comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam tͣnsfluuium quendam ingentem asporta¬
uit : et in prata ualde amena immisit: ubi li¬
uersorum florum. et immensa odoramentorũ
genera fraglabant : atq inter candentia lilia
et rosarum rubentium flores. uidit immensa
infantũ agmina utriusq sexus iueis cicladi¬
bus et laurcatis capitib ouantes. Inter quos
et magobertus puerulus aderat. Qua insa:
ait. Agnoscis me mater: Illa ait. Nescio. Res¬
pondit puer. Ego magobertus sum filius ami¬
liane. quem ante te misisti: et sum modo in
bilem uirum ansericum pontificem obuiam
sibi uenire. Ad qͣm ait. Agnoscis me: Et illa
quem crebrius in domo tua arcessitum uidisti.
Ueni et ostendam tibi ualuas paradysi. Et
ostendit ciuitatem dei altissimi: et duodecum
sedes apłoꝵ ex auro genmisq rutilantes. Cui
et ait. Ecce tͤ locus p̃paratus est. S quia beata
saria es. dep̃cata est filium suum. ut a suꝑis
celerius illuc reuertaris: p̃mia possessura tibi

Expanded text:
tam trans fluvium quendam ingentem asportatam trans fluvium quendam ingentem asportavit et in prata valde amoena immisit, ubi diversorum florum et immensa odoramentorum genera fraglabant, atque inter candentia lilia et rosarum rubentium flores vidit immensa infantum agmina utriusque sexus, niveis cicladibus et laureatis capitibus ovantes, inter quos et Magobertus puerulus aderat. Qua visa, ait: 'Agnoscis me, mater?' Illa ait: 'Nescio'. Respondit puer: 'Ego sum Magobertus, filius Amilianae, quem ante te misisti, et sum modo in eatum virum et venerabilem Ansericum pontificem obviam sibi venire. Ad quam ait: 'Agnoscis me?' Et illa quem crebrius in domo tua arcessitum vidisti. Veni et ostendam tibi valvas paradisi'. Et ostendit civitatem Dei altissimi et duodecim sedes apostolorum ex auro gemmisque rutilantes. Cui et ait: 'Ecce! tibi locus praeparatus est. Sed quia beatasaria es, deprecata est Filium suum, ut a superis celerius illuc revertaris praemia possessura tibi
Abbreviated transcription (Latin):
quondam consulis filia: ierosolimam naui¬
gauit. ubi tantũ humilitate et caritate insig¬
nis extitit ut tecle nomen acceꝑit: paula
uͦ relicto patrimonio urbano. grecoꝵ orta ꝓ¬
sapia : bethlemitica rura expetens: cũ sum¬
ma bonitate et humilitate uitam degens. sa¬
crũ sp̃m dño fudit. Et ut altiora repetam: bea¬
ta salaberga imitata helenam augustam.
constantim augusti matrem : ut historia nar¬
rat eccłiastica. mortificatis carnis membris.
mundiq pompis postpositis: cotidianis do fa¬
mulabatur obsequiis. Quicqͥd eñĩ in cenobio
utilitatis. et que mundicie eeñt exercende:
sibimet deputabat. Coquinam autẽ uł reli¬
quas causas que monasticis reb pagi solent:
polo mire claritatis et splendoris descendere.
qͦd deorsum spaciosum. et sursum arduum
uidebatur: in quo recepta auis miri candoris.
ac splendore nimio fulgens. et eam ap¬
p̃hensam. mnextasi positam. immo tͣnsla II.¬

Expanded text:
quondam consulis filia, Ierosolimam naviquondam consulis filia, Ierosolimam navigavit, ubi tantum humilitate et caritate insignis extitit, ut Theclae nomen acceperit. Paula vero, relicto patrimonio urbano, Gracorum orta prosapia, Bethlemitica rura expetens, cum summa bonitate et humilitate vitam degens, sacrum spiritum Domino fudit. Et ut altiora repetam, beata Sadlaberga imitata Helenam augustam, Constantini augusti matrem, ut historia narrat ecclesiastica, mortificatis carnis membris mundique pompis postpositis, cottidianis Deo famulabatur obsequiis. Quicquid enim in coenobio utilitatis et quae munditiae essent exercendae, sibimet deputabat. Coquinam autem vel reliquas causas, quae monasticis rebus peragi solent, polo mirae claritatis et splendoris descendere, quod deorsum spatiosum et sursum arduum videbatur; in quo recepta avis miri candoris ac splendore nimio fulgens, eam apprehensam in extasi positam, immo transla
Abbreviated transcription (Latin):
acutior sentiebat᷑. Cum autem abhis ualla¬
bar: fugiebant teterrimi sp̃c. Quid autem
aliud ꝑ hanc datur intelligi. nisi ut omp̃s ds
plasma suũ in p̾senti dũtaxat purgaret uita:
et dextere sue ꝓtectione roboratam cũ scĩs ag¬
gregaret : Ale etenim in scripturis scis: suꝑne
intelligunt᷑ potestates. Conualescebat corpore
s: mente robustior anno et nouem ñ plenis
mensib uixit. temptatione exacta. Nam qͥs
ualeat enuis sc̃itatis sagacitatisq astuciam cũ¬
dignis referre p̃coniis: cuiꝰ caritas et humilitas
cunctarũ subiectarũ sibi p̃minebat. mire dul¬
cedinis et bonitatis affectus: Erat eñi hylaris
uultu. uenustoq aspectu: alacris in colloqͥo.
moderata in uerbo: consilio prudens. in ordi¬
nandis cenobii causis p̃cipua: sagax ingenio
elemosinarum amore dedita. et hospitalitate
quarũ melania. ut beatus ieronimꝰ ait. nobi¬
lissima romanaꝵ feminarũ fuit. et marcellim

Expanded text:
acutior sentiebatur. Cum autem ab his vallaacutior sentiebatur. Cum autem ab his vallabar, fugiebant teterrimi spiritus'. Quid autem aliud per hanc datur intelligi, nisi ut omnipotens Deus plasma suum in praesenti dumtaxat purgaret vita et dexterae suae protectione roboratam cum sanctis aggregaret? Alae etenim in scripturis sanctis supernae intelliguntur potestates. Convalescens corpore, sed mente robustior, anno et novem non plenis mensibus vixit, temptatione exacta. 25. Nam quis valeat eius sanctitatis sagacitatisque astutiam cumdignis referre praeconiis, cuius caritas et humilitas cunctarum subiectarum sibi praeminebat mirae dulcedinis et bonitatis affectu? Erat enim hylaris vultu venustoque aspectu, alacris in colloquio, moderata in verbo, consilio prudens, in ordinandis coenobii causis praecipua, sagax ingenio, elemosinarum amore dedita et hospitalitate quarum Melania, ut beatus Ieronimus ait, nobilissima Romanarum feminarum fuit et Marcellini
Abbreviated transcription (Latin):
diuino nutu adlatum credens : dato dũtaxat
p̃cio piscem beate matri detulit: ex quo illa
pulmentũ sororib adhibens om̃s usq ad sa¬
tietatem repleuit. Qd̃ nequis de industria fu
isse credat: s nutu diuino ad eiꝰ refectionem
exigendam p̃paratum. Quam uero qͣnto amo¬
re in hac uita omp̃s tleus dilexerit. immo ut
aurũ obritum purgauerit: silentio ñ ẽ p̾tere¬
undum. Quodam namq tempore febrium
uena accensa. qͣm graui molestia corporis ꝑfe¬
rebat. ita ut loquendi facultatem amiteret:
s cũ melius xp̃o p̃sule conualuisset. sciscitata
inmo flagitata a sororib qͥdnam talis fuissec
correctio: illa feruenti spu respondit. O ddul¬
cissime sorores. qͥd inuestigare uultis rei cau¬
sam: Aseius namq ninuũ et tecris opprime¬
bar spiritib: qͣndo autẽ melius conualescebam
due ale a dorso meo uenientes. girabant me.
Quarũ insio: auro purissimo pulcrior erat.
Nam et summitas earum: gladio ancipiti

Expanded text:
divino nutu adlatum credens, dato dumtaxat divino nutu adlatum credens, dato dumtaxat pretio, piscem beatae matri detulit, ex quo illa pulmentum sororibus adhibens omnes usque ad satietatem refecit. Quod ne cui de industria factum fuisse credatur, sed nutu divino ad eius refectionem exigendam praeparatum. 24. Quam vero quanto amore in hac vita omnipotens Deus dilexerit, immo ut aurum obrizum purgaverit, silentio non est praetereundum. Quodam namque tempore, febrium vena accensa, quam gravi molestia corporis perferebat, ita ut loquendi facultatem amitteret! Sed cum melius Christo praesule convaluisset, sciscitata, immo flagitata a sororibus, quidnam talis fuisset correctio, illa fervente spiritu respondit: 'O dulcissimae sorores, quid investigare vultis rei causam? A saevis namque nimium et tetris obprimebar spiritibus; quando autem melius convalescebam, duae alae a dorso meo venientes girabant, quarum visio auro purissimo pulchrior erat; nam et summitas earum gladio ancipiti
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ex lactucis suꝑ lanfrede. hec illa innu¬
endo. magis qͣm loquendo asfatur. Hec p̃fatꝰ
frater narrare consueuerat: qui addhuc suꝑ ẽ.
Mirum dictu: uox que paruo hanelitu. et
nullo alio audiente emissa fuerat: in aures
fr̃is admodum ꝑuenit. quasi in p̾sentia fr̃is
ipsius dicta fuisset. Erat autem spaciũ inter
ipsos quasi stadus quatuor: aut eo amplius.
Accidit quoq et aliud miracłi genus. Cum
quodam tempore in coquine officio ut mos
erat ꝑ ebdomadam suam sororib deseruisset:
et pisciculi uł alia quelibet monasticis usibus
apta minime suppeterent: basinus archidiaconꝰ
euisdem urbis in domo sua recumbebat : uoxq
in eiꝰ aures insonint dicens. Nosti qd̾ abbatis¬
nens: neglexit. Cumq usq ter fuisset admonitꝰ:
etiam insuꝑ uerbera minatur adhibere. Quid
huiꝰcemodi opus habebat. Tandem aliqͣndo
domũ regressus: in forib hostii repperit hoĩem
piscem mire magnitudinis gestantem. Quem

Expanded text:
'nobis ex lactucis, frater Landefride'. Haec illa innu'nobis ex lactucis, frater Landefride'. Haec illa innuendo magis quam loquendo affatur. Haec praefatus frater narrare consueverat, qui adhuc superest. Mirum dictu! Vox, quae parvo anhelitu et nullo alio andiente emissa fuerat, in aures fratris ad modum pervenit, quasi in praesentia fratris ipsius dicta fuisset. Erat autem spatium inter ipsos quasi stadiis quatuor aut eo amplius. 23. Accidit quoque et aliud miraculi genus. Cum quodam tempore in coquinae officio, ut mos erat, ebdomadam suam sororibus deserviret et pisciculi vel alia quaelibet monasticis usibus apta minime suppeterent, Basinus archidiaconus eiusdem urbis domui suae recumbebat, et ecce! vox in aures eius insonuit, dicens: 'Nosti, quod abbatisnens neglexit. Cumque usque ter fuisset admonitus, etiam insuper verbera minatur adhibere. Quid huiuscemodi opus habebat. Tandem aliquando domum egressus, in foribus hostii repperit hominem piscem mirae magnitudinis gestantem. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ceꝑunt: qͥd tam̃ facerent ignorabant. Et ecce
subito magno cũ sonitu officina quasi casura
e semet flectendo: adicitur igni. Tunc concito
cursu famule xp̃i om̃sq sorores ad eam aspici¬
endam ueniunt : et qͥdnam eẽt fragoris. strepi
qͦd acciderat. Tunc uenerabilis mater iubet:
ut ad hoc miraculi genus. uir dei italus pb̃r.
atq eiusdem cenobiĩ p̃positus. contemplaturꝰ
accederet. Uir autem dei cũ affuisset. iidens
cellam fragorib nec dirutam. s illesam ꝑma¬
nentem : uberes om̃ipotenti deo gr̃as retulit:
ꝑpendens meritum matris. que ita imbutas
ac deuotas haberet discipulas : quarũ carita¬
te feruente. etiam elem̃ta seruirent. Quadam
deniq die cũ extra murum oppidi. infra clau¬
stra tamen cenobii estiuo tempore deambula¬
ret: uidit lanfredum monachum suum hor¬
tolanum. in horti ambitu nescio qͥd holeris
causa inuestigantem. innoxia gͣmina absci¬

Expanded text:
esse coeperunt; quid tamen facerent, ignorabant: et ecce! esse coeperunt; quid tamen facerent, ignorabant: et ecce! subito magno cum sonitu cella officinae quasi casura esemet flectendo adicitur igni. Tunc concito cursu famulae Christi omnesque sorores ad eam aspiciendam veniunt, et quidnam esset fragoris strepitufactae sunt, quod acciderat. Tunc venerabilis mater iubet, ut ad hoc miraculi genus vir Dei Italus presbyter atque eiusdem coenobii praepositus contemplaturus accederet. Vir autem Dei cum affuisset, videns cellam fragoribus nec dirutam, sed illaesam permanentem, uberes omnipotenti Deo gratias retulit, perpendens meritum matris, quae ita imbutas ac devotas haberet discipulas, quarum caritate fervente etiam elementa servirent. 22. Quadam denique die cum extra murum oppidi, infra claustra tamen coenobii aestivo tempore deambularet, vidit Landefridum monachum suum hortolanum in horti ambitu nescio quid holeris causa investigantem, innoxia gramina absci
Abbreviated transcription (Latin):
adesse consueuit. Patratũq ẽ deinceps aliud
miracłm. Soror quedam lauando uestim̃toꝵ
sordes ut mos est. ad cellam officine qua hec
agi solitum erat ueniens : accepit uasculum
qͦd in talib reb adeẽ necessitas poposcit: defe¬
rens simul et exigua ligna. S quia cathena
in qua pendebat uas. exilis et breuior consta¬
bat. igni ñ appropinquans: repperiens de in¬
dustria famula dei aliam cathenam. sibi in¬
uicem nexuit. Et ecce alia sodalis eiꝰ cũ alio
uasculo ex eris metallo facto adueniens. simi¬
le optabat opus: humiliter supplicans socie
dixit. Commoda mͥ soror unam cathenam:
et ambe uelocius opemur. Ait socia. Pro cari¬
tatis gr̃a cõmendabo tͥ÷ s perge tu. et affer lig¬
ni qͣntitatem quo ualueris. quia ardue suspen¬
cluntur uascula: ut ualeamus ꝑficere qͦd neces¬
sitas compellit. Que cũ abisset: nequaqͣm rep¬
perit qͦd pecut. Tunc utreq ancille xp̃i anxie

Expanded text:
adesse consuevit. 21. Patratum deinceps aliud adesse consuevit. 21. Patratum deinceps aliud miraculum. Soror quaedam lavando vestimentorum sordes, ut mos est, ad cellam officinae qua haec agi solitum erat veniens, accepto vasculo, quod in talibus rebus adesse necessitas poposcit, deferens simul et exigua ligna pervenit. Sed quia cathena, in qua pendebat vas, exilis et brevior constabat, igni non appropinquans, reperiens de industria famula Dei aliam cathenam sibi invicem nexuit: et ecce! alia sodalis eius cum alio vasculo ex aeris metallo facto adveniens, simile optabat opus, humiliter supplicans sociae dixit: 'Commoda mihi, soror, unam cathenam, et ambae velocius operemur'. Ait socia: 'Pro caritatis gratia commodabo tibi, sed perge tu et affer ligni quantitatem, quo valueris, quia ardue suspenduntur vascula, ut valeamus perficere quod necessitas compellit'. Quae cum abisset, nequaquam repperit quod petiit. Tunc utraeque ancillae Christi anxiae
Abbreviated transcription (Latin):
diendum sororib q ministrandum ordo e¬
uenerat : ad uenerabilem matrem cũ humi¬
litate ueniens ait. Dña in qͥt mater qͥd facie¬
mus: quia uas non est plenum ex sicera. et
aer estuat : Si sc̃s uir abba inueniendo mo¬
ras innexuerit: uereor ne poti liquor in acer¬
bitatem aceti adcrescat. Ad qͣm illa ait. Uade:
et qd̾ subsequens ex liquore est confectũ. fun¬
de inuase. At illa ñ cdubia. celeri cursu ꝑgers
ut nissionem sc̃ẽ matris impleret: repperit uas
plenum. qd̾ paululum pridem semiuacuũ
reliquerat. Ac sic om̃ĩpotentis dei miscłia actũ
ẽ: ut dum matris amatur obedientia. ugor
in discipula roboratur ⁊ uirtusq ddiuina ꝑtinꝰ
panlitur: potum qͦd exiguum erat in maiꝰ
augetur. Remeansq dei famula: cũ alacrita¬
te et humilitate sc̃e matri narrauit miracłm.
Illa summo rerum creatori dño iħu xp̃o gr̃as
referens: qui seruientib sibi in ueritate cito

Expanded text:
diendum sororibusque ministrandum ordo ediendum sororibusque ministrandum ordo evenerat, ad venerabilem matrem summa cum humilitate veniens, ait: 'Domna', inquit, 'mater, quid faciemus, quia vas non est plenum ex sicera et aer aestuat? Si sanctus vir abba in veniendo moras innexuerit, vereor, ne poti liquor in acerbitatem aceti acescat'. Ad quam illa ait: 'Vade et quod subsequens ex liquore est confectum funde in vase'. At illa non dubia celeri cursu pergens, ut iussionem sanctae matris impleret, repperit vas plenum, quod paululum pridem semivacuum reliquerat, ac sic omnipotentis Dei misericordia actum est, ut dum matris fides armatur, obedientiae vigor in discipula roboratur, virtusque divina protinus panditur, potum quod exiguum erat in maius augetur; remeansque Dei famula cum alacritate et humilitate sanctae matri narravit miraculum. Illa summo rerum creatori domino Iesu Christo gratias referens, qui servientibus sibi in veritate cito
Abbreviated transcription (Latin):
nature debitũ redlidit. ueneranda quoq
odila xp̃i stimate suscepto. sc̃arum uirginum
se choro comungens: sub obedientie tenore¬
narratur hylario cũ sororib pie uitam duce¬
cursum in eccła canere cepisset: coram omĩb
effrenata m̃te in terram corruit. Quam mox
beata et uenerabilis mater secum familiarit̾
acceptam ÷ sedula oratione ꝓ ea dñm poscens.
oppitulante uiuina gr̃a ab eacdem peste pur¬
gauit: et in seruitiũ xp̃i libere abire ussit
incolumem. Plurima aut̃ et ualde celeb̾ri¬
ma sunt. que in laudib atq memoria uene¬
rande matris stilo inseruntur: que post mo¬
tum. et falerni copia deeẽt: ius tritici uel or
dei qd ceruesam noncupant. et arte conficit᷑
humana. qua occicdentaliũ pleteq nationes
utuntur. uissit facere: qͣm in uas qͦd lingua
cũ uas ad plene refertum exposito liquore
ñeẽt: famula xp̃i cui obeclientie causa eodem
anno. uixta tenorem regule aqͥ cellaniũ eusto¬

Expanded text:
naturae debitum reddidit. Veneranda quoque naturae debitum reddidit. Veneranda quoque Odila, Christi stigmate suscepto, sanctarum virginum se choro coexornato vultu, cum sororibus pie vitam ducecursum in ecclesia canere coepisset, coram omnibus effrenata mente in terram corruit. Quam mox beata et venerabilis mater secum familiariter acceptam, sedula oratione pro ea Deum poscens, opitulante divina gratia, ab eadem peste purgavit, et in servitium Christi libere abire jussit incolumem. Plurima enim et valde celeberrima sunt quae in laudibus atque memoria venerandae matris stylo inseruntur, quae postmotum, et Falerni copia deedei, quod cervesam nuncupant et arte conficitur humana, quo occidentalium pleraeque nationes utuntur, iussit facere; quae cum in vas quod lingua cum vas adplene refertum ex poti liquore non esset, famula Christi, cui obedientiae causa eodem anno iuxta tenorem regulae ad cellarium custo
Abbreviated transcription (Latin):
habendam normam disposuit. Die ac nocte
p̾cipit psallendo canonem om̃ipotentis dei
ꝑsonare: et iuxta egregium p̾dicatorem¬
paulum sine intermissione orare. Que in¬
stitucio hactenus in eodem cenobio xpisto
desiderio canendi carminis: ualde amor in¬
tentus. Plures siquidem ut supͣdiximus no¬
bilium: ad seruitiũ xp̃i colligendas sitiens
acdunabat. Nam inter ceteras nobiliũ sicam¬
broꝵ feminas. odila nobilitate et ingenii
natura boni pollens ⁊ que et ipsa pnidem
a uenerabili Walberto xp̃iani iugoris insig¬
ne ac salubre acceꝑat antidotũ: consilio ac¬
cepto cũ regali uiro illustri bodone. quem su¬
penus leudinũ p̃diximus. qͥ in eo tempore in¬
mundi. ad dñm sunt conuersi. resq suas mo¬
nasteriis collectas: post beatam salabergam
eundem callem terentes. lugdunum ꝑperaue¬
runt. Bodo incisa cesarie: monachi in qͣntũ
res sinebat agebat officium. Ac ñ multopost
tulli oppidi adeptus ep̃atum: ñ multo post

Expanded text:
Habendique normam disposuit; die ac nocte Habendique normam disposuit; die ac nocte praecepit psallendi canonem omnipotenti Deo personare et iuxta egregium pPaulum, sine intermissione orare . Quae institutio hactenus in eodem, Christo n eodem desiderio canendi carminis tentus. 18. Plures siquidem, ut supra diximus, nobilium ad servitium Christi colligendas sitiens adunabat. Nam inter ceteras nobilium Sicambrorum feminas Odila nobilitate et ingenii natura boni pollens, quae et ipsa pridem a venerabili Waldeberto christiani vigoris insigne ac salubre acceperat antidotum, consilio accepto, cum legali viro illustri Bodone, quem superius Leuduinum praediximus, qui in eo tempore inmundi, ad Dominum sunt conversi, resque suas monasteriis collatas, post beatam Sadlabergam eundem callem terentes, Lugdunum properaverunt. Bodo, incisa caesarie, monachi – in quantum res sinebat – agebat officium, ac non multo post Tulli oppidi adeptus episcopatum , non multo post
Abbreviated transcription (Latin):
serator omniũ rerũ dñs. qͥ uult om̃s hoĩes sal¬
uos fieri. et ad cognitionem ueritatis uenire :
et sui iuris plasma clementer respiciens: olim
iam hoc sacrilegiũ. et nefandũ facinꝰ. a ciuita¬
te ista radicitus euacuauit. S ñe rursus ad
plata conditione loci ⁊ cernentesq idone.¬
um ac gratissimum et absq discrimine mu¬
nitionis locum: ceꝑunt fundam̃ta eccłarum
iħu xp̃i. nobilium soboles seruiciumq concur¬
rere. Quis eñi uir potens aut femina nobilis.
qͥ illis in locis cdegeret ÷ qui non beatam sala¬
bergam ex affectu diligeret: Erat eñi hylaris
semꝑ. et placido nultu÷ caritate atq humili¬
tate ꝓspicua ÷ elemosinis ꝓmptissima: et circa
dei cultum ualde deuota. Quid multa: Infra
exigui temporis spacia coaceruate in eodem
loco sunt. uł monasterio adunate: plus mmi¬
nusue trecente famule xp̃i. Illisq dispositis
pturmas: ad instar agaunensiũ monachoꝵ

Expanded text:
serator omnium rerum Dominus, qui vult omnes homines salserator omnium rerum Dominus, qui vult omnes homines salvos fieri et ad cognitionem veritatis venire, ad sui iuris plasma clementer respiciens, olim iam hoc sacrilegum et nefandum facinus a civitate ista radicitus evacuavit. 17. Sed nunc ruplata conditione loci, cernentesque idoneum ac gratissimum et absque discrimine munitionis locum, coeperunt fundamenta ecclesiarum stri Iesu Christi nobilium soboles servitiumque concurrere. Quis enim vir potens aut femina nobilis, qui illis in locis degeret, qui non beatam Sadlabergam ex affectu diligeret? Erat enim hilaris semper et placido vultu, caritate atque humilitate perspicua, elemosinis promptissima et circa Dei cultum valde devota. Quid multa? Infra exigui temporis spatium coacervatae in eodem loco sunt vel monasterio adunatae plus minusve trecentae famulae Christi; illisque dispositis per turmas, ad instar Agaunensium monachorum
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc retinent. et suꝑstites ẽẽ noscunt᷑ qui
hoc facinus uiderunt: qͦci in eodem oppido
ut creditur consecratio antiqui anguis atq
uersutia crudeliter ingebat: plebeios rusticos
atq hebetes homines arte callida ludificaret.
De quo scribit᷑. Cuiꝰ mille nocendi sunt artes.
Nam sub spetie baptismatis: ydolatrie eos
sibi ꝓprie uindicabant. Deniq retro acto tem¬
pore et ydolum uocitabant. uelut a ludo inci¬
pientes: in medio eoꝵ dũtaxat diabolo debac¬
cante. plerumq homicidia ꝑpetrabantur. Ege¬
rat hoc nequissimꝰ demon callicla astucia.
ut siquis ibidem ꝓximum alterius qͦlibet mͦ
debilitasset: a consanguineis uł affinitate con¬
uinctis innoxius foret ab effuisione sanguinis:
uidelicet ut in longuis consuetudo nefanda
increm̃tum malignitatis augeret : et miseram
urbem suis habenis irretitam. iniquus p̃do
uelut ꝓpriam uindicaret. S omnipotens mi¬

Expanded text:
adhuc retinent, et superstites esse noscuntur qui adhuc retinent, et superstites esse noscuntur qui hoc facinus viderunt, quod in eodem oppido, ut creditur, consecratio antiqui anguis atque versutia crudeliter vigebat, – plebeios rusticos atque hebetes homines arte callida ludificabat, de quo scribitur: Cuius mille nocendi sunt artes. Nam sub specie baptismatia ydolatriae eos sibi proprie vindicabat. Denique retroacto tempore et ydolum vocitabant, velut a ludo incipientes; in medio eorum dumtaxat diabolo debaccante, plerumque homicidia perpetrabantur. Egerat hoc nequissimus daemon callida astutia, ut si quis ibidem proximum alterius quolibet modo debilitasset, a consanguineis vel affinitate coniunctis innoxius foret ab effusione sanguinis, videlicet ut in longius consuetudo nefanda incrementum malignitatis augeret et miseram urbem suis habenis irretitam iniquus praedo velut propriam vindicaret. Sed omnipotens mi
Abbreviated transcription (Latin):
cetera monstra bestiarum: que huic operi in¬
terere ꝓlixum ẽ. ne fastidiũ lector incurrat.
Quo miracło pauore ꝑcussi om̃s ministri mi¬
rabantur: qm̃ illo in locoiste bestie tales nusꝙͣ
antea apparuerant. Quid aliud patule clat᷑
intelligi : nisi sc̃itatem ac uigorem ancilla¬
rum ddei. antiqꝰ hostis non ferens. cũ suis sa¬
tellitib fugiens discessit: Nec immerito se
in bestiarũ ferarũq monstruosas deformat
figuras uaria q figm̃ta deꝓmit: qui utpote
a bono creatore bonus creatus ẽ angłs: suꝑ¬
bia deinceps tumidus. dudum dixerat in
corde suo. Suꝑ astra celi ascendam: ponam
thronũ meum ad aquilonem: et ero similis
altissimo. Nunc de suꝑna claritate et para¬
dyso deliciarum eiectus. cũ suis seqͣcib: in for¬
ma uermiũ. soricum. uł qualibet deformi spe¬
cie actus. ministeriũ oꝑatur iniqͥtatis. Siqui¬
dem priscis temporib qͦd pleriq memoria

Expanded text:
cetera monstra bestiarum, quae huic operi incetera monstra bestiarum, quae huic operi intexere prolixum est, ne fastidium lector incurrat. Quo miraculo pavore percussi omnes ministri mirabantur, quoniam illo in loco istae bestiae tales nusquam antea apparuerant. Quid aliud patulae datur intelligi, nisi sanctitatem ac vigorem ancillarum Dei antiquus hostis non ferens, cum suis satellitibus fugiens discessit? Nec immerito se in bestiarum ferarumque monstruosas deformat figuras variaque figmenta depromit, qui utpote a bono creatore bonus creatus est angelus, superbia deinceps tumidus dudum dixerat in corde suo: Super astra caeli ascendam, ponam thronum meum ad aquilonem, et ero similis altissimo; nunc de superna claritate et paradiso deliciarum eiectus, cum suis sequacibus in forma vermium, soricum vel qualibet deformi specie actus, mysterium operatur iniquitatis. 16. Siquidem priscis temporibus, – quod plerique memoria
Abbreviated transcription (Latin):
radius ueneranda femina cũ suis sequacibus
scĩs appropinqͣsset ÷ presul oppiti illius accilo
cũ sumno fauore ei obuiam pergit. tanqͣm si
diuinũ munꝰ angłicaq turba uenisset: et o¬
uans scãs famulas xp̃i cũ choro psallentium
cũ psalmodia et hẏmnidicis summisq laudi¬
bis deducit in urbem. S miraculum illius
magnifice dictum. qͦd nocte eadem in ipsa ur¬
be gestum sit: ñ ẽ silendũ. Predictus itaq
pontifex p̃cepit pueris. ac familiarib sibi cre¬
ditis: ob p̃parandam in crastino die familie
xp̃i refectionis grãm adẽẽ. Ministri igitur at¬
toniti. uelociter ꝑ noctem. portam oppidi in¬
gressi: obuiam sibi ferarũ ac bestiarũ diu̾sa
genera cernebant. Nam ille bubalum. alius
ceruum. ille ursum. alius suem ⁊ ñ nulli lu¬
pos. pleriq nichilominꝰ uulpes : alius interim
lasciuum asinũ. trucemq cernebant leonem.
egredientes et fugientes simul de ciuitate. et

Expanded text:
radius veneranda femina cum suis sequacibus radius veneranda femina cum suis sequacibus sanctis appropinquasset, praesul oppidi illius Attilo cum summo favore ei obviam pergit, tamquam si divinum munus angelicaque turba venisset, et ovans sanctas famulas Christi cum choro psallentium, cum psalmodia et hymnidicis summisque laudibus deducit in urbem. 15. Sed miraculum illius magnificum dictu, quod nocte eadem in ipsa urbe gestum sit, non est silendum. Praedictus itaque pontifex praecepit pueris ac familiaribus sibi creditis ob praeparandam in crastino die familiae Christi refectionis gratiam adesse. Ministri igitur attoniti, velociter per noctem portam oppidi ingressi, obviam sibi ferarum ac bestiarum diversa genera cernebant. Nam ille bubalum, alius cervum, ille ursum, alius suem, nonnulli lupos, plerique nichilominus vulpes, alius interim lascivum asinum trucemque cernebant leonem, egredientes et fugientes simul de civitate, et
Abbreviated transcription (Latin):
ne sortitus ẽ. Quem imitata dei famula: relin¬
quens patrie solum. paternasq: sedes : malens
stipendio ad urbem luduni. cũ maximo appa¬
satu. et cũ animab a deo sibi cõmissis ꝓficiscit᷑.
Que uibs licet obsidione uallari ab hostib
possit : tam̃ natura loci et in cacumine saxi
sita. munitionem robustam obtinuit: ut
frangi nequeat a barbaris : ꝑiculo careat.
g̾manie et scithrie gentes. frustra uallassent:
nulla aggerum arte inminente. ñ fundibaloꝵ
taculis. non armoꝵ spiculis iacientib. nec arie¬
tum impulsionib obtinere ualuerunt: sed
casso labore frustrati mertes recesserunt. Excep¬
eitendit᷑: inteinsecus ipsuis muri cutuitus¬
humo coequantur. Unde fit. ut machinaꝵ
ars ibi nulla queat oppidum fatigare: s et
altrinsecus saxa naturalia ambrunt : urbs
infra referta puteis. add ipsos quoq portarum
exitus fontes emanant ꝑhennes: qui usui ho¬
cũ iam ad illuminandam urbem ueluti solis

Expanded text:
ne sortitus est. Quem imitata Dei famula, relinne sortitus est. Quem imitata Dei famula, relinquens patriae solum paternasque sedes, malens cstipendio ad urbem Luduni cum maximo apparatu et cum animabus a Deo sibi commissis proficiscitur. Quae urbs licet obsidione vallari ab hostibus possit, tamen natura loci et in cacumine saxi sita munitionem robustam obtinuit, ut frangi nequeat a barbaris, periculo careat. Germaniae et Scithiae gentes frustra vallassent, nulla aggerum arte imminente, non fundibalorum iaculis, non armorum spiculis iacientibus nec arietum inpulsionibus obtinere valuerunt, sed casso labore frustrati inhertes recesserunt. Excepextenditur, intrinsecus ipsius muri circuitushumo coequantur, unde fit, ut machinarum ars ibi nulla queat oppidum fatigare. Sed et altrinsecus saxa naturalia ambiunt, urbs infra referta puteis, ad ipsos quoque portarum exitus fontes emanant perhennes, qui in usus hocum iam ad illuminandam urbem veluti solis
Abbreviated transcription (Latin):
brice monasterii instructa eẽt: cepit famula
xp̃i p̾saga. utpote sp̃u dei repleta. sagaci cum
uiro trutinare animo: non eẽ in eodem loco
hinc inde admixtis. ꝑicłi indicium futuris tem¬
porib erat: qͦd ꝑiculum nos demceps uidimus.
Deniq nuꝑ ciuile bellum inter reges francorũ
theodericum et dagobertũ cura illos fines est
actum: loca uicina quoq depopulata : agri
uille. edes. et ipsa qͦd grauius ẽ scõꝵ corpora
igne sunt cremata. Unde liqͥdo patet diumo
eam spũ fuisse imbutam: que pridem anti¬
cppauit discrimen. Consilio igitur adepto cũ
p̃fato Walberto abbate. qui ingenio et ingore
lagaci et nature bone in talib rebus p̃ditus
erat. quem postea et comitem itineris. et soci¬
um laboris habuit : elegit iter xp̃o duce ac
instar scĩssimi abrahe patriarche. qͥ de mesopo¬
tamia syrie egressus. terre philistinoꝵ colonus
extitit: eamq deo ꝓmittente in postera succesio¬

Expanded text:
bricae monasterii instructa esset, coepit famula bricae monasterii instructa esset, coepit famula Christi praesaga, utpote Spiritu Dei repleta, sagaci cum viro trutinare animo, non esse in loco eodem hinc inde admixtis, periculi inditium futuris temporibus erat; quod periculum nos deinceps vidimus. Denique nuper civile bellum inter reges Francorum Theodericum et Dagobertum circa illos fines est actum, ubique vicinia quaeque depopulata, agri, villae, aedes et ipsa, quod gravius est, sanctorum corpora igne sunt cremata. Unde liquido patet, divino eam Spiritu fuisse imbutam, quae pridem anticipavit discrimen. 14. Consilio igitur adepto cum praefato Waldeberto abbate, qui ingenio et vigore sagaci et naturae bonae in talibus rebus praeditus erat, quem postea et comitem itineris et socium laboris habuit, elegit iter Christo duce ad instar sanctissimi Abrahae patriarchae, qui de Mesopotamia Siriae egressus terrae Philistinorum colonus extitit eamque, Deo promittente, in postera successio
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃itatis ualeret ascendere. De quo culmine
cens. Omnis qui reliquerit patrem aut ma¬
trem. aut domos aut agros ꝓpter nom̃ meũ:
centuplum accipiet. et uitam et̾nam posside¬
bit. Et ulud. Ignem ueni mitere in terram:
et qͥduolo nisi ut arcleat: Quicl plura:
Auctore deo omnem spem suam post deum
beato uiro committens: uiro conu̾so. prolib q
deo sacratis. religionis ueste accepta: inito cũ
brato walberto consilio. conuenientia existen¬
te manti cenobiũ puellarũ in suburoio lin¬
OUrice urbis in hereditate uł suscessione patra
sonatur extruere. Ad qͦd opus peragendum:¬
uenerabilis Walbeitus solamen. arifiuces q
ac uiros industrios prebuit atq cominisit.
Qui locus licet austrasioꝵ finib immineret:
uicinꝰ tamen burgundie erat. distans a luxo¬
uio monasterio paulominꝰ milib: qͣdraginta:
ibiq adunatis centũ seu ampliꝰ tam ex nobi¬
lium liberis. qͣm ex ꝓprio officio puellis: illũ

Expanded text:
sanctitatis valeret ascendere. De quo virtutusanctitatis valeret ascendere. De quo virtutuelio loquitur, dicens: Omnis qui reliquerit patrem aut matrem aut domos aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit; et illud: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat? Quid plura? Auctore Deo omnem spem suam post Deum beato viro committens, viro converso prolibusque Deo sacratis, religionis veste accepta, inito cum beato Waldeberto consilio, conniventia existente mariti, coenobium puellarum in suburbio Lingonicae urbis, in hereditate vel successione paterna conatur extruere, qvenerabilis Walbertus solamen artificesque ac viros industrios praebuit atque commisit. Qui locus licet Austrasiorum finibus immineret vicinus, tamen Burgundiae erat, distans a Luxovio monasterio paulo minus milibus quadraginta; ibique adunatis centum seu amplius tam ex nobilibus liberis quam ex proprio officio puellis, Christ
Abbreviated transcription (Latin):
ti cuiꝰ suꝑius memoriam fecimꝰ. pene ꝑ uniuer¬
sos francoꝵ terminos eximie pullularet. et sol¬
lercia p̃dicationis eiꝰ a xp̃o dño sine quo nichil
boni agitur affatim feruesceret. eẽtq om̃ibus
dm̃ colentib gratus. monasteriaq uiroꝵ ac
xp̃i uirginum ex eius norma affatim conde¬
rentur: cernens beata salaberga seruũ xp̃i mi
litemq p̃clarum tot florere exemplis. uirtuti¬
bq flagrare suꝑnis. assidue uelut e lupoꝵ
faucib ereptos ubiq greges xp̃i adunari: eũ
ad ꝓpriam domum. ob benedictionis ab eo
gr̃am ꝑcipiendam crebrius accersitum. ue¬
lut diuinum munꝰ sibi adño fore concessũ
ouans suscipiebat: u̾baq salubria et anĩarũ
medele congrua. haurire ex eiꝰ mellifluo ore
desiderabat. flagrabatq instantissime ammiꝰ.
ut spreta faleramenta scl̃i. pompisq muncla¬
nis postpositis : ad uirtutũ culmen. apicemq

Expanded text:
ti, cuius superius memoriam fecimus, paene per univerti, cuius superius memoriam fecimus, paene per universos Francorum terminos eximie pullularet, et sollertia praedicationis eius a Christo domino, sine quo nihil boni agitur, affatim fervesceret, essetque omnibus Deum colentibus gratus, monasteriaque virorum ac Christi virginum ex eius norma affatim conderentur, cernens beata Sadlaberga servum Christi militemque praeclarum tot florere exemplis virtutibusque flagrare supernis, assidue velut e luporum faucibus ereptos ubique greges Christi adunari, eum ad propriam domum ob benedictionis ab eo gratiam percipiendam crebrius accersitum, velut divinum munus sibi a Domino fore concessum ovans suscipiebat verbaque salubria et animarum medelae congrua haurire ex eius mellifluo ore desiderabat; flagrabatque instantissime animus, ut, spreta faleramenta saeculi pompisque mundanis postpositis, ad virtutum culmen apicemque
Abbreviated transcription (Latin):
uersa: hoc qͦd fideliter et anxie petierat. a
dño ẽ ei collatum. Concepitq. et peperit
filiam: cui exaine uocabulo saretrude. nom̃
indidit. Rursus edidit aliam filiam: qͣm
ebanem noncupauit. Deinceps uͦ genuit fi¬
liam terciam : ipsamq baptismi gr̃a regene¬
ratam astrudem appellauit: que in oura
et regimine sororum ꝓcessu temporis. cuncta
annuente cat̾ua succeslit : que hactenus xp̃o
auspice diuinis pollens priuilegns nẽ cesuꝑ ẽ.
Unum tantum edidit liberum: qui et ipse
baptismi gr̃a a sacerdotib consecratus. eusta¬
sium nom̃ tradiderunt : qui et infra pueriles
annos defunctus est. Quintum uͦ bone indo¬
lis edidit ꝓlem. nomine baldo enum: quem ce
ipsum iuxta priores omnipotenti deo sacrauit.
Egit hoc deniq famula xp̃i. om̃iq nisu adg̃ssa
ẽ: ut omnem domum suam non sibi soli. seci
manto simul et liberis. xp̃i faceret eccłam. In¬
terea cum egregie sc̃ĩtatis opinio beati Walber¬

Expanded text:
versa, hoc quod fideliter et anxie petierat a versa, hoc quod fideliter et anxie petierat a Domino est ei collatum, concepitque et peperit filiam, cui ex aviae vocabulo Saretrudae nomen indidit. Rursus edidit aliam filiam, quam Ebanem noncupavit. Deinceps vero genuit filiam tertiam ipsamque baptismi gratia regeneratam Anstrudem appellavit; quae in cura et regimine sororum processu temporis, cuncta annuente caterva, successit, quae hactenus Christo auspice divinis pollens privilegiis nunc superest. Quartum vero edidit liberum, cui et ipsi baptismi gratia a sacerdotibus consecrato Eustasius nomen indiderat, qui et infra pueriles annos defunctus est. Quintum vero bonae indolis edidit prolem nomine Balduinum, quem et ipsum iuxta priores omnipotenti Deo sacravit. Egit hoc denique famula Christi omnique nisu adgressa est, ut omnem domum suam non sibi soli, sed marito simul et liberis Christi faceret ecclesiam. 12. Interea cum egregiae sanctitatis opinio beati Waldeber
Abbreviated transcription (Latin):
beatum paulũ egregiũ p̾̃dicatorem. dome¬
sticis fidei. et peregrinis. Seruis aut̃ xpisti
summa ueneratione obtemꝑantes: illius
saluatoris memores p̃cepti. Quamdiu fecistis
uni ex minimis meis: in fecistis. Et illud bea¬
ti petri apłi. Hospitales inuicem: sine mur¬
muratione. S cum his faciente dño bonis
pollerent. et xp̃iano uigore uitam degereñ
et ꝓlem nullam capere possent ⁊ xp̃ianissi¬
ma femina anxia. tot priuata prunlegus
sc̃arum mulierum anne et helisabeht in se
adhibens fidem. que in dñi templo ugilus
et orationib excubantes. post duturnam
sterilitatem partus scõs meruerunt ꝓcreari:
ad basilicam beati remigii pontificis. qui
urbem remoꝵ campanieq tellurem uirtuti¬
bus sacris et mirabilib illustrat. expecut.
Ibiq uigilus et orationib excubans: uotum
uouit. ut si diuinitꝰ ei soboles concederetur:
ipsam dño dicaret. Nec mora domum re¬

Expanded text:
beatum Paulum egregium praedicatorem domebeatum Paulum egregium praedicatorem domesticis fidei et peregrinis, servis autem Christi summa veneratione obtemperantes, illius salvatoris memores praecepti: Quamdiu fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis, et illud beati Petri apostoli: Hospitales invicem sine murmuratione. Sed cum his favente Domino bonis pollerent et christiano vigore vitam degerent et prolem nullam capere possent, christianissima femina anxia, tot privata privilegiis, sanctarum mulierum Annae et Helisabeth in se adhibens fidem, quae in Domini templo vigiliis et orationibus excubantes post diuturnam sterilitatem partus sanctos meruerunt procreari, ad basilicam beati Remigii pontificis, qui urbem Remorum Campaniaeque tellurem virtutibus sacris et mirabilibus illustrabat, expetiit, ibique vigiliis et orationibus excubans votum vovit, ut si divinitus ei soboles concederetur, ipsam Domino dicaret. Nec mora domum re
Abbreviated transcription (Latin):
subiectis: uerum etiam exterorũ uicinarũq
gentiũ fama metuenduis. Metuens autem
pͥfatus gundoinus. ne ob filiam iram regis
seuitiamq incurreret ⁊ eam a calle quo ire
sponti decreuerat. pedetentim recraxit: iam
cm̃i opinio eiꝰ ad aures regias ꝑuenerat. Mo¬
rabatur deniq hisdem temporib: in aula p̃¬
dicti principis uir quidam stremuus. consilus
regus gratus. inter suos fama celeber. nomine
blandinus. qͥ cognomentũ baso acceꝑat: qui
utpote et ipse ex sicambroꝵ ꝓsapia spectabi¬
li ortus est. Mox p̃dictam sadlabergam. ñ eiꝰ
sponte. quia iam dudum diuinis p̃ceptis p̃¬
ceptis se implicare uouerat. licet muitis pa¬
rentib: regio tamen iussu. ob liberoꝵ ꝓcrean¬
consilium. Sociata itaq uiro memorata:
licet sub ure coniugii. xp̃iana tam̃ uterq ex¬
ercebant oꝑa: et in baptismi candidatum
deuotissime se seruabant. Frant eñĩ hospita¬
les. et in elemosinis dediti: maximeq iuxta

Expanded text:
subiectis, verum etiam exterorum vicinarumque subiectis, verum etiam exterorum vicinarumque gentium fama metuendus. Metuens autem praefatus Gundoinus, ne ob filiam iram regis saevitiamque incurreret, eam a calle quo ire sponte decreverat pedetentim retraxit. Iam enim opinio eius ad aures regias pervenerat. Morabatur denique hisdem temporibus in aula praedicti principis vir quidam strenuus, consiliis regiis gratus, inter suos fama celeber, nomine Blandinus, qui cognomentum Baso acceperat, qui utpote et ipse ex Sicambrorum prosapia ortus expectabili, praedictam Sadlabergam non eius sponte, quia iam dudum divinis praeceptis se implicare voverat, licet invitis parentibus, regio tamen iussu et ob liberorum procreanconiugium. 11. Sociata itaque viro memorato, licet sub iure coniugii, christiana tamen uterque exercebant opera et in baptismi candidatum devotissime se servabant. Erant enim hospitales et in elemosinis dediti maximeque iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
perirentur in locis. S ut ad articulum reu̾ta¬
mur hystorie: prudentissima femina salab¬
ga. cũ ꝑ biennium iam uiduata resideret :
lcet sub laico habitu degens. ugilus. ieuius.
atq elemosinis. in qͣntum uires suppetebant
intenta: p̃dita. que dei sunt deo inhianter
recblebat. Doctrinam uͦ qͣm a beato eustasio
ꝑceperat: uelut mundum animal animo
trutinabat. sepisq ruminabat. Cum hec ita
res se haberet ⁊ decreuit animo. ut ad sacrarũ
uirginũ cenobium qd uenerandus uir roma¬
ricus. ex palatio magnifice conu̾sus. ꝑ exhorta¬
tionem et solamen beati eustasii in uosago
construxerat. latebram fuge expeteret: fecisset¬
q satis uotis ÷ si sexus ñ fuisset impedimentũ:
et regia ñ irretissent obstacula. ꝑ idem tempꝰ
francoꝵ sceptra regniq gubnacula lagober¬
tus regebat: uir in pͥmis acer ingenio. et pͥn¬
cipatu clarus. Et ñ solum ob fidei iura. sibi

Expanded text:
perirentur in locis. 9. Sed ut ad articulum revertaperirentur in locis. 9. Sed ut ad articulum revertamur hystoriae, prudentissima femina Sadlaberga cum per biennium iam viduata resideret, licet sub laico habitu degens, vigiliis, ieiuniis atque elemosinis, in quantum vires suppetebant, intenta, praedita, quae Dei sunt Deo inhianter reddebat; doctrinam vero quam a beato Eustasio perceperat velut mundum animal animo trutinabat sepiusque ruminabat. Cum haec ita res se haberet, decrevit animo, ut ad sacrarum virginum coenobium, quod venerandus vir Romaricus ex palatio magnifice conversus per exhortationem et solamen beati Eustasii in Vosago construxerat saltu, latebram fugae expeteret, fecissetque satis votis, si sexus non fuisset impedimentum et regia non irretissent obstacula. 10. Per idem tempus Francorum sceptra regnique gubernacula Dagobertus regebat, vir inprimis acer ingenio et principatu clarus et non solum ob fidei iura sibi
Abbreviated transcription (Latin):
quam ab eo ꝑceperunt norma ꝑseuerant. S
beatus eustasis post multa rerum discrimina.
post labores immensos. post hereticoꝵ diras
ꝓcellas. agrestiiq scismatici fraudes. que ple¬
nius in suis gestis continent᷑ : ut bonus athleta
suminis pollens miraculis. uita beata functus.
migrauit ad dñm: cũ curam fr̃m post disces¬
sum magistri. trib ñ parum minus rexisset
tus. in regimine fr̃m subuectus ẽ: omniũ fama
laudabilis. exinneq sc̃itatis : et in eccłiasticis
disciplinis non mediocriter eruditus: bonita¬
te ac pietate caritateq p̾cipiuis ÷ exuberans
doctrina. Huiꝰ tempore. ꝑ galliarum ꝓuinci¬
as agmina monachoꝵ. et sacrarũ puellarum
examina. ñ solum ꝑ agros. uillas. uicosq atq
castella: uerum etiam ꝑ heremi uastitatẽ. ex
regła dumtaxat beatoꝵ patrum benedicti
et columbani pullulare ceperunt: cũ ante
illud tempꝰ monasteria iux paucis illius rep¬

Expanded text:
quam ab eo perceperunt norma perseverant. 8. Sic quam ab eo perceperunt norma perseverant. 8. Sic beatus Eustasius post multa rerum discrimina, post labores immensos, post hereticorum diras procellas Agrestiique scismatici fraudes, quae plenius in suis gestis continentur, ut bonus athleta summis pollens miraculis, vita beata functus migravit ad Dominum, cum curam fratrum post discessum magistri tribus non parum minus rexisset tus in regimine fratrum subvectus est, vir omnium fama laudabilis eximiaeque sanctitatis et in ecclesiasticis disciplinis non mediocriter eruditus, bonitate ac pietate caritateque praecipuus, exuberans doctrina. Huius tempore per Galliarum provincias agmina monachorum et sacrarum puellarum examina non solum per agros, villas vicosque atque castella, verum etiam per heremi vastitatem ex regula dumtaxat beatorum patrum Benedicti et Columbani pullulare coeperunt, cum ante illud tempus monasteria vix paucis illis rep
Abbreviated transcription (Latin):
cora. uenustaq uultu: ut assolet post dis¬
crimina. in ꝓsperis successib animus tepes¬
cere multoꝵ : de liberoꝵ successione cogitan¬
tes: contra puelle uoluntatem. eam cuidam
uiro generositate pollenti. ricranno noĩe.
in matrimonio tradiderunt. Qui uix eam
duob m̃sib iure matrimonii habens: hu¬
manis rebis exemptus. uita priuatus est
his ita tͣnsactis: eustasuus ad luxoniũ reg̾s¬
sus ẽ. Deinde ad uuarascos. qͥ partem sequa¬
noꝵ ꝓuincie. et duiii amnis fluenta. ex
utraq ripa incolunt. ꝑgit. Qui et ipsi eo¬
dem bonosii fotimq maculati errore: euo
iam senes. tabescebant. Ad quos uir dei ue¬
miens: euanglico uomere. scripturarum q
sacrarum cauterio. licet non aliud labora¬
ret. exercenS ne seges dñica crudescente gle¬
ba suffocante zizania. in auenas loliumq:
accresceret. ad sc̃e eccłie gremiũ reuocauit: qͥ
hactenus gr̃a diuine aspirationis in eadem

Expanded text:
cora venustaque vultu, – ut assolet post rerum discora venustaque vultu, – ut assolet post rerum discrimina in prosperis successibus animus tepescere multorum, de liberorum successione cogitantes, contra puellae voluntatem eam cuidam viro generositate pollenti Richramno nomine in matrimonio tradiderunt; qui vix eam duobus mensibus iure matrimonii habens, humanis rebus exemptus vita privatus est. 7. His ita transactis, Eustasius ad Luxovium regressus est. Deinde ad Warascos, qui partem Sequanorum provintiae et Duvii amnis fluenta ex utraque ripa incolunt, pergit; qui et ipsi eodem Bonosii Fotinique maculati errore aevo iam senes tabescebant. Ad quos vir Dei veniens, euangelico vomere scripturarumque sacrarum cauterio, licet non absque labore, exercens, ne seges dominica, crudescente gleba, suffocante zizania, in avenas loliumque accresceret, ad sanctae ecclesiae gremium revocavit, qui hactenus gratia divinae aspirationis in eadem
Abbreviated transcription (Latin):
collatam. Triduano gͥ a semec ipso exacto ie¬
iimo: suꝑ oculos puelle oleum bñdictionis
uir dei effudit. Mirum dictu: mox puella
sanitatẽ pͥstinam xp̃i gr̃a opitulante conse¬
cuta c̃. Nec immerito omp̃s ds sic in ꝓintu
suoꝵ obtemꝑat. precib famuloꝵ: qͥ suas
ꝓpt̾ ipsum crucifixerunt uoluntates. Seqͥtur
deinceps aliud splendidũ miraculũ. Tum
cadem puella iam pͥdem fluxum sangumis
pateretur : et grauissima corꝑis molestia ex
hoc clebilis teneretur adstricta: uir egregius¬
ut hoc ꝑspicue comꝑit. diumum solitumq
ꝓfusis pͥrecib poscit amminiculum. Exau¬
duit p̃ces fidelis famuli sui. ille rerum sa¬
tor eternꝰ: qui scĩs suis ciꝰ p̃ceptis pie obtem¬
perantib presto ẽẽ consueuit. Quid młta:
Puella sospitate ꝑcepta: incolumis ẽ restitu
ta. Interea cum ad ꝑfecte etatis uenisset an¬
nos ⁊ parentes ciꝰ cum uidissent puellam
gliscentem morib:q ornatam. erat eñi de¬

Expanded text:
collaturum. Triduano igitur a semetipso exacto jecollaturum. Triduano igitur a semetipso exacto jejunio, super oculos puellae oleum benedictionis vir Dei effudit. Mirum dictu! mox puella sanitatem pristinam, Christi gratia opitulante, consecuta est. Nec immerito omnipotens Deus sic in promptu suorum obtemperat precibus famulorum, qui suas propter ipsum crucifixerunt voluntates. Sequitur deinceps aliud splendidum miraculum. Cum eadem puella jampridem fluxum sanguinis pateretur, et gravissima corporis molestia ex hoc ut hoc perspicue comperit, divinum solitumque profusis precibus poscit adminiculum. Exaudivit preces fidelis famuli sui ille rerum sator aeternus, qui sanctis suis eius praeceptis pie obtemperantibus praesto esse consuevit. Quid multa? Puella, sospitate percepta, incolumis est restituta. 6. Interea cum ad perfectae aetatis venisset annos, parentes eius cum vidissent puellam gliscentem moribusque ornatam, – erat enim de
Abbreviated transcription (Latin):
oceano barbarico late ingeritur. uiso igitur
gundoinꝰ uenerabili uiro: uelut gͣcissimum
munꝰ suscepit. Porro ut assolet. et res se habet
humana: inter salubria adhortationis u̾ba.
in colloquio uiroꝵ fideliũ. animi fauere pa¬
storum. Cẽpit idem uir dei sciscitari: utrum
eidem uiro illustri. francoꝵ orto natalib so¬
boles adeẽt. Cernebat qͥppe ut opinor uir dei.
a deo fore p̃scitam ꝓlem: quam postea rei ꝓ¬
bauit euentus. T̃unc uir industrius gundoi¬
nus cũ coniuge sua saretruda. eleganti tor¬
ma et nobili femina. duos bone indolis acd¬
olescentulos. ob benedictionis ꝑcepturam
grãm p̾sentauit: quoꝵ senior leudinus. cog
alio uocabulo bodo dicebatur. Sciscitatur
denuo uir dei. si adhuc ꝓles suꝑeẽt. Ad quẽ
illi fatentur. se habere puellam germanam.
licet etate p̾ferentẽ: s dudum luminib orba¬
tam. Ad quos uir deo plenus ait. Ueniat
rat eñi ut reor in sp̃u: ei a dño sanitatem fore

Expanded text:
Occeano barbarico late ingeritur. Viso igitur Occeano barbarico late ingeritur. Viso igitur Gundoinus venerabili viro velut gratissimum munus suscepit. Porro, ut assolet et res se habet humana, inter salubria adhortationis verba in colloquio virorum fidelium animi favere pastorum, coepit idem vir Dei sciscitari, utrum eidem viro illustri Francorum orto natalibus soboles adea Deo fore praescitam prolem, quam postea rei probavit eventus. Tunc vir illustris Gunduinus, cum conjuge sua Saretrude, eleganti forma et nobili femina, duos bonae indolis adolescentulos ob benedictionis percepturam gratiam praesentavit; quorum senior Leudinus  al.alio vocabulo Bodo dicebatur. Sciscitatur denuo vir Dei si adhuc proles superesset. Ad quem illi fatentur se habere puellam Germanam licet aetate praeferentem, sed dudum luminibus orbatam. Ad quos vir Deo plenus ait: « Veniarat enim, ut reor, in spiritu ei a Domino sanitatem fore