comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ordinastis. Ex qua re. excellẽtie urẽ prudẽtiã et u̾itatẽ
ualde laudam. qͥa pacẽ diligendo. dm̃ uos. qͥa auctor ip̃i
ẽ amare mostrastis. xlam si ꝙ absit facta nõ fiuss. ꝗd agi
debuit. nͥ ut cũ pecco ⁊ ꝑiculo partium. miẜoꝵ rusticoꝵ.
sanguis quoꝵ labor utsq ꝓficit funderet᷑ S ut ꝓdeset nob̾.
eadem pacem quẽ ad modũ auob̾ facta ẽ sentiamꝰ. pat̾na
caritate salutantes petimꝰ. ut quotĩes occasio se dedei̾t. du¬
cib ur̃is ꝑ diu̾sa loca. et maxime ĩ his partib ꝯstitutis. un̾s
p̃cipiatis epłis. ut hãc pac̾e sic̃ ꝓmissum ẽ sumoꝑe custo¬
diant. et occassioẽs s̾ aliqͣs ño querãt. unde aut cõtẽsio
quedã. aut ĩgͣditudo nascatur.et quatinꝰ uolũtati urẽ¬

Expanded text:
ordinastis, ex qua re excellentiae vestrae prudentiam et bonitatem ordinastis, ex qua re excellentiae vestrae prudentiam et bonitatem valde laudamus, quia pacem diligendo, Deum vos, qui auctor est ejus, amare monstrastis. Nam si quod absit facta non fuisset, quid agi debuit, nisi ut cum peccato, et periculo partium, miserorum rusticorum sanguis, quorum labor utrisque proficit, funderetur. Sed ut prodesse nobis eamdem pacem quaemadmodum a nobis facta est, sentiamus, paterna charitate vos salutantes, petimus ut, quoties occasio se dederit, ducibus vestris per diversa loca, et maxime in his partibus constitutis, vestris praecipiatis exemplis, ut hanc pacem sicut promissum est pure custodiant. et occasiones sibi aliquas non quaerant, unde aut contentio quaedam aut ingratitudo nascatur, quatenus voluntati ves
Abbreviated transcription (Latin):
dõ gr̃as agimꝰ. ꝙ ita cor ur̃m sua pietate regit. ut sic̃ sidẽ
rectã tribuit.ita qͦ placita sͥ uos seꝑ̃ oꝑar cõcedat. Nõ
e excellentissiã filia de sangiũe. ꝗ ab utͣq parte fundẽduᷤ
fuerat paruã te credaᷤᷤ aqͥsisse mercedẽ Exquare. uolũ¬
tati ur̃e grãs referẽte ᷤᷤ dĩ uri mĩam dep̃can. ut bonoꝵ¬
uob̾ uicc̃ incorpore ⁊ ĩ aĩa hic ⁊ ĩ futuro ꝯpescer. ¶ ali¬
tante uoᷤ p̃terrea. pat̾na dilectiõe hortam: ut ap̃ excelẽtis¬
simũ ꝯiugẽ urm̃ illa agatis. quatenꝰ xͥane rei publice so¬
tietatẽ ño renũat. Nã sic̃ ⁊ uos scire credimꝰ multis mo¬
dis ẽ si se utile si se adeiꝰ amicitiã cõferre uolu̾it: uos gͤ
more ur̃o que ad gr̃am partiũ ꝑtinẽt. sẽꝑ studete. atq
ubiq causa mercedis edidit laborate. ut bona ur̃a am¬
pliꝰ añt oĩpotetis dĩ ocłos comendetis: x¬
Negiꝰ agclulfo regi logobardoꝵ. grãs excelletie ur̃e refẽ¬

Expanded text:
Deo gratias agimus, qui ita cor vestrum sua pietate regit, ut sicut rectam fidem tribuit, ita quoque placita sibi vos semper operari concedit. Non enim, excellentissima filia, de sanguine qui ab utraque parte fundendus fuerat parvam te credas acquisisse mercedem. Ex qua re voluntati vestrae gratias referentes, Dei uturo conpenset. Salutantes vos praeterea paterna dilectione hortamur, ut aput excellentissimum coniugem vestrum illa agatis, quatenus christianae rei publicae societatem non rennuat. Nam sicut et vos scire credimus, multis modis est utile, si se ad eius amicitiam conferre voluerit. Vos ergo more vestro quae ad gratiam partium pertinent semper studete atque, ubi causa mercedis se dederit, elaborate,ut bona vestra amplius ante omnipotentis Dei oculos commendetis Agilulfo regi Langobardorum. « Gratias excellentiae vestrae refe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯportẽt. Moxq cũ ad suũ bassiũ erigẽs. ei desius nũptu.
deq regni digͥtate aꝑuit. ꝗd plura: Celebrãtꝰ cũ magͣ leti¬
tia nũptie. suscepit agilufus ꝗ fuit cogͣtꝰ regiᷤᷤ authari. in¬
chõate iã m̃se nouebrio regiã digͥtatẽ S tam̃ ꝯgͣgatiᷤ in

Expanded text:
oporteret. Moxque eum ad suum basium erigens, ei de suis nuptiis, oporteret. Moxque eum ad suum basium erigens, ei de suis nuptiis, deque regni dignitate aperuit. Quid plura? Celebrantur cum magna laetitia nuptiae; suscepit Agilulfus, qui erat cognatus regis Authari, inchoante jam mense Novembris, regiam dignitatem. Sed tamen congregatis i
Abbreviated transcription (Latin):
soluit. Regina uero THEOHELIN ꝑA quia satis pla¬
cebat langobardis. ꝑmiserunt eã in regiã consisti¬
re dignitatẽ. suadentes ei ut sibi quẽ ipsa uoli¬
isset exom̃ib langobardis uirũ eligeret talẽ sa¬
licet ꝗ regnũ utilit̾ regere possit. Illa uero caui
oridẽtib ꝯsciliũ hñs agilufũ ducẽ taurinatũ. et sͥ
uiũ et longobardoꝵ gẽti regẽ elegit: Erat e uir idem
ssenuus ⁊ bellicosꝰ. et tã forma ꝙͣ aĩo ad regni gub̾nacda
paptat: Cui statĩ regina ad se uenire mãdauit. Ip̃aq ei
obiuam ad laumellũ opidũ ꝓperauit: Qͥcũ ad eã uenis¬
set.ip̃a sͥ post aliqͣ u̾ba uinũ ꝓpinar fẽe Q cũ pͥor bibis¬
set. residiũ agiluso adbibẽdĩi tribuit. Is cũ regine accepto
poculo manũ honorabilit osculatꝰ eẽt. regina cũ rubore
subridẽs. nõ deb̾i s̾ manꝰ osculai̾ ait. ꝗa osculũ ados iuĩge̾

Expanded text:
solvit. Regina vero Theudelinda quia satis plasolvit. Regina vero Theudelinda quia satis placebat Langobardis, permiserunt eam in regia consistere dignitatem, suadentes ei, ut sibi quem ipsa voluisset ex omnibus Langobardis virum eligeret, talem scilicet qui regnum regereprudentibus habens, Agilulfum ducem Taurinatium, et sibi virum, et Langobardorum genti regem elegit. Erat enim isdem vir strenuus, et bellicosus, et tam forma quam animo ad regni gubernacula coaptatus. Quem statim regina ad se venire mandavit, ipsaque ei obviam ad Laumellum oppidum properavit. Qui cum ad eam venisset, ipsa sibi post aliquot verba vinum propinari fecit. Quae cum prior bibisset, residuum Agilulfo ad bibendum tribuit. Is cum reginae accepto poculo manum honorabiliter osculatus esset, regina cum rubore subridens, non debere sibi manum osculari ait, quem osculum sibi ad os jungere
Abbreviated transcription (Latin):
gẽmis detoratũ ad sepulchrũ dñi in ierosolimã trans¬
mittere uoluit. Sed cũ minime potiusset. eunde
suꝑ corpꝰ beati marcelli martyris qđ inciuitate
cabalono sepultũ ẽ ubi sedes regni illius erat. poni
fecit. et est ibi usq inp̃sentẽ diem. Nec ẽ usqui
ullũ opꝰ ex auro effectũ qđ ei ualeat cõparari. Sed
nos his breui relatu quȩ digna erant ẽtractis ad
historiam reuertam.
Nterim dũ legati Authari regis infranciã mora¬
rent᷑. rex authari apud ticinũ nonas septẽbris
ueneno ut tradunt accepto morit̾. post qua sex
regnauerat annos. Statimq alangobardis legi¬
tio ad childeꝑtũ regẽ francoꝵ missa ẽ quȩ autha¬
ri regis mortẽ eidẽ nunciaret. et pacẽ ab eo expe¬
ctaret. Qđ ille audiens. legatos ꝗdem suscepit
pacẽ uero inposterũ se daturũ promisit. Iui tam̃
p̃fatos legatos post aliquot dies ꝓmissa pace ab¬

Expanded text:
gemmis decoratum ad sepulchrum Domini Hierosolimam transgemmis decoratum ad sepulchrum Domini Hierosolimam transmittere voluit. Sed cum minime potuisset, eodem supra corpus beati Marcelli martyris, quod in civitate Cavallono sepultum est, ubi sedes regni illius erat, poni fecit; et est ibi usque in praesentem diem. Nec est usquam ullum opus ex auro effectum, quod ei valeat conparari. Sed nos, his breviter quae relatu digna erant contactis, ad historiam revertamur. 35. Interim dum legati Authari regis in Francia morarentur, rex Authari apud Ticinum Nonas Septembris, veneno, ut tradunt, accepto, moritur, postquam sex regnaverat annos. Statimque a Langobardis legatio ad Childepertum regem Francorum missa est, quae Authari regis mortem eidem nuntiaret et pacem ab eo expeteret. Quod ille audiens, legatos quidem suscepit, pacem vero in posterum se daturum promisit. Qui tamen praefatos legatos post aliquod dies, promissa pace, ab
Abbreviated transcription (Latin):
quã illud reptile de quo dixim ad partẽ aliã trans¬
mearet. Qđ cũ non longe exinde in quoddã fora¬
men montis ingressũ fuisset. et post aliquantulũ
spacu regressũ fuisset. ꝑ eandẽ spatã prefatũ ruiu¬
lũ transmeasset. rursũ inos guntrãni de quo exierat
introiuit. Guntranus post hȩc desõno exꝑgefactꝰ
mirificã se uisionẽ uidisse narrauit. Retulit enĩ
paruisse sibi in somnis. qđ fluuiũ quendã ꝑponte
ferreũ transisser. et submontẽ quendã introisset.
ubi multũ auri pondus aspexisser. Is uero in cuius
gremio caput tenuerat cũ dormisset. ꝗd de eo ui¬
derat ei ꝑordinẽ retulit. Quid plura. Crrosus
locus ille. et inestimabiles tesauri qui ibidẽ antiꝗt
positi fuerant. sunt reꝑti de quo auro. ipse rex
post modũ ciboriũ solidũ mirę magnitudinis et
magni ponderis fetit. Multisq illud p̃tiosissimis

Expanded text:
quam illud reptile, de quo diximus, ad partem aliam transquam illud reptile, de quo diximus, ad partem aliam transmeavit. Quod cum non longe exinde in quoddam foramen montis ingressum fuisset, et post aliquantum spatii regressum super eandem spatham praefatum rivulum transmeasset, rursum in os Gunthramni, de quo exierat, introivit. Gunthramnus post haec de somno expergefactus, mirificam se visionem vidisse narravit. Retulit enim, paruisse sibi in somnis, quod fluvium quendam per pontem ferreum transisset et sub montem quendam introisset, ubi multos auri pondus aspexisset. Is vero in cuius gremio caput tenuerat cum dormisset, quid de eo viderat, ei per ordinem retulit. Quid plura? Effossus est locus ille, et inaestimabiles thesauri, qui ibidem antiquitus positi fuerant, sunt reperti. De quo auro ipse rex postmodum cyborium solidum mirae magnitudinis et magni ponderis fecit, multisque illud preciosissimis
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis pacificis ad guntrã nũ regem francoꝵ pa¬
truum scilicet childeꝑti regis direxit. A quo lega¬
ti idem iocunde suscepti. et ad childeꝑtũ qui e
nepos exfratre erat directi sunt ut ꝑ ei nutu pax
cũ langobardoꝵ gente firmaret᷑. Erat aut̃ gun¬
tranus iste de quo diximꝰ rex pacificus. et om̃i bo¬
nitate conspicuus. Cui unũ factũ satis admirabi¬
le. libet nos huic nr̃ȩ hystoriȩ breuit̾ inserere
Presertĩ cũ hoc francoꝵ in historia nouerim minime
contineri. Is cũ uenatũ quodã tẽpore insiluã isset
et ut assolet fieri hac illacq discurrentib sociis
ipse cũ uno fidelissimo tam̃ suo remansisset. gra¬
uissime somno depressus. caput ingenib eiusdẽ
fidelis sui reclinans obdormiuit. Decui ore paruũ
animal in modũ reptilis egressũ tenuem riuulũ
qui ꝓpe discurrebat: ut transire possit. satagere
cepit. Tunc idem in cui gremio quiescebat. spatã
suã uagina exceptã. suꝑ eundẽ riuulũ posuit. per

Expanded text:
erbis pacificis ad Gunthramnum regem Francorum, patruum scilicet Childeperti regis, direxit. A quo legati idem iocunde suscepti, sed ad Childepertum, qui ei nepus ex fratre erat, directi sunt, ut per eius notum pax cum gente Langobardorum firmaretur. Erat autem Gunthramnus iste, de quo diximus, rex pacificus et omni bonitate conspicuus. Cuius unum factum satis ammirabile libet nos huic nostrae historiae breviter inserere, praesertim cum hoc Francorum historia noverimus minime contineri. Is cum venatum quodam tempore in silvam isset, et, ut adsolet fieri, hac illacque discurrentibus sociis, ipse cum uno fidelissimo tamen suo remansisset, gravissimo somno depressus, caput in genibus eiusdem fidelis sui reclinans, obdormivit. De cuius ore parvum animal in modum reptilis egressum, tenuem rivulum, qui propter discurrebat, ut transire possit, satagere coepit. Tunc isdem in cuius gremio quiescebat spatham suam vagina exemptam super eundem rivulum posuit; super
Abbreviated transcription (Latin):
er hãc qͦ reginã multũ utilitati dĩ eccł̃a cõsecuta ẽ: Nam¬
tis errore tenerentur uruaẜunt. S eiꝰ salubri supplica¬
tione rex ꝑmotꝰ. et catholicã fidẽ tenuit. et młtas posse¬

Expanded text:
er hanc quoque reginam multum utilitatis Eccleer hanc quoque reginam multum utilitatis Eccletis errore tenerentur, invaserunt; sed hujus salubri supplicatione rex permotus, et catholicam fidem tenuit, et multas posse
Abbreviated transcription (Latin):
nuit. s dati obsedib. parẽ cũ rege fec̃. Nusũ gaidulfu ᷤᷤ ĩ in¬
sula cumacina se clausit. agilulfuᷤᷤ uõ rex ĩ eadẽ cumacina
ĩ sula ĩgressꝰ. hoĩes gaidulfi ex iñ expulit. et thesaurum
quẽ ibidẽ a romanis positũ ĩuenerat ticinũ t̾stulit. Gaidul¬
fus uo iterato ꝑgamũ ꝯfugẽs. ibiq ab agilulto rege obcẽt.
rursũ ingr̃a receptꝰ ẽ: Rebellauit se qͦ dux ulfari ꝯtͣ regẽ
agonẽ ap̃ caruisium et obssesꝰ captꝰ ẽ ab eo.
cũ abbariᷤ pacẽ fecit: Childiꝑtꝰ qͣ bellũ gesit cũ cosobrino suo hilꝑ¬
ici filio. ĩ qͦ p̃lio usq atgnita milia hoũi cesi sũt. fuit aũt tũc
hymes frigida nimis qualẽ nullus nis pͥus recollebat fuisse.
In regiõe qͦ brionũ sanguis denubib fluxit.⁊ ĩt̾ni fluuii aqͣs
ruuilus cruoris emanauit:
is dieb sapietissimꝰ ac bt̃issimꝰ gͣgiꝰ ꝓpͣ. romãe urb.pꝰalia młta¬
et inbonis actib ẽe p̃cipuam. Ni.¬

Expanded text:
nivit; sed datis obsidibus pacem cum rege fecit. Rursum se Gaidulfus in insula Comacina seclausit. Agilulf vero rex in eandem Comacinam insulam ingressus, homines Gaidulfi exinde expulit et thesaurum, quem ibidem a Romanis positum invenerat, Ticinum transtulit. Gaidulfus vero iterato Pergamum confugiens, ibique ab Agilulfo rege obtemptus, rursus in gratiam receptus est. Rebellavit quoque dux Ulfari contra regem Agonem aput Tarvisium et obsessus captusque est ab eo. cum Avaribus pacem fecit. Childebertus quoque bellum gessit cum consobrino suo Hilperici filio, in quo praelio usque ad triginta millia hominum caesa sunt. Fuit autem tunc hiems friIn regione quoque Brionum sanguis de nubibus fluxit; et inter Reni fluvii aquas rivulus cruoris emanavit. 5. His diebus sapientissimus ac beatissimus Gregorius papa Romanae urbiet in bonis actibus esse praecipuam.
Abbreviated transcription (Latin):
amatorem ep̃m egit eũq deforo uilii expulit.
atq in illius domo habitationẽ statuit. Hac de
causa pẽmo dux contra eundẽ patriarchã cum
multis nobilib langobardis consiliũ inut Appre¬
hensũq eũ ad castellũ potiũ qđ supra mare sitũ ẽ
duxit. indeq eũ in mare p̃cipitare uoluit. sed
tam̃ dõ ꝓhibente minime fecit. In carcerẽ tam̃
eũ retentũ. pane tribulationis sustentauit

Expanded text:
Amatorem episcopum egit, eumque de Forojulii expulit, Amatorem episcopum egit, eumque de Forojulii expulit, atque in illius domo sibi habitationem statuit. Hac de causa Pemmo dux, contra eumdem patriarcham cum multis nobilibus Langobardis consilium iniit, apprehensumque eum ad castellum Pontium, quod supra mare situm est, duxit, indeque eum in mare praecipitare voluit. Sed tamen, Deo inhibente, minime fecit, intra carcerem tamen eum retentum pane tribulationis sustentavit
Abbreviated transcription (Latin):
sororis. dequa filiũ genuit quẽ nõe sui patris
Gisulfũ appellauit. Habuit rursũ post hanc
et aliã coniugẽ noẽ ragimundã filiã gaidoal¬
di brixiani ducis. Grauis sane ꝑidem tẽpus
int̾ pẽmonẽ ducẽ. et calistũ patriarchã discor¬
dia rixaq surrex̃. Causa aut̃ huiꝰ discordiȩ ista
fuit. Adiens anteriori tẽpore fidentius ep̃s de
castro foroiulensi cũ uoluntate superioꝵ ducum¬
intra foruulani castri muros habitauit. ibiq¬
sedẽ sui episcopatꝰ statuit. Quo uita detidente.
amator in eius loco ep̃s ordinatꝰ ẽ. Usq ad eundẽ
enĩ diem superiores patriarchȩ. quia in aꝗlegia
ꝓpt̾ romanoꝵ incursionẽ habitare minime po¬
terant. sedem ñ inforoiulii. sed in cõmunes ha¬
bebant. Qđ calisto qui erat nobilitate conspicu¬
us. satis displicuit. ut in ei diocesi cũ duce et lan
atus uitã duceret. Quid plura: Contra eundẽ

Expanded text:
sororis. De qua filium genuit, quem nomine sui patris sororis. De qua filium genuit, quem nomine sui patris Gisulfum appellavit. Habuit rursum post hanc et aliam coniugem nomine Ranigundam, filiam Gaidualdi Brexiani ducis. 51. Gravis sane per idem tempus inter Bemmonem ducem et Calistum patriarcham discordiae rixa surrexit. Causa autem huius discordiae ista fuit. Adveniens anteriore tempore Fidentius episcopus de castro Iuliensi, cum voluntate superiointra Foroiulani castri muros habitavit ibique sui episcopatus sedem statuit. Quo vita decedente, Amator in eius loco episcopus ordinatus est. Usque ad eundem enim diem superiores patriarchae, quia in Aquileia propter Romanorum incursionem habitare minime poterant, sedem non in Foro-Julii, sed in Cormones, habebant. Quod Calisto, qui erat nobilitate conspicuus, satis displicuit, ut in ejus dioecesi, cum duce et Langatus vitam duceret. Quid plura? Contra eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is quoq rauennensis exercitꝰ ł uenetiarũ talib
uisis. uno animo restiter᷑. Et nisi eos pontifex
Rex luthprandus castra emiliȩ fenoriarũ. et
montẽ uellũ. buxeta. et ꝑsicceta. bononiã &
triã ꝑuasit. Sed post aliquot dies. iterũ roma¬
nis redditũ ẽ. Per idem̃ tẽpus. leo aug̃s ad peiora
ꝓgressus ẽ. ita ut cõpleret om̃s constantinopolĩ
habitantes. tam ui quã blandim̃tis. ut depone¬
rent ubicũq haberent᷑ imagines. tam saluatoris
quãq eiꝰ scȩ̃ genitricis ł om̃iũ sc̃oꝵ. easq in mediũ
ciuitatis incendio coneremari fecit. Et quia
pleriq expopło tale scelus fieri p̃pediebant.
aliquanti exeis capite truncati. alii parte cor¬
poris multati s̃. Cuiꝰ errori germanꝰ patriarcha
ñ consentiens. a propria sede depulsus ẽ et in
quoq dux beneuenti uxorẽ sortitꝰ ẽ gũꝑga
nõe. quȩ fuit filia auronȩ luithprandi regis

Expanded text:
Omnis quoque Ravennae exercitus, vel Venetiarum, talibus Omnis quoque Ravennae exercitus, vel Venetiarum, talibus jussis uno animo restiterunt, et nisi eos prohibuisRex quoque Liutprandus castra Aemilia, Foronianum, et Montem Bellium, Buxeta et Persiceta, Bononiam ettrium pervasit; sed post aliquot dies iterum Romanis redditum est. Per idem tempus Leo Augustus ad pejora progressus est, ita ut compelleret omnes Constantinopoli habitantes, tam vi quam blanditiis, ut deponerent, ubicunque haberentur, imagines tam Salvatoris quamque eius sanctae genetricis vel omnium sanctorum, easque in medium civitatis incendio concremari fecit. Et quia plerique ex populo tale scelus fieri praepediebant, aliquanti ex eis capite truncati, alii parte corporis multati sunt. Cuius errori Germanus patriarcha non consentiens, a propria sede depulsus est, et eius enique dux Beneventi uxorem sortitus est Gumpergam nomine, quae fuit filia Auronae, Liutprandi regis
Abbreviated transcription (Latin):
cec. milia hominũ pestilentia interier̃. Liuth¬
prandus quoq audiens qđ saraceni depopulata
sardinia. etiã loca illa ubi ossa scĩ AUGUSTINI
ep̃i ꝓpt̃ uastationẽ barbaroꝵ alit̾ trans lata
honorifice fuerant condita fedarent. misit et
dato magno p̃tio accepit ea et transtulit ea
in urbẽ ticinensẽ. ibiq debito tanto patri ho¬
nore recondidit. his dieb naria ciuitas alan
rauennã obsedit. classẽ inuasit atq destruxit
Tunc paulus patritius rauennã misit. ꝗ pontifi¬
cẽ int̾imerent. Sed langobardis ꝓdefensione
pontificis repugnantib spoletinis in solariopona
et exaliis partib langobardis tuscis resistentib¬
consiliũ rauennatiũ dissipatũ ẽ
HyAc tẽpestate leo imp̃r apud c̃stantinopoli scõꝵ
imagines depositas incendit. Romã qͦq ponti¬
fici similia facere. si imperialẽ grãm habere uel¬
let mandauit. Sed pontifex hoc facere c̃tẽpsit

Expanded text:
trecenta milia hominum pestilentia interierunt. 48. Liuttrecenta milia hominum pestilentia interierunt. 48. Liutprand quoque audiens, quod Sarraceni, depopulata Sardinia, etiam loca illa, ubi ossa sancti Augustini episcopi propter vastationem barbarorum olim translata et honorifice fuerant condita, foedarent, misit, et dato magno pretio, accepit et transtulit ea in urbem Ticinensem ibiqnore recondidit. His diebus Narnia civitas a LanRavennam obsedit, Classem invasit atque destruxit. Tunc Paulus patricius ex Ravenna misit qui pontificem interemerent; sed Langobardis pro defensione pontet ex aliis partibus Langobardis Tuscis resistentibconsilium Ravennatium dissipatum est. Hac tempestate Leo imperator apud Constantinopolim sanctorum imagines depositas incendit. Romano quoque pontifici similia facere, si imperialem gratiam habere vellet, mandavit, sed pontifex hoc facere contempsit.
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. Deinde post .x. annos cũ uxorib et par¬
uulis uenientes aꝗtaniã galliȩ ꝓuinciã. quasi
habitatores ingressi s̃. KAROLUS siꝗdem cũ eodone
aꝗtaniȩ principe. tunc discordiã habebat. Qui
tam̃ in unũ se c̃iungentes. ẽtra eosdẽ saracenos
pari consilio dimicarunt. Nã irruentes franci suꝑ
cȩxiderunt. Codo qͦq cũ suis suꝑ eoꝵ castra irruens
pari modo multos int̾ficiens. omĩa deuastauit
Hoc etiã tẽpore. eadem saracenoꝵ¬
gens cũ imm̃so exercitu ueniens. c̃stantino polim
circũdedit. ac ꝑcontinuũ trienniũ obsedit. donec
ciuib multa instantia ad dm̃ ꝓclamantib. pluri¬
mi eoꝵ fame et strage seu bello pestilentiaq peri¬
rent. ac sic ꝑ territi obsidione abscederent᷑. Qui
inde egressi. uulguerũ gentẽ quȩ ẽ suꝑ danubiũ
bello aggrediunt᷑ & ab hac quoq uicti ad suas
ente subita tẽpestate plurimi etiã mersi ibi¬

Expanded text:
serunt. Deinde post decem annos cum uxoribus et parserunt. Deinde post decem annos cum uxoribus et parvulis venientes, Aquitaniam Galliae provinciam quasi habitaturi ingressi sunt Carolus siquidem cum Eudone Aquitaniae principe tunc discordiam habebat. Qui tamen in unum se coniungentes, contra eosdem Sarracenos pari consilio dimicarunt. Nam inruentes Franci super ceciderunt. Eudo quoque cum suis super eorum castra inruens, pari modo multos interficiens, omnia devastavit. 47. Hoc etiam tempore eadem Sarracenogens cum inmenso exercitu veniens, Constantinopolim circumdedit ac continuo per triennium obsedit, donec, civibus multa instantia ad Deum clamantibus, plurimi eorum fame et frigore, bello pestilentiaqrent, ac sic pertaesi obsidionis, abscederent. Qui inde egressi, Bulgarum gentem, quae est super Danubium, bello aggrediunente subita tempestate, plurimi etiam, mersis si
Abbreviated transcription (Latin):
natis nutrierat filios. eos iã adiuuenilẽ ꝑduxis¬
set ȩtatẽ : repente ei nuncius uenit. immensa
sclauoꝵ multitudinẽ in loco qui laurina dicit᷑
aduentasse. Cum ꝗb ille iuuenib suꝑ eosdem
sclauos t̾cio irruens. magna eos clade ꝓstrauit.
nec amplius ibi aliꝗd a parte langobardoꝵ cȩcidit
quã sicualdus qui erat iã ętate grandeuus. Iste¬
nãq insuꝑiori pugna quae sub ferdulfo facta ẽ
duos filios amiserat. Ꝙ cũ prima et scđa uice
iuxta uoluntatẽ suã se exsclauis ultus esset t̾cia
uice ꝓhibente duce et aliis langobardis ñ potuit
mortẽ. Factũq ẽ. et ipse solus in eadẽ pugna
peremptꝰ ẽ. Pemo uero cũ multos inimicoꝵ ꝓstra¬
exillo iã tẽpore magis ac magis cȩperunt sclaui
foruulanoꝵ arma formidare.
Eo tẽpore gens saracenoꝵ in loco qui septẽ dicit᷑
ex affrica transfretantes. uniuersã hispaniã inua¬

Expanded text:
natis nutrierat, filios ad juvenilem perduxisnatis nutrierat, filios ad juvenilem perduxisset aetatem, repente ei nuntius venit, immensam Slavorum multitudinem, in locum qui Lauriana dicitur adventasse. Cum quibus ille juvenibus super eosdem Sclavos tertio irruens, magna eos clade prostravit, nec amplius ibi aliquis a parte Langobardorum cecidit, quam Sigualdus, qui erat namque in superiori pugna, quae sub Ferdulfo facta est, duos filios amiserat. Qui cum prima et secunda vice iuxta voluntatem suam se de Sclavis ultus esset, tercia vice, prohibente duce et aliis Langobardis, non potuit mortem'. Factumque est, et ipse solus in eadem pugna peremptus est. Pemmo vero cum multos inimicorum prostraex illo iam tempore magis ac magis coeperunt Sclavi Foroiulanorum arma formidare. Eo tempore gens Sarracenorum in loco qui Septem dicitur ex Africa transfretantes, universam Spaniam inva
Abbreviated transcription (Latin):
Eo tẽpore Luithprandus rex donationẽ patri¬
monu alpiũ cottiarũ. romanȩ aeccłȩ confirma¬
uit. Non multũ post. idem regnator. Guntru¬
dam filiã Theodeꝑti baioarioꝵ ducis apudquẽ
exulauerat: in matrimoniũ duxit. dequa so
lumodo unã filiã genuit.
ost hoc tempꝰ. faro ald spolitanoꝵ ductor. classe
ciuitatẽ rauennatiũ inuasit. sed iussu regis
luith prandi. hisdẽ romanis reddita ẽ. Contra
hunc faro aldũ ducẽ. filius suus trasemundus in¬
surrex̃. eũq clericũ faciens locũ eius inuasit
His dieb Theodo baioarioꝵ dux gentis. xluii¬
orationis gr̃a romã ad beatoꝵ apłoꝵ uestigia uenit.¬
Apud forũ iulu igit᷑ subleuato abhumanis xluii¬
patriarcha sereno. calistus uir egregius qui erat
taruisianȩ aeccłȩ archidiacon. annitente Luth¬
prando principe. aquilegensẽ ȩccłam regendã su¬
scepit. Quo ut diximꝰ intẽpore. pẽmo foro uilanis
p̃erat langobardis. Is cũ iam nobiliũ quos cũ suis

Expanded text:
e Liutprand rex donationem patrimonii Alpium Cottiarum Romanae ecclesiae confirmavit. Nec multum post idem regnator Guntrut, filiam Teutperti Baioariorum ducis, aput quem exularat, in matrimonium duxit; de qua unam solummodo filiam genuit. Per haec tempora Faroaldus Spolitanorum ductor Classem civitatem Ravennantium invasit; sed iussu regis Liutprandi hisdem Romanis reddita est. Contra hunc Faroaldum ducem filius suus Transamundus insurrexit, eumque clericum faciens, locum eius invasit. His diebus Teudo Baioariorum dux gentis orationis gratiam Romam ad beatorum apostolorum vestApud Forum-Julii igitur, sublato e rebus humanis patriarcha Sereno, Calistus vir egregius, qui erat Tarvisianae Ecclesiae archidiaconus, annitente Liutprando principe, Aquileiensem Ecclesiam regendam suscepit. Quo, ut diximus, in tempore, Pemmo Forojulianis praeerat Langobardis. Is cum jam nobilium, quos cum suis
Abbreviated transcription (Latin):
bertus ten̾ebat cũ quo Grimoald rex pacis firmis¬
sime foedus inierat. Cuiꝰ grimoaldi uires ꝑtarith
etia apud francoꝵ patriã constitutꝰ metuens. eg̃ssus¬
egallia. ad brittanniã insulã saxonũq regẽ ꝓperare
post flebotonũ in suo palatio constitutꝰ accepto arcu
colũbã sagitta ꝑcutere nisus eẽt. ei brachii uena
dirrupta ẽ. Cui ut asserunt medici uenenata
medicamina suꝑ ponentes. eũ abhac funditꝰ priua¬
runt luce. Hic in edicto qđ rothari rex cõposuerat
aliqua capitula legis quȩ ei utilia uisa st̃ adiecit.
Fuit aut̃ corpore p̃ualidus. audacia prim. capite
caluo. barba ꝓminenti. ñ min consilio quã uirib
aptus. Sepultũ aut̃ est eiꝰ corpus in basilica beati
ambrosii confessoris. quã dudũ ipse intra ticinense
c̃struxerat ciuitatẽ Hic post mortẽ ariꝑti regis
expleto iã anno uno et m̃sib trib. langobardoꝵ
regnũ inuasit. Regnauitq ipse annis nouẽ. re¬

Expanded text:
ertus regebat, cum quo rex Grimuald pacis firmissimae foedus inierat. Cuius Grimualdi vires Perctarit etiam aput Francorum patriam constitutus metuens, egressuse Gallia, ad Brittaniam insulam Saxonumque regem properarepost flevotomum in suo palatio constitutus, accepto arcu cum columbam sagitta percutere nisus esset, eius brachii vena dirupta est. Cui, ut ferunt, medici venenata medicamina supponentes, eum ab hac funditus privarunt luce. Hic in edicto, quod Rothari rex conposuerat, aliqua capitula legis, quae ei utilia visa sunt, adiecit. Fuit autem corpore praevalidus, audacia primus, calvo , barba prominenti, non minus consilio quam viribus decoratus. Sepultum autem est corpus eius in basilica beati Ambrosii confessoris, quam dudum ipse intra Ticinensem construxerat civitatem. Hic, post mortem Ariperti regis expleto iam anno uno et mensibus tribus, Langobardorum regnum invasit, regnavitque ipse annis novem, re
Abbreviated transcription (Latin):
latina patera uocitat᷑. cui filiã nomine rosemun¬
dã cũ magna simul multitudine diuersi sexus et
etatis dux̃ captiuã. Quã quia chlodsiunda obie¬
rat. in suã ut post patuit ꝑnitionẽ: dux̃ uxorẽ
Tunc langobardi tantã adepti s prȩdã. ut iam
ad amplissimas ꝑuenirent diuitias. Geppidoꝵ
uero ita genꝰ ẽ diminutũ ut exillo iã tempore
ultra ñ habuerint regẽ. sed uniuersi ꝗ suꝑ esse
bello poterant. a longobardis subiecti s. ut usq
hodie hunis eoꝵ patriã possidentib duro ĩperio
subiecti gemant. Aboin uero ita p̾clarũ longe
lateq nom̃ ꝑcrepuit ut hacten etiã tam apud
baioarioꝵ gentẽ quã et saxonũ. sed et apudalio
eiꝰdẽ lingue homines. eiꝰ liberalitas et gła bello¬
rũq felicitas. et uirtꝰ in eoꝵ carminib cęlebret
Arma uero p̾cipua sub eo fabricata fuisse. amul¬
tis huc usq narrat᷑. Incip̃ capit᷑ libri scđi

Expanded text:
Latina patera vocitatur. Cuius filiam nomine RosimunLatina patera vocitatur. Cuius filiam nomine Rosimundam cum magna simul multitudine diversi sexus et aetatis duxit captivam; quam, quia Chlotsuinda obierat, in suam, ut post patuit, perniciem, duxit uxorem. Tunc Langobardi tantam adepti sunt praedam, ut iam ad amplissimas pervenirent divitias. Gepidorum vero ita genus est deminutum, ut ex illo iam tempore ultra non habuerint regem. Sed universi qui superesse bello poterant aut Langobardis subiecti sunt, aut usque hodie Hunnis eorum patriam possidentibus duro imperio subiecti gemunt. Alboin vero ita praeclarum longe lateque nomen percrebuit, ut hactenus etiam tam apud Baioariorum gentem quamque et Saxonum, sed et alios eiusdem linguae homines eius liberalitas et gloria bellorumque felicitas et virtus in eorum carminibus celebretur. Arma quoque praecipua sub eo fabricata fuisse, a multis hucusque narratur. EXPLICIT LIBER PRI
Abbreviated transcription (Latin):
romanȩ xȩccłȩ subdiacon poeta mirabilis aploꝵ
actꝰ uersib exametris exarauit his qͦq dieh
beatissimꝰ benedictꝰ pat̾. et prius in loco ꝗ subla¬
co dicit᷑. qui ab urbe roma quadraginta milb
ab est et postea in cassini qđ darũ appellat̾
et magnę uitȩ meritis. et apłicis uirtutibus
effulsit. Cuiꝰ uitã sicut notũ ẽ. beat papa
gregorius insuis dialogis suaui sermone cops¬
suit. Ego quoq ꝓparuitate ingenu mei ad
honorẽ tanti patris singula ei miracula ꝑsin¬
gula distica elegiaca metro modo contexus¬
Git᷑ audoin dequo p̾miseram¬
langobardoꝵ rex. rodelindã in matrimoniu
habuit. quȩ ei alboin uirũ bellis aptũ. et ꝑonl
strenuũ peperit. Mortuus itaq ẽ audons l¬
superasset. In eo plio albom cunimundũ occidit. ca¬
put illiũs sublatũ ẽ ad bibendũ exeo poculũ fecit
Qđ genꝰ poculi apud eosscala dicit̾ lingua uero

Expanded text:
Romanae ecclesiae subdiaconus, poeta mirabilis, Apostolorum Romanae ecclesiae subdiaconus, poeta mirabilis, Apostolorum actus versibus exametris exaravit. 26. His quoque diebus beatissimus Benedictus pater et prius in loco qui Sublacus dicitur, qui ab urbe Roma quadraginta milibus abest, et postea in castro Cassini, quod Arx appellatur, et magnae vitae meritis et apostolicis virtutibus effulsit. Cuius vitam, sicut notum est, beatus papa Gregorius in suis dialogis suavi sermone composuit. Ego quoque pro parvitate ingenii mei ad honorem tanti patris singula eius miracula per singula distica elegiaco metro hoc modo contexugitur Audoin, de quo praemiseramLangobardorum rex, Rodelindam in matrimonio habuit, quae ei Alboin virum bellis aptum, et per omnia strenuum peperit. Mortuus itaque est Audoin, superesset. In eo proelio Alboin Cunimundum occidit, caputque illius sublatum, ad bibendum ex eo poculum fecit. Quod genus poculi apud eos "scala" dicitur, lingua vero
Abbreviated transcription (Latin):
ciuit. Extruxit quoq idem princeps intra urbẽ
teplũ. qđ greco uocabulo agya sophya. idest
scãm sapientiã nominauit. Cui opus adeo cun¬
cta ȩdificia excellit. ut intotis terrarũ spaci is
huic simile ñ possit inueniri. Erat enĩ hic prin¬
ceps fide catholicus. in operib rect iniudici is
iustus. idõq ei omĩa c̾currebant inbonũ. hui
tẽporib cassiodorus apud urbẽ romã tã scłari
quã diuina scientia claruit: ꝗ uit̃ cętera quȩ no¬
bilit̾ scripsit psalmoꝵ p̃cipue occulta potentissi¬
me reserauit. hic primitꝰ consul deinde sena¬
tor. ad postremũ uero monachus extitit. hoc
etiã tempore dionisius abbas in urbe roma con¬
stitutꝰ. pascale calculũ miranda argumtatione
cõposuit. Tunc quoq apud c̃stantinopolĩ pri¬
scianꝰ cȩsariensis gramaticȩ artis ut ita dixeri
profunda rimatꝰ ẽ. Tuncq nichilomin araton

Expanded text:
civit. Exstruxit quoque idem princeps intra urbem civit. Exstruxit quoque idem princeps intra urbem templum, quod Graeco vocabulo Agian Sophian, id est sanctam sapientiam, nominavit. Cuius opus adeo cuncta aedificia excellit, ut in totis terrarum spatiis huic simile non possit inveniri. Erat enim hic princeps fide catholicus, in operibus rectus, in iudiciis iustus; ideoque ei omnia concurrebant in bonum. Huius temporibus Cassiodorus aput urbem Romam tam seculari quam divina scientia claruit. Qui inter cetera quae nobiliter scripsit psalmorum praecipue occulta potentissime reseravit. Hic primitus consul, deinde senator, ad postremum vero monachus extitit. Hoc etiam tempore Dionisius abba in urbe Roma constitutus pascale calculum miranda argumentatione conposuit. Tunc quoque aput Constantinopolim Priscianus Caesariensis grammaticae artis, ut ita dixerim, profunda rimatus est. Tuncque nihilominus Arator,
Abbreviated transcription (Latin):
obcausã. ꝓpt̾ hoꝵ hominũ uictorias. ut alamal¬
nicus. gothicus. franticus. germanic atticus
abbaricus. Wandalicus. africanq diceret
habere hȩc nomina meruit. Leges quoq roma¬
noꝵ quarũ prolixitas ñ minima erat. et inuti¬
lis dissonantia: mirabili breuitate correxit.
Nam om̃s constitutiones principũ quȩ utiq
multis in uoluminib habebant᷑. intra duodecim
libros coartauit. idemq uolumen codicẽ iusti¬
nianũ appellari p̾cepit. Rursũq singuloꝵ magi¬
stratuũ. siue iudicũ leges quȩ usq ad duomilia
pene erant libros extensȩ. intra ꝗnquaginta
libroꝵ numerũ redegit. Cũq codicẽ digestoꝵ
siue pandectarũ uocabulo nuncupauit. Quatuor
etiã institutionũ libros in quib breuit̾ uniusoꝵ
regũ textũ cõprehendit. nouũ cõposuit. Nouas
quoq leges quas ipse statuerat. in unũ uolumen
redegit. eundeq codicẽ nouellã nuncupari san¬

Expanded text:
ob causam propter horum omnium victorias, ut Alamanob causam propter horum omnium victorias, ut Alamannicus, Gothicus, Francicus, Germanicus, Anticus, Alanicus, Wandalicus Africanusque diceretur, habere agnomina meruit. Leges quoque Roma quarum prolixitas nimia erat et inutilis dissonantia, mirabili brevitate correxit. Nam omnes constitutiones principum, quae utique multis in voluminibus habebantur, intra duodecim libros coartavit eodemque volumen codicem Iustinianum appellari praecepit. Rursumque singulorum magistratuum sive iudicum leges, quae usque apene libros erant extensae, intra quinquaginta librorum numerum redegit, eumque Codicem Digestorum sive Pandectarum vocabulo nuncupavit. Quattuor etiam institutionum libros, in quibus breviter universarum legum textus comprehenditur, noviter composuit. Novas quoque leges, quas ipse statuerat, in unum volumen redactas, eumdem Codicem Novellarum nuncupari san
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑagunt: sumensq turisindus arma turismodi
patris regnũ ire ꝑmisit. Reuersus ad patrẽ
albom. eiusdẽq conuiua effectꝰ ẽ. Ꝙdũ cum
patre lȩtꝰ regias delicias caperet: ordine cun¬
cta retulit que illi apud geppidos inturisindi
regia c̃tigissent. Mirant᷑ ꝗ aderant. et laudat̾
riũ felici sorte regebat ꝗ et bella ꝓsꝑe gessit.
et in causis ciuilib mirificus extitit. Nã ꝑbeli¬
sarium patriciũ ꝑsas fortit̾ deuicit. ꝑ quem
ipsũ belisariũ Wandaloꝵ gentẽ. et capto eoꝵ
rege gelismero. usq ad int̾nitionẽ deleuit
Affricãq totã post annos nonaginta et ui.
romano imperio restituit. Rursũq belisarii
uirib gothoꝵ initaliã gente̾. capto Witichis
eoꝵ rege superauit. Mauros quoq post hoc
a fricã infestantes. eoꝵq regẽ attalã ꝑ ioħm ꝓ
consulẽ mirabili uirtute ꝓtriuit. Pari etiam
modo et alias gentes belli iure cõpressit. Iua

Expanded text:
peragunt. Sumensque Turisindus arma Turismodi peragunt. Sumensque Turisindus arma Turismodi patris regnum remisit. Reversus ad patrem Alboin, eius dehinc conviva effectus est. Qui dum cum patre laetus regias delicias caperet, ordine cuncta retulit, quae illi aput Gepidos in Turismodi regia? contigissent. Mirantur qui aderant et laudant arium felici sorte regebat. Qui et bella prospere gessit et in causis civilibus mirificus extitit. Nam per Belisarium patricium Persas fortiter devicit, perque ipsum Belisarium Wandalorum gentem, capto eorum rege Gelismero, usque ad internitionem delevit Africamque totam post annos nonaginta et sex Romano imperio restituit. Rursumque Belisarii viribus Gothorum in Italia gentem, capto Witichis eorum rege, superavit. Mauros quoque post haec Africam infestantes eorumque regem Amtalan per Iohannem exconsule mirabili virtute protrivit. Pari etiam modo et alias gentes belli iure conpressit. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
inferius candidis utebant᷑ fasciolis. equabus
ꝗb cruretenꝰ pedes albi sunt similes eẽ dicens.
faciles sunt equȩ quas similatis. Tunc unus
de langobardis. adhȩc ita respondit. Perge
ait incãpũ affeld. ibiq proculdubio poteris
experiri. quã ualide istȩ quas equas nomi¬
nas p̃ualent calcitrare: ubi sic tui disꝑsa st̃
ossa germani. que ad modũ pili iumenti in
mediis pratis. his auditis geppidi c̃fusionẽ
ferre ñ ualentes. uȩhement̾ inirã cõmotis.
manifestasq iniurias uindicare nituntur
Lango bardi e contra parati ad bellũ. om̃s ad
gladioꝵ capulos manus iniciunt. Tunc rex
amensa prosiliens. se in mediũ obiecit. suosq
ab ira belloq cõpescuit Int̾minans primitꝰ
eũ puniri. qui prim pugnã cõmisisset. Non
eẽ uictoriã dõ placitã dicens. cũ quis indomo
propria hospitẽ perimit. Sic deniq iurgio
cõpresso. iam deinceps lȩtis animis consiliṽ

Expanded text:
inferius candidis utebantur fasceolis, equabus inferius candidis utebantur fasceolis, equabus quibus crure tenus pedes albi sunt similes esse, dicens: "Fetilae sunt equae, quas similatis". Tunc unus e Langobardis ad haec ita respondit: "Perge", ait, "in campum Asfeld, ibique procul dubio poteris experiri, quam valide istae quas equas nominas praevalent calcitrare; ubi sic tui dispersa sunt ossa germani quemadmodum vilis iumenti in mediis pratis". His auditis, Gepidi confusionem ferre non valentes, vehementer in ira commoti sunt manifestasque iniurias vindicare nituntur; Langobardi econtra parati ad bellum, omnes ad gladiorum capulos manus iniciunt. Tunc rex a mensa prosiliens, sese in medium obiecit suosque ab ira belloque conpescuit, interminans primitus eum puniri, qui primus pugnam commisisset; non esse victoriam Deo placitam, dicens, cum quis in domo propria hospitem perimit. Sic denique iurgio conpresso, iam deinceps laetis animis convivium
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunis ẽet. Quib audom respondit. se
hoc facere minime posse. ne ritũ gentis in¬
fringeret. Scitis inquit ñ eẽ apud nos con¬
suetudinẽ. ut regis cũ patre filius prandeat
nisi prius arege gentis exterȩ arma susceꝑit
His albom a patre auditis. solũmodo xxii.u
quadraginta secũ uiuenes tollit. adturisindĩ
suã dexterã ubi turismodus ei quondã filius
sedere consueuerat collocauit. Int̾ hec dum
apparatꝰ epulas caperent. turisindus. iã dudi
sessionẽ filii mente reuoluens. natiq funus
ad animũ ducens. p̃sentẽq peremptorẽ eius¬
in loco residere c̃spiciens. alta trahens suspi¬
ria sese continere non potuit. sed tandẽ dolos
inuoce erupit. Amabilis inꝗt michi locus
iste ẽ. sed ꝑsona quę in eo resider satis ad uiden¬
dũ grauis ẽ. Tunc regis alt̾ qui aderat filiu̾
patris stimulatꝰ sermone. lango bardos iniu¬
riis lacessere cȩpit. asserens eos quia insuris

Expanded text:
comes esset. Quibus Audoin respondit, se comes esset. Quibus Audoin respondit, se hoc facere minime posse, ne ritum gentis infringeret. "Scitis", inquit "non esse aput nos consuetudinem, ut regis cum patre filius prandeat, nisi prius a rege gentis exterae arma suscipiat". 24. His Alboin a patre auditis, quadraginta solummodo secum iuvenes tollens, ad Turisindum, suam dexteram, ubi Turismodus, eius quondam filius, sedere consueverat, collocavit. Inter haec dum varii apparatus epulas caperent, Turisindus iam dudum sessionem filii mente revolvens natique funus ad animum reducens praesentemque peremptorem eius loco resedere conspiciens, alta trahens suspiria, sese continere non potuit, sed tandem dolor in vocem erupit: "Amabilis", inquit, "mihi locus iste est, sed persona quae in eo residet satis ad videndum gravis". Tunc regis alter qui aderat filius, patris sermone stimulatus, Langobardos iniuriis lacessere coepit, asserens eos, quia a suris
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ adept̾ ẽ. ꝗ ñ multo post tẽpore lango¬
bardos in pannoniã adduxit.
SSeppidi igit᷑ ac langobardi concepta iam dudũ
rixa. tandẽ parturiunt bellũ. qđ ab utrisque
partib p̃parat᷑. Cõmisso itaq p̾lio. dũ ambę̧
acies fortit̾ dimicarent. et neutra alteri cede¬
rent: contigit ut in ipso certamine albom fili¬
us audom. et turismodus turisindi filius sibi
obiui fierent quẽ albom spata ꝑcutiens de
equo p̾cipitatũ extinxit. Cernentes geppidi
regis filiũ ꝑ que̾ magna suę partis bella c̃sti¬
terant in terisse. mox dissolutis animis fugã
iniunt. Quos langobardi insequentes. acrit᷑
sternunt. Cęsisq quã plurimis. ad extrahenda
occisoꝵ spolia reuertunt᷑. Cũq ꝑacta lango¬
bardi uictoria ad sedes proprias remeassent.
regi suo audom suggesser̃ ut ei albom c̃uiua
fieret cuiꝰ uirtute inp̃lio uirtutẽ cȩpissent
Ut sicut in patris periculo. ita et in conuuio

Expanded text:
regnum adeptus est. Qui non multo post tempore Langoregnum adeptus est. Qui non multo post tempore Langobardos in Pannoniam adduxit. Gepidi igitur ac Langobardi conceptam iam dudum rixam tandem parturiunt, bellumque ab utrisque partibus praeparatur. Commisso itaque proelio, dum ambae acies fortiter dimicarent et neutra alteri cederet, contigit, ut in ipso certamine Alboin, filius Audoin, et Turismodus, Turisindi filius, sibi obvii fierent. Quem Alboin spata percutiens, de equo praecipitatum extincxit. Cernentes Gepidi, regis filium, per quem magna ex parte bellum constiterat, interisse, mox dissolutis animis fugam ineunt. Quos Langobardi insequentes acriter sternunt. Caesisque quam plurimis, ad detrahenda occisorum spolia revertuntur. Cumque peracta Langobardi victoria ad sedes proprias remeassent, regi suo Audoin suggerunt, ut eius Alboin conviva fieret, cuius virtute in proelio victoriam cepissent; ut, qui patri in periculo, ita et in convivio
Abbreviated transcription (Latin):
texere. Codẽq tẽpore acho suꝑ sueuos irru¬
it. eosq dñio suo subiugauit hoc siꝗs menda¬
ciũ et ñeẽ existimat ueritatẽ. relegat ꝓlogũ
edicti quẽ rex rothari de langobardoꝵ legib c̃
posuit. Et pene in om̃ib hoc codicib sicut in
Wacho uxores tres. hoc ẽ primã ranicundam
filiã regis turingoꝵ deinde dux̃ hostricosam
filiã regis geppidoꝵ: dequa habuit duas filias
nom̃ uni Misegarda. quã tradidit in matrimo¬
niũ theodeberto regi francoꝵ. Scđa aut̃ dicta
ẽ Malderada. quę sociata ẽ cusupald alio regi
heroloꝵ regis filiã nõe salingã. exipsa natꝰ ẽ
filius quẽ altari appellauit. Quiq a
chone mortuo suꝑ langobardos iã octauus re¬
gnauit. Om̃s ad alingi fuerunt. Sic enĩ apud
eos quȩdã nobilis ꝓsapia uocabat᷑¬
altari ergo cũ uii. annos regnũ tenuisset
abhac luce subtractꝰ ẽ. Postquẽ nonus audoin

Expanded text:
traxere. Eodemque tempore Wacho super Suevos irrutraxere. Eodemque tempore Wacho super Suevos irruit, eosque dominio suo subjugavit. Hoc si quis mendacium, et non rei existimat veritatem, relegat prologum edicti, qunposuit, et pene in omnibus hoc codicibus, sicut nos in Waccho uxores tres, hoc est primam Ranicundam, filiam regis Turingorum; deinde duxit Austrigusam, filiam regis Gepidorum, de qua habuit filias duas: nomen uni Wisegarda, quam tradidit in matrimonium Theudiperto regi Francorum; secunda autem dicta est Walderada, quae sociata est Cusupald, alio regi Herolorum regis filiam nomine Salingam. Ex ipsa ei natus est filius, quem Waltari appellavit, quique, Wacchone mortuo, super Langobardos iam octavus regnavit. Hi omnes Lithingi fuerunt. Sic enim aput eos quaedam nobilis prosapia vocabatuWaltari ergo cum per septem annos regnum tenuisset, ab hac luce subtractus est. Post quem nonus Audoin
Abbreviated transcription (Latin):
taturi brachia extenderent. crudelit̾ hostiũ
feriebant᷑ gladis. Tunc langobardi patrata
uictoria ingentẽ quã in castris repererant
int̾ se p̃dam diuidunt. Tado uero rodulfi
uexillũ qđ bandũ appellant. eiusq galeã quã
in bello gestare consueuerat abstulit. atq iã
ex illo tẽpore ita om̃is heroloꝵ uirt c̃cidit. ut
ultra suꝑ se regẽ om̃imodo ñ haberent. Iã hinc
langobardi ditiores effecti a tot diuersis gentib
et uirtutis głam circũquaq protelare. xxi
t uero tado posthunc belli triumphũ. ñ diu
lȩtatꝰ ẽ. Irruit namq suꝑ eũ Wacho filius
germani sui zachilonis. ut eũ abhac luce pri¬
uaret. Conflixit quoq aduersus Wachone
hildechis filius tadonis. sed suꝑante Wachone
deuictꝰ. ad geppidos confugit. ibiq profugus
aduitȩ suȩ̨ finẽ usq ꝑmansit. Quã ob causã
geppidi cũ langobardis extunc in imicicias con¬

Expanded text:
taturi brachia extenderent, crudeliter hostium taturi brachia extenderent, crudeliter hostium feriebantur a gladiis. Tunc Langobardi, patrata victoria, ingentem, quam in castris reppererant, inter se praedam dividunt. Tato vero Rodulfi vexillum, quod bandum appellant, eiusque galeam, quam in bello gestare consueverat, abstulit. Atque iam ex illo tempore ita omnis Herolorum virtus concidit, ut ultra super se regem omnimodo non haberent. Iam hinc Langobardi ditiores effecti, aucto de diversis gentibus, et virtutis gloriam circumquaque protelare. 21. At vero Tato post haec de belli triumpho non diu laetatus est. Inruit namque super eum Waccho, filius germani sui Zuchilonis, et eum ab hac luce privavit. Conflixit quoque adversus WacchoneHildechis filius Tatonis, sed superante Wachone devictus, ad Gepidos confugit, ibique profugus ad vitae finem usque permansit. Quam ob causam Gepidi cum Langobardis ex tunc inimicitias con
Abbreviated transcription (Latin):
si heroloꝵ aciem fugere nunciarer aut hero¬
loꝵ flecti acies. et lango bardos eos opprimi
c̃spiceret. In t̾rogatꝰ arege sepius ꝗd heroli ge¬
rerent. eos optime pugnare ait. Nec prius
malũ qđ cernebat loꝗ ñ audens aperuit. quã
uniuersȩ acies hostib terga p̾berent. I licet
sero. tandẽ inuoce erũpens: ue tibi inquit
misera herolia quȩ cęlestis dñi plecteris ira.
Adhȩc uerba cõmotꝰ rex ait Nũꝗd fugiunt
heroli mei At ille. Non inꝗt ego hoc sed
tu rex ipse dixisti. Tunc ut intalib fieri asso¬
let : rex ipse et om̃s ꝑturbati. dũ ꝗd agerent
hesitarent: suꝑuenientib langobardis grauit᷑
cedunt᷑. Rex quoq ipse necꝗcquã fortiter
faciens extinctꝰ ẽ. heroloꝵ uero exercitꝰ dũ
hac illaq diffugerent. tanta suꝑ eos cęlitꝰ ira
respexit. ut uiridantia cãpoꝵ lina cernentes.
natatiles eẽ aquas putarent. Dũq quasi na¬

Expanded text:
si Herolorum aciem fugere nuntiaret. Is cum Herosi Herolorum aciem fugere nuntiaret. Is cum Herolorum flecti acies et a Langobardis eos opprimi conspiceret, interrogatus a rege saepius, quid Heroli gererent, eos optime pugnare respondit. Nec prius malum quod cernebat, loqui non audens, aperuit, quam universae acies hostibus terga praeberent. Qui, licet sero, tandem in vocem erumpens: 'Ve tibi', inquit, 'misera Herolia, quae caelestis Domini plecteris ira'. Ad haec verba conmotus rex ait: 'Numquid fugiunt Heroli mei'? At ille: 'Non', inquit, 'hoc ego, sed tu rex ipse dixisti'. Tunc, ut in talibus fieri adsolet, rex ipse et omnes perturbati, dum quid agerent haesitarent, supervenientibus Lancaeduntur. Rex quoque ipse nequicquam fortiter faciens, extinctus est. Herolorum vero exercitus dum hac illacque diffugeret, tanta super eos caelitus ira respexit, ut viridantia camporum lina cernentes, natatiles esse aquas putarent; dumque quasi na