comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nu fatoꝵ eripi canense illud excidiu
potuisset. quo demũ accepto cũ iam
pauor ingens torporq calamitatis de
sertos aĩos occupass neq consiliũ ad¬
esset neq cõmoditas consulendi cla¬
more publico et ullulatu ac merore
femineo cunta complentibꝰ fabiꝰ ma¬
ximꝰ consiliũ illud dedit ex tempore
ut appia ac latina uia expediti eqtes
mitterent᷑ qui obiuos sciscitando sta¬
tũ consulũ atq infeliciu legionũ si¬
mul hostis iter ac propositũ explora¬
rent: tumultꝰ interim urbani cõpri-¬
merent᷑ et fragor et cõploratio et ma-¬
trone e publico in lares propͥos coge-¬
rent᷑. Ibi queq sue pͥuate fortune nũ¬
tiu expectaret. qui publica nũtiarẽt
ad p̃tores urbanos ducerent᷑. custodeᷤᷤ
oĩs portis adhiberent᷑ qui nullũ urbe
egredi sinerent. docerentq nullã ꝓr¬
sus nisi salua ĩ patͥa spem salutis. his
actis in silentio de urbis custodia con¬

Expanded text:
nu fatorum eripi cannense illud excidium nu fatorum eripi cannense illud excidium potuisset. 50 Quo demum accepto, cum iam pavor ingens torporque calamitatis mole deiectos animos occupasset, neque consilium adesset neque commoditas consulendi, clamore publico et ululatu ac merore femineo cunta complentibus, Fabius Maximus consilium illud dedit ex tempore: ut Appia ac Latina via expediti equites mitterentur, qui obvios sciscitando statum consulum atque infelicium legionum, simul hostis iter ac propositum explorarent; tumultus interim urbani comprimerentur et fragor et comploratio; matrone e publico in lares proprios cogerentur, ibi queque sue private fortune nuntium expectaret; 51 qui publica nuntiarent ad pretores urbanos ducerentur; custodes omnibus portis adhiberentur, qui nullum urbe digredi sinerent docerentque nullam prorsus nisi salva in patria spem salutis; his actis in silentio de urbis custodia con
Abbreviated transcription (Latin):
spes. hinc geminũ illi cognomen cũtatoͣ
et impii scutũ. Ĩdem sequentis anni
consulibꝰ ad infaustũ bellũ ꝓfecturis. ⁊¬
Emilio paulo quẽ sciebat omnis sani
consilii capacem graui oratiõe cõsulu¬
it qd̾ in remerat hortatꝰq est ut ĩ ra-¬
tione belligerendi se nõ aliuz sequi uel.¬
let ostendens cũctatiõe qua ipse usus
eẽt Romanis in ⁊talia et ĩ sua sede pu¬
gnantibꝰ. Sociisq oĩa hinc inde suppe¬
ditantibꝰ utilem facilemq. hanibali ãt
in hostili regiõe difficilem neq uni tole¬
rabilem uiris equis armis pecunia
iam exhausto. nec dubiu eẽ quin se¬
dendo ac differendo sit uincendꝰ qui pu¬
gnando facile uictꝰ euasurꝰ sit. multa
p̃terea quibus si obtẽpatũ eẽt neq te¬
rentiꝰ uarro cuiꝰ tractatu supiore memi-¬
numꝰ et fabii consiliu et college mode¬
stiam contẽpnẽs p̃cipitare ac ꝑdere ⁊¬
omnia maluss. iutari forsan et e ma¬

Expanded text:
spes»: hinc geminum illi cognomen “Cuntator” spes»: hinc geminum illi cognomen “Cuntator” et “imperii scutum”. 48 Idem, sequentis anni consulibus ad infaustum bellum profecturis, Emilio Paulo, quem sciebat omnis sani consilii capacem, gravi oratione consuluit quod in rem erat, hortatusque est ut in ratione belli gerendi se non alium sequi vellet, ostendens cuntationem, qua ipse usus esset, Romanis in Italia et in sua sede pugnantibus, sotiisque omnia hinc inde suppeditantibus, utilem facilemque; Hanibali autem in hostili regione difficilem neque diu tolerabilem, viris equis armis pecunia iam exhausto; nec dubium esse quin sedendo et differendo sit vincendus, qui pugnando facile victor evasurus sit. 49 Multa preterea, quibus si obtemperatum esset neque Terrentius Varro, cuius tractatu superiore meminimus, et Fabii consilium et college modestiam contemnens precipitare ac perdere omnia maluisset, vitari forsan et e ma
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptui ut uł hoc cũ quibꝰ bellũ gererẽt
gentẽ eẽ aliam suspicarent᷑ ab illa cau¬
sa celebri tam laudata/ uł fabulosa om¬
nia fuisse que de his totiens a suis ma
tu sustulit ostenditq carthaginẽsibꝰ
eẽ etiã romanis duces ac milites eẽ ⁊
aĩos. eẽ prudentiã ac uirtutẽ ꝑitiãq
rei bellice. quibꝰ si expectati forent uic¬
tores eẽ potuerint. cauendosq illos po.¬
tius ꝙͣ sꝑnendos. ad extremũ eo hostẽ
fabius cunctando deduxerat/. ut si se¬
quentes belli duces suis consiliis usi es¬
sent. cogente faine et netessitate ulti¬
ma pene uictꝰ hanibal in galliã reu̾su
trahendo cũ semestre tp̃s elaberet᷑ acersi¬
tis ad se consulibꝰ exercitũ resignauit ac
deposuit dictaturã. uir quidẽ uł ob hoc
unũ clarꝰ patrieq utilis inextremis ca¬
sibus. et ut flori utar u̾bo pͥma redeun¬
tis et ut sic dixerim reminiscentis ĩpii

Expanded text:
temptui, ut vel hos, cum quibus bellum gererent, temptui, ut vel hos, cum quibus bellum gererent, gentem esse aliam suspicarentur ab illa tam celebri tam laudata, vel fabulosa omnia fuisse que de his toties a suis mainc contemptum sustulit ostenditque Carthaginensibus esse et Romanis duces ac milites, esse animos, esse providentiam ac virtutem peritiamque rei bellice quibus, si expectati forent, victores esse potuerint; cavendosque illos potius quam spernendos. 46 Ad extremum eo hostem Fabius cuntando deduxerat ut, si sequentes belli duces suis consiliis usi essent, cogente fame et necessitate ultima, pene victus Hanibal in Galliam reversurtrahendo cum semestre tempus elaberetur, accersitis ad se consulibus exercitum resignavit ac deposuit dictaturam; vir quidem vel ob hoc unum clarus patrieque utilis in extremis casibus et, ut Flori utar verbo, «prima redeuntis et, ut sic dixerim, reviviscentis imperii
Abbreviated transcription (Latin):
hec inter date dextere. ĩ nexͥ amplexus
reconciliati animi redintegrata cõcor¬
dia. et ꝑ castra cũ paribꝰ effusi oẽs atq
hospitalit̾ recepti cunta gaudio et con¬
gratulatiõe compleuerant. Sie mane
ma pͥmũ mox multoꝵ literis nũciata ⁊¬
sunt mutati confestim aĩ mutatiq ho¬
minũ sermones oẽs undiq certatim uiͣ¬
tutẽ et consiliũ fabii laudare et cũcta¬
tionez illã salutifera ꝓuidentie eẽ non
desidie p̃dicare. sic indigna dictatoris ĩ¬
famia repente ĩ gloriam u̾sa eint. ut et
terciꝰ ennii uersiculus uerus ess. Totu¬
q rebus carmen ĩpletũ. Ergo postꝙͣ ma-¬
gisq uiri nũc gloria claret. quin et ip¬
sos int̾ hostes extimatio ĩ unmensũ fa¬
maq uiri creuerat. Et si eĩ semꝑ hani¬
bal der hoc ipso magnifice sensiss mili¬
tibꝰ tñ afris assidutate iuncendi tanta/
ceꝑant romani duces atq ex̾citꝰ ẽẽ cõ¬

Expanded text:
Hec inter date dextere, innexi amplexus, Hec inter date dextere, innexi amplexus, reconciliati animi, redintegrata concordia, et per castra cum paribus effusi omnes atque hospitaliter recepti cunta gaudio et congratulatione compleverant. Sic mane ma primum mox multorum literis nuntiata sunt, mutati confestim animi mutatique hominum sermones; omnes undique certatim virtutem et consilium Fabii laudare et cuntationem illam salutiferam providentie esse non desidie predicare. Sic indigna dictatoris infamia repente in gloriam versa erat, ut et tertius Ennii versiculus verus esset totumque rebus carmen impletum: ergo postque magisque viri nunc gloria claret. 44 Quin et ipsos inter hostes extimatio in immensum famaque viri creverat; etsi enim semper Hanibal de hoc ipso magnifice sensisset, militibus tamen afris assiduitate vincendi tanto ceperant romani duces atque exercitus esse con
Abbreviated transcription (Latin):
ui estis patronos appellabitis sic qui
belli nõ potuimꝰ saltem gratitudinis
gloria prosequamur. his dcĩs subla¬
tis inde tentoriis facto agmine ad i¬
dictatoris castra ꝑuentũ est ip̃o ꝗde
et uniuerso exerritu admirante ꝗd¬
nam rei ẽẽt. tũ minutiꝰ ꝑ se ꝑq suas
legiones dicta ut conuenerat salute
ego te inquit dictator patrem dixiqr
neq carius neq uenenabiliꝰ quo uoca¬
ri possis occu̾rit. plus tñ tu mͥ ꝙͣ pater
es patri eĩ uite mee tm̃ tibi aũt mee
inde hoc senatuscõsultũ nõ tã honorifi¬
cũmͥ ꝙͣ onerosũ. ipse ego ante oẽs abro¬
go sarcinãq inportabile letꝰ abicio ⁊
malim tibi subici ꝙͣ equari alteꝵ mi¬
chi detori fuerit alteꝵ piculo fuit ac
pudori. Itaq legioes et me ip̃m sub tuũ
imꝑiu reduco qd̾ tibi ac mͥ et utͥq ex̾ci¬
tui faustũ sit. tu p̃cor p̃teriti oblitꝰ me
et istos quẽtũq suũ in gradũ restituito.

Expanded text:
vi estis, patronos appellabitis. Sic, qui vi estis, patronos appellabitis. Sic, qui belli non potuimis, saltem gratitudinis gloriam prosequemur’. 39 His dictis, sublatis inde tentoriis, facto agmine ad dictatoris castra perventum est, ipso quidem et universo exercitu admirante quidnam rei esset. 40 Tum Minutius, per se perque suas legiones dicta ut convenerat salute, ‘Ego te’ inquit ‘dictator, patrem dixi, quia neque carius neque venerabilius nomen quo vri possis occurrit. Plus tamen tu michi quam pater es; patri enim vite mee tantum, tibi autem mee’ inde hoc senatus consultum, non tam honorificum michi quam onerosum, ipse ego ante omnes abrogo sarcinamque importabilem letus abicio; malim tibi subici quam equari: alterum michi decori fuerit, alterum periculo fuit ac pudori. Itaque legiones et me ipsum sub tuum imperium reduco, quod tibi ac michi et utrique exercitui faustum sit. Tu, precor, preferiti oblitus, me et istos quenque suum in gradum restituito’. 42
Abbreviated transcription (Latin):
dia et penitentia er humilitas illi q̃
peccati indix fuerat euersa suꝑbia bo¬
na est. usq adeo ut int̾dũ maior aliꝗs
post petcatũ assuͣrexerit ꝙͣ qui nõ pec¬
cauit. conuocato igitur exercitu notis¬
simã illam hesiodi poete sentẽtiã dixit.
pͥmi scil ac p̃clari ingenii eẽ ꝑ se ipsu
cogitare atq inuenire qd̾ expediat
proximũ bene admonenti credere/ ac
parere. cui utrũq defuerit nulliꝰ pre
sperabamꝰ gradũ nõ app̾hendimꝰ setũ¬
do contenti simꝰ ne si hunc negligimꝰ
ĩ nouissimũ relabamur et qd̾ nescimꝰ
ab eo qui scit discamꝰ imꝑare et bella¬
re. ad dictatoris nr̃i castra ꝑgamꝰ neq
ab eo ampliꝰ separemur. sic agendu
nobis nr̃o hodie ꝑiculo didicimus / ego
illũ patrem nũcupabo Id eĩ sibi ĩuir¬
tute insita et insigni ĩ nos ac uere pa-¬
terna pietate nomẽ deditũ. uos autẽ
illos milites quoꝵ dextris ac gladris sal¬

Expanded text:
dia et penitentia et humilitas, illi que dia et penitentia et humilitas, illi que peccati radix fuerat adversa superbie, bona est usque adeo, ut interdum maior aliquis post peccatum assurrexerit quam qui non peccavit. 36 Convocato igitur exercitu, notissimam illam Hesiodi poete sententiam dixit: primi, scilicet, ac preclari ingenii esse per se ipsum cogitare atque invenire quod expediat, proximum bene admonenti credere ac parere; cui utrunque defuerit nullius presperabamus gradum non apprehendimus, secundo contenti simus, ne si hunc negligimus in novissimum relabamur: quod nescimus ab eo qui scit discamus, imperare et bellare; ad dictatoris nostri castra pergamus, neque ab eo amplius separemur; sic agendum nobis nostro hodie periculo didicimus. 38 Ego illum patrem nuncupabo, id enim sibi et virtute insita et insigni in nos ac vere paterna pietate nomen debitum; vos autem illos milites, quorum dextris ac gladiis sal
Abbreviated transcription (Latin):
egreditur. atq ex illo in quo eint ɨ¬
colle descendens ubi ad auxiliũ sue
gentis impuisus et quasi celo missuᷤᷤ
apparuit. illico et fugientibꝰ animi
rediere et ꝓpellentibꝰ cecidere ut ⁊
uicti fugã sisterent. et uictores abĩ¬
sequendi studio retro se ad sua signa
referentes ĩpetũ cõpͥmerent. cũq iã
due ĩ unũ romane acies cõglobari
cepte simul ĩ hostem signa cõu̾terẽt
ĩferrentq hanibal se in castra reci¬
piens ꝑiculũ declinauit. fassus inge¬
nue qd̾ erat. tandẽ eĩ ĩquit nubes il¬
la quã quotidie ĩ uertite mõtiũ uide¬
bamꝰ procellosa ĩ grandinẽ resoluta
est: uici ego ormutiu fabiꝰ me uicit.
omnibꝰ hinc illinc in castra reu̾sis ori¬
nutius errorem suũ et manẽ iactã¬
tiam secũ uoluens fecit unde p̃teri¬
te temeritatis ueniam mereretur
est eĩ de quo nemo dubitat optimu
nõ errare: s erroris notitia et uerecũ¬

Expanded text:
egreditur atque, ex illo in quo erat egreditur atque, ex illo in quo erat colle descendens, ubi ad auxilium sue gentis improvisus et quasi e celo missus apparuit, illico et fugientibus animi rediere et propellentibus cecidere, ut et victi fugam sisterent et victores, ab insequendi studio retro se ad sua signa referentes, impetum comprimerent. 34 Cumque iam due in unam romane acies conglobari cepte simul in hostem signa converterent inferrentque, Hanibal se in castra recipiens periculum declinavit, fassus ingenue quod erat. ‘Tandem’ enim inquit, ‘nubes illa, quam quotidie in vertice montium videbamus, procellosam in grandinem resoluta est. Vici ego Minutium, Fabius me vicit’. 35 Omnibus hinc illinc in castra reversis, Minutius errorem suum et inanem iactantiam secum volvens, fecit unde preterite temeritatis veniam mereretur. Est enim, de quo nemo dubitat, optimum non errare; sed et erroris notitia et verecun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ cautiꝰ in p̃liu ruente. Cũq hanibal
suis carptim auxilia subministrãs et
ligna igni ut dicit᷑ suꝑaddens e pau¬
cis fauillis magnũ suscitaret incẽdiũ.
Minutiꝰ raptim toris copiis ĩpugna
fertur. ĩ qua sic temeritas inpar est
spes aliqua resistendi uideret᷑ urgẽte
tñ hinc hanibale hinc insidiis pate¬
factis deiecta adeo romana acies fra¬
ctiq aĩ fuere ut nec pugne aditus
bius accurriss. ille qui hoc semꝑ euẽ¬
tuꝵ cogitabat. erectis auribꝰ atq ⁊
to pugne strepitu. confusisq clamo¬
ribus ĩsequentiũ et cadentiũ gemi¬
tu ubi oculis remꝑspexit sic est ait
ut p̃uiderã aĩo duci suo equatꝰ hani¬
bali impar est uuuentꝰ s uerbis aliaᷤᷤ
nũc reb̾ est opꝰ ite metũ cõmilitões
mei hostes iam parta uictoria pͥue¬
mus. ciues p̃senti piculo liberemus.
nostrã hanibal uirtutẽ suã omutiꝰ
ĩscitiam recognoscat. hec dicens castͥs

Expanded text:
quam cautius in prelium ruente; cumque Hanibal, quam cautius in prelium ruente; cumque Hanibal, suis carptim auxilia subministrans et ligna igni ut dicitur superaddens, e paucis favillis magnum suscitaret incendium, Minutius raptim totis copiis in pugnam fertur. 31 In qua sic temeritas impar est spes aliqua resistendi videretur, urgente tamen hinc Hanibale hinc insidiis patefactis, deiecta adeo romana acies fractique animi fuere ut nec pugne aditus bius accurrisset: ille, qui hoc semper eventurum cogitabat, erectis auribus atque to pugne strepitu confusisque clamoribus insequentium et cadentium gemitu, ubi oculis rem perspexit, ‘Sic est’ ait ‘ut previderam animo: duci suo equatus Hanibali impar est inventus. Sed verba alias; nunc rebus est opus. Ite mecum, commilitones mei; hostes iam parta victoria privemus, cives presenti periculo liberemus; nostram Hanibal virtutem, suam Minutius inscitiam recognoscat’. 33 Hec dicens castris
Abbreviated transcription (Latin):
ta prospectui. nulla insidiandi opor¬
tunitate suspecta. collis in medio ca¬
stroꝵ illi quisꝗs eu p̃occupass utilis
hosti aũt futurꝰ incomodꝰ. eo hanibal
ad incitamentũ p̃lii ꝙͣ ad loci comodi¬
tatem uti maluit itaq cũ poss illũ
pͥmꝰ arriꝑe sciens distulit: erant aũt
haud proculinde in occultis secessibꝰ
rupes concaue multe quidẽ et mul¬
toꝵ hominũ capaces. in his clam eꝗtũ
peditũq ꝗnq̃milia abdiderat/ cuiꝰ rei
ne quis sensus ad hostẽ pueniret ĩ ali¬
ud ꝓpinquius spectaculũ occupare il¬
lu statuit atq cõu̾tere. Successitq
consiliu. missis ad aurorã paucis ꝗ
collem illũ proximũ silent̾ inuaderẽt.
in hos igitꝰ dubia uix luce conspectos
aĩosior ꝙͣ cautior dux cõtẽptim ac fe¬
rocit̾ mittit pͥmũ qui eos inde depelle¬
rent inde alios atq alios submittit
unoquoq sui ducis exemplo ĩpetuosiꝰ

Expanded text:
ta prospectui, nulla insidiandi oporta prospectui, nulla insidiandi oportunitate suspecta; collis in medio castrorum, illi quisquis eum preoccupasset utilis, hosti autem futurus incommodus; eo Hanibal ad incitamentum prelii quam ad loci commoditatem uti maluit. 29 Itaque, cum posset illum primus arripere, sciens distulit. Erant autem haud procul inde in occultis secessibus rupes concave, multe quidem et multorum hominum capaces; in his clam equitum peditumque quinque milia abdiderat, cuius rei nequis sensus ad hostem perveniret, in aliud propinquius spectaculum occupare illum statuit atque convertere, successitque consilium missis ad auroram paucis qui collem illum proximum silenter invaderent. 30 In hos igitur, dubia vix luce conspectos, animosior quam cautior dux contemptim ac ferociter mittit primum qui eos inde depellerent, inde alios atque alios submittit, unoquoque sui ducis exemplo impetuosius
Abbreviated transcription (Latin):
bene u̾teret se illiꝰ glorie gratulari a¬
ait diuisionẽ har ĩpii nõ ꝓbare: sic
unũ oĩbꝰ aliquando p̃ẽe ut uniꝰ diei
fortuna atq uniꝰ ducis temeritaᷤᷤ om¬
nia poss eu̾tere. id eĩ eẽ nõ comuni¬
care impiu s auferre. si uni ducum
absq alteriꝰ culpa una hora liceat quo
nulle amplius alteriꝰ partes sint. ita¬
q quando sic senatꝰ censeat diuisiõe
copiaꝵ sibi placere nõ tẽpoꝵ/ ut qui
totũ nequeat partẽ seruet. qui paͣtẽ
ꝑdiderit totũ ꝑdere nequeat. ad hũc
ergo modũ facta diuisio legionũ itẽq
et equitatꝰ et sotioꝵ atq oĩs generis
auxilioꝵ equis partibꝰ. Quibꝰ cogni¬
tis haniballetꝰ et temerario duci ad.¬
ditã audaciã et prudenti potentia
ĩminuitã adu̾sus unũ minutiũ di¬
uisis a dictatore se tenentẽ castris õe
illud suũ notũ u̾tit ingeniũ. nec ma.¬
gni negotii res fuit p̃cipitẽ in ĩsidias
urgere. uallis nuda erat et expedi¬

Expanded text:
bene verteret, se illius glorie gratulari ait; divisionem hanc imperii non probare, sic unum omnibus aliquando preesse, ut unius diei fortuna atque unius ducis temeritas omnia posset evertere; id enim esse non comunicare imperium sed auferre, si uni ducum absque alterius culpa una hora liceat, quo nulle amplius alterius partes sint; itaque, quando sic senatus censeat, divisionem copiarum sibi placere non temporum, ut qui totum nequeat partem servet, qui partem perdiderit totum perdere nequeat. Ad hunc ergo modum facta divisio legionum itemque et equitatus et sotiorum atque omnis generis auxiliorum equis partibus. 27 Quibus cognitis Hanibal, letus et temerario duci additam audaciam et prudenti potentiam imminutam, adversus unum Minutium divisis a dictatore se tenentem castris omne illud suum notum vertit ingenium; nec magni negotii res fuit precipitem in insidias urgere. 28 Vallis nuda erat et expedi
Abbreviated transcription (Latin):
utar: Titus quĩtiꝰ flaminiꝰ tube signo
silentio facto ꝑ p̾conẽ hec u̾ba recitari
tiꝰ flaminiꝰ ĩpator oẽs grecie urbes que sb̾
dicioẽ regis philippi fuerũt liberas atq
ĩmunes ẽẽ iubet. quibus auditis maxi
mo ĩopinato gaudio hoĩes ꝑculsi pͥmo
ueluti nõ audisse se que audiem̃t cre¬
dentes obticuerũt. iterata deinde ꝓnũ-¬
uolabant attonitas pauentesq detidiᷤ¬

Expanded text:
t, T. Quintius Flamininus tubae signo silentio facto per praeconem haec uerba recitari tius Flamininus imperator omnes Graeciae urbes, quae sub dicione Philippi regis fuerunt, liberas atque inmunes esse iubet.' quibus auditis maximo et inopinato gaudio homines perculsi primo ueluti non audisse se quae audierant credentes obticuerunt. iterata deinde pronuneruolabant, adtonitas pauentesque decidis
Abbreviated transcription (Latin):
magistro equitũ quintio peno ꝓfectꝰ
cũ exercitu in agro albano magno p̃¬
lio hostes fudit. et ĩ acie et ĩ castris mł¬
ta milia piere. reliquias fuga ĩ apuliã
abstulit. hac uictoria triũphꝰ glorio¬
so seni senatu ac populo cõsentiente de¬
cernitur. ut scil uno ad ultimũ tenore
conspicuus nõ aliũ uiuendi ac triũphã.¬
di ꝙͣ uiuendi exitũ haberet. Breui si¬
quidẽ post hec annis quinq et uigĩti
ex quo patͥam e manu hostiũ ereptam
collapsamq ĩ cineres restituerat obiit.
morte sibi utiq matura. s acerba rei¬
publice. uir inditꝰ sine sui imo sine
ante se tẽporis exẽplo: omni ꝓrsus s
p̃sertĩ bellica gloria singularis.

Expanded text:
magistro equitum T. Quintio Peno, profectus magistro equitum T. Quintio Peno, profectus cum exercitu in agro Albano magno prelio hostes fudit; et in acie et in castris multa milia periere; reliquias fuga in Apuliam abstulit. 62 Hac victoria triumphus glorioso seni, senatu ac populo consentiente, decernitur ut scilicet uno ad ultimum tenore conspicuus non alium vincendi et triumphandi quam vivendi exitum haberet; brevi siquidem post hec, annis quinque et viginti ex quo patriam e manu hostium ereptam collapsamque in cineres restituerat, obiit morte sibi utique matura sed acerba reipublice: vir inclitus sine sui, imo sine omnis ante se temporis exemplo, omni prorsus sed presertim bellica gloria singularis.
Abbreviated transcription (Latin):
sent interrogatiq se iussu sue rei publi
paruit. Id bellũ Camillo uictori creditĩt
pmissũq ut quẽ uellet e collegis parti¬
cipem laboris assumeret. Ille nõ aliũ qͣ
lutiũ furiũ elegit. sic illiꝰ infamiã min¬
uit. suam gloriã auxit: atq ita ut supͣ
dixi ex illius errore geminã laudẽ pri¬
mo ꝗdẽ bellice uirtutis de hinc magnͤ
modestie quesiuit. post nõ multũ tp̃s
in extremis ciuiliũ contentionũ piculis
quarto dictator creatꝰ est. In qua dicta¬
tura p̃t̾ minas et increpatiões plebis ⁊¬
asperrimas memorandũ nichil actuz
legit᷑. Sed pendẽte certamine ꝙuitio
se creatũ dep̾hendiss magistratu abiit.
anno deniq ĩ sequenti dũ quiete res ɨ¬
uiderent᷑ subͣiͣ belli gallici tumultꝰ ex.¬
arsit. quibꝰ motibꝰ romani ad solitu
suũ ĩꝑii remediũ recurrentes ip̃m illũ
camillũ nãq aliũ parem ĩuenire po¬
tuissent : dictatorem creant. ꝗ dicto

Expanded text:
sent, interrogatique se iussu sue reipublicesent, interrogatique se iussu sue reipubliceparuit –, id bellum Camillo victori creditum permissumque ut quem vellet e collegis participem laboris assumeret. 59 Ille non alium quam Lucium Furium elegit; sic illius infamiam minuit, suam gloriam auxit, atque ita, ut supra dixi, ex illius errore geminam laudem, primo quidem bellice virtutis dehinc magne modestie, quesivit. 60 Post non multum tempus in extremis civilium contentionum periculis quarto dictator creatus est. In qua dictatura preter minas et increpationes plebis asperrimas memorandum nichil actum legitur; sed pendente certamine, quod vitio se creatum deprehendisset, magistratu abiit. 61 Anno denique insequenti, dum quiete res viderentur, subito belli gallici tumultus exarsit; quibus motibus Romani ad solitum summi imperii remedium recurrentes, ipsum illum Camillum nam quem alium parem invenire potuissent? dictatorem creant. Qui, dicto
Abbreviated transcription (Latin):
nũc se ĩ collegã nullũ ius habere. ita¬
q nich obstare qd̾ sibi reiq publice
expediens iudicaret ageret. reliꝗs
parere . In hac college equo aĩo cessu.¬
rũ. Unã se senecte ueniã p̃cari ne
ĩ pͥma acie locetur s ĩsubsidiis ma¬
neat hec college deos aũt orare ne¬
quis euentꝰ in opinꝰ consiliũ suũ ĩ dila.¬
tione positũ reddat utiliꝰ. his dictis
luciꝰ furiꝰ aciem aĩosius ꝙͣ cauciꝰ ĩstru¬
it: atq ĩ hostẽ ducit. a quo quidẽ fic¬
to metu ĩ insidias deductꝰ. cũ ĩpetu
se se opponit. et increpita suoru
ignauia ciues profugos sistit hoste̾
repͥmit. cuiꝰ reuerentia ac stupore
aĩatꝰ quimͦ fugiebat et ꝑterritus
qui fugabat / atq ĩ fugã uersus effe¬
cere ut camilli p̃ces irrite eẽnt qbꝰ
optauerat ne qua fortuna suo con¬
silio faueret. hostes cesi captiq. ĩ
quid̾ cũ tusculani aliquot noti es-¬

Expanded text:
nunc se in collegam nullum ius habere, itanunc se in collegam nullum ius habere, itaque nichil obstare quin quod sibi reique publice expediens iudicaret ageret; reliquiparere, in hac college equo animo cessurum; unam se senecte veniam precari, ne in prima acie locetur, sed in subsidiis maneat; hec college, deos autem orare nequis eventus inopinus consilium suum in dilatione positum reddat utilius. 56 His dictis, Lucius Furius aciem animosius quam cautius instruit atque in hostem ducit; a quo quidem ficto metu in insidias deductus, cum hostis se se opponit et, increpita suorum ignavia, cives profugos sistit, hostes reprimit. 57 Cuius reverentia ac stupore animatus qui modo fugiebat, et perterritus qui fugabat atque in fugam versus, effecere ut Camilli preces irrite essent, quibus optaverat nequa fortuna suo consilio faveret. 58 Hostes cesi captique; in quibus cum Tusculani aliquot noti es
Abbreviated transcription (Latin):
nulli tam̃ indigniꝰ ꝙͣ college et na.¬
tura et etate ferocissimo. Cuiꝰ ardo¬
re militũ uocibꝰ excitato cepit ml¬
ta quidẽ adu̾sus camilli nõ uirtutẽ
ad quã uere dici nichil poterat s
etatẽ loqui. Iuuenes bellis idoneos
senibꝰ aĩos ip̃os cũ corporibꝰ frigesce¬
re/ Idq si aliunde nesciret᷑ ex colle¬
ge mutatione notũ fieri. qui urbeᷤᷤ
et oppida pͥmo aduentu capere con¬
suerit nũc torpore pressus ĩsolito ⁊¬
quasi obsessus in castris sedeat. et ⁊¬
illi quidẽ uite satis et glone. ĩsuꝑq
Rei publice que ĩmortalis ẽẽ debeat
pluribꝰ ducibꝰ opꝰ ẽẽ.nec ulliꝰ moͣtalis
ꝙͣuis egregii ducis satis ẽẽ uirtutẽ.
hec et his similia sepe cũ plaudente
iactaret ex̾citu ip̃m tandẽ camillu
increpans ut suos uincere uinciq
hostem sineret omuit. Ille aũt bella
que sui soliꝰ ductu atq auspiciis gesta
sint hactenꝰ successisse felicit̾ respõdit.

Expanded text:
nulli tamen indignius quam college et nanulli tamen indignius quam college et natura et etate ferocissimo. 54 Cuius ardore militum vocibus excitato, cepit multa quidem adversus Camilli non virtutem, in quam vere nichil dici poterat, sed etatem loqui: iuvenes bellis ydoneos, senibus animos ipsis cum corporibus frigescere; idque si aliunde nesciretur ex college mutatione notum fieri, qui urbes et oppida primo adventu capere consueverit, nunc torpore pressus insolito quasi obsessus in castris sedeat; et illi quidem vite satis et glorie superque, reipublice que immortalis esse debeat pluribus ducibus opus esse, nec illius mortalis quamvis egregii ducis satis esse virtutem. 55 Hec et his similia sepe cum plaudente iactaret exercitu, ipsum tandem Camillum increpans, ut suos vincere vincique hostem sineret oravit. Ille autem bella que sui solius ductu atque auspiciis gesta sint hactenus successisse feliciter respondit;
Abbreviated transcription (Latin):
more ꝗnq additi. cũq camilio mã¬
datũ retens illud eẽt bellũ sortitus
q quisnã sibi ex collegis adiutor eẽt
sorti sibi luriꝰ furiꝰ obtigit. nõ ꝙ cuiꝰꝙͣ
ope spectatissimꝰ dux egeret. s dispo¬
nente deo ut ex illius erroribꝰ nouã
sibi gemine glorie materiã inueni¬
ret. qui ultime iam etatis cũ esset ⁊¬
et iure iurando excusare imbealli
tũ belli onꝰ subiit. ut is quẽ defectũ
uiribꝰ s sensibꝰ integrũ et mente pre¬
ualidũ ciuilibꝰ pͥde rebus neglectis
belloꝵ studiũ acuebat. ut armoꝵ
ex̾citio iuuenescere uideretur. Ita¬
q cũ collega legiones quatuor ad
satricũ ducit quod tũc maxime uo¬
lsci oppugnabant. Qui multitudĩe
freti nõ mͦ nõ detrectauere certamẽ
s u̾bis etiã ĩsultabant ꝙ p̃ter unũ
camillũ qui gerende rei tempꝰ expec¬
tabat romanis oĩbꝰ indignũ uideba¬
tur totiens uictis enz ẽẽ fiduciam.

Expanded text:
more quinque additi. Cumque Camillo manmore quinque additi. Cumque Camillo mandatum recens illud esset bellum sortitusque idem quisnam sibi ex collegis adiutor esset, sorte sibi Lucius Furius obtigit, non quod cuiusquam ope spectatissimus dux egeret, sed disponente reor Deo ut ex illius erroribus novam sibi gemine glorie materiam inveniret. 52 Qui ultime iam etatis cum esset et iureiurando excusare imbecillitum belli onus subiit, ut is, quem defectum viribus sed sensibus integrum et mente prevalidum civilibus pridem rebus neglectis bellorum studium acuebat, armorum exercitio iuvenescere videretur. 53 Itaque cum collega legiones quattuor ad Satricum ducit, quod tum maxime Volsci oppugnabant; qui multitudine freti non modo non detrectavere certamen, sed verbis etiam insultabant. Quod preter unum Camillum, qui gerende rei tempus oportunum expectabat, Romanis omnibus indignum videbatur, totiens victis eam esse fiduciam;
Abbreviated transcription (Latin):
dere. qui nich̾ his oĩbꝰ actũ putans
de pugnando antio quod uulscoru
est caput agitabat. et hanc ob cãz
Romã regressus erat ut senatũ con-¬
suleret. s differente fortuna seditio.¬
se gentis ultimã riunã dũ de hoc ĩ
senatu agit᷑ in etruriã camillũ tra¬
xit necessitas sotioꝵ. Sutrinis et
nepesinis cõtra incursus etruscoꝵ
auxiliũ petentibꝰ ut camillus suc¬
curreret senatꝰ edixerat. loca eĩ illa
urbi pxima etrurieq ĩ faucibꝰ erãt
meritoitaq et etruscis noui aliꝗd
acturis illa aggredi et Romanis illa
igitur camillus sutriũ pͥmo de hinc
nepete pͥmũ iam ꝓparte occupatũ
iux altera ĩ parre resistẽte populo.
secũdũ. ultro traditũ pacifice ab hoste
possessu reꝑit. utrũq ꝑium e manu
hostiũ eripuit magna utrobiq etru¬
scoꝵ cede. ortũ inde seu ueriꝰ renatũ
uolscũ bellũ suasit ut camillus tͥbu¬
nus militu crearet᷑. College ei de ⁊¬

Expanded text:
dere. 48 Qui nichil his omnibus actum putans, dere. 48 Qui nichil his omnibus actum putans, de oppugnando Antio, quod Volscorum est caput, agitabat et hanc ob causam Romam regressus erat ut senatum consuleret. Sed, differente fortuna seditiose gentis ultimam ruinam, dum de hoc in senatu agitur, in Etruriam Camillum traxit necessitas sotiorum. 49 Sutrinis et Nepesinis contra incursus Etruscorum auxilium petentibus, ut Camillus succurreret senatus edixerat; loca enim illa urbi proxima Etrurieque in faucibus erant, merito itaque et Etruscis novi aliquid acturis illa aggredi, et Romanis illa igitur Camillus Sutrium primo dehinc Nepete, primum iam pro parte occupatum vix altera in parte resistente populo, secundum ultro traditum pacifice ab hoste possessum reperit; utrunque per vim e manu hostium eripuit, magna utrobique Etruscorum cede. 51 Ortum inde seu verius renatum volscum bellum suasit ut Camillus sexto tribunus militum crearetur; college ei de
Abbreviated transcription (Latin):
uadentẽ uictoria sequebatur. qd̾ ĩ
eum maxime enituit dũ sinistra
romana acie pene iamuicta et ĩ fu¬
gam u̾sa ip̃e re cõꝑta equũ rursuc a¬
scendẽs inclinatã rem sola sui p̃sentia
erexit. uoce manuq indicans ꝙͣ tur¬
pis ẽẽt illoꝵ fuga cõmilitonibꝰ eorũ
oĩ alia ĩ pugne parte uincẽtibꝰ. deniq
iam prolapsa hostiũ fortuna. cũ ro¬
mani ex̾citꝰ labor omnis eẽt terga
hostiũ cedere : qui ĩ tanta fugientiu
turba paucis p̃lio fessis haud exigu¬¬
us uidebat᷑. Repentina tẽpestas ma¬
gnis imbribus et nox suꝑueniẽs nõ
p̃liũ dirimere s uictoriã romana
et ultimũ hostiũ excidiũ distulere.
qui ut ut uictos se taciti faterẽtur
nocte illa latini herniciq clanculũ
abiere. Uolscos insetutꝰ exercitꝰ roma¬
nus intra satricũ inclusit. quod ĩcur¬
su subrto expugnat. uicti hostes ab¬
iectis armis sese romano duci dedi¬

Expanded text:
vadentem victoria sequebatur. Quod in vadentem victoria sequebatur. Quod in eum maxime enituit dum, sinistra romana acie pene iam victa et in fugam versa, ipse re comperta equum rursus ascendens inclinatam rem sola sui presentia erexit, voce manuque indicans quam turpis esset illorum fuga, commilitonibus eorum omni alia pugne in parte vincentibus. 46 Denique iam prolapsa hostium fortuna, cum romani exercitus labor omnis esset terga hostium cedere, qui in tanta fugientium turba paucis prelio fessis haud exiguus videbatur, repentina tempestas magnis imbribus et nox superveniens non prelium diremere, sed victoriam romanam et ultimum hostium excidium distulere; qui ut victos se taciti faterentur, nocte illa Latini Hernicique clanculum abiere. 47 Volscos insecutus exercitus romanus intra Satricum inclusit, quod incursu subito expugnat: victi hostes abiectis armis se se romano duci dedi
Abbreviated transcription (Latin):
manoꝵ terrebant. Ita ut centurio¬
nũ relatu dux cognosceret pigre ab
ex̾citu arma capi. tepide in p̃liũ iri
pauidas demũ uoces militũ auditas
uniscil centũ cũ hostibꝰ rem futura
uix hostilẽ aciem ĩex mẽ licet tolera¬
ri posse. quod ubi agnouit equo in¬
sidens acrit̾ increpitis militibꝰ quasi
uictoriam desperarent sub camillo
duce. eo ꝙ nõ dictator eẽt ut quõdã
s tͥbunꝰ militũ et quasi nõ uirtꝰ s
dignitas uictoria daret ducẽ suu
nõ agnoscerẽt ꝙ nõ sũmo eẽt ĩ ĩꝑio.
demũ magnifice uictorie spe ũecta
equo descendens uicinũ signiferu
manu p̃hensu pedes in hostem tra¬
hit. tanta suoꝵ p̃sertĩ iuuenũ uere¬
cũdia fuit uidentiũ ducem sene se
pedibꝰ p̃euntẽ ut ões magno clamo¬
re sequerentꝰ mutuo sese hortãtes
ducem tuũ miles sequere. tantꝰ etiã
hostiũ pauor ut cõspectũ romani du¬
cis ferre uix possent. Sic quacũq

Expanded text:
manorum terrebant, ita ut centuriomanorum terrebant, ita ut centurionum relatu dux cognosceret pigre ab exercitu arma capi, tepide in prelium iri, pavidas demum voces militum auditas: uni scilicet centum cum hostibus rem futuram, vix hostilem aciem, inermem licet, tolerari posse. 44 Quod ubi agnovit, equo insidens, acriter increpitis militibus quasi victoriam desperarent sub Camillo duce, eo quod non dictator esset ut quondam sed tribunus militum, et, quasi non virtus sed dignitas victoriam daret, ducem suum non agnoscerent quod non summo esset imperio; demum magnifica victorie spe iniecta, equo descendens, vicinum signiferum manu prehensum pedes in hostem trahit, tanta suorum presertim iuvenum verecundia, videntium ducem senem se pedibus preeuntem, ut omnes magno clamore sequerentur, mutuo se se hortantes: ‘Ducem tuum miles sequere’, tanto etiam hostium pavore ut conspectum romani ducis ferre vix possent. 45 Sic quacunque
Abbreviated transcription (Latin):
dictatore creasset scrupulũ lectori in-¬
icit : qr post id tp̃s bis dictator dicitur
neq tamẽ nisi quĩꝗes dictator fuit nͥ
tura accepisse eu intelligimꝰ. gratorũ
more hominũ beneficia et honores qͦs
accepint animo semꝑ ac uerbis am¬
plificantiũ. quo indinat opinio ob id
maxime ꝙ cũ collegas quadrifariam
diuisiss suũ cuiq munꝰ imponẽs uno
lucio ualerio ĩ parte administrãdi belli
remanere setũ iusso/ atq ad parendũ
pronis uolentibꝰq animis sese offeͣrẽt.
.l. ualeriꝰ hoc ampliꝰ addidit camillu
sibi dictatorẽ seq illi magistrũ eꝗtũ
futuꝵ. tanta uiri erat admiratio ut
nullus licet par officio illiꝰ uirtuti ce¬
dere recusaret. hoc tanto tͥbunoru
militu cõsensu sũmo gaudio. Senatꝰ
ac spe oĩu ad satricũ ductꝰ ex̾citꝰ. ubi
nõ tm̃ uolsci s latini et hernici ma¬
gnis ex̾citibꝰ inuenti paucitatẽ ro-¬

Expanded text:
dictatorem creasset, scrupulum lectori indictatorem creasset, scrupulum lectori inicit, quia post id tempus bis dictator dicitur neque tamen nisi quinquies dictator fuit; nitura accepisse eum intelligimus, gratorum more hominum beneficia et honores quos acceperint animo semper ac verbis amplificantium. 42 Quo inclinat opinio ob id maxime quia, cum collegas quadrifariam divisisset suum cuique munus imponens, uno Lucio Valerio in partem administrandi belli remanere secum iusso, atque ad parendum omnes pronis volentibusque animis se se offerrent, Lucius Valerius hoc amplius addidit: Camillum sibi dictatorem, seque illi magistrum equitum futurum. Tanta viri erat admiratio ut nullus, licet par officio, illius virtuti cedere recusaret. 43 Hoc tanto tribunorum militum consensu et summo gaudio senatus ac spe omnium ad Satricum ductus exercitus; ubi non tantum Volsci sed Latini Hernicique magnis exercitibus inventi paucitatem Ro
Abbreviated transcription (Latin):
tiuis hostiu ante currũ actis ac uẽdi¬
tis. quoꝵ ex p̃cio matronis romanis
auꝵ qd̾ bello ueientino pro implendo
uoto apollinis ultro obtulerant ꝑso¬
lutũ. de reliquo tres crateres auri qbꝰ
camilli nomẽ ĩscriptũ fuit ĩ cella zo¬
uis ĩ capitolio dedicati sunt.ꝑ idem
arma mouissent. camillus forte tũc
tribunꝰ militũ cõsulari potestate erat
gratissimu senatui fuit. ꝙuir talis
ingruente belli mole eẽt ĩ magistratu
ea modestia fuere ut quicꝗd rei bellice
incidiss tm̃ uni camillo ĩcũbere fate¬
rent᷑. seq illi obtẽꝑaturos/ neq oĩno
sue detractũ iri credituros ꝙ illiꝰ maie¬
stati ac glorie cessissent. Sic camillus
tͥbunꝰ militu nõ tã cõsulari ꝙͣ dictato¬
ria potestate actis gratiis et senatui
et collegis ꝓ tantis honoribꝰ tamq in¬
solitis pro quibꝰ cũ magnũ sibi onus
a populo ĩpositũ dicerer qui eu qͣter

Expanded text:
tivis hostium ante currum actis ac venditivis hostium ante currum actis ac venditis; quorum ex precio matronis romanis aurum, quod bello Veientano pro implendo voto Apollinis ultro obtulerant, persolutum; de reliquo tres crateres auri, quibus Camilli nomen inscriptum fuit, in cella Iovis in Capitolio dedicati sunt. 39 Parma movissent et Camillus forte tunc tribunus militum esset consulari potestate, gratissimum id senatui fuit quod vir talis ingruente belli mole esset in magistratu,ea modestia fuere ut, quicquid rei bellice incidisset, totum uni Camillo incumbere faterentur, seque illi obtemperaturos neque omnino sue detractum iri credituros, quod illius maiestati ac glorie cessissent: sic Camillus tribunus militum non tam consulari quam dictatoria potestate, actis gratiis et senatui et collegis pro tantis honoribus tamque insolitis. 41 Pro quibus cum magnum sibi onus a populo impositum diceret qui eum iam quater
Abbreviated transcription (Latin):
capta. hec int̾ cũ etrusci Sutriũ obside¬
rent et petito a romanis auxilio sena¬
tus censuiss camillũ ꝙͣ pͥmũ poss opẽ
ferre supplicibꝰ. neq illi extremis malis
edomiti morã detreti auxilii pati possẽt
coacti sese hostibꝰ dedere. seminudi egre¬
derent᷑ camillũ obiuũ habuere. cuiꝰ ad
pedes prouoluti oĩa lacrimis ac lamentis
muliebribꝰ impleuere. quos ipse cõsolãs
parcere querelis iubet. gemitũ ac dolo¬
rem se se hostibꝰ afferre. Inde urbem ip¬
sam et incautos nulliq deditos custodie
uictores aggressus. Sutriũ eodẽ illo die
quo ab hostibus captũ erat ciuibꝰ resti¬
tuit. multi etruscoꝵ intra muros cesi
obseratisq ne ad fugã pateant portis
edicto tñ dictatoris parci iubentis inbe¬
llibus arma deposita deditiq oẽs. Sic
repente uicti populi tristitia ĩ gaudiu
uictoris letitia in gemitũ u̾sa est. dic¬
tator Romã rediens tͥumphauit/ cap¬

Expanded text:
capta. 36 Hec inter cum Etrusci Sutrium obsidecapta. 36 Hec inter cum Etrusci Sutrium obsiderent et, petito a Romanis auxilio, senatus censuisset Camillum quam primum posset opem ferre supplicibus, neque illi extremis malis edomiti moram decreti auxilii pati possent atque ideo, coacti se se hostibus dedere, seminudi egrederentur, Camillum obvium habuere; cuius ad pedes provoluti omnia lacrimis ac lamentis muliebribus implevere. Quos ipse consolans parcere querelis iubet: gemitum atque dolorem se se hostibus offerre. 37 Inde urbem ipsam et incautos nullique deditos custodie victores aggressus, Sutrium eodem illo die quo ab hostibus captum erat civibus restituit; multi Etruscorum intra muros cesi, obseratisque ne ad fugam pateant portis, edicto tandem dictatoris parci iubentis imbellibus, arma deposita deditique omnes. Sic repente victi populi tristitia in gaudium, victoris letitia in gemitum versa est. 38 Dictator Romam rediens triumphavit, cap
Abbreviated transcription (Latin):
haud dubie gloriosissimꝰ ciuis habebatuͣ.
in quẽ spes omnes rei publice residerẽt.
ztaq cũ ꝓpt̾ retentis magnitudinẽ ruine
romanũ nomẽ ab hostibus liberatũ cir¬
cũ fusis italicis populis uolscis equis
etruscis. latinis et hernicis odio eẽt ⁊
atq cõtẽptui. et ad illud oppͥmendum
magne coniuratioes facte nũciarent᷑
ad exꝑtã eiꝰ urtutẽ ĩ extremis ꝑiculis
recursũ est. factus igit᷑ dictator teͣtio
seruilio ahala magristro equitũ dc̃o
exercituq cõscripto nõ iuuenũ modo s
senũ quibꝰ essent uiriũ reliquie. pͥmũ
adu̾sus uolscos ꝓfectꝰ iam fama ducis ⁊¬
attonitos pͥmo illos fudit impetu atq
instans profugis uastansq omnes illoꝵ
fines ad deditionẽ cõpulit anno postꝙͣ
rebellare ceꝑãt septuagesimo. hinc cõ¬
tinuata felicitate simul ac uirtute eqͦs
etiã opp̃sit. nõ castris modo s urbe illoꝵ

Expanded text:
hauddubie gloriosissimus civis habebatur, hauddubie gloriosissimus civis habebatur, et in quem spes omnes reipublice residerent. Itaque cum propter recentis magnitudinem ruine romanum nomen, ab hostibus liberatum, circumfusis italicis populis, Volscis Equis Etruscis Latinisque et Hernicis, odio esset atque contemptui et ad illud opprimendum magne coniurationes facte nuntiarentur, ad expertam eius virtutem in extremis periculis recursum est. 35 Factus igitur dictator tertio, Servilio Ahala magistro equitum dicto, exercituque conscripto non iuvenum modo sed senum quibus ulle essent virium reliquie, primum adversus Volscos profectus iam fama ducis attonitos, primo illos fudit impetu atque, instans profugis vastansque omnes illorum fines, ad deditionem compulit anno postquam rebellare ceperant septuagesimo. Hinc continuata felicitate simul ac virtute Equos etiam oppressit, non castris modo sed urbe illorum
Abbreviated transcription (Latin):
tes minas quin et gladios intentant cre¬
do nolente deo exprobationẽ hanc et̾¬
na pͥncipi populo infligi ut auro uitã
redemisse diceretur. dictator li tigãtibꝰ
ĩcidit. et fedꝰ infame disturbat inuali¬
dũ dicens ꝙ ĩ iussu sũmi magistratꝰ ictũ
ẽẽt. hostibus ut se ad p̃liũ parent ciu¬
bus ut ferro nõ auro libertatẽ patͥam
redimant edicit. pugnat᷑ intra ip̃am
semiruptã ac semiustã urbem. et gallis
illic acie fusis rursus extra urbe acri.
marte cõcuͣrit᷑. quo p̃lio nec fuga nec
captiuitas s sola strages hostiũ fuit. ne
nũtio quidẽ cedis elapso. uictor camillꝰ
secũdꝰ romane urbis conditor dictꝰ. libe¬
ratã in patriã insigni rediit triumpho.
quã manu seruatã lingua iteꝵ seruauit.
dũ tribuniciis contentiorb̾ se se opponẽs
multis abeundũ ex incensa eu̾saq urbe
Sic restituta pͥmũ mox seruata et stabi¬
lita sede imꝑii camillus iam senior sed

Expanded text:
tes minas quin et gladios intentant, cretes minas quin et gladios intentant, credo nolente deo exprobrationem hanc eternam principi populo infligi ut auro vitam redemisse diceretur, dictator litigantibus incidit et fedus infame disturbat; invalidum dicens quod iniussu summi magistratus ictum esset, hostibus ut se ad prelium parent, civibus ut ferro non auro libertatem patriam redimant edicit. 32 Pugnatur intra ipsam semirutam ac semiustam urbem et, Gallis illic acie fusis, rursus extra urbem acri Marte concurritur; quo prelio nec fuga nec captivitas sed sola strages hostium fuit, ne nuntio quidem cedis elapso. Victor Camillus, secundusque romane urbis conditor dictus, liberatam in patriam insigni rediit triumpho. 33 Quam manu servatam lingua iterum servavit dum, tribunitiis contentionibus se se opponens, multis abeundum ex incensa eversaque urbe Sic, restituta primum mox servata et stabilita sede imperii, Camillus iam senior sed
Abbreviated transcription (Latin):
se uictores crederent quibꝰ nich̾ for¬
undiq obtrũcãtur. quos fuga abstulit
ĩ agrũ antiatẽ deuenere. ibi etiã a ciui¬
bus loci illiꝰ fusi cesiq oẽs. hec absentis
offensiq camilli ĩ patriã pietas fuit.
In hoc statu exul inditꝰ camillus suoru
ciuiũ ĩ memoria reu̾sus et qd̾ unũ abi¬
ens orauerat necessariꝰ atq optatꝰ in¬
grate patrie ab exiguis ac disꝑsis Ro¬
manoꝵ reliquiis lege lata dictator eli¬
gitur. ip̃e apd̾ ardeam delecru ꝑse habi¬
to luriũ ualeriũ quẽ absentẽ magistrũ
equitũ dixenat lacerũ atq afflictũ ex̾¬
citũ romanũ colligere sibiq obiiã ꝓfi-¬
cisci iubet. Cũ interim capitolii defenso¬
res fame ultima cogente et oĩs auxilii
spe sublata pacti auro salutẽ de solutiõe
agerent. dũq auꝵ librant et pondeꝵ
que hostes attulerant iniquitatẽ causã¬
tur atq illi querelis iustissimis ĩsolen¬

Expanded text:
se victores crederent, quibus nichil forse victores crederent, quibus nichil forundique obtruncantur; quos fuga abstulit in agrum Antiatem devenere; ibi etiam a civibus loci illius fusi cesique omnes. 29 Hec absentis offensique Camilli in patriam pietas fuit. In hoc statu exul inclitus Camillus suorum civium in memoriam reversus et, quod unum abiens oraverat, necessarius atque exoptatus ingrate patrie, ab exiguis ac dispersis Romanorum reliquiis lege lata, dictator eligitur. 30 Ipse, apud Ardeam delectu per se habito, Lucium Valerium, quem absentem magistrum equitum dixerat, lacerum atque afflictum exercitum romanum recolligere sibique obviam proficisci iubet. 31 Cum interim Capitolii defensores, fame ultima cogente et omnis auxilii spe sublata, pacti auro salutem de solutione agerent, dumque aurum librant et ponderum que hostes attulerant iniquitatem causantur atque illi querelis iustissimis insolen
Abbreviated transcription (Latin):
mores et suoꝵ discriminũ obstacula ꝓ¬¬
uidentes se ducẽ sequi uellent. osten¬
dens se bone tractationis. nullã alibi ꝙͣ
ĩ rebꝰ bellicis posse quã uehemẽt̾ opta¬
ret uicẽ reddere. bellicis eĩ rebꝰ se ĩ pa¬
triam suam claiz et inuictũ armis ho¬
stiu ab ĩuidia ciuiũ uictũ eẽ. docens
p̃terea gallicã gentẽ laboris ĩpacien¬
tem et terribilem potiꝰ eẽ ꝙͣ fortem.
semꝑ quoq s tũc maxime fortune
blanditiis et successunoue ꝓsperita¬
tis ĩcautã promitens eis de illa leuẽ
facilemq uictoriã. ꝙ si falleret nul¬
lum se suppliciũ recusare. nõ fuit lõ¬
ga opꝰ ꝑsuasione. iam pͥdẽ enat aĩs in¬
sitũ nullũ in terris illi parem bello ⁊¬
uiuere. Itaq cõsilio soluto curati cor¬
pora signo dato. Camillo duce. pͥma
nocte portis egressi Galloꝵ castra ꝓ¬
pe urbem nullo ordine posita nul¬
la defensa custodia ut qui penitus

Expanded text:
mores et suorum discriminum promores et suorum discriminum providentes, se ducem sequi vellent; ostendens se illis bone tractationis nullam alibi quam in rebus bellicis posse, quam vehementer optaret, vicem reddere bellicis enim artibus se in patria sua clarum et invictum armis hostium ab invidia civium victum esse; 26 docens preterea gallicam gentem laboris impatientem et terribilem potius esse quam fortem, semper quoque sed tunc maxime fortune blanditiis et successu nove prosperitatis incautam, promittensque eis de illa letam facilemque victoriam: quod si falleret nullum se supplicium recusare. 27 Non fuit longa opus persuasione: iampridem erat animis insitum nullum in terris illi parem bello vivere. Itaque concilio soluto, curati corpora, signo dato Camillo duce prima nocte portis egressi, Gallorum castra prope urbem nullo ordine posita, nulla defensa custodia, ut qui penitus
Abbreviated transcription (Latin):
ne galli capiendi ualidũ et egregie
defensũ locũ spe deposita ad obsidioẽ
eiꝰ consilia uerterant. et quoniam
frumentũ õe incendio urbis absũptũ
erat dũ uicina undiq populantur ɨ
casus illos quidã ardeam tulit ubi tũc¬
camillus exulabat. qui diis iratus atq
hominibꝰ ꝑpetuis suspiriis et angoribꝰ
tabescebat. sepe mestus publica magiᷤ
ꝙͣ pͥuata miseria secũ querẽs. ubinã
quibꝰ totiens hostem fudi : quoꝵ oĩbꝰ¬
in p̃liis felicitas magnaquidẽ multo
autẽ uirtus maior fuit: an uͦ omnes
obiere : an ĩ feminas u̾si sunt: au
quid mõstri et infauste trasformatio¬
nis ĩcidit : talia uoluentẽ aͥ deflẽte
repentinꝰ rumor ꝑculit gallos ꝓpe eẽ
deq hoc ardeates trepidos consiliũ ad¬
uocasse : Cui ille se quasi diuino qͦdã
spiritu ĩpulsus ĩmiscuit et patrieme¬
mor oblitꝰ iniurie hortatꝰ est ut bene¬
ficioꝵ que a romanis accepissent me¬

Expanded text:
ne, Galli, capiendi validum et egregie ne, Galli, capiendi validum et egregie defensum locum spe deposita, ad obsidionem eius consilia verterant, et quoniam frumentum omne incendio urbis absumptum erat, dum vicina undique populantur, casus illos quidam Ardeam tulit, ubi tuncamillus exulabat; qui diis iratus atque hominibus perpetuis suspiriis et angoribus tabescebat, sepe mestus publica magis quam privata miseria secum querens: 24 ‘Uquibus totiens hostes fudi, quorum omnibus preliis felicitas magna quidem, multo autem virtus maior fuit? an vero omnes obiere, an in feminas versi sunt, an quid monstri et infauste transformationis incidit?’ Talia volventem ac deflentem repentinus rumor perculit, Gallos prope esse deque hoc Ardeates trepidos consilium advocasse. 25 Cui ille se quasi divino quodam spiritu impulsus immiscuit et, patrie memor oblitus iniurie, hortatus est ut, beneficiorum que a Romanis accepissent me