comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinem pedum preduxerant. frĩs monitionis q̃ a
iomanis instituebatur. erecũitus .xi. passiu tenebat.
castra oportunis locis erant posita. ibiq castella xxx. tria
scã. quibus castellis interdui stationes ponebantur. neqͣ i
subita eruptio fieret. ħ eadem noctu excubitoribus ac fir¬
mis presidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre p̃¬¬
lium in ea planitie quam intermissam collibus tria mi¬
lia passuum in longitudinem patere supra demonstra¬
uimus. sum maui abutrisq contenditur. Laborantibus
nostris cesar germanos sũmittit legionesq procastrisi
constituit. neqͣ sũbitao ĩruptio abhostium peditatu fiat.p̃¬
sidio legionum addito nostus auis augetur. Hostes in fu.¬
gam coniesti se ipi multitudine impedunt. atq angu¬
relictis equis fossam transire et maceriam transcendere
conantur. Paulum legiones quas cesar ꝓuallo confti.¬
tuerat promoueri iubet non minus qui intra nunis¬

Expanded text:
altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab Romanis instituebatur circuitus XI milia passuum tenebat. Castra opportunis locis erant posita ibique castella viginti tria facta, quibus in castellis interdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque contenditur. Laborantibus nostris Caesar Germanos summittit legionesque pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium peditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angulli relictis equis fossam transire et maceriam transcendere conantur. Paulum legiones Caesar quas pro vallo constituerat promoveri iubet. Non minus qui intra munit
Abbreviated transcription (Latin):
ecastris educi et se subsequi uissit. Cesar impedimentis
inproeimum collem deductis duab legionib presidio re¬
ustis secutus ꝙ̃tum diei tempus passũm circiter teibus
in libus hostium ex nouissimo agmine interfectis altero
die ad alesiam castra fecit ꝑspeffo urbis si to per territis ꝙ
hostibus ꝙ equi tatu quo maxima parte exercitus confi¬
debat erant pulsi adhortatus ad laborem milites circũ¬
uallare instituit. Iprsum erat oppidum alesia incolle
summo ad modum edito ut nisi obsidione expugnari non
posse uideretur. ciuꝰ colł radices duo duabus expartibus
Aumina subluebant. Ante id oppidum planities cixciter
milla passus tria in longitudinem patebat reliquis e
omnibus partibus collis medioeri interiecto spacio pari al¬
titudinis fastigio oppidum cingebat: submuro q̃ pars colł
ad orientem solem spectabat. hunc omnem locum copie
gallorum compleuerant. fossamq et maceriam sex in

Expanded text:
ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis in proximum collem deductis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, adhortatus ad laborem milites circumvallare instituit. Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo admodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo duabus ex partibus flumina subluebant. Ante id oppidum planities circiter milia passuum tria in longitudinem patebat: reliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. Sub muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in
Abbreviated transcription (Latin):
cesar aciemq constitui uidebat. que res et hostes adi.¬
sequendum taedabat. et nostros spe auxilii confrema¬
bat. Tandem germani ad extro lateresũmum iugum
nacti hostes loco depellunt. fugientes usq ad flumen
ubi uergtingetorix cum pedestribus copiis consederat
ꝑ secuntur compluresq interficiunt. quare animad¬
uersa reliqui ne circumirentur u̾iti se fuge manda
omnib locis fit cedes. Tres nobilissimi edui capti adceli¬
rem perducuntire cottus prefectus equitum qui con¬
trouersiam con cum conuictolitauo proximis comitiisu
buerat. cauarillus qui post defectionem litauici pedestrib
copiis prefuerat. et eporedorix quo duce ante aduen¬
tum cesaris edui cum sequanis bello contenderãt. fuga¬
to omni equitatu uertingento rix copias ut procastus
collocauerat redurit. protinus alesiam. qđ est oppidim
mandubioꝵ ⁊ ter facere cepit. celeriterq impedimentai

Expanded text:
Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad inCaesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat et nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen, ubi Vercingetorix cum pedestribus copiis consederat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa reliqui ne circumirentur veriti se fugae mandant. Omnibus locis fit caedes. Tres nobilissimi Aedui capti ad Caesarem perducuntur: Cotus, praefectus equitum, qui controversiam cum Convictolitavi proximis comitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copias, ut pro castris collocaverat, reduxit protinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter facere coepit celeriterque impedimenta
Abbreviated transcription (Latin):
relictis impedimentis sue saluti consulant. et usu rinm
necessariar et dignitate spoliatum iri. Nam deequa¬
bus hostium quin nemo eoex progredi mõ extra domne
audeat, et ipsos quidem non debere dubitare. Id qua
maiore faciant animo copias se omnes procastris hab¬
turum et terrori hostibus futurum. Conclamant equ¬
tes sanctissimo iuro uirando conformari oportere ne.
recto recipiatur ne adliberos/ ne ad parentes ne adux.¬
rem aditum quis hẽat qui non bis per agmen hostum
ꝑ equitasset. probata re atq uire iuxandõ adactis pole¬
xo die intres partes distributo equitatu due se acies a.
duobus lateribus ostendunt. Una pͥo agmine i ter inpe¬
cdire cepit. qua re nuntiata cesari suu̾m quoq equita.¬
tum tripartito diuisum contea hostem ree iubet pugni¬
tur una omnibus impartib. constitit agmen impedmi¬
ta inter legiones recipiuntur. si qua in parte nostrila.¬
boraẽ aut grauius premi uidebantur/ Eo signa in fea

Expanded text:
relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore faciant animo, copias se omnes pro castris habiturum et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qui non bis per agmen hostium perequitasset. Probata re atque omnibus iureiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones recipiuntur. Si qua in parte nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa inferri
Abbreviated transcription (Latin):
tum xeliquisq sed et equitibus rationis atq euocatis equos
sumit germans distribuit. Interea dum hec gerimtur hosti¬
um copiȩ ex aruernis equites ꝗ toti galliȩ exant imperati
conueniunt. Magno horum cohasto numero cum cesar in-
sequanos per extremos lingonum fines iter faceret. quo faci-¬¬
lius subsidium proui nciȩ fieri posset eirciter milia passiũ
decem aromanis teinis castris uertingetorix consedit.cõ¬
uocatisq ad con silum prefectis equi tum uenisse tem pꝰ
uictori e demonstrat. fugere in prouinciam romanos
galliaq excedere. id sibi ad p̃sentem obtinendam liber¬
tatem satis ẽẽ acdreliqui temporis pacem atꝙ otium paꝵ
proficisei. maioribus enim cohactis copiis reuersuros neq
sinem bellandi facturos. proide agmine impeditos ado¬
uantur si pedites suis auxilium ferant atq imeo morẽ¬
tur. iter facere non posle sud qđ magis futuꝵ cõfidat.

Expanded text:
tum reliquisque equitibus Romanis atque evocatis equos tum reliquisque equitibus Romanis atque evocatis equos sumit Germanisque distribuit. Interea, dum haec geruntur, hostium copiae ex Arvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convocatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis esse; ad reliqui temporis pacem atque otium parum profici: maioribus enim coactis copiis reversuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine impeditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant atque in eo morentur, iter facere non posse; si, id quod magis futurum confidat,
Abbreviated transcription (Latin):
parte gaballos proximos ꝙ pagos aruẽnior ⁊ ĩ eluinos itt
xuthenos cadurcosq affines uolgaeum aremicoꝵ dep¬
pulandos mnuttit nihilominus clandestinis nuntiis legatio¬
nibus q allobrogas solicitat quar mentes nondum a su
partes opponebantur. Eluetii sua sponte cum finitimis p̃¬
hocon gressi pelluntire/. et gaio ualerio doño tauro caburti
eilio principe ciuitatis compluribusꝙ aliis interfedis ĩ tra
cppida ac muros compelluntur. Allobeoges crebris adeho.¬
dnum dispositis presidiis magna cum cura et diliger
intelligebat. et in terclusis omnibus itineribus nulla re
exprouincia atꝙ italia subleuari poterat. transehenum
ĩgermaniam mittit ad eas ciuitates quas superioribus
annis placauerat equites abhis aecessit et leuis arma.¬
ture pedites qui inter eos preliari consueuerant. Eoeꝵ
aduentu ꝙ miꝰ idoneis equis utebantux atribunis mili¬

Expanded text:
parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item Rutenos Cadurcosque ad fines Volcarum Arecomicorum depopulandos mittit. Nihilo minus clandestinis nuntiis legationibusque Allobrogas sollicitat, quorum mentes nondum ab supartes opponebantur. Helvii sua sponte cum finitimis proelio congressi pelluntur et Gaio Valerio Donnotauro, Caburi filio, principe civitatis, compluribusque aliis interfectis intra oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesidiis magna cum cura et diligentintellegebat et interclusis omnibus itineribus nulla re ex provincia atque Italia sublevari poterat, trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas superioribus annis pacaverat, equitesque ab his arcessit et levis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant. Eorum adventu, quod minus idoneis equis utebantur, a tribunis mili
Abbreviated transcription (Latin):
edui ferẽt se reiestos prinerpatu. Quexuntux fortͤ commi¬
tationem. et cesaris indulgentiam in se requirunt. Nes
audent. Inuiti summe spei adolescentes eporedorix etui.¬
ridomarus uertingetorigi parent. Ipse imperat reliqu
ciuitatibus obsides. Deniq ei rei constituit diem hucon¬
nes equites quindecim milium num ero celeriter conuen¬
re iubet. peditatu quem ante habuerat se fore contentun
dicit neq fortunain tentatuꝵ aut in aci e dimicatuꝵ
quoniani abundet equitatu profacile ẽe fcũ frum entati¬
nibus pabulationibus romanos prohibere. Equo modo as
sua ips̃ feum enta corumpant hedificiaq incendant
quarei familiaris iactura ꝑ petuum imperium libertat̃
ꝙ consequi uideant. his constitutis rebus eduis segnua.¬
gisꝙ qui sunt finitimi ei prouinciȩ .x.mi. peditum im¬
perat. Nuc addit equites octingentos. his preficit fien
eporecdorigis bellumꝙ inferei allobrogibus uibet. Altera ex

Expanded text:
Aedui ferunt se deiectos principatu, queruntur fortunae commuAedui ferunt se deiectos principatu, queruntur fortunae commutationem et Caesaris indulgentiam in se requirunt, neque audent. Inviti summae spei adulescentes Eporedorix et Viridomarus Vercingetorigi parent. Ipse imperat reliquis civitatibus obsides diemque ei rei constituit. Omnes equites, quindecim milia numero, celeriter convenire iubet; peditatu quem antea habuerit se fore contentum dicit, neque fortunam temptaturum aut in acie dimicaturum, sed, quoniam abundet equitatu, perfacile esse factu frumentationibus pabulationibusque Romanos prohibere, aequo modo animo sua ipsi frumenta corrumpant aedificiaque incendant, qua rei familiaris iactura perpetuum imperium libertatemque se consequi videant. His constitutis rebus Aeduis Segusiavisque, qui sunt finitimi provinciae, decem milia peditum imperat; huc addit equites octingentos. His praeficit fratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet. Altera ex
Abbreviated transcription (Latin):
cum omnib copis ad cesarem puenit: defelione eduo r
cognita bellum augetur. legationes i n omnes partesens¬
mittuntur ꝙͣ tum gratia auctoritate pecunia ualent a
solicitandas ciuitates nituntue. Hasti obsides quos a
apud eos deposuerat hoꝵ supplicio dubitantes tentant
Petunt a uertingetorige edui ut ad se ueniat. rationesq bo
gerendi comunicet᷑. Re impetrata contendunt utipl
summa imperii tradatur et rem incontrouersiam dedua
totius gallie concilum bibracte indicitur. fodem conuenũ
undiq frequentes multitudines. suffragiis res ꝑmittitur
Ad unum omnes uertingetorigem ꝓbant imperatorem
ab hoc concilio rhemi ligones treueri ab fuerunt. Illiꝙam.
citiam romanoꝵ sequebantur. treueri ꝙ aberant longus¬
a et agermanis premebantur que fuit causa quare tot
abessent bello et nentris auxilia mitterent. Magno dolort

Expanded text:
cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia, auctoritate, pecunia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et re in controversiam deducta totius Galliae concilium Bibracte indicitur. Eodem conveniunt undique frequentes. Multitudinis suffragiis res permittitur: ad unum omnes Vercingetorigem probant imperatorem. Ab hoc concilio Remi, Lingones, Treveri afuerunt: illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur; Treveri, quod aberant longius et ab Germanis premebantur, quae fuit causa quare toto abessent bello et neutris auxilia mitterent. Magno dolore
Abbreviated transcription (Latin):
udines hostium transfixis telis concidissent tamen re¬
lqui acer̾ime resistebant. neq dabat suspicionem fuge
quisqͣ ipse dux hostium cam ulogenus sius aderat atꝰꝗ
os cohortatus incerto nunc et gertu uictorie cum asep.¬
ama legione tribunis eẽt nuntiatum que insinistro cor¬
nu gererentur post tergum hostium legionem ostender̃:
signaq in tulere: nec eo quidem tempore quisꝙͣ loco cessit¬
sid omnes circum uenti in terfecti sunt. fandem fortu¬
ram tulit cam ulogenus. At hi qui presidio contra labremĩ
erant relici cum prelium cõmissum audissent subsidio
siis ier̃ collemq ceper̃ neq nostrorum militum uictoꝵ⁊¬
ꝙ impetum sustinere potuerunt. sic eum suis fugientibus
ꝑmixti quos non silue montesq texere ab equitatu sunt
in terfesti. Hoc negotio confecto labienus reuertit᷑ ad gẽ-¬
nicum ubi impedim enta totuis exercitus relicta erant inde

Expanded text:
ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergum hostium legionem ostenderunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt. Eandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui praesidio contra castra Labieni erant relicti, cum proelium commissum audissent, subsidio suis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum militum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde
Abbreviated transcription (Latin):
sefumine sonitumq remorz in eadem parte exaudixi et
ouloin fra milites naubus transportari. Quibus rebus
pulisis q eristimabant tribus locis transire legiones atque
oes pertuibatos defestione eduoe fugam ꝑaxe suas ꝙqͦ
opas mtres partes distribuerunt. Nam presidio eregi¬
en castiorum relicto et parua manu et losedum uersus
misa q̃ tantum progrediatur ꝙ̃tum naues prccessissent
eliquas copias contra labienum reduxer: Prima luce
etosta omnes erant transportati et hostius acies cexne¬
utus  Labienus milites cohortatus ut sue pristine uirtu.¬
un et secun dissimoꝵ preliorꝵ retinerent memoriam.
At ipsum cȩsarem cuius ductu sȩpe numero hostes superas.¬
sent pñtem adesse existimarent dat signum prelis. Eri¬
no concursu a dextro cornu ubi septima legio constit᷑at
hostes pelluntur atq in fugam ⁊ cõnitiuntur. Asi nistro
quemꝰ lacum quintadecima legio tenebat cum primi

Expanded text:
erso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et erso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, praesentem adesse existimarent, dat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi
Abbreviated transcription (Latin):
quas am iledone deduxeras singulas equitib romanis a
silentio progredi ibiq expectari iubet. Quinq cohorts
quas minime firmas ad climicandum existimabat castis
presidio relinquit.U. euisdem legionis reliquas demeda
nocte cum omnib impedimentis auerso flumine magnot¬
multu proficisci imperat. Conquirit ẽt lintres hasmari
sonitu remoꝵi incitatas in eandem ꝑtem mittit. Ipliꝰ
paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locims
tit quo naues appelli uisserat. Eo cum eẽt uentum erepla¬
tores hostium omni fluminis ꝑte exant dispositi inopnd¬
tes ꝙr magna subito cchorta tempestas abnostris opprmut
exercitus equitatusq equitib romanis ad ministanb
q ei negio prefecerat. celeriter transmittitire. Uno fet
tempore sublucem hostib nuntiatur: in castus romanst
ruates consuetudinem tumultuari. et magnum iot agmen au̾¬

Expanded text:
quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis aquas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis a secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet. Quinque cohortes, quas minime firmas ad dimicandum esse existimabat, castris praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis adverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum esset ventum, exploratores hostium, ut omni fluminis parte erant dispositi, inopinantes, quod magna subito erat coorta tempestas, ab nostris opprimuntur; exercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei negotio praefecerat, celeriter transmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adv
Abbreviated transcription (Latin):
palude a deipas sequane eregione lutetie contea labitn
stra considunt. Iam cesar agergouia discessisse alao¬
tur iam de eduoꝵ defestione et ẜo gallie motuumo
afferebantur galliq in colloquiis inter clusum itinenu
disse confirmabant. Bellouagi aut defectione eduoru
commutatione longe aluid sibi capiendum consilum atqi
antea senserat intelligebat. neꝙ iam ut aliud acquint
prelio ꝙ̃ hostes lacesseret. s ut in columem exercitum eytꝰ¬
que ciuitas in gallia maximam habet opinionem uita
in̾stabat. Alteram camulogenus ꝑato atq instrusto era¬
citu tenebat. Cum legiones apresidio atq impedimen
inter clusas maximum flumen destinebat tantis subito d¬
ficultatibus obiectis ab animi uietutẽ auxilium petendia
uidebat. Subuespum consilio conuocato cohortatus uti
q̃ imperasset diligenter industrieꝗ ad ministenent na

Expanded text:
palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere endisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves,
Abbreviated transcription (Latin):
atq omnem locum illum magnopere impediret hic con¬
sedit. nostrosq transitu prohĩbere instituit. labienus pͥo
uineas agere cãtib atq. aggere paludem explere atq itẽ
mimir conabar. Postꝗͣ id  clifficilius eum fieri animad¬
uerteret silentio ecastris tertia uigilia egressus eodem
quo uenerat i tinere meleduum peruenit. ⁊d est oppi-¬
ium senonum in insula silua sequana positum. ubi pau
bante deluceĩa diximus. Deprehensis nauibus crecitẽ¬
l celeriterq coniũctis atq eomilitibus iniectis et reino¬
uitatẽ per territis oppidanis quoꝵ magna pars erat
adbellum euocata sine contentione oppido potit᷑. Refecto
ponte quem superiorib diebus hostes resciderant exercitũ
uaducit. et secundo flumiñ ad lutetiam iter facẽ cepit.
ustesre cognita abhis qui amelodoñ fugerant lutetiam
prendi pontesq eius oppidi xesemdi uibent . Ipsi pspecta

Expanded text:
atque illum omnem locum magnopere impediret, hic conatque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, ut paulo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circite celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti
Abbreviated transcription (Latin):
uites inuento prorei necessita te oportumo ut brachĩa
uo at humeri ad sustinenda arma libĩ ab aq̃ esse pos.¬
tms ddsposito equitatu qui iuim summis refringeret. at
hostibus primo aspectu perturbatis ĩ columem exerei¬
Im taduxit. Erumentumq in agris etpecoris copiam
usus eepletolns ⁊ ebus exexcitu iter in senonas facere
astituit: Dum ħ apud cȩsarem geruntur labienꝰ eor
Spolemento qđ nuper exitalia uenerat ⁊ elicto agedni
Uit esset impedimentis presidio cum iiii. legionibus
uiam proficiscitur. id est oppidum parisiotꝰ⁊ qđ posi-¬
un est insula fluminis. seq̃ne. Cuius aduentu ab hostib
tonito magne exfinitimis ciuitatibus copie cõuener̃.
imma imperii traditur camulogeno aulẽco qui prope
uonftũs etate. tamen propter singularem scientiam rei
mulitaris adeum ẽ honorem euocatus. is cum animad¬
uertisset perpetuam esse paludem q̃ influeret inseqͣnã

Expanded text:
equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus aetate tamen propter singularem scientiam rei militaris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam
Abbreviated transcription (Latin):
finitis regionibus copias cogere presidia custodias
adripas ligeris disponer̃ equitatumq omnib loris im¬
ciendi timoris causa ostentar̃ ceper si abre frumens¬
ria romanos excludere aut ductos mopia. exprouns¬
cia expellere possent. Quam ad spem multum eosi
adiuuabat. ꝙ liger exniuib creuerat ut omnino nos
posse transire uideretur. Quib rebus cognitis cȩla
maturãdum sibi censuit si esset in ꝑfici endis pontibus
ꝑiclitandum ut prius ꝙ̃ essent maiores eo coate copt
dimicaret. Nam ut cõmutato consilio i ter inprouꝰ¬
ciam conuerteret. ut ne metu quidem necessario fa¬
ciẽdum existimabat cum infamia atq in dignitas iu
et oppositus mons ceuẽne uiaꝵq difficultas impedi¬
ebat. tunc maxime ꝙ adunco labieno atq hno legion¬
is quasuna miserat uehementer timebat. Iteq adcom¬
dira magnis duixnis noctirenisꝙ itinerib confeĩs
onta omnium opinionem adligerm uenit . Uado ꝑ

Expanded text:
finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus creverat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum infamia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per
Abbreviated transcription (Latin):
oppidum eduoꝵ adripas ligeis oportuno lao psu
kuc cȩsar omes obsides gallie frumentum petusua
puiblicam suorum atq erercitus impedimentorcne
partem contulerat: Huc magnum num equorio
huius belli causa initalia atqͦ in hispania cororo
miserat. Eo cum eporedorix uradom arusq ueusli
et destatu ciuitatis cognouissent litauicum ibusi
edius receptum qđ ẽ oppidum apud eos maxme aus¬
ritatis conuicto latauum magistrum magnamq usi
senatus adeum conuenisse legatos aduertingera¬
gem de pace et amicitia concilianda publice muilo
non pret pretere undum tnã comodum existmauu
Itaq interfestis nouiolunis custodibus ꝗꝙ eo nego¬
andi causa conuenerant pecunia ꝗatq equos iut
se partiti sunt. obsides ciuitatum bribaste ad man¬
cender̃ frumenti qđ subito potuerunt nauib adus¬
xer̃ reliquum flumine atq incendio cõruper̃ Iplis

Expanded text:
oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magiincenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex
Abbreviated transcription (Latin):
cdauer pontes reficit. eoq exercitum traducit. Ibi auixo¬
domaro atq epolorige ecluis appellatꝰ discit cum omni
equitatu litauicum ad solicitandos eduos profectum opꝰ
isse ipsos antecedere ad confixmãdam ciuitatem et si
multis iam rebus ꝑfidĩam eduoꝵ perspectam habebat.
atq hoꝵ discessu ad maturari defectionem eiuitatis exi¬
stimabat. tñ eos retinendos non constituit ne aut in
inuxiam uidereture. aut dare timoris aliquam suspi-¬
tonem. Discedentibus his breuiter sua ineduos meiͣta
exposuit. quos et ꝙͣ humiles accepisset et compulsos in op¬¬
pida multatos agris omnibus ereptis copiis imposito sti¬
pendio obsidibus. summa cum contumelia extortis et
quam ĩ fortunam ꝙ̃q inamplitudinem deduxisset
ut non solum inpristinum statum redissent s omniũ
empoꝵ dignitatem et gratiam antecessisse uidentur
His datis mandatis eos asedimisit. Nouialunĩ pa

Expanded text:
Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a ViriElaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat
Abbreviated transcription (Latin):
ne patum loci accideret. Qua opere eoex animi magni¬
qudinem ađmi uareture ꝙ non castro e⁊ munitiones non
ulsludo montis non muxos oppidi tardare potuisset tanto
aliuliceniam arrogantiamq reprehendere ꝙ plus seꝙͣ
uneeratorem de uictoria atq exitu rerum sentire exi¬
imparent. nec minus se amilite modestiam et continẽ¬
sim ꝙ uretutem atꝙ animi magnitudinem desiderar̃.
habita oratione et ad extremam orationem confirma
aum de profectione cegitans q̃ ante senserat legiones e
astris eduxit aciemq idon eo loco constituit. Cum uẽ¬
angentorix nihilominus in equum locum descender et
leũ facto equestri prelio atq secundo exexcitum in ca-¬
su reduxit. Cum ħ idem postexo die fecisset satis ad.
callicam ostentationem minuendam militumq animos
confremandos factum existimans ineduos mouit castra.
detum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen

Expanded text:
quitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen
Abbreviated transcription (Latin):
decima tardauit. que prosubsidio equiore loco constit.¬
rat. Hanc rursus tertie decime legionis cohortes except¬
xunt q̃ ex castris minorib educte cum tito sectio legato
ceperant locum superiorem. legiones ubi pͥm planitiem
attigerunt in festis contra hostes/ signis constitere. Uer¬
tingentorix suos aradicib collis intra munition es redu¬
xit. Fodie milites sunt paulum minus septingenti desidͥe¬
rati. Fostera die cesar concione aduocata temeritate cupidi¬
tatemq militum reprehendit. ꝙ sibi ip̃i iudicauissent quor¬
ꝓcedendum aut quid agendum uideretur. neq signo
recipiendi dato constitisset. neq atribimis mił. legatisgre
tineri potuissent. exposuit quid iniquitas loci posset quid
ipse ad auaricum sensisset. cum sine duce. et sinȩ equita.¬
tu deprehensis hostibus exploratam uictoriam ditiluiss
ne plenum mado decrimentum in contentione propte ini¬

Expanded text:
decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constitedecima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter ini
Abbreviated transcription (Latin):
bius centurio ꝗq una muꝵ astenderant cixcumutot
atq interfecti muro precipitantur. Marcus petronus
euisdem legionis centurio cum portas exxcidere conatuo
esset. amultitudine oppeessus ac sui desperans multio
uulneribus acceptis manipularibus suis qui illumseua
erant : quoniam inquit meima uobiscum seruare non
possum uestre quidem certe uitȩ prospiciam quos cup¬
cditate gloriȩ adductus in ꝑiculum additxi. uos data
facultate uobis consulite. simul ĩ medios hostes ixxupit
duobq in terfectis reliquos aporta sũ mouit. Conantib
auxiliari suis feustra inquit meȩ uite subueniuẽ cona.¬
mini: quem iam sanguis uiresq deficiunt. Promde abi¬
te dum ẽ facultas uosq adlegionem recipite. Itaq pi¬
gnans post paululum concidit atq suis saluti fuit. Nosta
cum undiq premerentur xlui. centurionib amissisd¬
iecti sunt laco. sed intolerantius gallos insequẽtes legio

Expanded text:
Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio
Abbreviated transcription (Latin):
romanis nec loco nec numero eq̃ contentio simul et
spacio et cuxsu pugne defatigati non facile recentes at¬
q integros substinebant. Cȩsar cum iniquo loco pugna¬
ri hostumq augeri copias uideret p̃metuens suis ad
titum sextiũ legatum q̃ minoribus castris presidio re¬
liquerat misit ut cohortes ex castris celeriter educe̾t.
et sub infimo colle ad extero latere hostium constituẽt
ut si nostros locos depulsos uidisset. quo mimis liber̃ ho¬
stes insequerentur terreret. Ip̃e paululum ex eo loco
cum legione p̃gressus ubi constitͤat euentum pugne
nostri uirtute confiderent subito sũt edui uisi alatere
nostris aꝑto. quos cesar ad extera parte alio astensu ma¬
nus distinende causa miserat. hi similitudine armoꝵ
tis animaduertebantur ꝙ in signe pacatum ẽẽ consut¬
uerat. tamen id ip̃m sui fallendi causa milites abhdu
bus esse factum existimabant. Eodem tempore lutuos

Expanded text:
Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorutis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius
Abbreviated transcription (Latin):
cerent. neu sicut auarici fecissent ne amulierib quid
atq in fantib abstinerent. Non nulle denuris perma¬
nus demisse: sesẜ militib tradebant. Xabius centurio
ledionis octaue quem inter suos eo die dixisset con¬
stibat excitarise auarici censib premiis neq comis¬
manipulares atq his subleuatus muꝵ ascendit. hos
ipse rursus singulos exceptans ĩ murum ĩ tulit. Inte¬
um hi qui alteram partem oppidi ut supra demõstra¬¬
uimus munitionis causa conuenerant. Primo ex audi¬
to clamore inde et̃ crebris nuntiis incitati oppidum a-
romanis teneri premissis equitibus magno concursu eo
contendere. forum ut quisꝙ primus uenerat submu¬
ro consistebat suoꝵq pug nantium numeꝵ augebat.
quoꝵ cum magna mustitudo conuenisset matresfa¬¬
milie q̃ paulo ante aromanis demuro manus tende.¬
bant suos obtestari et more gallico sparsum capillum
ostentare. liberosq inconspestum proferre ceper̃. Erat

Expanded text:
cerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem cerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissumanipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat
Abbreviated transcription (Latin):
nitiobrogum subito in tabernaculo oppressus ut meride
conqui euat superioris corporis ꝑte nudata uulnerati
equo uix se emanibus pclantium militum exiperet. Cõ¬
secutus id qđ animo proposuerat cesar receptui cani¬
ussit. legioniq decime qua cum erat reconcionatus
signa constituit ac reliquat legionum milites non
exauto sono tube ꝙ satis magͣ uallis intercedebat in
atribunis mił. legatisq ut erat acesare p̃ceptum re¬
tinebantur. s elati spe uictorie celeris et hostium fuga
et suꝑiorum tempoe sis preliis nihil ad eo arduum
sibi esse existimauexunt ꝙ non uirtute consequi pos¬
sent. neq finem pͥꝰ sequendi fecer̃ ꝙ̃ muxo oppidipõ¬
tisq appropinquar. Tum uero exomnibus urbis parti¬
bus orto clamore qui longius aberant repentino tuml¬
tu perterriti cum hostem intra portas esse existima.¬
so passis manib obtestabantire romanos ut sibi par¬

Expanded text:
Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et superiorum temporum secundis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimates passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi par
Abbreviated transcription (Latin):
studio pugnandi aut spe prede longius progrediantue
quid iniquitas loci habeat incõmodi proponit. hoc un
celeritateposse mutare cecasionis esse rem non preu
Nis rebus expositis signum dat. et a dextra parte alio
scensu eodem tempore ad eduos mittit. Oppidi mons
aplanitie atq initio ascensus recta regions si nullus
anfrastus intercederet mille ducentos passus abera
quicquid hinc cireuitus admolliendum elium a¬
cesserat id spacium itin eris augebat. amedio fere
colle in lonoitudine ut nã montis ferebat exgran¬
dibus saxis .Ui.pedum muꝵ qui nostrum impetũ
tardaret preduxerant galli atq inferiore omni
spacio relicto uacuo superiorem partem collis usq
ad muꝵ oppidi densissimis castris compleuerant
Milites dato signo celeritate admunitionem peruem¬
unt eamq transgressi trinis castris potuntur. At tã¬
ta fuit incastris capiendis celexitas ut uotom apatꝰ rex

Expanded text:
studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex
Abbreviated transcription (Latin):
rinias equitum turmas eisdem media nocte imperat
it paulo tumultuosius omnibus locis uagarent̃. prima
lue magnum num impedimentoꝵ ecastris detra¬
tone collibus circum uehi iubet. his paucos addit eꝗ¬
tes qui latuis ostentationis causa uagarentur longo
cicuitu easdem omnes uibẽ petere regiones. Hec pͥro¬
cul exoppido uidebantire. ut erat prceul agergouia
despectus incastra. Neq tanto spacio certi qͦuid esset
explorari poterat legionem unam eodem iugo mi ttit
et paulum progressam inferiore constituit loco silius
cecultat. augetur callis suspitio atq om nes illo muni¬
tionum copie trahuntur. Uacua castrahostium cęsar
conspica᷑. tectisq insignibus suoꝵ occultatisq signis
militarib raros milites qui ex oppido animaduerte¬
rentur. ex minoribus castris ĩ maiora traducit lega¬
isꝙͥ quos singulis legionibus prefecerat quid fieri uelit
ostendit. in primis monet ut contineant milites ne

Expanded text:
res equitum turmas; eis de media nocte imperat, res equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris tione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tatibus eixcum sisteretur consilia mibat. que madmadi
neorgouia discederet. ac rursum omnem exercitum
onsaberet. ne profestio nata atimore defectionis
ponilus fuge uideretur. hec cogitanti accidere uisa ẽ
faulta bene rei gerende. ⁊lam eum inminora
sasa operis per spiciendi causa uenisset animaduerti
olem qui ab hostibus tenebatꝰ nudatum hominib qui
sipenic esbus diebus uix premultitudine ceenipot̾at Ađ¬
nratus querit exprofugis causam quorum magnus ad
um quotidie nume̾rus confluebat. Constabat᷑ inter
omnes ꝙ iam ipse cȩsar per exploratores cognouerat
sorsum esse eus uigi prope equum sed hab̾ent silue-¬
sdem et angustum q̃ ẽẽt aditus ad alteram partem
entire uno colle axomanis occupato si alterum amis¬
isent. quin pene circũ uallati atq omni exitu et pabula¬
hone interelusi uiderentur. adhunc muniẽdum om̃s
auer tĩgentorige eucratos. hac re cognita cȩsar mittit ꝙͣ plu¬

Expanded text:
itatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum itatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua esset aditus ad alteram partem sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complu