comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licebat. quin eꝗtatu cesaris exciperent᷑. Tali du
pugnat᷑ mõ. lente ac paulati procedit᷑: crebro¬
q ut sint auxilio suis subsistũt: ut cũ accidit. Mi¬
lia eĩ progressi .iiiͦͫͬ. uehemẽtiusq ꝑ agitati ab eq¬
tatu monte ex celsu capiũt: ibiq una fronte
cont᷑ hoste castra muniũt. Neq iumẽtis onera
deponũt. Ubi tesaris castra poĩta tabernacula¬
q constituta & dimissos equites pabulandi cã
aĩaduerterũt: se se subito proripiũt hora cirtit
cesar. relictis legionib subsequit᷑. Presidio impedi¬
mẽtis paucas cohortes relinquit: Hora detima sub¬
sequi pabulatores: equites reuocari iub&. Celeriter
equitatus ad quotidianũ itineris officiu reuertitur
Pugnatur acriter ad nouissimũ agmẽ: adeo ut
pene terga cõuertant. compluresq milites &iã nõ¬
nulli centuriones int̾ficiunt. Instabat agmẽ Ce¬

Expanded text:
licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali dum licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali dum pugnatur modo, lente atque paulatim proceditur crebroque, ut sint auxilio suis, subsistunt; ut tum accidit. milia enim progressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiteCaesar refectis legionibus subsequitur, praesidio impedimentis paucas cohortis relinquit; hora x subsequi, pabulatores equitesque revocari iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. pugnatur acriter ad novissimum agmen, adeo ut paene terga convertant, compluresque milites, etiam nonnulli centuriones, interficiuntur. instabat agmen Cae
Abbreviated transcription (Latin):
bant: pluresq in locis campestrib subsistebant: si mõs
erat ascendendus facile ipã loci natura ꝑiculu re¬
pellebat: quod ex locis suꝑioribus qui antetesserãt
suos ascendentes protegebant. Cu uallis aut locꝰ
decliuis suberat neq hiiꝰ antecesserant: morantibus
opem ferre poterant. Equites uero ex loco suꝑiore
in aduersos tela cõiiciebant. Tum magno eratͥ ꝑi¬
culo res tu inꝗrebat᷑: ut cũ eiusmoĩ locis ess& ap¬
propinquatu legionũ signa consistere iuberẽ
magnoq impetu equitatu repellerẽt. Eo sũmo¬
to repente incitati cursu sese in uallis uniuersi
dimitter&: atq ita transgressi rursus in locis suꝑi¬
oribus consister&. Nam tm̃ ab equitũ suoꝵ auxi¬
liis aberant quoꝵ. num hẽbãt magnũ : ut eos
suꝑiorib ꝑt̾ritos p̃liis in medius reciper&̃ agmẽ
ultroq eos tuerene quoꝵ nulli exitinere ex̃cedẽ

Expanded text:
bant pluresque in locis campestribus subsistebant. si mons bant pluresque in locis campestribus subsistebant. si mons erat ascendendus, facile ipsa loci natura periculum repellebat, quod ex locis superioribus, qui antecesserant, desuper ascendentis protegebant; cum vallis aut locus declivis suberat neque ii qui antecesserant morantibus opem ferre poterant, equites vero ex loco superiore in aversos tela coiciebant, tum magno erat in periculo res. relinquebatur, ut cum eiusmodi locis esset adpropinquatum, legionum signa consistere iuberent magnoque impetu equitatum repellerent, eo submoto repente incitati cursu sese in vallis universi demitterent atque ita transgressi rursus in locis superioribus consisterent. nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numerum habebant magnum, ut eos superioribus perterritos proeliis in medium reciperent agmen ultroque eos tuerentur; quorum nulli ex itinere excedere
Abbreviated transcription (Latin):
rem. Premebant᷑ affranianii pabulatione aquabãt᷑
egre. frumẽti copiã legionarii nõ nulli habebant.
quod dieꝵ xxii. ab ilerda frumẽtu iussi erãt effre.
Cetratis auxiliaresq nullã. Quoꝵ erant & facultates
ad prandiu exigue & corpora insueta ad onera portã¬
da. Itaq magnus eoꝵ quottidie nus ad cesarem ꝑfugi¬
ebat. In his erãt angustiis res sed expropoĩtis cõsiliis
duob explicitius uidebat᷑ ilerdam reuerti. quod ibi
paulũ frumẽti reliq̃rant: ibi se reliquũ cosiliu expli¬
caturos confidebant Tarraco aberat longius quo
spatio plures rem posse casus recipere intelligebant.
Hoc probato consilio ex castris proficiscunt᷑. Cesar eꝙ¬
tatu p̃misso qui nouissimũ agniẽ caper& & impedi¬
r&: ipẽ cũ legionibo subsequit᷑. nullũ int̾cedebat tp̃s
quin extremi cũ equitib p̃liarent᷑. Genus erat hoc
pugne expedire cohortes nouissimũ aginẽ daude¬

Expanded text:
rem. Premebantur Afraniani pabulatione, aquabantur rem. Premebantur Afraniani pabulatione, aquabantur aegre. frumenti copiam legionarii nonnullam habebant, quod dierum xxii ab Ilerda frumentum iussi erant efferre, caetrati auxiliaresque nullam, quorum erant et facultates ad parandum exiguae et corpora insueta ad onera portanda. itaque magnus eorum cotidie numerus ad Caesarem perfugiebat. in his erat angustiis res. sed ex propositis consiliis duobus explicitius videbatur Ilerdam reverti, quod ibi paulum frumenti reliquerant. ibi se reliquum consilium explcaturos confidebant. Tarraco aberat longius; quo spatio plures rem posse casus recipere intellegebant. hoc probato consilio ex castris proficiscuntur. Caesar equitatu praemisso, qui novissimum agmen carperet atque impediret, ipse cum legionibus subsequitur. nullum intercedebat tempus, quin extremi cum equitibus proeliarentur. Genus erat hoc pugnae. expeditae cohortes novissimum agmen claude
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑati a reliquis consiliu capturos. Princeps ĩ hec
uerba iurat. Ipẽ ide iusiurandu adigit Affraniu:
subsequũt᷑ tribuni militũ: centurionesq cẽturiatĩ ꝓ¬
ducti milites ide urãt & dicũt penes quẽ quisq sic
cesaris miles: ut producãt. ꝓ ductos pala in p̃torio
int̾ficiũt. Sed plerisq .L quos ceꝑant celant. noc¬
tuq ꝑ uallũ emittũt. Sic terrore oblato aducibus:
crudelitas in supplicio noua religio iuris uirandi spe
p̃sentis deditionis sustulit: mentesq militũ cõuertit:¬
& rem ad pristinã belli ratione redegit. Cesar
milites milites adu̾sarioꝵ qui in castra ꝑ tempus
colloquii uenerant sũma diligẽtia conquiri & remit¬
ti iub&. Sed ex nuoͣ tribunoꝵ militu centu rionũ¬
q nõ nulli sua uolũtate apud eũ remãserũt. Quos
ille postea magno ĩ honore habuit. Centuriones am

Expanded text:
separatim a reliquis consilium capturos. princeps in haec separatim a reliquis consilium capturos. princeps in haec verba iurat ipse; idem iusiurandum adigit Afranium; subsequuntur tribuni militum centurionesque; centuriatim producti milites idem iurant. edicunt, penes quem quisque sit Caesaris miles, ut producat: productos palam in praetorio interficiunt. sed plerosque ii qui receperant celant noctuque per vallum emittunt. sic terror oblatus a ducibus, crudelitas in supplicio, nova religio iurisiurandi spem praesentis deditionis sustulit mentesque militum convertit et rem ad pristinam belli rationem redegit. Caesar, qui milites adversariorum in castra per tempus colloqui venerant, summa diligentia conquiri et remitti iubet. sed ex numero tribunorum militum centurionumque nonnulli sua voluntate apud eum remanserunt. quos ille postea magno in honore habuit; centuriones in
Abbreviated transcription (Latin):
ferr&. Petreus uõ nõ deserit sese armat fami¬
lia: Cum hac & pretoria cohorte cetratorũ barba¬
risq equitib paucis beneficiarii suis: quos sue custo¬
die causa habere cõsueuerat: improuiso ad uallũ ad¬
uolat: colloquia militũ int̾rũpit. nostros repellit a
castris: quos dep̃hendit int̾ficit. Reliqui coeuat int
se. & repentino ꝑiculo ex territi sinistras sagils in¬
uoliuĩt gladiosq distringũt. Atq ita se a cetratis
equitibus defendut̃: castroꝵ propinquitate confisi
seq in castra recipiũt. Et abhis cohortib que erant
instatione ad portas defendunt. Quibus rebus con¬
fectis flens petreius manipulos circũ it militesq
appellat neu se neu pompeiu absente imꝑatorem
suũ aduersa ad suppliciũ tradant obsecrat. Fit cele¬
riter concursui in pretoriu. postulat ut iurãt om̃s
se ex̾citu ducesq nõ deserturos neq ꝓdituros: neq sibi

Expanded text:
ferret. Petreius vero non deserit sese. armat famiferret. Petreius vero non deserit sese. armat familiam; cum hac et praetoria cohorte caetratorum barbarisque equitibus paucis, beneficiariis suis, quos suae custodiae causa habere consueverat, improviso ad vallum advolat, colloquia militum interrumpit, nostros repellit a castris, quos deprendit, interficit. reliqui coeunt inter se et repentino periculo exterriti sinistras sagis involvunt gladiosque destringunt atque ita se a caetratis equitibusque defendunt castrorum propinquitate confisi seque in castra recipiunt et ab iis cohortibus quae erant in statione ad portas, defenduntur. Quibus rebus confectis flens Petreius manipulos circumit militesque appellat, neu se neu Pompeium absentem imperatorem suum adversariis ad supplicium tradant, obsecrat. fit celeriter concursus in praetorium. postulat, ut iurent omnes se exercitum ducesque non deserturos neque prodituros neque sibi
Abbreviated transcription (Latin):
causa adducũt. Alii ab sus adclucũt᷑ꝰ adeo ut una
castra iã facta ex binis iuderentꝰ. Compluresq . tR.
milĩt. centuriones ad cesarẽ ueniũt: seq ei cõmẽ¬
dant. Idem hoc fit aprincipib hispanie. quos illi
euocauerãt in castris habebant obsidu loco. hi suos
notos hospitesq querebant: per quẽ quisq eoꝵ aditũ
cõmẽdacionis haberet ad cesarem. Affranii &ia filiꝰ
adolescens de sua ac parentis sui salute cũ Cesare ꝑ
Sulpitiu legatu agebat. Erant plena leticia &
gratulacione omĩa. eoꝵ qui tanta ꝑicula uitasse: &
eoꝵ qui sine uulnere tantas res confecisse uidebãt.
magnũq fructũ sue pristine lenitatis. oĩu udicio
cesar ferebat. consiliũq eius a cũctis probabatur.
uibus rebus nũciatis affrãnio ab instituto opere
discedit: seq in castra recipit. sic paratus ut uidebat᷑
ut quicũq accidiss& casus: huc̃ quieto & equo aĩo

Expanded text:
causa adducunt, alii ab suis abducuntur, adeo ut una causa adducunt, alii ab suis abducuntur, adeo ut una castra iam facta ex binis viderentur; compluresque tribuni militum et centuriones ad Caesarem veniunt seque ei commendant. idem hoc fit a principibus Hispaniae, quos illi evocaverant et secum in castris habebant obsidum loco. hi suos notos hospitesque quaerebant, per quem quisque eorum aditum commendationis haberet ad Caesarem. Afrani etiam filius adulescens de sua ac parentis sui salute cum Caesare per Sulpicium legatum agebat. erant plena laetitia et gratulatione omnia et eorum qui tanta pericula vitasse, et eorum qui sine volnere tantas res confecisse videbantur, magnumque fructum suae pristinae lenitatis omnium iudicio Caesar ferebat, consiliumque eius a cunctis probabatur. Quibus rebus nuntiatis Afranius ab instituto opere discedit seque in castra recipit, sic paratus, ut videbatur, ut, quicumque accidisset casus, hunc quieto et aequo animo
Abbreviated transcription (Latin):
se petreius etq affrãnius partiunt᷑. Ip̃iq ꝑficiendi oꝑis
cã longius ꝓgrediũtꝰ: quoꝵ discessu libera nacti milites
collo quioꝵ facultate uulgo ꝓcedũt. & quẽ quisq ĩ
castris notũ aut municipe hẽbat conꝗrit. atq euocat
Primũ agũt grãs omẽs oĩbus qđ sibi ꝑt̾ritis pridie peꝑ.¬
cissent. eoꝵ se bñficio uiuere. Deinde imꝑatoris si¬
de querũt. recte ne se illi sint cõmissuri: & qđ nõ
ab initio fecerunt arma .i. qđ cũ hõib necessariis et
consangͥneis cõtulerĩt qͣrunt᷑. His ꝓuocatis ẜ monibus
fide ab imꝑatore de petreii atq affratiii uita petũt
ne qđ inse scelus cõcepisse: neu suos ꝓdidisse iudeãt᷑.
Quibus confirmatis rebus se stati signa trãslaturos
cõfirmãt. legatosq depate primoꝵ ordinũ cẽturiones
ad cesare mittũt. Interi alii suos in castra ĩuitãdi

Expanded text:
se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique perficiendi operis se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique perficiendi operis causa longius progrediuntur. Quorum discessu liberam nacti milites colloquiorum facultatem volgo procedunt, et quem quisque in castris notum aut municipem habebat, conquirit atque evocat. primum agunt gratias omnes omnibus, quod sibi perterritis pridie pepercissent; eorum se beneficio vivere. deinde imperatoris fidem quaerunt, rectene se illi sint commissuri, et quod non ab initio fecerint armaque quod cum hominibus necessariis et consanguineis contulerint, queruntur. his provocati sermonibus fidem ab imperatore de Petrei atque Afrani vita petunt, nequod in se scelus concepisse neu suos prodidisse videantur. quibus confirmatis rebus se statim signa translaturos confirmant legatosque de pace primorum ordinum centuriones ad Caesarem mittunt. interim alii suos in castra invitandi
Abbreviated transcription (Latin):
occasio uictorie dimitteret᷑. & cũ uell& cesar sese nõ
ex eo loco digredit᷑. ut timorẽ adu̾sariis minuat. Petre¬
ius atq affranius oblata facultate in tastra se se refert
Cesar p̃sidiis mõtib dispoĩtis: omĩ ad hibeꝵ int̾cluso iti¬
nere: ꝗͣ proxime põt hostiu castris cõmunit. Postera
die cduces adu̾sarioꝵ ꝑturbati qđ om̃e rei frumẽtarie
fluminisq hiberi spem damiserant: de reliquis reb con¬
sultabant. Erat unũ iter ilerda. si reuerti uellent.
Alteꝵ si tarraconẽ peterent. Hec consiliantib eis nũciãt᷑
aquatores ab equitatu premi nr̃o. Qua re cogͥta cre¬
bras stationes disponũt equitu & cohortiu alariaꝵ.
Legionariasq inatauit cohortes: uallũq ex castris ad
aquã duce̾ in cipũit: ut intra munitione & sine ti¬
more & sine stationib aquari possent. Id opus inter

Expanded text:
occasio victoriae dimitteretur, etiam cum vellet Caesar, sese non occasio victoriae dimitteretur, etiam cum vellet Caesar, sese non ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itinere, quam proxime potest hostium castris, castra communit. Postero die duces adversariorum perturbati, quod omnem rei frumentariae fluminisque Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant. derat unum iter, Ilerdam si reverti vellent, alterum, si Tarraconem peterent. haec consiliantibus eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum legionariasque intericiunt cohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut intra munitionem et sine timore et sine stationibus aquari possent. id opus inter
Abbreviated transcription (Latin):
rebus sui timoris signa misisse. qđ sius nõ subuenissẽt.
quod de colle non rececderent: qđ iux equitũ incur¬
sus sustiner&̃ collatisq in unũ locũ signis conferti neq
ordines neq signa ẜuarent. Quod si miꝗtate loci ti¬
meret. dataũ irę tñ aliquo loco pugnãdi facultate. qđ
certe inde decedendu esset Afrãnio. nec sine aqua per¬
manẽ posset. Cesar in eam spem uenerat se sine pug¬
na & sine uulnere suoꝵ rem conficere posse. quod re
frumẽtaria aduersarios int̾cdusiss&. Cur & secũdo p̃lio
aliquos ex suis muter&: Cur uulnerari pateretꝰ optime
meritos de se milites: Cur deniq fortunã ꝑiclitaret᷑:
presertim cũ nõ minus ess& imꝑatoris consilio suꝑa¬
re ꝗͣ gladio: Mouebat᷑ & misericordia ciuiu quos
tinere malebat. Hoc consiliu cesaris plerisq non
probat᷑. Milites uõ palam inter se loq̃bant᷑. qm̃ tał

Expanded text:
rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis amitteret? cur volnerari pateretur optime meritos de se milites? cur denique fortunam periclitaretur? praesertim cum non minus esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebatinere malebat. hoc consilium Caesaris plerisque non probabatur; milites vero palam inter se loquebantur, quoniam talis
Abbreviated transcription (Latin):
mũ agmẽ p̃meret᷑: ante se hoste uider&. collem quen¬
cla nactus ibi constitit. Ex eo loco quatuor cetratoꝵ
cohortis in mõte qui erat in conspectu oĩ ex celsissi¬
mus mittit. hũc magno cursu cõcitatos iub& occupae̾
eo consilio uti ipẽ eodem omĩbus copis contender&. &
mutato itine̾ iugis octogesiam ꝑ uenir&. Huc̃ cum
obliquo itine᷑ cetrati peter&̃: conspicatus equitatus
cesaris in cohortis impetũ facit. Nec minimã ꝑtem
temporis equitatu cetrati sustine᷑ potuerũt. Omẽs¬
q ab eis circũuenti in conspectu utriusq ex̾citus inter.¬
ficiunt᷑. Erat occasio bñ gerende rei: neq uõ id cesarẽ
fugiebat. tanto sub oculis accepto detrimẽto. ꝑ t̾ritum
ab eo flagitabat᷑. Concurrebant legatiss cẽturiones
tribuniq militũ: ne dubitar& p̃liu cõmittere oĩu eẽ
militũ paratissimos aĩos. Affrãnianos cont᷑ multis

Expanded text:
mum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quenmum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quendam nactus ibi constitit. ex eo loco iiii caetratorum cohortis in montem qui erat in conspectu omnium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare, eo consilio, uti ipse eodem omnibus copiis contenderet et mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum obliquo itinere caetrati peterent, conspicatus equitatus Caesaris in cohortis impetum facit; nec minimam partem temporis equitum vim caetrati sustinere potuerunt omnesque ab eis circumventi in conspectu utriusque exercitus interficiuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fugiebat tanto sub oculis accepto detrimento perterritumab eo flagitabatur. concurrebant legati, centuriones tribunique militum: ne dubitaret proelium committere. omnium esse militum paratissimos animos. Afranianos contra multis
Abbreviated transcription (Latin):
regionẽ castroꝵ. aĩu aduerterũt. Nemo erat edeo
tardus aut fugiẽs laboris quin stati castris ex eundũ
acq occurrendũ putaret. Conclamat᷑ al arma: atq
omẽs copie paucis p̾sidio relictis cohortib ex eũt. ret¬
toq ad hibeꝵ itinere contendũt. Erat in celeritate
omẽ poĩtu certamẽ: Utri prius angustias mõtesq oc¬
cuparent. Sed ex̾citũ cesaris uiaꝵ difficultates tarda¬
bant. Affrãnii copias equitatus cesaris insequẽs morabatꝰ
Res tñ ab affrãniis huc erat necessario deducta ut si pͥ.¬
ores mõtes quos petebant attigissent. ipĩ ꝑicł uitarens qu
impedimĩta tocus ex̃citus cohortesq in castris relictas
seruare nõ possent. Qiubꝰ in t̾clusis ex̃citu cesaris .au.¬
xiliu ferri nulla roẽ poterat. Confecit prioritꝰ cesar
atq ex magnis rupibus nactus planitie: in hanc cont᷑
hoste acie instruit. Affrannius cũ ab equitatu nouissi¬

Expanded text:
regionem castrorum animadverterunt, nemo erat adeo regionem castrorum animadverterunt, nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris quin statim castris exeundum atque occurrendum putaret. conclamatur ad arma, atque omnes copiae paucis praesidio relictis cohortibus exeunt rectoque ad Hiberum itinere contendunt. Erat in celeritate omne positum certamen, utri prius angustias montesque occuparent. sed exercitum Caesaris viarum difficultates tardabant, Afrani copias equitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario deducta, ut, si priores montis quos petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius exercitus cohortisque in castris relictas servare non possent; quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nulla ratione poterat. confecit prior iter Caesar atque ex magnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem aciem instruit. Afranius, cum ab equitatu novissi
Abbreviated transcription (Latin):
tis tenebant᷑. Ipĩ erant transcendende ualles maxĩe ac
difficillime. saxa multis locis p̃rupta iter impediiant. ut
arnia ꝑ manus necessario traderentꝰ: militesq in ermes
subleuatiq alii ab aliis magnã ꝑte itineris conficiebãt
ed huc laborẽ recusabat nemo: qđ eu oĩu laboꝵ fine
fore existimabant. si hostez hibero claulere: & frumẽto inter¬
ꝓhibere ꝑ otuissent. Ac primo Affrãniani milites uisẽdi
causa leti ex castris procurrebãt. cõtumeliosisq uocib
ꝓsequebant᷑. Nos necessarii uictus in opia coactos fuge̾
atq ilerdam reu̾ti. Erat eĩ iter a propoĩto diuersum
contrariãq ĩ ꝑte uidebat᷑. duces uõ eoꝵ cõsiliũ suũ
iter profectos udebant. ut nõ posse in opiã diucius sus¬
tinere confiderẽt. Sed ubi paulati retorqueri ag¬
men ad dext̾ras conspexerũt. iamq primos suꝑare

Expanded text:
tis tenebantur. ipsi erant transcendendae valles maximae ac tis tenebantur. ipsi erant transcendendae valles maximae ac difficillimae, saxa multis locis praerupta iter impediebant, ut arma per manus necessario traderentur militesque inermes sublevatique alii ab aliis magnam partem itineris conficerent. sed hunc laborem recusabat nemo, quod eum omnium laborum finem fore existimabant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potuissent. Ac primo Afraniani milites visendi causa laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus prosequebantur nostros: necessarii victus inopia coactos fugere atque ad Ilerdam reverti. erat enim iter a proposito diversum, contrariamque in partem iri videbatur. duces vero eorum consilium suum iter profectos videbant, ut non posse inopiam diutius sustinere confiderent. sed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram conspexerunt iamque primos superare
Abbreviated transcription (Latin):
posse prius ad angustias ueĩri ꝗͣ sentirent᷑. Alii qđ pͥdie
noctu cõclamatũ ess&. Cesaris castris argum̃ti sumebãt
loco nõ posse clam exiri. Circũ fundi noctu eꝗtatum
cesaris atq oĩa loca atq itinera obsideri. nocturnaq
p̃lia esse iutanda: qđ ꝑterritus miles in ciuili dissen¬
sione timori magis ꝗͣ religioni consulere consuerit. Ad
lucẽ multũ ꝑse pudorẽ oĩu oculis. multũ &̃ tribuoꝵ
militũ & tenturionũ p̃sentiu afferre. Quibus rebus
coherceri milites & in officio cõtineri soleant. Quare
omĩ ratione esse interdui ꝑrũpendu: & si aliquo ac¬
cepto detrimẽto: tñ sũma ex̾citus salua: locũ quẽ pe¬
tant capi posse. Hec euincit in cõsilio snĩa & prima luce
postridie cõstitiuĩt ꝓficisci. Cesar exploratis regiõib
ad hibeꝵ atq octogesam ꝑtinebãt: castris hostiu oppoĩ¬

Expanded text:
posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco non posse clam exiri. circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civili dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luce multum per se pudorem omnium oculis, multum etiam tribunorum militum et centurionum praesentiam adferre, quibus rebus coerceri milites et in officio contineri soleant. quare omni ratione esse interdiu perrumpendum; etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva locum quem petant capi posse. haec vincit in consilio sententia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis regionibusad Hiberum atque Otogesam pertinebant, castris hostium opposi
Abbreviated transcription (Latin):
serant᷑ ab equitibus correptis: fit ab his certior cesar
duces aduersarioꝵ silentio copias castris educere. Quo
cognito signũ dari iub&: & uasa militaria more cõ¬
clamãdi. Illi ex audito clamore. ueriti ne noctu im¬
pediti sub onere confligere cogerentꝰ: aut ne ab equitatu
cesaris a in angustiis tenerent᷑ itex supprimũt. copiasq
incastris continẽt. Postero die petreuis cũ paucis eꝗtib
occulte ad ex ploranda loca proficiscit᷑. Hoc ide fit ex
castris cesaris. Mictitur .l. decidius saxa cũ paucis. qui
loci naturã ꝑspiciãt. Uterq ide suis renũciat.U. milia
passuu proxima inter cidere itineris campestris. inde
excipere loca aspera & montuosa. Qui priores angustias
octupauerit ab hoc hoste ꝓhiberi nichil esse negotii. ⁊¬
Disputat in consilio a Petreio atq affrãnio & tempꝰ
profectonis q̃rit. Pleriq censebant ut noctu iter fater&̃.

Expanded text:
serant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar serant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias castris educere. quo cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris Caesaris. mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat. uterque idem suis renuntiat: v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde excipere loca aspera et montuosa; qui prior has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent;
Abbreviated transcription (Latin):
gilia exissent ante horã diei nonã cõsequerẽt᷑. Quos
ubi affrãnius procul uisos cũ petreio conspexit. noua
re ꝑterritus. locis suꝑiorib constitit aciẽq instruit.
Cesar in campis ex̾citũ refetit: ne defessu p̃lio obiciat.
Rursus conantis progredi insequit᷑ & moratꝰ. Illi ne.¬
cessario maturius ꝗͣ constituerãt castra ponũt. subeiãt
eĩs mõtes: atq a milibus passiui .U. itinera difficilia
atq angusta excipiebant. hos montes intra se recipie¬
bãt ut equitatũ effugerẽt cesaris. p̃sidiisq in angustis
collocatis ex̾citũ itinere prohiberent. ip̃ĩ sine ꝑiculo as
timore hibeꝵ copias traducerent. Quod fuit illis co¬
nandu atq omĩ ratione efficiendũ & tocius diei pug
na atq labore defessi rem in posteꝵ die distulerunt.
esar quoq in proxĩo colle castra poĩt. Media circit̾
nocte is qui adaquãdi causa longuis a castris proces¬

Expanded text:
gilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos gilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus conantis progredi insequitur et moratur. illi necessario maturius quam constituerant, castra ponunt. suberant enim montes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, ut equitatum effugerent Caesaris praesidiisque in angustiis collocatis exercitum itinere prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris proces
Abbreviated transcription (Latin):
suo neu ꝑiculo ꝑcer&. paratos esse: se se posse & au¬
dere ea trãsire flumẽ qua traductus esset eꝗtatus-
Quoꝵ studio & uocibus excitatus Cesar. & si timebat
tante magͥtudini fluminis ex̾citu obicere: conandum
tũ atq expiendu iudicat. Itaq infirmiores milites
ex omib centuriis diligi iub&. quoꝵ aut aĩus aut ꝑ¬
uires uidebant sustinere non posse. hos cũ legione una
p̃sidio castris relinquit. reliquas legiones expeditas e¬
ducit. Magnoq nuo iumẽtoꝵ in flumine supͣ atq inha
costituto traducit extitũ. Paucis ex his militibus arma¬
in flumine ab equitatu excipiũt᷑ ac subleuant᷑. Interit
tñ nemo. Traducto incolumi ex̾citu: copias instruit.
triplicẽq aciẽ ducere incipit. ac tantũ fuit ĩ militib
studii ut mił. sex ad iter adlito ad uadũ cirtuitu.
magnaq fluminis mora int̾poĩta: eos qui de t̾cia ui.¬

Expanded text:
suo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse et ausuo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse et audere ea transire flumen, qua traductus esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus Caesar, etsi timebat tantae magnitudini fluminis exercitum obicere, conandum tamen atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum legione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit magnoque numero iumentorum in flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci ex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora interposita eos, qui de tertia vi
Abbreviated transcription (Latin):
duab legionibis quas suꝑiorib diebo traduxerũt castra
cõuingũt. Relin q̃bat᷑ cesari nichil. nisi uti equitatu
hiberũ ꝑueĩre possent. Equites ab eo missi flumen
transeunt. Et cũ de t̾cia uigilia petreius atq affrã¬
nius castra mouiss&. repente se se ad nouissimũ agmẽ
agmẽ ostendũt. Et magna multitudĩẽ circũ fusa mo-¬
rari atq iter impedire incipiũt. Prima luce ex suꝑio¬
rib locis que cesaris castris erãt cõiũcta cernebat᷑ eꝗtatꝰ.
Iostri prelio nouissimos illoꝵ premi uehementꝰ: ac nũꝗͣ
sustinere extremũ agmẽ atq int̾rũpi. Alias feri signa.
& uniu̾saꝵ cohortiu impetu nr̃os propelli. đ iñ rursus
cõuersos insequi. Totis uo̾ castris milites circulari: &
dolere hoste ex manibus dimitti. bellũ necessario lõ¬
gius duci. Centurionesq tribunosq militũ adire
atq obsecrare: ut ꝑ eos cesar certior fier& ne labori

Expanded text:
duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius atque Afranius castra movissent, repente sese ad novissimum agmen ostendunt, et magna multitudine circumfusa morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex superioribus locis, quae Caesaris castris erant coniuncta, cernebatur equitatus nostri proelio novissimos illorum premi vehementer ac nonnumquam sustinere extremum agmen atque interrumpi, alias ferri signa et universarum cohortium impetu nostros propelli, dein rursus conversos insequi. totis vero castris milites circulari et dolere hostem ex manibus dimitti, bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire atque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori
Abbreviated transcription (Latin):
d erat oppidu poĩtu ad hibeꝵ mił. U. passiui. Aba
castris aberat .xx. ad eu locũ flũs nauibus iuc̃tis
pontem imꝑant fieri legionesq duas flumẽ sicorim
minsducũt. Castraq muniunt᷑ uallo pedũ .xii. Qua
Ne per exploratores cognita sũmo labore militum
Cesar cõtinuato diem noctemq opere in flumine ꝗ¬
uertendo huc ia reduxerat rem: ut equites & si diffi¬
culter atq egre fiebat. possent tñ atq auder&̃ flumen
transire. Pedites uoͣ tm̃modo humeris ac sũmo pectõe
extare. & cũ altitudiẽ aque: tũ & rapiditate fluminis
ad transeundu impedirentꝰ. Sed tñ eode fere tempoẽ
pons in hibero prope effectus nũciabat᷑. & in sicori uaclũ
reꝑiebat᷑. Iam uo̾ eo magis illi maturandũ iter exis¬
timabant. Itaq duab auxiliarib cohortibus ilerde
presidio relictis. omũb copiis sicorim transeunt: & cu

Expanded text:
id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen Sicorim transducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per exploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemque opere in flumine avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire, pedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero prope effectus nuntiabatur et in Sicori vadum reperiebatur. Iam vero eo magis illi maturandum iter existimabant. itaque duabus auxiliaribus cohortibus Ilerdae praesidio relictis omnibus copiis Sicorim transeunt et cum
Abbreviated transcription (Latin):
sas pedu xxx. ĩ altitudiẽ complures fate̾ instituit.
Qiubus parte aliquã sicoris auerter&: uadũq in eo
Flumine afficer&. His pene effectis magnũ ĩ timo¬
rẽ Affrãnius petreiusq ꝑueuit: ne oĩo frumẽto pabu¬
loq int̾cluderent᷑: quod multũ Cesar eꝗtatu ualebat.¬
taq constitiuĩt ip̃i locis excedere: in celtiberiã bellũ trãs¬
ferre. Nuic consilio susfragabat᷑ & illa res: qđ ex
duob contͣriis generib que suꝑiore bello cũ .l. Sertoi̾o
steterãt ciuitates uicte nomẽ atq imꝑiu absentis ti
mebant: que ĩ amititia manserũt pompei magnis
affecte bñficiis eu diligebant. Cesaris aũt erat ĩ
barbaris nomẽ obscurius. hinc magnos eꝗtatus magͣ¬
q auxilia expectabant. & suis locis bellu in hieme
deduce᷑ cogitabant. Hoc inito consilio toto fluminer
hibero nauis conꝗrere & octogessam adduci iubent.

Expanded text:
sas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, sas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine efficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius Petreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod multuam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentis Pompei timebant, quae in amicitia manserant magnis adfectae beneficiis eum diligebant, Caesaris autem erat in barbaris nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaque auxilia exspectabant et suis locis bellum in hiemem ducere cogitabant. hoc inito consilio toto flumine Hibero navis conquiri et Otogesam adduci iubent.
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑata facturos pollicent᷑. Nos tarraconẽses & iac¬
cetani & auietani & pautis post diebui lurgauonẽ¬
ses: qui flumẽ hibeꝵ attingũt insecũt᷑. Petit ab his
omĩbus ut se frumẽto iuuent. Pollicent᷑ atq om̃ib
undiq conquisitis iumentis ĩ castra deportant. Trã¬
sit &ia cohors lurgauonensis ad eu. Cogͥto ciuitatis
consilio & signa ex statione transfert. Magna cele¬
riter cõmutatio reꝵ: ꝑfecto ponte. Magnis qnq
ciuitatibus ad amicitia adiũctis. Expedita re frumẽ¬
taria. extinctis rumoribus de auxiliis. legionũ: que cũ
pompeio ꝑ mauritaniã uenire dicebant᷑: multe lon¬
ginquiores ciuitates ab Affrãnio desciscũt: & cesa¬
ris amicitia sequũtꝰ. Quib rebus ꝑ territis aĩc
aduersarioꝵ. Cesar ne semꝑ magno circuitu ꝑ põte
equitatus esset mutendus: nactus idoneũ locũ. fos¬

Expanded text:
imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iaimperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hiberum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓugnabant. atq in hostiu naues trãscendebãt. et
magno nuo albicoꝵ & pastoribus interfecto. partẽ
nauiu deprimũt. nõ nullas cũ hõib capiũt : reliqͥs
inportũ compellũt. Eo die naues massilensiũ
cũ his que capte sũt intereũt.uiiii. Hoc primum
Cesari ad ilerda nũciatꝰ: simul ꝑfecto ponte cełit
fortuna mutat᷑. Illi ꝑterrita uirtute equitũ minꝰ
libere minus audacter uagabant᷑. Alias nõ longe
a castris ꝓgressi spatio: ut celere receptũ haberent.
angustius pabulant᷑. Alias longiore circuitu custo¬
dias stationesq equitũ uitabant. Aut aliquo accepto
detrimt̃o: aut ꝓcul eꝗtatu uiso ex medio itinere ꝓiec¬
tis sarcinis fugiebant. Postremo & plures int̾mittẽ
dies & p̃ter cõsuetudiẽ oĩu noctu constituerant pabu¬
lari. Interim oscenses & calagurritani qui erãt cu¬
oscensibus contributi mittũt ad eu legatos se seq

Expanded text:
pugnabant atque in hostium naves transcendebant et pugnabant atque in hostium naves transcendebant et magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu viso ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cuOscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque
Abbreviated transcription (Latin):
tate nauiu & scientia gub̾natoꝵ confisi nr̃os elude¬
bant: impetuis q eoꝵ excipiebant. Et quotd licebat
latiore aut spatio producta longuis acie circũ ueire
nrõs. aut plurib nauib acloriri singulas. aut re¬
mos trãs currentes detergere si possent cõtendebãt.
Cum propius erat necessario uentũ. ab stientia gub̾.¬
natoꝵ atq artificis ad uirtute mõtanoꝵ cõfugiebãt
qui minus excitatis remigibus minusq ꝑitis gub̾nato¬
ribus utebant᷑. quiꝰ repente exonerariis nauib erãt
ꝓducti: neq du & uocabulis armẽtoꝵ cogͥtis. tu
&̃ tarditate & grauitate nauiu impediebant᷑. ftẽ
eñ subito ex humida materia nõ eunde usu ce¬
leritatis habuerãt. Itaq du locus coĩs pugnãdi da¬
ret᷑. equo aĩõ singulas binis nauib obitiebant. atq
iniecta manu ferrea & retẽta ut᷑q naue diuersi

Expanded text:
tate navium et scientia gubernatorum confisi nostros eludetate navium et scientia gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum excipiebant et, quoad licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire nostros aut pluribus navibus adoriri singulas aut remos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat necessario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem montanorum confugiebantum minus exercitatis remigibus minusque peritis gubernatoribus utebantur, qui repente ex onerariis navibus erant producti nequedum etiam vocabulis armamentorum cognitis, tum etiam tarditate et gravitate navium impediebantur; factae enim subito ex umida materia non eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi
Abbreviated transcription (Latin):
sibi deposcit nauis domitius atq has colonis pasto¬
ribusq quos secũ eduxerat compl&. Sic omĩb reb
p̃erat .d. brutus. hic ad insulã que ẽ contra massilia
stationes obtinebat. Erat multo inferior numeo
fortissimos uiros antesignanos centuriones cesar ei
classi attribuerat: qui sibi id muneris depoposcerãt.
Hi manus ferreas atq arpagonas parauerant: magͦ¬
q nuoͣ piloꝵ tragulaꝵi reliquoꝵ q teloꝵ se instrux¬
erũt. Ita cogͥto hostiu aduẽtu suas naues ex portu
educũt cũ massiliensib confligũt. Pugnatũ est utñ¬
q fortissime. atq acerrime: neq multũ abditi nrĩs
uirtute cedebant. hoĩes asperi & mõtani & ex̃citati
i armis: atq hi modo cligressi massiliensibus retẽ¬
tem eoꝵdem pollicitationẽ animis cõtinebant: Pas¬
tores ꝙ indomiti spe libertatis excitati suboculis dñi¬
om̃suã probare oꝑa studebant. Ip̃i massibenses excełi¬

Expanded text:
sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastosibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic omnibus rebus dunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero fortissimos viros, antesignanos, centuriones, Caesar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero pilorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu educunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albici nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massilienses et celeri
Abbreviated transcription (Latin):
die equitũ magnã ꝑte flumẽ trãsiecit: qui ĩ opi¬
nãtes pabulatores & sine ullo clissipatos timore ag¬
gressi. ꝗͣ magnũ nuͣm iumẽtoꝵ atq hoĩũ int̾ci¬
piunt. Cohortibq centuriatis subsidio missis sciẽt
in duas se se ꝑtes distribuũt. Alii ut prede p̃sidio
sint. Alii ut ueniẽtibus resistant atq eos ꝓpellans.
unã q cohorte que temere ante ceteras extra acie
procurrerat seclusã ab reliquis circũueniũt atq
interficiunt. Incolumesq cũ magna preda eodem
ponte in castra reuertuntDu hec ad ilerda ge¬
runtur. massilienses usi. L. domitii consilio nauis
longas expediũt nuͣo.xuii. quaꝵ erant .xi. tecte.
Multa hic minora nauigia addũt: ut ipã multi¬
tudĩe nr̃a classis terreatꝰ. magnũ num sagittarioꝵ.
magnũ albicoꝵ: dequib supͣ demonstratũ ẽ imponũt
atq hos p̃miis pollicitacionib q incitant. Certas

Expanded text:
die equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopidie equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopinantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore adgressi magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt cohortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt, alii ut praesidio sint praedae, alii ut venientibus resistant atque eos propellant, unamque cohortem, quae temere ante ceteras extra aciem procurrerat, seclusam ab reliquis circumveniunt atque interficiunt, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi L. Domiti consilio navis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas
Abbreviated transcription (Latin):
lisse. Alii ne euentũ belli expectasse : ut ex omĩb
nouissimi uenisse uiderentꝰ. Cum in his an¬
gustiis res ess&. atq omẽs uie ab afrãnianis militib
equitib q obsiderent᷑ꝰ: nec pontes ꝑ fici possent Im¬
ꝑat militib Cesar ut naues faciant: Cuius gnĩs eũ
suꝑiorib ãnis usus britanie docuerãt Carine. Ae
pͥmũ statu mina &  leui materia fiebant. reliquũ
corpus nauiu uiminib contextu coriis integebat᷑.
Has ꝑfectas carris iũctis deuehit noctu milia pas¬
suu a castris.xxii. Militesq his nauib flumen
trãsportat: cõtinẽte q ripe colle improuiso occu¬
pat. Hũc celerit̾ prius ꝗͣ ab adu̾sariis sentiat᷑ con¬
munit huc legionẽ postea trãsietit. atq exut ꝙ¬
parte ponte institutũ biduo ꝑficit. Ita cõmeatuse
eos qui frumẽti causa processerãt tuto ad se rece¬
pit: & rem frumẽtariã expedire incipit. Eode

Expanded text:
lisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus lisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat. carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his navibus flumen transportat continentemque ripae collem improviso occupat. hunc celeriter, priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea transicit atque ex utraparte pontem institutum biduo perficit. ita commeatus et, qui frumenti causa processerant, tuto ad se recipit et rem frumentariam expedire incipit. Eodem
Abbreviated transcription (Latin):
singulos modios annona ꝑuenerat & militũ uires
in opia frumẽti deminuerat. Atq in cõmoda in
dies augebant᷑. Ecia paucis diebus magna erat
reꝵ facta comutacio. ac se fortuna inclinauerat.
ut nri magna in opia necessariaꝵ reꝵ conflicta¬
rentꝰ. Illi om̃ib habundarent rebus. suꝑiores¬
q haherent. Cesar is eiuitatibus: que ad eius aĩ¬
citia accesserant: quo minus erat frumẽti copia
pecus imꝑabat. Calones ad longinꝗores ciuitates
dimittebat. Ip̃ẽ p̃sente in opiã ꝗͥbus poterat sub¬
sidiis tutabat᷑. Hec Affrãnius petreiusq & eoꝵ aĩci
pleniora & atq uberiora Romã ad suos ꝑscribe:¬
bant: multa rumor fingebat. ut pene bellu cõfectũ
uideretꝰ. Quibus luteris nũciisq romã ꝑlatis: magͥ
domũs concursus ad Affrãniu magneq gtulati¬
ones fiebant. Multi ex Italia ad . CN. pompeiu
proficiscebant᷑. Alii ut principes tale nũciu attu¬

Expanded text:
s l in singulos modios annona pervenerat, et militum vires s l in singulos modios annona pervenerat, et militum vires inopia frumenti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur, illi omnibus abundarent rebus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attu
Abbreviated transcription (Latin):
equestris. Erant legationes ciuitatũ. Erant le¬
gati Cesaris. hos omẽs flumina cõtinebãt. Ad
hos opprimẽdos cũ omĩ equitatu: tribusq legiõib
Affranius de nocte proficiscit᷑: imprudentesq añ
missis equitibus aggredit᷑. Celeriter se se tñ galli
equites expediũt preliũq comittũt. Ii du pari
certamine res geri potuit magnũ hostiu numeꝵ
paucis sustinuere. Sed ubi signa legionũ appropĩ¬
quare ceperũt. ꝑ aucis amissis se se in ꝓximos mõ¬
tes conferũt. Hoc pugne tempus magnũ attulit
nr̃is ad salute momẽtu. Nacti eiz spatiu se in
loca suꝑiora receperũt. Desiderati sũt eo die si¬
gutarii circit̾.cc. equites. Calonũ atq impedim̃toꝵ pauci
nõ magnus nus. Hes tñ omĩa annona creͤuit. q̃
fere res nõ solũ. in opia p̃sentis. s& & futuri tẽpo¬
ris timore ingrauescere cõsueuit. Iamq ad .ul. ĩ

Expanded text:
equestris; erant legationes civitatum, erant leequestris; erant legationes civitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte proficiscitur inprudentisque ante missis equitibus adgreditur. celeriter sese tamen Galli equites expediunt proeliumque committunt. ii dum pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proximos montes conferunt. hoc pugnae tempus magnum attulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superiora receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, equites pauci, calonum atque impedimentorum non magnus numerus. His tamen omnibus annona crevit. quae fere res non solum inopia praesenti, sed etiam futuri temporis timore ingravescere consuevit. iamque ad denario