comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in sidiis : Autenim pen&rant urbẽ & noctu non sentientib: obpidani segrediuntur ꝑcuniculũ rese¬
ratisq portis suorũ agmenꝰ ducunt hostesq: in ipsis domib: perimunt ignorantes autcerte cũ ad mu¬
rorũ fundacmenta ꝑuenerint suffodiunt eorũ maximẽc partẽ ad positis sicciorib lignis ruinãq
muri tumultuccrio opere suspendunt. sarmenta in suꝑ iungunt alicq fomenta flãmarũ.
tunc p̃paratis bellatorib: suꝑ ignis inmittitur. conbustisq: columnis ligneis atq tabulatis mu¬
ro subito corruente & ruptioni aditus reseratur

Expanded text:
insidiis. Aut enim penetrant urbem et noctu non sentientibus oppidanis egrediuntur per cuniculum reseinsidiis. Aut enim penetrant urbem et noctu non sentientibus oppidanis egrediuntur per cuniculum reseratisque portis suorum agmen inducunt hostesque in ipsis domibus perimunt ignorantes, aut certe cum ad murorum fundamenta pervenerint suffodiunt eorum maximam partem appositis siccioribus lignis ruinamque muri tumultuario opere suspendunt, sarmenta insuper iungunt aliaque fomenta flammarum; tunc praeparatis bellatoribus operi ignis immittitur combustisque columnis ligneis atque tabulatis muro subito corruente inruptioni aditus reseratur
Abbreviated transcription (Latin):
euertunt plures in modũ forficis dentatũ funib: inlgant Ferrũ qu dupũ uocant ad p̃hensũq ari&em
aute uertunt autita suspendunt ut imp&ũ non habecet feriendi: Interdumbasis columnae marmoreȩ
uibrato imp&u iaciuntur emuris : ari&esq: confringunt. Quod sitanta uis fuerit ut murus ari&ib
ꝑfor&ur. & quod saepeaccedit decedct salutisunc spes suꝑ ẽ. ut distructis domib: alius intrinsecus
murus ad datur. hostesq: in trabinos pari&es si pen& rare temptauerint peremantur. C XIII
LIUD GENUS OSPUSNATIONUEST. SUSTERRANENATS SECRETṼ QUODCVUNICULUM
uocant. aleporib: qui cauernas subterris fodiunt ibiq conduntur: Adhibita ergo multitudi¬
nem ad speciem in& allorũ in quib: auri argentiq uenas bessorũ rimatur industrico. magno labore
terradefoditur: cauatuq specu in exitiũ ciuitatis inferna quȩritur uia. quae frausdu plicib operit᷑

Expanded text:
evertunt. Plures in modum forficis dentatum funibus inligant ferrum, quem lupum vocant, apprehensumque arietem evertunt. Plures in modum forficis dentatum funibus inligant ferrum, quem lupum vocant, apprehensumque arietem aut evertunt aut ita suspendunt ut impetum non habeat feriendi. Interdum bases columnaeque marmoreae vibrato impetu iaciuntur e muris arietesque confringunt. Quod si tanta vis fuerit ut murus arietibus perforetur et quod saepe accidit decidat, salutis una spes superest ut destructis domibus alius intrinsecus murus addatur hostesque intra binos parietes, si penetrare temptaverint, perimantur. XXIIIliud genus oppugnationum est subterraneum atque secretum, quod cuniculum vocant a leporibus, qui cavernas sub terris fodiunt ibique conduntur. Adhibita ergo multitudine ad speciem metallorum, in quibus auri argentique venas Bessorum rimatur industria, magno labore terra defoditur cavatoque specu in exitium civitatis inferna quaeritur via. Quae fraus duplicibus operatur
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem & magnitudine saxorũ pondera iaculat᷑. Nam quanto amplior fuerit tantomaiora sax co
fulminis morecontor quit. E is duob generib: nullatormentorũ species uehementior inuenitur
Scorpines dicebant quas nunc manuballistas uocant: Ideo sic nuncupati quod paruis subtilibq¬
usus agnoscit: Saxis tamen grauiorib: ꝑ onagrũ destinatis. non solũ equi eliduntur & homines.
sed&uccm hostium machinamenta franguntur. XXIII. AD UERST̃ ARICII¬
sed&icm hostium machinamenta franguntur.
XXIII. AD UERSŨ ARIEIE.
PAOSUN I CULCIIELAQUEILUPICOLUI NE ERAUIONOS
Duersũ ari&es &icem ul falces sunt plura remedicc: Aliquaenticentones &culcitas funib: calant
A& llis obponunt locis quec ceditaries. utimp&us mechinae materic molliore fractes ñ destruat
murum : Alilaqueis captos ari&es ꝑmultitudinem hominem demuro in oblicuũ trabunt. &cũ i psis testudinib

Expanded text:
tudine et magnitudine, saxorum pondera iaculatur; nam quanto amplior fuerit, tanto magis saxa, tudine et magnitudine, saxorum pondera iaculatur; nam quanto amplior fuerit, tanto magis saxa, fluminis more contorquet. His duobus generibus nulla tormentorum species vehementior invenitur. Scorpiones dicebant, quas nunc manubalistas vocant, ideo sic nuncupati, quod parvis subtilibusus agnoscit. Saxis tamen gravioribus per onagrum destinatis non solum equi eliduntur et homines sed etiam hostium machinamenta franguntur. XXIII ADVERSVM ARIETESXXIII ADVERSVM ARIETES PROSVNT CVLCITAE LAQVEI LVPI COLVMNAE GRAVIORES Adversum arietes etiam vel falces sunt plura remedia.Aliquanti centones et culcitas funibus calant et illis opponunt locis quae caedit aries, ut impetus machinae materia molliore fractus non destruat murum. Alii laqueis captos arietes per multitudinem hominum de muro in obliquum trahunt et cum ipsis testudinibus
Abbreviated transcription (Latin):
defigitur : cui in sũmo uertice alictransuersic trabislongior dimensc medidcte conectitur. eo libra¬
mento utsiunũ cacput depresseris aliuderigatur: In uncergo capite cratib siue tabulatis contexitur¬
machinc inque pauci conlocantur armacti: tunc ꝑ funes ad tracto depressoq alio capite eleuati in¬
ponuntur inmurum
DACISTIS EUSTIBALIS FUNDIS NERQUAE TORMENTA DEFENDITUR MUADS
DUERSUM HAEC OBSESSOS DEFENDERE CONSUEUERUNT
ballistaconaegri. scorpiones arcoballistȩ fustibales. sagittarii: fundebalista funib: neruis tendit᷑
quaequanto ꝓlixcc bracchiola habuerit. hocest quaento maior fuerit. taento spicula longiusmittit.
quaesiiuxta artem mecanicam temperar&ur & abexercitatis hominib: qui mensurã eius ante colli
gerent dirigactur pen&rat quodcũq ꝑ cusserit. Onager autem dirigit lapides sed ꝑneruorũ crassi¬

Expanded text:
defigitur, cui in summo vertice alia transversa trabes longior dimensa medietate conectitur eo libradefigitur, cui in summo vertice alia transversa trabes longior dimensa medietate conectitur eo libramento ut si unum camachina, in qua pauci collocantur armati, tunc per funes uno attracto, depressoque alio capite, elevati imponuntur in BALLISTIS FVSTIBALIS FVNDIS PER QVAE TORMENTA DEFENDITVR MVRVS Adversum haec obsessos defendere consueverunt ballistae onagri scorpiones arcuballistae fustibali sagittarii fundae. Ballista funibus nervinis tenditur, quae quanto prolixiora brachiola habuerit, hoc est quanto maior fuerit, tanto spicula longius mittit; quae si iuxta artem mecgerunt, dirigatur, penetratque quodcumque percusserit. Onager autem dirigit lapides, sed pro nervorum crassi
Abbreviated transcription (Latin):
dmotis turrib funditores lapidib sagittarii iaculis. manuballistarii uelarcuballistarii sagittis.
Qiaculatores plumbatis ac missibilib: emuris submouent homines. hoc factoscalis ad positis ocu¬
pantciuitatem : Sed qui scalis nituntur frequenter periculũ susteneant Exemplo capeneiçc qui primũ
scalarũ obpugnatio ꝑhib&ur inuenta. quitanta uioccisus est athebanis. ut extinctus fulmine dicer& :¬
Etideo sambuca ex ostra. & tollennone. obsidentes in murũ hostiũ pen&rant: Sambucadicitur ad simi¬
litudinẽ cy tharae : Nã que cod modũ incithara cordesunt : Itcͥ trabe quae iuxta turra e ponitur funes s̃.
qui pontem de superiori parte trodeis laxant utdiscendcctaid murum : Satimq d&urre exeunt bel¬
latores. & ꝑecem transeuntes moenia urbis inuadunt: Exostradicitur pons quẽ superius exposuimus:
quicd&urri inmurũ repente ꝓtruditur: Tollennonedicitur quotiens unce trabes in terrã prealtee

Expanded text:
dmotis turribus funditores lapidibus, sagittarii iaculis, manuballistarii vel arcuballistarii sagittis, iaculatores plumbatis ac missibilibus e muris submovent homines. Hoc facto scalis appositis occupant civitatem. Sed qui scalis nituntur frequenter periculum sustinent, exemplo Capanei, a quo primum scalarum oppugnatio perhibetur inventa; qui tanta vi occisus est a Thebanis ut extinctus fulmine diceretur. Et ideo sambuca exostra et tollenone obsidentes in murum hostium penetrant. Sambuca dicitur a similitudine citharae; nam quemadmodum in cithara cordae sunt, ita in trabe quae iuxta turrem ponitur funes sunt qui pontem de superiore parte trocleis laxant ut descendat ad murum, statimque de turri exeunt bellatores et per eum transeuntes moenia urbis invadunt. Exostra dicitur pons quem superius exposuimus, quia de turri in murum repente protruditur. Tolleno dicitur quotiens una trabes in terram praealta
Abbreviated transcription (Latin):
Extrinsecus autem ne in misso concrem&ur incendio crudis a crecentib: coriis uelcentonib: operitur :
Istecũplures factae fuerint : iunguntur in ordinem Sub quib: obsidentes tti ad subruhenda murorũ
penderant fundamenta : Puteidicuntur quiad similitudinem absidis contexuntur euimine. &ciliciis uel
corus ꝓteguntur. ternisq: rotulis quarũunain medio duae in capitib: opponuntur : Inquacũq par¬
teuolueris ad mouentur more carpenti. quos obsidentes applicant muris. eorumq munitionȩ ꝓtelt
sagittis siue fundis. uel missibilib: defensores omnes deꝓpugnaculis ciuitatȩs exturbant. ut scalis a scen¬
dendi facilior praest&ur occasio. Agger autẽ exterra lignisq: extollitur contramurũ dequoteda
lactantur
XUI

Expanded text:
extrinsecus autem, ne immisso concremetur incendio, crudis ac recentibus coriis vel centonibus operitur. extrinsecus autem, ne immisso concremetur incendio, crudis ac recentibus coriis vel centonibus operitur. Istae, cum plures factae fuerint, iunguntur in ordinem, sub quibus obsidentes tuti ad subruenda murorum penetrant fundamenta. Plutei dicuntur qui ad similitudinem absidis contexuntur e vimine et ciliciis vel coriis proteguntur ternisque rotulis, quarum una in medio, duae in capitibus apponuntur, in quamcumque partem volueris admoventur more carpenti; quos obsidentes applicant muris, eorumque munitione protecti sagittis sive fundis vel missibilibus defensores omnes de propugnaculis civitatis exturbant, ut scalis ascendendi facilior praestetur occasio. Agger autem ex terra lignisque extollitur contra murum, de quo tela iactantur. XVI
Abbreviated transcription (Latin):
EMATERIA ACTA UOLATIS TESTUDO CONTESSITUR: QAENEC EXVRATVR INCENDIO
coriis uelcilicus centonibiq uestitur: Haec intrinsecus accipit trabem. qua ȩ autadunco prefigitur
ferro. & falsuocatur ab eo quod incurua est. utdemuro extrahat lapides: autcerte caput ipsius uestitur deferro
& appellatur aries. uel quod hab& duris simcm frontẽ que subru& muros. ul quod more ari&um retro¬
caedit utcumim p&u uehemertius feriat: Testudo autem a similitudine uerae testudinis uocabulũ sumpsit
Qua sicut illa modo reducit. modo ꝓferit caput:ta machinamentũ in terdũ reducit trabem interdum
exer& ut fortius cedeet. XU. DEUINEIS DEPLUTEIS DEACCE RU¬
in eccsdixerunt u&eres quas nunc militari barbaricoq rusucautib uocat: Elignis leuiorib machince
colligatur latac pedib: octo. alta pedib septem. longa pedib: sedecim : huius tectũ munitione duplici.
tabulatis cratibq contexitur : Latera quoq uimine sepiuntur : nes axorũ telorũq imp&upen&rent᷑

Expanded text:
materia ac tabulatis testudo contexitur, quae ne exuratur incendio coriis vel ciliciis centonibusque vestitur. Haec intrinsecus accipit trabem, quae aut adunco praefigitur ferro et falx vocatur ab eo quod incurva est, ut de muro extrahat lapides, aut certe caput ipsius vestitur e ferro et appellatur aries, vel quod habet durissimam frontem quae subruit muros, vel quod more arietum retrocedit ut cum impetu vehementius feriat. Testudo autem a similitudine verae testudinis vocabulum sumpsit, quia, sicut illa modo reducit modo proserit caput, ita machinamentum interdum reducit trabem interdum exerit ut fortius caedat. XV DE VINEIS DE PLVTEIS DE Aineas dixerunt veteres quas nunc militari barbaricoque usu caucias vocant. E lignis levioribus machina colligatur, lata pedibus octo, alta pedibus septem, longa pedibus sedecim. Huius tectum munitione duplici tabulatis cratibusque contexitur; latera quoque vimine saepiuntur ne saxorum telorumque impetu penetrentur;
Abbreviated transcription (Latin):
ONSTRUCTA ACIE PEDITŨ EQUITES PONUNTUR
in cornib: itautloricati omnes & contati: sint peditibus: Sagntarii autem. uel quiloricas uncu¬
non habent. longius euagentur: sa fortiorib namq equitib: peditũ ꝓtegenda sunt latera : & aud ocioribus
atq expeditis hostiũ corna suꝑ fundende atq: turbanda scire dux deb& contra quos drungos hocest globos
hostiũ quosequites oportecet poni: Nam nescio qua occulta ratione immo paene diuince. alii contra alios
dimicant melius & qui fortiores uicerant. ab inferiorib: saepe uincuntur: Quod si equites in pares fuerint
more u&erum udocissimi cumscutis leuib: pedites adhoc ipsũ exercitati hisdem miscendi sunt. quos

Expanded text:
onstructa acie peditum, equites ponuntur in cornibus, ita ut loricati omnes et contati, iuncti sint peditibus. Sagittarii autem, on habent longius evagentur. A fortioribus namque equitibus peditum protegenda sunt latera et a velocioribus atque expeditis hostium cornua superfundenda atque turbanda. Scire dux debet contra quos drungos, hoc est globos, hostium quos equites oporteat poni; nam nescioqua occulta ratione, immo paene divina, alii contra alios dimicant melius, et qui fortiores vicerant ab inferioribus saepe vincuntur. Quod si equites impares fuerint, more veterum velocissimi cum scutis levibus pedites ad hoc ipsum exercitati hisdem miscendi sunt, quos
Abbreviated transcription (Latin):
osidiis operibus adominem deuotionem adformabat industriam: Sciens adprafecti laudem
ibiectorũ pedundecre uirtutem. .X. DeofiCIO ΡICTI CASTRORUM
ABTETIAM CASTRORUM PRAEFIOTUS LICIT IN FENIOR DIGNITATEOCCU¬
Q patus Tamen non madiocrib auisisad quem castrorũ positioualli & fossie aeftimatio
ꝓtinebat: Tabernacula uelca se militum cũ in pedimentis omrib notu psius curabantur
matreco aegri contubernales & medici caquib curabantur. expensae &icem adeius industriam
ptinebant uichicula sagmarũ pe non&im feramenta quib: materies secatur uelcaeditur. quib:¬
ꝙ aperiuntur fossae fontessitur ucellũ aueldetus item ligna uel sorimina ar̃ & sonagri baluste
e&eriq genera tormentorũ Nedeam̃ aliquando procurabat. His postlongans probatcemq
milinam peritissimus omniũ logatur. sutraaocer& alios quodipse cum laude ferieca

Expanded text:
assiduis operibus ad omnem devotionem, ad omnem formabat industriam, sciens ad praefecti laudem assiduis operibus ad omnem devotionem, ad omnem formabat industriam, sciens ad praefecti laudem subiectorum redundare virtutem. X DE OFFICIO PRAEFECTI CASTRORVM Erat etiam castrorum praefectus, licet inferior dignitate, occupatus tamen non mediocribus causis, ad quem castrorum positio, valli et fossae aestimatio pertinebat. Tabernacula vel casae militum cum impedimentis omnibus nutu ipsius curabantur. Praeterea aegri contubernales et medici a quibus curabantur, expensae etiam, ad eius industriam pertinebant. Vehicula sagmarii nec non etiam ferramenta quibus materies secatur vel caeditur quibusque aperiuntur fossae, contexitur vallum, aquae ductus, item ligna vel stramina, arietes onagri ballistae ceteraque genera tormentorum ne deessent aliquando procurabat. Is post longam probatamque militiam peritissimus omnium legebatur ut recte doceret alios quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
IO LIGATIMPTAATORIS EXCONOULISUS ADEXER CITBS MITTIBANTUX QUIDUS
legiones & uxilicuniuersat obtemperilunt. i ordincctione pacis uel necessitcotebellorũ inquo¬
um locum nune in luseres uiros contiat magistros miltum substtutas.A quibus nontantũ binae
iones Sedec ieom plures numer gubernaentur:. Propius autẽ iudex cra praefectus lenonis. hal¬
ituri Prop̃ius autẽ iudex erapraefectus legionis hls
mitiuie priruordinis digniatem. qui ab sente legato tamquam uicurius ipsius potestatora
uep foctionis tessera. ab eodem p&cebatur Similes crimen aliquod ad mississ& auctoritatem praeficii
egianis a tribuno deputabatur ad poenaem. Armec omniũ militũ lremequi uestes annona. ao¬
rma omniũ militũ lem equi uestes annona. ad
uiim ipsius ptinbãt discipł nac seueritas exercitus non solũ peditũ suq&iam equitũ legionariorũ
rerepros eius pottidie curabatur Ipseaiaem custos diligens sobrius legionem sibicreditam

Expanded text:
uibus legiones et auxilia universa obtemperabant in ordinatione pacis vel necessitate bellorum; in quorum locum nunc illustres viros constat magistros militum substitutos, a quibus non tantum binae legiones sed etiam plures numeri gubernantur. Proprius autem iudex erat praefectus legionis, hatur. Proprius autem iudex erat praefectus legionis, habens comitivae primi ordinis dignitatem, qui absente legato tamquam vicarius ipsius potestatem m; vigiliarum sive profectionis tessera ab eodem petebatur; si miles crimen aliquod admisisset, auctoritate praefecti legionis a tribuno deputabatur ad poenam; arma omnium militum, item equi vestes annona, ad curam ipsius pertinebant; disciplinae severitas, exercitatio non solum peditum sed etiam equitum legionariorum praecepto eius cotidie curabatur. Ipse autem iustus diligens sobrius legionem sibi creditam
Abbreviated transcription (Latin):
inque sensigenere lateris. formeo uirtute pollentes miltes metebuntur: Io iotrabu
pqiuer utut ictorũ suerti urtute orporis morim honestatȩ praccipinis Redq cohores
citi ueneneli itrbum ud prepost contubernedes sibi craditos. eubacoli suis uberert ettidio mdirar
Sd aum ipsirmorũ ar toꝑfecq̃. e&eros adimiinonem ꝓprio cohortarentur exemplo u rbuni
utem sclbiditu do eribumi laudutur industria. Cumiles ueste patadus. armis benemunitus aeful¬
gns exererti iuissu &ediscipline eruditus incuedit. XIII. DECINTUAIIS ATQ UtxilI ⁊ DITU
lichuc sicxum totius lecioxis est̃ aquilam
quam aquib ferporta t÷̧dracones &icem ꝑsingulas eohortes ad raconaris feruntur ade

Expanded text:
in qua censu genere litteris forma virtute pollentes milites mittebantur. Huic tribunus praeerat armorum scientia, virtute corporis, morum honestate praecipuus. Reliquae cohortes itos sub oculis suis iuberent cotidie meditari sed etiam ipsi armorum arte perfecti ceteros ad imitationem proprio hortarentur exemplo. Tribuni autem sollicitudo, tribuni laudatur industria, cum miles veste nitidus, armis bene munitus ac fulgens, exercitii usu et disciplina eruditus incedit. XIII DE CENTVRIIS ATQVE VEXILLIS PEDITVM Primum signum totius legionis est aquila, quam aquilifer portat. Dracones etiam per singulas cohortes a draconariis feruntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
Regulacsenim
Exsequentimihi
Ad eastudia
Necessarium
Ante omniascire
Necenĩ unius sunt
conditiones
Seduariae

Expanded text:
Regulas enim exsequenti mihi ad ea studia necessarium ante omnia scire. Nec enim unius sunt condicionis, sed variae
Abbreviated transcription (Latin):
Timentem
Ridebeent
et illeres ponditeis
Odisperati
Sicergo saepius
iniuria ad fligunt᷑.
U sopus interrogatus

Expanded text:
timentem ridebant et ille respondit eis o disperati αι Sic ergo saepius iniuria adfliguntur αι Ysopus interrogatus
Abbreviated transcription (Latin):
Et naute
propt̃ tẽpestatem
Quibus homodixit
Nisihanc nauem
celerius ducatis
ubi lapides
colligi possint.
Vt grauiores
effugicmus

Expanded text:
et nautae propter tempestatem, quibus homo dixit: „nisi hanc navem celerius ducitis,ubi lapides colligi possint."ut graviores effugiamus
Abbreviated transcription (Latin):
Mures irati
qQuodam ustelis
consumi s euidebant
Statuerunt cũeis pug¬
fecer̃ sibiduces
Quos ad nobilitatem

Expanded text:
Mures indignati, quod a mustelis se consumi videbant, statuerunt cum eis pugfecerunt sibi ducesquos ad nobilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
admonumentum
Ab homine suffocabat᷑
haec inquid pictura
Ab homine picta est
sinon alligatũ mihi
hominẽ ostendissis
crede ergo
uictumte
In eo manifeste¬

Expanded text:
monimentum, ab homine suffocabatur„haec pictura ab homine picta est;si non alligatum mihi hominem ostenderes! Crede ergo victum te in eo evidente
Abbreviated transcription (Latin):
Quod conatus fueris
ad finẽ ad ducis
propter qđ
in omnire
Quodutileest
huma naeuitae
huius precipue
inluminantur
Non indocte
Quiscireuult
Exempligraticc¬
doctrinam

Expanded text:
quod conatus fueris, ad finem adducis; propterea in omni requod utile est humanae vitae; huius praecipue inluminantur; non indocte enim qui scire velit exempli gratidoctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
Abhomine
etꝓpterea
Arsnon moritũr
deniq
Queerat graticc
discere
siis quidocer&
ess& in mortalis
hecenĩ esse
Admonentes
deũ colere
Nonture¬
TU Sed conscientia
Beneuiuere
hec facientem
parentes diligere
filiis indulgere
Amicosamccre

Expanded text:
n hominem, et propterea ars non moritur; denique quae erat gratia discere, si qui docet erat inmortalis? Haec enim esse admonentes deos colere, non ture, sed conscientia; bene vivere haec facientem, ntes diligere, natis indulgere, amicos amare
Abbreviated transcription (Latin):
Sic corumdã pericula ΟΥTT ΙΝΩ ΟΙKΙNΑΥnΟΙ
doctrina nobis
infirmus quidem
ab indocto medicoutroa
interroganteautem IΟ AΝΟΜΗΝΟrΑΙT
Medico
Superse ess&¬

Expanded text:
sic corumdam pericula ουτω τινω οι κινδυνοι doctrina nobis nfirmus quidam ab indocto medico υπο αinterrogante autem πυοανομηνου δη medico super se ess
Abbreviated transcription (Latin):
Autingenuisunt
Autliberti
sedut iagis
possint singulac
declarari
melius uidetur
incipere
Alibertis
similiter uel ꝓ consolis
exeo enim
Consenserunt
Lexenim

Expanded text:
vel ingenui sunt vel liberti. Sed ut magis possint singula declarari, melius videtur incipere a libertissimiliter vel proconsulis; ex eo enim consenserunt Lex enim
Abbreviated transcription (French):
Si aestate cantas
Mussiluester
Inuitauit adepulas
Murẽ urbanũ
intercetera abstinere. ENTΟΙC AΛΛΟΙC ΑΠΕΧΕC apulari
rĩ¬

Expanded text:
si aestate cantas Mus siluester inuitauit ad epulas murem urbanum inter cetera abstinere εν τοις αλλοις απεχεσθαι et scri
Abbreviated transcription (Latin):
enim quimuros in uaderecupiunt terrifico apparatu expositis copiis inspem deditionis formidinem
geminant. tubarũ serepitũ hominũq ꝑmixto : Tunc quiatimor magis frangit in su&os. primoimpou
stupentib: obpidanis. sidiscriminũ experimenta non norunt : ad monitis scalis inuaditur ciuitas. Quod
sufidentib: siuemilitaerib: uiris reppellatur prima congressio. statim dausis crescit audacia: &iam
nonterrore seduiribus & arte confligitur.AIII. EXUEE NATIOMA

Expanded text:
enim qui muros invadere cupiunt terrifico apparatu expositis copiis in spem deditionis formidinem enim qui muros invadere cupiunt terrifico apparatu expositis copiis in spem deditionis formidinem geminant tubarum strepitu hominumque permixto; tunc, quia timor magis frangit insuetos, primo impetu stupentibus oppidanis, si discriminum experimenta non norunt, admotis scalis invaditur civitas. Quod si a fidentibus sive militaribus viris repellatur prima congressio, statim clausis crescit audacia, et non terrore sed viribus et arte confligitur. XIII ENVMERATIO MA
Abbreviated transcription (Latin):
ab hostibus: Pra&ereco inomnib: publicis aedificis multisq priuatis cisternae sunt diligentissimȩ
subfrahende. utreceptaculaaquis pluuialib: quaed &ectis effluunt praestent difficilesitis uicit quiquã¬
uis exiguam a quã ad potũ tamentantũ in obsidione sunt usi.
imaritimce sit ciuitas & salis defuerint. liquor ex mari sumptus ꝑ alueos aliaq patula uasa
diffunditur quiaculore solis duratur in salem Qquod sihostis abunda ꝓhibecot : Nam hoc
accȩdit harenas quasexcitato uento mare suꝑ funderat aliquando colligunt. &dulcicc aquee¬
duunt quae solac si ccata pihilhominus mutatur in sales. UII. QUIO PACII
IOLENTA AUTE MIINPUONATIOI QUANDOCASTELLIS UEL UUITATIB PREPARATURMVTUO
utrimq periculo sed maiore obpugnantiũ sanguine exercentu luctuo sacertamina: Illȩ

Expanded text:
ab hostibus. Praeterea in omnibus publicis aedificiis multisque privatis cisternae sunt diligentissime ab hostibus. Praeterea in omnibus publicis aedificiis multisque privatis cisternae sunt diligentissime substruendae, ut receptacula aquis pluvialibus quae de tectis effluunt praestent. Difficile enim eos sitis vicit qui quamvis exigua aqua ad potum tamen tantum in obsidione sunt usi. Si maritima sit civitas et sales defuerint, liquor ex mari sumptus per alveos aliaque patula vasa diffunditur, qui calore solis duratur in salem. Quod si hostis ab unda prohibeat nam hoc accidit, harenas quas excitatum vento mare superfuderat aliquando colligunt et dulci aqua eluunt, quae sole siccata nihilo minus mutatur in sales. XII QVID FACIENDVM Violenta autem impugnatio quando castellis vel civitatibus praeparatur, mutuo utrimque periculo sed maiore oppugnantium sanguine exercentur luctuosa certamina. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
decoreseruire. Cornuaquoq uel crura coricc ꝓficit colligi adcata fractas tegendecs. alia quae machinamenta si ue
munimince
X. QUID EAUINDUNIAQUAINOPIAM PATIANTUA OBSTASI
AGXA urbi sutilitas est cum ꝑennes fontes murus includit: Quod sinatura non praestat c̃uius¬
lib& abatudinis effodiendi sunt putei : a quarũq austus funib: extribendus : ed interdũ sicciora
suntloce quae montib: s̃ saxisq munita inquib: suꝑ posita castellec extramurũ inferiores repperiunt
fontium uenas. acdeppugnaculis uel turrib: destinatis ꝓtegunt telis. ut a quatorib: liber praest&ur acces¬
sus. Quod si ultra ictũ teli inliuo tamenciuitatis subiecta sit uena. castellũ parublũ quemburgũ uocant
interciuitatem & fontem conuenit fabricari:Ibiq ballistas sagittariosq confttucẽt aͦquee fendatur

Expanded text:
decore servire. Cornua quoque vel cruda coria proficit colligi ad cataractas tegendas aliaque machinamenta sive decore servire. Cornua quoque vel cruda coria proficit colligi ad cataractas tegendas aliaque machinamenta sive munimina. X QVID FACIENDVM NE AQVAE INOPIAM PATIANTVR OBSESSI agna urbis utilitas est cum perennes fontes murus includit. Quod si natura non praestat, cuiuslibet altitudinis effodiendi sunt putei aquarumque haustus funibus extrahendi. Sed interdum sicciora sunt loca quae montibus sunt saxisque munita; in quibus superposita castella extra murum inferiores repperiunt fontium venas ac de propugnaculis vel turribus destinatis protegunt telis, ut aquatoribus liber praestetur accessus. Quod si ultra ictum teli, in clivo tamen civitatis subiecta sit vena, castellum parvulum, quem burgum vocant, inter civitatem et fontem convenit fabricari ibique ballistas sagittariosque constitui, ut aqua defendatur
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ oport& in promptuncmobpugnantium machinis ꝑalias machimas consueuit obsistiꝵ Praecipuae cum subitis
operib: addenda sit muris uel ꝓpugnaculis altitudo. Neceduers ariorum mobiles turres suꝑeminecnt. & capiant
nis funib neruinis intentca  Pihil ꝓsunt equorũ ta men sit ȩdet audis ac iubis adbalistacs utiles ad serunt᷑:
indubitatum uero &crines feminarũ in cius modi tormentis nonminorem habere uirtutem romane necessitatis
experimento: Nam in obsiditione capitoli corruptis iugi ac longa fatigatione tormentis cũ neruorũ copiade feciss&
matronie abscisos crines uirissuis obtulere pugnantibus: Reparatisq machinis aduersariorũ imp&ũ reppulerun:
Maluerunt enim pudicissi mae feminae de firmato ad tempus capitelibere uiuere cummaritis. quem hostibus integro

Expanded text:
se oportet in promptu. Nam oppugnantium machinis per alias machinas consuevit obsisti, praecipue cum subitis se oportet in promptu. Nam oppugnantium machinis per alias machinas consuevit obsisti, praecipue cum subitis operibus addenda sit muris vel propugnaculis altitudo, ne adversariorum mobiles turres superemineant et capiant civnisi funibus nervinis intenta nil prosunt. Equorum tamen setae de caudis ac iubis ad ballistas utiles asseruntur. Indubitatum vero est crines feminarum in eiusmodi tormentis non minorem habere virtutem Romanae necessitatis experimento. Nam in obsidione Capitolii corruptis iugi ac longa fatigatione tormentis, cum nervorum copia defecisset, matronae abscisos crines viris suis optulere pugnantibus, reparatisque machinis adversariorum impetum reppulerunt. Maluerunt enim pudicissimae feminae deformato ad tempus capite liberae vivere cum maritis quam hostibus integro
Abbreviated transcription (Latin):
Nepaenuria ob primer& armatos a quib: moenia seruabantur
UIII.
QUXESPE¬
CIES PRAEPARAN DESINTIPRODEFENSIONCIURORU
ITUMENISVLPEIDR PICEMLIQUIDAMOLEU OUODINCENDIARV NOCANT ADEXVRU¬
das hostiũ machinces conuenit preparari: Adarma faciendec. ferrũ utriusq temperaturae.
& carbones seruantur in conditis : Ligncc quoq: hastilib sagittisq necessaria t ponuntur:
Saxe rotunda defluuiis. quia ꝓsoliditate grauiora sunt. &aptiora mittentib. diligentis simecolli¬
guntur. ex quib: muri replentur &turres. Minima ad fund cosiue fustibalos uel manib: iacienda:
menta confringant: Rotacquoq delignis uiridib ingentissimȩ fabricantur ud intercisis ex uali¬
dissimis arborib: ex lindri quastaleas uocant. ut sint uolubiles leuigantur quaeꝑꝓnũ labentia subn
imp& ubllatores solent equos quoq de&erere : Tribes quoq &tabulitae ud diuersac magnitudinis clauos ferreos

Expanded text:
ne penuria opprimeret armatos a quibus moenia servabantur. VIII QVAE SPECIES PRAEPARANDAE SINT PRO DEFENSIONE MVRORVM Bitumen sulphur picem liquidam oleum quod incendiarium vocant ad exurendas hostium machinas convenit praeparari. Ad arma facienda ferrum utriusque temperaturae et carbones servantur in conditis. Ligna quoque hastilibus sagittisque necessaria reponuntur. Saxa rotunda de fluviis, quia pro soliditate graviora sunt et aptiora mittentibus, diligentissime colliguntur, ex quibus muri replentur et turres, minima ad fundas sive fustibalos vel manibus iacienda; menta confringant. Rotae quoque de lignis viridibus ingentissimae fabricantur, vel intercisi ex validissimis arboribus cylindri, quas taleas vocant, ut sint volubiles levigantur, quae per pronum labentia subito impetu bellatores solent equosque deterere. Trabes quoque et tabulata vel diversae magnitudinis clavos ferreos
Abbreviated transcription (Latin):
tui praeponantur. caderitermanus belle apta poterit ad gregacri. & diligenter institui quid¬
uisenim efficit sollertice. si con p&entes nondenegentur expensae

Expanded text:
tui praeponantur, celeriter manus bellis apta poterit adgregari et diligenter institui. Quidtui praeponantur, celeriter manus bellis apta poterit adgregari et diligenter institui. Quidvis enim efficit sollertia si competentes non denegentur expensae
Abbreviated transcription (Latin):
tũ quac&iam in medis campis subito fossafenalloq munir&. qua tom ne genus militũ continer& armorũ
diq̃ igitur pugnac publica superari barbaros cupit utdiuinitatis nutu dispositione imperatoris
inuicti reparentur. E xtironib: legiones uotis omnib: p&at. Intra breue autẽ spatiũ temporis iun¬
ores diligenter dect & exercitati cottidie Non solum manȩiSed &iam post meridie omnilrmorũ
disciplina uelarte biellandi u&eres illos milites qui orbem terrarũ integrũ subegerunt facile
quo aequabant. Nec moueat quod olim est consu&udo muttt. sed nouit. Sed huius felicitatis
ac ꝓuisionis est ꝑennitietuc: ꝙ saliue reipublicȩ. & nouec excogit& & antiquae restituaet
Omneopus difficile uid&ur. antequam temptes : E&erum:Si exercitati & prudentes uiri dilec¬

Expanded text:
tum, quae etiam in mediis campis subito fossa se valloque muniret, quae omne genus militum, omne genus contintum, quae etiam in mediis campis subito fossa se valloque muniret, quae omne genus militum, omne genus contineret armorum. Si quis igitur pugna publica superari barbaros cupit, ut Divinitatis nutu, dispositione imperatoris invicti reparentur ex tironibus legiones votis omnibus petat. Intra breve autem spatium temporis iuniores diligenter electi et exercitati cotidie non solum mane sed etiam post meridiem omni armorum disciplina vel arte bellandi veteres illos milites qui orbem terrarum integrum subegerunt facile coaequabunt. Nec moveat quod olim est consuetudo mutata quae viguit; sed huius felicitatis ac provisionis est perennitas tua ut pro salute rei publicae et nova excogitet et antiqua restituat. Omne opus difficile videtur antequam temptes; ceterum si exercitati et prudentes viri dilec
Abbreviated transcription (Latin):
r& &ad disꝑsos recurrentes hostes in compositos obprimerent. sed leuis armatura : Cum funditoribus
sugntarus &equitib fugientes sequebatur inimicos: hacdispositione atq cautela sinepericulo legio uincebat.
autsuperata seruabatur in cold̾mis quia logionis iusest facile Nec fugere picesequi XUII
EONEMILITES ALIQUANDO INTUMULTU PAOELII ASUIS CONTUBERNALITUS ABTRRA¬
Arent diuersi s cohortib: diuersa inscutis signa pingebant. utipsi nominant dignatec Sicutetiam
nune moris est fieri: Pra&ereco in auerso scuto uniuscuiusq militis litteris erat nomen ad scriptũ addito.¬
& exquaess& cohorte quauetenturiac. E xhisigitur appar& legionẽ benc instiuitam quasi munitissimam ẽẽ
ciuitatẽ quacomnicc p̃elio necessaric Secum ubiq: portar& Nec m&uer& : Repentinũ hostiũ suꝑuen¬

Expanded text:
ret et ad dispersos recurrentes hostes incompositos opprimerent, sed levis armatura cum funditoribus ret et ad dispersos recurrentes hostes incompositos opprimerent, sed levis armatura cum funditoribus sagittariis et equitibus fugientes sequebatur inimicos. Hac dispositione atque cautela sine periculo legio vincebat aut superata servabatur incolumis, quia legionis ius est facile nec fugere nec sequi. XVIIRSIS SCRIBENDA Sed ne milites aliquando in tumultu proelii a suis contubernalibus aberrarent, diversis cohortibus diversa in scutis signa pingebant, ut ipsi nominant, digmata, sicut etiam nunc moris est fieri. Praeterea in averso scuto uniuscuiusque militis litteris erat nomen adscriptum, addito ex qua esset cohorte quave centuria. Ex his igitur apparet legionem bene institutam quasi munitissimam esse civitatem, quae omnia proelio necessaria secum ubique portaret nec metueret repentinum hostium superven
Abbreviated transcription (Latin):
Vtsiprima acies uincer&ur abhis qua sid eintegro reparita pugna possit reparari uictorico. Omnes ante
signaen: ul signiferi quamuis pedites loricos minores accipiebant . & galleaos ad terroram hostiũ ursinis pellibus
tectus. Centuriones uero habebant cata fractas & scuta & galeas ferrecos. Sed trans uersis &irgentatis christis u
Commisso bello prima acsecunda acies stabat immota. Triarii quoq residebant. feremarii
autem armaturae sculcatores sagittarii funditores. hocestleuis armitura aduersarios ꝓuocab arit
te aciem praᷤecedentes sihostes fo̾gare potuerant sequebantur. Sieori
dine praemebantur. reuertebantur ad suos & posteos stabant. Excipiebant autẽ peliũ grauis irm¬
tura. & taemquam murus utitedicam ferreus fabat & non solũ missibilibus. Sed &iam gladius cõminꝰ
dimicabant: it si hostes fugassent. Non sequebatur grauis armatura. Neaciem suam ordinationemq turba¬

Expanded text:
ut si prima acies vinceretur ab his quasi de integro, reparata pugna, possit reparari victoria. Omnes ante signani vel signiferi, quamvis pedites, loricas minores accipiebant et galeas ad terrorem hostium ursinis pellibus tectas. Centuriones vero habebant catafractas et scuta et galeas ferreas, sed transversis et argentatis cristis, ut commisso bello prima ac secunda acies stabat immota, triarii quoque residebant; ferentarii autem armaturae exculcatores sagittarii funditores, hoc est levis armatura, adversarios provocabant ante aciem praecedentes. Si hostes fugare potuerant, sequebantur; si eorum virtute aut multitudine premebantur, revertebantur ad suos et post eos stabant. Excipiebat autem proelium gravis armatura et tamquam murus ut ita dicam ferreus stabat, et non solum missibilibus sed etiam gladiis comminus dimicabant. Et si hostes fugassent, non sequebatur gravis armatura, ne aciem suam ordinationemque turba
Abbreviated transcription (Latin):
genere necessaria eẽ creduntur. Secũ legio deb& ubiq portare. ut in quouis loco fixerit castra ar¬
cura ꝓuidende sint atq seruanda pabula ud frementa. ITI Quem ad modũ oporteret ꝓuidere nesedi

Expanded text:
genere necessaria esse creduntur secum legio debet ubique portare, ut in quovis loco fixerit castra argenere necessaria esse creduntur secum legio debet ubique portare, ut in quovis loco fixerit castra arcura providenda sint atque servanda pabula vel frumentaIIII Quemadmodum oporteat providere ne sedi
Abbreviated transcription (Latin):
Scaftcsquoq desingulis trabib: ex cauatas cũ longissimis funib: & interdũ &iam ferreis catanis secum legio
portat quatenus contextis hisdem sicut dicunt monosylis suꝑiectis &iã tabulatis flumina sinepontib
qua euadari Nequeunt tam apeditib: quã ab equitatu sine periculo transecentur. hab& ferreos arpago nos
quos lupos uocant & falces ferrecs confixas longissimis contis. Itemad fossarũ opera faciendebidentes
ligones palas rutra albeos cophinos quib: terra port&ur. N ab& quoq dolabras secures ascias serras
quib: materia acpalidedolantur atq: serrantur . Hab& pra&erec artifices cũ omnib: ferramentis
quiad obpugnandas hostiũ ciuitates testudines musculos arȩtes uineoo sut appellanturres &icem
ambulatorias faciant: uerũ nesingula enumerando plura dicantur. uniuersa quae in quocũq belli

Expanded text:
Scafas quoque de singulis trabibus excavatas cum longissimis funibus et interdum etiam ferreis catenis secumScafas quoque de singulis trabibus excavatas cum longissimis funibus et interdum etiam ferreis catenis secumna sine pontibus quae vadari nequeunt tam a peditibus quam ab equitatu sine periculo transeantur. Habet ferreos arpagones, quos lupos vocant, et falces ferreas confixas longissimis contis, item ad fossarum opera facienda bidentes ligones palas rastra alveos cophinos quibus terra portetur. Habet quoque dolabras secures ascias serras, quibus materies ac pali dedolantur atque serrantur. Habet praeterea artifices cum omnibus ferramentis, qui ad oppugnandas hostium civitates testudines musculos arietes vineas, ut appellant, turres etiam ambulatorias faciunt. Verum ne singula enumerando plura dicantur, universa quae in quocumque belli
Abbreviated transcription (Latin):
cumanti qua sit prudens quae sententia om̃s artes in meditatione consistere.
instrutur iaculis quaenull& lorice. nulla possunt scuta sufficere . Ncm ꝑsingulas centuries singu¬
las carrabalistces habere consueuit quib: mulrad trahendũ & singula contubernia ad armandum
uedl dirigendũ hocest undecim homines deputantur. Ncm hac quanto maiores fuerint tanto lacius hac for¬
tius tela iaculantur non solũ autẽ castradefundunt uerũ &iam incampo post aciem grauis armaturas ponin¬
tur̃ antequarũ imp&ũ necaequites loricati necpedites scutati possunt hostiũ stacre. In unco autem legione
quin quagintaquinq: carro ballis tȩcẽ solent. Itemdecem onagri hocest singuli ꝑsingulas cohortes inarpen¬
tsbub: portantur armati ut si fortehostes ad pugnandũ uenerint uillũ sagitus & saxis possint castraidefendi

Expanded text:
cum antiqua sit prudensque sententia omnes artes in meditatione consistere. cum antiqua sit prudensque sententia omnes artes in meditatione consistere. instruitur iaculis quae nullae loricae, nulla possunt scuta sufferre. Nam per singulas centurias singulas carroballistas habere consuevit, quibus muli ad trahendum et singula contubernia ad armandum vel dirigendum, hoc est undecim homines, deputantur. Hae quanto maiores fuerint, tanto longius ac fortius tela iaculantur. Non solum autem castra defendunt verum etiam in campo post aciem gravis armaturae ponuntur; ante quarum impetum nec equites loricati nec pedites scutati possunt hostium stare. In una autem legione quinquaginta quinque carroballistae esse solent.Item decem onagri, hoc est singuli per singulas cohortes, in carpentis bubus portantur armati, ut si forte hostes ad oppugnandum venerint vallum sagittis et saxis possint castra defendi.
Abbreviated transcription (Latin):
indoctus. postremo sciendum est in pugna usum amplius prodesse quam uires. Ncm sidoc trinee
cess& armorũ nuhilpaganus distat amilite. XXIII. EXEINPLA AOCRIA¬
IIOUŨ EXERCIHII MILITARIS DEALIIS ARTIBUS TRATA
OLETAUENATOR. AURIGA PAONE ERIGUAMERCE DEMUELCERTEMMLESIS
fauorem cottdicen& meditatione artessuas autseruare autaugere consueuit. Militẽ:
Cuius est manib: seruanda respublica studiosius oport& seientiam dimicandi usumquae
rei bellicae iugib exercitiis custodire cin contingit nontantũ gloriosauictoria sed &iamamplior
p̃dec quẽ a dopas ad dignitates ordo militiae &imperatoris iuidicium consueui tȩuehere: Arti fices scenici
ab exercitiis non recedunt ꝓlaude uulgi Milites sacramento lectus ab exercitio armorũ uel nouellus
uelicem u&ustus cessare non deb& cui pugnandũ est ꝓ salute ꝓpria & libertate commum p̃sertim

Expanded text:
indoctus. Postremo sciendum est in pugna usum amplius prodesse quam vires; nam si doctrina indoctus. Postremo sciendum est in pugna usum amplius prodesse quam vires; nam si doctrina cesset armorum, nihil paganus distat a milite. XXIIII EXEMPLA ADHORTATIONVM EXERCITII MILITARIS DE ALIIS ARTIBVS TRACTA Athleta venator auriga propter exiguam mercedem vel certe plebis favorem cotidiana meditatione artes suas aut servare aut augere consuevit: militem, cuius est manibus servanda res publica, studiosius oportet scientiam dimicandi usumque rei bellicae iugibus exercitiis custodire, cui contingit non tantum gloriosa victoria sed etiam amplior praeda, quem ad opes ac dignitates ordo militiae et imperatoris iudicium consuevit evehere. Artifices scaenici ab exercitiis non recedunt pro laude vulgi: miles sacramento lectus ab exercitio armorum vel novellus vel iam vetustus cessare non debet, cui pugnandum est pro salute propria et libertate communi, praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
f num Misibilia quoq uel plũbatas iugi ꝑp&uo quae exercitio dirigere cogebantur. usq ad haec
uttm porchiemis d&legulis ul scindulis quae si deeẽnt certe decannis ulua uelculmo & porticus tegeren¬
turade quites & quaedam udutbaselicat ad pedites in quib: tempestecte ueluentis aere turbatus subtit¬
to armis erudiebatur exerutus. E&eris autem &iam ibernis dieb siniues tantũ pluuiae quae
cessarem exerceri cogebantur in campo ne intermissec consu&udo & animus militũ debilitar&
& corpora. Siluam cedere portare honera transilere fossas nactare in mari siue fluminibus
gradu pleno ambulare ud currere &iam armatos cũ sarcinis suis frequentissime conuenit ut ꝗrs¬
tiduni laboris usus inpacedifficilis Nonudeatur inbello. Siueergolegio siue auxilia fuerint
exerctantur assiduae. Namquem ad modũ benee xercitatus miles pelium cupittit: formidat

Expanded text:
fundam. Missibilia quoque vel plumbatas iugi perpetuoque exercitio dirigere cogebantur, usque adeo fundam. Missibilia quoque vel plumbatas iugi perpetuoque exercitio dirigere cogebantur, usque adeo ut tempore hiemis de tegulis vel scindulis, quae si deessent certe de cannis ulva vel culmo, et porticus tegerentur ad equites et quaedam velut basilicae ad pedites, in quibus tempestate vel ventis aere turbato sub tecto armis erudiebatur exercitus. Ceteris autem etiam hibernis diebus, si nives tantum pluviaeque cessarent, exerceri cogebantur in campo, ne intermissa consuetudo et animos militum debilitaret et corpora. Silvam caedere, portare onera, transilire fossas, natare in mari sive fluminibus, gradu pleno ambulare vel currere etiam armatos cum sarcinis suis frequentissime convenit, ut cotidiani laboris usus in pace difficilis non videatur in bello. Sive ergo legio sive auxilia fuerint, exerceantur assidue; nam quemadmodum bene exercitatus miles proelium cupit, ita formidat
Abbreviated transcription (Latin):
uitaput p&cere: unctm caesimq condiscant. Saltd̃ quoq &icid̃s faere parter adsuescunt in surgere trepi¬
lintes indipeũ Rursusq subsidere: Nunc gestiendo ꝓ uolare cũsaltu nunc cedentes intergaoresi Lpe
Musib il ib: &icem palos ipsos ꝓculferire meditantur. ut & ars dirigendi &d extre uirtus pos sit ad erescere
Sigitari uero uel fumditores scopus hocest fruticũ uel staminũ fasces ꝓ signo ponebunt. Itc utiexcentis
fpedib remoucrentur a signo ut sagittus udcertelapidib ex fustibalo destinatis signũ saepius tornge¬
rentur. Prpterea sine trepidatione inacie faciȩ faciebant. quod ludentes incam po fecerant semꝑ
ad suescen dumest &iam utsemel tantũ funda circa caput rot&ur cum execo emittitur saxum. Sed&
manꝗ sola om̃s milites meditabantur libralia saxa iactare. Quiusus paratior creditur qui a nondesiderat

Expanded text:
aut caput petere punctim caesimque condiscant.Saltus quoque et ictus facere pariter adsuescant, insurgere tripuaut caput petere punctim caesimque condiscant.Saltus quoque et ictus facere pariter adsuescant, insurgere tripudiantes in clipeum rursusque subsidere, nunc gestiendo provolare cum saltu, nunc cedentes in terga resilire. Missibilibus etiam palos ipsos procul ferire meditentur, ut et ars dirigendi et dexterae virtus possit adcrescere. Sagittarii vero vel funditores scopas, hoc est fruticum vel straminum fasces, pro signo ponebant, ita ut sexcentis pedibus removerentur a signo, ut sagittis vel certe lapidibus ex fustibalo destinatis signum saepius tangerent. Propterea sine trepidatione in acie faciebant quod ludentes in campo fecerant semper. Adsuescendum est etiam ut semel tantum funda circa caput rotetur cum ex ea mittitur saxum. Sed et manu sola omnes milites meditabantur libralia saxa iactare, qui usus paratior creditur, quia non desiderat
Abbreviated transcription (Latin):
EGIONIS ORDINATIONE DIGESTA AD EXERCITIŨ REUERTIMUE
Unde sicut iamdictum est exercitus nomen accepit iuniores quidem & nouimilites. mane ac pos
meridiae ad omne genus exercebantur armorũ. U&eres autẽ & erudiq Sine inter missione semel
indiem exercebantur armis. Neq: enim longitudo a&atis. aut annorũ numerus artẽ bellicã tradi
Sed postquão ita uolueris stiꝑendia in exerutatos mile̾s semꝑest tiro armaturam quaefestis diebu
Nam & uelocitas usu ipso ad quiritur corporis & scienta feriend e hostem seq ꝓtegendi praesertim
sigladiis comminus dimic&ur. Illud uero maius est ut seruare ordines discunt & uexillũ suum
intantis ꝑmixtionib: in ipsa ꝓlusione comitantur. Nec interdoctes aliquis error existit quodmul¬
titudinis sit tanta confusio. Ad palũ quoq uesudib exerceri ꝑcõmodũ est. cũ latera uelpe des

Expanded text:
egionis ordinatione digesta ad exercitium revertimur, egionis ordinatione digesta ad exercitium revertimur, unde, sicut iam dictum est, exercitus nomen accepit.Iuniores quidem et novi milites mane ac post meridiem ad omne genus exercebantur armorum, veteres autem et eruditi sine intermissione semel in die exercebantur armis; neque enim longitudo aetatis aut annorum numerus artem bellicam tradit, sed post quanta volueris stipendia inexercitatus miles semper est tiro. Armaturam quae festis diebus Nam et velocitas usu ipso adquiritur corporis et scientia feriendi hostem seque protegendi, praesertim si gladiis comminus dimicetur; illud vero maius est, quod servare ordines discunt et vexillum suum in tantis permixtionibus in ipsa prolusione comitantur nec inter doctos aliquis error existit, cum multitudinis sit tanta confusio. Ad palum quoque vel sudibus exerceri percommodum est, cum latera vel pedes
Abbreviated transcription (Latin):
nes. quotiens canunt non milites sed signa adeorũ obtemperant nutũ. Ergo quotiens ad aliquod opus
cinatores ꝑcornu dicunt. hoc in signe uid&ur imperii. quiad assicũ canitur imperatore p̃sente. ul cũmmilr
capitaliter anima aduertitur. quia hoc eximperatoris legib ficri necesse est. Siucergo adugilias uelag
rias faciendas siueadopus aliquod uel ad decussionẽ campi exeunt milites tubicine uocante operantur &ri
tubicine ad monrte cessant. Cumautẽ mouentur signa autiam mote figenda sunt. cornicines canunt
quodideo in omnib: exercitiss & ꝓcessionib: custoditur tipsc pugnec facilius obtemper&ẽ milites
Siue eos pugnare. si uestare. Siuesaqui uelredirepr eceperint duces. Si quidem ratiomanifesta sit. sem
in otio debere fieri quod necessario faciendõ uid&ur in proelio. XXII DENEΑΙΙTΑTΩΝ MIL¬

Expanded text:
nes quotiens canunt, non milites sed signa ad eorum obtemperant nutum. Ergo, quotiens ad aliquod opus nes quotiens canunt, non milites sed signa ad eorum obtemperant nutum. Ergo, quotiens ad aliquod opus cinatores per cornum dicunt. Hoc insigne videtur imperii, quia classicum canitur imperatore praesente vel cum in militem capitaliter animadvertitur, quia hoc ex imperatoris legibus fieri necesse est. Sive ergo ad vigilias vel ad agrarias faciendas sive ad opus aliquod vel ad decursionem campi exeunt milites, tubicine vocante operantur et rursus tubicine admonente cessant. Cum autem moventur signa aut iam mota figenda sunt, cornicines canunt. Quod ideo in omnibus exercitiis et processionibus custoditur ut in ipsa pugna facilius obtemperent milites, sive eos pugnare sive stare sive sequi vel redire praeceperint duces, siquidem ratio manifesta sit semper in otio debere fieri quod necessario faciendum videtur in proelio. XXIII DE EXERCITATIONE MILITVM L