comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iussit. neꝗͣ noctu oppidani a militibus iniuriam acciꝑent
Illi autem mito ut intellectum ẽ consilio quod deditione fac¬
ta nostros praesidia non inducturos. aut deniq indulgen¬
tius seruaturos crediderant. partim cum his quae retinue¬
rat et cęlauerant. armis partim scutis ex cortice factis art¬
aut uiminibus intextis quae subito ut temporis exigui¬
tas postulabat pellibus induxerant. tertia uigilia qua
minime ad nostras munitiones arduus ascensus uideba¬
tur. omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerũt
Cel eriter ut ante caesar imparat ignibus significatione
facta ex proximis castellis eo cursum est. pugnatumq
ab hostibus ita acriter est ut a uiris fortibus in extrema
spe salutis iniquo Loco contra eos qui ex uallo turribusq
tela iacerent. pugnari debuit.cum in una uirtute oĩs
spes salutis consisteret Occisis ad hominum milibus qua¬

Expanded text:
iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus
Abbreviated transcription (Latin):
suetudine quam ip̃i ab aliis audirent statuisse ad uatia¬
cos ẽẽ conseruandos ne se armis dispoliarent sibi omis
fere finitimos ẽẽ inimicos. ac su& uirtuti inuidere a quibꝰ¬
se defendere traditis armis non possent sibi praestare si in eũ
ciatum interfici. inter quos dominaĩ consuessent. Quibus¬
ad haec caesar respondit se magis consuetudine sua ꝗͣ eor
merito ciuitatem conseruaturum si pͥusꝗͣ murum aries atti¬
gisser se dedidissent. Sed deditionis nullam ẽẽ conditiones
nisi armis traditis se id quod in neriuos fecisset facturum
Armorum magna multitudine de muro in fossam quae erãt
ante oppidum iacta. sic ut prope summã muri aggexisq
altitudinem armorum acerui ad equarent. et tamen circi¬
ter parte tertia ut postea perspectum est. cȩlata atq in
oppido retenta. Portis patefactis eo die pace sunt usi. sub
uesperum caesar portas claudi. militesq ex oppido exire

Expanded text:
suetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatusuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibse defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum ciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire
Abbreviated transcription (Latin):
paruulisq praeliis cum nostris contendebant postea uallo
pedum xii in circumitu xb. milium craebrisq castellis cir¬
cumiti oppido sese continebant Ubi uineis actis aggere ex¬
tructo turrim procul construi uiderunt. primum irrider
ex muro atq increpitare uocibus quod tanta machinatio
a tanto spatio instrueretur quibus nam manibus aut quibus
uiribus praesextim homines tantulae staturȩ . nam plerunq
hominibus gallis prae magnitudine corporum suorum bre¬
utas nostra comtemptui est tanti onexis turrim in mu
se se collocare confiderent. Ubi uero moueri et appropin¬
quare moenibus uiderunt noua atq inusitata sp̃e cõmo¬
ti Legatos ad caesarem de pace miserunt. Qui ad hunc mo¬
dum Loquuti non se existimare romanos sine ope diuina
bellum gerere. qui tantae altitudinis machinationes tan¬
sent. se suaq omĩa eorum potestati pexmittere dixerunt.
Unum petere ac praecari si forte pro sua clementia ac man¬

Expanded text:
parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tansent, se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac man
Abbreviated transcription (Latin):
uertere cunctisq oppidis castellisq desertis sua omnia in unỹ
oppidum egregie natura munitum contulere. Quod cum
ex omnibus in circumitu partibus altissimas rupes de¬
spectumq haberet una ex parte Leniter acliuis aditus in
Linquebant᷑ quem Locum duplici altissimo muro munierãt
tum magni ponderis saxa et preacutas trabes in muro collo¬
cabant ip̃i erant ex cymbris theutonisq prognati. qui cõ
iter per prouinciam nostram atq italiam facerent. his im¬
pedimentis quae secum agere ac portare non poterant cit
flumen rhenum depositis custodiȩ suis ac praesidio quinq
milia hominum una reliquerãt. hi post eorum obitum mł¬
tos annos a finitimis exagitati cum alias bellum inferrent
alias illatum defenderent. consensu eorum omnium patefac¬
ta hunc sibi domicilio Locum delegerunt. ac populi aduen¬
tu exercitus unde crebrius ex oppido excursiones faciebant

Expanded text:
verterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum verterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in linquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant
Abbreviated transcription (Latin):
iniquissimum Locum quae facilia ex difficillimis animi
magnitudo redegeret. hoc praelio facto et prope ad inter¬
nictionem gente ac nomine neriuorum redacto maiores
natu quos una cum pueris et mulieribus in aestuaria ac
paludes collectos dixeramus ac pugna nunciata cum uic¬
toribus. nihil impeditum uictis nihil tutum arbitrarent᷑
omnium qui supererant consensu. Legatos ad caesarem mi¬
serunt. seq ei dediderent. et incommemoranda ciuitatis
calamitate ex sexcentis ad tres senatores. ex hominum mi¬
Libus Lx. uix ad quingentos qui arma ferre possent. sese
redactos ẽẽ dixexunt quos cęsar ut in miseros ac suppli¬
es usus miseria uideretur. diligentissime conseruauit
susq finibus atq oppidis uti uissit. et finitimis imꝑauit
ut ab iniuria et maleficio sese suisq prohiberent. Attuati¬
ci de quibus supra scripsimꝰ cum omnibus copis auxilio i¬
neriuis uenirent. ac pugna nunciata ex itinere domum re¬

Expanded text:
iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum re
Abbreviated transcription (Latin):
in Loco res ẽẽt. quantoq in periculo et castra et legiones
et imꝑator uersarentur cognouissent nihil ad celeritatẽ
sibi reliqui fecerunt. Horum aduentu tanta rerum com¬
mutatio est facta ut nostri etiam qui uulneribus confec¬
ti ꝓcubuissent scutis innixi praelium reintegrarent tum
calones perterritos hostes conspicati et inermes armatis
occurrerent. Equites uero ut turpitudinem fugae uirtu¬
te dolerent omnibus in Locis pugnant. quos elegiona¬
rus militibus praeferrent. At hostes etiam in extrema
spe salutis tantam uirtutem prestiterunt ut cum pͥmi
eorum cecidissent. proximi iacentibꝰ insisterent. atq ex
eorum corporibus pugnarent. His deiectis et coacerua¬
tis cadaueribus qui suꝑessent ut ex tumulo tela in nr̃is
coniicerent. et pila intercepta remitterent. ut non neꝗcꝗͣ
tantae uirtutis homines uidicari deberent ausos ẽẽ tran¬
sire. Latissimum flumen ascendere. altissimas ripas subir̃

Expanded text:
in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire
Abbreviated transcription (Latin):
spe illata militibus ac reintegrato aĩo cum pro se quisq
in cõspectu imꝑatoris etiam extremis rebus suis operam
nauare ꝑcuperet paululum hostium impetus tardatus ẽ
C aesar cum septimam legionem quae iuix̃ constiterat itẽ
urgeri ab hoste uidisset tribunos militum monuit ut par¬
Latim sese Legiones coniungerent. et conuersa signa in ho¬
stes conferrent. quo facto cum alius alus subsidium ferret
neq timerent ne aduersi ab hoste circumuenirent᷑ audaci¬
us resistere. et fortius pugnare coeperunt. Interim mili¬
tes Legionum duarum quae in nouissimo agmine praesidic
impedimentis fuerant. praelio nunciato cursu incitato in
summo colle ab hostibus conspiciebant᷑ et titus labienus ca¬
stris hostium potitus et ex Loco suꝑiore. quae res in nostris
castris gererent᷑ conspicatus decimam Legionem subsidio
nostris misit. qui cum ex equitum ex calonum fuga quo

Expanded text:
spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo
Abbreviated transcription (Latin):
nos pulsos seꝑatos castris impedimentisq eorum hostes poti¬
tos ciuitati renunciarunt. Caesar a decimae legionis cohor¬
te ad dextrum cornu profectus ubi suos urgeri signisq in
unum Locum .xiiͨ. Legionis confertos milites sibi ipsos ad
pugnam eẽ. impedimento uidit quartȩ cohortis omnibus
centurionibꝰ occisis. in his primipilo .p. Sextio. Luculo for¬
nere non posset reliquos ẽẽ tardiores et non nullos a no¬
uissimis desertos praelio excedere ac tela uitare. hostes n
a fronte ex interiori Loco subeuntes intermittere. et ab utͦq
Latere instare et rem ẽẽ in angusto uidit neq ullum ẽẽ
subsidium quod summitti posset. scuto a nouissimis uni
militum detracto quod ip̃e eo sine scuto uenerat in primã
aciem processit. centurionibusq nominatim appellatis re¬
Li quos cohortatus milites signa inferre. et manipulos Laxa¬
re iussit. quo facilius gladus uti possent. cuius aduentu

Expanded text:
nos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potinos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibt iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu
Abbreviated transcription (Latin):
hostium impetum pulsos dixeram cum se in castra recipe¬
rent aduersis hostibus occurrebant. ac rursus aliam in par¬
tem fugam petiebant et talones qui a decumana porta ac
summo ugo collis nostros uictores flumen transire conspe¬
xexant praedandi causa egressi cum respexissent et hostes
in nostris castris uersari uidissent. praecipites fugae sese
mandabant simul eorum ꝗ cum impedimentis ueniebãt
clamor fremitusq oriebatur. Aliiq aliam in partem per¬
territi ferebant᷑. quibus omnibus permon equites treueri
quorum inter gallos uirtutis opinio est singularis qui au¬
xilii causa a ciuitate ad caesarem missi ẽẽnt cum multi¬
tudine hostium castra nostra compleri nostrasq legiones
rimi et pene circumuentas teneri calones equites. fund¬
tores numidas diuersos dissipatosq in omnes partes fuger̃
uidissent. desꝑatis nostris rebus domum contendere. roma¬

Expanded text:
hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra recipehostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Roma
Abbreviated transcription (Latin):
lexiter ex eo loco superiore in flumen compulerunt et tran¬
sire conantes insecuti gladus magnam partem eorum impedi¬
tam interfecerunt. ipsi transire flumen dubitauerunt et in
Locum iniquum progressi rursus regressos ac resistentes hostes
reintegrato praelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte
diuersae duae legiones undecima et octaua profligatis uero¬
manduis quibus cum erant congressi ex loco superiore in ip̃is
fluminis ripis praeliabant᷑ attonitis fere a fronte et a sinistͣ
parte nudatis castris quo in dextro cornu legio duodecima
t non magno ab ea interuallo septima constitisset. omnes i¬
riuii cum fortissimo agmine duce boduanagro qui summa
imꝑii tenebat ad eum Locum contendere. quorum pars aꝑto
La tere legiones circumuenire pars summum castrorum
Locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri Leuisq
armaturae pedites quinq cum his una fuerãt. quos pͥmo

Expanded text:
leriter ex loco superiore in flumen compulerunt et tranleriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae legiones, XI. et VIII., profligatis Viromanduis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo
Abbreviated transcription (Latin):
ac commodanda sed etiam ad galeas induendas scutusq
tegmenta detrahenda tempus defuerit. ꝗͣ quisq ab oꝑe in
partem casu deuenit. quaeq prima signa conspexit ad hȩc
constitit. ne in quaerendis suis depugnandi tempus dimit¬
teret. instructo exercitu magis ut Loci natura delectusque
collis et necessitas temporis ꝗͣ aut rei militaris ratio atq:
ordo postulabat cum diuersis legionibus aluis alia in parte
hostibus resisterent saepibusq densissimis ante ut demonstra¬
uimus interiectis prospectus impediretur. neq cexta subsi¬
dia collocari neq quid in quaq parte opus ẽẽt prouideri.
neq ab uno omnia imꝑia administrari poterant. Itaq in
tanta rerum iniquitate fortunae qͦ euentus uarii sequebã¬
tur Legionis nonae et detimae milites ut in sinistra parte
aciei constiterant pilis emissis cursu ac lassitudine exaĩatos
uulneribusq confectos atrebates. nam his ea ꝑs obuenerat ce¬

Expanded text:
accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat ce
Abbreviated transcription (Latin):
sibi praescribere. ꝗͣ ab aliis docere poterant. etiã quod ab
opere singulisq Legionibꝰ singulos Legatos Caesar disce¬
dere nisi munitis castris uetuerat. Ni propter propin¬
quitatem et celeritatẽ hostium nihil iam caesaris imperi¬
um expectabant sed per se quae uidebantur administra¬
bant. Caesar necessarus rebus impatis ad cohortandos mi¬
Lites quam in partem sors obtulit decurrit et ad Legionez
decimam deuenit. milites non Longiore oratione ẽ cohor¬
tatus. ꝗͣ uti pristinae suae uirtutis memoria retinerent.
non perturbarent᷑ animo hostiumq impetum fortiter su¬
stinerent. et quia non Longius hostes aberant ꝗͣ quod te¬
Lum adiici posset praelii committendi signum dedit. atq
in alteram partem item cohortandum cã ꝓfectus pugnanti¬
bus occurrit. temporis tanta fuit exiguitas hostiumq tam
paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia

Expanded text:
sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia
Abbreviated transcription (Latin):
ordinesq constituerant. atq ip̃i sese confirmauerant. subito
omnibus copiis prouolauere. impetumq in nostros eꝗtes
dederunt his facile pulsis atq perturbatis incredibili ce
Lexitate decurrerunt ut pene uno tempore et ad syluas et
in flumine. eniã in manibus nostris uiderent᷑ hostes. Eadẽ
autem celeritate aduerso colle nostra castra atq eos qui in
opere occupati erant contendere. Caesari omnia uno tempo¬
re erant agenda uexillum ꝓponendum quod erat insigne
cum ad arma concũri oporterer signum tuba dandum
tendi causa processerant. arcessendi acies instruenda mi¬
Lites cohortandi signum dandum. quarum rerum tempoĩs¬
breuitas magnam partem et successus et incursus hostiu¬
pars impediebat. in his difficultatihus duae res erant sb̃¬
sidio. scientia et usus militum quod suꝑioribus praeliis
exercitati quod fieri oporteret non minus commode ip̃i

Expanded text:
ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine et iam in manibus nostris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum;tendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
cum omnibus copiis si ratio ordoq agminis aliter se ha¬
bebat. ac belgae ad neriuos detulerant. Nam quo ad ho¬
stes appropinquabat consuetudine sua caesar legiones¬
sex expeditas ducebat. post eas totius exercitus impedimẽ¬
ta collocabat. in de duae legiones quae proximae descͥp¬
tae erant totum agmen claudebant. praesidioq impedi¬
mentis exant. ⁊quites nostri cum funditoribus sagitta¬
rusq flumen transgressi. cum hostium equitatu praeliũ
cõmiserunt. cum se illi identidem syluas ad suos se reci¬
perent ac rursus e syluis in nostros impetum facerent. ns
nostri Longius quenꝗͣ ad finem porrecta ac Loca aperta
petinebant. cedentes in se qui auderent interim Legiones
sex quae primae uenerant opere dimenso castra munire
coeperunt. ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis ꝗ
in sylua abditi latebant. uisa sunt. quod tempus inter eos
committendi praelii conuenerat ita ut intra syluas aciem

Expanded text:
 omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se ha omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem
Abbreviated transcription (Latin):
rent teneris arboribus incisis atq inflexis. craebrisq in lati¬
tudinem ramis natis et rubis sentibusq interiectis effererãt
ut instar muri scepes munimenta praeberent. quo nõ mo¬
o non intrari. sed ne ꝑspici quidem posset his rebus cun
iter agminis nostri impediretur. non omittendum sibi
consilium neriuii existimarent. Loci nã erat haec quod
quem nostri castris delegerant collis a summo aequalite᷑
decliuis ad flumen sabini quod supra nominauimus uer¬
gebat. ab eo flumine pari acliuitate collis nascebat᷑. Aduẽ¬
sus huic et contrarius passibus circiter ducentis infimus
apertus a parte superiore syluestris. ut non facile intror¬
sus ꝑspici possit. Inter eas syluas hostes in occulto sese cõ¬
tinebant. in aperto Loco secundum flumen paucae sta¬
tiones equitum uidebant᷑ fluminis erat altitudo pedũ
circiter trium. caesar equitatu prȩmisso subsequebatur¬

Expanded text:
rent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur
Abbreviated transcription (Latin):
ratores centurionesq praemittit. qui Locum idoneum castͥs
deligant. cunq ex deditiis belgis reliquisq gallis complu¬
res caesarem secuti una iter facent. quidam ex his ut postea
ex captiuis cognitum est. eorum dierum consuerudine iti¬
neris. nostri exercitus ꝑspecta nocte ad neriuos peruene¬
runt. atq his demonstrarunt inter singulas Legiones im¬
pedimentorum. magnum numerum intercedere. neq ẽẽ
quicꝗͣ negocii cum prima Legio in castra uenisset. reliq̃q
Legiones magno spatio abessent. hanc sub sarcinis posse ado¬
riri. qua pulsa impedimentisq direptis. futurum ut reliq̃
contra sistere non auderent. adiuuabat ẽt eorum consili¬
um qui rem deferebant. quod neriui antiꝗtus cum equita¬
tu nihil possent. neq .n. ad hoc tempus ei rei studẽt. s qe¬
quid possunt pedestribus ualent copiis. quo facilius finiti¬
morum equitatum si predandi cã ad eos uenissent. impedi¬

Expanded text:
ratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum ratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedi
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽẽ ad eos mercatoribus. nihil pati uini reliquarumq
rerum ad luxuĩam pertinentium inferri quod his rebus re¬
Languescere animos eorum et remitti uirtute existimarẽt
Esse homines feros magnaeq uirtutis increpare atq incusare re¬
iecissent. confirmare sese neq Legatos missuros: neq ullam
conditionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduus
iter fecisset. inueniebat ex captiuis eorum sabini flumen a
castris suis non amplius milia passuum decem abesse. trans
id flumen omnes neriuos consedisse aduentumq ibi roma¬
orum expectare una cum attebatibus et ueromanduis fin¬
timis suis. Nam his utrisq persuaserant ut eandem belli for¬
unam experirentur. expectari etiam ab his aduaticorum
copias atq esse in itinere. Mulieres quiq ꝑ aetatem ad pugnã
in utiles ẽẽ uiderent᷑. in eum locum coniecisse. quo proptẽ
paludes exercitui aditus non ẽẽt. His rebus cognitis explo¬

Expanded text:
tum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque tum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque rerum ad luxuriam pertinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, explo
Abbreviated transcription (Latin):
duis defecisse. et populo.r bellum intulisse. qui huius con¬
silii principes fuissent. quod intelligerent quantam calami¬
tatem ciuitatum intulissent. in britanniam profugisset.p¬
tere non solum bellouagos. sed etiam pro his heduos ut sua cle¬
mentia ac mansuenidine in eos utatur. quod si fecerit heduo¬
rum auctoritatem apud omnes belgas amplificaturum qͦ
auxiliis atq opibꝰ siqua bella inciderint sustentare consue¬
rint. Caesar honoris diuitiaci atq heduorum causa se se eos
in fidem recepturum et conseruaturum dixit. quod ciui¬
tas magis inter belgas auctoritate atq hominum multity¬
dine praestabat. sexcentos obsides poposcit. His traditis
omnibusq armis ex oppido collatis ab eo loco in fines am¬
bianorum peruenit qui se suaq omnia sine mora tradide¬
runt. Corumq fines neruii attingebant. quorum de natura
moribusq caesar cum quaereret sic reperiebat nullum adi¬

Expanded text:
duis defecisse et populo Romano bellum intulisse. Qui eius conduis defecisse et populo Romano bellum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse adi
Abbreviated transcription (Latin):
impetrant. Caesar obsidibus acceptis pͥmis ciuitatis atq ĩpiꝰ
galliae regis duobus filus armisq omnibꝰ ex oppido traditis
in deditionem suessiones accepit. exercitumq in bello ua¬
gos ducit qui cum se suaq omĩa in oppidum bratus pan¬
tium contulissent. atq ab eo oppido caesar cum exercitu cĩ¬
citer milia passuum quinq abesset. omnes maiores natu
ex oppido egressi manus ad caesarem tendere et uoce si¬
gnificare coepere. sese in eius fidem ac potestatem ueni¬
re. neq contra populum ro. armis contendere. Item cum ad
oppidum accessisset castraq ibi poneret pueri mulieresq ex
tiacus nam post discessum belgarum dimissis heduorum co¬
pis ad eum reuerterat. facit uerba bellouagos omni tempor
in fide atq amicicia ciuitatis heduae fuisse. impulsos a suis
principibus qui dicerent heduos a caesare redactos omnes¬
in seruitutem in dignitates contumeliasq praeferre. et ab he¬

Expanded text:
impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire neque contra populum Romanum armis contendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Hae
Abbreviated transcription (Latin):
fuit diei spatium sub occasum solis sequi destitere. seq in ca¬
stra ubi erat imꝑatum recepere. Postridie eius diei caesar
priusꝗͣ se hostes ex terrore ac fuga reciperent in fines sues¬
sonum qui proximi remiserant exercitum duxit. et ma
itinere confecto ad oppidum nouiodunum contendit. id
ex itinere oppugnare conatus quod ad uacuum a defen¬
soribus is audiebat. propter Latitudinem fossae muriq al¬
titudinem paucis defendentibꝰ expugnare nõ potuit. Casts
munitis uineas agere quaeq ad oppugnandum usui erant
comꝑare coepit. Interim omis ex fuga suessonum multitu¬
do in oppidum ꝓxima nocte conuenit celeriter uineis ad
oppidum actis aggere iacto turribusq constitutis magnitu¬
dine operum quae neq uiderant ante galli. neq audierãt
et celeritate romanorum perterriti. Legatos ad caesarem de
deditione mittunt. et petentibus rhemis ut conseruarent᷑

Expanded text:
fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in cafuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur
Abbreviated transcription (Latin):
cum strepitu castris egressi nullo certo ordine atq imꝑio
cum sibi quisq primum itineris Locum peteret. et demum ꝓ
peraret fecerunt. ut consiliis fugae profectio uideret᷑. Hac re
statim ꝑ speculatores caesar cognita insidias ueritus quod
qua de causa discederent non dum prospexerat. exercitus
eꝗtatumq castris continuit. Prima luce confirmata re ab
exploratoribus omnem equitatum qui nouissimum agmen
moraretur praemisit. eiq Q. pedium et. L arunculeium
cottam Legatos praefecit. Titum labienum Legatum cum
Legionibus tribus subsequi iussit. hi nouissimos adorti et mł¬
ta milia passuum prosecuti. magnam młtitudinem eorum
fugientium conciderunt. cum ab extremo agmine ad quos
uentum erat constiterãt. fortiterq impetum necessitate ns¬
omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo ꝑiculo
tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantũ

Expanded text:
cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum nostrorum miomnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum
Abbreviated transcription (Latin):
occidere. per eorum corpora reliquos audacissime transire
conantes. multitudinem telorum repulerunt. pͥmosq rran
sierent equitatu circumuentos occidere. Hostes ubi de expu¬
gnando oppido et de flumine transeundo spem sese fefellisse
intellexerunt. neq nostros in Locum iniꝗorem progredi pu¬
gnandi causa uidere. atq omnis res frumentaria deficere
coepit. Consilio prouocato constituere. optimum ẽẽ domum syas
quenq reuerti. et quorum in fines primum romani exercitũ
itroduxissent. ad eos defendendos undique conuenerunt u
potius in suis ꝗͣ in alienis sinibus decertarent. et domesticis co¬
us rei frumentariae uterent᷑ ad eam sententiam cum relu
causis haec quoq ratio eos deduxit. quod diuitiacum atq
heduos finibus bello uagorum appropinquare cognouerant.
I is persuaderi ut diutius morarentur. neq suis auxilium fer¬
rent. non poterant. Ea re constituta secunda uigilia magno

Expanded text:
occiderunt; per eorum corpora reliquos audacissime transire occiderunt; per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui ansierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam quemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno
Abbreviated transcription (Latin):
di fieret ut impeditos aggrederent᷑ parati in armis erant
nterim praelio equestri inter duas acies contendebat᷑ ubi
neutri transeundi initium faciunt. secundiore equitatus
praelio nostris. Caesar suos in castra reduxit. hostes protinꝰ
ex eo Loco ad flumen axonam contenderunt. quod ẽẽ post
nostra castra demonstratum est. ubi uadis reꝑtis partem sua¬
um copiarum traducere conati sunt. eo consilio ut si poss
castellum cui praeerat &. titurius Legatus expugnarent.
pontemq interscinderent. si minus potuissent. agros rhemo¬
rum popularent᷑. qui magno nobis usui ad bellum gerẽ¬
dum erant. comieatuq nostros cohiberent. Caesar certior
factus a titurio omnem eꝗtatum et Leuis armaturae et ny¬
midas et funditores sagittariosq pontem transducit. atq
ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. hostes
impeditos in flumiẽ nostri aggressi magnum eorum num

Expanded text:
di fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. di fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen Axonam contenderunt, quod esse post nostra castra demonstratum est. Ibi vadis repertis partem suarum copiarum traducere conati sunt eo consilio ut, si possent, castellum, cui praeerat Q. Titurius legatus, expugnarent pontemque interscinderent, si minus potuissent, agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatuque nostros prohiberent. Caesar certior factus ab Titurio omnem equitatum et levis armaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine adgressi magnum eorum numerum
Abbreviated transcription (Latin):
inferiores intellexit. Loco pro castris ad aciem instruendã
natura opportuno atq idoneo quod is collis ubi castra po¬
sita erant. paululum ex planicie editus. tantum aduersꝰ
in latitudinem patebat. quantum Loci acies instructa
ab utroq latere eius collis transuersam fossam obduxit.
circiter passuum quadringentorum et ad extremas fossas
castella constituit. ibiq tormenta collocauit. ne cum aciem
instruxisset hostes qđ tantum multitudine poterant a lateri¬
bus pugnantes suos circiter circumuenire possent. hoc facto.
duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris re¬
lictis ut si quo opus ẽẽt subsidio duci possent. reliquas qnq
Legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copi¬
as e castris eductas instruxerant. Palus erat non magna int̾
nostrum atq hostium exercitum. Hanc si nostri transirent
hostes expectabat. Nostri autem si ab illis initium transeun¬

Expanded text:
inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeun
Abbreviated transcription (Latin):
posse. Eo de media nocte caesar iisdem ducibus usus qui nũ¬
cii ab iocio uenerant numidas et cretas sagittarios et fun¬
ditores balearesq subsidio oppidanis mittit quorum aduẽ¬
tu et rhemis cum spe defensionis studium propugnandi ac¬
cessit. et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi di¬
scessit. Itaq paulisꝑ apud oppidum morati agrosq rhemo¬
rum depopulati. omnibus uicis aedificiis quos adire po¬
tuerant incensis ad castra caesaris omnibus copiis conten¬
dere. et a milibus passuum minus duobus castra posuerỹt
quae castra ut fumo ac ignibus significabatur. amplius mi¬
bus passuum octo in altitudinem patebant. Caesar pͥo. e
propter multitudinem hostium et propter eximiam opinio¬
nem uirtutis praelio suꝑ sedem statuit. quotidie tñ eque¬
stribus praeliis quid hostis uirtutis possit et quid nostri
auderent solicitatoi̾bus exquirebat ubi nostros nõ esse

Expanded text:
posse. Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nunposse. Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares subsidio oppidanis mittit; quorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. Itaque paulisper apud oppidum morati agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis aedificiisque quo adire potuerant incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt et a milibus passuum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo et propter multitudinem hostium et propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri auderent periclitabatur. Ubi nostros non esse
Abbreviated transcription (Latin):
quintum titurium sabinum Legatum cum sex cohortibꝰ
reliquit. Castra in altitudine pedum.xii uallo fossaque¬
ac duo de uiginti pedum muniri iubet. ab his castris oppi¬
dum rhemorum nomine bibrax aberat milia passuum oc¬
to id ex itinere magno impetu belgae oppugnare coepunt
aegre eo die sustentatum est. Gallorum eademq belgaru
oppugnatio est. at ubi circunuenta multitudine hominũ
totis moenibus undiq in murum lapides iaci coepti siit
murusq defensoribus nudatus est. testudine facta poͬtas
succedunt. murumq subruunt. quod tum facile fiebat.
nam cum tanta multitudo lapides ac tela coniicerent
in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem op¬
pugnandi nox fecisset. locius rhemus summa nobilitate et
gratia inter suos qui cum oppido praefuerat unus ex iis ꝗ
Legati de pace ad caesarem uenerant nuncium ad eum mit¬
tit nisi subsidium sibi summittatur se diutius tenere non

Expanded text:
minis Titurium Sabinum lminis Titurium Sabinum lrelinquit; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci coepti sunt murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portas succedunt murumque subruunt. Quod tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praeerat, unus ex iis qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non