comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceps dentium cdolorem ñ sensit: s sicut post
uiginti qͥnq annos isdem referre curauit.
memoria colitur. in pago ribuario duo con¬
tracti sanati fuerunt. in tempore siqͥdem p̾¬
me ac sc̾e tͣnslationis sicut et ante. multe
et insignes uirtutes in eodem loco ꝑ ipsius
sc̃i merita ex diu̾sis infirmitatib sunt oꝑa¬

Expanded text:
ceps dentium dolorem non sensit, sicut post viginti quinque annos idem referre curavit. ia beati Remigii colitur, in pago Ribuario, duo contracti sanati fuerunt. Ex tempore quidem primae ac secundae translationis, sicuti et ante, multae et insignes virtutes in eodem loco per ipsius sancti merita ex diversis infirmitatibus sunt o
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum mysteriũ p̃dicans: eccłias xp̃i locupletis¬
sima disputatione ditauit. Incorruptibilis atq
indefessus ilius c̃ hodie q: thesaurus: q̃ pctumiam
dñi sui nummulatiis fenerans: cotidie in cor¬
da fidelium celestium diuitiarum sanctam
conquirit usuram. Quid igitur fr̃s tanto spe¬
caolqus ruro: cunuis hec ẽ regula et mensura ser

Expanded text:
ipsum mysterium praedicans, Ecclesias Christi locupletisipsum mysterium praedicans, Ecclesias Christi locupletissima disputatione ditavit. Incorruptibilis atque indefessus illius est hodie thesaurus, qui pecuniam domini sui nummulariis fenerans quotidie in corde fidelium coelesti divitiarum sanctam conquirit usuram . Quid igitur, fratres, tanto speciosius viro, cujus haec est regula et mensura ser
Abbreviated transcription (Latin):
uencrabilis cyprianus. etiam ꝓphetiam suꝑgressus
ẽ laude: cuius in conspectu dñi non solum mors
sed et uita excitit p̃ciosa. Moriendo namq ꝓriũ
cohortatione fortissima innumeros celo martyreᷤ
adquisiuit. Quid hoc clarius sacercdote : qͥ inter
hominũ turbas. gła celestis conu̾sationis emicu¬
it ÷ atq inter angłorum cetus. et sua factus est et
aliorum morte conspicuus : Iustissime hic cum
patriarcha dauid cantabit dño suo dicens. Cor
meum et caro mea. cxultauerunt in dm̃ unium.
Exultauit itaq cor cuis in deo uiuo : cũ morientiᷤ
ac morituri scłi uanitate despecta: totum se di¬
uinis mancipauit obsequis. Exultauit et caro
eius in deo iiuo: que de hoc mundo. non miseri
corruptionc languoris: sed piis pro religione suꝑ¬
plicuis consecrata migrauit. Hic ẽ ille euangłicus
paterfamilias. proferens de thesauto suo noua &
uetera ÷ qͥ ueteris nouiq testam̃ti unum atq icł

Expanded text:
venerabilis Cyprianus etiam propheticam ingressus venerabilis Cyprianus etiam propheticam ingressus est laudem, cujus in conspectu Domini non solum mors, sed et vita exstitit pretiosa; moriendo namque proprcohortatione fortissima innumeros coelo martyres acquisivit. Quid hoc clarius sacerdote, qui inter hominum turbas gloria coelestis conversationis emicuit, atque inter angelicos coetus et sua factus est, et aliorum morte conspicuus? Justissime hic cum patriarcha David cantavit Domino Deo suo dicens: Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deo vivo . Exsultavit itaque cor ejus in Deo vivo, cum, morientis ac morituri saeculi vanitate despecta, totum se divinis mancipavit obsequiis; exsultavit et caro ejus in Deo, quae de hoc mundo non miseri corruptione languoris, sed piis pro religione suppliciis consecrata migravit. Hic est ille evangelicus paterfamilias proferens de thesauro suo nova et vetera ; qui Veteris Novique Testamenti unum atque id
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ xp̃m ocũlis asꝑicit : semꝑ custodit obturi¬
b: et quadam graduum suoꝵ in ciuitate com¬
plectitur. Et qͣnto eum ille populus prauo itine¬
re post se relinquit: tanto eum iste directo cursu
ni fr̃s km̃. uniu̾sa nobiscum xp̃i exultat eccłia:
qͣm in omnc gaudium. et celestis cruditione ser¬
monis instruxit ÷ et munere triumphalis san¬
guinis decorauit. fuit eñi in eo sicut comptum
habemꝰ. et contra errores diaboli spũalis sapien¬
tie plenitudo: et aduersum ꝑsecutiones mun¬
di. xp̃iam pectoris infatigata constantia. Quis
non huiuismͦi uirum qͣntis ualet p̃conuis psequa¬
tur : cuius eloquentia inspirata diuinitus. et eccłas
docuit. et scłm confutauit ¶ere hic mirabilis:
atq omniũ ubiq studus celebrandus: qũe scĩtas
sacerdotem : peritia doctorem : fides martyrem
consecrauit. Preciosa inquit dauid in conspectu
dñi mors sc̃orum euis. Hidete kmm̃i. in quantum

Expanded text:
Christum semper oculis aspicit, semper custodit obtutiChristum semper oculis aspicit, semper custodit obtutibus, et quadam graduum vicinitate complectitur; et quanto eum ille populus pravo itinere post se relinquit, tantum eum iste directo cursu universa nobiscum Christi exsultat Ecclesia, quam in omne gaudium, et coelestis eruditione sermonis instruxit, et munere triumphalis sanguinis decoravit; fuit enim in eo, sicut compertum habemus, et contra errores diaboli spiritalis sapientiae plenitudo, et adversus persecutiones mundi Christiani pectoris infatigata constantia. Quis non hujusmodi virum quantis valet praeconiis prosequatur, cujus eloquentia inspirata divinitus et Ecclesias docuit, et saeculum confutavit? Vere hic mirabilis atque omnium ubique studiis celebrandus, quem sanctitas sacerdotem, peritia doctorem, fides martyrem consecravit. Pretiosa, inquit David, in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Videte, carissimi, in quantam
Abbreviated transcription (Latin):
nium pependit in ligno. Sicut em̃i botrus red¬
diturus uinum prius in uinea quadam na¬
ture arte suspenditur: ita et xp̃c editurus uinũ
spũali martyrio. incruce quadam ꝓuidentia
diuinitatis aptatur. Ipse plane botrus: quem
duo exploratores illi hoc ẽ iħu naue et caleph si¬
lius iepphonne. in phalanga add filios istł pro¬
priis humeris detulerunt. Qd quidem factum:
iam tunc p̃figurabat aduentum dñi saluatoris.
Nam botrus in phalanga suspensus: in cruce
xp̃c appensus ostenditur. Duo autem in phalan¬
ga portantes uuam. duo populi cdemonstrantur.
xp̃ianus utiq uel udeus. Et sicut mos ẽ portan¬
tium unus p̃cedens. alter subsequens: ita prior
iudeoꝵ designatur populus : xp̃ianorũ sccł̃s
et nescit: et retorsum eum põnens. quadam
dorsi au̾sione contempnit. Inde ait ꝓpħa. Os¬
curentur oculi corum ne uicdeant: et dorsum eoꝵ
semꝑ incurua. Xp̃ianus uero sequens populus

Expanded text:
nium pependit in ligno. Sicut enim botrus rednium pependit in ligno. Sicut enim botrus redditurus vinum, prius in vinea quadam naturae arte suspenditur, ita Christus editurus vinum spirituale martyrii in cruce, quadam providentia Divinitatis, aptatur. Ipse est plane botrus, quem duo exploratores illi, hoc est Jesu Nave, et Calef filius Jephone in phalanga ad filios Israel propriis humeris detulerunt ; quod quidem factum jam tunc praefigurabat adventum Domini Salvatoris. Nam botrus in phalanga suspensus in cruce Christus appensus ostenditur; duo autem in phalanga portantes uvam, duo populi demonstrabantur: Christianus utique, et Judaeus; et sicut mos est portantium, unus praecedens, alter subsequens; ita prior Judaeorum designatur populus, Christianorum secundus. et nescit, et retrorsum eum ponens quadam dorsi aversione contemnit; unde ait propheta: Obscurentur oculi eorum, ne videant: et dorsum eorum semper incurva . Christianus vero sequens populus
Abbreviated transcription (Latin):
ancti cypriam festiuitatem. sicut om¬
nib notum est: hodie celebramꝰ. Et na¬
tali sicut dicunt imminente uindemie: nata¬
lem cius martyrii procuramus. Conueniunt
gͥ uota nr̃a. uel mundi. Mundus iuindemia¬
funditur : ita et sc̃oꝵ martyrio. uim uice san¬
guis effunditur: nisi qd uua temporales fru¬
ctus p̃stat: passio sempiternos. Recte gͦ mar¬
tyrium. uindemiis comparatur. Habet eñi
et ebrietatem suar: habet et calicem suum.
De quo dicit ꝓph̾a dauid. Et calix tuus inebri¬
ans: qͣm p̾darus est. Et ipse dñs in passionis
sue exitu constitutus. ait. Pater si possibile ẽ:
cabo. Recte inqͣm calix martyrio comparat᷑:
quia sicut calix cum bibitur omnis humor
noxius uni calore decoquitur: ita et marty¬
rii poculum cũ hauritur : om̃s peccatoris fe¬
ces passionis gloria temperantur. Umum qd̃¬
dam salutaris martyrii ẽ: qd̾ cordi leciciam
p̃stat ÷ calorem fider: anime puritatem. Umũ
planc ẽ spũale: de illa uua. que ꝑ salute om¬

Expanded text:
ancti Cypriani festivitatem, sicut omnibus notum est, hodie celebramus, et natali, sicut dicunt, imminente vindemia natalem ejus martyrii procuramus; conveniunt igitur vota nostra et mundi. Mundus vindemiafunditur, ita et sanctorum martyrio vini vice sanguis effunditur; nisi quod uva temporales fructus praestat, passio sempiternos. Recte ergo martyrium vindemiis comparatur, habet enim et ebrietatem suam, habet et calicem suum; de quo dicit propheta David. Calix tuus inebrians, quam praeclarus est . Et ipse Dominus in passionis suae exitu constitutus ait: Pater, si possibile est,cabo . Recte, inquam, calix martyrio comparatur; quia sic ut calix cum bibitur, omnis humor noxius vini calore decoquitur; ita et martyrii poculum cum hauritur omnes peccatoris faeces passionis gloria temperantur. Vinum ergo quoddam salutare martyrii est, quod cordi laetitiam praestat, calorem fidei, animae puritatem. Vinum plane est spiritualis illa uva, quae pro salute om
Abbreviated transcription (Latin):
yprianus beatissim᷑
cartaginensis. et an¬
tistes et martyr: salutẽ sepius infirmis
supplicantib prestat. In cuuis basilica analo¬
gus in quo libro superposito cantatur aut le¬
gitur: mirabiliter compositus cẽ refertur. Nam
ex uno lapido marmoris totus scalptus asserit᷑:
icest mensa desuꝑ acl qͣm per quatuor gradus
ascenditur: cancelli in circuitu: subter colump¬
ne: quia eo pulpitum habet. sub quo octo per¬
sone recipi possunt: qui nunqͣm ibi ullo inge¬
nio poturo exhiberi: nisi uurtꝰ martyris p̾stitisset.

Expanded text:
yprianus beatissimus Carthaginensis et antistes et martyr , salutem saepius infirmis supplicantibus praestat, in cujus basilica analogius, in quo libro supra posito cantatur aut legitur, mirabiliter compositus esse refertur. Nam ex uno lapide marmoris totus sculptus asseritur: id est mensa desuper, ad quam per quatuor gradus ascenditur; cancelli in circuitu, subter columnae, quia et pulpitum habet sub quo octo personae recipi possunt. Qui nunquam ibi ullo ingenio potuit exhiberi, nisi virtus Martyris praestitisset.
Abbreviated transcription (Latin):
plitumq graui dolore uexatus: sc̃m acduc
ꝓstratusq genib eiꝰ. exorare cepit. ut ei
medicinam oratione sua a dm̃ miscłia
optineat impertiri. Qui ꝓtinus orationẽ
facta. cũ oleo benedicto p᷑alpatis membris
infirmi: suꝑ lectũ iuũ reqescre fecit. Quo
paululũ quiescente: post umus hore curri¬
culũ surgere iubet. Qui consurgens sanus.
matri suç scĩ ẽ manib restitutus.
eretri cuiusdam seruus infensus dño:

Expanded text:
plitumque gravi dolore vexatus, Sanctum adiit, prostratusque genibus ejus, exorare coepit, ut ei medicinam oratione sua a Domini misericordia obtineat impertiri. Qui protinus oratione facta, cum oleo benedicto palpata membra infirmi, eum super lectulum suum requiescere fecit. Quo paululum quiescente, post unius horae curriculum surgere jubet. Qui consurgens, sanus matri suae Sancti est manibus restitutus. Faretri cujusdam servus, infensus do
Abbreviated transcription (Latin):
ta oratione reuerteret᷑: suꝑ baculũ sustenta¬
tus. in medio confessoris atrio. erectis aurib
oculisq ad celum diutissime accentis. stecit
immobilis. Deinde motus a loco. cepit dare
gemitus: ac suspiria longa ꝓducere. Int̾roga¬
tus a sius qͥd hoc eẽt ⁊ aut si aliqͥd dimũ fu¬
isset intintus en arraret: respondit. Nle nob
mertib & pigrii. fcce iam in celo missarũ
sollempnia expediunt᷑ & nos segnes nec in

Expanded text:
ta, reverteretur, super bacellum sustentatus, in medio confessoris atrio erectis auribus oculisque ad coelum diutissime attentus stetit immobilis. Deinde motus a loco coepit dare gemitus ac suspiria longa producere, interrogatusque a suis quid hoc esset, aut si aliquid fuisset divinum intuitus, enarraret, respondit: « Vae nobis inertibus et pigris, ecce jam in coelo missarum solemnia expediuntur, et nos segnes nec in
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriolum dicitur. aci honorem beari
martim condidit ÷ sperans aptum se mona-¬
sterium edificandi locum repperisse. Nerum
cũ hoc etiam sibi babile non ucieretur: super
sapiens architectus suꝑ hoc petentib se adesse
comꝓbat: et dari uotis congrua loca poscebat.
tia ulterius famulantis animum ꝑ diuersa
distrahi nollet: precurrentib indicuis. locum
uotis congruum paulopost dedit. Nam abdi¬
ta silue ꝑlustrans ⁊ casu quendam ad locum de¬
uenit: ubi pastores subulcos repperit. Quos
blande allocutus. aureiq illos nummismatis

Expanded text:
monasteriolum dicitur, ad honorem B. monasteriolum dicitur, ad honorem B. Mauricii condidit, sperans aptum se monasterium aedificandi locum reperisse. Verum cum hoc etiam sibi habile non videretur, super sapiens architectus, eum qui petentibus se adesse comprobat, dare votis congrua loca poscebat. tia ulterius famulantis animum per diversa distrahi nollet, praecurrentibus indiciis locum votis congruum iri repertum dedit. Nam abdita silvae perlustrans, casu quemdam ad locum devenit, ubi pastores subulcos reperit: quos blande allocutus, aureique illos numismatis
Abbreviated transcription (Latin):
secretiora saltus infatigabiliter excutiens : cognos¬
cere summoꝑe gestiebat: sicubi oportumora
loca edificandi cellulam repperisset. Ueniens in
quendam locum lutosas nomine. cellam con¬
struendi aptum reputans: minia sollicitudine
uota explere. studebat. Hoc igitur ꝓpriis uirib
nullomͦ dignum ducens aggredi: cuiꝰ erat
hoc p̾dium potestatis adiit. fo siquidem temꝑe
childericus rex regnum francorũ nobilissime
gubernans: libentissime sc̃i uiri peticionib
adquiescebat. Hunc gͦ pater eximius adiit:
atq sibi ad bona uota consortib uiris dei amo¬
re feruentib. leudegario et mumunelo ep̃is:
amalrico quoq et wlfaudo optinatib: im¬
petrauit a rege licentiam. edificandi sibi in
eodem loco basilicam. Quam beati martini
in honore consecratam: p̃dictus rex ebildericus
cutumquaq ab eccł̃ia. siluic leugam unam¬
ci benigne donauit. Beatus uero bercharius
neq his contentus: cellulam sibi aliam dnu

Expanded text:
secretiora saltus infatigabiliter excutiens, cognossecretiora saltus infatigabiliter excutiens, cognoscere summopere gestiebat, sicubi opportuniora loca aedificandi cellulas reperisset, veniens in quemdam locum, Lutosas nomine, cellam construendi aptum reputans, nimia sollicitudine vota explere studebat. Hoc igitur propriis viribus nullo modo dignum ducens aggredi, cujus erat hoc praedium potestatis adiit. Eo siquidem tempore Childericus rex regnum Francorum nobilissime gubernans, libentissime sancti viri petitionibus acquiescebat. Hunc ergo pater eximius adiit, atque sibi ad bona vota consortibus viris Dei amore ferventibus Leodegario et Mummuleno episcopis, Amalrico quoque et Wlfaudo optimatibus, impetravit a rege licentiam aedificandi sibi in eodem loco basilicam, quam B. Martini in honore consecratam praedictus rex Childericus circumquaque ab Ecclesia silvae leuca una benigne donavit. Beatus vero Bercharius neque his contentus, cellulam sibi juxta locu
Abbreviated transcription (Latin):
intentionis non immemor: aptum edifican¬
di cenobii statum in uigilando sollicite scruta¬
batur. Hec igitur eo cogitante: dei gr̃a p̾duce.
contulit se ad qͣndam matronam Waltildem
noĩe. Que superbo nobilitata sanguine: plu¬
rimorum ualde p̃diorum affluentia letaba¬
tur. A qua uir sc̃s. cum p̃dii dicti cdono. emit
sibi pardem silue: cum scilicet locum qui di¬
citur uulgo magisuillare. Ibiq cellulam
edificans. eamq beate marie adhonorem con¬
secrans: puellas centum deo matriq eius serui¬
turas. prout posse fuit diligentissime aggrega¬
uit. Nam uiam publicam. uillam cantillam
dictam. expetens: precio a pretereuntib susce¬
pit captiuas puellas octo Quas in sc̃a religione
edocens: deo dicatas. ibi mariere. constituit.
Ex hoc igitur xp̃i amminiculante suffragio:
excreuit numerus uirginum. ad usq sexagena¬
rii cumulum. Quib etiam p̾dictus pater. nep¬
tem supͣscripte matrone. Waltildis. sollempni

Expanded text:
intentionis non immemor, aptum aedificanintentionis non immemor, aptum aedificandi coenobii statum invigilando sollicite scrutabatur. Haec igitur inter cogitandum, Dei gratia praeduce contulit se ad quamdam matronam, Waltildem nomine, quae superbo nobilitata sanguine, plurimorum a proavis praediorum affluentia laetabatur: a qua vir sanctus condicti pretii dono emit sibi partem silvae, eum scilicet locum qui dicitur vulgo Mangis villare: ibique cellulam aedificans, eamque B. Mariae ad honorem consecrans, puellarum coetum Deo matrique serviturarum, prout posse fuit, diligentissime aggregavit. Nam viam publicam vulgo Cantillam dictam expetens, pretio a praetereuntibus suscepit captivas puellas octo, quas in sancta religione edocens, Deo dicatas ibi manere constituit. Ex hoc igitur Christi adminiculante suffragio excrevit numerus virginum adusque sexagenarii cumulum, quibus etiam praedictus pater neptem supra scriptae matronae Waltildis solemnit
Abbreviated transcription (Latin):
amimarum salutem. Francorum quoq regib
diuerso tempore sibi succedentib ac palatii op¬
timatib ita in cunctis erat affabilis ⁊ ut eoꝵ
usus pro uoto familiaritatib que intenderet
citius obtineret: et in construendis seruorum
dei habitaculis. sumptus ei et copias. eorum
largitas pleniter ministraret. Siquis his he¬
sitans forte manet incredulus: predicti loci
miretur mienia ÷ aspiciat eclificia ÷ ꝑlustret
diligenter oꝑa. Patebit scire cupienti. qͣnti
fuerit menti: per quem dñs canta ac talia
dignatus sit operari.
chus igitur tam ȩcteriorib qͣm interiorib
predicti alti uillarensis cenobii. scłm dei
cultum honorifice ordinatis: iam dictus pater
bercharius corporee quietis impaciens ÷ opor¬
tuna sibi loca lucrificandi gr̃a perquirebat.
Ab inde nanq egressus: dei munere precur¬
rente. uastam saltus deruensis solitudinem
pecere contendit. Quo in loco qua uenerat

Expanded text:
salutem animarum. Francorum quoque regibus salutem animarum. Francorum quoque regibus diverso tempore sibi succedentibus ac palatii optimatibus ita in cunctis erat affabilis, ut eorum usus pro voto familiaritatibus, quae intenderet citius obtineret, et in construendis servorum Dei habitaculis sumptus ei et copias eorum largitas pleniter ministraret. Si quis his haesitans forte manet incredulus, praedicti loci miretur moenia, aspiciat aedificia, perlustret diligenter opera: patebit scire cupienti quanti fuerit meriti, per quem Dominus tanta ac talia dignatus sit operari.us igitur tam exterioribus quam interioribus praedicti Altivillarensis coenobii secundum Dei cultum honorifice ordinatis, jamdictus Pater Bercharius corporeae quietis impatiens, opportuna sibi loca lucrificandi gratia perquirebat. Abinde namque egressus, Dei munere praecurrente, vastam saltus Dervensis solitudinem petere contendit: quo in loco qua venerat
Abbreviated transcription (Latin):
mam ibidem accepit sepulturam: scissimo
uiro berchario. in supͣdicto altiuillaris ceno¬
bio. głoso presule superstite relicto. Qui licec
tanti patris fuerit solamine destitutus ÷ nequa
iectorum animos exemplis instruebat et uerbis
Locum uero quem edificare ceperat. rebus ac ua¬
rio decore pie perlustrans: nichil subtraxit in¬
dustrie. donec ad culmen ꝓueheret ꝑfectionis
summe. Sp̃ualium em̃ donorum perfusus
rore. uite iam consertus angłice ⁊ cunis celestis
patrie doginate iusticie xp̃i refouebat ouile:
constituens plebi celestia templa fideli. Nec
minus in magnis flagrans resplenduit actis.
que gessere patres fulti pietate priores: opti¬
ma dans uite populis documenta beate.
Dñi nanq gr̃a precunte multis muracłorum
signis in eo loco claruit ⁊ ac superuementib
diuersarum in commoditatum casibus se
opponens. multa celestis beneficii emolum̃ta
populis impendebat: sanitates corporum.

Expanded text:
mam ibidem accepit sepulturam, sanctissimo mam ibidem accepit sepulturam, sanctissimo viro Berchario in supradicto Altivillari coenobio glorioso praesuli superstite relicto. Qui licet tanti patris fuerit solamine destitutus, nequaqus, subjectorum animos exemplis instruebat et verbis. Locum vero, quem aedificare coeperat, rebus ac vario decore collustrans, nihil subtraxit industriae, donec ad culmen proveheret perfectionis summae. Spiritualium enim donorum perfusus rore, vitae jam consertus angelicae, civis coelestis patriae Dogmate justitiae, Christi refovebat ovile, Constituens plebi coelestia templa fideli. Nec minus in magnis flagrans resplenduit actis, Quae gessere Patres fulti pietate priores, Optima dans vitae populis documenta beatae Domini namque gratia praeeunte, multis miraculorum signis in eo loco claruit, ac supervenientibus diversarum incommoditatum casibus se opponens, multa coelestis beneficii emolumenta populis impendebat: sanitates corporum,
Abbreviated transcription (Latin):
cuius amor ab eius pectore nunqͣm recessis¬
se certum tenetur. Qui licet ꝓ lege carnis de¬
bitum soluerit humane condicionis: uiuit
ꝓculdubio miseriis prestantius si ex corde
rogatus fuerit. occurrere paratus ⁊ qͣnto ñc̃
potentius illi summo atq inuisibili sp̃ui
cernitur ẽẽ coniunctus: ꝑ uirtutem uniu̾̃sa
scientis. ipse seius omnium exauditor effe¬
ctus. Ad cunis exequias corꝑis tota remoꝵ
ciuitas ruit ÷ clerus ac popłs utruisq sexus
conuienit: a uicinis eciam urbibus multi af¬
fuerunt. ⁊ tanti pastoris excessum sc̃issimum¬
et pio merori. et hymnorum sollempnitatib
obsequiis assignantes. Euuis siquidem corpꝰ
diuersis popłorum cateruis constipatum.
usq ad basilicam sc̃i remgii. a beato bercha¬
rio. nec non et scĩs pontificib qui ea die illuc
confluxerant. uniuersi gregis sin multitudine
ꝓsequente. cum digno honore defertur ⁊ ac
excellenti mausoleo condiendum. decentissi¬

Expanded text:
cujus amor ab ejus pectore nunquam recessiscujus amor ab ejus pectore nunquam recessisse certum tenetur. Qui licet pro lege carnis debitum solverit humanae conditionis, vivit is autem illic procul dubio miseriis praestantius, si ex corde rogatus fuerit, occurrere paratus, quanto nunc potentius illi summo atque invisibili spiritui cernitur esse conjunctus, per virtutem universa scientis ipse scius omnium ac exauditor effectus. Ad cujus exsequias corporis tota Remorum civitas ruit, clerus ac populus utriusque sexus convenit, ex vicinis etiam urbibus multi adfuerunt tanti pastoris excessum admistis pio moerori hymnorum solemnibus obsequiis assignantes. Cujus quidem corpus diversis populorum catervis constipatum usque ad basilicam S. Remigii a S. Berchario nec non et sanctis pontificibus qui ea die illuc confluxerant, universa gregis sui multitudine prosequente, condigno honore defertur, ac excellenti mausoleo condendum, decentissi
Abbreviated transcription (Latin):
ter concuput eternam. Nec leui felicitate
inclinari: nec mani ualuit laude resolui.
Iam uero consummata omni sacri illius tem¬
pli structura: his duobus sc̃issimis uiris qͣnta
fuerit imm̃sitas exultationis ⁊ qͣm grata socie¬
tas unanimis affectionis ÷ qͣntus diuinitatis
amor. qͣntus uite celestis ardor: nec sermo ca¬
tenerentur inserti ⁊ sc̃e exhortationis grãm
ꝑ populos infundentes. ad eternitatis głam
qua qua uersum animos fidelium incitan¬
tes: cum iam suꝑna clementia antistitis sui
niuardi uitam laudabilem ꝑpetue iocun¬
ditatis commercio compensare et ꝓ labore
breui palmam decreuisset permanentis re
summatus: adueniente kalendarum sep¬
tembrium die. mortis nexibus ab solutus
migrauit ad dñm beate immortalitatis sto¬
lam consecutus. Angłorum quoq agminib
in illa celestis curie dignitate conciuis factus:
apłorum particeps. martyrum et confessoꝵ
coheres: illius insaciabiliter aspectu fruitur.

Expanded text:
ter concupivit aeternam, nec levi felicitati ter concupivit aeternam, nec levi felicitati inclinari nec inani voluit laude resolvi. Jam vero consummata omni sacri illius templi structura, his duobus sanctissimis viris quanta fuerit immensitas exsultationis, quam grata societas unanimis affectionis, quantus divinitatis amor, quantus vitae coelestis ardor, nec sermo catenerentur inserti, sanctae exhortationis gratiam per populos infundentes et ad aeternitatis gloriam quaquaversum animos fidelium incitantes, cum jam superna clementia antistitis sui Nivardi vitam laudabilem perpetuae jucunditatis commercio compensare et pro labore brevi palmam decrevisset permanentis repsummatus, adveniente Kalendarum Septembrium die, mortis nexibus absolutus migravit ad Dominum, beatae immortalitatis stolam consecutus, angelorum agminibus in illa coelestis curiae dignitate concivis factus, apostolorum particeps, martyrum et confessorum cohaeres, illius insatiabiliter aspectu fruitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dam uite regularis obseruantiam prudentis¬
sime composuit: monastice conuersationis
uiros religiosos aggregauit: et cuncta que
huic ordini commoda iudicabantur. dili¬
genter impleuit. Copiosos uero p̾diorum sũp¬
tus. sanctissimꝰ antistes. tam ea que sui iuris
uidebantur esse. quam que etiam beato inter¬
ueniente berchario ab ipsis francorum pri¬
moribus obtinere poterant. in necessarios ser¬
uorum dei delegauit usus: ut indelicet in eodem
cenobio. et merito et numero populus deo serui¬
ens cunctis laborib augeretur
ec sunt igitur hunis beati patris nr̃i bercha¬
rii magnorum oꝑum sc̃a principia sed ad¬
huc restant ad diuine obsequium maiestatis
priorum laborum maiora certamina ÷ que in
hoc postmodum monstrabit oꝑe rerum conse¬
quentia. Qui iidelicet cum esset in sp̃ali exer¬
citii sublimitate ꝑfectus : in diume legis medi¬
satione continuus: temporalem tamen non
auspicatus est głam: sed mentis puritate iugi¬

Expanded text:
dam vitae regularis observantiam prudentisdam vitae regularis observantiam prudentissime composuit, monasticae conversationis viros religiosos aggregavit, et cuncta quae huic ordini commoda judicabantur, diligenter implevit. Copiosos vero praediorum sumptus sanctissimus antistes, tam ea quae sui juris esse videbantur, quam quae etiam beato interveniente Berchario ab ipsis Francorum primoribus obtineri poterant, in necessarios servorum Dei delegavit usus, ut videlicet in eodem coenobio et merito et numero populus Deo serviens utriusque laboribus augeretur. Haec sunt igitur hujus B. Patris nostri Bercharii magnorum operum sancta principia: sed adhuc restant ad divinae obsequium majestatis piorum laborum majora certamina, quae in hoc postmodum monstrabit opere rerum consequentia. Qui videlicet cum esset in spiritalis exercitii sublimitate perfectus, in divinae legis meditatione continuus, temporalem tamen non auspicatus est gloriam, sed mentis puritate jugi
Abbreviated transcription (Latin):
regis francoꝵ ac sacri antistitis opitulante clemen¬
tia. opus qͦd ad laudem dei susceperat. optata
dam opulentissima ibidem stecerat. in qua co-¬
lumba celitus emissa pridem resederat. ac suo
giro situm monasterii uolando expresserat.
habita deliberatione succiditur: et collatis in
cominune omnium uocib in loco cui affixa
fuerat. aram in ueneratione beati petri apłoꝵ
principis statuit. Ad consecrationem uero ba¬
silice. cum sc̃o niuardo metropolitano pontifi-¬
ce. alii etiam ep̃i conueniunt ⁊ clerus omnis.
et innumerose plebes utrimq gaudentes irru-¬
unt ⁊ ꝓceres quoq francorum non minori uoto
concurrunt: et per beati uiri bercharii opus
laudabile. in dei laudibus pari om̃s magni¬
tudine iocunditatis exultant. In australi uero
eiusdem montis latere. aliam struxit uir sc̃s
randam. Septa etiam monasterii. et uniuer¬
sas competentis ordinis officinas. ad sectan¬

Expanded text:
regis Francorum ac sacri antitistis opitulante clemenregis Francorum ac sacri antitistis opitulante clementia, opus quod ad laudem Dei susceperat optata dam opulentissima fagus steterat, in qua columba coelitus emissa pridem resederat, ac suo gyro situm monasterii volando expresserat, habita deliberatione succiditur, et collatis in commune omnium votis, in loco cui affixa fuerat, aram in veneratione B. Petri apostolorum principis statuit. Ad consecrationem vero basilicae cum S. Nivardo metropolitano pontifice, alii etiam episcopi conveniunt, clerus omnis et numerosae plebes utriusque sexus irruunt, proceres quoque Francorum non minori voto concurrunt, et per B. viri Bercharii opus laudabile in Dei laudibus pari omnes magnitudine jucunditatis exsultant. In australi vero ejusdem montis latere, aliam struxit vir sanctrandam. Septa etiam monasterii et universas competentes ordinis officinas, ad sectan
Abbreviated transcription (Latin):
nificentia sͥ cozcessa fuerint. recelisere uoluerit be¬
neficia. Quorum uidelicet fultus auctoritate &
gr̃a : iam maturius componende fabrice negocus
uersa que tanto oꝑi necessaria iudebantur.¬
ut fidelis oꝑator assignat.
taq in supradicti predio loci. quod pro eo quod
indecliui montis latere ut diximus situm. re¬
ducto profusius sinu. pulcherrimam blandi-¬
entis amenitatis planiciem reddat ÷ acq in pro¬
spectu suo subiacentia marne fluminis longe
lateq littora circum despici mulcenti quadam
uisionis uoluptate compellat. ab antiquo tem¬
pore autiuillare nomen acceꝑat: angł̾ice desig-¬
nationis spaciũ ut celitus ostensum fuerat. mu-¬
rorum ambitu iactis fundam̃tis complectitur:
om̃sq illius parietes edificii ad modum colũpne
in bac re ꝑmeantis. suspecta ꝑmensione metatur.
Nec ante diuini cultoris oꝑa destitit: donec su¬
perna annuente ꝓuidentia. childerici etiam

Expanded text:
nificentia sibi concessa fuerint, recensere voluerit benificentia sibi concessa fuerint, recensere voluerit beneficia. Quorum videlicet fultus auctoritate et gratia, jam maturius componendae fabricae negotiis versa quae tanto operi necessaria videbantur sedulus operator assignat. Itaque in supradicti praedio loci quod in declivi montis latere ut diximus situm, reducto profusius sinu pulcherrimam blandientis amoenitatis planitiem reddit, atque in prospectu suo subjacentia Maternae fluminis longe lateque littora circumdespicit, mulcenti quadam visionis voluptate compellat, ab antiquo Altumvillare nomen acceperat, angelicae designationis spatium ut coelitus ostensum fuerat, murorum ambitu jactis fundamentis complectitur, omnesque illius parietes aedificii ad modum columbae in aere permeantis suspecta permensione metatur. Nec ante divini cultoris opera destitit, donec superna annuente providentia, Childerici etiam
Abbreviated transcription (Latin):
erat totis affluens in dñm usceribus ⁊ cui mni¬
mica profecto omnis fuerat ociositas. amica
uero indefessa laboris efficacitas. libenter susci¬
piens: tanto amplectitur desiderio ÷ qͣnta in eo
suꝑna gr̃a meritorum excreuerat magnitudo.
Et qͣm̃ se ipsum dignum ante sp̃s sc̃i templum
uirtutis effecerat ÷ ipse quoq terrene molis
pulchritudine. templum dño oculis etiam
spectabile fundare exoptabat: confisus uide¬
licet undiq tam diuino qͣm sc̃i pontificis in
cunctis auxilio. Nam et unuersis su temporis
francorum regibus. episcopis quoq ac regie dig¬
nitatis ꝓceribus. tam gratum acceptabilemq eũ
certum est extitisse: ut si quid in diuinis cultib
seu etiam terrene commoditatis oportunitatibus.
cordi esset ÷ ab eis facile obtiuieret. Quod in con-¬
sequentibus quoq diligens lector loco suo paten¬
ter poterit inuenire: si ea que diuersis temporib
regie maiestatis ac francorum principum mu¬

Expanded text:
erat, totis affluens in Dominum visceribus, cui inierat, totis affluens in Dominum visceribus, cui inimica profecto omnis ignavia, amica vero indefessa laboris efficacitas, libenter suscipiens, tanto amplectitur desiderio, quanta in eo superna gratia meritorum excreverat magnitudo. Et quoniam seipsum jam ante Spiritus sancti templum virtutis effecerat, ipse quoque terrenae molis pulchritudine templum Domino oculis etiam spectabile fundare exoptabat, confisus videlicet undique tam divino quam summi pontificis in cunctis auxilio. Nam et universis sui temporis Francorum regibus, episcopis quoque ac regiae dignitatis proceribus tam gratum acceptabilemque eum certum est exstitisse, ut si quid in divinis cultibus seu etiam terrenae commoditatis opportunitatibus cordi esset, ab eis facile obtineret: quod in consequentibus quoque diligens lector suo loco patenter poterit invenire, si ea quae diversis temporibus regiae majestatis ac Francorum principum mu
Abbreviated transcription (Latin):
ne seruitutis obsequium. mira dispositione a
deo esse quam digniter electum
ta uero percepta tante reuelationis de celestibus
simul et consolacionis gr̃a : certiores utriq facti.
et quod erat ambiguum loci designatione spe¬
cialiter edocti inde ambo consurgunt: ac sic
oculos antistes beatissimus in celum dirigens:
illum procinus tota cordis intentione collau¬
dans gr̃as egit. in quem ab eterni patris secreto
sp̃s sc̃s corporali spetie sicut columba descendit:
ac fluenta iordanis sacri corporis unctiorie. in
nr̃arum ablutione scelerum. celo patente beauit.
Precedente itaq in condicionem eterni taberna¬
culi tanto ac tali auspicio: tibi inquit ad beatũ
bercharium presul eximius: tueq industrie hoc
sc̃m opus dispono committere : ut quem pru¬
dentia et sc̃itate ꝑfectum esse non dubitem:
principem quoq in constructione celestis fabri¬
ce te mire conciscam. Quod uir dm̃ ardens. ut

Expanded text:
nae servitutis obsequium mira dispositione a nae servitutis obsequium mira dispositione a Deo esse quam dignanter electum. Ita vero percepta tantae revelationis de coelestibus simul et consolationis gratia certiores utrique facti, et quod erat ambiguum loci designatione specialiter edocti, inde ambo consurgunt, ac sic oculos antistes beatissimus in coelum dirigens, illum protinus tota cordis intentione collaudans, gratias egit in quem ab aeterni Patris secreto Spiritus sanctus corporali specie in columba descendit, ac fluenta Jordanis sacri corporis tinctione in nostrorum ablutionem scelerum coelo patente beavit. Praecedente itaque in conditionem aeterni tabernaculi tanto ac tali auspicio: Tibi, inquit ad B. Bercharium praesul eximius, tuaeque industriae hoc sanctum opus dispono committere, ut quem prudentia et sanctitate perfectum esse non dubitem, principem quoque in constructione coelestis fabricae te jure consciscam. Quod vir Domini, ardens ut
Abbreviated transcription (Latin):
sis artubus subito hic sopore : cum uix in utram¬
libet partem uis nature quiescentem impelleret:
uidere mͥ uideor. a suꝑnis. instar nuei candoris
speciem adesse columbe. Que post huius arboris
sessum. non incerta quo tenderet: locum hunc
ppeti cursu uolando precingit : trinoq giro
eque peracto. ad celi cacumen cendit. Credo eqͥ¬
dem hoc spei concepte ꝓficuum. a deo porten¬
tum: ut quod erat uoto susceptum : iam celo
p̃monente sit celerius exequendum. Sc̃o hec
pontifice perorante: me in qͣm beatissimꝰ ber¬
charius. qui sc̃o uiro gremii sui reclinatorium
fecerat: qͥcquid pater scĩssime celesti ꝓcligio in
uisione sp̃s diuinitus tibi testaris illatum:
manifesta dei uirtute noueris etiam corꝑalit̾
ferentib ÷ altero quidem quod in sompnis sen¬
serat. altero uero qͦd oculis corporeis aspererat:
res in prospectum deducitur. locum illum angłi¬
ca ꝑlustratione signatum ÷ ad agendum diui¬

Expanded text:
sis artubus, subito hic sopore praereptus, cum vix in utramsis artubus, subito hic sopore praereptus, cum vix in utramlibet partem vis naturae quiescentem impelleret, videre mihi videor a supernis instar nivei candoris speciem adesse columbae, quae post hujus arboris sessum, non incerta quo tenderet, locum hunc praepeti cursu volando praecingit, trinoque gyro aeque peracto coeli cacumen tendit. Credo equidem hoc spei conceptae proficuum a Deo portentum, ut quod erat voto susceptum, jam coelo praemonente sit celerius exsequendum. Sancto haec pontifice perorante: Me, inquit B. Bercharius qui sancto viro gremii sui reclinatorium fecerat, quidquid, pater sanctissime, coelesti prodigio in visione spiritus divinitus tibi testaris illatum, manifesta Dei virtute noveris etiam corporaliter serentibus, altero quidem quod in somnis senserat, altero vero quod oculis corporeis aspexerat, res in prospectum deducitur locum illum angelica perlustratione signatum, ad agendum divi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Obeatum uirum: cui ostenditur corpora¬
li intuitu. anglice lignitas uisionis: in specie
columbe rutilantis. ad compbandum cestimo¬
nium innocentie et puritatis.
Ist etiam in hac re illud quoq non minus
admirabile: quia quod iste corꝑalibus
deprehenderat oculis ÷ hoc idem quiescens sc̃s
pontifex scuserat sopore celestis uisionis. Qui
cum post aliqͣntulum ꝑcepte quietis spacium
ctus erigeret: o inquit meorum uotorum com¬
par fidissime : qͣm gratum mͥ est huc paulu¬
lum gr̃a soporis pro tempore diuertisse: quen
constat ꝑ dei grãm tante reuelationis misteriũ
celitus agnouisse. Fcre eñi hinc iam letus progre¬
dior: celorum signa sequor: qͦd du clifferens
corde gestaueram ⁊ mirande uisionis archano
maturius aggrediendum ẽẽ compellor. S ne
longius rem mnopinatam differam: quid ude¬
rim patenter expedio. Et prius persentias hic eẽ
domum dei: ut felicissimo illi quoncdam antiqͦ

Expanded text:
tur. O beatum virum cui ostenditur corporatur. O beatum virum cui ostenditur corporali intuitu angelicae dignitas visionis, in specie columbae rutilantis, ad comprobandum testimonium innocentiae et puritatis. Est etiam in hac re illud quoque non minus admirabile, quia quod iste corporalibus deprehenderat oculis, hoc idem quiescens sanctus pontifex senserat sopore coelestis visionis. Qui cum post aliquantulum perceptae quietis spatium ctus erigeret: O, inquit, votorum meorum compar fidelissime, quam gratum mihi est huc paululum gratia soporis pro tempore divertisse, quem constat per Dei gratiam tantae revelationis mysterium coelitus agnovisse. Ecce enim hinc jam laetus progredior, coelorum signa sequor, quod diu differens corde gestaveram, mirandae visionis arcano maturius aggrediendum esse compellor: sed ne longius res inopinata te duxerit, quid viderim patenter expedio. Et prius praesentias hic esse domum Dei, ut felicissimo quondam antiquo
Abbreviated transcription (Latin):
obtexisset: interim pontifice quiescente. sc̃s uir
bercharius in celum defixis luminib aspicit
subito. acre per serenum conspicuo. colum¬
bam c sublimib descendere. niueo fulgore ra¬
diantem ÷ atq eidem cui sub strati manserans
arbori leuiter insidentem. Cumq in eam ocu
nam in partes ales illa fortinto declinare decer¬
neret: repente alarum soluto remigio. ab ar¬
bore cui insiderat ꝓsiliuit: et rumpens aera
uacuum. future spacium fabrice circũ uolats:
locum in quo cenobium construi debeat. gy¬
ro designat. p̃sentia scĩficat. Expleco hoc lu¬
stramine: rursum non recipitur arbore. sũꝙ
cosdem sui ambitus circulos. celi nuntuis ad
fucure rei firmitatis indicium tercio reperis¬
sec: aperto celo reconditur : et nichilominus
bominib in terra degentib. noue ammira
uir sc̃s puro ut erat animo. signum esse cele¬
ste: quo ec dubitantium animi firmarent᷑
et diu dilatum opus in dei seruitute fundare¬

Expanded text:
obtexisset. Interim pontifice quiescente, sanctus vir obtexisset. Interim pontifice quiescente, sanctus vir Bercharius in coelum defixis luminibus aspicit subito aere per serenum conspicuo columbam e sublimibus descendere, niveo fulgore radiantem, atque eidem cui substrati manserant arbori leniter insidentem. Cumque in eam oculnam in partes ales ille niveus declinare decerneret, repente alarum soluto remigio, ab arbore cui insederat prosilit, et rumpens aera vacuum, futurae spatium fabricae circumvolans, locum in quo coenobium construi debeat, gyro designat, praesentia sanctificat, expleto hoc lustramine, rursus nota recipitur arbore. Cumque eosdem sui ambitus circulos coeli nuntius ad futurae rei firmitatis indicium tertio repetisset, patenti coelo reconditur, et nihilominus hominibus in terra degentibus divinae voluvir sanctus, puro ut erat animo, signum esse coeleste, quo et dubitantium animi firmarentur, et diu dilatum opus in Dei servitute fundare
Abbreviated transcription (Latin):
lis patientus indicaret. Ftce inquit irruente so¬
poris immanitate secus solito concutior: ita ut
hinc gressum promouere impotem me esse om¬
nino considerem. Procuretur gͦ fessis artubus
inter hec uirecta amenitas paululũ diuerten¬
di: ut redeuntib per soporem uiribus ceptum
redlatur facultas iter peragendi. Inter late pa¬
tentia nemora: diffusis frondib. uirentibus
foliis. instanti rei grata fagus eligitur. hec inter
alias tantum caprit extulit ad nos: qͣntum
lenta solent inter niburna cupressi. Hinc itaq
arbori: ocius se subter iniciunt gr̃a quiescen¬
di. Ita indiuidui sui comitis beati bercharii
decumbentis festinans composito uertice gre¬
mio recipi: sternitur hic patule recubans sub
teginine fagi. Quid uero tunc miraculi celitꝰ
sit ostensum: stili duxi officio non imꝓbe inti¬
mandum. Ut enim suꝑne illustrationis ueri¬
tas ostenderet. qui essent. quos siluarũ densitas

Expanded text:
lis patentius indicaret. Ecce, inquit, irruente solis patentius indicaret. Ecce, inquit, irruente soporis immanitate secus solito concutior, ita ut hinc gressum promovere, impotem me esse omnino confiderem. Procuretur ergo fessis artubus inter haec virecta amoenitas paululum divertendi, ut redeuntibus per soporem viribus coeptum reddatur facultas iter peragendi. Inter late patentia nemora diffusis frondibus, virentibus foliis instanti rei grata fagus eligitur Haec alias inter tantum caput extulit alnos, Quantum lenta solent inter viburna cupressi. Huic itaque arbori ocius se subter injiciunt gratia quiescendi. Ita individui sui comitis B. Bercharii solo decumbentis festinans composito vertice gremio recipi, sternitur hic patulae recubans sub tegmine fagi. Quid vero tunc miraculi coelitus sit ostensum, styli duxi officio non improbe intimandum, ut supernae illustrationis veritas ostenderet, qui essent quos silvarum densitas
Abbreviated transcription (Latin):
assumpto secum suo illo ut sepe solebat do¬
mestico beato berchario. causa extitit. qua p̃fa¬
tum uicũ expetere ꝓ more cogitaret. Huius pro¬
cessu itineris quo ad eundem uicum marne
fluminis littorib contiguum tenditur. quidam
sin uiris locus erat gratissimus: qui paululum
reducto simi in montis latere. amenissimus
herbis uirentib. aquarum ruuilis ex sublimi¬
i uertice leniter effluentib arboribus q
ac uineis in declu circumquaq constipatus.
intuentium oculis oblectam̃ta prestabat.
anctus igitur pontifex hoc iter aggressus:
cum iam eas partes percliuum montis at¬
tigisset. ubi decontra illa loci gradientis uisib
se amenitas proprius obiecisset: super equestre
quo ferebatur uehiculum eo graui sopore depͥ¬
mtur ÷ ut omni ꝓtinus eundi facultate remo¬
sa. coactus socium suum beatum bercharium
inclamaret: omnemq illum equestrem qui
tunc forte se comitabatur ordinem stare loco
p̃ciperet: et quib ad soporem urgeretur stimu¬

Expanded text:
assumpto suo illo, ut saepe solebat, domestico beato Berchario, causa exstitit, qua praefatum vicum expetere pro more cogitaret. Hujus processu itineris, quo ad eumdem vicum Maternae fluminis littoribus contiguum tenditur, quidam sui juris locus erat gratissimus, qui paululum reducto sinu in montis latere amoenissimo herbis virentibus aquarumque rivulis ex sublimi vertice leniter effluentibus, arboribusque ac vineis in declivi circumquaque constipatus, intuentium oculis oblectamenta praestabat.anctus igitur pontifex hoc iter aggressus, cum jam eas partes per clivum montis attigisset, qua de contra illa loci gradientis visibus se amoenitas propius objecisset, super equestre quo ferebatur vehiculum eo gravi sopore deprimitur, ut omni protinus eundi facultate proscriptus, symmystem suum B. Bercharium inclamaret, omnemque illum equestrem qui tunc forte se comitabatur ordinem stare loco praeciperet, et quibus ad soporem urgeretur stimu
Abbreviated transcription (Latin):
tercio dans fremitum ⁊ abscessit humilis feri¬
feritatem humanam. Tunc in angustia ani¬
mi factus est pͥscus: ita ut putarent eum mor¬
tuum. pre indignatione animi. Qd̾ consi¬
derans elemus consiliarius cius: annuit ser¬
uis pͥsci dicens. Uenite et uindicate mortem
dm̃i ũr̃i. Tunc ingressus carnifex ex officio:
mersit in dextrum latus eius gladium. Mox¬
ens appellianus: dixit. Propicios habeas deos:
qui nos ab ista sacrilega liberasti. Et conuer¬
fecit finem fatigationib nr̃is. Tunc dedit ei
torquem auream. et coronam. et uestem olose¬
bus olosericis. et indutus torque aurea ⁊ cepit
glorians egredi. habens fauorem ommum
paganorum: et agens gr̃as deo marti. Et
cum subito egressus eẽt a posticio. ubi erant
cauee ferarum: insiluit in eum leo ⁊ et come¬
dit eum dotum in uestibulo. Hii audem qui
foris stabant. putabant eum intus ẽẽ ÷ et qͥ
intus erant. sperabant eum ẽẽ foris: et ignora¬

Expanded text:
tertium fremitum abscessit . humilis feritertium fremitum abscessit . humilis feriferitatem hu| manam. Tunc in angustia animi factus est priscus| ita ut putarent eum mortuum pre indignatione ani| mi . quod considerans helenus consiliarius eius . innuit| seruis prisci dicens . uenite et uindecate mortem| domini uestri. Tunc ingressus carnifex ex officio mersit in dex| trum latus eius gladiuens appellianus . dixit propicios habeas deos qui nos ab una sacrilega libe| rasti . et conuerfecit| finem fatigationibus nostris. Tunc iactauit torquem au| reum et coronam et uestem . olosibus olesiricis . et indutus| torquem aureum . coepit glorians egredi . habens fauorem| omnium paganorum . agens gratias deo marti . et cum| subito uenit egredi a posticio ubi erant caueae ferarum| Insiluit in eo leo . et comedit eum totum in uestibulo. Hii| autem qui foris erant . putabant eum intus esse et qui in| tus erant . putabant eum esse foris . et ignora
Abbreviated transcription (Latin):
potentias dñi: sed ista signa ꝓpter in credu¬
litatem ur̃am fieri p̾cipit dñs ÷ ut si u̾bis
non creditis. saltem uel uirtutum magni¬
tudine superemini: et credatis hunc debere
ut eos faciat suis adu̾sariis insultare. Tun
conu̾sus priscus ad appellianum dixit.
Que sunt ista signa: aut quis est qui eam
adiuuat: Aipellianus adgxit. Dii pacientiam
suam ostendunt hominib ÷ ut dum eoꝵ
causa supplicuis aguntur. supplicia ipsa ñ
sentiant: ut siel sic credant deos ẽẽ: quoꝵ
pacientia et clementia uidentur in colu¬
tua: me dixisse. istam suꝑsticionem solo
ferro posse superari. Cui priscus ait. Non
plane : prius cam feris subicio: et si euase
rit ferarum morsus ⁊ tunc demum extingue¬
tur ferro. Tunc induci fecit eam ubi erant
bestie: et dimisit tres ursos. Ueneruntq cũ¬
impetu ad eam: et adorantes eam recesseruN.
similiter recubans ante pedes ecus: dedit ge¬
mitum quasi qui incredulos argueret. Ac

Expanded text:
potentias domini. Sed ista signa meae libepotentias domini. Sed ista signa meae libelitatem uestram fieri praecepit christus ut| si uerbis non creditis sanis uel uirtutem magnitudin| superemini . et credatis hunc debire ubuenit . ut eos faciat suis aduersariis insultare. Tunc pris| cus conuersus . ad appellianum dixit que sunt ista signa.| Aut quis est qui eam adiuuat. Appellianus dixit dii pati| entiam suam ostendunt hominibus ut dum eorum causa suppli| ciis aguntur suplicia ipsa non sentiunt . ut uel sic credant de| os esse quorum pacientia \et/ clementia uidentur incolotua me| dixisse istam supersticionem finem solo ferro posse suscipere. | Cui priscus ait non planae prius eam feris obicio . si euase| rit ferarum morsus Ita demum et extinguitur ferro. Tunc in| duci eam fecit . ubi erant bestiae et demissi tres ursi uene| runt +impetu ad eam et odorantes eam recesserunt se recubans ante| pedis eius dedit mugitum qui quasi incredulos argueret et