comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
elatisunt torto orbe fulserunt: leui opculso
occipinnon o porteret. et sc̃s filius tause iulianus
cartaginensis. seruus dĩ satis fieri super
hac repeutiõis tuȩ eaoẽ fiducia qua popo¬
seit exigeret. dedi operam et meipsum
inprimis confusione pressione pressi
sum eñĩ ptos dies non solum ȩque ut hos
graues. uerum etiã tanto atrocius mise¬
ros quanto longius aremedio uere religi¬
onis alienos. ut merito hac scrutatione
caruerit. regnasse mortem auidã san¬
guinis. dum ignoratur religio quȩ ꝓhi¬
Beret asanguine. Ista illucescente: illã
constupuisse. illam concludi. cũistaiam
pual&. illam penitus nullam futuram.
cũhec sola regnauit. Exceptis uidelic&
semotisq illis diebus nouissimis sub fine
scłi. & sub apparitione anti xp̃i uel etiã
sub conclusione iudicii. quib fũtas angus¬
& semꝑ. ẽ. modũ: Uerũ aꝑtiore agguiore
pbatio. impios ꝑditio consequetur. Et

Expanded text:
elati sunt, toto orbe fulserunt, levi opusculo elati sunt, toto orbe fulserunt, levi opusculo occupari non oporteret: et sanctus filius tuus, Julianus Carthaginensis, servus Dei, satisfieri super hac re petitioni suae eadem fiducia qua poposcit exigeret: dedi operam et me ipsum in primis confusione pressi.sum enim praeteritos dies non solum aeque ut hos graues, uerum etiam tanto atrocius miseros quanto longius a. remedio uerae religionis alienos: ut merito hac scrutatione claruerit regnasse mortem auidam sanguinis, dum ignoratur religio quae prohiberet a sanguine; ista inlucescente, illam constupuisse; illam concludi, cum ista iam praeualet; illam penitus nullam futuram, cum haec sola regnabit: exceptis uidelicet semotisque illis diebus nouissimis sub fine saeculi et sub apparitione Antichristi uel etiam sub conclusione iudicii, quibus futuras anguset semper est modum uerum apertiore ac grauiore orum sanctos probatio. impios perditio consequetur. et
Abbreviated transcription (Latin):
prauitatẽ eor qui alieni aciuitate dei ex
locoꝵ agrestium compitis et pagani uo¬
cantur. siue gentiles. qui a t̾rena sapiunt.
aut nesciant. presentia tam̃ tẽpora ueluti
malis. extͣ solisũ in festissima. obhor solũ
quod creditur xp̃c. et colitur ds idolã aut̃
minus coluntur in famant. Preceperas
ergo ut exom̃ib quȩ haberi ad p̃sens
possunt historiarum atq annaliũ factis.
quȩcũq aut bellis grauia. aut corrupte
morbis. uut fame tristia. aut t̾rarum
motib terribilix aut inundationib
aquarum in solita. aut eruptionib igniũ
metuenda aut ictib fulminum. plagisq
grandinũ sȩua. uel etiã parricidiis flagitus¬
qr miera ꝑ transacta retro scla repperisse
Ordinatt breuitir uolaminis texiuexpliarẽ
uaxime cũreuerentia iuã ꝑficiendo hoc¬
aduersus ipsos paganos unde cimo lidto
inustente. quor iam decẽ orientes radui
moxm despicula ȩcclesusticȩ claritatis

Expanded text:
prauitatem eorum, qui alieni a ciuitate Dei ex prauitatem eorum, qui alieni a ciuitate Dei ex locorum agrestium conpitis et pagis pagani uocantur siue gentiles quia terrena sapiunt, obliuiscantur aut nesciant, praesentia tamen tempora ueluti malis extra alitum infestatissima ob hoc solum quod creditur Christus et colitur Deus, idola autem minus coluntur, infamant: — praeceperas ergo, ut ex omnibus qui haberi ad praesens possunt historiarum atque annalium fastis, quaecumque aut bellis grauia aut corrupta morbis aut fame tristia aut terrarum motibus terribilia aut inundationibus aquarum insolita aut eruptionibus ignium metuenda aut ictibus fulminum plagisque grandinum saeua uel etiam parricidiis flagitiisque misera per transacta retro saecula repperissem, ordinato breuiter uoluminis temaxime cum reverentiam tuam, perficiendo adversus hos ipsos paganos undecimo libro insistentem quorum jam decem orientes radii, mox ut de specula ecclesiasticae claritatis
Abbreviated transcription (Latin):
formulam. sola disciplinati tremoris
expectittone suspendi donec ad pagen¬
di lidentiã nutu signoue mittantur¬
habent enim ꝓprios ad appetitus.
quantum brutis excellentiores tantũ
rtionalib ꝓpinquantes. hoc ẽ discernere
amare seruire. Nã discernentes int̃ d ñõs a
& traneo̾ ñ eo̾ quos in seclantur oderunt.
sed his quos amant:Telant. Et amantes
dnm acdomũ non quasi exnata apti
corporis uigilant: sed ex conscientia
solliciti amoris inuigilant. Unde etiã
mistico sacram̃to in euangłiis. ꝙ edant
micas catelli submensa ddñoꝵ: et chana¬
nea non crubuit dicere. et dñs ñ fasti¬
duit audire. Beatus etiã tobias ducem
angłm sequens. canẽ comitẽ habe non
spreuit. Igitur gnaliamore tuo speciali
amore conexus. uoluntaituȩ uolens
parui. Namcũ subiectiomea p̃cepto pat̾¬
nitatistuȩ factum debeat. totũq sit tuũ
qđ exte id te redit opusmeũ hoc solom eo
cumulatuas reddidi. quod lbens feci
Preceperas mihi. ut aduersusꝰ uanilo quã

Expanded text:
formulam, sola disciplinati timoris exspectatione suspendi, donec ad peragendi licentiam nutu signove mittanturHabent enim proprios appetitus, quantum brutis excellentiores, tantum rationabilibus propinquantes; hoc est, discernere, amare, servire. Nam discernentes inter dominos atque extraneos, non eos quos insectantur, oderunt: sed his quos amant, zelant: et amantes dominum ac domum, non quasi ex natcorporis uigilant, sed ex conscientia solliciti amoris inuigilant. unde etiam mystico sacramento in Euangeliis, quod edant micas catelli sub mensa dominorum, et Chananaea non erubuit dicere et Dominus non fastidiuit audire. beatus etiam Tobias, ducem angelum sequens, canem comitem habere non spreuit. igitur generali amori tuo speciali amore conexus uoluntati tuae uolens parui. nam cum subiectio mea praecepto paternitatis tuae factum debeat totumque tuum sit, quod ex te ad te redit, opus meum, hoc solo meo cumulatius reddidi, quod libens feci. Praeceperas mihi, uti aduersus uaniloquam
Abbreviated transcription (Latin):
xp̾iani nõis ꝗdict̃ defectũ romane rei¬
publice xp̃i docerina inueciũ libros uii
in quib pęne totius mundi calamitatem
et miserias. belloꝵ inquietudines replicans.
rareo. et pace culiure dĩ pacatũ retineret
imperiũ. Sane in pͥmo libro descripsit
positionẽ orb. occeani int̃ clusione. et ta
belloꝵ et riranniđ exordia finitimoꝵ
sanguine dedicata. Hic est horosiusꝗ
abaugustino ꝓdiscenda animȩ ratione
RECEPTIS TIS PRU
beatissime pat̾ augustine atq
utinã tam efficaciter. quam
libent̃. Quã quã ego inutrãq partẽ
parũ deexplicito mouear. rectene an
secus egerim. tuenim iam isto iudicio
laborasti. utrũne hoc qđ p̃ciperes pos¬
sem. Ego autẽ solius obiedientiȩ sitam̃
eam uoluntate conatuq decoraui testi¬
monio contestatussum. Nam et in ma¬
gna magnsi patris familias domo. cum
sint multa diuersi generis animalia ad¬
ium̃to familtaris rei commoda ñ tam̃
canũ cura postrema: quib solis insitũ ẽ.

Expanded text:
inis qui dicunt defectum Romanae reipublicae Christi doctrina invectum, libros septem; in quibus pene totius mundi temporis calamitates et miserias, ac bellorum inquietudines replicans, raret, et pace culturae Dei pacatum retineret imperium. Sane in primo libro describit positionem orbis, Oceani interfusione, et Tanbellorum, et tyrannidis exordia finitimorum sanguine dedicata. Hic est Orosius, qui ab Augustino, pro discenda animae ratione, aeceptis tuis parui, beatissime pater Augustine; atque utinam tam efficaciter quam libenter. quamquam ego in utramuis partem parum de explicito mouear, rectene an secus egerim. tu enim iam isto iudicio laborasti, utrumne hoc, quod praeciperes, possem: ego autem solius oboedientiae, si tamen sam uoluntate conatuque decoraui, testimonio contentus sum. am et in magna magni patrisfamilias domo cum sint multa diuersi generis animalia adiumento rei familiaris commoda, non est tamen canum cura postrema; quibus solis natura insitum est,
Abbreviated transcription (Latin):
Continuo tarentinos plurimis finiti¬
moꝵ prȩsidiis fultos: maxime psrr̃
aux̃ . qui etiã in se obmagnitudinem
uirium. consilioꝵq summã belli . no¬
menq trans duxit: namtarentum
ut pote exlacedemoniis conditam
cognatãq grȩciȩ ciuitatẽ uindicatu¬
rus. totas uiresephiri. thes saliae. & mace¬
doniȩ elephantos etiã usq in id tempus.
inuisos romanis: numero uiginti initali¬
am primꝰ inuexit. Terras mari uirissequis.
ũrmis beluis. ad postremũ uiribus suis
dolisq terribilis. nisi quod delphici illius

Expanded text:
continuo Tarentinos, plurimis finiticontinuo Tarentinos, plurimis finitimorum praesidiis fultos, maxime Pyrrhus angit, qui etiam in se ob magnitudinem uirium consiliorumque summam belli nomenque transduxit. nam arentum, utpote ex Lacedaemoniis conditam cognatamque Graeciae ciuitatem, uindicaturus totas uires Epiri Thessaliae et Macedoniae, elephantos etiam usque in id tempus inuisos Romanis numero xx in Italiam primus inuexit: terra mari, uiris equis, armis beluis, ad postremum uiribus suis dolisque terribilis, nisi quod Delphici illius
Abbreviated transcription (Latin):
ARENTINIROMANACLASSEM
forte prȩtereuntẽ. espectaculo thea¬
thri ꝓspectam. hostiliter in uaser̃::
quinq tantũ nauibus uix ꝑfugam
elapsis. cetera retracta inportũ clas¬
sis. & ꝓfligata est. prȩ fecti nauium
trucidati. om̃s bello utiles cęsi. reliꝗ
prȩtio uenditisunt. Continuo missi
tarentũ aromanis legati: ut de in latis
quererentur in iuriis. pulsati ab isdẽ.
auctas insuꝑ in iurias rettulerunt:
His causis bellum ingens exortũ ẽ :
romanos qui: quantiq hostes circum¬
streperents ꝑ metientessultima adegit
necessitas ꝓletarios quoq in armaco¬
gere. hoc est eos qui inurbe semꝑ suf¬
ficiendȩ ꝓlis causa uacabant militiȩ
ad scribere: quippe cũ frustra de ꝓle
curaest. nisi rebus prȩsentibus consula¬
tur. Itaq inruit in uniuersos tarenti¬
noꝵ fines cũ emilio consule romanꝰ
exercitus. igni ferroq uastat omĩa plu¬
rima ex pugnat oppida. in iuriã in so¬
lenter acceptã: crudeliter uindicat.

Expanded text:
arentini Romanam classem forte praetereuntem, spectaculo theatri prospectam hostiliter inuaserunt, quinque tantum nauibus uix per fugam elapsis; cetera retracta in portum elassis et profligata est; praefecti nauium trucidati, omnes bello utiles caesi, reliqui pretio uenditi sunt. continuo missi Tarentum a Romanis legati, ut de inlatis quererentur iniuriis, pulsati ab isdem auctas insuper iniurias rettulerunt. his causis bellum ingens exortum est. Romanos, qui quantique hostes circumstreperent permetientes, ultima adegit necessitas proletarios quoque in arma cogere, hoc est eos qui in Vrbe semper sufficiendae prolis causa uacabant, militiae adscribere: quippe cum frustra de prole cura est, nisi rebus praesentibus consulatur. itaque inruit in uniuersos Tarentinorum fines cum Aemilio consule Romanus exercitus, igni ferroque uastat omnia, plurima expugnat oppida, iniuriam insolenter acceptam crudeliter uindicat.
Abbreviated transcription (Latin):
accusatoribus dieta usq ad cognitio¬
nem neq capillum. barbamue ꝓmi¬
serit. neq sordida ueste humili ue ha¬
bitu suffragatores conciliarit. inimi¬
cos ꝑmulserit. iudices temperarit. Ora¬
tionẽ quoq a praetore concessam. nihilo
summissiorem quã animũ habuerit.
cum euidenti oppugnaretur calumnia.
et opinione bonorum om̃ium iurae
absoluendus putaretur: periurio iudi¬
cum condemnatus est. Qui łmyrnam
cõmigrans: lit terarum studus intentꝰ
consenuit
ANNO ABURBE C̃DITA

Expanded text:
accusatoribus dicta, usque ad cognitioaccusatoribus dicta, usque ad cognitionem neque capillum barbamue promiserit neque sordida ueste humiliue habitu suffragatores conciliarit, inimicos permulserit, indices temperarit, orationem quoque a praetore concessam nihilo summissiorem quam animum habuerit. cum euidenti oppugnaretur calumnia et opinione bonorum omnium iure absoluendus putaretur, peiurio iudioum condemnatus est. qui Zmyrnam conmigrans litterarum studiis intentus consenuit. Anno ab Vrbe eondita
Abbreviated transcription (Latin):
cebxtur incidit. bellum deinde in a¬
ditu capitolii orridum satis actum est.
Multi circa saufeium. et saturninũ
caesi: saturninus palam clamitans ma¬
rium auctorem. eẽ. om̃ium molitionũ
suarum: contestatus est. Cum autem
ipse saturninus et saufeius. et labien̾.
cogente mario incuriam confugissen.
ꝑequites romanos. ef fractis foribus.
occisisunt. G. glaucia. extractus
edomo claudii: trucidatus est furius
tribunus plebi. bona om̃ium publican¬
da decreuit igneus dolabella. satur¬
nini frater: ꝑforum olitorium fugiens.
cum lucio giganio inter fectus est.
Itaq auctoribus tantȩ seditionis oc¬
cisis: quies ppło fuit. Tunccato atq
pompeius. rogationẽ dereditu metel¬
li numidicitotius urbis gaudio ꝓmul¬
garunt. quȩ ne ꝑ ficeretur: maricon¬
sulis. et forii tribuni plebis factionib
intercessum est. Rutilius quoq uir
integerrimus adeo fidei atq: innocen¬
tiae constantiausus est. ut die sibi ab

Expanded text:
cebatur, incidit. bellum deinde in acebatur, incidit. bellum deinde in aditu Capitolii horridum satis actum est, multi circa Saufeium et Saturninum caesi. Saturninus palam clamitans, Marium auctorem esse omnium molitionum suarum, contestatus est; cum autem ipse Saturninus et Saufeius et Labienus cogente Mario in curiam confugissent, per equites Romanos effractis foribus occisi sunt. C. Glaucia extractus e domo Claudii trucidatus est. Furius, tribunus plebi, bona omnium publicanda decreuit. Cn. Dolabella, Saturnini frater, per forum holitorium fugiens, cum L. Giganio interfeotus est. itaque auctoribus tantae seditionis occisis quies populo fuit. tunc Cato atque Pompeius rogationem de reditu Metelli Numidici totius Vrbis gaudio promulgarunt: quae ne perficeretur, Marii consulis et Furii tribuni plebi factionibus intercessum est. Butilius quoque air integerrimus adeo fidei atque innocentiae constantia usus est, ut die sibi ab
Abbreviated transcription (Latin):
me tellum numidicum. in exilium qua¬
cumq uiageresdiẽ dicta. suppositis eiꝰ¬
dem factionis iudicibus. ꝑscelus inno.¬
cens metellus damnatus. in exilium
cum totius urbis dolore discessit. Idem
saturninus. memmium uirum acrem
et integrum fieri consulemtimens.
orta subito seditione fugientem: per
publium mettium satellitem. in formi
stipite. comminutum interfecit Fre¬
mente protantis rei publicȩ malisssenatu.
populoq romano: marius consul ac¬
commodato ad tempus ingenio. consen¬
sui bonoꝵ. sese immiscuit. commotamq
plebem leni oratione sedauit Satur¬
ninus in famibus ausis contionẽ domi
suȩ habuit. ibiq abaliis rex: ab aluis
inperator est appellatus. Marius
manipulatim plebe descripta: alterũ
consulem cũ prȩsidiis in colle disposuit
ipse portas comminuit: in foro p̃liũ
cõmissumest. Saturninus amarianis
foro pulsus: in capitolium confugit
marius fistulas quibus eo aqua dedu¬

Expanded text:
Metellum Numidicum in exilium quaMetellum Numidicum in exilium quacumque ui agere. die dicta a suppositis eiusdem factionis iudicibus per scelus innocens Metellus damnatus in exilium cum totius Vrbis dolore discessit. idem Saturninus Memmium, uirum acrem et integrum, fieri consulem timens, orta subito seditione fugientem per P. Mettium satellitem informi stipite conminutum interfecit. fremente pro tantis reipublicae malis senatu populoque Romano, Marius consul accommodato ad tempus ingenio consensui bonorum sese inmiscuit commotamque plebem leni oratione sedauit. Saturninus infamibus ausis contionem domi suae habuit ibique ab aliis rex, ab aliis imperator est appellatus. Marius manipulatim plebe descripta alterum consulem cum praesidiis in colle disposuit, ipse portas communiuit. in foro proelium commissum est; Saturninus a Marianis foro pulsus in Capitolium confugit; Marius fistulas, quibus eo aqua dedu
Abbreviated transcription (Latin):
DOST CIM BRICUM ETT EUTO¬
nicum bellum. et quintũ marrii con¬
sulatum. quo status imperii romani
iure conseruatus iudicatur: sexto
consulatu eiusdem gai marii ita labe¬
factatus est: ut poene usq ad extremũ
intestina clade conciderit. E uoluere
ac ꝑi currere mihi discordiarũ ambages.
et in extricabiles seditionũ causas. in cõ¬
modum simul ac longum uidetur: sane
breuiter strinxisse sufficiat. quia primꝰ¬
lucius apuleius saturninꝰ: exercitati
tu multus auttor extiterit. Quinto
metello numidico uiro sane primario:
acerrimus inimicus. quieũ censorem
creatum. protractum domo atq: in ca¬
pitolium confugientẽ armata multi¬
tudine obsedit: unde equitũ romanoꝵ
indignatione deiectus est plurima ante
capitolium caede facta: an uniũ dein¬
de cõpetitorem suum saturninus et
glaucia fraude gaimarii consulis occi¬
derunt Subsequente anno marius sex¬
to consul. et glaucia prȩtor. et satur¬
ninus tribunus plebi. conspirauerunt

Expanded text:
ost Cimbricum et Teutonicum bellum et quintum Marii consulatum, quo status imperii Romani iure conseruatus iudicatur, sexto consulatu eiusdem C. Marii ita labefactatus est, ut paene usque ad extremum intestina clade conciderit. euoluere ac percurrere mihi discordiarum ambages et inextricabiles seditionum causas incommodum simul ac longum uidetur; sane breuiter strinxisse sufficiat, quia primus L. Apuleius Saturninus excitati tumultus auctor exstiterit, Q. Metello Numidico uiro sane primario acerrimus inimicus, qui eum censorem creatum protractum domo atque in Capitolium confugientem armata multitudine obsedit, unde equitum Romanorum indignatione deiectus est, plurima ante Capitolium caede facta. A. Nunium deinde, conpetitorem suum, Saturninus et Glaucia fraude C. Marii consulis occiderunt. subsequente anno Marius sexto consul et Glaucia praetor et Saturninus tribunus plebi conspirauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
imperuromani prouincus. urbibus. ac po¬
pulis. uix paucos aliquando extitisse
quos iusta ultio inuito etiam uictore dã¬
narit. ut uerbis uera non onerẽ. ñ teme¬
re dixerim tantam uel in bello saltim
extinctã modo fuisse gregariorum
militũ manum: quanta tunc caesa est
inpace nobilium Igitur sylla mortuo.
lepidus marianȩ partis assertor. aduer¬
sus catulum syllanum ducem surgens.
rediuiuos belloꝵ ciuilium cineres susertiui:
bis tunc aciae certatum est. Plurimi roma¬
norum iam ipsa paucitatẽ miserorũ. &
adhuc illo furore insanientium caesi sunt:
albanoꝵ ciuitas obsidione oppugnata.
atq excruciata fame. ultima miserabili¬
um reliquiarum deditione seruata est.
ubi tunc scipiolepidi filius captiis atq oc¬
s cisus est. Brutus incisalpinam galliã fugi¬
ens. persequente pompeio. apud regium
interfectus est. Ita hoc bellum ciuile non
magis clementie catuli. quamtedio sylla¬
nȩ crudelitatis: ut ignis instipula eadem

Expanded text:
imperii Romani prouinciis urbibus ac poimperii Romani prouinciis urbibus ac populis uix paucos aliquando extitisse, quos iusta ultio inuito etiam uictore damnarit? et, ut uerbis uerba non onerem, non temere dixerim, tantam uel in bello saltim extinctam modo fuisse gregariorum militum manum quanta tunc caesa est in pace nobilium. Igitur Bulla mortuo Lepidas, Marianae partis adsertor, aduersus Catulum Sullanum ducem surgens, rediuiuos bellorum ciuilium cineres suscitauit. bis tunc acie certatum est; plurimi Romanorum, iam ipsa paucitate miserorum et adhuc illo furore insanientium, caesi sunt. Albanorum ciuitas, obsidione oppugnata atque excruciata fame ultima, miserabilium reliquiarum deditione seruata est; ubi tunc Scipio, Lepidi filius, captus atque occisus est. Brutus in cisalpinam Galliam fugiens persequente Pompeio apud Regium interfectus est. ita hoc bellum ciuile non magis dementia Catuli quam taedio Sullanae crudelitatis, ut ignis in stipula, eadem
Abbreviated transcription (Latin):
plus necessitatis afferant. et minus pudo¬
ris. hoc est causa. pugna uictoria. uel proex¬
tin guenda insolentia tyrannorum. uel pro
cohibendo sociorum defectu uel pro inu¬
rendo ultionis exemplo. cuĩ tandem du¬
bium est. quanto func mitius : quantoq
clementius excitata ut dicunt bella ciui
lia geruntur : immoreprimuntur. potius
quam geruntur. Quis enim unũ ciuile bel¬
lum. ꝑ decẽ annos histemporibus agitatũ
audierit : quis unobello centũ quin quagin¬
ta milia hominũ uel hostium abhostib
ut non dicam ciuium aciuibus caesa memi¬
nerit : quis illam quam explicare longũ
est optimorum atq inlustrium uirorũ
multitudinẽ trucidari inpace cognouerit :
Postrȩmo quis illas in fames interficien¬
dorum tabulas timuerit. legerit. senserit.
acnon potius om̃ib notum sit una cunc¬
tos pace conpositos. adq eadem salute
securos. uictos uictoresq pariter cõmuni
exultasse letitia: at etiam intantis torius

Expanded text:
plus necessitatis adferant et minus pudoplus necessitatis adferant et minus pudoris, hoc est causa pugna uictoria, uel pro extinguenda insolentia tyrannorum uel pro cohibendo sociorum defectu uel pro inurendo ultionis exemplo: cui tandem dubium est, quanto nunc mitius quantoque clementius elia geruntur, immo reprimuntur potius quam geruntur? Quis enim unum civile bellum per decem annos his temporibus agitatum audierit? Quis uno bello centum quinquaginta millia hominum, vel hostium ab hostibus, ut non dicam civium a civibus, caesa meminerit? Quis illam, quam explicare longum est, optimorum atque illustrium virorum multitudinem trucidari in pace cognoverit? Postremo quis illas infames interficiendorum tabulas timuerit, 354 legerit, senserit? ac non potius omnibus notum sit, una cunctos pace compositos, atque eadem salute securos, victos victoresque pariter communi exsultasse laetitia, ac etiam in tantis totius
Abbreviated transcription (Latin):
cari oportere. sed nobis proficere siciui¬
la nominentur. Cum enim causis uoca¬
bulis. ac studiis. paria docentur omĩa. tum
sibi inhistanto plusuindicat reuerentia
xp̃ianȩ religionis. quanto minus prȩ¬
sumserit potestas irata uictoris. Nam cũ
plerumq: inprobi tyranni temere in ua¬
dentes rempublicam usurpatoq regio
staturomani imperii corpus abruperint.
atq e xeo bella uel perse iniusta inpor¬
tarint. uel inse iusta commouerint.
britannis galisq et creati populis et in¬
structi. haec bella quantũ externis pro¬
xima. tantũ longinqua ciuilib quid
nisi sociali᷑ iure uocitentur : cũ ipsi roma¬
ni ne sertorii quidem: aut perpennȩ. aut
crixi. aut sparta cibella ciuilia uspiã no¬
minarint. Intali ergo uel defectu uel per¬
du ellionesocioꝵ ninore. nunc utiq:
inuidia laboraret. si fortassis existeret
uel grauis pugna. uel cruenta uictoria:
uerũ tamen cum inhisdem tẽporib: omĩã

Expanded text:
cari oportere, sed nobis proficere, si ciuicari oportere, sed nobis proficere, si ciuilia nominentur. cum enim causis uocabulis ac studiis paria docentur omnia tum sibi in his tanto plus uindioat reuerentia Christianae religionis quanto minus praesumpserit potestas irata uictoris. nam cum plerumque improbi tyranni temere inuadentes rempublicam usurpatoque regio statu Romani imperii corpus abruperint atque ex eo bella uel per se iniusta inportarint uel in se iusta commouerint, Britannis Gallisque et creati populis et instructi: haec bella, quantum externis proxima tantum longinqua cinilibus, quid nisi socialia iure uocitentur, cum ipsi Romani ne Sertorii quidem aut Perpennae aut Crixi aut Spartaci bella ciuilia uspiam nominarint? in tali ergo uel defectu uel perduellione sociorum minore nunc utique inuidia laboraret, si fortassis exsisteret uel grauis pugna uel cruenta uictoria. uerumtamen cum in hisce temporibus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
funestissima. socialem italicum. et ciuile
syllanum: haec ꝑannos decem tracta plus
quam centũ quinquaginta milia roma¬
norum consumserunt Itantũq lectissi¬
moꝵ uirorum. uernaculoꝵq militum.
roma hoc ciuili bello ꝑdidit. quantũ in ea
superiore tempore: cum se iam aduersũ
alexandrum magnum circum spiceret:
in discretis aetatibus census inuenit : prȩ¬
terea uiros consulares uiginti et quat¬
tuor: praetorios sex. aedilicios. sexagin¬
ta. senatores fere ducentos. absq innu¬
meristotius italiae ppłis. qui passim sine
consideratione deletisunt ¶quos neget
quis quã siualet quin eodem damnosuo
uicerit roma quo amisit italia. Propu¬
dornum quid nam: et hic conparatione
ambigua egent tempora: immouel ma¬
xime inquiunt : nam quid tam apte quã
bellis ciuilibus bella ciuilia conparantur.
anforte dicetur etiam in his temporibus
bella cibilia non fuisse: quibus anobis res¬
pondebitur. Iustius quidem soci alia uo¬

Expanded text:
funestissima, sociale Italicum et ciuile funestissima, sociale Italicum et ciuile Sullanum. haec per annos decern tracta plus quam centum quinquaginta milia Romanorum consumpserunt; tantumque leetissimorum uirorum uernaculorumque militum Roma hoc ciuili bello perdidit, quantum in ea superiore tempore, cum se iam aduersum Alexandrum Magnum circumspiceret, in discretis aetatibus census inuenit; praeterea uiros consulares uiginti et quattuor, praetorios sex, aedilicios sexaginta, senatores fere ducentos, absque innumeris totius Italiae populis, qui passim sine consideratione deleti sunt, quos neget quisquam, si ualet, quin eodem damno suo uicerit Roma quo amisit Italia., Pro pudor! num quidnam et hic conparatione ambigua egent tempora? immo uel maxime, inquiunt: nam quid tam apte quam bellis ciuilibus bella ciuilia conparantur? an forte dicetur, etiam in his temporibus bella ciuilia non fuisse? quibus a nobis respondebitur, iustius quidem socialia uo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfectus. om̃s marianȩ militiae princi¬
pes. hoc est legatos quȩstores. prefectos
et tribunos: iussit occidi pompeius
carbonẽ a cossura insula in aegyptũ
fugere conantẽ. insiiciliam ad se re¬
tractum conpluresq cũ eo socios eiꝰ
occidit.: silla dictator creatus est.
ut dominationis et crudelitatis libi¬
do honesti praecipuiq nominis re¬
uerentia et armaretur. et uelaretur :
pompeius in africam trans gressus.
eruptione circa uticam facta. decem
et octo milia hominũ interfecit: quõ
bello domitius dux marianus. dum
inter primo respugnat. occisus est
idemq pompeius hiertam numidiȩ
regem ꝑsecutus. fugientemq abogu¬
de bocchimaurorum regis filio spolia¬
riom̃ib copiis fecit: q̃ contio bullam
reuersium. tradito sibi oppido int̃ fec̃.
Creatis itaq .p. seruilio. er oppido clau¬
dio consulibus. uisus est tandem sylla pri¬
uatus. ¶hoc fine. conclusa sunt. duo bella

Expanded text:
profectus omnes Marianae militiae principrofectus omnes Marianae militiae principes, hoc est legatos quaestores praefectos et tribunos iussit occidi. Pompeius Carbonem fugere conantem, in Siciliam ad se retractum, et complures cum eo socios ejus occidit. Sulla dictator creatus est, ut dominationis et crudelitatis libido, honesti praecipuique nominis reverentia et armaretur et velaretur. Pompeius in Africam transgressus, eruptione et octo millia hominum interfecit. Quo bello Domitius dux Marianus, dum inteidemque Pompeius Hiertam Numidiae regem persecutes, fugientemque a Bogude Bocchi Maurorum regis filio spoliari omnibus copiis fecit: quem continuo Bullam reuersum tradito sibi oppido interfecit. Creatis itaque P. Seruilio et Appio Claudio consulibus uisus est tandem Sulla priuatus. hoc fine conclusa sunt duo bella
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur : namq alios quos proscrip¬
serant iugulabant: alios autẽ post quã
iugulauerant: proscribebant: nec ipsius
mortis erat uias implexa ut una condi¬
cio. ut innece ciuium saltemius hostiũ
seruaretur. quinihil uictis prȩter uitã
exigunt. Marcũ mariũ si quidẽ decapri-¬
licasa extractum: uinciri sylla iussit.
Ductumq transtiberim. adlutatiorũ
sepulchrum effossis oculis. membrisq
minutatim desectis. uel etiam fractis tru¬
cidari ꝓpost hunc .p̃. letorius senator. &
uenuleius trium uir occisi marcimarii
caput . preneste missum : quouiso . G. ma¬
rius ultima desperatione correptus: ubi
alucretio obsidebatur : ne in manus inci¬
der& inimicoꝵ. cũ telesino mutua mor¬
te concurrit. Dumq uiolentius ipse in
concurrentẽ manus adigit. circa suum
uulnus manum ꝑcutientis hebetauit.
ita eo inter fecto: ipse leuiter uulneratus.
ceruices seruo suo praebuit Carrina tem
praetorem sylla iugulauit: Inde prȩneste

Expanded text:
uidebatur. namque alios quos proscripuidebatur. namque alios quos proscripserant iugulabant, alios autem postquam iugulauerant proscribebant. nec ipsius mortis erat nia simplex aut una condicio, ut in nece ciuium saltem ius hostium seruaretur, qui nihil a uictis praeter uitam exigunt. M. Manum siquidem de caprili casa extractum uinciri Sulla iussit ductumque trans Tiberim ad Lutatiorum sepulchrum effossis oculis membrisque minutatim desectis uel etiam fractis trucidari. post hunc P. Laetorius senator et Venuleius triumuir occisi. M. Marii caput Praeneste missum: quo uiso C. Marius ultima. desperatione correptus, ubi a Lucretio obsidebatur, ne in manus incideret inimicorum, cum Telesino mutua morte concurrit. dumque uiolentius ipse in concurrentem manus adigit, circa suum uulnus manum percutientis hebetauit. ita eo interfecto, ipse leuiter uulneratus coruices seruo suo praebuit. Carrinatem praetorem Sulla iugulauit. inde Praeneste
Abbreviated transcription (Latin):
nae partis occisisunt. quos fuisse plus quã
nouẽ milia ferunt. italibere ꝑ urbem cȩ¬
des percussoribus passim uagantibus.
ut quẽq uelira. uel prȩda sollicitãbat agi¬
tabantur Igitur: cunctis iam quod singu¬
litimebant aperte frementibus. quin¬
tus catulus palam syllȩ dixit : cũ quibus
tandem uicturi sumus. si inbello armatos.
in pace inermes occĩdimus : Tunc sylla
auctore lucio fursidio primi pilari. pͥm̾
in famem illam tabulam proscriptionis
induxit : prima proscriptio: octoginta
hominũ fuit. In quibus quattuor con¬
sulares erant. carbo. marius. norbanus.
et scipio: et intereos sertorius. tunc ma¬
xime ꝑtimescendus : Item alia cũ quin¬
gentis nominibus proposita est: quam
cũ lollius quippe securus nihilq sibi con¬
scius legeret. ubisuum repente nomen
offendit dum se trepidus ad operto cipite
foro subtrait. interfectus est  sed ne in ipsis
quidem tabulis fides ac finis malorum

Expanded text:
nae partis occisi sunt, quos fuisse plus quam nae partis occisi sunt, quos fuisse plus quam nouem milia ferunt. ita liberae per. Vrbem caedes, percussoribus passim uagantibus ut quemque uel ira uel praeda sollicitabat, agitabantur. igitur cunctis iam quod singuli timebant aperte frementibus Q. Catulus palam Sullae dixit: cum quibus tandem uicturi sumus, si in bello armatos, in pace inermes occidimus? tunc Bulla auctore L. Fursidio primipilari primus infamem illam tabulam proscriptionis induxit. prima proscriptio octoginta hominum fuit, in quibus quattuor consulares erant Carbo Marius Norbanus et Scipio et inter eos Sertorius tunc maxime pertimescendus. item alia oum quingentis nominibus proposita est, quam cum Lollius, quippe securus nihilque sibi conscius. legeret, ubi suum repente nomen offendit, dum se trepidus adoperto capite. foro subtrahit, interfectus est. sed ne in ipsis quidem tabulis fides ac finis malorum
Abbreviated transcription (Latin):
sientẽq in secutus. nune caedendo. ne¬
addeditionẽ cogendo plurima exer¬
cri sparte priuauit. Metellus norba¬
ni agmen opprȩssit. ubi nouẽ milia ma¬
rianȩ partis occisa sunt. Lucullus cũ
a quintio obsideretur. erupit. & repentina
pugna obsessorem deleuit exercitũ.
Namplusquam decẽ milia ibi tune cȩ¬
sa referuntur. Sylla deinde cũ cãponio
samnitiũ duce. et carrinatis. reliquis co¬
pus. ante ipsam urbem. portãq collinã.
adhoram diei nonam signa contulit.
grauissimo quȩ praelio : tandem uicit.
Octoginta milia hominũ ibi fusa dicun¬
tur. duodecim milia: sese dederunt.
reliquã multitudinẽ infugam uersam.
insatiabilis uictorum ciuium ira con¬
sunssit. Syllamox ut urbem uictor
intrauit. triamilia hominũ qui se per
legatos dediderant. contra fas contra¬
q fidem datam. inermes securosq in¬
terfecit: plurimi tunc quoq: ut non di¬
cam innocentes. sed etiam ipsius sylla¬

Expanded text:
gientemque insecutus, nunc caedendo, ngientemque insecutus, nunc caedendo, ndeditionem cogendo, plurima exercitus parte privavit. Metellus Norbani agmen oppressit: ubi novem millia Marianae partis occisa sunt. Lucullus, cum a Quinctio obsideretur, erupit, et repentina pugna obsessorem delevit exercitum. Nam plus quam decem millia ibi tunc caesa referuntur. Sulla deinde cum Lamponio Samnitium duce, et Carrinatis reliquis copiis, ante ipsam Urbem portamque Collinam ad horam diei nonam signa contulit, gravissimoque praelio tandem vicit; octoginta millia hominum ibi fusa dicuntur, duodereliquam multitudinem in fugam uersam insatiabilis uictorum ciuium ira consumpsit. Sulla mox atque Vrbem uictor intrauit, tria milia hominum, qui se per legatos dediderant, contra fas contraque fidem datam inermes securosque interfecit. plurimi tunc quoque, ut non dicam innocentes, sed etiam ipsius Sulla
Abbreviated transcription (Latin):
tuor. desyllana parte ceciderunt Fa¬
bius uõ hadrianus cui imperiũ prop̃tore
erat. regnum a fricȩ seruoꝵ manu affec¬
tans: adominis eorum apud uticam con¬
gestis sarmentis. cũ om̃i familia uiuus
incensus est. Damasippus praetor inci¬
tatore mario consule. quintũ scaeuolam
antistium incuriam quasi ad consultan¬
dũ uocatos. crudelissime occidit: corpora
inter fectorum ꝑ carnifices uncotraeta
atq intiberim missa sunt Eodẽ tẽpore
sylle duces plura proelia aduersum mari¬
anas partes infelicissima felicitate ges¬
serunt. Nam et quintus metellus. carri¬
natis copias caecidit. et castra ꝑuasit̃.
et gneus pompeius: carbonis aequita¬
tũ grauiter trucidabit. Syllae etiam
& marii adulescentis. maximũ tunc p̃¬
lium apud sacriportũ fuit. In quo de
exercitu marriĩ caesa sunt uiginti quin¬
q milia sicut claudius seribit᷑. Pom¬
peius carbonẽ etiã castris exuit Fu¬

Expanded text:
tuor de Sullana parte ceciderunt. Fatuor de Sullana parte ceciderunt. Fabias uero Hadrianus, cui imperium pro praetore erat, regnum Africae seruorum manu adfectans, a dominis eorum apud Vticam congestis sarmentis cum omni familia uiuus incensus est. Damasippus praetor incntore Mario consule, Q. Scaevolam, Antistium 348 in curiam quasi ad consultandum vocatos, crudelissime occidit. Corpora interfectorum per carnifices unco tracta, atque in Tiberim missa sunt. Eodem tempore Sullae duces plurima praelia adversus Marianas partes infelicissima felicitate gesserunt. Nam et Q. Metellus Carrinatis copias cecidit, et castra pervasit, et Cn. Pompeius Carbonis equitatum graviter trucidavit. Sullae etiam et Marii adolescentis maximum tunc praelium apud Sacriportum fuit, in quo de exercitu Marii caesa sunt viginti quinque millia, sicut Claudius scribit. Pompeius Carbonem etiam castris exuit, fu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuasisset : in exordio consularis imperii.
sera tandem morte prȩreptus est cinna
bonoꝵ neces. maloꝵ cede suppleuit. Nã
cum introducta ꝑmarium fugitiuorum
manus. insatiabilis prȩdandiesset: nul¬
lamq partem auctoribus prȩde consu¬
libus ministraret: inforum quasi stipen¬
dii causa sollicitata militibq circũdata
inermis extincta. ẽ  caesa sunt illa die
inforo urbis octomilia fugitiuoꝵ ideq
cinna quarto consul: ab exercitu suo
interfectus est Interea residuisenatorũ
qui potentiã cinnae marii crudelitatem.:
insaniam fimbriae. sertoriiq: audaciã.
fuga euaserant: trans uecti ingreciam. co¬
egere prȩcibus syllam. ut periclitanti
immo iam paene ꝑditȩ patriȩ opem
ferret Igitur sylla mox ut cãpanum
litus attigit: norbanũ consulem pręlio
oppressit. Septẽ milia tunc romanorũ
romani interfecer̃. sex milia eorũdem
abhisdem capta sunt. centũ uiginti et quat¬

Expanded text:
peruasisset, in exordio consularis imperii peruasisset, in exordio consularis imperii sera tandem morte praereptus est. Cinna bonorum neces malorum caede suppleuit. nam cum introducta per Marium fugitiuorum manus insatiabilis praedandi esset nullamque partem auctoribus praedae consulibus ministraret, in forum quasi stipendii causa sollicitata, militibusque circumdata, inermis extincta est. caesa sunt illa die in foro Vrbis octo milia fugitiuorum, idemque Cinna quarto consul ab exercitu suo interfectus est. Interea residui senatorum, qui potentiam Cinnae, Marii crudelitatem, insaniam Fimbriae Sertoriique audaciam fuga euaserant, transuecti in Graeciam coegere precibus Sullam, ut periclitanti immo iam paene perditae patriae opem ferret. igitur Sulla mox ut Campanum litus attigit, Norbanum consulem proelio oppressit: septem milia tunc Romanorum Romani interfecerant, sex milia eorundem ab isdem capta sunt, centum uiginti et quat
Abbreviated transcription (Latin):
esenatu. et plurimos consulares uiros
interfecerunt : sed quota haec portio os¬
tentatȩ miseriȩ est. uno uerbo definis¬
se caedem bonoꝵ cuius fuit tanta nume¬
rositas. tanta diuturnitas. tanta crudeli¬
tas. tantaq diuersitas: Uerũ tam̃ aequi¬
us est mealiquid utilitatis subtra xisse
causae : quã tantũ horroris ingessisse
notitiȩ: siue peritis haec. siue inperitis
obiciantur : depatria siquidem deciub
et demaioribus nr̃is haecloquimur
qui his exagitatimalis. tam ab ominan¬
da gesserunt. dequibus etiam auditis
posteri per horrescant. qui propheto
nolunt ista nimis exaggerare: aut suffici¬
entis notitiȩ moderatione ssciunt aut
misericor dis reuerentiae. contemplatio¬
ne sinesciunt Igitur marius cũ inter¬
fectoꝵ ciuium capita in lata conuiuiis.
oblata capitoliis. conlata rostris. ad spec¬
taculum ornatumq congereret. & sep¬
timũ consulatũ cũ cinna tertio consule

Expanded text:
e senatu et plurimos consulares uiros e senatu et plurimos consulares uiros interfecerunt.\' Sed quota haec portio ostentatae miseriae est? uno uerbo definisse caedem bonorum, cuius fuit tanta numerositas, tanta diuturnitas, tanta crudelitas tantaque diuersitas? uerumtamen aequius est me aliquid utilitatis subtraxisse causae quam tantum horroris ingessisse notitiae, siue peritis haec siue imperitis obiciantur. de patria siquidem, de ciuibus et de maioribus nostris haec loquimur, qui his exagitati malis tam abominanda gesserunt, de quibus etiam auditis posteri perhorrescant, qui profecto nolunt ista nimis exaggerari aut sufficientis notitiae moderatione, si sciunt, aut misericordis reuerentiae contemplatione, si nesciunt. Igitur Marius cum interfectorum ciuium capita inlata conuiuiis, oblata Capitoliis, conlata Rostris ad spectaculum ornatumque congereret ac septimum consulatum cum Cinna tertium consule
Abbreviated transcription (Latin):
intremuit. seseq abhuius modi incepto
conscientia uictus remouit: quinpotius
annis fere quad raginta consequentibus.
intantũ continuata sunt bella ciuilia. ut
magnitudo laudis appendenda. exma¬
gnitudine sceleris putaretur. Om̃ senun
posttale documentũ intali malitia parri¬
cidioꝵ pericula refugissent: nisi parricidia
ipsa uoluissent Igitur marius coloniam
ostiensẽ ui ingressus: omĩa ibi genera li-¬
bidinis auaritiȩ. et crudelitatis exercuit .:
pompeius fulmine afflatus: interiit: exer¬
citus uero eius pestilentia correptus: pene
totus absumptus est: nam undecĩ mili a
uirorum decastris pompei mortua. sex
milia autem departe octauii consulis
desiderata sunt. Mariusantiũ & ariciã
ciuitates hostiliter inrupit. cunctosq
in his prȩter proditores inter fecit. bona
suis diripienda ꝑmisit Post cinna con¬
sul. cumlegionibus et marius cũ fugiti¬
uis urbem in gressi: nobilissimos quoq

Expanded text:
intremuit seseque ab huiusmodi incepto intremuit seseque ab huiusmodi incepto conscientia uictus remouit? quin potius annis fere quadraginta consequentibus in tantum continuata sunt bella ciuilia, ut magnitudo laudis adpendenda ex magnitudine sceleris putaretur. omnes enim post tale documentum in tali militia parricidiorum pericula refugissent, nisi parricidia ipsa uoluissent. Igitur Marius coloniam Ostiensem ui ingressus omnia ibi genera libidinis auaritiae et crudelitatis exercuit. Pompeius fulmine adflatus interiit; exercitus uero eius pestilentia correptus paene totus absumptus est. nam undecim milia uirorum de castris Pompei mortua, sex milia autem de parte Octauii consulis siderata sunt. Marius Antium et Arioiam ciuitates hostiliter inrupit cunctosque in his praeter proditores interfecit, bona suis diripienda permisit. post Cinna consul cum legionibus et Marius cum fugitiuis Vrbem ingressi nobilissimos quosque
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantiam. ut uideatur nescisse defratre.
quẽ ñ ambigitur scisse deciue. Itaq uictor
uicto infelicior ubi et fratris corpus agno¬
uit et parricidium suũ execretus bella
ciuilia. ilico pectussuũ gladio trans uer¬
berans. simulq lacrimas et sanguinem
fundens suꝑ fraternũ sese cadauer abiecit::
et quid hoc profuit ad confusionem cru¬
delis incepti. quod inprimo statim belloꝵ
ciuilium exordio: in famis fama ꝑcrebruit.
Concurrisse ignaros quidem fratres. sed
consocios ciues petisse fratrem scelere uic¬
torem spolia fratris occisi. ac mox tantȩ
immanitatis reum. eodem gladio atq ea¬
dem manu ꝑsuã necẽ parricidium quod
ad miserat uindicasse. nũ quid intentarũ
animositates partium. tam triste mouit
exemplum : num quid apud quẽ quam
periculũ sceleris reppulit terroris: nũꝗd
et reuerentia naturȩ: quod unus ferim̃ do
ac pereundo cõmisit. quia inse agi posset

Expanded text:
ignorantiam, ut uideatur nescisse de fratre ignorantiam, ut uideatur nescisse de fratre quem non ambigitur scisse de ciue. itaque uictor uicto infelicior, ubi et fratris corpus agnouit et parricidium suum, exsecratus bella ciuilia ilico pectus suum gladio transuerberans simulque lacrimas et sanguinem fundens super fraternum sese cadauer abiecit. Et quid hoc profuit ad confusionem crudelis incepti, quod in primo statim bellorum ciuilium exordio infamis fama percrebruit, concurrisse ignaros quidem fratres sed conscios ciues, petisse fratrem scelere uictorem spolia fratris occisi ac mox tantae immanitatis reum eodem gladio atque eadem manu per suam necem parricidium, quod admiserat, uindicasse? numquid intentarum animositates partium tam triste mouit exemplum? numquid apud quemquam periculum sceleris reppulit terror erroris? et reuerentis- naturae?. quod unus perimendo ac pereundo commisit, quia in se agi posset
Abbreviated transcription (Latin):
tres siquidem legiones mariodatȩ. parti
copiarum gneus carbo prȩpositus est.
partem sertorius accepit. ille scilic&
sertorius iam hic ciuilis belli inceptor. &
particeps quietiã hoc finito. aliud post
in his pania bellum excitauit. quod per
multos annos maximis romanoꝵ cla¬
dibus trax̃ cetera uõ exercitus portio
cinnam secuta est PPorro autẽ gneus pom¬
peius. quia senatu exercitũ arcessitus.
ur rei publicȩ opitularetur. et diusese no¬
uarum rerum aucupatione suspenderat.
comtẽtus amario uel cinna: docta uium
alterum consulẽ sese contulit. & mox cum
sertorio conflix̃. infelice pugnã in teruen¬
tus noctis diremit. Sescenti exutraq parte
milites : trucidatis. Posteradie cũ ꝑ mixtĩ
corpora ad sepulturã discernerentur: mi¬
les pompeianꝰ frĩssui quẽ ipse inter fecerat
corpus agnouit. In concursu enim utriq
cognitionẽ uultus galeȩ considerationem
furor ademerat: quãuis parũ sit culpȩ circa

Expanded text:
tres siquidem legiones Mario datae, parti tres siquidem legiones Mario datae, parti copiarum Cn. Carbo praepositus est, partem Sertorius accepit, ille scilicet Sertorius, iam hic ciuilis belli incentor et particeps, qui etiam hoc finito aliud post in Hispania bellum excitauit, quod per multos! annos maximis Romanorum cladibus traxit. cetera nero exercitus portio Cinnam secuta est. porro autem Cn. Pompeius, qui a senatu cum exercitu arcessitus, ut reipublicae opitularetur, et diu sese nouarum rerum aucupatione suspenderat, contemptus a Mario, uel Cinna ad Octauium alterum consulem sese contulit et mox cum Sertorio conflixit. infelicem pugnam interuentus noctis diremit; sescenteni ex utrae parte milites trucidati sunt. postera die cum permixtim corpora ad sepulturam discernerentur, miles Pompeianus fratris sui, quem ipse interfecerat, corpus adgnouit: in concursu enim utrique cognitionem uultus galea, considerationem furor ademerat; quamuis parum sit culpae circa
Abbreviated transcription (Latin):
de ad arma sollicitatis. ne qui quã repu¬
gnare ausus. tandem incapitoliũ conces¬
sit Sed cumeo syllanae cõhortes in ru¬
issent. magna suoꝵ caede diffugit. Ibi tẽ
sulpicius marii collega seruosuo proden¬
te ꝓstratus est seruum uero ipsum quod
hostem indicauerat: manu mitti. quod
uõ dñm ꝓdiderat: saxo tarpeio deici con¬
sules decreuerunt. Marius fugiens cũ ꝑ¬
sequentum instantia circũ septusese m
mintyrnensium paludibus sese abdidit.
equibus infeliciter luto oblitus. ignomini¬
oseq protractus. turpi autẽ spectaculo
mintur nas deductus. contrususq incar¬
cerem. ꝑ cussorem ad semissum solo uultu
exterruit de inde lapsus euinculis. in a fri¬
cam trans fugit. sollicitatoq exutica
filio ubi is custodia obseruabatur. conti¬
nuo romã regressus. cinnȩ consuli societa¬
te scelerum coniunctus est Igitur ad ꝓ¬
fligandam uniuersam re publicã. exer¬
citum sibi inquat tuor partes diuiserunt:

Expanded text:
aedae ad arma sollicitatis, nequiquam repuaedae ad arma sollicitatis, nequiquam repugnare ausus, tandem in Capitolium concessit. sed cum eo Sullanae cohortes inruissent, magna suorum caede diffugit. ibi tunc Sulpicius Marii collega seruo suo prodente prostratus est; seruum uero ipsum, quod hostem indicauerat, manumitti, quod uero dominum prodiderat, saxo Tarpeio deici consules decreuerunt. Marins fugiens cum persequentum instantia circumsaeptus esset, in Minturnensium paludibus sese abdidit; e quibus infeliciter luto oblitus ignominioseque protraetus, turpi autem spectaculo Minturnas deductus contrususque in carcerem percussorem ad se missum solo uultu exterruit. deinde lapsus e uinculis in Africam transfugit sollicitatoque ex Vtica filio, ubi in custodia obseruabatur, continuo Romam regressus Cinnae consuli societate scelerum coniunctus est. igitur ad profligandam uniuersam rempublicam exercitum sibi in quattuor partes diuiserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
exarserit.: maxime cum alii triginta.
alii quadraginta annos gestum ferant.
sed quamuisisdem gesta temporibus per¬
plexis co aceruata malis exarserint ame
tamen speciatim. & sibreuiter singula
ꝓferentur mariusssylla consule & con¬
tramitridatẽ inasiam cum exercitu
ꝓfecturo in campania tamen ꝓpt̾ socia¬
lis belli reliquias consistente: affectauit
septimũ consulatũ & bellum suscipere
mithridaticũ.: quosylla cognito. impa¬
tiens reuera iuuenis. intẽperataq ira ꝑ¬
citus. cũ quat tuor legionibus primum
ante urbem consedit subi gratidium ma
rii legatum. quasi primã uictimã belli
ciuilis occidit. mox urbem cũ exercitu
in rupit: faces ad inflammandã urbem
poposcit. Om̃ib metu abditis. ꝑsacram
uiã cito agmine inforũ uenit smarius
cum ꝑmouere nobilitatẽ in flam mare
plebem equestrem deniq ordinẽ ꝑar¬
mare aduersus syllam frustra at tẽptas¬
set postremo seruis spelibertatis et p̾¬

Expanded text:
exarserit, maxime cum alii triginta exarserit, maxime cum alii triginta alii quadraginta annos gestum ferant. sed quamuis isdem gesta temporibus perplexis coaceruata malis exarserint, a me tamen speciatim, etsi breuiter, singula proferentur. Marius, Sulla consule et contra Mithridatem in Asiam cum exercitu profecturo, in Campania tamen propter socialis belli relseptimum consulatum, et bellum suscipere Mithridaticum, quo Sulla cognito, impatiens revera juvenis intemperataque ira percitus, cum quatuor legionibus primum ante Urii legatum quasi primam uictimam belli ciuilis ocoidit, mox Vrbem cum exercitu inrupit, faces ad infiammandam Vrbem poposcit. omnibus metu abditis, per Sacram uiam cito agmine in forum uenit. Marius cum permouere nobilitatem, inflammare plebem, equestrem denique ordinem perarmare aduersus Sullam frustra adtemptasset, postremo seruis spe libertatis et pr