comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eum apudquem in alealusum ẽẽ dice¬
tur uł n̾berau̾it dampnum ue ei dede¬
ludende cã uim intulit utiꝙ que res
erit aĩadu̾tam. ¶ Si rapin ã fec̾int
inter se collusores iubonorumraptoꝵ
non denegabitur actio¶Susceptorem eͥ¬
cliunt axat ꝓhibuit uinclicari. non ⁊ col¬
lusoros cmins ⁊ hii incligni uideantur.¬
Item notandum ꝙ susceptorem ũberat̃¬

Expanded text:
eum, apud quem alea lusum esse diceeum, apud quem alea lusum esse dicetur, ‹uerber›auerit damnumue ei dedeludendae causa uim intulerit, uti quaeque res erit, animaduertam.' Si rapinas fecerint inter se collusores, ui bonorum raptorum non denegabitur actio: suscept‹o›rem enim dumtaxat prohibuit uindicari, non et collusores, quamuis et hi indigni uideantur.Item notandum, quod susceptorem uerberat
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Uiiuus pins. rescͥfit eumqui
fugitiuum uult reciꝑe: requirere. in
p̃duis alienis. posse adire presidem. li
aparitorem quo ut ei ꝑmittatur.
ingredi: ⁊ inciuirere ⁊ penameund̾ p̾¬
si dẽ ineum constrtuere. qui inqiuirẽt ñ
insenani recitauit. facultate m dedit
ing̾diendi. tamces aris qͣm senatoꝵ
⁊ paganoꝵ p̾cliauolentib fugitiuos
inquirere. scrutariq cubilia atq ue¬
stigi a ocultantium.
fugitiuos deprehensos. recte incustodia
ietinent. Nam magrãtus municipales
ad offitium p̾siclis ꝓuincie uł ꝓcon¬
suł comp̾heusoᷤ fugitiuos recte tnͣsmit
tunt.
seruus sedecłit. nͨe isto quidem ꝑiculo
discriminis uite quod sibi tm irrogat
potestatem dominieuitare. poterit.
Namtliuus pius rescpͥsit omnino eoᷤ
dominis suis reddere. siue aute pugnã
ad bestias. siue post pugnam. qm̃ au
aliquo. maiore malefitio ad fugien¬
dam incuusitionem. uł iusticiam ani¬
madu̾sionis iiharenam seclare uel¬
lent. reddi ergoeosoportet. de alcato

Expanded text:
lis.Diuus Pius rescripsit eum, qui fugitiuum uult requirere in praediis alienis, posse adire praesidem litit, apparitorem quoque, ut ei permittatur ingredi et inquirere, et poenam eundem praesidem in eum constituere, qui inquiri non in senatu recitavit, facultatem dedit ingrediendi tam Caesaris quam senatorum et paganorum praedia volentibus fugitivos inquirere scrutariqstigia occultantium. fugitiuos depraehensos recte in custodiam retinent. magistratus municipales ad officium praesidis prouinciae uel proconsulis conpraehensos fugitiuos recte transmittunt. seruus se dederit, ne isto quidem periculo, discriminis uitae tantum, sibi irrogato potestatem domini euitare poterit: nam diuus Pius rescripsit omnimodo eos dominis suis reddere siue ante pugnam ad bestias siue post pugnam, quoniamaliquo maiore maleficio ad fugiendam inquisitionem uel iustitiam animaduersionis in harenam se dare mallent. reddi ergo eos oportet. DE ALEATO
Abbreviated transcription (Latin):
est nr̃a animum liberorum nr̃oꝵ non
corrumpi. ¶Si seruus cõis meus ituꝰ.
ꝓpͥum meu in ĩeruum corrupetit. sab̾ Rx
cõis exͣneum corruperit uidend̾ est utr̃
cũ cluob agidebeat. anit̃ singłls exeni¬
plo ceteraꝵ noxarum ⁊ magis est ut
urꝰqͥsꝙ insalid̃ teneatur. alto aũ soli¬
ente alterum liberari. Si is ĩqͦ usimi
fructũ hẽo seruum meum corruꝑit.
erit mͥ actõ cum domino ꝓͥpetatis.¬
Pignoridati serui nomine debitor
ht̃ hanc actõem. In hac actione non
exͣ serui remduplum ẽ. Id .xi. ꝙ damp¬
niclatumest duplicabr̃ ¶hiis con¬
seq̃uter u llud ꝓbat᷑ ut seruo meo ꝑ¬
suaseris ut ticio furtum faciat. nons
soium in idtenebis ꝙ det̾iorserius ef¬
turꝰ sũ. It ñ solumsimͥ dãpnũ cecłit¬

Expanded text:
stra animum liberorum nostrorum non corrumpi.Si seruus communis meus et tuus proprium meum seruum corruperit, Sabinus communis extraneum corruperit, uidendum est, utrum cum duobus agi debeat an et cum singulis exemplo ceterarum noxarum: et magis est, ut unusquisque in solidum teneatur, altero autem soluente alterum liberari.Si is, in quo usum fructum habeo, seruum meum corruperit, erit mihi actio cum domino proprietatis.Pignoris dati nomihabet hanc actionem. In hac actione non extra rem duplum est: id enim quod damni datum est duplatur. His consequenter et illud probatur, ut si servo meo ersuaseris, ut Titio furtum faciat, non solum in id teneris, quo deterior seruus efturus sim.Item non solum si
Abbreviated transcription (Latin):
U et tõstante m̾m̾o marito in raulierẽ
datur actio. s fauore nuptiax iu sim¬
plum. de fugitnus. ẜuig.
est. ¶ Senatus censuit ne fugitiui ad¬
mutantur insaltu. n ꝓtegantur a
uillicis. uł ꝓruratorib possessoꝵ. ⁊ mło¬
tam statuit. hiis autem quiintra .xx.
dies fugitiuos uł dominis reddidissẽt
uł apud magistratus exhibuissent
ueniam in ant᷑ actum declit. S ideĩ¬
ceps eodem seuatus consulto ispumitaᷤ¬

Expanded text:
 et constante matrimonio marito in mulierem  et constante matrimonio marito in mulierem datur actio, sed fauore nuptiarum in simplum. DE FUGITIUIS 1 Ulpiest. Senatus censuit, ne fugitiui admittantur in saltus neque protegantur a uilicis uel procuratoribus possessorum et multam statuit: his autem, qui intra uiginti dies fugitiuos uel dominis reddidissent uel apud magistratus exhibuissent, ueniam in ante actum dedit: sed et deinceps eodem senatus consulto impunita
Abbreviated transcription (Latin):
at taiem seruumhr̃e. Utrũ gͦ ⁊ p̾rium
cogitur dare sollicitator. ⁊ seruum dñs
Iucri faciet. Anuo̾ cogidebet dominꝰ
restituere. serinim ⁊ precium serui. acti¬
pere. ⁊ u̾us est electõnem dominodãi
Siseruum detinere cupit ⁊ dampnum
qͣnͣti det̾ior seruus foẽ est induplum
accipere. uł seruo restiticto sicopiam
huius reiht̃. p̾cium consequi. Ꝙ sinõ
ht̃ pretium quidem simili modo acciꝑx
Cecere autem sallicitatori ꝑicuio. eiꝰ d̾
de domino dommus serui actomibus¬
tunc locum ht̃ cum de homine uiuo
agatur. Q autem si de manumisso
eo agatur: non facile apudiudicem
aucliatur. clicendo ideo se mauinisisse
⁊ siꝑsuadet᷑ eͣuit dominũ contempñet¬
abco accep̃. ⁊ cum eius ñ dstaret cõ¬
ꝑit ap̃ qͣmdam imiliere m culam pecu¬
namernu consumpsisse. posset que¬
rebatur ne agere senii corruptitumea
muliere. cumis seruus iam liberest .R
ad eam detulisset.
artianus. ł .iii. Serui corrupti noĩe¬

Expanded text:
at talem servum habere. utrum ergo et pretium cogitur dare sollicitator et servum dominus lucrifacit, an vero cogi debet dominus restituere servum et pretium servi accipere? et verius est electionem domino dari, sive servum detinere cupit et damnum, quanti deterior servus factus est, in duplum accipere, vel servo restituto, si copiam huius rei habeat, pretium consequi, quod si non habeat, pretium quidem simili modo accipere, cedere autem sollicitatori periculo eius de dominio servi actionibustunc locum habet, cum homine uiuo agitur. quid autem si manumisso eo agatur? non facile apud iudicem audietur dicendo ideo se manumississeet si persuadeatur ei, ut dominum contemneab eo accepit et cum eis non constaret, conperit apud quandam mulierculam pecuniam eum consumpsisse: quaerebatur, possetne agere serui corrupti cum ea muliere, cum is seruus iam liber esset.ad eam detulisset. 17 arum. Serui corrupti nomine
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dominus ei debitor manere uoluit.
aut si debitorẽ eiꝰ dñs ouenit. Qrͣ si
forte ex seruiemptione euictionis
let ẽẽ inpeculium serui. S ⁊siquid
eioserinis debet erit pet̾. simͦ ille ha

Expanded text:
et dominus ei debitor manere uoluit aut si debitorem eius dominus conuenit. quare si forte ex serui emptione euictionis let hoc esse in peculium serui.Sed et si quid ei conseruus debet, erit peculii, si modo ille ha
Abbreviated transcription (Latin):
fert. Ꝙ si ei quipost mortẽ seruiut filii
intͣ amĩ potuit ꝯueniri de pet̃ hr̃s exti¬
ue aũ ex otractu quid domino debeat᷑
su ex rõnum reliqͥ ᷤ declucet dñs. S i
siex delicto ei debeatur puta obfintũ
ꝙ fecit eq̃ declucet᷑. S est qõnis utrũ
ip̃a furti existimatio .i. id solum ꝙ

Expanded text:
post mortem serui uel filii intra annum potuit conueniri de peculio, heres exstiue autem ex contractu quid domino debeat siue ex rationum reliquis, deducet dominus. sed et si ex delicto ei debeat, ut puta ob furtum quod fecit, aeque deducetur. sed est quaestionis, utrum ipsa furti aestimatio, id est id solum
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ deponeus tͥ dedero i tuquasi mutu¬
am accipias. nec depõitum nec mutu¬
um est. idemest ⁊ situqi mutuampe¬
cuniam decłis ego qͣi commodatam
ostñcõs gr̃a atrepi. S inutroq cãud
sumptis nũmis condictioni sñdoli
exceptione locuserit.
tio eum qui accepit obligat. s eruo¬
ciens idipsum agitur ut confeftim
obligatitur. Nanriis quimortis ca
pecuniamdonat. nu̾at pecuniams
non alit̾ obligauit accipientem ꝙͣ
si extitiss casus inquem obligõ col¬
lata fuiss ueluti si donator conua¬
liuss aut is qui accipiebat por deces¬
siss ¶ Et cum ꝑecuinia daretur ut a¬
liquid fieret qmdiu inperidenti eẽt
eẽ: obligabitur qui accepiss ueluti
si titio decem dedero ut stichum intra
mum agere pot̾o: si manumissus ñ
fu̾it. Si pupillus sñ tutoris auctori¬
tate credeͥcłit: aut soluendicã dedit:
dsumpta peciũa condictionem ht̃. ł
tum ł solutũ acceꝑit. alii porro int̾
lib̾au̾it ⁊ eum cͥ decł̃it: obligatum

Expanded text:
i mutuam accipias, nec depositum nec mutuum est: idem est et si tu quasi mutuam pecuniam dederis, ego quasi commodatam ostendendi gratia accepi: sed in utroque casu consumptis nummis condictioni sine doli exceptione locus erit. tio eum qui accepit obligat, sed quotiens id ipsum agitur, ut confestim obligaretur. nam et si, qui mortis caus‹a› pecuniam donat, numerat pecuniam, sed non aliter obligabit accipientem, quam si exstitisset casus, in quem obligatio collata fuisset, ueluti si donator conualuisset aut is qui accipiebat prior decessisset. et cum pecunia daretur, ut aliquid fieret, quamdiu in pendenti esset, esse, obligabitur qui accepisset: ueluti si Titio decem dedero, ut Stichum intra mum agere potero, si manumissus non fuerit. Si pupillus sine tutoris auctoritate crediderit aut soluendi causa dederit, consumpta pecunia condictionem habet tum uel in solutum acceperat, alii porro in crliberabit et eum cui dederit obligatum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. l .iii. Siquis tabulas testam̃ti
apud se depõitas. post mortem te¬
statoris deleint. Palio modo corrũ¬
pit. hr̃s scriptus hẽbit ad u̾sus eun
actionem de dolo. S ihiis quib le
gata sunt: danda erit de dolo actõ.
uint inuicera de dolo nonagent:

Expanded text:
. Si quis tabulas testamenti apud se depositas post mortem testatoris deleuit uel alio modo corruperit, heres scriptus habebit aduersus eum actionem de dolo. sed et his, quibus legata data sunt, danda erit de dolo actio. rint, inuicem de dolo non agent.
Abbreviated transcription (Latin):
sessor hebat. litem ꝓprietatis adu̾sa¬
rius mou̾e cepit: ⁊ postea qmoportu¬
nitatem emptoris cui uenundare
potuit ꝑemit. destitit. placuit pos¬
sessori. hoc nomine actionem c⁊ in
fr̃m: cũ sua in dempnitate compet̾e.¬

Expanded text:
sessor habebat, litem proprietatis aduersarius mouere coepit et posteaquam oportunitatem emptoris, cui uenundari potuit, peremit, destitit: placuit possessori hoc nomine actionem in factum cum sua indemnitate compete
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ p̾ceptionem rogatus m anuinitt̾e
post certum tempus. postea qm rões
diem i ante redditas rõnes adliber¬
tatem uinclicte̾ manimuttendo ꝑ¬
duxerat. quesitum est anex fidei¬
portionib redderet. R̾ cum libertum
eumfecisset excã quidem fidei cõmiᷤᷤ

Expanded text:
per praeceptionem rogatus manumittere post certum tempus, posteaquam rationes diem et ante redditas rationes ad libertatem vindicta manumittendo perduxerat: quaesitum est, an ex fideiportionibus redderet. respondi, cum liberum fecisset, ex causa qui
Abbreviated transcription (Latin):
quem ad̾m si quis cum pła mantipia
uno instrumento emptionis int̾poi̾to
uendiderit eiuistiotus nomine actio
in singula capita mantipiorum spec¬
tatur. ⁊ sicut aliarum quoq rerum cũ¬
płiumun a emptio fc̃asit. instrum̃tũ
quidem emptionis int̾põitum unum
est. Euictionum autem tot actiones s̃
quot ⁊ sp̃es rerum sunt. que inempti¬
ane comp̃hense sunt. iͣ ⁊ iꝓpõito non
utiq ꝓhibebitur emptor. euicto exhiic
uno fundo uenditorem comienire qͣuod

Expanded text:
modum, si quis complura mancipia uno instrumento emptionis interposito uendiderit, euictionis actio in singula capita mancipiorum spectatur, et sicut aliarum quoque rerum complurium una emptio facta sit, instrumentum quidem emptionis interpositum unum est, euictionum autem tot actiones sunt, quot et species rerum sunt quae emptione comprehensae sunt: ita et in proposito non utique prohibebitur emptor euicto ex his uno fundo uenditorem conuenire, quod
Abbreviated transcription (Latin):
siminor eẽ ceꝑit  flampninnemptoris
dotem dedit. euicto eo an exemptol u¬
ple stipuło cõmittatur. quasi pater:
clampnum patiatur. non in m̃ito clubi¬
tatur. Nonenim sicut mulieric dos est:
ita pr̃is eẽ dicipot̃. nec conferre fr̃ib co¬
gitur dotem a se ꝓfectam. manente
mrimonio. S uideamus ne ꝓbabilius
clicatur commnitti. hoc quoq asusti¬
pułonemi. Interest enim prĩs filiamdo¬
tatamhrẽ. ⁊ spem qñ recipiende dotis.
utiqsi inpotestate sit. quod siemanti¬
pata est: uix pot̾it defenclistatim com¬
mitti stipulationem. cum imno cãuad uue
eum dos regredi posũit. Numquid gͦ cum
eotunc demum agere possit cum mor¬
tua in mrimonio filia: potuit dotem re
cãu interest pr̃ĩs. dotatam filiam hr̃e
ut statim conuenire ꝓmissorem poss
quod magis pr̃na affectio inclucit.

Expanded text:
num emptoris tem dedit: euicto eo an ex empto uel duplae stipulatio committatur, quasi pater damnum patiatur, non immerito dubitatur: non enim sicut mulieris dos est, ita patris esse dici potest nec conferre fratribus cogitur dotem a se profectam manente matrimonio. sed uideamus, n‹e› probabilius dicatur committi hoc quoque casu stipulationem: interest enim patris filiam dotatam habere et spem quandoque recipiendae dotis, utique si in potestate sit. quod si emancipata est, uix poterit defendi statim committi stipulationem, cum uno casu ad eum dos regredi possit. numquid ergo tunc demum agere possit, cum mortua in matrimonio filia potuit dotem rep hoc casu interest patris dotatam filiam habere, ut statim conuenire promissorem possit? quod magis paterna affectio inducit.
Abbreviated transcription (Latin):
seruum uendidisset. ut manumitt̾et᷑
uit᷑ certum tem pꝰ p̃cepisset. ac postea
mutasset uoluntatem ⁊i emptor nich̃o
minus manumisisset. an aliqͣm actio
actionemmamimisso seruo uł mutata
uenditoris uoluntate eu anuisse.

Expanded text:
umitteretur intra certum tempus, praecepisset ac postea mutasset uoluntatem et emptor nihilo minus manumississet, an aliquam eo noactionem manumisso seruo uel mutata uenditoris uoluntate euanuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
post mortemq euis inlib̾tate inora ieut᷑.
quesitum est anħ̾ mantipia de quib inter
emptor em iuenditorem conueiit. post¬
mortememptoris ip̃o uire liberata sint.
tam pamphilam istichũ de qͥb q̃r̾e̾t ᷑ sima
numissi ñsint liberos noneẽ. claudiꝰ duiꝰ
marctaniis ex lege dcã lib̾tatis. inuenden¬
do cimnius ñ mamimissos fore liberos in
cemenstrib constituit. licet iumortis tp̃s
emptoris distilit uñditor libertatem.

Expanded text:
post mortemque eius in libertate morarentur: post mortemque eius in libertate morarentur: quaesitum est, an haec mancipia, de quibus inter emptorem mortem emptoris iure ipso liberata sint. tam Pamphilam et Stichum, de quibus quaereretur, sinumissi non sint, liberos non esse. Claudius: Diuus Marcus ex lege dicta libertatis in uendendo quamuis non manumissos fore liberos in semenstribus constituit, licet in mortis tempus emptoris distulit uenditor libertatem.
Abbreviated transcription (Latin):
ditoris interet̃. quod animo seuientis
bstratiis est. q̃m hoc minoris homouenis
se iudeatur.
a cẽt. ꝙ si aliter fc̃m sit comienit citra
stipulationem ut penam prãret emptor.
uix est ut eonomne uindicte rõne uen¬
uitor agere posset. acturus utiliter. si non
seruata ^ npenam qmͣ alii ꝓmisit incid̾it.
huic conseqñs erit: ut actenus agere
possit. quatenus alii prãre cogitur. Quc¬
quid enim exceclit pena non rei ꝑsetutio
pene cã exportaretur. conueiit ĩ affectio¬
nisrõne recte agetur:. Nec uidentur ħĩt̾
se contraria eẽ. cum benefitio affici ho¬
nunemint̾sit hominis. enimuero pene
non irrogare. indignatio solamduriti¬
am continet.

Expanded text:
ditoris interesse, quod animo saeuientis sbitratus est, quoniam hoc minoris homo uenisse uideatur. a esset: quod si aliter factum esset, conuenit citra stipulationem, ut poenam praestaret emptor. uix est, ut eo nomine uindictae ratione uenditor agere possit, acturus utiliter, si non seruata lege in poenam quam alii promisit inciderit. huic consequens erit, ut hactenus agere possit, quatenus alii praestare cogitur: quidquid enim excedit, poena, non rei persecutio causa exportaretur, conuenit, etiam affectionis ratione recte agetur. nec uidentur haec inter se contraria esse, cum beneficio adfici hominem intersit hominis: enimuero poenae non inrogatae indignatio solam duritiam continet.
Abbreviated transcription (Latin):
nec ip̃e uxor em clucere. nec filio suo in
mr̃imonio aduingere potꝰ. Scias tam̃ i
ꝙ denuptiis tractamus ⁊ ad sponsalia ꝑti

Expanded text:
nec ipse uxorem ducere nec filio suo in matrimonio adiungere potest. scias tamen, quod de nuptiis tractamus, et ad sponsalia
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiis desideratur. intelligitñ semꝑ
filie prẽm ꝯsentire nisi euidenter dis
pedim̃to sit plusqm manifestum sit.
s postea interueniens sponsalia non in
frmat.
sponsaliasit ante .xii. annumsi fu̾int
nuptie collate: i semꝑ labeonis sm̃am ꝓ¬
baiii. existimantis si quidem p̾cesserĩt
sponsalia durare. qmuis indomo loco
nptie eẽ ceꝑint. siu̾o non p̾cesserint.
hoc ip̃o ꝙ indomum delucta est. non
sponsonuntium remitt̾e pat̃. ⁊ spõsalia
cliũolu̾e. Eñniero si emancipata est.
cã data sunt ꝯdrẽ. Ip̃a eñifilia nubendo
esficiet dotẽ eẽ. dditionemq extinguat.
q̃ causa nonsecuta nascipot̾it. nisi forte
quis ponat ita dotem ꝓemantipata filia
dedisse. ut si nuptiis non consentiret.
derat. tunc enim hẽbit repetitionẽ.
umfiunt. ⁊ ideo sicut miptiis: ita sponsa¬
lib filiam familias osentire oportet.

Expanded text:
nuptiis desideratur. intellegi tamen semper filiae patrem consentire, nisi evidenter disspedimento sit, plus quam manifestum est: sed postea interueniens sponsalia non infirmat. sponsalia sint, ante duodecimum annum si fuerint nuptiae collatae. et semper Labeonis sententiam probaui existimantis, si quidem praecesserint sponsalia, durare ea, quamuis in domo loco nuptae esse coeperit: si uero non praecesserint, hoc ipso quod in domum deducta est non sponso nuntium remittere potest et sponsalia dissoluere. enimuero si emancipata est, causa data sunt condicere: ipsa enim filia nubendo efficiet dotem esse condictionemque extinguet, quae causa non secuta nasci poterit. nisi forte quis proponat ita dotem patrem pro emancipata filia dedisse, ut, si nuptiis non consentiret, derat: tunc enim habebit repetitionem. um fiunt: et ideo sicut nuptiis, ita sponsalibus filiam familias consentire oportet:
Abbreviated transcription (Latin):
actione possiunteneri. pomp̃ scribit
cõpetere actionemad exhibendum sido
lo malo pecus inmisi ut glandem come¬
deret. Nam isi glaus extaret uec patie¬
ris me tosłe. ad exhibendum teneb̾is
quis aut̾re uon pat̾et᷑ ⁊ placet nob̾
pomponiisuia siueglans extet siue
consumpta sit. s i siextet ĩ int̾clicto de
ad aliumꝑuenire uidetur dolo fecis¬
se quominus posfideat simͦ ħ dolose
fecisset. ¶S si qͥs rem deteriorem ex¬
hibilit eque ad exibend ũ penieumtsab̾.¬

Expanded text:
actione possum teneri? Pomponius scribit actione possum teneri? Pomponius scribit competere actionem ad exhibendum, si dolo pecus immissi, ut glandem comederet: nam et si glans extaret nec patieris me tollere, ad exhibendum teneberisquis auferre non pateretur. et placet nobis Pomponii sententia, siue glans extet siue consumpta sit. sed si extet, etiam interdicto de ad alium peruenire, uidetur dolo fecisse quo minus possideat, si modo hoc dolose fecerit. Sed si quis rem deteriorem exhibuerit, aeque ad exhibendum eum teneri Sab
Abbreviated transcription (Latin):
seĩ non statim restituit. s passus est
secum litem contestari. Id̾ scribit. Siqͥs
litis contestate tp̃e possed̾it. demde desi¬
erit possid̾e̾. iox cepͣsine exͤa dein cansa
siue exalia condempnari eum oportere
nͥrestituat. Iludem non maie pomp̃iũ
git. enis qui ad exhibendumegit. itͦꝙ
tempore int̾fuisse. oportere ei
est cum eo ciii neq possideat. neq doio
malo fecerit qͦ minꝰ possideret. deinde eo
de functo hr̃s eiꝰ possid̾e̾t rem exhibere eã
cogenclus est. Nam sifundum ł hoĩem
petiero ⁊ hr̃s exeadem cã possid̾e ceꝑit.
restruere cogitur.
lp̃. ł .xxiii. Nuł. scribit. Siquis hõiẽ
ꝙ̃ poss̃debat occiderit. siue ad alium
tnͣstuł̾it possessionem. siue itarem cor¬
ruꝑit ne hr̃ĩ possit. adexhibend̾ teneb̾r
qr dolo fecit quo minis pꝰsideret. ꝓĩ¬
de isiuinũ ł oleum uł auqͥd aliud effude¬
ut uł effreg̾it ad exibendũ tenebr. ¶G¬
lans exarbore meo tua infand̾ meum
cecid̾ ego eam ĩmisio pecore de pascoqͦ

Expanded text:
cur non statim restituit, sed passus est secum litem contestari. Idem scribit, si quis litis contestatae tempore possederit, deinde desierit possidere, mox coeperit siue ex eadem causa siue ex alia, condemnari eum oportere, nisi restituat. Ibidem non male Pomponius iungit eius, qui ad exhibendum egit, utroque tempore interfuisse oportere rem ei est cum eo, qui neque possidebat neque dolo malo fecerat quo minus possideret, deinde eo defuncto heres eius possidet rem, exhibere eam cogendus erit. nam si fundum vel hominem petiero et heres ex eadem causa possidere coeperit, restituere cogitur.. Iulianus scribit: si quis hominem quem possidebat occiderit siue ad alium transtulerit possessionem siue ita rem corruperit ne haberi possit, ad exhibendum tenebitur, quia dolo fecit quo minus possideret. proinde et si uinum uel oleum uel quid aliud effuderit uel confregerit, ad exhibendum tenebitur. Glans ex arbore tua in fundum meum decidit, eam ego immisso pecore depasco: qua
Abbreviated transcription (Latin):
b̾. qmiuis tunc ciuilit̾ non possideas.
Ideurisi armario uł nauz tabulam
meamuel ansam cypho iũxeris uel
emblemata phyale. uł purꝑuram
uest imento intexuens aũ bͣchiũ sta¬
tue coadunau̾is. ¶ It inunicipes ad
exhibendum conueniri possunt qi fa¬
cultas est restituendi. Nam ⁊ possid̾e
uisu caꝑe eos posse constat. idem iui
coleguis cet̾iꝙ corporibus dñd̾erit.
¶Si quis non possĩdeat litis conte¬
state temꝑe postea ante sententiam
posucere cepit. oport̾ẽ dici. putamꝰ
debere condempnari. insirestutuat.
¶Siꝗ̃ cumiudicii acceptitp̃i posside

Expanded text:
muis tunc ciuiliter non possideas. Idem et si armario uel naui tabulam meam uel ansam scypho iunxeris uel emblemata phialae, uel purpuram uestimento intexeris, aut bracchium statuae coadunaueris. Item municipes ad exhibendum conueniri possunt, quia facultas est restituendi: nam et possidere et usucapere eos posse constat. idem et in collegiis ceterisque corporibus dicendum erit. Si quis non possideat litis contestatae tempore, sed postea ante sententiam possidere coeperit, oportere dici putamus debere condemnari, nisi restituat. Si quis, cum iudicii ac
Abbreviated transcription (Latin):
auquid intuam areamuł intuas e¬
des deciderit. teneberis ad exhibendũ
licet non possideas. ¶Itẽ si quis facul¬
tatem restituendi nonheat licet possi¬
deat tanen ad exhibend̾ nontenebͣ
ut puta si infuga sit seruꝰ ad hoc pla¬
ne saium teneb̾r ut caueat se exhibi¬
turum si in potestate eius ꝑuenerit. s
autemeiuͥ uent morari. Idemerit di¬
cendum aut ꝑegre a te missus est. uł
mp̾cliis tuis agat. ad hoc solumtene
lieno uł sigulum candel abͦ. uendicãi
non potest. S ut excludatur adexhi¬
bendum agi potest aliter atq ting¬
no iniũcto eclib dequo nec ad exhibẽ¬
dum agi potest. qr lex .xii. tabłaꝵ saħ¬
uiuetaret. s actione detigno iniuĩcto
ex ead̾ lege incluplum agitrn:¬

Expanded text:
quid in tuam aream uel in tuas aedes deciderit, teneberis ad exhibendum, licet non possideas. Item si quis facultatem restituendi non habeat, licet possideat, tamen ad exhibendum non tenebitur, ut puta si in fuga seruus sit: ad hoc plane solum tenebitur, ut caueat se exhibiturum, si in potestatem eius peruenerit. sed autem ei ubi uelit morari, idem erit dicendum, aut peregre a te missus sit, uel in praediis tuis agat, ad hoc solum tenelieno uel sigillum candelabro uindicari non potest, sed ut excludatur, ad exhibendum agi potest: aliter atque in tigno iuncto aedibus, de quo nec ad exhibendum agi potest, quia lex duodecim tabularum solui uetaret: sed actione de tigno iuncto ex eadem lege in duplum agit
Abbreviated transcription (Latin):
toieui quiruͭta cesa non restinut ad
exhibendumtem̾. inqnͣtum inlitẽ
iurau̾o s ibi adicit si emptor posside¬
at uł doio malo fecit quo minus poᷤ¬
ssideat. Item celsus scrib. ¶ S̾tertus
ꝙ inarea mea comecisti ꝑ adexhiben¬
clum actionem posse te consequuit
tolas. sic tamẽ ut totum tollas. ce¬
terum alias non posse. ¶S siratis de¬
lata fuit ui fluminis in agram alte¬
rius posse eum conueniri ad exhiben¬
dum. nerat̃ scrib̾. Uñ querit uerat̃
utrum de futuro diuntaxat dampno

Expanded text:
torem, qui ruta caesa non restituit, ad torem, qui ruta caesa non restituit, ad exhibendum teneri in quantum in litem iuravero: sed ibi adicit, si emptor possideat aut dolo fecit quo minus possideat. Item Celsus scribit stercus, quod in aream meam congessisti, per ad exhibendum actionem posse te consequi ut tollas, sic tamen ut totum tollas: ceterum alias non posse. Sed et si ratis delata sit ui fluminis in agrum alterius, posse eum conueniri ad exhibendum, Neratius scribit. unde quaerit Neratius, utrum de futuro dumtaxat damno
Abbreviated transcription (Latin):
merres quas uehendas conduxit.
in horreo posuit cum condtore ad
exhibend̾ agipotest. It̃ si mortuo
concluctore hĩs existat cum hĩde
agendum est. S si nemo hr̃s sit. c̃
orreario agenclum. Namsi anlło
inquid possideantur. uerumẽ ut
orrearnimpossid̾e̾. aut certe illeẽ
qui possit exhibere. Id̾ ait quomͦ ã
possidet qui uehendas conduxit.
an quia pignus tenet q̃ spẽs osten¬
dit ĩ eos quifacultatem exhibendi
hñt ad exhiben dum ten̾i. Iur aũ ita
scribit. ad exhibendum actione te¬
neri. qui rr̃ uł legatoꝵ seru andoꝵ
cã inpossesuone sit. s ieum qͥ nsus fr¬
ucltus nõie rentenet. qmus noc hͥ
utiq possideat. Inde uił querit. qͣte¬
nus hos oporteat exhibere. ⁊ ait pri¬
orema quidem sic ut actor possessiõẽ
hẽat. Is autẽ cumquo agitur reiser¬
uande causa sit inpossessione. eũ
uo qui usum fructuim ht̃ sic ut actor
rem possideat is uo̾ cum quo agetur
utatur fruatur. Idemiul. scribit. ep̃¬

Expanded text:
merces, quas exvehendas conduxit, in horreo posuit, cum conductore ad exhibendum agi potest: item si mortuo conductore heres existat, cum herede agendum: sed si nemo heres sit, cum horreario agendum: nam si a nullo, inquit, possidentur, verum est aut horrearium possidere aut certe ille est, qui possit exhibere. idem ait: quomodo autem possidet qui vehendas conduxit? an quia pignus tenet? - quae species ostendit etiam eos, qui facultatem exhibendi habent, ad exhibendum teneri. Iulianus autem ita scribit ad exhibendum actione teneri eum, qui rerum vel legatorum servandorum causa in possessione sit, sed et eum, qui usus fructus nomine rem teneat, quamuis nec hic utique possideat. inde Iulianus quaerit, quatenus hos oporteat exhibere: et ait priorem quidem sic, ut actor possessionem habeat, is autem cum quo agetur rei seruandae causa sit in possessione: eum uero qui usum fructum habeat sic, ut actor rem possideat, is cum utatur fruatur. Idem Iulianus scribit emp
Abbreviated transcription (Latin):
dem appareat tunc eu urbs quo
romanautitur seruari oportet.
Inueterata corsuetudo ꝓlegeñ
inm̾ito custodr̃. ⁊ hoc ẽ iusꝙ morib
es nulla alia excãnos geneant.
qmͣꝙ iulitio populi recepte sunt
mento ieaq̃ sineullo sqͥto popultẽ
approbauit tenebunt omnes. Nã
quid interest suffragio ppꝰ uoum¬
tatem suamdeclaret. anreb ipis
⁊ fc̃is qrͣ rectissime ⁊̃ illico receptum
liur ⁊ lege. in hiis qͥ ñ ex scͥpto descẽ¬
dunt obseruari solet.

Expanded text:
dem appareat, tunc ius, quo urbs Roma utitur, seruari oportet. Inueterata consuetudo pro lege non immerito custoditur, et hoc est ius quod es nulla alia ex causa nos teneant, quam quod iudicio populi recepte sunt, merito et ea, que sine ullo scripto populus probavit, tenebunt omnes. Nam quid interest, suffragio populus voluntatem suam declaret an rebus ipsis et factis? quare rectissime etiam illud receptum iure et lege in his quae non ex scripto descendunt obseruari solet.
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ imp̃r ꝑ epistolam isubscͥptionem
statuit ut cognoscens decreuit. uel
Le plano inter locutus uel elicto p̾ce¬
pit. legem ẽẽ constat. hee sunt qͣs
uulgo constitututiones apellanis.
plane ex hiis queclam sunt ꝑͦlos q̃
nec exempium trahuntur. Namcid̾
pͥnceps qun obm̾ita indulsit. ⁊ sicui
qͣmpenamiirogauit uł si cui sine
euidens eẽ utilitas debet: uͥ receclitur
ab eouire ꝙ diu equum uisum estz¬

Expanded text:
 per epistulam et subscriptionem statuit uel cognoscens decreuit uel de plano interlocutus est uel edicto praecepit, legem esse constat. haec sunt quas uolgo constitutiones appellamus. Plane ex his quaedam sunt personales nec ad exemplum trahuntur: nam quae princeps alicui ob merita indulsit uel si quam poenam irrogauit uel si cui sine euidens esse utilitas debet, ut recedatur ab eo iure, quod diu aequum uisum est
Abbreviated transcription (Latin):
ductum est. s errore. pͥmum deinde
consuetadine: obtentum ẽ. in ali¬
issimiubus non optinet.
aut madqirendo. aut in conseruã
waut immuendo. aut enim hoc
agitur quemad̾m qui cuiꝰꝙ fiataũ
quemad̾m quis rem suamuł ius
siumconseruet. aũ ciuom alienet
aut amittat.

Expanded text:
ductum est, sed errore primum, deinde consuetudine obtentum est, in aliis similibus non optinet. aut in adquirendo aut in conseruando aut in minuendo: aut enim hoc agitur quemadmodum quid cuiusque fiat, aut quemadmodum quis rem uel ius suum conseruet, aut quomodo alienet aut amittat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcepiss ⁊ funnidus ł usus fructꝰ in hoct᷑¬
datus ẽ. ñ ut fundus ł̃ frustꝰ fieret dotał.
S ut fuictꝰ ꝑciꝑet dotis futͣos. cogend̾
de dote actione fructꝰ redd̾e. Erunt gͥ ĩ
dote fructꝰ. ⁊ fruet᷑ iste usuris. que ex
fructib collectis: imsortẽ redactis ꝑri¬
pi possunt. Ego utrobiq arbitror ĩt¬
ẽẽ qua contẽplatione dos sit data. ut
si obhoc ei maiorem dotẽ mulier ded̾.
qr fructus uolebat ẽẽ dotis. ꝯtempto
inarito ea pecunia q̃ ex tisuris redditu¬
ũ colligit᷑ posse diciouẽtionẽ ualere.
Nec eñi uidetur steruc eẽ dos. fingxe

Expanded text:
hoc traditus est, non ut fundus vel fructus fieret dotalis, sed ut fructus perciperet dotis futuros, cogendum de dote actione fructus reddere. erunt igitur in dote fructus et fruetur iste usuris, quae ex fructibus collectis et in sortem redactis percipi possunt. ego utrubique arbitror interesse, qua contemplatione dos sit data, ut, si ob hoc ei maiorem dotem mulier dedit, quia fructus volebat esse dotis contento marito ea pecunia quae ex usuris redituum colligitur, posse dici conventionem valere: nec enim videtur sterilis esse dos. finge
Abbreviated transcription (Latin):
Si ante iudicium acceptum ft̃ãsint. idcito
enim uc̃ce habuisse ea enum̾ari. ut siquid
eoꝵ ante litem ꝯtestatam ꝯtigissit prant᷑.
ceterum pꝰ iuditium acceprum tota causa
ad hominem restituendum iniulitio ũsã.
ttam fructus ueniunt qͣm idꝙ detenior
tõs est. ceterq ueniunt. Iudici enimstatĩ
atq iudex fc̃s est omnium rerum offitium
incumbit. quecumq iniudino u̾santur
ea aũ q̃ añ iudicium contingunt non ual¬
de ad eumptinẽt. nisi fu̾int ei nominatimin¬
iuncta. ¶Pt̾ea in edicto adicitur sic. et
qnͣta pecunia ꝓ eo homine saluta accessiõis¬
ue hͣomine dataerit ñ reddetur: cunius ue pe¬
cunie qͥs eonaĩe obligatus erit non lib̾ałr.
¶Orpiem feceruntediles ut ante uenclito¬
sic deiñ ꝑ̃cium conseqͣtur.
sit emptorem compelli duntr̾e corpꝰ. ⁊ ad ac¬
tionemiuclicatimitti. si interdum nicħ p̃¬
statur. pp̃inopiam uenditoris potiusq res
ita ordinanda sit. ut emptor caueat si int᷑

Expanded text:
si ante iudicium acceptum facta sint: idcirco enim necesse habuisse ea enumerari, ut, si quid eorum ante litem contestatam contigisset, praestaretur. ceterum post iudicium acceptum tota causa ad hominem restituendum in iudicio versatur, et tam fructus veniunt quam id quo deterior factus est ceteraque veniunt: iudici enim statim atque iudex factus est omnium rerum officium incumbit, quaecumque in iudicio versantur: ea autem quae ante iudicium contingunt non valde ad eum pertinent, nisi fuerint ei nominatim iniuncta. Praeterea in edicto adicitur sic: "et quanta pecunia pro eo homine soluta accessionisve nomine data erit, non reddetur: cuiusve pecuniae quis eo nomine obligatus erit, non liberabitur". Ordine fecerunt aediles, ut ante venditosic deinde pretium consequatur. sit emptorem compelli dimittere corpus et ad actionem iudicati mitti, si interdum nihil praestatur propter inopiam uenditoris, potiusque res ita ordinanda sit, ut emptor caueat, si intra
Abbreviated transcription (Latin):
pere aliquid ex testam̃to non potuerit. ni
cħbec res nocebit. pedius quidem ⁊̃ illud:
non putat eẽ spectanclum cuius contempla¬
tione testator seruum heredem scpͥserit. ł ei
legau̾it qr isiuenditio remansisset incħ ħ
res empt arlꝓderat. Et ꝑ ccͣrium inquit:
si contemplatione uenditoris institutus
ꝓpoueretur. tñ drẽm restituere emptorem
non delere uenditori. si nollet cumreclhib̾e.
extrarememptoris ꝑ eum seruum adquisi¬
tum est. idiustum uid̾i reddi oportere.

Expanded text:
pere aliquid ex testamento non potuerat: nihil haec res nocebit. Pedius quidem etiam illud non putat esse spectandum, cuius contemplatione testator servum heredem scribserit vel ei legaverit, quia et si venditio remansisset, nihil haec res emptori proderat: et per contrarium, inquit, si contemplatione venditoris institutus proponeretur, tamen diceremus restituere emptorem non debere venditori, si nollet eum redhibere. extra rem emptoris per eum seruum adquisitum est, id iustum uideri reddi oportere.
Abbreviated transcription (Latin):
¶lp̃ .a. Inud scieudum est uemptor uendi¬
torihos non prat que desiderant᷑ inbac ac¬
tione uon posse ei uenditorem condemp¬
nari. Si autem emptori uenclitor ita nõ
prãt conlempnabitur ei. Item emptori
pranclum est ut petunie cuiꝰ nomine ob¬
ligatus erit liberetur. siue ipi uenclitori
obligatus sit. siue etiam alii. ¶ Condẽp¬
natio fit quanti eares erit. gͦ exceclat p̾¬
tium an non: uideamus. ⁊ quidem conti¬
net condempnatiop̃tium. actionesq an
uisuras p̾cii: consequatur. qĩ ꝙ sua inter¬
sit debeat accipere. maxime cum fructus
ittait uił. s ne alias compellatur hoĩem
uenclitori restituere quansi eum indemp¬
nem prẽt.¬

Expanded text:
lium.Illud sciendum est, si emptor uenditori haec non praestat, quae desiderantur in ‹hac› actione, non posse ei uenditorem condemnari: si autem emptori uenditor ista non praestat, condemnabitur ei.Item emptori praestandum est, ut pecuniae, cuius nomine obligatus erit, liberetur, siue ipsi uenditori obligatus sit siue etiam alii.Condemnatio autem fit, quanti ea res erit: ergo excedet pretium an non, videamus. et quidem continet condemnatio pretium accessionesque. an et usuras pretii consequatur, quasi quod sua intersit debeat accipere, maxime cum fructus ut ait Iulianus, sed ne alias compellatur hominem venditori restituere, quam si eum indemnem praest
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ceterum si añ fuit non ꝑtinet. ad hoc o¬
iudicium ꝙ ante ft̃mest. siue ergo ipẽ dete¬
riorem eum fecit siue familia eins. suꝓcu¬
rator tenebit astio. ¶ Familie apellatõe
om̃s qui in s̾uitiosunt otinentur. ĩ liberiho¬
mines qui ei bon a fide seruiunt. łalieni. acciꝑ
eos qͦ qui inpotestate eius sunt.
¶ꝓcuratoris fit mentioihac actõe.s ne¬
ratius ꝓcuratorem h eum accipiend̃ ait. ñ
quenslibi. s cui uniu̾sa negonia aut id ip¬
tari: emptori ex fcõ ꝓcuratoris ⁊ familie. ꝙ
non fint passurus. seruus insiei uenisset.
ꝙ autem passurus erat. ĩ si nonuenisset ĩ
eo concecli emptori scrui sui noxe declitiõẽ.
⁊ ex eoinquit ꝙ ꝓcurator caminisit solum
actionum prãndarum ncc̃itatẽ ei inũgi.¬
Quidgͦ si culpanon ĩ dolo emptoris seruꝰ
deterior fm̃est. eque condempnabr. hoc aũ
s ĩ ad animi iitia referendum est. ut pu¬
tasi imitatione conseruorum a pudemp¬
emptori ex hiꝰ cãis noxe dedere seruum suũ

Expanded text:
sit: ceterum si ante fuit, non pertinet ad hoc iudicium quod ante factum est.Siue ergo ipse deteriorem eum fecit siue familia eius siue procurator, tenebit actio.Familiae appellatione omnes qui in servitio sunt continentur, etiam liberi homines, qui ei bona fide serviunt, vel alieni: accipe eos quoque qui in potestate eius sunt. Procuratoris fit mentio in hac actione: sed Neratius procuratorem hic eum accipiendum ait, non quemlibet, sed cui universa negotari emptori ex facto procuratoris et familiae, quod non fuit passurus seruus nisi uenisset: quod autem passurus erat etiam, si non uenisset, in eo concedi emptori serui sui noxae deditionem et ex eo, inquit, quod procurator commisit, solum actionum praestandarum necessitatem ei iniungi.Quid ergo, si culpa, non etiam dolo emptoris seruus deterior factus sit? aeque condemnabitur.Hoc autem, sed etiam ad animi uitia referendum est, ut puta si imitatione conseruorum apud empemptori ex huiusmodi causis noxae dedere seruum suum:
Abbreviated transcription (Latin):
su fructo legatus est titio ⁊ eiusdem
fudiusus fructus sempnio sb̃ cõdi¬
tione. dixi int̾imi cum ꝓpͥetate usum
frudum cẽ. licet placeat ͦ cum deccto
usu fructu fundꝰ legatur. ap̃ hr̃dem
usum fructum eẽ . qr pr̃famił cum
detracto usu fructu fundum legat.
⁊ aliiusum fructum sub conditõne
non sagit. ut apud hr̃dem usus fructꝰ
remaneat:¬
poterit. intend̾e qui dht̃ usum fru
seꝑ atum non ht̃. Nec eñi potest ei suꝰ
fundseruire. De suoenumtion de
aueno iuire ciuemq am agere oꝑ¬

Expanded text:
su fructu legatus est Titio et eiusdem fundi usus fructus Sempronio sub condicione: dixi interim cum proprietate usum fructum esse, licet placeat, cum detracto usu fructu fundus legatur, apud heredem usum fructum esse: quia pater familias cum detracto usu fructu fundum legat et alii usum fructum sub condicione, non hoc agit, ut apud heredem usus fructus remaneatpotest intendere, qui habet usum frucseparatum non habet: nec enim potest ei suus fundus seruire: de suo enim, non de alieno iure quemque agere o
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm de alieno cum inuito se uis neg¬
at utendi fruendi ẽẽ fructuario. uił
sibi iui eẽ ꝓhibencdi. E siforte qui a¬
git dominus ppͥetatis nonsit qmuis
fructu arius us utenli fruendi non
ht̃ uincet tñ iure quopossessores s̃
potiores. licet nulum ius habeãt¬
utrum autẽ adu̾sus dñm dum¬
taxat mͦie e i a ctõ fiuctuario compe¬
tat. an ĩ adu̾sus quemuis possesso

Expanded text:
alieno, cum inuito se negat ius esse utendi fructuario uel sibi ius esse prohibendi. quod si forte qui agit dominus proprietatis non sit, quamuis fructuarius ius utendi non habet, uincet tamen iure, quo possessores sunt potiores, licet nullum ius habeant.Utrum autem aduersus dominum dumtaxat in rem actio usufructuario competat an etiam adu
Abbreviated transcription (Latin):
fructus u deberi ⁊ puto desin̾e. Nã
isimortuus fu̾it usus fructuarius
hĩdi n eius actonem p̾n̾toꝵ dum¬
taxat fructuum dandam ¶Pomp̃
cã restituenda est: n õ si serui fiunt
usus fructus legatus: quicquid ex
re fructuarii uel ex operis suis conse¬
cutus ert possessor debebit restituere.
lio quidem possidente alio autẽ liti
se offerente non sufficit eum usũ
fructum it̾m renouare. Uerũ
cauere quoq eum de euictione u¬
sus fructus oportet. Quidemin
siserium aut funclumis qui pos¬
sidelut pignor declerit. isq ab eo
qui pignori accepit. uire uti ꝓ hi
betur. debebit ita hr̃e cautum ¶ Si¬
cut fructuario inirem confessoriã
surem utatur. s in omnib reb ita
demum si nonsit possessor qui agat.
Nam i possessori competunt. Qd̃
si possident nicħ fructuum nomĩe
conseq̃ntur. Q gͦ officiumiudi
cis erit. qͣm hoc ut seturus cõseqͣ¬
tur fructuaruis: fiuendilicentiã
cium accepit si desierit possidere sñ

Expanded text:
t deberi? et puto desinere: nam et si mortuus fuerit fructuarius, heredi eius actionem praeteritorum dumtaxat fructuum dandam Pomponicausa restituenda est: et ideo si servi fuerit usus fructus legatus, quidquid ex re fructuarii vel ex operis suis consecutus est, possessor debebit restituere. lio quidem possidente, alio autem liti se offerente, non sufficit eum usum fructum iterum renouare, uerum cauere quoque eum de euictione usus fructus oportet: quid enim si seruum aut fundum is qui possidebat pignori dedit isque ab eo qui pignori accepit iure uti betur? debebit itaque habere cautum. Sicut fructuario in rem confessoriam e utatur: sed in omnibus ita demum, si non sit possessor qui agat nam et possessori competunt: quod si possident, nihil fructuum nomine consequentur. quid ergo officium erit iudicis quam hoc, ut securus consequatur fructuarcium accepit, si desierit possidere sine
Abbreviated transcription (Latin):
pietate cogente de suo p̾stitisset sti¬
tuei. repetere. ¶ contrario dicebat᷑.
tunc hoc dicirecte cum de suo aluisse
mr̃ ꝓbaretur. at inꝓpõito auiam que
negotia ãministrabat. uerisimile
eẽ dere ipĩus nepotis eum aliusse.
tractatum est. Num quid deutroq
prĩmonio crogata uideantur. qĩro
quidtibi iustuis uideatur .R. hec dis¬
ceptatio infc̃m consistit. Nam ⁊ uld̾
ꝙ inm̃tre ostitutum est: non puto
ut aut ip̃m aut tutores eiꝰ conueni¬
ret . põne ꝑegre prẽm eius obisse. ⁊¬

Expanded text:
pietate cogente de suo praestitissepietate cogente de suo praestitisset, repetere. ex contrario dicebatur tunc hoc recte dici, ut de suo aluisse mater probaretur: at in proposito auiam, quae negotia administrabat, uerisimile esse de re ipsius nepotis eum aluisse. tractatum est, numquid utroque patrimonio erogata videantur. quaero quid tibi iustius videatur. respondi: haec disceptatio in factum constitit: nam et illud, quod in matre constitutum est, non puto ut aut ipsum aut tutores eius conveniret? pone peregre patrem eius obisse
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis fidutia gerat. tñ iꝰ actoris
ꝑiculo suo licium causa constituen¬
dinon hẽbit. qr nec ip̃a filiĩ nomĩe
recte agit. aut res bonoꝵ eiꝰ alienat.
ur debttorem inpuberis accipiendo
les incommuini lite fet̾it negotioꝵ
gestorum actionem ht̃.¬
terius qͦ contractus quiꝑson ameiꝰ ñ
contingelat. pignora uł hypothecaͤ
sirs cep̃. iutrãq petuni am creditori
soluit existimans indempnitati sue
confusis p̾cliis consuli posse. obeas
res iuditõ mandati fiustra conueni¬
etur. ⁊ ip̃e debitorem frustra conueni

Expanded text:
pietatis fiducia gerat, tamen ius actoris periculo suo litium causa constituendi non habebit, quia nec ipsa filii nomine recte agit aut res bonorum eius alienat uel debitorem impuberis accipiendo les in communi lite fecit, negotiorum gestorum actionem hterius quoque contractus, qui personam eius non contingebat, pignora uel hypothecas suscepit et utramque pecuniam creditori soluit, existimans indemnitati suae confusis praediis consuli posse. ob eas res iudicio mandati frustra conuenietur et ipse debitorem frustra conueniet,
Abbreviated transcription (Latin):
Litem iniditto decluctam ⁊ares
desertam frustratoris amicus ultro egͥ
cansas absentie eius allegaus udici:
cuipam contraxisse uon uidetur.ꝙ.¬
sñia contra ab sentem dc̃a ip̃e non
prouocauit. ulp̃ natat. ⁊hoc uerũc̃.
qui a frustrator condempnatus est
Ceterumsi amicus cum absentem
defenderet con dẽp̃natus negõꝵ gõ¬
rum aget. poterit ei im putan. si
cum possz non apellasiet.¬
ap̃. ⁊ .ni. Qui alieua negotia ge¬
rit usuras prãre cogitur eius scilicet
petunie que purgatis uct̃iis sumpti¬
b suꝑest. ¶ Libertos certam pecũiã
accipere testator ad sumptus mon¬
urãti uoluit. siqͥd ampliꝰ fu̾it ero
gatum iuditio negõꝵ gestorum ab
herede non recte petet᷑. nec ͣ ridei com¬
missi cum uguuttas finẽ erogatiõis
fecerit. ¶Lutoris heres inpubes fuiꝰ
obea que tutor eiꝰ mreb pupille pr̃

Expanded text:
Litem in iudicium deductam et a reo desertam frustratoris amicus ultro egit, causas absentiae eius allegans iudici: culpam contraxisse non videbiturntia contra absentem dicta ipse non prouocauit. Ulpianus notat: hoc uerum est, quia frustrator condemnatus est: ceterum si amicus, cum absentem defenderet condemnatus, negotiorum gestorum aget, poterit ei imputari, si cum posset non appellasset. Qui aliena negotia gerit, usuras praestare cogitur eius scilicet pecuniae, quae purgatis necessariis sumptibus superest. Libertos certam pecuniam accipere testator ad sumptum monumenti uoluit: si quid amplius fuerit gatum, iudicio negotiorum gestorum ab herede non recte petetur ‹nec› iure fideicommissi, cum uoluntas finem erogationis fecerit.Tutoris heres impubes filius ob ea, quae tutor eius in rebus pupillae p
Abbreviated transcription (Latin):
lit ip̃iꝰ ẽelectio. at snicħ de electione:
utrum malit res offerre aneaꝵ p̾cium.
Nancum illa aut illa res ꝓmittitur:
rei electõ ẽ ut remprẽt. S sirem nonp̃¬
bet estimationem omnimodo maritꝰ

Expanded text:
lit', ipsius erit electio. aut si nihil de electione lit', ipsius erit electio. aut si nihil de electione utrum malit res offerre an pretium earum: nam et cum illa aut illa res promittitur, rei electio est, utram praestet. sed si res non exstet, aestimationem omnimodo maritus
Abbreviated transcription (Latin):
putant᷑. Sic tñ ut supleri ꝓͥpetatem pͥus
oporteat. i simissus in locum de mortuoꝵ
capitum ex tam natis residuum infructib
mantus ht̃. quia fructus dotis ad eum ꝑti¬
net. ¶Si ante mr̃imonium estiiate
res dotales sunt. ħestimatio qiͣ subconditi¬
ouest samtꝑ hanc ht̃ conditionemsi ma¬
trimonuunfuĩt subsetutum. Secutis gͥ
nptiis estimatiorerum ꝑficitur isit
u̾a uendatio. Uñ q̃ri potest si ante nupn¬
as mancipia estimata deꝑierunt. an mu¬
lieris dampnunsit. i hoc ꝯseqñs ẽ: dr̃e.
Nam cum sit conditionalis uenditio peu¬
uente aũ dditione mors contingens extin¬
guat uenclitionem consequens ẽ drẽ:
mulieri ꝑisse. qr non dum erat impleta
uenditio quia estimatio uenditio est.
¶Sires indotem data sit cmm̃uis esti¬
mata uerum conuen̾it ut aut estima¬
tio aut res prẽtur. Si quid̃ fu̾it adiectum
utrumimilier uelit ip̃a eliget utrum
malit petere rem an extimationẽ. Uer̃
suta fu̾it adiectum utrum maritus ue¬

Expanded text:
us oporteat et summissis in locum mortuorum capitum ex adgnatis residuum in fructum maritus habeat, quia fructus dotis ad eum pertineat. Si ante matrimonium aestimatae res dotales sunt, haec aestimatio quasi sub condicione est: namque hanc habet condicionem 'si matrimonium fuerit secutum'. secutis igitur nuptiis aestimatio rerum perficitur et fit uera uenditio. Inde quaeri potest, si ante nuptias mancipia aestimata deperierint, an mulieris damnum sit, et hoc consequens est dicere: nam cum sit condicionalis uenditio, pendente autem condicione mors contingens exstinguat uenditionem, consequens est dicere mulieri perisse, quia nondum erat impleta uenditio, quia aestimatio uenditio est. Si res in dotem datae fuerint quamuis aestimatae, uerum conuenerit, ut aut aestimatio aut res praestentur, si quidem fuerit adiectum 'utrum mulier uelit', ipsa eliget, utrum malit petere rem aestima tionem: uerum si ita fuerit adiectum 'utrum maritus ue
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ uonestimateres indotem dantur. et
liereefiunt. ¶ Si preliis mestimatis
aliquid accessit. ħ ad compenclium muli¬
ens ꝑtinet. Sͥaliqͥd decessit mulieris dãp¬
numest si serui sobolem ecliderunt. na

Expanded text:
 aestimatae res in dotem dantur, et lieri fiunt. Si praediis inaestimatis aliquid accessit, hoc ad compendium mulieris pertinet: si aliquid decessit, mulieris damnum est. si serui sub
Abbreviated transcription (Latin):
clia uti nt̃ sunt: necadicitur cuiᷤ flu¬
mina uł stillitidia. pͥm̃ ex pectari
oporret qͥd actum sit. si non id ap¬
pareat tunt id accipietin: ꝙ uendi¬
tormocet. ambigua eñi orõ est.

Expanded text:
 ut ita sint", nec additur, quae flumina vel stillicidia, primum spectari oportet, quid acti sit: si non id appareat, tunc id accipitur quod venditori nocet: ambigua enim oratio est.