comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lictum. fuga custodum tyneta abest a
oꝑib tum suapte natura tutus ⁊ quia
⁊ ab carthagine conspiciet p̃bere ip̃e conᷤ
cum maxime uallum romani iacerent.
conspec̾ta classis hostium est uticam a car¬
tbagine petens gͥ omisso oꝑe ꝓnuntiatũ
it̃ signaq raptim ferri sunt cepta. ne na¬
ues in terram ⁊ obsidionẽ. uerse ac mini¬
me nauali p̃lio apte oppͥmerent᷑ que em̃
restituissent agilri nautico instrum̃to
apte ⁊ armate cassiᷤᷤ naues tormenta ma¬
chinasq portantes ⁊ aut in onerariarũ
usum u̾se aut ita pulse ad muro ᷤᷤ ut ꝓage̾
ac pontib prebere ascensus possent itaq
scipio postqͣm in nauali certamine solet¬
rostratis que p̃sidio aliis ẽẽ poterant. ĩpo¬
stremam aciem receptisꝓpe terrã mone¬
rariarũ quadrłplicem ordinẽ ꝓ muro ad¬
u̾sus hostem opposuit. easq  ip̃as ne in
tumultu pugne turbari ordines possent.
malis autẽnisq de naue in nauem traiec¬

Expanded text:
lictum fuga custodum Tyneta—abest ablictum fuga custodum Tyneta—abest aboperibus tum suapte natura tutum et qui et ab Car, cum maxime vallum Romani iacerent, conspecta classis hostium est Uticam a Carthagine petens. igitur omisso opere pronuntiatum iter signaque raptim ferri sunt coepta, ne naves in terram et obsidionem versae ac minime navali proelio aptae opprimerentur: qui enim restitissent agili et nautico instrumento aptae et armatae classi naves tormenta machinasque portantes et aut in onerariarum usum versae aut ita adpulsae muris ut pro aggere ac pontibus praebere ascensum possent? itaque Scipio, postqrostratis quae praesidio aliis esse poterant in postremam aciem receptis prope terram, onerariarum quadruplicem ordinem pro muro aduersus hostem opposuit, easque ipsas, ne in tumultu pugnae turbari ordines possent, malis antennisque de naue in nauem traiec
Abbreviated transcription (Latin):
pacis frequentior legatoꝵ ad hannibalẽ
arcessencdũ mittendoꝵ parsmaxima clas¬
semq̃ ad cõmeatꝰ excipiendos parata erat.
mutere iubent. ad oppͥm̃dam stationem
nauium ad uticam incaute agentem. for¬
sitan etiam naualia castra relicta cũ leui
p̃sidio oppressuros. in hoc consiliũ maxĩe
inclinant legatos. tñ ad hannibalẽ mittẽ¬
dos censent. quippe classi ut felissime ge¬
rantur res parte aliqua leuare utice ob¬
sidionẽ carchaginem ip̃am quitueatur
neq imꝑatorẽ alium quem hãnibalem
neq exercitum alium qͣm hannibalis
suꝑẽẽ: deducte gͦ postero die naues simul
⁊ legati in italiam profecti raptimq oĩa
stimulante fortuna agebant᷑.⁊ in quo
quisq cessasset prodi ab se salutẽ omĩũ
rebatur scipio grauem iam spoliis mul¬
tarum urbiũ exercitũ trahens captiuis
aliaq p̃da inuetera castra ad uticam miᷤ¬
sis iam in carthaginẽ intentꝰ occupat re¬

Expanded text:
pacis, frequentior legatorum ad Hannibalem pacis, frequentior legatorum ad Hannibalem arcessendum mittendorum; pars maxima classem, quae ad commeatus excipiendos parata erat, mittere iubent ad opprimendam stationem nauium ad Uticam incaute agentem; forsitan etiam naualia castra relicta cum leui praesidio oppressuros. in hoc consilium maxime inclinant; legatos tamen ad Hannibalem mittendos censent: quippe classi ut felicissime geratur res, parte aliqua leuari Uticae obsidionem: Carthaginem ipsam qui tueatur neque imperatorem alium quam Hannibalem neque exercitum alium quam Hannibalis superesse. deductae ergo postero die naues, simul et legati in Italiam profecti; raptimque omnia stimulante fortuna agebantur, et in quo quisque cessasset prodi ab se salutem omnium rebatur. Scipio grauem iam spoliis multarum urbium exercitum trahens, captiuis aliaque praeda in uetera castra ad Uticam missis iam in Carthaginem intentus occupat re
Abbreviated transcription (Latin):
locis ignotis neq spes uenire abscipione
erat quem bene mĩtum dese ⁊ gente sua
mercennariisarmis in affricam oppug¬
nantum uenissent. gͥ circumtusis idi¬
ꝙ hostib alii suꝑ alios cadentes obstina¬
te moriebant᷑. Omnib q in eosuersis a¬
liquantum ad fugam temporis siphax
⁊ hasdrubal preceperunt fatigatos cede
dutius qͣm pugna uictores nox oppressit.
postero diescipio lelium masinissamq
cum omni romano⁊ numidico equita¬
tu expeditis q militũ ad ꝑsequendos
sypbactm ats halarabalem mutit iple
cum robore exercitus urbes circa que om̃s
carchaginiensium dicionis erant. partĩspe.
sꝑatim metu partim ui subicit. Carthagi¬
nierat quidem ingens terror i cicumferẽ¬
tẽ arma scipionẽ omnib finitionib rap¬
tim ꝑ domitis ipãm carthaginẽ repente
ad gressurum credebant. Itaq imuri refi¬
ciebantur ꝓpugnacłis q armabantur
da sunt ex agris conuebit fiara m̃tio est

Expanded text:
locis ignotis neque spes ueniae ab Scipione locis ignotis neque spes ueniae ab Scipione erat, quem bene meritum de se et gente sua mercennariis armis in Africam oppugnatum euenissent. igitur circumfusis undique hostibus alii super alios cadentes obstinate moriebantur; omnibusque in eos uersis aliquantum ad fugam temporis Syphax et Hasdrubal praeceperunt. fatigatos caede diutius quam pugna uictores nox oppressit. postero die Scipio Laelium Masinissamque cum omni Romano et Numidico equitatu expeditisque militum ad persequendos Syphacem atque Hasdrubalem mittit; ipse cum robore exercitus urbes circa, quae omnes Carthaginiensium dicionis erant, partim spe, partim metu, partim ui subigit. Carthagini erat quidem ingens terror, et circumferentem arma Scipionem omnibus finitimis raptim perdomitis ipsam Carthaginem repente adgressurum credebant. itaque et muri reficiebantur propugnaculisque armabantur,dae sunt ex agris conuehit. rara mentio est
Abbreviated transcription (Latin):
tiones hostium lacessendo q leuib p̃liis di¬
em absumpsit.⁊ ꝑ insequens biduum tu¬
multuosis. hinc atq illinc excursionib in
uicem nicħ dictu satis dignum fecerunt.
quarto die in aciem utrimq descensum
ẽ. Romanus post pͥncipes hastarum pͥma
signa. in subsidiis thiarios constituit eqͥ¬
tatum ytalicum ab dextro cornu ab leuo
numidas masinissamq opposuit. Siphax
hasdrubalq mumidicis ad u̾sus ytalicũ
equitatum carthaginiensiũ. contra masi¬
nissam locatis celtibos mediam aciem in¬
adũsa signa legionum accipere. ita inste¬
ucti concurrunt. primo impetꝰ simuliteͤ¬
q corniri numide ⁊ carthaginienses pul¬
sinamq numide maxima pars agrestes
romanum equitatum. neq carchagini¬
enses ⁊ ip̃e nouus miles masinissã recenti
suꝑ cetera uictoria terribilem sustinuere.
Nudata utrimq cornib celtib̾m acies sta¬
bat qd nec in fuga salus ulla ostendebat᷑.

Expanded text:
tiones hostium lacessendoque leuibus proeliis ditiones hostium lacessendoque leuibus proeliis diem absumpsit. et per insequens biduum tumultuosis hinc atque illinc excursionibus in uicem nihil dictu satis dignum fecerunt: quarto die in aciem utrimque descensum est. Romanus principes post hastatorum prima signa, in subsidiis triarios constituit: equitatum Italicum ab dextro cornu, ab laeuo Numidas Masinissamque opposuit. Syphax Hasdrubalque Numidis aduersus Italicum equitatum, Carthaginiensibus contra Masinissam locatis Celtiberos in mediam aciem aduersus signa legionum accepere. ita instructi concurrunt. primo impetu simul utraque cornua, et Numidae et Carthaginienses, pulsi; nam neque Numidae, maxima pars agrestes, Romanum equitatum neque Carthaginienses, et ipse nouus miles, Masinissam recenti super cetera uictoria terribilem sustinuere. nudata utrimque cornibus Celtiberum acies stabat quod nec in fuga salus ulla ostendebatur
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ legatis respondit. s ostendit etiã mul¬
titudinẽ agrestium numidarum quib
ꝑ eosdem dies arma : quosq dedisset:⁊ om-¬
nem uiuentutẽ adfirmat exregno ex¬
citurũ exire. incendio ñ p̃lio cladem ac¬
ceptam. eum bello infiõrem ẽẽ qui armiᷤ
uincat᷑. Hec cum legatis responsa⁊ post
dies paucos reuersus hasdrubal ⁊ sipbar
copias uinxerunt. is omĩs exercitus fuit
.xxx. ferme milia armatoꝵ scipionem ue¬
lut iam debellato quod ad siphacem car¬
thaginienses q attineret utice oppugnã¬
de intentum iamq machinas ad mo¬
uentem muris adu̾tit fama redintegra¬
tim belli. modicisq p̃sidiis ad spem
mͦ obsidionis terra mariq relictis ip̃e
cum robore ȩxercitus ire ad hostes ꝑgit
srimo in tumulo. ũũ. ferme distante &
castris regiis consedit postero die cum eqͥta¬
tu in magnos ita uocant campossubiec¬
tos ei tumulos degressuᷤ succedendo ad sta¬

Expanded text:
modo legatis respondit, sed ostendit etiam mulmodo legatis respondit, sed ostendit etiam multitudinem agrestium Numidarum quibus per eosdem dies arma equosque dedisset, et omnem iuuentutem adfirmat ex regno exciturum: scire incendio non proelio cladem acceptam; eum bello inferiorem esse qui armis uincatur. haec legatis responsa, et post dies paucos rursus Hasdrubal et Syphax copias iunxerunt. is omnis exercitus fuit triginta ferme milium armatorum. Scipionem, uelut iam debellato quod ad Syphacem Carthaginiensesque attineret, Uticae oppugnandae intentum iamque machinas admouentem muris auertit fama redintegrati belli; modicisque praesidiis ad speciem modo obsidionis terra marique relictis ipse cum robore exercitus ire ad hostes pergit. primo in tumulo quattuor milia ferme distante ab castris regiis consedit; postero die cum equitatu in Magnos—ita uocant—campos subiectos ei tumulo degressus, succedendo ad sta
Abbreviated transcription (Latin):
timplo scipionẽ obsessurum: senatum
itaq ut suffectus quod uelut consulare
imꝑium apud eos erat uocauerunt. Ibi
decernebat. altera hannibalem ad tuẽ¬
dam ab exiciabili bello pat̾am reuoca¬
bat tertia romane in adu̾sis reb constan¬
tie erat. repandum exercitum siphacemq
ortandum ne bello absisteret censebant.
hec sententia quia hasdrubal p̃sens bar¬
chineq om̃s factionis bellum malebãt.
uincit. In de dilectus in urbe agrisq aberi
ceptus. ⁊ ad siphacem legati missi summa
ope ⁊ ipsum reparãtem bellum cũ uror
ñiam ut ante blanditiis satis potentib
suum patriamq prodẽt isdemq flãmis
carthaginem quib castra conflagrassẽt
absumi sineret. spem qͦ opportune obla¬
circa urbem nomine obbam ab conqui¬
sitorib suis conductama in hispaniam
egregie iuuentutis sibi occurrisse ⁊ basdro¬
balem ꝓpe diem adfore ꝯ manu haud qͣ¬
quam contempnenda. Igit᷑ ñ benigne

Expanded text:
templo Scipionem obsessurum. senatum templo Scipionem obsessurum. senatum itaque sufetes, quod uelut consulare imperium apud eos erat, uocauerunt. ibi decernebat, altera Hannibalem ad tuendam ab exitiabili bello patriam reuocbat, tertia Romanae in aduersis rebus constantiae erat; reparandum exercitum Syphacemque hortandum ne bello absisteret censebat. haec sententia quia Hasdrubal praesens Barcinaeque omnes factionis bellum malebant uicit. inde dilectus in urbe agrisque haberi coeptus, et ad Syphacem legati missi, summa ope et ipsum reparantem bellum cum uxor non iam ut ante blanditiis, satis potentibus suum patriamque proderet iisdemque flammis Carthaginem quibus castra conflagrassent absumi sineret. spem quoque opportune oblacirca urbem nomine Obbam ab conquisitoribus suis conducta in Hispania, egregiae iuuentutis, sibi occurrisse; et Hasdrubalem propediem adfore cum manu haudquaquam contemnenda. igitur non benigne
Abbreviated transcription (Latin):
ferrs absumpti. binaq castra die una de¬
leta duces tam̃ ambo ex tot milib arma
magna pars saucii afflatiq incendio ef¬
fugerunt. Cesa aut hausta flãmis .xl. ho
q absumpti magna uis armoꝵ capta.
ea omnia imꝑator uulcano sacrata incen¬
dit. hasdrubal ex fuga cum paucis affroꝵ.
urbem proximam petierat. eoq omnes
qui suꝑerant uestigia ducis sequentes se
contulerant. metu dem̃ ne dederet᷑ scipio¬
ni urbe excessit. Mox eodem patentib por¬
tis romani accepti nequicqͣm hostile qr
uoluntate concesserant inditionẽ factũ.
Due subiñ urbes capte direpteq ⁊ ea pre¬
da⁊ que castris incensis ex igne rapta erat.
militi concessa ẽ. siphax octo milium fer¬
me in spatio loco cõmunito consedit has¬
drubal carthaginem contendit. nequit
ꝑ metum ex recenti clade molliꝰ consulẽ¬
tur. quo tantus pͥmo terror ẽ factus. ut o¬
misla utica carthaginem crederent ex-¬

Expanded text:
ferro absumpti, binaque castra clade una deferro absumpti, binaque castra clade una deleta. duces tamen ambo et ex tot milibus armamagna pars saucii adflatique incendio, effugerunt. caesa aut hausta flammis ad quadrue absumpti. magna uis armorum capta; ea omnia imperator Uolcano sacrata incendit. Hasdrubal ex fuga cum paucis Afrorum urbem proximam petierat, eoque omnes qui supererant uestigia ducis sequentes se contulerant; metu deinde ne dederetur Scipioni urbe excessit. mox eodem patentibus portis Romani accepti, nec quicquam hostile, quia uoluntate concesserant in dicionem, factum. duae subinde urbes captae direptaeque. ea praeda et quae castris incensis ex igne rapta erat militi concessa est. Syphax octo milium ferme inde spatio loco munito consedit; Hasdrubal Carthaginem contendit ne quid per metum ex recenti clade mollius consuleretur. quo tantus primo terror est allatus ut omissa Utica Carthaginem crederent ex
Abbreviated transcription (Latin):
alii alios mangustis portarum obtriti
sunt. reluc entem flãmam pͥmo ugiles
carthaginiensiũ dem̃ excitati alii noctur¬
no tumultu cum conspexissent ab eodẽ
terrore crederẽt.⁊ ipsi sua sponte incendi¬
um ortum ⁊ clamor intercedem et uul¬
nera sublatus an extrepidatione noctur¬
na eẽt ꝯfusũ sẽsu m̃tionemueri adimebat.
Igit᷑ ꝓ sequisq inermes ut quib hostile.
suspectum eẽt omnib portis qua cuiq
ꝓximum erat. ea mͦ que restinguendo ig¬
ni forent portantes. in agm̃ romanum
ruebant. quib cesis om̃nib p̃ter quã
hostili odio etiam nequis nuntuis effu¬
geret extimplo scipione glectã ut in ta¬
litumultu portas inuadit ignib q
in proxima tecta coniectis effusa flãma
pͥmo uelit frarsa plib locs relurit Semn
per continua serpens uno repente omnia.
incendio hausit ambusti homines ium̃ta¬
q feda pͥmum suga dem strage obruebãt
itinera portarum quos ñ oppresserat igniᷤ

Expanded text:
alios alii in angustiis portarum obtriti alios alii in angustiis portarum obtriti sunt. relucentem flammam primo uigiles Carthaginiensium, deinde excitati alii nocturno tumultu cum conspexissent, ab eodem errore credere et ipsi sua sponte incendium ortum; et clamor inter caedem et uolnera sublatus an ex trepidatione nocturna esset confusis sensum ueri adimebat. igitur pro se quisque inermes, ut quibus nihil hostile suspectum esset, omnibus portis, qua cuique proximum erat, ea modo quae restinguendo igni forent portantes in agmen Romanum ruebant. quibus caesis omnibus praeterquam hostili odio etiam ne quis nuntius refugeret, extemplo Scipio neglectas ut in tali tumultu portas inuadit; ignibusque in proxima tecta coniectis effusa flamma primo uelut sparsa pluribus locis reluxit, dein per continua serpens uno repente omnia incendio hausit. ambusti homines iumentaque foeda primum fuga, dein strage obruebant itinera portarum. quos non oppresserat ignis
Abbreviated transcription (Latin):
ac numidas attribuit. ⁊i cͦstra siphacis
muadere ignesq coligere ubt ingbos de¬
inde separatim lelium ac masinissam de¬
ductos obtestat᷑ ut qñt nox ꝓuidentie ad¬
imat. tantum diligentia expleant. curaq
se hasdrubalem punica q castra ad gressu¬
rũ. seterum non ante cepturum quam
ignem in regiis castris consperissent neq
ea res morata diu ẽ. Nanri prorimis ca¬
sis iniectuᷤ ignis he sit extimplo proxima
q̃: ⁊ deinceps continua amplexus. totius se
passim dissipauit casts⁊ trepidatio quidẽ
quanta necesse erat. in nocturno effuso tã
late incendio: orta est. seterum fortuitum
ñ hostilem acbellicum ignem pari ẽẽ sine
armis ad restinguendũ incendium effu¬
si in armatos incidere hostas maxime nu¬
midas ab masinissa notitia regioꝵ castroꝵ
ad exitus itierum. Idoneis locis disposito
in ip̃is cubilib semisompnos hausit flã¬
ma multi in p̃cipiti fuga ruentes super

Expanded text:
ac Numidas attribuit et castra Syphacis ac Numidas attribuit et castra Syphacis uadere ignesque conicere iubet. singulos deinde separatim Laelium ac Masinissam seductos obtestatur ut quantum nox prouidentiae adimat tantum diligentia expleant curaque: se Hasdrubalem Punicaque castra adgressurum; ceterum non ante coepturum quam ignem in regiis castris conspexisset. neque ea res morata diu est; nam ut primis casis iniectus ignis haesit, extemplo proxima quaeque et deinceps continua amplexus totis se passim dissipauit castris. et trepidatio quidem quantam necesse erat in nocturno effuso tam late incendio orta est; ceterum fortuitum non hostilem ac bellicum ignem rati esse, sine armis ad restinguendum incendium effusi in armatos incidere hostes, maxime Numidas ab Masinissa notitia regiorum castrorum ad exitus itinerum idoneis locis dispositos. multos in ipsis cubilibus semisomnos hausit flamma; multi in praecipiti fuga ruentes super
Abbreviated transcription (Latin):
cipiũ erat machinas torm̃ta ꝙ uelut a
mari adgressurꝰ uticam imponit. i. xx.
militum ad capiendũ quem antea tenu¬
erat tumulũ suꝑ uticam mittit simul
ab eo quod parabat. in alt̾ĩs rei curam.
conu̾teret hostiũ animos simul nequa
cum ip̃e ad siphacẽ hasdrubalẽ ꝙ ꝓfec¬
tus eẽt eruptio ex urbe ⁊ impetus in castͣ
sua relicta cũ leui presidio fieret. his p̃pa¬
ratis aduocato q consilio ⁊ dicere explora¬
torib ussis que compta ad ferent. masi¬
nissa ꝙ cu omnia hostium nota erant:
postremo ip̃e quid pararet inꝑrimã noc¬
tẽꝓponit tͥbuniᷤ edicit ut ubi p̃torio di¬
misso signa continuisset ex timplo educe¬
rent castris legiones ita ut imꝑauerat
signa sub occasum solis efferri sunt cep¬
ta ad pͥmam ferme uigiliam agmen
explicauerunt. media nocte. septẽ eni
milia itineris erant. modico gradu
ad castra hostiũ ꝑuentum ẽ ibiscipio
partem copiarum lelio masinissam q

Expanded text:
cipium erat—machinas tormentaque, uelut a cipium erat—machinas tormentaque, uelut a mari adgressurus Uticam, imponit, et duo milia militum ad capiendum quem antea tenuerat tumulum super Uticam mittit, simul ut ab eo quod parabat in alterius rei curam conuerteret hostium animos, simul ne qua, cum ipse ad Syphacem Hasdrubalemque profectus esset, eruptio ex urbe et impetus in castra sua relicta cum leui praesidio fieret. his praeparatis aduocatoque consilio et dicere exploratoribus iussis quae comperta adferrent Masinissaque, cui omnia hostium nota erant, postremo ipse quid pararet in proximam noctem proponit; tribunis edicit ut ubi praetorio dimisso signa concinuissent extemplo educerent castris legiones. ita ut imperauerat signa sub occasum solis efferri sunt coepta; ad primam ferme uigiliam agmen explicauerunt; media nocte—septem enim milia itineris erant—modico gradu ad castra hostium peruentum est. ibi Scipio partem copiarum Laelio Masinissamque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ siphacri carthaginiensib ꝑ eum face¬
ret legati romani uetitos sereu̾ti ad im¬
ꝑatorem aiunt. nisi certum responsum
detur ꝓiñ seu ipsi staret iam sententia.
nienses ẽẽnt. consuleret tempus ẽẽ aut
pacem componi. aut bellum naut ter
⁊ scipio ad comꝑanda ea q̃ inrem e
al negigentia ut fit apud penosnum¬
damq  orta cauendi nequid hostile
interim paterent᷑: tandem relatum res¬
ponsum quibdam quia nimis cupere
romanus pacem uidebat᷑ miquis ꝑ occa¬
sionẽ adiectis que ꝑ opportune cupienti
tołłe inducias scipioni causam p̃buere as
nuntii regis cum selatum se ad consiliũ
dixissẽt. Postero die respondit. uno frustra
tendente nulli alii pacem placuisse renũ¬
tiarẽt gͥ nullam aliam spem relictis car¬
thaginiensib siphaci cũ romanis ẽẽnt.i¬
ta tollit indutias ut lib̾a fide incepta ẽxe¬
q̃retur deductis q nauib etiam iũs pͥn¬

Expanded text:
et Syphaci et Carthaginiensibus per eum faceet Syphaci et Carthaginiensibus per eum faceret, legati Romani uetitos se reuerti ad imperatorem aiunt nisi certum responsum detur: proinde, seu ipsi staret iam sententia, nienses essent, consuleret; tempus esse aut pacem componi aut bellum nauiter et Scipio ad comparanda ea quae in rem ercis neglegentia, ut fit, apud Poenos Numidamque orta cauendi ne quid hostile interim paterentur. tandem relatum responsum, quibusdam, quia nimis cupere Romanus pacem uidebatur, iniquis per occasionem adiectis, quae peropportune cupienti tollere indutias Scipioni causam praebuere; ac nuntio regis cum relaturum se ad consilium dixisset, postero die respondit se uno frustra tendente nulli alii pacem placuisse; renuntiaret igitur nullam aliam spem pacis quam relictis Carthaginiensibus Syphaci cum Romanis esse. ita tollit indutias ut libera fide incepta exsequeretur; deductisque nauibus—et iam ueris prin
Abbreviated transcription (Latin):
oificata lignea ferme tota erant numi¬
de precipue harundine textis storea que
pars maxima tectis passim nullo ordine
quidam ut sine imꝑio occupatis locis ex¬
tra fossam etiam uallumq habitabant.
hec relata scipionis. spem fecerant castra
hostium ꝑ occasionem incendi scipio cũ
legatis quos mitteret ad siphacem calo¬
num loco pͥmos ordines specꝰtate uirtu¬
tis atq prudentie. seruili babitu mitte¬
bat. qui dum in colloquio legati eẽnt
uagi ꝑcastra alius alia aditus exitusq
omnis situm formamq ⁊ uniu̾soꝵ ca¬
stroꝵ ⁊ partium qua peni qͣ numide
haberent qͣnt interualli inter hasdru¬
bał ac regia castra eẽt specłarent᷑ morẽ¬
q simul noscerent stationum uigili¬
arum q ⁊ nocte an inter dui opportu¬
niores insidianti ẽẽnt. Et inter crebra
colloquia alii atq alii de industria qͦ
plurib omnia nota ẽẽnt mittebantur
c̃ sepiꝰ agitares cerciorẽ spem pacis in dieᷤ

Expanded text:
dificata, lignea ferme tota erant. Numidificata, lignea ferme tota erant. Numidae praecipue harundine textis storeaque pars maxima tectis, passim nullo ordine, quidam ut sine imperio occupatis locis extra fossam etiam uallumque habitabant. haec relata Scipioni spem fecerant castra hostium per occasionem incendendi. cum legatis quos mitteret ad Syphacem calonum loco primos ordines spectatae uirtutis atque prudentiae seruili habitu mittebat, qui dum in conloquio legati essent uagi per castra alius alia aditus exitusque omnes, situm formamque et uniuersorum castrorum et partium, qua Poeni qua Numidae haberent, quantum interualli inter Hasdrubalis ac regia castra esset, specularentur moremque simul noscerent stationum uigiliarumque, nocte an interdiu opportuniores insidianti essent; et inter crebra conloquia alii atque alii de industria quo pluribus omnia nota essent mittebantur. cum saepius agitata res certiorem spem pacis in dies
Abbreviated transcription (Latin):
uticam obsidebat. castͣin ꝯspctu hasdrubal
erant carthaginienses deduxerant naue.
classem paratam instructãq ad cõme¬
atus int̾cipiendos habebant. Inter hec
nec siphacis quidẽ reconciliandi curam
ex anĩo remiserat. si forte iam satis amo¬
ris in uxore exmulta copiosa cepisset ab
siphace magis pacis cum carthaginien¬
sib conditiones ut romani affrica. pe¬
ni italia excederent quam si bellaretur.
spes ulla desciturum adferebatur. Hec
ꝑ nuntios actam magis equidem credi¬
derim ⁊ ita pas maior auctores sunt ꝙͣ
ipsum siphacem ut antias ualerius ꝓ¬
dit in castra romana ad colloquiũ ue¬
nisse pͥmo eas conditiones imꝑator ro¬
manus uix aurib admisit postea aut
causa ꝓbabilis su comeandi foret inca¬
stra hostum mollus eadem abnuiere ac
spem facere sepuis ultro citroq agitantib
rem conuẽcturã hib̃nacła carthaginien¬
siũ congesta temere ex agris matĩa ex e¬

Expanded text:
Uticam obsidebat; castra in conspectu HasdrubalUticam obsidebat; castra in conspectu Hasdrubalerant; Carthaginienses deduxerant naues; classem paratam instructamque ad commeatus intercipiendos habebant. inter haec ne Syphacis quidem reconciliandi curam ex animo miserat, si forte iam satias amoris in uxore ex multa copia eum cepisset. ab Syphace magis pacis cum Carthaginiensibus condiciones ut Romani Africa, Poeni Italia excederent quam, si bellaretur, spes ulla desciturum adferebatur. —haec per nuntios acta magis equidem crediderim—et ita pars maior auctores sunt—quam ipsum Syphacem, ut Antias Ualerius prodit, in castra Romana ad conloquium uenisse. — primo eas condiciones imperator Romanus uix auribus admisit; postea, ut causa probabilis suis commeandi foret in castra hostium, mollius eadem illa abnuere ac spem facere saepius ultro citroque agitantibus rem conuenturam. hibernacula Carthaginiensium, congesta temere ex agris materia exae
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ agrum locustarum uis ingens
ita ut uñ aduenissent parum constaret.
compleuit: eculeus eate cum quinq pe¬
dib nanisan aie sparsi pͥnta ignes
in celo deinfax ingens arsit frusi none
areus lolem tenui lineam ampler ẽ eir¬
culum dem̃ ip̃m maior soł orb̃ extrinsecꝰ
inclusit arpini terra campestri agro in
ingentem sinũ consedit. consedit consu-¬
lum alteri pͥmam hostiam ĩmolantica¬
put iocineris defuit. ea prodigia maio¬
rib hostiis procurata dicͦtiacollegio põ¬
tificum dĩ quib sacrificaret᷑. His trans¬
actis consules p̾toresq in prouintias ꝓfec¬
tiomnib tam̃ uelut eam sortitis affrice
cura erat seu quia ibi sũmam rerũ bel¬
liq uerti cernebant seu ut scipiomi gra¬
tificarentur in quem tum omnis u̾la
cuutas erat. itaq ñ ex sardinia tm̃ sic̃
cõmeatus eo portabant᷑ Neͤscipio illo tẽ¬
pore hiemis belli oꝑare miserat que mul¬
ta simul undiq eum circumstabant.

Expanded text:
omnem agrum locustarum uis ingens, omnem agrum locustarum uis ingens, ita ut unde aduenissent parum constaret, compleuit; eculeus Reate cum quinque pedibus natus; Anagniae sparsi primum ignes in caelo, dein fax ingens arsit; Frusinone arcus solem tenui linea amplexus est, circulum deinde ipsum maior solis orbis extrinsecus inclusit; Arpini terra campestri agro in ingentem sinum consedit; consulum alteri primam hostiam immolanti caput iocineris defuit. ea prodigia maioribus hostiis procurata; editi a collegio pontificum dei quibus sacrificaretur. his transactis consules praetoresque in prouincias profecti; omnibus tamen, uelut eam sortitis, Africae cura erat, seu quia ibi summam rerum bellique uerti cernebant seu ut Scipioni gratificarentur, in quem tum omnis uersa ciuitas erat. itaque non ex Sardinia tantum, sicut commeatus eo portabantur. nec Scipio ullo tempore hiemis belli opera remiserat, quae multa simul undique eum circumstabant.
Abbreviated transcription (Latin):
patres decreuerunt: lentulus p̃tor .ũ. mi¬
litum dare in naues uissus:⁊ italie ora qi
incertum erat quo missuri classem car¬
thagininienses forent uidebant᷑ autẽ qͥe¬
quid nudatum p̃sidiis ẽet petituri . o.
martio p̃tori pͥtoris ann cum totidem na¬
uib tuenda data ẽ. xx̃x. militũ in eam in¬
classem ex decreto patrum consules scrip¬
serunt. ⁊ duas legiones urbanas ad incer¬
ta belli hispanie cum exercitib imꝑio q̃
uetĩb imꝑatorib .L. lentulo .⁊l. manlio
p̃tores in ꝓuintias ire uissu. consulib im¬
peratum pͥusqͣm ab urbe proficiscerent᷑
ludos magnos facerent quos.t. manluis
torquatus dictator. in quintum annũ
uouiss si eodem statu res .p. staret.:⁊ nouaᷤ
religiones excitabant in animishomi¬
num prodigia ex płib locis nuntiata:
aurum in capitolio corui ñ lacerasse tm̃
rost̾s crediti s etiam edisse mures antii co¬
ronam auream ad rosere cirta capuam

Expanded text:
patres decreuerunt; Lentulus praetor duo milia mipatres decreuerunt; Lentulus praetor duo milia militum dare in naues iussus. et Italiae ora, quia incertum erat quo missuri classem Carthaginienses forent, uidebantur autem quicquid nudatum praesidiis esset petituri, M. Marcio praetori prioris anni cum totidem nauibus tuenda data est. tria milia militum in eam classem ex decreto patrum consules scripserunt et duas legiones urbanas ad incerta belli. Hispaniae cum exercitibus imperioque ueteribus imperatoribus, L. Lentulo et L. Manlio praetores in prouincias ire iussi: consulibus imperatum ut priusquam ab urbe proficiscerentur ludos magnos facerent quos T. Manlius Torquatus dictator in quintum annum uouisset si eodem statu res publica staret. et nouas religiones excitabant in animis hominum prodigia ex pluribus locis nuntiata. aurum in Capitolio corui non lacerasse tantum rostris crediti sed etiam edisse; mures Antii coronam auream adrosere; circa Capuam
Abbreviated transcription (Latin):
iecte dictionem uiris urbanam petuse¬
legionib sub lucretio spurio hee fuerant.¬
quintillius uarrus est sortitus i lucretio
ꝓrogatum imꝑium ut genuam oppi¬
dum amagone pene diruptum exedifi¬
caret .p. scipiom ñ temporis s rei geren¬
de finem. donec debellatum in affrica foret.
ꝓrogatum imꝑiumẽ decretum q ut suꝑ¬
plicatio fieret. quod is in affricam ꝓuinti¬
am traiecisset. ut ea res salutaris pͥ .r. si q̃
litum sunt scripta ⁊ quia qd̵ roboris ea
prouintia habuerat in asfricam trans¬
uectum fuerat.:⁊ qui anteqͣm classis ex
cuerat sicilie maritimã oram .xiii. nouas
naues uͥlliꝰ secum in siciliam duxit cetãe in
sicilia ueteres refecte. huic classim pompo¬
nius pͥoris anni p̃tor ꝓrogatio imꝑio p̃posi¬
tus nouos milites ex italia ad uectos in na¬
ues imposuit. Parem nauium nũm. cñ.
octauio p̃tori item pͥoris anni cum pari
uire imꝑii ad tuendam sardinie oram

Expanded text:
iectae. iurisdictionem urbanam Paetus Aeiectae. iurisdictionem urbanam Paetus Aelegionibus—sub Sp. Lucretio eae fuerant—Quinctilius Uarus est sortitus. et Lucretio prorogatum imperium ut Genuam oppidum a Magone Poeno dirutum exaedificaret. P. Scipioni non temporis, sed rei gerendae fine, donec debellatum in Africa foret, prorogatum imperium est; decretumque ut supplicatio fieret, quod is in Africam prouinciam traiecisset, ut ea res salutaris populo Romanolitum sunt scripta et quia quod roboris ea prouincia habuerat in Africam transuectum fuerat; et quia ne qua classis ex cuerat Siciliae maritimam oram, tredecim nouas naues Uillius secum in Siciliam duxit, ceterae in Sicilia ueteres refectae. huic classi M. Pomponius prioris anni praetor prorogato imperio praepositus nouos milites ex Italia aduectos in naues imposuit. parem nauium numerum Cn. Octauio praetori item prioris anni cum pari iure imperii ad tuendam Sardiniae oram
Abbreviated transcription (Latin):
uter etruriam ac ligures prouintiam ha¬
beret. cui brutii euenissent exercitum a .p.
sempronio acciperet .p. sempronius ei qͦ
enim ꝓ consuli impium in annum ꝓroga¬
batur .p. licimo succełet is romã reu̾tere¬
tur bello qͦ bonus habitus ad cetera qͥb
nemo ea tempestate instructior ciuis ha¬
bebatur congestis omnib humanis a
natura fortunaq nouꝰ nobił idem ac di¬
ues erat forma uirib q corporis excellebał.
facundissimus habebat᷑. seu causa oranda.
seu in senatu ad ppłm suadendi ac dissua¬
dendi locus eẽt uiris pontificii ꝑitissimus
suꝑ hec bellice qͦ laudis consulatus compo¬
tem fecerat. Quod in bruitiis ꝓuintia idẽ
in etruria acligurib decretum .m. corne¬
luis nouo consuli tradere exercitum uissũ
ip̃e ꝓrogato imꝑio galliam ꝓuintiam ob¬
tinere cum legionib his quas .p. scribomꝰ
pͥore anno habuisset. Sortiti dem̃ ꝓuinti¬
as cepiom brutii seruilio gemino etruria
euenit: tum p̃toꝵ ꝓuntie in sortem con¬

Expanded text:
uter Etruriam ac Ligures prouinciam haberet: cui Bruttii euenissent exercitum a P. Sempronio acciperet; P. Sempronius —ei quoque enim pro consule imperium in annum prorogabatur— P. Licinio succederet; is Romam reuerteretur, bello quoque bonus habitus ad cetera, quibus nemo ea tempestate instructior ciuis habebatur, congestis omnibus humanis ab natura fortunaque bonis. nobilis idem ac diues erat; forma uiribusque corporis excellebat; facundissimus habebatur, seu causa oranda, seu in senatu et apud populum suadendi ac dissuadendi locus esset; iuris pontificii peritissimus; super haec bellicae quoque laudis consulatus compotem fecerat. quod in Bruttiis prouincia, idem in Etruria ac Liguribus decretum: M. Cornelius nouo consuli tradere exercitum iussus, ipse prorogato imperio Galliam prouinciam obtinere cum legionibus iis quas <L.> Scribonius priore anno habuisset. sortiti deinde prouincias: Caepioni Bruttii, Seruilio Gemino Etruria euenit. tum praetorum prouinciae in sortem con
Abbreviated transcription (Latin):
suse nautico sinu ascẽdẽ in malũ nauis qui¬
speclaret᷑ quam tenerent regionẽ cum
dixisset sepulchrũ diruptum ꝓram spec¬
tare ab hominatꝰ p̃ter uehi uisso gub̾nato¬
re ad leptim appulit dassem. atꝙ ibi co¬
pias exposuit. Hec eo anno in affrica gesta.
iñ sequentia excedunt in eum ãnum qͦ
claudius nero. consules facti sunt. Ceterũ
exitus supioris anni cum legati sotiarũ¬
oꝵ urbium ex gretia questi eẽnt uastatoᷤ
agros ab regiis presidiis. Profectoq in ma¬
chedoniam legatos ad res repetendas ñ
admissos ad philippũ regem simul nũ¬
tiassent . iiͦii. m̃. militum cum sopatro
duce traiecta in affricam duci ut eẽnt car¬
thaginiensib p̃sidio ⁊ peccunie: Aiquã¬
tum una missum. legatos ad regem qui
hec adu̾sus fedus facta uderi patrib nun-¬
tiarent. nutendos censuit senatus. missi
.s. terrentius. uarro .c. mamilius .m. au¬
relius. histrib quinq remis data annuᷤ

Expanded text:
sus e nauticis unus escendere in malum ut sus e nauticis unus escendere in malum ut specularetur quam tenerent regionem cum dixisset sepulcrum dirutum proram spectare, abominatus praeteruehi iusso gubernatore ad Leptim adpulit classem atque ibi copias exposuit. haec eo anno in Africa gesta; insequentia excedunt in eum annum quo m erat, et Ti. Claudius Nero consules facti sunt. ceterum exitus superioris anni cum legati sociarum urbium ex Graecia questi essent uastatos agros ab regiis praesidiis profectosque in Macedoniam legatos ad res repetendas non admissos ad Philippum regem, simul nuntiassent quattuor milia militum cum Sopatro duce traiecta in Africam dici ut essent Carthaginiensibus praesidio et pecuniae aliquantum una missum, legatos ad regem qui haec aduersus foedus facta uideri patribus nuntiarent mittendos censuit senatus. missi C. Terentius Uarro C. Mamilius M. Aurelius ; iis tres quinqueremes datae. annus
Abbreviated transcription (Latin):
rantẽ ꝓmunturiũ ex alto repente adgreᷤ¬
se sunt. s neq rostro feriret celeritate mn¬
suꝑ labentem poterant neq transilire
armati ex humiliorib in altiorem nauẽ
⁊ defendebat᷑ egregie quo ad tela suppe-¬
ditarunt quis deficientib iam nulla
alia releamquam ꝓpinquitas terre mul¬
titudo q a castrislitus effusa tueri potuis¬
set. Eoncitatam eñ remis qͣnto maxĩo ĩpe¬
tu poterant. in terram cum ĩmisissent
nauis tantum iactura facta incolumes
ipsi euaserunt. Ita alio suꝑ aliuid scełe cũ
haud dubie indutie rapte ẽẽnt. leliuis ful¬
uiꝰ que ab roma cum legatis carthagini¬
ensib suꝑuenerunt. quib scipio et siñ in¬
dutiarum. fides mͦ a carthaginiensib s
ius etiam gentium in legatis uolatum
cẽt tñ se nichil nec institutis. pr nec suis
morib indignum in his facturũ eẽ cũ
dixisset dimissis legatis bellum parabat.
hannibali iam terre adppinquanti uis¬

Expanded text:
rantem promunturium ex alto repente adgresrantem promunturium ex alto repente adgressae sunt. sed neque rostro ferire celeritate subterlabentem poterant neque transilire armati ex humilioribus in altiorem nauem; et defendebatur egregie quoad tela suppeditarunt. quis deficientibus iam nulla alia res eam quam propinquitas terrae multitudoque a castris in litus effusa tueri potuisset. concitatam enim remis quanto maximo impetu poterant in terram cum immisissent, nauis tantum iactura facta incolumes ipsi euaserunt. ita alio super aliud scelere cum haud dubie indutiae ruptae essent, Laelius Fuluiusque ab Roma cum legatis Carthaginiensibus superuenerunt. quibus Scipio etsi non indutiarum fides modo a Carthaginiensibus sed ius etiam gentium in legatis uiolatum esset tamen se nihil nec institutis populi Romani nec suis moribus indignum in iis facturum esse cum dixisset, dimissis legatis bellum parabat. Hannibali iam terrae adpropinquanti ius
Abbreviated transcription (Latin):
onerarie carthaginẽ pupib tracte sunt.
Nondum ab roma reũterant legati neq
sciebat᷑ que senatus romani debello aut
pace sententia eẽt. necdum indutiarum
dies exigerat eo indigniorẽ inuiriam ratꝰ
scipio ab his qui petissent pacenr⁊ induci¬
as ⁊ spem pacis ⁊ fidem indutiarũ uiolatã
eẽ legatos carthaginẽ .I. bebiũ.m. seruiliũ
.l. fabium extimplo misit. qui cum mulq¬
tudinis concursu ꝓpe uiolati eẽnt nec re¬
ditum tutiorẽ futurũ cernerent petie¬
runt a magistratib quoꝵ auxilio uis
prohibita erat ut naues mitterent. q̃ ꝓse
querent᷑ date tͥremes due cum ad bagra¬
dam flum̃ ꝑuenissent. uñ castram roma¬
nam conspiciebant᷑ carthaginẽ rediere:
classis punica ad uticam stationẽ habebat
ex ea tres quadriremes seu clam misso a car¬
thagme nuntio uti fieret seu hasdruba¬
lem qui classi p̃erat sine publica fraude
auso facinus.u remem romanam supe¬

Expanded text:
onerariae Carthaginem puppibus tractae sunt. onerariae Carthaginem puppibus tractae sunt. nondum ab Roma reuerterant legati neque sciebatur quae senatus Romani de bello aut pace sententia esset, necdum indutiarum dies exierat; eo indigniorem iniuriam ratus Scipio ab iis qui petissent pacem et indutias et spem pacis et fidem indutiarum uiolatam esse, legatos Carthaginem L. Baebium L. Sergium L. Fabium extemplo misit. qui cum multitudinis concursu prope uiolati essent nec reditum tutiorem futurum cernerent, petierunt a magistratibus quorum auxilio uis prohibita erat ut naues mitterent quae se prosequerentur. datae triremes duae cum ad Bagradam flumen peruenissent unde castra Romana conspiciebantur Carthaginem rediere. classis Punica ad Uticam stationem habebat. ex ea tres quadriremes, seu clam misso a Carthagine nuntio ut id fieret, seu Hasdrubale qui classi praeerat sine publica fraude auso facinus, quinqueremem Romanam supe
Abbreviated transcription (Latin):
ce prospo cursu uẽctum pͥmo destituit.
uentus de inde uersus in affricam tur¬
hauit ac passim naues disiecit. ipse cum
rostratis ꝑ adũsos fluctus ingenti remi¬
gum labore enisus appollinis ꝓmunto¬
rium tenuit onerarie pars marima. ad
egrmurum insule asinum ab alto
claudit in quo sita carthago ẽ .xxx. fer¬
me milia ab urbe alie ad u̾sus urbem ip¬
sam ad calidas aquas delate sunt. omnia
in conspectu carthaginis erant. Itaq er
tota urbe in forum concursũs ẽ magist᷑¬
tus senatum uocare polõ meurie uestibu¬
lo fremere. ne tanta ex ocuł manib ꝙ am¬
uteret᷑ preda. Cum quidam pacis petite alii
inditiarum. nec dum eñi dies exierat fi¬
dem opponerent. ꝑmirto pene senatus
ppłi q consilio consensũ ẽ ut classem qͥn¬
quaginta nouium hasdrubal egimurũ
traiceret. Inde ꝑ littora portus q disꝑsas
romanas naues colligeret: deserte fuga na¬
utarum. Primum ab egimuro demn ab aqͥ

Expanded text:
cae prospero cursu uectum primo destituit cae prospero cursu uectum primo destituit uentus, deinde uersus in Africum turbauit ac passim naues disiecit. ipse cum rostratis per aduersos fluctus ingenti remigum labore enisus Apollinis promunturium tenuit: onerariae pars maxima ad Aegimurum insulam—ea sinum ab alto claudit in quo sita Carthago est, triginta ferme milia ab urbe—, aliae aduersus urbem ipsam ad Calidas Aquas delatae sunt. omnia in conspectu Carthaginis erant. itaque ex tota urbe in forum concursum est; magisttus senatum uocare: populus in curiae uestibulo fremere ne tanta ex oculis manibusque amitteretur praeda. cum quidam pacis petitae, alii indutiarum—necdum enim dies exierat—fidem opponerent, permixto paene senatus populique concilio consensum est ut classem quinquaginta nauium Hasdrubal Aegimurum traiceret, inde per litora portusque dispersas Romanas naues conligeret. desertae fuga nautarum primum ab Aegimuro, deinde ab Aquis
Abbreviated transcription (Latin):
siꝙ eos dies. eñ seruiliuł. cõs haud dubius
quin pace ttalie penes se gła eẽt. uelut
pulsum ab se hannibalem ꝑsequens ine
siciliam ur̃i affricam transiturus traie¬
cit. Quod ubi rome uulgatum ẽ pmo.
censuerant patres ut. pr scriberet consu¬
li senatum equum censere in italiam re¬
uerti eum. dem cum pretor sp̃tum eum
litteras suas diceret dictator ad id ipsum
creatus . p. supplicus ꝓ iure maioris im¬
perii consulem in italiam reuocauit. Re¬
liquum anni cum .m. seruilio magestes
eqͥtũ circumeundis italie urbib que bel¬
lo alienate fuerant. noscendis ꝙ singła¬
rum causis consumpsit ꝑ indictiarim
tempus.⁊ ex sardinia ab lentulo pr̃. cen¬
tum onerarie naues cum cõmeatu. xxi
rostratarum presidio ⁊ab acte ⁊ab tẽpe¬
statib maritudo masfricam transmi¬
serunt. cñ. octauio .sc. onerariis. xix.
longis nauib ex sicilia traicienti ñ ead̃
fortima suit in conspectum ferme affri¬

Expanded text:
per eos dies Cn. Seruilius consul, haud dubius per eos dies Cn. Seruilius consul, haud dubius quin pacatae Italiae penes se gloria esset, uelut pulsum ab se Hannibalem persequens, in Siciliam, inde in Africam transiturus, traiecit. quod ubi Romae uolgatum est, primo censuerant patres ut praetor scriberet consuli senatum aequum censere in Italiam reuerti eum; dein, cum praetor spreturum eum litteras suas diceret, dictator ad id ipsum creatus P. Sulpicius pro iure maioris imperii consulem in Italiam reuocauit. reliquum anni cum M. Seruilio magistro equitum circumeundis in Italia urbibus quae bello alienatae fuerant noscendisque singularum causis consumpsit. per indutiarum tempus ex Sardinia a P. Lentulo praetore centum onerariae naues cum commeatu uiginti rostratarum praesidio, et ab hoste et ab tempestatibus mari tuto, in Africam transmiserunt. Cn. Octauio ducentis onerariis triginta longis nauibus ex Sicilia traicienti non eadem fortuna fuit. in conspectum ferme Afri
Abbreviated transcription (Latin):
ambob eam rem agi satis ex dignitatẽ ẜr.
tor q fuerat. Eum .p. scipio cedendo erer¬
citus agros ppłando in eam necessitatẽ
hosta compulisset ut supplices pacempe¬
terent ⁊ nemo omnium uerius eristima¬
reposset. quamente ea pax peteretur qͣm¬
eum qui ante portas carthaginis bellũ
gereret nullius alt̾ius confilio quam iti¬
pionis accipiendam abnuendam ꝙ
pacem ẽẽ ualeruis leuius quibiscosfu
erat specłatores ñ legatos uenisse argue¬
bet. iubendos q initalia excedere ⁊ custo¬
des cum his usq ad naues mittendos
scipioniq scribendum. ne bellum re¬
mitteret. Lelius fuluiꝰ q adiecerunt. ⁊
scipionẽ in eo positam hu̾isse spem pa¬
cis si hannibari mago ex italia reuoea
nienses duces eos exercitusq expectan¬
tes. dem̃ quanuis recentiũ federum ⁊
acoꝵ omnũ oblitos belun gelutos eolina¬
gis in leuini sententiam discessum. legan
pace infecta acprope sine responso ⁊ humi

Expanded text:
ambobusue eam rem agi satis ex dignitate populambobusue eam rem agi satis ex dignitate popultorque fuerat: cum P. Scipio caedendo exercitus agros populando in eam necessitatem hostes compulisset ut supplices pacem peterent, et nemo omnium uerius existimare posset qua mente ea pax peteretur quam qui ante portas Carthaginis bellum gereret, nullius alterius consilio quam Scipionis accipiendam abnuendamue pacem esse. M. Ualerius Laeuinus , qui bis consul fuerat, speculatores non legatos uenisse arguebat, iubendosque Italia excedere et custodes cum iis usque ad naues mittendos, Scipionique scribendum ne bellum remitteret. Laelius Fuluiusque adiecerunt et Scipionem in eo positam habuisse spem pacis si Hannibal et Mago ex Italia non reunienses, duces eos exercitusque exspectantes; deinde quamuis recentium foederum et deorum omnium oblitos bellum gesturos. eo magis in Laeuini sententiam discessum. legati pace infecta ac prope sine responso dimissi.
Abbreviated transcription (Latin):
saguntinis pͥuato consilio belum intu¬
lisse. senatui ac ppło carthaginiensi siquiᷤ
uere estimet fedus ad eam diem inuio¬
latum eẽ cum romanis. Itaq nichil a¬
liud sibi mandatũ ẽẽ uti peterent qͣm
ut in ea pace que postiremo cum. corlu¬
tatio facta eẽt manere liceret cum more
tradito apatrib potestatẽ interrogandi
siquis qui uellet legatos p̃tor fecislet sem¬
oresq  equi federib interfuerant ali¬
a alii interrogarent. nec meminisse. ꝑe
tatem. Et em̃ om̃s ferme uiuenes erant dice¬
rent legati conclamatum ex omni parte Cu¬
rie ẽ punica. f xaude el ectos qui ueterẽ pas¬
cem repeterent cuiꝰ ip̃i ñ meminislent. e¬
motis. Dem̃ curia legatis sententie int̾roga¬
ri. cepte .m. luuiis .c. seruilium. cõs. qui ꝓł¬
or ẽẽs aucersendum ut coram eo depacẽ
ageret᷑. censcebat cum de re maiore quã
quanta ea eẽt consultatio incidere ñ pos¬
set ñ uideris sibi absente consulum altero

Expanded text:
Saguntinis priuato consilio bellum intuSaguntinis priuato consilio bellum intulisse; senatui ac populo Carthaginiensi, si quis uere aestimet, foedus ad eam diem inuiolatum esse cum Romanis; itaque nihil aliud sibi mandatum esse uti peterent quam ut in ea pace quae postremo cum C. Lutatio facta esset manere liceret. cum more tradito a patribus potestatem interrogandi, si quis quid uellet, legatos praetor fecisset, senioresque qui foederibus interfuerant alia alii interrogarent, nec meminisse se per aetatem—etenim omnes ferme iuuenes erant— dicerent legati, conclamatum ex omni parte curiae est Punica fraude electos qui ueterem pacem repeterent cuius ipsi non meminissent. emotis deinde curia legatis sententiae interrogari coeptae. M. Liuius C. Seruilium consulem qui propior esset arcessendum ut coram eo de pace ageretur censebat; cum de re maiore quam quanta ea esset consultatio incidere non posset, non uideri sibi absente consulum altero
Abbreviated transcription (Latin):
rigentium auditas. Numqͣm ille diesfu¬
turus ẽẽt qͦ uacuam hostib ytaliãbo¬
na pace florentẽ usuri ẽent dedisse id dõs
tandem: Sexto decimo demum anno. ne¬
cesse fuit. quid eiꝰsacratas agendas censeãt.
Adeo ne aduenientẽ quidem grãm ho¬
minis benigne accipere. nedum ut p̃te¬
rite satis memores sunt conclamatum
dem̃ ex omni parte curie ẽ. ut ire ferret
.p. elius. p̃r. Decretumq ut quinq dies
circa omnia puluinaria supplicarent᷑
cum carthagimensiũ legatos de pace ad
senatum uenientis. puteolis uisos inde
terra uenturos allatum ẽẽt. reuocari
.c. leluim placuit. ut coram eo de pace
ageret᷑ .i. fuluiꝰ gillo legatus scipionis car¬
thaginienses romam adduxit. Quib ue¬
titiᷤ ingredi urbem hospitium in uilla
publica senatus ad edem bellone datusẽ:
orationẽ eãdem ferme quam apud scipi¬
onẽ habuerunt. culpam omnẽ belli a
sum nec romanis solum. s ante etiam

Expanded text:
rigentium auditas en unquam ille dies furigentium auditas en unquam ille dies futurus esset quo uacuam hostibus Italiam bona pace florentem uisuri essent. dedisse id deos tandem sexto decimo demum anno, nec esse qui dis grates agendas censeat; adeo ne aduenientem quidem gratiam homines benigne accipere, nedum ut praeteritae satis memores sint. conclamatum deinde ex omni parte curiae est uti referret P. Aelius praetor; decretumque ut quinque dies circa omnia puluinaria supplicaretur cum Carthaginiensium legatos de pace ad senatum uenientes Puteolis uisos inde terra uenturos allatum esset, reuocari C. Laelium placuit ut coram eo de pace ageretur. Q. Fuluius Gillo legatus Scipionis Carthaginienses Romam adduxit; quibus uetitis ingredi urbem hospitium in uilla publica, senatus ad aedem Bellonae datus est. orationem eandem ferme quam apud Scipionem habuerunt, culpam omnem belli a sum, nec Romanis solum sed ante etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ cuiꝰ dupplicis gratulationis minu¬
it letitiamr i quod parum duces in retinẽ¬
dis his cum ad id mandatum ab senatu
ẽẽ aut animi aut iurium habuisse ui¬
debant᷑.⁊ quod solliciti erant omni belli
mole in unũ exercitum ducemq inclina¬
ta quo euasura eẽt res ꝑeosdem dies lega¬
ti saguntini uenerunt comp̃hensos cũ
pecunia adducentes carthaginiensis qui
ad conducenda auxilia in hispaniam
do argenti inuestibulo curie posuerũt
hõib acceptis in carcerẽ conditis auro
argentoq reddito grãe legatis aucte atq
insuꝑ munera data ac naues quib in
hispaniam reũterent᷑. Mentio dem̃ ab
semorib facta ẽ segnius homines bona
quam mala sentire transitu in italiam
hannibalis quantum t̾roris pauorisq se¬
sel inemifsisse quas deiñ clades quos luctꝰ
incidisse uisa castra hostium emuris urb̃
q̃ uota singłoꝵ uniu̾soꝵ q fuisse quoti¬
ens in conciliis uoces manus ad celũ por¬

Expanded text:
tum est. cuius duplicis gratulationis minutum est. cuius duplicis gratulationis minuit laetitiam et quod parum duces in retinendis iis, cum id mandatum ab senatu esset, aut animi aut uirium habuisse uidebantur et quod solliciti erant omni belli mole in unum exercitum ducemque inclinata quo euasura esset res. per eosdem dies legati Saguntini uenerunt comprensos cum pecunia adducentes Carthaginienses qui ad conducenda auxilia in Hispaniam do argenti in uestibulo curiae posuerunt. hominibus acceptis et in carcerem conditis auro argentoque reddito gratiae legatis actae, atque insuper munera data ac naues quibus in Hispaniam reuerterentur. mentio deinde senioribus facta est segnius homines bona quam mala sentire; transitu in Italiam Hannibalis quantum terroris pauorisque esset meminisse; quas deinde clades, quos luctus incidisse. uisa castra hostium e muris urbis; quae uota singulorum uniuersorumque fuisse. quotiens in conciliis uoces manus ad caelum por