comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et cohortes quae ad persequendum missae erant speculatoribꝰ ante¬
missis certiores fuint. diem et noctem iter faciunt. Pompeiꝰ hume¬
ro et sinistro crure uehementer erat saucius. Huc accedebat ut eti¬
am talum intorsisset. quae res maxime impediebat. Ita lectica a
turre in qua esset allatus in ea ferebatur. Lusitanus more militaiͣ
circumcluditur. Erat accessus loci difficultas nam id circo ut¬
natura ceperat. sibi pompeius ꝗͣuis magna multitudine deducti
homines eoc superiore. Loco defendere possunt subeunt in aduentu
nos depellunt telis. quibus cedentibꝰ cupidius in sequebantur aduer¬
sarii: et confestim tardabantur accessu. Hoc saepius facto aĩaduer¬
tebatur nostro magno id fieri ꝑiculo: opere circũmunire institu¬
it. Pari autem et celeri festinatione circũuentos iugo dirigunt.
ut equo pede cum aduersariis congredi possent. a quibꝰ cũ aĩad

Expanded text:
et cohortes qui ad persequendum missi essent speculatoribus anteet cohortes qui ad persequendum missi essent speculatoribus antemissis certiores fiunt; diem et noctem iter faciunt. Pompeius umero et sinistro crure vehementer erat saucius. Huc accedebat ut etiam talum intorsisset; quae res maxime impediebat. Ita lectica ad turrem cum esset ablatus in ea ferebatur. Lusitanus, more militaricircumcluditur. Erat accessus loci difficilis. Nam idcirnatura ceperat sibi Pompeius, ut quamvis magna multitudine adducta pauci homines ex superiore loco defendere possent. Subeunt in adventu nostri, depelluntur telis. Quibus cedentibus cupidius insequebantur adversarii et confestim tardabant ab accessu. Hoc saepius facto animum advertebatur nostro magno id fieri periculo. Opere circummunire instituunt;118 pares autem ex celeri festinatione circummunitiones iugo derigunt, ut aequo pede cum adversariis congredi possent. A quibus cum animum
Abbreviated transcription (Latin):
ditionem faciunt. et cum essent in legionem distributi con¬
uirant interse ut noctu signo dato qui in oppido fuissent. e¬
ruptionem facerent. illi cȩdem in castris administrarent. hac
re cognita in sequenti nocte uigilia .iii. tessera data: extra ual
reliqua oppida oppugnat. qua&e ꝑꝑ pompeium dissentire cȩ¬
perant. pars erat qua& legatos ad caesarem miserat. pars erat¬
in quam pompeianaꝵ partium fautores erant. Seditione cõci¬
tata partes occupant. caedes fit magna saucius pompeius naues .xx oc¬
cupat longas et profugit. Didius qui gadis classi prefuerat: ad¬
quem simul nuntiꝰ allatus est. confestim sequi cepit. partim pedib̾¬
partim ad equitatus ad ꝑsequendum celeriter iter faciens. Item. iiii
fecti sine aqua fuissent ad terram: Dum aquantur didius classe
occurrit. naues incendit: non nullas capit. pompeus cum paucis
ꝑfugit: et locum quendam munitum natura occupat. Equi

Expanded text:
ditionem faciunt et, cum essent in legionem distributi, conditionem faciunt et, cum essent in legionem distributi, coniurant inter sese, ut noctu signo dato qui in oppido fuissent eruptionem facerent, illi caedem in castris administrarent. Hac re cognita insequenti nocte vigilia tertia tessera data extra vallureliqua oppida oppugnat, propter Pompeium dissentire coeperunt. Pars erat quae legatos ad Caesarem miserat, pars erat quae Pompeianarum partium fautores essent. Seditione concitata portas occupant; caedes fit magna; saucius Pompeius navis XX occupat longas et profugit. Didius, qui Gadibus classi praefuisset, simul nuntius allatus est, confestim sequi coepit; Carteia pedites et equitatus ad persequendum celeriter iter faciebant item confefecti sine aqua fuissent, ad terram applicant. Dum aquantur, Didius classe accurrit, navis incendit, non nullas capit. § 38 Pompeius cum paucis profugit et locum quendam munitum natura occupat. Equites
Abbreviated transcription (Latin):
recipitur. praesidium uigiles iugulant. portas praȩcludunt. de
integro pugnare ceperunt.Dum haec geruntur legati carta¬
lenses renuntiauerunt ꝙ pompeium in potestatem haberent.
qꝙ ante caesari portas praeclusissent illo bñficio suum maleficiũ
existimabant se lucrifacere. Lusitani hispalim oppugnare
nullo tempore desistebant. Quod cum aĩad uerteret caesar¬
i oppidum capere contenderet: ut homines perditi incende¬
rent. et maenia delerent. ita consilio habito: noctu patitur lusita¬
nos eruptionem facere: id quod consulto non existimabant fi¬
eri ita irrumpendo naues quae ad flumen bethim fuerant
incendunt. Nostri dum incendio detinentur illi profugi¬
unt: et abequitibus conciduntur. Quo facto oppido recu¬
perato hastam iter facere cepit. Ex qua ciuitate legati ad
deditionem uenerunt. Mundenses qui ex prelio in oppidõ
confugerant cum diutius circum sederentur bene multi de¬

Expanded text:
recipitur: praesidium, vigiles iugulant, portas praecludunt, de recipitur: praesidium, vigiles iugulant, portas praecludunt, de integro pugnare coeperunt. § 36 Dum haec geruntur, legati Carteienses renuntiaverunt quod Pompeium in potestatem haberent. Quod ante Caesari portas praeclusissent, illo beneficio suum maleficium existimabant se lucri facere. Lusitani Hispali pugnare nullo tempore desistebant. Quod Caesar cum animadverteret, si oppidum capere contenderet, timuit ne homines perditi incenderent et moenia delerent; ita consilio habito noctu patitur Lusitanos eruptionem facere; id quod consulto non existimabant fieri. Ita erumpendo navis, quae ad Baetim flumen fuissent, incendunt. Nostri dum incendio detinentur, illi profugiunt et ab equitibus conciduntur. Quo facto oppido reciperato Astam iter facere coepit; ex qua civitate legati ad deditionem venerunt. Mundenses, qui ex proelio in oppidum confugerant, cum diutius circumsiderentur, bene multi de
Abbreviated transcription (Latin):
superati a nostris sunt: et interfecta hominum .xxii. praeterꝗͣ qui
perierunt extra murum. Ita cesar oppido potitus. dum hic deti¬
netur ex prelio quos circũmunitos suꝑius demonstrauimus erup¬
tionem fecerunt: et bene multi interfecti in oppidum sunt redac¬
ti. Caesar hispalim cum contendisset legati deprecati uenerunt.
I ta cum oppidum sese tueri dixisset: caninium legatum cum praesi¬
dio intromittit. ipse castra ad oppidum ponit. Erat bene magnũ
intra pompeianas partes praesidium receptumq. indignabatur
clam cuidam philoni illi qui pompeianaꝵ partium fuisset de¬
fensor acerrimus. is tota lusitania notissimus erat. hic clam p̃si¬
dia lusitaniam proficiscitur. et cecilium nigrum noĩe barbaro
ad lennium conuenit: qui bene magnam manum lusitanorũ
habebat. Reuersus hispalim oppidum denuo noctu ꝑmurum

Expanded text:
superati a nostris sunt interfecti hominum milia XXII, praeter quam extra murum qui superati a nostris sunt interfecti hominum milia XXII, praeter quam extra murum qui perierunt. Ita Caesar oppido potitur. Dum hic detinetur, ex proelio quos circummunitos superius demonstravimus, eruptionem fecerunt et bene multis interfectis in oppidum sunt redacti. § 35 Caesar Hispalim cum contendisset, legati deprecatum venerunt. Ita cum ad oppidum esset ventum, Caninium cum praesidio legatum intromittit: ipse castra ad oppidum ponit. Erat bene magna manus intra Pompeianarum partium, quae praesidium receptum indignaretur clam quendam Philonem, illum qui Pompeianarum partium fuisset defensor acerrimus — is tota Lusitania notissimus erat —: hic clam praesidia Lusitaniam proficiscitur et Caecilium Nigrum, hominem barbarum, ad Lennium convenit, qui bene magnam manum Lusitanorum haberet. Reversus Hispalim in oppidum denuo noctu per murum
Abbreviated transcription (Latin):
cenam afferri optimam imperauit. item optimis insternit᷑ uestim̃¬
tis. pecuniam et argentum in presentia famili&e donauit. ipse de tpͣe
caenauit: uinum et nardum identidem sibi infundit: ita nouissim
tempore seruo uissit et libero: qui fuisset eius concubinus: alterum
se uigulare: alterum pyram incendere. oppidani autem simul ac cae
sar contra oppidum posuit castra discordare cȩperunt. usq eo ut
mor in castra nostra perueniret. Fere inter caesarianos et pompeia¬
nos erant hic legiones quae ex perfugis ascripte. partim oppidanorũ
serui qui erant a pompeio manumissi: qui in caesaris aduentu desc¬
dere ceperunt. legio .xiii. oppidum defendere cepit. Cum nõ iam
repugnarent turres ex parte. et murum occuparent. denuo lega¬
tos ad caesarem mittunt: ut sibi legiones subsidio intromitteret.
Hoc cum aĩaduerterent fugitiui oppidum incendere ceperunt: qͥ

Expanded text:
cenam adferri quam optimam imperavit, item optimis insternendum vestimecenam adferri quam optimam imperavit, item optimis insternendum vestimentis; pecuniam et argentum in praesentia familiae donavit. Ipse de tempore cenare; resinam et nardum identidem sibi infundit. Ita novissimo tempore servum iussit et libertum, qui fuisset eius concubinus, alterum se iugulare, alterum pyram incendere. § 34 Oppidani autem, simul Caesar castra contra ad oppidum posuit, discordare coeperunt usque eo ut clamor in castra nostra perveniret rixae inter Caesarianos et inter Pompeianos. Erant hic legiones duae ex perfugis conscriptae, partim oppidanorum servi, qui erant a Sex. Pompeio manu missi; qui in Caesaris adventum discedere coeperunt. Legio XIII. oppidum defendere coepit, nonani cum iam depugnarent,106 turres ex parte et murum occuparunt. Denuo legatos ad Caesarem mittunt, ut sibi legiones subsidio intromitteret. Hoc cum animadverterent homines fugitivi, oppidum incendere coeperunt. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
tendit. quod oppidum ab est a corduba .clxx. quo cum ad octauũ
mił. uenisset.p. caluitius qui castris antea pompeii praepositꝰ esset.
eius uerbis nuntium mittit eum munus belli habere ut mittat lec-¬
ticam qua in oppidum deferri possit. litteris missis cartaiam pompe¬
ius defertur. Qui illarum partium fautores erant conueniunt in do-¬
mum qua erat delatus. qui arbitrati sunt clanculum uenisse: ut ab
eo quae uellet. de bello requirerent. Cum frequentia conuenisset:
de lectica pompeius in eorum fidem confugit. Caesar ex prelio mu
nitione circund atam cordubam uenit. qui ex cede eo refugerãt
pontem occuparunt. Cum eo circunuentum esset nos conuitiare
ceperunt. nos ex prelio paucos superesse quo fugeremus. ita pu¬
gnare cȩperunt de ponte. Cesar flumen traiecit et castra posuit sca¬
lio cum uenisset familiam et liberos conuocauit. pyram sibi extruxit

Expanded text:
teiam contendit, quod oppidum abest ab Corduba milia passuum CLXX. Quo cum ad octavum teiam contendit, quod oppidum abest ab Corduba milia passuum CLXX. Quo cum ad octavum miliarium venisset, P. Caucilius,98 qui castris antea Pompei praepositus esset, eius verbis nuntium mittit eum minus belle habere: ut mitterent lecticam qua in oppidum deferri posset. Lecticariis missis Pompeius Carteiam defertur. Qui illarum partium fautores essent conveniunt in domum quo erat delatus — qui arbitrati sunt clanculum venisse —, ut ab eo quae vellet de bello requirerent. Cum frequentia convenisset, de lectica Pompeius in eorum fidem confugit. § 33 Caesar ex proelio Munda munitione circumdata Cordubam venit. Qui ex caede eo refugerunt, pontem occuparunt. Cum eo ventum esset, conviciari coeperunt: nos ex proelio paucos superesse; quo fugeremus? Ita pugnare coeperunt de ponte. Caesar flumen traiecit et castra posuit. Sca Cordubam cum venisset, familiam et libertos convocavit, pyram sibi exstruxit,
Abbreviated transcription (Latin):
tim equitum peditumq saucii ad .d. aduersaioꝵ aqͥlae sunt
ablatae.xiii. et signa et fasces praeterea duces belli xuii. capti sunt.
Ex fuga hac cum oppidum mundam sibi constituissent presidium
nostri cogebantur necessario eos circũ uallare. Ex hostium armis
si et gladii: et mucrones et capita hostium ordinata ad oppidũ
conuersa hostium timorem uirtutisq insignia proposita uiderent:
et uallo circunduderentur aduersarii. Ita galli tragulis iaculisq
oppidum ex hostium cadaueribus sunt complexi: et oppugnare
ceperunt. Ex hoc periculo falerius adolescens cordubam cũ pau¬
cis equitibus fugit. Sex pompeio qui cordube fuisset rem gestã
buit eis distribuit: et oppidanis dixit se de pace ad caesarem ꝓfi¬
cisci. et .ii. uigilia ab oppido discessit. CN. pompeius cum eqͥtibꝰ
paucis: non nullisq peditibus ad nauale presidium parcam telam cõ

Expanded text:
tim equitum partim peditum; saucii ad D. Adversariorum aquilae sunt tim equitum partim peditum; saucii ad D. Adversariorum aquilae sunt ablatae XIII et signa et fasces praeterea hos habuit . . . § 32 . . . ex fuga hac qui oppidum Mundam sibi constituissent praesidium, nostrique cogebantur necessario eos circumvallare. Ex hostium armis in gladiorum mucrone capita hominum ordinata ad oppidum conversa universa, ut et ad hostium timorem virtutisque insignia proposita viderent et vallo circumcluderentur adversarii.96 Ita Galli tragulis iaculisque oppidum ex hostium cadaveribus circumplexi oppugnare coeperunt. Ex hoc proelio Valerius adulescens Cordubam cum paucis equitibus fugit; Sex. Pompeio, qui Cordubae fuisset, rem gestam buit eis distribuit et oppidanis dixit se de pace ad Caesarem proficisci et secunda vigilia ab oppido discessit. Cn. Pompeius cum equitibus paucis non nullisque peditibus ad navale praesidium parte altera Car
Abbreviated transcription (Latin):
uersarios timore eorum opera afficiebant. quod a suo loco ho¬
stes uehementer premere ceperunt: ut ad subsidium: ne abla-¬
tere nostri occuparentur. Legio aduersaĩoꝵ traduci cepta sit.
Ad deoctrumq simul est motus equitatus caesaris sinistrum
cornu premere cepit. At ii eximia uirtute prelium facere
incipiunt: ut locus in acie ad subsidium ueniendi non da¬
retur. In caelum clamore intermixtus et gemitus gladioꝵq
crepitus auribꝰ oblatus imperitoꝵ mentes timore prepediebat
Hic ut ait ennius pes pede premitur. armis teruntur arma.
aduersariosq uehem̃tissime pugnantes nostri agere cepe¬
runt. quibus oppidum fuit subsidio. ita ipsis fusis: fugatisq
non super fuissent. nisi in eum locum confugissent: ex qͦ erãt
egressi. in quo prelio ceciderunt milia hominum circit᷑ .xxx.
est factum. Itemq equites .r. partim ex urbe. partim ex pro¬
uincia ad milia .iii. nostri desiderati ad hominum mille par¬

Expanded text:
versarios timore eorum opera adficiebant, quod a suo loco hoversarios timore eorum opera adficiebant, quod a suo loco hostes vehementer premere coeperunt, ut ad subsidium, ne ab latere nostri occuparent, legio adversariorum traduci coepta sit a dextro.94 Quae simul est mota, equitatus Caesaris sinistrum cornum premere coepit ita uti eximia virtute proelium facere possent,95 locus in aciem ad subsidium veniendi non daretur. Ita cum clamor esset intermixtus gemitu gladiorumque crepitus auribus oblatus, inperitorum mentes timore praepediebat. Hic, ut ait Ennius, pes pede premitur, armis teruntur arma, adversariosque vehementissime pugnantes nostri agere coeperunt; quibus oppidum fuit subsidio. Ita ipsis Liberalibus fusi fugatique non superfuissent, nisi in eum locum confugissent ex quo erant egressi. In quo proelio ceciderunt milia hominum circiter XXX est factum, itemque equites Romani partim ex urbe partim ex provincia ad milia III. Nostri desiderati ad hominum mille par
Abbreviated transcription (Latin):
quod cum hominum auribꝰ esse obiectum moleste et acer¬
be accipiebant se impediri quominus praelium conficere
possent. Haec mora alacriores aduersarios efficiebat. Cae¬
saris timore impediri ad committendum prelium. Ita se
efferentes iniquo loco sui potestatem efficiebant: ut ma¬
gno tamen periculo accessus eoꝵ haberetur. Hic decuma¬
ni suum locum cornu dextrum tenebant. sinistrum .ii.
superiore defendebant: acerrime et uehemens fiebat ab utrisq:
clamor telorumq missu concursus. sic ut prope nostri diffẽrent
uictoriam. Congressus enim et clamor quibus maxime hostis
conterretur in collatu pari erant condicione. Ita ex utroque
genere pugn&e parem uirtutem ad bellandum contulissent
pilorum missus fixorum cumulatur et concidit aduersaĩoꝵ
multitudo. Dextrum demonstrauimus decumanos cornu
tenuisse. qui et si erant pauci: tamen ꝑꝑ uirtutem magno ad¬

Expanded text:
Quod cum hominum auribus esset obiectum, moleste et acerQuod cum hominum auribus esset obiectum, moleste et acerbe accipiebant se impediri quo minus proelium conficere possent. Haec mora adversarios alacriores efficiebat: Caesaris copias timore impediri ad committendum proelium. Ita se efferentes iniquo loco sui potestatem faciebant, ut magno tamen periculo accessus eorum haberetur. Hic decumani suum locum, cornum dextrum, tenebant, sinistrum III. superiore se defendebant acerrime, et vehemens fiebat ab utrisque clamor telorumque missu concursus, sic ut prope nostri diffiderent victoriae. Congressus enim et clamor, quibus rebus maxime hostis conterretur, in collatu pari erat condicione. Ita ex utroque genere pugnae cum parem virtutem ad bellandum contulissent, pilorum missu fixa cumulatur et concidit adversariorum multitudo. Dextrum ut demonstravimus decumanos cornum tenuisse; qui etsi erant pauci, tamen propter virtutem magno ad
Abbreviated transcription (Latin):
procedunt. id quod aduersarios existimabamus esse facturos.
Qui tamen mille passibꝰ amunitione oppidi longius non aude¬
bant ꝓcedere. in quo sibi prope murum aduersariis constitu¬
ebant. Itaq nostri procedunt. Interdum equites loci aduer¬
sarios efflagitabant: ut tali contenderent condicione ad uic¬
toriam. Neq tamen illi a sua consuetudine discedebant.
ut ab excelso loco aut oppido discederent. Hostri pedes propiꝰ
uium cum appropinquassent aduersarii a patrocinali loco
iniquo non discesserant. Erat acies.xiii. a quibꝰ constituta qua̧
lateribꝰ eqͥtum tegebatur. cum leui armatura milibꝰ .ui. Pretea
cohortibꝰ. uiiii. milibꝰ equitum. Ita cum in extrema planicie
iniquum in locum nostri appropinquassent. paratus hostis
erat superior ut transeundi superius iter uehem̃ter ẽẽt ꝑi¬
culosum. Quod cum a Caesare esset aĩ aduersum: neqͥd te¬
mere culpa sua admuteretur eum locum diffinire cepit

Expanded text:
procedunt, id quod adversarios existimabamus esse facturos; procedunt, id quod adversarios existimabamus esse facturos; qui tamen a munitione oppidi longius non audebant procedere, immo se ibi prope murum adversarii constituebant. Itaque nostri procedunt. Interdum aequitas loci adversarios efflagitabat ut tali condicione contenderent ad victoriam; neque tamen illi a sua consuetudine discedebant, ut aut ab excelso loco aut ab oppido discederent. Nostri pede presso propius rivum cum appropinquassent, adversarii patrocinari loco iniquo non desinunt. § 30 Erat acies XIII aquilis constituta, quae lateribus equitatu tegebatur cum levi armatura milibus sex, praeterea cohortibus, octo milibus equitum. Ita cum in extrema planitie iniquum in locum nostri appropinquassent, paratus hostis erat superior, ut transeundum superius iter vehementer esset periculosum. Quod cum a Caesare esset animadversum, ne quid temere culpa secus admitteretur, eum locum definire coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
lus continet. Interim nulla planicie diuidit᷑. quod eo acci-
suum circiter. T. ut auxilia pompeii duabus defenderentur
rebus oppidi excelsi et loci natura. Hinc dirigens proxima
planicies aequabatur cuius decursum antecedebat riuus
qui ad eorum accessum summam efficiebat loci iniquitatem.
Nam palustri et uoraginoso solo currebat. Frant autem ad
dextrum id quod caesar cum aciem directam uidisset nõ
habebit dubium qͥn media planicie in equum ad dimicã¬
dum aduersarii ꝓcederent. Haec erant in omnium conspec¬
tu: huc accedebat ut locus illa planicie equitatum orna¬
ret. et diei solisq serenitas: ut mirificum ut optandũ tp̃s
ꝓpe a diis immortalibꝰ ad istud tributum eẽt prelium com¬
mutendum. Nostri Letari: non nulli etiam timere. quod ĩ eum
locum fortune omnium ducerentur. ut quicqͥd post horam ca¬
stris fieret. in dubio poneretur. Itaq nostri ad dimicandum

Expanded text:
ulis contineri intervallo planitiei dividi;85 id quod eo incidiulis contineri intervallo planitiei dividi;85 id quod eo incidiirciter milia passuum V, ut auxilia Pompei duabus defenderentur rebus, oppido et excelsi loci natura. Hinc derigens proxima planities aequabatur. Cuius decursum antecedebat rivus, qui ad eorum accessum summam efficiebat loci iniquitatem: nam palustri et voraginoso solo currens erat ad dextram. Itaque Caesar cum aciem derectam vidisset, non habuit dubium quin media planitie in aequum ad dimicandum adversarii procederent. Hoc erat in omnium conspectu. Huc accedebat ut locus illa planitie equitatum evocaret et diei solisque serenitate,89 ut mirificum et optandum tempus prope ab dis immortalibus illud tributum esset ad proelium committendum. Nostri laetari, non nulli etiam timere, quod in eum locum res fortunaeque omnium deducerentur ut, quidquid post horam casus tribuisset, in dubio poneretur. Itaque nostri ad dimicandum
Abbreviated transcription (Latin):
contra sua presidia portas clausisset incendit. Milesq qui fratrẽ
suum in castra uigulauerat interceptus est a nostris et fustibus
perculsus. Hinc itinere facto in campum inundensem cũ esset
uentum castra contra pompeium constituit. Sequentiq die cũ
iter facere caesar cum copiis uellet: renuntiatum est a specula¬
toribus pompeium de tertia uigilia in acie stetisse. Hoc nun¬
tio allato uexillum proposuit: idcirco enim copias eduxerat.
quod uersaonensium ciuitati fuissent. Fautores antea litteras
miserat: ac caesarem nolle inconualle descendere: quod maiorẽ
partem exercitus tironum haberet. Hae litterae uehementer
confirmabant animos oppidanoꝵ. Ita hac opinione fretus to¬
tum se facere posse ex istimabat. Et enim et natura loci defen¬
debatur: et ipsius oppidi munitione ubi castra habuit constitu¬
ta. Nanq ut supra demonstrauimus loca excellentia tum¬

Expanded text:
contra sua praesidia portas clausisset, incendit; milesque, qui fratrem contra sua praesidia portas clausisset, incendit; milesque, qui fratrem suum in castris iugulasset, interceptus est a nostris et fustibus percussus. Hinc itinere facto in campum Mundensem cum esset ventum, castra contra Pompeium constituit. § 28 Sequenti die cum iter facere Caesar cum copiis vellet, renuntiatum est a speculatoribus Pompeium de tertia vigilia in acie stetisse. Hoc nuntio allato vexillum proposuit. Idcirco enim copias eduxerat, quod Ursaonensium civitati, qui sui fuissent fautores, antea litteras miserat Caesarem nolle in convallem descendere, quod maiorem partem exercitus tironem haberet. Hae litterae vehementer confirmabant mentis oppidanorum. Ita hac opinione fretus totum se facere posse existimabat: etenim et natura loci defendebantur et ipsius oppidi munitione, ubi castra habuit constituta. Namque ut superius demonstravimus, loca excellentia tum
Abbreviated transcription (Latin):
gulas ciuitates circunsederunt. inde sibi cõmeatus capiunt. Quare
et ciuitates nostraꝵ partium conseruabo: et bellum pͥmo quoq
tempore conficiam. cohortes aĩo habeo ad uos mittere. Profec¬
to nostro commeatu priuati necessario ad dimicandum descẽ¬
dent. In sequenti tempore cum nostri in opere temere distenti
essent. equites in oliueto dum lignantur. interfecti sunt aliquot
serui transfugerunt et nuntiauerunt. ad .iii. noñ. mar. p̃lium
accius uarus circum castella praeerat. Eo die pompeius castra
mouit: et circa hispalim in oliueto constitit. Caesar pͥusꝗͣ eodem ꝓ
fectus luna hora circiter ui. uisa est. ita castris motis acumbim põ¬
peius presidium quod reliquit iussit incendi: ut deusto oppido
in castra maiora se reciperent. in sequenti tempore uentiponte
oppidum cum oppugnare cepisset deditione facta iter facit car¬
rucam contraq pompeium castra posuit. Pompeius oppidum qđ

Expanded text:
gulas civitates circumsederunt: inde sibi commeatus capiant. Quare gulas civitates circumsederunt: inde sibi commeatus capiant. Quare et civitates nostrarum partium conservabo et bellum primo quoque tempore conficiam. Cohortes . . . animo habeo ad vos mittere. Profectu nostro commeatu privati necessario ad dimicandum descendent.' § 27 Insequenti tempore cum nostri in opere distenti essent, equites in oliveto, dum lignantur, interfecti sunt aliquot. Servi transfugerunt, qui nuntiaverunt, a. d. III. Non. Mart. proeliuAttium Varum circum castella praeesse. Eo die Pompeius castra movit et contra Spalim in oliveto constituit. Caesar prius quam eodem est profectus, luna hora circiter sexta visa est. Ita castris motis Ucubim Pompeius praesidium quod reliquit iussit incendere, ut deusto oppido in castra maiora se reciperent. Insequenti tempore Ventiponem oppidum cum oppugnare coepisset, deditione facta iter fecit in Carrucam, contra Pompeium castra posuit. Pompeius oppidum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Clamore facto impetum dederant. Ita metu ꝑterriti: cum ĩ fuga
essent multis amissis in castra se receperunt. Caesar ob uirtutẽ
turmae cassianae donauit mił.xiii. et praefecto torques aureos
ii. et leui armature. mił .xu. Hoc die.A. bebius. et .c. flaccus: et
N. trebellius equites.r. astenses argento tecti equites ad caesarem
transfugerunt. Qui nuntiauerunt eqͥtes .r. coniurasse omnes qͥ
in castris pompeii essent. ut transitionem facerent: serui indicio
occasione capta se tranfugisse. Item hoc die littene sunt depren
quas mittebat saonem. cN. pompeius.s.u.q. E. u. et si prout no¬
a felicitas ex sententia aduersarios adhuc ꝓpulsos habemꝰ. tamẽ
si e quo loco sui potestatem facerent celeriꝰ ꝗͣ uestra opinio est bel¬
lum confecissem. Sed exercitum tironum non audent incampũ
deducere: nostrisq ad huc fraeti praesidiis bellum ducunt. Nã sin¬

Expanded text:
clamore facto impetum dederunt. Ita metu perterriti, cum in fuga clamore facto impetum dederunt. Ita metu perterriti, cum in fuga essent multis amissis in castra se recipiunt. § 26 Caesar ob virtutem turmae Cassianae donavit milia ·X·III74 et praefecto torques aureos V et levi armaturae milia ·X·II.75 Hoc die A. Baebius et C. Flavius et A. Trebellius, equites Romani Astenses, argento prope tectis equis ad Caesarem transfugerunt; qui nuntiaverunt equites Romanos coniurasse omnis qui in castris Pompei essent ut transitionem facerent; servi indicio occasione capta se transfugisse. Item hoc die litterae sunt deprensae, quas mittebat Ursaonem Cn. Pompeius: 'S. V. G. E. V. Etsi prout nostra felicitas, ex sententia adversarios adhuc propulsos habemus, si aequo loco sui potestatem facerent, celerius quam vestra opinio fert bellum confecissem; sed exercitum tironem non audent in campum deducere nostrisque adhuc fixi praesidiis bellum ducunt. Nam sin
Abbreviated transcription (Latin):
uiribus ex aduersariis se parem esse neminem cogitare cepit. hic
ut fertur achillis memnonisq congressus. Pompeius niger eques.
r. italicensis ex acie nostra ad congrediendum est ꝓgressus qͦniã
ferocitas antistu omnium mentes conuerterat ab opere ad spec¬
tandum acies sunt dispositae. Nam inter bellatores pͥncipesq du¬
bia posita erat uictoi̾a: ut ꝓpe uideretur finem bellandi horum
dirimere pugna. ita auidi cupidiq suarum quisq partium uiro¬
rum fautorumq uoluntas habebatur. Quorum uirtute alacri
cum ad dimicandum in planiciem se contulissent. scutoꝵq laudis
in signia praefulgens opus cellatum opponerent. eorum pugna es¬
set prope profecto dirempta nisi ꝑꝑ equitum concessum ut supͣ
demonstrauimus. Lleuem armaturam praesidii causa non longe
ab opere castrorum constituissent. Ut nostri eqͥtes in receptu ad
castra redeunt. aduersarii sunt cupidius insequuti uniuersi:

Expanded text:
viribus ex adversariis sibi parem esse neminem agitare coepit. Hic, viribus ex adversariis sibi parem esse neminem agitare coepit. Hic, ut fertur Achillis Memnonisque congressus, Q. Pompeius Niger, eques Romanus Italicensis, ex acie nostra ad congrediendum progressus est. Quoniam ferocitas Antisti omnium mentes converterat ab opere ad spectandum, acies sunt dispositae: nam inter bellatores principesque dubia erat posita victoria, ut prope videretur finem bellandi duorum dirimere pugna.  Ita avidi cupidique suarum quisque ex partium virorum fautorumque voluntate habebatur. Quorum virtute alacri, cum ad dimicandum in planitiem se contulissent, scutorumque laudis insignia praefulgens opus caelatum . . . quorum certamine pugna esset prope profecto dirempta, nisi propter equitum congressum,72 ut supra demonstravimus . . . levem armaturam praesidi causa non longe ab opere constituit.73 Ut, nostri equites in receptu dum ad castra redeunt, adversarii cupidius sunt insecuti, universi
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus saluti fuit. Quo subsidio nisi aduesperasset: a pauciori¬
bus nostris omni auxilio priuati essent. Nam ceciderunt ex
leui armatura . cccxxiii. ex legionariis.cxxxuiii. praeter qͦꝵ
arma et spolia sunt ablata. lta pridem duoꝵ centurionũ in¬
ternitio. hac aduersarioꝵ pena est litata. In sequenti die
pari consuetudine cum ad eundem locum eius presidia ue¬
nissent. pristino illo suo utebantur instituto. Nam preter eqͥtes nullo
loco equo se committere audebant. Cum nostri in opere essent eqͥtum
copiae concursus facere ceperunt. Simulq uociferantibꝰ legionariis
cum Locum efflagitarent ex consuetudine in sequenti existimare
posse paratissimos esse ad dimicandum. Nostri ex humili cõualle
bene longe sunt egressi. et planicie in ȩquo loco constiterũt. illi
cum proculdubio ad congrediendum in ȩquum locum non sũt
ausi descendere: praeter unum antistium turpiorem. Qui fidẽs

Expanded text:
virtus, saluti fuit. Quo subsidio subnisi,69 nisi advesperasset, a pauciorivirtus, saluti fuit. Quo subsidio subnisi,69 nisi advesperasset, a paucioribus nostris omni auxilio privati essent. Nam ceciderunt ex levi armatura CCCXXIIII, ex legionariis CXXXVIII, praeterquam quorum arma et spolia sunt ablata. Ita pridie duorum centurionum interitio hac adversariorum poena est litata. § 25 Insequenti die pari consuetudine cum ad eundem locum eius praesidium venisset, pristino illo suo utebantur instituto: nam praeter equites nullo loco aequo se committere audebant. Cum nostri in opere essent, equitum copiae concursus facere coeperunt, simulque vociferantibus legionariis, cum locum efflagitarent, ut consueti insequi — existimare posses paratissimos esse ad dimicandum — nostri ex humili convalle bene longe sunt egressi et planitie in aequiore loco constiterunt. Illi tamen procul dubio ad congrediendum in aequum locum non sunt ausi descendere praeter unum Antistium Turpionem, qui fidens
Abbreviated transcription (Latin):
so uix se defendere posset. Ex utroq genere pugnae complu¬
res uulneribus sunt affecti: In quibus etiam clodiꝰ arquitius
inter quod ita cominꝰ est pugnatum. ut ex nostris praeter duos
centuriones sit nemo desideratus gloria se efferentes. Postero die
ab soricaria utrorunq conuenere copiae. nostri brachia ducere
ceperunt. Pompeius cum aĩaduerteret castello se excludi as¬
pauia quod est abucumbim milia passuum .u. haec res necessaiͬo
deuocabat ut ad dimicandum descenderet. neq tamen ȩquo
loco sui potestatem faciebat: sed ex grumo excelsum cumulum
capiebat. usq eo ut necessai̾o cogeretur iniquum Locum subi-¬
re. quo facto utrorunq copia&e tumulum excellentem petissẽt
prohibiti a nostris sunt deiectiq planicie. quae res secundũ
nostris efficiebat praelium. et undiq cedentibus aduersariis
non parum magna in caede uersabantur. quibus mons non

Expanded text:
so vix se defendere posset. Ex utroque genere pugnae compluso vix se defendere posset. Ex utroque genere pugnae complures sunt vulneribus adfecti, in quis etiam Clodius Arquitius; inter quos ita comminus est pugnatum ut ex nostris praeter duos centuriones sit nemo desideratus gloria se efferentis. § 24 Postero die ad Soricariam utrorumque convenere copiae. Nostri bracchia ducere coeperunt. Pompeius cum animadverteret castello se excludi Aspavia, quod est ab Ucubi milia passuum V, haec res necessario devocabat ut ad dimicandum descenderet; neque tamen aequo loco sui potestatem faciebat, sed ex grumo . . .67 excelsum tumulum capiebant, usque eo ut necessario cogeretur iniquum locum subire. Quo de facto cum utrorumque copiae tumulum excellentem petissent, prohibiti a nostris sunt deiecti in planitiem.68 Quae res secundum nostris efficiebat proelium. Undique cedentibus adversariis non parum magna in caede versabantur. Quibus mons, non
Abbreviated transcription (Latin):
stenti essent. complures ex suꝑiore loco aduersarioꝵ decurre¬
runt. Nec detinentibꝰ nostris. multis telis iniectis: complures
uulneribus affecere. hi dum ut hactenus nostris cessere parũꝑ
taq praeter consuetudinem cum a nostris aĩaduersum ẽẽt ce¬
dere centuriones ex legione.ui. flumen transgressi duo resti¬
tuerant aciem. Acriterq eximia uirtute plures cum agerent:
ex suꝑiore loco multitudine telorum alter eorum concidit.
ta cum eis cum par prelium facere cepisset: cum undiq se circũ¬
uenti aĩaduertisset ingressus pedem offendit. Huiꝰ concidentis
facerent: equites nostri transgressi ex interiore loco aduersarios
ad uallum agere ceperunt. Ita cupidius dum intra praesidia illoꝵ
student facere cȩdem a turmis: et leui armatura sũt interc lu¬
si. quorum nisi summa uirtutis ẽẽt. capti fuissent uiui. Nam et
munitio praesidii ita coangustabatur. ut eques spatio interclu¬

Expanded text:
stenti essent, complures ex superiore loco adversariorum decucurrestenti essent, complures ex superiore loco adversariorum decucurrerunt nec desinentibus nostris multis telis iniectis compluris vulneribus adfecere. Hic tum, ut ait Ennius, 'nostri cessere parumper'. Itaque praeter consuetudinem cum a nostris animadversum esset cedere, centuriones ex legione V. flumen transgressi duo restituerunt aciem, acriterque eximia virtute pluris cum agerent, ex superiore loco multitudine telorum alter eorum concidit. Ita cum eius comes impar proelium facere coepisset, cum undique se circumveniri animum advertisset, regressus pedem offendit. In huius concidentis facerent, equites nostri transgressi inferiore loco adversarios ad vallum agere coeperunt. Ita cupidius dum intra praesidia illorum student caedem facere, a turmis et levi armatura sunt interclusi. Quorum nisi summa virtus fuisset, vivi capti essent: nam et munitione praesidi ita coangustabantur ut eques spatio interclu
Abbreviated transcription (Latin):
runt illiꝰ oꝑa se perisse. Ita uix ꝑiculo liberatus petunt ab oppida¬
sut ei liceret legatum ad caesarem ꝓficisci. illi se satisfactuꝵ
otestate data cum deesset ꝓfectus praesidio comparato: cum bene
magnam manum fecisset nocturno tempore per fallacia in op¬
pidum esset receptus: iugulationem magnam facit. principibꝰq
qui sibi contrarii fuissent interfectis oppidum in suam potestatẽ
recepit. Hoc preteito tempore serui transfugae nuntiauerunt:
oppidanoꝵ bona uendi. ne cui extra uallum licere exire nisi dis¬
cinctum: id circo ex quo die oppidum antegua esset captum me¬
tu conterritos complures profugisse beturiam. neq sibi ullam spem
uictoriae propositum habere. ut siqui ex nostris transfugerent in
leuem armaturam coniici: eumq non ampliꝰ . xuii. accipere. In
sequenti tempore Caesar castris castra contulit. et brachium
ad flumen salsum ducere cepit. Hic dum in opere nostri di¬

Expanded text:
runt: illius opera se perisse. Ita vix periculo liberatus petiit ab oppidanirunt: illius opera se perisse. Ita vix periculo liberatus petiit ab oppidanis ut ei liceret legatum ad Caesarem proficisci: illi se satisfacturum. Potestate data cum inde esset profectus, praesidio comparato, cum bene magnam manum fecisset et nocturno tempore per fallaciam in oppidum esset receptus, iugulationem magnam facit principibusque qui sibi contrarii fuissent interfectis oppidum in suam potestatem recepit. — Hoc praeterito tempore servi transfugae nuntiaverunt oppidanorum bona venire neque extra vallum licere exire nisi discinctum, idcirco quod ex quo die oppidum Ategua esset captum metu conterritos compluris profugere Baeturiam; neque sibi ullam spem victoriae propositam habere et, si qui ex nostris transfugerent, in levem armaturam coici eumque non amplius XVII accipere. § 23 Insequenti tempore Caesar castris castra contulit et bracchium ad flumen Salsum ducere coepit. Hic dum in opere nostri di
Abbreviated transcription (Latin):
sarem ꝑuenerunt. Hoc praeterito tempore qui in oppido arti¬
cula bursauomentes capti sunt legati. profectiq sunt cum nostͥs
ut rem gestam bursauomentibus referrent: quid sperarent: de
cn pompeio cum uiderent hospites iugulari. Praeterea multa
scelera abiis fieri qui praesidii causa abuis recipi qui ad oppidũ
uenissent. Nostri qui fuissent eqͥtes r et senatores non sũt ausi
introire in oppidum: praeter qͦs qui eius ciuitatis fuissent. Orum
responsis ultro citroq acceptis et redditis cum ad nostros se re¬
ciperent. qui extra oppidum fuissent. illi praesidio insecuti ex ad¬
uersione legatos iugularunt. duo reliqui eis fugerunt: et cae¬
sari rem gestam detulerunt. et speculatores ad oppidum teguã
miserunt. qui cum certum comperissent legatoꝵ responsa ita eẽ
gesta quemadmodum illi retulissent. ab oppidanis concursu facto:
eum qui legatos iugulasset lapidare. et ei manus intentare cepe¬

Expanded text:
sarem venerunt. § 22 Hoc praeterito tempore, qui in oppido Atesarem venerunt. § 22 Hoc praeterito tempore, qui in oppido Ategua Ursaonenses capti sunt legati profecti sunt cum nostris uti rem gestam Ursaonensibus referrent; quid sperarent de Cn. Pompeio, cum viderent hospites iugulari, praeterea multa scelera ab eis fieri qui praesidi causa ab eis reciperentur. Qui cum ad oppidum venissent, nostri, qui fuissent equites Romani et senatores, non sunt ausi introire in oppidum, praeter quam qui eius civitatis fuissent. Quorum responsis ultro citroque acceptis et redditis cum ad nostros se reciperent qui extra oppidum fuissent, illi praesidio insecuti ex aversione legatos iugularunt. Duo reliqui ex eis fugerunt et Caesari rem gestam detulerunt . . .57 et speculatores ad oppidum Ateguam miserunt. Qui cum certum comperissent legatorum responsa ita esse gesta quemadmodum illi rettulissent, ab oppidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare et ei manus intentare coepe
Abbreviated transcription (Latin):
fautores. Hoc praeterito tempore in oppido quod fuit captum
seruus est prehensus in cuniculo quem supra demonstrauimus.
dominum uigulasse: is uiuus est combustus. Idemq tẽpor
centuriones loricati.uiii. ad caesarem transfugerunt ex legione
uernacula. et equites nostri cum aduersaĩorum equitibꝰ congres¬
si sunt. et saucii aliquot occiderunt leui armatura. Ea nocte spe¬
culatores praehensi tres serui et unus exlegione uernacula serui
sunt in cruce sublati. militi ceruices abscisȩ. Postero die eqͥtes cũ
Leui armatura. ex aduersarioꝵ castris ad nos transfugerunt. Fo
tempore circiter.xii. eqͥtes ad aquatores nostros excurrerunt: nõ
nullos interfecerunt. item alios uiuos adduxerũt: de equitibꝰ cap¬
ti sunt equites.uiii. In sequenti die pompeius securi ꝑcussit omẽs
Lxxiiii. qui dicebantur esse fautores caesaris uictoriae. reliqͦs
in oppidum ussit deduci: ex quibꝰ effugerunt. cxx. et ad cae¬

Expanded text:
fautores. Hoc praeterito tempore in oppido quod fuit captum fautores. Hoc praeterito tempore in oppido quod fuit captum servus est prensus in cuniculo quem supra demonstravimus dominum iugulasse; is vivus est combustus. Idemque temporis centuriones loricati VIII ad Caesarem transfugerunt ex legione vernacula, et equites nostri cum adversariorum equitibus congressi sunt, et saucii aliquot occiderunt levi armatura. Ea nocte speculatores prensi servi III et unus ex legione vernacula. Servi sunt in crucem sublati, militi cervices abscisae. § 21 Postero die equites cum levi armatura ex adversariorum castris ad nos transfugerunt. Et eo tempore circiter XL equites ad aquatores nostros excucurrerunt, non nullos interfecerunt, item alios vivos abduxerunt; e quibus capti sunt equites VIII. Insequenti die Pompeius securi percussit homines LXXIIII, qui dicebantur esse fautores Caesaris victoriae, reliquos rursus in oppidum iussit deduci; ex quibus effugerunt CXX et ad Cae
Abbreviated transcription (Latin):
ri si mihi uitam tribuis. quoniam a .cti. pompeio sum desertus
qualem me illi praestiti. tali uirtute et constantia futurũ me
inte esse prestabo. Eodem tempore oppidanorum legati qui an¬
tea exierant caesarem adierunt. si sibi uitam concederet. sese in¬
sequenti luce oppidum ẽẽ dedituros. quibus respondit se caesarẽ
esse fidemq praestaturum. Ita ante diem.xi. Rał. mar. oppido po¬
titus imperator est appellatus. Quod pompeius ex perfugis. cum
deditionem oppidi factam esse scissent: castra mouit. ucumbim
uersus. sed circum ea loca castella disposuit: et munitionibꝰ se cõ¬
tinere cepit. Caesar mouit et propius castra castris contulit.
Fodem tempore mane loricatus unus ex legione uerna cula ad
nos transfugit. et nuntiauit pompeium oppidanos ucumben¬
ses conuocasse: eisq ita imperauisse. ut diligentia adbibita ꝑqͥ¬
rerent: qui essent suarum partium: itemq aduersarioꝵ uictorie

Expanded text:
ri. Si mihi vitam tribues, quoniam ab Cn. Pompeio sum desertus, ri. Si mihi vitam tribues, quoniam ab Cn. Pompeio sum desertus, qualem me illi praestiti tali virtute et constantia futurum me in te esse praestabo'. Eodem tempore oppidani legati qui antea exierant Caesarem adierunt: si sibi vitam concederet, sese insequenti luce oppidum esse dedituros. Quibus respondit se Caesarem esse fidemque praestaturum. Ita ante diem XI. Kalendas Martias oppido potitus imperator est appellatus. § 20 Quod Pompeius ex perfugis cum deditionem oppidi factam esse scisset, castra movit Ucubim versus et circum ea loca castella disposuit et munitionibus se continere coepit: Caesar movit et propius castra castris contulit. Eodem tempore mane loricatus unus ex legione vernacula ad nos transfugit et nuntiavit Pompeium oppidanos Ucubensis convocasse eisque ita imperavisse, ut diligentia adhibita perquirerent qui essent suarum partium itemque adversariorum victoriae
Abbreviated transcription (Latin):
pidum ueĩẽbant quoꝵ litteras Caesar oppidanis obiecit. et
qui uitam sibi peteret uissit turrem ligneam oppidanoꝵ
incendere id si fecisset: ei se promisit omnia cõcessuꝵ. quod
di fficile erat factu ut eam turrem sine ꝑiculo quis incenderet.
I ta facturus crure deligno: cum propius accessisset ab oppidanis
est occisus. Eadem nocte transfuga cum nuntiauit pompeũ
et labienum de iugulatione oppidanoꝵ indignatos esse. uigi
ab imo uitium fecit usq ad tabulatum secundum et tertium.
Fodem tempore pro muro pugnauerunt acerrime: et turrim
nostram ut suꝑiorem incenderunt: id circo quod uentum ad¬
hoc secundum habuerunt. in sequenti luce inter familias de
muro se deiecit: et ad nos transiliit: dicitq se cum familia cõ¬
stitutum habuisse: ut una transfugerent ad caesarem illam op¬
pressam et iugulatam. Hoc praeterea tempore tabellae de muro
sunt deiectae. in quibus scriptum est inuentum.L. mutius caȩsa¬

Expanded text:
pidum veniebant: quorum litteras Caesar oppidanis obiecit et, pidum veniebant: quorum litteras Caesar oppidanis obiecit et, qui vitam sibi peteret, iussit turrem ligneam oppidanorum incendere; id si fecisset, ei se promisit omnia concessurum. Quod difficile erat factu, ut eam turrem sine periculo quis incenderet. Ita fune crura deligatus,52 cum propius accessisset, ab oppidanis est occisus. Eadem nocte transfuga nuntiavit Pompeium et Labienum de iugulatione oppidanorum indignatos esse. § 19 ab imo vitium fecit usque ad tabulatum secundum et tertium. Eodem tempore pro muro pugnarunt acerrime et turrim nostram ut superiorem incenderunt, idcirco quod ventum oppidani secundum habuerunt. Insequenti luce materfamilias de muro se deiecit et ad nos transsiliit dixitque se cum familia constitutum habuisse ut una transfugerent ad Caesarem; illam oppressam et iugulatam. Hoc praeterea tempore tabellae de muro sunt deiectae, in quibus scriptum est inventum: 'L. Munatius Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
gione prima transfugit. et innotuit quo die equestre preliũ fac¬
tum esset suo signo perisse homines .xxxu. neq licere castris.CN
cesaris fuisset uxorem et filium in oppido reliquerat domi¬
num iugulauit. et ita clam a caesaris praesidiis: in pompeii
castra discessit. et indicium glande scriptum misit per quod
certior fieret. Caesar quae in oppido ad defendendum compa¬
rarentur: ita lr̃is acceptis: cum in oppido reuersi essent: qui
mutere glandem inscriptum solebant. in sequenti tempore
duo lusitani fratres transfugae nuntiarunt quam concionẽ
pompeius habuisset. quoniam oppido subsidio non posset ueĩre
noctu ex aduersaiͬoꝵ conspectu se deducerent ad mare uersũ
unum respondisse. ut potiꝰ ad dimicandum descenderent: ꝗͣ
signum fugae ostenderent. eum qui ita locutus esset iugula¬
tum. Fodem tempore tabellarii eius deprehensi: qui ad op¬

Expanded text:
gione prima transfugit, et innotuit, quo die equestre proelium facgione prima transfugit, et innotuit, quo die equestre proelium factum esset, suo signo perisse homines XXXV, neque licere castris Cn.dominus in Caesaris castris fuisset — uxorem et filios in oppido reliquerat — dominum iugulavit et ita clam a Caesaris praesidiis in Pompei castra discessit . . . et indicium glande scriptum misit, per quod certior fieret Caesar quae in oppido ad defendendum compararentur. Ita litteris acceptis, cum in oppidum revertisse qui mittere glandem inscriptam solebat.51 . . . Insequenti tempore duo Lusitani fratres transfugae nuntiarunt quam Pompeius contionem habuisset: quoniam oppido subsidio non posset venire, noctu ex adversariorum conspectu se deducerent ad mare versum; unum respondisse ut potius ad dimicandum descenderet quam signum fugae ostenderet; eum qui ita locutus esset iugulatum. Eodem tempore tabellarii eius deprensi qui ad op
Abbreviated transcription (Latin):
se. lta postero die tullius legatus cum catone lusitano ueĩt
et apud caesarem uerba fecit. Utinam quidem dii immota¬
les fecissent. ut tuus potius miles ꝗͣ cri. pompeii factus essem
et hanc uirtutis constantiam in tua uictoi̾a non in illiꝰ cala¬
mitate praestarem. Cuius funestae laudes quoniam adhanc
luctuosam perniciem dedimur hostium numero: qui neq
in illius acie primam fortunam: neq in aduersa secundam
optinuimus uictoriam. qui legionum tot impetus sustentas¬
sent nocturnis diurnisq operibꝰ gladioꝵ ictuo teloꝵq misso
expectantes uicti et deserti a pompeio tua uirtute superati sa¬
lutem a tua clementia deposcimus: petimusq ut qualẽ gen-
introeuntem.C. Antonius insecutus non esset. reuersus e¬
ad portam: et hominem apprehendit. ꝙ tiberiꝰ cum fieri ani¬
maduertit simul pugionem eduxit. et manum eius incidit.
ita refugerunt ad Caesarem. Eodemq tempore signifer de le¬

Expanded text:
se. § 17 Ita postero die Tullius legatus cum Catone at Antonio venit se. § 17 Ita postero die Tullius legatus cum Catone at Antonio venit et apud Caesarem verba fecit: 'Utinam quidem di immortales fecissent ut tuus potius miles quam Cn. Pompei factus essem et hanc virtutis constantiam in tua victoria, non in illius calamitate praestarem. Cuius funestae laudes quoniam ad hanc luctuosam perniciem demur hostium numero, qui neque in illius prospera acie primam fortunam neque in adversa secundam obtinuimus,45 qui legionum tot impetus sustentantes, nocturnis diurnisque operibus gladiorum ictus telorumque missus exceptantes, relicti et deserti a Pompeio, tua virtute superati salutem a tua clementia deposcimus petimusque ut . . .'47 'quintroeuntem Catonem Antonius insecutus non esset, revertit ad portam et hominem apprehendit. Quod Tiberius cum fieri animadvertit, simul pugionem eduxit et manum eius incidit. Ita refugerunt ad Caesarem. Eodemque tempore signifer de le