comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lilla tempora in crimen uocas: dicis non de hominibus sed de
rei publice moribus. Miraris si eo tempore necesse fuit popilio
occidere quo ciceronem mori : Ciceronis proscriptio fuit occidi:
mea occidere. Iussit imperator. Iussit uictor. Ego illi negare ꝗc¬
quam possem cui nihil negare poterat res publica : E:¬
EXTRA.

Expanded text:
illa tempora in crimen uocas, dicis non de hominis, sed de reipublicae moribus. Miraris si eo tempore necesse fuit Popilio occidere quo Ciceroni mori? Ciceronis proscriptio fuit occidi, mea occidere. iussit imperator, iussit uictor: ego illi negare quicquam possem, cui nihil negare poterat respublica? Extra.
Abbreviated transcription (Latin):
suos ut ad longiorem patientiam impudicitie idonei sint ampu¬
tant. Et quia ipsos pudet uiros esse: id agunt. ut ꝗͣ pauci uiri sint.
Nis nemo succurrit delicatis & formosis debilibus. curatis quis ex
solitudine infantes auferat: perituros nisi auferantur: non cu¬
ratis quod sollicitudines suas isti beati ingeniorum ergastulis ex¬
colunt: & miserrimoꝵ iuuenum simplicitate decepta spetiosum
quenq ac maxime idoneum castris inludum detrudunt.

Expanded text:
suos, ut ad longiorem patientiam inpudicitiae idonei sint, ampusuos, ut ad longiorem patientiam inpudicitiae idonei sint, amputant et quia ipsos pudet uiros esse, id agunt ut quam pauci uiri sint. his nemo succurrit delicatis et formosis debilibus. Curatis quis ex solitudine infantes auferat perituros nisi auferantur; non curatis quod solitudines suas isti beati ingenuorum ergastulis excolunt et miserrimorum iuuenum simplicitate decepta speciosissimum quemque ac maxime idoneum castris in ludum detrudunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Ebilitasti inquit. Plus illis patres nocuerunt. Quid uidetur la¬
nista qui iuuenes cogit ad gladium: Et tamen non accusat᷑
lese rei publice. Quid leno qui struprum pati cogit inuitus : Nec rẽ¬
publicam ledit. Ego ream non laudari desidero: sed absolui. Noce¬
at hoc illi cum honores p̾etit. Potest enim aliquis & non esse homo
honestus: & esse in nocens reus. Ut illis multum ablata sit uita reddi¬
ta est. Rei publice lese non potest agi eorum nomine qui sunt extra
rempublicam. Egens homo & qui nec nec me quidem alere nedum
alios possem: Sustuli relictos: quibus non iuria fieret si aliquid de¬
traheretur: si beneficio cederet: si uirga seruaretur: faciant inui¬
diam: dicant illos per me tam misere uiuere: dum fateantur per
me uiuere. Unius misericordia uiuunt: omnium aluntur. Mi¬
rum uacare homines huic cogitationi: ut curent quid homo mendi¬
cus inter mendicos agat. Ciuitatis istius principes diuitias suas
exercent contra naturam. Excisorum gregem habent. Ex letos¬

Expanded text:
ebilitasti, inquid. plus illis patres nocuerunt. Quid uidetur lanista qui iuuenes cogit ad gladium et tamen non accusatur laesae reipublicae? quid leno qui stuprum pati cogit inuitas nec rempublicam laedit? Ego reum non laudari desidero, sed absolui: noceat hoc illi cum honores petet. potest enim aliquis et non esse homo honestus et esse innocens reus. Vt illis multum ablatum sit, uita reddita est. Reipublicae laesae non potest agi eorum nomine qui sunt extra rempublicam. Egens homo et qui ne me quidem alere, nedum alios possem, sustuli relictos quibus non iniuria fieret, si aliquid detraheretur, sed beneficio cederet, si uita seruaretur. Faciant inuidiam, dicant illos per me tam misere uiuere, dum fateantur per me uiuere. Vnius misericordia uiuunt, omnium aluntur. Mirum est uacare homines huic cogitationi, ut curent quid homo mendicus inter mendicos agat. Ciuitatis istius principes diuitias suas exercent contra naturam: excisorum greges habent; exoleto
Abbreviated transcription (Latin):
debite pene remissio est. Clementia hoc primum prestat. ut quos
dimittit nihil aliud illos pati debuisse pronuntiet. Plenior est er¬
go ꝗͣ uenia & honestior. De uerbo ut mea fert opinio controuer¬
sia est: de re quidem conuenit. Sapiens multa remittet: multos
parum sanos sed sanabilis ingenii seruabit. Agricolas bonos imita¬
bitur qui non tantum rectas procerasq arbores colunt: sed illi
quoque quas aliqua de prauabit causa amminicula quibus regan¬
tur applicant: alias circuncidunt ne proceritatem rami premant:
quasdam infirmas uitio loci nutriunt: quibusdam aliena umbra
laborantibus celum aperiunt. Uidebit quod ingenium qua ratio¬
ne tractandum sit: quomodo in rectum praua flectantur

Expanded text:
debitae poenae remissio est. Clementia hoc primum praestat, ut, quos debitae poenae remissio est. Clementia hoc primum praestat, ut, quos dimittit, nihil aliud illos pati debuisse pronuntiet ; plenior est quam venia, honestior est. De verbo, ut mea fert opinio, controversia est, de re quidem convenit. Sapiens multa remittet, multos parum sani, sed sanabilis ingenii servabit. Agricolas bonos mutabitur, qui non tantum rectas procerasque arbores colunt ; illis quoque, quas aliqua depravavit causa, adminicula, quibus derigantur, applicant; alias circumcidunt, ne proceritatem rami premant, quasdam infirmas vitio loci nutriunt, quibusdam aliena umbra laborantibus caelum aperiunt. Videbit, quod ingenium qua ratione tractandum sit, quo modo in rectum prava Sectantur
Abbreviated transcription (Latin):
sequi iustum est seruat. & tibi uitam tribuit. Parcit enim sapiens
consulit & corrigit: & idem facit: quod si ignosceret nec ignoscit:
quoniam qui ignoscit fatetur aliquid se quod fieri debuit omisisse.
Aliquem uerbis ad monebit tantum: pena non afficiet: etatem eius
emendabilem intuens: aliquem inuidie crimine laborantem iubebit
in columem esse quia deceptus est: quia per uinum lapsus est.Hostes
dimittet saluos: aliquando etiam laudatos: si honestis causis pro fi-¬
de pro federe prolibertate inbellum acciti sunt. Hec omnia non
uenie sed clementie opera sunt.Clementia liberum arbitrium
habet: non sub formula: sed equo & bono iudicat: & absoluere illi
licet: & quanti uult taxare litem. Nihil exhis facit tanquam iu-¬
sto minus fecerit: sed tanquam id quod constituit iustissimum sit
Ignoscere autem est.quem uideris puniendum non punire.Uenia

Expanded text:
sequi vis, honestiore tibi via tribuet; parcet enim sapiens, sequi vis, honestiore tibi via tribuet; parcet enim sapiens, consulet et corriget; idem faciet, quod, si ignosceret, nec ignoscet, quoniam, qui ignoscit, fatetur aliquid se, quod fieri debuit, omisisse. Aliquem verbis tantum admonebit, poena non adficiet aetatem eius emendabilem intuens; aliquem invidia criminis manifeste laborantem iubebit incolumem esse, quia deceptus est, quia per vinum lapsus ; hostes dimittet salvos, aliquando etiam laudatos, si honestis causis pro fide, pro foedere, pro libertate in bellum acciti sunt. Haec omnia non veniae, sed clementiae opera sunt. Clementia liberum arbitrium habet ; non sub formula, sed ex aequo et bono iudicat ; et absolvere illi licet et, quanti vult, taxare litem. Nihil ex his facit, tamquam iusto minus fecerit, sed tamquam id, quod constituit, iustissimum sit. Ignoscere autem est, quem iudices puniendum, non punire ; venia
Abbreviated transcription (Latin):
respiciet. Misericordia uicina est miserie: habet enim aliquid tra¬
hitq ex ea imbecilles oculos: esse scias qui ad alienam lippitudinem
& ipsi suffunduntur. Ut me hercule morbum esse non hilaritatẽ¬
scimus semper arridere ridentibus: & ad omnium existimationem
nimis miseria pauentium: quam siquis a sapiente exigit: prope est
ut lamentationem exigat & alienis funeribus gemitus: at quare
non ignoscet: uacuum est dicere: Constituamus nunc quoque quid
sit uenia: ut sciamus illam a sapiente dari non debere. Uenia est pe¬
ne debite remissio. Nanc sapiens quare non debeat dare reddunt
rationem diutius quibus hoc propositum est. Ego ut breuiter tan¬
quam in alieno iudicio dicam & ignoscitur illi qui puniri debuit. Sa¬
piens nihil facit quod non debet: nihil pretermittit quod debet: itaq
penam quam exigere debet non donat: sed illum quod exiustitia cõ¬

Expanded text:
respiciet. Misericordia vicina est miseriae; habet enim aliquid trarespiciet. Misericordia vicina est miseriae; habet enim aliquid trahitque ex ea. Imbecillos oculos esse scias, qui ad alienam lippitudinem et ipsi subfunduntur, tam mehercules quam morbum esse, non hilaritatem, semper adridere ridentibus et ad omnium oscitationem nimis miseria paventium, quam si quis a sapiente exigit, prope est, ut lamentationem exigat et in alienis funeribus gemitus. " At quare non ignoscet ? " Agedum constituamus nunc quoque, quid sit venia, et sciemus dari illam a sapiente non debere. Venia est poenae meritae remissio. Hanc sapiens quare non debeat dare, reddunt rationem diutius, quibus hoc propositum est; ego ut breviter tamquam in alieno iudicio dicam : "Ei ignoscitur, qui puniri debuit ; sapiens autem nihil facit, quod non debet, nihil praetermittit, quod debet ; itaque poenam, quam exigere debet, non donat. Sed illud, quod ex venia con
Abbreviated transcription (Latin):
faciet: succurret alienis: lacrimis non accedet: dabit manum na¬
ufrago: exuli hospitium: egenti stipem: non hanc contumeliosam
qua pars maior horum qui misericordes uideri uolunt abicit &¬
fastidit quos adiuuat: contingiq abhis timet: sed ut homini ho¬
mo ex communi dabit. Donabit lacrimis maternis filium: & ca¬
thenas solui iubebit: & ludo eximet: & cadauer etiam noxium
sepeliet: sed faciet ista tranquilla mente uultu suo. Ergo non
miserebitur sapiens: sed succurret: sed proderit in commune
auxilium natus ac publicum bonum: ex equo dabit cuique par¬
tem: etiam ad calamitosos pro portione improbandos & emend¬
andos bonitatem suam premittet: afflidtis uero & fortius labo¬
rantibus multo libentius subueniet: quotiens poterit fortune in¬
tercidet: ubi enim opibus utetur an uiribus qui ad restituenda
que casus impulit uultum quidem non deicit nec animum. Ceteꝵ

Expanded text:
faciet ; succurret alienis lacrimis, non accedet ; dabit manum nafaciet ; succurret alienis lacrimis, non accedet ; dabit manum naufrago, exuli hospitium, egenti stipem, non hanc contumeliosam, quam pars maior horum, qui misericordes videri volunt, abicit et fastidit, quos adiuvat, contingique ab iis timet, sed ut homo homini ex communi dabit ; donabit lacrimis maternis filium et catenas solvi iubebit et ludo eximet et cadaver etiam noxium sepeliet, sed faciet ista tranquilla mente, vultu suo. Ergo non miserebitur sapiens, sed succurret, sed proderit, in com- mune auxilium natus ac bonum publicum, ex quo dabit cuique partem. Etiam ad calamitosos pro portione improbandosque et emendandos bonitatem suam permittet ; adflictis vero et forte laborantibus multo libentius subveniet. Quotiens poterit, fortunae intercedet ; ubi enim opibus potius utetur aut viribus, quam ad restituenda, quae casus impulit ? Vultum quidem non deiciet nec animum ob erus
Abbreviated transcription (Latin):
aut tristitia exalienis malis contra ꝗͣ accidere in merentibus cre¬
di solet. Egritudo autem in sapientem uirum non cadet: serena¬
enim eiusmens est: nec quitquam incidere potest quod illam ob¬
ducat. Nihilq eque hominem ꝗͣ magnus animus decet. Non po¬
test autem magnus esse idem: si metus & meror contundit: si men¬
tem obducit & contrahit. Hoc sapienti ne in suis accidet calami¬
tatibus: sed omnem fortune uim reuerberabit: & ante se franget.
eandem semper faciem seruabit placidan. in concussam: quod fa¬
cere non posset si tristitiam reciperet. Adice quod sapiens & pro¬
uidet & in expedito consilium habet. Nunquam autem sincerũ
liquidumq ex turbido uenit: tristitia in habilis est ad despiciend¬
as res: ut illa excogitando periculosa uitanda eque & timenda: er¬
go non miseretur quia id sine miseria animi non fit. Cetera om¬
nia quecunque miserentur uolo facere libens: & alius alio animo

Expanded text:
aut tristitia ex alienis malis contracta, quae accidere immerentibus creaut tristitia ex alienis malis contracta, quae accidere immerentibus credit ; aegritudo autem in sapientem virum non cadit ; serena eius mens est, nec quicquam incidere potest, quod illam obducat. Nihilque aeque hominem quam magnus animus decet; non potest autem magnus esse idem ac maestus. Maeror contundit mentes, abicit, contrahit ; hoc sapienti ne in suis quidem accidet calamitatibus, sed omnem fortunae iram reverberabit et ante se franget; eandem semper faciem servabit, placidam, inconcussam, quod facere non posset, si tristitiam reciperet. Adice, quod sapiens et providet et in expedito consilium habet; numquam autem liquidum socerumque ex turbido venit. Tristitia inhabilis est ad dispiciendas res, utilia excogitanda, periculosa vitanda, aequa aestimanda ; ergo non miseretur, quia id sine miseria animi non fit. Cetera omnia, quae, qui miserentur, volo facere, libens et altus animo
Abbreviated transcription (Latin):
mis nocentissimorum mouentur: que si liceret carcerem effrin¬
gerent. Misericordia non causam sed fortunam spectat: dem¬
entia rationi accedit. Scio male audiri apud imperitos sectã
stoicorum tanquam nimis duram & minime principibus regi¬
busq bonum daturam consilium. obicitur enim illi quod sapi-¬
entem negat misereri:. negat ignoscere. hec si per se ponantur
in uisa sunt. uidentur enim nullam spem relinquere humanis
erroribus: sed omnia delicta ad penam deducere. Quod si est ꝗd
nisi scientia hec que discere humanitatem iubet. portum ad¬
uersus fortunam certissimum mutuo auxilio cluditur: Sed
nulla secta benignior leniorq est.nulla amantior hominum &
communibus bonis attentior ut propositum sit usui esse aut au¬
xilio: nec sibi tantum sed uniuersis singulisq consulere. Miseri¬
cordia est egritudo animi ob alienarum miseriarum spetiem:

Expanded text:
mis nocentissimorum moventur, quae, si liceret, carcerem effrinmis nocentissimorum moventur, quae, si liceret, carcerem effringerent. Misericordia non causam, sed fortunam spectat; clementia rationi accedit. Scio male audire apud imperitos sectam Stoicorum tamquam duram nimis et minime principibus regibusque bonum daturam consilium; obicitur illi, quod sapientem negat misereri, negat ignoscere. Haec, si per se ponantur, invisa sunt ; videntur enim nullam relinquere spem humanis erroribus, sed omnia delicta ad poenam deducere. Quod si est, quidnam haec scientia, quae dediscere humanitatem iubet portumque adversus fortunam certissimum mutuo auxilio cludit ? Sed nulla secta benignior leniorque est, nulla amantior hominum et communis boni attentior, ut propositum sit usui esse et auxilio nec sibi tantum, sed universis sin- gulisque consulere. Misericordia est aegritudo animi ob alienarum miseriarum speciem
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Ilos ergo crudeles uocabo: qui puniendi causam habent.
modum non habent: sicut inphalari quem aiunt non quidem
in homines in nocentes: sed supra humanum ac probabilem mo¬
dum in nocentes seuisse. Possumus effugere cauillationem &
ita diffinire ut sit crudelitas inclinatio animi ad superiora:
hanc dementia repellit longius a se stare: nam seueritatem
quid sit miseri cordia: plerique ut uirtutem laudant eam: &¬
bonum hominem uocant misericordem: hoc autem uitium
animi est. Utraque circa seueritatem circaq clementiam po-¬
diam. In hoc leuiori periculo erratur: sed par error est a uero
recedentium. Ergo quem admodum religio deos colit. supersti¬
tio uiolat: ita dementiam mansuetudinemq omnes boni uiri
prestabunt. miseri cordiam autem uitabunt. Est enim uitiũ
pusilli animi ad spetiem alienorum succedentis. Itaq pessimo
cuique familiarissima est anus: & muliercule sunt que lacri¬

Expanded text:
nit. Illos ergo crudeles vocabo, qui puniendi causam habent, nit. Illos ergo crudeles vocabo, qui puniendi causam habent, modum non habent, sicut in Phalari, quem aiunt non quidem in homines innocentes, sed super humanum ac probabilem modum saevisse. Possumus effugere cavillationem et ita finire, ut sit crudelitas inclinatio animi ad asperiora. Hanc clementia repellit longe iussam stare a se ; cum severitate quid sit misericordia; plerique enim ut virtutem eam laudant et bonum hominem vocant misericordem. Et haec vitium animi est. Utraque circa severitatem circaque clementiam podiam. In hoc leviore periculo erratur, sed par error est a vero recedendum. Ergo quemadmodum religio deos colit, superstitio violat, ita clementiam mansuetudinemque omnes boni viri praestabunt, misericordiam autem vitabunt ; est enim vitium pusilli animi ad speciem alienorum malorum succidentis. Itaque pessimo cuique familiarissima est ; anus et mulierculae sunt, quae lacri
Abbreviated transcription (Latin):
omnes intelligunt clementiam esse que se flectit circa id quod
merito constitui possit. Nuic contrariam imperiti putant se¬
ueritatem: sed nulla uirtus uirtuti contraria est.Quid ergo
opponitur clementie: crudelitas que nihil aliud est ꝗͣ atrocitas
animi in exigendis penis: Sed quidam non exigunt penas:
crudeles tamen sunt: tanquam qui ignotos homines & obui-¬
os non in compendium: sed occidendi causa occidunt. nec in¬
terficere contenti seuiunt: ut osiris ille & proclus &e pyrate qui
captos uerberant: & inignem uiuos imponunt. Hoc crudelit¬
as quidem est: sed quia nec ultionem sequitur: non enim lesa
est. nec peccatori alicui irascitur. nullum enim antecessit cri-¬
nis exigendis. intemperantiam animi. possumus dicere non es¬
se hancꝰ crudelitatem sed feritatem. Cui uoluptati seuitia est
possumus insaniam uocare. Nam uaria sunt genera eius: et
nullum certius ꝗͣ quod in cedes hominum & laniatione perue¬

Expanded text:
omnes intellegunt clementiam esse, quae se flectit citra id, quod omnes intellegunt clementiam esse, quae se flectit citra id, quod merito constitui posset. Huic contrariam imperiti putant severitatem ; sed nulla virtus virtuti contraria est. Quid ergo opponitur clementiae ? Crudelitas, quae nihil aliud est quam atrocitas animi in exigendis poenis. " Sed quidam non exigunt poenas, crudeles tamen sunt, tamquam qui ignotos homines et obvios non in compendium, sed occidendi causa occidunt nec interficere contenti saeviunt, ut Busiris ille et Procrustes et piratae, qui captos verberant et in ignem vivos imponunt." Haec crudelitas quidem ; sed quia nec ultionem sequitur non enim laesa est nec peccato alicui irascitur nullum enim antecessit crinis exigendis intemperantiam animi. Possumus dicere non esse hanc crudelitatem, sed feritatem, cui voluptati saevitia est; possumus insaniam vocare : nam varia sunt genera eius et nullum certius, quam quod in caedes hominum et lancinationes perve
Abbreviated transcription (Latin):
huc uocem audiui ex bono leniq ammosam. Quid ergo est: ut
raro inuitus & cum magna cunctatione ita aliquando scribas
necesse est istud quod tibi in odium litteras adduxit: sed sicut
facis cum magna cunctatione: cum multis dilationibus: ne for¬
te decipiat nos spatiosum clementie nomen: aliquando & in con¬
trarium abducat: quid sit clementia & quos fines habeat uide¬
amus. Clementia est temperantia animi in potestate ulciscen¬
di: uel lenitas superioris aduersus inferiorem in constituendis
penis. Plura proponere tutius est ne una diffinitio parum rẽ
comprehendat: & ut ita dicam formula excidat. Itaq dici po¬
test & inclinatio ammi ad lenitatem in pena exigenda. Illa
diffinitio contradictionis inuenietur quanuis maxime adue¬
rum accedat. Si dixerimus clementiam esse moderationem
aliquid ex materia ac debita pena remittentem: reclamabitur:
non ullam uirtutem cuiquam minus debito facere. At qui hoc

Expanded text:
huc vocem audii ex bono lenique animosam. Quid ergo est ? Ut huc vocem audii ex bono lenique animosam. Quid ergo est ? Ut raro, invitus et cum magna cunctatione, ita aliquando scribas necesse est istud, quod tibi in odium litteras adduxit, sed, sicut facis, cum magna cunctatione, cum multis dilationibus. Et ne forte decipiat nos speciosum clementiae nomen aliquando et in contrarium abducat, videamus, quid sit clementia qualisque sit et quos fines habeat. Clementia est temperantia animi in potestate ulciscendi vel lenitas superioris adversus inferiorem in constituendis poenis. Plura proponere tutius est, ne una finitio parum rem comprehendat et, ut ita dicam, formula excidat ; itaque dici potest et inclinatio animi ad lenitatem in poena exigenda. Illa finitio contradictiones inveniet, quamvis maxime ad verum accedat, si dixerimus clementiam esse moderationem aliquid ex merita ac debita poena remittentem : reclamabitur nullam virtutem cuiquam minus debito facere. Atqui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dinem tuam formabuntur: a capite bona ualitudo: inde in om̃es
uegeta atq erecta aut langore demissa: prout animus eorum ui¬
uit aut marcescit: & erunt ciues: erunt socii digni hac bonitate
& in totum orbem recti mores reuertentur: parcetur ubique ma¬
nibus tuis. Diutius morari me huc patere. non ut blandiar auri-¬
bus tuis nec enim hic mihi mos. Maluerim ueris offendere ꝗͣ place¬
re adulando. Quid ergo : preid quod benefactis dictisq tuis ꝗͣ fa¬
miliarissimum esse te cupio: ut quod nunc natura & impetus
est fiat iudicium : Illud mecum considero: multas uoces: sed de¬
testabiles in uitam humanam peruenisse: celebresq uulgo fer¬
ri: ut illam oderint dum metuant: cui grecus uersus similis est:
qui se mortuo terram misceri ignibus iubet & alia huius note:
ac nescio quomodo ingenia immania: & inuisa materia: secun¬
diori expresserunt sensus uehementes & concitatos. Nullam ad¬

Expanded text:
dinem tuam formabuntur. A capite bona valetudo : inde omnia dinem tuam formabuntur. A capite bona valetudo : inde omnia vegeta sunt atque erecta aut languore demissa, prout animus eorum vivit aut marcet. Erunt cives, erunt socii digni hac bonitate, et in totum orbem recti mores revertentur ; parcetur ubique manibus tuis. Diutius me morari hic patere, non ut blandum auribus tuis nec enim hic mihi mos est ; maluerim veris offendere quam placere adulando ; quid ergo est ? Praeter id, quod bene factis dictisque tuis quam familiarissimum esse te cupio, ut, quod nunc natura et impetus est, fiat iudicium, illud mecum considero multas voces magnas, sed detestabiles, in vitam humanam pervenisse celebresque vulgo ferri, ut illam : " Oderint, dum metuant," cui Graecus versus similis est, qui se mortuo terram misceri ignibus iubet, et alia huius notae. Ac nescio quomodo ingenia in immani et invisa materia secundiore ore expresserunt sensus vehementes et concitatos ; nullam ad
Abbreviated transcription (Latin):
quando fieret instabat. Inuitus inuito cum cartam protulisset
traderetq exclamasti. Utinam litteras nescirem. o dignam uocẽ:
quam audirent omnes gentes que romanum imperium incolũt:
queq iuxta iacent dubie libertatis: queq se contra uiribus aut.
animis attollunt. Ouocem in contionem omnium mortalium mit¬
tendam: in cuius uerba principes regesq iuramentum faciunt.
O uocem publicam generis humani innocentia dignam cui redde¬
retur antiquum illud seculum. Nunc profecto consentire dece¬
bat ad equum bonumq: expulsa alieni cupidine exqua omne
animi malum oritur.pietatem integritatemq cum fide ac mo¬
destia surgere: & uitia diuturno abusa regno: tandem felici ac
puro seculo dare locum: futurum hoc cesar ex magna parte spera¬
re & confiteri libet. Tradetur ista animi tui mansuetudo: diffun¬
deturq paulatim per omne imperii corpus: & cuncta in similitu¬

Expanded text:
quando fieret, instabat. Invitus invito cum chartam protulisset quando fieret, instabat. Invitus invito cum chartam protulisset traderetque, exclamasti: " Vellem litteras ne- scirem ! " O dignam vocem, quam audirent omnes gentes, quae Romanum imperium incolunt quaeque iuxta iacent dubiae libertatis quaeque se contra viribus aut animis attollunt! O vocem in con- tionem omnium mortalium mittendam, in cuius verba principes regesque iurarent ! O vocem publica generis humani innocentia dignam, cui redderetur antiquum illud saeculum ! Nunc profecto consentire decebat ad aequum bonumque expulsa alieni cupidine, ex qua omne animi malum oritur, pietatem integritatemque cum fide ac modestia resurgere et vitia diuturno abusa regno dare tandem felici ac puro saeculo locum. Futurum hoc. Caesar, ex magna parte sperare et confidere libet. Tradetur ista animi tui mansuetudo diffundeturque paulatim per omne imperii corpus, et cuncta in similitu
Abbreviated transcription (Latin):
illa multis salutem dare: & ad uitam ab ipsa morte reuocare
& mereri dementiam ciuicam potest: Nullum ornamentũ
principis fastigio dignius pulchriusq est qͣ illa corona ob ciues¬
seruatos: non obstilia arma detracta uictis. non currus barbaroꝵ
sanguine cruenti: non parta bello spolia. hoc diuina potentia est
gregatim ac publice seruare. Multos autem occidere & in discretos.
incendii ac ruine potentia est.
IT DE CLEMENTIA SCRIBEREM NERO CESAR
una me uox tua maxime compulit: quam ego non sine
admiratione & cum diceretur audisse me memini: &
deinde aliis narrasse uocem generosam magni animi'
magne lenitatis: que non composita nec alienis auribus subito da¬
ta crepuit: & bonitatem cum fortuna tua litigantem in medium
adduxit: animaduersurus in latrones duos: burrus prefectus tu¬
us uir egregius & tibi principi notus exigebat a te ut scriberes in
quos & exqua causa animaduerti uelles. Hoc sepe dilatum ut ali¬

Expanded text:
illa multis salutem dare et ad vitam ab ipsa morte revocare illa multis salutem dare et ad vitam ab ipsa morte revocare et mereri clementia civicam. Nullum ornamentum principis fastigio dignius pulchriusque est quam illa corona ob civesservatos, non hostilia arma detracta victis, non currus barbarorum sanguine cruenti, non parta bello spolia. Haec divina potentia est gregatim ac publice servare; multos quidem occidere et indiscretos incendii ac ruinae potentia est. Liber II Ut de clementia scriberem. Nero Caesar, una me vox tua maxime compulit, quam ego non sine admiratione et, cum diceretur, audisse memini et deinde aliis narrasse, vocem generosam, magni animi, magnae lenitatis, quae non composita nec alienis auribus data subito erupit et bonitatem tuam eum fortuna tua litigantem in medium adduxit. Animadversurus in latrones duos Burrus praefectus tuus, vir egregius et tibi principi natus, exigebat a te, scriberes, in quos et ex qua causa animadverti velles; hoc saepe dilatum ut ali
Abbreviated transcription (Latin):
nibus: quem tamen ludere iubent incarcere: Quod istud dii
boni malum est: occidere: seuire: delectari sono cathenarum
& ciuium capita decidere: quocunque uentum est multum
sanguinis fundere: aspectu suo terrere ac fugare: Que alia
uita esset si leones ursiq regnarent : si serpentibus in nos ac
noxiosissimo cuique animali daretur potestas: illa rationis¬
in experta & a nobis immanitatis crimine damnata abstinẽt
suis & tuta est etiam inter feras similitudo morum: apud ho¬
mines autem ne a necessariis quidem rabies temperat sibi: sed
externa suaq: in equo habet: quo plus exercitatiora singulo¬
rum. Deinde cedibus in exitia gentium serpere: & inicere
tectis ignem: aratrum uetustis urbibus inducere potentiam
putat. & unum occidi iubere aut alterum: parum imperato¬
rium credit nisi eodem tempore grex miserorum subiectus ste¬
tit: crudelitatem suam in ordinem coactam putat: felicitas

Expanded text:
nibus, quem tamen ludi in carcere iuvent ? Quod istud, di nibus, quem tamen ludi in carcere iuvent ? Quod istud, di boni, malum est occidere, saevire, delectari sono catenarum et civium capita decidere, quocumque ventum est, multum sanguinis fundere, aspectu suo terrere ac fugare ? Quae alia vita esset, si leones ursique regnarent, si serpentibus in nos ac noxiosissimo cuique animali daretur po- testas ? Illa rationis expertia et a nobis immanitatis crimine damnata abstinent suis, et tuta est etiam inter feras similitudo ; horum ne a necessariis quidem sibi rabies temperat, sed externa suaque in aequo habet, quo plus se exercitat, eo incitatior. A singulorum deinde caedibus in exitia gentium serpit, et inicere tectis ignem, aratrum vetustis urbibus inducere potentiam putat ; et unum occidi iubere aut alterum parum imperatorium credit; nisi eodem tempore grex miserorum sub ictu stetit, crudelitatem suam in ordinem coactam putat. Felicitas
Abbreviated transcription (Latin):
tas iam domos depastum. parte urbis obruitur. Crudelitatem
quoque priuatorum seruiles manus sub certo crucis periculo
ulte sunt: tirannorum gentes populiq & quorum erat ma¬
lum & his quibus imminebat excidere aggressi sunt: aliquã¬
do sua presidia in ipsos consurrexerunt. perfidiamq & impi¬
etatem & feritatem & quicquid ab illis didicerant in ipsos ex¬
ercuerunt. Quid enim potest ab eo quisquam sperare quem
malum esse docuit : Non diu apparet nequitia.: nec quantũ
uidetur peccat. Sed puta esse tutam crudelitatem: quare his
regnum est non aliud ꝗͣ captarum urbium forma: & terribi¬
les facies publici metus omnia mesta: trepida: confusa: uolup¬
tates ipse timentur: non conuiuia securi ineunt: inquibus solli¬
cite. lingua etiam ebriis custodienda est: non spectacula exqui-¬
bus materia criminis ac periculi queritur: apparentur licet
magna impensa & regiis opibus & artificum ex quisitis nomi¬

Expanded text:
tas iam domos depastum parte urbis obruitur. Crudelitatem tas iam domos depastum parte urbis obruitur. Crudelitatem privatorum quoque serviles manus sub certo crucis periculo ultae sunt ; tyrannorum gentes populique et, quorum erat malum, et ei, quibus inminebat, exscindere adgressi sunt. Aliquando sua praesidia in ipsos consurrexerunt perfidiamque et impietatem et feritatem et, quidquid ab illis didicerant, in ipsos exercuerunt. Quid enim potest quisquam ab eo sperare, quem malum esse docuit ? Non diu nequitia apparet nec, quantum iubetur, peccat. Sed puta esse tutam crudelitatem, quale eius regnum est ? Non aliud quam captarum urbium forma et terribiles facies publici metus. Omnia maesta, trepida, confusa ; voluptates ipsae timentur; non convivia securi ineunt, in quibus lingua sollicite etiam ebriis custodienda est, non spectacula, ex quibus materia criminis ac periculi quaeritur. Apparentur licet magna impensa et regiis opibus et artificum exquisitis nomi
Abbreviated transcription (Latin):
N am talem uirum a tergo sequitur euersio. Odiosum uenena
gladii: tam multis periculis patitur. ꝗͣ multorum ipse periculũ
est: priuatisq non nunquam consiliis. Alias uero consternatio¬
ne publica circunuenitur.Leuis enim & priuata pernities:non
totas urbes mouet: quod late furere cepit & omnes appetit: un¬
dique configitur. Serpentes paruule fallunt: nec publice con¬
sequuntur: ubi aliqua solitam mensuram transiit & in mostrũ
excreuit: ubi fontes potu infecit: & si afflauit deurit obteritq
quacunque incessit balistis petitur.Possunt uerba dare & eua¬
dere pusilla mala: ingentibus obuiam itur. Sic unus eger. nec
domum quidem perturbat:at ubi crebris mortibus pestilentiã
esse apparuit: conclamatio ciuitatis ac fuga est: & diis ipsis ma¬
nus intenduntur. Sub uno aliquo tecto flamma apparuit: fa¬
milia uiciniq aquam ingerunt: at incendium uastum: & mul-¬

Expanded text:
Matura talem virum a tergo sequitur aversio, odia, venena, Matura talem virum a tergo sequitur aversio, odia, venena, gladii; tam multis periculis petitur, quam multorum ipse periculum est, privatisque non numquam consiliis, alias vero consternatione publica circumvenitur. Levis enim et privata pernicies non totas urbes movet ; quod late furere coepit et omnes appetit, undique configitur. Serpentes parvulae fallunt nec publice conquiruntur ; ubi aliqua solitam mensuram transit et in monstrum excrevit, ubi fontes sputu inficit et, si adflavit, deurit obteritque, quacumque incessit, ballistis petitur. Possunt verba dare et evadere pusilla mala, ingentibus obviam itur. Sic unus aeger ne domum quidem perturbat ; at ubi crebris mortibus pestilentiam esse apparuit, conclamatio civitatis ac fuga est, et dis ipsis manus intentantur. Sub uno aliquo tecto flamma apparuit : familia vicinique aquam ingerunt ; at incendium vastum et mul
Abbreviated transcription (Latin):
cto homine in siluestre animal transire. Quid enim interest
oro te alexander leoni lysimachum obicias an ipse laceres den-¬
tibus tuis: tuum os est: tua illa feritas. O ꝗͣ cuperes tibi potius
ungues esse. tibi rictum illum edendorum hominum capacem:
non exigimus ate ut manus ista exitium familiarium certissi¬
mum ulli salutaris sit: ut iste animus ferox insatiabile gentiũ
malum citra sanguinem cedemq satietur. Clementia in uocat᷑:
ad occidendum amicum carnifex inter homines eligitur. Noc
est quare uel maxime abhominanda sit seuitia: quod excedit fi¬
nes primum solitos: deinde humanos: noua supplicia conquerit:
ingenium aduocat: instrumenta ex cogitat per que uarietur
atꝙ extendatur dolor & delectetur malis hominum. Tunc illi
dirus animi morbus ad insaniam peruenit ultimam: cum crude¬
litas uersa est in uoluptatem: etiam occidere hominem iuuat.

Expanded text:
cto homine in silvestre animal transire. Quid enim interest, cto homine in silvestre animal transire. Quid enim interest, oro te, Alexander, leoni Lysimachum obicias an ipse laceres dentibus tuis ? Tuum illud os est, tua illa feritas. O quam cuperes tibi potius ungues esse, tibi rictum illum edendorum hominum capacem ! Non exigimus a te, ut manus ista, exitium familiarium certissimum, ulli salutaris sit, ut iste animus ferox, insatiabile gentium malum, citra sanguinem caedemque satietur ; clementia iam vocatur, ad occidendum amicum cum carnifex inter homines eligitur. Hoc est, quare vel maxime abominanda sit saevitia, quod excedit fines primum solitos, deinde humanos, nova supplicia conquirit, ingenium advocat ut instrumenta excogitet per quae varietur atque extendatur dolor, delectatur malis hominum ; tunc illi dirus animi morbus ad insaniam pervenit ultimam, eum crudelitas versa est in voluptatem et iam occidere hominem iuvat.
Abbreviated transcription (Latin):
sio sit innocentie: & indulgetur uelut publico bono. Putet se
innocentem ciuitas. erit magis irascetur a communi fragili¬
natu sententia ut seruos aliberis cultus distingueret. Deinde
apparuit quantum periculum immineret si serui nostri nos nu-¬
merare cepissent. Idem scito metuendum esse si nulli ignosci¬
tur. Cito apparebit ciuitatis pars deterior quanto pregrauet.
Non minus principi turpia sunt multa supplicia: ꝗͣ medico mul¬
Ita funera: remissius imperanti melius paretur. Natura con¬
tumax est humanus animus & in contrarium atq arduum ni¬
tens. sequiturq facilius ꝗͣ ducitur: & ut generosi ac nobiles
equi facili melius freno reguntur: ita dementiam uolunta¬
ria in nocentia impetu suo sequitur. & dignamputat ciuitas¬
quam seruet sibi: plus itaq hac uia proficitur. Crudelitas
minime humanum malum est: indignumq tam miti animo:
ferina ista rabies est sanguine gaudere acuulneribus & abie¬

Expanded text:
sus fit innocentiae et indulgetur velut publico bono. Putet se sus fit innocentiae et indulgetur velut publico bono. Putet se innocentem esse civitas, erit ; magis irascetur a communi frugalinatu sententia, ut servos a liberis cultus distingueret ; deinde apparuit, quantum periculum immineret, si servi nostri numerare nos coepissent. Idem scito metuendum esse, si nulli ignoscitur; cito apparebit, pars civitatis deterior quanto praegravem Non minus principi turpia sunt multa supplicia quam medico multa funera ; remissius imperanti melius paretur. Natura contumax est humanus animus et in contrarium atque arduum nitens sequiturque facilius quam ducitur ; et ut generosi ac nobiles equi melius facili freno reguntur, ita clementiam voluntaria innocentia impetu suo sequitur, et dignam putat civitasquam servet sibi. Plus itaque hac via proficitur. Crudelitas minime humanum malum est indignumque tam miti animo ; ferina ista rabies est sanguine gaudere ac vulneribus et abie
Abbreviated transcription (Latin):
mores ciuitati princeps: & uitia eius compescit: si patiens eorũ
est: non tanquam probet sed tanquam inuitus & cum magno
tormento ad castigandum ueniat: uerecundiam peccandi facit
ipsa clementia regentis. Grauior multo pena uidetur que amit
uiro constituitur. Preterea uidebis ea sepe committi que sepe
uindicantur. Pater tuus plures intra quinquennium insuit
culleo ꝗͣ omnibus seculis in sutos accepimus: multo minus audeb¬
ant liberi ne fas ultimum admittere ꝗͣdiu sine lege crimen fu¬
it. Summa enim prudentia altissimi uiri & rerum nature peri-¬
tissimi. maluerunt uelut incredibile scelus & ultra audaciam po¬
situm preterire: ꝗͣ dum uindicant ostendere posse fieri: Itaq par¬
ricide cum alege puniri ceperunt & illis facinus pena monstra¬
uit. Pessimo uero loco pietas fuit. postꝗͣ sepius culleos uidimus
ꝗͣ cruces: inqua ciuitate raro homines puniuntur in ea confes-¬

Expanded text:
mores civitati princeps et vitia eluit, si patiens eorum mores civitati princeps et vitia eluit, si patiens eorum est, non tamquam probet, sed tamquam invitus et cum magno tormento ad castigandum veniat. Verecundiam peccandi facit ipsa clementia regentis ; gravior multo poena videtur, quae a miti viro constituitur. Praeterea videbis ea saepe committi, quae saepe vindicantur. Pater tuus plures intra quinquennium culleo insuit, quam omnibus saeculis insutos accepimus. Multo minus audebant liberi nefas ultimum admittere, quam diu sine lege crimen fuit. Summa enim prudentia altissimi viri et rerum naturae peritissimi maluerunt velut incredibile scelus et ultra audaciam positum praeterire quam, dum vindicant, ostendere posse fieri; itaque parricidae cum lege coeperunt, et illis facinus poena monstravit ; pessimo vero loco pietas fuit, postquam saepius culleos vidimus quam cruces. In qua civitate raro homines puniuntur, in ea consen
Abbreviated transcription (Latin):
dam te uendicare fastidias: & non aliter ꝗͣ ab animalibus paruis
& obterentem inquinantibus reducenda est manus: at inhis qui
more ciuitatis seruati punitiq erunt occasione clementie note
utendum est.Transeamus ad alienas iniurias inquibus uindicã¬
dis hec tria lex secuta est que princeps quoque sequi debet: ut aut
eum quem punit emendet: aut pena eius ceteros meliores reddat:
aut ut sublatis malis securiores ceteri uiuant: ipsos facilius emen¬
dabis minore pena. Diligentius enim uiuit cui aliquid integri
superest. Nemo dignitati perdite parcit. Impunitatis genus ẽ
iam non habere pene locum. Ciuitatis autem mores magis cor¬
ripit parcitas animaduersionum: facit enim consuetudinem pec¬
candi multitudo peccantium : & minus grauis nota est quam tur¬
ba damnationum leuat: & seueritas quod maximum habet re
medium assiduitate amittit auctoritatem. Constituit bonos

Expanded text:
dam te vindicare fastidias et non aliter quam ab animalibus parvis dam te vindicare fastidias et non aliter quam ab animalibus parvis sed obterentem inquinantibus reducenda manus est; at in iis, qui in ore civitatis servati punitique erunt, occasione notae clementiae utendum est. Transeamus ad alienas iniurias, in quibus vindicandis haec tria lex secuta est, quae princeps quoque sequi debet : aut ut eum, quem punit, emendet, aut ut poena eius ceteros meliores reddat, aut ut sublatis malis securiores ceteri vivant. Ipsos facilius emendabis minore poena ; diligentius enim vivit, cui aliquid integri superest. Nemo dignitati perditae parcit; impunitatis genus est iam non habere poenae locum. Civitatis autem mores magis corrigit parcitas animadversionum; facit enim consuetudinem peccandi multitudo peccantium, et minus gravis nota est, quam turba damnationum levat, et severitas, quod maximum remedium habet, adsiduitate amittit auctoritatem. Constituit bonos
Abbreviated transcription (Latin):
uitam potens inhis presertim quos scit aliquando sibi fastigio ob¬
tinuisse. Hoc arbitrium adeptus ultionem impleuit. perfecit
quantum uere pene satis erat.Ferdidit enim uitam qui debet:
& quisquis exalto ad inimici pedes abiectus alienam de capite re¬
gnoq sententiam expestauit: in seruatoris sui gloriam uiuit:
plusq nomini eius confert incolumis ꝗͣ si exoculis ablatus esset.
Assiduum enim spectaculum aliene uirtutis est in triumphum ci-¬
to transisse: Si uero regnum quoque suum tuto relinqui apud
eum potuit: reponiq eo unde deciderat: ingenti incremento sur¬
git laus eius: qui contentus fuit exrege uicto nihil preter gloriã
sumere: hoc est etiam exuictoria sua triumphare: testariq nihil
se quod dignum esset uictoria apud uictos inuenisse. Cum ciui¬
bus & ignotis atq humilibus eo moderatius agendum est: quo
minoris est afflixisse eos. Qubusdam libenter parcas: a quibus¬

Expanded text:
vitam potens. In iis praesertim, quos scit aliquando sibi par fastigium obvitam potens. In iis praesertim, quos scit aliquando sibi par fastigium obtinuisse, hoc arbitrium adeptus ultionem implevit perfecitque, quantum verae poenae satis erat ; perdidit enim vitam, qui debet, et, quisquis ex alto ad inimici pedes abiectus alienam de capite regnoque sententiam expectavit, in servatoris sui gloriam vivit plusque eius nomini confert incolumis, quam si ex oculis ablatus esset. Adsiduum enim spectaculum alienae virtutis est ; in triumpho cito transisset. Si vero regnum quoque suum tuto relinqui apud eum potuit reponique eo, unde deciderat, ingenti incremento surgit laus eius, qui contentus fuit ex rege victo nihil praeter gloriam sumere. Hoc est etiam ex victoria sua triumphare testarique nihil se, quod dignum esset victore, apud victos invenisse. Cum civibus et ignotis atque humilibus eo moderatius agendum est, quo minoris est adflixisse eos. Quibusdam libenter parcas, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sit in suis ꝗͣ in alienis iniuriis exorabilior. Nam quemadmodũ
non est magni animi qui de alieno liberalis est: sed ille qui quod
alteri donat sibi detrahit: ita clementem uocabo non in alieno
dolore facilem: sed eum qui cum suis stimulis ex agitetur non pro¬
silit. qui intelligit magni animi esse iniurias in summa poten¬
tia pati: nec quicquam gloriosius esse principe impune leso.Ul¬
tio res duas prestare solet: aut solatium affert ei qui accipit in¬
iuriam: aut in reliquum securitatem. Principis maior est for¬
tuna ꝗͣ ut solatio egeat: manifestiorq uis ꝗͣ ut alieno malo opini¬
onem sibi uirium querat: hoc dico cum ab inferioribus petitus
uiolatusq est.Nam si quos pares aliquando habuit infra se ui-¬
det. satis uindicatus est. Regem & seruus occidit & serpens &
sagitta: seruauit quidem nemo nisi maior eo quem seruauit.
Uti itaq animose. debet tanto munere deorum dandi auferendiq:

Expanded text:
sit in suis quam in alienis iniuriis exorabilior. Nam quemadmodum sit in suis quam in alienis iniuriis exorabilior. Nam quemadmodum non est magni animi, qui de alieno liberalis est, sed ille, qui, quod alteri donat, sibi detrahit, ita clementem vocabo non in aheno dolore facilem, sed eum, qui, cum suis stimulis exagitetur, non prosilit, qui intellegit magni animi esse iniurias in summa potentia pati nec quicquam esse gloriosius principe impune laeso. Ultio duas praestare res solet : aut solacium adfert ei, qui accepit iniuriam, aut in reliquum securitatem. Principis maior est fortuna, quam ut solacio egeat, manifestiorque vis, quam ut alieno malo opinionem sibi virium quaerat. Hoc dico, cum ab inferioribus petitus violatusque est ; nam si, quos pares aliquando habuit, infra se videt, satis vindicatus est. Regem et servus occidit et serpens et sagitta ; servavit quidem nemo nisi maior eo, quem servabat. Uti itaque animose debet tanto munere deorum dandi auferendique
Abbreviated transcription (Latin):
opulenta ciuitas copia bonorum omnium habundat: nec alio
animo rectorem suum intuetur ꝗͣ si dii immortales potestatem
uisendi sui faciant: intueamur enim uenerantes colentesq.
Quid autem: non proximum illis locum tenet is qui se ex deo¬
rum natura gerit beneficiis ac largus & in melius potens: hoc
affectare hocimitari decet:maximum ita haberi ut optimus
simul habeatur. Aduabus causis punire princeps solet: si aut
se uindicat aut alium. Prius de ipsa parte disseram que ip̃um
contingit. Difficilius est enim moderari ubi dolori debetur
ultio qͣ ubi exemplo. Superuacuum est hoc loco admonere ne
facile credat ut excutiat ut innocentie faueat. ut appareat:¬
ut non minorem magis rem periclitantis ꝗͣ iudicis sciat. hoc
enim adiustitiam non ad dementiam pertinet.Num illum
hortamur ut manifeste lesus animum in potestate habeat.
& penam si tuto poterit donet: sin minus: temperet: longeq

Expanded text:
opulenta civitas copia bonorum omnium abundat ? Nec alio opulenta civitas copia bonorum omnium abundat ? Nec alio animo rectorem suum intuetur, quam, si di immortales potestatem visendi sui faciant, intueamur venerantes colentesque. Quid autem ? Non proximum illis locum tenet is, qui se ex deorum natura gerit, beneficus ac largus et in melius potens ? Hoc adfectare, hoc imitari decet, maximum ita haberi, ut optimus simul habeare. A duabus causis punire princeps solet, si aut se vindicat aut alium. Prius de ea parte disseram, quae ipsum contingit ; difficilius est enim moderari, ubi dolori debetur ultio, quam ubi exemplo. Supervacuum est hoc loco admonere, ne facile credat, ut verum excutiat, ut innocentiae faveat et, ut appareat, non minorem agi rem periclitantis quam iudicis sciat; hoc enim ad iustitiam, non ad clementiam pertinet ; nunc illum hortamur, ut manifeste laesus animum in potestate habeat et poenam, si tuto poterit, donet, si minus, temperet longeque
Abbreviated transcription (Latin):
ge tutum: sed securitas securitate mutua paciscenda est. Non
opus est instruere in altum editas arces. nec in ascensum arduos
colles emunire: nec latera montium abscindere: multiplicibus
se muris turribusq sepire. Saluum regem clementia in aperto
prestabit. Unum est in expugnabile munimentum amor
ciuium. Quid pulchrius est uiuere optantibus cunctis: & uota
sub custode nuncupantibus. si paulum ualitudo titubauit: nõ
spem hominum excitari ad metum: nihil esse cuiquam tam pre¬
tiosum quod non prosalute presidis sui commutatum uelit:
O ne ille cui contigit sibi quoque uiuere debeat: in hoc assiduis
bonitatis argumentis probauit non rem publicam suam esse:
sed se rei publice. Quis huic audeat struere aliquod periculũ:
Quis ab hoc non si possit fortunam quoq auertere uelit. sub quo
iustitia pax pudicitia securitas. dignitas. florent: sub quo

Expanded text:
ge tutum est ; securitas securitate mutua paciscenda est. Non ge tutum est ; securitas securitate mutua paciscenda est. Non opus est instruere in altum editas arces nec in adscensum arduos colles emunire nec latera montium abscidere, multiplicibus se muris turribusque saepire : salvum regem clementia in aperto praestabit. Unum est inexpugnabile munimentum amor civium. Quid pulchrius est quam vivere optantibus cunctis et vota non sub custode nuncupantibus ? si paulum valetudo titubavit, non spem hominum excitari, sed metum ? nihil esse cuiquam tam pretiosum, quod non pro salute praesidis sui commutatum velit ? O ne ille, cui contingit, ut sibi quoque vivere debeat ; in hoc adsiduis bonitatis argumentis probavit non rem publicam suam esse, sed se rei publicae. Quis huic audeat struere aliquod periculum ? Quis ab hoc non, si possit, fortunam quoque avertere velit, sub quo iustitia, pax, pudicitia, securitas, dignitas florent, sub quo
Abbreviated transcription (Latin):
quit. Exemplar hoc magnis regibus ingens: est enim illi mos
exercere se in paruis & ingentium rerum documenta minima
agere. Pudeat ab exiguis animalibus non trahere mores: cũ
tanto hominum animus moderatior esse debeat. quanto uehe¬
mentius nocet. Utinam quidem eadem lex homini esset: & ira
cum telo suo frangeretur: nec sepius liceret nocere ꝗͣ semel:
nec alienis uiribus exercere odia: facile enim laxaretur furor
si per se sibi satisfaceret: & si mortis periculo uim suam effunde¬
ret. Sed ne nunc quidem illi cursus tutus est. Tantum enim
necesse est timeat quantum timeri uoluerit: & manus om¬
nium obseruet: & eo quoque tempore quo non captatur peti
se iudicet. nullumq momentum immune amet. Habeat hãc
aliquis egram uitam: sustineat: cum liceat innoxium aliis ob
hoc securum salutare: potentia eius letis omnibus tractare:
Errat enim siquis existimat tutum esse ibi regem ubi nihil are-¬

Expanded text:
quit. Exemplar hoc magnis regibus ingens ; est enim illi mos quit. Exemplar hoc magnis regibus ingens ; est enim illi mos exercere se in parvis et ingentium rerum documenta minima largiri. Pudeat ab exiguis animalibus non trahere mores, cum tanto hominum moderatior esse animus debeat, quanto vehementius nocet. Utinam quidem eadem homini lex esset et ira cum telo suo frangeretur nec saepius liceret nocere quam semel nec alienis viribus exercere odia ! Facile enim lassaretur furor, si per se sibi satis faceret et si mortis periculo vim suam effunderet. Sed ne nunc quidem illi cursus tutus est; tantum enim necesse est timeat, quantum timeri voluit, et manus omnium observet et eo quoque tempore, quo non captatur, peti se iudicet nullumque momentum immune a metu habeat. Hanc aliquis agere vitam sustinet, cum liceat innoxium aliis, ob hoc securum, salutare potentiae ius laetis omnibus tractare ? Errat enim, si quis existimat tutum esse ibi regem, ubi nihil a re