comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bulis ab extrema parte distinebantur. Quihus disclusis atq in
contrariam partem reuinctis tanta erat õperis firmitudo atq
carum rerum nanita ut quo maior uis aquae se incitauis¬
s& hoc arctius illigata tenerentur. Haec diresta materia
miecta contexebantur. ac longuriis cratibusq consterneba¬
tur. ac nihilo senus sublice & ad inferiorem partem flu¬
minis obliquae agebantur quae pro ariete subiecte & cum
omni opere coniuncte uim fluminis exaperent. & alia
item supra pontem mediocri spatio ut si arborum trunci
siuc naues deiciendi opis causa essent abarharis missa
his defensoribus carum rerum uis minueretur neu pon¬
u nocerent. Diebus decem quih materia coepta erat com¬
portari omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad
utranq partem pontis firino prelidio relidto in fines
sicambrorum contendit Interima compluribus ciuitati¬
bus ad eum legati ueniunt: quibus pacem atq amicitia

Expanded text:
bulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in bulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
Nauium magnam copiam ad transportandum exercitum
pollicebantur. Eesar his de causis quas cominemoraui rhenu
transire decreuerat. sed nauibus transire neq sitis tutum ee
& si summa facultas faciendi pontis proponchatur propter la¬
sibi contendendum aut aliter non traducendum exerctu
estimabat. Rationem igitur pontis hanc instituit. Tigna bi¬
na sex quipedalia pausum ab uno preacuta dimensa ad
altitudinem fluminis interuallo pedum duorum inter
se iungebat. Haec cum machinationibus immisa in flum
defixerat. fistucisq adegerat non sublice modo directe ad
perpendiculum sed prone ac fastigiate ut secundum natura
fluminis procumberent. Nis item contraria duo ad eun¬
dem modum iuncta interuallo pedum qudragenum ab
inferiori parte contrarium atq impetum fluminis conuer¬
sa statuebat. Haec utraq in super bipedalibus trabibus immi¬
sis quantum eoꝵ tignoꝵ iunctura distabat binis utrinq fi¬

Expanded text:
Navium magnam copiam ad transportandum exercitum Navium magnam copiam ad transportandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque satis tutum esse etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur propter lasibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fi
Abbreviated transcription (Latin):
dandi frumentandiq causa mosam transisse neq proelio in¬
terfuisse. post fugam suorum se trans rhenum in fines si cam¬
brorum recoepat. seq cum his coniunxerat. Ad quos cum ca¬
sar nuntios misiss& qui postularent eos qui sibi galli&q bellum
finire sise inuito germanos in galliam transire non aquum
existimar& cur sui quicꝗͣ esse imperii aut potestatis trans rhe¬
num postular&: Ubis autem qui uni ex trans rhenanis ad
cesarem legitos miserant amiatiam fecerant. obsides dederit
magnope postulabant ut sihi auxilium ferr& quod grui¬
ter aͦ sueius premerentur. uel si id facere occupationibus po
puli .x. prohiberetur exercitum modo rhenum e transporta¬
r& id sibi auxilium spemq reliq temporis futurum. tantũ
esse nomen atq opinionem eius exercitu ariousti pulso &
hoc nouissimo proelio facto etiam ad ultimas germanorum
nationes uti opinione & amicitia populi.  tuti esse possin

Expanded text:
dandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio indandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum finire; si se invito Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter ab Suebis premerentur; vel, si id facere occupationibus rei publicae prohiberetur, exercitum modo Rhenum transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum nationes, uti opinione et amicitia populi Romani tuti esse possint.
Abbreviated transcription (Latin):
magno numero interfecto reliqui se in flumen precitaue¬
runt. atq ibi timore lassitudine & ui fluminis oppressi pe¬
rierunt. Nostri ad unum omnes incolumes perpauais uul¬
neratis ex tanti belli timore cum hostium numerus capi¬
tum .ccccxxx. milium fuiss& se in castra recoeperunt. No¬
stri ad unum. Caesar his quos in castris retinuerat discedẽ¬
di potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusq galloꝵ ueriti
quorum agros uexauerant remanere se apud eum uelle dixe¬
runt. his caesar libertatem concessit. Germanicobello confecto
multis de causis caesar statuit sibi esse rhenum transeundum.
quarum illa fuit iustissima. quod cum uider& germanos tam
facile impelli ut ingalliam uenirent suis quoq rebus cost¬
mere uoluit cum intelligerent & posse & audere populi .r.
exercitum rhenum transire. Accessit etiam quod illa pars equi¬
tatus usipetum & tencatherorum quam supra memoraui pre¬

Expanded text:
magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitavemagno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et posse et audere populi Romani exercitum Rhenum transire. Accessit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi prae
Abbreviated transcription (Latin):
castra peruenit ꝗͣ quid ageretur germani sentire possent.
Qui omnibus rebus subito ꝑterriti & celeritate aduẽtus
nostri & discessu suorum neq consilii habendi neq arma
capiendi spatio dato ꝑturbantur copias ne aduersus hostẽ
ducere an fuga salutem petere prestar&. quorum timor
cum fremitu & concursu significaretur milites nostri pͥ¬
stini diei perfidia incitati in castra irruperunt. Quo in lo
co ꝗceleriter arma cape potuerunt paulisp nostris resti¬
terunt.atq inter carros impedimentaq proelium com¬
miserunt.At reliqua multitudo pueroꝵ mulierumq
nam cum omnibus suis domo excesserant rhenumq tra¬
sierat passim fugere coepit: ad quos consectandos Caesar
equitatum misit. Germani post tergum clamore audito
cum suos interfici uiderent armis abiectis signisq mili¬
taribus relictis se ex castris eiecerunt & cum ad conflue¬
tem mosae & rheni ꝑuenissent reliqua fatigata desperata

Expanded text:
castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata,
Abbreviated transcription (Latin):
ddementicꝰ esse iudicabat. Et cognita gailloꝵ infirmitate
quantum iam apud eos hostes uno proelio autoritatis ess&̃
consecu sentiebat. Quibus ad consilia capienda nihil spa¬
ti dandum existimabati tiis constitutis rebus & consilio
cum legatis &. quaestore cõmunicato nequem diem pugis
in termitter& oportunissime res accidit quod post tridie
euis diei manc eadem & perfidia & simulatione usi gi¬
mani frequentibus omnibus pͥncipibus maioribusq nau
adhibitis ad eum in castra uenerunt. simul ut dicebatur
sui purgandi causa quod contra atti esset dictum & ipsi
penssent proclum ꝑtidie co menisissenit simul ut si quis
possent de indutus fallendo impetrarent.Quoᷤ sibi caesar
oblatos grauius retineri iussit. ipse omnes copias castris
eduxit: eꝗtatumꝙ recenti proelio perteritum esse existi¬
mabat agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta &
celeriter ostomilium itinere confecto prius ad hostium

Expanded text:
dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium
Abbreviated transcription (Latin):
in fugam coniecerunt. atq ita perterritos egerunt ut nõ
prius fuga desisterent ꝗͣ in conspestum agminis fiostti
uenirent in co proclio ex equitibus nostris interficiũtur
uiis & Hex in hisuir fortissimus piso aquitanus amplis¬
simo genere natus cuius auus in ciuitate sua regnum ob¬
tinuerat amicus ab senatu nostro appellatus. Nic cum
fratri in tercluso ab hostibus auxilium ferr& ex piculo
ulum eripuit ipso equo uulnerato deiectis quoad potulu
fortissime restitit. Cum arcunuentus multis uulneribus
accoeptis cecidiss& atq id frater qui iam prodio excessi¬
rat procul animaduertiss& incitato equo sese hostibus
obtulit atq interfectus est : Hloc facto proelio Caesar neq
im sibi legatos audiendos neq conditiones accipiẽdas
arbitrabatur. ab his ꝗper dolum atq in sidias petita pace
ultro bellum intulissent. expectare uero dum hostium
copiȩ augerentur equitatusq reuerteretur summae

Expanded text:
in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae
Abbreviated transcription (Latin):
mora interposita equites eorum qui aberant reuerteren¬
tur. tamen sese non longius milibus passuum quattuor
aquationis causa processurum eo die dix Nuc postero dic
qͣ frequentissimi conuenirent ut de eorum postulatis co¬
gnoscer&. Interim ad prefectos qui cum omni equitatu
processerant mittit qui nuntiarent ne hostes proelio laces¬
serent. & si ipsi lacesserentur sustinerent quo ad ipse cum
exercitu propius accessiss&. At hostes ubi pͥmum nostros eq¬
tes conspexerunt quorum erat quinq milium numerus cu
ipsi non amplius octingentos equites haberent quod hi ꝗ
frumentandi causa ierant trans mosam nondum redierat
nihil nostris timentibus quod legiti eorum paulo ante a
Cesare discesserant atq is dies indutus dictus erat abhis
petitus impetu facto celeriter nostros perturbauerunt. Rur
sus resistentibus nostris consuetudine sua ad pedes dissilu¬
erunt. Suffossis equis compluribusꝗ nostris deredis reliqͥs

Expanded text:
mora interposita equites eorum qui abessent reverterenmora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum ipsi non amplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa ierant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos
Abbreviated transcription (Latin):
nantuantium heluetiorum sequanorum mediomatricum
tribucorum treuirorum atatus fertur. & uhi occeano appto¬
pinquat in plures defluit partes multis ingentibusq in¬
sulis effectis quarum pars magna a ferris barbarisq nationib
incolitur. ex quibus sunt qui piscibus ouisq auium uiuere
existimantur. multisq capitibis in occeanum influit Cesar
cum ab hoste non amplius passuum xii milibus ab ess& ut
erat constitutum ad eum legiti reuertuntur qui in itineͤ
congressi magnopere ne longius progrederetur orabant.
Cum id non impetrassent petebant uti ad eos qui agmen
antecessissent premitter&. eosq pugna prohiber& sibiq
ut potestatem facer& in ubios legitos mittendi: quoru si
principes ac senatus sibi iure faiendo fidem fecissent ea
condinone quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant.
adhas res conficiendas sibi tridui spatium dar&. Haec om¬
nia caesar eodem ullo pertinere arbitrabatur ut tridui

Expanded text:
Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treverorum citatus fertur et, ubi Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes multis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur, ex quibus sunt qui piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrassent, petebant uti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui
Abbreviated transcription (Latin):
qui dari tantae presertim multitudini sine iniuria possint.
sed licere si uellent in ubiorum finibus consedere quorum
sint legati apud se & de sueuorum iniurus quaerantur &
a sc auxilium petant. hoc sucuis imperaturum: legiti haec
sc ad suos relaturos dixerunt. & deliberata re post diem
tertium reuersuros interea ne proprius se castra mouer&
petierunt. Ne id quidem casar abse impetrari posse dixit.
Cognouerat enim magnam partem equitatus abhis aliqͦt
diebus ante predandi frumentandiq causa abd ambiuat¬
ritos trans mosam missam. hos expectari equites. atq eius rei
causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex mo¬
te uos ego qui est in finibus lingonum & parte quadam ex
rheno recoepta quae appellatur ualus insulamq efficit ba¬
tauorum in occeanum influit. neq longius ab occeano mi¬
libus passium.Lxxx. in rhenum influit. Rhenus autem ori¬
tur ex lepontuis qui alpes incolunt. & longo spatio per fines

Expanded text:
qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulam efficit Batavorum, in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines
Abbreviated transcription (Latin):
Re frumentaria comparata equitibusq delectis iter in
ea loca facere coepit quibus in locis esse germanos audic¬
bat.a quibus cum paucorum dierum iterabess& legati
ab his uenerunt quorum haec fuit oratio. Germanos ne
tur quin armis contendant. quod germanoꝵ consuetu¬
do hac sit a maioribus tradita quicunq bellum inferat
resistere neq deprecari. haec tamen dicere uenisse inuitos¬
ciestos domo si suam gratiam romani uellint posse his esse u
tiles amicos uel sibi agros attribuant uel patiantur eos tene¬
re quos armis possederint. sese unis sueuis concedere quib
ne dii quidem immortales pares esse possint. reliquum ꝗ¬
dem in terris esse neminem quem non superare possint Ad
haec quae uisum est Cesar respondit. sed exitus fuit oratio¬
nis sibi nullam cum his amicitiam esse posse si in galliam
remanerent. neq uerum esse qui suos fines tueri non po¬
tuerint alienos occupare. neq ullos in gaillia uacare agros

Expanded text:
Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos neqtur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitoseiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminem quem non superare possint. Ad haec Caesar quae visum est respondit; sed exitus fuit orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros
Abbreviated transcription (Latin):
quasq res ibi cognouerint pronuntiare cogant. Nis reb
atq auditionibus ꝑmoti de summis sape rebus consilia
in eant quoꝵ eos in uestigio poenitere necesse est cum
in certis moribus seruiant & pleriq ad uoluntatem
corum ficta respondeant /Qua consuetudine cognita
Caesar ne grauiori bello occurrer& maturius ꝗ̃ consu¬
erat ad exercitum proficiscitur. Eo cum ueniss& ea quae
fore suspicatus erat facta cognouit: missas legationes
ab non nullis ciuitatibus ad germanos: inuitatosq cos
uti ab rheno discederent. omnia quaeq postulassent ab
se fore parata. Qua spe adducti germani latius uagaban¬
tur. & in fines eburonum & condrusonum qui sunt
treuerorum clientes peruenerant. Principibus gillia
uocatis Caesar ea quae cognouerat dissimulanda sibi exi¬
stimauit. eorumq animis permulsis & confirmatis eꝗ¬
tatuq imperato bellum cum germanis gerere constituit.

Expanded text:
quas ibi res cognoverint pronuntiare cogat. His rebus quas ibi res cognoverint pronuntiare cogat. His rebus atque auditionibus permoti de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos in vestigio paenitere necesse est, cum incertis rumoribus serviant et pleri ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit.
Abbreviated transcription (Latin):
in sedes suas regionesq simulauerunt. & tridui uiã
progressi rursus reuerterunt: atq hoc itinere una no¬
ete confecto equitatu inscios in opinantesq menapios
oppresserunt qui de germanoꝵ discessu per explora¬
tores certiores facti sine metu trans rhenum in suos
uicos demigrauerant. His interfectis nauibus eorum
occupatis prius ꝗͣ ea pars maenapiorum que aitra rhe¬
num erat certior fier& flumen transierunt: atq om¬
nibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hie¬
mis se eorum copiis aluerunt.tlis rebus caesar certior
factus & infirmitatem gallorum ueritus quod sunt
in consiliis capiendis mobiles & nouis plerunq reb
student nihil comittendum existimauit. Est autem
hoc gallice consuetudinis ut & uiatores etiam in uitos
consistere cogant & quod quisq eorum de quaq re au¬
diuerit aut cognouerit quaerant & mercatores in oppi¬
dis uulgus circunsistat. quibusq ex regionibus ueniat

Expanded text:
in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant et quid quisque eorum de quaque re audierit aut cognoverit quaerant et mercatores in oppidis vulgus circumsistat quibus ex regionibus veniant
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsi propter propinquitatem quod gallicis sut moribus¬
assuefacti. Hos cum sueui multis saepe bellis experti propter
amplitudinem grauitatemq ciuitatis finibus expellere non
potuissent tamen uectigales sibi fecerunt: ac multo humi¬
liores infirmioresq redegerunt. In eadem causa fuerunt
usi petes & tencatheri quos supra diximus. qui cum plu¬
res annos sueuor uim sustinuerint. ad extremum tamẽ
agris expulsi & multis locis germanae triennium ua¬
gati ad rhenum ꝓuenerunt: quas regiones menapii
in colebant. & ad utranq ripam fluminis agros edifi¬
cia uitosq habebant. Sed tantae multitudinis aduentu
ꝑterriti ex his edificuis qua trans flumen habebant de¬
migrauerunt. & cis rhenum dispositis presidiis germa¬
nos transire prohibebant. Illi omnia experti cum neq
ui contendere propter inopiam nauium neq clam tra¬
sire propter custodias menapiorum possent reuerti se

Expanded text:
 ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribus ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribusadsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se
Abbreviated transcription (Latin):
quotidiana exercitatione summi ut sunt laboris efficiut.
equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus
prodiantur. equosq eodem remanere uestigio assue fece¬
runt: ad quos se cderiter cum usus est recipiunt. neq eo¬
rum moribus turpius quicꝗͣ aut inertius habetur qͣ ephia¬
pus uti. ltaq ad quemuis numerum ephippiatoꝵ eꝗtum
quanuus pauci adire audent. Unum ad se omnino impor¬
tari non sinunt. quod eare ad laborem ferendum remole¬
scere homines atq effeminari arbitrantur. Publice maxi¬
mam putant laudem esse ꝗͣ latissime a suis finibus uaca¬
re agros. hac resignificare magnum numerum ciuitatũ
suam uim substinere non posse. Itaq una ex parte a sueuis
circiter milia passiium sexcenta agri uacarae dicuntur. Ad
alteram partem succedunt ubii quorum fuit ciuitas am¬
pla atq florens ut est captus germanoꝵ & paulo qͣ sunt
rhenum attingunt. multumq ad eos mercatores uentitut.¬

Expanded text:
cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est captus Germanorum; ii paulo, quaRhenum attingunt multum ad eos mercatores ventitant et
Abbreviated transcription (Latin):
agri apud eos nihil est. neq longiuis anno remanere uno
in loco incolendi causa lic& neq multum frumento sed
maximam partem. laete ac pecore uiuunt: multumq sut
in uenationibus. Qua res & cibi genere & quotidiana erẽ¬
citatione & libertate uitae quod a pueris nullo officioa¬
ut disciplina assuefacti nihil omnino contra uoluntate¬
faciant & uires & immani corporum magnitudine homi¬
nes efficit. Atq in eam se consuetudinem adduxerunt ut lo¬
cis frigidissimis neq uestitus preter pelles haberent quicqͣ
quarum pp exiguitatem magna est corporis apertea pars.
& lauantur in fluminibus. Mercatoribus est ad eos adi¬
tus magis eo ut qua bello accoepint quibus uendãt habe¬
ant qͣ quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin
ctiam iumentis quibus maxime galli delectantur quaeq
impenso parant pretio germani importatis his non utu¬
tur. sed quae sunt apud eos nata. praua atq deformia hac

Expanded text:
agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatefaciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitus praeter pelles habeant quicquam, quarum propter exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec
Abbreviated transcription (Latin):
libus milites contineri non possent. itaq uastatis omnibus
eorum agris uicis hedifiuisq incensis Caesar exercitum per¬
duix & in aulertis lexobusq reliquis item ciuitatibus quae
maxime hellum fecerant in hybernis collocauit.
A QUAE secuta est hicme qui fuit annus . en.
pompcio. M. Crasso cons. uisi petes germani &
item tencatheri magna cum multitudine ho¬
minum flumen rhenum transierunt no lon¬
gełmariquo thenus influit.Causa transeundi fuit qͦd
a sueuis complures annos exagitan bello premehantur. &
agricultura prohibebantur. Sueuoꝵ est gens longe maxima
& bellicosissima germanorum omnium. Ni centum pagos
habete dicuntur. ex quibus quot annis singula milia arma¬
torum bellandi causa ex finibus educunt. reliqui qui domi
manserint se atq illos alunt. Hi rursus inuicem anno post
in armis sunt. illi domo remanent.Sic neq agricultura ne¬
q ratio atq usus belli intermittitur. Sed pͥuati ac separati

Expanded text:
libus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus libus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum fecerant, in hibernis conlocavit. Ea quae secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati
Abbreviated transcription (Latin):
habebant eo se suaq: omnia contulerunt.Ad quaꝵ initi¬
um siluarum cum Caesar perueniss& castraq munire
instituiss& neq hostis interim uisus ess& dispersis in oꝑe
nostris subito ex omnibus partibus siluae euolauerunt.&
in nostros impetum fecerunt.Nostri celeriter arma coepe¬
runt. eosq in siluas repulerũt. & complurib interfectis
longius impeditiorib locis secuti paucos de suis perdide¬
runt. Reliquis deinceps diebus Caesar siluas cedere in¬
stituit. & neꝗs inermibus imprudentibq militibus ab
latere impetus fieri poss& omnem eam materiam quae
erat caesa conuersa ad hostem collocabat & pro uallo ad
utrunq latus extruebat. Incredibili celeritate magno spa¬
tio paucis diebus confecto cum iam pecus atq extrema¬
impedimenta ab nostris tenerentur ipsi densiores siluas pete¬
rent eiusmodi sunt tempestates consecute uti opus necessaĩo
intermitteretur. & continuatione imbrium diutius sub pel¬

Expanded text:
habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initihabebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extremaimpedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pel
Abbreviated transcription (Latin):
munitiones deicere & fuga salutem petere intenderũ.
Q uos equitatus apertissimis campis insectatus ex miliuã
quinquaginta numero quae ex aquitania catitabrisq ue¬
nisse constabat uix quarta ꝑarte relicta multa nocte se in
castra recoepit. Hac audita pugna maxima pars aquita¬
niae sese crasso dedidit: obsidesq ultro misit. quo in nume¬
ro fuerunt tarbelli. bigerriones. pretianii. uocates. trausa¬
tes. flustrates. garites. auso. garumii. subutzates. cocosates.
Paucae ultimae nationes anni tempore confixse ꝗd hiems
suberat hoc facere neglexerunt. Fodem fere tempore Ca¬
sar & si prope exacta iam estas erat tamen quod omni gal¬
lia pacata morini menapiiq superant qui in armis es
cleriter confici posse eo exercitum abduxit.qui longe alia
ratione ac reliqui galli bellum gerere coeꝑunt.Nam quod
intelligebant maximas nationes quae proelio contendiss&
pulsas superatasq esse continentesq siluas atq plaudes

Expanded text:
munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essceleriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes
Abbreviated transcription (Latin):
superiore loco missa non frustra accederent equites ar¬
cuitis hostium castris crasso renuntiauerunt non cadem
diligentia ab decumana porta castra munita: facilemq a¬
ditum habere. Crassus eꝗtum prefectos cohortatus ut
magnis proemiis pollicitationibusq suos excitarent quid
fieri uell& ostendit. Illi ut erat imperatum eductis his co¬
hortibus quae presidio castris reliete interritae ab labore
erant & longiore itinere arcunductis ne ex hostium ca¬
stris arcunspiti possent omnium oculis mentibusq ad pu¬
gnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitioes
peruenerunt. Atq his proruptis prius in hostium castris
constiterunt ꝗͣ plane ab his uideri aut quid rei gereretur
cognosci poss&. Tum uero clamore ab ea parte audito
nostri redintegratis uiribus qđ plerunq in spe uictorie
accidere consueuit acrius impugnare coeꝑunt. Nostes
undiq arcunuenti desperatis omnibus rebus se per

Expanded text:
loco superiore missa non frustra acciderent, equites cirloco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per
Abbreviated transcription (Latin):
ati intercluso sine ullo uulnere uictoria potiri & si propt
iu opiam rei frumentariae tomani sese recipe coepissent
impeditos in agmine & sub sarcinis infirmioreq animo
idoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus produ¬
dis romanor copiis sese castris tenebant. Hac perspecta
rassus cum sua cuntatione atq opinione timidiores hostes¬
nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atq
omnium uoces audirentur expectari diutius non oporte¬
re quin ad castra iretur cohortatus suos omnibus cupien¬
tibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas com¬
plerent alii multis telis coniectis defensores uallo muni¬
tionibusq depellerent auxiliaresq quibus ad pugnam
non multum crassus confidebat lapidibus telisq submini¬
strandis & ad agerem cespitibus comportandis speciem
atq opinionem pugnantium preberent. Cum item ab
hostibus constanter ac non timide pugnaretur:telaq ex

Expanded text:
atu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter atu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostesnostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex
Abbreviated transcription (Latin):
& magna hominum cum multitudine bellum gerere coni¬
tur. Duces uero hi diliguntur qui una cum .ꝙ sertorio om¬
nes annos fuerant. summamq scientiam rei militaris ha
munire comeatibus nostros interdudere instituunt. quod
ibi crassus animaduerut suas copias propter exiguiti tem
non faicile deduci hostem & uagiri & uias obsidere & ca¬
lris satis presidii relinquere obeam causam minus cõmo¬
de frumentum comeatumq sibi supportari in dies hostium
numerum augeri non cuntandum existimauit quin pu¬
gna decertar&. Hac re ad consilium delata ubi omnes ide
sentire intellexit posterum diem pugnae constituit: Prima
luce productis omnibus copus duplici acie instrusta airxi¬
lus in mediam aciem collectis quid hostes consilii caperent
expectabat. Illi & si propter multitudinem & uetere belli
gloriam paucitatemq nostroꝵ se tuto dimicaturu̾s existi¬
mabant tamen tutius esse arhitrabantur obsessis uus cõme¬

Expanded text:
et magna cum hominum multitudine bellum gerere conaet magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habmunire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis comme
Abbreviated transcription (Latin):
dediderint. si quid his per uim accidat aut eundem casum
una ferant aut sibi mortem consciscant. Neq adhuc homi¬
num memoria repertus est quisꝗͣ qui eo interfecto cuiuis se
amicitia deuouiss& mori recusar&. Cum his adiatonnus
cruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitio¬
nis sublato cum ad arma milites concurrissent uehemen¬
terq ibi pugnatum ess& repulsus in oppidum tamen uti
cadem deditionis conditione uteretur a crasso impetrauit.
Armis obsidibusq accoeptis crassus in fines uocatiꝵ & taru¬
satium profectus est. Tum uͦ barbari cõmoti quod oppidii
& natura loci & manu munitum paucis diebus quibus eo
uentum erait expugnatum cognouerant legitos quaqua ũe¬
sum dimittẽ conuitare obsides dare inter se copias parare.
coepunt. Mittuntur etiam ad eas qauitates legiti quae sunt
aterioris hispanie finitime aqianie inde auxilia duces¬
q accersuntur. Quorum aduentu magna cum autoritate

Expanded text:
dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
peratore & sine reliquis legionibus adolescentulo duce effi¬
cere posse perspici cuperent tamen confecti uulnerib hostes
tergi uertere. Quoꝵ magno numero interfecto crassus ex
itinere oppidum fontiatum oppugnare coepit. quibus for¬
titer resistentibus uineas turresq egit. illi eruptione tem¬
ptata alias cuniculis ad aggerem uineasq actis cuius rei st̃
longe peritissimi aquitani propterea quod multis locis a¬
pud eos erarie secturi& sunt. ubi diligentia nostroꝵ his re
bus nihil profia posse intellexerunt. legatos ad crassum mit¬
tunt. seq in deditionem ut recipiat petunt. Qua re. impe¬
trata arma. tradere iussi faciunt. atq in ea re omnium no¬
stroꝵ intentis animis alia ex parte oppidi adiatonnus qui
summa impii tenebat cum sexcentis deuotis quos illi sol¬
durios appellant quorum haec est conditio ut omnibus in
uita commodis una cum his fruantur quorum se amicitia

Expanded text:
peratore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce effiperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae
Abbreviated transcription (Latin):
gerendum ubi pacis ante annis. l. ualerius preconius
legatus exercitu pulso interfectus ess& atq unde .l.
mallius procons. impedimentis amissis profugiss& nõ
mediocrem sibi diligentiam adhibendam intelligebat.
ltaq re frumentaria prouisa auxiliis equitatuq com¬
quae sunt ciuitates galliae prouinciae finitimae ex his re¬
gionibus nominatim euocatis in fontiatum fines exer¬
citum introduxit. Cuius aduentu cognito fontiates ma¬
gnis copus coactis eꝗtatuq quo plurimum ualebant in
itinere nostrum agmen adorti pͥmum equestre proeli¬
um cõmiserunt. deinde eꝗtatu suo pulso atq insequen¬
tibus nostris subito pedestres copias quas in conualle
in insidus collocauerant ostenderunt. Hi nostros disie¬
ctos adorti proelium renouarunt. pugnatumq est diu
acriter. Cum fontiates supioribus inctoriis freti in sua uitute
totius aꝗtanie positam putarent nostri autem quid sine ĩ¬

Expanded text:
gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque comsone et Narbone, quae sunt civitates Galliae provinciae finitimae, ex his regionibus nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine im