comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
longis nauibus .u.. ex uietoribus
piere. Rex ip̃e Castris effugiens
i Beapha cõiectus ⁊ urgentibus
qui euade̾ siml festinabant ĩ ma¬
re deiectus nõ ad suos ut Cesar
sed ad pisces ad fundũ obiit atq
Impulsũ fluctib Cadauer ĩuentũ
ĩ fipa et lorice auree ndicio cogni¬
tum. Sic puerilis fraus ĩ ipo
flore neqͥtie extincta/ Sic et ali¬
ud agens Cesar gm ultor effectꝰ
⁊ illius magni uiri manib nocẽ¬
tissimor hoĩm sangiuẽ parẽta¬
tum ẽ ¶ Post hec allexandriã
Cesar. uictor ingreditur tanta
omiu ciuiũ Reu̾entia tanto honore
quai nõ ad domandos sed ad libe¬
randos adueisset/ Gic abiectis
armis ⁊ id genus uestis induti
que placare natos dños p̾cariq
ueniam solebant ⁊ ferentes sacra
quasi deo ciupiã obuĩã egg̾ssi seqi
et sua urbem iyam ei supplices de¬
dide̾ tanto in suꝑ suoꝵ gaudio du¬
cem suũ e tot insidiis tantis ꝙ
ꝑiculis eñ salute et głia euasisse
cernẽtiũ ut undiq cumulatũ dies

Expanded text:
longis navibus; quingenti ex victoribus periere. Rex ipse e castris effugiens, in scapham coniectus, et, urgentibus, qui evadere simul festinabant, in mare deiectus non ad suos, ut Cesar, sed ad pisces et ad fundum abiit, atque impulsum flucibus cadaver inventum in ripa, et lorice auree indicio cognitum. Sic puerilis fraus in ipso flore nequitie extincta: sic aliud agens Cesar generi ultor effectus, et illius magni viri manibus nocentissimorum hominum sanguine parentatum est. Post hec Alexandriam Cesar victor ingreditur, tanta omnium civium reverentia, tanto honore, quasi non ad domandos, sed ad liberandos advenisset: sic, abiectis armis, et id genus vestis induti, qua placare iratos dominos precarique veniam solebant, et ferentes sacra, quasi deo cuipiam obviam egressi, seque et sua urbemque ipsam ei supplices dedidere; tanto insuper suorum gaudio ducem suum e tot insidiis tantisque periculis cum salute et gloria evasisse cernentium, ut undique cumulatum dies
Abbreviated transcription (Latin):
sus a pompeio captuios sibi dono
dari peciit quod cũ Impetrasset
ꝑductos om̃es in mediu et cõtume¬
liosissimis u̾bis morpitos seu cou¬
delitate infite de ẜuiẽs sceu scelere
in mau fidem trasugio suo q̃rens
ĩ cõspectu omĩu Int̾fecit ¶ ħoc euẽ¬
tu tantũ spoi pompeianis accreue¬
rat ut nõ de bello ãplius sod de
uictoria cogitarẽt et multa uaria¬
als uana dec̾nerent et quãi nil
iam icide̾ posset adu̾si famam
uictorie ꝑ terrars orbem nũciis
ac lrĩs diuulgarẽt ¶Cesar cõcioe
aduocata milites cõsolatus ẽ hor¬
tatus ne deficent ais debẽ eos u¬
nũ et id ip̃m nõ minis graue p̾¬
lui ĩfaustũ multis feliab cõpen¬
sare et fortue graz here ꝙ Roma

Expanded text:
sus a Pompeio captivos sibi dono sus a Pompeio captivos sibi dono cari pductos omnes in medium, et contumeliosissimis verbis increpitos, seu crudelitati insite deserviens seu scelere immani fidem transfugio suo querens, in conspectu omnium interfecit. Hoc eventu tantum spei Pompeianis accreverat, ut non de bello amplius, sed de victoria cogitarent, et multa vana decernerent, et, quasi nil iam incidere posset adversi, famam victorie per terrarum orbem nuntiis ac litteris divulgarent. Cesar, concione advocata, milites consolatus est, hortatus, ne deficerent animis; debere eos unum, et idipsum non nimis grave, prelium infaustum multis felicibus compensare, et fortune gratiam ha
Abbreviated transcription (Latin):
unus dies Cesari nmis adu̾sꝯ
quo eruptio uiolentissima ab
hostibus sca est fuit q illo die¬
int̾ alia ei qui liferi illius uir¬
tus insignis ac spectata fides qui
cum letali uulnere trãssixus mo¬
rti pximũ se sentiret uersus ad
connites porrigesq Aquilã quã
ĩa egre suscentabat hanc ait o
Comilitones mei uiues multis
annuis et multa cura ẜuaui et nũc
mories eandem Cesaari pari fide
uete dedecus Cesareis castris ĩso¬
litu ne forte hostui in manus
uerat tanta duas signũ ¶ Sed
mͥ a lesare olun coissa Aqui la
nuc ꝑ manus br̃as salua ad Co¬
sarem Reu̾tatur hec dicens cor¬
rũt centũq alii pͥme cohortis
sue cũ pͥncipͥe ceciderũt multaq
diu̾sis in socis cede edita pompeia¬
in eruput uicit q pompeus illa
acie et Imꝑator appellatus ẽ. Cũ¬
q cedentes nõ sequẽtur negauit
eũ ¶ Cesar aut uince aut uicto¬
ria uti sare labienus nõ in suũ
olim ducem mexpiãbłi odio accẽ¬

Expanded text:
unus dies Cesari nimis adversus, unus dies Cesari nimis adversus, quo eruptio violentissima ab hostibus facta est, fuitque die illo inter alia aquiliferi illius virtus insignis ac spectata fides, qui, quum letali vulnere transfixus morti proximum se sentiret, versus ad comites porrigensque aquilam, quam egre iam sustentabat: Hanc, ait, o commilitones mei, vivens multis annis et multa cura servavi, et nunc moriens eamdem Cesari pari fide vete dedecus cesareis castris insolitum, ne forte hostium in manus veniat tanti ducis signum, sed michi a Cesare olim commissa aquila nunc per manus vestras salva ad Cesarem revertatur. Hec dicens corruit, centumque alii prime cohortis sue cum principe ceciderunt, multaque diversis in locis cede edita, Pompeiani erumpunt, vicitque Pompeius illa acie et imperator appellatus est; quumque cedentes non sequeretur, negavit eum Cesar aut vincere, aut victoria uti scire. Labienus vero in suum olim ducem inexpiabili odio accen
Abbreviated transcription (Latin):
tesitam rem p̾dõneũ tempq̃ elige
Illũ u̾o et auctoritate apns es¬
nerũ et pocenciã tãta esse. Ro¬
pubͭ ͣ ut his fietus et preter hec
exctur nõ legatus ¶ Bed Im¬
ꝑator p̾sidens et que uellet allo¬
qui pompeiũ possit et errancẽ
nõ modo Reprehende̾ sed quodã¬
nĩo eciam cogere illũ possit ue
eque paciammũ ad hibeat Id
si fec̾it Rebus eum fessis et mauis¬
in malũ pronis qͥetem et Imꝑio
et Italie pace et ꝓuiciis allaturũ
omes ꝙ illam sibi uin acceptamn
hituros cũ his clodius mãdatis
ad Scipionẽ ꝓficiscit᷑ pͥmũ qͥdem
lete uisus auditus ꝙ postmodũ
a colloqͥo seclusus souamo qͦdam
mali cõsilii fautore a pacificis
Sopione et mũdo utilib tracta¬
tibus reuocate/ Sie infecto ne¬
gotio Clodius ad Cesarem ẽ Reu̾¬
sus ¶ Cotidie int̾m cõgressus et
p̾lia et ucͥnq cedes atq insignũ
uiroꝵ caus mirabiles pacis ꝙ
cõsiliis male repudiatis locus
ire atq odio datus erat fuit

Expanded text:
eum tempus eligere. Illum vero et auctoritate apud generum et potentia tanta in republica esse, ut his fretus, et preter hec exercitui non legatus, sed imperator presidens, et, que velit, alloqui Pompeium possit, et errantem non modo reprehendere, sed quodammodo etiam cogere illum possit, ut eque paci animum adhibeat. Id si fecerit, rebus eum fessis et in maius malum pronis quietem, et imperio et Italie pacem et provinciis allaturum, omnesque illam sibi uni acceptam habituros. Cum his Clodius mandatis ad Scipionem proficiscitur, primum quidem lete visus auditusque, postmodum a colloquio seclusus, Favonio quodam, mali consilii fautore, a pacificis Scipionem et mundo utilibus tractatibus revocante. Sic, infecto negotio, Clodius ad Cesarem est reversus. Quotidie interim congressus et prelia et utrinque cedes, atque insignium virorum casus mirabiles; pacisque consiliis male repudiatis, locus ire atque odio solum datus erat. Fuit
Abbreviated transcription (Latin):
Quirites tunerẽ ne quid mali fortuna moliret᷑ Iouẽ
optimũ maximũ ⁊ unonẽq reginã et min̾uã p̃catꝰ sũ. ur
si quid adusi populo Romano ĩmineret totũ ĩ meã domũ
conu̾terer᷑. quaꝓpt̾ bñ habet. annuendo eĩ uotis meis id
egerunt ut uos potiꝰ meũ casũ doleatis ꝙͣ ego uestrũ ĩge¬

Expanded text:
Quirites, timerem ne quid mali fortuna moliretur, Iouem optimum maximum Iunonemque reginam et Mineruam precatus sum ut, si quid aduersi populo Romano inmineret, totum in meam domum conuerteretur. quapropter bene habet: annuendo enim uotis meis id egerunt, ut uos potius meo casu doleatis quam ego uestro inge
Abbreviated transcription (Latin):
mũ uniformis et constãs sibi unoq sẽꝑ uultu et aĩo trãqllã
et placidã uitã degit. quã tubidã ac mutãtẽ ĩce̾tãq ꝓpositi
quid aliud ꝙͣ cupiditas ĩexpleta. et ĩquieta facit emulatio.
his atq aliis motus pyrrus dixisse fert᷑ faciliꝰ solem a suo ⁊¬
cusu ꝙͣͣ fabritiũ a sua ĩtentiõe diu̾tere.

Expanded text:
mum uniformis et constans sibi, unoque semper vultu et animo tranquillam mum uniformis et constans sibi, unoque semper vultu et animo tranquillam et placidam vitam degit. Quam turbidam ac nutantem incertamque propositi quid aliud quam cupiditas inexpleta et inquieta facit emulatio? 10 His atque aliis motus Pyrrus dixisse fertur: facilius solem a suo cursu quam Fabritium a sua intentione divertere.
Abbreviated transcription (Latin):
eũ fabricui ᷤ captũ cũ indicio ꝙͣuis alii aliter rem narrent
ad pyͣrũ remisit. Idq eiꝰ fcũ ut ait cicero laudatũ a sena¬
tu est. Ad quẽ Regẽ fabritiꝰ legatꝰ aliq̃ñ missus a patͥbꝰ. at¬
q ab eo de patria deserenda ꝓmissis ĩgentibꝰ oblata etia
egni paͣte tentatꝰ p̃ces et Suggestus regios alto nĩo de¬
spexit. Quibꝰ nãq pollicitis moueret᷑: qui nõ mͦ p̃ciũ ĩpietatis
qua nõ uacãt patrie desertores. sed contracte munꝰ amicitie
Saͣgentũ seruos ultro a sãnitibꝰ trasmissos liberauoce e
ĩmota fronte respueret. neq eĩ aut pecunia ut ditior esset
arit seruis ut comitatior ĩdigebat. qui uirtutũ ĩcõꝑabili the¬
sauro ac pulce̾rimo comitatu semꝑ afflueret. Sic ut nulli
nuĩ suas opes suãq familiã ĩuideret. qd̾ cui cõtigerit: ille de¬

Expanded text:
Eum Fabritius captum cum indicio, quamvis alii aliter rem narrent, Eum Fabritius captum cum indicio, quamvis alii aliter rem narrent, ad Pyrrum remisit, «idque eius factum», ut ait Cicero, «laudatum a senatu est». 6 Ad quem regem Fabritius legatus aliquando missus a patribus, atque ab eo de patria deserenda promissis ingentibus – oblata etiam regni parte – tentatus, preces et suggestus regios alto animo despexit. 7 Quibus namque pollicitis moveretur, qui non modo precium impietatis, qua non vacant patrie desertores, sed contracte munus amicitie, es argentum servos ultro a Samnitibus transmissos, libera voce et immota fronte respueret? 8 Neque enim aut pecunia ut ditior esset, aut servis ut comitatior indigebat, qui virtutum incomparabili thesauro ac pulcerrimo comitatu semper afflueret, sic ut nulli regum suas opes suamque familiam invideret. 9 Quod cui contigerit? Ille de
Abbreviated transcription (Latin):
Ic animi uirtute et frugalitate par curio rebꝰ gestis
ĩferior uulgari aũt fama nescio qͦmodo nõ par modo
sed suꝑior ĩuenit᷑̾ sic oĩbꝰ ditissima uiri panpertas ac¬
ceptã est. ꝓ̃pt̾ quã paͣuoq potẽtẽ fubriciũ/ Maro ait. hic
et curii coetaneꝰ et laudũ eius atq operu consors fuit. et
pse cõtra Samnites contraq pyrrũ bella gessit. contra o
sor cornelium ruphinu qui dictator et bis consul fuerat
et utrobiq bene laudabiliterq se gesserat. Senatu amouit.
anc unicam ob causam ꝙ decem pondo laborati argen
habere esset ĩuentus. quanta tẽporũ mutatio talis uiri iudi¬
cio intolerande suꝑbie ac luxurie datũ eẽ. qd̾ mox oẽs ĩ eadẽ
urhe ĩportune tribuerẽt egestati.¶hũc eũdẽ consulẽ cũ pyro
cominꝰ bellatẽ quidã regiꝰ minister noctu clam adiit pollici¬
tus se ueneno ipsu Regẽ ĩterẽptuꝵ. et que nã sibi ꝑagẽde
rei facultas eẽt ostendẽs et p̃miũ exposcens tanti muneris

Expanded text:
 animi virtute et frugalitate par Curio rebus gestis inferior, vulgari autem fama, nescio quomodo, non par modo sed superior invenitur; sic omnibus ditissima viri paupertas accepta est, propter quam «parvoque potentem Fabritium» Maro ait. 2 Hic et Curii coetaneus et laudum eius atque operum consors fuit; et ipse contra Samnites contraque Pyrrum bella gessit, contra opsor, Cornelium Rufinum, qui dictator et bis consul fuerat et utrobique bene laudabiliterque se gesserat, senatu amovit hanc unam ob causam, quod decem pondo laborati argenti habere esset inventus. Quanta temporum mutatio! talis viri iudicio intolerande superbie ac luxurie datum esse, quod mox in eadem urbe importune tribuerent egestati. 4 Hunc eundem consulem cum Pyrro cominus bellantem quidam regius minister noctu clam adiit pollicitusque est veneno se regem interempturum, et quenam sibi peragende rei facultas esset ostendens, et premium exposcens. 5
Abbreviated transcription (Latin):
xat illi ereptũ collo suo ut erat cruẽtus aptauit hinc
militari suoꝵ fauore ac guudio ortũ torquati nomen.
coronã p̃ter hec aureã dictator illi dono dedit / ob ĩsigne
iͣtutis. Tantũ deniq momẽti ĩ hoc duello fuit ut noc¬
te ꝓxima clam Galloꝵ ex̾citus abscederet.uir hic m¬
cũ hoste pugnass ꝙͣus uictorẽ iussit ĩterfici. bello la¬
tino qd̾ eiꝰ tercio consulatu ad ueserĩ gestũ est. quo fusi ce¬
ea consulis uirtꝰ fuit ut constet quacũq ĩpaͣte dux fu¬
iss eo ĩclinaturã fuisse uictoriã. his ꝑ actis cũ post die
paucos latini stulris consiliis ĩstigati ĩ aciẽ rediissẽt idẽ
consul ad trifanũ illis obuius tanta hostes strage dele-¬
uit ut latini oẽs et cãpani exeplo secuti sese dederent.
Ipse gemina clarꝰ uictoria domũ rediit patribꝰ carꝰ iuu
demũ consul cũ ad etruscũ simul et gallicũ bellũ isset

Expanded text:
xat illi ereptum collo suo, ut erat cruentus, aptavit; hinc xat illi ereptum collo suo, ut erat cruentus, aptavit; hinc militari suorum gaudio ac favore ortum Torquati nomen. Coronam preter hec auream dictator illi dono dedit ob insigne virtutis. Tantum denique momenti in hoc duello fuit, ut nocte proxima clam Gallorum exercitus abscederet. 6 Vir hic «mcum hoste pugnasset, quamvis victorem, iussit interfici bello latino, quod eius tertio consulatu ad Veserim gestum est; quo fusi ceea consulis virtus fuit, ut constet quacunque in parte dux fuisset eo inclinaturam fuisse victoriam. 7 His peractis, cum post dies paucos Latini stultis consiliis instigati in aciem rediissent, idem consul Manlius ad Trifanum illis obvius tanta eos strage delevit, ut Latini omnes et Campani, exemplum secuti, se se dederent. 8 Ipse gemina clarus victoria domum rediit, apprime patribudemum consul, cum ad etruscum simul et gallicum bellum isset
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter lingue tarditatẽ ex urbe quodã modo rele¬
gatus et rure uissus habitare cũ audiss patrẽ
ip̃m a tribuno plebis pomponio accusatũ eiq int̾ cet̾a
ui consilii afferre ad criminatiõe male de se meriti pa¬
tris. hac spe submotis astãtibꝰ. solus admissus stricto rap¬
tĩ supͣ tribuni caput gladio tremebũdũ ĩ re subita et
feri acie micantis ĩpetuosi adolescẽtis uiribꝰ ferociaq ꝑtͥritũ
iurare cõpulit se ab accusatioe desituꝵ.ita durũ patre ⁊¬
pius filiꝰ liberauit.Idẽ mox cũ Galloꝵ ex̾citꝰ suꝑ ripas a¬
anienis castra posuiss Romaĩq obiiã exissent. et gallꝰ
magnitudĩe ĩsolita ponte occupato ꝓuocaret ad p̃liũ si
exultãtẽ more gentis/ et aͣmis aureis gloriãtẽ Fortis ip¬
se magis ꝙͣ ornatꝰ miles et utilibꝰ magis ꝙͣ fulgẽtibꝰ aͣmis
ĩstructꝰ repetito uulnere cõfixũ strauit. Cui ex animi ni¬
chil ampliꝰ intulit ludibrii. sed torquẽ unũ aureũ dũta¬

Expanded text:
propter lingue tarditatem ex urbe quodammodo relegatus et rure iussus habitare, cum audisset patrem ipsum a tribuno plebis Pomponio accusatum, eique inter cetera vi consilii afferre ad criminationem male de se meriti patris. 2 Hac spe submotis astantibus, solus admissus, stricto raptim supra tribuni caput gladio, tremebundum in re subita et ferri acie micantis et impetuosi adolescentis viribus ferociaque perterritum iurare compulit se ab accusatione desiturum. Ita durum patrem pius filius liberavit. 3 Idem mox, cum Gallorum exercitus super ripas Anienis castra posuisset Romanique obviam exissent, et Gallus magnitudine insolita ponte occupato provocaret ad prelium exultantem more gentis et armis aureis gloriantem, fortis ipse magis quam ornatus miles et utilibus magis quam fulgentibus armis instructus, repetito vulnere confixum stravit. 5 Cui exanimi nichil amplius intulit ludibrii, sed torquem unum aureum dunta
Abbreviated transcription (Latin):
et prudenter licet et fortiter et feliciter cũ hoste pu¬
gnasser. securi uictorẽ uoluit ferire et fetiss/ nec
legatoꝵ cõsilio ac instãtis metu seditioĩs magnoꝑe dis¬
toritate senatꝰ nec p̃cibꝰ patris ac lacͥmis/ nec tͥbuni¬
tio cessit auxilio. Cessit pretibꝰ populi. Iuuenẽ Ruti¬
lianũ nõ suꝑbia s errore lapsũ sibi donari flagitantis.¬
duci suo gloriã ĩuidentes. uincere noluissent. qd̾ ubi
ix prudentissimꝰ intellexit ꝑ se ip̃m uulneratos ui¬
caciter ĩstitit ut seq̃nti prelio sic sãnites funderet
contͣ ip̃m dictatorẽ ausi aͬma retẽtare pacẽ cũ Ro

Expanded text:
et prudenter alioquin licet et fortiter et feliciter, cum hoste pugnaverat, securi victorem voluit ferire; et fecisset, nec legatorum consilio id instantis metu seditionis magnopere disutoritati senatus, nec precibus patris ac lacrimis, nec tribunitio cessisset auxilio: cessit precibus populi romani, iuvenem non superbia sed errore lapsum sibi donari instantissduci gloriam invidentes vincere noluissent. Quod ubi dux providentissimus intellexit, per se ipsum vulneratos vicaciter institit, ut sequenti prelio Samnites, ceso c
Abbreviated transcription (Latin):
solã metuẽtes illico rebellarũt. Ita ut nõ multo post memora¬
bilẽ ac famosã illã ignominiã ad caudiũ Romaĩs ĩfligerẽt
utroq consule et legioĩbꝰ exaͣmatis cũ singulis uestimẽtis sb̾
iugũ missis. Cuiꝰ ad ĩiurie ultionẽ papiriꝰ idẽ cusor et pu¬
blius philo simul cõsules ad luceriam cõiũctis ex̾citibꝰ Sãmi¬
tes usq ad sacietatẽ nullo discͥmĩe cõditioĩs aut etatis uigẽ¬
te in et recẽti accepte cladis memoria ꝓtriuerũt. Ipẽ pa
piriꝰ digresso collega luceriã fame uicit: et septẽ milia militũ
põtiũq ĩꝑatorẽ Samnitiũ qui caudine ĩ romanos ĩfamie ⁊¬
auctor fuerat. exaͣmatos cũ singulis itidẽ uestimẽtis sb̾ Iugũ
misit. recepta ibi qͦ aͣma et signa q̃ ad caudiũ amissa erãt.
retepti et sexcenti equites romaĩ ꝗ tũc obsides Sãnitibꝰ dati
erant atq ĩ illa urbe repositi qd̾ maxĩe uictorie gaudiu

Expanded text:
s indutiis illico rebellarunt; ita ut non multo post memorabilem ac famosam illam ignominiam ad Caudium Romanis infligerent, utroque consule et legionibus exarmatis cum singulis vestimentis sub iugum missis. 7 Cuius ad iniurie ultionem Papirius idem Cursor et Publius Philo simul consules, ad Luceriam coniunctis exercitibus, Samnites usque ad satietatem nullo discrimine conditionis aut etatis, urgente ira et recenti accepte cladis memoria, protriverunt. 8 Ipse deinde Papirius, digresso collega, Luceriam fame vicit et septem milia militum Pontiumque imperatorem Samnitium, qui caudine in Romanos infamie auctor fuerat, exarmatos cum singulis itidem vestimentis sub iugum misit: recepta ibi quoque arma et signa, que ad Caudium amissa erant, recepti et sexcenti equites romani tunc obsides Samnitibus dati atque in illa urbe repositi; quod maxime victorie gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
tissima militũ erga se pietate ac familiaritate cõpescuit
qua nulli ducũ cessisse eũ cõstat.post hec ausonibꝰ bella
mouẽtibꝰ. Ualeriꝰ quãtũ consul hostes fregit. atq ĩtra ur
em tales ꝓfugos aggressus facili cepit ĩcursu. et de illis
etruriã ꝑfectus hostes moͣte consulis elatos et deos ip̃os
se bellũ gessisse iactantes solo sui aduẽ̾tꝰ sic teͬrore cõpe¬
scuit ut ꝙͣuis oĩa cucũ p̃da ferro atq igne uastaret
illi tñ ut obsessi obstinata damnoꝵ patientia menibꝰ
t rei familiaris muneribꝰ implendis ydoneus usq po¬
st centesimũ etatis annũ.

Expanded text:
tissima militum erga se pietate ac familiaritate composuit, tissima militum erga se pietate ac familiaritate composuit, qua nulli ducum cessisse eum constat. 7 Post hec, Ausonibus bella moventibus, Valerius quartum consul bem Cales profugos aggressus, facili cepit incursu et de illis eEtruriam profectus, hostes morte consulis elatos et deos ipsos pro se bellum gessisse iactantes solo sui adventus sic terrore coercuit ut, quamvis omnia circum ferro atque igne vastaret, illi tamen obsessi obstinata damnorum patientia menibus eipublice et rei familiaris muneribus implendis ydoneus usque post centesimum etatis annum.
Abbreviated transcription (Latin):
belli sanitici positis ad gaurũ montẽ castris pͥmꝰ romanoru
ducũ cũ nouuis hostibus bello cõflixit asꝑrimo sic ut et ro¬
mani faterent᷑ nũꝙͣ se cũ duriori hoste cẽtasse. et samniteᷤᷤ
suis interrogati quid ita cũ tã diu fortiter pugnassent si
nitibus ad satriculã pigna ualerii et uictoria ingẽs fuit.
apta hostiũ castra ac direpta et p̃da oĩs data militibꝰ et ĩ
ta tam̃ milia scutoꝵ ad consulẽ referrent᷑. et centũ sep¬
tuaginta signa militaria. Cuiꝰ fama uictorie nõ uicinos
mͦ populos terruit s maria quoq transiuit. ⁊git᷑ et ab
p̃a carthagine unde mox tanti motꝰ instabãt legati R¬
mã gratulatũ missi coronã aureã attulere. ualeriꝰ uic¬
tor bis semel de samnitibꝰ tͥũphauit. nec multo post
grauissima illa militũ seditioe. qui adu̾sus patriã arma
onu̾terãt dictator ualeriꝰ motũ oẽm sapientia sua et ne¬

Expanded text:
belli samnitici, positis ad Gaurum montem castris, primus romanorum belli samnitici, positis ad Gaurum montem castris, primus romanorum ducum novis cum hostibus bello conflixit asperrimo, sic ut et Romani faterentur nunquam se cum duriori hoste certasse et Samnites, a suis ducibus interrogati quid ita, cum diu fortiter pugnassent, sunitibus ad Satriculam pugna Valerii et victoria ingens fuit: capta hostium castra ac direpta, et preda omnis data militibus, et in uadraginta tamen milia scutorum ad consulem referrentur et centum septuaginta signa militaria. 5 Cuius fama victorie non vicinos tantum populos terruit, sed maria quoque transivit; igitur et ab ipsa Carthagine, unde mox tanti motus instabant, legati Romam gratulatum missi coronam auream attulere. Valerius victor bis, semel de Samnitibus triumphavit. 6 Nec multo post, gravissima illa militum seditione qui adversus patriam arma converterant, dictator Valerius motum omnem sapientia sua et no
Abbreviated transcription (Latin):
Ic adolescens bello Gallico qd̾ ĩ agro ꝓmptino gestũ
est duce lucio furio camillo magni camili filio Ga-¬
uo quodã insueta mole corporis et armoꝵ spetie me¬
tuendo romanoꝵ aliquẽ ꝓuocãte cũ ꝑmissu sui ducis singu¬
lare cͣetamen ĩisset ĩ medio duoꝵ ex̾cituũ subito ei coͣuus in
galea stetit. ita ut quotiens ualeriꝰ gladio atq u̾bone toti¬
is coruꝰ in faciẽ hostis ĩpetũ rostro et ungiubꝰ faceret. doñ
undiq treme factũ romanꝰ gallũ humi sterneret mactare̾
q. hĩc exortũ corui nomen.Mox eidẽ tres et uigĩti ãnos
nato cõsulatꝰ pͥmꝰ añ tp̃s uirtute uiri et populi gr̃a dispẽ¬
unte obtigit. de hinc anno uno nec ampliꝰ int̾iecto cõsul
iteꝵ uolscos ad satricũ p̃lio uicit oppidũ eu̾tit p̃dã oẽ int̾
milites paͣtitꝰ. Ind̾ quattuor milibus deditoꝵ ante curru
ctis triũphauit.quaͬto post anno cõsul tercio sub initiũ

Expanded text:
 adolescens bello gallico, quod in agro Pomptino gestum est duce Lucio Furio Camillo magni Camilli filio, Gallo quodam insueta mole et armorum specie metuendo Romanorum aliquem provocante, cum permissu sui ducis singulare certamen iniisset in medio duorum exercituum, subito ei corvus in galea stetit, ita ut quotiens Valerius gladio atque umbone, totiens corvus in faciem hostis impetum rostro et unguibus faceret, donec undique tremefactum Romanus Gallum humi sterneret mactaretque. 2 Hinc exortum Corvi nomen. Mox eidem tres et viginti annos nato consulatus primus ante tempus, virtute viri et populi gratia dispensante, obtigit; dehinc, anno uno nec amplius interiecto, consul iterum Volscos ad Satricum prelio vicit, oppidum evertit, predam omnem inter milites partitus: inde quattuor milibus deditorum ante currum actis, triumphavit. 3 Quarto post anno consul tertio sub initium
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpetũ nõ ualente detiꝰ ꝑ pontificẽ solemnibꝰ u̾bis dictis
missoq ad collegã qui se qd̾ int̾ eos cõuenerat ꝑegisse
nũciaret sese diis maĩbus et telluri secũq et legiões
hostiũ deuouit. et succĩctꝰ habitu gabino equoq insidẽs
armatꝰ ⁊̃ confertissimos hostes ruit et quasi a suis ⁊̃ illo
oe pauorẽ atq oẽ secũ ꝑiculũ trãstuliss. sic ardent̾ se.¬
cutiq sui pleni spei teͬritiq hostes horrore miraculi cu
iliꝙͣ diu tũc etiã restitissent sic ad ultimũ cesi sũt ut
su rapido inuectꝰ et cõfixus telis ĩnumis nouo prsus ac
insolito genere moͣtis occubuit. Sic nõ equis aut cũribꝰ

Expanded text:
pontificem solemnibus verbis dictatis, missoque ad collegam qui se quod inter eos convenerat peregisse nuntiaret, se se diis Manibus ac Telluri secumque legiones hostium devovit; 14 et, succinctus habitu gabino equoque insidens, armatus in confertissimos hostes ruit et, quasi a suis in illos omnem pavorem atque omne secum periculum transtulisset, sic ardenter secutique sui pleni spei, territique hostes horrore miraculi, cum aliquandiu tunc etiam restitissent, sic ad ultimum cesi sunt, utsu rapido invectus et confixus telis innumeris, novo prorsus et insolito genere mortis occubuit; sic non equis aut curribus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsetutꝰ nõ minore uisus ẽ hominũ fauore ꝙͣ consules. ⁊
latinoꝵ bello fuit. cũq ad ueserĩ castra firmassẽt fert᷑
utriq consulũ obu̾sata ymago ĩ somnis angustior humo¬
na admonẽs altera ex parte ducẽ. execitũ ex altera teͬre
et diis manibꝰ deberi. pind̾ cuiꝰ paͣtis ĩꝑator et se ipsu
simulet legioẽs hostiu deuouiss ip̃m quidẽ ꝑituꝵ/ ceteꝵ
rius paͣtis ex̾citũ uictorẽ hauddubie euasuꝵ. his uisis
inter se collatis et responso cõfirmatis aruspicũ Cõsules
legatis ac tͥbunis militũ ad consiliũ uocatis/ ne reꝵ in¬
scii ĩopinis t̾barẽt᷑ euẽtibꝰ deoꝵ monitꝰ exponũt. atq¬

Expanded text:
Decius, non minore visus est hominum favore quam consules. 9 Latinorum bello fuit. Cumque ad Veserim castra firmassent, fertur utrique consulum obversata imago in somnis augustior humana, admonens altera ex parte ducem, exercitum ex altera Terre et diis Manibus deberi: proinde, cuius partis imperator et seipsum simul et legiones hostium devovisset, ipsum quidem periturum, ceterum eius partis exercitum victorem hauddubie evasurum. 10 His visis inter se collatis et responso firmatis aruspicum, consules, legatis ac tribunis militum ad consilium vocatis, ne rerum inscii inopinis turbarentur eventibus, deorum monitus exponunt atq
Abbreviated transcription (Latin):
alter cõsulũ missus ad algidũ obsideret᷑ cũ ex̾citu. nec ĩ alter
sat uiriũ ẽẽt ad collegã liberandũ attonita ac turbata uͣbe
ad extrema remedia cõcuͣsũ est sũmi omniũ magistratus.
consensuq oĩu ciuiũ Quĩtiꝰ Cicinatꝰ dictator factus atq in
sarũ ĩmemori aĩo suscepit. ꝓfectusq confestĩ trãmisso amne
exceptꝰ a filiis ac senatu et ingenti populi concłsi ꝙͣꝙͣ po¬
pulo morũ austeritate suspectior dicto magistro equit¬
sub tali duce uĩcendi. dispositoq reꝵ statu die proximo sub
stem nocte perueniens et consulem et exercitum obsidiõe
liberauit. et duces ac legiones hostium magno prelio
da inter milires diuisa receptisq oppidis que ab hostibus
tenebantur. hisq omnibus inextimabili celeritate confec¬
tis. Romam rediens militaribus insignis et ducibus ho
phauit. et mox dictaturã quã semestrẽ acceperat quia
non iam amplius rei publice necessariam uidebat die

Expanded text:
alter in Algidum missus obsideretur cum exercitu, nec in altero sat virium esset ad collegam liberandum, attonita ac turbata urbe, ad extrema remedia recursum est, summi scilicet magistratus; consensuque omnium civium hic dictator factus. 3 Atque in pium prono animo suscepit; profectusque confestim, transmisso Tyberi, exceptus a filiis ac senatu et populo, quamvis populo morum austeritate suspectior, collecto exersub tali duce vincendi, dispositoque urbis statu, die proximo sub stem nocte perveniens, et consulem et exercitum obsidione liberavit et duces ac legiones hostium, magno prelioda inter milites divisa, receptisque oppidis que ab hostibus tenebantur. 4 Hisque omnibus inextimabili celeritate confectis, Romam rediens, militaribus signis et ducibus hosphavit et, dictatura quam semestrem acceperat, quia non amplius reipublice necessariam videbat, die
Abbreviated transcription (Latin):
E hoc uiro nil nũc aliud occurit nisi illa mirabilis et uix
credibilis pugna defensusq pons subliciꝰ ꝑ unũ hũc cõtra
stibus aditus ĩdignãte rege ac stupente ex̾citu ꝙ uir unꝰ ĩeq¬
monoculus ut qui iam alio ĩp̃lio oculũ alterũ amisiss tantũ
contra tot armata hominũ milia ausus eẽt. fracto ponte ipse
uit. nisi ꝙ ĩ casu ipso ut quidã tradidere sagitta femur traiectꝰ
claudꝰ euasit. qd̾ cũ sibi post tẽpꝰ ut ꝑhibent ĩ petitione honoris
obiectũ eẽt ur uiciũ magnifica prorsus et facto par rospon
tuti nõ ĩgrata ciuitas fuit. statua illi ĩ comitio posita et de pu¬
blico donatꝰ ager. terre quãtũ uno die circũducto aratro poss
amplecti. Sic honore simul et comodo auctꝰ ĩ p̃sens at ĩpo¬
rũ rei fama plures miratores reꝑtura ꝙͣ credulos.¬

Expanded text:
e hoc viro nil nunc aliud occurrit nisi illa mirabilis et vix credibilis pugna, defensusque pons Sublicius per hunc unum contra stibus aditus, indignante rege ac stupente exercitu qumonoculus ut qui iam alio in prelio oculum alterum amisisset, tantum contra tot armata hominum milia ausus esset. 2 Fracto ponte ipse, vit, nisi quod in casu ipso, ut quidam tradidere, sagitta femur traiectus claudus evasit. 3 Quod cum sibi post tempus, ut perhibent, in petitione honoris obiectum esset ut vitium, – magnifica prorsus et facto par responstuti non ingrata civitas fuit; statua illi in comitio posita et de publico donatus ager, terre quantum uno die circumducto aratro posset amplecti: sic honore simul et commodo auctus in presens at in posterum rei fama, plures miratores repertura quam credulos.
Abbreviated transcription (Latin):
nos fines irrũꝑet ꝓfectũq obiuã brutũ Aruns filius
regis cõsularibꝰ fulgẽtẽ ĩsignibꝰ cõspexiss acerimo dolore
preptiq regni memoria excitꝰ atq ĩpulsus equo calca
adacto ruit ĩ consulẽ. qd̾ ille adu̾tens nõ minori aĩo ĩ hostẽ
fertꝰ. tãtoq ĩpetu et tã nulla sui ipiꝰ ꝓtegendi s sola hostis
feriendi cogitatiõe cõcusũ est ut alteͬnis cõfixi hastis ãbo
pariter sterneret᷑ suꝑq occisũ sua manu arũtẽ Brutus
Dip̃e mutuo uulnere expirarer. ut flori utar u̾bo quasi cõsul adul¬
teꝵ ur ille ait seuueriꝰ adulteri fratrẽ regno pulsũ uita pelleret:
et ad inferos sequeret᷑. funꝰ consuli p̾clarũ rebꝰ oĩbꝰ factũ s nulla

Expanded text:
nos fines intrasset, profectumque obviam Brutum Aruns filius nos fines intrasset, profectumque obviam Brutum Aruns filius regis consularibus fulgentem insignibus conspexisset, acerrimo dolore prereptique regni memoria excitus atque impulsus, equo calcaribus adacto, ruit in consulem. 6 Quod ille advertens, non minori animo in hostem fertur; tantoque impetu et tam nulla sui ipsius protegendi sed sola hostis feriendi cogitatione concursum est, ut alternis confixi hastis ambo pariter sternerentur, supraque occisum sua manu Aruntem Brutus ipse “mutuo vulnere expiraret”, ut Flori utar verbo, quasi consul “adulterum” ut ille ait, seu verius adulteri fratrem regno pulsum vita pelleret et “ad inferos sequeretur”. 7 Funus consuli preclarum rebus omnibus factum, sed nulla
Abbreviated transcription (Latin):
zc fundator libertatis uindex pudicitie ob illatu
lucrecie insigni femine ꝑ uĩ stuprũ a sexto taͣꝗnio
romani regis filio cũ ip̃a ꝗdẽ impatientia ac dolore
facinoris corã suis qͤsta sese ꝓpria ꝑemiss manu cete
ĩ lacͥmas et querelas u̾sis ĩ dignitate rei regũq odio accẽ¬
sus ꝙͣꝙͣ regia sorore ꝓgenitꝰ ingenioq et aĩo quẽ metu
tyrannidis ꝓpt̾ ĩt̾fectũ a rege fratrẽ suũ diu celauerat pa-¬
cefacto pͥncipẽ se publice ultionis exhibuit. magnũq
opꝰ s fauẽte iustitia ac populo aggressus taͬquiniũ suꝑbũ
suosq ões roma expulit. quo m̾ito pͥmꝰ cõsul nobilissimos¬
adolescentes filios suos ꝙ cõsilii reducendoꝵ ĩ urbẽ regũ paͣ¬
ticipes fuissẽt seruiliter uiͣgis cesos seturi ꝑcuti occidiq ɨ
iussit. ac maiore patͥe ꝙͣ sui sanguinis pietate tͥsti spec
scoꝵ cõfugiss auxilia et his fretꝰ magno excitu ĩ roma¬

Expanded text:
 fundator libertatis, vindex pudicitie, ob illatum Lucretie insigni femine per vim stuprum a Sexto Tarquinio romani regis filio, cum ipsa quidem, impatientia ac dolore facinoris coram suis questa, se se propria peremisset manu, ceteris in lacrimas et querelas versis, indignitate rei regumque odio accensus, quanquam regia sorore progenitus, ingenioque et animo quetu metu tyrannidis propter interfectum a rege fratrem suum diu celaverat patefacto, principem se publice ultionis exibuit, magnumque opus sed favente iustitia ac populo aggressus, Tarquinium Superbum suosque omnes Roma expulit. 2 Quo merito primus consul, nadolescentes filios suos, quod consilii reducendorum in urbem regum participes fuissent, serviliter virgis cesos securi percuti occidique iusserit; ubi maiore patrie quam sui sanguinis pietate tristi spectuscorum confugisset auxilia, et his fretus magno cum exercitu in roma
Abbreviated transcription (Latin):
regem bis italia uictũ expulit. ac de illo tͥũphauit. Int̾cep
te publice pecume reus uasculũ ligneũ quo ĩ sacͥs utebatur
nõdũ eĩ usq ad aras deoꝵ auaritia hominũ ꝑuenerat/ cũ

Expanded text:
regem bis Italia victum expulit ac de illo etiam triumpregem bis Italia victum expulit ac de illo etiam triump publice pecunie reus, Curius vasculum ligneum, quo in sacris utebatur nondum enim usque ad aras deorum avaritia hominum penetraverat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Ic fortissimꝰ et cõtinẽtissimꝰ ducũ et pauꝑtatis amatoe
et uirtutis. cuiꝰ ab obseruãtia et recto uite calle nec
metu nec cupiditate aliqua flecti posset: Samnites ꝗe¬
scere nõ ualentes magna consul strage deleuit. et sabinoᷤᷤ
rebellantes uicit uicto̾q in deditionẽ accepit. eiꝰq uictorie
hominũ preda ut eam animo uictor ipse uix caperet. qbꝰ
rebus bis ĩtra uniꝰ ãni spaciũ de duabꝰ potentissimis gẽtibus
triũphauit. huic ad focũ sedẽti frugalissime cenãti sãnites
forte ut cũ a quo ferro uicti erant auro uĩcerẽt magnũ auri
cusaret: eo q qd̾ libẽt̾ offerebat᷑ equanimit̾ uti uellet. Risit
ille et ite ĩquit carũ uobis michi supracuũ metallũ ĩ patͥa
reportate neq eĩ aurũ habere magni existimo s aurũ habẽ¬
diit. Ĩdẽ contra tarentinos ac pyrrũ qui auxilio illis adue¬
nerat magnifice felicit̾q pugnauit. et nobilissimũ grecie

Expanded text:
 fortissimus et continentissimus ducum et paupertatis amator et virtutis, cuius ab observantia et recto vite calle nec metu aliquo nec cupidine flecti posset, Samnites quiescere non valentes magna, consul, strage delevit; et Sabinos rebellantes vicit victosque in deditionem accepit. 2 Eiusque victorie hominum preda, ut eam animo victor ipse vix caperet. Quibus rebus bis intra unius anni spatium de duabus potentissimis gentibus triumphavit. 3 Huic ad focum sedenti et frugalissime cenanti Samnites forte, ut eum a quo ferro victi erant alio vincerent metallo, magcusaret, eoque quod libenter offerebatur equanimiter uti vellet. 4 Risit ille et ‘Ite’; ait ‘carum vobis michi supervacuum metallum in patriam reportate. Neque enim aurum habere magni extimo, sed aurum habendiit. Idem contra Tarentinos ac Pyrrum, qui auxilio illis advenerat, magnifice feliciterque pugnavit; et nobilissimum Grecie
Abbreviated transcription (Latin):
tie militaris facta collatione elicit ⁊¬
hauddubie uictores futuros fuisse ro¬
manos. opinionẽ illam ridens. nec in¬
merito populũ romanũ tot clarissi¬
mis ducibus tot legioĩbꝰ subinxũ et
tanta fultũ ꝓuidentia or aiestatẽ uniꝰ
uereq unus inter suos fuerit hinc ⁊¬
apparet. ꝙ illo extincto suoꝵ nullus
eminuit nullus famã meruit tur¬
ba mers et uoluptatibꝰ atq opibꝰ nõ
armis idonea. liuiꝰ tñ hanc asertiõe
leuissimoꝵ dicit eẽ grecoꝵ. contra
parchor q̃ glorie fauentiũ que quide quod ille nescunt leuis¬
simoꝵ quorũdã similit̾ est galloꝵ. quos nõ ueri studiũ non
fides reꝵ nõ deniq alexanori amor ultꝰ s io̾anoꝵ ĩuidia atq¬
ab aliquo dubitatũ qd̾ nec Alexãdri
huiꝰ auũculus Alexander epyrensis
rex dissimulauit/. qui nepote ad ori¬
entẽ ꝓfecto ipse ad occasu u̾sus ĩ ita¬
liam uenit. ubi nõ quidẽ cũ romaĩs

Expanded text:
tie militaris facta collatione, elicit tie militaris facta collatione, elicit hauddubie victores futuros fuisse Romanos, opinionem illam ridens, nec immerito, populum romanum, tot clarissimis ducibus et tot legionibus subnixum et tanta fultum providentia, maiestatem unius am solus vereque unus inter suos fuerit hinc apparet quod, illo extincto suorum nullus eminuit, nullus famam meruit: turba iners et voluptatibus atque opibus non armis ydonea. Livius tamen hanc assertionem levissimoiam glorie faventium; que quidem, quod ille nescivit, levissimorum quorundam similiter est Gallorum, quos non veri studium non fides rerum non denique Alexandri amor ullus sed Romanorum invidia atqab aliquo dubitatum. Quod nec Alexandri huius avunculus Alexander epyrensis rex dissimulavit qui, nepote ad Orientem profecto, ipse ad Occasum versus in Italiam venit, ubi non quidem cum Romanis
Abbreviated transcription (Latin):
hũc eũdẽ regem stilo nobilitãtis u̾ba po¬
nã. ab helesponto usq ad occeanũ oes
gentes uictoria emensus. utq ĩ libro
naturaliũ questionũ ait seneca Impi¬
um ex angulo trachie usq ad orien¬
tis terminos protulit. quãus quod
constat ante alias carthagini ĩ fensus
se cõfecta asia ĩ africã trãsituꝵ mina¬
retur et forsitan cogitaret. Inde ad ⁊¬
gades herculeas et hispaniã trãsituꝵ at
q inde ꝑ gallias setus alpes et italia
mirũ in hoc ambitu occidentis s p̃ser¬
timn si italiam attigiss. qd̾ sine roma¬
no bello eẽ uix poterat quid futuꝵ
fuerit dubitari potest. et ueritatẽ deus
solus nouit. apud quẽ sunt cũta p̃sen¬
tia. quantũ tñ ad ueꝵ humane se erig¬
unt comecture. Titus liuiꝰ pͥnceps histo¬
ricoꝵ. hoc ambiguũ oꝑosa disputa¬
tione discutiens et ducũ et militu
et morz. et uiriũ et armoꝵ et peri¬

Expanded text:
hunc eundem regem stilo nobilitantis verba pohunc eundem regem stilo nobilitantis verba ponam, «ab Hellesponto usque ad occeanum omnes gentes victoria emensus», utque in libro Naturalium questionium ait Seneca, «imperium ex angulo Thracie usque ad Orientis terminos protulit»; quamvis quod constat ante alias Carthagini infensus, se confecta Asia in Africam transiturum minaretur et forsitan cogitaret inde ad Gades Herculeas et Hispaniam transiturum, ac inde per Gallias secus Alpes et Italiam  48 Et nimirum in hoc ambitu Occidentis, sed presertim si Italiam attigisset, quod sine romano bello esse vix poterat, quid futurum fuerit dubitari potest; et veritatem Deus solus novit, apud quem sunt cunta presentia. 49 Quantum tamen ad verum humane se erigunt coniecture, Titus Livius princeps historicorum, hoc ambiguum operosa disputatione discutiens, et ducum et militum et morum et virium et armorum et peri
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã proni. zam pͥmũ illud notissi¬
mũ pͥncipiũ libri machabeoꝵ. siluit
ĩquit terra in cõspectu eiꝰ. siluit ĩꝙͣ
terra quã domint. usitatũ est eĩ ut
uictꝰ sileat ĩ conspectu uictoris. at nõ
oĩs terra siluit qr nõ oẽ uicit. cũ nu¬
llo hostiũ ĩquit iustinꝰ unꝙͣ cõgressus
est quẽ nõ uicerit. nullã urbem obse¬
dit quã nõ expugnauerit nullã gen¬
tem adiit quã nõ calcauerit. ut sit ⁊¬
ita. at nõ romã que florere iamcepe¬
rat neq italie partẽ ullã. nõ geͬma¬
niam nec uicina germanie. nõ bri-¬
taniam nõ gallias/ nõ hispanias nõ
africã aut ꝑ se ip̃m aut ꝑ legatos ⁊¬
nũꝙͣ adiit. nec cũ aliqua prorsus ha-¬
ru gentiũ bella gessit. quid ergo:
orientẽ adiit orientẽ uicit unã ex
oĩbus uinci facilimã mũdi partẽ. qd̾
sepe alibi scͥptor idem ait et quĩti curtii

Expanded text:
sententiam proni. Iam primum illud notissisententiam proni. Iam primum illud notissimum principium libri Machabeorum «siluit» inquit «terra in conspectu eius». Siluit, inquam, terra quam domuit, usitatum est enim ut victus sileat in conspectu victoris; at non omnis terra siluit quia non omnem vicit. 46 «Cum nullo hostium» inquit Iustinus «unquam congressus est quem non vicerit, nullam urbem obsedit quam non expugnaverit, nullam gentem adiit quam non calcaverit». Ut sit ita, at non Romam que florere iam ceperat neque Italie partem ullam, non Germaniam nec vicina Germanie, non Britanniam, non Gallias, non Hispanias, non Africam aut per se ipsum aut per legatos unquam adiit, neque cum aliqua prorsus harum gentium bella gessit. 47 Quid ergo? Orientem adiit, Orientem vicit, unam ex omnibus vinci facillimam mundi partem, quod sepe alibi scriptor idem ait; et, ut Quinti Curtii
Abbreviated transcription (Latin):
indolem illam magnitudinẽq animi
laboribꝰ indefessa inuictãq periculis et
liberalitatẽ ceterasq uirtutes quas al¬
ternas in ed fuisse nõ negauerim/ natu¬
re sue uicia uͦ uirtutibꝰ uł paria uł ma¬
iora. Iram seuitiam ebrietatẽ libidi-¬
nem suꝑbiam uanitatẽ fortunetri-¬
buunt atq etati. Fuit eĩ uere ut for¬
tune ingentis sic et uite breuis. Siꝗ¬
dem duodecim regni annis. uite aũt
mense uno annis tͥbris et triginta ac¬
tis obiit. et sunt sane iuuentus et ꝓ¬
speritas adu̾se uirtutibꝰ. Inueniunt᷑
tñ rarilic et iuuenes et uictores mã¬
suetudine clementia continentia so¬
brietate et grauitate notabiles. eiꝰ¬
dem ig̃ profecto aĩ cuiꝰ urtutes erant
et uicia fuere. et hec quidẽ hactenꝰ. ⁊
de reliquo autẽ scio ꝑsuasũ uulgo Ale¬
xandrũ mundi dominũ fuisse. que
opinio extirpanda est. sunt ꝓfecto scͥp¬
tores fateor aliqui pͥma fronte ĩ hanc

Expanded text:
indolem illam, magnitudinemque animi indolem illam, magnitudinemque animi laboribus indefessam invictamque periculis, et liberalitatem ceterasque virtutes, quas alternas in eo fuisse non negaverim, nature sue, vitia vero virtutibus vel paria vel maiora, iram sevitiam ebrietatem libidinem superbiam vanitatem, fortune tribuunt atque etati. 44 Fuit enim vere ut fortune ingentis sic et vite brevis, siquidem duodecim regni annis, vite autem mense uno annis tribus et triginta actis obiit, et sunt sane iuventus ac prosperitas adverse virtutibus; inveniuntur tamen, rari licet, et iuvenes et victores mansuetudine clementia continentia sobrietate et gravitate notabiles. Eiusdem igitur profecto animi, cuius virtutes erant, et vitia fuere. 45 Et hec quidem hactenus; de reliquo autem scio persuasum vulgo Alexandrum mundi dominum fuisse, que opinio extirpanda est. Sunt, fateor, scriptores aliqui prima fronte in hanc
Abbreviated transcription (Latin):
infamie ascribentis uirtutẽ suã nõ
tm̃ p̃mii exortem s uix supplitio ca¬
rituram extimabat uixq inpune se
tu et amicoꝵ memoria . et recenti ex¬
emplo p̃fectoꝵ a rege crudelit̾ ꝑemp¬
toꝵ/ nichil meliꝰ de se sperans p̃ueni¬
endũ ratꝰ ante ꝙͣ p̃ueniretur ꝑ cassã¬
drũ filiũ philippumq et iollam fra-¬
tres suos ꝓpinare potũ regi solitos. et
medici consilio dirigendos cibo uinoq
obrutũ et ob id etiã fraudis ĩpuidu
circũuenit. Sed ꝓditioĩs ignominia
texit potentia ꝓditoris. qui moͬtuo
alexandro nõ regnũ mͦ macedonie
s grecie totius arripuit. et ad filios
post se ceu legitime parta trãsmisit.
hic magni ĩpetuosiq regis exitꝰ fuit.
quo sui illũ ꝑduxerunt mores. armis
ĩuictũ uicit ebrietas. Quẽ miror scͥp
latinos sui oꝑis amore deceptos et qͦsi
sortẽ iuuenis miseratos nõ tm̃ excu¬
sare s laudare etiam uoluisse. qui

Expanded text:
infamie ascribentis, virtutem suam non infamie ascribentis, virtutem suam non tantum premii exortem sed vix supplicio carituram extimabat vixque impune setu et amicorum memoria et recenti exemplo prefectorum a rege crudeliter peremptorum nichil melius de se sperans, preveniendum ratus antequam preveniretur, per Cassandrum filium Philippumque et Iollam fratres suos, propinare potum regi solitos et medici consilio dirigendos, cibo vinoque obrutum et ob id etiam fraudis improvidum circumvenit. 42 Sed proditionis ignominiam texit potentia proditoris qui, mortuo Alexandro, non regnum modo Macedonie sed Grecie totius arripuit et ad filios post se ceu legitime parta transmisit. 43 Hic magni impetuosique regis exitus fuit, quo sui illum perduxerunt mores: armis invictum vicit ebrietas. Quem miror scrip– latinos, sui operis amore deceptos et quasi sortem iuvenis miseratos, non tantum excusare sed laudare etiam voluisse; qui
Abbreviated transcription (Latin):
sup̃mo spiritu uoce iam ꝑdita ꝑdice
eductũ digito suo anulũ daret. que
heredis instituendi speties olim fuit
discordiã tñ uoce quã tacito gestu ꝓm¬¬
serat extirpare nõ ualuit quominꝰ
ĩnumeri successores int̾ se ꝓuincias paͣ¬
tirent᷑ et nõ minꝰ dura dura ĩuicem
ꝙͣ cõfusa et ut uere dicã ridicula bel¬
la cõmitterent. que ĩ finitoꝵ radix ex¬
titit maloꝵ. et hoc forte est ꝙ sacre lo¬
cũtur litere qr cognoscens ꝙ moreret᷑
uocauit pueros suos nobiles qui secu
erant nutriti a iuuentute sua et diui-¬
sit illis regnũ suũ cũ adhuc uiueret. et
seculares itidem poete nullo heredere¬
licto totius fati lacerandas urbes suc¬¬
cessoribus p̃buisse. nõ eĩ tam ipse id fe-¬
cit ꝙͣ dixit unde id fieret. haꝵ sane
auctor insidraꝵ fuit antipater ut
Iustinꝰ ait neq alii dissentiunt.Is ma-¬
gnis bellis ꝓspere gestis in grecia aĩu
sui regis agnoscens alienã gloriam sue

Expanded text:
supremo spiritu, voce iam perdita, Perdicce supremo spiritu, voce iam perdita, Perdicce eductum digito suo anulum daret, que heredis instituendi species olim fuit, discordiam tamen voce quam severat gestu tacito extirpare non valuit, quominus innumeri successores inter se et provincias partirentur et non minus dura invicem quam confusa et, ut vere dicam, ridicula bella committerent; que infinitorum radix extitit malorum. 39 Et hoc forte est quod et Sacre locuntur Litere, quia «cognoscens quod moreretur, vocavit pueros suos nobiles, qui secum erant nutriti a iuventute sua, et divisit illis regnum suum cum adhuc viveret»; et seculares itidem poete “nullo herede relicto totius fati lacerandas urbes” successoribus “prebuisse”; non enim tam ipse id fecit, quam dixit unde id fieret. 40 Harum sane «auctor insidiarum fuit Antipater», ut Iustinus ait, neque alli dissentiunt. Is, magnis bellis prospere gestis in Grecia, animum sui regis agnoscens alienam gloriam sue
Abbreviated transcription (Latin):
scriptor egregiꝰ nõ equi s mule ungu¬
lã fuisse. idq magna aristotilis infa¬¬
mia excogitatũ refert libro natura¬
lis historie trigesimo qd̾ potiꝰ ne pre-¬
teream scribo . ꝙͣqr credã tantũ philo¬
sophu contra regem ac discipulu
suũ talia cogitasse. illud plane mira¬
bile quonã modo si tã pestilens est ue¬
nenuz sex diebꝰ alexander suꝑiuxe¬
rit. quo in spacio temporis cũ iã cer-¬
tã mortẽ adeẽ ꝑpenderet uino ut
auguror digesto fatũ ĩquit mee gen¬
tis agnosco. encidaꝵ eĩ stirpe ꝙͣ plu.¬
rimi circa trigesimũ uite annũ ꝑie¬
re. dehinc milites flentes cõsolatus
querentibꝰ quẽ regni uellet heredez
dignissimũ ait. generosa uox et ore
p̃sertim. filiũ ac fratrem et uxorem
grauidã relĩquentis. nobilis ĩ ꝙͣ uox
sed seditiosa: sic dũ se quisq dignissi¬
mũ censet ĩ emulationẽ oẽs ac discoͣ¬
diam ĩ flamauit. et ꝙͣuis postmodũ

Expanded text:
scriptor egregius, non equi sed mule unguscriptor egregius, non equi sed mule ungulam fuisse, idque «magna Aristotilis infamia excogitatum» refert libro Naturalis Historie trigesimo; quod potius ne preteream scribo, quam quia credam tantum philosophum contra regem ac discipulum suum talia cogitasse. 36 Illud plane mirabile quonam modo, si tam pestilens est venenum, sex diebus Alexander supervixerit. Quo in spatio temporis cum iam certam mortem adesse perpenderet, vino ut auguror digesto, ‘Fatum’ inquit ‘mee gentis agnosco’. Eacidarum enim de stirpe quamplurimi circa trigesimum vite annum periere. 37 Dehinc milites flentes magnifice consolatus, querentibus quem regni vellet heredem ‘Dignissimum’ ait: generosa vox ex ore presertim filium ac fratrem et uxorem gravidam relinquentis, nobilis inquam vox sed seditiosa. 38 Sic, dum se quisque dignissimum censet, in emulationem omnes ac discordiam inflammavit; et quamvis postmodum