comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dere ac tollere cȩperunt: ubi  qͣntum storiarum di¬
missio patiebatur tantum eleuabant. Entea hec teg¬
menta abditi atꝙ muniti parietes lateribus extrue¬
bant eursusq aliam prensionem ad edificandum
sbilocum ex pediebant ub tempus alterius con¬
tabulationis uidebatur: tigna ⁊tem ut primo tecta
extremis lateribus extruebant. eaq ea contigna¬
tone uursus sũmam contabulationem storiasq e¬
leuabant ita tuto ac sine ullo uulnere ae periculo
sex tabulata extruxerunt. fenestrasq squibus ĩ
licis uisum est ađtormenta mittenda ĩ fteuendo
relinquerunt. Ubi exea tuxxi quȩ ciecum ẽent
oꝑa tueri se posse confisi sunt musculum pedum
lx. longum exmaterra bipedali quem ip̃i turri
latericia ab hostium tuerm miumq ꝓducerent s¬
cere instituerunt. cuius musculi hȩc erat foemans
primum trabes in solo eque longe distantes inteous
pedes quatuor collocantue. inq eis colũ nele peass

Expanded text:
dere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum dedere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo tecta extremis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat forma. duae primum trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum
Abbreviated transcription (Latin):
ins nentiores ꝗͣ extremi parietes erant effecert
aiset ubi tegimenta ꝑ pendere possent ad defende
uiac repellendos. Cum inter eam contigna¬
lonem parietes extruerentur eamq contabula-¬
uonem summam lateribus lutoq constrauerunt
nensuid ignis hostiũm nocere posset. centon esꝙ in.¬
iser inuterunt ne aut tela tormentis missa ta¬
bisionem ꝑ feingerent aut saxa et catapulta
ueritium chiscuterent storias aũt exfunib anco¬
erustres in longitudinem parietum tueris latas
quanuor pedes fecexunt easq extribus partibus i¬
quaađ hostes uergebant eminentibus trabib ere¬
cufuerini p̃pendentes religauerunt: qued unum
senus tegmenti aliis locis exant exꝑti nullo telo ne
ormento traici posse. Ubi uero ta pars tureis quȩ
ten pfeti testa atꝙ minita ẽ ab omni ictu hostium
plutros adalia oꝑa abduxerunt. Turris tectum ꝑ
stipm prẽsionibus excontignatione pͥma suspen¬

Expanded text:
atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellendos, cum infra eam contignationem parietes extruerentur; eamque contabulationem summam lateribus lutoque constraverunt, nequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praependentes religaverunt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionibus ex contignatione prima suspen
Abbreviated transcription (Latin):
quotuam prim ad repentinos incursus humilen
paruamq fecerant. huc se referebant. hinc si qua
qua qͣ uersus pedes .xxx sed parietum crossitudo
pedes .u. postea uero ut ẽ ręrum omnium magisteͣ
Usus hominum adhibita solertia ĩ uentum est ma¬
gno ẽe usui posse sikȩc ẽet ĩ altitudinem turis ela¬
ta. idhac ratione ꝑfectum est. ibi tireris altitudo
ꝑducta est. id ut contabulationis causa ĩparietes
instruxerunt ita ut capitatignoꝵ: extrema par¬
etum structura tegerentur ne quid emi neret ubi
ignis hostium adheresceret. Kanc in super conti¬
gnationem quã tum tectum plutei ac uinearum
passum est latericulo asteuxetunt supraq eũ locũ
duo tigna tran sueesa ĩ iecerunt ut nõlonge abex¬
tremis parietibus quibus suspenderent eam con¬
tignationem que tũri tegimento ẽẽt futura supa¬
q ea tigna dixesto transuersas trabes in iecerunt eus¬
ssaibus religauerunt. has trabes paulo lon giores

Expanded text:
quam primo ad repentinos incursus humilem quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adstruxerunt supraque eum locum duo tigna transversa iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores
Abbreviated transcription (Latin):
q̃pximo ei loco ex Bruti classe naues exant in eas im¬
peditas impetum faciunt celeriterq ambas depri¬
munt. Sed nassidiane naues nulli usui fuerunt cele¬
ntenq pugnia excesserunt. non enim has respectus.¬
pateiȩ aut propinquorum prȩcepta ad extremum utt
ꝑiculum adixe cogebant. Itaꝙ ex eo numero nauuim
nlła desiderata eit. Ex massiliensium clasit quinr
depresse quatuor capte una cum nassidianis puori se
quȩ omnes citeriorem hispaniam petiuerunt. tͭ
reliquis una p̃missa massiliam huius nuntu ꝑfereue
gratia cum iam appropinquaret urbi omnio sesens¬
titudo ad cognoscendum effudit. et reconnita torũ
luctus excepit ut urbs abhostibus capta eadem ues¬
gio uideretur. Massilien ses nihilo tamen segniua
ad defensionem urbis reliqua appͥare cȩperunt us
autem animaduersum alegionariis qui dextram
partem operis administrabant ad crebras hostuim
reo receptaculo turxim exlatere sub murofeciset

Expanded text:
quae proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inquae proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspatriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. at ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuntii perferendi gratia cum iam adpropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen nihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administrabant, ex crebris hostium c receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent.
Abbreviated transcription (Latin):
cuum fatum antecedere extimarent quibus uebe
capta eadem ẽẽt belli fortuna patienda: decductis ꝙ
nostris paulatim nauibus et artificio gubernator
mobilitati nauium locus dabatue et si quando nostri
facultatem nacti ferreis manibus in uectis nauem
religauerant undiq suis laborantibus succu̾rebant.
neq iso coniuncti albicis cominus pugna deficiebant
neq multum cedebant uixtute nostris simul ex mi¬
noribus nauibus magna eminus missa tela multa
nostris de ĩ prouiso ĩprudentibus atq impeditis uul-¬
nera inferebant. conspicateq naues triremes ꝓ¬
due nauem .D. Bruti quȩ ex signo facile cognoser
poterat duabus expartibus sese ĩn eam in citauerat
sed tamen re prouisa. Beutus celeritate nauis u-¬
sus ẽ ut paruo momento antecederet. Ille adeͦ gra¬
uiter inter se in citate conflixerunt ut uehemen¬
tissime utreq ex concursu laborarent. altera uõ per¬
fracto rostro tota collabefieret. Quaxe ammaduersa

Expanded text:
civium fatum antecedere existimarent, quibus urbe civium fatum antecedere existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Albici comminus pugnando deficiebant neque multum cedebant virtute nostris. simul ex minoribus navibus magna vis eminus missa telorum multa nostris de improviso imprudentibus atque inpeditis vulnera inferebant. conspicataeque naves triremes duae navem D. Bruti, quae ex insigni facile agnosci poterat, duabus ex partibus sese in eam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate navis enisus est ut parvo momento antecederet. illae adeo graviter inter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. qua re animadversa,
Abbreviated transcription (Latin):
uictos contempnerent plenus speibone atq animi
aduersus eas proficiscitur. Facile erat erat ex castis
.C. trebonii atꝙ omnib superiorib locis prospicere
in urbem ut omnis iuuentus quȩ in oppido reman¬
serat omnes sq superioris cum liberis atq uxorib¬
expublicis custodus aut muxo adcelum manus ten¬
dexent aut templa deorum ĩ mortalium adirent
& ante simulaera proiecti uictoriam abdeis exposcerat
pestimaret. nam et honesti exiuẽtute et cuiusꝙ e
eatis amplissimi nominatim uocati atq rogati na¬¬
u conscenderant ut siquid aduersi accidisset ne
auxilus desalute urbis confiderent. Comisso prȩlio
massiliensibus res nulla aduretutem defuit. sed mne¬
mores eoe preceptoꝵ quȩ paulo ante asius accepant
ho animo decertabant ut nullum aliud tempus ad co¬
nandum hĩturi uiderentur et quibus inpugnando y¬
uiit piculum acciderat non ita in ultuni sedxeliquor

Expanded text:
victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesque superioris aetatis cum liberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caelum manus tenderent aut templa deorum immortalium adirent et ante simulacra proiecti victoriam ab dis exposcerentexistimaret. nam et honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi accidisset, neauxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum
Abbreviated transcription (Latin):
familie uirginumq precibus et fletu excitati ui e¬
tremo tempore ciuitati subuenieent: non minoredo
ac fiducia ꝗ ante dimicauerant naues conscendunt
Com̃ uni enim fit uitio naturȩ ut in uisis latrtantb
atq in cognitis rebus magis confidamus u ehementus
exterreamir ut tum accidit. Aduentus enĩ .l nas¬
dii summaspe et uoluptate ciuitatem compleuerat Ni¬
eti enim ydoneum uentum exportu exeunt: et tauro¬
enta quod ẽ castellum massiliensium ad nasidium ꝑ¬
ueniunt. ibiq naues expediunt xuxsusq se ad conti¬
gendum animo confirmant et consilia cõmunicam
Dextera pars attribrirtur massili en sibus. si nistra nasi¬
dio. Fodem Brutus contendit aucto nauium numero
nam ad eas quȩ facte erant a relate ꝑ cesarem cap¬
tiue massiliensium accesserant sex. has superioribu
diebus refecerat atq omnib rebus instruxerat. Ita¬
q suos cohortatus quos in tegros superauissent ut

Expanded text:
familiae, virginum precibus et fletu excitati, efamiliae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi enim fit vitio naturae, ut invisitatis atque incognitis rebus magis confidamus vehementiusque exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa spe et voluntate civitatem conpleverat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quod est castellum Massiliensium, ad Nasidium perveniunt ibique naves expediunt rursusque se ad confligendum animo confirmant et consilia communicant. dextra pars attribuitur Massiliensibus, sinistra Nasidio. Eodem Brutus contendit aucto navium numero. nam ad eas, quae factae erant Arelate per Caesarem, captivae Massiliensium accesserant sex. has superioribus diebus refecerat atque omnibus rebus instruxerat. itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pauce erant ȩxate .l. Domitio massiliensibꝙ subsi¬
do messus feeto siciliȩ imprudenter: atq mopinã¬
te curione ꝑuehitue. appulsisq messanam naui¬
bus atq inde proptee repentinum terxorem pem:¬
cipum ac senatus fuga facta exnaualibus eorum
unam deducit. hac uincta adreliquas naues uẽ¬
sus massiliam ciresum ꝑficit p̃missaq clam na-¬
uicula domitium massiliensesꝙ desuo aduentu
certiores facit. eosq magnoꝑe hortatur: ut eux¬
sus cum Beuti classe adlitis suis auxiliis confli¬
gant. Massilienses post superius ĩ commolum uerto
ã deundem numerum ex naualibus praductas naues ui¬
fecerant summaq industria armauerant. remioin
eubernatorumꝙ tnagna copra suppetebat pisedtor¬
asꝙ adiecerant att contexerant ut esset abau tido
xemiges tuti. has sagiitariis tormentisq compleueut
Tali modo ⁊insteucta classe omnium seruoꝵ matusn

Expanded text:
paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsipaucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum
Abbreviated transcription (Latin):
cebus aggerem in altitudinem pedum. hexoe et¬
nut sed tonti erant antiquitus in oppido omniũ reꝵ
utent asseres enim pedum .xii. cuspidibus p̃fixi atꝙ
amarimis balistis missi ꝑ uiiͣ oxdines eratiũ interna
esgesantur. itaꝙ pedalibus lignis coniunctis interse
orfcus in tegebantur. atq huc agger intermanus ꝓ.¬
prebatur antecedebat testudo pedum Ix equandi
corcausa facta. ⁊ tem exfortissimis lignis euoluta
onubuebus quibus ignis iactus et lapides defendi
posent. sed magnitudo oꝑum altitudo muxi atꝙ tur¬
uum multitudo tormentoꝵ omnem aministratio¬
nem tardabat. Crebre tamen ꝑalbicos eruptiones
lebant ecoppido. ignesꝙ aggeri et tuxrib infere¬
bantur: q̃ facile nõitei milites repellebant magnis¬
qultio ilatis detrimentis eos qui exuptionem fece¬
rant in oppidum reuciebant. Int̾im .l. Nasidius
i qn pompeio cum classe nauium .xui. ex quib

Expanded text:
rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstrebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum neae sustinere possent. asseres enim pedum xii cuspidibus praefixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui eruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse dicerent cȩsar ut cognosceret postulaum
est. eq utriq quod statuit contenti fuerunt. Tarn
cixcrter tertia exercitus eobiduo dimissa duasleuo¬
nes suas antecedere reliquas subsequi uissit ut nou
longo interse fꝑatio castea facerent. ei ꝙ negaio .o.
fuscium calenum legatum p̃ficit. Hoc eus prescrpto
ex hispania aduarum flumen estiter factum atꝯ
ibi reliqua pars ecercitus dimissa est.¬
UMhȩc in hispania geruntur¬
C.Trebonius legatus qui ad op¬
pugnationem massiliȩ relictus
erat᷑ duabus ex partibus aggere
ui neas turres ꝙ ad oppidum a¬
gere instituit. una erat. proxima portui naualib¬
ꝙ altera ad partem qua ẽ aditus ad galliam ate
hispaniam ad id mare quod adigit ad hostumm
rhodani:. Massilia enim fere tribus ex oppidi par¬
tibus mari alluitur reliqua quarta ẽ quȩ aditũ
por multitudinem ex omni prouincia uocat. Uimi¬
uumattibiamꝙ comportari iubet. quibuo compara

Expanded text:
venisse dicerent, Caesar ut cognosceret, postulatum venisse dicerent, Caesar ut cognosceret, postulatum est, eoque utrique, quod statuit, contenti fuerunt. parte circiter tertia exercitus eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut non longo inter se spatio castra facerent, eique negotio Q. Fufium Calenum legatum praefecit. hoc eius praescripto ex Hispania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus dimissa est.umC. Trebonius legatus, qui ad oppugnationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur; reliqua quarta est, quae aditum num multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis
Abbreviated transcription (Latin):
de loco et e tempore eius rei controuersia inferre¬
ni et uoce et manibus uniuersi exuallo ubi con.¬
fnterant significare ceperunt ut statim dimuite¬
uentux. neq enim interposita fide fiemum ẽe pos.
sesi maliud tempus differxetue. Paueis cum eẽt
ĩutranq partem uerbis disputatum res huc de¬
ducitire ut hi qui hẽant domicilium aut possessio¬
nem in hispania statim reliqui aduarum Nlum en
dimittantur ne cui dehis noceatur neu quis ĩuitus
sacram ento dicere cogatur a cȩsare cauet᷑. Caesar
eo tempore dum ad flumen uarum ueniatũ s
frumentum daturum pollicetur. addit etã u
quid quisq eorum inbello amis eeit quȩ sinst peat
milites suos his qui amiserant restituat miltiou
eque facta ectimatione pecuniam promorebiasas
habuerunt sua sponte adcesarem in trodure uutes
Petreuis atꝙ afranius cum stipendiũm alegionib pene
seditione facta flagitaretur cuus illidiem uon dipens

Expanded text:
de loco et de tempore eius rei controversia inferrede loco et de tempore eius rei controversia inferretur, et voce et manibus universi ex vallo, ubi constiterant, significare coeperunt, ut statim dimitterentur, neque omni interposita fide firmum esse posse, si in aliud tempus differretur. paucis cum esset in utramque partem verbis disputatum, res huc deducitur, ut ii qui habeant domicilium aut possessionem in Hispania, statim, reliqui ad Varum flumen dimittantur; nequid iis noceatur neu quis invitus sacramentum dicere cogatur, a Caesare cavetur. Caesar eo tempore, dum ad flumen Varum veniatur, se frumentum daturum pollicetur. addit etiam, ut quid quisque eorum in bello amiserit, quae sint penes milites suos, iis qui amiserant restituatur; militibus aequa facta aestimatione pecuniam pro his rebus habuerunt, sua sponte ad Caesarem in ius adierunt. Petreius atque Afranius cum stipendium ab legionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum
Abbreviated transcription (Latin):
e consuatu ut semper fit ꝑ pauci probati et electi ĩ
pouintias mittantur inseetatis excusationenlu
nonlualere. qđ superioribus bellis probati adobti¬
nendos exercitus euocentur. in se uno non seruari
quođ sit omnibus datum semper imꝑatoribus
ut uebus feliciter gestis aut cum honore aliquo a¬
ut rerte sine ignominia domum i reuertantũ ex¬
utuemq đimiitunt. quȩ tamen omnia et setulissȩ
paienter et ee laturum neꝙ nunc idagererit ab
uli alductum exexcitum teneat ip̃e quod tamen
sib difficile non sit sed ne illi hẽant: quo contra
uti possint ꝓinde ut ẽẽt dictum prouincus ex¬
cederent exercitum dimitterent: sed si id sit factũ
acciturum senemmi. hanc unam atq extremam
pacioe condicionem Id uero militibus fuit per¬
pratum et iacundum ut exip̃a significatione eggno
rpotuit ut quia aliqui uicdi ĩ cõmodum expectãuis¬
sent ultro premium missionis ferrent. Nam cum

Expanded text:
et consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in et consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in provincias mittantur; in se aetatis excusationem nihil valere, quin superioribus bellis probati ad optinendos exercitus evocentur; in se uno non servari, quod sit omnibus datum semper imperatoribus, ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia domum revertantur exercitumque dimittant. quae tamen omnia et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, quo contra se uti possint. proinde, ut esset dictum, provinciis excederent exercitumque dimitterent; si id sit factum, se nociturum nemini. hanc unam atque extremam esse pacis condicionem. Id vero militibus fuit pergratum et iucundum, ut ex ipsa significatione cognosci potuit, ut, qui aliquid iusti incommodi expectavissent, ultro praemium missionis ferrent. nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
seruasse et homines impitos et ꝑcolloquium deceptos
crudelissime interfecisse: Accidisse igitur his qual ple¬
xũq hominibus ni mia ꝑtinacia atq arrogantia accid
solet uti eo recurrant et id cupidissime petant qđ pa¬
ulo ante contempserint. neꝙ nunc se illorum lrumani¬
tate neq aliqua temporis oportimitate postulare. ꝗ¬
bus rebus opes augeantur suȩ sed eos exercitus quos cõ¬
enim sec legiones alia decausa missas hispaniam sep¬
timamq ibi conscriptam. neq tottantasꝙ dasse
paratas neꝙ submissos duces rei militaris peritos.
nihi horum ad pacandas hispanias nihil aduersum
prouincias prouisum. quȩ propter cliũ tur nitaten
aps nullum auxilium desiderauit. omnia hȩc iam pͥ¬
aes contra se parari inse noui generis impia consti¬
aentidemꝰ apportans urhanis presidia rebus et duas
pducosilsim ap prouincias ablens totannos obtenebat
pele uliss magistratuum cõmutari ne expretuta

Expanded text:
servasse et homines imperitos et per colloquium deceptos servasse et homines imperitos et per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. accidisse igitur his, quod plerumque hominibus nimia pertinacia atque adrogantia accidere soleat, uti eo recurrant et id cupidissime petant, quod paulo ante contempserint. neque nunc se illorum humilitate neque aliqua temporis opportunitate postulare, quibus rebus opes augeantur suae; sed eos exercitus, quos conenim sex legiones alia de causa missas in Hispaniam septimamque ibi conscriptam, neque tot tantasque classis paratas neque submissos duces rei militaris peritos. nihil horum ad pacandas Hispanias, nihil ad usum provinciae provisum, quae propter diuturnitatem pacis nullum auxilium desiderarit. omnia haec iam pridem contra se parari; in se novi generis imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat; in se iura magistratuum commutari, ne ex praetura
Abbreviated transcription (Latin):
sos omnium uerum inopiam nuc̃ aut̃ pene ut fenippis
circũ munitos prohberi aqͣ proiberi ingressui: nequo¬
pore dolorem neq ignominiam animoferre possicir¬
ꝙ se uictos confiteris orare atq obsecxare si qus laeus mni¬
stri cordiȩ relinquatur: ne adultimum supplicauou
gredi necesse hẽat. hȩc ꝗͣ potest dimissssime et subiebis¬
sime exponit. Ad ea cȩsar respondit. Hulli honi¬
num has partes uł querimonie uel miserationioni¬
nus conuenisse. uel reliquos enim omnes officiunn
suum prestitisse. qui etiam bona conditione et locos
et tempore ȩquo confligere noluerit ut ꝙͣ integeͥu¬
conseruauerit et texerit. Illius deniq exercitus nuili¬
tes qui per se deconcilianda pace egerit. qua mreon¬
num suorum uite consulendum putarunt sicõium
ordinum partes ĩ miseri cordia constitisse ⁊p̃os ducesa
pace abhõruisse eos neq colloquii neq indutiarũ uira

Expanded text:
sos omnium rerum inopiam. nunc vero paene ut feras sos omnium rerum inopiam. nunc vero paene ut feras circummunitos prohiberi aqua, prohiberi ingressu, neque corpore dolorem neque animo ignominiam ferre posse. itaque se victos confiteri; orare atque obsecrare, siqui locus misericordiae relinquatur, ne ad ultimum supplicium progredi necesse habeant. haec quam potest demississime et subiectissime exponit. Ad ea Caesar respondit: nulli omnium has partis vel querimoniae vel miserationis minus convenisse. reliquos enim omnis officium suum praestitisse: se, qui etiam bona condicione et loco et tempore aequo confligere noluerit, ut quam integerriconservarit et texerit; illius denique exercitus milites, qui per se de concilianda pace egerint, qua in re omnium suorum vitae consulendum putarint. sic omnium ordinum partis in misericordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neque indutiarum iura
Abbreviated transcription (Latin):
ad solis occasum cõtinentire. Inde uteiq in castea
aiscedunt᷑. Fostero diȩ munitiones institutas es¬
arparat perficere. Illi uadum sicoris fluminis⁊
ientare si transtre possent. Quare animaduer¬
sa cesar germanos leuis armature equitum ꝙ pa¬
tem flumen teaicit crebrasq in ripis custolĩas x¬
disponit. Tantem omnibus rebus obsessi ꝗͣ tqͣrto x¬
am diȩ sine pabulo retentis uimentis atq ligni et
stramenti in opia colloquium petunit et si iđ fieri
possit se moto amilitibus loco. Ubi idacȩsare nega¬
tum et palam si colloqui uellent concessum est
datur obsidis loco cesari filius afranii. Uenitur in
eum locum quem cȩsar delegit. Sudiente utroꝙ
erereity laquitur afeanius non t̃e aut ipis autꝰ
militibus succen sẽclum qđ fidem ergo supee im-¬
peratorem suum GN. pom peium conseruare uolui¬
runt. sed satis iam fecisse officu satiꝰs supplicũ tulisu guus¬

Expanded text:
ad solis occasum continentur; inde utrique in castra ad solis occasum continentur; inde utrique in castra discedunt. postero die munitiones institutas Caesar parat perficere; illi vadum fluminis Sicoris temptare, si transire possent. qua re animadversa Caesar Germanos levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi quartum iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti inopia, colloquium petunt et id, si fieri possit, semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui vellent, concessum est, datur obsidis loco Caesari filius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar delegit. audiente utroque exercitu loquitur Afranius: non esse aut ipsis aut militibus suscensendum, quod fidem erga imperatorem suum Cn. Pompeium conservare voluerint. sed satis iam fecisse officio satisque supplicii tulisse perpes
Abbreviated transcription (Latin):
fugisse magnum deteimentum afferebat. Sed eisdẽ
decausis quȩ sunt cognite quo minus dimicareul¬
let mouebatux. atq hoc etiam magis qđ spaciibu¬
uitas eñam infugam coniedtis adutesatiis nõ mul¬
um. ađ sũmam uictorie uiuare poterat. ⁊ lon enĩ
umllus peđum milibus duobus acasteis castra dista¬
pomt iline duas partes acies cccupabant due tertia
datue ad incuesum atq impetum militum re¬
uas si prelium cõmitteretur propinquitas casteo¬
n celeetm suꝑatis ex fuga receptum dabat. Hac x¬
lulausa constituerat signa inferentibus desistere. pri
arquinꝙ legionibus tenebant. has subsidiaue t̾ne
et iursus ałie totidem suȩ cuiusꝙ legionis subseque¬
lmtu. Sagittarii funditores ꝙ media continebã¬
crdcie equitatus latera cingebat. Tali insteucta
acie tenere uterꝙ propositum uidebatur. Cesar ut
uisi cohactus plum non commicteret. Ille ut oꝑa
cesaris impediret. Pxoducitur tamenres aciesꝙ

Expanded text:
fugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem fugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt cognitae, quominus dimicare vellet, movebatur, atque hoc etiam magis, quod spatii brevitas etiam in fugam coniectis adversariis non multum ad summam victoriae iuvare poterat. non enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum atque impetum militum relicta. si proelium committeretur, propinquitas castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus resistere, prior ex v legionibus tenebant, has subsidiariae ternae et rursus aliae totidem suae cuiusque legionis subsequebantur; sagittarii funditoresque media continebantur acie, equitatus latera cingebat. tali instructa acie tenere uterque propositum videbatur: Caesar, nisi coactus proelium non committeret, ille, ut opera Caesaris impediret. producitur tamen res aciesque
Abbreviated transcription (Latin):
ab aqua longius. et presenti malo alus maligren¬
cłia dabantur. Prima nocte aquandi causaueno
egreditur ex castris. Peoximo diepresidio inca¬
ft̾ris relicto uniuersas adaquam cõpias educint
pabulatum emittitur nemo. His enim supplice
lio decertare malebat. conatur tamen tos uallotos¬
saq circũ munire ut ꝗͣ maxime repenti nas eorũ
eruptiones demoretur quo necessario destensu¬
ros existimabat. Illi et inopia pabuli addudti i
quo essent adid expeditiores omnia ces sarcina
iumenta interfici iubent. In his operibus consilus¬
ꝙ biduum consumitur. tertio die magna iam pars
operis exsaris prccesserat. Illi impediende rei quȩ
munitionis causa fiebat. Hora circiter .Uiii. signos
cdato legiones ducunt acremq sũb castris ĩsteu̾unt
Cȩsar abopere legiones reuocat ȩquitatum oninem
conuenire iubet aciem insteuit. Contea opinionẽ
etum militum famamq omnium uideri prelio dif¬

Expanded text:
ab aqua longius, et praesenti malo aliis malis remab aqua longius, et praesenti malo aliis malis remedia dabantur. prima nocte aquandi causa nemo egreditur ex castris; proximo die praesidio in castris relicto universas ad aquam copias educunt, pabulatum emittitur nemo. his eos suppliciisnem quam proelio decertare malebat. conatur tamen eos vallo fossaque circummunire, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his operibus consiliisque biduum consumitur. tertio die magna iam pars operis Caesaris processerat. illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruunt. Caesar ab opere legiones revocat, equitatum omnem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium de
Abbreviated transcription (Latin):
tores equites reuocari iubet. Cȩlexiter ȩquitatus ad
quotidianum itineris officium reuertitur. Pugnat᷑ꝰ
acriter ad nouissimum agmen adeo ut pene terga
conuertant compluresq milites etiam non nu̾lli
centuriones interficiutur. Instabat agmen cȩsa¬
us atq uniuersum ĩ minebat. tum uero neq ad
explorandum ydoneum locum castris neq ad prani¬
diendum data facultate consistum necesaupoi
procul ab aqͣ et noctu iniquo loco castra ponunie
Sed hisdem decausis cesar quȩ supra sunt demoso¬
te prelio amplius non lacessit et eo die taberostra¬
la statui passus non est: quo paratiores essentea
ĩ sequendum omnes siue nottu sue inedu eeun¬
perent. Illi animaduerso uitio castrorum totan¬
cte munitiones proferunt castraq castuis eotue¬
tunt. Hoc idem postero die a prima luce facui
totumq: in ea rediem cõsumunt. sed ꝗͣtum ope
processerant et castra protulerant tanto ab erant

Expanded text:
tores equitesque revocari iubet. celeriter equitatus ad tores equitesque revocari iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. pugnatur acriter ad novissimum agmen, adeo ut paene terga convertant, compluresque milites, etiam nonnulli centuriones, interficiuntur. instabat agmen Caesaris atque universum inminebat. Tum vero neque ad explorandum idoneum locum castris neque ad progrediendum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua et natura iniquo loco castra ponunt. sed isdem de causis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso vitio castrorum tota nocte munitiones proferunt castraque castris convertunt. hoc idem postero die a prima luce faciunt totumque in ea re diem consumunt. sed quantum opere processerant et castra protulerant, tanto aberant
Abbreviated transcription (Latin):
ibequitatum suorum auxiliis aberant: quoꝵ nume¬
xum & habẽbant magnum ut eos superiorib perte̾.¬
utos prelus ĩ medium reciperent agmen ulteoq eos
tuerentue. quorum nulli exitiereꝰ excederȩ liceba
quin ab ȩquitatu cȩsaris exciperetur. Tali dum pu¬
onatur m olo lente atꝙ paulatim proceditire. erebro¬
q ut sint auxilio suis subsistunt ut cum accidit mi¬
la enim progressi.iiiiͦ. uehementiusꝙ peragitati ab
equitatu montem excelsum capint. ibiq unã fronte
contra hostem castra muniunt neꝙ iumentis one¬
ia deponunt. Ubi cȩsaris castraposita tabernacula¬
q constituta et dimissos equites pabulandi causa a¬
nimaduerunt sese subito ꝓripiunt hora ereciter sexta
tiusdem diei et spem nacti more discessu nostror eꝗtũ
iter facere inciput. Qua re aĩaduersa caesar re¬
litis legionibus subsequitur: presidio impedimentis
paucas cohortes relinquit. hora .x. subsequi pabula¬

Expanded text:
ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numeab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numerum habebant magnum, ut eos superioribus perterritos proeliis in medium reciperent agmen ultroque eos tuerentur; quorum nulli ex itinere excedere licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali dum pugnatur modo, lente atque paulatim proceditur crebroque, ut sint auxilio suis, subsistunt; ut tum accidit. milia enim progressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiter sexta eiusdem diei et spem nacti morae discessu nostrorum equitum iter facere incipiunt. qua re animum adversa Caesar refectis legionibus subsequitur, praesidio impedimentis paucas cohortis relinquit; hora x subsequi, pabula
Abbreviated transcription (Latin):
p̃misso qui nouissimum agmen caperet atq impednet:
ipẽ cum legionibus subs equitur. nullum intercedebat tpᷤ
quin extremi cum equitibus p̃liarentur. Genus erat ha
pugne. expedite cohortes nouissimum agmen claudebat
pluresq in locis campestribus subsistebant. si mons erat
ascendendus facile ipã loci natura ꝑrculum repele¬
uit qđ ex locis superitribui qui antecesserant desuper
ascendentes protegebant. eum uallis ant locus decluus
seerat neq hi qui antecesserant morantibuo opem ferͣt
pberant. E quites uõ ex loco superiore maduersos
uliconiiciunt. Cum magno exat inpericulo res tum¬
in quixebant ut cum huiusmadi locis eẽt appropinqua.¬
tum legionum signa consistere iuberent magnoq im.¬
hens equitatum repellerent. Eo sum moto repente incita
neuesu sese in uallis uniuersi dimitterent atq ita trans¬
pessi xursus in locis superioribus consiste̾nt. nam t̾m

Expanded text:
praemisso, qui novissimum agmen carperet atque impediret, praemisso, qui novissimum agmen carperet atque impediret, ipse cum legionibus subsequitur. nullum intercedebat tempus, quin extremi cum equitibus proeliarentur. Genus erat hoc pugnae. expeditae cohortes novissimum agmen claudebant pluresque in locis campestribus subsistebant. si mons erat ascendendus, facile ipsa loci natura periculum repellebat, quod ex locis superioribus, qui antecesserant, desuper ascendentis protegebant; cum vallis aut locus declivis suberat neque ii qui antecesserant morantibus opem ferre poterant, equites vero ex loco superiore in aversos tela coiciebant, tum magno erat in periculo res. relinquebatur, ut cum eiusmodi locis esset adpropinquatum, legionum signa consistere iuberent magnoque impetu equitatum repellerent, eo submoto repente incitati cursu sese in vallis universi demitterent atque ita transgressi rursus in locis superioribus consisterent. nam tantum
Abbreviated transcription (Latin):
stra pertempus colloquũ uenerant sum ma diligenia
conquiri et remitti iubet. Sed ernumero trbimo mu
tum centurionumq non nulli sua uoluntate apud eu
xemanserunt. quos ille postea magno inhonore habut
Centuxio nes ampliorie ꝙ ordmis equites romanos intui¬
bunitium restituit honorem. Premebantũ afeanian
pabulatione. aqͥbuntur egre frumenti copiam lepioni¬
ru non nulli habebant. qd dierum. xxii. ab hnlerda
feumentum ussi erant effeere Cetrati auxiliarsqi
corpora in sueta ad onera portanda. Itaq magnio
quotidie eorum numerus ad cȩsarem ꝑfugiebat i
his erat angustiis res. seđ expositis consilus: duobus
explicitis uĩdebatur adhilerdam reuerti qđ ibi pau
feumenti reliquerant et ib se reliquum consilium
explicatuxos confidebant. Terraco aberat longius
quo spacio plures rem posse casus reciꝑe intelligebant ha
probato consilio ex castris proficiscuntur. Cȩsar ȩquitatu

Expanded text:
stra per tempus colloqui venerant, summa diligentia stra per tempus colloqui venerant, summa diligentia conquiri et remitti iubet. sed ex numero tribunorum militum centurionumque nonnulli sua voluntate apud eum remanserunt. quos ille postea magno in honore habuit; centuriones in priores ordines, equites Romanos in tribunicium restituit honorem. Premebantur Afraniani pabulatione, aquabantur aegre. frumenti copiam legionarii nonnullam habebant, quod dierum xxii ab Ilerda frumentum iussi erant efferre, caetrati auxiliaresqucorpora insueta ad onera portanda. itaque magnus eorum cotidie numerus ad Caesarem perfugiebat. in his erat angustiis res. sed ex propositis consiliis duobus explicitius videbatur Ilerdam reverti, quod ibi paulum frumenti reliquerant. ibi se reliquum consilium explicaturos confidebant. Tarraco aberat longius; quo spatio plures rem posse casus recipere intellegebant. hoc probato consilio ex castris proficiscuntur. Caesar equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
confisis seq i ncastra recipiunt et abhis cohortibus q̃
rant instatione ad portas defendunt᷑. Quibus re¬
lus rebus confectis flens peteeius manipulos erecu-¬
it militesq appellat neu se neu pompeium absente
mꝑatorem suum aduersario adsupplicium tradant
obsecrat. Fit celit̾er concursus ĩ pretoriuim. Postulat
ut uirent omn es se exercitum ducesq non deseeturos
neq proditouros n eq sibi separatim areliquis consiliũ
capturos. ꝑxinceps inhȩc uerba uirat ip̃e idẽ iusuirã¬
dun adigit. a fuamuni sub secriũtur teibum ⁊nlnm
centurioñ eoq centuxiatim produtimilite ide uia¬
et dicunt penes quem quisꝙ sit cesaris miles ut put¬
cant. preductos palam ĩ pretorio interficiunt. sed pedo
gio iirisuirandi spem p̃sentis deditionis sustulit me¬
tes qr militum conuertit et rem ad pristinam belliua¬
tionem xedegit. Cȩsar milites ad uersarioꝵ qui mna¬

Expanded text:
confisi seque in castra recipiunt et ab iis cohortibus quae confisi seque in castra recipiunt et ab iis cohortibus quae erant in statione ad portas, defenduntur. Quibus rebus confectis flens Petreius manipulos circumit militesque appellat, neu se neu Pompeium absentem imperatorem suum adversariis ad supplicium tradant, obsecrat. fit celeriter concursus in praetorium. postulat, ut iurent omnes se exercitum ducesque non deserturos neque prodituros neque sibi separatim a reliquis consilium capturos. princeps in haec verba iurat ipse; idem iusiurandum adigit Afranium; subsequuntur tribuni militum centurionesque; centuriatim producti milites idem iurant. edicunt, penes quem quisque sit Caesaris miles, ut producat: productos palam in praetorio interficiunt. sed pleroigio iurisiurandi spem praesentis deditionis sustulit mentesque militum convertit et rem ad pristinam belli rationem redegit. Caesar, qui milites adversariorum in ca
Abbreviated transcription (Latin):
sulum agebat. Erãt plena letitia et gratulationum
coma eorum qui tanta pericula uitassent et eoru
ui sne uulnere tantas res confecisse uidebantux
uasnmꝙ feuctum suȩ pristinȩ lenitatis omnium
udiucio cȩsae ferebat. consiliumq eius acunctis proba¬
uitui. Quibus rebus nuntiatis a franio ab mstituto
optre discedit seq incastra recipit sic paratus ut ui¬
uaure ut quicunq accidisset casus huc quieto
roquo animo ferret. Eetreius uõ non deserit sese.
nmat familiam et cum hac p̃toriam cohortem
atratoꝵ barbarisq equitibus beneficiariis suis quos
uecustodiȩ causa habere consueeat ĩ prouiso adual¬
um aduolat colloquia militum interrumpit. nostros
upeslit acastris quos deprehendit inteeficit. Peliqui
ocunt interse et repentino malo ꝑ territi sinistras
saps muoliumt gladios distringunt. atq ita se ace¬
uans ȩquitibus defendunt castrorum ꝓpinquitate

Expanded text:
gatum agebat. erant plena laetitia et gratulatione gatum agebat. erant plena laetitia et gratulatione omnia et eorum qui tanta pericula vitasse, et eorum qui sine volnere tantas res confecisse videbantur, magnumque fructum suae pristinae lenitatis omnium iudicio Caesar ferebat, consiliumque eius a cunctis probabatur. Quibus rebus nuntiatis Afranius ab instituto opere discedit seque in castra recipit, sic paratus, ut videbatur, ut, quicumque accidisset casus, hunc quieto et aequo animo ferret. Petreius vero non deserit sese. armat familiam; cum hac et praetoria cohorte caetratorum barbarisque equitibus paucis, beneficiariis suis, quos suae custodiae causa habere consueverat, improviso ad vallum advolat, colloquia militum interrumpit, nostros repellit a castris, quos deprendit, interficit. reliqui coeunt inter se et repentino periculo exterriti sinistras sagis involvunt gladiosque destringunt atque ita se a caetratis equitibusque defendunt castrorum propinquitate
Abbreviated transcription (Latin):
ne se illi sint cõmissuri qđ non abmitio fecerunt
aema enim qđ cum hominibus necessarus et consa¬
guineis contulerunt querunt᷑. His prouocatio seu¬
xatore depetreu atq afranu uita petunt: neq in se
scelus concepisse neq suos prodidisse uiderent᷑. Qu¬
bus confirmatis rebus sestatim signa translaturos:
confremant. legatosq depace pͥmorum drdinum c̃¬
turiones ad cȩsarem inittunt. Interim alii suos inca¬
stra inuitandi causa adducunt. alii absuis adducũ¬
tur adeo ut una castra iam facta exbinis udent᷑
erpliresq tribui militum a centuriones ad̃ cesare
muunt suq ei cõmendant. Hoc idem fit aprincipib
pant. quosilli eu ocauerant et secum incastrrs ha¬
inhent obsidum loco. hisuos notos hospitesq quece
cetꝑ quem quisq eorum aditum cõmendationio
mu Sdeesarem. A franu etiam filius adolescens cdle
unac parentis sui salute cum cȩsare ꝑ sulpicium le¬

Expanded text:
ne se illi sint commissuri, et quod non ab initio fecerint ne se illi sint commissuri, et quod non ab initio fecerint armaque quod cum hominibus necessariis et consanguineis contulerint, queruntur. his provocati seratore de Petrei atque Afrani vita petunt, nequod in se scelus concepisse neu suos prodidisse videantur. quibus confirmatis rebus se statim signa translaturos confirmant legatosque de pace primorum ordinum centuriones ad Caesarem mittunt. interim alii suos in castra invitandi causa adducunt, alii ab suis abducuntur, adeo ut una castra iam facta ex binis viderentur; compluresque tribuni militum et centuriones ad Caesarem veniunt seque ei commendant. idem hoc fit a principibus Hispaniae, quos illi evocaverant et secum in castris habebant obsidum loco. hi suos notos hospitesque quaerebant, per quem quisque eorum aditum commendationis haberet ad Caesarem. Afrani etiam filius adulescens de sua ac parentis sui salute cum Caesare per Sulpicium le
Abbreviated transcription (Latin):
turbati qđ omnẽ rei feumentariȩ flum inio q hibei
spem amiserant. de reliquis rebus consultob iber
Erat imum iter hilerdam si reuerti uellent altum
stͥ traconem peterent. Hȩc consiliantib eio nuntian
aqͣtores ab equitatu p̃mi niro. Quare cognita era¬
bras stationes disponunt equitum et cohortuanda¬
laxiarum legionarias ꝙ interiaciũt eohortes. uallun¬
q excastris adaquam ducere incipumt ut interm
nitionem et sine timore et sine stationibus aquarips¬
sent. id opus inter se peteeius atq afranus partia¬
tur ip̃iq perficiendi operis causa longius progeed¬
untur. quoꝵ discessu liberam nacti milites colios¬
orum facultatem uulgo procedũt: et quem quisgi.
castris notum aut municipem habebat conquinta
q euocat. Erimum igitur agunt grãs omnes om̃ib
qđ sib ꝑterritis pridie pepercissent. eorũ se beneficio
uiũ ere. deinde imperatoris fidem querunt. reste¬

Expanded text:
perturbati, quod omnem rei frumentariae fluminisque Hiberi perturbati, quod omnem rei frumentariae fluminisque Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant. derat unum iter, Ilerdam si reverti vellent, alterum, si Tarraconem peterent. haec consiliantibus eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum legionariasque intericiunt cohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut intra munitionem et sine timore et sine stationibus aquari possent. id opus inter se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique perficiendi operis causa longius progrediuntur. Quorum discessu liberam nacti milites colloquiorum facultatem volgo procedunt, et quem quisque in castris notum aut municipem habebat, conquirit atque evocat. primum agunt gratias omnes omnibus, quod sibi perterritis pridie pepercissent; eorum se beneficio vivere. deinde imperatoris fidem quaerunt, recte
Abbreviated transcription (Latin):
meam spem uenerat sesine pugna et sine uulnere
suoꝵ rem conficere posse. qđ re frumentaria aduer¬
sarios interchsisset cum et̃ secundo prelio aliquos:
exsius amitteret cur uulnerari pateretire optime
meritos dese milites : cux deniq fortuna ꝑiclitare.¬
ur presertim cum non minus eẽt imꝑatoris consilio
siperare q̃ gladio: Mouebatur ẽt mĩsericordia ciuium
quos interficiendos ⁊idebat. quib saluis atq in colu¬
mibus rem obtinere malebat. hac consilium cȩsaris¬
a plerisq non probabatur. milites uõ palam iñter se
loquebantur. quoniã talis occasio uictoriȩ dimitte¬
retur etiam cum uellet cȩsar sese non ẽe pugna¬
turos. Ille iñ sua snĩa ꝑseuerat. et paululum ex eo
loco digreditire ut timorem aduersarus minuat
Pereeius atq a feanius oblata facultate incastiasis
referunt. Cȩsar presidus montibus dispositsor sis
ad hiberum intexcluso itinere ꝙͣ proxime potett hotũ

Expanded text:
in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis amitteret? cur volnerari pateretur optime meritos de se milites? cur denique fortunam periclitaretur? praesertim cum non minus esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebatur etiam misericordia civium, quos interficiendos videbat; quibus salvis atque incolumibus rem optinere malebat. hoc consilium Caesaris plerisque non probabatur; milites vero palam inter se loquebantur, quoniam talis occasio victoriae dimitteretur, etiam cum vellet Caesar, sese non esse pugnaturos. ille in sua sententia perseverat et paulum ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itinere, quam proxime potest hostiu