comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habes: Quid me persequeris : Sed
iam nunc expectanda sunt con¬
tra dĩ famulum antiqui hostis
noua certamina. Cui pugnas
quidem uolens inculit: sed occa¬
sionem uictoriȩ ministrauit in¬
uitus:
la eiusdem cellȩ construe¬
rent. lapis in medium iacebat.
quem in edificium leuare decreuer.
Cumq eum duo uł tres mouere
non possent: plures adiuncti sunt:
Sed ita immobilis ꝑmansit: acsi ra¬
dicitus in terra teneretur. ut palã
daretur intelligi. quod super eũ
ipse hostis antiquus sederet: quẽ
tancoꝵ uirorum manus mouere
non possent Difficultate gͥ facta:
aduirum dĩ missum ÷: ut uenira
& orando hostem repelleret: ut
lapidem leuare pocriissent. Qui
mor uenit. orationem faciens
benedictionem dedit: ꝙ tanta
lapis celeritate ieuatus ÷ acsi pri
nullum pondus habuisset:¬
unc in conspectii uiri dĩ pla¬
cuit: ut in loco eodem terram
foderent: Quam dum fodiende
altius penetrarent: ȩreum illic
idolum fr̃s inuenerunt: Quod ad

Expanded text:
habes? quid me persequeris? Sed habes? quid me persequeris? Sed jam nunc spectanda sunt contra Dei famulum antiqui hostis nova certamina, cui pugnam quidem volens intulit, sed occasiones victoriae ministravit invitus. la ejusdem cellae construerent, lapis in medio jacebat quem in aedificium levare decreverant. Cumque eum duo vel tres movere non possent, plures adjuncti sunt, sed ita immobilis mansit, ac si radicitus in terra teneretur: ut palam daretur intelligi, quod super eum ipse per se antiquus hostis sederet, quem tantorum virorum manus movere non possent. Difficultate igitur facta, ad virum Dei missum est ut veniret, et orando hostem repelleret ut lapidem levare possent. Qui mox venit, et orationem faciens benedictionem dedit, et tanta lapis celeritate levatus est, ac si nullum prius pondus habuissetunc in conspectu viri Dei placuit ut in eodem loco terram foderent. Quam dum fodiendo altius penetrarent, aereum illic idolum fratres invenerunt. Quo ad
Abbreviated transcription (Latin):
succiditq lucos: atq in ipso tẽplo
apollinis. oraculum beati martini¬
fecit Ubi uero ara eiusdem apolli¬
quaq multitudinem. prȩdicatio¬
ne continua adfidem uocabat.
Sed hȩc antiquus hostis tacite non
ferens. non occulte uł ꝑ somniũ :
sed aꝑta uisione eiusdem patris sȩ¬
oculis ingerebat. & magnis clamo¬
rib uim se ꝑpeti conquerebatur:
ita ut uocem illius etiam fr̃s au¬
dirent. quãuis imaginem minime
cernerent: Ut enim discipulis
suis uenerabilis pater dicebat: cor¬
poralib eius oculis idem antiquus
hostis teterrimꝰ & succensus appa¬
rebat : qui in eum ore oculisque
flammantib seuire uidebatur:
Iam uͦ quȩ diceret: audiebant
om̃s: Prius enim hunc uocabat
ex nomine: Cui cum uir dĩ mini¬
me responderet: ad eius mox con¬
tumelias erumpebat: Nam cum
clamaret dicens. benedicte benedica
& eum sibi nullo modo respondere
conspiceret: ꝓtinus ad iungebat.
Maledicte non benedicte. quid mecũ

Expanded text:
succendit lucos, atque in ipso templo succendit lucos, atque in ipso templo Apollinis oraculum beati Martini, ubi vero ara ejusdem Apolliquaque multitudinem praedicatione continua ad fidem vocabat. Sed haec antiquus hostis tacite non ferens, non occulte vel per somnium, sed aperta visione ejusdem Patris oculis sese ingerebat, et magnis clamoribus vim se perpeti conquerebatur, ita ut voces illius etiam fratres audirent, quamvis imaginem minime cernerent. Ut enim discipulis suis venerabilis Pater dicebat, corporalibus ejus oculis idem antiquus hostis teterrimus et succensus apparebat, qui in eum ore oculisque flammantibus saevire videbatur. Jam vero quae diceret audiebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Benedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere conspiceret, protinus adjungebat: Maledicte, non Benedicte, quid mecum
Abbreviated transcription (Latin):
uit . eẽ nunciandum dicens: Be¬
uertere: quia presbiter qui te
uir dei benedictus audiens in
grauib sese lamentis dedit: uel
quia inimicus occubuit. uel qͥa
de inimici morte discipulus exiu¬
tauit: Qua de re factum ÷ ut eidẽ
quoq discipulo penitentiam in¬
diceret: quod mandans talia de
grans: locum non hostem mu¬
tauit. Nam tanto post graui
apte pugnantem ipsum ma¬
trum nanq quod cassinũ dicit᷑.
in excelsi montis latere situm :
Qui uideliet mons distenso sinuꝰ
hoc idem castrum recipit: sed ꝑtria
milia in altum se subrigens: ueluc
adethera cacumen tendit. ubi uecu¬
stissimum fanum fuit. in quo ex an¬
tiquorum more gentilium abstul¬
to rusticorpopulo apollo colebat᷑
Circunquaq etiam incultu demonũ
luci succreuerant: in quib adhuc
eodem tempore gentilium insana
multitudo. sacrificiis sacrilegis in¬
sudabat Ibi itaq uir dĩ ꝑueniens:
contriuit idolum. subuertit dram:

Expanded text:
vit esse nuntiandum, dicens: Revit esse nuntiandum, dicens: Revertere, quia presbyter qui te vir Dei Benedictus audiens se in gravibus lamentis dedit, vel quia inimicus occubuit, vel quia de inimici morte discipulus exultavit. Qua de re factum est, ut eidem quoque discipulo poenitentiam indiceret, quod mandans talia gaudere de grans loca non hostem mutavit. Nam tanto post gravioaperte pugnantem ipsum matrum namque quod Cassinum dicitur, in excelsi montis latere situm est, qui videlicet mons distenso sinu hoc idem castrum recepit, sed per tria millia in altum se subrigens, velut ad aera cacumen tendit: ubi vetustissimum fanum fuit, in quo ex antiquorum more gentilium a stulto rusticorum populo Apollo colebatur. Circumquaque etiam in cultu daemonum luci succreverant, in quibus adhuc eodem tempore infidelium insana multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Illuc itaque vir Dei perveniens, contrivit idolum, subvertit aram,
Abbreviated transcription (Latin):
accendit. ita ut morto cellȩ cui be¬
nedictus inerat. ante eorum ocłos
nudas septem puellas mitteret:
quȩ corã eis se minuicem manus
tementes & diutius ludentes. ut u¬
lorum mentes ad ꝑuersitatem li¬
bidinis inflammarent. Quod sẽs¬
ur de cella conspiciens. lapsũq
iahuc intenerioribus discipilis
cum dedit: atq oratoria cuncia
iue construrerat sub statutis p̃¬
postis adiuinctis frĩb ordinamt
qr paucis secum monachis ablatĩs
habit̾ationem mutauit loci. Morq
uir dĩ eius odia humiliaer declina¬
uit: sed hunc omp̃s dc̃ terribi liter
peussit̃: Nam cum predictus pres¬
biter stans in solario. benedictum
discessise cognosceret: & erultarit:
ꝑdurante immobiliter tota domꝰ
fabrica. hoc ipsum inquo stabat
solarium cȩcidit: & benedict i
hostem conterens extinxit. Qđ
uiri dei discipulus mauriis no¬
mine statim uenerabili patri
benedicto. qui adhuc aloco eodẽ
uix decem milib ab erat: estima¬

Expanded text:
accendit: ita ut in horto cellae, cui Beaccendit: ita ut in horto cellae, cui Benedictus inerat, ante eorum oculos nudas septem puellas mitteret, quae coram eis sibi invicem manus tenentes, et diutius ludentes, illorum mentes ad perversitatem libidinis inflammarent. Quod vir sanctus de cella conspiciens, lapsumque adhuc tenerioribus discipulis cum dedit, atque oratoria cuncta quae construxerat, substitutis praepositis adjunctis fratribus ordinavit, et paucis secum monachis ablatis habitationem mutavit loci. Moxque ut vir Dei ejus odia humiliter declinavit, hunc omnipotens Deus terribiliter percussit. Nam cum praedictus presbyter stans in solario Benedictum discessisse cognosceret et exsultaret, perdurante immobiliter tota domus fabrica, hoc ipsum in quo stabat solarium cecidit, et Benedicti hostem conterens exstinxit. Quod viri Dei discipulus, Maurus nomine, statim venerabili Patri Benedicto qui adhuc a loco eodem vix decem millibus aberat, aestima
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ pestis lateret in pane ñ latuit.
Adhoram uero refectionis illius. ex
uicina silua coruus uenire consue¬
uerat: & panem de manu eiꝰ accipe
Qui cum more solito uenisset: pane̾
quẽ presbiter transmiserat. uir dĩ
hunc panem: ꝙ tali eum in loco pis
ubi anullo homine possit inueniri.
ł unc coruus aꝑto ore. expansis alis
circa eundem panem cępit discur-¬
rere atq gracitare: acsi aꝑte dice¬
ret: ꝙ obȩdire se uelle. & tam̃ iussa
implere non posse: Cui uirdei
ꝓice. ubi inueniri a nemine posit
Quem diu demorat. quandoq cor¬
uus momordit: leuauit. ꝙ recessit.
Post crium uero horaͭ spacium. ab¬
iecto pane rediit: & de manu ho¬
minis dei. annonam quam con¬
sueuerat accepit: Uenerabilis auc̃
pater contra uitam suam in ardes¬
cere sacerdotis animum uidens:
illi magis quam sibi doluit: Sed
predietus florentius quia magistri
corpus necare non potuit. se adex¬
tinguendas discipulorum animas

Expanded text:
eum quae pestis lateret in pane non latuit. eum quae pestis lateret in pane non latuit. Ad horam vero refectionis illius ex vicina silva corvus venire consueverat, et panem de manu ejus accipere. Qui cum more solito venisset, panem quem presbyter transmiserat, vir Dei hunc panem, et tali eum in loco projice, ubi a nullo hominum possit inveniri. Tunc corvus aperto ore, expansis alis circa eumdem panem coepit discurrere, crocitare, ac si aperte diceret, et obedire se velle, et tamen jussa implere non posse. Cui vir Domprojice ubi inveniri non possit. Quem diu demoratus, quandoque corvus momordit, levavit, et recessit. Post trium vero horarum spatium abjecto pane rediit, et de manu hominis Dei annonam quam consueverat accepit. Venerabilis autem Pater contra vitam suam inardescere sacerdotis animum videns, illi magis quam sibi doluit. Sed praedictus Florentius, quia magistri corpus necare non potuit, se ad exstinguendas discipulorum animas
Abbreviated transcription (Latin):
feruescerent. secularem uitam
multi relinquerent: & sub leni
redemptoris iugo ceruicem cordis
edomarent: sicut mos prauorum.
muidere aliis bonum uirtutis qe
ipsi habere non appetunt: uienqe
ȩccłe presbiter florentius nomi.
huius nr̃i subdiaconi florentii ai
antiqui hostis malicia ꝑcussꝰ seĩ
uiri studiis cępit emulari. eiꝰ qͦq
conuersatiora derogare: quoseuq
etiam posset ab illius uisicatione
compescere. Cumq se conspicent¬
iam eius ꝓuectib obuiare ñ posse
& conuersationis illius opinionen
crescere. atq multos ad statũ uit
melioris ipso quoq opinionis eius
prȩconio indesinenter uocari: in¬
uidiȩ facib magis magisq suecens
deterior fiebat: quia conuersationis
sed habere laudabilem uitam ni¬
lebat.. Quĩ eiusdem inuidiȩ tene¬
bris cȩcatus. ad hoc usq ꝑductus :
ut seruo omnipotentis dñi infercũ
ueneno panem. quasi ꝓ benedici¬
one transmicteret. Quem uir dei
cum gr̃ãrum actione suscepit: sed

Expanded text:
fervescerent, saecularem vitam multi relinquerent, et sub leni Redemptoris jugo cervicem cordis edomarent, sicut mos pravorum est invidere aliis virtutis bonum quod ipsi habere non appetunt, vicinae ecclesiae presbyter, Florentius nomine, hujus nostri subdiaconi Florentii avus, antiqui hostis malitia percussus, sancti viri studiis coepit aemulari, ejusque conversationi derogare: quosque etiam posset, ab illius visitatione compescere. Cumque jam se conspiceret ejus profectibus obviare non posse, et conversationis illius opinionem crescere, atque multos ad statum vitae melioris, ipso quoque opinionis ejus praeconio indesinenter vocari, invidiae facibus magis magisque succensus, deterior fiebat: quia conversationis sed habere laudabilem vitam nolebat. Qui ejusdem invidiae tenebris caecatus, ad hoc usque perductus est, ut servo omnipotentis Dei infectum veneno panem quasi pro benedictione transmitteret. Quem vir Dei cum gratiarum actione suscepit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ ꝑsecutio: omĩb fere anteactis
diucurnior atq inmanior fuit:
li ꝑdecẽ annos incendus eccłarũ.
ꝓscriptionib innocentũ. cedibus
onis dõ deuote gła sublimauit.

Expanded text:
ersecutio omnibus fere ante actis diuturnior atque immanior fuit; nam per decem annos, incendiis Ecclesiarum, proscriptionibus innocentum, caedibus onis Deo devotae gloria sublimavit.
Abbreviated transcription (Latin):
inhodiernũ diẽ: Ualeria aut̃ con¬
iunx eius dũ uellet corpꝰ scĩuitalis
auferre: axp̃ianis ꝓhibita ẽ. & in
uisionib definitis. sepe ad monita.
ne scm̃ corpus amalo homine bene
positũ uiolaret S illa inintentione
pdurans: euidentius ei apparuit
sc̃s uitalis. dicens ad eã. Noli michi
moles ta eẽ. mulier: quia nũquã
michi tam gloriosũ poteris parare
deponentes eã de uehiculo: horta¬
bantur secũ epulari. Cũq illa re¬
siftens diceret xp̃iãna sũ. ñ licet de
siluani ur̃i sacrificiis manducare.
mediolanensiũ urbẽ ꝑducerent
ita ut intra triduum migraret ad

Expanded text:
in hodiernum diem. 11. Valeria autem conjux ejus, dum vellet corpus sancti Vitalis auferre, a christianis prohibita est, et in visionibus saepe admonita, ne sanctum corpus a malo homine bene positum violaret. Sed illa in intentione perdurante, evidentius ei apparuit sanctus Vitalis, dicens ad eam: Noli mihi molesta esse, mulier; quia numquam mihi tam gloriosum poteris parare deponentes eam de vehiculo, 486 hortabantur secum epulari. Cumque illa resistens, diceret: Christiana sum, non licet mihi de Silvani vestri sacrificiis manducare, Mediolanensium urbem perducerent, ita ut intra triduum migraret ad
Abbreviated transcription (Latin):
iuliarũ. uixta ciuitatẽ uerolaniũ.
ȩccłia ẽ. mirandi oꝑis atq eiꝰ mar¬
tirio condigna extructa: in quo
uidelicet loco usq adhanc diem
curatio infirmors & frequentiũ
oꝑatio uirtutũ celebrari ñdesinit.
Passi sunt ea tẽpestate aaron & iuliꝰ
legionũ urbis ciues. aliiq utriꝰq
sexus diu̾sis in locis ꝑplures: Qui
diu̾sis cruciatib torti. & aspera
mẽbroꝵ discerptione lacerati᷑ ani¬
mas ad suꝑnȩ ciuitatis gaudia
ꝑfecto agone miser̃. ixkł ulii

Expanded text:
Juliarum, juxta civitatem Verolamium, Juliarum, juxta civitatem Verolamium, ecclesia est mirandi operis, atque ejus martyrio condigna exstructa. In quo videlicet loco usque ad hanc diem curatio infirmorum et frequentium operatio virtutum celebrari non desinit. Passi sunt ea tempestate Aaron et Julius legionum urbis cives, aliique utriusque sexus diversis in locis perplures, qui diversis cruciatibus torti et inaudita membrorum discerptione lacerati, animas ad supernae civitatis gaudia perfecto agone miserunt. CAPUT VII
Abbreviated transcription (Latin):
aquã quã afluuio non reliquerat
peteret: si hoc oportunũ eẽ. ñ uidẽt:
Qui uidelicet fluuius ministerio ꝑ¬
soluto. deuotione cõpleta: officii
testimoniũ relinquens. reuersus ÷
ad naturã: Decollatus ẽ itaq martir
fortissimꝰ: ibidẽ accepit coronã uitȩ
quã reꝓmisit ds̃ diligentib se: Sed
ille qui pͥus ceruicib impias intulit
manꝰ. gaudere suꝑ mortuũ non . ẽ.
ꝑmissus: nãq ocłi eiꝰ int̾rã una cũ
beati martiris capite deciderunt:
Decollatꝰ ÷ ibi etiã tũ miles ille: qui
suꝑno nutu correctus. scm̃ dĩ con¬
fessorẽ ferire recusauit: De quo ni¬
mirũ constat: qui a & si fonte bap¬
tismatis non . ẽ. ablutꝰ. sui tam̃ ẽ.
sanguinis lauachro mundatus.
as regni celestis dignꝰ factꝰ ingressu.
Tũ iudex tanta miraculorũ cȩlestiũ
nabat᷑ pͥus axpĩanȩ fidei posse de¬
uotione cessare. Passus est aucẽ
beatꝰ albanꝰ die decimo kalendarũ

Expanded text:
aquam quam in fluvio non reliquerat, aquam quam in fluvio non reliquerat, peteret, si hoc opportunum esse non videret. Qui videlicet fluvius ministerio persoluto, devotione completa officii testimonium relinquens, reversus est ad naturam. Decollatus itaque martyr fortissimus ibidem accepit coronam vitae quam repromisit Deus diligentibus se. Sed ille qui piis cervicibus impias intulit manus gaudere super mortuum non est permissus: namque oculi ejus in terram una cum beati martyris capite deciderunt. Decollatus est ibi tum etiam miles ille, qui antea superno nutu correptus sanctum Dei confessorem ferire recusavit: de quo nimirum constat, quia etsi fonte baptismatis non est ablutus, sui tamen est sanguinis lavacro mundatus ac regni coelestis dignus factus est ingressu. Tum judex tanta miraculorum coelestium nabatur prius a Christianae fidei posse devotione cessare. Passus est autem beatus Albanus die decimo Kalendarum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcutere iubebat᷑. ipse pociꝰ meren
ꝑcuti Dũ gͦ is exꝑsecutore factu
eẽt. collega ueritatis & fidei. ac iaq¬
te ferro eẽt int̾ carnifices iusta
cunctatio : montẽ cũ turbis reus¬
rentissimꝰ dĩ confessor ascendit. Q
oportune letus. gr̃a decentissima
quingentis̃ ferre passib ab arens
situs ẽ. uariis herbarũ florib depietꝰ.
immo usquequaq uestitus: In quo
nichil arduum. nichil preceps. nichil
abruptũ. quẽ laterib longe lateq
deductum inmodũ ȩquoris natura
cõplanat. dignũ uidelic& eũ ꝓiñsita
sibi spetie uenustatis iã olim red¬
dens. qui beati martiris cruore dica¬
recur: In huiꝰ gͦ uertice : sc̃s albanus
dari sibi adeo aquã rogauit Statĩq
incluso meatu ante pedes eiꝰ fons ꝑ¬
hennis exortus ẽ. ut om̃s agnoscerent
etiã torrentẽ martiri obsequium de¬
tulisse: Neq enĩ fieri poterat: ut
in arduo montis cacumine. martir

Expanded text:
percutere jubebatur, ipse potius mereretur percutere jubebatur, ipse potius mereretur percuti. Dum ergo is ex persecutore factus esset collega veritatis et fidei, ac jacente ferro esset inter carnifices justa cunctatio, montem cum turbis reverentissimus Dei confessor ascendit: qui opportune laetus, gratia decentissima, quingentis fere passibus ab harena situs est, variis herbarum floribus depictus, immo usquequaque vestitus, in quo nihil repente arduum, nihil praeceps, nihil abruptum, quem lateribus longe lateque deductum in modum aequoris natura complanat, dignum videlicet eum, pro insita sibi specie venustatis, jam olim reddens qui beati martyris cruore dicaretur. In hujus ergo vertice sanctus Albanus dari sibi a Deo aquam rogavit, statimque incluso meatu ante pedes ejus fons perennis exortus est, ut omnes agnoscerent etiam torrentem martyri obsequium detulisse: neque enim fieri poterat ut in arduo montis cacumine martyr
Abbreviated transcription (Latin):
duceretur: ꝓuenit ad flum̃ quod
muro & atena ubi feriendus erat
meatu rapidissimo diuidebatur:
Uidit pibi non paruã hominũ mi¬
titudinẽ utriꝰq sexus ce conditions
instinctu ad obsequiũ beatissimi
confessoris ac martiris uocabatur.
& ita fluminis ipsius occupabat
pontẽ: ut intra uesꝑam transire uis
possa: Deniq cunctis pene egressis
iudex sine obsequio inciuitate subs¬
stiterat. Igitur scs̃ albanꝰ cui ardens
inerat deuotio mentis ad martirũ
otius ꝑuenire. accessit ad torrentẽ
& dirigens adcęlũ oculos. ilico sice¬
to alueo uidit undã substitisse.
ac uiã dedise uestigiis Qđ cũ int
alios etiã ipse carnifex qui eũ pes¬
cussurꝰ erat uidiss&: festinauit ei
ubi ad locũ destinatũ morci uene¬
rat. occurrere. diuino nimirũ ad¬
monitꝰ instinctu Proiectoq ense
quẽ strictũ tenuerat. pedib eius
aduoluit᷑: multũ desiderans ut
cum martire uł ꝓmartire quem

Expanded text:
duceretur, pervenit ad flumen quod duceretur, pervenit ad flumen quod muro et harena ubi feriendus erat, meatu rapidissimo dividebatur: viditque ibi non parvam hominum multitudinem utriusque sexus, conditionis instinctu ad obsequium beatissimi confessoris ac martyris vocabatur, et ita fluminis ipsius occupabat pontem ut intra vesperam transire vix posset. Denique cunctis pene egressis, judex sine obsequio in civitate substiterat. Igitur sanctus Albanus cui ardens inerat devotio mentis ad martyrium ocius pervenire, accessit ad torrentem, et dirigens ad coelum oculos, illico siccato alveo, vidit undam suis cessisse ac viam dedisse vestigiis. Quod cum inter alios etiam ipse carnifex qui eum percussurus erat, vidisset, festinavit ei ubi ad locum destinatum morti venerat occurrere.: divino nimirum admonitus instinctu, projectoque ense quem strictum tenuerat, pedibus ejus advolvitur, multum desiderans ut cum martyre vel pro martyre quem
Abbreviated transcription (Latin):
cognosce. Ait iudex: Nomen
tuũ quero : qđ sine mora mͥ insi¬
nua Et ille Albanꝰ inqͥt aparenti¬
b uocor: & dm̃ uerũ ac uiuum
qui uniusa creauit adoro seꝑ &
colo: Iunc iudex repletꝰ iracundia
dixit: Si uis p̃sentis uitȩ felicitate
ꝑfrui: diis magnis sacrificare ne
differas: Albanus respondit Sacri¬
ficia hȩc quȩ auob redduntur
demonib: nec auxiliari subiectis
possunt. nec supplicantiũ sibi de¬
sideria uel uota cõplere: Quin ĩmo:
quicũq his sacrificiã simulachris
obtulerit. et̾nas inferni penas ꝓ
mercede recipi&e His auditis iudex
nimio furore commotus: cedi sc̃m
di confessorẽ atorcorib precepit.
autumans se uerberib quã u̾bis
non poterat cordis eius emollire
ficeretur acerrimis: patient᷑ hec
ꝓdño immo gaudent᷑ ferebat.
At ubi iudex tormentis illũ suꝑari.
uel acultu xp̃ianȩ religionis reuo¬
cari non posse ꝑsensit: capite eũ
plec ti iussit: Cumq ad mortem

Expanded text:
cognosce. Ait judex: Nomen cognosce. Ait judex: Nomen tuum quaero, quod sine mora mihi insinua. Et ille: Albanus, inquit, a parentibus vocor, et Deum verum ac vivum qui universa creavit adoro semper et colo. Tum judex repletus iracundia dixit: Si vis perennis vitae felicitate perfrui, diis magnis sacrificare ne differas. Albanus respondit: Sacrificia haec quae a vobis redduntur daemonibus, nec auxiliari subjectis possunt, nec supplicantium sibi desideria vel vota complere. Quinimmo quicumque his sacrificia simulacris obtulerit, aeternas inferni poenas pro mercede recipiet. His auditis judex nimio furore commotus, caedi sanctum Dei confessorem a tortoribus praecepit, autumans se verberibus, quam verbis non poterat, cordis ejus emollire ficeretur acerrimis, patienter haec pro Domino, immo gaudenter ferebat. At ubi judex tormentis illum superari vel a cultu Christianae religionis revocari non posse persensit, capite eum plecti jussit. Cumque ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
nus adducebat᷑ aris assis tere: ac de¬
monib hostias offere: Cũq uidis¬
set albanũ: mox ira succensus nimia
qđ se ille ultro ꝓhospite quẽ susceꝑat
militib offerre. ac discrimini dare
p̃sũpsiss&e: ad simulacra demonũ
quib assistebat eũ iussit ꝓtrahi:
Quia rebellẽ inquiens & sacrilegum
celare quã militib redde malusti.
ut tunc contẽptor deorũ meritam
blasphemie suȩ pęnã lueret: quȩ¬
cũq illi debebant᷑ supplicia tu
soluere habes. si acultu nr̃ȩ religio¬
nis discedere tẽptas At sc̃s albanus
quise ultro ꝑsecutorib fidei xp̃ia¬
nũ. ẽẽ. ꝓdiderat. nequaquã minas
pͥncipis metuit: sed acunccis armis
militiȩ spualis. palã se iussioni illiꝰ
parere nolle ꝓnunciabat: Tũ iuidex:
Cuiꝰ inquid familiȩ uł generis es:
qua sim stirpe genitꝰ: s si ueritatẽ
religionis audire desidas : xp̃ianũ
iã me eẽ. xp̃ianisq officiis uocare

Expanded text:
nus adducebatur, aris adsistere ac daenus adducebatur, aris adsistere ac daemonibus hostias offerre, numque vidisset Albanum, mox ira succensus nimia quod se ille ultro pro hospite quem susceperat militibus offerre ac discrimini dare praesumpsisset, ad simulacra daemonum quibus adsistebat eum jussit pertrahi: Quia rebellem, inquiens, ac sacrilegum celare quam militibus reddere maluisti, ut contemptor divum meritam blasphemiae suae poenam lueret, quaecumque illi debebantur supplicia tu solvere habes, si a cultu nostrae religionis discedere tentas. At sanctus Albanus qui se ultro persecutoribus fidei Christianum esse prodiderat, nequaquam minas principis metuit; sed accinctus armis militiae spiritalis, palam jussis illius parere nolle pronunciabat. Tum judex: Cujus, inquit, familiae vel generis es? qua sim stirpe genitus? sed si veritatem religionis audire desideras, Christianum jam me esse, Christianisque officiis vacare
Abbreviated transcription (Latin):
da bricannia ꝓfert Qui uidelicoe
abanꝰ. paganꝰ adhuc cũ ꝑfidor
pncipũ mandata adũsus xp̃ianos
seurent: clericũ quendã ꝑsecuto¬
res fugientẽ. hospicio recepit: Quẽ
dũ orationib continuis ac uigiliis
libito di uina gr̃a respectus.
exemplũ fidei ac pietatis illiꝰ cepit
emulari : ac salutarib eiꝰ exhortatio¬
nib paulatĩ edoctus. relictis idolacriẽ
cenebris: xp̃ianꝰ incegro ex corde factꝰ
ẽ.Cũq p̃satus clericus aliqͦt dieb
apud eum hospitaretur: ꝑuenit
ad aures nefandi pͥncipis. confesso¬
rẽ xp̃i qui necdũ fuerat locꝰ marcirii
deputatꝰ: penes albanũ latere Un¬
de statim iussit milites eũ diligentiꝰ
inquirere: Qui cũ ad turiũ marti¬
ris ꝑuenissent: mox se sci albanꝰ
ꝓ hospite ac magistro suo ipsius
habitu id ÷ caracalla qua uestiebat᷑
indutꝰ. militib exhibuit: atq ad
iudicẽ uinctꝰ ꝑductus ẽ Contigit
aut̃ iudicẽ ea hora qua adeũ alha¬

Expanded text:
Britania profert. Qui videlicet Albanus paganus adhuc, cum perfidorum principum mandata adversum Christianos saevirent, clericum quemdam persecutores fugientem hospitio recepit: quem dum orationibus continuis ac vigiliis subito divina gratia respectus exemplum fidei ac pietatis illius coepit aemulari, ac salutaribus ejus exhortationibus paulatim edoctus, relictis idolatriae tenebris Christianus integro ex corde factus est. Cumque praefatus clericus aliquot diebus apud eum hospitaretur, pervenit ad aures nefandi principis confessorem Christi cui necdum fuerat locus martyrii deputatus, penes Albanum latere. Unde statim jussit milites eum diligentius inquirere. Qui cum ad tugurium martyris pervenissent, mox se sanctus Albanus pro hospite ac magistro suo, ipsius habitu, id est, caracalla qua vestiebatur indutus, militibus exhibuit, atque ad judicem vinctus perductus est. Contigit autem judicem ea hora qua ad eum Alba
Abbreviated transcription (Latin):
tuum: qui ce incanta tẽpestate¬
custodit: Cũq ascendissae sc̃is natariꝰ
Et ꝓfecti sunt naute dĩ gr̃a custoditr̃¬
inuenit in carrere pari gr̃a confir¬
matos: Audiens uͦ a nolinꝰ qͥ p̾erat
ciuitati. quod p̃diccos uiros adhor¬
atione & p̃sentia sua confirmarae.
rapi eum iussit. seribens neroni:
Uirũ scelestũ qui dr̃ natariꝰ. inueniꝰ
fugientẽ potestatẽ cuã: & ꝑutencẽ
eos quos in carcere recinebã geruasiũ
laturos: Aspiciens nero relationẽ:
eriliuit dicens: Adhuc uiuit aduer¬
erestuans. nautas queri & puniri
anolinum rescripsit: Concide colla
carnes expone auib & feris. nec
eos quiẽscere patiaris. Cũq a noli¬
palam recitauit. sibiq scm Nazariũ¬

Expanded text:
tuum .| qui te in tanta tempestatetuum .| qui te in tanta tempestatecustodit. Cumque ascendiset perfecti sunt nautae . dei graciaminuento in carcere . pari gracia confirmatus+| Audiens uero anolinus qui praeerat ciuetati . quod pre| dictos uiros . adhortacione . et presentia confirmaret . capi| eum . iussit scribens . Neroni . uerum scelestum qui dicitur| Nazarius . inueni fugientem potestatem tuam . et peruer| tentem quos in carcerelaturos. Accipi| ens nero relationem . exsiluit dicens adhuc uiuit deexestuans . nautas quert| puneranolinum scribens ei . concide colla carnes| expone auibus . et feris . nec ossa quiiscere paciares| Cumque anolipalam| re
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitati deduci p̾cepit. scribens
misimus: quos carcerali custodia
dẽtine & diis nr̃is sacrificare cõpelle
Cũq ducti ꝑfuissent: eãdẽ die ne¬
ro adportum ꝓcessit. & statui sibi
nazarium cũ puero iussit: dixitq
adeum: Tantȩ sunt artes tuȩ: ut
gustare de deorũ libaminibꝰ no¬
liusti: tu subu̾tisti iuuenes ger¬
uasium & ꝓtasium ne immolaren
diis. atq idõ maris te profunda
suscipient. Sc̃s natarius dixit:
Saluator m̃s & dĩ m̃s qui me ꝑbap¬
tismũ regenerauit: ipse me inma-¬
ri & ubiq custodiet. quia sunt
elementa quȩ sol iustitiȩ consti¬
tuit: Tunc nero dixit nauclerio:
Hunc nefariũ cũ puero in mare
ꝓicite : ut acontagione istius
t̾ra purget᷑. & continuo eleuatis
innauicula : ita in altũ nautȩ
ꝓfecti sunt ut obscurarent᷑ at̾ra.
es nero. & dii tui: quis nos saluos
natans uisus ẽ. & circa eũ erat fida
tranquillitas: Ad mirantes naute :
clamauer̃. Ueni & salua nos ꝑ dm̃

Expanded text:
ciuitati dedu| ci praecepit. Scribens ciuitati dedu| ci praecepit. Scribens direximus . | quos carcerali custudia detene et diis nostris sacrife| care conpelle. Cumque perducti . fuissent alia die nero| ad portum processit . et statui sibi nazario Cum puero| iussit . Dixit ad eum . tante sunt arte tuae . ut gustare de deorum libamina noluisti. Tu subuertisti . iouenis| Geruasium . et protasium . ne inmolarent diis . aquae| ideo maris te profunda suscipient. Sanctus nazarius dixit . | saluator meus et deus meus qui me per baptismum regene| rauit. Ipse te ubique custudiet quia sua sunt ęlemen| ta que sua iussione . constituit. Nero dixit na+clirio . | hunc nefario Cum puero in mare proici ut a contagione . | istius terra purgetur. Et continuo eleuatis in nauico . | ita in altum nautae profecti sunt . ut obscurarentur a terrnunc nero et dii tui quis nos| saluos natans ui| sus est . et circa eum erat fida tranquilletas admirantes| nautae . clamauerunt . ueni . et salua nos per deum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfrui. quã breuia & in ania possi¬
bris ert̃. Nero iratꝰ: dixit: Digne
funditur sanguis ur̃. qui ꝓpter
crucifixũ hominẽ mori uultis. quã
deris. tunc uiuificabim᷑: nã hic
mori parati sumꝰ. ut inȩt̾nũ uiuamꝰ:
Tunc nero ad arã eos deduci precepit.
ut gustarent exꝓfanatis & pollutis:
Cũq statuissent eos ministri ante
arã : nero dixit: Si uultis uiuere :
sacrificate diis. Sc̃s geruasiꝰ & ꝓtasiꝰ
eorũ confringi Et cũ confringereg᷑
ceruices eorũ : geruasiꝰ & ꝓtasius
dixer̾ ministris: Obtestamur uos
ꝑ caput neronis: quiescite a nob̶.
Renuntiauer̃ neroni Gratulatus ẽ nero
&e dixit̾. Int̾ ponite aliquid spacii
ut forte meliori consilio immolent
diis: & sic̃ poposcer exhibeat᷑ nata¬
ait uoce magna Dñẽ lib̾a animas
nr̃as a demonibꝰ: & salua nos in
dextera tua fortissima Nero dix̃:
Oportet nefandissimos ex hoc t̾ra¬
rũ spacio ꝓlongari: Tunc iussit
sc̃m nazariũ cũ celso puero re

Expanded text:
possebis. Nero iratus| dixit . digne fundetur sanguis uester . qui propter crucifi| xum hominem+ mori uultis . quamderis . tunc uiuificabimur . nam hic mori parati somus . | ut in aeternum uiuamus. Tunc nero ad aram eos dedu| ci . praecepit ut gustarent et profanis . et pollutis. Cumque| estatuissent eos ministri ante aram. Nero dixit . si uul| tis uiuere . sacrificatae diis. Geruasius . et eorum confringi et| dum confringerintur ceruices eorum. Geruasius et prota| sius dixerunt ministris obtestamur uos per caput neronis . | quiescite a nobis Renunciauerunt neruni qui gratulatus est . | et dixit interponite aliquid spacium . et forte meliore| consilio immola+nt diis . et sicut poposcerunt exibeatait uoce magna . domine libera animas| nostras a demoniis . et salua nos in dextera tua fortissema.| Nero dixit oportet et hunc nefandissemo+ terrarum spa| cia liberare Tunc iussit sanctum nazarium cum celso puero| re
Abbreviated transcription (Latin):
canente gallo. orantes mecũ iuue
defecto ieiunii corpore. ñ dormi¬
enti sed stupenti. cũ quȩdã mͥ
pictura docuerat. in tantũ ut
ipse mecũ illis tacentib loqueret᷑
dicens: Isti sunt qui monita mea

Expanded text:
canente gallo, orantes mecum iidem juvencanente gallo, orantes mecum iidem juvendefecto jejuniis corpore, non dormienti, sed stupenti, cum quadam mihiujus me vultum pictura docuerat, in tantum ut ipse mecum, illis tacentibus, loqueretur dicens: Isti sunt qui monita mea
Abbreviated transcription (Latin):
aconcilio multo. Et ꝓhoc oꝑe. quasi
uicissitudinẽ adõ postulans: abiecit
tuum ãme Quasi dõ diceret: Sicut
ego feci alios miscdiã inuenire : ita
ce ipse non patiaris longe fieri mi¬
scđias cuas ame: Aꝑiamꝰ gͦ cur ista
p̃misimꝰ. & ur̃õs amicos qui pie de
deo sentitis & creditis: deinuenti¬
one scõrũ corporũ adletitiã inuitemꝰ¬
Nidieb transactȩ nuꝑ qͣdragesime.
cũ dñs michi donassee ut ieiunan¬
tium & orantium me faceret esse
participẽ: in oratione posito ita mͥ
somnꝰ obrepsit. ut nec uigilans aꝑtȩ
nec ooemiens integre: uiderẽ aꝑtis
oculis mecũ duos iuuenes ephebos
uestib candidissimis id÷ colobio
& pallio indiitos. caligulis calcia¬
tos. manib extensis orantes Nullã
quidẽ grauedinẽ patiens loqui cũ
cis non poterã: sed quia ut dixi pars
in me sompni incubebat. qui me
ad eorũ interrogationẽ u̾bũ ꝓfer¬
re non sinebat Plene aut̃ me eui¬
gilante: uisio eorũ ab ocłis meis

Expanded text:
hoc opere quasi vicissitudinem a Deo postulans adjecit: tuam a me . Quasi diceret Deo: sicut ego feci alios misericordiam invenire, ita et ipse non patiaris longe fieri misericordias tuas a me. Aperiamus ergo cur ista praemisimus, et vestros animos qui pie de Domino sentitis et creditis, de inventione sanctorum corporum ad laetitiam inviteme transactae nuper quadragesimae, cum Dominus donasset mihi, ut jejunantium et orantium me faceret esse participem, in oratione positum ita me somnus oppressit, ut nec vigilans aperte, nec dormiens integre, viderem apertis oculis mecum duos juvenes ephebos vestibus candidissimis, id est, colobio et pallio indutos, caligulis calceatos, manibus extensis orantes. Nullam quidem gravedinem patiens, loqui cum eis non poteram: sed quia, ut dixi, pars in me somni incumbebat, quae me ad eorum interrogationem verbum proferre non sineret. Plene autem evigilanti visio eorum ab oculis meis
Abbreviated transcription (Latin):
talianꝰ in auditũ uia salaria ue¬
teri ante simulachrũ solis decollari
precepit Eius corpꝰ abeato concor-¬
dio prb̃o collectũ & sepultũ ẽ.
iuxta concilia martyrũ Inbritan¬

Expanded text:
Julianus inauditum via Salaria veteri, ante simulacrum Solis decollari praecepit. Ejus corpus a beato Concordio presbytero collectum et sepultum est juxta concilia martyrum. In Britan
Abbreviated transcription (Latin):
ome scĩ nouati frĩs timothei
prb̃i. qui abeatis apłis eru¬
diti sunt. de quo nouato
scribit pastor ingestis prudentianȩ
& praxedis uirginũ. ad p̃dictum
timocheũ germanũ eiꝰ. Uenerabił
inqͥd uirgo praxedis. post transi¬
tũ germanȩ suȩ potentianȩ ualde
afflictauerat. Ad quã consolandã
ueniebant multĩ nobiles xp̃iani.
simul cũ scõ pio ep̃o. Int̾ quos
& uos frequent̃ cũ beatissimo pio
ep̃o ad altare dñi cominemorabat:
erat a conspectu uirginis praxedis
Pio aut̃ ep̃õ cogitante de om̃ibus
xp̃ianis una cũ uirgine: requirit᷑
nouatꝰ uir dĩ: Et dũ auditũ fuiss&e
qua egritudine detinebat᷑: contri¬
stati sumꝰ om̃s. Beata praxedis dix̃.

Expanded text:
e sancti Novatis fratris Timothei presbyteri, qui a beatis apostolis eruditi sunt. De quo Novato scribit Pastor in gestis Pudentianae et Praxedis virginum ad praedictum Timotheum germanum ejus. Venerabilis, inquit, virgo Praxedis post transitum germanae suae Potentianae, valde afflicta erat. Ad quam consolandam veniebant multi nobiles Christiani, simul cum sancto Pio episcopo, inter quos et vos frequenter cum beatissimo Pio episcopo ad altare Domini commemorabat. erat a conspectu virginis Praxedis. Pio autem episcopo cogitante de omnibus Christianis una cum virgine, requiritur Novatus vir Dei. Et dum auditum fuisset, quia aegritudine detinebatur, contristati sumus omnes: beat
Abbreviated transcription (Latin):
si urbe ꝑ decem annos in dei
ad hoc ꝑtinere meruer̾: ut xp̃i
martires fierent: Quorũ corpora
in eo loco inuenies. in quo stas
&e oras. Duodecĩ pedũ altitu¬
dine terrȩ cooꝑtã arcã inuenies:
Quã arcã suꝑius exaltabis: & in
nomine eorũ eccł̃iam fabricabis:
Cũq ab eo nomina requirerẽ: dix̃
michi. Ad caput eũ libellũ scriptum
inuenies: inquo & ortus eorũ & finis
scriptus ẽ. Conuocans itaq omnes
referens uniũsa quȩ uiderĩ & quȩ
audieri. ipsis corã positis primꝰ ego
terrȩ fossor accessi: cȩt̾i epĩ ꝑsecuti st̃¬
fodientes ꝑuenimꝰ ad arcã quã sc̃s
ꝓmiserat saulus Quã aꝑientes in¬
uenimꝰ quasi ipsa hora positos scõs
miro odore fraglantes. ad quoꝵ
caput libellũ inuenimꝰ inqͦerant
hec ꝑ ordinẽ uniu̾sa conscripta.
Ego seruus xp̃i philipphus: intra
domũ meã scorũ corpora cũ filiomeo¬
rapui & sepeliui. quorũ mat᷑ ua¬
leria & pat̾ uitalis dicti sunt quos

Expanded text:
si urbe per decem annos in Dei ad hoc pertingere meruerunt, ut Christi martyres efficerentur. Quorum corpora in eodem loco invenies, in quo stas et oras. Duodecim pedum altitudine terra coopertam arcam invenies, quam arcam superius exaltabis, et in nomine eorum Ecclesiam fabricabis. Cumque ab eo eorum nomina requirerem, dixit mihi: Ad caput eorum libellum scriptum invenies, in quo et ortus eorum, et finis scriptus est. 5. Convocans itaque omnes referens universa quae videram, quaeque audieram, ipsis coram positis, primus ego terrae fossor accessi: caeteri vero fodientes pervenimus ad arcam, quam sanctus promiserat Paulus: quam aperientes, invenimus quasi in ipsa hora positos 485 sanctos, miro odore flagrantes. Ad eorum caput libellum invenimus, in quo erant haec per ordinem universa conscripta: 6. Ego servus Christi Philippus intra domum mearapui, sepelivi: quorum mater Valeria, pater Vitalis dicti sunt. Quos
Abbreviated transcription (Latin):
X KIULII. Inbritannia scĩ
albani martyris. Qui tempore
diodetiani inuerolanio ciuitate
pꝰ uerbera & toementa acerba. capi¬
te plexus ẽ S illo int̾rã cadente.
ocłi eiꝰ qui eũ ꝑcussit parit᷑ cecider̃.
Passus ẽ. cũ illo etiã unꝰ demilitibus.
eo qđ eũ ferire uissus noluerit:¬

Expanded text:
 in Britannia sancti Albani martyris, qui tempore Diocletiani in Verolamio civitate, post verbera et tormenta acerba, capite plexus est: sed illo in terram cadente, oculi ejus qui eum percussit, pariter ceciderunt: passus est cum illo etiam unus de militibus, eo quod eum ferire noluerit
Abbreviated transcription (Latin):
re: & noli biotanatꝰ fieri sic̃ & fr̃ cuus.
Cui ꝓtasuis respondit: Quis ẽ. miser.
ego qui de nontimeo. aut cu qͥ me
timere ꝓbaris: Comes dixit: E go te
qͦmͦ timeo: Sc̃s ꝓtasius respondit
ficauero: Sienĩ non timeres te ledi
ame. me ad sacrificandũ ñ cõpelleres
Ego aut̃ non ce timens contẽpno mi¬
nas tuas: & omĩa idola tua stercora
computans. dm̃ solũ qui regnat
in scła adoro Audiens hȩc astasiꝰ¬
comes: iussit eũ fustib cedi: Postea
manũ: scĩ ꝓtasius dixit Non tibi
irascor. nec ego nec ipsa iustitia.:
Incredulitas enĩ quȩ intuis sensib
pocius ut eis indulgeret᷑ orauit.
addens hoc. quia nescirent quid
facerent: Unde & ego tui misereor:
quia nescis quid facias Age gͦ qđ¬
modo cepisti: ut mͥ possit cum

Expanded text:
 sicut et frater tuus. Cui Protasius respondens, ait: Quis est miser, ego qui non timeo, an tu qui me timere probaris? Comes dixit: Ego te, quomodo timeo? Protasius respondit: ficavero; si enim non timeres te laedi a me, me ad sacrificium non compelleres. Ego autem te non timens contemno minas tuas, et omnia idola tua, quasi stercora computans, Deum solum qui regnat in coelis, adoro. 17. Audiens haec Astasius, jussit eum fustibus caedi. Postea manum? Protasius dixit: Non tibi irascor, nec ego, nec ipsa justitia; incredulitas enim, quae in tuis sensibus potius ut eis indulgeretur, oravit, addens et hoc, quia nescirent quid facerent. Unde et ego tui, misereor; quia nescis quid facias. Age ergo quod coepisti, ut mihi possit cum
Abbreviated transcription (Latin):
Ambrosius seruus xp̃i. frib per
omnẽ italiã in dño ȩt̃nã salutẽ:
ndipinis poluminib reus sub scri¬
bitur qui ñ studuerit dare gratis.
quod ipse gratis accepit: Quicqa
arguitur: cũ noluerit trade õib
quod ipse ñ celandũ accepit. Unde
Iusticiã tuã ñ abscondi incorde meo

Expanded text:
AMBROSIUS servus Christi fratribus per omnem Italiam in Domino aeternam salutem. 1. In divinis voluminibus reus subscribitur, qui non studuerit dare gratis, quod ipse gratis accepit; quidquiarguitur, cum noluerit tradere omnibus, quod ipse non celandum acceperit. Unde Justitiam tuam non absc
Abbreviated transcription (Latin):
ritq ad eos nero: Holite consentire
huic malefico: ne cũ eo amplius
habeamꝰ uitã ȩtnã:ui.Uero dix̃.¬
Qua uideo uos inuiuenili ȩtate flo¬
rentes ingenio. & alacritate non
minimos: miror qđ tã stulti talia
uerba loquimini: Defistite ab hac
praua ꝑsuasione : & exaltabunt uos
dii nr̃i: Sc̃s uͦ geruasius & ꝓtasius di¬
xerc̃ Inracionabilis &e praua ꝑsua¬
sio ẽ. dm̃ conditorẽ cȩli &e terrȩ qui
fecit nos. mare &r omĩa quȩ in cissẽ
non confiteri. & colere idolamanu¬
facta. quȩ non loquunt᷑ neq audi¬
unt. Nero indignatꝰ: pugnis &
nistris cesi fuissent: nero dixit: Mili¬
tate nob̃cũ: & eligendi honoris co¬
piã uob tribuã. diuitiarũq habun¬
dantiã ad arbitriũ ur̃m inuos confe
uobis inmatrimoniũ tradã: Sc̃sger¬
uasius & ꝓtasius dixer̃. Nonnos c̃re¬
nȩ opes oblectant: nec iouis figurã
partẽ auri & eboris distinctã ad ora¬
bimꝰ. S nec tu pedẽ nr̃m repellere

Expanded text:
xitque ad eos nero nolite consentire huic ma| lefico . nec cum eum suppliciis habeamus uitam aeternam.| Nero dixit uideo uos adhuc in iuuenili . aetate florentis in| genio . et alacritate non minimus . miror quod tam stultice| et anilia uerba loquimini deser+te ab hac praua persu| asione . et exaltabunt uos dii nostri. Geruasius . et protasius| dixerunt inracionabilis et praua persuasio est . deum condito| rem caeli et terrae qui fecit mare et omnia que in eis sunt.| Non confetere et colere idola manufacta que non locuntur| neque audiunt. Nero indignatus . nistris caesi fuissent. Nero dixit miletate no| biscum et elegendi honoris cupiam uobis tribuam . diuiciarum| que habundantiam ad arbitrium uestrum in uos conferuobis in matrimonio tra| dam. Geruasius et protasius dixerunt . non nos terrenę| opes oblectant . nec iouis figuram arte auro euoreque| distinctam adorauimus . sed nec tu pedem nostrum referre
Abbreviated transcription (Latin):
uidissae uir dĩ Nouatꝰ. om̃s congre¬
gatos ad se uenisse: gr̃as cepit agere
dõ. quiã meruit ascõ pio ep̃o &
uirgine dm̃ una cũ nr̃a ditione
uisitari: & suimꝰ indomo eiꝰ dieb
ac noctib octo Factũq ẽ. ut¬

Expanded text:
audisset vir Dei Novatus, omnes congregatos ad se venisse gratias coepit agere Deo, quia meruit a sancto Pio episcopo et virgine Domini, una cum nostra devotione visitari. Et fuimus in domo ejus diebus ac noctibus oc
Abbreviated transcription (Latin):
quirere: non de simulachris
mutis & uanis. quȩ oculos habens
sine lumine: aures sine auditu.
nares sine odoratu. os sine sermo¬
ne. manus sine tactu: pedes si¬
ne gressu.. uentrẽ absq interioribꝰ
ꝓbant᷑ habere. & sine flatu esse
noscunt᷑. Indignatꝰ aut̃ astasuis¬
comes: iussit eũ tã diu plũbatis
cedi. quãdio exalaret sp̃m. Quo

Expanded text:
re, non de simulacris immundis et vanis, quae oculos habent sine lumine, aures sine auditu, nares sine odoratu, os sine sermone, manus sine tactu, pedes sine gressu, et ventrem absque interioribus probantur habere, et sine flatu esse noscuntur. Indignatus comes Astasius jussit eum tamdiu plumbatis tundi, quamdiu exhalaret spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
leuari ineculeũ: ut ꝑtormenta¬
eiꝰ consensus ad sacrificandũ cõpelle¬
retur Sed sc̃s uitalis ita studuit
ut dõ reddet gemimã p̾ciosã quã
rape diabolus studebat. & respon¬
dens ait ei: Infinita tͥ dominatur
dicit adofficiũ suum Ducite eũ
ad palmã. & nolite eũ decollare. si
sacrificare contẽpserit. s facite fossã
interrã tã diu quousq ꝑueniatis ad
&e t̾ra atq lapidib obruentes dimit
apollinis. qui hoc consiliũ paulino
iudici dederat. diabolo repletus: ꝑ
septẽ dies energuminꝰ clamaret.
martir : crucias me scȩ: Post septẽ
uͦ dies. p̃cipitatus adiabolo in
ciuitatẽ Rauennensiũ: prestans

Expanded text:
ari in equuleo, ut per tormentaejus consensum ad sacrificandum compelleret. Sed sanctus Vitalis studuit, ut Deo redderet gemmam pretiosam, quam rapere diabolus studebat. Et respondens, ait ei: Infinita tibi dominatur dixit ad Officiarium: Ducite eum ad palmam, et nolite decollare, si sacrificare contempserit: sed facite foveam in terra, tamdiu quo usque perveniatis ad et terra atque lapidibus obrutum, ibi dimittApollinis qui hoc consilium Paulino judici dederat, diabolo repletus, per septem dies energumenus clamaret martyr; crucias me, sancte. Post septem vero dies praecipitatus a diabolo in civitatem Ravennen
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũ ꝑuenissent: inuenerũ sc̃m na
tarium ȩdificantẽ oratoriũ. & cũ eo
qui ad doctrinã eius conuenerant.
& infantẽ celsũ nomine lapides por
p̃dicas: Respondit: Ego sũ: Dixitq
adeũ dento: Nũqͥd & hi iuuenes xp̃i
U Tunc nero donauit dentoni talen¬
rium. geruasium & ꝓtasiũ concludi
in obscuro carceris. Sc̃s uͦ celsus par¬
uulus eĩblans: cum lacrimis seq̃bat᷑
eos Unꝰ aut̃ exmilitib app̾henso
puero: a lapis cedebat maxillas eius:
Dixitq sc̃s natariꝰ. Infelicissime homi¬
num. quȩ rabies te absq cȩteros in¬
uasit. quod apueri huiꝰ uexatione
cecider̃: Suspirante aut̃ sc̃o narario:
& amisit ocłm dextru. Et confestim
abdier᷑ eos inergastulũ: uolente
nerone post triduũ ꝑdere eos Uenit
lite timere ꝑuos confundetur nero¬

Expanded text:
Audiens quidam ex satellitibus neronis . nomine| cornelius . relationem ad eum qui ad doctrinam eius conuenerant . et infantem . Celsum| nomine . lapides porrdicas. Respondit . ego sum . dixit| ad eum dento numquid et hii iouenis chriautem . donauit dentone talenrium . Geruasium+ protasium| includi in obscuro carceris. Celsus uero paruolus . heiulans| Cum lacrimis sequebatur eos . unus+ ex militibus adprae| henso puero alapis cedebat maxillas eius. Dixitque| nazarius. Infelicissime hominum . quia rabies te absque| citeros inuasit . quod a pueri huius uexacione cederunt. Suspirante enim sancto| nazario . | amisit oculum dextrum. Et confestim abdederunt eos in| ergastulo Volente autem nerone post triduo perdere eos . | uenit lite timere per uos con| funditur ner
Abbreviated transcription (Latin):
Audiens hec astasius comes: iussit
eos teneri & adse adduci Quib¬
& dixit Hortor uos uiuenes. ut¬
mo. landũ eis deuoti studiosiꝰ
insis tere ꝓperetis. ut expeditio

Expanded text:
Audiens haec Astasius comes jussit eos teneri, et ad se adduci. Quibus dixit: Hortor vos ut deorum nomolandum eis devoti studeatis i
Abbreviated transcription (Latin):
uno ortu geminos genuer: & unũ
Quorũ pat̾ uitalis miles popularis.
cũ fuiss& cum paulino iudice suo
rauennã ingressus: & cepisset pauli¬
nus xp̃ianos ad sacrificandũ inqͥrere
oblatus ẽ. ei quidã xp̃ianꝰ nomine
ursicinus arte medicus: natione
ligus: Tunc iussit eum paulinꝰ in
conspectu suo corqueri dicens: Sa¬
crifica ursicine diis inmortalibus
Ille aut̃ respondens: dixit adeũ: Non
sacrifico idolis surdis & mutis: sed
sacrifico dño meo iħu xp̃o Et cum

Expanded text:
uno ortu geminos genuere, et unum Quorum pater Vitalis miles consularis, cum fuisset cum Paulino judice suo Ravennam ingressus, et coepisset Paulinus christianos ad sacrificandum requirere, oblatus est ei quidam christianus nomine Ursicinus, arte medicus, natione Ligur. Tunc jussit eum Paulinus in conspectu suo torqueri, dicens: Sacrifica, Ursicine, diis immortalibus. Ille autem respondens, dixit ad eum: Non sacrificabo surdis et mutis, sed sac
Abbreviated transcription (Latin):
aconstantia sua: pꝰ nimia tormenta
iussic eũ capitalẽ subire sententiã
Locus aut̃ ubi decollabant᷑ xp̃iani
hoc habebat uocabulũ ut diceret᷑
ad palmã: arbor enim antiqua pal-¬
ma illic erat: ii. Igitur cũ ut diximꝰ
pꝰnimia tormenta decollandꝰ uenissoe
scĩ ursicinꝰ. ad palmã : expauit. &
malens euadere: exclamauit sc̃s ui¬
talis dicens: Noli noli ursicine me¬
dice. qui alios curare consueuis ti
te ipsũ ȩt̃nȩ mortis iaculo uulnerare:
& qui ꝑpassiones nimnias uenis ti
genu posuit. & spiculatorẽ ut feriret
intra rauennensiũ urbẽ sepeliuit.
cũ omĩ henestate martiri debita : &
paulinus consularis idõ maxime
teneri mandauit: non tantũ quia
contẽpsit adeũ redire. quantũ hoc¬
eius rapientes eũ: in conspectũ eius
adduxer̃:. Et uidens eũ paulinus.
ait ad eũ: Quomodo maleficus de¬
ceptus es uitalis. ut non sacrifices
dis: cui ille respondit. Non sacrifi¬
co surdis & mutis. sed sacrifico dño

Expanded text:
tantia sua, post nimia tormenta, jussit eum capitalem subire sententiam. Locus autem ille, ubi decollabantur christiani, hoc habebat vocabulum, ut diceretur, ad Palmam. Arbor enim antiqua Palmae illic erat. 8. Igitur cum, ut diximus, post nimia tormenta decollandus venisset sanctus Ursicinus ad Palmam, expavit: et male evadere, exclamavit S. Vitalis dicens: Noli, noli, Ursicine medice, qui alteipsum aeternae mortis jaculo vulnerare, et qui per passiones nimias venisti agenu posuit, et spiculatorem ut feriret intra Ravennensium urbem sepelivit cum omni honestate martyri debita, et Paulinus consularis ideo maxime teneri mandavit; non tantum quia contempsit ad eum redire, verum ejus rapientes eum in conspectu ejus adduxerunt. Et videns eum Paulinus, ait ad eum: Quomodo maleficiis deceptus es, Vitalis, ut non sacrifices diis? Cui ille respondit: Non sacrifico surdis et mutis, sed sacrifico Deo