comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euerbis impiorum carnificum qđ slentio p̃tereundũ ñ ẽ
Quorũ duo dignedõ p̃ces fundentes: ut diuina clem̃tia intuer
ngnaretur : Eo quod imperio coacti tanto dĩ uiro suis¬
manib poenam inferrent. Vnde suppliciter postula¬
banet uut huius sanguinẽ ad se indie iudicu requiri ñ debere
Dumq urdĩ eorum corda considerans dnm depcatusehe
dic̃st penẽ retribue eis scđm fidem illorum. siaq factũ
inuami diximus qui suae crudelitatis manus. ferociter
inuirum dĩ iniecerunt. Et ⁊ elo daemonũ succeni con¬
tuneliosa uerba infaciem dare ñtimebant Quibus
seacito nequissi na ñsufficeret nisi ad augmentum
nequitiae: Adaditumoris uerba
iꝑperando ꝑducerent. Vnde sententia ꝓbatur ue¬
iouis qiua ex abundantia cordisos loquatur
Dequibus in fr̃a septem dierum spitia puactum
estin Q uod unus quisq eorum spũ traderetursnuris¬
mundo Ettamdiu uexati et abhoc usq ꝑduc ã¬

Expanded text:
de verbis impiorum carnificum, quod silentio praetereundum non est. de verbis impiorum carnificum, quod silentio praetereundum non est. Quorum duo digne Deo preces fundentes, ut divina clementia intueri dignaretur, eo quod imperio coacti tanto Dei manibus poenam inferrent. Unde suppliciter postulabant, ut huius sanguinem ab se in die iudicii requiri non deberet. Dumque vir Dei, eorum corda considerans, Dominum deprecatus est, dicens: 'Domine, retribue eis secundum fidem illorum', sicque factum ut iam diximus, qui suae crudelitatis manus ferociter in virum Dei iniecerunt, et zelo demonum succensi, contumeliosa verba in faciem dare non timebant, quibus et accio nequissima non sufficeret, nisi ad augmentum nequitiae ad aditum oris verba inproperando perducerent, unde sententia probatur veritatis, quia ex abundantia cordis os loquitur. De quibus infra septem dierum spatia peractum est, quod unusquisque eorum spiritu traderetur inmundo, et tam diu vexati et ad hoc usque perduc
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ut quis p̃tereuntium quã uis parum. remaneret. ut
lta uernali decore et amoenitate annũ ꝑstetit inte¬
grum. Sicque factum ẽ ut locus excusationem habens.
lorum scõrum p̃sentium intantidi uiri egressionẽ
fuerat consecratus. Erat enim secus locum hunc
quadruuius. lta ut amultis praetereuntibus
Mhuc illucq inmiraculum excreuis set: Etdum¬
ne subtiliter a non nullis commorantib ꝑcircum¬
quaq loca sciscitatũ eẽt tam ammiribile sig¬
num. statimq ꝑ quad ruuium his qui tunc᷑
psentes ad erart redit ad memoriam qđ ibidem sc̃ hemmeram
nastrins care exuta anima alta cacli penecrareti eran
heistuitu conmanentes eidem mastrri eccłam in loco eoden¬
construxerunt: In quo ñ medioeriter in numera maserris ie¬
rito signa clarescunt. Dum huius loci mentionem in ferimn
miri mirandis succedunt. Qua ad memoriã redit unde lon¬
ge superius ex sci uiri sententia me retulisse conperio

Expanded text:
sit, ut quis praetereuntium quamvis parum remaneret, ut sit, ut quis praetereuntium quamvis parum remaneret, ut ita vernali decore et amoenitate annum perstetit integrum. Sicque factum est, ut locus excusationem habens lorum sanctorum praesentiam in tanti Dei viri egressiofuerat consecratus. Erat enim secus locum hunc quadruvius, ita ut a multis praetereuntibus huc illucque in miraculum excrevisset; et dum subtiliter a nonnullis commorantibus per circumquaque loca sciscitatum esset tam ammirabile signum, statimque per quadruvium his qui tunc praesentes aderant redit ad memoriam, quod ibidem sancti Hemmerammi martyris carne exuta anima alta caeli penetraret. Tunc in circuitu conmanentes eidem martyri eccconstruxerunt, in quo non mediocriter innumera martyris merito signa clarescunt. 26. Dum huius loci mentionem inferimus, mira mirandis succedunt, quia ad memoriam redit, unde longe superius ex sancti viri sententia me retulisse conperio,
Abbreviated transcription (Latin):
deponerent. Qui obtemperantes coci moniteoris
eum ina moeno gramine condigno honore simul etgloria
statuerunt. In campestri planitiae. sicq factum ẽ ut
cumscã anima illa de corpore exiret. cunctis qui ade¬
rant uidentib quasi lux magra lampadis ex ore scĩ uiri
ꝓcessisset. et alta caelorum aere diuiso penetraret. Ita
ut inegressione animae splendor ingens. p̃sentium faciẽ
fulminando deterreret. Egrediente aut̃ spũ tantus
pauor cunctos inuasit. ut uix timore ꝓterriti cor¬
pus adiacens in plaustrum auderent eleuare.: Sed mi¬
raculum huius loci utuideo. silentio p̃terire non debemꝰ
Erat enim incultus ꝑmulta annorum spatia. et quasi
traditus obliuioni. quod talẽ ex sedõ animam ꝓpinaret
Sed cunctis loci incolis ꝑcircuitum in signũ p̃claruit qr
ut moris ẽ germaniae ut faciem suam Inm̃sa niuium ef¬
fusione cooperiat ꝑ totum hiemale tempus. Ita ut in
cubiti altitudinẽ excrescat. sed eo loco minime ꝑman¬

Expanded text:
deponerent; qui obtemperantes voci monitoris, eum in amoeno gramine condigno honore, simul et gloria statuerunt in campestri planitiae. Sicque factum est, ut cum sancta anima illa de corpore exiret, cunctis qui aderant videntibus, quasi lux magna lampadis ex ore sancti viri processisset et alta caelorum, aere diviso, penetraret, ita ut in egressione animae splendor ingens praesentium faciem fulminando deterreret. Egrediente autem spiritu, tantus pavor cunctos invasit, ut vix timore perterriti corpus adiacens in plaustrum auderent elevare. 25. Sed miraculum huius loci, ut video, silentio praeterire non debemus. Erat enim incultus per multa annorum spatia et quasi traditus oblivioni, quod talem ex se Deo animam propinaret. Sed cunctis loci incolis per circuitum in signum praeclaruit, quia, ut moris est Germaniae, ut faciem suam inmensa nivium effusione cooperiat cubiti altitudine excrescat, sed eo loco minime perman
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i: Statimq pater eiꝰ iussit eam expolia
tam cedi dicens ad eam: quare non adoras
adoro neq sacrifico idolis cecis et mutis.
uiuit etregnat incaelis: Tunc pater eiꝰ
cruciatam̃ tradidit eam p̃fecto sponid eiur
Prefectas aũt iussit eam̃ diluculo adducrande

Expanded text:
 Statim| pater eius . iussit eam expoliari et caedi. dic quare| non adoras adoro . non sacrifico idolis . surdis . caecis . et mutis.| qui est in caelis. Tunc pater| eius cruciatam . tradidit eam praefecto sponso suo. | Preffectus autem . iussit eam aduci ante
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ẽ opus ipsius. daemon rp̃ totius mali
inuentor : statim adsistens dirigit nos. et¬
beata iuliana dixit. et qui repulsus fuerit¬
mala et pessima patimur si fuerimus mussi con¬
tra iustum ut euertamus illũ et ñ potuerimus
Non uidemur ab illo a quo mittimur. et cumque¬

Expanded text:
. | quid est opus ipsius. Demon dixit . Tucius mali in| uentur adsistens et dirigit nos. Sancta iuliana dixit| Et qui repulsus estmala| et pessima patitur. Si missi fuerimus contra iustum ut| conuertamus eum et non potuerimus. Non uidimor ab| illo ad quod mitimur . qu
Abbreviated transcription (Latin):
furore repletus. iussit ut cum plumbatis diutis¬
dignatus es formam seruiꝰ accipere. ut nos aser
onerida monum insacrilego qui nec deos feq
Extendite eum. et scorpionibus cedentes ad fli¬
gite Beatus uero laurentius ꝓstratus incatus¬
Ta subridens et gratias agens dicebat

Expanded text:
furore erreptus . iussit ut cum plumbatis diutisdignatus es formam \serui/ aripere . ut nos| tiones demonum in sacrilegum . quia| nec deos nec  decius cesar; Ex| tendite eum . et scurpionibus cedentes adfligite; Beatus| laurentius prostratus in catasta . subridens et gratias ag| agens dicebat;
Abbreviated transcription (Latin):
mante. noli blasphemare noli Beatus aũt laurentius
interipsa tormenta dicebat. Ego quidem graticos
ago dõ meo qui me dignatus ẽ coniungi interseruos
suos Tumiser torqueris insania tua et furore tuo.
Decius caesar dicit. Leuate eũ etdate ante conspec¬
tum eius om̃e genus tormentorũ: et allatae sunt:
laminae ferreae. et lectus et plumbataes et carđdĩ¬

Expanded text:
mante; Deos blasphemare noli| Beatus laurentius in ipsa tormenta dicebat; Ego quidem gratias| ago deo meo qui me dignatus est coniungi inter seruos suos; Tu mi| ser torqueris in insania tua et furo\re/ tuo; Decius cesar dixit| Leuate eum et date ante conspectum eius omne genus tormentorum; Et al| late ̨ sunt lamine ferreae . et lectum . et blumbatas . et card
Abbreviated transcription (Latin):
miser. disce quiac carbones tui mihi refrigerium
p̃stant. tibi autem supplicium aeternum. quia
ipse dñs nouit quia accusatus. ñ negaui interroga¬
tus. xp̃m confessus sum. assatus gratics ago
hora eadem dicit beatus laurentius. O insania ur̃a¬
misera infelices non cognouistis quia carbones ur̃i non
ardorem sed refrigerium mibi prestant. Et coeper̃
om̃s qui ad erant mirari quomodo p̃ceperat decius.
uiuum eum assari . lle aut̃ uultu pulcherrimo di¬
laurentius Eccemiser as sasti partem unam. regi
ra aliam et manduca. Tunc gratias agensdõ cum¬
nuastuas ingredi merui et enisit spm. Decius¬

Expanded text:
mei, nam carbones tui mihi refrigerium praestant, tibi autem supplicium sempiternum. Quia ipse Dominus novit quia accusatus non negavi, interrogatus Christum confessus sum, assatus gratias agoipsa hora dicebat beatus laurentius.| O insania uestra infelicis recognuscetis. Quia carbones| uestri non ardorem . sed refrigerium mihi praestant. Et coe| perunt omnes mirare quomodo praeceperat decius uiuum| eum assari. Illi autlauren| tius . ecce miser . assasti . unam partem. Regira et aliam et| manduca. Tunc agens nuas| tuas ingredi
Abbreviated transcription (Latin):
bulabat in palatio tiberiano relicto corpore suꝑ¬
arari graticulam etignem beati liurentis.
Primo autem mane . adhuc crepusculo. rapuit corpus
lito plorantes et multum tristes tulcrunt cor¬
pus beati laurenti archidiaconi et mastrres.
cuiedinteum dedit unde pedes scõrum
ipse ex tergerat. etibi facta munditia.
posuerunt eum usq aduesperam iam
hori uesptina sepelierunt incripta inuiitu¬
uerunt agentes uigilias noctis triduo eumul
titudine xp̃ianorum noncessabant mugitune

Expanded text:
palacium. Ty| berianum relicto corpore supra graticula et igne beati| laurentii. Mane autem prima adhuc crepusculum| rapuit corpus lito plorantes| et multum tristes tullerunt . corpus beati lau| renti . archi . diaconi et martyris. Cui et linteum dedit . unde pedes sanctorum ipsi exter| serat . et ibi factum mundicia . posuerunt usque| ad uesperum. Iam hora uespertina sepelierunt| in cripta . in uia tiuerantitudine| christianorum . non cessabant mugitum
Abbreviated transcription (Latin):
decius cesar omne genus tormentorum ante tri¬
bunal parari. plumbatas. fustes. lamminces
ungues. lectos baculos et sedit intermis ꝓtribu¬
nali: Adducitur aũt noctu ante decium cesarem.
et ualerianum p̃eufectum beatus lau¬
ꝑtinaciam tuam. et dic nobis generositatem tuam
eruditus. uel nutritus romanus. et acunabilis

Expanded text:
r omne genus tormentorum| ante tribunal suum parare plumbatas . fustes . lamminas .| ungues . lectum . batulos . et sedit in termas pro tribunali;| Adducitur n\o/cte ante decium cesarem et ualerianum praefec| tum beatus laurtis magicae, et dic nobis generositatem tuam.eruditus vel nutritus Romanus, et a cunabulis
Abbreviated transcription (Latin):
apti z auit eum
Audiens ergo decius cesar hoc factum dicebat
ex hibete eum cum fustibus. et ductus ẽ romanus
ante conspectum decii cesaris. non interrogatus
coepit clamare uoce magna dicens. xp̃ianus
sum tunciussit decius cesar ut ipsa hora ca
uerano Eadem etiam nocte iussit decius unaꝰ cumuale
noctu atermis iuxta palatium salustirȩtiussit sibi
beatũ laurentium oifferri. Tunc yppolitus coepit
gaude ettace quia uado ad gloriam. Dic̃ ei yppo¬
litus: quare etego non uociferor. quia xp̃ianus sum
scondito homine interiore absconde xp̃m et postea¬

Expanded text:
aptizauit eum; Audiens decius hoc factum dixit;| Exibete eum cum fustibus; Et adductus est ante conspectum| decii cesaris . non interrogatus . cepit clamauit uoce| magna dicens; Christianus sum; Et iussit decius cesar| ut ipsa hora capuerano; Eadem nocte iussit decius cesar una cunocte| ad termas iuxta palatium salustiani . et iussit sibi beatum lau| rencium offerri; Tunc cępit ypolitus tristis tace| et gaudę quia uado ad gloriam; Dicit ei ypolitus; Quare et| ego non uocifero quia christianus sum sconditis hominem interiorem ab| scondi christ
Abbreviated transcription (Latin):
sicque factum ẽ ut in eodem die quo sepulta. ẽ a fra¬
nia. et euprepia simul mastrrii coronã acceper̃
cumpalma martrrii ꝑuenerunt. Fodem quoq¬
mati tormentis aꝑtinace praefecto urbis
totum mundum. quod uindicaret ds̃ scõs suos adie
qua perde collationem ad palmam martrrii per¬

Expanded text:
sic factum est . ut in eodem die quo se| pulta esic factum est . ut in eodem die quo se| pulta enia et Euprepia simul martyrii coronam acciperunt, cum palma martyrii pervenerunt, quminati tormentis a pertinace prefecto urbe . totum mundum . quod uindicaueret+ . eo die qua per| decollacionem ad palmam martyrii per
Abbreviated transcription (Latin):
Stabant aũt iuxta ripam fluminis digna: eumenia.
et eu prepia. quae fuerunt ancillae eius. quae etsi
mul fuerunt inpeccato simulq anarcisso ep̃o bapti
ut ibi eas transmitterent
Cumq eas transtulis sent inuenerunt corpus be¬
trans natauit etnuntiauit hilariae matri eius
quae ueniens nocte cum sacerdotib dĩ tulit corpus
moriam quam sibi suisq construxit. Nuntiatum est
aũt hoc iudici gaio. & misit ibi adipsam memoriam
dignissimo. si uero eas uideritis animo ꝑtinaci ob
sistere et nulla ratione ad sacrificia p̃bere consensũ
implete memoriam ipsam gremiis lignorum et ac¬
cludite suꝑ eas ipsam memoriam et ita demum ig
Euntes autem milites prius eam blandis eam serm.¬
nibus ꝓuocabant. post haec terrorib impellebant
At ubi uiderunt om̃s simul contempni sacrificia imple¬
uerunt memoriam sarmentis et foeno et spinis siccis
et cluserunt supereas et subposito igne abierunt.

Expanded text:
Stabant autem iuxta ripam fluminis Digna et Eumenia Stabant autem iuxta ripam fluminis Digna et Eumenia et Euprepia, quae fuerunt ancillae eius et simul que fuerunt in pe. ut eas ibi transmitterint . cumque eas| transtulissent . inuenerunt afrę coerat transnatauit et nuntiauit matre| eius et uenit nocte cum sacerdotibus dei . et tulit corpus | moriam quam sibi suisque construxerat nunciatum est| autem iudici Iago et misit ibi ad ipsam memoriam dignissimo si uero uideritis eam animo pertinaci ob| sistere . et nulla racione ad sacrificandum prebere consen | sum . inplete memoriam gremiis . et cludite super eas| ipsam memoriam . et ita demum ignua. Euntes autem milites . prius| blando sermone eas prouocabant. Post haec terroribus| impellebant . at ubi uiderunt . omnes simul contem| nere sacrificia . Repleuerunt memoriam . Sarmentis| et feno et sicces spinis . et clauserunt super eas . et subpo| sito igne abierunt
Abbreviated transcription (Latin):
cedi praecipiam. Afra rp̃ Confusio mihi nulla ẽ
nisi depeccatis meis. Iudex dicit. porro iam sacrifica
nolueris occideris Afra r̃p Hoc ẽ quod opto si tam̃
uiuam incendam afra uero rp̃ Corpus meum
Tuno nequissimus iud ex dictauit sententiam dicens
A fram publicam meretricem quae se xp̃ianam pro¬
datur. Statimq rapta ẽ aministris etducta in¬
poliantes eam adstipitem ligauerunt. Atilla o
sed peccaltores ad poenitentiam cuius ꝓmissio est¬
non occulta et manfestata qui dicere dignatus
tibus sius. Nonte memorare peccata eius. accipe in hac hora
passionis meae poenitentiam. & post ignem hunc tem¬
poralem qui corpori meo paratus ẽ ab illo igne aeterno
tus ꝓ iniustis. bonus ꝓmalis benedictus ꝓmaledictis.
dulcis ꝓamaris mundus apeccato ꝓpeccatorib uniũ¬
sis tibi offero sacrificium meũ qui cumpatre et
spũ scõ uiuis etregnas in scła scłorum. amen
& hoc dicens emisit sp̃m̃¬

Expanded text:
cedi iubeam .| afra dixit confusio mihi nulla est . cedi iubeam .| afra dixit confusio mihi nulla est . nisi de peccatis meis . iudex| dixit . porro iam sacrificicnolueris . occideris . afra dixit . hoc est quod opto .| si tauiuam incendi . afra respondit . cor| pus meum tunc iudex| nequissimus dictauit sententiam dicens afram publicam| meretricem quę se christianam propimur'. Statimque rapta est a ministris, ducta espoliantes eam ad stipe ligavesed peccatores ad penitentiam, cuius promissio vera et manifesta est, qui d. Eadem hora non te memoratu| rum peccata eius . accipe + hac hora passionis| meae penitentiam . et per hunc ignem temporalem| qui corpori meo paratus est . ab illo igne aeterno tus pro iniustis, bonus pro malis, benedictus pro maledictis, dulcis pro amaris, mundus a peccato pro peccatoribus universis. Tibi offero sacrificium meum, qui cum Patre et Spiritu sancto vivis et regnas in secula seculorum. Amen'. Et haec dicens, emisit sp
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝓpeccatorib. descendisse decaelo nam et e¬
uangelia eius ita loquuntur. quod meretrix
lacrimis rigauerit pedes eius et indulgentiam
ut diligaris ab amatorib tuis et sicut semꝑ dilecta
accipiam. nam et pecuniam quam habui expendi:
rentur. ut ꝓpeccatis meis orarent. Quae ergo ha
bui abieci: quomodo potest fieri ut accipere
quaeram. quod iam quasi sordes abieci gauis iu¬
dex ait : lam te xp̃s dignam non habet sine causa
uis eum dicere dm̃ tuum qui te suam non esse
cordia dĩ. quae non demerito sed desua pietate
iudicat. ipsa me adhoc nomen admisit. Gaiusiudex
dicit. Vnde nosti quiate admisit ad hoc nomen. Afra rp̃
ad gloriosam confessionem scĩ nominis ꝑmittor ac¬
cedere. perquam me credo omnium peccatorum
indulgentiam accepturam. Gaius iudex ait
Hoc fabulae sunt. magis sacrifica dus ꝑquos salutẽ
Gaius iudex dic̃ sacrifica diis nete inconspectu tuorũ¬
amatorũ qui tecum turpiter uixerunt catomis

Expanded text:
 peccatoribus discendisse| de caelo. Nam et euangelia eius loquuntur . quod me| retrix rigauerit. Lacrimis pedes eius . et indulgentiam| ut diligaris ab amatoribus| tuis . et sicut semper delecta accipio nam et quas habui . expendi et pro peccatis meis orare. Si ergo quae habui a me abieci, quomodo potest fieri, ut quaeram accipere, quae iam quasi sordes abieci?' Iudex dixit: 'Iam te Christus dignam non habet; sine causa vis eum Deum tuum dicere, qui te suam non esse ricordia Dei, quae non de, meo merito, sed de sua pietate iudicat, ipsa me ad hoc nomen admisit'. Iudex Gaius dixit: 'Unde nosti, quia te admisit ad hoc nomen?' Afra resad gloriosam confessionem nominis sancti permittor accedere, per quam me credo omnium meorum scelerum indulgentiam accepturam'. Index Gaius dixit: 'Hoc fabulae sunt, magis sacrifica diis, per quos salutem Iudex gaius dixit . sacrifica diis . ne te in conspectu amatorum| tuorum qui tecum turpiter uixerunt . catomis
Abbreviated transcription (Latin):
Dic̃ aũt rppolitus adbeatũ laurentium Valerianus.
ratur. et cumuenissent ambo simul ad conspectum
ualeriani. ualerianus dic̃ adbeatũ laurentium:
datis triduo induciis thesauros se ꝓmisit declarare
Conpletis aũt tribus diebus p̃sentauit seipse inpa¬
presente ubi sunt thesauri quos pollicitus es
p̃sentare : Beatus laurentius collecta multi
tudine Induxit in palatium et uoce elara dicit
ecce isti sunt thesauri aeterni qui numquam
minuuntur. sed crescunt qui insingulis aspar¬
gitur etd nomnib inuenit᷑ Valerianus p̃fiđix̃¬
Im̃p p̃sentȩ quid uariaris ꝑ multa : sacrifica
diis et obliuiscere artes magicas. Inquibus
inclinemur daemonib magisquam dõ. creatori om̃ium ui¬
sibiliũ. Vos ipsi iudicate quis debeat adorari. qui factus

Expanded text:
itaque ypolitus ad| beatum laurentium; Valerianus eratur; Et cum uenissent ambo simul ante| conspectu ualeriani . ualerianus dixit ad beatum laurentium| datas triduo inducias tesauros| promisiset declarare; Conpletis autem tribus diebus praesentauit| se ipse ius: Ubi sunt thesauri, quos pollicitus es praesentare? Beatus Laurentius collectam multitudinem pauperum introduxit in palatium, et voce magna dixit: Ecce isti sunt thesauri aeterni, qui nunquam diminuuntur, nec decrescunt; qui in singulis aspergitur, et in omnibus invenitur. Valerianus praefectus dixit: Quid varias per multa? Sacrifica diis, et obliviscere artes magicas, in quibus inclinemur magis quam deo| creatori omnium uisibilium . uos ipsi iudicate . quis debeat ad| orari . qui factus
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s ꝑfectis in ordine rebus. post m̃ses nouem ad
hispaniam ꝓfectus ẽ inciuitatem gerundam in
insequentib dicimus nunc uero fructum doc¬
trinae eius in afra prosequamur. Apud re
riosa ꝑsecutio & omnes pro xp̃i nomine ua¬
rius supplicus ad flicti ad sacrificia trahe¬
rentur. contigit afram quam notam habebat facies
publica quod esset lupanaria apersecutoribus con
interrogaret ec cognouisset quae eẽt dicit ei:
Sacrifica diis quia expedit tibi magis uiuere quã
unt mihi peccata mea quae ignorans dm̃ huc usq¬
commisi. hoc aut̃ quod mihi iubes facere factu¬
ra numquam ero. Gaius iudex ait. Accedens
ad capitolium sacrifica. Dicit ei afra. Capito¬
lium meum xp̃s ẽ quem habeo ante oculos meos
lpsi cotidie crimina mea confiteor etpeccata
etquia digna non sum ei sacrificium offerre.
Ipsa pro eius nomine cupio sacrificari utcor¬
pus inquo peccaui dum poena passum fuerit

Expanded text:
episcopus, perfectis ordine rebus, post menses novem ad episcopus, perfectis ordine rebus, post menses novem ad Hispaniam profectus est ad civitatem Gerundam, inin sequentibus dicimus; nunc vero fructum doctrinae eius in Afra prosequimur. II. PASSriosa persecutio, et omnes pro Christi nomine variis suppliciis adflicti ad sacrificia traherentur, contigit, Afram hanc, quam notam habebat facies publica, quod esset lupanaria, a persecutoribus conpinterrogasset iudex et agnovisset, quae esset, dixit ei: 'Sacrifica diis, quia expedit tibi vivere, quam in tount mihi peccata mea, quae ignorans Deum gessi; hoc autem, quod me iubes facere, numquam factura sum'. Gaius iudex dixit: 'Accedens ad Capitolium, sacrifica'. Afra respondit: 'Capitolium meum Christus est, quem habeo ante oculos meos. Ipsi cotidie crimina et peccataon sum| digna ei sacrificium offerre . ipsa ego+ pro nomine+ cupio sa| crificare ut corpus in quo peccaui. Dum penas passum| fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
trementes ꝓhis quae uiderant et audierant
atq monit᷑is suis etorationibus confirmauit
pse aut̃ cumbeato felice diacono suo ñ comedr
psalmorum canorib plenam. e tosto die adesis
tura mihi in nomine dñi mei quiac statim inter¬
ficias quemcumq dedero tibi et dic mihi etũ
uadam in abrssum. Dicit ei daemon
Perillum qui tecum principe nr̃o uic̃ si me non
iubeat in abrssum ire. quia interficiam quẽ
ciunoe mihi dederis in potestatem. Dicitnar
cissus ep̃s Uade iuxta fontem albim iulia¬
tat etdeflatu eius om̃s qui adfontem accesse¬
rint moriuntur. hunc draconem uade et interfice.
& animam illius intuam redire potestatem. Tunc
micũ meũ. quẽ si non interficero conpellor ire
in abyssum. Daemon uero eadem hora recessit &
draconem interemit & liberatus ẽ fons inusum ho¬
minum usq in hodiernum diem. Post dies autẽ
tizata ẽ hilaria cuma fra filia sua et cum puellis suis
& omni cognatione sua et omnib: caris suis. et fec̃

Expanded text:
 quod viderant et audierant, suis monitis et orationibus confortavit. Ipse autem cum S. Felice diacono suo non refecit, psalmorum canoribus plenam. Die autem orto, adest ns: Et tu jura mihi in nomine Domini mei ut statim interficies quem tibi dedero, et dic mihi, si uadam in abyssum .| dixitque ei demon per ipsum qui nos cum principe nostro ui| cit . sic me non iubeat ire in abysum quia statim interficiam| cum quem mihi dederis in potestatem dixitque ei narcissus| uade iuxta fontem alpium iuliatat . et de flatu eius . omnes qui ad fontem accesserint| moriuntur . hunc draconem uade et interfice et anima| eius in tua redige potestatem. Tunc meum occidam quem si non| occidero conpellar ire in abdraconem, et liberatus est fons ad usum hominum usque in hodiernum diem. Per dies autem tizata est Hilaria cum filia sua Afra et cum puellis suis et cum omni cognatione sua et cum omnibus caris suis, et fecit
Abbreviated transcription (Latin):
donas miseri cordiam tuam nob̵ qui messt noh
cum stant. quia tu consolaris seruosi tuosi
rinum stantem. etlinteo extergentecniu mib tib¬
tuam Quam obrem adiuro te ꝑ xp̃miqur muistt tibi
angelum suumi ne me derelinquas. Impetaque¬
et iussit ut sppolito redderetur: ueniens q
mis ut baptiharetur sontris e taccepta aqua

Expanded text:
donasti misericordiam quam meriti non cumstantes quia tu consolaris seruos tuos; rrimum stantem cum lintheo extergentem membra tua. Vnde adiuro te per dominum qui misit tibi angelum suum ne me derelinquas». Tu. et iussit ut| yppolito redderetur . tantum. ut baptizaretur; Et accepta aqua
Abbreviated transcription (Latin):
et sepultum. tertia die resurrexisse amostuis.
hora qua crucifixus ẽ. princeps nr̃. fugiens a
facie eius intemplum dĩ misit se. etideo uelum
templi scissum ẽ quia uirtutem ꝑsequentis suf
ferre non poterat. Tunc saxa ipsa solida finde¬
bantur . et monumenta aperta sunt. et surrex
ceps nr̃ abeo qui crucifixus ẽ tentus et igneisẽ
condem pnaberis sp̃s inmunde cum ergo scias
tppnis quae nunc ad eius fidem et gratiam con¬
sicgerunt. Dicit ei daemon. Quarelex xp̃ia
epoiodo tefurem teneo etrestituo creatori
Dicit ei daemon. fac pietatem tuam inme. et
testatem quid fabies exea. Dic̃ ei daemon.
Interficiam hominem ut lucres animam eius.
Dicit ei narcissus. Mane luce prima ego da
si dederis mihi animam corpore inclusam quã
lucrer. Dicit ei narcissus. Ante dnm meũ
quia dabo tibi animam corpore inclusam man
mon. Modo iube me hac manerenocte hic
tuo possum hic manere. Dicit ei narcissus.

Expanded text:
et sepultum, et die tertio resurrexisse a mortuis? et sepultum, et die tertio resurrexisse a mortuis? hora, qua crucifixus est, princeps nfacie eius . in templum dei misit se .| et ideo uelum templi scisum est . quia uirtutem persequentis| ferre non potuit . tunc saxa ipsa solida findebantur . et mo| numenta aperta sunt . et surrexQuod princips noster ab eo qui crucifixus est| tentus est et condemnas, immunde spiritus. Cum ergo scias passus est qui ad fidem ejus et gratiam confugerunt. Dicit ei daemon: Quare docet lex ego modo te furem teneo, et Creatori Dicit ei demon: 'Fac piaetatem super me et dtestatem, quid de ea facies?' Dicit ei demon: 'Interficio hominem et lucro animam eius'. Dicit ei  das mihi animam intra corpus| inclusam . quam ego lucrer . Dicit ei narcissus . ante deum| meum+ quia do tibi animam inter corpus inclusam .| mmon . modo iube me hic manere ista| nocte. tuo possum hic ma\ne/re . dicit ei narcissus .
Abbreviated transcription (Latin):
ego filiam meam sacris ueneris consecrans quasi ue
Credens hoc quod ꝓpitia mihi eẽt. uenus si filiã meã
diuini seius imitationib occupassem. Nam quan¬
tum plures amatores habere potuerit mulier quȩ
ueneri seruit: Tantum plus ueneri possit place
re a sacerdotib eius adfirmatur. Audiens hec
dñm u tubi habundauit iniquitas suꝑ habundet
gratia. factum ẽ aũt cumorasset apparuit
aegyptus quidam nigrior coruo nudus et uulnerib
elefantiae toto corpore plenus. etcepit dare mu¬
gitum etdicere. O scãe narcisse ep̃e quid tibi
cumhabitatione mea quid tibi cumancillis meis
quas ego semꝑ inmea familia habui. ds̃ tuus mun¬
das animas et munda corpora diligit. istae
uero meae sunt aliud iam eẽ non possunt.
Numquam introibo ego ubi castitas regnat.
tantum flagellatum. sputatum. aceto pota¬
tum. ad tractum spinis coronatum. in risum.
ligatum. felle potatum. Incruce mortuum.

Expanded text:
ego filiam meam .| sacris ueneris consecrans quasi deaego filiam meam .| sacris ueneris consecrans quasi deacredens| hoc quod mihi esset propicia uenus . si filiam meam diuinis|  imitationibus eius occupassem. Nam quanto plures ama| tores potuerit habire . mulier que ueneri seruierit . tanto plus| ueneri placere posse . a sacerdotibus ueneris adfirmatur. Audi| ens ha ut ubi abunda| uit iniquitas . superabundet gratia. Factum est autem| cum orassent . apparuit egypcius quidam . nigrior cor nu| dus . et uulneribus elefantiae . toto corpore plenus . et dare cepit| mugitum et dicere. O sanctae narcisse episcope . quid tibi cum| casa mea . quid tibi cum ancillis meis quas ego semper in mea| familia habui deus tuus mundas animas et munda corpora| diligit. Iste iam meae sunt . aliud esse non possunt. Num| quid ego intro ubi castitas regnat. tentum . flagellatum .| Sputamentis in facie adtrectatum . Spinis coronatum . Inrisum .| lig
Abbreviated transcription (Latin):
Tgd autem ibi fascem lignorum habui abscondi
illos. sed timeo ne exscrutentur locum
Audiens haec mater eius gaudio repletit ẽ¬
contingat quod narras. Cui a fra ergo
nocte uenient. etmitto eos huc adte. Cuimat̃¬
migraret adhilariam matrem eius. Ingres
ita ut hilaria tres horas teneret plantas eius
etdiceret. Obsecro te dñe ut et mefacics
disceres uerbum ueritatis ipsam ueritatem
possunt intua mente fundasti Tamen quia¬
te uideo capacem ẽẽ uerbi dĩ hodierna die
purificabimini ab omni peccato: etenitis ta¬
les quales fuistis infantes ñ habentes readtũ
ullius criminis ulliusq peccati. Dicit ei
hilaria. si tuiubes dicimus quod colimus
poteritis suscipere quod colere debeatis
cumid quod colueris euidenter exponas
dic ergo culturam tuam. Hilaria respond¬
Parentes mei genere cypri fuerunt ueneruntq inde huc.
cum sacris ueneris et quia uenuscoli ñ potest nisi ab
his feminis quae meretricatae fuerint. ideo deniq

Expanded text:
Ego uero| ubi fascinas ligni abeo . +abscondi Ego uero| ubi fascinas ligni abeo . +abscondi eos . et timeo ne scrutentur| locumAudiens haec mater eius gaudio repleta escontingat cui dixit afra . ergo| nocte uenient et transmigro eos huic. Cuimigrauit ad matrem eius. Ingressaudium magnum . ita ut hi| laria per tres horas teneret plantas eius et diceret obsecro te| de ut et me facias disceris| uerbum ueritatis ipsam ueritatem omines . in tua mente fundasti tamen| quia uideo te capacem esse uerbo dei hodierna die m die purificamini ab omni| peccato . et erites tales qualis fuistis infantis non habentes| reatum. Nullus crimine nullusquae pecc dicit ei hila| ria si iubes dicemus quod coluimuspoteris suscipire quod colere debeas . cum quid colueris eui| denter exponas dic ergo culturam tuam . hilari\a/ respondparentes mei genere cipri fuerunt . uenerunt autem inde| cum sacra ueneris et uenus coli non potest . nisi ab his feminis .| qui meretricate fuerunt . denique
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iani. nam omni hora signabant frontes suces
xp̃iani. ad menonueniunt nisi qui mei similes
sunt: Ubiit aũt etnuntiauit omnia ei quȩ
dixerat. quaeq audierat abhis qui que rebant
eum. Tunc abiit afra adhilariam matrem suam
adme eꝗ totam noctem expandit manus suas ad
dm̃ suum. et cantat quaenouit. et nos fecit si¬
mul orare secum. Circa uero pullorum cantus
ut incenderem et non poteram. Tunc dixit
mihi diaconus eius. noli quaererelumen ex¬
tingubile. ecceostendit᷑ tibi lumen quod non
lux mea decaelo. etostende faciem tucem¬
et saluiȩrimus subito uenit fulgor decaelo sicut
sol etcoruscus ante tonitrua et nonrecessit.
sed tamdiu stetit quousq aurora inciperet.
misi me adpedes eius etdixi illi. dñẽ in iuriam
tibi grandem fecisti. cum adme introisti. sum
enim mulier peccatrix. Etilledixit mihi
se mihi qui antequam luceret insidiati fuerant
ut exeuntes tenerent etocciderent eos. sed
cum non exirent conuenerunt ad me.

Expanded text:
i erant. Nam omni hora signabant fron| tes suasi erant. Nam omni hora signabant fron| tes suasnt christiani .| ad me non ueniunt. Nisi qui mei similis sunt. Abiit et hic et| et nunciauit omnia que dixerat quaequae audierat . his| qui creedebant eos . tunc abiit afra ad matrem suamper totam noctem expandens manus suas ad Deum suum, cantans ei quod novit, et nos fecit simul orare secum; circa gallorum cantum ut incenderem, et non poteram. Tunc dixit mihi diaconus ejus: Noli quaerere lumen extinguibile . modo ostendit tibi lumen| quae extlux mea det salvi erimus; mox venit fulgur de coelo sicut sol, et venit sicut tonitruum, et non recessit; sed tandiu ibi stetit, quandiu aurora inciperet; misi me ad pedes etibi grandem fecisti, quod ad me introisti; sum enim mulier pese mihi qui+| antequam luceret insidiati fuerant . ut exeuntes tenerent .| et occiderent eos sed cum +exirent. conuenerunt +me.
Abbreviated transcription (Latin):
narcissus ep̃s tempore quo dioclitian
pessecutio feruebat. nesciens ubi intra¬
pudicos. parat caenam etomnia quae solito
illius enim scĩtas omnes eius sordes diluit
runt inquinare dñi claritatem
Nam et lux decaelo ueniens et splendor
solis. dum̃ cirta cloacas eclutulentas
Vnde ettu filiola suscipe inte lumen fidei.
et ait. tantum crede et baptizare et
salua eris. T unc a frauocans puellas
xpĩ anorum. et dixit mihi si credideris etbap¬
tizata fueris. salua eris et ab omni potes
emundari peccato. Quid uob̾ uidetur.
Respondentes aũt̃ digna eumenia et eu prepia
dixerunt. Tudomina nr̃a es. si te secute sumꝰ
adinquinamenta facinorũ. quomodo nonse¬
quamurte ad indulgentiam peccatorum
Tu caputner es quocumq ierit caput m̃bra¬
ut sequantur necesse ẽ. Interea dum in ui¬
cem sermocinarentur. nox initium sumpsit
cum diacono suo felice tota nocte illa.¬
et orando et psillendo cum puellis consostem
etdictum ẽ a frae. Vbi sunt qui ad te introier̃.

Expanded text:
copus eodem tempore quo Diocletiani ferebatur insania. Nesciens ubi intrapudicos, parat caenam et omnia quae solito Illius enim| sanctitas omnes sordis eius diluit  potuerunt inquinare domini claritatem . nam et lux| de caelo ueniens et splesolis, dum circa cloacas et lutulentas  Unde et tu, filia, suscipe in te lumen fidei, copus: 'Tantum tu crede et baptizare, et salva eris'. 2. Tunc Afra convocans puellas suas, pus est christianorum et dicit mihi: „Si credideris Christo et baptizata fueris, ab omni poteris emundari peccato". Quid vobis videtur?' Respondentes autem Digna et Eumenia et Euprepia, dixerunt: 'Tu nostra domina es, et secutae sumus te ad inquinamenta facinorum; quomodo te non sequimur ad indulgentiam peccatorum? Tu caput nostrum es; quocumque ierit caput, membra sequantur necesse est'. 3. Interea cum sermocinantur, nox initium sumpsit. cum diacono suo episcopus, totam noctem orando et psallet dictum| est ei . ubi sunt qui ad te introierunt
Abbreviated transcription (Latin):
Infelixhas epulas ego semꝑ desideraui. nam torm̃¬
Ergo si gloria ẽ uobis. dic nobis ubi sunt ꝓfani
similes tui absconditi ut simul epulem ini
semel dederunt nomina sua in caelo Tuenim nones
ibiq eum gestis audiri etiussit sibi tribunal intem¬
deret p̃cepit sibi beatum laurentium offerri
sacrificadus et noli confidere inthesauris quos habesab¬

Expanded text:
dixit; Infelix| has epulas ego semper desideraui; Nam tormr dixit; Ergo si gloria est uobis . dic nobis ubi sunt| profani similes tibi absconsi . ut simul epuletis; Rrogas iam illi semel dederunt no| mina sua in caelo; Tu enim non es . et ibi eum gestis audir| Et iussit sibi tribunal in baderet . praecepit sibi beatum lauren| tium offerrisacrifica
Abbreviated transcription (Latin):
R ap̃ agens conditori suo graticos qui eam sine cor¬
ruptione ad suum regnum uocare dignatus ẽ
Haec cum dixisset emisit dõ desiderante spm̃ suũ
Dum aũt ibi ego et alius fr̃ nomine rinchinus
fuissemus euocati. uocauit me ex nomine ser¬
uus dĩ rinchinus & ait. sentis aliquid. etego
respondi non nisi sorores ingrandi moerore
uideo. Cumq hoc diceret. uenit odor sua uis¬
simus quasi flaglantia unguentorum etre¬
dolebat tota cellula. ubi scm̃ corpus eius ia¬
cebat. et nos indedigressi. innarib ad huc illi¬
us miri odoris suauit atem sentiebamus cum
om̃a quae circa beatissimum corpus agebant
etofficia fuissent impleta. incisterna quã
sibi olim p̃parauerat cumdiuinis laudibus.
et sacerdo tibus et ancillis dĩ corpus beatissimȩ
uirginis xp̃i geredrudis honorificȩ tradit᷑
sepulturae ubi cotidie orationum prestan¬
tur beneficia. Perdnm̃ nr̃m ihm̃ xp̃m

Expanded text:
uae 15. Kal. Aprilis, agens Conditori suo gratias, qui eam sine coruae 15. Kal. Aprilis, agens Conditori suo gratias, qui eam sine corruptione ad suum regnum vocare dignatus A. haec cum Dum autem ibi ego et alius frater nomine Rinchinus fuissemus evocati, vocavit me ex nomine servus Dei Rinchinus et ait: 'Sentis aliquid?' Et ego respondi: 'Non nisi sorores in grandi merore video'. Cumque hoc diceret, venit odor suavissimus quasi fraglantia unguentorum, et redolebat tota cellula, ubi sanctum corpus eius iacebat. Et nos inde digressi, in naribus adhuc illius miri odoris suavitatem sentiebamus. Cum omnia quae circa beatissimum corpus agebant et officia fuissent impleta, in cisterna, quam sibi olim preparaverat, cum divinis laudibus et sacerdotibus et ancillis Dei corpus beatissimae virginis Christi Gertrudis honorificae traditur sepulturae, ubi cotidie orationum prestantur beneficia per dominum nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
tino intermissarum sollemnia ipsa uirgo
dĩ geredrudis decorpore ẽ migratura. etdic
ei nontimeat neq trepidet deobitusuo sed
leta pergat. quia beatus patricius ep̃s cum
electis dĩ et angelis et ingentigloria paratus
est suscipere illam. Uade ec tu uelocit᷑
Interrogauit aũt eũ fr̃ quimissus fuerat si
hoc ꝑreuelationem diuinam uidisset ut ei
pordinem indicaret. et ait ei. Vade fr̃ et
festina. scies hoc die crastino quid meplus int̃¬
rogas. Qui reuersus nuntiauit famulae xp̃i
quod dictum fuerat adeum. Atilla quasi ex
somno euigilans. hilari gaudio dõ graticesre¬
ferebat. eo quod ꝑseruum suũ ancillã suam
dignatus ẽ consolari. et ita de ꝓmissione leta
ꝑmansit. et ꝑ totum noctẽ cumsororibus uigi¬
lics inoratione ducebat.
Crastino diedom̃ hora q̃si sexta iuxta uerbũ
uiri dĩ sacratissimi corporis et̃ sanguinis xp̃i
uiaticum accepit. Cumq sacerdosei secretam

Expanded text:
tino inter missarum sollemnia ista virgo tino inter missarum sollemnia ista virgo Dei Geretrudis de corpore est A. cei, non timeat neque trepidet de obitu suo, sed laeta pergat, quia beatus Patricius episcopus cum electis Dei et angelis et ingenti gloria paratus est suscipere illam. Vade et tu velociter'. Interrogavit autem eum frater, qui missus fuerat, si hoc per revelationem divinam vidisset, ut ei per ordinem indicaret. Et ait ei: 'Vade, frater, et festina. Scies hoc: die crastino; quid me plus interrogas?' Qui reversus, nuntiavit famulae Christi, quod dictum fuerat ad eum. At illa quasi ex somno evigilans, hilari gaudio Deo gratias referebat, eo quod per servum suum ancillam suam dignatus est consolari, et ita de promissione laeta permansit et per totam noctem cum sororibus vigilias in oratione ducebat. Crastino die dominico hora quasi sexta iuxta verbum viri Dei sacratissimi corporis et sanguinis Christi viaticum accepit. Cumque sacerdos ei secretam
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aũt addiem ꝑueniret extremum. ita de¬
creuit ut in ipso sepulturae loco nullum lineũ
unũ uelum uile multum quod quaedam scĩ¬
monialis peregrina ante dies multos direxe¬
rat ad caput operiendum et ipsum cilicium
subpositum inpacet deberet requiescere. et a¬
lio nullo operiri uelamine. exceptis his duobus.
iđ cilicio quo erat induta et panno ueteri quo
cilicium ipsud tegebatur. Dicebat aũt quia
res superflua enihil morientibus ad iuuare po¬
tuissent quod et sapientes uera esse testant᷑
Deinde cumad propinquaret dies ad sumptionis
eius uocauit unum defr̃ib et precipiebat ei
dicens. festinans uade ad peregrinum illũ
qui ẽ semotius in monas terio fosuense et dic
adillum. Virgo xp̃i geredrudis misit me ad
te interrogare quale die ẽ dehac luce mi¬
gratura. quia ualde timere sedicit similit̃q
congaudet. et ille tibi dicturus ẽ quid debe¬
as nuntiare. Uade etnoli dubitare. mox

Expanded text:
Cum autem ad diem perveniret extremum, ita deCum autem ad diem perveniret extremum, ita decrevit, ut in ipso sepulturae loco nullum lineum unum velum vile multum, quod quaedam sanctimonialis peregrina ante dies multos direxerat ad caput operiendum, et ipsum cilicium subpositum, in pace deberet requiescere et alio nullo operiri velamine, exceptis his duobus, id est cilicio, quo erat induta, et panno veteri, quo cilicium ipsum tegebatur. Dicebat autem, quia res superfluae nihil morientibus adiuvare potuissent, quod et sapientes vera esse testantur. Deinde cum adpropinquaret dies adsumptionis eius, vocavit unum de fratribus et precipiebat ei, dicens: 'Festinans vade ad peregrinum illum, qui est semotius in monasterio Fossuense, et die ad illum: „Virgo Christi Gertrudis misit me ad te interrogare, quali die est de hac luce migratura, quia valde timere se dicit similiterque congaudet". Et ille tibi dicturus est, quid debeas nuntiare. Vade et noli dubitare'. Mox
Abbreviated transcription (Latin):
aetatis suae laetum sp̃m dño commendauit.
viIIi.R. decembr̃. et in basilica beati a postoli
petri cumomni diligentia cum marmoreo tu¬
mulo traditur sepulturae. ibique scõrum
om̃m diem retributionis exspectans sed nunc
unde digressi sumus iterum redecmus
gitur beata geredrudus postquam uinculũ
honoris sedesua. conscientia e relaxauit.
quasi trium mensium spatium indesinenter
orando etexortando se siusq uerbum dñi.
p̃dicare noncessauit. spe gaudens. Intribu¬
latione patiens. deuictamente uultu se¬
rena transitus sui extremum diem opta¬
bat adesse. De carcere ad regnum dete¬
nebris adlucem. demorte festinabat ad
uitum. Nam cumhic solo eẽt. corpore
cotidie animo ad aeterna transiebat. con¬
tinua oratione afflictione e tabstinentia
singulari. Addit etiam asperam cilicinam uestem
etocculte induit corpusculum. neullam haberet
in hac uita suauitatem refrigerii. sed ubi iusti
fulgebunt sicut sol in regno patris eorum.

Expanded text:
aetatis suae letum spiritum Domino commendavit aetatis suae letum spiritum Domino commendavit 9. Kal. Decembris et in basilica beati apostoli Petri cum omni diligentia cum marmoreo tumulo traditur sepulturae, ibique sanctorum omnium diem retributionis exspectans. 7. Sed nunc, unde digressi sumus, iterum redeamus. Igitur beata Gertrudis, postquam vinculum honoris sede sua conscientiae relaxavit, quasi trium mensium spatium indesinenter orando et exortando se suisque verbum Domini praedicare non cessavit; spe gaudens, in tribulatione patiens, devicta mente, vultu serena transitus sui extremum diem obtabat adesse. De carcere ad regnum, de tenebris ad lucem, de morte festinabat ad vitam. Nam cum hic solo esset corpore, cotidie animo ad aeterna transiebat continua oratione, afflictione et abstinentia singulari. Addit etiam asperam cilicinam vestem et occulte induit corpusculum, ne ullam haberet in hac vita suavitatem refrigerii, sed ubi iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum.
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ergo uultu serena. familiae cara. lenis
subditis. dira suꝑbis pauperib larga pa¬
rentib pia. eloquio blanda. caritate erga
dm̃ etꝓximum pura. Contigit enim ex
odio p̾aterno ut reginȩ etiam satis ꝑ inui¬
diam illam deloco suo persua sionem primo
postmodum perium uellent abstrahere
etres quibus eadem puella p̃erat iniquo modo pos¬
sidere. sed mĩa dĩ ꝓtecta ab omnib aduersarus
xp̃s cui se deuotam habuit miro modo restituit.
tepaulo raptores eẽ uoluerunt. postea lar¬
gitores cumomni largitate et beneficiis ex¬
titerunt. et defensores. Omnibusq dili¬
genter expositis etecclesis restauratis.
Vndecimo anno ex quo gregem creditum
crassato lectulo decumbebat. et more so¬
lito pauperib etegenis lurgas elemosinas
tribuens omnib iuxta euangłm debitic
relaxauit. E bomnib pacem recepit etbe¬
nedictionem. Interq spiritales ancillaes dĩ
fide et spe inxp̃o confortata. anno. xxx.

Expanded text:
Fuit ergo vultu serena, familiae cara, lenis Fuit ergo vultu serena, familiae cara, lenis subditis, dira superbis, pauperibus larga, parentibus pia, eloquio blanda, caritate erga Deum et proximum pura, Contigit enim ex odio paterno, ut reginae, etiam satis per invidiam illam de loco suo per suasionem primo, postmodum per vim vellent abstrahere et res, quibus eadem puella preerat, iniquo modo possidere. Sed misericordia Dei protecta, ab omnibus adversariis Christus, cui se devotam habuit, miro modo restituit. te paulo raptores esse voluerunt, postea largitores cum omni largitate et beneficiis extiterunt et defensores. Omnibusque diligenter expositis et ecclesiis restauratis, undecimo anno, ex quo gregem creditum crassato, lectulo decumbebat, et lito pauperibus et egenis largas elemosinas tribuens, omnibus iuxta euangelium debita relaxavit, ab omnibus pacem recepit et benedictionem. Interque spiritales ancillas Dei fide et spe in Christo confortata, anno tricesimo
Abbreviated transcription (Latin):
nobis qui adhuc uiuit terclamauit dicens.
Ger drudis scã sicut ꝓmisisti nobis adiuua nos.
Certe quod uidi etaudiui testor uobis. tertio
illo uerbo repente coetus abyssum petit. nos
uero cum laetitia ettranquillitate nocte ea¬
dem portum obtinuimus. Ita ꝑ orationem
ancillae suae xp̃s nos amorte redemit.
Post aliquot uero annos obnimiam abstinentiã
et iugem custodiam corpusculum eiꝰ egritudi¬
ne magna fatigatur. et ꝑ diuinam relationem
cognouit quod obitus suus dehãc luce ad pro¬
pinquaret consilio sacerdotum etancillarũ
dĩ omnem honorem ł curaequam erga gregẽ
corporaliter exhibebat. nisi tam̃ spiritalica
obxp̃i amorem funditus dereliquit etneptẽ
suam acunabulis secus pedes eius inbutam
aetam uice sua gregem regere et pauperib minis¬
trare constituit. Tunc etipsa sacrata puella
uuol fdruđ uicesimum aetatis annum gerens.
erat enim ex antiquo francorum genere claro

Expanded text:
nobis, qui adhuc vivit, ter clamavit, dicens: nobis, qui adhuc vivit, ter clamavit, dicens: 'Gertrudis sancta, sicut promisisti nobis, adiuva nos!' Certe quod vidi et audivi, testor vobis: tertio illo verbo repente coetus abyssum petit; nos vero cum laetitia et tranquillitate nocte eadem portum obtinuimus. Ita per orationem ancillae suae Christus nos a morte redemit. 6. Post aliquot vero annos ob nimiam abstinentiam et iugem custodiam corpusculum eius egritudine magna fatigatur, et per divinam relationem cognovit, quod obitus suus de hac luce adpropinquaret. Consilio sacerdotum et ancillarum Dei omnem honorem vel curam, quam erga gregem corporaliter exhibebat, nisi tamen spiritalia, ob Christi amorem funditus dereliquit et neptem suam a cunabulis secus pedes eius inbutam actam vice sua gregem regere et pauperibus ministrare constituit. Tunc et ipsa sacrata puella Wolfdruda vicesimum aetatis annum gerens; erat enim ex antiquo Francorum genere claro.
Abbreviated transcription (Latin):
tror quod ipsa dĩ famula quasi pauore ꝑ territa
nobis narrauit. Cum ad altare scĩ martyris
orationis causa stetisset. uidit suꝑsesperam flã¬
meam descendentem ꝑlucidam. ut tota basilica
illius claritate fuisset in lustrata quasi dimidia
hora paulatimque recessisset unde uenerat.
& postea aliis sororib apparuit eodem modo
Quid lucis huius manifeftatio indicabat nisi ueri
Quadam aut die nobis periclitantib in mari
eiusdem beatae memoriae gerdrudis cõme¬
moratio ad uitam oportune succurrit.
Cumq putilitate moncesterii inpelago nauiga¬
remus. apparuit nobis longe quasi nauis mirȩ
magnitudinis ueniens elatere. et cum adypin¬
quasset leuabatur inmari tempestas magna.
etecce terrȩ motus ac terribilis belua quasi
lactu fundȩ apparuit. quam ñtamen totam
sed dorsum uidimus exparte et nautȩ treme¬
facti deuita nihil sperantes uouerunt idolis
suis. Nos aũt inuocantes nomen dñi nouissi¬
mam horam exspectabamus. Et ecce unus ex

Expanded text:
si pavore perterrita nobis narravit. Cum ad altare sancti martyris orationis causa stetisset, vidit super se speram flammeam descendentem perlucidam, ut tota basilica illius claritate fuisset inlustrata quasi dimidia hora, paulatimque recessisset, unde venerat, et postea aliis sororibus apparuit eodem modo. Quid lucis huius manifestatio indicabat, nisi veri Quadam autem die, nobis periclitantibus in mari, eiusdem beatae memoriae Gertrudis commemoratio ad vitam oportune succurrit. Cumque pro utilitate monasterii in pelago navigaremus, apparuit nobis longe quasi navis mirae magnitudinis, veniens e latere. Et cum adpropinquasset, levabatur in mari tempestas Et ecce! terrae motus ac terribilis belua quasi iactu fundae apparuit; quam non tamen totam, sed dorsum vidimus ex parte. Et nautae tremefacti, de vita nihil sperantes, voverunt idolis suis; nos autem invocantes nomen Domini, novissimam horam exspectabamus. Et ecce! unus ex