comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rorimi cuesum in hispartiam tenentes nacte insequuntur
quarum alcera quȩ pergere ausa est cum tota nocde elusessa demuz
qlbente celo inpotestatem tbirenium uenit &e se cumsoria misas
mintiatim qulam ad diem prȩsidium expectaretut percõ tatisq
utenm semel ree granatensis mitti auxilia uellet an quo d tatũꝙ
perpartes a furtum: Altera uero coniersa uelificanione es in
Uenerat relata nugat mare obfideq abhostibus. Quiors
autem nainbus in exploratum hr̃e duas setantirm liburnicas
obuiam obtalisse. cȩteras putare inocculto cẽ sociam ron
dubitare aduabus interceptam Chec ubi hostis accepit nõ
per partes/ sed semel tota classe agendimi ducit et eo dili¬
sentius naues instruit: ornatq ꝙ hispanas ia insalo eõ
audiebat/ quas fallere totiens intralectu non posst et
Et nostre continuis postra diebus prę nauigantes omnes
illam aphricȩ oram: ut cectius rem explorent: cõp̃hẽsis

Expanded text:
rorum cursum in Hispaniam tenentes nocte insecuntur. rorum cursum in Hispaniam tenentes nocte insecuntur. Quarum altera, que pergere ausa est, cum tota nocte elusisset, demum albente celo in potestatem triremium venit et se cum socia missas dicit nuntiatum quam ad diem presidium expectaretur, percontatumque utrum semel rex Granatensis mitti auxilia vellet, an, quod tutius, per partes et furtim. Altera vero, conversa velificatione, eo unde venerat relata, nuntiat mare obsideri ab hostibus, quot autem navibus inexploratum habere, duas se tantum liburnicas obviam optulisse, ceteras putare in occulto esse, sociam non dubitare a duabus interceptam. 2 Hec ubi hostis accepit, non per partes, sed semel tota classe agendum ducit, et eo diligentius naves instruit ornatque, quia hispanas iam in salo esse audiebat, quas fallere totiens in traiectu non posset. 3 At nostre continuis postea diebus prenavigantes omnem illam Africe oram ut certius rem explorent, comprehensis
Abbreviated transcription (Latin):
R esponsum est a multis partibus non permissirre eoertitu
sangume christianoꝵ cambus illis parentari: res ꝙ iari ad dedi¬
tionem spectabat. ferdmandus qui street multos ad esse qui
iniuderent multos qui odissent: multos qui obfactiosant
potentiam non possent a se ut poce recenti luce r offo tentei
prommtiauit didacum sociosq se donare quidem capitis ir¬
punitate sed non tamen tenine absoluere ac quantum iri
ipõ esset unum didatum ignonimia notare ut cuni omnbus
quȩ peccauit hac leui mulctatione decidat. Iam tum appare¬
bat contumaces non millorum eẽ anmos & gloriȩ dutis ad¬
uersari. Sed huic eo tempore opus erat dissimulatione uon
ira de lenitate non seultia ¶ Dumhȩc ĩ mediterrancis agims
prefectus classis duas trixemes dnnttit quȩ siquas intraectit
barbarorum nanes uiderint interapiant ut quid apuđ
hostes agatirr eeplorent. Ille paucis diebus biremes duas imau¬

Expanded text:
responsum est a multis partibus, non permissurum exercitum responsum est a multis partibus, non permissurum exercitum sanguine christianorum canibus illis parentari, resque iam ad seditionem spectabat. 10 Ferdinandus qui sciret multos adesse qui inviderent, multos qui odissent, multos qui ob factiosam potentiam non possent a se, utpote recenti duce, in officio teneri, pronuntiavit Didacum sociosque se donare quidem capitis impunitate, sed non tamen crimine absolvere, ac, quantum in ipso esset, unum Didacum ignominia notare, ut cum omnibus que peccavit hac levi multatione decidat. Iam tum apparebat contumaces nonnullorum esse animos et glorie ducis adversari. Sed huic eo tempore opus erat dissimulatione, non ira, et lenitate, non sevicia. VI 1 Dum hec in mediterraneis aguntur, prefectus classis duas triremes dimittit que, siquas in traiectu barbarorum naves viderint, intercipiant, ut quid apud hostes agitur, explorent. Ille paucis diebus biremes duas Mau
Abbreviated transcription (Latin):
commertio christianis ac barbaris intercederet cõsuetudo
quippe ad proditionem facillima occasio ¶hos granata
uersas abemites & prepter yxores paruulosq liberos ac
senes tardius iter facientes didacus demanuis adelictus
comparata emmi almugauecru manu: dequo genere
hominum postes dicemus profectus a castris setanilii
que aberant detem milibris passuuim assecutus est
mangustiis quibusclam et ad unum onmes occedit
Siue odio gentis sie prȩdę spe ꝙ ctederet eos auru
ferre. diue ultistende ⁊̃ iiriea licalas gratia. siue alteriꝰ
persuasu inuictoris iniudĩa ¶Enn reliersus ferdinandq̃
eum ad poenam deposteret ac primos sociorum interpone¬
bant pleriq preces ut ueniam daret. quoro aliqui
lo impensio absolutum optabant  ut inuitlias inferi¬
dinandiun conflarent i qui tantum captiuoro et
manibus dmmisiss&. hos autem negante secierriam
dare posse nisi fama perichitari uellet. ac fidem datam xupisse

Expanded text:
commercio christianis ac barbaris intercederet consuetudo, commercio christianis ac barbaris intercederet consuetudo, quippe ad proditionem facillima occasio. 8 Hos Granatam versus abeuntes et propter uxores parvulosque liberos ac senes tardius iter facientes, Didacus Denianus Adelittus, comparata omni Almugaveorum manu, de quo genere hominum postea dicemus, profectus a castris Setanilii, que aberant decem milibus passuum, assecutus est in angustiis quibusdam et ad unum omnes occidit, sive odio gentis, sive prede spe, quia crederet eos aurum ferre, sive ulciscende iniurie alicuius gratia, sive alterius persuasu in victoris invidiam. 9 Eum reversus Ferdinandus cum ad penam deposceret ac primos sociorum, interponebant plerique preces ut veniam daret: quorum aliqui eo impensius absolutum optabant, ut invidiam in Ferdinandum conflarent, qui tantum captivorum e manibus dimisisset. Hoc autem negante se veniam dare posse, nisi famam periclitari vellet ac fidem datam rupisse,
Abbreviated transcription (Latin):
multisꝗ cum uulneribis quotidie dimicabat᷑ & utrimq
non nulli cadebant: eum nestri primun replere fossas: de¬
inde arietibas munos subruere. postremosctilas admouere
Illi contra his ommibus nostros prohibere n iterentur: nec
nisi tormentis res omni genere missilium agebatur
Sell oppidani tinctis ueneno sagictis utentes nr̃o adusum
ueneni uicissim comprilerunt. Tandemr hiuc machinis
discussa nurri parte: illinic ariete subruente turrim iutra
tricesiunri diem/ exquo die obsidere ceptu est. deditio¬
nem facere coguntur ut cum binis uestibus demigrent
Exant autem adtria milia promiseui sexus etatisq aonbs
militibus inprecium laboris duulneriim diripienda
conceditur. Transtribuntq̃ ibi incolę eisq tger pri¬
neamis peganus zarimis procuiꝯq conditione ac me¬
rito duuditure. Sed ita ut nemo qui agarenam linquã
teneret pro colono admitteretur/ ne quando sermorris

Expanded text:
multisque cum vulneribus quotidie dimicabatur, et utrinque multisque cum vulneribus quotidie dimicabatur, et utrinque nonnulli cadebant, cum nostri primum replere fossas, deinde arietibus muros subruere, postremo scalas admovere; illi contra his omnibus nostros prohibere niterentur, nec nisi tormentis res atque omni genere missilium agebatur. Sed oppidani tinctis veneno sagittis utentes, nostros ad usum veneni vicissim compulerunt. 7 Tandem hinc machinis discussa muri parte, illinc ariete subruente turrim, intra tricesimum diem, ex quo die obsidere ceptum est, deditionem facere coguntur, ut cum binis vestibus demigrent. Erant autem ad tria milia promiscui sexus etatisque. Urbs militibus in pretium laboris et vulnerum diripienda conceditur. Transcribunturque ibi incole eisque ager Prineanus, Peganus, Zaranus pro cuiusque conditione ac merito dividitur, sed ita ut nemo qui agarenam linguam teneret pro colono admitteretur, nequando sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
pene circumfluum. Deniq & natura & opere egregie munitũ
adorientemlgranatę urgens & iam apperebat solstiti estiuũ
multum eĩz temporis exeges apparandis : consilus hũdis
rebus componenides extractum erat ¶bi prositu. loci quom̃a
exteris tormentis parum prosici uidit ferdinandꝯ turriIquȩ
muro admoueretira excitare inscituit. magnum opus et
laboriosum. quippe ab eo loco expilgnianda uibo erat qua tantũ
aditur. qui hlocus non mririus celso muro ac tupribus ꝗ
reliquus lambitus amne tutus est Eñterea cum turris
mustuli uines̨ cȩterȩq machinę. ut cuiq datum negotiũ
est fuunt ferdinandils prȩter quotidianas expeditiotres
Cum eaderti copiarum paete citi qua ueherat. oppida
duo prineam & peguni paucis diebus expugnat. Erarit
emim parua: Tuu eppidum haram aygresses postis ante
portas castris asperrne oppugnat magnoq cum pericilo

Expanded text:
pene circunfluum; denique et natura et opere egregie munitum, pene circunfluum; denique et natura et opere egregie munitum, ad orientem Granate vergens. 5 Et iam appetebat solstitium estivum: multum enim temporis exequiis apparandis, consiliis habendis, rebus componendis extractum erat. Ibi pro situ loci, quoniam ceteris tormentis parum profici vidit Ferdinandus, turrim, que muro admoveretur, excitare instituit: magnum opus et laboriosum, quippe ab eo loco expugnanda urbs erat; qua tantum aditur, qui locus non minus celso muro ac turribus, quam reliquus ambitus amne tutus est. 6 Interea cum turris, musculi, vinee cetereque machine, ut cuique datum negocium est, fiunt; Ferdinandus, preter quotidianas expeditiones, cum eadem copiarum parte cum qua venerat, oppida duo, Prineam et Pegum, paucis diebus expugnat: erant enim parva. Tum oppidum Zaram aggressus, positis ante portas castris asperrime oppugnat magnoque cum periculo,
Abbreviated transcription (Latin):
quem magnum cõmendatorẽ uocant eui maxima bopiaꝵ
parte pixmnitit ipse ispali ad maturandam classez aliquot᷑
dies consiit. quid faciendum sit prȩfectum. Is fuit ibannes
benrix/ docet/ dimima hȩc fuit non minus pecumani ad hostis
q̃ equos arma milites subuchi prohiber &. Nam his corpora
aduersariorum armantire uiresq adduntur. illa nostro¬
rumianimi plerumq temptantur & uelut exarmantur
et nr̃ȩ rationes in disceien pernitiem ꝙ deducuntur ut
postea re ip̃a compertum est Chis confedls ferdmandiis nu
reliqua parte exercitus uenit ad castra quę erant posita dd
satamlium: quod oppidimn in media conualle ĩminentibq
utema rupibus collibusq despicitut: ab utroq tñ latere gxnti
teli iactimi & licet inde presso loco sedeat. tamen mȩdita
aliquantulum & circumeisa petra situm est: fluminẽ cuius
idem quod ipsius oppidi est inomen petrę radices subluente

Expanded text:
quem magnum commendatorem vocant, cum maxima copiarum quem magnum commendatorem vocant, cum maxima copiarum parte premittit. Ipse Ispali ad maturandam classem aliquot dies consumit; quid faciendum sit, prefectum – is fuit Ioannes Henrix – docet. Summa hec fuit, non minus pecuniam ad hostes, quam equos, arma, milites subvehi prohiberet. Nam his corpora adversariorum armantur viresque adduntur, illa nostrorum animi plerunque tenptantur et velut exarmantur, et nostre rationes in discrimen perniciemque deducuntur, ut postea re ipsa compertum est. 4 His confectis, Ferdinandus cum reliqua parte exercitus venit ad castra que erant posita ad Sitanilium. Quod oppidum in media convalle, imminentibus utrinque rupibus collibusque, despicitur; ab utroque tamen latere extra teli iactum, et quod licet in depresso loco sedeat, tamen in edita aliquantulum et circuncisa petra situm est, flumine, cuius idem quod ipsius oppidi est nomen, petre radices subluente
Abbreviated transcription (Latin):
enimi repositimi deccis generis religionisq ne aut ruser¬
uitutem redigantur . aut sacra nni truerdari malunit
muitare cogantur. Et enim hunc regem transana¬
rini sacro sauctum de sentiunt & nontenant quod ꝑ
tutela religionis oppositus est contra uim deiscraram in
ceruiorbris suis miminente. Ipse ꝗmaxintas potest equi¬
taitus pedita tusq copias cogit. onnes aditus qua uenturos
hospes suspitatur intersepit: intercidituel: prȩsidia da¬
sponit: opida castellaq possis: ag geribus: propugnaculis
lurribus statioribus. munit. dimiq et tormentor
et telo genere instruit ¶Nostro autem im̃peratori maio¬
rem multo belli molem fore si transinatma mittantos
auxilia udenti prnma curarum fuit classem comparare atq
eam ad rationem temporis instructam habere. Itaq epistopiis
ualentinum & laurertium zriarẽ magrin sanca sacobr et pe¬
nerum ecus garsiam ferdinandum secundi a magist co

Expanded text:
enim re positum decus generis religionisque, ne aut in serenim re positum decus generis religionisque, ne aut in servitutem redigantur aut sacra, ni trucidari malint, mutare cogantur. Etenim hunc regem transmarini sacrosanctum et sentiunt et nominant, quia pro tutela religionis oppositus est contra vim christianam in cervicibus suis imminentem. Ipse quam maximas potest equitatus peditatusque copias cogit, omnes aditus qua venturos hostes suspicatur, intersepit intercidit ve, presidia disponit, oppida castellaque fossis, aggeribus, propugnaculis, turribus, stationibus munit, omnique et tormentorum et telorum genere instruit. 3 Nostro autem imperatori maiorem multo belli molem fore, si transmarina mittantur auxilia, videnti, prima curarum fuit classem comparare atque eam ad rationem temporis instructam habere. Itaque episcopum Palentinum et Laurentium Zuarem magistrum sancti Iacobi et generum eius Garsiam Fernandum secundum a magistro,
Abbreviated transcription (Latin):
hostes obiectum est ueluti fidutiarium ditiii ne procu¬
rationi ferdmandi cedat suumq munus sit rembellicã
administrare. Cȩteraq extra perlculun posita sumt
regine ob temperenti nterea rex barbarus ꝗ contra
se parari bellum acceperat. postꝗ̃ delangore: mox de
obitu regis certior factus est defuncami sepericulo ei¬
stimans inceperat iam non mhil de cura remitter
At ubi. delectum ducem ferdinandum comperit uel
magis timuisse dicitur ꝙ non per aliuni ut rex fuerat
sed perse eset bella gescureus illoq etatis ac uirium flor
ostentaturus iurtutem quoad posset ꝑ occasionem ut
se dignuni auo: dignum patre digniem fratre: digno R
regno iudicaret annixurꝰ quoq ut sibi & auctoritatẽ
& potentiam compararet. Ioitur ad Transinannos reges
mictit ut primo quoq tempore trariciant auxilia d
onni humane ope ient hispanar circimififionem
aduersus incredibilem christianoꝵ multitudine. inea

Expanded text:
hostes obiectum est, velut fiduciarium ditioni ac procuhostes obiectum est, velut fiduciarium ditioni ac procurationi Ferdinandi cedat, suumque munus sit rem bellicam administrare, cetera que extra periculum posita sunt, regine optemperent. V 1 Interea rex barbarus qui contra se parari bellum acceperat, postquam de languore, mox de obitu regis certior factus est, defunctum se periculo existimans, inceperat iam nonnihil de cura remittere. At ubi delectum ducem Ferdinandum comperit, vel magis timuisse dicitur, quia non per alium, ut rex fuerat, sed per se esset bella gesturus, illoque etatis ac virium flore ostentaturus virtutem quoad posset per occasionem, ut se dignum avo, dignum patre, dignum fratre, dignum etiam regno indicaret; annixurusquoque, ut sibi et auctoritatem et potentiam compararet. Igitur ad transmarinos reges mittit, ut primoquoque tempore traiiciant auxilia, et omni humana ope iuvent hispanam circuncisionem adversus incredibilem christianorum multitudinem. 2 In ea
Abbreviated transcription (Latin):
de amimo eius indubium reuocari queat omne reliqua
uite tempas declarat ferdinandum non aliter perselierasse
ꝗ inceperat ¶posteauero ꝗ̃ suȩ fidei ac uretutis sub oculis
bimuum tale specimen dedit. insequentibus diebus cũ
uideret apparatum belli solutum iri ferdinandus rex¬
cõmittit ꝙ nemo unus adeam reni admiinstrandam
satis idoneus putaretur neq prceres qui ex aliis nationi-¬
bus inhonorem religionis ad idbellimi conuenerant :
decorum sibi ducerent sub iis trib aut eorum aliguio
militare se ducem fore polllatris est. Atq ita udlentib
gaudentidusq cundas summa gerendi belli ei deferres
Qui seconntem iturum cum tgenti necessariorum
manu premist bantius Regeus epistepris palentrnus
non indecorum sibi exisamans pro religione arma
tractaxe uir maxum animi maiorisq e consilii &
fidei. hoc commum amico usi ferdinandus ac regina
anterse transigunt ut duniddium regni quaparte ad

Expanded text:
de animo eius in dubium revocari queat, omne reliquum de animo eius in dubium revocari queat, omne reliquum vite tempus declarat Ferdinandum non aliter perseverasse quam inceperat. 8 Postea vero quam sue fidei ac virtutis sub oculis omnium tale specimen dedit, in sequentibus diebus, cum videret apparatum belli solutum ir nemo unus ad eam rem administrandam satis idoneus putaretur, neque proceres, qui ex aliis nationibus in honorem religionis ad id bellum convenerant, decorum sibi ducerent sub iis tribus aut eorum aliquo militare, se ducem fore pollicitus est. Atque ita volentibus gaudentibusque cuntis, summa gerendi belli ei defertur. Cui se comitem iturum cum ingenti necessariorum manu promisit Sancius Rogeus episcopus Palentinus, non indecorum sibi existimans pro religione arma tractare: vir maximi animi maiorisque et consilii et fidei. Hoc communi amico usi, Ferdinandus ac regina inter se transigunt ut dimidium regni, qua parte ad
Abbreviated transcription (Latin):
humamis exemplo ut discerent homines plus pietatem
officiumq insaos ẽẽ ꝙͣ regnum. Cuius tamen rei fama
ꝑonmes ferme tertas nonminusꝗ̃ promerito est per¬
suagata. Tot causis/ tanta occasione / tanto hominum con¬
sensa ad tantam spem uocatus. non integritates animi
flexit. non consilium distulit non uocem proferre
dubitauit. Sed protinus Eequem inquit alium numcu¬
pabis q̃ ioannem: quod si nan audes. me imitare ip̃m
Assumptoꝗ inhumerlm infantulo sicut erat statura sablimi
e loco superiore exclamauit ioannes est rex: dicite oẽs
Rex soannes: quam uocem adimirati uriuersi de ipsa
subsecuti sunt clamantes itidem Rex annes. Ita ferdi¬
nandus hac consilii celeritate noñ dato hominib spatro
deliberandi rapint ebr excussitos iuditium. Ac tacite de¬
finicto regi exprobauit inconsultam suspicionem ꝗ tale
sratrent se quoq meliorem nonbelle tractass& ac heꝗd

Expanded text:
humanis exemplo, ut discerent homines plus pietatem humanis exemplo, ut discerent homines plus pietatem officiumque in suos esse quam regnum. Cuius tamen rei fama per omnes ferme terras, non minus quam pro merito, est pervagata. 6 Tot causis, tanta occasione, tanto hominum consensu, ad tantam spem vocatus, non integritatem animi flexit, non consilium distulit, non vocem proferre dubitavit. Sed protinus: «Ecquem», inquit, «alium nuncupabis quam Ioannem? Quod si non audes, me imitare ipsum». Assumptoque in humerum infantulo, sicut erat statura sublimi, ex loco superiore exclamavit: «Ioannes est rex; dicite omnes: ‘rex Ioannes’.» Quam vocem admirati universi, et ipsi subsecuti sunt clamantes identidem: ‘rex Ioannes’. 7 Ita Ferdinandus hac consilii celeritate, non dato hominibus spatio deliberandi, rapuit eorum excussitque iudicium. Ac tacite defuncto regi exprobravit inconsultam suspitionem, qui talem fratrem sequoque meliorem non belle tractasset; ac nequid
Abbreviated transcription (Latin):
pitent. que ipi impunius tyramnidem occlipent. uel
fato uel fraude extrncto pupillo ut flor encessime
domus famlia breui tempore onmis inmhilum re¬
cidat: pręstare igitire uti ferdmandus succedat ĩ regnũ
lludqs postra Marię primigeniȩ fratres Alsensog pri¬
migenio suo quos prius purauerant populi inseirleghia:¬
turos per manus tradat aue ioaumi si dignior gufre:¬
get uidebitire. hȩc atq huiusmbdi uerba dudiẽs
prefectus ut tenebat manu uexillum stabatq ati
feromaidum atq omnem cetum. ute se omui ĩ¬
uidia exolueret quem inquit me iubes fili regtis
ferdinande nimcapare regem Tene an alforcuz
An oammnem fecit hac interrogatione quod epse erat
inalieria ullum insia ipssus eaua arbittin hit
respensum illud ommium seculorum memoria dignum & uox
eternis litteris dedicanda ac nescio an nisi infabulis sa¬
mle factum aut par inueniri queat sacco quodam reb

Expanded text:
pitent, quo ipsi impunius tyrannidem occupent, vel pitent, quo ipsi impunius tyrannidem occupent, vel fato vel fraude extincto pupillo, ut florentissime domus familia brevi tempore omnis in nihilum recidat. Prestare igitur ut Ferdinandus succedat in regnum illudque postea Marie primigenie fratris Alfonsoque primigenio suo, quos prius iuraverant populi in se regnaturos, per manus tradat, aut Ioanni si dignior qui regnet videbitur. 4 Hec atque huiusmodi verba exaudiens prefectus, ut tenebat manu vexillum stabatque ante Ferdinandum atque omnem cetum, uti se omni invidia exolveret, «Quem», inquit, «me iubes, fili regis Ferdinande, nuncupare regem? Te ne, an Alfonsum an Ioannem?» Fecit hac interrogatione, quod ipse erat in aliena, illum in sua ipsius causa arbitrum. 5 Hic responsum illud omnium seculorum memoria dignum et vox eternis literis dedicanda, ac nescio an, nisi in fabulis, simile factum aut par inveniri queat, sacro quodam rebus
Abbreviated transcription (Latin):
doftencto dobr feramandus cũm omm cetu p̾rocerum
regio more iusta persoluit. Reliquum erat utis qui s¬
turus esset rex uboe prȩfecti miliciȩ nuncuparetur h
quem autem is nuncupauerit instituto patriȩ pro rege
habetur. & eius uocẽ cȩteri cum leto clamore excipiunt
Sed hic tunt quuid ageret hesitabat. & si reguum puero
datum uolerat. Monebatur autem cum suo ipsius fuditio
tum procerum populorumq frimitu: non enm ese
exusu regni gepestare donee Anicalus adoleuerit s
modo ãdolescere daretur/ eum feramandus iam adulta
presto sit/. eepectare qualis pues ille sit ecasurus: cum
assit is quialis uoto expetendus eẽt: comimetere regni
guber nacula regiis sagellitibus & ecum quui sit rege prol
statre regali ammo claras excludi a paterno regrio
ac subiice cum tanta sobole regii generes libidini tutoꝵ
ut perspeciem administrationis in exilium agant. in
carcerem comiitiant/ in necem cum omni stirpe prȩci-¬

Expanded text:
defuncto, ubi Ferdinandus cum omni cetu procerum defuncto, ubi Ferdinandus cum omni cetu procerum regio more iusta persolvit, reliquum erat, ut is qui futurus esset rex, voce prefecti militie nuncuparetur. Quem autem is nuncupaverit instituto patrie, pro rege habetur et eius vocem ceteri cum leto clamore excipiunt. Sed hic tunc quid ageret hesitabat: et si regnum puero datum volebat, movebatur autem cum suo ipsius iudicio tum procerum populorumque fremitu. 3 Non enim esse ex usu regni expectare donec anniculus adoleverit, si modo adolescere daretur, cum Ferdinandus iam adultus presto sit, expectare qualis puer ille sit evasurus; cum assit is qualis voto expetendus esset, committere regni gubernacula regiis satellitibus et eum, qui sit rege, patre, fratre, regali animo clarus, excludi a paterno regno ac subiici cum tanta sobole regii generis libidini tutorum, ut, per speciem administrationis, in exilium agant, in carcerem coniiciant, in necem cum omni stirpe preci
Abbreviated transcription (Latin):
cessio obuenerat: iterumꝗ prȩter opmionem demariblis
ex ciderat/ ita ad pestrenium prȩter spem opinionez ꝗ regnii
alua adeptus est / ut iam tune a pueritia uarietatem
fortunȩ quam pleraq uita experddis est auspicaretur. Sed
de Alsonso posterus Late dicendum erit. nũt ad pr̃es reuẽtam̃
Non filisse autem abhorrentem a rebellica henria regis animũ
uel ex eo patet ꝙ affecta ualitudine comparauit exercitũ
qͥuer aduersus granaterises educeret. atq ȩduxissc. nisa
grauante morbe eelerius opimone homirum exceessa e
Unta hanc certe secum tulit laudem quod pr̃o religiorie
bellum suscipere destmass&. Reliquit autem et filii et reini
aueores ltutoresq secundum regmam tres sibi maxme
spelaitos Sancium. Rodericum U daualos prefecturrit
mllitie quo sine controuersa nemo orat ell tempestate
apud regem nec incegrior nee strenuitate prestantior. pe¬
temn ualase senocerium lopizum scuenigam Cti

Expanded text:
cessio obvenerat iterumque preter opinionem de manibus cessio obvenerat iterumque preter opinionem de manibus exciderat. Ita ad postremum preter spem opinionemque regnum aliud adeptus est, ut iam tunc a puericia varietatem fortune quam pleraque vita expertus est, auspicaretur. Sed de Alfonso posterius late dicendum erit. Nunc ad patres revertamur. IV 1 Non fuisse autem abhorrentem a re bellica Henrici regis animum vel ex eo patet, quia affecta valitudine comparavit exercitum quem adversus Granatenses educeret; atque eduxisset, nisi gravante morbo celerius opinione hominum excessisset e vita. Hanc certe secum tulit laudem, quia pro religione bellum suscipere destinasset. Reliquit autem et filii et regni auctores tutoresque secundum reginam tres sibi maxime spectatos: Sancium Rodericum Davalos, prefectum militie, quo sine controversia nemo erat illa tempestate apud regem nec integrior nec strenuitate prestantior, Petrum Valasci et Rogerium Lopizum Stuenigan. 2 Ei
Abbreviated transcription (Latin):
et paterna uoluntate debebatur regnum. tamen filia non
aliter ꝗ̃ primigeniam quod nomen proprium est eius cuius
futura successio est pater uocari prȩcepit & testamẽto cauit
ne utiꝙ̃ alium filio si orbus liberis decederet q̃ sororem
succedere. ¶uerum nato regni hetede. & si filia plurnnum
uidebatur amisisse plus tanden ecs sporisus cili iam despe¬
rañonin erat non modo reguumi uerum etiam sponse con¬
iugium rege defuncto Ram quomodo reginam colloctiturã
ee imptum filiam priuato potius uiro ꝙͣ uel alicui exbritãna
quam nunc angliam uocant principi unde ipsa traber et
cbriginem. In quoo postea periculum eleuentum est. atq adeo
de iuptiis actum est iusi puella alium uirum se ꝗͣ alsonsu
accepturam per negass&. Ethoc iam declarato aragornę rege
ferẽmando ne dini ideo ad huc priuatam uitam agente non
metueretar/ Sed que mad modum prȩter spem alfonso regrii sue¬

Expanded text:
et paterna voluntate debebatur regnum, tamen filiam non et paterna voluntate debebatur regnum, tamen filiam non aliter quam primigeniam, quod nomen proprium est eius cuius futura successio est, pater vocari precepit et testamento cavit, neutiquam alium filio, si orbus liberis decederet, quam sororem succedere. 8 Verum nato regni herede, et si filia plurimum videbatur amisisse, plus tamen eius sponsus, cui iam desperandum erat non modo regnum, verum etiam sponse coniugium, rege defuncto. Nam quomodo reginam collocaturam esse nuptum filiam, privato potius viro, quam vel alicui ex Britannia, quam nunc Angliam vocant, principi, unde ipsa traheret originem? In quod postea periculum deventum est atque adeo de nuptiis actum erat, nisi puella alium virum se quam Alfonsum accepturam pernegasset. Et hoc iam declarato Aragonie rege Ferdinando, nedum id eo adhuc privatam vitam agente non metueretur, sed quemadmodum preter spem Alfonso regni suc
Abbreviated transcription (Latin):
amititiar & glorie uę oninnia & decor oris & mem¬
brorum contuitas habilitasq condiebat. Ea deniq in pa¬
rentes pietas atq obseruantia. crederes mhil eum magi
scudere/ ꝗͣ ut illis gratum facere posset. hanc ipsam obseruan¬
tiam pretatemq in regem quoq transtulerat ¶Ex quo ꝑ causa
sponse fannlarius eo rex arctius qͣ patre utebatire & ut ge¬
nerum regis inmo et regni successorem prȩcedere uolebat
Sed profecto raro respondert euenta propositis nr̃is ut ĩtelliger
possimus consilia humana utiq diuina ratione superara
Alter fratrum sperat se relicturam Mlariam suam castelle
regmiam/ cum alter fater qui non sperabat suaz alariam
relidurus esset. Ille putat se hos conuiges regni sui facturum
heredes & hic qui non putabat/ sui facturus erat ¶Nam nõ ita
multo post regina concepit & filium ȩdidit. cui rex impo¬
suit nomen quod tuerat patris: huic puero d si iure natur

Expanded text:
amiciciarum et glorie, que omnia et decor oris et memamiciciarum et glorie, que omnia et decor oris et membrorum concinnitas habilitasque condiebat; ea denique in parentes pietas atque observantia. Crederes nihil eum magis studere, quam ut illis gratum facere posset, hanc ipsam observantiam pietatemque in regemquoque transtulerat. 6 Ex quo, per causam sponse, familiarius eo rex arctiusque quam patre utebatur et ut generum regis immo et regni successorem precedere volebat. Sed profecto raro respondent eventa propositis nostris, ut intelligere possimus consilia humana utique divina ratione superari. Alter fratrum sperat se relicturum Mariam suam, Castelle reginam, cum alter frater, qui non sperabat, suam Mariam relicturus esset. Ille putat se hos coniuges regni sui facturum heredes, et hic qui non putabat sui facturus erat. Nam non ita multo post regina concepit et filium edidit, cui rex imposuit nomen quod fuerat patris. 7 Huic puero, et si iure nature
Abbreviated transcription (Latin):
De inde adhuc intra infantiȩ annos alfonso prout licebat
per ȩtatem despondit adductus quidem ne regnum paternuum
inexternam familiam delaberetur neue fratrem populosq
ieritaret/ ascito sibi progenere homme peregrmo: sed tamen nõ
exminima parte propter mirificam in alfonso puero Erat
enim ꝗ̃ illa maior quiq aunis ⁊ indolem & incrẽdibilem
gratiam adeo commolliorem sibi filium optare se nõ posse dice¬¬
Bat CEmmuero alfonsum non mea modo ȩtate puerili
uterq parens/ sed quo adilixerunt uince certatimq dilixerũt
amarunt complexiq sunt ita ut alii liberi res enimerat minime
obscura et si excellenti ommes indole tamen mhil essent ad alfon¬
sum non mimis obalia carum ꝗꝰ filius foret. Ea erat in usu
et consuetu dine benignitas. suauitas probitas ea insermone
prudentia moderatio iocunditas is inrebus agendis uigor. ea
magnitudo animi uis contemptus pecunlaꝵ/ appetitusq

Expanded text:
deinde adhuc intra infantie annos Alfonso prout licebat deinde adhuc intra infantie annos Alfonso prout licebat per etatem despondit, adductus quidem ne regnum paternum in externam familiam delaberetur, neve fratrem populosque irritaret ascito sibi pro genero homine peregrino; sed tamen non ex minima parte propter mirificam in Alfonso puero – erat enim quam illa maior quinque annis – indolem et incredibilem gratiam, adeo commodiorem sibi filium optare se non posse dicebat. 5 Enim vero Alfonsum non in ea modo etate puerili uterque parens, sed quoad vixerunt, unice certatimque dilexerunt, amarunt, complexique sunt, ita ut alii liberi – res enim erat minime obscura – et si excellenti omnes indole, tamen nihil essent ad Alfonsum, non minus ob alia carum, quam quia filius foret. Ea erat in usu et consuetudine benignitas, suavitas, probitas, ea in sermone prudentia, moderatio, iocunditas; is in rebus agendis vigor, ea magnitudo animi; is contemptus pecuniarum appetitusque
Abbreviated transcription (Latin):
unicere. Augebat autem suspitionem regis Nihil est emni
regui anm̃o suspicatius  quod uidebat fauore studiumq
pͥopulorum propensum inistatrem non modo ꝙ optimo
Nalitulne ꝙ tanta animi indole erat: uerim etia ꝙ
prouenta filiote felix uidebatur ¶tam rex aliquandi pro¬
lem cum non sustulisset tandem mariam sustulit quam
cexte tres quatuot ue silii ferdirandi aetate antecedetan
Alfonsus qui postea in regno aragonim patri successit Ioannes
qui mauorers regnum adeptus est. henricus qui magister¬
sancti iacobi. & Santius qui magister calatraue fuerunt. Nam
petrus multo minor ceteris fuit tanto iurior alaria gi
maior helianorę sororibus : quarum altera fuit regina castelle
altera portugalliȩ. ¶ta rex aut orbus aut unice pater/ et fratris
et populorum animum tum sibi tum filiȩ pertimescebat:
debq proceres ommres ac ciuitates iureiurando adegit ad
profitendam illam regni heredem futuramq reginam. hãc

Expanded text:
vincere. Augebat autem suspitionem regis – nihil est enim vincere. Augebat autem suspitionem regis – nihil est enim regum animo suspicacius – quia videbat favorem studiumque populorum propensum in fratrem, non modo quia optima valitudine, quia tanta animi indole erat, verum etiam quia proventu filiorum felix videbatur. 3 Nam rex aliquandiu prolem cum non sustulisset, tandem Mariam sustulit, quam certe tres quatuorve filii Ferdinandi etate antecedebant: Alfonsus qui postea in regno Aragonum patri successit; Ioannes qui Navarre regnum adeptus est; Henricus qui magistesancti Iacobi et Sancius qui magister Calatrave fuerunt Nam Petrus multo minor ceteris fuit, tanto iunior Maria quanto maior Helianore sororibus, quarum altera fuit regina Castelle, altera Portugallie. 4 Ita rex, aut orbus aut unice pater, et fratris et populorum animum tum sibi tum filie pertimescebat. Ideoque proceres omnes ac civitates iureiurando adegit ad profitendam illam regni heredem futuramque reginam. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
matte ioannis & martini qui tres gradatim reges aragonię
fuerunt. henricum & ferdmandum genuit moriensq re¬
gnum henrico primogenio per manus tradiditiħic cunt esset
Inonni uirtutum genere euicunq optimoꝵe regum par: inbel¬
lica laude maioribus responderel non potuit incomimoda semꝑ
ac prope perdita ualitudine. quo minus ex prosperitas corporis ⁊ fe ł
impigro iuuene et generosi at regii animi grata erat minusq ho¬
minem ob ia fraterne tractabat. quod lule moderate forchis
quantum licebat se aregia frequentañpa abstiebat. Et quia in
belli artibus celsioribusq uirtutibus non dabatur linhis
mediocribus suam indolem ostendebat affabilitate liberalitate
consiliis dañdis re familiari augenda liberis erudiendis. cor¬
pore exercendo brutus auunttuli odium suspectas uirtutes
habentis simulata deuitauit insana. Altuoris tamen opio
est illud aperta uirtate deuitare & odium pariter et ĩũdiam

Expanded text:
matre Ioannis et Martini, qui tres gradatim reges Aragonie matre Ioannis et Martini, qui tres gradatim reges Aragonie fuerunt, Henricum et Ferdinandum genuit, moriensque regnum Henrico primigenio per manus tradidit. 2 Hic, cum esset in omni virtutum genere cuicunque optimorum regum par, in bellica laude maioribus respondere non potuit, incommoda semper ac prope perdita valitudine, quo minus ei prosperitas corporis in fratre, impigro iuvene et generosi ac regii animi, grata erat, minusque hominem ob id fraterne tractabat. Quod ille moderate ferens, quantum licebat se a regia frequentanda abstinebat; et, quia in belli artibus celsioribusque virtutibus non dabatur, in his mediocribus suam indolem ostendebat, affabilitate, liberalitate, consiliis dandis, re familiari augenda, liberis erudiendis, corpore exercendo. Brutus avunculi odium suspectas virtutes habentis simulata devitavit insania. Maioris tamen operis est illud aperta virtute devitare et odium pariter et invidiam
Abbreviated transcription (Latin):
urbs est pempolon partim hispanis aliis: partim ausetanis
uascombus equitanisq circundatum. Itaq sicut Aragonia
nulla sui parte pertingit ad mare Dobi non mhil miran¬
dum est: ꝗ tam parua regio perse cum exiquis aliquot
aliis populis suara linquam habet. adeo abhorrentemt
a çetera hupania ut ł non mazis abhorreat hebrea łgrȩca
Nam et granatensium quę & ipsa discrepat ut hȩe huigua non alia
est ꝗ̃ syxorun astorum maurorum a quib angusto traiectu
diuisi sunt. & a quibus leges & instiaita eceperunt. Reliq
enim hispani & di differunt sermone tamen ita ut itali in.¬
terse ut galli ut germani differunt. ¶eterum horum qͣtuor
chriscianorum regum prȩter portug allensem/ alii excadem
strepe id est ab eddem auo progentisunt/ qui fuit rex
Castellȩ tantum ut cteri maiores nomine ioaunes: is
duos filios ex yxore helianore petrifilia sororeq etiant ex

Expanded text:
urbs est Pempolon, partim Hispanis aliis, partim Ausetanis, urbs est Pempolon, partim Hispanis aliis, partim Ausetanis, Vasconibus Equitanisque circundatum; ideoque sicut Aragonia nulla sui parte pertingit ad mare. 16 Ubi nonnihil mirandum est, quia tam parva regio per se cum exiguis aliquot aliis populis suam linguam habet, adeo abhorrentem a cetera Hispania, ut non magis abhorreat hebrea vel greca. Nam Granatensium, que et ipsa discrepat ut hec lingua, non alia est quam Syrorum, Afrorum, Maurorum, a quibus angusto traiectu divisi sunt, et a quibus leges et instituta ceperunt. Reliqui enim Hispani et si differunt sermone, tamen ita ut Itali inter se, ut Galli, ut Germani differunt. III 1 Ceterum horum quatuor christianorum regum, preter portugallensem, alii ex eadem stirpe, idest ab eodem avo progeniti sunt, qui fuit rex Castelle tantum, ut ceteri maiores, nomine Ioannes. Is duos filios ex uxore Helianore, Petri filia sororeque etiam ex
Abbreviated transcription (Latin):
deoq malim dicere aliunde desceridisse illam uocem. uel
exeoꝙ legiinus apud ptolomeum fuisse populos quos hrberus
interflut nommne aitrigones Nempe ubi media aragora
est Eam confutare eos qui dicunt Terraconem quast
cerram agonu et urgellum quase urgens bellum e barci¬
nonam quasi barcam nonarn lallaq uidiculę ethymologiȩ
greca latinaq ac barbara miscentes ineptum sit. Satis superq
falsitas seipã confutat. quod genus sinit ea quȩ dehercule in
hispania narrantur: quȩ ne longius reprȩhendam sat erit
plinium audire qui de naturali hiscorla aitꝭ. uniuersa autez
quę dehercult ac pirene uel satireno traduntur fabulosa imi
primis arbitror. quę iterum appellat portentosa grȩciȩ mens¬
datia. hȩc nos tot uerbis disseruisse de iis requis inquib
nostra materia uersatur non fuit alienum. Esuper est
quinta & minima pars reguum nauarre. cuius precipua

Expanded text:
Ideoque malim dicere aliunde descendisse illam vocem vel Ideoque malim dicere aliunde descendisse illam vocem vel ex eo quod legimus apud Ptolomeum, fuisse populos quos Hiberus interfluit, nomine Aurigones, nempe ubi media Aragonia est. 14 Nam confutare eos qui dicunt Terraconem quasi terram agonum, et Urgellum quasi urgens bellum, et Barcinonam quasi barcam nonam, aliaque ridicule etymologie greca latinaque ac barbara miscentes, ineptum sit. Satis superque falsitas se ipsa confutat. Quod genus sunt ea, que de Hercule in Hispania narrantur, que ne longius reprehendam, sat erit Plinium audire, qui de Naturali Historia ait: «Universa autem que de Hercule ac Pirene vel Saturno traduntur fabulosa in primis arbitror»; que iterum appellat «portentosa Grecie mendacia». Hec nos tot verbis disseruisse de iis regnis, in quibus nostra materia versatur, non fuit alienum. 15 Superest quinta et minima pars regnum Navarre, cuius precipua
Abbreviated transcription (Latin):
Ualencia granatal frantia. & Aprutiu apido ueteres una
uebs erat quam diulgo Terantum uocant ubi adhuc reliꝗe
antiquitatis extant. cum dicitur Antistes aprutinus. At ninc non irebẽ
malo s ingentem qutq prouintiam compledtitur Et campamaz a ca¬
pua dictan multos auetores habemus. De ueteri campania loquor quȩ
nunc terra laboris idest culturȩ dicitur non de ea que cur ita uo¬
cetur non aliam ꝗͣ iguorationem puto fuisse causam que madmodu
illam italię partem quę olimorecia maior dicebatur uocare sicilia
quid alia longius quȩrimus: Ipsa aragonia dequa dicere secundo loco
preposuermi si istis credimus appellata est afliuio quodam ciusdem
nominis qui illie ortus inhiberum influit. Incuus uitina
loca christani unm hostium deuitantes fuga sereceperant
¶Eto ut dehas sedinda satisfatiam non satis impler ap̾ me
nominis sidem aut tantulus fluuius aut ttilis causa

Expanded text:
Valentia, Granata, Francia. Et Aprutium apud veteres una Valentia, Granata, Francia. Et Aprutium apud veteres una urbs erat, quam vulgo Teramum vocant, ubi adhuc reliquie antiquitatis extant, eum dicitur antistes Aprutinus; at nunc non urbem modo sed ingentem quoque provinciam complectitur. Et Campaniam a Capua dictam multos auctores habemus. De veteri Campania loquor, que nunc Terra Laboris, idest culture, dicitur, non de ea, que cur ita vocetur, non aliam quam ignorationem puto fuisse causam, quemadmodum illam Italie partem, que olim Grecia maior dicebatur, vocare Siciliam. 13 Quid alia longius querimus? Ipsa Aragonia, de qua dicere secundo loco proposueram, si istis credimus appellata est a fluvio quodam eiusdem nominis qui illic ortus in Iberum influit; in cuius vicina loca Christiani, vim hostium devitantes, fuga se receperant. Ego, ut de hac secunda satisfaciam, non satis implet apud me nominis fidem aut tantulus fluvius aut talis causa.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam de ualentia quę nomen antiqui obtinet mhil querit
prius dicam. diunt fuisse Rogeritm quendam cui coonom̃
erat catalo/ ad debellandas hispanias a carolo mana missu
cum magno exercitu ac flore galliarum eumq cum uix ꝯppiã
hispanie subegisset breue intra tempus morto extincum eum
summa post cius obitum pernitie suoꝵ. Unde parum ueresile ẽ
ab hoc uiro prouintię nomen impositum. quam non subegeit¬
& a qua quodamodo subactus sit. Non enim ealamitatis acceptȩ
sed parte glorię testimonio debet nomen ẽẽ prouintis̨. Qua ꝑꝑ
non me penitat. eius sententię esse ut hoc nomen nõ recens
sit sed admodum uetus. cum legamus certe apud plutarchum
Inuita sectorii urbem quandam egregiam illit fuisse nomine
catalonem. & eius incolas catalosnos nominatos. ¶Quod
autem latius sit propagatum id nomen non esse mirandiim. nõ-¬
nulla sunt exempla documento ut ea ip̃a quoꝵ mõ memini

Expanded text:
– nam de Valentia, que nomen antiquum optinet, nihil queritur – nam de Valentia, que nomen antiquum optinet, nihil queritur –, prius dicam. Aiunt fuisse Rogerium quendam, cui cognomen erat Catalo, ad debellandas Hispanias a Carolo Mano missum cum magno exercitu ac flore Galliarum, eumque, cum vix quippiam Hispanie subegisset, breve intra tempus morbo extinctum, cum summa post eius obitum pernicie suorum. Unde parum verisimile est ab hoc viro provincie nomen impositum, quam non subegerit et a qua quodammodo subactus sit. Non enim calamitatis accepte, sed parte glorie testimonio debet nomen esse provincie. Quapropter non me penitet eius sententie esse ut hoc nomen non recens sit, sed admodum vetus, cum legamus certe apud Plutarchum in vita Sertorii urbem quandam egregiam illic fuisse nomine Catalonem et eius incolas Catalonios nominatos. 12 Quod autem latius sit propagatum id nomen non esse mirandum; nonnulla sunt exempla documento, ut ea ipsa quorum modo memini
Abbreviated transcription (Latin):
eadem est hugua finitime alioquin uindasꝗ litoribus. quoꝵ tractus
parum differunt Ged in mediterraneis multo plus possidet
catalonia cuius metropolis quidem est terracon: celeberrima
uero slerda ualidissima aucem atq pulcherrima barcelona. Eiuis
sinis ex altero latere admontes prreneos extenditur: & ad Marbo¬
nensem usq preuintiam quę name uulgo tantum proumtia de
sedet aragonia ueluti maxnna natu &e primigema sororum a qua
propri rex appellatur cuius metropolis est cesorr aligusta/ ubi
reges ab ȩius archiepo qui primas regni dicitur diadema accipiũt
hõrum imgua similior est mediterraneis castellanis a quibus
magna exparte eiguritur ꝗ̃ catalanis aut ualentinis.
¶Et de origme quidem horum nominum nõ putarem faciendu
ut redderem. causam nisi quędam de ea literis tradita scirẽ.
qui miln non plane probantur. ea tamen iudicio alioꝵ relinquam
Atq ut de catalonia dequa uetustior est narratio ꝗͣ de aragona

Expanded text:
eadem est lingua, finitime alioquin iunctisque litoribus, quorum tractus parum differunt. 9 Sed in Mediterraneis multo plus possidet Catalonia, cuius metropolis quidem est Terracon, celeberrima vero Ilerda, validissima autem atque pulcherrima Barcelona. Eius finis ex altero latere ad montes Pireneos extenditur et ad Narbonensem usque provinciam, que nunc vulgo tantum Provincia dicitur, sedet Aragonia, veluti maxima natu et primigenia sororum, a qua proprie rex appellatur; cuius metropolis est Cesaraugusta, ubi reges ab eius archiepiscopo, qui primas regni dicitur, diadema accipiunt. Horum lingua similior est mediterraneis Castellanis, a quibus magna ex parte cinguntur, quam Catalanis aut Valentinis. 11 Et de origine quidem horum nominum non putarem faciendum ut redderem causam, nisi quedam de ea litteris tradita scirem, que mihi non plane probantur. Ea tamen iudicio aliorum relinquam. Atque ut de Catalonia, de qua vetustior est narratio quam de Aragonia
Abbreviated transcription (Latin):
conopetitorum mge facto Igitur ommia plesia i meglisẽt
pestietis t ubatienint ac periculorinm & ueduit intem¬
pestate multorro uentotum cuanter nantis etor
rrdiodo lusgatur deoubernando sed etiuam etnaut par
opias imitns nmcioe ad concluuim qui hortarẽte
ado iussi iaimi nibil metueret ꝓneficto cẽ coplas aduersis
pertuinbatoreso rmi udiciorum & iuris nec defutimus¬

Expanded text:
competitorum rege facto. Igitur omnia plena motus, timoris, turbationum ac periculorum, et velut in tempestate multorum ventorum, cum inter nautas non modo litigatur de gubernando sed etiam pugnaturcopias militum nuntiosque ad concilium, qui hortarentur ad iusticiam, nihil metueret, presto esse copias adversus perturbatores ordinis iudiciorum et iuris, nec defutu
Abbreviated transcription (Latin):
suna febri insecuta signaq et mnacule quedam idefudi cõpor
Becundo autim die deffins est i apparu dtint quand restud cũmt
e sgua pestilentie Nam quod duitust ent i qucrs fatueriant
ego nolo fieri mea asseuctationt certim onmnes enz fere
eo ead eni domo post tegem uul pestem uel febri extmes sumt fene
etiam pluxmmi eꝓ cuuitate porese et il intansa t eis fani sunte gdri
malicia sed simplicitas muligçum citq stultitia que quotise cutra
medicorum constentiam cibatiis adueneris q̃ edi sulne aptio¬
risoren sẽcciebant uirum ⁊ nguentisqo obliebanat senqulatto

Expanded text:
ssima febri insecuta signaque et macule quedam in defuncti corpore ssima febri insecuta signaque et macule quedam in defuncti corpore secundo autem die defunctus est apparuerunt. Quanquam potuerunt esse signa pestilentie – nam quod dubium est in tanta re, id ego nolo fieri mea asseveratione certum – omnes enim fere ex eadem domo post regem, vel peste, vel febri extincti sunt, quales etiam plurimi ex civitate. 6 Potest, et id in causa regis fuisse, non malitia sed simplicitas mulierum atque stultitia, que quotidie, citra medicorum conscientiam, cibariis ad Venerem quam ad salutem aptioribus inferciebant virum unguentisque oblineba
Abbreviated transcription (Latin):
agitatam et prope compertam dicitur comes pro deplorata
Habuisse spem suam silegitimatio fieret ꝑ simimu potinfice
Deiñ paragonenses excep̾tio unuis federiai inlege que est cons
illgãmnes leta Red quod ipsimi qduasi depuelieo desotsa uenise
gubernatorem proxime audierat Ommnius enim rerum certior q̃tidͥe
fielor por pgorem et adatcem que per cuu sami rerim puitenqte
bedem qudem ab rgma disçȩdebant quamri setrin sepausinta cati sre
materno gñt erat conaliatum habebant hȩ mulutes dse ious
aute diemꝰ dominitum solemnibus legunnatioenii destesiatis. ions¬
que erant future Lalendȩ iumȩ uesperi dicuntiro ansserem sagi¬
natum quem opipare contumarant assiu tegus nsr ag
porrexisse perspeciem demerendȩ repimȩ ut regens & adipibus
et quartano torpidum ad uenitem procreationis ꝗpatus
egritarent  De quo ansere ubi coniedit Rex stasm ue hemeti
dolore ssomachi conflictari cepit ac lamentastamex ꝑl ardesti¬

Expanded text:
agitatam et prope compertam. 2 Dicitur comes pro deplorata agitatam et prope compertam. 2 Dicitur comes pro deplorata habuisse spem suam, si legitimatio fieret per summum pontificem, deinde per Aragonenses exceptio unius Federici in lege, que est contra illegitimos lata. Ad quod ipsum quasi de publico consensu venisse gubernatorem proxime audierat. 3 Omnium enim rerum certior quotidie fiebat per uxorem et matrem, que per causam propinquitatis ne pedem quidem ab regina discedebant, quam etiam studiosam cause materno genere erat, conciliatam habebant. 4 He mulieres die Iovis ante diem dominicum, solemnibus legitimationis destinatum, que erant future kalende iunie, vesperi dicuntur anserem saginatum, quem opipare concinarant, assum regiis ministris porrexisse per speciem demerende regine, ut regem et adipibus et quartana torpidum ad Venerem procreationis gratia excitarent. 5 De quo ansere ubi comedit rex, statim vehementi dolore stomachi conflictari cepit ac lamentari, moxque ardenti