comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gento circũcludunt atq ĩ amplissimis epulis pro poculis utuntur. Cȩsar post.¬
quam ꝑubios ex cõploratores comꝑit sueuos se se ĩ siluas recepisse ĩ opiam
frumenti ueritus qđ ut supra demostrauimus minime omnes germani
agriculturȩ student constituit non progredi longius. Sed ne omnino
metum redicus sui barbaris tolleret atq ut eoꝵ auxilia retardaret re¬
ducto exercitu ꝑtem ultimam pontis quȩ ripas Ubioꝵ contĩgebat ĩ
longitudine pedum ducentoꝵ restindit atq ĩ extremo ponte turrim
tabulatoꝵ .iiii. constituit presidiumq cohortium .xii. pontis tuendi
causa ponit. magnisq eum locum muinitionibus firmat. Ei loco pͣsidioq
CUulcatium tullum adolescentem presftcit. ip̃e cum maturescere fru¬
menta inciperent ad bellum ambiorigis profectus ꝑ aruẽnam siliam que
est totius guliȩ maxima atq a ripis tem finibusq treuerorꝵ ad neruu¬

Expanded text:
gento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postgento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervi
Abbreviated transcription (Latin):
consuerint omnes eo loco aut aradicibus subruunt aut abstĩdunt arbo¬
res. tantum ut summa speties eorum stantium relinquatur. Nuc cum
se consuetudine acclinarint infirmas arbores pondere affligunt atq una
ipt̃ coneidunt. Tertium est genus eoꝵ qui uri appellantur hi sunt ma¬
gnitudine paulo in fra elephantos specie & colore & figura tauri magna
uis eorf est & magna uelocitas. neq homini neq ferȩ quãq conspexerint
parciunt. hos studiose foueis captos interficiunt. Hoc se labore durant
adolestentes atq hoc genere uenationis exercent. Et qui plurimos ex
bis interfecerint relatis in publicum. cornibus quȩ sint testimonio magnã
ferunt laudem. Sed assuestere ad homines & mansueti fieri ne ꝑiudi qui¬
dem excepti possunt. Amplitudo cornuum & figura & speties multum
a nostroꝵ boum cornibus differunt. Hec studiose conquisita a labrisar¬

Expanded text:
consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arboconsuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est et magna velocitas, neque homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris ar
Abbreviated transcription (Latin):
in ea genera ferarum nasei constat quȩ reliquis in locisiusa non sũt. Exꝗͥb
quȩ maxime differant a cȩteris & memoriȩ tradenda uideãt᷑ hec sũt. Est bos¬
& cerui figura cuiuisa media sronte ĩteraures unum cornu exstit excelsus
magisq drestum his quȩ nobis nota sune cornibus ab ȩus summosicut pal¬
mȩ ramiq late diffunduntur. Eadem est feminȩ marisq natura eadem
forma magnitudoq cornuum. Sunt item quȩ appellantur altes. haꝵ
est consimilis capris figura & uarietas pellium sed magnitudine paulo
antecedunt mutileq sunt cornibus & crura sine notlis articulisq hñt.
neq quietis causa procumbunt. neq siquo afflictȩ caũ conciderint e.¬
rigere sese. aut subleuare possunt. Hiis sunt arbores pro cubilibus ad
eas se applicant. atq ita paululum modo reclinate quietem capint qi¬
rum ex uestigiis cum est animaduersum a Uenatoribus quo se recipere

Expanded text:
in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint; ex quibus in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint; ex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directum his, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent neque quietis causa procumbunt neque, si quo adflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere
Abbreviated transcription (Latin):
mani ꝑmanent eodem uictu & cultu corporis utuntur. Eallus at̃ prouinci¬
arum propinquitas & transmarinaꝵ rez notitia multa ad copiã atq u¬
sus largitur paulatim assuefacti suꝑari. multisq uicti prelis ne se quidem
ipĩ cum ilis uirtute comꝑant. Fuius hercinȩ siluȩ quȩ supra demostrata ẽ.
latitudo nouem dieꝵ expedito iter patet. non enim aliter finiri potest
neq mensuras itineꝵ nouerunt. Oritur ab heluetioꝵ & nemetum & tau-¬
riacoꝵ finibus rectaq fluminis danubii regione. ꝑtinet ad fines dacorum&
a nartium. hinc se flectit sinistrorsum diuersis a flumine regionibus mul-¬
tarumq gentium fines propter magnitudinem actigit. Neq quisꝙ ẽst hu¬
ius germanȩ qui se aut audisse aut adisse initium huius siluȩ dicat cũ
dierum iter.lx. processerit aut quo ex loco oriatur acceperit Multa

Expanded text:
mani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provincimani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur, paulatim adsuefacti superari multisque victi proeliis ne se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Huius Hercyniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet: non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum et Nemetum et Rauracorum finibus rectaque fluminis Danubi regione pertinet ad fines Dacorum et Anartium; hinc se flectit sinistrorsus diversis ab flumine regionibus multarumque gentium fines propter magnitudinem adtingit; neque quisquam est huius Germaniae, qui se aut adisse ad initium eius silvae dicat, cum dierum iter LX processerit, aut, quo ex loco oriatur, acceperit. Multaque
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium pollicentur atq a multitudine cõlaudantur. Qui ex his secu¬
ti non sunt in desertoꝵ ac proditoꝵ numero ducuntur. omniumq his
rerum postea fides derogatur. hospitem uiolare fas non putant qui quaq
de causa ad cosuenerint ab iniuria prohibent. sanctos habent hisq omũs
domus patent uictusq cõmunicatur. At fuit antea tempus cum germanos
galli uirtute suꝑarent. ultro bella ĩferrent. propter hominum multitu¬
dinem agriq inopiam transrenum colonias mitterent. Itaq ea quȩ
fertilissima germaniȩ sunt loca circũ hercinam siluam quam homero¬
testt & quibusdam grȩcis famã notam esse uideo quam illi orcineam apꝑ¬
pellant. Uolge: tectosiges occupauerunt. atq ibi consederunt. Quȩ gens ad
hoc tempus his sedibus se continet summamq habet iusticiȩ & bellicȩ lau-¬
dis oppinionem. Nunc ꝗ in eadem inopia & egestate & patientia qua ger-¬

Expanded text:
auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuauxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, egestate, patientia qua Ger
Abbreviated transcription (Latin):
ut animi equitate plebem contineant cum suasquisq opescum potentissimis
equari uideat. Ciuitatibus maxima laus est ꝗͣ latissime circũ se uastatis fi¬
nibus solitudines habere. Hoc proprium uirtutis existimant ex pulsis agris
arbitrantur repentine ĩ cursionis timore sublato cum bellum ciuitas aut ĩfert
aut illatum defendit. Magistratus qui ei bello presint ut uitȩ necisq habeat
potestatem deliguntur. In pace nulus est cõis magistratus sed principes regi¬
onum atts pagoꝵ inter siosiuis dicunt contouersasq minunt. latemia
nullam habent ĩfamiam quȩ extra fines cuiusq ciuitatis fiunt atq
ea iuuentutis exercendȩ ac desidiȩ minuendȩ causa. fieri predicant. atq
ubi quis ex principibus in concilio dicit se ducem fore qui sequi uelit̃
profittantur. consirgunt hi qui & causam & hominem probant. suumq

Expanded text:
ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ notitiam habuisse ĩ turpissimis habent rebus cuius rei nulla est occulta¬
tio. q & promiscue ĩ fluminibus proluuntur & pellibus aut ꝑuuł renonũ
tegumentis utuntur magna corporis ꝑte nuda. agriculturȩ non student ma¬
iorq ꝑseoꝵ uictus in lacte caseo carne consstit. Neq quisꝙͣ agri modũ
certum aut fines habet propriãs. sed magistratus ac principes ĩ annos singulos
gentibus cognationibusq hominum ꝗ cũ una coierunt quantum ei quo
loro uisum est agri attribuunt atq anno post alio transire cogunt. Cius
rei multts afferunt causas ne assidua consuctudine capti studium belligerẽ¬
di agricultura cõmutent. ne latos fines ꝑare studeant. potentioresq humiliões
possessionibus pellant. ne accuratius ad frigora estusq uitandos edificent ne
qua oriatur pecunȩ cupiditas. qua ex re factiones dissensionesq nascunt᷑

Expanded text:
nae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultanae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur et pellibus aut parvis renonum tegimentis utuntur magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte, caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
stimantut. habent legibus sanctum sencitum si quis quid dẽ n. oe caurnati¬
inis eurore aut sama accꝑit̃ uti ad magistruition cdeftirt ne ue cum quo
alio comunicet. qđ sepe homines temerarios atq imꝑitos fluminis rumoribus
terreri & ad facinus impelli & de summis rebus consilium capere cognitum ẽ.
magistratus quȩ uisa sunt occultant. quȩq esse ex usu uidicauerint multitu¬
dini produnt. De re .p. nisi ꝑconcilium ioqui non conceditur. Germani
ab hac consuetudine multum differunt. Nam neq Druides habent qui re¬
bus diuinis presint. neq sacrifitis student. Deor numero eossolos cñt qͥs
cernunt & quoꝵ aꝑte opibus iuuantur. solem. Uulcanum. & lunam reli¬
quos ne fama quidem acceꝑunt. Uita omnis ĩ uenationibus atq instudis
rei militaris consstit. ab paruł labori ac duritiȩ student. Qui diutissime
ĩpuberes ꝑmanserunt maximam inter suos ferunt laudem. hoc alii staturã.
ali uires neruosq confirmari putant. Intra annum uero uigesimum femi¬

Expanded text:
stimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de republica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat, neve cum quo alio communicet; quod saepe homines temerarios atque impeditos falsis rumoribus terreri, et ad facinus impelli, et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant, quaeque esse ex usu judicaverint multitudini produnt. De republica nisi per concilium loqui non conceditur. De aliab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum femi
Abbreviated transcription (Latin):
rum constituissent. Ut nostri equites rͥeceptu ad castra redunt aduẽ¬
sari sunt cupidius insecuri uniucrsi. Clamore facto impetum dederant
Ita metu pẽt̾riti cum in fuga essent multis amisis ĩ castra se receperunt:
Cesar obuirtutem tunre cassianȩ donauit mił .xiii. & profecto topos¬

Expanded text:
constituit.73 Ut, nostri equites in receptu dum ad castra redeunt, adverconstituit.73 Ut, nostri equites in receptu dum ad castra redeunt, adversarii cupidius sunt insecuti, universi clamore facto impetum dederunt. Ita metu perterriti, cum in fuga essent multis amissis in castra se recipiunt. § 26 Caesar ob virtutem turmae Cassianae donavit milia ·X·III74 et praefecto to
Abbreviated transcription (Latin):
proruldubro ad congrediendum in equum locum nõ sunt ausi descẽdere¬
preter unum ancistium turpionem. Qui fidens uiribus ex aduersaris
sibi parem esse neminem cogitare cepit. Hic fertur achillis mẽnonis¬
Q congressusq pompeius niger eques romanus italicensis ex acie nr̃a
ad congrediendum est progressus. Quoniam ferociras antistii onniũ
mentes conuertebat ab opere ad spectandum acies sunt dispositȩ. Nã
inter bellatores principesq duibna posita erat uictoria ut prope uidere¬
tur finem bellandi horum dirimere pugna. Ita auidi cupihq suarũ
quisq partium expertoꝵ uiroꝵ fautoꝵ ꝗ uoluntas habebatur&
rum uirtute a lacri cum ad dimicandum ĩ planitiem se cõtulissẽt: scuto¬
set proftcto dirempta. nisi propter equitum concessum ut supra demõ¬
strauimus leuem armaturam presidii ciusa non longe abopere castro¬

Expanded text:
procul dubio ad congrediendum in aequum locum non sunt ausi descendereprocul dubio ad congrediendum in aequum locum non sunt ausi descenderepraeter unum Antistium Turpionem, qui fidens viribus ex adversariis sibi parem esse neminem agitare coepit. Hic, ut fertur Achillis Memnonisque congressus, Q. Pompeius Niger, eques Romanus Italicensis, ex acie nostra ad congrediendum progressus est. Quoniam ferocitas Antisti omnium mentes converterat ab opere ad spectandum, acies sunt dispositae: nam inter bellatores principesque dubia erat posita victoria, ut prope videretur finem bellandi duorum dirimere pugna.  Ita avidi cupidique suarum quisque ex partium virorum fautorumque voluntate habebatur. Quorum virtute alacri, cum ad dimicandum in planitiem se contulissent, scutoset prope profecto dirempta, nisi propter equitum congressum,72 ut supra demonstravimus . . . levem armaturam praesidi causa non longe ab opere
Abbreviated transcription (Latin):
sunt deiectiq planitie: Quȩ res secum dum nostris efficiebat prelium
undiq cedentibus aduersiris non parum magna in cede uersabuntur. Qui¬
bus nostris omni auxilio pruati essent. Nam ceciderunt ex leui armatu¬
ra. cccxxiii. ex legionariis . cxxxuiii. preter quoꝵ arma& spolia sunt
ablata. Ita pridem duorum centurionum internitio ac aduersarioꝵ pena
est litata. Insequenti die pari consuctudine cum ad eundem locum eius
prȩsidium uenisset pristino illo time suo utebantur instituto. Nam pretẽ
equites nullo loco equo se commutere audebant. Cum nostri inopere esset᷑
equitum copiȩ concursus facere cęperunt. Simulq uociferantibus legio¬
nariis: cum locum efflaguarent ex consuetudine insequenti existimari
possent paratissimos se esse ad dimicandum. Nostri ex humili conualle
pene longe sunt egressi & planitie in equo loco constiterunt. illi tamen

Expanded text:
sunt deiecti in planitiem.68 Quae res secundum nostris efficiebat proelium. sunt deiecti in planitiem.68 Quae res secundum nostris efficiebat proelium. Undique cedentibus adversariis non parum magna in caede versabantur. Qui, a paucioribus nostris omni auxilio privati essent. Nam ceciderunt ex levi armatura CCCXXIIII, ex legionariis CXXXVIII, praeterquam quorum arma et spolia sunt ablata. Ita pridie duorum centurionum interitio hac adversariorum poena est litata. § 25 Insequenti die pari consuetudine cum ad eundem locum eius praesidium venisset, pristino illo suo utebantur instituto: nam praeter equites nullo loco aequo se committere audebant. Cum nostri in opere essent, equitum copiae concursus facere coeperunt, simulque vociferantibus legionariis, cum locum efflagitarent, ut consueti insequi — existimare posses paratissimos esse ad dimicandum — nostri ex humili convalle bene longe sunt egressi et planitie in aequiore loco constiterunt. Illi tamen
Abbreviated transcription (Latin):
terelusi. Quorum insi summa iurtus fuisset capti fuissent uiui. Nam &
munitione presidii itt coangustabatur ut equites spatio intercluso uix
se. defendere posset̃. Ex utro genere pugnę complures uulneribus af¬
fecti. In quibus etiam clodius arquitus. Inter quos ita cõminus est pu¬
gnatum ut ex nostris prȩter duos centuriones sit nemo desyderatus
gloria se efferentes. Postero die absoricaria utręq conuenere copię
nostri brachia ducere ceperunt. Pompeius cum animaduerteret castel¬
lose excludi aspania quod est ab ycubim milia passuum quinq distat.¬
H ȩc resnecessano deuocabat ut addimicandum descenderet. Neq tamen
ȩquo loco sui potestatem faciebat sed ex grumo excelsum tumulum ca¬
piebat ip̃o eo ut necessirio cogeretur iniquum locum subire: Quofacto
cum utroꝵ q copis̨ tumulum excellentem petissent prohibi a nostris

Expanded text:
terclusi. Quorum nisi summa virtus fuisset, vivi capti essent: nam et terclusi. Quorum nisi summa virtus fuisset, vivi capti essent: nam et munitione praesidi ita coangustabantur ut eques spatio intercluso vix se defendere posset. Ex utroque genere pugnae complures sunt vulneribus adfecti, in quis etiam Clodius Arquitius; inter quos ita comminus est pugnatum ut ex nostris praeter duos centuriones sit nemo desideratus gloria se efferentis. § 24 Postero die ad Soricariam utrorumque convenere copiae. Nostri bracchia ducere coeperunt. Pompeius cum animadverteret castello se excludi Aspavia, quod est ab Ucubi milia passuum V, haec res necessario devocabat ut ad dimicandum descenderet; neque tamen aequo loco sui potestatem faciebat, sed ex grumo . . .67 excelsum tumulum capiebant, usque eo ut necessario cogeretur iniquum locum subire. Quo de facto cum utrorumque copiae tumulum excellentem petissent, prohibiti a nostris
Abbreviated transcription (Latin):
tempore. Cęsar castris castra contulit. & brachium ad flumen salsum ducere
cepit. Hic dum ĩ opere nostri distenti essent complures ex suꝑiore loco ad¬
uersariorum decurrerunt. Nec detinentibus nostris multis telis imectis
compluresuulneribus affecere. Hii dum ut hactenus nostris cessere parũ¬
per. Itaq preter consuetudinem cum a nostris amimaduersum esset cedere:
centuriones ex legione quinta flumen transgressi duo restituerunt aciem.
A criterq eximia uirtute plures cum agerent ex superiore loco multi¬
tudine teloꝵ alter eoꝵ concidit. Ita cum eis cum par pręlium facere
cepisset cum undiq se circuuenr animaduereisset purũper in gressus pe¬
aduersarioꝵ concursum facerent equites nostri transgressi ex interi¬
ore loco aduersarios aduallum agere ceperunt. Ita cupidius dum ĩtra
presidia illoꝵ student cedem facere: a turmis & leui armatura sunt in¬

Expanded text:
tempore Caesar castris castra contulit et bracchium ad flumen Salsum ducere tempore Caesar castris castra contulit et bracchium ad flumen Salsum ducere coepit. Hic dum in opere nostri distenti essent, complures ex superiore loco adversariorum decucurrerunt nec desinentibus nostris multis telis iniectis compluris vulneribus adfecere. Hic tum, ut ait Ennius, 'nostri cessere parumper'. Itaque praeter consuetudinem cum a nostris animadversum esset cedere, centuriones ex legione V. flumen transgressi duo restituerunt aciem, acriterque eximia virtute pluris cum agerent, ex superiore loco multitudine telorum alter eorum concidit. Ita cum eius comes impar proelium facere coepisset, cum undique se circumveniri animum advertisset, regressus pecum compluris adversariorum concursum facerent, equites nostri transgressi inferiore loco adversarios ad vallum agere coeperunt. Ita cupidius dum intra praesidia illorum student caedem facere, a turmis et levi armatura sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
oppidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare & eius ma¬
nus intentare ceperunt illius opera se perisse: Ita uix periculo liberatus
petiit ab oppidans ut ei hiceret legatum ad cęsarem proficisci illi se satis¬
facturum. Potestate data cum indedeesset prefectus presidio comꝑatocũ
pene magnam manum fecisset. & nocturno tempore ꝑ fallaciam ĩ oppi¬
dum esset receptus iugulationem magnam facit. Frincipibusq qui sibi cõ¬
trarii fuissent interfectis oppidum ĩ suam potestatem recepit. Hoc pręrerito
tempore serui tranffugę nuntiauerunt oppidanoꝵ bona uendi. ne eui
extra uallum liceret exire nisi discintus. Id circo ex quo die oppidum ate¬
gui esset captum metu conterritosfugere complures ĩ beturiam neꝗ sibi
ullam spem inctorię propositam habere ut si qui ex nostris tranffugerent.
in leuem armaturam conici eumq nõ ampluis . xuii. accipere. Insequẽti

Expanded text:
oppidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare et ei maoppidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare et ei manus intentare coeperunt: illius opera se perisse. Ita vix periculo liberatus petiit ab oppidanis ut ei liceret legatum ad Caesarem proficisci: illi se satisfacturum. Potestate data cum inde esset profectus, praesidio comparato, cum bene magnam manum fecisset et nocturno tempore per fallaciam in oppidum esset receptus, iugulationem magnam facit principibusque qui sibi contrarii fuissent interfectis oppidum in suam potestatem recepit. — Hoc praeterito tempore servi transfugae nuntiaverunt oppidanorum bona venire neque extra vallum licere exire nisi discinctum, idcirco quod ex quo die oppidum Ategua esset captum metu conterritos compluris profugere Baeturiam; neque sibi ullam spem victoriae propositam habere et, si qui ex nostris transfugerent, in levem armaturam coici eumque non amplius XVII accipere. § 23 Insequenti
Abbreviated transcription (Latin):
oppidum iussit deduci Ex quibus effugerunt .cxx. & ad cȩsarem ue¬
nerunt. Hoc preterito tempore qui ĩ oppido articula bursauolenses cap¬
t⁊ sunt legati & profeti sunt cũ nr̃is ut rem gestam bursauolensibus re¬
ferrent. quid sperarent de.CN. fompeio cum uiderent hosprte siugula¬
ri. Preterea multa scelera ab hisfieri qui presidii causa ab his recipe ꝗ
ad oppidum uenissent. Nostri qui fuissent equites romani & senatores nõ
sunt ausi introire in oppidum preterꝙͣ qui eius ciuitatis fuissent. Quoꝵ
responsis ultro citroq receptis & reddicis cum ad nostros se reciperent ꝗ
extra oppidum fuissent illi presidio insecuti ex aduersione legatos uigu¬
larunt. Duo reliqui ex eis fugerunt & cęsari rem gestam detulerunt. &
speculato ¶ Ad oppidum ateguam miserunt. Qui cum certum comperis¬
sent legatoꝵ responsa ita esse gesta quemadinodum illi retulissent ab

Expanded text:
oppidum iussit deduci; ex quibus effugerunt CXX et ad Caesarem veoppidum iussit deduci; ex quibus effugerunt CXX et ad Caesarem venerunt. § 22 Hoc praeterito tempore, qui in oppido Ategua Ursaonenses capti sunt legati profecti sunt cum nostris uti rem gestam Ursaonensibus rferrent; quid sperarent de Cn. Pompeio, cum viderent hospites iugulari, praeterea multa scelera ab eis fieri qui praesidi causa ab eis reciperenui cum ad oppidum venissent, nostri, qui fuissent equites Romani et senatores, non sunt ausi introire in oppidum, praeter quam qui eius civitatis fuissent. Quorum responsis ultro citroque acceptis et redditis cum ad nostros se reciperent qui extra oppidum fuissent, illi praesidio insecuti ex aversione legatos iugularunt. Duo reliqui ex eis fugerunt et Caesari rem gestam detulerunt . . .57 et speculatores ad oppidum Ateguam miserunt. Qui cum certum comperissent legatorum responsa ita esse gesta quemadmodum illi rettulissent, ab
Abbreviated transcription (Latin):
rerent. qui essent suarum partium itemq aduersarioꝵ uictoriȩ fauto¬
res. Hoc preterito tempore in oppido quod fuit captum seruus est depͣ¬
hensus in cunculo quem supra demõstrauimus dnãm uigulasse. is
uiuus est combustus. Idemq temporis centuriones loricati .xiiiͦ. ad cȩ¬
sarem transfugerunt ex legione uernacula. Et equites nostri cũ adu¬
sarioꝵ equitibus congressi sunt & saucii aliquot occiderunt. lȩui ãma¬
tura ea nocte speculatores prehensi tres serui & unus ex legione uerna¬
cula serui sunt ĩ cruce sublati militi ceruices abscisse. Postero die eꝗ¬
tes cum lȩui armatura ex aduersarioꝵ castris adnos transfugerunt:
Et eo tempore circiter. xi. equites ad aquatores nostros excurrerunt:
non nullos interfecerunt. item alios uiuos adduxerunt. Ex equitib
xxiiiiͫ diqui dicebantur esse fauctores cęsaris uictoriȩ reliquos in

Expanded text:
rerent qui essent suarum partium itemque adversariorum victoriae fautorerent qui essent suarum partium itemque adversariorum victoriae fautores. Hoc praeterito tempore in oppido quod fuit captum servus est prensus in cuniculo quem supra demonstravimus dominum iugulasse; is vivus est combustus. Idemque temporis centuriones loricati VIII ad Caesarem transfugerunt ex legione vernacula, et equites nostri cum adversariorum equitibus congressi sunt, et saucii aliquot occiderunt levi armatura. Ea nocte speculatores prensi servi III et unus ex legione vernacula. Servi sunt in crucem sublati, militi cervices abscisae. § 21 Postero die equites cum levi armatura ex adversariorum castris ad nos transfugerunt. Et eo tempore circiter XL equites ad aquatores nostros excucurrerunt, non nullos interfecerunt, item alios vivos abduxerunt; e quibus XXIIII, qui dicebantur esse fautores Caesaris victoriae, reliquos rursus in
Abbreviated transcription (Latin):
iecte ĩ ꝗbris scriptũ est ĩ uentũ .l. autius cęfiri. simihi uitã tribiuis qm̃
a. cri. Pompeio sum desertus qualem me illi prestiti tali uirtute & cõ¬
stantia futurum me inte esse prestabo. Eodem tempore oppidanoꝵ
legati qui ante exierant cęsarem adierunt si sibi uitam cõcederet
se se in sequenti die oppidum esse dedituros. Quibus respondit. cesarẽ
esse fidemꝙ prestaturum. Ita ante diẽm .xi. Rał. martii oppido poti¬
tus imperator est appellatus. Et pompcius ex ꝓfugis cum deditionem oppi¬
di factam esse scisset castra mouit Ucumbim uersus. Sed circũ ea loca
castella disposuit & munitionibus se continere cępit. Cesar mouit & pro¬
pius castra castris contulit. Codem tempore mane loricatus unus ex le¬
gione uernacula ad nos transfugit. & nuntiauit pompeiũm oppidanos
in cubenses conuorasse eisq ita imperauisse: ut diligentia adhibita ꝑꝗ¬

Expanded text:
iectae, in quibus scriptum est inventum: 'L. Munatius Caesari. Si mihi vitam tribues, quoniam iectae, in quibus scriptum est inventum: 'L. Munatius Caesari. Si mihi vitam tribues, quoniam ab Cn. Pompeio sum desertus, qualem me illi praestiti tali virtute et constantia futurum me in te esse praestabo'. Eodem tempore oppidani legati qui antea exierant Caesarem adierunt: si sibi vitam concederet, sese insequenti luce oppidum esse dedituros. Quibus respondit se Caesarem esse fidemque praestaturum. Ita ante diem XI. Kalendas Martias oppido potitus imperator est appellatus. § 20 Quod Pompeius ex perfugis cum deditionem oppidi factam esse scisset, castra movit Ucubim versus et circum ea loca castella disposuit et munitionibus se continere coepit: Caesar movit et propius castra castris contulit. Eodem tempore mane loricatus unus ex legione vernacula ad nos transfugit et nuntiavit Pompeium oppidanos Ucubensis convocasse eisque ita imperavisse, ut diligentia adhibita perqui
Abbreviated transcription (Latin):
danis obiecit & qui uitam sibi peteret uissit turrem ligneam oppida.¬
noꝵ incendere. Id si fecisset ei se promisit omnia concessurum. Quod
difficile erae factu ut eam turrem sine ꝑiculo quis incenderet. Ita fa-¬
cturuscrure de ligno cum propius accessisset ab oppidanis est occisus.
Cadem nocte transfuga nuntiauit pompeium & labienum de ugula¬
teloꝵ turris lignea quę nostra fuisset ab imo uitium fecit usq
ad tabulatum secundũ & tertium. Eodem tempore promuro pugna¬
uerunt a cerrime & turrim nñam ut superiorem ĩcenderunt. Idcĩco
quod uentum oppidani ad hoc secundum habuerũt. In sequenti luce
mater familias demuro se proiecit a ad nos transilit dixitꝗ se eũ fa¬
milia consticutum habuisse ut una transfugerent ad cȩsarem illam op¬
pressam & uigulatam. Hoc propterea tempore tabellę de muro sũt pro¬

Expanded text:
danis obiecit et, qui vitam sibi peteret, iussit turrem ligneam oppidadanis obiecit et, qui vitam sibi peteret, iussit turrem ligneam oppidanorum incendere; id si fecisset, ei se promisit omnia concessurum. Quod difficile erat factu, ut eam turrem sine periculo quis incenderet. Ita fune crura deligatus,52 cum propius accessisset, ab oppidanis est occisus. Eadem nocte transfuga nuntiavit Pompeium et Labienum de iugulatudinem telorum turris lignea, quae nostra fuisset, ab imo vitium fecit usque ad tabulatum secundum et tertium. Eodem tempore pro muro pugnarunt acerrime et turrim nostram ut superiorem incenderunt, idcirco quod ventum oppidani secundum habuerunt. Insequenti luce materfamilias de muro se deiecit et ad nos transsiliit dixitque se cum familia constitutum habuisse ut una transfugerent ad Caesarem; illam oppressam et iugulatam. Hoc praeterea tempore tabellae de muro sunt de
Abbreviated transcription (Latin):
perisse homines .xxxu. neq licere castris .cn. Pompeii nuntiori ne¬
q dici perissẽ. quemꝙ̃. seruus cuius dominus ĩ cȩsaris castris fuisset uxo¬
rem & filium ĩoppido reliquerat dominum uigulauit & ita clama
cęsaris presidiis in pompeiicastra dicessit & inditium glande scriptũ
misit ꝑ quod certior fieret cȩsar quȩ in oppido ad defenderdum cõ¬
pararentur. Ita litteris acceptis cum ĩ oppidum reuersi essent qui mit¬
tere glandem inscriptam solebant. Insequenti tempore duo iusita¬
ni fratres tranffuge nuntiarunt quam pompeium contionem ha¬
buisset. quoniam oppido subsidio non posset uenire noctu ex adũ¬
sarior conspectu se deducerent admare uersum unum respondisse:
ut potius ad dimicandum descenderent ꝗͣ signum fugȩ ostenderent
tum qui ita locutus esset uigulatum. Codem tempore tabellarii eius
deprebenss qui ad oppidum ueniebant. Quorum luteras cęsar oppi¬

Expanded text:
perisse homines XXXV, neque licere castris Cn. Pompei nuntiare neperisse homines XXXV, neque licere castris Cn. Pompei nuntiare neque dicere perisse quemquam.50 Servus, cuius dominus in Caesaris castris fuisset — uxorem et filios in oppido reliquerat — dominum iugulavit et ita clam a Caesaris praesidiis in Pompei castra discessit . . . et indicium glande scriptum misit, per quod certior fieret Caesar quae in oppido ad defendendum compararentur. Ita litteris acceptis, cum in oppidum revertisse qui mittere glandem inscriptam solebat.51 . . . Insequenti tempore duo Lusitani fratres transfugae nuntiarunt quam Pompeius contionem habuisset: quoniam oppido subsidio non posset venire, noctu ex adversariorum conspectu se deducerent ad mare versum; unum respondisse ut potius ad dimicandum descenderet quam signum fugae ostenderet; eum qui ita locutus esset iugulatum. Eodem tempore tabellarii eius deprensi qui ad oppidum veniebant: quorum litteras Caesar oppi
Abbreviated transcription (Latin):
essem. & hanc uirtutis constantiam ĩ tua uictoria non in illius calamitate
prestarem. Cuius funeste laudes quomam ad hinc fortunam reciderunt.
secundam obtinuimus inctoriam qui legionum tot impetuss bstentassẽt
nocturnis diurnisꝙ oꝑibus gladioꝵ ictus teloꝵq missus expectantes incti
& deserti a pompeio tua uirtute superati salutem a tua clementia deposcimꝰ.
petimusq ut qualem gentibus te prestitisti simle ĩ cuium dedictione p̃stes¬
Remissis legatis cum ad portam uenissent siberius tullius & cũ eũ
ĩtroeuntem .C. antonius insequutus non esset reuersus est ad por¬
tam & bominem apprehendit. Quod tiberius cum fieri animadutie
simulq pugionem eduxit & manum eius incidit. Ita refugerunt
ad cȩsarem. Eodemq tempore signifer de legione prima transfu¬
gie & in notuit quo die equestre prelium factum esset suo signo

Expanded text:
essem et hanc virtutis constantiam in tua victoria, non in illius calamitate essem et hanc virtutis constantiam in tua victoria, non in illius calamitate praestarem. Cuius funestae laudes quoniam ad hanc fortunam reciderunt secundam obtinuimus,45 qui legionum tot impetus sustentantes, nocturnis diurnisque operibus gladiorum ictus telorumque missus exceptantes, relicti et deserti a Pompeio, tua virtute superati salutem a tua clementia deposcimus petimusque ut . . .'47 'qualem gentibus me praestiti, similem in civium deditione praesRemissis legatis, cum ad portam venissent, introiit Tib. Tullius; et cum introeuntem Catonem Antonius insecutus non esset, revertit ad portam et hominem apprehendit. Quod Tiberius cum fieri animadvertit, simul pugionem eduxit et manum eius incidit. Ita refugerunt ad Caesarem. Eodemque tempore signifer de legione prima transfugit, et innotuit, quo die equestre proelium factum esset, suo signo
Abbreviated transcription (Latin):
pompeii ad presidia se recipereni. Nlam qđ existimabat eos posse conatũ
efficere nocte tota ultraibat flumen salsum in acie. Quod licet cum &¬
factum nec opinancibis nr̃is eẽt gestum tamen uĩtute freti repulsos. młtis¬
q uulneribus affectos oppido represserũt p̃cda ãmisq eoꝵ sunt potiti uiuosq
aliquos ceperunt qui postero die sunt interfech. Eodemq tempore transfti¬
ga nuntiauit exoppido uinium ꝗ ĩ cumculo fuiss& uigulatõe oppida¬
noꝵ fcã clamasse ficinis se nephandum & scelus fecisse. Nã eosnihil
meriusse quare iali pena afficerentur: qui cosad aras & focos suos recepisset
eos hospitium scelere contaminasse multa pręterea dixisse. Qui orõe
deterritos amplius iugulationem non fecisse. Ita postero die Tullius le¬
gatus cum catone lusitano uenit & apud cęfarem uerba fecit. Utinam
quidem dii ĩmortales fecissent ut tuus porius miles ꝗͣ. cNi. sompers factus

Expanded text:
ad praesidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos posse conatum ad praesidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos posse conatum efficere, nocte tota ultra ibat flumen Salsum in acie. Quod factum licet nec opinantibus nostris esset gestum, tamen virtute freti repulsos multisque vulneribus adfectos oppido represserunt, praedam armaque eorum sunt potiti vivosque aliquos ceperunt, qui postero die sunt interfecti. Eodemque tempore transfuga nuntiavit ex oppido Iunium, qui in cuniculo fuisset, iugulatione oppidanorum facta clamasse facinus se nefandum et scelus fecisse; nam eos nihil meruisse quare tali poena adficerentur qui eos ad aras et focos suos recepissent, eosque hospitium scelere contaminasse; multa praeterea dixisse: qua oratione deterritos amplius iugulationem non fecisse. § 17 Ita postero die Tullius legatus cum Catone at Antonio venit et apud Caesarem verba fecit: 'Utinam quidem di immortales fecissent ut tuus potius miles quam Cn. Pompei factus
Abbreviated transcription (Latin):
nem teloꝵ ignẽq nr̃is defendẽtibus miecissent nefandum crudelissimũ¬
q faemus sunt aggrasi ĩ conspectuq nostro hosprtesqui in oppido erãt
iugulare & de muro precipites mutere cęperunt sicuti apud barba¬
ros quod post hominum memoriam nũꝗͣ est factum. Nuius diei extre¬
mo tpr̃e a pompeianis clam ad nr̃os tabellarius est missus ut ea nocte.
turres aggeremq incenderent & .iiiͦ. uigilia eruptionem facerent. Ita
igne teloꝵq multitudine iacta cum pene magnam ꝑtem muri cõsump¬
sefsent portam que e regione & in conspectu pompeii castroꝵ fuerat ape¬
ruerunt copieq tote eruptionem fecerunt secumq extulerunt calcatas
ad fossas complendas & arpagones ad cusas quȩ stramentitie a nostris hibẽ¬
noꝵ causa: ędificate erant dimendas & incendendas. Preterea argen¬
tum & uestimenta ut dum nostri in preda detinerentur illi cede facta

Expanded text:
nem telorum ignemque nostris defendentibus iniecissent, nefandum crudelissimumnem telorum ignemque nostris defendentibus iniecissent, nefandum crudelissimumque facinus sunt aggressi in conspectuque nostro hospites qui in oppido erant iugulare et de muro praecipites mittere coeperunt, sicuti apud barbaros; quod post hominum memoriam numquam est factum. § 16 Huius diei extremo tempore a Pompeianis clam nostros tabellarius est missus, ut ea nocte turres aggeremque incenderent et tertia vigilia eruptionem facerent. Ita igne telorumque multitudine iacta cum bene magnam partem noctis consumpsissent, portam quae e regione et in conspectu Pompei castrorum fuerat aperuerunt copiaeque totae eruptionem fecerunt secumque extulerunt virgulta, cratis ad fossas complendas et harpagones ad casas, quae stramenticiae ab nostris hibernorum causa aedificatae erant, diruendas et incendendas, praeterea argentum, vestimenta, ut dum nostri in praeda detinentur, illi caede facta
Abbreviated transcription (Latin):
bus prosequi cepissent. Qui cum aliquo loco a nostris recepti essent ut cõ¬
suessent exsimili uirtute clamore faicto aduersati sunt prelium facere:fe¬
re apud exercitus hȩc est equestris prelii consuetudo. Cum equesad dimi¬
candum dimisso equo cum pedite congreditur nequaꝗͣ par habetur id qđ̃
ĩ hoc accidit pręlio. Cum pedites lęui armatura lecti ad pugnam equi¬
tibus nostris nec opinantibus uenissent idq in pręlio animaduersum esset.
complures ex equis descenderunt. liti exiguo tempore eques pedestre pe¬
des equestre prelium facere cępit usq eo ut cedem proxime a uallofe¬
perint. in quo prelio aduersarioꝵ ceciderunt .cxxiii. compluresq ãmis
exuti multi uulneribus affecti in castra sunt redacti Nostri ceciderunt
.iii. Saueii .xii. pedices & eꝗtes.u. Eius diei sequẽti tẽpore pristina cõsuie¬
tudine ꝓ muro pugnari ceptum est. Cum pene m agnam multitudi¬

Expanded text:
bus prosequi coepissent. Qui cum aequo loco a nostris recepti essent, ut conbus prosequi coepissent. Qui cum aequo loco a nostris recepti essent, ut consuessent, eximia virtute clamore facto aversati sunt proelium facere. § 15 Fere apud exercitus haec est equestris proelii consuetudo: cum eques ad dimicandum dimisso equo cum pedite congreditur, nequaquam par habetur; id quod contra in hoc accidit proelio. Cum pedites levi armatura lecti ad pugnam equitibus nostris nec opinantibus venissent, idque in proelio animadversum esset, complures ex equis descenderunt. Ita exiguo tempore eques pedestre proelium facere coepit, usque eo ut caedem proxime a vallo fecerint. In quo proelio adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, multi vulneribus adfecti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt III, saucii XII pedites et equites V. Eius diei insequenti tempore pristina consuetudine pro muro pugnari coeptum est. Cum bene magnam multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
castris nostris essent non dubitauerunt quin eruptionem eodie essent fa-¬
cturi. Ita corona circundata pugnatum est aliquandiu uehementissieͥ
Simulq balista missa a nostris currem deiecit. Qua aduersariorum qui
in ea turre fuerant quinq derecti sunt. & puer qui balistam solitus erat
obseruare. Co pręterito tempore pompeius tranfflumen salsum castellũ
constituit neq a nr̃is prohibitus falsaq illa opinione gloriatus est qđ
prope in nr̃is partibus locum tenuisset. Item in sequenti die eadem con¬
suetudine dum longius prosequitur quo loco equites nostri stationem ha¬
buerãt aliquot turmę cum leui armatura impetu ficto loco sunt deiecte
& propter paucitatem nostroꝵ equitum simulq cum lȩui armatira ĩter
turmas aduersarioꝵ protrite. Hoc ĩ conspectii utrorum castrorũ gere¬
batur & maiore pompeiani exultabant gloria. longius quod nr̃is cedenti¬

Expanded text:
castris nostris essent non dubitarunt quia eruptionem eo die essent facastris nostris essent non dubitarunt quia eruptionem eo die essent facturi. Ita corona circumdata pugnatum est aliquamdiu vehementissime, simulque ballista missa a nostris turrem deiecit, qua adversariorum qui in ea turre fuerant quinque deiecti sunt et puer, qui ballistam solitus erat observare. § 14 Eius diei praeterito tempore Pompeius trans flumen Salsum castellum constituit neque a nostris prohibitus falsaque illa opinione gloriatus est quod prope in nostris partibus locum tenuisset. Item insequenti die eadem consuetudine dum longius prosequitur, quo loco equites nostri stationem habuerant, aliquot turmae cum levi armatura impetu facto loco sunt deiecti et propter paucitatem nostrorum equitum simul cum levi armatura inter turmas adversariorum protriti. Hoc in conspectu utrorumque castrorum gerebatur, et maiore Pompeiani exsultabant gloria longius quod nostris cedenti
Abbreviated transcription (Latin):
aulus ualgius senatoris filius cuius frater ĩ castris pomper fuisset. omni¬
bus suis rebus relictis equum constendit & fugit. Speculator de legio
ne.ii. captus a militibus & interfectus ꝑ idem tempus glans inissi est in¬
seripta quo die ad oppidum capiendum accederent se seutum esse posi¬
turum. Qua spe non nulli dũ sine ꝑiculo muꝵ ascendere & oppido
potiri se sperant. Postero die ad murum opus facere ceperunt. Et pene
magnam prioris muri pars deiecta est. Quo facto ab oppidanis ac si suni¬
rum partium essent conseruati missos fecerunt loricatos quiq presidi
causi prepositi oppido a pompeio essent orabant. Quibus respondit cesar se
conditiones dare non accipere consuesse: Illi cum ĩ oppidum reuertissent
relato responso clamore sublato. omni genere telorum emisso pugnare
pro muro toto cęperunt propter quod fere magna pars hominum qui in

Expanded text:
A. Valgius senatoris filius, cuius frater in castris Pompei fuisset, omniA. Valgius senatoris filius, cuius frater in castris Pompei fuisset, omnibus suis rebus relictis equum conscendit et fugit. Speculator de legione II. Pompeiana captus a militibus et interfectus est; idemque temporis glans missa est inscripta: quo die ad oppidum capiundum accederent, se scutum esse positurum. Qua spe non nulli, dum sine periculo murum ascendere et oppido potiri posse se sperant, postero die ad murum opus facere coeperunt, et bene magna prioris muri parte deiecta.33 . . . Quo facto ab oppidanis, ac si suarum partium essent, conservati . . . missos facere loricatos, qui praesidi causa praepositi oppido a Pompeio essent, orabant. Quibus respondit Caesar se condiciones dare, non accipere consuevisse. Qui cum in oppidum revertissent, relato responso clamore sublato omni genere telorum misso pugnare pro muro toto coeperunt; propter quod fere magna pars hominum qui in
Abbreviated transcription (Latin):
peium missi enint perperamꝙ ad nostra castra ꝑuenerant. preciss ma¬
nibus missi sunt facti. Pari consuetudine uigilia is ex oppido ignem
multum teloꝵq multitudinem iactando pene magnum tempus cõ¬
sumpserunt. compluresq uulneribus affecerunt. Preterito noctis tem¬
pore eruptionem ad legionem. u. fecerunt cum inopere nostri distẽ¬
ti essent acriter q pugnare ceperunt. Quoꝵ uis repressa a nostrismi
litibus & si oppidamꝰ superiore loco defendebantur. L. cum eruptionẽ
facere cepissent. tum uirtute militum nostroꝵ. qui & inferiore loco
premebantur tum repulsis aduersariis pene multis uulneribus affecti:
in oppidum se contulerunt. Postero die Pompeiuis ex castris suis bra¬
chium cępit ad flumen salsum & cum nostri equites pauci ĩstatione
fuissent a pluribus reꝑti de statione sunt deiecti & occisi tres. Eodie

Expanded text:
peium missi erant perperamque ad nostra castra pervenerant, praecisis mapeium missi erant perperamque ad nostra castra pervenerant, praecisis manibus missi sunt facti. Pari consuetudine vigilia secunda ex oppido ignem multum telorumque multitudinem iactando bene magnum tempus consumpserunt complurisque vulneribus adfecerunt. Praeterito noctis tempore eruptionem ad legionem VI. fecerunt, cum in opere nostri distenti essent, acriterque pugnare coeperunt; quorum vis repressa a nostris, etsi oppidani superiore loco defendebantur. Hi cum eruptionem facere coepissent, tamen virtute militum nostrorum, etsi inferiore loco premebantur, repulsi adversarii bene multis vulneribus adfecti in oppidum se contulerunt.31 § 13 Postero die Pompeius ex castris suis bracchium coepit ad flumen Salsum ducere;32 et cum nostri equites pauci in statione fuissent a pluribus reperti, de statione sunt deiecti et occisi tres. Eo die
Abbreviated transcription (Latin):
dubam iter facere cępit. R. ex nomine indo qui cum equitatu suas
copias acdduxerit dum cupidius agmen aduersarioꝵ insequitur: a
uernaculis legionariis exceptus est & interfectus. Postero die equites
nostri longius ad cordubam uersus prosecuti funt eos qui commeatus
ad castra pompes ex oppido portabuamt Ex his capti. L. cum iumentis
ad nostra adducti sunt castra. Eaq die. MI. Martius tribrinus mili¬
me pugnatum est ignemꝗ multum miserunt. Sicut omne genus¬
darius eques romanus ex castris aduersaroꝵ ad nos transfugit. so
stero die ex legione uernacula milites sunt capti ab equicibus no¬
stris tres gui dexerunt se seruos esse. Cum uenirent cogniti sunt am¬
litibus qui antea cum exbio & pedio fuerant & ad frebonium trãs¬
fugerant. eis ad ignostendum nulla facultas est data & a milicibus nr̃is¬
sunt interfecti. Codem tempore cupti tabellari qui a corduba ad pom¬

Expanded text:
dubam versus iter facere coepit. Rex nomine Indo, qui cum equitatu suas dubam versus iter facere coepit. Rex nomine Indo, qui cum equitatu suas copias adduxerat, dum cupidius agmen adversariorum insequitur, a vernaculis legionariis exceptus est et interfectus. § 11 Postero die equites nostri longius ad Cordubam versus prosecuti sunt eos qui commeatus ad castra Pompei ex oppido portabant. Ex his capti L cum iumentis ad nostra adducti sunt castra. Eo die Q. Marcius, tribunus milime pugnatum est, ignemque multum miserunt.27 Hoc praetedanius, eques Romanus, ex castris adversariorum ad nos transfugit. § 12 Postero die ex legione vernacula milites sunt capti ab equitibus nostris duo, qui dixerunt se servos esse. Cum venirent, cogniti sunt a militibus qui antea cum Fabio et Pedio fuerant . . . et a Trebonio transfugerant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus nostris interfecti sunt. Idem temporis capti tabellarii, qui a Corduba ad Pom