comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
questtũ est an scd̾s emptor ꝯupai¬
niri pot̾ s uerior est sabini
sua bona fide ẽp̃torẽ ñ teneri
ꝙ dolus ei d̾taxat nocere debe¬
at qui eũ admisit q̃ad̾m diximꝰ qidoet¬
ñ teneri si ab ip̃o debitore igno¬
rans em̾it. is añt quido lo ma¬
io emit bonafid̾ ant̃ emĩti nẽ¬

Expanded text:
an secundus emptor conueniri potest. sed uerior est Sabini sententia bona fide emptorem non teneri, quia dolus ei dumtaxat nocere debeat, qui eum admisit, quemadmodum diximus non teneri eum, si ab ipso debitore ignorans emerit: is autem, qui dolo malo emit, bona fide autem ementi uen
Abbreviated transcription (Latin):
tus. deinde fuius ignorans prẽm
suũ mortuũ lib̾tatẽ inposuerit
lib̾tas ẜuo fauore lb̾tatis ꝯ tinge
rit ꝯñ appareat mutata ẽẽ dñi
uolũtas. si autẽ ignorãte filio
maninintrente ẜuus ad lb̾ta¬
tem ꝑueniat durare oꝑt prĩs
uolũtatem namsi mutata fu̾it

Expanded text:
nde filius ignorans patrem suum mortuum libertatem imposuerit, libertas seruo fauore libertatis contingit, cum non appareat mutata esse domini uoluntas. sin autem ignorante filio manumittente seruus ad libertatem perueniat, durare oportet patris uoluntatem: nam si mutata fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ut rescrpserunt cum incinni¬
ne capitali abolicionẽ ut inre pec¬
dam eẽ inchominus cognitonẽ ita
Ut si ñ ꝓbais hec quod ꝓponit᷑ non
inpune enu laturum. de requirẽ¬

Expanded text:
runt, cum in crimine capitali abolitionem ut in re pecdam esse nihilo minus cognitionem, ita ut, si non probasset hoc quod proponeret, non impune eum laturum. DE REQUIRE
Abbreviated transcription (Latin):
gͣ pͥnniat᷑ puta in opus metalliuł
siuulẽ penã siue capitalem hoc ca¬
su ñ est irroganda ni absentẽ pena
bent fac̾e nt eos quos ad notau̾int
edcĩs ad ẽẽ nibeant ut possit inno¬
desc̾e eos qui a̾dnotatisunt d⁊
lit̾as ad magrãtus uͥ ꝯsistũt mi¬
tere ut ꝑ eos possit innotesc̾e re¬
quirẽdos eẽ ãd notatos ⁊ ex hocã¬
nis ꝯrutatur ad se purgados s

Expanded text:
quis puniatur, puta in opus metalli uel similem poenam siue capitalem: hoc casu non est irroganda in absentem poenabent facere, ut eos quos adnotauerint edictis adesse iubeant, ut possit innotescere e‹i›s quo‹d› adnotati sunt, sed et litteras ad magistratus, ubi consistunt, mittere, ut per eos possit innotescere requirendos eos esse adnotatos.Et ex hoc annus computatur ad se purgandos.Sed
Abbreviated transcription (Latin):
nia agi ñ ꝑmitat᷑ si destit̾it non
incide in penã hꝰ senatꝰ ꝯsutti co¬
stitutõnib cauet ¶Si pp̃ mortem
rei accussator destit̾it ñ pot̾ hoc se¬
natꝰ ꝯsulto teneri quia mortere¬
i ndiciũ soluit᷑ insitalecrnũ fu̾it
cuiis a ccd̃ ⁊ adu̾sus ip̃des dmat
uelud magestatis ¶d̾ in accusa

Expanded text:
 agi non permittitur, si destiterint, non incidere in poenam huius senatus consulti constitutionibus cauetur.Si propter mortem rei accusator destiterit, non potest hoc senatus consulto teneri, quia morte rei iudicium soluitur, nisi tale crimen fuit, cuius actio et aduersus heredes durat, ueluti maiestatis.
Abbreviated transcription (Latin):
accator deslitit teus decesserit ñ
itͥo mag̃ delictum accussatẽnis re¬
leuat: uam eum qui semel desti¬
tit si post ea accusare paratꝰ sit ñ
ñ potuerint uarns psid̾ occupa¬

Expanded text:
accusator destitit, reus decesserit, non ideo magis delictum accusatoris releuatur. nam eum qui semel destitit, si postea accusare paratus sit, nnon potuerint uariis praesidum occupa
Abbreviated transcription (Latin):
nii ⁊ quod pat̾ eum reciperet ⁊ ip̃e
uis suũ ñ ut pat̾ filium ita uxorema
maritꝰ iuire postlim mii recipit s
defuncto filius post mortẽ euis retẽ¬
pt̃onis quantitatẽ offerat dicẽd̾
est sunmn eirosse exist̾e nisi forte quis
subtilius dicat hunc dum morit᷑ qi
in repignoris finitonatum ẽẽ postli¬
iiuuum ⁊ sine obligõne debiti obi¬
isss ut possit suum hr̃e cid̾ ñ sine ra¬
tione dicet᷑¬
Setro credit᷑ in cruitate fuisse qui
cessisse tũc uidet᷑ cum captus est
auł ꝑ ostlimiuum est
ins amisse rei ⁊ recaꝑande ab
extraneo ⁊ in statum pristinum res¬
tituende int̾ nos ac lib̾os populos¬
⁊ reges moribus legibus cõstitu¬
tum nam ꝙ bello amisimꝰ aut etiã
circa bellum hoc si rursuis recipia¬
nius dicim᷑ sibi postlimnim᷑m re¬
ciꝑe id ꝙ nat᷑ali equitate introdu¬
ctum est ut qui ꝑ imuriam ab

Expanded text:
ni, et quod pater eum reciperet et ipse ius suum. Non ut pater filium, ita uxorem maritus iure postliminii recipit: sedefuncto filius post mortem eius redemptionis quantitatem offerat, dicendum est suum ei posse existere. nisi forte quis suptilius dicat hunc dum moritur, quasi iure pignoris finito, nactum postliminium et sine obligatione debiti obisse, ut potuerit suum habere. quod non sine ratione dicetetro creditur in civitate fuisse, quidecessisse videtur, cum captus estest ius amissae rei recipiendae ab extraneo et in statum pristinum restituendae inter nos ac liberos populos regesque moribus legibus constitutum. nam quod bello amissimus aut etiam citra bellum, hoc si rursus recipiamus, dicimur postliminio recipere. idque naturali aequitate introductum est, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
stat si rem alienamscienti
michi uendas tradas aut̾ eo
bonam fidem habuit inspi¬
eiamus ueluti crrca ꝑtũ enis
mulieris quã bona si ce cepit
posside Eñ enĩ ido minus ca¬
piet᷑ usu puer quod ahienã
mr̃em priusꝙͣ enit̾etur ee
cognou̾it id̾ inẜuoreu̾so pͥ¬
ꝯitatis ⁊p̃c usucapiom da¬
piat usu cum bona fides ĩ.

Expanded text:
stat, si rem alienam scienti mihi uendas, tradas autem eobonam fidem habuit, inspiciamus, ueluti circa partum eius mulieris, quam bona fide coepit possidere: non enim ideo minus capietur usu puer, quod alienam matrem, priusquam eniteretur, esse cognouit. idem in seruo pditati‹s› tempus usucapioni dapiat usu, cum bona fides i
Abbreviated transcription (French):
diuus quoz puis sepussime res¬
cripsit ne quid̃ in pot̾ate ẜuoꝵ
sit ninitis nł ignorãtib dm̃s ĩ
fugam se tradendo pot̾atidño¬
rum se substraherͤut l quisse
ignorasse oicat nicħominꝰ campe¬

Expanded text:
s quoque Pius saepissime rescripsit, ne, inquit, in potestate servorum sit invitis vel ignorantibus dominis fugae se tradendo potestati dominorum se subtrahere. Licet quis se ignorasse dicat, nihilo m
Abbreviated transcription (Latin):
danpnũ dedcrit ⁊̃ quod p̾stit̾it
alt̾ si modo cum co auo ex lege
aquilia nl exiege .xii tabulaꝵ
agi ꝑ ot̾ repetit a socio sicuti
cum cõi rei. noscitum ẽ ¶Si
ergo duntaxat duos hũerit
suos cões cum eo quo ñ ignorã¬
te fcm̃ est aget᷑᷑ utriusq ẜni¬

Expanded text:
tiam quod praestiterit alter, si modo cum eo quoque ex lege Aquilia uel ex duodecim tabulis agi potest, repetat a socio, sicuti cum communi rei nocitum est. si ergo dumtaxat duos habuerim seruos communes, cum eo, quo non ignorante factum est, agetur utriusq
Abbreviated transcription (Latin):
cen̾. Iabeo pntat si coheres
meus ꝙ furtum famił duiꝰ fccis¬
set duplũ abstuliss me ñ inpe¬
diri quominus dupli agã eo mͦ
oẽ q uiquin plus hr̃des nros fer¬
re qm̃ ferremus ip̃i idem si desnĩc¬
tus minus duplo abstulit singłos
lit ut̾q hr̃s ñ plus duplo ferat᷑
Ut iudex in post̾iorẽ dedncat id ꝙ
ex prima ⁊secutus sit ⁊ ex reliquo
cdẽpnet
aĩ ẜ ciend̾ ẽ añt eos qui arbores
⁊ max ͤ qui uites ceciderint ⁊ tãꝙͣ
latrones puniri
ꝯtineri pleriq ueteres existima¬
uerunt hed̾e̾ qͣuo ⁊ harimi

Expanded text:
ionum.Labeo putat, si coheres meus, quod furtum familia cuius fecisset, duplum abstulisset, me non impediri, quo minus dupli agam, eoque modo seque iniquum plus heredes nostros ferre, quam ferremus ipsi.Idem, si defunctus minus duplo abstulit, adhuc singulos lit, uterque heres non plus duplo ferat. ut iudex in posteriore deducat id quod ex prima consecutus sit et reliquo condemnetarum.Sciendum est autem eos, qui arbores et maxime uites ceciderint, etiam tamquam latrones puniri.contineri plerique ueterum existimauerunt.Ederae quoque et har
Abbreviated transcription (Latin):
istimans se br̃dem eẽ solut re¬
res ñ lib̾atur. tũc enim p̃pea hec
euenire ꝙ ille suo nõie indebitã
peccumam dando repetit onemy
ens haberet E Quibomneͤm
ꝓmisit si statu lib̾m solu̾it ma¬
gis puto ñ eẽ expectand̾ adc̃om¬

Expanded text:
eredem esse soluerit, heres non liberetur: tunc enim propterea id euenire, quod ille suo nomine indebitam pecuniam dando repetitionem eius haberet. Qui hominem promisit si statuliberum soluat, magis puto non esse exspectandam co
Abbreviated transcription (Latin):
num̾iata sit maxime si fͣter
uł pẽ natinał pecamiã cedit uide¬
bitur enĩ siłi ei qui suis nũmis

Expanded text:
numerata sit, maxime si frater uel pater naturalis pecuniam dedit: uidebitur enim similis ei qui suis nummis
Abbreviated transcription (Latin):
aul Eos apuo quos asfiius ut co¬
gnatus ⁊ iatro conseruatus est n
ab solũedos n seu̾e ad mod̾ punien¬
dos non .n. par eoꝵ delictum ẽ et¬
eoꝵ qui ucħ ad se ꝑtinẽtes latro¬
nes recipiunt de furibus balueatiu
mos non egrediend idem.¬
A et in balneariis furib s si
teso se fures defendunt uł esfra¬
ctores ⁊ ceti hiic similes nec quẽꝙͣ
Iaul Miles qui in finto balneari¬
o appreheusus ẽ ⁊ ignominia miti
debet. de effractoribus ⁊ expilar̃eib
runt sum̃d̾ supplicium diui frẽs rescͥp
ꝓbat eos qui de carc̾e eruperunt si¬
ne fractis forib siue ꝯspiratõnem
ꝯcet̾is qui in cad̾ custodia eriuit
capite pimiẽdos qr si negligen¬
sunt a trociores hoc .ii. ẽ g̾c expila¬
tores in opus public̾ uł ꝑpetuũ ut
tẽꝑariũ daii solent shouestiores añt
ordinẽ ad tẽpus prĩa moueri ul patria
inbi exced̾e ¶ Quib nuba sp̃ał pena
scriptis legib pͥncipalib inposita
ẽsidcirto c̾ã coguita liber̾ erit ar¬

Expanded text:
um.Eos, apud quos adfinis uel cognatus latro conseruatus est, neque absoluendos neque seuere admodum puniendos: non enim par est eorum delictum et eorum, qui nihil ad se pertinentes latrones recipiunt. DE FURIBUS BALNEARIISum non egrediendum. Idem et in balneariis furibus. Sed si se telo fures defendunt vel effractores vel ceteri his similes nec quemquam itum.Miles, qui in furto balneario adprehensus est, ignominia mitti debet. DE EFFRACTORIBUS ET EXPILATORIBUrunt, sumendum supplicium diui fratres Aemiletiam probat in eos, qui de carcere eruperunt siue effractis foribus siue conspiratione cum ceteris, qui in eadem custodia erant, capite puniendos: quod si per neglegensunt atrociores fures hoc enim est expilatores, in opus publicum uel perpetuum uel temporarium dari solent, honestiores autem ordine ad tempus moueri uel fines patriae iuberi excedere. quibus nulla specialis poena rescriptis principalibus inposita est: idcirco causa cognita liberum erit ar
Abbreviated transcription (Latin):
id̾o ꝙ socioꝵ nõie datimi sit
ꝑariposse. ⁊ ex sociis ñ utiq ⁊
eo ag̾ed̾ qui opus fet̾it nec mi¬
nus eum quo capnũ restitu¬
ere deb̾e qui actoroꝑis fiut / a¬
pud ferotem ꝓcuł ait si cum
uno dñoꝵ accũ sit qui opꝰ nõ
fec̾it deb̾e eũ opꝰ restitue sua
impesa. qr cõi did̾do actionẽ

Expanded text:
atum sit, perari posse. Et ex sociis non utique cum eo agendum qui opus fecerit nec minus eum quoque damnum restituere debere, qui auctor operis fuit, apud ferocem Proculus ait: si cum uno dominorum actum sit, qui opus non fecerit, debere eum opus restituere sua impensa, quia communi dividundo actionem
Abbreviated transcription (Latin):
Bona fisco cicra penamerilũ
ticipes iudicati solue̾do eent reuo¬
catis alienatõnibus quas fraudu¬
leut̃ fec̾ant ñ uideri eãm peccu¬
me fisco uedicasse R
aułAta fidei hr̃di cõmisit rogofũ¬
dum ticio des de quo rogani si ticiꝰ
caꝑe ñ possit ñ euictabit hr̃s pe¬
nam taciti fidei ꝯmissi ñ est .n. pa
cum recitatum est ꝙ̃ ad̾i nec il¬
le palam dat ⁊ itascribit rogo
uos heredes in eo ꝙ a nobis p̾cĩ
fidem p̾stetis inno in spe pͥorema¬
iorẽ fraudem excogitasse iudetur
ꝙ ñ tiũ legẽ circõnemre uoluit
tacitumi fidei cmissiun hẽd  qua
nosci pot̃ de quo sit rogatus he¬
res cum diu̾sitas reꝵ obscurum
faciat legatũ spatromis si tacitẽ
infidẽ suam recipiat ut ex porti¬
one sua prẽt cessare fraud̾ dicit᷑
qma de suo largiat᷑¬

Expanded text:
Bona fisco citra poenam exilii ticipes iudicati soluendo essent reuocatis alienationibus quas fraudulenter fecerant, non uideri causam pecuniae fisco nuntiasse rta fidei heredis commisit: 'rogo fundum Titio des, de quo te rogaui'. si Titius capere non possit, non euitabit heres poenam taciti fideicommissi: non enim est palcum recitatum est. quemadmodum nec ille palam dat, qui ita scribit: 'rogo uos, heredes, in eo, quod a uobis peti, fidem praestetis'. immo in priore specie maiorem fraudem excogitasse uidetur, qui non tantum legem circumuenire uoluit, tacitum fidenosci potest, de quo sit rogatus heres, cum diversitas rerum obscurum faciat legatum. Patronus si tacite in fidem suam recipiat, ut ex portione sua praestet, cessare fraudem dicitur, quia de suo largit
Abbreviated transcription (Latin):
induxerat qua sub colono erant
p̾dia iniqum ẽẽ fructus ei auferri
Uniũsos. s colonũ quid ꝑciꝑe eos de¬
bere emptorẽ nero pensionẽ enis an

Expanded text:
induxerunt, quia sub colono erant praedia, iniquum esse fructus ei auferri uniuersos: sed colonum quidem percipere eos debere, emptorem uero pensionem eius an
Abbreviated transcription (Latin):
niri deb̾e deinde in reliqum possessorẽ
nus cõdutxit a fisco possõm eam q
panlat̃ĩ pluribus locau̾at maiore ꝙͣ¬
titate ꝙͣ ip̃e susceꝑat conemebatur
apcinatoribus cesaris in ea qñatita¬
te qua ip̃e ꝑciꝑet hoc imquun ⁊ in¬
utile fisco indebat᷑ ut tñ suo ꝑiculo
ip̃e eos ꝯnibus locaũat coneniret id¬
titat̾e eimi cõuenirideb̾e qua ip̃e ⁊¬
duetor extit̾at
dus Etacuus forus dest̾o scripto he¬
redis sui pompei dicite sidei ꝯmissit
ut ñ capienti fund̾ ⁊ certe peccimie
ꝓͣtitatẽ daret ⁊ eo noĩe cantõnem¬
exigi a pompeio curaũat serestitutu¬
tum ea que ei ꝑ p̾ceptonẽ dedãt post

Expanded text:
m possessorem maeus conduxerat a fisco possessionem eamque paulatim pluribus locauerat maiore quantitate quam ipse susceperat: conueniebatur a procuratoribus Caesaris in eam quantitatem quam ipse perciperet. hoc iniquum et inutile fisco uidebatur, ut tamen suo periculo ipse eos quibus locauerat conueniret: idantitatem eum conueniri debere, qua ipse conductor exstiteratStatius Florus testamento scripto heredis sui Pompeii tacitae fidei commiserat, ut non capienti fundum et certam pecuniae quantitatem daret, et eo nomine cautionem a Pompeio exigi curauerat se restituturum ea
Abbreviated transcription (Latin):
suatimii ex bonis debitoris a fisco
distractis inre ac merido restitui
postulant᷑ cõductor ex fundo fisca¬
li uͥl transferre potͥ nec cip̃ssi mat̾iã
uẽdere uł oliue ñ substitutis aliis ce¬
teras q arbores pomiferas ced̾e ⁊
fcã eius rei estrinat̃one in quadi¬
uplum cõuenit᷑ ¶ Mmorib xx.u.¬

Expanded text:
st ex bonis debitoris a fisco distractis, iure ac merito restitui postulatur. Conductor ex fundo fiscali nihil transferre potest nec cupressi materiam uendere uel oliuae non substitutis aliis ceterasque arbores pomiferas caedere: et facta eius rei aestimatione in quadruplum conuenitur. Minoribu
Abbreviated transcription (Latin):
inferre fisco uissus eᷤ omissa .n. ip̃ius¬
cãe in quisitoe ip̃e se ip̃m huic pene¬
subdidisti obtine̾d̾ est .n. ut hii qui¬
b negocia fiscalia monẽt᷑ ad defẽ¬
n̾sarios aut indices redim̾e tẽꝑtẽt

Expanded text:
 omissa enim ipsiussae inquisitione ipse te huic psubdidisti. optinendum est enim, ut hi, qui negotia fiscalia mouentur, ad defersarios aut iudices redimere temptent
Abbreviated transcription (Latin):
fiõc ꝓcuratorib hr̃ditatũ rescrip¬
serunt sũ dubitatõe ins eoꝵ ab
obsidis cõditõne seꝑatum ẽẽ bũ¬
ficio principali id̾o id̾ nis eisdem¬
mis cinib romanis hr̃des institu
hñditatẽ pͥulegiis fisci cepisse ẽẽ sub¬
iectum.

Expanded text:
ocuratoribus hereditatium rescripserunt sine dubitatione ius eorum ab obsidis condicione separatum esse beneficio principali, ideoque idem ius eis semis ciuibus Romanis heredes instituthereditatem, priuilegiis fisci coepisse esse subiectum.
Abbreviated transcription (Latin):
inmist̾iim suocepit s alt̾um tñi
restituere cogitur¶ ꝙ ap̾side uel a¬
ꝓcuratore nł quol aliomodo in
ea ꝓuincia in qua administrat
licet ꝑ int̾positam ꝑsona cõꝑa¬
ꝯͣctu uẽdicatur ⁊ estimato eius
edificare ꝓhibet᷑ Ifiscus ant sen
ꝑ ht̃ ins pignoris scu cõpẽsatõẽ
oponit fisco intra duos mẽses de¬
bitum sibi doc̃e debet yt debito¬
ribus fisci ꝙ fiscus d cõpẽset᷑ sepe
cõstitutum est ex cepta cã tribu¬
toria ⁊ stipendioꝵ it̾ p̾ciorei asis¬
co empte ⁊ anod er cã annonari¬
a debet̾ ¶In reatu cõstrttiui bo¬
na sua administrare pot̾ ei cun de¬
bitor recte boua fide soluit Cacto

Expanded text:
m suscepit, sed alterum tantum restituere cogitur. Quod a praeside seu procuratore uel quolibet alio in ea prouincia, in qua administrat, licet per suppositam personam comparactu uindicatur et aestimatio eius aedificare prohibetur. Fiscus semper habet ius pignoris. Qui compensationem opponit fisco, intra duos menses debitum sibi docere debet. Ut debitoribus fisci quod fiscus debet compensetur, saepe constitutum est: excepta causa tributoria et stipendiorum, item pretio rei a fisco emptae et quod ex causa annonaria debetur. In reatu constitutus bona sua administrare potest, eique debitor recte bona fide soluit. Acto
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ quos inpotate hns dãtur
ueluti cum in deiece̾int ^ aᷝnt dã
opꝰ fec̾int s offõ indicis ⁊tine¬
tur ut dñm sua mpẽsa opus
restituẽtẽ absoluat. uel paci¬
ẽciã tollẽdo oꝑi p̾stantẽ uel noy¬
e ded̾e iubeat ⁊ absoluat si ñ
dedat ꝙͣtum inpẽsum intollẽ¬
doꝙꝑ̃e erogatum sit tãti crd̾ep¬
net. si nec pacienciã p̾stet nec
ip̃e tollat ꝯ possit in tm̃ c⁊denp¬

Expanded text:
 dantur, ueluti cum ui deiecerunt aut ui aut clam opus fecerunt. sed officio iudicis continetur, ut dominum sua inpensa opus restituentem absoluat: patientiam tollendo operi praestantem noxae dedere iubeat et absoluat, si non dedat, quantum impensae in tollendo opere erogatum sit, tanti condemnet: si neque patientiam praestet neque ipse tollat, cum possit, in tantum condem
Abbreviated transcription (Latin):
ay Ait p̾tor. quoꝵ bõnoꝵ ex edco tuc
in eo possõ illi data ẽ ꝙ de his bo¬
nis ꝓ h̃de aut ꝓ possessore possideᷤ
possideres ue. si nichil usucaptũ
desineres posside̾ id illi restituas¬
¶ hoc int̾dc̃m restitutoriũ ẽ ⁊ ad ii¬
u̾sitatẽ bonoꝵ ⁊ ñ ad singłas res.
ꝑtinet ⁊ appellat quoꝵ bonoꝵ

Expanded text:
um bonorum ex edicto meo illi possessio data est, quod de his bonis pro herede aut pro possessore possides possideresue, si nihil usucaptum desineres possidere, id illi restituas'.Hoc interdictum restitutorium est et ad uniuersitatem bonorum, non ad singulas res pertinet et app
Abbreviated transcription (Latin):
tramaritum ad accus atõnẽ adim¬
tantur accussari mulier adultuĩ
ñ pot̾ ꝓbatã .n. amarito nxorẽ
⁊ quiestens matrimoniũ ñ debet
alius turbare n᷑ p̃us lenocinũ ma¬
Ipostulau̾it aceusato. alicꝰ adul

Expanded text:
tra maritum ad accusationem admittuntur, accusari mulier adulterii non potest: probatam enim a marito uxorem et quiescens matrimonium non debet alius turbare atque inquietra maritum ad accusationem admittuntur, accusari mulier adulterii
Abbreviated transcription (Latin):
naturali occupanti ꝯcedit᷑
nec int̾est ꝙͦ ad feras bestias
⁊ uoiucres utrũ isuo fũdo as¬
q capiat an in alieno. pla¬
ne qui maliemĩ fñd̾ ingredi¬
tur uenãdi occupandi ue gͣ¬
ꝓ hib̾i ne ingred̾etur quid ant̾
nr̃m ẽẽ intelligetur donec
nr̃a custodia cohercetur. cum
u̾o euaserint nrãm custodiã
⁊ in naturalemꝰ libtatem sere¬

Expanded text:
naturali occupanti conceditur. Nec interest quod ad feras bestias et uolucres, utrum in suo fundo quisque capiat an in alieno. plane qui in alienum fundum ingreditur uenandi aucupandiue grprohiberi ne ingrederetur. Quidquid autem tuum esse intellegitur, donec tua custodia coercetur: cum vero evaserit custodiam tuam et in naturalem libertatem se re
Abbreviated transcription (Latin):
nin ꝯpensabit᷑. ¶ ⁊ institittus
denb̾aret substituto pectuma
ꝑ errorem soluta ẽ ad eũ ħdi¬
tate post ea deuoluta cã qͥdcs
obligo debiti soluatur.

Expanded text:
o compensabitur. Cum institutus deliberaret, substituto pecunia per errorem soluta est: ad eum hereditate postea deuoluta causa condobligatio debiti soluatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cognonit se hĩdẽ mstitutum qͣm
ancilla peperit placet hoc quo
casu subuemend̾ eẽ noc tñca¬
su ip̃e mamintt̾e debebit
ñ ut matri tradere. S si direc¬
to lib̾tasm data est uł fu̾itan¬
cille ⁊ coꝵ aliꝙͥ eueuerit qũc¬
ad̾m natis subuenttur nam ibi
petrcur s ⁊̃ hoc casu puto na¬
to subueniend̾ eẽ ut aditꝰ p̾¬
tor in rem matri dec̃nat actõ¬
nem exenplo fideic⁊. lib̾tatis¬

Expanded text:
m ancilla peperit, placet hoc quoque casu subueniendum esse: hoc tamen casu ipse manumittere debebit, non matri tradere. Sed si directo libertas data fuerit ancillae et horum aliquid euenerit, quemadmodum natis subuenietur? nam ibi petitur. sed etiam hoc casu puto nato subueniendum esse, ut aditus praetor in rem matri decernat actionem exemplo fideicommissari
Abbreviated transcription (Latin):
si quos codicillos relinquere ua¬
lere nolo ¶Si quis mͥ ex pau¬
la q̃ uxor mea fuit intra .x.
m̃ses natꝰ nata ue erit ex sem¬
misse hr̃des sumpto Caiꝰ seius
to ut cum ad lib̾tat̃t lib̾i m̃i

Expanded text:
'si quos codicillos reliquero, ualere uolo. si quis mihi ex Paula, quae uxor mea fuit, intra decem menses natus nataue erit, ex semisse heredes sunto. Gaius Seius to, ut, cum ad pubertatem liberi mei
Abbreviated transcription (Latin):
nec unꝙͣ ullo fc̃o uł casii ad sere¬
u̾ti uelit. ⁊ n̾o dis si hat men¬
te dat spõsus spõse ut impcuis ñ
sccutis sp̃es aufatur posse repe¬
ti ñ qͣnum prioris dms s cõcedi¬
mus. int̾ eas ꝑsonas fi donatõ¬
nẽ eam ã sub ꝯdc̃one resonat᷑¬

Expanded text:
cto ad se reuerti uelit. cum uero dicimus, si hac mente donat sponsus sponsae, ut nuptiis non secutis res auferatur, posse repeti, non contrarium priori dicimus, sed concedimus inter eas personas fieri donationem eam, quae sub condicione soluat
Abbreviated transcription (Latin):
messores optio ualitudinarii medi¬
ci capsarii ⁊ artisices ⁊ qui foiram
faciunt nectermari architectus
gub̾natores naupegis balistarũ spec¬
cularii fabri sagitani erarii bacula¬
rii scrutores carpentarii fẽdndi
scãdula rii gladiatores aquilices
inbarii cormiarii archarii plũbarii
ferrarii lapidarii ⁊ hii qui calcem
cociunt ⁊ qui siluã incidũt ⁊ at¬
bores cedt̃ ⁊ torent In eod̾ nũo
haberi solent lainuenatores me¬
trinarii ⁊ optio fabrice ⁊ quiegͥs
p̾sto sunt librarũ quo ꝙ doc̾ẽpos¬
sunt ⁊ horeoꝵ ubrarii ⁊ librarii
depositoꝵ ⁊ librii caducoꝵ ⁊ adiu¬
tores cord coruicularioꝵ ⁊ tractores
⁊ polliciores ⁊ custodes armoꝵ ⁊ p̾¬

Expanded text:
mensores, optio ualetudinarii, medici, capsarii, et artifices et qui fossam faciunt, ueterinarii, architectus, gubernatores, naupegi, ballistrarii, specularii, fabri, sagittarii, aerarii, bucularum structores, carpentarii, scandularii, gladiatores, aquilices, tubarii, cornuarii, arcuarii, plumbarii, ferrarii, lapidarii, et hi qui calcem cocunt, et qui siluam infindunt, qui carbonem caedunt ac torrent. in eodem numero haberi solent lani, uenatores, uictimarii, et optio fabricae, et qui aegris praesto sunt, librarii quoque qui docere possint, et horreorum librarii, et librarii depositorum, et librarii caducorum, et adiutores corniculariorum, et stratores, et polliones, et custodes armo
Abbreviated transcription (Latin):
U Iegatꝰ cõtrarem .pi. cuiꝰ legatꝰ
est ꝑ alium apͥncipe qui postulare
pot̾ utrum quis deseruerit legatõ¬
nem an ex neccessaria cã moram
passuc sit ordin patric sue ꝓbare
legat̾imi ex forma reitituit᷑¬
sfric̃ ¶Ium querit᷑ anin eũ qui lega¬
tõne sit actõ dari debeat ñ tã int̾¬
eẽ ubi qͣnis aͣnt credid̾it aut dari
stipłatꝰ sit quam illud an id actum
sit ut legõnis tẽpore solu̾ctur

Expanded text:
egatus contra rem publicam, cuius legatus est, per alium a principe quid postulare potest.Utrum quis deseruerit legationem an ex necessaria causa moram passus sit, ordini patriae suae probare legatiuum ex forma restituat Cum quaeritur, an in eum, qui in legatione sit, actio dari debeat, non tam interest, ubi quis aut crediderit aut dari stipulatus sit, quam illud, an id actum sit, ut legationis tempore solueretur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ quo .x. solu̾e uelit Isi ab alio
sibi ꝓmissam dotẽ maritus ab
nxore cotis nõie stipłatus sit ñ
duplari dotem s sĩ. nonationem
placet si ħ actũ est qmo .ii. int̾ẽ
tat lib̾are pot̃ me sinonat̃ois
s alt̾o soluẽte ał̾ lib̾atur nõ
tñsi quis stipłetur ꝙ mͥ debet᷑
anff̾t michi actionẽ insi ex
nolũtate mea stipset᷑ lib̾at
ant̾ me isqu ꝙ debeo promi¬
trit ⁊ si nolim.

Expanded text:
 quo decem solvere velit. Si ab alio promissam sibi dotem maritus ab uxore dotis nomine stipulatus sit, non duplari dotem, sed fieri novationem placet, si hoc actum est: quid enim interest, tat, liberare me potest, si novationis ltero solvente alter liberatur. non tamen si quis stipuletur quod mihi debetur, aufert mihi actionem, nisi ex voluntate mea stipuletur: liberat autem me is qui quod debeo promittit, etiamsi nolim.
Abbreviated transcription (Latin):
ea ticnis stpłatiis sit fiat no¬
uatio solusq tencatur senis
id actũ fit ut nouetur .r utse¬
iusdebeat ꝙ. ticins ꝓmisit nã¬
⁊ eod̾ tp̃r ⁊ inpleri prioris stipła¬
tionis ꝯdc̃om ⁊ nouariant eoq
iurentimin sid̾ celsis ait indica¬
tñ soluistipłatione actõm indi

Expanded text:
a Titio stipulatus sim, fiat nouatio solusque teneatur Seius? id actum sit, ut nouetur, id est ut Seius debeat quod Titius promisit: nam eodem tempore et impleri prioris stipulationis condicionem et nouari ait, eoque iure utimur. Idem Celsus ait iudicatum solui stipulatione actionem
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt excepta lege iulia de ni.pͥ
quia ea iege danpnati partis
t̾cie bonoꝵ publicatõne ꝑnni¬
unit᷑ que rena in suũ ñ cadit
id̾o dicẽd̾ est in cet̾is legib quib
reccumaria pena iegnrogatur.
uł ⁊̃ capitis qne ẜuoꝵ penis non
qꝯuenit. sicuti relegatio. Item
nec lex põp̾ patricidii qm̃ caput
primim eos app̾hendit qui parẽ¬
tes cognatos ue aut parẽtes pa¬
tronos occid̾it que ni suos qͣm¬
tum ad u̾ba ꝑtin ñ cadunt S
cum nat᷑a mimis ẽ similit̾ ⁊ in
eos aiauertit᷑ It̃ cornelia in niri¬
aꝵ suũ non deb̾e recipi reũ corne¬
linc silla actõ fint. S durior ei pe¬
na exͣtͣra ordinẽ ñ ĩminebit.
ant̃. Rpserũt. famosi quo accu¬
santes si neulla dubitatõue admi¬
ttunt᷑. milites quo qui cãs alienas
defend̾e ñ possunt qui ꝓ pace ex¬
cubant nł mag̃ ad hãt accusatõ¬
nẽ admittẽdi sunt sui quo de

Expanded text:
fiunt excepta lege Iulia de ui priuata, quia ea lege damnati partis tertiae bonorum publicatione puniuntur, quae poena in seruum non cadit. idemque dicendum est in ceteris legibus, quibus pecuniaria poena irrogatur uel etiam capitis, quae seruorum poenis non conuenit, sicuti relegatio. item nec lex Pompeia parricidii, quoniam caput primum eos adpraehendit, qui parentes cognatosue aut patronos occiderint: quae in seruos, quantum ad uerba pertinet, non cadunt: sed cum natura communis est, similiter et in eos animaduertetur. item Cornelia iniuriarum seruum non debere recipi reum Cornelius Sulla auctor fuit: sed durior ei poena extra ordinem imminebit.cripserunt. Famosi quoque accusantes sine ulla dubitatione admittuntur. Milites quoque, qui causas alienas deferre non possunt, qui pro pace excubant, vel magis ad hanc accusationem admittendi sunt. Servi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ aut postulati ẽẽ debent aut i
scele̾ dep̾hensi aut si se int̾feceruit
bona eoꝵ ꝯfiscẽt᷑ ut aũt dinus
pius rescripsit itademũ bona eiꝰ
qui in reatinu mnortẽ sibi ꝯsciuit
fisco uẽdicanda sut si eiꝰ crmminus
rens fu̾it ut si dãp naret᷑ morte
aut deportatone assicienduis eẽt
Id̾ rescrips eum qui modiei furti
rens finsset licet uitã suspendio
finierit ñ ideri in ead̾ cã ẽẽ ut
bona hr̃dib adimẽda eẽnt sicuti
neq ip̃i adim̾ent᷑ si ꝯꝑtũ in eos
timi fuisset ergo itademũ dice̾d̾
ẽ bona eius qui manus sibi intu
lit fisco uendicari si eo crimine
reus fu̾it ut si cum ninc̾et᷑ bonus
careat¶ Si quis añt tedio ide ĩ
filii admissi mortẽ sibi irrogasse
⁊ id̾o bona enis ñ ẽẽ publicanda
diuus adeiamis rescripsit sic aũt
hoc disbingintᷤ int̾ẽe qua ex cã ꝯf
sibi mnortẽ ꝯsciuit sicirti cum que¬
re᷑ an is qui sibi manus intalit
⁊ ñ ꝓpetrauit debeat pimiri qͣsi

Expanded text:
e debent aut in scelere deprehensi, ut, si se interfecerint, bona eorum confiscentur. Vt autem divus Pius rescripsit, ita demum bona eius, qui in reatu mortem sibi conscivit, fisco vindicanda sunt, si eius criminis reus fuit, ut, si damnaretur, morte aut deportatione adficiendus esset. Idem rescripsit eum, qui modici furti reus fuisset, licet uitam suspendio finierit, non uideri in eadem causa esse, ut bona heredibus adimenda essent, sicuti neque ipsi adimerentur, si compertum in eo furtum fuisset. Ergo ita demum dicendum est bolit, fisco vindicari, si eo crimine nexus fuit, ut, si conuinceretur, bonis careat. Si quis autem taedio uitae uel filii amissi mortem sibi irrogasse et ideo bona eius non esse publicanda diuus Hadrianus rescripsit. Sic autem hoc distinguitur, interesse qua ex causa quis sibi mortem consciuit: sicuti cum quaeritur, an is, qui sibi manus intulit et non perpetrauit, debeat puniri, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ał Picut aut̾ cũ marito agi¬
facultates. dĩpnetur. ansi
um soco  ei ꝓmulione dotis
agatur in id ꝙ facẽ pot̾ dã¬
detur. s alio nire utimnir ut
nerac̾ scribit.
si a socodos ex ꝓmussioneᷤ tene¬
atur soluto maatrimonldũm
si manẽte matͥmonio dos
ab eo petatur sucturrẽdũ
utiq ẽ nt ñ maioris sũme
pot᷑ ¶ Q aut̾. de sociis dcm
ẽ ut ⁊ hii in ꝙͣtũ fac̾e possũt
ꝯdenpnẽtur cã cognita sefat¬
se socium ẽẽ aut ex don clau¬
doteactũ sit si quid̾ iio ma¬
⁊ si defensor mariti i io quod
fac̾e pot̾ dãpnatur mortuo
u̾omarito in solid̾.

Expanded text:
 Sicut autem cum marito agifacultates damnetur. an si cum socero ex promissione dotis agatur, in id quod facere potest, dadetur: sed alio iure utimur, ut et Neratius scribit. si a socero dos ex promissione petatur soluto matrimonio: verum si manente matrimonio dos ab eo petatur, succurrendum utique est, ut ne maioris summae potest. Quod autem de sociis dictum est, ut et hi in quantum facere possint condemnentur, causa cognita se facse socium esse aut ex doli claudote actum fuerit, si quidem vivo mam et defensor mariti in id quod ille facere potest damnatur, mortuo vero marito in solidum.
Abbreviated transcription (Latin):
cit pone einm grande dãpnũ
flum̃ ei dare solitũ p̾dia eius de¬
populari si forte ages uel ꝙͣ ali¬
am iniurtõnem adhibuit ut
agrũ suũ t uet᷑ caq res cursũ
fluminis ad aͥd ininutauit ẽ
nuua adu̾tisse alueos ꝙ mutas¬
se suis p̾diis dum ꝯsulerunt o¬
portet enĩ ini hꝰ reb utilitatẽ
ne inuria utiq a colaꝵ ¶ Is aũt
hoc int̾ct̃o te᷑ qui alit̾ fecit flu¬
ere ꝙͣ priore estate fluxit ⁊ ic¬
crico aiunt p̾torẽ priorẽ esta¬
tem ꝯp̾hendisse quĩ sꝑ c̾cior
est natalis cursus flunruis es
tate rocus ꝙͣ yeme uec ad iu¬
stantẽ estatẽ s ad priorem hoc¬
int̾dcm refeitur qm̃ illius es¬
tatis fluxus indubitat̾or ẽ est¬
as ad oquinocnim auptũnale
refert ssi quid forte estate
int̾dicet᷑ agnna suꝑior estas
erit intuenda si uo hyeme tñc
ñ ꝓxima hpemi estas s suꝑior
erit inspicienda ¶hoc frandã¬

Expanded text:
cit pone enim grande damnum flumen ei dare solitum, praedia eius depopulari, si forte aggeres vel quam aliam munitionem adhibuit, ut agrum suum tueretur eaque res cursum fluminis ad aliquid immutauit, cur mina auertisse alueosque mutasse, dum praediis suis consulunt. oportet enim in huiusmodi rebus utilitatem ne iniuria utique accolarum. Is autem hoc interdicto tenetur, qui aliter fecit fluere, quam priore aestate fluxit. et idcirco aiunt praetorem priorem aestatem comprehendisse, quia semper certior est tate potius quam hieme. nec ad instantem aestatem, sed ad priorem interdictum hoc refertur, quia illius aestatis fluxus indubitatior est. aestas ad aequinoctium autumnale refertur. et si forte aestate interdicetur, proxima superior aestas erit intuenda: si vero hieme, tunc non proxima hieme aestas, sed superior erit inspicienda. Hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
ue eiꝰ opus fricde ripe agri ue qui
cir ca ripam ẽ tuendicã liceat
a ne ob id nanig̃o tetior fiat si
iuri boni arbitradu m annos¬
a. uł cantum uł satisdatum ẽ
ant ꝑ illum ñ stat quoinutus

Expanded text:
ue eius opus facere ripae agriue qui circa ripam est tuendi causa liceat, dum ne ob id nauigatio deterior fiat, si uiri boni arbitratu uel cautum uel satisdatum est aut per illum
Abbreviated transcription (Latin):
stitutõib prncipiur  hoc int̾dc̃m
eos tm̃ qui de possoe ui deiciũ¬
tur ¶ad solam aut̃ atrocem ⁊ũ
qui de solo deiciũt᷑ ĩt puta de
fundo siue edificio ad alium
aut̃ ñ ꝑtinet ⁊ si quis deiectus

Expanded text:
stitutionibus principum. Hoc interdictum eos, qui de possessione deiciuntur. ad solam autem atrocem vim qui de solo deiciuntur, ut puta de fundo sive aedificio: ad alium autem non pertinet. Et si quis de area deiectus
Abbreviated transcription (Latin):
sic coloñ dit p̾tor deicostiaut
Ramilia tua deiecit merito fa¬
milie mentõ hħĩta ẽ nã curade¬
iecisti u̾bũ ref̾at᷑ a ꝑsonam
eiꝰ qui teiecit nec ꝑtineatad
eum cꝰ familia deiecre nes
.i. ego indeor deiecisse si fa¬
frrilia inca deiecerit ͦ se quẽs
iecit deieciss eͤ antͥ is uidetin
qui mandauit uł issit ut aͥd
deiceret ᷑./ ꝓui enĩ referre nis¬
um ẽ. suis manibus quis deici.

Expanded text:
si colonus. Ait praetor: "deiecisti aut familia deiecit". merito familiae mentio habita: nam cum "deiecisti" verbum refertur ad personam eius qui deiecit nec pertineat ad eum, cuius familia deiecit nec enim ego videor deiecisse, si familia mea deiecerit, consequens iecit". Deiecisse autem etiam is videtur, qui mandavit vel iussit, ut aliquis deiceretur: parvi enim referre visum est, suis manibus
Abbreviated transcription (Latin):
utat᷑᷑ que plenissimũ finem con¬
ꝙ irꝑa fluninus publici donus yãt
in flum̃ ripam ue enuis inmitt̾e fhixit
quo alit̾ a qua fluat ꝙͣ pͥore esta¬
te finxit ueto ¶ hoc int̾dc̃o ꝓsp¬
exit p̾tor ne dirinatõib iinc
cõcessis flumina excrescant ul

Expanded text:
uae plenissimum flumen conque ripa fluminis publici domus habeaid flumen ripamue eius immittere, quo aliter aqua fluat, quam priore aestate fluxit, ueto'. Hoc interdicto prospexit praetor, ne deriuationibus concessis flumina excrescant uel
Abbreviated transcription (Latin):
uenit nt si ticiꝰ añ ip̃amuita decei¬
siss ꝓprietas ad eam rediret. si
post ea suꝑstitib lib̾is ticii mor¬
tua finss tũc ad eos bona ꝑtine¬
rent gͥ si res singł̾as hrdes lu¬
ꝓponetur exceptõ. bone fidei an¬
tẽ nidc̃o ⁊ stituto querebatur
na cum moreret ᷑ filuis ticures¬
tituturam. E mairrebat hesi¬
tato e torquẽde conatõnis q̃
ñd̃ in ꝑsonam silioꝵ iniciũ acce¬
ꝑant. s ñ quid int̾pofita cau¬
um ac tͥitusu hr̃et. s negari
ut soluta priore donatõne qm̃
seia ricio suꝑstes fuit seques ex¬
torqueri ideatu munere
demq post ea diẽ fucta lib̾i tici¬
i si cautõnem ex ꝯsensu mu¬

Expanded text:
onuenit, ut, si Titius ante ipsam uita decessisset, proprietas ad eam rediret, si postea superstitibus liberis Titii mortua fuisset, tunc ad eos bona pertinerent. igitur si res ‹s›ingulas heredes Luutiliter opponetur exceptio. bonae fidei autem iudicio constituto quaerebatur,na, cum moreretur, filiis Titii restituturam. incurrebat haesitatio non extorquendae donationis, quae nondum in personam filiorum initium acceperat. sed numquid interposita cauum ac titulum haberet? sed denegari ut soluta priore donatione, quoniam Seia Titio superstes fuit, sequens extorqueri uideatur. muliere denique postea diem functa liberi Titii si cautionem ex consensu mu
Abbreviated transcription (Latin):
uilia repetũdaꝵ cauet᷑ ne quis
obmilit̃e legẽd̾ mitẽd̾ ue es ac¬
cipiat ne ue quis ob sĩiam in se

Expanded text:
ulia repetundarum cauetur, ne quis ob militem legendum mittendumue aes accipiat, neue quis ob sententiam in se
Abbreviated transcription (Latin):
adũsus maletĩcia ẜuoꝵ indelicet
ne ꝯplures furtumm admitunt
euertant dñi patrimomĩumsi
õs dedere auit ꝓ singulis cilim̃a¬
tionem litis osfre cogantur da¬
tur gͥ arbitrium hoc edc̃õ ut si
quid̾ uelit ded̾e quid̾ nexios suos
possit om̃c ded̾e qnii ꝑticipaĩut
fuirtum n uero si malu̾it esti¬
inatiouẽ oifr̾e tantuni osfat
ꝙͣtum si nnus lib̾ furtum fecis¬
s ⁊ retineat ⁊ famliant suam¬
hec aũt facultas dño tribuit᷑
tociens quociens ignorãte eo
furtum fem̃ est cet̾um si sciẽ

Expanded text:
aduersus maleficia seruorum, uidelicet ne, cum plures furtum admittunt, euertant domini patrimonium, si omnes dedere aut pro singulis aestimationem litis offerre cogatur. datur igitur arbitrium hoc edicto, ut, si quidem uelit dicere noxios seruos, possit omnes dedere, qui participauerunt furtum: enimuero si maluerit aestimationem offerre, tantum offerat, quantum, si unus liber furtum fecisset, et retineat familiam suam.Haec autem facultas domino tribuitur totiens, quotiens ignorante eo furtum factum est: ceterum si scie
Abbreviated transcription (Latin):
ideto quadlib̾ma hõiem adhibens
domestico malo si noxe dede ꝑ
Aatus fit ssi añt alienũ ad hibuit
Suũ quasi in ubo t̾enebit᷑ scil¬
po aut p̃stat scm eoꝵ qui in en
canpona eius canpone excende
cã ibi sunt. ¶t̃ eoqui h̃itandi
cã ibi sunt uiatoꝵ aũt scactimi
ñ p̾stat nanq matorẽ sibi elig̾e
cauponł stabularius ñ indetur
noc repellere pot̾ ¶t agentes
m habitatores uero ꝑpẽtuos ip̃e
quodãmodo elegit qui ñ reiecit

Expanded text:
iberum quidem hominem adhibens domestico malo, si noxae dedere paratus sit. si autem alienum adhibuit seruum, quasi in libero tenebitur.Caupo praestat factum eorum, qui in ea caupona eius cauponae exercendae causa ibi sunt, item eorum, qui habitandi causa ibi sunt: uiatorum autem factum non praestat. namque uiatorem sibi eligere caupo uel stabularius non uidetur nec repellere potest iter agentes: inhabitatores uero perpetuos ipse quodammodo elegit, qui non reiecit,
Abbreviated transcription (Latin):
tetur. ¶ Item indeamꝰ si quis
mpubes dem̃ intra pub̾tatẽ
decesserit ⁊ substituti bona
ueneant qui mpnb̾is hr̃di¬
tatem adiit an prĩs c̾dito¬
res possint seꝑatõnem inpe¬
tcare ⁊ pͣnto rosse hec am¬
plius puto ⁊̃ in pub̾is c̾dito

Expanded text:
r. Item uideamus, si quis impubes, deinde intra pubertatem decesserit et substituti bona ueneant, qui impuberis hereditatem adiit, an patris creditores possint separationem impetrare. et puto posse: hoc amplius puto etiam impuberis credito
Abbreviated transcription (Latin):
mi ñ rossunt adu̾sus t̾ cũ pos¬
sunt. ¶ Si filũ t᷑. bana uene¬
unt qui castrẽse peculum
taret forte debeant separi¬
pot̾it ⁊ cͥditoii ꝯdicine castr̃e¬
se reccunũ inquetet ⁊ po¬

Expanded text:
mi non possunt, adversus Tertii possunt. Si filii familias bona veneant, qui castrense peculium taret, fortpoterit et creditori contradici, ne castrense peculium inquietet, cum po
Abbreviated transcription (Latin):
mim̾ata. ¶Si quis riuum re¬
ficienti opiis uouũ nũtiat
bñ dictum est posse ⁊ teupni o¬
ꝑis noui nũtiatõem cum .n. p̾¬
tor ei uim fi uetet absurdum
ẽ ꝑ oꝑis nomi nuntiatõnem
eum inpediri. ¶Plane ꝑ mre
actõem dicend̾ est posse dadu̾¬
sus eum iudicari ius ei ñ eẽ hoc¬
hec dubium ñ est. de daupno qͦ
in fõo cau̾e eum debere mimi¬
eͦu᷑m ex rortare ueh̾e q̃ refectõ¬

Expanded text:
uum reficienti opus nouum nuntiat, belle dictum est posse contemni operis noui nuntiationem: cum enim praetor ei uim fieri uetet, absurdum est per operis noui nuntiationem eum impediri. plane per in rem actionem dicendum est posse: aduersus eum uindicari 'ius ei non esse' dubium non est.De damno quoque inf‹e›cto cauere eum debere minieum exportare uehere, quae ref‹e›ctio
Abbreviated transcription (Latin):
dẽm hoc futurum labo ait
¶Nos ⁊ hic opmam᷑ utilitatem eiꝰ
qui dueit sũ inꝯmoditate euis
cuius ager est spectand GSi a¬
qua in innim lacum ducat᷑ et in¬
de ꝑ plures ⁊ductus ducat᷑ hoc
int̾dem̃ utile erit nolenti ei re¬
fic̾e̾ ip̃m lacum ¶hec int̾dem
ad om̃s riuos ꝑtin siue in publi¬
co siu̾ in priuato sint calititi s
⁊ si calide aque rinus sit de hoc re¬
ficiendo ꝯpetit int̾dem aristo ⁊
de cumiculo reficiendo ꝑ ꝙ̃ napor
trahit᷑. ¶In balnearus naporib
putat utdem actoem ꝙpet̾e
⁊ erit dicend̾ utile int̾dẽm ex
hac cã cypet̾e. hiis d̾ aut ꝑsonis¬

Expanded text:
m futurum Labeo ait. nos et hic opinamur utilitatem eius qui ducit sine incommoditate eius cuius ager est spectandam.Si aqua in unum lacum conducatur et inde per plures ductus ducatur, hoc interdictum utile erit uolenti reficere ipsum lacum.Hoc interdictum ad omnes riuos pertinet, siue in publico siue in priuato sint constituti.Sed et si calidae aquae riuus sit, de hoc reficiendo competit interdictum.Aristo et de cuniculo restituendo, per quem uapor trahitur, in balneariis uaporibus putat utilem actionem competere: et erit dicendum utile interdictum ex hac causa compet
Abbreviated transcription (Latin):
at ul atcollat ant delatet aut¬
extonat extendat uł oꝑiat
apertu uł ortra. ego cetͥol
qd̾ in pune ꝓhiberi puto.
u̾sariꝰ ostendat.
d̾ dño soli anferretur apellen¬
di pecus uł hauriendi aqña
duciaquam que añ ꝑͥspecits
ducta est si nuc ꝑ appͥer cum
ducat᷑. Nam si oꝑis aliqmd fa̾ci¬
at ꝗs quomagis aꝙͣ ꝯseruet᷑
uel ꝯtineat inpime ñ ꝓhiberi
Ego puto et in specu ccͣ si non
maior utilitas uersetur adner¬
sarii ¶S ẜuius ⁊ lab̾o scribũt
si riuus qui abmitõ terrenus

Expanded text:
at uel adtollat aut dilatet uel extendat uel operiat apertum uel contra. ego ceteros quidem impune prohiberi puto: uersarius ostendat. dum domino soli auferetur appellendi pecus uel hauriendi aquam:duci aquam, quae ante per specus ducta est, si nunc per apertum ducatur: nam si operis aliquid faciat quis, quo magis aquam conseruet uel contineat, non impune prohiberi. ego et in specu contra, si non maior utilitas uersetur aduersarii.Seruius et Labeo scribunt, si riuum, qui ab initio terrenus
Abbreviated transcription (Latin):
tate ant eod̃ anno aquandux¬
erit cum susficiat hoc anno ñ
ui ñ clam ñ p̾cano duxisse set
si quis t̾reinim riuũ liginu
idẽ lapideum fac̾e uelit inderi
eum ñ recte hoc int̾dc̃o nti
Non .i. reficit qui hoc facit

Expanded text:
tate aut eodem anno aquam duxerit, cum sufficiat non vi non clam non precario duxisse. Si quis terrenum rivum signinum, id est lapideum facere velit, videri eum non recte hoc interdicto uti: non enim reficit qui hoc facit
Abbreviated transcription (Latin):
nec de houestanda dum nrudicio
menti osferri debuit quedam .ii.
tam ⁊ si honeste accipiant᷑ in ho¬
neste tñ petunt᷑ ¶ Indi quior lit̾a¬
rii magr̃is licet ñ sint ꝓfessores
tñ usurpatum est ut hus quo iꝰ
dicat᷑ tam ⁊ si lbrariis ⁊ notarsis
⁊ caiculatorib sine tabulariis et
cet̾aꝵ arcium opificib siue artisi¬
cibus que sunt extralit̾as uł nodas
posite necaꝙ exͣ ordinẽ nis dic̾e de

Expanded text:
ehonestanda, dum in iudicio menti offerri debuit. quaedam enim tametsi honeste accipiantur, inhoneste tamen petuntur. Ludi quoque litterarii magistris licet non sint professores, tamen usurpatum est, ut his quoque ius dicatur: iam et librariis et notariis et calculatoribus sive tabulariis. Sed ceterarum artium opificibus sive artificibus, quae sunt extra litteras vel notas positae, nequaquam extra ordinem ius dicere
Abbreviated transcription (Latin):
licet᷑ si nero post cãm actam cau¬
ta est honoraria simima peti pot̾it
usq ad ꝓ babilem ꝙͣtitate ⁊ si noĩe
palmarii cantum ste tnͣ ut copude¬
tur id ꝙ datum est cum eo quod
debet᷑ nec utĩq cõpositum licitam
tum aureos ¶ dinus sen ab hr̃dib
aduocati mortuo eo ꝓhibuit mer¬
cedem repeti quia ꝑ ip̃m ñ stete¬
rat quominus cãm ageret ¶ ad iiui¬
tricia quo ossiciam pͥsidis uł p̾deris
deuenit nani nutrices ob alinioui¬
am in fancium ap̾ p̾sides quodcͥ
debet᷑ petunt s nutricia eos usq
ꝓducimꝰ quoꝰ nifantes uberibus a¬
unt᷑ cet̾m post hec cessant partes
pͥtoris uł p̾sidis. hec om̃ia apud p̾¬
sides petant᷑ indeannis au derantu¬
is peticionib possint p̾fides cognosce¬

Expanded text:
s uero post causam actam cauta est honoraria summa, peti poterit usque ad probabilem quantitatem, etsi nomine palmarii cautum sit: sic tamen, ut computetur id quod datum est cum eo quod debetur neutrumque compositum licitam tum aureos.Diuus Seuerus ab heredibus aduocati mortuo eo prohibuit mercedem repeti, quia per ipsum non steterat, quo minus causam ageret.Ad nutricia quoque officium praesidis uel praetoris deuenit: namque nutrices ob alimoniam infantium apud praesides quod sibi debetur petunt. sed nutricia eo usque producemus, quoad infantes uberibus aluntur: ceterum post haec cessant partes praetoris uel praesidis.Haec omnia si apud praesides petantur, uideamus an de mutuis petitionibus possunt p
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ E quis sui alieui ne houoris
cã quis fcũrum se in aliqͣ ciuita¬
te ꝓmiserit ad ꝑficiend̾ tam ip̃e
ꝙͣ hr̃s euis ex cõstitutõne diuit᷑¬
iani obligatꝰ est S si quis ob
bouorem opus fcũrim se mei¬
uidate aliqͣ ꝓmiserit atq incho¬
ht̃ auit ꝑfic̾e id aut ꝑtẽ quiutã
patimonĩ relicti sibi ab eo qͥ
id opꝰ fac̾e instituerat si ita mal¬
let ciuitati in qua id opus fieri
ceptum est dare is aũt̃ qui ex nu¬
m̾o lib̾oꝵ est sihr̃s extit̾it non
quinde ꝑtis s decime cõcedende
necessitate asficit᷑ ⁊ hoc diuus a¬

Expanded text:
 quis sui alienive honoris causa opus facturum se in aliqua civitate promiserit, ad perficiendum tam ipse quam heres eius ex constitutione divi Traiani obligatus est. sed si quis ob honorem opus facturum se civitate aliqua promiserit atque inchohabet aut perficere id aut partem quintam patrimonii relicti sibi ab eo, qui id opus facere instituerat, si ita mallet, ciuitati, in qua id opus fieri coeptum est, dare: is autem, qui ex numero liberorum est, si heres exstitit, non quintae partis, sed decimae concedendae necessitate adficitur. et haec diuus A
Abbreviated transcription (Latin):
anplius ꝙͣ unum collegñ. licitũ
hr̃e ut est cõstitutum ⁊ a diuis
fiatrib ⁊ si qui ex duobꝰ fu̾it res¬
criptũ elig̾e eum oꝑt̾̃e in quo
magis eẽ uelit acceptur ex eo
collegio a quo recedit id ꝙ ei
ꝯpetit ex rone que coĩs fuit
Ip Qui illicitum collegnin
iisurꝑauerit ea pena tenet᷑ qua
tenẽtur qui hõib armatis loca
pii. uł tenpla occupasse iudica
mandatis ⁊ ꝯstitutõnib ⁊ senatꝰ
ꝯsultis dissoluũt᷑ S ꝑmittidur
eis cum dissoluũtur peccuiam
cõminiem si quam hant diuid̾e
pectuniam q int̾ se partiri
lic m collegio temnioꝵ recipi
uolentib dñis ut ⁊ curatores ho¬
hĩis aut̃ pot̾atẽ facit lex pacͥcis ᷝ ͥ¬
nem quam uelint giba ferre dũ
ne quid ex publica lege corũpãt
set hec lex idet᷑ ex lege solo

Expanded text:
itum habere, ut est constitutum et a diuis fratribus: et si quis in duobus fuerit, rescriptum est eligere eum oportere, in quo magis esse uelit, accepturum ex eo collegio, a quo recedit, id quod ei competit ex ratione, quae communis fuitisquis illicitum collegium usurpauerit, ea poena tenetur, qua tenentur, qui hominibus armatis loca publica uel templa occupasse iudicatmandatis et constitutionibus et senatus consultis dissoluuntur: sed permittitur eis, cum dissoluuntur, pecunias communes si quas habent diuidere pecuniamque inter se pa‹r-› tilicet in collegio tenuiorum recipi uolentibus dominis, ut curatores hohis autem potestatem facit lex pactionem quam uelint sibi ferre, dum ne quid ex publica lege corru‹m›pant. sed haec lex uidetur ex lege Solo
Abbreviated transcription (Latin):
ferẽtis ꝓmisstm ⁊ ideo illud est costi¬
tutum ut si ob honorem pollici¬
tatõ fu̾it ftã quasi debitum exi¬
gat᷑ s ⁊ receptum opꝰ licet ñ ob
honorem ꝓmissumi ꝑfic̾e ꝓnissor
coget᷑ cp est costitutim si quis
ꝙͣ ex pollicitatõne tradid̾it rem
iuncipibus ⁊ nendicare eam ue¬
lit repellendus est a peticione e
ri S ⁊ si ded̾int municipes possi¬
dere desierint dicẽd̾ erit actonẽ
eis cõcedendam

Expanded text:
promissum. et ideo illud est constitutum, ut, si ob honorem pollicitatio fuerit facta, quasi debitum exigatur. sed et coeptum opus, licet non ob honorem promissum, perficere promissor cogetur, et est constitutum. Si quis quam ex pollicitatione tradiderat rem municipibus uindicare uelit, repellendus est a petitione: ari. sed et si desierint municipes possidere, dicendum erit actionem eis concedendam
Abbreviated transcription (Latin):
p̾t̾ ꝙͣ si ad emulatõneit alt̾ius
ciuitatis ꝑtineat uł mat̾iam
seditonis p̾beat uł cireũ the¬
atrum uł anphiteatrum sit pu¬
blico u̾o sũptuopus nonũ sine
pͥncipis actoritate siꝰ ñ lic̾e cõs¬
titut̃oib declarat᷑ Inscribi
aũt nom̃ oꝑi rublico alt̾ius
ꝙͣ pͥncipis aut eius ciius peccu¬
na id opus fcm est ñ licet..¬

Expanded text:
ad aemulationem alterius ciuitatis pertineat uel materiam seditionis praebeat uel circum theatrum uel amphitheatrum sit. Publico uero sumptu opus nouum sine principis auctoritate fieri non licere constitutionibus declaratur. Inscribi autem nomen operi publico alterius quam principis aut eius, cuius pecunia id opus factum sit, non licet.