comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
actũ se:unitotꝰ ad iudicanduꝰ ẽ. & is inuicẽ alti certapecunia
c̃dẽpnanduꝰ : sisiniũ regundoꝵ actũ suerit: dispicere deb&
iudex: an necesiaria sit ad iudicatio. quae sane uno casu necessa¬
ria ÷ si euidentiorib: sinib: distingui agros cõmodiussit quã
olĩ fuissent distincti. nã it̃ necesse ẽ ex alt̾iuꝰ agro partẽ aliquã.
alt̾iuꝰ a gridño ad iudicari. quo casu c̃ueniens ẽ. ut is alt̃i certa
petunia debeat c̃dẽpnari. eoq̃q̃ nõe dãpnanduꝰ ÷ ꝗsq hoc
iudicio ꝙ forte circasines maliciose aliꝗd cõmisit. uerbi gr̃a
ꝗa lapides finales furatꝰ ÷. aut arbores finales: cecidit sc̃tumatiȩ
metiri agros passuꝰ ñ fuerit. ꝙ aut̃ istis iudiciis alicui ad iudi¬
simile hnt cet̃is iudicus: deꝗbꝰ locuti sumꝰ magnaq diu̾sitas est 
expopło ecrecutio eoꝵ: plerũq dat᷑. slublicoꝵ iudicioꝵ quȩdã
capitalia st̃: quaȩdã ñ capitalia ¶Capialia diximꝰ quȩ ultimo sup¬

Expanded text:
uni totus adiudicandus est et is alteri certa pecunia condemnandus. Si finium regundorum actum fuerit, dispicere debet iudex, an necessaria sit adiudicatio. quae sane uno casu necessaria est, si evidentioribus finibus distingui agros commodius sit quam olim fuissent distincti; nam tunc necesse est ex alterius agro partem aliquam alterius agri domino adiudicari: quo casu conveniens est ut is alteri certa pecunia debeat condemnari. eo quoque nomine damnandus est quisque hoc iudicio, quod forte circa fines malitiose aliquid commisit, verbi gratia quia lapides finales furatus est aut arbores finales cecidit. contumaciae metiri agros passus non fuerit. Quod autem istis iudiciis alicui adiudisimile habent ceteris iudiciis de quibus locuti sumus, magnaque diversiex populo exsecutio eorum plerumque datur. Publicorum iudiciorum quaedam capitalia sunt, quaedam non capitalia. capitalia dicimus quae ultimo sup
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ra mortuo auferat᷑. diꝗs aut̃ alia: cognatione uł ad fini¬
tate c̃iunctas ꝑ sonas necauerit: ponãlegis corneliae desi¬
cariis sustinebit. Itẽ lex cornelia defalsis quae etiã testam̃¬
taria uoca: t᷑ : poe nã irrogat. eiꝗ testam̃tũ uł aliud instru¬
m̃tũ falsũ scripserit. signauerit. recitauerit. subieterit.
que signũ ad ulterinũ fecerit. sculpserit. exp̃sserit. sciens
in lege desicarus ⁊ uenesiciis seruat᷑: in lib os uͦ. deportatios
tẽ lexiulia deui publica seu pͥuata ad u̾seos exorit᷑ ꝗuĩ
uł armatã ł sine armis cõmiserint. ssiꝗdẽ armata ius
arguat᷑: de portatio ei exlege iulia: deui publica irrogat᷑.
siuꝰ sinc armis: in t̾ciã partẽ bonoꝵ: pnolicatio inponitur.
in aut̃ ꝑiũ raptꝰ uirginis ⁊uiduȩ: uł scĩ monialis. uł alie fuerit¬

Expanded text:
terra mortuo auferatur. si quis autem alias cognatione vel adfiniterra mortuo auferatur. si quis autem alias cognatione vel adfinitate coniunctas personas necaverit, poenam legis Corneliae de sicariis sustinebit. Item lex Cornelia de falsis, quae etiam testamentaria vocatur, poenam irrogat ei qui testamentum vel aliud instrumentum falsum scripserit, signaverit, recitaverit, subiecerit, quive signum adulterinum fecerit, sculpserit, expresserit sciens t, quod et in lege de sicariis et veneficis servatur, in liberos vero deportatio. Item lex Iulia de vi publica seu privata adversus eos exoritur, qui vim vel armatam vel sine armis commiserint. sed si quidem armata vis arguatur, deportatio ei ex lege Iulia de vi publica irrogatur: si vero sine armis, in tertiam partem bonorum publicatio imponitur. sin autem per vim raptus virginis
Abbreviated transcription (Latin):
Ra ila ie dis dicaru aut̃ appellant᷑. a sica. ꝙ significat farrȩũ
cultrũ. eadẽ lege ⁊ ue nefici capite dãpnant᷑. ꝗ artibꝰ odiosis
uenenis ul su surris magicis: hões occider̃. uł mala medica¬
ntta: publice uendider᷑ salia de indelex as ꝑimũ crim̃ noua
poena ꝑsegt᷑. quę põpera deparicidus uocat᷑. qua cauet᷑
ut si ꝗs parentis: aut fili aut om̃ino affectionis eiꝰ que nuncupa¬
cione paricidi ẽtinetꝰ fata p̃parauer. siue clã siue palam
idausus suerit. nec ñ uꝰ cuiꝰ dolo malo id factũ fuerit. uł cscius
criminis existit. lic& extͣneus sit:poena parricidi ꝓuniet᷑.
e neq glidio neq ignibꝰ neq ulli alii sollẽpni pen edubiciet᷑.
s insutꝰ culeo. cũ cane: ⁊gallo gallinatio: ⁊ uipera ⁊ simia.
⁊ int̾ eas fe rales angustias cõ p̃hensũꝰ scđm ꝙ regionis
qualitas tulerit. uł inuicinũ mare uł in amnẽ piciat᷑. ut
om̃i elem̃toꝵ usui uiuꝰcarere incipiat. & eicęlũ suꝑstiti.

Expanded text:
et lapides. sicarii autem appellantur a sica, quod significat ferreum cultrum. eadem lege et venefici capite damnantur, qui artibus odiosis, tam venenis quam susurris magicis homines occiderunt vel mala medicamenta publice vendiderunt. Alia deinde lex asperrimum crimen nova poena persequitur, quae Pompeia de parricidiis vocatur. qua cavetur, ut, si quis parentis aut filii, aut omino adfectionis eius quae nuncupatione parricidii continetur, fata properaverit, sive clam sive palam id ausus fuerit, nec non is cuius dolo malo id factum est, vel conscius criminis existit, licet extraneus sit, poena parricidii puniatur, et neque gladio neque ignibus neque ulli alii solemni poenae subiugetur, sed insutus culleo cum cane et gallo gallinaceo et vipera et simia et inter eius ferales angustias comprehensus, secundum quod regionis qualitas tulerit, vel in vicinum mare vel in amnem proiciatur, ut omni elementorum usu vivus carere incipiat et ei caelum superstiti,
Abbreviated transcription (Latin):
post inchoatã aut̃ petitionẽ : etiã illoꝵ ratio habet᷑ ꝗ culpa poses
debeat ex hib̾e idẽ ut eã causa habeat acter quã habiturꝰ ẽ&
sicũ pͥmũ ad exibendũ egiss&e : exibita res fuisse. idõq sunt̃ moras
usu capta sit res a po̾sessore. nichilominꝰ c̃dẽpnat. p̃t̾ ea fruc tuũ
medii tp̃ris idẽ eiꝰ ꝙ post acceptũ ad exhibendũ iudiciũ ante rẽ
iudicatã int̃ cesũt fationẽ habe deb& iudex. Isineg& iscũ quo
ad exhibendũ actũ ÷ inp̃senti exhibe sẽ pose. ⁊ tẽpꝰ ex hi bendi
ciusa petat: idq si ne frustratione postulare uideat᷑ dare ei
deb& ut tam̃ caueat. se restiturũ. ꝙ sineq statĩ iussu iudicis rẽ ex hi¬
beat. neq postea ex hibiturũ se caueat. c̃ dẽꝑ nanduꝰ sit inid ꝙ
actoris int̾ eratꝰ ab inicio rẽ ex hibitã eẽ.¶ Sisamilie herciscunde

Expanded text:
post inchoatam autem petitionem etiam illorum ratio habpost inchoatam autem petitionem etiam illorum ratio habdebeat exhibere, id est ut eam causam habeat actor, quam habiturus esset, si, cum primum ad exhibendum egisset, exhibita res fuisset: ideoque si inter moras usucapta sit res a possessore, nihilo minus condemnabitur. praeterea fructuum medii temporis, id est eius quod post acceptum ad exhibendum iudicium ante rem iudicatam intercessit, rationem habere debet iudex. quod si neget is cum quo ad exhibendum actum est in praesenti exhibere se posse et tempus exhibendi causa petat idque sine frustratione postulare videatur, dari et debet, ut tamen caveat, se restituturum: quod si neque statim iussu iudicis rem exhibeat neque postea exhibiturum se caveat, condemnandus est in id quod actoris intererat ab initio rem exhibitam esse. Si famil
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ÷. ut de offitio iudicis dispiciamꝰ. ⁊ qdẽ in pͥmis illud obser¬
Quare deb& iudex. ne alit̾ iudic& quã legibꝰ aut c̃stitutionibꝰ aut
moribꝰ ꝓditũ ẽ. sIdõ si noxali iudicio al ditꝰ ÷ obseruare deb& tut si
c̃dẽpnandũ uidet᷑ dñs: ita debeat c̃dẽpnare. publiũ. meuiũ : lucio.
ticio. decẽ aureis c̃dẽpno: aut noxã dedere EEt simrẽ actũ sit. sic̃tͣ
petitorẽ iudicauit. ab soluere deb& possessorẽ. ssiue c̃t᷑ posessorẽ :
iubere eũ deb&. ut rẽ ipsã restituat. cũ fructibꝰ. sod si mp̃senti neg&
se po̾sessor restituere poꝰse. & sine frustratione uidebit᷑ tẽpꝰ restitu¬
eadẽ circa fructꝰ int̾ueniunt. quae diximꝰ int̾uenire: insingulaꝵ reꝵ
peticione. illoꝵ aut̃ fructuũ quos culpasua possessor ñꝑceperit:
inutraq actione eadẽ ratio poene habet᷑: si p̃do fuerit ¶siuͦ bone
fidĩ poꝰsessor fuerit. ñ habet᷑ ratio c̃sũptoꝵ: neq ñ ꝑceptoꝵ.

Expanded text:
st ut de officio iudicis dispiciamus. et quidem in primis illud observare debet iudex, ne aliter iudicet quam legibus aut constitutionibus aut moribus proditum est. Et ideo si noxali iudicio addictus est, observare debet, ut, si condemnandus videbitur dominus, ita debeat condemnare: ‘ Publium Maevium Lucio Titio decem aureis condemno aut noxam dedere. ’ Et si in rem actum sit, sive contra petiructibus. sed si in praesenti neget se possessor restituere posse et sine frustratione videbitur tempus restitueadem circa fructus interveniunt quae diximus intervenire in singularum rerum petitione. illorum autem fructuum quos culpa sua possessor non perceperit, in utraque actione eadem ratio paene habetur, si praedo fuerit. si vero bona fide possessor fuerit, non habetur ratio consumptorum neque non perceptorum:
Abbreviated transcription (Latin):
autrẽ hđitariã corrupit. aut c̃sup̃sit. quȩ ꝗdẽ similit̃ int̃
plures qq̃ quã duos cobdeꝰ sub secunt᷑. Eadẽ int̾ueniunt:¬
isi cõmuni diuidundo depluribꝰ reb actũ fuerit. ꝙ side una
re ueluti fundo. siꝗdẽ iste funduꝰ cõmo deregionis diuisionẽ
recipiat: partes eiꝰ singulis ad iudicare deb&. ⁊si unius pars
ꝑgrauare uidebit᷑. is inuicẽ certa pecunia altĩ c̃dẽpnanduꝰ ÷¬

Expanded text:
aut rem hereditariam corrupit aut consumpsit. quae quidem similiter inter plures quoque quam duos coheredes subsequuntur. Eadem interveniuntsi communi dividundo de pluribus rebus actum fuerit. quod si de una re, veluti de fundo, si quidem iste fundus commode regionibus divisionem recipiat, partes eius singulis adiudicare debet et, si unius pars praegravare videbitur, is invicem certa pecunia alteri condemnandus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃p̃hensũ ÷ MHac aut̃ om̃ia ꝓuet̾is calũpni& actione introduc¬
tas. quȩ inde suctudinẽ abut. ꝗainparte decim& litis actores
multabat. ꝙ nusquã factũ eẽ inuenimꝰ ssed ꝓhis introductũ :
⁊ p̃fatũ uis iurandũ. ⁊ ut in ꝑb litigator etiã clãpnũ unpensas
litis: inferre ad u̾sario suo cogatꝰ¶ Ex ꝗbꝰdã iudiciis dãpnati:
ignominiosi fiunt. ueluti furti. ui bonoꝵ raptoꝵ. in iuriaꝵ.
dedolo. Itẽ tutele. manditi. deposiri. direetis. nec contͣris
actionibꝰ. Itẽ ꝓsotio quȩ ab utraq parte directa ÷.⁊ obid ꝗlib&
ui bonoꝵ raptoꝵ. aut in iuriaꝵ. aut dedolo ñ solũ dãpnati.
notant᷑ ignominia. s etiã pacti. ⁊ recte splurimũ enĩ int̃ ÷.
utrũ ex delicto aliꝗs an ex c̃tractu debitor sit som̃iũ aut̃ actionũ
instituendaꝵ pͥncipiũ abeaparte edicti ꝓficiscit᷑. quap̃tore dicit
de inius uocando. utiq enĩ in pͥmis adu̾sariuꝰ inuis uocandũ ÷: idẽ

Expanded text:
 haec autem omnia pro veteris calumniae actione introducta sunt, quae in desuetudinem abiit, quia in partem decimam litis actorem multabat, quod nusquam factum esse invenimus: sed pro his introductum est et praefatum iusiurandum et ut improbus litigator etiam damnum et impensas litis inferre adversario suo cogatur. Ex quibusdam iudiciis damnati ignominiosi fiunt, veluti furti, vi bonorum raptorum, iniuriarum, de dolo, item tutelae, mandati, depositi, directis non contrariis actionibus, item pro socio, quae ab utraque parte directa est, et ob id qvi bonorum raptorum aut iniuriarum aut de dolo non solum damnati notantur ignominia, sed etiam pacti: et recte; plurimum enim interest, utrum ex delicto aliquis an ex contractu debitor sit. Omnium autem actionum instituendarum principium ab ea parte edicti proficiscitur qua praetor edicit de in ius vocando: utique enim in primis adversarius in ius vocandus est, id est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ utrubii. Idõ aut̃ duplicia
p̃cipue reus uł actor intellegit᷑: sed unꝰ ꝗsq tã reiquã actoris
÷ hodie dicere. nã quotiens eextͣ ordinẽ ius dicit᷑. qualia s̃
hodie om̃ia uditia : ñ ẽ necesse reddi int̾̃ dictũ sed ꝑ inde
iudicat᷑ sine int̾ dictis. atq si utilis actio exxcausa int̾dicti
reddita suiss&.¬
unc admonendi sumꝰ. magnã curã egisse eoꝰ ꝗuira sustinebant.
mͦ nietu infamiae. cohercet᷑. Ecce enuĩ iusiurandũ om̃ibꝰ ꝗ con¬
ueniunt᷑: ex nrã c̃stitutione defert᷑. nã reuꝰ ñ alit̾ suis allega¬
tionibꝰ utit᷑. nͥ pͥuꝰ iurauerit.ꝙ putans se se bona instantia iti:
ad c̃tͣdicendũ ꝑuenit t adilsũ inficiantes. ex ꝗbꝰdã causis dupli¬
ułtripli. actio c̃stituit᷑ ueluti sidãpni in uiri&e. aut legatoꝵ
locis uenerabilib relictoꝵ nõe agat᷑: statĩ aut̃ abinitio pluris
quã simpli : actio. ueluti furti manifesti quadrupli nec ma¬

Expanded text:
 VTRVBI. ideo autem duplicia squam praecipue reus uel actor intellegitur, sed unusquisque tam rei quam actoris est hodie dicere: nam quotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt hodie omnia iudicia, non est necesse reddi interdictum, sed perinde iudicatur sine interdictis atque si utilis actio ex causa interdicti reddita fuissunc admonendi sumus, magnam curam egisse eos qui iura sustinebant, modo metu infamiae coercetur. Ecce enim iusiurandum omnibus qui conveniuntur ex nostra constitutione defertur: nam reus non aliter suis allegationibus utitur, nisi prius iuraverit, quod putans se bona instantia uti ad contradicendum pervenit. at adversus infitiantes ex quibusdam causis dupli actio constituitur, veluti si damni iniuriae aut legatorum locis venerabilibus relictorum nomine agitur. statim autem ab initio pluris quam simpli actio est uelut furti manifesti quadrupli, nec ma
Abbreviated transcription (Latin):
debitore petiuidet᷑. ꝗa mandati iudicio redditurꝰ ẽ eis:
pactꝰ ꝗs cũ reo fuerit : placuit pinde succurrendũ eẽ ꝑex
ñ solent his ac cõmodari. ecce enĩ debitor sibonis suis cesserit.
& cũ eo creditor experit᷑: defendit᷑ ꝑ exceptionẽ: sibonis cesserit.
tore obligat hoc maxime ꝓspicit: ut cũ facultatib lapsus
fuerit debitor. po̾sit ab his quoꝰ ꝓco obligauit. suũ consequi.
fieri: aut sieri ꝓhibebat. ꝙ tẽ maxime facie bat. cũ depossessione
aut quasi possẽssione int̾ aliquoꝰ: c̃tendebat᷑ Sũ ma aut̃ diuisio
int̃ dictoꝵ: haec est.ꝙ aut ꝓ hibitoria st̃. aut restitutoria. aut¬
exhibitoria . łro hibitoria st̃. ꝗbꝰ uetat aliꝗd ficri. ueluti uim
sine uicio possidenti. uł mortuũ inferenti: quo ius ñ erit in¬
ferendi. uł in loco sacro edificari. uł influmine publico.
ripaue eiꝰ aliꝗd fieri: quo peius nauigaret᷑ NRestiͣtorias. ꝗb:

Expanded text:
debitore peti videtur, quia mandati iudicio redditurus est eisdebitore peti videtur, quia mandati iudicio redditurus est eispactus quis cum reo fuerit, placuit, proinde succurrendum esse pernon solent his accommodari. ecce enim debitor si bonis suis cesserit et cum eo creditor experiatur, defenditur per exceptionem ‘ nisi bonis cesserit ’: tore obligat hoc maxime prospicit, ut, cum facultatibus lapsus fuerit debitor, possit ab his quos pro eo obligavit suum consequi. fieri aut fieri prohibebat. quod tum maxime faciebat, cum de possessione aut quasi possessione inter aliquos contendebatur. Summa autem divisio interdictorum haec est, quod aut prohibitoria sxhibitoria. prohibitoria sunt quibus vetat aliquid fieri, veluti vim sine vitio possidenti, vel mortuum inferenti quo ei ius erit inferendi, vel in loco sacro aedificari, vel in flumine publico ripave eius aliquid fieri quo peius navigetur. restitutoria sunt quibus
Abbreviated transcription (Latin):
iussexceptionis ueluti cũ pactꝰ ÷ aliqs cũ debioresuo ne ab eo
creditori liccat. si agat creditor. ⁊ excipiat debitoꝵ ut
ita demũ c̃dẽpnet᷑: si c̃uenerit neillã pecuniã creditor
petat. noc& ei exceptio c̃uenit enĩ itanãq nichilo minꝰ
hoc uerũ man& : lic& pꝰea in c̃t᷑riũ pactist̃. sedꝗa iniquũ ÷¬
creditorẽ excludi. Rursũ int̃dũ euenit. ut replicatio quȩ
pͥma facie iusta sit. iniq noceat. ꝙ cũ accidit alia alligationo
opꝰ÷ idiuuandi reigrã quȩ duplicatio uocat᷑ & sirurs ca
pͥma faciȩ. iusta uideat᷑. sꝓpt̃ aliquã causam iniq actori
noceat: rursꝰ alligatione alia opꝰ ÷ qua actor adiuuct᷑ quȩ
dr̃ triplicatioquaꝵ om̃iũ exceptionẽ usũ int̃dũ ulterius
quã diximꝰ uarietas negotioꝵ introducit. quas om̃s aꝑtiuꝰ
exlatiore digestoꝵ uolumine: facile ÷ cognoscere sexcep¬
tiones a ũt qb debitor defendit᷑: plerũq ac comodarisolent

Expanded text:
vis exceptionis. veluti cum pactus est aliquis cum debitore suo, ne ab eo creditori liceat: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum condemnetur, si non convenerit, ne eam pecuniam creditor petat, nocet ei exceptio; convenit enim ita, etiamque nihilo minus hoc verum manet, licet postea in contrarium pacti sunt. sed quia iniquum convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi rei gratia, quae duplicatio vocatur. Et si rursus ea prima facie iusta videatur, sed propter aliquam causam inique actori noceat, rursus allegatione alia opus est, qua actor adiuvetur, quae dicitur triplicatio. Quarum omnium exceptionum usum interdum ulterius quam diximus varietas negotiorum introducit: quas omnes apertius ex latiore digestorum volumine facile est cognoscere. Exceptiones autem, quibus debitor defenditur, plerumque accommodari solent
Abbreviated transcription (Latin):
int̾se differentiã apud ueteres habebat. nĩ uti possidetis
int̃dicto s iuincebat. ꝗ int̃ dicti tp̃re possidebat. simͦ nec ui
neclĩ nec p̃cario nauctꝰ suerat ab ad u̾ sario posessionẽ. etiã¬
si aliũ ui eapulerat autclã arripuerat alienã poͦ sessionem
aut p̃cari o rogauerat aliquẽ ut sibi poꝰ sidere licerae. utrubi
uͦ int̃ dicto is uincebat ꝗ maiorẽ parte eiꝰ aiini neciu nec
cłã nec p̃caria ab ad u̾sario poꝰsidebat. Odie tam̃ alit̃ obser¬
uat᷑. Nã utriusq int̃dicti potestas quantũ ad possessionẽ

Expanded text:
inter se differentiam apud veteres habebat: nam uti possidetis inter se differentiam apud veteres habebat: nam uti possidetis interdicto is vincebat qui interdicti tempore possidebat, si modo nec vi nec clam nec precario nanctus fuerat ab adversario possessionem, etiamsi alium vi expulerat aut clam abripuerat alienam possessionem aut precario rogaverat aliquem, ut sibi possidere liceret: utrubi vero interdicto is vincebat, qui maiore parte eius anni nec vi nec clam nec precario ab adversario possidebat. hodie tamen aliter observatur; nam utri
Abbreviated transcription (Latin):
ad sc ñꝑtinore. poꝰside. Idõ aut̃ ad ipiscende possẽssionis uocat᷑
int̃dictũ. ꝗa ei tantũ utile ÷ qnẽ pͥmũ conat᷑ adipisci reipo̾¬
quas ꝓmercedibꝰ fundi pignoris futuras pepigiss& fretinende
po̾sessionis causa cõparata st̃ int̾ dicta uti poꝰ sidetis iutru¬
hi cũ abutraq parte deꝓpͥetate alicuiꝰ rei ẽ trou̾siasit. ⁊ ante
querit᷑ ut᷑ ex litigatoribꝰ posidere ⁊ ut᷑ peere debeat. Nãq
nisi ante exploratũ suerit. utrius eoꝵ possessio sit. ñ potest
petitoris actio institui ꝗa & ciuilis & nat᷑alis ratio sac̃. ut
aliũ poꝰsideat aliuꝰ apossidente petat. ⁊ ꝗa longt cõmodius:
poꝰ siderc potiuꝰ quã petere: idõ plerũq ⁊i fere semꝑ ingens
existit c̃tentio de ipsa poꝰsessione. cõmodũ aut̃ poꝰsidendi
eẽ ꝓbare: reman& suo loco poꝰsessio: ꝓpt̃ quã causi eũ obsoura
sint utriusq iura c̃tͣpetitorẽ iudicari sol&. s int̾ dicto ꝗdẽ

Expanded text:
det. ideo autem adipiscendae possessionis vocatur interdictum, quia ei tantum utile est qui nunc primum conatur adipisci rei posquas is pro mercedibus fundi pignori futuras pepigisset. Retinendae possessionis causa comparata sunt interdicta uti possidetis et utrubi, cum ab utraque parte de proprietate alicuius rei controversia sit et ante quaeritur, uter ex litigatoribus possidere et uter petere debeat. namque nisi ante exploratum fuerit, utrius eorum possessio sit, non potest petitoria actio institui, quia et civilis et naturalis ratio facit ut alius possideat, alius a possidente petat. et quia longe commodius est possidere potius quam petere, ideo plerumque et fere semper ingens existit contentio de ipsa possessione. commodum autem possidendi esse probare, remanet suo loco possessio: propter quam causam, cum obscura sint utriusque iura, contra petitorem iudicari solet. 4a. Sed interdicto quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Hõdic aut̃ĩ ñ pta stracte haec ꝓcede uolumꝰ. sedeũ ꝗ ante tẽpꝰ pac¬
tronis uł obligationu. lite inferre ausuꝰ ẽ. zeno niane c̃stitu¬
umi sub iacerti oytisemꝰ quã sa crectis simꝰ legis lator de his
indulserit uł nata actionis ẽtinas t̃tẽpserat. indue ã hal eat
hiq̃ talẽ in iurtã pafñt̃. ⁊i post eas sinitas ñ alit̃ litẽ suscipiant:
nisi om̃s expensas litis antea acceperint. ut actores tali pena
dilatorix st̃ exceptionẽs quales st̃ ꝓcuratoriȩ. ueluti siper
militẽ aut ꝑ mulierẽ agere ꝗs uelit. nã militibꝰ nec ꝓ patre
uł matre. ł uxore. nec ex sacro rescripto ꝓcuratorio nõe :¬
ex periri c̃cedit᷑ suis uͦ negotus su ꝑ ec̃ sin. offensa discipline
posst̃ sE as u exceptiones quȩ olim ꝓcuratoribꝰ ꝓpt̃ in samiã
łdan tis uł ipsiuꝰ ꝓcuratoris opponebant᷑: cũ in iudicus fre¬

Expanded text:
hodie autem non ita stricte haec procedere volumus, sed eum qui ante tempus pachodie autem non ita stricte haec procedere volumus, sed eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem inferre ausus est Zenonianae constitutioni subiacere censemus, quam sacratissimus legislator de his indulserit vel natura actionis continet, contempserat, in duplum habeant hi qui talem iniuriam passi sunt, et post eas finitas non aliter litem suscipiant, nisi omnes expensas litis antea acceperint, ut actores, tali poendilatoriae sunt exceptiones: quales sunt procuratoriae, veluti si per militem aut mulierem agere quis velit: nam militibus nec pro patre vel matre vel uxore nec, ex sacro rescripto, procuratorio nomine experiri conceditur: suis vero negotiis superesse sine offensa disciplinae possunt. eas vero exceptiones quae olim procuratoribus propter infamiam vel dantis vel ipsius procuratoris opponebantur, cum in iudiciis fre
Abbreviated transcription (Latin):
&edilatorie słpetuȩ ⁊ ꝑẽptorie si quȩ semꝑagentibꝰ obstant.
⁊ sẽmꝑrẽ dequa agit᷑: ꝑimunt. qualis c̃ exceptio dolimali
&ꝙ metꝰ causa factũ ÷ ⁊ pactic̃uenti cũ ita c̃uenerit. he om̃ ino
pecunia peteret᷑ : lẽporales atq dilatorie st̃ quȩ ad tẽ pͥ nocent
⁊tẽpr̃is dilationẽ tribuunt. qualis ÷ pacti c̃uenti cũ c̃uenerit
ne int᷑ certũ tẽpꝰ agcret᷑. ueluti. intͣ ꝗnquenniũ. Nãfinito
eo tp̃r nc inpeditꝰ actorrẽ exseꝗ Ergo hũ ꝗb intͣtẽpꝰ agere
uolentibꝰ obicit᷑ exceptio. aut pacti õuenti. aut alia similis
differre debentractionẽ xpost tẽpꝰagert. idõ enĩ ⁊dilatoriae
iste exceprione̾ appellant᷑: alio ꝗn sunt᷑ tẽ pꝰ egorinit: ob iec ta¬
ẽy sit exceptio. neq eo iudicio ꝗequã c̃ soeruerent᷑ ꝓpt̃ excep¬
tionẽ : nec post tẽ pꝰ olim agere potoiant: cõ temere rẽ iniu¬
iliciũ deduoebant : ⁊ c̃sũ mabant: qua ratione. rẽ amittebant.

Expanded text:
etuae et peremptoriae sunt, quae semper agentibus obstant et semper rem de qua agitur peremunt: qualis est exceptio doli mali et quod metus causa factum est et pacti conventi, cum ita convenerit, ne omnino pecunia peteretur. 10 9. Temporales atque dilatoriae sunt, quae ad tempus nocent et temporis dilationem tribuunt: qualis est pacti conventi, cum convenerit, ne intra certum tempus ageretur, veluti intra quinquennium, nam finito eo tempore non impeditur actor rem exsequi. ergo hi quibus intra tempus agere volentibus obicitur exceptio aut pacti conventi aut alia similis, differe debent actionem et post tempus agere: ideo enim et dilatoriae istae exceptiones appellantur. alioquin, si intra tempus egerint obiectaque sit exceptio, neque eo iudicio quidquam consequerentur propter exceptionem nec post tempus olim agere poterant, cum temere rem in iudicium deducebant et consumebant, qua ratione rem amittebant.
Abbreviated transcription (Latin):
appellatione ñ solũ scuta & gladios ⁊ galeas signisib̾ari in¬
telligimꝰ. sed ⁊ fustes ⁊ lapides . Plercia diuisio int̃dictoꝵ¬
haecẽ.ꝙ aut simplitiast̃. aut duplicus Simplicias. ueluti.
inꝗb alt̾ actor. alt̃ reus ẽ. qualias om̃ia restitutoria aut
ex hibitoria. Nãq actor ẽ ꝗdesiderat. aut ex hiberi.
aut restitui sreusis a quo desiderat᷑ ut. restituat aut
ex hibeat s ꝑ hibitoꝵ aut̃ int̃ dictoꝵ alia simplitias. alia
duplicia. Simplitias. ueluti. cũ ꝓhib& p̃tor in lo cosacro

Expanded text:
appellatione non solum scuta et gladios et galeas significari inappellatione non solum scuta et gladios et galeas significari intellegimus, sed et fustes et lapides. Tertia divisio interdictoaut duplicia. simplicia sunt, in quibus alter actor, alter reus est: qualia sunt omnia restitutoria aut exhibitoria: namque actor est qui desiderat aut exhiberi aut restitui reus is a quo desideratur ut restituat aut exhibeat. prohibitoriorum autem interdictorum alia simplicia sunt, alia duplicia. simplicia sunt, veluti cum prohibet p
Abbreviated transcription (Latin):
in poꝰsẽssione sꝗn eciã animo qq̃ retineri poꝰsessionẽ plac&.
.i. ut quã uis neq ipse sĩt inpo sessione. neq eiꝰ nõe alius: tam̃
si ñ relinquende possessionis animo s pꝰea reu̾surꝰ inde
dicesserit retinere posessionẽ uidet᷑¶ Ad ipisciuͦ posessionẽ
ꝑquos aliꝗs potest scđo libro exposuimꝰ Nec ulla dubitatio:
ꝗuanimo solo poꝰsossionẽ ad ipisci ne mo potest NRecuperandȩ
possessionis causa sol& int̃dici. siꝗs ex posessione fundi uł
ediũ ui deiectꝰ suerit. nã ei p̃ponit᷑ int̃dictũ unui ꝑqns
nibꝰ ut supͣ diximꝰ. siꝗs rẽ ꝑuim occupauerit: si ꝗdc̃ inbonis
eiꝰ : dñio eiꝰ pͥuat᷑. si aliena post eiꝰ restitutionẽ etiã estima¬
tionẽ reidare uim passo cõpellit᷑ s̃ꝗ aut̃ aliquẽ de poꝰsessione
ꝑuim de iecerit tenet᷑ lege ulia. deui pͥuata aut de ui
publica : sed pͥuata sisine armis uĩ fecerit. sin aut̃ cũ armis
eũ de possessione expulerit: de ui publica sarmoꝵ aut̃

Expanded text:
in possessione. quin etiam animo quoque retineri possessionem placet, id est ut quamvis neque ipse sit in possessione neque eius nomine alius, tamen si non relinquendae possessionis animo, sed postea reversurus inde discesserit, retinere possessionem videatur. adipisci vero possessionem per quos aliquis potest, secundo libro exposuimus. nec ulla dubitatio est quin animo solo possessionem adipisci nemo potest. Reciperandae possessionis causa solet interdici, si quis ex possessione fundi vel aedium vi deiectusnibus, ut supra diximus si quis rem per vim occupaverit, si quidem in bonis restitutionem etiam aestimationem rei dare vim passo compellitur. qui autem aliquem de possessione per vim deiecerit, tenetur lege Iulia de vi privata aut de vi publica: sed de vi privata, si sine armis vim fecerit, sin autem cum armis eum de possessione expulerit, de vi publica. ‘ armorum ’ autem
Abbreviated transcription (Latin):
osficio uidicis conuenit.: eũ absoluere. lic& iudicu accipi¬
endi tpi inea causã fuiss& ut cdãpnari cdlebeat. ⁊ hoc ÷ ꝙ ante
uulgo dicebat᷑ om̃ia iudicia absolutoria ẽẽ.
Sepe enĩ accidit ut lic& ipsa ꝑsecutio qua actor en perit᷑. iusta
sit . tam̃ iniquasit ad u̾s eũ cũ qͦ agit᷑ uerbigr̃a. simetu coactꝰ
aut dolo indutꝰ ł errore lapsuꝰ.stipulanti ticio ꝓmisisti ꝙ
ñ debueras ꝓͥmittere: palã ÷ iure ciuili te obligatũ eẽ.&:
actio qua intendit᷑ dare te oportere efficax. sed iniquũ :
te c̃ dẽpͥnari. idõq dat᷑ tibi exceptio: metꝰ causa aut doli
mali aut infactũ cõ posita: ad inpugnandã actionẽ sidẽ iuris :
siꝗs quasi credendi causa. pecuniã stipulatꝰ fuerit. neq enu¬
merauit. nã eã pecuniã atepetere posiẽ eũcertũ: dare enĩ
te oporta. cũ exstipulatione tencaris s ꝗa iniquũ ÷ conõe

Expanded text:
officio iudicis convenit eum absolvere, licet iudicii accipiofficio iudicis convenit eum absolvere, licet iudicii accipiendi tempore in ea causa fuisset, ut damnari debeat: et hoc est, quod ante vulgo dicebatur, omnia iudicia absolutoria esse. s agitur: saepe enim accidit, ut, licet ipsa actio qua actor experitur iusta sit, tamen iniqua sit adversus eum cum quo agitur. Verbi gratia si metu coactus aut dolo inductus aut errore lapsus stipulanti Titio promisisti, quod non debueras promittere, palam est, iure civili te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniquum est te condemnari, ideoque datur tibi exceptio metus causa aut doli mali aut in factum composita ad impugnandam actionem. Idem iuris est, si quis quasi credendi causa pecuniam stipulatus fuerit neque numeravit. nam eam pecuniam a te petere posse eum certum est: dare enim t
Abbreviated transcription (Latin):
int᷑ annũ erat imperiũ. Aliquando tam̃ ⁊ in ꝑpetuũ exten¬
chunt᷑ idẽ usq ad sinẽ c̃stitutionis introductũ: quale̾ st̃ heȩ
quaꝰ bonoꝵ possessori cet̃isq ꝗ ħdis loco st̃: ac comodat. furti
q̃ꝗ manifesti actio quãuis ex ipsiuꝰ p̃toris iuris dictione ꝓ¬
ficiscat᷑ : tam̃ ꝑpetuo clat᷑. ab surdũ enĩ eẽ existima uit: anno
t̃minari ¶Non aut̃ om̃s actiones. quae in aliqũe aut ipso iure
st enĩ certissima iuris regula. ex maleficiis ponales actiones
dãpni iniume. sed hdibꝰ hiuiꝰ mͦ actiones c̃petunt. nec denegant᷑
excepta in iuriaꝵ actione isiqua alia similis inueniat᷑. Ali¬
quando tam̃ etiã ex c̃ tractu actio: c̃tͣ hdẽ ñ c̃petit. cũ testator
dolose u̾sat sit. ⁊⁊ ad ħdẽ eiꝰ nibil ex eo dolo ꝑuenit. Penales
antt ac tones quassapͣ diximꝰ si ab ipsis pͥncipalibꝰ ꝑsõnis fuerã
amꝰ ꝙ si ante prẽ iudicatã iscũqͦ actũ ẽ satis faciat actori.

Expanded text:
in perpetuum extenduntur, id est usque ad finem constitutionibus introductum, quales sunt hae quas bonorum possessori, ceterisque qui heredis loco sunt, accommodat. furti quoque manifesti actio, quamvis ex ipsius praetoris iurisdictione proficiscatur, tamen perpetuo datur: absurdum enim esse existimat. Non omnes autem actiones, quae in aliquem aut ipso iure est enim certissima iuris regula ex maleficiis poenales actiones damni iniuriae. sed heredibus huiusmodi actiones competunt nec denegantur, excepta iniuriarum actione et si qua alia similis inveniatur. aliquando tamen etiam ex contractu actio contra heredem non competit, cum testator dolose versatus sit et ad heredem eius nihil ex eo dolo pervenerit. poenales autem actiones, quas supra diximus, si ab ipsis principalibus personis fuerint amus, quod si ante rem iudicatam is cum quo actum est satisfaciat actori,
Abbreviated transcription (Latin):
ueteres legũ com̃tatores inuenimꝰ sepiuꝰ dictũ. ipsos filios¬
similias: ꝓsũis delictis posse c̃ueniri.
aut feritate pauperiẽ fecerĩt. noxilis actio lege .xii.
reo adliberationẽ. ꝗa italex .xii. tabulaꝵ scripta ÷. utputa
siequuꝰ calcitro sꝰ calce ꝑ cusserit. autbos cornu petere solitꝰ
pecierit. hec aut̃ actio in his quȩ c̃t᷑ naturã mouent᷑. locũ
ht̃Ceterũ sigenitalis sit feritas cessat. Deniq siursꝰ fugit
ubi fera euasits Pauperies aut̃ : dãpnũ. sine in uiria facientis
datũ. nec enĩ potest animal in iuriã fecissẽ diciq sensucarae
haeoꝙ ad nox̾ilẽ actionẽ ꝑtina. ¶Ceterũ sciendũ ÷ edilicio
edioto ꝓhib̾e nos canẽ. uerrẽ. aprũ. ursũ. leonẽ. ibi habc

Expanded text:
veteres legum commentatores invenimus saepius dictum, ipsos filiosveteres legum commentatores invenimus saepius dictum, ipsos filiosfamilias pro suis delictis posse conveniri.aut feritate pauperiem fecerint, noxalis actio lege duodecreo ad liberationem, quia ita lex duodecim tabularum scripta est; puta si equus calcitrosus calce percusserit aut bos cornu petere solitus petierit. haec autem actio in his quae contra naturam moventur locum habet: ceterum si genitalis sit feritas, cessat. Denique si ursus fugit ubi fera evasit. pauperies autem est damnum sine iniuria facientis datum: nec enim potest animal iniuriam fecisse dici, quod sensu caret. haec quod ad noxalem actionem pertinet. Ceterum sciendum est aedilitio edicto prohiberi nos can
Abbreviated transcription (Latin):
actio ẽẽ .saut simanu miss suerit: directo ipse tenet᷑. ⁊ ex¬
tinguit᷑ noxȩ dediticio.¶Ex diu̾soqq̃ directa actio noxialis
c̃ẽ incipit. Nã silib hõ noxiã cõmiserit. ⁊ is seruuꝰ tuuꝰ eẽ¬
noxialis actio: quȩ antea directa fuiss& s Siseruuꝰ dño no¬
ipso. neq cũ eo cuiꝰ nc̃ in potestate sit. agi potest. Nuñ si alienꝰ
ñ poterit sidõq lic& exierit de tua potestate.agere ñ potes.
quẽ ad modũ dñs in soruũ suũ aliꝗd cõmiserit: nec si manu¬
miss uł alienatꝰ suerit seruuꝰ. ullã accionẽ c̃tͣdnm hab̾e
potest: S uetereꝰ ꝗdẽ hec ⁊ infiliis familias masculis & fe¬
recte respuendã ẽẽ: existimauit. ⁊ ab usu cõmuni hoc pe¬
nitꝰ recessit. ꝗs enĩ patit᷑ filiũ suũ.⁊ maxime filiã in noxã
cuit seruis tantũ mͦ noxialesactiones ẽẽ ꝓponendas. cũ ap̃

Expanded text:
actio esse, aut si manumissus fuerit, directo ipse tenetur et exactio esse, aut si manumissus fuerit, directo ipse tenetur et extinguitur noxae deditio. ex diverso quoque directa actio noxalis esse incipit: nam si liber homo noxiam commiserit, et is servus tuus enoxalis actio, quae ante directa fuisset. Si servus domino noipso, neque cum eo cuius nunc in potestate sit, agi potest. unde si alienusnon potuit: ideoque licet exierit de tua potestate, agere non potes, quemadmodum si dominus in servum suum aliquid commiserit, nec si manumissus vel alienatus fuerit servus, ullam actionem contra dominum habere potest. Sed veteres quidem haec et in filiisfamilias masculis et ferecte respuendam esse existimavit et ab usu communi haec penitus recessit: quis enim patitur filium suum et maxime filiam in noxam cuit, in servos tantummodo noxales actiones esse proponendas, cum apud
Abbreviated transcription (Latin):
xmalificiis seruoꝵ: ueluti
si furtũ fecerĩt autbona rapuerint. aut dãpnũ dederint. aut
furtũ. dãpnũ. rapina. in iuria. ũ ma aut̃ racione ꝑmissũ ÷
nor& dediticione de fungi. Nãq erat iniquũ neticiã eoꝵ
ult᷑ ipsoꝵ corpora. dñis dãpnosã eẽ. dñs noxiali iudicio serui
sui nõe c̃uentꝰ seriũ ac tori noaię̧ dedendo: liberat᷑. nec minꝰ
ꝑpetuũ eiꝰ serui dñiũ adno trans fert᷑. Ni aut̃ dãpnũ ei cui
deditꝰẽ resarcierit que sita pecuna ausilio p̃toris in uito
dño: manu mitteret᷑ ¶ sunt aut̃ c̃stitute noxi alosictionos aut
legibꝰ: aut edicio p̃toris. legibꝰ. ucluti. furti. lege .xii. tabulaꝵ.
dãpni iniuria lege aꝗlia. E dicto p̃toris. ueluti in iuriarũ.
⁊ui bonoꝵ raptoꝵ. Om̃is aut̃ noxialis actio. capud seꝗt᷑. Nã
si seruuꝰ tuuꝰ. noxiã cõmiserit: quandiu intua potestate sit.
tecũ ÷ actios Sun alt̾iuꝰ potestatẽ ꝑuenerit: cũ illo incipit

Expanded text:
maleficiis servorum, veluti si furtum fecerint aut bona rapuerint aut damnum dederint aut furtum, damnum, rapina, iniuria. Summa autem ratione permissum est noxae deditione defungi: namque erat iniquum, nequitiam eorum ultra ipsorum corpora dominis damnosam esse. Dominus noxali iudicio servi sui nomine conventus servum actori noxae dedendo liberatur. nec minus perpetuum eius dominium a domino transfertur: si autem damnum ei cui deditus est resarcierit quaesita pecunia, auxilio praetoris, invito omino, manumittitur. Sunt autem constitutae noxales actiones aut legibus aut edicto praetoris: legibus veluti furti lege duodecim tabularum, damni iniuriae lege Aquilia: edicto praetoris veluti iniuriarum et vi bonorum raptorum. Omnis autem noxalis actio caput sequitur. nam si servus tuus noxiam commiserit, quamdiu in tua potestate sit tecum est actio: si in alterius potestatem pervenerit, cum illo incipit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sens ꝓcuratorẽ dare paratꝰ:: potest uł ipsẽ in iudiciũ ue¬
nire ⁊ siu ꝓcuratoris ꝑsonã ꝑ iudicatũ solui satis dationis
sollẽpnes stipulationes sirmare. ł extͣ iudiciũ satis datio¬
nes exponere ꝑ quã ipse sui ꝓcuratoris fide iussor easist it
ꝓ om̃ibꝰ iudicatũ solui satis dationis clausulis. ubi ide
ypotheca suaꝵ reꝵ conuenire c̃pellit̾. siue in iuditio
ꝓmiserit siue extͣ iudiciũ cauerit. ut tã ipsel qͥuã hđc sui.

Expanded text:
praesens procuratorem dare paratus est, potest vel ipse in iudicium venire et sui procuratoris personam per iudicatum solvi satisdationis sollemnes stipulationes firmare vel extra iudicium satisdationem exponere, per quam ipse sui procuratoris fideiussor existit pro omnibus iudicatam solvi satisdationis clausulis. ubi et de hypotheca suarum rerum convenire compellitur, sive in iudicio promiserit sive extra iudicium caverit, ut tam ipse quam
Abbreviated transcription (Latin):
pacto c̃uento obligatione ñ om̃imͦ soluunt᷑. qua decau̾iã.
efficax÷ adu̾s eũ actio. qua actor intendit si par& eũdare
ꝑexceptionẽ pacti conuenti. Eque si debitor deferente
ꝑreddeoaere iurauerit. nihil sedare oportere: ad huc obligat᷑
neces sariae st̃ exceptiones: si petitore deferento possẽssor
iurauerit eã rẽ suã ẽẽ. nihilominꝰ eandẽ rẽ petitor uindic&.
lic& enĩ uerũ sĩt ꝙ intendit iđ rẽ eiꝰ eẽ. iniqũ ÷ tam̃ põsẽssorẽ¬
c̃dẽpnari ¶Itẽ si in iudicio tecũ actũ fuerit. siue inrẽ siue in
psonã nihilominꝰ obligatio durat. ⁊idõ ipso iure posita
deeadẽ re ad u̾sũ te: agi potest. sed debes pexceptionẽ rei
iudicate: ad iuuari ¶Haeci exempli causaire tulis sẽ sufficit
alioꝗn quã ex multis uarisq causis exceptiones necessarie
sint. sic̃ ex latioribꝰ digestoꝵ seu pandectaꝵ libris intellegi
porest. quaꝵ quedã ex legibꝰ uł exhis quae legis uicẽ obtineiprꝰ

Expanded text:
pacto convento obligationes non omnimodo dissolvuntur: qua de causa efficax est adversus eum actio qua actor intendit ‘ si paret eum dper exceptionem pacti conventi. Aeque si debitor deferente creditore iuraverit nihil se dare oportere, adhuc obligatus necessariae sunt exceptiones: veluti si petitore deferente possessor iuravent, eam rem suam esse, et nihilo minus eandem rem petitor vindicet: licet enim verum sit quod intendit, iri. Item si iudicio tecum actum fuerit sive in rem sive in personam, nihilo minus ob id actio durat et ideo ipso iure postea de eadem re adversus te agi potest: sed debes per exceptionem rei iudicatae adiuvari. Haec exempli causa rettulisse sufficiet. alioquin quam ex multis variisque causis exceptiones necessariae sint, ex latioribus digestorum seu pandectarum libris intellegi potest. Quarum quaedam ex legibus vel ex his, quae legis vicem obtinent,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fuerit. & aliuꝰ uelit defensionis effectionẽ subire: nulla dif¬
ferentia int̾ acnones in rẽ uł ꝑsõnales introducenda: potest
hoc facere. Ita tam̃ utsatis dationẽ iudicatũ solui: ꝓlitis p̃sta
extimatione. Nemo enĩ scđ̾m ueterẽ regulã ut iã dictũ ÷
alie nae rei sine satis datione defensor idone uꝰ. intelligitur.
quȩ om̃ia aꝑtiuꝰ ⁊ ꝑfectissime a cotidiant̃ iudicioꝵ usu.
in ipsis reꝵ docum̃tis. apparent. quã formã ñ solũ in hac regia

Expanded text:
non fuerit et alius velit defensionem subire, nulla differentia inter actiones in rem vel personales introducenda, potest hoc facere, ita tamen ut satisdationem iudicatum solvi pro litis praestet aestimatione. nemo enim secundum veterem regulam, ut iam dictum est, alienae rei sine satisdatione defensor idoneus intellegitur. Quae omnia apertius et perfectissime a cottidiano iudiciorum usu in ipsis rerum documentis apparent. Quam formam non solum in hac regia
Abbreviated transcription (Latin):
lait᷑ indicatũ solui. Uinde aut̃ sic appellat᷑. facile ÷ intelligere.
Nãq stipulat᷑ ꝗs ut solueret᷑ sibiꝙ fuerit iudicatũ. multo
magis is ꝗ in rẽ actione c̃ueniebat᷑ satis dare cogebat᷑
si alieno nõe iudiciũ accipiebat ¶Ipse aut̃ ꝗuire̾ agebat.
si suo nõe petebat: satis dare ñ cogebat᷑ Rourator uꝰ sunrẽ
agebat: satis dare ui lebat᷑ ratã rẽ dñm habiturũ. Periculũ
enĩ erat. ne iteꝵ dñs de eadẽre experiat᷑ :Tutoreꝰ ⁊ curatorẽ
eodẽ mͦ quo ⁊ ꝓcuratortꝰ satis dire deb̾e. u̾ba edicri faciebãt.
ed aliquando his agentibꝰ. satis datio remittebat᷑. haec ita
erãt siinrẽ agebat᷑. Sinuͦ inꝑsonã ab actoris ꝗdẽ parte:
eadẽ obtinebant. quȩ diximꝰ in actione qua inrẽ agitur.
Ab eiꝰ uͦ parte cũ quo agit᷑. siꝗdẽ alicno nõe aliꝗs int̾ uenirae.

Expanded text:
labatur iudicatum solvi: unde autem sic appellabatur, facile est intellegere. labatur iudicatum solvi: unde autem sic appellabatur, facile est intellegere. namque stipulabatur quis, ut solveretur sibi quod fuerit iudicatum. multo magis is qui in rem actione conveniebatur, satisdare cogebatur, si alieno nomine iudicium accipiebat. ipse autem qui in rem agebat, si suo nomine petebat, satisdare non cogebatur. procurator vero si in rem agebat, satisdare iubebatur ratam rem dominum habiturum: periculum enim erat, ne iterum dominus de eadem re experiatur. tutores et curatores eodem modo quo et procuratores satisdare debere, verba edicti faciebant. sed aliquando his agentibus satisdatio remittebatur. Haec ita erant, si in rem agebatur. sin vero in personam, ab actoris quidem parte eadem obtinebant quae diximus in actione qua in rem agitur. ab eius vero parte cum quo agitur, si quidem alieno nomine aliquis interveniret,
Abbreviated transcription (Latin):
actioneꝰ. ⁊ de panperie: locũ habebit INũquã eñĩ actiones
surti agere coꝵ nominoꝗapud hostes eẽnt. aut rei publicȩ
ciusa ab eẽnt que in eoꝵ nõe cuiꝰ tuteli eẽnt. s&a hoc ñminimã
incomoditatẽ habebat̾ꝙ alieno nõe neq agere. neq exciꝑe¬
morbꝰ.⁊ etas. ⁊ nccessaria pere grinatio. itẽq aliȩ multae¬
iustȩ cause. sepe inpedim̃to st̃. quo minꝰ rẽ suã ipsi ex seꝗ po̾sit.
curator neq certis u̾bis. neq p̾sente adu̾sario.im moctiã
plerũq ignorante eo c̃stituit᷑. Cui cũq enĩ ꝑmiseris rẽ
tuã agere. aut defendere ispcurator intelligit᷑ Ilutores. &
curatores quẽ ad modũ c̃stitunt᷑ pͥmo libro expositũ ẽ.
antiꝗtati placut: aliũ nouitis ꝑusũ ãplexaẽ ¶Olĩeiũ sunrẽ¬
restituera: nec litis extimationẽ eiꝰ potestĩ eãẽ petitori
aurcũ eo age̾ndi aut cũ side ius sorib eiꝰquaesatis da.o appel¬

Expanded text:
actiones et de pauperie locum habebit: numquam enim actiones furti agere eorum nomine qui apud hostes essent aut rei publicae causa abessent quive in eorum cuius tutela essent. et quia hoc non minimam incommoditatem habebatmorbus et aetas et necessaria peregrinatio itemque aliae multae causae saepe impedimento sunt quo minus rem suam ipsi exsequi possint. Procurator neque certis verbis neque praesente adversario, immo plerumque ignorante eo constituitur: cuicumque enim permiseris rem tuam agere aut defendere is procurator intellegitur. Tutores et curatores quemadmodum constituuntur, primo libro expositum est.antiquitati placuit, alium novitas per usum amplexa est. Olim erestitueret nec litis aestimationem, potestas esset petitori aut cum eo agendi aut cum fideiussoribus eius. quae satisdatio appel
Abbreviated transcription (Latin):
idiq̃ut ꝗcꝗd in hũ mercib erit ꝙq inde receptũ erit. id int̾̃
iadp̃m̃ siꝗd ei debebit᷑: ⁊ cet̾̃os creditoreᷤ. ꝓrata portione distri¬
buat᷑ ⁊ ꝗa ipsi dño distributionẽ ꝑmittit. Nãsiꝗs ex credi¬
torib querat᷑. quasi minꝰ ei tributũ sit quã oportuert̃. hanc
ei actionẽ ac comodat quȩ tributaria: appellat᷑. łterea untro¬
ducta ẽ actio depeculio deq eo ꝙ in re dñi uersuneri. ut quã uis¬
si ne uoluntate dñi negoti. gestũ erit: tam̃ siue ꝗdinit̃ eiꝰ u̾sũ suerit
id totũ p̃stare debeat. siue ꝗdñ sit inrẽ eiꝰ u̾sũ: id eatenꝰ p̃stare
necessario inrẽ eiꝰ inpenderit seruu. ueluti. simutuatꝰ pecuniã
creditorib eã soluerit. aut edificia ruentia fulserit. at familie
frum̃tũ emerit. ł&iã fundũ aut quã lib& aliã rẽ neces sariam:

Expanded text:
dicit ut quidquid in his mercibus erit quodque inde receptum erit, id inter dicit ut quidquid in his mercibus erit quodque inde receptum erit, id inter dominum, si quid ei debebitur, et ceteros creditores pro rata portione distribuatur. et quia ipsi domino distributionem permittit, si quis ex creditoribus queratur, quasi minus ei tributum sit quam oportuerit, hanc ei actionem accommodat, quae tributoria appellatur. Praeterea introducta est actio de peculio deque eo, sine voluntate domini negotium gestum erit, tamen sive quid in rem eius versum fuerit, id totum praestare debeat, sive quid non sit in rem eius versum, id eatenus praestare tur, quidquid necessario in rem eius impenderit servus, veluti si mutuatus pecuniam creditoribus eius solverit, aut aedificia ruentia fulserit, aut familiae frumentum emerit, vel etiam fundum aut quamlibet aliam rem necessariam
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ cũꝗs seruũ suũ magistrũ naui p̃posuerit. ⁊ ꝗd cũ eo eiꝰ reigã
cui p̃positꝰ erit. c̃tractũ suerit: idõ aũt excercitoria uocat ꝗa
excercitor appellat᷑ is ad quẽ cotidianꝰ nauis quȩst ꝑtin& sInsti¬
titoria tẽ locũ hab& cũꝗs tab̾nae forte. aut cuilib& negotiationi
seruũ p̃posuerit: ⁊ ꝗdcũ eociꝰ rei causa ciu p̃positꝰ erit ẽtractũ
sucrit. Idõ aut̃ institutoria appellat᷑. ꝗa ꝗ nego ciationib
p̃ponunt᷑ institutores uocant᷑. Istas tam̃ duas actione p̃tor red¬
dit. ⁊ si libũ ꝗs hoẽm aut alienũ seruũ naui aut tab̾nȩ aut cui¬
lib& negociationi p̃posuerit: scilic& ꝗ a eadẽ eꝗtatis ratio:
metiã eo casu int̾̃ ueniebat ¶ Introducit & aliã actionẽ p̃tor:
quae tributoria uocat᷑. Nãq si seruuꝰ inpeculiari merce sciente
dño negotiet᷑:⁊ ꝗd cũ eo eiꝰ rei causa c̃tractũ erit: itap̃tor ius

Expanded text:
t quid cum eo eius rei gratia cui praepositus erit contractum fuerit. ideo autem exercitoria vocatur, quia exercitor appellatur is ad quem cottidianus navis quaestus pertinet. institoria tunc locum habet, cum quis tabernae forte aut cuilibet negotiationi servum praeposuerit et quid cum eo eius rei causa cui praepositus erit contractum fuerit. idpraeponuntur institores vocantur. 2a. Istas tamen duas actiones praetor reddit et si liberum quis hominem aut alienum servum navi aut tabernae aut cuilibet negotiationi praeposuerit, scilicet quia eadem aequitatis ratio etiam eo casu interveniebat. Introduxit et aliam actionem praetor, quae tributoria vocatur. namque si servus in peculiari merce, sciente domino, negotietur, et quid cum eo eius rei causa contractum erit, ita praetor ius
Abbreviated transcription (Latin):
patre auouecuiꝰ in potestate s. Pllud ꝓpͥe seruat᷑ in eoꝵ ꝑ sona qđ
senatꝰ c̃ sultũmace doniañ u ꝓhibuit. mutuas pecuniaꝰ dari eis: ꝗ
inparentis er̃ potestate. ⁊ ei ꝗcrediderit: denegat᷑ actio. tã ad¬
u̾s siliũ filiã ue. nepotẽ neptẽ ue. siue ad huc inpotestate sunt.
siue morte parentis uł emancipatione: suȩ potestatis ẽẽ ceꝑint.
quã ad u̾s patrẽ auuue. siue. habeat eoꝰ ad huc inpotestate: siue¬
alieno creditaꝵ pecuniaꝵ quas inluxuria c̃sũ mebant: uitȩ
parentũ insidi abant᷑. Illud insũ ma ãmonendi sumꝰ idq iussu
patris dñiue c̃tractũ suerit: ꝙq inrẽ eius u̾sũ fuerit di recto
q̃q posiẽ apatre dñoue.c̃dici.tãquã si pͥncipalit̾ cũ ipso negociũ

Expanded text:
patre avove cuius in potestate sunt. Illud proprie servatur in eorum persona, quod senatus consultum Macedonianum prohibuit mutuas pecunias dari eis qui in parentis erunt potestate: et ei qui crediderit denegatur actio, tam adversus ipsum filium filiamve, nepotem neptemve, sive adhuc in potestate sunt, sive morte parentis vel emancipatione suae potestatis esse coeperint, quam adversus patrem avumve, sive habeat eos adalieno creditarum pecuniarum, quas in luxuriam consumebant, vitae parentium insidiabantur. Illud in summa admonendi sumus id, quod iussu patris dominive contractum fuerit quodque in rem eius versum fuerit, directo quoque posse a patre dominove condici tamquam si principaliter cum ipso negotium
Abbreviated transcription (Latin):
culio. ante deducit᷑ q dño debet᷑. & idꝙ reliquũ ÷ c̃reditori dñs c̃ dẽpnat᷑.
Qursũ depeculio idõ expedit agere. ꝙ in hac actione tociuꝰ peculii
ratio habet᷑. At intributoria : eiꝰ tantũ ꝙ negotiat᷑. ⁊ potest ꝗsq
t̃cia forte parte peruli aut quarta ł etiã minima negociari.
Maiorẽ aut̃ partẽ in p̃diis ⁊ mancipiis aut fenebri pecunia habere.
ꝓ ut gͦ expedit : Ita ꝗsq uł hanc actionẽ ł illã: eligere deb&. Certe
ꝗ potest ꝓbare inrẽ dñi u̾sũ eẽ : de inrẽ u̾so. agere deb& QQuȩdiximꝰ¬

Expanded text:
d quod reliquum est creditori dominus condemnatur. rursus de peculio ideo expedit agere, quod in hac actione totius peculii ratio habetur, at in tributoria eius tantum quod negotiatur, et potest quisque tertia forte parte peculii aut quarta vel etiam minima negotiari, maiorem autem partem in praediis et mancipiis aut fenebri pecunia habere. prout ergo expedit, ita quisque vel hanc actionem vel illam eligere debet: certe qui potest probare in rem d
Abbreviated transcription (Latin):
de actione: quȩ inpeculiũ filioꝵ fimilias. seruoꝵq agitur:
opꝰẽ ut de hac actione ⁊ de ceteris quȩ edꝵ dẽ nõe. inparentes
dñosue dari solent: diligentiũ ãmoneamꝰ. ⁊ꝗa siue cũ seruis ne¬
gotiũ gestũ sit. siue cũhis ꝗ in potestate parentdis ĩ. his fere eadẽ
iura scruant᷑. ne u̾bosã fiat disputatio dirigamꝰ ser monẽ in ꝑ¬
sona se ruidrũq idẽ intellecturi de lib̾is q̃q & parentib quoꝵ

Expanded text:
de actione quae in peculium filiorumfamilias servorumque agitur: opus est ut de hac actione, et de ceteris quae eorundem nomine in parentes dominosve dari solent, diligentius admoneamus. et quia, sive cum servis negotium gestum sit, sive cum his qui in potestate parentis sunt, fere eadem iura servantur, ne verbosa fiat disputatio, dirigamus sermonem in personam servi dominique, idem intellecturi de liberis quoque et parentibus, quorum