse
Abbreviated transcription (Latin):
quoniã germaĩ appropĩquae̾ dicãt᷑. se suas excitꝰq
fortuas ĩ dubiũ nõ deuocat᷑. Et poster die pͥmaluce
rebꝰ fau̾e nat̾a cogebat. Labienꝰ noctu tri. militũ. pri¬
misq or dinibꝰ cõuocatis ꝗͥ sui sit cõsili propoit. Et quo
reb̾ fuge similẽ profectionẽ efficit. Hec quoq: ꝑexplo¬
deferũtꝰ. Uix agmẽ nouissimũ extra mũitiões proces¬
serat cũ galli cohortati ĩter se ne spatã predã ea u¬
mãibꝰ dimittẽnt lõgũ ẽe ꝑterritis romãis germaorũ
aurilia expectãe. neq suã pati dignitatẽ ut tãcisco¬
ꝑũs tã exiguã manũ presert̃ fugiẽtẽ atq ĩpeditam
adori nõ audeãt flumẽ trãsire. et iniquo loco com¬
mirtẽ pͥliũ nõ dubitãt. Quȩ fore suspicatꝰ labienuis
ut oẽs circa flumẽ elicẽt. Eadẽ usus simulatiõe itineis
placidẽ progre diebat᷑. sũ premissis paululũ ĩpedimẽ¬
tsatq ĩtumulo quodã collocatis. habetis ĩꝗt militesqͣ

Expanded text:
iam Germani appropinquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum, et postero die prima luce rebus favere natura cogebat. Labienus nocte tribunis militum primisque ordinibus coactis, quid sit sui consilii proponit, et quo rebus fugae similem profectionem efficit. Haec quoque per explodeferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam
Abbreviated transcription (Latin):
fines adeũt. multos ex fuga disꝑsos excipiũt. magno
pecoris nũo: cuiꝰ sũt cupidissimi barbaĩ fruuntur
Inuitati p̾da lõgiꝰ procedũt. nõ hos palus in bellot
latrocinusq natos nõ silue morãt᷑. ꝗbꝰ ĩ locissit caes.
ex captiuis q̃rũt. profectũ lõgiꝰ reꝑiũt.omẽmq e
exercitũ discessisse cognoscũt. atq unꝰ ex captiuis.¬

Expanded text:
fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque un
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitates nũtos caesar. ad se oẽs uocat spe prede
ad diripiẽdos eburões ut potiꝰ insiluis galloꝵ uita
ꝗͣ legionariꝰ milites ꝑiclitet᷑. Simul ut magna
multitu dĩe circũ fusa pro tali facinoͬe stirps ac
nomẽ ciuitatis tollat᷑. Magnus undiq nͣus celeiͣ¬
ter cõueĩt. Nec ĩoĩbꝰ eburonũ partibꝰ geͣbãt᷑. diesq
apparebat septimus q̃m ad diẽ caesar ad ĩpedimẽ¬
ta legionẽq reuerti cõstituerat.Hic qͣntũ ĩ bello
fortuna possit & qͣntos afferat caũs cogͦscipotuit
Dissipatis ac partitis hostibꝰ ut demostrauimꝰ manꝰ
erat nulla q̃ paruã modo cãm timoris afferet
Trãsrhenũ ad germãos uenit fama diripi ebu¬
rones.atq ultro ad p̾dã oẽs euocari. Cogunt t¬
eꝗtũ duomilia sicãbri: ꝗ sũt prox̃ĩ rheno a ꝗbꝰ
receptos ex fuga theneteros atq usiperes ut i¬
supra docuimus:trãseũt rhenũ nauibꝰ ratibusq
trigĩta milibꝰ passuũ ĩfra eũ locũ ubi põs eratĩꝑ¬

Expanded text:
at spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gerebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat pe
Abbreviated transcription (Latin):
caesare gerũtur treueri magnis coactis peditatꝰ
eꝗtatꝰq copiis. labienũ cũ una legiõe q̃ ĩ eoꝵ finibꝰ
dui uia aberãt: cũ duces uẽissẽt legiõesq in issu cesais
cognoscũt. positis castris ab eis milibꝰ passuũ .xu.aux¬
ilia germãorũ expectae cõstituũt.L.abienus cogͥto
eorũ cõsilio sꝑãs temeritate eorũ fore aliꝗͣ dimicã¬
ta cũ xxu. cohortibꝰ magnoq eꝗtatu cõtra hostẽ
proficiscit᷑: et mille passuũ ĩteruallo ĩtermisso spa¬
cio castͣ cõmũit. Erat ĩter labienũ atq hostẽ diffi¬
cili trãsitu flumẽ ripisq: preruptis. hoc neq: ip̃e

Expanded text:
Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus bidui via abercognoscunt. Positis castris a milibus passuum 15, auxilia Germanorum expectare constituunt. Labienus, cognito hostium consilio, sperans temeritate eorum aliquam fore dimicanti quinque cohortibus magnoque equitatu contra hostem proficiscitur et mille passuum intermisso spatio castra communit. Erat inter Labienum atque hostem difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ treueos uẽisse germãos ĩ amicicia cognoueat
Nec priꝰ illi detrahẽda auxilia existimabat. ꝗͣ ip̃m
bellũ lacessẽt. ne desꝑata salute aut seĩ meãpus
abde̾t: aut cũ trãsrhenãĩs cõgredi coge̾t᷑. Hoc ĩnito
cõsilio totiꝰ excitꝰ ĩpedimẽta ad labienũ ĩ treueros
miit. ducesq legiõis ad eũ proficisci ubet. lpse
cũ legiõibꝰ expeditis ꝗnq ĩ menapios proficiscitur¬
Illi nulla coacta manu loci presidio freti ĩ siluas⁊
paludesq cõfugiũt suaq eodẽ cõferũt. Gaesar:
partitis copiis cũ.C. fabio legato &.u.crasso q̃s¬
tore celeriter effectis põtibꝰ adiit tripartito ex
ercitu: edificia uicosq ĩcẽdit. magno pecoi̾s atq
hoium nuͣo potit᷑. Quibꝰ rebꝰ coacti menapii legatos
rebꝰ Cõmiũ atrebatẽ cũ eꝗtatu custodis loco ĩme¬
napus relĩꝗt. Ipse ĩtreueoͬs proficiscit᷑.Dũ haec a

Expanded text:
per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad Labienum in Treveros mittit duasque legiones ad eum proficisci iubet; ipse cum legionibus expeditis quiIlli, nulla coacta manu, loci praesidio freti, in silvas paludesque confugiunt, suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Fabio et M. Crasso quaestore, celeriter effectis pontibus, adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapi, legatos s, Connium Attrabatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a
Abbreviated transcription (Latin):
hediuis ueniã dat. excusatiõemq accipit: qͥ estiuũ
tẽpꝰ ĩstãtis belli nõ q̃stiõis e̾e arbitrabat᷑. obsidibus
ĩꝑpatis cẽtũ. hos heduis custodiẽ dos tradit. Eodẽ
carnutes legatos obsidesq mutũt usi depͥcatõib
rhemis quorũ ĩ cliẽtela erãt. Eadem ferũt respõ¬
sa. ꝑ agit cõsiliũ caesar. eꝗtesq ĩꝑat ciuitatibus¬
N ac parte gallie pacata totꝰ &e mẽte et aĩo ĩ bel¬
lũ treueorũ et ambiorigis ĩsistit. Cauarinum
cũ eꝗtatu senonũ proficisci iubet. neꝗs aut ex:
huiꝰ iracũdia aut ex eo q meruerat odio ciuita¬
tũ motꝰ oriret᷑. His rebꝰ cõstitutis. qͥ pro explorato
hẽbat ambiõigẽ pͥlio nõ ẽẽ cõcertaturũ. reliꝗͣ
eiꝰ cõsilia aĩo circũspiciebat. Erãt menapii ꝓpĩꝗ
eburonũ finibꝰ ꝑpetuis paludibꝰ siluisq mũiti ꝗ
uni ex gallia ad cesarẽ depace legatos nũꝗͣ mi¬
serãt. Cũ his ẽẽ hospitiũ ambioigi sciebat.Item

Expanded text:
eniam excusationemque accipit, quod aestivum tempus instantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus imperatis centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item
Abbreviated transcription (Latin):
natiõibꝰ atq ĩstudiis rei militaris cõsistit. ab paͣuuliᷤ
laboribꝰ ac duritie studẽt: ꝗdiutissime ĩpube̾s ꝑmã¬
serũt maxĩam ĩter suos ferũt laudẽ. Hoc alii stat̾ã
alii uires neruosq cõfirmai̾ putãt. Intra ãnum
uo uicesimũ femĩe notitiã hu̾isse ĩturpissĩs hñt¬
rebꝰ. cuiꝰ rei nulla est occultatio: q et promiscue ĩ
flum̃ibꝰ ꝑluũtur: et pellibꝰ aut paruis renonum
tegumẽtis utũt᷑. magna parte corporis nuda:
lacte et caseo et carne cõsistit. neq ꝗsꝗͣ agri mo¬
dũ certũ aut fines ht̃ propͥos. Sed magistratꝰ ac
pͥncipes ĩ annos sigulos gẽtibꝰ cognatiõibꝰq hoĩum
ꝗuna coierũt: qͣntũ et quo loco uisũ est agri aitri¬
huũt. atq ãno post alio trãsire cogũt. Eius rei mul¬
tas afferũt causas: ne assidua cõsuetudiẽ capti
studiũ belli gerẽdi agricultuã cõmutẽt. ne latos
fiẽs parae studeãt. potẽnoesq hũilioes possessiõib̾

Expanded text:
nationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum femirebus. Cujus rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur, et pellibus aut parvis rhenonum tegumentis utuntur, magna corporis lacte, caseo et carne fuisse; nec quemquam agri modum certum aut fines habuisse proprios, sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominumqui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus
Abbreviated transcription (Latin):
tuẽdi cã poĩt. magnisq eũ locũ mũitiõibꝰ firmat. Ci loco
pͥsidioq .s. uulcatiũ tullũ adolescẽtẽ p̾fecit. Ipse cũ ma¬
turescẽ frumẽta ĩcipẽt adbellũ ambiorigis profect
ꝑ aduenã siluã q̃ est totiꝰ gallie maxĩa atq ab ripis rhe¬
ni finibꝰq treueroꝵ ad neruios ꝑtinet. milibꝰq ampliꝰ
ꝗngẽtis ĩ lõgitudinẽ patet. L.utiũ minutiũ basiliũ cũ
oi eꝗtatu p̾muit. Si ꝗͥ celeritate itineris aut oportum¬
tate tẽporis profice̾ posset mõet. ut ignes ĩ castrisi
fiei prohibeat ne qua eiꝰ aduẽtꝰ procul significatio fi.¬
at sese cõfestĩ subseꝗdicit. Basiliꝰ ut ĩꝑatũ erat celerit

Expanded text:
ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpiorũ hẽnt᷑. His ões decedũt aditũ sermonẽq defu¬
giũt. ne ꝗͥ ex cõtagione ĩcõmodi accipiãt. neꝙ his pe¬
t̾ẽtibꝰ ius redditur: neq honos ullꝰ cõmũi cat᷑. His aũt
õibꝰ druidib̾ pͥest unꝰ ꝗ sũmã ĩtereos ht̃ auctoritatẽ¬
Hoc mortuo siꝗs ex reliꝗs excellit digͥtate succedit:
At si sũt plur es parẽs suffragio druidũ nõ nũꝗͣ armis
nutũ. q̃ regio totiꝰ gallie media hẽtꝰ cõsidũt ĩ locou
cõsecrato. Nuc ões undiq ꝗ cõtrou̾siã hẽnt cõueniũt

Expanded text:
orum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritateHoc mortuo, si quis ex reliquis excellit, dignitati succedit; aut si sunt plures pares, suffragio druidum; nonnunquam etianutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Hu
Abbreviated transcription (Latin):
pẽq hoĩum sceleratorũ ĩterfici uellẽt: dimutẽ de
plures manꝰ essẽt. deducẽdiq erãt milites si cõtinẽ
ad signa maĩpulos uellẽt: ut ĩstituta ratio et cõsue¬
tudo exercitꝰ romaĩ postulabãt. Locus ip̃e erat
p̾sidio barbai̾s: neq ex occulto ĩsidiãdi et disꝑsos
circũueniẽdi singulis deerat audacia. Et ĩ eius¬
modi difficultatibꝰ qͣntũ diligẽtia pͥuideri potea̾t

Expanded text:
pemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae pemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat
Abbreviated transcription (Latin):
descedẽs post diẽ septimũ sese reuersuꝵ cõfirãt
quã adddiẽ ei legiõi q̃ ĩ presidio relĩquebat᷑ debeĩ
frumẽtũ sciebat. Labienũ treboniũq hortat̾
ut rursus cõmuicato cõsilio exploratisq ratiõibꝰ¬
hostiũ aliud initiũ belli caꝑe possit. Grat ut
supra demõstrauimꝰ manus certa nulla. nõ oppi¬
dũ nõ p̃sidiũ qͥ se armis defẽde̾t. sedĩoẽs partes
disꝑsa multitudo ubicñq aut uallis abdita aut
locus siluestris aut palus ĩpedita aliꝗͣ offerebat:
erãt nota magnãq res diligẽtiã reꝗrebat. nõ
ĩ sũma exercitus tuẽda. nullũ .ii. poterat uniu̾¬
sis ꝑteritis ac disꝑsis ꝑiculũ accidẽ. Sed ĩsingulis
militibꝰ cõseruãdis: q̃ tamẽ ex parte ad salutem
exercitꝰ ꝑtinebat. Nã et pͥde cupiditas multos
lõgius euocabat. et silue ĩcertis occultisq inneribus
cõfertos adire prohibebãt. si negociũ cõfici stir¬

Expanded text:
ptimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatuut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi auttibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stir
Abbreviated transcription (Latin):
cidit cau. ut ĩ ipsũ incautũ ẽ atq ĩparatũ ĩ cidet. priꝗͣ
eiꝰ aduẽtꝰ ab hõibꝰ uideret᷑: aut fama nũtiis afferretur
sic magne fuit fortune õĩ militai ĩstrumẽto qͥ circũ
se hẽbat erepto rhedis eꝗsq cõprehẽsis ip̃m effuge̾
mortẽ. Sed hoc quoq factũ est. qͥ edificio circũdato
silua ut sũt fere domicilia galloꝵ quitãdi estus. cã
plerũq siluarũ atq flumnũ petũt. propĩꝗtates co.¬
mites failiaresq eiꝰ angusto ĩloco paulisꝑ egtũ susn¬

Expanded text:
psum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper
Abbreviated transcription (Latin):
aut illatũ defẽdit. magistratꝰ ꝗ eibello p̾sint. ut uite
necisq hñt potestatẽ deligũt᷑. In pace nullꝰ est com¬
mũis magistratꝰ. sed pͥncipes regionũ atq pagoꝵ
ĩter suos ius dicũt. cõtrouersias minuũt. Latroci¬
nia nullã hñt ĩfamiã q̃ extra fines cuiꝰq ciuitates
fiũt: atq ea iuuẽtunis exercẽde ac desidie minuẽde¬

Expanded text:
aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
dibꝰq et pecuĩa cauẽt. Ambiorigẽ sibi societate et i¬
fedẽ adiũgũt. Quibꝰ rebꝰ cognitis caesar cũ undiq bel¬
lũ parari uidẽt. ner uios. Uatucos ac meãpios adiũc¬
Et cũ carmitibꝰ finitisq eitutatib eõsilia cõmũicare
sollicitdũ: maturi stbi: de bello cogitãdũ putauiti
illi aut cõueire aut profuge̾ possẽt. magnoq pecois
atq hoĩum nuͣo capto atq preda militibꝰ cõcessa. ⁊¬
uastatisq agris ĩdeditionẽ ueire atq: obsides sibi
dari coegit. Eo celeriter cõfecto negocio rursus
ĩhiberna legioẽs reduxit. Cõcilio gallie pͥmo uẽ
ut ĩstituerãt ĩdicto: cũ reliꝗ prerer Senones Car¬
nutesq treuerosq ueissẽt. initiũ belli ac defectiõis

Expanded text:
ietate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiuncet cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicaresollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosqu
Abbreviated transcription (Latin):
maiorẽ gallie motũ expectãs per.M.
sillanũ .C. anfistiũ reginũ: Titũ Sex.¬
tiũ legatos dilectũ hr̃e ĩstituit. Simł
gallia cons. rogamẽto rogauisser ad signa çduerr
et ad se proficisci iubẽt. magni ĩteresse etiã in reli¬
quũ tẽpus ad opinionẽ gallie existimãs tãtas uideĩ
italie facultates. ut siꝗͥ esset ĩbello detrimẽti accep¬
tũ nõ modo id breui tẽpore resarciri: sed etiã maio¬
ribꝰ augeri copiis posset. Quod cũ pom.etr.p.et a
ante exactã hiemẽ et cõstituns & adductis legiõibꝰ
duplicatoq earũ cohortiũ nũero. qͣscũ tituris Into
amiserat: et celeritate &e copiis docuit: ꝗ p.r. disciplĩã
ad eiꝰ propĩquos atreuei̾s ĩꝑiũ defert᷑.Illi finitimos
germaos sollicitae et pecuniã polliceri nõ desistũt
cũ a proxĩs ĩpetrae̾ nõ possẽt ulterioẽs tẽtãt. Inuẽtiᷤ

Expanded text:
m Silanum, Gaium Antistium Reginum, Titum Sextium legatos delectum habere instituit. Simul Gallia consulis sacramento rogavisset, ad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, sed etiam maioribus augeri copiis posset. Quod cum Pompeius et reiante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quid populi Romani ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores te
Abbreviated transcription (Latin):
nũciata eodẽ die ĩsenones cũ legiõibꝰ proficiscit᷑
magnisq itinẽibꝰ eo ꝑueĩt. Cognito eiꝰ aduentu
Atico ꝗ pͥnceps eiꝰ cõsilii fuerat: iubet ĩ oppida mul¬
titudinẽ cõuẽire. conãtibꝰ pͥusꝗͣ id effici posset:
adee romaõs nũtiat᷑. necessario sẽtẽtia de sistũt
legatos deprecãdi causa ad caesarẽ mutũt per¬

Expanded text:
enones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mitt
Abbreviated transcription (Latin):
est sibi eãrẽ curae esse sibi futurã. magnã se hr̃e
spẽ aebeneficio suo et auctoritate adductum
qͣre sibi eã rẽ cogitãdã et suscipiẽdã putaret
In pͥmisq heduos fratres cõsãguineosq sape
numero a senatu appellatos inseruitute atq
ĩdiciõe uidebat germãoꝵ teneri. Forũq obside
ecͥ apud Ariouistũ et sequãos ĩtelligebat. quod
bitraret᷑. paulatĩ autẽ germaõs cõsuesce̾ rhenũ
trãsire: et ĩgalliã magnã eorũ multitudinẽ ueĩre

Expanded text:
est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod bitrabatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eor
Abbreviated transcription (Latin):
grauissimũ suppliciũ sumat. Caesarẽ uł auctoitate
detere posse: ne maior multitudo germanoꝵ¬
rhenũ traducat᷑ galliãq oẽm ab ariouisti ĩ iuiria
posse defẽde̾. Hac oratiõe ab Diuiciaco hĩta oẽs
ꝗaderãt magno fletu auxiliũa caesare petẽ cepũt
Aĩaduertit caesar unũ ex õib seꝗuaĩs nihil earũ
rerũ facẽ qͣs ceteri facent. Sed tristẽ capite de¬
misso tẽrã ĩtueri. Cius rei q̃ causa esset miratus
ex ip̃is q̃ siuit. Nihil sequani respõdẽ. sedĩeadẽ
tristitia taciti ꝑmane̾. Cũ ab his saepius q̃reret
neq ullã omĩno uocẽ expͥme̾ posset: idẽ diuiciacꝰ
propterea ꝗͥ etsi reliꝗs tãtũ fugae facultas dae̾t̃.
Sequãis uero ꝗĩtra fines suos ariouistũ recepissẽt.
quorũq oppida oĩa ĩpotestate eius essẽt: om̃es
cruciatꝰ essẽt ꝑferẽdi. His reb cognitis caesar:
gallorũ aĩos uerbis cõfirmauit. Pollicitus ꝙ

Expanded text:
gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritatgravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritatopuli Romani deterrere posse ne maior multitudo GermanorRhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque