comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Neratius usurarie reispẽm ꝑ aut¬
is cuius ꝓͥetas ÷ nullo modo camta¬
re potestꝰi paut. dec̾iorem enim cãm
usuyaui facere ñ pot̃. facit aut̃ de¬
t̾iorem ĩ in meliorem statum cou¬

Expanded text:
Neratius: usuariae rei speciem is cuius proprietas est nullo modo commutare potest. Paulus: deteriorem enim causam usuarii facere non potest: facit autem deteriorem etiam in meliorem statum com
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtin̾e pp̃ alusionem s si exstipulatõe
cum co agatur aut ip̃o ure inutiłr
dicendum est agi. si boni iuri arbitritun¬
um huc us porrigitur. aut infaccũ
exciꝑe debebit.lp̃.¬

Expanded text:
pter confusionem: sed si ex stipulatu cum eo agatur, aut ipso iure inutiliter agi dicendum est, si viri boni arbitrium huc usque porrigitur, aut in factum excipere debebit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitui possunt. S cñ si ħ aditiantur¬
ꝑ pacti. uł ꝑdoli exceptõnem occurret᷑
⁊ͣ placitã seruitutem uendicanti id
q sabuum respondisse cassius retr¬
lit  sibi plaocre. ¶ Mod̾ adiciseruitu¬
tib posse aistat ueluti quo gñe ue¬
hiculi agatur uł̃ ñagatur ueluti:
ut equodum taxat uł utcertum põ¬
dus uehatur uł res iie transdutãt᷑.
aut carbo porcetur.¶ Int̾uana dierũ
⁊ oraꝵ nãd cemporis cãm. s ad mod̾
ꝑtinent iure ꝯstitute s̾intutis. s aiꝰ.¬
ia it. actus. haustus a q̃ eudem feremo¬
dis ꝯstituuntur. quib insufruccũ
⁊ stitui diximus. Usus seruntutum
temꝑib secerni potest. forte ut quis
post horam t̾ciam usq in horam deci¬
mitti qͣm ꝯstitur pot̃. I aub.¬
t ponium decpire lceat uspatiari. .
ut cenare in alieno possumus seruitꝰ
imponi ñ pot̃ ¶ sip̃dium tuum mͥser¬
iuat. sũ ego ꝑtis p̃dii. tui dominus eẽ

Expanded text:
stitui possunt: sed tamen si haec adiciantur, pacti uel per doli exceptionem occurretur contra placita seruitutem uindicanti: idque et Sabinum respondisse Cassius rettulit et sibi placere.Modum adici seruitutibus posse constat: ueluti quo genere uehiculi agatur uel non agatur ueluti ut equo dumtaxat uel ut certum pondus uehatur uel grex ille transducatur aut carbo portetur.Interualla dierum et horarum non ad temporis causam, sed ad modum pertinent iure constitutae seruitutis. 5 ia iter actus ductus aquae isdem fere modis constituitur, quibus et usum fructum constitui diximus.Usus seruitutium temporibus secerni potest, forte ut quis post horam tertiam usque in horam decimitti quam constitui potest. 7 Ut pomum decerpere liceat et ut spatiari et ut cenare in alieno possimus, servitus imponi non potest. Si praedium tuum mihi serviat, sive ego partis praedii tui dominus esse
Abbreviated transcription (Latin):
ħ÷ ñ det̾iorem se cãm usus fructus
łacturiim. cetã factuuũ q̃ in resua
fatereqrecte autẽ faceret i heres.
legataruis qͣlis bes fit cum frui in
rem peioreni segatarius. fecĩt utiliꝰ
aut̃ uisum est stipułone de ħ caiũ.

Expanded text:
us facturum ceteraque facturum, quae in re sua faceret. Recte autem facient et heres et legatarius, qualis res sit, cum frui increm peiorem legatarius fecerit. Vtilis autem visum est stipulatione de hoc caveri,
Abbreviated transcription (Latin):
guis cum ulmnario agendum est ꝓ
dignitato eus ciu relictus est usus.
mis aucem ⁊ olerib florib ⁊lig¬
nis. indendum utr̃ eod̾ loco utatur
diuntaxat an ĩ moꝑidũ ea differci
possint s meluis ẽ accpere ⁊ in opi¬
ris ei usus reliccus ÷ puta g̃gis ouil
ad st̾corandũ usurum. dunitaxat
lius ⁊̃ modico lacte ulur̃ puto. ne
nim camstrute int̾p̾cande sunt uõ¬
luritares defunctorum ¶Srt si bouins̾
arm̃ti usus relĩqͣtur omnem u¬
sum habebit ⁊ adarandum ⁊ ad
ceta̾ ad q̃ boues aptisunt łequitii
aiuo legato usu uidendum ne ⁊ do¬
mare possit uad uehñdum subiu¬
go uti ⁊ si forte auriga fuit cui ui
equoꝵ relictus est. non putt cuten¬
s si testator sciens eum huius ẽẽ ĩ
usu sensisse siusus ministũ alicͥ
fuĩt relictus ad sinm mĩst̾ium i¬

Expanded text:
gius cum usuario agendum est pro dignitate eius, cui relictus est usus. mis autem et oleribus et floribus et lignis videndum, utrum eodem loco utatur dumtaxat an etiam in oppidum ei deferri possint: sed melius est accipere et in oppiris ei usus relictus est, puta gregis ouilis, ad stercorandum usurum dumtaxat lius etiam modico lacte usurum puto: neque enim tam stricte interpretandae sunt uoluntates defunctorum.Sed si boum armenti usus relinquatur, omnem usum habebit et ad arandum et ad cetera, ad quae boues apti sunt.Equitii quoque legato usu uidendum, ne et domare possit et ad uehendum sub iugo uti. et si forte auriga fuit, cui usus equorum relictus est, non puto eum circensed si testator sciens eum huius esse insde hoc usu sensisse.Si usus ministerii alicui fuerit relictus, ad suum ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
uotiens uia. Aut aliqͥtũd uis fundi e¬
metur.cauendum putat ec̃ labeo ꝑte
nonfĩ. quo minus eo iure uti possit
puto usum euis iuxis ꝓ traditions pos¬
Sutit̃cedat solum publicum uł iua pu¬
seruitutes impedit s ĩmutendi ꝓtegẽ¬
di q ꝓitiendi. Item fluminum᷑. i sta¬
licidiorum. seruitutem impedit qr
celum cp supͣid solum intendit inc̾̃ce¬
dit libũm eẽ d. Si usustructus cu¬
ciniꝰ sustinere debeat mecum insolid̃

Expanded text:
uotiens uia aut aliquid ius fundi emeretur, cauendum putat esse Labeo per te non fieri, quo minus eo iure uti possit,puto usum eius iuris pro traditione postercedat solum publicum vel via puservitutes impedit: sed immittendi protegendi prohibendi, item fluminum et stillicidiorum servitutem impedit, quia caelum, quod supra id solum intercedit, liberum esse debet. Si usus fructus tucini sus
Abbreviated transcription (Latin):
alii cefusse n sis uul cum ip̃is u¬
tatur qͣiqͣm si filio familias usus
cerui set relictus. ł seruo: prĩdomi¬
no ueadquisitus ip̃ius dumt᷑axat
usum ẽxigat. ñ ũ eorum qui sunt
inpotãte. ¶ oꝑas autem serui u¬
suparii si lacabit. u alii utendas ꝯ¬
cedet ⁊ ita larro q̃ madmod̾ enĩ ⁊ced̾e
alii oꝑas pot̾ĩt. cum ip̃e uti debeat
Idem tñ iabeo putat. si fundum cõ¬
Dexit quis: usit arium aũ posse
ibi oꝑari. Quid eĩ int̾ est in qͣre
oꝑa eius utatur. qͣ re i si lanam ⁊¬
duxit usurarius expedienda̾. potĩt
ñ ꝑ usurarias ancillas opus ꝑfic̾e.
Item si uestim̃ta texenda redemĩt
uł insulam uł nauem fabricandã
potĩt adħ oꝑis uti usuꝑarius. nec
usudato adianifitium eã ñ admͬ¬
ti. nec ex oꝑis m̾cedem capi. s sibi
lanam facero iure cogere. sibi em̃
facere ur̃ qui ñ oꝑal eiꝰ iocauit: s
opus ꝙ aduxit expedit idem  octa¬
Sed ipi seruo ancille ue ꝓ oꝑa m̾te¬

Expanded text:
isse, si simul cum ipsis utatur: quamquam, si filio familias usus serui sit relictus uel seruo, patri dominoue adquisitus ipsius ‹dum›taxat usum exigat, non etiam eorum qui sunt in potestate.Operas autem serui usuarii non locabit neque alii utendo concedet, et ita labeo: quemadmodum enim concedere alii operas poterit, cum ipse uti debeat? idem tamen Labeo putat, si fundum ‹c›onduxerit quis, usuarium seruum posse ibi operari: quid enim interest, in qua re opera eius utatur? quare et si lanam conduxerit usuarius expediendam, poterit etiam per usuarias ancillas opus perficere, idemque, si uestimenta texenda redemerit uel insulam uel nauem fabricandam, poterit ad haec operis uti usuarii: nec usu dato ad lanificium eam non mitti nec ex operis mercedem capi, sed sibi lanam facere iure cogere: sibi enim facere uidetur, qui non operas eius locauit, sed opus quod conduxit expediit. idem et OctaSed ipsi seruo ancillaeue pro opera merce
Abbreviated transcription (Latin):
legauuit. ⁊ sub ꝯdicione si liberos hũis
pͥetatem amisio usufructu ⁊ mute¬
tur quid̃ stipuło. s exceptio locum ha¬
pulatu agerẽ possit. udcamus. ⁊ for¬
tuis dici potest ip̃o iure ñ ꝯnuuiti stipͦ¬

Expanded text:
sub condicione "si liberos habueris" proprietatem, amisso usu fructu committetur quidem stipulatio, sed exceptio locum hapulatu agere possit, videamus. et fortius dici potest ipso iure non committi stipu
Abbreviated transcription (Latin):
sit dou mali m̃tio ꝯtepta oranium¬
s dolum comp̃hñdere ur̃ succelsoꝵ ⁊
pe auoptimi patril s nsi usus sñ fruco¬
ui tlegatus erit ademꝑta spuctus tã sat̃¬
ul dare iubet p̃tor ħ mito ut de solo ułu
ñ etiam de fructu cauetur gͦ ut si frus¬
dem ⁊ in reditu. p̃dii sicuti si undemi¬
A legata est. uel melsis qͣmuis ex usu
fructu ea ꝓcipiantur q̃ legata morte
legatarii adhe̾dem redeunt. Ulp̃.¬

Expanded text:
epta, omnium dolum comprehendere uidetur successorum et adoptiui patris.Sed si usus sine fructu legatus erit, adempta fructus causa satisdari iubet praetor: hoc merito, ut de solo usu, non etiam de fructu caue‹a›tur.Ergo et si fruet in reditu praedii, sicuti si vindemia legata esset vel messis, quamvis ex usu fructu ea percipiantur, quae legato morte legatarii ad heredem redeunt. Vlp
Abbreviated transcription (Latin):
polsit ꝯmum diuidindo expiri tam̃
cã usus fructus quituus ꝓͥus est ad of¬
ficium ⁊mitni diuidũdo iudicis ñ ꝑti¬
nebit. ꝑ ap̃.¬
suquo domus uelicto iuri boni arbit᷑¬
t̾u caritõnem int̾poni oportet. nec nu¬
tat si pat̾ heredes filos simulhĩtare
cum uxorẽ legataria uolilit. lp̃.
sur̃. sefruitur̃. si gͥ cradita sunt fru¬
endi cã tiemo dubitat. nonfĩ eus qͥ
accepit. non iõ craduntur. ut domini¬
um recedat ab eoquituadit. s utatur¬
possunt cautõne ñ data. iudendum
ẽ deꝯdiccõne an possit locum hr̃e  ꝑꝑ
dicum est neminem cẽ suam insi a fu
usus. nususfructus. aut rerum ut

Expanded text:
possit communi dividundo experiri, tamen causa usus fructus, qui tuus proprius est, ad officium communi dividundo iudicis non pertinebit. Papque domus relicto uiri boni arbitratu cautionem interponi oportet: nec mutat, si pater heredes filios simul habitare cum uxore legataria uoluit. 12 surum fruiturum". si igitur tradita sunt fruendi causa, nemo dubitat non fieri eius qui accepit: non enim ideo traduntur, ut dominium recedat ab eo qui tradit, sed ut upossunt cautione non data. uidendum est de condic‹t›ione, an possit locum habere: et proditum est neminem rem suam nisi furi usus et usus fructus, aut rerum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nususfructus nomine accio mu¬
incipib dari debeat q̃situm est ꝑi¬
culum enim eẽ uidebatur. ne ꝓpe¬
tuus fieret qr neq morte nec faui¬
le capitis diminutõne ꝑiturus ẽ.¬
abicendente usufructu sec tñ ꝑlacũ
dandam eẽ accõnem. ũ seq̃ns du¬
bitõ est quous tuendi eeñt in eo
usulructu mmunicipes ⁊⁊ ꝑlacuit Tẽ¬
tum annos tuendos ẽẽ municipes
qriefimis uite longeui hommus¬
otuus fructuario p̃di ẜ auł.
um ꝙ ei ꝑ usumfructum serpueba
logaut idq pdium auqͣmdiu poᷤ¬
selsum legatarius restituere filio
qui causam inofficõsi cestĩ recce ꝑ
uis integrum ex post fc̃o appa¬
ruit. ¶ ꝑ fid̾i̾ ꝯmusum fructu p̃di¬
orum obalmĩta lib̾tis relico ꝑti¬
ciumemolum̃tum ex ꝑsona iuica

Expanded text:
usus fructus nomine actio municipibus dari debeat, quaesitum est: periculum enim esse uidebatur, ne perpetuus fieret, quia neque morte nec facile capitis deminutione periturus eabscedente usu fructu. sed tamen placuit dandam esse actionem. unde sequens dubitatio est, quousque tuendi essent in eo usu fructu municipes: et placuit centum annos tuendos esse municipes, quia is finis uitae longaeui homus fructuario praedium, quod ei per usum fructum seruiebat, legauit, idque praedium aliquamdiu possessum legatarius restituere filio, qui causam inofficiosi testamenti rectntegrum ex post facto apparuit.Per fideicommissum fructu praediorum ob alimenta libertis relicto partium emolumentum ex persona uita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtineat. iisi aliquo caũ ab eo amliꝰ
fuerit adꝓͥetatem fũdi reũtatur qd̃
si conditio ñ exsticit usustructus ad
h̾eredem ptinebit. Ita ut meius ꝑlo¬
ua omina eadem seruentur quead.
amittũdum ulumfructum ꝑtinent
nseruari solent cetmr in huuismodi
uenditõne spectandum id er̃ ꝙͥ int̾
emĩtem uendentemq conuenĩt ut
si apparũit legati cã usum fructum
restitui auenditore emptori debeat.

Expanded text:
aliquo casu ab eo amissus fuerit, ad proprietatem fundi reuertatur: si condicio non extiterit, usus fructus ad heredem pertinebit, ita ut in eius persona omnia eadem seruentur, quae ad amittendum usufructum pertinent et seruari solent. ceterum in eiusmodi uenditione spectandum id erit, quod inter ementem uendentemque conuenerit, ut si apparuerit legati causa eum usum fructum terit, restitui a uenditore emptori debeat.
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ nsusfructus ad aliq̃m ꝑtinz
ita ⁊ ualitudinis impendia ad eũ
respicere natura mainfestum ÷.¬
Si extuameo scͥpto ⁊ emantipa paul¬
cop̃tĩto macri defuncti deducto u¬
sufructu ꝓͥetas legata sit. petita
nda ÷ ¶si cestator uisserit ut h̾es
reficeret insulam cuius usum fruc¬
tum legauit. potest fructuarins ex te¬
st amẽto agere ut heres reficeret.
d̾ si heres ħ nonfecisset. Ip omp̃.¬
n ob id fruccuarius frm ñ põtulset
lẽsm̃ fructuarii eo nomine hẽbit accõ¬
nem qnti fruccuaui unt̾fuisset ñ ces¬
ꝓspiceret. E isi paratus sit recedere
abusufructu fructuarius. ñ est cogñ¬
¶ tur. ¶ Siluam ceduam ĩ suintempes¬
tiue cͥesasit infructu ẽẽ ꝯstat sicut
oiea in matura lecta. Item fenum
imnaturlim cesum ĩfructu est.

Expanded text:
cuius usus fructus ad aliquem pertinet, ita et ualetudinis impendia ad eum respicere natura manifestum Si extraneo scripto et emancipato praeterito matri defuncti deducto usu fructu proprietas legata sit, petita aestanda est. Si testator iusserit, ut heres reficeret insulam, cuius usum fructum legavit, potest fructuarius ex testamento agere, ut heres reficeret.d si heres hoc non fecisset et ob id fructuarius frui non potuisset, heres etiam fructuarii eo nomine habebit actionem, quanti fructuarii interfuisset non cesprospiceret. sed si paratus sit recedere ab usu fructu fructuarius, non est cogtur.Siluam caeduam, etiamsi intempestiue caesa sit, in fructu esse constat, sicut olea immatura lecta, item faenum immaturum caesum in fructu est.
Abbreviated transcription (Latin):
getur. idꝓcipiet fructuarius ꝙu
int̾estnam siquid̾ rerum legeturde¬
ducto eo ꝙ p̾t̾ea tibi iegatum est ex
Dliquis lonis usuifructum feres
m antem estimarõnis isuisfructus
legͣatus estꝰ. id qud estan aibitl xẽ¬

Expanded text:
et fructuarius, quinterest: nam si quidem rerum legetur, deducto eo, quod praeterea tibi legatum est, ex reliquis bonis usum fructum feres: sin autem aestimationis usus fructus legatus est, id quoque aestimabit
Abbreviated transcription (Latin):
Iui ucum fruttum areo Affricauus¬
iegauat inlinam ibiedilicauit eaul¬
uo co decid̾. uł deusta est usumfructũ
deberi existimauit. cont᷑ aut̃. ñ id̾ in¬
ris eẽ simlule usufruccu iegato a¬
rea deiñ insuiafẽã sit idem ee isichi¬

Expanded text:
ui usum fructum areae legauerat, insulam ibi aedificauit: ea uiuo eo decidit uel deusta est: usum fructum deberi existimauit. contra autem non idem iuris esse, si insulae usu fructu legato area, deinde insula facta sit. idemque es
Abbreviated transcription (Latin):
est qͣindiucĩlib portio tius insule
remanet. tocuis soli usum fructũ
herede titio legatus est. cũ mͥ fund̃
uendidisti. itradidisti detracco usu
fruccu q̃ro si ñ exstitit condicio aut

Expanded text:
est, quamdiu quaelibet portio eius insulae remanet, totius soli usum fructum herede Titio legatus est: tu fundum mihi uendidisti et tradidisti detracto usu fructu: quaero, si non extiterit condi
Abbreviated transcription (Latin):
titio usus fructus meuio ꝓpͥetas le¬
gata sit ⁊ uiuo cestatore ticuis dece¬
dat nicħ apud scͥptum hede̾m reliui¬
esfectum optinere ꝯuenit unde si fũ¬
di ł feuctus portio petatur nae ato¬
cõne secuta postea pars aiͥta cpadcuit
cate rei exceptõnem obstare. Infruc¬
portõ fundi uelut ailuiuo portõni:
ita ut alfius annis utantur fruant᷑
sicuid̾ ita legatus fuĩt ticion raeiuo
pot̃ dici pͥus ticio deĩ meiuo legat̃
datum. si uõ duo eiusdem nominis

Expanded text:
Titio fructus, Maeuio proprietas legata sit et uiuo testatore Titius decedat, nihil apud scriptum heredem relinqeffectum optinere conuenit: unde si fundi uel fructus portio petatur et absolutione secuta postea pars altera quae catae rei exceptionem obstare, in frucportio fundi uelut alluuio portioni, ita, ut alternis annis utantur fruantur, si quidem ita legatus fuerit 'Titio et Maeuio', potest dici priori Titio, deinde Maeuio legatum datum. si uero duo
Abbreviated transcription (Latin):
nebit ⁊ si ticius ꝓͥetatem alienasset
hr̃bit cumuilum fructum qr ⁊ si sub
conduõne usus fructus mͥ legatus.
fui̾t ⁊ int̾im ꝓͥetatem ab herede acce¬
pero pendenteaut̃ condinone cand̾
auenario adlegatum admitt᷑ar. ¶Sn
colono cuo usumfructum fundi se¬
gaui̾s usunfructum uendicabit ⁊
eum he̾de tuo aget ex ꝯducto.  ꝯtcõ¬
tur. uͭ neq m̾cedes p̃stet umpensas
¶qͣs inculturam fecerat iecipiat suni¬
ũsorum bouorum an sigłarum reꝵ
ususfructus legetur hactemis ĩr̾ ẽẽ
bonorum auf usufructu legato. a¬
ree ususfructus peti potĩt qm̃ qui
bonorum suoꝵ usuifructum legat

Expanded text:
alienasset, habebit eum usum fructum, quia et si sub condicione usus fructus mihi legatus fuerit et interim proprietatem ab herede accepero, pendente autem condicione eandem alienavero, ad legatum admittar. Si colono tuo usum fructum fundi legaveris, usum fructum vindicabit et cum hesequetur, ut neque mercedes praestet et impensas, quas in culturam fecerat, recipiat.Uniuersorum bonorum an singularum rerum usus fructus legetur, hactenus interesse bonorum autem usu fructu legato areae usus fructus peti poterit: quoniam qui bonorum suorum usum fructum legat
Abbreviated transcription (Latin):
ut sabmoplacuit. Cusus fruetus
serui mͥ legatus est. isq cumi uti
fruitesussẽ ub̾ ẽẽ iussus est. dem̃ ego
apherede estimacõnem legati tuli m¬
M nomagis eumliberum fore sab ¶¬
nus respondit. nam iuderi me utitrũ.
cõncm aut cius ub̾tatis eandem ma

Expanded text:
ut Sabino placuit.Usus fructus serui mihi legatus est isque, cum ego uti frui desissem, liber esse iussus est: deinde ego ab herede aestimationem legati tuli: nihilo magis eum liberum fore Sabinus respondit namque uideri me uti frui cionem autem eius libertat
Abbreviated transcription (Latin):
¶Natic. iymagnus usumtructum
posse relinqui magis est qr irp̃e hñt
¶ cuno ponantur ¶licet ꝑdia q̃dam ta¬
hasint ut magis inca inpendamul
qͣm deuis ad quiramus tam̃ usus
fructus eaꝵ relinqui potest. Llorẽt̾.

Expanded text:
t imaginis usum fructum posse relinqui magis est, quia et ipsaetuno ponantur.Licet praedia quaedam talia sint, ut magis in ea impendamus, quam de illis adquiramus, tamen usus fructus eorum relinq
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cũ illos ẽe quorum insustructus ie¬
¶gatus sit. ¶ Scipulatus sũ atitio fũ¬
dum corneliañ detracto usufructu
ticnis decessit q̃situm est ꝙͥ mͥ heredẽ
e̾iuis pr̃are opporcet respondit refer¬
re q̃ mence ususfructus exteptus
sit. namorud̃ ħ actum est ut incuiꝰ¬
lib ꝑsona ususfructus constituetur
cołam ꝓͥctatem heredem debiturum
lm autem idactum sic ir ꝓmissoris
diuntaxat usifructus recipetur
plenam ꝓͥctatem heredem cius debl¬
turum s ita se hĩo manifestius icã
legatorum apparent. Et cium si he

Expanded text:
 illos esse, quorum usus fructus legatus sit.Stipulatus sum de Titio fundum Cornelianum detracto usu fructu: Titius decessit: quaesitum est, quid mihi heredem eius praestare oportet. respondit referre, qua mente usus fructus exceptus sit: nam si quidem hoc actum est, ut in cuiuslibet persona usus fructus constitueretur, solam proprietatem heredem debiturum: sin autem id actum sit, ut promissori dumtaxat usus fructus reciperetur, plenam proprietatem heredem eius debiturum. hoc ita se habere manifestius in causa legatorum apparere: etenim si he
Abbreviated transcription (Latin):
fertur ex fructib s. si qͥd mui
ẽ ab usufiuitu fructuum municipio uiliori p̃cio
Si qua seruitus impoita est tuira¬
do ncc̃e est habebit fructuarius su.¬
ste uñ. isi ꝑstipulonem seruit᷑
debeatur idem pucodicendum
s isi seruus sub pena emptus sit in¬
t̃dc̃is ceitis quibdãq ansi ususfruc
tus eius fuĩt legatus ħ fructuauuꝰ:¬

Expanded text:
ertur ex fructibus: sed et si ertam partem fructuum municipio viliori pretioSi qua servitus imposita est fundo, necesse habebit fructuarius suet si per stipulationem seruitus debeatur, idem puto dicendum. Sed et si seruus sub poena emptus sit inctis certis quibusdam, an si usus tus eius fuerit legatus, obserua
Abbreviated transcription (Latin):
dem ⁊ si acceptimi regauit lib̾atõem
ei parereqm̃ autem diximus qd̃
exopis ad quiritur ad fructuarium
ꝑtinere sciendum ⁊. ĩ cogñoum osi
opari Et enĩ modicam quo castiga¬
cõnem fruccuario ꝯpetere. sabinus

Expanded text:
idemque et si acceptum rogauerit, liberationem ei parere. Quoniam autem diximus quod ex operis adquiritur ad fructuarium pertinere, sciendum est etiam cogendum eum operari: etenim modicam quoque castigationem fructuario competere Sabinus
Abbreviated transcription (Latin):
iquis binas edes qs solas ht
uł fundum tradidit excipere potest
usummfruct̃. Czisi excipiat ut pas¬
cere ibi uł inhĩtare liceat ualet ex¬
ceptio cum exmultis taltib pastiõe

Expanded text:
quis unas aedes, quas solas habet, uel fundum tradit, excipere potest et usum fructum. sed et si excipiat, ut pascere sibi uel inhabitare liceat, ualet exceptio, cum ex multis saltibus pastione
Abbreviated transcription (Latin):
sumnã pp̃ oꝑas c̃tas stipsatus fiũt
retiquisset cestator fructuorius eoᷤ
feret si dic legati cedente ad huc pẽ¬
dentes de p̃hñsisset siamͤstantes ad¬
fructus ad fruetuarium ꝑtment
Si dominus solitus fuĩt cab̾ns ad
ũtes suas uti uł ad negotiatõnes
suas uti ꝑmictetur fructuariolo¬
obseruandum ne uł abutatur u¬

Expanded text:
summam propter operas certas stipulatus fuerit, reliquisset testator, fructuarius eos feret, si die legati cedente adhuc pendentes deprehendisset: nam et stantes fructus ad fructuarium pertinent. Si dominus solitus fuit tabernis ad merces suas uti uel ad negotiationem, utique permittetur fructuario loobseruandum, ne uel abutatur u
Abbreviated transcription (Latin):
si nuatõnẽ soluit int̾erit citiꝰ pͥorẽ
nũmos soiuat. nam ciuios postea col¬
unt aut uendicabit aut si fum̾t nũ¬
mi consumpti: ad ꝯditõnem ꝑtinent
Si uer¬
i uenimul insaculo soluit noh̾ fecit at᷑ ꝑ¬
seruus ñ faciet nuimmos accipients¬
¶¶Si oꝑas suas iste seruus iocaiit n in
anuos sĩgulos certum aliound stipu¬
letur. eoꝵ quid̃ aunorum stipuło a
b uisus tructus mansit ad quiretur
tatio qͣmuuis ñcoleat stipłõ semel
cuiq q̃sita ad alium tnͣsire. iusi ad hẽdem
uł ad iogatorem: ꝓ iñ si forte usuit.
iannos singulos fu̾it iegat᷑ ⁊ istc
scruus oꝑas suas locauit ii sti płañ
ẽ ut supͣscriptum est ꝓ ut capitis ma¬
iuitõne appltus fu it usustructut:
ułdꝵ uestitiusturꝰ ambulabit stipło
oi fructustuo non potest ꝓetario ad¬

Expanded text:
si numeratione soluat, intererit, cuius priores ‹n›ummos soluat: nam quos postea soluerit, aut uindicabit aut, si fuerint nummi consumpti, ad condictionem pertinent: si uero simul in sacculo soluit, nihil fecit acseruus, non faciet nummos accipientis. Si operas suas iste seruus locauerit et in annos singulos certum aliquid stipuletur, eorum quidem annorum stipulatio, quibus usus fructus mansit, adquiretur ctuario, quamuis non soleat stipulatio semel cui quaesita ad alium transire nisi ad heredem uel adrogatorem. proinde si forte usus fructus in annos singulos fuerit legatus et iste seruus operas suas locauit et stipulatus est ut supra scriptum est, prout capitis minutione amissus fuerit usus fructus, mox restitutus, ambulabit stipulatio ri fructuario non potest proprietario ad
Abbreviated transcription (Latin):
accenus cũ ut sarta tecta habrat si
qͣ cñ uetustate corruissent neutrũc¬
Ti reficere s si heres uefecent pas¬
sirrun fructuarium uti uñ celsus i¬
de modo sarca tecta hũdi q̃rit. si qͣ ue¬
tustate corruerĩt refitere ñ cogitur
moditag̾ refecc io ad eum ꝑtinet qm̃
e n aua honera agnoscit usufructu le¬
gato ut ꝑutastipendium. uł tͥbutum.
uł salanum uł alim̃ta ab eo relicta
fructuanũ ꝑ arbitͥum cogi reficere.
q̃mad̾m subserere cogitur arbores
tuarium ꝓhibĩ quo mins refitise
qr nec araro ꝓ hibĩ pot̃ aut colere
neo solum nccͣias refectõnos factu¬
rum s ĩ uoluptatis cã ut ceccoria
upaunũta. similia facere u aut̃¬

Expanded text:
actenus tamen, ut sarta tecta habeat: si qua tamen uetustate corruissent, neutrum cogi reficere, sed si heres refecerit, passurum fructuarium uti. unde Celsus de modo sarta tecta habendi quaerit, si quae uetustate corruerunt reficere non cogitur: modica igitur refectio ad eum pertinet, quoniam et alia onera adgnoscit usu fructu legato: ut puta stipendium uel tributum uel salarium uel alimenta ab ea re relicta. fructuarium per arbitrum cogi reficere, quemadmodum adserere cogitur arbores:tuarium prohiberi, quo minus reficiat, quia nec arare prohiberi potest aut colere: nec solum necessarias refectiones facturum, sed etiam uoluptatis causa ut tectoria et pauimenta et similia facere
Abbreviated transcription (Latin):
usum. suum et¬
uisle posse usufructaarrum feu¬
ie. labco ait. neo mat̾ia eum ꝓ lig¬
no usurum. si hãt unde utatur li¬
gno qͣmi sm̃am puto ueram. ali¬
ocnm. isi totus ag̾ sit hunc casũ
passus oripnes abores auferet usu¬
frutt᷑uauus. mnat̾iam cũ ipm̃ suc¬
cidere qͣntum ad uille refectõnem
pucat posse q̃mad̾ caltem in quid
coq̃re ur arenamt focere. aliud ue

Expanded text:
usum suum etvillae posse usufructuarium ferre Labeo ait: nec materia eum pro ligno usurum, si habeat unde utatur ligno. quam sententiam puto veram: alioquin et si totus ager sit hunc casum passus, omnes arbores auferret fructuarius: materiam tamen ipsum succidere quantum ad villae refectionem putat posse: quemadmodum calcem, inquit, coquere vel harenam fodere aliudve
Abbreviated transcription (Latin):
Sidruis douaturus usufructuano spo¬
pond̾it srruo inquem usumfruct᷑
ht stipulanti ipĩ nsufructuauo obli¬
gabitur qr ut ei seruut calis scipulari.
seruo fruccuario dõandic̃a dũ uult
fr ietuauo prãri dicendumz.s ei sol
fruccuarius seruus. ut puta si seruũ
emit ac ꝑtraditõnem accepit.. necd̃

Expanded text:
Si quis donaturus ‹us›ufructuario spoponderit seruo in quem usum fructum habet stipulanti, ipsi usufructuario obligabitur, quia ‹u›t ei seruus talis stipulari seruo fructuario donandi causa, dum uult fructuario praestitum, dicendum, si ei solufructuarius seruus: ut puta si seruum emit et per traditionem accepit necdum
Abbreviated transcription (Latin):
agit: nam isi ex re mea inquid s
MO
puatus sit nich agit ñ mag̃ qͣmser¬
uus alicnus bona fire mͥ se̾riuens
id̾agendo domino quicaͣm ada¬
bitłtmili modo agit ait siquid̾¬
nisi forte in quid nominatim domi¬
no suo supuletur ame uł ꝯducat.
¶Si duoᷤ fructuerios ꝓponas. Et exai¬
tĩus re senuis sit stipulatus q̃utur

Expanded text:
agit: nam et si ex re mea, inquit, a me stipulatus sit, nihil agit, non magis quam seruus alienus bona fide mihi seruiens m agendo domino quicquam adqrit. simili modo, ait, ne quidnisi forte, inquit, nominatim domino suo stipuletur a me uel conducat. Si duos fructuarios proponas et ex aius re seruus sit stipulatus, quaer
Abbreviated transcription (Latin):
tor q̃i munst̾io uacuo utebatur. si eũ
disciplinis uł arte instouicĩt usuifru¬
guarus arce eius uł ꝑitia utetur.
¶ IBi ccleacarii nomine debeatur uł
si quid obformam aq̃ ductus q̃ꝑa
I gr̃ tnͣsit pendatur ad honꝰ fructua¬
ru ꝑtinebit s nsiquid ad collacõm¬
ꝯuie putoh quo fructuariũ subitu

Expanded text:
eum disciplinis vel arte instituerit usufr arte eius vel peritia utetur. Si quid cloacarii nomine debeatur vel si quid ob formam aquae ductus, quae per agrum transit, pendatur, ad onus fructuartinebit: sed et si quid ad collathoc quoque fructuarium subitu
Abbreviated transcription (Latin):
¶ planȩ posse ueudicare.mancipi¬
orum quo usufruccu legato nõ
d abuti s ised̾ conditõnem eorum
uti. Nam si lib̾sauum iuil mittat
ni qualumã n calcem portare cogat.
uł istͥonem balueatorem fatiat. ł
de simphoniaco acriensemus de pa¬
lestra stercorandis iatrins p̃ponat
aburi iudebitur ꝓxtateꝰ sufficient᷑ a
alere. i uestire d scd̾ ordinem ndigni¬
tatem mancipiorum ⁊̃ gualit ait la¬
bro. In omĩb reb mobilib modũ eũ
teñe debere ne suaferitate uł seuitia
cum corrumpat. alioquin ⁊̃ lege.
Iaquilia eum ꝯueniri. ¶t siuestrmũ¬
torum ususfructus legatus sit nõ siͨ
qͣntitatis ususfructus legaretur di

Expanded text:
 plane posse vindicare. Mancipiorum quoque usus fructus legato non debet abuti, sed secundum condicionem eorum uti: nam si librarium rus mittat et qualum et calcem portare cogat, histrionem balniatorem faciat, vel de symphonia atriensem, vel de palaestra stercorandis latrinis praeponat, abuti uidebitur proprietate. Sufficienter autem alere et uestire debet secundum ordinem et dignitatem mancipiorum. Et generaliter Labeo ait in omnibus rebus mobilibus modum eum tenere debere, ne sua feritate uel saeuitia ea corrumpat: alioquin etiam lege Aquilia eum conueniri. Et si uestimentorum usus fructus legatus sit non sic, ut quantitati
Abbreviated transcription (Latin):
ħ um̃ est fauore religionis s int̾dum
isolus ꝓͥctatis dominus locũ reugio¬
sum facere potest. fingẽ fing̃e enĩ
eum cestatorem inferre. cum ũcẽt¬
¶ tamopoͦetime ubi sepelireturs ex co
nedet̾iorem conditõnem fructuarii

Expanded text:
eligionis. sed interdum et solus proprietatis dominus locum resum facere potest: finge enim eum testatorem inferre, cum non esset tam oportune, ubi sepeliretur. Ex eo, ne deteriorem condicionem fructuarii
Abbreviated transcription (Latin):
utrum totum an ꝓparte qua ht̃
usumfructum eiꝰ q̃uatur nam im¬
duob bone fidei possõrib ħ idem est
apͥsceuolam agitatum ł ii. qũonũ
cere ut si exre alt̾ius stipłe̾tur par¬
taa ei dumtaxat q̃ri. ꝑtemi donimo¬
ꝙ si nõatim sit stipłatus nec dubita¬
ri debere quĩ adiecto nomine solidũ
sdem. i infructuarus cric dicendum.
ut quo casu ũ cotum adcuiitur
fructuano ꝓͥctaris domino erit q̃si¬
tum orn ex rofructuaru ãricipos¬
Use ostũdimus ¶Ꝙ aut̃ diximus exre
fruccuarii. uł cxopis posse ad quirer
utriutuno locum hãt quociens
uide legati ususfrnctus sit ꝯstitutꝰ.¬

Expanded text:
arte, qua habet usum fructum, ei quaeratur. nam duobus bonae fidei possessoribus hoc idem est apud Scaeuolam agitatum libro secundo nemque hoc facere, ut si ex re alterius stipuletur, partem ei dumtaxat quaeri, partem dominonominatim sit stipulatus, nec dubitari debere, quin adiecto nomine solidum idem et in fructuariis erit dicendum, ut quo casu non totum adquiretur fructuario, proprietatis domino erit quaesitum, quoniam ex re fructuarii quaeri ei posse ostendimus. Quod autem diximus ex re fructuarii uel ex operis posse adquirere, utrum tunc locum habeat, quotiens iure legati usus fructus sit constitut
Abbreviated transcription (Latin):
unuatõnem p̃cũ declaraturam. cuiꝰ
lit ͣ nam si ex re fructuati recte fruc¬
cuarii fuisset ꝯd̾ q est. ili forte stipu. E¬
latus sit seruus nuumn̾aturus prcus¬
mar nam numa̾tõ declarabit e
sit ad quisita aipuło gͦ ostñdimus
impententi ẽẽ dominiũ donec p̃ciũ¬

Expanded text:
ationem pretii declaraturam, cuius sit: nam si ex re fructuarii, retro fructuarii fuisse. idemque est et si forte stipulatus sit seruus numeraturus pecuniam: nam numeratio declarabit, cui sit adquisita stipulatio. ergo ostendimus in pendenti e
Abbreviated transcription (Latin):
des meo fundo sint corura quo usus
fructus ad cum ꝑtinet s isi lapidici¬
uas hãt ⁊ lapidem cedere uelit uł cre¬
cifodinas hãt. uł harenas omiribꝰ
gatum sint iuenta. Cum tociut a¬
gri relinq̃tur usuffructus ñ ꝑtuumi
continentur legato. ⁊hiic iutrã
tractatus est qui solet i eo ꝙ acces¬
sit tractaa. placuit allumonis c
usuifructum ad fruccuarium ꝑ¬
tiñe. Ssi insula iux̃ fundum iñ
flumine nata auc usumfructum
ad fruituanum ñ ꝑtinere pegasus cc̃¬
bit litet ꝓͥetati accedat ẽc̃ eium ueluti
te ñ ꝑtincat q̃ sentũcia ñ est sñ rõne¬
o nam̃ ubi latet intrementum. iusus.

Expanded text:
sint, earum quoque usus fructus ad eum pertinet. Sed si lapidicinas habeat et lapidem caedere velit vel cretifodinas habeat vel harenas, omnibus gatum sint inventa, cum totius agri relinquatur usus fructus, non partium, continentur legato. Huic vicinus tractatus est, qui solet in eo quod accessit tractari: et placuit alluvionis quoque usum fructum ad fructuarium pertinere. sed si insula iuxta fundum in flumine nata sit, eius usum fructum ad fructuarium non pertinere Pegasus scribit, licet proprietati accedat: esse enim ueluti te non pertineat. quae sententia non est sine ratione: na
Abbreviated transcription (Latin):
icena ñ uietur. s an locare possit
ideudum est ⁊ puto bocaturumn⁊
ut testator ꝯmodare ũ locare fuit
colitus tñ ipm̃ fructuarium locatu¬
rum tam scenicã qͣnfunebrem ue¬
stemspctatis dominus ñ debebit un¬
pẽdire fructuanium itautẽcem ne
detĩorem eius q̃ditõnem fatiat de qͥ¬
bdam plane dubitatur. sieũ uti ꝓ¬
hibeat an iure id faciat ut puta de¬
tolus: si forte fuũdi usustruccus sit
legatus. ⁊ putant quidam. ⁊ side foᷤ¬
ia sinc uti ꝓhibũdum id̾.iniserus

Expanded text:
locare possit, videndum est: et puto locaturum, et licet testator commodare, non locare fuerit solitus, tamen ipsum fructuarium locaturum tam scaenicam quam funebrem vestem. Proprietatis dominus non debebit impedire fructuarium ita utentem, ne deteriorem eius condicionem faciat. de quibusdam plane dubitatur, si eum uti prohibeat, an iure id faciat: ut puta doleis, si forte fundi usus fructus sit legatus, et putant quidam, etsi defossa sint, uti prohibend
Abbreviated transcription (Latin):
redditus sit qͣm in uinetis ł arbustã¬
uł oliuetis q̃ fuui̾t forsitan ĩ nħ deicẽ
potĩt. siciuid̾ ei ꝑmutitur melorare
ꝓpͥetatem. Sitamen q̃ insticuit. usu¬
ͦi Eructuauus. aut celum cortumpant
agri aut maguum apꝑaratum. sint
desid̾atura opifitum forte: uł sigłoꝵ¬

Expanded text:
 arbustuel oliuetis quae fuerunt, forsitan etiam haec deicere poterit, si quidem ei permittitur meliorare proprietatem. Si tamen quae instituit usufructuarius aut caelum corrumpant agri aut magnum apparatum sint desideratura opificum forte uel leg
Abbreviated transcription (Latin):
¶uctus retingtur. Odem tractat ꝙ
Ita ⁊̃ ususfructus amittatur up̃
mo quid̃ ait posse dici amitti usũ
fructum. s ilu amutatur tũ di¬
exre fructuarii stipulatus ÷ frud¬
tuario ad quiri pot᷑ ꝑ ꝙ colligi pos¬
se dicit ne quid̾ si possideatur aba¬
lio amuti usumfructum. si mͦ mͥ
aliqud̃ stipuletur paiuiq referre¬
an ab herede possideatur. uł ab eo¬
etas legata sit an a p̃done sufficere
erum adretinendum usumfrutf.
ẽe. affectum retine uolentis.⁊ ser¬
uum nomine fructuarii aliquid
ĩ fur dederpsĩt uł dececiu̾t fructꝰ
maturos pendentes. cui ꝯditc̃õe te¬
neatur comino fundi anfruttiua¬
rio ⁊putat qm̃ fructus ñfiũt fmic¬
tuerrii nisi au eo ꝑcipiant᷑ur. licet
ab auo terra seꝑantur magis ꝓͥetd¬
rio condnt̃cem competere. frutte¬
eu̾is fructus ã eẽ ablatos. marcel
uctus istos nactul fu̾ic fructuar¬
us fortalus fiant eius. nam si fiũt
fri.si fructuaui effinuntur exemplo¬

Expanded text:
uctus retinetur. Idem tractat: qita etiam usus fructus amittatur? et primo quidem ait posse dici amitti usum fructum, sed licet amittatur, tamen diex re fructuarii stipulatus est, fructuario adquiri potest. per quod colligi posse dici, ne quidem si possideatur ab alio, amitti usum fructum, si modo mihi aliquid stipuletur, paruique referre, ab herede possideatur uel ab rietas legata sit, an a praedone: sufficere enim ad retinendum usum fructum esse affectum retinere volentis et servum nomine fructuarii aliquid i fur decerpserit uel desecuerit fructus maturos pendentes, cui condictione teneatur, domino fundi an fructuario? et putat, quoniam fructus non fiunt fructuarii, nisi ab eo percipiantur, licet ab alio terra separentur, magis proprietario condictionem competere, fructueius fructus non esse ablatos. Marcelluctus istos nactus fuerit fructuarius, fortassis fiant eius: nam si fiunt, ensi fructuarii efficientur, exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑit. labeo distineguit cuius gr̃a
usus alt̾uis est. q̃rituy. quid fieri opor¬
teat ⁊ in oumib istis siquid ꝯtempla¬
tione fructurarii aliquid ei relictum
ꝓpͥetarii siue ipũis serui ad qͥrit
domino. nec distineguimus uiide
tuauus conseqͣturi ꝯsticit contem¬
platione fructuaui eam conditõnẽ
adscriptam. dicendum ÷ ip̃i ad qui¬

Expanded text:
acceperit, Labeo distinguit, cuius gratacceperit, Labeo distinguit, cuius gratfructus alterius est, quaeritur, quid fieri oporteat. et in omnibus istis, si quidem contemplatione fruprietario: si ipsius serui, adquiretur domino, nec distinguimus, unde tuarius consequatur et constiterit contemplatione fructuarii eam condicionem adscriptam, dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
potĩt. si ħ sñ dolo malo faciat qm̃
tum non magis q̃musucapio ꝓͥeta¬
tis q̃ post ꝯstitutum usum fructum
ꝯtingit debebit plane denegari usu̾
fructus ꝑsocutõ si ei qui noxe accep̃
litis estimiatio ñ offeratur afructua¬
¶rio. soiquis seruum occiderit utilẽ
accõnem exemplo aquilie fiuctu¬
auodandam munqͣm dubitam.
gri usufructu logato  aub.¬
in locum de mortuarum arboꝵ ali¬
e substicuende sunt . pͥores adfruc
ut ei seruitus imponatur q̃ aitĩ in¬
fule hẽditaue debeatur ħ modo si is¬
altius edificia tollantur. tunc ei co¬
rum edificõꝵ ucumfructũ dolego
uł cic edium illaꝵ quoadaitiꝰ
ꝙͣ nti minc sunt edificate ũ erunt
Iilli usumfruccũ cͤelego ¶ũi arbo¬
res uento deiectas dominuis ñ tol
rio. cum cͥb expuindum ẽ lp̃.¬
tuefructus fundi oẽt legatus ⁊ d̾
quid ^ ex oꝑa sua ad quirit uł ex
re fructiratii ad eũmꝑtinet siue
stipłetur. siue ei possõ fuit cradita.
siuero heros insuitutus sit uł legat̃

Expanded text:
malo faciat, quoniam ctum, non magis quam usucapio proprietatis, quae post constitutum usum fructum contingit. debebit plane denegari usus fructus persecutio, si ei qui noxae accepit litis aestimatio non offeratur a fructuario. Si quis seruum occiderit, utilem actionem exemplo Aquiliae fructuario dandam numquam dubitaui. Agri usu fructu legato in locum demortuarum arborum aliae substituendae sunt et priores ad frucut ei seruitus imponatur, quae alteri insulae hereditariae debeatur, hoc modo: 'Si ilaltius e‹a› aedificia tollantur, tum ei eorum aedificiorum usum fructum do lego' uel sic: 'Aedium illarum, quoad altius, quam uti nunc sunt, aedificatae non erunt, illi usum fructum do lego.' Si arbores uento deiectas dominus non tollrio cum eo experiundum. 20 Ulpsus fructus fundi esset legatus. 21 dquid is ex opera sua adquirit uel ex re fructuarii, ad eum pertinet, siue stipuletur siue ei possessio fuerit tradita. si uero heres institutus sit uel legatum
Abbreviated transcription (Latin):
tien ꝓpͥetatis . ⁊ si forte uoluptuau¬
um suit p̃dium iuridiaria uł ges¬
tatõnes uł deambulatõnes. arbo¬
rib infructuosas opatas atzame¬
nas hñs ñ cebebit teicere ut forte
ortos olearios facit uł auud qͥd̾ ꝙ
ad rodditum speccat Inde est ãsitũ
an lapidiciias uł c̾titoomas uł are¬
ni fedmnas ip̃e instituere possit. Et
ego puto ĩ ipm̃ instituere posie si.

Expanded text:
ciem proprietatis. et si forte uoluptarium fuit praedium, uirdiaria uel gestationes uel deambulationes arboribus infructuosis opacas atque amoenas habens, non debebit de‹i›cere, ut forte hortos olitorios faciat uel aliud quid, quod ad reditum spectat. Inde est quaesitum, an lapidicinas uel cretifodinas uel harenifodinas ipse instituere possit: et ego puto etiam ipsum instituere posse, si
Abbreviated transcription (Latin):
habet. nami si fundi ususfructus
fiũt iegatus. isit ag̾ uñ palo infũ¬
dumcinus ususfructus legatus ẽ.
solebat pẽfamilias uti uł salite uł
abindine puto fructuanum hal¬
tenus uti poice ne ex eo uendat nisl
borte sauiti cuis uł silue palaris
uł anmdieti usus fructus sit lega¬
tus. łuni emmuuentere potest.
nam. itrebatius scrib. sauam cẽde
am iariundinetum posse fruetua

Expanded text:
di usus fructus fuerit legatus et sit ager, unde palo in fundum, cuius usus fructus legatus est, solebat pater familias uti, uel salice uel harundine, puto fructuarium hactenus uti posse, ne ex eo uendat, nisi forte salicti ei uel siluae palaris uel harundineti usus fructus sit legatus: tunc enim et uendere potest. nam et Trebatius scribit siluam caeduam et harundinetum po
Abbreviated transcription (Latin):
t̾cc̃o ꝙ ui aut clam ut uil. ait. nam
fructuarium quo teneri hũs ac¬
cõnib nec ñ furci certum ẽ sicut ꝙ̃¬
petat legis aquilie actio: respondit
qr sunt caius quib cessat aquilie¬

Expanded text:
to quod ui aut clam, ut Iulianus ait: nam fructuarium quoque teneri his actionibus nec non furti certum est, sicut qupetat legis Aquiliae actio, respondit, quia sunt casus, quibus cessat Aquili
Abbreviated transcription (Latin):
umnũ p̃dioꝵ iure legati pot̃ ꝯstitiu i
susfruccus᷑ ut heres iubratur dape ali¬
cui usumfructũ dare autẽ intelligit᷑
Si indux̃t infundum legatauum
patcõnib .⁊ stipisonib id efficere pot̃
Constituitur ususfructus ũ tm̃ infũ¬
don edib. ĩm. ĩ inseruis. ium̃tis. cͥe¬
uuiles eent ꝓͥxtates scmꝑ absoedente
usufructu placint cercis modis ex¬
cinegni usumt fructũ ⁊ ad ꝓpͥrtatem
reu̾ti. quib autem modis usust.

Expanded text:
um praediorum iure legati potest constitui usus fructus, ut heres iubeatur dare alicui usum fructum. dare autem intellegitur, si induxerit in fundum legatarium pactionibus et stipulationibus id efficere potest. Constitit autem usus fructus non tantu in seruis et iumentis ceteutiles essent proprietates semper abscedente usu fructu, placuit certis modis extingui usum fructum et ‹ad› proprietatem reuerti. Quibus autem modis usus fr
Abbreviated transcription (Latin):
inus uł int̾dietas amenas. ñ recte
uecex boni uiri aubitratu factur̃
ꝯsi idlocare ceꝑit ut publite lauet
ñ mag̃ qͣi si domum ad statõnẽ
ium̃torum locaũit aũ si stabulũ
op erat domus: iuim̃tis ⁊ carruchis

Expanded text:
mus uel inter diaetas amoenas, non recte mus uel inter diaetas amoenas, non recte nec ex boni uiri arbitratu facturum, si id locare coeperit, ut publice lauet, non magis quam si domum ad stationem iumentorum locauerit, aut si stabulum quod erat domus iumentis et carruchis
Abbreviated transcription (Latin):
tus legatus sit uerua filius ilui S¬
tolores. ipictuuas ⁊ marmora potĩt i
siginia. ⁊ si quid ad domuis ornam̃tũ
gere. aut separare ei ꝑmitetur. uł
aditus posticas ue eñtere. uł refugia
aꝑire uł atͥum mutare. uł urrida¬
ria ad auum modum conu̾tere ex¬
colere enim ꝙ inueunt pot̃ qͣutace
ẽdium ñ inmutata Otem n̾ua e¬
um cui edium ususfructus lega¬
tus sit altius tone ñ posse qͣmuis lu¬
mina uicinoꝵ ñ obscurentur qr cec¬
tum magis turbatur qd̾ labeo ait. ĩ
inꝓͥetatis domino scribit. ĩdem i̾ia
uec obstruers eum posse ¶tensi do¬
mus ususfructus legatus sit m̃ito¬
ria ulic fac̾e fructuauus ñ d. neo
ꝑ cenacula diuidere domũ at quin
locare pot̃. s oportebit q̃i domiun lo¬
çape nec balneñ. ibi faciendum est
Q autem dicit mitoria ũ fcũrum.
ita accipe q̃ uulgo diu̾soria uł ful¬
lonica appenant gͦ quidem. isibal¬
neñ. sit in domo usib domuncis so¬
litum uacare nntima parte do¬

Expanded text:
a filius et lumilores et picturas et marmora poterit sigilla et si quid ad domus ornatum. gere aut separare ei permittetur, uel aditus posticasue uertere, uel refugia aperire, uel atrium mutare, uel uirdiaria ad alium modum conucolere enim quod invenit potest qualitate aedium non immutata. item Nerva eum, cui aedium usus fructus legatus sit, altius tollere non posse, quamvis lumina non obscurentur, quia tectum magis turbatur: quod Labeo etiam in proprietatis domino scribit. idem Nerva nec obstruere eum posse. Item si domus usus fructus legatus sit, meritoria illic facere fructuarius non debet nec per cenare potest, sed oportebit quasi domum locare. nec balineum ibi faciendum est. quod autem dicit meritoria non facturum ita accipe quae uolgo deuersoria uel fullonica appellant. ego quidem, et si balineum sit in domo usibus dominicis solitum uacare in intima parte do
Abbreviated transcription (Latin):
nutcendam puco uc nlufragii ꝑ¬
iculum mminieat. nauis. i enim ad
tuarius ł ip̃e frui eare uł alii fruen
pcario ꝯcedat uł donet puto eum
u̾ti at ĩo retinere usumfructum.
uiħ catturis i pegasus responder̃ upõ¬
colum aut̃ si ego locauo̾ retineo u¬
sum fructum s si i alius negotiũ
icum gerens locauĩt usumfrus¬
uero s abscente ignorante meix¬
gociim meum gerens utati q̃s
ufbuatur. nchonuinus ietmeo u¬

Expanded text:
puto, licet naufragii periculum immineat: nauis etenim ad tuarius uel ipse frui ea re uel alii fruendprecario concedat uel donet, puto eum uti atque ideo retinere usum fructum, et hoc Cassius et Pegasus responderusolum autem si ego locauero, retineo usum fructum, se‹d› et si alius negotium meum gerens locauerit usum fruuero, sed absente et ignorante me negotium meum gerens utatur quis et fruatur? nihilo minus retineo u
Abbreviated transcription (Latin):
faltidiam minui potest. Reo qͣos pro¬
mittendi defiicto. in partes h̾edita¬
rias ususfructus obłigõ diuidr ⁊ siex
ꝯmuni p̃dio debeat᷑ uno ex sociis cefẽ¬
dence ꝓ parte̾ defendentis fiet restõ.
ꝯsticuitur. ut tcce si legatus fuerit
s ppͥetas de ducto usufructu legari pꝰ
ut ap hereten maneat ususfruitus
milie hertiscumde. icomnum diui¬
dũto siuidex alii ꝓͥetatem adiudita¬
uĩt alii usunfiuctum ad quibi¬
cur autem nob̃ usutfructus ñ solũ
iuri nro subiectas hẽmus. ¶Nicħ autẽ
uetat serus meo herede instituto le
fructuarnu ꝑtinont. ⁊ aut rei soli.
aut rei mobir ususfructus legatur.
rei soli ut putaedium. Fulutrut¬
tu legato quicum rei redditus ÷ ad u¬
sumfruttuauum ꝑtinet q̃q ob¬
uentõnes sunt exedifitus ex areis
ti eum in possõnem ucinaꝵ edium cai¬
sa dampni infecti placuit ⁊ iure
dominii possessur̃ eas edes si ꝑseue̾t᷑
nĩ caũ. neo quiceͣm admucere fĩto
usufructu. Hac rõne labeo sc̾bit uͭ

Expanded text:
Falcidiam minui potest: reo quoque promittendi defuncto in partes hereditarias usus fructus obligatio diuiditur: et si ex communi praedio debeatur, uno ex sociis defendente pro parte defendentis fiet restitutnstituitur: ut ecce, si legatus fuerit. sed et proprietas deducto usu fructu legari potest, ut apud heredem maneat usus fructusmiliae herciscundae et communi diuidundo, si iudex alii proprietatem adiudicauerit, alii usum fructum. Adquiritur autem nobis usus fructus non solum iur‹i› nostro subiectas habemus. Nihil autem uetat seruo meo herede instituto legfructuarium pertinet. et aut rei soli aut rei mobilis usus fructus legatur. Rei soli, ut puta aedium, usu fructu legato quicumque reditus est, ad usufructuarium pertinet quaeque obuentiones sunt ex aedificiis, ex areis ti eum in possessionem uicinarum aedium causa damni infecti placuit, et iure dominii possessurum eas aedes, si perseueretur non caueri, nec quicquam amittere finito usu fructu. hac ratione Labeo scribit nec
Abbreviated transcription (Latin):
ce ꝓculus au̾t de inquilio notat
piat. dum ip̃e quo inhĩtat ũcrit ei
inuidendum ꝙ enim si tam speͥtiose
domulusus sit relictus honuni mnedi¬
ocri. ut purrtiuncła contentus sit. sed
nicum hiis quos loco s̾uorum moꝑis
habet habitabit lic libĩ sint. uł ser¬
in auem ¶mulieri aut̃ siusus
relictus sit. posse eam  cũ maritohĩ¬
tare. quintus nuntuis pͥmus admi¬
sit. ne ei matͥmomo carendum foret
cum uns uult domo. nam ꝑ ⁊ͣium
quĩ uxot cum marito poslit hĩtare
nec dubitatum fuit. quid gͦ li uidu¬
De legatus sit an nuptiis ⁊ traitis pꝰ

Expanded text:
culus autem de inquilino notat piat, dum ipse quoque inhabitat, non erit ei inuidendum: quid en‹i›m si tam spatiosae domus usus sit relictus homini mediocri, ut portiuncula contentus sit? sed et cum his, quos loco seruorum in operis habet, habitabit, licet liberi sint uel servi alieni. Mulieri autem si usus relictus sit, posse eam et cum marito habitare Quintus Mucius primus admisit, ne ei matrimonio carendum foret, cum uti vult domo. nam per contrarium quin uxor cum marito possit habitare, nec fuit dubitatum. quid ergo si viduae legatus sit, a
Abbreviated transcription (Latin):
tendi fruendi ius seꝑat̾um ñ ht̃¬
⁊ nec enim pos ei suus fundus ser¬
iure. de suo erum ñ de alieno iu
uegatuia domino ꝯpetat adu̾sus
fructuarium. mag̃ tñ desuo iure.
agere iutctur qͣm alieno. cum in¬
uito ie negat uis tẽ ucendi fructu¬
auio uel siui cẽ ius ꝓhibendi qd si
forte qui agit domuius ꝓpͥrietati
ñ sit qͣmius frliccuarius uis uten¬
di ñ ht uineet tñ iure quo possõrẽ
sut potiores ue nullum ius hr̃it.¬
utrum autem adu̾sus dium̃ dumn¬
taxat inrem accõ ulufruituario ⁊

Expanded text:
utendi fruendi ius separatum non habet: nec enim potest ei suus fundus servire: de suo enim, non de alieno iunegatiua domino competat aduersus fructuarium, magis tamen de suo iure agere uidetur quam alieno, cum inuito se negat ius esse utendi fructuario uel sibi ius esse prohibendi. quod si forte qui agit dominus proprietatis non sit, quamuis fructuarius ius utendi non habet, uincet tamen iure, quo possessores sunt potiores, licet nullum ius habeant.Utrum autem aduersus dominum dumtaxat in rem actio usufruct