comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siue in pecuria siue incri¬
minali causa pragmaticam
nos tramtim eat sanctionem
uel aliud cuiusuis generis re¬
scriptum siue diuinas iussio¬
nes siue referendariorum
depositiones aut inlustrium¬
magis tratuum praccepta
nam sccundum generales le¬
ges singulas causas finiri iube¬
mus & praedictasambitiones
nullum sibi locum iudiciis uin¬
dicare Nam siuelit princeps
aliquam causam dinimere ip¬
esententiam dicit noniu dicib
imperat. quomodo debentin
singulis causi semergentibus
iudicare nisi forte deiure
fuerit dubitatum. Tuncenim
licebit iudicia dimperatorem
referre ut sibi iuris obscuritas
inlumin&ur. &hae comnia
uolumus obseruari. non apud
iudices quoq: siue diuina iussi¬
one deputatos. siue ab aliisma¬
gis tratibus datos immo &iam
apud compromissario sarbi¬
tros siuecum scriptis siue sine
scriptis apud eos causarum pro¬
cesserit disceptatio. Hanc
autem constitutionem locum
habere uolumus Non solum
iniudiciis posiea mouendis. sed
&uam in his quae adhuc pendent

Expanded text:
sive in pecuniaria, sive criminali causa pragmaticam nostram timeat sanctionem, vel aliud cujusvis generis rescriptum, sive divinas jussiones, sive referendariorum depositiones, aut imagistratuum praecepta. Nam secundum generales leges singulas causas finiri iubemus, et praedictas ambitiones nullum sibi locum in iudiciis vindicare. Nam si velit princeps aliquam causam dirimere, ipse sententiam dicit, non iudicibus imperat, quomodo debent in singulis causis emergentibus iudicare, nisi forte de iure fuerit dubitatum; tunc enim licebit iudici ad imperatorem referre, ut sibi iuris obscuritas illuminetur. Et haec omnia volumus observari non tantum apud iudices quoscumque sive divina iussione deputatos, sive ab aliis magistratibus datos, immo etiam apud compromissarios arbitros, sive cum scriptis, sive sine scriptis apud eos causarum processerit disceptatio. Hanc autem constitutionem locum habere volumus non solum in iudiciis postea movendis, sed etiam in his, quae adhuc pendent,
Abbreviated transcription (Latin):
adferre uelipsi prae fecto prae
uiquarto decimum annũ
a&atis impleuit & testa¬
mentum propter hoc facere
potest non in pediatur inulti¬
ma uoluntate seruossuos ma¬
num ittere quam uis inper¬
fectae ae tatissit.
SI QUISINALIQUO INSIRU¬
MENTO ALTERIUS IN¬
SIRUMENTIMENTIO

Expanded text:
adferre vel ipsi praefecto praeadferre vel ipsi praefecto praeui quartum decimum annum aetatis impleverit, et testamentum propter hoc facere potest, non impediatur in ultima voluntate servos suos manumittere, quamvis imperfectae aetatis sit. Si quis in aliquo instrumento alterius instrumenti mentio
Abbreviated transcription (Latin):
Nec PecCRIT
iquis in aliquo instrumento
Ualterius instrumenti men¬
tionem fecerit non aliter hoc
factum esse uideatur nisiipsum
prolatum fuerit. idestantiquũ
insirumentum uel alio modo
legiumo debita quantitas pro¬
batasit. hocenim & ueteribus
legibus cognitum est.
DEAPPELLATIONIBUS
Cancimus ut in prouocationi¬
quide appella tionibus cogni¬
turus est uel consiliariscius
ueleis quilites introducunt.
& iud ex eum intrastatutos di¬
es recipere noluerit. nullum
praeiudicium sit par tibus uel
uni ex his propterhuius modi
causam sed prouocationes ta¬
les legitmo calculo terminentꝰ
DERE TRACTATIONINUS
SENTENTIARUM PRAE¬
Pecti PRACTORII
eges quidem nostrae praccipi¬
unt ut contra sententias glorio¬
sissimorum praefectorum prȩ¬
torio cuiuscumque regionis
prouocatio non porrigatur.
sed certotempore elapso re¬
tractatio sententiae concedatur.
sed humanitatis rationem facul¬
tatem praestamus ei quise ex
sententia prae fectorum gra¬
uatum esse puta uerit libellos

Expanded text:
nem fecerit Si quis in aliquo instrumento alterius instrumenti mentionem fecerit, non aliter hoc factum esse videatur, nisi ipsum prolatum fuerit, id est antiquum instrumentum, vel alio modo legitimo debita quantitas probata sit; hoc enim et veteribus legibus cognitum est. De appellationibus Sancimus, ut in provocationiqui de appellatione cogniturus est, vel consiliariis eius, vel eis, qui lites introducunt, et si iudex eum intra statutos dies recipere distulerit, nullum praeiudicium sit partibus, vel uni ex his propter huiusmodi causam, sed provocationes tales legitimo calculo terminentur. De retractationibus sententiarum praefecti praetorio Leges quidem nostrae praecipiunt, ut contra sententias gloriosissimorum praefectorum praetorio cuiuscumque regionis provocatio non porrigatur, sed certo tempore elapso retractatio sententiae concedatur. Sed humanitatis ratione facultatem praestamus ei, qui se ex sententia praefectorum gravatum esse putaverit, libellos
Abbreviated transcription (Latin):
graiura hereditatis parentiũ
canendae & sineulla dubita¬
tiont alantur expaterna sub¬
stantia & siquidem patercau¬
sam diuor ti dedit & maters
ad secundas nuptias non migra¬
uerit apud matrem alanturs
sumptibus patris. sin autem d¬
probatum fucrit causamdisci¬
dii matrem dedisse apud pa¬
trem alantur &maneant libe¬
ri Sin autem pater in opia la¬
borauerit mater autem locu¬
ples est apud matremalantur
ipsa sumptus liberissui sad mi¬
nistrante quemad modum li¬
beri locupletes matrem suam
egentem alerecoguntur quod
in omnibus parentibus & libe¬
ris inuicem obanere iubemus

Expanded text:
gra iura hereditatis parentum capiendae, et sine ulla dubitatione alantur ex paterna substantia, et si quidem pater causam divortii dedit, et mater ad secundas nuptias non migraverit, apud matrem alantur sumptibus patris; sin autem probatum fuerit, causam discidii matrem dedisse, apud patrem alantur, et maneant liberi. Sin autem pater inopia laboraverit, mater autem locuples est, apud matrem alantur, ipsa sumptus liberis suis administrante, quemadmodum liberi locupletes matrem suam egentem alere coguntur. Quod et in omnibus parentibus et libris inuicem obtinere iubemus
Abbreviated transcription (Latin):
copulari maritis quibusdam dig¬
nitatibus decoratis constantia na
lex prohibebat. Nullomodo ua¬
lere concedimus. sed facultatem
pracstamus tales mulieres duce¬
re &am cis qui magnis dignitati¬
bus lactantur dota libus tamen
instrumentis compositis. quiau¬
tem non magnas dignitates ha¬
bent non solum inscriptis sed
etiam sine scriptis maritali ta¬
menaffectione huius modimuli¬
cresducant. simodo liberae sunt
& matrimonium earum licitum ẽ.¬
MONIOUATIS QUODREPU¬
DIODISSOLUIUMEST Quan¬
AD EODUM ALANTUI
iquandum maiimonium

Expanded text:
copulari maritis quibusdam digcopulari maritis quibusdam dignitatibus decoratis Constantiniana lex prohibebat, nullo modo valere concedimus, sed facultatem praestamus tales mulieres ducere etiam eis, qui magnis dignitatibus laetantur, dotalibus tamen instrumentis compositis. Qui autem non magnas dignitates habent, non solum in scriptis, sed etiam sine scriptis, maritali tamen affectione huiusmodi mulieres ducant, si modo liberae sunt, et matrimonium earum licitum emonio natis, quod repudio solutum est, quemadmodum alantur Si quando matrimonium
Abbreviated transcription (Latin):
adtresliberos maritus eius reli¬
quid siue ab ea siue ab alia uxore
natos quartam ipsam portionẽ
accipiat. sin autem ultra tres ha¬
buerit tantum ipsa habeat᷑ quan¬
tum ex liberis de functi unus ac¬
cepturus est Ita tamen utusun¬
fructum quidem eius portionis
ipsa habeat proprietatem autẽ
liberis lex conseruit qui exipso
matrimonionati tuprquod
s lberos non habeatiure quoq
dominii portionem eademmu¬
lier capiat. eaautem quae sine
causa repudiataest in ipsotem¬
porerepudii praedictam capi¬
at portionem sed intalibus cau¬
sis nolumus maritum quartam
partem exbonis uxorissuae
sibi uindicare¬
XXXI PCLEONIANA ETCON¬
STXNT IANA LEGOAI¬
conis diuae memoriae con¬
scicutio in omnibus optineat ca¬
sibus qui praesenti constitutio¬
ne non continentur. Constanti¬
niautem pussimi constitutionem
quae ad gregorium rescripta est
& interpra&ationemeius quam
diuus martianus scripsit expo¬
nens quae sunt uiles mulieres quas

Expanded text:
ad tres liberos maritus eius reliad tres liberos maritus eius reliquerit, sive ab ea sive ab alia uxore natos, quartam ipsam portionem accipiat. Sin autem ultra tres habuerit, tantum ipsa habeat, quantum ex liberis defuncti unus accepturus est, ita tamen ut usumfructum quidem eius portionis ipsa habeat, proprietatem autem liberis lex conservet, qui ex ipso matrimonio nati sunt. Quod si liberos non habeat, iure quoque dominii portionem eandem mulier capiat. Ea autem, quae sine causa repudiata est, in ipso tempore repudii praedictam capiat portionem, sed in talibus casibus nolumus maritum quartam partem ex bonis uxoris suae sibi vindicare. De Leoniana et Constantiniana lege Leonis divae memoriae constitutio in omnibus obtineat casibus, qui praesenti constitutione non continentur. Constantini autem piissimi constitutionem, quae ad Gregorium rescripta est, et interpretationem eius, quam divus Marcianus scripsit, exponens, quae sunt viles mulieres, quas
Abbreviated transcription (Latin):
Nlustres homines & qui su¬
pracossunt sine dota libus
insirumenus matrimonia non
conirabant Quod si an tedigni¬
tatem sinescripuis uxores duxe¬
runt maneat & posidignitatem
legitim a copulatio & liberipro¬
crcati legitimisint. exceptis tan¬
tummodo barbaris dignitate
decoratis. hisenim sub nostra
dicione constitutis propter sim¬
plicitatem damus licentiam &nu¬
daaffectione nuptias facere:
ca&eris autem nostris subiectis
licebit & sine dotalibus instru¬
mentis sola affectione nuptias
facere & ex hoc matrimonio
natiliberi legitimisint. legibus
nostri principis cautum est. utsi
quis sinescriptis uxorem habuerit
eamque sine causa repudia uerit
ut quartam partem suae substan¬
tiae eidar&. & quarta pars cen
eadem quae statuta sunt. & siusq
admortem mariti in eodem habi¬
tu matrimonii perseuerauerit.
Inutroq autem casuliberi pro¬
creati ad legitimam patris here¬
ditatem uocentur. mulier autẽ
in utro quecasu. siquidemusque

Expanded text:
nlustres homines, et qui sunlustres homines, et qui supra eos sunt, sine dotalibus instrumentis matrimonia non contrahant. Quod si ante dignitatem sine scriptis uxorem duxerint, maneat et post dignitatem legitima copulatio, et liberi procreati legitimi sint, exceptis tantummodo barbaris dignitate decoratis; his enim sub nostra ditione constitutis propter simplicitatem eorum damus licentiam et nuda affectione nuptias facere. Ceteris autem nostris subiectis licebit et sine dotalibus instrumentis sola affectione nuptias facere, ut ex hoc matrimonio nati liberi legitimi sint. Legibus nostri principis cautum est, ut si quis sine scriptis uxorem habuerit, eamque sine causa repudiaverit, ut quartam partem suae propriae substantiae ei daret, et quarta pars centEademque statuta sunt, et si usque ad mortem mariti in eodem habitu matrimonii perseveraverit. In utroque autem casu liberi procreati ad legitimam patris hereditatem vocentur, mulier autem in utroque casu, si quidem usque
Abbreviated transcription (Latin):
Ciquisubiquem inscruniẽnto
quodidoncortros beat
testes uel intest. amento uel in
monumentis publicis filium su¬
um nominauerit neq ad dide
rit naturalem anlegitimum
uideatur cum legitimum dix¬
isse & nulla abeo alia proba¬
tio exigatur sed rebus pater¬
nis potiatur & proficiat matri
suae ut &iam illa uideatur pa¬
trieius legitima uxor fuisse
& si fratres habeat ex eadem ma¬
tre progenitos ipsis quoque
eiusdem testimoni defensio
DMTALIRUSINS TRUIMENO¬
TIS MAREAIMESA ET DO PIO¬
Diquis sine dotalibus instru¬
mentis maritali affectione
uxorem duxerit &exea liberos
habuerit. ac postea secundas
comtraxerit nuptias & exeoquo¬
q: matrimonio filios procreaue¬
rit utraque progenies simili¬
ter ad patris hereditatem uoce¬
tur. & ex diuerso siquis cum do¬
talibus instrumentis nuptiasce¬
lebrauerit & liberos habuerit
posteaque sine scriptis affectio¬
nesola matrimonium contraxe¬
rit & ex co habuerit liberossimi¬
liter omnes ad paternam suc¬
cessionem uocabuntur.

Expanded text:
quis aliquem in instrumento, quod idoneos tres habeat testes, vel in testamento, vel in monumentis publicis filium suum nominaverit, neque addiderit, utrum naturalem an legitimum, videatur eum legitimum dixisse, et nulla ab eo alia probatio exigatur, sed rebus paternis potiatur, et proficiat matri suae, ut etiam illa videatur patri eius legitima uxor fuisse, et si fratres habeat ex eadem matre progenitos, ipsis quoque eiusdem testimonii defensio dotalibus instrumentis maritata est, et de filSi quis sine dotalibus instrumentis maritali affectione uxorem duxerit, et ex ea liberos habuerit, ac postea secundas contraxerit nuptias, et ex eo quoque matrimonio filios procreaverit, utraque progenies similiter ad patris hereditatem vocetur. Et ex diverso, si quis cum dotalibus instrumentis nuptias celebraverit, et liberos habuerit, posteaque sine scriptis affectione sola matrimonium contraxerit, et ex eo habuerit liberos, similiter omnes ad paternam successionem vocabuntur. De
Abbreviated transcription (Latin):
mum miserit. habeat indiuias
unius anni & sinon uenerit li¬
centiam iudicidamus & abuna
parte reosolo praesentem litem
legibus consentaneum calculũ
proferre. quodsi intra prȩdic¬
tum annum peruenerit & su¬
as actiones exorcore maluerit
ponante eum suscipiat iudex
quam in pensasrcopraestare.
Itatamen ut aiudicio iterum
non recedat. Alioquin si hoc
fecerit & annus trans actus sit
careat actionibus suis. illam
autem regulam quacautum
est neminem inuitum a gere
conpelli. tunc locum habere
uolumus cum res integras est
& actor aduersarium suum te¬
neri non fecit. hanc autem con¬
stitutionem in hiscasibus uolu¬
mus obseruari. quinec iudicia¬
li sententia necamicali compo¬
sitione uelalia legitima deci¬
sione sopiti sunt.

Expanded text:
mum miserit, habeat inducias mum miserit, habeat inducias unius anni, et si non venerit, licentiam iudici damus et ab una parte reo solo praesente litemlegibus consentaneum calculum proferre. Quod si intra praedictum annum pervenerit, et suas actiones exercere maluerit, non ante eum suscipiat iudex, quam impensas reo praestaverit, ita tamen, ut a iudicio iterum non recedat; alioquin si hoc fecerit, et annus transactus sit, careat actionibus suis. Illam autem regulam, qua cautum est, neminem inuitum agere compelli, tunc locum habere volumus, cum res integra est, et actor adversarium suum teneri non fecit. Hanc autem constitutionem in his casibus volumus observari, qui nec iudiciali sententia, nec amicali compositione vel alia legitima decisione sopiti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
aduersario manifestatas & sub
legitima susceptatione iudicis
factasreum inligauerit non lice¬
ate recdere aiudicio & negoti¬
um suspensum deserere. quod
si hoc fecerit actor liceat reope¬
tere aiudice apudquemlis con¬
testata est. utad moneatur actor
& ueniat iniudicio uel procura¬
torem legitimum mittat.
quod sinec ipse uenerit nec pro¬
curatorem miserit uocetur per
tria edicta per interuallum in
singulis Nonminus triginta
dierum nam ordinarios iudi¬
ces non solum pracconiis sed eti¬
am propositionibus edictorũ
absentes partes uocare iube¬
mus proponendiautemedic¬
ta licentia &illis iudicibus da¬
mus qui& principali iussione
facti sunt iudices haec silitis
contestatio facta est sinautẽ
sola ad monitio & precum inti¬
matio atq manifestatio facta
est tantum de inde actor nego¬
tium deseruit. liceat reosimi¬
liter iudicem adire & petere
ui triaedicta proponantur &
si propositis eis actor neq uene¬
rit neque procuratorem legiti¬

Expanded text:
adversario manifestatas, et sub adversario manifestatas, et sub legitima disceptatione iudicis factas reum illigaverit, non liceat ei recedere a iudicio, et negotium suspensum deserere. Quod si hoc fecerit actor, liceat reo petere a iudice, apud quem lis contestata est, ut admoneatur actor, ut veniat in iudicium, vel procuratorem legitimum mittat; quod si nec ipse venerit, nec procuratorem miserit, vocetur per tria edicta per interuallum in singulis non minus triginta dierum. Nam ordinarios iudices non solum praeconiis, sed etiam propositionibus edictorum absentes partes vocare iubemus. Proponendi autem edicta licentiam et illis iudicibus damus, qui ex principali iussione facti sunt iudices. Haec, si litis contestatio facta est. Sin autem sola admonitio et precum intimatio atque manifestatio facta est tantum, deinde actor negotium deseruit, liceat reo similiter iudicem adire et petere, ut tria edicta proponantur, et si propositis eis actor neque venerit, neque procuratorem legiti
Abbreviated transcription (Latin):
factum fuerit. iud ex quidem
cum inofficio suo denarum li¬
brarum auri poena multetur.
executor autem litis publicati
quinquennium mittatur.
poenac autem ex haclege ir¬
rogatae periculo comitis re¬
rum priuatarum fisconostro
inferantur quid quid aut
exhac inlicita conuentione
detrimenti reus passus est
resarciatur ex substantia acto¬
ris periculo iudicis eius quoex¬
ecutor missus est excipimus
autem ab huiusmodi poenis
illa litigia quae ex consensu
litigatorum iudiciis uentilant᷑¬
iudicium deserueri¬
Ciquis periudicialem ad¬
iiudex aliquem teneriuo¬
luerit talem conditionẽ
in sua inter locutione deb&
inserere. ut non aliter libel¬
lus accusationis reo detur uel
sportulae ab eo exigantur
nisi prioractor in libello sub¬
scripserit uel suamanu uel
per tabularium & monumen¬
tis interuenientibus fideius¬
sorem praest&idoneum pe¬
riculo officii promittente
quod actor & obseruat in iudi¬
cio & exercebit suas actiones
iudicem intimatas acpercum

Expanded text:
factum fuerit, iudex quidem factum fuerit, iudex quidem cum officio suo denarum librarum auri poena mulctetur, exsecutor autem litis publicatioquinquennium mittatur, poenae autem ex hac lege irrogatae periculo comitis rerum privatarum fisco nostro inferantur. Quidquid autem ex hac inlicita conventione detrimenti reus passus est, resarciatur ei ex substantia actoris periculo iudicis eius, a quo exsecutor missus est. Excipimus autem ab huiusmodi poenis illa litigia, quae ex consensu litigatorum in iudiciis ventilantiudicium deserverSi quis per iudicialem adi iudex aliquem teneri voluerit, talem condicionem in sua interlocutione debet inserere, ut non aliter libellus accusationis reo detur, vel sportulae ab eo exigantur, nisi prius actor in libello subscripserit, vel sua manu, vel per tabularium, et monumentis intervenientibus fideiussorem praestet idoneum periculo officii promittentem, quod actor et observabit in iudicio, et exercebit suas actionesiudicem intimatas, ac per eum
Abbreviated transcription (Latin):
non facit Nantenipetralio¬
ter hrpotheca nomineres
obligata est tamen uendere
cam debitor non prohibe¬
tur. Itatamen ut ex quanti¬
tate praetu creditori debi¬
tum persoluatus aut si hoc
factum non fuerit licebitere¬
ditori hr pothecariam moue¬
re & remsibi sub positam uin¬
dicare donec satisfiat. scilic&
itreditoribus anteriora iura
habentibus socundum priores
leges temporum praerogati¬
uae seruentur & his appar&
multominus litigiosamrem
uocarieam quae generaliter
hrpochecarumtitulo obligata ẽ¬
lati inouiie sumtuum no¬
mine decimam par tem dabit
quantitatis quae libello con¬
prachensa est. hoc autem his
qui accusatus fuit accipiat sin
autem dicat non habere fide¬
iussorem sanctis euangelus
propositis iur&. quod non
potest dare fide iussorem ac
postea iuratoriae cautioni
committatur In qua promit¬
tere debet ea quae suprascrip¬
ta sunt quod si aliomodo fac¬
tum fuerit. Nullum respon¬
sumdare litis exsecutorireũ
concedimus. & si aduersus ea

Expanded text:
non facit; nam et si specialiter hypothecae nomine res obligata est, tamen vendere eam debitor non prohibetur, ita tamen ut ex quantitate pretii creditori debitum persoluatur, aut si hoc factum non fuerit, licebit creditori hypothecariam movere, et rem sibi suppositam vindicare, donec satisfiat, scilicet ut creditoribus anteriora iura habentibus secundum priores leges temporum praerogativae serventur. Ex his apparet, multo minus litigiosam rem vocari eam, quae generaliter hypothecarum titulo obligata elitem movisse, sumptuum nomine decimam partem dabit quantitatis, quae libello comprehensa est, ut eam is, qui accusatus fuit, accipiat. Sin autem dicat, se non habere fideiussorem, sanctis evangeliis propositis iuret, quod non potest dare fideiussorem, ac postea iuratoriae cautioni committatur, in qua promittere debet ea, quae supra scripta sunt. Quod si alio modo factum fuerit, nullum responsum dare litis exsecutori reum concedimus. Et si adversus ea
Abbreviated transcription (Latin):
as habeant. Illud autem du¬
biumnon est quod dominium
quidem nouem unciarum mu¬
uier hab&. Curialia autem
munera maritus ex hisdem
iquis extestamento uel ab in¬
testato noncurialis heres
curiali existat conueniatcuria
statim ut mortuus est curialis
cum defensore ciuitatis & relic¬
tam substantiam sine ulla frau¬
de inuentarium conscribat
& praesentereligioso episcopo
una cum eius demciuitatis de¬
fensore signacula rebus impo¬
nentur curiaeq: tradentur
ac postea si heres curiae sedede¬
rit & substantiam suam & libe¬
ros actis apud praesidem sine

Expanded text:
as habeant. Illud autem duas habeant. Illud autem dubium non est, quod dominium quidem novem unciarum mulier habet, curialia autem munera maritus ex hisdem Si quis ex testamento vel ab intestato non curialis heres curiali exsistat, conveniat curia statim, ut mortuus est curialis, cum defensore civitatis, et relictam substantiam sine ulla fraude inventario conscribat, et praesente religioso episcopo una cum eiusdem civitatis defensore signacula rebus imponantur, curiaeque tradantur, ac postea si heres curiae se dederit et substantiam suam et liberos, actis apud praesidem sine
Abbreviated transcription (Latin):
nolu iturialisesse uocatur
autem ab intestato ad successi¬
onemde functi cognaticuria¬
listres quidem uncias ipseca¬
piat nouem autem curiae
contendat quod sieius dem gra¬
dus multi cognatiexistant &
aliquidem curi ales esse uolur
alii autem taleonus recusant
uolentibus quidem muncra
curialia subire nouem unciae
praestentur recusantib autẽ
tres concedantur non curiali¬
busenim ex substantia curialis
non plus dariquam tres
unciae possunt.
IDEM
icurialis habuerit filiam
Deaq: nupta fuerit curiali
uel aliquis paratus sit eam uxo¬
remducere ut munera curia¬
lia impleat nonminus nouem
unciasa paterna substantia ca¬
piat scilic& sialiae fibae curia¬
libus nuptae non sunt uel his
forte nupturae sunt quicuria¬
lesfieriuolunt generaliter
enim dicimus easquidem quae
curialibus nuptae sunt. non
minus accipere nouem uncus
quac autem curia libus nec con¬
stitutis nec futuri coniunctae
sunt nonplus quam tresunci¬

Expanded text:
noluerit curialis esse, vocatur noluerit curialis esse, vocatur autem ab intestato ad successionem defuncti cognati curialis, tres quidem uncias ipse capiat, novem autem curiae concedat. Quod si eiusdem gradus multi cognati exsistant, et alii quidem curiales esse volunt, alii autem tale onus recusant, volentibus quidem munera curialia subire novem unciae praestentur, recusantibus autem tres concedantur; non curialibus enim ex substantia curialis non plus dari quam tres unciae possunt. Idem Si curialis habuerit filiam, eaque nupta fuerit curiali, vel aliquis paratus sit eam uxorem ducere, ut munera curialia impleat, non minus novem unciis a paterna substantia capiat, scilicet si aliae filiae curialibus nuptae non sunt, vel his forte nupturae sunt, qui curiales fieri volunt. Generaliter enim dicimus, eas quidem, quae curialibus nuptae sunt, non minus accipere novem unciis. Quae autem curialibus nec constitutis, nec futuris, coniunctae sunt, non plus quam tres unci
Abbreviated transcription (Latin):
rialesesse uideantur &nullam
patiatur inquie tudinem siue
denouem unciis siued quarta
portione qui a sic uide tur quasi
curialis abinio natus fuiss&
& postea ille paratus sit curia¬
liamunera implere cum libe¬
rissuis & sua substantialiceat
hoc facere. quia nihil interes¬
utrum curiali suae cuutauali¬
quis propriam substantiam
dat aneiusdem ciuitatis curiali
futuro cognatus autem extra¬
neus si intestati curialis cognati
successionem uoluerit occupa¬
re intra sex mense sactis inter¬
uentib suã mini fest& uoluntatẽ¬
icurialis ressuas it aut diximis
non curi alidon auerit non
aliterrerum traditio fiat nisi
ingestis sincullo damnocele¬
brandis apud praesidem pro¬
uinciae curialiamunera confi¬
teaturse impleturum & libe
ros. sinautem donator ante¬
quam hoc procedat ressuas
noncuriali tradiderit. liceat
curiae usq ad nouem uncias
resdonatas uindicare nisi iscui
donatae sunt munera curialia

Expanded text:
riales esse videantur, et nullam riales esse videantur, et nullam patiatur inquietudinem sive de novem unciis sive de quarta portione, quia sic videtur, quasi curialis ab initio natus fuissetnciis res, et postea ille paratus sit curialia munera implere cum liberis suis et sua substantia, liceat hoc facere, quia nihil intereutrum curiali suae civitatis aliquis propriam substantiam dat, an eiusdem civitatis curiali futuro. Cognatus autem extraneus, si intestati curialis cognati successionem voluerit occupare, intra sex menses actis intervenientibus suam manifestet voluntateSi curialis res suas, ita ut diximus, non curiali donaverit, non aliter rerum traditio fiat, nisi in gestis sine ullo damno celebrandis apud praesidem provinciae curialia munera confiteatur se impleturum et liberos suos. Sin autem donator, antequam hoc procedat, res suas non curiali tradiderit, liceat curiae usque ad novem uncias res donatas vindicare, nisi is, cui donatae sunt, munera curialia
Abbreviated transcription (Latin):
oport& omnimodo mulierẽ
certiorare. alioquin sicam
non certiorauerit uel partem
ipsius nihilui debitur mari¬
tus egisse.
TUTIONIS INTEMPORE
aec constitutio ad futura
matrimonia pertineat
Nam in his quae adhuc constant
illa praecepimus obseruari
uc irpudentpe siduum decenni¬
um sit uel nonminus bienniũ
idtempus habeat inquaerimo¬
niam quae ei & transmissionẽ
nium tuncipsiquidem bienni¬
um habeant herdes autem eo¬
rum tresmenses posiquam
nuptiae solutae fuerint.
alem patriae suae heredem scri¬
bere sed &iam non curialem
cuius uisciuitatis siue cognatus sit
siue extraneos aut intotum aut
inpartem non minus nouem
unciis. Itatamen utcurialis fiat
&curialiamunera impleat
non tantum ipse sed &iam liberi
ipsius quasi ab initio patercuria¬
lis fuiss& sed & sicuria listesta¬
mentum non fecerit. existat
autem cognatus ipsius siuecuri¬
alis siue non & sit paratus curia¬
lia munera implere habeat suc¬
cessionem ipsius & liberi eius cu¬

Expanded text:
oportet omnimodo mulierem oportet omnimodo mulierem certiorari; alioquin si eam non certioraverit vel parentem ipsius, nihil videbitur maritus egisse. tutionis in tempore Haec constitutio ad futura matrimonia pertinet; nam in his, quae adhuc constant, illa praecipimus observari, ut si quidem residuum decennium sit, vel non minus biennio, id tempus habeat in querimoniam, quae ei et transmissionem nium, tunc ipsi quidem biennium habeant, heredes autem eorum tres menses, postquam nuptiae solutae fuerint. alem patriae suae heredem scribere, sed etiam non curialem cuiusvis civitatis, sive cognatus sit, sive extraneus, aut in totum aut in partem non minus novem unciis, ita tamen, ut curialis fiat, et curialia munera impleat non tantum ipse, sed etiam liberi ipsius, quasi ab initio pater curialis fuisset. Sed et si curialis testamentum non fecerit, exsistat autem cognatus ipsius, sive curialis sive non, et sit paratus curialia munera implere, habeat successionem ipsius et liberi eius cu
Abbreviated transcription (Latin):
tra annum extempore soluti
matrimonii num erandum
quaerimoniuti quod si supra
duos annos intradecennium
tamenmalt ihonium sabitum
fuerit intratres menses mari¬
tus uel heredes eius eadem quȩ¬
rimonia utitr decennio au¬
tem conpl&o modisomnibus
sinulla quacrimonia ausus est
uideatur dotem accepisse: & si
quidem minor uiginti quinque
annis maritussit non plus quam
duo decim annos in restitutionẽ
habeat. sin autem intra hoctem¬
pus decesserit heredes ipsius u¬
num annum habeant silegiti¬
mae a&atissint sinautem mi¬
nores fuerint quinquennium
habeant nulla discretione in¬
terposita uirum is qui decessit
minor fuerit anmaior uiginti
quinq annis. ille autem deb&
non mumeratae dotis quaeri¬
monia uti. qui scriptus est do¬
tem sus cepisse & siue legitimã
habeat a&atem siueminor sit
secundum sua tempora negoti¬
um dirimetur. quaerimonia
autem fieri oport& nonnuda
denuntiatione sed inscriptis
quod & siiudicio instruatur

Expanded text:
tra annum ex tempore soluti tra annum ex tempore soluti matrimonii numerandum querimonia uti. Quod si supra duos annos intra decennium tamen matrimonium solutum fuerit, intra tres menses maritus vel heredes eius eadem querimonia utentur. Decennio autem completo, modis omnibus, si nulla querimonia usus est, videatur dotem accepisse. Et si quidem minor viginti quinque annis maritus sit, non plus quam duodecim annos in restitutionem habeat. Sin autem intra hoc tempus decesserit, heredes ipsius unum annum habeant, si legitimae aetatis sint. Sin autem minores fuerint, quinquennium habeant, nulla discretione interposita, utrum is, qui decessit, minor fuerit, an maior viginti quinque annis; ille autem debet non numeratae dotis querimoniis uti, qui scriptus est dotem suscepisse, et sive legitimam habeat aetatem, sive minor sit, secundum sua tempora negotium dirimetur. Querimoniam autem fieri oportet non nuda denuntiatione, sed in scriptis. Quod si in iudicio instruatur,
Abbreviated transcription (Latin):
iubeat inuicem siquidem addi¬
tum non fuerit uuinus quisq
ex his insolidum teneatur
Tunc proportione sua sitobli¬
gatus. sin autem additum sit
ut singuli insolidum teneantur
Siquidem omnes uel quidam
ex hissoluendo sint & praesen¬
tes fuerint in ipsos actio conpe¬
tat. Onus autem in opiae pro¬
missoris uel absentiae praesen¬
tes & locupl&es promissores
susteneant. Iubemus autem
eosqui praesto sunt a conpeten¬
ti iudice conpelli communiter
a genti scipulatori respondere
utibi cognuscatur si locupl&es
sint annon ut communiter con¬
demnentur & qui soluendo sunt
onera in opia aliorum sustene¬
ant quod siiudex auditusma¬
gistratus non est perconpeten¬
temmagistratum hocimpetr&¬
NON NUNE REXTA
imulier prosedotale instru¬
mentum conscripserint uel
pater uel quiuis alius prbeo
posicaq uelrepudio uelnon¬
te solutum fuerit matrimoni¬
um si quidem ante quam bien¬
nii tempus impleatur liceat
marito uel here dibus cius non
numeratae pecuniae dotis in¬

Expanded text:
iubeat inuicem, si quidem additum non fuerit, ut unusquisque ex his in solidum teneatur, tunc pro portione sua sit obligatus. Sin autem additum sit, ut singuli in solidum teneantur, si quidem omnes vel quidam ex his solvendo sint et praesentes fuerint, in ipsos actio competat. Onus autem inopiae promissoris vel absentiae praesentes et locupletes promissores sustineant. Iubemus autem, eos, qui praesto sunt, a competente iudice compelli communiter agenti stipulatori respondere, ut ibi cognoscatur, si locupletes sint, an non, ut communiter condemnentur, et qui solvendo sunt, onera inopiae aliorum sustineant. Quod si iudex aditus magistratus non est, per competentem magistratum hoc impetrnon numerata Si mulier pro se dotale instrumentum conscripserit, vel pater vel quivis alius pro ea, posteaque vel repudio vel morte solutum fuerit matrimonium, si quidem antequam biennii tempus impleatur, liceat marito vel heredibus eius non numeratae pecuniae dotis in
Abbreviated transcription (Latin):
suis secundas contrahentib nuptias
II UrRepuDIO VELBO
NAIa Soluto matiuno¬
PERSONALUCRAT AESPILIIO
SUIS CONSERUETET DEA¬
LENDISLIDENISA PAUENTIR SUIS
i repudio misso matrimoni¬
um solutum sit culpauxoris
uel mariti &uelilledotem uel
illa propternuptias donatio¬
nem lucratus lucrataue fuerit
liberis quidem proprietas sta¬
tim competat uxori uelmarito
rerum usus fructus ea autem
persona quae usum fructum ha¬
b& liberos aleredeb&. sed si
bona gratiamatrimanio soluto
quasi trans actionis nomine al¬
terutra persona aliquid acce¬
perit nihilominus eius pro¬
prie tatem quidem liberi ha¬
bcant parens autem usum¬
fructum.

Expanded text:
suis secundas contrahentibus nuptias. suis secundas contrahentibus nuptias. Vt repudio vel bona gratia soluto matrimopersona lucrata est, filiis suis conservet, et de alendis liberis a parentibus suis Si repudio misso matrimonium solutum sit culpa uxoris vel mariti, et vel ille dotem vel illa propter nuptias donationem lucratus lucratave fuerit, liberis quidem proprietas statim competat, uxori vel marito rerum ususfructus. Ea autem persona, quae usumfructum habet, liberos alere debet. Sed si bona gratia matrimonio soluto, quasi transactionis nomine, alterutra persona aliquid acceperit, nihilominus eius proprietatem quidem liberi habeant, parens autem usumfructum.
Abbreviated transcription (Latin):
Eaautemoptinere uolumus
in omnibus personis inquibus
collatio douis exigitur siuefilia¬
bus siue neptibus & deinceps
personis uolentibus heredita¬
tem amplecti tam patrissui
quam matris auiuel auiae su
periorum personarum.¬
XCII CONSTIIUTIO
ANTENUPTIAS DONATI¬
NIE MORTUNALTERUIR
NERSONA FILIIS CUMNENU¬
NIRUS CONSERUCIUN
imaritus mortua uxore
ueluxor marito de functo
dotem uel antenuptiasdonati¬
onem lucratus lucrataue fue¬
rit modis omnibus proprieta¬
tem liberissuis exipso matri¬
monio conseruent u sum fruc¬
tum autem nuptialium lucro
moniis quae post hac fuerint
dissoluta quocum que modo
uelsiante quidem soluta sunt
sed adhuc insuspenso causa est
alter utra persona uiuente
heredibus earum haec cuniti¬
tutio non prosit sedueteribus
legibus subiciatur Cum autẽ
dominium rerum liberorum
eucira locum habere certum
est quaede his rebus posita
sunt quarum propri&atem
liberi lucrati sunt parentibus

Expanded text:
Ea autem obtinere volumus Ea autem obtinere volumus in omnibus personis, in quibus collatio dotis exigitur, sive filiabus sive neptibus et deinceps personis volentibus hereditatem amplecti tam patris sui, quam matris, avi vel aviae, et superiorum personarum CONSTITVTIO ante nuptias donationis mortua alterutra persona filiis communibus conservetur Si maritus mortua uxore, vel uxor marito defuncto dotem vel ante nuptias donationem lucratus lucratave fuerit, modis omnibus proprietatem liberis suis ex ipso matrimonio natis conservent, usumfructum autem nuptialium lucrormoniis, quae posthac fuerint dissoluta quocumque modo, vel si antea quidem soluta sunt, sed adhuc in suspenso causa est alterutra persona vivente. uae sunt, heredibus earum haec constitutio non prosit, sed veteribus legibus subiiciantur. Cum autem dominium rerum liberorum non, ea iura locum habere certum est, quae de his rebus posita sunt, quarum proprietatem liberi lucrati sunt parentibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicimussiquidem mulier sui
iuris erat culpam eiu sesse quia
poterat eotempore quo uide¬
rat maritum suum pauperio¬
rem statim aduersus eum & con¬
stante matrimonio dotis actio¬
nem mouere. & resdotalescon¬
sequi Nam & propternuptias
donationes res &iam constante
matrimonio uindicare potest
siuiderit maritum ad pauper¬
tatem inclinantem scilic& simi¬
nor erat mulier mater familias
uiginti quinque annis. sinautẽ
filia familias fuerat deb& patri
suo dicere utcum eo agat & si
quidemegit salua resest. sin
autem pater agere super sede¬
rit inopia mariti ipsi & cohere¬
dibus eius inponatur & habeaNT
omnes communiter actiones
contra maritum & quod potue
mcorsequ incammune de¬
ducaur. Haecautem totiens
uera sunt quotiens dotis quan¬
titas ampla nonsit. sienim am¬
plafuerit & cessante patre li¬
ceat filiae familias constante
matrimonio contra maritum
dotis actionem mouere. & si
non mouerit adipsam futuri
temporis periculum spect&

Expanded text:
dicimus, si quidem mulier sui dicimus, si quidem mulier sui iuris erat, culpam eius esse, quia poterat eo tempore, quo viderat maritum suum pauperiorem, statim adversus eum et constante matrimonio dotis actionem movere et res dotales consequi; nam et propter nuptias donationis res etiam constante matrimonio vindicare potest, si viderit maritum ad paupertatem inclinantem, scilicet si non minor erat mulier materfamilias viginti quinque annis. Sin autem filiafamilias fuerat, debet patri suo dicere, ut cum eo agat, et si quidem egit, salua res est. Sin autem pater agere supersederit, inopia mariti ipsi et coheredibus eius imponatur, et habeant omnes communiter actiones contra maritum, et quod potuerint consequi, in commune deducatur. Haec autem totiens vera sunt, quotiens dotis quantitas ampla non sit. Si enim ampla fuerit, et cessante patre liceat filiaefamilias constante matrimonio contra maritum dotis actionem movere, et si non moverit, ad ipsam futuri temporis periculum spectet.
Abbreviated transcription (Latin):
titatem dotis nomine proca
DOTEMSUAM AUIGELIU
imulier dotem suamauge¬
remaluerit non aliter hoc
facere possit. nisi maritus quo¬
q. propter nuptias donationẽ
pariquantitate augere para¬
tussit. quod sicreditores mari¬
tus habeat augere mulierdo¬
tem suam deb& in rebus in mo¬
bi libus. quod sires mobiles de¬
derit sciat se priuilegium dotis
inrebusmariti sui non habitu¬
ram. sinautem nullum credi¬
torem maritus habeat eotem¬
pore quodotem suam mulier
augebat habeat priuilegium
matrimonio dubrauestelia
ab ante nuptias donanon an
quindecim libra saurinisi forte
pater probauerit fortuitu
quod a meas substantiam suam
diminutam fuisse.
CCCXLU DECONLATIONEDOTIS
uaedam mulier de functo
patresuo exigebatur ut
dotem suam conferr&. siuult
heredi tatem paternam suscipe¬
re dicebat autem in opemesse
maritum suum & nihilabeo exi¬
gi posse contradicebatur ei
quodo porter& in opiamariti
addamnum ipsius respicere
quae situm est quidiurissit &

Expanded text:
titatem dotis nomine pro ea titatem dotis nomine pro ea dotem suam augere Si mulier dotem suam augere maluerit, non aliter hoc facere possit, nisi maritus quoque propter nuptias donationem pari quantitate augere paratus sit. Quod si creditores maritus habeat, augere mulier dotem suam debet in rebus immobilibus. Quod si res mobiles dederit, sciat se privilegium dotis in rebus mariti sui non habituram. Sin autem nullum creditorem maritus habeat eo tempore, quo dotem suam mulier augebat, habeat privilegiummatrimonio lucrata est filia ab ante nuptias donatione quindecim libras auri, nisi forte pater probaverit, fortuito quodam casu substantiam suam deminutam fuisse. De collatione dotis Quaedam mulier defuncto patre suo exigebatur, ut dotem suam conferret, si velit hereditatem paternam suscipere, dicebat autem, inopem esse maritum suum, et nihil ab eo exigi posse. Contradicebatur ei, quod oporteret inopiam mariti ad damnum ipsius respicere. Quaesitum est, quid iuris sit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
quod dotibus inhrpothecari¬
am actionem praestitum est.
ae pissimere latum est eum
qui pecuniam praestat ad
conparandamrem uelreno¬
uandam uel faciendamualidio¬
raiura in hrpothecis habere
inipsare quam prior escredito¬
res sed hoc indotibus non obser¬
u&ur nam dotem praecepimus
ci quoque praeferri quipostea
pecuniam dedit marito ad ali¬
quam rem conparandam uelre¬
nouandam uel&iam faciendam.
De priculegio oredridiuis
Diquismarito mutuam pecu¬
niam dederit militiae causa
& in eos fuerit pactum ut in ca su
militiae creditor anterioraiu¬
ra alii screditoribus habeat
id quod actumesteneat ut &am
dotitaliscreditor praeferatur
sitamen hoc & inscriptis proces¬
serit & testium habeat suscrip¬
tiones & exipsa ueritate confirmetꝰ¬
IIO PILIACIN SECUNDISNUP¬
TIISAPXERECONSERUEIUI
iquis profilia sua dotem de¬
derit uerbi gratia triginta
librarum auri postea genero
defuncto &dotem adeoreuer¬
sam filiam uelit alii copulare
prohib&ur minorem quan¬

Expanded text:
quod dotibus in hypothecaria actione praestitum est. Saepissime relatum est, eum, qui pecuniam praestat ad comparandam rem vel renovandam vel faciendam, validiora iura in hypothecis habere in ipsa re, quam priores creditores. Sed hoc in dotibus non observetur; nam dotem praecipimus ei quoque praeferri, qui postea pecuniam dedit marito ad aliquam rem comparandam vel renovandam vel etiam faciendam. De privilegio creditoris, vit Si quis marito mutuam pecuniam dederit militiae causa et inter eos fuerit pactum, ut in casu militiae creditor anteriora iura aliis creditoribus habeat, id quod actum est, teneat, ut etiam doti talis creditor praeferatur: si tamen hoc et in scriptis processerit, et testium habeat subscriptiones, et ex ipsa veritate confirmettis filiae in secundis nuptiis a patre conservetur Si quis pro filia sua dotem dederit, verbi gratia triginta librarum auri, postea genero defuncto et dote ad eum reversa filiam velit alii copulare, prohibetur minorem quan
Abbreviated transcription (Latin):
uando ut concubinam ille ha¬
bere possit quiuxorem non ha¬
b&. hacc autem totienstenean
quotiens naturalis pater uel
testamento uel alio ulumo iudi¬
cio suam declara uerituo lunta¬
tem quod siquis intestatus
decesserit & neq filios habuerit
filia sue ne potes aut neptes uel
de inceps alia spersonas habeat
autem indomosua concubinam
liberam ex qua&iam filios ha¬
buit. Tunc &uam intestato pa¬
trenaturalimor tuoduas unci¬
as habeant diuidendas inter
eosprouirili por tione ut ma¬
ter eorum unius filii par tem
accipiat & haec itase habeat
quamuis agnatus uel cognatus
uel patronus uelfiscus intestato
defuncto patrinaturali succes¬
serit sed & si concuba antequam
pater moriatur docesserit ni¬
hilominus naturales filuiduas
uncias intestato patremor iuo
integrasaccipiat Idem dicimus
& si concubina separata est ab eo
nemo autem intellegat concubi¬
nam quaccum multis mulierib
concumbere cum aliquo sol&.
Nam quemadmodum qui legi¬

Expanded text:
vando, ut concubinam ille havando, ut concubinam ille habere possit, qui uxorem non habet. Haec autem totiens teneant, quotiens naturalis pater vel testamento vel alio ultimo iudicio suam declaraverit voluntatem. Quod si quis intestatus decesserit, et neque filios habuerit filiasdeinceps alias personas, habeat autem in domo sua concubinam liberam, ex qua etiam filios habuit, tunc etiam intestato patre naturali mortuo duas uncias habeant dividendas inter eos pro virili portione, ut mater eorum unius filii partem accipiat. Et haec ita se habeant, quamvis agnatus, vel cognatus, vel patronus, vel fiscus intestato defuncto patri naturali successerit. Sed et si concubina, antequam pater moriatur, decesserit, nihilominus naturales filii duas uncias intestato patre mortuo integras accipiant. Idem dicimus, et si concubina separata est ab eo. Nemo autem intelligat concubinam, quae cum multis mulieribus concumbere cum aliquo solet; nam quemadmodum qui legi
Abbreviated transcription (Latin):
turalem adoptare & eomodo
legitimum eum facere
iquis liberos nacturales
habuerit siquidem legrt¬
moseos praedictis modis effece¬
rit ita ei succedant quem ad¬
modum exnupuis lege cogni¬
ts procreati patribus suis suc¬
cedunt. sin autem naturales
lis subsit non liccat patrifiliis
natura libus & matrieorum
id est concubae suae ultra unã
unciamdare siue inter uiuos
siue intermortis causa. ut se¬
miunciam concubina habeat
semi unciam liberi. siquid
autem plusdederint hoc habe¬
ant legitimi filii sed & sisolam
habeat concubinam non plus
ei quam sem unciam praestet.
quod sinullos filios habeat lice
atei & in toto asse filiossuos na¬
turales heredes inscituere ni¬
si forte parentes habeat. Tunc
enim parentibus legiuma
portione relicta reliquae par¬
tes ad naturales filios transire
possunt eadem licentia patri
ualalio quotamq astulouiuus
iuel moriens substantiam suã
naturalib filiis praestareuo¬
luerit illo proculdubio obser¬

Expanded text:
turalem adoptare, et eo modo turalem adoptare, et eo modo legitimum eum facere. Idem Si quis liberos naturales habuerit, si quidem legitimos eos praedictis modis effecerit, ita ei succedant, quemadmodum ex nuptiis lege cognitis procreati patribus suis succedunt. Sin autem naturales gitima proles subsit, non liceat patri filiis naturalibus et matri eorum, id est concubae suae, ultra unam unciam dare sive inter vivos, sive mortis causa, ut semiunciam concubina habeat, semiunciam liberi; si quid autem plus dederit, hoc habeant legitimi filii. Sed et si solam habeat concubinam, non plus ei, quam semiunciam praestet. Quod si nullos filios leat ei et in toto asse filios suos naturales heredes instituere, nisi forte parentes habeat; tunc enim parentibus legitima portione relicta, reliquae partes ad naturales filios transire possunt, eadem licentia patri vel alio quocumque titulo, vivus vel moriens substantiam suam naturalibus filiis praestare voluerit: illo procul dubio obser
Abbreviated transcription (Latin):
Di pater naturalis dumuiuit
precedentes obseruationes
non fecerit ut filiossuos natura¬
les legitimos efficiat conponat
tes tamentum & in eo dicat scud¬
lecos legiumossibi successores
exsistere & si haec fecerit liceat
filiis hacc docere & testamentũ
patris ostendere & legitimam
hereditatomaiusadipisci sicta¬
men ut prius principi supplica¬
r& & hacc ipsa alligaret.
aec autem omnia totiens
locum habent quotiens &
ipsi liberinaturales consentiuN
sienim inuitus nemoe mancipa¬
tur quanto magirnon deb&
aliquis sui iuris constitutus alie¬
na subicipotestate quod siqui¬
dam ex his uoluerint qui dam
autemnoluerint hii quiuolunt
legiumi successores existant
parenti illud auamcertum
est quod legitimis filiis supet¬
stitibus tempore quopater
moritur natura lis filius legi¬
timus nullo modo intellegi¬
tur nisi uel curiae datus est
uel dotalia instrumenta cum
matre ipsius conposita sunt
uemini autem liceat filiumna¬

Expanded text:
Si pater naturalis, dum vivit, Si pater naturalis, dum vivit, praecedentes observationes non fecerit, ut filios suos naturales legitimos efficiat, componat testamentum, et in eo dicat, se velle eos legitimos sibi successores exsistere. Et si hoc fecerit, liceat filiis hoc docere, et testamentum patris ostendere, et legitimam hereditatem eius adipisci, sic tamen, ut prius principi supplicare et haec ipsa allegare aec autem omnia totiens locum habent, quotiens et ipsi liberi naturales consentiunt; si enim inuitus nemo emancipatur, quanto magis non debet aliquis sui iuris constitutus alienae subiici potestati? Quod si quidam ex his voluerint, quidam autem noluerint, hii, qui volunt, legitimi successores exsistant parenti. Illud autem certum est, quod legitimis filiis superstitibus tempore, quo pater moritur, naturalis filius legitimus nullo modo intelligitur, nisi vel curiae datus est, vel dotalia instrumenta cum matre ipsius composita sunt. Nemini autem liceat filium na
Abbreviated transcription (Latin):
uone intercedente dotalia in¬
strumenta cum ea fecerit dici¬
mus libero stam eos qui ante in¬
strumenta quam illos qui pua¬
canati sunt legitimos & in potes¬
tate patrisficri siue post inscru¬
mentanati decesserint siuc om¬
ninonati non fuerint nulla
discretione habita utrum alia
subsit legitima proles annon.
sed & siquis conceptus ante in¬
scrum entum postea natus fu¬
erit illud tempus quonatus
est inspiciatur ut legiumus
fiat uel si prositei tempus con¬
ceptionis illud tempus
ob serue tur.
Eiquis filios habuerit natu¬
ales corum autem mater
mortua sit ut dotalium instru¬
mentorum conpositio fieri
non possit uel siuiuat quidem
maur sed ea digna matrimoni¬
o nonsit ual sicelata fuerit ui
uxor nondicatur pater autem
filiossuos legitmos facer oudi
liceatei supplicare principi hos
ipsum manifestare in precibus
suis ut principe annuente status
filiorum confirmetur scilic& sun
his casibus legitima prolis
non subsita

Expanded text:
tione procedente dotalia intione procedente dotalia instrumenta cum ea fecerit, dicimus liberos tam eos, qui ante instrumenta, quam illos, qui postea nati sunt, legitimos et in potestate patris fieri, sive post instrumenta facta nati decesserint, sive omnino nati non fuerint, nulla discretione habita, utrum alia subsit legitima proles, an non. Sed et si quis conceptus ante instrumentum, postea natus fuerit, illud tempus, quo natus est, inspiciatur, ut legitimus fiat, vel si prosit ei tempus conceptionis, illud tempus observetur. quis filios habuerit naturales, eorum autem mater mortua sit, ut dotalium instrumentorum compositio fieri non possit, vel si vivat quidem mater, sed ea digna matrimonio non sit, vel si celata fuerit, ut uxor non ducatur, pater autem filios suos legitimos facere velit, liceat ei supplicare principi et hoc ipsum manifestare in precibus suis, ut principe annuente status filiorum confirmetur: scilicet si in his casibus legitima proles non subsit.