comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in radicib collium hac reuocare in ordines
militem ceperant cunctantib in adu̾sum
collem erigere aciem romanis iñ inferrum¬
pigre signa uiderunt integra fuga in castͣ
pauidi compellunt᷑. nec ꝓcul uallo roma¬
nus aberant. cepissentq tanto impetu
castra. ni se ex uehem̃ti sole quał inter gͣues
imbres nubes effulget tantã nĩs aq̃ deiecis¬
set ut uix in castra sua receꝑint se uictores.
quosdam etiam religio ceꝑit ult̾is quic¬
quam eo die conandi. Carchaginienses qͣm¬
quam fessos labore hac uulmib. nox imib̃q
ad necessariam quietem uocabat tamen
quia metus ⁊ ꝑiculũ cessandi ñ dabat tem¬
pus pͥma luce oppugnaturis hostib castra
saxis undiq cͥca ex ꝓpinquis uallib con¬
gestis augent uallum anumm̃to sese q̃n
in armis parum presidii foret defensuri.
S transitio socioꝵ fuga ut tutior mora in¬
d̾et᷑ fecit pͥncipiũ defectionis ab athene

Expanded text:
in radicibus collium ac reuocare in ordines in radicibus collium ac reuocare in ordines militem coeperant cunctantibus in aduersum collem erigere aciem Romanis; deinde ut inferri impigre signa uiderunt, integrata fuga in castra pauidi compelluntur. nec procul uallo Romanus aberat; cepissetque tanto impetu castra nisi ex uehementi sole, qualis inter graues imbre nubes effulget, tanta uis aquae deiecta esset ut uix in castra sua receperint se uictores, quosdam etiam religio ceperit ulterius quicquam eo die conandi. Carthaginienses, quamquam fessos labore ac uolneribus nox imberque ad necessariam quietem uocabat, tamen quia metus et periculum cessandi non dabat tempus prima luce oppugnaturis hostibus castra, saxis undique circa ex propinquis uallibus congestis augent uallum, munimento sese quando in armis parum praesidii foret defensuri; sed transitio sociorum fuga ut tutior mora uideretur fecit. principium defectionis ab Attene
Abbreviated transcription (Latin):
ad medias acies aliqͣnto seruuis ꝑuenit
pugnauit prius estus ameridiano sol ⁊
laborq standi sub armis. ⁊ simul famessi¬
tisq corꝑa adficerent quam manus cum
hoste consererent. Ita steterunt. scutis in¬
nixi nam suꝑ cetera elephanti etiam tu-¬
multuoso genere pugne equitum uelitũ¬
q ⁊ leuis armature consternatim ecorm-¬
b in mediam aciem sese intulerant. fẽssi
gͥ corporib animisq retulere pedemr or¬
dines tam̃ seruantes. haud secus quam
simꝑio ducis cederent integra acies. sed
cum eo ipso acrius ubi inclinatam sense
re uictores se undiq inuehent nec facile
impetus sustineri poss quãqͣm retinebat
obsistebat q cedentib hasdrubababter¬
go eẽ colles tutumq receptum si modice
se reciꝑent. clamitans: tñ uincente metu
uerecundiam cum ꝓximus quisq hostẽ
cedert terga extimplo data atq in fugã
sese om̃s esfuderunt. ac pͥmo consistere siumna

Expanded text:
ad medias acies aliquanto serius peruenit ad medias acies aliquanto serius peruenit pugna, ita ut prius aestus a meridiano sole laborque standi sub armis et simul fames sitisque corpora adficerent quam manus cum hoste consererent. itaque steterunt scutis innixi. iam super cetera elephanti etiam tumultuoso genere pugnae equitum uelitumque et leuis armaturae consternati e cornibus in mediam aciem sese intulerant. fessi igitur corporibus animisque rettulere pedem, ordines tamen seruantes haud secus quam si imperio ducis cederet integra acies. sed cum eo ipso acrius ubi inclinatam sensere rem uictores se undique inueherent, nec facile impetus sustineri posset quamquam retinebat obsistebatque cedentibus Hasdrubal ab tergo esse colles tutumque receptum si modice se reciperent clamitans, tamen uincente metu uerecundiam cum proximus quisque hostem cederet, terga extemplo data, atque in fugam sese omnes effuderunt. ac primo consistere signa
Abbreviated transcription (Latin):
deductis cornib cum t̾nis peditum cohorti¬
b t̃nisq equitum turmis ad hoc uelitib
citato gradu in hostem ducebant sequen¬
tib in oblicum aliissinis in medio erat.
qua segnius hispanoꝵ signa incidebant.
etiam conflxertnt cornia cum quod ro-¬
bornl in acic hostium erat pem ucterami asu¬
q ñdum ad teli conie. cꝰtum uenissent. Ne¬
q in cornua ut adiuuarent pugnantes dis
ti ex adu̾so hosti cornu ancipiti prelio ur¬
gebant᷑ eques leuisq ãmatura uelites cir-¬
cumductis aliis in latera incurrebant cohor¬
tes afronte urgebant ut abrumperent cor¬
nu acetera acie. Et cum ab omni partehaud¬
quaqͣm par pugna erat. Tum quod pug¬
deficere hasdrubał exercitusn ceperant
oppressos matutino tumultu coactosq pͥu̾¬
qͣm cibo corpora firmarent raptim in aci¬
em exire ad id sedulo diem extraxerat scipi¬
o ut sera pugna eẽt. nam ab septima demũ
ora peditum signa cornib in cucurrer̃t̃

Expanded text:
diductis cornibus cum ternis peditum cohortidiductis cornibus cum ternis peditum cohortibus ternisque equitum turmis, ad hoc uelitibus, citato gradu in hostem ducebant sequentibus in obliquum aliis; sinus in medio erat, qua segnius Hispanorum signa incedebant. et iam conflixerant cornua cum quod roboris in acie hostium erat, Poeni ueterani Afrique, nondum ad teli coniectum uenissent, neque in cornua ut adiuuarent pugnantes discti ex aduerso hosti. cornua ancipiti proelio urgebantur; eques leuisque armatura ltacgt uelites circumductis alis in latera incurrebant: cohortes a fronte urgebant ut abrumperent cornua a cetera acie; et cum ab omni parte haudquaquam par pugna erat, tum quod turie uires etiam deficere Hasdrubalis exercitum coeperant, oppressos matutino tumultu coactosque priusquam cibo corpora firmarent raptim in aciem exire; et ad id sedulo diem extraxerat Scipio ut sera pugna esset; nam ab septima demum hora peditum signa cornibus incucurrerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
campos uidit: equitatum omnem extĩplo
in equites emittit. ip̃e cum peditum agmi¬
ne castris egreditur nec ex ordine solito qͥc¬
qͣm aciem instͣuenda mutat: equitum iam
oui anceps pugna erat nec ipsa ꝑse decerni
poterat. quia pulsis quod ꝓpe inuicem fie¬
bat in aciem peditum tutus receptus erat.
S ubi iam haud plus quingentos passus
acies inter sese aberant. signo receptin da¬
to scipio patefactis q ordinib equitatum
omnẽ leuemq armaturã in medium ac¬
ceptam diuisamq in partes duas in sub¬
sidiis post cornua locat. iñ ubi incipiende
iam pugne tempus erat hispanõea media.
acies fuit presso gradu incedere ubet. ip̃e
e dextro cornu ibi namq preerat. nunti¬
um ad siluanunri martium mittit ut cor¬
nu extenderent in sinistram partem que¬
ad modum seitendentem ad dextram u¬
dissent. ⁊ cum expeditis peditum equitũq
pͥus pugnam con sererent cum hoste.
qͣm coire inter se medie acies possenf. ita

Expanded text:
campos uidit, equitatum omnem extemplo campos uidit, equitatum omnem extemplo in equites emittit; ipse cum peditum agmine castris egreditur, nec ex ordine solito quicquam acie instruenda mutat. equitum iam diu anceps pugna erat nec ipsa per se decerni poterat quia pulsis, quod prope in uicem fiebat, in aciem peditum tutus receptus erat; sed ubi iam haud plus quingentos passus acies inter sese aberant, signo receptui dato Scipio patefactisque ordinibus equitatum omnem leuemque armaturam in medium acceptam diuisamque in partes duas in subsidiis post cornua locat. inde ubi incipiendae iam pugnae tempus erat, Hispanos— ea media acies fuit—presso gradu incedere iubet; ipse e dextro cornu—ibi namque praeerat—nuntium ad Silanum et Marcium mittit ut cornu extenderent in sinistram partem quemadmodum se tendentem ad dextram uidissent, et cum expeditis peditum equitumque prius pugnam consererent cum hoste quam coire inter se mediae acies possent. ita
Abbreviated transcription (Latin):
aciem elephanti castelloꝵ procul spẽm u
su p̃bebant tñ hoc in utrisq castris sermoĩs
ita erat. ut instructi stetissent pugnatõs
medias acies romanum penũq quosint̃
belli causa eẽt pari robore animoꝵ um
boꝵ q concursuros. Scipio ubi hec obstina¬
tecredita animo adũtit omnia de indu¬
stria in eum diem quo pugnaturus erat.
mnuitauit thesserã uerteriper castra dedit.
ut añ lucem uiri equiq curati pransi ẽẽt.
armatus eques frenatos stratosq teneret.
equosuix dum satis certa luce eqͥtatum¬
omnem cum leui armatura insfationes
punicas ĩmisit inde confestim ip̃e cũ graui
agmine legionũ procedit p̃ter oppinionẽ
destinatam suoꝵ hostium q romano mi¬
lite cornib firmatissociis in mediam aci-¬
em acceptis hasdrubal clamore equitum
excitatu̾ ut ex tab̾naclo ꝓsiluit tumultũ¬
q ante uallum ⁊ trepidationẽ suoꝵ ⁊ ꝓcul
signa legionũ fulgentia plenos q hostiũ

Expanded text:
aciem elephanti castellorum procul speciem aciem elephanti castellorum procul speciem praebebant. iam hoc in utrisque castris sermonis erat, ita ut instructi stetissent pugnaturos; medias acies, Romanum Poenumque, quos inter belli causa esset, pari robore animorum armorumque concursuros. Scipio ubi hoc obstinate credi animaduertit, omnia de industria in eum diem quo pugnaturus erat mutauit. tesseram uesperi per castra dedit ut ante lucem uiri equique curati pransi essent, armatus eques frenatos instratosque teneret equos. uixdum satis certa luce equitatumomnem cum leui armatura in stationes Punicas immisit; inde confestim ipse cum graui agmine legionum procedit, praeter opinionem destinatam suorum hostiumque Romano milite cornibus firmatis, sociis in mediam aciem acceptis. Hasdrubal clamore equitum excitatus ut ex tabernaculo prosiluit tumultumque ante uallum et trepidationem suorum et procul signa legionum fulgentia plenosque hostium
Abbreviated transcription (Latin):
in postqͣm acrius ultimis incidebant ro-¬
manus neq sustineri impetus poterat. nich
iam ordinum memores passim quatũq
ꝓximum fuit infugam effundunt᷑. Et qͣm¬
quam eo p̃lio aliquantum romanis aucti
⁊ deminuti hostib animi erant: tam̃ ali-
tum leuisq armature cessatum ẽ ubi satiᷤ
temptate ꝑ hec leuia certamina uires sũt.
prior hasdrubal in aciem copias eduxit.
dem̃ ⁊ romani ꝓcessere. s utraq acies pro
uallo stetit instructa.⁊ cum ab neutris
pugna eẽt. cepta ẽẽt. iam die ad occasũ
inclinante. apeno prius dem̃ ab romano.
in castra copia reducte. Hoc idem ꝑ dies
aliquot factum prior semꝑ penus copias
castris educebat. pͥor fessis stando signum
receptui dabat ab neutra parte procursũ.
telum ue missũ aut uox ulla orta mediã
aciem hinc romani illinc carchaginienseᷤᷤ
mixti afris cornua socii tenebant erant
aũt utrisq hispani ꝓ cornib. añ punicã

Expanded text:
in, postquam acrius ultimis incidebat Roin, postquam acrius ultimis incidebat Romanus neque sustineri impetus poterat, nihil iam ordinum memores passim qua cuique proximum fuit in fugam effunduntur. et quamquam eo proelio aliquantum et Romanis aucti et deminuti hostibus animi erant, tamen nunqitum leuisque armaturae cessatum est. ubi satis temptatae per haec leuia certamina uires sunt, prior Hasdrubal in aciem copias eduxit, deinde et Romani processere; sed utraque acies pro uallo stetit instructa, et cum ab neutris pugna coepta esset, iam die ad occasum inclinante a Poeno prius, deinde ab Romano in castra copiae reductae. hoc idem per dies aliquot factum. prior semper Poenus copias castris educebat, prior fessis stando signum receptui dabat; ab neutra parte procursum telumue missum aut uox ulla orta. mediam aciem hinc Romani illinc Carthaginienses mixti Afris, cornua socii tenebant—erant autem utrisque Hispani—; pro cornibus ante Punicam
Abbreviated transcription (Latin):
uirium ponendum ut mutando fidem.
que cladis causa fuisset. patri patruoq m
magnum nocum̃tũ facerent. p̃misso sila-¬
no ad sculcham duo de .xxx. oppidis regnã¬
tem ut equites peditesq ab eo qͦs se ꝑ hiem̃
conscripturum pollicitus erat acciperet. ip̃e
colunt uiam modicam contrahendo au¬
xilia castulonem ꝑuenit. Eo adducta ab
nissa cum omni equitatu ad gressi sũt.
turbassent ꝙ munientes: ni abditi pꝰ
tumultum opportune ad id positum
ab scipione equites. impuiso ineffusos
incurrissent. et ꝓmptissimũ quemq ⁊
ꝓxime uallum atq imp̃os munitores
pͥmum inuectum uixdum p̃lio inito
fuderunt: cum cetĩs qui sub signis atq
ordine agminis incesserant. longior et
diu ambigua pugna fuit. S cum asta¬
tionib pͥmum expedite cohortes de iñ
ex opere deducti milites atq arma cape
terga haud clubie uertunt pemi numide¬
q ti primo turmatim abibant. nichil pauo¬
rem festinationem ue confusis ordinib de-¬

Expanded text:
virium ponendum ut mutando fidem, virium ponendum ut mutando fidem, quae cladis causa fuisset patri patruoque, magnum momentum facerent, praemisso Silano ad Culcham duodetriginta oppidis regnantem, ut equites peditesque ab eo quos se per hiemem conscripturum pollicitus erat acciperet, ipse colunt viam modica contrahendo auxilia Castulonem pervenit. eo adducta ab nissa cum omni equitatu adgressi sunt, turbassentque munientes, ni abditi post tumulum opportune ad id positum ab Scipione equites inproviso in effusos incurrissent. ei promptissimum quemque et proxime vallum atque in ipsos munitores mum inuectum uixdum proelio inito fuderunt: cum ceteris, qui sub signis atque ordine agminis incesserant, longior et diu ambigua pugna fuit. sed cum ab stationibus primum expeditae cohortes, deinde ex opere deducti milites atque arma capere terga haud dubie uertunt Poeni Numidaeque. et primo turmatim abibant, nihil propter pauorem festinationemue confusis ordinibus; de
Abbreviated transcription (Latin):
bebant eandem: quod prelio uicti cartha¬
ginenses duce amisso in ultimam his¬
panie oram usq ad occeanum compulsi
erant. disparem aũt quod hispania nõ
quara italia mͦ s quam uilla pars terra¬
rum bello reparando aptior erat. locoꝵ
hominũ q ingeniis.itaq gͦ pͥma roma¬
nis mnitia prouintiarum q̃ quidem con¬
tinentes sint postrema omnium nr̃a de¬
mum etate ductu auspitio q angusti
cesaris ꝑdomita ẽ. ibi tum hasdrubal giͤ
chinos dux regressus ab gadib rebellã¬
dispe aduiuante magone hamilcharis
.f. delectib ꝑ ult̾iorem hispaniam habi
copiis ferme inter auctores conuenit pedi-
bem scribunt: ibi suꝑ campos patentes duo
duces peni ea mente ne detrectarent certa-
men considunt: scipio cum ad eum fama
tanti comꝑati exercitus ꝑlata ẽẽt neq ro-¬
manis legionib tante se foremiparẽ mul-¬
titudini ratus. ut ñ in spẽm saltem oppo¬
nerent᷑ barͣxoꝵ auxilia. neq in his tñ tm̃

Expanded text:
bebant; eandem quod proelio uicti Carthabebant; eandem quod proelio uicti Carthaginienses duce amisso in ultimam Hispaniae oram usque ad Oceanum compulsi erant, disparem autem quod Hispania non quam Italia modo sed quam ulla pars terrarum bello reparando aptior erat locorum hominumque ingeniis. itaque ergo prima Romanis inita prouinciarum, quae quidem continentis sint, postrema omnium nostra demum aetate ductu auspicioque Augusti Caesaris perdomita est. ibi tum Hasdrubal Gisgundum Barcinos dux, regressus ab Gadibus rebellandi spe, adiuuante Magone Hamilcaris filio dilectibus per ulteriorem Hispaniam habitcopiis ferme inter auctores conuenit: peditbem scribunt. ibi super campos patentes duo duces Pmen consederunt. Scipio , cum ad eum fama tanti comparati exercitus perlata esset, neque Romanis legionibus tantae se fore parem multitudini ratus ut non in speciem saltem opponerentur barbarorum auxilia, neque in iis tamen tantum
Abbreviated transcription (Latin):
alia arma. alii ritus. alia sacra. alii ꝓpe es
sent dii. ita quodam uno uncło coplau̾it
cosut nulla net inter ipsos nec adususdu¬
cem seditio extiterit. cumr⁊ pecunia sepein
stipendium ⁊ commeatus in hostium agro
deeẽt. quorum inopia pͥore punico bello mnł¬
ta infanda inter duces militesq cõmissa
fuerant. post hasdrubalis uõ ex̾citũ duce
in quib spes omnis reposita uictorie fue¬
rat. deletum. cedendoq in angulum bru¬
tium cetera italia cũ concessum cui ñ ui¬
deatur mirabile nullum motum in cas¬
tris factum: Nam ad cetera id quoq ac¬
eesserat ut ne alendi quidem exercitus
nͥ exbrutio agro spes ẽẽt qui ut omnis
coleretur: exiguus tñ tanto alendo exer-¬
citui erat. Tum magnam partem uiuẽ¬
tutis abstractam acultu agrorum bellũ
occupauerat.⁊ mos uitio etiam insitus
genti. Per latrocinia militiam exercen¬
dinec ab domo quicqͣm mittebatur
fortunam quadam longe disparem ha¬

Expanded text:
alia arma, alii ritus, alia sacra, alii prope di alia arma, alii ritus, alia sacra, alii prope di essent, ita quodam uno uinculo copulauerit eos ut nulla nec inter ipsos nec aduersus ducem seditio exstiterit, cum et pecunia saepe in stipendium et commeatus in hostium agro deesset, quorum inopia priore Punico bello multa infanda inter duces militesque commissa fuerant. post Hasdrubalis uero exercitum cum duce in quibus spes omnis reposita uictoriae fuerat deletum cedendoque in angulum Bruttium cetera Italia concessum, cui non uideatur mirabile nullum motum in castris factum? nam ad cetera id quoque accesserat ut ne alendi quidem exercitus nisi ex Bruttio agro spes esset, qui ut omnis coleretur exiguus tamen tanto alendo exercitui erat; tum magnam partem iuuentutis abstractam a cultu agrorum bellum occupauerat et mos uitio etiam insitus genti per latrocinia militiam exercendi; nec ab domo quicquam mittebatur,fortunam, quadam longe disparem ha
Abbreviated transcription (Latin):
serat suppleuit. in consentinum agrum cõ¬
sules exercituim duxerum passimq depo¬
płaticum agm̃ iam graue preda ẽẽt in sal¬
tu angusto abrutiis iac ulatorib q numi¬
qͦ inꝑicło fũint. maior tñ tumultus qͣm
pugna fuit: ⁊ p̃missa p̃da incolumes ⁊ legi¬
ones in loca culta euasere. in lucanos ꝓfecti
ea sine certamine tota gens inditionem .pr.
rediit. Cum hannibale nicħ eo anno rei
gestum est. nam neq ip̃e se obtulit in tã
recenti calamitate publica pͥuataq. neq la¬
cesserant quietum romani. tantum inẽẽ
uim ⁊ si omnia alia circa eum reuerent in
uno illo duce censebant ac nescio ãmirabi¬
¶or aduersis qͣm scd̃is reb tulerit quippe ⁊
in hostium terra ꝑ annos .xiii. tam ꝓcul
ab domo uaria fortuna bellum gereret.
exercitu ñ suo cuule. s mixto ex conluione
omnium gentium quib ñ lex ñ moi non
lingua cõmunis alus habitus alia uestis.

Expanded text:
serat suppleuit. in Consentinum agrum conserat suppleuit. in Consentinum agrum consules exercitum duxerunt, passimque depopulati, cum agmen iam graue praeda esset, in saltu angusto a Bruttiis iaculatoribusque Numiquoque in periculo fuerint. maior tamen tumultus quam pugna fuit, et praemissa praeda incolumes legiones in loca culta euasere. inde in Lucanos profecti; ea sine certamine tota gens in dicionem populi Romani rediit. cum Hannibale nihil eo anno rei gestum est. nam neque ipse se obtulit in tam recenti uolnere publico priuatoque neque lacessierunt quietum Romani; tantam inesse uim etsi omnia alia circa eum ruerent in uno illo duce censebant. ac nescio an mirabilior aduersis quam secundis rebus fuerit, quippe qui cum in hostium terra per annos tredecim, tam procul ab domo, uaria fortuna bellum gereret, exercitu non suo ciuili sed mixto ex conluuione omnium gentium, quibus non lex, non mos, non lingua communis, alius habitus, alia uestis,
Abbreviated transcription (Latin):
tur consules ad bellum moniti asenatu
sunt ut in agros reducende plebis curam
haberent.dm benignitate sũmotum bel
maiorem curam esse. sed haud quaqͣm
erat ppło facilelib̾is cultorib bello absũp¬
tis⁊ in opia seuitioꝵ ⁊ pecore direpto iutł¬
q dirutis aut incensis. magna tamen
pars auctoritate consulum compulsa
in agroᷤᷤ remigrauit. Mouerant aũt huiꝰ¬
cexei mentionẽ placentinoꝵ ⁊ cremonen¬
sium legati querentes agrum suum abin¬
colis galt incutsari ac uastari magnamq
partem colonoꝵ suoꝵ dilapsam eẽ etiam
in frequenteᷤᷤ se urbes agrum uastum ac
desertum habere: manilio p̃tori mandatũ
ut colonias ab hoste tueretur: consules ex
placentini eẽnt añ certam diem in coloni-¬
as reu̾terent᷑. pͥncipio deiñ uĩs ⁊ ip̃i ad bel¬
lum ꝓfecti sunt .&. cecilius. cõs. exercitum
ab .c. nerone .L. ueturiꝰ. a .q. claudio ꝓ. p̃r.
accepit nouisq militib quos ip̃e conscͥp¬

Expanded text:
tur consules ad bellum moniti a senatu tur consules ad bellum moniti a senatu sunt ut in agros reducendae plebis curam haberent: deum benignitate summotum bellmaiorem curam esse. sed res haudquaquam erat populo facilis et liberis cultoribus bello absumptis et inopia seruitiorum et pecore direpto uillisque dirutis aut incensis; magna tamen pars auctoritate consulum compulsa in agros remigrauit. mouerant autem huiusce rei mentionem Placentinorum et Cremonensium legati querentes agrum suum ab accolis Gallis incursari ac uastari, magnamque partem colonorum suorum dilapsam esse, et iam infrequentes se urbes, agrum uastum ac desertum habere. Mamilio praetori mandatum ut colonias ab hoste tueretur: consules ex Placentini essent ante certam diem in colonias reuerterentur. principio deinde ueris et ipsi ad bellum profecti sunt. Q. Caecilius consul exercitum ab C. Nerone , L. Ueturius a Q. Claudio propraetore accepit, nouisque militibus quos ipse conscrip
Abbreviated transcription (Latin):
lictiscum cetã omni classe redire ad urbem
uissus. in ciuitate tanto discrimine belli sol¬
ud minus terrebant in edem iouis forib
ip̃is duo ꝑlapsi angues ab antio nuntiatũ
ẽ scruentas spicas metentib uisas ẽẽ cere
porcus biceps ⁊ agnus masidemq femina
natus erat: ⁊ albe duossoles uisos ferebant¬
⁊ nocte fregelł lucem obortãt ⁊ bosin agro
romano locutus ⁊ ara neptuni multo ma¬
nasse sudore ĩ circo flamimo dicebat᷑ ⁊ edes
cerei salutis quirini de celo tacte. prodigia
consules hostiis maiorib ꝓcurare uissi. ⁊
supplicationẽ in unum diem habere. ea
gre aut iusis domi prodigiis terriit aĩos
hominũ. Ignis mede ueste extinctus cesa¬
q flagro est uestalis cuiꝰ custodia noctis
eiꝰ octis fuerat uissu .p. licinii pontificisid
quãquam nichil portendentib deis. ce¬
terum negligentia humꝰna acciderat: tñ
⁊ hostiis maiorib ꝓcurarri supplicationẽ
ad uestã hab̾i placuit. Priusqͣm ꝓficiscerẽ¬

Expanded text:
itis cum cetera omni classe redire ad urbem iussus. in ciuitate tanto discrimine belli solud minus terrebant in aedem Iouis foribus ipsis duo perlapsi angues; ab Antio nuntiatum est cruentas spicas metentibus uisas esse; Caere porcus biceps et agnus mas idem feminaque natus erat; et Albae duo soles uisos ferebant et nocte Fregellis lucem obortam; et bos in agro Romano locutus et ara Neptuni multo manasse sudore in circo Flaminio dicebatur; et aedes Cereris Salutis Quirini de caelo tactae. prodigia consules hostiis maioribus procurare iussi et supplicationem unum diem habere—ea eregre aut uisis domi prodigiis terruit animos hominum ignis in aede Uestae exstinctus, caesaque flagro est Uestalis cuius custodia eius noctis fuerat iussu P. Licini pontificis. id quamquam nihil portendentibus dis ceterum neglegentia humana acciderat, tamen et hostiis maioribus procurari et supplicationem ad Uestae haberi placuit. priusquam proficisceren
Abbreviated transcription (Latin):
petus. rem decreuit. Numide cum in con¬
cursu quieti stetissent in cornib ut terga
danteᷤᷤ suos uiderunt. fuge tm̃ parumꝑ
comites facti. Postqͣm om̃s agrigentum
trepido agmine petentes uiderunt. ip̃i me¬
tu opsidionis passim in ciuitates proximaᷤᷤ
dilapsi. Multa milia hominum cesa captaq
celli pugna fuit. Uictor iñ siracusas rediit.
Iam ferme in exitu annus erat. Itaq se¬
natus rome decreuit. ut ꝑ corneliũ. ppłs .r.
litterat capuam ad consules muteret dum
hannibal procul abeẽt. nec ulla magnadiᷤᷤ¬
criminis res ad capuam gereret᷑. Alter eoꝵ
si ita uideret᷑ ad magistrat᷑ subrogandos
romamuemiret: Literis acceptis inter se consu¬
les compararent. ut claudius comitia ꝑficeret.
fuluius ad capuam maneret. Consules clau¬
dius creauit. cñ fuluium centimalum. ⁊ .p.
sulpicium. ser. filiũ galbam. qui nullum
antea curulem. magistratum gessisset. Preto¬
bana sicilia. cethego apulia. lentulo sardinia

Expanded text:
petus rem decreuit. Numidae cum in conpetus rem decreuit. Numidae cum in concursu quieti stetissent in cornibus, ut terga dantes suos uiderunt, fugae tantum parumper comites facti, postquam omnes Agrigentum trepido agmine petentes uiderunt, ipsi metu obsidionis passim in ciuitates proximas dilapsi. multa milia hominum caesa; capta celli pugna fuit; uictor inde Syracusas rediit. iam ferme in exitu annus erat; itaque senatus Romae decreuit ut P. Cornelius praetor litteras Capuam ad consules mitteret, dum Hannibal procul abesset nec ulla magni discriminis res ad Capuam gereretur, alter eorum, si ita uideretur, ad magistratus subrogandos Romam ueniret. litteris acceptis inter se consules compararunt ut Claudius comitia perficeret, Fuluius ad Capuam maneret. consules Claudius creauit Cn. Fuluium Centumalum et P. Sulpicium Serui filium Galbam, qui nullum antea curulem magistratum gessisset. praetocio Sicilia, Cethego Apulia Lentulo Sardinia
Abbreviated transcription (Latin):
e muttinis głam fore. Enim uõ indignum
ratus marcellus. se qui hannibalem subnixĩ
uictoria cannensi ab nola repullisset. his
terramariq uictis ab sehostib cedere. ar¬
ma ꝓpere capere milites:⁊ efferri signa ui¬
bet. Instruenti exercitũ. decem effusis eqͥs
aduolant ex hostium acie numide. nun¬
tiantes populares suos. primum ea sediti¬
onemotos. qua. ccc. ex numero suo conces¬
serint heracleam. Dem quo p̃fectum suũ
ab obtrectantib ducib głe eiꝰ. sub ipsam
certaminis diem ablegatum uideant:
quieturos inpugna. Gens fallax ꝓmissi fi¬
dem prestitit. Itaq ⁊ romanis. creuit ani¬
mus. nuntio celeri ꝑ ordinem misso desti¬
tutum ab equite hostem ẽẽ quem maxĩe
timuerant. ⁊ territi hostes preter qͣm quod¬
quia maxima parte uirium suarum ñ iu¬
uabantur. timore etiam incusso ne ab suo¬
⁊ ipsi equite oppugnarent᷑. Itaq haud mag¬
ni certaminis fuit. Primus clamor atq im¬

Expanded text:
e Muttinis gloriam fore. enimuero indignum e Muttinis gloriam fore. enimuero indignum ratus Marcellus se, qui Hannibalem subnixum uictoria Cannensi ab Nola reppulisset, his terra marique uictis ab se hostibus cedere, arma propere capere milites et efferri signa iubet. instruenti exercitum decem effusis equis aduolant ex hostium acie Numidae nuntiantes populares suos, primum ea seditione motos qua trecenti ex numero suo concesserint Heracleam, dein quod praefectum suum ab obtrectantibus ducibus gloriae eius sub ipsam certaminis diem ablegatum uideant, quieturos in pugna. gens fallax promissi fidem praestitit. itaque et Romanis creuit animus nuntio celeri per ordines misso destitutum ab equite hostem esse quem maxime timuerant, et territi hostes, praeterquam quod maxima parte uirium suarum non iuuabantur, timore etiam incusso ne ab suomet ipsi equite oppugnarentur. itaque haud magni certaminis fuit; primus clamor atque im
Abbreviated transcription (Latin):
ñ consilio muitinis quam fidutia magis ausi
egredi extra muros. ad hiemeramaminẽ po¬
suerunt castra. Quod ubi platum ad marcellũ ẽ.
extimplo copias mouit.⁊ ab hoste .iiii. ferme
milium interuallo consedit. quid agerent
pararent ue expectaturus S nullum neq lo¬
cum. neq tempus cunctationi consilioue de¬
dit. muttines. Transgressus amnẽ ac statio¬
nib hostium cum ingenti terrore actumul¬
tu inuectus. postero die ꝓpeiusto prelio com¬
pulit hostes int᷑ munim̃ta. Inde reuocatus.
seditione numidarum in castris facta. Cum
.ccc. ferme eoꝵ heradeam minoam conces¬
sissent. ad mitigandos reuocandosq eospro¬
sectus. magno pere molusse duces dicitur.
ne absente se cũ hoste manus consererent.
Id ambo egre passi duces. magishanno iam
ante anxius gła euis. muttinem sibi modũ
facere degenerem asrum. imꝑatori cartha¬
giniensi misso absenatu ppłõq. Is ppulit
cunctantẽ epicidem ut transgressi flumen

Expanded text:
non consilio Muttinis quam fiducia magis ausi non consilio Muttinis quam fiducia magis ausi egredi extra muros ad Himeram amnem posuerunt castra. quod ubi perlatum ad Marcellum est, extemplo copias mouit et ab hoste quattuor ferme milium interuallo consedit, quid agerent pararentue exspectaturus. sed nullum neque locum neque tempus cunctationi consilioue dedit Muttines, transgressus amnem ac stationibus hostium cum ingenti terrore ac tumultu inuectus. postero die prope iusto proelio compulit hostes intra munimenta. inde reuocatus seditione Numidarum in castris facta, cum trecenti ferme eorum Heracleam Minoam concessissent, ad mitigandos reuocandosque eos profectus magno opere monuisse duces dicitur ne absente se cum hoste manus consererent. id ambo aegre passi duces, magis Hanno, iam ante anxius gloria eius: Muttinem sibi modum facere, degenerem Afrum imperatori Carthaginiensi misso ab senatu populoque? is perpulit cunctantem Epicyden ut transgressi flumen
Abbreviated transcription (Latin):
ut causa earum. ita contio erat. qui ante cap¬
tã syracusas aut non desquerant aut redie¬
rant inamicitiam: ut socii fideles accepti
cultiq. Quosmetuᷤᷤ post captas syracusasde¬
diderat. ut uicti auictore leges acceperĩt
Trant tam̃ haud parue reliquie bellicirta a¬
grigentum romanis. Epicides ⁊ banno duces
reliqui prioris belli ⁊ tertuis nouus abhanniba¬
le in locum hyppocratis missus libi penicum ge¬
neris hippacinatis muttinen populares uoca¬
bant. uir impigeret sub hannibale magistro
omnes belli artes edoctus. huic abepicide ⁊
hannone numide dati auxiliares. Cumqͥb
ita ꝑuagatus est hostium agros. itasocios
ad retinendos in fide animos eoꝵ ferendo q¬
in tempore cuiq auxilium adit. ut breui
tempore totamsiciliam impleret nominis
sui. nec spes alia maior apud fauentes rebus
carthaginiensium eẽt. Itaq inclusi ad tempꝰ
menib agrigenti dux penus syracusanusq

Expanded text:
ut causa earum, ita condicio erat. qui ante caput causa earum, ita condicio erat. qui ante captas Syracusas aut non desciuerant aut redierant in amicitiam ut socii fideles accepti cultique; quos metus post captas Syracusas dediderat ut uicti a uictore leges acceperunt. erant tamen haud paruae reliquiae belli circa Agrigentum Romanis, Epicydes et Hanno, duces reliqui prioris belli, et tertius nouus ab Hannibale in locum Hippocratis missus, Libyphoenicum generis Hippacritanus—Muttinen populares uocabant—, uir impiger et sub Hannibale magistro omnes belli artes edoctus. huic ab Epicyde et Hannone Numidae dati auxiliares, cum quibus ita peruagatus est hostium agros, ita socios ad retinendos in fide animos eorum ferendo in tempore cuique auxilium adiit, ut breui tempore totam Siciliam impleret nominis sui nec spes alia maior apud fauentes rebus Carthaginiensium esset. itaque inclusi ad <id> tempus moenibus Agrigenti dux Poenus Syracusanusque,
Abbreviated transcription (Latin):
gine hasdrubalis. Quiete deiñ aliqͣndiu in bis¬
pania res fuere. utrisq post tantas inuicem ac¬
ceptas in lataᷤq clades cunctantib ꝑiculum
sũme rerum facere: dum hec in hispania ge¬
runtur. marcelliis captis sẏracusis cum cetã
in sicilia tanta fide atq integritate composu¬
issent. ut ñ mͦ suam głam s etiam maiesta¬
tabulasq quib habundabant syracuse.
romam deuexit. hostium quidem illa spo-¬
lia. ⁊ parta belli uire. Ceterum iñ pͥmum in¬
itium mirandi grecarum arcium operali¬
centieq huic sacra profana q omnia uul¬
go spoliandi factum est. que postremo in
romanos deos templum id ip̃m pͥmum qͦd
amarcello exunie ornatum ẽ u̾tit. Uisebant᷑
eñi ab externis ad portam capenam dedica.
ta amarcello templa ꝓpter excellentiam
eius genĩs ornam̃ta quoꝵ per erigua pars
comparet. Legationes omniũ ferme ciuita¬
tium sycilie ad eum conueniebant. Dispat

Expanded text:
gine Hasdrubalis. —quietae deinde aliquamdiu in Hisgine Hasdrubalis. —quietae deinde aliquamdiu in Hispania res fuere, utrisque post tantas in uicem acceptas inlatasque clades cunctantibus periculum summae rerum facere. dum haec in Hispania geruntur, Marcellus captis Syracusis, cum cetera in Sicilia tanta fide atque integritate composuisset ut non modo suam gloriam sed etiam maiestatabulasque quibus abundabant Syracusae, Romam deuexit, hostium quidem illa spolia et parta belli iure; ceterum inde primum initium mirandi Graecarum artium opera licentiaeque hinc sacra profanaque omnia uolgo spoliandi factum est, quae postremo in Romanos deos, templum id ipsum primum quod a Marcello eximie ornatum est, uertit. uisebantur enim ab externis ad portam Capenam dedicata a M. Marcello templa propter excellentia eius generis ornamenta, quorum perexigua pars comparet. legationes omnium ferme ciuitatium Siciliae ad eum conueniebant. dispar
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Duiq tenuissent: nicruenta scuta ro¬
manoꝵ uisa. inditium alterius cladispe-¬
nis atq inde pauorem iniecissent. hic ter¬
ror in sugam auertit omnis. effusiq qua
interest. nisi quos cedes oppressit. Exuunt᷑
castris. Ita nocte acdie. bina castra hostiũ
qui annales acilianos ex greco in latinum
sermonem uertit. captos ad M̃. deccxix.
ẏmagine barchini hasdrubalis ualerius
antias in castra magonis capta tradidit.
Septem milia cesa hostium altero prelioe¬
ruptione pugnatũ cum hasdrabale xmi
so quinq milia hominũ cum magone ceden¬
tes nrõseffuse sequeretur cesa ex insidiis scribit.
Apud omnis magnum nom̃ martii ducis est.
Et uere głe enis etiam miracla addunt. flam¬
mam ei contionanti fusam ecapite sine ipsins
sensu cum magno pauore circumstantium
militum. monim̃tum q uictorie euis de peniꝰ
usq adincensum capitolium fuisse. In tem¬
plo clippeum marcium appellatum tum ima¬

Expanded text:
tur; diuque tenuisset, ni cruenta scuta Rotur; diuque tenuisset, ni cruenta scuta Romanorum uisa indicium alterius cladis Poenis atque inde pauorem iniecissent. hic terror in fugam auertit omnes effusique qua iter est, nisi quos caedes oppressit, exuuntur castris. ita nocte ac die bina castra hostium qui annales Acilianos ex Graeco in Latinum sermonem uertit; captos ad mille octingea septem cum imagine Barcini Hasdrubalis. Ualerius Antias una castra Magonis capta tradit, septem milia caesa hostium; altero proelio eruptione pugnatum cum Hasdrubale, decem so quinque milia hominum, cum Mago cedentes nostros effuse sequeretur, caesa ex insidiis scribit. apud omnes magnum nomen Marcii ducis est; et uerae gloriae eius etiam miracula addunt flammam ei contionanti fusam e capite sine ipsius sensu cum magno pauore circumstantium militum; monumentumque uictoriae eius de Poenis usque ad incensum Capitolium fuisse in templo clipeum, Marcium appellatum, cum ima
Abbreviated transcription (Latin):
tas. alii obseptisitinerib suꝑuallum saliunt.
Et ut quisq euaserat protinus ad castra altera
fuguint. Ubi ab cohorte ⁊ equitib ex occulto
procurrentib circumuenti cesiq ad unũ õs
sunt. Quamqͣm etiam siquis ex ea cede effugiᷤᷤ¬
set adeo raptim captispropiorib castris mal¬
tera transcursum castra ab romanis est: ut
preuenire nuntius cladis ñ posset. Ibi uero
quo longuis ab hoste aberant.⁊ quia sub
luce pabulatum ligna tum. ⁊ predatum qͥ¬
dam dilapsi fuerant. neglecta magis omĩa
ac soluta inuenere. Arma tantum instatio¬
nib posita. milites inermes. aut humi sedẽ¬
tes. accubantesq aut ob ambulantes ante
uallum portasq. Cum his tam securis solu¬
tisq romam calenteᷤ adhuc ac recentipug¬
na. ferocesq uictoria: prelium ineunt. Itaq
nequaqͣm resistim portis potuit. Intrapor¬
tas concursu ex totis castris ad pͥmũ clamo¬
rem ⁊ tumultum facto: atrox prelium ori¬

Expanded text:
tas, alii obsaeptis itineribus super uallum saliunt tas, alii obsaeptis itineribus super uallum saliunt et ut quisque euaserat protinus ad castra altera fugiunt, ubi ab cohorte et equitibus ex occulto procurrentibus circumuenti caesique ad unum omnes sunt; quamquam, etiamsi quis ex ea caede effugisset, adeo raptim a captis propioribus castris in altera transcursum castra ab Romanis est, ut praeuenire nuntius cladis non posset. ibi uero, quo longius ab hoste aberant et quia sub lucem pabulatum lignatumque et praedatum quidam dilapsi fuerant, neglecta magis omnia ac soluta inuenere, arma tantum in stationibus posita, milites inermes aut humi sedentes accubantesque aut obambulantes ante uallum portasque. cum his tam securis solutisque Romani calentes adhuc ab recenti pugna ferocesque uictoria proelium ineunt. itaque nequaquam resisti in portis potuit; intra portas concursu ex totis castris ad primum clamorem et tumultum facto atrox proelium ori
Abbreviated transcription (Latin):
silium:⁊ quo audatius erat magisplacebat.
Reliquum diei expediendis armis ⁊curatio¬
ne corpoꝵ consumptum ⁊ maior pars noctiᷤ
quietidata ẽ. Quarta ugilia mouere. Erant
ultra ꝓxima castra sex milium interuallo
distantes alie copie penoꝵ. Uallis caua inter¬
erat condensa arborib. In huius silue medi¬
o ferme statio cohors romana arte punica
abditur. Et equites ita medio itinere inter¬
cepto. cetere copie silenti agmine ad ꝓrimos
hostes ducte. Et cum statio nulla proportis.
neq in uallo custodie. eẽnt. uelut in sua castͣ.
nullo usqͣm obsistente penetrauere. Iñ sig-¬
nacanunt: ⁊ tollitur clamor pars semisom¬
nõ hostescedunt. parsignes casis stram̃to
arido tectis initiunt. pars portas occupant
ut fugam intercludant. hostes simuligniᷤᷤ.
clamor. cedes. uelut alienatos sẽsib n̾ audi¬
re nec prouidere quicqͣm sinunt. Incidunt mner¬
mes inter cateruas armatoꝵ. Alii ruunt ad por¬

Expanded text:
silium et quo audacius erat magis placebat. silium et quo audacius erat magis placebat. reliquum diei expediendis armis et curatione corporum consumptum et maior pars noctis quieti data est. quarta uigilia mouere. erant ultra proxima castra sex milium interuallo distantes aliae copiae Poenorum. uallis caua intererat, condensa arboribus; in huius siluae medio ferme spatio cohors Romana arte Punica abditur et equites. ita medio itinere intercepto ceterae copiae silenti agmine ad proximos hostes ductae et, cum statio nulla pro portis neque in uallo custodiae essent, uelut in sua castra nullo usquam obsistente penetrauere. inde signa canunt et tollitur clamor. pars semisomnos hostes caedunt, pars ignes casis stramento arido tectis iniciunt, pars portas occupant ut fugam intercludant. hostes simul ignis, clamor, caedes, uelut alienatos sensibus, nec audire nec prouidere quicquam sinunt. incidunt inermes inter cateruas armatorum. alii ruunt ad por
Abbreviated transcription (Latin):
serebatis. Scio audax uideis consilium s inre
tutissima sunt. quia sun occasionis mom̃to cuiꝰ
p̃teruolat opportunitas cuncꝰtatus paulum
fueris. nequiqͣm mox omissam querarisunuᷤ
exercitus in ꝓpinquo est: duo haud procul ab¬
sunt. Num adgredientib ꝑ aliqua est. ⁊ iam
temptastis ur̃as atq illoꝵ uires Sidiem profe¬
rimus:⁊ hesterne eruptionis fama contempti
desienmus. periculum ẽ ne om̃s duces. omnes
copie conueniant. Tres deiñ duces tres exercitꝰ
sustinebimus hostium. quos. cñ scipio incolu¬
mi exercitu ñ sustinuit: ut diuidendo copias.
ꝑiere duces nr̃i. ita sꝑati ac diuisi oppͥmi posst̃
hostes. Alia belligerendi uia nulla ẽ ꝓide
nichil p̃ter noctis maxime opportunitatem ex¬
pectemus. Ite deis bene iuuantib corpora
curate ut integringentesq eodem animo
in castra hostium inrumpatis. quo ur̃a tutati
estis. Letri audire ab nouo duce nouum con¬

Expanded text:
ferebatis. scio audax uideri consilium; sed in ferebatis. scio audax uideri consilium; sed in tutissima sunt, quia, si in occasionis momento cuius praeteruolat opportunitas cunctatus paulum fueris, nequiquam mox omissam quaeras. unus exercitus in propinquo est, duo haud procul absunt. nunc adgredientibus spes aliqua est,—et iam temptastis uestras atque illorum uires: si diem proferimus et hesternae eruptionis fama contemni desierimus, periculum est ne omnes duces, omnes copiae conueniant. tres deinde duces, tres exercitus sustinebimus hostium quos Cn. Scipio incolumi exercitu non sustinuit? ut diuidendo copias periere duces nostri, ita separatim ac diuisi opprimi possunt hostes. alia belli gerendi uia nulla est. proinde nihil praeter noctis proximae opportunitatem exspectemus. ite, deis bene iuuantibus, corpora curate, ut integri uigentesque eodem animo in castra hostium inrumpatis quo uestra tutati estis.' laeti et audiere ab nouo duce nouum con
Abbreviated transcription (Latin):
Auobis qͦ profecto siquis querat. quonãmͦ
pauci amultis. uicti auictorib castra tuta¬
tisitis. nichil aliud respondeatis. qͣm id ip̃m
tim̃tesuosomnia⁊ oꝑib firmata habuisse.
ip̃os paratos instructosq suisse. Et ita se res
ht̃. Ad id quod ne timeatur fortuna facit
minime uti sunt homines. quia quod negle¬
xeris incautum atq aꝑtum habeas. Nichil
omniũ nunc minus metuunt hostes. qͣm
ne opsessi mͦ ip̃i atq oppugnati. castra sua
ultro oppugnemus. audeamus quod credi
ñ potest ausuros nos. eo ip̃o quod difficillum
uideatur facilius erit. Tertia uigilia noctissi¬
lenti agmine ducam uos exploratum habe¬
o. Non uigiliarum ordinem. ñ stationesu¬
stas eẽ. clamor inportis auditus.⁊ pͥmusim¬
petus castra ceperit. tum inter torpidos som¬
no. pauenteᷤᷤq ad nec oppinatum tumultũ.
⁊ mnermesincubilib suis oppressos illa cedes
edatur aqua uos hesterno die reuocatos egre

Expanded text:
a uobis quoque profecto si quis quaerat quonam modo a uobis quoque profecto si quis quaerat quonam modo pauci a multis, uicti a uictoribus castra tutati sitis? nihil aliud respondeatis quam id ipsum timentes uos omnia et operibus firmata habuisse et ipsos paratos instructosque fuisse. et ita se res habet: ad id quod ne timeatur fortuna facit minime tuti sunt homines, quia quod neglexeris incautum atque apertum habeas. nihil omnium nunc minus metuunt hostes quam ne, obsessi modo ipsi atque oppugnati, castra sua ultro oppugnemus. audeamus quod credi non potest ausuros nos; eo ipso quod difficillimum uidetur facilius erit. tertia uigilia noctis silenti agmine ducam uos. exploratum habeo non uigiliarum ordinem, non stationes iustas esse. clamor in portis auditus et primus impetus castra ceperit. tum inter torpidos somno pauentesque ad necopinatum tumultum et inermes in cubilibus suis oppressos illa caedes edatur a qua uos hesterno die reuocatos aegre
Abbreviated transcription (Latin):
gent q fama rerum gestarum. s quotiẽs¬
cumq occurrerit memoria illoꝵ uelut
si ad hortantes signum q dantesuideatis
eos ita prelia inite. Nec alia profecto sp̃ã
hesterno dic oblata ocłisammis q ut̃is me¬
morabile illud edidit. prelium quo docum̃¬
tum dedistis hostib. ñ cum scipionib extinc¬
tum eẽ nom̃ romanum. Et cuiꝰ ppłi uis atq
uirtus ñ obruta sit cannensi clade. ex omin
ꝓfecto seuitia fortune emersuram ẽẽ. Nunc
quia tantum ausi estis sponte ur̃a experiri
libet quantum audeatis duce ur̃o auctore.
Non enim hesterno die cum signum recep¬
tui dedisequentib effuse uobis turbatum
hostem. frangere audatiam urãm. s differ¬
re in maiorem głam atq opportunitatem
uolui: ut postmodum p̃parati. incautos ar¬
mati. mermes atq etiam sopitos ꝑ occasioẽs
adgredi possetis. Nec huiꝰ occasionis spẽ mili¬
tes forte temere. s ex re ip̃a conceptam habeo.

Expanded text:
gentque fama rerum gestarum—sed, quotiensgentque fama rerum gestarum—sed, quotienscumque occurret memoria illorum, uelut si adhortantes signumque dantes uideatis eos, ita proelia inire. nec alia profecto species hesterno die oblata oculis animisque uestris memorabile illud edidit proelium, quo documentum dedistis hostibus non cum Scipionibus exstinctum esse nomen Romanum et, cuius populi uis atque uirtus non obruta sit Cannensi clade, ex omni profecto saeuitia fortunae emersurum esse. nunc, quia tantum ausi estis sponte uestra, experiri libet quantum audeatis duce uestro auctore. non enim hesterno die, cum signum receptui dedi sequentibus effuse uobis turbatum hostem, frangere audaciam uestram sed differre in maiorem gloriam atque opportunitatem uolui, ut postmodo praeparati incautos, armati inermes atque etiam sopitos per occasionem adgredi possetis. nec huius occasionis spem, milites, forte temere sed ex re ipsa conceptam habeo.
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑium ut amplum iuditio ur̃o ita reip̃a
graue ac sollicitum eẽ. Quo enim tempore
nͨͥ metus merorem obstupefaceret. uix ita
compos mei eẽm. ut aliqua solatia inue¬
nire egro animo possem: Cogor urãm om¬
nium uicem qł difficilłmũ in luctu est
umus consulere. Et netum quidẽ ubi quo¬
nam mͦ has reliquias duorum exercituum
patrie conseruare possem. cogitandum ẽ.
au̾tere animum ab assiduo merore libet.
Presto ẽ eñi acerba memoria:⁊ scipiones me
ambo dies noctesq curis in sompnisq a¬
gitant:⁊ excitant sepe sompno neuse. neu
inuictos ꝑ octo annos in his terris milites
tam. Et suam disciplinam suaq instituta
sequi iubent. Et ut imꝑiis uiuoꝵ nemo
obedientior meuno fũit. ita post mortem
suam quod in quaq re facturos illos fuisse
maxime censeam. id optimum ducere uoᷤ
qͦ uelim milites. non lamentis lacrimis¬
q tamqͣm extinctos ꝓsequi. uiuunt ui¬

Expanded text:
imperium, ut amplum iudicio uestro, ita re ipsa imperium, ut amplum iudicio uestro, ita re ipsa graue ac sollicitum esse. quo enim tempore, nisi metus maerorem obstupefaceret, uix ita compos mei essem ut aliqua solacia inuenire aegro animo possem, cogor uestram omnium uicem, quod difficillimum in luctu est, unus consulere. et ne tum quidem, ubi quonam modo has reliquias duorum exercituum patriae conseruare possim cogitandum est, auertere animum ab adsiduo maerore licet. praesto est enim acerba memoria et Scipiones me ambo dies noctesque curis insomniisque agitant et excitant saepe somno, neu se neu inuictos per octo annos in his terris milites tam, et suam disciplinam suaque instituta sequi iubent et, ut imperiis uiuorum nemo oboedientior me uno fuerit, ita post mortem suam, quod quaque in re facturos illos fuisse maxime censeam, id optimum ducere. uos quoque uelim, milites, non lamentis lacrimisque tamquam exstinctos prosequi—uiuunt ui
Abbreviated transcription (Latin):
Par negligentia in castris custodiendis fuit.
Nanrisiꝓpinquus hostis erat. tñ reliquias
eum ẽẽ duoꝵ exercitum. añ paucos dies de¬
letoꝵ succurrebat. Ob hoc cum omĩa neglec¬
ta apud hostes ẽẽnt. exploratis his martius.
ad consilium prima spetie temerarium ma-
gis quam audax animũ adiecit. ut ultroca¬
stra hostium oppugnaret. faciluis eẽ ratus u¬
nius hasdrubalis expugnati castra. quam
li se nir suscosere raitus ae tres ducesamrissit.
sua defendi. Simul haud successisset ceptis
recepturum se afflictas res. aut si pulsus
eẽt tam̃ ultro inferendo arma contemptũ
sui dempturum. Ne tam̃ subita res ⁊ noc¬
turnus terror etiam ñ sue fortune consiliũ
ꝑturbaret. adloquendos adhortandosq si¬
bi milites ratus. contione aduocata ita disse¬
ruit. Uł mea ega imꝑatores nr̃os uiuos mor¬
tuos q pietas. uł presens omniũ nr̃m mili¬
tes fortuna fidem cui ius facere potest mͥ ħ

Expanded text:
par neglegentia in castris custodiendis fuit; par neglegentia in castris custodiendis fuit; nam etsi propinquus hostis erat, tamen reliquias eum esse duorum exercituum ante paucos dies deletorum succurrebat. ob hoc cum omnia neglecta apud hostis essent, exploratis iis Marcius ad congis quam audax animum adiecit ut ultro castra hostium oppugnaret, facilius esse ratus unius Hasdrubalis expugnari castra quam, si se rursus tres exercitus ac tres duces iunxissent, sua defendi; simul aut, si successisset coeptis, erecturum se adflictas res aut, si pulsus esset, tamen ultro inferendo arma contemptum sui dempturum. ne tamen subita res et nocturnus terror et iam non suae fortunae consilium perturbaret, adloquendos adhortandosque sibi milites ratus, contione aduocata ita disseruit: 'uel mea erga imperatores nostros uiuos mortuosque pietas uel praesens omnium nostrum, milites, fortuna fidem cuiuis facere potest mihi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
negligenter atq incomposite uenientem
incurrunt. Extimplo improuisa res. pauorẽ
incutit penis. Mirabundiq unde tot hostes¬
subito exhorti ꝓpe deleto exercituforent. uñ
tanta audatia. tanta fidutia suiꝰuictis acfu¬
gatis. quis imperator duob scipionib cesis
extitisset. quiᷤcastris prec̃et. quis signum de¬
disset pugne. ad hec tot iam nec opinata. pri¬
mo omniũ incerti stupentesq referunt pe¬
dem. Demualida impressione pulsi. tergauer¬
tunt.⁊ aut sugientium cedes feda fuisset. aut
temerabilis ꝑiculosusq sequentium impetuᷤ.
nimartius ꝓpere receptui dedisset signum.
obsistens q ad pͥma signa. ⁊ quosdam ipse
retinens concitatam repressiss aciem. in de
in castra auidos adhuc cedisq ⁊ sanguinis
reduxit. Carthaginenses trepide primo ab
hostium uallo acti. postqͣm neminem in¬
sequi uiderunt. metu subtistisse rati cõtẽp¬
tim rursus ⁊ sedato gradu in castra abeunt.

Expanded text:
neglegenter atque incomposite uenientem neglegenter atque incomposite uenientem incurrunt. extemplo improuisa res pauorem incutit Poenis mirabundiqsubito exorti prope deleto exercitu forent, unde tanta audacia, tanta fiducia sui victis ac fugatis, quis imperator duobus Scipionibus caesis exstitisset, quis castris praeesset, quis signum dedisset pugnae— ad haec tot tam necopinata primo omnium incerti stupentesque referunt pedem, dein valida inpressione pulsi terga vertunt. et aut fugientium caedes foeda fuisset aut temerarius periculosusque sequentium impetus, ni Marcius propere receptui dedisset signum obsistensque ad prima signa et quosdam ipse retinens concitatam repressisset aciem. inde in castra avidos adhuc caedisque et sanguinis reduxit. Carthaginienses trepide primo ab hostium vallo acti, postquam neminem insequi viderunt, metu substitisse rati, contemptim rursus et sedato gradu in castra abeunt.