comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gmnib incumbit. Diormius minister
tardius ꝓsecutus eodem momento. emi¬
nus totam intrinsecus eccłiam angłica
iute erga scm̃ repleri uidet. Quo ad
ianuam appropinquante. eadem lux
uisa ocius recessit. quam etiã alii de
fratrib pauti et ip̃i eminus astantes
uiderant. Diormitius ergo eccłiam in¬
grdiens. flebili ingeminat uoce. Ubi
espater: Et nec dum allatis fratrum
lucernis ꝑ tenebras palpans. scm̃ ante
altarium recubantem inuenit. Quẽ
paululum erigens et iuxta sedens. sc̃m
in suo gremio posuit caput. Et inter
hec cetus monachoꝵ cum luminarib
accurrens. patre uiso moriente cepit
plangere. Et ut ab aliquib qui p̃sen¬
tes mnerant didicimꝰ. sc̃s nec dum egre¬
diente anima aꝑtis sursum oculis ad
utrũq latus cum mira uultus hylari¬
tate et leticia circumspiciebat. scõs sci¬
licet obuios intuens angłos. Diormiti¬
us tum scam subleuat ad benedicendũ¬
scĩ monachoꝵ choꝵ dexteram manum

Expanded text:
genibus recumbit. Diormitius minister genibus recumbit. Diormitius minister tardius prosecutus eodem momento eminus totam intrinsecus ecclesiam angelica luce erga Sanctum repleri videt, quo ad januam appropinquante eadem lux visa ocius recessit; quam et alii de fratribus pauci et ipsi eminus astantes viderant. Diormitius ergo ecclesiam ingrediens flebili voce ingeminat. Ubi es pater? Et necdum allatis fratrum lucernis per tenebras palpans sanctum ante altare recubantem invenit: quem paululum erigens, et juxta sedens sanctum in suo gremio posuit caput: et inter haec coetus monachorum cum luminaribus accurrens Patre viso moriente coepit plangere. Et ut ab aliquibus, qui praesentes aderant, didicimus, Sanctus necdum egrediente anima apertis sursum oculis ad utrumque latus cum viva vultus hilaritate et laetitia circumspiciebat, sanctos scilicet angelos obvios intuens. Diormitius tum sanctam sublevat ad benedicendum monachos Sancti dexteram manum,
Abbreviated transcription (Latin):
bebat pctram. et ꝓpuluillo lapidem
qui hodie quasi quidam iuxta sepuleẽ
eius titulus stat monumenti. Ibide
itaq residens. ultima ad fratres ma¬
data solo audiente ministro cõmende
inquiens. Rec uobis o filioli nousi¬
ma cõmendo uerba. ut inter uos mu¬
tuam et non fictam habeatis caritatĩ
cum pace. Et si ita iuxta scõꝵ exempla¬
patrum obseruaueritis. d̃s confortati
bonoꝵ uobis auxiliabitur. et ego cum
ip̃o manens pro uobis interpellabo. E
non tantũ presentis uite necessaria
eo sufficienter administrabuntur. sec
etiam eternaliũ bonoꝵ p̃mia dnino
ni uerba. quasi de hac tediali ꝑegrina¬
tione ad celestem patriam transmcan¬
tis breui textu narrata deducta sunt.
postq felici appropinquante nouissi¬
ma paulisꝑ hora sc̃s conticuit. Cum
ꝓinde media nocte pulsata ꝑsonanti
clocca festinus surgens ad eccłiam
git. citior q ceteris currens. solus inta¬
gressus iuxta altare flexis in oratien

Expanded text:
bebat petram, et pro pulvillo lapidem, bebat petram, et pro pulvillo lapidem, qui hodieque quasi quidam juxta sepulcrum ejus stat titulus monumenti. Ibidem itaque residens ultima ad fratres mandata, solo audiente ministro, commendat, inquiens: Haec vobis, o filioli, novissima commendo verba, ut inter vos mutuam et non fictam habeatis charitatem cum pace. Et si ita juxta sanctorum exempla observaveritis, Deus confortator bonorum vobis auxiliabitur; et ego cum ipso manens pro vobis interpellabo, et non tantum praesentis vitae necessaria vobis ab eo administrabuntur, sed etiam aeternalium bonorum praemia divinorni verba, quasi de hac taediali peregrinatione ad coelestem patriam transmeantis brevi textu narrata deducta sunt. XXXI. Post felici appropinquante novissima paulisper hora Sanctus conticuit; tum proinde media nocte pulsata personante clocca, festinus surgens ad ecclesiam pergit, citiorque caeteris currens solus introgressus juxta altare flexis in oratione
Abbreviated transcription (Latin):
quoq etiam aliarũ eccłiarũ non me¬
diocris ueneratio conferetur. Post hec
uerba de illo descendens monti cellulo
et ad monasteriũ reuertens sedebat intu¬
gurio psalterium scribens. et ad illum
tricesimi tercii psalmi uersiculũ ꝑue¬
niens ubi scribitur. Inquirentes autem
dñm non deficient om̃i bono. Hic ait
in fine cessandum est pagie. que uero
sequuntur baitheneus siribat. Sc̃õ cõ
quem seripserat. cui nunquã bona de¬
ficient eterna. Succeisori uero stqutis
patri spũalrum doctori filioꝵ uenlt
filii audite me timorẽ dñi docebone
congruenter conuenit. Qui sicut oe¬
cessor commendauit. non solum cido¬
cendo s etiam scribendo successit. Pot
talem suꝑius memoratũ terminat
uersum ꝑ scriptum pagine. sc̃s ad utso¬
tinalem dñice noctis missam ingreai¬
tur eccłiam. Qua continuo consumo¬
ta ad hospiciolum reuertens in lectulo
residet ꝑnox. ubi ꝓstramine nudã ro¬

Expanded text:
quoque et aliarum Ecclesiarum non mequoque et aliarum Ecclesiarum non mediocris veneratio conferetur. Post haec verba de illo descendens monticellulo, et ad monasterium revertens sedebat in tugurio, Psalterium scribens, et ad illum trigesimi tertii psalmi versiculum perveniens, ubi scribitur: Inquirentes autem Dominum non deficient omni bono: Hic, ait, in fine cessandum est paginae: quae vero sequuntur Baltheneus scribat. Sancto conquem scripserat, cui nunquam bona deficient aeterna, successori vero sequens patri spiritualium doctori filiorum, Venite, filii, audite me, timorum Domini docebo vos, congruenter convenit. Qui sicut decessor commendavit non solum ei docendo, sed etiam scribendo successit. Post talem superius memoratum terminatae versum perscriptum paginae Sanctus ad vespertinalem Dominicae noctis Missam ingreditur ecclesiam, qua continuo consummata, ad hospitiolum revertens in lectulo residet pernox, ubi pro stramine nudam ha
Abbreviated transcription (Latin):
gere ubertimq quasi homo lacrimas
ingremium scĩ uiri fundere. et ualde
spumans flere. Qd̃ uidens minister.
cepit illum flebilem repellere lamenta¬
tionem. S sc̃s ꝓhibuit eum dicens. Si¬
ne huc sine nr̃i amatorem: ut in hunc¬
meũ sinum fletus effundat amarissi¬
ii plangoris. Ecce tu homo cum sis
et rationabilem animã habeas. nullo
modo scire de meo exitu potuisti. nisi qd̃
tibi ego ip̃e nuꝑ manifestaui. Huic ue¬
ro bruto et irrationabili animanti quom
tum ase reuertentẽ equũ benedixit mi¬
nistratorem. Et inde egrediens et mon¬
ti cellum monasterio suꝑ eminentẽ ascen¬
dens. inuertice eius paululum stetit. et
stans ambas eleuans palmas. suum be¬
nedixit cenobium inquiens. H uic loco
qd̾ libet angusto et uili non tantũ scot¬
torũ reges cum popłis. S etiam barba¬
rum et exterarũ gentium regnatores cũ
plebibus sibi subiectis. grandem et non
mediocrem conferent honorem. A scĩs

Expanded text:
gere, ubertimque quasi homo lacrymas gere, ubertimque quasi homo lacrymas in gremium Sancti fundere, et valde spumans flere. Quod videns minister coepit illum flebilem repellere lamentatorem. Sed Sanctus prohibuit eum dicens: Sine hunc si nostri ne amator est ut in hunc sinum fletus effundat amarissimi plangoris. Ecce tu homo cum sis, et rationabilem animam habeas, nullo modo scire de meo exitu potuisti, nisi quod tibi ego ipse nuper manifestavi; huic vero bruto et irrationabili animanti quoquomodo tum a se, revertentem equum benedixit ministratorem, et inde egrediens, et monticellum monasterio supereminentem ascendens, in vertice paululum stetit et stans ambas elevans palmas, suum benedixit coenobium inquiens: Huic loco, quamlibet angusto et vili, non tantum Scotorum reges cum populis, sed et barbararum et exterarum gentium regnatores cum plebibus sibi subjectis, grandem et non mediocrem conferent honorem. A sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
tima est in qua post meas laborationũ
molestias sabbatizo. et hac sequenti ue
dignatur. ad quẽ inquam hac median¬
te nocte ip̃o me inuitante emigrabo.
Sic enim mͥ ab ip̃o dño reuelatũ est.
Hec mesta minister audiens uerba.
cepit amare flere. Quem sc̃s in quan¬
tum potuit consolari conabatur. Post
hec sc̃s horreũ e greditur. et ad monas¬
terium reuertens media residet uia. ĩ
quo loca postea crux molari infixa lapi¬
di. hodieq stans in margine cernitur
uie. Dumq ibidem sc̃s ut p̃fatus sum
senio fessus paululum sedens requiesce¬
ret. ecce occurrit caballus obediens ser¬
uitor. qui scilicet lactaria boctũ inter¬
et monasteriũ uascula gestare consue¬
uerat. Hic ad sc̃m accedens mirũ dic¬
tu caput in sinu eius ponens. ut credo
inspirante deo cui omne ammal rerũ
sapit sensu quo iusserit ip̃e ereator do¬
minũ a se mox suum emigraturũ et ip¬
sum ultra non uisurũ sciens. cepit plan¬

Expanded text:
tima est; in qua post meas laborationum tima est; in qua post meas laborationum molestias sabbatizo; et hac sequenti medme invitare dignatur, ad quem, inquam, hac mediante nocte, ipso me invitante emigrabo. Sic enim mihi ab ipso Domino est revelatum. Haec moesta minister audiens verba coepit amare flere; quem Sanctus in quantum potuit consolari conabatur. XXIX. Post haec Sanctus horreum egreditur, et ad monasterium revertens media residet via. In quo loco crux molari postea infixa lapidi, hodieque stans in margine cernitur viae. Dumque ibidem Sanctus, ut praefatus sum, senio fessus paulum sedens requiesceret, ecce albus occurrit caballus, obediens servitor, qui scilicet lactaria intra bocetum monasterium vascula gestare consueverat. Hic ad Sanctum accedens, mirum dictu, caput in sinu ejus ponens, ut credo, inspirante Deo, cui omne animal brutum sapit, sensu quo ipse jusserit Creator, dominum a se suum mox emigraturum, et ipsum ultra non visurum sciens, coepit plan
Abbreviated transcription (Latin):
diormitius. ad ꝓximũ ꝑgunt benedicẽ¬
dum horreum. Qd̾ intrãs sc̃s cumbe¬
nedixisset. et duos in eo frugum seque¬
stratos aceruos hoc intulit uerbũ tum
gratiarũ actione inquiens. Ualde cũ¬
gratulor meis familiarib monachis¬
quia hoc etiam anno. si quoquam a uobis
emigrare me potuerit animũ sufficient̃
habrbitis. Quo audito uerbo diormiti¬
us minister tristificari cepit et sic dice¬
re. Huius anni temꝑe pater sepius nos
contristas. quia de tuo transitu crebro
comemoras. Cui sẽs hoc dedit respon¬
sum. Aliquem archanum habeo ser¬
musculum. quem si mͥ firmiter ꝓmi¬
seris nemini ante meũ denudare obi¬
tum. de meo tibi egressu aliquid mani¬
festius intimare potero. Quem cum ta
uir uenerandus consequenter sic ꝓfatꝰ.
Hec in sacris uoluminib dies sabbatũ
nuncupatur: qd̃ interp̃tatur requies.
Et uere mͥ est sabbatum hec hodierna.
quia huius p̃sentis laboriose uite mͥ ul¬

Expanded text:
Diormitius, ad proximum pergunt benedicenDiormitius, ad proximum pergunt benedicendum horreum, quod intrans Sanctus cum benedixisset, et duos in eo frugum sequestratos vidisset acervos, hoc intulit verbum cum gratiarum actione, inquiens: Valde congratulor meis familiaribus monachisquia hoc etiam anno, si quidem a vobis emigrare me oportuerit, annonam sufficientem habebitis. Quo audito verbo Diormitius minister tristificari coepit, et sic dixit: Hujus anni tempore saepius nos contristas, quia de tuo transitu crebro commemoras. Cui Sanctus hoc dedit responsum: Aliquem arcanum habeo sermusculum, quem si mihi firmiter promiseris, nemini ante meum denudare obitum, de meo egressu tibi aliquid manifestius intimare potero. Quam cum talt, vir venerandus consequenter sic profatur: Haec in sacris voluminibus dies Sabbatum nuncupatur, quod interpretatur requies; et vere mihi haec est Sabbatum hodierna: quia hujus praesentis laboriosae vitae mihi ul
Abbreviated transcription (Latin):
lus aspectus gaudium et exultationẽ elec¬
toꝵ pectorib infundit. hec fuit illius su¬
bite causa leticie beato uiro infuse. De
qua scilicet causa insperate letationis
cum qui erant ibidem presentes inqͥ¬
rerent hoc eis sc̃s responsum sursũ re¬
spiciens dedit. Mira et in comꝑabilis
angelice subtilitas nature. Ecce enim
angłs dñi ad repetendum aliquid dõ ca¬
rum missus depositum. nos desuꝑ intͣ
eccłiam aspiciens et benedicens. rursũ
ꝑ parasticiam eccł̃ie reuersus. nulla ta¬
lis uestigia exitus reliquit. Hec sc̃s
s tamen de qualitate illius depositi
ad qd̾ missus est angłs requirendum
nemo de circum stantib recognoscere po¬
tuit. Noster uero patronus scãm ꝓpri¬
am a deo sibi commendatam animam
depositũ nuncupauit. que secuti infe¬
rius narrabitur. alia senis interueni¬
entib continuis dieb dñica nocte ad
est die sabb̾i. ip̃e et eius pius minister

Expanded text:
lus aspectus gaudium et exsultationem eleclus aspectus gaudium et exsultationem electorum pectoribus infundit, haec fuit illius subitae causa laetitiae beato infusa viro; de qua scilicet causa inspiratae laetationis, cum qui inerant ibidem praesentes, inquirerent, hoc eis Sanctus responsum sursum respiciens dedit: Mira et incomparabilis est angelicae subtilitas naturae. Ecce enim angelus Domini ad repetendum aliquod Deo charum missus depositum, nos desuper intra ecclesiam aspiciens et benedicens, rursum per parasticiam ecclesiae reversus, nulla talis vestigia exitus reliquit. Haec Sanctus. Sed tunc de qualitate illius depositi, ad quod missus est angelus requirendum, nemo de circumstantibus recognoscere potuit. Noster vero patronus sanctam propriam a Deo sibi commendatam animam depositum nuncupavit; quae, sicuti inferius narrabitur, alia senis intervenientibus continuis diebus Dominica nocte ad est, die Sabbati, ipse et pius minister
Abbreviated transcription (Latin):
lari merui. His ab eo mestis mo¬
nachi familiares auditis interim dre¬
tis. ualde tristificati sunt. Quos in
quantum poterat: uerbis cepit con¬
solatoriis letificare. Quib finitis at
erat in uehiculo sedens ad orientẽ su¬
am conuertens faciem. insulam tũ
insulanis benecdixit habitatorib. Fi
qua die ut in supra memorato crarxl¬
tum est libello. uiperarũ uenena ti¬
sulcans linguarum usq in hodierimꝰ
diem nullomodo aut homini aut pi¬
cori nocere potuere. Post eiusdembe¬
nedictionis uerba. sc̃s ad suum sil¬
iitur monasterium. Tum ꝓinde pau¬
tis dieb transactis. dum missarum sol¬
iempnia ex more dñica celebrarentur
die. subito sursum eleuatis oculis facies
uenerabilis uiri florido resꝑsa robore ui¬
detur. quia sicut scriptũ est. corde letan¬
te uultus floret. Eadem namq hora
angłmn dñi supra uolitantem solus ui¬
dit intra ipsius oratorii parietes. Et
quia scõꝵ angłoꝵ amabilis et transquil¬

Expanded text:
lari malui. His ab eo moesti molari malui. His ab eo moesti monachi familiares auditis interim dictis valde tristificati sunt. Quos in quantum poterat, verbis coepit consolatoriis laetificare. Quibus finitis, ut erat in vehiculo sedens, ad orientem suam convertens faciem, insulam cum insulanis benedixit habitatoribus. Ex qua die, ut in supra memorato caraxatum est libello, viperarum venena trisulcarum linguarum usque in hodiernum diem nullo modo aut homini aut pecori nocere potuere. Post ejusdem benedictionis verba Sanctus ad suum revehitur monasterium. Tunc proinde paucis diebus transactis, dum Missarum solemnia ex more Dominica celebrarentur die, subito sursum elevatis oculis facies venerabilis viri florido respersa rubore videtur; quia, sicut scriptum est, corde laetante vultus floret. Eadem namque hora angelum Domini supra volitantem solus vidit intra ipsius oratorii parietes: et quia sanctorum angelorum amabilis et tranquil
Abbreviated transcription (Latin):
tuor futuris deo ꝓpicio terminatis in
hac iuta annis subita emigrationt
nulla p̃cedente p̃eedente corꝑis mole¬
tia cum sc̃is mͥ obuiaturis illo inten¬
pore angłis. ad dñm letus enugrabo
Seđ̾m hec uerba uir uenerabilis. que
non sine magno gemitu et merore t
traditur. nec non et ingenti lagrina¬
bilitate. ꝓlocutus est. quatuor postra
annis in carne mansit. U nnoꝵ sup
quatuor memoratoꝵ termino iam ꝓ¬
propinquante. post quoꝵ completionẽ
finem p̃sentis uite ueridicus p̃sagiti
sibi futurũ fore. multo ante p̾sciebat
tempore. quadam die mense maio
senio fessus plaustro uectus ꝑgit.
quos in occidua insule ioue labor¬
tes parte. sic ea lie exorsus est loqu
dicens. In paschali solempnitate n¬
ꝑ aprili ꝑacta mense desiderio desi
concessum erat si maluissem emigrar.
S ne uobis leticie festiuitas intristi¬
ciam uerteretur. diem mee de mun¬
do emigrationis paulo diutnis ꝓte¬

Expanded text:
tuor futuris Deo propitio terminatis in tuor futuris Deo propitio terminatis in hac vita annis, subita emigratione, nulla praecedente corporis molestia, cum sanctis mihi obviaturis illo in tempore angelis, ad Dominum laetus emigrabo. Secundum haec verba viri venerabilis, quae non sine magno gemitu et moerore, ut traditur, nec non et ingenti lacrymabilitate prolocutus est, quatuor postea annis in carne mansit. XXVII. Annorum supra quatuor memoratorum termino jam appropinquante, post quorum completionem finem praesentis vitae veridicus praesagator sibi futurum fore multo ante praesciebat tempore, quadam die mense Maio,senio fessus plaustro vectus pergit, ad quos in occidua insulae Jovae laborantes parte, sic ea die exorsus est loqui, dicens: In Paschali solemnitate nuper Aprili peracta mense desiderio desidi ab eo concessum erat, si maluissem emigrare; sed ne vobis laetitia festivitatis in tristitiam verteretur, diem meae de mundo emigrationis paulo diutius prote
Abbreviated transcription (Latin):
anni. Interea multis ante dieb a do¬
mino meo deuote postulaui. ut in fine
tricesimi anni de meo absolueret me in¬
colatu. et ad celestem patriam ilico aduo¬
caret. et hec fuit mea causa letaminis
de qua uos me mesti interrogatis. An¬
gelos enim scõs de excelso uidi missos
throno. ad meã de carne animã obuios
educendam. S ecce nũc subito retarda¬
ti ultra nr̃e fretum insule stant in ru¬
pe.scilicet uolentes ad me de corpore ad¬
uocandum appropiare. s ꝓpius accede¬
re non ꝓmittuntur. mox ad celoꝵ sum¬
ma repedaturi. quia dñs qd̃ mͥ totis ui¬
rib roganti donauit. ut hac in clie ad
ip̃m de mundo transirem. multarũ ma¬
gis eccłi arum ꝓ me orationes exaudiens
dicto citius immutauit. Quib scilicet
eccłiis orantib sic a dño donatum est.
ut quamlibet contra meã uoluntatem
quatuor ab hac die mͥ in carne manen¬
tardatio hodierne tͥstificationis non
immerito cã fuit. Quib uidelicet qua¬

Expanded text:
anni. Interea multis ante diebus a Doanni. Interea multis ante diebus a Domino meo devote postulavi ut in fine hujus tricesimi anni praesentis me de meo absolveret incolatu, et ad coelestem illico patriam advocaret. Et haec fuit mea causa laetaminis, de qua vos me moesti interrogatis. Angelos enim sanctos de excelso vidi missos throno ad meam de carne animam obvios educendam. Sed ecce nunc subito retardati ultra nostrae fretum insulae stant in rupe, scilicet volentes ad me de corpore advocandum appropiare; sed propius accedere non permittuntur; mox ad coelorum summa repedaturi, quia Dominus quod mihi totis viribus roganti donavit, ut hac in die ad ipsum de mundo transirem, multarum magis Ecclesiarum pro me orationes exaudiens dicto citius inmutavit. Quibus scilicet Ecclesiis exorantibus sicut a Domino donatum est, ut quamlibet contra meam voluntatem, quatuor ab hac die mihi in carne manentardatio hodiernae tristificationis non immerito causa fuit, quibus videlicet qua
Abbreviated transcription (Latin):
ore loco erat fabricatum. et ip̃i eum eo
ualde tristificati. quoꝵ unus erat mac¬
chiublai. alter uero pilii nuncupabat᷑.
saxo. causam ip̃ius subite letificatioĩs
inquirunt. et illius subsequentis mesti¬
cie. Ad quos sẽs sic ꝓfatur. ite in pace.
nec illius letaminis causam. nec etiam
tristificationis ame nunc inquiratis ma¬
nifestari. Quo audito illacrimati inge¬
niculantes ꝓ stratis in terrã uultib sup¬
pliciter rogant scire uolentes aliquid de
illa re que hora eadem sc̃o erat reuelata.
Quos ualde tristificatos uidens. quia
uos inquit amo. tristificari nolo. ꝓmit¬
tere prius debetis ne ulli hominum sa¬
eramentũ qd̃ inquiritis in uita mea ꝓ¬
datis. Qui continuo scđm eius cõmen¬
dationem: prompte ꝓmiserunt. Et post
talem ꝓmissionem uir uenerandus sic
ad eos ꝓloquitur. usq in hunc p̾̃sentem
diem inquiens. mei in brittannia ꝑe¬
grinationis ter deni completi sunt

Expanded text:
ori loco erat fabricatum, et ipsi cum eo ori loco erat fabricatum, et ipsi cum eo valde tristificati, quorum Lugneus unus erat, alter vero Pilu nuncupabatur, Saxo, causam ipsius subitae laetificationis inquirunt, et illius subsequentis moestitiae. Ad quos Sanctus sic profatur: Ite in pace; ne illius laetaminis causam nec et tristificationis a me nunc inquiratis manifestari. Quo audito illacrymati, et ingeniculantes, prostratis in terram vultibus, suppliciter rogant, scire volentes aliquid de illa re quae hora eadem Sancto erat revelata. Quos valde tristificatos videns: Quia vos amo, ait, tristificari nolo, promittere prius debetis, ne ulli hominum sacramentum quod inquiritis in vita mea prodatis. Qui continuo sanctam ejus commendationem prompte promiserunt, et post talem promissionem vir venerandus sic ad eos proloquitur: Usque in hunc praesentem diem, inquiens, meae in Britannia peregrinationis ter deni completi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Et nisi ego eodem momento ꝓ te orarem
ibidem ante ianuam aut cadens more¬
reris. aut tui de suis foraminib oculi e
peꝑcit. Et hoc scito quia in tua euer¬
nuli patria luxuriose uiuens expbatio¬
nem facies tua om̃ib patietur dieb
uite tue. Hoc tamen a dño orans im¬
petraui. ut quia nr̃ sis alumpnus. la¬
crimosam ante exitum agas penitudi¬
nem. et a d̾o misccłiam consequaris.
Que om̃ia scđm uerbum beati urri
ita ei postea contigerunt. sicuti de eo ꝓ¬
phetata sunt. Alio in temporẽ ditm
uir dei in ioua cõmaneret insula. qua¬
dam die scã facies eius subita mirifica
et letifica hylaritate effloruit. oculosq
in celum eleuans in comꝑabili repletꝰ
gaudio ualde letificabatur. Tum post
moclicum alicuius momenti int̾uallũ
illa sapienda et suauis letificatio. in
mestam conuertitur tristificationẽ. Du¬
o uero uiri qui eadem hora eius tuguri¬
oli ad ianuam stabant qd̃ ineminenti¬

Expanded text:
Et nisi ego eodem momento pro te orarem, Et nisi ego eodem momento pro te orarem, ibidem ante januam aut cadens morereris, aut tui de suis foraminibus oculi eDominus pepercit. Et hoc scito, quod in tua Hibernali patria luxuriose vivens, exprobrationem facies tua omnibus patietur diebus vitae tuae. Hoc tamen a Domino orans impetravi, ut quia noster sis alumnus, lacrymosam ante exitum agas poenitudinem, et a Deo misericordiam consequeris. Quae omnia secundum verbum beati viri ita ei postea contigerunt sicuti de eo prophetata sunt. XXVI. Alio in tempore, dum vir beatus in Jova commaneret insula quadam die sancta facies ejus subita mirifica et laetifica hilaritate effloruit, oculosque ad coelum elevans incomparabili repletus gaudio valde laetificabatur. Tum post modicum alicujus momenti intervallum illa sapida et suavis laetificatio in moestam convertitur tristificationem. Duo vero viri, qui eadem hora ejus tugurioli ad januam stabant, quod in eminenti
Abbreviated transcription (Latin):
d effugiet. et ne alicui in meis dieb
qd iudisti enarres. Alia itidem in
temꝑe uir beatus cuidam discenti a¬
denuntiauit die inquiens. E aueto fi¬
l nebac sequenti nocte iuxta tuã sem
⁊onsuetudinem ad meũ appropinques
hospicium. Qui hoc audiens. contra
interdictum ad domũ beati uiri in noc¬
is silentio quiescentib accessit. callide¬
s explorans oculos eregione ad claui
lõ manifestari. Nam eadem hora be¬
an uri illd̾ hospiciolum celestis splen¬
dre claritudmnis erat repletum. quã¬
non sustinens intueri. transgressor iuue¬
nis ilico aufugit. Quem die crastina
seorsum ducens. cũ magna seueritate
obiuirgans hec ad eum uerba ꝓbatur di¬
cens. Hac in nocte fili coram deo pec¬
casti. Nam tue inficialis explorationẽ
calliditatis. a spũ scõ telari uel abscon¬
di posse in aniter putasti. Nonne ad
mei hostium hospicioli te illa in hora
appropinquantẽ. et inde redeuntẽ uidi :

Expanded text:
te effugiet. Et ne alicui in meis diebus te effugiet. Et ne alicui in meis diebus quod vidisti enarres. XXV. Alio itidem in tempore, vir beatus cuidam suo sapientiam discenti adenuntiavit die inquiens: Caveto, fili, ne hac sequente nocte juxta tuam semper consuetudinem ad meum appropinques hospitiolum. Qui hoc audiens contra interdictum ad domum beati viri in noctis silentio aliis acquiescentibus accessit callideque explorans oculos e regione ad claviu sancto manifestari. Nam eadem hora beati viri illud hospitiolum coelestis splendore claritudinis erat impletum: quanon sustinens intueri transgressor juvenis illico aufugit, quem die crastina Sanctus seorsum ducens, eum magna severitate objurgans, haec ad eum profatur verba dicens: Hac in nocte, fili, coram Deo peccasti, nam tuae infitialis explorationem calliditatis a Spiritu sancto celari vel abscondi posse inaniter putasti. Nonne ad mei ostium hospitioli te illa hora appropinquantem, et inde redeuntem vidi?
Abbreviated transcription (Latin):
tum. multis eodem fregnad narrans
innotuit. Cuius scilicet fergnai se¬
ns filius cũ honorabilis presbit᷑. mͥ a
doninano de hac supra uisione crassa¬
ta aliquando sub testificatione enar¬
rauerat. qui eam enarratam ab ore
ip̃nus fergnai abbatis et auunculi sui
ab eo in quantum potuit uisã audie¬
rat. Alia itidem nocte quidam de
ficimus mentionem. casu ad ianuã
eccłie aliis dormientib deuenit. ibidẽ¬
q: aliquandiu stans orabat. Tum ꝓ¬
inde subito totam uidet eccłiam ce¬
lesti luce repleri. que scilicet fulgora¬
lis lux dicto citius ab eius recessit ocu¬
is. scm̃ uero columbam hora eadem
intra eccłiam orantem ignorabat.
Post que talem subitam luminis
apparitionem subito ꝑtimescens: do¬
mũ reuertitur. Postera die sc̃s illũ
aduocans: asperius obiurgauit in qui¬
nis. De cetero p̃cauere debes fili. ne
quasi explorator celeste lumen qd̃ tibi
non est donatum inspicere coneris. qͥa

Expanded text:
itum multis eodem Virgnoo narrante itum multis eodem Virgnoo narrante innotuit. Cujus scilicet Virgnoi sororis filius Commanus honorabilis presbyter mihi Adomnano de hac supra visione caraxata aliquando sub testificatione enarraverat, qui eam enarratam ab ore ipsius Vergnoi abbatis et avunculi sui ab eo, in quantum potuit visam audierat. XXIV. Illa itidem nocte quidam de fecimus mentionem, casu ad januam ecclesiae aliis dormientibus, devenit; ibidemque aliquandiu stans orabat; tum proinde subito totam videt ecclesiam coelesti luce repleri; quae scilicet fulguralis lux dicto citius ab ejus recessit oculis. Sanctum vero Columbam hora eadem intra ecclesiam orantem ignorabat, postque talem subitam luminis apparitionem valde pertimescens, domum revertitur. Postera die Sanctus illum advocans asperius objurgavit inquiens: De caetero praecavere debes, fili, ne quasi explorator coeleste lumen, quod tibi non est donatum inspicere coneris; quia
Abbreviated transcription (Latin):
et in reuerberatis potest intueri oeu¬
lis: sic et illam celestẽ claritudinem
ille fernaus qui uiderat sustinere
nullo poterat modo. quia ualde om¬
loꝵ reuerb̾at aciem. illa luminosia
in comꝑabilis effusio. Quo fulm¬
nali et formidabili splendore uiso. in
tantum idem supra memoratus frat
exterritus erat. ut nulla in eo uirtus
remaneret. Sc̃s uero columba post
non ꝓlixam orationẽ egreditur ecele¬
siam. fergnaũq ualde timoratũ ad se
crastina aduocat die. hiisq breuib
compellat consolatoriis uerbis. bene
filiole ingeminans. hac p̃terita nocte
in conspectu dei placiusti. oculos ad ter¬
ram deprimendo claritatis timore ꝑ¬
territus eius. Nam si non ita fecisses
illa inestimabili obcecarentur tui li¬
ce uisa oculi. S hoc non negligens
obseruare debebis ut talem hanc lucis
manifestationẽ nemini unquã inme
denudes uita. Hec itaq p̃dicabilis
et ad mirabilis res post beati uiri tũs¬

Expanded text:
et irreverberatis potest intueri ocuet irreverberatis potest intueri oculis, sic et illam coelestem claritudinem ille Virgnous, qui viderat, sustinere nullo poterat modo, quia valde oculorum reverberabat aciem illa luminosa et incomparabilis effusio. Quo fulminali et incomparabili splendore viso in tantum idem supra memoratus frater exterritus erat, ut nulla in eo virtus remaneret. Sanctus vero Columba post non prolixam orationem egreditur ecclesiam, Virgnoumque valde timoratum ad se crastina advocat die, hisque brevibus compellat verbis consolatoriis: Bene, o filiole, ingeminans hac praeterita nocte in conspectu Dei placuisti; oculos ad terram deprimendo, claritatis timore perterritus ejus. Nam si non ita fecisses, illa inaestimabili obcaecarentur tui luce visa oculi. Sed hoc non negligenter observare debes, et ut talem hanc lucis manifestationem nemini unquam in mea denudes vita. Haec itaque predicabilis et admirabilis res post beati viri trans
Abbreviated transcription (Latin):
quoq sacroꝵ explanationes uoluminũ
qui tamen batheneus in egea insula cõ
trarietate uenti detentus. usq quo illi
trinales illius incomꝑabilis et honorifi¬
ce uisitationis dies et totidem noctes ter¬
minarentur ad eẽ non poturt. Hiema
re feruens. eccłiam orationis studio. a¬
liis quiescentib solus intrat. ibidemq
in quadam exedra que oratorii adhere¬
bat parieti deuotus orabat. Et post a¬
liquantum quasi hore interuallum¬
unius. uir uenerandus columba emn¬
dem sacram ingreditur domũ. simus¬
ꝙ cum eo aurea lux de summa cesi a¬
titudine descendens totum illd eccłi
spatium replens. S et illius exefus¬
le separatum conclaue. ubi se fergnais
in quantum potuit latitare conaba¬
tur. eiusdem celsa celestis claritas l¬
minis ꝑ interiorẽ illius cubiculi ia¬
nuam que ex minore patebat parte
erumpens. non sine aliquo formidab¬
li repleuerat terrore. et sicut nullus
estiuum et meridianũ solem rectis

Expanded text:
quoque sacrorum explanationes voluminum. quoque sacrorum explanationes voluminum. Qui tamen Baitheneus in Egea insula venti contrarietate detentus usquequo illi trinales illius incomparabilis, et honorificae visitationis dies, et totidem noctes terminarentur, adesse non potuit. XXIII. re fervens, ecclesiam orationis studio aliis quiescentibus solus intrat; ibidemque in quadam exedra, quae oratorii adherebat parieti, devotus orabat. Et post aliquantum quasi horae unius intervallum vir venerandus Columba eamdem sacram ingreditur domum, simulque cum eo aurea lux de summa coeli altitudine descendens totum illud ecclesiae spatium replevit, sed et illius exedriolae separatum conclave, ubi se Virgnous, in quantum potuit, latitare conabatur, ejusdem coelestis claritas luminis per interiorem illius cubiculi januam, quae ex minore patebat parte erumpens, non sine aliquo formidabili repleverat terrore. Et sicut nullus aestivum et meridionalem solem rectis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ triduum mirabiliter mansit. ita ut
ꝑ tres dies totidemq noctes intra obser¬
ratam et repletam celesti claritudine
domũ manens. nullum ad se accedere
ꝑmitteret. neq manducans neq bibẽs.
De qua uidelicet domo. immense clari¬
tatis radii ꝑrimulas ualuarũ et calui¬
um foramina erumpentes noctu uise¬
bantur carmina quoq quedam sp̃ua¬
lia. et ante inaudita decantari ab eo
audiebantur. S et multa quedam
ut ip̃e post coram paucis admodum ꝓ
fessus est occulta ab exordio mundi ar¬
chana aꝑte manifestata uidebat. Scͥp¬
turarum quoq sacrarũ obscura queq
et difficillima plana et luce clarius a¬
ꝑta mundissimi cordis oculis pate¬
bant. batheneũq alumpnũ non adeẽ
querebatur. Qui si forte adeẽt. illic
in triduo uel de preteritis uł de futuris
deinceps seculis. ab ore uiri beati que¬
dam plurima ab aliis ignorata homi¬
nib mysteria describeret. aliquantas

Expanded text:
per triduum mirabiliter mansit, ita ut per triduum mirabiliter mansit, ita ut per tres dies totidemque noctes intra obseratam et repletam coelesti claritudine domum manens, nullum ad se accedere permitteret, neque manducans, neque bibens. De qua videlicet domo immensae claritatis radii per rimulas valvarum, et clavium foramina erumpentes noctu visebantur. Carmina quoque quaedam spiritualia et ante inaudita decantari ab eo audiebantur. Sed et multa quaedam, ut ipse post coram paucis ad domum  Forte, admodum professus est, occulta ab exordio mundi arcana aperte manifestata videbat. Scripturarum quoque sacrarum obscura quaeque et difficillima plena et luce clarius aperta mundissimi cordis oculis patebant, Baitheneumque alumnum non adesse querebatur. Qui si forte adesset illo in triduo vel de praeteritis, vel de futuris deinceps saeculis ab ore viri beati quaedam plurima ab aliis ignorata hominibus mysteria describeret, aliquantas
Abbreviated transcription (Latin):
dum columbam monasterioꝵ sc̃i fun¬
datores de scottia transmeantes en hun¬
ba eum inuenerunt insula. Quoꝵ il¬
lustrium uocabula congellus macchoi¬
thai. Hi uno eodemq consensu ele¬
gerunt. ut sc̃s columba coram ip̃is in
eccłia sacra eucharistie consecraret mi¬
steria qui eoꝵ obsecundans electioni. si¬
mul cum eis die dñica ex more post
euuangłii lectionẽ eccł̃iam ingreditur.
Ibidemq dum missarũ sollempnia ce¬
lebrarentur. sc̃s brendenus macchui¬
eltai sicut post cõgello et camnecho in¬
timauit quendam crimosum igneũ
globum et ualde luminosum de uer¬
tice sc̃i columbe ante altare stantis. et
sacram oblationem consecrantis tan
diu ardentem et instar alicuius colũp¬
ne sursum ascendentem uidit. donec
eadem ꝑficerentur secro scã misteria.
Alio in temꝑe cum sc̃s uir in umba cõ¬
moraret insula. gr̃a scĩ spiraminis suꝑ
eum abunde et in comꝑabiliter effusa.

Expanded text:
dum Columbam monasteriorum sancti fundum Columbam monasteriorum sancti fundatores de Scotia transmeantes in Hymba eum invenerunt insula, quorum illustria vocabula Concellus, Cah. Hi uno eodemque consensu elegerunt ut sanctus Columba coram ipsis in ecclesia sacra Eucharistiae consecraret mysteria. Qui eorum obsecundans jussioni simul cum eis die Dominica ex more post Evangelii lectionem, ecclesiam ingreditur, ibidemque, dum Missarum solemnia celebrarentur, sanctus Brendenus, sicut post Concello et Cahinnecho intimavit, quemdam criniosum igneum globum, et valde luminosum de vertice sancti Columbae ante altare stantis, et sacram oblationem consecrantis, tam diu ardentem, et instar alicujus columnae sursum ascendentem vidit, donec eadem perficerentur sacrosancta mysteria. XXII. Alio in tempore, cum sanctus vir in Hymba commaneret insula, gratia sancti Spiraminis super eum abunde et incomparabiliter effusa,
Abbreviated transcription (Latin):
louit ꝓtestatione. Unde hodieq et
oeus illius angłici condictionẽ in eo ge¬
to suo ꝓprio ꝓtestatur uocabulo. qui
latine potest dici colliculus angłoꝵ. scotti¬
ce uero enoc angel. Hinc itaq animad¬
uertendum est et non negligenter ꝑscru¬
tandum. quante et quales ad beatum ui¬
rum hiemalib plerumq noctib in som¬
nem et in locis remotiorib aliis quiescen¬
tib orantem angłice fuerint suaues fre¬
quentationes. que nullomodo uenire in
hominum noticia potuere: Que pro¬
culdubio ualde numerose fuerant. si
etiam quedam ex ip̃is quomodo ab ho¬
minib uel in die uel in noctu explora¬
ri potuerunt. que absq dubitatione
pauce ad modum ad earũ comꝑationẽ
angłicarum frequentationũ. que uide¬
licet anemine sciri poterant. Hoc idẽ
similiter et de quib dam luminosis ma¬
nifestationib ad notandum que a pau¬
cis explorate. inferius crassabuntur.
Alio in tempore quatuor ad scm̃ uisitã¬

Expanded text:
mavit protestatione. Unde hodieque et mavit protestatione. Unde hodieque et locus illius angelici condicti, rem in eo gestam suo proprio protestatur vocabulo, qui latine potest dici Colliculus angelorum, Scotice vero Cnogangei. Hinc itaque animadvertendum est, vel non negligenter perscrutandum, quantae et quales ad beatum virum hiemalibus plerumque noctibus insomnem, et in locis remotioribus, aliis quiescentibus, orantem angelicae fuerint et suaves frequentationes, quae nullo modo venire in hominum notitiam potuere; quae procul dubio valde numerosae fuerunt, si etiam quaedam ex ipsis quoquo modo ab hominibus vel in die vel nocte explorari potuerint, quae absque dubitatione paucae ad earum comparationem angelicarum frequentationum, quae videlicet a nemine sciri poterant. Hoc idem similiter de quibusdam luminosis manifestationibus adnotandum, quae a paucis exploratae inferius caraxabuntur. XXI. Alio in tempore, quatuor ad sanctum visitan
Abbreviated transcription (Latin):
lestis patrie mira aduolantes subita¬
tione. scm̃ uirum orantem circũ stare
ceperunt abbatis induti uestib. Et
post aliquam cum beato sermotinatio¬
nem uro. illa celestis caterua quasi ex
plorantem sentiens. ad summa citius
repedauit celoꝵ. Beatus et ip̃e uir post
angłicum condictum reuersus ad mo¬
uasterium. iterum collectis fratrib cũ
quadam non mediocri obiurgatione
inquirit. quis de illis eẽt transgressio¬
nis obnoxius. Quib consequenter se
nescire ꝓtestantib. ille conscius sui in¬
extusabilis transgressus ultra non sta¬
tuens celare delictum suũ. flexis geni¬
nam supplex p̃catur. Quem sc̃s seor¬
sum ducens. ingeniculanti cũ grandi
ommendat cõminatione. ut nulli ho¬
minũ de illa angłica uisione. in dieb
iusdem beati uiri. aliquid etiam par¬
um occultum aꝑiret. Post egressum
uero de corꝑe sc̃ĩ uiri. illam celestis cetus
apparicionem. frĩb cum grandi inti¬

Expanded text:
lestis patriae cives mira advolantes subitalestis patriae cives mira advolantes subitatione, sanctum virum orantem circumstare coeperunt induti albis vestibus. Et post aliquam cum beato sermocinationem viro illa coelestis caterva quasi se exploratam sentiens, ad summa citius repedavit coelorum. Beatus et ipse vir post angelicum condictum reversus ad monasterium, iterum collectis fratribus, cum quadam non mediocri objurgatione inquirit quis de illis esset transgressionis obnoxius. Quibus consequenter se nescisse protestantibus, ille conscius sui inexcusabilis transgressus ultra non sustinens delictum celare suum, flexis geniniam supplex precatur. Quem Sanctus seorsum ducens ingeniculanti cum grandi commendat comminatione, ut nulli hominum de illa angelica visione in diebus ejusdem beati viri aliquid, etiam parum occultumque aperiret. Post egressum vero de corpore sancti viri illam coelestis coetus apparitionem fratribus cum grandi inti
Abbreviated transcription (Latin):
tempore iuir beatus in iona conu̾sans
insula fratrib congregatis cum ingĩ¬
ti animaduersione denuntiauit eis
dicens. Hodie in occidentalem nr̃e
campulum insule solus exire cupio.
Nemo itaq exuobis me sequatur. Qm¬
b ex secundantib. solus quidẽ ut uo¬
luit egreditur. S frater quidam callid̾
explorator alla means uia. in cuiusdam
monti celli cacumine qui eidem suꝑe¬
minet campiolo se occulte collocat.
uidelicet illius causam solitarie bea¬
ti egressionis uiri explorare cupicis
Quem cum idem explorator de mon¬
si colliculo stantem. et expansis ad ce
ium manib orantem. oculosq ad celũ
eleuantẽ conspiceret. mirũ dictu. et ec¬
ce subito res miranda apparuit. quã
idem supra memoratus homo. ut estimo
non sine ꝑmissu dei deꝓprioris monti¬
celli loco oculis etiam corporalib aspex¬
erat. ut nomen sc̃ĩ et eius honorificenti¬
a quamuis ip̃o nolente. obhanc mani¬
festatam uisione postea magis in po¬
plis diuulgaretur. Nam sc̃i angłi ce¬

Expanded text:
m die vir beatus in Jova conversans insula fratribus congregatis cum ingenti animi adversione denuntiavit ad eos dicens: Hodie in occidentalem nostrae campulum insulae solus exire cupio. Nemo itaque ex vobis me sequatur. Quibus obsecundantibus solus quidem, ut voluit, egreditur. Sed frater quidam, callidus explorator, alia means via in cujusdam monticelli cacumine, qui eidem supereminet campulo se occulte collocat, videlicet ejus causam solitariae beati egressionis viri explorare cupiens. Quem cum idem explorator de monli colliculo stantem, et expansis manibus ad coelum orantem oculosque ad coelum elevantem conspiceret, mirum dictu, et ecce subito res miranda apparuit, quam idem supra memoratus homo, ut aestimo, non sine permissu Dei de prioris monticelli loco oculis etiam corporalibus aspexerat, ut nomen Sancti et ejus honorificentia, quamvis ipso nolente, ob hanc manifestatam visionem postea magis in populis divulgaretur. Nam sancti angeli coe
Abbreviated transcription (Latin):
cinus habere ingeniũ. memoriã. et i¬
tellectum. Nam ingenio ad murnimꝰ
qd̾ non didicimus. memoria tenemus
qd̃ docemur. intellectu aduertimus q¬
audire. Quid modo faciemus : sũ¬
quid non ista tria una sapientia in
homine possidet : Si ergo homo mu
na sapientia trinum possidet non
quomodo non d̃s om̃ps in una da¬
tate sua trinitatis obtineat maiesti¬

Expanded text:
cimus haberi ingenium, memoriam et intellectum. Nam ingenio invenimus quod didicimus, memoria retinemus quod docemur, intellectu advertimus audire. Quid modo faciemus? Nunquid non tria ista una sapientia in homine possidet? Si ergo homo in una sapientia trinum possidet nomen, quomodo non Deus omnipotens in una divinitate sua Trinitatis obtinet majesta
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃e seminator casti consilii. suscipe se¬
minũ fructus quos in cecilia semina¬
mula tua quasi ouis tibi argumento¬
sa deseruit. Nam sponsum quẽ qua¬
si leonem ferocem accepit. ad te quasi
agnum mansuetissimũ destinauit. Is¬

Expanded text:
ilii, suscipe seminum fructus, quos in Caeciliam seminamula tua, quasi ovis apis tibi argumentosa deservit. Vers. Nam sponsum quem quasi leonem accepit, tibi quasi agnum mansuetissimum sociavit.
Abbreviated transcription (Latin):
midant. dolores extenuant. ardores ex¬
siccant. aeres morbidant. esce inflant.
ieiunia macerant. ioci soluunt. tristici¬
e consumunt. sollicitudo choartat. se¬
curitas hebetat. diuitie iactant. pau¬
pertas deicit. iuuentiis extollit. senectꝰ
da succedit. et ita uniuersis gaudiis
carnalib finem imponit. ut cum¬
ẽẽ desierit. nec fuisse putetur. ꝓni¬

Expanded text:
midant, dolores extenuant, ardores exsiccant, aera morbidant, escae inflant, jejunia macerant, joci dissolvunt, tristitiae consumunt, sollicitudo coarctat, securitas hebetat, divitiae inflant, paupertas dejicit, juventus extollit, senectusda succedit, simulqu finem imponens, ita ut cum desierint esse, nec fuisse putentur.
Abbreviated transcription (Latin):
illa ait. Angłm dei habeo amatorem
qui nimio zelo corpus meũ custodit.
hic si uel leniter senserit qd̃ tu me pol¬
luto amore contingas. statim circa te
suum furorem exagitabit. et amittes
florem tue gratissime iuuentutis. Si
quoq diliget sicut et me. et ostendet
tibi gr̃am suam. Tunc ualerianus nu¬
tu dei timore correptus ait. Si uis ut
ip̃m angłm. et si ꝓbauero qd̾ uere sit

Expanded text:
iat: Angelum Dei habeo amatorem, qui nimio zelo custodit corpus meum; hic, si vel leviter senserit quod tu me polluto amore contingas, statim circa te furorem suum exagitat et amittes florem gratissimae tuae juventutis. Iquoque diliget sicut et me, et ostendet tibi gratiam suam». Tunc Valerianus nutu dei timore correptus: «Si uis», inquit, ipsum angelum et si probauero quod ue
Abbreviated transcription (Latin):
Uir ergo uite uenerabilis et beate me¬
morie monasterioꝵ pater et fundator¬
sortitus nomen. Nam licet diuerso tri¬
um liuersarũ sono linguarũ. unam ta¬
men eandemq rem significat. hoc qd̃
nuncupatur. Tale tantumq riocabu¬
tratur. informa illius auicule que co¬
lumba dicitur. Unde plerumq in sa¬
cro scĩs libris columba mistice sp̃m scm̃
significare dinoscitur. Proinde et sal¬
uator in euuangłio suis p̃cepit discipu¬
lis ut colum barum in corde puro inser¬
tam simplicitatem continerent. Colum¬
ba etenim simplex et in nocens est auis.¬

Expanded text:
ir erat vitae venerabilis et beatae memoriae, monasteriorum pater et fundatorsortitus est nomen. Nam licet diverso trium diversarum sono linguarum, unam tamen eamdemque rem significat; hoc quodnuncupatur. Tale tantumque vocabutratur in forma illius aviculae quae columba dicitur. Unde plerumque in sacrosanctis libris mystice Spiritum sanctum significare dignoscitur. Proinde et Salvator in Evangelio suis praecepit discipulis, ut columbarum in corde puro insertam simplicitatem continerent. Columba etenim et simplex, innocens
Abbreviated transcription (Latin):
speciali beneficio meturre cepit u
manus animus. ne ab alia ecelia
asseruerint partee sriptum est. Que si stu¬
diosi diligenter legue curauerint ꝓeulclu¬
hio indagabunt ist qu allida et iratio¬

Expanded text:
speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesiasseruerint partes, scriptum est. Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrati
Abbreviated transcription (Latin):
rant. Ip̃a autem praxedis et potentiana
omnem facultatem diuidentes inter se. ce¬
perunt uendere omne patrimoniũ: et ero¬
gare pauꝑib. In eodem uero loco ubi titu¬
lum meo noĩe pater earum bone recordatio¬
nis pudens dedicauit. et hoc consilium in¬
ter me et famulas xp̃i praxedem et poten¬
tianam filias sacratas conuenit: ut in diẽ
scm̃ pasche. quia desiderium earum nimio
ardore fidei urgebatur. ꝓpter familiam xp̃i¬
communẽ que gentilis erat in eodem titu¬
lo fontem baptismi. construere mereamur.¬

Expanded text:
. Ipsa autem soror Praxedis et Pudentiana, omnem facultatem dividentes inter se, coeperunt vendere omne patrimonium et erogare pauperibus. In eodem vero loco ubi titulum meo nomini pater earum bonae recordationis Pudens dedicavit, et hoc consilium inter me et famulas Christi Praxedem et Potentianam Pudentianam filias sacratas convenit, ut in die sanctae Paschae, quia desiderio earum et nimio ardore fidei urgebantur, propter familiam communem, quae gentilis erat, in eodem titulo fontem baptismi construere stu
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ificato fiore uernans liberalib studiis tlig¬
num officium iuuenialis etas ambiret: ca¬
ballone castro uno comitante puero scolis
cepit uacare. Tanta enim dei om̃ipotentis
tiqua cupicdine serpens parentib matriq
mille ut artes edoctus. consilium fallendi
miecit in pestore uulnus. ne puis heres
paterne s materne possessionis dona ca¬
peret. Falebat hec pietas materno pecto¬
ri luor. tonfecta deinceps genitrix am¬
ulla potone ueneni: uas alterũ priori
flo faletuo refertum direxit. Cũq am
it folium discurrerent eybarie locũ:
murat uon eicens puella pocula miscit:¬
et primo dedit illi cui non erat iussa mis¬
ceri. Ignorans non aliter libanda: dum tͣ¬
didit cymbia miscendo mutauit. Sumit
hic germanus dulcia pocula mera. ama

Expanded text:
sanctifico flore vernans liberalibus studiis digsanctifico flore vernans liberalibus studiis dignum offitium iuvenilis aetatis ambiret, Aballone castro, uno comitante puero, scolis cepit vagare. Tanta enim Dei omnipotentis tiqua cupidine serpens parentibus matrique, mille ut artes edoctus, consilium falendi iniecit in pectore vulnus, ne pius heres paternae seu materne possessionis dona caperet. Fallebat haec pietas materno pectore livore. Confecta deinceps genetrix ampulla potione veneni, vas alterum priori filio Falerno refertum direxit. Cumque ambo ad solito discurrerent cybariae locum, mutata non eiciens puella pocula miscetet primo dedit illi, quo non erat iussa misceri; ignorans non aliter libanda, dum tradidit cinbia, miscendo mutavit. Sumit hic Germanus dulcia pocula mero, ama
Abbreviated transcription (Latin):
tis angmentum eiuitas augustiulunensis pro¬
meruit : cuuis interminis genitor eius ebe¬
otherius indigena. simulq et mater ipsi¬
es cusebia. nobili honestoq genere degebãt.
Hunc igitur cum post partum filii prioris.
non multum post temporis in utero ma¬
ter sensisset. cupiebat eum introrsus ex¬
tinguere: quem sibi xp̃c ut militem ad su¬
ꝑna euocabat. U cceptoq poculo: uene¬
na mixta cum mero hausto libauit. Ore
bibens mortis conscia mater ab ortiua q̃¬
ne nocituri causam ꝑiculi. En foris eiec¬
tum nesciret sarcina dampnum. magis
namq sensit materna caro dolorem : quã
lmis. nes poterat interire: quem gr̃a ce¬
lestis alebat. Eripitur mater a crimine:
quẽ noxa uinxerant parricide. Mirum
uidelicet atq ꝑspicuũ. cunctis pateat sa¬
cranientũ. beatum germanũ ante uircutũ
fateri artificem: quã ex matris utero ad hoc
lumen ꝑueniret. Crescebat huius infantia:
ut lampas ignita choruscans. Et cum iam

Expanded text:
tis augmentum arva Augustedunensis promeruit, cuius in terminis genitor eius Eleotherius indigena simulque et mater ipsius Eusebia nobili honestoque genere degebantur. Hunc igitur cum post partum filii prioris non multum post tempore in utero mater sensisset, cupiebat introrsus extinguere, quem sibi Christus ut militem ad superna evocabat, acceptoque poculo, venena mixta cum mero austo libavit. Ore bibens mortis conscia mater abortiva, quaerens nocendi causam periculi. En! foris eiectum nesciret sarcina damnum: magis namque sensit materna caro dolorem, quam plimis, nec poterat interire, quem gratia caelestis alebat. Eripitur mater a crimine, quem noxa vinexerat parricidae. Mirum videlicet atque perspicuum cunctis pateat sacramentum, beatum Germanum ante virtutum fateri artificem, quam ex matris utero ad hoc lumine perveniret! 2. Crescebat huius infantia ut lampas ignita coruscans, et cum iam