comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iũ om̃ib inhibitione ꝓposita: ne quẽ prorsus ocaiderent. non
seuen iudras. sed pn more prĩs castigare nolens nõ ꝑimiere
noiatim epordorigem et uiridomaꝵ irembet et suos alloqui
us uideant eos tesos non esse sic ꝓditor ille confinx̾at d ub ad
heduos uenere amntosq et notos compellãe cepuntnemo au¬
tem illos etoto acimẽ nõ et nouerat et amabatꝰ percussit ani¬
fraude perductos poroiectis itaq statim armis. et protentis ad
cesarẽ mãtbꝰ eꝑunt alta noce erroris uenĩa implorate
litauictus uero intellugẽs mefficax suũ esse cõmentũ. dimis¬
so extcitu ampliꝰ nõ suo. cũ clientibꝰ suis qͥ eũ more gallico

Expanded text:
n severi iudicis, sed pii more patris castigare volens, non perimere. Nominatim Eporedorigem et Viridomarum ire iubet et suos alloqui, ut videant eos cesos non esse, sicut proditor ille confinxerat. Qui ubi ad Eduos venire amicosque et notos compellare ceperunt nemo autem illos e toto agmine non et noverat et amabat, percussit anifraude perductos. Proiectis itaque statim armis et protentis ad Cesarem manibus, ceperunt alta voce erroris veniam implorare. Litavitus vero intelligens inefficax suum esse commentum, dimisso exercitu amplius non suo, cum clientibus suis, qui eum more gallico
Abbreviated transcription (Latin):
pars p̃cisis pontibus qͣi clipeo quodã se palude protexerãt ibiq
cõsciterant ĩ rõnos u̾si: eratq res facilis. et pene equa prospectui
sin ad exꝑiencĩa uenietur ĩq̃ssima plẽa difficultatꝭ ac periculi.
staq nulites rem nõ insi oculoꝵ indicõ metiẽtes nobili indignacõne
pioti cesarem circũsistũt / et qͥd ħ inquiũt rei est. qͥs h pudor. q̃¬
nã hͨ indignitas imꝑator gͦ hostes cõspc̃n nrm etum proximo pa¬
ti pessunt Qu tu nos pugna̾e iube et signũ p̃li ꝓpone. ut iã ex
luit qͥbus fidunt locis hos barbaros detrahamꝰ. fide militũ letus¬
fuit cesar. Ego inqͥt sic affectos cũ uos uideã ut nullũ discrimẽ
pro mea gla recusetis impius sũ insi uestram uitã mee p̃feram

Expanded text:
et, precisis pontibus, quasi clipeo quodam se palude protexerant, ibique et, precisis pontibus, quasi clipeo quodam se palude protexerant, ibique constiterant in Romanos versi. Eratque res facilis et pene equa prospectui, sin ad experientiam veniretur, iniquissima, plena difficultatis ac periculi. Itaque milites, rem nonnisi oculorum iudicio metientes, nobili indignatione permoti Cesarem circumsistunt: Et quid hic, inquiunt, rei est? quis hic pudor ? quenam hec indignitas, imperator? Ergo hostes conspectum nostrum e tam proximo pati possunt ? Quin nos tu pugnare iube, et signum prelii propone, ut iamiam ex his, quibus fidunt, locis hos barbaros detrahamus. Fide militum letus Cesar: Ego, inquit, sic affectos quum vos videam, ut nullum discrimen pro mea gloria recusetis, impius sim, nisi vestram vitam mee preferam
Abbreviated transcription (Latin):
hac et̾nã maculã nob ĩmiseris. snĩ mõ oĩa pati malumꝰ ꝙͣ ne nr̃a
mollicie manibus romanoꝵ ciuiũ apud genabim gallica nequitia
pemptorũ galliro sangiũe sacisfiat. h ͨ cesari hͨ eadem et crbunis
militũ et cẽturiõibꝰ repetebant ut ꝑ eos imꝑatori familiariꝰ dice̾nt᷑.
esar dũ hac nobili ꝑseuerãcia ĩ oppugniõe procedit᷑. iam turriba
mũdo admotis discit ex captiuis u̾cingetorigẽ castra ꝓpt̾ defim̃ pabuli
promonisse et cũ eq̾tatu expeditisq peditibꝰ insidiatĩsero ad ea pro¬
fectũ loca quo rõnos populatões luce proxĩa uentures opinaretur
Quo cognito uocte media digressꝰ pͥmo mane castra hostiũ attigit
duce carencia Illi aduẽtu p̃cognito ĩpedimẽta siluis ĩtruserãt aciẽ
alciusculo ĩ colle ꝙ difficilis palus. sed angusta angebat erexerãt

Expanded text:
hanc eternam maculam nobis immiseris. Sine modo; omnia pati malumus, quam ne nostra hanc eternam maculam nobis immiseris. Sine modo; omnia pati malumus, quam ne nostra mollitie manibus romanorum civium apud Genabum gallica nequitia peremptorum gallico sanguine satisfiat. Hec Cesari, hec eadem et tribunis militum et centurionibus repetebant, ut per eos imperatori familiarius dicerentur. Cesar, dum hac nobili perseverantia in oppugnatione proceditur, iam turribus muro admotis, discit ex captivis Vercingetorigem castra propter defectum pabuli promovisse, et cum equitatu expeditisque peditibus insidiatum sero ad ea profectum loca, quo romanos populatores luce proxima venturos opinaretur. Quo cognito, nocte media digressus primo mane castra hostium attigit duce carentia. Illi, adventu precognito, impedimenta silvis intruserant, aciem altiusculo in colle, quem difficilis palus, sed angusta, cingebat, erexerant,
Abbreviated transcription (Latin):
admoniss. et ab explo̾atoribꝰ ꝑ singulas hõas quid ĩ roͣnis cast̾r ageret᷑.
edoctus õe iter eorũ obseruaret et roͣnos tircũ oĩbus exustis urgẽte ne¬
ressitate longiut pabulãtes: crebris ĩcõmodis ac dampnnis afficeret. Illic̃
uero hedui ac boi qͥbus ea cura nãdata erat. illi quid̃ ꝙ mutato erga
rõnos aĩmo nõ curabat ln qr parũ pot̾rnt rem romanã maligne
cõmeatibus adiuuarent: ad tantã penurĩa deuen̾e ut diebꝰ pli̾¬
mis frumẽto cirẽtes tenui pecore uix ꝓferrent ĩbecillem spiritũ nũ
uox erũperet: ã rõne nõ cõueniens maiestati Imo u̾o cũ tesar labo¬
rẽ militũ mise̾atus int̾ exortãdũ sepe dice̾t. si nimis asꝑa sũt ista
propessu. nulla ꝑ me mora ẽ oppugͣcõnẽ omitte̾ sũ ꝑatus unãnniter
rñderent Noli ħ q̃sumꝰ optĩe imꝑator. sic młtos ãnoc te duce mili
nob̾ hanc ignomimã ierogant ut cepta de se̾mus. Ne tu ergo duxmr̃

Expanded text:
 singulas horas, quid in romanis castris ageretur, edoctus omne iter eorum observaret, et Romanos, circum omnibus exustis, urgente necessitate longius pabulantes crebris incommodis ac damnis afficeret; illinc vero Edui ac Boii, quibus ea cura mandata erat illi quidem, quia, mutato erga Romanos animo, non curabant, hi, quia parum poterant rem romanam maligne commeatibus adiuvarent, ad tantam penuriam devenere, ut diebus plurimis frumento carentes tenui pectore vix proferrent imbecillem spiritum; numvox erumperet, aut romane non conveniens maiestati; immo vero, quum Cesar laborem militum miseratus inter exortandum sepe diceret: Si nimis aspera sunt ista perpessu, nulla per me mora est: oppugnationem omittere sum paratus, unanimiter responderent: Noli hoc, quesumus, optime imperator. Sic multos annos te duce militnobis hanc ignominiam irrogarit, ut cepta deseramus: ne tu ergo, dux noster,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem periculo libasset. uice eius decentus int̾ turbã. atq eqͥ uulnere
ad t̾rc datu aliꝙͣdui pedes aĩosissime se defendẽs uictus tñ cõcidit
Pd cũ frat̾ iam płie digressus agnosce̾t equo stimuł adacto medios ĩ hos¬
tes rediit. Ibiq formit᷑ dimicãs oscubuit Ad hũc modũ duosil̾ fratres
egregii muitua pietate ꝑiere Cesar arcũuẽtũ dolis sese dolens: nul¬
los iam legatos hostiũ audiendos nullã condiciõ pacis admittẽdam
neq uelmodicũ diffendũ ratꝰ: dũ copie hostie uĩge̾nt᷑. sił iᵈ intelligẽs¬

Expanded text:
quidem periculo liberasset, vice eius detentus inter turbam atque equi vulnere quidem periculo liberasset, vice eius detentus inter turbam atque equi vulnere ad terram datus aliquandiu pedes animosissime se defendens, victus tandem concidit. Id quum frater, iam prelio digressus, agnosceret, equo stimulis adacto, medios in hostes rediit, ibique fortiter dimicans occubuit. Ad hunc modum duo simul fratres egregii mutua pietate periere. Cesar circumventum sese dolis dolens, nullos iam legatos hostium audiendos, nullam conditionem pacis admittendam neque vel modicum differendum ratus dum copie hostium iungerentur; simul ill
Abbreviated transcription (Latin):
borbaris legati ad ipm̃ postẽtes instacius occurrert̃ idq cũ it̾m ne¬
gass: petierũt ut ad suot eq̾tes qͥ pĩbant mãdaret p̃lio abstiẽre do .
ip̃i legatos ad eos ques ĩ eadẽ condiciõe cũ sueuis esse drẽt destĩarẽt
ut federe cũ eisdem icto sumil cesaris consilio utenti. Ad h explorãda
de illo rũ peticiõe disseret/ eqͥtibus inclulomiꝰ iã pregressis mãdauit
ne hostes ĩuade̾nt . Q si ab illis ĩuade̾nt᷑. usq ad ip̃ius aduẽtũ ĩpe¬
outũ sustment p̃ quites iussu ducis accepto. et qui apud eũ legatos hos
ĩuecti quadringẽtos septuagĩta ex eis occiderãt. reliquos ĩ fugam
ũsos ĩiequi nõ pus derierũt ꝙͣ ad comsptm̃n cesaris est ꝑuentũ. ibi de¬
mũ ꝑfecucõis fugeq finis fuit. Memõabilis int̾ cesos ins extitit pi¬
sonis qui uir fortis ac nobilis ex aqͥtania amator popłi rõm et ami¬
tus dcũs a senatu cũ gͥ̾mano ꝓp̾o ab hostibus int̾cepto opẽ ferens illũ

Expanded text:
 idque quum iterum negasset, petierunt, ut ad suos equites, qui preibant, mandaret prelio abstinere, donec ipsi legatos ad eos, quos in eadem conditione cum Suevis esse diceret, destinarent, ut, federe cum eisdem icto, simul Cesaris consilio uterentur. Ad hec exploranda de illorum petitione dissereret. Equitibus nichilominus iam pregressis mandavit, ne hostes invaderent; quod si ab illis invaderentur, usque ad ipsius adventum impetum sustinerent. Equites, iussu Cesaris accepto, et qui apud eum legatos host repentino impetu invecti quadringentos septuaginta ex eis occiderunt, reliquos in fugam versos insequi non prius desierunt, quam ad conspectum Cesaris est perventum: ibi demum persecutionis fugeque finis fuit. Memorabilis inter cesos casus extitit Pisonis, qui vir fortis ac nobilis ex Aquitania, amator populi romani et amicus dictus a senatu, quum germano proprio ab hostibus intercepto opem ferens illum
Abbreviated transcription (Latin):
a gallis ad g̾manos ĩuitãtes hortãtesq ut a leua rheni ubi subsa¬
terant abscede̾nt seq inferrent ĩ intima galliaꝵ nichil eis de futurũ
om̃i que petissent Motus hiis cesar s dissilans galloꝵ p̾napibus
ad colloquiũ euocctis benignis orõnibꝰ leniit siemauitq aĩot atqr
edixit eqͥtatũ quem ex debito tene̾nt᷑. ut ꝑatũ in armis haberent¬

Expanded text:
lis ad Germanos, invitantes hortantesque, ut a leva Rheni, ubi substiterant, abscederent seque inferrent in intima Galliarum; nichil eis defuturum omnium, que petissent. Motus his Cesar, sed dissimulans, Gallorum principibus ad colloquium evocatis, benignis orationibus leniit firmavitque animos, atque edixit equitatum ad quem ex debito tene
Abbreviated transcription (Latin):
pelli: quẽ ipẽ nauiũaspcũs et mag̾tudĩe et remoꝵ strepitu ĩsuetũ
talibus exterruit. Ubi autẽ sagittarũ ymb ac tomtrua torm̃to¬
rũ in hostilem anem intidere. parũper referre pedẽ hostes incepe¬
rãt. Nec dũ tñ romam sese undis cred̾e̾ ausi ip̃is e puppibꝰ p̃lia¬
bãt᷑ do ͤ aq̃lifer decĩẽ legiõis qũa amab cesar alta deos orans uoce

Expanded text:
pelli, quem ipse navium aspectus et magnitudine et remorum strepitu insuetum pelli, quem ipse navium aspectus et magnitudine et remorum strepitu insuetum talibus exterruit. Ubi autem sagittarum imber ac tonitrua tormentorum in hostilem aciem incidere, parumper referre pedem hostes inceperunt. Necdum tamen Romani sese undis credere ausi ipsis e puppibus preliabantur, donec aquilifer decime legionis, quam amabat Cesar, alta deos orans voce
Abbreviated transcription (Latin):
ad septẽ milia passuũ procul inde plauo in lictore tota cium classe
constitit det britanmi intellecto confilio p̃missis eqͥtibus atq essedis
quibus in bello uti consueuerant pari uelocitate locum occu¬
pant. consequũtur eq̃tatum turbe/ ita om̃s copie egressuris se ro¬
manis obiciunt Et erat plane descensus in terram difficilimꝰ ppr
aque altitudinẽ. sine qua magne naues esse regiqz non poteraut
Et si qui e uauibus exiuissent ex sicto de lictore. aut ex uadis hu¬
miliõibus excipiebãt᷑ hostium ocursu. et ubistare difficile erat coge¬
bãtur iniquo marte c̾tare uñ nõ ũuerito rõm territi ac turbat
et locor inscii et eiusiuõĩ p̃li mexꝑti solito segnꝰ pugnabãt. Qd
ut cescir uidit. longas naues abalta classe secerni et remit ad lit¬
tus applicari imperat: atq inde oñn genere missiliũ hostem

Expanded text:
ad septem millia passuum procul inde plano in litore tota cum classe ad septem millia passuum procul inde plano in litore tota cum classe constitit. At Britanni, intellecto consilio, premissis equitibus atque essedis, quibus in bello uti consueverant, pari velocitate locum occupant; consequuntur equitatum turbe: ita omnes copie egressuris se Romanis obiciunt. Et erat descensus in terram difficillimus propter aque altitudinem, sine qua magne naves esse regique non poterant: et si qui e navibus exivissent, aut sicco de litore aut ex vadis humilioribus excipiebantur hostium occursu, et ubi stare difficile erat, cogebantur iniquo marte certare; unde non immerito Romani territi ac turbati et locorum inscii et eiusmodi prelii inexperti solito segnius pugnabant. Quod ut Cesar vidit, longas naves ab alia classe secerni, et remis applicari litus imperat, atque inde omni genere missilium hostem
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ mencipiosmittit. atq ĩ eã partẽ morinoꝵ uñ ꝙ rebelliõis iudiciũ
ꝯpebat nulli ad eũ mĩcii uenissent. hiis tituriũ sabinũ et luciũ arũ¬
culeiũ coctã prefet̾ Dies interea nauigacõi aptꝰ affuit. cũq de
lictore gallico ꝓfũda nocte soluisset proxĩe lucis hora quarta britãnicũ
litus attigẽat plem̃q illud armatis hostibꝰ conspitatus p̃ruptas q
rupes pelago impendentes uñ teli iactus a lapidis usq ad naues faci-¬
le peruẽturus esset substitit parũꝑ exspc̃ans suos qui lentius uenie¬
bant. sic in anchoris usq ad horã diei nonã scetit. Tunc assecutis
oĩbus legatis q et t̾bunis militũ. ac magĩit nauiũ uehem̃t᷑ admõitꝭ
nequa esset. aut bellicis a maritinis rebus mora: sed ad mitũ oĩa
dicto ocius expłentur uẽto et estu fretus ydoneo cõnulsis auchõis

Expanded text:
in Menapios mittit atque in eam partem Morinorum, unde, quod rebellionis indicium in Menapios mittit atque in eam partem Morinorum, unde, quod rebellionis indicium censebat, nulli ad eum nuntii venissent; his Titurium Sabinum et Lucium Arunculeium Cottam preficit. Dies interea navigationi aptus affuit, quumque de litore gallico profunda nocte solvisset, proxime lucis hora quarta britannicum litus attigerat, plenumque illud armatis hostibus conspicatus preruptasque rupes pelago impendentes, unde teli iactus aut lapidis usque ad naves facile perventurus esset, substitit parumper expectans suos, quia lentius veniebant. Sic in anchoris usque ad horam diei nonam stetit. Tunc assecutis omnibus legatisque et tribunis militum ac magistris navium vehementer admonitis, ne qua esset bellicis aut maritimis rebus mora, sed ad nutum omnia dicto ocius explerentur, vento et estu fretus idoneo, convulsis anchoris,
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiẽs. et sereno uultu et miti orõne prosequi. hortatusq ut
in propoito perseuerent domũ r̾mittit. et cũ eisdem comĩuui ꝯsilii mag¬
in uirũ inqr oris ilł om̃ibus auctoi̾tatis exinne ac spc̃ate sibi nõ fidis¬
simũ ut rebat᷑. Quo ñto attrebatibus uictis regem illũ imposũat
ꝑ quẽ urbibus britũnicis ꝑsuad̾e̾ intit᷑. ut rone fidĩ se cõmittãt. suũqr
illis miaat aduentũ Cenerũt et magne ꝑtis mom̾oꝵ ñcii excu¬
turbidam barbarĩae rebellassent. mox uicio nõ odio ãĩoꝵ et petẽtes
ueniã et penitenciã offe̾ntes id ꝑ gͣtũ cesaĩ fuit / ꝙ in britauiã tñsiturꝰ
bellũ untꝰ pꝰ t̾ga dimitte̾t neq cure britanice prefendũ aͥd extima¬
ret. Impõĩtis ig̃i młts obsidibus petita concedit classe aũt sic̃ dixi¬
mus collecta dũ ad tnͣsitũ se pp̃arat curã portus ac nistodia publio sul¬
picio ruffs cõmittit cũ eo qd̾ suffice̾ uisum ẽ p̃sidio. Eesidũũ copioꝵ

Expanded text:
sereno vultu et miti oratione prosequitur hortatusque, ut in proposito perseverent, domum remittit, et cum eisdem Comium, consilii magni virum inque oris illis omnibus auctoritatis eximie ac spectate, sibi vero fidissimum, ut rebatur, quo merito Atrebatibus victis regem illum imposuerat; per quem urbibus britannicis persuadere nititur, ut romane fidei se committant, suumque illis nuntiat adventum. Venerunt et magne partis Morinorum nuntii, excuturbidam barbariem rebellassent, morum vitio, non odio animorum, et petentes veniam et penitentiam offerentes. Id pergratum Cesari fuit, quod in Britanniam transiturus bellum invitus post terga dimitteret, neque cure britannice preferendum aliquid estimaret. Impositis ergo multis obsidibus, petita concedit. Classe autem, sicut diximus, collecta, ad transitum se preparat; curam portus ac custodiam Publio Sulpicio Ruffo committit cum eo, quod sufficere visum est, presidio; residuum copiarum
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽ magna ꝑs hõnu u̾bis ꝙͣ fitĩs aĩosior mox incepti fama pontis
audita quorũdam qͥ apud eos uersabãtur qͥbus romana nocior ut̾ꝰ
erat consilio atq hortatu desertis urbibus cũ fortiũs suis sĩbꝰ
in solitudines ac siluarũ interiora confugerant Resar h ͦ iã pͥdẽ
tardũ et difficile belli genus expertus. et plus tedii hiis ꝙͣ piculi tempus

Expanded text:
pontis audita quorumdam, qui apud eos versabantur, quibus romana notior virtus erat, consilio atque hortatu, desertis urbibus cum fortunis suis omnibus, in solitudines ac silvarum interiora confugerant. Cesar hoc iampridem tardum et difficile belli genus expertus, et plus
Abbreviated transcription (Latin):
det ista racio ut iͦ sua defende ño uale̾nt ĩuade̾nt aliẽã. qͣi ad ĩiuriã¬
iferendã ꝙͣ ad defendenda iusticia forcõres cũ fortibus uiris uies
adde soleat aĩosq defensio suscepta iusticie: neq uõ ẽe agros ul¬
los ĩ gallia qͥ tãte hom̃ młtitudĩ assigͣri possint sñ ĩiuria posẜodũ
Esse aũt apud se aliarũ gẽniũ legatos ĩ pͥmis lubiorũ aĩtorũ ppłi ro¬
mani de suenorũ molencia conq̃rentes. opemq poscentes posse eos cũ
ullit hĩtare denes utͥsq cõsultũ sit. se s̾uenis ĩꝑaturũ. ut ab eorũ offen¬
sionibus abscĩeant ¶ egaiti se po triduũ redituros. eñsũq sue getis
relaturos cũ dixissent poposcert. ne castra ĩt̾im ꝓmou̾et. sensit fraud̃:
cesar: P̃ qͥtatus eñ ꝑtẽ magña tns̃ moram ap̃ne frumẽtatũ ab hiis

Expanded text:
esset ista ratio, ut, qui sua defendere non valerent, invadeesset ista ratio, ut, qui sua defendere non valerent, invadeinferendam, quam ad defendendam iustitiam, fortiores, quum fortioribus viris vires addere soleat animosque defensio suscepta iustitie. Neque vero esse agros ullos in Gallia, qui tante hominum multitudini assignari possint sine iniuria possessorum. Esse autem apud se aliarum gentium legatos, inprimis Ubiorum, amicorum populi romani, de Suevorum violentia conquerentes opemque poscentes: posse eos cum illis habitare, donec utrisque consultum sit. Se Suevis imperaturum, ut ab eorum offensionibus abstineant. Legati se post triduum redituros responsumque sue gentis relaturos quum dixissent, poposcerunt, ne castra interim promoveret. Sensit fraudem Cesar; equitatus enim partem magnam trans Mosam amnem frumentatum ab iis
Abbreviated transcription (Latin):
aiorum istructis gͦ ꝑatis qz oĩbus iter arripuss Iamiq ad castra
hostiũ pancorũ dierũ itine propĩ quaret. legatos barbaroꝵ obuios habuit
quorũ pͥmͦ in hanc suĩa uerba fecit. Nleq g̾mãi ĩqͣt o cescar bellũi¬
ferũt ⁊ damis. neq eis si rõani bellũ infor̃at recusat. Mos ẽ nr̃ a maio¬
ribus permanꝰ nob traiditus bella meuẽtibꝰ obstãe / nullũ hãt ob mm̃
pcari suenis solis nos ĩpares cõfitemͣ qͥbus ne ipĩ celites pares sint. de
reliquo ntẽttes om̃e uinc̾e posse ꝯfidimꝰ. unũ nõ ut haulior. sed ut ius¬
tior cã nr̃a sit dicimꝰ uenisse nos ĩ gallias nõ spõte s coaictos. pro¬
fugos domo pulsos. aquo ꝑg̾e necessariũ fuisse. Si rõni ueluit posse
eit cunicos esse nõ ĩntiles. Ad id sane duoꝵ alt̾o opus eẽ. ut a terras
eit quas Inbabitãt largĩat᷑. aͥ possid̾e̾ qͣs crmit q̃lierint panãt᷑ Ad
ꝙͣ pͥmũ gallie finibus emigrarẽt. neqr satis se mĩari posse Rue nã

Expanded text:
m instructis ergo paratisque omnibus iter arripuisset, iamque ad castra hostium paucorum dierum itinere propinquaret, legatos barbarorum obvios habuit, quorum primus in hanc sententiam verba fecit: Neque Germani, inquit, o Cesar, bellum inferunt Romanis neque, eis si Romani bellum inferant, recusant. Mos est noster a maioribus per manus nobis traditus bella moventibus obstare, nullum ob hanc causam precari. Suevis solis nos impares confitemur, quibus ne ipsi quidem celites pares sint. De reliquo mortales omnes vincere posse confidimus. Unum non humile, sed ut iustior causa nostra sit, dicimus, venisse nos in Gallias non sponte, sed coactos; profugos, domo pulsos, aliquo pergere recesse fuisse. Si Romani velint, posse eis amicos esse non inutiles. Ad id sane duorum altero opus esse; ut aut terras eis, quas inhabitant, largiantur, aut possidere, quas armis quesierint, patiantur. Ad  quamprimum Gallie finibus emigrarent, neque satis se mirari posse, quenam
Abbreviated transcription (Latin):
abendi tͥbuit licencĩa Illi uo̾ gallorũ ꝑꝑe actoritorũ fines. natũ¬
diã metuentes ap cesarẽ residere inũeris instar optarũt quos se¬
cũ ille magnamimꝰ concessa lib̾tate decinuit.

Expanded text:
abeundi tribuit licentiam. Illi vero Gallorum propter attritos fines iracunabeundi tribuit licentiam. Illi vero Gallorum propter attritos fines iracundiam metuentes apud Cesarem residere numinis instar optarunt, quos ille secum magnanimus, concessa libertate, detinuit.
Abbreviated transcription (Latin):
hostibꝰ scire a̾id potuissent: subita re turbati. neqz arma nez ꝯsilia
capiendi spacio relicti an hosti occurrent. an castra defende̾nt. an salu¬
tem fuga q̃rent inc̾ti scupidiq hebãt. Cognita trepidatõe hostiũ
ex fluctuacõne honm̃ ac signoꝵ: romami milites et illoꝵ ꝑfidia et
hortatu sui ducib ĩpulsi castra ꝑuadũt: pauci ꝑati armatiq resti¬
tere: alii autẽ infinem. oñis fugã arripuere. Immisso pꝯ eos eqͥtatu
magna horũ in itinere strages fuit. Dehinc agnime ꝑꝑetuo ad cõflu¬
entẽ rem ac moze delati cũ se metu ĩseqaũ ĩ oppoĩtũ ampñe ũecis¬
sent. et lassitudine et pauore et ĩpetu aluei suꝑ ante demersi sũt
Ita pene oũis ꝑtim pugna. ꝑtim fuga. ꝑtim aqua ꝯsũpsit cũ eẽnt
milia homi quadragĩta ac tͥgnita. sua ĩcastra reu̾sus cesar ĩcolumi
reliquosq quos capi iusserat ĩueniss ab solui fecit. Et quo uellent

Expanded text:
hostibus, scire aliquid potuissent: subita re turbati neque arma neque consilia hostibus, scire aliquid potuissent: subita re turbati neque arma neque consilia capiendi spatio relicto, an hosti occurrerent, an castra defenderent, an salutem fuga quererent, incerti stupidique herebant. Cognita trepidatione hostium ex fluctuatione hominum ac signorum, romani milites et illorum perfidia et hortatu sui ducis impulsi castra pervadunt. Pauci armati paratique restitere, alli autem et in finem omnes fugam arripuere. Immisso post eos equitatu, magna eorum in itinere strages fuit. Dehinc agmine perpetuo, ad confluentem Rheni ac Mose delati, quum se metu insequentium in oppositum amnem iniecissent, et lassitudine et pavore et impetu alvei superante demersi sunt. Ita pene omnes partim pugna, partim fuga, partim aqua consumpsit, quum essent hominum millia quadringenta ac triginta. Sua in castra reversus Cesar incolumi reliquosque, quos capi iusserat, invenisset, absolvi fecit et, quo vellent,
Abbreviated transcription (Latin):
et u̾tutis no ͫ facile reꝑturã statuit õe hostibus cõsultãdi simłq et
galł falsam opĩonẽ confouẽdi spaciũ celitate pr̃iꝑe. Consilio ig̾r aduo¬
cato dũ propoĩtũ ill suũ aꝑit. ecce de inͣsuerso legati hostiũ qͥbus
prospe re fraus pͥma successerat. nec priores illi tm̃. sed pͥncipes gẽtis
et seniores oñisq in quibus sũma erat apud illos auctoritas ad cesa¬
rem incastra perueniũt uel exiisaturi p̃tĩtas fraudes ł nouas si liceat
innexuri. Quos ubi cesar aspexit. nulla penitus de re auditos: ilico ca¬
pi iussit sil̾q insecuto iter excͥcitu festimis acripuit inquo ordiĩado
nuꝑ uictos equitet in extremo posuit. ne forte reliquie prediam meta
alique supessent qͥbus ecĩa intrepidi afflarẽt᷑. Tic ad hostes generose
plenus ire et degenis mẽor iiurie ꝓꝑabat. Et octo milia passuũ dc̃o
cicius emieso: ante. ill apparuit qͥdqͥd de legatis suis essr. qͥdue de

Expanded text:
statuit omne hostibus consultandi simulque et Gallis falsam opinionem confovendi spatium celeritate preripere. Consilio igitur advocato, dum propositum suum illis aperit, ecce de transverso legati hostium, quibus prospere fraus prima successerat nec priores illi tantum, sed principes gentis et seniores omnesque, in quibus summa erat apud illos auctoritas, ad Cesarem in castra perveniunt, vel excusaturi preteritas fraudes, vel novas, si liceat, innexuri. Quos ubi Cesar aspexit, nulla penitus de re auditos illico capi iussit, simulque instructo iter exercitu festinus arripuit, in quo ordinando nuper victos equites in extremo posuit, ne forte reliquie pridiani metus alique superessent, quibus etiam intrepidi afflarentur. Sic ad hostes generose plenus ire et degeneris memor iniurie properabat, et octo millia passuum dicto citius emensus ante illis apparuit, quam quid de legatis suis esset, quidve de
Abbreviated transcription (Latin):
strage deleuit paucis siluas ĩ prexiãs fuge presidio delapr̃t Hiis ac¬
tis cesar nichil subscitit. sed confestimi ꝓperato põte flumẽ tñsiit eodem
torrente fortũe reliqͣs hostiũ copias oppressurus Quo tnͣsitu tiebati
hostes eo maxiẽ ꝙ ardorẽ aĩstupobãt qui uno die tͣnsiffet in quo ip̃
diebus uigniti frustra desudauerãt ilico legatos ad ad eũ dirigunt
quorũ pͥnceps fuit diuico ingẽtis apud suos fame uir Et q̃ cade illa
cassiana dux cõtra rõnos belli fuat Is credo qui cesarem nondũ noif
frcit u̾ba pacifica sed cõmĩaciõibus int̾iecta in hac smña. Si pacen
cũ helueciis rõni uellẽt paratos imꝑio pare̾. Si autẽ bellẽ mallẽt dec̾e

Expanded text:
strage delevit, paucis silvas in proximas fuge presidio dilapsis. His acstrage delevit, paucis silvas in proximas fuge presidio dilapsis. His actis, Cesar nichil substitit, sed confestim, properato ponte, flumen transiit eodem torrente fortune reliquas hostium copias oppressurus. Quo transitu turbati hostes, eo maxime quod ardorem animi stupebant, qui uno die transisset, in quo ipsi diebus viginti frustra desudaverant, illico legatos ad eum dirigunt, quorum princeps fuit Divico, ingentis apud suos fame vir, et qui clade illa Cassiana dux contra Romanos belli fuerat. Is, credo, qui Cesarem nondum nosset, fecit verba pacifica, sed comminationibus intermista, in hanc sententiam: Si pacem cum Helvetiis Romani vellent, se paratos imperio parere; si
Abbreviated transcription (Latin):
egressꝰ ibi añ tiuitatis muros rhodaud miscet᷑ tã ueloti ãpmͣ ꝙͣ ip̃e est
lentus. hñc ratibus heluecii tnͣsibant. quos dũ tͣnsitu in ip̃o nox suꝑueĩes
oppressiss tribus copiarũ partibus tnsuectis qͣrta substit᷑at mane ꝓxĩo
transitura: atqr ita fortũa disponẽte cõtig̾at ut hͨ eẽt illa pars helue¬
ciorũ q̃ multos añ ãnos cõsule de quo diximꝰ iuterft̃o et ex̾atu sub
iugũ misso cladem ppło roͣno graũe atq iggminiã inflixer̃ãt. ĩ qua unus
ex multis legatus cõsul.l. piso cecid̾at eiꝰ pisonis auus qͥ nũc cõsul ac
cesaris soter erat.Noletior cesar oblata occasiõe et pͥuatas sił et publi¬
cas ĩiurias ultistẽdi cũ tribus tm̃ legiõibus ĩtempesta sub nocte sustris
egred̾r atq ad tñsitũ occupatos et nil tale metuẽtes aggressꝰ insigni

Expanded text:
egressus ibi ante civitatis muros Rhodano miscetur, tam veloci amni, quam ipse est egressus ibi ante civitatis muros Rhodano miscetur, tam veloci amni, quam ipse est lentus. Hunc ratibus Helvetii transibant; quos dum transitu in ipso nox superveniens oppressisset, tribus copiarum partibus transvectis, quarta substiterat mane proximo transitura; atque ita, fortuna disponente, contigerat, ut hec esset illa pars Helvetiorum, que multos ante annos, consule, de quo diximus, interfecto et exercitu sub iugum misso, cladem populo romano gravem atque ignominiam inflixerat; in qua unus ex multis legatus consulis L. Piso ceciderat, eius Pisonis avus, qui nunc consul ac Cesaris socer erat. Eo letior Cesar, oblata occasione et privatas simul et publicas iniurias ulciscendi, cum tribus tantum legionibus intempesta sub nocte castris egreditur, atque ad transitum occupatos et nil tale metuentes aggressus insigni
Abbreviated transcription (Latin):
in ytaliã redit. raptimiq ibi constriptis duabus legiõibus submpus¬
uolentibus multis locis excipit᷑. multisq parus qdem p̃liis ubiq uictor
misꝙꝙͣ uel prelio uel uictoria retardatus ĩtra paucos dies ĩ allobroges
ꝓueniens mox cũ toto rhodanũ trãsit ex̾citu ¶ Ulie cstra hũtem am¬
barorũ eduorũq legatões adeũt fatũ pr̃ie mipãtes sue fortuẽ quo
suit ĩstatu edocet tnͣsisse ꝑ sequauoꝵ fines heluecõꝵ rabiẽ et in suos̃ ef¬
fusam fines: oĩa uastae agros iã colonis uacuos egre opida defendi
nichil spei ẽẽ nͥ in cesare diq̃d de ppło rõno bñ ũꝙͣ meruissẽt᷑ ut af¬
flictis opem feãt mesti orãt Idem et allobreges qͥ uiama locoꝵ trãs
rhodanũ terras hũerant et q̃riuit᷑ et flagitãt Quibꝰ notibus motus cesar
flumꝰ tãta laticũ segnicie. ut quo nã pergat uix dinosa q̃at. sed stagno

Expanded text:
in Italiam redit, raptimque ibi conscriptis duabus legionibus in Italiam redit, raptimque ibi conscriptis duabus legionibus volentibus multis locis excipitur, parvis quidem preliis, ubique victor nusquamque vel prelio vel victoria retardatus, intra paucos dies in Allobroges perveniens, mox cum toto Rhodanum transit exercitu. Illic castra habentem Ambarorum Eduorumque legationes adeunt: fatum patrie miserantes, fortune sue quo sint in statu, edocent: transisse per Sequanorum fines Helvetiorum rabiem et in suos effusam fines omnia vastare, agros iam colonis vacuos, egre oppida defendi, nichil spei esse, nisi in Cesare. Si quid de populo romano bene unquam meruissent, ut afflictis opem ferat, mesti orant. Idem et Allobroges a vicinia locorum Rhodanum terras habitant conqueruntur et flagitant. Quibus vocibus mfluvius tanta laticum segnitie, ut, quonam pergat, vix dignosci queat, sic stagno
Abbreviated transcription (Latin):
aliud. qdͥ inter ꝯfilia pͥma dap̾nauerãt redĩe compulsi sũt. qd̾ qm̃ seqͣ¬
nis nolentibꝰ periculosissimũ sciebãt pͥmo illos precibus ne quitꝙͣ expti
dõnorigis ad auxiliũ confugiũt. ut ꝑ illũ qd ꝑ se nequnt assep̃tur. Io
edui pollens uir mag̾nimꝰ et ut̾q gẽti amicꝰ eͥat et crescendi cupidĩe
ĩflãmatus et medioc̾bus insuetꝰ curis młtoꝵ genciũ gram scudio q̃rebat Ri
padiue ergo sepro helueciis apud sẽqͥnos int̾ponens trãsinã impetrat. ultͦ
citroq datis obsidibus ne tnisie prohibeant hinc ne noceuit transeundo.
Hec cũ cesciri ĩnotuissent ueritus hostiũ tnsitũ multa grauia sociis il¬
se sꝑans ꝯsiliũ capit ex temꝑe. Dũq heluecii in confiliis tẽpꝯt̾hũt
ipse dimisso ad gebẽnã ad niuciones qͥs fec̾at prefecto: ꝙͣta põt celeriͭ ͥ

Expanded text:
aliud, quod inter consilia prima damnaverant, redire compulsi sunt: quod quoniam, Sequaaliud, quod inter consilia prima damnaverant, redire compulsi sunt: quod quoniam, Sequanis nolentibus, periculosissimum sciebant, primo illos precibus nequicquam experti, Domnorigis ad auxilium confugiunt, ut per illum, quod per se nequeunt, assequantur. Is in Eduis pollens, vir magnanimus et utrique genti amicus erat et crescendi cupidine inflammatus, et mediocribus insuetus curis, multarum gentium gratiam studio querebat. Cupide ergo se pro Helvetiis apud Sequanos interponens transitum impetrat, ultro citroque datis obsidibus, inde ne transire prohibeant, hinc ne noceant transeundo. Hec quum Cesari innotuissent, veritus hostium transitum multa gravia sociis ilse sperans, consilium capit ex tempore, dumque Helvetii in consiliis tempus trahunt, ipse, dimissis ad Gebennam munitionibus, quas fecerat, ac prefecto, quanta potest celeritate
Abbreviated transcription (Latin):
hosciũ turba̾et ĩcursio: delib̾andi spaciũ poposiit. Irissis legntis idibꝰ apl
q et propugnaculis ĩpoĩtis opus miꝵ. uix credibile isi a cesare frm̃ eẽt
et a claris auctoribus sc̃ptũ mãdatũq mẽorie qui ip̃is rebus inter fuere
magnũ tñ nichiloniiꝰ aios& sed incante gẽtis iudiciũ. ꝓnide legatis rede¬
ũtibus ad prefixũ diem negat aquid de hiis que peterent se fc̃ũtu
tesar. neq sibi romano more licitũ dicit ꝑ amicoꝵ fines armatis ex̾citibꝰ
uiam dare.Illi rñsione hĩta se delusos ubi intellexert̃ mesti et irati per
rada fluñs alia atq alia ubi profunditas minor ess nũc pedibus nũc
uictis nauigiis et sepe ꝑ tenebras aditũ tentaulorũt. hiis conatus tñ
frustra fuit cõnis oĩtꝑe ac loco ad resistenciã patis. hac nccĩtate ad it

Expanded text:
hostium turbaret incursio, deliberandi spatium poposcit. Iussis legatis idibus Aprilis hostium turbaret incursio, deliberandi spatium poposcit. Iussis legatis idibus Aprilis que et propugnaculis superimpositis: opus mirum, vix credibile, nisi a Cesare factum esset et a claris auctoribus scriptum mandatumque memorie, qui rebus ipsis interfuere, magnum tamen nichilominus animose, sed incaute gentis indicium. Proinde legatis redeuntibus ad prefixum diem, negat aliquid de his, que peterent, se facturum Cesar, neque sibi romano more licitum dicit per amicorum fines armatis exercitibus viam dare. Illi, responsione habita, se delusos ubi intellexerunt, mesti et irati per vada fluminis alia atque alia, ubi profunditas minor esset, nunc pedibus, nunc iunctis navigiis, et sepe per tenebras aditum tentaverunt. Is conatus tamen frustra fuit, Romanis omni tempore ac loco ad resistentiam paratis. Hac necessitate ad iter
Abbreviated transcription (Latin):
qͣtulatũq cũtacio atq id pãpue recolẽtem qualit᷑ gens cadẽ quonaã
.l. cassio ꝯsule obtrũcato ronũfudiss ex̾citũ misissetq sũb iugũ Ra pp̃
oĩbus ĩpig̾rime ꝯparatis profectus ab urbe atq in gallĩa ult̾iorem
mira ueldcitate mͣsgressus gebienã ad ꝑiculi locũ uenit statimq peo¬
uintie ꝙͣto maxiiũ patiposset militũ niuierũ imperauit
Dognito cesaris aduentu heluetiorũ legatõ ex pͥmoribꝰ gentis ilico eũ
adit orant t pͥ ͤ prouĩciam rõnam iterq sibinuillũ ad esse testant᷑ seq
sñ cuiusꝙͣ dap̾no sine iuria t̾nsituros spondent. cesar et si male meritis
placͥe nollet et pollicitis nulła fidens hẽret. citq ideo iã rñsi ctus ess / ne
tñ ex̾titũ itin̾e fatigatũ. seq tũ maxĩe ꝯqrendis militibꝰ occupatũ repentiã

Expanded text:
quantulacumque cunctatio, atque id precipue recolentem, qualiter gens eaquantulacumque cunctatio, atque id precipue recolentem, qualiter gens ea Cassio consule obtruncato, romanum fudisset exercitum misissetque sub iugum. Eapropter omnibus impigerrime comparatis, profectus ab urbe atque in Galliam ulteriorem mira velocitate, transgressus Gebennam, ad periculi locum venit, statimque provincie, quanto maximum pati posset, militum numerum imperavit. Cognito Cesaris adventu, Helvetiorum legatio ex primoribus gentis illico eum adit, orant iter per provinciam romanam, iterque sibi nullum aliud esse testantur, seque sine cuiusquam damno, sine iniuria transituros spondent. Cesar, etsi male meritis placere nollet, et pollicitis nullam fidem haberet, atque id eo iam responsi certus esset, ne tamen exercitum itinere fatigatum seque tum maxime conquirendis militibus occupatum repentina
Abbreviated transcription (Latin):
Si quiden arioiustus cũ ingenti manu fines eorũ ingressꝯ late qz uic̃¬
tor magnã natał soli partem illis eripuerat seq et reliquã erepturũ
minabatur. Iamq obsides nobilitatis extorserat/ et pro leui qualib
causa inhũanos illos suppliciis att̾ebat. Quibus ita se hñtibus ĩa ip̾ꝰ
instabat. ut germais assidue rhenũ tiaseũtibus galli ounes aut
cederent a perirent. hic in preseus galliaꝵ status erat at ĩ posterũ
timeri poterat. ne galliis expugͣtis g̾mam uicto̾es ĩ ꝓuĩcias ppłi rõm
tnͣsmisso rodani gurgite penetrareñt et proxĩa q̃q uastantes ꝓdͥ mltꝭ
añ seculis fecerant in ytalĩa irrũꝑent Borum tũ om̃i motuũ
nllus periculo proximior romeq uulgator qmͣ heluecioꝵ appatus
et dies ad rhodam tnͣsitũ publico prefixus edicto Idq iuliũ cesarem
ut ad rem redeam celerare compulit: reputãtem ꝙͣti disc̾iũs esset

Expanded text:
siquidem Ariovistus cum ingenti manu fines eorum ingressus lateque vicsiquidem Ariovistus cum ingenti manu fines eorum ingressus lateque victor magnam naturalis soli partem illis eripuerat, seque et reliquam erepturum minabatur. Iamque obsides nobilitatis extorserat, et pro levi qualibet causa inhumanis illos suppliciis atterebat. Quibus ita se habentibus, iam tempus instabat, ut, Germanis Rhenum assidue transeuntibus, Galli omnes aut cederent aut perirent. Hic in presens Galliarum status erat; at in posterum timeri poterat, ne, Galliis expugnatis, Germani victores in provincias populi romani, transmisso Rhodani gurgite, penetrarent, et proxima queque vastantes, quod multis ante seculis fecerant, in Italiam irrumperent. Horum tamen omnium motuum nullus periculo proximior Romeque vulgatior, quam Helvetiorum apparatus et dies ad Rhodani transitum publico prefixus edicto. Idque Iulium Cesarem, ut ad rem redeam, celerare compulit, reputantem quanti discriminis esset
Abbreviated transcription (Latin):
uigniti g̾niauorũ milia. Qrobrem qui illos euocauerãt edui auxilloꝵ
nmietate ꝑt̾riti cũ penitere ic̃i cepisset incepti finibueq illos pelle temꝵ¬
tassent multis fracti preliis nobilitatẽ fere om̃e fenatũq et equitatua
miserãdis ac uariis amiserat᷑ casibus. ac statu uen̾i ñuũto quo ꝓsprĩo
usi olim sũma int̾ om̃s gallos incuestate floruerãt in extremas ĩise¬
rias delapsi facile a sequanis gallis hostibus antiqͥs edomiti datis obsi di¬
bus et iureuirãdo intpoĩto in illoꝵ diciõ ac pene ĩ seruitutẽ uenerãt
neq illis aut u̾tus ꝓp̾a ã roͣnꝰ fauor ĩ tãta calamitate posuẽat qͣuus
p̾dem senatus decreuĩss ut quisquis ꝓuiciã gallĩa obtineret qmũ
posset amicos ppłi rõm. noĩatĩ eduos armoꝵ ope proteg̾̃et Celm nichilo
melior sequanoꝵ post uictoriã ꝙͣ heduoꝵ post rumã. condicio facta ẽãt

Expanded text:
viginti Germanorum millia. Quamobrem, qui illos evocaverant, Edui auxiliorum viginti Germanorum millia. Quamobrem, qui illos evocaverant, Edui auxiliorum nimietate perterriti, quum penitere iam cepissent incepti finibusque illos expellere tentassent, multis fracti preliis nobilitatem fere omnem senatumque et equitatum miserandis ac variis amiserant casibus; ac statu veteri permutato, quo prosperrimo usi olim summa inter omnes Gallos maiestate floruerant, in extremas miserias delapsi, facile a Sequanis gallis, hostibus antiquis, edomiti, datis obsidibus et iureiurando interposito, in illorum ditionem ac pene in servitutem venerant. Neque illis aut virtus propria, aut romanus favor in tanta calamitate profuerat, quamvis pridem senatus decrevisset, ut, quisquis provinciam Galliam obtineret, quantum posset, amicos populi romani, nominatim Eduos, armorum ope protegeret. Ceterum nichilo melior Sequanorum post victoriam, quam Eduorum post ruinam conditio facta erat,
Abbreviated transcription (Latin):
.I. pisone cesaris socero atq aulo gabins cõsulibꝰ Et ħ q̃dem ab helueciis icio̾e
aio ꝙͣ consilio ꝑabãt᷑. Imꝑitabat tũs g̾manis arioiustꝰ quidã uit bellicas ꝯ
ac ferox magne qͥdem̃ potentie maioriẽq suꝑbie qͥ tñ añ pauios iñ esẽs inꝰ
ĩp̃iꝰ cesaris cõsulatu rexatq amicꝰ a senatu appellatꝰ cũ pało rõno aĩnnã
barbaricã contrapiss. Inciderat aũt in hꝰ. tempus int̾ ddnos atq alii̾nos de
sũma rerũ graue bellũ. quo gerendo pars utraq scipendiarios de more
g̾nianos adhibũt ẽt pmo qͥdem aduẽtu non sup̃ qͥndecim milia g̾manoꝵ
in gallias p̃cio conducti tm̃sierãt. ac mox capti suauioris celi et uberiõit
soli dulcedine qd̾ olimi ĩ italia fecerãt faciũtq cõti ͦ ultra alios atq alios
arcessendo ingenti mltitudĩe cũcta cõplenerãt eratq iã in gallis ad cẽtũ

Expanded text:
L. Pisone, Cesaris socero, atque Aulo Gabinio consulibus. Et hec quidem ab Helvetiis maiore L. Pisone, Cesaris socero, atque Aulo Gabinio consulibus. Et hec quidem ab Helvetiis maiore animo, quam consilio parabantur. Imperitabat tunc Germanis Ariovistus quidam, vir bellicosus ac ferox, magne quidem potentie maiorisque superbie, qui tamen ante paucos menses in ipsius Cesaris consulatu rex atque amicus a senatu appellatus cum populo romano amicitiam barbaricam contraxisset. Inciderat autem in hoc tempus inter Eduos atque Alvernos de summa rerum grave bellum, quo gerendo pars utraque stipendiarios de more Germanos adhibuit. Et primo quidem adventu non supra quindecim millia Germanorum in Gallias pretio conducta transierant; at mox capti suavioris celi et uberioris soli dulcedine, quod olim in Italia fecerant faciuntque continue, ultro alios atque alios arcessendo ingenti multitudine cuncta compleverant; erantque iam in Galliis ad centum
Abbreviated transcription (Latin):
erũt ut spe reditus prerepta obstinacõres ĩ oem̃ pergerẽt fortunã
Idq ipm fac̾e̾ finitimis qͥbus potuerũt ppłis ꝑsuaserut sic in proxiõs
facile serpit amẽtia. sic stultoꝵ sut ꝑiculosa colloqͥa. Iũctis gͦ. copiiõ
conspi̾atõe ac̾rima atq ardẽti irreditura patrios fines egredi parant
quasi nichil peius patͬa. nichil meliꝰ exilio. Bane disgressuris iter
erat duplex. alt̾m subinontẽ iurã ĩ seqͣuos acctũ quid̾ ac difficile
et huic ĩpendenciũ asꝑitate rupiũ illic rapidi uicĩtate flunũs tãto
suspãn ex̾citui: alt̾m ꝑ põtem rhodani cꝯ sũp menciõ feci. qd̾ ab allo¬
brogũ gente facile se uel ui uel pãbus imppetraturos cõfidebant Inde
se longe lateq quo tulisset ĩ petus effusuri. Alt̾o ag̃r itmere oĩsso diẽ
statuũt quo armati om̃s ad gebẽnã adsuit qui dies erat ad qͥnito błs apłis

Expanded text:
runt, ut, spe reditus prerepta, obstinatiores in omnem pergerent fortunam; runt, ut, spe reditus prerepta, obstinatiores in omnem pergerent fortunam; idque ipsum facerent, finitimis quibusdam populis persuasere. Sic in proximos facile serpit amentia; sic stultorum sunt periculosa colloquia. Iunctis ergo copiis, conspiratione acerrima atque ardenti irredituri patrios fines egredi parant, quasi nichil peius patria, nichil melius exilio. Sane digressuris iter erat duplex, alterum sub montem Iuram in Sequanos, arctum quidem ac difficile et hinc impendentium asperitate rupium, illinc rapidi vicinitate fluminis tanto suspectum exercitui; alterum per pontem Rhodani, cuius supra mentionem feci, quod ab Allobrogum gente facile se vel vi vel precibus impetraturos confidebant, inde se longe lateque, quo tulisset impetus, effusuri. Altero ergo itinere omisso, diem statuunt, quo armati omnes ad Gebennam adsint, qui dies erat ad V. kal. Aprilis,
Abbreviated transcription (Latin):
risn fuere et secane auiiiis ĩmedio ꝑua ĩsula que pariseoꝵ lutecia dc̃ã
est. ubi ab ip̃o iulio cesare tũc fũdata credit᷑. ciuitas ñt famosa parisis
unc ad histo ie seriem atq allobroges redeo. hn qͥdem nõ młto añ ce¬
saris consulatũ pacati. et in fidem ppłi roͣm recepti erant Ex
gallis uo tnsrodanũ hĩtantibꝰ aqui fedati rõnis erãt : quis sħ fẽdere
suis sibi legibres uiccebãt. heluecioꝵ gens uiriũ fiducia maxĩarũ sił¬
q desiderio exestuans galliaꝵ om̃i ĩꝑio potiendi. Orgetorige primũ
duce mox ubi ille affectate tirãnidis suspectus ĩ carc̾e diem obiit cep¬
to inichilomiꝰ insistentes perseipõs nullo duce armis expeditis frum̃to
qr qd̾ uisũ est itmeri satis eẽ quidquidquid reliqui eat tãta illos nõ
audatia. sed rabies ĩuaiserat i una cũ edificiis sͥuis uicioq et opidis eru¬

Expanded text:
risii fuere, et Sequane amnis in medio parva insula, que Parisiorum Lutetia dicta risii fuere, et Sequane amnis in medio parva insula, que Parisiorum Lutetia dicta est, ubi ab ipso Iulio Cesare tunc fundata creditur, civitas nunc famosa, Parisiuus. Caput 4 Nunc ad historie seriem atque Allobroges redeo. Hi quidem non multo ante Cesaris consulatum pacati et in fidem populi romani recepti erant; ex Gallis vero trans Rhodanum habitantibus aliqui federati Romanis erant, quidam sine federe suis sibi legibus vivebant. Helvetiorum gens virium fiducia maximarum simulque desiderio exestuans Galliarum omnium imperio potiendi, Orgetorige primum duce, mox, ubi ille affectate tyrannidis suspectus in carcere diem obiit, cepto nichilominus insistentes per se ipsos, nullo duce, armis expeditis frumentoque, quantum visum est itineri satis esse, quicquid reliqui erat tanta illos non audacia, sed rabies invaserat una cum edificiis suis vicisque et oppidis exu
Abbreviated transcription (Latin):
bus heluenoꝵ desinit a des millũ gentibꝰ int̾ se ea tempestate difcordibͤ
nist adhuc parut fiumĩs obitẽ nͣ posuerat sed huc postea reuertar nuc̃
desc̃pcionẽ ceptã paucis expediã Igr̃ ad occidẽtem ꝓpius. et a rheno lon¬
gius sequaui fu̾e qͥ nescio an fluũs patriinomiẽ acceꝑint an dederĩt hiis
ad dexterã belge heluecii a tergo erant: ad leuani ꝓuĩcia lugdinẽs. ad
heluecios illa qͥdẽ pertinens. Itemq arelatensis ac narbonẽs : añ autẽ
occidentales occeanꝰ. flum̃q garmia. cuiꝰ dext̾am ad ripã quitaĩa ẽ
gens mitis et tnͣquilla bituricũ spitania pctragoritũ: cadurci: le¬
monices et alimi. supͣ ip̃m flum̃ ẽ tholosa ampla ciuitas. exͣ no flumẽ
uastonia gens ĩmitis ac subita galliaꝵ limites ad extremos pireño ru
scil et occeam lictus extẽta. Dequanoꝵ u̾o ut sic dixerĩ in gremio pa¬

Expanded text:
ibus Helvetiorum desinit: adeo nullum gentibus inter se ea tempestate discordibus, ibus Helvetiorum desinit: adeo nullum gentibus inter se ea tempestate discordibus, nisi adhuc parvi fluminis obicem natura posuerat. Sed huc postea revertar: nunc descriptionem ceptam paucis expedio. Igitur ad occidentem propius, et a Rheno longius Sequani fuere, qui nescio an fluminis patrii nomen acceperint, an dederint. His ad dexteram Belge, Helvetii a tergo erant, ad levam provincia Lugdunensis, ad Helvetios illa quidem pertinens, itemque Arelatensis ac Narbonensis, ante autem occidentalis oceanus flumenque Garunna, cuius dexteram ad ripam Aquitania est, gens mitis et tranquilla, Bituricum, Pictavia, Petrogoricum, Cadurci, Lemovices et Alverni; supra ipsum flumen est Tholosa, ampla civitas, trans flumen vero Vasconia, gens immitis ac subita, Galliarum limites ad extremos, Pyreneum scilicet et oceani litus, extenta. Sequanorum vero, ut sic dixerim, in gremio Pa
Abbreviated transcription (Latin):
affirmat mibia passuũ ducenta qͣdragnnta. latitudo autẽ cẽtũ octuagĩ¬
ta patebãt et tñ pro nũositate honũ ac belloꝵ studio angustĩs sibi
carteribut cirtũstripti et clausi uidebãt᷑. Ex p̃missa descp̾cõne insi
fallor p horũ in finibus fuisse qͦs burgũdiones a burgis mõ dicimꝰ
ad mendionalem plagã ad arthoã uero illã rhem ripam ubi ar¬
gentina nũc / et illabasilea et constancia urbes sedent ¶Cis rhodanũ
alebroges tenu̾e leuã amus at ripã ꝓũ ut idẽ Iulius cesar extmũ
proximũq helueciis angulũ gonua olim oppidũ tenebat nũc gebena
ci̾itas tenet exigua et lemano ĩminens et rhodano ip̃s ibt de lacu
auctiort quid̾ qͣr intraue̾at ecãpẽti. ponoillit haud maguꝰ ẽ hodte
fueratq olint iuli cesaris etate qͥ a murs cc̃tatis ĩcipiens in fim¬

Expanded text:
 Iulius Celsus affirmat, millia passum ducenta quadraginta, latitudo autem centum octogin Iulius Celsus affirmat, millia passum ducenta quadraginta, latitudo autem centum octoginta patebat, et tamen, pro numerositate hominum ac bellorum studio, angustissimis sibi carceribus circumscripti et clausi videbantur. Ex premissa descriptione, nisi fallor, patet horum in finibus fuisse, quos Burgundiones a Burgis modo dicimus, ad meridionalem plagam, ad arcton vero illam Rheni ripam, ubi Argentina nunc et Basilea et Constantia urbes sedent. Cis Rhodanum Allobroges tenuere levam amnis, ad ripam quorum, ut idem Iulius Celsus ait, extremum proximumque Helvetiis angulum Geneva, olim oppidum, tenebat, nunc Gebena civitas tenet exigua et Lemano imminens et Rhodano, ipso ibi de lacu auctiori quidem, quam intraverat, erumpenti. Pons illic haud magnus est hodie, fueratque olim Iulii Cesaris etate, qui a muro civitatis incipiens in fin