comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
yspania ⁊ ꝙ erat iuxta
narbonaz. ¶Manda¬
uit quibusda regibꝰ ⁊
pͥncipili quos fecerat
iurare diu erat. ut si ka¬
rolus ĩtraret yspania
eu expugnarẽt ⁊ teuĩ¬
cerent ⁊ ut uenirẽt ꝯtͥ
eu apõ narbona ⁊ p̾cip¬
tre rogatu almassoris
cordube qͥ dederat filia
sua matrando regi nar¬
bone. Et õs isti reges ⁊
bi fuit almassoris

Expanded text:
Yspaniam et quod erat iuxta Narbonam, mandavit quibusdam regibus et principibus, quos fecerat iurare diu erat, ut, si Karolus intraret Yspaniam, eum expugnarent et devincerent et ut venirent contra eum apud Narbonam, et precipue rogatu Almassoris Cordube, qui dederat filiam suam Matrando regi Narbone. Et omnes isti reges noIbi fuit Almassorus
Abbreviated transcription (Latin):
uit eã dare alicui. ¶S
u in ista petit᷑de insta¬
ant qͥdam nobilis in¬
raint excercituz cuz sep¬
ingentis militilii ⁊ ct.
rchibalestariis qui nõ

Expanded text:
uit eam dare alicui. Sed dum in ista petitione instabant, quidam nobilis intravit exercitum cum septingentis militibus et CCC archibalistariis, qui no
Abbreviated transcription (Latin):
Q audito ait karo¬
lus. Uirgo dei ge¬
nitrix sis nb̾ hodie auxi¬
liatrix. Et p̾cepit ⁊ fecit p̾¬
conizari ut armarentur.
tu p̾parassent. Comes flã¬
drensis desceirdit mõtez
nause cũ sccietate sua ⁊ ĩ¬
uenit ibi regem bitt̾ensẽ
cũaliis .u. regilii. Et fec̾
insultũ uersus eos cũ su¬
is dei adĩutoriu ĩ ploran¬
do. Et ĩ pͥmo ictu occidit
unt uoce magna. Nũqͥd
bene sumꝯ inles ex quo
.xͨx. garciferi faciũt hic
qͥ secũ erant ĩdusit comi¬
tem flandrensez ⁊ suos
gentes ille in fideles fece¬
runt tm̃ tumultũ cum
cubis ⁊ corraba ⁊ tympa¬
nis ac si tonitrua ꝙͣ płi¬
ma audiretis. Nec mirũ.
Nam exc̾cita aloco supra¬
dc̃o usq ad lucos undiq
contingebat.

Expanded text:
 audito ait Karolus: «Virgo Dei genitrix, sis hodie nobis auxiliatrix». Et precepit et fecit preconizari, ut armarentur tu preparassent, comes Flandrensis descendit montem Nause cum societate sua et invenit ibi regem Biterrensem cum aliis V regibus et fecit insultum versus eos cum suis, Dei adiutorium implorando, et in primo ictu occidit vit voce magna: «Numquid bene sumus viles, ex quo XX garciferi faciunt hic qui secum erant, inclusit comitem Flandrensem et suos ndo. Et tunc gentes ille infideles fecerunt tantum tumultum cum tubis, cornibus et tympanis, ac si 700 tonitrua quam plurima audiretis; nec mirum, nam exercitus a loco supradicto usque ad Lucos undique contingebat.
Abbreviated transcription (Latin):
mus apo ylerda ⁊ apo̾
balager ⁊ nõ fumus au¬
si ultra ire. Nam .xxͥ. re¬
ges erant ggregati. ⁊ siñ
uñ consilio noluimꝰ cũ
eis preliu fac̾e. ¶Benͣ
feastis dixit karolus.
S citra qͥd fecistis: ¶Et
uasco ait.In mõtibii ur¬
gelli fecimꝰ p̾liu cum
rege segouie: nom̃ cui
erat absuatꝰ. ¶Alt̾ tho¬
letanus ferregandii noĩe.
¶Alt̾ funt defraga sup¬
sigus noĩe. ¶ Istos tre
occidunꝯ ⁊ cum illis .C.¬
xxxiiii. milia de gente
sarracenica. et amisimꝰ
qͣdrigentos denris.
¶Et ait karolus. Et rot¬
landus ubi remansit.¬
¶ Respondit uasco. Dñe
apd̃ impurias ĩ ripa ma¬
baptizarentur. ¶Set
apo̾ urgellu amisimꝯ
qͥndã barone optimu
de quo rotlantii ⁊ totus
excercitus dolut ultra
modũ. Et amore ip̃iꝯ
roclantꝰ facit fł̾ monas¬
teriu ĩ capite montiũ
rosselionis ad honorez
et ibi ẽ scpulti̾ ille benͦ
uir. ¶Et qͥs erat dixit
karola. ¶Domine
augerius de normãdia.
¶Tunc dolut karolus

Expanded text:
mus apud Yleridam et apud Balager et non fuimus ausi ultra ire; nam XX reges erant congregati et sine vestri consilio noluimus cum eis prelium facere. «Bene fecistis», dixit Karolus, «sed citra quid fecistis?» Et Vasco ait: «In montibus Urgelli fecimus prelium cum rege Segovie, nomen cui erat Absuatus, 600 alter Tholetanus Ferregandus nomine, alter fuit de Fraga Supersingus nomine. Istos tres occidimus et cum illis CXXXIIII milia de gente Sarracenica et amisimus quadringentos de nostris». Et ait Karolus: «Et Rotolandus ubi remansit?» Respondit Vasco: «Domine, apud Impurias in ripa mabaptizarentur. Sed apud Urgellum amisimus quendam baronem optimum, de quo Rotolandus et totus exercitus dolent ultra modum, et amore ipsius Rotolandus facit fieri monasterium in capite moncium Roselionis ad honorem et ibi est sepultus ille bonus vir». «Et quis erat?», dixit Karolus. «Domine, Augerius de Normandia». Tunc doluit Karolus
Abbreviated transcription (Latin):
mestuz. ¶Celebrata
et ꝑ acta comestione ⁊¬
fuerunt ogregati. Et ka¬
rolus ait. Quałr facie¬
mus dealbe. ¶Et co¬
mes pictauẽsis ait. Dñe
hic ẽ quida ꝯsaguineꝰ
meus miles bonq ⁊ sapi¬
ens ⁊ bonꝯ cl̾icus ⁊ credo

Expanded text:
mestum. Celebrata et peracta comestione fuerunt congregati et Karolus ait: «Qualiter faciemus de abbate?» Et comes Pictaviensis ait: «Domine, hic est quidam consanguineus meus, miles bonus et sapiens et bonus clericus, et credo
Abbreviated transcription (Latin):
milites xͥam fuerũt ibi
simiłr in cerfecti. ¶ Et
alia aĩalia infinita et
cũ tanto lucto ⁊ uictori¬
a adtentoria reodierũt.

Expanded text:
milites christiani fuerunt ibi similiter interfecti. Et alia animalia infinita et cum tanto lucro et victoria ad tentoria redierunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Tregina uidẽs fr̃em
suu in t̾fectũ dolore
comota cepit ꝙͣ płimum
ꝯtristari. ¶Et matrãdi
et õs alii deciuitate tiniore
et dolore fu̾unt ꝑt̾riti.

Expanded text:
regina videns fratrem suum interfectum dolore commota cepit quam plurimum contristari, et Matrandus et omnes alii de civitate timore et dolore fuerunt perterriti.
Abbreviated transcription (Latin):
et tam equites ꝙͣ pe¬
dites fuerũt .lx. milia in¬
uinti. ¶Et karulo au¬
illis. et eos uidẽs gaudio
magno facies eiꝯ resplen¬
duit rubore ꝙͣ płimo col¬
orata ⁊ a la criter eos salu¬
tando suscepit ⁊eis oĩa
quałr marciliꝯ narbonã
obsederat. ⁊ qͣliter rotlan¬
dus in ĩ troitu fec̾at ẽna¬
rrauit. ¶Qui respon¬
derunt ei. Non restat ali¬
ud nͥ ut apd̾ narbonã eamꝰ.
nec oportet nos aliquos
alios expectare. ¶ Et ip̃e
huc alios expectare. ¶ et
extra uillam prope ripa

Expanded text:
et tam equites quam pedites fuerunt LX milia muniti. Et Karolus auillis et eos videns gaudio magno facies eius resplenduit rubore quam plurimo colorata; et alacriter eos salutando suscepit et eis omnia, qualiter Marcilius Narbonam obsederat 2700 et qualiter Rotolandus in introitu fecerat, ennarravit. Qui responderunt ei: «Non restat aliud, nisi ut apud Narbonam eamus, nec oportet nos aliquos alios expectare». Et ipse huc alios expectare. Et extra villam prope ripa
Abbreviated transcription (Latin):
turpiꝰ ut nom̃ istiro
mutetur. ¶Et karolꝰ
au in meliꝯ mutetur
oinmnodo. s ꝯsulatis
me qͣut̾ oporteat me fa¬
cere. ¶Et archieps¬
ait. Dmine ꝑ totam
uallez faciatis ex̾citu
collocare: ⁊ rotlantii fa¬
ciat aliꝙͣ fortiã ħ ĩ aliqͦ
loco iuxta nos. Nam
ex qͦ sarraceni sciẽt ꝙ noᷤ
suma hic. machina¬
stru moris oilii cetri¬
mentu: en ueo scimꝯ
et stema hic sapienter
hẽatis ur̃os magr̃os qui
furnos faciãt do calce
faciendã ⁊ lapides ⁊ ce¬
mentuz ꝯgregent. Et
magrĩ ligñoꝵ eãt ꝑ ne¬
mora ad colũpnas ⁊ oĩa
que nectia fu̾nt ĩ ciden¬
da. Et pret̾ca mãtetis ꝑ
õs t̾ras ut uictualia ha¬
ut securint ueĩant p̾pa¬
retis. ¶ Et imꝑator
ait. Sit ita. Et p̾cepit sta¬
tim dño aymomi deba¬
yneria ut supͣcc̃is oĩbu

Expanded text:
Turpinus, «ut nomen istud mutetur». Et Karolus ait: «In melius mutabitur omni modo; sed consulatis me, qualiter oporteat me facere». Et archiepait: «Domine, per totam vallem faciatis exercitum collocare et Rotolandus faciat aliquam forciam hic in aliquo loco iuxta nos. Nam, ex quo Sarraceni scient, quod nos sumus hic, machinastrum modis omnibus detrimentum; et ideo simus et stemus hic sapienter;habeatis vestros magistros, qui furnos faciant ad calcem faciendam et lapides et cementum congregent. Et magistri lignorum eant per nemora ad columpnas et omnia, que necessaria fuerint, incidenda. Et preterea mandetis per omnes terras, ut victualia haut securiter veniant, preparetis». Et imperator ait: «Sit ita». Et precepit statim domino Aymoni de Bayveria, ut supradictis omnibu
Abbreviated transcription (Latin):
C fr̃o tanta rleti
eotanta lacrunax
alisio rantaq pectoꝵ
icussia fint i excercitu
ꝙ tota uallis undiq
resonãbat.Slam qͥcũq
de illo pane comeoiss
es mudat. ¶ Et tur¬
pmꝰ lara ucce clamac¬

Expanded text:
c facto tantus fletus et tanta lacrimarum effusio tantaque pectorum percussio fuit in exercitu, quod tota vallis undique resonabat; nam quicumque de illo pane comedisset, esse mundatus. Et Turinus clara voce clama
Abbreviated transcription (Latin):
ad implebitur ⁊ supra¬
dca oĩa implebuntur
Et dũ ista tractarẽt. ue¬
natores karoli uociferã¬
do et clamore maximo
uen̾unt ꝑ exc̾citũ cũ suiꝰ
ceruos ⁊ ceruas ⁊ nlłm
pot̾ant cape nͨ hr̃e. Et cer¬
un uen̾unt usq ad habi¬
taculũ : et dũ interunt
heremitas securitate ma
fuga cessauit. ¶Canes
etiaz qui post eos latran

Expanded text:
adimplebitur et supradicta omnia implebuntur». Et dum ista tractarent, venatores Karoli vociferando et clamore maximo venerunt per exercitum cum suis cervos et cervas et nullum poterant capere nec habere. Et cervi venerunt usque ad habitaculum, et dum viderunt heremitas, securitate maxfuga cessavit. Canes eciam, qui post eos latran
Abbreviated transcription (Latin):
¶Et dũ nobart bĩbere
Aomas rixit ei une
si uelletis depane
libentissune darems
uobis. et aportauitui¬
cepit eus fregis ⁊ comi¬
dit ex es añquatuluz.
residuũ deoit iupine

Expanded text:
Et dum voluit bibere, Thomas dixit ei: «Domine, si velletis de pane nostro libentissime daremus vobis». Et aportavit dcepit eum et fregit et comedit ex eo aliquantulum, residuum dedit Turpin
Abbreviated transcription (Latin):
chiep̃i. cp̃i albes duces
comites barones quos
õs eẽt longissimũ en¬
narrare. ¶Et inter̃t
herenutas admirãte
ĩ coꝵ aspectu. ¶ Et be¬
nignissimꝰ karolus
imꝑator eos hũiliter
salutauit. ¶Conse¬
qnt̾ leo pp̃ ⁊ os alii.
¶Et turpinꝯ oĩa supra¬
dẽa narrauit eis uerbo
ad u̾bum.
ũo audito karola
et õs alii mĩa mo¬

Expanded text:
duces, comites, barones, quos omnes esset longissimum enarrare, et viderunt heremitas admirantes in eorum aspectu. Et benignissimus Karolus imperator eos humiliter salutavit, consequenter Leo papa et omnes alii. Et Turpinus omnia supradicta narravit eis verbo ad verbum. uo audito 250 Karolus et omnes alii mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstrauit int̾ra mortuũ
et alios .uii. anteꝙͣ lan¬
ceam adse traheret. Et
m illo prelio fuit tant᷑
clamor ab utraq parte
milia sarracenoꝵ⁊ ꝑ ka
rolum ⁊ suos infunti.
Et fuit ibi mortuus rex
aralatensis. Et postea sa¬
rracen hoc uidentes nõ
potuerũt eos ult̾iꝯ susti¬
nere.ymo decerũt terga

Expanded text:
stravit in terra mortuum et alios VII, antequam lanceam ad se traheret. Et in illo prelio fuit tantus clamor ab utraque parte milia Sarracenorum et per Karolum et suos infiniti. Et fuit ibi mortuus rex Aralatensis et postea Sarraceni hoc videntes non potuerunt eos ulterius sustinere, ymo dederunt terga
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriu ẽ hedifica¬
tum. nccͣium ẽ ut cogi¬
retis decet̾o ut fides xp̃i¬
ana penita aucmentet᷑
et ab isto loco modis oĩ¬
lii recedamꝰ. s pͥmo op¬
tet ꝙ hic ponatis abbatẽ

Expanded text:
monasterium est hedificatum, necessarium est, ut cogitetis de cetero, ut fides christiana penitus augmentetur, et ab isto loco modis omnibus recedamus. Sed primo oportet, quod hic ponatis abbatem;
Abbreviated transcription (Latin):
eo sepatis. karolꝯ agre.¬
Uiri boni roclanta rece¬
is: sanũ ⁊ ĩ columẽnb
reodat. S .iiiͦ. septimane
sũt elapse: ꝙ nos firimꝰ
hͥ: ⁊ iteo oꝑtes nos trac¬
tare qͣl̾r ex cerciti marte¬
at ne aliqͥs possit exnẜ
decipi. ¶Et giratdus
faciatis exc̾citũ string̾e:
et fortias hedificare ĩ ca¬
cuminibꝰ mõtiũ ne ĩsci¬
entes poscint nos uerecũ¬
dari: ⁊ postea faciatis eaᷤ
stabilire satellitibꝰ cum¬
habundãtia inctualiũ
copiosa: ⁊ deĩceps uĩz

Expanded text:
eo separatis Karolus congre«Viri boni, Rotolandus receis sanum et incolumem nobis reddat. Sed tres septimane sunt elapse, quod nos fuimus hic, et ideo oportet nos tractare, qualiter exercitus maneat, ne aliquis possit ex nobis decipi». Et Girardus faciatis exercitum stringere et forcias hedificare in cacuminibus moncium, ne inscientes possint nos verecundari, et postea faciatis eas stabilire satellitibus cumhabundancia victualium copiosa et deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
istis fugientib qui a.¬
po̾ minerbã credẽbãt
fug̾e̾ ⁊ fecit p̾lũ cũ ip̃is
et corã archiep̃o tarpio
qui eos in sequebat᷑ aci¬
thensem. ¶Et turpi

Expanded text:
is fugientibus, qui apud Minerbam credebant fugere, et fecit prelium cum ipsis et coram archiepiscopo Turpino, qui eos insequebatur, occithensem. Et Turpi
Abbreviated transcription (Latin):
tuz armaretur. ¶Et
matrando cũ om̃ilii a¬
liis mitteret ĩ sultum
apo̾ exc̾citu .lx. militeᷤ
et dũ illi de exc̾citu eos
eẽnt in sequti. ip̃i subi¬
to exissent ⁊ qͥcꝙͣ eis dãp¬
ni potuissent ĩ tulissent
et ita fcm fuit. ¶Et
sine loricis ⁊galeis exi¬
erunt de exc̾citu karoli
plusꝙͣ duo milia ĩ eqͥs

Expanded text:
tum armaretur et Matrandus cum omnibus aliis mitteret insultum apud exercitum LX milites; et, dum illi de exercitu eos essent insecuti, ipsi subito exissent et, quicquid eis dampni potuissent, intulissent; et ita factum fuit. Et sine loricis et galeis exierunt de exercitu Karoli plus quam duo milia in equis
Abbreviated transcription (Latin):
sociꝯ fuistis frĩs uri bru¬
auenti. ¶Et oluieriꝰ
młtu ĩ isto ictu enge¬
leriu com̃dauit.¶Gi¬
rartꝯ deuiana ĩ terfecit
neriꝰ delosonia frater
pr̃is oliuerii. ⁊ comes
pictauẽsis Engeuesis
forensis. gayferiꝰ bur¬
degalensis. Samson

Expanded text:
socius fuistis fratris vestri Bruaventi». Et Oliverius multum in isto ictu Engelerium commendavit. Girardus de Viana interfecit nerius de Losania, frater patris Oliverii, et comes Pictaviensis, Andegavensis, Forensis, Gayferius Burdegalensis, Sampson
Abbreviated transcription (Latin):
goyneriꝯ de aluernia
¶Et os isti cũ.xii. mi¬
na militũ f̾t̾unt ĩsul¬
tum apd̃ portas ciita¬
tis. ¶ S exalia parte
fu̾unt .xu. milia mili¬
tes. ⁊ xxx. milia peditẽ
armati ⁊ recepũt eos.
¶Et qͣnta strages mili¬
tum ⁊ alioꝵ funit ibi nõ
poss dici ab aliquo u̾ita

Expanded text:
rius de Alvernia et omnes isti cum XII milibus militum fecerunt insultum apud portas civitatis. Sed ex alia parte fuerunt XV milia milites et XXX milia pedites armati et receperunt eos. Et quanta strages militum et aliorum fuit ibi – non posset dici ab aliquo verita
Abbreviated transcription (Latin):
randi ĩ trauit narbona
tũ .x. milibi militũ de ad¬
ientu cuiꝯ õs deciuitate
uerũt gauisi ꝙͣ płimũ.
Et isti ⁊ õs alii denar¬
pona fuerũt sũpiro ma¬
ie muniti. ¶ Et rotlã¬
ũsius armauerũt se sũ¬
no mane nesciẽtes ꝙ a
qui narbona ueĩssent.

Expanded text:
arbonam cum X milibus militum, de adventu cuius omnes de civitate fuerunt gavisi quam plurimum. Et isti et omnes alii de Narbona fuerunt summo mane muniti. Et Rotolancum suis armaverunt se summo mane nescientes, quod aliqui Narbonam venissent.
Abbreviated transcription (Latin):
Octe illa fecit rũt.¬
karolus p̾conizari ꝑ
totłm exc̾citu. ut õs ha¬
rones die crastina mane
ad sui tentoriuz gregar¬
entur. Et nocte ula cum
rila ⁊ aliis suis familiari¬
lium qͥd cẽt fcũrus ⁊ qui
irent secũ uł qui remane¬
rent. ¶ Et elegit qͦs uo¬
luit. Reliqͥs õs repatria¬
re ꝑmisit. Retinuit tñ
sccũ.lxxͣ. irilia milites.
et .C. nulia peoites ¶Et
die crastina mane uĩnbꝰ
agregatis suũ pͥuatũ ꝯsi¬
lium ꝓpalauit recesserũt¬
q os exceptis supͣtc̃is. p̾ce¬
pit etiã ꝯ̃ibꝰ recetẽtibꝰ ut¬

Expanded text:
octe illa fecit Karolus preconizari per totum exercitum, ut omnes barones die crastina mane ad sui tentorium congregarentur. Et nocte illa cum ribus et aliis suis familiarilium, quid esset facturus et qui irent secum vel qui remanerent, et elegit, quos voluit; reliquos omnes repatriare permisit. Retinuit tamen secum LXX milia milites et C milia pedites. Et die crastina mane omnibus congregatis suum privatum consilium propalavit, recesseruntque omnes exceptis supradictis. Precepit etiam omnibus recedentib
Abbreviated transcription (Latin):
quandam sua arte magica in cosigmauit que eciã tata
Fortitudine ilłud idoiũ obtinet que anullo nuꝙͣ frangi
epocest Eͥ nm eñ aliquis xp̃ianus ad illud aꝑpinquat
stat im ꝑiclitatur. Sec cũ aliquis sarracenq̃ causa ado¬
randi ul de p̾candi maomet cedidit ille incolimuis¬
ꝓecedit si forte suꝑ illud auis quelibet se aposuerit
et quadratus desursum serictꝰ et alcissims scilici quã¬

Expanded text:
Quae legio tam fortiter illud idolum obtinet, quod a nullo unquam frangi potuit. Cum aliquis Christianus ad illud appropinquat, statim periclitatur; sed cum aliquis Saracenus causa adorandi vel deprecandi Mahomet accedit, recedit incolumis. Si forte super illud avis quaelibet se deposuerit, et quadratus, desursum strictus, et tantae altitudinis, quan
Abbreviated transcription (Latin):
nus uitdẽs hoc ait illi.
Nam quilibet nr̃m unũ
rege interfecit. ¶ In¬
terfecto gruarerio om̃s
alii fuerunt deuicti et
cũ .xii. milia equoꝵ ue¬
nerũt ad ex̾citũ karoli.
¶Et imꝑator uidẽs eos
gauisꝯ est ultra modũ.
¶Et turpinꝯ narrauit
ei om̃na. ¶Et karola
gr̃as agens deo dixit ei.
Hora est decet̾o ut come¬
damus ⁊ postea aliqͣntu¬
lum ꝯmiescamꝰ. Flaz ma¬
ne oꝑtebit nos ad p̾liũ
redire. Et fecit armari .xx.
milia custodes. Et p̾cepit
eis ut ꝑ totaz noctez uigi¬
larent ⁊ ex̾cituz custodi¬
libet stetit ꝓut meliuᷤ

Expanded text:
nus videns hoc ait illi ynam quilibet nostrum unum regem interfecit». Interfecto Gruarerio omnes alii fuerunt devicti et cum XII milia equorum venerunt ad exercitum Karoli. Et imperator videns eos gavisus est ultra modum. Et Turpinus narravit ei omnia et Karolus gratias agens Deo dixit ei: «Hora est de cetero, ut comedamus et postea aliquantulum quiescamus; nam mane oportebit nos ad prelium redire». Et fecit armari XX milia custodes et precepit eis, ut per totam noctem vigilarent et exercitum custodiilibet
Abbreviated transcription (Latin):
Et mala sponte goꝵ ĩ tra¬
uerũt ciuitate ⁊ portaᷤ
clauserũt: in ĩtroitu qͦꝵ
fuerũt ꝙͣ płimi int̾fecti.
¶Postea karolꝯ cũ suis:
ad tentoria redgyerunt.

Expanded text:
et mala sponte eorum intraverunt civitatem et portas clauserunt, in introitu quorum fuerunt quam plurimi interfecti. Postea Karolus cum suis ad tentoria redierunt.
Abbreviated transcription (Latin):
T duz de electõe trac¬
tarent. Robertus
de roscilione ueĩt aĩ .xxx.
militibi qͦꝵ .x. erãt forti¬
ter uulnerati. Narrans
eis ꝙ marciliꝯ eiecerat
eos de roscilione ⁊ õs ali¬
os xͥanos ĩ terfec̾at ⁊ to¬
tam t̾ram ĩ puriarũ. et
Mrno lanile ⁊ om̃bo

Expanded text:
t dum de electione tractarent, Robertus de Rossilione venit cum XXX militibus, quorum X erant fortiter vulnerati, narrans eis, quod Marcilius eiecerat eos de Rossilione et omnes alios christianos interfecerat et totam terram Impuriarum et m
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ peditos. ¶ Et karolꝰ
ait. Male ueu̾int. ¶p¬
ostea ueeauit rotlandũ
et olmariũ ⁊ narrauit
oĩa. et p̾cepit ut armare¬
tur ⁊ uigilarẽt. ¶Et
ip̃i gandẽtes fucrũt ue¬
locit̾ armati. et fuerũt
xx̃x. milia militos ⁊ era
iam nor ⁊ posuerunt se
apd̃ scm̃ crisantũ. ¶ Et
circa mediã noctẽ uide¬
rũt cos ueniẽtes. et fuit
ibi maximũ p̾lui ad i¬
timuz õs sarraceni fu̾nt
teuicti. ¶ Et fuit ibi ca¬
ptus ꝑ olmariũ rex ualẽ

Expanded text:
edites. Et Karolus ait: «Male venerint». Postea vocavit Rotolandum et Oliverium et narravit eis omnia et precepit, ut armarentur et vigilarent. Et ipsi gaudentes fuerunt velociter armati et fuerunt XXX milia milites; et erat iam nox et posuerunt se apud Sanctum Crisantum. Et circa mediam noctem viderunt eos venientes et fuit ibi maximum prelium; ad ultimum omnes Sarraceni fuerunt devicti. Et fuit ibi captus per Oliverium rex Vale
Abbreviated transcription (Latin):
inpalatio regina dixit
eis. qui ⁊ quales scitis
si eos cognoscitis. Exquo
ip̃i sĩt alii qui sũt nlłate¬
nus dubitetis. Quare
eẽt ub̃ honestiꝯ ut narbo¬
nam karulo redderetis
anteꝙͣ uos met ⁊ alios
uinculo mortis reodere¬
tis. et mine borrelli que
ita crudeles ⁊ nephande
ĩpͥncipio uidebant᷑. mͦ
apparet ꝙ ĩ nichilũ sint
redacte. ¶Et ita ip̃i ira

Expanded text:
in palatio, regina dixit eis: «Qui et quales sitis, si eos cognoscitis, ex quo ipsi tales sunt, alii qui sunt nullatenus, dubitetis. Quare esset vobis honestius, ut Narbonam Karolo redderetis, antequam vosmet et alios vinculo mortis traderetis! Et mine Borelli, que ita crudeles et nephande in principio videbantur, modo apparet, quod in nichilum sint redacte». Et ita ipsi ira
Abbreviated transcription (Latin):
fluminis secollocauerũt.
ie seq̃nti lien̾unt pic¬
tauenses. normãni:
cencogenses: agenẽies:
tholosan ⁊ albienses: ca¬
turcii rutinenses: et om̃̃
alii departibii illis. ¶iEt
karolus eos uitẽs gauisuᷤᷤ
quesiuit ab archiep̾is ep̃iᷤ¬

Expanded text:
fluminis se collocaverunt. Die sequenti venerunt Pictavienses, Normanni, Sentonenses, Agenenses, Tholosani et Albienses, Caturcii, Rutinenses, et omnes alii de partibus illis. Et Karolus eos videns gavisus quesivit ab archiepiscopi
Abbreviated transcription (Latin):
litum armatoꝵ exteptis
erat nunierus ĩ flnitus.
et ibidem se iuxͣ alios col¬
locarũt. ¶ Et illa nocte
ueĩt abbas crassamt ⁊ nar¬
rauit karulo ꝙ die p̾t̾ita
interfecit rotlandi regem
pampilonie apd̾ broliu.¬
¶ Et die uens alcayum
del me  ia duõbus tor

Expanded text:
litum armatorum exceptis erat numerus infinitus; et ibidem se iuxta alios collocaverunt. Et illa nocte venit abbas Crasse et narravit Karolo, quod die preterita interfecit Rotolandus regem Pampilonie apud Brolium et die Veneris Alcayum de Leone et in duobus tor
Abbreviated transcription (Latin):
filui garim demõte glario
¶Et iste aymerica equita¬
uerat apo̾ barchinonam
et usq ulerdam ⁊ multa
lucrata fuerat. ¶Et ka

Expanded text:
filii Garini de Monteclario. Et iste Aymericus equitaverat 2000 apud Barchinoniam et usque Ylerdam et multa lucratus fuerat. Et Ka
Abbreviated transcription (Latin):
et eẽnt ibi fenestre .xxͣ.
ut sonus campanaꝵ m
liꝯ audiretur ⁊ due alie
parue fenestre.¶Et
hoc ita dictato ⁊ hostẽso
roberto ⁊ ꝙ etiã pontem
hedificaret ĩ orbione .re¬
cesẜunt õs ⁊ iuerũt co

Expanded text:
et essent ibi XX fenestre, ut sonus campanarum melius audiretur, et due alie parve fenestre. Et hoc ita dictato et ostenso Roberto et quod etiam pontem hedificaret in Orbione, recesserunt omnes et iverunt co
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e. ¶ S karolus fec̃
reddire uersꝰ carcassõaz
thomã cũ maxima ꝑte
peoitũ. Ip̃e tñ retinuit
secũ .C. milia. ⁊ cũ illis
secutus ẽ cos apõ narbo¬
nam. Et iuxta narbonã
fuit p̾liũ maximũ. Set
tñ rotlandꝰ mala spõte
pre picte. ⁊ in terfec̾ ibi

Expanded text:
habere. Sed Karolus fecit redire versus Crassam Thomam cum maxima parte peditum. Ipse tamen retinuit secum C milia et cum illis secutus est apud Narbonam et iuxta Narbonam fuit prelium maximum. Sed tamen Rotolandus mala sponte pre Picte et interfecit ibi
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ ⁊ õs alii agrbgati. et
fuit benedc̃s a dño ppͣa
et ꝯfirmatus. ¶ Etra¬
ydulpha pͥor fc̃s.¶Et
karolus dedit raydul¬
pho .C. marchas argẽ¬
ti. ¶Et helye .xxx. mu¬
las quas helyas uoluit
ibidem dare dño ppͦ. qui
eas refutauit. ¶Etar¬
chiep̃s turpinꝯ dixit he¬
lye ꝙ meliꝯ ẽẽt ut eas
apõ crassam mitteret ⁊

Expanded text:
 omnes alii congregati. Et fuit benedictus a domino papa et confirmatus et Raydulphus prior factus. Et Karolus dedit Radulpho C marchas argenti et Helie XXX mulas, quas Helias voluit ibidem dare domino pape, qui eas refutavit. Et archiepiscopus Turpinus dixit Helye, quod melius esset, ut eas apud Crassam mitteret
Abbreviated transcription (Latin):
ut eu puteret eleuaint.
¶S marciluy ip̃um uitẽs
et cognoscẽs put citis po¬
tuit apud suos fugami a¬
rripuit ⁊ ip̃e post eũ.¶ Et
du uidit marciliꝯ ꝙ nõ
potuit enadere ꝓstrauit
se exequo. ¶ Et rotlan¬
dus cret̾s eu attingisse
niuz sepauit. ¶Et mar¬
cilius signu exclamans
fortit̾. lũit succursum:
et a t̾ra fuit ꝑsuos socios
eleuatus. ¶Aymica
narlona uadit almassorẽ
cordube: irrint ĩ euz et
prussit eu tã fortit̾ ꝙ eu
ꝓstrauit int̾ra mortimm.¬
¶ Et temorte eiꝯ mareili
et õs alii fu̾unt dolore :

Expanded text:
ut eum percuteret, elevavit. Sed Marcilius ipsum videns et cognoscens, prout cicius potuit, apud suos fugam arripuit et ipse post eum. Et dum vidit Marcilius, quod non poterat evadere, prostravit se ex equo; et Rotolandus credens eum attingisse medium separavit. Et Marcilius signum exclamans fortiter habuit succursum et a terra fuit per suos socios elevatus. Aymericus de Narbona vidit Almassorem Cordube, irruit in eum et percussit eum tam fortiter, quod eum prostravit in terra mortuum. Et de morte eius Marcilius et o
Abbreviated transcription (Latin):
T r̃ne tanta splendor
dies cẽt. ¶ Et int̾sar¬
racos tanti terebro¬
sitas aosinoꝵ g̃cs nger¬
runa sicut erat. Et ar̃t.
t̾ciam in crastinũ ĩ pla¬
no rossilionis fuerũt.
et ibi fecerũt pͥlium.
¶Et it̾m fuit marciliᷤ
deuictus ⁊ amisit ibi
.lxx. milia desuis. Et

Expanded text:
tione tantus splendor dies esset, et inter Sarracenos tanta tenebrositas, ac si nox esset nigerrima, sicut erat. Et ante erciam in crastinum in plano Rosellionis fuerunt. Et ibi fecerunt prelium et iterum fuit Marcilius devictus et amisit ibi LXX milia de suis et
Abbreviated transcription (Latin):
karolus diat om̃ibus.
Receda ab isto loco
et comedama aliꝙͥ.po
stea assendatis equos ⁊
mõtes ⁊ gradas undiq
capiatis. ut si uenerint
nõ possint subito detrim̃¬
fuit. ¶Postea aidau
siuis medicis uuln̾atos.
Et roberto p̾cepit ut qͥes¬
lerie ⁊ uille acisans ce¬
perunt buccnare ⁊.la¬
mare. ¶Et marellia
le bestias ⁊ int̾fecit ibi .c.
boĩes. ¶ Et karolus ⁊
totus exceratus dũ fue¬
runt muniti merũt uer¬
sus eos. ⁊ dũ t̃uerũt ape̾
rubeam. Roclanda buc¬
ciuauat corisuũ. ¶⁊
marciliꝯ hoc audiẽs ⁊ alii
quisecum erãt. Putan¬
tes qr rotlando eẽt reuer¬
sus apt̾ frantia timue¬
runt ualde. Et gregaue¬
runt sũos. ¶ Et ferre¬
ganda denazare⁊ ait m¬
arcilio. Dñc exqͦ rotlã¬
iiiͦiͦ. nõ possemus eos de¬
uincere. S absq detri

Expanded text:
Karolus dixit omnibus: «Recedamus ab isto loco et comedamus aliquid; postea ascendatis equos et montes et gardas undique capiatis, ut, si venerint, non possint subito detrimefuit. Postea commendavit suis medicis vulneratos et Roberto precepit, ut quieslerie et Ville Bercianis ceperunt bucinare et clamare. Et Marcilius le bestias et interfecit ibi centum homines. Et Karolus et totus exercitus, dum fuerunt muniti, iverunt versus eos. Et dum fuerunt apud Serram Rubeam, Rotolandus bucinavit cornu suum. Et Marcilius hoc audiens et alii, qui secum erant, putantes, quod Rotolandus esset reversus apud Franciam, timuerunt valde et congregaverunt suos. Et Fernegandus de Nazarea ait Marcilio: «Domine, ex quo Rotolantanti, non possemus eos sustinere; sed absque detr
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Probo est nr̃ albaᷤᷤ
et qr de nobili ẽ ortꝰ ꝓsa¬
pia atrahit ad cã ⁊ ꝑ eũ
monast̾iu crasse meli¬
orab̾r ut apparet.¶ S
matrando plenꝯ uerecũ¬
dia ⁊ rubore ⁊ ira ⁊ tristicia
instigante: ĩ trauit ciui¬
tatem ꝑ porta regiã pos¬
tea ĩaula regia. et ĩ loco
ubi mahometꝰ adoraba¬
tur erat ymagõ q̃dã ma¬
gna argẽtea de aurata.
et sic̃ ueĩt ꝑcussit eũ pede
ymagine ⁊ eã ĩ mahom̃¬
ti uituꝑiu lac̾auit di¬
cens. Ꝙ exquo eũ qͥdã
uilis monache eiecit ab
equo: nõ erat dignꝰ ad¬
orandi malometꝰ nͨ po¬
testas eiꝯ nͨ deitas appbã¬
da. ¶S sarraceni ĩcre

Expanded text:
ait: «Probus est noster abbas et, quia de nobili est ortus prosapia, atrahit ad eam et per eum monasterium Crasse meliorabitur, ut apparet». Sed Matrandus plenus verecundia et rubore, ira et tristicia instigante, intravit civitatem per Portam Regiam. Postea in aula regia et in loco, ubi Mahometus adorabatur, erat ymago quedam magna argentea deaurata, et, sicut venit, percussit cum pede ymaginem et eam in Mahometi vituperium laceravit dicens, quod, ex quo eum quidam vilis monachus eiecit ab equo, non erat dignus adorandi Mahometus nec potestas eius nec deitas adprobanda. Sed Sarraceni incre
Abbreviated transcription (Latin):
sarracenis militibi in¬
t̾fecit. ¶ Et karolus
et õs alii iudẽtes falco¬
nem fu̾nt ꝙͣ płimũ gra¬
tulati: ⁊ qr pluebat ali

Expanded text:
Sarracenis militibus interfecit. Et Karolus et omnes alii videntes Falconem fuerunt quam plurimum gratulati et, quia pluebat ali
Abbreviated transcription (Latin):
cus cumsius cũ lu¬
cro maximo gaudẽtes
et ylares narbonã ĩtra¬
uerũt. ¶Marciliꝰ ⁊ su¬
is dolentes ad tẽtoria re¬
uoierũt. ¶ Et roclandii
et uymerico suos nũtios
apd̾ karulu trasmiẜũt
cũ litt̾is: cõtinẽtes qͣlit̾

Expanded text:
cus cum suis et cum lucro maximo gaudentes et ylares Narbonam intraverunt; Marcilius et sui dolentes ad tentoria redierunt. Et Rotolandus et Aymericus suos nuncios apud Karolum transmiserunt cum literis c
Abbreviated transcription (Latin):
karulo ꝙ nocte illa debe¬
bat ĩ trare sutcursu ap̃
narbonaz exꝑte almasso¬
ris õs uidelz deualle fu

Expanded text:
uod nocte illa debebat intrare succursum apud Narbonam ex parte Almassoris, omnes videlicet de Valle Fu
Abbreviated transcription (Latin):
ripariam denil ⁊ deua¬
ꝑ ripariã tornuharno ⁊
apo̾ mõtez bre  oꝵ trais¬
sierunt urbionẽ z ar¬
chibalistarii illiꝰ uul
nerauerũt eis cquos ⁊

Expanded text:
ripariam de Niela et devaper ripariam Tornisharni et apud Montem Bressorum transierunt Urbionem et archibalistarii illius loci vulneraverunt eis equos
Abbreviated transcription (Latin):
¶ fcõ karola cũ .uii.
milibꝰ militũ ⁊ cũ
archiep̃o tuipino ⁊ ay¬
nione tebayueria. comi¬
te pictauensi. comite e¬
geuensi. duce norman¬
die. girardo uiane. ray¬
neyrio losame. aymerico
milio apulie. duce locho¬
rẽgine.duce bergunie.
Iuit pͥmo ⁊ ĩuenit fure¬
u regez ludouẽsem. Et
fureꝯ fregit astam ĩscu¬
tum karoli.L ¶Karolꝰ
u̾o cũ ense sua ioiosa no¬
mine pcussit fureũ ĩ me¬
dio galee uexilla: ⁊ scin¬
dit eũ ꝑ mediũ ⁊ equ
totũ. ata ꝙ ensis uenit
nulitila occidit unũ de
sarracenis. ¶L in¬
dentes alii .xu. reges cõ¬
gregauerũt exc̾citũ ad¬
mirantes de his que ui¬
derant ⁊ fec̾unt tubas ⁊
cornua ⁊ tympana pul¬
sari ⁊ uenerut usq at
campũ longũ. ¶Et
comes flandrensis eri¬
uit de ualle inqua erat
inclusꝯ: et cũ ylari uul¬
tio mors ⁊ effissis sangui¬
uit at̾ria usq Ad iesps
in illo loco. Et te gente
karoli fuerũt ĩ tert᷑a ibi
sit torneam̃itũ uso ĩ cra¬

Expanded text:
 facto Karolus cum VII milibus militum et cum archiepiscopo Turpino et Aymone de Bayveria, comite Pictaviensi, comite Agenensi, duce Normandie, Girardo Viane, Raynerio Losanie, Aymerico, Milio Apulie, duce Lothoringie, duce Bergundie ivit primus et invenit Fureum, regem Lodovensem, et Fureus fregit astam in scutum Karoli. Karolus vero cum ense sua, Ioiosa nomine, percussit Fureum in medio galee vexillo et scindit eum per medium et equum totum ita, quod ensis venit VII milibus occidit unum de Sarracenis. Hoc videntes alii XV reges congregaverunt exercitum admirantes de his, que viderant, et fecerunt tubas et cornua et tympana pulsari et venerunt usque ad Campum Longum. Et comes Flandrensis exivit de valle, in qua erat inclusus, et cum ylari vultio, mors et effusio sanguivit a tercia usque ad vesperas in illo loco. Et de gente Karoli fuerunt ibi sit torneamentum usque in cra
Abbreviated transcription (Latin):
emm adhibeatur sanctarũ urrũ crebra narratio.
Nũꝙͣ tamen anime situm uere stientie sustmnenti
satietas gonerabit errorom. sed eam cochidiẽ uelut
nouã ac distretam suscipiens. ꝙto frequentius
hauserit. tanto aindins. hoc audret uel loquet:¬
amma enĩ que in satietate est fruus illudit
amme autẽ egenti et iam amara dultiã ui¬

Expanded text:
m adhibeatur sanctarum rerum crebra narratio, numquam tamen animae sitim uerae scientiae sustinenti satietas generabit horrorem, sed ea cotidie uelut noua ac desiderata suscipiens quanto frequentius hauserit, tanto auidius uel audiet uel loquetma enim quae in satietate est fanis inludit, animae autem egenti etiam amara dulcia ui
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq sine musica nulla disciplina potest eẽ perfocta
Nichil eĩ sine illa. Nam et ip̃e mundus quadam
armonia sonorum fertur esse compositus. et te¬
lum ip̃m sub aemonie modulatĩone ieuoluiꝰ i¬
Niusica monet affectus prouocat in diu̾sum
habitum sensusIn preliis quoq tube cõtontꝰ
pugnuntes accendit. et ꝙͣto uehementior fui̾t
clangor. tanto fit ad certams animꝰ fortior ⁊¬
Siquidem et remiges cantu hortatus ad
tollerindos quosq labores. Musica animũ mul¬
cet et singulorum operũ fatigationẽ modula¬
tio uocis solatur excitatosq animos musitat
sedat. Sicut de daid legit᷑. qui aspũ inm̃do
saulem arte modulationis ecpint. Ipãs quoq
bestiũs necnõ et serpentes ⁊ uolucres atq ds¬
pħinos ad audicũ sne modulatõis iusita ꝓuocat
Sed et queq loquimur. uel intrinsetus uenarit¬

Expanded text:
Itaque sine musica nulla disciplina potest esse perfecta; nihil enim enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse compositus et celum ipsum sub harmonie modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque tube concentus pugnantes accendit et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animSi quidem et remiges cantus hortatur. Ad tolerandos quosque labores musica animum mulcet, et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos sedat sicut de David legitur qui ab spiritu inmundo Saulem arte modulationis eripuit. Ipsa quoque bestias nec non et serpentes, volucres atque delphinas ad auditum suae modulationis provocat. Sed et quicquid loquimur vel intrinsecus venar
Abbreviated transcription (Latin):
cit iepertoio mnusic̾e artis fuisse tubal. qui fuit
et cordarum extentione percussa Eratiiz an-¬
tiquitus tam tiupe iusitã iuestire̾. quã licteris
interpretabatur autẽ nõ tantũ modo sacris sod
om̃ĩb sollempmiorib. omĩb q letis. uel tristio¬

Expanded text:
cit repertorem musicae artis fuisse Tubal, qui fuit et cordarum extensione percussa. Alii tque tam turpe musicam nescire, quam literas. Interponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus solemnibus, omnibusque letis vel tristio
Abbreviated transcription (Latin):
etiam phĩs preferendus. ꝙ ignotos cantus
etiã pueri faciłius discunt per eius regulum
ꝙ per uocõ ingri/ aut ꝑ uisu alicmiꝰ instrumẽti¬
unde .ui. li. iõ. uel silabis modulatim ꝯppositis
pocibus per flexuras digitorum leus manus dis¬
tinctis per integrũ. dyapason se oculis ⁊ aurib
ingerunt intense et remisse elenatoes uel deposi¬
tiones earuunde̾ sex uocũ/ Theodulphus qui pre

Expanded text:
phis preferendus, quod ignotos cantus etiam pueri facilius discunt per ejus regulam, quam per vocem magistri aut per usum alicujus instrumenti; dum sex litteris vel sillabis modulatim appositis vocibus per flexuras digitorum levae manus distinctis, per integrum diapason se oculis et auribus ingerunt intentae et remissae elevationes vel depositiones earundem
Abbreviated transcription (Latin):
morem fluminis debet muitari flumius enm dum
per alueum defluit. Si ualles contanas ex latere
consurgit In eas protinus suĩ impetus cursam di¬
uertit. Cum qz illas sufficienter implenerit Repen
tasse iuxta positam occasionẽ congine edificatõis
inuenerit. quasi ad uitinom uallem lingne un-¬
das extorqueat Et cum submmcte instructiõ¬
ms campum sufficienter infundent ad sermonis

Expanded text:
morem fluminis debet imitari. Fluvius quippe dum per alveum defluit, si valles concavas ex latere contingit, in eas protinus sui impetus cursum divertit; cumque illas sufficienter impleverit, repenttasse juxta positam occasionem congruae aedificationis invenerit, quasi ad vicinam vallem linguae undas intorqueat. Et cum subjunctae instructionis campum sufficienter infuderit, ad sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
saxonicũ. quod quasi p̾termissum uidebatum
quod millũ neq prolixius neq actrotus
fumicorũq populũ latoriosius susceptum est
Quia saxones sicut om̃s fere germaniam
incolertes. nationes. etiam natura feroces
et cultui demonũ dediti nr̃eq religioni, cõ¬
trarii. neq diuina neq humana iura uel
erant etiam tause. que cotidie pacẽ contur¬
bare poterant. Termim uidel nr̃i et illorũ
penes ubĩq in plano contiginꝰ preter panca
loca, in quibz uel silue maiores. uel montium
iuga interiecta utrorumq agros, certo luite
disterminant. In quib cedes, et rapine et
incendia uicissim fieri nõ cessabant. quibus
adeo franci suns ieritati. et non iam uicissitu-¬
dinem reddere. Sed apertũ contru eos belum
suscipere dignũ iudicarent. Susceptũ est igit᷑
aduersus eos bellum cũ magna utriisq armo¬
sitate. Tamẽ maiore saxonũ ꝙͣ fruntoꝵ dãp
no per continuos .xxxiii. annos gerebant. atq¬

Expanded text:
onicum, quod quasi intermissum videbatur, Quo nullum neque prolixius neque atrocius Francorumque populo laboriosius susceptum est; quia Saxones, sicut omnes fere Germaniam incolentes nationes, et natura feroces et cultui daemonum dediti nostraeque religioni contrarii neque divina neque humana iura vel erant et causae, quae cotidie pacem conturbare poterant, termini videlicet nostri et illorum poene ubique in plano contigui, praeter pauca loca, in quibus vel silvae maiores vel montium iuga interiecta utrorumque agros certo limite disterminant, in quibus caedes et rapinae et incendia vicissim fieri non cessabant. Quibus adeo Franci sunt irritati, ut non iam vicissitudinem reddere, sed apertum contra eos bellum suscipere dignum iudicarent. Susceptum est igitur adversus eos bellum, quod magna utrimque animositate, tamen et per continuos XXXIII annos gerebat
Abbreviated transcription (Latin):
uid acquitaice gentis in gentem refera
afflictionẽ que olim bellorũ nutrix. nũc
frigidam bello preferat dextram sius q orbata
lum̃ib ducib egeat alienis. Et eram ip̃a
quoq obtimos quosq genitalis soliꝰ in se elidens
patet nunc predam gentib aliens mellã liber-¬
tatẽ retinere ualuit regiõ nõ opidũ aut uiciis
non demqͣ ciuitas que nõ strage forali cõciderit

Expanded text:
uid Aquitanicae gentis ingentem referam afflictationem, quae olim bellorum nutrix, nunc frigidam bello praeferat dextram, suisque orbata luminibus, ducibus egeat alienis? Etenim ipsa quoque optimos quosque genitalis soli in sese elidens, patet nunc praeda gentibus alienis. Ab itatem retinere valuit regio, non oppidum aut vicus, non denique civitas, quae non strage ferali ceciderit
Abbreviated transcription (Latin):
ubi karolus fecerat ducem/ In ceteros thesauros
atq pocunias/ tros mensas argenteas et unã aurẽa
precipno magnitudĩs et ponderis esse constabãt: Se-
quibus statuit atq decreuit Ut una ex eis que forma
quadrangula descriptionẽ urbis constantinopolitune
continebat inter cetera donaria que ab eo deputata sũt
rome ad basilicã beati petri apłi deferretur. et altera
uẽnatĩ eccuĩe conferretur. et tertia que cet̾is pulchri¬
tudine ⁊ pond̾is granitate mult̾ũ excellit. que ex Eb
urbibus conuexa totus mũdĩ destriptõe subtili ac mi¬
rabili siguratione. complectiti/ Et aurea illa q̃
quarta dicta est inter heredes suos atiiz elemosmam

Expanded text:
uperibus erogatum. Inter ceteros thesauros atque pecuniam tres mensas argenteas et auream unam praecipuae magnitudinis et ponderis esse constat. De quibus statuit atque decrevit, ut una ex his, quae forma quadrangula descriptionem urbis Constantinopolitanae continet, inter cetera donaria, quae ad hoc deputata sunt, Romam ad basilicam beati Petri apostoli deferatur, et alter ritudine et ponderis gravitate multum excellit, quae ex tribus orbibus conexa, totius mundi descriptionem subtili ac minuta figuratione complectitur, et auream illam, quae quarta esse dicta est, inter heredes suos atque in elemosinam
Abbreviated transcription (Latin):
pel uiliã superlectilia/. Ut sunt cortine stingula
taixetiã sulera couã sigãta et quidꝯiud in camera
et uestiario enĩo eo die fuisset Innentũ in ergatoẽm
dõtuate peruenit Ut nitegiu eẽt Ne eila dher¬
hrorse stindoretiu. ordinanit sumnliter. Et de libris¬
nuoreram magtuã copiam in biblioteta sua tongue
Tuisto pretio fnissent redemptaͫ pretułms euupibet¬

Expanded text:
 facto suppellectili, ut sunt cortinae, stragula, tapetia, filtra, coria, sagmata, et quicquid in camera atque vestiario eius eo die fuisset inventum, ut ex hoc mditate pervenit, ut integrum esset neque ulla divisione scinderetur, ordinavit. Squorum magnam in bibliotheca sua copiam iusto pretio fuissent redempti, pretiumque
Abbreviated transcription (Latin):
namq dubiũ est. ullum posse rectissime de Re/¬
mediis malarum ualitudinũ disputare qui ears
prius causas atq origines egrotantiũ consciẽtia
actestante nõ deprehendi̾t. in ueritate querentibus
medichinã Remedia curritionũ ab illo uerissimo
animarum medico deesse nõ possunt. pro lan-¬

Expanded text:
namque dubium est, illum posse rectissime de remediis, malarum valetudinum disputare, qui earum prius causas atque origines aegrotantium conscientia credamus ? IOHANNES: In ueritate quaerentibus medicinam remedia curationum ab illo uerissimo animarum medico deesse non possunt, his
Abbreviated transcription (Latin):
rum pͥmi homĩnes iuste uiuendo merito credũt᷑
per dñi sanguinẽ ab extremo inditio liberatĩ.
Tamẽ nõ in illa uita meruerunt ad paradisum
renotari. Sic et caro piti etiã si remissis pccĩs
homo in ea iuste uixerit nõ continuo meretin
eam mortem non perpeti quã contraxit de pro¬

Expanded text:
ut primi homines postea juste vivendo merito creduntur per Domini sanguinem ab extremo judicio liberati, non tamen in illa vita meruerunt ad paradisum revocari: sic et caro peccati, etiamsi remissis peccatis homo in ea juste vixerit, non continuo meretur eam mortem non perpeti, quam traxit de pro
Abbreviated transcription (Latin):
Rullam auctoritatem habere, nec docere potest
nec testis esse Nec fidem dare: Nec iudicare nec
clauem potestatis habere quia licet beatissima
uirgo maria dignior et excellentior fuerit ap¬
postolis unuiersis nõ tamen illi. Ded istis
deus claues Regni celorũ cõmi̾sit. Inortem

Expanded text:
iri, et nullam auctoritatem habere, nec docere enim potest nec testis esse, nec fidem dare, nec judicare. Cca firmiter inhibere; quia licet beatissima virgo Maria dignior et excellentior fuerit apostolis universis, non tamen illi, sed istis, Dominus claves regni coelorum commisit. Datum
Abbreviated transcription (Latin):
censi mosteriũ magne quondã religioĩs magne fame ma¬
gneq fuit excellentie Postmnodũ uero cũ illic̃ habitantiũ
negligentia religionis głia decreuisset substantiarũ copia
du̾inita. ot pene ad nichilũ redacta est. gr̃ãs autem deo
qui nr̃is temporib ꝑ clumaceñ abbatis industriã. religio¬
nẽ in eodẽ loco abolitã Rexarare dignatus est: data ẽolo-¬

Expanded text:
magnæque fuerit excellentiæ. Postmodum vero cum illic habitantium negligentia religionis gloria decrevisset, substantiarum quoque copia diminuta et pænæ ad nihilum redacta est. Gratias autem Deo, qui nostris temporibus per Cluniacensium abbatum industriam, religionem in eodem loco abolitam reparare dignatus est. Opo
Abbreviated transcription (Latin):
dumi̾dii palmi. quosq oculis appertis aspexis¬
set statim̾ territi erant. Cingulũ quo cinge¬
batur. octo pedũ extendebatur preter ullud quod
pendebat/ Parum panis comedebat. sed quartã
partẽ ariet̾is aut guitmas duas, ant anserem
unũ aut spatam porcinã aut panonẽ aut pmi¬
em aut leporem unũ integrũ comedebat. Nlodi¬
diuis erat ꝙ nui̾litem armatũ suꝑ egũ sedentem a
uertice capitis usq ad bases simul cũ equo uno ictu cũ¬
spata propria secabat/. Quatuor ferraturas equorũ
simi manibus extendebat. Militẽ armatũ rectũ¬
stantẽ super palmã suã a terra usq ad caput suũ
sola manu uelociter elenabat/ Erat aute doms lar-¬
nĩssimus in ĩudiciis certissimus. in locutõe luculẽ¬

Expanded text:
isset, statim perterritus erat. Cingulum, quo cingebatur, octo palmis extendebatur, praeter illud quod dependebat. Parum panis comedebat; sed quartam partem arietis, aut gallinas duas, aut anserem unum, aut spatulam porcinam, aut pavonem, aut gruem, aut leporem integrum edebat. Modidinis erat, quod militem armatum super equum sedentem, a vertice capitis usque ad bases simul cum equo uno ictu propria spata secabat: quatuor ferraturas equorum simul manibus facile extendebat; militem armatum super palmam suam a terra usque ad caput suum sola manu velociter elevabat. Erat donis largissimus, in judiciis rectissimus, in locutione luculen
Abbreviated transcription (Latin):
nequiores fun procreati sunt. qui fuerũt Robusisi¬
sum uenatores uiolentistimi at crudelissimi uiri
qui pro Inmanitate corxoris/ tindelitatis at ma¬
exigentes uitam suã ꝙͣ sudore oꝑis aut labere
contenti. quorũ adco stelera excreuerims. Ut¬
in expiari mundus auas nisi diluni Inunda¬

Expanded text:
nequiores filii procreati sunt,, qui fuerunt robustissimi uenatores, uioleatissimi ac traculentissimi uiri, qui pro inormitate corporum uel crudelitatis atque maexigentes uitam suam quam sudore operis ac labore contenti, et quorum usque eo scelera supercreuerant, ut expiari mundus alias nisi diluuii inunda
Abbreviated transcription (Latin):
legentiũ et orantiũ tantũq ieuinandi uigiliarũ
ardore cunctorũ mentib scrmo monachorũ affla¬
uerat ut future spei auiditate ad caritatẽ mutuã
et misericordias egentib exhibendas iugistudio la¬
borarent. qui infmitas regiones pietatis ⁊ misericor¬

Expanded text:
egentium, orantium: tantumque jejunandi et vigiliarum ardorem cunctorum mentibus sermo ejus afflaverat, ut futurae spei aviditate, ad charitatem mutuam et misericordias indigentibus exhibendas jugi studio laborarent, qui infinitam regionem quamdam, et op
Abbreviated transcription (Latin):
serit. Ita ut millus electus consecraretur in
exõm. Nisi ꝓrins a Rege insigniret᷑. baculo et
anulo/ Erat enĩ animꝰ karoli inuictus ad¬
uersus auaritiam. Net facile tunc iuenisset
aliguis aditũ Nisi intrasset per hostiũPre¬
terea per tot terrarũ interstitia negiubat reqͥriꝰ
sedes apłica. ut uincuq electo assensum suum
comodaret dũ esset proxe Rex qui nichil auaritiã
dispon̾et. Nũc autẽ regũ palatia luxus et am¬
bitus occupanit. Quare merito sponsa xp̃i.
libertãtẽ snã asseuerat. Ne illã chuams am¬
bitioso usurxatori constienat ⁊audatu quiã
in nr̃ĩs seculi pontifiub. ꝙ has donatoes absti¬
nio fuit in eccłiasticis cantib nõ mediocutei
doctus. Demii et puicherrimã sequentiam
fecit. Sancti spiritus assit no bis gratia.
Et responsoriũ istud. C Iuda et Ihrłm.
Sed hoc alleluya fertur fecisse. Eripe me de
in uigilia apłorũ petri et pauli obtulit cedulã quã¬
dam suꝑ altare. putantib om̃ibus illũ magnũt

Expanded text:
sit; ita ut nullus electus consecraretur ab episcopo, nisi prius a rege insigniretur baculo et annulo. Erat enim animus Caroli invictus adversus avaritiam: nec facile tunc invenisset aditum aliquis, nisi intrasset per ostium. Praeterea per tot terrarum interstitia nequibat requiri sedes apostolica, ut unicuique electo assensum suum commodaret, dum esset prope rex qui nil per avaritiam disponeret. Nunc omnia regum palatia luxus et ambitus occupavit; quare merito sponsa Christi libertatem suam asseverat, ne illum tyrannus ambitioso usurpatori prostituat; laudaturque in nostri saeculi pontificibus, quod has donationes tuit in ecclesiasticis canticis non mediocriter doctus. Denique et pulcherrimam sequentiam fecit: Sancti Spiritus adsit nobis gratia, et responsorium istud: O Juda et Jerusalem: sed et hoc Alleluia fertur fecisse: Eripe me de in vigilia apostolorum Petri et Pauli, obtulit schedulam quamdam super altare. Putantibus illis magnum