comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nauem deber& ascendere : ei in mentẽ
uenit multitudinẽ se p̾ciosorũ lapidũ
in suo thesauro reliqͥsse. Cũq ad cosdẽ pe¬
tendos in ciuitatẽ regrederet᷑: ab exerci
lancea manu eum mortali ictu sautiauit. ibiq de¬
cidens reddidit spm̃. Eunc hildeb̾tus cũ magnis
thesauris sororẽ assumptã . secũ adducere cupiebat.
Quȩ nescio quo casu inuia mortua est. & postea pa
risius allata. uxta patrẽ suũ chodoueũ sepulta est.
Hil deb̾tus uero inter reliquos thesauros. ministe¬
ria eccłarum p̃tiosissima detulit. Nam sexaginta
oma exauro puro ac gemmis p̃tiosis ornata. Sed
non est passus ea confringi. cuncta enĩ eccłe is
& basilicis scoꝵ dispensauit ac tradidit.¬
ostea lothariis. & hildeb̾tus. burgun dias
petere destinant. Conuocatusq theo dericis
insolatio eoꝵ. noluit ire. franci uͦ qui ad eum
aspitiebant. dixerunt. Si cũ fr̃ĩb tuis inbur¬
gundiam ire despexeris. te relinquemus. &

Expanded text:
navem deberet ascendere, ei in mentem navem deberet ascendere, ei in mentem venit multitudinem se pretiosorum lapidum in suo thesauro reliquisse. Cumque ad eosdem petendos in civitatem regrederetur, ab exercitlanciam eum mortali ictu sauciavit, ibique decidens reddedit spiritum. Tunc Childeberthus cum magnis thesauris sororem adsumptam secum adducere cupiebat, quae, nescio quo casu, in via mortua est, et prisios allata, juxta patrem suum Chlodovechum sepulta est. Childebertus vero inter reliquos thesauros ministeria ecclesiarum pretiosissima detulit. Nam sexaginta omnia ex auro puro, ac gemmis pretiosis ornata: sed non est passus ea confringi. Cuncta enim ecclesiis et basilicis sanctorum dispensavit, ac tradiditothacharius et Childebertus Burgundias petere destinant. Convocatusque Theudericus, in solatio eorum ire noluit. Franci vero qui ad eum aspiciebant, dixerunt: Si cum fratribus tuis in Burgundiam ire dexpexeris, te relinquimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
iocunditatis grã refulgere dicit᷑ oculis
cernere : s ñ ei adõ concessum ẽ. Cũq
portȩ ciuitatis obserate essent . & un¬
de ingrederent᷑ puiũ patulũ ñ habereñ
messa archadius serra unius portȩ eum
ciuitati intromisit. Dũ hȩc agerentur.
nunciat᷑ theodericũ uiuũ de thorngia¬
fuisse regressũ
Qđ certissime hildebtus cognoscens ab
aruerno rediit : & in hispaniã ꝓpt̾ sororẽ
suã chrotigildẽ dirigit. Hȩc uͦ multas in¬
sidias ab amalarico uiro suo ppt̾ fidem
catholicã paciebat᷑. Nã plerumq ꝓceden¬
te illa ad scam ȩcclam̃. stercorã & di¬
ũsos fetores suꝑ cã ꝑici imperabat. Ad
extremũ aut̃ tanta eã crudelitate dicit̃
cicidisse : ut infectũ de ꝓpͥo sanguine su¬
darium fr̃i mitter&. Unde ille marime
cõmotus : hispanias appetiuit: A malaric
uͦ hec audiens: naues ad fugiendũ parat
Porro miminente hildebto cũ amalarioss

Expanded text:
jocunditatis gratia refulgere dicitur, oculis jocunditatis gratia refulgere dicitur, oculis cernere. Sed non ei a Deo concessum est. Cumque portae civitatis obseratae essent, et unde ingrederetur pervium patulum non haberet, incisa Arcadius sera unius portae, eum civitati intromisit. Dum haec agerentur, nuntiatur Theudericum vivum de Thoringiafuisse regressum. X. Quod certissime Childebertus cognoscens, ab Arvernis rediit, in Hispaniam vero propter sororem suam Chrotechildem dirigit. Haec vero multas insidias ab Amalarico viro suo propter fidem catholicam patiebatur. Nam plerumque procedente illa ad sanctam ecclesiam, stercora et diversos fetores super eam projici imperabat. Ad extremum autem tanta eam crudelitate dicitur caecidisse, ut infectum de proprio sanguine sudarium fratri transmitteret: unde ille maxime commotus, Hispanias appetiit. Amalaricus vero haec audiens, naves ad fugiendum parat. Porro imminente Childeberto, cum Amalaricus
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ei dedi tibi sua uoluntatẽ concedat.
Qui abiens: qđ petuit inpetrauit. In
talib eñi dolis. theodericus multũ cal
dum ad se data fide securũ uenire
p̃cepit : quẽ & henorificis ditauit mu¬
neribus. Eactũ est aut̃ dũ quadã die
ꝑ murũ ciuitatis tulbiacensis confabu¬
Larent᷑. a nescio quo impulsus de alti¬
tudine muri ad t̾rã corruit : ibiquę
spm̃ exalauit. Sed qui eũ exinde de¬
ecerit ignoramus : multi tam̃ asser
theoderici dolũ in hoc manifestissime pa¬
tuisse :
Cũ aut̃ ad huc theodericus in thoringia
ess& : aruernus sonuit cũ int̾fectũ fuisse.
Archadius quoq unus ersenatoribus ar¬
uernis. hildeb̾tũ inuitat : ut regionẽ
illã deber& recipere. Ille quoq nec
moratus : aruernus adit. Tantaq in il¬
la die condensa fuit nebula : ut nihil
suꝑ duab iugeri partibus discerni pos¬
sit. Dicere enĩ erat solitus rer. uelim
umquam aruernã lemanẽ quȩ tantę

Expanded text:
quod ei dedi, tibi sua voluntate concedat. quod ei dedi, tibi sua voluntate concedat. Qui abiens, quod petiit impetravit. In talibus enim dolis Theudericus multum callefridnm ad se data fide securum venire praecepit, quem et honorificis ditavit muneribus. Factum est autem dum quadam die per murum civitatis Tulbiacensis confabularentur, a nescio quo impulsus de altitudine muri ad terram corruit, ibique spiritum exhalavit. Sed quis eum exinde dejecerit, ignoramus: multi tamen asserunt 113 Theuderici in hoc dolum manifestissime patuisse. Cum autem adhuc Theudericus in Thoringia esset, Arvernis sonuit eum interfectum fuisse. Arcadius quoque, unus ex senatoribus Arvernis, Childebertum invitat, ut regionem illam deberet accipere. Ille quoque nec moratus Arvernis vadit. Tantaque in illa die condensa fuit nebula, ut nihil super duabus jugeri partibus discerni posset. Dicere enim erat solitus rex: Velim, inquit, Arvernam Lemanem, quae tantae
Abbreviated transcription (Latin):
ea in iuste ꝑ homines iniquos occidit.
Illa quoq ad dm̃ conuersa mutata
ueste monasteriũ sibi intra pictauen
in tantum emicuit. ut in popłis mag̃¬
pradicti reges in thoringiã essent.
secretius cum eo aliquit tractatur
Expansoq in parte domus illius ten¬
torio de uno pariete in altero : ar¬
matos post eũ stare uib&. Cumq
tentoriũ illud p̃uior ess& : pedes
armatorum apparuere detecti . Qđ
cognoscens lotharius. cũ suis arma¬
tus in gressus ẽ domum. Theode¬
ricus uero intelligens hunc hȩc cog¬
nouisse. fabulam fingit. & alia ex a¬
liis loquit᷑. Deniq nesciens quomo¬
do dolum suum delmir& : discũ ei
magnum argenteum pro gr̃a dedit
Lotharius aut̃ ualedicens & ꝑ munere
grãs agens: ad metatũ regressus ẽ
Theo dericus uͦ querit᷑ ad suos: nullã
extantem causam suam ꝑdidisse cati¬
num. Et ad filiũ suum theodobͣtũ ait
Uade ad patruũ tuũ : & roga ut mumiꝰ

Expanded text:
ea injuste per homines iniquos occidit. ea injuste per homines iniquos occidit. Illa quoque ad Deum conversa, mutata veste monasterium sibi infra Pictavensin tantum emicuit, ut magna in populis pradicti reges in Thoringia essent, Tsecretius cum eo aliquid tractaturus, expansoque in parte domus illius tentorio, de uno pariete in alterum, armatos post eum stare jubet. Cumque tentorium illud esset brevius, pedes armatorum apparuere detecti. Quod cognoscens Chlothacharius, cum suis armatus ingressus est domum. Theudericus vero intelligens hunc haec cognovisse, fabulam fingit, et alia ex aliis loquitur. Denique nesciens qualiter dolum suum deliniret, discum ei magnum argenteum pro gratia dedit. Clothacharius vero valedicens, et pro munere gratias agens, ad metatum regressus est. Theudericus vero queritur ad suos, nulla exstanti causa suum perdidisse catinum: et ad filium suum Theudebertum ait: Vade ad patruum tuum, et roga ut munus
Abbreviated transcription (Latin):
& theodobertũ filiũ in solatiũ suũ¬
assumptum cũ exercitu abiit : Torm¬
gi uͦ uenientes francis dolos p̃parant:
Incampo eñi quo certam̃ agi debe¬
batur fossas effodiunt. quarum ora
aꝑta denso cespite planum assimu¬
lant campumi: In his ergo foueis
cum pugnare cȩpissent: multi fran¬
corum equites corruerunt . Et fuit
eis ualde impedimentũ : sed ipost :¬
cognitum hunc dolum obseruare ceperuis
Deniq cum se thoringi cȩdi uehem̃ter uide¬
rent: fugato herminefrido rege ipsorum
terga uertunt : & ad onestrudem fluui¬
um usq ꝑueniunt. Ibiq tanta cędes ex
thoringis facta ẽ: ut alueus fluminis ã¬
cadauerum cõgerie repleret᷑. & franci
tanquã ꝑ pontẽ aliquẽ suꝑ eos in litus
ulterius transirent: Patratia gͦ uicto¬
ria. regionẽ illã capessunt: & in suam
redigunt potestatẽ: Lotharius u redi¬
ens radegundem filiã bertharii regis
secum captiuã abduxit: sibiq eã in
matrimonio sociauit. Cuius frẽm post¬

Expanded text:
 Theudebertum filium in solatium assumens, cum exercitu abiit. Thoringi vero venientibus Francis dolos praeparant. In campo enim, in quo certamen agi debebat, fossas effodiunt: quarum ora, operta denso cespite, planum assimulant campum. In has ergo foveas cum pugnare coepissent, multi Francorum equites corruerunt, et fuit eis valde impedimentum: sed post cognitum hunc dolum observare coeperunt. Denique cum se Thoringi caedi vehementer viderent, fugato Hermenefrido rege ipsorum, terga vertunt, et ad Onestrudem fluvium usque perveniunt. Ibique tanta caedes ex Thoringis facta est, ut alveus fluminis cadaverum congerie repleretur, et Franci, tanquam per pontem aliquem, super eos in littus ulterius transirent. Patrata ergo victoria regionem illam capessunt, 112 in suam redigunt potestatem. Chlothacharius vero rediens, Radegundem filiam Bertharii regis secum captivam abduxit, sibique eam in matrimonium sociavit. Cujus fratrem post
Abbreviated transcription (Latin):
interitũ parentum urorũ : ac recolite tho
uenisse : ac multa illis intulisse mala. Qui
datis obsidibus pacem cũ his mire uolue¬
runt. sed illi obsides ipsos diuersis mortib
pemerunt. Nam irruentes supra nostros
parentes omnẽ substanciã abst uler̃ pueros
ꝑ neruos femorũ ad arbores appendentẽs
puellas amplius ducentas crudeli nece m¬
t̃fecerunt: itã ut ligatis brachiis super
equorum ceruicib ipsiq acerrimo moti
stimulo ꝑ diuersa petentes diuersis in
partibus feminas diuiserunt. aliis uͦ
sup orbitas uiarum extensis sudibusq
in terra confixis plaustra desuꝑ onera¬
ta transire fecerunt: confractisq osi¬
bus. canibus. auibusq ea in cibaria dẽ¬
derunt. N unc aut̃ hermine fridus qđ
mihi pollicitus ẽ fefellit: & omino ad
implere dissemulat. Ecce uerbum direc¬
tum habemus eamus cum dĩ adutto¬
rio contra eos. Qđ illi audientes. &
de tanto scelere indignantes : uno ani¬

Expanded text:
interitum parentum vestrorum, interitum parentum vestrorum, olenter advenisse, ac multa illis intulisse mala, qui datis obsidibus, pacem cum his inire voluerunt: sed illi obsides ipsos diversis mortibus peremerunt, et irruentes super parentes nostros, omnem substantiam abstullerunt, pueros per nervos femorum ad arbores appendentes, puellas amplius ducentas crudeli nece interfecerunt, ita ut, legatis brachiis super equorum cervicibus, ipsique acerrimo moti stimulo per diversa petentes, diversis in partebus feminas diviserunt. Aliis vero super urbitas viarum extensis, sudibusque in terra confixis, plaustra desuper onerata transire fecerunt, confractisque ossibus, canibus avibusque eas in cibaria dederunt. Nunc autem Herminefredus quod mihi pollicitus est fefellit et omnino haec adimplire dissimulat. Eccetum habemus: eamus cum Dei adjutorio contra eos. Quod illi audientes, et de tanto scelere indignantes, uno ani
Abbreviated transcription (Latin):
tere : tui eñĩ sumus. At ille credens
abuit irruitq. in medio inimicorum.
Cuius amputatum caput & conto defi¬
xum eleuant in sublimi: Qd franci cer¬
nentes : atq cognoscentes. chlodomerẽ
int̾fectum : reparatis uiribus godoma¬
rum fugant. burgundiones oppͥmut.
patriamq in suã redimigunt potestatẽ.
Nec moratus lotharius : uxorem germa¬
in sui guntheucã nomine sibi in matri¬
momo sociauit. Filios quoq euis cro¬
di ldis regina exactis diebus luctus.
secum recepit. actenuit: quoy unus
theodo ualdus. alt̾ guntharius. t̾cius
chlodo ualdus uocabat᷑. Godomarus
iterum regnum recepit.
Dost theodericꝰ non immemo. inui¬
riarũ herminefridi regis thoringõ
lothariũ frẽm suũ in solacio suo ẽ¬
uocat. & ad ũsus eũ ire disponit:
si eisdem munus uictoriȩ diuinitus cõfer¬
ret᷑ Cũ uocatis igit᷑ francis: dicit ad eos. In¬
dignamim queso tam meã iniuriã quam

Expanded text:
tere! Tui enim sumtere! Tui enim sumabiit, irruitque in medium inimicorum suorum, cujus amputatum caput, et conto defixum, elevant in sublime; quod Franci cernentes, atque cognoscentes Chlodomerem interfectum, reparatis viribus Godomarum fugant, Burgundiones opprimunt, patriamque in suam redigunt potestatem. Nec mora Chlothacharius uxorem germani sui, Guntheucam nomine, sibi in matrimonium sociavit; filios quoque ejus Chrotechildis regina, exactis diebus luctus, secum recepit ac tenuit: quorum unus Theodoualdus, alter Guntharius, tertius Chlodoualdus vocabatur. Godomarus iterum regnum recepit. VII. Post Theudericus non immemor perjurii Hermenefridi regis Thoringorum, harium fratrem suum in solatio suo vocat et adversum eum ire disponit, si eisdem munus victuriae divinitus conferritur. Convocatis igitur Francis, dicit ad eos: 'Indignamini, quaeso, tam meam iniuriam quam
Abbreviated transcription (Latin):
sigimundo & comugi ac liberis eius .
Sed ille auscultare despiciens consiliũ
euis ait. Stultũ consilaum eẽ puto
ut inimicos domiu relictos contrare¬
liquos eam : eosq a t̾go. hunc ã fronte
surgente int̾ duos hostium cuneos
ruam. Satius enĩ & facilius uictoria para¬
bitur : si unus ab alio separet᷑. Quo int̾fec¬
to. facile & alius morti poterit destina¬
ri. Statimq interfecto sigimundo cũ
uxore & filus. apud coloniã aurelianen¬
sis urbis uicum in puteũ iactari p̾cipi¬
ens burgundias petiit: uocans in sola¬
tium theo dericum regem: Ille aut̃
iniuriã soceri sui uindicare uolens: ire
ꝓmisit. Cumq pariter apud uisoron¬
tium locum urbis uiennensis conunc¬
ti fuissent: cũ godomaro confligunt
Cũq godomariis cũ exercitu t̃ga uer¬
tisset: & chlodomeris insequeret. ac
de suis non modico spacio elongatus
suiss& : assimulantes illi signũ euis dag̃
ad eum uoces dicentes: Huc huc conũ¬

Expanded text:
Sigimundo et conjugi ac liberis ejus. Sigimundo et conjugi ac liberis ejus. Sed ille auscultare despiciens consilium ejus, ait: Stultum enim consilium esse puto, ut inimicis domi relictis, contra reliquos eam; eisque a tergo, hoc a fronte surgente, inter duos hostium cuneos ruam. Satius enim et facilius victoria patrabitur, si unus ab alio separetur: quo interfecto, facile et alius morti poterit destinari. Statimque interfecto Sigimundo cum uxore et filiis, apud Columnam Aurelianensis urbis vicum, in puteum jactari praecipiens, Burgundias petiit, vocans in solatium Theudoricum regem. Ille autem iniuriam soceri sui vindecare nolens, ire promisit. Cumque pariter apud Visorontiam locum urbis Viennensis coniuncti fuissent, cum Godomaro confligunt. Cumque Godomarus cum exercitu terga vertisset et Chlodomeris insequeretur ac de suis non modico spatio elongatus esset, adsimilantes illi signum eius, dant ad eum voces, dicentes: 'Huc, huc conver
Abbreviated transcription (Latin):
trisq meę mortẽ sagaci studio undicate
hȩc illi audientes: burgundias petut¬
& contra sigimundũ ł frẽm eis go¬
domarẽ dirigunt. Deuictoq. exercitu eo
go domarus t̾ga uertit. Sigimundis uͦ
dum ad scõs acaunos fugere niteretur¬
a chlodomere captus cũ uxore & filiis
captiuis abducitur infra terminũ aure¬
lianensis urbis in custodia positꝰ detinet᷑:
discedentib q. his regibus. godomarus
resumptis uiribus burgundiones colligit.
regnumq: icgnĩq recepit. Contra quẽ
chlodomeris iterum ire disponens: sigi¬
mundum int̾ficere destinat. Cui a bea
to auito abbate magno tunc temporis
sacerdote dictum est. Si inquit respici¬
ens dm̃ emandaueris colloquiũ tuũ
ut hos homines int̾fici non patiaris: erit
ds̾ tecum. & abiens uctoriã obtinebis.
Si uͦ cos occideris: tu ipse in manus in¬
micorum traditus simili morte peribis
fietq tibi uxoriq & filiistiuis: qđ feceris

Expanded text:
trisque meae mortem sagaci studio vindecate'. trisque meae mortem sagaci studio vindecate'. Haec illi audientes, Burgundias petunt et contra Sigimundum vel fratrem eius Godomarum dirigunt. Devictumque exercitum eorum, Godomarus terga vertit. Sigimundus vero, dum ad Sanctos Acaunos fugire nita Chlodomere captus cum uxore et filiis captivus abducitur, atque infra terminum Aurelianensis urbis in custodia positus, detinetur. Discedentibusque his regibus, Godomarus resumptis viribus, Burgundiones colligit, regnumque recipit. Contra quem Chlodomeris iterum ire disponens, Sigimundum interficere destinato Avito abbate Miciacense, magno tunc temporis sacerdote, dictum est: Si, inquit, respiciens Deum, emendaveris consilium tuum, ut hos homines interfici non patiaris, erit Deus tecum, et abiens victoriam obtinebis; si vero eos occideris, tu ipse in manus inimicorum traditus, simili sorte peribis: fietque tibi uxorique et filiis tuis, quod feceris
Abbreviated transcription (Latin):
surgat. His & huius cemodi ille incitatus ũ¬
bis. uxoris. imq consiliũ utens iniquiis ex¬
titit parricida . Nam sopitũ uino dormi¬
re post meridiẽ filiũ iub&: Cui dormien¬
ti orarium sub collo positum ac subm̃to
ligatum trahentib ad se inuicẽ duobus
pueris sugillatus ẽ. Quo facto pat̾ iam
sero penitens suꝑ cadauer exanime ru¬
ens. flere cȩpit a marissime. Atquẽ senex
quidam sic dixisse fert᷑. Te inquit plan¬
ge modo: qui ꝑ consiliũ nequam fac¬
tus es parricida se iussimus: nam hunc qͥ
in nocens uigulatus est necessariũ non
est plangi. Nihil omius ille ad sc̃os
acaunenses abiens:p multos dies in fletu
& ieiunus durans. ueniã p̃cabat᷑. Es allentiũ
ibi chorum assiduũ instituens. Iugduno
regressus est. ultione diuina de uestigio
accepit
ł reliquos filios suos alloquit᷑ dicens. Non
me penit t carissimi uos dulcit̾ enutrisse.
indignate queso iniuriã meã. & patris ma¬

Expanded text:
surgat'. His et huiuscemodi ille incitatus versurgat'. His et huiuscemodi ille incitatus verbis, uxoris iniquae consilium utens, iniquus extitit parricida. Nam sopitum vino dormire post meridiem filium iubet; cui dormiente orarium sub collo positum ac sub mento legatum, trahentibus ad se invicem duobus pueris, suggillatus est. Quo facto pater sero iam paenetens, super cadaver exanime ruens, flere coepit amarissimae. Ad quem senex quidam sic dixisse fertur: 'Te', inquid, 'plangeamodo, qui per consilium nequam factus es parricida saevissimus; nam hunc, qui innocens iugulatus est, necessarium non est plangi'. Nihilominus ille ad sanctus Acaunenses abiens, per multus dies in fletu et ieiuniis durans, veniam praecabatur. Psallentium ibi assiduum instituens , Lugduno regressus est, ultione divina de vestigio accepit.l reliquos filius suos adloquitur, dicens: 'Non me paeneteat, carissimi, vos dulciter enutrisse; indignate, quaeso, iniuriam meam et patris ma
Abbreviated transcription (Latin):
mimicicia :¬
GIT UR mortuo gundobaldo regnum
eius sigimundus filius optinuit : monaste¬
riumq acaunensim sollerti cura cum do¬
mibus basilicisq ȩdificauit. Qui ꝑditã
priorem coniugem.: filiam theoderici
regis itali ei de quã filiũ habebat nomi¬
ne sigiricum aliam duxit uxorem quȩ
ualde. contra filiũ eius sicut nouercarũ
mos est malignari ac scandalitari cȩpit :
Un de factũ est : ut una sollẽnitatũ die cũ
puer suꝑ eam̃ uestim̃ta matris agnoscer&
cõmotus felle dicer& ad eam: Non eñi
eras digna : ut hȩc indum̃ta tua terga
contegerent. quȩ̃ domine tuȩ idẽ ma¬
tri mee fuisse noscunt᷑: At illa furore
fuccensa : instigat ũbis dolosis uirũ suũ
dicens: hic miquus regnum tuum pos¬
sidere desiderat: teq int̾fecto eũ usq ita¬
liam dilatare disponit: scilic& ut regnũ qđ
auus eius theodericus italiȩ tenuit. & ste pos¬
sideat Scit enĩ qđ te uiuente hȩc non po¬
test adimplere : & nisi tu cadas ille non re¬

Expanded text:
imicitia. Igitur mortuo Gundobado, regnum eius Sigimundus filius obtenuit, monastiriumque Acaunensim sollerti cura cum domibus basilicisque aedificavit; qui, perditam priorem coniugem, filiam Theudorici regis Italici, de qua filium habebat nomen Sigiricum, aliam duxit uxorem, quae valide contra filium eius, sicut novercarum mos est, malignari ac scandalizare coepit. Unde factum est, ut una solemnitatum die, cum puer super eam vestimenta matris agnusceret, commotus felle diceret ad eam: 'Non enim eras digna, ut haec indumenta tua terga contegerent, quae dominae tuae, id est matre meae, fuisse nuscuntur'. At illa furore succensa, instigat verbis dolosis virum suum, dicens: 'Hic iniquos regnum tuum possedere desiderat, teque interfecto, eum usque Italiam dilatare disponit, scilicet ut regnum, quod avus eius Theudoricus Italiae tenuit, et iste possedeat. Scit enim, quod te vivente haec non potest adimplere, et nisi tu cadas, ille non
Abbreviated transcription (Latin):
actio cessauerit. aut fortassis nildignũ qđ memoria
fuerit comm̃datũ egerint. aut si digne memoratu
gesta sint. nullus ad hȩc lit teris mandanda idone¬
us inuentus fuerit. notarus pincuriã otio torpentib
curaui notare. at ubi ad p̾sentia tẽpora uentũ est.
stilo temperaui ꝓpt̾ quorundã offensã qui ad¬
huc sunt suꝑstites. latius hȩc posteris exequenda
relinquens. accipe gͦ hoc paruum munusculũ. ea
benignitate qua deuotione missum est amea par¬
uitate. Incalce aut̃ obsecro lectorẽ ut sulli hȩc
dicta nr̃a qualiacũq sint placuerint & ea describi
uoluerit. hanc p̃fatiunculam nullatenꝰ omittat.¬

Expanded text:
actio cessaverit aut fortassis nil dignum, quod memoriae actio cessaverit aut fortassis nil dignum, quod memoriae fuerit commendandum, egerint aut, si res dignae memoratu gestae sunt, nullus ad haec litteris mandanda idoneus inventus fuerit, notariis per incuriam otio torpentibus. notare curavi et, ubi ad presentia tempora ventum est, stilo temperavi propter quorundam offensam, qui adhuc sunt superstites, latius haec posteris exequenda relinquens. Accipite ergo hoc parvum munusculum ea benignitate, qua devotione missum est a mea parvitate. In calce autem obsecro lectorem, ut, si illi haec dicta nostra, qualiacumque sint, placuerint et ea sibi describi voluerit, hanc prefatiunculam nullatenus omittat
Abbreviated transcription (Latin):
x cellentissimi ingenu & totius philosophiȩ stu¬
dus multipliciter insignito. Domno ad albero¬
ni ep̃o regino quamuis om̃ium axp̃icolarum extremis.
ur̃e tamen sublimitati in omib. deuotissimus. fidelia
orationũ obsequia. Chronicam quã denr̃is & antecessoꝵ
nr̃oꝵ temporib literis conp̃hendi. ur̃e singulari pruden¬
tie ex anim andam transmisi. ut ur̃oꝑspicaci iuditio
aut apꝓbetur aut condempnetur. Quã in duobus
libellis distinxi exordiũ capiens apͥmo in carnatio¬
nis dñicẽ anno. & consummans ceptũ opus usq inp̃¬
sentẽ annũ. qui conputatur ap̃fata incarnatione
dñi nongentesimus octauus. Indignũ & enĩ uisũ
est. ut cũ hebreoꝵ. grecoꝵ & romanoꝵ. aliarũq
gentium. hystorio graphi. res indiebus suis gestas.
scriptis usq ad nram̃ notiuam transmiserint. de
nr̃is quam quam longe inferioribus temporibus ita ꝑpe¬
tuum silentium sit. ut quasi in diebus nr̃is aut hominũ

Expanded text:
xcellentissimi ingenii, et totius philosophiae studiis multipliciter insignito domno ADALBERONI episcopo REGINO, quamvis omnium Christicolarum extremus, vestrae tamen sublimitati in omnibus devotissimus, fidelia mandat orationum obsequia. Chronicam quam de nostris et antecessorum nostrorum temporibus litteris comprehendi, vestrae singulari prudentiae examinandam transmisi, ut vestro perspicaci judicio aut approbetur, aut condemnetur. Quam in duobus libellis distinxi, exordium capiens a primo incarnationis Dominicae anno, et consummans coeptum opus usque in praesentem annum, qui computatur a praefata incarnatione Domini nongentesimus octavus. Indignum etenim mihi visum est, ut, cum Hebreorum, Grecorum et Romanorum aliarumque gentium historiographi res in diebus suis gestas scriptis usque ad nostram notitiam transmiserint, de nostris quamquam longe inferioribus temporibus ita perpetuum silentium sit, ut quasi in diebus nostris aut hominum
Abbreviated transcription (Latin):
nno dom̃ incarnat᷑. dccc. lxiii. karolus
iterũ cum in menso exercitu fines britto¬
num intrauit. sed minime ut optauerat
p̃ualuit. Nouissime cũ eis pacem fecit.
Datis itaq exutraq parte obsidibus &. sacra¬
m̃tis herispoius rex adeũ uenit. eiꝰ domi¬
nationi se subdidit. karoluᷤ magnis mui¬
ribus honoratũ herispoium. inregnũ abi
ꝑmisit. ipse infrantiã reuertitur: caei¬

Expanded text:
nno Dominicae incarnationis 863 Carolus iterum cum immenso exercitu fines Brittonum intravit, sed minime ut optaverat praevaluit; novissime autem cum eis pacem fecit. Datis itaque ex utraque parte obsidibus et sacramentis, Herispoius rex ad eum venit, ejusque dominationi se subdidit. Carolus magnis muneribus honoratum Herispoium in regnum abire permisit; ipse in Franciam revertitur. DCC
Abbreviated transcription (Latin):
anno exordium capientes usq huc ꝑ du¬
ximus. ut quia sequens libellus anr̃a par¬
tempora principũ & gesta declarat. iste
nihilominus quo tẽpore. quo in loco. ł qͥd
sub imo quoq principe actum sit. summati
demonstrat. Triumphos quoq scõrum
martyrum & confessorum. quibꝰ in locis uel
sub quibꝰ regibus coronã glȩ ꝑceperunt. no¬
minatim aperiat. Igitur ubi iste finitur. ille
consequenter mitium capiat. & ubi ille inci¬
pit: iste finem sortiat᷑. Ex elicit libeR .i.¬

Expanded text:
ionis Domini anno exordium capientes, usque huc perduionis Domini anno exordium capientes, usque huc perduximus, ut quia sequens libellus a nostra partempora principum et gesta declarat, iste nihilominus, quo tempore, quo in loco, vel quid sub unoquoque principe actum sit, summatim demonstrat. Triumphos quoque sanctorum martyrum et confessorum, quibus in locis, vel sub quibus regibus coronam gloriae perceperunt, nominatim aperiat. Igitur ubi iste finitur, ille consequenter initium capiat, et ubi ille incipit, iste finem sortiatur. EXPLICIT LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
Gregorius deđd anñ.x.
mens.uiii. Dies xx
Tacharias ded̾ anñ.x.
mens.iii. Dies.xii
it gͦ ut arbitramur summa horũ atẽporib
beati petri apłi usq ad tachariã papã qui
principio regni pippini romanã gub nabat
eccłam. anmi.dcc .iii. menses uini. diesxxui
quibꝰ si addamus .xu. annos octouiani.xxii
T̾berii.iii. Gai. similit̃ .iii. claudii. Quia
quarto claudii anno petrus apls romã uenit¬
& ipse iam annus inpontificatu eiꝰ cõputat
colligunt᷑ anni. dcc.xluii. Suꝑ crescunt itaqͥ
anni pontificũ annoᷤ principũ romanorum.
xxuiiii.annos. Quid borũ potius sequendũ
sit. prudens lector uideat. Illud ꝓcerto scimꝰ
qđ nec augustoꝵ nec antistitũ numerus
annoꝵ cyclis dionisii concordat. siquidẽ
malio plus. malio minus inuenit᷑. Nam
scđm dionisiũ anno dominicȩ incarnati¬
onis. dcc.xli. karolus princeps moriturꝰ.¬
& pippinꝰ suscepit principatũ. Potest aut̃
fieri ut utio scriptoris numorus sit depra¬

Expanded text:
Gregorius sedit annos X, menses VIII, dies XXV, Zacharias sedit annos X, menses III, dies XIIII. Fit ergo, ut arbitramur, summa horum a temporibus beati Petri apostoli usque ad Zachariam papam, qui principio regni Pippini Romanam gubernabat ecclesiam, anni DCCIII, menses VIII, dies XXVI. Quibus si addamus quindecim annos Octaviani, XXIII Tiberii, III Gai, similiter III Claudii, quia quarto Claudii anno Petrus apostolus Romam venit et ipse iam annus in pontificatu eius computatur, colliguntur anni DCCXLVII; supercrescunt itaque anni pontificum annos principum Romanorum XXVIIII annis. Quid horum potius sequendum sit, prudens lector videat. Illud tamen pro certo scimus, quod nec augustorum nec antistitum numerus annorum ciclis Dionisii concordat, siquidem in alio plus, in alio minus invenitur; nam secundum Dionisium anno dominicae incarnationis DCCXLI. Carolus princeps moritur et Pippinus suscepit principatum. Potest autem fieri, ut vitio scriptoris num
Abbreviated transcription (Latin):
quã obrem quibꝰdam familiaribꝰ. sihoc uerũ
eã. romã dirigit ꝑcontatũ. Cũq illo idem.
nuntu ꝑ uenissent. huius modi ñ a quibꝰ lib&.
sed abomĩbuᷤ haud paucis romanis cibꝰ re¬
berti manibꝰ lib̾atorem. & diaboluiᷤᷤ oderit ere¬
atorẽ. Impr quẽ ad modũ re ipsa exꝑtisumuᷤᷤ
ea quȩ dĩ sunt sapit. oꝑatur. diligit. ecclasti¬
ca & scłaria negotia armis tutat᷑. moribus
ornat. legibꝰ emuidat. ioħ pp his om̃ibꝰ ad¬
uersat᷑. Non clam ẽ popło qđ fatem᷑. Testis ẽ
Ramerii sui ipsiuᷤ militiᷤᷤ uidua. quã cȩco captꝰ
igne multis p̃fectã urbibꝰ sacro scĩs beati petri
donauit aureiᷤ crucibꝰ atq calicibꝰ. Lestis est
stephana eiꝰ amita. quȩ ieffusione qđ exeo
c̃ceperat recens hominẽ exiuit. Qđ si cuncta
taceant. lateranense palatiũ scõx quondam
hospitiũ nc̃ ꝓstibulum meretricũ ñ silebit.
amitã coniugẽ stephaniȩ alterius concubinȩ

Expanded text:
quam ob rem quibusdam familiaribus, si hoc verum esset, Romam dirigit percontatum. Cumque eodem nuntii pervenissent, hujusmodi non a quibuslibet, sed ab omnibus, aut paucis, Romanis civibus reberti manibus liberatorem, et diabolus oderit Creatorem. Imperator, quemadmodum. re ipsa experti sumus, ea, quae Dei sunt, sapit, operatur, diligit, ecclesiastica et secularia negotia armis tutatur, moribus ornat, legibus emundat; Iohannes papa his omnibus adversatur. Non clam populo est, quod fatemur. Testis est Rainerii sui ipsius militis vidua, quam caeco captus igne multis praefectam urbibus sacrosanctis beati Petri donavit aureis crucibus atque calicibus. Testis est Stephana, eius amita, quae in effusione, quod ex eo conceperat, recens hominem exivit. Quod si cuncta taceant, Lateranense palatium, sanctorum quondam hospitium, nunc prostibulum meretricum, non silebit amitam coniugem, Stephaniae alterius concubinae
Abbreviated transcription (Latin):
ministrat᷑. Ludos deniq quoᷤᷤ ibi ꝑspexerim.
qͥa nimiᷤᷤ longũ ẽ. scribere pret̾ mitto. Unũ
solum mͦ obammirationẽ hic inserere ñ pi¬
gebit. Ulenit qͥ dam .xxiiii. & eo ampluᷤ pedũ
longitudinsᷤ lignũ sine manuũ amminiculis
infronte gerenᷤ. qđ cubito asũmitate inferiuᷤ
bicubitũ tranᷤᷤ uersũ infronte habuerat. Ad¬
ductist̃ aut̃ duo pueri nudi. sed cãpestrati
tes ita seruauert᷑ immobilẽ. ac si radicitꝰ terrȩ
e&̾ affixum. Demq pꝰunius descensũ. alt̾ qͥ re¬
manserat. eodẽꝙ solus luserat. ampliori me
ammiratione ad tonitũ reddidit. Quo quomͦ
ascenderant gubnabant. lnue uͦ qͥ in ligni
sumitate remansit. qͥa ita se ȩqualit̾ ponderauit
Ut & luserit ac sanusᷤ descenderit. ita me stupidũ
reddidit. ut ipsum etiã imp̃rem mea ammiratio
ñ later&. Unde & accersito int̾p̃te. qͥđ mͥ mira¬
biluᷤ uideret᷑ sciscitatuᷤ ẽ. puer qͥ se adeo mo¬
nec ponduᷤ neꝙ lud̃ ł modicũ flecter&. Et me

Expanded text:
 quos ibi perspexerim, quia nimis longum est scribere, praetermitto; unum solummodo ob admirationem hic inserere non pigebit. VIIII. Venit quidam XXIIIIor et eo amplius pedum longitudinis lignum sine manuum amminiculis in fronte gerens, quod cubito a summitate inferius, bicubitum transversim habuerat. Adducti sunt autem duo pueri nudi, sed campestrati, hoc tes ita servaverunt immobile, ac si radicitus terrae esset adfixum. Denique post unius descensum alter, qui remanserat eodemque solus luserat, ampliori me admiratione attonitum reddidit. Quoquo ascenderant gubernabant. Unus vero qui in ligni summitate remansit, quia ita se aequaliter ponderavit, ut et luserit ac sanus descenderit, ita me stupidum reddidit, ut ipsum etiam imperatorem mea admiratio non lateret. Unde et accersito interprete, quid mihi mirabilius videretur, est sciscitatus: puer, qui se adeo monec pondus neque ludus vel modicum flecteret. Cumque me
Abbreviated transcription (Latin):
aterra eleuatũ sedere uidi. mox aliis indutũ
uestibꝰ pene ᷤᷤ domꝰ laquear sedere ꝑspexi. Qđ
qͣliter fier& cogitare ñ potui. isiforte eosit
subuectuᷤ argalio. qͦ torculariũ arboreᷤᷤ sub
aquilonẽ uersus mirȩ altitudiniᷤᷤ seu pulchri¬
thritudiniᷤᷤ. quȩ decanea cubita uocat᷑. Qđ
nom̃ ñ abre. sed exapparentibꝰ causis sortita
ẽ. Deca enĩ grece. latme .x. Enea .uiiii. Gubi¬
ta aut̃ acubando inclinata ł curuata possu¬
muᷤ dicere. hoc aut̃ ideo. qm̃ quidẽ.xuiiii.¬

Expanded text:
a terra elevatum sedere vidi, mox aliis indutum a terra elevatum sedere vidi, mox aliis indutum vestibus poenes domus laquear sedere prospexi; quod qualiter fieret, cogitare non potui, nisi forte eo sit subvectus ergálio, quo torcularium arbores subaquilonem versus, mirae altitudinis seu pulchritudinis, quae Decanneacubita vocatur, quod nomen non ab re sed ex apparentibus causis sortita est; deca enim grece, latine 10, ennea 9, cubita autem a cubando inclinata vel curvata possumus dicere. Hoc autem ideo, quoniam qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ist constantinopolĩ domuᷤᷤ CarIlUM.¬
palatio contigua mirȩ magnitudiniᷤᷤ seu
hoanc itaq constantinꝰ cũ ob hispanoꝵ nunti¬
os qͥ tc̃ nouit eo uenerant tum obine & luite¬
fridũ hoc mͦ parari iussit. Aerea sed de au¬
rata quedã arbor. ante imꝑris oculo ᷤᷤ stabat
cuiꝰ ramos itidẽ ȩreȩ diuersi generiᷤ deau¬
ratȩq uolucres replebant. quȩ scđm species
mꝑris uͦ solium huius modi erat arte cõpo¬
situm ut inmonĩto humile. excelsiuᷤᷤ mͦ. qua
mense magnitudiniᷤᷤ. incertũ utrũ ȩrei an
lignei uerũ auro tecti leones qͣsi custodiebaq.¬
nhac gͥ duoꝵ ennuchoꝵ humeriᷤ incũbens¬
ante imꝑriᷤ p̃sentiam sum deductꝰ. Cumq
in aduentu meo leoneᷤ rugitũ emitterent
aues scđm specieᷤ suaᷤ ꝑstreperent. nullosũ
t̃rore nulla ammiratione cõmotꝰ. qm̃qͥdẽ
ex hiᷤ omibꝰ eos qͥbene nouerant fuera ꝑcunc¬
put sustuli . &. quẽ priuᷤᷤ moderata m̃sura

Expanded text:
Est Constantinopolim domus palatio contigua mirae magnitudinis seu pHanc itaque Constantinus cum ob Hispanorum nuntios, qui tunc eô noviter venerant, tum ob me et Liutefredum hoc modo praeparari iussit. Aerea, sed deaurata quaedam arbor ante imperatoris sedile stabat, cuius ramos itidem aereae diversi generis deaurataeque aves replebant, quae secundum species peratoris vero solium huiusmodi erat arte compositum, ut in momento humile, exelsius modo, quam mensae magnitudinis, incertum utrum aerei an lignei, verum auro tecti leones quasi custodiebaIn hac igitur duorum eunuchorum humeris incumbensante imperatoris praesentiam sum deductus. Cumque in adventu meo rugitum leones emitterent, aves secundum speties suas perstreperent, nullo sum terrore, null a admiratione commotus, quoniam quidem ex his omnibus eos qui bene noverant fueram perconput sustuli et, quem prius moderata mensura
Abbreviated transcription (Latin):
uiram̃ti & ꝓmissionis oblituᷤᷤ quã scõ fecerat
imp̃ri. obad albtũ ut se ad eat mittit. iuram̃¬
to ei affirmans se illũ ẽtra scissimi imp̃ris po¬
tentiã ad iuturũ. Ad eo enĩ eundẽ ad alb̃tũ
ȩccłarũ dĩ eiusdẽq papȩ iohanniᷤᷤ ꝑsecutorẽ¬

Expanded text:
iuramenti et promissionis oblitus, quam sancto fecerat imperatori, ob Adelbertum, ut se adeat, mittit, iuramento ei adfirmans se illum contra sanctissimi imperatoris potentiam adiuturum. Adeo enim eundem Adelbertum, ecclesiarum Dei eiusde
Abbreviated transcription (Latin):
etiam atq etiã imꝑat. Nec mora uinctuᷤ
utducat᷑ ꝑcurrunt. Quẽ dũ aufugisse audi¬
rent. semi uiui ad palatiũ sunt reuersi.
Qd̾ cũ nuntiassent imꝑatori. mox imp̃r
flagellastis. quẽq ecarcere nc̃ aufugisse con¬
fiditiᷤᷤ. Scio enĩ & uere credo. qđ ñ imꝑato¬
rem. sed imꝑriᷤᷤ inimicũ tondere cogitastiᷤ
hos qͥ ñ ut imꝑatorẽ me sed ut latronẽ utteꝙ
meȩ insidiatorẽ dinissere. mortetenꝰ uerbe¬
rato ᷤᷤ urbe expelliboniꝰq omĩbꝰ priuari
mea nͨ solũ cupit. uerũ etiã nb&. auctori¬

Expanded text:
etiam atque etiam imperat. » Nec mora, vinctus ut ducatur, percurrunt. Quem dum aufugisse audirent, semivivi ad palatium sunt reversi. Quod cum nuntiassent imperatori, mox imperator flagellastis, quemque e carcere nunc aufugisse confiditis. Scio enim et vere credo, quod non imperatorem sed imperatoris inimicum tundere cogitastis. Hos qui me non ut imperatorem, sed ut latronem viteque meae insidiatorem dimisere, mortetenus verberatos urbe expelli, bonisque omnibus privari, mea non solum cupit, verum etiam jubet auctori
Abbreviated transcription (Latin):
uiri. qͦs int̾ lustriᷤ marchio otb̃tus cũ apłicis
cucurrerat nuntiis a scissimo octone tc̃ rege.
nc̃ augusto cesare. consiliũ auxiliũq ex peten.
hoꝵ itaq rex pisssimꝰ lacrimosis questibꝰ in
ipse collectis copiis italiã ꝑcituᷤᷤ uenit. Qui
tanto berengariũ atq ad albtũ celerius regno
expulit. qͣnto c̃stat qđ cõmilitoneᷤᷤ retrũ &
Paulũ scĩssimo ᷤᷤ apłos habuit. Bonꝰ itaq rex
disꝑsa c̃gregans. & c̃fracta consolidans. qđ
cuiq ꝓprium fuit restituit. de hinc romã
similia facturue aditt. Ubi miro ornatu no¬
uoq apparatu susceptꝰ ab eodẽ sũmo ponti¬
fice & unuersali papa iohanne unctionẽ
suscepit imperii. solũ ñ ꝓpria ñ restituit
uerũ etiã ingentibꝰ gemmarũ auri& argenti
mimeribꝰ honorauit. lus iurandũ uͦ ab eodẽ

Expanded text:
viri, quos inter illustris marchio Otbertus cum apostolicis viri, quos inter illustris marchio Otbertus cum apostolicis cucurrerat nuntiis, a sanctissimo Ottone, tunc rege nunc augusto caesare, consilium, auxilium expetens. II. Horum itaque rex piissimus lacrimosis questibus inipse collectis copiis Italiam percitus venit. Qui tanto Berengarium atque Adalpertum celerius regno expulit, quanto constat, quod commilitones Petrum et Paulum sanctissimos apostolos habuit. Bonus itaque rex dispersa congregans et fracta consolidans, quod cuique proprium fuit, restituit, dein Romam similia facturus adivit. III. Ubi miro ornatu novoque apparatu susceptus ab eodem summo pontifice et universali papa Iohanne unctionem suscepit imperii; solum propria non restituit, verum etiam ingentibus gemmarum, auri argentique muneribus honoravit. Iusiuran
Abbreviated transcription (Latin):
ueriuᷤ fateam᷑ tyrannidẽ exercentibꝰ beren¬
gario atꝙ ad albto: iohanne ᷤ sũmuᷤᷤ pontisex
& uniuersalis papa cuiꝰ tumc eccła supͣ dictoꝵ
berengarii atq ad alb̃ti seuitiã erat exꝑta
nuntios sc̃ȩ romanȩ ȩccłȩ iohannẽ uide lic&.
cardinalẽ diaconẽ. & azonẽ s criniariũ sere¬
nissimo atꝙ pussimo tunc regi. nẽ augusto
cesari octoni destinauit. supplicit̾ litteris
ȩccłam ex eoꝵ faucibꝰ liberar&. ac saluti& lib̃¬
tati pristinȩ restituer&. Hȩc dũ romani nun¬
tri conquerunt᷑. uir uenerabilis walꝑtuᷤᷤ sc̃ȩ
suꝑius memorati ottonis. tc̃ regis. nc̃ cesaris
seuitiã. quȩ manassen arelatensẽ epm c̃tra
nis fasq medio lanensi sedi p̃fecerat. Aiebat.
sane. hanc ȩccłȩ suȩ ee calamitatẽ. quȩ qđ se
suosq capere oporter& int̾ciper&. Sed inual¬
rengario atq ad alb̃to &. uuilla quã uual¬
pertũ c̃tumeliã clamitan ᷤ se e̾e ꝑpessum.
Uenerant & ñ nulli alteriu ordinis ex italia

Expanded text:
verius fateamur, tyrannidem exercentibus Berengario atque Adalberto, Iohannes summus pontifex et universalis papa, cuius tunc ecclesia supradictorum Berengarii atque Adalberti saevitiam erat experta, nuntios sanctae Romanae ecclesiae, Iohannem videlicet cardinalem diaconem et Azonem scriniarium, serenissimo atque piissimo tunc regi, nunc augusto caesari Ottoni destinavit, suppliciter litteris ecclesiam ex eorum faucibus liberaret ac saluti et libertati pristinae restitueret. Haec dum Romani nuntii conqueruntur, vir venerabilis Waldpertus, sansuperius memorati Ottonis, tunc regis, nunc caesaris saevitiam, quae Mannassen Arelatensem episcopum contra ius fasque Mediolanensi sedi praefecerat. Aiebat sane hanc ecclesiae suae esse calamitatem, quae, quod se suosque capere oporteret, interciperet. Sed Walrengario, Adalperto et Willa, quam Waldpertus, contumeliam clamitans se esse perpessum. Venerant et nonnulli alterius ordinis ex Italia
Abbreviated transcription (Latin):
De captiuitate. popłi. israhel & generati¬
onib usq dauid.
InDe salomone & edificatione templi:
inDe diusione regni israelttici
De captiuitate in babilona.
De natiuitate xpĩ.
nIDe diu̾sis gentiũ regnis
uo tẽpore lugdunꝰ sit condita.
mDe munerib magorũ & nece insantiũ.
De mirabilib & passione xp̃i.
De ioseph qui eũ sepeliuit.
De iacobo apl̃o.
EIDe die resurectionis dominica.
De ascensione dnĩ & de interitu

Expanded text:
ivitate populi Israhelitici et generationebus usque David. De Salamone et aedificatione templi. De divisione regni Israhelitici. De captivitate in Babillonia. De nativitate Christi. De diversis gentium regnis. Quo tempore Lugdunos sit condita. De muneribus magorum et necem infantum. De mirabilibus et passione Christi. De Ioseph, qui eum sepelivit. De Iacobo apostulo. De die resurrectiones dominicae. De ascensione Domini et de interitu
Abbreviated transcription (Latin):
ostendens ut qđ ille gessit in corpore.
nol portemus in corde : dicente ꝓphr¬
ta. Circumcidite uos dõ ur̃o. & circum¬
cidite preputiũ cordis urĩ. & nolite seqͥ
deos alienos. Et iterũ. Omĩs in circũcisus
corde. non intrabit in scã mei. hunc abrahã
ds̃ post adiectã nomini sillabã patrẽ mul

Expanded text:
ostendens, ut quod ille gessit in corpore ostendens, ut quod ille gessit in corpore nos portemus in corde, dicente propheta: Circumcidite vos Deo vestro, et circumcidite praeputium cordis vestri; et nolite sequi deos alienos; et iterum: Omnes incircumcisus corde non intrint in sancta mea. Hunc Abraham Deus post adiectam nomini sillabam patrem mul
Abbreviated transcription (Latin):
rimus aut̃ filius nor sem : de quo gene¬
ratione decima natus est abrahã: id est
nor. sem. arfaxat. sale. heber . falech. reu.
saruch. thara. qui genuit abrahã. In his gͦ¬
decem generationib hoc r̃ anor usque¬
quad raginta duo. Eo tẽpore regnabat
ninus qui uedificaũ ninũ cuntatẽ quã
niniuem uocant : cuius in trib mansio¬
nibus spaciũ amplitudinis ionas ꝓpheta
determinat. Huius quad ragesimo tercio¬
regni anno. natus ẽ abraham. De abrahã.¬
Hic est abraham initiũ fidei nr̃ȩ: hic ac
commutatione monstraũ : ipso in euangłio
sic dicente. Abrahã exultaũ ut uider& dir̃
meum : & uidit. & gauisus t̃. hoc uero
holocaustum in monte caluarit. quo ans
crucifixus est oblatũ fuisse seuerꝰ narrat in
chronica : sicut & hodie in ipsa hierusolimoꝵ
urbe celebre fertur. In hoc monte crux
scã in qua redemptor affixus est ftetit.
dequa & ille beatus cruor efflux̃. Hic
gͦ abrahã accepit signũ circumcisionis:

Expanded text:
rimus autem filius Noe, Sem, de quo generatione decima, natus est Abraham: id est, Noe, Sem, Arphaxad, Sale, Heber, Phalech, Reu, Saruch, Thare, qui genuit Abraham. In his decim generationibus, hoc est a Noe usqueur anni 942. Eo tempore regnabat Ninus, qui aedificavit Ninum civitatem, quam Nineven vocant; cuius in tribus mansionibus spatium amplitudines Ionas propheta determinat. Huius quadragisimo tertioregni anno natus est Abraham. Hic est Abraham initium fidei nostrae. Hic accconmutationem monstravit, ipso in euangeliis sic dicente: Abraham exsultavit, ut viderit diem meum; et vidit, et gavisus est. Hoc vero holocaustum in monte Calvariae, quo Dominus crucifixus est, oblatum fuisse, Severus narrat in chronica, sicut et hodiequae in ipsa Hierusolimorum urbe celebre fertur. In hoc monte crux sancta, in qua Redemptur adfixus est, stetit, de qua et beatus illi cruor efluxit. Hic ergo Abraham accepit signum circumcisiones,
Abbreviated transcription (Latin):
nis imperabat ñ mediocre p̃buit supple¬
mentum. Ferunt aut̃ de hiniuᷤ gentis rege:
qđ intanta ꝑfectione post ꝑceptam bap¬
tismi grãm star& ut diebus ornam̃tis regus
indutus coram popło ꝓceder&. noctibus
uͦ sacco uestitus latenter ȩccłam intrans suꝑ
paumentũ ipsius basilicȩ substrato tantũ
cilicio ꝓstratus in oratione iacer&. Non post
multũ tẽpus diuina inspiratione cõmonitꝰ.
regnũ terrenũ dimisit. ut incęlis ȩt᷑ naliter
regnar&. cũ xp̃o. It or dinato in loco suo iN
regẽ filio suo qui erat maior natu comam
capitis deposint. habituq scę conuersationiᷤᷤ
suscepto. monachus effectus est. elemosinis
ungilus. &. orationibꝰ. die noctuq intentus.
Interea filius eius quẽ regem constituerat
longe apaterna intentione & operatione

Expanded text:
nis imperabat, non mediocre praebuit supplenis imperabat, non mediocre praebuit supplementum. Ferunt autem de hujus gentis rege, quod a tanta perfectione post perceptam baptismi gratiam coeperit, ut diebus ornamentis regiis indutus coram populo procederet, noctibus vero sacco vestitus latenter ecclesiam intrans, super pavimentum ipsius basilicae, substrato tantum sibi cilicio, prostratus in oratione jaceret. Non post multum tempus divina inspiratione commonitus regnum terrenum dimisit, ut in coelis aeternaliter regnaret cum Christo; et ordinato in suo loco in regem filio suo majore natu, comam capitis deposuit, habituque sanctae conversationis suscepto, monachus effectus est, eleemosynis, vigiliis et orationibus die noctuque intentus. Interea filius ejus quem regem constituerat, longe a paterna intentione et operatione
Abbreviated transcription (Latin):
care filiationis mius nobis imꝑtiri digne¬
mini. Ad hȩc supra dictus papa rescripsit sen
cernunt unquã repulisse. Itaq sise immue
ab obiectis scir&. cũ omĩ fidutia sedem apł̃ic
oporter&. adire. ut expetitã benedictionẽ
ꝑciper&. Diaut̃ culpam recognoscer&. nihi¬
lominus absq dilatione uenire festinar&.
condigna penitentiȩ remedia suscepturi
his tẽporibus gens uulgarũ ferocissima ac
bellicosa relictis idolis. renuntiatisq gen¬
tilium suꝑstitionibꝰ in xp̃m ex ꝑ maxima
parte credidit. & abluta salutari baptisma
unda. mreligionẽ xp̃ianã transit. Direct
sunt aut̃ asede apłica in eandẽ gentẽ sacerd¬
tes ac uiri religiosi qui popłm adhuc rudẽ
diuinis informarent p̃ceptis. &. in cultam
barbariem sacris dogmatibus excolentes.xp̃o
gratum habitaculũ p̃pararent. Ut huius uͦ
Sc̃ȩ deuotionis opus. prosperũ optiner&. effec¬
tum. ludouuicus xpĩanissimus rex qui germa¬

Expanded text:
carae filiationis munus nobis impartiri dignecarae filiationis munus nobis impartiri dignemini. » Ad haec supradictus papa rescripsit, sedcernunt, unquam repulisse; itaque si se immunem ab objectis sciret, cum omni fiducia sedem apostolicam oporteret adire, ut expetitam benedictionem perciperet; si autem culpam recognosceret, nihilominus absque haesitatione venire festinaret, condigna poenitentiae remedia suscepturus. His temporibus gens Vulgarum ferocissima ac bellicosa, relictis idolis abrenuntiatisque gentilium superstitionibus, in Christum ex permaxima parte credidit, et abluta salutari baptismatis unda, in religionem christianam transiit. Directi sunt autem a sede apostolica in eandem gentem sacerdotes ac viri religiosi, qui populum adhuc rudem divinis informarent praeceptis, et incultam barbariem sacris dogmatibus excolentes, Christo gratum habitaculum praepararent. Ut hujus vere sanctae devotionis opus prosperum obtineret effectum. Hludowicus, christianissimus rex, qui Germa
Abbreviated transcription (Latin):
determinandas ad tempus &. in parte comini¬
simus. Sed qđ lugubriter replicamꝰ. plus apud
scĩtatem illius ualuere nr̃oꝵ inimicoꝵ. insidiȩ
& simulate deceptiones. quã nr̃a. simplex &
pura defensio. Nos enĩ literis & uerbis inde¬
sinenter ꝓclamantes. & diuersis legationibꝰ
eadẽ repetentes humilit̾ postulauimus. ut
nos &. accusatores uixta diuinas & humanas
leges sui pontificii audientia mereremur.
ut ratio doc& nram p̾sentiam ex hibendo.
sed semꝑ repulsi sumus. Et post pauca. Sed
quia d̃s omps princeps pastox in illa scã sede
ur̃i pontificatus apicem sublimauit. Sitẽpuᷤ
admiserit ur̃m multiplicit̾ desideramus
conspectũ & ur̃is dõ dignis animari collo¬
quiis. ac melliflua benedictione potiri.
t̃ infine ipsius epłȩ. hnterea modis omnibꝰ
obsecramus. ut de ura optabili ꝓsperitate
literis uris celsitudinẽ nram certã reddentes

Expanded text:
determinandas ad tempus et in parte commideterminandas ad tempus et in parte commisimus; sed, quod lugubriter replicamus, plus apud sanctitatem illius valuere nostrorum inimicorum insidiae et simulatae deceptiones, quam nospura defensio. Nos enim litteris et verbis indesinenter proclamantes et diversis legationibus eadem repetentes, humiliter postulavimus, ut nos et accusatores nostri juxta divinas et humanas leges sui pontificii audientiam mereremur, ut ratio docet, nostram praesentiam exhibendo: sed semper repulsi sumus. » Et post pauca: « Sed quia Deus omnipotens, princeps pastorum, in illa sancta sede vestri pontificatus apicem sublimavit, si tempus arriserit, vestrum multipliciter desideramus conspectum, et vestris Deo dignis animari colloquiis, ac melliflua benedictione potiri. » Et in fine ipsius epistolae: « Interea modis omnibus obsecramus, ut de vestra optabili prosperitate litteris vestris celsitudinem nostram certam reddentes,