comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am non immerito ualde moueor.
quam studiose possum inquirere
quid om̃ium que de aliquo dici
possunt. huic tam ammirabili na¬
turȩ queat conuenire substantia¬
liter. Quamquã enim mirer. si pos¬
sit in nominib uł uerbis que apta¬
mus reb factis de nichilo repperiri.
qđ digne dicatur de creatrice uni¬
uersorum substantia: temptandũ
tam̃ ẽ aliquid. hanc indagationẽ
racio ꝑducet. Itaq de relatuus qui¬
dem nulli dubium. quia nullum
eorum substantiale ẽ illi de quo rela¬
tiue dicitur. Quare siquid de sũma
natura dicit᷑ relatiue: nonẽ eius sig¬
nificatiuum substantie. Unde hoc
ipsum qđ summa omniũ siue ma¬
ior omnib que ab illa facta sunt.
seu aliud aliquid similit relatiue
dici potest. manifestum ẽ qm̃ non
eius naturalem designat ẽẽntiam.
Si enim nulla earum rerum un¬
quã ẽẽt. quarum relatione suma
& maior dicitur: ipsa nec summa
nec maior intelligeretur. nec tam̃
iccirco minus bona ẽẽt. aut essentia¬

Expanded text:
am non immerito valde moveor quam studiose possum inquirere quid omnium, quae de aliquo dici possunt, huic tam admirabili naturae queat convenire substantialiter. Quanquam enim mirer si possit in nominibus vel verbis, quae aptamus rebus factis de nihilo, reperiri quod digne dicatur de creatrice universorum substantia; tentandum tamen est ad quid hanc indagationem ratio perducet. Itaque de relativis quidem nulli dubium quia nullum eorum substantiale est illi, de quo relative dicitur. Quare si quid de summa natura dicitur relative, non est ejus significativum substantiae. Unde hoc ipsum quod summa omnium sive major omnibus quae ab illa facta sunt, vel aliud aliquid similiter relative dici potest, manifestum est quoniam non ejus naturalem designat essentiam. Si enim nulla earum rerum unquam esset, quarum relatione summa et major dicitur; ipsa nec summa, nec major intelligeretur: nec tamen idcirco minus bona esset, aut essentia
Abbreviated transcription (Latin):
tinentissima eqͥtas in rege seruata est
Ibi absq religionis reuerentia auidita¬
tẽ uoluptatis licentia furoris impleũ:
& in qͦrũ memoria parc̾et᷑. Qua propt̾
desinant religione lacerare. & lacessere
patientiã dei ꝓpter quã habent᷑ cuti.
& hoc quoq impunitũ habeant si
aliqͣndo cdesistant. Recolant sane me¬
cum maioꝵ suoꝵ temꝑa bellis inquie¬
tissima. scelerib execrabilia. dissensi¬
onib feda. miseriis continuatissima:
que & merito possunt horrere quia
fuer̃t. & necessario debent rogare
ne sint. eũ sane solum dm̃ qui et tũc
occulta iusticia ꝑmisit ut fierent.
& nunc aꝑta miscd̃ia prestet ut ñsid̃
quȩ mͦ a me plenius abipso urbis exor

Expanded text:
tinentissima aequitas in rege servata est. tinentissima aequitas in rege servata est. Ibi absque religionis reverentia aviditatem voluntatis licentia furoris implevit: et in quorum memoria parceretur. Quapropter desinant religionem lacerare, et lacessere patientiam Dei: propter quam habent, uti et hoc quoque impunitum habeant, si aliquando desistant. Recolant sane mecum majorum suorum tempora, bellis inquietissima, sceleribus exsecrabilia, dissensionibus foeda, miseriis continuatissima, quae et merito possunt horrere, quia fuerunt, et necessario debent rogare ne sint: eum sane rogare solum Deum, qui et tunc occulta justitia permisit ut fierent; et nunc aperta misericordia praestat, ut non sint: quae modo a me plenius, ab ipso Urbis exor
Abbreviated transcription (Latin):
ut or ibi p̃fectus eius atͣbatus regnũ
inuaserit. & hic p̃fectus huius atha¬
lus regnare temptau̾it. tam & si ap̃d
hanc solam merito. xp̃iani imꝑato¬
ris attemptatio ꝓfana uacuata sit.
Itaq hec ob hoc precipue cõmemo¬
randa credidi: ut tanto archano in¬
effabilium iudicioꝵ dĩ exparte pate¬
facto intelligant hi qui insipienter
utiq de temꝑib xp̃ianis murmurãt
unum cdm̃ disposuisse temꝑa. & in
pͥncipio babyloniis. & infine roma
nis. Illius clementie ẽẽ qd iuiimus:
qͦd autẽ misere uiuimus intemꝑan¬
tiȩ nir̃e. Ecce simils babyloniȩ ortꝰ
&e romȩ. similis potentia. similis
magnitudo. similia tempora. simi¬
lia bona. similia mala: tam̃ ñ simił
exitus similisue defectus. Illa enĩ
regnũ amisit: hȩc retinet. Illa int̾¬
fectione regis orbata: hȩc incolumi
imꝑatore secura ẽ. & hoc quare:
Qm̃ ibi in rege libidinũ turpitudo
punita: hic xp̃iane religionis con¬

Expanded text:
ut et ibi praefectus ejus Arbatus regnum ut et ibi praefectus ejus Arbatus regnum invaserit, et hic praefectus ejus Attalus regnare tentaverit, tametsi apud hanc solam merito Christiani imperatoris attentatio profana vacuata sit: itaque haec ad hoc praecipue commemoranda credidi, ut tanto arcano ineffabilium judiciorum Dei ex parte patefacto, intelligant hi qui insipienter utique de temporibus Christianis murmurant, unum Deum disposuisse tempora, et in principio Babylonis, et in fine Romani imperii, illius clementiae esse quod vivimus: quod autem misere vivimus, intemperantiae nostrae. Ecce similis Babyloniae ortus et Romae, similis potentia, similis magnitudo, similia tempora, similia bona, similia mala: tamen non similis exitus similisve defectus. Illa enim regnum amisit, haec retinet; illa interfectione regis orbata, haec incolumi imperatore secura est. Et hoc quare? Quoniam ibi in rege libidinum turpitudo punita, hic Christianae religionis con
Abbreviated transcription (Latin):
tunc qͣsi moriens dunisit heredita¬
tem: hec uͦ pubescens tunc se agno¬
uit heredem. Tunc orientis occidit:
& orcum ẽ occidentis imꝑium. Et
ne diutius uerbis morer: cõmitto
me dentib in sanientiũ. s ueritatis
p̃sidio lib̾andum. Regnauit ninꝰ¬
xiuxor sua semiramis. Que cũ & ip¬
sa quadraginta & duob annis regna¬
uerit: medio imꝑii sui temꝑe baby¬
loniam caput regni condidit. Itaba
bylon post annos mille .clx. & ꝓpe¬
modũ quatuor quã condita erat a me¬
dis & arbato rege eoꝵ p̃fecto autẽ suo
spoliata opibus & regno. atq ipso rege
priuata ẽ: ipsa tam̃ post ea aliqͣndiu
mansit incolumis. Similit̾ & roma
post annos totidem. hoc ẽ. mille.clx.
& fere qͣtuor a gothis & ab alarico re¬
ge eoꝵ. comite autẽ suo irrupta. et
opibus spoliata ñ regno. manet adhuc
& regnat incolumis: quãuis intantũ
archanis statutis int̾ utranq urbem
conuenientie tocius ordo seruatus sit.

Expanded text:
tunc quasi moriens dimisit hereditatunc quasi moriens dimisit hereditatem, haec uero pubescens tunc se agnouit heredem; tunc Orientis occidit et ortum est Occidentis imperium. Et ne diutius uerbis morer, committo me dentibus insanientium, sed ueritatis praesidio liberandum. Regnauit Ninxi uxor sua Semiramis; quae cum et ipsa quadraginta et duobus annis regnaret, medio imperii sui tempore Babylonem, caput regni, condidit. Itbylon post annos mille centum sexaginta quatuor, quam condita erat a Medis et Arbato rege eorum, praefecto autem suo spoliata, opibus et regno atque ipso rege privata est: ipsa tamen postea aliquandiu mansit incolumis; similiter et Roma post annos totidem, hoc est mille centum sexaginta quatuor, a Gothis et Alarico rege eorum, comite autem suo irrupta et opibus spoliata, nunc regno manet adhuc et regnat incolumis. Quamvis in tantum arcanis statutis inter utramque urbem convenientiae totius ordo servatus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
sistit. discedente autẽ arbato in me¬
dos. partem regni penes se retinuere
caldei: qui babyloniam sibi aduersũ
medos uendicauer̃t. Ita babyloniȩ po¬
testas apud medos: propͥeras apudcal¬
deos fuit. Caldei autẽ ꝓpter antiquã
regie urbis dignitatem: non illã suã.
s se illius uocare maluer̃t. Unde fac¬
tum ẽ ut nabuchodonosor ceteriq
post eũ usq ad cyrum reges quãuis
caldeoꝵ uiribus potentes & babylo¬
niȩ nomine darilegant᷑: innumero
tamen & ordine regũ non habentur
illustriũ. Babylon itaq eo anno sub
arbato p̾fecto dehonorata: quo roma
sub ꝓca rege ut propͥe dixerim semi¬
nat᷑a ẽ. Babylon nouissime eo temꝑe
acyro rege subuersa: quo pͥmũ roma
a tarqͥnioꝵ regũ dñatione lib̾ata ẽ
Siquidem sub una eademq con¬
uenientia tempoꝵ: illa cecidit ista
surrexit. Illa tunc pͥmũ alienoꝵ
ꝑpessa dñatum: hȩc tunc pͥmum
etiam suoꝵ asꝑnata fastigiũ. Illa

Expanded text:
sistit. discedente autem Arbato in Mesistit. discedente autem Arbato in Medos, partem regni penes se retinuere Chaldaei, qui Babylonam sibi aduersum Medos uindicauerunt. ita Babyloniae potestas apud Medos, proprietas apud Chaldaeos fuit: Chaldaei autem propter antiquam regiae urbis dignitatem non illam suam, sed se illius uocare maluerunt. unde factum est, ut Nabuchodonossor ceterique post eum usque ad Cyrum reges, quamuis Chaldaeorum uiribus potentes et Babyloniae nomine clari legantur, in numero tamen et cardine regum non habentur inlustrium. Babylon itaque eo anno sub Arbato praefecto dehonorata, quo Roma sub Proca rege, ut proprie dixerim, seminata est. Babylon nouissime eo tempore a Cyro rege subuersa, quo primum Roma a Tarquiniorum regum dominatione liberata est. siquidem sub una eademque conuenientia temporum illa cecidit, ista surrexit; illa tunc primum alienorum perpessa dominatum, haec tunc primum etiam suorum aspernata fastidium, illa
Abbreviated transcription (Latin):
loniam interfecisset: regni nomen
&e sũmam ad medos transtulit. Ita ni¬
ni & babilonis regnũ eo anno inme¬
dos diriuatũ est: quo anno apud la¬
tinos ꝓcas amulii & numitoris pat̾.
auus aut̃ reȩ silue que mat̾ romuli
fuit regnare cepit. Ut aut̃ omnia
hec ineffabilib mysteriis. & ꝓfun¬
dissimis dei iudiciis disposita. non au¬
tem humanis iuirib aut incertis ca
sibus accidisse ꝑdoceam: om̃s anti¬
quȩ historiȩ a nino incipiunt. om̃s
historie romane a ꝓcha exoriunt᷑.
Deinde a pͥmo anno imꝑii nini. us¬
quequo babylon a semiramide in¬
staurari cepta est: inueniunt᷑ anni
lx. & iiͦiiͬ. & a pͥmo anno ꝓce cum
regnare cȩpit. usq ad conditionẽ
urbis facte a romulo: inter sunt
ȩque anni.Lx.iiiͬi. Ita regnante ꝓca
future rome sementis iacta ẽ: & si ñ¬
dũ germ̃ appareret. Eodem anno
regni ipsus ꝓcȩ. babylonis regnũ
deficit: & si adhuc babylon ipsa con¬

Expanded text:
loniam interfecisset, regni nomen loniam interfecisset, regni nomen et summam ad Medos transtulit. Ita Nini et Babylonis regnum eo anno in Medos derivatum est, quo anno apud Latinos Procas, Amulii et Numitoris pater, avus autem Rheae Sylviae, quae mater Romuli fuit, regnare coepit. Ut autem omnia haec ineffabilibus mysteriis et profundissimis Dei judiciis disposita, non autem humanis viribus, aut incertisibus accidisse perdoceam, omnes historiae antiquae a Nino incipiunt, omnes historiae Romanae a Proca exoriuntur. deinde a primo anno imperii Nini usque quo Babylon a Samiramide instaurari coepta est, interueniunt anni LXIIII, et a primo anno Procae, cum regnare coepit, usque ad conditionem Vrbis factam a Romulo intersunt aeque anni LXIIII. ita regnante Proca futurae Romae sementis iacta est, etsi nondum germen apparet. eodem anno regni ipsius Procae Babylonis regnum defecit, etsi adhuc Babylon ipsa con
Abbreviated transcription (Latin):
ne romanũ. qͦd usq ad ñc mauet.
eademq in effabili ordinatione per
quatuor mundi cardines. quatuor
regnoꝵ pͥncipatus distinctis gradib
eminentes. ut babyloniũ regnum
aboriente. a meridie cartaginense.
a septemtrione macedonicum. ab
occidente romanũ: Quoꝵ inter
pͥmum ac nouissimũ idest inter
babyloniũ & romanũ. quasi int̾
patrẽ senẽ ac filiũ paruum: affri¬
canũ ac macedonicũ breuia & me¬
dia. quasi tutores curatoresq uener̃t
potestate temꝑis ñ iure hereditatiᷤ¬
admissi. Qd̃ utrũ ita sit: aꝑtissime ex¬
peclire curabo. Rex pͥmus apud assy¬
rios qui eminere cet̾is potuit: ninus fuit.
Occiso nino semiramis uxor eiꝰ totius
asie regina. babyloniã urbem instau¬
rauit.: caputq regni assyrii ut eẽt in¬
sticuit. Regnũ assyrioꝵ diuincon¬
cussa potentia stetit. S cum arbatꝰ
quem alii arbacẽ uocant p̃fectus
medoꝵ. idemq natione medus sar¬
danapallum regẽ suum apud babi

Expanded text:
ne Romanum quod usque ad nunc manet, ne Romanum quod usque ad nunc manet, eademque ineffabili ordinatione per quattuor mundi cardines quattuor regnorum principatus distinctis gradibus eminentes, ut Babylonium regnum ab oriente, a meridie Carthaginiense, a septentrione Macedonicum, ab occidente Romanum: quorum inter primum ac nouissimum, id est inter Babylonium et Romanum, quasi inter patrem senem ac filium paruum, Africanum ac Macedonicum breuia et media, quasi tutor curatorque uenerunt potestate temporis non iure hereditatiadmissi. quod utrum ita sit, apertissime expedire curabo. Rex primus apud Assyrios, qui eminere ceteris potuit, Ninus fuit. occiso Nino Samiramis uxor eius, totius Asiae regina, Babylonam urbem instaurauit caputque regni Assyriis ut esset instituit. regnum Assyriorum diu inconcussa potentia stetit; sed cum Arbatus, quem alii Arbacen uocant, praefectus Medorum idemque natione Medus, Sardanapallum regem
Abbreviated transcription (Latin):
iam ẽẽ hominũ arbitror
quẽ latere possit: quia
hominẽ in hoc mundo
ds̃ fecerit. Unde etiã ꝓpeccante hoĩe
mundus arguit᷑.: ac ꝓpter nr̃am in¬
temꝑantiam compͥmendam t̾ra hȩc
inqua uiuimus defectu oeteroꝵ ani¬
maliũ. & sterilitate suoꝵ fructuũ
castigatur. Itaq si creatura deime¬
rito & dispensatione deisumꝰ qͥs
eiũ magis diligit. quã ille qͥ fecit:
Quis autẽ ordinatius regit. quã is
qui & fecit et diligit: Quis uͦ sapi¬
entius & fortius ordinare & regere
facta potest. quã qui & facienda ꝓ¬
nem potestatẽ a dõ ẽẽ omnemq or¬
cdinationẽ: & qui ñ leger̃t sentiũt
& quilegeĩt cognoscunt. Qđ si po¬
testates a dõsunt. quantomagis reg¬
na. a quib relique potestates ꝓ gre¬
diuntur: Si autẽ regna diuersa.
quanto equius regnum aliqͦd maxi¬
mũ. cui reliquoꝵ regnoꝵ potestas
uniu̾sa subicit᷑. quale apͥncipio ba¬
biloniũ. & deinde macedonicum
fuit. post etiã affricanũ. atq in fi¬

Expanded text:
iam esse hominum arbitror, quem latere possit, quia hominem in hoc mundo Deus fecerit. unde etiam peccante homine mundus arguitur ac propter nostram inperantiam conprimendam terra haec, in qua uiuimus, defectu ceterorum animalium et sterilitate suorum fructuum castigatur. itaque si creatura Dei, merito et dispensatio Dei sumus; quis enim magis diligit, quam ille qui fecit? quis autem ordinatius regit, quam is qui et fecit et diligit? quis uero sapientius et fortius ordinare et regere facta potest, quam qui et facienda pnem potestatem a Deo esse omnemque ordinationem, et qui non legerunt sentiunt et qui legerunt recognoscunt. quod si potestates a Deo sunt, quanto magis regna, a quibus reliquae potestates progrediuntur; si autem regna diuersa, quanto aequius regnum aliquod maximum, cui reliquorum regnorum potestas uniuersa subicitur, quale a principio Babylonium et deinde Macedonicum fuit, post etiam Africanum atque in fi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cisamq linguã filium paruulum
mat̾ occidit. pater comedit.
isdem temporib ꝑseus a grecia
inasiam transuectus est: ubi
barbaras gentes graui diuturnoq
bello domuit. et nouissime iuctor
nom̃ subiecte genti dedit. Nanq
a ꝑseo: ꝑsȩ sunt uocati. At ego nunc
cogor fateri me ꝓspiciendi finis cõ¬
modo: de tanta maloꝵ scłi circum¬
stantia preterire pluruna. cuncta
breuiare. Nequaquã enĩtam den¬
sam mali aliqͣndo siluã pretergredi
possem: nisi etiã crebris interdum
saltibus sub uolarẽ. Namcũ regnũ
nos usq ad sardana pallum ꝑ qͥnqͣ¬
ginta prope modum reges actum
sit. & nunquã pene uł inferendis
uł excipiendis usq in id tempusbel¬
lis quieuerit. quis finis reꝑietur si
ea cõmemorare numerando ut ñ
dicam describendo conemur. pre¬
sertim cum & grecoꝵ bella pretere¬
unda ñ sint. et romanoꝵ uł maxi

Expanded text:
cisamque linguam filium paruulum mater occidit, pater comedit. isdem temporibus Perseus a Graecia in Asiam transuectus est, ibi barbaras gentes graui diuturnoque bello domuit et nouissime uictor nomen subiectae genti dedit: namque a Perseo Persae sunt uocitati. At ego nunc cogor fateri, me prospiciendi finis commodo de tanta malorum saeculi circumstantia praeterire plurima, cuncta breuiare. nequaquam enim tam densam aliquando siluam praetergredi possem, nisi etiam crebris interdum saltibus subuolarem. nam cum regnum nos usque ad Sardanapallum per quinquaginta propemodum reges actum sit et numquam paene uel inferendis uel excipiendis usque ad id tempus bellis quieuerit, quis finis reperietur, si ea commemorare numerando, ut non dicam describendo, conemur ? praesertim cum et Graecorum praetereunda non sint et Romanorum uel maxi
Abbreviated transcription (Latin):
tropuis quinquagesimum hunc ẽẽ
anuum scripserit. nerua admodum
senec a petronio p̾fecto p̾torii. ce spar¬
re imꝑator decimus ab augusto crea¬
tus traianum in regnum adoptauit:
ꝑ quem reuera aflictȩ rei publicȩ di¬
uina dispensatio consuluit. Hic pͥmo
edicto suo cunctos excules reuocauit.
dia liberatus ephesum rediit: emensoq

Expanded text:
tropius quinquagesimum hunc esse annum scripserit — Nerua admodum senex a Petronio praefecto praetorio et Pari, imperator decimus ab Augusto creatus Traianum in regnum adoptauit, per quem reuera adflictae reipublicae diuina prouisione consuluit. hic primo edicto suo cunctos exules reuocauit —i indulgentia liberatus Ephesum rediit — emensoque
Abbreviated transcription (Latin):
leolos ftuꝑa inuolutos. ac pice oblitoᷤ
uncos insuꝑ aculeosq tenaces p̃parauis¬
sent: eosq flammatos interga beluarũ
turresq uibrarent. ñ difficile furentes
ardentesq beluas ineorum excidia quoꝵ¬
subsidia fuerant retorserunt. Octoginta
milia peditum in illo p̾lio habuisse re¬
gem dicunt: equitum uero sex milia.
ti sunt mille tretenti. Pirrus quinto
anno postquam uenerat ab italia uic¬
tus aufugit: qui pꝰ multa grauissimaq¬
bella que gessit. ingretia apud argos.
achaie florentissimam urbem spartani
regni auiditate seductus. saxo ictus oc¬
cubuit. Tunc quoq apud romanos sex¬
tilia uirgo uestalis conuicta dampna¬
taq incesti: ad portam collinam uiua

Expanded text:
leolos stuppa inuolutos ac pice oblitos leolos stuppa inuolutos ac pice oblitos uncis insuper aculeis tenaces praeparauissent eosque flammatos in terga beluarum turresque uibrarent, non difficile furentes ardentesque beluas in eorum excidia, quosubsidia fuerant, retorserunt. Octoginta millia peditum in illo praelio habuisse regem dicunt, equitum vero sex millia.millia, capti autem sunt mille trecenti. Pyrrhus quinto demum anno, quam venerat, ab Italia victus aufugit, qui pbella, quae gessit, in Graecia apud Argos Achaiae florentissimam urbem, Spartani regni auiditate seductus, saxo ictus occubuit. Tune quoque apud Romanos Sextilia uirgo Vestalis conuicta damnataque incesti ad portam Collinam uiua
Abbreviated transcription (Latin):
cessat induciis. consumitur in orboꝵ
malis inter capedo bellorum: & cum
foris cessatur a p̾lio agittatur introrsꝰ
ira de cȩlo. Nam fabio gurgite iterũ¬
gaio. genutio. clepsina consulib pesti¬
lentia grauis urbem ac fines enus in¬
uasit. que cum õs tum p̾cipue mulie¬
res. peccudesq corripuisset. necatis in
utero fetib prole futura uacuabat.
& inmaturis partub cum periculo
matrum exorti. abortus proiciebant᷑:
adeo ut defectura successio & defutu¬
rum animantum genus adempto ui¬
talis partus legitimo ordine credet᷑.
nterea reuersum ex sicilia pirrum
curius consul excepit: terciumq id
bellum contra epirotas apud lucani¬
am in arosinis campis gestum ẽ. Itaq¬
cum primo concursu. pirri milites
tomanorum imp̃ssione trepidarent.
& circumspec̾tantes fugam bellocede¬
re molirentur: pirrus elefantos ex
subsidiis uissit induci. Romani assue¬
tlam pugnare cum beluis. cum mal¬

Expanded text:
cessat induciis. Consumitur morborum cessat induciis. Consumitur morborum malis intercapedo bellorum: et cum foris cessatur a praelio, agitur introrsus ira de coelo. Nam Fabio Gurgite iterum, C. Genutio Clepsina coss., pestilentia gravis Urbem ac fines ejus invasit. Quae cum omnes, cum praecipue mulieres, pecudesque corripiens, necatis in utero foetibus futura prole vacuabat, et immaturis partubus cum periculo matrum exadeo ut defectura successio et defuturum animantum genus adempto uitalis partus legitimo ordine crederetur. Interea reuersum ex Sicilia Pyrrhum Curius consul excepit, tertiumque id bellum contra Epirotas apud Lucaniam in Arusinis campis gestum est. itaque primo concursu eum Pyrrhi milites Romanorum inpressione trepidarent et circumspectantes fugam bello cedere molirentur, Pyrrhus elephantos ex subsidiis iussit induci. Romani, adsueti iam pugnare cum beluis, cum mal
Abbreviated transcription (Latin):
idem turbo prostrauit: duo & xx semn¬
neces relicti: uumñta exanimata. & cap¬
ta quam plurima. ut merito contigis¬
se. ñ insignum uastationis future s ui¬
statio ipsa crederetur. Secumda inter
pirrum & romanos consules pugna
in apulie finib fuit: uͥ clades belli ad
utrosq s maxime ad pirrum uictoria
adromanos concessit. Nam cum diu ob¬
nixe cunctis inmutuam cedem ruentib
anceps belli penderet euentus: pyrrus
transfixxo brachio uulneratus: discessit
prior eprelio. S et fabricuis legatus t̃
uulneratus ẽ: elefanti prima pugna ull¬
nerari: atq infugam cogi posse dep̃hen¬
si. Beinde subiectis inter posteriora as
mollia eorum ignib exagntati ardens¬
insuꝑ machinas furore trepido circũ¬
ferentes: exicio suis fuere. Cesa sunt in
ea pugna quinq milia romanorum:
ta sunt. Regis signa ablata quinqua¬
ginta uuͦ: romanorum undecim a¬
missa sunt. Pirrus uero fractus bello
agatocle mortuo rege siracusano: adsi¬

Expanded text:
idem turbo prostrauit; duo et uiginti semiidem turbo prostrauit; duo et uiginti semineces relicti, iumenta exanimata et capta conplurima: ut merito contigisse non in signum uastationis futurae sed uastatio ipsa referatur. Secunda inter Pyrrhum et Romano. consules pugna in Apuliae finibus fuit. ubi clades belli ad utrosque sed maxime ad Pyrrhum, uictoria ad Romanos concessit. nam cum diu obnixe cunctis in mutuam caedem ruentibus, anceps belli penderet euentus, Pyrrhus, transfixo bracohio saucius, prior cessit e proelio. sed et Fabricius legatus tunc uulneratus est. elephanti prima, pugna uulnerari atque in fugam cogi posse deprehensi, deinde subiectis inter posteriora, ac mollia ignibus exagitati, ardeninsuper machinas furore trepido circumfea pugna quinque millia Romanorum:  prostrata sunt. Regis signa ablata quinquaginta et tria, Romanorum undecim amissa sunt: PyrrhuAgathocle rege Syracusano mortuo, ad Si
Abbreviated transcription (Latin):
ut admirationem terroremq uirtutis.
augeat paucitas perditorum: sicut in pͥ
ma ꝑsici belli congressione apud alexcan
.drum magnum fuit. cum inter .xxxx.
fere milia hostium interfecta nouem tan
dis quam hoc bello exceperat. diissu¬
is hominibq destatus ẽ: affigens titu¬
lum intemplo tarentini iouis. in quo
hec scripsit. Qui ante hac inuicti fue¬
re uiri. pater optime olimpi: hos ego in
pugna uici: uictusq sum abhisdem.
Et cum hec a sociis imcreparetur cur
se uictum diceret qui uicisset: respon¬
disse fertur. Nam ego si iterum modo
eodem uicero: sine ullo milite epirum
reuertat. Interea romanus exercitus pꝰ¬
quam uictus clam fugit: in castris im¬
serabilem belli cladem grauiorib mo¬
nstris auctam. accumulatamq ꝑsensit.
Nam pabulatores forte progressos. uelu¬
ti hostilis quedam oborta tempestas. cu
horribili fragore celi correptos. diris ful¬
minib exussit: quippe xxuni eorumd̃

Expanded text:
ut admirationem terroremque virtutis ut admirationem terroremque virtutis augeat paucitas perditorum, sicut in 217 prima Persici belli congresdrum Magnum fuit: cui inter cccc fere milia hostium interfecta nouem tantdis, quam hoc bello exceperat, dis suis hominibusque testatus est, adfigens titulum in templo Tarentini Ionis, in quo haec scripsit: Qui antehac inuicti fuere uiri, pater optime Olympi, Hos ego in pugna vici uictusque sum ab isdem. et cum a sociis increpitaretur, cur se uiotum diceret qui uicisset, respondisse fertur: Ne ego si iterum eodem modo uicero, sine ullo milite Epirum reuertar. interea Romanus exercitus, postquam uictus clam fugit e castris, miserabilem belli cladem grauioribus monstris auctam accumulatamque persensit. nam pabulatores forte progressos uelut hostilis quaedam oborta. tempestas cum horribili fragore caeli correptos diris fulminibus exussit. quippe xxx et IIII eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ni: nouo pugnandi genere circum uen¬
ti & territa equis maxime pauitantib
diffugerunt. S postquam minutius
quarte legionis primus astatus. ꝓten¬
team in se manum belue gladio dese¬
cuit: & conturbatam dolore uulueris
auerti bello. atq in suos seuire compu¬
lit. eiusq inmoderato discursu ꝑturba¬
ri ac ꝑmisceri cepere. finis etiam pug¬
ne beneficio moct̾is impositus ẽ. uictos¬
fuisse romanos turpis fuga prodidit.
Quorum tunc cecidisse referuntur pe¬
ditum quatuoroecim milia. octingen
ti octoginta. capti mille trecenti & &:
equites autem cesi ducenti quadraginta¬
& sex: capti octĩgenti & duo. signa ammiᷤ¬
sa aoxc& duo. Nam quantus e diuerso
numerus sociorum pirri fuerit extinc¬
tus: memorie traditum ñ ẽ: maxime qͥa
scriptorum ueterum mos c̃. ex ea parte
que uicerit occisorum ñ cõmendare nu¬
merum. ne uictorie głam maculent dãp¬
na uictoris nͥ forte cum adeo pauci cadũt

Expanded text:
ni, nouo pugnandi genere circumuenni, nouo pugnandi genere circumuenti et territi, equis maxime pauitantibus, diffugerunt. sed postquam Minucius quartae legionis primus hastatus protentam in se manum beluae gladio desecuit et conturbatam dolore uulneris auerti bello atque in suos saeuire conpulit eiusque inmoderato discursu perturbari ac permisceri coepere, finis pugnae etiam beneficio fuisse Romanos turpis fuga prodidit, quorum tunc cecidisse referuntur peditum quatuordecim millia octingenti et octoginta: capti mille trecenti et decem: equites autem caesi ducenti quadraginta duo, capti octingenti et duo, signa amissa viginti duo. Nam quantus e diverso numerus sociorum Pyrrhi fuerit exstinctus, memoriae traditum non est: maxime quia scriptorum veterum mos est, ex ea parte quae vicerit, occisorum non commemorare numerum, ne victoriae gloriam maculent damna victoris: nisi forte cum adeo pauci cadunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nitudinem uirium consiliorumq sũ¬
mam belli nomenq transduxit. Nã
tarentum ut pote exlacedemoniis con¬
ditam. cognatamq greciȩ ciuitatem
uindicaturus dotas uires arripit. epi¬
ri. thessale & macedonie elefantos etiã
usq adid tempus inuisos romanis. nu¬
mero .xx. initaliam primus inuehit:
terra. mari. uiris : quis. armis. beluis. ad
postremum uirib suis dolisq terribi¬
lis: nͥ quod delphici illius uanissimi sp̃s
&̾ mendacississimi nebulonis quem mag¬
num uatem ipsi ferunt: responso circũ¬
uentus ambiguo: exitum fecit eius qui
n consulisset. Itaq apud eracleam cam¬
panie urbem fluuiumq lirim: prima
inter pirrum regem & leuinum con¬
sulem pugna cõmissa ẽ. Consumpta ẽ
grauissimo certamine dies: utrimq om¬
nib mori intentis. fugere nesciis. Intro¬
ductos autem inter concurrentia agmi¬
na. elephantos forma truces. odore gra¬
ues. mole terribiles ut uiderunt roma¬

Expanded text:
nitudinem uirium consiliorumque sumnitudinem uirium consiliorumque summam belli nomenque transduxit. nam arentum, utpote ex Lacedaemoniis conditam cognatamque Graeciae ciuitatem, uindicaturus totas uires Epiri Thessaliae et Macedoniae, elephantos etiam usque in id tempus inuisos Romanis numero xx in Italiam primus inuexit: terra mari, uiris equis, armis beluis, ad postremum uiribus suis dolisque terribilis, nisi quod Delphici illius uanissimi spiritus et mendaoissimi nebulonis, quem magnum ipsi uatem ferunt, responso circumuentus ambiguo exitum fecit eius, qui non consuluisset. itaque apud Heracleam, Campaniae urbem, fluuiumque Lirim prima inter Pyrrhum regem et Laeuinum consulem pugna commissa est. consumpta est grauissimo certamine dies, utrimque omnibus mori intentis, fugere nesciis. introductos autem iflter -conourrentia agmina elephantos forma truces, odore graues, mole terribiles ut uidere Roma
Abbreviated transcription (Latin):
tarentini romanam classem p̃
tereuntem forte spectaculo tea¬
tri prospectam: hostilit̾ inuaserunt.
Qumq tantum nauib uix ꝑfugam
trucidati. omnes bello utiles cesi. reliqͥ
precio uenditi sunt. Continuo missi ta¬
pentum a romanis legati. ut de illa¬
tis quererentur iniuriis pulsati abhisdẽ.
auctas insuꝑ iniurias retulerunt. His
causis bellum ingens exortum ẽ: & roma¬
nos qui quantiq hostes circumstreperẽt
ꝑmecientes: ultima adegit necessitas ꝓ¬
letarioᷤ quoq in arma cogere: hoc ẽ eos
qͥsẽꝑ ĩ urbe sufficiende prolis causa ua¬
cabant militie asscribere: quippe cum
frustra de prole cura ẽ: nͥ reb presentib
consulatur. Itaq irruit inuniuersos ta¬
tentinorum fines: cum emilio consule
romanus exercitus: igni ferroq uastat
omnia. plurima expugnat oppida:
iniuriam insolenter acceptam. crudelit᷑
uindicat. Continuo tarentinos pluri¬
nios finitimorum p̾sidio fultos maxime
pirrus auxcit qui etiam inse ob mag¬

Expanded text:
Tarentini Romanam classem forte praetereuntem, spectaculo theatri prospectam hostiliter inuaserunt, quinque tantum nauibus uix per fugam trucidati, omnes bello utiles caesi, reliqui pretio uenditi sunt. continuo missi Tarentum a Romanis legati, ut de inlatis quererentur iniuriis, pulsati ab isdem auctas insuper iniurias rettulerunt. his causis bellum ingens exortum est. Romanos, qui quantique hostes circumstreperent permetientes, ultima adegit necessitas proletarios quoque in arma cogere, hoc est eos qui in Vrbe semper sufficiendae prolis causa uacabant, militiae adscribere: quippe cum frustra de prole cura est, nisi rebus praesentibus consulatur. itaque inruit in uniuersos Tarentinorum fines cum Aemilio consule Romanus exercitus, igni ferroque uastat omnia, plurima expugnat oppida, iniuriam insolenter acceptam crudeliter uindicat. continuo Tarentinos, plurimis finitimorum praesidiis fultos, maxime Pyrrhus angit, qui etiam in se ob mag
Abbreviated transcription (Latin):
niuib clausus: atq oppressus amisit.
hunc ego puerilib licentiis nausiantẽ
non modo dicentem ista ñ ferrem: seti¬
am ab ipsis stratis ocii sui testib inpo¬
pulum publicumq ꝑtraherem: eiq
foras ꝓducto infantes in eo atq ex eo
gelu ludentes. iocundantes. sudantesq
monstrarem: ut uerbosa nugacitas de¬
licatis uiciata nutrimentis. ñ intempo¬
re uiolentiam. s inse ẽẽ segniciam uide¬
retur: uł doceretur. & in comparatione
rerum diiuidicanda. ñ maiores parua
tolerasse s se nec parua tolerare suffice.
probaretur. Quod euidentius ipsis in
memoriam reuolutis preteritoꝵ cladib
approbabo: piriri bello imprimis sic̃
ordo ẽ prodito cuius causa & origo hȩc

Expanded text:
niuibus clausus atque oppressus amisit: niuibus clausus atque oppressus amisit: hunc ego puerilibus licentiis nausiantem non modo dioentem ista non ferrem, sed etiam ab ipsis stratis, otii sui testibus, in populum publicumque protraherem, eique foras producto infantes in eo atque ex eo gelu ludentes iucundantes sudantesque monstrarem, ut uerbosa nugacitas delicatis uitiata nutrimentis non in tempore uiolentiam sed in se esse segnitiam doceretur et in conparatione rerum diiudicanda non maiores parua tolerasse sed se nec parua tolerare sufficere probaretur. Quod euidentius ipsis in memoriam reuolutis praeteritorum cladibus adprobabo Pyrrhi bello in primis, sicut ordo est, prodito. cuius causa et origo haec
Abbreviated transcription (Latin):
ita uideri queat. numquid tamen alio
existit. qui uel inipsa anxietate ꝓnunti¬
et grauiores pulices ẽẽ quam febres. aut
accerbius accipiat se uigilare sanum. qͥl
dormire ñ potuisse moriturum: Que
cum ita sint. delicatis istis. & querulis ni
ut cunq concedo. ut hec quib nunc qͥa
sic expedit interdum ammonemur sen¬
ciendo grauia putent. ñ tamen coniuo
ut etiam asserant comparando grauio¬
ra: quemadmodum si quis emollissimis
stratis cubiculoq ꝑcõmodo matutinus
egrediens. nocturno gelu. lacunarii
dorsa obriguisse. herbasq incanuisse.
prospiceret. & inopinato uisu ammoni¬
tus diceret. frigus ẽ hodie. hic mͥ nequa¬
quam respuendus uid̃etur. quia uł
communi usu uł proprio locutus eẽt.
at si trepidus incubiculum recurrens
stratisq sese adoperiens uł magis abdeis
clamaret. tantum omnino frigus ẽẽ.
quantum hec in appennino aliquan¬
do fuerit cum hamnibal elefantos. e¬
quos. plurimamq sui excercitus partẽ

Expanded text:
ita uideri queat, numquid tamen aliquis ita uideri queat, numquid tamen aliquis exsistet, qui uel in ipsa anxietate pronuntiet grauiores pulices esse quam febres? aut acerbius accipiat se uigilare sanum quam dormire non potuisse moriturum? quae cum ita sint, delicatis istis et querulis nostris utcumque concedo, ut haec, quibus nune, quia sic expedit, interdum admonemur, sentiendo / grauia putent, non tamen coniueo, ut etiam adserant conparando grauiora. quemadmodum si quis e mollissimis stratis cubiculoque percommodo matutinus egrediens nocturno gelu lacunarum dorsa obriguisse herbasque incanuisse prospiceret et inopinato uisu admonitus diceret ‛frigus est hodie\': hic mihi nequaquam reprehendendus uideretur, quia uel communi usu uel proprio sensu locutus esset. at si trepidus in cubiculum recurrens stratisque sese adoperiens uel magis abdens clamaret, tantum omnino frigus esse quantum nec in Appennino aliquando fuerit, cum Hannibal elephantos equos plurimamque exercitus sui partem
Abbreviated transcription (Latin):
irisse eneam uirgilius refert:
cum post pericula sui suorũq
naufragia. residuos egre socios
solaretur. Forsan & hec olim me¬
minisse uiuabit. Hec sententia semel
apte fista. semꝑ ium sui triplicem di¬
uersissimis effectib refert: cum & preten¬
ta tanto gratiora habentur inuerbis: qui¬
to grauiora referuntur ingestis. & futura
dum desiderabilia fastidio p̾sentium fium
semꝑ meliora creduntur. In ipsis autem y¬
sentib obhoc nulla inparte miseriarum
iusta comparatio adhiberi potest. quia
multo maiore molestia afficiunt quantu¬
lacunq sint ista que sunt: quam illa siue
transacta siue uentura. & si magna dicir¬
tur interim tunc omnino ñ sunt: uelua
si quis nocturnis pulicibus stimulatͦ. atd
ex eo uigiliis anxius alias forte quas ali¬
quando ex ardentissimis febrib diu sust¬
nuit uigilias recordetur. proculdubio in¬
pacientius fert istarum inquietudinem
quam illdeum recordationem. S quamus
apud omnium sensus ꝓ captu temporũ.

Expanded text:
Dixisse Aenean Virgilius refert, cum post pericula sua suorumque naufragia residuos aegre socios solaretur, Forsan et haec olim meminisse iuuabit. haec sententia, semel apte ficta, semper uim sui triplicem diuersissimis effectibus refert, cum et praeterita tanto gratiora habentur in uerbis quanto grauiora referuntur in gestis et futura dum desiderabilia fastidio praesentium fiunt semper meliora creduntur, ipsis autem praesentibus ob hoc nulla in parte miseriarum iusta conparatio adhiberi potest, quia multo maiore molestia adficiunt quantulacumque sint ista quae sunt quam illa quae siue transacta siue uentura, etsi magna dicuntur, interim omnino tunc non sunt. ueluti si quis nocturnis pulicibus titillatus atque ex eo uigiliis anxius alias forte, quas aliquando ex ardentissimis febribus diu sustinuit, uigilias recordetur, procul dubio inpatientius feret istarum inquietudinem \t quam illarum recordationem. sed quamuis apud omnium sensus pro captu temporum
Abbreviated transcription (Latin):
onem oꝑat᷑. uiua ẽẽ cognoscit᷑
ita illa que ꝑ contemptũ ociat᷑. mor¬
tua ẽẽ conuincitur. Satis itaq con¬
uenient᷑ dici potest uiua fides. crede
in id in quo credi debet: mortua u̾
fides credere tantum id qđ credi debet

Expanded text:
onem operatur, viva esse cognoscitur; onem operatur, viva esse cognoscitur; ita illa, quae per contemptum otiatur, mortua esse convincitur. Satis itaque convenienter dici potest viva fides credere in id, in quod credi debet; mortua vero fides credere tantum id, quod credi debet
Abbreviated transcription (Latin):
uappt̾ quantacumq certitudi¬
ne credatur tanta res: inutilis
erit fides. & quasi mortuum alqͥd.
nisi dilectione
dilectio. si se oportunitas conferat o¬
ꝑandi. ociosam ẽẽ. s magna se qua¬
dam oꝑum exercere frequentia qd̃
sine dilectione facere ñ posset. uel
hoc solo ꝓbari potest: quia quod sũ¬
mam iusticiam diligit. nichil iustũ
contempnere. nichil ualet iniustũ
ammittere. Ergo qm̃ qđ aliquid oꝑa¬
tur inẽẽ sibi uitam sine qua oꝑari
ñ ualeret ostendit: non absurde dr̃
& oꝑosa fides uiuere. quia habet
uitam dilectionis sine qua ñ oꝑa¬
retur. & ociosa fides non uiuere. qi
caret uita dilectionis cum qua non
ociaret᷑. Quare sicecus dr̃ non t̾m
qui ꝑdidit uisum. s qui cum debet
hab̾e. non habet. cur ñ similit̾ potest
dici fides sine dilectione mortua. non
quia uitam suã idẽ dilectionẽ ꝑdide¬
rit. s quia ñ habet quã semꝑ habe
debet: Qũeadmodũ igit᷑¬
illa fides que ꝑdilecti¬

Expanded text:
uapropter quantacunque certitudine credatur tanta res, inutilis erit fides, et quasi mortuum aliquid, nisi dilectione dilectio, si se opportunitas offerat operandi, otiosam esse, sed magis se quadam operum exercere frequentia, quod sine dilectione facere non posset, vel hoc solo probari potest; quia quod summam justitiam diligit, nihil justum contemnere, nihil valet injustum admittere. Ergo, quoniam quod aliquid operatur, inesse sibi vitam, sine qua operari non valeret, ostendit: non absurde dicitur et operosa fides vivere, quia habet vitam dilectionis sine qua non operaretur, et otiosa fides non vivere, qui caret vita dilectionis, cum qua non otiaretur. Quare, si caecus dicitur, non tantum qui perdidit visum; sed qui cum debet habere, non habet: cur non similiter potest dici fides sine dilectione, mortua; non quia vitam suam, id est, dilectionem perdiderit; sed quia non habet quam semper habere debet? Quemadmodum igite per dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Quam obrem intelligant nr̃i qͥb
quicquid exxtra oblectamentum libi¬
ant. & fateantur theatra incusanda
ũ tempora: nec blasphemandum dm̃
uerum qui usq nc ea ꝓhibet. s abho¬
minandos ẽẽ demones uł deos suos
qui ista petierunt profundo quidẽ
satis malignitatis sue argumento ta¬
le sacrificium flagitantes. qm̃ ñ ma
Nam utiq tunc nec hostes. nec fames.
nec morbi: nec prodigia deerant. im¬
mo tunc plurima erant: s theatra
ñ erant inquib quod incredibile ẽ¬
ad aram luxurie uirtutum uictime
trucidantur. Carthaginiensib aliquã¬
do uisum ẽ homines immolare. s ma¬
le presunta ꝑsuasio brem pretermissa
ẽ: a romanis uero exactum ẽ. ut seme¬
ipsos ꝑditioni impenderent. Factum
ẽ fit. armatur. & clamatur ut fiat.
qui pro mactanda gregis sui pecude
fortasse offenderentur: ꝓinterficien¬
da cordis sui uirtute letantur. Quin
pocuis nasice erubescant. qͥ xp̃ianis

Expanded text:
rit. Quamobrem intelligant nostri quibus rit. Quamobrem intelligant nostri quibus quidquid extra oblectamentum libiunt et fatentur, theatra incusanda, non tempora: nec blasphemandum Deum verum, qui usque ad nunc ea prohibet, sed abominandos deos vel daemones suos, qui ista petierunt, profundo quidem satis malignitatis suae argumento, tale sacrificium flagitantes, quo non 278 Nam utique tunc nec hostes, nec fames, nec morbi, nec prodigia deerant, immo tunc plurima erant, sed theatra non erant, in quibus, quod incredibile diad aram luxuriae virtutum victimae trucidantur. Carthaginiensibus aliquando visum est, homines immolare, sed male praesumpta persuasio brevi praetermissa est, a Romanis vero exactum est, ut semetipsos perditioni impenderent. Factum est, fit, amatur, et clamatur ut fiat: qui pro mactanda gregis sui pecude fortasse offenderentur, pro interficienda cordis sui virtute laetantur: quin potius Nasicae erubescant, qui Christianis
Abbreviated transcription (Latin):
simo. lucio. licinio lucullo. ay
lo. postumio. albino. consulib
cum om̃s romanos ingens celtiberorũ
metus inuasisset. & ex omnib ñ eẽt qͥ
ire in hispaniam uł miles uł legatus
auderet: publius scrpio qui postea af¬
fricanus fuit. ultro se militaturum
inhispaniam obtulit. cũ tam̃ in ina¬
cedoniam sorte iam deputatus eẽt. Itaq
profectus in hispaniam: magnas stra¬
ges gentium dedit. Sepius etiam mnili¬
nam & barbarum ꝓuocantem singła¬
riter congressus occidit. Sergius autẽ
galba pretor a lusitanis magno p̾lio
uictus ẽ: uniuersoq exercitu amisso.
ipse cum paucis iuix elapsus ẽ. Eodem
temꝑe censores theatrum lapideum
in urbe construi censuerunt: qͦd ne tc̃
fieret. scipio nasica grauissima oratio¬
ne obstitit. dicens inimicissimum hoc
fore bellatori populo ad nutriendam
desidiam lasciuiamq cõmentum: ad¬
eoq mouit senatum. ut non solum uen¬
di omnia theatro comparata usserit
s etiam sub sellia ludis poni ꝓbibue¬

Expanded text:
ita DC, L. Licinio Lucullo et A. Postumio Albino consulibus, cum omnes Romanos ingens Celtiberorum metus invasisset, et ex omnibus non esset, qui ire in Hispaniam vel miles vel legatus auderet, P. Scipio, qui postea Africanus est dictus, ultro sese militaturum in Hispaniam obtulit, cum tamen in Macedoniam sorte 277 jam deputatus esset. Itaque profectus in Hispaniam magnas strages gentium dedit, saepius etiam miliNam et barbarum provocantem singulariter congressus occidit. Sergius autem Galba praetor a Lusitanis magno praelio victus est, universoque exercitu amisso, ipse cum paucis vix elapsus, evasit. Eo tempore censores theatrum lapideum in urbe constitui censuerunt. Quod ne tunc fieret, Scipio Nasica gravissima oratione obstitit, dfore bellatori populo ad nutriendam desidiam, lasciviaeque commentum: adeoque movit senatum, ut non solum vendi omnia theatro comparata jusserit, sed etiam subsellia ludis poni prohibue
Abbreviated transcription (Latin):
set. quadraginta milia librorum pro¬
ximis forte edib condita exussit:
singulare profecto monimentum stu¬
dii cureq maiorum qui tot tantaq
illustrium ingeniorum opera conges¬
serant. Un de quamlibet hodieq in
templis existant. que & nos uidimꝰ
armaria librorum quib direptis ex
men honestius creditur alios libros fu¬
isse quesitos qui pristinas studiorũ
curas emularentur quam aliam ui
euasisse credatur. Cȩsar postea insu¬
lam uͥ farus erat cepit. E̾o achillas cũ
gabinianis militib uenit. Ingens pug¬
na cõmissa ẽ. magna ibi cȩsarianorum
multitudo militum cecidit. omnes etiã
interfectores pompeii interfecti sunt.
Cesar postea ui insistentium hostiũ
p̾ssus: scapham ascendit. Qua moxc
pondere subsequentium grauata acp̃s¬
sa: ꝑducentos passus ad nauem una
manu eleuata qua carthas tenebat.
natando ꝑuenit. Mox nauali certa¬
mine pulsatus. magna felicitate clas¬
sem regiam p̾ssit accepit: alexandr.

Expanded text:
set, quadringenta milia librorum proset, quadringenta milia librorum proximis forte aedibus condita exussit, singulare profecto monumentum studii curaeque maiorum, qui tot tantaque inlustrium ingeniorum opera congesserant. unde quamlibet hodieque in templis extent, quae et nos uidimus, armaria librorum, quibus direptis exiem uerum est —, tamen honestius creditur alios libros fuisse quaesitos, qui pristinas studiorum curas aemularentur, quam aliam ulleuasisse credatur. Caesar postea insulam, ubi Pharos est, cepit. eo Achillas cum Gabinianis militibus venit; ingens pugna commissa est, magna ibi Caesarianorum militum multitudo cecidit, omnes etiam interfectores Pompeii interfecti sunt. Caesar quoque vi insistentium hostium pressus, scapham ascendit. Qua mox pondere subsequentium gravata ac mersa, per ducentos passus ad navim, una manu elevata, qua cartas tenebat, natando pervenit. Mox navali certamine pulsatus, magna felicitate classem regiam aut depressit aut cepit. Alexandr
Abbreviated transcription (Latin):
toris occisus ẽ. Pompeii uxor. filiiq¬
euis fugerunt. Cetera pompeiana clas¬
sis direpta ẽ: omnib qui in ea erant
crudelissime trucidatis. Ibiq & pom
peius bithinicus occisus ẽ: lentulus
uero uir consularis apud pelusium
interfectus ẽ.
Uesar compositis apud thessaliã
reb alexandriam uenit: ꝑla¬
toq ad se ac iiso pompeii capi¬
te anuloq fleuit. Cumq se in regiam
recepisset eludebatur a tutorib quo¬
minus pecuniam acciperet: templa
sua hastu spoliantib ut & regios thes¬
auros uacuos ẽẽ ostenderent. & inui¬
uidiam cȩsaris popłm concitarent.
ꝓrete acbilas dux reguis imbutus
semel pompeii sanguine: cesaris quo¬
que necem meditabatur. Nam us¬
sus exercitum dimittere cui p̾erat. xͭx.
miliꝙ̃ armatorum: ñ solum modo spre¬
uit imꝑium uerum etiam &̾ aciem
direxit. In ipso p̾lio regia classis forte
subducta iubetur incendi. Ea flãma
cum partem quoque urbis inuasis¬

Expanded text:
toris occisus est. Pompeii uxor filiiqtoris occisus est. Pompeii uxor filiique fugerunt. Caetera Pompeiana classis direpta est, omnibus qui in ea erant crudpeius Bithynicus occisus est. Lentulus uero uir consularis apud Pelusium interfectus est. Caesar conpositis apud Thessaliam rebus Alemndriam uenit perlatoque ad se ac uiso Pompei capite anuloque fleuit; cumque se in regiam recepisset, eludebatur a tutoribus, quominus pecuniam acciperet, templa sua astu spoliantibus, ut et regios thesauros uacuos esse ostenderent et in inuidiam Caesaris populum concitarent. praeterea Achillas dux regius, imbutus semel Pompei sanguine, Caesaris quoque necem meditabatur. nam iussus exercitum dimittere, cui praeerat, uiginti milium armatorum, non modo spreuit imperium, uerum et aciem direxit. in ipso proelio regia classis forte subducta iubetur incendi. ea flamma cum partem quoque urbis inuasis
Abbreviated transcription (Latin):
tes deiplici ordine disposuit:cui fue¬
tunt minus quam adxͣx. milia pe¬
itum equites mille. Uidere ibi & ge¬
nere erat. contractas uires romanoꝵ
n campis pharsalicis ad occisionem
nutuam consiiasse: quas si concor.¬
la reacisset: nulli popłi. nulli reges
ferre potuissent. Prima congressiõe
equitatus pompcii pulsus. sinistra la¬
tera nudauit. D einde cum du utrĩq
dubia sorte cederentur atq ex alia par¬
te pompeuis inter hortandum diceret
parcite cuub nec tamen facerent: ex
alia uͦ cęsar hoc faceret quod urgeret
sus pompeii fugit exercitus. castraq
direpta sunt. Cesa sunt in eop̾lio põ¬
peianorum quindecim milia. centu¬
riones. xixͦx. tres. Hic excitus pugnȩ
ad peleo pharsalum fuit. Pompeius
fugiens in hostio penei amnis onera¬
riam nauem nactus. masiam tran¬
siit: in de ꝑcẏprum inegiptum uenit.
Ibiq moac ut litus attigit: iussu ptho¬
lomei adolescentis ingr̾am cȩsaris uic

Expanded text:
tes triplici ordine disposuit , cui fuetes triplici ordine disposuit , cui fuerunt minus quam triginta milia peditum, equites mille. uidere ibi et gemere erat contractas Romanorum uires in campis Pharsalicis ad occisionem mutuam constitisse, quas si concordia rexisset, nulli populi, nulli reges ferre potuissent. prima congressione equitatus Pomptera nudavit. Deinde cum diu utrinque dubia sorte caederentur, atque ex alia parte Pompeius inter hortandum diceret: Parce civibus, nec tamen faceret; ex alia vero Caesar hoc faceret, quod urgeret, em universus Pompeii fugit exercitus, castraque direpta sunt. Caesa sunt in eo praelio Pompeianorum quindecim millia, centuriones triginta tres. Hic exitus pugnae ad Palaeopharsalum fuit. Pompeius fugiens, in ostio Penei amnis onerariam navem nactus, in Asiam transiit. Inde per Cyprum in Aegyptum venit: ibique mox ut littus attigit, jussu Ptholomaei adoles
Abbreviated transcription (Latin):
unam ut expugnaret aggressus est.
Hoc periculo sociorum pompeius cog¬
nito. omnes eo copias contraxit: inque
se ilico cesar omissa obsidione conuertit
Torquatus autem e uestigio prorum¬
pens: auersum insecutus ẽ. Ita cȩsaris
milites ancipiti pericło territi: ipsocȩ¬
sare frustra obsistente fugerunt. Pom¬
peius uͦ cęsaris quoq testimonio uictor
Quatuor milia militum cȩsaris. cen¬
turiones.xx duo. equites romani cõ¬
plures in eo p̾lio cesi sunt: cȩsar inde ci¬
tato agmine ꝑ epirum inthessaliam
uenit: pompeius cum maximis co¬
piis secutus ẽ. bellumq cõmissum ẽ
Itaq instruitur utrinq acies: pom¬
peius octoginta & octo cohortes tri¬
plici ordine locauit. Fuerunt autem
peditum quadraginta milia equites
insinistro cornu sexcenti. indextro
quingenti: p̾terea reges multi senato¬
res. equitesq romani plurum. absq
leuium armaturarum magna co¬
pia. Cȩsar similiter octoginta cohor¬

Expanded text:
unam, ut expugnaret, adgressus est. unam, ut expugnaret, adgressus est. hoc periculo sociorum Pompeius cognito omnes eo copias contraxit: in quem se ilico Caesar omissa obsidione conuertit. Torquatus autem e uestigio prorumpens auersum insecutus est. ita Caesaris milites ancipiti perioulo territi ipso Caesare frustra obsistente fugerunt. Pompeius uero Caesaris quoque testimonio uictor quattuor milia militum Caesaris, centuriones uiginti et duo, equites Romani conplures in eo proelio caesi sunt. Caesar inde citato agmine per Epirum in Thessaliam perrexit; Pompeius cum maximis copiis secutus bellumque commissum est. itaque instruitur utrimque acies. Pompeius octoginta et octo cohortes triplici ordine locauit: fuerunt autem peditum quadraginta milia, equites in sinistro cornu sescenti, in dextro quingenti, praeterea reges multi, senatores equitesque Romani plurimi, absque leuium armaturarum magna copia. Caesar similiter octoginta cohor