comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nes per quas iter faciebat auctoritate ea:quȩ plerunq ades t
uictoriȩ placarat. atq in amiciciam Cȩsaris redegerat. Locus
est fere regionum illarum nobilissimus non longe ab alexandria
qui nominatur Delta: quod nomen a similitudine litterȩ ce¬
pit. Nam pars quȩdam fluminis nyli mire deriuata inter¬
se duobus itineribus paulatim medium spacium relinquens.
diuersissimo ad lutus interuallo a mari coniungitur. Cui loco
cum appropinquare Mitridatem rex cognouisset. & transeũ¬
dum ei flumen scir& magnas aduersus eum copias misit.
quhuel superari deleriq mitridatem uel sine dubio retineri
posse credebat. Quenadmodum autem optabat eum uinci
sic satis habebat interclusum a Cesare a se retineri. Quȩ pri¬
mȩ copie flumen ad Delta transire & mitridati occũrere
potuerunt. prelium cominiserunt. festinantes preripere subse¬
quentis uictoriȩ societatẽs. Quorum impetum Mitridates

Expanded text:
nes per quas iter faciebat auctoritate ea quae plerumque adest nes per quas iter faciebat auctoritate ea quae plerumque adest victori pacarat atque in amicitiam Caesaris redegerat. § 27 Locus est fere regionum illarum nobilissimus non ita longe ab Alexandrea, qui nominatur Delta; quod nomen a similitudine litterae cepit: nam pars quaedam fluminis Nili derivata duobus itineribus paulatim medium inter se spatium relinquens diversissimo ad litus intervallo mari coniungitur. Cui loco cum appropinquare Mithridaten rex cognovisset et transeundum ei flumen sciret, magnas adversus eum copias misit, quibus vel superari delerique Mithridaten vel sine dubio retineri posse credebat. Quem ad modum autem optabat eum vinci, sic satis habebat interclusum a Caesare a se retineri. Quae primae copiae flumen a Delta transire et Mithridati occurrere potuerunt, proelium commiserunt festinantes praeripere subsequentibus victoriae societatem. Quorum impetum Mithridates
Abbreviated transcription (Latin):
nobilitatis domi: scientiȩq in bello & uirtutis: fidei digni¬
tatisq in amititia Cȩsaris missus in syriam ciliciamq initio
belli alexandrini ad auxilia accersenda/ magnas copias qͥs¬
celeriter & impensissima ciuitatis uoluntate & sua diligentia cõ¬
fecerat itinere pedestri. quo cõiungitur egiptus syriȩ pelusiũ
adducit. Iolq oppidum firmo presidio occupauerat Achillae
propter opportunitatem loci. Namq tota egiptus maritimo acces¬
su pharo. pedestriq pelusio uelut castris munita existima¬
batur. repente magnis circũdatũ copiis multiplici presidio
pertinaciter propugnantibus. & copiarum magnitudine qͣs
integras uulneratis defessisq subiciebat. & perseuerantia
constantiaq oppugnandi quo die est agressus in suam rede¬
git potestatem. prȩsidiumq suum ibi collocauit. Inde re bñ
gesta alexandriam ad Cęsarem contendit. omnesq eas regio¬

Expanded text:
nobilitatis domi scientiaeque in bello et virtutis, fidei digninobilitatis domi scientiaeque in bello et virtutis, fidei dignitatisque in amicitia Caesaris, missus in Syriam Ciliciamque initio belli Alexandrini ad auxilia arcessenda, cum magnis copiisceleriter et propensissima civitatium voluntate et sua diligentia confecerat, itinere pedestri, quo coniungitur Aegyptus Syriae, Pelusium adducit:10 idque oppidum firmo praesidio occupatum Achillae propter opportunitatem loci — namque tota Aegyptus maritimo accessu Pharo, pedestri Pelusio velut claustris munita existimatur —, repente magnis circumdatum copiis multiplici praesidio pertinaciter propugnantibus et copiarum magnitudine, quas integras vulneratis defessisque subiciebat, et perseverantia constantiaque oppugnandi quo die est aggressus in suam redegit potestatem praesidiumque ibi suum collocavit. Inde re bene gesta Alexandream ad Caesarem contendit omnisque eas regio
Abbreviated transcription (Latin):
canopum in statione dispositis nauibus insidiabantur. Quod
preficit huic Tiberium Neronem. froficiscuntur in ea classe
rhodiȩ naues. atq in his eufranon sine quo nulla unꝗͣ dimi¬
catio maritima: nulla unꝗͣ etiam parum feliciter confecta erat.
At fortuna quę plerunq eos quos plurimis beneficus ornauit
ad duriorem tasum reseruat. superiorum temporum dissimi¬
lis Eufranonem persequebatur. Nam cum ad Canopum uẽ¬
tum est instructaq utrinq classis: & conflixisset. & sua con¬
suetudine Fufranon primus prelium comisisset. & ille trire¬
mem hostium perforassent ac demersissent: proximam lon¬
gius insecutus parum celeriter insequentibus reliquis. circun¬
uentus ab alexandrinis est. cui subsidium nemo tulit. siue
qđ in ipso satis presidii pro uirtute ac felicitate eius puta¬
rent esse. siue qđ ipsi se tutabantur. Itaq unus ex omnibuᷤ¬
qui eo prelio bene rem gessit solus cum sua quadriremi uictri-¬
te perũt. Sub idem tempus Mitridates pergamenꝰ magnȩ

Expanded text:
Canopum in statione dispositis navibus insidiabantur nostriPraeficit huic Tiberium Neronem. Proficiscuntur in ea classe Rhodiae naves atque in his Euphranor, sine quo nulla umquam dimicatio maritima, nulla etiam parum feliciter confecta erat. At fortuna, quae plerumque eos quos plurimis beneficiis ornavit ad duriorem casum reservat, superiorum temporum dissimilis Euphranorem prosequebatur. Nam cum ad Canopum ventum esset instructaque utrimque classis conflixisset et sua consuetudine Euphranor primus proelium commisisset et quadriremem hostium perforasset ac demersisset, proximam longius insecutus parum celeriter insequentibus reliquis circumventus est ab Alexandrinis. Cui subsidium nemo tulit, sive quod in ipso satis praesidi pro virtute ac felicitate eius putarent esse, sive quod ipsi sibi timebant. Ita, qui unus ex omnibus eo proelio bene rem gessit, solus cum sua quadriremi victrice perit. § 26 Sub idem tempus Mithridates Pergamenus, magnae
Abbreviated transcription (Latin):
nibus celeriter augetur: unusquisq opiniones fingebat. &
ad id quod ab alio audierat sui aliquid timoris addebat
Hoc ubi uno auctore ad plures permanauerat. atq illi aliis
ediderant. plures auctores ei rei uidebantur. ciuile bel¬
lum genus hominum: quod literet libere fatere & sequi
quod uellent: legiones he quȩ paulo ante apud aduersa¬
rios fuerant. Nam etiam Cęsaris beneficium mutauerat
consuetudo: qua efferrentur municipia etiam diuersis parti¬
bus coniuncta Neq enim ex marsis pelignisq ueniebant
ut qui superiore nocte in contuberniis: comilitesq non nul¬¬
li grauiores sermones militum uulgo durius accipiebãt.
Non nulla etiam ab iis qui diligentiores uideri uolebant

Expanded text:
nibus celeriter augetur. unusquisque enim opiniones fingebat, et nibus celeriter augetur. unusquisque enim opiniones fingebat, et ad id, quod ab alio audierat, sui aliquid timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad plures permanaverat atque alius alii tradiderat, plures auctores eius rei videbantur. civile bellum; genus hominum cui id liceret libere facere et sequi quod vellet; legiones hae quae paulo ante apud adversarios fuerant . nam etiam Caesaris beneficia mutaverat consuetudo qua offerrentur . municipia etiam diversis partibus coniuncta. ;neque enim ex Marsis Paelignisque veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque . non nulli graviora sermones militum; dubia durius accipiebantur, nonnulla etiam ab his, qui diligentiores videri volebant
Abbreviated transcription (Latin):
stratum est. hic dimissus a Cȩsare in africam uenerat legio¬
nesq eas traduxerat. quas superioribus temporibus corfi¬
nio receperat Cȩsar: adeo ut paucis mutatis centurionibus
udem ordines manipuliq constarent. Fanc nactus appel¬
lationis causam. Quintilius circũire aciem curionis atq ob¬
setrare milites cepit. ne primã sacramenti quod apud Do¬
mitium atqͣ se questorem dixissent. memoriam deponerẽt
neu contra eos arma ferrent.: qui eadem essent usi fortuna: ea¬
demq in obsidione perpesi neu pro us pugnarent: a quibus¬
in contumeliam perfugę appellarentur. His pauca ad spem
Largitionis addit: quȩ ab sua liberalitate. si se atq actium
secuti essent: expectare deberent. Hac habita oratione
nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio: atq
ita suas uterq copias reduxit. atq in castris curionis magnꝰ
omnium incessit timor. Nam is uariis hominum sermo¬

Expanded text:
stratum est. hic dimissus a Caesare in Africam venerat, legiostratum est. hic dimissus a Caesare in Africam venerat, legionesque eas traduxerat Curio, quas superioribus temporibus Corfinio receperat Caesar, adeo ut paucis mutatis centurionibus idem ordines manipulique constarent. hanc nanctus appellationis causam Quintilius circumire aciem Curionis atque obsecrare milites coepit, ne primi sacramenti, quod apud Domitium atque apud se quaestorem dixissent, memoriam deponerent, neu contra eos arma ferrent, qui eadem essent usi fortuna eademque in obsidione perpessi, neu pro iis pugnarent, a quibus contumelia perfugae appellarentur. huc pauca ad spem largitionis addidit, quae ab sua liberalitate, si se atque Attium secuti essent, expectare deberent. hac habita oratione nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio, atque ita suas uterque copias reducit. Atque in castris Curionis magnus omnium incessit timor animis; is variis hominum sermo
Abbreviated transcription (Latin):
pedita ac perturbata ꝗd nullo ordine & sine timore iterfe¬
cerant. in fugam se coniiciunt: equitatuq omni fere in columi
qd se per littora celeriter in oppidum recepit: magnum peditũ
numerum interficiunt. Proxima nocte centuriones marsi duo
ex castris Curionis cum manipularibus suis xxii. ad actium
uarum ꝓfugiunt. Hi siue uere quam habuerat opinionem
ad eum perferunt. siue etiam auribus uari seruiunt. Nam q̃
uolumus ea credimus libenter: & quȩ sentimus ipsi reliquos
sentire speramus. Confirmant quidem totius exercitus animo
alienos esse a Curione: maximeq opus esse in conspectu exer¬
citum uenire. & colloquendi dare fatultatem. Qua opi.¬
nione adductus uarus postero die mane legiones ex ca¬
stris educit. Facit idem curio. atq una ualle non magna
interiecta suas uterq copias instruit. Erat in exercitũ Ua¬
ri sextus quintilius uarus. quem fuisse corfinii supra demõ¬

Expanded text:
pedita ac perturbata, quod nullo ordine et sine timore iter fepedita ac perturbata, quod nullo ordine et sine timore iter fecerant, in fugam coiciunt equitatuque omni fere incolumi, quod se per litora celeriter in oppidum recipit, magnum peditum numerum interficiunt. Proxima nocte centuriones Marsi duo ex castris Curionis cum manipularibus suis xxii ad Attium Varum perfugiunt. hi sive vere quam habuerant opinionem ad eum perferunt, sive etiam auribus Vari serviunt — nam quae volumus, ea credimus libenter, et quae sentimus ipsi, reliquos sentire speramus — confirmant quidem certe totius exercitus animos alienos esse a Curione, maximeque opus esse in conspectum exercitus venire et colloquendi dare facultatem. qua opinione adductus Varus postero die mane legiones ex castris educit. facit idem Curio, atque una valle non magna interiecta suas uterque copias instruit. Erat in exercitu Vari Sex. Quintilius Varus quem fuisse Corfinii supra demon
Abbreviated transcription (Latin):
ex uestigio ad castra corneliana uela duxisset. Qua pronũ¬
tiatione facta temporis puncto sublatis anchoris omnes uti¬
cam relinquunt. & quo imperatum est transeunt. Iuȩ res
omnium copia compleuit exertitum. Elis rebus gestis Curio
se in castra ad bagradam recepit. atq uniuersi exercitus cõ¬
clamatione imperator appellatur: posteroq die uticam exer¬
citum ducit. & prope oppidum castra ponit. Nondum ope
castrorum perfecto ȩquites ex statione nuntiant. magna au¬
xilia xquitum peditumq ab rege missa uticam uenire. eodẽq
tempore uis magna pulueris cernebatur. & uestigio temporis
primum agmen erat in conspectu. Nouitate rei curio per¬
motus premitit ȩquites qui primum impetum substiner&:
ac morerẽtur. ipse celeriter ab opere deductis legionibus aci¬
es instruit: xquitesq cõmittunt prelium. Et priusꝗͣ plane
legiones explicari & consistere possent. tota auxilia regis im¬

Expanded text:
ex vestigio ad Castra Cornelia naves traduxisset. qua pronunex vestigio ad Castra Cornelia naves traduxisset. qua pronuntiatione facta temporis puncto sublatis ancoris omnes Uticam relinquunt et, quo imperatum est, transeunt. quae res omnium rerum copia complevit exercitum. His rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recipit atque universi exercitus conclamatione imperator appellatur, posteroque die Uticam exercitum ducit et prope oppidum castra ponit. nondum opere castrorum perfecto equites ex statione nuntiant magna auxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam venire; eodemque tempore vis magna pulveris cernebatur, et vestigio temporis primum agmen erat in conspectu. novitate rei Curio permotus praemittit equites, qui primum impetum sustineant ac morentur; ipse celeriter ab opere deductis legionibus aciem instruit. equitesque committunt proelium, et, priusquam plane legiones explicari et consistere possent, tota auxilia regis im
Abbreviated transcription (Latin):
quod est ante oppidum: subtractionibus eius operis maxi¬
mis: aditu ad castra difficili & angusto. Simul animaduer¬
tit multa undiq portari atq agi plenissimis uiis: quȩ repẽ¬
tini tumultus timore ex agris in urbem conferebantur. huc
equitatum mittit ut diriperet atq haber& loco predae.
Eodemq tempore his rebus subsidio. deͣ. ȩquites numidȩ elle-¬
cti ex oppido: peditesq eccͥe. mutuntur a uaro. quos au¬
xilii causa rex iuba paucis diebus ante uticam miserat. hu-¬
ic & paternum hospitium cum sompeio & simultas tum Cu-¬
ge regnum iubȩ publicauerat. Concurrunt ȩquites inter
se: neq uero primum impetum nostrorum numidȩ ferre po¬
tuerunt. sed interfectis circiter .cxx. reliqui se in castra ad op¬
pidum receperunt. Interim aduentũ longarum nauium cu¬
rio pronũtiari onerariis nauibus iub&. quȩ stabant ad uti¬
cam numero circiter. ccͣ: se in hostium habiturum loco qui nõ

Expanded text:
quod est ante oppidum, substructionibus eius operis maxiquod est ante oppidum, substructionibus eius operis maximis, aditu ad castra difficili et angusto. simul animadvertit multa undique portari atque agi plenissimis viis, quae repentini tumultus timore ex agris in urbem conferebantur. huc equitatum mittit, ut diriperet atque haberet loco praedae; eodemque tempore his rebus subsidio dc equites Numidae ex oppido peditesque cccc mittuntur a Varo, quos auxilii causa rex Iuba paucis diebus ante Uticam miserat. huic et paternum hospitium cum Pompeio et simultas cum Cuge regnum Iubae publicaverat. concurrunt equites inter se; neque vero primum impetum nostrorum Numidae ferre potuerunt, sed interfectis circiter cxx reliqui se in castra ad oppidum receperunt. interim adventu longarum navium Curio pronuntiari onerariis navibus iubet, quae stabant ad Uticam numero circiter cc, se in hostium habiturum loco, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
hanc remulco abstraxit iple ad Curionem tum classe redit.
Curio martiũ uticam naubus premittit. ipse eodem cum
exercitu proficistitur: biduiq iter progressus ad flumen
bragadam peruenit. ibi .C. Caninium rebilium legatum cũ
legionibus reliquit: ipse cum ȩquitatu antecedit ad castra
ex ploranda corneliana: qđ is locus peridoneus castris habeba¬
tur. Id autem est iugum directum in mare eminens. Utraq ex
parte prȩruptum atq asperum. sed tamen paulo leniore fasti¬
gio ab ea parte quȩ ad uticam uergit: abest direto itinere
ab utica paulo ante passibus mille. Sed hoc itinere est fons
qͦđ mare succedit longius: lateq iis locis restagnat: quem si¬
quis uitare uoluerit: sex milium circuitu in oppidum uenit.
Hoc explorato loco Curio castra uari conspicit. muro oppidoq
coniuncta ad portam: quȩ appellatur bellica: admodum munita
natura loci. Una ex parte ipso oppido utica: altera theatro

Expanded text:
hanc remulco abstraxit; ipse ad C. Curionem cum classe redit. hanc remulco abstraxit; ipse ad C. Curionem cum classe redit. Curio Marcium Uticam navibus praemittit; ipse eodem cum exercitu proficiscitur biduique iter progressus ad flumen Bagradam pervenit. ibi C. Caninium Rebilum legatum cum legionibus relinquit; ipse cum equitatu antecedit ad Castra exploranda Cornelia, quod is locus peridoneus castris habebatur. id autem est iugum derectum eminens in mare, utraque ex parte praeruptum atque asperum, sed tamen paulo leniore fastigio ab ea parte, quae ad Uticam vergit. abest derecto itinere ab Utica paulo amplius passus mille. sed hoc itinere est fons, quo mare succedit longius, lateque is locus restagnat; quem siqui vitare voluerit, vi milium circuitu in oppidum pervenit. Hoc explorato loco Curio castra Vari conspicit muro oppidoque coniuncta ad portam, quae appellatur Belica, admodum munita natura loci, una ex parte ipso oppido Utica, altera a theatro,
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩsare acceperat d. ȩquites transportabat: bn duoq & nocti¬
bus tribus nauigatione consumptis appulit ad eum locum
qui appellatur anguillaria. Nic locus ab est a clipea passiũ
milibꝰ . xxii. habetq non incõmodam estate stationem: & duo¬
bus eminentibus promontoriis continetur. Huius aduentum
L. cȩsaris filiuiis  cum .x. longis nauibus ad clipeam prestolans.
quas naues uticȩ ex predonum bello subductas. ipse tum re¬
ficiendas huius belli causa curauerat. ueritusq nauium mł¬
titudinem ex alto refugerat. appulsuq ad proximum littuᷤ
trireme constrata & in littore relicta pedibus adrumẽtum
profugerat. Id oppidum.C. Cõsidius longus unius legiõis
presidio tuebatur. Reliquȩ Cȩsaris naues eius fuga se
adrumẽtum receperunt. Hunc secutus. Mar. Ruffus quȩstoͣ
nauibus .xii. quas prȩsidio onerariis nauibus curio ex sici¬
lia eduxerat: postq̃ in lutore relictam nauem conspexit¬

Expanded text:
Caesare acceperat, d equites transportabat biduoque et noctiCaesare acceperat, d equites transportabat biduoque et noctibus tribus navigatione consumptis adpellit ad eum locum qui appellatur Anquillaria. hic locus abest a Clupeis passuum xxii milia habetque non incommodam aestate stationem et duobus eminentibus promunturiis continetur. huius adventum L. Caesar filius cum x longis navibus ad Clupeas praestolans, quas navis Uticae ex praedonum bello subductas P. Attius reficiendas huius belli causa curaverat, veritusque navium multitudinem ex alto refugerat appulsaque ad proximum litus trireme constrata et in litore relicta pedibus Hadrumetum perfugerat. id oppidum C. Considius Longus unius legionis praesidio tuebatur. reliquae Caesaris naves eius fuga se Hadrumetum receperunt. hunc secutus Marcius Rufus quaestor navibus xii, quas praesidio onerariis navibus Curio ex Sicilia eduxerat, postquam in litore relictam navem conspexi
Abbreviated transcription (Latin):
bus duas familiaribus sius tribuerat: unam ipse conscende¬
rat: nactus turbidam tempestatem profectus est. Hunc con-¬
spicatȩ naues quȩ iussu Bruti consuetudine quotidiana ad
portum excubabant. sublatis anchoris sequi ceperunt. Ex
his unum ipsuis nauigium contendit & fugere perseuerauit.
auxilioq tempestatis e conspectu abiit. Duȩ̨ perterrite cõ¬
cursu nostrarum nauium se se in portum receperunt. Mas-¬
silienses arma tormentaq ex oppido ut est imperatum pro¬
ferunt. naues ex portu naualibusq edutunt. pecuniam ex
publito tradunt. Quibus rebus confectis Cęlar magis eos
pro nomine & uetustate. ꝗͣ pro meritis in se ciuitatis conser¬
uauit: duas ibi legiones presidio relinquit: teteras in italia
mittit: ipse ad urbem proficiscitur. lisdem temporibus. C
Curio in africam profectus ex sicilia etiam ab initio copias
.P.actii uarri despiciens: duas legiones ex quatuor. quas a

Expanded text:
bus duas familiaribus suis adtribuerat, unam ipse conscendebus duas familiaribus suis adtribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam tempestatem profectus est. hunc conspicatae naves quae iussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubabant, sublatis ancoris sequi coeperunt. ex his unum ipsius navigium contendit et fugere perseveravit auxilioque tempestatis ex conspectu abiit, duo perterrita concursu nostrarum navium sese in portum receperunt. Massilienses arma tormentaque ex oppido, ut est imperatum, proferunt, navis ex portu navalibusque educunt, pecuniam ex publico tradunt. quibus rebus confectis Caesar magis eos pro nomine et vetustate quam pro meritis in se civitatis conservans, duas ibi legiones praesidio relinquit, ceteras in Italiam mittit; ipse ad urbem proficiscitur. Isdem temporibus C. Curio in Africam profectus ex Sicilia et iam ab initio copias P. Atti Vari despiciens duas legiones ex iiii quas a
Abbreviated transcription (Latin):
tum expectabant. Eadem ratione priuatim ac publice qui¬
busdam ciuitatibus habitis honoribus tarracone discedit:
pedibusq narbonam ati inde massiliam peruenit. Ibi legẽ
de dictatore latam: seseq dictatorem dictum a. Mar. lepi¬
do prȩtore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis.
rei frumentariae ad summam inopiam adducti: bis prelio
nauali superati: crebris eruptionibus fusi. graui etiam
pestilentia conflictati ex diutina conclusione & mutatione
uictus: panieo enim uetere atq ordeo corrupto omnes ale¬
bantur. quod ad huiusmodi casus antiquitus paratum in¬
publicum contulerant. deiecta turri. labefacta magna parte
muri: auxilus prouinciarum & exercituum desperatis. que
in cȩsaris potestatem uenisse cognouerant: se se dedere sine
fraude constituũt. Sed paucis diebus. L. Domitius cogni¬
ta massiliensium uoluntate nauibus tribus comparatis. ex ꝗ¬

Expanded text:
tum exspectabant. eadem ratione privatim ac publice quitum exspectabant. eadem ratione privatim ac publice quibusdam civitatibus habitis honoribus Tarracone discedit pedibusque Narbonem atque inde Massiliam pervenit. ibi legem de dictatore latam seseque dictatorem dictum a M. Lepido praetore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis, rei frumentariae ad summam inopiam adducti, bis proelio navali superati, crebris eruptionibus fusi, gravi etiam pestilentia conflictati ex diutina conclusione et mutatione victus — panico enim vetere atque hordeo corrupto omnes alebantur, quod ad huiusmodi casus antiquitus paratum inpublicum contulerant — deiecta turri, labefacta magna parte muri, auxiliis provinciarum et exercituum desperatis, quos in Caesaris potestatem venisse cognoverant, sese dedere sine fraude constituunt. sed paucis ante diebus L. Domitius cognita Massiliensium voluntate navibus iii comparatis, ex qui
Abbreviated transcription (Latin):
diussent habere: hispalis qđ presidia expulissent. gaditanis qđ
conatus aduersariorum infregissent. se se in libertatem uindicas¬
sent: tribunis militum centurionibusq: qui eo presidii causa
uenerant: ꝗd eorum consilia sua uirtute confirm auissent. Pe¬
cunias que erant in publico Uarroni a ciuib pollicitȩ. remittit. bo¬
na restituit iis: quos liherius locutos hãc penam tulisse cogno¬
uerat tributis quibusdam publicis. priuatisq premiis. reliqͦs
in posterum bona spe complet. biduumq cordube cõmoratus ga¬¬
des proficiscitur. Pecunias monumentaq quȩ ex fano hercu¬
lis collata erant in priuatam domum: referri in templum iubet
prouinciaeq.Q. Cassium prȩficit. hiuic quatuor legiones attͥ¬
buit. Ipse iis nauibus quas. Mar. uarro: quasq gaditani ⁊¬
iussu uarronis fecerant: tarraconem paucis diebus puenit.
Ibi totius fere citerioris prouincię legationes çęsaris aduen¬

Expanded text:
duissent habere, Hispanis, quod praesidia expulissent, Gaditanis, quod duissent habere, Hispanis, quod praesidia expulissent, Gaditanis, quod conatus adversariorum infregissent seseque in libertatem vindicavissent, tribunis militum centurionibusque, qui eo praesidii causa venerant, quod eorum consilia sua virtute confirmavissent. pecunias, quas erant in publicum Varroni cives Romani polliciti, remittit; bona restituit iis quos liberius locutos hanc poenam tulisse cognoverat. tributis quibusdam publicis privatisque praemiis reliquos in posterum bona spe complet biduumque Cordubae commoratus Gadis proficiscitur; pecunias monimentaque quae ex fano Herculis collata erant in privatam domum, referri in templum iubet. provinciae Q. Cassium praeficit; huic iiii legiones adtribuit. ipse iis navibus quas M. Varro quasque Gaditani iussu Varronis fecerant, Tarraconem paucis diebus pervenit. ibi totius fere citerioris provinciae legationes Caesaris adven
Abbreviated transcription (Latin):
tur ex castris uarronis adstante & inspectante ipso signa
sustulit: sęqͣ in hispalim recepit. atq in foro & porticibus si¬
ne maleficio consedit. Quod factum adeo eius conuentus
ciues romani comprobauerunt: ut domum ad se quisq hospi¬
tio cupidissime reciperet. Quibus rebus perterritus Uarro cu
itinere conuerso se se in italiam uenturum promisiss&: certior
ab sius factus est preclusas esse portas. Tum uero omni inter¬
clusus itinere ad cęsarem mittit paratum se esse legionem cui uis¬
serit tradere ille ad eum sextum cęsarem mittit atq hiuc tra¬
di iub&. Tradita legione uarro cordubam ad cȩsarem uenit re¬
latis ad eum publicis cum fide rationibus. quod penes eũ est
pecuniȩ tradit. & quid ubiq habeat frumenti ac nauium
ostendit. Cȩ̨sar contione habita cordube omnibus generatim
gratias agit: ciuibus romanis. qđ oppidum in sua potestate stu¬

Expanded text:
tur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa tur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque Hispalim recepit atque in foro et porticibus sine maleficio consedit. quod factum adeo eius conventus cives Romani comprobaverunt, ut domum ad se quisque hospitio cupidissime reciperet. quibus rebus perterritus Varro, cum itinere converso sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se esse legionem, cui iusserit, tradere. ille ad eum Sex. Caesarem mittit atque huic tradi iubet. tradita legione Varro Cordubam ad Caesarem venit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod penes eum est pecuniae, tradit, et, quid ubique habeat frumenti ac navium, ostendit. Caesar contione habita Cordubae omnibus generatim gratias agit: civibus Romanis, quod oppidum in sua potestate stu
Abbreviated transcription (Latin):
causa apud se retinuit. lisdem diebus carmonenses: quȩ est
longe firmissima totius prouinciȩ ciuitas: deductis tribus cohõ
ciecit: portasq preclusit. Hoc uero magis properare uarro
ut cum legionbus qͣ primum gades contenderet: ne itinere
aut traiectu intercluderentur: Tanta ac tam secunda in exsarẽ
uoluntas prouinciȩ reperiebatur. progresso ei paulo longius lrẽ¬
agadibus redduntur simul atq sic cognitum de edicto cȩsaris
consensisse gaditanos principes cum tribunis cohortium quȩ es¬
sentͣ in presidio ut Gallonum ex oppido expellerent: urbe
insulamq Cȩsari seruarent. Hoc inito consilio denuntiauisse
gallono ut sua sponte dum sine periculo licer& excederet ga¬
dibus. si id non fecisset: sibi eo consilium capturos. hoc timo¬
re adductum gallonum gadibus excessisse. Nis cognitis re¬
bus altera ex duabus legionibus. quȩ uernacula appellaba¬

Expanded text:
causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae civitas, deductis tribus in arceiecit portasque praeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gadibus redduntur, simulatque sit cognitum de edicto Caesaris, consensisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus, quae vernacula appellaba
Abbreviated transcription (Latin):
uerat: in insula frumento nauibusq comparatis bellum du¬
ci non difficile existimabat. Cȩsar &si multis necessarusq re¬
bus in italia reuocabatur. tamen constituerat nullam partem belli
in hispaniis relinquere: qđ magna esse pompeii beneficia. &
magnas clientelas in citeriori prouincia sciebat. Itaq duabus
Legionibus missis in ulteriorem hispaniam cum .Q. Cassio .tr.
pl. ipse cum. dcͣ. equitibus magnis itineribus progreditur edi¬
ctumq premittit ad quam diem magistratus principesq oĩ
ciuitatum sibi esse presto cordubę uell&. Quo aedicto tota
prouincia promulgato nulla fuit ciuitas: quin ad id tempus
partem senatus cordubam mitter&: nullus ue ciuis romanu
paulo notior quin ad statutum diem conueniret. Simul ipse
cordube conuentus per se portas Uarroni clansit. custodias
uigiliasq in turribus muroq disposuit. cohortes duas quae
colonicae appellabantur: cum eo casu uenissent: tuendi oppidi

Expanded text:
overat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duoverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, tamen constituerat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, quod magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provincia sciebat. Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaniam cum Q. Cassio, tribuno plebis, ipse cum dc equitibus magnis itineribus praegreditur edictumque praemittit, ad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civitas, quin ad id tempus partem senatus Cordubam mitteret, non civis Romanus paulo notior, quin ad diem conveniret. simul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu venissent, tuendi oppidi
Abbreviated transcription (Latin):
tatis causa uenerat missus a domitio: oppido gadibus prȩ¬
fecit. arma omnia priuata ac publica in domum gallonii
contulit. Ipse habuit graues in Cęsarem contentiones. Sepe
ex tribunali predicauit aduersa cȩsarem prelia fecisse: ma¬
gnum numerum ab eo militum ad Afranium profugisse: hȩc
se certis nuntiis. certis auctoribus comperisse. Quibus re¬
bus perterritos romanos eius prouinciȩ. sibi ad rem. pu.
administrandam . cohortes. clxxx. & argenti pondu
xx. milia: tritici modios . exx. mił. polliceri coegit. Quaᷤᷤ
Cxsari esse amicas ciuitates arbitrabatur: his grauiora one¬
ciam omnem in sua & sompeũ uerba iusiurandum adigebat.
Cognitis his rebus quȩ sunt gestȩ in citeriori hispania bel¬
lum parabat. Ratio autem hȩc erat belli. ut secum duas
legiones ꝑ adis conferr&: naues frumentumq omne ibi con¬
tineret. Prouinciam enim omnem cęsaris rebus fauere cogͦ¬

Expanded text:
tatis causa venerat missus a Domitio, oppido Gadibus praetatis causa venerat missus a Domitio, oppido Gadibus praefecit; arma omnia privata ac publica in domum Galloni contulit. ipse habuit graves in Caesarem contiones. saepe ex tribunali praedicavit adversa Caesarem proelia fecisse, magnum numerum ab eo militum ad Afranium perfugisse; haec se certis nuntiis, certis auctoribus comperisse. quibus rebus perterritos civis Romanos eius provinciae sibi ad rem publicam administrandam HS ccxxx et argenti pondo xx milia, tritici modios cxx milia polliceri coegit. quas Caesari esse amicas civitates arbitrabatur, his graviora oneciam omnem in sua et Pompei verba iusiurandum adigebat. cognitis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, bellum parabat. ratio autem haec erat belli, ut se cum ii legionibus Gadis conferret, naves frumentumque omne ibi contineret; provinciam enim omnem Caesaris rebus favere cogn
Abbreviated transcription (Latin):
rem ad massiliam detineri cognouit. copias Petrei cum exer¬
citu afranii esse coniunctas: magna auxilia conuenisse: magna
esse in spe atq expectari. & consentire omnem interiorem ꝓ.¬
uinciam. quȩꝰ postea acciderant de angustiis ad ylerdam rei
frumentariȩ accepit: atq hȩc ad eum latius atq inflatiue
A franius perscribebat: se quoq ad motum fortunȩ mouere ce¬
pit. delectum habuit tota prouincia legionibus completis
duabus. cohortes circiter .xxx. alarias addidit. frumenti ma-¬
gnum numerum coegit: quod massiliensibus: item quodt
afranio Pompeioq mitter&: naues longas.x. gaditanis
ut facerent imperauit: complures preterea in hispali faci¬
endas curauit. pecuniam omnem: omniaq ornamenta ex
fano hertulis in oppidum gadis contulit. Eo sex cohortes
pręsidii causa ex prouincia misit. C.q gallonium ȩquitem ⁊¬
romanum familiarem domitii: qui eo procurandȩ heredi¬

Expanded text:
rem ad Massiliam detineri cognovit, copias Petrei cum exerrem ad Massiliam detineri cognovit, copias Petrei cum exercitu Afrani esse coniunctas, magna auxilia convenisse, magna esse in spe atque expectari, et consentire omnem citeriorem provinciam, quaeque postea acciderant, de angustiis ad Ilerdam rei frumentariae accepit, atque haec ad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad motus fortunae movere coepit. Dilectum habuit tota provincia, legionibus conpletis duabus cohortes circiter xxx alarias addidit. frumenti magnum numerum coegit, quod Massiliensibus, item quod Afranio Petreioque mitteret. naves longas x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. pecuniam omnem omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum Gadis contulit; eo sex cohortes praesidii causa ex provincia misit Gaiumque Gallonium equitem Romanum familiarem Domiti, qui eo procurandae heredi
Abbreviated transcription (Latin):
muris ab exercitu nostro męnia uiderent᷑: ac tela manu cõ¬
iicerentur: suorumq tormentorum usu quibus ipsi magna¬
ui superauissent spatio propinquitatis interiore: pariq condi¬
cione ex muro ac turribus bellandi data: uirtute se nostris add¬
ȩquare non posse intelligunt: ad easdem deditionis condicio¬
nes recurrunt. Marcus uarro in ulteriore hispania initio
cognitis his rebus quȩ sunt in italia gestȩ: diffidens pompe¬
ianis rebus amicissime de Cȩsare loquebatur. Ereoccupa¬
tum se: se legatione ab .CN. Pompeio teneri abstrictum fide
necessitudinem quidem sibi nihilo minus cum Cesare inter¬
cedere: neq se ignorare qđ esset officium legati qui fiducia¬
riam operam obtiner&: quȩ iuires suȩ: quȩ uoluntas erga
Cȩsarem totius prouinciȩ. hȩc sermonibus omnibus refere¬
bat: neq se in ullam partem mouebat. Postea uero cum Cȩsa¬

Expanded text:
muris ab exercitu nostro moenia viderentur, ac telum manu comuris ab exercitu nostro moenia viderentur, ac telum manu coiceretur suorumque tormentorum usum, quibus ipsi magna speravissent, spatii propinquitate interire parique condicione ex muro ac turribus bellandi data se virtute nostris adaequare non posse intellegunt, ad easdem deditionis condiciones recurrunt. M. Varro in ulteriore Hispania initio cognitis iis rebus quae sunt in Italia gestae, diffidens Pompeianis rebus amicissime de Caesare loquebatur: praeoccupatum sese legatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum fide; necessitudinem quidem sibi nihilo minorem cum Caesare intercedere, neque se ignorare, quod esset officium legati, qui fiduciariam operam obtineret, quae vires suae, quae voluntas erga Caesarem totius provinciae. haec omnibus ferebat sermonibus neque se in ullam partem movebat. postea vero quam Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
congestus ex materia fuerat agger. Ubi aut spatium inter
muros aut imbecillitas materie postulare uidentur pile
interponuntur transuersaria tigna iniiciuntur. quȩ firma¬
mento esse possint. At quicquid est contignatum cratibus
consternitur. cratesq luto integuntur. Subtexta miles de¬
xtra ac sinistra muro tectus aduersus plutei obiecto operi quȩ¬
cunq sunt usui sine periculo supportat. Celeriter res admi¬
nistratur. diuturni laboris detrimentum solertia & uirtute
militum breui reconciliatur. porte quibus locis uidetͣ eru¬
ptionis causa in muro relinquuntur. Sed ubi hostes uide¬
runt ea quȩ diu longoq spacio refici non posse sperassent.
paucorum dierum opera & labore ita refecta. ut nullius ꝑ¬
fidiȩ atq eruptionis locus esset. neq quicꝗͣ omnino relin¬
ra: muro turribus circũiri posse: sic ut ipsis consistendi in
sius munitionibus locus non ess&: cum pene edificata int

Expanded text:
congesticius ex materia fuerat agger. ubi aut spatium inter congesticius ex materia fuerat agger. ubi aut spatium inter muros aut imbecillitas materiae postulare videretur, pilae interponuntur, traversaria tigna iniciuntur, quae firmamento esse possint, et quidquid est contignatum, cratibus consternitur, crates luto integuntur. sub tecto miles dextra ac sinistra muro tectus, adversus plutei obiectu, operi quaecumque sunt usui, sine periculo subportat. celeriter res administratur; diuturni laboris detrimentum sollertia et virtute militum brevi reconciliatur. portae, quibus locis videtur, eruptionis causa in muro relinquuntur. Quod ubi hostes viderunt, ea, quae diu longoque spatio refici non posse sperassent, paucorum dierum opera et labore ita refecta, ut nullus perfidiae neque eruptioni locus esset, neque quicquam omnino relinra, muro turribusque circumiri posse, sic ut ipsis consistendi in suis munitionibus locus non esset, cum paene inaedificata in
Abbreviated transcription (Latin):
riit. Temptauerunt hoc idem massilienses postero die.
eandem nacti tempestatem: maiori cum fiducia ad alteram
turrim aggeremq pugnarunt: multumq ignem intulerũt.
Sed ut superioris temporis contemptionem nostri omnem re¬¬
miserant. ita proximi diei casu admoniti omnia ad defen¬
sionem parauerant. Itaq multis interfectis. reliquos infecta
re in oppidum repulerunt. Trebonius ea quȩ sunt amissa
multo maiore militum studio administrare & reficere¬
instituit. Nam ubi tantos suos labores & apparatus ma¬
le cecidisse uideret᷑: incluciisq per scelus uiolatis: suam
uirtutem irrisui fore ꝓdoluerunt: Quod unde agger oĩo
comparari posset nihil erat reliquum omnibus arboribus
longe lateq in finibus massiliensium excisis & conuectis
aggerem noui generis atq in auditum ex lateritiis duobus
muris senũ pedum crassitudine atq eorum murorum contigna¬
tionem facere instituerunt: E qua fere magnitudine atq ille

Expanded text:
riit. temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. riit. temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem maiore cum fiducia ad alteram turrim aggeremque eruptione pugnaverunt multumque ignem intulerunt. sed ut superioris temporis contentionem nostri omnem remiserant, ita proximi diei casu admoniti omnia ad defensionem paraverant. itaque multis interfectis reliquos infecta re in oppidum reppulerunt. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore militum studio administrare et reficereinstituit. nam ubi tantos suos labores et apparatus male cecidisse viderunt, indutiisque per scelus violatis suam virtutem inrisui fore perdoluerunt, quod, unde agger omnino conportari posset, nihil erat reliquum, omnibus arboribus longe lateque in finibus Massiliensium excisis et convectis, aggerem novi generis atque inauditum ex latericiis duobus muris senum pedum crassitudine atque eorum murorum contignatione facere instituerunt aequa fere altitudine, atque ille
Abbreviated transcription (Latin):
fraudis ac doli querebant: interiectisq aliquot diebus nr̃is
Languentibus atq animo remissis subito meridiano tempo¬
re cum alius discessiss&. alius ex diutino labore in ipsis
operibus se quieti dediss& arma uero omnia reposita cotem¬
ptaq essent: portis se foras irrumpunt. secundo magnoq
uento ignem operibus inferunt. Hũc sic distulit uentus uti
uno tempore agger plutei. testudo turris tormenta flam¬
mȩ acciperent: & prius hȩc omnia consumerentur. qͣ quẽ¬
admodum accidiss& animaduerti possit. Nostri repen¬¬
tina fortuna permoti: arma quȩ possunt arripiunt. alii
ex castris se incitant. Fit in hostes impetus eorum sed
muro sagutis tormentisq fugientes pecsequi prohibentur.
Illi sub murum se recipiunt: ibiq musculum turrimq la¬
teritiam libere intendunt. Ita multorum mensium labor
hostium perfidia & ui tempestatis puncto temporis inte¬

Expanded text:
fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meridiano tempore, cum alius discessisset, alius ex diutino labore in ipsis operibus quieti se dedisset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se foras erumpunt, secundo magnoque vento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger plutei testudo turris tormenta flammam conciperent et prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum accidisset, animadverti posset. nostri repentina fortuna permoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. fit in hostis impetus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se recipiunt ibique musculum turrimque latericiam libere incendunt. ita multorum mensum labor hostium perfidia et vi tempestatis puncto temporis inte
Abbreviated transcription (Latin):
posse milites contineri quinspe prede in urhem irrumpe¬
rent: urbemq delerent. Hȩx atq eiusdem generis complu¬
ra ut ab hominibus doctis magna cum misericordia fletuq
pronuntiantur. Quibus rebus commoti legati milites ex
opere deducunt. oppugnatione desistunt. operibus custodi¬
as relinquunt. Induciarum quod am genere misericordia
facto aduentus cȩsaris expectatur. Nullum ex muro: nullũ
a nostris mittitur telum ut re confecta omnes curam & dili¬
gentiam remittunt. Cęsar enim per litteras Trebonio ma¬
gnopere mandauerat: ne per uim oppidum oppugnari pa¬
teretur. ne granius permoti milites & defectionis odio &
contemptione sui & diutino labore omnes puberes inter¬
ficerent: quod se facturos minabantur. Egreq tunc sunt re¬
tenti quin oppidum irrumperent. grauiterq eam rem tu¬
lerunt qđ stetisset per trebonium quo minus oppido potirẽ¬
tur. iudebatur. At hostes sine fide tempus atq occasionem

Expanded text:
posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumpeposse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumperent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab hominibus doctis magna cum misericordia fletuque pronuntiantur. Quibus rebus commoti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. indutiarum quodam genere misericordia facto adventus Caesaris expectatur. nullum ex muro, nullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar enim per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tulerunt, quod stetisse per Trebonium, quominus oppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus atque occasionem
Abbreviated transcription (Latin):
fima saxa turris hostium: quibus fundamenta contine¬
bantur. conuellunt. musculus ex turri lateritia a nr̃is
telis. tormentisq defenditur. hostes ex muro ac turri¬
bus sũmouentur: non datur libera muri defendendi fa¬
cultas. Compluribus iam lapidibus ex ea quȩ suberat
turri subductis repentina ruina pars eius turris conci¬
dit: pars reliqua consequens procumbebat. Tum hoste ᷤ
ermes cum infulis se porta foras uniuersi proripiunt: ad
legatos atq exercitum supplices manus tendunt. Qua
noua re oblata omnis administratio helli consistit. mili¬
tesq auersi a prelio ad studium audiendi & cognoscendi
differuntur. Ubi hostes ad legatos exercitumq peruene
urbem uidere: opera perfecta. turrim subruptam itaq a
defensione desistere: nullam exoriri moram posse. quo minꝰ
cũm ueniss& si imperata non facerent ad nutum e uestigio
diriperentur. Docent si omnino turris concidiss&. non

Expanded text:
fima saxa turris hostium, quibus fundamenta continefima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non datur libera muri defendendi facultas. compluribus iam lapidibus ex illa quae suberat turri subductis repentina ruina pars eius turris concidit, pars reliqua consequens procumbebat, cum hostes se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque perveneurbem videre, opera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non
Abbreviated transcription (Latin):
polis collocate lateribus & luto: musculus ut ab igne
qui ex muro iaceretur tutus ess& contegũtur. Super late¬
res coria indutuntur: ne canalibus aqua immissa latereᷤ
diluere poss&. coria autem ne rursus igni ac lapidibꝰ¬
corrumpantur centonibus conteguntur. hoc opus omne
tętum uineis ad ipsam turrim ꝑficiũt subitoq inopinã¬
tibus hostibus machinatione nauali: phalangis subiectiᷤ
ad turrim hostium admouent. ut edificio iungatur. Quo
malo perterriti subito oppidam saxa ꝗͣ maxima possunt
uectibus promouent. precipitataq muro in mustulum
deuoluunt. Ictum firmitas materiȩ substin&. et quic¬
quid incidit fastigio mustuli delabitur. Id ubi uident
mutant consilium: cupas teda ac pite refertas incendũt:
easq de muro in musculum deuoluunt: inuolute labũ¬
tur. delapsȩ a lateribus longuriis furcisq ab opere re¬
mouentur. Interim sub musculo milites uectibus in¬

Expanded text:
reolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni reolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibcorrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub musculo milites vectibus in
Abbreviated transcription (Latin):
tabulata extruxerunt. fenestrasq quibus in locis uisum ẽ
ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex
ea turri: que circum essent. opera tueri se posse sunt cõ¬
fisi: mustulum pedum . Lx. longum ex materia bipeda¬
li quem ipli: turri lateritia ad hostium turrim murumq
perduterent. fatere instituerunt. Cuius mustuli hec erat
forma. Duȩ primum trabes in solo ȩque longę distã¬
tes inter se pedes.iiiiͦ. collocantur: inq eis colunelle pe¬
dum in altitudinem .U. defiguntur. has inter se capreo¬
lis molli fastigio coniungunt. ubi tigna que musculi
tegendi causa ponant. collotentur. Fo super tigna bi¬
pedalia iniciunt. eaq laminis clauisq religant. ad
extremumq musculi tectum trabesq extremas quadra¬
tas tegulas. quatuor patentes digitos defigunt: que la¬
teres qui super musculum statuantur: contineant. Ita fa-¬
stigiato atq ordinatim structo: ut trabes ꝗ̃ erant in ca-¬

Expanded text:
tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat forma. duae primum trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in cap