comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d.aã. S itestam̃tum ira scriptumin¬
uentatur ille hesestoscõm conditiones
infra scͥptas siquid̾ nicħ ẽ adiectumn̾
Aliq̃ condicio testam̃to poĩta ẽ fupuae¬
uam eẽ condicionũ poslicitacionẽ. san¬
cimꝰ testam̃tum puram hr̃e instituci¬
onem ⁊ argum̃to utimur qd̾ papina.¬
mis respondit uicos rei publice relictõ
quiꝓpͥosfines habebant non iõ exfid̾ico¬
misso minꝰdeb̾i qd̾ testator fines eoꝵet¬
craiinis formamqm celebran singl¬

Expanded text:
. Si testamentum ita scriptum inveniatur: " ille heres esto secundum condiciones infra scriptas", si quidem nihil est adiectum neque aliqua condicio in testamento posita est, supervacuam esse condicionum pollicitationem sancimus et testamentum puram habere institutionem. Et argumento utimur, quod papinianus respondit vicos rei publicae relictos, qui proprios fines habebant, non ideo ex fideicminus deberi, quod testator fines eoaminis formam, quam celebrari sing
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̾. as. ¶umquidam duob in pub ib
filiis fun hedib institutis adiecir siu¬
t̃q inpubes decessir islũm suum ẽẽ ħe¬
tem ⁊ oubitabatur. ap̃ ainiques legũ
aucrores utrum ne amns uoluit fubs
titurum admitri. tum uãp fili eiꝰ in
prima erate cecesserir. analtutro de¬
ced̾nre. stico si.stitutus meiꝰ partera
succedit ⁊ plicuit sabino substituci¬
onem tune locum hr̃e cum uterq
decessir cogitasse enĩ parrẽ pͥmo de¬
decedente fratixm suum me ius
ditionem succede nos eiu̾dem sał¬
nuuerionem snãm extimantes nõ
alit̾ substitucionem admitendam

Expanded text:
 . Cum quidam duobus impuberibus filiis suis heredibus institutis adiecit, si uterque impubes decesserit, illum sibi esse heredem, et dubitabatur apud antiquos legum auctores, utru eius in prima aetate decesserit, an alterutro decedente ilico substitutus in eius partem succedat, placuit Sabino substitutionem tunc locum habere, cum uterque decesserit: cogitasse enim patrem primo decedente fratrem suum in eius portionem succedere. Nos eiusdem Sabini veriorem sententiam existimantes non aliter substituti
Abbreviated transcription (Latin):
gentẽ sub ħ condicione ħedem scͥptũ
eẽ dicas. si ipatriam q̃ inꝑuĩciam i¬
autitane erat regͥssus fuisses nec exħ¬
edatum te alleges simeum locum ñ
cessisses manifestum ẽ młtis casib nõ
uolumtaniss fortuitis euemre potiis¬
se ut eam inpse non possis ⁊ sõ adire ñ

Expanded text:
gentem sub hac condicione heredem scriptum esse dicas, si in patriam, quae in provincia mauritaniae erat, regressus fuisses, nec exheredatum te adleges, si in eum locum non redisses, manifestum est multis casibus non voluntariis sed fortuitis evenire potuisse, ut eam implere non posses: et ideo adir
Abbreviated transcription (Latin):
easu quo par̃ filio fuo substitint nulla
liłox ex his ꝓcreandoꝵ adieccioneabit¬
a exoptimõ inillectu disposunsse eua¬
nescẽ fubstitucionemsi is qui substitu¬
cione p̃griatus ẽ p̃ esficiatur⁊ libos
substissit ⁊ inãsigentem non ẽẽ neri¬
sile patrem si de nepotib cogitam̃t.
talem fecisse fubstitucione. humanit¬
tandum eẽ ciedimꝰ⁊ siquis naturales¬

Expanded text:
 quo pater filio suo substituit nulla liberorum ex his procreandorum adiectione habita, ex optimo intellectu disposuisse evanescere substitutionem, si is qui substitutione praegravatus est pater efficiatur et liberos sustulerit, intellegentem non esse verisimile patrem, si de nepotibus cogitaverit, talem fecisse substitutionem: humanittandum e
Abbreviated transcription (French):
mtirestituu. ux mc̃tus fuccessioms o¬
tientis extus indeatur c̃to fubstitucio
msisrestitucionis fine concludi cineĩ
tendus e mielłectus si forsitã testarãtũ
qudo non fecit. postentatem ac̃ habu̾it.¬

Expanded text:
restitui, ut incertus successionis morientis exitus videatur certo substitutionis vel restitutionis fine concludi. Cui enim ferendus est intellectus, si forsitan testamentum quidem non fecerit, posteritatem autem habuerit
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. philipꝰ .ĩ. Di conpensandi de¬
bni grauxor maritum fecit hedemde¬
fideno tuo pret̃ porcionem ħ editatis:
debitum quoq restitui postulantis:
ñ tantum unis seũitas um̃neciam de¬
functe uoluntas refragarur.

Expanded text:
 Philippus . Si compensandi debiti gratia uxor maritum fecit heredem, desiderio tuo praeter portionem hereditatis debitum quoque restitui postulantis non tantum iuris severitas, verum etiam defunctae voluntas refragatur.
Abbreviated transcription (Latin):
eit mñtestam̃to pͥmo loco uiliamr̃ut
abtimĩ fuũ h edem instituisse eiqrs
iostiusse his ubis qd̾ si ex aliqͣcau¬
sapͥmus heditatem meamadirenol¬
hedem substituo uitalem. post mortẽ
testatoris aũt uilianum seruum co¬
munem fuisse defimgti militis et
zosti fr̃is eiꝰ appau̾reantu ex substituci¬
one admt̾ens uolimtatis ẽ q̃stio.n
nam si credens eum ꝓpͥum ⁊ fuum
lib̾tum ħedem institint nec ꝑ emin
adaltum q̃iqͣm ħ editatem ꝑtiñe
tiolmt excitit condicio subiłitucio¬
fubstitcionis subscupte ad insre¬
tulit ut si nec ꝑsemetipm ałrã fe¬
ciss ħedem potuit eĩ qͣmiuns mubẽte
dño nolle adire. ita demum substi¬
tutus nocaretur si tñ paruit dño ⁊
adiit fubstitutiomi locus nõn e

Expanded text:
equitem testamento primo loco Iulianum ut libertum suum heredem instituisse eique substituisse his verbis: "quod si ex aliqua causa primus hereditatem meam adire nolheredem substituo vitalem", post mortem autem testatoris iulianum servum communem fuisse defuncti militis et zoili fratris eius apparuerit, an tu ex substitutione admittereris, voluntatis est quaestio. Nam si credens eum proprium et suum libertum heredem instituit nec per eum ad alium quemquam hereditatem pertinere voluit, extitit condicio substitutiosubstitutionis subscriptae ad ius rettulit, ut si nec per semet ipsum alium fecisset heredem  potuit enim quamvis iubente domino nolle adire, ita demum substitutus vocaretur, si tamen paruit domino et adiit, substitutioni locus non e
Abbreviated transcription (Latin):
edis testatoris eẽ hedemstĩ añt nich
tucionem nisi prĩ ħede plocio sibi
tunc semꝑtinim inlocum ꝑtemne pl¬
ocii ex substitucione uocatit ita ex
neq plocium h̾edem aña scripsit ⁊ sic
semꝑnnum ꝓlocio ħedem uoluit ii
llius ẽẽ moniti talem institucionem
cum non ẽ iñ sumle insuum nom̃

Expanded text:
edis testatoris esse heredem. Sin autem nihedis testatoris esse heredem. Sin autem nihtutionem, nisi prius herede plotio sibi tunc Sempronium in locum partemve Plotii ex substitutione vocari, ut ita ex neque Plotium heredem antea scripsit et sic Sempronium Plotio heredem voluit esse, nullius esse momenti talem institutionem, cum non est verisimile in suum nomen
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tare scͥpti sunt ħedesiss ctis rebus
ꝓfua institucione contenti ẽe uissi
funt quos Iegatatioꝵ loco hab̾i cer¬
tum ẽ alii nero ex certa parte ł sine
partequi ꝓnetum legum tenoread
c̃tam unciarum institucionẽ resfe¬
nuntur eos tm̃mõ om̃ib ħeditariis
accionib uti issconuenirideẽnimꝰ.
qui ex certa parte ł sine parte scͥpti
fu̾nt. nec aliqͣm diminucionẽ ea¬
rumd̃ accionum occasione hered¬
um exc̃ta rescrip̃torum fieri.
admãtuũ sabinum scripsit talis
sp̃es relata ẽ. hanc aꝑciꝰ expedire nb̃
uisum ẽ. quidã testam̃tum faciens
mĩnis eẽ ⁊ sic institucionẽ ualere
qͣͣ testator plociꝰ noĩaretur ⁊ sem¬
stultus inuenitur. ut suũ nonien
ignoreis siquid̾̃ ipẽ testator ploci¬
o cuidam ħes extitit. manifestissim¬
um ẽẽ sibi sempnrũ ħedem instim¬
isse ut ꝑmediam ip̃iꝰ ꝑsonam plo¬
tii hes esficiatur. ⁊ hargum̃tamur
exantiq̃ regła que nołunt ħ̾edem ħ¬

Expanded text:
tis rebus pro sua institutione contenti esse iussi sunt, quos legatariorum loco haberi certum est, alii vero ex certa parte vel sine parte, qui pro veterum legum tenore ad certam unciarum institutionem referuntur, eos tantummodo omnibus hereditariis actionibus uti vel conveniri decernimus, qui ex certa parte vel sine parte scripti fuerint, nec aliquam deminutionem earundem actionum occasione heredum ex certa re scriptorum fieri.ad Massurium Sabinum scripsit, talis species relata est, hanc apertius expedire nobis visum est. Quidam testamentum faciens minis esse et sic institutionem valere, quasi testator Plotius nominaretur et Semstultus invenitur, ut suum nomen ignoret. sed si quidem ipse testator Plotio cuidam heres extitit, manifestissimum esse sibi Sempronium heredem instituisse, ut per mediam ipsius personam Plotii heres efficiatur: et hoc argumentamur ex antiqua regula, quae voluit heredem her
Abbreviated transcription (Latin):
anns uoluut. alia scͥtura se declara¬
turum ꝓmifit. ac postea morte p̃uent
nonfecitisĩ aut̃ condiciones qͣsdamĩ
quauis parte testam̃ti posiit. tẽ niden
abinicio condicionalem eẽ institricio

Expanded text:
annis voluit, alia scriptura se declarapromisit ac postea morte praeventus non fecit. Sin autem condiciones quasdam in quavis parte testamenti posuit, tum videri ab initio condicionalem esse institutio
Abbreviated transcription (Latin):
tam instituisse ꝓponas sianfactis:¬
tusli filio nupfiss non priꝰeam hedẽ
existe qͣm condiciom parũitau at illi fi¬
lo recusante mat̾monium inpeditũ
sũit manifestum ẽ¬
parnisti substitcõ locum h̃t. nec eĩ ui¬
den põt sub spẽ iupiũ mipciarũ uid¬
nitatem tibi indixisse. cum te filio soro¬
us sue consobrino tuo ꝓbabili confilio
mat̾momo nĩgere uolm̃t nec extra or¬
dinario auxilio indiges cum ex his que
libello conplexa es declaratur non per
eum stetisse quominius sup̃me uolũ¬
tatimatiis tue restaitis. sansfieret.

Expanded text:
m instituisse proponas, si Anthylli filio nupsisset, non prius eam heredem existere, quam condicioni paruerit aut Anthylli filio recusante matrimonium impeditum fuerit, manifestum esNec enim videri potest sub specie turpium nuptiarum viduitatem tibi indixisse, cum te filio sororis suae consobrino tuo probabili consilio matrimonio iungere voluerit Nec extraordinario auxilio indiges, cum ex his quae libello complexa es declaretur non per eum stetisse, quominus supremae voluntati matris tuae testatricis satisfieret.
Abbreviated transcription (Latin):
suos sedes uoluir. ⁊ senis cã exip̃iꝰ testator¬
is scriptura appareat. E oportet enĩ omi¬
ño uł ex lut̾is testatoris us ex uõce quid ẽ
testatoris. lutĩs auẽ testium qui ad elogi¬
um conficiendum fiu̾no conuocati no¬
mina maĩfestari hedum q̃madmodũ
eĩ meiogio qd̾ sine scͥptura conficit᷑ ue¬
cesse ẽ testatorem uocem exͥm̃e nom̃. ł̃
norã h̾edum. ita oportet ⁊ intestam̃tis ꝑ
scͥpturam conficiendis. cum ip̃e restator
ostr nõĩs legem esficiuntur ħ cumiali
obfuacione ꝓcedant quid emĩ antiqͥtas
peccauir que p̃sentis legis inscia p̾stin¬
sam secuta ẽ obsuationenisscituns iabe¬
ilionib ⁊ his qui conficienda testam̃ta
ꝓcurant quioͦ si alit̃ facẽ aufi fuũt pen¬

Expanded text:
suos heredes voluit et semel causa ex ipsius testatorsuos heredes voluit et semel causa ex ipsius testatoris scriptura appareat. Oportet enim omnimodo vel ex litteris testatoris vel ex voce quidem testatoris, litteris autem testium, qui ad elogium conficiendum fuerint convocati, nomina manifestari heredum. Quemadmodum enim in elogio, quod sine scriptura conficitur, necesse est testatorem voce exprimere nomen vel nomina heredum, ita oportet et in testamentis per scripturam conficiendis, cum ipse testator ostri numinis legem conficiuntur, haec cum tali observatione procedant: quid enim antiquitas peccavit, quae praesentis legis inscia pristinam secuta est observationem? scituris et tabellionibus et his qui conficienda testamenta procurant, qu
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpti hedes. ⁊ ita c̃tohedis noĩe successĩo
ꝓcedat. si eñ talis ẽ testator qui neq sc̃¬
bere neq articislate loqui pot mortuo
simslis ⁊ falsitas mnelogiis comititur ꝙͣ
uit extil fiat arẽ publica irrã. maxĩe intes¬
tam̃tor confeccione tupientes hanc edic¬
talem legem inorbem tratum poniniꝰ qd̾
non fuĩr manu testatoris scriptũ. iss uoce
coram testib nũcupatum ħ testam̃tũ stare
minime patimur. łmtotũ. si tota ħedum
noĩa fuĩnt p̃termissa iss meiꝰ ħ̾edis istit¬
ucione. ciniꝰ nom̃ neq lingua neq mani
testatoris significauir. ¶ S neq aliqua
forfitã oblimo testium animis incunbat.
testes insus subscriꝓcõnib cum testator
scͥb̾e non differant ad eĩnani rei memo¬
nam. sĩ uõ ipẽ restator in qͣlicumq parte
testam̃ti nõia ħedum ficur dcm̃ ẽ scripsit
suꝑuaciũ ẽ testes in sua subscͥpcione hoc
expriñe cum forsitã nescire eostestator

Expanded text:
scripti heredes, et ita certo heredis nomine successio procedat. Si enim talis est testator, qui neque scribere neque articulate loqui potest, mortuo similis est et falsitas in elogiis committitur, quam, ut exul fiat a re publica nostra, maxime in testamentorum confectione cupientes hanc edictalem legem in orbem terrarum ponimus. Quod non fuerit manu testatoris scriptum vel voce coram testibus nuncupatum, hoc testamentum stare minime patimur vel in totum, si tota heredum nomina fuerint praetermissa, vel in eius heredis institutionem, cuius nomen neque lingua neque manus testatoris significavit. Sed ne aliqua forsitan oblivio testium animis incumbat testes in suis subscriptionibus, cum testator scribere non differant ad aeternam rei memoriam. Sin vero ipse testator in qualicumque parte testamenti nomina heredum  sicut dictum est scripserit, supervacuum est testes in sua subscriptione hoc exprimere , cum forsitan nescire eos testator
Abbreviated transcription (Latin):
extñdi ꝓcuranus uñ cum inuenimus
qͣstam cõtrou̾sias auetĩb iurisinp̃pre¬
tttorib exortas pp̃ cestam̃tum qd̾ leg¬
itimo mõ conditum ẽ septemq cesftũ
signa hn̾s postea fortiuto caũ issꝑ ip̃tus
testatoris oꝑam nuo toto Rplurima eius
parte incisa inambiguitatem incidĩt
sotitum ei phibemꝰ temediũ sanciẽtes
si quid̾ restator lignum ł signacla ia¬

Expanded text:
ramus. Unde cum invenimus quasdam controversias veteribus iuris interpretatoribus exortas propter testamentum, quod legitimo modo conditum est septemque testium signa habens, postea fortuito casu vel per ipsius testatoris operam lino toto vel plurima eius parte incisa in ambiguitatem inciderit, solitum ei praebemus remedium sancientes, si quidem testator linum vel signacula i
Abbreviated transcription (Latin):
nget sciã omĩa que uslibris diges¬
toꝵ nõꝵ seu institncõnum⁊ inpia¬
lib sancionib nrĩsq dispoĩcionso
mrondendis cestam̃tis cauta sũt ob¬
firaui. nlłam qͥd̃ exp̃senti lege fĩino
uenti fiint septem testes quos adtes¬
timonium uocari necesse ẽ adhibe¬
antur ⁊ unꝰquisq ꝓsua ꝑsona fusbs¬
qͥpsbar ubiat non ĩuenuntur lire¬

Expanded text:
 digestorum seu institutionum et imperialibus sanctionibus nostrisque dispositionibus in condendis testamentis cauta sunt, observari nullamque ex praesenti lege fieri iventi fuerint, septem testes, quos ad testimonium vocari necesse est, adhibeantur et unusquisque pro sua persona subscribat: ubi autem non inveniuntur litte
Abbreviated transcription (Latin):
hedum insubscͥpcioneł inqͣcumq ꝑ
te testam̃tipone ut sit manifestũ sed̾m
illiꝰuoluntatẽ ħediratem ẽẽ tnͣsmissã.
¶fi̾at̃ forsitan ex morbia c̃birate łlite¬
rarũ inꝑicia ħ facẽ minime potietes¬
tib testam̃ti p̃sentib nom̃ ł noĩa hedi¬

Expanded text:
ua subscriptione vel in quacumque parte testamenti ponere, ut sit manifestum secundum illius voluntatem hereditatem esse transmissam. Sin autem forsitan ex morbi acerbitate vel litterarum imperitia hoc facere minime poterit, testibus testamenti praesentibus nomen vel nomina he
Abbreviated transcription (Latin):
nõ solum ĩ quadruplo inbem᷑ publico
dephence s ⁊ ⁊ dignitate eos puari. macẽ
em detent duces ⁊ tbum sup̃ depurata
eroi emotum̃ta icõin labores suosdenia
lartmte remumacõnem spare ⁊nonde
comearis mintu aur de eoꝵ stipendiis
lucrum sibi adqͥrere. qm̃i iõ ordinauist
ueꝰ cm sufficient᷑ ⁊ ip̃is ducib ⁊ officii

Expanded text:
non solum in quadruplum iubemus publico dependere, sed etiam dignitate eos privari. Magis enim debent duces et tribuni supra deputata sibi emolumenta secundum labores suos de nostra largitate remunerationem sperare et non de commeatis militum aut de eorum stipendiis lucrum sibi adquirere, quoniam ideo ordinati sunt ue cum sufficienter et ipsis d
Abbreviated transcription (Latin):
hosttũ incuruone subiectos ños cueãt
illesos. tit festment die notuq diei innuo¬
cando aixstiũ ⁊ dsligent̃ laborando usq
ad islos fines ꝓuĩcias affricanas extendẽ
stodes antiqui fuabant ficut exclansuns
⁊ burgis ostñditur maum̃ aũt ciutates:¬

Expanded text:
one subiectos nostros tueantur illaesos et festinent, die noctuque dei invocando auxilium et diligenter laborando, usque ad illos fines provincias Africanas extenderestodes antiqui servabant, sicut ex clusuris et burgis ostenditur. Maxime autem civitates
Abbreviated transcription (Latin):
Anm̃ nr̃m refentes ⁊ armatas milicias.
⁊ouces mslitũ ordinare disposurmus
sancimꝰ itaq ut dux instirũ tupolitan¬
e puncie inleptimagensi cruirate sede̾
mͣtim hat dux u̾o biacene ꝓuincie inca¬
psa ⁊ depte ciuitatib int̾mi hãt. duxaut¬
inbino suo homĩe prugente ⁊ deuociõe
qcumq ꝑtib ẏspanie ul gallie seu fi¬
ancoꝵ agunt᷑ uito spectabsti duci denũ¬
ciare ut ip̃e tue magnitudini refat in
nan facias. Insardima aut usbemꝰ du¬
cem ordinani⁊ cum uix̃ montes ubi bar¬
barione iuident᷑ sede hĩe. milites ꝓ custo¬

Expanded text:
nostrum referentes et armatas militias et duces militum ordinare disponimus. Sancimus itaque, ut dux limitis Tripolitanae provinciae in Leptimagnensi civitate sedes interim habeat, dux vero Byzacenae provinciae in Capsa et Thelepte civitatibus interim sedeat, duxtribuno suo, homine prudente et devotionem partibus Hispaniae vel Galliae seu Francorum aguntur, viro spectabili duci nuntiare, ut ipse tuae magnitudini referat. nari facias. In Sardinia autem iubemus ducem ordinari et eum iuxta montes, ubi Barbaricini videntur, sedere habentem milites pro custo
Abbreviated transcription (Latin):
sccło ħ conting̾unt ut asfrica ꝑ nos
tam brem ip̃r recipet lib̾tatẽ añ cẽtum¬
⁊ qͥnquagnnita annos anuandalis cap¬
tiuata qui aĩarum fuant finss hostes
⁊ corpoꝵ nam aiãs quid̾ dm̃sa tormẽ¬
ra atq supplicia non fentes se bapti¬
zando ad suam ꝑfidiam tñsferebat
corpora nõ libis natałib cdara ingo
barbanco duricame sisbigabã ip̃asq
aliquas uo ex eis stabnla fecunt. iuoms
uenabsies inros qui abscisis radicits
migus penas suas mirabssit locbantur
ani uõ post duĩsa torm̾ta ꝑdiu̾sas disꝑ¬

Expanded text:
 contigerunt, ut Africa per nos tam brevi tempore reciperet libertatem, ante centum et quinque annos a Vvandalis captivata, qui animarum fuerant simul hostes et corporum. Nam animas quidem diversa tormenta atque supplicia non ferentes rebaptizando ad suam perfidiam transferebant: corpora vero liberis natalibus clara iugo barbarico durissime subiugabant. Ipsas aliquas vero ex eis stabula fecerunt. Vidimus venerabiles viros, qui abscissis radicitus linguis poenas suas mirabiliter loquebantur: alii vero post diversa tormenta per diversas dis
Abbreviated transcription (Latin):
grãs aut quas laudes eio dioceseos sta¬
deb̾amus nec mens nr̃a põt conciꝑe
nec lingua ꝓferre. multas quid̃ ⁊ an¬
tea ado m̃uimꝰ largitatis ⁊ in nuinie¬
rabitia cirra nos enis bñficia confu¬
emur ꝓ quib nicħ dignum nos egis¬

Expanded text:
gratias aut quas laudes domino deo debeamus, nec mens nostra potest concipere nec lingua proferre. Multas quidem et antea a deo meruimus largitates et innumerabilia circa nos eius beneficia confitemur, pro quib
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑ ignorancia uiris dampnũ alignos
cirra iuis ul sub̃am suam paciant᷑. inhis
tm̃ casib in quib p̃tentarũ legũ auc¬
toritas eis futfragatur. subuenui. De
m̃ꝑ. dicẽ. Iicet suslis condicõ deffer¬
ende p̃cis facĩle capax nõ sit tñ admissi
scełi atrocitas ⁊ landabilis fidĩ exẽplũ
suꝑ ĩdicanda cede dm̃ tui ortamento
fuit. ut p̃fecto p̃torio uix̃ aonotacioĩs
nr̃e decretum demandaremꝰ q̃madire
cura. ut auditis his que inlibelle contu¬
nisti ⁊ iros ĩuestigare.⁊ seuerissimã uĩ¬
dictam uixͣ legrim censurã exig̃e cͣet.
m̃ꝑ coust. Ouociens rescripto nnr̃o
moratoria p̃scp̃tio remitit adirus su¬
pticandi pandet᷑. qd̾ aũt̃ tociui nego¬
cii cognicionemtosut es uire ꝑcipans
negocĩ exaute sine gram ꝑtis altenꝰ¬

Expanded text:
damnum aliquod circa ius vel substantiam suam patiantur, in his tantum casibus, in quibus praeteritarum legum auctoritas eis suffragatur, subveniri. D.minae Licet servilis condicio deferendae precis facile capax non sit, tamen admissi sceleris atrocitas et laudabilis fidei exemplum super vindicanda caede domini tui hortamento fuit, ut praefecto praetorio iuxta adnotationis nostrae decretum demandaremus quem adire cura, ut auditis his, quae in libello contulisti, et reos investigare et severissimam vindictam iuxta legum censuram exigere c pu. Quotiens rescripto nostro moratoria praescriptio remittitur, aditus supplicandi pandatur. quod autem totius negotii cognitionem tollit et vires principalis negotii exhaurit, sine gravi partis alte
Abbreviated transcription (Latin):
Imĩpe constantmꝰ. Supplicare caus
conabit᷑. in omẽ litis estimacõnẽ ad̃¬
usauo suo ꝓtiuis condempnet om̃
uenia deneganda siquis cc̃ hoc supꝑ¬
licare temptaũt.¬

Expanded text:
obiano suo salutem. Supplicare causaconabitur, in omnem litis aestimationem adversario suo protinus condemnetur: omni venia deneganda, si quis contra haec supplicare tempta
Abbreviated transcription (Latin):
tus molencias anqͣs uł ip̃e inf̾at aut indi¬
cib seu officiis eoꝵ aut quib̾ctmꝙ alis
couatorib infere ꝑmittat licet enĩ per
om̃s ꝓuicias nras do̾ inuante festinemũ
ut illesos habeat collatores maxĩe tam̃¬
trm tributarios diocesos affricane con¬
sistimꝰ qui post tantoꝵ tp̃oꝵ captintatẽ
m̃uerãt dõ inuãte ꝑ nos tum̃ lib̾tatisal¬
picẽ. Ergo ubems om̃s molencias ⁊ om̃e¬
auanciam cessare ⁊ iusticiã atq m̃tatẽ.
tura om̃s nr̃os inbutarios reseruati. Sic
emi᷑ ⁊ deus placat᷑ ⁊ ip̃i possint ceł̾ius sicur
collatores alii nr̃e rei publice relenari:
atq florere. Sportulas ⁊ ab offc̃o tam in
nmagnifici pfecti affricam qmͣ reliqͦrũ¬

Expanded text:
olentias aliquas vel ipse inferat vel iudicibus aut officiis eorum aut quibuscumque aliis collatoribus inferre permittat. licet enim per omnes provincias nostras deo iuvante festinemus, ut illaesos habeant collatores, maxime tamen tributariis dioeceseos Africanae consulimus, qui post tantorum temporum captivitatem meruerunt deo iuvante per nos lumen libertatis adspicere. Ergo iubemus omnes violentias avaritiam cessare, et justitiam atque veritatem circa omnes nostros tributarios reservari. Sic enim et Deus placabitur, et ipsi possunt celerius, sicut collatores alii nostrae reipublicae, relevari atque florere.--§ 6. Sportulas etiam ab officio tam viri magnifici, praefecti pra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑũcias quas nob̾ restituere dignaf
ẽ firmas ⁊ islesas custodiar ⁊ faciat no
eas scdm̃ suam uolũtatẽ ac platitum
gubnare. ⁊ umu̾sa affrica senciat oĩp¬
tentidĩ mĩam ⁊ cognoscar eiꝰ habita¬
tores qmͣ adurissima captiuitate ⁊ in¬
gobarbarico libati sunt ⁊ inqͣntalibe¬
gemtricis marie: ut quioquid minꝰ
rei publice nr̃e ꝑ nos ultimos suos
suos restituat insuo noĩe deus ⁊ di¬
gnos nos faciat fuicium eiꝰ admple
dõ itaq auxisiante ꝓfelicitate rei pu¬

Expanded text:
provincias, quas nobis restituere dignatus est, firmas et illaesas custodiat et faciat nos eas secundum suam voluntatem ac placitum gubernare, et universa Africa sentiat omnipotentitores, quam a durissima captivitate et iugo barbarico liberati in quanta libegenetricis Mariae, ut, quidquid minus est rei publicae nostrae, per nos, ultimos servos suos, restituat in suo nomine deus et dignos nos faciat servitium eius adimplere. Deo itaque auxiliante pro felicitate rei pu
Abbreviated transcription (Latin):
mile aliquid ucrũ sublimitas tua i¬
uiles eẽ reꝑit. his ab adminstracioẽ
remotis ⁊ uice eoꝵ aliis subrogatis fu¬
rib q penis legitimis fubactis ad nr̃e
manfuetudins scĩam non cumina:
s uindc̃a referatur.
est cognicio p̃fecture lioet muitari uͥo

Expanded text:
mile aliquod vitium sublimitas tua inutiles esse reppererit, his ab administratione remotis et vice eorum aliis subrogatis furibusque poenis legitimis subactis ad nostrae mansuetudinis scientiam non crimina, sed vindicta referatur. et
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. arch̾. Siquis uidicum accepi¬
sse eneas łargenteas uł marmoreas
statuas extra impiale bñficiũ ĩadmĩ¬
stracõne poĩtus detegetr emolum̃ta
que acceꝑit mea pontus dignitate ꝙͣ
postuit cum extortis citistis uł p̃sup̃tis
inq̃druplũ fisco nr̃o infat fimusq n¬
ouĩt existimacionis sue penam se fubit¬
uꝵ noc cos sane aꝑicilo pͥudoris haberi
uolumꝰ in munes qui adulandi studi¬
o ant metu inconstãtis ĩgnãine tnsi¬
re que sunt intdicra temprauĩt

Expanded text:
p. Si quis iudicum accepisse aeneas vel argenteas vel marmoreas statuas extra imperiale beneficium in administratione positus detegetur, emolumenta, quae acceperit in ea positus dignitate, quam polluit, cum extortis titulis vel praesumptis in quadruplum fisco nostro inferat simulque noverit existimationis suae poenam se subiturum. nec eos sane a periculo pudoris haberi volumus immunes, qui adulandi studio aut metu inconstanti ignavia transire quae sunt interdicta tempt
Abbreviated transcription (Latin):
qui tale pecislium possident suꝑ his
tantsimodo rẽbus que qiͣ castrensis pe¬
cutii sunt ultuna conçede scd̃m leges
tñ posse elogias hoc nichomipus eis adi¬
to p̾rslegio ut neq eorumcestam̃ta
de mossicoso quereta eppugnentuis si
enim ꝑatronus aduersus res quas n¬
bertus eius excastris quesunt siniri
indubitant̃ constitutus pretentus fu¬
erat ab ingrato lib̃to tamen contra ei¬
młi pecitiũm cont̾ cabuslas bonoꝵ pos¬
sessione in non hãt. scdm uet̾um leg¬
um sancionem quemadmod̾ oportet
prefata pecilia que a castrensis instar
pecilii introducta funt inofficioso si¬
oportet donee insacris parentum suo¬
rum constituti sunt. huqui qͣicastiẽ¬
se peculium posfident si enim sinuiti
efficiantur ꝓculdubio est eorum testã
t̾rensi pecissio habebant posse de moffi¬
cioso querełam fustinere. cum neq
nom̃ pecului ꝑmanear s aliis rebus
confunditur. ⁊ sinulem formam recip̃
quẽadm̃ ⁊ cetẽ res eorum ⁊ munum

Expanded text:
m possident, super ipsis tantummodo rebus, quae quasi castrensis peculii sunt, ultima condere  secundum leges tamen posse elogia: hoc nihilo minus eis addito privilegio, ut neque eorum testamenta de inofficioso querella expugnentur. 1g . Si enim patronus adversus res, quas libertus eius ex castris quaesivit sui iuris indubitanter constitutus, praeteritus fuerit ab ingrato liberto, tamen contra eiusmodi peculium contra tabulas bonorum possessionem non habet secundum veterum legum sanctionem, quemadmodum oportet praefata peculia, quae ad instar castrensis peculii introducta sunt, de inofficioso oportet, donec in sacris parentum suorum constituti sunt hi qui quasi castrense peculium possident. Si enim sui iuris efficiantur, procul dubio est eorum testametrensi peculio habebant, posse de inofficioso querellam sustinere, cum neque nomen peculii permanet, sed aliis rebus confunditur et similem fortunam recipit, quemadmodum et ceterae res eorum, et unum
Abbreviated transcription (Latin):
usũ s hu̾itatis⁊ enimgrã sancimꝰ
ea quid om̃ĩa quas iire aduenticio e¬
innucrari tepleccionem autem ex
scum quis extraneo herede istituco.
faio suo restituere eum hereditatem
nat eẽ abstrahendam ut quarta ꝑs
putat moꝵ finio restituatur inhuiꝰ¬
modi spe quid faciendum sit disbit¬
atur sancimus itaq quarte quidem
partis restitucionẽ iam nunc celeb¬
atinon eipectata morte heredis.
nec temporis int̾uano s reliquum
ritemas post legimmam porcionem
pctat tunc uesfitui q̃ncestator dispoftat

Expanded text:
us: humanitatis etenim gratia sancimus ea quidem omnia quasi iure adventicio eum lucrari, repletionem autem ex autem quis extraneo herede instituto filio suo restituere eum hereditatem suit esse abstrahendam, ut quarta pars pura et mox filio restituatur, in huiusmodi specie quid faciendum sit, dubitabatur. 1d . Sancimus itaque quartae quidem partis restitutionem iam nunc celebrari non expectata nec morte heredis nec temporis intervallo, reliquim autem, quod post legitimam portionem restat, tunc restitui, quando testator disposuit
Abbreviated transcription (Latin):
ensis anteaneoessanis ⁊ ucilibus de¬
ductis uł si ipẽ malmͣt litem quidem
concestan eipectare autem hereditatis
peticionis euentum. hoc erimi liceat
fac̾e. ut testituto si conpet̾it cum legi¬
timis augm̃tis legatario. iss fidĩcomi¬
ssario accedat. ¶sin anitem excontrac¬
tibus defunciagatur contra possessor
hereditatis. uł eins rei de qua agitur.
siquid̾ res sut uł depoĩte uł comodate
uł pignoridate ułalie que extant ñ¬
dissen fup̃cextu hereditatis peticionis
memoratum iudicium quẽ admod̾
si ꝓfeñata pecuma ułalia ꝑsonan acci¬
one agatur contrapossessorem. uł pe¬
titorem non debet iudicun differri.
s exitum suum accipere: postqmͣ ⁊ eñĩ
heditatis peticionis indicium finẽ
accipiar. tunc int̾ petitorem ħedita¬
tis ⁊ possessorem racionib coutractis
non alit̃ possessorsi uictus fu̾it heredi¬
tatem resticuere conpellatur. nisi pro
onũbus que ute ab eo gesta sunt ei pe
mõ apossessore iudicis officio ei satis¬

Expanded text:
ensis antea necessariis et utilibus deductis: vel si ipse maluerit litem quidem contestari, expectare autem hereditatis petitionis eventum, hoc ei liceat facere, ut restitutio, si competeret, cum legitimis augmentis legatario vel fideicommissario accedat. 1a . Sin autem ex contractibus defuncti agatur contra possessorem hereditatis vel eius rei de qua agitur, si quidem res sint vel depositae vel commodatae vel pignori datae vel aliae quae extant, ni sub praetextu hereditatis petitionis memoratum iudicium, quemadmodum, si pro fenerata pecunia vel alia personali actione agatur contra possessorem vel petitorem, non debet iudicium differri, sed exitum suum accipere. 1b . Postquam etenim hereditatis petitionis iudicium finem accipiat, tunc inter petitorem hereditatis et possessorem rationibus contractis non aliter possessor, si victus fuerit, hereditatem restituere compellitur, nisi pro omnibus quae rite ab eo gesta sunt petitoli modo a possessore iudicis officio ei satis
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. O tdinariiuiris ẽ ut mancꝑio¬
rum orta questiõne prius exibitis
mancipiis. de posscione iudicetur:
tunc demum ꝓprietatis causa ab eod
um amatre fante sciente con¬
parasse ꝓponas adũsus eum domi¬
mum uendicantẽ. simatri non suc¬
ccessit nulla excepcione tueri potes
qd̾ si uenditricis obtinet ħeditatem
doli mali excepcione ꝓ qua porcione
p̃dium iuirẽ distrahitur manifesti
uiris est eum cipriori traditum
est indetinendo dominio est pociorẽ
si gͥ ancecenti tempore repossessiõ¬
nem emisse ac p̃cium exsoluissẽ
ap̃ presidem ꝓuincie ꝓbam̾s obtẽ¬
tu non datorum instfumentorũ ex¬
pesli te possessione non pacieturse
tit sane marbitrio tuo. p̃cium qd̾
dedisti cum usuris rẽciꝑe. ita tñ ut
ꝑceptoꝵ fructĩ ⁊ simptum racio
habeatur cum ⁊ si excausa donaci¬
oms utriq dominiũ rei uendice¬
tis. eumcui priori possessio tradita
est. haberipo ciorem conuenit.
domum aliquis excruxit. hane ub̾

Expanded text:
. Ordinarii iuris est, ut mancipiorum orta quaestione prius exhibitis mancipiis de possessione iudicetur ac tunc demum proprietatis causa ab eodum filii te sciente comparasse proponas, adversus eum dominium vindicantem, si matri non successit, nulla te exceptione tueri potes. Quod si venditricis obtinet hereditatem, doli mali exceptione, pro qua portione praedium iure distrahitur, manifesti iuris est eum, cui priori traditum est, in detinendo dominio esse potiorem. Si igitur antecedenti tempore possessionem emisse ac pretium exsolvisse apud praesidem provinciae probaveris, obtentu non datorum instrumentorum expelli te possessione non patietur./ Erit sane in arbitrio tuo pretium quod dedisti cum usuris recipere, ita tamen, ut perceptorum fructuum et sumptuum ratio habeatur: cum et si ex causa donationis utrique dominium rei vindicetis, eum, cui priori possessio soli tradita est, haberi potiorem convenit. domum aliquis extruxit, hanc vobis
Abbreviated transcription (Latin):
segetes uł ꝑsancas suas qm̃ per
himus modi factum solum siuim
facit sane eum qui bona fide possidẽs
hoc fecerit. ꝑ dolimali excepcionem
contra uendicantem dominiũ seru¬
postuulas ut mancipium qd̃ tradidisti
⁊ hoc modo domimiumenis trãstuli¬
stiimuito eo ex nr̃o tibi rescripto assig¬
netur unde intelligis semsł anciła ẽm¬
ptoris facta. eciam filios postea naros
eius domimũ sequicutꝰ mat̾ eorũ
eo tp̃r fuit̾. Sane de precio. si non hoc
tepbatum fu̾it recepisse comueni ad

Expanded text:
segetem vel plantas quam per huiusmodi factum solum suum facit Sane eum, qui bona fide possidens haec fecerit, per doli mali exceptionem contra vindicantem dominium serut mancipium, quod tradidisti et hoc modo dominium eius transtulisti, invito eo ex nostro rescripto tibi adsignetur. Unde intellegis semel ancilla emptoris facta filios etiam postea natos eius dominium sequi, cuius mater eorum eo tempore fuit. Sane de pretio, si non te hoc probatum fuerit recepisse, conveni ad
Abbreviated transcription (Latin):
mpꝯ. ¶um omĩa bona amatre tua
indotem dicantur e pausta concordare¬
legtes legibus ꝑ iotum est ut aderem¬
psum mofficion testamĩti adinus dotẽ
imodicam excercende accionis copia
trbuatur⁊ fuiis conq̃rentibus emo¬
tum̃ta debita defferantur. tẽ heditatis¬
actore diuo adrano auo m̃o factum.
quo catum ẽ quio⁊ exquo tempore
euicta ħeditate restitiu debet non so¬
lum adfisci causas s eciam ad pria¬
tos hereditatis pecitores ꝑtiner. ¶ mnu¬
ras ũo pecinuarum ance ntis contesta¬
cionemerdie uendicionis hedicanar
rerum ab eo fcẽ qui antea possidebat co¬
nectas nec non eciam fructus bone fidei
possessores reddẽ cogendi non funt nifiex
non sorum quos ꝑceperint s eciamquos
ꝑciperẽ poterant qm̃usuras p̃cii rerim
antelitis.ꝯ. uendutarum ex die contes

Expanded text:
. Cum omnia bona a matre tua dote dicantur exhausta, concordare legibus promptum est, ut ad exemplum inofficiosi testamenti adversus dotem immodicam exercendae actionis copia tribuatur et filiis conquerentibus emolumenta debita deferantur. CONSTANTItore divo hadriano avo meo factum, quo cautum est, quid et ex quo tempore evicta hereditate restitui debeat, non solum ad fisci causas, sed etiam ad privatos hereditatis petitores pertinet. Usuras vero pecuniarum ante litis contestationem ex die venditionis hereditarium rerum ab eo factae qui antea possidebat collectas nec non etiam fructus bonae fidei possessores reddere cogendi non sunt, nisi enon solum quos perceperunt, sed etiam quos percipere poterant, quam usuras pretii rerum ante litis cont
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. ¶ ogi possessorem ab eo qui ẽxpe¬
cit titutum sue possessionis dice̾ inci¬
uile est pret̃ eũm qui dice cogitur u¬
trũ ꝓpossessore: an ꝓ hedepossideat.
m̃pust. ¶um hereditatis
peticioni locus fuerat excepcio assume¬
batur que tuebatur hereditatis peti¬
cionem. ne fierer eip̃iudictum ma.¬
nuces uiam hereditatis peticionis infi¬
ingi cumq multeuarietatos ⁊ cont̾¬
ũsie uet̃um erorte sunt. eas certo fine ꝯ¬
cludentos sc̃imus. siquis hereditatis pe¬

Expanded text:
. Cogi possessorem ab eo qui expetit titulum suae possessionis edicere incivile est praeter eum, qui dicere cogitur, utrum pro possessore an pro herede possideat.us . Cum hereditatis petitioni locus fuerat, exceptio adsumebatur, quae tuebatur hereditatis petitionem, ne fieret ei praeiudicium. Maes viam hereditatis petitionis infringi. Cumque multae varietates et controversiae veterum exortae sunt, eas certo fine concludentes sancimus, si quis hereditatis pe
Abbreviated transcription (Latin):
ex quolis iniudicium deducta ẽ fructibꝰ
enim dugetur heditas cum abeo posfide¬
tur a quo petipot̾ emptor aũte̾m qui pprio
titulo possestionis munitus est eciam fĩ¬
gularum rerumiure comuienitur

Expanded text:
ex quo lis in iudicium deducta est. Fructibus enim augetur hereditas, cum ab eo possidetur, a quo peti potest Emptor autem, qui proprio titulo possessionis munitus non est, etiam singularum rerum iure convenitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcessit inꝑialis ꝑ qm lib̾a testam̃ti facio
conceditur. nicħ aniud uidĩ pͥncipem con¬
cedere. isi ut habeat consuetam ⁊ legitim¬
am testam̃ti faccionem. neq enĩ crecend̾
est ronum principem qui uirat uetur
tam testam̃torum misltis ingiiis atq ĩ¬
cimus ut siquis apatre cerras iꝑs ułpe¬
cumas accepiss ⁊ pacrus fuus quatenus
mosticiosi q̃ra adũsus testam̃tum pater¬
numminime ab eo moũetur. ⁊ post obirũ
patris filius cognito pat̾no testam̃to nõ
agnoñir eius iundicium s opugnandũ
to flltum imiuine pie grauari scom pa¬
pinani responsum. inquo diffimuit
heredes pat̃nos filius celebrau̾it. ĩquib
aꝑtissime iudicium ꝑatris agnon̾ir ¶ et
gñalit̾ dissiminus auando pater minus
legiima portione filio reliq̃rit ułaliqͥd
dedit uł mortis cãm donacionem uł int̃
uiuos sub ea condicione ut ħ ir̃ uiuos
donacio ꝓ quarta ei conputetur si finus
post obitum patris hoc quod relietũ.

Expanded text:
cesserit, per quam libera testamenti factio conceditur, nihil aliud videri principem concedere, nisi ut habeat consuetam et legitimam testamenti factionem. Neque enim credendum est Romanum principem qui iura tuetur m testamentorum multis vigiliis excogiuis a patre certas res vel pecunias accepisset et pactus fuisset, quatenus de inofficiosi querella adversus testamentum paternum minime ab eo moveretur, et post obitum patris filius cognito paterno testamento non agnoverit eius iudicium, sed oppugnandum to filium minime gravari secundum Papiniani responsum, in quo definivit heredes paternos filius celebraverit, in quibus apertissime iudicium patris agnoverit. Et generaliter definimus, quando pater minus legitima portione filio reliquerit vel aliquid dederit vel mortis causa donatione vel inter vivos sub ea condicione , ut haec inter vivos donatio in quartam ei computetur, si filius post obitum patris hoc quod relictum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Cum antiquis legibus declara¬
tum est ut iulitania testamenta de
mosficioso querelam euadant. iiati
alii casus emergune inquibus dub¬
taciones exortas sopm necesse ẽfimnca¬
strenfibus enimpecistus incroducta
est ⁊ alia subdimiuo. ⁊ pecislistuplex in¬
uenitur emmcansa uł enim paganũ
quibusdam ꝑs il licenciaconced̾it᷑
condere quid̃ testamenta .s non qimi
litibus quo uolume modo f comu¬
ni⁊ licito ⁊ consueto ordine obseruã¬
do. quemadmodum constitutũ tũat
inconfulibus ⁊ mp̃fectis legionum.
⁊ inpresdibus ꝓuinciarum. ⁊ omĩb¬
qui iudũsis dignitacibus. atq ĩam¬
mistracionib positi anr̃a secuntur
manu isł expublicis salariis quas¬
dam largitates. s hee quid̾ persone
testaom̃ti faciendi habeant potestatem.

Expanded text:
. Cum antiquis legibus declaratum est, ut militaria testamenta de inofficioso querellam evadant, multi alii casus emergunt, in quibus dubitationes exortas sopiri necesse est. In castrensibus etenim peculiis introducta est et alia subdivisio et peculii triplex invenitur causa. Vel enim paganum quibusdam personis licentia conceditur condere quidem testamenta, sed non quasi militibus pro voluerint modo, sed communi et licito et consueto ordine observando, quemadmodum constitutum fuerat in consulibus et praefectis legionum et praesidibus provinciarum et omnibqui in diversis dignitatibus vel administrationibus positi a nostra consequuntur manu vel ex publicis salariis quasdam largitates. Sed hae quidem personae testamenti faciendi habent potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ antrensibus pecutiis dubitabat᷑
si contra huiꝰmodi cestatenta de ĩ¬
officioso querelam extendi oportes
s prior questio erat. si om̃s qui qi
castrense pecislium habeant resta
ninhoc possunt qr non omĩb pas¬
sim s quibisdam ꝑsonis hoc̾ prim¬
legii loco. concessum fu̾at s militib
quid̾ mexpedicione constitutis iri¬
re suouetans aut̃ iuire comuni. de
aliis autem ꝑsonis omibus. que ñ
ꝑ spãle priuilegium hoc acceꝑunt
si possint testan dubitatum fuerat.
urputa uiris disertis oimuis patro¬
nis causarum imisq deuotissimiꝰ
mnemorialibus. ⁊ agentibus inrebꝰ
nec non magistranbus studiormli¬
beraliumarcrum ãrchiatus qͦꝙ et
onũbus omĩo qui salaria uł stipẽ¬

Expanded text:
quasi castrensibus peculiis dubitabatur, si contra huiusmodi testamenta de inofficioso querellam extendi oportet. 1e . Sed prior quaestio erat, si omnes qui quasi castrense peculium habent testari in hoc possint, quia non omnibus passim, sed quibusdam e concessum fuerat, sed militibus quidem in expeditione constitutis iure suo, veteranis autem iure communi: de aliis autem personis omnibus, quae non per speciale privilegium hoc acceperunt, si possint testari, dubitatum fuerat, ut puta viris disertissimis patronis causarum virisque devotissimis memorialibus et agentibus in rebus nec non magistris studiorum liberalium, archiatris quoque et omnibus omnino, qui salaria vel stipen
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. di. ¶uni ce ꝑietatis religionem
non molasse. s mariti conuigrum ꝙ
fueras sortita distraħe noluisse ac p̃pea
offensum atq iratum patrem ad ex¬
hedationis notam ꝓlapsum eẽ dicas.
mofficiosi testam̃ti querelam in ferre
piter ⁊ cum flagitiosa feditate unnuit
asuccessione tua eam excludẽdã
putos si non inconsulto całore. s exeiꝰ¬
m̃itis adid odium incitatus es. post¬
remi iudicii lib̾um aͣrbitrium habe
patris relictacum mauto ciuimatre
uolente. nuꝑsit colens concordiaᷤ
iustas offensionis. post eiusdem ma¬
tus penĩam causas non p̃stat. nec
ex momentariis uoluntatib matͥs
impta atq uidua eẽ uire coupestit᷑.¬
¶ratris uł sororis filii:
patrinus nuunculi amite eciam ⁊
mat̾tere cestam̃tum in officiosũ frus¬
tra d̾ñt. cum nemo eorum qui ext̃i¬
sũsa nnea ueniũt exceptis frẽ⁊ soro¬
re ad mofficiosi q̃relam admitant᷑:
de falso sane ꝑ accusacionem crinu̾s
quen non ꝓhibentur.

Expanded text:
 . Cum te pietatis religionem non violasse, sed mariti coniugium quod fueras sortita distrahere noluisse ac propterea offensum atque iratum patrem ad exheredationis notam prolapsum esse dicas, inofficiosi testamenti querellam inferrepiter et cum flagitiosa foeditate vivit, ut a successione tua eam excludendam putes, si non inconsulto calore, sed ex meritis eius ad id odium incitatus es, postremi iudicii liberum arbitrum habepatris relicta cum marito, cui matre volente nupsit, colens concordiam iustas offensionis post eiusdem matris paenitentiam causas non praestat nec ex momentariis voluntatibus matris nupta atque vidua esse iure compellitratris vel sororis filii, patrui vel avunculi, amitae etiam et materterae testamentum inofficiosum frustra dicunt, cum nemo eorum qui ex transversa linea veniunt exceptis fratre et sorore ad inofficiosi querellam admittatur. De falso sane per accusationem criminis queri non prohibentur
Abbreviated transcription (Latin):
oe dudum admnoficiosi testamentiquer¬
euen uorabantin inlegiimam porcionẽ
⁊ sa uolumus queatasione miicie expe¬
cunus mortui eisdem ꝓsonis acquisite
posse fuitranieas manifestinnẽ eo qd̾ talis
at mlliciant uendatur uł mortuo militã¬
te certa pocia ad eis hedes ꝑueniat. ita:
temut ille gradus eins deminincie inspi¬
ciatur quem morte testatoris militans o¬
pcinebat ir tanta ei pecuna in legitima
porcionem conpucetur qm̃tamam statu¬
ceptis tons uins speccabilibus filenciatiis
sacri mipalacii quib p̃stita iam anb sp̃ala
bñticia tamde aliis capituus qm̃de pecu¬
niis suꝑ memorata milicia aparentibus
conimdatis ne inlegitimam porcionem
eis conputentur rata ẽe p̃cipninis ince¬
tis uo psonis predictam obseruacionem
tenere uolumus.
denee ne imꝑ ad restam̃ta comeripanda.
nec facile retracranda sanxmus ut racio
cestam̃ta s qd̾ deest legitime porciomi.i.
quatte parti ab intestato successionis tã¬

Expanded text:
iciosi testamenti querellam vocabantur, in legitimam portionem et illa volumus, quae occasione militiae ex pecuniis mortui eisdem personis adquisitae posse lucrari eas manifestum est, eo quod talis sit militia, ut vendatur vel mortuo militante certa pecunia ad eius heredes perveniat, ita tamen, ut ille gradus eiusdem militiae inspiciatur, quem morte testatoris militans obtinet, ut tanta ei pecunia in legitimam portionem computetur, quantam dari statuceptis solis viris spectabilibus silentiariis sacri nostri palatii, quibus praestita iam specialia beneficia tam de aliis capitulis quam de pecuniis super memorata militia a parentibus eorum datis, ne in legitimam portionem eis computentur, rata esse praecipimus: in ceteris vero personis praedictam observationem tenere volumus.Quae nuper ad testamenta conservanda nec facile retractanda sanximus, ut rationtestamenta, sed quod deest legitimae portioni, id est quartae parti ab intestato successionis, tan
Abbreviated transcription (Latin):
pecuma quedam nomine comparau̾
preses ꝓpuicie utilem uendicacio¬
nem optentu milicieribieo nomĩe
inpertiri desid̾anti partes equtatis
non negabir idem mandati quori
sen. negociorum .g. accionemin¬
ferenti tibi urrisdicionem p̃bebit.¬
mp̃. Eocẽ ancillam de qua
snpplicas dotislem fuislei imocione
preudis quo pace facro indibniñ
ueni tuendicari abuxore tua neqũi¬
nuna ist eta ÷ hale asseueres inui¬
dicio in quo negocium ceptum ẽẽ
ꝓponitur. id̾quod inp̃cem concuni¬
ci postuiare debiusti. iudex em̃ non
ignorat seruorum domina eciam
citra instrum̃toꝵ exbi cione aliis
pbacionib iss iporum int̾rogacio¬
ne posse ostendi.:
seuuł plantus in posuit postĩ hee
iadicibus cram tueunt ampiere

Expanded text:
tua quaedam nomine suo comparavit, praeses provinciae utilem vindicationem obtentu militiae tibi eo nomine impertiri desideranti partes aequitatis non negabit. Idem mandati quoque seu negotiorum gestorum actionem inferenti tibi iurisdictionem praebebit. Doce ancillam, de qua supplicas, dotalem fuisse in notione praesidis: quo patefacto indubium erit vindicari ab uxore tua nequivinulla instrumenta te habere adseveres, in iudicio, in quo negotium coeptum esse proponitur, id quod in precem contulisti postulare debuisti. iudex enim non ignorat servorum dominia etiam citra instrumentorum exhibitionem aliis probationibus vel ipsorum interrogatione posse ostendi. Psevit vel plantas imposuit, postquam eae radicibus terram fuerint ample
Abbreviated transcription (Latin):
iliis. matrem que de mariti mo¬
tibus secus fuspicetur. ita posse consu¬
lere. uire conꝑcum est ut eos sub hac
condicione instituat ħedes. si apatre e¬
mancipati fu̾int. ⁊ eo pacto scd̃m rabu¬
ias bonorum possessione i patrẽ cũ
rẽ acciꝑe non uidĩ qr condiciomi mini

Expanded text:
iliis matrem, quae de mariti moribus secus suspicetur, ita posse consulere iure compertum est, ut eos sub hac condicione instituat heredes, si a patre emancipati fuerint, atque eo pacto secundum tabulas bonorum possessionem patrem cum re accipere non
Abbreviated transcription (Latin):
ne uinũsas faciatates suas. dum ã¬
gerer irebus humanis fcĩs donaci¬
onibus siueiquosdam hibos sine ĩ
extraneos exausit ac postea uos ex
duabus unciis fecit heredes easq
legatis. ⁊ fidi comissis ex manire gesti
utpote quariam partem non haben¬
tibus. desideratis.
suum mpetuquodam in mense ub̾¬
alitatis infalium effudit aut inpotest¬
ate eius ꝑmansit ⁊ arbitri familiarcii
officio congruit ut tibi quartam debi¬
te ab intestato peticionis prestet inco¬
iumẽ aue si antea emancipatus fu¬
erit ⁊ quia donacio non indiget. alieõ
amincilo s suis uirib intitur np̃
constituiciones. is qui ꝓiunciam reg̃
ad simislitudinem ĩ officios querelẽ a¬
upalium tibi equitatis inꝑciet.
d. ¶ recibus quid̃ tins ꝓpoĩta rescͥp¬
ta eos parentes denotant qni cum ftõ¬
testamento uiui patrimonium suum
inmensis donaciomibus exmnanissent.

Expanded text:
sas facultates suas, dum ageret in rebus humanis, factis donationibus sive in quosdam liberos sive in extraneos exhausit ac postea vos ex duabus unciis fecit heredes easque legatis et fideicommissis exinanire gestivutpote quartam partem non habentibus desideratis. suum impetu quodam immensae liberalitatis in filium effudit, aut in potestate is permansit, et arbitri familiae erciscundae officio congruit, ut tibi quartam debitae ab intestato portionis praestet incolumen, aut emancipatus fuerit, et, quia donatio non indiget alieno adminiculo, sed suis viribus nititur, iuxta constitutiones is qui provinciam regit ad similitudinem inofficiosi querellae auxilium tibi aequitatis impertiet.. Precibus quidem tuis proposita rescripta eos parentes denotant, qui, cum testamento facto vivi patrimonium suum immensis donationibus exinanissent,
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ cestam̃tum non uire sit ꝑfectum.
aitãm qͣi in officiosum. licet uire per¬
fectum. p̃scuͥpcio ex prioris iuuidicii:
mora quinqr nalis tp̃ris nonnasci¬
tur que officere non cessantibus ñ¬

Expanded text:
quasi testamentum non iure sit perfectum, alteram, quasi inofficiosum, licet iure perfectum, praescriptio ex prioris iudicii mora quinquennalis temporis non nascitur, quae officere non cessantibus n