comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parit aut̃ in fra decimanũ limitẽ neminẽ. Oc tauus aut̃ nascit᷑ exbis supputatis .iIIͦIͦ.
ipse neminẽ parit . Nonus nascit᷑ ext̃ trib: ipse aũt neminẽ parit. Decimus nascitur
ex duplicato numero . quinq: ipse porro neminẽ parit. Itaq: om̃ib partĩ nascentib
partim parientib partim & nascentib & parientib: solus septenarius numerus
illa sine matre ꝑpetuoq: uirgo. Naturalis uõ atq: obtimus habetur. Id circo
quia multa eoꝵ quȩ nature lege ꝓueniunt. uixta hunc numerũ fieri notant᷑.
Principio septimani partus. ante cȩteros legitimi sunt ingeneris humani foetibus.
deinde ꝙ post partũ septimo mense dentes agunt᷑. septimo de inceps annomutant᷑:
hisdẽ quoq scđa eb domades pubertatẽ afferat utriq: sexui. gignendiq & pariendi
maturitatẽ. Tercia uõ ebdomade. ostendat se flos & lanugo circa genas. Quarta uõ

Expanded text:
parit autem infra decimanum limitem neminem; octauus nascitur ex bis supputatis quattuor, parit autem infra decimanum limitem neminem; octauus nascitur ex bis supputatis quattuor, ipse neminem parit; nonus nascitur ex ter tribus, ipse autem neminem parit; decimus nascitur ex duplicato numero quinque, ipse porro neminem parit. Itaque omnibus partim nascentibus, partim parientibus, partim et nascentibus et parientibus solus septenarius numerus illa sine matre perpetuoque uirgo. Naturalis uero atque optimus habetur idcirco quia multa eorum quae naturae lege proueniunt iuxta hunc numerum fieri notantur. Principio septimani partus ante ceteros legitimi sunt in generis humani fetibus, deinde quod post partum septimo mense dentes aguntur, septimo deinceps anno mutantur. Idem quoque secunda hebdomade pubertatem affert utrique sexui gignendique et pariendi maturitatem. Tertia uero hebdomade ostentat se flos et lanugo circa genas. Quarta uero
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ incanendo. Duplices uõ quod dia pason dr̃ incanendo. Quadruplex ꝙ disdia paso
dr̃ incanendo. hic de septenario nũo de inde alia quoq: septenarii numeri ꝓpͥetas
considerat. quã ceteri numeri ñ habent. Si quidẽ aliinumeri. qui finib: decimani
numeri continent᷑. partĩ ipsi alios pariant. part̃i ab aliis pariant᷑. partĩ & pariant
alios & pariant᷑ ab aliis. solus septenarius numerus neq: gignat exse numerum.
i fra decimanũ limitẽ. neq a quoquã inse nascat᷑. Et enĩ d
.IIͦIͦIͬ. numerũ Tria nullo duplicato nascunt᷑ ipsa aũt duplicata. pariunt senarium
numerũ. Quat tuor numerꝰ & parit᷑ & parit. Parit᷑ quidẽ abbis duob: parit aũt
duplicatꝰ octonariũ numerũ . Rursum quinq: numerus. anullo nascit᷑ bis supputato
ũ bis supputatꝰ parit .x. Itẽ sex numerus nascit᷑ quidẽ exdus¬

Expanded text:
dicitur in canendo, duplex uero qui diapason dicitur in canendo, quadruplex qui disdiapason dicitur in canendo, duplex uero qui diapason dicitur in canendo, quadruplex qui disdiapason dicitur in canendo. Deinde alia quoque septenarii numeri proprietas consideratur quam ceteri numeri non habent, siquidem, cum alii numeri, qui finibus decimani numeri continentur, partim ipsi alios pariant, partim ab aliis pariantur, partim et pariant alios et pariantur ab aliis, solus septenarius numerus neque gignat ex se alium numerum infra decimanum limitem neque a quoquam ipse nascatur.  numerum; tria nullo duplicato nascuntur, ipsa autem duplicata pariunt senarium numerum; quattuor numerus et paritur et parit: paritur quidem a bis duobus, parit autem duplicatus octonarium numerum; rursum quinque numerus a nullo nascitur bis supputato, ipse autem bis supputatus parit decem; item sex numerus nascitur quidem ex du
Abbreviated transcription (Latin):
limites eẽ digestos quib: interualla sex continent᷑. Erit aut̃ ꝓbatio auctoritatibus
orsi usq: ad xͣ. numerũ numeramus. Residua numeratio uõ. ñ tã numeratio est
& xiͦiͦ. & cęteris tales nascunt᷑ ex p̃cedentiũ replicatione. Quẽ qui dẽ decimanũ
erũ pitagorici. appellant. pͥmã quadraturã ꝓpterea ꝗ e¬
c̃sit uno. iͦ .IIIͦ.IIIͦIͦ. Simphoniȩ quoq: ratio ex eorundẽ numeroꝵ. qui decimanũ
numerũ cõplent. quasi quodam fonte de manat. Siquidẽ ex his epitriti & sefcuplares:
& duplices & triplices & quadruplices numeri. soniq: nascunt᷑ Epitriti quidẽ ut
& eiꝰ partẽ dimidiã iđ unũ. Duplices uõ.ut sunt .iͦ.I. aduersũ unũ. Triplices porro.
ut st̃ tres ad uersus unũ. Et quad ruplices ut sunt .IIͦIͬ. ad uersus unũ. Epitritus aũt
in canculando idẽ est ꝙ dia tẽseron incanendo. Sescuplaris uõ idẽ ẽ. quod diapent

Expanded text:
limites esse digestos quibus interualla sex continentur. Erit autem probatio auctoritatibus limites esse digestos quibus interualla sex continentur. Erit autem probatio auctoritatibus orsi usque ad decem numerum numeramus, residua uero numeratio non tam numeratio est nim et duodecim et ceteri tales nascuntur ex praecedentium replicatione. Quem quidem decimanum numerum Pythagorici appellant primam quadraturam propterea tuor. Symphoniae quoque ratio ex eorundem numerorum, qui decimanum numerum complent, quasi quodam fonte demanat, siquidem ex his epitriti et sescuplares et duplices et triplices et quadruplices numeri sonique nascuntur: epitriti quidem, ut et eius partem dimidiam, id est unum —, duplices uero, ut sunt duo aduersus unum, triplices porro, ut sunt tres aduersus unum, et quadruplices, ut sunt quattuor aduersus unum. Epitritus autem in calculando idem est qui diatessaron dicitur in canendo, sescuplaris uero idem est, qui diapente
Abbreviated transcription (Latin):
Bis duo bis ꝙ ẽ. octo. Eodẽq: modo iuxta rationẽ tripli : in altero latere
xxuii. numerus ad uersũ nouẽ hoc uiiii. ad uersũ tria. & tria ad uersus
unũ Querit᷑ hoc loco pͥmo quidẽ cur intantũ ꝓduxerit diuisionẽ. ut uiiͣ.
constituerit limites. terna aũt in utrisq laterib int̾ualla tã in eo ꝙ ex
duplicib & parib numeris est ordinatũ. quã in eo ꝙ ex triplicib & in parib:
de inde quos oporteat numeros in ponere partib Si primã enĩ partẽ sinꝗ¬
singularitatẽ semꝑ posuerimꝰ & de inceps cetera siđm descriptionẽ . Int̃ hos
numeros duos. alios qui conpleant uniuersam int̃ ualloꝵ continuationẽ sicut iubet sieri
minime inueniemꝰ Tertio qualir forma debeat eẽ descriptionis. Qđ igitur ex tribus
pͥncipe loco diximus solere quȩ ri. hoc primũ de monstrandũ erit rationabilit̃ septem

Expanded text:
bis duo bis, quod est octo. Eodemque modo iuxta rationem tripli in altero latere bis duo bis, quod est octo. Eodemque modo iuxta rationem tripli in altero latere septem numerus aduersum nouem, hoc nouem aduersum tria et tria aduersum unum. Quaeritur hoc loco primo quidem cur in tantum produxerit diuisionem ut septem constitueret limites, terna autem in utrisque lateribus interualla, tam in eo quod ex duplicibus et paribus numeris est ordinatum quam in eo quod ex triplicibus et imparibus, deinde quos oporteat numeros imponere partibus — si enim primam partem singularitatem semper posuerimus et deinceps ceteras secundum descriptionem, inter hos numeros duos alios qui compleant uniuersam interuallorum continuationem, sicut iubet fieri, minime inueniemus —, tertio, qualis debeat esse forma descriptionis. Quod igitur ex tribus principe loco diximus quaeri solere, hoc primum demonstrandum erit, rationabiliter septem
Abbreviated transcription (Latin):
de monstrauit essentia ui delicet. & eodẽ & diuerso diuidebat. Portionis
quoq: elocutio notanda est. Nont partẽ quippe simplicis. & in corpore ae
rei. s portionẽ iđ partis instar dixit. eẽ. sub latũ. ꝙ ẽ. geo metricȩ: illius puncti¬
notȩ simile. Postea duplicẽ euis sũpsit quã supserat. hoc ẽ. duo quȩ subter unũ
posita st̃ in leua partȩ formulae. Tercio sescuplã quidẽ scđȩ triplauõ pͥmitꝰ
sũ pte. inrith ͣ ͦ tria eñĩ aduersũ duo. se scupli ratione p̃cellunt. Constant enĩ
tria ex duob & itẽ uno. ꝙ duũ dimidia pars est. Quarto duplicẽ scđȩ ideo
in eo latere . ꝙ ex partib: numeris ẽ. ordinatũ Septima sex & xa partib: quã
locebo. Apex gͦ numeroꝵ. singularitas sine ullis partib
plixitas cũ latitudine. Cuiꝰ duplũ cub corpꝰ ꝑ longũ latũ: ꝓfundũq diuisũ.

Expanded text:
demonstrauit, essentia uidelicet et eodem et diuerso, diuidebat. «Portionis» demonstrauit, essentia uidelicet et eodem et diuerso, diuidebat. «Portionis» quoque elocutio notanda est; non enim «partem», quippe simplicis et incorporeae rei, sed «portionem», id est partis instar, dixit esse sublatum, quod est geometricae illius notae simile. «Postea duplicem eius sumpsit quam sumpserat», hoc est duo, quae subter unum posita sunt in laeua parte formulae. «Tertio sescuplam quidem secundae, triplam uero primitus sumptae». Merito, tria enim aduersum duo sescupli ratione praecellunt; constant enim tria ex duobus et item uno, quod duum dimidia pars est. «Quarto duplicem secunda», iin eo latere quod ex paribus numeris est ordinatum. «Septima sex et uiginti partibus quam docebo. Apex ergo numerorum singularitas sine ullis partibusprolixitas cum latitudine; cuius duplum cubus, corpus per longum latum profundumque diuisum,
Abbreviated transcription (Latin):
asserentib: p̃cipuis disciplinis. geometrica. arithmnetica. armonica. Ex quib
ge ometrica uicẽ optinet sundamentoꝵ cetere uõ substructionis. & eñ qđ
nullas habent partes: ꝓptereaq sub nullos sensus uenit. est tam̃
& animo cernitur geo metrȩ notã appellant. lineã uõ sine
litinudine ꝓlixitatẽ. quȩ in notas suas desinit. porro eam in qua
est aliqua latitudo suꝑ ficiem uocant ut sit suꝑficies nacta latitu dinẽ
quȩ partiũ ex quib anima constare dr̃ geniturã seu
co agmentationẽ declinat. ostendit rationẽ animȩ
corporisq coniungi. Quippe corpus animaliũ quod xii¬
in spiratur animȩ uigorem habet certe suꝑficiem. habet
etiam soliditatẽ quȩ igit᷑ cũ uitali uigore penetratura erat tã suꝑsiciem
qũã soliditatẽ. similes soliditati. similes etiã suꝑ ficiei uires habere debuit.
portionẽ. Quo uniuerso : qđ extrib in unã redactũ speciem sicut supra

Expanded text:
asserentibus praecipuis disciplinis, geometrica arithmetica harmonica, ex quibus geometrica uicem obtinet fundamentorum, ceterae uero substructionis. Etenim quod nullas partes habet proptereaque sub nullos sensus uenit, est tamen et animo cernitur, geometrae notam appellant, lineam uero sine latitudine prolixitatem, quae in notas suas desinit, porro eam, in qua est aliqua latitudo, superficiem uocant, ut sit superficies nacta latitudinem lquae partium ex quibus anima constare dicitur genituram seu coagmentationem deliniat, ostendit rationem animae corporisque coniugii. Quippe corpus animalium, quod inspiratur animae uigore, habet certe superficiem, habet etiam soliditatem. Quae igitur cum uitali uigore penetratura erat tam superficiem quam soliditatem, similes soliditati, similes etiam superficiei uires habere debuit, portionem». Quo uniuerso? Quod ex tribus in unam speciem redactum, sicut supra
Abbreviated transcription (Latin):
naturaq: asperos. amicos aũt contra armatas acies in congrassionib: marciis. biformi
si quidem natura p̃ditos. intutela patriae. ciuiumq ferociores porro in pacis officiis
religione sapienti: ꝓptereaq mites suis. aduersum alienigenas feroces. Memini

Expanded text:
naturaque amicos, asperis autem contra armatas acies in congressionibus Martiis, biformi siquidem natura praeditos, in tutela patriae ciuiumque ferociores, porro in pacis officiis religione sapientes proptereaque mites suis, aduersum alienigenas feroces. Memini
Abbreviated transcription (Latin):
quia sit expers om̃ium mihi dicta ociosa uõ & indigesta nucupatur.
suscipiendi ordinis ab exornante semet deo mundũ moliente in di
censetur. stupide uõ ex ammiratione significatio anim
quandam similitudinemq declarat. Siꝗdem opificis. & auctoris sui
maiestate capta stuperet. ꝗs factum est adõ silua. corporea. quondã
informis. quã scriptura terram uocant. non est opinor desperandũ.
porei quoq generis fore intellegibilem siluam. quȩ es
sit nucupata. factam uõ & ita factã. ut siq non fuerit. sic ꝓbant. ꝙ

Expanded text:
quia sit expers omnium, «nihil» dicta. «Otiosa» uero et «indigesta» nuncupaturquia sit expers omnium, «nihil» dicta. «Otiosa» uero et «indigesta» nuncupaturbeat opportunitatem suscipiendi ordinis ab exornante semet deo mundum moliente, «indicensetur. «Stupidae» uero «ex admiratione» significatio animae uim quandam similitudinemque declarat, siquidem opificis et auctoris sui maiestate capta stuperet. Quod si facta est a deo silua corporea quondam informis, quam Scriptura terram uocat, non est, opinor, desperandum incorporei quoque generis fore intellegibilem siluam, quae caeli nomine sit nuncupata; factam uero et ita factam ut sit quae non fuerit, sic probant,
Abbreviated transcription (Latin):
& exemplum archetipũ generis humani tunc demũ corporeum fac¬
tũ eẽ. adõ dicit. Alii non ita. sed scientẽ ꝓphetam duas esse species rerũ
om̃ium alteram intellegibile. alteram sensilem: Eas uirtutes quȩ utrãq
celũ ꝗꝑpe incorpoream natãm t̾rã uõquȩ substantia est corpoꝵ qua greci hy¬
len uocant asstipulantur hisq secuntur. terra aũt erat inuisibilis & in¬
formis heͦe est silua. corporea uetus mundi substantia. prius quã eficta
dei opificis solertia sum meret formas etiam tunc de color & om̃i carens
qualitate. ꝙ uõ tale est inuisibile certe est & in forme . In anis porro
& nihil ꝓpterea dicta quia cũ sit om̃ium qualitatũ receptrix. nullã
ꝓpriam habet exnatura. Silua gͦ ut quę cuncta quȩ accidunt recipiat
in se. In anis apellata & ut quȩ cõpleri umquam posse uideatur. Porro

Expanded text:
et exemplum archetypum generis humani, tunc demum corporeum facet exemplum archetypum generis humani, tunc demum corporeum factum a deo esse dicit. Alii non ita, sed scientem prophetam duas esse species rerum omnium, alteram intellegibilem, alteram sensibilem, eas uirtutes quae utramquecaelum quidem incorpoream naturam, terram uero quae substantia est corporum quam Graeci ὕλην uocant. Astipulantur his ea quae sequuntur, «terra autem erat inuisibilis et informis», hoc est silua corporea, uetus mundi substantia prius quam efficta dei opificis sollertia sumeret formas, etiam tunc decolor et omni carens qualitate. Quod uero tale est inuisibile certe habetur et informe; «inanis» porro et «nihil» propterea dicta quia, cum sit omnium qualitatum receptrix, propriam nullam habet ex natura. Silua ergo, ut quae cuncta quae accidunt recipiat in se, «inanis» appellata est, ut quae compleri numquam posse uideatur; porro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uidemus & terrã qua sub uehimur dici putant. Porro qui altius inda¬
gantur. negãt hȩͦo cȩlum abinitio factum. sed scđo die. Namq ab ini¬
tio fac tum lumen. idq diem esse cognominatur. Hȩc uõ cęlum postea
ꝙ ds̃ apellauerit soliditatẽ: tercio de inceps die remotis aquis apparuit.
sicca eiq terrȩ nom̃ inpositum. ut sit euidens: neq hęc celũ cognitum
nobis neq hanc in qua sumus terram ab exordio factã. sed alia Entiquiora
in tellectu potius quã sensibus hauriendã. Aliud gͦ uerũ cęlum & aliud
quiddam esse soliditatẽ scriptura testatur. Eodemq modo aliud trã. & itẽ alid¬
ꝙ gͦ illud cęlũ prius quã ds̃ cẽtacondidit. terrã quamue filo carentes
corporeatq in tellegibiles sententias fore censet id ȩas. & exemplaria tã
siccȩ ustius terrȩ quã soliditatis. deniq &iã hominẽ. prius intellegibilẽ.

Expanded text:
d uidemus et terram qua subuehimur dici putant. Porro qui altius indad uidemus et terram qua subuehimur dici putant. Porro qui altius indagantur negant hoc caelum ab initio factum, sed secundo die — namque ab initio factum lumen idque diem esse cognominatum, hoc uero caelum postea quod deus appellauerit «soliditatem»; tertio deinceps die, remotis aquis apparuit «sicca» eique terrae nomen impositum, ut sit euidens neque hoc caelum cognitum nobis neque hanc in qua sumus terram ab exordio facta, sed alia esse antiquiora, intellectu potius quam sensibus haurienda. Aliud ergo uerum caelum et aliud quiddam esse soliditatem Scriptura testatur eodemque modo aliud terram et item aliud caelum prius quam cetera deus condidit quamue terram? Philo carentes corpore atque intellegibiles essentias fore censet, ideas et exemplaria tam siccae istius terrae quam soliditatis; denique etiam hominem prius intellegibilem
Abbreviated transcription (Latin):
unũ rerũ omnium initium de quo salomon: in pro uerbi is¬
Creauit me dr̃ anquit ꝓ gressionis suȩ semitã cuinitens efficeret
opera diuidiad i constituitq ante ortũ mundi terreq: & profundi fun¬
emi ande tractus fontium aggrestionesq: montan.¬
licans p̃eiuite dtuina sapientia. cęlum terramq factã. eandẽq
Intium minime tẽꝑalium dici Neq enĩ ullũ tp̃s
fuisse ante mundi exornationẽ dieiq et nocturnas
uices ꝗb tpr̃is spatia dimensa sunt tũ initii multas ẽẽ
significationes. ut initiũ sapientie timorẽ difore salomon
ait.
ret sapientiã factam quidẽ adõ sed non aliquo in tp̃re. Neq enĩ
fuerit tẽpus ullum quo dr̃ fuerit sine sapientia ꝙq. p̃cipit dm̃ cogita
ture quia prius cuius res est. tunc demũ res ipsa noscitur. Et de initio
ꝗdẽ sic abendum. Quod aut̃ celum quã ueteram seritura loquatur
intellegendum quitu multuario contenti sunt intellec tu. cȩlum hȩo¬

Expanded text:
unum rerum omnium initium, de quo Salomon in P«Creauit me, inquit, deus progressionis suae semitam, cui nitens efficeret opera diuina constituitque ante ortum mundi terraeque et profundi fundationem, ante tractus fontium aggestionesque montanindicans praeeunte diuina sapientia caelum terramque facta eandemqinitium minime temporarium dici — neque enim tempus ullum fuisse ante mundi exornationem dieique et nocturnas uices quibus temporis spatia dimensa sunt —, tum initii multas esse significationes, ut «initium sapientiae timorem domini» fore Salomon ait, ret sapientiam factam quidem a deo, sed non aliquo in tempore — neque enim fuerit tempus ullum quo deus fuerit sine sapientia — quodque deum percipi turae, quia prius cuius res est, tunc demum ipsa res noscitur. Et de initio quidem sic habendum. Quod autem caelum quamue terram Scriptura loquatur, intellegendum. Qui tumultuario contenti sunt intellectu caelum hoc quo
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ alter quidem euidentior ut pote ꝗres ipsas acie sua cõprehendat.
alter latior ideo ꝙ &ĩa dereb absentibus instruat. Modulatus siquidẽ aei
articulate uocis facrasq uox & intellegibilis oratio. pertingitã ad intimor
sensus audientis intellec tui nuntians tam p̃sentia. quã absentia. Idem
auditus ꝙ intellectũ quoq adiuuet. sic probat. Quantumq ꝑ uocem
utilitatis capitur ex musica. totũ hoc constat hominũ generi ꝓpt̃ armo¬
edi ficauerat. naturalemq eius actũs rihmis modisq cons
sed hȩc exsolescere ianime ob consortium corporis necessario optinere obli¬
uione ꝓptereaq: in modulatas animas fore plurimorũ. Medelã huius
uicii dicit esse inmusicam positã non in ea. in qua uulgus delectatur. q̃q.

Expanded text:
quorum alter quidem euidentior, utpote qui res ipsas acie sua comprehendat, quorum alter quidem euidentior, utpote qui res ipsas acie sua comprehendat, alter latior ideo quod etiam de rebus absentibus instruat, modulatus siquidem aer articulatae uoci factusque uox et intellegibilis oratio pergit ad intimos sensus audientis, intellectui nuntians tam praesentia quam absentia. Idem auditus quod intellectum quoque adiuuet, sic probat: «Quantumque utilitatis capitur ex musica, totum hoc constat hominum generi propter harmoedificauerat naturalemque eius actum rhythmis modisque consoris, necessario obtinente obliuione, proptereaque immodulatas fore animas plurimorum. Medelam huius uitii dicit esse in musica positam, non in ea qua uulgus delectatur q
Abbreviated transcription (Latin):
optimũ putabant. Id eñi pulchro dei nõe tribuendũ esse dixerunt.
Theo frastus uisus pulchritudinẽ asserens. uisum formȩ nõe appellat.
ꝙ quoꝵ extincta est acies uidendi uultus informessint. & uelut ȩt̃na
consternatione. Deniq ex oculoꝵ habitu mens atq ani¬
mus indicatur irascentium. merentiũ. lȩtantium irascentiũ
qui dem. ut apud homerũ. cõmotȩ mentis orator : stabat a cerba
tuens. defixo lumine terrȩ. & itẽ furor ignea lumina uoluit. Meren¬
tium uõ. ut fert poetta de eo. qui iugi fletu oculos amiserat. mero¬
rem lumina linquunt. Itẽ apud ciceronẽ. In huius amantissimis sui
frĩs gremio. merore & lacrimis consene scebat. Transit de inde ad alterius
examinationem. Ait enim. Eadẽ uocis quoq. & auditus
ad eosdem usus. atq ad plenã uitȩ hominũ instruetionẽ datoꝵ. Sunt gͥn
principales sensus. duo uisus. & auditus. utriq philo sophiam ad uiuantes

Expanded text:
optimum putabant, id enim pulchro dei nomine tribuendum esse dixerunt; Theophrastus uisus pulchritudinem asserens uisum formae nomine appellat, quod quorum extincta est acies uidendi uultus informes sint et uelut in aeterna consternatione. Denique ex oculorum habitu mens atque animus indicatur irascentium maerentium laetantium; irascentium quidem, ut apud Homerum commotae mentis orator: Stabat acerba tuens defixo lumine terrae, et item: Furor ignea lumina uoluit, maerentium uero, ut fert poeta de eo qui iugi fletu oculos amiserat: Maeroreque lumina linquunt, item apud Ciceronem: In huius amantissimi sui fratris gremio maerore et lacrimis consenescebat. Transit deinde ad alterius sensus examinationem. Ait enim: «Eadem uocis quoque et auditusm usus atque ad plenam uitae hominum instructionem datorum». Sunt igitur principales duo sensus, uisus et auditus, utrique philosophiam adiuuantes;
Abbreviated transcription (Latin):
dissonans: discrepantia nationũ. Nec diu̾si gentiũ ritꝰ ꝓ locoꝵ eau¬
sis cultib ꝙ fintere. Uerũ illud ꝗ nascenti ab ipso ioue syderea
nuncupatione ꝯpactũ ac ꝑ sola egypthioꝵ figñta uulgatũ fallax

Expanded text:
dissonans discrepantia nationum nec diuersi gentium ritus pro locorum causis cultibusque finxere, uerum illud quod nascenti ab ipso Ioue siderea nuncupatione compactum ac per sola Aegyptiorum commenta uulgatum fallax
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid effici. Nihil quoq minus & iã in id quod in aliquatenus
non est. potem aliquid dissolui atq interire. Est gͦ genitura &
interitus. hȩc ad p̃sens uis a nobis necessaria fore ad explanationẽ
aristotelici dogmatis. de initus rerũ. in quib etiam silua est pre¬
tractari curauimus. sic̃ eiusdem aristotelis uerba declarant
AIT ENIISIC Nobis gͦ uidebit᷑ indiuidua esse silua carentiae.
& silua unũ esse non recte spectantib cũ idem breue. & grande
cognominent duasq res separatim spec tandas in unã eandemq.
rem redigant. & unum aliquid sub iacere corporib putent
ꝗetiam si diuidant maius. & minus. ut sint duo. ęq. ex hac diui¬
duitate. una res significatur. alia int̃mittitur. Siquidẽ sil ua
tam ꝗͣmat̃ corpoꝵ formationi ad diumento est. carentia uõ
ñ ad iuuet formationẽ. sed potius impediat. ac renitatur. qua¬
mus quia cũ species diuina ressit & appetibilis. contraria est ei

Expanded text:
 aliquatenus non est potest aliquid dissolui atque interire. Est ergo genitura et interitus. Haec ad praesens uisa nobis necessaria fore ad explanationem Aristotelici dogmatis de initiis rerum, in quibus etiam silua est, praetractari curauimus, sicut eiusdem Aristotelis uerba declarant. Ait enim sic: «Nobis ergo uidebitur diuidua esse silua carentiae, et silua unum esse non recte spectantibus, cum idem breue et grande cognominent duasque res separatim spectandas in unam eandemque rem redigant et unum aliquid subiacere corporibus putent. Qui etiamsi diuidant maius illud et minus ut sint duo, aeque ex hac duitate una res significatur, alia intermittitur, siquidem silua tamquam mater corporum formationi adiumento est, carentia uero non adiuuat formationem sed potius impedit ac renititur, quatenus quia, cum species diuina res sit et appetibilis, contraria est ei
Abbreviated transcription (Latin):
diuersitate. modo astringentẽ. modo relaxantẽ. ut cũ uno & eo dem
calore limus quidẽ dure sit. cera uõ liquessit. hȩc porro omiã neque
eclare siquidem raciocinari & intellegere non corpori
anime ꝓprium. hȩc porro incorporea. uidetur enĩ nullomodo cum
omne corpus sit uisibile ac sentiatur. Itaq cũ discreta sint. corpus & a¬
nima. diuersaq: eoꝵ natura sit. dignitas quoq: & ordo diuersus est.
Quotꝰ quisq igitur amator est sapientiȩ. dabit operam ut prudentis
rȩ causas. priusquam cęteras assequatur. sunt porro hȩdeliberatiua
& item intellegens animȩ potentia. quib deliberat raciocinatur. in¬
tellegit. Illas uõ inquit quȩ ab aliis mote mouent alias scđas existiman¬
dũ. Per spicue patibilem partẽ rationabilis animȩ. uiciosaq signifi

Expanded text:
diuersitate modo astringentem modo relaxantem, ut cum «uno et eodem calore limus quidem durescit, cera uero liquescit». Haec porro omnia, inquit, neque ciunt». Praeclare, siquidem ratiocinari et intellegere non corporis sed animae proprium. Haec porro incorporea, non enim uidentur, cum omne corpus sit uisibile ac sentiatur; itaque, cum discreta sint corpus et anima diuersaque eorum natura sit, dignitas quoque et ordo diuersus est. Quotus quisque igitur amator est sapientiae, dabit operam ut prudentis naturae causas prius quam ceteras assequatur. Sunt porro hae: deliberatiua et item intellegens animae potentia, quibus deliberat, ratiocinatur, intellegit. Illas uero, inquit, quae ab aliis motae mouent alias, secundas existimandum. Perspicue patibilem partem rationabilis animae uitiosamque significat,
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit ꝓuida parentia ratione nixa necessitas. & opus dei tale est ut u ꝑsu¬
adeat. ũĩq irroget ꝑsuadendo.. hoc est ꝑsuasio iũ. & uis adibeat ꝑsuasi¬
onẽ. Id porro ꝑspicitur in egritudinib uiroꝵ prudentium. cũ prebent
nedicis urendos & secandos : De inde ꝓsequitur. Siquis
iuxtaq meram fidem. mundi huius institutionem insinuaturus erit.
hunc oportet erraticȩ quoq causa est speciem demonstrare. Rursum¬

Expanded text:
ut sit prouida parentia ratione nixa necessitas, et opus dei tale est ut ui persuadeat uimque inroget persuadentem, hoc est ut persuasio uim et uis adhibeat persuasionem; id porro perspicitur in aegritudinibus uirorum prudentium, cum praebent se medicis urendos ac secandos. Deinde progreditur: «Si quisiuxtaque meram fidem mundi huius institutionem insinuaturus erit, hunc oportet erraticae quoque causae speciem demonstrare. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquatenus ea quȩ a presentẽ. tractatũ ꝑtinent. breuit̃ dilucideq ꝓ ut natura eoꝵ est
explicabunt᷑. Ait platomundi formã rotundã eẽ & globosam terrã itẽ globosam
in medi etate mundisitam. eãquȩ puncti quidẽ instar obtinere. ꝙ ad positionẽ ꝑtinet.
non sufficit. nisi hoc ita eẽ. euidentib ostendat᷑ rationib: Quate nusgͥ est mundi formateres.

Expanded text:
aliquatenus, ea quae ad praesentem tractatum pertinent breuiter dilucideque, prout natura eorum est, explicabuntur. Ait Plato mundi formam rotundam esse et globosam, terram item globosam in medietate mundi sitam eamque puncti quidem instar obtinere, quod ad positionem pertised, opinor, dixisse hoc eum non sufficit, nisi hoc ita esse euidentibus ostendatur rationibus. Quatenus igitur est mundi forma teres
Abbreviated transcription (Latin):
Ex om̃i quippe igne. & item totis illis reliquis. aere. aqua. terra. constructus i
nulla. ł corporis uł potentiȩ parte de relicta. contemptaq ꝓpterȩaq: ut ꝑfectum
animal esset. ut pote ex integris corporib ꝑfectisq: conflatum. Hoc amplius ut
ae ternȩ cõrpos in columitatis foret. Uidebat eñĩ eam eẽ. naturã corporis ut ei facile
inportuna caloris accessione ł contra frigoris omiumq: huius modi quȩ ui magia
sunt uiolentaq potentia noceretur. Quo consilio quaq: reputatione. unũ ꝑfectũ
ex ꝑfectis omib citra senium. dissolutionẽq: conposuit formamq: ei dedit

Expanded text:
Ex omni quippe igni et item totis illis reliquis, aere aqua terra, constructus est nulla uel corporis uel potentiae parte derelicta contemptaque, propterea ut perfectum animal esset, utpote ex integris corporibus perfectisque conflatum, hoc amplius ut aeternae compos incolumitatis foret. Videbat enim eam esse naturam corporis, ut ei facile importuna caloris accessione uel contra frigoris omniumque huius modi, quae in magna sunt uiolentaque potentia, noceretur. Quo consilio quaque reputatione unum perfectum ex perfectis omnibus citra senium dissolutionemque composuit formamque dedit
Abbreviated transcription (Latin):
facile recognoscit. ꝗd sit eiusdem. quid in diuiduȩ. ꝗd item diuersȩ. dissolu¬
bilisq naturȩ. causasq om̃ium quȩ preueniunt ui det. & ex his q̃ accidunt
it futura metitur Motusq: eius rationabilis sine uoce. sono cũ ꝗđ
sensile spectat: circulusq diuersi g̃ris sine errore fertur ueri dico sensu.
& certa nuntiante. cunctȩ animȩ rectĩȩ opiniones & digne crudelitate
nascuntur. Porro cum in diuiduum genus semꝑq idem consperit. eaquȩ st᷑
motu intimo fideliter nunti ante. intellectus & scientia conualescunt.
Quae quidem omiã in anima sieri. eidemq insigniri palam est. Qũa cũ
moueri & uidere anim aduerterit. factum adse simulacrum in mortalis

Expanded text:
facile recognoscit, quid sit eiusdem indiuiduaeque, quid item diuersae dissolubilisque naturae causasque omnium quae proueniunt uidet et ex his quae accidunt quae sint futura metitur, motusque eius rationabilis sine uoce, sine sono cum quid sensile spectat circulusque diuersi generis sine errore fertur ueridico sensu et certa nuntiante cunctae animae, rectae opiniones et dignae credulitate nascuntur; porro cum indiuiduum genus semperque idem conspexerit, ea quae sunt motu intimo fideliter nuntiante, intellectus et scientia conualescunt. Quae quidem omnia in anima fieri eidemque insigniri palam est; quam cum moueri et uiuere animaduerteret factum a se simulacrum immortalis
Abbreviated transcription (Latin):
apud uos & cȩteros. Nunc planȩ & nuꝑ ł re ꝑfectȩ monumentoꝵ ȩdes. isto
cȩlesti demũ li quore ꝓcũbunt in uoluteq litteris publicis cũ antiquihoris

Expanded text:
Apud uos et ceteros nunc plane et nuper refectae monumentorum aedes ictae caelesti demum liquore procumbunt inuolutaeque litteris publicis cum antiquioris
Abbreviated transcription (Latin):
cius quodidem uocatur : gemina natura diuisionẽ instaurans Hntenusu
sumpsit unam ex uniuerso pͥmitus portionẽ. postquã duplicem eiꝰ quã sũpserat.
tertiam uõ sescuplã quidem seđe. triplam uõ primitus sũptȩ. Atuõ quartam

Expanded text:
ius, quod idem uocatur, gemina natura, diuisionem instaurans hactenus: unam sumpsit ex uniuerso primitus portionem, post quam duplicem eius quam sumpserat, tertiam uero sescuplam quidem secundae, triplam uero primitus sumptae, at uero quartam
Abbreviated transcription (Latin):
in undatione sermonis beatos iuidico uereor mne ut st̃ uagi. palantesq nec certis
pprusq sedib ac domiciliis philo sophos mores p instiuta ciuilis prudentia ne
coniectuira quidẽ assequi ualeant. nec de monstrare cȩteris. cuius mod i  debeant offitio
oacata & itẽ inbellis fides: ꝓuecti ad sapientiã ppłi. Suꝑ est gͥ solũ uñe eruditio nin
ingenium. nutritũ cura publica.philosophiȩq natalistudio fla grans si quidẽ timneũ
idemq: ad hoc tempus arcẽ optineat amoris sapientiae. criciam uõ ut pote ciũe
sciamus instudiis humanitatis om̃ib ad pͥme uigere . de ermo cratis porro naturs
educatione facta & ac cõmodata his reb: de quib agimus. explicandis. dubitare
nullum puto. Ideoq uibentib uobis hesterno die facile parui. q̃q mł uisa sunt
depublicis disserenda eẽ impigre sum executus. illud cogitans. reliqͣs partes insti¬
tuti operis anullo cõmodius posse tractari. Deniq in pleto conpetent̃ offico

Expanded text:
inundatione sermonis beatos iudico, uereor tamen ne, ut sunt uagi palantesque nec certis propriis que sedibus ac domiciliis, philosophorum mores et instituta ciuilis prudentiae ne coniectura quidem assequi ualeant nec demonstrare caeteris, cuius modi esse debeant officia pacata et item in bellis fides prouecti ad sapientiam populi. Superest igitur solum uestrae eruditionis ingenium nutritum cura publica philosophiaeque naturali studio flagrans, siquidem Timaeus idemque ad hoc tempus arcem obtineat amoris sapientiae; Critiam uero, utpote ciuem, sciamus in studiis humanitatis omnibus apprime uigere; de Hermocratis porro natura educationeque facta et accommodata rebus his de quibus agimus explicandis dubitare nullum puto. Ideoque iubentibus uobis hesterno die facile parui quaeque mihi uisa sunt de publicis disserenda esse impigre sum executus illud cogitans reliquas partes instituti operis a nullo commodius posse explicari. Denique impleto competenter offic
Abbreviated transcription (Latin):
dicant. tam̃ quia de domesticis reb ꝓnunciant. credendũ. eẽ. merito puto. Sit gͥ nr̃a
& iuno &t ceteri. qͥ sunt inhore hominũ acm̃tib & de quoꝵ frat̃nitate fama

Expanded text:
dicant, tamen, quia de domesticis rebus pronun tiant, credendum esse merito puto. Sit igitur nostra et Iuno et caeteri qui sunt in ore hominum ac mentibus et de quorum fraternitate fama
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗc quã mea eẽt equale ꝙ iactatiõe p̃pondiatiõẽq corpoꝵ coherceret. s ut stagniscũ
ĩ mobił ẽ aq̃ suꝑ ficies incidnae aliqua grauiore mole pͥmo nascit᷑ initiũ motꝰ. de inde
agitatiõe facta totiꝰ elem̃ti ñ solũ agñ aq̃ mouet᷑. s illud ipsũ ꝙ inoidit causãꝙ motꝰ
p̃buit. uicissim mouet. sic silua qͦꝙ exintuo corpoꝵ sũpto motu. ñ solũ ipsa oĩ fariã
mouit᷑. Serp̃ ipła ccrtora ꝙ initiũ mot̾ st. inuicẽ pellit. Talẽ porro motũ eiꝰ sig̃cat non
ad aliquẽ usũ rerũ i aentiũ fien. syadsolã cõuuisatiõe cõmutatiõeq corpoꝵ. Siꝗa
dicit ex quo fluctu t̃ bataꝰ matiaꝰ indiu̾sa raptari discerniq ase. h ẽ separari. Quo pacto
are de monstrat ñ unã eẽ in silua potentiã oportunitatẽq forma

Expanded text:
ale» quod iactationem praeponderationemque corporum coerceret. Sed ut in stagnis, cum immobilis est aquae superficies, incidente aliqua grauiore mole primo nascitur initium motus, deinde agitatione facta totius elementi non solum agmen aquae mouetur, sed illud ipsum quod incidit causamque motus praebuit, uicissim mouet, sic silua quoque ex initio corporum sumpto motu non solum ipsa omnifariam mouetur, uerum ipsa corpora, quae initium motus sunt, inuicem pellit. Talem porro motum eius significat non ad aliquem usum rerum nascentium fieri, sed ad solam conuersionem commutationemque corporum, siquidem dicit: «Ex quo fluctu turbatas materias in diuersa raptari discernique a se», hoc est separari. Quo pacto clare demonstrat non unam esse in silua potentiam opportunitatemque form
Abbreviated transcription (Latin):
Et leua ꝗdẽ uolitare g̃ua uõ residẽ. Sic inꝗt quatiuor q̃ꝙ illa pͥma corpora ue ut
natio ẽ scł ne exdiu̾soꝵ corpoꝵ coherentiã c̃fusio ⁊ in ordmatio q̃ añ c̃storitiõẽ¬
mmundi fuerat pseueraret. hanc ait fortunã mundi fuisse pͥuꝰ ꝙ exornata ulua
splendor ⁊ pulcarduido ꝓueniret uniu̾sitati Sib cuncta in qͥt redigi ad modũ
mualtaq ȩtiã minꝰ corꝑ sigrat᷑ uestigii nõe. Ergo silua &̃ uestuiũ corporꝰ fuit. Añmũ¬

Expanded text:
et «leuia» quidem uolitare, «grauia» uero residere. «Sic, inquit, quattuor» quoque «illa» prima corpora «uelut natio est scilicet ne ex diuersorum corporum cohaerentia confusio et inordinatio, quae ante constitutionem mundi fuerat, perseueraret. Hanc ait fortunam mundi fuisse, priusquam exornata silua splendor et pulchritudo proueniret uniuersitati. «Sed ubi cuncta, inquit, redigi ad modum multoque etiam minus corpus significatur uestigii no
Abbreviated transcription (Latin):
tatiꝰq claritudinẽ aspirant. nec moleste fert̃ excellentes instudiiꝰ humanitatis
uiroꝰ diuidre ac separare sensilẽ intelligibi leq natã docere & ac de monstrare
ꝙ sint reꝵ initia spes archetipe siue exepla genuma sint substã p̃dita. Neq eñ ad cuiꝰdã altiuꝰ rei¬
similitudinẽ facta atq instituta st̃. aliun oportet: substã mutuent᷑. ut forma socratiꝰ nat᷑alis
existenꝰ cõparatiõe imaginiꝰ uelut archȩ tipȩ spẽs ẽ. Imago enĩ ȩxarte factapeti arehe
huiꝰ modi suppellectilẽ ñ hans hui modi carebit certa ꝑfectiõe. Igtt ꝗa sensiles qͦꝙ sp̃e
mͦ s etiã similitudinẽ.: opꝰ ẽ hiꝰ opinor silua in qua fiant substã sortiant᷑. De m̃ int̾ ponit

Expanded text:
tatisque claritudinem aspirant nec moleste ferunt excellentes in studiis humanitatis uiros diuidere ac separare sensilem intellegibilemque naturam, docere etiam ac demonstrare quod sint rerum initia species archetypae siue ia iuxta exempla sunt factae, aliunde oportet substantiam mutuentur, ut forma Socratis naturalis existens comparatione imaginis uelut archetypa species est. Imago autem ex arte facta et iuxta huius modi supellectilem, carebit certa perfectione. Igitur quia sensiles quoque spmodo, sed etiam similitudinem, opus est his, opinor, silua, in qua fiant et substantiam sortiantur. Deinde interponit
Abbreviated transcription (Latin):
uͥtus ut adherebat forte cillenio pene lacͥinans nunciait. i poten¬
cia pharetͣti uolitantisq suꝑi de sua societata correptã : captaiã q

Expanded text:
tus, ut adhaerebat forte Cyllenio, paene lacrimans nuntiauit in potentiam pharetrati uolitantisque superi de sua societate correptam captiuamq
Abbreviated transcription (Latin):
neo ꝯqstus sigm̃tis cita faciẽ uultuose uerũ simplici q̃dã comitate p̃ni¬
tentes in penates u̾ginis thalamũ q ꝯueniunt. Suarũ una intenta
cirtũ spectione cautissuma: ⁊ om̃ia rerũ iugili distinctione discriminãs
dicebat᷑ prude ncia uocari. huiꝰ g̾mana sua cunctis astribueis nullui q e
suꝑerat fortissima ac tolerandis om̃ib adu̾sis sep̃ infracta subeundis ⁊̃
labaribꝰ robore qͦ corporis p̃parata uiriũ uocabulũ possidebat. In am¬
trepĩdand̃ uuelud lucifugã hesitacionibꝰ tolpentẽ pestꝰq eiꝰ faciẽ q

Expanded text:
nquisitis figmentis circa faciem uultuosae, uerum simplici quadam comitate praenitentes, in penates uirginis thalamumque conueniunt quarum una intenta circumspectione cautissima et omnia rerum uigili distinctione discriminans, dicebatur Prudentia uocitari; huius germana, sua cunctis attribuens nullumque eo supererat, fortissima ac tolerandis omnibus aduersis semper infracta, subeundis etiam laboribus robore quoque corporis praeparata, uirium uocabulum possidebat. In amtrepidantem et uelut lucif
Abbreviated transcription (Latin):
cum conualescere tẽ ꝙsit. ex accidenti fit. quia ꝓuenit ut conuale¬
scat. Porro cũ egrotare eum dm̃s scđm naturam patitur. Rursũ
cũ dm̃s candidum illud pedalis mensurȩ corrũpi. quia conuertat᷑
inni gredinẽ. hȩc ex accidenti dm̃s fieri. cũ uõ candidũ nominamus.
Duplicit̃ dm̃s existere: semes uixta naturã ꝙ ͤ in possibile ut ꝙ oimino

Expanded text:
cum conualescere, tunc quod fit ex accidenti fit, quia prouenit ut conualescat; porro cum aegrotare eum dicimus, secundum naturam patitur. Rursum cum dicimus candidum illud pedalis mensurae corrumpi, quia conuertatur in nigredinem, hoc ex accidenti dicimus fieri; cum uero candidum cognominamus, dupliciter dicimus non existere: semel iuxta naturam, quod est impossibile ut quod n
Abbreviated transcription (Latin):
liũ pleraq obstari qͦ minꝰ ꝓueniat̃ ñ poss. quedã ꝓhibent᷑ declinent᷑q c̃siliis diffini

Expanded text:
lium pleraqlium pleraq
Abbreviated transcription (Latin):
culpã. Itẽ lib̾am eẽ uirtutẽ. nec ulli obnonã eẽ necessitati. Uel
lachesis nullã edꝵ sortito subẽditioẽm demonib eẽ uenturã. sed ipsas sponte lecturaᷤᷤ
sͥ demonẽ quẽ queq putauit diligendũ. Iuataq morsea ds̃ pͥmagenis int̾dix̃ ne e¬
dulib arboꝵ ex ꝗb noticia boni maliq animis eoꝵ ab reꝑet. uescerent᷑. ꝗa cũ & ab¬
stinendi et ñ abstinendi potestas penes eos eet̃. ꝗ c̃sultũ his uellet ds̃ ꝗd cauendũ eẽt
ostendit: ꝓhibiturꝰ frustra si id fieri eẽt neceẽ. ł Nunc iã de hisagemꝰ quȩ in ho¬
minis potestate st̃. Omiã quȩ s̃ in tres partes aueterib diuisa sunt. Possibile. nec es¬
sariũ. abiguũ. Possibile ut gn̾s necessariũ: et dubiũ ut spẽs. Gͦ omẽ possibile uel
dubiũ uel necessariũ ẽ. Necessariũ porro dr̃ ꝙ necessitate ẽstrictũ ẽ. Et ꝗa possibi¬

Expanded text:
culpam», item «liberam esse uirtutem nec ulli obnoxiam necessitati» uel cum ait animis Lachesis «nullam earum sortito sub dicionem daemonibus esse uenturam, sed ipsas sponte lecturas sibi daemonem quem quaeque putauerit deligendum». Iuxtaque Moysea deus primigenis interdixit ne edulibus arborum, ex quibus notitia boni malique animis eorum obreperet, uescerentur, quia, cum et abstinendi et non abstinendi potestas penes eos esset, qui consultum his uellet deus quid cauendum esset ostendit, non prohibiturus frustra, si id fieri esset necesse. Nunc iam de his agemus quae in hominis potestate sunt. Omnia quae sunt in tres partes a ueteribus diuisa sunt: possibile, necessarium, ambiguum; possibile ut genus, necessarium et dubium ut species; ergo omne possibile uel dubium uel necessarium est. Necessarium porro dicitur quod necessitate constrictum est, et quia possibi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ quidẽ ordinẽ collocanda sunt. quia sermonis elementa sunt litterȩ.¬
postquam scđi ordinis sillabȩ. recte dixit. quattuor: hec mundana
corpora ne in sillabarũ quidem ordinẽ collo canda. Quippe primum
elementũ uniuerse rei. silua est informis. ac sine qualitate. quã ut
sit munđ format intellegibilis species. ex quib silua. uidelicet & spe
cie. ignis purus & intellegibilis. cȩtereq sincerę substantiȩ. quattuor.
equibus demũ hȩ materiȩ sensibiles. igneȩ aquatiles. terrenȩ. & aerie
Ignis porro purus. & ceterȩ sincere intellegibilisq substantiȩ. species
sunt. exemplaria corpoꝵ iideȩ cognominate quarũ ad p̃sens diferrit
ex aminationẽ. Neͦquȩ rit una nesit archetipa species. eoꝵ quȩ sunt:
comunes: an innu merabiles. & prerum existentium. numero quarũ
coctu. & congregatione concreuerit uniuersa moles. Anuõ idem unũ

Expanded text:
rum quidem ordinem locanda sunt. Quia sermonis elementa litterrum quidem ordinem locanda sunt. Quia sermonis elementa litterpost quas secundi ordinis syllabae, recte dixit quattuor haec mundana corpora ne in syllabarum quidem ordinem collocanda. Quippe primum elementum uniuersae rei silua est informis ac sine qualitate quam, ut sit mundus, format intellegibilis species; ex quibus, silua uideliccie, ignis purus et intellegibilis ceteraeque sincerae substantiae quattuor, e quibus demum hae materiae sensiles, igneae, aquatiles, terrenae et aereae. Ignis porro purus et ceterae sincerae intellegibilesque substantiae species sunt exemplaria corporum, ideae cognominatae; quarum ad praesens differt examinationem nec quaerit unane sit archetypa species eorum quae sunt communis omnium, an innumerabiles et pro rerum existentium numero, quarum coetu et congregatione concreuerit uniuersa moles, an uero idem unum
Abbreviated transcription (Latin):
liter ut necessitatẽ. propterea ꝙ non est principalis causa. mundi
constitutionis insilua. sed necesse fuerit ad sic scieam. obsubstantiam
corporalem. est quippe silua ꝑ inde ut sint ea. sine quib: quod instutu¬
tum est effici non potest. Facto igitur recursu. redit ad indaginẽ initioꝵ
& incipit ex eo tp̃re. quod precedit ortũ. generationẽ smundi. quęrit
quoq naturã ignis sinceri & sine ꝑmixtione. qualitatẽ quoq eius. & pas¬
suonem. nec solliis ignis. sed cȩteroꝵ quoq corpoꝵ serenoꝵ. neo ulla con¬
tagione int̃polatoꝵ. Om̃s quippeide originib tractauert̃. uniuersȩ rei.
quattuor sunt materias executi. hec̃q concreatione mutua. exmaioris
atsoptinentis materiȩ uocabulo cognominatȩ sunt. quatinus porro eãdẽ
.ȩ. ex quib antiquiorib substeterit. nemo usq ad huc a
sed tam quã scientib naturam sin ceritatẽ earum. ignẽ & aera. &
aquã. & terrã. uelut elementa mundi sensse dixerunt. quȩ ne in sillaba¬

Expanded text:
liter ut «necessitatem», propterea quod non est principalis causa mundi constitutionis in silua sed necesse fuerit ascisci eam ob substantiam corporalem. Est quippe silua perinde ut sunt ea sine quibus quod institutum est effici non potest. «Facto» igitur «recursu» redit ad indaginem initiorum et incipit ex eo tempore quod praecedit ortum generationemque mundi. Quaerit quoque naturam ignis sinceri et sine permixtione, qualitatem quoque eius et passionem, nec solius ignis sed ceterorum quoque corporum serenorum nec ulla contagione interpolatorum; omnes quippe qui de originibus tractauerunt uniuersae rei quattuor sunt materias executi has quae concretione mutua ex maioris atque obtinentis materiae uocabulo cognominatae sunt. Quatenus porro eaedem materiae et ex quibus antiquioribus substiterint, nemo usque adhuc dixerat, sed tamquam scientibus naturam sinceritatemque earum ignem et aera et aquam et terram uelut elementa mundi sensilis esse dixerunt, quae ne in syllaba
Abbreviated transcription (Latin):
scđȩ atterciȩa dignitatis coaugm̃tata. Quȩ mox uniuerse re
machina. delegit animas stellarũ numero pares. singulasq: singulis.
cõparauit. easdemq: uehiculis cõpetentib suꝑ in positas uniuersȩ reinaturam
spectare iussit. legesq: immutabilis de creti docuit ostendens ꝙ pͥma qui dem
aliqua exparte a seminueret᷑. Oportebat porro satas eas certis legitimisq: tp̃rm
uicib: piȩ nationis animaliũ queq: p̃ternceteras animantes dm̃ suscipiãt afferrȩ

Expanded text:
c tertiae dignitatis; coagmentataque mox uniuersae rei machina delegit animas stellarum numero pares singulasque singulis comparauit easdemque uehiculis competentibus superimpositas uniuersae rei naturam spectare iussit legesque immutabilis decreti docuit ostendens, quod prima quiompetens iustum aliqua ex parte a se minueretur. Oportebat porro satas eas certis legitimisque temporum uicibus piae nationis animalium quaeque praeter caeteras animantes deum suspiciant afferre
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ non eadẽ .ẽ. opinio quȩ philoso phoꝵ ꝗ non ab ea quȩ uident᷑ s ad naturalẽ stellaꝵ
annuĩ ad uertunt. Nullã quippe stellã diuerso contrarioue mo

Expanded text:
tamen non eadem est opinio quae philosophorum. Qui non ad ea quae uidentur sed ad naturalem stellarum tamen non eadem est opinio quae philosophorum. Qui non ad ea quae uidentur sed ad naturalem stellarum motum animaduertunt; nullam quippe stellam diuerso contrarioue mo
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ lineae stringentes utriq extremos ambitꝰ epicicdi .o.⁊ .b.o.It .a. Perq epicidi
punctũ .ai. ducatꝰ in altũ linea .a.ii. a. gͦ stella cũ erit in .h. nob̶ et̾ra directo uisu.
ntib: uidebit᷑ consistere. in regione zodiaci inqua est .B. & cũ
Similit̃ .e.n. ãbitũ lustrato: uidebit᷑ .a. a. Zodiaci ãbitũ obisse. & ad p̃cedentia uersum
signa etiã nc̃ festinasse. Rursũ .N .x. regione ꝑagrata uidebit᷑ nob̵ .ꝑ.a.a. demum
ad .B. repedasse obuia facta signis sequacib Proptereaq: eẽ. regradata. Cũq: ñ multum
spacia .⁊. recedet etiam nc̃ tã quã in .B. diuin eodẽ loco morari putat᷑. At uõ cũ recessertt
longius transitoq: .e. limite ad .H. ꝑuenerit rursũ consistere in .A. & p̃cedentia signa
estim abit᷑ precucurrisse. Recedensq: ab .Ii. longius ꝑ H .℥. ad .B. repedasse. Mathematicoꝵ

Expanded text:
duae lineae stringentes utrimque extremos ambitus epicycli ΘΖΒ-ΘΗΔ, perque epicycli duae lineae stringentes utrimque extremos ambitus epicycli ΘΖΒ-ΘΗΔ, perque epicycli punctum Μ ducatur in altum linea ΘΜΑ. Ergo stella cum erit in Ζ, nobis e terra directo uisu spectantibus uidebitur consistere in regione zodiaci in qua est Β, et cumSimiliter ΕΗ ambitu lustrato uidebitur ΑΔ zodiaci ambitum obisse et ad praecedentia uersum signa nunc festinasse. Rursum ΗΖ regione peragrata uidebitur nobis per ΑΔ ad Β demum repedasse obuia facta signis sequacibus proptereaque esse regradata. Cumque non multum spatii a Ζ recedet, etiam nunc tamquam in Β diu in eodem loco morari putabitur; at uero cum recesserit longius transitoque Ε limite ad Η peruenerit, rursum consistere in Δ et praecedentia signa existimabitur praecurrisse recedensque ab Η longius per ΗΖ ad Β repedasse. IMG 16 Mathematicorum