comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& in illis erat confusa criminum filua: adpenam quorundam potentiorum
designata sunt nomina. Unde ne longum faciam tociꝰ actionem concilii sub¬
nectam quedam incis strmomib ꝑtompendio breuia ns.
ta sant. Q Peccliã catholica sit infidecasta liba ab omni seruitute. Ete oi uel ab bes
liel aliquis detleio aliqͣm cccłiasticam dignitatem de manu pͥncipum ule qrules
Laicorum non accipiant. Qd elerici induab coclus ues ciuitatib p̃bendas qr hilbe¬
tur uel uendant᷑. Qđ nullus cuiuslib⁊ sacri ordinis carnali conmercio ittat. Qx
eis quiignorances canonum phibitionem canonias emerunt ignoseat᷑. ad esqͥ
saienter emptas a se uel aparentib suis possederunt. auferant᷑. Qđ̃ nemo lalo¬
rum a capite ieiunii. nemo clericorum aquinqͣgesima usq in pascha carues ho¬
medat:. Qđ omni tempore pͥmum ieunium. ini. tempora pͥma eb domadaa du¬

Expanded text:
 et illis erat confusa criminum sylva, ad poenam quorundam potentiorum  et illis erat confusa criminum sylva, ad poenam quorundam potentiorum designata sunt nomina. Unde, ne longum faciam, totius actionem concilii subnectam; quaedam meis sermonibus pro compendio brevians. Dta sunt. Quod ecclesia catholica sit in fide, casta, libera ab omni servitute; ut episcopi, vel abbates, vel aliquis de clero, aliquam ecclesiasticam dignitatem de manu principum vel quorumlibet laicorum non accipiant. Quod clerici in duabus ecclesiis vel civitatibus praebendas non habentur vel vendantur. Quod nullus cujuslibet sacri ordinis carnali commercio utatur. Quod eis qui, ignorantes canonum prohibitionem, canonicas emerunt, ignoscatur. Quod eis, qui scienter emptas a se vel a parentibus suis possederunt, auferantur. Quod nemo laicorum a capite jejunii, nemo clericorum a Quadragesima usque in Pascha, carnes comedat. 525 Quod omni tempore primum jejunium quatuor temporum prima hebdomada Quadra
Abbreviated transcription (Latin):
miti filio delegauerat. Ueruntamen q̃ cunq transeundi fuerit occasio: magno
& illustri aduentus eius fuit emolument xp̃ianis. Coactum gͦ est apud clarũ
montem concilium: que clarissima est ur̃bs aruernorum. Numerus ep̃orum &
pace tractatus plixe habitꝰ. Nam p̃t̾ flagitia quib singuli licent̾ incubabant:
ad hec calamit̾atis onnes cisalpini deuenerant ut nullis uel mimmis causisex¬
tantib quisq alium caperet. nec insi magno redemptum abire sineret. Pret̾ea
simonicus anguis ita lubricum caput erexerat: ita uenenato fetu mortiferi ger¬
minis oua uaporauerat ut totus orbis sibilo infectus. eccłiasticos honores cor¬
rumperet. Tuncenim non dicam ep̃i ad eccłias s necquislib ad quoscunq or¬
dines. nisi ꝑpecunias aspirabat. Iunc legittimis uxorib ex lusis multi contͣ¬
hebant diuortium: alienum expugnantes matrimonium. Quare qura inhis¬

Expanded text:
miti filio delegaverat. Veruntamen, quaecunque transeundi fuerit occasio, magno miti filio delegaverat. Veruntamen, quaecunque transeundi fuerit occasio, magno et illustri adventus ejus fuit emolumento Christianis. Coactum ergo est apud Clarum Montem concilium, quae clarissima est urbs Arvernorum; numerus episcoporupace, tractatus prolixe habitus. Nam praeter flagitia quibus singuli licenter incubabant, ad haec calamitatis omnes Cisalpini devenerant, ut nullis vel minimis causis extantibus quisque alium caperet, nec nisi magno redemptum abire sineret. Praeterea symonicus anguis ita lubricum caput erexerat, ita venenato foetu mortiferi germinis ova vaporaverat, ut totus orbis lethali sibilo infectus ecclesiasticos honores corrumperet. Tum enim non dicam episcopi ad 524 ecclesias, sed nec quislibet ad quoscunque ordines, nisi per pecunias aspirabat. Tunc, legitimis uxoribus exclusis, multi contrahebant divortium, alienum expugnantes matrimonium; quare, quia in his
Abbreviated transcription (Latin):
enarrandͥa feruentiore opus est sp̃u: ut consummem efficacit᷑. qđ incipio tamhi¬
lariter: Appellata igit᷑ in auxilium ut mos est diuinitate: tale aucupabor exordiũ.
b uenit ingallias. Aduentus causa ferebat᷑ ꝑspicua: qđ uiolentia guib̾ti roma
extrusus citra montanas ad sui reuerentiam sollicitaret eccł̃ias Illud repositius ꝓ¬¬
positum non ita uulgabat᷑ qđ beamundi consilio pene totam europam masia¬
ticam expeditiõnem moueret ut intanto tumultu omnium ꝓnuntiarum fa-¬
cile oberatis auxiliarib & urbanus romam & boamundꝰ illiricum & macedo¬
mam ꝑuaderent. Nam eas terras & quicqͥd p̃terea adirachio usq inthessaloni¬
cam ꝓtendit᷑: guischardꝰ pater suꝑ alexium ad quisierat. Iecuro illas beamundꝰ
uiri suo competere clamitabat: in obs hereditatis appule. qͣm genitor rogero co-¬

Expanded text:
enarranda ferventiore opus est spiritu, ut consummem efficaciter quod incipio tam hienarranda ferventiore opus est spiritu, ut consummem efficaciter quod incipio tam hilariter. Appellata igitur in auxilium, ut mos est, Divinitate, tale aucupabor exordium.bus venit in Gallias: adventus causa ferebatur perspicua, quod, violentia Guiberti Roma extrusus, citramontanas ad sui reverentiam sollicitaret ecclesias. Illud repositius propositum non ita vulgabatur, quod Boamundi consilio pene totam Europam in Asiaticam expeditionem moveret; ut, in tanto tumultu omnium provinciarum facile obaeratis auxiliaribus, et Urbanus Romam, et Boamundus Illyricum et Macedoniam, pervaderent: nam eas terras, et quidquid praeterea a Dirachio usque in Tessalonicam protenditur, Guiscardus pater super Alexium acquisierat, iccirco illas Boamundus juri suo competere clamitabat; inops haereditatis Appulae, quam genitor Rogero co
Abbreviated transcription (Latin):
expͭ osuit: ut eam p̃sentib monstrasse digito futurorũq uideat᷑ subiecisse oculo. felix
lingua que tot seis seruierit. felrx pectus q tot uocales melodias emiserit: p̃sertim
cum ineius conũsatione certaret hostas doctrine. Ueruntamen cum quia deqͥb dam
ep̃is parum laudanda hucusq contexui: aliqͦs alterius modi disparisq uite s con¬
temporaneos introducam ep̃os: ne ttauideatur nr̃m obtorpuisse scl̃m. qđ non ali-¬
quem ꝓdicat sc̃m. S hanc sponsionem sequenti libro pͦ enarrata gesta henrici
regis cui placuerit exꝑietur.
Allegans. Pinde se sicut occasio ingesserit de situ & diuitiis constantine pole-¬
os antiochie ierłm. ex scͥptis maiorum de florata subcexam: ut qui ea ignorat: &
hec forte inuenerit: in ꝑmptu habeat quȩ aliis cognoscenda ipse ꝓponat. S adħ

Expanded text:
expolivit, ut eam praesentibus monstrasse digito, futurorumque videatur subjecisse oculo. Felix expolivit, ut eam praesentibus monstrasse digito, futurorumque videatur subjecisse oculo. Felix lingua quae tot sanctis servierit, felix pectus quod tot vocales melodias emiserit, praesertim cum in ejus conversatione certaret honestas doctrinae! Veruntamen quia de quibusdam episcopis parum laudanda huc usque contexui, aliquos alterius modi disparisque vitae, sed contemporaneos, introducam episcopos; ne ita videatur nostrum obtorpuisse seculum, quod non aliquem producat sanctum. Sed hanc sponsionem sequenti libro, post enarrata gesta Henrici regis, cui placuerit experieturallegans. Proinde, sicut se occasio ingesserit, de situ et divitiis Constantinopoleos, Antiochiae, Ierusalem, ex scriptis majorum deflorata subtexam; ut qui ea ignorat, et haec forte invenerit, in promptu habeat quae aliis cognoscenda ipse proponat: sed ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
edicttur pontifices insuis sedib sepeliri debere: non apua cestram sea apud ao¬
uentieam se tumulatum iri p̃cepit: sua opinione relinq̃ns successurs non in¬
debitum calumpniandi s qͣsi ius legittimum uindicandi.
ic occasio temporum willelmi translationem augustini p̃cellentissimi an-¬
glorum apl̃i cum sociis suis exponianimaret: nisi ꝑitissimi gocelimi p̃cur¬
pisset ingenium. Gocelini qui monachꝰ de scõ bertino cum hermanno ep̃o sales¬
& abbias ꝑlustrans tempore p̃clare scientie multis locis monim̃ta dedit: in
laudib scorum anglie nulli pꝰ bedam ĩcaͥs musice porto palinam pͥ osbnum
adeptꝰ Demq innumcras scõrumuitas recentium stilo extulit: ueterum uł hostilitate a¬
misfas: uel informit̾ deditas. comptius renouauit. huius qͦ translationis seriem ita:

Expanded text:
edicitur pontifices in suis sedibus sepeliri debere, non apud Cestram, sed apud Coedicitur pontifices in suis sedibus sepeliri debere, non apud Cestram, sed apud Coventreiam se tumulatum iri praecepit; sua opinione relinquens successuris non indebitum calumniandi, sed quasi jus legitimum vindicandi. § 342. Hic occasio temporum Willelmi translationem Augustini praecellentissimi Anglorum apostoli cum sociis suis exponi animaret, nisi peritissimi Goscelini praecurrisset ingenium; Goscelini, qui, monachus de sancto Bertino, cum Heremanno episcopo Salesepiscopatus et abbatias perlustrans tempore, praeclarae scientiae multis locis monumenta dedit, in laudibus sanctorum Angliae nulli post Bedam secundus. Musicae porro palmam post Osbernum adeptus. Denique innumeras 522 sanctorum vitas recentium stylo extulit; veterum vel hostilitate amissas, vel informiter editas, comptius renovavit. Hujus quoque translationis seriem ita
Abbreviated transcription (Latin):
dat in cestensi diocesi cenobium couentreia nomine. qdđ comes magniti¬
cenicissimꝰ lefricus ut sup fatis sum: cuminore godefa constituciat ian¬
to auri &e argenti specfaculo. ut ipsi parietes eccłie augusti uidentur ches aum¬
de adatonis manum suppleret unde pape occupationes falleret. undre aiuidita iro¬
manorum imepet. Pluresq ibi annos moratus: nichil ꝓbitatis ex hibuit. a adeo
reta runam minicantia nunqͣm piculo exemit : adeo satras opes euia ades
peculatus crimen incurrit: repecundarum reus futurus ep̃s sicet acusator pa¬
ratus. Monachos miserabili stipe cibans. nec ad regularis ordinis amorem cuu.¬
uir a cendere. nec nisi ad popularem litt̾aturam passus est aspirare: ne uel cibo¬
rum affiuentia delicatos uel regule rigor & scientie uigor. cont se facetel atos
Aepresti igicur uictu & triuiali litt̾a contenti: satis habebant. si uel saltim qe¬
ti uiuere possent. Quin etiam moriturus parui fauens scita canonum quib

Expanded text:
at in Cestrensi dioecesi coenobium Coventreia nomine, quod comes magnificentissimus Lefricus, ut supra fatus sum, cum uxore Godiva, constituerat; tanto auri et argenti spectaculo, ut ipsi parietes ecclesiae angusti viderentur thesaurde datoris manum suppleret, unde papae occupationes 521 falleret, unde aviditati Romanorum irreperet; pluresque ibi annos moratus nihil probitatis exhibuit. Adeo tecta ruinam minitantia nunquam periculo exemit, adeo sacras opes dilapidans peculatus crimen incurrit, repetundarum reus futurus episcopus; si esset, accusator paratus. Monachos miserabili stipe cibans, nec ad regularis ordinis amorem curavit accendere, nec nisi ad popularem literaturam passus est aspirare; ne vel ciborum affluentia delicatos, vel regulae rigor et scientiae vigor contra se faceret elatos. Agresti igitur victu et triviali littera contenti, satis habebant si vel saltem quieti vivere possent. Quin etiam moriturus, parvi faciens scita canonum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
feui conscientia. Quinetiam laudabilis abb̃ii clementia : cum uel uullt
ues uelle sesimulat aliquid de uigo regłe infiectere: illi contͣ nttantur
Hon multum suꝑ ee uite sue dicentis. nec tam diu sc uiccuns qͣmurxere.
rears tequraturos in pposito & successuris futuros exemplo quisi feri
fuerit  peccabunt: en ꝓfecto fiet ꝓ humana debilitate cilius ꝑpetua
der est ut nicbil maximis laborib partum diu possit consistere. Sy ucosa
qu ede nlis dicta sunt uel dici possunt: insummam conferam: funtho¬
Sue emonachi eestellense somnium monachorum exercitium studiotorã

Expanded text:
frui conscientia. Quin etiam laudabilis abbatis clementia cum vel vult, frui conscientia. Quin etiam laudabilis abbatis clementia cum vel vult, vel velle se simulat, aliquid de jugo regulae inflectere, illi contra nituntur: 517 non multum superesse vitae suae dicentes, nec tam diu se victuros quam vixere: sperare se duraturos in proposito, et successuris futuros exemplo, qui si flexi fuerint peccabunt. Et profecto fiet pro humana debilitate; cujus perpetua lex est, ut nihil maximis laboribus partum diu possit consistere. Sed ut omnia quae de illis dicta sunt, vel dici possunt, in summam conferam, sunt hodie monachi Cistellenses omnium monachorum exercitium, studiosorum
Abbreviated transcription (Latin):
si at̃a in egenos &e monasteriorum edificationem confestim disptit. E steram
stupham marsupium omnium egentium publicum erarium. Abstinentie
ilius eft inditium: qđ nichil ibi sicut incet̾is cenobiis uideas fulgurarrequ¬
ro remidere gemma. micare argento. Nam ut gentilisait. in sco qͥd facit
durumi: i osin sacratis uasis parum putamꝰ actum nisi crassi crustamme¬
talli obumbret honor lapidum uel topatiorum flauma uel ametistoruĩ
mola uel smaragdorum lix herbida. nisitunice sacerdotales auro ludat
nisi multi colorib parietes picturis renideant. & solem ad lacunar sollati¬
dent. dt uero illiea que pͥma mortales falso estimant. in scđis hñtes om¬
ne studium inornandis morib ponunt. magisq amant splendidas m̃ tes
qͥm auratasuestes. scientes qd̃ benefaccorum retributio optima. est munda

Expanded text:
sis, caetera in egenos et monasteriorum aedificationem confestim dispertit. Est enim sis, caetera in egenos et monasteriorum aedificationem confestim dispertit. Est enim Stephani marsupium omnium egentium publicum aerarium. Abstinentiae illius est indicium, quod nihil ibi, sicut in caeteris coenobiis, videas fulgurare auro, renidere gemma, micare argento; nam, ut Gentilis ait, « in sancto quid facit aurum? » Nos in sacratis vasis parum putamus actum nisi crassi crustam metalli obumbret honor lapidum, vel topaziorum flamma, vel ametistorum viola, vel smaragdorum lux herbida; nisi tunicae sacerdotales auro ludant; nisi multicoloribus parietes picturis renideant, et solem ad lacunar sollicitent. At vero illi, ea quae prima mortales falso aestimant in secundis habentes, omne studium in ornandis moribus ponunt, magisque amant splendidas mentes quam auratas vestes; scientes quod benefactorum retributio optima est, munda
Abbreviated transcription (Latin):
ex siris pͥorem stepħm constituunt. Nec ille in uita moratus plus octennio supp̃¬
mo felicit̾ conuentus est arbitrio. Tum haut dubie nutu diuno stephanꝰ ab¬
sens etim inabbem eligitur. dirx olim facti tocius speciale & in signe nr̃or
dierum decus. Cuiis qͥnti sit meritum testantur abbatie.xui. iam ꝑeum facte
incelum dirigit: nichil infra ꝓceptum faciens. Sermone comis. facie iocun¬
dus. animo semꝑ in dño letus. Hinc palam p̃clari uultꝰ gaudium. hinc csam
illud desuꝑ ueniens irriguum: quia incolatum istũ fastidiens patriam con¬
tinuo amore desideret. P hec fauorabilis cunctis habetur: quia ds amorẽ umi
quem diligit in animos hominum dignant᷑ refudit. Quo crrabeatum se
computat terre ilius indigena: quisquis ꝑ illius manum pecunias suas tũs¬
mittit aderem. Plura qͥdem ille accipit: s paucis insuos suorumq usus expen¬

Expanded text:
ex suis, priorem Stephanum constituunt. Nec ille in vita moratus plus octennio, supreex suis, priorem Stephanum constituunt. Nec ille in vita moratus plus octennio, supremo feliciter conventus est arbitrio. Tum, haud dubie nutu divino, Stephanus absens etiam in abbatem eligitur, dux olim facti totius, speciale et insigne nostrorum dierum decus; cujus quanti sit meritum testantur abbatiae sexdecim 516 jam pein coelum dirigit, nihil infra praeceptum faciens: sermone comis, facie jocundus, animo semper in Domino laetus. Hinc palam praeclari vultus gaudium, hinc clam, illud desuper veniens irriguum; quia, incolatum istum fastidiens, patriam continuo amore desideret. Per haec favorabilis cunctis habetur, quia Deus amorem viri quem diligit in animos hominum dignanter refudit. Quocirca beatum se computat terrae illius indigena quisquis per illius manum pecunias suas transmittit ad Deum. Plura quidem ille accipit; sed, paucis in suos suorumque usus expen
Abbreviated transcription (Latin):
entes p̃ter uigiliam ꝓdefunctis. Cantus ⁊ himnos ambrosianos qͣntum exme¬
diolano addiscere potuerunt freq̃ntant indiuinis officiis. hospitũ ⁊ infirmo¬
rum curam habentes: importabiles corꝑibꝰ suis panimarũ remedio commini¬
scuntur cruces.
ec abbas ille pͥmo ingenti impetu & ipse faciebat. & alios compellebat.
S temꝑis intercessũ penituit homo delicate nutritꝰ. & egre ferens tam di¬
utinam ciborum parsimoniam. Cuius uoluntatem monachi apud molesmũ
residui cognoscentes uerbis quib dam incertum an & epłis. ꝑobedientiam
pape astuqͣdam admonast̾ium retrahunt uolentem cogentes. Quasi enim
de fatigatus inꝓbitate supplicum augustos parietes reliquit pauꝑum an¬
gustiorem repetens thronum.Secuti eum ex cistellis omnes qui cum eo ue¬
nerant: p̃ter octo. Illi pauci numero. s multi mito abbatẽ albericũ q̃ ndã¬

Expanded text:
entes, praeter vigiliam pro defunctis. Cantus et hymnos Ambrosianos, quantum ex Meentes, praeter vigiliam pro defunctis. Cantus et hymnos Ambrosianos, quantum ex Mediolano addiscere potuerunt, frequentant in divinis officiis. Hospitum et infirmorum curam habentes, importabiles corporibus suis pro animarum remedio comminiscuntur cruces. § 337. Haec abbas ille primo ingenti impetu et ipse faciebat et alios compellebat; sed temporis intercessu poenituit homo delicate nutritus, et aegre ferens tam diutinam ciborum parcimoniam. Cujus voluntatem monachi apud Molesmum residui cognoscentes, verbis quibusdam incertum an et epistolis, per obedientiam papae astu quodam ad monasterium retrahunt, volentem cogentes. Quasi enim diffatigatus improbitate supplicum, angustos parietes reliquit pauperum, augustiorem repetens thronum. Secuti eum ex Cistellis omnes qui cum eo venerant, praeter octo. Illi pauci numero, sed multi merito, abbatem Albericum quenda
Abbreviated transcription (Latin):
cerna consumant. Nullus ex horis diurnis. nullus ex completorio unqͣm de ẽ.
p̃ter infirmos. Cellarariꝰ & hospitariꝰ pͦ auditum completorium seruiunt hos¬
pitib: summo tamen studio seruantes silentium. abb̃s nichil sibi nisi qͦd
aliis licere ꝑmittit: ubiq p̃sens. ubiq gregis sui curam urcum ferens. So¬
lummꝰ edentib non adest. quia mensa cius cum ꝑegrinis & pauꝑib ẽ sẽꝑ.
Nichilominꝰ ubitunq fic u̾borum & obsoniorum abstemius quia nec ipsi
nec aluis unqͣm nisi duo fercula apponunt᷑ sagimen & carnes nunqͣm nisi
infirmis. Ab rorsꝰ septẽbris usq ad pascha. nulliꝰ festiuitatis contuitu p̾ter
dics dnĩcos nisi semel indie ieiunium soluunt. Nunqͣm claustrum nisicau¬
sa oꝑandi egrediuntur nec ibi necusqͣm nisi abb̃i aut priori muicem colloq̃n¬
tes. horas canonicas indefesse continuant. nulla appendentia. extͥnsecus ad ta-¬

Expanded text:
cerna consummant. Nullus ex horis diurnis, nullus ex completorio unquam deest, cerna consummant. Nullus ex horis diurnis, nullus ex completorio unquam deest, praeter infirmos: cellararius et hospitarius post auditum completorium serviunt hospitibus, summo tamen studio servantes silentium. Abbas nihil sibi, nisi quod aliis, licere permittit; ubique praesens, ubique gregis sui curam circumferens: solummodo edentibus non adest, quia mensa ejus cum peregrinis et pauperibus est semper. Nihilominus, ubicunque sit, verborum et obsoniorum abstemius; quia nec ipsi nec aliis unquam nisi duo fercula apponuntur, sagimen et carnes nunquam 515 nisi infirmis. Ab idibus Septembris usque ad Pascha nullius festivitatis contuitu, praeter dies Dominicos, nisi semel in die jejunium solvunt. Nunquam claustrum nisi causa operandi egrediuntur; nec ibi, nec usquam, nisi abbati aut priori invicem colloquentes. Horas canonicas indefesse continuant, nulla appenditia extrinsecus adjici
Abbreviated transcription (Latin):
immerito estimetur. Ibi fuffragio archiep̃i iuennensis qui nunc apłicus est: me-¬
morabile & omni scło uenerabile opus ceptarunt.
H plura certe uidentur asꝑa: s hecp̃cipue. Nichil pelliciũ aut lineum
uestiunt: nec illud qđ subtilit̾ texitur laneum. qđ nos staminiũ uoca-¬
mus. Nunqͣm femoralia nisimitinere directi h̃nt: que reuertentes lota re-¬
stituunt. Duas tuncas cum cucullis hñtes hieme augmentum ñ assumunt.
s estate si uolunt leuamen accipiunt. Uestiti dormiunt & cincti. nec ullo tẽ-¬
pore pͦ matutinas adsectos redeunt: s ita horam matutinarum temꝑant ut
ance laudes lucescat. Ita regule incubantes. ut nec iota unum nec apicem
p̃tereundum putent: statim pͦ laudes pͥmam canunt. pͦ pͥmam moꝑa ho-¬
ris constitutis excunt. Quicqͥd faciendum uel cantandum ⁊ dic sine aliena lu-¬

Expanded text:
immerito aestimetur. Ibi suffragio archiepiscopi Viennensis, qui nunc apostolicus est, meimmerito aestimetur. Ibi suffragio archiepiscopi Viennensis, qui nunc apostolicus est, memorabile et omni seculo venerabile opus coeptarunt. § 336. Et plura certe videntur aspera, sed haec praecipue: nihil pelliceum aut lineum vestiunt, nec illud quod subtiliter texitur laneum, quod nos staminium vocamus; nunquam femoralia, nisi in itinere directi, habent, quae revertentes lota restituunt. Duas tunicas cum cucullis habentes, hyeme augmentum non assumunt; sed aestate, si volunt, levamen accipiunt. Vestiti dormiunt et cincti, nec ullo tempore post matutinas ad lectos redeunt: sed ita horam matutinarum temperant, ut ante laudes lucescat; ita regulae incubantes, ut nec iota unum nec apicem praetereundum putent. Statim post laudes primam canunt, post primam in opera horis constitutis exeunt; quicquid faciendum vel cantandum est die sine aliena lu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑsedendum suꝑfluns solam̃ medullam regule uestigandam. Ita duo frs elec̃-¬
ti unquib s̃cientia litt̾arum cum religione q̃hrarent qui uicaria collatione
auctoris regule uoluntatem inquirerent inquisitam aliis ꝓponerent. Abb̃s
sedulo agere: ut totus comientus assentiretur:S quia difficile amentib ho¬
minum auellitur: qđ exantiquo insederit: quia minti expuune qd̃ pͥma sa¬
liua combibint: pene om̃s suscipere recusarunt res nouas. q̃s antiq̃s. So
lixxii. inquib bardingꝰ qui &e steph̃s sc̃a obstinatione ꝑuicates cũ abbe
suo cenobium derelinquunt: ꝓnuntiantes non posse regle puritatem custo-¬
diri: in loco ubi & opum congeries ⁊ciborum indigeries etram reluctantem
animum offocarent. Igitur cistellas uenere locum prius saltuosum.ñc ita
frequenti religione monachorum ꝑspicuum. ut diuinitatis ipsius conscius ñ

Expanded text:
supersedendum superfluis, solam medullam regulae vestigandam. Ita duo fratres elecsupersedendum superfluis, solam medullam regulae vestigandam. Ita duo fratres electi, in quibus scientia literarum cum religione quadraret, qui, vicaria collatione, auctoris regulae voluntatem inquirerent, inquisitam aliis proponerent. Abbas sedulo agere ut totus conventus assentiretur: sed quia difficile a mentibus hominum avellitur quod ex antiquo insederit, quia inviti expuunt quod prima saliva combiberint, pene omnes suscipere recusarunt res novas, quia anin quibus Hardingus, qui et Stephanus, sancta obstinatione pervicaces, cum abbate suo coenobium derelinquunt; pronunciantes non posse regulae puritatem custodiri in loco ubi et opum congeries et ciborum indigeries etiam reluctantem animum offocarent. Igitur Cistellas venere, locum 514 prius saltuosum, nunc ita frequenti religione monachorum perspicuum, ut Divinitatis ipsius conscius non
Abbreviated transcription (Latin):
sine ratione creauerit & recreauerit. qui ficri potest ut credam scõs patres seqͣces sel
di quicqͣm pret̾ rationem edicere qͣsi soli auctoritati fidem debcamꝰ alshibere: Ita¬
⁊ illorum que ꝓ cucditis aut rationem aut auctoritatem afferte. Qͣnuis non mul¬
tum debeat crẽdi si quid humane rationis possit allegari: qđ equipollentib ar¬
grmentis ualeat eneruari. Qua ꝑpt̾ exregula que ratione & auicoritate nnra:
at pote ominum iustorum sp̃u dictata est: datt exempla. Qđ̃ si non potestis fru¬
stra pfitemini illius p̃rogatiuam: cuius contẽpnitis sequi doctrinam.
nusmodi sententia abuno ut fit serpens inalios. merito mouit corda dm̃ ti¬
mendum: ne forte inuacuum currerent. Ant cucurrissent. freqntib g̾ capi¬
tubis disputatio agitata hunc fineg̃n habuit. ut ipse abbas sententiam ꝓbaret

Expanded text:
nihil sine ratione creaverit, et recreaverit; qui fieri potest ut credam 513 sanctos patres, sequaces scilicet nihil sine ratione creaverit, et recreaverit; qui fieri potest ut credam 513 sanctos patres, sequaces scilicet Dei, quicquam praeter rationem edicere, quasi soli auctoritati fidem debeamus adhibere? Itaque illorum, quae procuditis, aut rationem aut auctoritatem afferte. Quamvis non multum debeat credi, si quid humanae rationis possit allegari, quod aequipollentibus argumentis valeat enervari. Quapropter ex regula quae ratione et auctoritate nixa, utpote omnium justorum spiritu dictata est, date exempla; quod si non potestis, frustra profitemini illius praerogativam cujus contemnitis sequi doctrinam. » § 335. Hujusmodi sententia, ab uno, ut fit, serpens in alios, merito movit corda Deum timentium ne forte in vacuum currerent aut cucurrissent. Frequentibus ergo capitulis disputatio agitata hunc finem habuit, ut ipse abbas sententiam probaret,
Abbreviated transcription (Latin):
abiecit. Et pͥma qͥdem elementa regule olim uise facile recognouit. Cum uei
alia ꝓponerentur obseruanda que ne inregula leg̾at. nec usqͣm uid̾at rationẽ
corum esflagitare cepit. modeste sane & ut monachum decet. Ratione inquiẽs
suppremꝰ rerum auctor om̃ia fecit ratione omnia regit. Rationcrotat᷑ poli
fabrica ratione ipsa etiam que dicunt᷑ errantia torquentia sidera. Ratione moue¬
tur elementa ratione & equilibritate debet nr̃a subsistere natura. S quia ꝑde
sidiam sepe aratione decidit leges quondam multe late nouissime ꝑbeatum
benedictum regula diuinitꝰ ꝓcessit: que fluxum nature add rationem reuoca¬
rec. Inqua & si habentur quedam quorum rationem penetrare non sufficio
auctoritati tam̃ adquiescendum censeo. Ratio enim & auc̾toritas diumoꝵ
scptorum quamuis difsonare uideant᷑ unum idemq sunt. Namq cum deus

Expanded text:
abjecit, et prima quidem elementa regulae olim visa facile recognovit; cum vero ei abjecit, et prima quidem elementa regulae olim visa facile recognovit; cum vero ei alia proponerentur observanda, quae nec in regula legerat nec usquam viderat, rationem eorum efflagitare coepit, modeste sane et ut monachum decet: « Ratione, » inquiens, « supremus rerum Auctor omnia fecit, ratione omnia regit; ratione rotatur poli fabrica, ratione ipsa etiam quae dicuntur errantia torquentur sidera, ratione moventur elementa; ratione et aequilibritate debet nostra subsistere natura. Sed quia per desidiam saepe a ratione decidit, leges quondam multae latae; novissime per beatum Benedictum regula divinitus processit quae fluxum naturae ad rationem revocaret; in qua etsi habentur quaedam quorum rationem penetrare non sufficio, auctoritate tamen acquiescendum censeo. Ratio enim et auctoritas divinorum scriptorum, quamvis dissonare videantur, unum idemque sunt: namque cum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmi eui tirocinium cucurrit. Qua ꝓpt̾ si non inuidi sumꝰ: eo illiꝰ bona cõ¬
pletimur gratiosius quo agnoscimꝰ ꝓpinquius. Simul & laudes eiꝰ attollẽ
michi est animus: quia ingenua mens est si bonum inalio ꝓbes qđ inte non ẽẽ suspi¬
res. Is fuit hardingꝰ nomine apud anglos non ita reconditis natalib ꝓereatus. a
puero scireburnie monachus.S cum adolescentem seculi uicica sollicitaret: pã¬
nos illos posus. primo scottiam mor franciam contendit. Ibi aliquot annis iite¬
ris lib̾alib exercitus diuni amoris stimulos accepit. Namq cum pueriles inep̃¬
tias robustior etas exeludet romam cum consorte studiorum clerico ꝓfectus est.
Nec illos continuatio & difficultasitin̾is & facultatum penuria unqͣm cohi¬
bere potuit qum cotidie totum psalt̾ium & euntes & redeuntes cantitarent: Pro¬
Namburgundiam regressus in molesmo nouo & magno monafterio crinem

Expanded text:
primi aevi tirocinium cucurrit. Quapropter, si non invidi sumus, eo illius bona comprimi aevi tirocinium cucurrit. Quapropter, si non invidi sumus, eo illius bona complectimur gratiosius quo agnoscimus propinquius; simul et laudes ejus attollere mihi est animus, quia ingenua mens est si bonum in alio probes quod in te non esse suspires. Is fuit Hardingus nomine apud Anglos, non ita reconditis natalibus procreatus. A puero Scireburniae monachus; sed cum adolescentem seculi urtica sollicitaret, pannos 512 illos perosus, primo Scotiam, mox Franciam contendit. Ibi aliquot annis literis liberalibus exercitus, divini amoris stimulos accepit: namque cum pueriles ineptias robustior aetas excluderet, Romam, cum consorte studiorum clerico, profectus est; nec illos continuatio et difficultas itineris, et facultatum penuria, unquam cohibere potuit quin quotidie totum psalterium et euntes et redeuntes cantitarent. Pronam Burgundiam regressus, in Molesmo, novo et magno monasterio, crinem
Abbreviated transcription (Latin):
substantias abradi sinebat non desidandus. Nullum suo tempore ẽcilium
fieri memini: in quo delictis eneruatis uigor eccłiasticus confirmaret᷑. Eccl̃a¬
sticos honores du anteqͣm daret delib̾abat siue ꝓcommodo siue ꝓtruti-¬
nando merito ut pote qui eo die quo excessit. tres ep̃atus & .xii. abbatias deso¬
latas pastorib inmanu sua teneret. Quin & accepta occasione qua int̾ sedis¬
siderent. urbanus in roma. Guibertus in rauenna. tributum romane sedi ne¬
gauit: ꝓmortamen inguib̃ti gr̃am. Qd fomes & incentiuum inter eum & an¬
selmum fuerat discordie: quo ille uir deo dilectus urbanum apłicum alt̾m
ꝓcessus & creditur & dicitur. Dequa hic loqui suscepti oꝑis non uidetur
esse contrarium. qđ ad anglie glam ꝑtineat. que talem uirum ꝓduxerit qͥ
huiusce religionis fuerit & auctor & mediator. Nr̃ ille: & nr̃a puer inpalest

Expanded text:
substantias abradi sinebat, non desiderandus. Nullum suo tempore concilium substantias abradi sinebat, non desiderandus. Nullum suo tempore concilium fieri memini, in quo, delictis enervatis, vigor ecclesiasticus confirmaretur. Ecclesiasticos honores diu antequam daret deliberabat, sive pro commodo sive pro trutinando merito; utpote qui, eo die quo 511 excessit, tres episcopatus et duodecim abbatias desolatas pastoribus in manu sua teneret. Quin et accepta occasione qua inter se dissiderent Urbanus in Roma, Gwibertus in Ravenna, tributum Romanae sedi negavit; pronior tamen in Gwiberti gratiam, quod fomes et incentivum inter eum et Anselmum fuerat discordiae quo ille vir Deo dilectus Urbanum apostolicum, alterum processus et creditur et dicitur. De qua hic loqui suscepti operis non videtur esse contrarium, quod ad Angliae gloriam pertineat, quae talem virum produxerit qui hujusce religionis fuerit et auctor et mediator. Noster ille, et nostra puer in palestra
Abbreviated transcription (Latin):
parco dicere ne uidear nugis credere: p̃sertim cum ꝓinstabilitate opis machi¬
na ruinam fecisse potuisset etiam si nunqͣm ipse ibi sepultꝰ fuiss. Obnt
anno dnĩce incarnationis millesimo centesimo regni.xiii.nonas auoꝰ.iiii.¬
uel uiolentiam fortune ab rumꝑe & clutari pocuiss facturus. Tanta uis
erat animi ut qͦdlib sibi regnum ꝓmittere auderet. Deniq ante ꝓximam
diem mortis interrogatꝰ ubi festum suum inuatali teneret: respondit. Pic¬
tauis. Qd comes pictauiensis ierosolimam ire gestiens: ei t̾ram suam ꝓ pecu-¬
nia inuadaturus dicebatur. Ita pat̾nis possessionib non contentꝰ: maioris¬
q glorie spe raptatus uidebitis incubabat honorib. ir sacrati ordinis hõib
ꝓdampno anime cuius salutem reuocare laborent maxime miserandus sti-¬
pendariis militib ꝓcopia donatiuorum mirandus: ꝓuincialib qđ eorum

Expanded text:
parco dicere, ne videar nugis credere; praesertim cum, pro instabilitate operis, machiparco dicere, ne videar nugis credere; praesertim cum, pro instabilitate operis, machina ruinam fecisse potuisset etiamsi nunquam ipse ibi sepultus fuisset. Obiit anno Dominicae incarnationis millesimo centesimo, regni tertio decivel violentiam fortunae abrumpere et eluctari potuisset facturus Tanta vis erat animi, ut quodlibet sibi regnum promittere auderet. Denique ante proximam diem mortis interrogatus ubi festum suum in natali teneret , respondit Pictavis, quod comes Pictavensis, lerosolymam ire gestiens, ei terram suam pro pecunia invadaturus dicebatur. Ita paternis possessionibus non contentus, majorisque gloriae spe raptatus, indebitis incubabat honoribus Vir sacrati ordinis hominibus pro damno animae, cujus salutem revocare laborent, maxime miserandus; stipendiariis militibus pro copia donativorum mirandus; provincialibus, quod eorum
Abbreviated transcription (Latin):
alias interim intento. ipse alterum ceruum qui forte transiebat ꝓsterneret. in sciꝰ
& impotens regium pectus ds bone letali harundine traiecit. Saucius ille nullũ
uerbum emisit: s ligno sagute qͣntum extͣ corpus extabat effracto. moxq supͣ
sit ꝑniciter cormipedem insiliens beneficio calcarium ꝓbe euasit. Nec uͦ fuit qui
ꝑsequeret᷑. illis coniuentib. istis miserantib omnib postremo alia molientib
Pars receptacda sua munire pars furtiuas p̃das agere pars regem nouum iam¬
iamq cutumspit̾ẽ. Pauci rusticanorum cadauer in reda caballaria compositũ
Wintoniam inep̃atum deuexere cruore undatim ꝑuiam tõtam stillante. Ibi
infra ambitum turris multorum ꝓcerum conuentu paucorum planctu t̾re
t̃ditum. Secuta est posteriori annoruma turris de qua re opiniones fuerint

Expanded text:
alias interim intento, ipse alterum cervum qui forte propter transibat prosterneret, inscius alias interim intento, ipse alterum cervum qui forte propter transibat prosterneret, inscius et impotens regium pectus Deus bone! lethali arundine trajecit. Saucius ille nullum verbum emisit; sed ligno sagittae quantum extra corpus extabat effracto, moxque supra sit, perniciter cornipedem insiliens, beneficio calcarium probe evasit. Nec vero fuit qui persequeretur, illis conniventibus, istis miserantibus, omnibus postremo alia molientibus; pars receptacula sua munire, pars furtivas praedas agere, pars regem novum jamjamque circumspicere. Pauci rusticanorum cadaver, in rheda caballaria compositum, Wintoniam in episcopatum devexere, cruore undatim per totam viam stillante. Ibi infra ambitum turris, multorum procerum conventu, paucorum planctu, terrae traditum. Secuta est posteriori anno 510 ruina turris: de qua re quae opiniones fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
solidos. Multum tamen motus dui. cunctatus est an insiluam sicut intende¬
rat iret: suadentib amicisne suo dispendio ueritatem somnioꝵ exꝑiret᷑.
Itaq ante cibum uenatu abstinuit seriis negociis cruditatem in domite
mentis cructuans. ferunt ea die largit̾ epulatum crebriorib qͣm consue¬
uerat poculis frontem serenasse. Mor igitur in cibum pͦ saltum contendit
paucis comitatus quorum familiarissimꝰ erat Walteriꝰ cognom̃to tirel: qͥ
de francia lib̃alitate regis adductus uen̾at. Is cet̾is ꝑmoram uenationis qͦ
quemq casus tulerat disꝑsis solus cum eo irmanserat. Iamq phebo in
occeanum peliui rex ceruo ante se transeunti extenco neruo & emissa sa¬
gita non adeo seuum uulnꝰ in flixit. Diutile ad huc fugitantẽ uiuaci¬
tate oculorum ꝓsecutus: opposita contͣ uiolentiam solarium radiorũ
manu. Iunc Dalteriꝰ pulchrum facinus animo parcuriens ut rege

Expanded text:
solidos. » Multum tamen motus, diu cunctatus est an in sylvam sicut intendesolidos. » Multum tamen motus, diu cunctatus est an in sylvam sicut intenderat iret, suadentibus amicis ne suo dispendio veritatem somniorum experiretur. Itaque ante cibum venatu abstinuit, seriis negotiis cruditatem indomitae mentis eructuans; ferunt, ea die largiter epulatum, crebrioribus quam consueverat poculis frontem serenasse. Mox igitur post cibum in saltum contendit, paucis comitatus; quorum familiarissimus erat Walterius cognomento Tirel, 509 qui de Francia, liberalitate regis adductus, venerat. Is, caeteris per moram venationis, quo quemque casus tulerat, dispersis, solus cum eo remanserat. Jamque Phoebo in Oceanum proclivi, rex cervo ante se transeunti, extento nervo et emissa sagitta, non adeo saevum vulnus inflixit; diutile adhuc fugitantem vivacitate oculorum prosecutus, opposita contra violentiam solarium radiorum manu. Tunc Walterius pulchrum facinus animo parturiens, ut, rege
Abbreviated transcription (Latin):
cularios a se discedere uetuit. Iunc aliqͥt horis ante lucanis non nichil uigila¬
tum. Paulopͦ cum iam aurora diem in uchere meditaret᷑: monachus qͥdã c̃nsma¬
rinus retulit. rodb̃co filio haimonis uiro magnatum pͥncipi sompniũ qđ cadẽ
nocte de rege uiderat mirum ⁊horrendum. Qd̃ inqͣndam eccl̃iam uen̾at: suꝑ¬
bo gestu & in solenti ut solebat circum stantes despiciens. Tunc erucifixũ mor¬
dicus app̃hendens brachia illi corroserit crura pene truncauerit. Crucifixũ
diu colerasse. s tandem pede ita regem depulisse ut supinus cadet. Exore na¬
centis tam effusam flammã exisse: ut fumcorum uoluminum orbes ccã
sidera lamberent. Hoc sompnium rodb̃tus non negligendum arbitratꝰ:
regi confestim qͦd ei asecretiserat intulit. At ille cachinnos ingeminans mo-¬
nachus inquit est & quasi nummorum monachalit̾ somniat. Date ei centũ

Expanded text:
cularios a se discedere vetuit. 508 Tunc aliquot horis antelucanis nonnihil vigilacularios a se discedere vetuit. 508 Tunc aliquot horis antelucanis nonnihil vigilatum. Paulo post, cum jam aurora diem invehere meditaretur, monachus quidam transmarinus retulit Roberto filio Hamonis, viro magnatum principi, somnium quod eadem nocte de rege viderat, mirum et horrendum: Quod in quandam ecclesiam venerat, superbo gestu et insolenti, ut solebat, circumstantes despiciens. Tunc, crucifixum mordicus apprehendens, brachia illi corroserit, crura pene truncaverit. Crucifixum diu tolerasse, sed tandem pede ita regem depulisse ut supinus caderet: ex ore jacentis tam effusam flammam exisse, ut fumeorum voluminum orbes etiam sidera lamberent. Hoc somnium Robertus non negligendum arbitratus, regi confestim, quod ei a secretis erat, intulit: atille cachinnos ingeminans, « Monachus, » inquit, « est, et causa nummorum monachaliter somniat; date ei centum
Abbreviated transcription (Latin):
cluniacensis conscientie querelas curarum suarum ingereret. Ibi cum de rege
W illelmo sermo uolutaretur: abb̃em p̃dictum dixisse. ꝓxima nocte regẽ illũ
ante dm̃ ductum & adiudicatum librato iudicio tristem dãpnationis subisse
sententiam. Id quomͦ nosset nec ipse tunc exposuit nec aliquis audientium
requisiuit. Ueruntamen ꝓ contuitu religionis eiꝰ. nulli p̃sentium de fide dic¬
torum inhesit ambiguum. Cius erat uite hugo eius famȩ. ut omnes eiꝰ suspice-¬
rent eloquium mirarent᷑ consilium quasi excelesti adito insonuiss oraculũ
Nec multo pͦ occiso ut dicemus rege. uenit nuntius ut sedẽ suã dignaret᷑ archicõ¬
ridie qͣm exced̾ẽt uita: uidit ꝑquietem se flebodomi ictu sanguine emit¬
tere. Radium cruoris incelum usq ꝑtentum lucem obnubilare diem int̾¬
polare. Ita inclamata sc̃a Maria somno excussus lumen in ferri p̃cepit & cubi¬

Expanded text:
Cluniacensis conscientiae querelas curarum suarum ingereret. Ibi, cum de rege Cluniacensis conscientiae querelas curarum suarum ingereret. Ibi, cum de rege Willelmo sermo volutaretur, abbatem praedictum dixisse, proxima nocte regem illum ante Deum ductum, et adjudicatum librato judicio, tristem damnationis subiisse sententiam. Id quo modo nosset, nec ipse tunc exposuit, nec aliquis audientium requisivit: veruntamen, pro contuitu religionis ejus, nulli praesentium de fide dictorum inhaesit ambiguum. Ejus erat vitae Hugo, ejus famae, ut omnes ejus suspicerent eloquium, mirarentur consilium, quasi ex coelesti aditu insonuisset oraculum. Nec multo post occiso, ut dicemus, rege, venit nuncius ut sedem suam dignaretur archiridie quam excederet vita, vidit per quietem se phlebotomi ictu sanguinem emittere; radium cruoris in coelum usque protentum lucem obnubilare, diem interpolare. Ita, inclamata sancta Maria, somno excussus, lumen inferri praecepit, et cubi
Abbreviated transcription (Latin):
rerunt ei comites. haͣgo cestrensis & hugo scrobbesbiriensis & anteqͣm c̃tinen¬
tem ingrederetur armis eum expulerunt. Cecidit ibi hugo scrobbesbirien¬
sis eminus ferreo hastili ꝑfossus.
uodecimo anno fluctus marinus ꝑtamesim fluuium ascendit. ⁊ uillas
multas cum hominib mersit. Ferciodecimo anno qui & extremus
fuit uitȩ multa aduersa. hoc quoq maxime horrendum qđ uisibilit̾ diabo¬
lus apparuit hominib insaltib & deuiis tͣnseuntes allocutus. Preterea in
pago berrucscire inuilla hamstede continuis qͥndecim dieb fons sangui¬
nem tam ubertim manauit ut uicinum uadum inficeret. Audiebat ille
hec & ridebat: nec sua sõpnia de se nec aliorum uisa curans.
Ulta de ipsius nece & puisa & p̃dicta homines serunt. Quorum trta ꝓbabiliũ
toricus sinceritate ueritatis laudandus: dicit nobilem illum exulem anselmum
cum quo pariter omnis religio exulabat mnarcenniacum uenisse: ut hugonis abb̃t

Expanded text:
rerunt ei comites, Hugo Cestrensis, et Hugo Scrobesbiriensis; et, antequam continentem ingrederetur, armis eum expulerunt. Cecidit ibi Hugo Scrobesbiriensis, eminus ferreo hastili perfossus. § 330. Duodecimo anno fluctus marinus per Tamesim fluvium ascendit, et villas multas cum hominibus mersit. § 331. Tertiodecimo anno , qui et extremus fuit vitae, multa adversa: hoc quoque maxime horrendum, quod visibiliter diabolus apparuit hominibus in saltibus et deviis, transeuntes allocutus. Praeterea in pago Berrucscire, in villa Hamstede, continuis quindecim diebus fons sanguinem 507 tam ubertim manavit ut vicinum vadum inficeret. Audiebat ille haec, et ridebat; nec sua somnia de se, nec aliorum visa, curans. § 332. Multa de ipsius nece et praevisa et praedicta homines ferunt, quorum tria probabilium toricus sinceritate veritatis laudandus, dicit nobilem illum exulem Anselmum, cum quo pariter omnis religio exulabat, Marcenniacum venisse, ut Hugonis abbatis
Abbreviated transcription (Latin):
tigna sex & uiginti pedes longa tanta ui inhumum inpac̾ta sunt. ut uix
qͣttuor pedes extarent. Notabili uisu quomͦ duritiẽ in stracipublice p̃ruꝑiñ
eo ibi ordine posita quo intecto manu artificis fuerant locata qͦad obimpe¬
dimenta trnseuntium ad planitiem t̾rȩ sunt desec̾ta qđ alit̾ erui neqͥrẽt.
uinto anno: eadem uiolentia fulminis apud salesbiriam tectum turris eccłie¬
omnino disiecit multũq maceriam labefactauit quinta sane die pͦqͣm
petuglacialium crustarum pontes effracti.
defecit. Qua faciscente fames euestigio. Eaquoq iualescente mortalitas
besberiensis depopulati anglesiam armis obtinuere.
ecimo anno kl̃is octobris apparuit cometes .xu. dieb: maiorem crinẽ¬

Expanded text:
tigna, sex et viginti pedes longa, tanta vi in humum impacta sunt ut vix tigna, sex et viginti pedes longa, tanta vi in humum impacta sunt ut vix quatuor pedes extarent. Notabili visu quomodo duritiem stratae publicae perruperint, eo ibi ordine posita quo in tecto manu artificis fuerant locata, quoad ob impedimenta transeuntium ad planitiem terrae sunt desecta, quod aliter erui nequirent. § 325. Quinto anno eadem violentia fulminis apud Salesbiriam tectum turris eccdisjecit, multumque maceriam labefactavit, quinta sane die postquglacialium crustarum pontes effracti. defecit: qua fatiscente, fames e vestigio; ea quoque invalescente, mortalitasbesbiriensis depopulati, Anglesiam armis obtinuere. § 328. Decimo anno kalendis Octobris apparuit cometes, quindecim diebus majorem crine
Abbreviated transcription (Latin):
itis idus augusti. horrendo miraculo ut edificia omnia eminus resibi¬
ren: & nĩ pritino modo residetent. Sccuta est inopia omnium fructu¬
ui tarda maturitas frugum: ut uix adfestum sci andree messes reconde¬
i ocut apud t incelcũbam ictus de celo emissus latus turris mipilit tan¬
ta an ut cdebilitata maceria in confenio tecti nigens foramen admodũ ha¬
mans grossitudinis apiretur. Ibi ingressũs tbem maximam ꝑculi . u
fiagnuna in tota spargerent᷑ eccłia. Quin & crucifixi capuc cũm dextrati¬
bia & imaginem sc̃e oarit deiecit. Secitus est odor teterrimus. hominuĩ
importa dibt narib tandem monachi felici ausu irrumpences benatit¬
te aque aspgine prestigias inimici effugarunt.
mos effregit. Cumulabant᷑ eccłie cum domib macerie cum parietib. Maiusqͣ
ne spectaculo a longe uisentib timori ꝓpe stantib ne obruerent᷑. Quattuor

Expanded text:
tertio idus Augusti , horrendo miraculo, ut aedificia omnia eminus resilitertio idus Augusti , horrendo miraculo, ut aedificia omnia eminus resilirent, et mox pristino more residerent. Secuta est inopia omnium fructuum; tarda maturitas frugum, ut vix ad festum sancti Andreae messes recondee idus Octobris apud Winchelcumbam ictus de coelo emissus latus turris impulit tanta vi, ut, debilitata maceria in confinio tecti, ingens foramen ad modum humanae grossitudinis aperiretur. Ibi ingressus trabem maximam 505 perculit, ut fragmina in tota spargerentur ecclesia, quin et crucifixi caput cum dextra tibia, et imaginem sanctae Mariae dejecit. Secutus est odor teterrimus, hominum importabilis naribus. Tandem monachi, felici ausu irrumpentes, benedictae aquae aspergine praestigias inimici effugarunt. § 324. mos effregit. Cumulabantur ecclesiae cum domibus, maceriae cum parietibus. Majus quoque ne, spectaculo a longe visentibus, timori prope stantibus ne obruerentur. Quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
audiret. inmo calor m̃tis ingenitꝰ & consua uircus cum talia ex pͥmere aogbs
inpitagoram sanium itaposset dici qđ anima uilu ces aris mnͣsierit in regẽ
araisiue magui ficentiam exhiberet. Et mores quidem cius exhisque arxim
aoumaduertere pocerit lector. Si quis uero defiderat scire corporis eius qͥlitat̃
noint eumn fuisse corpore qͥdrato. colore rufa crine suffiauo. fronte fene stoao
ouado uario quibdam int̾micantib gustis distincto. Frecipus robore qͣnq̃m
noi im aigre statare & uentre paulo ꝓiectiore. Eloquentie nulle s titubantu
liig uenotabilis mnaxime cumira succresceret. Plura sub eo subita & tristuac
macrun que inglatim pannos cius digeremus ueritati maxime scdm ans¬
nicorum fidem inseruientes.
ecundo annoregni eiusterremotꝰ ingens totam angliam exterruit

Expanded text:
audiret; immo calor mentis ingenitus, et conscia virtus, eum talia exprimere cogebaaudiret; immo calor mentis ingenitus, et conscia virtus, eum talia exprimere cogebain Pythagoram Samium, 504 ita possit dici quod anima Julii Caesaris transierit in regem ralitatis suae magnificentiam exhiberet; et mores quidem ejus ex his, quae diximus, animadvertere poterit lector. Si quis vero desiderat scire corporis ejus qualitatem, noverit eum fuisse corpore quadrato, colore rufo, crine subflavo, fronte fenestrata, oculo vario, quibusdam intermicantibus guttis distincto; praecipuo robore, quanquam non magnae staturae, et ventre paulo projectiore. Eloquentiae nullae, sed titubantia linguae notabilis, maxime cum ira succresceret. Plura sub eo subita et tristia acciderunt, quae singulatim per annos ejus digeremus, veritati maxime secundum chronicorum fidem inservientes. § 322. Secundo anno regni ejus, terrae motus ingens totam Angliam exterruit
Abbreviated transcription (Latin):
anrrise surn potus soluite ietinatula nauium: uidebitis clementa ram con¬
spirata in meuimobsequium. P outo transito obsessores eius audita fama aa cilust
humla sapcrr humilla loqui. foriuitu inquit me cepisti. S si possem ai pacilo
noui quid ftaceirmi lum boillelmꝰ p̃ furore fere extra sepositus: & obuintans he¬
ham tu inquit nebulo tu quid faceres: Oiscede. abi. fuge concediotibi ur faciat
quieqͥ d poteris. Et ꝑuultum de luca nichil si me feceris ꝓhac uenia tecumpi¬
cistan N ee inferius factum u̾bo fuit .s continuo dimsit euadcre: imiatꝰ poi
qm insc ftasus faugientem. Quis talia de illiterato homine creet Et fortaini
erat alqurs qui lucanum legens falso opinetur willelmum hec exempladi
Nulio efare mutuatum eẽ. Si non eratei tantum studiuel otii. ut litt̃as ins

Expanded text:
interiisse. Quin potius solvite retinacula navium, videbitis elementa jam coninteriisse. Quin potius solvite retinacula navium, videbitis elementa jam conspirata in meum obsequium. » Ponto transito, obsessores, ejus audita fama, dissiliunt. humilia sapere, humilia loqui: « Fortuitu, » inquit, « me cepisti; sed si possem evadere, novi quid facerem. » Tum Willelmus, prae furore fere extra se positus, et obuncans Heliam, « Tu, » inquit, « nebulo! tu, quid faceres? Discede, abi, fuge! concedo tibi ut facias quicquid poteris: et, per vultum de Luca! nihil, si me viceris, pro hac venia tecum paciscar. » Nec inferius factum verbo fuit, sed continuo dimisit evadere, miratus potius quam insectatus fugientem. Quis talia de illiterato homine crederet? Et fortassis erit aliquis qui, Lucanum legens, falso opinetur Willelmum haec exempla de Julio Caesare mutuatum esse: sed non erat ei tantum studii vel otii ut literas unquam