comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lis occasum. quod adia¬
cet resurrectionis dom¬
nicae nocti. panem fur
no locaret: brachium
eius dolore quatitur
inlectumq alium & ter¬
tium panem : manus
inuita lignum quod te¬
nebat coepit astringere
lam quam tenebat ab¬
iecit. Nichilo minus
non effugere potuit pȩ¬
nam. Nam ita manus
eius cum graui dolore
contractae sunt : ut
ungulae in ipsam defi¬
gerentur palmã. Exhoc
nullius medici se credens
ssfomento sanari : beati
basilicam expetiuit
Ibiq: fideliter orans:
directis manib: sanata
discessit. Couitq ut
per singulos menses una
ebdomada ad sc̃m tem¬
plum debeat deseruire
Quod perunum annũ
eam obseruasse : mani¬
festissime cognitum. ẽ
Post annum uero : int̃¬
missa unius mensis eb¬
domada. non accessit
ad basilicam scãm
Sedenti uero in hospi¬
tiolo suo. oculus ei
a dolore transfigitur
Illum quoq comp̃rimens:
& alius dolere coepit
Extemplo : inunius
horȩ momento. caeca
ab oculis ambobus effi¬
citur. Nec mora: con¬

Expanded text:
lis occasum, quod adjalis occasum, quod adjacet resurrectionis dominicae nocti, panem furno collocaret, bracheius dolore quatitur. Iniectumque alium et tertium panem, manus invita lignum quod tenebat coepit adstringere;lam quam tenebat abiecit; nihilhominus non effugire potuit poenam. Nam ita manus eius cum gravi dolore contractae sunt, ut ungulae in ipsa difigerentur palma. Ex hoc nullus medici se credens posse fomento sanari, beati basilicam expetivit, ibique fideliter orans, directis manibus sanata discessit, vovitque, ut per singulos menses una ebdomada ad sanctum templum debeat deservire. Quod per unum annum eam observasse, manifestissime cognitum est. Post annum vero, intermissa unius mensis ebdomada, non accessit ad basilicam sanctam. Sedenti vero in hospitiolo suo, oculus ei a dolore transfigitur. Illum quoque conpremens et alius dolere coepit extemplo. In unius horae momento caeca ab oculis ambobus efficitur. Nec mora, con
Abbreviated transcription (Latin):
uagatur trepidus : uo¬
cis perdidit famulatũ
Nec moratus : indicat
nutu coniugi. ut eum
ad scĩ basilicam ex hibe¬
ret. Qui adueniens. dũ
ante beatum sepulchrũ
per sex decubat assidue
menses in oratione: ab¬
soluta lingua eloquiũ
sicut antea habuerat
recipere meruit. uir¬
tute beati LXIII.
ULIER TRANS LAGE¬
LRINA. DIE DOMINI¬
co cum operam exerce¬
ret quam indie illo fieri
patrum inhibebat au¬
ctoritas: manus ei con¬
tracta diriguit : digitiq
in palmã defixi sunt
Quae dum doloribus cru¬
ciaretur: ad scãm ȩdem
confessoris accessit :⁊ uo¬
uitq ut sĩ abhac sanare¬
tur infirmitate. nullũ
opus deinceps in hac do¬
minicae resurrectionis
ageret die. quod huic
diei esset in congruum
Statiq a motis digius¬
a palma: manu directa
ETAS CONFESSORIS:
quae sic arguit insĩpien¬
tes : ut ponens uitium
ante oculos. reddat in
posterum emendatos
Pro hac causa : mulier
alia debilitatur. Nã
cum die sabbati post̃ so¬

Expanded text:
vagatur trepidus, vovagatur trepidus, vocis perdidit famulatum. Nec moratus, indicat nutu coniugi, ut eum ad sancti basilicam exhiberet. Qui adveniens, dum ante beatum sepulchrum per sex decubat assidue menses in oratione, absoluta lingua, eloquium, sicut antea habuerat, recipere meruit virtute beati. 55. Mulier Transligeritana die dominico cum operam exerceret, quam in die illo fieri patrum inhibebat auctoritas, manus eius contracta diriguit, digitique in palmam difixi sunt. Quae dum doloribus cruciaretur, ad sanctam aedem confessoris accessit vovitque, ut, si ab hac sanaretur infirmitate, nullum opus deinceps in hac dominicae resurrectionis ageret die, quod huic diei esset incongruum; statimque amotis digia palma, manu directa etas Confessoris, quae sic arguit insipientes, ut ponens vitium ante oculos, reddat in posterum emendatos. Pro hac causa mulier alia debilitatur. Nam cum die Sabbati post so
Abbreviated transcription (Latin):
in modum arboris eradicatȩ
A terra. diuellitur
Et sic homo morti dedi¬
tus : rediuiuus erigitur
QUI MULTAFSCERAI
scelera. & compunctus
a dõ pęnitentiã pro
malis quae gesserat age¬
bat: apprehensus sine
causa. simili nece dãnat᷑ :
inuocans semper beati
confessoris auxilium.
Qui cum appensus fuis¬
set : disruptis uinculis
illesus ad terram ruit
Sed mala mens hominũ.
iterum appendit : quẽ
ds̃ eripuit. Quod au¬
diens abba monasterii
loco proximi: currit
ad comitem. rogaturus
peo. Erat enim ex inde
quasi tribus milibus
Obtentaq cum eo rei
huius uita. rediit: uiuũq
repperit. Quo a suspen¬
dio deposito: adduxit
ad monasterium.
ꝓfitentem atq: dicen¬
tem. quia sensi uirtu
FRA TER MINUM
ipsius turonicae urbis.
ex uico montis laudia¬
censis. Et homo ille
erat natura simplex.
nexus uinculo coniuga¬
li Cui cum coniuge
quiescenti: noctẽ me¬
dia pauor exoritur¬
Et exterritus ac de
lectulo exiliens : dũ
per hospitiolum suũ

Expanded text:
in modum arboris eradicatae in modum arboris eradicatae a terra divellitur, et sic homo morti deditus redivivus eregitur. qui multa fecerat scelera, et conpunctus a Deo, paenitentiam pmalis quae gesserat agebat, apprehensus sine causa, simili nece damnatur, invocans semper sancti Confessoris auxilium. Qui cum appensus fuisset, disruptis vinculis illaesus ad terram ruit. Sed mala mens hominum iterum appendit quem Deus eripuit. Quod audiens abbas monasterii a loco proximi, currit ad comitem, rogaturus pro eo; erat enim longe exinde quasi tribus millibus, obtentaque cum eo rei hujus vita, rediit, vivumque reperiit. Quo a suspendio deposito, adduxit ad monasterium profitentem atque dicentem: Quia sensi virtutfra terminum ipsius Turonicae urbis, ex vico montis Laudiacensis, et homo ille erat natura simplex, nexus vinculo conjugali. Cui cum conjuge quiescenti nocte media pavor exoritur; exterritus ac de lectulo exiliens, dum per hospitiolum suum
Abbreviated transcription (Latin):
la. hausto lacte conua¬
IS DIEBUS QUANDO
NOBIS HAEC RELATA
sunt : unus clericorum
nr̃orum uentris fluxũ
incurrit. cum febre ac
nimia defectione sto¬
machi. Et quae proi¬
ciebat per inferiorem
partem : pars maxima
cruor erat. Et ea cau¬
sa eum magis affecerat :
quia cibum quem acci¬
piebat. inualescente
nausia statim reiciebat.
Sed protinus ut de sẽpul¬
chri pul uere bibit .
om̃i infirmitate dẽpta
firmatus est L.x
EO NEC HOC SILENDŨ
PUTAUI : QUOD SAEPI¬
us inmortem praecipi¬
tes. extenta pietatis
dextera subleuauit
Ueniq: genitoris ciuis
nr̃i seruus. aiudice pro
furti scelere comp̃hen¬
sus: patibulo diuidicat᷑
Qui cum duceretur.
nom̃ beati antistitis in¬
uocabat dicens. Libera
me scẽ confessormarti¬
ne: ab imminente pe¬
riculo. Appensus igit᷑
ac solus relictus : com¬
moto subito uento. au¬
diuit uocem dicentem
Liberemus eum. Et ecce
a quattuor partib caeli
concussus stipis qui ho¬
minem sustentabat.
cum immenso cespite

Expanded text:
la, hausto lac, convala, hausto lac, convas diebus quando nobis haec relata sunt unus clericorum nostrorum ventris fluxum incurrit cum febre ac nimia defectione stomachi; et quae proiciebat per inferiorem partem, para maxima cruor erat. Et ea causa eum magis afficerat, quia cibum quod accipiebat, invalescente nausia, statim reiciebat; sed protinus ut de sepulchri pulvere bibit, omni infirmitate dempta, firmatus est. 53. Sed nec hoc silendum putavi, quod saepius in morte praecipites, extenta pietatis dextera, sublevavit. Denique Genitoris civis nostri servus a iudice pro furti scelere conprehensus, patibulo diiudicatar. Qui cum duceretur, nomen beati antistitis invocabat, dicens: 'Libera me, sancte confessor Martine, ab inminente periculo'. Adpensus igitur ac solus relictus, commoto subito vento, audivit vocem dicentem: ' Liberemus eum'. Et ecce a quattuor partibus caeli concussus stipis, qui hominem sustentabat, cum inmenso cespite
Abbreviated transcription (Latin):
solliciti essemus si ibidẽ
uirtus antistitis osten¬
sa fuisset: respondit
Ante annum tertiũ.
puerulus iste filius meus
quẽ coram cernitis. cũ
adhuc ad matris pen¬
deret papillam in¬
commode agere coepit
Ac per triginta dies
aut eo amplius inter
manus non sine labore
deportabat᷑. donec
ita addictus . ẽ. ut nec
mamillam ualeret
sugere. nec alium ca¬
pere cibum. Deficiente
autem eo: iam die
sexto postquã grauius
agere coepit. deposuimꝰ
eum ante altare flen¬
tes: atq eius obitum
praestolantes. Ego
autem dolorem non fe¬
rens. discessĩ adomo
mandans mulieri. ut cũ
obiret statim eum sepul¬
turae locaret. F lente
autem genitrice : lacu¬
it infans usq ad uespe¬
rum. Cadente autem
sole : eleuat uocem suã.
dicens. Dulcissima so¬
ror. ubi es : Sic enim
genitricem. ut blandi¬
tia infantum habet.
uocitare solitus erat:
At illa accurrit: dicens
Assum fili dulcissĩme.
Susceptoq eo in ulnis:
moxq correpta mamil¬

Expanded text:
solliciti essemus, si ibidem solliciti essemus, si ibidem virtus antistitis ostensa fuisset, respondit: 'Ante annum tertium puerulus iste filius meus, quem coram cernitis, cum adhuc ad matris penderet papillam, incomode agere coepit ac per triginta dies aut eo amplius inter manus non sine labore deportabatur, donec ita addictus est, ut nec mammellam valeret sugere nec alium cibum. Deficiente autem eo, iam die sexto, postquam gravius agere coepit, deposuimus cum ante altare, flentes atque eius obitum praestolantes. Ego autem dolorem non ferens, discessi a domo, mandans mulieri, ut, cum obiret, statim eum sepulturae locaret. Flente autem genetrice, iacuit infans usque ad vesperum. Cadente autem sole, elevat vocem suam, dicens: „Dulcissima soror, ubi es?" Sic enim genetricem, ut blandicia infantum habet, vocitare solitus erat. At illa accurrit, dicens: „Adsum, fili dulcissime", susceptoque eum in ulnis, moxque porrecta papil
Abbreviated transcription (Latin):
geret : respondit
Erpum quartanum
incurri: & nunc ad
basilicam sc̃i propero
ut me uirtus eius ab hac
infirmitate discutiat
Qui ait Martinus
enim nichil tibi prode¬
rit : quem terra op¬
primens. terreum facit
Casso eius aedem expe¬
tis. Non enĩ poterit
mortuus: uiuentibus
tribuere medicinam
A tille despiciens uerba
serpentis antiqui : abiit
quo coeperat . Et pro¬
stratus coram sc̃is pigno¬
ribus: orationẽ fudit
Repperitq ibi duas can¬
delulas : excera ac
papiro formatas. Quib:
assumptis: ad domũ
exhibet Illuminatisq
eis: fauillam papiri
cum aqua munda hau¬
sit. Mox sanitatem
recepit. Iuda eus uero
abhac infirmitate cor¬
reptus : ꝑ anni spaciũ
uentilatus. ẽ Sed
mens iniqua : nec tor¬
mentis mutari potuit
TIAR DEGYSILUS
UERO SANCTONICE
urbis ciuis. cognom̃to
grso. susceptis nobis
in domum suã : in ui¬
tat ad oratoriũ : quod
mater eius aedificatũ.
beati martini reliquiis
consecrauit. Deniq
cum expleta oratione

Expanded text:
geret, respondit: geret, respondit: 'Typum quartanum incurri, et nunc ad basilicam sancti propero, ut me virtus eius ab hac infirmitate discutiat'. Qui ait: 'Martinus enim nihil tibi proderit, quem terra obpremens terreum fecit; casso eius aedem expetis; nou enim poterit mortuus viventibus tribuere medicinam'. At ille dispiciens verba serpentis antiqui, abiit quo coeperat, et prostratus coram sanctis pignoribus, orationem fudit, repperitque ibi duas candelulas ex cera ac papiro formatas. Quibus adsumptis, ad domum exhibet, inluminatisque eis, favillam papiri cum aqua munda hausit, mox sanitatem recepit. Iudaeus vero ab hac infirmitate correptus, per anni spatium ventilatus est; sed mens iniqua nec tormentis mutari potuit Chardegysilus vero Sanctonicae urbis civis cognomento Gyso, susceptis nobis ad domum suam, invitat ad oratorium, quod mater eius aedificatum beati Martini reliquiis consecravit. Denique cum, expleta oratione,
Abbreviated transcription (Latin):
in coecitate durabat.
audita scĩ uiri mira¬
cula. a lacri deuoti¬
one basilicam eius ex¬
peteret Prostrata
autem super aridã
humum ante sepul¬
chrum: mox ut ora¬
tionem fudit. lumen
N HACSOL.EMNITI¬
TE. AD UENIT PUE¬
rulis oculorum obru¬
tibus clausis. Auriũ
aditibus oppilatis:
oris officiis obstructis :
manuum usibus ꝑditis:¬
pedum gressibus con¬
demnatis Quid plu¬
ra. Ita erat om̃ium
membrorum usu prae¬
mortuus : ut solo spũ
palpitaret. Vt autẽ
locum sc̃m attigit: om̃i
prorsus debilitate sum¬
mota. cum gratiarum
actione sanus abscessit
LUPUS BURDELUII.¬
GALENSIS URRIS PRÕT
quodam tempore grauit̃
a quartano trpo uexa¬
batur : ita ut accedente
febre neq: cibum neq
potum sumere posset
Inter ea aduenit festi¬
uitas scĩ martini an¬
tistitis At ille cele¬
bratas cum reliquoele¬
ro uigilias. maneprȩ¬
cedit om̃s: & ad basi¬
licam scĩ festinat Dũ
autem ꝓperat : obuiũ
habuit iudaeum. Quo
in quirente quo per¬

Expanded text:
in caecitate durabat, in caecitate durabat, auditis Sancti viri miraculis, alacri devotione basilicam ejus expeteret. Prostrata autem super aridam humum ante sepulcrum, mox ut orationem fudit, lumen n hac solemnitate advenit puerulus oculorum obtutibus clausis, aurium aditibus oppilatis; oris officiis obstructis, manuum usibus pedum gressibus condemnatis. Quid plura? Ita erat omnium membrorum usu praemortuus, ut solo spiritu palpitaret. Ut autem locum sanctum attigit, omni prorsus debilitate submota, cum gratiarum actione sanus abscessit. 50. Lupus Burdegalensis urbis presbiter quodam tempore graviter a quartano typo vexabatur, ita ut, accedente febre, neque cibum neque potum sumere possit. Interea advenit festivitas sancti Martini antestitis. At ille, celebratas cum reliquo clero vigilias, mane praecedit omnes et ad basilicam sancti festinat. Dum autem properat, obvium habuit Iudaeum; quo inquerente, quo per
Abbreviated transcription (Latin):
tes: accepto de rebus
scĩ precio. quieuerunt:¬
& ita haec libertati
QUIDAM PRO DIS¬
soluendo debito quod
in necessitatib: suis con¬
traxerat interpella¬
retur: nec esset uirtꝰ
atq facultas adred¬
dendum quae mutu¬
Auerat: incarcere
coartatur. Deniq
cum uideret creditor
quod ei nichil extor¬
queri possit. quia ni¬
chil habebat : nec es¬
set qui ei manũ miseri¬
cordiae porrigeret :
arctius eũ inuincula
constringit. Nega¬
toq cibo potuq di¬
cebat. Ego te faciã
ad om̃iumꝰ documen¬
tum fame tabescere
donee om̃ia reddas.
Haec autẽ cum age¬
reptur: scĩ antisti¬
tis reliquiae quae
suessionicum in pagũ
ferebantur. per pla¬
team praeteribaNt
Auditasq uinctus
psallentium uoces.
orauit. ut eum uirt¬
scĩ antistitis uisitaret
Statimq dissolutis
ligaminibus: nullo
retinente. basilicam
scãm ingreditur. De¬
hinc ad euotis redem¬
ptus: a nexu debiti
absolutus est .I.U.
tatum: ut mulier
quae perdito lumine

Expanded text:
ttSancti pretio, quieverunt, et ita haec libertati quidam pro dissolvendo debito, quod in necessitatibus suis contraxerat, interpellaretur, nec esset virtus atque facultas ad reddendum quae mutuaverat, in carcere coarctatur. Denique cum videret creditor quod ei nihil extorquere posset, quia nihil habebat, nec esset qui ei manum misericordiae porrigeret, arctius eum in vincula constringit, negatoque cibo ac potu dicebat: Ego te faciam ad omnium documentum fame tabescere, donec omnia reddas. Haec autem cum agerentur, sancti Antistitis reliquiae, quae in Suessionicum pagum ferebantur, per plateam praeteribant. Auditis itaque vinctus psallentium vocibus, oravit ut eum virtus Antistitis sancti visitaret: statimque dissolutis ligaminibus, nullo retinente, basilicam sanctam ingreditur. Dehinc a devotis redemptus, a nexu debiti absolutus est. CAPUTtatum ut mulier quae, perdito lumine,
Abbreviated transcription (Latin):
rit. beati antistitis appa¬
ruisse uirtutẽ  uocatis ad nos
custodibus ȩdis. quae sunt
acta cognoscimus. No
mina tamen: non semꝑ
ab his discimus Inlosꝰ
uero pherunq nomina¬
tim scribimus : quos
uidere potuerimus:
aut ipsi discutimus.
Ienit ad festiuitatem
uir quidam exbituri¬
go: manibus debilis
Cuius digiti in palma
erant defixi : intantũ.
ut putaretur uermib
scatere. Sed celebrata
solemnitate. directis
ambarum manuũ digi¬
tis incolumitati dona¬
tus . ẽ: uiditq eũ om̃is
populus sospitem rede¬
untem. Cui causa de¬
bilitatis ex hoc contigit.
quod sepem segetis die
dominico componere
uoluisset. SL. III¬
ulaeR ex picta¬
UOTERRITORIO CU¬
ius brachium contra¬
ctis neruis emarcuerat :
ad sepulchrum beatiuiri
ueniens. in oratione ui¬
giliisq pernoctans :
brachium sanũ retulit
Sed ilico a dominis ser¬
uitio mancipata: eadẽ
incurrit. Reuertitur
igitur: & sanat᷑. Tunc
uenientes domini eius.
& eam abducere niten¬

Expanded text:
rit, beati antestitis apparit, beati antestitis apparuisse virtutem, vocatis ad nos custodibus aedis, quae sunt acta cognmina tamen non semper ab his discimus. Illos vero plerumque nominatim scribimus, quos videre potuerimus, aut quos ipsi discutimus. Venit ad festivitatem vir quidam ex Biturigo manibus debilis, cujus digiti in palma erant defixi in tantum, ut putaretur 1104 vermibus scatere. Sed celebrata solemnitate, directis ambarum manuum digitis, incolumitati donatus est; viditque eum omnis populus sospitem redeuntem. Cui causa debilitatis ex hoc contigit, quod sepem segedominico conponere voluisset. 46. Mulier ex Pectavo terreturio, cuius brachium contractis nervis emarcuerat, ad sepulchrum beati viri veniens, in oratione vigiliisque pernoctans, brachium sanum retulit; sed ilico a dominis in servitio mancipata, cadem incurrit. Revertitur igitur et sanatur. Tunc venientes domini eius t eam abducere niten
Abbreviated transcription (Latin):
Vtrunq tam̃ febris ua¬
lida retinebat. Lassatiq
sustineri: extraccum
puluerem quẽ de sepul¬
chro scĩ abstuleram cap
sella: delibutum aqua
ipsis haurire praecipio
Mox compressa febre
restincto dolore:
sui oꝑari dignatur : &
ut saepe testatus sum.
ame imperito narrari
non possunt: Tam̃ ut
ipsa imperitia prȩstat.
elucubrabuntur ne
occuli uideantur:
Maluł fus quidam turo¬
nici territorii ciuis. ae¬
gritudine saeua com¬
pressus : lectulo anhe¬
lus occubuit. Ex quo
tabescens in commodo
manibus pedibusque
contrahitur. Quinq uͦ
annoꝵ curricula : in hac
debilitate sustinuit.
Sexto deniq anno: ad
scĩ basilicam se efferri de¬
poscit In qua orationi
decumbens: perdita de¬
bilitate. sõspitatem me
uideantur incredibilia.
quia nomina singulorõ
non sunt inpaginis prae¬
notata: facit hoc haec
causa: quia cum ascõ
dĩ incolumitati fuerinT
redditi: statim recedun :
&̃ aliquotiens ita clam
redeunt : ut si dicifas. ẽ.
anemine uideantur
Cumq: rumor surrexe¬

Expanded text:
trumque tamen febris valida retinebat, lassatiqusustineri. Extractum autem pulverem, quem de sepulcro Sancti abstuleram super capsellam, delutumque aqua ipsis haurire praecipio. Mox compressa febre, restinctoque dolore, sui operari dignatur, et, ut saepe testatus sum, haec a me imperito narrari non possunt: tamen, ut ipsa imperitia praestat, elucubrabuntur, ne occuli videantur. Malulfus quidam, Turonici territorii civis, aegritudine saeva compressus, lectulo in suo anhelus occubuit; ex quo tabescens incommodo, manibus pedibusque contrahitur. Quinque vero annorum curricula in hac debilitate sustinuit. Sexto denique anno ad Sancti basilicam se efferri deposcit: in qua orationi decumbens, perdita debilitate, sospitatem mervideantur increquia nomina singulorum non sunt in paginis praenotata, facit hoc haec causa, quia, cum a sancto Dei incolomitati fuerint redditi, statim recedunt et aliquotiens ita clam redeunt, ut, si dici fas est, a nemine videantur. Cumque rumor surrexe
Abbreviated transcription (Latin):
de presserat. aut psallen¬
do sanctificauerat : ubi
uel fesso corpori somnũ.
uel in ȩdia deficienti
cibum praebuerat : dũq
cuncta circumit. cuncta
per agrat : uenit ad pu¬
teum. quem sc̃s dĩ ꝓprio
labore patefecit. Fusaq
oratione: aquam hau¬
rit Impositaq ampul¬
lulae: domi regrediens
ieportauit. Cumq ex¬
inde infirmis multis
tribueret sanitates:
quadam uice renosin-¬
dus frater eius. ui febri¬
um impulsus. decubu¬
it lectulo. Octaua
quoq: die. cum iam
oculis clausis in hoc
iaceret ut sp̃m exha¬
laret: atq om̃is fami¬
lia perstreperet mor¬
tem condolens patroni.
uel funeris necessaria
praepararet : uenit
inmentem prbo. ut de
aqua beati putei inore
functuri guttam infer¬
ret. Qua illata : ubi
primum os eius attigit:
mox oculos ȩgrotus ape¬
ruit. Ab soluta etiam¬
lingua: rogat sibi ad¬
huc ex inde ministrari
Acceptoq calice ut
bibit. statim omnis fe¬
bris aufugit. Et sic ad¬
mirante familia: sanus

Expanded text:
depresserat, aut psallendepresserat, aut psallendo sanctificaverat, ac ubi vel fesso corpori somnum, vel inedia deficienti cibum praebuerat; dumque cuncta circuit, cuncta peragrat, venit ad puteum, quem Sanctus Dei proprio labore patefecit, fusaque oratione aquam haurit, impositamque in ampullula, domi regrediens deportavit. Cumque exinde infirmis multis tribueret sanitates, quadam vice Renosindus, frater eius, vi febrium inpulsus, decubuit lectulo. Octava quoque die cum iam oculis clausis in hoc iaceret, ut spiritum exalaret, atque omnis familia perstreperet, mortem condolens patroni, vel funeris necespraepararet, venit in mentem presbytero, ut de aqua beati putei in ore defuncturo guttam inferret. Qua illata, ubi primum os ejus attigit, mox oculos aegrotus aperuit, ablingua, rogat sibi adhuc exinde ministrari; acceptoque calice, ut bibit, statim omnis febris aufugit; et sic, admirante familia, sanus
Abbreviated transcription (Latin):
UEl LA QUAEDAM
PARUULA IN DIGENA
turonicae ciuitatis: ab
utero matris suae muta
ꝓcessit. Cuius os in tan¬
tum obseratum fuit.
ut nec illas quae cuna.¬
bulorum tempus exi¬
Mater uero de tam
tristi foctu anxia : cũ
lugeret assidue : commo¬
netur peruisum ut bea.¬
ti praesulis sepulchrum
adiret. Quae exhibita
intrepida. Expositãq
ante sepulchrum sci :
cum diutissime orasset.
iterum eam secũ assumit.
Accensa uero timiama¬
ta: cum eam desuper
retineret. interrogat
sibonum ei odorem fa¬
cerent. Illa respondit
Bonum. Hanc primã
uocem filiae: mater
mȩsta cognouit. Impo¬
sita uero ori eius aqua
terogat iterũ. qualem
ei saporem praeberet.
Illa respondit. Bonũ
Tunc mater cum gaudio
sospitem domi refert :
quam tristis ad beati
tumulum fide fida de
uicino: causa tantum
deuotionis turonis ad¬
uenit. Et beatum se¬
pulchrum orando de¬
osculans: ad monasteri¬
um scm̃ amne transito
peruenit. Qui dũ sin¬
gula loca uisitat. quȩ
uir beatus aut orando

Expanded text:
uella quaedam parvula, indigena Turonicae civitatis, ab utero matris suae muta processit. Cujus os in tantum obseratum fuit, ut nec illas, quae cunabulorum tempore eduMater vero de tam tristi fetu anxia, cum lugeret assidue, commonetur per visum, ut beati Praesulis sepulcrum adiret. Quae excitata intrepida; expositaque ante sepulcrum Sancti, cum diutissime orasset, iterum eam secum assumit. Accenso vero thymiamate, cum eam desuper retineret, interrogat eam, si bonum ei odorem faceret? Illa respondit: Bonum. Hanc primam vocem filiae mater moesta cognovit. Imposita vero ori ejus aqua,nterrogat iterum qualem ei saporem praeberet. Illa respondit: Bonum. Tunc mater cum gaudio sospitem domum filiam refert, quam tristis ad Beati tumulum fide fida detvicino causa tantum devotionis Turonis advenit, et beatum sepulcrum orando deosculans, ad monasterium sanctum amne transito pervenit. Qui dum singula loca visitat, quae Vir beatus aut orando
Abbreviated transcription (Latin):
sol uit eum ab onere
uinculi : & pristinae
restituit libertati
Haec ab ipsius uinliacha¬
rii prbi ore: coram
multis testibus facta
esse cogioui ltinam
se michi in tali uirtute
dignaret᷑ manifestare
beatus confessor: ut sic
absol ueret meorũ liga¬
menta peccaminum:
sicut super eum contri¬
uit uasta pondera ca

Expanded text:
solvit eum ab onere solvit eum ab onere vinculi et pristinae restituit libertati. Haec ab ipsius Wiliacharii presbiteri ore coram multis testibus factum esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus confessor, ut sic absolveret meorum ligamenta peccaminum, sicut super eum contrivit vasta pondera ca
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute beati praesulis
comminutae catenae.
stare non potuerunt
nente negligentia.
foris atrio comprehen¬
sus est. Quem oneratũ
ferro: unctis post tergi
manib ducebant ad
regem. At ille uoce
magna clamare cȩpit¬
& ut sibi beatus marti¬
Nus misereret᷑ orare:
nec eum sineret ire cap¬
uum. cuius deuotus ex¬
petierat templũ. Sta¬
timq in eius uocibus.
orante beato eufronio
epo de muro ciuitatis
contra basilicam. disso¬
lutae sunt manus eius.
& om̃s baccae catenañ
confractae. cecideruNT
Perductus autem usq
ad regem : ibi iterm
in compedibus & eate¬
nis constrictus retine¬
batur. Sed inuocato
nomine sẽpedicti patro¬
ni. ita omne ferrum
super eũ comminutum
est. ut putares eum fu¬
isse ceu figuli lutum
Boc tantum erat in spa¬
cus ut non sol ueretur
auinculo : quo adusq
nomen illud sacratis¬
simum inuocasset.
Inuocato autẽ: om̃ia
soluebant᷑. Tunc rex
altioris ingenii uidens
uirtutẽ scĩ martini
ibidem operari : & ab¬

Expanded text:
virtute beati Praesulis virtute beati Praesulis comminutae catenae stare non potuerunt. nente negligentia foris atrium comprehensus est. Quem oneratum ferro, vinctisque post tergum manibus, ducebant ad regem. At ille voce magna clamare coepit, et ut sibi beatus Martinus misereretur orare, nec eum sineret abire captivum, cujus devotus expetierat templum. Statimque in ejus vocibus, orante beato Euphronio episcopo de muro civitatis contra basilicam, dissolutae sunt manus ejus, et omnes baccae catenarum confractae ceciderunt. Perductus autem usque ad regem, ibi iterum in compedibus et catenis constrictus retinebatur. Sed invocato nomine saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum comminutum est ut putares isse ceu figulum. Hoc tantum erat in spatiis, ut non solveretur a vinculo, quoadusque nomen illud sacratissimum invocasset; invocato autem, omnia solvebantur. Tunc rex altioris ingenii videns virtutem sancti Martini ibidem operari, et ab
Abbreviated transcription (Latin):
percussus: contracta ma¬
nu. ligataq: lingua rige¬
bat. Multoq tempore
in hac debilitate deten¬
tus : neq sibi Neq domino
aliquid operis exercebat:
Hic fide commonitus. cũ
ad beati basilicam uigilas¬
set : directa manu. deli¬
berataq ab omni impedi
mento lingua : beatimar¬
tini miraculum popłis
cestabatur. dicens: Eo¬
ce quid in hac nocte
sc̃s dĩ operatus est. me
testeꝓbate. Reuersus
autẽ ad dominum suũ :
narrauit ei om̃ia quae
acta fuerant. Sed
ille minime uirtutem
gloriosi pontificis cre¬
dens: ad solitum eum
ad aptat seruitiũ. Qui
cum operari cȩpisset :
rursum in debilitatem
redigit᷑. Intelligens au¬
tem dominus eius dĩ hoc
esse mysterium: trans
misit cum iterũ ad locũ
scm̃ adquem prius abi¬
erat: In quo ille cum
maximã deuotione per¬
noctans : dato die. sani¬
tati quam prius mneru
omittere irre latum:
rerat : adbasilicam
scĩ martini confugit.
atq ibi incatenis posit
custodiebatur. Sed

Expanded text:
percussus, contracta mapercussus, contracta manu, ligataque lingua rigebat; multoque tempore in hac debilitate detentus, neque sibi, neque domino aliquid operis exercebat. Hic fide commonitus, cum ad beati basilicam vigilasset, directa manu, deliberataque ab omni impemento lingua, beati Martini miraculum populis testabatur, dicens: 'Ecce, quid in hac nocte sanctus Dei operatus est, me teste, probate!' Reversus autem ad dominum suum, narravit ei omnia quae acta fuerant. Sed ille minime virtutem gloriosi pontificis credens, ad solitum eum adaptat servitium. Qui cum operari coepisset, rursum in debilitate redigitur. Intellegens autem dominus eius, Dei hoc esse mystemisit eum iterum ad locum sanctum, ad quem prius abierat, in quo ille cum maxima devotione pernoctans, dato die, sanitati quam prius merueomittere in relatu, rerat, ad basilicam sancti Martini confugit, atque ibidem in catenis positus custodiebatur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
reuelatum .ẽ. cuidam reli¬
giosȩ ut eum tolleret. Quae
ueniens : inuenit eum
ad huc uiuentẽ. Tunc ad¬
iutorio beati martiNi
de patibulo depositum:
in columem adduxit ad
eccłam. Ibiq uidentes
eum stupescebant & ad¬
mirabantur: dicentes
Quomodo uiuit: Et in¬
terrogabant eũ : quali¬
ter liberatus esset. Ille
audem dicebat. Beatus
martinus me de prȩsen¬
ti morte liberauit : &.
huc usq perduxit: Vere
mei sensus intelligentiã.
non inferiorem censeo
quam mortuũ suscitatũ :
quem sic beatus confessor
ut ita dicam confracto
mortis hiatu & eius ab
ore retractum. uitae
restituit. Qui usq hodie
ad testimoniũ uirtutis
beati uiri. uiuus habet᷑
insaeculo. IXXII¬
UID ETIAM IN CONOA¬
TENSI DiOCESI ACrŨ
sit : non praeteribo. Lo¬
cus autem ille : crebris
uirtutibus illustratur
Ab hoc enim uir beatus:
sarcina carnis abiecta.
migrauit ad dñm. Leome¬
ris ergo quidã nomine.
seruiis cuiusdam hominis
andecauini. Asanguine

Expanded text:
revelatum est cuidam relirevelatum est cuidam religiosae ut eum tolleret. Quae veniens, invenit eum adhuc viventem. Tunc adiutorio beati Martini de patibulo depositum incolomem adduxit ad eclesiam; ibique videntes eum stupiscebant et admirabantur, dicentes: 'Quomodo vivit?' Et interrogabant eum, qualiter liberatus esset. Illc autem dicebat: 'Beatus Martinus me de praesenti morte liberavit et hucusque perduxit'. Vere mei sensus intellegentiam non inferiorem censeo quam mortuum suscitatum; quem sic beatus confessor, ut ita dicam, confracto mortis hiatu, et eius ab ore retractum vitae restituit Qui usque hodie ad testimonium virtutis beati viri vivus habetur in saeculo. 22. Quid etiam in Condatensim diocesim actum sit, non praeteribo. Locus autem ille crebris virtutibus inlustratur. Ab hoc enim vir beatus, sarcina carnis abiecta, migravit ad Dominum. Leomeris ergo quidam nomine, servos cuiusdam Andecavini a sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
ut opus insidiatoris non
usquequaq uideret᷑ cassa¬
tum. quod fuerat inchoa¬
tum : unũ pedem eius
leuiter laesit Sed ueni¬
ens ad gloriosi domni tem¬
plum : orationi in cũbens.
omnem iim doloris ami¬
ONCREDO HABERI
Superfluum Si
inseratur lectioni. qualit̃
inuocatio nominis eius
turo. Es uodam loco unus
ꝓpter furti scelera comp̃¬
hensus. atq grauiter uer¬
beribus actus : ductus . ẽ.
ad patibulum. ut condem¬
naretur suspendio. Cumq
in hunc exitũ morte iam
appropinquante uenisset.
orandi spacium petut. Tunc
sicut erat ligat is post ter¬
gum manib iactauit se
pronus in terram: & cȩpit
cum lacrimis inuocare
nom̃ beatimartini : ut¬
& si in hac necessitate non¬
succurreret: uel aculpis
eum in posterũ excusaret
Ipse autem ore semi aperto.
parumper labia mouens
scĩ martini semper nite¬
batur auxiliũ implorare
Discedentibus tam̃ illis
statim solutae sunt manus
& pedes eius. Et sic per
biduum pendente eo.

Expanded text:
ut opus insidiatoris non ut opus insidiatoris non usquequaque videretur cassatum, quod fuerat inchoatum, unum pedem eius leviter laesit. Sed veniens adgloriosi domni templum, orationi incumbens, omnem vim doloris amiNon credo haberi superfluum, si inseratur lectioni, qualiter invocatio nominis eius turo. Quodam loco unus propter furti scelera comprehensus, atque gravibus verberibus actus, ductus est ad patibulum, ut condemnaretur suspendio. Cumque in hunc exitum, morte jam appropinquante, venisset, orandi spatium petiit. Tunc sicut erat ligatis post tergum manibus, jactavit se pronus in terram, et coepit cum lacrymis iuvocare nomen beati Martini, ut etsi in hac necessitate ei nsuccurreret, vel a culpis eum in posterum excusaret.ipse autem ore semiaperto parumper labia movens, sancti Martini semper nitebatur auxilium implorare. Discedentibus tamen illis, statim solutae sunt manus et pedes ejus. Et sic per biduum pendente eo,
Abbreviated transcription (Latin):
sa sit. Quae postea uirũ
accipiens &̃ filios gene¬
rans: recuperatori gra¬
tias rependit in colu
T QUIA BIS. AUPTER¬
tio de sola gloriosi no¬
minis inuocatione. &
uirtutes factas. & peri¬
cula sedata narrauimꝰ :
qualiter cuidam pere¬
unti in ipso mortis prȩ¬
cipitio beatus pontifex
inuocatus sustentaculũ
praebuisset euoluam.
Ammonius quidã. agens
scãe basilicae. dum de
caena madefactus uino
ueniret: de excelsa
rupae quae uiae coniun¬
gitur inimico impin¬
gente precipitatur.
Erat autẽ ꝓfundũ loci
illius. fere ducentenor̃
pedum. Cumq per pro¬
funditatem prȩcipiti
illius rotaretur & de¬
orsum sine alarũ remi¬
gio uolitaret: scĩ mar¬
t̃ini auxiliũ per singu¬
la descensionis suae mo¬
menta clamabat. Tunc
quasi manib: aliorum
de iumento suo excussus.
super arbores quae ualli
inerant deicitur. Et sic
paulatim per singulos
ramos descendens : sine¬
mortis periculo ad terrã
usq peruenit: Tamen

Expanded text:
sa sit. Quae postea virum sa sit. Quae postea virum accipiens et filios generans, recuperatori gratias rependit incolomes. Et quia bis aut tertio de sola gloriosi nominis invocatione et virtutes factas et pericula sedata narravimus, qualiter cuidam pereunti in ipso mortis praecipitio beatus pontifex invocatus sustentaculum praebuisset, evolvam. Ammonius quidam agens sanctae basilicae, dam de caena madefactus vino veniret, de excelsa rupe, quae viae coniungitur, inimico inpingente, praecipitatur. Erat autem profundum loci illius fere ducentenum pedum. Cumque per profunditatem praecipitii illius rotaretur et deorsum sine alarum remigio volitaret, sancti Martini auxilium per singula discensionis suae momenta clamabat. Tunc quasi manibus aliorum de iumento suo excussus, super arbores, quae valli inerant, deicitur. Et sic paulatim per singulos ramos discendens, sinemortis periculo ad terram usque pervenit. Tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
ICET APUDSIROIA¬
lensim oratoriũ. cuius
altare scĩ confessoris ma¬
nus alma sacrauit. dũ
pleriq beneficia expe¬
tita mererentur : &¬
quidam paralyticus
adueniens. cereum in
status sui altitudinem
nocte tota uigilans reti¬
nuisset: mane facto. ut
lux reddita est mundo.
ipse absolutis gressibus
coecitati contulerit.
cum beatum sepulchrũ
deuota mulier expetis¬
set. Quaedam de turoni.¬
co territorio femina.
bella nomine: amisso
oculorum lumine gra¬
uiter laborabat. Et
cum die noctuq inces¬
sabilibus dolorib ur¬
gueretur: dicit suis
Si ad basilicam domni
martini ducta fuis¬
sem salutem. Confido
& enim quod possit ocu¬
lis meis lumen infun.¬
dere: qui potuit pau¬
peris lepram osculo
libante sanare. De¬
hine adminiculo dedu¬
cente: uenit ad scm̃
locum. Ibiq ieiuniis
& orationib crebris in¬
sistens : uisum quẽ ami¬
serat recipere meruit
Et ita sanata est: ut
quae cęca uenerat alio
perducente: cȩcis affa¬
tim dux futura regres¬

Expanded text:
ic et apud Siroialense oratorium, cujus altarium sancti Confessoris manus alma sacravit, dum plerique beneficia expetita mererentur, quidam paralyticus adveniens, et cereum 1020 in status sui altitudinem nocte tota vigilans retinuisset, mane facto, ut lux reddita est mundo, ipse absolutis gressibus, caecitati contulerit, cum beati sepulcrum devota mulier expetisset. Quaedam de Turonico territorio femina, Bella nomine, amisso oculorum lumine graviter laborabat. Et cum die noctuque incessabilibus doloribus urgeretur, dicit suis: Si ad basilicam domni Martini ducta fuissem salutem. Confido etenim, quod possit oculis meis lumen infundere, qui potuit pauperis lepram osculo libante sanare'. Dehinc, adminiculo deducente, venit ad sanctum locum, ibique ieiuniis et orationibus crebris insistens, visum, quem amiserat, recipere meruit. Et ita sanata est, ut, quae caeca venerat, alio perducente, caecis affatim dux futura regres
Abbreviated transcription (Latin):
lo: in terrogant si & au¬
ditum pariter recepisset
Qui libere se om̃nia audire
populo teste respondit
Sanitati ergo redditus.
achrodechilde regina
pro uirtute & reuerentia
scĩ martini collectus. ẽ.:
& ad scolam positus. omnẽ
psalmorum seriem memo¬
riae cõmendauit. Quẽ
ds̃ perfectum efficiens
clericũ : multos in pos¬
terum annos inserui¬
tio eccłae commorari
permisit. I UIII

Expanded text:
lo, interrogant, si et aulo, interrogant, si et auditum pariter recepisset. Qui libere omnia audire populo teste respondit. Sanitati ergo sic redditus, a Chrodegilde regina pro virtute et reverentia sancti Martini collectus est, et ad scolam positus, omnem psalmorum seriem memoriae conmendavit. Quem Deus perfectum efficiens clericum, multos in posterum annos in servitio eclesiae commorari permisit. 8. Muli
Abbreviated transcription (Latin):
uerba plerunq Cui
si quis ꝓ mercedis respe¬
ctu aliquid elemosinae
contulisset: continuo
hoc similibus pauperib
erogabat. Et stipem
ab aliis nutu postulans.
stipendia indigentib
porrigebat. Cumq: in
loco illo scõ. in hac deuo¬
etade commonitus. uenit
ante scm altare Estans
oculis ad caelũ eleuatis
& manib:: crupit abr
ore eius riuus sangui¬
nis cum putredine
Et conspuens in terram.
cȩpit grauiter gemere.
& excreare partes nescio
quas cũ sanguine : ita ut
putaret᷑. quod aliquis ei¬
ferramento guttur inci¬
deret. Sed & tabes ex ore
illius tanquã fila san¬
guinea dependebat
Tunc disruptis auriũ ae
fauciũ ligaturis: ele¬
uansse. & erigensiterũ
oculos ac manus ad cae¬
lum : ore adhuc eruento.
inhanc primo uocẽ pro¬
rupit. Gratias tibi magnas
refero beatissime domne
martine : quod a periens
osmeũ. fecisti me post lon¬
gumꝰ tempus intuas lau¬
des uerba laxare Ad¬
mirante autẽ omni popło
& stupente de tali miracu¬

Expanded text:
verba plerumque. Cui verba plerumque. Cui si quis pro mercedis respectu aliquid eleemosynae contulisset, continuo hoc similibus pauperibus erogabat, et stipem ab aliis nutu postulans, stipendia indigentibus porrigebat. Cumque in loco illo sancto in hac devoetate commonitus, venit ante sanctum altare; et stans oculis ad coelum elevatis et manibus, erupit ab ore illius rivus sanguinis cum putredine. Et conspuens in terram, coepit graviter gemere, et excreare partes nescio quas cum sanguine, ita ut putaretur quod 1010 aliquis ferramento guttur ejus incideret. Sed et tabes ex ore illius tanquam fila sanguinea dependebat. Tunc disruptis aurium ac faucium ligaturis, elevans se, et erigens iterum oculos ac manus ad caelum, ore adhuc cruento in hac primo voce prorupit: 'Gratias tibi magnas refero, beatissime domne Martine, quod aperiens os meum, fecisti me post longum tempus in tuas laudes verba laxare'. Admirante autem omni populo et stupente de tali miracu
Abbreviated transcription (Latin):
senis conatum ꝓtinus
sarco fagum insumma
leuitate commotũ :
in locũ ubi nunc adora¬
tur dño annuente per¬
ducitur. Quod aduo¬
luntatem sacerdotis cõ¬
positum : dictis etiam
missis. ut uentum . ẽ. ad
conuiuiũ: requirentes
sollicite senem. nequa¬
quã reperiunt. Sed nec
homo quidem extitit :
qui eum de basilica exire
uidisset. Credo aliqua
fuit uirtus angelica:
quae & beatumꝰ uirũ se
uidisse ꝓnunciauit : &
deinceps nulli cõparuit
IIn quo loco ex illa die
multae uirtutes factae
sunt : quae ꝑ negligen¬
tiã non sunt scriptae
Nos uero de quanto nr̃o¬
tẽpore aut fieri uidimus
aut factum certe cogno¬
uimus. silere nequiui
ne. audiendi loquendiq
obstructum aditum
quotidianis dieb: ad
scãm basilicã recurre¬
bat . Et inclinansse ad
orationẽ. labia tantũ
mouebat. Nam nullã
poterat uocem emittere
Sensu in tegro: sed mul¬
tatus uocis officio. Qui
tam prompte uidebat᷑
orare : ut flere cernere¬
tur inter ipsa tacita

Expanded text:
senis conatum protinus senis conatum protinus sarcofagum in summa levitate commotum, in loco ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quod ad voluntatem sacerdotis conpositum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinIn quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per negligentiam non sunt scriptae. Nos vero quantum tempore nostro aut fieri vidimus, aut factum certe cognovimus, silere nequivimne, audiendi loquendique obstructo aditu, quotidianis diebus ad sanctam basilicam recurrebat, et inclinans se ad orationem, labia tantum movebat. Nam nullam poterat vocem emittere sensu integro, sed erat multatus vocis officio. Qui tam prompte videbatur orare, ut flere cerneretur inter ipsa tacita
Abbreviated transcription (Latin):
exterriti : quid fa¬
cerent nesciebant
Dicit eis unus excleri¬
cis. Scitis quia post
hoc triduum natalis
episcopatus eius esse
consueuerit: & forsi¬
tan in hac die setrans¬
ferre uos ad monet
Tunc ieiuiniis & oratio¬
nib ac iugipsallentio
die noctuq insistentes:
triduum illud continu¬
atione duxerunt.
Quarta autem die ac¬
cedentes. ponentesq
manus: non ualebant̃
penitus mouere sepul¬
chrum. Pauore autem
om̃s exterriti: iam in
hoc st̃antes. ut terra
uasculum quod detexe¬
rant operirent: appa¬
ruit eis ueneranda ca¬
nitie senex. ad instarni.¬
uis candorem efferens :
dicens se esse abbatem.
Et ait eis. Osque quo
conturbamini & tarda¬
tis : Non uidetis dom¬
num martinum stantẽ:
uos iuuare paratum. si
manus apponitis :
Tunc iactans pallium
quo ut ebatur : posuit
manus ad sarco fagũ.
cũ reliquis sacerdotib :
crucibus paratis & ce¬
reis Impositaq: anti¬
phona : dederunt cun¬
cti uoces & psallentiũ
in excelsum. Tunc ad

Expanded text:
exterriti, quid faexterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerQuarta autem die accedentes, ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulcrum. Pavore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti voces psallentium in excelso. Tamen ad
Abbreviated transcription (Latin):
cem: cũ magno de
uotorum consensu
fundamenta tẽpli
ampliora quam fu¬
erant supra beata
membra locare dis¬
posuit. Quod saga ei
insistens studio : miri¬
fice mancipauit effe¬
ctui. De qua fabrica
multũ quod loquere¬
mur erat: sed quia
praesens . ẽ. conticere
ex inde melius puta¬
uimus: Adueniente gͦ
optato tẽpore sacerdotĩ.
ut templũ dedicaret᷑:
& scm corpusculũ a
loco ubi sepultum fu¬
erat transferretur :
conuocauit beatus
perpetuus addiem
festum uicinos pontifi¬
ces sed & abbatum ac
diuersorum clericorõ
non minimã multitu¬
dinẽ Se quia hoc in
Kalendis iuliis agere
uolebat: uigilatã una
nocte facto mane
accepto sarculo terrã
quae super scm̃ erat
tumulum cęperunt
effodere. Quodetecto:
manus ut eũ comino¬
uerent iniciunt. Ibiq
multitudo tota la¬
borans: nichil pror¬
sus per totam diem
profecit. Uigilata
deniq alia nocte :
mane temptantes ite¬
rum. nichil omnino
agere potuerunt
Tunc conturbati atq

Expanded text:
cem, cum magno 1008 cem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Julii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum ceffodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque
Abbreviated transcription (Latin):
rentes. Qui ipsam di
fessor dixerat se eius
obsequiis deseruisse
Obeatum uirũ : in
cuius transitu scorum
canit numerus : ange¬
lorum exultat choriis.
omniumq caelestium
uirtutũ occurrit exer¬
citus: diabolus prae¬
sumptione confundit᷑ :
eccła uirtute robora¬
tur: sacerdotes reuela¬
tione glorificantur.
Quẽ michael assũpsit
cum angłis: maria
suscepit cum uirginũ
choris: para drsus reti¬
net laetũ cum seĩs
Sed quid nos in laudẽ
eius temptamus. quod
non sufficimus ad im¬
plere: Ipse est enim
laus illius : cuius laus
ab eius ore nunquam
recessit. Nam nos. uti¬
nam uel simplicem
possimus ystoriam ex¬
plicare .¶UI.
PERE PReciuM
EST ENĨ. ERIAM
illud inserere lectioni:
qualiter sc̃m eius cor¬
pusculũ. in locum ubi
nunc adoratur fuerit
angelo annuente trans¬
latum. Anno sexage¬
simo quarto post trañ¬
situm gloriosi domni martiNi:
beatus perpetius turo
nicae sedis cathedram
sortitus . ẽ. dignitatis
Adeptusq hunc api¬

Expanded text:
rentes. Qui ipsam dierentes. Qui ipsam diefessor dixerat se ejus exsequiis deservisse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, eclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michahel adsumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retenet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laude eius temptamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cuius laus ab eius ore numquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare! 6. Operae pretium est enim etiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum eius corpusculum in loco ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini beatus Perpetuus nicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc api
Abbreviated transcription (Latin):
legere praesumeret: qa
sc̃s nutu iussisset. Factũ
ẽ. autem. ut illa diedo¬
minica. ꝓphetica lecti¬
one iam lecta. ante
altare stante qui lecti¬
onem beati pauli pro¬
ferret: beatissimus an¬
tistes ambrosius super
sc̃m altare obdormiret
Quod uidentes multi:
cũ nullus eũ penitus ex¬
citare praesumeret :
trans actis fere duarum
aut trium horarũ spaciis
excitauerunt. dicentes
Iam hora praeterit : iu¬
beat domnꝰ lectori lecti¬
onem legere. Expectat
enĩ populus : ualde iam
lassus Respondens au¬
tembeatus AOB RO¬
SIVS: Nolite inquit
turbari. Multũ enim
michi ualet sic obdor¬
misse: cui tale mira¬
culum dñs ostendisse
dignatus sit. Nam no¬
ueritis fratrem meũ
martinum sacerdotẽ.
egressum fuisse decor¬
pore: me autẽ eius
funeri obsequiũ prae¬
buisse. Per actoq ex
more seruitio : capi¬
tellum tantũ. uobis
excitantib Ñ expleui
sunc illi stupefacti pa¬
riter & admirantes:
diem & tempus post¬
notant. sollicite reqͦi¬

Expanded text:
legere praesumeret, quam legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectioenim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requi