comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.xii. pontis tuendi causa ponit: magnisq eum locum muni¬
tionibus firmat. Fi loco presidioq. C. Uultatium tullum ado¬
lescentem prefecit. Ipse cum maturescere frumenta incipent
ad bellum ambiorigis profectus per arduennam siluam. quȩ
est totius galliȩ maxima: atq ab ripis rheni finibusq tre¬
uerorum ad neruios pertin&. milibusq amplius quingenti
in longitudinem patet. L. Minutium basilium tum oĩ
ȩquitatu premittit. siquid celeritate itineris atq opportu¬
nitate temporis proficere possit. Monet ut ignes fieri in castri
prohiheat: ne qua eius aduentus procul significatio fiat. se se
confestim subsequi dicit. Basilius ut imperatum erat: facit
celeriter. Contra omnium opinionem confecto itinere. mul¬
tos in agris inopinantes deprehendit. eorum indicio ad
ipsum Ambiorigem contendit: quo in loco cum pautis ȩq¬
tibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus: tum in re

Expanded text:
duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum muniduodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treerorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re
Abbreviated transcription (Latin):
ex iis interficiunt.: relatis in publicum cornibus. quę sint testi¬
monio. magnam ferunt laudem. Sed assuescere ad homines
& mansueti fieri ne pariuili quidem excepti possunt. Ampli¬
tudo cornuum & figura & species multum nostrorum bouum
cornibus differunt. hȩc studiose exquisita ab labris argento
circuncludunt atq in amplissimis epulis pro pͦculo utuntur.
Cesar postꝗͣ per ubios exploratores comperit sueuos se se in siluaᷤᷤ
recepisse: in opia frumenti ueritus: qđ ut supra demonstrauimꝰ
minime omnes germani agriculture student: constituit non
progredi longius. Sed ne omnino metum reditus sui barhariᷤ
tolleret: atq ut eorum auxilia retardaret. reducto exercitu
partem ultimam pontis: quȩ ripas ubiorum contingebat. in
longitudinem pedum . ccͣ rescindit: atq in extremo ponte tur-¬
rim tabulatorum quatuor constituit. prȩsidiumq cohortiũ

Expanded text:
ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testiex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium
Abbreviated transcription (Latin):
neq quietis causa procumbunt: neq siquo afflictȩ casu con-¬
ciderint erigere se se aut subleuare possunt. His sunt arbo¬
res pro tubilibus: ad eas se applicant. atq ita paululum mo-¬
do acclinatȩ quietem capiunt. Quarum ex uestigiis cum est
animaduersum a uenatoribus quo se recipere consuerint. omneᷤ
eo loco aut a radicibus subruunt. aut incidunt arbores. tm
ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se cõ-¬
suetudine acclinauerunt: infirmas arbores pondere affligũt
atq una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum qui uixi
appellantur. ii sunt magnitudine paulo infra elefantes. specie
& colore & figura tauri: magna uis eorum est: & magna ue¬
locitas: neq homini neq ferȩ quam conspexerunt parcũt. hos
studiose foueis captos interficiunt. Hoc se labore durant adole¬
scentes: atq hoc genere uenationis exercent. & qui plurimos

Expanded text:
neque quietis causa procumbunt neque, si quo adflictae casu conneque quietis causa procumbunt neque, si quo adflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est et magna velocitas, neque homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos
Abbreviated transcription (Latin):
& arnatium. hͥnc se flectit sinistrorsus diuersis a flumine
regionibus: multarum q gentium fines pꝑ magnitu dinem
attingit. Neq quisꝗͣ est huius germaniȩ̾. qui se aut audisse
rit: aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaq in ea gene¬
ra ferarum nasci constat: quȩ reliquis in locis uisa non sunt.
Ex quibus quȩ maxime differant a ceteris: & memoriȩ tradẽ¬
da uidentur: hȩc sunt. Est bos cerui figura: cuius a media
fronte inter aures Unum cornu excelsius existit. magisq
directum iis quȩ nobis nota sunt cornibꝰ. ab eius summo sicut
palmȩ ramiq late diffunduntur. Fadem est feminȩ marisq
natura: eadem forma magnitudoq cornuum. Sunt item
quȩ appellantur altes. Harum est consimilis capris figura
& uarietas pellium. sed magnitudine paulo antecedunt. mu¬
tilȩq sunt cornibus. & crura sine nodis articulisq habent.

Expanded text:
et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse rit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae rex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directum his, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent
Abbreviated transcription (Latin):
erastõteni homero teste & quibusdam grecis fama notam esse
uideo quam illi Orciniam appellant uuilgo tectusages occu¬
pauerunt atq ibi consederunt. Quȩ gens ad hoc tempus uis se-¬
dibus se se contin&. summamꝰ. habet iustitiȩ & bellicȩ laudis
opinionem. Nunc qđ in eadem in opia egestate patentia qua
germani permanent. eodem uictu & cultu corporis utuntur. Sal¬
lis autem prouinciarum propinquitas & transmarinarum reru
notitia multa ad topiam atq usũ largitur. paulatim assuefacti
superari. multisq uicti prelus ne se quidem ipsi cum illis uir¬
tute comparant. Huius hercindȩ siluȩ. quȩ supra demon¬
strata est. latitudo nouem dierum itinere expedito patet. neq
enim aliter finiri potest: neq mensuras itinerum nouerunt.
Oritur ab heluetiorum & nemetum & tauriͤarum finibus. re¬
ctaq fluminis danubii regione pertinet ad fines datorum

Expanded text:
Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orciniam appellant, Volgae Tectosages nuncupaverunt, atque ibi consederunt. Quae gens usque ad hoc tempus his sedibus sese continet, summamque habet justitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quidem in eadem inopia, egestate, patientia, qua Germani, permanent; eodem victu et cultu corporis utuntur. Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur. » Qui, paulatim assuefacti superari multisque victi praeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum, et Nemetum, et Rauriacorum finibus rectaque fluminis Danubii regione, et pertingit ad fines Dacorum
Abbreviated transcription (Latin):
trouersiasq minuunt. Latrocinia nullam habent infamiã
quȩ extra fines cuiusq ciuitatis fiunt. atq uiuentutie
ex ercendȩ ac desidiȩ minuendȩ causa fieri predicant. Atq
ubi quis ex principibus in concilio se dixit ducem fore
qui sequi uelint profiteantur. consurgunt hi qui & cam̃
& hominem probant. suumq auxilium pollitentur. atq a
multi tudine collandantur. Qui ex uis secuti non sunt in
dextorum ac proditorum numẽs habentur. omniumq rerum¬
iis postea fides derogatur. Hospitem uiolare fas non putãt.
Qui quaq decausa ad ros uenerunt ab iniuria prohibent: san¬
ctos habent: hisq omnium domus patent. uictusq communi¬
cãt. Ac fuit antea tempus. cum germanos galli uirtute supera¬
rent: ut ultro bella inferrent propter hominum multitudine
agriq inopiam trans rhenum colonias mitterent. Itaq ea quȩ
fertilissima sunt germaniȩ lota cirtum herciniã siluam: quã¬

Expanded text:
troversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, troversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca cir
Abbreviated transcription (Latin):
dua consuetudine capti studium belligerendi agricultura
commutent ne latos fines parare studeant. potentiores q
humiliores possessionibus expellant: ne accuratius ad frigo¬
ra atq estus uitandos edificent. ne ꝗͥ oriatur pecuniȩ cupidi¬
tas. qua ex re factiones dissensionesq nascuntur: ut animi eꝗ¬
tate plebem contineant: cum suas quisq opes cum potentissi¬
mis xquari posse uideat. Ciuitatibus maxima lausͤ ꝗͣ la
tissimas circum se uastatis finibus solitudines habere. Hoc
proprium uirtutis existimant: expulsos agris finitimos cede¬
re: neq quenꝗͣ prope audere consistere. Simul hoc se fore
tutiores arbitrantur repentinȩ incursionis timore sublato. Cu
bellum ciuitas aut illatum defendit. aut infert. magistratꝰ
qui ei bello presint: ut uite necisq habeant potestatem: de¬
liguntur. In pace nullus est communis magistratus. sed
principes regionum atq pagorum inter suos ius dicunt. cõ¬

Expanded text:
dua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura dua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere: simul hoc se fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt con
Abbreviated transcription (Latin):
solos ducunt quos cernunt: & quotum opibus aperte iuuantur:
solem & uulcanum & lunam: reliquos ne fama quidem accepe¬
runt. Uita omnis in uenationibus atq in studiis rei militaris
consistit. Ab patuulis labori & duriciei siudent. qui diutissi¬
me impuberes permanserunt maximam inter suos ferunt
Laudem: hoc ali staturam alii uires neruosq confirmari pu¬
tant. Intra annum uero uigesimum feminȩ notitiam habuisse
mn turpissimis habent rebus cuius rei nulla est occultatio qd
& promiscue in fluminibus perluuntur: & pellibus aut par¬
uis renorum tegmentis utuntur: magna corporis parte nuda.
A griculturȩ non student. maiorq pars uictus eorum in lacte
bent proprios: sed magistratus ac principes in annos singu¬
los gentibus cognationibusq hominum quicum una coierũt:
quantum ei qͣuo loco uisum est agri tribuunt. atq anno post
alio transire cogunt. Fius rei multas afferunt causas: ne assi¬

Expanded text:
solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur et pellibus aut parvis renonum tegimentis utuntur magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte, fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsi
Abbreviated transcription (Latin):
& sumptuosa. Omnia quȩ̨ uiuis cordi fuisse arbitrantur. in
ignem inferunt. etiam animalia. Ac paulo supra hanc memo¬
riam serui & clientes quos ab his dilectos esse constabat iustisͤ
funeribus confectis una concremabãt᷑. Quȩ ciuitates commo¬
dius suam remꝰ administrare existimantur. habent legibus san¬
citum. ut siquid de re.pi. a finitimis rumore aut fama acce¬
perit uti ad magistratum deferat. ne ue cum quo alio cominuni¬
cet. qd sȩpt homines temerarios. aut imperitos falsis rumoribꝰ
terreri & ad facinus impelli. & de summis rebus consilium ca¬
pere cognitum est. magistratus quȩ uisa sunt occultant. quęq
esse ex usu iudicauerint multitudini produnt. De re .pu. nisi
per consilium loqui non concedit᷑ Germani multum ab hac cõ¬
suetudine differunt. Nam ꝗđ neq druides habent. qui rebue
diuinis pręsint. neq sacrificiis student. Deorum numero eos

Expanded text:
et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur in et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos
Abbreviated transcription (Latin):
reliquis uitȩ institutis hoc fere a reliquis differunt. qđ suoᷤ
liberos nisi cum adoleuerint: ut munus militię substinere pos¬
sent. palam ad se adire non patiuntur. filiumq in puerili ȩta¬
te in publico conspectu patris assistere turpe ducunt. Uiri
quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt
tantas ex sius bonis extimatione facta cum dotibus commu¬
nicãtis: huius omnis pecunię coniunctim ratio habetur fru¬
ctusq seruãtur. Uter eorum uita superarit ad eum pars utri¬
usq cum fructibus superiorum temporum ꝑuenit. Uiri
in uxores sicuti in liberos uitȩ necisq habent potestatem
Et cum paterfamilias illustriore loco natus decesserit. eius
propinqui conueniunt. & de morte si res in suspicionem
uenit. de uxoribus in seruilem modum quȩstionem habent.¬
& si compertum est igni atq omnibus tormentis excrucia¬
tas interficiunt. Funera sunt pro cultu gallorum magnifica

Expanded text:
reliquis vitae institutis hoc fere a reliquis differunt, quod suos reliquis vitae institutis hoc fere a reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverint ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur, filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris assistere turpe ducunt. Viri quantas pecunias ab uxoribus dotis notantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica
Abbreviated transcription (Latin):
Louem & mineruam. de his eandem fere quam reliquę gentes ha-¬
bent opinionem. Apollinem morbos depellere dicunt. Mineruã
operum atq artificiorum initia tradere. Iouem imperium cele¬
stium tenere. Martem bella gerere. Huic si prelio dimicare cõ¬
stituerunt: ea quȩ bello ceperint plerunq deuouent: quȩ su¬
perauerint animalia capta imolant: reliquasq res in unum lo¬
cum conferunt. Multis in ciuitatibus harum rerum extru-¬
ctos tumulos locis consecratis conspicari lic&. Neq sȩpe ac-¬
cidit ut neglecta quispiam religione aut capta apud se oc-¬
cultare: aut posita tollere auder&. grauissimumq ei rei sup¬
plicium cum cruciatu constitutum est. Salli se omnes ab
dite patie prognatos predicant: idq a druidibus proditũ
dicunt. Oh eam causam spatia omnis temporis non numero
dierum sed noctium finiunt. Dies natales & mensium & an¬
norum initia sic obseruant ut noctem dies obsequatus. In

Expanded text:
Jovem, et Minervam. De his eamdem fere quam reliquae gentes haJovem, et Minervam. De his eamdem fere quam reliquae gentes habent opinionem, Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella gerere. Huic, cum praelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent; quae superaverint animalia capta immolant, reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet. Neque saepe accidit ut neglecta quispiam religione, aut capta apud se occultare, aut posita tollere auderet; gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. De Gallorum origine. VII. Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant, idque ab druidibus proditum dicunt. Ob hanc causam spatia omnis temporis non numero dierum, sed noctium finiunt. Dies natales, et mensium et annorum initia sic observant, ut noctem dies subsequatur. In
Abbreviated transcription (Latin):
qui sunt affecti grauioribus morbis: quiq in preliis periculisq
uersantur aut pro uictimis homines imolant. aut se imola¬
turos uouent aut ministris ad ea sacrificia druidibus utun-¬
tur. Qđ pro uita hominis nisi uita hominis reddatur nõ pos¬
se deorum immortalium numen placari arbitrantur. publiceq
eiusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani ma¬
gnitudine simulatra habent: quorum contexta uiminibus mẽ¬
bra uiuis hominibus complent: quibus succensis circunuenti
flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui latroci-
dus immortalibus esse arbitrantur. Sed cum eius generis co-¬
pia deficit etiam ad innocentium supplicia defcendunt. Deu
maxime mercurium collunt. Huius sunt plurima simulatra:
hunc omnium inuentorem artium colunt: hunc uiarum atq itine¬
rum ducem. hunc ad quęstus pecuniȩ mecaturasq habere
Uim maximam arbitrantur. Post hunc apollinem & martem: &

Expanded text:
qui sunt affecti gravioribus morbis, quique in praeliis periculisque qui sunt affecti gravioribus morbis, quique in praeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant, aut se immolaturos vovent. Administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod pro vita hominis, nisi vita hominis reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque ejusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent. Quibus succensis, circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto diis immortalibus esse arbitrantur. Sed cum ejus generis copia deficit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem, et Martem, et
Abbreviated transcription (Latin):
qui distunt literis confisos minus memoriȩ studere: quod fere
plerisq accidit: ut presidio luterarum diligentiam in perdiscẽ¬
do ac memoriam remittant. In primis hoc uolunt psuadere
non interire animas. sed ab aliis post mortem transire ad alios.
atq hoc maxime ad uirtutem excitari putant metu mortis
neglecto. Multa prȩterea de sideribus atq eorum motu. de
mundi ac terrarum magnitudine: de rerum natura: de deorũ
immortaliũ ui ac potestate disputant. & uuientuti tradunt
Alterum genus est equitum. hi cum est usus atq aliquod bellum
incidit. quod fere ante Cȩsaris aduentum quot annis accidere
solebat uti aut ipsi iniurias inferrent: aut illatas propulsarẽt.
Omnes in bello uersantur. atq eorum ut quisq est genere copusq
amplissimus ita plurimos cirtum se ambactos clientesq habet.
um gallorum admodum dedita religionibus. atq eam ob cãm

Expanded text:
qui discunt, litteris confisos, minus memoriae studere. Quod fere qui discunt, litteris confisos, minus memoriae studere. Quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in praediscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant, metu mortis exstincto. Multa praeterea de sideribus ac eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant, et juventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus, atque aliquod bellum incidit, quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, ut aut ipsi injurias inferrent, aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur; atque, eorum ut quisque genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet. um Gallorum admodum dedita religionibus, atque, ob eam causam,
Abbreviated transcription (Latin):
to: huc omnes undiq qui controuersias habent conueniunt.
eorumq iudiciis decretisq parent. Disciplina in brirania
reperta: atq inde in galliam translata esse existimatur. Et
nunc qui diligentius eam rem cognoscere uolunt. plerunq llo
discendi causa profiriscuntur. Druides a bello ahesse con¬
suerunt: neq tributa una cum reliquis pendunt: militiȩ ua¬
cationem omniumq rerum habent immunitatẽ: tantis excita¬
ti premiis: & sua sponte multi in disciplinam conueniunt
& a propinquis parentibusq mittuntur. Magnum ibi nume¬
rum uersuum ediscere dicuntur. Itaq non nulli annos uiginti
in disciplina permanent: neq fas ẽẽ existimant ea litteris mã¬
dare. cum: reliquis fere rebus publicis priuatisq rationibue
graecis litteris utantur. Id mihi duabus decausis instituisse ui¬
dentur. qđ neq in uulgus disciplinam efferri uelint: neq eos

Expanded text:
to. Huc omnes undique qui controversias habent conveniunt, to. Huc omnes undique qui controversias habent conveniunt, eorumque judiciis decretisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur. Et nunc qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consueverunt, neque tributa una cum reliquis pendunt. Militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis, et sua sponte multi in disciplinam conveniunt, et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos viginti nonnulli in disciplina permanent, neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint, neque eos
Abbreviated transcription (Latin):
honore. Nam fere de omnibus controuersiis publicis priuatiq
constituunt. & si quod est admissum facinus. si cedes facta. si¬
de hereditate. de finibus controuersia est. uidem discernunt. pre¬
mia penasq constituunt. Siquis aut priuatus. aut publicus
eorum decreto non steterit. sacrificiis interdicunt. hȩc pena apd
eos est grauissima. quibus ita est interdictum. hi numero im¬
piorum ac sceleratorum habentur. lis omnes decedunt: aditũ
sermonemq defugiunt. ne quid ex contagione in commodi acci¬
piant. Neq us petentibus ius redditur: neq honos ullus cõmu¬
nicatur. His autem omnibus druidibus preest unus: qui sũ¬
mam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut siquis ex
reliquis excellit dignitate succedit. aut si sint plures pares
tendunt. Hi certo anni tempore in finihus carnutum: quȩ̨
regio totius galliȩ media habetur. considunt in loco consecra¬

Expanded text:
honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituunt. Et si quod est admissum facinus, si caedes facta, sde haereditate, de finibus controversia est, iidem discernunt, praemia poenasque constituunt. Si quis aut privatus aut populus eorum decreto non steterit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac scelerarorum habentur. His omnes decedunt, aditum sermonemque diffugiunt, ne quid ex cogitatione incommodi accipiant; neque his petentibus jus redditur, neque ullus honor communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo, si quis ex reliquis excellit, dignitati succedit; aut si sunt plures pares, tendunt. Hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecra
Abbreviated transcription (Latin):
mi successerant. Quos qđ adequare apud cęsarem gratia intel¬
ligebantur: hi qui propter urteres inimicicias nullo modo cu
heduis coniungi poterant. & se remis in clientelam dederant:
cipes haberentur hedui. secundum locum dignitatis remi obtine¬
rent. In omni gallia eorum hominum qui aliquo sunt nume¬
ro atq honore genera sunt duo. Nam plebs pene seruorum ha-¬
betur loco: quȩ nihil habet per se nullo adhibetur consilio. ple¬
riq cum aut ȩxe alieno aut magnitudine tributorum: aut in¬
iuria potentiorum premuntur sese in seruitutem dicant nobili¬
bus. In hos eadem omnia sunt iura: quȩ dominis in ẜuos. Sed
de his duobus generibus alterum est druidum alterum est eqtũ
Illi rebus diuinis intersunt: sacrificia publica ac priuata procu¬
rant. religiones interpretantur. ad hos magnus adolescentium
numerus disciplinȩ caula concurrit: magnoq hi sunt apud eoᷤᷤ

Expanded text:
mi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intelmi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur, ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicabant. cipes haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, relnumerus disciplinae causa concurrit; magnoque hi sunt apud eos
Abbreviated transcription (Latin):
xerant. Preliis uero compluribus factis secundis: atq
omni nobilitate heduorum interfecta: tantum potentia
antecesserant. ut magnam partem clientium ab heduis ad se
transducerent: obsidesq ab his principum filios acciperent: &
publice iurare cogerent nihil se contra sequanos consilii ini tu¬
ros & partem finitimi agri per uim occupatam possiderent.
galliȩq totius principatum obtinerent. Qua necessitate addu-¬
tus diuiciacus auxilii petendi causa romam ad senatum pro¬
fectus imperfecta re redierat. Aduentu Cȩsaris facta commu¬
tatione rerum: obsidibus heduis redditis: ueteribus elientelis re¬
stitutis: nouis per Cęsarem comparatis: qđ ii qui se ad eorũ ami¬
ciciam aggregauerant meliore condicione atq ȩquiore imperio
se uti uidebant. reliquis rebus eorum gratia dignitateq am¬
plificata sequani principatum dimiserant. in eorum locum re¬

Expanded text:
xerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque xerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Re
Abbreviated transcription (Latin):
bus ciutatibus atq in omnibus pagis partibusq sed pene
etiam singulis domibus factiones sunt: carumq factionu
principes sunt. qui summam auctoritatem eorum iudicio ha¬
bere existimantur. quorum ad arbitrium. iudiciumq suma
omnium rerum consiliorumq redeat. Idq eius rei causa an¬
tiquitus institutum uidetur nequis ex plehe contra potentio¬
rem auxilii egeret. Suos enim opprimi quisq & circun¬
ueniri non patitur. neq aliter si faciat ullam inter suos ha¬
bet auctoritatem. Hȩc eadem ratio est in summa totius
galliȩ. Nlanq omnes ciuitates in partes diuisę sunt duas.
um celar in galliam uenit alterius factionis principes er̃t
hedui. alterius sequani. hi cum per se minus ualerent qd
summa auctoritas antiquitus erat in heduis. magneq eoꝵ
erant cdientelȩ. germanos atq Arioiustum sibi adiunxe¬
rant. eosq ad se magnis iacturis pollicitationibusq perdu¬

Expanded text:
bus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene bus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur, neque, aliter si faciat, ullam inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perdu
Abbreviated transcription (Latin):
rant. sperans barbaros atq imperitos homines inopia cibario¬
rum aductos ad iniquam pugnandi condicionem posse de¬
duci. Mandat ut crebros exploratores in suruos mitant
quȩq apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciũt
& paucis diebus intermissis referunt sueuos omnes postea¬
ꝗͣ certiores nuntu de exercitu romanorum uenerant cum
omnibus sius sociorumq copiis quas coegissent penitus ad ex¬
tremos fines se se recepisse. siluam esse ibi infinita magnitu¬
dine quȩ appellatur batenis. ac longe introrsus pertinere. &
pro natiuo muro obiectam Cheruscos ab sueuis sueuosq ab
cheruscis inuriis incursionibusq prohibere: ad eius initiu
siluȩ sueuos aduentum romanorum expectare constituisse.
Qm̃ ad hunc locum peruentum est non alienum esse uidet᷑
de galliȩ germaniȩq moribus & quo modo differant
hȩ nationes inter se proponere. In galliam non solum oñ¬

Expanded text:
rant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omni
Abbreviated transcription (Latin):
in treueris ad pontem prȩsidio Nequis ab his motus oriretur
reliquas copias ȩquitatumq traducit. Ubii qui ante obsideᷤ
dederant. atq in deditionem uenerant purgandi sui causa
ad eum legatos mittunt: qui doceant neq ex sua ciuitate ⁊¬
auxilia in treueros missa. neq ab se fidem lesam. Petũt atq
orant ut sibi parcat. ne communi odio germanoꝵ innocẽtes
pro nocentibus penas pendant. si amplius obsidum uellet da¬
re pollicentur. Cognita cȩsar cansa. reperit ab suenis auxilia
missa esse. Ubi horum satisfactionem accepit: aditus uiasq in
sueuos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Ubiis cer¬
tior sueuos omnes in unum locum copias agere: atq his natio¬
nibus quȩ sub eorum sunt imperio denuntiare ut auxilia pedi¬
tatus ȩquitatusq mittant. Nis cognitis rebus rem frumenta¬
riam prouidet: castris idoneum locum deligit. ubiis imperat
ut pecora diducãt suaq omnia ex agris in oppila confe¬

Expanded text:
in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida confe
Abbreviated transcription (Latin):
Hec si grauia aut acerba uideantur: multo illa grauius exti¬
mare liberos coniuges in seruitutem abstrahi: ipsos interfi¬
ci: quȩ sit necesse accidere uictis. Omnium consensu hac sen¬
tentia probata uno die amplius.XX. urbes hiturigum incen¬
duntur. Hoc idem in reliquis ciuitatibus: in omnibus parti¬
bus incendia conspiciuntur. Iuȩ & si magno cum dolore oẽs
ferebant tamen hoc sibi solatu proponebant qđ explorata
uictoria celeriter amissa recuperaturos confidebant. Delibat᷑
de auarico in communi incendi placer& an defendi. Procum¬

Expanded text:
haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestihaec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant, tamen hoc sibi solati proponebant, quod se prope explorata victoria celeriter amissa reciperaturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procum
Abbreviated transcription (Latin):
aut commeatu romani prohibeantur. id esse facile: ut ȩqui¬
tatu ipsi abundent. & qđ anni tempore subleuentur. pa¬
bulum sccari non posse. necessario dispersos hostes ex edificuiᷤ
petere. hos omnes quotidie ab ȩquitibus diripi posse. Prę¬
terea salutis causa commoda negligenda uicos atq ȩdifi¬
cia incendi oportere Noc spatio a boia quo pabulandi ca
adire posse uideantur: harum ipsis rerum copiam suppe¬
tere. ꝗd quorum. finibus bellum geratur eorum opibus Ib̃¬
leuentur: romanos aut inopiam non laturos: aut magno
peritulo longius ab castris processuros. neq interesse ipsoᷤ¬
ne interficiant impedimentis ne exuant. quibus amissis
hellum geri non possit. Preterea oppida incendi oportere q̃¬
& non munitione & loci natura ab omni sint periculo tuta.
neu suis sint ad detractandam militiam receptatula: neu ro¬
manis proposita ad copiam commeatus predamq tollendam.

Expanded text:
et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equiet commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam.
Abbreviated transcription (Latin):
stris ȩquitatum educi iubet: prelium ȩquestre committit᷑.
Laborantibus iam suis germanos equites circiter. ccccͦ. submit¬
tit. quos ab initio secum habere instituerat. Forum impetũ
galli substinere non potuerunt: atq in fugam coniecti. multiᷤ
amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus
oppidani perterriti: comprehensos eos: quorum opera plehẽ
concitatam existimabant: ad Cȩsarem perduxerunt. seseq ei
dediderunt. Quibus confectis Cesar ad oppidum auaricũ
quod erat maximum munitissimumq in finibus biturigum
atq agri fertilissima regione profectus est: qđ eo oppido rece
pto biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Uer¬
cingentorix tot continuis incõmodis uelaunoduni: gena¬
bi: nouioduni acceptis suos ad concilium ꝑcõuocat: doc&
longe alia ratione esse bellum gerendum atq antea gestũ
sit. Omnibus modis huic rei sfudendum ut pabulatione

Expanded text:
stris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: stris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione
Abbreviated transcription (Latin):
ducit: atq in biturigum fines peruenit. Uercingentorix
ubi de Cȩsaris aduentu cognouit. oppugnare destĩt atq obuiã
ex oppido cum legati ad eum uenissent oratum ut sibii
ignoscer&. suȩq uitȩ consuleret. ut celeritate reliquas
res conficeret. quarum pleraq erat consecutus: arma cõ¬
ferri: equos produci: obsides dari iubet. Parte iam obsidũ
tradita: cum reliqua administraretur centurionibus & pau¬
cis militibus intromissis: qui arma iumentaq conquireret.:
equitatus hostium procul uisus est: qui agnen Uercingento¬
rigis antecesserat. quem simul atq oppidani conspexerunt:
atq in spem auxilii uenerunt clamore sublato arma capere
portas claudere. murum complere ceperunt. Centurioneᷤ
in oppido cum ex significatione gallorum noui aliquid ab
iis iniri consilii intellexissent. gladus districtis portas occu¬
parunt. suiͦsq omnes incolumes receperunt. Cȩsar ex ca¬

Expanded text:
ducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam ex oppido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex ca
Abbreviated transcription (Latin):
tunc primum allato nuntio de oppugnatione uelaunoduni
cum longius eam rem se ducturum existimarent: presidium
genabini tuendi causa. quod eo mitterent comparabant. Huc
biduo peruenit. Castris ante oppidum positis diei tempore
exclusus in posterum oppugnationem: quȩq ad eam rem
usui sint. militibus imperat. Et qđ oppidum genabum ponᷤ
fluminis ligeris continebat: ueritu ne noctu ex oppido pro¬
fugerent: duas legiones in armis excubare iub&. Genabenseᷤᷤ
paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi. flumẽ
transire ceperunt. Iua re per exploratores nuntiata Cȩfari
legiones quas expeditas esse iusserat. portis incensis intromit¬
tit. atq oppido potitur: perpaucis ex hostium numero deside¬
ratis quin cuncti caperentur. qđ pontis atq itinerum angustiȩ
multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diruit atq
incendit. predam militibus donat. exexcitum ligerim tra¬

Expanded text:
tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem tra
Abbreviated transcription (Latin):
ex hibernis educer&: ne ab re frumentaria duris subuen¬
tionibus laborar&. Prestare uisum est tamen omnes difficul¬
tates perpeti ꝗͣ tanta contumelia accepta omnium suoꝵ
uoluntates alienare. Itaq cohortatus heduos de supportã¬¬
do commeatu: premittit ad boios: qui de suo aduentu do¬
ceant. hortenturq ut in fide maneant: atq hostium impetũ
magno animo substineant: duabus ageditici legionibus atq
impedimentis totius exercitus relictis ad boios proficiscitur.
Altero die cum ad oppidum senonum uelanodunum uenisset ne
quem post se hostem relinqueret. quo expeditiore re frumẽ¬
taria uteretur: oppugnare instituit. idq biduo circunualla.¬
uit. Tertioͣ missis ex oppido legatis de deditione. arma
conferri. iumenta produci: sexcentos obsides dari iub&. Fa
qui conficer&. C. Trebonium legatum reliquit. Ipse ut ꝗͣ pri¬
mum iter faceret genabum carnutum oppidũ ꝓficiscit᷑. Qui

Expanded text:
ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvecex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui