comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuissent Cos aut̃ quos in famer illifeceran
ab infamia relax auit Militia uero priuas
in sua uoluntate reliquit : Vtrum eẽ in sches¬
te. quofuerant A certe cun honorabibis
qui&e liberam uelent habere uacationem
umq omnes ad priorem libertatẽ econsia
honores reuocas s& &iam substantias ros¬
mauit uniuersis: si qui uero morte dãnat
substantia quo: nudati sunt : p̃cepit oxin
generieorum deferendas hereditates :
Iullo aut horum existente : unam quam que
ꝓuintialẽ eclesiam ad ius hereditatir al¬
cedere & siue apud priuatũ siue apud pu
comparauerant : aut donationes accepera
secundũ oos sibilẽ decen temq modũ sepuida
ꝓmisit: Haecigitur sicuti dictum ẽ impa¬
ratodiplacuer : & lege firmata sunt insigni¬
terq: omnia decenti fine conplea:
oi tia muero tu neo mnes come norumddign

Expanded text:
fuissent. Eos autem quos infames illi fecerant, fuissent. Eos autem quos infames illi fecerant, ab infamia relaxavit. Militia vero privatos in sua voluntate reliquit, utrum esse in schemate quo fuerant, an certe cum honorabili quiete liberam vellent habere vacationem. Cumque omnes ad priorem libertatem et consuetos honores revocasset, etiam substantiis reformavit universos. Si qui vero morte damnati, substantia quoque nudati sunt, praecepit proximis genere eorum deferendas haereditates; nullo autem horum existente, unamquamque provincialem Ecclesiam ad jus haereditatis accedere; et sive apud privatum, sive apud pubcomparaverant, aut donationes acceperant, secundum possibilem decentemque modum se providere promisit. Haec igitur, sicuti dictum est, imperatori placuerunt, et lege firmata sunt, insigniterque omnia decenti fine completa. Christiani vero tunc omnes Romanorum dign
Abbreviated transcription (Latin):
uderent om̃ abona uherrime eis accederea:
quaecumq a uersa putarent: cũ meliori
otius spefruerentur: qui uero circadm̃
delinq rent: caminunit̃ & seor sum in bellis.
& in paceo ma eis difficilia prouenirent
ratiasq: referens non sibim& arrogans : ad¬
ecit in eam legem dicens: qui a minꝰistrum
opor tunum eũ habere dignatus ꝓuerit ds̃
sui consilu : & abrit tanni comareusq ad
loca orientis adduxerit eum : qua tenus.
auger&ur xp̃iana religio: & qui propter
dĩcul turam dur abilit̃ ꝑmanserunt. in con¬
fersionib: martrris. clariorib ẽi honorib: apparergł :
aecitaq contionatus. & alia multa dicens
perquae credebat subiectos ad cultũ reli¬
gionis adducere. Infirma eẽ. santiuit: quae
contra religionẽ fuerant cogitata uel gesta:
sub ꝑsecutorib: ecclesi arum:
emissionemq cunctos habere decreuit : qui
aut muliebrib: a ut lanificis ministrare
aut dari curus : cum curi ales primitus no

Expanded text:
uderent, omnia bona eis uberrime accederent, et uderent, omnia bona eis uberrime accederent, et quaecunque adversa putarent, cum meliori potius spe fruerentur; qui vero circa Deum delinquerent, communiter et seorsum in bellis et in pace omnia eis difficilia provenirent. Gratiasque referens, non sibimet arrogans, adjecit in eam legem dicens: quia ministrum opportunum eum habere dignatus fuerit Deus sui consilii, et a Britannico mari usque ad loca Orientis adduxerit eum, quatenus augeretur Christiana religio; et qui propter Dei culturam durabiliter permanserunt in confessionibus martyrii, clariores ejus honoribus apparerent. Haec igitur concionatus, et alia multa dicens, per quae credebat subjectos ad cultum religionis adducere, infirma esse sancivit quae contra religionem fuerant cogitata vel gesta sub persecutoribus Ecclesiarum, remissionemque cunctos habere decrevit, qui aut mulieribus, aut lanificis ministrare, aut dari curiis cum curiales primitus non
Abbreviated transcription (Latin):
diuna ꝓuidentia constitisse : tantoq
sissecremento Maxime tamen ex ꝑsec¬
tione gentiliũ : futuronamq licinio ꝑse
ecclesias in suo imperio constitutas. belli
in bithinia factum ẽ: quo nouissime pug¬
nauerunt inter alterutros. ipse & constan¬
tisu Eantoq diuino suffragio iutus est
donstadtinus: ut ꝑ terram & ꝑmare uinca¬
r& inimicos: & amissis licinius pedes trib:
&naualib: sem& ipscm inni comedia trader
Primatusq thessa lonicae. aliquanto tem¬
ergo primordiis imperii sui. proelis. aliisq
reb: ualde prouectus: & sororis constant
nuptus honoratus huius modifine de funct
onstantinus igitur dum ad eũ solum
omne romanbrum ꝑuenis s& in periũ
Edictis publicis. usus. ẽ ut orientaler su¬
iecti inpauide religionẽ colerent xp̃i. &
diligenter diuinitatiministrarent:
Siuinita ẽ quippe solam eam crederent:
quae a reuera ẽa & sufficienter habeno
pini tempore potestatẽ : & qñm̃quitabb¬

Expanded text:
divina providentia constitisse, tantoque divina providentia constitisse, tantoque processisse cremento, maxime tamen ex persecutione gentilium futuro. Namque Licinio persequente Ecclesias in suo imperio constitutas, bellum in Bithynia factum est, quo novissime pugnaverunt inter alterutros ipse et Constantinus. Tantoque divino suffragio adjutus est Constantinus, ut per terram et per mare vinceret inimicos; et amissis Licinius pedestribus et navalibus, semetipsum in Nicomediam transtulit, privatusque Thessalonicae aliquanto temergo primordiis imperii sui, praeliis aliisque rebus valde provectus, et sororis Constantini nuptiis honoratus, hujusmodi fine defunctonstantinus igitur cum ad eum solum omne Romanum pervenisset imperium, edictis publicis usus est, ut Orientales subjecti impavide religionem colerent Christi, et diligenter Divinitati ministrarent; Divinitatem quippe solam eam crederent quae et revera esset, et sufficienter haberet omni tempore potestatem: et quoniam qui ta
Abbreviated transcription (Latin):
orro licinnius hinc fugatus. cum prius
sectator fuisse: doc matis xp̃iani: mutata
uolun tate. plurimos sacer dotum in suae partis
aff lixit imperio: Multos quidem & aliorum praȩ¬
cipuae tamen decol.igiomilitari: Nimis enim
xp̃ianis e at inferius propter constantini
bellum: aestim ans eũ. posse contristari ꝓpter
calamitatẽ suae religionis: simul &uam arbi¬
tratus : quia orarentꝰ Estoderent. redigt
subillius solius imperiry suꝑhaec aotem
pugnaturus denuo cotra constantinũ łpon
uictoris habebat o diuinationes & sacrificia:
ec seductus ab aliquib pro.t tentib qui a
bello uincer& constantinem: inpaganitate
Conuersus ẽ Deniq: ec am graecidicunt
tunc eũ exꝑtum diui atone mil&igemini¬
que ⁊ appollonis eiq: cons lenti. del ellorer¬
pondisse daemonium ꝑ hosomeri uersus.
.s. nex ualde te iuuenes pugnatores obser¬
ueit: ⁊uaquita soluta est.
sacuaq: tesenectus excipi&: ex pluriu
ergo reb: uisum mihi .ẽ. dogmaxp̃i anoru

Expanded text:
orro Licinius hinc fugatus, cum prius sectator fuisset dogmatis Christiani, mutata voluntate, plurimos sacerdotum in suae partis afflixit imperio, multos quidem et aliorum, praecipue tamen de collegio militari. Nimis enim Christianis erat infensus propter Constantini bellum, aestimans eum posse contristari propter calamitatem suae religionis: simul etiam arbitratus, quia orarent et studerent redigi sub illius solius imperio. Super haec autem pugnaturus denuo contra Constantinum, spem victoriae habebat per divinationes et sacrificia, et seductus ab aliquibus promittentibus quia bello vinceret Constantinum, in paganitatem conversus est . Denique etiam Graeci dicunt tunc eum expertum divinationem Mileti Geminique Apollinis, eique consulenti de bello, respondisse daemonium per hos Homeri versus: O senex, valde te juvenes pugnatores observant, Tuaque vita soluta est, saevaque te senectus excipiet. Ex plurimis ergo rebus visum mihi est dogma Christianorum
Abbreviated transcription (Latin):
rarent : quorum opus erat ut uicib humeris eumueherent. &
om̃s acies ita lustrarent. Fertur enim. eo quod aliquando quidã¬
ferens hoc signum: repente hostib inucidentib ex pauisset. dedis¬
setq illud al teri deuehendum. Cumq se deproelio sub traxisset.
& iacula declincisset: subito ꝑ cussus interuit. Ille uero quisacrum
sus cepit tropheum: multisse iaculantib ꝑ mansit illesus. Mirabi¬
lit̾ enim diuina regente uirtute. sagittae hostium figebantur
insigno. a signifero autẽ int̾ pericula protinus euolab̾ant. Dicit᷑
cuitẽ neq alium um quã huius signi ministrum : ut solet inbello
iuil nere morguur cirdar ohadem captiuitatis ꝑ pessum.

Expanded text:
rarent; quorum opus erat ut vicibus humeris veherent illud, et rarent; quorum opus erat ut vicibus humeris veherent illud, et omnes acies ita lustrarent. Fertur enim quidam, eo quod aliquando ferens hoc signum, repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque illud alteri devehendum; cumque se de praelio subtraxisset et jacula declinasset, subito percussus interiit; ille vero qui sacrum suscepit tropaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus. Mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur in signo; a signifero autem inter pericula protinus evolabant. Dicitur autem neque alium unquam hujus signi ministrum, ut solet, in bello vulnere mortuum, aut cladem captivitatis perpessum.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq secundcm. ex penitentia constitutam. S lemert n enim. eẽ
dm & uenim tribuere delinquentibus: sipenitenticm agentes
studetint eam operib roborare. H aec sacer dotib ex plancurtib
ammiratus imꝑator pro pheticis dexp̃o ita promissas. uissit uiros
eruditos exauro & lapidib praeciosis in uexillum crucis trans for¬
mare signum. quod laibarum uocabatur. Hoc enim signum bellicũ
inter alic praeciosius erat: eo quod imꝑatorem praecedere & ad¬
orari eum amilitibus moris esset.
nde prȩcipue conftantinum reor Nobilissimum. decus imperui
romani insignum mutasse crucis: ut frequenti uisione atq cura
de suescerent apriori more sub iecti. & eumsolum arbitrentur
dm̃  quem coleret imꝑator. uel quo duce atq ciuxilicitore ute¬
retur aduersus hostes : Semꝑ enim hoc signum proponebatur ante
ordines uNiuersos: qđ maxime laborantib aciebus. in proelus
ad. ẽẽ. p̃cipiebat. Constituit itaq certos signiferos. quuneo lab¬

Expanded text:
ionem secundam ex poenitentia constitutam; clementem enim esse Deum, et veniam tribuere delinquentibus, si poenitentiam agentes studeant eam operibus roborare. Haec sacerdotibus explanantibus, admiratus imperator prophetias de Christo ita promissas, jussit viros eruditos ex auro et lapidibus pretiosis in vexillum crucis transformare signum quod Labarum vocabatur. Hoc enim signum bellicum inter alia pretiosius erat, eo quod imperatorem praecedere, et adorari id a militibus moris esset. Unde praecipue Constantinum reor nobilissimum decus imperii Romani in signum mutasse crucis; ut frequenti visione atque cura desuescerent a priori more subjecti; et eum solum arbitrarentur Deum quem coleret imperator, vel quo duce atque auxiliatore uteretur adversus hostes. Semper enim hoc signum proponebatur ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo labo
Abbreviated transcription (Latin):
Nhis igitur sollicitudinib constitutus : in somnio uidit crucis signũ
cȩlo splen dide collocatum. Mirantiq uisionem: astiterunt
angli dicentes. O constantine : in hoc uince Fertur cuitem
& ipsum xp̃m apparuisse ei : signum monstras se crucis. ac prace
pisse ut figuram similem faceret: & in proelus auxilium hoc haberet
quiuic toriae uira conquireret. Eusebius itaq pcmphili. cum
iure iurando ipsum imperatorem dicentem audisse se refert: quia
circa meridiem declinante iam sole. crucis signum ex lumine factũ
& scripturam consertam ei dicentem. in hoc uince. uidisset ipse.
& milites quicum eo tunc essent. Pergenti namq aliquo cum exer¬
citu per iter: hoc inquid ei miraculum est ostensum. Dumq.
cogitaret quid. e&. nox suꝑ uenit : & dor mienti xp̃s apparuitꝰ
cum signo qđ uidit incęlo. iussitq ut fieret eius signifiguratio.¬

Expanded text:
In his igitur sollicitudinibus constitutus, in somno vidit signum crucis In his igitur sollicitudinibus constitutus, in somno vidit signum crucis coelo splendide collocatum, mirantique visionem astiterunt angeli dicentes: O Constantine, in hoc vince. Fertur autem et ipsum Christum apparuisse ei, signumque monstrasse crucis, ac prapisse ut figuram similem faceret, et in praeliis hoc auxilium haberet, quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque Pamphili, cum jurejurando, ipsum imperatorem dicentem audisse se refert, quia circa meridiem declinante jam sole crucis signum ex lumine factum, et scripturam consertam ei dicentem: In hoc vince, vidisset ipse et milites qui cum eo tunc essent. Pergenti namque aliquo cum exercitu per iter, hoc, inquit, ei miraculum est ostensum. Dumque cogitaret quid esset, supervenit nox, dormienti Christus apparuit cum signo quod in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
italiam. dios caesares fecisset : maximinũ inoriente. & initalia
seuerum: tunc constantinus inbrittannia patre mortuo. ordi¬
natus imperator : primo anno ducentesimȩ septuagesimȩ primȩ
rinis militib maxentius maximiani herculi filius. institurtur
imperator: Hinc eius pater imꝑandi cupidine uoluit filium regno
oriuere qđ facere nequiuit. Post haec cuitẽ : tarso ciliciȩ mottu
est. S orro seuerus romae contra maxentium ueniens. militum pro¬
ditione per emptus. ẽ maximinus autem galerius instituens lieu
augustum. moritur. Pro inde maxentius romȩ uelut tyrannus
habebatur : adulteria impudenter exercens: & earum uiros occi¬
dens. Quem uolens constantinus opprimere. & romanos acladib
liberare : cogitabat quem in bello dm̃haiberet auxilio sciens nihu
prod. ẽẽ. deos quos dioclecianus uenerabatur : & quia potius eiuspat̃
paganorum contempta religione. felicit̃ aduixisset.

Expanded text:
Italiam duos Caesares fecisset, Maximinum in Oriente, et in Italia Italiam duos Caesares fecisset, Maximinum in Oriente, et in Italia Severum, tunc Constantinus in Britannia patre mortuo ordinatus imperator primo anno ducentesimae primae rianis militibus Maxentius Maximiani Herculii filius imperator instituitur. Hinc ejus pater imperandi cupidine voluit filium regno privare, quod facere nequivit. Post haec autem Tarso Ciliciae mortuus est. Porro Severus Romae contra Maxentium veniens, militum proditione peremptus est. Maximinus autem Galerius instituens Licinium Augustum, moritur. Proinde Maxentius Romae velut tyrannus habebatur, adulteria impudenter exercens et earum viros occidens. Quem volens Constantinus opprimere, et Romanos a cladibus liberare, cogiprodesse deos quos Diocletianus venerabatur, et quia potius ejus pater paganorum contempta religione feliciter advixisset.
Abbreviated transcription (Latin):
Iomanȩ qui dem aeccłae S iluestrius prae sidebat. alexan¬
drinȩ ciutẽ alexander. & hiero so limorum macharius.
Antiochie uero quȩ .ẽ. apud orontem post romaNum.
non dum quis quam fuerat ordinatus : ꝑ secutionib scilicet
pro hi bentib. N on longo post tempore. hii quini cer collec
antiochicim transtulerunt. Tunc ergo xp̃iani orientales
quidem. usq cid terminos aegipti circalibiã cõmorantes:
uioro pͣ sunesbant apte mȩccłas conuenire. cum licinnius fauorẽ quã
nees heibuerat ꝑ mutas set. Sed neq ꝑ occi dentem heua fauarũo m̃¬
dones & illiri licent̃ in religione durabant  propt̃ constantinum
qui princepserat in his partib romanorum. Huic enimuiro & alici¬
quidem plurima postea pro uenisse ꝑcipimus: quibflexus . ẽ. xp̃ia¬
Eum dioclecianus & maximianus herculi priuatam elegissent
uitam & maximinus galerius quicum eis imperauerat teneris

Expanded text:
Romanae quidem Ecclesiae Sylvestrius praesidebat, AlexanRomanae quidem Ecclesiae Sylvestrius praesidebat, Alexandrinae Alexander, et Hierosolymorum Macharius; Antiochiae vero, quae est apud Orontem, post Romanum nondum prohibentibus. Non longo post tempore, hi qui in Nicaea collAntiochiam transtulerunt. Tunc ergo Christiani orientales quidem usque ad non praesumebant aperte in ecclesias convenire, cum Licinius favorem, quem in eos habuerat, permutasset; sed neque per Occidentem Helladici, vel Macedones, et Illyrici licenter in religione durabant, propter Constantinum qui princeps erat in his partibus Romanorum. Huic enim viro plura postea provenisse percepimus quibus flexus est ChristiaCum Diocletianus et Maximianus Herculius, privatam elegissent vitam, et Maximinus Galerius, qui cum eis imperaverat, tenens
Abbreviated transcription (Latin):
tuite & uniuersas aeccłas atq popłos cidsucim traxisse ueritat
urdebantur notitic̃ ꝑ uenisse: deaeccła in romancam perue
constitutar placuit tamen quantũ ualuero. ut etiam apudo
persas a barbaros: quȩ sunt gesta religione conscribm. Non
cutem cibsur dumerit ab historia ecłastica. si hoc oꝑe ȩtiam
illi referantur : qui quondam patres & p̃ceptores fuere niona¬
chorum : autqui post eos ꝑ successiones utiles uisisunt sicut audi¬
uimus: atq probabiles. Non enim aut nos ingratieẽ uidebi¬
mur taciturnitati tra dentes uirtutem eorum. ⁊ aut illi exortes
eorunt huius historiae. quitantȩ philosophiȩ. exempla reliquer̃.
quib utentes posteris beatissimo & felicissimo fine pocientur.
edhaec quidem: sermo pro cedens ut potuerit obsernabit.
conuertar nunc ad narrationẽ rerum: cooperatorẽ. inuocans
dm̃. Hinc enim habebit p̃sens scriptura principium.

Expanded text:
tute, et universas Ecclesias et populos ad suam traxisse veritatem. tute, et universas Ecclesias et populos ad suam traxisse veritatem. videbantur notitiam pervenisse de Ecclesia in Romano imperio constituta placuit tamen, quantum valuero, ut etiam apud Persas et Barbaros quae sunt gesta de religione conscribam. Non autem absurdum erit ab historia ecclesiastica, si in hoc opere etiam illi referantur qui quondam patres et praeceptores fuerunt monachorum, aut qui post eos per successiones utiles visi sunt, sicut audivimus atque probavimus. Non enim aut nos ingrati esse videbimur, taciturnitati tradentes virtutem eorum; aut illi exsortes erunt hujus historiae qui tantae philosophiae exempla reliquerunt, quibus utentes posteri, beatissimo et felicissimo fine potientur. Sed haec quidem sermo procedens, ut potuerit observabit. Convertar nunc ad narrationem rerum, cooperatorem invocans Deum. Hinc enim habebit praesens scriptura principium.
Abbreviated transcription (Latin):
flecte bant. & sibimet ungnimes faciebcantis: abie ueros i senesit
iilis. collesti onem fecerunt. episto larum proheresi proprit fici¬
res arlhit & cassibi contrarias reliquerunt: P orro nol difficile
ual de fuit: ut inuenirenus om̃ica quȩ detalib prouenerare pu¬
uitusero p̃cipuci cura ueritatis habenda .ẽ. propt̃ histo rae puri¬
tatem: neces sarium mihi uisum.ẽ. ȩtiam litteras huuus modi
ut fuit possibiler ꝑserutari. S iigituri ȩticim sediciones ecclastioor
int al terutros gestas : depraesulatu uel honore primatus. proprie
hereseos explanauero non graue auti male uolaunt atu. eẽ ieideat᷑
remontmq siciti dictum .e. conscriptorent oima decen erilarar
port ponere deinde dogma aeccłae catholicȩ uera cis sime deplaran
qđ sclicet inuenitur sȩ̨pe quidem aduerscriorum insidus impe¬
dtum & tam quã diuinitus roboratum in propriar mansisse uir¬

Expanded text:
flectebant, et sibimet unanimes faciebant, ut eorum consensu flectebant, et sibimet unanimes faciebant, ut eorum consensu illis, collectionem fecerunt epistolarum pro haeresi propria directarum, et eas sibi contrarias reliquerunt. Porro nobis difficile valde fuit ut inveniremus omnia quae de talibus provenerunt. Quia vero praecipua cura veritatis habenda est, propter historiae puritatem, necessarium mihi visum est etiam litteras hujusmodi, ut fuit 207 possibile, perscrutari. Si igitur etiam seditiones ecclesiasticas inter alterutros gestas de praesulatu vel de honore primatus, propriae haereseos explanavero, non grave aut malae voluntatis esse videatur. Primo namque, sicut dictum est, conscriptorem omnia decet veritati postponere, deinde dogma Ecclesiae catholicae veracissime declarare. Quod scilicet invenitur saepe quidem adversariorum insidiis impetitum, et tamen tanquam divinitus roboratum in propria mansisse vir
Abbreviated transcription (Latin):
ac Nouitatib factis: & imperialib atq sacerdotũ epłis. Quarũ
aliȩ qui dem actenus inplattis. aeccłusq custo diuntur: aliȩ uͦ
passim cipud diligentes inueniuntur. Quarum daĩ ratione
tudinẽ lectionis. ut sensus earum breuit̾ indicȩtur: Nisiforte
quedam uenire possint indubium. pro quib apud multos. ẽ. di¬
uersa sententia. Tunc enim si quam libet scripturã inuenire
potero: propt̃ probationem ueritatis eam ponere non omittã.
t cuit̃ nullus ignorationẽ rerum accuset. & mendacem. eẽ.
conscriptionem. contrarias legendo forsitan epłcis. Sciendũ
est qm̃ occasione dogmatis arriani.: & eorũ quipostea sunt
oborti. dis cordantes int̾ al terutros praesules aeccłarum.
singuli dequib studebant suis consectatorib scribebant.
& ꝑ con cilici congregati decernebant quȩ uellent: & sibi
contraria sapientes ꝑ cibsentiam se saepe dcimnabunt.
& per tempora principes ac proceres eorũ qua poterant uirtut

Expanded text:
 factis, et imperialibus, atque sacerdotum epistolis, quarum aliae quidem hactenus in palatiis ecclesiisque custodiuntur, aliae vero passim apud diligentes inveniuntur. Quarumdam rationem tudinem lectionis, ut sensus earum breviter indicetur: nisi forte quaedam venire possint in dubium, pro quibus apud multos est diversa sententia. Tunc enim, si quamlibet scripturam invenire potuero, propter probationem veritatis eam ponere non omitto. Ut autem nullus ignoratione rerum accuset mendacem esse conscriptionem, contrarias legendo forsan epistolas, sciendum est quoniam occasione dogmatis Ariani et eorum qui postea sunt oborti, discordantes inter alterutros. Praesules Ecclesiarum, singuli de quibus studebant suis consectatoribus scribebant, et per concilia congregati decernebant quae vellent; et sibi contraria sapientes, per absentiam se saepe damnabant; et per tempora principes ac proceres eorum, qua poterant virtute
Abbreviated transcription (Latin):
ineffabilemq conceptum. & matrem post partum uirginem ꝑ¬
manentem: & gen̾us. & patricim. Alii uero pcissionem. & re¬
surrectionẽ amortuis: & ssee soidemocȩlosioa suertit singularum¬

Expanded text:
ineffabilemque conceptum, et matrem post partum virginem pineffabilemque conceptum, et matrem post partum virginem permanentem, et genus, et patriam; alii vero passionem, et resurrectionem a mortuis,
Abbreviated transcription (Latin):
Cogitatio mͥaliquando prouenit: cur putas aliis quidem homi¬
quomodo hȩc forent : antequa fierent didicerint ꝑ ꝓpħcis. Abrah
& enim princeps eoꝵ generis & circũ cisionis existens : inspector
& con uiui silii dĩ. eẽ. promeruit. Isa ac eius filius. imitatione sacri¬
ficu honoratus. ẽ. typo crucis: apatre uinctus & oblatus altari. sicuti
contigit & inxp̃i fieri passione : ut aiunt quiscripturas sacras inte¬
gerrime collegerunt. Ia cob cuit̃ ex pectationem gentiũ ineonun
existentem. net non & tempus quo uenit prae nuptiauit: ubiait
tunc de ficere duces hebrȩoꝵ ex genere iudȩ. principis trib eius.
Significabat cuitẽ prin cipatum herodis. Quicũ idumȩis. eã.
genere pat̾ No. araps cuit̃ amatre: cõmissa ei ẽ gens uideoꝵ asena
romano ⁊ & cȩsare simul ciugusto. Sed ȩtiã quidã aliorũ pro¬
pharum. clare xp̃i generationẽ p̃ dicauerunt: & illum sacrum

Expanded text:
Cogitatio mihi aliquando provenit, cur, putas, aliis quidem homiCogitatio mihi aliquando provenit, cur, putas, aliis quidem homiquomodo haec forent, antequam fierent, didicerint per prophetas. Ahraham etenim princeps eorum generis et circumcisionis existens, inspector et conviva Filii Dei esse promeruit . Isaac ejus filius imitatione sacrificii honoratus est, typo crucis a patre vinctus et oblatus altari , sicuti contigit et in Christi passione fieri, ut aiunt qui Scripturas sacras integerrime collegerunt. Jacob autem exspectationem gentium in eo nunc existentem, nec non et tempus quo venit praenuntiavit , ubi ait tunc deficere duces Hebraeorum ex genere Judae principis ejus tribus. Significabat autem principatum 206 Herodis, qui cum Idumaeus esset genere paterno, Arabs autem a matre, commissa est ei gens Judaeorum a senatu Romano et Caesare simul Augusto. Sed etiam quidam aliorum prophetarum clare Christi generationem prophetaverunt, et illum sacrum
Abbreviated transcription (Latin):
ones opus om̃e diuidere. Continebit cuitẽ primus & scds tomus ea
quȩ sub praincipe constantino. aeccłȩ prouenerunt: tertius cutem
s& inuartus. quȩ sub eius filiis. Q uintus & sextus quȩ sub ulianio con¬
sobrino filiorum maximi constantini. & iouiano nec non ualentip¬
ano & ualente. gesta noscuntur. Septimus cuut̃ & octauus nob ape¬
riet tomus. quȩ sub graticno & ualentiniano frib acta sunt: usq aid
tempora imperu iocundissimi auitui theo dosii. ⁊ quando scilicet ur̃ ele¬
mentis sie principum sacratissimꝰ pat̃ archa dius. pat̾nio succedens
impio : upa cumpussimo patruo tuo honorio romanũ orbem gub¬
Nare sortitus . ẽ. Nonũ uero librũ. xristiano ac uenerabili uro apici
dedicaui  quẽ ds̃ sempit̃nȩ custo diat magna Nimitati in conuerti¬
hili. hostib p̃ualentem : & habentem sub pedib uniuersos. & eid
filiorum filios pium imperium dirigentẽ : annuente xp̃o. cumquo

Expanded text:
ones opus omne divisere. Continebit autem primus et secundus tomus ea ones opus omne divisere. Continebit autem primus et secundus tomus ea quae sub principe Constantino Ecclesiae provenerunt. Tertius autem et quartus quae sub ejus filiis. Quintus et sextus quae sub Juliano consobrino filiorum maximi Constantini, et Joviniano, nec non Valentiniano et Valente gesta noscuntur. Septimus et octavus nobis aperiet tomus quae sub Gratiano et Valentiniano fratribus acta sunt usque ad tempora imperii jucundissimi avi tui Theodosii: quando scilicet vester, clementissime principum, sacratissimus pater Arcadius paterno succedens imperio, una cum piissimo patruo tuo Honorio Romanum orbem gubernare sortitus est. Nonum vero librum Christiano ac venerabili vestro apici dedicavi, quem Deus sempiterne custodiat magnanimitate incovertibili hostibus praevalentem, et habentem sub pedibus universos, et ad filiorum filios pium imperium dirigentem, annuente Christo, cum quo
Abbreviated transcription (Latin):
necessarium uidetur mihi ȩccłasticã histo riam con scribendi.
te primitus allo qui. Cuinamq pocius hoc as cribam. mul¬
torum ac uenerabilium uirtutes utiq parraturus. & ea quȩ
circa catholicam aeccłam pro uenerunt. uł per quainitas ipsa
tran siens tempestates. ad tuos parentũq tuoꝵ portus acces¬
serit . Age nunc om̃ic sciens. om̃emq uñ tutem habens: & p̃ci¬
pue pifedtẽ quc̃c riuscpem ee sapientiȩ. sermo diuinus docet : sus¬
cipt aome hcinie scripturam a libenter e anmermo iliuixins doctati sus¬
eectones & detractiones cdhi bens. tuis laborib eam purga. Indubita
enimi quod cũq tibi placuerit utile legentib clarumq uidebitidu inte
quilbet rep̃ hendit. qđ tu quoq probaueris. Proceddit cuitẽ mea cos¬
somptio aatertio consulatu crispi & constantini cȩsarum usq cid sep¬
timũ detimũ tuum. Uisumq mihi est bene se habe innouem detisi¬

Expanded text:
necessarium videtur mihi ecclesiasticam historiam conscribenti, necessarium videtur mihi ecclesiasticam historiam conscribenti, te primitus alloqui. Cui namque potius hoc ascribam, multorum ac venerabilium virtutes utique narraturus, et ea quae circa catholicam Ecclesiam provenerunt, vel per quantas ipsa transiens tempestates, ad tuos parentumque tuorum portus accesserit? Age nunc omnia sciens, omnemque virtutem habens, et praecipue pietatem, quam principem esse sapientiae sermo divinus docet. Suscipe a me hanc scripturam, et libenter examina; tuaeque integritatis adjectiones et detractiones adhibens, tuis laboribus eam purga. Indubitanter enim quodcunque tibi placuerit, utile legentibus clarumque videbitur; nec quilibet reprehendet quod tu quoque probaveris. Procedit autem mea conscriptio a tertio consulatu Crispi et Constantini Caesarum usque ad septimum decimum tuum; visumque est mihi bene se habere in novem decisi
Abbreviated transcription (Latin):
ratur ab eis quioꝑa illius ammirantur. quia ei dumꝑ iniquosa
loca pro peraret cũ mace donibus: diligens quidam miles aquã
inueniens hausit & obtulit. ille uero nonbibit: sed corpꝰ infudit.
It ergo ab solute dicatur. om̃ium priorum princiꝑum principiorem
si dici fas . ẽ. te uocare debemus. scđm homerum. Alios & enim
reges ni hil dignum hobuisse comperimꝰ. alios autẽ ornasse una
aut ducib reb imperium. Tucuit̾ o serepissime: om̃s simul uir¬
tutes amplectens. upiuersos dinos ceris euicisse pietate. cdem̃tia.
fortitu dine. castitate. iustitia. largitate. atq magna nimitate.
dignitati imperiali conueniente. Sine sanguiNe autẽ & purum
acede: suꝑ om̃ium priscorum. tuum cuncti gloriant᷑ imperium.
es stu diosas. cum delectatione sub iectos praccipis edoceri.
fauoremq & reuerentiam circatuũ amorem. & communẽ utili¬
tatem: cunctos osten dere. Qua propt̃ om̃ium horũ causa.

Expanded text:
ratur ab eis qui opera illius admirantur, quia ei, dum per inaquosa ratur ab eis qui opera illius admirantur, quia ei, dum per inaquosa loca properaret cum Macedonibus, diligens quidam miles aquam inveniens, hausit et obtulit ei; ille vero non bibit, sed corpus infudit. Ut ergo absolute dicatur, omnium priorum principum principiorem, si dici fas est, te vocare debemus secundum Homerum. Alios etenim reges nihil dignum habuisse comperimus; alios autem ornasse una aut duabus rebus imperium. Tu autem, o serenissime, omnes simul virtutes amplectens, universos dignosceris evicisse pietate, clementia, fortitudine, castitate, justitia, largitate, atque magnanimitate dignitati imperiali conveniente. Sine sanguine autem et purum a caede, super omnium priscorum, tuum cuncti gloriantur imperium. Res studiosas cum delectatione subjectos praecipis edoceri; favoremque et reverentiam circa tuum amorem et communem utilitatem cunctis ostendere. Quapropter omnium horum causa
Abbreviated transcription (Latin):
qusesun imodo sapori con gruerit: primotam̃ bene dicere omiuna
creatorem. Sitim uero aestum. & frigus. ferre consuetus ꝓ eotidicani
exercitationib iam ipscm continentiȩ putaris habere naturan
udum si quidem in ponto ciuitatem hera cleam. ab hercule nomina
in aestatis ardore ꝑbithyniam faciebas iter. Sole uero arcadiem
medium uehementer urente: uidenste quidam iter agentium cu¬
sudore multo simul & puluere squalentem: quasi p̃staturus occur¬
rens obtulit tibi poculum ualde ꝑspicuum. & uelut radus emicans
suꝑ fundens. Tuuero potentissime sumens. laudasti qui dem pro
suc simitate uirum : & largitate principali post paululũ cumu¬
lasti. sed cunctis militib cidillius poculi claritatem nimis in hicantib
& beatificantib qui. ẽ. bibiturus eum. rursus ei poculum reddi¬
disti  prȩcipiens ut quiuellet uteretur eo. Unde mihi uistȩ ui¬
detur tuis uirtutib superatum ȩtiam alexan drum: de quo ncu¬

Expanded text:
t solummodo sapori congruerit; primo tamen benedicere omnium Creatorem. Sitim vero, aestum et frigus ferre consuetus, quotidianis exercitationibus jam ipsam continentiae putaris habere naturam. Dudum siquidem in Ponto civitatem Heracleam ab Hercule nominatin aestatis ardore per Bithyniam faciebas iter. Sole vero circa diem medium vehementer urente, videns te quidam iter agentium sudore multo simul et pulvere squalentem, quasi praestaturus occurrens, obtulit tibi poculum valde perspicuum, et velut radiis emicantem, s frigida. Tu vero, o potentissime, sumens, laudasti quidem pro sua magnanimitate virum, et largitate principali post paululum cumulasti; sed cunctis militibus ad illius poculi claritatem nimis inhiantibus, et beatificantibus qui esset bibiturus eum, rursus ei poculum reddidisti, praecipiens ut quo vellet uteretur eo. Unde mihi juste videtur tuis virtutibus superatum etiam Alexandrum, de quo nar
Abbreviated transcription (Latin):
uium. & eridanum. quempadum prouinciales appellant com¬
morabantur : & qui circa aquilem comma Nebant. inquem
sermo fertur ad uectam Nauigio argo: & ad tẏrrenum pelagus
fuisse per ductam. Argo naute en̾im uentum ucilidum de cli¬
nantes: non eo dem Nauigio in regressione sunt usi. sed transe¬
untes mare quo dsuꝑ schẏtas. ẽ. ꝑ haec flumina uenerunt ad
terminos italorum. Et hic hiemantes: condiderunt cui¬
tatem quȩ nun cupatur emona. Mestate uero suꝑ ueniente.
cooperantib illis prouincialibus: fere quad ringenta stadici.
arte mechanica trahentes argo per terram: ad fluuium aquilẽ
deduxerunt. quiꝑ miscetur heridano. Heridanus aitẽ. fauces
habet initalicum mare. Post proelium itaq ciuile: dar¬
dani. & macedones. & qui circa histrum tunc mora bantur.
nec non & hellas. & hylliriorum gens om̃is: sub constantinũ
re dacta est: ꝙ¬

Expanded text:
vium et Eridanum quem Padum provinciales appellant comvium et Eridanum quem Padum provinciales appellant commorantur, et qui circa Aquilam commanebant; in quem locum sermo fertur advectam navigio Argo, et ad Tyrrhenum pelagus fuisse perductam. Argonautae enim ventum validum declinantes, non eodem 209 navigio in regressione sunt usi; sed transeuntes mare quod super Scythas est, per haec flumina venerunt ad terminos Italorum; et hic hiemantes condiderunt civitatem quae nuncupatur Aemonia. Aestate vero superveniente, cooperantibus eis provincialibus, fere quadringenta stadia arte mechanica trahentes Argo per terram ad fluvium Aquilam deduxerunt, qui permiscetur Eridano. Eridanus autem fauces habet in Italicum mare. Post praelium itaque, Cibalae, Dardanii, et Macedones, et qui circa Istrum tunc morabantur, nec non et Hellas, et Illyriorum gens omnis sub Constantino redacta est.
Abbreviated transcription (Latin):
sient prob euo ans uni uersos. p̃cept dicenr cati ii quidem ueninsut
casaclis ancuere nt ei siuero refugerent. egrederentuo deipaila uo
gne as prtes quo minime punirentur. Cumq inutroq apparuis¬
sent aii quidem religionis desertores. alii uero diuinda psentibuor
s̃ ionentes. deliberauit eis amicis & consiliariis utiu qui trmeliorib
si dedes constantesq ꝑ manserant. Alios ciutem uelit effemiratro
auersatus. ex pulit asuo collo quio. credens num quã eos cireapr¬
cipem deuotos fore. qui fuerint di sui sic paratissime proditores
tideo cidhuc suꝑ stite constantio: non uidebatur contra legen
quempicim eẽ. xp̃ianum. apudeos quiultra initalicm. gallias q
& brittannicim : & qui circa pyrineum habitabant montem
usq ad oceanum hesperium: Cum uero constantinus in eius
successisset imperium potius res aeccłae floruerunt. Maxen¬
tio autem herculii filio per empto: cum eius pars constantino
cessisset: iamlicent̃ in religione ugebant. qui circa ty brim flu¬

Expanded text:
t cingulo permanerent; si vero refugerent, egrederentur de palatio gratias agentes quod minime punirentur. Cumque in utroque apparuissent, alii quidem desertores religionis, alii vero divina praesentibus praeponentes, deliberavit eis amicis et consiliariis uti qui in melioribus fideles constanter permanserant; alios autem velut effeminatos aversatus, expulit a suo colloquio: credens nunquam eos circa principem devotos fore, qui fuerint Dei sui sic paratissimi proditores. Et ideo adhuc superstite Constantio non videbatur contra legem, quempiam esse Christianum apud eos qui ultra Italiam, Galliasque, et Britanniam, et qui circa Pyrenaeum habitabant montem usque ad Oceanum Hesperium. Cum vero Constantinus in ejus successisset imperium, potius res Ecclesiae effloruerunt. Maxentio enim Herculii filio perempto, cum ejus pars Constantino cessisset, jam licenter in religione vigebant qui circa Tiberim flu
Abbreviated transcription (Latin):
unc ego quȩcũq in eccłus contiger̃ post xp̃i as censionẽ adcęlos.
usq ad licimmii deiectionem colligens: in duob redegi libris.
Nunc autẽ fauente dõ quȩ postea prouenerunt aperire tẽptabo.
quo circa memorabo causcis quib int̾ fui: & abscientib aut con¬
templantib eas cudiui. tam in nr̃a quã ante nr̃am generati

Expanded text:
c ego quaecunque in Ecclesiis contigerunt post Christi ascensionem ad coelos, usque ad Licinii dejectionem colligens, in duobus redegi libris: nunc autem, favente Deo, quae postea provenerunt, aperire tentabo. Quocirca memorabo causas quibus interfui, et a scientibus aut contemplantibus eas audivi, tam in nostra quam ante nostram gener
Abbreviated transcription (Latin):
tionem uero contra maxentium habitam degebat.
uitalia tunc romanci res publica turbabatur: & non erat faci
ut brittanni & galliconuenirent cum illis tunc. apud quos con
tra maxentium castra metaretur & transiret ad romanum
estes cuitem sunt rursus horum tempora. nec non & leges qucs
pro religione sanxit. Ut autẽ concedemus facile potuis se prin¬
cipem loqui sopatro. autꝑ epłam suam consuluisse pro quib uer
Ion .ẽ. tamen ueri simile ignorasse philosophum. quia her cules
alc mene pur gatus athenis. ẽ: post filii necem incaereris sacri
& quici post hiphiti necem peregrinum & amicũ in iuste peni
umigitur greci in huius modi delictis purgationes annuntient
sufficiant qͦuȩdicta sunt. & accusent demendatio eos. quisopatrũ
contraria constantino respondisse finxerunt. Nonenĩ credo
haec ignorasse. tunc nobilissimum apud grecos eruditione
litterarum.

Expanded text:
tionem vero contra Maxentium habitam degebat tionem vero contra Maxentium habitam degebat in Italia. Tunc Romana respublica turbabatur; et non erat facile ut Britanni et Galli convenirent cum illis tunc, apud quos constra Maxentium castrametaretur, et transiret ad Romam. Testes autem sunt rursus horum tempora, nec non et leges quas pro religione sanxit. Ut autem concedamus facile potuisse principem loqui Sopatro, aut per epistolam suam consuluisse pro quibus vellet, non est tamen verisimile ignorasse philosophum quia Hercules Alcmenae purgatus Athenis est post filii necem in Cereris sacris; et quia post Hyphiti necem peregrinum et amicum injuste peremit. Cum igitur Graeci in hujusmodi delictis purgationem annuntient, sufficiant quae dicta sunt, et accusent de mendacio eos qui Sopatrum contraria Constantino respondisse finxerunt. Non enim credo haec ignorasse tunc nobilissimum apud Graecos eruditione litterarum.
Abbreviated transcription (Latin):
eo quorel diquos grnere proximo occodisen nũ cooperator extitis¬
ser uine cefisisue epuspi paententia ductum. de pionficatione cos¬
suluisse phy losophum sopatrum. quitempore epurifirations: cor
ab uenuee epos quipenitentia seu bciptis mate promitterent eum
aburuuenso purgarĩ posse de licto. T unc gauisum inillis qui dixera
quod uolebat. ammiratumq dogma.  factum deindde uxiplana
e cid su similitu dinem deduxisse subiectos. M ihi cuitẽ uidenti
haee fictaenabhis quistudent religioni xp̃i anȩ detra heree
mepus & enim propt̃ quem dicunt constantinum eguisse purgati¬
ouenie iucesimo anno imperii pat̾ni de functus. e. Q uicura
ciuinis uiuere  multas cumeo proxp̃ianis posuit leges Secun
quippe loco honoratus imperii. & caesar ex istens: sicut ȩticima
nunc principum nominci & tempora legib sub iecta testantur.
opatrum uero non ẽ. credibile ad conloquium conftantipi uenir
potiuisse. insula oceani circa renum parte regnantis P ropt̃ inten¬

Expanded text:
eo quod aliquos genere proximos occidisset , et cooperator exstitisset in nece filii sui Crispi, poenitentia ductum, de purificatione consuluisse philosophum Sopatrum, qui tempore illo praeerat in sede e episcopos qui poenitentia seu baptismate promitterent eum ab universo posse purgari delicto: tunc gavisum in illis qui dixerant quod volebat, admiratumque dogma, factum deinde Christianum, et ad sui similitudinem deduxisse subjectos. Mihi autem videntur haec ficta ab eis qui student religioni Christianae detrahere. Crispus etenim, propter quem dicunt Constantinum eguisse purgatione, anno 20 imperii paterni defunctus est . Qui cum adhuc viveret, multas cum eo pro Christianis posuit leges; secundo quippe loco honoratus imperii, et Caesar existens; sicut etiam nunc principum nomina et tempora legibus subjecta testantur. Sopatrum vero non est credibile ad colloquium Constantini venire potuisse, in sola Oceani circa Rhenum parte regnantis: propter inten
Abbreviated transcription (Latin):
mos & circa om̃s existis: cęlestem regem tuum imitan do
patronum. cui gratum. ẽ. suꝑ iustos. & in iustos pluere: &
solem facere oriri. & alia simul in uidici recedente largiri
Per multam uero doctrinam audiote ȩtiam lapidum scire
naturas: potestatesq radicum. effecdusq curarũ: non minꝰ
salomone dauid filio. magis aut̃ pociore uirtutibus. Ille
siquidem factus libidini seruns. p ietatem non custo diuitusq
ad terminum : quȩ illi causci fuerat honorum & sapientie
Iuuero opotentis simae. neglegentiȩ obiciens rationem: ui

Expanded text:
mos, et maxime circa omnes existis, coelestem Regem tuum imitando mos, et maxime circa omnes existis, coelestem Regem tuum imitando patronum, cui gratum est super justos et injustos pluere, et solem facere oriri ; et alia simul invidia recedente largiri. Per multam vero doctrinam audio te etiam lapidum scire naturas potestatesque radicum, effectusque curarum non minus Salomone David filio; magis autem potior es virtutibus. Ille siquidem factus libidinis servus, pietatem non custodivit ad terminum, quae illi causa fuerat bonorum et sapientiae. Tu vero, o potentissime, neg
Abbreviated transcription (Latin):
mira culum. ut aurea carmina appiaNi: hac tenus apud plurimos
nominentur. Haec donci fuer̃ olim amantiũ litteras: & do ctrinã
Fuuero potentissime prin cipum. nullo priorum excellentia minor
inueniris largitatib tuis. circa dictiones exhibitis: sed mihi uide¬
ris non in congrue taliei facere. Namcũ om̃s uirtutib euiceris.
stu diose adere mentum semꝑ quȩ tua sunt euehis: qm̃ historiam
nouisti. Aiunt & enimte ꝑ diem quidem exerceri armis & cor¬
pore. sub iectorumq negocia disceptare: iudicare simul & agere
modo seorsum. modo communit̃. quȩ sunt agenda considerare.
Noctib libris in cumbere. Fertur cuit̃ tibi ad eorũ scientiam
ministrari. candelabrum arte mechanica factum. & sponte
fundens oleum in lucerNam: ut nullus circa regalici constitut᷑.
in laborib tuis cogatur affligi: & naturȩ uim faciat. som no
repugnans. Sic equidem clemens & mansuetus circa proxi¬

Expanded text:
miraculum, ut aurea carmina Oppiani hactenus apud plurimos miraculum, ut aurea carmina Oppiani hactenus apud plurimos nominentur. Haec dona fuerunt olim amantium litteras et doctrinam. Tu vero, potentissime principum, nullo priorum excellentia minor inveniris, largitatibus tuis circa dictiones exhibitis. Sed mihi videris non incongrue talia facere. Nam cum omnes virtutibus 205 eviceris, studiose ad crementum semper quae tua sunt evehis, quoniam novisti. Aiunt etenim te per diem quidem exerceri armis et corpore, subjectorumque negotia disceptare, judicare simul et agere, modo seorsum, modo communiter, quae sunt agenda considerare; noctibus divinis libris incumbere. Fertur autem tibi ad eorum scientiam ministrare candelabrum arte mechanica factum, et sponte fundens oleum in lucernam, ut nullus circa regalia constitutus in laboribus tuis cogatur affligi, et naturae vim faciat somno repugnans. Sic equidem clemens et mansuetus circa proxi
Abbreviated transcription (Latin):
nis. & honoribus uruersis. Qucilem uerote circa recitantes p̃bes
tales dudum fuerunt uidices circadulciloquim homerum. aut
aleuas. circa simonidem. aut dionisius sy ciliȩ tẏ rannus circa platon
socratis discipłm: aut phy lippus macedo circa theo pompum hẏsto¬
riographum. aut seuerus cęsar circa oppianum. qui metris piscium
genera & naturas: captionemq narrauit. Craetȩ si quidem mille
nomis mata carnxNi conpensantes homerico. & tam quam deex cel¬
lentissima largitate gloriantes: inpublica statua munera conscris¬
serunt. Aleuas cuit̃. & dionisius. & philippus. Nequaquã apimo
parciores fuere crȩtensibus: de suꝑbase republica philos ophiaq
iactantibus. qui uelocit̃ illorũ statuã imitari poterant: nisi oꝑe
fuissent minores inmunere. Seuerus aut̃ pro metrico poemate
ꝑuersum. uno aureo donans appianũ: tantũ p̃buit de largitate

Expanded text:
nis, et honoribus universis. Qualem vero te circa recitantes praebes, nis, et honoribus universis. Qualem vero te circa recitantes praebes, tales dudum fuerunt judices  ed., Niv., judices Cretes circa dulciloquum Homerum: aut Alevadae  alii, Alevas circa Simonidem; aut Dionysius Siciliae tyrannus circa Platonem Socratis discipulum; aut Philippus Macedo circa Theopompum historiographum; aut Severus Caesar circa Oppianum, qui metris genera piscium et naturas, captionemque narravit. Cretae siquidem mille numismata carmini compensantes Homerico, et tanquam de excellentissima largitate gloriantes, in publica statua munera conscripserunt. Alevadae autem, et Dionysius, et Philippus nequaquam animo parciores fuere Cretensibus, de superba se republica philosophiaque jactantibus; qui velociter illorum statuam imitari potuerant, nisi opere fuissent minores in munere. Severus autem pro metrico poemate per versum uno aureo donans Oppianum, tantum praebuit de largitate
Abbreviated transcription (Latin):
ornatus imperii. Nulli stu diose quodc̃i modo sermo fuit. Sedtu opo¬
tentissime Theo dosi. ut complex iue dicam. cunctam superasti
dõ iuuante uirtutem. Purpura siquidem & corona qua uideris
ꝓpt̃ inspicientes. quic. ẽ maiestatis signum circum dari pietatem
tibi & clementiam intr̾in secus semꝑ enutrunt. Vnde conscrip¬
tores & prarfecti. ac reliqui sub iectoꝵ: circate tuosq laborant
actus. Decertator cuitẽ positus uidex quȩ librorũ non camerato elo¬
quio caperis  aut ducilibet figura furtũ pateris ueritatis. sed ꝑfecte
metiris utrumq sermonem: propriȩ aptans causȩ. ꝥ iguram quoq.
dictionis. & partes. & ortlinem & congruentiam & eloquium. &
compositionem. & collecti ones. & sensum. & historiam. prosunde
discutiens: conpensans ꝯut̃ recitantib & tix iudicio & fauorib¬
oportupis. necnoꝵ aureis imaginib & positioni simulacrorũ : & do¬

Expanded text:
imperii ornatus, nulli studiose quodammodo sermo fuit. Sed tu, o poimperii ornatus, nulli studiose quodammodo sermo fuit. Sed tu, o potentissime Theodosi, ut complexive dicam, cunctam superasti, Deo juvante, virtutem. Purpura siquidem et corona qua videris propter inspicientes quia est majestatis signum circumdari, pietatem tibi et clementiam intrinsecus semper enutriunt. Unde conscriptores, et praefecti, ac reliqui subjectorum circa te tuosque laborant actus. Disceptator autem positus judexque librorum, non camerato eloquio caperis, aut qualibet figura furtum pateris veritatis; sed perfecte metiris utrumque, sermonem proprium aptans causae: figuram quoque dictionis, et partes, et ordinem, et congruentiam, et eloquium, et compositionem, et collectiones, et sensum, et historiam profunde discutiens. Compensas autem recitantibus et tuo judicio, et favoribpportunis, nec non aureis imaginibus, et positione simulacrorum, et do
Abbreviated transcription (Latin):
Q uia tampro arriapia questione. quã pro pas chȩ desinier dei festiuitate. Nicea fecit
constantinus cȩlebrare copcilium.
iunt antiquis principib diligentiȩ studium fuisse : ut eis ama¬
tores quidem ornamentorũ. purpuram . atq coronam. & hissimilia
p̃pararent: librorum uero habentes iNtentionem. circa quasdã
fabulas occupati. conscriptiones agerent: que cudiNtium corda mul¬
cerent. Porro bella sec tantes: ut sagittam oportune dirigerent. bes¬
tiam prosterNerent. lanceam bene iacularentur : aut equum decent̃
ascen derent. Praesentabantur enim singuli regalib eoꝵ studentes
rebus illis: quȩ forent gratissima dominanti. Alius itaq lapides
p̃ciosos. difficile comꝑtos offerebat: alter tincturã purpurȩ clarior
plurimi poemata. aut diuersas conscriptiones insinu aban. Alius
& imperialis putabatur huius popularis uirtutis pars illa: ad quã
tunt amantis intentio declincibat. Depietate cuitem quȩ . ẽ. uerus

Expanded text:
Quia tam pro Ariana quaestione quam pro Paschae definienda festivitate in Nicaea fecit Constantinus celebrare concilium.Aiunt antiquis principibus diligentiam studiumque fuisse ut eis amatores quidem ornamentum, purpuram atque coronam, et his similia praepararent; librorum vero habentes intentionem, circa quasdam fabulas occupati, conscriptiones agerent, quae audientium corda mulcerent: porro bella sectantes, ut sagittam opportune dirigerent, bestiam prosternerent, lanceam bene jacularentur, aut equum decenter ascenderent. Praesentabant enim singuli regalibus eorum, studentes rebus illis quae forent gratissima dominanti. Alius itaque lapides pretiosos difficile compertos offerebat; alter tincturam purpuream; clariora plurimi poemata aut diversas conscriptiones insinuabant; alius et imperialis putabatur hujus popularis virtutis pars illa ad quam tunc amantis intentio declinabat. De pietate autem, quae est verus