comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mearũ querelarũ. quib cõti¬
git tantorũ carere patrocimis
ꝓpin quoꝵ quos nobis actulit
mimici attrox ĩuidia pͥusꝙͣ
huiꝰ uite ꝑciperetis oblectamũa
Quid ꝟ̾oo spei uobis sit ĩ reliquũ
aĩaduertite. Non parcituros
putatis nepotibus qui nõ peꝑ¬
cerũt fratrib. Et certe illos
parua pro parte regni e medio
sustulerũt hõmi. Uobis auten
mitiores fore censetis quibus
ablatis magnorũ inerit spes
regnorũ. Nãq si uos iustan
nõ exigeretis ultionem. ip̃i
uobis infaustam inferẽt nece
tuorũ auxios saltem cõtemplo¬
mini meorũ affectus uisterũ
qui fuerĩt. dũ patrem gladio
matrẽ flum̃is submersione/
sororem exilii relegatõe dãpnar
conspexi. His filni piis mat̾ne
querele cõmoti affectibus exer¬
citũ francorũ perualidum
cõgregantes burgũdiã cõtra
sigismũdũ et godinarũ filios
gũdebaldi regis pugnaturi
ingrediũt᷑

Expanded text:
mearum querelarum, quibus contimearum querelarum, quibus contigit tantorum carere patrociniis propinquorum, quos vobis abstulit inimici atrox invidia, priusquam hujus vitae perciperetis oblectamina. Quid vero spei sit reliquum animadvertite. Nunquid parcituros putatis nepotibus qui non pepercerunt fratribus? Et certe illos parva pro parte regni e medio sustulerunt hominum. Vobis autem mitiores fore censetis, quibus ablatis magnorum inerit spes regnorum? Namque si vos justam non exegeritis ultionem, ipsi vobis infaustam inferent necem. rtuorum, anxios saltem meorum contemplamini affectus viscerum, qui fuerint, dum patrem gladio, matrem fluminis submersione, sororem exsilii relegatione damnari conspexi. » His filii piis maternae querelae commoti affectibus, exercitum Francorum pervalidum congregantes, Burgundiam contra Sigismundum et Godmarum, filios Gundebaldi regis, pugnaturi ingrediunt
Abbreviated transcription (Latin):
Iuiso quadrifariã ut sup̃
p̾libatũ est regno aliquã¬
tisper seua bellorũ quieuere
incendia. Dani uo gens ĩquie¬
tissima conscensis ꝙ̃ plurib
nauibz fines regni theoderici
regnũ ingressi depopulant᷑.
Contra quos supradictus rex
filiũ suũ theddebertũ cũ exer¬
Qui fugatis hostib captis ꝙ
ereptis uictor reuersus est.
heoderico itaq rege ho¬
stilem ĩcursũ ꝓpulsãte
clotildis regia reliquos filios
clodonurũ atq childebertũ
necño clotarũi ad uocans
inquit totiꝰ conditor ac rector
orbis deus. paterni uos ideo
uoluit esse heredes regni ut
materne uos constitueret uin¬
dices ĩiurie. Quapp̃ dulcissimi
filii feliciter nati feliciꝰ edutati
si bñ quid de uobis promerui
ulciscimim queso ĩiustã patris
matrisqz mee infandissimam
necem. Gaudeam inꝙͣ hos me
enuttrisse materni executores
doloris. quorũ in genusco perisse
auos. magni si adiuuerent
auctores honoris. Neqz eteñ
paruipendenda est uobis cã

Expanded text:
iviso quadrifariam, ut supra praelibatum est, regno, aliquantisper saeva bellorum quievere incendia. Dani vero, gens inquietissima, conscensis quampluribus navibus, fines regni Theodorici regis ingressi depopulantur. Contra quos supradictus rex filium suum Theodebertum cum exerQui, fugatis hostibus captivisque ereptis, victor reversus est. heodorico itaque rege hostilem incursum propulsante, Clotildis regina reliquos filios, Clodomirum atque Childebertum, necnon Clotarium, advocans,inquit, totius conditor ac rector orbis, Deus, paterni vos ideo voluit esse haeredes regni ut maternae vos constitueret vindices injuriae. Quapropter, dilectissimi filii, feliciter nati, felicius educati, si bene quid de vobis promerui, ulciscimini quaeso, injustam patris matrisque meae infandissimam necem. Gaudeam, inquam, hos me enutrisse materni exsecutores doloris, quorum ingemisco perisse avos, magni si adviverent auctores honoris. Neque etenim parvi pendenda est vobis causa
Abbreviated transcription (Latin):
eius policitus eet templun
eius condidit/ uniuersis que
in gallia tũc tp̃is erãt excellẽ¬
tius templis. Nullũ q impẽsis
statuens modũ marmoreis
illud colũpnis. similiq uenu¬
stauit pauimẽto, ĩmenso edi¬
ficandi sumptu. et exquisito
fabricandi decore. Nec minor
illi in aliis quoq ornatibus
intentio. Nam uestib auro
textis et pallus olosericis
totũ interiorem circũdedit
templi ambitũ. ordinẽ psal¬
lentiũ uti apud scm̃ martinũ
turonis. necnõ apud sanctũ
agebat᷑ mibi instituit. Predia
uero tani ĩ nugmerosa fribus
in eodem loco deo famulãtib
siue mat̾culariis eccłie cotulit
ut deuotio ammi eius pluri¬
mis admirabilis ẽẽt. fuit etẽi
idem rex dagobertus admõdũ
cautus ingenio astutus. circa

Expanded text:
ejus pollicitus esset, templum ejus pollicitus esset, templum eis condidit universis, quae in Gallia tunc temporis erant, excellentius templis. Nullumque impensis statuens modum, marmoreis illud columnis similique venustavit pavimento, immenso aedificandi sumptu, et exquisito fabricatum decore. Nec minor illi in aliis quoque ornatibus intentio. Nam, vestibus auro textis et palliis holosericis, totum interiorem circumdedit templi ambitum. Ordinem psallentium uti apud Sanctum Martinum Turonis, necnon apud Sanctum nibi instituit. Praedia vero tam innumera fratribus in eodem loco Deo famulantibus, sive matriculariis ecclesiae contulit ut devotio animi ejus plurimum admirabilis esset. Fuit etenim idem rex Dagobertus admodum cautus, ingenio astutus, circa
Abbreviated transcription (Latin):
xui. gloriosa fũctus regni
adm̃istratione Spmolio uilla
suꝑ fluuiũ sequane sitam
haud procul parisuis consti¬
tutus pro fluuio uentris
laborare cepit. Indeq obsequẽ¬
tiũ manib ad basilitã sãtti
dyomsi delatus dũ se icõmodo
ultime egritudĩs ad mortem
urgeri intellexisset egam cõ¬
siliariũ suũ sũma cũ celeritate
ad se uenire mãdauit seq dis¬
cessurũ e p̾senti seculo ĩtimãs¬
insulã uxorem suã nãthildem
ac filiũ clodoneũ eiꝰ tuitiom
cõmisit. et ut ẜm prudenciam
sibi a deo concessam filiũ enu¬
triret. pieq regnũ disponẽt
ãmonuit. Ceteris etiã optima¬
tibus seu pontificib neustrie
ac burgũdie accersitis filio
eos eisq filiũ cõmendans
xiiii. kł februarii diem clausit
extremũ. Euiꝰ corpus tõditũ
aromatibus sepultũ est in eccliã
sancti dyonisii in dextro latere
sepulcri ip̃iꝰ martiris. Demq
ut sup̃ oftensũ est cũq ornatũ
ire illius memoriam sõciorũq

Expanded text:
iosa functus regni administratione, Spinogilo villa super flumen Sequanae sita, haud procul a Parisius constitutus, profluvio ventris laborare coepit. Indeque obsequentium manibus ad basilicam Sancti Dionysii delatus, dum se incommodo ultimae aegritudinis ad mortem urgeri intellexisset, Egam consiliarium suum summa cum celeritate ad se venire mandavit, seque discessurum e praesenti saeculo intimans, uxorem suam Nantildem ac filium Clodoveum ejus tuitioni commisit, et ut secundum prudentiam sibi a Deo concessam filium enutriret, pieque regnum disponeret, admonuit. Caeteris etiam optimatibus ac pontificibus Neustriae ac Burgundiae accersitis, filio eos eisque filium commendans, XIV Kal. Februarii diem clausit extremum. Cujus corpus conditum aromatibus, sepultum est in ecclesia sancti Dionysii, in dextro latere sepulcri ipsius martyris. Denique, ut supra ostensum est, cum se ornatum ire illius memoriam sociorumque
Abbreviated transcription (Latin):
sancti martini ꝑdurauit. In¬
terea a saxoma cũ pr̃e exũt.
et in aquitamã magna hiemis
exacta parte concessit. Succe¬
dente uero estate rex karolꝰ
ad eũ misit. mãdãs ut secũ
in ytaliam proficisteret᷑. Sed

Expanded text:
sancti Martini perduravit. Interea a Saxonia cum patre exiit et in Aquitaniam magna hiemis exacta parte concessit. X. X.Succedente vero aestate rex Karolus ad eum misit, mandans ut secum in Italiam proficisceretur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
illi om̃is creatura in celo et
in terra subiecta est. Ip̃e aũt¬
duinꝯ inter plurima que ei
augustali benignitate cõmissa
fuerãt monasteria habebat¬
quondã rex francorũ filiꝰq
eius sigebertus in honore bea¬
tissum medardi confessoris x
magnis construxerãt sũptib
In quo et eius sacratissima tu¬

Expanded text:
illi omnis creatura in coelo et illi omnis creatura in coelo et in terra subiecta est. inter plurima quae ei augustali benignitate commissa fuerant monasteria, habebatquondam rex Francorum filiusque ejus Sigebertus in honore beatissimi Medardi confessoris Christi magnis construxerant sumptibus; in quo et ejus sacratissima
Abbreviated transcription (Latin):
suũ eũ fecit restitiũ. Dũ hec
dyoisn monasteri romã mo¬
nachos petitioms sue baiulos
ad eugemũ sancte sedis rõne
misit p̃sulem. flagitans ossa
beati sebastiam martiris sibi
tñsmitti. Cuiꝰ desiderio domnꝰ
aplitus satisfaciens per p̃dictos
missos sacratissimi xp̃i militis
misit exuiuias que religiosis¬
sine a p̾dicto uiro suscepte
cũ loculo uectatorio ut allate
sũt iuxta corpus bĩ medardi
posite. Quibus ibi consistentib¬
tanta signorũ ac prodigiorũ
multitudo claruit. tanta uͥtu¬
tum uis in om̃i gñe sanitatũ
ꝑ dĩuinã graciam in noĩe
eiusdem beatissum martiris
enituit ut a nullo mortaliũ
eorũdem miraculorũ aut
nimerus comprehendi aut
uarietas uerbis ualeat em̃i¬
ciari. Quorũ quedã tãti stu¬
poris ẽẽ narrãt᷑ ut hũane
imbecillitatis fidem excederẽt
xp̃m pro quo idem beatissimꝰ
martir passus esse dignoscit᷑
omia que uult facere posse
ꝑ diuinã oim̃potenciã In qua

Expanded text:
suum eum fecit restitui. Dum haec suum eum fecit restitui. Dum haec Dyonisii monasterii Romam monachos petitionis sue, baiulos ad Eugenium sanctae sedis Romane. misit praesulem, flagitans ossa beatissimi Sebastiani martyris sibi transmitti. Huius desiderio domnus apostolicus satisfatiens, per predictos missos sacratissimi Christi militis misit exuvias. Que religiosissime, a praedicto viro suscepte cum loculo vectatorio, ut allate sunt, iuxta corpus beati Medardi posite. Quibus ibi consistentibtanta signorum ac prodigiorum multitudo claruit, tanta virtutum vis in omni genere sanitatum per divinam gratiam in nomine eiusdem beatissimi martiris enituit, ut a nullo mortalium eorumdem miraculorum aut numerus conprehendi, aut varietas verbis valeat enuntiari; quorum quaedam tanti stuporis esse narrantur, ut humanae imbecillitatis fidem excederent, Christum, pro quo idem beatissimus martir passus esse dinoscitur, omnia quae vult facere posse per divinam omnipotentiam, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
inc̃osulte gerendũ iuidicans
consiliariorũ suorũ adnẽtũ
statuit opperiri. Eransactaq
autũ nali uenatõe circa h
octobr per moenũ fluuiũ
uisq ad franconofurt secũda
agua nauigauit. Inde ad ingilmn¬
hem medio octobrio uemẽs
generalẽ ibi ut condictũ erat
ppli sui cõuentũ habuit. In
quo et ceadragũ abodritorũ
ducem necnõ et tunglonem
qui apud eũ perfidie actusã¬
baut̾. audiuit. Et tunglonem
ꝯuudẽ accepto ab eo filio eius
obside domũ redire ꝑmiset
eadragũ uero ceteris abodri¬
ie diissis secũ retinuit dnis¬
sio q ad ppłm abodritorũ legaitis
si eũ uulgus regnare uellet
ꝑquirẽ iussit. Ip̃e aũt a quis¬
gram ubi hiemare cõstituerat
ꝓfectus est. E ũq legati qͦs
abodritos miserat reuersi nuĩ¬
ciassent uariam gentis illiꝯ
super rege suo recipiendo smam
meliores tñ ac p̾stantior es
quosq de illius receptione
concordare acceptis ab eo qͦs
imperauit obsidibus ĩ regnũ

Expanded text:
inconsulte gerendum iudicans inconsulte gerendum iudicans consiliariorum suorum adventum statuit operiri; transactaque autumnali venatione circa Kal. Octobr. per Moenum fluvium usque ad Franconofurd secunda aqua navigavit. Inde ad Ingilunhaim medio Octobrio veniens generalem ibi, ut condictum erat, populi sui conventum habuit. In quo et Ceadragum Abodritorum ducem necnon et Tunglonem, qui apud eum perfidiae accusabantur, audivit: et Tunglonem quidem accepto ab eo filio eius obside domum redire permisit, Ceadragum vero caeteris Abodritis dimissis secum retinuit missisque ad populum Abodritorum legatis, si eum sibi vulgus regnare vellet, perquirere iussit. Ipse autem Aquasgrani, ubi hiemare constituerat, profectus est. Cumque legati, quos ad Abodritos miserat, reversi nuntiassent, variam gentis illius super rege suo recipiendo sententiam, meliores tamen ac praestantiores quosque de illius receptione concordare, acceptis ab eo, quos imperavit, obsidibus in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
corũ attribuebat graciarũ
actiones reddidit. ac tanculfo
sacrorũ strimorũ plato cõmẽ¬
dauit. publicis q stipendus
curare iussit. Et ea q̃ huic
operi ne cessaria forent pre¬
parttre mãdauit. Condictoq¬
at ꝓm̃itiato ad mediũ octo¬
briut generali cõuentu ceteri
omibus more solẽpm absolutis
Ip̃e tñs rhemĩ ad iuillã que
salr uocat᷑ cũ suo comitatu
profectus est. Ibi ad eũ legati
neapolitanorũ uenerũt. atq
inde accepto responso ad sua
regressi sũt. Ibi ad eus noticiã
ꝑnoticiã ꝑlatũ est de fuga ac
ꝑfidia arromis quomͦ fraudu¬
lenter ausonã ingressus et a
pplo illo quemi dolo deceperat
receptus totam ciuitatẽ destru¬
xit. castella eiusdem regioms
que firmiora uidebãt᷑ cõmum¬
uit. missoq ad abdiram̃a reg̃ẽ
sarracenorũ fr̃e suo auxilũt
quod petebat iussu eius dem
regis cõtra nr̃os accepit. S
imiꝑator licet hui ꝯ rei mĩciũ
grauiter ferret inchil tamen

Expanded text:
corum attribuebat, gratiarum corum attribuebat, gratiarum actiones reddidit, ac Tanculfo sacrorum scriniorum praelato commendavit publicisque stipendiis curare iussit, et ea quae huic operi necessaria forent, praeparare mandaac pronuntiato ad medium Octobrium generali conventu, caeteris omnibus more solemni absolutis, ipse trans Rhenum ad villam quae Saltz vocatur cum suo comitatu profectus est. Ibi ad eum legati Neapolitanorum venerunt, atque inde, accepto responso, ad sua regressi sunt: ibi ad eius notitiam perlatum est de fuga ac perfidia Aizonis, quomodo fraudulenter Ausonam ingressus, et a populo illo quem dolo deceperat receptus, Rotam civitatem destruxit, castella eiusdem regionis quae firmiora videbantur communivit, missoque ad Abdiraman regem Sarracenorum fratre suo auxilium, quod petebat, iussu eiusdem regis contra nostros accepit. Sed imperator licet huius rei nuntium graviter ferret, nihil tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ralem cõuentũ uenire distu¬
lisset condignas ꝑfidie sue
penas esse daturũ. enerũt
et ex britom̃ p̾moribus quos
illius limitis custodes adduce
uoluerũt. Eodem tp̃e herioldꝰ
cũ uxore et magna danorũ
multitudine uemiens magon¬
ciaci apud sanctũ albanũ cũ
his quos secũ adduxit baptiza¬
tus est. Multisq munerib
ab imperatore donatus per fri¬
siam qua uenerat uia reuersꝰ
rator ne ob tale factũ negaret᷑
ei habitatio soli naturalis dedit
ei quemdã comitatũ in frisia
cuiꝰ uocabulũ est riustri. quo
se suos q si necessitas exigeret
tuto reciꝑe posset. Baldricus
uero et geroldus comites ac
pãnonici limtis p̃fecti in eodẽ
cõuentu affuerũt. et adhuc
de motu bulgarorũ aduersus
nos inl se sentire posse testati
domno imperatori pb̃rm quẽdã
georgiũ noĩe bone iute hõiem
qui se promitteret organum
Quem imperator gratanter
suscepit. Et quia deus illi q̃
ante ĩusitata erãt regno frã¬

Expanded text:
ralem conventum venire disturalem conventum venire distulisset, condignas perfidiae suae poenas esse daturum. Venerunt et ex Brittonum primoribus, quos illius limitis custodes adducere voluerunt. Eodem tempore Herioldus cum uxore et magna Danorum multitudine veniens, Mogontiaci apud sanctum Albanum cum his quos secum adduxit baptizatus est, multisque muneribus ab imperatore donatus, per Frisiam, qua venerat via, reversus rator ne ob tale factum negaretur ei habitatio soli naturalis, dedit ei quemdam comitatum in Frisia, cujus vocabulum est Riustri: quo se suosque, si necessitas exigeret, tuto recipere povero et Geroldus comites ac Pannonici limitis praefecti in eodem conventu adfuerunt et adhuc de motu Bulgarorum adversum nos nihil se sentire posse testati domno imperatori presbyterum quendam Georgium nomine, bone vite hominem, qui se promitteret organum Quem imperator gratanter suscepit et, quia Deus illi quae ante se inusitata erant regno Fran
Abbreviated transcription (Latin):
partiũ finibus ẽet tractatũ
atq dispositũ. prpmꝰ in aqui¬
tamam regressus estatẽ depu¬
tato sibi loco tnͣsegit. Impera¬
tor uero medio mense maio
aquis egressus circa kl̾. Iuñ.
ad ingilenheim uenit. Hĩtoq
ibi cõuentu nõ modico młtas
et ex diuersis terrarũ ꝑtib
missas legationes audiuit et
absoluit. Inter quas precipua
ceterisq peminẽs erat legatio
sancte sedis aplice romane ui¬
delicet eccłie qua fũgebatur
leo cẽtũcellensis epũs et theo¬
philactus numẽculator. Et de¬
partib t̃nsinarinis dñicus
abba de monte oliueti. legati
quoq filiorũ godefridi regis
danorũ pacis ac federis cã
directi et de se lauorũ regio¬
nibus quidã abodritorũ pri¬
mores ceadragũ duc̃e suũ
accusantes. Accusabat᷑ et
tunglo unus de sdraborum
pͥmoribus. quod et ip̃e dicto
audiens nõ esset. Quorum
ut̾q denũciatũ est. ꝙ si medio
octobrio ad imperatoris gene¬

Expanded text:
partium finibus esset tractatum partium finibus esset tractatum atque dispositum, Pippinus in Aquitaniam regressus aestatem in deputato sibi loco transegit. Imperator vero medio mense Maio Aquis egressus circa Kal. Iun. ad Ingilenheim venit; habitoque ibi conventu non modico multas et ex diversis terrarum partibus missas legationes audivit et absolvit. Inter quas praecipua caeterisque praeminens erat legatio sanctae sedis apostolicae, Romanae videlicet ecclesiae, qua fungebatur Leo Centumcellensis episcopus et Theofilactus nomencpartibus transmarinis Dominicus abbas de monte Olivi, legati quoque filiorum Godofridi, regis Danorum, pacis ac foederis causa directi, et de Sclavorum regionibus quidam Abodritorum primores Ceadragum ducem suum accusantes. Accusabatur et Tunglo, unus de Soraborum primoribus, quod et ipse dicto audiens non esset. Quorum utrique denuntiatum est, quod si medio Octobrio ad imperatoris gene
Abbreviated transcription (Latin):
Pm regi bulgarorũ¬
legati sui quid egerĩt
renũciassent. iterũ eũ quen
pͥmo mniserat ad imperatorẽ
cũ litteris remisit. rogans
ut sme morarũ interpositõe
tminorũ difimtio fieret. uel
si hoc nõ placeret suos quisq
terminos smne pacis federe
tueret᷑. Cui imperator quia
fama erat bulgarorũ regeni
a suo quodã optimate aut re¬
gno pulsũ aut int̾fectũ respõ¬
dere distulit. Illo q expectare
iusso pp̃ fame certitudinem
comperiendã. bertricũ palacii
comite ad bertricũ et geroldũ
conites et auarici limitis cu¬
stodes in carantanorũ ꝓ̃iũ¬
ciam misit. Qui cũ reuersus
nichil certi suꝑ his q̃ fama
Wulgauerat reportasset
Imperator legatũ ad se uocatũ
sine lrĩs remeare fecit. Intea
pipmꝰ rex filius imperatoris
ut uisserat cũ suis optimatib
et hispanici luitis custodibus
circa kł febr̃. aquisgram Nam
ibi tũc imperator hiemau̾at
uenit. Cũ quibus cũ de tuẽdis
cõtra sarracenos occidentaliũ

Expanded text:
m regi Bulgarorulegati sui, quid egerint, renuntiassent, iterum eum, quem primo miserat, ad imperatorem cum litteris remisit, rogans, ut sine morarum interpositione terminorum definitio fieret vel, si hoc non placeret, suos quisque terminos sine pacis foedere tueretur. Cui imperator, quia fama erat Bulgarorum regem a suo quodam optimate aut regno pulsum aut interfectum, respondere distulit; illoque expectare iusso propter famae certitudinem comperiendam Bertricum palatii comitem ad Baldricum et Geroldum comites et Avarici limitis custodes in Carantanorum provinciam misit. Qui cum reversus nihil certi super his, quae fama vulgaverat, reportasset, imperator legatum ad se evocatum sine litteris remeare fecit. Interea Pippinus rex, filius imperatoris, ut iussus erat, cum suis optimatibus et Hispanici limitis custodibus circa Kal. Febr. Aquasgrani – nam ibi tunc imperator hiemaverat – venit; cum quibus cum de tuendis contra Sarracenos occidentalium
Abbreviated transcription (Latin):
ducens desideriũ regem. Nam
ad algisus filius eius in quo lon¬
gobardi mmultũ sper habere ui¬
debãt᷑. Desperatis patrie rebus
relita ytalia in greciã ad cõstã¬
tiũ imperatorẽ se cõtulit Ibiq
in patͥtiatus ordine atq honore
cosenut. Rex aũt doniũ reũ¬
sus. pͥusꝙ eũ saxones uenisse
sentirẽt tripartitũ in eorum
regiones misit exercitũ. qui
incendiis ac direptionibus
cũtta deuastans cũ pluribus
etiã qui resistere conati sũt
interfectis cũ ingenti preda

Expanded text:
ducens Desiderium regem. Nam Adalgis filius ejus, in quo Langobardi multum spei habere videbantur, dissperatis patriae rebus, relicta Italia in Graeciam ad Constantinum imperatorem se contulit, ibique in patritiatus ordine atque honore consenuit. Rex autem domum regressus, priusquam eum Saxones venisse sentirent, tripertitum in eorum regiones misit exercitum, qui incendiis ac direptionibus cuncta devastans, compluribus etiam Saxonum, qui resistere conati sunt, interfectis, cum ingenti praeda
Abbreviated transcription (Latin):
Interea pars exercitus quã
ad nusurã dimisit in eo loco
qui hudbellri uocat᷑ castris
positis incaute se agendo sa¬
xonũ fraude circũuẽta atq
decepta est. Nã cũ pabulatores
francorũ circa nonã diei horã
reuerterent᷑ in castra saxones
eis quasi et ip̃i eorũ socii eent
sese nuscuerũt ac sit francoꝵ
castra ingressi sũt dormientesq
ac semisomnos adorti nõ mo¬
dicam ĩ caute multitudĩs cedẽ
fecisse dicũt᷑. S uigilãtiũ ac
uiriliter resistentiũ uirtute
repulsi castris excesserunt.
et ex pacto quod int̾ eos in
tali nccĩtate fleri poterat dis¬
cesserũt. Quod cũ regi fuisset
delatũ quãta potuit celeritate
accurrẽs. fugientiũ terga ĩse¬
cutus magnã ex eis ꝓstrauit
multitudinẽ. et tũ demũ

Expanded text:
Interea pars exercitus quam Interea pars exercitus quam ad Wisuram dimisit, in eo loco qui Hlidbeki vocatur castris positis, incaute se agendo Saxonum fraude circumventa atque decepta est. Nam cum pabulatores Francorum circa nonam diei horam reverterentur in castra, Saxones eis, quasi et ipsi eorum socii essent, sese miscuerunt, ac sic Francorum castra ingressi sunt; dormientesque ac semisomnos adorti, non modicam incautae multitudinis caedem fecisse dicuntur. Sed vigilantium ac viriliter resistentium virtute repulsi, castris excesserunt, et ex pacto quod inter eos in tali necessitate fieri poterat, discesserunt. Quod cum regi fuisset adlatum, quanta potuit celeritate adcurrens, fugientium terga insequutus, magnam ex eis prostravit mul
Abbreviated transcription (Latin):
et eo usq ꝑseueratet. dit aut
uuti xp̃iane religiomi subiterẽt
aut dĩo tollerẽt᷑. Habito az
apud duriam uillam geñałi
gũ castrũ in quo saxonũ psi¬
diũ̃ erat. pugnãdo cepit. Eres¬
burgũ aliud castrũ a saxonib
destructũ muniuit. et in eo fran¬
corũ p̃sidiũ posuit. Inde ad
musurã fluuiũ uemẽs in eo
loco qui brunesber uotatur.
cõgregatã multitudinẽ offen¬
dit. que eũ transitu fluĩs ar¬
cere conabat᷑. S frustra. Nã
in pͥma cõgressione pulsi fu¬
gati q sũt. et magnꝰ eorũ
ctus est. At rex amne traiecto
cũ parte exercitus ad ouatrũ
Fluuiũ contendit. ubi eum
hessi umis ex pͥmorib saxomĩ
cũ om̃ib ost falais occurrens
et obsides quos rex imperaue¬
rat dedit. et sacramẽtũ fideli¬
tatis uirauit. Inde regresso cũ
in pagũ qui buchi uocabat᷑
puenisset. angarii cũ suis pͥmo¬
ribus ei occurrerũt. Et sicut
ostfalai iuxta quod imperauit
obsides ac satramẽta dederũt

Expanded text:
et eo usque perseveraret, dum aut victi christianae religioni subicerentur aut omnino tollerentur. Habitoque apud Duriam villam generali gum castrum, in quo Saxonum praesidium erat, pugnando cepit. Eresburgum aliud castrum a Saxonibus destructum munivit et in eo Francorum praesidium posuit. Inde ad Wisuram fluvium veniens in loco qui Brunesberg vocatur, congregatam Saxonum multitudinem offendit, quae eum transitu fluminis arcere conabatur. Sed frustra. Nam in prima congressione pulsi fugatique sunt, et magnus eorum ctus est. Et rex, amne traiecto, cum parte exercitus ad Ovacrum fluvium contendit, ubi ei Hessi, unus e primoribus Saxonum, cum omnibus Ostfalais occurrens, et obsides quos rex imperaverat dedit, et sacramentum fidelitatis iuravit. Inde regresso, cum in pagum qui Bucki vocatur pervenisset, Angrarii cum suis primoribus occurrerunt, et sicut Ostfalai, iuxta quod imperaverat, obsides ac sacramenta dederunt.
Abbreviated transcription (Latin):
haimo millomͦ se posse resiste
iam et ꝑsone et castri spe
sublata. hanc solã salutis sue
reperiens uiam.pedib dñi
regis prostratus et multorũ
admiratõe sepius reuolutus
utͣ eũ misericorditer ageret
efflagitans castrũ reddit
se ip̃m regie maiestatis arbi¬
trio totũ exponit. et quãto
suꝑbius se subduxerat. tanto
huilius his edoctus iusticie
se reducit. Rex uero retento
castro et eidem haimone in
francia cause reducto frãcoꝵ
et nepotis litem tã iustissiẽ
ꝙͣ pussime diremit. multorũ¬
q oppssiones et labores sũptu¬
oso dolore consumpsit. Hec et
his siliã in partib illis crebro
clemẽtissiẽ pro quiete eccliãꝵ
et pauperũ patrare cõsueuit.
Que quia si stillo traderent᷑
tediũ generarent. supersedere

Expanded text:
Haimo nullo modo se posse resistere, Haimo nullo modo se posse resistere, jam et personae et castri spe sublata, hanc solam salutis suae reperiens viam, pedibus domini regis prostratus, et multorum admiratione saepius revolutus, ut in eum misericorditer ageret efflagitans, castrum reddit, seipsum regiae majestatis arbitrio totum exponit, et quanto superbius se subduxerat, tanto humilius his edoctus justitiae se reduxit. Rex vero retento castro, et eodem Haimone in Francia causae reducto, Francorum et nepotis litem tam justissime quam piissime diremit, multorumque oppressiones et labores sumptuoso sudore consumpsit. Haec et his similia in partibus illis crebro clementissime pro quiete ecclesiarum et pauperum patrare consuevit, quae quia si stylo traderentur, taedium generarent, supersedere
Abbreviated transcription (Latin):
parte locorũ angustiis
uirtus regia coartari uideat᷑
Scit᷑ eñ longas regibus esse
manꝰ.accelerat ad eũ de fimbr
bituricensiũ uir peritus lm¬
gueqz uenalis alardus uoille¬
baldi qui satis rhetorice p̾u¬
gui sui querelã deponẽs dño¬
regi hũilime supplicat. rogans
quatmꝰ nobilem baronẽ hauno¬
nem nõie. uariam uacã tognõie
iusticiam recusantẽ imperia¬
liter in ius traheret nepotẽ
maioris fratris herthembaudi
ꝑtuosa audacia compesteret
et francorũ iudicio eorũ quis
quid habe debeat det̾mmaret
Rex itaq tam amore iusticie
pauperũ. ne hac occasione
guerrarũ malicia pululãte
pauꝑes deuexati. aliene suꝑ¬
bie luerẽt penã cũ p̾fuitũ
haimonẽ frustra in causam
uocari fecisset. recusabat eñ
de iusticia diffidens nulla
remissus uoluptate aut pigͥtia
ad partes bituricensiũ cum
exercitu multo tetendit. g̾mi
nitissimũ castrũ diuertens
multo conflictu impugnare
contendit. Uidens aũt p̃fatꝰ

Expanded text:
parte locorum angustiis virtus regia coarctari videatur scitur enim longas regibus esse manus, accelerat ad eum de finibus Bituricensium vir peritus linguaeque venalis, Alardus Guilebaldi, qui satis rhetorice privigni sui querelam deponens, domregi humillime supplicat, rogans quatenus nobilem baronem Haimonem nomine, Variam-vaccam cognomine, justitiam recusantem, imperialiter in jus traheret: nepotem majoris fratris, Erchembaldi ptuosa audacia compesceret, et Francorum judicio, eorum quis quid habere debeat determinaret. Rex itaque tam amore justitiae, ratione, ne hac occasione guerrarum malitia pollulante pauperes devexati alienae superbiae luerent poenam, cum praefatum Haimonem frustra in causam vocari fecisset recusabat enim de justitia diffidens nulla remissus voluptate, aut pigritia, ad partes Bituricensium cum exercitu multo tetendit. Germinitissimum castrum divertens, multo conflictu impugnare contendit. Videns autem praefatus
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ franci eligentes
marchomiri solio sublimant
regio. cui filius successit clodio
crinitus. Illo in tp̃e francoꝵ
reges criniti habebant᷑. finiti¬
mos Itaqz bello lacessendo
tormgorũ qui germanie ĩto¬
lũt fines depopulantes castellũ
quoddã lis bargũ noĩe octu¬
pant in quo rex clodio sedẽ
sui constituit regni
a ferrea firmitate ĩte¬
staceam decidente fragilitatẽ
burgũdiones lugdunensem
gothi aquitanicã ꝑuaserãt
prouĩtiam. eaqz tm̃ pars
galliaꝵ romane suberat dicti¬
om quam rhem fluenta
ac amnis ligeris determinãt
Rex autem clodio angustos
regni fines dilatare cupiens
exploratores a disbargo tnͣs
rhem̃ dirigit. et ip̃e cũ exer¬
citu subsecutus cameracum

Expanded text:
ranci sibi eligentes Marchomiri filium, solio sublimant regio. Cui filius successit Clodio Crinitus. Illo in tempore, Francorum reges criniti habebantur. Finitimos itaque bello lacessendo, Thoringorum, qui Germaniam incolunt, fines depopulantes, castellum quoddam Disbargum nomine occupant, in quo rex Clodio sedem sui constituit regni a ferrea firmitate in testaceam decidente fragilitatem, Burgundiones Lugdunensem, Gothi Aquitanicam pervaserant provinciam, eaque tantum pars Galliarum Romanae suberat ditioni, quam Rheni fluenta ac amnis Ligeris determinant. Rex autem Clodio angustos regni fines dilatare cupiens, exploratores a Disbargo trans Rhenum dirigit, et ipse cum exercitu subsecutus Cameracum
Abbreviated transcription (Latin):
cõtexuimꝰ. ex quib uñũ lug¬
duno gallie direximiꝰ Aluid
uero parisius in archinis ecce
cõmendauim ꝰ ut sup̃dictun
est. demde subiũgit᷑. Donamꝰ
igit᷑ ad basilicã saniti uĩcẽtii
parisius ubi sepulturã qñ¬
quidem deus iusserit habe̾
disposiumꝰ donatũq ĩ ꝑpe¬
tus ẽẽ decernimꝰ uillã co¬
gnõĩãtam. cumbis in pago
parisiaco. quam ursa filia
alderici tenuit. Pari mͦ ad
ubi sancta genouefa reqͥescit
in corpore uillã drauermũ
in brigeio.Ad basilicã uero

Expanded text:
contexuimus: ex quibus unum Lugcontexuimus: ex quibus unum Lugduno Gallie direximus, aliud vero Parisius in archivis ecclesie commendavimus.  Ut supra dictum est. Deinde subjungitur:  Donamus igitur ad basilicam domni Vencentii Parisius, ubi sepulturam quandoquidem Deus jusserit, habere disponimus, donatumque in perpetuo esse decernimus, villam cognominatam Cumbis villam, in pago Parisiaco, quem Ursa, filia Alderici, tenuit. Pari modo ai Parisius, ubi sancta Genovefa requiescit in corpore, villam Dravernum in Brigeio. Ad basilicam do
Abbreviated transcription (Latin):
apłicis patrib pontificibus
uidel ac abbibus uel reliquis
sacerdotib in regnũ nostrũ
cõsistentib Dagobertus Rex
francorũ. Quantũ ĩtellectualis
sensus hũam pt̃ mente sagati
pensare. atqz sollerti indagatõe
ꝓpendẽ nichil amplius ualet
in huiꝰ scłi luce ac fugatiua
gtiudia lucrari. ꝙͣ ꝙ de rebus
transitorus locis uenerabłib
quis studeat in aliomia
pauperũ impendere. quatmnꝰ qͥ
fragilitatẽ nature genalit̾ pa¬
pectu discedat a seculo. Qn
potius dũ ꝓp̾e libertatis iure
subsistit ex caducis substãtus
in eterna tabernatula uitam
studeat mercare ꝑpetuam.¬
ut inter iustorũ consortio desi
q nobis sana mẽte sanoq
concilio placuit et ut diximꝰ
deuotio diuina nos ãmonuit
ut pro salute nr̃a uel pro et̾na
retributõe conscribendũ p̾ci¬
peremꝰ testamentũ. et ut pro
ĩmutabili bñficio quatuor
uno tenore firmauimꝰ. et
quidquid ubiq per loca stoꝵ
contulimꝰ. inibi simili ãnotatõe

Expanded text:
Apostolicis Patribus, pontificibus  ac abbatibus, vel reliquis sacerdotibus in regnum nostrum consistentibus, Dagobertus, rex Francorum. Quantum intellectualis sensus humani potest mente sagaci pensare atque solerti indagatione perpendere, nichil amplius valet in hujus seculi luce ac fugitiva gaudia lucrari, quam quod de rebus transitoriis locis venerabilibus quis studeat in alimonia pauperum impendere; quatinus qui fragilitatem nature generaliter paliquo respectu discedat a saeculo. Quin potius dum proprio libertatis jure subsistit, ex in æterno tabernaculo vitam queat mercare ut inter justorum consortio desidque nobis sana mente sanoque consilio placuit, et, ut diximus, devotio divina nos ammonuit, ut pro salute nostra vel pro eterna retributione, conscribendum preciperemus testamentum, et pro immutabili benefitio quatuor uno tenore firmavimus, et quicquid ubique per loca sanctorum contulimus, inibi-simili annotatione
Abbreviated transcription (Latin):
braunate in brigeio.Ad basi¬
licam domne colũbe uel domni
luppi senomis uillã grandecãpũ
ib plura cõtmẽt᷑. Adultimũ
uero intulit. Uos aũt bomi
filii considerãtes pͥmũ nate
religionẽ. cuiꝰ gr̃a et bestias
ligat manete fres nolite exu¬
ere quo onerati estis. Denide
rogare mallo cũ possim iubere
ut statuta nr̃a ĩcõmulsa ser¬
uetis. sicuti ur̃a a successorib
uestris ẜuari mauultis. ꝑfecto
scientes ꝙ si a nobis sanctita
cõtemptui habueritis/ quod
niõ arbitror. pari m ͦ et ur̃a
a posteris cõtempnẽt᷑ decreta
His dictis et cũctis lõgenã
ei felicemq optantib ĩ hoc
seculo uitam ac in futuro
manentem Salutatis õibus
cetũ dimisit ut rediret unꝰ¬
quisq ad sua.
Uinto decimo uero regui
sui ãno om̃s fere feni¬
ores uuastonie cũ ãmãdo
duce ad eũ clippiato uenerũt
eus q formidãtes pñciam
in oratorio sancti dyonisii
et si dignos morte udicauerat
respectu tñ sanctorũ quorũ

Expanded text:
rnum in Brigeio. Ad basilicam domne Columbe, vel domni Lupi Senonis, villam Grande Campum ibi plura continentur. Ad ultimum vero intulit: Vos autem, boni filii, considerantes primum nature religionem, cujus gratia et bestias ligat, manete fratres, nolite exuere quo onerati estis. Deinde rogare malo, cum possim jubere, ut statuta nostra inconvulsa servetis, sicuti vestra a successoribus vestris servari mavultis, profecto scientes contemptui habueritis quod non arbitror pari modo et vestra a posteris contemnentur deceta. » His dictis, et cunctis longaevam ei felicemque optantibus in hoc saeculo vitam, ac in futuro manentem, salutatis omnibus coetum dimisit, ut rediret unusquisque ad sua.uinto decimo vero regni sui anno, omnes fere seniores Vasconiae, cum Amando duce, ad eum Clippiaco venerunt; ejusque formidantes praesentiam, in oratorium Sancti Dionysii etsi dignos morte judicaverat, respectu tamen sanctorum, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ost hec igit᷑ rex da¬
gobertus a febre ua¬
lida correptus egrotans
mortuus est spmogilo iulla
in pago parisiacensi et in
basilica beati dyonisii mr̃is
sepultus. Planxerũtq eũ
franci diebus multis reg¬
ueũ aũt̃ filiũ eius franci
suꝑ se regem statuũt.acce¬
pit q uxorem de genere saxonũ
noĩe baltildem. pulcrã. om̃ĩq
ingenio pulcrã strenuã. Post
hec aũt sigebertus rex auster
pippino defuncto grimoaldũ
filiũ eius maiorem domus
instituit. Decedente uero tp̃e
defũcto sigeberto rege grimo¬
aldus filiũs eius paruulũ noĩe
dagobertũ totondit. Didoniq
pictauensis urbis ep̃o in cotia
ad ꝑegrinandũ direxit. filiũ
suũ in regno statuens franci
itaq ob hoc ualde indignãtes
grimoaldo insidias p̃parauit.
regi francorũ clodoueo dedu¬
cũt. Qui parisuis ciuitate car

Expanded text:
ost haec igitur rex Dagobertus a febre valida correptus, egrotans mortuus est Spinogilo . villa in paygo Parisiacense urbis, in basilica beati Dionisii martyris sepultus. Plancxeruntque eum Franci diebus multis, regvechmn, filium eius, Franci super se regem statuunt; accepitque uxorem de genere Saxonorum nomine Balthilde, pulchra omnique ingenio strenua. Post haec autem Sighibertus rex Auster, Pippino defuncto, Grimoaldo, A. filio eius, in maiorum domato instituit. Decedente vero tempore, defuncto Sighiberto rege, Grimoaldus filium eius parvolum nomine Daygobertum totundit Didonemque Pectavensem urbis episcopum in Scocia peregrinandum eum direxit, filium suum in regno constituens. Franc! itaque hoc valde indignantes, Grimoaldo insidias preparant, rege Francorum Chlodoveo deferunt. In Parisius civita
Abbreviated transcription (Latin):
citate dimicauit. Cesa est eorũ
multitudo spolia q direpta
captiuorũq magnꝰ ab ductus
est mimerꝰ̃. Inde uictor ad ori¬
entem iter cõuertit. Pͥmoq
usq ad uoisurã. Deide usq
ad albiam cũcta deuastando
peragrauit. Inde reuersus in frã¬
ciam duxit uxorẽ filiam radul¬
phi comitis natione francam
noĩe frstradam ex qua duas
filias procreauit. Eodem anno
defũcta est bone memorie ma¬
ter regis bertrada .iiii. ydus
Iulii. pp̃e in eristalio iuilla
soidem hiematurꝰ consedit.
quias belli saxonici cõficiendas
rex aĩo intento cũ exercitu
in loco qui lippiam uocatur
rhenũ traiecit. et uastatis
uuest falaorũ pagis uenit
ad musurã. Eũq in eo loco
qui huculbi dr̃ castris suꝑ
fluuuũ poltis consedisset
uidit se in aquilonales saxome
partes sicut statuerat pp̃ nimas
aquarũ ĩ undatões que tunc
subito exiguitate pluuiarũ
acciderãt transire nõ posse
Idcirco iter in thoringiã cõuer¬

Expanded text:
citate dimicavit. Caesa est eorum infinita citate dimicavit. Caesa est eorum infinita multitudo, spoliaque direpta, captivorum quoque magnus abductus est numerus. Inde victor ad orientem iter convertit, primoque usque ad Wisuram, deinde usque ad Albiam cuncta devastando peragravit. Inde reversus in Franciam, duxit uxorem filiam Radolfi comitis natione Francam, nomine Fastradam, ex qua duas filias procreavit. Eodem anno defuncta est bonae memoriae mater regis Berhtrada 4. Id Iul. Ipse in Heristallio villa ibidem hiematurus consedit, quias belli Saxonici conficiendas rex animo intento, cum exercitu in loco qui Lippeham vocatur, Rhenum traiecit, et vastatis Westfalaorum pagis, venit ad Wisuram. Cumque in eo loco qui Huculbi dicitur, castris super fluvium positis consedisset, vidit se in aquilonales Saxoniae partes, sicut statuerat, propter nimias aquarum inundationes, quae tum subito ex iugitate pluviarum acciderant, transire non posse. Idcirco iter in Thuringiam conver
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑie cũ ad expediti¬
onem saxomcã se p̃parasset. Nã
de oĩmoda eorũ defectione ad
eũ perlatũ fuerat priusꝙͣ de
memorata uilla moueret. Hil¬
degardis regnia uxor eius de¬
cessit .n. kł̾ mayi. Cuiꝰ funeri
cũ more solempni iusta ꝑsol¬
ueret. in saxomã sicut dispositũ
habebat duxit exercitũ. Cũq
saxones in eo loco qͥ theot melli
uocat᷑ ad pugnã se p̃parare
comperisset. ad eos quã potuit
celeritare contendit. cõmisso q
cũ eis plio tanta eos cede pro¬
strauit ut de ĩnumerabili eorũ
multitudine perpauci euasisse
dicant᷑. Cũq de loco p̃lii ad
padrabunnon se cũ exercitu
recepisset. atq ibi castris posi¬
tis partem exercitus que ad¬
huc de francia uenisse debue¬
rat opperiret᷑ audiuit saxones
in fimbus uoest falaoꝵ super
fliuuũ hasã ad hoc cõgregari
ut ib cũ eo si uenisset acie
confligerent. Quo nũcio cõ¬
cũ eis eadem qua et pͥus feli¬

Expanded text:
mperie, cum ad expeditimperie, cum ad expeditionem Saxonicam se praeparasset--nam de omnimoda eorum defectione ad eum perlatum fuerat--priusquam de memorata villa moveret, Hildigardis regina uxor eius decessit 2. Kal. Maias. Cuius funeri cum more solemni iusta persolveret, in Saxoniam, sicut dispositum habebat duxit exercitum. Cumque Saxones in eo loco qui Theotmelli vocatur, ad pugnam se praeparare comperisset, ad eos quanta potuit celeritate contendit; commissoque cum eis proelio, tanta eos caede prostravit, ut de innumerabili eorum multitudine perpauci evasisse dicantur. Cumque de loco proelii ad Padrabrunnon se cum exercitu recepisset, atque ibi castris positis partem exercitus, quae adhuc de Francia venire debuerat, operiretur, audivit Saxones in finibus Westfalaorum super fluvium Hasam ad hoc congregari, ut ibi cum eo, si venisset, acie confligerent. Quo nuntio comcum eis, eadem qua et prius feli
Abbreviated transcription (Latin):
erant fugiendo ꝑuenerunt.
S maior francis ꝙ pro mĩo
iactura fuit. quia legatorũ duo
adalgisus et geilo comitũ qͣtuor
aliorũq clarorũ atq nobilũ
usq ad .xx. interfecti preter
ceteros qui hos secuti potius
cũ eis perire ꝙͣ post eos uiue
maluerũt. Cuiꝰ rei nuĩciũ cũ
rex accepisset ichil sͥ cũctad
arbitratus collecto festmanter
exercitu in saxomã proficiscit᷑
Accitisq ad se cũctis saxonũ pͥmo¬
ribus de auctorib facte defectõis
inquisiuit. et cũ om̃s mudobindũ
hiuꝰ sceleris auctorem ꝓdama¬
rent eũ tamen tradere neqͥrent
eo ꝙ is re perpetrata ad norma¬
nos se contulerat ceterorũ qui
ꝑsuasione eius morẽ gerentes
qͥngenti traditi et super alarã
fluuiũ in loco qui fredi uocat᷑
uissu regis om̃s una die decol¬
lati sũt Huiusmodi uindicta
patrata rex theodone iulla i
hiberna concessit. ibiq natale
dñi et pascha more solito tele
¶dridente ueris brauit¬

Expanded text:
erant, fugiendo pervenerunt. erant, fugiendo pervenerunt. Sed maior Francis quam pro numero iactura fuit, quia legatorum duo, Adalgisus et Geilo, comitum quattuor, aliorumque clarorum atque nobilium usque ad viginti interfecti, praeter caeteros, qui hos sequuti, potius cum eis perire quam post eos vivere maluerunt. Cuius rei nuntium cum rex accepisset, nihil sibi cunctandum arbitratus, collecto festinanter exercitu, in Saxoniam proficiscitur, accitisque ad se cunctis Saxonum primoribus, de auctoribus factae defectionis inquisivit. Et cum omnes Widokindum huius sceleris auctorem proclamarent, eum tamen tradere nequirent, eo quod is re perpetrata ad Nordmannos se contulerat, caeterorum, qui persuasioni eius morem gerentes milia D traditi et super Alaram fluvium in loco, qui Ferdun vocatur, iussu regis omnes una die decollati sunt. Huiusmodi vindicta patrata rex Theodone-villa in hiberna concessit ibique natalem Domini, ibi et pascha more solito celedridente veris t
Abbreviated transcription (Latin):
appellat᷑ in cuiꝰ septẽtrionali
latere saxom̃ĩ castra erãt poĩta
ꝑuenerũt. In quo loco cũ theo¬
dericus castra posuisset ip̃i
sicut cũ eo cõuenerãt quo facili
montẽ circuirs possent tͣnsgressi
musurã in ip̃a flum̃ĩs ripa
castra posierũt. habitoq mnł
se colloquis̾ ueriti sũt ne no¬
men theoderici uictorie fama
transiret si eum in eodem plio
secũ haberent. Ideo sme illo
cũ saxonibus congredi concer¬
nũt. sumptis q armis nõ ꝙr
ad hostem in acie stantem R
quasi ad fugientiũ terga mse¬
quenda spoliaq diripienda
prout quemq uelocitas equi
suu tulerat. qua saxones pro
castris in acie stabant. unus qͥsq
eorũ sũma festinatõe contendit.
Quo cũ esset male ꝑuentum
male etiã pugnatũ est. Nam
cõmisso plio circũuenti a saxo¬
nibus pene om̃s interfecti sũt
Qui tñ euadere potuerũt nõ
in sua unde profecti sũt s in
theoderici castra que tͣnsmontẽ

Expanded text:
appellatur, in cuius septentrionali appellatur, in cuius septentrionali latere Saxonum castra erant posita, pervenerunt. In quo loco cum Theodericus castra posuisset, ipsi, sicut cum eo convenerat, quo facilius montem circumire possent, transgressi Wisuram, in ipsa fluminis ripa castra posuerunt. Habitoque inter se conloquio, veriti sunt ne ad nomen Theoderici victoriae fama transiret, si eum in eodem proelio secum haberent. Ideo sine illo cum Saxonibus congredi decernunt, sumptisque armis, non quasi ad hostem in acie stantem, sed quasi ad fugientium terga insequenda spoliaque diripienda, prout quemque velocitas equi sui tulerat, qua Saxones pro castris in acie stabant, unusquisque eorum summa festinatione contendit. Quo cum esset male perventum, male etiam pugnatum est; nam commisso proelio circumventi a Saxonibus, paene omnes interfecti sunt Qui tamen evadere potuerunt, non in sua, unde profecti sunt, sed in Theoderici castra, quae trans montem
Abbreviated transcription (Latin):
se trib nñstris sius adalgiso
camerario et geilone conite
stabuli. et uborado conute ꝑa¬
lacii p̃̾cepit ut sumptis secũ
orientalib francis atq saxo¬
nibus cõtumaciũ sclauorũ
audaciã quãta potuissent
celeritate compͥmerẽt. Qui
cũ iussa facturi saxonie fussẽt
saxones ex concilio mudilumd
ad bellũ francis inferendun
ẽẽ paratos. Omisso q itmere
quo ad sclauos ituri exãt. cũ
orientaliũ francorũ copus
ad locũ in quo saxones audierãt
congregatos ire contendunt
Quib in ip̃a saxoma obiuauit
theodericus comes ꝓpiqꝰ regis
cũ his copis quas audita
saxonũ defectione raptim in
ribuaria congregare potuit.
Is festmãtib legatis conciliũ
dedit ut pͥmo ꝑ exploratores
ubi saxones essent/ uel quid
apud eos ageret᷑. sub quanta
fieri posset celeritate cognosterẽt
Tum si loci qualitas pateret᷑
simul eos adorirent᷑. Cuius
concilio collandato unacum
illo usq ad montẽ qui suntal

Expanded text:
se tribus ministris suis, Adalgiso se tribus ministris suis, Adalgiso camerario et Geilone comite stabuli et Worado comite palatii, praecepit, ut sumptis secum orientalibus Francis atque Saxonibus, contumacium Sclavorum audatiam quanta potuissent celeritate conprimerent. Qui cum iussa facturi Saxoniae fines iSaxones ex consilio Widukindi ad bellum Francis inferendum esse praeparatos; omissoque itinere, quo ad Sclavos ituri erant, cum orientalium Francorum copiis ad locum, in quo Saxones audierant congregatos, ire contendunt. Quibus in ipsa Saxonia obviavit Theodericus comes, propinquus regis, cum his copiis, quas audita Saxonum defectione raptim in Ribuaria congregare potuit. Is festinantibus legatis consilium dedit, ut primo per exploratores, ubi Saxones essent vel quid aput eos ageretur, sub quanta fieri posset celeritate cognoscerent, tum, si loci qualitas pateretur, simul eos adorirentur. Cuius consilio conlaudato, una cum illo usque ad montem qui Suntal
Abbreviated transcription (Latin):
Statis micio cũ Iam p̃p̃¬
pabuli copiam ex̃citus duci pote¬
rat in saxomã eũdũ et ibi ut
in francia quotãnis solebat gene¬
ralem cõuentũ habendũ cẽsuit.
Traiecto q apud colomã rheno
cũ om̃i francorũ ex̃citu ad fon¬
tem lippie uenit. et castris posi¬
tis per dies nõ paucos ibidem
moratus est. Ubi int̾ cetera ne¬
gocia etiam legatos sigifridi
regis danorũ et quos ad se
caganꝰ et iugurrus pͥncipes
hunorũ uelut pacis causa mi¬
serũt. et audiuit et absoluit.
Cũq cõuentu completo t̃ns
rhemĩ in galliam se recepisset
muldokindus qui ad normanos
profugerat in patriam reu̾sus
uanis spẽb saxonũ aĩos ad
defectionem concitauit. Infea
regi nũciatũ est ꝙ sorabi sclaui
qui campos int̾ albiam et salã
int̾iacentes incolũt in fines
thorigorũ ac saxonũ qui eis
erãt contermim predandicã
fuissent ingressi. et direptoĩb
et incendiis quedam loca ua¬
stassent. Qui statim accitis ad

Expanded text:
statis initio, cum iam proppabuli copiam exercitus duci poterat, in Saxoniam eundum, et ibi, ut in Francia quotannis solebat, generalem conventum habendum censuit. Traiectoque apud Coloniam Rheno, cum omni Francorum exercitu ad fontem Lippiae venit, et castris ibi positis, per dies non paucos ibidem moratus est. Ubi inter cetera negotia etiam legatos Sigifridi, regis Danorum, et quos ad se Caganus et Iugurrus, principes Hunorum, velut pacis causa miserunt, et audivit et absolvit. Cumque, conventu completo, trans Rhenum in Galliam se recepisset, Widokindus, qui ad Nordmannos profugerat, in patriam reversus, vanis spebus Saxonum animos ad defectionem concitavit. Interea regi adlatum est, quod Sorabi Sclavi, qui campos inter Albim et Salam interiacentes incolunt, in fines Thuringorum ac Saxonum, qui eis erant contermini, praedandi causa fuissent ingressi, et direptionibus atque incendiis quaedam loca vastassent. Qui, statim accitis ad
Abbreviated transcription (Latin):
Unꝰ aulitorũ a rege missus
adduxerat cũ eodẽ ip̃o ad eiꝰ
pñciam in attimaco uilla uene¬
rũt atq ibi baptizati sunt.
Nam rex postꝙ ad eos atter¬
Niendos memoratũ a maliuumĩ
direxit in franciã reuersus
est. Quieuitqz illa saxonice
ꝑfidie ꝑnicacitas per ãnos
aliquot ob hoc maxĩe ꝯm̃ occa¬
sione deficiendi ad rem ꝑtine¬
tes ĩuenire nõ potuerunt.
facta est eodem ãno tͣnsrhemĩ
apud orientales francos adũ¬
sus regem ĩmodica cõuiratio
Cuiꝰ auctorem hardradum
comitẽ fuisse constabat. Sed
Huiꝰ iudiciũ cito ad regemi
delatũ est. eiꝰq sollertia tã
ualida conspiratio citra ullũ
grande ꝑiculũ in breui cõqui¬
euit. auctoribus eius partim
pͥuatione luminũ partim exi

Expanded text:
unus aulicorum, a rege missus unus aulicorum, a rege missus adduxerat, cum eodem ipso ad eius praesentiam in Attiniaco villa venerunt, atque ibi baptizati sunt. Nam rex, postquam ad eos accersiendos memoratum Amalwinum direxit, in Franciam reversus est; quievitque illa Saxonicae perfidiae pervicacitas per annos aliquot, ob hoc maxime, quoniam occasiones deficiendi ad rem pertinentes invenire non potuerunt. Facta est eodem anno trans Rhenum apud orientales Francos adversus regem immodica coniuratio, cuius auctorem Hardradum comitem fuisse constabat. Sed huius indicium cito ad regem delatum est, eiusque sollertia tam valida conspiratio citra ullum grande periculum in brevi conquievit, auctoribus eius partim privatione luminum, partim exi