comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
or astris mundocelebris. hominibus multũ amabilis. sanctior uniuersis
quae sola digna fuisti portare regemcaelorum: Dulcelignũ dulcẽ dauum
uam intuis hodie laudibus congregatã. tuo uex illo signatam : H aeccumdiois¬
s&c p̃tiosissimã partem ligniquã secum detulerat locosuorestituit: Tuncreno¬
uantur dõ antiquamiracula : Die eodem mortiuis recepit ꝓpriãuitam pa-¬
ralitici quat tuor adeptisunt sanitatẽ amissam leprosidecom cutem recepe¬
runt mundam. Quindecim quoq caeci. luci sunt restituti. Plurimi quoq
oratione ꝑ acta efferensmultadonaria eclesiasdirepara rffecit regiis sump¬
tibus reddens priuilegia auctoriate p̃lata. restituens captiuos in propria
dansoportuna p̃sidia : Constantin o polim rediens fretus uirtute diuina ꝑseue¬

Expanded text:
or astris, mundo celebris, hominibus multum amabilis, sanctior universis! or astris, mundo celebris, hominibus multum amabilis, sanctior universis! quae sola digna fuisti portare talentum mundi; dulce lignum, rvam, in tuis hodie laudibus congregatam, et tuo vexillo signatam. Haec cum dixisset, pretiosissimam partem ligni, quam secum detulerat, loco suo restituit. Tunc renovante Domino antiqua miracula, die eodem mortuus unus recepit propriam vitam; paralytici quatuor adepti sunt sanitatem amissam; leprosi decem cutem receperunt mundam; quindecim quoque caeci luci sunt restituti; plurimi quoque oratione peracta, offerens multa donaria, ecclesias reparare fecit suis sumptibus, reddens privilegia auctoritate prolata, restituens captivos in propria, dans opportuna praesidia; Constantinopolim rediit, fretus divina perseve
Abbreviated transcription (Latin):
indñouisitatu angelico depositis imperii in signibus discalcatus ꝓtinus lineatan¬
tũ ronap̃ anctus crucem dñimanu suscipiens ꝑfusus lacrimis faciead caclum ocu¬
loserigens ꝓperabat ad portam usq prodiens Moxillo humiliter propinquan¬
te duritia lapidũ caeleste ꝑsensit imperium: Statimq porta subrigens liberum
intrantibus pate fecit ingressum odorq sua uissimus qui uo litante diuinitus aura
deꝑsarũ ꝓiuntia ꝑ longaterrarum spatia hiero solimis fuerat in lapsa momento eo¬
ter in fudit. Vincebat enĩ a romata omnia terebinti natura uelbalsama atque
mprrã. Confestimigitur popularis gaudii fauor in altũ sublatã diuinã lauda¬
bat potentiã. Sicq gloriosus aug̃ erumpens i laudibus ait Ocruxadmira
& radianti turbae uirtutis effusus est in p̃tium nr̃ae salutis. Oeruo splendidi¬

Expanded text:
in Domino de visu angelico, depositisque imperii insignibus, discalceatus, protinus, lintea tanin Domino de visu angelico, depositisque imperii insignibus, discalceatus, protinus, lintea tantum zona praecinctus, crucem Domini manu suscipiens, perfusus facie lacrymis, ad coelum oculum erigens properabat, ad portam usque progrediens. Mox illo humiliter propinquante, duritia lapidum coeleste persensit imperium, statimque porta se subrigens liberum intrantibus patefecit ingressum. Odorque suavissimus qui, volitante divinitus aura de Persarum provincia, per longa terrarum spatia Hierosolymis fuerat illapsus momento eoter infudit. Vincebat enim aromata omnia terebinthi natura vel balsami atque myrrhae. Confestim igitur popularis gaudii favor in alto sublatus Dei laudabat potentiam; sicque gloriosus Augustus erumpens in laudibus ait: O crux, adm radiante turba virtutis, effusus est in pretio nostrae salutis! O crux splendidi
Abbreviated transcription (Latin):
rum cereis & lampadibus uel diuersoglae apparatu. cũ rmnis & canticis alii
obuiã ꝑgunt . atq alii subsequuntur : Cumq: imperatordemonte oliueti
descendisset & ꝑ eam portam quã dñs in trauerat quando ad passionẽ uenerat
ipse equd̃ regid̃ ornamentis imperia libus decoratũ seden s uolus set intrare. re¬
pente lapides portae descendentes clauserunt seiuicem & factus est paries
unus Cum que mirarentur ad tonitinimio maerore constricti. respicientes
in altum uiderunt signum crucis in caelo flãmeo fulgore resplendere : Angelus
enimdñi accipiensilud inmanibus stetit suꝑ portã. & ait. Quandorex caelo¬
rũ dñs totius mundipassionis sacramenta ꝑ hdc a ditum cõpleturus introuut
nons pur punatũ perciademate fieentem ee hibut: aut ae qui potentis uchi¬
culin requisuit sed humilis as llitergahi sidens culioribusus humilitatis cocem¬

Expanded text:
rum, cereis et lampadibus vel diverso gloriae apparatu, cum hymnis et canticis obviam rum, cereis et lampadibus vel diverso gloriae apparatu, cum hymnis et canticis obviam alii pergunt, atque alii subsequuntur. Cumque imperator de monte Oliveti descendisset per eam portam quam Dominus intraverat quando ad passionem venerat, ipse regio diademate et ornamentis imperialibus decoratus, sedens voluisset intrare, repente lapides portae descendentes, clauserunt se invicem, et factus est paries unus. Cumque mirarentur attoniti, nimio terrore constricti, respicientes in altum, viderunt signum sanctae crucis in coelo, flammeo fulgore resplendere. Angelus enim Domini aspiciens illud in manibus, stetit super portam et ait: Quando rex coelorum Dominus totius mundi passionis sacramenta per hoc aditum completurus introiit non se purpuratum, nec diademate nitentem exhibuit, aut equi potentis vehiculum requisivit, sed humilis aselli terga insidens, cultoribus suis humilitatis exem
Abbreviated transcription (Latin):
princopscum suo tantũ exercitu regnaquae chosdro ae tenuerat circũ qua
q ꝑlustrans ad sedem ipsiusuenit cũ pautis ad eum ascendit. sedentẽq eum
introno aureo repperit. Nullus namq ex eius exercituerat. quiei excitũ
isset dilectus : Cumque treme factus salutationis uerba proferr& eradio ille
respondit: Siuissalutem habere ꝓ eo qđ lignum scãe crucis quãuis idignus ho¬
te illius esse cuius egosum famulus inueritatȩ confessus fueris regnũ tibiꝑsa rum
mox meo gladio interibis Cumq illene quaquã ad quiescer&. eraclius ex¬
tracto gladio caput illius amputauit. sepelirqq eum quia re& fuerat iussit
desacro fonte suscepit: Erat enĩ iamdecem annorũ Descriptiones &iam regniꝑsa¬
rum sub eius nomine fecit . totũq argentum turrisillus in p̃dã suiexercitus de¬
putauit Aurum uero uel gemmas inuasis utensi libus ad restaurationẽ ẽcclae s¬

Expanded text:
princeps cum suo tantum exercitu regna quae Chosroe tenuerat circumquaque princeps cum suo tantum exercitu regna quae Chosroe tenuerat circumquaque perlustrans, ad sedem ipsius venit. Cum paucis ad eum ascendit, sedentemque eum in throno aureo reperit. Nullus namque ex ejus exercitu fuerat, qui ei excidium isset amatus? Cumque tremefactus salutationis verba proferret Graccho, ille respondit: Si vis salutem habere, pro eo quod lignum sanctae crucis, quamvis indignus, hote illius esse promiseris cujus ego sum famulus, in veritate confessus fueris, regnum tibi Persarum mox meo gladio interibis. Cumque ille nequaquam acquiesceret, Gracchus extracto gladio caput illius amputavit. Tamen sepeliri eum jussit, quia rex fuerat, de sacro fonte suscepit; erat enim decem annorum. Descriptiones etiam regni Persarum sub ejus nomine fecit, totumque argentum turris illius in praedam sui exercitus deputavit, aurum vero vel gemmas in vasis vel utensilibus ad restaurationem ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
cum iuiramento est ut sialiquis exeorũ populo principi suo uenire mautciliũ
p̃sum psiss& cruribus excisis & brachus ab eo influmine mergeretur Cum¬
q uterq populo haecpactio placiusset inuicemꝰ. It̃ ut dictũ est dimicantes liu¬
multumq in pontis me dio sunt congressi Tandem pulsatus dñs lacrimis xp̃i¬
anorũ peruirtutem scãe crucis cui sedie eodem memoratus princeps attentius
comm̃darat. fidelisuo eralio xp̃sconcessit dehoste trium phum: Tanteq
mentis mutatio chosdro ae inuasit exercitũ ut non solãm p̃dictam pactionẽ
ne quaquã uellent transcendere. sedetiã uoluntari aecũ omnisua familia
atq prolȩ eradio sesubderent. tã potestate quã fide. Quosille benigne susci¬
piens in hocillis lementiã prestitit ut om̃s ad baptis mum conuolarent
Quodita sefacturos esse . om̃s paritersponderunt : Ipse autem xp̃ianissim

Expanded text:
cum juramento processit ut si aliquis ex eorum populo principi suo venire in auxilium cum juramento processit ut si aliquis ex eorum populo principi suo venire in auxilium praesumpsisset, cruribus excisis et brachiis, in flumen mergeretur. Cumque utrique populo haec pactio placuisset, invicem ut dictum est dimicantes, adeoque in pontis medio sunt congressi. Tandem pulsatus Dominus lacrymis Christianorum, per virtutem sanctae crucis, cui se die eodem memoratus princeps attentius commendaverat, fideli suo Graccho Christus concessit de hoste triumphum; tantaeque mentis mutatio Chosroe invasit exercitum, ut non solum praedictam pactionem nequaquam vellent transcendere, sed etiam voluntarie, cum omni sua familia atque prole Graccho se subderent tam potestate quam fide. Quos ille benigniter suscipiens in hoc illis clementiam praestitit, ut omnes ad baptismum convolarent: quod ita se facturos esse omnes pariter spoponderunt. Ipse autem Christianissimus
Abbreviated transcription (Latin):
tibus circũ actaturris fibrica moueri uidebatur quasi quũm modorugi¬
tũ thonitrui luoxta possibilitatẽ artifias mentiebatur in bocitaque¬
locosedem sibi parauerat . atq ix taeam quasi collegam crucem dominicam po¬
suerat Filio suo regno tradito ipsein fano huiuscemodi residebat Illoitaq itt̃¬
pore eradius arcem tenebat imperii uir armis strenuus lingua eruditus
corporedecorus & quãuis saecular actuideditus. totus tamenerat in fide catholi¬
cus &ergadi cultores suppleo. beniuolus ac deuotus Pergens igitur filius chos¬
dro ae contra eradium. iuxta danubium fluuium cũ suo consedit exercitu
Tandem b spirante clementia saluatori s utrisq principibus placuit ut ipsis in¬
guli in medio pontis flumine dimicaturi confligerent . & cuisorsuictoriã con¬
tulis set ipsesinedam noutriusq ex ercitus imperium usurpar&. Decretũ etiã

Expanded text:
tibus, circumacta turris fabrica movere videbatur, quasi quodammodo rugitibus, circumacta turris fabrica movere videbatur, quasi quodammodo rugitum tonitrui juxta possibilitatem artificis mentiebatur. In hoc itaqueloco sedem sibi paraverat, atque juxta ea, quasi collega Deo, crucem Dominicam posuerat. Filio suo regno tradito, ipse in fanum hujuscemodi residebat. Illo itaque tempore Gracchus arcem tenebat imperii, vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore decorus, et quamvis saeculari actui deditus, totus tamen erat fide catholicus; et ergo Dei cultoribus supplex, benevolus ac devotus. Pergens igitur filius Chosroe contra Gracchum, juxta Danubium magnum fluvium consedit exercitus. Tandem inspirante clementia Salvatoris, utrisque principibus placuit ut ipsi singuli in medio ponte fluminis dimicaturi confligerent, et cui sors victoriam contulisset, ipse sine damno victorque exercitus imperium usurparet. Decretum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
colis uicinarum gentium quas impetuuastans barbarico suo ne fando subiuga¬
uerat dominio colise iuber& ut dm̃ : & uo cari seregem regum & dñm domi¬
nantiũ Nehoce solum suffecit ad suaedam pnationis interitũ . uerũ etiam
firiam & palestinam cum subugasset & aegyptũ regnaquaeq infira& eatra¬
quȩ limitaneum conglutinabantur ꝑcirculum suo crudelissimo subir&
regionem uastauit incendit atq p̃datus est: Ad sepulhrum ergo dñicum
uoluisset auedere territus reduit sed tamen ligni salitaris qđ religiosa
regina ibi bitestimoniũ uirtutis reliquerat asportauit: fecerat namq sibi
turrem argenteam in qua interiucentibus gemmis thronum t̃ruxerat
aureum ubi solis quatrigam & lunae & stollarum imaginem collo caue¬
rat. atq ꝑ occultas fistulas aquae meatus ad ducerat.: Vt qua sids̃pluuiã
desuꝑ uideretur in fundi Et dũ subterraneo specuequis iarcuitu trahen¬

Expanded text:
colis vicinarum gentium, quos impetu vastans barbarico suo nefando subjugacolis vicinarum gentium, quos impetu vastans barbarico suo nefando subjugaret dominio, coli se juberet ut Deum, ut vocaret se regem regum, et dominum dominantium. Nec hoc solum ei abundavit ad suae damnationis interitum, verum etiam Syriam et Palaestinam cum subjugasset et Aegyptum, regna quae extra et infra limitanea glomerabantur per circulum suo crudelissimo subjugaregionem vastavit, incendit atque praedavit. Ad sepulcrum ergo Domini cum voluisset accedere, territus rediit; sed tamen ligni salutaris partem, quam religiosa regina ibi in testimonium virtutis reliquerat, asportavit. Fecerat namque sibi turrem argenteam, in qua interlucentibus gemmis thronum exstruxerat aureum, ubi solis quadrigam et lumen vel stellarum imagines collocaverat, atque per occultas fistulas aquae meatus adduxerat, et quasi deus pluviam desuper videretur infundi, et dum subterraneo specu equis in circuitu trahen
Abbreviated transcription (Latin):
EMPOREILLO POSTQUANCONSTANTINO AUGVSTOCON¬
tramaccentium trrannum properanti adbellum signum crucis caelitus
fuisset ostensum & ipsefeliciter obtiner& triũ phum & ab helenaiam dige
principis matre sca cru& fuissethiuenta atq ꝑsanitatẽ aegroti & resuscua¬
uonem mortui fuisset euidenti in dicio uirtutis declarata. reginauoti composeffecta
ita salutare lignum fecit secari ꝑmedium ut & crucem constantino polim defer¬
r& ad filium & erucem hero solimis tͥecis argenteis conditam reseruaret in loco
Sapienti usa consilio scilicet ut ubi fuerat membris dominicis aptata supplicio
ibidem glorificata ueneraretur apopulo: multorum itaq temporũ labente cur¬
nculo cumexcigente mole poccuminũ : flagellari ꝑmitter& dñs populum
ap̃ianum ꝑseuitiã paganorum. chosdro aequidam ꝓfanus & impius regnũ
adeptus est ꝑ sarum quibitantã prorumpere est ausus pro t̃uiam ut ab in¬

Expanded text:
empore illo postquam, Constantino Augusto contra Maxentium tyrannum properante ad bellum, signum sanctae crucis coelitus fuisset ostensum, et ipso feliciter obtinente triumphum, ab Helena jam dicti principis matre sancta crux fuisset inventa, atque per sanitatem aegroti et resuscitationem mortui fuisset evidenter indicio virtutis declarata, regina, voti compos effecta, ita salutare lignum fecit secare per medium, ut et crucem Constantinopoli deferret ad filium, et crucem Hierosolymis thecis argenteis conditam reservaret; in loco  sic  usa sapiente consilio, scilicet ut ubi fuerat membris Dominicis aptata supplicio, ibidem glorifica veneraretur a populo. Multorum itaque temporum labente curriculo, cum, exigente mole peccatorum hominum, flagellari permitteret Dominus populum Christianum per saevitiam paganorum, Chosroe quidam profanus et impius regnum est adeptus Persarum, qui in tantam prorumpere est ausus proterviam, ut ab in
Abbreviated transcription (Latin):
ualde & ad flita Dixit adeam A perimibi dominameanatalia non
enuĩ sicut tu excistimas effugimartyriũ non mihi contingathoc sedideo
Eace quomodomentitur alter iuid as recede ame homo: Nam memetipsamin
terficiam ut satieris Etdum moraretur ad aperiendum Dixit adeã aperi
citius namuadam ultra non uidenste Et posthaeclugebis eo qđ non uideris

Expanded text:
 adflictam dixit| ad eam. Aperi mihi domina mea natalia. non| enim ut tu existimas effugi martyrium . sed in hoc| ueni ecce quemadmodum| mentitur alter iudas. Recide a me . nam memetipsam| interficiam . ut satieris. et dum moraretur ad ape| riendum . dixit ad eam citius, nam uadam et me ultra non uidebis et post hoc lugebis eo quod me ante ex
Abbreviated transcription (Latin):
iussit eũ incustodiam mati. Cumq amilitibus duceretur. antoninus alex
drodamans. dixit : Quat tuordierum a metibidantur indutiae. ut de¬
rabilis ep̃s diait : Quat tuordiesiam aestima p̃terisse qđ desideras hodie
mus & sedens sub arbore coepiplorare & ponens caput soporanscoepit dor¬
mire. Visus est aut̃ mihi angelus dñi qui& dixit mihi Egosum micha¬

Expanded text:
inde in custodiam claudi. Quo cum a militibus duceretur, Antoninus post illum clamavit: Quatuor dierum a me tibi dantur induciae, ut, deMartyr respondit: Quatuor dies jam aestima praeterisse; quod desideras, hodie nus sedens sub arbore, coepit plorare, et prae tristitia soporatus dormire. Cui visus est Angelus Domini, et dixit ei:
Abbreviated transcription (Latin):
buseius Beata uero natalia ad p̃hendens pedes scĩ hadriani & extendens
siphiciutines questionariuero cũ magnauir tito pcutientes absadenat
pedeseius & simul confringentes cruraeius Iterum ait beata natalia
ad scm hadrianum comparemsuũ. Prȩ cortedomine meus seruus xp̃i ad huc
aequalis efficiaris scĩs martyribus Plus enĩ ateilli tormenta sustinuerunt
Extendens uero beatissimus hadrianus manũ suã deditei Atilla suꝑ posuit
eain incudinem quaestionarii uero ꝑcutientes absciderunt eam. Etdum
rexius sit corpora eorũ igni exuridicens Ne forte uenient gali laci & tol¬
lant illos Beata uero natalia abscondit manũ sc̃ĩ hadriani quaeerat absei¬
sa abeo celans in sinusuo ut non simul igni concremaretur. Quaestio¬

Expanded text:
tendit| super incudinem. Quaescionarii uero cum magna uir| tute percutientes absciderunt pedes eius . simulque con| fringentes crura eius. Ait iterum beata natalia| ad sanctum hadrianum comparem suum . praecor te domi| ne meus seruus christi adhuc aequalis efficiaris| sanctis martyribus . amplius enim a te illi| tormenta sustinuerunt. Extendens uero| beatissimus hadrianus manum suam| dedit ei. Ad illa superposuit eam incudini quaes| tionarii uero . percutientes absciderunt eam. et dum| uero . iussit corpora eorum igni exuri dicens| ne forte uenientes galilaei tollant eos. Beata uero| natali“a gi”a abscondit manum hadriani . celans| in sinu suo ut non simul igni cremaretur. et
Abbreviated transcription (Latin):
Diocitibi propterea quia noluerunt sacrificare. Haeccum audiret na¬
talia gaudio repleta est : & surgens mutauit stolam suã scissam &cur¬
rensuelociter abut ad carcerem adipsum frat enim haec parentibus p̃anis
ꝓpt̃ eminentẽ a marissimã ꝑsecutionẽ & impietatẽ Etdũ in gressa fuist
domine meus congregasti diuitias. iiuuentute tua: Vere iam nine se
curus pges adillu sacculũ recondens tibi duitias quas ibuenies intem¬
pore necessitatis. quibus egent hi qui multa possident & habundant
accipiondi poterit nullus neminomliberare depoenis pec aliqus
aliquẽ adiuuare. Necpaterfilium nec materfilia noc diuitiae cum
enim ꝓbrissartinis solliciti sunt Tueñ solus dominemous omniatuatecũ¬

Expanded text:
natalia . gaudio repleta est . et surgens mutauit| stolam suam . et currens uelociter habiit ad car| cirem ad ipsum. Erat enim haec ex parentibus chr nentem amarissimam persecutionem. Et dum in| gressa fuisset unc congregasti tibi diuicias| in iuuencurus perges ad illum seculum . recon| dens tibi diuicias quas inuenies in tempore neces| sitatis . quibus tunc aegenti qui multa possident| et pauperibaccipiendi . dum nullus neminem| poterit liberare de poenis. nec aliquis aliquem ad| iuuabit. Nec pater filium. nec mater filiam.| Nec diuiciae eum enim
Abbreviated transcription (Latin):
s in obo edientẽ domi nos quoque & augustos nr̃osblas phemantẽ gla¬
dio ꝑcuti decreiumus atq om̃s facultates eius publicis titulis p̃signari
Amputaro igitur capite scũe & uene rabilis famulg oep̃i sauin ae

Expanded text:
is inobedientem, dominos quoque et Augustos nostros blasphemantem, glais inobedientem, dominos quoque et Augustos nostros blasphemantem, gladio percuti decreuimus, atque omnes facultates eius publicis titulis presignari». Amputato igitur capite sanctae et uenerabilis famulae Christi Sauinae
Abbreviated transcription (Latin):
gratias ages ihũ xp̃o dño quime peccatricem ꝑscãm famulã suã seraphiam
demultis sordibus & potestate demonũ liberare dignatus est ut non amplius
errarem sicut & uosuideo errare adorandod aemones Prȩfectus dixit : Vt
non deos: Sauin a respondit Vtinam dm̃ adora retisqui fecit omiã cuius
nutu cuncta reguntur atq gubernantur uisibilia & in uisibilia & non
stulta aut isensata simula cradaemonũ ad oraretisquiacũ ipsis pariter
ingehennaignis arsuri eritis uos & imperatore s uri. Praefectus diocit
ꝑdeos om̃s qđ si non sacrifi caueris non elongabo ate capitalem subire sen¬
tentiã. Sed moxte faciam gladio uita priuari. Sauina respondit : Non
dm̃ & ipsius sum ancilla & cultrix & illi solime oportet sacrificare
Tuncdiaboliminister p̃fectus ꝓtulit in eã sententiã dicens. Sauinã di¬

Expanded text:
gratias ago Iesu Christo domino, qui me peccatricem per sanctam famulam suam Seraphiam gratias ago Iesu Christo domino, qui me peccatricem per sanctam famulam suam Seraphiam de multis sordibus et potestate demonum liberare dignatus est, ut non amplius errarem, sicuti et uos uideo errare adorando demones». Prefectus dixit: «Vt non deos!». Sauina respondit: «Vtinam Deum adoraretis, qui fecit omnia, cuius nutu cuncta reguntur atque gubernantur uisibilia et inuisibilia, et non stulta aut insensata simulacra demonum adoraretis, quia cum ipsis pariter in gehenna ignis arsuri eritis uos et imperatores uestri!». Prefectus dixit: «Per deos omnes! Quod si non sacrificaueris, non elongabo a te capitalem subire sententiam, sed mox te faciam gladio uita priuari!». Sauina respondit: «Non um habeo Deum, et ipsius sum ancilla et cultrix, et illi soli me oportet sacrificare!». Tunc diaboli minister prefectus protulit in eam sententiam, dicens: «Sauinam di
Abbreviated transcription (Latin):
NLVSTRIS SIMA AUTEM FEMINA SAVINA COUIGENS
culato cuelebratis uenerabilis eocequiis ut thosaurũ sompiternũ uelimar¬
garitã pretiosam reposuit inmonumento suo qđ ipsa si bicũ sum mostui¬
dio & ornatu fecerat. It noncessabat exc eodie facere aclomosinas
& in carceribus recdusos praestans ei s omnia quae necessariaerant ab unde
ueniente igitur praefecto helpidio rabi dissimo cane caecus animo & corporis
oculis: Tunc p̃ses indicauitei dereligiosissima femina sauina omĩa quaeges¬
ta fuerant quã cum exhibuis set introduxerunt in p̃toriũ & uidenseam p̃fec¬
tus in terrogauit dicens Tues sauinauxcor quondã ualentini inlustrissimȩ
memoriae & filiaherodis Sauinarespondit egosum Prȩfectus dioit Qua¬
re oblita estui & sociastite xep̃ianis . quorũ uita mors est & non adoras magis
deos & honoras quos adorant domini & augustinri. Sauinarespondit Ego

Expanded text:
lustrissima autem femina Sauina, colligens mmaculato <corpore>, celebratis uenerabilibus exequiis, ut thesaurum sempiternum uel margaritam pretiosam reposuit in monumento suo, quod ipsa sibi cum summo studio et ornatu fecerat. Et non cessabat ex eo die facere elemosinas e infirmos et in carceribus reclusos, prestans eis omnia, quae necessaria erant abunde. 94 Veniente igitur prefecto Helpidio, rabidissimo cane, cecus animo et corporis oculis: tunc preses indicauit ei de religiosissima femina Sauina omnia, quae gesta fuerant. Quam cum exhibuissent, introduxerunt in pretorium, et uidens eam, prefectus interrogauit dicens: «Tu es Sauina, uxor quondam Valentini illustrissimae memoriae, et filia Herodis?». Sauina respondit: «Ego sum». Prefectus dixit: «Quare oblita es tui et sociasti te Christianis, quorum uita mors est, et non adoras magis deos, et honoras, quos adorant domini et Augusti nostri?». Sauina respondit: «Ego
Abbreviated transcription (Latin):
Ex hoc quidem adõmeo indulgentiã petam pro parius operibus meis & de¬
quaipsum & scõsmartyres audiret . Vnus uero ex seruis adriani currenscũ
festinatione ad domũ Nuntiauit coniugi eius nomine nataliae Dominusm̃s
ferriunc tus ductusest in carcerem Atilla audens haec surreocit e scidi
stolam suam. &ulu latus emist uocemcũ flotu Et ait ad puerũ Inquaenim
culpainuentus est ut lauderetur in carcere dominus meus : Respondens
puerdioxit adeam Quosdamuidit torqueri ꝓpt̃ nomonoius quidicitura p̃c¬
stillis non ad quie scentibus ut sacrificarent. Nec omnino oboedirent p̃cep¬
tis regis. tunc & ipsedixxit adex ceptores Scribite & mecũ istis liben¬

Expanded text:
. ex hoc quidem| a deo meo indulgenciam petam . pro prauis operi| bus meis equa| ipsum et sanctus martyres audiret. Vnus uero ex| seruis hadriani currens cum festinacione ad| domum . nunciauit coniugi eius nataliae di| cens. Dominus meus ferro uinctus perductus est| ad carcerem . ad illa audiens haec . surrexit et sci| dit stolam suam et ululans emisit uocem cum fletu| Et ait ad puerum In qua culpa inuentus est. Vt| clauderetur in carcerem dominus meus. Res| pondens puer dixit ad eam quosdam uidit tor| quiri propter nomen eius qui dicitur Christus . et non| adquiescentibus ut sacrificarent diis. Nec omni| no oboedientibus praeceptis regis . tunc et ipse| dixit ad exceptores . scribite et me cum uiris istis .| liben
Abbreviated transcription (Latin):
secraretur : fec enĩ poterat ex luto in mundissimo & demedio eorũ qui a ma¬
tores sunt confessionis sanguinũ mundissimũ thimiama offerridõ Nunc
ergo quid faciã in felicissimaquae coniuincta su huic expus impio nec
concessum est mihi unius horȩ spatium ut uocarer uxxor martỹris. sedut
dicerer conuxtras gressores ad modicum quidem excultatiomea fuit :
thaec ꝑsȩcula erit obprobrium moũ : adhora exultaui inter mulieres
& etce ton fusione conuersus inmedio earum Beatissimus aut̃ adrianus
haec audions libentissimae suscipiebat uerba eius. Valdeenim curabat᷑

Expanded text:
secraretur . nec enim poterat ex loco inmundis| simo . et de medio eorum qui amasecraretur . nec enim poterat ex loco inmundis| simo . et de medio eorum qui amatores sunt effusio| nes sanguinum . mundissimum tymiamam offerri| deo. Nunc ergo quid faciam infelicissimam quę coniuncta sum huic . ex impiis impio. nec conces| sum est mihi unius horae spacium . ut uocarer| uxor martyres . sed ut dicerer coniux transgressores .| ad modicum exultacio mea fuit . et ecce per secula| erit obproprium meum . ad hora exultaui inter| mulieres . et ecce cum confusione conuersor in medio| earum. Beatissimus autem adrianus haec au| diens . libentissime suscipiebat . ualde enim con| fortabatur
Abbreviated transcription (Latin):
culis illis non mihi contingat aut absoluant eum. nequando separetur a scĩs
qm̃ dominus meus dimis sus est & ecceuenit Etdũ haec audisset natalia. suspica¬
taest eo qđ fugis set martyrium & contristataest ualde & flebat amaris¬
simae Et cumui disseceũ surgens ꝓiecit quaeerant in manibusuis & clausit
dñm suum Nec audiamus uerba ex lingua quae doloseegit in conspectufacto¬
rissui Et conuersadicit adeum. osine dõ ꝓ omnib: hominibus quistecoegit ad¬
xit ut recederes a conuentupacis uel repausationis Dicmihi quare in fu¬
gamuersus es ante quã fintret pugna Quare ꝓiecisti armatua ante quã¬
uideris pugnantẽ tibi hostem : quomodo uu in eratuses Neodum e missa sa-¬
gitta : & egomirabar si eoc gente sine dõ & deciuitate impiorum aliquid
dõ offeretur. Quomodo poterat ut exgente homicidȩ hostiamunda dõ con¬

Expanded text:
nculis| illis. non mihi contingat ut absoluant illum. ne| quando separetur a sancnculis| illis. non mihi contingat ut absoluant illum. ne| quando separetur a sancquo“d” dominus meus demissus est . et ecce uenit.| Et dum audisset haec natalia suspicata est| quod fugisset martyrium . et contristata est| ualde. et flebat amarissimae. Et cum uedisset| eum . surgens proiecit eam quae erant in manibus| suis et clausit mihi, nec audiam linguam, quae dolose egit in conspectu Factoris sui. Et conversa dicit in eum: O sine Deo prae omnibus hominibus, quis te coegit apxit, ut recederes a conventu pacis vel repausationis? Dic mihi, quare in fugam conversus es antequam fieret pugna? quare uideris repugnantem tibi hostem quemadmodum| uulneratus es . nec dum emissa sagitta . et ego+| mirabar . si ex gente sine deo . et de ciuitate impiorum .| bonum aliquid deo offere+tur quemadmodum| poterat ut ex gente homicida hostia munda deo| con
Abbreviated transcription (Latin):
tecum deilis beatisimis monttis Vt factoriere dens ad impleat agonẽ
Etdum hacedioxisset. procidens ad pedes eorũ & adorauit uincula corun quib
crcum datierant Etiterum reuersus est ad adrianũ. Erat enim in interiora custo¬
dia Et ex tensus in ligno & dixit adeum Videdomine meus nea spicias in
pulchritudinem corporistui. Nec ad decora iuuentutistuae. Haecomnia aesca
uermium sunt: Nec seducat te aurum nec argentũ. aut indumenta p̃tiosa.
aut possessiones uelreliquorum implicatio Non enĩ aderunt cuiquã in hora il
res si adquiesces mihi dominimei ꝑgam indomũ meam & adducã ancillam
uram soro rem meã & p̃sens sit passioniurae Spondienĩ ei cum iuramento
& agno uiteum Et precurrens nuntiauit nataliae coniugieius dicens Abso¬
lutus est adrianus & ecceuenit ꝑuiã iamenim in proximũ reliqui eum
Audiens aut̃ haecilla non credidit dicens it quis poteriteũ ab soluere aui¬

Expanded text:
te eum| de illis beatissimis monitis . ut futura credens . adim| pleat agonem. Et dum haec dixisset procedet ad| pedes eorum . et adorauit uincula quibus circum| dati erant. Et iterum ingressa est ad adrianum .| erat enim in interiore custodia extensus in ligno| Et dixit ad eum. Vide domine meus . ne aspicias ad| pulchritudinem corporis tui. ne ad decorem iuuen| tutis tuae. Haec omnia aescae uermium sunt.| Nec seducat te aurum . aut argentum . aut indu| menta praeciosa. Aut possessiones uel reliquorum| inplicatio. Non enim aderunt cuiquam in hora iudi|  ma\r/thi| res. Si adquiescetis mihi pergam in domum meam .| et adducam ancillam uestram sororem meam . ut prae| sens sit passioni nostrae. Spopondi enim ei quod in  . et praecur| rens . nunciauit . nataliae coniugi ipsius dicens. Ab| solutus est hadrianus. Et ecce uenit per uiam . iam| in proximo reliqui eum. Audiens autem illam non| crededit . dicens. et quis potuit eum absoluer\e/ de ui
Abbreviated transcription (Latin):
Hadrianus dixit lamtibi dixxi qm̃ recessi ab amantia. & ideo paratussum
uitamfinire. Maximianus rex dixit Egonunc non sacrificas. nec adoras
deos sicut ego uelomnes Hadrianus dixit . Quaredum tuerras alios erra¬
refacis & temetipsum ꝑdes & multitudinẽ hanc populi . quos ad orare facisdeos
quisine anima sunt ut re linquant dm̃ qui fecit caelũ & terrã mare &omnia
quae ieissunt Maximianus rex dixit. Ergo modicum tibi uiderentur dii
quimagni sunt. Hadrianus dixxit Neque modicos neque magnos deosdico
Audiens autem beatissimanatalia qm̃ coepit caedi Festinans cicurrit ad
scõs martyres ad nuntians eis dicens : Ecce dominus meus in coauit martyri
Siergo ltatorqueor peo qiđ blasphem auerim eos quinonsant putas nequalia¬
illa uel quanta sint tormenta quaetibi p̃parata sunt. quidm̃ uiuum & uerũ
blasphemas Madcimianus rexdigit Haec uerbate illi sed uctores docuert̃
Hadrianusdidit. Quare seductores dici seos qui doctores sunt uitae aet̃¬

Expanded text:
iam dixi tibi . quoniam recessi ab amencia . et| ideo paratus sum uitam+ finire+. Maximianus| tyrannus dixit. Ergo nunc non sacrificas nec| adoras deos sicut ego et omnes. Hadrianus di| xit. Quare dum erras alios errare facis . et| temet ipsum perdes . et multitudinem hanc populi| quam facis adorare deos qui sine anima sunt .| ut relinquas deum qui fecit caelum et teram mare| et omnia quę in eis sunt. Dicit ei tyrannus ergo| modici tibi uidentur hii dii qui sunt magni.| Hadrianus dixit . neque modicus neque mag| nos eos dico Audi| ens autem beatissima natalia . quod ceptus est| caedi . festinanter cucurrit ad sanctos martyres .| adnuncians eis et dicens. Ecce dominos meus inquo| auit martyriuSi ego ita torqueor pro eo quod blas| phemarem qui non sunt. Putasne qualia uel qu\a/n| ta sunt tormenta . quae tibi praeparata sunt .| qui deum uiuum blasphemas. Tyrannus dixit hęc| uerba te illi seductores docuerunt. Adrianus di| xit quare seductores dicis eos . qui docatores sunt| uitae aeter
Abbreviated transcription (Latin):
orauit & ingressa est interiore cubiculo salutauit om̃s fratres uel sorores di¬
cens utorentproea : Illicenĩ congregata erat multitudo fidelium qui& roga¬
bant eamut modicum requi escer& Valdeen imerat fatigata in naui &cũ
requiescet. statim apparuit ei beatissimus hadrianus ꝑ somnium dicens Bene
uenistii pace ancilla api & filia martyrum uenia dnos in requiemtuam
entes uero fratres uel sorores quae erant ibi ut excitarent & inuenerunt
eam defunctam Ex surgentes uero orauerunt ut accipientes eam posuert̃
iux ta corpora scõrum. Et dum conplerent orationem post depositionem
corporisoius signauerunt ipsam domũ Multiti ddouero uirorum acmu¬
lierum ꝑmanebant ibi abrenunti antes omnibusquae sunt huiusspeculi
& seruiebant dño: Cuiest gloria & honor in saecula saeculorum a men¬

Expanded text:
aec ingressa interius cubiculum . sa| lutauit omnes fratres uel sorores dicens . ut orarent| pro ea ibi enim erat congregata multitudo fidelium qui| et rogabant eam . ut modicum requiesceret. Valde enim| erat fatigata de naue. Et cum requieuisset. Appa| ruit ei beatus hadrianus . per somnium dicens. Bene| uenisti . in pace ancilla christi et filia martyrum. Veni| ad nos in requiem tuam entis| uero fratres uel sorores qui erant ibi . ut eam excitarent| inuenerunt eam defunctam . et exsurgentes orauerunt .| et accipientes eam posuerunt iuxta corpora sanctorum.| Et dum fecissent orationem pro depositione corporis eius .| signauerunt ipsam domum. Multitudo autem uirorum| ac mulierum permanebant ibi . et abrenunciantes om| nibus rebus huius saeculi . seruiebant domino . cui est glo| ria in saecula saeculorum
Abbreviated transcription (Latin):
tione aduenerunt exceptores ad palatiũ ut renunti arent haec regi. Vi¬
denseosmaximi anusrex. suspicabatur qđ adrianus aliquam accusatio¬
nẽ scripsisset aduersus martyres xp̃i. & ait legatur celerius relatio
quã transmi sit dilectissimus nr̃ adrianus Existim abat enim eũ aliquã¬
fitetur. Rogauit enĩ nos ut nomen eiuscũ eis qui condem nati sunt scribe¬
remus Audiens haec rex iratus est ualde & iussit eum celerius ad se¬
duci: Quicumuenis set diit adeum rex insanis adriane. nũquid & tu
uis uitam maleꝑdere : Adrianus dixit. Non insaniorex sed ex multa
in sania ad sanam mentẽ conuertor. Maximianus rexdixit: Quid multũ
loqueris : petetibi indulgentiam ame. & dic inconspectuomniũ qm̃¬

Expanded text:
ec uenientes exceptores ad| palacium steterunt ante regem. Videns eos| tyrannus suspicabatur quod hadrianus ali| quid scripsisset aduersus marthyres christi . et| ait legite celerius relacionem quam transmi| sit dilectissimus noster hadrianus. Excepto| res ufitetur. Rogauit enim nos| ut nomen eius cum his qui damnati sunt scriberemus. Audiens haec rex . iratus est ualde| et iussit eum ad se celerius perduci. Qui cum| uenisset dixit ad eum rex Insanis adriani num| quid et tu uis uitam tuam male perdere. Hadri| anus dixit. Non insanio rex . sed ex multa insania| ad sanam mentem reuertor. Rex dixit quid multum| loqueres pete tibi indulgenciam a me et dic| in conspectu omnium q
Abbreviated transcription (Latin):
costa eorũ forinse cus uideantur. Et simodo interrogati fuerint expirant & fi¬
Succincto eo ꝑpendiculo introducatur. Etdum spoliassent eum introduocer̃
eum portantẽ semetipse aeculeũ : Etdumꝑger& dixerunt adeum sc̃i martyres
Eccehadrianus dignus effectus es ut tollas crucemtuã & sequaris xp̃m. Vide
ergone absoluaristimori & reuertaris retrorsum: It fiat mercestua inuacu¬
un puethesaurũtium dep̃hendat diabolus. pecterreant teta que udes
tormenta Sed respice adea quac expectas & fiducialiter accedens confundem̃¬
te trranni Non enim condignae sunt passiones huius temporis ad futuram
gloriam quaereuelabitur in nobis Natalia uero adiungens sedicebatei¬
Videdomine meus ut solum modo ad dñm fiat menstua łtnetuum cormali¬

Expanded text:
costae eorum forinsecus uideantur.| Et si modo interrogati fuerint . expirant et fius dixit introducite eum.| Et dum spoliassent illum . introducebant eum .| portantes sibimetipsi aeculeum. et dum pergeret .| dixerunt ad eum sancti martyres. Ecce hadriane| dignus effectus es . ut tollens crucem tuam se| quaris christum. Vide ergo ne resoluares timorem . et| reuertaris retrorsum et fiat mercis tua in uacuum| ne thesaurum tuum depraedetur diabolus . nec| terreant te ea quę uides tormenta. Sed respice| ad ea quae expectas . et fiducialiter accedens| confunde mentem tyranni. Non enim condigni sunt| passiones huius tempores . ad futuram gloriam| quae reuelabitur in nobis. Et dum introduc| tVide, domine meus, ut solummodo ad Deum fiat mens tua; nec tuum cor in ali
Abbreviated transcription (Latin):
abscessum aiunt turonici sacerdotisuo. Vdeposteum & exercerenegotiũ tuũ
Quis eumpsetutus ponfueris ad num̃ omiũ contẽptum humi liaberis¬
lustin anudet egr essis a uronis uercellis It alia eciuitaum ad gressus
nalita perdurnines arhentiũ niaas lo co constituint. At Iriccius ep̃s

Expanded text:
abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberisJustinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, malitia perdurantes, Armentium in ejus loco constituunt. At Briccius epis
Abbreviated transcription (Latin):
peruos rescite. Tuncilli magis haet artib factun ad seu erantes : insurgunt ẽtra
cũ inuna conspiratione trabentes som̃ bricciũ epn & dicebuNt : Non diutius nob̃
falso pastoris nomine dominaberis : Sc̃ briccuseps ad satis faciendũ ad huc
papulo: prunas ardentes in brrro suo posuit & adse stringensũsq ad scm̃¬
sepulchrum beatimartiuiuna cum populoru. turbis uadit : Proiectasq ante¬
scm̃ si pulchrũ prunas : uestim̃tum inustum aparuit. ille quoq sic ꝓ sequens ait¬
Sicutistud uestimentum abhis ignib: uidet In laesũ : Ita & corpus meũ ad
trahitur. calumniatur eicitur. ut sern scĩ martini adimpler&ur
episcopatu ÷ constituunt. Deniq briccius oinȩ urbis papam expetut. flens
& heiulans atq dicens Merito haet parst quia peccaui irscõdĩ. & eum
delirum & amentemuocaui. Cuius uidesuirtute non credidi Posituius

Expanded text:
per vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra per vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, et trahentes eum, dicebant: 'Non diutius nobis falso pastoris nomine dominaberis'. Ille autem ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis inlesum, trahitur, calumpniatur, eicitur ut uerbum quod sanctus Min episcopatu constituunt. Denique Brictius Romanae urbis papam expetiit, flens et eiulans atque dicens: 'Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei et eum delerum et amentem saepe vocavi; cuius videns virtutes n
Abbreviated transcription (Latin):
conuitiis laces siuit : Ad epti mergo consentientib ciuib: ponti ficat᷑ officiũ
orationiua cabat. Quia quam quamess& superbus & uanus castus tam̃
habebatur incorpore. Tricesi moordinationis suae anno oritur contraeum
ad abluendum quae s ub speciereligionis eratues temutata q̃ concepit& peperit
Quadere surrexit omĩs populus turo norum inira & totumerim̃ super
epm̃ reffert̃ uolentes cumunanimiter lapidare. Agebantenĩ. Diupi& as sc̃
cuam caelauit luxuriam. Nec nosds̃ diutius sint nanustuas indignas
osculandipollu. illo quoq e contrario uriliterheonogante. Ad ferte inquto
in fantem adme. Cumq oblatus fuiss& infans egintadies ab ortu habens:
patermeus. Sopulis autem rogantib. utquis eet perhie rogar&. Aits c̃briciois¬
ep̃s. Non esthocmeum. Quod ad mepertinuit solcitus fui. Vobis si aliquid supp&it

Expanded text:
conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quamquam esset superbus et vanus, castus tamen habebatur in corpore. Tricesimo tertio vero ordinationis suae anno oritur contra eum ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Turonorum in iram, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Dicebant enim: Diu pietas sancti tuam celavit luxuriam: nec Deus nos diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui. Illo quoque econtrario viriliter haec negante: Afferte, inquit, infantem ad me. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, pater meus'. Populis autem rogantibus, ut quis esset pater interrogaret, ait sacerdos: 'Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit,
Abbreviated transcription (Latin):
IGITUR POST EXCESSUM BEATI MARTINI
turoni cactiuitatis ep̃i summni & in comparabilis uiri detuius uirtutib magna
apud nos uolumin a recinentur scs̃ briccius ad episcopatũ succedit. A tuero
hic briccius cumess& primeua aetate iuuenis scõ martino ad huc uiuente
in corpore multas ferebat insidias. pro eo quod eodẽ tempore corfacile
presco lorbeatum uirum & nescio ubisit ł quidoperisagat Ciui briccius¬
Suinquid delirum illum quaeris prospiceeminus eeceselũ solite sicut
amens respicit. Cumq pauperille occursoreddito qđ petierat im p& rass&
briccio dia cono uirbeatus marainus allo quit᷑. E nego bricei delirus tibiuidor
Cumq: ille confusus haec audiens dicisse sedenegar&. A tuero scĩ marti nꝰ
Nonne aures meae adostiumerant cum haeceminus loquebaris. s¬
accederes sed noueriste inepis copatũm ulta ad uersa passurum. Briccius
haec audiens hridebat eumdicens Non neuerumtibi dixi istũ delira
uerba ꝓferre : Sed ad presbiterii honorẽ praeditus saepius beatũ martipũ

Expanded text:
Igitur post excessum beati Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et inconparabilis viri, de cuius virtutibus magna apud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetatis iuvenis, sancto adhuc viventi in corpore multas tendebat insidias, pro eo quod ab eodem plerumque, cur praestolor beatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agatSi, inquit, delirum illum quaeris, prospice eminus: ecce coelum solito sicut amens respicit. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat impetrasset, Briccium diaconum vir beatus alloquitur: En ego, Bricci, delirus tibi videor? Cumque ille confusus haec audiens, dixisse se denegaret, ait vir sanctus: Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? accedas: sed noveris te in episcopatu multa adversa passurum. Briccius haec audiens irridebat, dicens: Nonne verum dixi, istum delira verba proferre?' Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius beatum virum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa uero post gressionem illarum abiit iiredinatoriũ suum ubierat manus
martyris hadriani Et procidens in faciem suam lamabat cũ lacrimis ad dñm
dicens Dñeds̃nr̃ &dstribulantiũ qui uix taes hisqui tribulato sunt corde
remeidñe misereremei & neobliuis caris uincula eius quae sustinuit ꝓp̃t̃ nom̃¬

Expanded text:
Ipsa uero post egres| sionem illarum . abiit ad reclinatorium ubi erat ma| nus Ipsa uero post egres| sionem illarum . abiit ad reclinatorium ubi erat ma| nus martyris hadriani . et procidens in faciem suam| cum lacrimis . clamer| Deus tribulantium . qui iuxta es his qui tribulato sunt cor| de . domine . miserire mei . et ne obliuiscaris uinculorum| eius . quae sustinuit propter nom
Abbreviated transcription (Latin):
moi conspectueorũ quiaderant ibi. Et leuauerunt corpora martyrum
inuoluit in purpuram & in fundens inmiro posuit ea ingrabat to adcapit
suũ nullo sciente : Post aliquod dies cognoscens quidam tribunus ciuitatis
quod esset headem ciuitatẽ Beata natalia. ueniens ad palatiũ rogabat
regemut eã acciper& sibi coniugem Era tenim diues multũ & prima in ter¬
clarissimas mulieres & ualde pulchra. Tribunus uero transmisit ad eam
honestasfeminas ut ei loquerentur de coniugio. Beata uero natalia audiens
haec uerbaltares pondit Et ego audiens haec gauisa sum multum. Quis mihi
poterat praestare hocut coniugirertaliuiro. Sed hoc peto ut decis mihi tri¬
umdierum spatium ut mep̃parem non enim existimabam meiquiri: H aec
autem ꝓpterea dicebat. uolens fugire & abire ubierant corpora scõrum
martyrum Et his uerbis sedunit mulieres quae missȩ fuerant a tribuno

Expanded text:
mo in conspectu| eorum qui aderant ibi . et mittentes corpora martyrum|  tyres hadriani . inuoluit in purpura . et infundens mero| posuit eam in grabatto ad caput suum . nullo sciente .| Post dies autem agnoscens quidam tribunus ciuitatis .| quod ibi esset Beatissima natalia . ueniens ad palatium.| Rogabat regem . ut eum acceperet sibi . in coniugium| erat enim multum diues . et prima in clarissimis mulie| ribus et ualde pulchra . tribunos uero transmisit ad| eam honestas feminas . ut ei loquerentur de coniugio| Beata uero natalia audiens haec uerba . ita respon| dit. et ego audiens haec multum gauisa sum quis enim| poterat mihi praestare hoc ut coniungerer tali uero.| Sed hoc peto ut detis mihi trium mensium spatium .| ut me praeparem . non enim aestimabam me inquiri.| Haec autem dicebat uolens fugere et abire ubi erant| corpora sanctorum martyrum . et his uerbis seduxit mulieres| quae missae fuerant a tribuno.
Abbreviated transcription (Latin):
ita demũ ignem supponite. ut nulla ex his euadat uiua Puntes autem
milites prius quidem blando sermone eas prouocabant. posthaec timorib:
inpellebant. At ubieas uiderant om̃ssimul contempnere sacrificia re¬
pleuerunt memoriam sarmentis & feno & siccisspinis & clauserunt suꝑ eas
& subposito igne abierunt It ita factum est . ut eodem die quo sepulta est
scã affra simul &iam & matereius hilaria & puelleeuis secundum carnẽ¬
immo&iam in xp̃osorores digna & eumenia & eu prepia marterii coronã
acceperunt : Et quaesimulunanimes fugerent diabolum simulun ani

Expanded text:
ita demum ignem subponite . et| nulla ex his euadat uiua. Euntes autem ita demum ignem subponite . et| nulla ex his euadat uiua. Euntes autem milites . prius| blando sermone eas prouocabant. Post haec terroribus| impellebant . at ubi uiderunt . omnes simul contem| nere sacrificia . Repleuerunt memoriam . Sarmentis| et feno et sicces spinis . et clauserunt super eas . et subpo| sito igne abierunt sic factum est . ut in eodem die quo se| pulta est afra . simul am mater eius hilaria et fa| mulae eius secundum carnesorores in Christo, Digna et Eumenia et Euprepia simul martyrii coronam acciperunt, et quae simul unianimis fuerunt ad diabulum, simul unian
Abbreviated transcription (Latin):
dulcis proamaris mundus a peccato pro peccatoribus. Vniuersi stibi offe¬
nes in scła scłorum ameni Et haecdicens emisit sp̃m Stabantautem uix¬
taripam fluminis. digna & eumenia & eu prepia. quae fuerant ancilleei
uerunt milites descendentes debarca ut seilluc transferrent Cumque
eastranstulissent inuenerunt corpusscãe affrae integrum suerautem
quicũ ipsiserar transnatauit . & nuntiauit matrieius hilariae Etuenit¬
noctu cũ sacerdotibusdĩ & tulit corpus beate affrae. & posuit secundomili¬
aroa ciurtate augista li memoriãqua sibisusq construerit Duod factum
hendite eas Et sicon senserint uobis ad sacrificandum cum honore eas. admead¬
ducite ut remunerem illa s censu dignissimo : Siuero uideritis eas animo ꝑtinaci
ter obsistere & nulla ratione ad sacrificandum praebere consensum. imple¬
tomembriam gremius sarmentorum & laudite suꝑ eos ipsam memoriam Et

Expanded text:
. dulcis. pro amaris . mundus a peccato pro peccato| ribus . uniuersis tibi offe. dulcis. pro amaris . mundus a peccato pro peccato| ribus . uniuersis tibi offesecula saeculorum. Amen.| Et haec dicens . emisit spiritum. Stabant autem iuxta ri| pam fluminis . digna . et euminia . et euprepia . quę fuerant| ancillę eius uerunt milites descen| dentes de barca . ut eas ibi traeas transtulissent, invenerunt Afrae corpus integrum. Puer autem, qui cum ipsis erat, transnatavit et nuntiavit matri eius Hilariaenocte cum sacerdotibus dei . et tulit corpus eius| et posuit secundo miliario a cicitate augusta in me| moriam quam sibi suisque construxerat nunciatum tenite eas . et si consenserent uobis ad sacrificandum| cum honore eas ad me adducite . ut remunerem illas cen| su dignissimo si uero uideritis eam animo pertinaci ob| sistere . et nulla racione ad sacrificandum prebere consen | sum . inplete memoriam gremiis . et cludite super eas| ipsam memoriam . et