comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lumitate iugit᷑ dm̃ dep̾camur cum xp̃i
clero. Itaq qui hec optulit munera de hac
subtractꝰ ẽ luce: sepultꝰq ad limina apłorũ.
Pro quo ualde sumus contristati ut hic eẽt
defunctus : ueru̾tamen gerulis harum nrã
pauli. & sanctorum mr̃m laurentii. ioħis
& pauli. & gregorii. & pancracii. eis fecmiꝰ
dare. urẽ excellencie ꝓfecto omnes contraden-¬
auream: hñtem de sacratissimis uinculis
studio cognoscentes: tm̃ cuncta sedes aplĩ¬
ca una nobiscum lecatur: quantum eius
pia oꝑa coram dõ flagrant & u̾nant. festi

Expanded text:
lumitate jugiter Deum deprecamur cum Christi clero. Itaque qui haec obtulit munera de hac subtractus est luce, situsque ad limina apostolorum, pro quo valde sumus contristati, cum hic esset defunctus. Verumtamen gerulis harum nostrPauli, et sanctorum martyrum Laurentii, Joannis et Pauli, et Gregorii, atque Pancratii eis fecimus dari, vestrae excellentiae profecto omnes contradenauream habentem de sacratissimis vinculis studio cognoscentes, tantum cuncta sedes apostolica una nobiscum laetatur, quantum ejus pia opera coram Deo flagrant et vernant. Festin
Abbreviated transcription (Latin):
pectaretur uꝑxta pͣceptun legis .i. pͥmꝰ annim̃¬
sis: expectaretur .xiiii. dies illiꝰ expectaretur ues¬
ꝑa eiusdem. Et cun hecdies in sabb̃tm forte inci¬
licam faciunt. panem et uinum in misterium
carnis. & sanguinis anni inmadãti. qui abstu¬
lit peccata mundi: & precedente congrua lec¬
tionum. orõnum cerimoniarum paschalium
sollepnitate offerrent hȩc dño in spem futurȩ
suȩ redemptionis. Ipsa ÷ enim eadem nox inqua
de egipto ꝑsanguinem agni isrłitica plebs erep¬
ta ÷. ipsa in qua ꝑ resurrectionenix. li beratꝰ est
a morte ȩterna populus omnis dĩ. Mane autẽ
in lucescente die cdominica pͥmam peschaus
festi diem cȩlebrarent: ipsa enum:÷ diesarimoꝵ¬

Expanded text:
tum legis idem primus anni mensis, exspectaretur quarta decima dies illius, exspectaretur vespera ejusdem. Et cum haec dies in Sabbatum forte incilicam faciunt, panem et vinum in mysterium carnis et sanguinis agni immaculati, qui abstulit peccata mundi, et, praecedente congrua lectionum, orationum et caeremoniarum paschalium solemnitate, offerrent haec Domino in spem futurae suae redemptionis. Ipsa est enim eadem nox in qua de Aegypto per sanguinem agni Isrta est; ipsa in qua per resurrectionem Christi liberatus est a morte aeterna populus omnis Dei. Mane autem inlucescente die Dominica, primam paschalis festi diem celebrarent. Ipsa est enim dies i
Abbreviated transcription (Latin):
resed unt cura me: unꝰ ad cap̃ & unꝰ ad pedes. Pro¬
culitq unꝰ libellũ ꝑpulchrũ: s riehenĩter modi¬
cũ ac mͥ ad legendũ dedit. Inquo omĩa quȩ
umqmͣ bona fec̾am ĩtuens scripta repꝑi: et ħ
erãt nimiũ pauca. & modica. Receꝑunt codi¬
cẽ neq aliqͥd mͥ dicebãt. Tñ subito suꝑuenit
ex̾citꝰ malignoꝵ & horridoꝵ uultu spũum.¬
maior eẽ uidebat᷑ eoꝵ: ꝓferens codice̾ horren¬
de uisionis & magnitudinis enormis. & põ¬
d̾ is pene ĩportabił: iussit uni ex satellitib
suis mͥad legendũ deferre. Quẽ cum legis

Expanded text:
caput et unus ad pedes. Et protulit unus libellum pulchrum, sed vehementer modicum, ac mihi ad legendum dedit. In quo omnia, quę umquam bona feceram, intuens scripta repperi, et hęc erant nimium pauca et modica. Receperunt codicem, nec aliquid mihi dicebant. Tum subito supervenit exercitus malignorum et horridorum vultu spmajor esse videbatur eorum, proferens codicem horrendae visionis, et magnitudinis enormis, et ponderis pene importabilis, jussit uni ex satellitibus suis mihi ad legendum deferre  Al
Abbreviated transcription (Latin):
illo iridebam: nec tñ aliquid ductorẽ mecĩ
rogare audebamsd int̾ ħ nescio qͦ ordine re¬
pente me int̾ hoĩes uiu̾e cerno ¶ħ et alia ꝙͣ
uid̾at idẽ uir dni ñ omĩb passim defidiosis.
ac uitȩ suȩ incuriosis referre uolebat: s ilis
solũmodo. qͥ nel tormentoꝵ metu ꝑt̾riti.⁊
spe gaudiorum ꝑhennium delestati. ꝓfec¬
tum pietatis ex eius u̾bis haurire uolebant
Deniq in uicina celle illiꝰ habitabat quidã
monachus nomine haeingils. prbatꝰ etiã
minens. q̃uiad huc suꝑ ẽ. & in hyb̃nia ĩ sula
solicarius ultimam uite etatem. pane cibario
& frigida aqua sustentat. hͥ sepus ad eñdẽ
uirum ingrediens audiuit ab eo repecita in¬
rabat aut̃ uisiones suas etiam regi uilfrido
uiro undecumq doctissimo: & tam libent̃
chica sit tonsura coronatꝰ. atqad eiumm audien¬
dum sepissime cum illas in partes deueniss
acced̾e̾t. Cui uidł̃ monasterio temꝑ᷑ illo re¬

Expanded text:
illo  Al. add. esse videbam. Nec tamen aliquid ductorem meum illo  Al. add. esse videbam. Nec tamen aliquid ductorem meum rogare audebam: sed inter haec nescio quo ordine repente me inter homines vivere cerno. » Haec et alia quae viderat idem vir Domini, non omnibus passim desidiosis ac vitae suae incuriosis referre volebat, sed illis solummodo qui, vel tormentorum metu perterriti, vel spe gaudiorum perennium delectati, profectum pietatis ex ejus verbis haurire volebant. Denique in vicinia cellae illius habitabat quidam monachus, nomine Haemgils, presbyteratus etiam minens, qui adhuc superest, et in Hibernia insula solitarius ultimam vitae aetatem pane cibario et frigida aqua sustentat. Hic saepius ad eumdem virum ingrediens, audivit ab eo repetita inrabat autem visiones suas etiam regi Aldfrido viro undecumque doctissimo; et tam libenter, chica sit tonsura coronatus, atque ad eum audiendum saepissime cum illas in partes devenisset accederet. Cui videlicet monasterio tempore illo re
Abbreviated transcription (Latin):
statim m̾eant᷑ introduci. Qui tñ om̃s ĩ die
iuditii ad insionẽ xͥ. & gaudia regni celes¬
tis intrabt̃. Nam quicũq ĩ om̃i u̾bo & oꝑe
& cogitatõe ꝑfesti sunt: mox de corꝑe
egressi ad regnum cȩleste ꝑueniunt. Ad
cuiꝰ uicin̾a ꝑtinet locꝰ ille: uͥ soñ cantilene
dulcis cũ odore suauitatis. ac splendore luciᷤ
auclisti. ¶ Tu aũt quia nunc ad corpꝰ reu̾ti
& rursum int̾ homines uiu̾e debes. siactꝰ
tuos curiosiꝰ discut̾e & mores sermonesq
tuos ĩ restitudine ac simplicitate seruare
studueris: accipies & ipse pꝰ mortẽ locum
mansionis intͣ ħ quȩ cernis agmina. leta-¬
bunda spũum beatorum sslamq ego cũ
ad tempꝰ abscessissem a te: ad hoc feci ut qͥd
de te fieri deb̾etur agnoscerem. ħ mͥ cum
dixisset. multũ detestatꝰ sũ reu̾ti ad corpꝰ: de¬
lestatꝰ nimirũ suauitate ac decore loci illiꝰ
quẽ ĩ tuebar simul ce consortio eorũ quos in

Expanded text:
statim mereantur introduci qui tamen omnes in die statim mereantur introduci qui tamen omnes in die judicii ad visionem Christi et gaudia regni caelestis / intrabunt. Nam quicumque in omni verbo et opere et cogitatione perfecti sunt, mox de corpore egressi ad regnum celeste perveniunt. Ad cuius vicinia pertinet locus ille, ubi sonum cantilenę dulcis cum odore suavitatis ac splendore lucis audisti. Tu autem, quia nunc ad corpus reverti et rursum inter homines vivere debes, si actus tuos curiosius discutere et mores sermonesque tuos in rectitudine ac simplicitate servare studueris, accipies et ipse post mortem locum mansionis inter hęc, que cernis, agmina letabunda spirituum beatorum. Namque ego, cum ad tempus abscessissem a te, ad hoc feci, ut, quid de te fieri deberet, agnoscerem.' Hęc cum mihi dixisset, multum detestatus sum reverti ad corpus, delectatus nimirum suquem intuebar, simul et consortio eorum quos in
Abbreviated transcription (Latin):
redux̃. Cũq reu̾siõe ꝑueniremꝰ ad mansioneᷤᷤ
illas letas spũum canclidatoꝵ. dixit mͥ Scis
q̃ sunt ista omĩa quȩ uidisti᷑ Respondi ego¬
non. Et ait Uallis ista quam aspexisti flãmis
feuentib & frigorib horrenda rigidis. ipse ẽ
locꝰ in qͦ examinande &e castigande funt anime
illoꝵ qui differentes confiteri. et em̃dare sceła
tentiam confugiunt: & sic de corꝑe exeunt. Q
tnͣ qͥa confessionẽ e penitenciã ł in morte ha¬
buerunt: om̃s in die iuditii ad regnum cȩ¬
et elemosine &e ierunia: & maxime cȩlebra¬
t̾o missarũ ut &ẽ ante diem iuditii lib̾ent᷑ ad-¬
iuuant. Porro puteꝰ ille fla̾mi uomꝰ acpu-¬
tidꝰ quẽ indisti: ipsum ẽ. gehenne os in quo
qͥcumq semel incid̾it numquã inde lib̾a¬
bit᷑ in euum. Locꝰ uͦ iste florifer ĩ qͦ pul¬
cherrimam hanc uiuent utẽ iocondari
tnͣ sunt tante ꝑfestionis ut in regnͣ gloꝵ

Expanded text:
reduxit. Cumque reversi pervenissemus ad mansiones reduxit. Cumque reversi pervenissemus ad mansiones illas lętas spirituum candidatorum, diciquae sint ista omnia quae vidisti? Respondi egNon. Et ait: Vallis illa quam aspexisti flammis ferventibus et frigoribus horrenda rigidis, ipse est locus in quo examinandae et castigandae sunt animae illorum, qui differentes confiteri et emendare scelertentiam confugiunt, et sic de corpore exeunt: qui tamen quia confessionem et poenitentiam vel in morte habuerunt, omnes in die judicii ad regnum coeet eleemosynae et jejunia et maxime celebratio missarum, ut etiam ante diem judicii liberentur, adjuvant. Porro puteus ille flammivomus ac putidus quem vidisti, ipsum est os gehennae, in quo quicumque semel inciderit nunquam inde liberabitur in aevum. Locus vero iste florifer, in quo pulcherrimam hanc juventutem jocundari tamen sunt tantae perfectionis, ut in regnum caelorum
Abbreviated transcription (Latin):
suauitas odoris. Tanta autẽ cͣuncta ea lo¬
ca ꝑfud̾at: ut omĩ splendore diei siue soł
meridiani radiis. uid̾et᷑ eẽ p̃clarior. Erant¬
q in hoc campo in num̾a hominũ albatoꝵ
cũ uenticła: sedesq płime agminũ letaͣ¬
tium. Cumq int̾ choros letantiũ incola¬
rũ medios me duce̾t. cogitare cepi qđ hoc
fortasse eẽt regnũ cȩlorũ. de qͦ p̃dicari se¬
piꝰ audiui. Respondit ille cogitatui meo
to maiorem luminis grãm quãpͥꝰ. ĩ qua
&ẽ uocẽ cantantiũ dulcissima̾ audiui.S
& muro odoris flagrantia tanta de loco
effundebat᷑. ut his quẽ antea degustans
quasi maximũ rebar. iã ꝑmodicꝰ mͥ odor.
uid̾ et᷑. Sic̃ &ẽ lux illa cãpi florentis eximua.
in comꝑatione eiꝰ qͣ nunc apparuit lucis.te¬
nuissima ꝓrsus uidebat᷑ & parua. In cuiꝰ
amenitatem loci cum nos intraturos sꝑa¬
rẽ: repente ductor substitit. Nec mora gres¬
sum retorquens: ipsa me qua uenimꝰ uia

Expanded text:
suavitas odoris. Tanta autem lux cuncta ea loca perfuderat, ut omni splendore diei sive solis meridiani radiis videretur esse preclarior. Erantque in hoc campo innumera hominum albatorum conventicula sedesque plurimę agminum lętantium. Cumque inter choros felicium incolarum medios me duceret, cogitare cepi, quod hoc fortasse esset regnum celorum, de quo predicari sepius audivi. Respondit ille cogitatui meo: to maiorem luminis gratiam quam prius. In qua etiam vocem cantantium dulcissimam audivi. Sed et odoris fraglantia miri tanta de loco effundebatur, ut is, quem ante degustans quasi maximum rebar, iam permodicus mihi odor videretur, sicut etiam lux illa campi florentis eximia in compa/ratione eius, quę nunc apparuit, lucis tenuissima prorsus videbatur et parva; in cuius amenitatem loci cum nos intraturos sperarem, repente ductor subsistit. Nec mora, gressum retorquens, ipsa me, qua venimus, via
Abbreviated transcription (Latin):
ab infirmitate resurgeret. ne expharent
sibi sodales qd̾ timore mortis faceret. eaq̃
sospes face̾ noluerat. Fõrtit᷑ quidem ut sibi
uidebatur locutꝰ: s miserabilit̾ ut pꝰ patuit
demonica fraude sedustꝰ. Cumq morbo ĩ¬
grauescente denuo ad eũ uisitandũ ac do¬
cendum rex intraret. clamabat statiͣ mise¬
rabili uoce. Quid uis mͦ quid huc uenisti:
Non enĩ mͥ aliqͥd utilitatis aut salutis potes
uit conferre. At ille. Nolunqͥt ita loqui:
uide ut sanũ sapias. N inqͥt insanio. s pessi¬

Expanded text:
ab infirmitate resurgeret, ne exprobrarent ab infirmitate resurgeret, ne exprobrarent sibi sodales, quod timore mortis faceret ea, quę sospes facere noluerat; fortiter quidem, ut sibi videbatur, locutus, sed miserabiliter, ut post patuit, demonica fraude seductus. Cumque morbo ingravescente denuo ad eum visitandum ac docendum rex intraret, clamabat statim miserabili / voce: 'Quid vis modo? Quid huc venisti? Non enim mihi aliquid utilitatis aut salutis potes ultra conferre.' At ille: 'Noli' inquit 'ita loqui; vide, ut sanum sapias.' 'Non' inquit 'insanio, sed pessi
Abbreviated transcription (Latin):
in prouincia meitiorum. cuiꝰ tusio ac uerba
ñ aut & conu̾satio plurimis. s non sibimet¬
ipsi ꝓfuit sfuit aut̃ temꝑibꝰ coenredi qui pꝰ
ecdilredũ regnaũ tur in laico habitu atq
officio militari positꝰ. s quantũ ꝓ industa
ext̾iori regi placens. tantũ ꝓ intͣna suimet
negligentia displicens. Ammonebat gͦ il¬
lum selulo ut confiteret᷑ & em̃daret ac relĩ¬
queret sceła sua ꝓͥꝰquam subito mortis su-¬
ꝑuentu. tempꝰ omẽ penitendi & emẽdan-¬
di ꝑde̾t. U̾um ille frequent᷑ licet ad monitꝰ
sꝑnebat u̾basalutis: seseq temꝑe sequente
penitentiamact urũ eẽ ꝓmittebat. ħͥ graui
tatꝰ infirmitate decidit in lectuͣ: atq acri
cȩpit dolore torqueri. Ad quem ingressus
rex diligebat enim eum multuͣ. hortaba¬
tur ut̃ ut ułtunc antequã mor̾et᷑ peni¬
tentiã aget cõmissoꝵ. At ille respondit:
ñ se tunc uelle confiteri peccata sua. s cũ

Expanded text:
in provincia Merciorum, cuius visiones ac verba, in provincia Merciorum, cuius visiones ac verba, non autem conversatio, plurimis, sed nec sibimetipsi profuit. Fuit autem temporibus Coenredi, qui post Edilredum regnavit, vir in laico habitu atque officio militari positus, sed quantum pro industria exteriori regi placens, tantum pro interna suimet neglegentia displicens. Ammonebat ergo illum sedulo, ut confiteretur et emendaret ac relinqueret scelera sua, priusquam subito mortis adventu tempus omne penitendi et emendandi perderet. Verum ille frequenter licet ammonitus spernebat verba salutis, seque tempore sequente penitentiam acturum esse promittebat. Hic interim tactus infirmitate decidit in lectum atque acri cepit dolore torqueri. Ad quem ingressus rex – diligebat enim eum multum – hortabatur, ut vel tunc, antequam moreretur, penitentiam ageret commissorum. At ille respondit, non se tunc velle confiteri peccata sua, sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
mansionis secretiorem. uͥ lib̾ius continiris
in orõnib famulatir sui conditoris appa-¬
ret. łuacaret. Et qͥa locꝰ ipse suꝑripam flumi
meantib undis in mergi. Sicq ibidem
quam diu sustinere posse uidebat᷑ psalmis
ł p̃cibꝰ insist̾e fixꝰq manere. ascendente aqͣ
bat. donec exuto corꝑe calefierent & siccarent᷑.
Cumq temꝑe hie malide. fiuentibꝰ cura eum
semifractarũ crustis glacierum. quas & ipse
aliqñ contriu̾at. quo hrẽt locũ standi siue
mirũ fr̃ driethelme hoc erat uiro nomen¬
quod tantam frigoris asꝑitatem ulla rõne tole¬
rare p̾uales: respondebat ille simplicit̾ ac mo¬
S̾ate nat᷑e. Erat namq homo simplicis ingenii.
qd̾ tam ansteram ten̾e continentiã uelis: res¬
pondebat. Austeriora ego uidi. Sicq usq ad
diem uocationis suȩ infatigabili celestium
bonorum desid̾io. corpꝰ senile int cotidiana
ieitinia domabat: multisq et u̾bo & conũ¬
satione saluti fuit.At o¬
t contͣ fuit quidam

Expanded text:
s continuis in orationibus famulatui sui Conditoris vacaret. Et quia locus ipse super ripam fluminrmeantibus undis immergi; sicque ibidem quamdiu sustinere posse videbatur, psalmis vel precibus insistere, fixusque manere ascendente aquabat, donec ex suo corpore calefierent et siccarentur. Cumque tempore hiemali defluentibus circa eum semifractarum crustis glacierum, quas et ipse aliquando contriverat quo haberet locum standi sive Mirum, frater Drycthelme hoc enim erat viro nomequod tantam frigoris asperitatem ulla ratione tolerare praevales! » Respondebat ille simpliciter, erat namque homo simplicis ingenii aquod tam austeram tenere continentiam velis! » Respondebat: « Austeriora ego vidi. » Sicque usque ad diem sue vocationis infatigabili celestium bonorum desiderio corpus senile inter cotidiana ieiunia domabat, multisque et verbo et conversatione / saluti fuit. t contra fuit quidam
Abbreviated transcription (Latin):
p ostulauert̃. Ille uͦ pat̾no affectu utͥsq
consuluit. Abbati enĩ apłica iussit auc¬
toritate ut prius monast̾ium repet̾et.¬
& ne laberet᷑ regularit̾ reg̾et ac in alio
qd postmodũ inceꝑat. quẽlibet de suis
idoneũ substitueret. Redeunte itaq ro¬
b̃to abbate ad molismense cenobiũ iussu
urbani pape: primꝰ albericus factꝰ ẽ abb
cisterciensis post ipsũ. cui successit stepħs
anglicus. qͥ uterq magne religionis fu-¬
ert̃. Ipso adhuc uiuiente & iubente. uido
abbas triũ fontir̃ electus ẽ. ⁊ ꝑ duoᷤ annoᷤ
idem monast̾u reguiis urcumq: tandẽ
insipient᷑ reliqͥt. Deinde Rainalcdus filius
milonis comitis de bar suꝑ sequanã ei
successit. Quo mortuo anno ab incarna¬
abbas cuiꝰdã monast̾ii in uiennensi ꝓuin¬
tia. natione lothariensis. factꝰ ẽ qͥntꝰ albs
cist̾ciensis. excepto rob̃to albe molism̃si
qͥ illũ ordinẽ inchoau̾at. s querimonia

Expanded text:
postulaverunt. Ille vero paterno affectu utrisque postulaverunt. Ille vero paterno affectu utrisque consuluit; abbati enim apostolica jussit auctoritate, ut prius monasterium repeteret, et ne laberetur regularitas, regeret; ac in alio quod postmodum incoeperat, quemlibet de suis idoneum substitueret. Redeunte itaque Roberto abbate ad Molismense coenobium jussu Urbani papae, primus Albericus factus est abbas Cisterciensis post ipsum; cui successit Stephanus Anglicus, qui uterque magnae religionis fuerunt. Ipso vivente et jubente Guido abbas Trium-Fontium electus est, et per duos annos idem monasterium regens, utcunque tandem insipienter reliquit. Deinde Reinaldus filius Milonis comitis de Bar super Sequanam ei successit. Quo mortuo, anno ab Incarnaabbas cujusdam monasterii in Viennensi provincia, natione Lothariensis, factus est quintus abbas Cisterciensis, excepto Roberto abbate Molismensi, qui illum ordinem inchoaverat; sed querimonia
Abbreviated transcription (Latin):
tiisq abstinertẜtt illi ẽ ꝯtͣ nitentes consue¬
tudinib q̃ in oociduis orbism. nastiis ob¬
seruabant᷑. qua istat et̃ instituta⁊¬
S
odone abbate clumacensi: dicebant se ab
eis ñ recedẽ. Hec rob̃tus audiens & in sua
sententia ꝑmanens recessit ab eis cũ xͣx.
&e uno sͥ assentientib. duiq locũ quesiũ
idoneũ sͥ siuisq sodalib qui decreuerant
regulã sc̃i benedicti. sic̃ iudei legẽ moysi
ad litt̾am penitus obseruare. Tandẽ odo
filiꝰ henrici burgundie dux illis cõpassꝰ:
cũ electis fr̃ib aliqmdiu habitauit. doq
donante. in breui plerosq emulatores di¬
stricte religionis quã in illo heremo ar-¬
ripuerat ⁊ sue sc̃itatis hab̾e ꝓmeruit.
cumq molismenses ꝑ aliquot tẽpꝰ pasto¬
re carerent. uiroq di uirtutib famoso
discedente despicabiliores gͣ uicinos &
notos fierent: urbanũ papã supplices
adiert̃. eiq prorsus enodata serie rerũ.
qͣs suꝑiꝰ retuli consiliũ & auxiliũ ab eo

Expanded text:
nitentes consuetudinibus quae in occidui orbis monasteriis observabantur, quas constat esse institutas Odone abbate Cluniacensi, dicebant se ab eis non recedere. Haec Robertus audiens, et in sua sententia permanens, recessit ab eis cum viginti et uno sibi assentientibus, diuque locum quaesivit idoneum sibi suisque sodalibus, qui decreverant Regulam sancti Benedicti, sicut Judaei legem Moysi, ad litteram penitus observare. 2. Tandem Odo filius Henrici, Burgundiae dux, illis compassus, cum electis fratribus aliquandiu habitavit, Deoque donante in brevi plerosque aemulatores districtae religionis, quam in illo eremo arripuerat, et suae sanctitatis habere promeruit. Cumque Molismenses per aliquot tempus pastore carerent, viroque Dei virtutibus famoso discedente, despicabiliores erga vicinos et notos fierent, Urbanum papam supplices adierunt, eique prorsus enodata serie rerum, quas superius retuli, consilium et auxilium ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
tib dix̃. Bene consuescere. pudebit de¬
Esuesce̾. & iterũ. Bona loquam᷑. tnsiet
ceruice cũ eã ꝑsecutor gladio ꝑcussisset:
dicitur fluxisse magis lactis unda qmͣ
sanguinis. & mirũ in modũ scd̾m
apłm baptismi gr̾a ñ ipsa cede extitis¬
se splendidũ potiꝰ qm cruentũ. Que
quidem res in sc̃o paulo stupenda ñ ẽ.
Quid enim mirũ si abundat lacte
nutritor eccłie. Sic̃ ipse ad corinthioᷤᷤ
ait. Lac uob̾ potũ dedi ñ escã. Hec est
plane repmissionis illa t̾ra: quã pa¬

Expanded text:
tibus quidam dixit, Bene consuescere, pudebit ditibus quidam dixit, Bene consuescere, pudebit dissuescere: et iterum, Bona loquamur, transiet vero cervice, cum eam persecutor gladio percussisset, dicitur fluxisse magis lactis unda, quam sanguinis, et mirum in modum sanctum Apostolum Baptismi gratia in ipsa caede exstitisse splendidum potius quam cruentum. Quae quidem res in sancto Paulo stupenda non est. Quid enim mirum, si abundat lacte nutritor Ecclesiae? sicut ipse ad Corinthios ait, Lac vobis potum dedi, non escam . Haec est plane repromissionis illa terra, quam pa
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Maximꝰ. Solent aliquotiens doctores
eccłie ñ ꝓ negligentia peccantiũ ab incre¬
patione cessare. s quia eos timent ex
ip̾sa castigatione ad peiora ꝓrumpere.
cr ndo ꝑ hac re ñ p̃dicant sac̾dotes: ñ
posst̃ hab̾e de tarditate reatũ. Quia sic̃
uiriboni interdũ de dura increpatioe
leuissima admonitione ad peiora p̾cipi¬
cia ꝓuocantur. Nam intantũ p̃dicatoreᷤᷤ
eccłie aliquotiens ñ ex uoluntate s ex
necessitate pecc̃ores ñ arguunt. ut int̾¬
dũ spiritali medicam̃to & caritatis arti¬
ficio suꝑbos quosq etiã indignis lau¬
dib ꝓsequantur. ut dũ erubesct̾ falsa
ẽẽ que de eis dicuntur: ad em̃dationẽ
illud quod scͥptũ est. qm̃ laudat᷑ pecca¬
tor in desidiis aĩe sue. & qui iniq agit¬
benedicit᷑. & quia uera ẽ illa sapientis
cuiꝰdam sententia. sic̃ uera laus ornat.
ita falsa castigat: ñ ẽ tñ impossibile
apud dm ut etiã illi qui humanis lau¬
dib inuitati bona oꝑa exert̾e ceper᷑. ds

Expanded text:
 tamen aliquoties doctores Ecclesiae non pro negligentia peccantium ab increpatione cessare; sed quia eos timent ex ipsa castigatione ad pejora mala prorumpere. Quando pro hac re non praedicant sacerdotes, non possunt habere de taciturnitate reatum: quia sicut viri boni interdum ex dura increpatione erbi lenissima admonitione ad pejora praecipitia provocantur. Nam in tantum praedicatores Ecclesiae aliquoties non ex voluntate, sed ex necessitate peccatores non arguunt; ut interdum spirituali medicamento et charitatis artificio superbos quosque etiam indignis laudibus prosequantur: ut dum erubescunt falsa esse quae de eis dicuntur, ad emendationem illud quod scriptum est, Quoniam laudatur peccator in desidbenedicitur . Et quia vera est illa sapientis viri sententia, Sicut vera laus ornat, ita falsa castigat: non est tamen impossibile apud Deum, ut etiam illi qui humanis laudibus invitati bona opera exercere coeperint, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Uonasteriũ sc̃e marie lonlei. primus
Wilłmꝰ taleuatius qui castrũ domni fron¬
tonis in monte exciso nemore erexit: edi¬
ficauit. Qui locus licet in ep̃atu sit ceno¬
mannensi: ad ducatũ tam̃ noͣmannie per¬
malicia nͥ nocendi amor. Qͥd ẽ dolus. nisi
aliud ag̾e. aliud simulare: Qd ẽ adula¬
tio. nͥ fallaci laude seduc̾e: Qͥ d ẽ inuidia.
nͥ odiũ felicitatis aliene: Quid ẽ detrac¬
tatio. nͥ mordacior qͣm ueracior rep̃hen¬
sio: Malitia malo delectatur alieno: in¬
uidia & bono crutiatur alieno. Dolus du¬
plicat cor. adulatio duplicat linguam.

Expanded text:
Monasterium Sanctae Mariae Lonlei primus Willelmus Talevatius, qui castrum domni Frontonis in monte, exciso nemore, erexit, aedificavit: qui locus licet sit in episcopatu Cenomanensi, ad ducatum tamen Normanniae permalitia, nisi nocendi amor? Quid est dolus, nisi aliud agere et aliud simulare? Quid est adulatio, nisi fallaci laude seductio? Quid est invidia, nisi odium felicitatis alienae? Quid est detractio, nisi mordacior, quam veracior reprehensio? Malitia malo delectatur alieno: invidentia et bono cruciatur alieno: dolus duplicat cor: adulatio duplicat linguam:
Abbreviated transcription (Latin):
Monasterium sc̃e marie gresteni herlui¬
nus de conte uilla condidit. in quo ipse re¬
quiescit corpore. & herleua uxor esꝰ. Horũ
filii fuert̃ Rob̾tus comes moritolii. qͥ idem
monast̾ium auxit.⁊ odo ep̃c baiocensis.
comes cestrensis. abbatiã scĩ seueriin con¬
stantinensi ep̃atu fecit. Monast̾ium sc̃e¬
trinitatis exaquei eudo cũ capello fecit.
sc̃i stepħi fontaneti. primus rodulfus
taison qui fuit auus t̾cii radulfi patris
scilicet iordanis taixon: ad uitꝰ ab herne¬

Expanded text:
Monasterium Sanctae Mariae Gresteni Herluinus de Contevilla condidit; in quo ipse requiescit corpore, et Helena uxor ejus. Horum filii fuerunt Robertus comes Moritolii, qui idem monasterium auxit, et Odo episcopus Bajocensis. comes Cestrensis, abbatiam Sancti Severi in Constantinensi episcopatu fecit. PrimusTrinitatis Exaquei Eudo cum capello fecit: Sancti Stephani Fontaneti primus Radulfus Taison, qui fuit avus tertii Radulfi, patris scilicet Jordani Taison adjutus ab Herne
Abbreviated transcription (Latin):
nast̾ium bernai. Monast̾iũ sc̃i taurini
inus in ꝓprio solo monasteriũ becci edifi¬
cans: primꝰ eidem monast̾io p̃fuit. Cui
successert̃. Anselmꝰ. Wilłmꝰ. Boso. T̃ebaldꝰ
Letardꝰ. Rogeriꝰ eiusdẽ monast̾ii mona¬
lelmꝰ dux filiꝰ p̃dicti Rob̃ti duo cenobia
cadomi edificaũ. unũ uiroꝵ & alterum
feminarũ. Monast̾io monachoꝵ. primuᷤ
abb̃s p̃fuit lanfrancus prior becci. Quil¬
lelmꝰ filiꝰ Geroii monachꝰ becci & nepo¬
tes eiꝰ Rob̃tus ⁊ hugo de grentemaisnil.
restaurauer̾ monast̾iũ scĩ ebulfi apud
uticum. S quia idem Willmꝰ cũ susce¬
pisset habitũ monachi apud beccũ: de¬
derat eundem locũ beccensi monast̾io.
unde etiam lanfrancus qui postea fuit
abb̃s cadomi cũ trib monachis illo dire¬
ctus ẽ ad habitandũ: id̾o dedit uillã
russerie eccłie becci ꝓ cõmutatione eccłie
sc̃i ebrulfi. oscelinꝰ uicecomes arcacen
sis patruus godefridi patris matildiᷤ uxo¬

Expanded text:
ariense . Monasterium Sancti Taurini inus in proprio solo monasterium Becci aedificans, primus eidem monasterio praefuit, cui successerunt Anselmus, Willelmus, Boso, Theobaldus, Letardus, Rogerus, ejusdem monasterii monalelmus dux, filius praedicti Roberti, duo coenobia Cadomi aedificavit, unum virorum, et alterum feminarum. Monasterio monachorum primus abbas praefuit Lanfrancus prior Becci, lelmus filius Heroii, monachus Becci, et nepotes ejus Robertus et Hugo de Grandmesnil, restauraverunt monasterium Sancti Ebrulfi apud Uticum. Sed quia idem Willelmus cum suscepisset habitum monachi apud Beccum, dederat eumdem locum Beccensi monasterio; unde etiam Lanfrancus, qui postea fuit abbas Cadomi, cum tribus monachis illo directus est ad habitandum; ideo dedit villam Russeriae ecclesiae Becci, pro commutatione ecclesiae Sancti Ebrulfi. Primusis, patrinus Godefridi patris Mathildis, uxo
Abbreviated transcription (Latin):
ablate fuerãt restituendo restaurauit.
licet Ricardꝰ filiꝰ eiꝰ plrima p̃dia adden¬
do. ⁊ ordinẽ monachicũ in eis ponendo:
ipsa consũmau̾it. Monast̾io fiscant. ensi
pͥmus alb̾s p̃suit ilłmꝰ clumacens.s mo¬
nachꝰ. ⁊ habuit sub regimine suo rsnaste-¬
riũ scĩ benigni diuionis. s̾ tͥnitatis fise s
chaeł de monte tũba. ⁊ alia monastoria
tegro alhatiãm sci uandregili quã son¬
tinellã amiqͥtus uocauer̃ reẽdificauit.
A sc̃o uantregisilo usq ad mainar lũ.
qui tp̃r primi ricardi ceꝑat eundẽ locũ
ꝓ posse suo emendare. fuer̃ abbes .xxiiii.¬

Expanded text:
ablatae fuerant restituendo restauravit; ablatae fuerant restituendo restauravit; licet Ricardus filius ejus plurima praedia addendo, et ordinem monasticum in eis ponendo, ipse consummaverit. Monasterio Fiscannensi primus abbas praefuit Willelmus Cluniacensis monachus; et habuit sub regimine suo monasterium S. Benigni Divionis, S. Trinitatis Fiscannchaelis de Monte Tumba, et alia monasteriategro abbatiam S. Wandregisili, quam Fontinellam antiquitus vocaverunt, aedificavit: a sancto Wandregisilo usque ad Mainardum, qui tempore primi Ricardi coeperat eumdem locum pro posse suo emendare, fuerunt abbates vigi
Abbreviated transcription (Latin):
normannie piis oꝑib in edificatione siue
reedificatione monast̾ioꝵ aliqͣ uł breuit̾
cõmemorare. N ollo gͥ qui ⁊ robertus
angustia tẽporis post babtismũ p̃uentus:
nullũ monast̾iũ uł instituit uł renouaũ.
S sic̃ suꝑiꝰ iam diximꝰ młtas possessiones
geminetiense qđ sc̃s philib̾tus construx̾at.
s hastingus paganꝰ destruxerat: restau¬
rauit. In quo fuert̃ abb̃es a sco philib̃to
usq ad ext̾miniũ eiusdẽ monast̾ii.xͭx. A
restauratione uͦ que sub martino abbe
facta ẽ. quẽ Gerlo comitissa pictauensis
cũ duodecĩ monachis a monast̾io sc̃i cy¬
priam pictauis misit Wlll̃o fr̃i suo duci
nomannie. usq ad annũ. m .c.l.iiii. dñice
incarnationis quo iste catalogus abbatiarũ
nachꝰ. Primꝰ Richardꝰ filius wilłi du-¬
cis. tria monasteria. unũ fiscanni. in ho-¬
norem summe trinitatis. aliud in monte
magi in ueneratione sc̃i petri. scĩq audo¬
eni. młtas possessiones q̃ eis a paganis

Expanded text:
ive reaedificatione monasteriorum, aliqua vel breviter commemorare. Rollo igitur qui et Robertus angustia temporis post baptismum praeventus, nullum monasterium vel instituit vel renovavit, sed sicut superius jam diximus, multas possessiones Gemeticense, quod sanctus Philibertus construxerat, sed Hastingus paganus destruxerat, restauravit, in quo fuerunt abbates a sancto Philiberto usque ad exterminium ejusdem monasterii viginti: a restauratione vero quae sub Martino abbate facta est, quem Gerloc comitissa Pictaviensis, cum duodecim monachis, a monasterio Sancti Cypriani Pictavis misit Willelmo fratri suo duci Normanniae, usque ad annum 1154 Dominicae Incarnationis, quo iste Catalogus abbatiarum a. Primus Ricardus, filius Willelmi ducis, tria monasteria, unum Fiscanni in honorem sanctissimae Trinitatis; aliud in monte magi in veneratione sancti Petri sanctique Audoeni, multas possessiones, quae eis a paganis
Abbreviated transcription (Latin):
gomerici. filiꝰ rogerii uicecomitis oxim̃sis
in honorẽ sci martini duo monasteria edifi¬
cauit. Unum in suburbio sagiensis urbis &
alterũ in uico suo troarno suꝑ diuam. Fe¬
cit etiam immo restaurauit p̾dictꝰ comes
rog̾ monastium feminarũ apud almane¬
chias ubi olim scã oportuna fuerat abbatissa
anteqm noͬmanni in regnũ francoꝵ uem
cardi normannoꝵ ducis. adiuta ã filiis suis
rob̾to comite aucensi ⁊ hugone ep̃o lexo¬
roꝵ. & monasteriũ feminarũ ante urbem
comes aucensis monast̾iũ scĩ michaelis ul¬
terioris portus edificauit. At Rogeriꝰ de
mortuo mari filiꝰ Walterii de scõ martino. fr̃¬
uͦ pͥmi Willi de Warenna. monast̾i̾ũ sc̃i
uictoris in ꝓprio solo fundauit. Hicarduᷤ¬

Expanded text:
Gommerici, filius Rogerii vicecomitis Oximensis, in honorem sancti Martini duo monasteria aedificavit, unum in suburbio urbis Sagiensis, alterum in vico suo Toarno super Divam. cit etiam, imo restauravit praedictus comes Rogerus monasterium feminarum apud Almanechias, ubi olim sancta Opportuna fuerat abbatissa, antequam Normanni in regnum Francorum  Ricardi secundi Normannorum ducis, adjuta a filiis suis Roberto comite Aucensi, et Hugone episcopo Lexoet monasterium sanctimonialium ante urbem comes Aucensis, monasterium sancti Michaelis Ulteris portus aedificavit. At Rogerius de Mortuo-Mari filivero primi Willelmi de Warenna, monasterium Sancti Victoris in proprio solo fundavit. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
itaq abbates noĩatissimoꝵ monast̾ioꝵ q̃
reges francoꝵ & alii ꝯsulares uiri ⁊ poten¬
tes in p̃diis suis edificau̾ant. s ꝓpt̾ ab un¬
dantiã diuitiarũ niiiũ dissoluta erant
monachos noui ordinis cist̾ciensis scilicet
&e carturiensis. nec ñ etiã canonicos quos
p̃diximꝰ uitã suã sub districta religioẽ ag̾e.
rubore suffusi. uł sponte ł inuiti. coacti ui¬
delicet a regib ⁊ pontificib monac ho ᷤᷤ ordi¬
natissimoꝵ monast̾ioꝵ scilicet clumaci.
maioris monast̾ii. becci. ⁊ alioꝵ eque in re¬
ligione uiu̾e studentiũ : ad se euocãt. ⁊ ad
eoꝵ exemplũ uitã suoꝵ subditoꝵ ꝯformare
satagt̃. Ad regimen etiã abbatiarũ minus
religiosarũ assumuntur plurimi albates
de illis monast̾iis que in religione aliis p̃¬

Expanded text:
itaque abbates nominatissimorum monasteriorum, quae reges Francorum, et alii consulares et potentes in praediis suis aedificaverant, sed propter abundantiam divitiarum nimium dissoluta erant, monachos novi ordinis Cisterciensis scilicet et Carthusiensis, necnon etiam canonicos, quos supra diximus, vitam suam sub districta religione agere; rubore suffusi, vel sponte, vel inviti, coacti videlicet a regibus et pontificibus, monachos ordinatissimorum monasteriorum, scilicet Cluniaci, Majoris Monasterii, Becci, et aliorum aeque in religione vivere studentium, ad se evocant, et ad eorum exemplum vitam suorum subditorum conformare satagunt. Ad regimen etiam abbatiarum minus religiosarum, assumuntur plurimi abbates de illis monasteriis, quae in religione aliis pr
Abbreviated transcription (Latin):
pulsat. Istud ad manꝰ ꝑtinet: corꝑis actꝰ
ẽ. Petat gͦ scientia. querat amor. pulset
ipse timeat᷑. S minima conscientia re¬
cti maxima causa trepidandi ẽ: in nr̃a
p̃cipue uita cui criminũ continuatio.
fit discriminũ magnitudo. Quo circa
si ñ diximꝰ xp̃o iugila nob̾cum dñe:
saltim dicamꝰ uigila ꝓpter nos. Non
rogauimus ne discederet obtineamꝰ
ut redeat. nec deserat cursum nauiga¬
tionis infirme donec uento ⁊ mari si-¬
lentium imꝑet.id. ẽ. furorem insamen-¬
tis scł̃i celerrimo fine compescat &e fiat
in retributione iudicis tnͣquillitas ma-¬
gna que in hoc mundo eẽ ñ potest.

Expanded text:
pulsat: istud ad manus pertinet, et corporis actus pulsat: istud ad manus pertinet, et corporis actus est. Petat ergo scientia, quaerat amor, pulset ipse timeretur. Sed minima conscientia recti maxima causa trepidandi est in nostra praecipue vita, cui criminum continuatio fit discriminum multitudo. Quocirca si non diximus Christo: Vigila nobiscum, saltim dicamus: Evigila propter nos. Non rogavimus, ne discederet; obtineamus ut redeat nec deserat cursum navigationis infirmae, donec vento et mari silentium iubeat et furorem insanientis saeculi celerrimo fine compescat et fiat in retributione iudicii tranquillitas magna, quae in hoc mundo esse non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ factũ uidens ñ gaudeat. misereat᷑
uitetur. ac ueluti taciturno magistro
utens eiꝰ eremplo doceatur. Dictis gͦ fac¬
ta p̃cedunt: immo sine factis dicta ni-¬
uoce. Deniq sc̃i mr̃es &e si uoce tacent:
factoꝵ uirtute nos edocent. & si lingua
silent: martirii passione ꝑsuadent.
Unde qmuis disertꝰ orator facundia
sua me doceat: id tñ quod utile m est.
ris possit insinuare quod p̃terit. Audi¬
tui enĩ cito obrepit obliuio: ocłoꝵ autẽ
historia semꝑ inspicitur. Idem. Neces¬
saria ẽ boni oꝑis conspiratio. Sumit
alt̾ ex alto aut de humilitate exemplũ
aut de confessione solaciũ. Piculosius
agitur singulare certamen: in qͦ uires
altrinsecus expiri paucoꝵ ẽ.Na. Pecite¬
enĩ doctiẽ: querere deuoti. Petit scienᷤ:
querit nesciens. Cũ petis: uis accipere
qđ intelligis. Cũ queris: adhuc conariᷤ
inuenire quod petas. Igit᷑ qui iã suꝑio¬
res st̃: orando petant. Q infirmi: labo

Expanded text:
bonum factum videns, non gaudeat, miretur, bonum factum videns, non gaudeat, miretur, imitetur, ac veluti tacito magistro utens, ejus exemplo doceatur? Dictis igitur facta praecedunt, immo sine factis dicta nivoce: denique sancti martyres etsi voce tacent, factorum virtute nos edocent: etsi lingua silent, martyrii passione persuadent. Unde quamvis disertus orator facundia sua me doceat; id tamen quod utile est mihi, ris possit insinuare, quod praeterit; auditui enim cito irrepit oblivio, oculorum autem historia semper inspicitur. Quis er boni operis conspiratio. Sumit alter ex altero aut de humilitate exemplum, aut in confessione solacium. Periculosius agitur singulare certamen, in quo vires altrinsecus experiri posse paucenim docti est, quaerere devoti; petit sciens, quaerit nesciens. Cum petis, vis accipere quod intelligis; cum quaeris, adhuc conaris invenire quod petas. Ideo qui iam superiores sunt, orando petant; qui infirmi, labor
Abbreviated transcription (Latin):
cet: s de illa t̾ra pauli que iugiter
purũ suaueq distillat. Que enĩ puli
epła ñ melle dulcior ẽ. lacte candidior:
nutriunt ad salutẽ. De ceruice gͦ pauli.
ꝓ sanguine lac manauit. Legimꝰ in
regnũ qm̃ caret sanguine qui impe¬
dire dicit᷑ regnaturos. Adhuc gͦ prulꝰ
in t̾ris positus. etiã in regni celestis
ñ ẽ in hoĩes. multo maxime ad uergꝰ
dđm contumax eẽ ñ debet. qm̃ si ñ ẽ
alicui faciendũ quod quisq ab alio
pati ñ uult. & nullus hominũ uult
mobedientem pati eũ qui suo iuri
subditus fuerit. qnͣtomag̾ cauendũ
est. ne in dm aliquis tał existat. qͣlem
in se existere hominẽ ñ uult: falliu
si qđ sͥ fieri nolt nulli hominũ faciat̃.
seseq uita luxuriosa corrumpunt. ce
dõ fac̃e conantur. quod sͥ ab hõie fieri
domum suã qui in seipsis domũ dei
mesfabili cecitate ꝑuertunt. e Aob̾.¬
sũ docet hominẽ opus obtimũ dũ ui¬
det̃. Quod & si uoce aures ñ excitat:

Expanded text:
et similium Pauli, quae jugiter purum suaveque distillat. Quae enim Pauli Epistola non melle dulcior est, lacte candidior? enutriunt ad salutem. De cervice ergo Apostoli pro sanguine lac manavit. Legimus inregnum; quoniam caret sanguine, qui impedire dicitur regnaturos. Adhuc ergo Paulus in terris positus, etiam in regni coelestis nes non est, multo maxime adversus Deum contumax esse non debet: quoniam si non est alicui faciendum quod quisque ab alio pati non vult, et nullus hominum vult inobedientem pati eum qui suo juri subditus fuerit; quanto magis cavendum est, ne in Deum quisquam talis existat, qualem in se existere hominem non vult? CAPUT si quod sibi fieri nolunt, nulli hominum faciant, seseque vita luxuriosa ita corrumpunt, ut Deo facere conentur quod sibi ab homine fieri domum suam, qui in se ipsis domum Dei miserabili caecitate pervertunt, sum docet hominem opus optimum, dum videtur: quod etsi voce aures non excitat,
Abbreviated transcription (Latin):
uelle suo ñ ei obtẽꝑabant monast̾ia sibi
subdita: auctoritare engenii romani pon¬
tificis subdidit se  oĩa monastĩa sua cist̾¬
ciensi ordini. & exinde ptꝰ paucos annoᷤᷤ
ut dõ liberiꝰ posset uacare. relicta cura
monast̾ioꝵ. in monast̾i̾o clareuallis do ⁊sͥ
uacans d elituit. cui successit in reguane
sauigneii ricardus de curorio prior esde
lis qui fuerat ar cħd parisientis. uir ad rno¬
dũ litt̾atꝰ. ⁊ religios habitũ canonici re¬
gularis assumens cũ aliquib disciulis
suis extra urbem parisiꝰ. in loco uͥ erat q̃dã
capella sc̃i uictoris mr̃is. cepit monast̾ium
edificare clericoꝵ. Assumpto aut̃ illo ad
ep̾atũ cautalanensiũ. uenabił geldomꝰ dis¬
cipłs eiꝰ pͥmꝰ albs ibi factꝰ ẽ. Sub cꝰ regimine:
młti clerici nobiles. scłaribꝰ ⁊ diuinis litteris
instructi. ad illũ locũ habitaturi ꝯuenert̃.
Int̾ qͦs magist̾ hugo lothariensis ⁊ scientia

Expanded text:
velle suo ei non obtemperabant monasteria sibi velle suo ei non obtemperabant monasteria sibi subdita, auctoritate Eugenii Romani pontificis, subdidit se, et omnia monasteria sua Cisterciensi ordini, et exinde post paucos annos, ut Deo liberius posset vacare, relicta cura monasteriorum, in monasterio Claraevallis Deo et sibi vacans delituit. Cui successit in regimine Savinneii Ricardus de Curseio prior ejusdem lis, qui fuerat archidiaconus Parisiensis, vir admodum litteratus et religiosus, habitum canonici regularis assumens cum aliquibus discipulis suis, extra urbem Parisiensem in loco, ubi erat quaedam capella Sancti Victoris martyris, coepit monasterium aedificare clericorum. Assumpto autem illo ad episcopatum Cathalaunensium, venerabilis Geldoinus discipulus ejus, primus abbas ibi factus est. Sub cujus regimine multi clerici nobiles saecularibus et divinis litteris instructi, ad illum locum habitaturi convenerunt; inter quos magister Hugo Lothariensis, et scientia
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Cui successit wilelmꝰ pictauen¬
sisum litt̾atꝰ.⁊ ad modũ religiosus.
Nobͣtus de arbrexo uir aptꝰ ad lucrandaᷤᷤ
artissima regula ibidẽ ꝯgregans: eis petro¬
nillã albatissam p̃fecit. Qͣ mortua: succes¬
sit ei in regimine eiꝰdẽ monast̾ii matildis
remita optimꝰ semint u̾biꝰ in ꝯfinio norman¬
me & minoris britannie in uico sauigne¬
io monast̾iũ edificans. iodͣnas institutio¬
nes in aliquib cist̾ciensibꝰ similes mona¬
chis suis imposuit. luic successit baiocen¬
sis Gaufridꝰ cerasiensis monachꝰ uir admo¬
dũ litt̾atꝰ ce in religione feruens. Hic mł¬
ta monast̾ia edificaũ. ⁊ ꝯsuetudines prio¬
rib artiores. sauigniensib ĩposuit. Cui
ptꝰ euanũ anglicũ qui paruo tp̃r eidem
monast̾io p̃fuit. surcessit uen̾abił serlo de
ualle badonis iuxta baiocas qui fuerat
siensi. S relicto illo monast̾io ꝓ maiori re¬
ligione. expetierat sauigneiũ. Hic qͥa ꝓ

Expanded text:
bat. Cui successit Willelmus Pictavienbat. Cui successit Willelmus Pictaviensis, vir litteratus et admodum religiosus. Robertus de Arbrexo, vir aptus ad lucraarctissima regula ibidem nillam abbatissam praefecit; qua mortua successit ei in regimine ejusdem monasterii Mathildis remita optimus seminiverbius, in confinio Normanniae et Minoris Britanniae, in vico Savinneio monasterium aedificans, modernas institutiones in aliquibus Cisterciensibus similes, monachis suis imposuit. Huic successit Bajocensis Gaufridus, Cerasiensis monachus, vir admodum litteratus et in religione fervens. Hic multa monasteria aedificavit, et consuetudines prioribus arctiores Saviniensibus imposuit. Cui post Evanum Anglicum, qui parvo tempore eidem monasterio praefuit, successit venerabilis Serlo de Vallebadonis juxta Bajocas, qui fuerat siensi; sed relicto illo monasterio, pro majori religione expetierat Savinneium Hic quia pro
Abbreviated transcription (Latin):
aliis: orat. dormit. ⁊ manducat. Que
tñ celle contigue ⁊ loco comunctas̃.
Festis dieb ad eccłiã & ad m̃sam ꝯueni¬
rt̃. Instituta uͦ ⁊ nocturni ⁊ diurni of
ex qͦ cist̾ciensis ordo inceptꝰ ẽ Andre¬
as gen̾e̾ italus de ualle brutioꝵ mona¬
chus effloruit. ⁊ in bituricensi pago
monast̾iũ qđ casale benedicti nuncu¬
& Rob̾tus de arbrexo. ⁊ uitał here¬
mita. qui fuerat capellanꝰ comitis mo¬
ritolii. Hi singłi singła monast̾ia edi¬
ficauer̃. B ernardꝰ qͥa nolebat mona¬
st̾ium quinciaci qđ hactenꝰ liberũ
fuerat. monac his clumaci subier: cũ
paschał papa. ei exinde uĩ inferret:
illud relinquens. adiutꝰ a uen̾abili
iuone carnotensi ep̃o. ⁊ Rotrone co¬
mite moritanie: in loco siluestri qui
tyron dr cenobiũ in honorẽ scĩ salua¬
toris construx̃. Hic õs ad se uemiente ᷤᷤ
suscipiebat. ⁊ artes qͣs nouerãt legit¬
timas: infra monast̾iũ exerc̾e p̃cipie¬

Expanded text:
aliis orat, dormit, et manducat; quae aliis orat, dormit, et manducat; quae tamen cellae contiguae et loco conjunctae sunt. Festis diebus ad ecclesiam et ad mensam convenirunt. Instituta vero et nocturni et diurni offex quo Cisterciensis ordo incoeptus, Andreas genere Italus de Valle Brutiarum, monachus effloruit, et in Bituricensi pago monasterium, quod Casale-Benedicti nuncuet Robertus de Arbrexo; et Vitalis eremita, qui fuerat capellanus comitis Moritolii: hi singuli singula monasteria aedificaverunt Bernardus, quia nolebat monasterium Quinciaci, quod hactenus fuerat liberum, monachis Cluniaci subjici, cum Paschalis papa ei exinde vim inferret, illud relinquere adductus a venerabili Ivone Carnotensi episcopo, et Rotrone comite Moritaniae, in loco silvestri, qui Tiron dicitur, coenobium in honorem sancti Salvatoris construxit. Hic omnes ad se venientes suscipiebat, et artes quas noverant legitimas infra monasterium exercere praecipie
Abbreviated transcription (Latin):
causa inꝗͣ. qͥa tantũ młtiplicabant᷑ ab¬
batie eiꝰdẽ ordins: statutũ ẽ ut ampliꝰ
nullã nouã abbatiã instituerent. In de¬
sertis atq siluestrib locis monasteria
ꝓprio labore condider̃. & sacra illiꝰ nõia
sollerti ꝓuisione ĩposuer̃. ut ẽ domꝰdi.
Iclarauallis. elemosina. curia di.⁊ alia
plura hꝰmodi. quibꝰ auditores solo no¬
minis nectare inuitant᷑ festinant̾ exꝑi¬
ri: qͣnta sit ibi beatitudo. q̃ tã spͥeͣnali
denotet᷑ uocabulo. Multi nobiles et
diuites ⁊ ꝓfundi sophiste ꝓ nouitate
sin głaritatis ad eos concurrer. ⁊ inu¬
sitatẽ districtionẽ sponte ãplexatis.¬
odem fere tẽpore quo ordo cist̾ei.¬
ensis in cabillonensi parrochia exortus
ẽ tarturiensis etiã in ep̃atu grãnopoli¬
tano adinuentꝰ ẽ. Eenꝰ hoc heremita¬
rũ sub pͥore agit nec numerũ t̾ciũ de¬
cimũ eoꝵ młtitudo tnͣscendit. Unꝰ qͥsq
in cella sua priuatis dieb separatꝰ ab

Expanded text:
quia tantum multiplicabantur abbatiae ejusdem ordinis, statutum est ut amplius nullam novam abbatiam instituerent in desertis atque silvestribus locis, monasteria proprio labore condiderunt, et sacra illis nomina solerti provisione imposuerunt, ut est, Domus Dei, Claravallis, Eleemosyna, Curia Dei, et alia plura hujusmodi, quibus auditores solo nominis nectare invitantur festinanter experiri quanta sit ibi beatitudo, quae tam speciali denotatur vocabulo. Multi nobiles et divites, et profundi sophistae pro novitate singularitatis ad eos concurrerunt, et inusitatam districtionem sponte amplexatiodem fere tempore quo ordo Cisterciensis in Cabillonensi parochia exortus est, Carthusiensis etiam in episcopatu Grannopolitano adinventus est. Genus hoc eremitarum sub priore agit; nec numerum tertium decimum multitudo transcendit: unusquisque in cella sua privatis diebus separatus ab
Abbreviated transcription (Latin):
ibet in p̃senti demonstrare qualiterr⁊
a quib amiqua consuetudo uictꝰ & habitꝰ
monachoꝵ ĩ mutata sit ¶In burgundia ẽ locꝰ
qui dĩ molisna¶Ibi tpr philippi regis francoꝵ.
Rob̃tus abbas cenobiũ condiclit. & magne

Expanded text:
ibet in praesenti demonstrare qualiter et a quibus antiqua consuetudo victus et habitus monachorum immutata sit. In Burgundia est locus qui dicitur Molismus. Ibi tempore Philippi regis Francorum, Robertus abbas coenobium condidit,
Abbreviated transcription (Latin):
tura rerum &e de tꝑͣrib lib̾ singłos. Item detem
beti ordine distinctum. It li b̾de metrica arte et
bellum: hoc ÷ de figuris modis quȩ lo cõnum qͥb
scriptura sancta contexta ÷
dõnes etiam benignus aliqnͣ ad te fontem omis
sapientie ꝑuenire & parere ante faciem tuã.¬

Expanded text:
tura rerum, et de Temporibus libros singulos. Item, de Tetura rerum, et de Temporibus libros singulos. Item, de Tebeti ordine distinctum. Item, librum de metrica Arte; etbellum, hoc est, de figuris modisque locutionum, quibus Scriptura sancta contexta esdones etiam benignus, aliquando ad te fontem omnis sapientiae pervenire, et parere  Al., a
Abbreviated transcription (Latin):
in totum noium testamentum excepto euan¬
głio. Item librum epłarum ad diuersos. Qna¬
rum de sex etatib scłi una ÷ de mansionibus
filiorum isrł una. una de eo quodatt esaias.
et claudentur
ibi ĩ carcerẽ.
multos uisi¬
tabint᷑. de ratione bi̾ferti una: de equinoc¬
tio iuxta anotolium. una. Item de historiis
sanctorum librum uite e passionis scĩfelicis
confessoris. De metrico paulini oꝑe inpsam
transtuli. Librum utte & passionis sciͣ auastasii
male de greco translatum &e peius aquodam i¬
& pͥus eroico metro & pꝰmodum plano sermone
descripsi. Historias abb̃m monasterii huiꝰ in quo
suꝑne pietati deseruire gandeo. benedicti ceolfridi
& egb̃ti in libelł duobꝰ. Historiam eccłasticam mẽ
insule ac gentis in libris. U. Marty rologium de
nataliciis sanctorum mrm̃ dieb in quo omnes qͦs
inuenire potui non solum qua die uerum etiam
ymnorum diu̾so metro siue rithino. librumepi¬
gramantum heroico metro siue elegiaco: de na¬

Expanded text:
in totum Novum Testamentum, excepto Evangelio. Item librum Epistolarum ad diversos, quarum de sex aetatibus saeculi una est; de mansionibus filiorum Israel, una; una de eo quod ait Isaias, Et claudentur ibi in carcerem, multos visitabuntur. De ratione bissexti, una; de aequinoctio juxta sanctorum; librum vitae et passionis sancti Felicis confessoris de metrico Paulini opere in prosam transtuli. Librum vitae et passionis sancti Anastasii, male de Graeco translatum, et pejus a quodam iet prius heroico metro, et postmodum plano sermone descripsi. Historiam abbatum monasterii hujus, in quo supernae pietati de servire gaudeo, Benedicti, Ceolfridi, et Huaetbercti in libellis duobus. Historiam Ecclesiasticam nostrae insulae ac gentis, in libris V. Martyrologium de natalitiis sanctorum martyrum diebus; in quo omnes quos invenire potui, non solum qua die, verum etiam Hymnorum, diverso metro, sive rhythmo. Librum Epigrammatum heroico metro, sive elegiaco. De Na
Abbreviated transcription (Latin):
& uerba dierum. in libro bĩ pris iob. in parabo¬
las ȩccłasten & cantica canticorum in esaiam ꝓ¬
liarum euangłii. ł .ii. In apłicum quecumq
mopuscuł sancti augustimi exposita inueni.
cuncta ꝑordinem transscrib̾e curaui. In actus

Expanded text:
et Verba dierum. In librum beati Patris Job. In Paraboet Verba dierum. In librum beati Patris Job. In Parabolas, Ecclesiasten, et Cantica canticorum. In Isaiam Pliarum Evangelii, libros II. In Apostolum quaecumque in opusculis sancti Augustini exposita inveni, cuncta per ordinem transcribere curavi. In Actus