comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
totidem manipulorum qͥbi principib ẽ nom̃ hossequebantur scutatiom̃s in signib: in axime arnis
ho cxxx manipulorũ agm̃ antepilanos appellabant quia sub signisiam alii quindecim ordines
locabantur ex quibus ordo unus quisq trespastes habebat earũ unã quãq primũ pilumuo duban
tribus uexillis constabat uexillũ .e lxxuibomines erant primũ uexillũ triario ducebat uetent
nũ militem spectate uistutis scđm rarorios minus roboris aecate factisq tertiũ accensos minine
fiduciemanus eo et in poseremo aciem reiciebantur bi s ub iordinibus exercitus in structus eẽ hastiq
omnium primi pugnam inibant si hastatiꝓfligare hostem nom possent pede p̃sso eos retrocedentes
in interuallo ordinum principes recipiebant tum principum pugnaerat hastati sequeb antuntria¬
rii subuexillis considebant

Expanded text:
totidem manipulorum, quibus principibus est nomen, hos sequebantur, scutati omnes, insignibus maxime armis. totidem manipulorum, quibus principibus est nomen, hos sequebantur, scutati omnes, insignibus maxime armis. hoc triginta manipulorum agmen antepilanos appellabant, quia sub signis iam alii quindecim ordines locabantur, ex quibus ordo unusquisque tres partes habebat—earum unam quamque primam pilum uocabant. tribus ex uexillis constanum militem spectatae uirtutis, secundum rorarios, minus roboris aetate factisque, tertium accensos, minimae fiduciae manum; eo et in postremam aciem reiciebantur. ubi his ordinibus exercitus instructus esset, hastati omnium primi pugnam inibant. si hastati profligare hostem non possent, pede presso eos retro cedentes in interualla ordinum principes recipiebant. tum principum pugna erat; hastati sequebantur; triarii sub uexillis considebant,
Abbreviated transcription (Latin):
atrocitas pene oboedientiorẽ ducimilitem et p̃terquam quod custodiȩ uigiliet & ordos tationũ inenos¬
ris ubiq curae erant inultimo etiam certumine cumdescensum in aciẽ ẽ. ea seuerita s ꝓfuic fũt
Autem ciuili maxime bellopugna similis ad eonihil a pud latinos dissonũ abromana rep̃ pret an ino eit
langes similes macedonicis hoc posteamanipulatim struetu acies coepitẽẽ postre momplares
ordines in struebantur ordos exagenos milites duos centuriones uexillariũ unũ habebat pn¬
ma acies hastatierant manipulidiscantes int̃se modicum s pacium manipulus leuis uice nos
milites aliam turbam scutorũ habebat leues E qui ha stam tientũ gesaq: gererent uocabut᷑
haec prima fronsinacie florem uiuenum pubescentium admilitiam babebat : robustior indeatas

Expanded text:
atrocitas poenae oboedientiorem duci militem; et praeterquam quod custodiae uigiliaeque et ordo stationum intentiatrocitas poenae oboedientiorem duci militem; et praeterquam quod custodiae uigiliaeque et ordo stationum intentioris ubique curae erant, in ultimo etiam certamine, cum descensum in aciem est, ea seueritas profuit. fuit autem ciuili maxime bello pugna similis; adeo nihil apud Latinos dissonum ab Romana re praeter animos erat. langes similes Macedonicis, hoc postea manipulatim structa acies coepit esse: postremi in plures ordines instruebantur ordo sexagenos milites, duos centuriones, uexillarium unum habebat. prima acies hastati erant, manipuli quindecim, distantes inter se modicum spatium; manipulus leues uicenos milites, aliam turbam scutatorum habebat; leues autem, qui hastam tantum gaesaque gererent, uocabantur. haec prima frons in acie florem iuuenum pubescentium ad militiam habebat. robustior inde aetas
Abbreviated transcription (Latin):
saung enita caritas liberũtum specimeni studurtutis deceptũ uanaim agine decoris intemou&
selcum aut mortetua sancienda sint consulum imperia aut in punitate in ꝑpeccũ a broganda
sere quidem si quid inte nr̃i scinguinis ẽ recuscrecenseã quindisciplinãmilitarẽ culpatua ꝓlapsã
seunesticuas .i. lictor deliga ad palum ÷ x animatiom̃s tam a troci imperio nec dit̃ quã
in sequisq destrictamcernentes secur̃ mecumagis quã mod estia qui euere. ltaqueludemens
ab admratione a nimo cũsilentio de fixistecissent repente posquã ceruice cela fusus ẽ eruor tamlui
conquestucoertȩ uoces sunt utneqi lam̃tis neq execrationib: parceret᷑: spolusq contectũ uuenis corpis
quantũ militaribi studus funus ullum concelebrari potest structo extrauallũ rogo cremarear¬
manlianaq imperia ñ in p̃sentia mod oborrenda. sed exemplietiã tristis in posterũ essent fe con

Expanded text:
ngenita caritas liberum tum specimen istud uirtutis deceptum uana imagine decoris in te mouet; sed cum aut morte tua sancienda sint consulum imperia aut impunitate in perpetuum abroganda, nec te quidem, si quid in te nostri sanguinis est, recusare censeam, quin disciplinam militarem culpa tua prolapsam poena restituas—i, lictor, deliga ad palum'. exanimati omnes tam atroci imperio nec aliter quam in se quisque destrictam cernentes securem metu magis quam modestia quieuere. itaque uelut demerso ab admiratione animo cum silentio defixi stetissent, repente, postquam ceruice caesa fusus est cruor, tam libero conquestu coortae uoces sunt, ut neque lamentis neque exsecrationibus parceretur spoliisque contectum iuuenis corpus, quantum militaribus studiis funus ullum concelebrari potest, structo extra uallum rogo cremaretuManlianaque imperia non in praesentia modo horrenda sed exempli etiam tristis in posterum essent. fecit tamen
Abbreviated transcription (Latin):
c indecertamine accenso conlatinus negat uerbis opus eẽ paucis id quidem horis
posse sciri qua tumceteris pst& lucretia suc: Qiuin siuigor iuuente in ẽ conscendimꝰ
equos inuisimusq p̃sentes nrarũ ingenia: id cuiq spectatissimum sit quod necinopi¬
nato uiriaduentu occurreri toculis : Incaluerant uino : A gesane om̃s cititis equis a uo¬
lunt romã quo cum primis seintendentib: tenebris ꝑuenissent ꝑgunt in decollatiã ubi

Expanded text:
re miris modis; inde certamine accenso Collatinus negat uerbis opus esse; paucis id quidem horis posse sciri quantum ceteris praestet Lucretia sua. 'quin, si uigor iuuentae inest, conscendimus equos inuisimusque praesentes nostrarum ingenia? id cuique spectatissimum sit quod necopinato uiri aduentu occurrerit oculis.' incaluerant uino; 'age sane' omnes; citatis equis auolant Romam. quo cum primis se intendentibus tenebris peruenissent, pergunt inde Collatiam, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
seuin ex superabilisuis fatibblitus ittq imperupatris consulũq edicti p̃ceps adidcerta m̃ agitur
quo uincer& anuinceretur : haud multũ int̃ se equitib ceteris uelud ad speciaculũ submotis
spaciũ quod uacui interiacebat campiaduersos concitant equos etcuminfestis cuspidibus concur¬
rissenti manliicuspis sũ ꝑgaleã hostis metii transceruicem equie lapsaẽ. Circumactis deinde equis
cumprior aditerandum ictũm anlius consurrexiss& spiculũ int̃aures equifix̃ Ad cuius uulneris
sensum cum equus priorib pedib: erectis magnaui caput quat ter& excussit equitẽ quẽ cus pide
parmaq innixum ad tollentem se ab grauicasu manlius abiugulo itaut ꝑ costas ferrum
ema neret t̾re ad fix̃ spolusq lectis ad suos reuectus cumocan gaudio turma in castra atq: inde
ad p̃torium ad patrem tendit ignarus ficcti futuriq: laus anpena merita eset ut meom̃s inquid

Expanded text:
seu inexsuperabilis uis fati. oblitus itaque imperii patrii consulumque edicti, praeceps ad id certamen agitur, quo uinceret an uinceretur haud multum interesset. equitibus ceteris uelut ad spectaculum submotis, spatio, quod uacui interiacebat campi, aduersos concitant equos; et cum infestis cuspidibus concurrissent, Manli cuspis super galeam hostis, Maeci trans ceruicem equi elapsa est. circumactis deinde equis, cum prior ad iterandum ictum Manlius consurrexisset, spiculum inter aures equi fixit. ad cuius uolneris sensum cum equus prioribus pedibus erectis magna ui caput quateret, excussit equitem, quem cuspide parmaque innixum attollentem se ab graui casu Manlius ab iugulo, ita ut per costas ferrum emineret, terrae adfixit; spoliisque lectis ad suos reuectus cum ouante gaudio turma in castra atque inde ad praetorium ad patrem tendit, ignarus fati futurique, laus an poena merita esset. 'ut me omnes' inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
sis sec auditas p̃cef Hinc inquit romans iuppit̃ optimꝰ maximꝰ resistere atq: iterare pugnã
iubet Restitereromanitã quã celestiuoceiussi ipseadprimores romulus ꝓuolat.
metius certius absabinis princeps ab arcedecucurrerat et effusose gerat romanostoto
quantũ forospatiumẽ : Nec ꝓculiam a porta pala cuerat clamitans uicimus ꝑfidos hos¬
pites inbelles hostes lamsciunt longe aliudẽẽ uirgine srapere . aliud pugnarecũ uiris
In eũ haec gloriantẽ cum globo fero cissimorũ iuuenum romulusimpetum facit. Ex equo

Expanded text:
sisset auditas preces, 'hinc' inquit, 'Romani, Iuppiter optimus maximus resistere atque iterare pugnam sisset auditas preces, 'hinc' inquit, 'Romani, Iuppiter optimus maximus resistere atque iterare pugnam iubet.' restitere Romani tamquam caelesti uoce iussi: ipse ad primores Romulus prouolat. Mettius Curtius ab Sabinis princeps ab arce decucurrerat et effusos egerat Romanos toto quantum foro spatium est. nec procul iam a porta Palati erat, clamitans: 'uicimus perfidos hospites, imbelles hostes; iam sciunt longe aliud esse uirgines rapere, aliud pugnare cum uiris.' in eum haec gloriantem cum globo ferocissimorum iuuenum Romulus impetum facit. ex equo
Abbreviated transcription (Latin):
collem cãpiẽ compless& ñ prius descender̃ in ȩquũ quã ira eccupiditate recuperande
arcͥis stimulante animos in aduersum romani subiere Principes utriq pugna initieban
ab sabinis mecius curtius abromanis hostius hostilius: Hic rem romanã iniquo loco ad pri¬
masigna animo atq audatia sustinebat̃ ut hostiuscedit confestim romana inclinatꝰ
Acies fuscq ẽ aduecerẽ portam palatu : Romulus et ipse turba fugientium actus
arma ad celumtollens iuppitertuis inquit iussus auib: hic in padatio prima urbi
funda m̃ta ieci : Arcẽ iam scelere empttm sabinihabent. Inde huc armati superata
mediaualletendunt : At tu pa terdeum hominumq: hinc saltem arcehostes deme
terror ẽ romanis. fugamq foedã siste : Hicego tibi templum statori ioui quod moni¬
m̃tum sit posteristua p̃sentio peseruatã urbẽ eẽ uoue.o. Haec p̃catus uelutisi sen¬

Expanded text:
collem campi est complesset, non prius descenderunt in aequum quam ira et cupiditate reciperandae collem campi est complesset, non prius descenderunt in aequum quam ira et cupiditate reciperandae arcis stimulante animos in aduersum Romani subiere. principes utrimque pugnam ciebant ab Sabinis Mettius Curtius ab Romanis Hostius Hostilius . hic rem Romanam iniquo loco ad prima signa animo atque audacia sustinebat. ut Hostius cecidit, confestim Romana inclinatur acies fusaque est. ad ueterem portam Palati Romulus et ipse turba fugientium actus, arma ad caelum tollens, 'Iuppiter, tuis' inquit 'iussus auibus hic in Palatio prima urbi fundamenta ieci. arcem iam scelere emptam Sabini habent; inde huc armati superata media ualle tendunt; at tu, pater deum hominumque, hinc saltem arce hostes; deme terrorem Romanis fugamque foedam siste. hic ego tibi templum Statori Ioui, quod monumentum sit posteris tua praesenti ope seruatam urbem esse, uoueo.' haec precatus, ueluti sen
Abbreviated transcription (Latin):
ximum fuit : nihil enĩ ꝑirã aut cupiditatẽ actũ ẽ nec ostender̃ bellum prius quã
intulent Consilio etiã additus dolus : spurius tarpeius romane p̃erat arq. Hui:
eatum sacris extramoentia pecitum ierat: accepti obrutam armis necaueres euut iuicapta
potius arx uideretur seu ꝓdendi exemplicausa ne quidus quam fidum ꝓditorie ẽt: Ad dit᷑
fabule quoduulgo sabini aureas armillas magniponderis i brachio leuo gemmatosq mag¬
naspecie a nulos habuerint : pepigisseeã quod in sinistris manibus eẽt habere eo scuta illa
paureis donis congesta Sunt quiett̃ expacto tradendi quod insinistris manib: eẽt derecco
arma petissedicant : et fraudeuis amageresua ipsam ꝑemtam mͣcede : Tenuere tum̃ arcẽ
sabini atq indepostero die cumromanus exercitus instructꝰ qđ int̃ palatinũ capitolinũq

Expanded text:
ximum fuit; nihil enim per iram aut cupiditatem actum est, nec ostenderunt bellum prius quam ximum fuit; nihil enim per iram aut cupiditatem actum est, nec ostenderunt bellum prius quam intulerunt. consilio etiam additus dolus. ea tum sacris extra moenia petitum ierat. accepti obrutam armis necauere, seu ut ui capta potius arx uideretur seu prodendi exempli causa ne quid usquam fidum proditori esset. additur fabula, quod uolgo Sabini aureas armillas magni ponderis brachio laeuo gemmatosque magna specie anulos habuerint, pepigisse eam quod in sinistris manibus haberent; eo scuta illi pro aureis donis congesta. sunt qui eam ex pacto tradendi quod in sinistris manibus esset derecto arma petisse dicant et fraude uisam agere sua ipsam peremptam mercede. tenuere tamen arcem Sabini; atque inde postero die, cum Romanus exercitus instructus quod inter Palatinum Capitolinumque
Abbreviated transcription (Latin):
ros nuncupauit . nec multitudiae compositũ ei : doniuulgarilaudembina postea in t̃
totannos totbella opima parta sunt spolia. Adeoraraeiꝰ fortuna decoris fuit
Dũe a ibi romaniger̃ antemnatiũ exercitus ꝑoccasionẽ ac sollicitudinẽ hostilit̃ in
fines romanos incursionẽ fac̃ raptim adhosromana legio ducta palatos in agris
opp̃s sit: fusugitur primoimpetuecclamore hostes : opidum captũdupliciq uic coria
ouantẽ romulum bersilia coniux p̃cib raptarũ fatigata orat ut parentib: earũ
detueniã et inciuitatẽ accipiat : Itarẽcoalescere concordia posse facile impetratũ
Iude contra crustuminos ꝓfectus bellum in ferentes ibiminꝰ etiã quod alienis ladibus
ceciderant animicertaminis fuit: utroq coloniȩ misse plures inuenq qui ꝓpt̃ uberta¬
tẽ terrȩ incrustuminã nominada rent et romã inde frequent̃ migratũ ẽ. a parentib:
maxime acꝓpinquis raptarum Nouissimũ a sabinis bellumortũ multoq id ma¬

Expanded text:
ros nuncupavit, nec multitudine conpotum eius doni volgari laudem. bina postea inter tot annos, tot bella, opima parta sunt spolia; adeo rara eius fortuna decoris fuit. dum ea ibi Romani gerunt, Antemnatium exercitus per occasionem ac solitudinem hostiliter in fines Roppressit. fusi igitur primo impetu et clamore hostes, oppidum captum; duplicique uictoria ouantem Romulum Hersilia coniunx precibus raptarum fatigata orat ut parentibus earum det ueniam et in ciuitatem accipiat: ita rem coalescere concordia posse. facile impetratum. inde contra Crustuminos profectus bellum inferentes. ibi minus etiam quod alienis cladibus ceciderant animi certaminis fuit. utroque coloniae missae: plures inuenti qui propter ubertatem terrae in Crustuminum nomina darent. et Romam inde frequenter migratum est, a parentibus maxime ac propinquis raptarum. nouissimum ab Sabinis bellum ortum multoque id ma
Abbreviated transcription (Latin):
descendit adtiberim: interecromanus immolat dianȩ bouem : idmire gratum regiatq: ciuituti
fuit: Seruius qucm quã iamusub aud dubum regnum possederat am̃ quicc int̃dum iactariuoces ad
uene tarquinio audiebat se iniussu populi regnare : conciliata prius uoluntate plebis a grocapto Ex
hostibus uritum diuso Aususẽ ferre ad populumuellent iuberent neseregnare : Tantoq con¬
sensu quanto haudquis quam alius anterexẽ declaratus : Neq eares tarquinio spemad fecitendi
regniminuit Immo impensius quiadea groplebis aduersam patrũ uoluntatẽ senserut agu
criminandi seruu apud patressrescendiq incuria sibio ocasionem dattom ratus ẽ . etipseuiue¬
nisardent ia nimi et domiuxore tullia inquietum animum stimulante : Tulitenim etromana

Expanded text:
descendit ad Tiberim; interea Romanus immolat Dianae bouem. id mire gratum regi atque ciuitati descendit ad Tiberim; interea Romanus immolat Dianae bouem. id mire gratum regi atque ciuitati fuit. Seruius quamquam iam usu haud dubie regnum possederat, tamen quia interdum iactari uoces a iuuene Tarquinio audiebat se iniussu populi regnare, conciliata prius uoluntate plebis agro capto ex hostibus uiritim diuiso, ausus est ferre ad populum uellent iuberentne se regnare; tantoque consensu quanto haud quisquam alius ante rex est declaratus. neque ea res Tarquinio spem adfectandi regni minuit; immo eo impensius quia de agro plebis aduersa patrum uoluntate senserat agi, criminandi Serui apud patres crescendique in curia sibi occasionem datam ratus est, et ipse iuuenis ardentis animi et domi uxore Tullia inquietum animum stimulante. tulit enim et Romana
Abbreviated transcription (Latin):
Sosinsabins nata cuidam patrif amiliae dicitur miranda magnitudime acspecie fixa ꝑmultaus
astutes cornuc inuestibulo templidianȩ monum̃tũ ei fuere mira culo habita uteraet. Respdigu
lo coe etcecinere uates cuiusciutaatis eamciuief dianȩ immolassent ibi foreimperium: dq
curm̃ puenerat ad ant ꝑscicem fanidianȩ sadinus qiut primũ aptadies sacrificio ẽ uisae bouẽ ro¬
mã accam deducit ad fanumdicnȩ et ante aram statuit : Ibiantistes romanus cumeum magnitudo uic¬
tine eccelebrata fama mouiss&. memorre sponsis abinumita adlo quitur : Quid nam tubo spes paras
inqut inceste sacrificium dianȩ facere : quintu ante uiuo ꝑfunderis flumine : infima uelle p̃fluit tibe¬
ris : Religione tuctus hospes quiomnia ut ꝓdigiores ponderet euentus cuperet rite fucta : Extemplo

Expanded text:
bos in Sabinis nata cuidam patri familiae dicitur miranda magnitudine ac specie; fixa per multas bos in Sabinis nata cuidam patri familiae dicitur miranda magnitudine ac specie; fixa per multas aetates cornua in uestibulo templi Dianae monumentum ei fuere miraculo. habita, ut erat, res prodigii loco est, et cecinere uates cuius ciuitatis eam ciuis Dianae immolasset, ibi fore imperium; idque carmen peruenerat ad antistitem fani Dianae Sabinusque ut prima apta dies sacrificio uisa est, bouem Romam actam deducit ad fanum Dianae et ante aram statuit. ibi antistes Romanus, cum eum magnitudo uictimae celebrata fama mouisset, memor responsi Sabinum ita adloquitur: 'quidnam tu, hospes, paras?' inquit, 'inceste sacrificium Dianae facere? quin tu ante uiuo perfunderis flumine? infima ualle praefluit Tiberis.' religione tactus hospes, qui omnia, ut prodigio responderet euentus, cuperet rite facta, extemplo
Abbreviated transcription (Latin):
tũ moenia proces sura erant : Tantũ termini hi consecrat proferebantur:: Auctaci¬
uitate magnitudine urbis formatis omnib: domi et adbelli et pacisusus nesẽ ꝑ armis opes
adquirerentur : Consilio augere imperiũ conatus ẽ simulet aliqđ addereurbi deo¬
uel tantum : Erat inclitumdianȩ ephaesie fanũ id communit̃ aciuitatib: asiȩ factũ
fama ferebat. Cum consensum deosq: consociatos laudare mire seruius int̃ ꝓceres
latinorum cum quib: publicae priuatĩq hospitia amicitiasq deindustriaiun xerat: seps
iterando eadem pepulit : tandem ut romȩ fanum diane populilatini cum populo r
facerent: Paerat confessio caputrerũ romã eẽ dequototiens armis certatũ fuerat¬
id quam quam omis sum iam ex omnium cura latinorum obrem totiens infeliciter temptiatom
armis uidebaturũnise ex abinis forsdcreuisaẽ priuato consilio imperi recuperandi:

Expanded text:
tum moenia processura erant tantum termini hi consecrati proferebantur. aucta citum moenia processura erant tantum termini hi consecrati proferebantur. aucta ciuitate magnitudine urbis, formatis omnibus domi et ad belli et adquirerentur, consilio augere imperium conatus est, simul et aliquod addere urbi decus. iam tum erat inclitum Dianae Ephesiae fanum; id communiter a ciuitatibus Asiae factum fama ferebat. eum consensum deosque consociatos laudare mire Seruius inter proceres Latinorum, cum quibus publice priuatimque hospitia amicitiasque de industria iunxerat. saepe iterando eadem perpulit tandem, ut Romae fanum Dianae populi Latini cum populo Romano facerent. ea erat confessio caput rerum Romam esse, de quo totiens armis certatum fueraid quamquam omissum iam ex omnium cura Latinorum ob rem totiens infeliciter temptatam armis uidebatur, uni se ex Sabinis fors dare uisa est priuato consilio imperii reciperandi.
Abbreviated transcription (Latin):
milia Lixx eolus trociuiũ censadicuntur Adicit scriptorũ antiquis simus fabius pictor eorũ
qui arma ferre possent eũ numerũ fuisse adeã multitadinẽ urbs quoq: amplificaonda usac̃
fier& habitat: Aggere e fossis et muro circumda turbem : t̃ pomerium ꝓfest. ponetũ
uerbiuim solam intuentes. postmerium int̃p̃tant᷑ eẽ : E. aũ magis circamurũ locus quẽ
incondendis urbibus qͦndam etrusciqua murũ ducturierant certis cirea terminis in¬
Augur ato consecrabant : Vtneq: interiore parte ȩdificia moenibus continuarentur
quae nunc uulgo etiam coniungunt et extrinsecus puri cdiquid abhuma nocultu pa ter&
solihoc spatium quodneq habittri neq arari faserat : Non magis quod pꝰ murumeẽt :¬
quam quod murus postid pomerium romani appellar̃. Et i n urbis incremento sẽꝑquan¬

Expanded text:
milia octoginta eo lustro ciuium censa dicuntur; adicit scriptorum antiquissimus Fabius Pictor, eorum milia octoginta eo lustro ciuium censa dicuntur; adicit scriptorum antiquissimus Fabius Pictor, eorum qui arma ferre possent eum numerum fuisse. ad eam multitudinem urbs quoque amplificanda uisa est. fieret, habitat; aggere et fossis et muro circumdat urbem; ita pomerium profert. pomerium uerbi uim solam intuentes postmoerium interpretantur esse; est autem magis circamoerium, locus quem in condendis urbibus quondam Etrusci qua murum ducturi erant certis circa terminis inaugurato consecrabant, ut neque interiore parte aedificia moenibus continuarentur, quae nunc uolgo etiam coniungunt, et extrinsecus puri aliquid ab humano cultu pateret soli. hoc spatium quod neque habitari neque arari fas erat, non magis quod post murum esset quam quod murus post id, pomerium Romani appellarunt; et in urbis incremento semper quan
Abbreviated transcription (Latin):
ibisi uariar& quo draro incidebat ut scđȩ classes uocarent᷑ nec fereum quã in fraita desca¬
derent ut ad infimos ꝑueniretur : Nec mirario port& huncordinem quinunc ẽ. post ex¬
pletas quinq: ut trigintatrib: duplicato earũ numerocenturiis iuniorũ seniorũq se
adinstitutam ab seruiotullo sũm amñ conuenire quadriftricm en ĩurbe diuisa regionib
equedit̃ excensu conferendi ab eodẽ initaratio ẽ : Neq ea etrib: adcenturiarũ distribu¬
tionem numerũq: quic quam ꝑtinuere : Censuꝑfecto quem maturauerat metulegis
deincensis latȩ : Cum uinculorũ minis mortisq edix̃ ut om̃s ciues . r̃. equites peditesq
in sus quisq centuriis incampomarcio primaluce ad eẽnt : Ibi instructũ exercitumomnẽ
sucouetaurilib: lustrecuit : Idq comditumlus trũ appellatum : qua incensendo finis factꝰẽ :

Expanded text:
ibi si uariaret —quod raro incidebat—secundae classis; nec fere unquam infra ita desceibi si uariaret —quod raro incidebat—secundae classis; nec fere unquam infra ita descenderunt ut ad infimos peruenirent. nec mirari oportet hunc ordinem qui nunc est post expletas quinque et triginta tribus, duplicato earum numero centuriis iuniorum seniorumque, ad institutam ab Ser. Tullio summam non conuenire. quadrifariam enim urbe diuisa regionibus s quoque aequaliter ex censu conferendi ab eodem inita ratio est; neque eae tribus ad centuriarum distributionem numerumque quicquam pertinuere. censu perfecto quem maturauerat metu legis de incensis latae cum uinculorum minis mortisque, edixit ut omnes ciues Romani, equites peditesque, in suis quisque centuriis, in campo Martio prima luce adessent. ibi instructum exercitum omnem suouetaurilibus lustrauit, idque conditum lustrum appellatum, quia is censendo finis factus est.
Abbreviated transcription (Latin):
classiscenturȩ xxx faccte fundas lapidesq missiles hi secum gerebant : in his accer¬
si cornicines tibicinesq in trescenturias distribuq: unde cĩmilib: haec classiscensebatur :
hoc minor census reliquã multitudinẽ habuit : indeunacenturia faciaẽ : in munis mili¬
tia : it pedestri exercitu ornatodistributoq equitũ ex primorib: ciuitatis duo decim
scripsit centuras : sexitẽ aliascentuma strib: abromulo institutis subis dẽ qͥb in augurate
erant nominib: fec̃ ad equos em̃dos de namł aeris expublicodatio exquib: equos alerent
udue a tribute q̃bin amił aerisinannos singulos penderent: haec om̃a indites a pauperib:
inlinatc onerc deinde ẽ honos additus ñ enĩ uta bromulo traditũ ceteri serua uerur
reges iuritim suffragium eadẽ .ui. eodemq iurȩ ꝓmiscuie om̃b: datũ ẽ. Sed građ fact¬
ut neq exclusus quis quã suffragio uideretur etiusom̃is penes primore sciuitatis ẽe e qͥtes

Expanded text:
ae triginta factae; fundas lapidesque missiles hi secum gerebant; in his accensi cornicines tubicinesque in duas centurias distributi; undecim milibus haec classis censebatur. hoc minor census reliquam multitudinem habuit; inde una centuria facta est, immunis militia. ita pedestri exercitu ornato distributoque, equitum ex primoribus ciuitatis duodecim scripsit centurias; sex item alias centurias, tribus ab Romulo institutis, sub iisdem quibus inauguratae erant nominibus fecit. ad equos emendos dena milia aeris ex publico data, et, quibus equos alerent, uiduae attributae quae bina milia aeris in annos singulos penderent. haec omnia in dites a pauperibus inclinata onera. deinde est honos additus. non enim, ut ab Romulo traditum ceteri seruauerant reges, uiritim suffragium eadem ui eodemque iure promisce omnibus datum est; sed gradus factut neque exclusus quisquam suffragio uideretur et uis omnis penes primores ciuitatis esset; equites
Abbreviated transcription (Latin):
tanto futuro imperio ex quobelli pacisq munia ñ uiritim ut ante sed phabitu penia¬
rũ fierent. Tumclassescenturiasq ethuncordinẽ excensu descripsit. uel pacidecoꝵ
qua dragenas seniorũ aciuniorũ primaclassis om̃s appellat: seniores a durbis custo¬
diam ut p̃sto eent : iuuenes ut foris bella gererent : Armahis imperata gulea clypeus
ocreae lorica om̃a exaere. haecut tegum̃ taccorporis eent : Tel a in hostem hastaq
et gladus additȩ huic classiduȩ ficbrumcenturiȩ q̃uaesine armis stipendia facerent :
datũ munus ut machinas inbello ferrent : secunda classis intracentũ usq: adquinq:
censum eẽ uoluit : totidẽ centuriȩ et haec eodẽq discrimine &tatum factae : Nec de ar¬
mis quicquam mutatũ õcreaetantũ ademtȩ : In quartaclasse census quitqi & xxmiliũ¬

Expanded text:
tanto futuro imperio, ex quo belli pacisque munia non uiritim, ut ante, sed pro habitu pecuniatanto futuro imperio, ex quo belli pacisque munia non uiritim, ut ante, sed pro habitu pecuniarum fierent; tum classes centuriasque et hunc ordinem ex censu discripsit, uel paci decorum quadragenas seniorum ac iuniorum; prima classis omnes appellati; seniores ad urbis custodiam ut praesto essent, iuuenes ut foris bella gererent; arma his imperata galea, clipeum, ocreae, lorica, omnia ex aere; haec ut tegumenta corporis essent: tela in hostem hastaque et gladius. additae huic classi duae fabrum centuriae quae sine armis stipendia facerent; datum munus ut machinas in bello ferrent. secunda classis intra centum usque ad quin quinquaginta milium censum esse uoluit; totidem centuriae et hae eodemque discrimine aetatium factae; nec de armis quicquam mutatum, ocreae tantum ademptae. in quarta classe census quinque et u
Abbreviated transcription (Latin):
quã priuatis munire opes et nequalis anci liberum animꝰ aduersus tarquinium fuent
talis aduersus se tarquinis liberum eẽt duas filias iuuenib: regiis lucio atq arunt
tarquini siungit. Nec rupittam̃ fatinecessitatẽ humanis consilus: cuicum inuidia regni
etiamint̃ domesticos infida om̃a atq: infesta facer& ꝑoportune ad p̃sentis quietẽ status
bellum cumueientibus. iamenim in duciae exierant alusq & ruscis sumptum: In eo bel¬
loeturtus et fortuna enituit tulli : fusoq: ingentihostium exercitu haud dubius rex
scupatrũ seu plebis animos periclitaretur romã redut. Ad grediturq: inde pacis
longemaximumopus ut quẽ ad modum numa diuini auctoriuris fuiss& itase con¬
ditorẽ om̃is inciuitate discriminis ordinũq quib: int̃ građ dignitatis fortuneq: ali¬
quid interlucet posteri fama ferrent : Censum enĩ instituit rem saluberrimam

Expanded text:
quam priuatis munire opes, et ne, qualis Anci liberum animus aduersus Tarquinium fuerat, quam priuatis munire opes, et ne, qualis Anci liberum animus aduersus Tarquinium fuerat, talis aduersus se Tarquini liberum esset, duas filias iuuenibus regiis, Lucio atque Arrunti Tarquiniis iungit; nec rupit tamen fati necessitatem humanis consiliis quin inuidia regni etiam inter domesticos infida omnia atque infesta faceret. peropportune ad praesentis quietem status bellum cum Ueientibus—iam enim indutiae exierant—aliisque Etruscis sumptum. in eo bello et uirtus et fortuna enituit Tulli; fusoque ingenti hostium exercitu haud dubius rex, seu patrum seu plebis animos periclitaretur, Romam rediit. adgrediturque inde ad pacis longe maximum opus, ut quemadmodum Numa diuini auctor iuris fuisset, ita Seruium conditorem omnis in ciuitate discriminis ordinumque quibus inter gradus dignitatis fortunaeque aliquid interlucet posteri fama ferrent. censum enim instituit, rem saluberrimam
Abbreviated transcription (Latin):
adloquit᷑ iubetbono animo eẽ sopitũ fuisseregẽ subico ic tuferrum haud alte in corpͦ
descendisse iam ad seredisse inspectum uulnus ab t̃socruore. omnia s alubria ẽẽ
confidere ꝓpediem ipsum eosuisuros. interĩ seruio tullo iubere populum dicto
Audientẽ eẽ eũ iura redditurũ obiturũq alia regis munia eẽ Seruius cũ tralea
etlictoribus ꝓdit : ac sederegia sedens alia decernit dealiis consulturũ seregẽ eẽ
simulat. Itaq ꝑ aliquot dies cumia mexpirasset tar quinius celata morte ꝑspeciẽ
Alienȩ fungendȩ uicis suas opes firmauit : Tũ demũ palã factũ et conploratione in re¬
giaorta seruius p̃sidio firmomunitus primus inius supopuli uolunta te patrũ regnau
Anciliberi iã tũ cũ comp̃ssis sceleris ministris ut uiuereregẽ et tantas eẽ opes seruĩ
nuntiatumẽ sessa pom&iam exulatum ierant. Nec iam publicis magis consilus seruus

Expanded text:
adloquitur. iubet bono animo esse; sopitum fuisse regem subito ictu; ferrum haud alte in corpus adloquitur. iubet bono animo esse; sopitum fuisse regem subito ictu; ferrum haud alte in corpus descendisse; iam ad se redisse; inspectum uolnus absterso cruore; omnia salubria esse; confidere propediem ipsum eos uisuros; interim Ser. Tullio iubere populum dicto audientem esse; eum iura redditurum obiturumque alia regis munia esse. Seruius cum trabea et lictoribus prodit ac sede regia sedens alia decernit, de aliis consulturum se regem esse simulat. itaque per aliquot dies cum iam exspirasset Tarquinius celata morte per speciem alienae fungendae uicis suas opes firmauit; tum demum palam factum est comploratione in regia orta. Seruius praesidio firmo munitus, primus iniussu populi, uoluntate patrum regnauit. Anci liberi iam tum comprensis sceleris ministris ut uiuere regem et tantas esse opes Serui nuntiatum est, Suessam Pometiam exsulatum ierant. nec iam publicis magis consiliis Seruius
Abbreviated transcription (Latin):
douii nemiopus tam quam spes subeẽt sedulo comparat. simulsidestituat spesalia p̃s¬
diamolitur Seriuig ꝓpere accito cumpene exanguem uirum ostendisset dex tramtenens
orat nemultã mortem soceri. nesocrum inimicis ludibrio eẽ sinat: Tuũ ẽ inquitseru
siuir esregnum : ñ eorũ qui alienis manib: pessimum facinus fecere : Erige tedeosq: duces
seqire : quil arũ hoc forecaput. diuino quondã circum fuso igniportender̃: Nuncte
illa caelestis excitet flamma nunc exꝑgiscere uere et nos peregrini regnauimus
quisis ñunde natussis reputa : situa resubita consilia torpent : at tumea consilia sepre
Cumclamor impetusq multitudinis uix sustineri posset ut superiore parte ediũpfa
nestras in nouãuiã uersus habitaba tenim rex adiouis statoris. populum trena qul

Expanded text:
rando uolneri opus sunt, tamquam spes subesset, sedulo comparat, simul si destituat spes, alia praesirando uolneri opus sunt, tamquam spes subesset, sedulo comparat, simul si destituat spes, alia praesidia molitur. Seruio propere accito cum paene exsanguem uirum ostendisset, dextram tenens orat ne inultam mortem soceri, ne socrum inimicis ludibrio esse sinat. 'tuum est' inquit, 'Serui, si uir es, regnum, non eorum qui alienis manibus pessimum facinus fecere. erige te deosque duces sequere qui clarum hoc fore caput diuino quondam circumfuso igni portenderunt. nunc te illa caelestis excitet flamma; nunc expergiscere uere. et nos peregrini regnauimus; qui sis, non unde natus sis reputa. si tua re subita consilia torpent, at tu mea consilia sequere.' cum clamor impetusque multitudinis uix sustineri posset, ex superiore parte aedium per fenestras in Nouam uiam uersas—habitabat enim rex ad Iouis Statoris—populum Tanaquil
Abbreviated transcription (Latin):
q̃uemeumq: aliũ generũ delegiss& ẽte undem regniberedẽ facturus udebatur¬
obhaet ipsiregi in sidiae parant᷑ expastorib duo ferocis simidolectiad facinus quib: eonsiatienã
ut̃q agre stib: ferram̃tis inuestibuloregiȩ quã potuere tumultuo sissume aspetie rexae in seoño
Apparitores regiosconuertunt : indecũ ab oregẽ appellarent: clamorqieorũ penitus unre¬
gum ꝑuenisi& uocatia dregẽpgunt primout̃qi uociferari et certat̃s al ̃ alteri obserapo
coercitiablictor e etiussi nuicẽdicere : tande mobloqui desistunt : Vnusrẽ ex eõpo setcordit̃
dumintentꝰ imneum serex totus auerter& : Alt̾elatã securiminc aput deueait: Relieto q
iniuilnere celo ambose foras eiciunt. Tarquiniũ moribundum cumquic ar cdenirat en ee¬
puant illos fugientes lictores c̃phendunt : Clamor indeconcarsusq populimirandum
qui dreieẽt Tana quilint̃ tumulum claudi regiam iub&: arbitroseiecit sunul q̃ eurar

Expanded text:
quemcumque alium generum delegisset, eundem regni heredem facturus uidebaturhaec ipsi regi insidiae parantur. ex pastoribus duo ferocissimi delecti ad facinus, quibus consueti erant uterque agrestibus ferramentis, in uestibulo regiae quam potuere tumultuosissime specie rixae in se omnes apparitores regios conuertunt; inde, cum ambo regem appellarent clamorque eorum penitus in regiam peruenisset, uocati ad regem pergunt. primo uterque uociferari et certatim alter alteri obstrepere; coerciti ab lictore et iussi in uicem dicere tandem obloqui desistunt; unus rem ex composito orditur. cum intentus in eum se rex totus auerteret, alter elatam securim in caput deiecit, relictoque in uolnere telo ambo se foras eiciunt. Tarquinium moribundum cum qui circa erant excepissent, illos fugientes lictores comprehendunt. clamor inde concursusque populi, mirantium quid rei esset. Tanaquil inter tumultum claudi regiam iubet, arbitros eiecit. simul quae cu
Abbreviated transcription (Latin):
Tuuerotaiontꝰ ẽ damor exortus ut hostese casorisexcr& Armis crreptisi na ciedescendunt & uolãnus
signacanere a cuexillaefferrietastrisiussitiappium ad dubitas sefer̃ cernente seupugnaibe seuquñ
so. fore college ietorie deindeue litũ nesueqq legione suolimu sequerenoꝰ &ipsũ flagitiontib: susse nẽ
dedisse dbnett raepestes aeas co mnodeinstruch fuer. Hasets conitiũ dix gellius egnictius paebulate cũcahor¬
tibi pcucisierat saoquim petam egisim lites quã cuiꝰ quẽ ductu autimperiopugnã capesseb icit
& roma nexerut imparit amboducq nec satistemporis idinstruendu fuit . prus concurrtuolimnus
qui apruscadhostẽꝑuenir& Itq srente maeadicmncur suẽ &at forte quudãmutinte a dsuetos intie bostes¬

Expanded text:
tum uero tantus est clamor exortus ut hostes e castris exciret. armis arreptis in aciem descendunt. et Uolumnius tum uero tantus est clamor exortus ut hostes e castris exciret. armis arreptis in aciem descendunt. et Uolumnius signa canere ac uexilla efferri castris iussit; Appium addubitasse ferunt cernentem seu pugnante seu quieto se fore collegae uictoriam; deinde ueritum ne suae quoque legiones Uolumnium sequerentur, et ipsum flagitantibus suis signum dedisse. ab neutra parte satis commode instructi fuerunt; nam et Samnitium dux Gellius Egnatius pabulatum cum cohortibus paucis ierat suoque impetu magis milites quam cuiusquam ductu aut imperio pugnam capessebant et Romani exercitus nec pariter ambo ducti nec satis temporis ad instruendum fuit. prius concurrit Uolumnius quam Appius ad hostem perueniret; itaque fronte inaequali concursu
Abbreviated transcription (Latin):
coscestiatũ uerbis fuerat & cũ uolumniuscaus a superior nein facunđ quidẽ adusuis eximiã eloquentuã colle geuis
ee cauillansq appus sibiacceptũreferre dicer & debere qđ exmuto atq: elingui facanduetiuã cõs haberent
priorem consulatu. primis utaq mensib: hiscereeã nequissenc̃iam popularisoritiones serere quũmalle
in quit uolum niustua in estrenuesticere quã ego abste scitelo qui didicisse ꝓtremocditione ferequai
ut rãmall& oliger & suo exercitu seł inaruria ł in sanniorẽ gesturũ tũmilitum damorortut simal
ambobellũe truscũ susciperent quo añ aduerso c̃sensu uolũnius qm̃ in college uoluntate intptanda
in quiterraui ñ cõmitiã ut quiduos uelitis obscurũ sit manere an abire meuelitis damore signi ficate

Expanded text:
cos certatum verbis fuerat. et cum Volumnius, causa superior, ne infacundus quidem adversus eximiam eloquentiam collegae visus cos certatum verbis fuerat. et cum Volumnius, causa superior, ne infacundus quidem adversus eximiam eloquentiam collegae visus esset, cavillansque Appius sibi acceptum referre diceret debere, quod ex muto atque elingui facundum etiam consulem haberent; —priore consulatu, primis utique mensibus, hiscere eum nequisse, nunc iam populares orationes serere—, 'quam mallem' inquit Uolumnius, 'tu a me strenue facere quam ego abs te scite loqui didicissem.' postremo condicionem ferre, quae utram mallet eligeret; suo exercitu se uel in Etruria uel in Samnio rem gesturum. tum militum clamor ortus, ut simul ambo bellum Etruscum susciperent. quo animaduerso consensu Uolumnius 'quoniam in collegae uoluntate interpretanda' inquit 'erraui, non committam ut quid uos uelitis obscurum sit: manere an abire me uelitis clamore significate.'
Abbreviated transcription (Latin):
quae sifalse fuerint necusus suist inet ruriam extemplo conuersi signis abituri.: Iiuero ab asinqut neqte
quis quã moratur & eniminime consenta neu ẽ. cumbellotuo forsitinux suffiias bietec dopem ferendam
Alus glorieriuenisse benehercules uerter& dicereaolumnius malle fruseroperaam in sumptũquã
quicquã in cidisse curns atis ax aecruriȩunus consularis exeratas digredientesiuã cõs leguta tribuniq ex
appiano exercitu circuã sistunt parsimperatorẽsum orarenecollege auxiliũ qđ acipiendũ ultro fuerit
suasponte oblatum sꝑner&. Plures ab eantiuolum nio obsisteretq obtestarine prauocũ collegacertaminerẽp̃
detꝰ Dede cusq adł uolunũ sit delegiatũ nemine quȩ siturũ q̃uerba appisedq fertuna exercitsuerit. dimitti ad

Expanded text:
quae si falsae fuerint nec usus sui sit in Etruriam, extemplo conuersis signis abiturum. 'tu uero abeas' inquit, 'neque te quae si falsae fuerint nec usus sui sit in Etruriam, extemplo conuersis signis abiturum. 'tu uero abeas' inquit, 'neque te quisquam moratur; etenim minime consentaneum est, cum bello tuo forsitan uix sufficias, huc te ad opem ferendam aliis gloriari uenisse.' bene, hercules, uerteret, dicere Uolumnius; malle frustra operam insumptam quam quicquam incidisse cur non satis esset Etruriae unus consularis exercitus. digredientes iam consules legati tribunique ex Appiano exercitu circumsistunt. pars imperatorem suum orare ne collegae auxilium, quod acciendum ultro fuerit, sua sponte oblatam sperneretur; plures abeunti Uolumnio obsistere; decus dedecusque ad L. Volumnium sit delegatum; neminem quaesiturum quae verba Appi sed quae fortuna exercitus fuerit; dimitti ab
Abbreviated transcription (Latin):
accitũ Iamuolũnius in sũ niotria castellaceperatinquib: aduimił hostium caescerant dimidiũ
fere ei : captũ & luc anorũ seditiones a plebeise degentibus ducibi orias sũm a optumatiũ
uoluntate ꝑ q̃. fabiũ ꝓ cõs amissum locũ uetere exercitu conp̃sserat : Deciopopulandos
hostiũ agros relinquit ipse cũ suis copus m̃ etruriã ad collegam ꝑgit quẽ aduenientẽ leciom̃s
Accepere appiũ ex conscientia sua credo animũ habuisse aut in merito iratũ sinihilscrip¬
serat in liberadi & in grato animo sieguerat ope dissimulantem uix enims adutemutua reddtu
cũ obuiã egressus e&̃. satĩ salueñ quit .l. uolumniuit sese in samniores habent quaetecausa
ut ꝓuinciatua excederes indux̃ uolũnius in samniores ꝓspents eẽ ait . litteris eu accitũ uenisse¬

Expanded text:
accitum. iam Uolumnius in Samnio tria castella ceperat, in quibus ad tria milia hostium caesa erant, dimidium accitum. iam Uolumnius in Samnio tria castella ceperat, in quibus ad tria milia hostium caesa erant, dimidium fere eius captum, et Lucanorum seditiones a plebeiis et egentibus ducibus ortas summa optimatium uoluntate per Q. Fabium , pro consule missum eo cum uetere exercitu, compresserat. Decio populandos hostium agros relinquit, ipse cum suis copiis in Etruriam ad collegam pergit. quem aduenientem laeti omnes accepere: Appium ex conscientia sua credo animum habuisse—haud immerito iratum si nihil scripserat, inliberali et ingrato animo, si eguerat ope, dissimulantem. uix enim salute mutua reddita, cum obuiam egressus esset, 'satin salue' inquit, ' L. Uolumni ? ut sese in Samnio res habent? quae te causa ut prouincia tua excederes induxit?' Uolumnius in Samnio res prosperas esse ait, litteris eius accitum uenisse
Abbreviated transcription (Latin):
rant bellũ : Traxerat contagio ꝓximos ũbriȩ populos & gallica Auxilia mercede sollicitabant᷑
Omis ea multitũdo ad castra samnitiũ conueniebat quitimultus repens postquã romã ꝑlatus ẽ
diũ primo qq̃ tẽpore in etruriã ireplacuit duaeromanelegiones secute .i. &iuisociorũ
xiamilia castrahaud ꝓcul abhoste positt ceterũ magis eoꝓfectus ẽ qđ maturd euentũ erat
ut quos damspectantes iamarma &ruriȩ populos metus romani nominis cõprimer& : quã
quod dictu cosquicquã ibi satis scite a autfortunate gestũ sit multa p̃lialocis et tẽporib:
iniquis cõmissaspesq indies grauorẽ hostem faciebat etiam ꝓpeerat ut nec dueimilites
ne cmilitibus dux satis fider& litteras ad collegã ac cersendũ ex sãniomissas. intrinis an¬
fungentis discrepatio fuerit. ap̃p. abnuente missas uolũnio ad firmante appis eluteris

Expanded text:
rant bellum; traxerat contagio proximos Umbriae populos, et Gallica auxilia mercede sollicitabantur; rant bellum; traxerat contagio proximos Umbriae populos, et Gallica auxilia mercede sollicitabantur; omnis ea multitudo ad castra Samnitium conveniebat. qui tumultus repens postquam est Romam perlatus, dium primo quoque tempore in Etruriam ire placuit. duae Romanae legiones secutae, prima et quarta, et sociorum duodecim milia; castra haud procul ab hoste posita. ceterum magis eo profectum est quod mature uentum erat ut quosdam spectantes iam arma Etruriae populos metus Romani nominis comprimeret, quam quod ductu consulis quicquam ibi satis scite aut fortunate gestum sit: multa proelia locis et temporibus iniquis commissa spesque in dies grauiorem hostem faciebat, et iam prope erat ut nec duci milites nec militibus dux satis fideret. litteras ad collegam accersendum ex Samnio missas in trinis anfungentes, disceptatio fuerit, Appio abnuente missas, Uolumnio adfirmante Appi se litteris
Abbreviated transcription (Latin):
operesine corm̃tis simulad mots signanulla uide territia muris quacuiq ꝓximũ fuit scalis raptĩ
ingenti p̃da potitus quamuendere sic̃ priorẽ coactus ferentinũ in dequã quã nihilquietis dabatur
tñ suma ala critate ductus. ceterũ ibiplus laboris ac periculi fuit. & defensa sum a uimoenia sunt
caesa p̃damilitis fuit. huius oppugnattrũ urbium decoris pars maior inquib:dam anncdibus ad
maximũ trahitꝰ murgantiã ab decio a fabio ferentinũ romuleamq: oppugnatastradunt squi
nouorũ consulũ hancgloriã faciant quid am ñ amborũ sed alterius p̃. uolum nueis aniũ ꝓuintiã
euenis sedũ ea in samniociuicũq: ductu auspicioq gererent᷑ romanis in etruriam interĩbellum
ingens multis exgentibꝰ conscit᷑ cuius auctor gellius egnatius ex sãnitib: erat : Iuscifereom̃s c̃sciue¬

Expanded text:
opere, sine tormentis, simul admota sunt signa, nulla ui deterriti a muris, qua cuique proximum fuit, scalis raptim opere, sine tormentis, simul admota sunt signa, nulla ui deterriti a muris, qua cuique proximum fuit, scalis raptim ingenti praeda potitus, quam uendere sicut priorem coactus; Ferentinum inde, quamquam nihil quietis dabatur, tamen summa alacritate est ductus. ceterum ibi plus laboris ac periculi fuit: et defensa summa ui moenia sunt ca muros caesa; praeda militis fuit. huius oppugnatarum urbium decoris pars maior in quibusdam annalibus ad Maximum trahitur; Murgantiam ab Decio, a Fabio Ferentinum Romuleamque oppugnatas tradunt. sunt qui nouorum consulum hanc gloriam faciant, quidam non amborum sed alterius, L. Uolumni : ei Samnium prouinevenisse. cum ea in Samnio cuiuscumque ductu auspicioque gererentur, Romanis in Etruria interim bellum ingens multis ex gentibus concitur, cuius auctor Gellius Egnatius ex Samnitibus Sannitibus erat. tusci fere omnes conscive
Abbreviated transcription (Latin):
cessere finb acsibimn & ipsi exilium consciuere adꝓbantib: cunctis ad mungantiã uadidam urbem
oppagnandam ducit tantusqi ardormilitũ fuit & caritateducis & spemaioris quã exagrestib:
populationib p̃de ut uno dieui atq arm i s urbesn caperent. Ibiduomił samntiũ etcentũ pug¬
nantes arcũ uentic aptiq & dia p̃dac ingens capta ẽ. quaene impadim̃tis gricuibi agñ
onerar& conuocanimlites decius ub & hacine inquit uictoria sola aut hac p̃da c̃tiestis futuri
legione seorũ totp̃lus fusas postremofinib: expulistis. Vendita ista & in licite lucro m̃catorẽ ut sequatur
agm̃ ego subinde suggerã quae uendatis . ad romuletem urbem hinc eamus ubiuos labor haudmaior
p̃damaior man& diuendita p̃da ultro adortuntes imperatorẽ cadromulem ꝑgunt. ibi qq̃ sine

Expanded text:
cessere finibus ac sibimet ipsi exsilium consciuere'. adprobantibus cunctis ad Murgantiam, ualidam urbem, cessere finibus ac sibimet ipsi exsilium consciuere'. adprobantibus cunctis ad Murgantiam, ualidam urbem, oppugnandam ducit; tantusque ardor militum fuit et caritate ducis et spe maioris quam ex agrestibus populationibus praedae ut uno die ui atque armis urbem caperent. ibi duo milia Samnitium et centum pugnantes circumuenti captique et alia praeda ingens capta est. quae ne impedimentis grauibus agmen oneraret, conuocari milites Decius iubet. 'hacine' inquit 'uictoria sola aut hac praeda contenti estis futuri? trae sunt, quando legiones eorum tot proeliis fusas postremo finibus expulistis. uendite ista et inlicite lucro mercatorem ut sequatur agmen; ego subinde suggeram quae uendatis. ad Romuleam urbem hinc eamus, ubi uos labor haud maior, praeda maior manet.' diuendita praeda ultro adhortantes imperatorem ad Romuleam pergunt. ibi quoque sine
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorũ urib: toleraretantã molẽbellipossent tẽptasseetiã haud magnim om̃ti finitimarũ gentiũ auxilia
eẽt unã sibispẽreliquã in etruscis restare scire gentẽitadiȩ oppulentissimã armis uiris pecunia ẽẽ
habere accolasgidllos int̃ferrũ & armanatos feroces cũ suapte in genio tũ aduersus romanum
etruscis quiporsennȩ quondã maiorib:q: eorũfuerit . qui p roma nosoñi a grocis tiberĩ pulsos
dimicare pscdute suac ñ deintolerando itadiȩ regno cogant. sannitẽ illis exercitũ paratũ inserus¬
tũ armis stipendio uenisse et confestim secuturos uł si adipsamromanamurbemoppugnandã
ducant : haeceos inetruria iacttntes molientesq bellũ domiromanũ urebat nã p̃decius ubi con¬
perit ꝑ exploratores ꝓfectums commitiũ exercitũ aduo cato concilio quid ꝑagro sinquit uaguamur
uicati circũ ferentes bellum qui inurbes & moenia ad gredim᷑ nullus iam exerutꝰ scmno p̃side&c

Expanded text:
ipsorum uiribus tolerare tantam molem belli possent; temptasse etiam haud magni momenti finitimarum gentium auxilia.esset; unam sibi spem reliquam in Etruscis restare. scire gentem Italiae opulentissimam armis, uiris, pecunia esse; habere accolas Gallos, inter ferrum et arma natos, feroces cum suopte ingenio tum aduersus Romanum Etruscis qui Porsinnae quondam maioribusque eorum fuerit, quin Romanos omni agro cis Tiberim pulsos dimicare pro salute sua non de intolerando Italiae regno cogant. Samnitem illis exercitum paratum, instructum armis, stipendio uenisse, et confestim secuturos, uel si ad ipsam Romanam urbem oppugnandam ducant. haec eos in Etruria iactantes molientesque bellum domi Romanum urebat. nam P. Decius , ubi comperit per exploratores profectum Samnitium exercitum, aduocato consilio 'quid per agros' inquit 'uagamur uicatim circumferentes bellum? quin urbes et moenia adgredimur? nullus iam exercitus Samnio praesidet;