comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certamine. cum aliis partib multitudo suꝑa-¬
ret latinoꝵ. manliꝰ coñs. audito euentu college-
cum ut ius fasq erat. lacrimis ñ minꝰ qmͣ lau¬
dib debitis ꝓsecutus tam memorabilem mor-¬
tem ẽet. paulisꝑ addubitauit. anconsurgen-
di triariis iam tempus eẽt. Demn melius ratus
integros eos adultimum discrim̃ seruari: accẽ¬
sos ab nouissima acie ante signa ꝓcedẽ iubet.
Qui ubi subiere. extimplo latini tanqͣm idem
aduersarii fecissent triarios suos excitauert̃.
qui aliqmdiu pugna atrocicum ⁊ semet ipsi
fatigassent & hastas aut p̃fregissent. aut hebe-¬
tassent pellerent uitam̃ hostem debellatom
iam rati ꝑuentumq ad extremam aciẽ. tũ
coñs. triariiꝰ. consurgite nunc inquit integri.
adũsus fessos. memores patrie. parentumq
⁊ conuigum. ac liberoꝵ memores coñs. ꝓ ur̃a
uictoria morte occũbantis. U̾ triarii consur¬
rexerunt integri refulgentib armis ex noua

Expanded text:
certamine cum aliis partibus multitudo superacertamine cum aliis partibus multitudo superaret Latinorum, Manlius consul audito euentu collegae, cum, ut ius fasque erat, lacrimis non minus quam laudibus debitis prosecutus tam memorabilem mortem esset, paulisper addubitauit an consurgendi iam triariis tempus esset; deinde melius ratus integros eos ad ultimum discrimen seruari, accensos ab nouissima acie ante signa procedere iubet. qui ubi subiere, extemplo Latini, tamquam idem aduersarii fecissent, triarios suos excitauerunt; qui aliquamdiu pugna atroci cum et semet ipsi fatigassent et hastas aut praefregissent aut hebetassent, pellerent ui tamen hostem, debellatum iam rati peruentumque ad extremam aciem, tum consul triariis 'consurgite nunc' inquit, 'integri aduersus fessos, memores patriae parentumque et coniugum ac liberorum, memores consulis pro uestra uictoria morte occubantis'. ubi triarii consurrexerunt integri refulgentibus armis, noua
Abbreviated transcription (Latin):
bet. matureq college se deuotum ꝓ er̃cito
nuntiare. Ipse incinctus cinctu gabino ar-¬
matus in equum insiliuit. ac se in medios
hostesmmsit. Conspetus ab utq atie ali¬
quanto augustior humano uisu. sicut cȩlo
missus piaculum omnis deoꝵ irȩ. qui pestẽ
ab suis au̾sam in hostem ferret. ita omĩs ter¬
ror pauorq cum illo latus signa pͥmo latinoꝵ
turbauit. dem̃ in totam penitus aciem ꝑuasit.
Euidentissimum id fuit. quod quacumq eqͦ
inuectus ẽ. ibi haud secus quam pestifero syd̾̃e
ictipauebant. U uͦ corruit obrutus telis. inde
iam haud dubie consternate cohortes latinoꝵ
fugam ac uastitatem late fecerunt. Simul &
romani exsolutis religione animis. uelut tum
primum signo dato cohorti pugnam integrã
ediderunt. Nam ⁊ rorari ꝓcurrebant int̾ ante¬
pilanos. addiderantq uires hastatis acprinci-¬
pib ⁊ triarii genu dextro innixi nutum cõs. ad
consurgendum expectabant. ꝓcedente deinde

Expanded text:
bet matureque collegae se deuotum pro exercitu bet matureque collegae se deuotum pro exercitu nuntiare; ipse incinctus cinctu Gabino, armatus in equum insiluit ac se in medios hostes immisit, conspectus ab utraque acie, aliquanto augustior humano uisu, sicut caelo missus piaculum omnis deorum irae qui pestem ab suis auersam in hostes ferret. ita omnis terror pauorque cum illo latus signa primo Latinorum turbauit, deinde in totam penitus aciem peruasit. euidentissimum id fuit quod, quacumque equo inuectus est, ibi haud secus quam pestifero sidere icti pauebant; ubi uero corruit obrutus telis, inde iam haud dubie consternatae cohortes Latinorum fugam ac uastitatem late fecerunt. simul et Romani exsolutis religione animis, uelut tum primum signo dato coorti pugnam integram ediderunt; nam et rorarii procurrerant inter antepilanos addiderantque uires hastatis ac principibus et triarii genu dextro innixi nutum consulis ad consurgendum exspectabant. procedente deinde
Abbreviated transcription (Latin):
leuo cornu p̃erat. Primo utrĩq equis uirib
eodem ardore animorum gerebatur resde-¬
inde ab leuo cornuhastati romani ñ feren¬
tes inp̃ssionem latinoꝵ. se adprincipes re-¬
ceꝑe. In hac trepidatione decius coñs.m.
ualerium magna uoce inclamat. Deorũ
inquit ope ualeri opus ẽ. age dum ponti-¬
fex publicus. põp. romani prei uerba. qͥb
ꝓlegionib deuoueam. Pontifex eum togã
precextam sum̃e iussit. ⁊ uelato capite ma¬
nu subt̾ togam ad mentum exerta suꝑ te¬
lum subiectum pedib stantem sic dicere.
Iane iuppit̾. mars pater quirine bellonala¬
res diuinouensiles di indigites. diui quoꝵ
ẽ. potestas nr̃oꝵ hostiumq diiq manes uos
precor. ueneror. ueniam peto feroq. utipopli
romani quiritium. uim uictoriamq ꝓsꝑe-¬
morteq afficiatis. Sicut uerbis nuncupaui.
me cum deis manib telluriq deuoueo. ħ
ita precatus. lictores ire ad .t. manlium iu-¬

Expanded text:
laeuo cornu praeerat. primo utrimque aequis uiribus, laeuo cornu praeerat. primo utrimque aequis uiribus, eodem ardore animorum gerebatur res; deinde ab laeuo cornu hastati Romani, non ferentes impressionem Latinorum, se ad principes recepere. in hac trepidatione Decius consul M. Ualerium magna uoce inclamat. 'deorum' inquit, 'ope, M. Ualeri , opus est; agedum, pontifex publicus populi Romani, praei uerba quibus me pro legionibus deuoueam.' pontifex eum togam praetextam sumere iussit et uelato capite, manu subter togam ad mentum exserta, super telum subiectum pedibus stantem sic dicere: 'Iane, Iuppiter, Mars pater, Quirine, Bellona, Lares, Diui Nouensiles, Di Indigetes, Diui, quorum est potestas nostrorum hostiumque, Dique Manes, uos precor ueneror, ueniam peto feroque, uti populo Romano Quiritium uim uictoriam prosperemorteque adficiatis. sicut uerbis nuncupaui, mecum Deis Manibus Tellurique deuoueo.' haec ita precatus lictores ire ad T. Manlium iu
Abbreviated transcription (Latin):
Duopͥmi pili exutraq acie int̾ triarioserant.
romanus corpore haud quamqͣm satisualidꝰ.
ceterum strenuus uir peritꝰq militiȩ. latinus
uirib ingens. bellatorq primꝰ. notissimi int
se quia pares semꝑ ordines duxerunt. Roma¬
no haud satis fidenti uirib. iam romȩ ꝑmis¬
sum erat ab consulib ut sub centurionẽ sibi
quem uellet leg̾et qui tutaretur eum abuno
destinato hoste. isq iuuenisinacie oblatus.
excenturione latino uictoriamtulit. Pug¬
natum ẽ haud ꝓcul radicib uelubi mõ¬
tis. quauia adueserim ferebat. Romanicõ-¬
sules priꝰqm educerent in aciem immolaue-¬
runt decio caputio cineris a familiari parte
cesum aruspex dr ostendisse. alio qui accep¬
tam diiᷤ hostiam ẽẽ. manlium egregie litas¬
se. At qui bñh̃t inquit deciꝰ. si ab collega li¬
tatum ẽ. Instructis sicut ante dictum ẽ. ordi-¬
nib ꝓcessere inaciem. Manlius dextro. deciꝰ

Expanded text:
duo primi pili ex utraque acie inter triarios erant, duo primi pili ex utraque acie inter triarios erant, Romanus corpore haudquaquam satis ualidus, ceterum strenuus uir peritusque militiae, Latinus uiribus ingens bellatorque primus, notissimi inter se, quia pares semper ordines duxerunt. Romano haud satis fidenti uiribus iam Romae permissum erat ab consulibus, ut subcenturionem sibi quem uellet legeret qui tutaretur eum ab uno destinato hoste; isque iuuenis in acie oblatus ex centurione Latino uictoriam tulit. pugnatum est haud procul radicibus Uesuuii† montis, qua uia ad Ueserim ferebat. Romani consules, priusquam educerent in aciem, immolauerunt. Decio caput iocineris a familiari parte caesum haruspex dicitur ostendisse: alioqui acceptam dis hostiam esse; Manlium egregie litasse. 'atqui bene habet' inquit Decius, 'si ab collega litatum est.' instructis, sicut ante dictum est, ordinibus processere in aciem; Manlius dextro, Decius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt pugnatum: a prima acie ad triarios sensi
referebantur. Inde rem adtriarios redisse cũ
laboratur: ꝓu̾bio increbuit. triarii consur¬
gentes ubi mnint̾ualla ordinum suoꝵ pͥncipeᷤᷤ
⁊ hastatos recepissent extimplo compressis or-¬
dinib uelut claudebant uias. unoq conti¬
nenti agmine iam nulla spe post relicta in
hostem incidebant. Id erat formidolosissimũ
hosti. cum uelut uictos insecuti: nouam repen¬
te aciem exsurgentem. auctam num̃o cerne-¬
bant. Scribebantur autem .iiiiͬ. fere legiones
quinis milib peditum. equitib insingulas
legiones trecenis. Alt̾m tantum ex latino de¬
lectu adiciebantur. qui ea tempestate hostes
erant romanis. eodemq ordine instruxant
aciem. Nec uexilla cum uexilł tm̃ uniuersi
hastaticum hastatis. pͥncipes cum pͥncipib.
s centurio qͦ cum centurione siordines tur¬
bati non ẽẽnt. concurrendum sibi eẽ. sciebat.

Expanded text:
 prospere esset pugnatum, a prima acia ad triarios sensim  prospere esset pugnatum, a prima acia ad triarios sensim referebantur; inde rem ad triarios redisse, cum laboratur, proverbio increbuit. Triarii consurgentes, ubi in intervalla ordinum suorum principes et hastatos recepissent, extemplo compressis ordinibnenti agmine, iam nulla spe post relicta, in hostem incidebant; id erat formidolosissimum hosti, cum uelut uictos insecuti nouam repente aciem exsurgentem, auctam numero, cernebant. scribebantur autem quattuor fere legiones quinis milibus peditum, equitibus in singulas legiones trecenis. alterum tantum ex Latino dilectu adiciebatur, qui ea tempestate hostes erant Romanis eodemque ordine instruxerant aciem; nec uexilla cum uexillis tantum, uniuersi hastati cum hastatis, principes cum principibus, sed centurio quoque cum centurione, si ordines turbati non essent, concurrendum sibi esse sciebat.
Abbreviated transcription (Latin):
quib pͥncipib ẽ. nomen hos sequebantur
scutati omnes insignib maxime armis hoc
.xxx. manipuloꝵ agmen: ante pilanos appel¬
labant. quia sub signis iam alii .xx. ordines lo¬
cabantur. ex quib ordo unꝰquisq tres partes
habeat. Carum unamquamq primum pilũ
triarios ducebat. ueteranum militem spectate
uirtutis. Scd̾m rorarios minus roboris etate
factisq. Tercium accensos: minime fiducie
manus. eo ⁊ inpostremam aciem reicebantur.
his uͭ ordinib exercitus instructus ẽẽt: hastati
omnium pͥmi: pugnaminibant. Si hastati
ꝓfligare hostem non possent: pede presso eos
retro cedentes mint̾uallo ordinum pͥncipes
rcipiebant. lum principum pugnaciat has¬
tati sequebantur. Triarii sub uexilt conside-¬
bant. Sinistro crure porrecto. scuta in innixa¬
humeris. hastas suberecta cuspide int̾ra fixas.
haud secus quam uallo septainhorreret acies
tenentes. Si apud principesqͦ haud satisꝓꝑe

Expanded text:
quibus principibus est nomen, hos sequebantur, quibus principibus est nomen, hos sequebantur, scutati omnes, insignibus maxime armis. hoc triginta manipulorum agmen antepilanos appellabant, quia sub signis iam alii quindecim ordines locabantur, ex quibus ordo unusquisque tres partes habebat—earum unam quamque primam pilum triarios ducebat, ueteranum militem spectatae uirtutis, secundum rorarios, minus roboris aetate factisque, tertium accensos, minimae fiduciae manum; eo et in postremam aciem reiciebantur. ubi his ordinibus exercitus instructus esset, hastati omnium primi pugnam inibant. si hastati profligare hostem non possent, pede presso eos retro cedentes in interualla ordinum principes ecipiebant. tum principum pugna erat; hastati sequebantur; triarii sub uexillis considebant, sinistro crure porrecto, scuta inhumeris, hastas subrecta cuspide in terram fixas, ut haud secus quam vallo septa inhorreret acies, tenentes. Si apud principes quoque haud satis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt. fecit tam̃ atrocitas penȩ obedientiorẽ
ducimlitem ⁊ pret q̃m qd custodie uigilieq
i ordo stationum intentioris uͥq curȩ erant. in
ultimo etiam certamine cum descensum ĩ aciẽ
ẽ. ea seũitas ꝓfuit. fuit autem ciuili maxime
bello pugna similis. Adeo nichil apud latinoᷤᷤ
dissonum ab romana re preter animoserat.
clippeis antea romanis usi sunt. dem postqͣm
stipendiarii facti sunt. scuta ꝓclippeis fecere. I
quod antea phalanges similss macedonicis. hoc
postea maNipulatim structa acies cepit eẽ. Pos¬
tremo in plures ordines instruebantur. Ordo sexa-¬
genos milites. duos centuriones: uexillariũ unũ
habebat. Prima acies hastatierant. manipuli
leuis. uicenosmilites. aliam turbam scutoꝵ ha¬
bebat. leues hii qui hastam tantũgesaq gere-¬
rent uocabantur. hec prima fron inaciem flo-¬
rem iuuenum pubescentium admilitiam ha-¬
bebat. Robustior inde etas. totidem manipłoꝵ

Expanded text:
essent. fecit tamen atrocitas poenae oboedientiorem essent. fecit tamen atrocitas poenae oboedientiorem duci militem; et praeterquam quod custodiae uigiliaeque et ordo stationum intentioris ubique curae erant, in ultimo etiam certamine, cum descensum in aciem est, ea seueritas profuit. fuit autem ciuili maxime bello pugna similis; adeo nihil apud Latinos dissonum ab Romana re praeter animos erat. clipeis antea Romani usi sunt, dein, postquam stipendiarii facti sunt, scuta pro clipeis fecere; et quod antea phalanges similes Macedonicis, hoc postea manipulatim structa acies coepit esse: postremi in plures ordines instruebantur ordo sexagenos milites, duos centuriones, uexillarium unum habebat. prima acies hastati erant, manipuli leues uicenos milites, aliam turbam scutatorum habebat; leues autem, qui hastam tantum gaesaque gererent, uocabantur. haec prima frons in acie florem iuuenum pubescentium ad militiam habebat. robustior inde aetas totidem manipulorum,
Abbreviated transcription (Latin):
cum ingenita caritas lib̃m tum specim̃ istud
uirtutis deceptum uana imagine decoris in te
mouit. S cum aut morte tua sancienda sint
consulum imꝑia aut inpunitate in ꝑpetuũ
abroganda. nec te quidem siquid inte nr̃i
sanguinis ẽ. recusare censeam quin discipli¬
nam militarem culpa tua ꝓlapsã
pena restituas. I uctor. deliga ad palum.
Exanimati om̃s tam atroci imꝑio. nec alit̃
quam in se quisq destrictam cernentes secu-¬
rem. metu magis qm modestia quieuere.
Itaq uelut emerso ab admiratione animo.
cum silentio defixi stetissent: repente pͦqͣm
ceruice cesa fusus ẽ. cruor: tum lib̃o conq̃stu
coorte uoces sunt. ut neq lam̃tis neq execra¬
tionib parceretur. Spoliisq contectum iuueniᷤᷤ
corpus. qnͣtum militarib studiis funꝰ ullum
concelebrari potest. structo extra uallum rogo
cremaretur. Manlianaq imꝑia ñ inp̃sentia
mͦ horrenda. s exemplietiam tristis in poster̃

Expanded text:
cum ingenita caritas liberum tum specimen istud cum ingenita caritas liberum tum specimen istud uirtutis deceptum uana imagine decoris in te mouet; sed cum aut morte tua sancienda sint consulum imperia aut impunitate in perpetuum abroganda, nec te quidem, si quid in te nostri sanguinis est, recusare censeam, quin disciplinam militarem culpa tua prolapsam poena restituas—i, lictor, deliga ad palum'. exanimati omnes tam atroci imperio nec aliter quam in se quisque destrictam cernentes securem metu magis quam modestia quieuere. itaque uelut demerso ab admiratione animo cum silentio defixi stetissent, repente, postquam ceruice caesa fusus est cruor, tam libero conquestu coortae uoces sunt, ut neque lamentis neque exsecrationibus parceretur spoliisque contectum iuuenis corpus, quantum militaribus studiis funus ullum concelebrari potest, structo extra uallum rogo cremaretur, Manlianaque imperia non in praesentia modo horrenda sed exempli etiam tristis in posterum
Abbreviated transcription (Latin):
attollentem se abgraui casu: manlius ab iu¬
gulo itaut ꝑ costas ferrum emineret terre
affixit. spoliisq lectis ad suos reuectus cum
ouante gaudio turma in castra atq inde ad
p̃torium ad patrem tendit. ignarus facti fu-¬
turiq laus an pena m̃ita eẽt. ut me omnes
inquit pat̾ tuo sanguine ortum uere ferrẽt.
ꝓuocatus equestria hee spolia capta. ghas¬
te ceso porto. Quod uͥ audiuit consul. extimplo
filium auersatus. contionem classico aduo-¬
cari iussit. Que uͥ frequens conuenit qñq in¬
quit tu .t̾. manli neq imꝑium consulare.
neq maiestatem patriam ueritꝰ. adũsꝰ edic¬
tum nr̃m extra ordinem in hostem pugnasti.
⁊ qnͣtum in te fuit disciplinam militarẽ qua
stetit. adhanc diem romana res soluisti. meq
in eam neccitatem adduxisti. ut aut rei .p. mͥ
nr̃o delicto plectemur. qmͣ res .p. tanto suo
dampno nr̃a peccata luat. Triste exemplũ. s
inposterum salubre iuuentuti erimꝰ. Me qͥdẽ

Expanded text:
attollentem se ab graui casu Manlius ab iuattollentem se ab graui casu Manlius ab iugulo, ita ut per costas ferrum emineret, terrae adfixit; spoliisque lectis ad suos reuectus cum ouante gaudio turma in castra atque inde ad praetorium ad patrem tendit, ignarus fati futurique, laus an poena merita esset. 'ut me omnes' inquit, 'pater, tuo sanguine ortum uere ferrent, prouocatus equestria haec spolia capta ex hoste caeso porto.' quod ubi audiuit consul, extemplo filium auersatus contionem classico aduocari iussit. quae ubi frequens conuenit, 'quandoque' inquit, 'tu, T. Manli , neque imperium consulare neque maiestatem patriam ueritus, aduersus edictum nostrum extra ordinem in hostem pugnasti et, quantum in te fuit, disciplinam militarem, qua stetit ad hanc diem Romana res, soluisti meque in eam necessitatem adduxisti, ut aut rei publicanostro delicto plectemur quam res publica tanto suo damno nostra peccata luat; triste exemplum sed in posterum salubre iuuentuti erimus. me quidem
Abbreviated transcription (Latin):
uectus. uis ne igitur dum dies istauenit. ꝗͣ
magno conatu exercitus moueatisinterea
tiupse congredimecum. ut nr̃o duoꝵ iam
hinc euentu cernatur. quantum eques la¬
tinus romano prestet: mouet ferocem ani-¬
mum iuuenis seuira seu detractandi certa-¬
minis pudor. seu in exsuꝑabilis uis fati. Ob¬
litus itaq imꝑii patris consulumq edicti.
preceps ad id certamen iͥgitur. quo uincẽt
an uinceretur:. haud multum int̾eẽt. Equi¬
tib cet̾is uelut adspectaculum submotis.
spatio quod uacui int̾iacebat campi aduer-¬
sos concitant equos. Et cum infestis cuspi-¬
dib concurrissent: manlii cuspis suꝑgale¬
am hostis metii transceruicem equi elapsa ẽ.
sircumactis deinde equis cum prior ad ite-¬
randum ictum manlius consurrexiss: spi-¬
culum int̾ aures equi fixit. Ad cuius uul¬
neris sensum cum equus priorib pedibus
erectis magna uicaput quateret: excussit
equitem. Quem cuspide parmaq innixum

Expanded text:
uectus: 'uisne igitur, dum dies ista uenit qua uectus: 'uisne igitur, dum dies ista uenit qua magno conatu exercitus moueatis, interea tu ipse congredi mecum, ut nostro duorum iam hinc euentu cernatur quantum eques Latinus Romano praestet?' mouet ferocem animum iuuenis seu ira seu detractandi certaminis pudor seu inexsuperabilis uis fati. oblitus itaque imperii patrii consulumque edicti, praeceps ad id certamen agitur, quo uinceret an uinceretur haud multum interesset. equitibus ceteris uelut ad spectaculum submotis, spatio, quod uacui interiacebat campi, aduersos concitant equos; et cum infestis cuspidibus concurrissent, Manli cuspis super galeam hostis, Maeci trans ceruicem equi elapsa est. circumactis deinde equis, cum prior ad iterandum ictum Manlius consurrexisset, spiculum inter aures equi fixit. ad cuius uolneris sensum cum equus prioribus pedibus erectis magna ui caput quateret, excussit equitem, quem cuspide parmaque innixum
Abbreviated transcription (Latin):
pugnaret. forte inter cet̾os turmarum p̃fec¬
tos qui exploratum inom̃s partes dimissi
erant .t. manlius consulis filiꝰ suꝑ castra ho¬
stium cum suis turmalib euasit. itaut uix
tesi iactu abstatione ꝓxima ab eẽt. Ibituscu-¬
lani erant equites. p̃erat geminꝰ metiꝰ uircũ
genere int̾ suos tum factis clarꝰ. Is ubi roma¬
nos equites insignemq inter eos p̃cedentẽ cõs.
filium. nam om̃s int̾ se utiq illustres uiri no-¬
tierant cognouit. una ne ait turma romani
cum latinis sotiisq bellum gesturi estis: Qͥd
interea cõs. quid duo exercitus consulare agent:
Aderunt in tempore manli inquit: ⁊cum
illis aderit iuppit̾. ipse federum a uobis uio¬
latoꝵ testis. quiplus potest polletq. Si adre-¬
gillum lacum ad sacietatem ur̃am pugna¬
uimus. hic quoq efficiemꝰ ꝓfecto. ne nimis
acies uobis & collata signa nobiscum cordi
sint. Adeageminus paulum ab suis equo ꝓ-¬

Expanded text:
pugnaret. forte inter ceteros turmarum praefecpugnaret. forte inter ceteros turmarum praefectos qui exploratum in omnes partes dimissi erant, T. Manlius consulis filius super castra hostium cum suis turmalibus euasit, ita ut uix teli iactu ab statione proxima abesset. ibi Tusculani erant equites; praeerat Geminus Maecius , uir cum genere inter suos tum factis clarus. is ubi Romanos equites insignemque inter eos praecedentem consulis filium—nam omnes inter se, utique illustres uiri, noti erant—cognouit, 'unane' ait 'turma Romani cum Latinis sociisque bellum gesturi estis? quid interea consules, quid duo exercitus consulares agent?' 'aderunt in tempore' Manlius inquit, 'et cum illis aderit Iuppiter ipse, foederum a uobis uiolatorum testis, qui plus potest polletque. si ad Regillum lacum ad satietatem uestram pugnauimus, hic quoque efficiemus profecto ne nimis acies uobis et conlata signa nobiscum cordi sint.' ad ea Geminus paulum ab suis equo pro
Abbreviated transcription (Latin):
uictimas cedi. simul ut si extis eadem q̃ som¬
mo uisa fuerant portenderetur. alterut̃ con¬
sulum facta impleret. uͥ responsa aruspicũ
insidenti iam animo tacite religioni congru¬
erunt. tum adhibitis legatis tribunisq ⁊ im¬
ꝑiis dm ꝓpalam expositis. ne morsuolunta¬
ria coñs. exercitum in acie terreret. comꝑãt
int̾ se ut ab utra parte cedere romanꝰ exercitꝰ
cepiss. inde se consules deuoueret.ꝓ. p .r̃. qui¬
ritibq. Agitatum etiam in consilio ẽ. ut
si quando unqm seuero ullum imꝑio bellũ
administratum ẽẽt. tunc uti disciplina mi¬
litaris ad priscos redigeretur mores curam
acuebat quod aduersus latinos bellandũ
erat lingua morib armorum genere insti¬
tutis ante omnia militarib congruentes.
milites militib centurionib centuriones.
tribuni tribunis compares. collegeq isdem
rant. ꝑ hec ne quo errore milites caꝑentur:
edicunt cõss. nequis extra ordinem in hostẽ

Expanded text:
uictimas caedi; simul ut, si extis eadem quae somuictimas caedi; simul ut, si extis eadem quae somnio uisa fuerant portenderentur, alter uter consulum fata impleret. ubi responsa haruspicum insidenti iam animo tacitae religioni congruerunt, tum adhibitis legatis tribunisque et imperiis deum propalam expositis, ne mors uoluntaria consulis exercitum in acie terreret, comparant inter se ut, ab utra parte cedere Romanus exercitus coepisset, inde se consul deuoueret pro ritibusque. agitatum etiam in consilio est ut, si quando unquam seuero ullum imperio bellum administratum esset, tunc uti disciplina militaris ad priscos redigeretur mores. curam acuebat quod aduersus Latinos bellandum erat, lingua, moribus, armorum genere, institutis ante omnia militaribus congruentes: milites militibus, centurionibus centuriones, tribuni tribunis compares collegaeque iisderant. per haec ne quo errore milites caperentur, edicunt consules ne quis extra ordinem in hostem
Abbreviated transcription (Latin):
re bellumest. cȩleste numen esmagne iuppiter.
haud frustra te patrem deum hominumq hac
sede sacrauimꝰ Quid cessatis quirites. uosq .p.
latinoꝵ dabo. quemadmodũ legatum iacen¬
temui detis. Adsensu
pplĩ excepta uox cõnsulis tantũ ardoris aĩs
fecit ut legatos ꝓficiscentes cura magistratu¬
um magis qui ussu coñss. ꝓsequebantur. ꝗͣ
ius gentium ab ira impetuq hominum te¬
geret. Consensit ⁊ senatus bellom. cõss. q duo¬
b scͥpͥtis exercitib ꝑ marsos pelignosq ꝓfecti.
adiuncto samnitium ex̾citu ad capuam quo
iam latini sotiiq conueñant: castra locant.
Ibunquiete utriq coñs. ead̃ dicitur uisa spe-¬
ties uiri maioris. quam ꝓhumano habitu au¬
gustiorisq dicentis. ex una acie imꝑatorẽ ex
alt̾a exercitum deis manib matriq terre de-¬
beri. Utriꝰ exercitus imꝑator legiones hostium
contulerunt. placuit auertende deum irȩ

Expanded text:
re bellum. est caeleste numen; es, magne Iuppiter; re bellum. est caeleste numen; es, magne Iuppiter; haud frustra te patrem deum hominum hac sede sacrauimus. quid cessatis, Quirites uosque patrLatinorum dabo, quemadmodum legatum iacentem uidetis.' adsensu populi excepta uox consulis tantum ardoris animis fecit ut legatos proficiscentes cura magistratuum magis, qui iussu consulis prosequebantur, quam ius gentium ab ira impetuque hominum tegeret. consensit et senatus bellum; consulesque duobus scriptis exercitibus per Marsos Paelignosque profecti adiuncto Samnitium exercitu ad Capuam, quo iam Latini sociique conuenerant, castra locant. ibi in quiete utrique consuli eadem dicitur uisa species uiri maioris quam pro humano habitu augustiorisque, dicentis ex una acie imperatorem, ex altera exercitum Deis Manibus Matrique Terrae deberi; utrius exercitus imperator legiones hostium consules contulerunt, placuit auerruncandae deum irae
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is latinihec .l. tarquiniꝰ uob̃cum postea
fecit: Non uenit in mentem pugna apudre-¬
gillum lacum: Adeo ⁊ cladium ueterũ ur̃aꝵ
sulis uocẽ subsecuta patrum indignatio ẽt.
paitur memoris adusus crebram implo¬
rationem dm̃ quos testes federum sepius ĩuo-¬
cabant coñs. uocem annisꝑnentis numina
iouis romani auditam. Certe cum cõmotus
ira se auestibulo templi citato gradu ꝓriꝑet
lapsus ꝑ gradus capite grauit̾ offenso inpactꝰ
ĩmo ita ẽ. saxo. ut sopiretur. Exanimatũ auc¬
tores. qm̃ ñ omnes sunt. michi qͦ in incerto re¬
lictum sit. sicut int̾ federum ruptorum testa¬
tionem ingenti fragore celi ꝓcellam effusam.
Nam & uera eẽ.⁊ apte ad representandam irã
deum ficta possunt. Torquatus missus ab sena-¬
tu ad dimittendos legatos cum iacentemanni-¬
um uidiss exclamat ita. ut ppło patribq au¬
ditaq uox pariter sit. Bene ht̃. dii pium moue¬

Expanded text:
uestris, Latini, haec L. Tarquinius uobiscum postea uestris, Latini, haec L. Tarquinius uobiscum postea fecit? non uenit in mentem pugna apud Regillum lacum? adeo et cladium ueterum uestrasulis uocem subsecuta patrum indignatio esset, proditur memoriae aduersus crebram implorationem deum, quos testes foederum saepius inuocabant consules, uocem Anni spernentis numina Iouis Romani auditam. certe, cum commotus ira se a uestibulo templi citato gradu proriperet, lapsus per gradus capite grauiter offenso impactus imo ita est saxo ut sopiretur. exanimatum auctores quoniam non omnes sunt, mihi quoque in incerto relictum sit, sicut inter foederum ruptorum testationem ingenti fragore caeli procellam effusam; nam et uera esse et apte ad repraesentandam iram deum ficta possunt. Torquatus missus ab senatu ad dimittendos legatos, cum iacentem Annium uidisset, exclamat, ita ut populo patribusque audita uox pariter sit: 'bene habet; di pium moue
Abbreviated transcription (Latin):
noimpotenti finem ut inponatis. ñ inducitiᷤ
in animum nos qͣmqm armis possumꝰ asse¬
rere latium in lib̾tatem consanguinitati
tam̃ hoc dabimus. ut conditiones pacis fe-¬
ma. alterum ex latio creari oportet. Senatꝰ
idemq omnib nomen. qm̃ ab alterutra par¬
te concedi necẽe ẽ. qͦd utrisq bñuertat. Sit ħ
sane patria potior. ⁊ romani om̃s uocemur.
forte ita accidit ut partem ferociȩ huiꝰ. ⁊ ro¬
mani consulem .t. manlium hab̾ent. Qui
adeo non tenuit iram. ut si tanta dementia
gladio cinctum in senatũ uenturum se eẽ. pa-¬
lam diceret.⁊ quencumq incuria latinum
udiss suamanu int̾empturum. Et conu̾sꝰ
ad simulachrũ iouis. audi iuppit̾ hec scela
inquit. audite ius fasq ꝑegrinos coñs. ⁊ ꝑe-¬
grinum senatũ in tuo iuppit̾ augurato tem¬
plo captꝰ atq ipse oppressus uisurꝰ es: heccine
federa tullus romanus rex cum albanis patͥb

Expanded text:
no impotenti finem ut imponatis non inducitis no impotenti finem ut imponatis non inducitis in animum, nos, quamquam armis possumus adserere Latium in libertatem, consanguinitati tamen hoc dabimus ut condiciones pacis fema, alterum ex Latio creari oportet, senatusidemque omnibus nomen, quoniam ab altera utra parte concedi necesse est, quod utrisque bene uertat, sit haec sane patria potior et Romani omnes uocemur'. forte ita accidit, ut parem ferociae huius et Romani consulem T. Manlium haberent, qui adeo non tenuit iram ut, si tanta dementia gladio cinctum in senatum uenturum se esse palam diceret et quemcumque in curia Latinum uidisset sua manu interempturum. et conuersus ad simulacrum Iouis, 'audi, Iuppiter, haec scelera' inquit; 'audite, Ius Fasque. peregrinos consules et peregrinum senatum in tuo, Iuppiter, augurato templo captus atque ipse oppressus uisurus es? haecine foedera Tullus, Romanus rex, cum Albanis, patribus
Abbreviated transcription (Latin):
do ẽo quod illi uobis tatiti concedunt. Si
quẽ hoc metus dicere ꝓhibet. en ipse audien
lium incolit ꝓfiteor me dicturum. ut si nos
infedere ac societate ẽe. uelint consulẽ alter̃
abnobissenatusq partem accipiant. Hec fe-¬
rotit̾ ñ suadenti solum. s pollicenti clamo¬
re ⁊ adsensu omnes ꝑmiserunt. ut ag̾et di¬
ceretq q̃ ẽ re .p. nominis latini fideq sua
uidentur. U̾ ẽ. romam uentum. in capito¬
lio eissenatus datus ẽ. Ibicum .t. manliꝰ
coñs. egiss cum eis exauctoritate patrum.
ne samnitib federatis bellum inferrent:
anniꝰ tanqͣm uictor armis capitoliũ cepis¬
s ñ legatus iure gentiũ tutus loqueretur.
cum florentissimum deum benignitate nũc
latium armis uirisq samnitib bello uictis.
sidicinis campaniisq sociis nunc etiam uol¬
scis aduncdtis uideretis. colonias qͦ ur̃as lati¬
num romano p̃tulisse imꝑiũ. S qm̃ uos reg¬

Expanded text:
do quod illi uobis taciti concedunt. si do quod illi uobis taciti concedunt. si quem hoc metus dicere prohibet, en ego ipse audientlium incolit, profiteor me dicturum, ut, si nos in foedere ac societate esse uelint, consulem alterum ab nobis senatusque partem accipiant.' haec ferociter non suadenti solum sed pollicenti clamore et adsensu omnes permiserunt, ut ageret diceretque quae e re publica nominis Latini fideque sua uiderentur. ubi est Romam uentum, in Capitolio eis senatus datus est. ibi cum T. Manlius consul egisset cum eis ex auctoritate patrum ne Samnitibus foederatis bellum inferrent, Annius, tamquam uictor armis Capitolium cepisset, non legatus iure gentium tutus loqueretur, cum florentissimum deum benignitate nunc Latium armis uirisque, Samnitibus bello uictis, Sidicinis Campanisque sociis, nunc etiam Uolscis adiunctis, uideretis; colonias quoque uestras Latinum Romano praetulisse imperium. sed quoniam uos reg
Abbreviated transcription (Latin):
uideri poss duiturna patientia fecimꝰ.
At qui siqͣn unqm consotiandimpiiusur¬
pande libertatis tempus optastis. en hoc tẽpꝰ
adest. ⁊ uirtute nr̃a ⁊ deum benignitate uob̃
datum. Temptastispatientiam negando mi-¬
litem. quis dubitat exarxisse eoscum plꝰ ducẽ¬
toꝵ annoꝵ morem solueremus: ꝑtulerunt
t̃nhunc dolorem. Bellum nr̃o nomine cum
pelignis gessimus. quine nr̃oꝵ quidem fi¬
nium nobisꝑ nos tuendoꝵ ius antea dabãt.
nichilint̾cesserunt. Sidicinos in fidem recep.¬
tos campanos ab se ad nos descisse ex̃citus
nosparare adũsus samnites federatos suos
audierunt nec mouerunt se aburbe. Unde
hecilł tanta modestia nisi a conscientia uiri-¬
um ⁊ nr̃aꝵ ⁊ suarum: Idoneos auctores ha-¬
beo. Querentib de nobis samnitib. ita repon¬
sum ab senatu romano eẽ. ut facile appare¬
ret. ne ipsos quidem iam postulare ut latiũ
sub romanoimꝑio sit.Usurpate mͦ postulã¬

Expanded text:
uideri posset, diuturna patientia fecimus. uideri posset, diuturna patientia fecimus. atqui si quando unquam consociandi imperii, usurpandae libertatis tempus optastis, en hoc tempus adest et uirtute uestra et deum benignitate uobis datum. tempestatis patientiam negando militem; quis dubitat exarsisse eos, cum plus ducentorum annorum morem solueremus? pertulerunt tamen hunc dolorem. bellum nostro nomine cum Paelignis gessimus; qui ne nostrorum quidem finium nobis per nos tuendorum ius antea dabant, nihil intercesserunt. Sidicinos in fidem receptos, Campanos ab se ad nos descisse, exercitus nos parare aduersus Samnites, foederatos suos, audierunt nec mouerunt se ab urbe. unde haec illis tanta modestia nisi a conscientia uirium et nostrarum et suarum? idoneos auctores habeo querentibus de nobis Samnitibus ita responsum ab senatu Romano esse, ut facile appareret ne ipsos quidem iam postulare ut Latium sub Romano imperio sit. usurpate modo postulan
Abbreviated transcription (Latin):
placeret. tamen magis ad summam rerum
nr̃aꝵ ꝑtiñe arbitror. quid agendum nobis
quã quid loquendum sit. facile erit explica-¬
tis consiliis accominodare reb uerba. Nam
si etiam nunc sub umbra federis equi serui¬
tutem pati possimꝰ. quid ab est quin ꝓditis
sidicinis. ñ romanoꝵ solũ. s samnitium qͦ
dicto pareamꝰ. respondeamꝰq romanis nos
uͥ inuen̾int posituros arma: Sin aũ tand̾
lib̃tatis desidium remordet animoᷤ. si fedꝰ
ẽ. si societas equatio iuris est. si consanguine¬
os nos romanoꝵ eẽ. quod olim pudebat. nc̃
gliari licet. si socialis ilł excitus is ẽ. quo ad¬
iuncto dupplicent uiressuas. quem secern̾e
ab se consules bellis ppriis ponendis sumen-¬
disq noliit. cur ñ omnia equantur. cur
ñ alter ab latinis coñs. datur. Sͥ pars uiri¬
umuibi ⁊imꝑii pars ẽ:. Est quid̾ nobis hoc
ꝑ se haud minꝰ amplum. quippe conceclen-¬
tib romam caput latio eẽ. S ut amplũ

Expanded text:
placeret, tamen magis ad summam rerum placeret, tamen magis ad summam rerum nostrarum pertinere arbitror quid agendum nobis quam quid loquendum sit. facile erit explicatis consiliis accommodare rebus uerba. nam si etiam nunc sub umbra foederis aequi seruitutem pati possumus, quid abest quin proditis Sidicinis non Romanorum solum sed Samnitium quoque dicto pareamus respondeamusque Romanis nos, ubi innuerint, posituros arma? sin autem tandem libertatis desiderium remordet animos, si foedus est, si societas aequatio iuris est, si consanguineos nos Romanorum esse, quod olim pudebat, nunc gloriari licet, si socialis illis exercitus is est quo adiuncto duplicent uires suas, quem secernere ab se consilia bellis propriis ponendis sumendisque nolint, cur non omnia aequantur? cur non alter ab Latinis consul datur? ubi pars uirium, ibi et imperii pars est. est quidem nobis hoc per se haud nimis amplum quippe concedentibus Romam caput Latio esse; sed ut amplum
Abbreviated transcription (Latin):
nosꝑuenisset. Eadem etasrerum magni alex¬
andriẽ: quem sorore huiꝰ ortum in alio orbis
tractuinuictum bellis iuuenem fortuna mor-¬
bo extixit. Ceterum romani ⁊ si defectio sotioꝵ
nominisq latini haud dubia erat. tam̃ tan-¬
qmͣ de samnitib ñ de se curam ag̾ent decẽ-¬
printipes latinorum roma euo cauerunt.
quib imꝑarent que uellent. Pretores tũ du-¬
oslatir ri habebant .l. anniũ. secinũ. ⁊ .l.
numisium. cerceiensem. amboᷤ ex colonis ro-¬
manis. a qͥbꝰ pret̃ signium uelitrasq ⁊ ipsas
colonias romanas. uolsci etiam exciti ad ar¬
ma erant. Eos nominatim euocari pla-¬
cuit. haud̃ cuiqͣm dubium erat. suꝑ qua re
accirentur. Itaq consilio prius habito preto¬
res quam romam ꝓficiscerent᷑ euocatos se
ab senatu docent romano.⁊ q̃ actum iri secũ
credant. quidnam ad ea respondĩ placeat.
referunt. Cum alud alii censerent. tum an-¬
niꝰ quamqͣm ip̃e ego retuli quid responderi

Expanded text:
nos peruenisset. eadem aetas rerum magni Alexnos peruenisset. eadem aetas rerum magni Alexandri est, quem sorore huius ortum in alio tractu orbis, inuictum bellis, iuuenem fortuna morbo exstinxit. ceterum Romani, etsi defectio sociorum nominisque Latini haud dubia erat, tamen tamquam de Samnitibus non de se curam agerent, deceprincipes Latinorum Romam euocauerunt, quibus imperarent quae uellent. praetores tum duos Latium habebat, L. Annium Setinum et L. Numisium Circeiensem , ambo ex coloniis Romanis, per quos praeter Signiam Uelitrasque et ipsas colonias Romanas Uolsci etiam exciti ad arma erant; eos nominatim euocari placuit. haud cuiquam dubium erat super qua re accirentur; itaque concilio prius habito praetores quam Romam proficiscerentur euocatos se ab senatu docent Romano et quae actum iri secum credant, quidnam ad ea responderi placeat, referunt. cum aliud alii censerent, tum Annius: 'quamquam ipse ego rettuli quid responderi
Abbreviated transcription (Latin):
uelut nich̃iam ñ concedentib romanis. ferotio¬
resfecit. Itaq ꝑsp̃em adũsus samnites bellipa¬
randi crebra concilia indicentes omnib consul¬
tationib int̾ se principes occulte romanum coq̃¬
bant bellum: huic qͦ adũsꝰ sernatorẽ suo ᷤ bello
campanis aderat. S quamqͣm omĩa de ĩdus¬
tria celabantur. priquam mouerent᷑ romani
tolli ab t̾go samnitem hostem uolebant. tam̃
ꝑ quosdam priuatis hospiciis necessitudinib¬
q coniunctos. inditia conurationis eiꝰ romã oĩa¬
emanarunt. Iussisq añ tempꝰ consulib ab¬
dicare se magistratu quo maturiꝰ noui coñs.
adũsꝰ tantã molem belli crearentur. religio in¬
cessit ab eis quoꝵ inminutum imꝑium eẽt. co¬
mitia hab̃i. Itaq int̾regnum initum. Duo int̾¬
murẽ. Eoanno alexandrum epiri regem. ĩ ita¬
liam classem apulisse constat. Quod bessum si
pͥma satis ꝓsꝑa fuissent. haud dubie adroma-¬

Expanded text:
uelut nihil iam non concedentibus Romanis ferociouelut nihil iam non concedentibus Romanis ferociores fecit. itaque per speciem aduersus Samnites belli parandi crebra concilia indicentes omnibus consultationibus inter se principes occulte Romanum coquebant bellum. huic quoque aduersus seruatores suos bello Campanos aderat. sed quamquam omnia de industria celabantur—priusquam mouerentur Romani tolli ab tergo Samnitem hostem uolebant—tamen per quosdam priuatis hospitiis necessitudinibusque coniunctos indicia coniurationis eius Romam emanarunt; iussisque ante tempus consulibus abdicare se magistratu, quo maturius noui consules aduersus tantam molem belli crearentur, religio incessit ab eis quorum imminutum imperium esset comitia haberi. itaque interregnum initum. duo interMurem . eo anno Alexandrum Epiri regem in Italiam classem appulisse constat; quod bellum, si prima satis prospera fuissent, haud dubie ad Roma
Abbreviated transcription (Latin):
taminib latinierant. haud inuitine sepiꝰ
dimicandum foret agro hostium excessere.
Id spatium samnitib datum ẽ romam lega¬
tosmittendi. Quicum adissent senatum.:
conq̃sti eadem se federatos. pati q̃ hostes
eẽnt passi p̃cib infimis petiere. ut satis du¬
cerent romani nictoriam quam samnitib
ex campano sidicinoq hoste eripuissent.
ne uinci etiã se ab ignauissimis ppłis sine-¬
sin ĩꝑium abnuerent. armis cohercent. Ad¬
u̾sus hec responsum anceps datum. quia
fai pigebat in porestate sua latioliamnẽe
timebantq ne arguendo abalienarent. Cãpa-¬
norum aliam conditionemeẽ. qui ñ fedẽ s ꝑde-
ditionem in fidem uenissent. Itaq campanos
seuuelint. seu nolint. quieturos. infedere lati¬
no nich eẽ. qd̾ bellare cum quib ipsi uelint pro¬
hibeantur. Quod responsum sic̃ dubios samni¬
tes quidnam facturum romanum censerent
dimisit. ita campanos metu alienauit. latinos

Expanded text:
taminibus Latini erant, haud inuiti, ne saepius taminibus Latini erant, haud inuiti, ne saepius dimicandum foret, agro hostium excessere. id spatium Samnitibus datum est Romam legatos mittendi; qui cum adissent senatum, conquesti eadem se foederatos pati quae hostes essent passi, precibus infimis petiere ut satis ducerent Romani uictoriam quam Samnitibus ex Campano Sidicinoque hoste eripuissent; ne uinci etiam se ab ignauissimis populis sinesin imperium abnuerent, armis coercerent. aduersus haec responsum anceps datum, quia fateri pigebat in potestate sua Latinos iam non esse timebantque ne arguendo abalienarent: Campanorum aliam condicionem esse, qui non foedere sed per deditionem in fidem uenissent; itaque Campanos, seu uelint seu nolint, quieturos; in foedere Latinos nihil esse quod bellare cum quibus ipsi uelint prohibeant. quod responsum sicut dubios Samnites quidnam facturum Romanum censerent dimisit, ita Campanos metu abalienauit, Latinos
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑit: amicitia de integro reconcilietur. Qq
ad sidicinos attineat. nicħ int̾cedi quominꝰ
icto cum domum reu̾̃tissent: extimplo inde
excitus romanꝰ deductus annuo stipendio. ⁊
trium m̃sium frum̃to accepto qͦd pepig̃at
coñs. ut tempꝰ induciis daret. quo ad legati
redissent. Samnites copiis islem quib usi
aduersus romanum bellum fuerant. contͣ
siditinos ꝓfecti. haud in dubia spe erant
maturȩ urbis hostium potiunde: tum ab
sidicinis deditio prius ad romanos cepta fi¬
eriẽ. Deiñ postqm patres ut seram eã ultima¬
q tandem necc̃itate exp̃ssam asꝑnabantor.
adlatinos iam sua sponte ĩ arma motos fac¬
ta ẽ. Nec campaniꝰ quid̃ ad eo miuriȩ samni¬
tiũ quam bñfitii romanoꝵ memoriam p̃¬
sentior erat. his se armis abstinuere. Exhis
tot ppłis unus ingens ex̾citus duce latino fi¬
nes samnitium ing̾ss̾ plusppłationib qͣm
p̃liis cladium fecit. Et qͣmqͣm suꝑiores cer¬

Expanded text:
ceperit, amicitia de integro reconcilietur; quod ceperit, amicitia de integro reconcilietur; quod ad Sidicinos attineat, nihil intercedi quo minus icto cum domum reuertissent extemplo inde exercitus Romanus deductus annuo stipendio et trium mensum frumento accepto, quod pepigerat consul ut tempus indutiis daret quoad legati redissent. Samnites copiis iisdem, quibus usi aduersus Romanum bellum fuerant, contra Sidicinos profecti haud in dubia spe erant mature urbis hostium potiundae, cum ab Sidicinis deditio prius ad Romanos coepta fieri est. dein, postquam patres ut seram eam ultimaque tandem necessitate expressam aspernabantur, ad Latinos iam sua sponte in arma motos facta est. ne Campani quidem—adeo iniuriae Samnitium quam beneficii Romanorum memoria praesentior erat—his se armis abstinuere. ex his tot populis unus ingens exercitus duce Latino fines Samnitium ingressus plus populationibus quam proeliis cladium fecit; et quamquam superiores cer
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ cesa hostium corpora. tum incastris in-¬
uenta ẽ. Ea luȩ: matri dare se consul dixit.
finesq hostium usq ad horam maritimam
ẽ. deppłatus. Alt̾i consuli emilio ĩgresso sa¬
bellum agrum ñ castra samnitium. ñ legi-¬
onesusquam opposite ferro igniq uastan¬
tem agros legati samnitiũ pacemorantes:
adeunt. Aquo reiecti ad senatum potesta¬
te facta dicendipositis ferocib animis pa¬
cem sͥ ab romanis belliq ius adũsꝰ sidici¬
nos petierunt. Que se eo iustiꝰ pet̾e quod ⁊ ĩ
ut campani uenissent. ⁊ adu̾sus sidicinos
amicos qui nec ut samnites in pace amicitiã.
nec ut campani auxilium in bello petissẽt.
nec in fide .p.R. nec inditione eẽnt. Cũ de
postulatis samnitium .t. emiliꝰ. p̃torsena¬
tum consuluiss: reddendumq his fedꝰ
patres censuissent. pretor. samnitib res¬
pondit. Nec quo minꝰ ꝑpetua cum eis ami
qͣm ip̃os belli culpa sua contrati tedium

Expanded text:
inter caesa hostium corpora tum in castris ininter caesa hostium corpora tum in castris inuenta est. ea Luae Matri dare se consul dixit finesque hostium usque ad oram maritimam est depopulatus. alteri consuli Aemilio ingresso Sabellum agrum non castra Samnitium, non legiones usquam oppositae; ferro ignique uastantem agros legati Samnitium pacem orantes adeunt. a quo reiecti ad senatum, potestate facta dicendi, positis ferocibus animis pacem sibi ab Romanis bellique ius aduersus Sidicinos petierunt: quae se eo iustius petere, quod etut Campani, uenissent, et aduersus Sidicinos omani nunquam amicos, qui nec ut Samnites in pace amicitiam nec ut Campani auxilium in bello petissent, nec in fide populi Romani nec in dicione essent. cum de postulatis Samnitium T. Aemilius praetor senatum consuluisset reddendumque iis foedus patres censuissent, praetor Samnitibus respondit nec, quo minus perpetua cum eis amicquoniam ipsos belli culpa sua contracti taedium
Abbreviated transcription (Latin):
AM coñs. erant .c. plau tuis .ii. titꝰ emilius
mamercꝰ. cum secini norbaniq romam nun-¬
tii defectionis priuernatium cum querimo-¬
niis accepte cladis uenerunt. Uolscoꝵ item
ex̃citum duce antiatippło consedisse ad satri-¬
cum adlatum ẽ. Utrumq bellum plautio sor-¬
te euenit. Priꝰ ad priuernum ꝓfectus extimplo
atie conflxit. haud magno certamine deuic¬
ci hostes oppidum captum redditumq pri-¬
uernatib presidio ualidomposito: agri par-¬
tes duȩ adẽpte. Inde uictor exercitus satricũ
contra antiatis ductus. Ibi magna utrimq
cede atrox p̃lium fuit. Et cum tempestas eos
neutro inclinata spe dimicantes diremiss:
Romani nichil eocertamine tam ambiguo
fessimn posterum diem p̃lium parant uol¬
scis recensentib. quos uiros in acie amisissẽt.
haud quaquamidem animꝰ aditerandum
ꝑiculum fuit. Nocte ꝓuictis antiũ agni¬
ne trepidos santiis ac parte impedim̃toꝵ
relicta abierunt. Armorum magna uscũ

Expanded text:
am consules erant C. Plautius iterum L. Aemilius Mamercus , cum Setini Norbanique Romam nuntii defectionis Priuernatium cum querimoniis acceptae cladis uenerunt. Uolscorum item exercitum duce Antiati populo consedisse ad Satricum allatum est. utrumque bellum Plautio sorte euenit. prius ad Priuernum profectus extemplo acie conflixit; haud magno certamine deuicti hostes; oppidum captum redditumque Priuernatibus praesidio ualido imposito; agri partes duae ademptae. inde uictor exercitus Satricum contra Antiates ductus. ibi magna utrimque caede atrox proelium fuit; et cum tempestas eos neutro inclinata spe dimicantes diremisset, Romani nihil eo certamine tam ambiguo fessi in posterum diem proelium parant. Uolscis recensentibus quos uiros in acie amisissent haudquaquam idem animus ad iterandum periculum fuit; nocte pro uictis Antium agmine trepido sauciis ac parte impedimentorum relicta abierunt. armorum magna uis cum
Abbreviated transcription (Latin):
qua repeto. fffrica eadem ista.⁊ .m. attiluiᷤ
insignem utriusq fortune exemplũ nob̃.
docum̃to sint tͥ .p. cornelrcum exalto asfri¬
cam conspexis: ludus ⁊ iocus fuisse hispanie
tue uidebunt᷑. Quid eñĩ simile: Paccato ma
ri ꝑ oram italie gallieq uectus emporiis in
urbem socioꝵ tlassem ad appulisti. expositos
p̃sidia romana circa hib̃m exercitus patris
patruiq tui post amissos imꝑatores feroc¬
ores: ⁊ calamitate ipsa dux tumultuariu̾
quidẽ ille .I. martuis.⁊ militaris suffragio
ad tempus lectus. Ceterum si nobilitas acii¬
stihonores adhornarent᷑ cdaris imꝑatorib
qualibet artebelli pars oppugnata ꝑ sum¬
mum ocium carthago. nullo trium pu¬
nicoꝵ exertituũ sotio defendente. cetera¬
neq eleuo. nullo tam̃ mͦ affrico bello cõ¬
ꝑanda: ubi ñ portus ullus classi nr̃e aꝑtuᷤ
ñ ager pacatus. ñ ciuitas socia ñ rex ami

Expanded text:
qua repeto. Africa eadem ista et M. Atilius , qua repeto. Africa eadem ista et M. Atilius , insigne utriusque fortunae exemplum, nobis documento sint. ne tibi, P. Corneli , cum ex alto Africam conspexeris, ludus et iocus fuisse Hispaniae tuae uidebuntur. quid enim simile? pacato mari praeter oram Italiae Galliaeque uectus Emporias in urbem sociorum classem adpulisti; expositos praesidia Romana; circa Hiberum exercitus patris patruique tui post amissos imperatores ferociores calamitate ipsa facti, et dux tumultuarius quidem ille L. Marcius et militari suffragio ad tempus lectus, ceterum si nobilitas ac iusti honores adornarent, claris imperatoribus qualibet arte belli par; oppugnata per summum otium Carthago nullo trium Punicorum exercituum socios defendente; cetera—neque ea eleuo—nullo tamen modo Africo bello comparanda, ubi non portus ullus classi nostrae apertus, non ager pacatus, non ciuitas socia, non rex ami
Abbreviated transcription (Latin):
tum uideat᷑ quem fallit: p. licinius. inita¬
lia .p. scipio bellum in affrica geret. Quid
siquod omnes dei om̃ aũtant: ⁊ dicere etiã
reformidat animꝰ. s que accidunt accidere
possunt: ⁊ uictor hannibal ire ad urbem
ꝑget. tum demũ te consulem ex affrica. sic̃
ꝗ fuluum acapua arcessemꝰ Quid quod
in affrica qͦ mars cõmunis belli erit: Domu
tͥ tua pat̾ patriuuisq intra. xixdies cum
exertitib cesi docum̃to sint. ubiꝑ aliquot
annos maximis reb terra mariq gerendiᷤˢ.
amplissimũ nom̃ apud exteras gentes ppłi
si reges imꝑatoresq temere in hostium ter¬
ram transgrensos. cum maximis cladib suis
exercituum q suoꝵ enumerare uelim athe.¬
nienses prudentissima ciuitas. bello domi
relicto. auctore eque inpigro ac nobili iuiue¬
ne magna classe in siciliam tͣnͣsmissa una
pugna nauali florentem. rem . p. suam in
ppetuum asflixerunt. Ext̾na ⁊ minis anti.¬

Expanded text:
tum adeatur quem fallit? P. Licinius in Itatum adeatur quem fallit? P. Licinius in Italia, P. Scipio bellum in Africa geret. quid? si—quod omnes di omen auertant et dicere etiam reformidat animus, sed quae acciderunt accidere possunt—uictor Hannibal ire ad urbem perget, tum demum te consulem ex Africa, sicut Q. Fuluium a Capua, arcessemus? quid? quod in Africa quoque Mars communis belli erit? domus tibi tua, pater patruusque intra triginta dies cum exercitibus caesi documento sint, ubi per aliquot annos maximis rebus terra marique gerendis amplissimum nomen apud exteras gentes populsi reges imperatoresque temere in hostium terram transgressos cum maximis cladibus suis exercituumque suorum enumerare uelim. Athenienses, prudentissima ciuitas, bello domi relicto, auctore aeque impigro ac nobili iuuene, magna classe in Siciliam tramissa, una pugna nauali florentem rem publicam suam in perpetuum adflixerunt. 'externa et nimis anti