comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unius populu spondebat etatis
que quoniã supbe quin ⁊ ignomi¬
niose afinitimis negabant᷑ ui et
ingenio parte sũt. Si ꝗdem repul¬
se ira ⁊ dolore dissimulato ĩterim
ac suppresso exquisitos Rex Neptu¬
no ludos parat. Ediciq diẽ ꝑ uciõs
populos iubet. Qui ubi affuit con¬
cursus ingens utriusq sexus ꝓri¬
nus ex urbib atq oppidis Rome
fuit Et ludor studio nec minus ui¬
sende noue illius et cen subito na¬
de urbis desiderio. ¶Medio igitur
spectaculo uersis in ludos omĩui
xulis animisq ex condicto rap¬
te uirgines nõ ad stuprũ s ad nu¬
ptias spemq progeniei. Itaq ĩt
indignatioe ⁊ lacrimas delinite
blandituis raptoꝵ/ ante alios Ro¬
muli singule singulis matrimo¬
nio iungunt. ¶hinc multoru
causa radixq certaminũ Questi
patres ⁊ affines uirginũ iolen¬
tia perfidiaq hospitũ / aquibus
inuitati ad ludos grauissima oĩũ
in uiria se affectos dicerent Rap¬

Expanded text:
unius populum spondebat etatis. 16 unius populum spondebat etatis. 16 Que quoniam superbe quin et ignominiose a finitimis negabantur, vi et ingenio parte sunt; siquidem, repulse ira et dolore dissimulato interim ac suppresso, exquisitos rex Neptuno ludos parat edicique diem per vicinos populos iubet. 17 Qui ubi affuit, concursus ingens utriusque sexus proximis ex urbibus atque oppidis Rome fuit et ludorum studio nec minus visende nove illius et ceu subito nate urbis desiderio. Medio igitur spectaculo, versis in ludos omnium oculis animisque, ex condicto rapte virgines, non ad stuprum sed ad nuptias spemque progeniei. 18 Itaque inter indignationem et lacrimas delinite blanditiis raptorum, ante alios Romuli, singule singulis matrimonio iunguntur. Hinc multorum causa radixque certaminum. Questi patres et affines virginum violentiam perfidiamque hospitum, a quibus invitati ad ludos gravissima omnium iniuria se affectos dicerent, rap
Abbreviated transcription (Latin):
menia transcendẽs int̾ficit᷑. Et siue
imperii cupiditas siue ille iusticie
rigor fuit uariat enĩ in multis ue¬
tustissime rei fides.Unus Romuluᷤ
Regni frena sortitus patrios simul
externos q sacroꝵ ritus instituit
Regiumq habitum et insignia
ac lictores duodecĩ sibi assũpsit. et
nouas leges edidit unicum ⁊ po¬
puli glutinũ et ꝑacis ac ocordie
fundam̃tu ¶Tria hinc maxime
prouidenda uidebant᷑. Et cõsilui
scilicet et augmentũ cepte urbis
et longenitas. Erat enĩ parius in
menibus magna raritas accolarũ.
ẜaq ip̃a breuissimi tpr̃is spem da¬
bat ꝓpagande sobolis deficiente ꝯ¬
mͥcio. ¶primũ igit̾ Centũ ex patri¬
bus insenatũ lectis ab etate dicto
ordine. Nam patrum nomen ab
amore curaq rei publice ortũ erat
Secũdum uõ duos int̾ lucos insti¬
cinis eRegionib turba ꝯfluxera.
Tertium nuptiis fiendũ appare¬
bat uirilis enĩ tm̃ sexus nõ nisi

Expanded text:
menia transcendens interficitur et, sive menia transcendens interficitur et, sive imperii cupiditas sive ille iustitie rigor fuit, variat enim in multis vetustissime rei fides, unus Romulus regni frena sortitus patrios simul externosque sacrorum ritus instituit, regiumque habitum et insignia ac lictores duodecim sibi assumpsit, et novas leges edidit, unicum et populi glutinum et pacis ac concordie fundamentum. 14 Tria hinc maxime providenda videbantur, et consilium scilicet et augmentum cepte urbis et longevitas; erat enim parvis in menibus magna raritas accolarum, eaque ipsa brevissimi temporis spem dabat propagande sobolis deficiente commercio. 15 Primum igitur centum ex patribus in senatum lectis – ab etate dicto ordine, nam patrum nomen ab amore curaque reipublice ortum erat –, secundum vero duos inter lucos insticinis e regionibus turba confluxerat; tertium nuptiis fiendum apparebat, virilis enim tantum sexus nonnisi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ matrem undicaturus accĩgitur
Non aperto quide impetu ĩpar
uirib s clanculum uiuenibus
hinc atq hinc missis qui una ho¬
ra in Regiam conuenirẽt.Sic dis¬
positis insidiis et ĩtp̃s accurrẽte
Remo in Imulium irruit in cau¬
tum ⁊ tale nichil opinantẽ. Ceso
Rege Numitor Amulii frat̾ ⁊ ab
illo pride Regno pulsus restuit.
Nõ minus nepotũ reptor ꝙͣ recu¬
perati Regni insperata sorte letus.
¶Inde autẽ q ingentib animis
augustũ auitũ regnũ uideret᷑ Aba
auo derelicta ip̃i uł infantie cuna¬
bula uł periculi sui locũ amantes
adiacienda illic noue urbis funda¬
m̃ta festinant. Sic auspicato horri¬
daet ut ꝓprie dicã pastoralis Regia
mox futura aula in palatino mon¬
te construit᷑. Et fratre quide auspicii
uicto Romuli soliuis ex noĩe urbi
nomen inditum orbi post modu
populisq et Regibus formidãdũ:
¶Cetex seu hinc orto certamine seu
cõtẽpto frĩs edicto. Remus noua

Expanded text:
et matrem vindicaturus accingitur; et matrem vindicaturus accingitur; non aperto quidem impetu, impar viribus, sed clanculum iuvenibus hinc atque hinc missis, qui una hora in regiam convenirent. 10 Sic dispositis insidiis et in tempus accurrente Remo, in Amulium irruitur incautum et tale nichil opinantem. Ceso rege, Numitor, Amulii frater et ab illo pridem regno pulsus, restituitur, non minus nepotum repertorum quam recuperati regni insperata sorte letus. 11 Inde autem quod ingentibus animis angustum avitum regnum videretur, Alba avo derelicta ipsi, vel infantie cunabula vel periculi sui locum amantes, ad iacienda illic nove urbis fundamenta festinant. 12 Sic auspicato horrida et ut proprie dicam pastoralis regia, mox futura aurea, in Palatino monte construitur et, fratre quidem auspiciis victo, Romuli solius ex nomine urbi nomen inditum, orbi postmodum populisque et regibus formidandum. 13 Ceterum seu hinc orto certamine, seu contempto fratris edicto Remus nova
Abbreviated transcription (Latin):
tori tradito Cui magros frẽs ambo
impctum fecisse ferebant.Quo cõ¬
specto nõ intram u̾sus ut mos est
pro in uiria illata s latenti quadã
aĩmi dulcedine erga illum motus
et audito ꝙ gemini eẽnt extima¬
taq hinc etate hinc effigie gene¬
rosa minimeq pastoria nepotum
in memoriã adductus q̃rendoq
circũstantias pedetentum coꝑue¬
nerat ut hũc paulominꝰ ne potum
suoꝵ Alterum ẽẽ minime dubita¬
ret. Itaq liberius illum habere nõ
ut captiuũ s qd̾ uere erat ut suu.
hinc imꝑnicie Regis promior ua
siqdem pate facta. Romulo nõ mo¬
do presenti cõditõe fraterni status
S origine etiã utriusq in id tp̃s
occultata ad mouẽte putatuo eos
patre nõ sua ut crediderãt s regia
stirpe progenitos Expositaq per
ordine et eor simul et aui ac ma¬
tris inuiriarebus cognitis amõsi¬
or Nomulus et nõ modo liberatu¬
rus fratrem s illum seq et auum

Expanded text:
tori tradito, cuius in agros fratres ambo tori tradito, cuius in agros fratres ambo impetum fecisse ferebantur; quo conspecto, 8 non in iram versus, ut mos est, pro iniuria illata, sed latenti quadam animi dulcedine erga illum motus et, audito quod gemini essent extimataque hinc etate hinc effigie generosa minimeque pastoria, nepotum in memoriam adductus querendoque circumstantias, pedetentim eo pervenerat ut hunc paulominus nepotum suorum alterum esse minime dubitaret, itaque liberius illum habere non ut captivum sed, quod vere erat, ut suum. 9 Hinc in perniciem regis pronior via; siquidem, patefacta Romulo non modo presenti conditione fraterni status sed origine etiam utriusque in id tempus occultata, admonente putativo eos patre non sua, ut crediderant, sed regia stirpe progenitos, expositaque per ordinem et eorum simul et avi ac matris iniuria, rebus cognitis animosior Romulus et non modo liberaturus fratrem, sed illum seque et avum
Abbreviated transcription (Latin):
sis rebus insperata primordia pre¬
parante. Suꝑgresso eiz forte ripas
amne in accessibiliq alueo stagn¬
tib secus ripam uadis ab iecti abe¬
untib regu sceleris ministris inco¬
lumes euasere Eo rursus seu uera
seu fieta lupa utraq eĩ fama enn
fantum uagitu excita ⁊ quasi hua¬
nitus miserata du̾terat. Cuiꝰ lacte
alti interimdonec apastore Regio
faustulus is erat quẽ supra noĩ aui
labellis fere ubera sugentes. lupa
illos itidem relabente reꝑtiet us
ad pub̾tatis ãnos caritate patria
educati sunt. ¶Enim uero tũc in
dies magis ac magis in doles em̾¬
gere factisq clarescere. Iamcari ũ¬
diq lateq terribiles. nil mausum
linquere.Iamq lator ip̃e reb mo¬
nitus in ea quã ab uutio cõcepat
opinione firmari Regios adolescẽ¬
tes fore. Id aliꝙͣ diu celatũ tandez
patuit. Remo capto asatellitibus
Regis et pene destinato atq ad so¬
latium inuire materno auo Numi¬

Expanded text:
sis rebus insperata primordia presis rebus insperata primordia preparante. Supergresso enim forte ripas amne inaccessibilique alveo stagnantibus secus ripam vadis, abiecti, abeuntibus regii sceleris ministris, incolumes evasere. 5 Eo rursus seu vera seu ficta lupa – utraque enim fama est – infantum vagitu excita et quasi humanitus miserata diverterat; cuius lacte alti interim, donec a pastore regio – Faustulus is erat quem supra nominavi – labellis fere ubera sugentes, lupa illos itidem relambente, reperti et usque ad pubertatis annos caritate patria educati sunt. 6 Enimvero tunc in dies magis ac magis indoles emergere factisque clarescere, iam cari undique lateque terribiles nil inausum linquere, iamque altor ipse rebus monitus in ea, quam ab initio conceperat, opinione firmari regios adolescentes fore. 7 Id aliquandiu celatum tandem patuit, Remo capto a satellitibus regis et pene destinato atque ad solatium iniurie materno avo Numi
Abbreviated transcription (Latin):
Omulus Roã¬
nor Regũ pͥmꝰ
Romaneq rei¬
publice parens
fuit ardentis a
pe successib fc̃a
prospexerãt quo auctore tot circũ¬
tonãtib uicinor minis edumosis
collib in celum usq uentur Imꝑii
fundam̃ta cõsurgerẽt. Neq enĩtuto
poterat molli arce tanta rer moles
imꝑii. Solum stabile uehementis¬
q ducem spiritus res tanta posceba
affint atq ubi prius herbaꝵ iux arm̃¬
to satis herculeo uix Capellis faustu¬
li abunde frondiũ ẽẽ cõsueuerat Illic
arcem omĩu terraꝵ struxit ac supre¬
mũ mortalib prĩcipatũ. ¶Is ergo
cu Remo fratre simulrea siluia que
et Ilia dicta matre haud dubia. Mar¬
te aute seuficto patre seu credito ge¬
nitus. ubi primu lucis limen atti¬
gitmon in matre solũ s in se ac etiã
fratre seuitia Amulii Albanor Re¬
gis exꝑtus est a quo in tiberiz mer¬
gi uissi casu quodam seu quod de
canto futuro impio credi licet di¬
uina prouidẽtia liberati sũt immẽ¬

Expanded text:
omulus Romanorum regum primus Romaneque reipublice parens fuit, ardentis anpe successibus fata prospexerant, quo auctore, tot circumtonantibus vicinorum minis e dumosis collibus in celum usque venturi imperii fundamenta consurgerent. 2 Neque enim tuto poterat molli aree tanta rerum moles imponi; solum stabile vehementisque ducem spiritus res tanta poscebat. Affuit, atque ubi prius herbarum vix armento satis herculeo, vix capellis Faustuli abunde frondium esse consueverat, illic arcem omnium terrarum struxit ac supremum mortalibus principatum. 3 Is ergo cum Remo fratre simul Rea Silvia, que et Ilia dicea, matre haud dubia, Marte autem seu ficto patre seu credito genitus, ubi primum lucis limen attigit, non in matre solum sed in se etiam ac fratre sevitiam Amulii Albanorum regis expertus est. 4 A quo in Tyberim mergi iussi casu quodam seu, quod de tanto futuro imperio credi licet, divina providentia liberati sunt immen
Abbreviated transcription (Latin):
hendiss magistratu abiit.Anno
deniq in sequentidum quiete
res uidererent subito belli gallici
tumultus exarsit quib motibus
Romani ad solitum suu imperii
remediu recurrẽtes. Ip̃m illu ca¬
millum. Nam que alium parem
inuenire potuissent. Dictatorem
ereant Qui dicto magistid eꝗtu
Quintio peno profectus cum ex¬
ercitu inagro Albano magno p̃¬
lio hostes fuditi et in acie et in
castris multa milia periere. Reli¬
quias fuga in apuliam abstulit.
hac uictoria triumphus gli̾oso
seni senatu ac popͥulo consenti¬
ente decernitur. Ut scilicet uno
ad ultimũ tenore conspicuus nõ
alium iuuendi ac triumphandi
ꝙͣ uiuendi exitum haberet. Breu
siquidem post hec Annis quĩq
et uginti ex quo patriã e manu
hostiu ereptam collapsamq in
cineres restituerat obiit morte si¬
bi utiq.¬
bi utiq matura s acerba rei pii.
uir inclitus sine sui imo sine an¬
te se temporis exemplo omĩ ꝓr¬

Expanded text:
ehendisset, magistratu abiit. 61 Anno ehendisset, magistratu abiit. 61 Anno denique insequenti, dum quiete res viderentur, subito belli gallici tumultus exarsit; quibus motibus Romani ad solitum summi imperii remedium recurrentes, ipsum illum Camillum nam quem alium parem invenire potuissent? dictatorem creant. Qui, dicto magistro equitum T. Quintio Peno, profectus cum exercitu in agro Albano magno prelio hostes fudit; et in acie et in castris multa milia periere; reliquias fuga in Apuliam abstulit. 62 Hac victoria triumphus glorioso seni, senatu ac populo consentiente, decernitur ut scilicet uno ad ultimum tenore conspicuus non alium vincendi et triumphandi quam vivendi exitum haberet; brevi siquidem post hec, annis quinque et viginti ex quo patriam e manu hostium ereptam collapsamque in cineres restituerat, obiit morte sibi utique matura sed acerba reipublice: vir inclitus sine sui, imo sine omnis ante se temporis exemplo, omni pror
Abbreviated transcription (Latin):
et perterritus qui fugabat atq ĩ
fugam uersus effecere ut camil¬
li preces irrite eẽnt/ quibus opta¬
uerat nequa fortuna suo cõsilio
faueret hostes cesi captiq ĩ ꝗbus
cũ tusculani aliquot noti ẽẽnt
interrogatiq se iussu sue rei puͣ
in exercitu hostiu militasse dice¬
rent/ quod postea falsum aparu
it nd bellum Camillo uictori ere¬
ditu permissu q ut quẽ uellet
e collegis participem laboris assu¬
meret. Ille non alium ꝙͣ lutium
furium elegit. Sic illius ĩ famiq̃
minuit suam gloria auxit atq
ita ut supradici ex illius errore
gemina laudẽ primo quidẽ bel¬
lice uirtutis de hinc magne mo¬
destie quesiuit. ¶Post nõ multũ
tẽpus in extremis Ciuiliu con¬
tentionu periculis quarto dic¬
tator creatus ẽ. In qua dictatu¬
ra preter minas et increpatioẽs
plebis asperimas memoranduz
nichil actum legitur. S pendẽte
certamine ꝙ iutio se creatũ dep̃¬

Expanded text:
et perterritus qui fugabat atque in et perterritus qui fugabat atque in fugam versus, effecere ut Camilli preces irrite essent, quibus optaverat nequa fortuna suo consilio faveret. 58 Hostes cesi captique; in quibus cum Tusculani aliquot noti essent, interrogatique se iussu sue reipublice in exercitu hostium militasse dicerent – quod postea falsum apparuit –, id bellum Camillo victori creditum permissumque ut quem vellet e collegis participem laboris assumeret. 59 Ille non alium quam Lucium Furium elegit; sic illius infamiam minuit, suam gloriam auxit, atque ita, ut supra dixi, ex illius errore geminam laudem, primo quidem bellice virtutis dehinc magne modestie, quesivit. 60 Post non multum tempus in extremis civilium contentionum periculis quarto dictator creatus est. In qua dictatura preter minas et increpationes plebis asperrimas memorandum nichil actum legitur; sed pendente certamine, quod vitio se creatum depr
Abbreviated transcription (Latin):
stem sineret orauit. Ille autez bella
que sui solius ductu atq ausptiis
gesta sint hactenus successisse feli¬
cit̾ respondit Nunc se in collegar
nullum uis hr̃e. Itaq nichil obsta
re quod sibi reiq publice expedi¬
ens iudicaret ageret reliqs mex
parere In hac college equo aĩmo
cessur una se senecte ueĩam pre¬
cari ne ĩprima acie locctur s ĩ sub¬
sidiis maneat hec collere deos aũt
orareme quis euentus in opinus
cõsilium suum in dilatõe positu
reddat utilius his dcĩs lutius fu¬
rius aciem aĩosius ꝙͣ cautius ĩstru¬
it atq in hostem ducit. A quo dez
ficto metu m ĩsidias deductus ẽ
cu impetu ferre nõ ualens fuga
p̾cipiti remearet. Camillus senex
suor manib equo impositus fu¬
gientib et insequentib hostib
sese opponit et increpita suorum
ignauia Ciues profugos sistit ho¬
stes reprimit. Cuiꝰ reuerẽcia acstu¬
pore animatus qui mõ fugiebat

Expanded text:
stem sineret oravit. Ille autem bella stem sineret oravit. Ille autem bella que sui solius ductu atque auspiciis gesta sint hactenus successisse feliciter respondit; nunc se in collegam nullum ius habere, itaque nichil obstare quin quod sibi reique publice expediens iudicaret ageret; reliquis iparere, in hac college equo animo cessurum; unam se senecte veniam precari, ne in prima acie locetur, sed in subsidiis maneat; hec college, deos autem orare nequis eventus inopinus consilium suum in dilatione positum reddat utilius. 56 His dictis, Lucius Furius aciem animosius quam cautius instruit atque in hostem ducit; a quo quidem ficto metu in insidias deductus, cum hostis impetum ferre non valens fuga precipiti remearet, Camillus senex, suorum manibus equo impositus, fugientibus suis et insequentibus hostibus se se opponit et, increpita suorum ignavia, cives profugos sistit, hostes reprimit. 57 Cuius reverentia ac stupore animatus qui modo fugiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
dine fretinon modo nõ detrecta¬
uere certamen s u̾bis etia in sul¬
tabant ꝙ pret̾ unũ Camillu qui
gerende rei tempus oportunum
expectabat Romans omĩbus in¬
dignu uidebatur tociens uictis
ea ẽẽ fidutia nulli tam̃ ĩ dignius
ꝙͣ college ⁊ natura ⁊ etate ferocis¬
simo. Cuiꝰ ardore militu uocibus
excitato cepit multa qdem adu̾¬
sus Camilli nõ uirtute ad quam
uere nichil dici poterat s etatem
loqui Iuuenes bellis idoneos se¬
nibus animos ipos cum corpori¬
bus frigescere. Idq si aliunde ne¬
sciretur s excollege mutatõe no¬
tum fieri. Qui urbes et oppida pri¬
mo aduentu capere consuerit nc̃
torpore pressus insolito quasi ob¬
sessus ĩ castris sedeat. Et illi quidẽ
ducib opus ẽẽ nec ullius mor¬
talis ꝙͣ uuis Egregii ducis satis
c̃ẽ iurtutem. hec et his similia se¬
pe cum plaudente iactaret exer¬
citunip̃m tandem Camillu inere¬
pansut suos uincere uinciq ho¬

Expanded text:
dine freti non modo non detrectadine freti non modo non detrectavere certamen, sed verbis etiam insultabant. Quod preter unum Camillum, qui gerende rei tempus oportunum expectabat, Romanis omnibus indignum videbatur, totiens victis eam esse fiduciam; nulli tamen indignius quam college et natura et etate ferocissimo. 54 Cuius ardore militum vocibus excitato, cepit multa quidem adversus Camilli non virtutem, in quam vere nichil dici poterat, sed etatem loqui: iuvenes bellis ydoneos, senibus animos ipsis cum corporibus frigescere; idque si aliunde nesciretur ex college mutatione notum fieri, qui urbes et oppida primo adventu capere consueverit, nunc torpore pressus insolito quasi obsessus in castris sedeat; et illi quidem ducibus opus esse, nec illius mortalis quamvis egregii ducis satis esse virtutem. 55 Hec et his similia sepe cum plaudente iactaret exercitu, ipsum tandem Camillum increpans, ut suos vincere vincique ho
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq perim e manu hostii
eripuit Magna utrobiq etrus¬
cor cede. ¶Ortum in de seu ue¬
rius renatum uolscum bellum
suasit ut camillus tribunus ⁊¬
militum crearetur College ei de
more quq additi. Cumq cami¬
llo mãdatum recens illud eẽt
bellum sortitusq quisna sibiex
collegis ad iutor eẽt. sorte sibi lu¬
tius furius obtigit nõ ꝙ cuiꝰquã
ope spectatissimus dux egeret.
s disponente deo ut ex illius erro¬
ribus nouam sibi gemine glorie
materia inueniret Qui ultime
iam etatis cũ eẽtet iure mr̃ado
excusare imbecillitate corporis ĩ
comitio uoluisset reiectus apo¬
cepisset oblatum belli onus sub¬
iit ut is quem defectum uiribus
s sensib integru et mente p̃ua¬
lidu cuulib p̾ridem rebus negle¬
ctis belloꝵ studiũ acuebat ut armo¬
ru exerticio iuuenescere uideret᷑.
Itaq cũ Collega legiones quatuor
Assatricu ducit quod tũc maxiẽ
uolsi oppugnabant. Qui multitu¬

Expanded text:
utrunque per vim e manu hostium utrunque per vim e manu hostium eripuit, magna utrobique Etruscorum cede. 51 Ortum inde seu verius renatum volscum bellum suasit ut Camillus sexto tribunus militum crearetur; college ei de more quinque additi. Cumque Camillo mandatum recens illud esset bellum sortitusque idem quisnam sibi ex collegis adiutor esset, sorte sibi Lucius Furius obtigit, non quod cuiusquam ope spectatissimus dux egeret, sed disponente reor Deo ut ex illius erroribus novam sibi gemine glorie materiam inveniret. 52 Qui ultime iam etatis cum esset et iureiurando excusare imbecillitatem corporis in comitio voluisset, reiectus a poictorie concepisset, oblatum belli onus subiit, ut is, quem defectum viribus sed sensibus integrum et mente prevalidum civilibus pridem rebus neglectis bellorum studium acuebat, armorum exercitio iuvenescere videretur. 53 Itaque cum collega legiones quattuor ad Satricum ducit, quod tum maxime Volsci oppugnabant; qui multitu
Abbreviated transcription (Latin):
taciti faterentur nocte illa lasmi
herniciq clanculum abiere uol¬
scos insecutus exercitus romanꝰ
intra satricu inclusit Quod in¬
cursu subito expugnat. Uicti ho¬
stes abiectis armis sese Romaõ
duci dedidere. Qui nichil his oi¬
bus actum putans de pugnãdo
Antio quod uulscoꝵ est caput a¬
gitabat Et hãc ob causam Romã
regressus erat ut senatum ꝯsu¬
leret. S differẽte fortuna sediti¬
ose gentis ultimã ruinã dum de
hoc in senatu agitur in etruria
Camillu trassit necessitas socioꝵ.
Sutrinis et Nepesinis ꝯt incur¬
sus etruscoꝵ Auxiliũ petẽtibus
ut Camillus succurreret Sena¬
tus edixerat. loca enĩ illa urbi ꝓ¬
xima Etrurieq infaucib erant.
oxrito itaq ⁊ etruscis noui aliꝗ
fectus illuc igitur Camillus su¬
trium primo de hinc Nepete pͥ¬
mu iam pro parte occupatum
iuix altera ĩ parte resistente po¬
pulo secundu ultro traditũ pa¬
cifice ab hoste possessu repperit

Expanded text:
taciti faterentur, nocte illa Latini taciti faterentur, nocte illa Latini Hernicique clanculum abiere. 47 Volscos insecutus exercitus romanus intra Satricum inclusit, quod incursu subito expugnat: victi hostes abiectis armis se se romano duci dedidere. 48 Qui nichil his omnibus actum putans, de oppugnando Antio, quod Volscorum est caput, agitabat et hanc ob causam Romam regressus erat ut senatum consuleret. Sed, differente fortuna seditiose gentis ultimam ruinam, dum de hoc in senatu agitur, in Etruriam Camillum traxit necessitas sotiorum. 49 Sutrinis et Nepesinis sus Etruscorum auxilium petentibus, ut Camillus succurreret senatus edixerat; loca enim illa urbi proxima Etrurieque in faucibus erant, merito itaque et Etruscis novi aliquid fectus illuc igitur Camillus Sutrium primo dehinc Nepete, primum iam pro parte occupatum vix altera in parte resistente populo, secundum ultro traditum pacifice ab hoste possessum reperit;
Abbreviated transcription (Latin):
perio demu magnifica uicto¬
ria spe miecta equo descendes
uicinu signiferu manu pre¬
hensu pedes in hostem trahit
tanta suor preẜtim iuuenum
uerecũdia uidentiũ duce tuũ¬
pauore ut conspectu Romani
ducis ferre uix possent Sic qua¬
cũq uadente iuctoria seq̃bat᷑
quod in eum maxime enituit
dum sinistra Romana acie pe¬
ne iam uicta et in fugam nersa
ip̃e re comperta equin rursus a¬
scendens inclinata rem sola
sui presentia crexituoce maũ¬
q indicans ꝙͣ turpis eẽt illoꝵ
fuga Cõmilitonib eor oĩ alia
pugne ĩparte uincẽtib. deĩq
iam prolapsa hostium fortuna
cu Romani exercitus labor oĩs
eẽt terga hostiu ce dere qui m
tanta fugientiu turba paucis
prelio fessis haud exiguus uide¬
batur. Repentina tẽpestas ma¬
gnis imbribus et nox supueĩ¬
ens nõ preliũ diremere s uicto
Romanã et ultimũ hostiu exci¬
dium distulere. Qui ut uictos se

Expanded text:
perio; demum magnifica victoperio; demum magnifica victorie spe iniecta, equo descendens, vicinum signiferum manu prehensum pedes in hostem trahit, tanta suorum presertim iuvenum verecundia, videntium ducem sepavore ut conspectum romani ducis ferre vix possent. 45 Sic quacunque vadentem victoria sequebatur. Quod in eum maxime enituit dum, sinistra romana acie pene iam victa et in fugam versa, ipse re comperta equum rursus ascendens inclinatam rem sola sui presentia erexit, voce manuque indicans quam turpis esset illorum fuga, commilitonibus eorum omni alia pugne in parte vincentibus. 46 Denique iam prolapsa hostium fortuna, cum romani exercitus labor omnis esset terga hostium cedere, qui in tanta fugientium turba paucis prelio fessis haud exiguus videbatur, repentina tempestas magnis imbribus et nox superveniens non prelium diremere, sed victoriam romanam et ultimum hostium excidium distulere; qui ut victos se
Abbreviated transcription (Latin):
lerius hoc amplius addidit Ca¬
millum sibi dictatore seq illi
magistru Equitum futurum.
Tanta uiri erat admiratio nt
nullus licet par officio illius nͥ¬
tuti cedere recusaret. hoc tanto
tribunoꝵ militum cõsensiet
sũmo gaudio Senatus ac spe
omniu ad satricu ductus ex¬
ercitus. ubi nõ tantu uolsi S
latini hernici magnis exerciti¬
bus inuentipaucitatez Roma¬
nor terrebant. Ita ut centuri¬
onuz relatudux cognosceret pi¬
gre ab exercitu arma capi tepide
impreliu iri pauidas demuta
uoces militu auditas uni scili¬
cet centum cũ hostib rem futu¬
rã uix hostilez aciemin hermen
licet tolerari posse. Quod ubi a¬
gnouit equo in sidens acriter
increpitis militibus quasi mc¬
toria desperarent sub camillo
duce eo ꝙ nõ dictator eẽt ut qͦn¬
dam s tribunus militu ⁊ qua¬
si nõ uirtus s dignitas ucto¬
riam daret ducem suum non
agnoscerẽt ꝙ nõ sũmo eẽt im¬

Expanded text:
lerius hoc amplius addidit: Calerius hoc amplius addidit: Camillum sibi dictatorem, seque illi magistrum equitum futurum. Tanta viri erat admiratio ut nullus, licet par officio, illius virtuti cedere recusaret. 43 Hoc tanto tribunorum militum consensu et summo gaudio senatus ac spe omnium ad Satricum ductus exercitus; ubi non tantum Volsci sed Latini Hernicique magnis exercitibus inventi paucitatem Romanorum terrebant, ita ut centurionum relatu dux cognosceret pigre ab exercitu arma capi, tepide in prelium iri, pavidas demum voces militum auditas: uni scilicet centum cum hostibus rem futuram, vix hostilem aciem, inermem licet, tolerari posse. 44 Quod ubi agnovit, equo insidens, acriter increpitis militibus quasi victoriam desperarent sub Camillo duce, eo quod non dictator esset ut quondam sed tribunus militum, et, quasi non virtus sed dignitas victoriam daret, ducem suum non agnoscerent quod non summo esset im
Abbreviated transcription (Latin):
re faterentur seq illi obtepatu¬
ros neq omĩno sue detractum
in credituros quod illius ma¬
iestati ac glorie cessissẽt. Sic Ca¬
nillus tribunus militum non
tam consulari ꝙͣ dictatoria po¬
testate actis gratiis et senatiu ⁊
Collegis pro tantis honoribus
tamꝙͣ insolitis pro quib cũ ma¬
gnu sibi honus apopulo ĩpositũ
diceret qui eum quater dictato¬
rem creasset scrupulu lectori mi¬
cit quia post id tẽpus bis dicta¬
tor diciturmeq tamen nisi qu¬
ẽẽ obsequium subicientiu pro
una dictatura accepisse eu intel¬
ligimus grator more hominu
beneficia et honores quos acce¬
perint animo semp ac u̾bis am¬
plificantiũ. Quo in clinat opini¬
o ob id maxime qr cũ collegas
quadrifaria diuisisset suu cui¬
q munus imponẽs uno lutio
ualerio ĩpartem ad ministrãdi
belli remanere secũ uisso atque
ad parcendu pronis uolẽtib¬
q animis sese offerrent .L. ua¬

Expanded text:
re faterentur, seque illi obtemperature faterentur, seque illi obtemperaturos neque omnino sue detractum iri credituros, quod illius maiestati ac glorie cessissent: sic Camillus tribunus militum non tam consulari quam dictatoria potestate, actis gratiis et senatui et collegis pro tantis honoribus tamque insolitis. 41 Pro quibus cum magnum sibi onus a populo impositum diceret qui eum iam quater dictatorem creasset, scrupulum lectori inicit, quia post id tempus bis dictator dicitur neque tamen nisi quinomne obsequium subicientium, pro una dictatura accepisse eum intelligimus, gratorum more hominum beneficia et honores quos acceperint animo semper ac verbis amplificantium. 42 Quo inclinat opinio ob id maxime quia, cum collegas quadrifariam divisisset suum cuique munus imponens, uno Lucio Valerio in partem administrandi belli remanere secum iusso, atque ad parendum omnes pronis volentibusque animis se se offerrent, Lucius Va
Abbreviated transcription (Latin):
tisq ne ad fugam pateant por¬
tis edicto tñ dictatoris parci n¬
bentis imbellib arma depoĩta
deditiq omẽs sic repente uicti
populi tristicia in gaudiũ uicto¬
ris leticia in gemitũ u̾sa ẽ. Dicta¬
tor Romam rediens triumpha¬
uit. Captiis hostium ante cur¬
rum actis ac uenditis.Quoru
ex p̃cio Matronis Romanis au¬
rum quod bello ueientino pro
ĩplendo uoto Apollinis ultro
obtulerant per solutum. De reli¬
liquo tres crateres auri quib
Camilli nomen inscriptu fuit
in cella ious in capitolio dedi¬
cati sunt. ¶Per idem tẽpus cu
Antiates auxilio latinor freti ar¬
ma mouissent Et camillus for¬
te tũc tribunus militu eẽt cõ¬
sulari potestate gratissimũ id
Senatui fuit ꝙ iuur talis ingru¬
ente belli molle eẽt in magistra¬
tu. In quo si nõ eẽt dictatorem
dici euz oporteret. Ceter et colle¬
ge omẽs unamit̾ ca modestia
fuere ut quicqd rei bellice inci¬
disset totu uni camillo in cũbe¬

Expanded text:
tisque ne ad fugam pateant portisque ne ad fugam pateant portis, edicto tandem dictatoris parci iubentis imbellibus, arma deposita deditique omnes. Sic repente victi populi tristitia in gaudium, victoris letitia in gemitum versa est. 38 Dictator Romam rediens triumphavit, captivis hostium ante currum actis ac venditis; quorum ex precio matronis romanis aurum, quod bello Veientano pro implendo voto Apollinis ultro obtulerant, persolutum; de reliquo tres crateres auri, quibus Camilli nomen inscriptum fuit, in cella Iovis in Capitolio dedicati sunt. 39 Per idem tempus cum Antiates auxilio Latinorum freti arma movissent et Camillus forte tunc tribunus militum esset consulari potestate, gratissimum id senatui fuit quod vir talis ingruente belli mole esset in magistratu, in quo si non esset dictatorem dici eum oporteret. 40 Ceterum et college omnes unanimiter ea modestia fuere ut, quicquid rei bellice incidisset, totum uni Camillo incumbe
Abbreviated transcription (Latin):
cis attonitos primo illos fudit
impetu atq instans profugis
uastansq omnes illor fines ad
deditioẽ compulit anno post¬
ꝙͣ rebellare ceperant septuagesi¬
mo. hinc continuata felicitate
simul ac uirtute Equos etia op¬
pressit nõ castris modo s urbe
illoꝵ capta. hec int cum Etruscia
Sutriu obsiderent et petito aRo¬
manis auxilio Senatus censuiss
Camillũ ꝙͣ primũ posset opẽ fẽre
supplicibus neq illi extremis ⁊¬
malis cdomiti morã decreti au¬
xilii pati possent atq ideo coacti
sese hostibus dedere seminudi
egrederentur camillu obiuiu
habuere. Cuius adpedes prouo¬
luti omĩa lacrimis ac lamentis
mulieribus impleuere quos ip̃e
consolans parcere querelis uibet
gemitur ac dolorem se se hostib
afferre. Inde urbem ipãm et ĩ cau¬
tos nulliq deditos custodie uc¬
tores aggressum Sutrium eoder
illo die quo ab hostibus captu
erat eiibus restituit multi e¬
truscor intra muros cesi obsera¬

Expanded text:
cis attonitos, primo illos fudit cis attonitos, primo illos fudit impetu atque, instans profugis vastansque omnes illorum fines, ad deditionem compulit anno postquam rebellare ceperant septuagesimo. Hinc continuata felicitate simul ac virtute Equos etiam oppressit, non castris modo sed urbe illorum capta. 36 Hec inter cum Etrusci Sutrium obsiderent et, petito a Romanis auxilio, senatus censuisset Camillum quam primum posset opem ferre supplicibus, neque illi extremis malis edomiti moram decreti auxilii pati possent atque ideo, coacti se se hostibus dedere, seminudi egrederentur, Camillum obvium habuere; cuius ad pedes provoluti omnia lacrimis ac lamentis muliebribus implevere. Quos ipse consolans parcere querelis iubet: gemitum atque dolorem se se hostibus offerre. 37 Inde urbem ipsam et incautos nullique deditos custodie victores aggressus, Sutrium eodem illo die quo ab hostibus captum erat civibus restituit; multi Etruscorum intra muros cesi, obsera
Abbreviated transcription (Latin):
seruatam lingua iteꝵ seruanit ⁊¬
dum tribunitus conterionibus
se se opponens multis abeunduz
ex incensa uersaq urbe censenti¬
bus ueiosq incaptam urbez con¬
migrandu pia et graui orone
ut maneretur obtinuit. ¶ Sic re¬
stituta primũ mox ẜuata et sta¬
bilita sede Imperii Camillus iam
senior s hauddubie gloriosissim
cuus habebat᷑ et ĩ quem spes oẽs
rei publice residerent. Itaq cu
propt̾ recentis magnitudiẽ ru¬
me romanu nomen ab hostib
liberatu circũfusis italicis ppłis
uoĩscis. Equis. Etruscis. latinisq
et hernicis odio esset atq contẽ¬
ptui et ad illud opprimẽdu ma¬
gne conuirationes facte nũtia¬
rent̾ ad exptam eius iurcutem
inextremis periculis recursu
est. Factus igitur dictator tͥcio
Seruilio Ahala magistro eꝗtu
dicto exercituq cõscripto nõ iu¬
uenũ modo s senũ quib eẽnt
uiriũ reliquie primu ad u̾sus
uolscos profectus iam fama du¬

Expanded text:
servatam lingua iterum servavit servatam lingua iterum servavit dum, tribunitiis contentionibus se se opponens, multis abeundum ex incensa eversaque urbe censentibus Veiosque in captam urbem commigrandum, pia et gravi oratione ut maneretur obtinuit. 34 Sic, restituta primum mox servata et stabilita sede imperii, Camillus iam senior sed hauddubie gloriosissimus civis habebatur, et in quem spes omnes reipublice residerent. Itaque cum propter recentis magnitudinem ruine romanum nomen, ab hostibus liberatum, circumfusis italicis populis, Volscis Equis Etruscis Latinisque et Hernicis, odio esset atque contemptui et ad illud opprimendum magne coniurationes facte nuntiarentur, ad expertam eius virtutem in extremis periculis recursum est. 35 Factus igitur dictator tertio, Servilio Ahala magistro equitum dicto, exercituque conscripto non iuvenum modo sed senum quibus ulle essent virium reliquie, primum adversus Volscos profectus iam fama du
Abbreviated transcription (Latin):
pitolii defensores fame ultima
cogente et omĩs auxilii spe subla¬
ta pacti auid salutem desolutoẽ a¬
gerent.dumq aur̃i librant et põ¬
derum que hostes attulerant mi¬
quitate causant᷑ atq illi quereli
iustissimis insolentes minas qu
et gladios intentant. Credo uo¬
lente deo exprobatoẽm hanc et̾¬
nam principi populo infligi ut
auro uitam redemisse diceretur
dictator litigantib incidit et fe¬
dus infame disturbat ĩ ualidur
dicens ꝙ in iussu sũmi magistra¬
tus ictum eẽt hostibus ut se ad
prelium parent Cub ut ferro
nõ auro lib̾tatem patria rediãt
edici. Pugnat᷑ in tra ip̃am semi¬
rutam ac semiusta urber et Gal¬
lis illic acie fusis rursus extra ur¬
bem acri marte concurrit᷑. Quo p̃¬
lio nec fuga nec captiuitas s so¬
la strages hostium fuit. ne nũtio
quide cedis elapro uictor Cami¬
llus secundusq Romane urbis
conditor dẽs liberata ĩ patriam
insigni rediit triũpho. Quã maũ

Expanded text:
pitolii defensores, fame ultima pitolii defensores, fame ultima cogente et omnis auxilii spe sublata, pacti auro salutem de solutione agerent, dumque aurum librant et ponderum que hostes attulerant iniquitatem causantur atque illi querelis iustissimis insolentes minas quin et gladios intentant, credo nolente deo exprobrationem hanc eternam principi populo infligi ut auro vitam redemisse diceretur, dictator litigantibus incidit et fedus infame disturbat; invalidum dicens quod iniussu summi magistratus ictum esset, hostibus ut se ad prelium parent, civibus ut ferro non auro libertatem patriam redimant edicit. 32 Pugnatur intra ipsam semirutam ac semiustam urbem et, Gallis illic acie fusis, rursus extra urbem acri Marte concurritur; quo prelio nec fuga nec captivitas sed sola strages hostium fuit, ne nuntio quidem cedis elapso. Victor Camillus, secundusque romane urbis conditor dictus, liberatam in patriam insigni rediit triumpho. 33 Quam manu
Abbreviated transcription (Latin):
opus ꝑsuasioneiam prider erat a¬
numis insitum nullum interris
illi parem bello uiuere. Itaq cõsi¬
lio soluto curati corporasigno da¬
to Camillo duce prima nocte por¬
tis egressi gallor Castra ꝓpe urbem
nullo ordine posita nulla defensa
custodia ut qui penitus se uictoes
crederent quib nichil formidabi
undiq obtruncant. Quos fuga⁊
abstulit / inagrum Antiatẽ deue¬
nere Ibi etiam aciuib loci illius
fusi cesiq omẽs hec absentis offẽ¬
siq camilli ĩ patriam pietas fuit
In hoc statu exul melitus Camill
suor ciuium in meõria reu̾sus
et ꝙ unum abiens orauerat ne¬
cessarius atq ex optatus ingrate
patrie ab exiguis ac dispsis Roã¬
nor reliquiis lege lata dictator
eligitur. Ip̃e apud Ardeam delectu
perse habito. Lutium ualenũ quẽ
ab sentem magr̃m equitu dixat
lacerũ atq affsictu exercitu Ro¬
manu recolligere sibiq obuiã
proficisci iubet: Cum interim Ca¬

Expanded text:
opus persuasione: iampridem erat aopus persuasione: iampridem erat animis insitum nullum in terris illi parem bello vivere. Itaque concilio soluto, curati corpora, signo dato Camillo duce prima nocte portis egressi, Gallorum castra prope urbem nullo ordine posita, nulla defensa custodia, ut qui penitus se victores crederent, quibus nichil formidabilundique obtruncantur; quos fuga abstulit in agrum Antiatem devenere; ibi etiam a civibus loci illius fusi cesique omnes. 29 Hec absentis offensique Camilli in patriam pietas fuit. In hoc statu exul inclitus Camillus suorum civium in memoriam reversus et, quod unum abiens oraverat, necessarius atque exoptatus ingrate patrie, ab exiguis ac dispersis Romanorum reliquiis lege lata, dictator eligitur. 30 Ipse, apud Ardeam delectu per se habito, Lucium Valerium, quem absentem magistrum equitum dixerat, lacerum atque afflictum exercitum romanum recolligere sibique obviam proficisci iubet. 31 Cum interim Ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ priuata miseria secum querẽs
hostes fudi. Quor om̃ib ĩ preliis
felicitas magna quide multo ãt
uirtus maior fuit. An uero omẽs
obiere. in ĩ feminas uersi sũt. An
quid monstri et infauste tr̃asfor¬
matoĩs incidit. Talia uoluẽtem
ac deflentez repentinus rumor
perculit Gallos prope ẽẽ. Deq hoc
ardeatos trepidos ꝯsciliũ ad uo¬
casse. Cui ille se quasi diino qͦdã
spiritu impulsus in miscuit. et
patrie memor oblitus iniurie hor¬
catus ẽ ut beneficior que aroma¬
nis accepissẽt memores ⁊ suorũ
discriminũ prouidentes se ducẽ
sequi uellent ostendens se bone
preterea gallicam gentem labori
impaciente ⁊ terribilez potius
ẽẽ ꝙͣ forte semꝑ quoq s tũc ma¬
xime fortune blanditiis et succes¬
su noue ꝓsperitatis incauta pro¬
mittẽs q eis de illa leuem facilez¬
q uictoriã. ꝙ si falleret nullu se
supplicium recusare. Non fuit lõga

Expanded text:
quam privata miseria secum querens:quam privata miseria secum querens:hostes fudi, quorum omnibus preliis felicitas magna quidem, multo autem virtus maior fuit? an vero omnes obiere, an in feminas versi sunt, an quid monstri et infauste transformationis incidit?’ Talia volventem ac deflentem repentinus rumor perculit, Gallos prope esse deque hoc Ardeates trepidos consilium advocasse. 25 Cui ille se quasi divino quodam spiritu impulsus immiscuit et, patrie memor oblitus iniurie, hortatus est ut, beneficiorum que a Romanis accepissent memores et suorum discriminum providentes, se ducem sequi vellent; ostendens se illis bone ns preterea gallicam gentem laboris impatientem et terribilem potius esse quam fortem, semper quoque sed tunc maxime fortune blanditiis et successu nove prosperitatis incautam, promittensque eis de illa letam facilemque victoriam: quod si falleret nullum se supplicium recusare. 27 Non fuit longa
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝯsilii Nichil denq Romaĩ mo¬
ris Romanor q fuit animor. E
cursu lentessine ordine ad flum̃
alliam pugna cõmissa ẽ undeciõ
lapide ab urbe Roma uicti igitur
Romani et fuga effusi atq inseꝙ̃¬
tibus gallis capta urbs. Trucidatꝰ
senatus incensa omĩa pret̾ capito¬
lium egre apaucis manlio duce
defensum dubiis casib uarioque
diserimine.Non hostib tm̃ s quod
ẽ fortune propriũ aduersenucinis
quoq tuscoꝵ populis ii afflictas
res Romanas insultantib. Cum
tentatanequicꝙͣ sepe Tarpeie arcis
expugnatõe Galli capiendi ualidõ
et egregie defensu locuspe depo¬
sita ad obsidionem eius cõsilia
uerterant. Et quoniam frum̃tu
omẽ incendio urbis ab sũptum
erat dum uicina undiq populã¬
tur Casus illos quidam ardeam
tulit ubi tunc Camillus exulaba.
Qui diis iratus atq hoĩbus ꝑꝑe¬
tius suspiriis et angorib tubesce¬
bat sepe mextus publica magis

Expanded text:
lque consilii, nichil denique romani molque consilii, nichil denique romani moris romanorumque fuit animorum; occursum lente sine ordine ad flumen Alliam pugna commissa est undecimo lapide ab urbe Roma. Victi igitur Romani et fuga effusi atque, insequentibus Gallis, capta urbs, trucidatus senatus, incensa omnia preter Capitolium egre a paucis Manlio duce defensum, dubiis casibus varioque discrimine, non hostibus tantum sed, quod est fortune proprium adverse, vicinis quoque Tuscorum populis in afflictas res romanas insultantibus. 23 Cum, tentata nequicquam sepe Tarpeie arcis expugnatione, Galli, capiendi validum et egregie defensum locum spe deposita, ad obsidionem eius consilia verterant, et quoniam frumentum omne incendio urbis absumptum erat, dum vicina undique populantur, casus illos quidam Ardeam tulit, ubi tunc Camillus exulabat; qui diis iratus atque hominibus perpetuis suspiriis et angoribus tabescebat, sepe mestus publica magis
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc illos hic detinet Italiam
inuenter in numerabili cũ exer¬
citu fudissent bello etruscos ea tẽ¬
pestate magnã partem italie pos¬
sidentes ac finib expulissẽt tã¬
dem appeninum transgressi et
Clusmos Regni caput aggressi
sũt. Et cũ petito a Romanis auxi¬
lio ad ex̾citum legatio missa eẽt
Fabii scilicet tres germani fratreᷤ
illi ⁊ uniores ⁊ ferociores ꝙͣ ne¬
cesse erat ad tractatũ pacis In ĩ¬
ctiq munens obliti quasi non
ad pacem s ad bellu missigli¬
scente uirgio arma capiuntdu¬
cemq bellor interficiũt. Qua ĩ¬
uiria galli ꝙͣuis ad iundictam
feruidi legatos tamen Romam
premiserunt/ Sontes fabios ui¬
re gentiuz deposcentes. Quod dũ
negatum eẽt Insuꝑ et qui ad sup¬
plicium petebantur ad honorem
publicum euecti. haud in merito
indignati galli deẜto bello etrusco
Romam citato agmune petiere oĩ
iam diuina et humana ope desti¬
tutam. Nichil ibi prouidẽtie nich̃¬

Expanded text:
adhuc illos hic detinet – in Italiam adhuc illos hic detinet – in Italiam irruentes innumerabili cum exercitu, fudissent bello Etruscos, ea tempestate magnam partem Italie possidentes, ac finibus expulissent, tandem Apenninum transgressi et Clusinos regni caput aggressi sunt. 20 Et cum, petito a Romanis auxilio, ad exercitum legatio missa esset, Fabii scilicet tres germani fratres, illi, et iuniores et ferociores quam necesse erat ad tractatum pacis iniunctique muneris obliti, quasi non ad pacem sed ad bellum missi, gliscente iurgio arma capiunt ducemque Gallorum interficiunt. 21 Qua iniuria Galli, quamvis ad vindictam fervidi, legatos tamen Romam premiserunt sontes Fabios iure gentium deposcentes. Quod dum negatum esset, insuper et qui ad supplicium petebantur ad honorem publicum evecti, haud immerito indignati Galli, deserto bello etrusco, Romam citato agmine petiere omni iam divina et humana ope destitutam. 22 Nichil ibi providentie nichi
Abbreviated transcription (Latin):
o neq equis albis neq arcu⁊
marmoreo qr sine prelio reo ac¬
ta erat s amore ac stupore õiu
in animis hominũ triumpha¬
uit. ¶ Neq diu tam̃ uirtus ac
gloria et res geste conceptã pri
in uidiam oppressere quin ple¬
bem sepe nimia lib̾tatis ac licẽtie
arguende in se illa urritaret atq
ab Apuleio tribuno plebis accusa¬
tus ꝓpt̾ iniꝙͣ ueientane prede di¬
stributoe int̾currẽte ꝑ eos dies
adolescentis morte filiihinc pu¬
blico hinc priuato affectus inco¬
modo in exilium agereturpre¬
catus deos in ip̃o abitu ut si hoc
in iuste pateretur ꝙͣ primũ suis
se cuub et ingrate patrie necessa¬
num atq optabile fieri uellẽt.
que ut digne sic haud irnte pre¬
ces breui post fuere. Parabatur
quidem ut ex prosperis sic ad uer¬
sis exreb excellenti uiro decus
Itaq cũ per id tempus Galloru
primo postea Germanorũ populi
nouissimiq senones galli fru¬
gum omẽs uniq duscedine q̃

Expanded text:
o neque equis albis neque arcu o neque equis albis neque arcu marmoreo, quia sine prelio res acta erat, sed amore ac stupore omnium in animis hominum triumphavit. 17 Neque diu tamen virtus ac gloria et res geste conceptam prius invidiam oppressere quin, plebem sepe nimie libertatis ac licentie arguendo, in se illam irritaret atque, ab Apuleio tribuno plebis accusatus propter iniquam veientane prede distributionem, intercurrente per eos dies adolescentis morte filii, hinc publico hinc privato affectus incommodo in exilium ageretur, precatus deos in ipso abitu ut, si hoc iniuste pateretur, quam primum suis se civibus et ingrate patrie necessarium atque optabilem fieri vellent. 18 Que ut digne sic haud irrite preces brevi post fuere; parabatur quidem ut ex prosperis sic adversis ex rebus excellenti viro decus. 19 Itaque, cum per id tempus Gallorum primo postea Germanorum populi novissimique Senones Galli, frugum omnes vinique dulcedine – que
Abbreviated transcription (Latin):
pulo essent urbem ip̃am tradere
Romanis. Quo iustus ac magꝰ¬
nimus dux audito asꝑnatus
ẽ donumet habere se cum pbali¬
stis armatũ bellum ait iustis de
causis ꝙ populu romanũ nil
de eis talem meritumad ueios
offendissẽt Eos se suamq urbem
ut ueios armis et Romanis ar¬
tibus nõ fraude iuicturũ Neq ĩ
etate illa arma uersuru. Cui ĩ
medio etiam tu multu captar
urbium parci solet. his dictis
iunctũ nudũq illum pueris
dedit uirgasq singłis dari ius¬
sit quib agerent proditorem.
Quoꝵ reditu et nouitate ip̃astu¬
pefacti primũ ciues et mox cau¬
sa rei cognita mutati repẽte aĩ
publicoq de consilio legati ad
Camillum missi et ab eo Roma
ire ad senatum iussi oratione
pulcerma sese suãqr remꝓubli¬
ca ĩ potestatez Romanoꝵ tradi¬
dere Camillus ⁊ hostibꝰ carus
⁊ cib et utrisq mirabilis Ro¬
mã rediit aliꝙ̃toq gratius ꝙͣ
de ueiis olimno curru purpure¬

Expanded text:
pulo essent, urbem ipsam tradere pulo essent, urbem ipsam tradere Romanis. 14 Quo iustus ac magnanimus dux audito, aspernatus est donum et habere se cum Faliscis armatum bellum ait iustis de causis, quod populum romanum nil de eis tale meritum ad Veios offendissent: eos se suamque urbem, ut Veios, armis et romanis artibus non fraude victurum, neque in etatem illam arma versurum cui in medio etiam tumultu captarum urbium parci solet. 15 His dictis vinctum nudumque illum pueris dedit virgasque singulis cari iussit quibus agerent proditorem. Quorum reditu et novitate ipsa stupefacti primum cives, et mox causa rei cognita mutati repente animi; publicoque de consilio legati ad Camillum missi, et ab eo Romam ire ad senatum iussi, oratione pulcerrima se se suamque rempublicam in potestatem Romanorum tradidere. 16 Camillus et hostibus carus et civibus et utrisque mirabilis Romam rediit, aliquantoque gratius quam de Veiis olim, non curru purpure
Abbreviated transcription (Latin):
ditum hinc exortum ꝙ cũ ueni¬
entib. Phalerii coniurassẽt qͦsdã
cũ prelio uicisset et dueptis hor
Castris preda omẽz ad questoreᷤᷤ
publicos reiecisset ad huc grauiꝰ
militum inse animos accendit
Qui se premio bellico priuan e¬
gerrime tolerabant. S uirtutẽ
uir rigidam simul oderant. ac
stupebant. ¶Inde cũ obsidio pre¬
ualide ac munite urbis nichilo
bremor futura uideretur ꝙͣ uei¬
entiu fuisset ducis uirtus ac
fortuna in cruente honesteq uic¬
torie uiam fecit. Magister intra
urbem erat nobilium pueroru.
Hic extͣ muros per ludum atq
exerticium educere illos ĩ pace
solitus morez ip̃m bello etia ẜua¬
bat nõ uetantib patrib propt̾
in accessibile loci situm. Id cum
sepius faceret nentiꝙͣ suspicãte
aliquo ludo prolixiore semel ĩ ca¬
utos in Romanas stationes atqr
inde in castra et ad temtorium
ducis adduxit dicens se in illis
puenis quor patres primi ĩ po¬

Expanded text:
ditum, hinc exortum quod cum Veiditum, hinc exortum quod cum Veientibus Falerii coniurassent. 10 Quos cum prelio vicisset et direptis horum castris predam omnem ad questores publicos reiecisset, adhuc gravius militum in se animos accendit, qui se premio bellico privari egerrime tolerabant; sed virtutem viri rigidam simul oderant ac stupebant. 11 Inde, cum obsidio prevalide ac munite urbis nichilo brevior futura videretur quam Veientium fuisset, ducis virtus ac fortuna incruente honesteque victorie viam fecit. 12 Magister intra urbem erat nobilium puerorum; hic, extra muros per ludum atque exercitium educere illos in pace solitus, morem ipsum bello etiam servabat, non vetantibus patribus propter inaccessibilem loci situm. 13 Id cum sepius faceret neutiquam suspicante aliquo, ludo prolixiore semel incautos in romanas stationes atque inde in castra et ad tentorium ducis adduxit, dicens se in illis pueris, quorum patres primi in po