comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad nouã cartã refertur. ⁊ ad delecitiã. ꝑĩ et
simͦ pistographo quis testatus sit hinc peti
ꝯ ditio defec̃it int̾dũ euenit. ut res possesso¬
ri ꝯcedenda sit. ut puta si filiꝰ emancipatꝰ
sub ꝯdatione hr̃s sit ustitutus. Nam si defec̾it
ꝯditio. attm̃ ẜ. tabulas bõꝵ possessionẽ eum
acciꝑe uilianꝰ scribit. S si is fuĩt qui ab in¬
testato bõꝵ possessor futurꝰ eẽt tuendũ eẽ
scͥpsit. ⁊ hoc iũe utim᷑. Uidndũ an legata
ab eis debeantur. ⁊ filiꝰ quid q̃i cẽ tabulas
bõꝵ possessione accepta. rem hr̃e uidetur.
Cet̃i uͦ qĩ abintestato. ⁊ iõ filius libis paren¬
tibꝰq legata relicta solis pr̃are coget᷑ cet̾is
non. plane ei cui ab intestato fidĩ cõmissum
relictũ ẽ. erit prãndũ quasi uideatur hoc
ipso fraudatus. qͥ ex testam̃to petita sit bõꝵ
utilit̾ sunt instituti. Qđ si mnutilit̾ quis sit
institutiis. nec ad bõꝵ possessionẽ inutilis
instituto ꝓficit.

Expanded text:
et ad novam chartam refertur et ad deleticiam: proinde et si in opisthographo quis testatus sit, hinc peti condicio defecerit, interdum evenit, ut res possessori concedenda sit, ut puta si filius sit emancipatus sub condicione heres institutus: nam si defeceritndum tabulas bonorum possessionem eum accipere Iulianus scribit. sed et si is fuerit, qui ab intestato bonorum possessor futurus esset, tuendum esse scripsit, et hoc iure utimur.Uidendum, an legata ab eis debeantur. et filius quidem quasi contra tabulas bonorum possessione accepta rem habere uidetur, ceteri uero quasi ab intestato: et ideo filius liberis parentibusque legata relicta solis praestare cogetur, ceteris non. plane ei, cui ab intestato fideicommissum relictum est, erit praestandum, quasi uideatur hoc ipso fraudatus, quod ex testamento petita sit bonorutiliter sunt instituti: quod si inutiliter quis sit institutus, nec ad bonorum possessionem inutilis institu
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. Qđ si cp̃s fũt funtũ aut añ deces¬
cesserit. ł repudiaũit. ł uis petende bõꝵ possẽ¬
sionẽis amiserint. tc̃ reu̾tet᷑ bõꝵ possessio ad
scͥptos. ¶Si sub ꝯditione hr̃s insitatꝰ filius sit.
ulianus ꝑeque putauit scd̾m tabulas cõpetẽ
ei quasi scͥpto bõꝵ possessionẽ qua ł quał ꝯditio
sit. ĩ si hec si nauis ex asiaueñit.⁊ ꝗͣuis defecerit

Expanded text:
sunt: quod si tempus fuerit finitum aut ante decesserint uel repudiauerint uel ius petendae bonorum possessionis amiserint, tunc reuertetur bonorum possessio ad scriptos.Si sub condicione heres institutus filius sit, Iulianus peraeque putauit secundum tabulas competere ei quasi scripto bonorum possessionem, qualisqualis condicio sit, etiam si haec 'si nauis ex Asia uenerit': et quamuis defecerit
Abbreviated transcription (Latin):
id extat qd uoluit ẽẽ testam̃tũ. bõꝵ possessio
petet᷑. Si uͦ id qͥ exẽplum erat. bõꝵ possessio
peti ũ pot̾it. ut pomp̃ scͥpsit. ¶ Exigit p̃tor
ut si cuiꝰ bõꝵ possessiodat᷑. utroq tp̃r ius
filiꝰ familias putans se patrẽfamilias testa-
at. Dem̃ emancipatꝰ. ł alias pat̾familias fa¬
ctus decedat. pot̾ eiꝰ bõꝵ possessio peti.S
si e utroq tp̃e testam̃ti factionẽ huit.

Expanded text:
id extat quod uoluit esse testamentum, bonorum possessio id extat quod uoluit esse testamentum, bonorum possessio petetur, si uero id quod exemplum erat, bonorum possessio peti non poterit, ut Pomponius scripsit.Exigit praetor, ut is, cuius bonorum possessio datur, utroque tempore ius filius familias putans se patrem familias testamat, deinde emancipatus uel alias pater familias factus decedat, potest eius bonorum possessio peti. sed si quis utroque tempore testamenti factionem habuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tare tabulas: ⁊ si ñ ꝓferantꝰ. si certum sit
apd quẽ deposite sunt dubitari ñ oportet
admitti posse bõꝵ possessionẽ. nec n opus
ẽ aꝑire eas ut bõꝵ possessio scđ̾m tabłas ag¬
noscat᷑. Semel aut̃ extitisse tabłas mortuo
testatore desidat᷑. tã ⁊ si extare desier̃. qr̃ et
si postea int̾cid̾unt bõꝵ possessio peti pot̃it.¬
Scientia tm̃ exigemꝰ. ut sciat hr̃s extare ta
bulas certusq sit delatã sibi bõꝵ possessionẽ.¬
Si quis i in duob exẽplarib fec̃it testam̃¬
tũ. ⁊ aliud extet. aliud ñ excet. tabule ex¬
tare uident᷑. petiq pot̃it bõꝵ possessio. S
si in duob codicib simul signatis alios atq
alios hr̃des scͥpsit.: iutrũq exdet ex utroq
quasi ex uno cõpetit bõꝵ possessio. quia ꝓ
unis tabulis hñdũ ẽ ⁊ supp̃mũ utrumq
accipiemꝰ. S si unũ fecĩt testator quasi de¬
stam̃tũ aliud quasi exẽplum. siquidem

Expanded text:
las, etsi non proferantur, si certum sit apud quem depositae sunt, dubitari non oportet admitti posse bonorum possessionem: nec enim opus est aperire eas, ut bonorum possessio secundum tabulas agnoscatur.Semel autem exstitisse tabulas mortuo testatore desideratur, tametsi exstare des‹ie›rint: quare et si postea interciderunt, bonorum possessio peti poterit.Scientiamossessionem.Si quis in duobus exemplaribus fecerit testamentum et aliud exstet, aliud non exstet, tabulae extare uidentur petique potest bonorum possessio.Sed et si in duobus codicibus simul signatis alios atque alios heredes scripserit et utrumque extet, ex utroque quasi ex uno competit bonorum possessio, quia pro unis tabulis habendum est et supremum utrumque accipiemus.Sed si unum fecerit testator quasi testamentum, aliud quasi exemplum, si quidem
Abbreviated transcription (Latin):
sit induciũ nom̃ hr̃dis. indubitant̃ ꝓbatur
bõꝵ possessionẽ pet̃e eũ ñ posse. quẽadmo¬
dũ ñ potest. qui hr̃s scͥptus ẽ. ñ ꝯsulto tes¬
tatore nã ꝓñ sc̾pto ẽ quẽ seribi noluit. ¶Si
duo sint hr̃des instituti pͥmus ⁊ scds. Sedo
t̃cius substitutus. omittente scd̾o bõꝵ possẽ¬
sionẽ t̃eius succedit. qͥ si t̃cius noluerit.
hr̃ditatẽ adire ł bõꝵ possessionẽ acciꝑe. recidit
bõꝵ possessio ad pͥmum. nec erit ei necesse
pete bõꝵ possessionẽ. s ip̃o uire ei accrescet.
hr̃di ⁊ scͥpto sic̃ porcio hr̃ditatis. ita ⁊ bõꝵ
possessio accrescit. ¶Si seruus hr̃s scͥptus sit
ei dño defert᷑ bõꝵ possessio ad quẽ hr̃ditas
ꝑtinebit. ambulat i cũ dnĩo bõꝵ possessio. qrͣ
si mortis tp̃e stichus hr̃s institutus fuit. Seruꝰ
sempniz. nec sempnius eũ uissit adire. s uł
decessit. ł ̃ eũ alienauit. ⁊ cepit ẽẽ septicii. e¬
uenit ut si septicius cũ uisserit. septicio eũ¬

Expanded text:
tanter probatur bonorum possessionem petere eum non posse, quemadmodum non potest, qui heres scriptus est non consulto testatore: nam pro non scripto est, quem scribi noluit.Si duo sint heredes instituti Primus et Secundus, Secundo Tertius substitutus, omittente Secundo bonorum possessionem Tertius succedit: quod si Tertius noluerit hereditatem adire uel bonorum possessionem accipere, reccidit bonorum possessio ad Primum. nec erit ei necesse petere bonorum possessionem, sed ipso iure ei adcrescet: heredi enim scripto sicut portio hereditatis, ita et bonorum possessio adcrescit.Si seruus heres scriptus sit, ei domino defertur bonorum possessio, ad quem hereditas pertinebit: ambulat enim cum dominio bonorum possessio. quare si mortis tempore Stichus heres institutus fuit seruus Sempronii nec Sempronius eum iussit adire, sed uel decessit uel etiam eum alienauit et coepit esse Septicii: euenit, ut, si Septicius ‹e›um iusserit, Septicio
Abbreviated transcription (Latin):
quo ligate s̃ tabule incisũ sit. siqd alius ccͣ
uoluntatẽ testatoris incidit. bõꝵ possessio
peti pot̾. Qđ si ip̃e testator id fec̾it non ui¬
dentꝰ signate: ⁊ iõ bõꝵ possessio peti ñ pot̃.¬
si rose sint a murib tabule. ł linũ alit̃ ruptũ.

Expanded text:
 incisum sit, si quidem alius contra uoluntatem testatoris inciderit, bonorum possessio peti potest: quod si ipse testator id fecerit, non uidentur signatae et ideo bonorum possessio peti non potest.Si rosae sint a muribus tabulae uel linum aliter ruptum
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe debemꝰ om̃em mat̾ĩe sigurã. Siue
gͥ tabule sint lignee. siue cuiꝰcũq alt̾ius
matĩe siue carte siue mẽbrane sint uel si
coriũ alicuiꝰ ammał tabule recte dicen¬
tur. ñ aũt om̃s tabulas p̃tor sequitur
hac parte edicti. s supp̃mas hoc ẽ easque¬

Expanded text:
accipere debemus omnem materiae figuram: siue igitur tabulae sint ligneae siue cuiuscumque alterius materiae, siue chartae siue membranae sint uel si corio alicuius animalis, tabulae recte dicentur.Non autem omnes tabulas praetor sequitur hac parte edicti, s
Abbreviated transcription (Latin):
situs filius. Qui mortis tp̃r matris ei¬
uis romanus fuit. ante aditam hr̃di¬
tatem in seruitute deducatur legitima
hr̃ditas non defertur. Nec si postea lib̾
factus sit. isi forte seruus pene effec¬
tus bñt᷑. pͥncipis sit restitutus. S si ma¬
tris ex secto uentre filius editus sit. ma¬
gis dicendũ est hunc quoq ad legitanã
hr̃ditatẽ ãmitti. Nam ⁊ infututus sẽ¬
tab̾.⁊ ab intestato unde cognati. ⁊
multomagis ũ legitimi bõꝵ .p.
possessione ex om̃i parte edicti mit¬
titur. ¶Qui oꝑas suas ut cũ bestus
pugnaret locauit. qui uerei capitał
dãnatus. neq restitutus ẽ ex sꝰ cũ or

Expanded text:
situs.Filio, qui mortis tempore matris ciuis Romanus fuit, si ante aditam hereditatem in seruitutem deducatur, legitima hereditas non defertur nec si postea liber factus sit, nisi forte seruus poenae effectus beneficio principis sit restitutus.Sed si matris exsecto uentre filius editus sit, magis dicendum est hunc quoque ad legitimam hereditatem admitti: nam et institutus set ab intestato unde cognati et multo magis unde legitimi bonorum ppossessionem ex omni parte edicti mittitur.Qui operas suas ut cum bestiis pugnaret locauit quiue rei capitalis damnatus neque restitutus est, ex senatus
Abbreviated transcription (Latin):
ingenua siue li
mat̾ de cuiꝰ statu dubitant. utrũ mater
familias sit. anfilia familias. Ut prta qm̃¬
matrẽ famił eẽ: libi ãmiitentur. Unde
tractari potest aut medio tp̃r dum statu̾
pendet succurri eis ꝑ p̃torem debeat. ne
si medio tp̃r decesserint: nichil adhr̃d̾
transmitat᷑. & magis ẽ ut subueni atur
ut in multis casib placuit. S et uulgo
qui sit admittuntur ad matris legitimã
hr̃ditatẽ. Int̾dum ⁊̃ in seruitute q̃sito
concedenda erit hr̃ditas legiama suti
si post morã fidĩ cõmissarie lib̾tatis ma¬
tris sue factã natus sit. Cerde si post
manumissione matͥs fuit natus. licet
in seruitute conceptus. ad legis hr̃ditat᷑¬

Expanded text:
ingenua siue libmater, de cuius statu dubitatur, utrum mater familias sit an filia familias, ut puta qmatrem familias esse, liberi ad mittentur. unde tractari potest, an medio tempore, dum status pendet, succurri eis per praetorem debeat, ne, si medio tempore decesserint, nihil ad heredem transmittant: et magis est, ut subueni‹a›tur, ut in multis casibus placuit.Sed et uulgo quaesiti admittuntur ad matris legitimam hereditatem.Interdum et in seruitute quaesito erit concedenda hereditas legitima, ueluti si post moram fideicommissariae libertati matri‹s› suae factam natus sit. certe si post manumissionem matris fuerit natus, licet in seruitute conceptus, ad legitima
Abbreviated transcription (Latin):
ditas eius residua accedit. ut ex semissib
uideantur scripti. Sed si alt̃ ex quadran¬
te alter ex semisse hr̃des scͥpti sunt: qui
accedit quadrans ꝓ parte hr̃ditariis enĩ
accrescit. Sed si excesserit indiuisione
.XII. uncias. ȩque ꝓrata decrescit. ut¬
scͥpsit. Ego hr̃ditatis habeo bessem trutr¬
ientem. Sed si duos ex asse hr̃dis. alios du¬

Expanded text:
ditas eius residua accedit, ut ex semissibus ditas eius residua accedit, ut ex semissibus uideantur scripti.Sed si alter ex quadrante, alter ex semisse heredes scripti sunt, qui accedit quadrans pro partibus hereditariis eis adcrescit.Sed si excesserit in diuisione duodecim uncias, aeque pro rata decrescscripsit: ego hereditatis habeo bessem, tu trientem. Sed si duos ex asse heredes s
Abbreviated transcription (Latin):
dum ac si nec fundum nec partes noĩasset.
di corneliani hr̃s esto mͥ duo titi illius insu¬
lȩ hr̃des sunto habebunt duotiti semissẽ.
at titius semissem. idq ꝓculo placet. Qd
i in ȩqualib
partib datis ita adiciatur. quos ex dispa¬
ribus partib hr̃s institui. eque hr̃des sun¬
to: extimandum ẽ exxquari eos scilicet
si hoc ante ꝑactum testam̃tum scͥptum
adiectio ȩque hr̃des sunto testatoris uo¬
luntatem expͥmit ut puta pͥmus ⁊ fr̃is m̃i
fili eque hr̃des sunto. Nam hȩc adiectio
declarat om̃s ex uirilib parabus institu¬
tos uo labeo scripsit. Qua detͣcda semissẽ
frĩs filii: semissem pͥmus habet.¬
ater familias distribuere hr̃ditatẽ.
in tot partes potest quot uoluerit. Sed
solẽpnis assis distributio in .xii. uncias
sit. deniq siminus distribui potestate
uiris in hoc reuoluitur. utputa. si duõ
hr̃des ex quadrante scͥꝑserit. Nam hr̃¬

Expanded text:
dum, ac si nec fundum nec partes nominasset.dum, ac si nec fundum nec partes nominasset.um. 'Attius fundi Corneliani heres esto mihi, duo Titii illius insulae heredes sunto.' habebunt duo Titii semissem, Attius semissem idque Proculo placet: qui‹d› i inaequalibus partibus datis ita adiciatur: "quos ex disparibus partibus heredes institui, aeque heredes sunto", existimandum est exaequari eos, scilicet si hoc ante peractum testamentum scriptumadiectio 'aeque heredes sunto' testatoris uoluntatem exprimit, ut puta 'Primus et fratris mei filii ‹ae›que heredes sunto': nam haec adiectio declarat omnes ex uirilibus partibus institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta semissem fratris filii, semissem Primus haberet.Pater familias distribuere hereditatem in tot partes potest quot uoluerit: sed sollemnis assis distributio in duodecim uncias fit.Denique si minus distribuit, potestate iuris in hoc reuoluitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scripserit: nam here
Abbreviated transcription (Latin):
eoᷤ alienatus cuiẽ. Sed ⁊ si redentus sit a tes¬
tatore institio ualet. ⁊ necessarius hr̃serit.
i seruus ex die lib̾tatem acceꝑit et
hr̃ditatem pure mox sit alienatus. uł manu¬
missus uideamus an institutio ualeat. & quid̃
si alienatus non eẽt. potest de fundi institionẽ
uale ut die ueniente lib̾tatis que hr̃ditate
morabatur. competente lib̾tate ⁊ hr̃s necessa¬
rius existat. Sed si in diem lib̾tas hr̃ditas aũt
sub conditione data sit. si conditio potest diẽ
aduenientẽ ex titerit. liber et heres erit.S
et si puerfuerit hr̃s institutus. lib̾tate uidie
data: si sit alienatus. uł mauumissus. dicide¬
bet hr̃dem eum posse existere. Sed isi noN¬
sit ipse seruus alienatus. sed usus .F. in eo gq̃
instititio ualet. sed ⁊ diferunt in id tp̃s quo
extinguntur usus .F.¬
scripti eẽnt. Nec enim facile ex diuersitate
p̃cium porciones inueniuntur. Ergo expe¬
ditius ẽ quidem sabinus scͥpsit. ꝑinde hñ¬

Expanded text:
 alienatus est: sed si redemptus sit a testatore, institutio valet et necessarius heres erit. Si servus ex die libertatem acceperit et hereditatem pure, mox sit alienatus vel manumissus, videamus, an institutio valeat. et quidem si alienatus non esset, potest defendi institutionem valere, ut die veniente libertatis, quae hereditatem moratur, competente libertate et heres necessarius existat. Sed si in diem libertas, hereditas autem sub condicione data sit, si condicio post diem advenientem exstiterit, liber et heres erit. Sed et si pure fuerit heres institutus libertate in diem data, si sit alienatus vel manumissus, dici debet heredem eum posse existere. Sed et si non ipse servus sit alienatus, sed usus fructus in eo, aeque institutio valet, sed differtur in id tempus quo extinguitur usus frscripti essent: nec enim facile ex diuersitate pretium portiones inueniuntur: ergo expeditius est quod Sabinus scribit, perinde haben
Abbreviated transcription (Latin):
ex .xii. uncis scripti sunt. ex semisse hr̃¬
des fore. cuuis sent̾ntie ad sentiendũ puto.
Sed si duos ex asse hr̃des instituerit. dertium
aũt ex dimidia. ⁊ sexta eod ł. labeo ait. in
iuginti uncias assem diuidendum. octo la¬
turum ex dimidia. i sexta scͥptum. Illos duo
XII.apud eundem refertur titius ex parte
t̃cia. deinde asse. expleto idẽ ex parte sexta.
batius ait.

Expanded text:
ecim unciis scripti sunt, ex semisse heredes fore, cui sententiae adsentiendum puto. sed si duos ex asse heredes instituerit, tertium autem ex dimidia et sexta, eodem libro Labeo ait in uiginti uncias assem diuidendum, octo laturum ex dimidia et sexta scriptum illos duoim.Apud eundem refertur: 'Titius ex parte tertia', deinde asse expleto 'idem ex parte sexta':batius ait.
Abbreviated transcription (Latin):
ginta dies ascendit tantudem potest dici ut si
non paruerit conditioni admitti substitutus
possit filio repulso. Quod consequens ẽ: sent̃n¬
tie ui hani ⁊ nr̃ae. Pepotes aũt ⁊ deinceps
cetĩ libi qui ex lege ułłia instituti non rum¬
punt testam̃ta sub om̃i conditione institui
possunt. ⁊ si redigantur ab fili conditionẽ.
olemus dicere media tpra non nocere.
ut puta. Cuius romanus hr̃s scriptus uiuo
testatore factus ẽ ꝑegrinus mox usu captus
abextranea non ẽ uiciata institutio.
i seruum communem cum lib̾tatem
dñs hr̃dem scͥpserit ieum redem̾it. necessa¬
rius efficitur: Sed si sit cum lib̾tate institutũ
anei libtatis datio codicillis adimi possit:
apud ulianum queritur. Et putat meu m
casum quo necessarius fieret ad emptionem
non uałe ne asemet ipso ut adimr atur li¬
b̾tas. Seruus enim hr̃s institutus a semet ip¬
so lib̾tatem accipit. Que sententia habeat
rationem. Nam sicuti legari sibi non potest

Expanded text:
ginta ascenderit', tantundem potest dici: ut, si non paruerit condicioni, substitutus possit admitti filio repulso, consequens est sententiae Iuliani et nostrae. Nepotes autem et deinceps ceteri, qui ex lege Uellea instituti non rumpunt testamenta, sub omni condicione institui possunSolemus dicere media tempora non nocere, ut puta civis Romanus heres scriptus vivo testatore factus peregrinus ab extraneo: non est vitiata institutio. Si servum communem cum libertate dominus heredem scripserit et eum redemerit, necessarius efficietur. an ei libertatis datio codicillis adimi possit, apud Iulianum quaeritur. et putat in eum casum, quo necessarius fieret, ademptionem non ualere, ne a semet ipso ei adimatur libertas: seruus enim heres institutus a semet ipso libertatem accipit. quae sententia habet rationem: nam sicuti legari sibi non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsisset: idem iuiris est. Nam uibi utrumq
scriptum est quod uoluit ⁊⁊ qđ adiectum est
Que sententia non ẽ sine ratione. Tantundẽ
marcellus tractat. ⁊ ineo qui conditionem
destinans inserere non addidit. Nam ⁊ hũc
ꝓnũ instituto putat. Sed si conditionem ad¬
didit: dum nollet detͣcta ea hr̃dem futurum
nec nuncupatum uidi. quod contra uolun¬
tatem scͥptum ẽ. Quam sent̃ntiam ⁊pse ⁊
nos ꝓbamus Idem tͣctat ⁊ si testam̃tarius
contͣ uoluntatem testatoris conditionie

Expanded text:
scripsisset, idem iuris est: nam et ibi utrumque scripsisset, idem iuris est: nam et ibi utrumque scriptum est et quod voluit et quod adiectum estquae sententia non est sine ratione.Tantundem Marcellus tractat et in eo, qui condicionem destinans inserere non addidit: nam et hunc pro non instituto putat: sed si condicionem addidit dum nollet, detracta ea heredem futurum nec nuncupatum uideri quod contra uoluntatem scriptum est: quam sententiam et ipse et nos probamus.Idem tractat et si testamentarius contra uoluntatem testatoris condicione
Abbreviated transcription (Latin):
uluti fr̃ m̃s. patronis m̃s: placet neq eum
hr̃dem eẽ qui scͥptus ẽ qm̃ uoluntate defec̃
neq eum quem uoluit qm̃ scͥptus nonẽ. Et
simre quis errauit: iut puta dũ uult lancẽ
relinquere uestem leget: neutrũ debebit. hoc
siue ipse scͥpsit siue scribendũ dicdauerit.¬
Sed si incorpore non errauerit sed inparte.
puta si cum dictasset ex semisse aliquem sẽ¬
bi ex quadrante sit scͥptus celsus labeo x li¬
bro questionũ digestoꝵ undecuno posse de¬
fendi ait. ex semisse hr̃dem fore: quasi plus
nuncupatum sit munus scriptum. Quae
sententia resc̾ptis adiuuatur generalibus.
Idemq ẽ ⁊ si ipse testor minus scribat. cum
plus ullet ascribe. Sed si maiorem ad sc̾ꝑsĩt
testam̃tarius uł quod difficiluis ẽ ꝓbatione.
ipse testator ut ꝓquadrante semissem: ꝓcul
putat ex quadrante fore hr̃dem qm̃ in est qua¬
drans insemisse. quam sententiam ⁊ celsus
ꝓbat. Sed isiquis ꝓcentum ducenta ꝑ notã

Expanded text:
ter meus' 'patronus meus', placet neque eum heredem esse qui scriptus est, quoniam uoluntate deficitur, neque eum quem uoluit, quoniam scriptus non est.Et si in re quis errauerit, ut puta dum uult lancem relinquere, uestem leget, neutrum debebit hoc, siue ipse scripsit siue scribendum dictauerit.Sed si non in corpore errauit, sed in parte, puta si, cum dictasset ex semisse aliquem scribi, ex quadrante sit scriptus, Celsus libro duodecimo quaestionum, digestorum undecimo posse defendi ait ex semisse heredem fore, quasi plus nuncupatum sit, minus scriptu‹m›: quae sententia rescriptis adiuuatur generalibus. idemque est et si ipse tesplus vellet adscribere. Sed si maiorem adscripserit testamentarius vel quod difficilius est probatione ipse testator, ut pro quadrante semissem, Proculus putat ex quadrante fore heredem, quoniam inest quadrans in semisse: quam sententiam et Celsus probat. Sed et si quis pro centum ducenta per notam
Abbreviated transcription (Latin):
quidam portionẽ int̾ hr̃des distribuisset.
ita ille exparte tota. ilł ex tota nec adieciss:
hr̃s esto resc̾psit uałe institutionẽ. Quod ⁊uit
scripsit. Item diuis pius .R. Illa uxor mea¬
hr̃s esto institutionem uale licet deeẽt inĩs.
Idem iulianus illum hr̃dem ẽẽ non putauit
uałe: qm̃d est aliquid. sed upsa ualebit sub
cellus cohr̃des nullis asseptis partib quẽ ad¬
modum si ita eẽnt hr̃des instituti. si eiꝰ partes
ascͥpsero. Sed magis ẽ ut sic utraq institutio¬
diuersa accipiatur. si uoluntas defuncti non

Expanded text:
quidam portiones inter heredes distribuisset quidam portiones inter heredes distribuisset ita: "ille ex parte tota, ille ex tota" nec adiecisset "heres esto", rescripsit valere institutionem: quod et Iulianus scripsit. Item divus Pius rescripsit "illa uxor mea esto" institutionem valere, licet deesset "heres". Idem Iulianus "illum heredem esse", non putavit valere, quoniam deest aliquid: sed et ipsa valebit subacellus eomodum si ita essent heredes instituti: 'si eis partes adscripsero'. sed magis est, ut sic utraque institutio accipiatur, si uoluntas defuncti non
Abbreviated transcription (Latin):
UI TES TITOR
ab hr̃dis institutione plerũq
debet inicium facere testam̃ti.
licet cum ab exhr̃datione ꝗͣ
nominatim facit. Nam diuus traianus rescͥp¬
sit posse noĩatim ante hr̃dis institutionem
filium exhr̃dare. Insticutum aũt̃ hr̃dem
eum quoq dicimus qui scͥptus non ẽ: s solum¬
modo nuncupatus.Uutus ⁊ surdus¬
modo nuncupatus.
Utus ⁊ surdus rec¬
te hr̃s institui potest. ¶
Ri legaturus neq¬
quidam neq quemquam exhr̃daturus ꝗͦnq
uerbis potest facere testam̃tum. ut dicat luciꝰ
titius michi heres esto. Hac aut̃ scriptura ꝑti¬
net ad eum qui non scͥptura destatur qͥ potuit
quis solus institutus. ualet institutio deccͣta fun¬
di m̃tione.¬
Si ailt fic scribat lucius he¬
redes licet non adiecerit esto. credimus nũ
cupatum plus mimus sc̃ptum. & si ita luciuiꝰ
esto tantundem diciimis. Ergo ⁊ si ita lucius
solũmodo marcellus non in subtilit̃ non pu¬
tat hodie hoc ꝓcede. diuus aũt puis cum

Expanded text:
ui testat‹u›r ‹ab› hered‹is› institutione plerumque debet initium facere testamenti. licet etiam ab exheredatione, quam nominatim facit: nam diuus Traianus rescripsit posse nominatim etiam ante heredis institutionem filium exheredare.Institutum autem heredem eum quoque dicimus, qui scriptus non est, sed solummodo nuncupatus.Mutus et surdusmodo nuncupatus. Mutus et surdus recte heres institui potest. Qui neque legaturus quid est neque quemquam exheredaturus, quinque verbis potest facere testamentum, ut dicat: "Lucius Titius mihi heres esto": haec autem scriptura pertinet ad eum qui non per scripturam testatur. qui potquis solus institutus, ualet institutio detracta fundi mentione.Si autem sic scribat: 'Lucius heres", licet non adiecerit "esto", credimus plus nuncupatum, minus scriptum: et si ita: "Lucius esto", tantundem dicimus: ergo et si ita: "Lucius" solummodo. Marcellus non insuptiliter non putat hodie hoc procedere. divus autem Pius, cum
Abbreviated transcription (Latin):
pomponuis. i arrius referunt. Si quis ua¬
oua parte relicta ita insticuerit: Si mͥ seius
hr̃s nonerit. quem instituant semiꝑnuis heres
esto. anhic occupare possit uacantẽ porcionẽ.
et p̃gassus quidem existimat ad eam partem
admmiiti. arstocẽ putat. quia huic pars eẽt
data que nulla ẽẽt. Quam sententiam ⁊ ia¬
bolenus ꝓbat. ⁊ pomponius: ⁊ arrianus. ⁊ ħ
uire utmur.

Expanded text:
Pomponius et Arrianus referunt, si quis uaPomponius et Arrianus referunt, si quis uacua parte relicta ita instituerit: 'si mihi Seius heres non erit', quem non instituerat, 'Sempronius heres esto', an hic occupare possit uacantem portionem. et Pegasus quidem existimat ad eam partem admitti: Aristo contra putat, quia huic pars esset data, quae nulla esset: quam sententiam et Iauolenus probat et Pomponius et Arrianus et hoc iure ut
Abbreviated transcription (Latin):
asse: ex reliqua parte hr̃s esto. Qm̃ eũ nicħ
reliquum est ex nulla parte hr̃s insttatus ẽ.¬
Sed si expleto asse duo sine partib scribant᷑
utrum in singulos asses isti duo: an nũmũ
assem uĩgantur. Queritur. & putat labeo
⁊ ueruis ẽ muniũ assẽ uenire. Namr i si unus
sine parte. duo conuincti sine parte institui¬
antur. non tres trientes fieri celsus .ł.xui.
scͥpsit. Sed duos semisses quod siquis dipon¬
dium distribuit. ⁊ c̃cium sine parte institu¬
it. hic non in alium assem s intrientem ueñ.
tum ẽ si plus asse pater familias distribuiss.
⁊aliquem sine parte fecisset hr̃dem utrum¬
ne is assem habiturus foret: anid dũ taxat
quod ex dipondio deeẽt. ⁊ hanc ẽẽ tołabilis¬
simam sent̃ntiam puto. ut eadem ratio in
dipondio omĩq re deinceps. quȩ in asse ser¬
uetur. Pauł. eadem ratio ẽ in u̾ asse: quę¬
et inprimo.
x facto agitatum ĩ

Expanded text:
asse: 'ex reliqua parte heres esto', quoniam, cum nihil asse: 'ex reliqua parte heres esto', quoniam, cum nihil reliquum est, ex nulla parte heres institutus est.Sed si expleto asse duo sine partibus scribantur, utrum in singulos asses isti duo an in unum assem coniungantur, quaeritur. et putat Labeo, et uerius est, in unum assem uenire: nam et si unus sine parte, duo coniunctim sine parte instituantur, non tres trientes fieri Celsus libro sexto decimo scripsit, sed duos semisses. Quod si quis dupundium distribuit et tertium sine parte instituit, hic non in alium assem, sed in trientem uenit, m est, si plus asse pater familias distribuisset et aliquem sine parte fecisset heredem, utrumne is assem habiturus foret an id dumtaxat, quod ex dupundio deesset. et hanc esse tolerabilissimam sententiam puto, ut eadem ratio in dupondio omnique re deinceps quae in asse seruetur. Paulus: eadem ratio est in secundo asse quae in primo. Ex facto
Abbreviated transcription (Latin):
uerit quindecim partes futuras ex quibuᷤ
nouem quidem laturum c̃c̃ium sex scđm.¬
stitutis ⁊ substituti psona suistinere in tres
partes institutũ uidi. in sex substitutum.
ait. Si cui pars apposita non ẽ excutiamiis
duos exquadrantib hr̃des scͥpsit. t̾eiũ sine
parte qđ assis de ẽ feret hoc ⁊ labeo. Unde
idem tractat. si duos ex duo decim. duos si¬
ne parte scͥpsit. mox unus ex his qui sine pa¬
rte fuerit repudiauerit utrum om̃ib semi
uncia an ad solum sine parte scͥptum ꝑtine¬
at i uariat. Sed seruius om̃ib adcrescere
ait quam sentñtiam ueriorem puto. Nam
quantum adius ac crescendi non sunt con¬
uinca qui sine patre instituunt᷑. Qđ ⁊ celsus
ł.xui. dig̃ ꝓbat. Idemq putat ⁊ si expleto
asse duos sine parte hr̃des scͥpserit. neq hoᷤ
neq illos coniunctos. Sed ⁊ si asse expleto a¬
lium sine parte hr̃dem scͥpserit: in alium
assem ueniet. alit̾ atq si ita scͥpsisset expleco

Expanded text:
uerit, quindecim partes futuras, ex quibus uerit, quindecim partes futuras, ex quibus nouem quidem laturum Tertium, sex Sstituti et substituti personam sustinere, in tres partes institutum videri, in sex substitutum. d Sabinus ait, si cui pars adposita non est, excutiamus. duos ex quadrantibus heredes scripsit, tertium sine parte: quod assi deest, feret: hoc et Labeo. Vnde idem tractat, si duos ex undecim, duos sine parte scripsit, mox unus ex his, qui sine parte fuerunt, repuuncia an ad solum sine parte scriptum pertineat: et uariat. sed Seruius omnibus adcrescere ait, quam sententiam ueriorem puto: nam quantum ad ius adcrescendi non sunt coniuncti, qui sine parte instituuntur: quod et Celsusum probat.Idemque putat et si expleto asse duos sine parte heredes scripserit, neque hos neque illos coniunctos.Sed si asse expleto alium sine parte heredem scripserit, in alium assem ueniet. aliter atque si ita scripsisset expleto
Abbreviated transcription (Latin):
nscͥpserit. tituis exparte prima seuus expar¬
te scd̾a. meuius exparte.iii. sulpitius ex par¬
te quarta. hr̃s funto eque partes hr̃ditatis
adinstitutos ꝑtinebunt. quia testator appella¬
tione nĩi scͥpture magis ordinem quã modũ
partib imposuisse indetur.
lp̃. ł .uii. ad sab̃. ulianus quoq libro
xxͥ. refert. Si quis ita hr̃dem scͥpserit titius
exparte dimidia hr̃s esto seiuis ex parte di¬
midia. ex qua parte seuerus institui ex eadẽ
parte sempnius hr̃s esto dubitari posse utrũ
intres semisses diuidẽ uoluit hr̃ditatẽ. anuõ
inunum semissem seiũ ⁊ semꝑnium coN¬
uingere quod ẽ ueruis. & ideo coniuneti eos¬
indi institutos. sic frui ticius semissẽ. hii duo
quadrantes ferant.¬
d̾. eodem libro scͥꝑpsit.E
i pͥmus ex semisse
scd̾s ex semisse. Si pͥmũs hr̃s non erit. tc̃uiᷤ
ex dodrante substitutus sit. facti quidem q̃¬
stionem eẽ uerum recte dr̃. Si quidem pͥmꝰ
adierit equales partes habitos. Si repudia¬

Expanded text:
Seius ex parte secunda, Maevius ex parte tertia, Sulpicius ex parte quarta heredes sunto": aequae partes hereditatis ad institutos pertinebunt, quia testator appellatione numeris scripturae magis ordinem, quam modum partibus imposuisse videtur. libro septimo ad Sabinum Iulianus quoque libro trigesimo refert, si quis ita heredem scripserit: "Titius ex parte dimidia heres esto: Seius ex parte dimidia: ex qua parte Seium institui, ex eadem parte Sempronius heres esto", dubitari posse, utrum in tres semisses dividere voluit hereditatem an vero in unum semissem Seium et Sempronium coniungere: quod est verius, uideri institutos: sic fiet, ut Titius semissem, hi duo quadrantes ferant.Idem eodem libro scripsit, si Primus ex semisse, Secundus ex semisse, si Primus heres non erit, Tertius ex dodrante substitutus sit, facti quidem quaestionem esse: uerum recte dicitur, si quidem Primus adierit, aequales partes habituros, si repudia
Abbreviated transcription (Latin):
potestate non in digere ex hr̃datione a seq̃nti¬
bus gradib alioqum⁊ a cohr̃de indigebit. Ap̃
eiꝰmodi sit conditio sub qua filius hr̃s institu¬
tus sit. ut ultimo uite eius tp̃r certum sit eam
existere non posse. ⁊ pendente ea decedat
intestato patri hr̃s erit. ułuti si alexandriã
ꝑuenerit. hr̃s esto. Quod si ⁊̃ nouissimo tp̃i
impleri potest. ułuti si titio .x. dedit heres

Expanded text:
potestate, non indigere exheredatione a sequentipotestate, non indigere exheredatione a sequentibus gradibus: alioquin et a coherede indigebit. 5 Apeiusmodi sit condicio, sub qua filius heres institutus sit, ut ultimo uitae eius tempore certum sit eam existere non posse et pendente ea decedat, intestato patri heres erit, ueluti 'si Alex‹and›riam peruenerit, heres esto': quod si etiam nouissimo tempore impleri p
Abbreviated transcription (Latin):
ditione institutus que in arbitrio enis sit: pa¬
trem intestatum nonfaciat. Puto gn̾alit̃
recte dissiniri utrum inpotestate fuerit condi¬
tio non fuerit facti potestas ẽ. Potest enimi
h si abexandriam ꝑuenerit non eẽ in arbito
ꝑ hiemis conditione. potest i ẽe si ei quia pͥ¬
mo miliario alexandrie ag̃. fuit imposita p̃.¬
iħsi .x. titio dedit eẽ indifficilis si titius ꝑegͥ¬
netur longinquo itinere. ꝓpter quȩ ad geña¬
lem diffinitionem ꝑcuprendum ẽ. Sed isi
filio sub conditione que meius potestate ẽ hr̃de
instituto ne possit substitutus siue extraneus.
puto uiuo filio non exciturum hr̃dem substitutũ.
Post moetem uero extiturũ. nec necessaria substi¬
tuto fili ex hr̃dationem cum ⁊ si fuerit frustra
ẽ facta. Post moetem enĩ fili facta ẽ quam in¬
utilem alias eẽ ostendimus. Opinamur gͥfiliũ
si sit institutus sub ea conditione: ⁊ sit meius

Expanded text:
dicione institutus, quae in arbitrio eius sit, padicione institutus, quae in arbitrio eius sit, patrem intestatum non faciat. Puto recte generaliter definiri: utrum in potestate fuerit condicio an non fuerit, facti potestas est: potest enim et haec "si Alexandriam pervenerit" non esse in arbitrio per hiemis condicionem: potest et esse, si ei, qui a primo miliario Alexandriae agit, fuit imposita: pi decem Titio dederit" esse in difficili, si Titius peregrinetur longinquo itinere: propter quae ad generalem definitionem recurrendum est. Sed et si filio sub condicione, quae in eius poinstituto nepos sit substitutus siue extraneus, puto uiuo filio non exstaturum heredem substitutum, post mortem uero exstaturum, nec necessariam a substituto filii exheredationem, cum et, si fuerit facta, frustra est: post mortem enim filii facta est, quam inutilem esse alia‹s› ostendimus: opinamur igitur filium, si sit institutus sub ea condicione et sit in eius
Abbreviated transcription (Latin):
consequitur. &erit intim necessaruis ⁊
existr̃te conditione uoluntarus hr̃s efficie¬
tur. ut non desinat hr̃s ẽẽ. sed ttiuis in eomu¬
tetur successionis.. Aꝑturȩ tabularum
dilatio. necessaris hr̃dis uis mutat ut solemꝰ
insubsticuto impub̃i dicere. Nam ẽ relatum si
se adrogandum ded̾it substitutus inpubi
defuncti filio necessarium eum fore
om̃i conditione ĩnstitui potest. ⁊ quidẽ sub
ea conditione que ẽ in potestate ipsius po¬
test. De hoc enimꝰ om̃s constat. Sed utrum
ita demum institutio effectum habeat si pa¬
ruerit conditioni. an ⁊ si non paruerit. ⁊
decesserit uilianus putat. filiũ sub eiꝰmodi
conditione institutum :ĩ si conditioni non
paruerit submotum ẽẽ. Et iõ si coheredẽ
habeat ita institutus non debe eum expe¬
Ctare donec conditioni pareat filus cumi
si patrem intestatum faceret non parendo
canditioni. ꝓouldubio expectare debegque
sentñtia ꝓbabilis mͥ uidetur. ut sub ea con¬

Expanded text:
consequitur et erit interim necessarius: et consequitur et erit interim necessarius: et existente condicione voluntarius heres efficietur, ut non desinat heres esse, sed ut ius in eo mutetur successionis. Aperturae tabularum dilatio necessarii heredis ius non mutat, ut solemus in substituto impuberis dicere: nam est relatum, si se adrogandum dederit substitutus impuberi defuncti omni condicione institui potest. et quidem sub ea condicione, quae est in potestate ipsius, potest: de hoc enim inter omnes constat. sed utrum ita demum institutio effectum habeat, si paruerit condicioni, an et si non paruerit et decessit? Iulianus putat filium sub eiusmodi condicione institutum etiam, si condicioni non paruerit, summotum esse, et ideo si coheredem habeat ita institutus, non debere eum exspectare, donec condicioni pareat filius, cum et si patrem intestatum faceret non parendo condicioni, procul dubio exspectare deberet. quae sententia probabilis mihi videtur, ut sub ea con
Abbreviated transcription (Latin):
la institutione. s. ex qua parte titius hr̃dem
scripsit. seiꝰ hr̃s esto. t̃ unc enim si non ẽ aci¬
cio scͥptus nec uis habeo. nec inmerito hic
putat. Pocest aũt intereẽ utrum. ita qui
scribat ex his partib quas ascripsi an ad¬
seͥpsero. Ut suꝑiori modo dicas nullis ascp¬
tis partib nullam eẽ instititionem. quomo¬
do milis marcellus ex his partib quibus tes¬
tam̃to matris scͥpti fuissent hr̃des sint: si us¬
testata mater decesserit. hos ñ eẽ insticuto e.
i seruũi meum pure hr̃dem ̃ scͥpsero
sub conditione libum differtur institutio ĩ id
tẽpus quo libtas data ẽ. Siquis ita sc̃¬
bat si citius hr̃s erit. seuis hr̃s esto. titius hr̃s¬
esto quasi queuis conditio expectatur ticu a¬
ditio. ut senis hr̃s fiat. & sane. ⁊ uilano eit᷑¬
tullianos hoc uidetur. Qui fidĩ cõmissã
lib̾tatem sub conditione accepit. Potest ab
hr̃de pure cum lib̾tate hr̃s institui ut non
expectata conditione lib̾tatem ⁊ hr̃ditatẽ

Expanded text:
la institutione: "ex qua parte me Titius heredem scripsit, Seius heres esto": tunc enim si non est a Titio scriptus, nec Seius ab eo, nec immerito: hicputat. Potest autem interesse, utrum ita quis scribat: "ex his partibus quas adscripsi" an "adscripsero", ut superiori modo dicas nullis adscriptis partibus nullam esse institutionem: quomodo in illo Marcellus: "ex his partibus, ex quibus testamento matris scripti fuissent, heredes sunto", si intestata mater decesserit, hos non esse institutos.Si servum meum pure heredem scripsero, sub condicione liberum, differtur institutio in id tempus, quo libertas data est. Si quis ita scripserit: "si Titius heres erit, Seius heres esto: Titius hesto", quasi quaevis condicio exspectatur Titii aditio, ut Seius heres fiat: et sane et Iuliano et Tertulliano hoc videtur. Qui fideicommissam libertatem sub condicione accepit, potest ab herede pure cum libertate heres institui et non exspectata condicione libertatem et hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
set signauerit. Celsus labeoni suo salutem.¬
aut non intelligo quid sit de quo me consule¬
ris. aut ualde stulta ẽ consulatio tua. Plus ⁊¬
enim quã ridicłm est dubitare. an aliquis ui¬
re testis adhibitus sit qm̃ idem ⁊ tabulas testa¬
m̃tiscripserit.

Expanded text:
et, signaverit. Iuventius Celsus Labeoni suo salutem.et, signaverit. Iuventius Celsus Labeoni suo salutem. non intellego quid sit, de quo me consulueris, aut valide stulta est consultatio tua: plus enim quam ridiculum est dubitare, an aliquis iure testis adhibitus sit, quoniam idem et tabulas testamenti scripserit.
Abbreviated transcription (Latin):
i testam̃tum qđ resignau̾.¬
it testator itum signatũ fuerit. septem testium
signis non erit imꝑfectum. sed utroq uire ua¬
lebit. tam ciuili quam p̃torio.
Llorentimis . ł .xxii. institutionũ. num¬
num
testam̃tum plurib exemplis consignare quis
potest. idq int̾dum necessarium ẽ forte si naui¬
gaturus i secum ferre ⁊ relinquere iudiciorum
suorum testationem uelit.
i his qui testamentum
facere heredib pͥmis nuncupatis. pͥusquam
scđos expͥmeret heredes obmutuisset magis ce¬
pisse eum testam̃tum facere quam fecisse: uapꝰ
des ex eo testam̃to non futuros. labeotũ. Hoc ueꝵ
eẽ existimat: Si constaret uoluisse plures eum
qui testam̃tum fecisset heredes ꝓnunciare. ego
nec seruĩuputo aliud sensisse.
betur eẽ. eo ꝑtinet ne eius testimonium recipiat᷑.
⁊ eo amplius ut quidam pritant neue ipsi dica
so suo salutẽ. Quero an testium habendus nu¬
mero sit is qui cum rogatus ẽ ad testam̃tum
scribendum quoq idem cũ tabulas scripsis

Expanded text:
i testamentum, quod resignauerit testator, iterum signatum fuerit septem testium signis, non erit inperfectum, sed utroque iure ualebit tam ciuili quam praetorio. 24 Florentinus libro decimo institutionum.Unum testamentum pluribus exemplis consignare quis potest idque interdum necessarium est, forte si nauigaturus et secum ferre et reli‹n›quere iudiciorum suorum testationem uelit. i is, qui testamentum faceret, heredibus primis nuncupatis, priusquam secundos exprimeret heredes, obmutuisset, magis coepisse eum testamentum facere quam fecisse Uarus des ex eo testamento non futuros.Labeo tum hoc uerum esse existimat, si constaret uoluisse plures eum, qui testamentum fecisset, heredes pronuntiare: ego nec Seruium puto aliud sensisse.betur esse, eo pertinet, ne eius testimonium recipiatur et eo amplius, ut quidam putant, neue ipsi dicatso suo salutem. Quaero, an testium numero scribendum, idem quoque cum tabulas scripsiss
Abbreviated transcription (Latin):
testate parentis ẽ uis testam̃ti faciendi non
habet. adeo ut quãuis pat̾ ei ꝑmiitat. ni¬
chilo magis uire testari possit. Sordus
siquis post testam̃tum factum ualitudine au̾
quolibet modo alio casu. mutus aut surdus
meẽ ceꝑit. ratum inchilominus ꝑmanet testa¬
facere a pͥncipe impetrauit. ualet testam̃tum.
quamuis redierit. Sicui aqua ⁊ igni int̃¬
dictum sit. eius nec illud testam̃tum ualec qͥ
ante fecit. nec id qđ postea fecerit.Bona quoq
que tunchabuit cũndempnaretur publica¬
buntur. aut si non uideantur lucrosa credi¬
torib conced antur. In insulam deportati in
eadem causa sunt. sed relegati innisnlã: ⁊ ꝙᷤ¬
aut ad bestias. aut in metallum dampmant᷑
libtatem ꝑdunt. bonaq eoꝵ publicanturũn
tionem incustodiam fuerit definctus. indẽp¬
natus testam̃tum eitis ualet.
Paulus. ł .iiii. sententiarum. Nor ma
ius amisit. testam̃tum facere pocesti qͣmuis

Expanded text:
testate parentis est, testamenti faciendi ius non habet. a‹d›eo ut, quamuis pater ei permittat, nihilo magis tamen iure testari possit.Surdus si quis post testamentum factum valetudine aut quolibet alio casu mutus aut surdus esse coeperit, ratum nihilo minus facere, a principe impetrauerit, ualet testamentum.quamuis redierit.Si cui aqua et igni interdictum sit, eius nec illud testamentum ualet quod ante fecit nec id quod postea fecerit: bona quoque, quae tunc habuit cum damnaretur, publicabuntur aut, si non uideantur lucrosa, creditoribus concedentur.In insulam deportati in eadem causa sunt: Sed relegati in insulam aut ad bestias aut in metallum damnantur, libertatem perdunt bonaque eorum publicantur: untionem in custodia fuerit defunctus indemnatus, testamentum eius valebit. Paulus libro tertio sententiarum Qui ma manus amisit testamentum facere potest, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
exigimus. hoc enim diuus marcus didio uili¬
ano in teste qui latine nonnouant. rescͥpsit.
Nã si ł sensu ꝑcipiat quis cui rei adhibitus sit
sufficere. sed si detenti sunt in uiti ibi testes. pu
audĩ possĩt. nuncupandi sunt. Licebit ergo
si nuncuparet. palam debet. Quid ÷ palam :
Non utiq inpublicum. sed ut exaudiri pos¬
sit. exaudiri aũt non ab om̃ib sed a testibus
⁊ si plures fuerint testes adhibiti sufficit solẽ¬
pnem numerum exaudire.
i quid post factum testam̃tum mutari pla¬
cuit. om̃ia ex integro facienda sunt. quĩ dem
uero quis obscurius in testam̃to uł nuncu¬
pat. ł scribit. an post solempnia explanare
possit. Iueritur ut putastichum legauerat.
cum plures habet. nec declarauit de quo sñ¬
tiret. titio: legauit cũ multos ticios amicos

Expanded text:
exigimus: hoc enim diuus Marcus Didio Iuliexigimus: hoc enim diuus Marcus Didio Iuliano in teste, qui Latine non nouerat, rescripsit: nam si uel sensu percipiat quis, cui rei adhibitus sit, sufficere, Sed si detenti sint inuiti ibi testes, putaudiri possunt, nuncupandi sint: licebit ergo si nuncupat, palam debet. quid est palam? non utique in publicum, sed ut exaudiri possit: exaudiri autem non ab omnibus, sed a testibus: et si plures fuerint testes adhibiti, sufficit sollemnem numerum exaudire. Si quid post factum testamentum mutari placuit, omnia ex integro facienda sunt. quod vero quis obscurius in testamento vel nuncupat vel scribit, an post sollemnia explanare possit, quaeritcum plures haberet, nec declarauit de quo sentiret: Titio legauit, cum multos Titios amicos
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniis eorum qui in potestate sunt inom̃a¬
bus destimonis accipias. ubi aliquid nego cu
geritur ꝑ quod acquiratur.¬
ec furiosus quidem testis adhibi potest.
cum compos m̃tis non sit. Sed si habet it¬
missiones eo tp̃r adhibi potest. testam̃tum qͦ
quod ante furorem consũmauit. ualebit.
& bonoꝵ possessio ex eo testam̃to competit¬
umi qui lege repetundarum dampnat᷑
est ad testam̃tum adhibi non posse existimo.
qm̃ in uidicio testis ẽẽ uetatur.¬
ulier testimonium dicere intestam̃to
quidẽ non poterit. alias aũt posse testem eẽ
mulierem. augm̃to est. Lex iula de adulteriiꝰ.
quȩ adulterii dampnatam testem ꝓduci. uł
dicere testimonium uetat.
merito ad solempnia adhibi nõn potest. cum
iuris euulis cõmunionem non habeat in totũ.
runt eos qui ꝓpt̾ solemniã destam̃tis adhibñ¬
tdui durare deb̾e. donec sũpina contestitio ꝑ a¬
gatur. non tantum intelligentiam sermoni

Expanded text:
testimoniis eorum qui in potestate sunt, in omnitestimoniis eorum qui in potestate sunt, in omnibus testimoniis accipias, ubi aliquid negotii geritur, per quod adquiratur.Ne furiosus quidem testis adhiberi potest, cum compos mentis non sit: sed si habet intermissionem, eo tempore adhiberi potest: testamentum quoque, quod ante furorem consummauit, ualebit et bonorum possessio ex eo testamento competit.Eum qui lege repetundarum damnatus est ad testamentum adhiberi posse existimo, quoniam in iudicium testis esse uetatur.Mulier testimonium dicere in testamento quidem non poterit, alias autem posse testem esse mulierem argumento est lex Iulia de adulteriis, quae adulterii damnatam testem produci uel dicere testimonium uetat.Seruus quoque merito ad sollemnia adhiberi non potest, cum iuris ciuilis communionem non habeat in totum, runt eos, qui propter sollemnia testamenti adhibentur, durare debere, donec suprema contestatio peragatur.Non tamen intellegentiam sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
Iodus. ł .i. pandectarum. Si filius fam¬
lias aut pupillus. aut seruus tabulas testam̃ta
fecĩt. signanerit. scđm eas bonoꝵ poissessio dañ
non potest. licet filius fanuas sui uiris. aut
pupillus pubes. aut seruiis lib̾tus decesserit
quia mille sunt tabulȩ cestam̃ti quas is fec̾it
qui testam̃ti faciendi facultatẽ ñ habuerit.
in eodem testam̃to testis ẽẽ non potest. qđ
in legatario ⁊ in eoqui tutor seriptus ẽ con¬
tra habetir. hii enĩ testes possunt adhibi
si aliud eos nichil impediat. ut prita si impu¬
bes uł in potestate sit testatoris. Potestatis a¬
aut uerbum non solum adlibos qui sunt
inpotestate referendum ẽ u̾ii ad eum quẽ
redemit ab hostib quãuis placeat hunc ser¬
uum non eẽ. sed uindo quodam reaneri.
donec p̃cium soluat. ꝑ contrarium queri
potest an pat̾ eius qui de custrensi peculio pot̾
testari. adhibi ab eo ad testam̃tum testis possit.
que aut in testam̃to diximus suꝑ ꝑhibendis

Expanded text:
quinto pandectarum.Si filius familias aut pupillus aut seruus tabulas testamenti fecerit signauerit, secundum eas bonorum possessio dari non potest, licet filius familia‹s› sui iuris aut pupillus pubes aut seruus liber factus decesserit, quia nullae sunt tabulae testamenti, quas is fec‹it›, qui testamenti faciendi facultatem non habuerit. in eodem testamento testis esse non potest. quod in legatario et in eo qui tutor scriptus est contra habetur: hi enim testes possunt adhiberi, si aliud eos nihil impediat, ut puta si impubes, si in potestate sit testatoris. Potestatis autem verbum non solum ad liberos qui sunt in potestate referendum est, verum etiam ad eum quem redemit ab hostibus, quamvis placeat hunc servum non esse, sed vinculo quodam retineri, donec pretium solvat. Per contrarium quaeri potest, an pater eius, qui de castrenstestari, adhiberi ab eo ad testamentum testis possit. Quae autem in testamento diximus super p‹ro›hibendis
Abbreviated transcription (Latin):
mul adhibi possinus ut ego ⁊ pat̾ ⁊ plures
qui sumus in eiusdem potestate. Conditio¬
ne testium tunc inspicere debemus cũ signa¬
rent non mortis tpr sigͥtc̃ c̃ signarent tales
fuerunt ut adhibi possint nichil nocet. si ꝗͥ
postea ei contingerit. Si ab ipso testatore¬
anulum acceꝑo ⁊ signauero testam̃tum. uabi
quasi alieno signauerit. Si signata tur
quasi alieno signauerit.
i signata tur¬
bata sunt abipso testatore non signatum
i quis extestib nom̃ suum
non ascͥpserit. uerum tantum signaũit
ꝓ eo ẽ. atq si adhibitus non ẽẽt.⁊ si ut mu¬
lti faciunt ascripserit. se non tantum sign¬
auerit. adhuc idem dicemus. Signum
aut̃ utrum anulo tantũ imp̃ssum adhibe¬
mus. an uero ⁊ sine anulo uerum etiam
alio quodam imp̃sso: Uaĩe enim hominẽ
signant. ⁊ magis ẽ ait tantum a nulo quis
possit signare. dum tm̃ habeat caracterem.
osse ⁊ nocte signari testam̃tum nulla
dubitatio ẽ. Signatas tabulas accipi oportet

Expanded text:
mul adhiberi possumus ut ego et pater et plures, qui fuimus in eiusdem potestate.Condicione‹m› testium tunc inspicere debemus, cum signarent, non mortis tempore: si igitur cum signarent, tales fuerint, ut adhiberi possint, nihil nocet, si quid postea eis contigerit.Si ab ipso testatorenulum accepero et signauero, testamentum ualet, quasi alieno signauerim.Squasi alieno signaverim. Si signa turbata sint ab ipso testatore, non videtur Si quis ex testibus nomen suum non adscripserit, verumtamen signaverit, pro eo est atque si adhibitus non esset: et si, ut multi faciunt, adscripserit se, non tamen signaverit, adhuc idem dicemus. Signum autem utrum anulo tantum inpressum adhibemus, an vero et si non anulo, verum alio quodam inpresso? varie enim homines signant. et magis est, ut tantum anulo quis possit signare, dum tamen habeat χαρακτῆρα. Posse et nocte signari testamentum nulla dubitatio est. Signatas tabulas accipi