comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝗdñs ñ sit alionandȩ rei potestatẽ ht̃ ssã dotale p̃diũ ma¬
rite inuita muliere ꝑlegẽ iuliã ꝓhibet᷑ alienare. quã uis ip̾sa
dotis causa eidatũ. Qd nos legẽ iuliã corrigentes: in meliorẽ
statũ deduximꝰ. Cũ enĩ lex insolis tantũ modo reb locũ habeb
quę italice fuerant. ⁊ alienationes inhibebat qua in uita
muliere fiebant. Hypothetas aut̃ eaꝵ etiã uolente: utrisq
re me diũ inposuimꝰ ut etiã meas res quȩ inpuntiali solo
posite s̃ int̾ dicta fiat alienatio ł obligatio. ⁊ ne utrũ eoꝵ
neq c̃ sentientibꝰ mulicribꝰ ꝓcedat. ne sexꝰ muliebris fragi¬
litas in ꝑnitie substantie eaꝵ c̃uerte ret᷑ Cont᷑ aut̃. pignus¬
creditor ex pactione quã uis eiꝰ eares ñ sit alienare potest.
Sed hoc forsitan idõ uidet̾ fieri.ꝙ uoluntate debitoris in¬
telligit᷑ pignꝰ alienari. ꝗa ab initio ẽtractꝰ pactꝰẽ. ut licers cre¬

Expanded text:
sit alienandae rei potestatem habeat. nam dotale praedium maritus invita muliere per legem Iuliam prohibetur alienare, quamvis ipsius sit, dotis causa ei datum. quod nos, legem Iuliam corrigentes, in meliorem statum deduximus. cum enim lex in soli tantummodo rebus locum habebat quae Italicae fuerant, et alienationes inhibebat quae invita muliere fiebant, hypothecas autem earum etiam volente: utrisque remedium imposuimus, ut etiam in eas res quae in provinciali solo positae sunt interdicta fiat alienatio vel obligatio, et neutrum eorum neque consentientibus mulieribus procedat, ne sexus muliebris fragilitas in perniciem substantiae earum converteretur. Contra autem creditor pignus ex pactione, quamvis eius ea res non sit, alienare potest. sed hoc forsitan ideo videtur fieri, quod voluntate debitoris intellegitur pignus alienare, qui ab initio contractus pactus est, ut liceret cre
Abbreviated transcription (Latin):
rienses aduocatos ex suggestione tribuniani uiri emineni¬
pͥus sententia iudicialis sine om̃ino dãpno cȩlebrata hoc ꝑ¬
mittat. quo sub sequuto. si & iudex ꝓnuntiauerit. ⁊ debitor
soluerit: seꝗt̃ huiꝰ modi solutionẽ.: plenis sima securitas. Sinaut̃
alit quãdis posuimꝰ solutio facta fuerit. pecuniã aut̃ saluã habeat
pupillus: ut exea locu pleciorsit: ⁊ adhuc eandẽ sũmã pecu¬
niȩ petat: peaceptionẽ dolimali sũ moueri poterit. Ađsiaut
male consupserit. aut furto amiserit: nichil ꝓderit debitori
doli mali exceptio. sed nichilominus dãpnabit᷑ ꝗa temere
d etiuerso. pupilli uł pupillȩ soluere sine tutore auc dore ñ
possunt ꝗa id ꝙ soluunt ñ fit accipientis. cũ scilic& nullius
rei alienatio eis. sine tutoris auctoritate: ccessa ẽ: uihicipt

Expanded text:
rienses advocatos ex suggestione Triboniani, viri eminenrienses advocatos ex suggestione Triboniani, viri eminenprius sententia iudicialis sine omni damno celebrata hoc permittat. quo subsecuto, si et iudex pronuntiaverit et debitor solverit, sequatur huiusmodi solutionem plenissima securitas. sin autem aliter quam disposuimus solutio facta fuerit et pecuniam salvam habeat pupillus aut ex ea locupletior sit et adhuc eandem summam pecuniae petat, per exceptionem doli mali summoveri poterit: quodsi aut male consumpserit aut furto amiserit, nihil proderit debitori doli mali exeptio, sed nihilo minus damnabitur, quia temere olverit. sed ex diverso pupilli vel pupillae solvere sine tutore auctore non possunt, quia id quod solvunt non fit accipientis, cum scilicet nullius rei alienatio eis sine tutoris auctoritate concessa est. TIT
Abbreviated transcription (Latin):
dñiũ amittere uideant᷑. nr̃a c̃stitutione c̃ sultũ ẽ. ⁊ certꝰ
modus it posit᷑ẽ. ꝑ quẽ pignorũ distractio possit ꝓcedere
cui tenore: utriq parti creditoꝵ ⁊ debitoꝵ satis habundeq
puisũ ẽ sNunc ammonendi sumꝰ. neq pupillũ neq pupillã
ullã rẽ sine tutoris auctoritate: alienare posse. idõq si
mutuã peruniã alicui sine tutoris auctoritate dederit.
ñ c̃tͣhit obligationẽ. ꝗa pecuniã ñ fac̾ accipientis. Ideoq
uindicare nũ mos possit sicubi estant. Sysinũ mi quor
mutuos minor dedit. abeo ꝗ accepit bona fide c̃ suptist̃:
c̃dici posst̃. Simala fide: ad exibendũ dehis agi potest sat
e contrario om̃s res pupillo ⁊ pupillȩ sine tutoris auctorirate.
recte dari posit̃. Idõq sidebitor pupillo soluat: necessariaẽ
debitori tutoris auctoritas. Alioqn ñ liberabit᷑. Sed etiam hoc
euidentisĩma ratione statutũ ẽ. inc̃stitutione qũa ad cesa¬

Expanded text:
ium amittere videantur, nostra constitutione consultum est et certus modus impositus est, per quem pignorum distractio possit procedere, cuius tenore utrique parti creditorum et debitorum satis abundeque provisum est. Nunc admonendi sumus, neque pupillum neque pupillam ullam rem sine tutoris auctoritate alienare posse. ideoque si mutuam pecuniam alicui sine tutoris auctoritate dederit non contrahit obligationem, quia pecuniam non facit accipientis, ideoque vindicari nummi possunt, sicubi extent: sed si nummi, quos mutuos dedit, ab eo qui accepit bona fide consumpti sunt, condici possunt, si mala fide, ad exhibendum de his agi potest. at ex contrario omnes res pupillo et pupillae sine tutoris auctoritate recte dari possunt. ideoque si debitor pupillo solvat, necessaria est tutoris auctoritas: alioquin non liberabitur. sed etiam hoc evidentissima ratione statutum est in constitutione, quam ad Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc qͦq a nob dispositũ ẽ. ⁊ incaspecie. ubi parens emanci¬
pando lib̾ũ eoxrebꝰ quę ad ꝗsitionẽ effugiunt sibi partẽ
t̃ciã retinere. siuo luerit licentiã exanterioribꝰ c̃sti¬
tutionib habebat: qua si ꝓp̃cio quodã mͦ emancipa¬
tionis.⁊ in humanũ ꝗdẽ accedebat ut silius reꝵ suaꝵ
ex hac emancipatione dñii ꝓparte de fraudet᷑. ⁊ qđ
honoris ei exemancipatione ad ditũ ẽ. ꝙ sui iuris
effectꝰẽ. hoc ꝑ reꝵ diminutionẽ decrescat. idõq statuimꝰ
dimidiã ñ dñiireꝵ: s usu fructꝰ retineat. ita ⁊ enĩ res
intacte apud filiũ remanebt̃: ⁊ pat̃ ãpliore sũma fruat᷑

Expanded text:
Hocque a nobis dispositum est et in ea specie ubi parens, emanciHocque a nobis dispositum est et in ea specie ubi parens, emancipando liberum, ex rebus quae adquisitionem effugiunt sibi partem tertiam retinere, si voluerat, licentiam ex anterioribus constitutionibus habebat, quasi pro pretio quodammodo emancipationis, et inhumanum quiddam accidebat, ut filius rerum suarum ex hac emancipatione dominio pro parte defraudetur, et, quod honoris ei ex emancipatione additum est, quod sui iuris effectus est, hoc per rerum deminutionem decrescat. ideoque statuimudimidiam non dominii rerum, sed usus fructus retineat: ita etenim et res intactae apud filium remanebunt et pater ampliore summa fruetur,
Abbreviated transcription (Latin):
sed etia ꝑeos. quos in potestate habetis. Itẽ ꝑ eos seruos anꝗb
usu fructũ habetis ¶Itẽ ꝑ homines libos. ⁊ seruos alicnos
quos bona fide possi detis. deꝗbꝰ singulis diligentius dis¬
piciamꝰ Igit᷑ libi ur̃i ut riusq sexꝰ. quos in potesta te habetis
sibꝰ peculiis: hoc parentibꝰ suis ad ꝗrebant: sine ulla dis¬
tinctione. ⁊ hoc ita parentũ siebat. ut eẽt eis licentia ꝙ ꝑ
unũ ł unã eoꝵ ad ꝗ sitũ ẽ: alii uł extraneo donare uł uen¬
dere. ł quocũq modo uoluerit: applicare. Qđ nob in hu¬
manũ uisũ ẽ. ⁊ gñrali c̃stitutione emissa. ⁊ libis peꝑcimͦ
⁊ patrib debitũ seruauimꝰ honorẽ. Sanctitũ eꝗdẽ a nobẽ.
ut si ꝗd exre patris ei obueniat. hoc scđm antiquã obser¬
uationẽ totũ parenti ad ꝗr&. Quȩ enĩ inuidia ẽ. qđ expatris
occasione ꝓfectũ ẽ. hoc ad eũ reuerti: ꝙ aut̃ ex alia causa sibi
fortuna accessit. hoc in aliũ ꝑueniens luc tu osũ ei ꝓcedat.

Expanded text:
n potestate habemus: item per eos servos in quibus usum fructum habemus: item per homines liberos et servos alienos, quos bona fide possidemus. de quibus singulis diligentius dispiciamus. Igitur liberi vestri utriusque sexus, quos in potestate habetis,sibus peculiis, hoc parentibus suis adquirebant sine ulla distinctione: et hoc ita parentum fiebat, ut esset eis licentia quod per unum vel unam eorum adquisitum est alii filio vel extraneo donare, vel vendere vel quocumque modo voluerant applicare. quod nobis inhumanum visum est et generali constitutione emissa et liberis pepercimus et patribus debitum reservavimus. sancitum etenim a nobis est, ut, si quid ex re patris ei obveniat, hoc secundum antiquam observationem totum parenti adquirat quae enim invidia est, quod ex patris occasione profectum est, hoc ad eum reverti?: quod autem ex alia causa sibi fortuna accessit, hoc in alium perveniens luctuosum ei procedat.
Abbreviated transcription (Latin):
causa ad ꝗr̃. hoc & enĩ uob̾ ⁊ignorantibꝰ ⁊ inuitis obuenit.
pse enĩ seruus ꝗ in potestate alicuiꝰ ẽ nichil suũ habe potess
inde ac siuos ipsi ħdes instituti essetis. ⁊ c̃uenient̃. scilic&
potestate habetis ad ꝗrit᷑ uob̃ sed etiã possessio. Cuius¬
cũq enĩ rei possessionẽ ad epti fuerint id uos possidẽ
uidemini. unđ etiã ꝑ eos usu capio ł longitpr̃is possessio
uob accidit De his aut̃ seruis inꝗbꝰ tantũ usu fructum
legatũ ue ꝗd ei. aut donatũ fuerit ñ usu fructuario sed
dño ꝓpͥetatis ad ꝗrit᷑. Idem plac& ⁊ deeo ꝗa uob bona
fide possidet᷑ si ue his lib sit. siue seruus alienꝰ. ꝙenĩplacuit¬
si lib ẽ. uł ad dñm si seruus ẽ.: S bonefidei possefsor cũ usu
ꝗa ñ possid& s ht̃ius utendi fruendi deinde ꝗa scit
seruũ alienũ eẽ INonsolũ aut̃ ꝓpͥetas ꝑ eosseruos inꝗbusu
fructũ habetis: ł quos bona fide possidetis. ł liberam¬

Expanded text:
enit. ipse enim servus, qui in potestate alterius est, nihil suum habere potest. inde ac si vos ipsi heredes instituti essetis. et convenienter spotestate habetis adquiritur vobis, sed etiam possessio: cuiuscumque enim rei possessionem adepti fuerint, id vos possidere videmini. unde etiam per eos usucapio vel longi temporis possessio vobis accedit. De his autem servis, in quibus tantum usum fructum legatumve quid ei aut donatum fuerit, non usufructuario, sed domino proprietatis adquiritur. idem placet et de eo qui a vobis bona fide possidetur, sive is liber sit sive si liber est, uel ad dominum, si seruus est. Sed bonae fidei possessor cum uquia non possidet, sed habet ius utendifruendi, deinde quia scit, servum alienum esse. non solum autem proprietas per eos servos in quibus usum fructum habetis vel quos bo
Abbreviated transcription (Latin):
tes ñ solũ antecedant matrimoniũ: s etiã eo c̃ tracto
⁊ augeant᷑ ⁊ c̃stituant᷑. Erat olim ⁊ alius modus euuđ
ad ꝗ sitionis. ꝑ ius ad crescendi ꝙ ẽ tale. Sicõ muneta
seruũ habens aliqs cũ ticio. solus libtatẽ eimmposunto
it uindicta ł testam̃to eo casu pars eiꝰ amitebat᷑ ⁊i socio
adcrescebat. Sed cũ pessimõ fuerat exemplo i libtatẽ
seruo desr audari. ⁊ exea humanioribꝰ ꝗ demdĩus dan¬
nũ inferri. se uioribꝰ aut̃ lucrũ dñis ad crescere. hoc
quasi in uidia plenũ. pio remedio ꝑ nram c̃stitutionẽ
mederi necessariũ duximꝰ. ⁊ inuen̾imꝰ uiã ꝑquam
⁊i manu mis sor ⁊ sociss eiꝰ ⁊ ꝗ lib̾tatẽ accepit: nr̃o fruantur
benesicio lib̾tate cũ effectu ꝓcedente. Cuiꝰ fauore antiqͦs
legis latores multa ⁊ c̃tͣ cõmunes. regulas statuisse: mani¬
festissimũ ẽ. ⁊ eo ꝗeã inposuit sue stabilitate lił tatis gau¬

Expanded text:
nium sed etiam eo contracto et augeantur et constituantur. Erat olim et alius modus civilis adquisitionis per ius adcrescendi, quod est tale: si communem servum habens aliquis cum Titio, solus libertatem ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars eius amittebatur et socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, et libertate servum defraudari et ex ea humanioribus quidem dominis damnum inferri, severioribus autem lucrum adcrescere: hoc quasi invidiae plenum pio remedio per nostram constitutionem mederi necessarium duximus et invenimus viam, per quam et manumissor et socius eius et qui libertatem accepit nostro fruantur beneficio, libertate cum effectu procedente cuius favore et antiquos legislatores multa et contra communes regulas statuisse manifestissimum est et eo qui eam imposuit suae liberalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗdem diuus iustinꝰ pat̾ nr̃ cũ augeri dotes ⁊ post nuptias
suerat ꝑmissũ: si ꝗd tale euenit etiã ante nuptias dona¬
tionẽ augeri ⁊ c̃stante matrimonio sua c̃stitutione ꝑ¬
misit. s tam̃ nom̃ inc̃ueniens remanebat: cũ ante
nuptias ꝗdemuocabat᷑: post nuptias aut̃ tale accipiebat
incremtu. S⁊ nos plenissimo finitradere sanctionesin
cupientes: ⁊ c̃ sequentia nõa rebꝰ eẽ studentes c̃stituimꝰ
ut tales donationes ñ augeant᷑ tantũ si & c̃stante ma¬
trimonio: iniciũ accipiant. ⁊ ñ ante nuptias s ꝓꝑter
nuptias uocent᷑. ⁊ dotibꝰ in hoc exequent᷑: ut quẽ ad mo¬
dũ dotes ⁊ c̃stante matrimonio ñ solũ augeant᷑ s etiã

Expanded text:
post nuptias fuerat permissum, si quid tale evenit, etiam ante nuptias donationem augeri et constante matrimonio sua constitutione permisit: sed tamen nomen inconveniens remanebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donationes non augeantur tantum sed et constante matrimonio initium accipiant et non ante nuptias, sed propter nuptias vocentur et dotibus in hoc exaequentur, ut, quemadmodum dotes et constante matrimonio
Abbreviated transcription (Latin):
mans: possideat. ł cũ ei donatũ ñ suerat. qua si exdonatione
possideat ¶ Diutina possessio quȩ ꝓpecẽceperat defuncto:
ignoranti possessio ñ ꝓdest s̃ ꝙ nr̃a c̃stitutio similit̾ inusu¬
capionibꝰ obseruari c̃stituit. ut tp̃ra c̃tinuent᷑. In ter
uenditorẽ qͦq ⁊ c̃ptorẽ c̃ iungi tp̃ra. diuus senerꝰ ⁊ anto ninꝰ
re scripser̃ st dicto diui marci cauet᷑. eũ ꝗ fisco rẽ alienam
emit si post uenditionẽ ꝗn quenniũ p̃terierit: posse dñm
rei. ꝑ ex ẽptionẽ repellere. Constitutio aut̃ diuę memorie
aut̃ sacratissimũ errariũ usq ad qua drienniũ liceat in
putauerint sibi quasdã c̃petere actiones sir̃a aut̃ diuina
c̃stitutio quã nuꝑ ꝓmulgauimꝰ etiã dehis. ꝗa nr̃a uł uene¬
rabilis augustae domo aliq acceperint. haec statuit quae

Expanded text:
mans possideat: vel cum ei donatum non fuerat, quasi ex donatione mans possideat: vel cum ei donatum non fuerat, quasi ex donatione possideat. Diutina possessio, quae prodesse coeperat defuncto, ignoranti, possessio non prodest. quod nostra constitutio similiter et in usucapionibus observari constituit, ut tempora continuentur. Inter venditorem quoque et emptorem coniungi tempora, divi Severus et Antoninus rescripserunt. Edicto divi Marci cavetur, eum qui a fisco rem alienam emit, si post venditionem quinquennium praeterierit, posse dominum rei per exceptionem repellere. constitutio autem divae memoriae us sacratissimum autem aerarium usque ad quadriennium liceat intlienatae sunt putaverint sibi quasdam competere actiones. nostra autem divina constitutio, quam nuper promulgavimus, etiam de his qui a nostra vel venerabilis Augustae
Abbreviated transcription (Latin):
Abholita estenĩ quoꝵdã ueteꝵ sententia existimantiũ:
etiã fundi lociue furtũ fieri. ⁊ eoꝵ ꝗres soli possident.
sprincipalibꝰ ẽstitutionibꝰ ꝓspicit᷑. nec ui longi uindubitata
possessio. auferri debeat s Aliquando etiã furtiua uł ui
posiesiã res usucapi potest. ueluti. sundñi potestatẽ reuersa
fuerit. tunc enĩ uicio rei purgato ꝓcedit eiꝰ usucapio Res sisci
nr̃i usucapi ñ potest. s papinia nꝰ scripsit: bonis uacantibus
fisco ñdũ nuntiatis. bona fide ẽp̃torẽ sibi traditã rẽ ex his
bonis usu capere posse. ⁊ itadinus pius ⁊diuus seuerꝰ ⁊ anto¬
ninꝰ rescripser Nlo uissime sciendũ ẽ rẽ talẽ ẽẽ debere. ut
in se ñ habeat uiciũ. ut abona fide ẽptore: usucapipos. sit.
ł ꝗex alia iusta causa possid& ¶Error aut̃ falsȩ cause usu¬
capionẽ ñ parit. ueluti. Siꝗs cũ ñ emerit emis sese existi¬

Expanded text:
abolita est enim quorundam veterum sententia existimantium, abolita est enim quorundam veterum sententia existimantium, etiam fundi locive furtum fieri, et eorum qui res soli possident principalibus constitutionibus prospicitur, ne cui longa et indubitata possessio auferri debeat. Aliquando etiam furtiva vel vi possessa res usucapi potest: veluti si in domini potestatem reversa fuerit; tunc enim, vitio rei purgato, procedit eius usucapio. Res fisci nostri usucapi non potest. sed Papinianus scripsit, bonis vacantibus fisco nondum nuntiatis, bona fide emptorem sibi traditam rem ex his bonis usucapere posse: et ita divus Pius et divi Severus et Antoninus rescripserunt. Novissime sciendum est, rem talem esse debere, ut in se non habeat vitium, ut a bona fide emptore usucapi possit vel qui ex alia iusta causa possidet. Error autem falsae causae usucapionem non parit. veluti si quis, cum non emerit, emisse se existi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ea res infurti uitiũ ñ ceciderit. cũ utiq hres ꝗbona siđ
tã quã suã alienauerit surtũ ñ cõmittit¶ Itẽ si is adquẽ
ancille usu fructꝰ ꝑtin& partũ suũ ẽẽ credens uendideru
aut donauerit furtũ ñ cõmittit. Furtũ enĩ sinc affeefu
furandi ñ cõmittit᷑ Aliis qͦq modis accidere potest ut ꝗs
sine uicio furti rẽ alienã ad aliquaẽ trans ferat. ⁊ efficiat
ut aposiẽssore usucapiat᷑ ¶ T aut̃ ad eas res quȩ solo continent᷑
expedit: ius ꝓcedit: ut siꝗs loci uacantis possessionẽ ꝓpt̃
ab sentiã aut neglegentiã dñi. aut ꝗa sine successore de¬
cessit. si ne ui nanciscat᷑. ꝗ quã uis ipse mala fide possid&:
ꝗa intellegit s& alie nũ fundũ occupasse: tam̃ si alii bonã
fide accipienti tradiderit. poterit ei longa possessio ne
res ad ꝗri. ꝗa neq furtiuũ. neq ui posses sum: accepit.

Expanded text:
ppe ea res in furti vitium non ceciderit, cum utique heres qui bona fide ppe ea res in furti vitium non ceciderit, cum utique heres qui bona fide tamquam suam alienaverit furtum non committit. Item si is ad quem ancillae usaut donaverit, furtum non committit: furtum enim sine affectu furandi non committitur. Aliis quoque modis accidere potest ut quis sine vitio furti rem alienam ad aliquem transferat et efficiat ut a possessore usucapiatur. Quod autem ad eas res quae solo continentur expeditius procedit: ut si quis loci vacantis possessionem propter absentiam aut neglegentiam domini, aut quia sine successore decesserit, sine vi nanciscatur. qui quamvis ipse mala fide possidet, quia intellegit, se alienum fundum occupasse, tamen, si alii bona fide accipienti tradiderit, poterit ei longa possessione res adquiri, quia neque furtivum neque vi possessum accepit;
Abbreviated transcription (Latin):
iꝗs libũ hominẽ łrẽ sacrã ł religiosã ł seruũ fugitiuũ possi¬
deats furtiuȩ qͦq res ⁊ quȩ ui possesses nec si p̃dicto longo
possessaꝵ. lex iulia. ⁊ plautia Nđ aut̃ dictũ ẽ surtiuarũ
tiui posses saꝵ reꝵ usu capionẽ ꝑ leges ꝓhibitã eẽ. ñ eo ꝑtinae
ut ne ipse fur ꝗ ue ꝑuim posñd& usucapere possit. Nã his alia
ratione usucapio ñ cõpetit ꝗa scilic& mala fide possident.
s ne ullus alius quã uis ab eis bona fide emerit ł exalia
causa acceperit. usucapiendi ius ht̃. Uñ in rebꝰ mobilibus
ñ facile ꝓcedit ut bon&e fidei possessori usu capio cõpetat.
N ãꝗrẽ alienã uendidit ł exalia causa tradidit surtũ eiꝰ cõmitra
sis tam̃ id aliquando alit̾ se ht̃. Nã siħres rẽ desuncto cõmodati
aut locatã ł apud eũ depositã existimans hđitariã ẽẽ bona
fide accipienti uendiderit aut donauerit autdotis nõe
dederit ꝗnis ꝗ acceperit usucapere possit dubiũ ñ ẽ. Eꝓpe¬

Expanded text:
 sacram vel religiosam vel servum fugitivum possideat. Furtivae quoque res et quae vi possessae sunt, nec si praedicto longo possessarum lex Iulia et Plautia. Quod autem dictum est furtivaram et vi possessarum rerum usucapionem per legem prohibitam esse, non eo pertinet ut ne ipse fur quive per vim possidet usucapere possit: nam his alia ratione usucapio non competit, quia scilicet mala fide possident: sed ne ullus alius, quamvis ab eis bona fide emerit vel ex alia causa acceperit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui alienam rem vendidit vel ex alia causa tradidit, furtum eius committit. Sed tamen id aliquando aliter se habet. nam si heres, rem defuncto commodatam aut locfide accipienti vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit, quin is qui acceperit usucapere possit, dubium non est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ure ciuili c̃stitutũ suerat. ut ꝗbona fide ab eo ꝗdnis ñerat.
cũ crediderit eũ dũm ec̃ rẽ emerit: ł exdonatione aliaue
qua iusta causa acceperit: iseã rẽ si mobilis erat anno.
ubiqssu mobilis. biennio tantũ initalico solorisu capiat.
nereꝵ dñia in incerto eẽnt ⁊cũ hoc placitũ erat putantibꝰ
antiꝗoribꝰ dñis sufficere ad inꝗrendas ressuas p̃fata tp̃ra
nob melior sententia sederit nedñi maturius suis reb
defraudent᷑. neq certo loco beneficiũ hoc c̃cludatur.
tidõ c̃stitutionẽ suꝑhoc ꝓmulgauimꝰ. qua cautũ est.
ut res ꝗdem mobiles: ꝑ trionniũ usu capiantꝰ NIn mo¬
biles uõ ꝑ longi tẽporis pos sessionẽ iđt int̾ p̃sentes
decennio. int ab sentes. xxͥ annis usu capiant᷑. ⁊ his
modis ñ solũ initalia s in om̃i t̾ra quȩ nr̃o imperio

Expanded text:
ure civili constitutum fuerat, ut, qui bona fide ab eo qui dominus non erat, cum crediderit eum dominum esse, rem emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerum dominia in incerto essent. et cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne domini maturius suis rebus defraudentur neque certo loco beneficium hoc concludatur. et ideo constitutionem super hoc promulgavimus, qua cautum est, ut res quidem mobiles per triennium usucapiantur, immobiles vero per longi temporis possessionem, id est inter praesentes decennio, inter absentes viginti annis, usucapiantur, et his modis, non solum in Italia sed in omni terra quae nostro imperio
Abbreviated transcription (Latin):
in iure c̃sistunt. sic̃ hđitas usu fructꝰ usus. obligationes
quo qͥ mͦ c̃tractȩ nec ad rẽ ꝑtin& ꝙ in ħditate res corporales¬
⁊idꝙ exaliqua obligatione nob̵ debet᷑ plerũq corporale ẽ.
eluti sundus. homo pecunia ssła ipsũ ius ħditatis. ⁊ ipsũ
ius utendi fruendi. ⁊ ipsũ uis obligationis in corporale ẽ.

Expanded text:
in iure consistunt: sicut hereditas, usus fructus, obligationes in iure consistunt: sicut hereditas, usus fructus, obligationes quoquo modo contractae. nec ad rem pertines sunt, et id, quod ex aliqua obligatione nobis debetur, plerumque corporale est, ueluti fundus, homo, pecunia: nam ipsum ius successionis et ipsum ius utendi fruendi et ipsum ius obligationis incorporale
Abbreviated transcription (Latin):
claues Porrei tradiderit ep̃tori: trans fert ꝓpͥetatẽ
merciũ ad ẽptorẽ Hoc amplius. int̾dũ udincertã
ꝑsonã collata uoluntas dñi: trans fert rei ꝓpͥetatem.
tecce. Pretores ł c̃sules ꝗ missilia iactant inuulgus.
ratione uerius eẽ uidet᷑ ut sirẽ ꝓderelicto ad nõ
habitã occupauerit ꝗs. statĩ eũ dñm effici. ꝓdere
suaꝵ eẽ noll&. idõq statĩ dñs eẽ desinit ¶Alia
causaẽ eaꝵ reꝵ quȩ intẽ pestate maris leuande
ñ eo animo eici quoꝗseas habere ñ uult. s quo magis
cũ ipsa naui periculũ maris effugiat. Qua de causa. diꝗs
eas fluctibꝰ expulsas łetiã in ipso mari nactꝰ iucrandi
animo abstulerit. furtũ cõmittit. nec longe discedere
porales s̃ hȩȩ quae sui nat᷑a tangi poss̃ ueluti fundus
homo uestis aurũ. argentũ. ⁊deniq aliȩ res in numera¬
biles Incorporales aut̃ s̃ quȩ tangi ñ poss̃. qualia sca quae

Expanded text:
claves horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem claves horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem mercium ad emptorem. Hoc amplius interdum et in incertam personam collocata voluntas domini transfert rei proprietatem: ut ecce praetores vel consules qui missilia iactant in vulgus iratione verius esse videtur et si rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro derelsuaram esse nollet, ideoque statim dominus esse desinit. Alia causa est earum rerum quae in tempestate maris levandae m est, eas non eo animo eici quo quis eas habere non vult, sed quo magis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas vel etiam in ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe discedere porales eae sunt quae sui natura tangi possunt: veluti fundus, homo, vestis, aurum, argentum et denique aliae res innumerabiles. Incorporales autem sunt quae tangi non possunt. qualia sunt ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
dotis aut alia qualib& ex causa tradant᷑ sine dubio trans¬
ferunt᷑. Uenditȩ uo utadite ñ alit̃ ẽptor ad ꝗrunte
quã si is uenditori p̃ciũ soluerit. ł alio mͦ er satis fecerit.
ueliti exꝓmisso. aut pignore dato. Qđ cauet᷑ ꝗdem
etiã lege .xii. tabulaꝵ tam̃ recte dicit᷑ ⁊ iure gentium
uersoꝵ negotioꝵ ã ministratio adño ꝑ missa fuerit.
isq ex his negotiis rẽ uendiderit ⁊ tradiderit. fac̃ eã
accipientis nt̃dũ etiã sine traditione: nuda uoluntas
suffic̃ dñi: ad rẽ trans ferendã. ueluti sirẽ quã aliꝗs tibi¬
accomodauit. aut locauit. aut apudte deposuit. uendi¬
derit tibi aut donauerit. quã uis enĩ exea causa tibi
eã ñ tradiderit: eo tam̃ ipsoꝙ patit᷑ tuã eẽ. statĩ adꝗrit̾
tib ꝓpͥetas. ꝑ inde acsi eo nõe tradita fuiss& Itẽ siꝗs
merces in horreo depositas uendiderit. s̃imulatq

Expanded text:
dotis aut qualibet alia ex causa tradantur, sine dubio transdotis aut qualibet alia ex causa tradantur, sine dubio transferentur: venditae vero et traditae non aliter emptori adquiruntur, quam si is venditori pretium solverit vel alio modo ei satisfecerit, veluti expromissore aut pignore dato. quod cavetur quidem etiam lege duodecim tabularum: tamen recte dicitur et iure gentium, era negotiorum administratio a domino permissa fuerit isque ex his negotiis rem vendiderit et traccipientis.Interdum etiam sine traditione nuda uoluntas sufficit domini ad rem transferendam, veluti si rem, quam tibi aliquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donaverit. quamvis enim ex ea causa tibi eam non tradiderit, eo tamen ipso, quod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque
Abbreviated transcription (Latin):
loco fortuitu casu inuenerit. At siꝗs in alieno loco¬
ñdata ad hoc opera. sed fortuitu inuenerit: dinudiũ
dño soli c̃cessit. ⁊ c̃uenient̃. iꝗs incesaris loco inue¬
nerit : dimidiũ inuentoris. dimidiũ cȩsaris eẽ statuit.
c̃ui c̃ueniens ẽ. Ut siꝗs inpublico loco ł fiscali. inuenerit
dimidiũ ipꝰ eẽ. dimidiũ fisci łciuitatis. PPertraditionẽ
qͦq uire naturali: res nob̾ ad ꝗrunt᷑. Nichilenĩ tã c̃ue
niens ẽ. naturali eꝗ tati. quã uoluntatẽ dñi uolentis
rẽ suã inaliũ tran̾ferre: ratã haberi. ⁊idõ cuiꝰ cũq
gnr̃is sit corporalis res. tradi potest. ⁊ adño tradita :¬
alienat᷑. Itaq stipendiaria qͦq itributaria p̃dia
eodẽ isi alienant᷑. uocant᷑ stipendiaria itributaria ꝓiditi
que inꝓuintiis s. int quȩ nec ñ italica p̃dia ex nr̃a ẽstitutione
nulla differentia ẽ: ÷d si ꝗdẽ ex causa donationis aut

Expanded text:
loco fortuito casu invenerit. at si quis in alieno loco noloco fortuito casu invenerit. at si quis in alieno loco non data ad hoc opera sed fortuitu invenerit, dimidium domino soli concessit. et convenienter, si quis in Caesaris loco invenerit, dimidium inventoris, dimidium Caesaris esse statuit. cui conveniens est et si quis in publico loco vel fiscali invenerit, dimidium ipsius esse, dimidium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure natutati, quam voluntatem domini, volentis rem suam in alium transferre, ratam haberi. et ideo cuiuscumque generis sit corporalis res, tradi potest et a domino tradita alienatur. itaque stipendiaria quoque et tributaria praedia eodem modo alienantur. vocantur autem stipendiaria et tributaria praedia quae in provinciis sunt, inter quae nec non Italica praedia ex nostra constitutione nulla differentia est. 4 Sed si quidem ex causa donationis aut
Abbreviated transcription (Latin):
s ad quẽ usu fructꝰ fundi ꝑtin& ñ alit̃ fructuũ dñs efficit᷑
quã si eos ipse ꝑceperit. ⁊ idõ lic& maturis frugibꝰ ñdum
npecudũ fructu etiã fetꝰ ẽ. sicuti lac. ⁊ pili. ⁊ lana. Itaq
agni. ⁊ edi. ⁊ uituli. ⁊ suculi. ⁊equuli. statĩ naturali ire
dnio s̃ fructuarii. Partꝰ uõ ancillȩ infructu nõ itaq¬
ad dñm ꝓpͥctatis: ꝑtin&. ab surdũ enĩ uidebat᷑ hominẽ
infructuẽẽ. cũ om̃s fructꝰ reꝵ natura. hominũ grã cõparaut
Sed si gregis usu fructũ ꝗs habeat. inlocũ mortuoꝵ capitũ.
exfetu fruc tuarius sub mitere deb&. ut ⁊ iuliano
uisuẽ. ⁊ inuineaꝵ demortuaꝵ ł arboꝵ locũ alias deba
substituere. rec te enĩ colere deb& ⁊ quasi bonds pat̃.
familias. uti debi&.Thes auros quos ꝗs insuo loco inue¬
nerit. diuus adrianꝰ naturalẽ eꝗtatẽ secutꝰ ei c̃cessit
ꝗ uiuenerit. Idẽq statuit. Siꝗs in sacro. aut religioiõ

Expanded text:
n aliter fructuum dominus efficitur, quam si eos ipse perceperit. et ideo licet maturis fructibus, nondum In pecudum fructu etiam fetus est, sicuti lac et pilus et lana: itaque agni et haedi et vituli et equuli statim naturali iure dominii sunt fructuarii. partus vero ancillae in fructu non inet: absurdum enim videbatur hominem in fructu esse, cum omnes fructus rerum natura hominum gratia comparavit. Sed si gregis usum fructum quis habeat, in locum demortuorum capitum ex fetu fructuarius summittere debet, ut et Iuliano visum est, et in vinearum demortuarum vel arborum locum alias debet sufamilias uti debet. Thesauros quos quisque in loco suo invenerit, divus Hadrianus, naturalem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso
Abbreviated transcription (Latin):
patꝰ miles testam̃tũ faciat & libos suos ũ natos ipꝰ humos nõat̃i
ñ ex blauerit. s silentio p̃te rierit. ñ ignorans an habebat libo
silentiũ eiꝰ ꝓ exheredatione nõati facta ualere ẽstitutionib
principũ cautũ ẽ.¶Mat̾ ł auus mat̾ nꝰ necesse ñ ht̃ libos suos
aut ħdes instituere aut exħdare. sed poss̃ eos obmittere. Nã
neq auo mat̾no nepotẽ neptẽ ue exfilia si cũ eã ue ħdẽ insti¬
tuat ex ħ darc necesseẽ. siue de iure enuili queramꝰ. siue de
edicto p̃toris quo p̃teritis lib̾is ẽt᷑ tabulas bonoꝵ possession
ꝓmittit sed aliud eis ad miniculũ seruat᷑ qđ paulo post. ũobis
manifestũ fiat:¬
Eredes instituere ꝓmisiũ c̃. tã libos homines quã seruos. & tã
ꝓpͥos quã alienos. Propͥos aut̃ seruos. olimꝗdẽ scđm plurimũ
sementias ñ alit̃ quãcũ lib̾tate recte instituere licebat. odie
uõ.: etiã sine lib̾tate. ex nr̃a c̃stitutione ħdes instituere eos: ꝑ¬

Expanded text:
testamentum faciat et liberos suos iam natos vel postumos nominatim non exheredaverit, sed silentio praeterierit, non ignorans an habeat liberos, silentium eius pro exheredatione nominatim facta valere constitutionibus principum cautum est. Mater vel avus maternus necesse non habent liberos suos ittere. nam neque avo materno nepotem neptemve ex filia, si eum eamve heredem non instituat, exheredare necesse est, sive de iure civili quaeramus, sive de edicto praetoris, quo praeteritis liberis contra tabulas bonorum possessionem promittit. sed aliud eis adminiculum servatur, quod paulo post vobis manifestum fiateredes instituere permissum est tam liberos homines quam servos tam proprios quam alienos. proprios autem olim quidem secundum plurium sententias non aliter quam cum libertate recte instituere licebat. hodie vero etiam sine libertate ex nostra constitutione heredes eos instituere per
Abbreviated transcription (Latin):
cedere. un si ad ño tabulȩ im maginẽ possidente is ꝗ pinã
eã petat. nec soluat p̾ciũ tabule: poterit ꝑ exceptionẽ doli
mali sũmoueri. At si is ꝗ pinx̃ possideat: consequens est
ut utilis actio dño tabule aduersꝰ eũdet᷑. quo casu siñ
soluat inpensã picturȩ: poterit ꝑ exceptionẽ dolimali
repelli: utiq sibona fide posses ior fuerit ille: ꝗ picturã
siue alius. cõpetitchño tabulaꝵ furti accio. Niꝗs anond ño
quẽ dñm eẽ creder& bonaside fundũ emerit . ł exdo¬
natione aliaue qualibe iusta causa ȩ que bona fide
acceperit: naturali ratione placuit fructꝰ quos ꝑcepit eiꝰ
ẽẽ ꝓcultura ⁊ cura. ⁊idõ sip̾tea dñs suꝑ uenerit. ⁊ fundũ
uicerit: de fructibꝰ ab eo consũptis agere ñ potest. Ei uõ

Expanded text:
cedere. unde si a domino tabulae, imaginem possidente, is qui pinxit cedere. unde si a domino tabulae, imaginem possidente, is qui pinxit eam petat, nec solvat pretium tabulae, poterit per exceptionem doli mali summoveri: at si is qui pinxit possideat, consequens est ut utilis actio domino tabulae adversus eum detur, quo casu, si non solvat impensam picturae, poterit per exceptionem doli mali repelli, utique si bona fide possessor fuerit ille qui picturam sive alius, competit domino tabularum furti actio. Si quis a non domino, quem dominum esse crederet, bona fide fundum emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa aeque bona fide acceperit: naturali ratione placuit, fructus quos percepit eius esse pro cultura et cura. et ideo si postea dominus supervenerit et fundum vindicet, de fructi
Abbreviated transcription (Latin):
tutꝰ et̃ potest. ꝙalienũ fundũ sua inpensa bona fide con¬
seruit.Lit terȩ qͦq lic& auree sint: ꝑinde cartis m̃bra¬
nisq cedt̃. acsisolo cedere solent ea quȩ in edificant᷑
aut in sẽrunt᷑. Idõq sim cartis m̃branisue tuis carm̃ ł istoriã
uł orationẽ ticius scripserit. huiꝰ corporis ñ ticius s tudñs
ec̃ uideris. S si aticio petas tuos libros tuas ue m̃branas
ẽẽ. nec inpensam scripturȩ soluere paratꝰ sis: poterit sẽ
ticius defendere ꝑ exceptionẽ doli mali. utiq sibona
fide eaꝵ cartaꝵ m̃branoꝵue possessionẽ nactꝰẽ NSiquis
in aliena tabula pinxerit: ꝗdã putant tabulã picturȩ
cedere. Aliis uidet᷑ picturã qualis cũq sit tabule cedere.
s nob uidet᷑ melius eẽ : tabulã picturę cedere. Ridiculũ ẽ
enĩ picturã appellis ł parasi in accessionẽ uilissime tabulȩ

Expanded text:
tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide contutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit. Litterae quoque, licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt acsi solo cedere solent ea quae inaedificantur aut inseruntur: ideoque si in chartis membranisve tuis carmen vel historiam vel orationem Titius scripserit, huius corporis non Titius, sed tu dominus esse videberis. sed si a Titio petas, tuos libros tuasve membranas esse, nec impensam scripturae solvere paratus sis, poterit se Titius defendere per exceptionem doli mali, utique si bona fide earum chartarum membranarumve possessionem nanctus est. Si quis in aliena tabula pinxerit, quidam putant tabulam picturae cedere: aliis videtur pictura, qualiscumque sit, tabulae cedere. sed nobis videtur melius esse, tabulam picturae cedere: ridiculum est enim picturam Apellis vel Parrhasii in accessionem vilissimae tabulae
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciũ materiȩ ⁊ mercedes fabroꝵ: posse eu ꝑ exceptionẽ
doli mali repelli. utiq sibone fiđi possesior fuit: ꝗ edifi¬
cass&. Nã scienti alienũ eẽ solũ. potest culpa obici. quod
temere edificauerit in eo solo: ꝙ intelliger& alienũ eẽ.
Siticius alienã plantã in suo solo posuerit: ipsiuꝰ eritriedi
uerso. Siticius suã plantã in meuii solo posuerit. me uii
planta erit. si mͦ in utroq casu radices egerit. antea aut̃
quã radices egerit: eiꝰ ꝑman& cuiꝰ ⁊ fuerat. ad eo aut̃ exco
qͦ radices egit planta ꝓpͥetas eiꝰ cõmutat᷑. ut si uicini arbor
ita t̾rã ticii p̃sierit. ut in eiꝰ fundũ radices egerit. ticii effici
eẽ intellegat᷑. quã cuiꝰ insundũ: radices egiss&. ⁊idõ ꝓpe
ẽfiniũ arbor posita. sietiã in incini fundũ radices :egeri t:
cõmunis sit Qua ratione aut̃ plantȩ quae t̾ra coalescunt:

Expanded text:
pretium materiae et mercedes fabrorum, posse eum per exceptionem pretium materiae et mercedes fabrorum, posse eum per exceptionem doli mali repelli, utique si bonae fidei possessor fuit qui aedificasset: nam scienti, alienum esse solum, potest culpa obici, quod temere aedificaverit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in Maevii solo posuerit, Maevii planta erit, si modo utroque casu radices egerit, antequam autem radices egerit, eius permanet cuius et fuerat. adeo autem ex eo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborem ita terra Titii presserit ut in eius fundum radices ageret, Titii effici esse intellegatur quam cuius in fundum radices egisset. et ideo prope confinium arbor posita si etiam in vicini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plantae quae terra coalescunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ neq uindicare eã potest. neq ad exibendũ de eare agere
ꝓpt̾ legẽ .xii. tabulaꝵ quacauet᷑: neꝗs tignũ alienũ edib̾sus
in iunctũ eximere cogat᷑. s duplũ ꝓ eo p̾st& ꝑ actionẽ: quȩ
uocat᷑ de tigno in iuncto. Appellationẽ aut̃ tigni: om̃is ma¬
re scindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirrutũ sit edificiũ.
poterit materię dñs siñ suerit duplũ iã ꝑsecutꝰ. tc̃ eã uindi¬
care ⁊ ad exibendũ de ea re agere. sedi uersosdiꝗs in alieno
solo sua materia domũ edificauerit: illius sit domꝰ cuius
⁊ solũ ẽ. Sy hoc casu. materiȩ dñs ꝓpͥctatẽ eiꝰ ãmittit. quia
uoluntate eiꝰ alicnata intelligit᷑. utiq siñ ignorabat in
alie no solo seedificare. ⁊ idõ lic& dirruptasit domꝰ iundi¬
care materiã ñ possit. Certe illud c̃stat simpossessio ne
c̃stituto edificatore. soli dñs petat domũ suã ẽẽ. nec soluat

Expanded text:
per neque vindicare eam potest neque ad exhibendum de ea re agere per neque vindicare eam potest neque ad exhibendum de ea re agere propter legem duodecim tabularum, qua cavetur, ne quis tignum alienum aedibus suis iniunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestat per actionem quae vocatur de tigno iuncto appellatione autem tigni omnis maaedificia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae dominus, si non fuerit duplum iam consecutus, tunc eam vindicare et ad exhibendum agere. Ex diverso si quis in alieno solo sua materia domum aedificaverit, illius fit domus, cuius et solum est. sed hoc casu materiae dominus proprietatem eius amittit, quia voluntate eius alienata intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat
Abbreviated transcription (Latin):
idem iuris eẽ placuit. ꝙsi frum̃tũ ticii. tuo frum̃to mixtũ
fuerit. siꝗdẽ exuoluntate ur̃a: cõ mune erit. ꝗa singula
corpora .i. singula grana quȩ cuiꝰq ꝓpͥa fuerint. ex con¬
sensu ur̃o cõmunicatas. ꝙ si casu id mixtũ fuerit łticiuꝰ
miscuerit sine uoluntate tua. ñ uidet᷑ cõ mune eẽ. ꝗa singula
corpora insua substantia durant. n ec magis istis casibꝰ cõmune
sit frum̃tũ quã grex cõmunis eẽ intelligit᷑ si peccora ticii tius
peccoribꝰ ꝑ mixta fuerint. S si ab alterutro ur̃m id totũ fru¬
m̃tũ retineat᷑ inrẽ ꝗdẽ actio ꝓmͦ frum̃ti cuiꝰq cõpetit.
arbitrio aut̃ iudicis c̾tineat᷑ ut is extim& quale cuiꝰq frum̃tũ
fuerit. Cũ in suo solo ali ꝗs aliena materia domũ edificaue¬
rit: ipse dñs intelligit᷑ edificii. ꝗa om̃e ꝙ inedificat᷑. solo cedit
Nectam̃ idõ is ꝗ materiȩ dñs fuerat: desinit eiꝰ dñs eẽ. s tantis¬

Expanded text:
um Titii tuo frumento mixtum fuerit, si quidem ex voluntate vestra, commune erit, quia singula corpora, id est singula grana, quae cuiusque propria fuerunt ex consensu vestro communicata sunt. quodsi casu id mixtum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumentum quam grex communis esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterutro vestrum id totum frumentum retineatur, in rem quidem actio pro modo frumenti cuiusque competit, arbitrio autem iudicis continetur, ut is aestimet, quale cuiusque frumentum fuerit. Cum in suo solo aliquis aliena materia aedificaverit, ipse dominus intellegitur aedificii, quia omne quod inaedificatur solo cedit. nec tamen ideo is qui materiae dominus fuerat desinit eius dominus esse: sed tantis
Abbreviated transcription (Latin):
iuris ẽ ⁊inium̃to S ⁊si peccoris ł ouiũ usꝰ legat᷑ fuerit.
neq lacte. neq agnis. neq lana utat᷑ usu ariu ꝗa ea
in sructus. ꝓlane adstercorandũ agrũ suũ pec coribꝰ
uti potest  De si cui habitatio legata siue aliquo mͦ
ẽstitutasit. neq usꝰ uidet᷑ neq uͦsu fructꝰ. sed quasi ꝓpsã
aliꝙuis. quã habitationẽ habentibꝰ ꝓpt̾ rerũ utilitatẽ.
scđm niarcelli sententiã nr̃a dicisione ꝓmulgata:
ꝑmisimꝰ ñ solũ mea degere: s etiã aliis lo care ¶laec
deseruitutibꝰ iusu fructu. ⁊ usu. ⁊ habitatione dixisse
sufficiat ¶de hditate aut̃ nde obligationibꝰ suis locis
ꝓponemꝰ Exposuimꝰ sũ matĩ ꝗbꝰ modis iure gentiũ res
ad ꝗrunt᷑ s̃m uideamꝰ ꝗb modis legitimo ⁊ ciuili iure.

Expanded text:
oris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecoribus uti potest. Sed si cui habitatio legata sive aliquo modo constituta sit, neque usus videtur neque usus fructus, sed quasi proprium aliquod ius. quam habitationem habentibus, propter rerum utilitatem secundum Marcelli sententiam, nostra decisione promulgata permisimus non solum in ea degere sed etiam aliis locare. Haec de servitutibus et usu fructu et usu et habitatione dixisse sufficiat. de hereditate autem et de obligationibus suis locis proponemus. exposuimus summatim, quibus modis iure gentium res a
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ut̾ nactũ inse uia c̃tin& IAq ductꝰẽ ius aque ducendȩ
ꝑ fundũ alienũ IPredioꝵ urbanoꝵ st̃ seruitutes quȩ edifi
om̃ia urbana p̃dia appellamꝰ & si inuilla edificatas. ¶tem
p̃dioꝵ urbanoꝵ seruitutes s̃ hȩȩ. ut uicinꝰ honera uicini
sustineat. ut inparietẽ eiꝰ liceat uicino tignũ in mittere
ut stillicidiũ ł flum̃ recipiat ꝗs inedes suas uł incloacã¬
sił in areã ł ñ recipiat. ⁊ ne altius tollat ꝗ sid es suas ne
luminibꝰ uicini officiat᷑. Inrusticoꝵ p̃dioꝵ seruitutes ꝗdã
cõputari recte putant aquę austũ peccoris ad aquã ap¬
pulsũ. ius pascendi. calcis quo quendȩ. arene fodiendȩ

Expanded text:
e via continet. aquae ductus est ius aquae ducendae per fundum alienum. Praediorum urbanorum sunt servitutes quae aedificomnia urbana praedia appellantur, etsi in villa aedificata sunt. item praediorum urbanorum servitutes sunt hae: ut vicinus onera vicini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium vel flumen recipiat quis in aedes suas vel in aream, vel non recipiat: et ne altius tollat quis aedes suas, ne luminibus vicini officiatur. In rusticorum praediorum servitutibus quidam computari recte putant aquae haustum, pecoris ad aquam adpulsum, ius pascendi, calcis coquendae, harenae fodiendae.
Abbreviated transcription (Latin):
nere. Plane silongiori tp̃r fundo uicini heser̃: arboresq
quas secu traxerit ineũ fundũ radices egerint: ex eo tpr
uident᷑ uicini sundo ad ꝗsitt eẽ. Insula quȩ in mari
nata ẽ quod raro accidit: occupantis sit. nullius ẽẽ enim
credit᷑. At in flumine nata. ꝙ frequent̃ accidit. siꝗdẽ
mediã partẽ fluminis tencat: cõ munis ẽ eoꝵ ꝗab utrac

Expanded text:
nere. plane si longiore tempore fundo vicini haeserit, arboresque nere. plane si longiore tempore fundo vicini haeserit, arboresque quas secum traxerit in eum fundum radices egerint, ex eo tempore videntur vicini fundo adquisitae esse. Insula quae in mari nata est, quod raro accidit, occupantis fit: nullius enim esse creditur. at in flumine nata, quod frequenter accidit, si quidem mediam partem
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑. ⁊ ꝗ lucrandi animo ea animalia retin& surtũ com¬
mittere intelligit᷑. Itẽ quȩ exhostibꝰ capimꝰ: iure gentiũ
statĩ nr̃a fiunt. ad eo ꝗdẽ ut ⁊ lib̾i homines inseruitutem
nr̃am deducant᷑. ꝗ tam̃ si euaserint nr̃am potestatẽ. ⁊ ad
suos reuersi fuerint: pͥstinũ statũ recipiunt. Itẽ lapilli¬
⁊ gẽmȩ :icet̃a quȩ inlittore inueniunt᷑: iure naturali in
uentoris fiunt. Ite ea quȩ ex animalibꝰ dñi otuo sub iectis
natas : eodẽ tͥ iure ad ꝗrunt᷑. Preterea ꝙ ꝑ alliuionẽ agro
tuo flum̃ ad iecit: iure gentiũ tͥ adꝗrit᷑. Est aut̃ allubio
increm̃ tũ latens. ꝑ allub̾ionẽ aut̃ id uidet᷑ adici. ꝙ nta
paulatĩ adicit᷑ ut intelligere ñ possis quantũ qͦqͦ mom̃to
tpris adiciatꝰ .¶ Qđ siuis fluminis partẽ aliquã extuo p̃dio
detraxerit: ⁊ uicini p̃dio appuderit. palã ẽ eã tuã ꝑ ma¬

Expanded text:
guntur: et qui lucrandi animo ea animalia retinet, furtum comguntur: et qui lucrandi animo ea animalia retinet, furtum committere intellegitur. Item ea quae ex hostibus capimus iure gentium statim nostra fiunt: adeo quidem, ut et liberi homines in servitutem nostram deducantur, qui tamen, si evaserint nostram potestatem et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipiunt. Item lapilli gemmae et cetera quae in litore inveniuntur, iure naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nata sunt eodem iure tibi adquiruntur. Praeterea quod per alluvionem agro tuo flumen adiecit, iure gentium tibi adquiritur. est autem alluvio incrementum latens. per alluvionem autem id videtur adici, quod ita paulatim adicitur ut intellegere non possis, quantum quoquo momento temporis adiciatur. 2 Quodsi vis fluminis partem aliquam ex tuo praedio detraxerit et vicini praedio appulerit, palam est eam tuam perma
Abbreviated transcription (Latin):
baꝵ naturac̾ fera net adrẽ ꝑtin&. quod ex c̃suetudine
ad uolare ⁊ reuolare solent. nã ⁊ apes idẽ faciunt quaꝵ
c̃stat ferã eẽ naturã Ceruos qͦq ita ꝗđã mansuetos hñt.
ut insiluã ire ⁊ redire solent. quoꝵ ⁊ ipsoꝵ ferã eẽ nat᷑am
nemonegat. In his aut̃ animalibꝰ quȩ ex consuetudine
ab ire ⁊ redire solent. talis regula cõꝓbata ẽ ineo usq tua¬
animũ reuertendi habere desierint: etiã tuacẽ desinun.
⁊ fiunt occupantiũ. Reuertendi aut̃ animũ uident᷑ desi¬
nere. habere G̃reuertendi ẽsuetudinẽ deseruerint.
allinaꝵ aut̃ ⁊ anserũ ñ ẽ fera nat᷑a. idq exeo pꝰ sumꝰ intelli¬
gere ꝙ aliȩ s̃ galline quas feras uocamꝰ. itẽ alii anseres
quos ferͦs appellamꝰ. Idõq si anseres tui aut gallinȩ tue
aliqͦ casu t᷑bati t̾bateue euolauerint: lic& c̃spectũ tuũ
effugerint: quocũq tam̃ lo cosint tui tuȩue eẽ intelle¬

Expanded text:
a natura est nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine auolare et reuolare solent: nam et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam: ceruos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in siluas eant et redeant, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. in his autem animalibus, quae consuetudine abire et redire solent, talis regula comprobata est, ut eo usquanimum revertendi habere desierint, tua esse desinunt et fiunt occupantium. Revertendi autem animum videntur desinere, cum revertendi consuetudinem deseruerint. Gallinarum et anserum non est fera natura idque ex eo possumus intellegere, quod aliae sunt gallinae quas feras vocamas, item alii anseres quos feros appellamus. ideoque si anseres tui aut gallinae tuae aliquo casu turbati turbataeve evolaverint, licet conspectum tuum effugerint, quocumque tamen loco sint, tui tuaeve esse intelle
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ similia. ⁊ siqua alia cõmunias̃ ciuitatũ MMullius
aut̃ s̃ res sacrę. ⁊ religiose. ⁊ scẽ. ꝙ enĩ diuini uris ẽ.¬
minis teriũ dĩ dedicatas̃. quȩ etiã ꝑ nrãm c̃stitutionẽ
alienari ⁊ obligari ꝓhibuimꝰ. exepta causa redẽptioniꝰ
c̃stituer̃. sacrũ ñẽ. s ꝓphanũ. Locꝰ aut̃ in quo sacrę¬
ecdes Edificates. etiã diruto edificio ad huc sacor
mana. ut papinianꝰ scripsit. Religio sũ locũ unꝰꝗsq
sua uoluntate fac̃. dũ mortuũ infert in locũ suum.
ncõ munẽ aut̃ locũ purũ inuito socio inferre ñlie&.
ncõ mune uõ sepulchr̃u etiã inuitis cet̾is lic& inferre.
tẽ si alienꝰ usuce fruc tꝰẽ: ꝓpͥetariã plac& nͥc̃sentiente

Expanded text:
et similia et si qua alia sunt communia civitatium. Nullius et similia et si qua alia sunt communia civitatium. Nullius autem sunt res sacrae et religiosae et ministerium Dei consecrata sunt: quae etiam per nostram constitutionem alienari et obligari prohibuimus, excepta causa redemptionis constituerit, sacrum non est, sed profanum. locus autedes edificate sunt, etiam dirupto edificio, adhuc sacer locus manet, ut Papianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. In communem autem locum purum, invito socio inferre non licet: In commune vero sepulchrum, etiam invitis ceteris inferre licet. Item si alienus ususfructus