comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex oppido traditis indedictioẽm suesiones accepit. Exẽcitum q ĩbellouagos
duxit qui cum se oĩa inoppidum bratuspantium contulissẽt atq abeo oppi¬
do sic cesar cum exercitu tria mill. passuum circiter quinq abess õs maiores
natu exoppido egressi manus ac cesarem tendere &e uocem significare ceꝑũt
ad oppidum accessisset. castraq ibi ponẽt pueri mulieresq exmino expa¬
sis manibus suo more pacem aromanis petierunt.Prohis diuitiac: Nã post
discessum belganim dimissis heduoꝵ copiis adeum reuerterat facit uẽba. bello¬
uagos omni tp̃r infide atq amicitia cinitatis hedue fecisse impulsos absius
principibus: qui dicerent heduos acesare inseruitutem redactos õs indigni¬
tates. contumeliasq perferre: &e abhediis defecisse: et ppło.Ro.bellũ ĩtulisse¬
Qu hui mõĩ consilii principes fuissent ꝙ intelligent quantã calamitatem

Expanded text:
ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperuncontendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse et populo Romano bellum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem
Abbreviated transcription (Latin):
patum receperunt. P ostridie eius diei cesar pͥus ꝗ̃ se hostes ext̾rore
ac fuga reciperent infines suesionum: qui proxĩ rhemis erant exercitũ du¬
xit. Et magno itinere confecto adoppidum nouiodum ũ contendit. Id ex
itinere oppugnare conatus: quod uacuũ deffensoribus ẽẽ audiebat ꝑꝑlatitu¬
dinem fosse muriq altitudinem paucis deffendentibus expugnare non
potuit. Castris munitis uineas: ageres queq ad oppugnandum usui erãt
comꝑare cepit. Interim omnis exfuga suesionum multitudo inoppidu
proxima nocte conuenit. celeriterq adoppidum uineis actis aggere iac:o
turribusq constitutis magnitudine oꝑum: que neq uiderant antegalli
neq audierant Celeriter romanoꝵ ꝑmoti legatos adcesatem dedictiõe mic¬
tunt. Et petentibus rhemis ut conseruarent᷑ impetrant. Cesar obsidibus
acceptis pͥmis ciuitatis atq ip̃ius galbȩ regis duobus filiis : amisq om̃ibus

Expanded text:
mperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore mperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
proꝑaret fecerunt ut consiłis fuge profectio uideret᷑. Hac re stañ
cȩsar ꝑspeculatores cognita insidias ueritꝰ ꝙ qna decausa discederẽt
nondum prospexerat. exercitum: equitatumq castus continuit.
prima luce confirmata re abex ploratoribus omnem equitatum qui
nouissimum agmen morarẽt̃ premissit eiq .Q. pedium: & .L. auiricu¬
lerium Coctam legato prefecit. T. Labienum legatum cum legionibus
tribus subsequi uissit. hi nouissimos adhõti: & multa millia passuum
prosecuti magnam multitudinem eorum fugientiũ conciderũt. Cu
ab exmo agmine ad quos uentum erat consisterent fortiter q impetũ
cessitate: neq imꝑio continerentur exaudito lamore &e ꝑtũbatisõ¬
dinibus omnes infuga sibi ptesidium posuerũtita sine ullo periculo
tantam eorum multitudinem nr̃i interfecerunt. quantum fuit diei
spatium suboccisumq solis sequi destiterunt: seq ĩcastra ut erat i¬

Expanded text:
pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum cessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat i
Abbreviated transcription (Latin):
rios q ponte traducit: atq adeos contendit. acriter in eo loco pugnatũ ẽ.
hostes impeditos nr̃i influmine aggressi magnum eoꝵs nũm occiderunt
ꝑ eorum cõpora. reliquos audacissime transire conantes multitudi ñ theloꝵꝰ
repulerũt. Primos ꝗtransierant equitatu circũuentos interfecerũt. Hosteᷤᷤ
nbi ce de expugnando oppido. et deflumine transeundo sp̃e se fefelisse ĩ¬
tellexerunt: neq nostros inlocum iniquicẽm progredi expugnandi causa
tent: ut potius insius: q̃ malienis finibus decertarent. Ad eã siña cum¬
tellonagorum appropinquare cognouerãt. His per suaderi ut duitius
morarentur: n sius anxiliũ ferre ne poterant. Ea re constituta secũda
uigilia magno cum strepitu ac tumultu castus egressi nullo cẽto õdi¬
ne atq imꝑio cum sibi quisq pͥmum itm̃is locum peteret ae domum

Expanded text:
riosque pontem traducit atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. riosque pontem traducit atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine adgressi magnum eorum numerum occiderunt; per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa rent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domBellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum
Abbreviated transcription (Latin):
Palus erat non magna internostrum:atq hostium exẽcitũ. hanc si no¬
stritransirent hostes expectabant. Nĩ aũt si ab ilł initiũ transeundi
fieret ut inpeditos aggredentur. Parati inarmis erant. Interi prelio
equestri interduas acies contendebatur. ubi nentri transeundi ĩ itiu
faciunt secundiore prelio equitum nostrorum cesar suos incastra
redixit. hostes protinus exeo loco ad flum en xxonam contenderunt. qd
ẽe post castra nostra demostratum est. Ibi nadis rectis pãtem suaru
copiarum tradutere conati sunt eo consilio si possent castellũ cui p̃erat.
.Q.Titurius legatus expugnarent. pontemq interscinderent si minus
possent agros remorum populãnt᷑: qui magno nobis usui ad bellũ gerẽ¬
dum erant commeatuq nostros prohiberent. Cesar certiõ factꝰ abtiturio
omnem equitatum. &e leuis ãmature nummidas funditores sagita¬

Expanded text:
Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si noPalus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen Axonam contenderunt, quod esse post nostra castra demonstratum est. Ibi vadis repertis partem suarum copiarum traducere conati sunt eo consilio ut, si possent, castellum, cui praeerat Q. Titurius legatus, expugnarent pontemque interscinderent, si minus potuissent, agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatuque nostros prohiberent. Caesar certior factus ab Titurio omnem equitatum et levis armaturae Numidas, funditores sagitta
Abbreviated transcription (Latin):
auderent periclitabatur. ubi nr̃os non esse inferiores intellexĩt loco
procastris ad aciem instruendam nã opp̃otuno atq: idoneo: ꝙ is collis
ubi castra posita erant paululũ explanitie editꝰ tm̃ adn̾sus ĩ altitu¬
dinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat: atq
exntraq ꝑte lateris deiectis hẽbat et infrontem leniter castigatꝰ pau¬
latim adplanitiem redibat. Ab utroq latere eiꝰ collis trãsuersam obdux̃
cittiter passuum quadringentoꝵ ce adẽxmas fossas castella constituit
ibiq tormenta collocauit: necumaciem instruxisset: hostesq tm̃ mul¬
titudine poterant alateribus pugnantes suos circum uenire pssẽt. hoc
fc̃o duabus legionibus quas proxime consenpłat incastris relictis ut
si quo opus esset subsidio duci posset. Reliqnas sex legiones procastris
inacie constituit. Hostes item copias suas ecastris eductas in struxant.

Expanded text:
auderent periclitabatur. Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco auderent periclitabatur. Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sibi submictat᷑ sese diutius substinere non posse. Eo demedia nocte cesar
husdem ducibus usus qui nuntii abioctio uenerant nũmidas et c̃tas
sagiptarios: et funditores. baleares q subsidio oppidanis mictit: quoru
aduentii &e themis cum spe deffensionis studium propugnandi accessit:
&e hostibus eadem detausa spes potiundi oppidi discessit. itaq paulisꝑ
apud oppidum morati agros q themorum depopulati omnibus uitus
edifitiisq quot adire potuerant censis ad castra cesaris oĩb copiis contẽ¬
derunt &e amillibus passuum minus duobus castra posuerunt. Quȩ
castra ut fumo et ignibus significabat᷑ amplius millibus passuũ otto
inaltitudinem patebant. Cesar pͥmo et ꝑꝑ multitudinem hostiũ: et ꝑꝑ
eximiani oppinionem iurtutis praelio supersedere statuit. quottidie
tamen equestribus preliis quid hostes uirtute possent: et ꝗd nostri

Expanded text:
sibi mittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar, sibi mittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar, iisdem ducibus usus, qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. Itaque paulisper apud oppidum morati agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis aedificiisque quo adire potuerant incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt et a milibus passuum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo et propter multitudinem hostium et propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri
Abbreviated transcription (Latin):
ut si est periculo adeum portari possent effitiebat. In eo Anmine pos erat.
presidium ponit in alt̾a ꝑte fluminis.q titurium Sabinũ legatũ cũ ui
cohortibus reliquit. Castra maltitudine pedum.xii. uallo. fossaq duo de¬
N pedum munire detet ał iubet. abhis castns oppidum rhemoꝵ noiẽ
bibiex aberat milł passuum otto. Id exitinere magno impetu belge oppu¬
gnare cepũnt egie eo die substentatum est. Galloꝵ equidem atq belgan
oppugnatione. At ubi circumiecta multitudo hominum totis menib un¬
diq in mutum lapides iaci cepti sunt: murus q deffensonbus nudatus ẽ
testndine fcã portas succẽdunt. murum q subruunt: quod tum facile he¬
bat. Nam cum tanta multitudo lapides ac thela cõnicerent. inmuro con¬
sistendi potestas erat nulli. cum finem oppugnandi nox feciss loctius the
summa nobilitate et grã inter suos. qui tum oppido prefuetant unũ exhis

Expanded text:
ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit et in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci ctestudine facta portis succedunt, murumque subruunt, quod tum facile fiebat. Namque tanta multitudo lapides ac tela conjiciebant, ut in muro consistendi potestas esset nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praefuerat, unus ex his,
Abbreviated transcription (Latin):
quinq ginta Totdem nẽuios qui maxime feri interipos hẽbant᷑ lõgis¬
Condrusos eburones. certeseos. paemanos: qui uno noĩe germani appellãt
arbittati ad xl. milłꝰ. Cesar themos cohõtatus libera sr̃ q orone proserutꝰ¬
om nem senatum ad se conuenite. principumq literos obside adie educi
uuisit: que omnia abhis diligenter ad diem ft̃a sunt. Are diuitatũ hedius
aestineri. ne cum tanta multitudine uno tempore confligendũ sit. id fieu
posse si snas copias hedu infines belluagoꝵ introduxxint. et eoꝵ agros popu¬
lari cepint.N is manddatis eum ad se dimictit. postq̃r om̃s belea copids
r ploratoribus. ce abthemis cognouit ad flumen axonam. que ẽ rexmis
rhemorum finibus exercitum traducere maturauit. at ibi castra posiuit.
que res ce latus unum castrotum ripis fuminis muniebat. &e p eum quę
cẽnt tta ab hostibus teddebat. Et comeatꝰ abthemis reliquisq ciuitatib

Expanded text:
L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longisL; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longisCondrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutomnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros popularexploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remorum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostibus reddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
prohibuerint: qua ex re fieri uti eoꝵ memoria magnam sibi auctoritatẽ ma¬
ꝯnos q sp̃s in re militari sũmẽnt. Denũo eoꝵ oĩa se hr̃e explorata rhȩmi
dicebant. Proterea ꝙ propinquitatibus. affinitatibusq coniuncti. qͣstas
quisq multitudinem in comuni belgaꝵ consilio ad id bellum pollicitꝰ sit
agnouerint plirimum intereos bello uagos &e uirtute ce auctoritate & ho¬
minum numero ualere. Hos posse conficere armata millia.C. pollicitos ẽt
ex numero electa millia. Lx. totiusq belli imꝑium sibi postulare. Suesioẽs
suos ẽe finitimos fines q latissimos feracissimos q agros possidẽ. Apud
ẽe ał fuisse regem ẽt nr̃a memoria diuitiacum toti gallie potentissimum
ẽe regem galbam. Ad hunc ꝑꝑ iustitiam prudentiã q snam totiꝰ belli sũmã¬
omnium nolũptate defferri. oppida hr̃e nũo .xii. polliceri millia amata

Expanded text:
prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem maprohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebant, propterea quod propinquitatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, nuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri milia armata
Abbreviated transcription (Latin):
opinione uenisset. Remi qui proximi galliş ex belgis st̃¬
adeum legatos locium. & andocum burium primos ciuitatis suȩ miserunt
obsides dar&e et imꝑata facere. Et oppidis recipere &e frumento: ceterisq reb
inuare. Reliquos om̃s belgas inarmis esse. germanosq qui eis thenum in¬
colunt: se se cum his coniunxisse. tm̃q ẽe eorum omnium furorem. ut ne
suasiones: qui frẽs: consanguineosq suos. qui eodem iure et hisdem legibus
utantur &e unum imꝑium unum q magrãtum cum his hẽant. deterere
q inarmis essent et quid inbello possent: sic repperiebat pleros q belgas eẽ or¬
tos abgermanis oehenum q antiquitus traductos ꝑꝑ loci fertilitatem ibi cõ¬
sedisse. gallosq qui ea loca incolerent expulisse: solos q ẽẽ: qui prũm nr̃oꝵ
memoria omni gallia uexata theutones cimbros q intra fines suos in gredi

Expanded text:
opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunopinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunad eum legatos Iccium et Andebrogium, primos civitatis, miserunt, obsides dare et imperata facere et oppidis recipere et frumento ceterisque rebus iuvare; reliquos omcolunt sese cum his conjunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem, ut ne Suessones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem jure, eisdem legibus utantur, unumque magistratum cum illis habeant, deterrere que in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi
Abbreviated transcription (Latin):
studebant. a non ullis ẽt ꝙ ingallia a potentiorbus atq his ꝙ
adconducendos homines facultatem habebant. uulgo regna
occupabantur. qui minus facile eam rem impio consequi
poterant. His nuntuis lr̃is q cõmotus Cesar duas legioẽs
inciteriore gallia conscripsit nouas ineunte estate inintẽĩce
galliam qui deduceret. q pedium legatum misit. Ip̃e cum
primum pabuli copia ẽẽ inciꝑet adexercitum ueĩt dat ne¬
gotium se nominibus reliquisq gallis: qui finitimi belgis
erant uti ea que apud eos gerant̃ cognoscant. seq dehis reb
certiorem faciant. Ni constanter omnes nuntiarũt manꝰ
cogi exercitꝰ q in unum locum conduci. Tum uõ dubitãdũ
non exstimauit quin ad eos .xii. die proficiscet᷑. Re frum̃¬
taria comꝑta castra mouet: diebus q circiter.xu. ad fines
belgaꝵ peruenit. Eo cum deimprouso celerius q omni

Expanded text:
studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium
Abbreviated transcription (Latin):
incolunt ꝑterritos senserunt insequuti magnum exhis nu¬
meꝵ occiderunt. Cȩsar nna estate dnobus maximis bellis
confectis maturius paulo q̃ tempus añi postulabat in hib̾na
in sequannos exẽcitũ deduxit. Hibernis labienum prepo¬
suit. Ipse inciteriorem galliam ad conuentus agendos
profectus est.
hibernis uti ita sũp demõstrauimꝰ. Cebri
ad eum rumores afferebant᷑: littensq
item labieni certior fiebat om̃s belgas ꝗ¬
nam tertiam ẽẽ ꝑtem galliȩ dixeramus
cont̃ populum.Ro. coniurare: obsides¬
q interse dare. coniurandi has ẽe cãs.
primum ꝙ uererentur: ne om̃i paccata
gallia adeos exercitus noster adducẽt᷑.
Deinde ꝙ a non nullis gallis solicitatet᷑
ꝑtim qui germanos duitius ingallia uõsari uosuerant ita popłi
Ro. exercitum hiemare atq in ueterascere ingallia moleste fe¬
rebant partim qui mobilitate et lenitate anĩmi nouis imꝑiis

Expanded text:
incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis nuincolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est. hibernis, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, quam tertiam esse Galliae partem dixeramus, contra populum Romanum coniurare obsidesque inter se dare. Coniurandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita populi Romani exercitum hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis
Abbreviated transcription (Latin):
secum addixxerat. Alt̾a norica regis boccionis sorõ quã ĩgallia
duxxerat afre missam. utręq inea fuga perierunt. Duȩ filie. haꝵ
alta occisa alt̾a capta est.C. uallerius procillus cũ acustodibus
infuga ternis cathenis uinctꝰ traheretur in ip̃m cesarẽ hostiũ
equitatum persequentem incidit: que quidem res nõ minorez
Cesari q̃ ip̃a uictoria uoluptatem attulit: ꝙ hominẽ honestissi¬
mum prountiȩ gallie familiarem suum et hospitem ereptum
amanibus hostium sibi restitutum uidebat. Neq eiꝰ calamitats
detanta uoluptate et gratulatione quicꝗ̃ fortuna diminuerat.
is se pñte de se ter sortibus consultum dicebat utrũ igni statĩ
necaretur an inaliud tempus reseruaret sortium benefitio seẽẽ
incolrmem. Item.M. metius reptus: & adeum reductus est.
Nec prelio trans ahenum nuntiato sueui qui ad ripas aeheni
uenerant domum reuerti ceꝑũnt. Quos ubiq proximiꝰ cchenũ

Expanded text:
secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum
Abbreviated transcription (Latin):
celeriter ex consuetudine sua phalange ftã impetum gladiorũ exce-¬
perunt. Reꝑti sunt ꝗ̃ plures nr̃i milites qui in phalangem ĩ silirẽt
et scuta manibus reuellerent. et desuꝑ cum hostium acies ĩ sinistͦ
cõnu pulsa: atq infugam conuerla esset. adextro cõnu uehemt
multitudine suotum nostram aciem premebant. Id cũ aĩadu̾tiss
p.C rasses adolesens: qui equitatui preerat ꝙ expeditiõ erat ꝗͣ hi ꝗ
intra aciem uorsabant᷑ tertiam ꝑtem labotantibus nr̃is subsidio
misit. Ita prelium restitutum est atq om̃s hostes terga uõterant:
nec pͥus fugere destiterunt: ꝗ̃ ad flumen cehenum millia passuu
ex eo loco circiter.u. ꝑuenĩt. Ibi perpauci at̃ uiribus confisi tra¬
natare contenderunt ãt lintribus inuentis sibi salutem reꝑerũt. In
his fuit ariouistus: qui nauiculam deligatã ad ripam nactꝰ ea
Dnȩ fuerunt ariouisti uxores. Una sueua natione: quã domo

Expanded text:
celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceceleriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea. Duae fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo
Abbreviated transcription (Latin):
uteretur. Ip̃se triplici instructa acie us ad castra hostiũ accessit. Tu
demum necĩo germani suas copias ecastris eduxerunt gñatũ q ĩ¬
stituerunt. Paribus interuallis harudes. macomãno. triboces. uangi¬
ones. nemetes. sedusios. Sueuos. omnem q aciem suam rhodis ẽt
cãris circumdederunt: nequa spes infuga relinqueret. Eo mulieres
imposuerunt que inprelium proficiscentes milites spãsis crinibus
flentes implorabant ne se inseruitutem romanis traderẽt. Cesar
singulis legionibus singulos legatos et questores p̃fecit uti eos te¬
stes suȩ quisq uirtutis hr̃et: Ipẽ adextro cõnu ꝙ eam ꝑtem mũe
firmam hostium ẽẽ animaduerterat prelium commisit. Ita nrĩ
acriter inhostes signo dato impetum fecerunt. Itaq hostes repente ce¬
leriterq procurrunt ut spatium pila in hostes cõniciendi non
daret̃. Reiectis pilis cominus gladiis pugnatum est. At gẽmani

Expanded text:
uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani
Abbreviated transcription (Latin):
N ostibusq pugnandi potestatem fecit. ubi netum ꝙ eos prodire ̃teliex
cireiter meridiem exercitum incastra reduxit. Tum demum ario uistus
ptem suatum copiarum que castra minora oppugnaret misit. acriter
utrinq usq aduesꝑum pugnatum est. Solis occasu suas copias ario¬
uistus multis et illatis et acceptis uulneribus incastra reduxit. Cum
et captuus querẽt cesar quam obrem ariouistus ptelio nõ decertaret
hanc repperiebat causam ꝙ apud germanos ea consuetudo esset ut
mĩesfaĩł eorum sortibus et uaticinationibus declararent utꝰ plium
Cõmicti exusu esset: nec ne. Eas ita dicẽ non ẽẽ phas gẽmaos suꝑaẽ.
Sian nonam lirciam prelio contendissent. Postridie eiꝰ diei Cȩsã pre¬
hostium procastris minoribus constituit. Quominus multitudine
militum legionarium prohostium nũo ualebat: ut ad spẽm alariis

Expanded text:
hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praenspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar tenere intellexit ne diutius cõmeatu prohiberet᷑: ultra eũ locũ:
quo in loco germani consederant circiter passus sexcentos abhis castris
y doneum locum delegit acieq triplici instructa adeum locũ uenit.
primam ce ẜam aciem in armis ẽẽ: tertiam castra munire iussit. Hic
locus abhoste circiter passus sexcentos ut detm est aberat. Eo circitꝰ
hominum numero Mxui milł. expedita cum oĩ equitatu ariouistus
misit quȩ copiȩ nr̃os perterrerent: et munitionem prohiberent. Nichilo
segnius Cesar ut ante constituerat duas acies hostem propulsare. tẽ
tiam ꝑsicẽ uissit. Munitis castris duas ibi legionibus al legiones re¬
liquit: et ꝑtem auxiliorum quatuor reliquas legiones incastra ma¬
iora reduxit. Proximo die instituto suo cesar ecastris utrisq copias
suas eduxit paululum q amaioribus castris progressus acĩẽ ĩ steuxit

Expanded text:
nere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, nere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit
Abbreviated transcription (Latin):
frumento cõmeatu q qui ex sequannis: & heduis suppõtaret᷑ cesarẽ
interdiceret. Ex eo die dies continuos.u. Cesar procastris suas copias
produxĩt: et aciem instructam hũit ut si uellet Ariouistus prelio con¬
tendere ei ptãs non deesset. Ariouistus his oĩb diebus exẽcitũ castris
continuit. equestri prelio quottidie contendit. Eenus hoc erat pugnȩ
quo se germani exercuerant. Equitum erant millia.ui. totidem uõ pedi¬
tes uelocissimi: ac fortissimi quos ex omni copia singuli singulos suae
salutis causa delegerant. Cum his inpreliis nõsabantur ad eos se eꝗtes
recipiebant. Hi siquid erat durius concũrebant. Si qui grauiore ułnẽ
acepto equo deciderant circumsistebant. Si quo erat longiꝰ prodeundũ
aut celerius recipiendum tanta erat hoꝵ exẽcitatione celeritas ut iu¬
bis equorum subleuati cursum adequarent. Ubi cum castnis se se¬

Expanded text:
frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se te
Abbreviated transcription (Latin):
pridie eius diei germani retineri non potuerũt quin ĩ nr̃os thela
conicerent. Legatum q e suis sese magno cum ꝑiculo ad eum
C. nallerii cabiri filium summa uĩtute ce humanitate adolescẽ¬
tem: cuiꝰ pater.a.c. uallerio flacco ciuitate donatus erat: et ꝑꝑ
consuetudine utebatur: & ꝙ ineo peccandi germanis causa non
esset adeum mutere. & Marium ticium qui hospitio ariouisti
utebatur. His mandauit ut que diceret ariouistus cognoscẽnt
et ad se refferrent. Quos cum apud se incastris ariouistus cõspexisset
ex ercitu suo presente conclamauit ꝙ ad se ueniret an speculandi causa¬
causam conantes dicere prohibuit: et incatenas cõiecit. Eodem die c¬
stra promouit: et millibus passuum sex acesaris castris submõte
consedit. postridie eius diei preter castra cesaris suas copias traduxit
et millibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio ut eo

Expanded text:
pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et proconsuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti
Abbreviated transcription (Latin):
cõnicere. Cesar loquendi finem fecisset: seq ad suos recepit. suiq
impauit nequod omnino telum in hostes reicerent. Nam et si si est
ullo piculo legionis delectȩ cõmissum cum equitatu pluim fore ui¬
debat. tamen comictendum non putabat: ut pulsis hostib dici poss
eos ab se ꝑfidem incolloquio citumuentos. Posteaq̃ in uulgꝰ mi¬
litum delatum est ꝗͣ arrogantiam incolloquio atiouistꝰ usus est¬
omni gallia romanis interdixisset: impetumq in nrõs eius eꝗtes
fecissent eaq res colloquium ut diremisset maior multo alacri¬
tas studium q pugnandi maius exercitu in iectum est. Biduo pꝰ
A riouistus ad cesarem legatos mittit uelle se dehis rebus quȩ ĩt
eos agi ceptȩ: nec perfcẽ essent agere cum eo uti ãt iteꝵ colloꝗo
diem tonstitueret: ãt si id minus uellet ẽ suis legatis aliquem
ad se micteret. Colloquendi cesari cã uisa non est. & eo magis ꝙ

Expanded text:
coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod
Abbreviated transcription (Latin):
amicitiam eius mõte redimere possit. Quod si discessisset ce libera
posessionem galliȩ sibi tradisset magnum se illum p̃mio remnñatux
Multa a Cesare ineam sententiã dcã sunt. qr negotio desiste̾ poss¬
Et neq suã neq populi. Nõ. consuetudinem pati uti optiẽ meĩtos
sotios deseret. Neq se iudicare galliam potius ẽẽ ariouisti: ꝙͣ. populi
romani bello suꝑatos esse aruernos et tutinos.a.. fabio. maxio. ꝗbus
popłs.Ro. ignouiset. neq inprouintiam redigisset. nstipendiũ ĩ posũs
ꝙ si antiquissimum: qui quodq tempus spectari opp̃otẽt ppłi. Ro. uistis¬
simum esse ingallia imꝑium si uiditium senatus obẜucei oꝑpõtẽt libes
defere eẽ galliam: quam tello uictam sius legibus uti uoluisset. Dum
hec incolloquio geruntur cesari nunnatum est equites ariouisti pro¬
pius tumulum accedere et ad nr̃os ad equitare lapides. thelaq ĩ mõs

Expanded text:
amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum m. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere non posset: neque suam neque populi Romani consuetudinem pati ut optime meritos socios desereret, neque se iudicare Galliam potius esse Ariovisti quam populi Romani. Bello superatos esse Arvernos et Rutenos a Q. Fabio Maximo, quibus populus Romanus ignovisset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia imperium; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem germanorum ingalliam traducat. Id se sui muniendi
non galliȩ impugnande causã facẽ. Eius rei testimonio ẽẽ ꝙ nͥ rogatꝰ
ueniret: Prouintiam suam hanc ẽẽ galliam. sicut illam nr̃ãm ut sibi cõ-¬
cedi non opporteret: si in nros fines impetum face̾t. Sic item nos ẽe in¬
iquos: qui in suo uire se interpellaremus: qui frẽs a se ce amicos hedu¬
os appellatos diceret non se tam barbaꝵ: neq tam inperitum ẽẽ terꝰ
ut non sciret neq bello allobrogum proximo heduos romanis auxiliũ
tulisse. neq ip̃os inhis contentionibus. quas hedui secum et cũ seqͥni
exercitum ingallia heãt sui oppͥmendi causa hr̃e qui nisi decedat atq
exercitum deducat ex his regionibus sese illum non proamico s pro
hoste habiturum. Quod si eum interfecĩt multis nobilibus pͥncipib¬
abipĩs ꝑ eoꝵ numꝑtios comptum hr̃e. quoꝵ omnium grãm atq

Expanded text:
tudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, tudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequaniexercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus principibab ipsis per eorum nuntios compertum habere, quorum omnium gratiam atque
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩsaris pauca respondit. desuis uĩtutibus multa predicauit. trãsisse
oehenum sese non sua sponte: sed togatum & accersitũ agallis nõ sine
magna spe: magnisq pręmus. domum: propinquos q reliꝗsse. sedes
hr̃e ingallia ab ip̃is concessas. obsides ip̃oꝵ uoluntate datos. stipẽdiũ
Capere uite belli. quod uictores uictis imponere consueuer̃t nõ se se¬
gallis: sed gallos sibi bellum intulisse. omnes galliȩ ciuitates adse op¬¬
pugnandum uenisse: ac ꝯ̃ se. castra habuisse eas om̃s copias a se uno
prelio pulsas ac sẽꝑatas ẽe.Si iterum exꝑiri nellint se itarum paratu
ẽe decertare. Si pace uti uellint iniquum ẽẽ destipendio recusare qd̾
sua uolumptate ad id tempus ꝑpendeant amicitiam.po. Ro. sibi or¬
namento & presidio non detrimento esse oppõtere: idq se ea spe pe
libenter se se recusatuꝵ. populi.Ro. amuicitiã q̃ appetierit q̃ multi¬

Expanded text:
Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non seseGallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petlibenter sese recusaturum populi Romani amicitiam quam adpetierit. Quod multi
Abbreviated transcription (Latin):
magnis hominum offitiis consueuisse tribui docebat. Illum quando¬
n additum: neq cam̃ postulandi iustam hrẽt benefitio ac liberalitate
sua ac senatus ea p̃mia consecutũ. Docebat etiam q̃ ueteres q̃ quȩ iustȩ
causȩ necessitudinis ip̃is cum hedius intercederent que Sc. quotiens
q q honorifica in eos fc̃ã essent ut õĩ tprẽ totius galliȩ pͥncipatũ hedui
tenuissent: prius etiam qͣ nostram amicitiam appetissent ppłi. Ro
hanc ẽẽ consuetudinem ut non sotios atq amicos non mõ sui nł de¬
ꝑdere sed grã dignitate honore. auctiores uelit ẽẽ. ꝙ̃ uõ ad amicitiã
ppli. Ro. attulissent id is eripi ꝗs pati posset: Postulauit deiñ eade
quȩ legatis mandatis dederat: ne ãt heduis aut eoꝵ sotiis bellũ ĩferet
obsides redderet. Sin nullam ꝑtem germanoꝵ domum remitẽ posset:
At ne quos cehenum amplius transire pateret᷑. Anouistus ad postulats

Expanded text:
magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neqmagnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui tenuissent, prius etiam quam nostram amicitiam adpetissent. Populi Romani hanc esse consuetudinem, ut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata
Abbreviated transcription (Latin):
In cos legionarios milites legionis decĩe cuiꝰq maxime confidebat imponere ut
presidium q̃ amicissimum si quid opus fc̃o ẽẽt hr̃et. Quod cum fieret non
irridicule quidam exmilitibus decime legionis dixit plusq pollicitus
eẽt cesarem facere pollicitum ẽẽ incohortis p̃torie loco decimam legioẽm
hĩtutam adequum rescribere. Planities erat magna &e in ea tumuh tẽrenꝰ
satis grandis. Hic locus equo fere spatio ab castris ariouisti &e Cęsaĩs
aberat. Eo ut erat conuentum ad colloquium uenerunt. Legionem Cȩsar
quam equis deuexerat passibus ducentis ab eo tumulo constituit. Itẽ
equites ariousti pari interuallo constiterũt. Arionistus ex equis ut
colloquerentur et preter sedenos ut colloquiũ adducerent postulauit
Ubi eo uentum est cȩsar iitio or̃onis sua senatꝰq meum benefitia cõ¬
ssime missa. Quam rem et paucis contigisse: et aromanis proximis pro

Expanded text:
 eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut  eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia comssime missa; quam rem et paucis contigisse et pro