comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
piculo eximitur. ¶Quod cu
cẽt frĩs sui filie curator qua¬
draginta dotis noĩe manto
en sedaturu ꝓmisit q̃ro an
succurrend sit ei cum pr ca e¬
re alieno emergente supra ui¬
ros patrimomi eius dos ꝓmis¬
sit ile patruus et curatorsti¬
pulanti spopondit monet qo¬
nem qd̾ nõ desuo dotẽ daret.
scum cred̾et rõc pupillarer
sufficẽ ꝓmisit p̾t̾ea et idẽ uld̾
hic potest tractari ut si sciens
curator nõ suffice̾ ꝓmisit uel
donasse iudeatur uł qm̃ dolo
fec̾it nõ illi succurratur .R2. cu¬
rator cum officium suuregi¬
sus sponte se obligauit non
puto ei ap̃tore sibueniri de¬
bẽ nõ magis qͣ si cͥditori puei¬
le peccuniam sedatiũ spopõ¬
disset. S is dequo tractamus
si nõ donandi aĩo. s negocu
gerendi ca dotem ꝓmisit h̃t
mulierem obligatam.et pot̾¬
it dici etiam manente matri¬
monio eam teni qr ht doter.
sic̃ incollacionez uonoꝵ dici¬
tur uł c̾te post diuorcium siũ
ex acca sit dos. siũ maneat no¬

Expanded text:
iculo eximitur. Qui, cum esset fratris sui filiae curator, quadringenta dotis nomine marito eius se daturum promisit: quaero, an succurrendum sit ei, cum postea aere alieno emergente supra uires patrimonii eius dos promissit "ille patruus et curator stipulanti spopondit". movet qnem, quod non ut de suo dotem daret, sed cum crederet rationem pupillarem sufficere, promisit. praeterea et illud hic potest tractari, ut, si sciens curator non sufficere promiserit, vel donasse videatur vel, quoniam dolo fecit, non illi succurratur. respondi: curator cum officium suum egressus sponte se obligaverit, non puto ei a praetore subveniri debere, non magis quam si creditori puellae pecuniam se daturum spopondisset: sed is de quo tractamus si non donandi animo, sed negotii gerendi causa dotem promisit, habet mulierem obligatam et poterit dici etiam manente matrimonio eam teneri quia habet dotem sic ut in collatione bonorum dicitur uel certe post diuortium siue exacta sit dos siue maneat no
Abbreviated transcription (Latin):
dici augͣi legata.⁊ ꝑinde agẽ¬
dum. ac si cuilibet coħrdi sub¬
stitutus fuiss eoq obmittẽ¬
te b̾rditatẽ. ex asse hr̃s extiti¬
sset quia semper subtitus
rationem legis falcidie ex qnͣ¬
titate bonorum qu pr relinq̃¬
tas reciderit et legis falcidie
ratio henda sit. in. ¶ Qui fi¬
lios impuberes duos hebat
alterum hr̾dem instituit alt̾¬
um ex h̾rdauit. deinde ex br¬
datum instituto substituit
ac post ea ex hor deto. meuuiz
⁊ ab eo leganit ex h̃rdatus
fr̃i impubi extitit hr̃s deind̾
impubes decessit cum uidi¬
tutione ad eum pueniant.
pot̾ dici legata abeo relicta p̾¬
standa esse. hĩta ratione legis
falcidie. in hus bonis que pͣ¬
ter mortis tp̃r. relinquerit. nec
hiuc ꝯtrarium est ut ꝙ cumq

Expanded text:
dici augeri legata et perinde agendum, ac si cuilibet coheredi substitutus fuisset eoque omittente hereditatem ex asse heres exstitisset, quia semper substitutus rationem legis Falcidiae ex quantitate bonorum, quae pater reliquetas recciderit et legis Falcidiae ratio habenda sit. Qui filios impuberes duos habebat, alterum heredem instituit, alterum exheredavit, deinde exheredatum instituto substituit ac postea exheredato Maevium et ab eo legauit: et exheredatus fratri impuberi exstitit heres, deinde impubes decessit. cum iuditutione ad eum perueniant, potest dici legata ab eo relicta praestanda esse habita ratione legis Falcidiae in his bonis, quae pater mortis tempore reliquerit. nec huic contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
donnis concinetur fistule¬
autem et canales. et quar¬
teras et siq̃ sunt alta ad¬
aquas salientes necessara¬
domus portio quamdomͦ
instrumentum sut sꝑe¬
cularia quoq affi ea mag¬
et empcione donius et¬
specularia et pegmata cede¬
sine medifficio sunt posi¬
ca.sine ad cempus detracta¬
S sinon sint reposita adẜ
cn̾sint ut suppleantur si

Expanded text:
domus continetur. Fistulautem et canales et crteres et si qua sunt alia adaquas salientes necessardomus portio quam instrumentum sucularia quoque adfixa mag emptione domus etspecularia et pegmata cedein aedificio sunt posiive ad tempus detractasi non sint, reposita ad n sint, ut suppleantur, si
Abbreviated transcription (Latin):
pub̾tatẽ nulla necatate cegẽ¬
te s exuolitate suatutor am¬
mĩstrauit. fideuissore apasal¬
nam remfore cauit notem¬
¶ tũtele indicio turor cõuento¬

Expanded text:
pubertatem nulla necessitate cogente, sed ex uoluntate sua tutor administrauit, fideiussorem, qui saluam rem fore cauit, non teneri.Tutelae iudicio tutor conuent
Abbreviated transcription (Latin):
Utor qui et cohr̃s pupillo erat
scum coueniret᷑ fidei cõmissi noĩ¬
De in solidum ip̃e cauit q̃ situm est
an maduitum pupillu ꝓꝑtedã¬

Expanded text:
utor, qui et coheres pupillo erat, cum conueniretur fideicommissi nomine, in solidum ipse cauit: quaesitum est, an in adultum pupillum pro parte dan
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt nouũ iussu post̾ioris dñi
nõ iuissu prioris exigit᷑. ¶Inli¬
brosingulan regulaꝵ põponi¬
i. Marcelł notat᷑. furiosꝰ acq¬
rere sibi oomod̾ hr̃ditatis ex

Expanded text:
esset, nouum iussum posterioris domini, non iussum prioris exigitur. 63 Libro singulari regularum Pomponii Marcellus notat.Furiosus adquirere sibi commodum hereditatis ex
Abbreviated transcription (Latin):
instrumento fundus
legitus ẽ.sine instruc¬
tus duo legata intesligunt
fundo cum instrumento
legato et auenato instr̃m
non uendica bitur. exsen¬
tencia defuncti. Danlus¬
is hr̃dibus scriptis du¬
obus preceptione bonorũ
ame preter partes hr̃ditari¬

Expanded text:
instrumento fundus legatus est sive instructus, duo legata intelleguntur. Fundo cum instrumento legato et alienato instrumentum non vindicabitur ex sententia defuncti. Pais heredibus scriptis duobus praeceptionem bonorum aviae praeter partes hereditari
Abbreviated transcription (Latin):
is dedisse pro partibus co¬
hr̃dum uriles habituros le¬
gatanos placuit¶dotes pre¬
diornm que greco uccabu¬
lo thera appellantur cum ñ
instructa legantin lega

Expanded text:
s dedisset, pro partibus coheredum viriles habituros legatarios placuit. Dotes praediorum, quae Graeco vocabulo ἐνθῆκαι appellantur, cum non instructa legantur, lega
Abbreviated transcription (Latin):
Elutiꝙͣ spͤuert nis suũ aut
tp̃r bonoꝵ. possõis funito ex¬
hes portiones que cet̾is cõpe¬
te scripto ẜ tabulas alt̾io quo¬
q ꝑtis noĩatim patrono pos¬
sessione pollicetur cum cet
quibo acrecendi iuis est seł.

Expanded text:
eluti quod spreverunt ius suum aut tempore bonorum possessionis finito exhae portiones, quae ceteris compete scripto secundum tabulas alterius quoque partis nominatim patrono possessionem pollicetur, cum ceteri, quibus adcrescendi ius est, semel
Abbreviated transcription (Latin):
rocte admitt̾e pot̾. si p̾tor dec̃s¬
dicione en c̾tus sit. nami et
ab senti. ⁊ nõ petenti dari
bonoꝵ posso pot̾ si hoc ip̃m
ṗtor nõ ignoraret. ergo et

Expanded text:
recte admittere potest, si praetor de condicione eius certus sit: nam et absenti et non petenti dari bonorum possessio potest, si hoc ipsum praetor non ignoret. ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
ponem pet̾e pot̾. bonoꝵ pos¬
ẜonem acciꝑe non posse qm̃
succed̾e qiͣ legittime sꝑetur.
¶Si bonoꝵ posẜone accepta
filius emancipatus abstimue¬

Expanded text:
onem petere potest, bonorum possessionem accipere non posse, quoniam succedere quasi legitima speraretur. Si bonorum possessione accepta filius emancipatus abstinue
Abbreviated transcription (Latin):
uir uxorem siue uror iunimid
domo expulit et irs amou̾it
ixrum amotarum teni Q
irrum amotarur instituit ac¬
cionẽ si uelit magis uisiura¬
dum deferix cogit adũisamꝰ
iurare nich diuortu ca amo¬
tum ẽẽ dum priꝯ decalupni¬
a uint qui nis mrandum de¬
feit. Gurare aute tamiur
quamuror cogetur. p̃at̾ aũt
amonentis irarc nõ cogit̾
cum iniqum sit dealieno fc̃o
auum iurarrꝗsergo cogetur
iirare q. amouise dicitur.
et id curo nec p̃rs ei quiq a
mouisse dicitur uirare coget᷑.¬
siquis delatum uis uirad
iyferit uclit nõ uidetur ꝑmi

Expanded text:
uir uxorem siue uxor uirum domo expulit et res amouerunt, rerum amotarum teneri.Qui rerum amotarum instituit actionem si uelit magis iusiurandum deferre, cogitur aduersarius iurare nihil diuortii causa amotum esse, dum prius de calumnia iuret qui iusiurandum defert.Iurare autem tam uir quam uxor cogetur. pater autem amouentis iurare non cogitur, cum in‹i›quum sit de alieno facto alium iurare: is ergo cogitur iurare, qui amouisse dicitur. et idcirco nec heres eius, qui quaeue amouisse dicetur, iurare cogetur.Si quis delatum sibi iusiurandum referre uelit, no
Abbreviated transcription (Latin):
br̃s obligationem a tam¬
diu quam diulis cumeo
de pectuma contestetur nͥ
forte aliuo. tem yns uel
mente uł ñbis testator p̾¬
stituit. Quod si mannos.
singulos penus legata sit
ꝑ singulos annos penus
petentur/ Qud ergo suma
sõma legata sit.etͦ primo pe¬
mis non sit prestita utru
tota suma debeatur. qua si
toto penoris legato.transfu¬
so anuero quantitas pͥmi
mm existimationis sola sit
translã dubitari pot̃ ꝓnto
tamensic uoluntatẽ testa¬

Expanded text:
ationem tamdiu, quamdiu lis cum eo de pecunia contestetur, nisi forte aliud tempus vel mente vel verbis testator praestituit. quod si in annos singulos penus legata sit, per singulos annos penus petentur. quid ergo, si una summa legata sit et primo penus non sit praestita? utrum tota summa debeatur, quasi toto penoris legato transfuso, an vero quantitas primi anni aestimationis sola sit translata, dubitari potest. puto tamen sic voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
Hũt tm̃ nisi qd̾ his eosdem ao¬
uatos hũttam prnos qua
maternos et ideo euenire solz
in his qui diuersis parentib
uati sunt ut quim eo fr̃ĩ. fr̾.
sit meus cognatus non sit po¬
ne me fatrem lx̃re ex eodem p̃¬
dem matre illi int̾ se fres sunt
mͥ alter coguatus non est. Hii¬
sorori similit̾. uiuuerat᷑ sumi¬
liter ut frat. nepos quoq du

Expanded text:
habet tantum, nisi quod is eosdem cohabet tantum, nisi quod is eosdem cognatos tam paternos quam maternos habet: et ideo euenire solet in his, qui diuersis parentibus nati sunt, ut qui meo fratri frater sit meus cognatus non sit. pone me fratrem habere ex eodem dem matre: illi inter se fratres sunt, mihi alter cognatus non est. soror similiter numeratur ut frater. nepos
Abbreviated transcription (Latin):
cium facille inuenimus gͣ¬
dus sin persingulos grad
primum quemque num̾ a
gradu est. proximus eius ẽ.
secundo gradu est mͥ simiłr
en im accedentibus similis
crescit. numerus. ¶Idem fa¬
ciendum est intransuersis
gradibus. sic frat̾. secundo gͣ¬
du est qm̃ patris uł matris per¬
sonas per quos comungitur
prior imietur. ¶Gr. idus uͬo
dicti sunt ad similitudĩem sca¬
larum locorum ꝓdiuium.
quos ita in gredimur. ut aꝓ
ximo improximum idem in
eum qui quasi ex eo nascit᷑.
¶Granseamus nunc et sin¬
gulos gradus numemus
primo gradu cognationis st̃
sursum uersum. duo pater
duo filius et fitia. qui tamẽ
et plures esse possunt ¶se¬
cundo et gradu duodesimo.
persone continentur. hee.
uus. idem patris. et matris
pater. Item auia similiter
quoq perutrumq parentẽ
accipiamus idest aut per ma¬
trem tm̃ aut per patrem aut
per utrumꝙ idest exutroq p̃¬
rentem eodem. S hic num̾u̾
non auget. quod uil differt ħ
ab eo qui eundem parentem

Expanded text:
ium facile inueniemus gradus, si per singulos gradus proximum quemque numeramgradu est, proximus est, secundo gradu est mihi: similiter enim accedentibus singulis crescit numerus. idem faciendum in transuersis gradibus: sic frater secundo gradu est, quoniam patris vel matris persona, per quos coniungitur, prior numeratur. Gradus autem dicti sunt a similitudine scalarum locorumve proclivium, quos ita ingredimur, ut a proximo in proximum, id est in eum, qui quasi ex eo nascitur, transeamus. Nunc singulos gradus numeramus. Primo gradu cognationis sunt susum versum duo pater duo filius et filia: qui tamen et plures esse possunt, Secundo gradu duodecim personae continentur hae. auus, hoc est patris et matris pater. item auia, similiter quoque per utrumque parentem accipitur, id est aut per matrem tantum aut per patrem aut per utrumque, id est utroque parente eodem. sed hic numerum non auget, quod nihil differt hic ab eo, qui eundem patrem
Abbreviated transcription (Latin):
accipe debem quib prĩceps
insulas annotauit uł deꝗb
deportandis scripsit. Cetͥum
pri qͣui factu p̾sidis cõ ꝓbet.
nõdu amisisse quis cuuicate
statunt usq adhuc huit.a
pud p̃fectis u̾o p̾torio uł eo
qui uice p̃fecti exmãdatis:
prĩcipis cognoscit. Itẽ p̾fecu
urbis deportatos qr ei quoq
mitt̾e auitate et ideo nec testĩ
eaciendiius nec iꝯ fideicomit¬
tendi ꝯstat hre siquis plane
ĩmsulam deportatꝰ codicillos
ibi fecit et indiugentia ĩꝑa¬
toris restitutꝯ sit hisde codi¬
cuł durantibꝯ decesẜit. pot̾ de¬
fendi fidel comissu: ualere. si

Expanded text:
accipere debemus, quibus princeps insulas adnotauit uel de quibus deportandis scripsit: ceterum prius quam factum praesidis comprobet, nondum amississe quis ciuitatem statum usque adhuc habuit.A praefectis uero praetorio uel eo, qui uice praefectis ex mandatis principis cognoscet, item a praefecto urbis deportatos quia ei quomittere ciuitatem et ideo nec testamenti faciendi ius nec fideicommittendi constat habere.Si quis plane in insulam deportatus codicillos ibi fecerit et indulgentia imperatoris restitutus isdem codicillis durantibus decesserit, potest defendi fideicommissum ualere, si
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit. etiam tacentibo aue¬
coritatem posse accomodare:¬
¶ Subꝯdicione a presidibo ꝓ¬
ĩciaꝵ nõ posse dari tucorem
crunt cutores dosisatis ded̾it
nõ cõdicione inse hͥre. S a

Expanded text:
scripsit, etiam tacentibus auctoritatem posse accommodare. Sub condicione a praesidibus prouinciarum non posse dari tutorem ciunt 'tutorem do, si satisdederit' non condicionem in se habere,
Abbreviated transcription (Latin):
iuriũ. uł un uinꝯ loco. uł in
unam litẽuł inpłes curator
torquamdiu is curatõ mane¬
at alius meadem littẽ curatõ
peti nõ pot. et siticiꝰ u̾bi gra
adu̾s serum curator petitus
sit. Idem ticiꝰ adusus auum¬
ez tutor dari pot̾it.ut exdiu̾sis
causis unus duoꝵ curatorũ
locum optineat. quod quide
et adu̾sus cundem accidit su
diu̾salittes in diu̾sis tp̃ribꝯ
idem petatur. p̃.¬

Expanded text:
urium uel unus unius loco uel in unam litem uel in plures curator tor, quamdiu is curator maneat, alius in eandem litem curator peti non potest. Etsi Titius uerbi gratia aduersus Seium curator petitus sit, idem Titius aduersus alium tutorem dari poterit, ut ex diuersis causis unus duorum curatorum locum optineat. quod quidem et aduersus eundem accidet, si in diuersas lites in diuersis temporibus idem petatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ost emãcipatõe patris suscep¬
tam apationo ut legitimo
hr̃de petierat ut ꝑte hr̃ditati
mũculo suodaret. et a gros
duos adutrumq añt ut ꝓri¬
mu cgnatum successio eii
ptinuit pronoꝵ possõe q̃sitũ

Expanded text:
ost emancipationem patris suscepta a patruo ut legitimo herede petierat, ut partem hereditatis avunculo suo daret et agros duos: ad utrumque autem ut proximum cognatum successio eius pertinuit per bonorum possessi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ iudicium accipiatur denũ¬
clare h̃rdi nam si alit̾. fecĩs a¬
genti extestõ oppon̾etur. tibi
dolimali excepcio. Sistichu
et dama ẜui mei mnpotestat:
mca enint cum moriar. curic
stichus et dama libi sumpto.
et fundum ulum sibi hẽto. Si
ena ss. manumisiss neutru
lib̃um filabeo putat. s: tub̃¬
o cumqui reman siss in potes¬
tate lib̾um futurum et legatũ
hĩturum puto. tubonis sm̃a¬
cula olcagna pana nabebat
ita leganit pocula oleagna p̃¬
na duo.rendiunur. parlegat᷑
q ita poculorum paria duo.
idem et trebacio. Qmiortos
pubkco ar publica cõducto
rẽbat coru ortorũ fructoris¬
qr ad iustrum quo ꝯductie

Expanded text:
 iudicium accipiatur, denuntiare heredi: nam si aliter feceris, agenti ex testamento opponetur tibi doli mali exceptio. 'Si Stichus et Dama serui mei in potestate mea erunt cum moriar, tum Stichus et Dama liberi sunto et fundum ilenasset uel manumississet, neutrum liberum futurum Labeo putat: sed Tubero eum, qui remansisset in potestate, liberum futurum et legatum habiturum putat. Tuberonis secula oleaginea habebat, ita legauit: pocula oleagine‹a› paria duo. respondi unum par legatum que ita: poculorum paria duo: idem et Trebatius. Qui hortos publicos a re publica conductos habebat, eorum hortorum fructus usque ad lustrum, quo conducti
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Si scriptis hrdib
ideo hr̃ditas ablata est.
quod testator aliud testa¬
mentum mutata uolunta¬
te facere uoluit. et impedi¬
tus ab ip̃is est. ab uniu̾so
uidicio priore recessisse e¬
um uideri. Lermog̾.

Expanded text:
 si scriptis heredibus ideo hereditas ablata est, quod testator aliud testamentum mutata uoluntate facere uoluit et impeditus ab ipsis est, ab uniuerso iudicio priore recessisse eum uideri. 20 Hermog
Abbreviated transcription (Latin):
tue maudo nu en omia que su¬
pra scupta sist redoas sine ulla
psonam testato cui restitinu¬
eilet test̾o nõ significau̾it. or¬
cellus .ix si infrar de legum

Expanded text:
tuae mando, uti ea omnia quae supra scripta sunt reddas sine ulla personam testator, cui restitui uellet, testamento non significauerit.Marcellus respondit: si in fraudem legum
Abbreviated transcription (Latin):
inciuo dño meo ab hrdibus
meis dari uolo pucros .u. erme¬
is dum tarat intra annos .un.
¶post ãnos complures quã fe
designatam que ẽet cũ atesta¬
tore relinq̃rẽtur. ¶Con cubine
int̾ cet̾a his uͥbis legañat fun¬
dum inappiacu mlico suo
et contubnaliei et fiuis da¬
ri uolo. Quesitumẽ an nepo¬
tes quoq illiciet cõ tub̾nał
comissum meiuo ita qui cꝗd¬

Expanded text:
Maeuio dominulo meo ab heredibus meis dari uolo pueros quinque ex meis dumtaxat intra annos septem': post annos complures, quam fedesignatam, quae esset, cum a testatore relinquerentur. Concubinae inter cetera his uerbis legauerat: 'fundum in Appia cum uilico suo et contubernali eius et filiis dari uolo': quaesitum est, an nepotes quoque uilici et contubernalis commissum Maeuiis ita:
Abbreviated transcription (Latin):
ẜu testõ sibi legatũ igno¬
rans cum sibi legatum ab
heir decunt. Si cognito lega¬
to extestõ eg̾it et ruũ accẽp¬
it acc̃ce exuendito ab soliu
est et cõtinet in se dolimali er¬
ceptionẽ.Qd si p̾cio soluto
oscqui deuebit et acr̃oc exẽp̃¬

Expanded text:
ento sibi legatum, ignorans eum sibi legatum, ab herede emit, si cognito legato ex testamento egerit et seruum acceperit, actione ex uendito absolui est et continet in se doli mali exceptionem. quod si pretio soluto consequi debebit, actione ex emp
Abbreviated transcription (Latin):
cat. aut si clause ad huc tabulc
sunt et sit inc̾tum an filiꝰ scrip¬
tus sit hr̃s. ¶s: quid ẽ simãdaũ
ut h̃rditate colligat an uidet᷑
mãdasse ut adcat. ¶Quid si ut
riam distrabat. aut quid si peti¬
tam boꝵ possc̾em ratam habuit
mox filiꝰ ad eat hr̃ditatẽ. Uel
ꝗd si ꝓhr̃de gercir mãdauit filiꝰ
aduł hr̃ditatem an iuissu idea¬
cendam. ¶Pat̾ filio ita scripsit¬
scio fili ꝙ ꝓtua prudentia ini¬
gulabis hrditati delate tibi lu¬
cu ticu puto uissu patris adifsc.
¶Qd si mandauit si ex pedit adi¬
re adito si putas expedur adi¬
to erit iussuadclitum. ¶Si corã
ticio iussit adre si arbitrio ticu
lucu recte puto uississe. ¶ S sim¬
andauit quasi ex asse instituto.
et inueniat exꝑtt. nõ puto ex
iussu adisse. ¶Qdsi exꝑte iussit
pot̾ exasse adire. alit atqr sima¬
dauit qiͣ abĩtestato ⁊ extestõ adut.
Ramnõ puto quicꝙͣ egisse. at
si extesto mãdauit pot̾it etb
incestato qm̃ nõfecit det̾iorem

Expanded text:
at: aut si clusae adhuc tabulae sunt et sit incertum, an filius scriptus sit heres. Sed quid si mandauit, ut hereditatem colligat, an uidetur mandasse, ut adeat? quid si ut riam distrahat? aut quid si petitam bonorum possessionem ratam habuit, mox filius adeat hereditatem? uel quid si pro herede gerere mandauit, filius adiit hereditatem? an iussu cendam. Pat'scio, fili, quod pro tua prudentia inuigilabis hereditati delatae tibi Lucii Titii'. puto iussu patris adisse. Quid si mandauit: 'si expedit adire, adito'? 'si putas expedire adire, adito'? erit iussu aditum. Si 'coram Titio' iussit adire, si 'arbitrio Lucii Titii', recte puto iussisse. Sed si mandauit quasi ex asse instituto et inueniatur ex parte, non puto ex iussu adisse. quod si ex parte iussit, potest ex asse adire. aliter atque si mandauit quasi ab intestato et ex testamento adiit: nam non puto quicquam egisse. at si ex testamento mandauit, poterit et ab intestato, quoniam non fecit deteriorem
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ facere maritus pot̾.
Si sub condictione p̾r
uel extraneus dotem pro¬
miserit cautione opu̾derit¬
ut et tunc conferat mulier
dotem cum data esse ceꝑit
¶filiam que ab intestato
patri hr̃s sit.conferre qui¬
dem dotem o portet. Conse¬
quens aũt est ut expolli¬
citatẽe dotis pro ꝑte diui¬
idia fr̃em suum liberet.
Equius enim est in soli¬
dum de suo eam dotatam
tatam hãt non debet do¬
tem eius conferre qui a i
bonis euis non est

Expanded text:
d facere maritus potest. Si sub condicione pater uel extraneus dotem promiserit, cautione opus erit, ut tunc conferat mulier dotem, cum dotata esse coeperit. Filiam, quae ab intestato patri heres sit, conferre quidem dotem oportet: consequens autem est, ut ex pollicitatione dotis pro parte dimidia fratrem suum liberet: aequius enim est in solidum de suo eam dotatam tatam habeat, non debet dotem eius conferre, quia in bonis eius non est
Abbreviated transcription (Latin):
placet sicliti cumitalegat᷑
ticionina que murbe hãbo
seu in porcudo lego omma
deberi. hoc enim ũ bum seu
minorem imininã
relinquebat ita legau̾at

Expanded text:
ri, sicuti cum ita legatur: 'Titio uina, quae in urbe habeo seu in portu, do lego', omnia deberi: hoc enim uerbum 'seu' minorem minimam relinquebat, ita legauerat
Abbreviated transcription (Latin):
co erbonis eius ad patiem
pueniss filic sus ita restituet
patris habitura ec̾t diu piu
iepsit. oanifestu ee deco tp̃.
sensisse testator er ꝙ ꝑrmor¬

Expanded text:
 bonis eius ad patrem pervenisset, filiae suae ita restitueret, patris habitura esset, divus Pius rescripsit manifestum esse de eo tempore sensisse testatorem, quo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊tibi et ciqui extrib ub̾is m̃¬
urcos legau̾o nõ minuct᷑. m
tua ꝑsona legatum sinemo
I ita fũit fideigomissum reuc¬
tumad ad quecumq extestõ
meo nł ab intestato. uii ita a¬
d quemcumq quo uire uo¬
na mea ꝑueniant hac oraci¬
onc et en qui pea natus ent
uere familiari uen̾it et en q

Expanded text:
tibi et ei, qui ex tribus liberis maureos legauero, non minuitur in tua persona legatum, si nemo i ita fuerit fideicommissum relictum: "ad quemcumque ex testamento meo vel ab intestato" vel ita: "ad quemcumque quoquo iure bona mea perveniant": hac oratione et eius, qui postea natus erit inve familiam venerit et eius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
de tutele tutori tutelam gcie¬
ti debitores soluissent libato
oos ip̃o iure aprpillo. S sicũ
tutore actu eẽt posse eunde
tele exꝑiri etꝰ adũsus except̃o¬
ne rei uidicate doli in.utiie
alt ex hiis uita defunctꝰ fu¬
set. in locu eius petente mat¬
re ex p̾sidis ꝓuĩt᷑. p̃cepto. A
magistratis aliꝯ tutor da¬
tus et aquo magrato satis
exegerũt rem saluam fore tu¬
tor testõ datꝰ. postea datu

Expanded text:
e tutori tutelam gerenti debitores solvissent, liberatos eos ipso iure a pupillo: sed si cum tutore actum esset, posse eundem telae experiri et adversus exceptionem rei iudicatae doli mali alter ex his uita defunctus fuisset, in locum eius petente matre ex prae sidis prouinciae praecepto a magistratibus alius tutor datus est, a quo magistratus satis exegerunt rem saluam fore: tutor testamento datus poste
Abbreviated transcription (Latin):
R. nicħ preponit cẽ uolutatẽ
de functi factum quominus a¬
ad brdem ꝑtinerent cumb mũ
dum preceptum est ¶ Semꝓ¬
me mulieri mee reddi inbeo ab
hrdibus meis.c. anreos quos
muicuos acceptam.quesitu
ẽ. si hanc peccinam debitam
semproma petere et ncta sit.i
fedeicomissum peti possit .x. ẜ¬
ei que ꝓponerentur posse excã
fi dei comissi peti ꝙ appari s ñ
fuisse exalia cansa debitum Q¬
dmi predia legunt hbtis adiec¬
tishis nerbis uti ame possessa
sunt et quecumq ibi erunt cũ
moriar. Quesitum ẽ. an man¬
cipia quemhis predus mori¬
ta indiem mortis ꝑacris famil
fuenit opens rusfic uł alt̾us

Expanded text:
nihil proponi contra uoluntatem defuncti factum, quo minus ad heredem pertinere‹n›t, cum hoc nudum praeceptum est. 'Semproniae mulieri meae reddi iubeo ab heredibus meis centum aureos, quos mutuos acceperam.' quaesitum est, si hanc pecuniam ut debitam Sempronia petens uicta sit, an fideicommissum peti possit. ea quae proponerentur posse ex causa fideicommissi peti, quod apparuisset non fuisse ex alia causa debitum. Quidam praedia legauit libertis adiectis his uerbis: 'uti a me possessa sunt et quaecumque ibi erunt, cum moriar': quaesitum est, an mancipia, quae in his praediis morata in diem mortis patris familias fuerunt operis rustici caus
Abbreviated transcription (Latin):
brorum fundum cra faiis
que eis cedere solent utiopti¬
mis maximinsq ẽ. legauit
Quõ anei quoq queindie mor¬
tis ibi finssent idem femim. pa¬
uasa armaria idem cupe et doba
quem incella defrcisunt. ⁊tem

Expanded text:
fundum cum siluis, quae ei cedere solent, uti optimus maximusque esset, legauit. quaero, an ea quoque, quae in diem mortis ibi fuissent, id est faenum pauasa uinaria, id est cuppae et dolia, quae in cella defixa sunt, item
Abbreviated transcription (Latin):
ta. pet̾e potuerunt. Ita aũt tuẽ¬
dus est in ꝑtem dimidiam. Si
aũt ex in. nee ꝑtequam dimidi¬
a hr̃s institutus sit. aut ex se¬
misse. qd si ex minore ꝑte qmͣ
dimidia br̃s institus sit. aut¬
re ꝑte ꝙͣ institutus tuendum
ꝑte institutus sit. ¶Ei que
dotem non ht. millum legatũ
debebitur. licet sub p̾textu dotiᷤ
legetur. ¶Si exneo hr̃de in¬
stituto subhac condictione ex¬
cepte ꝑsone legatum sit. si h̾r¬
di .x. dederit ita ei legatoꝵ actõ

Expanded text:
as petere potuerunt. Ita autem tuendus est in partem dimidiam, si aut ex maiore parte quam dimidia heres institutus sit aut ex semisse: quod si ex minore parte quam dimidia institutus sit, re parte, quam institutus sit, tuendum parte institutus sit? Ei, quae dotem non habet, nullum legatum debebitur, licet sub praetextu dotis legetur. Si extraneo herede instituto sub hac condicione exceptae personae legatum sit, si heredi decem dederit, ita ei legatorum actio
Abbreviated transcription (Latin):
si ex duobus patronis al¬
ter ius iurandum ex ege¬
rit ne uoxorem ducat.
uel uiuo uberto decesẜit
is qui extra hane epłam
fuerit. uł suꝑ uixerit ꝑ¬
tis utriq debite bonoꝵ. po.¬

Expanded text:
si ex duobus patronis alter iusiurandum exegerit ne uxorem ducat, vel vivo liberto decesserit: is qui extra hanc culpam fuerit vel supervixerit partis utrique debitae bonorum po
Abbreviated transcription (Latin):
lus consultus au funeris
monumentiq impensa ꝙͣ¬
tam testator fieri uissit. in
ere alieno deduci debeat nõ

Expanded text:
lus consultus, an funeris monumentique impensa, quantum testator fieri iussit, in aere alieno deduci debeat
Abbreviated transcription (Latin):
Tellantur. qui cum poᷤ¬
sẽt testamentũ facere
cestati non sunt set et
is qui testamentum facit si ei̾
urditas addita non est uł rup¬
cum uł irritum est testam̃ tu
intestatus non inproprie dice¬
tur decessisse plane qui testari
non potint. proprie non est m¬
testatus puta impubes furiosꝰ¬

Expanded text:
ellantur, qui, cum possent testamentum facere, testati non sunt. sed et is, qui testamentum fecit, si eius hereditas adita non est vel ruptum vel irritum est testamentum, intestatus non improprie dicetur decessisse. plane qui testari non potuit proprie non est intestatus, puta impubes furios
Abbreviated transcription (Latin):
res cotractat etiam fuiti tene¬
br̃. ¶Item si ẜuus en fintum
fecit furti cum ca ag̾e possu¬
mus. ¶ S et tum uxore fur¬
ti age possibile ẽ si ei cui hr̃¬
des sum futum fec̾it uł no¬
bis ante quã nub̾et tñ ꝓpt̾
reũentiam ꝑsonari in utro¬
q casu furtiuam tm̃ cõdicio¬
dicimꝰ. ¶Item uerũ ẽ ꝙ offi¬
lius ait etiam eas resquas
diuorcu tp̃r mułr comedent
uendid̾it donãit qualib
racione cõsũpsit. irerum a¬
motarum iudicio ꝯtinetũ.¬
¶Sifilia. famił. res amouit.
Mela et fulcimꝰ auĩt et de
pecculio danda accioneq
displicuit eam furti obliga¬
ri uł in ip̃a obres amotas
dari acc̃one. ¶s si pat̾ adui¬
ca filia dedote agat nõ alit̾
eidandam accionẽ. ꝙͣ si filiã
rerum amotarũ iũdicio ĩ
solidum et cu satisdattem:
defendat. ¶s: mortua filia
in patrer rem amotan ac¬
cionẽ dari nõ oport̾e ꝓculu
ait. nisĩ quatenus exearepa¬
⁊ locuplectio sit. Dop̃.ł.¬

Expanded text:
res contrectat, etiam furti tenebitur.Item si seruus eius furtum fecerit, furti cum ea agere possumus.Sed et cum uxore furti agere possibile est, si ei cui heredes simus furtum fecit, uel nobis antequam nuberet: tamen propter reuerentiam personarum in utroque casu furtiuam tantum condictiodicimus.Item uerum est quod Ofilius ait etiam eas res, quas diuortii tempore mulier comederit uendiderit donauerit qualibet ratione consumpserit, rerum amotarum iudicio contineri.Si filia familias res amouerit, Mela Fulcinius aiunt de peculio dandam actionem, quia displicuit eam furti obligari: uel in ipsam ob res amotas dari actionem. sed si pater adiuncta filia de dote agat, non aliter ei dandam actionem, quam si filiam rerum amotarum iudicio in solidum et cum satisdatione defendat. sed mortua filia in patrem rerum amotarum actionem dari non oportere Proculus ait, nisi quatenus ex ea re pater locupletior sit 4 P
Abbreviated transcription (Latin):
fẜuomeo stich legatus fu̾¬
it testo ioq iegatum repudi¬
auodemde ꝓlatis coclicillis
possum.Si ei qui in hostiũ
potestate est legatu fint.⁊is
apud hostes decesẜit. nullio
momenti iegatum erit.qͣm¬
ius postuminio cõfirmari
potuit.Dem.

Expanded text:
uo meo Stichus legatus fuerit testamento idque legatum repudiauero, deinde prolatis codicillis e possum.Si ei qui in hostium potestate est legatum fuerit et is apud hostes decesserit, nullius momenti legatum erit, quamuis postliminio confirmari potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ patromus lib̾tam ꝯcubina
Mns furere cepit ĩ ꝯcubinatu
uib̾taet ingenua. et max̾. caq̃
obscuro ioco nata est uł questũ
corpore fect aloqum si pones¬
te uite. et ingenua mulier ĩ
ꝯcubibinatu hre malũit sinc
testacione hec manifestu faciẽ¬
te nõ ꝯceditur. s nec̃c̃e ẽ ei uł n
uorem eam hre uł recusantes
scuprum cum ea ꝯmittetur. noc
adult̾ium ꝑconcubinatum
abip̃o ꝯmittitur. Ram quia¬
in concubinato ꝑleges nom̃
assumsit. Extra legis penam
estut marcell .ł.ii. dig̾.scribit.¬

Expanded text:
 patronus libertam concubinam habens furere coeperit, in concubinatu liberta et ingenua et maxime ea quae obscuro loco nata est uel quaestum corpore fecit. alioquin in honestae uitae et ingenuam mulierem in concubinatum habere maluerit, sistatione hoc manifestum faciente non conceditur. sed necesse est ei vel uxorem eam habere vel hoc recusantem stuprum cum ea committere: Nec adulterium per concubinatum ab ipso committitur. nam quia concubinatus per leges nomen assumpsit, extra legis poenam est, ut et Marcellus li
Abbreviated transcription (Latin):
heres meus cum morie¬
tur .x. dato. nam diem in¬
certum mors. h̾t eius. eti¬
deo si legatarius ante dece¬
sserit. Ad hr̃dem eius lega¬
tum non transit quia non
decessit dies uiuo eo qmius
certum fuerit moriturum
heredem. In est aũt condi¬
tio legati ueluti cum ita le¬
gamus. qd ex aretusa na¬
tum fuerit heres dato: aut
fructus qui ex eo fundo per¬
cepti fuerint heres dato. aut
ẜuum quem alu non lega¬
uero seio dato.¬

Expanded text:
heres meus cum morietur, decem dato': nam diem incertum mors habet eius. et ideo si legatarius ante decesserit, ad heredem eius legatum non transit, quia non cessit dies uiuo eo, quamuis certum fuerit moriturum heredem. Inest autem condicio legati, ueluti cum ita legamus: 'quod ex Arescusa ntum fuerit, heres dato' aut 'fructus, qui ex eo fundo percepti fuerint, heres dato' aut 'seruum, quem alii non legauero, Seio dato
Abbreviated transcription (Latin):
culpanda est malienis cohr¬
cenda. hoc est in dotalib.¶Si
uxorunri rem comodau̾it ca¬
q ꝑierit udendumẽ an con¬
b pensacionem hoc noĩe patip̃¬
sit et puto siquide ꝓhibus¬
nt eam marito comodare:
statim doductionẽ fi̾. Si uero
nõꝓhibuit eam comodare
Aricrio iudicis modicu sp̃s
ona mulieris ꝓparte fũt ꝓu¬
blicata suꝑ est muben reliq̃
um iu̾dicis ad ꝑtis ꝯdẽpnat¬
onẽ faciendarqd si tota dos
publicatasit expirabit iud

Expanded text:
culpanda est, in alienis coercenda est, hoc est in dotalibus. Si uxor viri rem commodaverit eaque perierit, videndum, an compensationem hoc nomine pati possit. Et puto, si quidem prohibuit eam maritus commodare, statim deductionem fieri: si uero non prohibuit eam commodare, arbitrio iudicis modicum tempus bona mulieris pro parte sint publicata, superest mulieri reliquae rium iudicis ad partis condemnationem faciendam. quod si tota dos publicata sit, exspirabit iud
Abbreviated transcription (Latin):
titur. ¶ Principem lib̾torum
plus maifestum est. ¶Uti
q ex lege .xii. tabulaꝵ ad le¬
gittimam brditatem is qui
inutero est ad mictitur si fue¬
ric editus iñ solet remotari
insequentes sibi agnatos qui¬
bus prefertur si fuerit editus
m̾ et partem fac̾. isqui pari gͣ¬
du sunt ut puta fr̃ unus est
et ucerus uł patrin alius unꝰ
nacus est. et qui in utero est.¬
¶Est aut tractatum pro qua
ꝑte faciat. quia ex uno utero
plures n. asci possunt et placu¬
it si in rerum nacura c̾tum sit
hane que dicit pͥgnantem nõ¬

Expanded text:
m quam manifestum est.Utique et ex lege duodecim tabularum ad legitimam hereditatem is qui in utero fuit admittitur, si fuerit editus. inde solet remorari insequentes sibi adgnatos, quibus praefertur, si fuerit editus: inde et partem facit his qui pari gradu sunt, ut puta frater unus est et uterus, uel patrui filius unus natus et qui in utero est.Est autem tractatum, pro qua partem faciat, quia ex uno utero plures nasci possunt. et placuit, si in rerum natura certum sit hanc, quae se dicit praegnatem
Abbreviated transcription (Latin):
deui. Cum pupillus aut
tutor eius conditionem in
personam pupilli collatam
impedit tam legati quam
libertatis. iure comumi con¬
ditio impleta esse uidetur
¶disumctiuo modo conditi¬
onibus ad scriptis. altera
defecisse non oberit. altera
uł post ea impleta. nec in¬
ter est. in potestqte fuerint ac¬
scipientis conditionem au ĩ
euentum collate.
rietur ticius .c. ei dato puru
legatum est. quia non condi¬
tione. s mora suspenditur nõ
pot̾ eium conditio non existe̾
heres meus cum ip̃e morietur
c. ticio dato legatum sub con¬
ditione relictum est. Qmͣius

Expanded text:
um. Cum pupillus aut tutor eius condicionem in personam pupilli collatam impedit, tam legati quam libertatis iure communi condicio impleta esse uidetur. Disiunctiuo modo condicionibus adscriptis alteram defecisse non oberit altera uel postea impleta, nec interest, in potestate fuerint accipientis condiciones an in euentum collatae.rietur Titius, legatum est, quia non condicione, sed mora suspenditur: non potest enim condicio non existere. "Heres meus, cum ipse morietur, centum Titio dato". legatum sub condicione relictum est: quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
te conditione ascrescit eti¬
am bere di euis cui pure le¬
gatum uł hereditas data
est. Si tñ hrditas eius adi¬
ta fuerit.

Expanded text:
te condicione adcrescit etiam heredi eius, cui pure legatum uel hereditas data est, si tamen hereditas eius adita fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s extare tabulas. cer¬
tusq sit esse delatams
bonorum possõnem ¶Si
quis induobus exemp¬
laribus fecerit testin. a
tare uidentur petiq pot̾
bonorum possõ. set et si

Expanded text:
res extare tabulas certusque sit delatam sibi bonorum possessionem. Si quis in duobus exemplaribus fecerit testamentutare uidentur petique potest bonorum possessio. Sed et si
Abbreviated transcription (Latin):
Aulus. icia post mortẽ
mariti sui postuma enixa
est. eidem ticie crimen ad¬
ult̾ii sempronius apud
presidem ꝓuincie obiecit
Quero an ni tempus pu

Expanded text:
um. Titia post mortem mariti sui postumam enixa est: eidem Titiae crimen adulterii Sempronius apud praesidem prouinciae obiecit: quaero, an in tempus pu
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾ ꝙͣ excluso hr̃de ĩstituto. ¶E¬
uenit gͥ ut necessaniũ sit reme¬
diũ p̾coris. et id cuto denegan¬
das primo acciones. ¶sz cuca
p̃stituend tp̃s substituto qr in¬
tra diem primo p̾stitutũ neq
rere. ¶Is aũt qui t̾cio gradũ
scriptꝰ ẽ si primo delibante se¬
cũd decedat. ip̃e pot̾ sucrede.
ergo spectam ĩ singłos ut pͥꝯ

Expanded text:
potest quam excluso herede instituto. eveniet igitur, ut necessarium sit remedium praetoris et circa denegandas primo actiones et circa praestituendum tempus substituto, quia intra diem primo praestitutum neqrere. is autem, qui tertio gradu scriptus est, si primo deliberante secundus decedat, ipse potest succedere. ergo exspectamus in singulis,
Abbreviated transcription (Latin):
gati. suppremum uidicui
uxori sue custodiri uoluit
esse cogendum ticium ca
uere sestusEcił. existi̾at
qm̃ ad ip̃m dum taxatem¬
olumentum legati reduet.
Set si filio fratri alumpno
minus industrio prospec¬
tum esse uoluit. inter esse
heredis eius credendum ẽ
atq ideo cautionem iiter¬
pouendam ut et fundus
conparetur. ac post ea nõ
alieuaretur. ticio .c. relicta
sunt ita ut meuiam uxo¬
rem que uidua est ducat
conditio non remittetur. ⁊
ideo nec cantio remi tten¬
da est. hinic sentencie non
refragratur. quod siquis pe.

Expanded text:
ati supremum iudicium uxoris suae custodiri uoluit.essvere Sextus Caecilius existimat, quoniam ad ipsum dumtaxat emolumentum legati rediret. sed si filio fratri alumno minus industrio prospectum esse voluit, interesse heredis credendum est atque ideo cautionem interponendam, ut et fundus comparetur ac postea non alienaretur. Titio centum relicta sunt ita, ut Maeviam uxorem quae vidua est ducat: condicio non remittetur et ideo nec cautio remittenda est. huic sententiae non refragatur, quod, si qui
Abbreviated transcription (Latin):
Si cui stich aut dama legͣ¬
us eet electione legata no
data et fideien comissum et̃
ut stichum alt̾pr̃aret sida¬
mam uendicare maluiti

Expanded text:
Si cui Stichus aut Dama legatus esset electione legatario data et fidei eius commissum esset, ut Stichum alteri praestaret: si Damam uindicare malueri
Abbreviated transcription (Latin):
set eorum tantũ cognatio¬
nem iadoptiua famila
naciscitur. quibus fit agna¬
tus. in naturali autem omĩ¬
um retinebit ¶ preximus
uero accipitur etiam is qui
solus est. quamuis prope. p¬
ximus ex pluribus dicitur
primum accipere nos opor¬
tet. eo tp̃r quo. bonorum. Po.
defertur. ¶ Si quis igitur
proximus cognatus. dum
hr̾des scripti deliberant di¬
em sium obierit sequens
quasi ꝓxmius amittetur
.i. quicumq fuerit tunc de¬
p̃hensus pximum iocum
obtineret. ¶ Si quis pro¬
ximior cognatus speretur na¬
sci. in ea condictione est ut
dici debeat obstare eum seqn¬
tibus. S ubi natus non est
admittemus eum qui post

Expanded text:
sed eorum tantum cognationem in adoptiva familia nanciscetur, quibus fit adgnatus, in naturali autem omnium retinebit. Proximus autem accipietur etiam is qui solus est, quamvis proprie proximus ex pluribus dicitur. Proximum accipere nos oportet eo tempore, quo bonorum possessio defertur. Si quis igitur proximus cognatus, dum heredes scripti deliberant, diem suum obierit, sequens quasi proximus admittetur, hoc est quicumque fuerit tum deprehensus proximum locum optinens. Si quis proximior cognatus nasci speretur, in ea condicione est, ut dici debeat obstare eum sequentibus: sed ubi natus non est, admittemus eum, qui post
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ¶ Non est dubicandũ
cogi posse br̾dem insticutum
adire. et resticuere k̾rditatem
siue fid̾iꝯmissarla libertas eis
data fuiss. ¶Cum asꝑnari
hr̃s non deb ꝑsonam coge̾tis
h̾t enim bic quoq aditumt ut
qui non dum fid̃i cõmissariã
ubertatem petere possit nec di¬
rectam sibi uendicare propt̃
spẽ at tñ ubertatis et hr̾ditatis
aditum adp̾corem: et ꝑse ha¬
reat. ¶Si pr̃s post multum
tempus restituat cum present
die fid̾i ꝯmissum sit deducta
quarta restituet. fructus ein
qui ꝑcepti sunt negligentia pe¬
tentis: non iudicio defucti ꝑ¬
cepti uidentur alia causa est.
si subcondictione. Rin diem ro¬
gatus fuerit. tunc enim quod
pcrpitur si ĩmouet falcidiam
si tancum fuerit quantum qͣr¬
ta facit et quarte fructus n
fructus qui modio tempore

Expanded text:
um. Non est dubitatum cogi posse heredem institutum adire et restituere hereditatem siue fideicommissaria libertas eis data fuisset, cum aspernari heres non deberet personam cogentis: habet enim hic quoque aditum, ut, qui nondum petere fideicommissariam libertatem possit nec directam sibi uindicare, propter spem tamen libertatis et hereditatis aditum ad praetorem et per se habeat. Si heres post multum tempori‹s› restituat, cum praesenti die fidei commissum sit, deducta quarta restituet: fructus enim qui percepti sunt neglegentia petentis, non iudicio defuncti percepti uidentur. alia causa est, si sub condicione uel in diem rogatus fuerit: tunc enim quod percipitur summouet Falcidiam, si tantum fuerit, quantum quart‹a› facit et quartae fructus: nam fructus, qui medio tempore
Abbreviated transcription (Latin):
precepti sunt: exiuditio cestan¬
cis ꝑcepti uidentur. s et enim si
quis rogetur restituere hrditatẽ
et uł f̾ui decesserint uł alie res
ꝑierint placet non cogieum red¬
dere quod non u̾t culpe plane
lo pxima est. et it aneratius.ł .i.¬
rescripsit set et si cum distraheͣ
deb uon fecit laca. culpa nõ lem
et rebus sius consueta negligẽ¬
tia huius modi rei rationem red¬
dec set et si edes exuste sunt cul¬
pe eius reddet racionem preterea
si qui ꝑtus extant et ꝑtium ꝑtꝰ
quia infructibus hinon habẽ¬
cur s et si ip̾e si quem sumptũ
fecit in res hrditarias deteͣt qd̾
si sine fe̾o eius deꝓlrxitate tꝑ̃is
edes usu acquisite sunt equissi¬
culpa careat. ¶Cum ꝓponeret᷑¬
eum quidam filiam suam hrdẽ
insticuisse et rogisse eam ut si si¬
ne liberis decessiss. Hr̾dicacem ti¬
cio resticueret eamq dotem ma¬
rico de disse certe quantitatis.
mox decedens sine liberis: hr̃dẽ

Expanded text:
percepti sunt, ex iudicio testantis percepti videntur. Sed enim si quis rogetur restituere hereditatem et vel servi decesserint vel aliae res perierint, placet non cogi eum reddere quod non habet: culpae plane lo proxima est. et ita Neratius liscribit. sed et si, cum distrahere deberet, non fecit lata culpa, non levi et rebus suis consueta neglegentia, huiusmodi rei rationem reddet. sed et si aedes ustae sunt culpa eius, reddet rationem. praeterea si qui partus extant et partuum partus, quia in fructibus hi non habentur. sed et ipse si quem sumptum fecit in res hereditarias, detrahet. quod si sine facto eius prolixitate temporis aedes usu adquisitae sint, aequissiculpa careat. Cum proponeretur quidam filiam suam heredem instituisse et rogasse eam, ut, si sine liberis decessisset, hereditatem Titio restitueret, eaque dotem marito dedisse certae quantitatis, mox decedens sine liberis herede
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s extit̾it utrum ꝑ in̾ ratio
legis falcidie hñda sit ac si
statim ab mitio is solus
lr̃s insticutus esset an sin¬
gulaꝵ portõnu seꝑatim
cause spectande sint et pla¬
cet si euis pars legatis ex¬
austa sit qui hr̃s extit̾it ad

Expanded text:
s exstiterit, utrum perinde ratio legis Falcidiae habenda sit, ac si statim ab initio is solus heres institutus esset, an singularum portionum separatim causae spectandae sunt? et placet, si eius pars legatis exhausta sit, qui heres exstiterit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcetis anuus ẜuatur donec
diuorcm fiat.nam sian
nupcias traditus sit et fr¬
uctꝯ inde ꝑcept hu resti.¬
tuendi sunt qũq dinorci¬
o fco qiͣdotis fc̃i. ¶Lp̃ .ł.
Ructus eos ẽẽ cõstat qui
Ideducta ĩ pensa sup enint
qd scenola et admanti et
nuilicris in pẽsas refert.
Nam si mułr pridic uin¬
demias dotidedit et mox
sublaas amanito uinde¬
mus diutit nõ putat ei
dem annũ utriꝯq ĩpense
concurrent. Ita est si ĩpen¬
saꝵ amuliere fcãꝵ rõ Ñat᷑.¬

Expanded text:
teris annis servatur, donec divortium fiat. Nam si ante nuptias traditus sit et fructus inde percepti, hi restituendi sunt quandoque divortio facto quasi dotis facti. Vlpianus ructus eos esse constat, qui deducta inpensa supererunt: quod Scaevola et ad mariti et ad mulieris inpensas refert. Nam si mulier pridie vindemias doti dedit, mox sublatis a marito vindemiis divortit, non putat ei ndem annum, utriusque inpensae concurrent. ita et, si impensarum a muliere factarum rat
Abbreviated transcription (Latin):
S an et ominibus dubito tñ
quia plena fruatur uoluntate
plenum obsequium prestare
testatoris iuditio pro sua ꝑte
to. pater extraneum hr̃dem in¬
stituiss. et ab eo rem legasset e¬
a que adita hr̃ditate dõlo scrip¬
ti h̾rdis ꝑiss. adũsus emanci¬
patum utilis actio de bebit ei

Expanded text:
d an et omnibus, dubito: tamen quia plena fruatur uoluntate, plenum et obsequium praestare testatoris iudicio pro sua partto pater extraneum heredem instituisset et ab eo rem legasset eaque adita hereditate dolo scripti heredis perisset, aduersus emancipatum utilis actio dari debebit ei
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. fundus quibusda
legatus est. si peceũam eͣ¬
tam ui funus impensame¬
q perferendi corporis in a¬
lam regionem. dedissent
Nam uisi utͦq dederit ne¬
utri est. legatum qm̃ con
ditio nisi per utrumq ex¬
pleri non pot̾. Sed hoc hir¬
manius interpretari sole¬
mus ut cum duobus fu¬
dus legatus sit. si.x. de di

Expanded text:
ritur: fundus quibusdam legatus est, si pecuniam certam in funus impensamque perferendi corporis in aliam regionem dedissent. nam nisi uterque dederit, neutri est legatum, quondicio nisi per utrumque expleri non potest. sed haec humanius interpretari solemus, ut, cum duobus fundus legatus sit, si de
Abbreviated transcription (Latin):
runt. ¶Curator apre testõ dat᷑.
ĩpub̃is negocus seꝑ crrorem ĩ¬
miscuit. prea apretore tutori

Expanded text:
runt. Curator a patre testamento datus impuberis negotiis se per errorem immiscuit: postea a praetore tutori
Abbreviated transcription (Latin):
cipatus decessit. intestato
suꝑstite filio impubere
qui se ei suum esse dicit.
ego coutendo ante ema

Expanded text:
cipatus decessit intestato superstite filio impubere, qui se ei suum esse dicit: ego contendo ante ema
Abbreviated transcription (Latin):
ad lib̃os qui sunt inpotestate
referend est. uerum etiam ade¬
um ꝙ̃ redemit ab hostib ꝙͣui
placeat hunc ẜuui nõ eẽ s in¬
culo quodam irtim̾idonec p̾ciũ
soluat. ¶ꝑcõtranum quen pot̾
an pat̾ en qui decastrẽsi petulio
pot testan adhibi abeo adtes

Expanded text:
ad liberos qui sunt in potestate referendum est, verum etiam ad eum quem redemit ab hostibus, quamvis placeat hunc servum non esse, sed vinculo quodam retineri, donec pretium solvat. Per contrarium quaeri potest, an pater eius, qui de castrensi peculio potest
Abbreviated transcription (Latin):
Iquis in prĩcipio testi ermnog̃
ascͥpẜit ciui bis iegauero sem̃¬
el deb̃i uolo. poster eodem teato
uł codicillis sciens sept idẽ le¬
gau̾it sup̾ma uotuntas po¬
cior habebitur. srcms cm̃ sibi
uolunntatis sibi penituisse et
uoluisse in legatams plura
legata accipiatur ¶Milos m
cum exmilitan dosctꝰ capita¬

Expanded text:
in principio testamenti adscripserit: 'cui bis legauero, semel deberi uolo', postea eodem testamento uel codicillis sciens saepe eidem legauerit, suprema uoluntas potior habetur: nemo enim eam sibi uoluntatis sibi paenituisse et uoluisse, ut legatarius plura legata accipiat. Miles in eum ex militari d
Abbreviated transcription (Latin):
tum.Unde inlo placet et n
debitori br̃s extitent ẽdito.
posteaq ip̃e ẽditor decessent
legatum extingi et bnm
est quia confusione ꝓinde
er tingintur obligatio ac
solucione.s sub conditio¬
nedato legato beres proctu¬
pauent et eregent debitũ
aliud dicio portet quod in
arbitno hidis ẽẽ non debet
ut quandoq conditione ex¬
istente neq iysi legateno
tebeat legatum sitamen in¬
uit et cipere possit neq ei
adquem comodurmn der¬
uenerit si legatarins caꝑe

Expanded text:
placuit et si debitori heres exstiterit creditor posteaque ipse creditor decesserit, legatum extingui: et hoc uerum est, quia confusione perinde exstinguitur obligatio ac solutione. Sed si sub condicione dato legato heres praeoccupauerit et exegerit debitum, aliud dici oportet, quia in arbitrio heredis esse non debet, ut quandoque condicione existente neque ipsi legatario debeatur legatum, si tum uiuat et capere possit, neque ei, ad quem hoc commodum peruenit