comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ccepto post modum in mandatis ne oll¬
tium suum exequendo angliam ꝑapͣs¬
ret. resedit in sua pontifex eccłia. intrepidꝰ
expectans horam qua a deo acciperet marty¬
rii coronam. Premimitus siquidem a mul¬
tis. sciebat qd̃ breuis fieret uita eius et mor̾
in ianuis. Ibi quasi tunc uiuere cepisset.
exactum uite tempus spũalib exercitiis re¬
dimere satagebat. sciens qd̃ uita presens
uia est et milicia. ut eẽt sẽs corpore et spũ ui¬
tiis expeditus. suecinxit se ad cursum uirtu¬
tib armatus accinxit ad pugnei conflictun.
Cursum ergo consũmando cucurrit noꝵ qͣsi
in incertum. bene pugnando cereauit non
quasi aerem uerberans. Proclibat tunc fe¬
ie om̃is cogitatus eius et sermo de fine uie
eius et uite miseria. Uix ꝑ mensem pat̾
in eccłia sua moram fecerat. et ecce quinta
dñice natiuitatis die. ueni unt cantuariã
quatuor milites. immo sathane conclucti
satellites. Uiri quidem generis p̃minenti¬
a censpicui. s enormis sceleris ausu militie

Expanded text:
cceptis post modicum in mandatis ne officium suum exsequendo Angliam peragraret, resedit in sua pontifex Ecclesia, intrepidus exspectans horam qua a Deo perciperet martyrii coronam. Praemunitus siquidem a multis sciebat quod brevis foret ejus vita et mors in januis. Ibi quasi tunc vivere coepisset, exactum vitae tempus spiritualibus exercitiis redimere satagebat. Sciensque quod vita praesens via est et militia, ut esset sanctus corpore et spiritu, vitiis expeditus, succinxit se ad cursum virtutibus armatus, accinxit ad pugnae conflictum. Cursum ergo consummando cucurrit non quasi in incertum bene certando, non quasi aerem verberans. Prodibat tunc fere ejus cogitatio et sermo de fine hujus viae et vitae miseria. Vix per mensem pater in ecclesia sua moram fecerat, et ecce quinta Dominicae nativitatis die veniunt Cantuariam quatuor milites, imo Satanae condicti satellites: viri quidem generis praeeminentia conspicui, sed enormis sceleris ausu militiae
Abbreviated transcription (Latin):
legationis ⁊ causam utilitatis qd̾ delutnt
illum ꝓferu. Non em̃ habent reg̃ẽ antiqu
saxones. sed sutrapas plurnos sue ga de
sitos. qui ĩgruente belli articło matũt Qui¬
litos sortes ⁊ qũecũq sors oftendit. hua
tpr̃e belli duce om̃s scquũt᷑. et huic wbce an
Pacto aute bello. nirsus onĩs equeimor¬

Expanded text:
e utilis  Al., utilitatis, quod deberent ad illum perferre. Non enim habent regem iidem antiqui Saxones, sed satrapas plurimos suae genti praepositos, qui ingruente belli articulo mittunt aequaliter sortes, et quemcumque sors ostenderit, hunc tempore belli ducem omnes sequuntur, huic obtemperant; peracto autem bello, rursum aequ
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ambo. sic eciã uocabulo. Nam
uterq eoꝵ appellabat᷑. ewaldus ea tam̃
Distiictione. ut pro diu̾sa capillor spd̃
unus niger ewcildus. alter albus eu¬
ualdus diceret᷑. quoꝵ uterq pietate
religionis mibutus. sed ingir euualoᷤ
magis sucrarui lr̃aꝵ erat scĩa institut¬

Expanded text:
tionis, sic etiam vocabuli: nam uterque eorum appellabatur Hewald; ea tamen distinctione, ut pro diversa capillorum specie unus Niger Hewald, alter Albus Hewald diceretur: quorum uterque pietate religionis imbutus, sed Niger Hewald magis sacrarum l
Abbreviated transcription (Latin):
uenissent erant nũo duodecim. ⁊ diu̾¬
tentes ad pipinũ duc̃e francoꝵ gͣtãt̾
cib illo suscepti sunt. Et quia nuper
predicantib quitqũa molestic ĩferret.
multis eos qui fidẽ susciꝑe uellent bñ¬
ficiis intulit. Nnde fcm̃ est opitulã¬
te diumna gracia ut multos in brcui
ab ydolatia ad ficẽ xp̃i conuerterent.¬

Expanded text:
enissent, erant autem numero duodecim, divertentes ad Pippinum ducem Francorum, gratanter ab illo suscepti sunt: et quia nuper praedicantibus quicquam molestiae inferret; multisque eos qui fidem suscipere vellent beneficiis adtollens: unde factum est, opitulante gratia divina, ut multos in brevi ab idolatria ad fidem converterent
Abbreviated transcription (Latin):
ubicũq ca ꝑuc̃isse cõtigeret ⁊ hoc eciã pagai
qui eos occiderent intuentib. Bed ⁊ unus
ex eis mn uisione nocturna apparuit aud
rat monachꝰ. Indicans qͦd eo loci corꝑa &
possent inucĩri. ubi lucc̃ de celo t̾ris iadul
conspicerẽt. qͦd ita cõpletũ ẽ. Inuẽta na

Expanded text:
isse contingeret, et hoc etiam paganis qui eos occiderant intuentibus. Sed et unus ex eis in visione nocturna apparuit cuidfuerat monachus; indicans quod eo loci corpora eorum posset invenire, ubi lucem de caelo terris radiasse conspiceret. Quod ita completum est. Inventa
Abbreviated transcription (Latin):
Dimissum post hec ad clothariũ ire
iubet. tabulisq responsis regias mul¬
tire imꝑat aures. seq retro repedare
nullatenus ratum duceret. tantũ mo¬
do poscere. ut sodales suos qui luxouio
incolebant. regali amminiculo ac p̃si¬
dio foueret. Litteras castigationũ af¬
famine plenas regi dirigit. gratissimũ
munus rex uelut pignus federis uiri
dei ouans recepit. Nec eius peticioni
obliuionis noxam p̃ponit. om̃i presi¬
liso supracaictũ monasterium muni¬
re studet. Annuis censib ditat termi¬
nos undiq ꝓ ut uoluntas uenerabilis
eustasii erat auget. om̃iq conatu ad aux¬
ilium inibi inhabitantiũ. ob uiri dei a¬
morem intendit. Porro beatus colum¬
banus expleto anni circulo in ante dic¬
to cenobio ebobiensi uita beata functus
animã menbris solutam celo reddidit.
in eius dictis repperiet. Reliquieq eiꝰ
eo habentur in loco condite ubi et uirtu¬
tum de corpore pollent. xp̃o presule cui¬

Expanded text:
Dimissum post haec ad Chlotharium remeare Dimissum post haec ad Chlotharium remeare iubet talibusque responsis regias mulciri imperat aures, seque retro repedare nullatenus ratum duceret; tantummodo poscere, ut sodales suos, qui Luxovio incolebant, regali adminiculo ac presidio foveret. Litteras castigationum effamine plenas regi dirigit. Gratissimum munus rex velut pignus foederis viri Dei ovans recepit nec eius petitioni oblivionis noxam preponit. Omni presidio supradictum monasterium munire studet, annuis censibus ditat, terminos undique, prout voluntas venerabilis Eusthasii erat, auget omnique conatu ad auxilium inibi habitantium ob viri Dei amorem intendit. Porro beatus Columbanus, expleto anni circulo, in antedictu caenubio Ebobiensi vita beata functus, animam membris solutam caelo reddidit in eius dictis repperiet. Reliquiaeque eius eo habentur in loco conditae, ubi et virtutum decore pollent presole C
Abbreviated transcription (Latin):
templi culmina ac muroꝵ restaurat
ruinas. ceteraq que ad monasterii ne¬
cessitatẽ ꝑtinent. construere parat. Inte¬
rea memoratus clotharius uiri dei ꝓphe¬
tie effectum in se fuisse impletũ cernẽs
beatũ eustasiũ qui eius in loco luxoui¬
tnse monasterium regebat. ad se ueni¬
re imꝑat. Quem pio affamine rogat
ut sibi eum supplemento publico le¬
gatione fungere curet. sociosq quos
uellet nobilium uiroꝵ haberet qui
sui uaclimonii arbitres eeñt. post be¬
atum columbanum ꝑgerent. quocũq
repperissent in loco eleganti suasu ad
se uenire hortarentur. Perrexit itaq
uenerabilis discipłs. magistri uestigia
ꝓsecutus. Qui cũ ad eum uenisset. clo¬
tharii uerba deꝓmit. Uiso ergo eus¬
tasio beatus columbanus gauisus. re¬
cepti muneris aditum gratulabatur.
tatur ut sui laboris reminisceret. co¬
hortem fratrum discipline habens e¬
rudiret. multoꝵq collegio xp̃i plebem
adunaret. suisq institutis educaret.

Expanded text:
templi culmina, murorum restaurat templi culmina, murorum restaurat ruinas ceteraque, quaeque ad monasterii necessitatem pertinent, construere parat. Interea memoratus Chlotharius vir Dei prophetiae effectum in se fuisse impletum cernens, venerabilem Eusthasium, qui eius in loco Luxoviensem monasterium regebat, ad se venire imperat. Quem pio effamine rogat, ut sibi cnm supplimento publico legationem fungere curet sociosque quos vellit nobilium virorum haberet, qui sui vademonii arbitres essent: post beatum Columbanum pergerent; quocumque repperissent in loco, eleganti suasu ad se venire hortarent. Perrexit itaque venerabilis discipulus, magistri vestigiis prosecutus; qui cum ad eum venisset, Chlotharii verba depromit. Viso ergo Eusthasio, beatus Columba gavisus recepti muneris aditum gratulatur rtatur, ut sui laboris meminisceret, cohortem fratrum disciplinae habenis erudiret multorumque collegio Christi plebem adunaret suisque institutis edocaret.
Abbreviated transcription (Latin):
co decori renouans reddidit. In cuius
restauratione mira uirtus dñi pandi¬
tur. Nam cum ꝑ p̃rupta saxoꝵ sco¬
pula trabes ex abietib inter densa sil¬
tus loca in marcessibilib cederentur.
uel alibi cesa. mibi casu clapso asptre
aditum plaustroꝵ denegabat. mi¬
rum immodum trabem quã urx ta¬
ginta uel quadraginta plano trrte si¬
lo positam ferre non ualerent. ibi cum
duob uel trib ꝓ ut ardui callis ineat̾
patebatur. uir dĩ accedens suis ac sue:
humeris immane poncdus imponches
ut ibi antea p̃ asperitate itineris libe¬
ro gressu uix graderentur onerati
trabium pondere festini gradiebms
ut uersa uice qui honera ferrent. acf
ab aliis ueherentur firmis uestigii
uelut ocio uacantes ouantes irent.
dens itaq uir dei tanti auxilii sup¬
mentũ. suos hortatur. ut arreptus¬
opus leti ꝓficiant. animoq roborati.
ea consistere in heremo studeant. dei
in hoc uoluntatis eẽ affirmat. Totaq

Expanded text:
co decori renovans reddidit. In cuius co decori renovans reddidit. In cuius restauratione mira Domini virtus panditur. Nam cum per prerupta saxorum scopula trabes ex abietibus inter densa saltus locis inaccessibilibus cederentur, vel alibi caesa, inibi casu elapsa aspero, aditum plaustrorum denegabat, mirum in modum trabem, quem vix triginta vel quadraginta piano terrae solo positum vebere non valerent, ibi cum duobus vel tribus, prout ardui callis meatus patebatur, vir Dei accedens, suis ac suorum humeris inmane pondus inponebat; et ubi antea prae asperitate itineris libero gressu vix graderentur, onerati mox trabium pondere festini gradiebantur, ut versa vice, qui onera ferrent, acsi ab aliis veherentur, firmis vestigiis, velut otio vagantes ovantes irent. Videns itaque vir Dei tanti auxilii supplimentum, suos hortatur, ut arreptuopus laeti perficiant, animoque roborati, eo consistere in heremo studeant; Dei in hoc voluntatis esse adfirmat. Tecta itaque
Abbreviated transcription (Latin):
a theodorico theodebertum relicta gal¬
lia atq germania italiam ingredit᷑.
Ubi ab agilulfo langobardorũ rege ho¬
norifice susceptus est. Qui largita op¬
tione ut intra italiam quocũq in loco
uoluisset habitaret. ibi dei confultu as¬
tum est. dum ille penes mediolanũ
urbem moraretur. et heres eoꝵ frauds
idest artiane ꝑfidie scripturatũ cauti¬
rio discerpere ac dissecare uellet. contra
quos etiam libellum florentis scienti
dedit. uir quidam nomine iocundus
ad regem uenit. qui regi indicat se inso¬
litudine rurib apenninis. basilicã be¬
ati petri apłoꝵ principis scire in qua
uirtutes exꝑtus sit fieri. loca ubertate
fecunda. aquis irrigua piscium copia
Quẽ locum ueterũ traclitio bobium
entem noĩe triueam. suꝑ quem olim
nibal hiemans hominũ equoꝵ elefan¬
toꝵ atrocissime dampna sensit. Ubi
cum uenisset om̃i cum intentione ba¬
silicam inibi semirutã repperiens pns¬

Expanded text:
a Theuderico Theudebertum, relicta Gala Theuderico Theudebertum, relicta Gallia atque Germania, Italiam ingreditur, ubi ab Agilulfo Langobardorum rege honorifice receptus est. Qui, largita optione, ut intra Italiam, quocumque in loco voluisset, habitaret, ibi Dei consultu actum est, dum ille poenes Mediolanium urbem moraretur et hereseorum fraudes, id est Arriane perfidie, scripturarum cauterio discerpi ac desecari vellet, contra quos etiam libellum florenti scientia ededit, vir quidam nomine Iocundus ad regem venit, qui regi indicat se in solitudine ruribus Appenninis basilicam beati Petri apostolorum principis scire, in quam virtutes expertus sit fieri, loca ubertate fecunda, aquis inrigua, piscium copia. Quem locum veterum traditio Bobium entem nomine Triveam; super quem olim Hannibal hiemans, hominum, aequorum, elefantorum atrocissime damna sensit. Ubi cum venisset, omni cum intentione basilicam inibi semirutam repperiens, pris
Abbreviated transcription (Latin):
inter flagrantis ignis incendia mortu
us est. Post quam brunehildis filium
cius sigibertum in regnum suffecit.
Itaq clotharius memor ꝓphetie uiri dei.
collecto exercitu fines regni que sue diti¬
oni debebantur conatur recipere. Con¬
tra quem sigisbertus: cum hostium cu¬
neis pugnaturus aduenit. Quem clo¬
tharius captũ ꝑemit. fratresq eius qͥn¬
q theoderici filios tũ ꝓ auia brunichil¬
de cepit. Pueros seꝑatim perimit. bru¬
nichildem uero primo ignobiliter ca¬
melo impositam. hostib gyrando mon
ditus ergo radicitusq deleta theo derici
stirpe. clotharius potitus est trium reg¬
noꝵ solus monarchiam. Quo facto
beati columbani ꝓphecia in om̃ib est
impleta. unum intra trienniũ cũ om¬
ni stirpe funditus deletum. aliũ uio¬
lenter clericũ factum. terciũ trium reg¬
noꝵ possessione ac dominatione dilata¬
tum. Beatus ergo columbanus cum
uidisset ut supradiximus deuictum

Expanded text:
inter flagrantis igniinter flagrantis ignius est. Post quem Brunichildis filium eius Sigibertum in regnum suffecit. Itaque Chlotharius memor prophetiae viri Dei, collectu exercitu, fines regni, quae suae ditioni debebantur, conatur recipere; contra quem Sigibertus cum hostium cuneis pugnaturus advenit. Quem Chlotharius captum peremit fratresque eius quinque, Theuderici filios, cum proavia Brunichilde coepit. Pueros separatim peremit; Brunichildem vero primo ignobiliter camelo inpositam hostibus girando monsditus ergo radicitusque deletam Theuderici stirpem, Chlotharius potitus est trium regnorum solus monarchiam. Quo facto, beati Columbae prophetia in omnibus impleta est, unum intra triennium cum omni stirpe funditus deletum, alium violenter clericum factum, tertium trium regnorum possessione ac dominatione dilatatum. 30. Beatus ergo Columbanus cum vidisset, ut superius diximus, devictum
Abbreviated transcription (Latin):
strum uocat. cruentamq regum pug¬
nam indicat. multum humanum san¬
guinem fundi suspirat. Cui temerario
conatu minister ait pater mi theodeber¬
to tuis precib prebe suffragium. ut cõ¬
munem debellet hostem theodericum.
Ad hec columbanus. stultum ac religio¬
ne alienum consilium ad ministras. Nõ
enim ita dñs uoluit. qui nos ꝓ inimicis
nr̃is orare rogauit. in arbitrio ẽẽ iam iu¬
sti iudicis quid de bis ficri uelit. Inqui¬
siuit ergo post ininister temꝑis diem
et horam repperit ita fuisse. sicut uiro dei
fuerat reuelatum. ꝑsecutus est ergo the
eodebertum theodericus. et suoꝵ ꝑdici¬
one captum ad auia brunichidem di¬
rexit. Quem cum auia recepisset. qui¬
a theoderici partib brunichildis fa¬
uens erat. furens theodebertum clericũ¬
fieri rogauit. at non post multos dies
impie nimis post clericatum ꝑimi us¬
ssit. Porro theodericus penes meten¬
se morans oppidum. diumitus ꝑcussus

Expanded text:
strum vocat cruentamque regum pugstrum vocat cruentamque regum pugnam indicat; multum humanum sanguinem fundi suspirat. Cui temerario conatu minister ait: Tater mi, Theudeberto tuis precibus prebe suffragium, ut communem debellet hostem Theudericum'. Ad haec beatus Columbanus: 'Stultum ac religione alienum consilium administras. Non enim ita Dominus voluit, qui nos pro inimicis nostris orare rogavit; in arbitrio esse iam iusti iudicis, quid de eis fieri vellit'. Inquisivit ergo post minister temporis diem et horam; repperit ita fuisse, sicut viro Dei fuerat revelatum. Persecutus est ergo Theodebertum Theodericus, et suorum proditione captum ad aviam Brunechildem direxit: quem cum avia recepisset, quia Theoderici parti Brunechildis favens erat, furens Theodebertum fieri clericum rogavit: at non post multos dies impie nimis post clericatum perimi jussit. 58. Porro Theodericus penes Mettense morans oppidum, divinitus percussus
Abbreviated transcription (Latin):
tib ergo om̃ib beatus columbanus ait.
Si uoluntarius nullatenus clericatus
honorem sumat. in breui in uitus cleri¬
cus existat. His ergo dictus uir dei ad
cellulam remeat. moxq ꝓphetici dicti e¬
uentum res non diu dilatata affirmat.
Nec mora theodericus theodebertũ ad
bellum ciet. et ꝓpter tullum deuictum
fugat. Post quem collecto robore exerci¬
tus ꝑsequitur. similiq modo gentium
multarum theodebertus robore uallatꝰ
ad tulbiacen se castrum pugnaturus oc¬
currit. Ibi prelio mito. innumere homi¬
num falanges ex utroq exercitu ꝑierunt.
uictus tandem theodebertus fugit. Eo
igitur in tempore uir dei inheremo mora¬
batur. contentus tantum unius ministri
chagnoaltli famulatu. Ea ergo hora qua
apud tulbiacum cõmissum est bellum.
suꝑ quercus putrefactam truncũ. uir
dei librum legens residebat. Quẽ subitꝰ
sopor opressit. et quid inter duos reges
ageretur uidit. Moxq excitatus mini¬

Expanded text:
tibus etibus e'Si voluntarius nullatenus clericatus honorem sumat, in brevi invitus clericus existat'. His ergo dictis, vir Dei ad cellolam remeat, moxque prophetici dicti eventum res non diu dilata adfirmat. Nec mora, Theudericus Thendebertum ad bellum ciet et propter Tullum devictum fugat. Postque, collecto robore exercitus, persequitur, similique modo gentium multorum Theudebertus robore vallatus, ad Tulbiacensem castrum pugnaturus occurrit. Ibi, praelio inito, innumere hominum falangas ex utroque exercitu perierunt; victus tandem Theudebertus fugit. Eo igitur in tempore vir Dei in heremo morabatur, contentus tantum unius ministri Chagnoaldi famulatu. Ea ergo hora, qua apud Tulbiacum commissum est bellum, supra querqui putrefactam truncum vir Dei librum legens resedebat; quem subitus sopor obpressit, et quid inter duos reges ageretur, vidit. Moxque excitatus, mini
Abbreviated transcription (Latin):
gelica luce lustraret. ac ab origine ꝑ aui¬
a oberrantib. ueritatis uiam panderet.
Cumq hec uotis patrandum in eẽt. an¬
głs dñi ꝑuisum apparuit. paruoq am¬
bitu uelut pagynali solent stilo urbis
describere circulum. mundi compagẽ
monstrauit. Cernis inquit qd̃ ma¬
neat totus orbis desertus : ꝑ ge dextra
comedas. Intellexit ergo ille non esse
gentis illius impromptu fidei ꝓfectũ.
quieuit q in illo loco donec aditus illi
ter theo dericum et theodobertum lis fir¬
matur. ac quisq aduersus fratrem usq
ad internitionẽ deseuit. utrisq gentiũ
tobore suꝑbientib. Interq uir dei ad the¬
odebertum accedit. eumq suadet. ut cep¬
tum arrogantie suꝑciliũ deponeret. seq
clericum faceret. et in eccłia positus sacre
subderetur religioni. ne simul cũ damp¬
t. Qd et regi et om̃ib circum astantib
ricliculum excitat. aientes se nunquam
audisse se regem in regnũ sublimatum

Expanded text:
gelica luce lustraret ac ab origine per avigelica luce lustraret ac ab origine per avia oberrantibus veritatis viam panderet. Cumque haec votis patrandum inesset, angelus Domini per visum apparuit, parvoque ambitu, velut paginali solent stilo orbis discribere circulum, mundi conpagem monstravit. 'Cernis', inquit, 'quod maneat totus orbis desertus. Perge dextra comedas'. Intellexit ergo ille, non esse gentis illius in promptu fidei profectus, quievitque in loco, donec aditus ad Itter Theudericum Theudebertumque lis firmatur, ac quisque adversus fratrem usque ad internitionem desevit, utrisque gentium robore superbientibus. Inter quae vir Dei ad Theudebertum accedit eumque suadet, ut coepte arrogantiae supercilium deponeret seque clericum faceret, et in ecclesia positus, sacre subderetur religione, nec simul cum dama. Quod et regi et omnibus circumadstantibus ridiculum excitat, aientes, se numquam audisse, Mervengum, in regno sublimatum,
Abbreviated transcription (Latin):
bare cybos. ac passim poma ore detra¬
here. Cumq hora refectionis aduenis¬
set chagnoaldum ministrũ direxit.
ut consuetam mensurã pomoꝵ defer¬
ret. Qui cum abisset. ursum inter i¬
res frutices rubosq ꝑuagari ꝑsperis.¬
ac poma lambendo carpere. festinus re¬
cit. patriq indicat. Ille imꝑat ut eat.
partemq fructicum in cỹbos fere dimit¬
tat. aliamq sibi reseruare iubet. Abiit
uamq chagnoaldus. ac iussa patris im¬
pleuit. diuisit q uirga frutices rubosq
que poma ferebant. et partem suã iux¬
ta uiri dei imꝑium ait ut fera comedat
aliamq partem in usus uiri dei reser¬
uet. Mira in fera obedientia. nequa¬
quam ex ꝓhibita sibi parte ausa est
capere cybos. S in gyrata ꝑmissa sibi
fruticum parte tantũmodo pabula requi¬
siuit. quo adusq uir dei in eo loco com¬
morauit. Interea cogitatio in mentem
ruit. ut uenetioꝵ qui et sclaui dicunt᷑
terminos adiret. cecasq mentes euuan¬

Expanded text:
bere cibos ac passim poma ore detrabere cibos ac passim poma ore detrahere. Cumque hora refectionis advenisset, Chagnoaldum ministrum direxit, ut consuetam mensuram pomorum deferret. Qui cum abisset, ursum inter ruris fructices rubusque pervagare perspeac poma lambendo carpere. Festinus redit patrique indicat; ille imperat, ut eat partemque fructicumu in cibos fere dimittat aliamque partem sibi reservare iubet. Abiit namque Chagnoaldus ac iussa patris implevit divisitque virga fructices rubusque, quae poma ferebant, et partem suam iuxta viri Dei imperium ait ut fera comedat aliamque partem in usus viri Dei reservet. Mira in fera oboedientia! Nequaquam ex prohibita sibi parte ausa est carpere cibos, sed in segregata, permissa sibi fructicum parte tantummodo pabula requisivit, quoadusque vir Dei eo in loco commoravit. Interea cogitatio in mentem ruit, ut Venetiorum qui et Sclavi dicuntur terminos adiret caecasque mentes euan
Abbreviated transcription (Latin):
aspiratione beato columbano direxit.
S mox om̃ipotens qui penuriam pa¬
cientib aligeros prebuerat cibos. ut
farris adeps aduenit. alitum falangas
imperauit abire. Nam eustasium
hec cognouimus referentem. qui eo tem¬
pore inter reliquos sub uiri dei obecdi¬
entia inibi detinebatur annexus. qd̃
nullus fuerit in caterua. qui antea ta¬
lium genera alitum se uidisse refer¬
ret. Et tantus sapor in cibo aderat.
ut regias uinceret dapes. O mirũ di¬
uine potentie donũ. quando terrene
dapes cultorib xp̃i desunt. tunc demũ
celestia tribuuntur. sicut de isrł dictũ
est. panem celi dedit eis. Cum autem
terrene opes subuenirent. tunc gratis
amouentur illate. Ip̃o itaq in temꝑe
cum sub quodam scoptilo intra uasta
heremi ieiunio corpus conficeret. et ni¬
chil aliud nisi roris poma quoꝵ suꝑi¬
us fecimus mentionem in cybos ca¬
peret. uenit assueta abdite uoracita¬
tis fera ursus. cepit q necessarios delã¬

Expanded text:
adspiratione, beato Columbano direxit; adspiratione, beato Columbano direxit; sed mox omnipotens, qui penuriam patientibus aligeros prebuerat cibos, ut farris adeps advenit, alitum falangas imperavit abire. Nam Eusthasium hoc cognovimus referentem, qui eo tempore inter reliquos sub viri Dei oboedientia ibidem tenebatur adnexus, quod nullus ea fuerit in caterva, qui ante talium genera alitum se vidisse referret; et tanta sapor in cibo aderat, ut regias vinceret dapes. O mirum divinae potentiae donum! Quando terrenae dapes cultoribus Christi desunt, tunc demum caelestia tribuuntur, sicut de Israhel dictum est: Panem caeli dedit eis; cum autem terrenae opes subvenirent, tunc grates amoventur inlatae. Ipso itaque in tempore, cum sub quodam scopulo inter vasta heremi ieiunio corpus conficeret et nihil aliud praeter ruris poma, quorum superius fecimus mentionem, in cibos caperet, venit adsueta abdite voracitatis fera ursus coepitque necessarius delam
Abbreviated transcription (Latin):
uero glorioso martyrio coronare. Cuiꝰ
gesta scripta habentur quib et qͣn
cum suis pene bricantiam urbem dire
egestatis tempus euenit. S quãuis
alimonia deessent. manebat intemera¬
ta ac concussa fides que necessaria apd̃
dñm impetraret. Cumq iam tridui
leiunio fessa corpora referrent. euenit
tanta copia alitum uelut isrłitarum
castra coturnix olim operuit ita ut
omnem paginam loci illius alitum
multitudo oppleret. Incellexit uir dei
suam suoꝵ obnecessitatẽ. has dapes ter¬
re diffundi. nec prorsus alibi obuenire
preter eo quo ip̃e moraretur in loco. Ile s¬
ortat suos grates laudesq referre condi¬
tori. sicq alitum dapes capere. Erat e¬
nim mirum et stupendum miraculũ.
Capiebantur aues ꝓ ut patris imꝑnĩ
urgebat. nec abscedereᷤ pennigera fuga
nitebantur. Mansit ergo alitum mã¬
na. ꝑtriduum diffusum. Quarto de¬
inde die. quidam pontifex euicinis ur¬
bib. frumenti copiam diuina monit

Expanded text:
vero glorioso martyrio coronarunt: cujus vero glorioso martyrio coronarunt: cujus gesta scripta habentur, quibus et qucum suis penes Brigantiam urbem, durae egestatis tempus obvenit. Sed quamvis alimoniae deessent, manebat intemerata atque inconcussa fides, quae necessaria apud Dominum impetraret. Cumque jam triduo jejunio fessa corpora essent, repererunt tantam copiam alitum, velut Israelitarum castra coturnix olim operuit; ita ut omnem pagum loci illius alitum multitudo oppleret. Intellexit vir Dei suam suorumque ob salutem has dapes terrae diffundi, nec prorsus alibi evenire, praeter eo quo ipse moraretur in loco. Jubet suos prius grates laudesque rependere Conditori, sicq mirum et stupendum miraculum: capiebantur aves, prout patris imperium urguebat, nec abscedere pennigera fuga nitebantur. Mansit ergo alitum manna per triduum defusa. Quarto deinde die quidam pontifex ex vicinis urbibus frumenti copiam, divina monitus
Abbreviated transcription (Latin):
sufflat. miroq modo uas cum frigore
dissoluitur. et ꝑ frustra diuiditur. uis¬
ꝙ rapida cum siquore ceruise ꝓrum¬
pit. Manifeste autem datur intel¬
ligi. diabolum in eo uase fuisse occul¬
tatum. qui ꝑ profanum liquorem ca¬
peret animas sacrificantiũ.uiden¬
tes barbari stupefacti aiunt. magnũ
uirum dei habere anhelitum. qui sic
possit lissoluere uas ligaminib mu¬
nitum. Castigatos q euangelicis dic¬
tis ut ab hiis segregarentur sacrificiis
domib abire imꝑat. Multiq eoꝵ tũc
ꝑbeati suasum uiri uel doctrinã ad
xp̃i fidem conuersi. baptismũ sunt cõ¬
secuti. Aliosq quos iam lauachro ab¬
lutos error detinebat ꝓfanus. ad cultũ¬
euuangelice doctrine monitis suis ut
haldis non solum aduersus columbanũ
insaniebant. uerum etiam et contra scĩs¬
simũ desiderium uiennensis urbis e¬
piscopum aduersabantur. quem pri¬
mo exilio dampnatum. multis in iu¬
riis affligere nitebantur. ad postremũ

Expanded text:
insufflat, miroque modo vas cum fragore insufflat, miroque modo vas cum fragore dissolvitur et per frustra dividitur, visque rapida cum ligore cervisae prorumpit; manifesteque datur intellegi diabolum in eo vase fuisse occultatum, qui per profanum ligorem caperet animas sacrificantum. Videntes barbari, stupefacti aiunt magnum virum Dei habere anhelitum, qui sic possit dissolvere vas ligaminibus munitum; castigatusque euangelicis dictis, ut ab his segregarentur sacrificiis, domibus redire imperat. Multique eorum tunc per beati viri suasum vel doctrinam ad Christi fidem conversi, baptismum sunt consecuti; aliosque, quos iam lavacro ablutus error detinebat evangelicae doctrinae monitis suis ut childis non solum adversum Columbanum insaniebant, verum etiam et contra sanctissimum Desiderium Viennensis urbis episcopum adversabantur; quem primum exsilio damnatum multis injuriis affligere nitebantur, ad postremum
Abbreviated transcription (Latin):
festinos ad nauem ip̃e dirigit. ut omnes
ueniant preter custode uno dimisso. et
quecũq uelint deportent secum. Qd̃ ne
cui casu euenisse uideatur. Nam solitus
erat postea isdem ep̃c ꝓtestari. nunquã
se sic attonitum in tribuendo necessari¬
a fuisse. et se absq alia oportunitate ad
beati columbani meritum diuina mo¬
nitione ad eccłiam uenisse. Ad desti¬
natum deinde ꝑueniunt locum. quẽ
ꝑagrans uir dei non suis placere ani¬
mis ait. S tamen ob fidem in genti¬
b ferendam. inibi paulisꝑ moratu¬
rum se spondet. Sunt etenim ibi ui¬
cine nationes sueuoꝵ. Quo cum mo¬
raretur et inter habitatores loci illius ꝓ¬
grederetur. repperit eos sacrificium ꝓfa¬
num litare uelle. uasq magnũ qd̃ uul¬
go cupam dicunt. qui uiginti modia plꝰ
minus ue capiebat teruisa plenum in
medio positum. Ad qd uir dei accessit
scissitatur q quid de illo fieri uellent.
Illi aiunt se deo suo uodano noĩe uelle

Expanded text:
festinos ad navem ipse dirigit, ut omnes festinos ad navem ipse dirigit, ut omnes veniant praeter custode uno dimisso, et queque velint, secum deportent. Quod ne cui casu evenisse videatur, nam solitus erat postea hisdem episcopus protestari, numquam se antea sic adtonitum in tribuendo necessaria fuisse et se absque alia oportunitate ad beati Columbani meritum divina monitione ad ecclesiam venisse. Ad destinatum deinde perveniunt locum. Quem peragrans vir Dei non suis placere animis aiet, sed tamen ob fidem in gentibus serendam inibi paulisper moraturum se spondit. Sunt etenim inibi vicinae nationes Suaevorum. Quo cum moraretur et inter habitatores loci illius progrederetur, repperit eos sacrificium profanum litare velle, vasque magnum, quem vulgo cupam vocant, qui XX modia amplius minusve capiebat, cervisa plenum in medio positum. Ad quem vir Dei accessit sciscitaturque, quid de illo fieri vellint. Illi aiunt se Deo suo Vodano nomine, quem
Abbreviated transcription (Latin):
pendia sumptuum. Quib uir dei ait.
Ite. Qui cum abissent nichil reppere¬
runt. reuersiq ac a uiro dei interrogati
respondent se nullatenus impetrare
ab amicis aliquid potuisse. Ad hec ille.
Sinite inquit me paululum ad me¬
um abire amicũ. Mirantib illis uri¬
de huic illo in loco quo ante non fue¬
rat amicũ habere. ꝓgressus ille ad ec¬
clesiam ꝑgit. Qui ingressus pauimento
inherens. longa orationis ꝓtractatione
suum dñm pietatis postulat auctorem.
Nec mora episcopus urbis illius domo
progressus ad eccł̃iam uenit. reꝑtum q be¬
atum columbanũ sciscitatur quis sit.
At ille fatetur se ꝑegrinum eẽ. Cui ille.
Si inquit necesse est sumptuũ copiam
capere. ꝓpera domi. et quantũ necesse fu¬
erit tecum defer. At ille cum grãs si¬
mul conditori qui inspirauerat. ac illi
qui obtatam necessitatis copiam offere¬
bat referret. atcentius ille cogit ac im¬
ꝑat. ut om̃ia oportuna sumat. puerosq

Expanded text:
pendia sumptuum. Quibus vir Dei ait: pendia sumptuum. Quibus vir Dei ait: 'Ite'. Qui cum abissent, nihil reppererunt. Reversique ac a viro Dei interrogati, respondent se nullatenus inpetrare ab amicis aliquid potuisse. Ad haec ille: 'Sinite me', inquit, 'paulolum ad meum abire amicum'. Mirantibus illis, unde huic illo in loco, quo ante non fuerat, amicum habere, progressus ille ad ecclesiam pergit; qua ingressus, pavimento inherens longe orationis protractione suum Dominum, pietatis postulat auctorem. Nec mora, episcopus urbis illius domo progressus ad ecclesiam venit, reppertumque beatum Columbanum, sciscitatur, quis sit. At ille fatetur se peregrinum esse. Cui ille: 'Si', inquit, 'necesse est sumptuum copiam capere, propera domi, et quantum necesse fuerit, tecum defer'. At ille cum gratias simul conditori qui inspiraverat ac illi qui optatam necessitatis copiam offerebat referret, adtentius ille cogit ac imperat, ut omnia oportuna sumat; puerosque
Abbreviated transcription (Latin):
oportunitatẽ congrua proximasq ad
predicandum nationes undiq haberi.
Ad hec siinquit uir dei pollicitationis
tue adminiculum p̃buerit. et uadi¬
monio falsitatis noxa non opponeret᷑.
quantis se moraturũ ac ꝓbaturum si
in cordib uicinarũ gentium fidem
serere ualeat. Dedit ergo rex optio¬
nem quancũq in partem uoluisset
exꝑimento quereret locum. qui sibi et
suis placuisset. inquisitumq locum quẽ
fauor om̃ium reodebat laudabilem
intra germanie terminos rheno tam̃
uicinum oppidum olim dirutum. quẽ
bricantia nuncupabant. S quid tũc
uir dei ꝑrheni alueum nauigaret e¬
gerit non est silendum. Quodam die
dum ꝑrheni alueum ut diximus sca¬
pha ueheretur. ad urbem quam mogun¬
tiacum ueteres appellauerunt ꝑueniũt.
Quo cum uenissent. remigeri qui in
comitatu uiri dei a rege directi fuerãt.
uiro dei aiunt se habere amicos in ur¬
he. qui necessarios sumptus p̃berent.
Iam enim defecerant itinere longo sti¬

Expanded text:
opportunitatem congrua, proximasque ad opportunitatem congrua, proximasque ad predicandum nationes undique haberi. Ad haec: 'Si', inquit vir Dei, 'pollicitationis tuae adminiculum preberis, et vademonio falsitatis noxa non opponeretur, quantisper se moraturum ac probaturum, si in cordibus gentium vicinarum fidem serere valeat'. Dedit ergo rex optionem, quamcumque in partem voluisset, experimento quereret locum, qui sibi et suis placuisset; inquisitumque locum, quem favor omnium reddebat laudabilem, intra Germaniae terminos, Reno tamen vicina, oppidum olim dirutum quem Bricantias nuncupabant. Sed quid tunc vir Dei, dum per Reni alveum navigaret, actum sit, non est silendum. Dum quodam die per Reni alveum, ut diximus, scafa veherentur, ad urbem quam Mogontiacum veteres appellarunt perveniunt. Quo cum venisset, remigeri, qui in comitatu viri Dei a rege directi fuerant, viro Dei aiunt se habere amicos in urbe, qui necessarios sumptus preberent; iam enim defecerant itenere longo sti
Abbreviated transcription (Latin):
ior natu ad̾o nomen. semet suis uolu¬
tatib abdicauit. post que intra uira¬
ni saltus. monasteriũ ex beati regula
columbani construxit. iuniorq nomen
dabo intra briegensem saltum supra
fluuiolũ resbacem. ex supradicti ur
regula monasteriũ construxit. Tan¬
ta in uirum dei gr̃a redundauit. ut
quoscũq sacrauit. in boni cultus ꝑse¬
uerantia dies suprema inuenit. Illud
oppido iure dictum sit. ut quos dem
dustria monuit. gauisi sunt se postra¬
impunitatem meruisse. Nec imme¬
rito tanti uiri fultus ad miniculo por¬
te grẽ potius est supplementũ qui eiꝰ¬
doctrinis innexus. noluit abiuste int
tramitem deuiare. Exinde ad theo¬
debertum uenit. Quem cũ theodeb¬
tus uidisset. ouans suis recepit sedib.
Iam enim multi fratrum post eũ ex lux¬
ouio uenerant. quos ille uelut ex ostiũ
preda p̃cipiebat. Pollicitusq est theode¬
bertus se repperire intra suos terminos
loca uenusta. et famulis dei ad omnẽ

Expanded text:
ior natu Ado nomen semet suis voluior natu Ado nomen semet suis voluntatibus abdicavit, postque intra Iorani saltus monasterium ex beati regula Columbani construxit; iuniorque nomen Dado intra Briegensem saltum supra fluviolum Resbacem ex supradicti viri regula monasterium construxit. Tanta in virum Dei gratia redundavit, ut quoscumque sacravit, in boni cultus perseverantia dies suprema invenit. Illud oppido iure dictum sit, ut quos de industria monuit, gaimpunitatem meruisse; nec immerito tanti viri fultus adminiculo partem gratiae potitus est supplemento, qui doctrinis ejus innexus, noluit a justae vitae tramite deviare. 51. Exinde ad Theodebertum venit: quem cum Theodebertus vidisset, ovans suis sedibus recepit. Jam enim multi fratrum post eum ex Luxovio venerant, quos velut ex hostium praeda recipiebat. Pollicitusque est Theodebertus se reperire intra terminos suos loca venusta et famulis Dei ad omnem
Abbreviated transcription (Latin):
theodoberti aulam accederet non ẽẽ ne¬
cesse alios comites eregio latere habere.
Ait hor enim alioꝵ differebat subsidian
tes uirum dei secum quam diu uallt
teneret. et eius doctrina sua domusis¬
bilitaretur. Senedixit ergo iuirdas os¬
mum eius. filiam q eius nomen bip¬
gundofara. que infra infantie annos
erat benedicens dño uouit. de qua posi
Qin sub sequentib narrabimus. PDt¬
susq deinde uenit ad uillam quans
uultiacum. que supra amnẽ matron
sita est. Ibi receptus a quodam uim a¬
tharium nomen cuius coniunx apu
dicebatur. erant q duo filii infra in¬
fantie anno̾decẽ quõ mater ad beneli¬
cendum uiro dei obtulit. Uidens illi
matris fidem infantulos sua benella¬
tione sacrauit. qui post mox ut pubis¬
cere ceperint. clotarii regis primũ a
deinceps dagoberti gratissimi habit.
Qui post quam scłi gla fuerunt ullus¬
trati anhelare ceperunt. ut ꝑgłam se¬
culi non carerent eterna. Q uoꝵ ma¬

Expanded text:
Theudeberti accederet aulam; non esse neTheudeberti accederet aulam; non esse necesse alios comites e regio latere habere. Ad hoc enim aliorum differebat subsidium, ut vir Dei secum, quamdiu valeret, teneret et eius doctrina sua domus nobilitaretur. Benedixit ergo vir Dei domum eius, filiamque illius nomen Burgundofara, quae infra infantiae annis erat, benedicens, Domino vovit, de quo postea in subsequentibus narrabimus. Progressusque inde venit ad villam quendam Vulciacum, quae supra amnem Matronam sita est. Ibi receptus a quodam viro Autharium nomen, cuius coniunx Aiga dicebatur; erantque Iris filii infra infantiae annis detenti, quos mater ad benedicendum viro Dei obtulit. Videns ille matris fidem, infantulos sua benedictione sacravit, qui post, mox ut pubescere coeperunt, Chlotharii regis primum ac deinceps Dagoberti gratissimi habiti; qui postquam saeculi gloria fuerunt inlustrati, anhelare coeperunt, ut per gloriam saeculi non carerent aeternam. Quorum ma
Abbreviated transcription (Latin):
nisset. occurrit ei homo in porta.
habens spm inmundum. de¬
bachans ac discerpens et garrulans que¬
rulo sciscitatur uirum dei affamine.
Quid his uir dei adis in locis : Rauce¬
ꝙ anhelitu a longe uirũ dei columba¬
num aduenire dudum clamitabat.
Quem cum uir dei uidisset ait. Egre¬
dere pestifer egredere. ne corꝑa xp̃i la¬
uachro abluta diu obsidere p̾sumas.
Cede uirtuti dei. et xp̃i nomen inuoca¬
to contremisce. S cum dii seuis atris¬
ꝙ uirib obtaret. uir dei manum ori eiꝰ
iniecit. linguamq attrectat. in uircute
dei imꝑat ut egrediatur. ẽ unc horri¬
da uise discerpens. ut uix nexib tene¬
retur. cum uiscerũ motione ac uomitu
moto ꝓgressus. tantum fetorem astan¬
tib dedit. ut sulphureos se crederent
facilius tolerare odores. Deinde admel¬
conuiua uir sapiens et consiliis regis gra
tus et nobilitatis sapientia uallatus in¬
eẽt. is uirum dei miro gaudio recepit. se¬
que habere curam spondit. qualiter ad

Expanded text:
nisset, occurrit ei homo in porta nisset, occurrit ei homo in porta habens spiritum immundum, debacchans et discerpens et garrulans: queruloque sciscitatur virum Dei affamine: Quid his, vir Dei, agis in locis? raucoque anhelitu a longe virum Dei Columbanum advenire dudum jam clamitabat. Quem cum vir Dei vidisset ait: Egredere, pestifer, egredere, nec corpus Christi lavacro ablutum diu obsidere praesumas: cede virtuti Dei, et Christi nomine invocato, contremisce. Sed cum diu saevis atrisque viribus obstaret, vir Dei manum ori ejus injecit, linguamque obtrectat, in virtute Dei imperat ut egrediatur. Tunc horrida vi discerpens cum ut vix nexibus teneretur, cum viscerum motione ac vomitu multo progressus, tantum fetorem astantibus dedit, ut sulphureos se crederent facilius tolerare odores. 50. Deinde ad Melconviva, vir sapiens, et cotus et nobilitatis sapientia vallatus, inesset, his virum Dei miro gaudio recepit seque habere curam spondit, qualiter ad
Abbreviated transcription (Latin):
thariũ lis oritur inter theodebertum et
theodericũ disceptantib utrisq de reg¬
ni sui terminis. uterq ad clothariũ le¬
gatos dirigunt. et uterq aduersum pa¬
rem auxilium postulat. Qd̾̃ clotharius
beato columbano insinuare ꝓcurat. cõ¬
sulens ut si uideretur eius consilii se ĩ¬
unum consentiendo contra alium di¬
micare. Ad quẽ ile ꝓphetico repletus
spu ait. Neutris te fore pariturũ con
siliis. tuam intra triennii tempus in
ditionem utroꝵ regna uenire. Uidens
clotharius a uiro dei talia sibi ꝓphetico
ore dici: neutri parere uoluit. s ꝓmis¬
sum sibi tempus fideliter expectans.
post positus est triumphus uictorie. Post
hec egit clotharium uir dei ut sibi sola¬
men largiretur. ut que ꝑtheodeberti
regnum si ualeret ad italiam alpium
iuga transcendens ꝑueniret. Datis er¬
go comitib qui eum usq ad theober¬
tum ꝑducerent. itinere arrepto ad.
parasius urbem ꝑuenit. Quo cum ue¬

Expanded text:
tharium, lis oritur inter Theudebertum et tharium, lis oritur inter Theudebertum et Theudericum. Disceptantibus utrisque de regni termino, uterque ad Chlotharium legatos dirigunt, uterque adversum parem auxilium postulat. Quod Chlotharius beato Columbano insinuare procurat, consulens, ut si videretur eius consilii, se unum consentiendo contra alium dimicare. Ad quem ille prophetico repletus spsiliis, suam intra triennii tempus in ditionem utrorum regna venire. Videns ergo Chlotharius a viro Dei talia sibi prophetico ore dici, neutri parere voluit; sed promissum sibi tempus fideliter exspectans, post potitus est triumpho victoriae. 49. Post haec coegit Chlotharium vir Dei ut sibi solamen largiretur, utque per Theodeberti regnum, si valeret, ad Italiam Alpium juga transcendens perveniret. Datis ergo comitibus qui eum usque ad Theodebertum perducerent, itinere arrepto ad Parisius urbem pervenit: quo cum ve
Abbreviated transcription (Latin):
rum suoꝵ glorificer᷑ largitione. Morat᷑
ergo ibi paululum. post ad clothariũ hil¬
perici regis filium qui in austrasiis fran¬
cisq regnabat. extrema gallia ad occea¬
num positis ꝑgit. Porro clotharius
audierat quantis qualib ue in iuriis ui¬
rum dei brunehildis ac theodericus
fatigauerant. Quem cum ui
uelut celeste munus recepit. Ouansq
precatur ut si uellet intra sui regni ter¬
minos resideat. Se que ei ꝓut uoluerit
famulaturũ. At ille. Nequaquam ait.
his in locis se consistere uelle. uel ob suã
ꝑegrinationem augendam. uel illius
inimicitiarum occasionẽ sedandam. Te
nuit ergo eum clotharius quantis po¬
tuit penes se dieb. castigatusq ab eo ꝓ
quibdam errorib quos uix aula regia
caret. Spondet se clotharius iuxta eius
imꝑium om̃i emendaturũ. Erat enim
clotharius sollers in amore sapientie.
inuentum ergo obtatum munus grati¬
ficabat. Morante ergo eum penes clo¬

Expanded text:
rum suorum glorificetur largitione. 48. Moratus rum suorum glorificetur largitione. 48. Moratus ergo ibi paululum, post ad Chlotharium Hilperici filium, qui Neustrasiis Francis regnabat extrema Gallia ad Oceanum positis, pergit. Porro Chlotharius audierat quantis qualibusque injuriis virum Dei Brunechildis ac Theodericus fatigaverant. Quem cum vidisset, velut coeleste munus recepit, ovansque precatur, ut si vellet intra sui regni terminos resideret, seque ei prout voluerit famulaturum. At ille ait nequaquam se his in locis consistere velle, vel ob suam peregrinationem augendam, vel illius inimnuit ergo eum Chlotharius quantis potuit poenes se diebus, castigatusque ab eo ob quibusdam erroribus, quos vix aula regia caret, spondit se Chlotharius iuxta eius imperium omnia emendaturum. Erat enim Chlotharius sollers in amore sapientiae. Inventum ergo optatum munus gratificabat. Morante ergo eum poenes Chlo
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq iam remigera arte ꝓsperantib¬
zephyris nauis ad alta pelagi tenderet.
unda rum molei obuenit. nauemq
ad litus uenire coegit. planoq terris so¬
lo depulsam reliquit. collectoq fluctu
infinib equor quieuit. Mansit ꝑtri¬
duũ absq undis carina. Intellexit do
minus nauis. ob uiri dei suppellectiłe
comitesq receptos seẽẽ detentũ. fuit
tandem consilium reiecit omia a na¬
ius sinib que ad iurũ dei ꝑtinebant.
nec mora undarum moles adfuit. sari¬
namq ad alta ꝓuexit. Mirantes ita¬
q om̃s cognouere non ẽẽ uoluntatem
dei retro amplius repedare. Ad metatũ
lo iam obstante quo uelit ire. S magis
ꝓut quisq poterat uirum dei honorib
ac sumptib fulciebat. Nec defuit quicqm
p̃fidii. dum in om̃ib conditoris sui ma¬
obdormiet. qui sub alarum suarũ um¬
bra isrł tegit. Sic nempe om̃ib omnia
largiendo demonstrat. ut ab om̃ib ꝓ mune¬

Expanded text:
Cumque iam remigera arte, prosperantibCumque iam remigera arte, prosperantibzephyris navis ad alta pelagi tenderet, undarum moles advenit, navemque ad littus redire coegit, planoque terrae solo defixam reliquit: collectoque fluctu in sinibus aequor quievit. Mansit ergo per triduum absque undis carina. Intellexit ergo dominus navis ob viri Dei supellectilem comitesque receptos se sic esse detentum. Fuit tandem consilium rejici omnia a navis finibus quae ad virum Dei pertinebant. Nec mora, undarum moles adfuit, carinamque ad alta provexit. Mirantes itaque omnes cognoverunt non esse voluntatem Dei ut retro amplius repedaret. Ad metatumlo obstante quo vellet ire; sed magis prout quisque poterat virum Dei honoribus ac sumptibus fulciebat: nec defuit quidquam praesidii, dum in omnibus Conditoris maobdormiet, qui sub alarum suarum umbra Israel tegit. Sic nempe omnibus omnia largiendo demonstrat, ut ab omnibus pro mune
Abbreviated transcription (Latin):
mittit ut intemptatione subuend
suoꝵ uberius in se corda excitat fl¬
loꝵ sua menbra seuis laceranda¬
dit. ut circa sanaturũ medicum se¬
tiplicata dilectio confirmetur.
ꝙ simul nobilis et religiosa maximã¬
uercundiam urbis illius pontifici ex¬
atauit nomine suffronio. eui cũ nichil
nuneris impetrauisset. nec quicquam
õmutando capere potuere. Quo cũ
moraretur quedam mulier demonis
peste plena cum filia eadem tali atro¬
citate repleta uenit. Quas cum colũ
nammetensis urbis episcopus. una cũ
theodoado comite iuxta regis imꝑium.
beatum columbanũ naue susceptum
ad hiberuiam destinare ꝓperabant.
S uir dei inquit. Si nauis que fini¬
b hibernie reddatur adest. omnẽ sup¬
pellectilem comitesq suscipiat. ego in¬
terim scapha receptus ligeris unda ue¬
har. quo usq maris alta deferat. Reꝑta
ergo nauis que scottoꝵ cõmercia uexerat.
omnẽ suppellectilem comitesq recepit.

Expanded text:
rmittit, ut in tentatione subveniens rmittit, ut in tentatione subveniens suorum uberius in se corda excitet famulorum; sua membra saevis laceranda tradit, ut circa sanatorum medicum multiplicata dilectio confirmetur. Aliaque simul nobilis et religiosa feminaverecundiam urbis illius pontifici excitavit nomine Soffronio, cui cum nihil muneris impetravisset, nec quicquam commutando capere potuere. Quo cum moraretur, quaedam mulier demonis peste plena cum filia, idemque tali atrocitate repleta, venit; quas cum ColumbNametensis urbis episcopus una cum Theudoaldo comite iuxta regis imperium beatum Columbanum nave susceptum ad Hiberniam destinare properabant. Sed vir Dei inquit: 'Si navis quae sinibus Hiberniae reddatur adest, omnem suppellectilem comitesque suscipiat; ego interim scafa receptus Ligeris unda vehar, quousque maris alta deferar'. Reperta ergo navis, quae Scottorum commercia vexerat, omnem suppellectilem comitesque recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
Obediens minister totum simul paupe¬
ri tribuit. nichil ad necessitatem com¬
munem reseruans. Ieiunantib ergo si¬
lis tercia iam dies illuxerat. nichil pe¬
nes se habentib preter spei et fidei gri¬
tiam. unde fessis ieiunio menbris sub¬
uenirent. subito audiunt fores signo t¬
rere. Cumq hostiarius sciscitaretur e¬
ius rei necessitas posceret sono fragoris
fratrũ aures inquietare is qui fores ti¬
rebat. ait se a dña sua ꝓcula nomine
morarentur dirigeret. Raberiq in
ꝓximo seideo preuenisse ut uasa quo
reciperent pararent. C entum modi¬
os ẽẽ uini. ducentosq frumenti. s et
braces centum ibidemq modios. Qo
hostiarius celeri cursu patri indicandi
mulq grãs referant conditori. qui si¬
os solari non desinit in om̃ib fami¬
los necessitatib. et post munus obli¬
tum recipiant. O mira conditoris ꝑ¬
etas. egere sinit ut sua dona egentib
largiendo demonstret. Temptari ps¬

Expanded text:
Oboediens minister, totum simul paupeOboediens minister, totum simul pauperi tribuit, nihil ad necessitatem communem reservans. Ieiunantibus ergo illis, tertia iam dies inluxerat, nihil poenes se habentibus preter spei et fidei gratiam, unde fessis ieiunio membris subvenirent: subito audiunt fores signo terere. Cumque ostiarius sciscitaretur, cuius rei necesaures fratrum inquietare, is qui fores terebat, ait se a domina sua Procula nomine morarentur, dirigeret, haberique in proximo: et se ideo praevenisse ut vasa quo reciperent praepararent; centum modios esse vini, ducentosque frumenti, sed et bracis centum modios: quod ostiarius celeri cursu Patri indicanda mulque grates referrent Conditori, qui suos solari non desinit in omnibus famulos necessitatibus, et post munus oblatum reciperent. O mira Conditoris pietas! egere nos sinit, ut sua dona egentibus largiendo demonstret: tentari pe