comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coniugalia saera spreta tantum: hoc etiam iniuriose tra¬
ctata sunt. Optimo ergo iudicio censores indignum eũ
aditu curiȩ existimauerunt. Dicut portius Cato.l. fla¬
minium: quem e numero senatorum sustulit: quia in pro¬
uincia. quem damnatum securi ꝑcusserat. tempore suppli¬
cii ad arbitrium et spectaculum mulierculae cuius amo¬
re tenebatur electo. Et poterat in hiberi respectu consulatꝰ.
quem is gesserat. atq auctoritate fratris eius łiti flaminii
sed et censor. et Cato duplex seueritatis exemplum: eo
magis illum notandum statuit:ꝙ amplissimi honoris
maiestatem tam tetro facinore inquinauerat. nec indignũ¬
pensi duxerat: iisdem imaginibus ascribi meretricis oculos
humano sanguine delectatos et regis philippi supplices
manus. Quid de fabricii lucini censura loquar: Nar¬
rauit omnis etas. et deinceps narrabit ab eo Cornelium
rufinum duobus consulatibus. et dictatura specio¬

Expanded text:
coniugalia sacra spreta tantum, hoc etiam iniuriose traconiugalia sacra spreta tantum, hoc etiam iniuriose tractata sunt. optimo ergo iudicio censores indignum eum aditu curiae existimauerunt, 8 sicut Porcius Cato L. Flamininum, quem e numero senatorum sustulit, quia in prouincia quendam damnatum securi percusserat tempore supplicii ad arbitrium et spectaculum mulierculae, cuius amore tenebatur, electo. et poterat inhiberi respectu consulatus, quem is gesserat, atque auctoritate fratris eius Titi Flaminini. sed et censor et Cato, duplex seueritatis exemplum, eo magis illum notandum statuit, quod amplissimi honoris maiestatem tam taetro facinore inquinauerat nec pensi duxerat isdem imaginibus ascribi meretricis oculos humano sanguine delectatos et regis Philippi supplices manus. Quid de Fabrici Luscini censura loquar? narrauit omnis aetas et deinceps narrabit ab eo Cornelium Rufinum duobus consulatibus et dictatura specio
Abbreviated transcription (Latin):
et postumus censores: era poenae nomine: eos. qui ad se¬
nectutem celibes ꝑuenerant in erarium deferre iusserũt.
lterum puniri dignos. si quo modo de tam iusta con¬
stitutione queri sunt ausi: cum in hunc modum increpa¬
rentur. Natura uobis quemadmodum nascendi. ita gi¬
gnendi legem scribit: parentesq uos alendo nepotum
nutriendoꝵ debito si quis est pudor alligauerunt. Ac¬
cedit etiam his: ꝙ fortuna longam praestandi huiusce
muneris aduocationem estis assecuti. Cum interim con¬
sumpti sunt anni uestri. et mariti. et patri nomine uacui
lte igitur. et nodosam exoluite stipem: utilem posteritati
numeros. H orum seueritatem. M. ualerius maximꝰ
et. C. lunius Brutus bubulcus censores consimili gnͣe
animaduersionis imitati sunt. L. enim Antonium seã¬
tu mouerunt: ꝙ quam uirginem in matrimonium du¬
xerat repudiasset: nullo amicorum in consilium adhibi¬
to. At hoc crimen nescio an suꝑiore maius. Illo nanq:

Expanded text:
et Postumius censores aera poenae nomine eos, qui ad seet Postumius censores aera poenae nomine eos, qui ad senectutem caelibes peruenerant, in aerarium deferre iusserunt, iterum puniri dignos, si quo modo de tam iusta constitutione queri sunt ausi, cum in hunc modum increparentur: 'natura uobis quemadmodum nascendi, ita gignendi legem scribit, parentesque uos alendo nepotum nutriendorum debito, si quis est pudor, alligauerunt. accedit his quod etiam fortuna longam praestandi huiusce muneris aduocationem estis adsecuti, cum interim consumpti sunt anni uestri et mariti et patris nomine uacui. ite igitur et non odiosam exsoluite stipem, utilem posteritati numerosae.' Horum seueritatem M. Valerius Maximus et C. Iunius Brutus Bubulcus censores consimili genere animaduersionis imitati sunt: L. enim Annium senatu mouerunt, quod quam uirginem in matrimonium duxerat repudiasset nullo amicorum in consilio adhibito. at hoc crimen nescio an superiore maius: illo namque
Abbreviated transcription (Latin):
quisꝗ̃ sibi dari desiderauit. ciuitatis parte lachrymã¬
te. Ceterum adquemcunq prona manus porigun¬
tur. ubi ob cuies seruatos corona danda est: qua postes
auguste domus. sempiterna gloria triumphant:.
De censoria nota
Astrensis disciplinae tenacissimum uinculu:
et militaris rationis diligens obseruatio ad¬
monet me ut ad censuram pacis magistram
custodemq transgrediar. Nam ut opes ppli romani
in tantum amplitudinis imꝑatorum uirtutibus exces¬
serunt: ita probitas et continentia censorio supcilio exa¬
minata est. Opus effectu par bellicis laudibus. Quid
enim prodest foris ẽẽ strenuum si domi male uiuitur.
Expugnentur licet urhes corripiantur gentes: regnis ma¬
nus iniiciantur: nisi foro et curie officium ac uerecundia
sua constiterit: partarum rerum caelo cumulus aquatus
sedem stabilem non hẽbit. Ad rem igitur pertinet nosse
atq adeo recordari acta censoriae potestatis: sub qua do

Expanded text:
quisquam sibi dari desiderauit ciuitatis parte lacrimanquisquam sibi dari desiderauit ciuitatis parte lacrimante. ceterum ad quercum pronae manus porriguntur, ubi ob ciues seruatos corona danda est, qua postes Augustae domus sempiterna gloria triumphant. DE CENSORIA NOTA Castrensis disciplinae tenacissimum uinculum et militaris rationis diligens obseruatio admonet me ut ad censuram pacis magistram custodemque transgrediar: nam ut opes populi Romani in tantum amplitudinis imperatorum uirtutibus excesserunt, ita probitas et continentia, censorio supercilio examinata, est opus effectu par bellicis laudibus: quid enim prodest foris esse strenuum, si domi male uiuitur? expugnentur licet urbes, corripiantur gentes, regnis manus iniciantur, nisi foro et curiae officium ac uerecundia sua constiterit, partarum rerum caelo cumulus aequatus sedem stabilem non habebit. ad rem igitur pertinet nosse atque adeo recordari acta censoriae potestatis. Camillus
Abbreviated transcription (Latin):
ut necessariae istę: ita lugubres semper existimatę
sunt uictoriȩ. ut pote non externo. sed domestico
partae cruore. Itaq et nassica tiberium gracchũ
et. G. Metellus Opimii factiones mesti trucidarũt
Q Catulus . M. lepido collega suo cum omnibus
seditiosis copiis extincto moderatum prae se ferens
gaudium inurbem reuertit. Getiam antonius
Catilinae uictor abstersos gladios in castra retulit.L
Cinna. et. C. Marius hauserant quidem auidi eiui¬
lem sanguinem: sed non protimis ad templa deo¬
rum et aras tetenderunt. Iam. L. Sylla qui plu¬
rima bella ciuilia confecit: cuius crudelissimi et inso¬
lentissimi successus fuerunt cum consumata atq cõ¬
stricta potentia sua triumphum duceret ut graeciȩ et
asiae multas urbes: ita ciuium romanoꝵ nullum op¬
pidum uexit. Piget tedetq per uulnera rei .p. ul¬
terius procedere. Lauream nec senatus cuiꝗͣ dedit: nec

Expanded text:
ut necessariae istae, ita lugubres semper existimatae ut necessariae istae, ita lugubres semper existimatae sunt uictoriae utpote non externo, sed domestico partae cruore. itaque et Nasica Ti. Gracchum et † G. Metellus Opimi factiones maesti trucidarunt. Q. Catulus M. Lepido collega suo cum omnibus seditionis copiis † extinctoque tum moderatum prae se ferens gaudium in urbem reuertit. Gaius etiam Antonius Catilinae uictor abstersos gladios in castra retulit. L. Cinna et C. Marius hauserant quidem auidi ciuilem sanguinem, sed non protinus ad templa deorum et aras tetenderunt. iam L. Sulla, qui plurima bella ciuilia confecit, cuius crudelissimi et insolentissimi successus fuerunt, cum consummata atque constructa potentia sua triumphum duceret, ut Graeciae et Asiae multas urbes, ita ciuium Romanorum nullum oppidum uexit. Piget taedetque per uulnera rei publicae ulterius procedere. lauream nec senatus cuiquam dedit nec
Abbreviated transcription (Latin):
numq pirasticis rostris laudis in opes laurea ramulos
festinabunda manu decerpserunt. Carthaginis impe¬
rio abrupta hispania. et siciliae caput abscisum syra¬
cusa triumphales uingere currus nequiuerunt. Et
quib uiris scipioni et Marcello: quoꝵ ip̃a nomĩa
instar sunt aeterni triumphi. Sed darissimos solrõ
ueraeq uitutis auctores humeris suis salutem patͥȩ
gestantes. et si coronatos intueri senatus cupiebat.
iustiori tamen reseruandos laurcae putauit. His
illud subnectam. Moris est ab imꝑatore triumphũ
ducturo conss. inuitari ad coenam. deinde rogari
ut uenire suꝑsedeant: ne quis eo die quo ille t̾riũ¬
pharit maioris in eodem conuiuio sit imꝑii. Ue¬
rum quamuis quis predaras res maximeq utibes
rei .p. ciuili bello gessisset imꝑator tamen co noĩe
appellatus non est neq ulla supplicationes decretae
sunt. neq aut ouans. aut curru triumphauit: ꝗa

Expanded text:
numque piraticis rostris laudis inopes laureae ramulos numque piraticis rostris laudis inopes laureae ramulos festinabunda manu decerpserunt: Karthaginis imperio abrupta Hispania et Siciliae caput abscisum, Syracusae, triumphalis iungere currus nequiuerunt: et quibus uiris? Scipioni et Marcello, quorum ipsa nomina instar aeterni sunt triumphi. sed clarissimos solidae ueraeque uirtutis auctores humeris suis salutem patriae gestantes, etsi coronatos intueri senatus cupiebat, iustiori tamen reseruandos laureae putauit. His illud subnectam: moris est ab imperatore ducturo triumphum consules inuitari ad cenam, deinde rogari ut uenire supersedeant, ne quis eo die, quo ille triumpharit, maioris in eodem conuiuio sit imperii. Verum quamuis quis praeclaras res maximeque utiles rei publicae ciuili bello gessisset, imperator tamen eo nomine appellatus non est, neque ullae supplicationes decretae sunt, neque aut ouans aut curru triumphauit, quia,
Abbreviated transcription (Latin):
sisset poena expiaret. Sapientiores igitur. O. ful¬
uius: qui capua capta. et. l opimius. qui fregella¬
nis ad deditionem compulsis triumphandi potesta¬
tem a senatu petierunt. uterq editis operibus magni¬
ficis. sed neuter petitae rei compos. non quidem in¬
uidia patrum conscriptoꝵ. cui nunqͣ aditum in cu¬
ria deeẽ uoluerunt. sed suma diligentia obseruan¬
di uiris. quo cautum erat ut pro aucto impio: nõ
pro recuꝑatis quae ppłi ro. fuissent triumphus decer¬
neretur. Tantum enim interest adiicias aliquid an
detractum restituas quantum distat beneficii imtiũ
ab iniuriȩ fine. Quinetiam ius de quo loquor
sic custoditum est. ut.p. Scipioni ob recuꝑatas
hispanias. M. marcello ob captas Syracusas triũ¬
phus non decerneretur: ꝙ ad eas res gerendas sine
ullo erant missi magrãtu. Probentur nunc cuius¬
libet głiş cupidi: qui ex desertis montib: myoparo¬

Expanded text:
sisset, poena expiaret. Sapientiores igitur Q. Fulsisset, poena expiaret. Sapientiores igitur Q. Fuluius, qui Capua capta, et L. Opimius, qui Fregellanis ad deditionem conpulsis triumphandi potestatem a senatu petierunt, uterque editis operibus magnificus, sed neuter petitae rei compos non quidem inuidia patrum conscriptorum, cui numquam aditum in curiam esse uoluerunt, sed summa diligentia obseruandi iuris, quo cautum erat ut pro aucto imperio, non pro reciperatis quae populi Romani fuissent triumphus decerneretur: tantum enim interest adicias aliquid an detractum restituas, quantum distat beneficii initium ab iniuriae fine. Quin etiam ius, de quo loquor, sic custoditum est, ut P. Scipioni ob reciperatas Hispanias, M. Marcello ob captas Syracusas triumphus non decerneretur, quod ad eas res gerendas sine ullo erant missi magistratu. probentur nunc cuiuslibet gloriae cupidi, qui ex desertis montibus myoparo
Abbreviated transcription (Latin):
auspicia accipissetis: cuius magis auspicio staretur.
lte respondit ualerius: consulis. lam mehercule in¬
quit cum de imꝑio et auspicio inter uos disceptatio¬
nem suscepitis. et tu utroq aduersarium tuum supi¬
orem fuisse fatearis: nihil est quod ulterius dubitẽ.
ltaq luctaci qͣuis adhuc tacueris: secundum te litẽ
do. Mirifice iudex: ꝙ in manifesto negocio tempꝰ
teri passus non est. probabilius luctacuis ꝙ ius am¬
plissimi honoris constanter defendit. S ne uale¬
rius quidem improbe. quia fortis et prosꝑe pugͤ
ut non legitimum: ita dignum se premium petit᷑.
Quid facias gn. fuluio flacco: qui tam expetendũ
aliis honorem triumphi decretum sibi a senatu ob
res bene gestas spreuit ac repudiauit. Nimirum nõ
plura praecerpens ꝗͣ acciderunt. Nam ut urbem
intrauit continuo quaestione publica afflictus exilio
mulctatus est. ut siquid religionis insolentia cõmi¬

Expanded text:
auspicia accepissetis, cuius magis auspicio staretur?' auspicia accepissetis, cuius magis auspicio staretur?' 'item' respondit Valerius 'consulis'. 'iam hercules' inquit, 'cum de imperio et auspicio inter uos disceptationem susceperim, et tu utroque aduersarium tuum superiorem fuisse fatearis, nihil est quod ulterius dubitem. itaque, Lutati, quamuis adhuc tacueris, secundum te litem do'. mirifice iudex, quod in manifesto negotio tempus teri passus non est: probabilius Lutatius, quod ius amplissimi honoris constanter defendit: sed ne Valerius quidem inprobe, quia fortis et prosperae pugnae ut non legitimum ita praemium petiit. Quid facias Cn. Fuluio Flacco, qui tam expetendum aliis triumphi honorem decretum sibi a senatu ob res bene gestas spreuit ac repudiauit, nimirum † non plura praecerpens quam acciderunt?— nam ut urbem intrauit, continuo quaestione publica adflictus exilio multatus est,—ut, si quid religionis insolentia commi
Abbreviated transcription (Latin):
consule triumphum senatus decreuit. Cum autem
Ualerus sibi quoq cum decerni desideraret: negauit
id fieri oportere luctacius: ne in honore triumphi
minor potestas maiori ȩquaretur. Pertinaciusq pro¬
gressa contentione: ualerius sponsione luctacium
prouocauit: nisi suo ductu punica classis ẽẽt opp̃ssa.
Nec dubitauit restipulari luctacius. Itaq uidex int̾
eos conuenit Aitilius Calatinus. apud quem Ualerius
in hunc modum egit. consulem ea pugna in lectica cla¬
udum iacuisse: se autem omnib impꝰatoris partibus
functum. Tunc Calatinus priusꝗ̃ luctacius causam su¬
am ordiretur. Quaero inquit ualert a te si dimicandũ
necne cẽt contrariis inter uos sententiis dissidissetis: u¬
trum quod consul: an quod praetor imꝑasset maius
hĩturum fuerit momentum. Respondit ualerius nõ
facere se controuersiam. quin priores partes consulis
ẽẽnt futurę. Age deinde inquit Calatinus si diuersa

Expanded text:
consuli triumphum senatus decreuit. cum autem consuli triumphum senatus decreuit. cum autem Valerius sibi quoque eum decerni desideraret, negauit id fieri oportere Lutatius, ne in honore triumphi minor potestas maiori aequaretur, pertinaciusque progressa contentione Valerius sponsione Lutatium prouocauit, ni suo ductu Punica classis esset oppressa, nec dubitauit restipulari Lutatius. itaque iudex inter eos conuenit Atilius Calatinus, apud quem Valerius in hunc modum egit, consulem ea pugna in lectica claudum iacuisse, se autem omnibus imperatoriis partibus functum. tunc Calatinus, prius quam Lutatius causam suam ordiretur, 'quaero' inquit, 'Valeri, a te, si dimicandum necne esset contrariis inter uos sententiis dissedissetis, utrum quod consul an quod praetor imperasset maius habiturum fuerit momentum.' respondit Valerius non facere se controuersiam quin priores partes consulis essent futurae. 'age deinde' inquit Calatinus, 'si diuersa
Abbreviated transcription (Latin):
S leuta p̃lia quidamamꝑatores triumphos si¬
bi decerni desiderabant: quibus ut occurreret᷑
lege cantum est ne quis triumpharet nisi qui
quinq millia hostium una acie cacidisset. Non enim
numero: sed glia triumphoꝵ excelsius urbis nr̃e futum
decus maiores existimabant. Cęterum ne tam praecdara
lex cupiditate laurcę obliteraretur legis alterius adiuto¬
rio fulta est: quam. I marius et. M. cato tr. plebis tu¬
lerunt. Poenam enim impatoribus minat᷑. qui aut ho¬
stium occisorum in plio. aut amissoꝵ ciuium falsum nu¬
merum luteris senatui ausi eẽnt referre: iubetq eos cum
primum urbem intrassent apud quaestores urbanos iu¬
rare de utroq numero. uere ab iis senatui ẽẽ scriptum.
Post has leges iudicii illius tempestiua mentio intro¬
ducetur: in quo de iure triumphandi inter clarissimas
ꝑsonas et actum et excussum est. Consul luctacius ca
tulus et. O Ualerius praetor circa Siciliam insignem
poenorum classem deleuerant: quo nomine luctatio

Expanded text:
 leuia proelia quidam imperatores triumphos sibi decerni desiderabant. quibus ut occurreretur, lege cautum est ne quis triumpharet, nisi qui V milia hostium una acie cecidisset: non enim numero, sed gloria triumphorum excelsius urbis nostrae futurum decus maiores existimabant. ceterum ne tam praeclara lex cupiditate laureae oblitteraretur, legis alterius adiutorio fulta est, quam L. Marcius et M. Cato tribuni plebei tulerunt: poenam enim imperatoribus minatur, qui aut hostium occisorum in proelio aut amissorum ciuium falsum numerum litteris senatui ausi essent referre, iubetque eos, cum primum urbem intrassent, apud quaestores urbanos iurare de utroque numero uere ab iis senatui esse scriptum. Post has leges iudicii illius tempestiua mentio introducetur, in quo de iure triumphandi inter clarissimas personas et actum et excussum est. C. Lutatius consul Catulus et Q. Valerius praetor circa Siciliam insignem Poenorum classem deleuerant. quo nomine Lutatio
Abbreviated transcription (Latin):
passus non est: iniquum eẽ affirmans: quod nulli
alii tribueretur. sibi decerni. Ac ne quid in ꝑsona
sua nouaretur campestrem expiri temeritatem ꝗͣ cu¬
riȩ bñsicio uti satius ẽẽ duxit. Ad externa iam
mihi exempla transire conanti. M.Bibulus uir ã¬
plissima dignitatis: et summis honorib functus
manus imicit. Qui cum insyria prouincia morare¬
tur: duos in dolis egregiȩ filios suos a Gabinianis
militibus aegypti occĩsos cognouit: Quorum inter¬
fectores ad eum uinctos regina Cleopatra misit: ut
grauissima cladis ultionem arbitrio suo exigeret
At ille oblato beneficio : quo nullum maius tribii
lugenti potuerat: dolorem moderationi cedere co¬
egit: carnificesq sanguinis sui in tactos euestigiõ ao
Cleopatram reduci iuissit: dicendo potatem huius

Expanded text:
passus non est, iniquum esse adfirmans quod nulli passus non est, iniquum esse adfirmans quod nulli alii tribueretur sibi decerni, ac ne quid in persona sua nouaretur, campestrem experiri temeritatem quam curiae beneficio uti satius esse duxit. Ad externa iam mihi exempla transire conanti M. Bibulus uir amplissimae dignitatis et summis honoribus functus manus inicit. qui, cum in Syria prouincia moraretur, duos egregiae indolis filios suos a Gabinianis militibus Aegypti occisos cognouit. quorum interfectores ad eum uinctos regina Cleopatra misit, ut grauissimae cladis ultionem arbitrio suo exigeret. at ille oblato beneficio, quo nullum maius lugenti tribui poterat, dolorem moderationi cedere coegit carnificesque sanguinis sui intactos e uestigio ad Cleopatram reduci iussit, dicendo potestatem huius
Abbreviated transcription (Latin):
qua cum ei forte ludos Trallibus spectanti litterę red¬
ditȩ cẽnt. quibus scriptum erat maximo senatus ⁊et
ppłi consensu reditum illi in urbem datum. non ẽ
theatro prius abiit. ꝗͣ spectaculum ederetur: non lȩti¬
ciam suam proxime sedentibus ulla ex parte patefec̃
sed summum gaudium intra se continuit. Eunodẽ
constat pari uultu et exulem fuisse et restitutum. a¬
deo moderationis beneficio medius semꝑ inter se¬
cundas et aduersas res animi firmitate uersatus est.
Tot familiis in uno genere laudis enumeratis porciũ
nomen uelut exꝑs huiusce glĩę scilentio prȩtermit¬
tendum se negat. B osterior Cato non paruo
summȩ moderationis fisus indicio Cypriacam pe¬
cuniam maxima cum diligentia et sanctitate in ur¬
bem deportauerat. Cuius ministerii gratia senatus
relationem interponi iubebat: ut praetoriis comiti¬
is extra ordinem ratio eius hẽretur. S ip̃e id fieri

Expanded text:
qua cum ei forte ludos Trallibus spectanti litterae redqua cum ei forte ludos Trallibus spectanti litterae redditae essent, quibus scriptum erat maximo senatus et populi consensu reditum illi in urbem datum, non e theatro prius abiit quam spectaculum ederetur, non laetitiam suam proxime sedentibus ulla ex parte patefecit, sed summum gaudium intra se continuit. eundem constat pari uultu et exulem fuisse et restitutum. adeo moderationis beneficio medius semper inter secundas et aduersas res animi firmitate uersatus est. Tot familiis in uno genere laudis enumeratis Porcium nomen uelut expers huiusce gloriae silentio † praetereundum se negat fieri debere posterior Cato non paruo summae moderationis fisus indicio. Cypriacam pecuniam maxima cum diligentia et sanctitate in urbem deportauerat. cuius ministerii gratia senatus relationem interponi iubebat, ut praetoriis comitiis extra ordinem ratio eius haberetur. sed ipse id fieri
Abbreviated transcription (Latin):
disset: in publicum se proripuit: maestoq uultu: et
uoce confusa. concurrite. concurrite inquit ciues
moenia nr̃ȩ urbis euersa sunt. Scipioni enim africa¬
no intra suos penates quiescenti. nefaria uis allata ẽ
Orem publicam pariter africani morte miseram. et
Macedonici tam humana. tamq ciuili lamentatio¬
ne felicem. Eodem enim tempore: et quantum ami¬
sisset pͥncipem: et qualem hẽret ciuem recognouit
ldem filios suos monuit: ut funebri eius lecto hu¬
meros subiicerent:atq: huic exequiarum illum ho¬
norem. et uocis adiecit. non fore ut postea id officiu
ab illis maiori uiro p̃stari posset. Ubi illa tot in cuia
iurgia: ubi tam multȩ pro rostris altercationes:u¬
bi maximoꝵ ciuium et ducum tantoꝵ togata prę¬
lia:Omnia nimiꝵ ista p̃cipua ueneratione p̃sequẽ¬
da deleuit moderatio. Mumidicus autem metel¬
lus ppłari factione patria pulsus in asiam secessit: in

Expanded text:
disset, in publicum se proripuit maestoque uultu et disset, in publicum se proripuit maestoque uultu et uoce confusa 'concurrite, concurrite' inquit, 'ciues! moenia nostrae urbis euersa sunt: Scipioni enim Africano intra suos penates quiescenti nefaria uis allata est'. o rem publicam pariter Africani morte miseram et Macedonici tam humana tamque ciuili lamentatione felicem! eodem enim tempore et quantum amisisset principem et qualem haberet recognouit. idem filios suos monuit ut funebri eius lecto humeros subicerent, atque huic exequiarum illum honorem uocis adiecit, non fore ut postea id officium ab illis maiori uiro praestari posset. ubi illa tot in curia iurgia? ubi tot multae pro rostris altercationes? ubi maximorum ciuium et ducum tantum non togata proelia? omnia nimirum ista praecipua ueneratione prosequenda deleuit moderatio. Numidicus autem Metellus populari factione patria pulsus in Asiam secessit. in
Abbreviated transcription (Latin):
quod salutem periclitantis magnoꝑe lȩsurum uide¬
batur: discedens adiecit ita sibi credi oportere. si ⁊
alii idem asseuerassent: quoniam unius testimonio ali¬
quem ledere pessimi eẽt exempli. Qua re. et religioĩ
quidem suȩ debitam fidem et cominuni utilitati sa¬
lubre consilium reddidit. D entio quos ciues quȩ¬
ue facta eorum ac dieta qͣ angusto ambitu oratiõis
amplectar. Sed cum magna et multa breuiter dicẽ¬
da sint. claritate excellentib infinitis ꝑsonis rebusq
positi nr̃i ratio non laudanda sibi omnia sed recor¬
danda sumpsit.quapropter bona cum uenia duo
Metelli Macedonicus et Numidicus maxima patriȩ
ornamenta. strictim se narrare patientur. Acerri¬
me cum scipione africano macedonicus dissenserat:
corumq ab aemulatione uirtutis profecta contentio
ad graues. testatasq inimicicias progressa fuerat. S
tamen cum intemptum Scipionem conelamari au¬

Expanded text:
quod salutem periclitantis magnopere laesurum uidequod salutem periclitantis magnopere laesurum uidebatur, discedens adiecit ita sibi credi oportere, si et alii idem adseuerassent, quoniam unius testimonio aliquem cadere pessimi esset exempli. et religioni igitur suae debitam fidem et communi utilitati salubre consilium reddidit. Sentio quos ciues quaeue facta eorum ac dicta quam ambitu orationis amplectar. sed cum magna multa breuiter dicenda sint, claritate excellentibus infinitis personis rebusque nostri ratio non laudanda sibi omnia, sed recordanda sumpsit. quapropter bona cum uenia duo Metelli, Macedonicus et Numidicus, maxima patriae ornamenta strictim se narrari patientur. Acerrime cum Scipione Africano Metellus Macedonicus dissenserat, eorumque ab aemulatione uirtutis profecta concitatio ad graues testatasque inimicitias progressa fuerat: sed tamen, cum interemptum Scipionem conclamari au
Abbreviated transcription (Latin):
condendis lustris usi sunt. Prudenter enim sensit
tunc increm̃tum romano imꝑio petendum fuisse cũ
intra septimum lapidem triumphi quȩxebant᷑.Maio¬
rem autem totius t̾rarum orbis partem possidenti ut
auidum ẽẽ quicꝗͣ ultra appetere: ita abunde felix si ni¬
hil ex eo quod obtinebat amitteret. N eq alia euis
in censura moderatio pro tribunali apparuit. Centu¬
rias recognoscens equitum: postqͣ.C. licinium sacer¬
dotem citatum processisse animaduertit. dixit se sci¬
re illum uerbis conceptis peierasse. proinde si quis
eum accusare uellet: usurum testimonio suo. sed nł¬
lo ad id negocium accedente: transduc equum in¬
quit sacerdos. ac lucrifac censoriam notam: ne ego
in tua persona: et accusatoris et testis. et iudicis par¬
tes egisse uidear. Quod animi temꝑam̃tum etiã
in. O. sceuola excellentissimo uiro annotatum est.
Testis nanq: in reum productus: cum id respondiss

Expanded text:
condendis lustris usi sunt: prudenter enim sensit condendis lustris usi sunt: prudenter enim sensit tunc incrementum Romano imperio petendum fuisse, cum intra septimum lapidem triumphi quaerebantur, maiorem autem totius terrarum orbis partem possidenti ut auidum esse quicquam ultra adpetere, ita abunde felix, si nihil ex eo, quod optinebat, amitteret. Neque alia eius in censura moderatio pro tribunali apparuit. centurias recognoscens equitum, postquam C. Licinium Sacerdotem citatum processisse animaduertit, dixit se scire illum uerbis conceptis peierasse: proinde, si quis eum accusare uellet, usurum testimonio suo. sed nullo ad id negotium accedente 'transduc equum' inquit, 'Sacerdos, ac lucrifac censoriam notam, ne ego in tua persona et accusatoris et testis et iudicis partes egisse uidear'. Quod animi temperamentum etiam in Q. Scaeuola excellentissimo uiro adnotatum est: testis namque in reum productus, cum id respondisset,
Abbreviated transcription (Latin):
romanus a graccho deceptam cognouit: moderati¬
onemq eius debita laude prosecutus est. Cauis
quoq Claudius nero intercȩtera praecipue mode¬
rationis exempla numerandus est. Liuii salinato¬
ris in hasdrubale opprimendo głiȩ ꝑticeps fuerat.
tamen eum triumphantem equo sequi ꝗͣ trium¬
pho quem ei senatus ȩque decreuerat uti maluit.
qui a res in prouincia Salinatoris gesta fuerat. Sine
uictoria tantummodo laudabatur:huius etiam
moderatio. Ne africanus quidem posterior nos
de se patitur tacere.Quĩ censor cum lustrum conde¬
ret. inq solito sacrificio scriba ex publicis tabulis
sollenne ei p̃cationis carmen p̃iret dicens quo diiĩ¬
mortales ut ppłi ro.res meliores amplioresq facent
rogabant᷑. Satis inquit bona et magnae sunt. itaq
p̃cor ut eas ꝑpetuo incolumes seruent ac protinus
in publicis tabulis adbunc modum carmen em̃daĩ
iussit. Qua uotoꝵ uerecundia deinceps censores ĩ

Expanded text:
Romanus a Graccho deceptam cognouit moderatiRomanus a Graccho deceptam cognouit moderationemque eius debita laude prosecutus est. C. quoque Claudius Nero inter cetera praecipuae moderationis exempla numerandus est. Liui Salinatoris in Hasdrubale opprimendo gloriae particeps fuerat. tamen eum triumphantem equo sequi quam triumpho, quem senatus ei aeque decreuerat, uti maluit, quia res in prouincia Salinatoris gesta erat. atque iuictoria tantummodo laudabatur, huius etiam moderatio. Ne Africanus quidem posterior nos de se tacere patitur. qui censor, cum lustrum conderet inque solitaurilium sacrificio scriba ex publicis tabulis sollemne ei precationis carmen praeiret, quo di immortales ut populi Romani res meliores amplioresque facerent rogabantur, 'satis' inquit 'bonae et magnae sunt: itaque precor ut eas perpetuo incolumes seruent', ac protinus in publicis tabulis ad hunc modum carmen emendari iussit. qua uotorum uerecundia deinceps censores in
Abbreviated transcription (Latin):
clȩmenter excepit.Sũp hac Siciliam sortitus eam
prouinciam collegȩ cessit.Totiens laudatio marcel¬
li uariari non potest:quotiens ip̃e nouis gradibus
mooleratidne adu̾sus socios usus est. QuamTit
etiam gracchus admirabilomse ex hibuit:TTribinꝰ
enim plebis cum ex professo immĩcicias cum africa¬
no. et asiatico scipiõnibus gereret et asiaticus udi¬
catȩ̨ pecuniȩ satisolare non possetatq ideo a con¬
sule in uincula publica duci iussus esset. appellass¬
q collegium tribunorum. nullo uolente intercedẽ
secessit a collegis: decretumq composuit. Nec
quisꝙͣ dubitauit: quin eo scribendo irati hostis
aduersus asiaticum uerbis usurus ẽẽt. At is iura¬
uit pͥmum scipionib se cum in grãm non redisse.
deinde tale decretum recitauit. Cum. L. Cornelius
Scipio die triumphi sui ante currum actos hostiũ
duces in carcere coniecerit: indignum et alienum
surum fieri. Libenter tunc opinionem suam ppłs

Expanded text:
clementer excepit. super haec Siciliam sortitus ea clementer excepit. super haec Siciliam sortitus ea prouincia collegae cessit. totiens laudatio Marcelli uariari non potest, quotiens ipse nouis gradibus moderationis aduersus socios usus est. Quam Ti. etiam Gracchus admirabilem se exhibuit! tribunus enim pl., cum ex professo inimicitias cum Africano et Asiatico Scipionibus gereret, et Asiaticus iudicatae pecuniae satisdare non posset atque ideo a consule in uincula publica duci iussus esset appellassetque collegium tribunorum, nullo uolente intercedere secessit a collegis decretumque conposuit. nec quisquam dubitauit quin in eo scribendo ira tinctis aduersus Asiaticum uerbis usurus esset. at is primum iurauit se cum Scipionibus in gratiam non redisse, deinde tale decretum recitauit: cum L. Cornelius Scipio die triumphi sui ante currum actos hostium duces in carcerem coniecerit, indignum et alienum surum fieri. libenter tunc opinionem suam populus
Abbreviated transcription (Latin):
senatu protexit: Cum eum ciues sui missis legatis tã¬
ꝙͣ seditiones apud eos mouentem accusarent. Adiec̃
thaginensium interponere. Altissimaq moderatiõe
alterius saluti consuluit: alterius dignitati iuctoi̾a
tenus utriusq hostem egisse contentus.At. M.
Marcellus qui pͥmus et annibalem uinci: et syra¬
cusas capi posse docuit: cum in consulatu eius sicu¬
li de co questum in urbem uenissent: nec senatum
ulla de re habuit quia collega Ualerius leuinus
forte aberat. ne ob id siculi in querendo timidiores
ẽẽnt. et ut is rediit: ultro de iis admittendis retulit.
querentesq de se patienter sustinuit. Iussos etiam
a.l. leuinio discedere remanere ut suȩ defensioĩ
interẽent coegit. Ac deinde utraq Parte porata. et¬
excedentes curia subsecutus est quo liberius senatꝰ
sententiam ferret. Improbatis quoq: corum que
relis. et orantes ut ab eo inclientelam recipentur.

Expanded text:
senatu protexit, cum eum ciues sui missis legatis tamsenatu protexit, cum eum ciues sui missis legatis tamquam seditiones apud eos mouentem accusarent. adiecitcae Karthaginiensium interponere altissimaque moderatione alterius saluti consuluit, alterius dignitati, uictoria tenus utriusque hostem egisse contentus. At M. Marcellus, qui primus et Hannibalem uinci et Syracusas capi posse docuit, cum in consulatu eius Siculi de eo questum in urbem uenissent, nec senatum illa de re habuit, quia collega Valerius Laeuinus forte aberat, ne ob id Siculi in querendo timidiores essent, et, ut is rediit, ultro de his admittendis retulit querentisque de se patienter sustinuit. iussos etiam a Laeuino discedere remanere, ut suae defensioni interessent, coegit, ac deinde, † utraque parte perorata excedentes curia subsecutus est, quo liberius senatus sententias ferret. inprobatis quoque eorum querellis supplices et orantes ut ab eo in clientelam reciperentur
Abbreviated transcription (Latin):
quando uacationem huius honoris fabiȩ genti da¬
rent non ꝙ uirtutib filii diffideret erat enim il¬
lustris: sed ne maximum impium in una familia
continuaretur. Quid hac moderatione efficacius.
taut ualentius: quȩ etiam patrios affectus qui po¬
tentissimi habentur superauit. Non defuit maio¬
cribus grata mens ad p̾mia supiori africano exsol¬
uenda. Si quidem maxima eius merita paribus orna¬
mentis olecorare conati sunt.Uoluerunt illi statuas
in comitio in rostris.in curia. in ip̃a deniq iouis
optimi maximi cella ponere. uoluerunt imaginem
cius triumphali ornatu indutam capitolims pul¬
uinaribus applicare. uoluerunt ei continuum per õs
uitȩ annos consulatum ppetuamq dictaturam tri¬
buere: quoꝵ sibi neq plehesscito dari neq senatꝰ
consulto decerni patiendo pene tantum in recusã¬
dis se honoribus gessit: quantum egerat in meren¬
dis. Eodem robore mentis causam annibalis in

Expanded text:
quando uacationem huius honoris Fabiae genti daquando uacationem huius honoris Fabiae genti daret, non quod uirtutibus filii diffideret, erat enim inluster, sed ne maximum imperium in una familia continuaretur. quid hac moderatione efficacius aut ualentius, quae etiam patrios adfectus, qui potentissimi habentur, superauit? Non defuit maioribus grata mens ad praemia superiori Africano exsoluenda, si quidem maxima eius merita paribus ornamentis decorare conati sunt. uoluerunt illi statuas in comitio, in rostris, in curia, in ipsa denique Iouis optimi maximi cella ponere, uoluerunt imaginem eius triumphali ornatu indutam Capitolinis puluinaribus adplicare, uoluerunt ei continuum per omnes uitae annos consulatum perpetuamque dictaturam tribuere: quorum nihil sibi neque plebiscito dari neque senatus consulto decerni patiendo paene tantum se in recusandis honoribus gessit, quantum egerat in emerendis. Eodem robore mentis causam Hannibalis in
Abbreviated transcription (Latin):
puit. ꝙ eam potestatem bis sibi detulisset: euius
maiores.quia nimis magna uideretur tempus coar¬
tandum iudicassent. Uterq recte et censorinus et
ppłs. Alter enim ut moderate honores crederent p̃¬
cepit. alter se moderato credidit. Age. L. qntiꝰ
Cincinatus qualem consulem gessit: Cum honorẽ
eius patres conscripti continuare uellent non solum
pp illius egregia opera: sedetiam ꝙ ppłs eosdem tribu¬
nos in proximum annum creare conabat᷑. quorum ne¬
utrum iure poterat fieri utrunq discussit: senat¬
studium simul in hibendo. et tribunos uerecundię
suȩ exemplum sequi cogendo. Atq unus causa fuit
ut amplissimus ordo. ppłsq tutus ẽẽt ab iniusti fcĩ
rep̃hensione. F abius uero maximus: cum a se
quinquies.et a patre auo. proauo maiorib:q suis
sepenumero consulatum gestum animaduerteret.
comitiis quib filius eius summo consensu consul
creabatur qͣ potuit constanter cum ppło egit ut ali¬

Expanded text:
puit, quod eam potestatem bis sibi detulisset, cuius puit, quod eam potestatem bis sibi detulisset, cuius maiores, quia nimis magna uideretur, tempus coartandum iudicassent. uterque recte, et Censorinus et populus: alter enim ut moderate honores crederent praecepit, alter se moderato credidit. Age, L. Quintius Cincinnatus qualem consulem gessit! cum honorem eius patres conscripti continuare uellent non solum propter illius egregia opera, sed etiam quod populus eosdem tribunos in proximum annum creare conabatur, quorum neutrum iure fieri poterat, utrumque discussit senatus simul studium inhibendo et tribunos uerecundiae suae exemplum sequi cogendo atque unus causa fuit, ut amplissimus ordo populusque tutus esset ab iniusti facti reprehensione. Fabius uero Maximus, cum a se quinquies et a patre, auo, proauo maioribusque suis saepe numero consulatum gestum animaduerteret, comitiis, quibus filius eius summo consensu consul creabatur, quam potuit constanter cum populo egit ut ali
Abbreviated transcription (Latin):
liberior ẽẽt. imꝑium suum paulatim dextruxit. Od
ꝙ ȩdes suas diruit. quia excelsiore loco positȩ instar
arcis hẽre uidebant᷑. Nonne quantum domo inferior
tantum glia supior euasit.ix iuuat abire a
publicola: sed uenire ad furium Camillum libet.
cuius tam moderatus ex magna ignominia ad sum¬
mum imꝑium transitus fuit: ut cum p̃sidium eius
ciues capta urbe a gallis. ardeȩ exulantis petissent.
non prius Ueios ad accipiendum exercitum iret: qͣ
de dictatura sua omnia sollenni iure acta comperis¬
set. Magnificus Camilli ueientanus triumphus
egregia gallica uictoria. sed ita cunctatio longe ad¬
mirabilior. Multo enim multoq se ip̃m ꝗͣ hostem
suꝑare operosius est. nec aduersa prȩpropera festina¬
tione fugientem: nec secunda effuso gaudio apprȩ¬
hendentem. Par furio moderatione. M.rutiliꝰ
censorims. Iterum enim censor creatus ad contioẽ
ppłm uocatum. qͣ potuit grauissima oratione corri¬

Expanded text:
liberior esset, imperium suum paulatim destruxit. quid liberior esset, imperium suum paulatim destruxit. quid quod aedes suas diruit, quia excelsiore loco positae instar arcis habere uidebantur, nonne quantum domo inferior, tantum gloria superior euasit? Vix iuuat abire a Publicola, sed uenire ad Furium Camillum libet, cuius tam moderatus ex magna ignominia ad summum imperium transitus fuit, ut, cum praesidium eius ciues capta urbe a Gallis Ardeae exulantis petissent, non prius Veios ad accipiendum exercitum iret quam de dictatura sua omnia sollemni iure acta conperisset. magnificus Camilli Veientanus triumphus, egregia Gallica uictoria, sed ista cunctatio longe admirabilior: multo enim multoque se ipsum quam hostem superare operosius est, nec aduersa praepropera festinatione fugientem nec secunda effuso gaudio adprehendentem. Par Furio moderatione Marcius Rutilus Censorinus: iterum enim censor creatus ad contionem populum uocatum quam potuit grauissima oratione corri
Abbreviated transcription (Latin):
Ransgrediar ad saluberrimam parte:
animi moderationem. quȩ mentes
nr̃as in potentię temeritatis incursu
transuersas ferri non patitur. Ouo e¬
uenit ut rep̃hensionis morsu sit ua¬
cua. et laudis quȩstu sit opulentissima. Itaq effẽs
suos in claris uiris recognoscat. Atq ut ab incuna¬
bulis summi honoris incipiam. Publius ualeriꝰ
qui ppli maiestatem uenerando publicolȩ nom̃ assecu¬
tus est cum exactis regibus eoꝵ imꝑii. uim uniuersã
omniaq insignia sub titulo consulatus inse trans¬
lata cerneret. inuidiosum magrãtus fastigium mo¬
deratione sua ad tolerabilem habitum deduxit. fa¬
sces securibus uacuefaciendo et incontione ppło sb̾¬
mitendo. Numerum quoq eorum dimidia ex par¬
parte minuit ultro Spurio lueretio collega assumpto
Ad quem quia maior natu erat priorem fasces transfer¬
ri iussit. legem etiam comitiis centuriatis tulit: ne ꝗs
magrãtus ciuiem romanum aduersus prouacatione
uerberare: aut necare uellet. Ita quo ciuitatis condito

Expanded text:
ransgrediar ad saluberrimam partem animi, moderationem, quae mentes nostras inpotentiae et temeritatis incursu transuersas ferri non patitur. quo euenit ut reprehensionis morsu sit uacua et laudis quaestu sit opulentissima. itaque effectus suos in claris uiris recognoscat. Atque ut ab incunabulis summi honoris incipiam, P. Valerius, qui populi maiestatem uenerando Publicolae nomen adsecutus est, cum exactis regibus imperii eorum uim uniuersam omniaque insignia sub titulo consulatus in se translata cerneret, inuidiosum magistratus fastigium moderatione ad tolerabilem habitum deduxit fasces securibus uacuefaciendo et in contione populo summittendo. numerum quoque eorum dimidia ex parte minuit ultro Sp. Lucretio collega adsumpto, ad quem, quia maior natu erat, priorem fasces transferri iussit. legem etiam comitiis centuriatis tulit, ne quis magistratus ciuem Romanum aduersus prouocationem uerberare aut necare uellet. ita, quo ciuitatis condicio
Abbreviated transcription (Latin):
Aristonicum cepit. Crassian&q stragis punitor extitit
cum interim cuius uita trium phauit mors papia le¬
ge damnata est. Nanq patrem illius nihil ad se pti¬
nentia cuus romani ura complexum Sabelli udicio
petitum redire in pͥ̾stinas sedes coegerunt. Ita M. ꝑ¬
pennae nomen adumbratum falsus consulatus calligi¬
nis simile imꝑium caducus trumphus aliena in ur¬
be in probe pegrinatus est. Marci uero porci Cato¬
nis incrementa publicis uotis expetenda fuerunt: qui
nomen suum tusculi ignobile rom& nobilissimum
reddidit. Ornata sunt enim ab co literarum latinaꝵ
monimenta. adita disciplina militaris: aucta maie¬
stas senatus. prorogata familia in qua maximum de¬
cus posterior ortus est Cato:¬

Expanded text:
Aristonicum cepit Crassianaeque stragis punitor extitit, Aristonicum cepit Crassianaeque stragis punitor extitit, cum interim, cuius uita triumphauit, mors Papia lege damnata est: namque patrem illius, nihil ad se pertinentia ciuis Romani iura conplexum Sabelli iudicio petitum redire in pristinas sedes coegerunt. ita M. Perpennae nomen adumbratum, falsus consulatus, caliginis simile imperium, caducus triumphus, † aliena in urbe inprobe peregrinatus est. M. uero Porci Catonis incrementa publicis uotis expetenda fuerunt, qui nomen suum Tusculi ignobile Romae nobilissimum reddidit: ornata sunt enim ab eo litterarum Latinarum monumenta, adiuta disciplina militaris, aucta maiestas senatus, prorogata familia, in qua maximum decus posterior ortus est Cato
Abbreviated transcription (Latin):
condere: ter triumphare concessit.Ad summam aute
unde pr̃ocesserit: aut quo p̃uenent: statuae ipĩus titu¬
lus ab unde testatur seruili cõgnomine et regia appellati¬
one perplexus. Miro gradu uaro quoq ad consula¬
tum ex macellaria quoq patris taberna conscendit.
Equidem fortuna parum duxit sordidissimae mercĩs ca¬
pturis solito. duodecim fasces Largiri: nistetiambre¬
milium paulum collegam dedisset. atq ita se in eius
ocsimiminfudit. ut cum apud canñas culpa sua uires
ppłiro. exhausiss: paulum quoq qui praelium cõmit¬
tere noluerat occidere pateretur: illum in urbem inco¬
lumem reduceret. Quinetiam senatum grͣas ei agen¬
tem ꝙ redire uoluisset ante portas eduxit: extulit.¬
q ut grauissimae cladis auctori dictatura deferretur
Non paruus consulatus rubor. M. ꝑpennę. utpo¬
te. qui consul ante ꝗͣ ciuis: sed in bello gerendo utili¬
or aliquanto rei . p. Uarrone impatore. Regem eñ

Expanded text:
condere, ter triumphare contigit. ad summam autem condere, ter triumphare contigit. ad summam autem unde processerit et quo peruenerit statuae ipsius titulus abunde testatur seruili cognomine et regia appellatione perplexis. Miro gradu Varro quoque ad consulatum macellaria patris taberna conscendit. et quidem fortuna parum duxit sordidissimae mercis capturis alito duodecim fasces largiri, nisi etiam L. Aemilium Paulum dedisset collegam. atque ita se in eius sinum infudit ut, cum apud Cannas culpa sua uires populi Romani exhausisset, Paulum, qui proelium committere noluerat, occidere pateretur, illum in urbem incolumem reduceret. quin etiam senatum gratias ei agentem, quod redire uoluisset, ante portas eduxit extuditque ut grauissimae cladis auctori dictatura deferretur. Non paruus consulatus rubor M. Perpenna est, utpote quam consul ante quam ciuis, sed in bello gerendo utilior aliquanto rei publicae Varrone imperator: regem enim
Abbreviated transcription (Latin):
tis decorata in excellentissimo maiestatis fastigio ful¬
xit. Uerum tullus etsi magnus admirabilis incremẽti:
domesticum tamen exemplum est.arquinium au¬
tẽm pͥscum. ad romanum imꝑium occupandum for¬
tuna in urbem nr̃am aduexit. Alienum q ex actu. alieni¬
orem ꝙ ortum corintho fastidiendum. ꝙ mercatore ge¬
nitum. crubescendum ꝙ etiam exule Demarato natum
patre. Caeterum tam prosꝑum conditionis suae euentu
industriose pro inuidioso glĩosum reddidit. Dilatauit
enim fines: cultum deorum nouis sacerdotiis auxit nu¬
merum senatus amplificauit. equestrem ordinem uberio¬
rem reliquit. quaeq laudum eius consumatio ẽ p̃cla¬
ris uirtutib effecit ne haec ciuitas poenitentiam ageret.
ꝙ regem de sinitimis potius mutuata eẽt ꝗͣ de suis le¬
gisset. In tullo uero seruio fortuna p̃cipue uires suas
ostendit.Uernam huic urbi natum regem dando: cu
quidẽm diutissime impium obtinere quater lustrum

Expanded text:
s decorata in altissimo maiestatis fastigio fuls decorata in altissimo maiestatis fastigio fulsit. Verum Tullus etsi magnum admirabilis incrementi, domesticum tamen exemplum est: Tarquinium autem ad Romanum imperium occupandum fortuna in urbem nostram aduexit, alienum, quod † exactu, alieniorem, quod ortum Corintho, fastidiendum, quod mercatore genitum, erubescendum, quod etiam exule Demarato natum patre. ceterum tam prosperum condicionis suae euentum industria sua pro inuidioso gloriosum reddidit: dilatauit enim fines, cultum deorum nouis sacerdotiis auxit, numerum senatus amplificauit, equestrem ordinem uberiorem reliquit, quaeque laudum eius consummatio est, praeclaris uirtutibus effecit ne haec ciuitas paenitentiam ageret, quod regem a finitimis potius mutuata esset quam de suis legisset. In Tullio uero fortuna praecipue uires suas ostendit, uernam huic urbi natum regem dando. cui quidem diutissime imperium obtinere, quater lustrum
Abbreviated transcription (Latin):
patitur: neq haustum sui. cum aliquo ꝑsonarum dis¬
crimine largum malignumue p̃bet. sed omnib aqͣ¬
liter exposita quid cupiditatis potius: ꝗ quid digni¬
tatis attuleris aestimat. inq captu bonoꝵ suorum sibi
ip̃i pondus examinandum relinquit: ut quantum su¬
bire animo sustinueris: tantum tecum afferas. Quo eue¬
nit ut et humili loco nati ad summam lignitatem
consurgant. et generosissimaꝵ imaginum foctus in
aliquod reuoluti oledecus acceptam a maiorib lucem
in tenebras conuertant. Quae quidem planiora suis exẽ¬
plis redduntur.Ac prius de iis ordiar: quoꝵ in
meliorem statum facta mutatio splendidam relatiu
prebet mat̾iam.
ui humili loco nati clari euaserunt. ueq miiusiti¬
Ncimabula Tulli hostilii agreste tuguriim eoe¬
pit. Euisdem adolescentia in pecore pascendo
fuit occupata. Ualidior etas impium romanũ
rexit et duplicauit. Senectus excellentissimis ornam¬

Expanded text:
patitur neque haustum sui cum aliquo personarum dispatitur neque haustum sui cum aliquo personarum discrimine largum malignumue praebet, sed omnibus aequaliter exposita quid cupiditatis potius quam quid dignitatis attuleris aestimat inque captu bonorum suorum tibi ipsi pondus examinandum relinquit, ut quantum subire animo sustinueris, tantum tecum auferas. quo euenit ut et humili loco nati ad summam dignitatem consurgant et generosissimarum imaginum fetus in aliquod reuoluti dedecus acceptam a maioribus lucem in tenebras conuertant. quae quidem planiora suis exemplis reddentur, ac prius de his ordiar, quorum in meliorem statum facta mutatio splendidam relatu praebet materiam. VI HVMILI LOCO NATI CLARI EVASERVNT Incunabula Tulli Hostili agreste tugurium cepit: eiusdem adulescentia in pecore pascendo fuit occupata: ualidior aetas imperium Romanum rexit et duplicauit: senectus excellentissimi
Abbreviated transcription (Latin):
fidum lateri eius custodem eripuit beneficioq patiẽ¬
tiȩ non solum qua occulta fuerunt texit. sed etiam
tormenta sua ultus est. Quib hieronymus dum ini¬
micum cupide lacerat: amicum temere plidit.a¬
pud Indos uero patientię meditatio tam obstinate
usurpari creditur: ut sint qui omne uitȩ tempus nu¬
di exigant. modo caucasi montis gelido rigore cor¬
pora sua durantes modo flamis sine ullo gemitu obii¬
cientes. atq iis parua aut nulla glĩa contemptu dolo¬
ris aquiritur. titulusq sapientiae datur. Hac e pecto¬
ribus altis. et eruditis orta sunt. Illud tamen non mi¬
nus admirabile seruilis animus cepit.Seruus barbarus
hasdrubalem ꝙ dominum suum occidiss grauiter ferẽs
subito aggressus interemit. Cumq comprȩhensus oĩ
modo cruciaretur: Laeticiam tamen quam ex uindicta ce¬
perat in ore constantissime retinuit. N on ergo fastidio¬
so aditu uirtus excitata inuidia: ingeĩa ad se penetrare

Expanded text:
fidum lateri eius custodem eripuit beneficioque patienfidum lateri eius custodem eripuit beneficioque patientiae non solum quae occulta fuerunt texit, sed etiam tormenta sua ultus est. quibus Hieronymus, dum inimicum cupide lacerat, amicum temere perdidit. Apud Indos uero patientiae meditatio tam obstinate usurpari creditur, ut sint qui omne uitae tempus nudi exigant, modo Caucasi montis gelido rigore corpora sua durantes, modo flammis sine ullo gemitu obicientes. atque his haud parua gloria contemptu doloris adquiritur titulusque sapientiae datur. Haec e pectoribus altis et eruditis orta sunt, illud tamen non minus admirabile seruilis animus cepit. seruus barbarus Hasdrubalem, quod dominum suum occidisset grauiter ferens, subito adgressus interemit, cumque conprehensus omni modo cruciaretur, laetitiam tamen, quam ex uindicta ceperat, in ore constantissime retinuit. non ergo fastidioso aditu uirtus: excitata uiuida ingenia ad se penetrare