comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hiẽte insi etuͣsu̾so nussi in aciẽ
helephantes bellue ad euz diem
rõnis in cognite. equos italos spe¬
cie informi et in solito stridore
atqz odore turbassent mutassẽt¬
q fortunã Ea subita Romanor
ꝯsternatio et freua suꝑue̾tium
fuga equorũ ab enutez regõ re¬
duxͭ. inpreliũ et uictore fecit
famosiore tamẽ qm letiore uicto¬
ria Ilain et ipe rex sancuis et
magna regii pars excercitus
comtemxlatus hostes quosdam
quosdum o mortuos omnia in
pectorib nulla intergis uuluera
dio in manibz gladios oi̾m iras
in uultib nec extinctã morte cũ
uidissẽt audaciã stupuit notoq
suspirio Gͣ facile erat inq̃t
hostib an sibi tubuerit quã do
non crederet esse Rõms ulos sibi
pares duces huc cruẽta quoqz
uictoria aĩõ se usus rapto aguo¬
mine preuestuã usq̃ ad arcẽ
totã campamã pplando ꝑuenit
atqz ex illa pimenti specula
puluere excitus tumultuqz et
incendiis oppletam urbem et syec

Expanded text:
giente, nisi e transverso missi in aciem giente, nisi e transverso missi in aciem elephantes, belue ad eum diem Romanis incognite, equos italos specie informi et insolito stridore atque odore turbassent mutassentque fortunam. 8 Ea subita Romanorum consternatio et frena spernentium fuga equorum abeuntem regem reduxit in prelium et victorem fecit, famosiore tamen quam letiore victoria; nam et ipse rex saucius, et magna regii pars exercitus contemplatus hostes, quosdam mortuos, omnia in pectoribus nulla in tergis vulnera, omnium in manibus gladios, omnium iras in vultibus nec extinctam morte cum vidisset audaciam, stupuit notoque suspirio ‘O quam facile erat’ inquit hostibus an sibi tribuerit, quando non crederet esse Romanis ullos sibi pares duces. 10 Hinc cruenta quoque victoria animose usus, rapto agmine Prenestinam usque ad arcem totam Campaniam populando pervenit, atque ex illa prominenti specula pulvere exercitus tumultuque et incendiis oppletam Urbem et spect
Abbreviated transcription (Latin):
illud angustũ ꝙ epirũ atq ca¬
labriã int̾iacet tnsirectus alie¬
in in partẽ belli neĩt nõ tam
uel respectu originis ul amore
notãciũ ꝙͣ ut hoc p̾textu regnũ
ytalie qd opulentissimũ audie¬
bat ĩuaderet Inflamabant p̾¬
terea ardentẽ ar̃mi exempla
domestica nõ netustũ mõ achi¬
lis sed retencia illa duo alexã¬
dri scilz exirensis pataau sui
et tonsobrim sui alexandri ma¬
cedonis quorũ pͥmus in ytaliã
quoq tusierat licel ĩ fausto
exitu aliter in asiaz trãsiressus
feliciter in oriẽte res gesserat ue
ut aut̾ non suis mõ hoc est epi
ritm̃ sz thesalie ac macedone
tocuisqz grecie uirib prima illi
cũ Roͣms ꝯgressio ad heracleam
urbem et campaine lirim fuit
Ibi ualeriꝰ liuinꝰ Remauꝰ ꝯsul ho¬
sti obius p̾occupanit regem ãte¬
ꝙͣ socior eius auxilia cõnenrent
fuisset q p̾mo p̾lio debellatũ Pre¬
ro iã regus abiectis ĩ signib fu¬

Expanded text:
illud angustum quod Epyrum atque Caillud angustum quod Epyrum atque Calabriam interiacet transvectus, alieni in partem belli venit, non tam vel respectu originis vel amore vocantium quam ut hoc pretextu regnum Italie, quod opulentissimum audiebat, invaderet. 5 Inflammabant preterea ardentem animum exempla domestica, non vetustum modo Achillis sed recentia illa duo: Alexandri scilicet Epyrensis patrui sui et consobrini sui Alexandri Macedonis, quorum primus in Italiam quoque transierat licet infausto exitu, alter in Asiam transgressus feliciter in Oriente res gesserat. 6 Venit autem non suis, hoc est Epyri, tantum sed Thesalie ac Macedonie totiusque Grecie viribus. 7 Prima illi cum Romanis congressio ad Heracleam urbem et Campanie fluvium Lirim fuit. Ibi Valerius Levinus romanus consul, hosti obvius, preoccupavit regem antequam sotiorum eius auxilia convenirent; fuissetque primo prelio debellatum, Pyrro iam regiis abiectis insignibus fu
Abbreviated transcription (Latin):
gemus a puro achilis
filio diriuatũ nomẽ bellatissimꝰ
regũ fuit usq a deo ut cũ cet̾i
mortales pro ilã ꝓq nperio
pro salute proqz ĩmrus pugna¬
re soleant hic pro noluptate
pugͣret neq em̃ illi ut instiuꝰ
ait maior ex impio ꝙͣ ex bel¬
lo noluptas erat Militarib ar¬
lib instrnctissimꝰ ductandi ex̃¬
citum ornandi acies eligendi
locũ castris consiliandi hom̃i a
iumos rei pace belloqz efficatissi¬
me Ceteꝵ ad bellandũ queren¬
dasqz uictorias ꝙͣ uictoriarũ p̃¬
nnia sinanda uir melior itaqz
cũ multa regna bello parta pos¬
sederit breui om̃ibz amissis uir
patriũ resiuauit hic puer p̾miũ
uariis iactatus casib regno
pulsus nõ multo post necdũ
puericiaz egressus in regnum
inde adolestens bella gessit. eo¬
qz glorie ꝑuenit ut tarentius
urbi situ ytalie s graie origĩs
in Romanos arma moturis so¬
lus hic dignus atqz ydonens
nisus sit qui in auxiliũ noca¬
retur Quibz ille auunt fretrũqz

Expanded text:
chillis filio derivatum nomen –, bellacissimus regum fuit usque adeo ut, cum ceteri mortales pro gloria proque imperio pro salute proque iniuriis pugnare soleant, hic pro voluptate pugnaret; «neque» enim «illi», ut Iustinus ait, «maior ex imperio quam ex bello voluptas erat»: militaribus artibus instructissimus, ductandi execitum, ordinandi acies, eligendi locum castris, conciliandi hominum animos, rei pace belloque efficacissime; ceterum ad bellandum querendasque victorias quam victoriarum premia servanda vir melior. 2 Itaque, cum multa regna bello parta possederit, brevi omnibus amissis vix patrium reservavit. 3 Hic puer primum variis iactatus casibus et regno pulsus, non multo post, necdum pueritiam egressus, in regnum inde adolescens bella gessit eoque glorie pervenit ut Tarentinis, urbi situ Italie sed graie originis, in Romanos arma moturis solus hic dignus atque ydoneus visus sit, qui in auxilium vocaretur. 4 Quibus ille annuit, fretumque
Abbreviated transcription (Latin):
uita fuit et tnͣquillꝰ et facił uite
finis nullis int̾pellantib motib
uel ciuilibz uel exteruis obit senex
sepultusqz est subianculo tinq lu
butũ huic regi nomĩs ut que
ip̃e fauxisset nullus hoĩm insi idẽ
ipe infirmare aut mutare p̾sume¬
ret Si quidẽ post annos circiter quĩ¬
gentos sub tempus belli macedonici
in agro pecilii stribe qui ad iam¬
culum erat agricola cui terencio
nom̃e fuit sultũ moliente ꝓfũdiꝰ
Inucte sũt arche due lapidee plũbo
operte quarũ altera sepulcrũ regis erat
in altera libri regis latim septẽ et to¬
tidem greci alterꝰ caudelarũ fascib
impliati Ille quidem de uire ponti¬
ficio hi aũt sapiencia con scapti qui
cũ a paucis lecti contra religionẽ
temporũ et sacrorũ ritus uisi eeñt
iurante seu iusuirand̾ offerente p̾¬
tore neꝙͣquã expediẽs esse rei pu ͨ ͤ
libros illos seuari aut uulgari se¬
natu iuberite atq pplõ spectãte ꝯbu¬

Expanded text:
vita fuit et tranquillus ac facilis vite vita fuit et tranquillus ac facilis vite finis, nullis interpellantibus motibus vel civilibus vel externis. Obiit senex sepultusque est sub Ianiculo; tantumque tributum huic regi novimus, ut que ipse sanxisset nullus hominum nisi idem ipse infirmare aut mutare presumeret. 15 Siquidem post annos circiter quingentos, sub tempus belli macedonici, in agro Petilii scribe qui ad Ianiculum erat, agricola cui Terrentio nomen fuit sulcum moliente profundius, inverte sunt arce due lapidee plumbo operte; quarum altera sepulcrum regis erat, in altera libri regis latini septem et totidem greci alternis candelarum fascibus impliciti, illi quidem de iure pontificio, hi autem de sapientia conscripti. 16 Qui cum a paucis lecti contra religionem temporum illorum et sacrorum ritus visi essent, iurante seu iusiurandum offerente pretore nequaquam expediens esse reipublice libros illos servari aut vulgari, senatu iubente atque populo spectante combu
Abbreviated transcription (Latin):
uelut dei oee prolatis ad hue simplae
et credula xlebe intenta res et qua¬
dragĩta annos tot eñ regnauit in
summa pace uicinorũ qz oim qui
prius aderant amore ac reuerẽcia
conquieuit hac sapiẽ et uirtutis
fania scriptores quidã adducũtur ut
numã regẽ pitagore phĩ fuisse di¬
stipulũ ꝯpineritur quos tã tẽporũ
ꝙͣ locorũ racio redarguit Nã et pita¬
gorã nõ nume s serun tullii tpr̃ib
centũ et eo ampliꝰ post annos nec
tũc Rome s ĩ extremo ytalie ãgulo
floruisse compertũ est Is ergo ꝓpius
uero est nullo pegrino magisterio
sz uetusta sue gentis de disciplina
ꝙͣ toto tũc orbe stissimã fuisse ꝯstat
uel ut cercius loquar illo inspirã te
qui Reges et phõs doctos facit regẽ
hunc doctũ ad eo euasisse quo ins¬
pirante ille phũs alibi quidẽ et eta¬
te alia atqz alio stiendi genere
doctus fuit Nũc n ͦ. pontpilei et qͥe¬
ta et sapiẽs qua datũ erat ulli hoĩz

Expanded text:
velut dei ore prolatis adhuc simplex velut dei ore prolatis adhuc simplex et credula plebs intenta, tres et quadraginta annos, tot enim regnavit, in summa pace vicinorumque omnium, qui prius oderant, amore ac reverentia conquievit. 12 Hac sapientie et virtutis fama scriptores quidam adducuntur, ut Numam regem Pithagore philosophi fuisse discipulum opinentur. Quos tam temporum quam locorum ratio redarguit; nam et Pithagoram non Nume sed Servii Tullii temporibus, centum et eo amplius post annos, nec tunc Rome sed extremo Italie in angulo floruisse compertum est. 13 Id ergo propius vero est nullo peregrino magisterio sed vetusta sue gentis disciplina, quam toto tunc orbe sanctissimam fuisse constat, vel, ut certius loquar, illo inspirante qui reges et philosophos doctos facit, regem hunc doctum adeo evasisse; quo etiam inspirante ille philosophus, alibi quidem et etate alia atque alio sciendi genere, doctus fuit. 14 Nume ergo Pompilii et quieta et sapiens, qua datum erat ulli hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
preterea ĩ menses duodecĩ duob p̾¬
mis Ianuario scilicet februarioq ad¬
ditis distribuit ilddit et leges nul¬
tas atq utiles primus apud roma¬
nos legifer. Que ĩ uulgi aiõs alciꝰ
cuncta desceriderẽt quecũqz ageret
se diuino monitu alloquioq edoctũ
sinulãs sic et diis accepto pplõq sa¬
lubria se santire suadet persuadet¬
qz figmẽtũ locũ et tempus ydoneũ
nactus Innemus si quidẽ aricinũ
ĩ tẽpeste noctis silencio uẽtitabat
Illi cauo quodã et umbroso spetu
ubi et ixĩ nuper cognostendi stu¬
dio finsꝰ iugis fontẽ aque sub mo¬
tis solus arbitris se se includens
tempus de industria terebat me¬
tu int̾i̾m comitib et ueneratõne
perfusis Inde egredies cũ egeria
quadam camenisq quib ob id me¬
ritũ ut terrori fidem adderet lucũ
ipm̃ consecrau̾at de om̃i statu rei¬
publice se tractasse fingebat Et
cõmento fides hĩta Sic his om̃ib

Expanded text:
preterea in menses duodecim, duobus pripreterea in menses duodecim, duobus primis ianuario scilicet februarioque additis, distribuit; addit et leges multas atque utiles, primus apud Romanos legifer. 9 Que ut in vulgi animos altius cunta descenderent, quecunque ageret se divino monitu alloquioque edoctum simulans, sic et diis accepta populoque salubria se sancire suadet persuadetque, figmento locum et tempus ydoneum nactus, in nemus siquidem Aricinum intempeste noctis silentio ventitabat. 10 Illic, cavo quodam et umbroso specu, ubi et ipsi nuper cognoscendi studio fuimus, iugis ad fontem aque submotis solus arbitris se se includens, tempus de industria terebat, metu interim comitibus et veneratione perfusis; inde egrediens cum Egeria quadam Camenisque, quibus ob id meritum, ut terrori fideique adderet, lucum ipsum consecraverat, de omni statu reipublice se tractasse fingebat: et commento fides habita. 11 Sic his omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
re deposito aduersus ĩ uisibiles hostos
oem̃ curã omne studiũ uertit lasci¬
uie ĩ domiteqz libidin que mala
sepe pacis ociũ parit deorũ metum
et uniclã religionis qualis illorum
temporũ esse potãt obicit cui et
mĩstros instituit sacerdotes ac fla¬
nuines uirginesqz bestales stipendiũ¬
qz de publico uestesqz et reliqui hĩ¬
tus insignia iubet et ancilia sollẽ¬
niter circũ ferri cerimoniasqz mul¬
timodas obseruari Quiqz his
omĩb preesset ad quẽ onñã refe¬
rentur patricia de gẽte sũmũ statu¬
it pontificez quẽ prefecit et inferno¬
rũ sacris et funerũ et procurac̃om
fulminũ atq prodigiorũ Multa ĩ¬
super id genus que persequi longũ
et religiosis uere aĩs atqz auribz ua¬
nũ eciã suꝑ uacuũqz ess Ille tamẽ
ad hec omñã ex archano diuinitatis
eliciendã aram Ioui elicio auẽtim
collis ĩ uertice erigit dedicatq Anuũ

Expanded text:
re deposito, adversus invisibiles hostes re deposito, adversus invisibiles hostes omnem curam omne studium vertit: lascivie indomiteque libidini, que mala sepe pacis otium parit, deorum metum et vincula religionis, qualis illorum temporum esse poterat, obicit. 7 Cui et ministros instituit, sacerdotes ac flamines virginesque Vestales, stipendiumque de publico vestesque et reliqui habitus insignia iubet et ancilla solemniter circumferri cerimoniasque multimodas observari; quique omnibus his preesset, ad quem omnia referrentur, patritia de gente summum statuit pontificem, quem prefecit et infernorum sacris et funerum et procurationi fulminum atque prodigiorum; multa insuper id genus que persequi longum et religiosis vere animis atque auribus vanum etiam supervacuumque est. 8 Ille tamen ad hec omnia ex archano divinitatis elicienda aram Iovi Elicio Aventini collis in vertice erigit dedicatque. Annum
Abbreviated transcription (Latin):
similis fortassis ueꝵ artib tocius¬
qz uite tenore dissimilimus ille em̃
ui atqs aemis hic iusticiã et legib
fũdauit ĩperuĩ Illi bella placuerãt
huic ut diti pacis amor ac studiũ
fuit Quod ut asperis belloqz assue¬
tis ĩgereret aĩs prudẽtissime ꝯt̃
morbũ ueterẽ aduerso remedio usus
atq ad lemiendã pplĩ ferociã armo¬
rũ natã nutritãq usu desuetudinẽ
optimã arbitratus Iam templum
statuit ꝙ aptũ belli clausũ pacis
eẽt Iudiciũ idq ip̃e toto regi tprẽ
obsetum prouidencie sue repagul
uectibusqz ꝯtinuit bellico intus fu¬
rore cõpresso pace circum Iusticia¬
qz regnã tibz Rara deniceps bellacis
tius motibz stixem suã gradinus
excercuit Sic extincti regis nũ¬
nio creditũ sic iussui obtemꝑatum
fuit hic uicinos igitur pplõs quos
alter bello uicerat federib iũxit et
quos ille metu presserat hic amoxe
Nuauit Mox uisibiliũ bellorũ t̾ro¬

Expanded text:
similis fortassis, verum artibus totiussimilis fortassis, verum artibus totiusque vite tenore dissimillimus; ille enim vi atque armis, hic iustitia et legibus fundavit imperium, illi bella placuerunt, huic ut dixi pacis amor ac studium fuit. 4 Quod ut asperis belloque assuetis ingereret animis, prudentissime contra morbum veterem adverso remedio usus, atque ad leniendam populi ferociam, armorum natam nutritamque usu, desuetudinem optimam arbitratus, Iani templum statuit quod apertum belli, clausum pacis esset indicium; 5 idque ipse toto regni tempore obseratum providentie sue repagulis vectibusque continuit, bellico intus furore compresso, pace circum iustitiaque regnantibus: rara deinceps bellacis tuis motibus stirpem suam Gradivus exercuit, sic extincti regis nuntio creditum, sic iussui obtemperatum fuit. 6 Hic vicinos igitur populos, quos alter bello vicerat, federibus iunxit et quos ille metu presserat, hic amore servavit. Mox visibilium bellorum terro
Abbreviated transcription (Latin):
põponis filius secũdus
regũ hic Curibz sabinis ortus atq
hĩtans sũma religionis ac iusti¬
cie fama et quia aspectus corporis
hĩtũ animi sequẽter a prima eta¬
te canus Rome dissenciẽtes de eli¬
gendo rege cõrestuit. Nã uniꝰ licet
urbis ĩ cole unũ in pplim̃ coalussẽt
nõdũ tnĩ uetustatis ĩ memores dis¬
sidebant uocis post Ronuili finẽ
sue utrimqz certatim fauentes ori¬
gimi Et ꝙͣ qmͣ suꝑior Romanꝰ cessit
me nomẽ omĩs est compressa dis¬
sencio Sabinis ingẽti gaudio plau¬
dentib ĩdigene regi romanis ultro
meritũ honorẽ tanto aduenie defe¬
rentib Sic electus appłõ cõfirma¬
tus a prĩb pegrinus ad regnũ ue¬
nit inq orbem Romanãq arcem
euocatus rerũ hẽnas auspicato quo¬
qz ut romulus fũdamenta urbis
iecerat suscepit uir diuim et hũam
iuris ꝯsultissimꝰ tranqͥllitate ĩgenita
paci ftudens bello abstines sacris
deditus Et p̾mo quidẽ regi ꝓposito

Expanded text:
Pomponis filius, secundus regum. Hic Curibus Sabinis ortus atque habitans, summa religionis ac iustitie fama, et, quasi aspectus corporis habitum animi sequeretur, a prima etate canus, Rome dissentientes de eligendo rege compescuit. 2 Nam unius licet urbis incole unum in populum coaluissent, nondum tamen vetustatis immemores dissidebant votis, post Romuli finem sue utrique certatim faventes origini. Et, quanquam superior, Romanus cessit me nomen omnis est compressa dissensio, Sabinis ingenti gaudio plaudentibus indigene regi, Romanis ultro meritum honorem tanto advene deferentibus. 3 Sic electus a populo, confirmatus a patribus, peregrinus ad regnum venit, inque urbem romanamque arcem evocatus, rerum habenas auspicato quoque, ut Romulus fundamenta urbis iecerat, suscepit, vir divini et humani iuris consultissimus, tranquillitate ingenita paci studens, bello abstinens, sacris deditus et primo quidem regi proposito
Abbreviated transcription (Latin):
uinẽs multis anius et multa cu¬
ra suaui et ñc morrẽs eandem
cesari pari fide restitus uos autẽ
per cõmunis ĩperatorio amore oro
atqz obtestor Cauete dedecus ce¬
saris castris in solitũ ne forte hosti¬
um in manus bẽnuit tanti ducis
signũ Sed mͥ a cesare olim cõmissa
aquila ñt per manus urãs
salua ad cesarẽ reũtatur hec dicos
corrint centũq alii prime cohor¬
tis sus cũ principe ceciderũt nul¬
taqz dũsis in locis cede edita
pompeiam erũ pũt uicitqz pom¬
peiꝰ illa acie et imꝑator appella¬
tus est Cũqz cedentes nõ seque¬
ret. negauit eũ cesar aut bin¬
trre aut uictoua uti strre labie¬
nus uero in suũ olim ducem ĩ¬
expiabili odio accensus a põ¬
peio captiuos sibi dono dari
pect quod cũ nupetrasset pro¬
Ductos om̃s in mediũ et con¬
tumeliosissums uerbis mereꝑi¬
tos seu crudelitati t̃fice desimnẽs
seu stelere in manu fidem trãf¬
fugio suo querens in conspectu

Expanded text:
vivens multis annis et multa cuvivens multis annis et multa cura servavi, et nunc moriens eamdem Cesari pari fide restituo. Vos autem per communis imperatoris amorem oro atque obtestor, cavete dedecus cesareis castris insolitum, ne forte hostium in manus veniat tanti ducis signum, sed michi a Cesare olim commissa aquila nunc per manus vestras salva ad Cesarem revertatur. Hec dicens corruit, centumque alii prime cohortis sue cum principe ceciderunt, multaque diversis in locis cede edita, Pompeiani erumpunt, vicitque Pompeius illa acie et imperator appellatus est; quumque cedentes non sequeretur, negavit eum Cesar aut vincere, aut victoria uti scire. Labienus vero in suum olim ducem inexpiabili odio accensus a Pompeio captivos sibi dono cari petiit; quos quum imperasset, productos omnes in medium, et contumeliosissimis verbis increpitos, seu crudelitati insite deserviens seu scelere immani fidem transfugio suo querens, in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
lum proins quietem et ĩꝑe¬
rio et italie patem et prour̃¬
cus allaturũ om̃siz illam si¬
bi ui acceptã hĩturos Cũ
his clodius mãdatis ad sti¬
pionẽ proficisct᷑. primũ qui¬
dez lere uisus anditusqz post¬
modũ a colloquio seclusus
fauonio quodã mali con¬
silii fantore a pacificis su¬
uionẽ et mũdo utilibus tractatib
reuocante Sic infecto negocio clo¬
diu̾s ad cesarez est reu̾sus ¶ Co¬
tidie interĩ congressus et p̾lia et
utũq cedes atqs ĩsigniũ uirorũ
casus missabiles pacisq consilus
male repudiatis locus ire atqz
odio datus erat ffuit unus dies
tesari nimis aduersus quo eruptio
uiolentissima ab hostibz facca est
ffuitqz illo die inter alia aqͥlife¬
ri illuis uirtus insignis ac specta¬
ta fides qui cũ letali uuluere tũ¬
ffixus morti proxinũ se senti¬
iet uersus ad connites porrigẽs¬
ꝙ aquilam quã iã egre sustenta¬
bat hanc ait O conulitones mei

Expanded text:
lum pronis quietem, et impelum pronis quietem, et imperio et Italie pacem et provinciis allaturum, omnesque illam sibi uni acceptam habituros. Cum his Clodius mandatis ad Scipionem proficiscitur, primum quidem lete visus auditusque, postmodum a colloquio seclusus, Favonio quodam, mali consilii fautore, a pacificis Scipionem et mundo utilibus tractatibus revocante. Sic, infecto negotio, Clodius ad Cesarem est reversus. Quotidie interim congressus et prelia et utrinque cedes, atque insignium virorum casus mirabiles; pacisque consiliis male repudiatis, locus ire atque odio solum datus erat. Fuit unus dies Cesari nimis adversus, quo eruptio violentissima ab hostibus facta est, fuitque die illo inter alia aquiliferi illius virtus insignis ac spectata fides, qui, quum letali vulnere transfixus morti proximum se sentiret, versus ad comites porrigensque aquilam, quam egre iam sustentabat: Hanc, ait, o commilitones mei,
Abbreviated transcription (Latin):
Ioro ce sare cui il debeo ꝙͣ
pro ueritate loquor Ausqͣ
legi hoiem̃ cui cuncta pros¬
pere bella succederẽt talũ
studĩ tamq ꝯtinuũ pacie
ess Itaq cũ audisset metel¬
luz icipionẽ pompei socerũ
in macedomiã Epno proxiã
uenisse Clodium quẽdam e
suis ad illum misit hic per Ia¬
nuliaris scipionis fuerat et
abillo comendatus cesaris
oĩm hec erat se de pace oĩe
probasse mlqz ad eũ diem
ꝑfecisse Gredere aũt se nõ
Pompei uicio s nutiorũ acci¬
disse qui uł nestierĩt uel li¬
iuerĩt comissa ꝑagere atq
ad tantam rem idoneũ iem¬
pus eligẽ. Illũ uero et auc¬
toritate a pud geneꝵ et po¬
ut his fretus et p̾ter hoc ex¬
citui non legatus Sed imꝑa¬
tor presidens et que uelit allo¬
qui pompeiũ possit et errã¬
lem non modo reprehendere
S quodã modo ecr̃ cogere il¬
lum possit ut eque pati iũm
ad hibent Id si fecerit rebus
eum fessis et mauis in ma¬

Expanded text:
pro Cesare, cui nil debeo, sed pro Cesare, cui nil debeo, sed pro veritate loquor: nusquam legi hominem, cui, quum tam prospere bella succederent, tantum studium tamque continuum pacis esset. Itaque, quum audisset Metellum Scipionem, Pompeii socerum, in Macedoniam Epiro proximam venisse, Clodium quemdam e suis ad illum misit. Hic perfamiliaris Scipioni fuerat, et ab illo commendatus Cesaris omnium hec erat: Se de pace omnia probasse, nilque ad eum diem profecisse; credere autem, si non Pompeii vitio, sed nuntiorum accidisse, qui vel nescierint vel timuerint commissa peragere, atque ad tantam rem idoneum tempus eligere. Illum vero et auctoritate apud generum et pout his fretus, et preter hec exercitui non legatus, sed imperator presidens, et, que velit, alloqui Pompeium possit, et errantem non modo reprehendere, sed quodammodo etiam cogere illum possit, ut eque paci animum adhibeat. Id si fecerit, rebus eum fessis et in maius ma
Abbreviated transcription (Latin):
lus stetit et clipeo cxx. belo¬
et mcredibilib rebus gertis
occubuit Iacens quoq uicto¬
rib teruibilis ac stupendus
qui tot eximas pugnas in
gallia bri tãmaqz fecerat cõtra
ꝯm̃s hostes semper ĩuictus a
suis tandez cuubz interfectus
est ffelix a striptorib dictus
si pro libertate qñn feciss quod
pro duõ suo fecit Sic se reb
habentib cesar nec prosperi¬
tate tumudior nec aduer sita¬
te contrarior cotidie in aciez
copiã faciebat Sepe eciam le¬
giones prope castra hostiuz
subibant ita ut e uallo telis
eciã peti possent Pompenis
contra ne obsessus oĩo uide¬
retur fame pocius studio ꝙ
belli pro castris explicabat
Sed ita ut castra nouissum tã¬
gerent ut qz om̃s intra tello¬
rum e uallo bemeñ iactum
starent Nichilonunꝰ cesar ĩ¬
terea ꝙͣuis bello intẽtus ta¬
men ꝓpositi sui memꝯr De
pace cogitabãt et totius fru¬
stra tentatam alus ac alus
dans retentabant Non tu¬

Expanded text:
lus stetit, et clypeo CXX ictilus stetit, et clypeo CXX ictiet incredibilibus rebus gestis occubuit, iacens quoque victoribus terribilis ac stupendus, qui tot eximias pugnas in Gallia Britanniaque fecerat; contra omnes hostes semper invictus a suis tandem civibus interfectus est; felix a scriptoribus dictus, si pro libertate omnium fecisset, quod pro domino suo fecit. Sic se rebus habentibus, Cesar nec prosperitate tumidior, nec adversitate contractior, quotidie in aciem copiam faciebat; sepe etiam legiones prope castra hostium subibant ita, ut e vallo telis etiam peti possent. Pompeius contra, ne obsessus omnino videretur, fame potius studio, quam belli, pro castris explicabat, sed ita, ut castra novissimi tangerent, atque omnes intra telorum e vallo venientium iactum starent. Nichilominus Cesar interea, quamvis bello intentus, tamen propositi sui memor, de pace cogitabat, et totiens frustra tentatam aliis atque aliis viis retentabat. Non
Abbreviated transcription (Latin):
tis hostiũ cesis sospites rediere
In castello aũt quodã ꝙ pomye¬
iũs d̃ nasat tantus fuit imber
sagictarũ ut sine uulnere deꝑ¬
tensorũ nuillus enaderet quĩ
et centuriones qua tuoz oclis
capti eeũt et cũ sero dium la¬
boris ac ꝑiculi sũmã impatoris
repũtare decreuissent taginta
sagictarũ nilia nimeuarut int̾
cũcta cesii stene cẽturionis ad¬
murabilis uirtus fuit cuiꝰ sbu¬
tuz relatuz cesari perfossum
cxx. foramũb est ĩuentum
de quo quidez uaria est fa¬
ma quidam tradũt cesares
unri et de se et de re publica
ut auĩt ita nũti eximia uirtu¬
le ꝓuotũ qua castellũ prope
sola suatũ ess pectumariis
eum donis in gentibz et ma¬
gnis honorib tumulasse et ĩter
cetera ab octauis ordĩb ad pͥ¬
mipiluz prouexisse uohortẽ
uero totam du plici scipendio
et donis militarib prosequim
Apud alios steua idem duce
absente cedentibz qz comitibut
contra ꝯem̃ pompei ex cituz Io¬

Expanded text:
tis hostium cesis, sospites rediere. tis hostium cesis, sospites rediere. In castello autem quodam, quod Pompeius invaserat, tantus fuit imber sagittarum, ut sine vulnere defensorum nullus evaderet, quin et centuriones quatuor oculis capti essent, et quum sero diurni laboris ac periculi summam imperatoris representare decrevissent, triginta sagittarum millia numerarent. Inter cuncta Cesii Sceve centurionis admirabilis virtus fuit, cuius scutum relatum Cesari perfossum CXX foraminibus est inventum. De quo quidem varia est fama. Quidam tradunt Cesarem viri et de se et de republica, ut aiunt, ita meriti eximia virtute permotum, qua castellum prope sola servatum esset, pecuniariis eum donis ingentibus et magnis honoribus cumulasse, et inter cetera ab octavis ordinibus ad primipilum provexisse, cohortem vero totam duplici stipendio et donis militaribus prosecutum. Apud alios Sceva idem, duce absente, cedentibusque comitibus, contra omnem Pompeii exercitum so
Abbreviated transcription (Latin):
cunt receptui tuiꝰ consiluĩ a strix¬
toribz ercusatũ lego Aliud est
enĩ legati aliud imꝑatorib offi¬
tuĩ Imꝑator rei toturs exituz spec¬
tat et consilio metit᷑. At le gatꝰ
soluz impatoris sui iusfũ aspi¬
cit et mandati suibz se cõtiet
Sille castrorũ custodia cõmissa
erat a. cesare custodisse ꝯtentus
et surs periculo liberasse ulteriꝰ
progredi noluit in quo ut uincẽ¬
di spes sic ꝑdendi ꝑiculũ in erat
nec omisfo suo officiũ sibi ducis
arrogaret aulte preteu erup¬
ciones alie et ad durachiũ et ad
castra usqz ad eo ut uno die sex
in locis pugnaret᷑. quib ĩ pre¬
lus de cesariains uigniti dum¬
taxat pompianorũ nõ duo mi¬
lia ꝑiere mier quos multi cen¬
turiones et in signes uiri his
congressib insignis uirtus ape¬
riui uolcani tuli qui cũ tub co¬
hortib pompeianã legionem
pertulit Repulitqz nec non et
quorũdam germanorũ qui
municõnib erũ pentes mul¬

Expanded text:
cinitque receptui. Cuius consilium a scripcinitque receptui. Cuius consilium a scriptoribus excusatum lego. Aliud est enim legati, aliud imperatoris officium. Imperator totius rei exitum spectat et consilio metitur, at legatus solum imperatoris sui iussum aspicit, et mandati finibus se continet. Sylle castrorum custodia commissa erat a Cesare: custodisse contentus, et suos periculo liberasse, ulterius progredi noluit; in quo, ut vincendi spes, sic perdendi periculum inerat, ne, omisso suo, officium sibi ducis arrogaret. Multe preterea eruptiones alie et ad Durachium et ad castra usque adeo, ut uno die sex in locis pugnaretur, quibus in preliis de Cesarianis XX dumtaxat, Pompeianorum vero duo millia periere, inter quos multi centuriones et insignes viri. His congressibus insignis virtus apparuit Volcatii Tullii, qui cum tribus cohortibus pompeianam legionem pertulit repulitque, nec non et quorumdam Germanorum, qui munitionibus erumpentes, mul
Abbreviated transcription (Latin):
illi cũctatio huic celeritas gra¬
ta erat que quo sͥ ꝑtinaciter
negabat᷑ statuit quos non po¬
terat prelio uincere obsidione
cing̾e̾ mirũ dictu xuiͣꝰ passu¬
um fossã circũ duxit ac ualluz
Impositisq castellis ac turrib
uc panciorib obsedit plures
si obsideri rite dici possunt qͥb
maria patent classes uarẽt
rerũq om̃i copia suppetit quib¬
ne nitra ipm obsidionis ambi¬
cũ et nuitare castra licitũ et
uagari Ibi uero crebre obcesso¬
ruz erupciones et sepe erũpe¬
tibz funeste ut cũ cesar prosec¬
turus P. sillain castris prefe¬
cisset et ille audisset cohorte
Unã ab hostib urgeri duuar
legionũ auxiliũ tulit laborã¬
lib quarũ accue su uersi in Iugam
pomperã et si insequi profugos
uictorib licuiss creditũ fuit die
illo confici bellũ potuisse Sic
nestio an uerecũdia an fortuna
penitus inclita res euiit Bed
silla suorũ ĩ̾petu cõtiumt et ce¬

Expanded text:
illi cunctatio, tum huic celeritas grailli cunctatio, tum huic celeritas grata erat; que quoniam sibi pertinaciter negabatur, statuit, quos non poterat prelio vincere, obsidione cingere. Mirum dictu: XVI millia passuum fossam circumduxit ac vallum, impositisque castellis ac turribus, cum paucioribus obsedit plures, si obsideri rite dici possunt, quibus maria patent, classes parent, rerumque omnium copia suppetit, quibusve intra ipsum obsidionis ambitum et mutare castra licitum et vagari. Ibi vero crebre obsessorum eruptiones, et sepe erumpentibus funeste; ut, quum Cesar profecturus P. Syllam castris prefecisset, et ille audisset cohortem unam ab hostibus urgeri, duarum legionum auxilium tulit laborantibus, quarum accursu versi in fugam Pompeiani; et, si insequi profugos victoribus licuisset, creditum fuit die illo confici bellum potuisse: sic, nescio an vecordia an fortuna, penitus inclinata res erat; sed Sylla suorurm impetum continuit ce
Abbreviated transcription (Latin):
te destituit Nota est uox erꝰ
ud exterritũ nocturno equo¬
reoq ꝑiculo gubernatorẽ Quid
tu me tuis Cesarem nehis cõ¬
secuto cũ om̃ib copus paucis
post dieb au tomo et admotis
ad hostem castris in dies ma¬
gis ac magis instabat nũt
aciem explicando nuc ad pre¬
liũ ritando nñt durachiũ
appugnando et ꝑosus morã
et celeritatis auidissimꝰ cupi¬
eusq uehemẽter ut quicũes
futurus esset belli exitus sta¬
tum rẽt onũa autẽ frustra Nã
et durachiũ in ex pugnabile
et pompeiꝰ ĩ mutabilis ut qmi
cõtrario consilio interet̾. sperãs
dilacione uictoria ꝓpter inopiã
rei frumẽtarie que ualde cesa¬
reũ premerebat ex̾citu neq
diueiꝰ tollerari posse uidebat᷑.
In suꝑ et qd̾ sim limũ ner erat
ut uirtus aiõsissum Ducis le¬
Dio atqz expectacõne seneste¬
ret impetusqz lentesteret ardor¬
qz tepesteret hac sye pugnam
recusabat Ileqz racionis partes
fortune credere uolebat sic cũ

Expanded text:
te, destituit. Nota est vox eius te, destituit. Nota est vox eius ad exterritum nocturno equoreoque periculo gubernatorem: Quid tu metuis? Cesarem vehis. Consecuto cum omnibus copiis paucis post diebus Antonio, et admotis ad hostem castris, in dies magis ac magis instabat nunc aciem explicando, nunc hostes ad prelium irritando, nunc Durachium oppugnando, et perosus moras, et celeritatis avidissimus, cupiensque vehementer, ut, quicumque futurus esset belli exitus, statim esset. Omnia autem frustra. Nam et Durachium inexpugnabile, et Pompeius immutabilis, ut qui contrario consilio niteretur, sperans dilatione victoriam per inopiam rei frumentarie, que valde cesareum premebat exercitum neque diutius tolerari posse videbatur; insuper et, quod simillimum veri erat, ut virtus animosissimi ducis tedio atque expectatione senesceret, impetusque lentesceret ardorque tepesceret: hac spe pugnam recusabat, neque rationis partes fortune credere volebat. Sic, quum
Abbreviated transcription (Latin):
centuriones militesqz alii es
fectũ inter pomperanes nõꝰ¬
huĩt per cesarẽ tã huiliter
par delata labienꝰ nero qrͣ
faciuoris compos egregñ de¬
sute inqit iam de pare age
pax enĩ ñ thrũcho et oblato
nobis capite cesaris nũꝙͣ erit dic¬
tũ peximũ et nestio iuiqui ma¬
gis hoĩs an amentis ¶ Uene¬
rat in epirũ cesar reb in italia
pro hprẽ dispositis ꝓpler festi¬
uãcoez quidez fine non expec¬
tato s reliqͦ ad brundusiu ã¬
tomo cũ patre ex̾citus quã
trarecisse neq̃uerat ut cõqui¬
sitis stilz ac refectis nauib
ille eciã arrepta oportunitate
traiece̾t quod cũ cupienti nõ
satis ex pediretur tanta erat
ĩ paciẽtia expectandi ad euo¬
candos uiua uece quos sepe ne¬
quiꝙͣ licteris euocass tumduz
uentis mare ingredi pistato¬
ria tuuba solus in tempesta
nocte nõ tiuunt s reiectus
ud terrã fluctu ualido iter te¬
meraniũ nõ metu sed nccĩta¬

Expanded text:
centuriones militesque alii. Hunc centuriones militesque alii. Hunc effectum inter Pompeianos habuit per Cesarem tam humiliter pax delata. Labienus vero quasi facinoris compos egregii: Desinite, inquit, iam de pace agere; pax enim, nisi trunco et oblato nobis capite Cesaris, numquam erit. Dictum pessimum, et nescio iniqui magis hominis, an amentis. Venerat in Epirum Cesar, rebus in Italia pro tempore dispositis, propter festinationem quidem fine non expectato, sed relicto ad Brundusium Antonio cum parte exercitus, quam traicere nequiverat, ut, conquisitis scilicet ac refectis navibus, ille eam, arrepta opportunitate, traiceret. Quod quum cupienti non satis expediretur, tanta erat impatientia expectandi ut ad evocandos viva voce, quos sepe nequicquam litteris evocasset, tumidum ventis mare ingredi piscatina cimba solus intempesta nocte non timuit; sed reiectus ad terram fluctu valido iter temerarium, non metu, sed necessita
Abbreviated transcription (Latin):
cuissz le gatos de ꝑace micte ne
ciues interse fuuresto marte con¬
current et suorũ manib roma¬
nũ euerteret᷑. imperiũ multa
quoisz hũilia nerba et que ut
dixi timẽtis uideu possent
insi a cesare dicerent paret
ille et ad rppã auius prosfet¬
tus mãdata sui ducis epequit.
et ab utran ꝑtr̃u ingenti silen¬
cio auditus est responsũ que
ab aduerso ꝙ au lus baro die
proxiã ad colloquiũ uenuet Le¬
gali autez tuto et uenire et pos¬
seut et que uellent loqui uacio
quoqz dies eadem ad reditu p̃¬
fira que cũ ueniss et ille ad eũ
dez redusset turba ingens ulũ¬
q cõuenerãt ĩtencio ut bide¬
batur ad pacem ãs dũ res ad
bonũ exitũ prona ess labieuꝰ
produt et cũ bacuno lequi repit
ac contendere ut qui ingẽti ga¬
udio cesarẽ odisses Tela utã¬
qz missa sermonẽ dire mere
uatinũ armis nulites prote¬
perũt multi uuluerati sũt no¬
minauĩ Cornelus ualbus et

Expanded text:
cuisset, legatos de pace mittere, ne cuisset, legatos de pace mittere, ne cives inter se funesto marte concurrerent, et suorum manibus romanum everteretur imperium; multa quoque humilia verba et que, ut dixi, timentis videri possent, nisi a Cesare dicerentur. Paret ille et ad ripam amnis profectus mandata sui ducis exequitur, et ab utraque partium ingenti silentio auditus est, responsumque ab adverso, quod Aulus Varro die proxima ad colloquium veniret, legati autem tuto et venire possent, et, que vellent, loqui. Vatinio quoque dies eadem ad reditum prefixa. Que quum venisset et ille ad eumdem locum rediisset, turba ingens utrinque convenerat, intentis, ut videbatur, ad pacem animis. Dum res ad bonum exitum prona esset, Labienus prodiit, et cum Vatinio loqui cepit atque contendere, ut qui ingenti odio Cesarem odisset. Tela utrinque missa sermonem diremere. Vatinium armis milites protexerunt, multi autem vulnerati sunt, nominatim Cornelius Balbus, et
Abbreviated transcription (Latin):
uita uel ciuitas profutura est
ꝙͣ bene ficio cesaris assecutus bi¬
Dear ruiꝰ cõtrariũ uideri nequit
iisi bello ꝑacto in italiã unde
dicessum sun reuersus responsr
hoc resari per eos ip̃õs qui illud
audinerãt notũ fuit potuisset
mediocur eciã uir fortune sub¬
uasti indignari oem̃ pacis omit¬
tere mencioẽ Ipẽ nero nõ desi¬
stit s aliud iter pacis ingressus
retentare noluit an quod secieto
non potuerat palam poss
Erat inter castra ducũ auus
unus exignus taysus nõĩe ibi
nuleres eripis nũ se cotidiana
collonna sere̾ soliti exãt sine
ullo telorũ ꝑiculo qm̃ ita iiuer
partes cõuenisset colloquẽdi
credo desiderio tantisꝑ iras co¬
hibente illuc cesar. P. batim¬
nm unũ ex legatis suis ire
iubet et quecũq mugis exti¬
maret ad pacẽ motura aios̃
cũ ciuib eisdem hostib agere
et sope alta uoce querere liceret
ne cuub ad cines quod fugiti¬
uis nuerdum ac predonib li¬

Expanded text:
vita vel civitas profutura est, vita vel civitas profutura est, quam beneficio Cesaris assecutus videar? Cuius contrarium videri nequit, nisi, bello peracto, in Italiam, unde discesserim, sim reversus. Responsum hoc Cesari per eos ipsos, qui illud audierant, notum fuit. Potuisset mediocris etiam vir fortune subirasci, indignari, omnem pacis omittere mentionem: ipse vero non destitit, sed aliud pacis iter ingressus retentare voluit, an, quod secreto non poterat, palam posset. Erat inter castra ducum amnis unus exiguus, Tapsus nomine; ibi milites e ripis inter se quotidiana colloquia serere soliti erant sine ullo telorum periculo, quoniam ita inter partes convenisset, colloquendi, credo, desiderio tantisper iras cohibente. Illuc Cesar P. Vatinium, unum ex legatis suis, ire iubet, et quecumque magis estimaret ad pacem motura animos cum civibus eisdemque hostibus agere, et sepe alta voce querere, liceret ne civibus ad cives, quod fugitivis interdum ac predonibus li
Abbreviated transcription (Latin):
dicionibz pacis ambigeretur eas
a senatu a populo Romano peti
oport̾e̾ Si em̃ et ipĩs cuulem aũn
et rei publice marestatẽ prstunã
restitueaz esse uisum iri Iuterui
Incipiũ pacis esse si uterq cõ
eodez ip̃o triduo ex̾citu dimuissuꝵ
et hec ut boua fide agi pompeius
nouerit se priorẽ om̃s copias
dimicte̾ paratũ quod cũ feterit
ut̾q necessuuo senatus ac ppli
iudicio standũ fore hec cũ ribullo
ad corcirã ubi eum forte comꝑt¬
rat cũ elegiss et uibulus ad põ¬
peiiz mit et cesar tractore pacis
p̃misso paratus ad bellũ euesti¬
gio subsecutus positis ad oritũ
castris contra hostem ꝯstitit ma¬
guus ni ex̾citus pompei ĩ opino
tesaris ad uentu tumultus ex¬
exarserat quo ꝯpresso ubi p̾ͥmũ ã
coquienere uibullus ad hibitis a¬
liquot ex his quos pompeio ca¬
ros fidosq cognouerat de mã¬
Satis resaris loqui cepit uixͣ dũ
incipiẽtez pompenis int̾rupit
exclamans Et quid inq̾d m uel

Expanded text:
ditionibus pacis ambigeretur, eas ditionibus pacis ambigeretur, eas a senatu et populo romano peti oportere; sic enim et ipsis civilem animum et reipublice maiestatem pristinam restitutam esse visum iri. Interim principium pacis esse, si uterque in eodem ipso triduo exercitum dimissurum. Et hec ut bona fide agi Pompeius noverit, se priorem omnes copias dimittere paratum; quod quum fecerit uterque, necessario senatus ac populi iudicio standum fore. Hec cum Vibulo ad Corcyram, ubi eum forte compererat, quum egisset, et Vibulus ad Pompeium ivit, et Cesar, tractatore pacis premisso, paratus ad bellum e vestigio subsecutus, positis ad Oricum castris, contra hostem constitit. Magnus in exercitu Pompeii inopino Cesaris adventu tumultus exarserat, quo compresso, ubi primum animi conquievere, Vibulus, adhibitis aliquot ex iis, quos Pompeio caros fidosque cognoverat, de mandatis Cesaris loqui cepit, vixque dum incipientem Pompeius interrupit exclamans: Et quid, inquit, michi vel
Abbreviated transcription (Latin):
opinione quadã nestio ne ipi
quidẽ stiunt unde orta cesarem
belli pompeñ pacis amitum
sibi ꝑtinatiẽ fuixerũt Erat ĩ¬
ter prefectos pomper .l. bibullꝰ
ruffis uis captus a cesare bis di¬
missus semel corsimẽ inter illos
nobiles de quib diximꝰ et rur¬
sus in hispama hñc quod et sibi
bñficio abstrictus et pompeio ca¬
rus esset pacis idoneũ sequestrũ
ratus cũ his mandatis ad põpem̃
misui Satis iam malorũ rei puͣ
bellis ĩ uectũ idq iufficere posse ad
plura nũt eciã ĩ uehant᷑. Decere
utrũq partinacia omissa ab armis
abscedere neq fortunã sepuis ex¬
periri si rem publicã si se ipõs a¬
ment unũ illud tractatib pacis y¬
doneũ tempus arripiãt dũ scil
partiũ status anceps equis ꝓpe
laucibz pendet ubi pponderare ce¬
ꝑit pars altera eũ qui suꝑior
euasit equis condiciomibz non
staturũ Nã quis in prosperitate
uti foleat equitate et qm̃ de cõ¬

Expanded text:
opinione quadam nescio, ne ipsi opinione quadam nescio, ne ipsi quidem sciunt, unde orta, Cesarem belli, Pompeium pacis amicum sibi pertinaciter finxerunt. Erat inter prefectos Pompeii L. Vibulus Rufus, bis captus a Cesare, bis dimissus, semel ad Corfinium inter illos nobiles, de quibus diximus, et rursus in Hispania. Hunc, quod et sibi beneficio obstrictus et Pompeio carus esset, pacis idoneum sequestrum ratus, cum his mandatis ad Pompeium misit: Satis iam malorum reipublice bello invectum, idque sufficere posse ad plura nunc etiam invehantur, docere utrumque; pertinacia omissa, ab armis abscedere neque fortunam sepius experiri, si rempublicam, si seipsos ament. Unum illud tractatibus pacis idoneum tempus arripiant, dum scilicet partium status anceps equis prope lancibus pendet: ubi preponderare cepit pars altera, eum, qui superior evaserit, equis conditionibus non staturum. Nam quis in prosperitate uti soleat equitate? Et quoniam de con
Abbreviated transcription (Latin):
illi p̾erat prouĩtie uictuz prelio
effugass adolestencia atq ar̃
magnitudine ĩ sita Tunc uero
uictoria ac fiducia elatus et ĩ¬
cautus a iula rege mppressus
ex̾citu amisit cũq fugere pos¬
sz mori maluit sponte sua quod
ad mortẽ duxa̾t secutus¬
Actenus quasi quibusdã
p̾ludus gerebatur bellũ
ciebre huic bictorie illine fuge
atꝙ dediciones p̾lia aut̃ rara
Sediam tandem tantorũ colli¬
sionẽ motuũ differre ãpluis
fortima nõ poterat Iam põpe¬
is eprrũ occupauerat idoneũ
uello sedez ratus Eo cesar nise¬
quẽdũ hostem statuit et ꝙͣuis
uersa hueme tantus erat a idor
aĩ tanta cupido bellandi per
medias pellagi procellas ad pro¬
cellas belli tumul tuaria classi
neqz aduersis sit et in flari po¬
tuit et irasti ut a ꝓposito pacis
ar̃m duu̾teret quin bellando pa¬
tem cogitaret eãq om̃i quo poss
studio procuraret quod curiostꝰ
ꝓpter illos dico qui ignari rerũ

Expanded text:
illi preerat provincie, victum prelio illi preerat provincie, victum prelio effugasset, adolescentia atque animi magnitudine insita, nunc vero victoria ac fiducia elatus, et incautus a Iuba rege oppressus exercitum amisit, quumque fugere posset, mori maluit sponte sua, quos ad mortem duxerat, secutusactenus quasi quibusdam preludiis gerebatur bellum: crebre hinc victorie, illinc fuge atque deditiones, prelia autem rara. Sed iam tandem tantorum collisionem motuum differre amplius fortuna non poterat. Iam Pompeius Epirum occupaverat, idoneam bella sedem ratus. Eo Cesar insequendum hostem statuit, et, quamvis versa hieme tantus erat ardor animi, tanta cupiditas bellandi per medias pelagi procellas ad bellum tumultuaria classe neque adversis sic vel inflari potuit vel irasci, ut a proposito pacis animum diverteret, quin bellando pacem cogitaret, eamque omni, quo posset, studio procuraret. Quod curiosius propter illos dico, qui ignari rerum,
Abbreviated transcription (Latin):
ssi antonius et p. de lobera ad
mare adriaticũ occupand̃ ab octa¬
no libone legato pompeñ iam
in pellago ppolentis circũuentus
Automus ad dedicione fame cõ¬
altero le gato cesaris uenissent et
arte celitũ qui põpeiana in classe
naigabant fumb illa q̃ ate eeñt
Reliquis adiunãte estu maris eua¬
dentib una sola opit̾gnus nautis
acta exitũ nõ i̾uenit Sed circũ fusis
tocius hostiũ ex̾citus usq ad ueste¬
ram impetũ atq om̃e missiliũ
genus ĩuicta urtute ꝑtulit Cũ¬
qz nec fuga pateret nec ullus se
prosperior rei fuiis ostendel sua¬
dente per noctẽ tribunus nuilitũ
uulceio ne in ptãte hostiuz ueni¬
ret mane proximo uictorib ipĩs
spectatulo actonitis se se om̃o mu¬
tuis uulneribz ꝑemerũt et dolo¬
bella in eodem equore classem
ꝑdidit Et curio tribunus plebis
audatissimꝰ uir cũ missus a ce¬
sare in affricam ueniss p̾moq
aduentu uarũ qui pro pompeio

Expanded text:
ssis Antonio et P. Dolabella ad ssis Antonio et P. Dolabella ad mare Adriaticum occupandum, ab Octavio Libone, legato Pompeii iam in pelago prepollentis, circumventus Antonius ad deditionem fame comaltero legato Cesaris, venissent, et arte Cilicum, qui pompeiana in classe navigabant, funibus illaqueate essent, reliquis adiuvante estu maris evadentibus, una sola Opiterginis nautis acta exitum non invenit, sed circumfusi totius hostium exercitus usque ad vesperam impetum atque omne missilium genus invicta virtute pertulit; quumque nec fuga pateret, nec ullus se prosperior rei finis ostenderet, suadente per noctem tribuno militum Vulteio, ne in potestatem hostium venirent, mare proximo victoribus ipsis spectaculo attonitis, sese omnes mutuis vulneribus peremerunt. Et Dolabella in eodem equore classem perdidit, et Curio, tribunus plebis, audacissimus vir, quum missus a Cesare in Africam venisset, primoque adventu Varum, qui pro Pompeio
Abbreviated transcription (Latin):
plum cessit uitro nec distulit cõ¬
missa sibi promĩtia gades usi
ad occeanũ fortunã cesari sequi
et sub missa ceruice ingũ pati uic
ꝯpositis rebus cũ uictoria et mã¬
suetudinis insigni laude ex his¬
pania dicessũ redditũq romam
est masilia int̾i a legato cesaris
equoreo uicta certannẽ et ut qui¬
dã a serũt euersa sue ut alii id¬
qz est uerius capta ꝑ dedicionẽ ac
direpta nulla suarũ rerũ cuub
relicta preter mopem s cariorẽ
cunctis opib libertatẽ et sedicio¬
ne nulitũ t̾ribili que ut quidam
uolut placencie certe itme medio
exarserat mira et uix credibili
tunc in ermi ducis nrtute ꝯp̾ssit¬
¶ Dum sie cesari ob sequit for¬
tuna et ut fic dixer̃ adulatur
qiͣ eũ tinieat et negare pñti in¬
chil audeat aliquid tamẽ adũ¬
sus absentẽ ut flori uerbo utar
ausa est forte ut in nuxtis ad¬
nersitatibus prosperitates eis
efficeret cariores Si quidez p̾mi¬

Expanded text:
plum cessit ultro, nec distulit complum cessit ultro, nec distulit commissa sibi provincia Gades usque et oceanum fortunam Cesaris sequi, et, submissa cervice, iugum pati. Sic compositis rebus, cum victoria et mansuetudinis insigni laude ex Hispania discessum reditumque Romam est. Massilia interim a legato Cesaris equoreo victa est certamine, et, ut quidam asserunt, eversa, sive, ut alii, idque est verius, capta per deditionem et direpta, nulla suarum rerum civibus relicta, preter inopem, sed cariorem cunctis opibus, libertatem, et seditione militum terribile, que, ut quidam volunt, Placentie, certe itinere medio, exarserat, mira et vix credibili tunc inermis ducis virtute compressa. Dum sic Cesari obsequitur fortuna, et, ut sic dixerim, adulatur, quasi eum timeat, et negare presenti nichil audeat, aliquid tamen adversus absentem, ut Flori verbo utar, ausa est, forte ut, immixtis adversitatibus, prosperitates eius efficeret clariores. Siquidem premi