comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inde hẽt᷑ ac si uiri boni arbitrũs
ciuꝰlib arbitriũ op̾hensũ sit. Nam
fides bona exigit ut arbitũ tale p̃¬
stetur qͣle uiro bono ouenit. Id q
arbitriũ ad qͣlitatẽ operis ñ ad ꝓ¬
nisi ĩd ip̃m loge op̃hensun sit quib̾¬
it nosequẽs ẽ ut iͨrrita sit ad ꝓbatio do
loꝯductoris facta ut ex locato agi
possit.  Si colonus locau̾it fũ¬
uũ respost̾ioris ꝯductoris dño ñ obli¬
gant᷑ si frustus incã pignoris man᷑¬
ent ꝙ̃ admed̾ eẽt. si pͥmus colonus
eos ꝑcepiss. Si domꝰ łftindus ꝑ
quinq̃nnũ pensionib locatus sit
pot̾ dñs si deseru̾it hĩtacõẽ ł funcli
culturã colonus ł inquilmus c̃ erͣs
statĩ agẽre s ⁊ dehis que p̾scuti die

Expanded text:
 ac si uiri boni arbitrium, cuiuslibet arbitrium comprehensum sit: nam fides bona exigit, ut arbitrium tale praestetur, quale uiro bono conuenit. idque arbitrium ad qualitatem operis, non ad pnisi id ipsum lege comprehensum sit. quibus consequens est, ut irrita sit adprobatio dolo conductoris facta, ut ex locato agi possit. Si colonus locauerit fundum, res posterioris conductoris domino non obligantur: sed fructus in causa pignoris manent, quemadmodum essent, si primus colonus eos percepisset. Si domus uel fundus in quinquennium pensionibus locatus sit, potest dominus, si deseruerit habitationem uel fundi culturam col‹o›nus uel inquilinus, cum eis statim agere. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
agatur reputatõis ratio hñda ẽ.
Ead intelligim᷑ si hostia fenestras¬
ne numũ corruptas locator ñ resti¬
tuit. Conluct̃or omnia scd̃m
colonus curare deb̾. ĩi oꝑa rustica
suo quoq tp̃r faciat ne ĩ tempesti¬
uacultura det̾iorem fundũ fac̃et.
cor̃ptas hãt Cu̾lpeant̃ ip̃iꝰ ⁊ illird
mis arbores excidłit. ip̃ qͦ si excid̾it
ñ solum ex locato tenetur. s ⁊̃ lege
aquilia ⁊ ex lege .xii. tabłaꝵ ⁊ arbor
furtim cͤesaꝵ intͤdicto ꝙ ui aut
clam. s utiq uidicis ꝙ ex locato
uidicat offõ iudicat ꝯnnetur ut ce¬
teras accõnes locator omittat.
aplłat᷑ ñ deb oductori dampnoeẽ
si plus qͣra tolłabłt ẽ lesi fu̾int frua¬
ctusalioquĩ modic̃ dampnũ eqͦ a¬
nimo ferre deb colonꝰ cuiꝰ modicũ¬

Expanded text:
agatur, reputationis ratio habenda est. eadem intellegemus, si ostia fenestrasue nimium corruptas locator non restituat. Conductor omnia secundum colonus curare debet, ut opera rustica suo quoque tempore faciat, ne intempestiua cultura deteriorem fundum faceret. corruptas habeat. Culpae autem ipsius et illnus arbores exciderit. Ipse quoque si exciderit, non solum ex locato tenetur, sed etiam lege Aquilia et ex lege duodecim tabularum arborum furtim caesarum et interdicto quod ui aut clam: sed utique iudicis, qui ex locato iudicat, officio continetur, ut ceteras actiones locator omittat. pellant, non debet conductori damnosa esse, si plus, quam tolerabile est, laesi fuerint fructus: alioquin modicum damnum aequo animo ferre deb
Abbreviated transcription (Latin):
matõe ⁊ m̃cedẽ solui oporteat ⁊
ductõeni adeffectum ꝑuenire. sĩ
aũ ille uel nolu̾it uel ñ potu̾it
mercedẽ desinrre tunt ꝓ nͥͣlo ẽ cõ¬
ductio qͣi nulla m̃cede statuta.
¶Ui fundũ frucudũ ł hĩtacõẽ a¬
licui locau̾it si aliqͣ ex cã fund̾ ł
edesuendat curare deb uͥ ap̃ ẽꝑto¬
rẽ quoq eadẽ paccõe ⁊ colono frui
⁊ niquilmo hĩtare liceat aliocͥ ꝓhi¬
bit᷑ is aget c̃ eo ex cõducto.: Si
nicino eclificante obscupẽt᷑ lumĩaxn
incenacłi teñi locatorẽ inqͥuilino.
Certe quin liceat colono ł inqui¬
lino retĩquere oductõem ulła dũ¬
bitatõ ẽ. Dem̃cedib quoq sic̃ eo

Expanded text:
mationem et mercedem persolui oporteat et mationem et mercedem persolui oporteat et conductionem ad effectum peruenire: sin autem ille uel noluerit uel non potuerit mercedem definire, tunc pro nihilo esse conductionem quasi nulla mercede statuta. Qui fundum fruendum uel habitationem alicui locauit, si aliqua ex causa fundum uel aedes uendat, curare debet, ut apud emptorem quoque eadem pactione et colono frui et inquilino habitare liceat: alioquin prohibitus is aget cum eo ex conducto. Si uicino aedificante obscurentur lumina cenaculi, teneri locatorem inquilino: certe quin liceat colono uel inquilino relinquere conductionem, nulla dubitatio est. de mercedibus quoque si cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
anuis donimꝰ fundi frui patiat᷑. nͭ
quod ex pulsus acõducc̃oe ĩ aliã se
coloniã ꝯtulit ñ sb̾fecturꝰ dũab ne¬
q ip̃e pensionũ nõĩe obligatꝰ erit.
Et qͥntum ꝑ singłos aunos ꝯpendii
factur᷑ erat ꝯ seqͣtur. Sera ẽ enĩ pa¬
tientia fruendi que offertur eo t̃¬
pore quo frui colonis aliis reb il¬
ligat᷑ ñ pot̾ quodsi paucis dieb ꝓꝰ¬
hibuit deinde pñam agit om̃ia¬
q̃ colono intrasunt nichil ex obli¬
gatõe paucor dieꝵ mora minuet.
¶ It utur ex conducto agit is cuiẜ
in plures annos fund̾ locau̾at testa¬
m̃to suo dampnauit heredẽ ut
ochustorẽ lib̾aret s iñ patiat᷑ ħes
cũ reliquo tempore frm ẽ ex ꝯduc¬
to actõ. Ꝙ si paciat᷑ nec m̃cedes
arbitͥo. locatio ⁊ oductio cͣchi nõ
uidr̃. Sinã qͣnti ticius existimau̾¬
it sub hac ꝯclicõe stare locatõem uͥ
siquid̃ ip̃ qui nominat᷑ ẽ m̃cedẽ¬
En diffinierit omnimͦ sccłmeius esti¬

Expanded text:
annis dominus fundi frui patiatur: neet qui expulsus a conductione in aliam se coloniam contulit, non suffecturus duabus neque ipse pensionum nomine obligatus erit et quantum per singulos annos compendii facturus erat, consequetur: sera est enim patientia fruendi, quae offertur eo tempore, quo frui colonus aliis rebus illigatus non potest. quod si paucis diebus prohibuit, deinde paenitentiam agit omniaque colono in integro sunt, nihil ex obligatione paucorum dierum mora minuet. item utiliter ex conducto agit is, cui in plures annos fundum locauerat, testamento suo damnauit heredem, ut conductorem liberaret. si non patiatur heres eum reliquo tempore frui, est ex conducto actio: quod si patiatur nec mercedes arbitrio, locatio et conductio contrahi non uidetur: sin autem quanti Titius aestimauerit, sub hac condicione stare locationem, ut, si quidem ipse qui nominatus est mercedem definierit, omnimodo secundum eius aesti
Abbreviated transcription (Latin):
cõem ex m̃cede fac̾e oportet. Ea e
tẽ ꝑuulã incõmodi sustiñet ñ
ĩ tñ ut cam partẽ cenatuli qͣm do¬
mus a ꝑuiss ł qͣm magnã ꝑtem
usus habitator hr̃et. It int̾ro¬
gatus ẽ siquis timoris ca migras¬
s deb̾ mercedem nec ne R sicã fu¬

Expanded text:
onem ex mercede facere oportet: ea entem paruulam incommodi sustineret: non ita tamen, ut eam partem caenaculi dominus aperuisset, in quam magnam partem usus habitator haberet. Iterum interrogatus est, si quis timoris causa emigrasset, deberet mercedem necne. respondi
Abbreviated transcription (Latin):
ciss qͣnti ꝯductoris iͥnteet hĩtatorẽ
ne migͣrent intm̃ odempnari opor¬
tet.: Edił in inunicipio lalncas
oduxerat ut eo anno unmniceps gͣ¬
tis lauarent᷑. Post tres m̃ses incenꝰ¬
dio factoᷤ buste sunt. R posse agi
c̃ balncatore exconducto ut ꝓpor¬
tõe temporis quo lauatõeni ñ p̃stĩ¬
tiss pecunie cõtributio fieret.
Qui mulas ad certum pondus ho¬
nis locaret c̃ maiore hoñe ꝯduc¬
tor eas rupiss ꝯsulebatur de
reste cũ ag̾e s lege aquilia tm̃ c̃ eo
agi posse qui mulas egiss sedex lo¬
cato ⁊ si alus eas rupiss c̃ ꝯducto¬
re recte agi. Qui ed̾ faciẽdã

Expanded text:
ti conductoris interesse‹t›, habitatores ne migrarent, tanti condemnari oportere. Aedilis in municipio balneas conduxerat, ut eo anno municipes gratis lauarentur: post tres menses incendio facto respondit posse agi cum balneatore ex conducto, ut pro portione temporis, quo lauationem non praestitisset, pecuniae contributio fieret. Qui mulas ad certum pondus oneris locaret, cum maiore onere conductor eas rupisset, consulebat de recte eum agere, sed lege Aquilia tantum cum eo agi posse, qu‹i› tum mulas agitasset, ex locato etiam si alius eas rupisset, cum conductore recte agi. Qui aedem faciendam
Abbreviated transcription (Latin):
aut ĩnpͣunc ꝯtumelũs ⁊ dampnis
pulsando eos subicere ip̃os nirisdic¬
tioni dum se uundicãt: Sỹ si du¬
bitetur urrũ inea quis causa sit
ut domũ reuocarĩ possit nec ne ir̃e
p̃tor deb causa cognitaͥ tuerr ¶ Q
si ostit̾it inea eium ẽẽ causa ut do

Expanded text:
aut impune contumeliis et damnis aut impune contumeliis et damnis uiusque pulsando eos subicere ipsos iurisdictioni, dum se vindicant. Sed si dubitetur, utrum in ea quis causa sit, ut domum revocare possit, nec ne, ipse praetor debet causa cognita statuere. quod si constiterit in ea eum esse cau
Abbreviated transcription (Latin):
douiũ reuocatõnis dandam ait.
tio cessiano rescͥpfit. Eum qui tu¬
euocatus. ñ deb̾e opełi uidicium
susciꝑeIdem claudio fauiano
siderat mintegrum restitui ad u̾¬
sus afinianũ qui alt̾ius negocũ cã
ã isti domos renocant: si ũ ibi cõfͣce¬
rantubi oueniũt᷑. Cet̾m si ccͣxerĩtẽ
ibi reuocandi ius ñ hñt exreptis le¬
gatis. quilicet ibiꝰ otraxerint dũ¬
modo autelegatõem ꝯtraxeruit:
diu legationis cã hic demorãt᷑. ꝙͥ
⁊ iuliañ scͥpsit. ⁊ duius pius rescͥpͣ¬
sit. plane si ꝑfecta legatione sub¬
sistant. ꝯuemendos cos duius resqͥ¬
sit. It̃ si exͣ ꝓuniciã suã otraxe¬
rint. licet ñ initalia q̃stĩois ẽ an
rome oueniri possint᷑. Et marcel¬
P in eo pruulegio eos indomũ re¬
uocandi ꝙ incuutate sua ł cer¬
te intraꝑiuntiã ꝯtraxerint. quod
ad ñsus om̃s se defend̾e ñ tñ si ĩ¬
uiriam suam ꝑseqͣntur ł furtũ
ł̃ dampnum ꝙ tunc passisunt.
Alioquin ut ulianꝰ elegant᷑ait.

Expanded text:
domus revocationem dandam ait, tio Celsiano resceuocatus, non debere compelli iudicium suscipere. idem Claudio Flauiano sidera‹ra›t in integrum restitui aduersus Asinianum, qui alterius negotii causa autem isti domum reuocant, si non ibi contraxerunt, ubi conueniuntur. ceterum si contraxerunt ibi, reuocandi ius non habent: exceptis legatis, qui licet ibi contraxerunt, dummodo ante legationem contraxerunt, diu legationis causa hic demorantur. quod et Iulianus scribit et divus Pius rescripsit. plane si perfecta legatione subsistant, conveniendos eos divus Pius rescripsit. Item si extra provinciam suam contraxerunt, licet non in Italia, quaestionis est, an Romae conveniri possint. et Marcellus in eo solo privilegio eos uti domum revocandi, quod in civitate sua vel certe intra provinciam contraxerunt: quod adversus omnes defendere: non tamen si iniuriam suam persequantur vel furtum vel damnum quod nunc passi sunt: alioquin, ut et Iulianus eleganter ait,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dabuntur¶ p uide ⁊ si serm᷑ na¬
ium exercuit ⁊ mortiuis ẽ. de pecu¬
lio ñ dabitur accõ indño intra¬
annũ. S c̃ uoluntate patris ł do¬
mini seruus ł filus exercet na¬
uimi ł cauponam ł stabulum: pu¬
to etiam hanc actͣoem insolidum
eos pati deb̾e. q̃ĩ ominia que ibi
oting̾ int insolidum receꝑuit.
Iudicnis ⁊ubi quis agere ł cõueni

Expanded text:
non dabuntur. proinde et si servus nanon dabuntur. proinde et si servus navem exercuit et mortuus est, de peculio non dabitur actio in dominannum. sed cum voluntate patris vel domini servus vel filius exercent navem vel cauponam vel stabulum, puto etiam hanc actionem in solidum eos pati debere, quasi omnia, quae ibi contingunt, in solidum receperint. IVDICIIS: VBI
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ si in ip̃a nani dampuũ datũ sit.
Cet̾m siextͣ nauim licet a nautis ñ
p̃stab̾. It̃ si p̾clixerit ut unus qͥs¬
q uectorum res suas seriret neq
campnũ se p̾staturũ ⁊ oͦse̾ns̾ant
uectores p̃dictõi ñ ꝯueuit᷑ ¶ Hacti¬
te int̾ se dampnũ ded̾int. hoc aũ¬
ad exercitorẽ ñ ꝑtinet. s siquis
sit nauta ⁊ mercator debebit illi
dari. ⁊ quid siquis quos mlgo nan¬
te bate dicunt. Et huic tenebit᷑
s hmius factũ p̃stat c̃ sit ⁊ nauta.¬
Si seruus naute dampnum deit.
licet scruus nan̾ta ñ sit: equissimũ
exit inexercitorẽ accõem utilẽ dare.¬
: hac aut̃ actõẽ suo noiine ex̃¬
citor tenetur. culpe scĩlicet sueqͥ
at tenet᷑. nam c̃ alienos adhib
ex plorare eumoꝑtet cuius fidei
cuius innocentie sint. in suis nos
dam nauim adhibu̾it. Si plures
nauim exerceant imusquisq pro
parte ꝙ nauim exeͬcet ouenitur.
ħ uidiciã ꝙͣuis honoraria sunt:
tñ ꝑpetua sunt. Inh̾edem autẽ

Expanded text:
 si in ipsa naue damnum datum sit: ceterum si extra nauem licet a nautis, non praestabit. item si praedixerit, ut unusquisque uectorum res suas seruet neque damnum se praestaturum, et consenserint uectores praedictioni, non conuenitur.Hatae inter se damni dederint, hoc ad exercitorem non pertinet. sed si quis sit nauta et mercator, debebit illi dari: quod si quis quos uolgo ναυτεπιβάτας dicunt, et huic tenebitur, sed huius factum praestat, cum sit et nauta.Si seruus nautae damnum dederit, licet servus nauta non sit, aequissimum erit in exercitorem actionem utilem dare. Hac autem actione suo nomine exercitor tenetur, culpae scilicet suae qat tenetur: nam cum alienos adhibet, explorare eum oportet, cuius fidei, cuius innocentiae sint: in suis venidam navem adhibuerit. Si plures navem exerceant, unusquisque pro parte, qua navem exercet, convenitur. Haec iudicia quamvis honoraria sunt, tamen perpetua sunt: in heredem autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ant si putau̾mt aliũ ẽẽ p̃torẽ.
ꝓ alio eque error ñded̾ iuirisdic¬
t̾ionem. Aut si c̃ restitissi qui uis
ex litigatorib. iurib p̃ture . pul¬
sus ẽ: fuilla uiris dictio ẽ.. Cõue¬
nire aut̃ utrũ int̾ priuatos suffi¬
ciat. an u̾o etiã ip̃ius p̾toris ꝯsẽ¬
sus necessarius ẽ: lex uilia uidi¬
tiorum ait. qͥuo minus init̾ priua¬
tos oueniat. Suficit ergo priuato
ꝵꝯsensus sproinde si priuati ꝯ sc̃ti¬
ant p̃tor aut̃ ignoret osentire:
⁊ putet suã uris dictõem: An legi
satisfactũ sit uidendum ẽ. ⁊ puto
posse defendieiꝰ iuris ẽẽ dictiõe.¬
Si ⁊ udex ad tempꝰ datus ⁊ omnes
ltigator es ꝯsentiant: nisi speciałr¬

Expanded text:
aut si putauerunt alium esse praetorem pro alio, aeque error non dedit iurisdictionem. aut si, cum restitisset quiuis ex litigatoribus, uiribus praeturae compulsus est, nulla iurisdictio est.Conuenire autem utrum inter priuatos sufficit an uero etiam ipsius praetoris consensus necessarius est? lex Iulia iudiciorum ait 'quo minus inter priuatos conueniat': sufficit ergo priuatorum consensus. proinde si priuati consentiant, praetor autem ignoret consentire et putet suam iurisdictionem, an legi satisfactum sit, uidendum est: et puto posse defendi eius esse iurisdictionem.Si judex ad tempus datus et omnes litigatores consenserint, nisi specia
Abbreviated transcription (Latin):
rum ꝑier̃ ¶ Idẽ erit dicend ⁊ si ĩ sta¬
bulo aut ĩcauponauis maior otiger̃.¬
Eodẽ modo tenentire caupones̃
⁊̃ stabislarii excercentes negotiũ
suũ recipiunt. Cet̾m siextͣ nego¬
tiũ receꝑut ñten᷑ebunt᷑ ¶. Si filiꝰ
familias aut seruus receperit: ⁊
uoluntas p̃ris ł comini int̾uenit:¬
⁊ insolidum erit ꝯuem̃etꝰ Itẽ si
seriuuis exertitoris subripuit ł dãp¬
nũ dedit: noxał actio cessabit quia
ob receptũ suo nomine domunns.
ueninir.sin nero sine uoliuitate
exerreant de pecusio dabit᷑ ¶ ħ acͣcio
rei ꝑsecutionẽ otinet ut põponus

Expanded text:
 dari. idem erit dicendum et si in stabulo aut in caupona uis maior contigerit.Eodem modo tenentur caupones et stabularii, quo exercentes negotium suum recipiunt: ceterum si extra negotium receperunt, non tenebuntur.Si filius familias aut seruus receperit et uoluntas patris domini interuenit, in solidum erit, conueniendus. item si seruus exercitoris subripuit uel damnum dedit, noxalis actio cessabit, quia ob receptum suo nomine dominus conuenitur. sin uero sine uoluntate exerceant, de peculio dabitur.Haec autem rei persecutionem conti
Abbreviated transcription (Latin):
S si in littore ꝑierint qͣs semel¬
hn receꝑit ꝑiculum ad ermm ꝑtine: u¬
Ait enĩ pͥtor insi restitu̾it ieos
uiditiuni. tłabo. ex hoc edicto ĩ
fact̃ actio ꝓficiscitur. s ansit ne¬
cessaria uitendũ quia agiciuili
accione ex hoc poterit. si quidẽ
merces int̾nen̾it ex locato ⁊ ꝯduc¬
to. S si tota nauis locata sit qͥ
oduxit exoduct̃o etiã de reb que
desunt agere pot̾. Siuero res ꝑfe¬
rendas nanta ꝯduxit. ex locato
uenitur. S si gratis res suscepte
sint ait pompoñ. depositi agi poͣtu¬
isse. Miratur igitur cur honora¬
ria acciosit inductã ciuiles. aisi
forte inquit ideo ut innotesc̾it
pretor curã agere reprimende
mpbitatis Noc genus hominũ
⁊ qͣuia inłocato educto culpa in
deposito dolus dũ tarat p̾statur:
at hoc edicto omnimꝰ qui recepit¬

Expanded text:
int, quas semel recepit, periculum ad eum pertinere.Ait praetor: 'nisi restituent, in eos iudicium dabo'. ex hoc edicto in factum actio proficiscitur. sed an sit necessaria, uidendum; quia agi ciuili actione ex hac causa poterit: si quidem merces intervenerit, ex locato vel conducto: sed si tota navis locata sit, qui conduxit ex conducto etiam de rebus quae desunt agere potest: si vero res perferendas nauta conduxit, ex locato convenietur: sed si gratis res susceptae sint, ait Pomponius depositi agi potuisse. miratur igitur, cur honoraria actio sit inducta, cum sint civiles: nisi forte, inquit, ideo, ut innotesceret praetor curam agere reprimendae improbitatis hoc genus hominum: et quia in locato conducto culpa, in deposito dolus dumtaxat praestatur, at hoc edicto omnimodo qui recep
Abbreviated transcription (Latin):
accipuint ⁊ tũcustodie nomine
ex locato tenẽt᷑ quecũq defur¬
to cliximus ead̾ ⁊ dedampno debẽt
intelligi. Non enĩ dubitari opor¬
tet quin is qui saluũ fore recepit
ñ solũ a furtos ⁊a dampno reciꝑe
iniuria passes Si seruo meo iu
naui ł incaupona utaris ⁊ dampnũ
michi det ł furtũ faciat ꝗͣꝙͣ ⁊ furti
actio ⁊ dampni inuirte. mec̃ sit ⁊¬

Expanded text:
accipiunt, et tamen custodiae nomine ex locato tenentur.Quaecumque de furto diximus, eadem et de damno debent intellegi: non enim dubitari oportet, quin is, qui saluum fore recipit, non solum a furto, sed etiam a damno recipere iniuria passus es. Si servo meo in nave vel in caupona utaris et damnum mihi det vel furtum faciat, quamquam et furti actio et damni iniuria mecum sit
Abbreviated transcription (Latin):
Ro nĩ niritui datio int̾clũ pendet
ut ex p̃ facto confirmet᷑ ueluti
sidẽ tͥ mutuos nummos u̾si cõ¬
dicio aliqͣ extit̾it tui fiant sisq
michi obligatus itẽ silegatã pe¬
cuniã hesc̾dicłit de iñ legatariꝰeã
uoluit ad se ꝑtine ꝙͣ herclis ex die
adite hr̃ditatis iudent᷑ nũmi fuisse
uͭt credita petunia peti possit.
aIaliauus ait.⁊ traclitt̃es abhe¬
rede fact asadid tempꝰ redigi. qͦ
diatũ sit legatum aut eppositũ.
bligatione ex qͣ certũ petit siłꝰ a¬
ex certo contrastu petatur sũ ex
c̾cum cõdic̾e dum mͦͦ p̃iẽs sit o

Expanded text:
roinde mutui datio interdum pendet, ut ex post facto confirmetur: ueluti si dem tibi mutuos nummos, ut, si condicio aliqua exstiterit, tui fiant sisque mihi obligatus: item si legatam pecuniam heres crediderit, deinde legatarius eam noluit ad se pertinere, quia heredis ex die aditae hereditatis uidentur nummi fuisse, ut credita pecunia peti possit. nam Iulianus ait et traditiones ab herede factas ad id tempus redigi, quo diatum sit legatum aut adpositum. bligatione, ex qua certum petitur, siue ex certo contractu petatur siue ex certum condicere, dumm
Abbreviated transcription (Latin):
ħ accio ⁊̃ ex legati cã x ex lege aqͥ¬
lia s ex cã furtina ꝑ hanc actionẽ
conclicet᷑. s ⁊ si ex senͣatus ꝯsulto
agetur cõpetit hec actio ueluti
siis cui fiduciaria hereditas resti¬
tuta ẽ ag̾e uolet siũ aut̃ suo nõe
quisobligatus sit sĩ alieno ꝑ
hanc accõem recte ꝯueniet᷑. Qni
igitur ex omnib contͣctib ħ c̾ciꝯ¬

Expanded text:
ex legati causa et ex lege Aquilia. sed et ex causa furtiua per hanc actionem condicitur. sed et si ex senatus consulto agetur, competit haec actio, ueluti si is cui fiduciaria hereditas restituta est agere uolet. Siue autem suo nomine quis obligatus sit siue alieno, per hanc actionem recte conuenitur. Quoniam igitur ex omnibus contractibus haec c
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus ẽptorẽ agere.: uenit
aut̃ ihac accõe ⁊ dolus ⁊ cul pa
ut uicomodatouenit ⁊ custodi¬
a ius maior ñ conuenit. ał .l.¬
reb pr̃are solet acreditore exi
deb debitori repmitt̃eꝰ ⁊ si p̃cliũ
fuit pigñatumꝰ ⁊ de iire cuis re¬
ꝓmictend̾ ẽ ne forte suitutes
gante si ded̾it rem̃ pupilli pig¬
ñi tuend̾ erit .s. si ĩ rem pupnu¬

Expanded text:
aduersus emptorem agere. Uenit autem in hac actione et dolus et culpa, ut in commodato: uenit et custodia: uis maior non uenit. 14 rebus praestare solet, a creditore exigdebet debitori repromittere: et si praedium fuit pigneratum, et de iure eius repromittendum est, ne forte seruitutes gante si dederit rem pupilli pignori, tuendum erit, scilicet si in rem pup
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s exhr̃dato filio solu̾it id ꝙ
ei p̃r debuiss. ¶ Legati satis ac¬
cepi ⁊ cum ficłi uissor mͥ soluiss ap¬
paruit in debitũ fuisse logatum
it qͣi indelutũ plus debito eum so¬
lutũ repet̾e posse diusseĩns ⁊ ani¬

Expanded text:
dato filio solverit id, quod ei pater debuisset. Legati satis accepi et cum fideiussor mihi solvisset, apparuit indebitum fuisse legatum: rit, quasi indebitum plus debito eum solutum repetere posse divi Severus et An
Abbreviated transcription (Latin):
ius uirandũ sit  datũ except̃õi locͤ
ẽ.Iure uirando dato ł remisso. tẽ
quid̃ ad quirit exceptionẽ sibiali¬
is q actor u̾oꝰ actionẽ adquurit.
Inqͣhꝰ oc solũ q̃ ritur aniirau̾it dari
dũ ei remissũ sit. ¶ Si dãpnet᷑ qͥs¬
ex iureiurandaex famoso iudicõ¬
cẽ famosũ. magisẽ. ¶ Si is qui
temꝑali accõe mͥ obligatus erit de¬
litem ꝯtestatã c̃ co ꝑpeuiat᷑ adũs eũ
exceptoẽ uirisurrandi debebit repli

Expanded text:
iusiurandum datum sit, exceptioni locus est. Iureiurando dato vel remisso reus quidem adquirit exceptionem sibi aliisque, actor vero actionem adquirit, in qua hoc solum quaeritur, an iuraverit dari dum ei remissum sit. Si damnetu iusiurandum ex famoso iudicio, famosum esse magis est. Si is, qui temporaria actione mihi obligatus erat, delitem contestatam cum eo perpetuatur aduersus eum exceptionem iurisiurandi repli
Abbreviated transcription (Latin):
eo iureuirando p̾se ꝓet̾e ussũ fr̃.¬
possidẽ tuqi cepisses pet̾e ame cũ
adu̾sus te uirassẽ exceptõe me uti
deb̾e iͦur̃is urandi. Plane si alius
ame heditatẽ pet̾e ceꝑit dubiũ ñ

Expanded text:
eo iureiurando posse petere usum frucpossiderem tuque coepisses petere eam a me, cum adversus te iurassem, exceptione me uti debere iurisiurandi. plane si alius a me hereditatem petere coeperit, dubium non
Abbreviated transcription (Latin):
tione iuris iurandi utetur. Siuͦ
¶ꝑ iñ sicũ possid̾e ⁊ defe̾nte petitore
suã uirau̾it ꝯsequẽt̃ dĩcem. amis¬
sa q̃ possõe si is qui detulit ĩmrã¬
dum nactus sit possõem accõẽ in
fastũ ei dandam ⁊ fructus ꝑceptos

Expanded text:
tione iurisiurandi utetur: si uero tione iurisiurandi utetur: si uero Proinde si, cum possideret, deferente petitore rem suam iuravit, consequenter dicemus amissa quoque possessione, si is qui detulit iusiurandum nanctus sit possessionem, actionem in factum ei dandam. et fructus perceptos
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ñ deb egłli. ¶. S ⁊siquis in
fraudẽ cͥlitore iusiꝰandũ de tułit
debitori ad u̾i exceptõe uirisui¬
randi replicatio fraudis c̃ditorio
deb dari. ¶Pret̾ea si fraudator
sibi .x. darioꝑt̾e. Mox bonis eius
uẽditis exꝑisi uolet aut negari
acc̃o ei deb aut exceptio õĩponit᷑ frau¬
defẽsoris ł p᷑curatoris rei ab adu̾¬
sario delatͥũ ꝓdẽe exceptõem ꝙ
dño prare iui. scͥb̃. Id̾ ergo dicen¬
d̾erit ⁊ si datus ad petendum ꝓ¬
curator reo deferente uirauit da
re oportere. Nam accoẽ mͥ parat
rõem. ¶: Si petitor uirau̾it pos¬
sessore defe̾nte rẽ suã ẽẽ actoi dabi¬
fr ac̃tio. S hoc dum taxat adu̾s
eũ qui ĩ nirandũ derulit ꝙͣ qui ĩ
locũ eiꝰ successunt cet̾m adĩsus a¬
liũ si uelit p̃rogatiua uirandi uti
eal si possõri fu̾it uisuirand̃ dela¬
tum iurauit q rẽ petitoris sĩ ẽe
ꝙͣ diu quid̃ possidet adũsus eũ qͥ
detulit ĩ uiraudũ si petat excep¬

Expanded text:
tum non debet egredi.Sed et si quis in fraudem creditorum iusiurandum detulerit debitori, aduersus exceptionem iurisiurandi replicatio fraudis creditoribus debet dari. praeterea si fraudator sibi decem dari oportere, mox bonis eius venditis experiri volet, aut denegari debet actio aut exceptio opponitur fraudefensoris vel procuratoris ei ab adversario delatum prodesse exceptionemque domino parere Iulianus scribit. idem ergo dicendum erit et si datus ad petendum procurator reo deferente iurauerit dari mihi oportere: nam actionem mihi parit. ionem. Si petitor iurauit possessore deferente rem suam esse, actori dabitur actio, sed hoc dumtaxat aduersus eum qui iusiurandum detulit eosque qui in eius locum successerunt: ceterum aduersus alium si uelit praed si posstum iuraueritque rem petitoris non esse, quamdiu quidem possidet, aduersus eum qui detulit iusiurandum, si petat, excep
Abbreviated transcription (Latin):
quis ⁊ inspecie de dolo actionẽ
ꝯpet᷑e dicat ubi doł aliquis ar
de agro tuo itaut eum locũ
unde exemissẽ replerem exenu
nec repleo. Quesitũ ẽ quã ħas
accõem serł certum ẽ cuulẽ acci¬
onem incerti ꝯpec̾e si auf̃ uen¬
didisti cretam ex uenditõ ages.
ꝙ si pͣt exemptõem c̃to repleu̾o¬
fossam nec patiaris me cretam
tolłe. tunc agam ad exhibend̃
qr mea facta ẽ. c̃ uoluntate tua
exempta sit Pmisisti michi ut
sererẽ infundo tuo ⁊ ut fruc̃tus tollem
sic nec pat̾is me fructꝰ tolse nul¬
lam uiris ciuił acc̃. ẽẽ aristo ait
an infactum dari debea delib̾ari
posse s erit de dolo. U lp̃.ł .xxx.¬
tatõem dedero an ꝯmodati agere
possim ⁊ iuł ait posse si ẽ utilius
p̃scͥptis u̾b̾ agere.: Si margari¬
tas tibi extimatis dedero ut cas
dẽ michi afferres aut p̃tiũ eaꝵ de¬
inde hee petierint añuenditõem
cius ꝑiculũ sit ⁊ait labeo quiz

Expanded text:
quis et in hac specie de dolo actionem competere dicat, ubi dolus aliquis argde agro tuo ita, ut eum locum, unde exemissem, replerem: exemi nec repleo: quaesitum est, quam habeas actionem. sed certum est ciuilem actionem incerti competere: si autem uendidisti cretam, ex uendito age‹s›. quod si post exemptionem cretae repleuero nec patieris me cretam tollere t‹u›, agam ad exhibendum, quia mea facta est, cum uoluntate tua exempta sit. Permisisti mihi, ut sererem in fundo tuo et fructus tollerem: seui nec pateris me fructus tollere. nullam iuris ciuilis actionem esse Aristo ait: an in factum dari debeat, deliberari posse: sed erit de dolo. 17 Ulptationem dedero, an commodati agere possim? et Vivianus ait posse: sed est tutius praescriptis verbis agere. Si margarita tibi aestimata dedero, ut aut eadem mihi adferres aut pretium eorum, deinde haec perierint ante venditionem, cuius periculum sit? et ait Labeo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
gend̾ ẽ. Si c̃ michi uestumñ¬
ta uend̾es rogau̾o ut ea apud
alia ui maiore ꝑiculũ me mi¬
mine pratuꝵ ex quo apparet uti¬
sponsionis cã amulos accep̃ nec
readit uictor p̾sqͥptis ũbis accio
meum ꝯpetit n ciĩ recipienda
ẽ sabini opinio qui oditi ⁊ furti
ti plane si in honesta causa spõ¬
sionis fuit sin anuli dũ tarat

Expanded text:
gendum est. Si, cum mihi uestimenta uenderes, rogauero, ut ea apud alia maiore, periculum me minime praestaturum: ex quo apparet utisponsionis causa anulos acceperit nec reddit uictori, praescriptis uerbis actio in eum competit: nec enim recipienda est Sabini opinio, qui condici et furti ti? plane si inhonesta causa sponsionis fuit, sui anuli dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
ab alio mutuũ gusuris quia ñ
soluit ñqi ex negõiis que gere¬
bat ad se pecumã tnͣstulit cõdẽp¬
uandus ẽ. Multũ autẽ refert.
Incipiat uc̃ debitũ an antea no¬
ñ fuit debitoris quod satis ẽ ex
ñ usurario faccustitarium. ãi.¬
licet inito ⁊ ignorante lib̾ãt eũ
ꝙ autem alicui debetur aluis sñ
uoluntate eius ñ pot̾ urre exige.
Naturas enĩsims ⁊ ciuilis ratio
suasit alienamconditionẽ me¬
liorem quidem etiam ign̾antis
iuiti nos fac̾e posse det̾ĩorem ñ
posse. Pauł. ł .x.¬

Expanded text:
ab alio mutuum et usuris, quia non soluit, non quia ex negotiis quae gerebat ad se pecuniam transtuli‹t›, condemnandus est. multum autem refert, incipiat nunc debitum an ante nomen fuerit debitoris, quod satis est ex non usurario facere usurarium. licet invito et ignorante liberat eum: quod autem alicui debetur, alius sine voluntate eius non potest iure exigere. naturalis enim simul et civilis ratio suasit alienam condicionem meliorem quidem etiam ignorantis et inviti nos facere posse, deteriorem non posse. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
cendit q̃ lex uolui taũ dari. id
xie offerre. Noxia aut̃ ẽ ip̃m de¬
lictum q̃ accõ ad omnes qͣdͥ pedes ꝑ¬
tinet. ait p̾tor pauꝑiẽ fecisse.
Pauꝑies ẽ dampnũ sine iniuria
facientis datũ noc enim pot̾ dici
auimal iniuriam fecisse ꝙ sen¬
su caret itaq ut s̾ius scrrb̃. tũc
hec actio locum ht̃ ctim cõmota¬
equus calcitros calce ꝑtusscrit

Expanded text:
cendit: quae lex uoluit aut dari id qxiae offerre.Noxia autem est ipsum delictum.Quae actio ad omnes quadrupedes pertinet.Ait praetor 'pauperiem fecisse'. pauperies est damnum sine iniuria facientis datum: nec enim potest animal iniuria fecisse, quod sensu caret.Itaque, ut Seruius scribit, tunc haec actio locum habet, cum commotaequus calcitrosus calce percusserit
Abbreviated transcription (Latin):
domini s ⁊̃ eicunus iutex ẽ compe¬
tit ueluti ei cui res comodara est.
It fulloni qui eo quidẽ ten̾etur
dampnũ urͣ pati. : Siquis aliq̃
eiutans magr̃atum forte in tab̾¬
na ꝓxima seminisiss ibiq a ca¬
ne feroce lesus ẽt ñposse agi net¬
cane nomine quedam pũtant at
ꝑsonar nomine agi posse forte si
patrem familias aut filiũ familias
uulu̾auit qͣdrupes scił. uͭ ñ defor ⁊¬
initatis ratio hãtur cum lib̾m cor¬
pͣ estimatõem re fĩ recipiat es ĩmpẽ¬

Expanded text:
cuius interest competit, ueluti ei cui res commodata est, item fulloni, quia eo quod tenentur damnum uidentur pati.Si quis aliquem euitans, magistratum forte, in taberna proxima se immississet ibique a cane feroce laesus esset, nnomine quidam putant: at sonarum nomine agi posse, forte si patrem familias aut filium familias uulnerauerit quadrupes: scilicet ut non deformitatis ratio habeatur, cum liberum corpus aestimationem non recipiat, sed impe
Abbreviated transcription (Latin):
noxa caput sequit᷑ adn̾sus clñm
hec accio datur ñ cuius fũit qͣ dru¬
pes c̃ noceret. s cuiꝰ nũc ẽ. ¶ Pla¬
ne si ante litem contestatem de¬
cesserit animal extincta crit ac¬
cio.: Noxe aut̃ dełe ẽ antnal
rradere uiuũ demũ. ¶: Si cõmu¬
ne płũ sit aĩal adu̾sus singulos
erit in solitlũ norał actio sicuti¬
ẽ in homine.Int̾dum ã dñs
in hoc ñ inconuenit᷑ ut noxe de
derat. s ⁊̃ insolidum ut puta sun
iure int̾rogatus an sua quadrupes
t̾it eis ẽẽ insolidum condempna¬
bitur. ¶ Si p̾litem contestatẽ
abalio sit animal occisum. qr
domino legis aquilie actio cõpetit
ratio ĩ uidicio hẽbitur legis aqui¬
quia domuius noxe dedende facul¬
tatẽ amisit. Ergo ex uidicio ꝓ
posito litis estimatõem offerret
nisi paratus fuit accõem manda¬
re adu̾sus eum qui occicłit. Hãt
accõem nemo clubitau̾it herecli
daricet̃isq successorib. It̃ adũsus

Expanded text:
ut sequitur, aduersus dominum haec actio datur, non cuius fuerit quadrupes, cum noceret, sed cuius nunc est.Plane si ante litem contestatam dcesserit animal, extincta erit actio.Noxae autem dedere est anima‹l› tradere uiuum. demum si commune plurium sit animal, aduersus singulos erit in solidum noxalis actio, sicuti in homine. Interdum autem dominus in hoc non convenietur, ut noxae dedat, sed etiam in solidum, ut puta si in iure interrogatus, an sua quadrupes terit esse eius, in solidum condemnabitur. Si post litem contestatam ab alio sit animal occisum, quia domino legis Aquiliae actio competit, ratio in iudicio habebitur legis Aquiminus noxae dedendae facultatem amiserit: ergo ex iudicioposito litis Aestimationem offe‹r›et, nisi paratus fuerit actionem mandare aduersus eum qui occidit.Hanc actionem nemo dubitauerit heredi dari ceterisque successoribus: item aduersu
Abbreviated transcription (Latin):
icet male fidei possõr
qui suo iure uti se credidit. Idõ¬
q siquis ꝓuia puplica ł ꝓ alt̾ius
seruitute usus sit nͣce int̾dictũ
nec actio utiłr competit. ncip̃ .xx.
Si qͣdrupes pairgeriẽ fi ue dicet᷑.¬

Expanded text:
icet malae fidei possessor qui suo iure uti se credidit: ideoque si quis pro via publica vel pro alterius servitute usus sit, nec interdictum nec actio utiliter competit. LIBER NONVS I SI QVADRVPES PAVPERIEM FECISSE DICAT
Abbreviated transcription (Latin):
puta si plaustro bos obtrunt ali¬
quẽ ł ulla alia re deiecta. In
bestiis aut̃ p̃p naturalẽ feritatẽ
suis fugit ⁊ sic uocuit ñ pot̾ quõdã
dominus cõneñi quia desunt do¬
minus ẽẽ ubi fera euasit. Et ideo
⁊ si eũ ursum occid̃im meum
corpusẽ. ¶ Cum arietes ł boues
commisissent ⁊ alt̾ aĩt̾m occidito. E¬
quintꝰ mutius distinguit ut si
quid̃ is ꝑiss qͣni agg̾ssus erat ces¬
saret actio. Si is qͣui ñ ꝓuocaue¬
rat. compet̾et actio qͣmobrem

Expanded text:
puta si plaustro bos obtriuit aliputa si plaustro bos obtriuit aliquem uel alia re deiecta.In bestiis autem propter naturalem feritatem sus fugit et sic nocuit, non potest quondam dominus conueniri, quia desinit dominus esse, ubi fera euasit: et ideo et si eum occidi, meum corpus est. Cum arietes uel boues commississent et alter alterum occidit, Quintus Mucius distinxit, ut si quidem is perisset qui adgressus erat, cessaret actio, si is, qui non prouocauerat, competeret actio: quamobrem
Abbreviated transcription (Latin):
rit aut mule ꝓpter nuniam fero¬
ciam. ¶ Quod si pp̃ loci ĩmcͥ¬
tatem aut ꝑꝑ culpam mulioni
aut si plus iusto rata qͣdrupes ĩ
aliquẽ houus euert̾it hec accõ
cessabit dampniq iniuriae agẽt᷑.
S si canis dum duc̾etur ab aliquo
asꝑitate sua euasĩt z alicui dam¬
pnumcec̾it. si contiu firmius ab
it ł si ꝑcum locum induci ñ de¬
buit hac acc̃o cessabit ⁊ tenebitur
qui canem tenebat. ¶ S ⁊ si ĩsti¬
gatu alt̾ius fera dampnum decłit
cessab̾ hec actõs generalit̾ tociẽs¬
ħ actõ locum ht̃ quotiens ct naturã
fera mota pauꝑiem dedit. Ioeoq
si equus dolore concitatus cal¬
ce pecierit cessare istam atcõem s
eum quiequũ ꝑcuss̾it aut nul¬
nerau̾it infactum magis qͣmle¬
geaquilia teñi utiq ideo qr ñ ip̃e
suo corpore dampnum dedit.
pes aliam concitaiit ut damp¬
citauit nomine agendum erit.¬
Siue aũ corpore suo pauꝑem qͣdru¬
pes dedit siue ꝑaliam rem qͣm te¬
tigit qͣdrupes hec accõ locum hẽbit

Expanded text:
rit, aut mulae propter nimiam ferociam: quod si propter loci iniquitatem aut propter culpam mulionis, aut si plus iusto onerata quadrupes in aliquem onus euerterit, haec actio cessabit damnique iniuriae agetur.Sed et si canis, cum duceretur ab aliquo, asperitate sua euaserit et alicui damnum dederit: si contineri firmius ab i per eum locum induci non debuit, haec actio cessabit et tenebitur qui canem tenebat. Sed et si instigatu alterius fera damnum dederit, cessabit haec actio. Et generaliter haec actio locum habet, quotiens contra fera mota pauperiem dedit: ideoque si equus dolore concitatus calce petierit, cessare istam actionem, sed eum, qui equum percusserit aut uulnerauerit, in factum magis quam lege Aquilia teneri, utique ideo, quia non ipse suo corpore damnum dedit. pes aliam concitauit ut damcitauit nomine agendum erit.Siue autem corpore suo pauperiem quadrupes dedit, siue per aliam rem, quam tetigit quadrupes, haec actio locum habebit: ut
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ louiꝰ possecum dño de inreni
u̾so agi. existimaui namsi ꝓcura¬
tor meꝰ in negõa mea impensu¬
rus pecuniã mutuatus sine cul¬
ꝑa eam ꝑdid̾it recte eũ ħ noĩe mã¬
mortuo łalienatosticho agat᷑
nĩ quodãm de pẽc̃ pampħ tunc ex¬
ꝑiriuidebor sicuti si ꝙ iussu eius
cͤdictissẽ exꝑiar nec ñ moũe deb̾et

Expanded text:
nus posse cum domino de in rem uerso agi existimauit. nam et si procurator meus in negotia mea impensurus pecuniam mutuatus sine culpa eam perdiderit, recte eum hoc nomine manmortuo uel alienato Sticho agaturnim quodammodo de peculio Pamphili tum experiri uidebor, sicuti si, quod iussu eius credidissem, experirer: nec nos mouere debet,
Abbreviated transcription (Latin):
quictͣm ẽe nͥ siquid deducto eo ꝙ
suus domino debuiss reliquũ fi̾et
Illud sibi ucłi bonesquid̾ inrẽ clñi
priores boues uenissent. si quo am¬
pliorts pecunie p̾tiores bouesẽent
euis oport̾et dñm odempnari.

Expanded text:
quicquam esse, nisi si quid deducto eo, quod seruus domino debuisset, reliquum fieret: illud sibi uideri boues quidem in rem domini priores boues uenissent: si quo amplioris pecuniae posteriores boues essent, eius oportere dominum condemnari.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ suo locaũ ⁊ bouesei dederat c̃
hii boues ñ eẽnt idonci uisserat
cos uen̾re. ⁊ is nuninus qui recepti
eẽnt alios reparari. Suus bouesuẽ¬
derat alios redm̃iat nũmos uẽdito¬

Expanded text:
ruo suo locauit et boues ei dederat: cum hi boues non essent idonei, iusserat eos uenire et his nummis qui recepti essent alios reparari: seruus boues uendiderat, alios redemerat, nummos uendito
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq si mandau̾o tibi ut domũ
seianam tentum emeres. tuq ti¬
cianam em̃is longe maioris
precii. centum tñ. aut ⁊̃ minoris.
ñ uideris fͣmplesse mandatum.¬
It̃ simandauero tibi ut fundũ
mneum centum uenderes: tuq eũ
nonaginta uendid̃is. ⁊ ꝑetalm
fundum: ñ obstabit mn exceptio.

Expanded text:
Itaque si mandauero tibi, ut domum Seianam centum emeres tuque Titianam emeris longe maioris pretii, centum tamen aut etiam minoris, non uideris implesse mandatum.Item si mandauero tibi, ut fundum meum centum uenderes tuque eum nonaginta uendideris et petam fundum, non obstabit mihi exceptio,
Abbreviated transcription (Latin):
as potius memptões p̾diorum
colloces qͣm feneres ł ex diuerso
ut feneres potius qͣm mempti¬
ones p̾diorum colloces cuius ge¬
n̾is mandatum magis cõsciliũ
ẽ qͣm mandatum.⁊ obid ñ ẽ obli¬
gatoruimꝰ. qͣr nemo ex conscilioꝰ
obligatur. ⁊ si ñexpediat ei cui
dabitur. quia lib̾m ẽ cuiq apł
se explorare an expediat sibico
cã mandãtis ficri possit. mnt̾dũ
melior detior uero numqͣm ⁊ qͥce
si mandaui tibi ut aliqͣm rẽ mͥ
em̾es. nec dep̃cio quicqͣm statui:
tuq emisti utriq acc̃. nascit᷑.
quod sip̾cium statui. tuq plu¬
illo accõem si nolit. illi uero si

Expanded text:
as potius in emptiones praediorum colloces quam faeneres, vel ex diverso ut faeneres potius quam in emptiones praediorum colloces: cuius generis mandatum magis consilium est quam mandatum et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio obligatur, etiamsi non expediat ei cui dabatur, quia liberum est cuique apud se explorare, an expediat sibi cocausa mandantis fieri possit, interdum melior, deterior vero numquam. Et quidem si mandavi tibi, ut aliquam rem mihi emeres, nec de pretio quicquam statui tuque emisti, utrimque actio nascitur. Quod si pretium statui tuqillo actionem, si nolit, illi uero, si
Abbreviated transcription (Latin):
cis solitũ. locare uintima ꝑte do¬
mꝰ ł iit̾ dietas amenas ñ recte nͦ
ex boniiiri arbitͣtu facturũ sud
locare ceperit ut publice lauet
lĩmagis qͣm si domũ adstacõem
uim̃toꝵ locau̾it aut si stabulũ ꝙ
erat domuꝰ uimãtis. ⁊ charuchis
icet multo mins ex ea
cum neq tolse ħ neq refigere pos¬
se refixe plane posse uendicare.
Mancipioꝵ quoq usu fructu le¬
gato ñdeb abuti si se sccł̾m con¬
didem eoꝵ ut nam silibrarũe

Expanded text:
cis solitum vacare in intima parte docis solitum vacare in intima parte domus vel inter diaetas amoenas, non recte nec ex boni viri arbitratu facturum, si id locare coeperit, ut publice lavet, non magis quam si domum ad stationem iumentorum locaverit, aut si stabulum quod erat domus iumentis et carruchis icet multo minus ex eaeum neque tollere hoc neque refigere posse: refixa plane posse uindicare. Mancipiorum quoque usus fructus legato non debet abuti, sed secundum condicionem eo
Abbreviated transcription (Latin):
arbitratu frui. . S nec edifici¬
um quid̃ posituꝵ infundo uisi ꝙ
ad fructum ꝑcipiend̾ necͣtͣm sit.
S si elium usus frustus legatus
sit nerua filius ⁊ limina itt̾e
eũ p̾seait. s ⁊ colores ⁊ picturas
⁊ marmora pot̾it. ⁊ sigula ⁊ siqͥd¬
ad domus ornatũ S neꝙ dĩctas
tnͣsformare ł cõu̾ingere ł sẽpare
ei ꝑmittet ᷑ d̾itus pͥosticas ue
euertere ł refugium aꝑire. ł atͥ¬
um initare ł uiridiaria ad aliũ
cui edium usus fructus legat᷑
sit altuis tolłe ñ posse qͣm uis
lumina ñ obscrrent᷑ qr tectũ
tatis dño scͥb̾. Id̾ uerna nͨ obstue¬
re eum posse. It si domus u¬
sus fructus iegatus sit m̾itoria
illic fatere fructuarius ñ deb nec
ꝑcenacula diuid̾e domũ atquin
Locare pot̃ s oportebit qͣi domũ lo¬
care net baineum ibi faciendũ ẽ.
¶ꝙ aut̃ dic̃ m̾itoria ñ facturĩ
ita accipe q̃ uulgo du̾isoria ł fui¬
louica applłantur. ego quidẽ
⁊ sibalneũ sit indomo usib clñi¬

Expanded text:
ificium quidem positurum in fundo, nisi quod ad fructum percipiendum necessarium sit. Sed si aedium usus fructus legatus sit, Nerva filius et lumina immittere eum posse ait: sed et colores et picturas et marmora poterit et sigilla et siad domus ornatum. sed neque diaetas transformare uel coniungere aut separare ei permittetur, uel aditus posticasue uertere, uel refugia aperire, uel atrium mutare, uel uirdiaria ad alium cui aedium usus fructus legatus sit, altius tollere non posse, quamuis lumina non obscurentur, quia tectum tatis domino scribit. idem Nerva nec obstruere eum posse. Item si domus usus fructus legatus sit, meritoria illic facere fructuarius non debet nec per cenacula diuidere domum: atquin locare potest, sed oportebit quasi domum locare. nec balineum ibi faciendum est. quod autem dicit meritoria non facturum ita accipe quae volgo deversoria vel fullonica appellant. ego quidem, et si balineum sit in domo usibus domini
Abbreviated transcription (Latin):
mittat. ⁊ qͣlum ⁊ calcem portare co
st̾corandis latrinis p̃̾ponat abuti
udebitur ꝓprietate sufficient᷑ ã
ase ⁊ uestire deb sccłm ordinem ⁊¬
yrdignitatẽ mancipior ⁊ generałr
lab̾o ait. inomnib reb mobilib
modum eñ tenere deb̾e ne sua fe
ritare ⁊ seuicia ea corrumpat ali¬
oquin ⁊̃ lege aquilia oueniri.¬
Et si uestim̃toꝵ usus fructus lega¬
tus sit ñ sif qͣntitatis usus fruct᷑
legetur dicend̾ ẽ ita eum uti de¬
b̾e. ne abutatur nec locatuꝵ tm̃
quia bonus uir ñ itaut̾etur. ꝓ¬
iñ ⁊ si senice uestis usus fructus
legatur ł auuli aurei łalt̾ius ap¬
paratus alibi qͣm inscena utetur
s an ⁊ locare possit uidend̾ ẽ ⁊ pu¬
to locatuꝵ ⁊ licet testator ꝯmo¬
dare ñlocare su̾it solutus tłip¬
sum fructuarũ soc̃atarum tam
senicam qͣm fuebram uestẽ
ꝓprietatis dñs ñ debebit impedi¬
re fructuariũ ita utentẽ uec de¬
teriorẽ euis conditõem faciat
de quibrdam plane dubitat᷑ si

Expanded text:
mittat et qualum et calcem portare cogaestra stercorandis latrinis praeponat, abuti uidebitur proprietate. Sufficienter autem alere et uestire debet secundum ordinem et dignitatem mancipiorum. Et generaliter Labeo ait in omnibus rebus mobilibus modum eum tenritate vel sevitia eam corrumpat; alioquin lege Aquilia Et si uestimentorum usus fructus legatus sit non sic, ut quantitatis usus fructus legetur, dicendum est ita uti eum debere, ne abutatur: nec tamen locaturum, quia uir bonus ita non uteretur. Proinde etsi scaenicae uestis usus fructus legetur uel aulaei uel alterius apparatus, alibi quam in scaena non utetur. sed an et locare possit, uidendum est: et puto locaturum, et licet testator commodare, non locare fuerit solitus, tamen ipsum fructuarium locaturum tam scaenicam quam funebrem uestem. Proprietatis dominus non debebit impedire fructuarium ita utentem, ne deteriorem eius condicionem faciat. de quibusdam plane dubitatur, si
Abbreviated transcription (Latin):
ti.⁊ sulphuris. ⁊ eris. ⁊ ferri ⁊ tet̾oꝵ
fodinas ł qͣs pat̾famił. instituit ex¬
ert̾e potuit ł ip̃e institu̾e si nichil
agriculture noceb̾. ⁊ si forte ĩ hoc ꝙ
istituit pluꝰ redditus sit qͣm ĩ uine¬

Expanded text:
ti et sulpuris et aeris et ferri et ceterorum fodinas vel quas pater familias instituit exercere poterit vel ipse instituere, si nihil agriculturae nocebit. et si forte in hoc quod instituit plus reditus sit quam in vine
Abbreviated transcription (Latin):
deb̾ fructuarĩ uti frui ita ⁊̃ ꝓpri¬
etatis dñs sccͦus eẽ deb̾ de ꝓpͥetate
hoc aut̃ ad omuẽ usum fructum
ꝑtiuete iulianꝰ. ł .xxuiii. dig̾ ꝓbat.
dandã accõem usu fructuario ꝙͣ
satis decłit se boni uiri arbitͣti u¬
surum fruiturum. S ⁊ si pluressĩt
aquib usus fructus relictus ẽ sĩgus
satis dareõꝑt᷑et. Cum gͥ deusu fru¬
tt̾u agitur ñ solum arbit᷑tur. s ⁊̃¬

Expanded text:
debet fructuarius uti frui, ita et propridebet fructuarius uti frui, ita et proprietatis dominus securus esse debet de proprietate. haec autem ad omnem usum fructum pertinere Iulianus ndam actionem usufructuario, quam satisdederit se boni uiri arbitratu usurum fruiturum: sed et si plures sint, a quibus usus fructus relictus est, singulis satisdari oportet.Cum igitur de usu fructu agitur, non solum quod
Abbreviated transcription (Latin):
tus maturos pendentes cui cõdic¬
tione teneant᷑ dũo fundi anfru¬
ctuarios pͣritat qm̃ fructus ñ fu̾¬
ĩt fructuarii nisi ab eo ꝑcipian¬
t᷑ licet ab alio t̾ra seꝑarent᷑ mag̃
ꝓpͥctario ddictõe e pet̾e fructua¬
rio aut̃ fuͣrti accõe quĩ int̾fuit
cius fructus ñ eẽ ablatos. Marcel¬
lus aũ mouetur eoꝙ si pꝰ ea fructꝰ
istos nactus fu̾it fructuarius for¬
tassis fiant cius nam si fuint qͣ rõe
hoc ericit nisiea iut̾mi fierent
ꝓprietarii mox apphensi fructua¬
rii efficiunt᷑ exemplo rei sub cõ¬
dicõe logate que int̾im hr̃clis ẽ ex¬
istente aut̃ condicõe ad legatariũ
transit. U̾in ẽ enĩ cõdicõem cõpete
ꝓprictario ͤ c̃ aut̃ impendenti ẽ do¬
inuuũ. ut ip̃e iuł. ait. infetu qui
sub nuttitur ⁊ in co ꝙ sernus fruc¬
p̃tio soluto. s tũ ab eo satis factũ
dicendum ẽ condittõem pende re
ic rei usus fructus legat᷑
erit dñs pot̃ inea re sꝗtis dationẽ

Expanded text:
tus maturos pendentes, cui condictione teneatur, domino fundi an fructuario? et putat, quoniam fructus non fiunt fructuarii, nisi ab eo percipiantur, licet ab alio terra separetario condictionem competere, fructuario autem furti actionem, quoniam interfuit eius fructus non esse ablatos. Marcellus autem movetur eo, quod, si postea fructus istos nactus fuerit fructuarius, fortassis fiant eius: nam si fiunt, qua ratione hoc evenit? nisi ea, ut interim fierent proprietarii, mox adprehensi fructuarii efficientur, exemplo rei sub condicione legatae, quae interim heredis est, existente autem condicione ad legataritransit. verum est enim condictionem competere proprietario: cum autem in pendenti est dominium ut ipse Iulianus ait in fetu qui summittitur et in eo quod servus frucpretio soluto, sed tamen ab eo satisfacto, dicendum est condictionem pendere  rei usus fructus legatus erit, dominus potest in ea re satisdationem
Abbreviated transcription (Latin):
teñi his accõib nec ñ fticerͣtũ ẽ sicge
ꝙ̃ lib alium qui in aliena re tale
quid ꝯmisit deniq ꝯ̃sultus ꝙ bonũ
fuit accõem polliceri p̃torẽ c̃ cõpe¬
fruatur. Nam qui agrum ñ p̾sciu¬
cdit qui uites si subserit it̃ qui aqͣꝵ
ductus corrumpi patitur lege aquili¬
a ñ tenet᷑ ead̾ ⁊ mnusurario dicenda
sũt. ¶S si unt̾ duos fructuarios sit
equissimũ ẽẽ qͣi omuni duudũdo
iudictum dari ł stĩpu̾latõire ĩt̃ se
patiat᷑ p̾tor quos pot̃ nus dictiõe

Expanded text:
teneri his actionibus nec non furti certum est, sicut quemlibet alium, qui in aliena re tale quid commiserit. denique consultus, quo bonum fuit actionem polliceri praetorem, cum competratu utatur: nam qui agrum non proscindit, qui vites non subserit, item aquarum ductus conrumpi patitur, lege Aquilia non tenetur. eadem et in usuario dicenda sunt. Sed si inter duos fructuarios sitaequissimum esse quasi communi dividundo iudicium dari vel stipulatione inter se patiatur praetor, quos potest iurisdictione