comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ardigil so eiusdẽ sce sedis netropolatino reco¬
dita & demũ ab aucario secundo eꝰ sue cessore
atq consanguineo inuenta repperimus. quȩ in
hoc opusculo tenore supra scripto inserere
maluimus Mone mus ergo lectores. ut si eade
capitula cduiplicata uł triplicata reppereruit
non hoc nr̃ȩ imperitiȩ reputant. quiaut dix¬
mus diuer sis ca in scedulis inuenimus : &
obit tãcito hȩc emendare ne quiumus sedcune¬
tis sci entia repletis leccorib: hȩ corrigenda
dimisimus: Inuenimus in suꝑ quȩdã exhis paria
intia habentia : & in parẽ finẽ. Quȩdã uero
pares fines: sed nonparia initia. In quib dã ue¬
rominus : & inquib dã plus. E propterea il¬
la sic dimisimus : sicut in uenimus Precam̃etiã
onis ut si de inceps plara exhis inuenerint : quȩ
meriorat᷑ ansiglisus non in seruit. nec nos potui¬
nus actenus inuenire. ut ea illis in quarto. aut¬
in quinto libello distincte inseroro nonpigeat
qua. tinus ipsi exoc gratiam dei habeant & clerus

Expanded text:
a Riculfo eiusdem sanctae sedis metropolitano recondita, et demum ab Autgario secundo eius successore atque consanguineo inventa repperimus, quae in hoc opusculo tenore suprascripto inserere maluimus. Monemus ergo lectores, ut si eadem capitula duplicata vel triplicata reppererint, non hoc nostrae imperitiae reputent, quia, ut diximus, diversis ea in scedulis invenimus, et ob id tam cito haec emendare nequivimus, sed cunctis scientiae repletis lectoribus haec corrigenda dimisimus. Invenimus insuper quaedam ex his paria initia habentia et inparem finem; quaedam vero pares fines, sed non paria initia; in quibusdam autem minus et in quibusdam plus: et propterea illa sic dimisimus, sicut invenimus. Precamur etiam omnes, ut si deinceps plura ex his invenerint, quae memoratus Ansegisus non inseruit, nec nos potuimus hactenus invenire, ut ea illis in quarto aut quinto libello distincta inserere non pigeat; quatinus ipsi ex hoc gratiam Dei habeant, et clerus
Abbreviated transcription (Latin):
Non ibi iã m&uunt furuas nocuasq: tenebras
Qum potius uerae lucis a moena uident
Sic euangelici testat᷑ pagina bybli
quod mundi lumen sit deus altitonags
Hoc iubar exilarat superorũ corda ui rorũ
In radiansq ꝓcul nubila tetra fugat
Hoc etiã uatum cecinit pulcherrime qͥdã
Olim qđ dns luxit amando deus
Cui decus & uirtus laus & ueneratiosemꝑ.
Imperiumq: man&. cuncta ꝑ aeuasacrũ. XUIII.¬
Ipsetibi tribuat prolixe tẽporapacis
Credita quiplebi fersq talentatibi.
Epła tachariȩ papȩ francis & gallis directa
II. Si nođ cũ actib suis iussione a postolica a sco boni¬
fatio & francorũ ep̃is sub carlo manno duceha¬
bita anno incarnationis dominicȩ dcexlui
TEΜ altera sinodus a supra dictis episcopis
ac principe a postolica auctoritate kł mar¬
tias liptinas habita

Expanded text:
Non ibi iam metuunt furvas nocuasque tenebras: Non ibi iam metuunt furvas nocuasque tenebras: Quin potius verae lucis amoena vident. Sic euangelici testatur pagina bibli, Quod mundi lumen sit Deus altitonans, Hoc iubar exilarat superorum corda virorum, Irradiansque procul nubila tetra fugat. Hoc etiam vatum cecinit pulcherrime quidam, Olim quod dominus lux sit amanda Deus. Cui decus et virtus, laus et veneratio semper, Imperiumque manet cuncta per aeva sacrum. Ipse tibi tribuat prolixae tempora pacis, Credita qui plebi fersque talenta tibi. a Zachariae papae Francis et Gallis directait synodus cum actibus suis, iussione apostolica a sancto Bonifatio et Francorum episcopis sub Karlomanno duce habita anno incarnationis dominicae 742. Item altera synodus a supradictis episcopis ac principe apostolica auctoritate Kalendas Martias Lyptinas habita
Abbreviated transcription (Latin):
Q uoꝵ norma docet iugit᷑ nos uuere recte
Et scudus domino rite placere pus
Ncorceiecant priuos aquo mode ramuine mer es
Niuendi normam contribuendo pus
Naoi abrun mltifaneftus sre apinuas
Non mulli uiolant cõpla dicata de
Sunt ali scelerĩ foedati la be suorum
tistula quosoms comme monare qͣuit
Sed coliba tales legĩ censira sacra rum
depreasq uetat ista patrare suis
Ergo duces laudare dec& ꝑ oarmina fortes
ininere uintutũ quimicuere sagrto
braneia sib quoꝵ sceptris cutisima man sit
libertate uigens colla su ꝑba terers¬
& uã ua rus gentes dominã timuere seuerã
Ut pote quas armis cepit ouando sui
Uiue nbi pomen meut decus at que ꝑ herine
Deuictis populis celsa trophea fere
Caclestis patriae donati munere reges
Exultant iugit᷑ & sone fine canint
Alta policuius subierunt culmina lȩti
Quos deuota caelis iã resonauit ouans.
Felices nimiũ quos aulabeata receptans
Celicolis umxit ciuib ipsa libens:

Expanded text:
norma docet iugiter nos vivere recte Et studiis Domino rite placere piis. Haec resecant pravos aequo moderamine mores, Vivendi normam contribuendo piis. Namque patrant multi funestas sepe rapinas, Nonnulli violant templa dicata Deo; Sunt alii scelerum fedati labe suorum, Fistula quos omnes commemorare nequit. Sed cohibet tales legum censura sacrarum, Decretisque vetat ista patrare piis. Ergo duces laudare decet per carmina fortes, Munere virtutum qui micuere sacro; Francia sub quorum sceptris tutissima mansit, Libertate vigens, colla superba terens, Quam variae gentes dominam timuere severam, Utpote quas armis caepit ovando suis. Unde sibi nomen meruit decus atque perenne, De victis populis celsa trophea ferens. Coelestis patriae donati munere reges Exultant iugiter et sine fine canunt; Alta poli cuius subierunt culmina laeti, Quos devota chelys iam resonavit ovans. Felices nimium, quos aula beata receptans Coelicolis iunxit civibus ipsa libens.
Abbreviated transcription (Latin):
acgenitore nro Rarolo constitutas domi dimissi fuerunt : Idẽ quia nobis ꝓpt̃ pacẽ conser

Expanded text:
ac genitore nostro Karolo constitutas domi dimissi fuerunt, id est, qui a comite propter pacem conserac genitore nostro Karolo constitutas domi dimissi fuerunt, id est, qui a comite propter pacem conser
Abbreviated transcription (Latin):
lius comitis ministerium missinrĩ placitum non teneant qui in aliqđ missaticum direct
est donec ipse fuerit reuersus: ut causaquȩ ad huc coram comite non fuit & is qui sereclamat
propter suam stultitiam aut contumatiam & comitem inde appellare noluit iterum comiti com¬
mendetur : Lxuii Demissis dominicis qualiter collectum accipere debeant. t missi nostri
epis copi uel abbates uel comites sunt : quam diu prope suum beneficium fuerit ni hil de¬
liorum coniecto accipiant : postquam uero inde longerecesserint : tunc accipiant sec andũ
qđ in sua tractoria continetur : Ciassi uero nrĩ & ministeriales qui missi sunt ubicũ que uene¬
non fuerunt : Nt uassi nrĩ & uassi eporum abbatissarũ & comitũ quianno praesente in hoste
non fuerunt heribannũ reuuadiant : exceptis his qui ꝓp̃t necessarias causas & adomro

Expanded text:
in illius comitis ministerio idem missi nostri placitum non teneant qui in aliquod missaticum directus in illius comitis ministerio idem missi nostri placitum non teneant qui in aliquod missaticum directus est, donec ipse fuerit reversus; ut causa quae adhuc coram comite non fuit, et is qui se reclamat, propter suam stultitiam aut contumatiam comitem inde appellare noluit, iterum comiti commendetur. 67. De missis dominicis, qualiter coniectum accipere debeant. Ut missi nostri, qui vel episcopi vel abbates aliorum coniecto accipiant. Postquam vero inde longe recesserint, tunc accipiant secundum quod in sua tractoria continetur. Vassi vero nostri et ministeriales, qui missi sunt, ubicumque venenostri et vassi episcoporum, abbatum, abbatissarum et comitum, qui anno praesente in hoste non fuerunt, heribannum rewadient; exceptis his qui propter necessarias causas et a domno
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ sibi datã sententiã diudicentur : Lxii. De comitibus &uicariis ad monendis deconstitutione le¬
gis. Vt comites & uicari deconfititione legis ad moneantur : quib iub&̃ qđ ꝓpt̃ iustitiam ꝑuertet¬
dam munera non accipiati : Lxui Deforestib dominicis : De forestib nrisut ubicumq fuerint diligen¬
tissi me in qurant quomado saluesint & defense : & ut comitib: denunciant neullam forestem nouiter insti¬
tuant: &ubi nouiter institutassine nra iussione inuenerint : dimittere praecipiant : LdxIIII Demis siscdo¬
musuicis & dehis qui iustitiam ftcere rennuunt: Ut ubicũq ipsimissi aut ep̃m aut abbatem aut alium
quẽ lib&l quo cũque honore p̃ditum inuenerint qui iustitiã ficere uł nouit uł prohibuit: de ipsiusreb
tur neq: illuc multitudinẽ conuenire faciant : sod ibi moras faciant ubi iustitiam ułminus
uel neglegenter facta est : Lxui De missis dominicis & comite in aliqđ missaticum directo :

Expanded text:
omitibus et vicariis admonendis de constitutione legis. Ut comites et vicarii de constitutione legis ammoneantur, qua iubetur, ut propter iustitiam pervertendam munera non accipiant. 63. De forestibus dominicis. De forestibus nostris, ut ubicumque fuerint, diligentissime inquirant, quomodo salvae sint et defensae, et ut comitibus denuntient, ne ullam forestem noviter instituant; et ubi noviter institutas sine nostra iussione invenerint, dimittere praecipiant. 64. De missis dominicis, et de his qui iustitiam facere rennuunt. Ut ubicumque ipsi missi aut episcopum aut abbatem aut alium quemlibet quocumque honore praeditum invenerint, qui iustitiam facere vel noluit vel prohibuit, de ipsius rebus tur, neque illic multitudinem convenire faciant; sed ibi moras faciant, ubi iustitia vel minus vel neglegenter facta est. 66. De missis dominicis et comite in aliquod missaticum directo. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
Decausis quȩ cotidie non cessarit.
Defugitiuis qui noncessant recipere & abscondere
De uagis peregrinis.
De homicidiis
De commendatis mensuris modiorũ & sextariorum
De beneficiis nr̃is non bene constructis
Vt ante ui carium & centenariũ de ꝓpri&ate aut lib̵tate iudiciũ ñ terminetur
aut adquiratur : nisi sẽꝑ in p̃sentiã missorũ imperi aliũ. aut in p̃sentia comitum
De homicidus factis anno presenti inter uulgares homines qua si propter
pul uerem morta lem

Expanded text:
18. De causis, quae cotidie non cessant. 19. 18. De causis, quae cotidie non cessant. 19. De fugitivis, qui non cessant recipere et abscondere. 20. De vagis peregrinis. 21. De homicidiis. 22. De commendatis 21. De beneficiis nostris non bene constructis. 22. t ante vicarium et centenarium de proprietate aut libertate iudicium non terminetur aut adquiratur, nisi semper in praesentia missorum imperialium aut in praesentia comitum. 28. De homicidiis factis anno praesenti inter vulgares homines quasi propter pulverem mortalem
Abbreviated transcription (Latin):
Vt missi nrĩ quiiam breues detulerunt dead nuntiatione : uolumus ut ad huc adducani deopere:
Quantã morã faciad missi nrĩ in uno quoque loco : & quođ homhes secum habeant:
Deprudentia & constantia missorum nostrorum
Defalsis monetariis requirendum est
Deillis saxonib qui uxores non ha bet
Designandis his qui meNiciendo uadunt
nem genera liter placitũ habere uolumus
liceat testes eligere absente suo accusatore & omnino nillus niss ie uinus aduram̃tũ uł ad testimonia
ad nittatur : & illȩ qui ad testimoniũ ducit᷑ si refutet᷑: dicat ille quieum refutat & ꝓb& quare
illũ recipere nolit. & deipso pago testes eligant᷑ nisi forte dealtero longius extra comitatũ cau¬
sa sit inquirenda : & si qui s conuictus fuerit ꝑiurii : ꝑdat manum autredimat:¬
Vt nemo ꝓpt̃ cupiditatẽ pecuniȩ aut ꝓpt̃ auaritiã suã prius dep̃tio futurã conuentionem
sibi p̃par& ut duplũ ł triplũ recipiat : sed tunc tantũ quando fructꝰ p̃sensẽ illud compar&

Expanded text:
t missi nostri, qui iam breves detulerunt de adnuntiatione, volumus ut adhuc adducant de opere. 10. Quantam moram faciant in unoquoque loco, et quot homines secum habeant. 11. De prudentia et constantia missorum nostrorum. 12. De falsis monetariis requirendum est. 13. De illis Saxonibus, qui uxores non habent. 14. De signatis, qui mentiendo vadunt nem generaliter placitum habere volumus.liceat testes eligere absente suo causatore. Et omnino nullus, nisi jejunus, ad sacramentum vel testimonium admittatur. Si vero aliquis refutatur, dicat ille qui eum refutat, et probet quare illum recipere nolit. Et de ipso pago non de altero testes eligantur, nisi forte longius extra comitatum causa sit inquirenda. Et si quis convictus fuerit perjurii, perdat manum, aut redimatUt nemo propter cupiditatem pecuniae aut propter avaritiam suam prius det pretium aut futuram conventionem sibi praeparet, ut duplum vel triplum recipiat; sed tunc tantum, quando fructus praesens est, illos conparet.
Abbreviated transcription (Latin):
uem uomeres ignitos iuditiodĩ examinandus accedat: re seucum occidisse: ad
Vt bauea & brunie : non uendendur negociatoribus :
I Demensuris: ut secundum uissionem nram aequales fiant¬
III. Vt non mitantur testimonia suꝑuestituram : domni pipini regis : & ut omĩa quȩ uuadiare
de bere uexta qđ i lege contine&ur pleniter secundum ipsam legemireuua dieta pairat
& in postmodim ał dominus rex łillocuiꝰ causa est iuxta qđ̵ei placuerit ꝑ don&¬

Expanded text:
vem vomeres ignitos iuditio Dei examinandus accedat. 4. De fugitivis ac vem vomeres ignitos iuditio Dei examinandus accedat. 4. De fugitivis ac Ut bauga et brunias non dentur negotiatoribus . 8. De mensuris, ut secundum iussionem nostram aequales fiant. 7. Ut non mittantur testimonia super vestituram domni Pippini regis. 8. Ut omnia quae wadiari debent, iuxta quod in lege continetur pleniter secundum ipsam legem rewadiata fiant, et in postmodum vel domnus rex vel ille, cuius causa est, iuxta quod ei placuerit perdon
Abbreviated transcription (Latin):
Uenuillis homo malignis consentie sed nogis in quantũpotest resistat ie puperos orfam& iuidrȩ
et ecclesiȩ di pacem habeant¬
oxxuii Ut qui monachi & iuirgines sunt ꝓpositũ suũ omnimodis obseruent.
aliqui un consuetũ & capita lierinen comserine ut ininobo coꝑmantant laborantes et seriuentes &
pe itentiam agentes secundũ quod sibi canonicȩ in positũ sit.
exuii. Delatronib sicut iam antea in alio capitulari commendauimus itamaneat
uI. Deaduentitus ut cũ missinrĩ ad placitum uenerint habeant scriptum quantia duenticu sunt inilori
ous satico aut quo de pago sunt & nominae orum & qui sunt corum seniores :
ei iui Diqus delibertate sua fuer it interpellatꝰ & timens neniserutiun cadit aliquẽ d ꝓpinquis sus ꝑouẽ
se inseruitium casurum cognosct occidert: idẽ patrẽ matrẽ patruelem auunculum
ul quem lib& hiuius modi propinquitatis personam : ipse qui hoc perp& rai uerit mori& ur

Expanded text:
nullus homo malignis consentiat, sed magis in quantum potest resistat. Ut pauperes, orfani et viduae et ecclesiae Dei pacem habeant. 33. Ut qui monachi et virgines sunt, propositum suum omnimodis observent.aliqui inconsuetum et capitale crimen commiserunt, in uno loco permaneant laborantes et servientes, et poenitentiam agentes, secundum quod sibi canonice inpositum sit. 35. 1. De latronibus, sicut iam antea in alio capitulari commendavimus, ita maneat. 2. . De adventitiis, ut cum missi nostri ad placitum venerint, habeant scriptum, quanti adventitii sunt in illorum missatico, aut de quo pago sunt, et nomina eorum, et qui sunt eorum seniores. 3. Si quis de libertate sua fuerit interpellatus, et timens ne in servitium cadat, aliquem de propinquis suis, per quem se in servitium casurum timens occiderit, id est patrem, matrem, patruelem, avunculum vel quemlibet huiusmodi propinquitatis personam: ipse qui hoc perpetraverit, moriatur;
Abbreviated transcription (Latin):
suis coadunare ac hludo uuico hlotharioq: atq
Karolo nobilis simis regibus filuis uidelicet
hludo uuci piissimum peratoris habenda &om¬
nium xp̃ianorũ fidelib: tradenda scribere non
distulimus ut scirent qualiter iuxta normã
aui ꝓaui. ac genitoris secundũ dnĩ scilicet uo¬
luntatẽ sicut & illifecerunt clerũ & populum
sibi commissũ dñõ opẽ ferente regere mererent᷑
Naee uero capitula quae in subsequentib: tribus li¬
bellis coadunare studdumus lri diuersis locis
Gratant̃ studeas fundere posco praeces
Quatin acternodonentur munerȩ caelo

Expanded text:
suis coadunare, ac Hludowico Hlotharioque atque suis coadunare, ac Hludowico Hlotharioque atque Karolo nobilissimis regibus, filiis scilicet Hludowici piissimi imperatoris, habenda et omnium christianorum fidelibus tradenda scribere non distulimus; ut scirent, qualiter iuxta normam avi proavi ac genitoris secundum Domini scilicet voluntatem, sicut et illi fecerunt, clerum et populum sibi commissum Domino opem ferente regere mererentur. Haec vero capitula, quae in subsequentibus tribus libellis coadunare studuimus, in diversis locisGratanter studeas fundere, posco, preces, Quatinus aeterno donentur munere caelo
Abbreviated transcription (Latin):
raecedentes quatuor libelli nonnullaglo¬
Triosissimorũ Κaroliatq: hludo uici impe¬
nitorũ continent capitula quȩ eorũ tp̃re ab
ansegiso abbate sunt collecta atq: in p̃dictis co¬
atta libellis : sicut in corundem p̃mio continetir:
S ethura abeo necmedia utrati sumus sunt forsitanꝰ
inuenta uel collecta : necesse erat ut a fidelib ubi¬
cumque Inueniri potuissent quȩrerentur:
& obrecordationẽ tantorũ principũ ił corũ dẽ
capitulorum utilitatẽ coadunarentur &x m¬
branis insererentur atq a fidelibus memo¬
riae cõmendirentur Qua propt̃ ea quȩ illȩ aut
Iiuenire nequiuit aut inserere fortas se noluit illa
quȩ post moclũ afidelib scẽ dĩ eccłȩ & pis pini acharoli
ato hlod ouiuici didicimus iniamdictis libellis min¬
na cẽ inserta prodĩ omĩ potentis amore & scae
dei ecclesiae acseruorum eius atq totius popiu¬
li utilitate fideliter in uestigare curauimus & in
trib sub sequentibus libellis diftinctae cũtitulis

Expanded text:
raecedentes quatuor libelli nonnulla gloriosissimorum Karoli atque Hludowici imperatorum continent capitula, quae eorum tempore ab Ansegiso abbate sunt collecta atque in praedictis coacta libellis, sicut in eorundem prooemio continetur. Sed quia ab eo nec media, ut rati sumus, sunt forsitan inventa vel collecta, necesse erat, ut a fidelibus ubicunque inveniri potuissent, quaererentur et ob recordationem tantorum principum vel eorumdem capitulorum utilitatem coadunarentur et membranis insererentur atque a fidelibus memoriae commendarentur. Quapropter ea, quae ille aut invenire nequivit, aut inserere fortasse noluit, et illa quae postmodum a fidelibus sanctae Dei ecclesiae et Pippini ac Karoli atque Hludowici didicimus in iamdictis libellis minime esse inserta, pro Dei omnipotentis amore et sanctae Dei ecclesiae ac servorum eius atque totius populi utilitate fideliter investigare curavimus et in tribus subsequentibus libellis distincte cum titulis
Abbreviated transcription (Latin):
uolumꝰ ut missi nrĩ secundũ iustitiam & aequitatẽ definiant
De quae rela hyldebrandi comitis qđ pagenses eius parauereda dare recusan¬
uolumꝰ ut h missi nri ab bnis hominib: qͥ in eodẽ comitatu manent & eadare ñ debent necĩ
& auicinis comitib: inqͥrant : & sunuenerint qđ ipsi eadandidebitoressint ex nrã iussione
De conglutinatione istoꝵ & cõmunione septẽ librorũ capitulorũ uidelicet domini dare¬
corũ qualiterq quib & aqͥb collectiordinati atq conscriptieẽ monstranł sequeis indicat lectio a
Quicanonũ recitañ luratenexida satis
Quosq pat̃ quoridam collegit nobilis apte
Anseghi sus ouans ductus amore de i¬
Aut cario demũ quẽ tunc mogontia summum
Pontificem tenuit praecipiente pio
Post bene dictus ego ternos leuita libellos¬
Ad nexi legis quis recitatur opus
q uos pat& inuenetos p̃fatio pandit ut ipsa
distintim titulis. sub posttisq suis

Expanded text:
volumus ut missi nostri secundum iustitiam et aequitatem definiant. volumus ut missi nostri secundum iustitiam et aequitatem definiant. 10. De querela Hvolumus ut hoc missi nostri ab his hominibus qui in eodem comitatu manent et ea dare non debent, necnon et a vicinis comitibus inquirant; et si invenerint, quod ipsi ea dandi debitores sint, ex nostra iussionet communicatione septem librorum, capitulorum videlicet dominicorum, qualiterque, quibus, et a quibus collecti, ordinati atque conscripti esse monstrantur, sequens indicat lectio etrecitant iura tenenda satis, Quosque pater quondam collegit nobilis apte Ansegisus ovans, ductus amore DeAutcario demum, quem tunc Mogontia summum Pontificem tenuit, praecipiente pio, Post Benedictus ego ternos levita libelloAdnexi, legis quis recitatur opus; Quos patet inventos, praefatio pandit ut ipsa, Distinctim titulis subpositisque suis
Abbreviated transcription (Latin):
denariorũ quantitatẽ soł habeat. quem uel saxo uł frisio a parte s alici franci cum colitigañi
soluere debet: Lxxiii. Destatu hominis: Vt destatusuo idẽ delibtate uł hereditate cori
pellendus iuxta legis constitutionẽ manniatur : deceteris uero causis ubiq rationẽ est redditurus
Sipost ecundã comitis ammonitionẽ aliquis ad mallum uenire noluerit reb eiꝰ inbannũ
Nis
uenire & iustitiã facere compellatur : Lxxiui De propri&ate homi

Expanded text:
denariorum quantitatem solidus habeat, quem vel Saxo vel Frisio a parte Salici Franci cum eo litigantis denariorum quantitatem solidus habeat, quem vel Saxo vel Frisio a parte Salici Franci cum eo litigantis solvere debet. 73. De statu hominis. Ut de statu suo, id est de libertate, vel heredpellandus iuxta legis constitutionem manniatur. De ceteris vero causis unde quis rationem est redditurus, si post secundam comitis admunitionem aliquis ad mallum venire noluerit, rebus eius in bannum is venire et iustitiam facere conpellatur. 13. Cuiuscumque homi
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis in aliena patria ubiuł ꝓpt̃ benefitiũ uł ꝓpt̃ aliã quã lib& occasionẽ assidue conuersari sol&
de qua lib& causa suerit interpellatus uerbigrã ut de conquisitu suo uł demancipiis suis ibi secundum
re potuerit legitimum sacramentũ iur& exceptosiquis eũ destatusuo idẽ de lib̵ tate sua uł dehe¬
reditate quã ei pater suus moriens dereliquit appellauerit dehis duob liceat illi sacramentum
in patria sua idẽ in legitimo sui sa cram̃tilo co iurandũ offerre & his qui cũ eolitigatur siuestim
sequatur illũ in patriã suam ad recipiendũ illud sacramentũ pse tamen primo in eodemloco
idẽ ubi interpellatus ẽ satis faciat tam comiti & iudicib: quã aduersariosuo restib: probando
qđ rẽ quȩ abeo quȩritur pat̃ suus ei dereliquerit: LXXII Desolutione atq cõpositione: Ut
excepto ubi contentio contra saxones & frisiones exorta fuerit abi uolumus ut quad raginta

Expanded text:
am quamlibet occasionem assidue conversari solet, de qualibet causa fuerit interpellatus berbi gratia de conquisito suo vel de mancipiis, hibi secundum re potuerit, legitimum sacramentum iuret; excepto si quis eum de statu suo, id est de libertate sua, vel de hereditate quam ei pater suus moriens dereliquid, appellaverit. De his duobus liceat illi sacramentum in patria sua, id est in legitimo sui sacramenti loco iurandum offerre; et is qui cum eo litigatur, si velit, sequatur illum in patriam suam ad recipiendum illud sacramentum. Ipse tamen primo in eodem loco, id est, ubi interpellatus est, satisfaciat tam comiti et iudicibus quam adversario suo, testibus probando, quod rem, quae ab eo quaeritur, pater suus ei dereliquit . 72. De solutione atque conpositione. Ut excepto ubi contentio contra Saxones et Frisiones exorta fuerit. Ibi volumus, ut quadraginta
Abbreviated transcription (Latin):
men a li quod cõmissũ in bannũ fuerit missa & ille recognita neiustitiã faci¬
at ueniro distulerit distulerit annũq ac diẽ in eobamo illa cẽ ꝑmiserit. ulterius eã nonadqͣr at
sed ipsa fiscoregis socient: debitũ uͦ qđ is cuĩ causa fuit soluere debut ꝑ comitẽ acministroseĩ uxta
estimationẽ dãp̃ni dereb mobilibus quȩ in eadẽ ꝓpri&ate inuente fuerint : his quibus idem
uero rerũ mobilium ibidẽ inuentarũ quantitas ad cõpositionẽ non sufficerit. deim mobilibus sup
totã in illud expendatur : Si aut̃ homo ille nondũ cumsuis coheredib: ꝓ prium suũ diui sum habu¬
it : conuoc& eos comes & cum eis legitimã diuisionẽ faciat. & tunc sicut ia dictu est partẽ eiꝰ fisco
intic addat & cõpositionẽ deea iuxta modũ superius cõp̃hensũ. his adquos illa legib

Expanded text:
men aliquod ab eo conmissum, in bannum fuerit missa, et ille re cognita, ne iustitiam faciat, venire distulerit, annumque ac diem in eo banno illam esse permiserit, ulterius eam non adquirat, sed ipsa fisco nostro societur. Debitum vero quod is, cuius ea fuit, solvere debuit, per comitem ac ministros eius iuxta aestiod si rerum mobilium ibidem inventarum quantitas ad compositionem non sufficerit, de inmobilibus supptotum in illam expendatur. Si autem homo ille nondum cum suis coheredibus proprium suum divisum habuit, convocet eos comes, et cum eis legitimam divisionem faciat; et tunc, sicut iam dictum est, partem eius fisco nostro addicat, et conpositionem de ea, iuxta modum superius conpraehensum, his ad quos illa legib
Abbreviated transcription (Latin):
aeitula dõnikaroli imperatoris ecclesiastica quȩ ideo supra scriptis non iunxi capitulis. quia
alia existis quasi causa memoriae scripta fuer̃ & ñ uident᷑ plenũ explere sensũ : Alia s̃
minata : cumaliis uidelicet mixta capitulis: Alia paenitus finita : atq ad ꝑfect¬
ꝑducta
I Delectionibus
II DecaNtu

Expanded text:
apitula domni Karoli imperatoris ecclesiastica, quae ideo suprascriptis non coniunxi capitulis, quia alia ex istis quasi causa memoriae scripta fuerint et non videntur plenum explere sensum, alia sunt geminata, cum aliis videlicet mixta capitulis, alia penitus finita atque ad perfectducta. 1. De lectionibus. 2. De cantu
Abbreviated transcription (Latin):
abbatib & comitib: & deplacito missorũ dominicorũ : Vtomnis ep̃s abbas & comes excepto
infirmitate uł nrã iussione nulla excusationẽ habeat quin ad placitum nissorũ n r õrumueni¬
at : aut talẽ ucarũ suum mitat quinomi causa proillo reddere rationẽ posst: Laex de dispen¬
samissorũ dominicorum: Dedispensa miserũ irorũ qualiter uniciuq est & propter coniugẽ¬
ac domũeius custodiendã ux ta suam qualitatẽ dandĩ uł accipiendum sit : Videlie& epõ pͥt¬

Expanded text:
abbatibus et comitibus, et de placito missorum dominicorum. Ut omnis episcopus, abbas, et comes, excepta infirmitate vel nostra iussione, nullam excusationem habeat, quin ad placitum missorum nostrorum veniat, aut talem vicarium suum mittat, qui in omni causa pro illo reddere rationem possit. 70. De dispensa missorum dominicorum. De dispensa missorum nostrorum, qualiter unicuique iuxta suque iuxta suam qualitatem dandum vel accipiendum sit, videlicet ep
Abbreviated transcription (Latin):
uatũ & nlul exlior geactuim fut us quedim ad ptitiuam dommi im peritoris ue nat iti fiaet dinlre
Quiheris elit factum habenł : ꝑ fide ussores mittantur
Debeneficuis destructis: & a lode raeftaurato
Defreda exi genda
Demateriamine ad naues faciendum

Expanded text:
que dum ad notitiam domni imperatoris veniat. 30. Herisliz qui factum habent, per fideiussores mittantur. 31. De beneficiis destructis et alode restaurata . 32. De freda exigenda. 33. De materiamine ad naves faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
Deecclesiis seu sc̃ĩs no uiter in¬
uentis sine auctoritate : nisi epõ
ꝓbante minime uenerentur:¬
xii Qđ non oporteat absolute quos lib& ordinare¬
xiii Deseruo: si nesciente dnõsuo fuerit ordinatꝰ¬
XIIII. Quod nonliceat cłrm induab: ciuitatib mi nis¬
trare nec abbatib plurima monasteria aut cellas
XVI Delitteris peregrin orũ : & clericissine
litteris ambulantibus¬
xuii. Quał uł proqualib: culpis quisq secundũ
canonicã institutionem: de grade tur
de officio sacerdo tali¬
xuiii Deex pulso ab ecclesia & ex com
Xuiiii Deordine ecclesi astico & officiomissae¬
xxx Dereliquis scoꝵ & orato

Expanded text:
De ecclesiis seu sanctis noviter inventis sine auctoritate, nisi episcopo probante minime venerentur7. Quod non oporteat solute quoslibet ordinare. 8. De servo, si nesciente domino suo fuerit ordinatus. 9. Quod non liceat clericum in duas civitates ministrare, nec abbates plurima monasteria aut cellas 12. De litteris peregrinorum, et clericis sine litteris ambulantibus. 13. Quales vel pro qualibus culpis quis per secundum canonicam institutionem degradetur de officio sacerdotali. 14. De expulso ab ecclesia et excommto ab officio. 15. De ordine ecclesiastico et officio missae. De reliquiis sanctorum et orato
Abbreviated transcription (Latin):
tatu in quores unde causca agitur positi sunt quia nonẽ credibile: ut uł destatu homi
nis uł deposessione cuius lib& ꝑ alios melius reiueritas cognoscere ualeat quã ꝑillos qui
uiciniores sunt: Si aut̃ contentioquȩ inter eos exortaẽ in confinio duorum comitatum
fuerit: liceat eis de uicina centena adiacentis comitatus ad causam suam testes habere:
XXIII. De proprio inbannum misso. Sicuius cũque hominis proprietas oberimen aliquod qđ¬
idem habet commissum Inbannũ fuerit missa & ille recognita neiustitiam faciat
uenire distulerit. annumque acdiem in eobanno illa esse ꝑ miserit ulteriuse am

Expanded text:
tatu in quo res unde causa tatu in quo res unde causa nis vel de possessione cuiuslibet per alios melius rei veritas cognosci valeat, quam per illos qui viciniores sunt. Si tamen contentio quae inter eos exhorta est, in confinio duorum comitatuum fuerit, liceat eis de vicina centena adiacentis comitatus ad causam suam testes habere. 11. De proprio in bannum misso. Cuiuscunque hominis proprietas ob crimen aliquod ab eo conmissum, in bannum fuerit missa, et ille re cognita, ne iustitiam faciat, venire distulerit, annumque ac diem in eo banno illam esse permiserit, ulterius eam
Abbreviated transcription (Latin):
ra intor serduisen serint ut nuillatenus una pars alteri cedere uelit eligart᷑ duoe ipsis idex
ut raque parte unus quicũ scutis & fustib: incã podecertent ut rapurs falsitatẽ suotastimono¬
Coeriuero eidẽ partis testes quif alsi apparuerint : manus suas redimant : Cuius compostio¬
nis duȩ partes ei contraquem testatisunt dentur. tertia profredo soluatur Et insaecu¬
lari quidẽ causa iuius cemodi testiũ diuersitas campo conꝓbetur: In ecclesi asticis
autẽ causis ubideuna parte sȩculare de altera uero ecclesi asticũ negotium idem
modus olseruetur: Libiuero exutraq parte ecclesiafticum fuerit : rectore searũ¬
de erclesiarũ sisȩ familiariter pacisicare uelint licentiã habeant: Siaut̃ deliuius ce modi
pacificatione intereos conuenire non possunt: ad uocatieorũ in mallo publico ad prȩsen¬

Expanded text:
ta inter se dissenserint, ut nullatenus una pars alteri cedere velit, eligantur duo ex ipsis, id est ex ta inter se dissenserint, ut nullatenus una pars alteri cedere velit, eligantur duo ex ipsis, id est ex utraque parte unus, qui cum scutis et fustibus in campo decertent, utraCaeteri vero eiusdem partis testes, qui falsi apparuerint, manus suas redimant; cuius compositionis duae partis eis contra quem testati sunt, dentur, tertia pro fredo solvatur. Et in seculari quidem causa huiuscemodi testium diversitas campo comprovetur; in ecclesiasticis autem modus observetur. Ubi vero ex utraque parte ecclesiasticum fuerit, rectores earundem ecclesiarum, si se familiariter pacificare velint, licentiam habeant. Si autem de huiuscemodi pacificatione inter eos convenire non possint, advocati eorum in mallo publico ad praesen
Abbreviated transcription (Latin):
nati lpse nero prpter talẽ prae simtionẽ inexilui mnitiaus quantun tepus nobis plabue¬
In compositionem uuirgildi uolumus ut eadentur quȩ in lege continentur. excepto accipttre
a liaema rapueret saut patrieius aut ei quilegib eius defensor esse debet cumsua lege
tam reddat & quic quid cũ eatulerit se mõtimunam quamque remse cundũ lege mpred¬
dat: & si ioc defensor eius perporari consenserit. & ideo raptorinihil querere uolue¬
soluat ł mnpre sentiam nrãm comeseam uenire faciat ⁊ quanto tẽpore nob placuerit
in exilio maneat & illa feminã ci haberenonliceat: xxii Defal sis testibus conuincendis¬
Si quis cũ altero dequalib& re contentionẽ habuerit & testescontracum ꝑiuditiũ pducti fue¬
rint sulle falsoseẽ suspicatur liceat ei aliostestes quos meliores petuerit contraeo s oppene¬
terut uerataiumn testimonio salsorũ testiũ ꝑuersitas super&ut: Qued siande pastes testiuent¬

Expanded text:
nat: ipse vero propter talem praesumptionem in exsilium mittatur ad quantum tempus nobis placueIn conpositionem wirgildi volumus ut ea dentur, quae in lege continentur, excepto accipitre onsam alienam rapuerit, aut patri eius aut ei qui legibus eius defensor esse debet, cum sua lege eam reddat. Et quicquid cum ea tulerit, semotim unamquamque rem secundum legem reddat. Et si hoc defensor eius perpetrari consensit, et ideo raptori nihil quaerere voluesolvat, vel in praesentiam nostram comes eum advenire faciat, et quanto tempore nobis placuerit in exilio maneat, et illam feminam ei habere non liceat. 10. De falsis testibus convincendisSi quis cum altero de qualibet causa contentionem habuerit, et testes contra eum per iudicium producti fuerint, si ille falsos eos esse suspicatur, liceat ei alios testes, quos meliores potuerit, contra eos opponere, ut veracium testimonio falsorum testium perversitas superetur. Quod si ambae partes testium i
Abbreviated transcription (Latin):
cusatifuerint : Si lib homo defurto accu sat fuerit aresyprias habae rit dieia fis ca
p̃sentiam comitis se adramiat: &sires nonhab& fide uasores don& qͥcũadrinurt ati
plactũ adduci faciant : & liceat ei primauice ꝑsacram̃tum se secundũ legem idoniares petuerit
adsialia uice duo uł tres eum defurtu accusaueritł liceat ei contraunũ ex his cũ scuto ⁊ fusto incãpo
contendere : quod si seriuis defurto accusatꝰ fuerit dominꝰeiꝰ ꝓeoemend&: aut eum sacra mento

Expanded text:
cusati fuerint. Si liber homo de furto accusatus fuerit, et res proprias habuerit, in mallo ad praesentiam comitis se adhramiat. Et si res non habet, fideiussores donet qui eum adhramire et in placitum adduci faciant. Et liceat ei prima vice per sacramentum se secundum legem idoneare, si potuerit. At si alia vice duo vel tres eum de furto accusaverint, liceat ei contra unum ex his cum scuto et fuste in campo contendere. Quod si servus de furto accusatus fuerit, dominus eius pro eo emendet, aut eum sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
sponte an se defendendo fecissq: &si manei exusta fuerit interficiatur : siauit non suert dis euis
porta qđ iuiurgildus illius est adeccłam ꝑsoluat. aut eũ siuoluerit ecdae tradae : flere
ditas tam̃ liberihominis qͥ ꝓptc tale facin ad mortẽ fuerit iudicat᷑. ad legitimos herea illius ꝑue

Expanded text:
sponte an se defendendo fecisset, et si manu eius exusta fuerit, interficiatur. Si autem non fuerit, dominus eius sponte an se defendendo fecisset, et si manu eius exusta fuerit, interficiatur. Si autem non fuerit, dominus eius iusta uuirgildum || illius est ad ecclesiam persolvat, aut, si eum voluerit, eidem eccleditas tamen liberi hominis, qui propter tale facinus ad mortem fuerit iudicatus, ad legitimos heredes illius pe
Abbreviated transcription (Latin):
defunetorĩp̃obitũmaritoriũ terciã parte conlaborationis ꝗ simul in benefitio con laborauer accipunt
tueꝰ: has uolumꝰ tã ador fanos defunctorũ ꝗaduxores eorũ ꝑuenire x Deaggeribuyxtaligerẽ
faciendis Dcug gerib uxetaligere faciendis ut bonmiss eide o peripponat᷑ & hoc pipino ꝑtri
aebecsamissis nris ad moneat᷑ ut eoscelerit̃ restaurent &ut eorũ uane contentioni nenconsentiant
quan dodicunt senon alicabieos dẽ pontes facere debere nsiubi antiqͥtus fueraNł. sedibiubi nane ne¬
fadendis in comune missinri ad moneati ut abipsis restaurent̃ qͥeos fucere selebat xxii. Dehonere
foris rixati suerut ⁊un alterũ neccła fugerit &ibise defendendo eu int̃ fecerit : silui factitesto
penitentiã accipiat: Siꝓpͥusser uuihoc cõmiserit iuditio feruentis aquȩ examinet᷑ : utru hoe

Expanded text:
defunctorum post obitum maritorum tertiam partem conlaborationis, quam simul in beneficio conlaboraverunt, accipitum est, has volumus tam ad orphanos defunctorum, quam ad uxores eorum pervenire. 10. De aggeribus iuxta Ligerim faciendis. De aggeribus iuxta Ligerim faciendis, ut bonus missus eidem operi praeponatur, et hoc Pippino per nostrum debent, a missis nostris admoneantur, ut eos celeriter restaurent, et ut eorum vanae contentioni non consentiant, quando dicunt se non aliubi eosdem pontes facere debere, nisi ubi antiquitus fuerant; sed ibi ubi nunc nenum nostrum faciendis, in commune missi nostri admoneant, ut ab ipsis restaurentur qui eos facere solebant. 13. De honore . Si vero foris rixati fuerint et unus alterum in ecclesiam fugerit et ibi se defendendo eum interfecerit, si huius facti testes penitentia accipiat. Si proprius servus hoc commiserit, iudicio aque ferventis examinetur utrum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
peres affligan. opprimani. & exauriantꝰ ad eo ut multi fame c̃fecti pereant ÷ multietũ ꝓprus
derelictis alienas c̃ras expoant : in qͥb cũq locis hȩefieri didicimꝰ neul cerius fieret cũ ingerłi
ꝓtistatione madis omib in libuimꝰ. Adoendentes illud qđ in libro exodidñs ꝑlegis lacorẽ dicit
Si pecuniã tuã dederis popło meo pauperi qui habitattecũ nurges eũ quasi exactor nec usuiris
opprimes in libreq̃q leutico si at tenuatꝰ fueric fr̃cuus & infirmꝰ manu & susceperis eũ qua¬
si aduenã &perogrinũ & uixerit tecũ ñ ac̃cipias ab eo usurã necãplius quã dedisti : Time dm̃
cuũ utuiuere possit fr̃cuus apudte : Win libro deutero nomii: Sunꝰ inquit defri i: cuis qui

Expanded text:
peres adfligant, opprimant et exhauriant, peres adfligant, opprimant et exhauriant, derelictis alienas terras expetant; in quibuscumque locis haec fieri didicimus, ne ulterius fieret cum ingenti protestatione modis omnibus inhibuimus, attendentes illud quod in libro Exodi Dominus per legislatores dicit: Si pecuniam tuam dederis populo meo pauperi qui habitat tecum, non urges eum quasi exactor, nec usuris obprimes. In libro quoque Levitici: Si attenuatus fuerat frater tuus et infirmis manu, et susceperis eum quasi advenam et peregrinum et vixerit tecum, non accipias ab eo usuram, nec amplius quam dedisti. Time Deum tuum, ut vivere possit frater tuus apud te. Et in libro Deuteronom
Abbreviated transcription (Latin):
grediãt᷑: Q uibrite pactis n adseretas c̃locutiones scĩmonialiũ seullo modo dsunte n
sed eũ minis cris suis illi cogrediant : Porro si sac̃dotib scĩ moniales percata sua c̃ficeri uo¬
luerint : id non nisil neccła corã sco altari ads tintib: aueꝓcultescib fiars: Si aut infr¬
mitas p̃pedierit ut in eccła ende c̃fessio fierinequeat in quacũq lib& domo facionda ẽ
non iesi uestib similit̃ qđ ꝓcal ad stantib: fiat: Nullo modo qui ppe uid& noł c̃uenire. ut mona chus redicto
monasteriosuo id eircoscimonialiũ monas ceria adeat . ut c̃ fitentib peccatasua modũ penitentiȩ in ponat:
&oricunia a pauperen sit exigenda cũ usura : Quia ergo in multimodis usurarũ ad inuentio¬
nil: quasdã clericos &laicos oblitis p̃ceptioms dnĩcȩ quadicit᷑ pecuniã tuã ñ dabis adusurã & fru¬
ut mula plicib atq: in numeris usararũ generib: suaa linuentio ue & cupiditate reptis pau¬

Expanded text:
antur. Quibus rite peractis, non ad secretas conlocutiones sanctimonialium se ullo modo divertant, sed cum ministris suis illico egrediantur. Porro si sacerdotibus sanctimoniales peccata sua confiteri voluerint, id non nisi in ecclesia coram sancto altari adstantibus haud procul testibus faciant. Si autem infirmitas praepedierit, ut in ecclesia eadem confessio fieri nequeat, in quacumquelibet domo facienda est, non nisi testibus similiter haud procul adstantibus fiat. Nullo modo quippe videtur nobis convenire, ut monachus relicto monasterio suo idcirco sanctimonialium monasteria adeat, ut confitentibus peccata sua modum poenitentiae inponat. 20. Quod pecunia a paupere non sit exigenda cum usura. Quia ergo in multimodis usurarum adinventionibus quosdam clericos et laicos oblitos praeceptionis dominicae, qua dicitur: Pecuniam tuam non dabis ad usuram, et fruut multiplicibus atque innumeris usurarum generibus sua adinventione et cupiditate repertis pau
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcalcia m̃tis & quisquilias frum̃tiuendamꝰ : Hieronimꝰ in expositione etechielis ꝓphetȩ
Putant quidã usurã tantũ eẽ. in pecunia : Qđ p̃uidens scriptura om̃is reiaufert suꝑ ab un¬
dantiã ut plus ñ accipias quã dedisti : Solent inigris frum̃ti & milii uini &olei c&era¬
rũq specierũ usura exigi siue ut appellat sermo diui nꝰ suꝑ abundantiȩ : Verbi grã : Vt
enus tẽpr̃demꝰ decẽ modios & in m̃se recipiamꝰ quindecĩ. hoc ẽ ãplius parien¬
Quiius tissimũ seputauerit : quar tã plus accipi& portionẽ : Et solenł argum̃ tariȩ
dicere : Dedi unũ modiũ quira ros fecit decẽ modios : Nonne iustũ est ut mediũ modium
demeo plus accipiã cũ ille mea liberalitate nouẽ & semis habeat derneo : Nolite

Expanded text:
 Hieronimus in expositione Ezechielis prophetae: « Putant quidam usuram tantum esse in pecunia, quod praevidens scriptura omnis rei aufert superhabundantiam, ut plus non recipias quam dedisti. Solent in agris frumenti et milii et vini et olei ceterarumque specierum usurae exigi, sive ut appellat sermo divinus superhabundantiae; verbi gratia ut hiemis tempore demus decem modios et in messe recipiamus quindecim, hoc est amplius partequi iustissimum se putaverit, quartam plus accipiet portionem. Et solent augumentari ac dicere: Dedi unum modium qui satus fecit decem modios. Nonne iustum est, ut medium modium de meo plus accipiam, cum ille mea liberalitate novem et semis de meo habeat? Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
obdurab cortiuĩ ne c̃ traes manũ sed a peries eã pauperi & d ab mutuũ qͦ eũ indigere ꝓspexe¬
ris : ltẽ in eodẽ. Caue neforte subripiat impia cogitatio esdicas in cordetuo. Ad ꝓpinquat septimꝰ
annꝰ remissionis : & auertas oculostuos a pauperefretuo nolenei qđ postulat mutuũ comoda¬
re. ne clam& c̃trate addmn & fiat tibi inpeccatũ sed dab ei. nec ages quippiã callide in eiꝰ neces¬
sitatib subleuandis ut betudicattibi dñsdstuus in omĩ tẽpr incunctis atq manũ miseris : A mos¬

Expanded text:
ndigere perspexeris. caue, ne forte subrepat tibi impia cogitatio et dicas in corde tuo: adpropinquat septimus annus remissionis, et auertas oculos . a paupere fratre tuo nolens ei quod postulat mutuum commodare, ne clamet contra te ad dominum et fiat tibi in peccatum: sed dabis ei, nec ages quippiam callide in eius necessitatibus subleuandis, ut benedicat tibi dominus deus tuus in omni tempore et in cunctis ad quae manum miseris. no
Abbreviated transcription (Latin):
tuait ca nonicarũ audire p̃sumat: Quiaetiã corperim qsdẽ ca nonicos eimona ẽ
p̃positoreligionissue pudore monasttrias cĩmonialiã eã monachiarũ ꝗ ca no nicaru lne sal¬
tabił necessitas id facere coegit: Minullatensinelicentiaepi aut illiũ qͥuice illi ũ sungit
fieri p̃sumat᷑ qđ ĩsermop̃dicationis faciendđẽ c̃gruo in loco cort̃ om̃ib: fiat : Sec̃ c̃loquendis
cũ aliq̃ scĩmonialiũ ratio ex postulat: id nonali ubi nisi in constituco loco id ẽ in auditoriosub
cestimonio religioseꝵ ui rerũ & religiosarũ feminarũ fiac: Quatidoñ a sac̃dotib: in nousi¬

Expanded text:
m aut canonicarum adire praesumat. Quia etiam comperimus quosdam canonicos et monachos postposito religionis suae pudore monasteria sanctimonialium tam monacharum quam canonicarum inconsultabilis necessitas id facere coegit: et hoc nullatenus sine licentia episcopi, aut illius qui vice illius fungitur, fieri praesumatur. Quod si sermo praedicationis faciendus est, congruo in loco coram omnibus fiat. Si vero colloquendum cum aliqua sanctimonialium ratio expostulat, id non alibi nisi in constituto loco, id est in auditorio sub testimonio virorum religiosorum et religiosarum feminarum fiat. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
c̃trariũ eo qđ uidelic& ñ nullȩ abbatis sȩ & aliquȩ ex scĩ monialib: uiduis &pu¬
ellis uirginib: c̃trafas uelũ inponere p̃sumatł &ideo ñ nullȩ talit̃ uelatȩ
putanł se liberius suis carnalib: desiderus posse cauere & suas uoluntates ex¬
plere : Qua ꝓpt̃ statuimꝰ : ut si aut ab atissa aut quelibet scĩ monialis post
hanc diffinitionẽ intantã audatiã ꝓruperit . ut aut uiduã : aut puellã
uirgine uelare p̃supserit : iuditio ca nonico usq ad satis factionẽ subdat᷑ : DeFI MINs¬

Expanded text:
viduis, et puellis virginibus contra fas velum imponere praesumant, et ideo nonnullae injuste velatae putant se liberius suis carnalibus desideriis posse inservire et suas voluntates explere. Quapropter statuimus ut, si abbatissa aut quaelibet sanctimonialis post hanc diffinitionem in tantam audaciam proruperit, ut aut viduam aut puellam virginem velare praesumpserit, judicio canonico usque ad satisfactionem subdatur. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
logium fisciest int̃om̃screditores primũ retinere quicũq afisco conne¬
nit᷑ non exinde exemplo alicuius scripturȩ sed autenti conuenienđ ẽ¬
serũ ignorente domino hocfecisse dicant᷑ ipsiquidem summ a sup¬
plicio adficiunt᷑. Domino tam̃ nihi la uferct᷑ quicepeiorẽ do¬
mini cansam serui facere uifacere nisi sorte scierit omnino ñ posst̃¬

Expanded text:
legium fisci est inter omnes creditores primum locum retinere. Quicumque a fisco conuenitur, non ex indice et exemplo alicuius scripturae, sed ex authentico conuenienserui ignorante domino id fecisse dicantur, ipsi quidem summo supplicio adficiuntur, domino tamen nihil aufertur, quia peiorem domini causam serui facere, nisi forte scierit, omnino non poss
Abbreviated transcription (Latin):
Serualems in alterius capud ñ nisi singulator queri possunt & hocin¬
uito domino non est ꝑmutendũ nisi delactor cuius int̃ est qđ intendt
ꝓbecre p̃taeorũ quanta dommꝰ tax auerit inferrisit paratus uł
certe decerioris facti serui subre taxationem si suꝑ illũ dixerit
causis nec accusator isi ꝑ realiquem accusarepotest nec accusat

Expanded text:
Serui alieni in alterius caput non nisi singuli torqueri possunt. Et hoc inuito domino non est permittendum, nisi delator, cuius interest quod intendit probare, pretia eorum quanti dominus taxauerit inferre sit paratus, uel certe deterioris facti serui subire taxationem. Seruo qui causis nec accusator, nisi per se, aliquem accusare potest, nec accusatus
Abbreviated transcription (Latin):
rimogradu superieri linea continent᷑ pat̾ mat̃. Inferi¬
ori filius filia quibusq nullȩ aliene ꝑsonȩ iungiont̃. Se
cundo gradu coninentur supericrilinea auus auia infera¬
ori nepus neptus transuersa frat̃ sororq ꝑsonȩ duplicant᷑
Auus enĩ &s auia tã expatre quec̃ exmatre nepus neptas tã ex
filio qua ex filia frat̃ seror iaex patre quã txmatre accipi
unt᷑ Quȩ ꝑsone sequentibus quoq gradibus. Similii pro
substontia carũ quȩ in quo gradu censistunt ipseerdne
duplicent᷑ Ilto ꝑsonȩ in secundo gradu ideo duplicis appellau¬
extrans uerso ueniunt idest ana framro patris aut frat
matris quia ant patraus aut auunculus nominatur
qui& ipsi hordine duplicant᷑ Tertao gradiueniumi
supra proauus prouuta insra prompas pnasis exbuqi

Expanded text:
Primo gradu superiori linea continentur pater, mater; inferiori, filius, filia, quibusque nullae aliae personae junguntur. cundo gradu continentur superiori linea auus auia, inferiori nepos neptis, transuersa frater soror. Quae personae duplicantur: auus enim et auita tam ex patre quam ex matre, nepos neptis tam ex filio quam ex filia, frater soror tauntur. Quae personae sequentibus quoque gradibus similiter pro substantia earum quae in quo gradu subsistunt, ipso ordine duplicantur. Illae personae in secundo gradu, ideo duplices appellanex transverso veniunt; id est aut frater patris, aut frater matris, qui aut patruus aut avunculus nominatur. nt, ipso ordine duplicantur. Tertio gradu ueniunt supra proauus proauia: infra pronepos pronepti
Abbreviated transcription (Latin):
patruus at amita husunt ab aiuȩ pat̃ne mat̃ nȩq frat̃
& soror ab auunculis ab mat̃ terȩ husunt ab auie pat̃r
mat̃nȩ q frat̃ & soror ab aupq: nat̃ ni hȩquoq explanari amplius
nominibus non appellantur. Sed extrasuersa linea continent᷑
id circo građ septẽ constitutusẽ quia ulterius prerũ naturtc̃ net no¬
mina inueniri necuita succedentibus ꝓ rogari potest. In his septẽ
gradib: omꝰ ãꝓpinqui tantũ nomina continent᷑ ultraquos nec affi¬
nitas inuenire nec successio potest amplius ꝓpagari. DEMAVT

Expanded text:
patruus adamita. Hi sunt abavi paterni frater patruus adamita. Hi sunt abavi paterni frater et soror, abavunculus, abmatertera. Hi sunt abaviae maternaeque frater et soror, abavique materni.  Haec quoque explanari amplius nominibus non appellantur; sed ex transversa linea continentur idcirco gradus septem constituti sunt, quia ulterius per rerum naturam nec nomina inveniri, nec vita succedentibus prorogari potest.  In his septem gradibus omnia propinquitatum nomina continentur, ultra quos nec affinitas inveniri, nec successio potest amplius propagari . Grat