comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit: pyram sibi extruxit: cenam afferri optimam
imperauit. item optimis insternitur uestimẽtis. pecuni¬
am & argentum in presentia familiae donauit. ipse
de tempore cenauit. uinum & nardum identidem si¬
bi infundit. ita nouissimo tempore seruo iussit & liber¬
to qui fuiss& eius concubinus alterum se iugulare al¬
terum pẏram incendere. Oppidani autem simulac
usq eo ut clamor in castra nostra peruenir&. Fere inter
caesarianos & inter pompeianos erant hic legiones quȩ
ex perfugis ascripte partim oppidanoꝵ serui qui erant
a pompeio manumissi. qui in caesaris aduentu descendẽ
ceperunt. legio .xiii. oppidum defendere cepit. Cum nõ
iam repugnarent turres ex parte & murum occuparent
denuo legatos ad caesarem mittunt ut sibi legiones sub¬
sidio intromitter&. Hoc cum animaduerterent fugitiui
oppidum incendere ceperunt: qui superati a nostris sunt.

Expanded text:
vocavit, pyram sibi exstruxit, cenam adferri quam optimam vocavit, pyram sibi exstruxit, cenam adferri quam optimam imperavit, item optimis insternendum vestimentis; pecuniam et argentum in praesentia familiae donavit. Ipse de tempore cenare; resinam et nardum identidem sibi infundit. Ita novissimo tempore servum iussit et libertum, qui fuisset eius concubinus, alterum se iugulare, alterum pyram incendere. § 34 Oppidani autem, simul Cusque eo ut clamor in castra nostra perveniret rixae inter Caesarianos et inter Pompeianos. Erant hic legiones duae ex perfugis conscriptae, partim oppidanorum servi, qui erant a Sex. Pompeio manu missi; qui in Caesaris adventum discedere coeperunt. Legio XIII. oppidum defendere coepit, nonani cum iam depugnarent,106 turres ex parte et murum occuparunt. Denuo legatos ad Caesarem mittunt, ut sibi legiones subsidio intromitteret. Hoc cum animadverterent homines fugitivi, oppidum incendere coeperunt. Qui superati a nostris sunt i
Abbreviated transcription (Latin):
fuiss& rem gestam refert. Cognito hoc negocio quos equiteᷤᷤ
quot pecuniae secum habuit eis distribuit. & oppidanis di¬
deit se de pace ad caesarem proficisci. & .ii. uigilia ad oppi¬
dum ab oppido discessit. cn. põpeius cũ equitib paucis non
positus ess& eius uerbis nuntiũ mittit eum munus belli ha¬
bere ut mittat lecticam qua in oppidum deferri possit. lit¬
teris missis pompeius cartaiam defertur. Qui illarũ parti¬
um fautores erant conueniunt in domum qua erat deleatꝰ.
qui arbitrati sunt clanculum uenisse ut ab eo quae uel¬
l& de bello requirerent. Cum frequentia conueniss&
de lectica pompeius in eorum fidem confugit. Caesar
ex prelio munitione circundatam cordubam uenit. q
ex caede eo refugerant pontem occuparunt. Cum eo cir¬
cunuentum ess& nos conuitiare ceperunt. nos ex prelio
paucos superesse quo fugeremus: ita pugnare ceperunt
de ponte. Caesar fiumen traiecit. & castra posuit. Sca¬

Expanded text:
fuisset, rem gestam refert. Cognito hoc negotio, quos equites fuisset, rem gestam refert. Cognito hoc negotio, quos equites secum habuit, quod pecuniae secum habuit eis distribuit et oppidanis dixit se de pace ad Caesarem proficisci et secunda vigilia ab oppido discessit. Cn. Pompeius cum equitibus paucis non positus esset, eius verbis nuntium mittit eum minus belle habere: ut mitterent lecticam qua in oppidum deferri posset. Lecticariis missis Pompeius Carteiam defertur. Qui illarum partium fautores essent conveniunt in domum quo erat delatus — qui arbitrati sunt clanculum venisse —, ut ab eo quae vellet de bello requirerent. Cum frequentia convenisset, de lectica Pompeius in eorum fidem confugit. § 33 Caesar ex proelio Munda munitione circumdata Cordubam venit. Qui ex caede eo refugerunt, pontem occuparunt. Cum eo ventum esset, conviciari coeperunt: nos ex proelio paucos superesse; quo fugeremus? Ita pugnare coeperunt de ponte. Caesar flumen traiecit et castra posuit. Sca
Abbreviated transcription (Latin):
non daretur. In caelum clamor intermixtꝰ & gemitus
gladioꝵq crepitꝰ auribiis oblatus impitoꝵ mẽtes timore
prepediebat. Nic ut ait ennius pespede p̾mit᷑ armiᷤ teruntur
prelio ceciderunt milia hominũ circiter .xxx. preterea labi¬
enus & actiꝰ uarus: quib occisisutrisq funus est factũ. itẽq
eꝗtes .r. partĩ ex urbe partim ex prouĩcia ad milia .iii. nr̃i
desiderati ad hominũ mille partĩ equitũ peditũq sauci ad
.d.Aduersarioꝵ aquile sunt ablatae.xiii. & signa & fasces.
dũ mundã sibi constituissent presidiũ. nostri cogebantur
gladu & mucrones & capita hostium ordinata ad oppidum
uiderent. & uallo circũ cluderẽtur aduersaru. Ita galli tra¬
gulis iaculisq oppidũ ex hostiũ cadauerib sũt complexxi.¬
& oppugnare ceꝑunt. Ex hoc prelio falerius adolescens cor¬
dubam cum paucis equitibus fugit. sex. pompeio ꝗ cordube

Expanded text:
non daretur. Ita cum clamor esset intermixtus gemitu non daretur. Ita cum clamor esset intermixtus gemitu gladiorumque crepitus auribus oblatus, inperitorum mentes timore praepediebat. Hic, ut ait Ennius, pes pede premitur, armis teruntur proelio ceciderunt milia hominum circiter XXX et si quid amplius, praeterea Labienus, Attius Varus, quibus occisis utrisque funus est factum, itemque equites Romani partim ex urbe partim ex provincia ad milia III. Nostri desiderati ad hominum mille partim equitum partim peditum; saucii ad D. Adversariorum aquilae sunt ablatae XIII et signa et fasces dum Mundam sibi constituissent praesidium, nostrique cogebantur gladiorum mucrone capita hominum ordinata ad oppidum viderent et vallo circumcluderentur adversarii.96 Ita Galli tragulis iaculisque oppidum ex hostium cadaveribus circumplexi oppugnare coeperunt. Ex hoc proelio Valerius adulescens Cordubam cum paucis equitibus fugit; Sex. Pompeio, qui Cordubae
Abbreviated transcription (Latin):
cumani suum locum cornu dextrum tenebant. sinistrum
bãt aduersarii loco superiore defendebant acerrime. &
uehemens fiebat ab utrisq clamor. telorumq missu con¬
cursus sic ut prope nostri differrent uictoriam. Congres¬
sus enĩ & clamor quib maxxime hostis conterretur in col¬
latu pari erant conditione. Ita ex utroq genere pugnae
cum parem uirtutem ad bellandum contulissent piloꝵ
missus fixoꝵ cumulatur & concidit aduersarioꝵ mul¬
titudo. Dextrum demõstrauimꝰ decumanos cornu tenuis¬
se: qui & si erant pauci tamen pp iurtutẽ magno aduer¬
sarios timore eoꝵ opera afficiebant quod a suo loco hosteᷤ
uehementer premere cepunt ut ad subsidiũ ne ab latere
nostri occuparentur legio aduersarioꝵ traduci cepta sit.
Ad dextrumq simul est motus equitatus caesaris. sinistrũ
cornu premere cepit.At u eximia uirtute prelium fa¬
cere incipiunt: ut locus in acie ad subsidium ueniendi

Expanded text:
cumani suum locum, cornum dextrum, tenebant, sinistrum cumani suum locum, cornum dextrum, tenebant, sinistrum bant, adversarii loco superiore se defendebant acerrime, et vehemens fiebat ab utrisque clamor telorumque missu concursus, sic ut prope nostri diffiderent victoriae. Congressus enim et clamor, quibus rebus maxime hostis conterretur, in collatu pari erat condicione. Ita ex utroque genere pugnae cum parem virtutem ad bellandum contulissent, pilorum missu fixa cumulatur et concidit adversariorum multitudo. Dextrum ut demonstravimus decumanos cornum tenuisse; qui etsi erant pauci, tamen propter virtutem magno adversarios timore eorum opera adficiebant, quod a suo loco hostes vehementer premere coeperunt, ut ad subsidium, ne ab latere nostri occuparent, legio adversariorum traduci coepta sit a dextro.94 Quae simul est mota, equitatus Caesaris sinistrum cornum premere coepit ita uti eximia virtute proelium facere possent,95 locus in aciem ad subsidium veniendi
Abbreviated transcription (Latin):
propius ruuũ cũ appropinquassent aduersarii a patraocina¬
li loco iniquo non discesserant. Erat acies.xiii. aquilis cõsti¬
tuta quae lateribus equitum tegebatur cum leui armatura
milibus .ui. preterea auxiliares accedebant prope totidem.
Nostra presidia.lxxx. cohortibus.uiiii. milibus equitum. Ita
cum in extrema planitie iniquũ in locum nostri appropin¬
quassent paratus hostis erat superior ut transcundi suꝑus
iter uehementer ess& periculosum. Quod cum a caesare es¬
ess& animaduersum nequid temere culpa sua ad mitteretur
eum locum diffinire cepit. quod cum hominũ aurib ess&
obiectum moleste & acerbe accipiebant se impediri quomi¬
nus prelium conficere possent. Haec mora alacriores aduer¬
sarios efficiebat. caesaris timore impediri ad cõmittendũ
prelium. Ita se efferentes iniquo loco sui potestatẽ efficiebãt.
ut magno tamen piculo accessus eoꝵ haberetur. Hic de¬

Expanded text:
propius rivum cum appropinquassent, adversarii patrocinapropius rivum cum appropinquassent, adversarii patrocinari loco iniquo non desinunt. § 30 Erat acies XIII aquilis constituta, quae lateribus equitatu tegebatur cum levi armatura milibus sex, praeterea auxiliares accedebant prope alterum tantum; nostra praesidia LXXX cohortibus, octo milibus equitum. Ita cum in extrema planitie iniquum in locum nostri appropinquassent, paratus hostis erat superior, ut transeundum superius iter vehementer esset periculosum. Quod cum a Caesare esset animadversum, ne quid temere culpa secus admitteretur, eum locum definire coepit. Quod cum hominum auribus esset obiectum, moleste et acerbe accipiebant se impediri quo minus proelium conficere possent. Haec mora adversarios alacriores efficiebat: Caesaris copias timore impediri ad committendum proelium. Ita se efferentes iniquo loco sui potestatem faciebant, ut magno tamen periculo accessus eorum haberetur. Hic de
Abbreviated transcription (Latin):
rebat.erant autem ad dextrum. id quod caesar cum acic̃
directam uidiss& non habuit dubium quin media planitie
in aequum ad dimicandum aduersari procederent. haec e¬
rat in omnium conspectu. Huc accedebat ut locus illa pla¬
nitie equitatum ornar&. & diei solisq serenitas ut mrifi¬
cum ut optandum tempus prope adis immortalibus ad¬
istud tributum esset prelium cõmittendum. Nostri letari
non nulli etiam timere. quod in eum locum fortune om
dubio poneretur. itaq nostri ad dimicandum procedunt
id quod aduersarios existimibamus esse facturos. Qui ta¬
men mille passibus a munitione oppidi longius non aude¬
bat procedere: in quo sibi prope murũ aduersarus constitu¬
ebant. Itaq nostri procedunt. Interdum equites loci aduer¬
sarios efflagitabant ut tali contenderent conditione ad ui¬
ctoriam. Neq tamen illi a sua consuetudine discedebant
ut ab excelso loco aut oppido discederent. Nostri pedes

Expanded text:
rens erat ad dextram. Itaque Caesar cum aciem rens erat ad dextram. Itaque Caesar cum aciem derectam vidisset, non habuit dubium quin media planitie in aequum ad dimicandum adversarii procederent. Hoc erat in omnium conspectu. Huc accedebat ut locus illa planitie equitatum evocaret et diei solisque serenitate,89 ut mirificum et optandum tempus prope ab dis immortalibus illud tributum esset ad proelium committendum. Nostri laetari, non nulli etiam timere, quod in eum locum res fortunadubio poneretur. Itaque nostri ad dimicandum procedunt, id quod adversarios existimabamus esse facturos; qui tamen a munitione oppidi longius non audebant procedere, immo se ibi prope murum adversarii constituebant. Itaque nostri procedunt. Interdum aequitas loci adversarios efflagitabat ut tali condicione contenderent ad victoriam; neque tamen illi a sua consuetudine discedebant, ut aut ab excelso loco aut ab oppido discederent. Nostri pede presso
Abbreviated transcription (Latin):
caesar cum copiis uell& renuntiatum est a speculatorib
pompeium de tertia uigilia in acie stetisse. Hoc nuntio
allato uexillum proposuit. id circo oppidum enim copias
eduxerat quod uersaonensilium ciuitati fuissent. Fau¬
tores antea litteras miserat ad caesarem nolle in cõual¬
le descendere: quod maiorem partem exxercitus tyronũ
haber&. Hae litterae uchementer confirmabant animos
oppidanoꝵ. Ita hac opinione fretus totum se face̾ posse
exxistimabat. Etenim & natura loci defendebatur &
ipsius oppidi munitione ubi castra habuit constituta. Nã¬
q ut supra demonstrauimus loca excellentia tumulus
contin&. Interim nulla planitie diuiditur quod eo ac¬
fenderentur rebus oppidi excelsi & loci natura. Hinc
dirigens proxcima planities equabatur. cuius decursum
antecedebat ruius qui ad eorum accessum summani efficie¬
bat loci iniquitatem. Nam plaustri & uoraginoso solo cur¬

Expanded text:
Caesar cum copiis vellet, renuntiatum est a speculatoribus Caesar cum copiis vellet, renuntiatum est a speculatoribus Pompeium de tertia vigilia in acie stetisse. Hoc nuntio allato vexillum proposuit. Idcirco enim copias eduxerat, quod Ursaonensium civitati, qui sui fuissent fautores, antea litteras miserat Caesarem nolle in convallem descendere, quod maiorem partem exercitus tironem haberet. Hae litterae vehementer confirmabant mentis oppidanorum. Ita hac opinione fretus totum se facere posse existimabat: etenim et natura loci defendebantur et ipsius oppidi munitione, ubi castra habuit constituta. Namque ut superius demonstravimus, loca excellentia tumulis contineri intervallo planitiei dividi;85 id quod eo infenderentur rebus, oppido et excelsi loci natura. Hinc derigens proxima planities aequabatur. Cuius decursum antecedebat rivus, qui ad eorum accessum summam efficiebat loci iniquitatem: nam palustri et voraginoso solo cur
Abbreviated transcription (Latin):
dum lignantur interfecti sunt. aliquot serui transfu¬
gerunt: & nuntiauerunt ad .iii. non. mar. prelium affo¬
re quod factum est. Ede eo tempore metus est magnus.
& actius uarus circum stella preerat. Eo die pompeius
castra mouit. & circa hispalim in oliueto constitit. Cae¬
sar priusꝗͣ eodem profectus luna hora circiter sexta ui¬
sa est. Ita castris motis acumbim pompeius presidium
quod reliquit iussit incendi: ut deusto oppido in castra
maiora se reciperent. In sequenti tempore uentiponte op¬
pidum cum oppugnare cepiss& deditione facta iter fe¬
cit carrucam. contraq pompeium castra posuit. Pompe¬
uis oppidum quod contra sua presidia portas clausiss& in¬
cendit. milesq qui fratrem suum in castra iugulauerat
interceptus est a nostris & fustibus perculsus. Flinc itinẽ
facto in campum mundensem cum ess& uentum castra
contra pompeium constituit. sequentiq die cum iter face̾

Expanded text:
dum lignantur, interfecti sunt aliquot. Servi transfudum lignantur, interfecti sunt aliquot. Servi transfugerunt, qui nuntiaverunt, a. d. III. Non. Mart. proelium ad Soricariam quod factum est, ex eo tempore metum esse magnum, et Attium Varum circum castella praeesse. Eo die Pompeius castra movit et contra Spalim in oliveto constituit. Caesar prius quam eodem est profectus, luna hora circiter sexta visa est. Ita castris motis Ucubim Pompeius praesidium quod reliquit iussit incendere, ut deusto oppido in castra maiora se reciperent. Insequenti tempore Ventiponem oppidum cum oppugnare coepisset, deditione facta iter fecit in Carrucam, contra Pompeium castra posuit. Pompeius oppidum, quod contra sua praesidia portas clausisset, incendit; milesque, qui fratrem suum in castris iugulasset, interceptus est a nostris et fustibus percussus. Hinc itinere facto in campum Mundensem cum esset ventum, castra contra Pompeium constituit. § 28 Sequenti die cum iter facere
Abbreviated transcription (Latin):
auerunt equites .r. coniurasse omnes ꝗ in castris pompeu
essent ut transitionẽ facerent. serui indicio omnes in cu¬
stodiam esse coniectos: e quibus occasione capta se tranffu¬
gisse. Item hoc die luterae sunt deprehense quas mittebat
saonem . Ch. pompeuis. S. U. Ei. E. U. & si prout nostra fe¬
licitas ex sententia aduersarios adhuc propulsos habe¬
mus. tamen si aequo loco sui potestatem facerent celeruiᷤ
ꝗͣ uestra opinio est bellum confecissem. Sed exercitum
tironũ non audent in campum deducere. nostrisq adhuc
freti presidus bellum ducunt. Nam singulas ciuitates
circunsederunt. inde sibi cõmeatus capiunt. Quare &
ciuitates nostrarum partium conseruabo & bellũ pͥmo
quoq tempore conficiam. cohortes animo habeo ad uos
mittere. Profecto nostro commeatu priuati necessario
ad dimicandum descendent. In sequenti tempore cum
nostri in opere temere distenti essent equites in oliueto

Expanded text:
averunt equites Romanos coniurasse omnis qui in castris Pompei averunt equites Romanos coniurasse omnis qui in castris Pompei essent ut transitionem facerent; servi indicio omnis in custodiam esse coniectos, e quibus occasione capta se transfugisse. Item hoc die litterae sunt deprensae, quas mittebat Ursaonem Cn. Pompeius: 'S. V. G. E. V. Etsi prout nostra felicitas, ex sententia adversarios adhuc propulsos habemus, si aequo loco sui potestatem facerent, celerius quam vestra opinio fert bellum confecissem; sed exercitum tironem non audent in campum deducere nostrisque adhuc fixi praesidiis bellum ducunt. Nam singulas civitates circumsederunt: inde sibi commeatus capiant. Quare et civitates nostrarum partium conservabo et bellum primo quoque tempore conficiam. Cohortes . . . animo habeo ad vos mittere. Profectu nostro commeatu privati necessario ad dimicandum descendent.' § 27 Insequenti tempore cum nostri in opere distenti essent, equites in oliveto,
Abbreviated transcription (Latin):
dubia posita erat uictoria ut prope uideretur finem bel¬
landi hoꝵ dirimere pugna. lta auidi cupidiq suaꝵ quisq
partium uiroꝵ fautoꝵq uoluntas habebatur. Quorũ uir¬
tute alacri cum ad dimicandum in planitiẽ se contulis¬
sent scutoꝵq laudis insignia prefulgens opus celatum op
propter equitum concessum ut supra de monstrauimus le
uem armaturam presidu causa non longe ab ope castroꝵ¬
constituissent. Ut nostri equites in receptu ad castra rede¬
unt aduersarii sunt cupidius insecuti uniuersi. Clamo¬
re facto impetum dederant. Ita metu perterriti cum in
fuga essent multis amissis in castra se receperunt. Caesar
ob uirtutem turmae cassianae donauit mił.xiii. & prefe¬
cto torques aureos .ii. & leui armaturae mił .Xu. hoc dic
.A. bebius & .c. flaccus &.A. trebellius equites .r. astenses
argento tecti equites ad caes. transfugerunt. Qui nunti¬

Expanded text:
dubia erat posita victoria, ut prope videretur finem beldubia erat posita victoria, ut prope videretur finem bellandi duorum dirimere pugna.  Ita avidi cupidique suarum quisque ex partium virorum fautorumque voluntate habebatur. Quorum virtute alacri, cum ad dimicandum in planitiem se contulissent, scutorumque laudis insignia praefulgens opus caelatum . propter equitum congressum,72 ut supra demonstravimus . . . levem armaturam praesidi causa non longe ab operconstituit.73 Ut, nostri equites in receptu dum ad castra redeunt, adversarii cupidius sunt insecuti, universi clamore facto impetum dederunt. Ita metu perterriti, cum in fuga essent multis amissis in castra se recipiunt. § 26 Caesar ob virtutem turmae Cassianae donavit milia ·X·III74 et praefecto torques aureos V et levi armaturae milia ·X·II.75 Hoc die A. Baebius et C. Flavius et A. Trebellius, equites Romani Astenses, argento prope tectis equis ad Caesarem transfugerunt; qui nunti
Abbreviated transcription (Latin):
pari consuetudine cum ad eundem locum euis presidium
ueniss& pristino illo suo uetebantur instituto. Nam pre¬
ter equites nullo loco ae quo se cõmittere audebant. Cum
nostri in opere essent equitum. copiae concursus facere cepe¬
runt. Simulq uociferantibus legionariis cum locum efflagi¬
tarent ex consuetudine insequenti existimare posse paratis¬
simos esse ad dimicandum. Nostri ex humili conualle be¬
ne longe sunt egressi. & planitie in aequo loco constiterũt.
Illi cum proculdabio ad congrediendum in equam locum
non sunt ausi descendere preter unum antistium turpio¬
rem. Qui fidens uiribus exaduersarus se parem esse ne¬
minem cogitare cepit. Hic ut fertur achillis memnonisq
congressus. Pompeius niger eques.r. italicensis ex acie no¬
stra ad congrediendum est progressus. quoniam ferocitas
antistu omnium mentes conuerterat. ab opere ad spectan¬
dum acies sunt dispositae. Nam inter bellatores principesq

Expanded text:
pari consuetudine cum ad eundem locum eius praesidium pari consuetudine cum ad eundem locum eius praesidium venisset, pristino illo suo utebantur instituto: nam praeter equites nullo loco aequo se committere audebant. Cum nostri in opere essent, equitum copiae concursus facere coeperunt, simulque vociferantibus legionariis, cum locum efflagitarent, ut consueti insequi — existimare posses paratissimos esse ad dimicandum — nostri ex humili convalle bene longe sunt egressi et planitie in aequiore loco constiterunt. Illi tamen procul dubio ad congrediendum in aequum locum non sunt ausi descendere praeter unum Antistium Turpionem, qui fidens viribus ex adversariis sibi parem esse neminem agitare coepit. Hic, ut fertur Achillis Memnonisque congressus, Q. Pompeius Niger, eques Romanus Italicensis, ex acie nostra ad congrediendum progressus est. Quoniam ferocitas Antisti omnium mentes converterat ab opere ad spectandum, acies sunt dispositae: nam inter bellatores principesque
Abbreviated transcription (Latin):
ria se efferentes. Postero die ab soricaria utroꝵꝗ conuene¬
re copiae. nostri brachia ducere ceperunt. Pompeuis cum
animaduerter& castello se excludi aspauia quod est ab
ucumbim milia passuum .u. hec res necessario deuocabat
ut ad dinicandum descender&. neq tamen equo loco
sui potestatem faciebat. sed exx grumo excelsum cumu¬
lum capiebat usq eo ut necessario cogeretur iniquum lo¬
cum subire. Quo facto cum utrorunq copiae tumulum
exxcellentem petissent prohibiti a nostris sunt deiectiq
planitie. quae res secundum nostris efficiebat prelium.¬
& undiq cedentibus aduersariis non parum magna in
caede uersabatur. quibus mons non uirtus saluti fuit.
auxilio priuati essent. Nam ceciderunt ex leui armatuͬa
ccc xexiii. ex legionariis. cxxxxuiii. preter quoꝵ arma &
spolia sunt ablata. lta pridem duorum centurionũ inter¬
nitio hac aduersarioꝵ poena est litata. In sequenti die

Expanded text:
ria se efferentis. § 24 Postero die ad Soricariam utrorumque conveneria se efferentis. § 24 Postero die ad Soricariam utrorumque convenere copiae. Nostri bracchia ducere coeperunt. Pompeius cum animadverteret castello se excludi Aspavia, quod est ab Ucubi milia passuum V, haec res necessario devocabat ut ad dimicandum descenderet; neque tamen aequo loco sui potestatem faciebat, sed ex grumo . . .67 excelsum tumulum capiebant, usque eo ut necessario cogeretur iniquum locum subire. Quo de facto cum utrorumque copiae tumulum excellentem petissent, prohibiti a nostris sunt deiecti in planitiem.68 Quae res secundum nostris efficiebat proelium. Undique cedentibus adversariis non parum magna in caede versabantur. Quibus mons, non virtus, saluti fuit. auxilio privati essent. Nam ceciderunt ex levi armatura CCCXXIIII, ex legionariis CXXXVIII, praeterquam quorum arma et spolia sunt ablata. Ita pridie duorum centurionum interitio hac adversariorum poena est litata. § 25 Insequenti die
Abbreviated transcription (Latin):
buis affecere. Hi dum ut hactenus nostris cessere parump.
Itaq preter consuetudinem cum a nostris animaduersum
ess& cedere cẽturiones ex legione.u. flumen trans gressi
duo restituerant aciem. Acriterq eximia uirtute plures cũ
agerent ex superiore loco multitudine teloꝵ alter eorum
concidit. Ita cum eis cum par prelium facere cepiss& cum
undiq se circunueniri animaduertiss& ingressus pedem
stri transgressi ex interiore loco aduersarios ad uallum agẽ
ceperunt. Ita cupidius dum intra presidia illorum student
cedem facere a turmis & leui armatura sunt interclusi. qͦ¬
munitio presidu ita coangustabatur ut eques spatio inter¬
cluso uix se defendere poss&. Ex utroq genere pugnae
complures uulneribus sunt affecti. in quibus etiam clodi¬
us arquitus. inter quos ita cominus est pugnatum ut ex
nostris preter duos centuriones sit nemo desideratus glo¬

Expanded text:
bus adfecere. Hic tum, ut ait Ennius, 'nostri cessere parumper'. bus adfecere. Hic tum, ut ait Ennius, 'nostri cessere parumper'. Itaque praeter consuetudinem cum a nostris animadversum esset cedere, centuriones ex legione V. flumen transgressi duo restituerunt aciem, acriterque eximia virtute pluris cum agerent, ex superiore loco multitudine telorum alter eorum concidit. Ita cum eius comes impar proelium facere coepisset, cum undique se circumveniri animum advertisset, regressus pedem stri transgressi inferiore loco adversarios ad vallum agere coeperunt. Ita cupidius dum intra praesidia illorum student caedem facere, a turmis et levi armatura sunt interclusi. Quoet munitione praesidi ita coangustabantur ut eques spatio intercluso vix se defendere posset. Ex utroque genere pugnae complures sunt vulneribus adfecti, in quis etiam Clodius Arquitius; inter quos ita comminus est pugnatum ut ex nostris praeter duos centuriones sit nemo desideratus glo
Abbreviated transcription (Latin):
state data cum deess& profectus presidio comparato cum
bene magnam manum feciss& & nocturno tempore per
fallaciam in oppidum ess& receptus uigulationẽ magnã
facit. principibusq qui sibi contrarii fuissent interfedtis
oppidum in suam potestatem recepit. Noc preterito tem¬
pore serui transfuge nuntiauerunt oppidanorũ bona
uendi: necui exetra uallum licere exire nisi discinctũ.
id cirto ex quo die oppidum ategua ess& captum metu
conterritos complures profugisse beturiam. neq sibi ullam
spem uictoriae propositam habere. ut siqui ex nostris
transfugerent in leuem armaturam conuci. eumq non
ampluis.xuii. accipere. In sequenti tempore cacsar castriᷤ
castra contulit. & brachium ad fiumen salsum ducere
cepit. Nic dum in opere nostri distenti essent complureᷤᷤ
ex superiore loco aduersariorum decurrerũt. Nec deti¬
nentibus nostris multis telis inuectis complures uulneri¬

Expanded text:
state data cum inde esset profectus, praesidio comparato, cum state data cum inde esset profectus, praesidio comparato, cum bene magnam manum fecisset et nocturno tempore per fallaciam in oppidum esset receptus, iugulationem magnam facit principibusque qui sibi contrarii fuissent interfectis oppidum in suam potestatem recepit. — Hoc praeterito tempore servi transfugae nuntiaverunt oppidanorum bona venire neque extra vallum licere exire nisi discinctum, idcirco quod ex quo die oppidum Ategua esset captum metu conterritos compluris profugere Baeturiam; neque sibi ullam spem victoriae propositam habere et, si qui ex nostris transfugerent, in levem armaturam coici eumque non amplius XVII accipere. § 23 Insequenti tempore Caesar castris castra contulit et bracchium ad flumen Salsum ducere coepit. Hic dum in opere nostri distenti essent, complures ex superiore loco adversariorum decucurrerunt nec desinentibus nostris multis telis iniectis compluris vulneri
Abbreviated transcription (Latin):
peio cum uiderens hospites uigulari. Preterea multa
scelera ab iis fieri qui presidi causa ab iis recipi qui ad
oppidum uenissent. Nostri qui fuissent equites .r. & se¬
natores non sunt ausi introire in oppidum. preter quos
qui eius ciuitatis fuissent. quorum responsis ultro citroq
acceptis & redditis cum ad nostros se reciperẽt ꝗ extra
oppidum fussent illi presidio insecuti ex aduersione le¬
gatos iugularunt. duo reliqui eis fugerunt: & caesari
rem gestam detulerunt: & speculatores ad oppidum te¬
guam miserunt. qui cum certum comꝑissent legatorũ
responsa ita esse gesta quemadmodum illi retulissent ab
oppidanis concursu facto eum qui legatos iugulass& lapi¬
dare & ei manus intentare ceperũt illius oꝑa se perisse.
Ita uix periculo liberatus petiuit ab oppidanis ut ei licer&
legatum ad caesarem proficisci: illi se satisfacturũ. Pote¬

Expanded text:
peio, cum viderent hospites iugulari, praeterea multa peio, cum viderent hospites iugulari, praeterea multa scelera ab eis fieri qui praesidi causa ab eis reciperentur. Qui cum ad oppidum venissent, nostri, qui fuissent equites Romani et senatores, non sunt ausi introire in oppidum, praeter quam qui eius civitatis fuissent. Quorum responsis ultro citroque acceptis et redditis cum ad nostros se reciperent qui extra oppidum fuissent, illi praesidio insecuti ex aversione legatos iugularunt. Duo reliqui ex eis fugerunt et Caesari rem gestam detulerunt . . .57 et speculatores ad oppidum Ateguam miserunt. Qui cum certum comperissent legatorum responsa ita esse gesta quemadmodum illi rettulissent, ab oppidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare et ei manus intentare coeperunt: illius opera se perisse. Ita vix periculo liberatus petiit ab oppidanis ut ei liceret legatum ad Caesarem proficisci: illi se satisfacturum. Pote
Abbreviated transcription (Latin):
caesarem transfugerunt ex legione uernacula. & equiteᷤᷤ
nostri cum aduersariorum equitibus congressi sunt. &
sancii aliquot occiderunt leui armatura. ea nocte specu¬
latores prehensi tres serui & unus ex legione uernacula.
serui sunt in cruce uernacula sublati. militi ceruices ab¬
scise. Postero die equites cum leui armatura ex aduersa¬
riorum castris ad nos transfugerunt. Eo tempore circiter
.xii. equites ad aquatores nostros excurrerunt. nõ nullos
interfecerunt. item alios uiuos adduxerunt. de equitibu
capti sunt equites.uiii. In sequenti die pompeuis securi
ꝑcussit omnes. Lxxiiii. ꝗ dicebantur esse fautores caesaris
uictoriae. reliquos in oppidum uissit deduci: ex quibus
effugerunt. cxex. & ad caesarem ꝑuenerunt. Hoc prete¬
rito tempore qui in oppido articula bursauomentes capti
sunt legati profectiq sunt cum nostris ut rem gestam
bursauomentibus referrent quid sperarent de.cN. pom¬

Expanded text:
Caesarem transfugerunt ex legione vernacula, et equites Caesarem transfugerunt ex legione vernacula, et equites nostri cum adversariorum equitibus congressi sunt, et saucii aliquot occiderunt levi armatura. Ea nocte speculatores prensi servi III et unus ex legione vernacula. Servi sunt in crucem sublati, militi cervices abscisae. § 21 Postero die equites cum levi armatura ex adversariorum castris ad nos transfugerunt. Et eo tempore circiter XL equites ad aquatores nostros excucurrerunt, non nullos interfecerunt, item alios vivos abduxerunt; e quibus capti sunt equites VIII. Insequenti die Pompeius securi percussit homines LXXIIII, qui dicebantur esse fautores Caesaris victoriae, reliquos rursus in oppidum iussit deduci; ex quibus effugerunt CXX et ad Caesarem venerunt. § 22 Hoc praeterito tempore, qui in oppido Ategua Ursaonenses capti sunt legati profecti sunt cum nostris uti rem gestam Ursaonensibus referrent; quid sperarent de Cn. Pom
Abbreviated transcription (Latin):
rant caesarem adierunt. si sibi uitam conceder& sese in¬
sequenti luce oppidum esse dedituros. quibus respondit
se caesarem esse fidemq prestaturum. Ita ante diem .xxi.
Rł. mar. oppido potitus imperator est appellatus. Quod põ¬
peius ex ꝑfugis cum deditionẽ oppidi factam esse scissec
castra mouit ucumbim uersus. sed circum ea loca castella
disposuit. & munitionibus se continere cepit. Caesar mo¬
uit. & propius castra castris contulit. Eodem tempore
mane loricatus unus ex legione uernacula ad nos trans¬
fugit. & nuntiauit pomipeium oppidanos ucum benses¬
conuocasse eisq ita imperauisse. ut diligentia adhibita per¬
quirerent. qui essent suarum partium itemq aduersari¬
orum uictoriae fautores. Hoc preterito tempore in oppido
quod fuit captum seruus est prehensus in cuniculo quẽ
supra demonstrauimus dominoũ uigulasse. is uius est
combustus. Idemq temporis centuriones loricati.uiii. ad

Expanded text:
rant Caesarem adierunt: si sibi vitam concederet, sese inrant Caesarem adierunt: si sibi vitam concederet, sese insequenti luce oppidum esse dedituros. Quibus respondit se Caesarem esse fidemque praestaturum. Ita ante diem XI. Kalendas Martias oppido potitus imperator est appellatus. § 20 Quod Pompeius ex perfugis cum deditionem oppidi factam esse scisset, castra movit Ucubim versus et circum ea loca castella disposuit et munitionibus se continere coepit: Caesar movit et propius castra castris contulit. Eodem tempore mane loricatus unus ex legione vernacula ad nos transfugit et nuntiavit Pompeium oppidanos Ucubensisconvocasse eisque ita imperavisse, ut diligentia adhibita perquirerent qui essent suarum partium itemque adversariorum victoriae fautores. Hoc praeterito tempore in oppido quod fuit captum servus est prensus in cuniculo quem supra demonstravimus dominum iugulasse; is vivus est combustus. Idemque temporis centuriones loricati VIII ad
Abbreviated transcription (Latin):
eam turrem sine periculo quis incender&. Ita facturus
crure de ligno cum propus accessiss& ac oppidanis est oc¬
cisus. Eadem nocte transfuga nuntiauit pompeium & la¬
bienum de iugulatione oppidanoꝵ indignatos esse. Uigi
stra fuiss& ab uno uitium fec̃ usq ad tabulatum secundũ
& tertium. Eodem tempore pro muro pugnauerunt acer¬
rime. & turrim nostram ut supiorẽ incenderunt: id circo
quod uentum ad hoc secundum habuerunt. in sequenti lu¬
ce materfamilias de muro se deuecit. & ad nos transilut.
dixitq se cum familia cõstitutũ habuisse ut una transfu¬
gerent ad caesarem: illam oppressam & ugulatũ. Hoc pre¬
terea tempore tabelle de muro sunt diecte in ꝗb scriptũ
est inuentũ.L. mutius caesari. Si mihi uitam tribius quo¬
niam a.cN.pompeio sum desertus qualem me illi presti¬
ti tali uirtute & constantia futurum me in te esse pre¬
stabo. Eodem tempore oppidanoꝵ legati qui antea exie¬

Expanded text:
eam turrem sine periculo quis incenderet. Ita fune eam turrem sine periculo quis incenderet. Ita fune crura deligatus,52 cum propius accessisset, ab oppidanis est occisus. Eadem nocte transfuga nuntiavit Pompeium et Labienum de iugulatione oppidanorum indignatos esse. § 19 stra fuisset, ab imo vitium fecit usque ad tabulatum secundum et tertium. Eodem tempore pro muro pugnarunt acerrime et turrim nostram ut superiorem incenderunt, idcirco quod ventum oppidani secundum habuerunt. Insequenti luce materfamilias de muro se deiecit et ad nos transsiliit dixitque se cum familia constitutum habuisse ut una transfugerent ad Caesarem; illam oppressam et iugulatam. Hoc praeterea tempore tabellae de muro sunt deiectae, in quibus scriptum est inventum: 'L. Munatius Caesari. Si mihi vitam tribues, quoniam ab Cn. Pompeio sum desertus, qualem me illi praestiti tali virtute et constantia futurum me in te esse praestabo'. Eodem tempore oppidani legati qui antea exie
Abbreviated transcription (Latin):
in oppido reliquerat hominum iugulauit & ita clam
a caesaris presidiis in pompen castra discessit. & inditium
glande scriptum misit per quod certior fier& caesar quae
in oppido ad defendendum compararentur.ita litteris
acceptis cum in oppido reuersi essent qui mittere glandẽ
inscriptam solebant. In sequenti tempore duo lusitani fra¬
tres transfugae nuntiarunt quam contionem pompeius ha¬
buiss& quoniam oppido subsidio non poss& uenire no¬
ctu ex aduersariorum conspectu se deducerent ad mare
uersum. unum respondisse ut potius ad dimicandum de¬
scenderent qͣ signum fuge ostenderent. eum qui ita lo¬
cutus ess& iugulatum. Fodem tempore tabellarii cius de¬
prehensi qui ad oppidum ueniebant. quorum litteras cae¬
sar oppidanis obnecit. & qui uitam sibi peter& iussit
turrem ligneam oppidanoꝵ incendere. lid si feciss& ei se
promisit omnia concessurum. quod difficile erat factu ut

Expanded text:
m et filios in oppido reliquerat — dominum iugulavit et ita clam m et filios in oppido reliquerat — dominum iugulavit et ita clam a Caesaris praesidiis in Pompei castra discessit . . . et indicium glande scriptum misit, per quod certior fieret Caesar quae in oppido ad defendendum compararentur. Ita litteris acceptis, cum in oppidum revertisse qui mittere glandem inscriptam solebat.51 . . . Insequenti tempore duo Lusitani fratres transfugae nuntiarunt quam Pompeius contionem habuisset: quoniam oppido subsidio non posset venire, noctu ex adversariorum conspectu se deducerent ad mare versum; unum respondisse ut potius ad dimicandum descenderet quam signum fugae ostenderet; eum qui ita locutus esset iugulatum. Eodem tempore tabellarii eius deprensi qui ad oppidum veniebant: quorum litteras Caesar oppidanis obiecit et, qui vitam sibi peteret, iussit turrem ligneam oppidanorum incendere; id si fecisset, ei se promisit omnia concessurum. Quod difficile erat factu, ut
Abbreviated transcription (Latin):
hanc uirtutis constantiam in tua uictoria non in illius
calamitate prestarem. Cuius funestae laudes quoniam ad
hanc fortunam reciderunt ut.e.r. indigentes presidi &
propter patriae iuctuosam pernitiem dedimur hostium
aduersa secundam obtinuimus uictoriam: qui legionum
tot impetus sustentassent nocturnis diurnisq operibus
eladiorum ictus telorumq missus expectantes uicti & de¬
serti a pompeio tua uirtute superati salutem a tua clemen¬
tia deposcimus. petimusq ut qualem gentibus te prestitisti
similem in cinium deditione prestes. Remissis legatis cum
antonius insecutus non ess& reuersus est ad portam & ho¬
minem apprehendit. quod tiberius cum fieri animaduertit
simul pugionem eduxit. & manum euis incidit.ita refuge¬
runt ad caesarem. Fodemq tempore signifer de legione
prima transfugit. & innotuit quo die equestre prelium fa¬
ctum ess& suo signo perisse homines.xxxu. neq licere

Expanded text:
hanc virtutis constantiam in tua victoria, non in illius hanc virtutis constantiam in tua victoria, non in illius calamitate praestarem. Cuius funestae laudes quoniam ad hanc fortunam reciderunt ut cives Romani indigentes praesidi simus et propter patriae luctuosam perniciem demur hostium adversa secundam obtinuimus,45 qui legionum tot impetus sustentantes, nocturnis diurnisque operibus gladiorum ictus telorumque missus exceptantes, relicti et deserti a Pompeio, tua virtute superati salutem a tua clementia deposcimus petimusque ut . . .'47 'qualem gentibus me praestiti, similem in civium deditione praestabo.' § 18 Remissis legatis, cumAntonius insecutus non esset, revertit ad portam et hominem apprehendit. Quod Tiberius cum fieri animadvertit, simul pugionem eduxit et manum eius incidit. Ita refugerunt ad Caesarem. Eodemque tempore signifer de legione prima transfugit, et innotuit, quo die equestre proelium factum esset, suo signo perisse homines XXXV, neque licere
Abbreviated transcription (Latin):
presidia pompeu se reciperent. Nam quod ex istimabat eg
posse conatu efficere nocte tota ultraibat flumen salsum
inacie. Quod factum lice& nec opinantibus nostris ess&
gestum tamen uirtute freti repulsos multisq uulnerib
asfectos oppido represserunt. prediq armisq eorum sunt
potiti. uiuosq aliquos ceperunt qui postero die sunt inter¬
fecti. Fodemq tempore transfuga nuntiauit ex oppido
uiniũ qui in cuniculo fuiss& uigulatione oppidanorũ
facta clamasse facinus se nefandum & scelus fecisse. nam
eos nihil meruisse quare tali poena afficerentur qui eoᷤ
ad aras & focos suos recepissent. eosq hospitium scelere cõ¬
taminasse: multa preterea dixisse. qua oratione deter¬
ritos amplius iugulationem non fecisse. Ita postero
die tullius legatus cum catone lusitano uenit. & apud cae¬
sarem uerba. fecit. Utinam quidem di immortales fecis¬
sent ut tuus potius miles ꝗͣ. cR. pompeu factus essem. &

Expanded text:
praesidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos praesidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos posse conatum efficere, nocte tota ultra ibat flumen Salsum in acie. Quod factum licet nec opinantibus nostris esset gestum, tamen virtute freti repulsos multisque vulneribus adfectos oppido represserunt, praedam armaque eorum sunt potiti vivosque aliquos ceperunt, qui postero die sunt interfecti. Eodemque tempore transfuga nuntiavit ex oppido Iunium, qui in cuniculo fuisset, iugulatione oppidanorum facta clamasse facinus se nefandum et scelus fecisse; nam eos nihil meruisse quare tali poena adficerentur qui eos ad aras et focos suos recepissent, eosque hospitium scelere contaminasse; multa praeterea dixisse: qua oratione deterritos amplius iugulationem non fecisse. § 17 Ita postero die Tullius legatus cum Catone at Antonio venit et apud Caesarem verba fecit: 'Utinam quidem di immortales fecissent ut tuus potius miles quam Cn. Pompei factus essem et
Abbreviated transcription (Latin):
est. Cum bene magnam multitudinem. teloꝵ ignemq no¬
stris defendentibus inuecissent nefandum crudelissimum¬
q facinus sunt aggressi. in conspectuq nostro hospites qui
in oppido erant ugulare & de muro precipites mittere ce¬
perunt: sicuti apud barbaros. quod post hominũ memoriã
nunꝗͣ est factum. Huius diei extremo tempore a pompeia¬
nis clam ad nostros tabellarius est missus ut ea nocte tur¬
res aggeremq incender&: &.iii. uigilia eruptionẽ facer&̃.
I ta igne telorumq multitudine iacta cum bene magnam
partem muri consumpsissent portam quae e regione & in
conspectu pompen castrorum fuerat aperuerunt copiae.¬
qua tote eruptionem. fecerunt. secumq extulerunt cal
catas ad fossas complendas & apagones ad casas quae stra¬
mentie a nostris hibernorum causa aedificate erant
dirruendas & inoendendas. Preterea argentum uestim̃¬
ta ut dum nostri in preda detinentur. illi cede facta ad

Expanded text:
est. Cum bene magnam multitudinem telorum ignemque noest. Cum bene magnam multitudinem telorum ignemque nostris defendentibus iniecissent, nefandum crudelissimumque facinus sunt aggressi in conspectuque nostro hospites qui in oppido erant iugulare et de muro praecipites mittere coeperunt, sicuti apud barbaros; quod post hominum memoriam numquam est factum. § 16 Huius diei extremo tempore a Pompeianis clam nostros tabellarius est missus, ut ea nocte turres aggeremque incenderent et tertia vigilia eruptionem facerent. Ita igne telorumque multitudine iacta cum bene magnam partem noctis consumpsissent, portam quae e regione et in conspectu Pompei castrorum fuerat aperuerunt copiaeque totae eruptionem fecerunt secumque extulerunt virgulta, cratis ad fossas complendas et harpagones ad casas, quae stramenticiae ab nostris hibernorum causa aedificatae erant, diruendas et incendendas, praeterea argentum, vestimenta, ut dum nostri in praeda detinentur, illi caede facta ad
Abbreviated transcription (Latin):
maiore pompeiani exultabant gloria longius quod ue¬
nostris cedentibus persequi cepissent. Qui cum aliquo lo¬
co a nostris recepti essent ut consuessent ex simili uirtute
clamore facto aduersati sunt prelium facere. Fere apud
exercitus haec est equestris prelii consuetudo. Cum eques
ad dimicandum dimisso equo cum pedite congreditur ne¬
quaꝗͣ par habetur. id quod in hoc accidit certamine. Cum
pedites leui armatura electi ad pugnam equitibus nostris
nec opinantibus uenissent. idq in prelio animaduersum
ess&. complures ex equis descenderunt. Ita exxiguo tem¬
pore eques pedestre pedes equestre prelium facere cepit
usq eo ut caedem proxime a uallo facerent. In quo prelio
aduersariorum ceciderunt. cxxiii. compluresq armis exu¬
ti. multi uulneribus affecti in castra sunt redacti. Nostri
ceciderunt . iii. sauci.xii. pedites: equites. U. Euis diei sequẽ¬
ti tempore pristina consuetudine pro muro preliari ceptũ

Expanded text:
maiore Pompeiani exsultabant gloria longius quod maiore Pompeiani exsultabant gloria longius quod nostris cedentibus prosequi coepissent. Qui cum aequo loco a nostris recepti essent, ut consuessent, eximia virtute clamore facto aversati sunt proelium facere. § 15 Fere apud exercitus haec est equestris proelii consuetudo: cum eques ad dimicandum dimisso equo cum pedite congreditur, nequaquam par habetur; id quod contra in hoc accidit proelio. Cum pedites levi armatura lecti ad pugnam equitibus nostris nec opinantibus venissent, idque in proelio animadversum esset, complures ex equis descenderunt. Ita exiguo tempore eques pedestre proelium facere coepit, usque eo ut caedem proxime a vallo fecerint. In quo proelio adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, multi vulneribus adfecti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt III, saucii XII pedites et equites V. Eius diei insequenti tempore pristina consuetudine pro muro pugnari coeptum
Abbreviated transcription (Latin):
si essent relato responso clamore sublato omni genere teloꝵ
emisso pugnare pro muro toto cepunt. propter quod fere ma¬
gna pars hominum qui in castris nostris erant non dubitarũt
quin eruptionem eo die essent facturi. Ita corona circũdata
pugnatum est aliquandui uehementissime:. simulq balista
missa a nostris turrem deuecit. qua aduersarioꝵ qui in ea
turre fuerant.u. deiecti sunt & puer qui balistam solitus e
salsum castellum constituit neqa nostris prohibitus. falsaq
illa opinione gloriatus est quod prope in nostris partibus
locum tenuiss&. ltem in sequẽti die eadem consuetudine
dum longius prosequitur quo loco equites nostri stationem
habuerat aliquot turmae cum leui armatura impetu facto
loco sunt deuecti & propter paucitatẽ nostroꝵ equitum
simulq cum leui armatura inter turmas aduersariorum¬
protriti. Hoc in conspectu utrorunq castroꝵ gerebatur: &

Expanded text:
tissent, relato responso clamore sublato omni genere telorum tissent, relato responso clamore sublato omni genere telorum misso pugnare pro muro toto coeperunt; propter quod fere magna pars hominum qui in castris nostris essent non dubitarunt quia eruptionem eo die essent facturi. Ita corona circumdata pugnatum est aliquamdiu vehementissime, simulque ballista missa a nostris turrem deiecit, qua adversariorum qui in ea turre fuerant quinque deiecti sunt et puer, qui ballistam solitus erSalsum castellum constituit neque a nostris prohibitus falsaque illa opinione gloriatus est quod prope in nostris partibus locum tenuisset. Item insequenti die eadem consuetudine dum longius prosequitur, quo loco equites nostri stationem habuerant, aliquot turmae cum levi armatura impetu facto loco sunt deiecti et propter paucitatem nostrorum equitum simul cum levi armatura inter turmas adversariorumprotriti. Hoc in conspectu utrorumque castrorum gerebatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
sum. & cum nostri equites pauci instatione fuissent a
pluribus reperti de statione sunt deiecti & occisi tres. Eo die
A.ualgius senatoris filius cuius frater in castris pompen fu¬
iss& omnibus suis relictis equum conscendit & fugit. spe¬
culator de legione .ii. pompciana captus a militibus & inter¬
fectus. idemq temporis glans missa est inscripta quo die ad
oppidum capiendum accederent sese scutum esse positurum.
qua spe non nulli dum sine periculo murum ascendere &
oppido potiri posse se sperant postero die se ad murum opus
facere ceperunt. &. pene magna prioris muri pars deiecta.
Quo facto ab oppidanis acsi suarum partium essent conseruati
missos facere loricatos quiq presidui causa prepositi oppido a
pompeio essent orabant. quibus respondit caesar se cõditio¬
nes dare non accipere solitum. Qui cum in oppidum reuer¬

Expanded text:
um ducere;32 et cum nostri equites pauci in statione fuissent a um ducere;32 et cum nostri equites pauci in statione fuissent a pluribus reperti, de statione sunt deiecti et occisi tres. Eo die A. Valgius senatoris filius, cuius frater in castris Pompei fuisset, omnibus suis rebus relictis equum conscendit et fugit. Speculator de legione II. Pompeiana captus a militibus et interfectus est; idemque temporis glans missa est inscripta: quo die ad oppidum capiundum accederent, se scutum esse positurum. Qua spe non nulli, dum sine periculo murum ascendere et oppido potiri posse se sperant, postero die ad murum opus facere coeperunt, et bene magna prioris muri parte deiecta.33 . . . Quo facto ab oppidanis, ac si suarum partium essent, conservati . . . missos facere loricatos, qui praesidi causa praepositi oppido a Pompeio essent, orabant. Quibus respondit Caesar se condiciones dare, non accipere consuevisse. Qui cum in oppidum rever