comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sũctũdine inumotuma¬
bimpian remectio iium¬
tiquoꝵ in stitutõib⁊ p̾
cipue ex comuntariis ga¬
yi. nr̃i taminstitutõnum
q multis ꝯmentariis cõ¬
positas. Cumtres pre¬
clicti uiri prudentes nob̃
obtiuerunt. ⁊ legimoei co¬
gnouimo ⁊ pienissimũ
nraꝵ constitutonum rob̃
eis accõmodauim. ¶Sũ¬
maitaq opei alacri stu¬
clo has leges nrãs accipi¬
te e uosmet ipos sic crudi¬
tos ostencute ut spes uos
puicherima foueat. toto
legutimo o ꝑe ꝑfecto. pos¬
scei nrãm rem pubucam
inptibo cio uobis creden¬
Usticia ẽ constans. nure
⁊ ppetua uoluntas iussu¬
um cuiq tribuens ¶Iũ¬
ris prudentiac̃ ciiuinaꝵ
atq humanaꝵ reꝵ noti¬
cia ĩustiatq in iusti scĩa.
⁊ intipientib nobis ex¬
poñc iura pps̃romani
ita maxime uident᷑ posse
tradicomodisseimie. si pͥ¬
mo icui ac simpuci p̃ de¬
inde ctilgentissima atq
crãctissima int̾pretatõe
singuia tradant⁊ alioq¬
uin si statimabinicio ru¬
temad huc⁊ infirmum

Expanded text:
suetudine inumbratum ab imperiali remedio illumtiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum que multis commentariis compositas cum tres praedicti viri prudentes nobis optulerunt, et legimus et cognovimus et plenissimum nostrarum constitutionum robur eis accommodavimus. Summa itaque ope et alacri studio has leges nostras accipite et vosmet ipsos sic eruditos ostendite, ut spes vos pulcherrima foveat, toto legitimo opere perfecto, posse etiam nostram rem publicam in partibus eius vobis credenuperpetua voluntas ius suum cuique tribuens. Iurisprudentia est divinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia. et incipientibus nobis exponere iura populi Romani ita maxime videntur posse tradi commodissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum
Abbreviated transcription (Latin):
litõne ppsĩ uniu̾si ciues si¬
gnificant᷑ cõnumatis t pa¬
triciis e⁊ senatoribo plebis
aute. applłone sine patrici¬
is ei senatoribo cetĩcines
significant᷑. Sr ⁊ plebitita
lege ortensia lata non mi¬
nus ualere qͣm leges ceꝑ¬
unt. ¶ Senatus consuitũ
ẽ ad senatus mulrt atq cõ¬
stituͣt. Namcumauctus c̃
ppss romano in eum mod
ut cufficile sit eum in unũ
conuorari legis sanctien¬
de cã equin uisumẽ senatũ¬

Expanded text:
latione populi universi cives significantur, connumeratis etiam patriciis et senatoribus: plebis autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia lata, non minus valere quam leges coeperunt. Senatus consultum est, quod senatus iubet atque constituit. nam cum auctus est populus Romanus in eum modum ut difficile sit in unum eum convocari legis sanciendae causa, aequum visum
Abbreviated transcription (Latin):
uent saĩonis ur dracomis
leges. ipellare ius cuuilea¬
trenensiũ: nõ crrau̾it Sic
enĩi ius quo ppis roma¬
nus utit᷑: ins ciuile rom¬
ritum quo quirites ntũ¬
turomani eĩ aqurino
quirites appellant/s quo¬
uuꝰ sit ciuitatis nrmnis
significam. sicrai cum po¬
ctam dm̃s nec addimci

Expanded text:
t Solonis vel Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quirites appellantur. sed quoius sit civitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus n
Abbreviated transcription (Latin):
noua humanitatis rõne
ut ex ip̃a scr̃ip̃tura in stim¬
tõnis  lib̾tas ei compete
uideatur. Cum̃no e uisise:
cum q̃m h̾rdem sibi elegit
sipͥtͥmiserit ub̃tatis datõ¬
nemi seruũ reman̾e uoiu¬
isse ⁊ neminẽ sibi h̾rdem
fore ¶Infrautem an̾t credi¬
toꝵ manumute uideturqͥ
ut iam co temꝑe quo man¬
umittit souiendo nõ ẽ. ut
qui datis ub̾tatibo disiturꝰ¬
se tñ uidetur nisi aĩum qͦ¬

Expanded text:
nova humanitatis ratione, ut ex ipsa scriptura institutionis etiam libertas ei competere videatur, cum non est verisimile, eum quem heredem sibi elegit, si praetermiserit libertatis dationem, servum remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo non est, vel qui datis libertatibus desiturse tamen videtur, nisi a
Abbreviated transcription (French):
gestoꝵ sen panͣdectaꝵ inq¬
num necnõ i cet̾os uiroᷤ
simos ꝯ fecur Anhos
quatuor nbros casd mst¬
itutõnes ptiri iussim ut¬

Expanded text:
gestoram seu pandectarum, in qnum nec non ceteros viros simos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones p
Abbreviated transcription (Latin):
homines ub̃i nascebantur.¬
cier hoc iure gentium om̃
peñe contctꝰ introducti st̃
ut emptio. uenclito. locatõ
ociuctio. societas tepositũ
mutim i aui innũ abileᷤ
utimur aũ ex scripto au
ex nõ scripto ut apd gre¬
cos. ¶Scriptum eiusier.
plebicita. senatus consul¬
ta. principũ placita. ma¬
gratuũ edicta responsa p¬
rudentum. Qex est qd̃¬

Expanded text:
nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut emptio venditio, locatio conductio, societas, depositum, mutuum, et alii innumerabiles. nostrum aut ex scripto aut ex non scripto, ut apud Gr. Scriptum ius est lex, plebiscita, senatus consulta, principum placita, magistratuum edicta, responsa prudentium. Lex est q
Abbreviated transcription (Latin):
rõ int̾ om̃s romines con¬
stituit: id apd̾ oñs ppsos¬
ꝑeq custoditur. Uocatur¬
qr iusgencium qĩ quo se
pͥuus itaq romano ꝑtĩ
suo ꝓprio ꝑtim cõmuni
oniiũ hominũ iurentit᷑.
que singula qualia sunt
suis iocis ꝓp̃onem.. ¶Sͣ:
ius quidẽ ciile ex umaqͣ¬
q ciuitate appellat᷑. ułi at¬
renensium. Namsi quis

Expanded text:
o inter omnes homines constituit, id apud omnes peraeque custoditur uocaturque ius gentium, quasi quo iure pulus itaque Romanus partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utitur. quae singula qualia sunt, suis locis proponemus. Sed ius quidem civile ex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis
Abbreviated transcription (Latin):
nes appeuant᷑. ¶Piane ex
hus quedam sunt ꝑ sõa¬
les que nec ad exemplũ
trahunt᷑. qͣm hoc princeps¬
meritũ inulsit ur si cui
penamirrõgauit uł si cm̃i
sũ exempio subuenit ꝑ¬
sonam nõ m̃sgrẽctitur.
alie autẽ cumgn̾ales sũt
onis ꝓcuidubio tenent.
dicamiuris optinent au¬
ccoritatem. hocq ius ho¬
norarium: solemus ap¬
peuare. qõ qui honores
gerunt .i. mãgrãtus auc¬
coritarem huic iuri dẽde¬
runt. ¶Proponebant
qͥ ecliles cutules etuictũ
de quibodam caĩs q edic¬
tum iis iunorarii por¬
cõe. ¶Responsa pruce¬
tum sunt snĩc.⁊ õpĩnio¬
nes eoꝵ quibꝰ ꝑmissum
erat iura cond̾e. Naman¬
ciquitus in stitutumerit
ut cent qui iura pnblice
int̾pretarent᷑ quib aͣtẽ¬
sare ius respondendi da¬
cum ẽ qui uuris consulti
appellabant᷑. quoꝵ om̃iũ
snĩe. ⁊ opiniones cam au¬
ctoritatem tenebant ut
iudici recede a responsocoꝵ
nõ liceret ut constitutum¬
c̃ ¶Ex nõ scripto ius ue¬
nit ꝙ usus comꝓbauit

Expanded text:
nes appellamus. Plane ex his quaedam sunt personales nec ad exemplum trahuntur: nam quae princepsmerita indulsit uel si quam poenam irrogauit uel si cui sine exemplo subuenit, personam non egreditur.aliae autem, cum generales sunt, omnes procul dubio tenent. dicam iuris optinent auctoritatem. haec etiam ius honorarium solemus appellare, quod qui honorem gerunt, id est magistratus, auctoritatem huic iuri dederunt. proponebant et aediles curules edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones eorum, quibus permissum erat iura condere. nam antiquitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui : mancipia dicta sunt
q. ab hostilib mnanuicapi¬
untur. ¶ Scrui antẽ. aut na¬
scunt᷑. iũ fiunt. nascunt᷑ ex
añcillis nrĩs. fiunt. aũ ure
gencium .i. ex cãpͣtiuitate

Expanded text:
iam mancipia dicti sunt, quod ab hostibus manu capiuntur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt. nascuntur ex ancillis nostris: fiunt aut iure gentium, id est ex captivitate
Abbreviated transcription (Latin):
cura omĩa aĩalia docuittim
humanignis ꝓprium est¬
ris atq femine ꝯinͣgatõ
qͣm nos matrimonium
appellamꝰ. hinc lib̾oꝵ ꝓtre

Expanded text:
ocuit: humani generis proprium, sris atque feminae coniunctio, quam nos matrimonium appellamus, hinc libe
Abbreviated transcription (Latin):
tem p̃re potest qͣmqui in¬
utroq temꝑe testatoris fũ¬
it ⁊ quo facet testm̃ ⁊ quo
morcretͣcurecto autẽ li b̾t¬
as tunc dari uidetur cum
nõ abano ẜuum manum¬
itti rogat s uetud ex suo te¬
uit. ¶ Uba antẽ fidi comis¬
tur. peto rogo uolo mando
fidei tueꝰ mĩtto que pinde
singia firma sunt. itq si
inusu nõ fuisse s: primi
lucius lentulus excuiꝰ ꝑ¬
sõa qͥ fid̾i comissa ceperiit.
cocticibos introduxit. Nã
cum decedit in affricam
scripsit coditios extest¬
m̃ito confirmatos qui¬
bo abi. augusto peciit ꝑfi
di cõmissum ut face̾t ali¬
quid ⁊ cum ciinus. nigꝰ¬
tus noluntatẽ ciad miꝰ¬

Expanded text:
potest quam qui utroque tempore testatoris fuerit, et quo faceret testamentum et quo moreretur. directo autem libertas tunc dari videtur, cum non ab alio servum manumitti rogat, sed velut ex suo teult. Verba autem fideicommistur; ‘ peto, rogo, volo, mando, fidei tuae committo ’. quae perinde singula firma sunt atque si um non fuisse, sed primus Lucius Lentulus, ex cuius persona etiam fideicommissa coeperunt, codicillos introduxit. nam cum decederet in Africa scripsit codicillos testamento confirmatos, quibus ab Augusto petiit per fideicommissum ut faceret aliquid: et cum divus Augustus voluntatem eius im
Abbreviated transcription (Latin):
obligatus ꝑmaneat.
at isqui utend̃ accepit
sane quidem eractam
diligentiam custodiẽ¬
te rei p̾stare iubetꝰ. Nec
sufficit citantã cliligẽ¬
ciam adhibuisse qntã
insuis reb adhibere
solitus c̃. si mͦ alus di¬
custodire. S pp maior
sus nõ tenctur. si mͦ ñ
ip̃i culpa: iscasus in¬
tͥuenit. anoqͥn siid qd
tibi domi cõmodatum
c̃ ꝑegre tecum ferre ma¬
fragio amiscris. dubi-¬
cete accepta. ui constit¬
uta res tibi utenda da¬
ta c̃. alio qͥn m̃cede int̾¬
ueniente. locatꝰ tibi us¬
us rei uidetur. gratuit
cnĩ debet ec̃ comodatũ.

Expanded text:
obligatus permanet. at is qui utendum accepit sane quidem exactam diligentiam custodiendae rei praestare iubetur, nec sufficit ei tantam diligentiam adhibuisse quantam suis rebus adhibere solitus est, si modo alius dicustodire: sed propter sus non tenetur, si modo non ipsius culpa is casus intervenerit. Alioquin si id quod tibi commodatum est, peregre tecum ferre mafragio amisercede accepta vel constituta res tibi utenda data est. alioquin mercede interveniente locatus tibi usus rei videtur: gratuitum enim debet esse commodatum.
Abbreviated transcription (Latin):
nec uir nec uxor nec nup¬
cie nec . mmͥ. nec dos intel¬
ligitur. Itaq hu quiexeo
coitu nascunt᷑ inpotestate
prĩs nõ sunt. S tales sunt

Expanded text:
nec vir nec uxor nec nuptiae nec matrimonium nec dos intellegitur. itaque ii qui ex eo coitu nascuntur in potestate patris non sunt, sed tales sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ti contͣ cum pp̃ repetito¬
nem concicticia accõ.
¶Nampinte ab co conci
st pot si apparet cum
dare oporte̾. ac si mutu¬
um accẽpiss. Undẽ pu¬
pillus siei sñ tutoris. an¬
ctoritate nõdebitum ꝑ
crrorem datum c̃. non
tenctur ĩ debiti conclic
cõne magis qͣm mutui
dãtone. ¶ S hec spes ob¬
ugonis nõ uidetur ex
octu consist̾e cumis qͥ
soluendi animodat..
atur magis distrasx
trarere Gtemis cuireᷤ
alqua. utendadatur
.i. acomodat᷑. re obliga¬
tur ⁊ tenet᷑ comodati
accone. s is ab eo qui
mutuũ accepit: lon¬
ge cistat. Namq non
ita res datur: ut cifi
at.iobid deca re ip̃a
restituenda tenẽtinzet
is quid qui mumnum
accepit. si quolibet for¬
tuito cãu ꝙ accepita¬
miscrit: ueluti incen

Expanded text:
contra eum propter repetitionem condicticia actio; nam proinde ei condici potest ‘ si paret eum dare oportere ’ ac si mutuum accepisset. unde pupillus, si ei sine tutoris auctoritate non debitum per errorem datum est, non tenetur indebiti condictione, non magis quam mutui datione. sed haec species obligationis non videtur ex contractu consistere, cum is qui solvendi animo magis distrahere trahere. Item is cui res aliqua utenda datur, id est commodatur, re obligatur et tenetur commodati actione. sed is ab eo qui mutuum accepit longe distat: namque non ita res datur ut eius fiat, et ob id de ea re ipsa restituenda tenetur. et is quidem qui mutuum accepit, si quolibet fortuito casu quod accepit amiserit, veluti incen
Abbreviated transcription (Latin):
aleficio. ct puoe nt de
hiis que exoctu sunt
dispiciam. ¶Harum
eque. q̃tuor spes sunt
an eni recontrahit᷑ aũ
u̾bis. aii littis. an̾ cõn¬
sensu dequibꝰ singu¬

Expanded text:
aleficio. prius est, ut de his quae ex contractu sunt dispiciamus. harum aeque quattuor species sunt : aut enim re contrahuntur aut verbis aut litteris aut consensu. de quibus singu
Abbreviated transcription (Latin):
mensura ue constant.
ueniti uino. olco. fru¬
mento. peccunia nua¬
ta ere. argento.auro qͣs
res ai nuando. aui ap¬
do in hoc damo nt acci¬
pientium fiant ⁊ qn
mutuũ appellatumẽ
qr ita ame tibitrada¬
tur.ut exmeotinifi¬
accõ que uocatur cõn¬
cicto. ¶Isqͣ qui non
tebitum accepit abeo

Expanded text:
mensurave constant, veluti vino, oleo, frumento, pecunia numerata, aere, argento, auro, quas res aut numerando aut do in hoc damus ut accipientium fiant, et qumutuum appellatum sit, quia ita a me tibi datur, ut ex meo tuum fiactio quae vocatur condictio. Is quoque, qui non debitum accepit ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
darum cã factã integrum
sit restitut᷑. Utiq nõ erit
ticentum reuocari ubta¬
tes. quia semel competie¬
runt iec costitͣntõ nb̃tatũ
tuendarum cã introducta
c̃. ergo si ub̾tates mile sũt
date cessat constituto. quid
gͦ. si uiuns dedit ubtatis
ui mortis cã. ⁊ ne de hoc q̃ra¬
tur utr̃ infraudem creiato¬
rum anñ fc̃m sit: id circo

Expanded text:
darum causa factam in integrum sit restitutus? utique non erit dicendum revocari libertates quae semel competierunt. Haec constitutio libertatum tuendarum causa introducta est: ergo si libertates nullae sint datae, cessat constitutio. quid ergo, si vivus dedit libertates vel mortis causa et, ne de hoc quaeratur, utrum in fraudem creditorum
Abbreviated transcription (Latin):
pͥtoris edicto. s eo nre q
consensu receptum est.
introducta ẽ. ecce enĩ cum
dat. om̃s res ci corꝑales
encorpales queq ci debi

Expanded text:
ris edicto, sed eo iure quod consensu receptum est, introducta est. Ecce enim cum dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque e
Abbreviated transcription (Latin):
qua ex familia. ⁊ octano
unde libi proniproneq¬
pentes coꝵ utrampconsti¬
tutõnem iam qͣm deuire
pr̾onatus fecimo penitus
ad similitudiem succõnis
ingenuoꝵ lib̾tinoꝵ succõ¬
nes põsnimus quasusq
ad qͥntum tm̃m gradu
cortauimꝰ ut sit. aliq̃ int̾
ingennos ⁊ ub̾tos clifferẽ¬
cia. Sufficit eis tam contͣta¬
bulas bonoꝵ possõ qͣmuñ
legitimi ⁊ mde cognatier
quib possunt sua iuriue¬
dicare omĩ scrupulositate
⁊ mertricabin errore dua¬
rũ istaꝵ bonoꝵ possonũ

Expanded text:
quam ex familia et octavo quam ex familia et octavo unde liberi patroni patronaeqconstitutionem nostram, quam de iure patronatus fecimus, penitus ad similitudinem successionis ingenuorum libertinorum successiones posuimus, quas usque ad quintum tantummodo gradum coartavimus, ut sit aliqua inter ingenuos et libertos differentia, sufficiunt eis tam contra tabulas bonorum possessio quam unde legitimi et unde cognati, ex quibus possint sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonorum possessionum
Abbreviated transcription (Latin):
dat bonoꝵ possõnem que
nocatur ũnde lib̃i. ¶ Scdo
nõ decem ꝑsonis qͥͣs crͣnco
mmumissori p̾ferebat.
fino qͣm ex fiua tr̃ soror sũ
consanguinci ss̃ nt̾mi.
Quarto cognatis ꝓ̃rimis¬
¶ Qinnto cum qua ex fĩmi¬
na. ¶Serto prono ci patro¬
Septimo niro n irori.
Sitano cognatis manu¬
missoris. S cas quitem
p̾toria induxit mrisdictõ
anobis tñ nichilicurio¬
consfitutõib omia corri¬
gentes. contͣ tabuuas qui¬
demci scõm tabtas̾. bon¬
oꝵ possõnes admisimus
ut pote neccͣias cõstitutiᷤ
nec nõ ab intestato. undo
so sermone suꝑnacuam
ostendimꝰ. cum enĩ pfa¬
deemancipatõne uteroꝵ
fetimus: omĩbo pentibo
cisdeq manumissoribꝰ¬
contracta fiducia manum¬
issionem face dedit. ut ip̃i
mamimissio coꝵ hoc in
se hat prmmilegiũ ⁊ super¬
Sublatagͥ p̾fata qͥnta bo¬
noꝵ possonc ingradum
crꝰ sertam aña bonoꝵ pos¬
tam fecimus qm p̾torꝓr¬
imis cognatis pollicetur
co fu̾at bonoꝵ possõ tam¬

Expanded text:
dat bonorum possessionem quae vocatur unde liberi. secundo tio decem personis quas extraneo manumissori praeferebat filio quam ex filia, frater, soror, sive consanguinei sive uterini: quarto cognatis proximis: quinto tanquam ex familia: sexto patrono et patroseptimo viro et uxori: octavo cognatis manumissoris. Sed eas quidem praetoria induxit iurisdictio. nobis tamen nihil incurioconstitutionibus omnia corrigentes, contra tabulas quidem et secundum tabulas bonorum possessiones admisimus utpote necessarias constitutas, nec non ab intestato unde lso sermone supervacuam ostendimus: cum enim praefade emancipatione liberorum fecimus, omnibus parentibus eisdemque manumissoribucontracta fiducia manumissionem facere dedit, ut ipsa manumissio eorum hoc in se habeat privilegium et supersublata igitur praefata quinta bonorum possessione, in gradum eius sextam antea bonorum postam fecimus, quam praetor proximis cognatis pollicetur.co fuerat bonorum possessio, tan
Abbreviated transcription (Latin):
comprehensuẽ. qͣm neꝙ
conoꝵ possonib queab
intestato ueniñt. neq eiᷤ
que ex testam̃to sunt ꝓͥ¬
tor stabili iure cõnma¬
narium auxiliũ ꝓut res
crigit accomodauit .s. his
quiex legibꝰ senatus con¬
sultis constõib principu
ernouo nire nl extestam̃¬
to ułabintestato ueniũt

Expanded text:
comprehensum est, quam neque bonorum possessionibus quae ab intestato veniunt, neque eis quae ex testamento sunt, praetor stabili iure connumeranarium auxilium, prout res exigit, accommodavit scilicet his qui ex legibus, senatus consultis, constitutionibus principum ex novo iure vel ex testamento vel ab intestato veniunt
Abbreviated transcription (Latin):
nram accomodiiumr ei
ne hio rescͥptonis nr̃e em¬
olum̃tum. iua rõne irrit
fiat. si fiscus bon .a agnosce
uo. ittendunt: sciant com¬
oto pecuniario pfere̾ndã
ub̾tatis cam̃. uta bonaco¬
genda ut nb̃tas sania sit
hiis qui cam adipisci po¬
tuerunt. si ixretutas exte¬
scripto subuentũ ẽ .⁊ lib̾ta¬
tib ⁊ de functis. ne bonac
oꝵ acrectitorib possideantꝰ
⁊ ueneant: ic̾te si fi̾unt ex
hac cã bonaadita: cessat
bonoꝵ uenditõ. extitit eĩ
ee fimicti de fensor. ⁊ quidy
toncus quide solito cregi¬
torib cauet. ¶In primis
hoc rescriptum ẽ tociens loc̃
p̾t: quociens testam̃to ub¬
tates datt sunt: quid gͦsiq¬
nis intestatus decedens co¬
dicillis nb̃tatem ded̾it nec
adita sit ab intestato here¬
ctitas fauor ne constonis
celebit iocum ħre: certesi
tͣrstatus decedat ⁊ codituts
ceccrit ub̾tatem: compet̾ii
c̃im neminictubiumc̃.

Expanded text:
ram accommodamus. et ne huius rescriptionis nostrae emolumentum alia ratione irritum fiat, si fiscus bona agnoscere stris attendunt scient, commodo pecuniario praeferendam libertatis causam, et ita bona cogenda ut libertas his salva sit qui eam adipisci potuerunt si hereditas ex tescripto subventum est et libertatibus et defunctis, ne bona eorum a creditoribus possideantur et veneant. certe si fuerint ex hac causa bona addicta, cessat bonorum venditio; extitit enim defuncti defensor, et quidem idoneus, qui de solido creditoribus cavet. Inprimis hoc rescriptum totiens locum habet, quotiens testamento libertates datae sunt. quid ergo, si quis intestatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. certe si testatus decedat et codicillis dederit libertatem, competere eam nemini dubium est.
Abbreviated transcription (Latin):
rogatorem ꝑ tnat. nisisu¬
psint auepsone que exn¬
ostra constone patremin
quidem iure arrogator ñ
trnetur: s noĩc fuii conue¬
nit᷑ ⁊ si noiu̾it eum defen¬
der ꝓmittit᷑ creditoribop
competetes nrõs magisti¬
atus bona que ei cumu
suf. futura fuissent. sise
aueno iuri nõ subietiss̃.
posside i legitimo m̃ ea

Expanded text:
rogatorem transit, nisi supersint aliae personae quae ex nostra constitutione patrem in quidem iure adrogator non tenetur, sed nomine filii convenietur et, si noluerit eum defendere, permittitur creditoribus per competentes nostros magistratus bona, quae eius cum usu fructu futura fuissent, si se alieno iuri non subiecisset, possidere et legitimo modo ea
Abbreviated transcription (Latin):
qui testamento fro deces¬
serint. Namsianenus p̃¬
tumꝰ seres fuit institutꝰ
qͥmins herectitatem iure
quili.idire nõ potat. cum̃
institutõ nõ ualeleat. ho¬
nͥario tñ iure bonoꝵ possor
efficiebatur. uidelic cum
ap̾tore adiuuabatur s ⁊
hic a nr̃a constitutonc ho¬
ue recte heres instituitur
qi ⁊ iurc qiuili non inͣcõg¬
nitus. Aliq̾n tñ neq em̃¬
cñdandi n inpugnandi
nct̃is niris s magis con¬
dat scd̃m tabulas bonoꝵ¬
possõnem. ¶Itẽm. ab inte¬
stato suos herctas ⁊ agna¬
iure nõ funtinam u̾tor
reredem face nõ potest ꝑ
iuris constitutõnem. hxrx
des fiunt. ucluti ꝑsenatuᷤ
consuitum ⁊ constitutões
printipaies. S cum p̾tor¬
eis dat bonoꝵ possõnem
ssõnibo dandis dumnus
id agebat nequis sñ succ¬
essore moriatur. Nam. au¬
gnstissimis finib consti
ex bono ⁊ equodilatauit.¬
¶ Sunt. nit bonoꝵ possõnes
ex testamento quid̃ res ał ls
¶Prima que pret̾itis uib̃tis

Expanded text:
qui testamento facto decesserint. nam si alienus postumus heres fuerit institutus, quamvis hereditatem iure civili adire non poterat, cum institutio non valebat, honorario tamen iure bonorum possessor efficiebatur, videlicet cum a praetore adiuvabatur: sed hic e nostra constitutione hodie recte heres instituitur, quasi et iure civili non incognitus. Aliquando tamen neque emendandi neque impugnandi veteris iuris, sed magis condat secundum tabulas bonopossessionem: item ab intestato suos heredes et adgnaiure non fiunt nam praetor heredem facere non potest: per iuris constitutionemdes fiunt, veluti per senatus consultum et constitutiones principales: sed cum eis praetor dat bonorum possessionem, ssessionibus dandis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustissimis finibus constiex bono et aequo dilatavit. Sunt autem bonorum possessiones ex testamento quidem hae. prima quae praeteritis liberis
Abbreviated transcription (Latin):
mortemcio: sous is proñ
reatur cui assignatus est.
eiceti lib̾i qui ip̃i qͦ ad ca¬
tem bona nuila. adsign¬
atoneint̾uenienit parit᷑
ad mittuntꝰ inchiliuris in
mis bonis sxant.s ita de¬
mum pͥstinum ius recipi¬
unt. si is cui. assignatus est
decesscrit nuns ubis reu¬
signare ꝑmittitꝰ datur.r
hec ad signandi facuitas
quos in potͣate ẜt. ad sign¬
crat. uinde querebat᷑ siei cui

Expanded text:
mortem eius solus is patronus habeatur, qui adsignatus est, et ceteri liberi, qui ipsi quoque ad eadem bona, nulla adsignatione interveniente pariter admitterentur, nihil iuris in his bonis habeant. sed ita demum pristinum ius recipiunt, si is cui adsignatus est decesserit nullis liberis relsignare permittitur. Datur autem haec adsignandi facultas quos in potestate habet, adsignceat. unde quaerebatur, si eum cui
Abbreviated transcription (Latin):
nis sepe piuires extent
clispari gractu ꝑsõne. ne
accones crectitoꝵ de feran¬
tur. sz hrent quos conue¬
nirent. ⁊ ne facile in pos¬
mittant᷑. ci co modo sibi
cõsulerent. i deo petende
itaq ei pentibo tã nat᷑alibꝰ

Expanded text:
nis saepe plures extent dispari gradu personae : ne actiones creditorum differrentur, sed haberent quos convenirent, et ne facile in posmitterentur et eo modo sibi consulerent, ideo petendae itaque et parentibus tam naturalibus
Abbreviated transcription (Latin):
sõnem nõ pecierit. eiusd
gradus ꝑsonis adcrestit.
nem ex successorio edc̃o
pouicetur. ac siis qui pre¬
cedebat ex conño nõcet᷑.
ssiquis itaq delatam sibi
bonoꝵ possõnem repudi
statimceti creod̾ edicto ad¬

Expanded text:
sionem non petierit, eiusdem gradus personis adcrescit: nem ex successorio edicto pollicetur ac si is qui praecedebat ex eo numero non esset. si quis itaque delatam sibi bonorum possessionem repudiastatim ceteri ex eodem edicto ad
Abbreviated transcription (Latin):
familias in testatus mori¬
tur. Nam. ⁊ prius testin nõ
uaiet ruptũ aposf̾iore:
post̾ius eq nullas ires
ñt. cumexeo nemoheres
extitit ¶ S si quis p̾riore

Expanded text:
s intestatus moritur: nam et prius testamentum non valet, ruptum a posteriore, et posterius aeque nullas vires habet, cum ex eo nemo heres extiterit. Sed si quis priore t
Abbreviated transcription (Latin):
in eo ctarum rerum heres
scͥptus sit. iure ualere ꝑm̃
ac sireꝵ mencio fcã nõ e̾et
S tencri heredem scͥptum
ut ꝯtempt. sit rebo sibid¬
atis aũ smppleta qͣrta ex
lege faltidia. hxreditatem
restituat hiis qui in prio
ex p̾ssumẽ tubitari non
oportet i ruptum quidẽ
testin hoc mͦ efficitur. ¶alio
ait̾ quoqmodo testam̃ta
iure fcã infirmantur uelu¬
ticum isqui fec̾it testmnca
motuis accicit primo libro
retulim hoc a ca̾uirrita fi
testamenta qm̃r cum sali¬
oqn.i que rumpantur ir¬
rita sunt. ⁊ que statim ab
inicio nõ iure fiumt irrita
rita fiunt possumꝯ nichoᷤᷤ
rupta dicẽss qr sane ꝯmo¬
ctiꝰ erat. singulas cãs sing¬
uus appellonibꝰ clistingui

Expanded text:
in eo certarum rerum heres scriptus sit, iure valere, perinde ac si rerum mentio facta non esset, sed teneri heredem scriptum, ut, contentus rebus sibi datis, aut suppleta quarta ex lege Falcidia, hereditatem restituat his qui in priorexpressum est, dubitari non oportet. ’ et ruptum quidem testamentum hoc modo efficitur. Alio quoque modo testamenta iure facta infirmantur, veluti cum is qui fecerit testamentum modis accidit, primo libro rettulimus. Hoc autem casu irrita fieri testamenta dicuntur, cum alioquin et quae rumpantur, irrita fiunt, et quae statim ab initio non iure fiunt, irritarita fiunt, possumus nihilo minus rupta dicere. sed quia sane commodius erat singulas causas singulis appellationibus distingui,
Abbreviated transcription (Latin):
te captos ẜeant fiuos ne¬
potes cuiꝯcũq sexus ni
grattus liceat cis. ei si pu¬
beres sint.ad exemplum
pupillaris substitutõr
certas ꝑsonas substitũ¬
cre. Sin x resipuerint cã¬
tem substitutom infir¬
mari:⁊ hoc ad exempiũ
pupillaris substitutõis
q̃ postq̃. pupius. adole¬
int infirmatur. Igitur
inpupilari substitutor̃
scdm p̾fatum modũ or¬
dinata. duõ quodamm
sunt testam̃ta. at̾um pa¬
tris. Alt̾m filii. tãqͣm si ip̃t
fili sibi heredem institui
¶Sin autẽ quis ita formi¬
dolosus sit ut timeret ne
ꝯfiliocio pupillus adhuc
co q. palam substitutũ
accepit post obitum ci
piculo insittiaꝵ subit̾et᷑
nuigarem quidem sub¬
stitutom palam facerei
in primis testiptib scri¬

Expanded text:
te captos habeant filios potes cuiuscumque sexus vel gradus, liceat eis, etsi puberes sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas personas substituere: sin autem resipuerint, eandem substitutionem infirmari, et hoc ad exemplum pupillaris substitutionis, quae, postquam pupillus adoleverit, infirmatur. Igitur in pupillari substitutione secundum praefatum modum ordinata duo quodammodo sunt testamenta, alterum patris, alterum filii, tamquam si ipse filius sibi heredem instituisSin autem quis ita formidolosus sit, ut timeret, ne filius eius pupillus adhuc ex eo quod palam substitutum accepit, post obitum eius periculo insidiarum subiceretur: vulgarem quidem substitutionem palam facere et in primis testamenti par
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗiit̾ alq temp̃e decesser¬
it alus sit eiheres. S hoc
soium ꝑmissum ẽ ut cũ
ꝑ fidi cõmissum testator
rũpatur irritum ue fiatt᷑
tatore ip̃i testam̃tii uiciã.

Expanded text:
intra aliquod tempus decesserit, alius ei sit heres: sed hoc solum permissum est, ut eum per fideicommissum testator rumpatur irritumve fiat. tatore ipsius testamenti ius
Abbreviated transcription (Latin):
priore ꝑte testicaũe nem
⁊ adhuc inpierre apiã¬
tur ¶Illud paiamẽ non
itro min ualere substitu¬
in huisdem tabius scrip¬
ta sit quibosibi quisq
heredem instituiss qmu¬
is hoc puꝑillo piciosũ
sit.¶ Nonsomme rere¬
cibo institutis impusi

Expanded text:
rte testamenti cavere ne et adhuc impubere aperiantur. illud palam est, non ideo minus valere substituin iisdem tabulis scripta sit quibus sibi quisque heredem instituisset, quamvis hoc pupillo periculosum sit. Non solum autem heredibus institutis
Abbreviated transcription (Latin):
pssit nõ ad missurũ se here¬
clitatem eiꝰ qui litis cã pͥn¬
cipem heredem reliquerit.
n tabulas nõ legitime fi¬
ctas in quibo ip̃e obeanca¬
nͣsam heres institutꝰ erat
Au̾ctas desit aliguid ad ꝙ¬

Expanded text:
ssit, non admissurum se hereditatem eius qui litis causa principem heredem reliquerit, neque tabulas non legitime factas in quibus ipse ob eam causam heres institutus eratauctoritas desit aliquid adep
Abbreviated transcription (Latin):
gñus ant tibrris ul ei qui
coꝵ nouissimo impntes
morietur substitui potest.
angulis quitr a neminẽ
coꝵ ad intestato decedere
nourt Nouissimo. si ius
iegntimaꝵ hraitatum ĩ¬
integrum int̾eos cstodi¬
re uelit. ¶ Substituitur
autẽ impubi. aut noĩatĩ
bou̾bis uocantur: ex sub¬
stitutõne imputx filio
culo gͥ nsq ad qͣuatuorde¬
cim annos substitui pot̃
⁊ si hoc tẽpꝰ excesserit sub¬
stitutõ euanescit ¶Eern¬

Expanded text:
gulis autem liberis vel qui eorum novissimus impubes morietur, substitui potest. singulis quidem, si neminem eorum intestato decedere voluit: novissimo, si ius legitimarum hereditatium integrum inter eos custodiri velit. Substituitur autem impuberi aut nominatim, verbis vocantur ex substitutione, impubere filio culo igitur usque ad quattuordecim annos substitui potest, et si hoc tempus excesserit, substitutio evanescit. Extran
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑs. ante auenata ita delttꝰ
sinõ adimentti animo a¬
uenata sit ¶ Siquis debi¬
tori suo lib̾.atonem lẽgͦa¬
Abherede cius pot̾ hr̃s pc̾it.¬

Expanded text:
s autem alienata ita debetur si non adimendi animo alienata sit. Si quis debitori suo liberationem legavab herede eius potest heres p
Abbreviated transcription (Latin):
c. S. ̃ pot̾ adebitore conuc¬
quisut ad tͣempe inłr ne
heres petat ẽĩ ex contrario
sidebitor crectitori suo qd
atum sinichil pius c̃ in
debitum ei pure iegau̾it.
utie ẽ legatum pp repre¬
sentatoncisq si uiuo tes¬
tatore mies uenit aut con¬
aitõ extit̾it papinianus
iegatumqr scmel constitit
ctum eẽ legatum qr in eã
nõ põtest. ¶S si urorima¬
ritus dotem icgiu̾it: nalz
legitum qr plenius est
legatum. qͣmdedote actio
s si qͣm nõ accepit. dotem

Expanded text:
 et potest a debitore convequis vel ad tempus iubere, ne heres petat. Ex contrario si debitor creditori suo quod atum, si nihil plus est in debitum ei pure legaverit, utile est legatum propter repraesentationem. quodsi vivo testatore dies venerit aut condicio extiterit, Papinianus legatum, quia semel constitit.ctum esse legatum, quia in eam non potest. Sed si uxori maritus dotem legaverit, valet legatum, quia plenius est legatum quam de dote actio. sed si quam non acceperit dotem
Abbreviated transcription (Latin):
ad hib̃i. ¶Set cumaliq
extestib testi quidem fati¬
endi tẽpr᷑ lub estimabatur
p̾ea u̾o seruus apparuit.
tamdinus adrianus cato¬
nio ucroqͣm p̾ea cliuus se¬
ucrus ⁊ antoninꝰ rescri¬
pserunt subuenire secr
sua ub̾alitate testamento

Expanded text:
adhiberi. Sed cum aliquis ex testibus testamenti quidem faciendi tempore liber existimabatur, postea vero servus apparuit, tam divus Hadrienus Catonio Vero quam postea divi Severus et Antoninus rescripserunt, subvenire se ex sua liberalitate testamento
Abbreviated transcription (Latin):
pacis recte po stt gͣn¬
man uictor existat
nõ solro
mos tramites calup¬
miañtium iniquita¬
iiris religͣiõsissimꝰ
qͣm uictiis hostibꝰ criump¬
cia nris uictorus a cereiti
nimme p̾ct̾itis it̾mdicioi
romanc nroq addittĩpio¬

Expanded text:
pacis recte possit gubmanus victor existat non solum mos tramites calumniantium iniquitaiuris religiosissimus quam victis hostibus triumptia nostris victoriis a caelesti numine praestitis iterum dicioni Romanae nostroque additae i
Abbreviated transcription (Latin):
ut nr̃a autte nrisq suasio¬
nibo componant in stͣittõ¬
nes ut liceat uobis prima
iegum cmmiabula nõ. ab an¬
tiquis fabũtis discẽ s abĩ¬
aureos qͣm anime nr̃e nic¬
tinet argunientis accipia¬
nt. Et q in priori tempe
uix post quadrieninum
priorib contingebut ut
tun costitutõnes impato¬
rias legtrent. hoc nos a pͣri¬
morctio in grecdi aminidig¬

Expanded text:
ctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imaures quam animae vestrae nitinet argumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamin
Abbreviated transcription (Latin):
etas i neccͣia pegrinatõ.
cac seꝑt sunt im̃pedim̃to
curator neq c̾tis u̾biͣs nr
p̾sente. ad ũ sario immo
picrumq ignorantt co
ꝯstituit᷑. Cuicumq enim
ꝓmiscris rem̃ tuamagẽ
Añde fende is ꝓcuritortu¬
us intringitur ¶tñtores
acuratores q̃madin cõ¬
stituunt᷑. primo ͤ ͦ positũ¬
est desatisdatõnibus. N¬
atisdatonum modus.a¬
iins antiquitati placuit.
auum nouitas pusum
ampicraẽ. olm enimsi
mreni agebatur Satis¬
darc podor compeueba¬
tur. ut si uictus cit. nec
ip̃ĩm rem restituerit n
utis estimatonẽ ci pot̾i

Expanded text:
etas et necessaria peregrinatio causae saepe impedimento ocurator neque certis verbis neque praesente adversario, immo plerumque ignorante eo constituitur: cuicumque enim permiseris rem tuam agere aut defendere is procurator intellegitur. Tutores et curatores quemadmodum constituuntur, primo 11 DE SATISDATIONIBUS Satisdationum modus alius antiquitati placuit, alium novitas per usum amplexa est. Olim enim si in rem agebatur, satisdare possessor compellebatur, ut, si victus nec rem ipsam restitueret nec litis aestimationem, po
Abbreviated transcription (Latin):
urbanoꝵ sunt ẜuitutes q̃
eitificiis in herent. ioq ui¬
qͣm ecrificia omĩa urbana
iniulla edificata sunt. It̾
pͥcdioꝵ urbanoꝵ sunt ser¬
nitantes heẽ ut uitinus
roncra uitini sustincat
ut inparictem ciꝰ liceat
uitino tignoũ in pon̾e. ut
stilliciuum ut flumen re¬
cipiat quis medes suasl
q̃ ut nõ recipiat ⁊ ne alti
tollat quis edes suas nelu¬
miniuicini officiat. ¶In
quidam computari recte
putant aque haustum poc
oris ad aq̃m appulsum iuᷤ
pascendi. caltis cõq̃nde a¬
rene fodiende. so autẽ hee¬
scruitutes p̾dioꝵ appellã¬
tur qr sinc p̾ctiis constitui
nõ possunt.Nemo cnuim
potest seruitutẽ ad quire
Si quis uenit nicino aliꝙ
ius constrtũc pãctõnibo
atq stipulatõib id effire̾
debet. pot̾ ⁊̃ intestamento

Expanded text:
urbanorum sunt servitutes quae aedificiis inhaerent, ideo uriam aedificia omnia urbana in villa aedificata sunt. item praediorum urbanorum servitutes sunt hae: ut vicinus onera vicini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium vel flumen recipiat quis in aedes suas vel non recipiat: et ne altius tollat quis aedes suas, ne luminibus vicini officiatur. In quidam computari recte putaoris ad aquam appulsus, ius pascendi, calcis coquende, arene fodiende. Traditio servitutes praediorum appellantur, quoniam sine praediis constitui non possunt. nemo enim potest servitutem adquirerSi quis velit vicino aliquod ius constituere, pactionibus atque stipulationibus id efficere de
Abbreviated transcription (Latin):
que sui nãt̾ura tangi posst̃
ueluti funtus romo. nes¬
tis aurum argentum ⁊ de¬
niq ale res innuabiles
Incorꝑales aute sunt que
tingi possunt nõ. qualia
sunt ca que in uirc sunt.
sicut horditãtes ususf. usu
nec ad rem ꝑtinet q in ħr¬
ditate res corꝑales contin̾¬
tur. Nam.⁊ fructus qui ex
fundo ꝑcipiunt᷑ corpales
corꝑale ẽ. ucluti fundus ħo
truendi ⁊ ip̃m nis obligõ¬

Expanded text:
 sui natura tangi possunt: veluti fundus, homo, vestis, aurum, argentum et denique aliae res innumerabiles. Incorporales autem sunt quae tangi non possunt. qualia sunt ea qsicut hereditas, usus fructus, nec ad rem pertinet quod in hereditate res corporales continentur: nam et fructus qui ex fundo percipiuntur corporales corporale est, ueluti fundus, hofruendi et ipsum ius obligat
Abbreviated transcription (Latin):
ratoris ꝑsõam indicatu
solui satisdatõnis ꝑsouep¬
nes stipulatõnes firmares
pon̾e ꝑ qͣm ip̃e sui ꝓcurato¬
ris fideinssor existat ꝓoĩb̾
indicat᷑ solui satudatonis
clausul ubi ide ypotheca
exͣ inclitiũ cau̾it. ut tam ip̾e
qͣm hxredes sui obligent᷑.

Expanded text:
ratoris personam per iudicatum solvi satisdationis sollemnes stipulationes firmare vel ponere, per quam ipse sui procuratoris fideiussor existit pro omnibus iudicatam solvi satisdationis clausulis. ubi et de hypotheca extra iudicium caverit, ut tam ipse quam hered
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in accone furtima¬
nifesti diximo set inqua¬
drupio mest :⁊ rei ꝑsecutõ
ut prna tripti sit sũ com¬
prehendatur raptor imi¬
pso de uicto sũno. riducutũ
ẽ enim ienioris ẽe coditõ¬
nis cum qui ni rapit. qui
qui clam amonet quia
tñ ita competit accõ sido¬
qui. aliquo errore in duc¬
⁊ inpriidens. eẽ iuris coa¬
nimo rapuit qi dño lice¬
at rem suã iͥ ꝑ uim aufe¬

Expanded text:
sicut in actione furti manifesti diximus: sed in quadruplo inest et rei persecutio, ut poena tripli sit, sive comprehendatur raptor in ipso delicto sive non. ridiculum est enim levioris esse condicionis eum qui vi rapit quam qui clam amovet. Quia tamen ita competit haec actio, si doqui aliquo errore induc imprudens iuris eo animo rapuit quasi domino liceat rem suam etiam per vim aufe
Abbreviated transcription (Latin):
qui forte scalas fenestri
supponit. iñ ip̾as fenests̃
ui hostium effringit ut
alio furtum face̾t. qui ne
ferramenta ad effringend̃
Au scalas ut fenestris suppo¬
poncrentur cõmodauit.
ad furtum fatientum. ad¬
piouit. s tin consiuum
teant. itq ortatus ẽ ad fur¬
tum fatientum nõ tene¬

Expanded text:
te fenestris supponit aut ipsas fenestras vel ostium effringit, ut alius furtum faceret, quive ferramenta ad effringendum aut scalas, ut fenestris supponerentur, commodaverit, ad furtum faciendum adhibuit, sed tantum consilium dedit atque hortatus est ad furtum faciendum, non tene
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ sartinatore cliximo
cad.iad eum cuicõmoda¬
ta res ẽ tnͣsferenda netes
existimabant. Namoi ut
ille fuuo mͥcedem accipei¬
endo custodiam p̾stat.ita
is qͦr qui comodatũ uten¬
st custodiam p̾stare ¶S¬

Expanded text:
ne et sarcinatore diximus, eadem et ad eum cui commodata res est transferenda veteres existimabant: nam ut ille fullo mercedem accipiendo custodiam praestat, ita is quoque qui commodum utenhabet custodiam praestare. s
Abbreviated transcription (Latin):
sit aeluti siquis uboꝵ no¬
stror qui mpotestatems
ri pignoris cãdedit sub¬
tnt. ¶Initium furti tenc̾¬
rpr̃ qui furtu nõ fecit qr

Expanded text:
fit, veluti si quis liberorum nostrorum, qui in potestate nostra ri pignoris causa dedit subtraxerit. Interdum furti tenetur, qui ipse furtum non fecer
Abbreviated transcription (Latin):
ucto cepͥrende ꝑmisit ser¬
no qsdamres ad eum ꝑ¬
ferre. utrum furti ans ni
corrupti mcntõ cenͤatur
ticiꝰ ĩnentro. et cum nob̾
suꝑ hanc ciubitatõnem
suggestumc̃ .i antiquoꝵ
prutencium suprar ait̾ca¬
tones ꝓspeximus quibo¬
dam neq fuiti neq serui
corrupti acconem p̾stan¬
tib. quibꝯdam furti dino¬

Expanded text:
cto deprehendere, permisit servo quasdam res ad eum perferre, utrum furti an servi corrupti iudicio teneatur Titius, an neutro? et cum nobis super hac dubitatione suggestum est et antiquorum prudentium super hoc altercationes perspeximus, quibusdam neque furti neque servi corrupti actionem praestantibus, quibusdam furti tan
Abbreviated transcription (Latin):
nasti. Si u̾o opeciconsilio
alt̾ius furtũ ft̃m fint qr u
tiq furtum comutitur. cõ¬
uenient̾ ille furti tenct᷑
rem siluam eẽ licet dñs ñ
sit. itiq nec dño aut̾ com¬
petit. qͣm si ci int̾sit rem

Expanded text:
: 14 si vero ope consilio alterius furtum factum fuerit, quia utique furtum committitur, convenienter ille furti teneturrem salvam esse, licet dominus non sit: itaque nec domino aliter competit quam si eius intersi
Abbreviated transcription (Latin):
ãuo. anteꝙ̃ eo ꝑͦuenerit
quo de ferre ac de põnere
rem destinass. S si ꝑtusit
quo destinauit tñ eiside pͥ¬
hendatur cum refintiua
nõ ẽ manifestus fur¶ nec
manifestum furtum qd
sit exhuis que diximus
inteiugitur. Namq ma¬
nifcstum nõ ẽ id .s. nẽc m¬
anifestume CConceptũ
funtum dercum apdaliq
testibo psentibo furtia
res que sita ⁊ inuenta sit
nam incum ꝓpria accõ cõ¬
stituta ẽ qͣmius fur non
cepti. C oblatum furtun
dr cum res furtina. ab ali¬
quo tibi oblata sit eaq
uod̾ te concepta sit. utiq
si eam̃te tibi data fu̾it. ut
apd̾ et patiꝰ qͣm apd cum
quidedit concipitur. nã
tibi apd qͣm conceptasit
ꝓpria ad ilsus cum qui op¬

Expanded text:
alio, antequam eo pervenerit quo perferre ac deponere rem destinasset, sed si pertulit quo destinavit, tametsi deprehendatur cum re furtiva, non est manifestus fur. nec manifestum furtum quid sit, ex his quae diximus intellegitur: nam quod manifestum non est, id scilicet nec manifestum est. Conceptum furtum dicitur, cum apud aliquem testibus praesentibus furtiva res quaesita et inventa sit: nam in eum propria actio constituta est, quamvis fur non cepti. oblatum furtum dicitur, cum res furtiva ab aliquo tibi oblata sit eaque apud te concepta sit, utique si ea mente tibi data fuerit, ut apud te potius quam apud eum qui dederit, conciperetur: nam tibi, apud quem concepta sit, propria ad
Abbreviated transcription (Latin):
tei furti ꝓhibiti nec non
furti nõ exmbiti in desue¬
tuctraẽ. abicrunt. cumci
requisito rei fintine hodie
nõ fit mito ex conͣseq̃ntia
uam p̾fate accõnes.ab
usu cõmimi recesserunt.
cum maitestissimũ c̾ ꝗdẽ
obnixii sint. ¶Pcnã in¬
anifesti finti quadrupu
fũrtum x fit nõ sotum
nam inuitodno cõtract¬
cõmittit. ueluti si quis
igcntum utendũ accep¬
it qi amicos ad cenam ĩ¬
uitatm: ud pegre sccum
tuierit. ⁊ũ siquis cquin
gcstantu caus cõmodatũ¬
sbi longins inquo dux¬
erit q. uet̾es scͥpscrunt de
eo qui maciem equm ꝑ¬
quirebo comodatis aut̾
nitrent᷑ qͣm utendas ac¬
ccpint ita furtum cõmit¬
tere. si sc intelligant id in¬
ac si p̃missurum credat
ex̃crimen undcri. optima
sane castinctõne qr fut̃
sinc affectu furindi non
aliquis in ito dio serẽ

Expanded text:
et furti prohibiti nec non furti non exhibiti in desuetudinem abierunt. cum enim requisitio rei furtivae hodie non fit: merito ex consequentia etiam praefatae actiones ab usu communi recesserunt, cum manifestissimum est quod obnoxii sunt. Poena manifesti furti quadrupli autem fit non solum,nam inuito domino contrectobligatur, ueluti si quis argentum utendum acceperit, quasi amicos ad cenam inuitaturus, et id peregre secum tulerit, aut si quis equum gestandi gratia commodatum longius aliquo duxerit, quod ueteres scripserunt de eo qui in aciem equum pqui rebus commodatis aliter uterentur, quam utendas acceperint, ita furtum committere, si se intellegant id inac si permissurum credant, extra crimen videri: optima sane distinctione, quia furtum sine affectu furandi non aliquis invito domino se rem
Abbreviated transcription (Latin):
tñ si dñs sciens rem ẽẽ sub¬
reptam ad u̾sus cum cui
res comodata fuit ꝑueit.
sinaute nesciꝰ ci tlubitãs
rem nõ ee apd̾ eum com¬
odati actonem instituit.
postea autẽ recomptauo¬
mit remitte quidem cõm¬
odati accõnem ad furtiã
puenire tunc quidẽ ucen¬
cia ei concedatur. et adu̾sꝰ
furem uenire nullo obsta¬
culo ei opponendo qͣminc̾¬
tus dstitutus monitadu¬
sus cum quirẽ utendam
accepit comodati accõnẽ.
nsi dño ab eo satis simẽ
mino quid furti accõne
ei qui ꝓ re sibi cõmodata
dño satisfecit. tum mani
mino accõnẽ instituit cõ¬
modati ignarus rem eẽ
subreptam. postra nt. aui
hor ei cognito. Idu̾sus fu¬
rem transuait om̃imꝰ li¬
bari cum quirẽ cõmo¬
datam. accepit. quemcũ¬
sus furem p̾uit ead dif¬
finitõne obtinente silĩ
ꝑte su in solido sonendo¬

Expanded text:
men si dominus, sciens rem esse subreptam, adversus eum cui res commodata fuit pervenit: sin autem nescius et dubitans rem non esse apud eum commodati actionem instituit, postea autem, re comperta, voluit remittere quidem commodati actionem, ad furti autem pervenire, tunc licentia ei concedatur et adversus furem venire, nullo obstaculo ei opponendo, quoniam incetus constitutus movit adversus eum qui rem utendam accepit commodati actionem,  nisi domino ab eo satisfactum mino quidem furti actione ei, qui pro re sibi commodata domino satisfecit, cum maminus actionem instituit comodati ignarus rem esse subreptam, postea autem, hoc ei cognito, adversus furem transivit, omnimodo liberari eum qui rem commodatam accepit, quemcumrsus furem habuerit: eadem definitione obtinente, sive in partem sive in solidum so
Abbreviated transcription (Latin):
do. ¶ Furtor aut̃ gn̾a ciuo
sunt. manifestum. ⁊ nõm¬
anifestum. Namci conte¬
ptum .iobiatum spc̃s po¬
cins accõnis sunt furto
corerentes qmgn̾a furto¬
rum sicut inferius appare¬
bit .¶HAanifestus fur cst
sommis qui mipo finrto
teprehentit᷑ sci is qui in¬
co ioco de prerenctit᷑ quo
fit ueniti qui indomo fur¬
tum fecit. i nõctumegres¬
sus ianuam de prensus
fu̾it. ui qui molineto ou¬
uarũ. aũ inuincto mar
fuitum fec̾t qͣmctm inco
oliuicto aũ muincto fur¬

Expanded text:
. Furtorum autem genera duo sunt, manifestum et nec manifestum. nam conceptum et oblatum species potius actionis sunt furto cohaerentes quam genera furtorum, sicut inferius apparebit. manifestus fur est, solum is qui in ipso furto deprehenditur, sed etiam is qui eo loco deprehenditur quo fit, veluti qui in domo furtum fecit et, nondum egressus ianuam deprehensus fuerit, et qui in oliveto olivarum aut in vineto uvarum furtum fecit, quamdiu in eo oliveto aut in
Abbreviated transcription (Latin):
ti a fuuone. añ sarcinato¬
re remsnam ꝓscqui pot̾
s i bonc fidei emptori sb̃
cinatori. nõ aut̾ furti com¬
pet̾e placuit. qͣm si soiuen¬
matõnẽ solu̾e possunt.¬

Expanded text:
ti a fullone aut sarcinatore rem suam persequi potest. sed et bonae fidei emptori, subcinatori non aliter furti competere placuit, quam si solvenmationem solve
Abbreviated transcription (Latin):
te. sũ comodati accõnem
adu̾sus cum quirem co¬
modatam accepit mon̾e
tesiderat sũ finti ad u̾sus
cum quirem subripuit
posse ex penitentia adal¬
tam uenire ãcconem. s.
siquidem furem eleg̾it
uumi qui rem utendam
accepit peninis libarus¬

Expanded text:
te, sive commodati actionem adversus eum qui rem commodatam accepit movere desiderat, sive furti adversus eum qui rem subripuit, posse ex poenitentia ad alteram venire actionem. sed si quidem furem elegerit, illum qui rem utendam accepit penitus liber
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m qui mandat ut sibui
.s. aureoꝵ fundus emcret᷑
is utiq mandasse intelli¬
gitur ut minoris si poss
datum cõtractum si clum
tum fuit.: euanescit item
siad huc in tegro manda
atum. S ntilitas cã recep¬
tum ẽ ut si mortuo co qui
tibi mandauit. tu ignor¬
ans eum decessisse cͦxccutꝰ
fins mandatũ. posse tea¬
gere mandati accõne. ani¬
oqͥn iusta ⁊ ꝓbibilis ig¬
norancia dampnutibi
afferat i huic simile ẽ ꝙ
placuit si debitores man¬
umisso dispensatore ticui
pignoranciam ub̾to sol¬
iunt ubarĩ eos cum alio¬
qͥn strictaiuris rõne non
possunt lbari qui alii so¬
iuissent qͣmcui soiu̾e de¬
buint. ¶Mandatum ñ
tor crequat᷑. Nam nisi ita
renunciet᷑. ut integ̃ca mã¬
datori rescruet᷑ eand̾ rem
explicandi. nichilominꝰ.
mandan accõ locumꝰi n̾t nͥ¬

Expanded text:
m qui mandat, ut sibi centum aureorum fundus emeretur, is utique mandasse intellegitur, ut minoris, si possit, mandatum contractum, si, dum tum fuerit, euanescit. Item si adhuc integro mandatatum. sed utilitatis causa receptum est, si mortuo eo qui tibi mandaverit, tu ignorans eum decessisse exsecutus fueras mandatum, posse te agere mandati actione: alioquin iusta et probabilis ignorantia damnum tibi afferat. et huic simile est quod placuit, si debitores manumisso dispensatore Titii per ignorantiam liberto solverint, liberari eos: cum alioquin stricta iuris ratione non possent liberari, quia alii solvissent, quam cui solvere debuerint. Mandatum non tor exsequatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reservetur eandem rem explicandi, nihilo minus mandati actio locum