comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ substitutum ꝓnunciet an
quid legatariis teneatur. noc
cm̃tam inꝓbe causari pot̾ ẜ
corib. Siquis ante q̃stionẽ
defamilia habitam adierit
hrditater nece testatoris nõ
defend̾it legatorũ ꝑsecucio:
adu̾sus fiscu locum habet.
¶Qud tñ sifiscus bona nõ ag¬
noscat ex neccitate reclundã¬
bit hono legator adbr̃dem.
¶ Ssi subiecit delatore sibi ũ
tate litigauit. Simimus.
numorum legatꝰ sit neq ap¬
parcat quales sunt legatian
omĩa ip̃iꝰ patris familias cõ¬
suetudo deinde regionis in qͣ
uersatꝯ est ex quirenda est.
S et meus patris familias
et logatarii dignitas. uł ca¬
ritaset necessicudo. Itẽ earum
que pcedunt uł que seqũtur
sũmaꝵ scripta sunt scrutanda.

Expanded text:
 substitutum pronuntiet, an quid legatariis teneatur? nec enim tam improbe causari potest toribus. Si quis ante quaestionem de familia habitam adierit hereditatem uel necem testatoris non defenderit, legatorum persecutio aduersus fiscum locum habet. quid tamen, si fiscus bona non adgnoscat? ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem. sed si subiecit delatorem sibi, uttate litigauit. Si numerus nummorum legatus sit neque apparet quales sunt legati, ante omnia ipsius patris familias consuetudo, deinde regionis, in qua uersatus est, exquirenda est: sed et mens patris familiae et legatarii dignitas uel caritas et necessitudo, item earum quae praecedunt uel quae sequuntur summarum scripta sunt spectand
Abbreviated transcription (Latin):
io quanto uilor fit fauus
propter fugam.Pop̃.
deducatur id quod tibi debe¬
bitur specialiter ea q̃ in pec¬
culio erunt leganda sunt.

Expanded text:
id, quanto vilior sit factus propter fugam. Pompodeducatur id quod tibi debebitur, specialiter ea quae in peculio erunt leganda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
minc notere dicendimi ẽ.Si¬
milis eiẽ. et qui m officõ sũ
dicit. ¶etati eius quiactu¬
sam ignoscitur ⁊ maxime
situtorurcurator dicere fal¬
sum uł inofficiosim uelit
timomo suo intentionem
accͣatoris adumanenut de¬
negandaẽ actio. Idemq di¬
sunt qui pͥutant et recte ⁊
er denegandam ẽẽ.qmi act̾a¬
toriaffin̾t ur ficenissor ꝓ eo
erticert quidam et pr̾endẽ
indignim putant quitesta¬
men̾tum falsim ꝓmincia¬
ut. si appellacione̾ int̾cedẽte
brs scriptus oꝑtinint. ¶ad¬
uccatum fisciqm intentidẽ
deltoris exequitur moĩo
officiis ncͣcus satis excirfit
Dan principaletestametũ
dns ẽ. Ite a codicillis. ad testa¬
meutum faccis licet nõ con¬
firmatis non idem seq̃ dũ ẽ

Expanded text:
huic nocere dicendum est.Similis est ei et qui inofficiosum dicit.Aetati eius qui accusauit ignoscitur, et maxime si tutor uel curator dicere falsum uel inofficiosum uelit:stimonio suo intentionem accusatoris adiuuauerunt, deneganda est actio: idque diSunt qui putant, et recte, et ei denegandam, qui accusatori adfuit vel fideiussor pro eo exstiterit. Quidam et praesidem indignum putant, qui testamentum falsum pronuntiavit, si appellatione intercedente heres scriptus optinuit. Advocatum fisci, qui intentionem delatoris exsequitur, in omnibus officii necessitas satis excusat. Qui principale testamentum ndus est: item a codicillis ad testamentum factis licet non confir
Abbreviated transcription (Latin):
Iue ꝓcõsul siũ rubrica.¬
p̾ses. siuc etiam p̾fecto
egipti suc ꝓcõsulatum
optineat ꝓuincc ui tp̃rĩ cã p̃¬
sides defimcto. uł qr ip̃i ꝓnin¬
cia regenda cõmissa ẽ. cũtorẽ
dair pot̾it. Legatus quoq ꝓr¬

Expanded text:
iue proconsul siue praeses siue etiam praefectus Aegypti siue proconsulatum optineat prouinciae uel temporis causa praeside defuncto uel quia ipsi prouincia regenda commissa est, tutorem dare poterit.Legatus quoq
Abbreviated transcription (Latin):
umi quida tutoros dati appel¬
iassent. cindam aut no.ades¬
sent. diu pus rescripsit dan¬
dum tp̃ranium tutorem qui
tutela fungatur.¶dem.

Expanded text:
um quidam tutores dati appellassent, quidam autem non adessent, diuus Pius rescripsit dandum temporarium tutorem, qui tutela fungatur. 3 Ide
Abbreviated transcription (Latin):
p̃r fam̾. siue filius fam̃ sit lic
intra annum missionis deced S¬
at. lex falcidia pertinet ¶Si

Expanded text:
pater familias siue filius familias sit, licet intra annum missionis decedat, lex Falcidia pertinet.Si
Abbreviated transcription (Latin):
arcel. Ex asse pr̃onum h̾r¬
dem instituit libertus cum
ducentos aureos iubonis
legati qd exneo pr̃at lega¬
tum proficit filio ad conse¬
quendam solidam que ei
legata sĩt q̃cumq ex ca le¬
gata non pr̃antur impu¬
tantur hrdim qͣrtam ꝑtem
que ꝓpt̾legem falcidiam
remanere aput eum deberet
condictõne legata sunt pẽ¬
det legis falcidie ratiopre¬
senti die data non tota uẽ¬
dicabuntur.

Expanded text:
rum Ex asse patronum heredem instituit libertus, cum ducentos aureos in bonislegati, quod extraneo praestat legatum, proficit filio ad consequenda solida, quae ei legata sunt. . Quacumque ex causa legata non praestantur, imputantur heredi in quartam partem quae propter legem Falcidiam remanere apud eum debet. condicione legata sunt, pendet legis Falcidiae ratio, praesenti die data non tota uindicabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uto tebitore facto diuite. accursius.
temporis pecculium com¬
putari oporteat in falci¬
dia. lege pleriq putant
qd̾ tunc cum in peculio fu¬
erit. cum adiretur hr̃ditaᷤ
inspiciendum. Ego dubi¬
to qm̃ mortis tempus. in ra¬
tione legis falcidie in eun¬
da placuit obẜuari. Quid
enim int̾ est pecculium ẜui
post mortem creditoris di¬
mmutum sit an debitor ⁊¬
pauꝑior fc̃s sit. aliquis di¬
ceret. quid excontrario si añ
aditam pr̃ditatẽ. acquisie¬
rit ẜuus ⁊ ego queram debi¬
toris ꝗ tenon erat soluẽdo
ampliate fuerint faculta¬

Expanded text:
s temporis peculium computari oporteat in Falcidia lege. plerique putant, quod tunc in peculio fuerit, cum adiretur hereditas, inspiciendum. ego dubito, quoniam mortis tempus in ratione legis Falcidiae ineunda placuit observari: quid enim interest, peculium servi post mortem creditoris deminutum sit an debitor pauperior factus sit? Aliquis dicet: quid ex contrario, si ante aditam hereditatem adquisierit servus? et ego quaeram, si debitoris, qui tunc non erat solvendo, ampliatae f
Abbreviated transcription (Latin):
tre datus est testõ tutor cu
putaret securatore ẽẽ distra¬
xit bona pat̾na et mat̾na ꝑ¬
upillorum et decessit. no sol¬
uendoqueritur anpupillꝰ
res possit uendicare. re.si ma¬
ñet res pupilli uendicar ab
eo posse. ¶ prefecti legionis
ita testõ cauit uolo ut sit in
arbitrio tutorum filii mei
inferre usuraru noĩe. ita ne
nũmidispargantur:q̾ro fi
appariit peccuma fenerata
atutorib iudicio tutele un¬
cias nsuras an ũo eas qua
stipiuati sũt prãrc debeant.
R. si ẜ̃m uoluntate defunc¬
ti clegissent usuraꝵ pratio¬
nem. et n pupilli noĩe ĩ fe¬
nus dedissent. id ꝙ pratur
tutore accepit.⁊ em hr̃oita¬
nampignori ei dedit prtr
na defuncti adiudicata fũt
qr morte en hr̃s nõ estulto¬
tus queritur an id nom pu¬
pill recusare possit .R. ẜm
noĩe exercint. quesitũ ẽ uti
ꝯpenclium negocii. an usu
pulo usuram. nõ cõpendiu¬

Expanded text:
tre datus testamento tutor cum putaret se tutorem esse, distraxit bona materna et paterna pupillorum et decessit non soluendo: quaeritur, an pupillus res possit uindicare. respondi, si manent res pupilli, uindicari ab eo posse. Praefectus legionis ita testamento cauit: 'uolo, ut sit in arbitrio tutorum filii mei, inferre usurarum nomine ita, ne nummi dispargantur"; quaero, si apparuerit pecunia faenerata a tutoribus, iudicio tutelae uncias usuras an vero eas quas stipulati sunt praestare debeant.m voluntatem defuncti elegissent usurarum praestationem neque pupilli nomine in faenus dedissent, id praestatututore accepit et rem hereditariam pignori ei dedit: post na defuncti adiudicata sunt, quia mortem eius heres non est ultus: quaeritur, an id nomen pupillus recusare possit. responnomine exercuit: quaesitum est, utrum compendium negotii an usurpillo usuram, non compendiu
Abbreviated transcription (Latin):
filius familias tutor aptore
Uatus sit. si quidem pat̾ tute¬
lam agnouit. isondu ten̾i
debet si nõ agnouit dum tax¬
at depectulio agnonisse aut̃
uidetur siue gessit. sinc geren¬
ti fuio cõsensit. siuc om̃mno. at¬
tingit tucelam. Uñ cum qui¬
dam filio scripsiss ut diligen¬
ter tutclam gereret. cum fcias
inquit picuiu ad noꝰ ptiñe di

Expanded text:
filius familias tutor a praetore datus sit, si quidem pater tutelam agnouit, in solidum debet teneri, si non adgnouit, dumtaxat de peculio. adgnouisse autem uidetur, siue gessit, siue gerenti filio consensit siue omnino attigit tutelam. unde cum quidam filio scripsisset, ut diligenter tutelam gereret, 'cum scias', inquit, 'periculum ad nos perti
Abbreviated transcription (Latin):
legatum petere debeat.Si
post diuortium genero pe¬
ccumam heres soluerit eq̃
liberatur. qm indotem so¬
lutio conuertitur. constã

Expanded text:
legatum petere debeat. si post diuortium genero pecuniam heres soluerit, aeque liberabitur, quoniam in dotem solutio conuertitur. consta
Abbreviated transcription (Latin):
posẜo. que de plana petit potut.
¶Quod si ea que cause cognntionẽ
protribun ali desiderat. uł que de.¬
cretum exposcit sessiones erunt
uobis computande quibus sedit
is quibusq per ip̃m pretorem
factum non est quominus da¬
ret bonorum possonem. ¶In
todus uł cognitionibus fuerit
occupatus. ¶ Si preses ꝓuincie
proxima fuit cuntate accedere de¬
bet adutilitatem temporis spati¬
milium passuũ fc̃a nec enim ex¬
pectare debemus ut preses prouĩ¬
cie ueniat ad eum qui bonorum
posẜonem petiturus est. ¶Si
uenter in põne missus sit bonoꝵ¬
possoms tempus non ced̾e seq̃n¬
tibus nequaquam ambigendũ
est. Nec tm̃ intrecensimũ. diem
u̾ũ etiam quam diu nasci possit.
¶Nam si natus fuerit. ante ei de¬
ferri bonorum possonem sciend̾
est.¶ Scientia eam obfuandã
ee pop̾. ait. non que cadit inurris
prudentes s quam quis. uł ꝑse l

Expanded text:
sio, quae de plano peti potuit. quod si ea, quae causae cognitionem pro tribunali desiderat vel quae decretum exposcit, sessiones erunt nobis computandae, quibus sedit is quibusque per ipsum praetorem factum non est, quo minus daret bonorum possessionem. In custodiis aut cognitionibus fuerit occupatus. Si praeses prouinciae in proxima fuit ciuitate, accedere debet ad utilitatem temporis ratimilium passuum facta: nec enim exspectare debemus, ut praeses prouinciae ueniat ad eum, qui bonorum possessionem petiturus est. Si uenter in possepossessionis tempus non cedere sequentibus nequaquam ambigendum est, nec tantum intra centensimum diem, verum etiam quamdiu nasci possit: nam et si natus fuerit, ante ei deferri bonorum possessionem sciendum est. Scientiam eam observandam Pomponius ait, non quae cadit in iuris prud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ alios assequi potuit scilicet
consulendo prudentiores ut di¬
ligentiorem patrem fanil con¬
sułe dignum sit.

Expanded text:
r alios adsequi potuit, scilicet consulendo prudentiores, ut diligentiorem patrem familias consulere dignum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
cuneq gẽme neq mirgan¬
sit et tabulas soluit. pot̾ dici
accionem eytestamento du¬
rare.quia legat in mmiagis
ubis nidum muli¬
ebrem omneormientum
⁊ quicquiduuius dedi dona¬
in eius causa cõꝑam cõ feci
idomne darinolo. Questũ
ẽ ancarruca cdormitonia cum
mulis qua semꝑ uyor uasa
sic. ei debebatur. R. si enis n¬
sus causahita eẽ deberiadem
quesut an exeadem clansula
nestis quam ancilis ur lec¬
ticariis eindem nxori sue cõ¬
pauerat uł fecerat prestanda
⁊statuam legauero et
postea exaltera statuta
brachium ei ad iecero omi¬
seileganit et ab ea peti¬
quicquid tibi specialit ĩ au¬
ro et argento legaui.idem
cum moriens reddas restitu¬
as illi et illiius meis quar
rerumusus .ẜ. dumuines
tibi sufficiet.Quesitum est

Expanded text:
cui neque gemmae neque margarsit et tabulam soluit, potest dici actionem ex testamento durare, quia legatum imaginis,erbis: 'mundum muliebrem omnem, ornamenta et quidquid uiuus dedi donaui eius causa comparaui confeci, id omne dari uolo': quaesitum est, an carrucha dormitoria cum mulis, cum semper uxor usa sit, ei debeatur. respondit, si eius usus causa habita esset, deberi. idem quaesiit, an ex eadem clausula uestis, quam ancillis uel lecticariis eiusdem uxoris suae comparauerat uel fecerat, praestanda statuam legauero et postea ex alia statua bracchium ei adiecero, omniSeiae legauit et ab ea petiquidquid tibi specialiter in auro argento legaui, id cum morieris reddas restituas illi et illi uernis meis: quarum rerum usus fructus dum uiues tibi sufficiet': quaesitum est
Abbreviated transcription (Latin):
legittuna potuit deferri hr¬
ditas id cudo quia repudi¬
ando. quasi liberi .bo.po.
rum defertur. uerum etiã¬
et femĩarum nec tm̃ ĩ ge¬
nuoꝵ uerum etiam liber¬
tinorum comunis est. igi¬
tur pluribus nam et femi¬
ne possunt ul consangui

Expanded text:
legitima potuit deferri hereditas, idcirco, quia repudiando quasi liberi bonorum rum defertur, uerum etiam feminarum, nec tantum ingenuorum, uerum etiam libertinorum. communis est igitur pluribus. nam et feminae possunt uel consangui
Abbreviated transcription (Latin):
mortem prĩs filio reddit de¬
buerunt emancipatum fili¬
um quamius prius conse¬
cutus sit qͣmi deb̾entur. fr̃i qͥ
in potestate patris relictus
est. conferre non debere cũ
post mortem non tam ex do¬
natione quam ex causa de¬
biti ea posside̾ uidet᷑
uxorem reliquerit. et ea uẽ¬
tris nouune in possonem mi¬
ssa fuerit uit̾im collatio ces¬
ssat. nec ante quam nascatͤ
non pot̾ dici in pocestate mo¬
rientis fuisse. s nato confer¬

Expanded text:
mortem patris filio reddi debuerunt, emancipatum filium, quamuis prius consecutus sit quam deberentur, fratri qui in potestate patris relictus est conferre non debere, cum post mortem patris non tam ex donatione, quam ex causa debiti ea possidere uideatuxorem reliquerit et ea uentris nomine in possessionem missa fuerit, interim cessat collatio: nam antequam nascatur, non potest dici in potestate morientis fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
lp. Quamius ita demum
ad collationem dotis p̾tor
cogat filiam si petat bonoꝵ
ferre debebit si modo se bouis

Expanded text:
uam‹quam› ita demum ad collationem dotis praetor cogat filiam, si petat bonoruferre debebit, si modo se bonis
Abbreviated transcription (Latin):
cepit fec̾at ali quo casuin tei¬
Sucitur milice tp̃r fcm̃ ueluti
sitabulas incid̾it et leg̾it tes¬
cm̃ accurs suo signo signaũ¬
it ampliꝰ et si aliqd ĩter leua¬
uerit ꝑdux̾it adiecent em̃eda¬

Expanded text:
coeperit fecerat, aliquo casu intellegitur militiae tempore factum, ueluti si tabulas inciderit et legerit testamentum ac rursus suo signo signauerit, amplius si et aliquid interleuerit
Abbreviated transcription (Latin):
si intͣdies c̾tes ꝑ ꝙͣ sucgessor
eh incastra uen̾at manẽs ĩcas¬
tris codiculos fec̾it et ibi deces¬
ẜit. qm̃ defurit militis loco
hri postđ successor ei ĩcastri
di sunt. ¶Cum auquis fcõ

Expanded text:
si intra dies certos, quam successor eius in castra uenerat, manens in castris codicillos fecerit et ibi decesserit, quoniam desinit militis loco haberi, postquam successor eius in castra di sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tiani in uur p̾torio. Nam ut
natas et si iesignate sint . fiii.¬
fuu et septe s gna pris suffi¬
ciunt S si pater sibi scripta
filio ꝑnũcupatõem uł ꝯͣ fec̾it¬

Expanded text:
tiam in iure praetorio: nam, utnatas, etsi resignatae sint filii, et septem signa patri‹s› sufficiunt.Si pater sibi per scripturam, filio
Abbreviated transcription (Latin):
erem dicẽt uxor negaret uxor¬
re intiliꝰ scuus uidetur uxo¬
ri que abeo diũcerat. et se nõ
eẽ pͥgnantem ꝓfiteatur. custo¬
des apponat et iõ nemo mirab
itur si nos quoq cõsilium no¬
uũ et remedium sugg̾am. Ig
si ꝑ seu̾at incadem postulacio¬
ne cõmodissimũ ẽ eligi hones¬
dtissime feĩe domũ. inqua do¬
Micia ueniat. et ibi tres obste¬
tĩces ꝓbate iitis et fidei quea
te a sumpte fĩt eam inspici¬
ant et si quidem uł om̃s uel
due renũciaiunt p̃gnante
ud̾i.tunc ꝑsuadend mulri er¬
it ut punde custodes amittat.
atq si ip̃a ħ desidass. Q si em¬
xa nõ fũit. sciat maritꝰ ad di¬
ne. ut nõ in merito possit uidi
captasse ħ ad aliꝙͣ mulieris ĩ

Expanded text:
erem diceret, uxor negaret, core Rutilius Seuerus uidetur, ut uxori, quae ab eo diuerterat et se non esse praegnatem profiteatur, custodem apponat, et iitur, si nos quoque novum consilium et remedium suggeramus. Igitur si perstat in eadem postulatione, commodissimum est eligi honestissimae feminae domum, in qua Domitia veniat, et ibi tres obstetrices probatae et artis et fidei, quae a te adsumptae fuerint, eam inspiciant. Et si quidem vel omnes vel duae renuntiaverint praegnatem videri, tunc persuadendum mulieri erit, ut perinde custodem admittat atque si ipsa hoc desiderasset: quod si enixa non fuerit, sciat maritus ad innere, ut non immerito possit videri captasse hoc ad aliquam mulieri
Abbreviated transcription (Latin):
xima spes successioms cõting¬
at.puta ut primo gradu hro
instituto aĩo etia sb̾stituto et
siincestato sit pat̾ famił. his

Expanded text:
xima spes successionis contingit, ut puta primo gradu heredi instituto non etiam substituto et, si intestatus pater famili
Abbreviated transcription (Latin):
cum tutoribo afsistentibus
curatorib et pupib ob hoc
egit cum curatoribo et ei smi
condepnati in id ꝙ sua mnt¬
erat minoris tutores culpa
cor cõdẽpnatos nõ eẽ an irs¬
tituçio adusus tutor es cess
chilomimꝰ posse restitin etit¬
ciroo curator es siño dum n¬
dicatum fecerunt posse ꝓuo¬
cantes ꝑ excepẽdem doli con¬
sequi ut eis madentur adu̾s
cutores acodes. Quid t̃ suã
fec̾int iudicatu curatorco¬

Expanded text:
cum tutoribus adsistentibus curatoribus et pupillus ob hoc egerit cum curatoribus et ei sint condemnati in id quod sua intererat minoris tutores culpa eorum condemnatos non esse: an restitutio adversus tutores cesset? hilo minus posse restitui et idcirco curatores, si nondum iudicatum fecerunt, posse provocantes per exceptionem doli consequi, ut eis mandentur adversus tutores actiones. quid tamen si iam fecerunt iudicatum curator
Abbreviated transcription (Latin):
ergo et matre cogem p̾ẜtim:
nõ ip̃os eã. ¶te diu pius si¬
gnificat quasi auiiꝰ quaꝵ
mat̾ͥnus ałe cõpellatur. Idẽ
Rysit ut filia sua pat̾ exhi¬
reat si ꝯstit̾it apud uidicem¬

Expanded text:
Ergo et matrem cogemus praesertim non ipsos eam. Item divus Pius significat, quasi avus quoque maternus alere compellatur. Idem rescripsit, ut filiam suam pater exhibeat, si constit
Abbreviated transcription (Latin):
plissimas facuitates donaci¬
omb contulit et modicũ si¬
ui residum reẜuauit et umi¬
ũ sos lib̃os cum uxore scripsit
hr̃des Incodem testõ duas pos¬
sessiones quas retum̾at. cidẽ
gaio seio p̾legauit. et aueo
pecut. ut ex reoditib p̃dioꝵ
que niu ci donauat meine
alie mee tot auͣreos daret. it
alt̾i fri alios tot. qd̃ cõuento
amcuia sorore sua legem fal¬
cidiam in plorabat. Quero

Expanded text:
plissimas facultates donationibus contulit et modicum sibi residuum servavit et universos liberos cum uxore scripsit heredes: in eodem testamento duas possessiones, quas retinuerat, eidem Gaio Seio praelegavit et ab eo petit, ut ex reditibus praediorum, quae vivus ei donaverat, Maeviae filiae tot aureos daret, item alteri fratri alios tot: conuentus a Maeuia sorore sua legem Falcidiam implorat. quaero,
Abbreviated transcription (Latin):
do in legato.x. esse. pe¬
num aut mortis causa
capi. nec in falcidiam ĩ¬
putare id heredem posse
Ego aũt didici si in con¬
tinenti heres penum sol¬
uerit. uideri hoc legatũ
esse. et in legem falcidia
imputari posse. et qd̾
dixl incontinenti. ita
accipiendum cum aliqͥ
spatio. quod si iam mo¬
ra facta. soluerit heres pe¬
num. cune nec legatu
eum accepisse. nec ĩ falti¬
diam unputari posse.
¶Iam enun transfu sum le

Expanded text:
do in legato decem esse, penum autem mortis causa capi nec in Falcidiam imputare id heredem posse. ego autem didici, si in continenti heres penum soluerit, uideri hoc legatum esse et in legem Falcidiam imputari posse: et quod dixi 'in continenti' ita accipiendum cum aliquo spatio. quod si iam mora facta soluerit heres penum, tunc nec legatum eum accepisse nec in Falcidiam imputari posse: iam enim transfusum le
Abbreviated transcription (Latin):
meis des singulis denos aure¬
os eandemq sinam penes
te eẽ nolo ciius exmẽmen¬
trahere bona gauis senis he¬
tameneumalumpnis re¬
lictam peccumiam ut pnet
ac restituat intra falcidia
recte petiturum qd̾ deinper¬
fluo proban non pot.Eum
quoq libertum int̾ eos qbꝰ
cibana. Item uestiariũ patro¬
na quenina prestabat relio

Expanded text:
meis des singulis denos aureos eandemque summam penes te esse volo, cuius ex incrementrahere bona Gaius Seitamen eum, alumnis relictam pecuniam et seruet ac restituat, intra Falcidiam recte petiturum: quod de superfluo probari non potest.Eum quoque libertum inter eos, quibus cibaria, item uestiarium patrona, quae uiua praestabat, reliquit,
Abbreviated transcription (Latin):
eccume sortem alim̃tis
libertorum destinatam
unum exhr̃dibus ẜuolim
tatem defuncti pripientem
cauerenon ẽe cogendum
exꝑsona deficienc̾nm ꝑtes
cohr̃dibus restin placinit.
oberigitur spem post mor¬
tem omnium libeitorum
indebiti non compet̾ accio
nec utilis dabitur di̾isa ca
ẽ cin legatorum dunsio ma¬
datur. nam ers res presentẽ
ac momentaram curam in¬
ningit alimentorum uero
prebendorum necessitas ho¬
neribus menstrins acqan¬
mus uerecondiam quor
pulsantibus astringit. dez
ꝑsit ate peto gan sen.
quicquit exhroitate mea
redigeris illis alum pnis

Expanded text:
ecuniae sortem alimentis libertorum destinatam unum ex heredibus secundum uoluntatem defuncti praecipientem cauere non esse cogendum ex persona deficientium partes coheredibus restitui placuit: ob eam igitur speciem post mortem omnium libertorum indebiti non competit actio nec utilis dabitur. diuersa ca cui legatorum diuisio mandatur: nam ea res praesentem a‹c› momentariam curam iniungit, alimentorum uero praebendorum necessitas oneribus menstruis atque annuis uerecundiam quoque pulsantibus adstringitur. 9 Idem psit: 'a te peto, Gai Sei, quidquid ex hereditate mea redegeris, illis alumnis
Abbreviated transcription (Latin):
uestiaria quenna p̾̃stabã
dan prestanq nolo. Quesi¬
tum ẽ cumtribus solis eõ
tem pore quo eaurcit sicut
rationibus contine bãtur
cibaria et uestĩa p̾stiterit

Expanded text:
estiaria, quae viva praestabam, dari praestarique volo": quaesitum est, cum tribus solis eo tempore, quo ea vixit, sicut rationibus continebatur, cibaria et vestiaria praestiterit
Abbreviated transcription (Latin):
cansa donacionem accep̃.
ẽ simmilis in hac cansa lega¬
tano alia cansa ẽ eius qui
pp̃ testamentum alegata¬
rio uł astatu libo accipere
uissus ẽ. hic emĩutindig¬
mis repellitur. et falcidie
anfem scripto auffern de¬
bere dums pius et dunis
martus putauert̃. om̃s
qui ut indigni repellẽt᷑
sũmonendi sunt ap̾mio
daturdatus his quis se

Expanded text:
accepit est similis in hac causa legatario. Alia causa est eius qui propter testamentum a legatario vel a statulibero accipere iussus est: hic enim ut indignus repelletur. Et Falcidiae edi scripto auferri debere divus Pius et divus Marcus putaverunt. Omnes, qui ut indigni repellentur, summovendi sunt a praemiani datur his qui se
Abbreviated transcription (Latin):
dibile indetur idegisse ur̃de
ut catem portiobis cidem de¬
beatur. S iusimile ẽ de alta ꝑte
cum cogitasse. Sanc costitutõ
prĩcipis quai placuit eidẽ seye
iegatu corp nõ honerare hr̃¬

Expanded text:
dibile uidetur id egisse heredem, ut eadem portio bis eidem debeatur, sed uerisimile est de altera parte eum cogitasse. sane constitutio principis, qua placuit eidem saepe legatum corpus non onerare here
Abbreviated transcription (Latin):
x culium iegatum augi et in¬
inui pot̾ si res peccum postea
cs incipiant aut desinant idẽ
infamilia erit siue inuniũ sa
familiam suãdertam ueluti
urbanam ant rusticam lega¬
u̾it ac postea ẜuoꝵ suorur offi¬
cia uł mist̾ia mutauit. cadẽ st¬
in lecticatus aut pedisse quis
postea mortuo pur quidẽ itaq
credunt. sĩquis ile decesẜit a
demõstrabat quadrigam. S
simedio tp̃r diminuta suplo¬
antur adlegatanur ptinebit.¬
¶Ticio stichꝰ legatus post mõ¬
tem acui lib̾tate accepit et le¬
gatum adita prditate et us¬
tas post morte ticu cõpetit.
¶Idemq est et si morientt ticio
hr̃de instituto ẜnus legatus
sit. et post morte ei auer ee
uissus sit suic adient urdita¬
tem ticius siuc nõ adent post
cum morte lib̾tas cidata esti

Expanded text:
Peculium legatum augeri et minui potest, si res peculii postea esse incipiant aut desinant. idem in familia erit, sive universam familiam suam sive certam veluti urbanam aut rusticam legaverit ac postea servorum officia vel ministeria mutaverit. eadem sunt lecticariis aut pedisequis postea mortuo perire quidam ita credunt, si equus ille decessit qui demonstrabat quadrigam: sed si medio tempore deminuta suppleatur, ad legatarium pertinebit.Titio Stichus legatus post mortem Titii libertatem accepit: et legatum adita hereditate et libertas post mortem Titii competit. idemque est et si moriente Titio herede instituto seruus legatus sit et post mortem eius liber esse iussus sit, siue adierit hereditatem Titius siue non adierit post cuius mortem libertas
Abbreviated transcription (Latin):
cepunt careant his que sibi
relicta sunt. ¶ Sane q̃stioni
fuit utrum is demurdolo ma¬
lofac̾e uideatur quomim pos¬
sideat qui ꝑdolu eam possoez

Expanded text:
erunt careant his quae sibi relicta sunt. Sane quaestionis fuit, utrum is demum dolo malo facere uideatur quo minus possideat, qui per dolum eam possessionem
Abbreviated transcription (Latin):
om̃em mat̾ie figuram
siue igitur tabule sint
lignee. siue cuiuscumq
recte dicentꝰ non aũt om̃s
tabulas pretor sequitur.

Expanded text:
omnem materiae figuram: siue igitur tabulae sint ligneae siue cuiuscumquerecte dicentur. Non autem omnes tabulas praetor sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
Siame ei quid in diem lib̾¬
tatem accepit hr̾ditas ꝑfidis¬
missum relicta fuerit: suspec¬
tam eam incerim non posse.
adiri diuus pus cassio adria¬
uo rescripsit cum non possit: ñ¬
dum lib̾s h̾rditas restitui nec
rursus. contra uolunta tem de¬
functi: lib̾tatem esse prestandã.¬
¶Si sub condictione hr̃s in¬
sticucus rogatusq hrditatem
resticuere non uult condictioĩ
pare̾. et adire br̃ditatem: si fc̃i¬
hrs est condictio debet parere
ec adire et resticue. uł et si indã¬
do sit: offerente fidĩ ꝯ missario.
¶Recusate autem hrde fc̃m
ad inplere licentia dabitur. fi¬
dei ꝯmissario Em mutationem
donationis factum imiplere et
tunc nccͣitas imponitur. Hr̃di
adire hr̾dicacem. cetere cõdie¬
tiones que non sunt mn potesta

Expanded text:
m ei, qui in diem libertatem accepit, hereditas per fideicommissum relicta fuerit, suspectam eam interim non posse adiri diuus Pius Cassio Hadriano rescripsit, cum non potest nondum libero hereditas restitui: nec rursus contra uoluntatem defuncti libertatem esse praestandam.Si sub condicione heres institutus rogatusque hrestituere non vult condicioni parere et adire hereditatem, si facti est condicio, debet parere et adire et restituere vel, si in dando sit, offerente fideicommissario. recusante autem herede factum adimplere licentia dabitur fideicommissario secundum imitationem dationis factum implere, et tunc necessitas imponitur heredi adire hereditatem. ceterae condiciones, quae non sunt in potesta
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Si cui libertas pure. et
ꝑfid̃i ꝯmissum condictione br¬
ditas. rencta est cogitur. hr̃s adi¬
re hrditatem: si dicat suspectã
et resticuere et deficiente condie¬
tione: libertas eripi ei non potest.

Expanded text:
m Si cui pure libertas et fideicommissum sub condicione hereditas relicta est, cogitur heres adire hereditatem, si suspectam dicat, et restituere: et deficiente condicione libertas ei eripi non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
Demͦ. I dem erit dicen¬
dum et sis qui fuium ⁊
uepotem he̾bat. nepoti li¬
bertum assignauerit. ad¬
mittitur nepos ad legiti¬
mam hr̃ditatem licet᷑ sit
alt̾ius patroni filius et
hoc contingit patrui uita
Ceterum si me non esset
nichil ei prodẽet a ssigna¬
tio ad diminuendum ius

Expanded text:
m.Idem erit dicendum et si is, qui filium et nepotem habebat, nepoti libertum adsignauerit: admittetur nepos ad legitimam hereditatem, licet sit alterius patroni filius, et hoc contingit patrui uita: ceterum si ille non esset, nihil ei prodesset adsignatio ad deminuendum ius
Abbreviated transcription (Latin):
uideri ne quod omĩno
nuptus impedimentur
inferatur s si ticius ui¬
uo testa tore decedat .lcr
conditio deficit: quia tñ
suspensa quoqz pronichi¬
lo foret ut mulieri succũ¬
pserit. fundum cum mo¬
rietur lego pot̾ dici et si
ipserit. eam confestim
ad legatum. admitti. Ro

Expanded text:
ideri, ne quod omnino nuptiis impedimentum inferatur. sed si Titius vivo testatore decedat, licet condicio deficit, quia tamen suspensa quoque pro nihilo foret, mulieri succurbserit, fundum cum morietur lego". potest dici et si nubserit, eam confestim ad legatum admitti. no
Abbreviated transcription (Latin):
forte infirmitate impedita
est. uł alia magna causa q̃
etiam mandare eam ad peten¬
dos cutores impediret ita tamẽ
ut nullo modo amale tempꝰ
excederet. Sienim filii morta¬
litate preuenta est uiehil ma¬
tri inputetur. ¶ Tractari
gatum sub condictione sit re¬
lictum. si tutores non habueri¬
et puta propt̾ea ei mat̾ non pe¬
cierit ne condictione defice̾tur
an consticutio cess et puto cessa¬
re si dampnum minus at cu¬
mulos legati quod et in magis¬
tratibus mum cipalibus trac¬
tatur ap̃ t̾tullianum et putat
dandam meos actione quatenꝰ
plus ee̾t indampno quam n
legato insi forte quis putet cõ¬
dictionem hanc quasi utilita¬
ti .p. obpugnantem renutten

Expanded text:
forte infirmitate impedita est uel alia magna causa, quae etiam mandare eam ad petendos tutores impediret: ita tamen, ut nullo modo annale tempus excederet. si enim mortalitate filii praeventa est, nihil matri imputetur. Tractari gatum sub condicione sit relictum "si tutores non habuerit" et propterea ei mater non petierit, ne condicione deficeretur, an constitutio cesset. et puto cessare, si damnum minus sit cumulo legati. quod et in magistratibus municipalibus tractatur apud Tertullianum: et putat dandam in eos actionem, quatenus plus esset in damno quam in legato. nisi forte quis putet condicionem hanc quasi utilitati publicae obpugnantem remitten
Abbreviated transcription (Latin):
Iquis italegauent ti¬
tio fundumi dolego
sicicius decessent seio hĩs
mens daredamynas esto
recte translatiummlegatui
indetur. s et siai mortuo
eo cin legatum erat eosdes
res trantulerit sempmo
debetur/ Siquis ticio le¬
gauit. sicticio dato nit si
dicius antedecessent quo
accipiat sempromo dato

Expanded text:
quis ita legaverit: "Titio fundum do lego: si Titius decesserit, Seio heres meus dare damnas esto", recte translatum legatum videtur. sed et si iam mortuo eo, cui legatum erat, easdem res transtulerit, Sempronio debetur. Si quis Titio legaverit sic: "Titio dato aut, si Titius ante decesserit quam accipiat, Sempronio
Abbreviated transcription (Latin):
legati eraccio transuncctn
sempronio repellendo.Sm
antem millamora int̾ces¬
serit tc̃ sempromus legatũ
accipit et nontici hideo qe
siante diem legati cedente
decessent ticins solisenẜ¬
mo debecur legatumider
dicendum ⁊ fideicomissin
bereditate puero data ant
si ante restitutam hrdita¬
tem decessi sset matri eius
relicta ut si puer añ diem
legati cecentem decessisset
nratn debebatur. si postedad
pupisli brdem fidaico tñs
mictatur ut pntererpsa
mora sub secuta sectm
quis ita legasset ħrs m̃o
titiodato sinodeden sn
promo dato ita demũseni¬
ꝓmo debetur si dies eius ĩ
psonaticii noncessisset
quiis ita legment hre nĩs
ticiodato fundummet siti¬

Expanded text:
ti exactio transmittitur Sempronio repellendo: sin autem nulla mora intercesserit, tunc Sempronius legatum accipit, et non Titii heredes. sed si ante diem legati cedentem decesserit Titius, soli Sempronio debetur legatum. Idem dicendum est et fideicommissa hereditate puero data aut, si ante restitutam decessisset, matri eius relicta: ut, si puer ante diem legati cedentem decessisset, matri debeatur, si postea, ad pupilli heredes fideicommismittatur utpote re ipsa mora subsecuta. Sed et cum quis ita legasset: "heres meus Titio dato: si non dederit, Sempronio dato", ita demum Sempronio debetur, si dies eius in persona Titii non cessisset. Si quis ita legaverit: "heres meus Titio fundum dato et si Ti
Abbreviated transcription (Latin):
b̾rditatem alter recuset sena¬
tus censint utroq casu ex hoe¬
rari eum: qui suspectam hr̃¬
ditatẽ dicit totamq br̃ditatẽ
gaint b̾rdem suum restituere s
h̾rditatem seie que ad eum ꝑue¬
nerat uł totam ł ꝑtem eius br̃s¬
q insticucus suspectam dicat
cum placeat illud. quod pap̾. ait
extre belli ano transire actiones
dici poterit si suspecta dicatur
pertinere. s et similes regauit ꝙ̃
res itallicas restituere uł res.
proumciales. dicendum est sus¬
pectam dicentem cogi adire et
ait qua ratione excerta re miles
h̾rdem insticuere pot̾ actionesq
ei dabitur. pari etiam ratione
ex crebelliano cransibunt actio
nes et quamiis placeat cum
quis hrditatem bonaq que si¬
bi ab aliquo obuenerunt.uł.
que anqua ratione h̾t: restituͬe
rogatus excrebelliano non tran

Expanded text:
ditatem, alter recuset: senatus censuit utroque casu exonerari eum, qui suspectam hereditatem dicit, totamque hereditatem gavit heredem suum restituere, sed hereditatem Seiae, quae ad eum pervenerat, vel totam vel partem eius, heresque institutus suspectam dicat, cum placeat illud quod Papinianus ait ex Trebelliano transire actiones, dici poterit, si suspecta dicatur pertinere. Sed et si miles rogaverit quem res Italicas restituere vel res provinciales, dicendum est suspectam dicentem cogi adire et ait, qua ratione ex certa re miles heredem instituere potest actionesque ei dabuntur, pari ratione etiam ex Trebelliano transibunt actines: et quamuis placeat, cum quis hereditatem bonaque, quae sibi ab aliquo obuenerunt uel quae in aliqua regione habet, restituere rogat, ex Trebelliano non tran
Abbreviated transcription (Latin):
tum in quadrantez hr
gatariis.
nepos ex hr̃datur no¬
debit ei ex hordatio ad
bona libertum auito¬
rum.

Expanded text:
tum in quadrantem hergatariis. nepos exheredatur, nocebit ei exheredatio ad bona libertorum avitorum.
Abbreviated transcription (Latin):
beam quibus terra:
adiecta ẽ. et in his urida¬
ria posita ediim cẽ labeo¬
⁊ crebatius putant.ata id
uerum puco.si ita illigata
sint edibus ut ibi pꝑpetuo
posita sint.¶Molas mami¬
arias. quidem suppellec¬
tilis inmentanas añt in¬
strumenti ẽẽ offilius ait
cassellis trebacius. ncu

Expanded text:
bea, quibus terra adgesta est, et in his uiridiaria posita aedium esse Labeo Trebatius putant. ita id uerum puto, si ita illigata sint aedibus, ut ibi perpetuo posita sint. Molas manuarias quidem suppellectilis, iumentarias autem instrumenti esse Ofilius ait. Labeo Cascellius Trebati
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Lilu mat̾ ex hoc sena¬
tus consulto etiam si malie¬
na potestate sit ad hrditatem
admittitur. ¶ filius qui se
nolle adire hrditatem ma¬
tris dixit. an pot̾ mutata uo¬
luntate adire antequam con¬
sanguineus uel agnatus ad¬
ierit uidendum propter hoc
uerba si nemo filorum uolet
hrditatem suscipere. quia ex¬
tensiuia sunt. et cum uerba
excensiua sint. penitentie is
usq ad annum admittenda
est cum et ipsa filn bonorum

Expanded text:
m Filii mater ex hoc senatus consulto, etiamsi in aliena potestate sit, ad hereditatem admittitur. Filius, qui se nolle adire hereditatem matris dixit, an potest mutata voluntate adire, antequam consanguineus vel adgnatus adierit, videndum propter haec verba "si nemo filiorum volet hereditatem suscipere", quia extensiva sunt. et cum verba extensiva sint, paenitentia eius usque ad annum admittenda est, cum et ipsa filii bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
acceptõ ei quadrigenta feran¬
tur. inde elegant dicitur ac¬
ceptillationem inpendenti fo¬
re. ut siquidem mortis tp̃r.i
uero p̾t ea aliquit inuenia¬
tur quod quadrantem supple¬
at hr̃di hr̃di in quadrigent᷑
acceptilatio proficiet. D.d̾
sum debito

Expanded text:
accepto ei quadringenta ferantur. unde eleganter dicitur acceptilationem in pendenti fore, ut, si quidem mortis temporeuero praeterea aliquid inueniatur, quod quadrantem suppleat heredi, in quadringenta acceptilatio proficiet. quod si debito
Abbreviated transcription (Latin):
dicto. eius fraudem facere
uoluit. ut p̾cio uberiore uo¬
ꝑcepto urtacita pactione
eti.am hr̃ditatis ex institu¬
tione delate cõmodum.⁊ bo¬
norum. pos. contra tabłas
he̾retur. faciliorq suspectõ
per filium scriptum nr̃dem

Expanded text:
dicto eius facere voluit, ut pretio uberiore percepto vel tacita pactione etiam hereditatis ex institutione delatae commodum et bonorum possessionis contra tabulas haberet? faciliorque suspicio per filium scriptum hered
Abbreviated transcription (Latin):
drantem fructus et intantum
excreuerit ut quantitatem ꝑtis
diidie bonorum excedat eci¬
am id quod excesserit retine¬
as : qui ẜuos suos rogatus est
manumitte. et bisdem br̃dicaᷤ¬
cem restituere d̾ tracto pretio ẜ¬
uorum hereditatem restitue

Expanded text:
dit fructus in tantum excreuerit, ut quantitatem partis dimidiae bonorum excedat, etiam id quod excesserit retineas. Qui suos seruos rogatus est manumittere et hisdem hereditatem restituere, detracto pretio seruorum her
Abbreviated transcription (Latin):
abol. S eius sacurnims.
archigubernus: exclasse
britanica cestamento fidu¬
tiarum reluiquid hrdem ua¬
letium maximum. merchiũ
aquo petit ut filio suo seio cr

Expanded text:
arum. S‹e›ius Saturninus archigubernus ex classe Britannica testamento fiduciar‹i›um reliquit heredem Ualerium Maximum trierarchum, a quo petit, ut filio suo Seio
Abbreviated transcription (Latin):
res institutus repudiet
legatum nberto relictu
nec ne. nam fide lege. fal¬
‸ cidia queratur tale lega¬
: tum quamuix repudĩa

Expanded text:
res institutus repudiet legatum liberto relictum nec ne: nam et si de lege Falcidia quaeratur, tale legatum quamuis repudia
Abbreviated transcription (Latin):
simater mea moritur dato
anita nisi mater mea mo¬
ritur ne dato. U trobiq eĩ
sub conditione datum uel
ad emptum esse legatum.
iabeonis responsum probo
¶dominus seruo aureos.
.u. sie legauerat heres meus
sticho ẜuo meo quenr testa¬
mento n liberum ẽẽ uissi.
¶aureos.u. quos inta¬
uulis debeo dato. nicħ ẜuo
iegatum esse. Ꝙ ai musa
ẜuum respondisse scribit
quia dominus ẜuo nichil
magis. quam ciuile debitũ
spectandum esse eo uue uti¬
mur¶Qui dotalem fundũ
nillum hat ita legauerat
finidum coruelianum quẽ
illa michi doti dederat ei he¬
res. dato labeo offiluiꝰ. tre¬
batius respond̾unt fundũ
nichominus legatum esse
quia cum fundus cornelia

Expanded text:
si mater mea moritur, dato' an ita: 'nisi mater mea moritur, ne dato': utrubique enim sub condicione uel datum uel ademptum esse legatum. Labeonis responsum probo. Dominus seruo aureos quinque eius legauerat: 'heres meus Sticho seruo meo, quem testamento liberum esse iussi, aureos quinque, quos in tabulis debeo, dato'. nihil seruo legatum esse Namusa Seruium respondisse scribit, quia dominus seruo nihil magis quam ciuile debitum spectandum esse, et emur. Qui dotalem fundum nullum habebat, ita legaverat: "fundum Cornelianum, quem illa mihi doti dedit, ei heres dato'. Labeo Ofilius Trebatius responderunt fundum nihilo minus legatum esse, quia, cum fundus Cornelia
Abbreviated transcription (Latin):
catur ĩ potestate. quid tñ sine
incegru animal eclitu sit. cũ
sp̃u tũ an adhuc testm̃ rump¬
natꝰ fu̾it exbesse hr̃s esto. ex
reliqua ꝑte uror mea hr̃s esto
et filius et filia nati eẽnt dicẽ¬
cdum ẽ assem distribuendum
ec̃ in .uii. ꝑtes ut exhus filius
quatuor uxor u̾o duas. filiai
uoluntate testantis filiꝰ alt̃o.
oruoluit uxorem anqd hr̃e

Expanded text:
catur in potestate.Quid tamen, si non integrum animal editum sit, cum spiritu tamen, an adhuc testamentum rumpnata fuerit, ex triente heres esto: ex reliqua parte uxor heres esto', et filius et filia nati essent, dicendum est assem distribuendum esse in septem partes, ut ex his filius quattuor, uxor duas, filia uoluntatem testantis filius alteroor uoluerit uxorem aliquid habe
Abbreviated transcription (Latin):
quartam ex fid̾i ꝯmisso resticu¬
es nec ĩteĩt eidem utramq hr¬
dicatem an ali meuianam alii
ticianam regatus fueris resti¬
tam meuiam hrditatem dixe¬
ris cogeris eam a dire et restitu¬
ere ei: cui rogatus fuerit. is au¬
ticuere rogatus fueras non po

Expanded text:
quartam ex fideicommisso restitues, nec intererit, eidem utramque hereditatem an alii Maeuianam, alii Titianam rogatus fueri‹s› restitam Maeuianam hereditatem dixeris, cogeris eam adire et restituere ei, ‹c›ui rogatus fueris: is autituere rogatus fueris, n
Abbreviated transcription (Latin):
placit ratar habi posse ea
qua citra uoluntate agnou¬
it is qui ptestati subiectꝰ ẽ.¬
Z et s lecitiniahr̃c tas filio
declata sit ex senatus ꝯsulto
orphi zano matris idẽ erit ꝓ¬

Expanded text:
placuit ratam haberi posse eam, quam citra uoluntatem adgnouit is qui potestati subiectus est.Sed et si legitima hereditas filio delata sit ex senatus consulto Orfitiano matris, idem erit
Abbreviated transcription (Latin):
tari poterit an ex eo preg¬
nans sit.decreto tuenda est
ne preuidicium partui
fiat. ⁊demq est ⁊ si stat

Expanded text:
tari poterit, an ex eo praegnas sit, decreto tuenda est, ne praeiudicium partui fiat. idemque est et si stat
Abbreviated transcription (Latin):
solitus fructus suos uendere
penum legauent.nonoia
que et pro comercui causa
habuent legasse uidetur.s
ea sola q̃i penum sibi sepa
bat tuc quantum ad ãmĩu
usum ei sufficient familie¬
q eius ceterorumq qui c̾¬
ca eum sunt legato cedent
Quod fere inquid sab̾. euei̾t
inꝑsonis m̃catorum ant.
queciens cella ẽ.iiiiii et olei
queuenire solebant inh̃rdi¬
tate relicta ¶nomen antẽ
penus mͥ traditum est oĩb
genenbus dictuni.Siita le¬
getur penum q̃ rome sit.
utrimq ẽ incra continen¬
ciam legata indetur an u̾o
eam solam que ẽ.intra m¬
urum.et quidã urbes fere
omnes murotenis fimri
romam continentibus et
urbem romam eque conti¬
nentibus/quod siurbana
penus legata sit omnemq
ubiq ẽ legatam underi labo
ait. et si millasit urbico n
sin destinata siciti urbica
munsteria diciiis ⁊ que

Expanded text:
suos vendere penum legaverit, non omnia, quae et promercii causa habuit, legasse videtur, sed ea sola, quae in penum sibi separbat, tunc quantum ad annuum usum ei sufficeret familiaeque eius ceterorumque, qui circa eum sunt, legato cedet: quod fere, inquit Sabinus, evenit in personis mercatorum aut quotiens cella est olei et vini, quae venire solebant, in hereditate relicta. Nomen autem penus mihi traditum est omnibus generibus dictum. Si ita legetur "penum, quae Romae sit", utrum quae est intra continentia, legata videtur an vero ea sola, quae est intra murum? et quidem urbes fere omnes muro tenus finiri, Romam continentibus, et urbem Romam aeque continentibus. Quod si urbana penus sit legata, omnem, quae ubique est, legatam videri Labeo ait, etiamsui destinata, sicuti urbica ministeria dicimus et quae
Abbreviated transcription (Latin):
ticurs filius meus. si frater
eius.c. ex causa sumpsit. fũ¬
dum precipito. ita utile erit
legatum si et ille negocia cu
ħ sit ut ex eo aliquid faceret
ueluti monum̃tum testato¬
ri. uł opꝰ aut epulum mumi¬
cipib faceret uł ex eo. ut par¬
tem alui restitueret sub modo

Expanded text:
tius filius meus, si frater eius centum ex arca sumpsit, fundum praecipito', ita utile erit legatum, si et ille negotia curoc legatum sit, ut ex eo aliquid faceret, ueluti monumentum testatori uel opus aut epulum municipibus faceret, uel ex eo ut partem alii restitueret: sub modo
Abbreviated transcription (Latin):
non pertinet si lus quẽ enu¬
sse significauerit donatus
ẽet. aut quem donatum sibi
ee signifieauerit. emerit. Ig
⁊ si ita eet ẜuus legatus sit sti¬
chum cocum. stichum sutorẽ
ticio legato lici neq cocus. ne¬
q sutor sit ad legatarium ꝑ¬
tinebit si de eo sensisse testa¬
torem ꝯuemiat. Nam et si ĩ
persona legatarii designanda
aliquid erratum fuerit. cons
interueniret ¶ qd̾ aũt uiris
est. in falsa demonstratõne
hul magis est. in falsa causa
ueluti ita ticio fundum do. qa
negocia mer̾ut curauit. item
finidum ticius filius meus
precipito. qui a frater eius
ip̾e ex arca tot aureos sum ꝑ¬
sit. lic eium frater¶buiꝰ pec¬
cumam ex arca non sumpseri
utilis legatum est at si condi¬
cionalit᷑ concepta sit caus.
ueluti hoc modo. ticio si nego¬
cia inea curquit finidum do.¬

Expanded text:
non pertinet, si is, quem emisse significauit, donatus esset, aut quem donatum sibi esse significauerat, emerit.Igitur et si ita seruus legatus sit: 'Stichum cocum', 'Stichum sutorem Titio lego', licet neque cocus ne sutor sit, ad legatarium pertinebit, si de eo sensisse testatorem conveniat: nam et si in persona legatarii designanda aliquid erratum fuerit, constinterveniret. Quod autem iuris est in falsa demonstratione, hoc vel magis est in falsa causa, veluti ita "Titio fundum do, quia negotia mea curavit", item "fundum Titius filius meus praecipito, quia frater eius ipse ex arca tot aureos sumpsit": licet enim frater huius pecuniam ex arca non sumpsit, utile legatum est. At si condicionaliter concepta sit causa, veluti hoc modo: "Titio, si negotia mea curavit, fundum do
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ cin fundum ins¬
tructum enis lega¬
leges fundum cum in¬
strumento an fundum
et instrumentum an fũ¬
dum instructum paulꝰ
mmo.contra.nam inter

Expanded text:
 cui fundum et instrumentum eius legaleges 'fundum cum instrumento' an 'fundum et instrumentum' an 'fundum instructum'.Paulus. immo contra: nam inter
Abbreviated transcription (Latin):
aut in corporibus que non pos¬
sideat uempe enim is cui restitũ¬
ta est omnia ꝑsequitur. et tñ.
hr̃s iuditiis quibus conientir᷑
est aut stipulationibus. quib
neccͣe habuit promittere obs¬
trictus manebit. Ergo non ali¬
as cogetur restituere. quam ei
caueatur.

Expanded text:
aut in corporibus quae non possideat? nempe enim is cui restituta est omnia persequitur et tamen heres iudiciis quibus conuentus est aut stipulationibus quibus necesse habuit pr‹omittere›, obstrictus manebit. ergo non alias cogetur restituere quam ei caueatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uii ex quat rante br̃dos ĩsti¬
tuerat et p̃clia c̃ta singuł p̃¬
legau̾at pret̾ca sisine lib̃is
hermi. p̾p. moreret. aia pos¬
sessione filie dari iusẜat. pr¬

Expanded text:
nam ex quadrante heredes instituerat et praedia certa singulis praelegauerat: praeterea, si sine liberis Hermippus moreretur, aliam possessionem filiae dari iusserat: p
Abbreviated transcription (Latin):
ab omĩuoluntare recessimi¬
indebatim placuit hũanurs
in tͥpretan ca sola queniuẽte
fr̃e accepta erat adempta uide¬
n nõetiam que post mortem
et reliq̾rat sisine lib̾is docedet
cedens institutis quiliidam
colono suo expencombo fun¬
di debitis abeo pr̃ari uolu̾at
eiderqr mauro quidar legau¬
at. cum de hrditate fiscus q̃sti¬
one mouiss. iissu ꝓcurator¬
is mauiꝯ peccuma fisco solu̾̃¬
at post capr̃s scriptus optin¬
uerat fiscum alũpnãt mor¬
tuobr̃s ei fidei comissũ abi
hrde maur petebat placuit ĩ¬
ꝑatori nouidi ci fidei cõ. S¬

Expanded text:
ab omni uoluntate recessum uidebatur. placuit humanius interpretari ea sola, quae uiuente fratre acceptura erat, adempta uideri, non etiam quae post mortem eius reliquerat, si sine liberis deceder‹e›t, cedens institutis quibusdam colono suo ex pensionibus fundi debitis ab eo praestari voluerat eidemque mauro quaedam legaverat: cum de hereditate fiscus quaestionem movisset, iussu procuratoris Maurus pecuniam fisco solverat: postea heres scriptus optinuerat fiscum: alumno autem mortuo heres eius fideicommissum ab herede Mauri petebat. placuit imperatori non videri eius fidei commis
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Ubi puẽ fideicõmissum
dacum est. si adiectum sit: rogo
deus filio tuo. faciasq ut ad
eum ꝑueniat rescriptum est
uideri mid tempus dari quo
capere potest et sui uris fiat.
Item rogo lutii cich brditatẽ
meam cum ticio parciaris. ex
senacu consulto trebelliano
meum cui resticuta est brditaᷤᷤ
actiouem. compete: aristo enĩ¬
ait. quia ꝓhoc accipiendum sit

Expanded text:
um Vbi pure fideicommissum datum est, si adiectum sit: "rogo des filio tuo faciasque, ut ad eum perveniat", rescriptum est videri in id tempus dari, quo capere potest, id est sui iuris fiat. "Te rogo, Luci Titi, hereditatem meam cum Attio partiaris". ex senatus consulto Trebelliano in eum, cui restituta est hereditas, actiones competere Aristo ait, quia
Abbreviated transcription (Latin):
debeat exstipulatũ eiq rẽ leg̃¬
uit fidei comitt̾een nõ pot̾it᷑
licet exlegato comodur senti¬
reuideatur. Qd̃ dĩum nam

Expanded text:
debeat ex stipulatu ei cui rem legaverit, fidei committere eius non poterit, licet ex legato commodum sentire videatur, quod dominium na