comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uos se se in siluas recepisse inopĩa frumẽti ue¬
ritus. quod ut supͣ monstrauimꝰ minime om̃s
gerinani agri cultue̾ studens. constituit non ꝓ¬
gredri longus. Sed ne dĩo metũ reditus sui bar¬
baris tolleret. atq ut eoꝵ auxilia tardaret: seduc¬
to ex̾citu: partem ultimã pontis. que ripas ubioꝵ
contingebat in longitudie pedũ ducẽtoꝵ rescin÷¬
dit: atq in extremo ponte turrim tabulatorum
quatuor constituit : p̃siduĩq cohortũ duodecim p̃o¬
tis tuendi causa põit. magnisq ẽũ locũ muniti¬
onib firmat. Ei loco presidioq Saium iuil¬
catiu tullum adolescente prefecit. Ip̃e cũ ma¬
turescere frumẽta inciper& ad bellũ ambiorigis
profectus: per arduennã siluã. que est cocuis
gallie max̃ia: atq ab ripis rheni finibusq tre¬
ueroꝵꝵ ad neruios ꝑtinet. milibus quĩgentis am¬
pluis in longitudine pat&. Luciu mĩnuciu ba¬

Expanded text:
bos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti vebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Ba
Abbreviated transcription (Latin):
relinquatur. Hue cũ se cõsuetudiẽ reclinauerĩt.
infirmas arbores pondere affligũt. atq una ip̃e
concidũt. Ter cui est genus cõꝵ. Qui uri appel¬
lantur. hii sunt magͥtudiẽ paulo infra elephãtos.
spetie & colore q figura thauri. Magna uis a¬
eooꝵ est . & magna uelocitas. neq homini neq fere
quã conspexerint parciũt. Hos studiose foueis
captos interficuit. Hoc se labore durant adolesce¬
tes: atq hoc gnẽ uenationis ex̾cent. Et qui pluri
mos exhis interfecerint: relatis in publicũ cornib
que sint testimoĩo magnã ferũt laudem. Sed as¬
suescere ad homines eẜ mansueti fieri ne paruuli
quid excepti possunt. Amplitudo cornuu ⁊
figura ꝙ spes multũ nr̃oꝵ boum cornibus dif¬
fert. Hec studiose conquisita ab labris argento
circũeludũt. atq ĩ amplissis epuł ꝓ poculis utũt.
esar poscꝗͣ per ubios exploratores comperit Sue¬

Expanded text:
relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverint, relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverint, infirmas arbores pondere affligunt, atque una ipsae concidunt. Tertium est genus earum quae uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est, et magna velocitas; neque homini neque ferae quam conspexerint parcunt. Hos studiose captos foveis interficiunt. Hoc se labore durant adolescentes, atque hoc genere venationis se exercent. Et qui pmos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Sue
Abbreviated transcription (Latin):
morie tradenda uideantꝰ: hec sũt. Est bos cerui fi¬
gura: cuius a media fronte inter aures unũ cornu
existit ex celsus magisq directu his que nobis no¬
ta sũt cornib: ab euis sum̃o sicut palme rec rami¬
que late diffundũt᷑. Eade est femine marisq nã.
Etde forma magͥtudoq cornuũ. Sũt ite que
appellant altes. haꝵ est cõsimilis capris figura e
uarictas pelliu: sed magͥtudiẽq paulo añcedũt
mutile que sũt cornibus. & erura sine nodis ar¬
ticulisq hent. neq quietis cã procumbũt. neq
si quo afflicte casu cõciderĩt erigere sese aut sub¬
leuare possũt. His sut arbores pro cubilibus ad
cas se applicãt. atq ita paululu modo reclinate
quiete capiũt. Quaꝵ ex uestigiis cũ est aĩad¬
uersum a uenatoribus quo se reciꝑe cõsuerĩt.
omes eo loco aut a radicibus subriunt: aut ab¬
scindũt arbores tñ ut sũma spẽs eoꝵ stantiun

Expanded text:
moriae prodenda videntur, haec sunt: Est bos cervi fimoriae prodenda videntur, haec sunt: Est bos cervi figura, cujus a media fronte inter aures unum cornu existit excelsius magisque directum his quae nobis nota sunt cornibus, et ab ejus summo, sicut palmae, rami late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura; eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium; sed magnitudine paulo antecedunt, mutilaeque sunt cornibus, et crura sine nodis articulisque habent; neque quietis causa procumbunt, neque, si quo afflictae casu conciderint, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus, ad eas se applicant, atque ita paululum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus quo se recipere consueverint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut abscindunt arbores, tantum ut summa species earum stantium
Abbreviated transcription (Latin):
eades inopia egestate patiẽtia qua g̾mani ꝑ ma¬
nẽt i eodem uictu & cultu corpis utunt᷑. S allis
aute prouinciaꝵ propiquitas. & trans marinaꝵ
reꝵ noticia. multa ad copia atq usus largitur
paulati assuefacti suꝑari: multisq uicti p̃liis: ne
se quide cũ illis uircute comparãt. Huius heri¬
cinie Siluȩ que supͣ demõstrata ẽ latitudo nõuẽ
dieꝵ iter expelito patet. nõ eĩ aliter finiri põt:
neq mensuras itineꝵ nouerũt. Oritur ab hel
a unartium. hinc se flectit sinistrorsus diuersis
ab flũẽ regionibus: multaꝵq gentiu fines ꝑꝑ
magnitudiẽ attingit. Neq quisꝗ est huis germa¬
nie: qui se aut audisse. aut adisse ad iitiu huius
silue dicat cũ dieꝵ iter .Ix. processerit: aut quo
ex loco oriatur acceperit. Multaq in ea gnã fe¬
raꝵ nasci constat. que reliquis in locis uisa non
sũt. Ex quib que maxĩe differãt a ceteris et me¬

Expanded text:
eadem inopia, egestate, patientia qua Germani permaeadem inopia, egestate, patientia qua Germani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquirerum notitia multa ad copiam atque usus largitur. » Qui, paulatim assuefacti superari multisque victi praeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab HelvAnartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse aut adiisse initium hujus silvae dicat, cum dierum iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sunt. Ex quibus, quae maxime differant ab aliis et me
Abbreviated transcription (Latin):
cende ac desidie minuenole causa fieri predicat̃. At
uhi quis ex principibus in concilio dic̾it se duce fore.
qui sequi uelint profiteantur. consurgũt hii qui &
causa & hoĩe probant: suũq auxiliu pollicentur.
atq ab multitudiẽ collaudant᷑. Qui exhis secuti nõ
non putãt. qui quaq de causa ad eos uenerĩt: abi
iniuria prohibent. sanctos habẽt. hisq oiuĩ domus
patent. iictusq coĩcat᷑. Ac fuit antea tempus
cũ germanos galli uirtute suꝑarent. ultrõ bella
rhenu colonias mitterẽt. Itaq ea que fertilissima
germanie sũt loca circũ hencyniã siluã quã homero¬
testeni & quibusda grecis fama notã esse uideo:
quã illi orcineam appellãt. uolge tectosages. occu¬
pauerũt atq ibi conseclerũt. Que gens ad hoc
tempus his sedibus se se cõtinet. sũmaq habet
usticie & bellice laudis opinione. Nuc qͦq in

Expanded text:
ercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non non putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella m trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in
Abbreviated transcription (Latin):
accuratius ad frigora atq estus uitandos edificent
ne qua oriatur pecciũe cupiditas. Qua exre faetiones
dissensionesq nascunt᷑. ut animi equitate plebe cõtine¬
ant: cũ suas quisq opes cũ potentissimis equari uideat.
Ciuitatibus maxiã laus est ꝗͣ latissime circũ se uastatis fi¬
nibus solitudines hrẽ. hoc propriu uirtutis existimãt.
expulsos agris finitimos cedere i neq quẽquã prope au¬
dere consistere. Simul hoc se fore tutiores arbitrantur
repentine incursionis timore sublato: cu bellu ciuitas
aut illatu defendit. aut infert. Magistratus qui ei
tello presint: ut uite necisq heañt potestate. deligũt᷑
In pate nullus ẽ coĩs magistratus: sed principes regio¬
num atq pagoꝵ inter suos ius dicũt. cõtrouersiasq
minũt. Latrocinia nulla heãt infamia que extra
fines cuiiusq ciuitatis fiunt. atq ea iuuentutis ex¬

Expanded text:
accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum Civitatibus maxima laus est, quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere. Simul hoc se fore tutiores arbitrantur, repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut illatum defendit, aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis ex
Abbreviated transcription (Latin):
serũt: maxĩa inter suos ferũt laudem. Hoc alii sta¬
turam. alii Uires neruosq confiriari putãt. Intra
annu uõ uitesimũ feiẽ noticia habusse in turpissis
habent rebus. Cuius rei nulla ẽ occultacio: quod
Epromiscue in fluminib pelluͥnt᷑: & pellibus aue
parius rhenonu tegumẽtis utunt᷑. magna corporis
nuda parte. Agriculture nõ student. Maiorq ꝑs
eoꝵ uictus in lacte. Caseo. Carne consistit. neq ꝗsꝗͣ.
agri modu tertu aut fines habet᷑ proprios. sed
magistratus ac principes in años singłos gẽtibus
cognatiõibq hõiu qui cũ una coierũt. quãtu et
quo loco uisu est agri attribuũt iatq anno post
alio transire cogñt. Euis rei multas afferũt cãs.
ne assidua cõsuctudĩẽ capti scidiu belligerendi a¬
gricultura cõmutent. ne latos fines parare studeãt
potentio resq humiliores possessĩonib expellãt. ne

Expanded text:
serunt maximam inter suos laudem ferunt. Hoc alii staserunt maximam inter suos laudem ferunt. Hoc alii staturam, alii vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse, in turpissimis habent rebus. Cujus rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur et pellibus aut parvis renonum tegimentis utuntur magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte, caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne
Abbreviated transcription (Latin):
hanc mẽoria serui. & dientes: quos ab his dilectos
esse constabat. uistis funerib confectis una crema
bant᷑. Que ciuitates cõmodius sua rem publica¬
ad ministrare existimant᷑. habent legibus sancͥtum
si quis quid de re.p. a finitimis rumore aut fama acce¬
pit. uti ad magistratu deferat: ne ue cũ quo alio cõ¬
munic&: quod sepe hoies temerarios atq imꝑitos fal¬
sis rumoribus terreri: &ad facinus impelli: & đ sũ¬
mis rebus cõsiliu acciꝑe cognitũ est. Magistratus que
uisa sut occultãt: queq esse ex usu iudicauerint
multitudini produnt. De rep. nisi ꝑ cõciliu loqui
non concedit. Germani ab hac cõsuetudiẽ¬
multu differut. nam neq aruides habent: qui reb
Solem er Uulcanũ & luña: reliquos ne fama quiđ
accepunt.Uita oĩs in uenationibus atq ĩ stu¬
diis rei militaris consistit. Ab pariuilis labore̾ ac
duricie student: qui auitissime impuberes ꝑ man¬

Expanded text:
hanc memoriam servi clientes, quos ab his dilectos hanc memoriam servi clientes, quos ab his dilectos esse constabat, justis confecbantur. Quae civitates commodius suam rem publicaadministrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebusSolem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militduritiae student. Qui diutissime impuberes perman
Abbreviated transcription (Latin):
suos liberos nisi cũ adoleuerint ut munus milicie
sustinere possint. pala adire nõ patiuntꝰ. Siliuĩq i
puerili etate in publico conspectu pr̃is assistere turpe
ducũt. Uiri quãtas periuas ab uxoribus dotis noĩe
acceꝑint: tantas ex suis bonis extimacõe facta cum
potis coĩcant. Huius om̃is pectuĩe cõiũcti ratio
hẽtur fructusq seruant᷑. uter eoꝵ iuta suꝑarit. ad
Uiri in uxores sicuti in liberos uite necisq habet̃ p̃tate
Et cu pater familie illuscriore loco natus decessit: eiꝰ
propinqui cõueĩunt. & de morte si res in suspitione
uẽit. de uxoribus in seruile modu questione habẽt
t si comꝑtu ẽ: igni aut omibus cormẽtis exerucia¬
tas interficiũt. Funera sũt pro cultu galloꝵ magͥsi¬
ca & sũptuosa omĩa: queque uiuis cordeͥ fuisse ar¬
bitrant᷑ in ignẽ inferũt &ẽ aĩalia. Ac paulo supra

Expanded text:
suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad ervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius pvenit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habebant, et si compertum est, igne atque omnibus tormentis excruciatas interficiebant. Funera erant pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omnia quae vivis cordi fuisse arbitrabantur inferebant, etiam animalia; ac paulo supra
Abbreviated transcription (Latin):
hũc apolline er marte & Iouez/ & Mineruã.
Appollinẽ morbos depellere. mineruã opeꝵ atq ãtificioꝵ
iitia tradere. Iouem imꝑiu celestiu tenere. Martez
bella regere. hiuc cũ prelio dimicare cõstituerut: ca
que bello ceperũt pleꝵq deuouẽt. que suꝑauerĩt aĩ alia
captant. ĩ molat̃: reliquasq res in unu locũ cõferunt.
multis in ciuitatib haꝵ reꝵ ͤ instructos tumulos locis
consecratis conspicari licet. Neq sepe atcidit ut ne¬
glecta quispia religione i aut capta apud se octultare:
aut postea tollere auderet: grauissimũq ei rei suppliciũ
prognatos p̃dicant. idq ab driudib proditũ ditunt.
bieam causa spatia omĩs temporis nõ nũo dieꝵ:
sed noctiu finiut. dies natales & mensiu & añoꝵ
mitia sic obseruãt. ut nocte dies subsequat᷑. In re¬
liquis uite institutis hoc fere ab reliquis differũt. q

Expanded text:
hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. Apollinem morbos depellere, Minervam operam atque sacrificiorum inicia tradere, Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella regere. Huic, cum bello dimicandum foret, ea quae bello cepissent plerumque devovebant, quae capta immolant, reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet. Neque saepe accidit ut neglecta quispiam religione, aut capta apud se occultare, aut posita tollere auderet; gravissimumque ei rei supplicium prognatos praedicant, idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
aut pro uictimis hoĩes imolabant. aut se imolatu¬
ros uouẽt. ad ministrisq ad ea sacrificia druidib
utunt᷑. quod pro uita hoĩs nõ nisi uita hõis reddat᷑.
nõ posse deoꝵ ĩ mortaliu numen platari. arbitrãt.
Publice que eiuisde gni̾s habẽt̃ instituta sacrificia
Alii immani magͥtudiẽ simulacra habẽt. quoꝵ
contexta uiminibus membra. uiuis hõib cõplẽt
quibus succensis : circ̾uuẽti ex animant᷑ hoĩes. Sup¬
plicia eoꝵ qui in furto aut latrocinio/ aut aliqua
noxa sint comp̃hensi. gratiora diis immortalibus
esse arbitrant᷑. Sed cu eius generis copia defecit:
Er ad innocentiu supplicitia destendut. Deinđ
maxĩe Mercuriu colunt. huius suẽ plurima
simulacra. huc̃ oĩu inuẽtore artiu ferũt. hũc
uia atq itineꝵ duce. huẽ ad questus pectunie
mercaturasq hr̃e uim maxĩa arbitrant᷑. Post

Expanded text:
aut pro victimis homines immolant aut se immolatuaut pro victimis homines immolant aut se immolaturos vovent administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod, pro vita hominis nisi hominis vita reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque eiusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent; quibus succensis circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxia sint comprehensi gratiora dis immortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia defecit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Huius sunt plurima simulacra: hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post
Abbreviated transcription (Latin):
remittant. In primis hoc uolũt ꝑ suadere nõ int̾ire
aĩas. sed ab aliis post mortẽ transire ad alios. atq hoc
maxiẽ ad uirtute excitari putãt. metu mortis
neglecto. Multa preterea desideribus atq eoꝵ
motu. de mũdi ac t̾raꝵ magnitudĩe. de reꝵ na᷑
de deoꝵ ĩmortalui ui ac potestate disputant: &
uuẽtuti tradut. Alteꝵ genus est equitũ. hii
cũ est usus atq aliquod bellu incidit: quod fere añ
Cesaris aduẽtu quot annis atcedere solebat: uti
aut ip̃i iniurias inferrẽt: aut illatas propulsarẽt
om̃es in bello uersant᷑. atq eoꝵ ut quisq est gn̾e
copisq amplissimus atq plurimos circũ se ambac¬
tos clientesq habet. Hanc unã grã potentiam¬
q nouerĩtit. Natio ẽ oiu galloꝵ admodu dedita
religionibus: atq obea cãm: qui sũt affecti gra¬
uioribus morbis quiq in p̃liis ꝑiculisq uersantur

Expanded text:
remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod bellum incidit quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, uti aut ipsi iniurias inferrent aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur, atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet. Hanc unam gratiam potentiamque noverunt. Natio est omnis Gallorum admodum dedita religionibus, atque ob eam causam, qui sunt adfecti gravioribus morbis quique in proeliis periculisque versantur,
Abbreviated transcription (Latin):
atq inde in gallia translata esse existi mabatur
Et nuc̃ qui diligentus ea rem cognoscere uolunt
pleꝵq illo discendi cã proficiscuntꝰ. Driudes a
bello ab esse consueuerũt: neq tributa una cũ reliqs
pendut̃. milicie uocatione oiũ q reꝵ habet ĩ mu¬
nitate.Tantis extitari p̾miis & sua sponte multi
in disciplina cõuenuit: &aꝑentib propinquisq
mittunt᷑. Magnũ ibi num uersuu ediscere dicũtꝰ
taq annos nõ nulli .xx. in disciplina ꝑmanent
neq fas esse existimãt ea litteris mandare. cum
in reliquis fere rebus publicis priuatisq rationib
grecis luteris utant᷑. Id michi duabus decausis in¬
stituisse uidẽrȩt᷑. quod neq in uulgũ disciplinã efferri
uelint: neq eos qui discunt. luteris confisos minꝰ
memorie studere. q̃ fere plerisq accidit: ut pre¬
sidio luteraꝵ diligẽtiã ĩ ꝑdiscendo ac memoriam¬

Expanded text:
atque inde in Galliam translata esse existimatur, atque inde in Galliam translata esse existimatur, et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consuerunt neque tributa una cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis et sua sponte multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
nasq constituũt. Si qui aut prinatus aut publitus eoꝵ
decreto nõ stent sacrificiis int̾dicũt. Hec pena apđ
eos est grauissiã: quibus ira est interdictu: hii nuo
impioꝵ & sceleratoꝵ habent᷑. his om̃s decedunt. adi¬
tũ sermonẽq defugiũt. ne quid ex cogitacoẽ ĩ cõmodi
accipiant. neq his petentib ius reddit᷑. neq honor
ullus comunitat᷑ His aute om̃ibus drudibus p̃est
Unus qui sũma inter eos habet auctoritate. hoc mor¬
tuo: aut si quis exreliquis excellit dignitate. succedit.
aut si sũt plures pares suffragio druidu nõ nũꝗͣ &
armis de principatu cõtendut̃. Hi certo anni tẽpoͬe
in finibus carnittu. que regio tocius gallie media
habet᷑ consiolũt in loco consecrato. Huc omes undiq
qui cõtrouersias habent cõueniũt eoꝵq decretis iu¬
diciisq parent. Qisciplina in britania reꝑta.

Expanded text:
nasque constituunt; si qui aut privatus aut populus eorum nasque constituunt; si qui aut privatus aut populus eorum deceos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druidum, nonnumquam etiam armis de principatu contendunt. hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt eorumque decretis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reperta
Abbreviated transcription (Latin):
haberẽt᷑ heduii. secudu locũ dignitatis Remi
optinerẽt. In omĩ gallia eoꝵ houi qui aliquo
sunt nuõ atq honore. genera sut duo. Na
plebs pene seruoꝵ habetur loco: que nichil hẽt
ꝑse: nullo aohibetur consilio. Pleriq cũ aut
ere alieno : aut magnitudiẽ tributoꝵ: aut
in iuria potencioꝵ premũt᷑. se se in serui tutem
dicãt nobilib. In hos eade om̃ia sunt iura que
dominus inseruos. Sed de his duob generib
alteꝵ est druidu. Alteꝵ equitũ. Illi rebus di¬
uinis intersũt. sacrificia publica ac priuata pro¬
curant. religiones int̾pretant᷑. Ad hos magnus
adolescentiu nuͣs discipline causa concurrit᷑.
magnoq hii sũt apud eos honore. Na fere
de om̃ibus controuersiis publicis priuatisq cõstituũt.
si quod ẽ admuissu facinus. si cedes facta si de he¬
reditate de finibus cõtrou̾sia ẽ. id discerniũt p̃mia pe¬

Expanded text:
haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus disciplinae causa concurrit, magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituunt, et, si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia est, idem decernunt, praemia poe
Abbreviated transcription (Latin):
contra sequanos consilii inituros. & ꝑte finitimi
agri ꝑ uim occupata possiderẽt galliȩq tociꝰ
principatu optinerẽt. Qua necessitate ad uotꝰ
Qiuitiacus auxilii petendi causa Romã ad se¬
nanĩ profectus: unꝑfecta re redierat
Aduc̃tu Cesaris. facta cõmutacoẽ reꝵ obsidibus
hedius redditis: ueteribus clientelis restitutis: no¬
uis ꝑ Cesarem comꝑatis. quod hi qui se ad coꝵ
amicitia aggregauerãt. meliore condicione
atq equiore imꝑio se uti uidebant. Reliquis
rebus eoꝵ gratia dignitateq amplificata seq̃ni
principatu dimiserat: in eoꝵ locu Remi suec¬
cesserant. Quos quide adequare apud cesarẽ
grã intelligebãtur. hi qui pꝑ ueteres inimicitias
nullo mõ cũ hedius cõuĩgi poterant: se Remis
in dientela ducebant. Hos illi diligentꝰ tuebãt᷑.
ita e nouã & repente collecta auctoritatem
tenebat. Eoꝵ statu res erat: ut longe prĩcipes

Expanded text:
contra Sequanos consili inituros et partem finitimi contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur, ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes
Abbreviated transcription (Latin):
rei eius causa antiquitus institutu uidet᷑: ne ꝗs
ex plebe contra potentiore auxilii egeret
Suos eĩ quisq opprimi & circũueniri nõ patitꝰ
neq aliter si faciat: ulla inter suos haber& aucto¬
ritate. Hec eade racio ẽ in sũma tocius gallie
Namq omnes ciuitates in partes diuise sunt duas.
Cu Cesar in gallia uenit: alterius factionis
principes erant hedui. Alterius sequani. Hi cũ
per se minus ualerẽt quod sũma auctoritas an¬
tiquitus erat in hedus. magneq eoꝵ erat dien¬
tele. germanos atq Ariouistu sibi adiũxerant.
eosq ad se magnis i acturis pollicitacionibusq ꝑdux¬
erant. Preliis uõ compluribus factis secũdis.
atq om̃i nobilitate heduoꝵ int̾fecta: tantum potentia
antecesserant ut magnã ꝑte clientiu ab hecdius
ad se traducerẽt obsidesq abhis principũ filios
acciperent: & publice uirare cogerẽt. nichil se

Expanded text:
ue eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ue eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur, neque, aliter si faciat, ullam inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se
Abbreviated transcription (Latin):
uos om̃es postꝗͣ certiores nũcii de excitu romãoꝵ
uenerĩt cũ om̃ib suis socioꝵq copiis quas coegis¬
ssent penitus ad extremos fines se ͤ recepisse. silua
esse ibi infinite magͥtudinis que appellat᷑ batenis
ac longe introrsus ꝑtinere & pro natiuo muro
obiecta. choruscos ab Suebis suebosq ab charus¬
cis inuiriis incursionibq prohibere. Ad euis
initiu silue Suebos aduẽtu Romanoꝵ expec¬
tare constitiusse. Qñ adhunc locũ peruentũ
est: nõ alienũ esse udetr de gallie gerinanie¬
q moribus & quo differant he uationes inter
sese proponere. In gallia non solum in omibus
ciuitatibus atq in om̃ibus pagis partibusq: sed pene
E singulis domibus factiones sunt : eaꝵq fac¬
tionũ sũt principes: qui sũma auctoritatẽ eoꝵ
iudicio hr̃e existimant᷑ : quoꝵ ad arbitriu iuidi¬
cuĩq sũma oĩu reꝵ consilioꝵq recdeat. Itaq¬

Expanded text:
bos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum bos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaq
Abbreviated transcription (Latin):
ne coĩ odio germanoꝵ in nocentes pro nocẽtib
penas pendant. Si amplus obsidu uellet: dare
pollicent᷑. Cognita cesar causa. reperit a Sueuis
auxilia missa esse. ubi hoꝵ satisfactione accepit
aditus uiasq in Sueuos ꝑquirit. Interim paucis
post diebus fit ab ubiis certior Sueuos om̃es in
unũ locũ copias cogere: atq his nationibus que
sub eoꝵ sint imꝑio denũciare ut auxilia pedi¬
tatus equitatusq mittãt. His cognitis uebus
rem frumẽtaria prouidet. castris̃ idoncũ locũ
deligit. Ubiis imꝑat ut pecora deducãt. suaq
omĩa ex agris in oppida conferant. sꝑans bar¬
baros atq imꝑitos hoĩes mopia cibarioꝵ adduc¬
tos ad iniqua pugnãdi condicione posse deduai
Nandat ut crebros exploratores in sueuos mutãt
queq aput eos gerantur agnoscant. Illi imꝑata
faciunt. & paucis diebiis intermissis: referũt Sue¬

Expanded text:
ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Sue
Abbreviated transcription (Latin):
lio ueniebant. ꝑcepta treueroꝵe fuga. sese domũ
defectionis auctores fuerant comitati eos ex cũii¬
tate abscesserant. Cingentorigi quẽ ab initio
ꝑmansisse in officio de monstrauimus prinoi¬
patus atq imꝑui ẽ traditu. Cesar postꝗͣ ex me¬
napiis intreueros uenit: duabus de causis rheniu
Ambiorix receptũ hrẽt. His constitutis rebus pau¬
lulu supͣ eu locũ quo ante ex̾citu traduxerat:
facere ponte instituit. Nota atq instituta ratioẽ
magno militu studio paucis diebus opiis efficit᷑
irmo in Treueris ad ponte presidio relicto: ne
quis ab his subito motus orĩetur yreliquas copias
equitatuq traducit. Uhii qui ante obsides
delerãt atq in dedicione uenerãt purgandi sui
causa ad eu legatos mutut. qui doceant neq
auxilia ex sua eiuitate in treueros missa. neq ab
se fide lesam. Petunt atq orant ut sibi parcat

Expanded text:
lio venerant, percepta Trebirorum fuga, sese domum lio venerant, percepta Trebirorum fuga, sese domum defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar vero postquam ex Menapiis in Trebiros venit, duabus de causis Renum trAmbiorix receptum ulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat,
Abbreviated transcription (Latin):
men eliceret. eade usus simulatõe itineris platide
progrediebat᷑ꝰ. Tunc p̃missis paululu impedim̃tis
atq in tumulo quodã collocatis. habetis inquit mi¬
lites quã petistis facultate: hoste impedito atq
iniquo loco tenetis. Prestate eande nobis ducibus
uirtutem. quã sepe nud imꝑatori prestitistis: atq
illu adẽẽ & hec coram cernere existimate. Simul
signa ad hoste cõu̾ti aciẽq dirigi uibet. & paucis tur¬
mis presidio ad impedim̃ta dimissis. reliquos equites¬
ad latera dispoit. Celeriter nr̃i damore sublato
pila in hostes immittũt. Illi ubi preter spem quos
fugere credebat̃. infestis signis ad se ire iuderũt:
impetu modo ferre non potuerũt. ac primo cõ¬
cursu infugã cõiecti proximas siluas pecierũt.
uos labienus consectatus equitatu magno nũo
interfecto: compluribus captis. paucis post dieb
ciuitate eoꝵ recepit. Nam germani qui auxi¬

Expanded text:
men eliceret, eadem usus simulatione itineris placide men eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimad latera disponit. Romani celeriter clamore sublato, pila in Trebiros mittunt. Illi ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire videre, impetum modo ferre non potuerunt, ac primo concursu in fugam conjecti, proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxi
Abbreviated transcription (Latin):
eleriter hec ad hostes deferunt᷑: ut ex magno gal¬
loꝵ equitũ nuõ. nõ nullos gallos gallicis rebus fa¬
uere natura cogebat. Labienus noctu tribunis mi¬
litum primisq ordinibus cõuocatis. quid sui sit cõ¬
silii proponit: & quo facilius hostibus timoris der
foret consuetudo castra moueri iubet. His rebus
fuge similez profectionez effecit. Hec qͦ ꝑ explo¬
ratores añ luoem in tanta propinꝗtate castroꝵ
ad hostes deferũt. Uix agmẽ noussimũ extra mu¬
niciones processerat. tũ gallici cohortati inter
se ne speratam preda ex manibus dimitterent:¬
longũ esse ꝑ territis Romanis. germanoꝵ au¬
xiliu expectare. neq sua pati ligͥtate. ut tã¬
tis copiis tam exiguã manũ. presertim fugiente
atq impedita adoriri non audeant. flumẽ tñs¬
ire & iniquo loco cõmittere p̃liu nõ dubitãt.
Que fore suspicatus Labienus ut omes citra flu¬

Expanded text:
Celeriter haec ad Trebiros deferuntur, et ex magno suoCeleriter haec ad Trebiros deferuntur, et ex magno suorum equitatus numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus nocte tribunis militum primisque ordinibus coactis, quid sit sui consilii proponit, et quo faci Romani fert consuetudo castra moveri iubet. His rebus fugae similem profectionem effecit. Haec quoque per exploratores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flu
Abbreviated transcription (Latin):
nuo confirmat. si aut Ambiorigem aut eius lega¬
tos finib sius recepissent. His confirmatis rebus Co¬
mium Atrebate cu equitam custodiis loco ĩ me¬
napiis relinquit. ipẽ in Treueros proficiscitur. u
hec a cesare gerunt᷑. treueri magnis coactis pedi¬
tatus equitatusq copiis Labienu cũ una legione:
que in coꝵ finibus hyemauerat adoriri parabant.
aniq ab eo nõ longius bidui uia aberant. cũ duas
castris amilibus passuum .xu. auxilia germanoꝵ ex¬
pectare consticuunt. Labienus cogto consilio spe¬
rans temeritate eoꝵ fore aliquã dimicandi facul
proficiscitur & mille passuu int̾misso spatio cast̃
cõmunit. Erat inter Labienu & hoste / difficihi
transitu flumen ripisq preruptis. hoc neq ip̃e
mabat. Augebat᷑ auxilioꝵ quottidie spes. loꝗtꝰ
cantꝰ. se se suas excitusq fortunas in dubiui non
de uocatuꝵ: & postera die prima luce castra motirx

Expanded text:
numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius leganumero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus hiemaverat, adoriri parabant. Iamque ab eo non longius bidui via aberant, cum duas castris a milibus passuum 15, auxilia Germanorum expectare constituunt. Labienus, cognito hostium consilio, sperans temeritate eorum aliquam fore dimicandi facultproficiscitur, et mille passuum relicto spatio castra communit. Erat inter eos et Labienum difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipsemabat. Augebatur auxiliorum cottidie spes Trebericantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum, et postero die prima luce castra moturum.
Abbreviated transcription (Latin):
Ambiorigi sciebat. Item ꝑ treueros uenisse germa¬
nos in amicitia cognouerat. Hec prius illi de¬
trahenda auxilia existimabat. ꝙͣ ip̃m bello laces¬
ser&: ne desꝑata salute: aut se in menapios ab¬
deret. aut cũ transrhenanis congredi cogeret᷑.
Hoc inito consilio tocius ex̃citus impedim̃ta ad la¬
bienu in Treueros mutit duasq legiones adeu pro¬
ficisci iub&. Ip̃ẽ cu legionibus expeditis quinq
in menapios proficiscit᷑. Illi nulla coacta manu.
loci presidio freti in siluas paludesq confug̾uit sua¬
q eo conferũt. Cesar partitis copiis cũ Ctio fabio
legato. & marco Crasso questore: celeritq effectis
pontibus adiit triꝑtito ex̾citu edificia uicosq ĩ cen¬
dit: magnoq pecoris atq hoũi nũo pocit᷑. Qiub
rebus coacti Menapii legatos ad eu pacis petẽde
causa mittũt. Ille obsidibus acceptis. hostiu se hĩtuꝵ

Expanded text:
Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse GermaAmbiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad Labienum in Treveros mittit duasque legiones ad eum proficisci iubet; ipse cum legionibus expeditis quinque in Menapios proficiscitur. Illi nulla coacta manu loci praesidio freti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeriterque effectis pontibus adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum
Abbreviated transcription (Latin):
dius dat uenia. ex cusationẽq accipit: quod estiuu
tempus in stantis belli/ non questionis esse arbitratur.
Obsidibus impatis tentum: hos heduis gustodienobs
iradit. Eode tempe carnutes legatos obsides¬
q mittut̃: usi dẽp̃catoribus Rhemis. quoꝵ erant
in dientela: eade ferũt responsa. Peragit cõciliu
Cesar: equicesq imꝑat ciuitatibus: ac parte gallie
pacata: totus & mente & animo in bellu Treue¬
ro & Ambiorigis insistit. Cauarinu cũ equi¬
tatu Senonu secũ proficisci ub&: ne quis aut
ex huius iracũdia aut ex eo quod meruerat odio
ciuitatis motus existat:. His rebus constitotis qͥ
ꝑ explorato hẽbat Ambiorige p̃lio non esse concer¬
tatuꝵ. reliqua eius consilia aĩo circũspiciebat. Erãt
menapii propinqui eburonu sinibus. perpetius pa¬
ludibus siliusq muniti: qui uni exgallia de pace
ad cesare legatos nũꝗͣ miserant. cũ his esse hospiciũ

Expanded text:
duis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum duis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum tempus instantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus imperatis centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium
Abbreviated transcription (Latin):
Co celeriter confecto negocio rursus in hiberna legio¬
nes reduxit. Concilis galliȩ primo uere ut in¬
stituerat indicto: cũ reliꝗ preter Senones carnu¬
tes Treuerosq uenissent. initiu belli c defectionis
hoc esse arbitratus. ut omĩa post ponẽ uideretur. Cona
lutetiam pariseoꝵ transfert. Confines erat᷑ hi Seno¬
nibus ciuitatẽq patrũ memoria cõuixerãt. Secl ab
hoc consilio ab fuisse existimabant᷑. Hac re pro sugges¬
tu pronũciata. eode die cũ legionibus in senones ꝓ¬
ficiscit᷑ magnisq itineribus eõ ꝑueĩt. Cognito eiꝰ
aduẽtu a łito qui princeps eus consilii fuerat iube
in oppida multitudiẽ cõuenire: conãtib priusꝗͣ id
effici posse ad esse Romanos nũciat᷑. Necessario
sentencia desistunt. Legatosq dep̃candi causa ad
Cesarem mittũt ad eu per heduos: quoꝵ antiquitꝰ
erat in fide ciuitas. Libenter Cesar petentibus he¬

Expanded text:
Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legioEo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar petentibus Ae
Abbreviated transcription (Latin):
desistunt. Cu a proximis impetrare nõ possent: ulte.¬
riores tẽp̃tant. Inuentis nõ nullis cuutatib. iure¬
uirando inter se confirmãt. obsidibus et peccunia
cauẽt. Ambiorige sibi sõcietate & federe adũgũt.
Quibus rebus cognitis Cesar: cũ undiq bellũ parari
iuder&. neruios & aduatucos ac menapios. adiuc̃¬
tis cis rhenanis om̃ib germanis esse in armis. Seno¬
nes ad imꝑatu non uenire. & cũ carnutibus fini¬
timisq ciuitatib consilia coĩcare a treueris g̾maos
crebris legationibus sollicitari. maturius sibi đ bello
cogitandu putauit. Itaq non du hyeme cõfecta
proximis .ii. coactis legionibus: de improuiso ad fi¬
nes neriuoꝵ contendit. Et priusꝗͣ illi aut cõueĩre
aut profugere possent: magno pecoꝵ atq hoĩu nuo
capto. atq ea preda militibus concessa: uastatisq
agris in deditione uenire atq obsides sibi dare coegit

Expanded text:
desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ultedesistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant. Inventis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant obsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legionibus de improviso in fines Nerviorum contendit et, priusquam illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit.