comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
agnato qui incegrum ius ag¬
natois ht tr̃ si in longissimo gra¬
du sic plerũq potior ẜ ibetur ꝙͣ
primior cognata. Nam patrui
nepos in ꝓnepos auũcło ul mat̾¬
tere p̃fertur. ¶ Socies igitur
dicimus aut potiorem habi eũ qͥ
primiorem gradũ ꝯgnationis
optinilant parit̾ nocanicos qui
cognani sunt quociẽs neq suorũ
i eredũ iure int̾ suos qͥq heccaes st̃
neq agnatõis iure aliqͥs pfergi
te beatis in ea que tradidimo erceꝑ¬
tis fre ⁊ sorore emancipatis quiad
s̾nccessione fratru ul soroꝵ nocant᷑
qui ⁊ si capite diminuti sunt tñ
ꝑ̾ferimtur ceteris ultioris grado
agnatis. de s̃uccessione libertoꝵ
itaq licebat libto patronũ suũ i¬
ꝑune testam̃to p̾terre. Nam ita de¬
mum ler .xii. tabulaꝵ ad beredita¬
ierede relicto. ¶Itaq intestato.
quoq mortuo ub̾to si bis suu̾ here¬
tem relinqͥss nicbil in boms eius
patrono io erat. et siquidẽ ex nat᷑a¬
nuil.a indebatur querela ¶ Si uero

Expanded text:
egrum ius adgnationis habet, etiamsi longissimo gradu sit, plerumque potior habetur quam proximior cognatus: nam patrui nepos vel pronepos avunculo vel materterae praefertur. totiens igitur dicimus aut potiorem haberi eum qui proximiorem gradum cognationis obtinet, aut pariter vocari eos qui cognati sint, quotiens neque suorum heredum iure quique inter suos heredes sunt, neque adgnationis iure aliquis praeferri debeat secumdum ea quae tradidimus, exceptis fratre et sorore emancipatis, qui ad successionem fratrum vel sororum vocantur, qui et si capite deminuti sunt, tamen praeferuntur ceteris ulterioris gradus adgnatis. TIT. 7 DE SUCCESSIONE LIBERTORUM itaque licebat liberto patronum suum impune testamento praeterire: nam ita demum lex duodecim tabularum ad hereditalo suo herede relicto. itaque intestato quoque mortuo liberto, si is suum heredem reliquisset, nihil in bonis eius patrono ius erat. et si quidem ex naturanulla videbatur querela: si vero
Abbreviated transcription (Latin):
figitur iõ nocc̾ium durimo pest ner¬
ratos graduũ ⁊ cos pͥsenti libro in¬
er ⁊ inspectoe adoleieͤntes ꝑfextusi¬
mam gradui doctrmam adipisci
uud crtum est d̾ suili cognatõe¬

Expanded text:
figitur, ideo necessarium duximus post narrationem graduum etiam eos praesenti libro inet inspectione adulescentes perfectissimam graduum doctrinam adipisci. Illud certum est ad serviles cognat
Abbreviated transcription (Latin):
sit cognat᷑o ⁊ ab nepos quarto nor
niter est aui in potestati morien¬
tis fuerit an nõ fuerit ꝙ ui eman¬
cipatꝰ. ui ex emancipato/ aut ex
feminmo seru ꝓpagato est. ¶A¬
motis quoq sins heredib quosq
inter suos heredes uocan dirimo¬

Expanded text:
pos quarto: nec interest in potestate morientis fuerit an non fuerit, quod vel emancipatus vel ex emancipato aut ex feminino sexu propagatus est. Amotis quoque suis heredibus quosque inter suos heredes vocari dixim
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuitute eos hubuerũt postea ad ui¬
u̾tatem ꝑuenerũt ut bn oms ad
successione ui patris ul matus ue¬
mant patronato urt in hac ꝑio᷑
sopito. ¶hos eni lib̾os nõ solum
i s̾uoꝵ parentũ successionẽ si eciã
alcrrũ in alteno mutuam successio¬
nem uocauimꝰ ex illa loge speci¬
auter eos nocantes siũ soli inue¬
niuntur qui in ẜuitute nan ⁊ pos¬
tea manumissi sũt siũ unacũ ali¬
is qui post lib̾tatẽ ꝑentũ ⁊cepti
sunt. siue ex eadem matre ui eo¬
dem pre sie ex aius nupcus ad
si mslicudinem eoꝵ qui ex iustis a¬
nupcus ꝓcreati st ꝓrẽpetitis itaq
oĩb que iam tradidimꝰ apparet
nõ semꝑ eos qui parem gradum
cognatõis optine̾t̾ pariter uocañ
ieoq amplio nec eum quidõ qui ꝓ¬
rimior at ꝯgnato semꝑ potõrem¬

Expanded text:
itute eas habuerunt et postea ad libertatem pervenerunt, ut hi omnes ad successionem vel patris vel matris veniant, patronatus iure in hac parte sopito: hos enim liberos non solum in suorum parentium successionem, sed etiam alterum in alterius mutuam successionem vocavimus, ex illa lege specialiter eos vocantes, sive soli inveniantur qui in servitute nati et postea manumissi sunt, sive una cum aliis qui post libertatem parentium concepti sunt, sive ex eadem matre vel eodem patre sive ex aliis nuptiis, ad similitudinem eorum qui ex iustis nuptiis procreati sunt. Repetitis itaque omnibus quae iam tradidimus apparet non semper eos, qui parem gradum cognationis optinent, pariter vocari eoque amplius nec eum quidem, qui proximior sit cognatus, sem
Abbreviated transcription (Latin):
dari oportere incendent. aut
cum tota fundo eis ee̾t ꝑtem
dimidiam sliam cẽ pocietit.
sine piculo agit. ĩn irliqum
enim mehilomino inder ad¬
uersanum incedem iuditõ
ei adempnet. Croustitutõne
diue memorie ceuens ¶Si

Expanded text:
dari oportere intenderit, aut cum totus fundus eius esset, partem dimidiam suam esse petierit, sine periculo agit: in reliquum enim nihilo minus iudex adversarium in eodem indicio condemnat ex constitutione divae memo
Abbreviated transcription (Latin):
ui ea re ꝓdica eit actõ ut quis
untendat hominem sticbũ
aut auiros .s. sibi dan oporte̾.
id est ut eodem modo petent
quo stipulato est ¶ ꝑretea
siquis grualiter hominen
stipulato sit specialiter eam¬
panum petat. aut gen̾aliter
purpuram stipulate s̃t. de¬
inde specialiter tiriam petat.
tollit cui .s. stipul atori uur
licet uilissiraum u̾t ꝙ quis

Expanded text:
 ea re prodita est actio, ut quis intendat, hominem Stichum aut aureos decem sibi dari oportere, id est ut eodem modo peteret, quo stipulatus est. praeterea si quis generaliter hominem stipulatus sit et specialiter panum petat, aut generaliter purpuram stipulatus sit, deinde specialiter Tyriam petat: tollit, cui stipulationis iure licet vilissimum sit qu
Abbreviated transcription (Latin):
pulatu debetur. ¶ Sunc p̃ce¬
rea quedam ꝗctiones quibus
nõ solituni ꝙ debetur nobis
persequimur. s. mo selidũ ꝑ¬
sequimur.m̃o mina ut ecde
sĩ in poculium f̾ilmi ẜuiue
Aganius.nam si nõ muius
in poculio sit quam ꝑ seqͥmur
in selidum pater ue domi¬
nus ꝯdempnatur. Sin uero

Expanded text:
d ex stipulatu debetur. Sunt praeterea quaedam actiones, quibus non solidum quod debetur nobis persequimur, sed modo solidum consequimur, modo minus. ut ecce si in peculium filii servive agamus: nam, si non minus in peculio sit quam persequimur, in solidum pater dominusve condemnatur: si vero
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat postea aũt ler cenonia¬
na ⁊̃ nrãm rem ceartauit.
et si quidem tp̾r plo fuent pe¬
titum ꝙͥ statui oporteat cene¬
nis pie memorie lequitur
constitutõ. si aut q̃ntitate
uii. alio mede plo fuent peti¬
tum omne siquidem ferte dãp¬
num ut insportuł er bae cã
acaident ei ꝯtra quem f̾ucit¬

Expanded text:
fuerant. postea autem lex Zenoniana et nostra rem coartavit, et si quidem tempore plus fuerit petitum, quid statui oportet Zenonis divae memoriae loquitur constitutio: sin autem quantitate vel alio modo plus fuerit petitum, omne si quid forte damnum, ut in sportulis, ex hac causa acciderit ei contra quem plu
Abbreviated transcription (Latin):
u̾edis siũ na quicuq sit qui fidem
clegit ⁊l eredis. ⁊ ab eo anꝙͥ restitu
uoluerit ¶Si beres ꝑsidia tento
ad implere fidem recusat nigãdo
rem ĩ. ee subsecutam si fidei ꝯmiss¬
aria ius urandum ei detulit ¶ Cu
prio ipe de calumpina uitailis ne¬
corsle cum hab̾e ul ius iuparou
subite. ꝙ mebil tale atestatore a¬
udiũ. uł recusantem ad fidei comi¬
ssi ul uiũsitatis ul spãlis solu¬
tionem co artari. ne depereat u
issa eadem obsare censuimus ⁊
si alegatorio ul fidei comissario
aliꝙͥ similit̾ relictũsit. ꝙ sibis a
nimatam. ⁊ ul ip̃ma i erdem rog̃¬
re ut alicui restituat. uii legatari¬
um qͣ uis alegatorio legan no
posũt Ctestant nõ solu ꝓpͥas tes¬
tacor res ꝑfidri comissu reuinqͥte¬

Expanded text:
us quicumque sit, qui fidem elegit heredis et ab eo aliquid restitui voluerit, si heres perfidia tentus adimplere fidem recusat, negando rem ita esse subsecutam, si fideicommissarius iusiurandum ei detulerit, cum prius ipse de calumnia iuraverit, necesse eum habere vel iusiurandum subire, quod nihil tale a testatore audivit, vel recusantem ad fideicommissi vel universitatis vel specialis solutionem coartari, ne depereat ulissa. eadem observari censuimus et si a legatario vel fideicommissario aliquid similiter relictum sit. quodsi is a numeratam, et vel ipsum heredem rogare ut alicui restituat, vel legatarium quamvis a legatario legari non possit. Potest autem non solum proprias testator res
Abbreviated transcription (Latin):
patre sane omnimeꝵ filio f̾ilia¬
ue sui uiris efficuint᷑ ¶ Mortue
uero auo non omnignodo nepo¬
tes neptesq sin niris fiunt.
¶ S ita si post mortem ami po
testatem patris sm recasuri nõ
sunt: itaq si morienti auo r¬
ter coꝵ et utbumt in potesta te
patris sui est tunc potest obi¬
tum ami in porestate patris
su sunt ¶ Si ueio is quo tẽpo¬
re auus moritur. aũt iam mo¬
rtuus est aut exeuit de potesta¬
te patris tunc iu qui in pot¬
estate eio cadere non possunt
sui iuris fut. ECum autem
is qui ob aliꝙ maleficiu. ĩ
in sulam deportato cuntatem
ad nutit. sequitur ut qui eo
modo er numero auiuim poa¬
noꝵ toslitur. ꝑ inde ac si mortuo
eo desiuant lib̾i in potestate ex
esse: pari ratõne ⁊ s is qui in
potestate parentis sit in insu¬
lam teportato fuerit desinit ĩ
potestate parentis ei ¶ Set si
et indulgentia pr̃mcipali ie¬
stituti fucrit. ꝑ omniã pristi¬
num statum recipiunt ¶Ls¬
iegati autem patres in insu¬

Expanded text:
patre sane omnimodo filii filiaeve sui iuris efficiuntur. mortuo vero avo non omnimodo nepotes neptesque sui iuris fiunt, sed ita si post mortem avi in potestatem patris sui recasuri non sunt: itaque si moriente avo pater eorum et vivit et in potestate patris sui est, tunc post obitum avi in potestate patris sui fiunt: si vero is quo tempore avus moritur aut iam mortuus est aut exiit de potestate patris, tunc hi, quia in potestatem eius cadere non possunt, sui iuris fiunt. Cum autem is, qui ob aliquod maleficium in insulam deportatur, civitatem amittit, sequitur ut, quia eo modo ex numero civium Romanorum tollitur, perinde acsi mortuo eo desinant liberi in potestate eius esse. pari ratione et si is qui in potestate parentis sit in insulam deportatus fuerit, desinit in potestate parentis esse. sed si ex indulgentia principali restituti fuerint, per omnia pristinum statum recipiunt. Relegati autem patres in insu
Abbreviated transcription (Latin):
et quidem ẜui quem. ad modũ
potestate libantur. ex his intel¬
ligere possumus que de ruis
manunitendis suꝑius or¬
posiumus ¶Hi uero qui inꝑ
testati ꝑon nas s̾nt. mortuo
eo sin uris fuit. s hoc distine¬
cionem recipit. ¶ Nam motuo

Expanded text:
Et quidem servi quemadmodum potestate liberentur, ex his intellegere possumus, quae de servis manumittendis superius exposuimus. Hi uero, qui in potestate parentis sunt, mortuo eo sui iuris fiunt. Sed hoc distinctionem recipit; nam mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
tur. et ꝓ mostio est. ut maior
sit filio quim patet¶ Uebet
itaq is qui sibi ꝑ ad u gatom
ul& optõnim filium facie
ceps ad oꝑtar ¶ Quamius
filium quis non habeit ⁊ tĩ
f̾ilium alienum quis in lico
iupots dotest ad.ptan. quã
upotem in loco fun Set si
quis nepotis loce ad optrt. u
quasi ex ee alio quem lalet¬
tionem non est necesse filiũ
consentire ¶n plurinus aut
causis asimilatim is qui ad op¬
tatum ul as rogatus est et q
e legitimo ninimonio na¬
tus est. et ida siquis ꝑ inperi¬
torem siue apud pretorem. in
trancuni a optauenit pocest

Expanded text:
tur et pro monstro est, ut maior sit filius quam pater. Debet itaque is, qui sibi per arrogationem vel optionem filium facit, ceps adoptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex eo filio, quem habettionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si quis per imperatorem sive apud praetorem vel traneum adop
Abbreviated transcription (Latin):
tau ppsunt ¶ Iuo ꝓpriumeit
iculumfit.ꝙ is qui ubes in po¬
testate habet ũ se ad rigandum
dederit. ¶ Non solum ip̃s u potee¬
tate rogantis subiꝗtur. s̾et
eciam libi e̾ius in e̾nsidcm fuĩt
potestate tanquam nepotes.
¶Sic ceiam eni dinus anguito
non ante tibum ad optanit qͣ
is germani cum ad optauit
nt ꝓtinus ad optõne fc̃a incipi¬
at germanico. ingusti nepos
esso ¶apud canonem bene seͥo¬
tum refferet. intiquitas rͥui si
a dño ad optati sunt ex hec ipõ
possunt ubari. Unde et nes er¬
uditi nr̃i constitutõne ⁊ eum
ẜuum quem dominõ accis ra¬
teruenientib filium suum
nominauerat liberum isse

Expanded text:
oprium est aculum fit, quod is qui liberos in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed etiam liberi eius in eiusdem fiunt potestate tamquam nepotes. sic enim et divus Augustus non ante Tiberium adoptavit, quam is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos eruditi in nostra constitutione etiam eum servum quem dominus actis intervenientibus filium suum nomina
Abbreviated transcription (Latin):
uel mati ruo f̾ilium surm dede¬
rit in ad opet dient in roc casu.
quia nimam psonam concur¬
runt et natͣii. lia. et ad optois
mrmnan: stal ili ius patris.
optiur et naturn inculo ce¬
pulatum. et legitinio ad eptõie
modlm conitruetum. ut ⁊ in

Expanded text:
vel materno, filium suum dederit in adoptionem: in hoc casu quia in unam personam concurrunt et naturalia et adoptionis iura, manet stabile ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo constrictum, ut et in
Abbreviated transcription (Latin):
fuctint. Et ut na sua eis n.¬
dac ¶ Set et si docedens pucet
eum exeredauerit. ui iiiiuis
siue mita causa cum enmam¬
uerit. iubetur quartam paitẽ
er suor ktio  ielinquere. indẽ¬
licet p eter bona que as patrõ
ad optiuam tranitulit. et quor
comocum uustri .a. quisiuit

Expanded text:
a bona eis reddat. sed et si decedens pater eum exheredaverit vel vivus sine insta causa eum emancipaverit, iubetur quartam partem ei suorum bonoram relinquere, videlicet praeter bona quae ad patrem adoptivum transtulit et quorum commodum ei adquisivit
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ẜm ea que diximus in po¬
testate nr̃a sunt uerum ecia
bu quos optamus. ¶aAd optõ
autem duob modis fit. aut
principali irẜ̃cripte aut in pe¬
rio magutrato ¶ Inpatoris
auctoritate ad optare. quis pͤ¬
eos easꝰ. ne qui que ue sunt sin
uiris que spẽs. ad optõnis dici¬
tur arrogate ¶Uapio magistr̃¬
tus. ad optanus eos eas ne qͥ
ce sunt E siue primum gradu
liboꝵ optineant. qualis est filio
filia siue int̾eriorem. qualis ẽ
nepes. neptis. ꝓnepos. ꝓneptis
¶Set hodie ex nr̃a constitutõe
cum fimilias filius a patre na¬
turali extranee ꝑsone in adoꝑ¬
cionem datur. iura potestatis
naturaus patris. minme di¬
ssoluuntur nec quisquã ad pa¬
trem ad oꝑtiuum transir lec
in potestate eio est. licet ab in¬
testamento iira successionis
ei a nobis atributa sunt. Si u̾o
pater naturalis non extranoo
set auo filii sui materno.I¬

Expanded text:
um ea quae diximus, in potestate nostra sunt, verum etiam ii quos adoptamus. Adoptio autem duobus modis fit, aut principali rescripto aut imperio magistratus. imperatoris auctoritate adoptamus eos easve, qui quaeve sui iuris sunt. quae species adoptionis dicitur adrogatio. imperio magistratus adoptamus eos easve qui um sunt, sive primum gradum liberorum optineant, qualis est filius filia, sive inferiorem, qualis est nepos neptis, pronepos proneptis. Sed hodie ex nostra constitutione, cum filiusfamilias a patre naturali extraneae personae in adoptionem datur, iura potestatis naturalis patris minime dissolvuntur nec quidquam ad patrem adoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. si vero pater naturalis non extraneo, sed avo filii sui materno
Abbreviated transcription (Latin):
sa p̾stabat. ⁊ filialem tuli liga
augusto muocasse prucentes int̾
quos nrbatium quoq cuia tue
auetoritas marĩa erat ⁊ quesisse
an possit hoc recipi ne absonans
trebatium suasisse augusto .i. ut¬
quo diceret uciissimũ ⁊ necessa¬
rium hoc cuib eẽ pp̃ magnas
et longiqͣs ꝑegͥnatdes que a¬
pud uetes fuissent. ubi quis ai¬
testm facere nõ possi tñ codicillos
poss facere. posta tp̃ra cu ⁊ labco
codiciuos feasset tã nemini dub¬
ium erat quin codicilli uire op¬
timo ad mauterentur ¶ Non ta¬
tum aut̃ testamento fc̃o potest
quis codiclos facere. s ⁊ intes¬
tato quis descendens fdei comit¬

Expanded text:
abant, et filia Lentuli legata Augustus convocasse prudentes, inter quos Trebatium quoque, cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesisse, an possit hoc recipi nec absonansTrebatium suasisse Augusto, quod diceret, utilissimum et necessarium hoc civibus esse propter magnas et longas peregrinationes, quae apud veteres fuissent, ubi, si quis testamentum facere non posset, tamen codicillos posset. post quae tempora cum et Labeo codicillos fecisset, iam nemini dubium erat quin codicilli iure optimo admitterentur. Non tantum autem testamento facto potest quis codicillos facere, sed et intestatus quis decedens fideicommit
Abbreviated transcription (Latin):
rescripẜ ũt ex his codicillis qui
testaitum p̾cedunt posse fidei co¬
missum peri si appareat eum qui
postea reslin fecerat a uoluntate ꝙͣ
codiaslis exp̾ssat non recossisse.
nereditas codicinus uire relinat
quis facere pot̾ ⁊ nullam sollepͥn¬
itatem ordinatõis desiderant.

Expanded text:
rescripserunt, ex his codicillis qui testamentum praecedunt posse fideicommissum peti, si appareat eum qui postea testamentum fecerat a voluntate quam codicillis expresserat non recessisse. hereditas codicillis iure relinquitur. quis facere potest: et nullam sollemnitatem ordinationis desiderant.
Abbreviated transcription (Latin):
lucio ientuio ex ciuo ꝑsona ⁊ fidei¬
comissa cepũt. codicilios intro du¬
rit. ¶ Nam cum descet̾et in afr¬
icam scripsit codicillos testam̃to
otirmatos quib ab augasto pe¬
eut ꝑficei comissum ut faceret
alq tum dinꝰ augusto uolunta¬

Expanded text:
us, ex cuius persona etiam fideicommissa coeperunt, codicillos introduxit. nam cum decederet in Africa scripsit codicillos testamento confirmatos, quibus ab Augusto petiit per fideicommissum ut faceret aliquid: et cum divus Augustus volunta
Abbreviated transcription (Latin):
Mautem apeulantur asiea ꝙ sigͥcat
ferrum in cuitrum. ¶Cadem lege
et uenefici capite dampnantur. qͥ
artib odiosis tam uenenis quam
susurus magics homines oca¬
derunt. uł maia medicamenta pu¬
blice uendiderunt. ¶ Alia de m̃ lee
aspimii crmen noua pena perseqͥt᷑.
⁊que pompeia de parricidis uocatur.
qua cauetur ut siquis pentis aut
filiraut oiõ affectõe eio que nũcu¬
patẽe parricidu ꝯtinetur. fata p̾¬
licet er̃neo sit pena parricidu pu¬
set in suto culleo cum cane ⁊ gauo
inuicinũ mare. uł in aminem ꝓhi¬
ciatur ut oĩum elementoꝵ usu i¬
uo carere incipiat ⁊ ei celũ suꝑtiti re¬
ra. mortuo auferatur ¶ Siquis aũt
alias ꝯgnatõs uł affinitate ꝯiuẽtas
psonas ne cauert penam legis cor¬
nelie desicarus sustinebit ¶ Iem

Expanded text:
autem appellantur a sica, quod significat ferreum cultrum. eadem lege et venefici capite damnantur, qui artibus odiosis, tam venenis quam susurris magicis homines occiderunt vel mala medicamenta publice vendiderunt. Alia deinde lex asperrimum crimen nova poena persequitur, quae Pompeia de parricidiis vocatur. qua cavetur, ut, si quis parentis aut filii, aut omino adfectionis eius quae nuncupatione parricidii continetur, fata prlicet extraneus sit, poena parricidii pused insutus culleo cum cane et gallin vicinum mare vel in amnem proiciatur, ut omni elementorum usu vivus carere incipiat et ei caelum superstiti, terra mortuo auferatur. si quis autem alias cognatione vel adfinitate coniunctas personas necaverit, poenam legis Corneliae de sicariis sustinebit. Item
Abbreviated transcription (Latin):
ier cornelia de faisis que eciam
testamentaria uocatur penã irro¬
gat ei qui testamentũ uł aliud ĩs
adulrinum fecerit. sclupẜit. exp̃¬
Eit. scens dolo malo. cuioq iegie
pena. In luos uultimũ supliciũ
est ꝙ ⁊ in lege de sicarus ⁊ uenefi¬
cus ẜuatur. in lib̃is uero deporta¬
tio ¶ Icem ler uilia de inpubnca
sen prinata aduerso eos erertur
qui iũ uł armatam ui sine armis
comisunt. ¶ S si quidem armata
armis et interciam ꝑceni bonoꝵ
pubucatõ inpõitur. ¶ Sin autem
trati. tune ⁊ peccatores ⁊ hn qui
est scire ¶Item ler uilia pecula¬
cus eos pͥuint qui peculiam uel
rem publicam us sac̾m uł religi¬
osam furati fuerint. S: si quidem
ip̃i iudices tpre ad minist̃tõis pu¬
blicas pocum as subtraer̾unt. ca¬
pitali animadu̾sione pumuntur
et uõ solum bu s ⁊̃ qui minist̾iũ
eis ad hoc adbibuerunt uł qui
subtraxtas ab his saentes sucep¬
unt. ali uero qui in hanc lege
inciderint pene deportatõis s̃ub¬

Expanded text:
ex Cornelia de falsis, quae etiam testamentaria vocatur, poenam irrogat ei qui testamentum vel aliud insadulterinum fecerit, sculpserit, expresserit sciens dolo malo. eiusque legis poena in servos ultimum supplicium est, quod et in lege de sicariis et veneficis servatur, in liberos vero deportatio. Item lex Iulia de vi publica seu privata adversus eos exoritur, qui vim vel armatam vel sine armis commiserint. sed si quidem armata armis, in tertiam partem bonorum publicatio imponitur. sin autem tratus, tunc et peccatores et ii qui opem est scire. Lex Iulia peculatus eos punit, qui pecuniam vel rem publicam vel sacram vel religiosam furati fuerint. sed si quidem ipsi iudices tempore administrationis publicas pecunias subtraxerunt, capitali animadversione puniuntur, et non solum hi, sed etiam qui ministerium eis ad hoc adhibuerunt vel qui subtracta ab his scientes susceperunt: alii vero qui in hanc legem inciderint poenae deportationis sub
Abbreviated transcription (Latin):
er ferrum hoc noĩe atineatur dictũa
ab eo ꝙ in ionguicũ mititur a g̾ea
nane signifcatõnem in uenire pos¬
sumo ⁊ ingreco noĩe namꝙ nes te¬
luri apllamo illi aus appellant. cor¬

Expanded text:
et ferrum hoc nomine contineatur: dictumque ab eo, quod in longinquum mittitur, Graeca hanc significationem inuenire possumus et in Graeco nomine: nam quod nos telum appellam
Abbreviated transcription (Latin):
tarum tutria ad patronos libe¬
nominatim ea lege de hac tu¬
tela cauetur. si quia ꝑ inde accr¬
pta est ꝑ interprotatõnemat.
si uerbis legis inttoeneta ect
Ceo enĩ ip̃o quo ueretuitatos lił¬
toꝵ uibertarũq si intestati dece¬
ẜint isscrat lex ad patronos li

Expanded text:
torum tutela ad patronos libenominatim ea lege de hac tutela cauetur, sed quia proinde accepta est per interpretationem, atque si uerbis legis introducta esset; eo enim ipso, quod hereditates libertorum libertarumque, si intestati decessissent, iusserat le
Abbreviated transcription (Latin):
si nepotes sĩt. an appsatone fili¬
orum ⁊ ip̃i tutores datist̃. dicen¬
de.intur si modo lib̾es dirit. ex¬
terum si filios. non otinebunt᷑
Ialiter enĩ filialit̾ nepotes. ippsła¬
tur. plane ã postumus dederit
tam filii postumi quam ceteti li¬
abulirum agnati sunt tutores
qui uocantur legitu.¶Sunt¬
a patre cognati. ueluti fizt̾ eodẽ
patte. nato frrtris filio nepos ue
er es ¶ Icem patruus et patrui
femini sero psonas cognatõne
iunguntur: nõ st̾ agͣnatr s alas
naturali uire ognati ¶ Itaq am
tur. patris. non matris familiã
secunt. ¶ O autem les ab ĩ testa¬
to uocat᷑ ad tutelam agnatos:
nõ honc hab significatõnẽ sio
ninino nõ fecerit testamentur
is qui poterat tutores dare ¶S.
si quantum ad tuccias ꝑtin. in¬
testato dedesserit ꝙ tume queq
accid̾e intelligit. cum is qui
dito est tutor uiuo testatore

Expanded text:
s sint, an appellatione filiorum et ipsis tutores dati sunt? dicenvideantur, si modo ‘ liberos ’ dixit. ceterum si ‘ filios, ’ non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dederit, tam filii postumi quam ceteri litabularum adgnati sunt tutores, qui cti, quasi a patre cognati, ueluti frater eodem patre natus, fratris filius neposue ex eo, item patruus et patrui feminini sexus personas cognatione coniunguntur, non sunt agnati, sed alias natntur patris non matris familiam sequuntur. Quod autem lex ab intestato vocat ad tutelam adgnatos, non hanc habet significationem, si omnino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserit. quod tunc quoque accidere intellegitur, cum is qui datus est tutor, vivo
Abbreviated transcription (Latin):
st. sto per nittitur capite non
nuinuuntur et ideo senatu mo¬
tum capite nõ nunui constat
¶Quod aut̃ dem̃ est mane cog¬
natonis us pocest capitis dimi¬
nuconem hoc ita est inminia
capitis diminutõ interueniat.
man: enim cognatõ nam si m¬
arima capitis diminucõ incu¬
rrit quoq uis cogͣnatõnis pe¬
rit. ut ꝑuta seruitute aueuius
cognati / et nequidem si manu¬
misso f̾uerit recipit cognatõ¬
tato fuerit sit coguatõ soluit᷑
¶Cum antem a agnatos tute¬
lam ptint nõumił ad omnes ꝑ¬

Expanded text:
tus permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capite non minui constat. Quod autem dictum est manere cognationis ius et post capitis deminutionem, hoc ita est, si minima capitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis deminutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut puta servitute alicuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognatiotatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, non simul ad omnes p
Abbreviated transcription (Latin):
mente cum lib̾tate recte tutor
dan potest. ¶S sciendum est eũ
et sine lib̾tate futorem datũ.
tacite et lib̾tatem direł tam ae¬
cepisse uid̾i. ⁊ ppt̃ hoc recte tuto¬
rem̃ ẽẽ ¶ plane si ꝑ enorem qͣ¬
si liber tutor dato sit. anus diceo¬
dum est ¶ Seruus autemalie¬
nus pure. iutilit̾ testamento¬
datur tutor ¶ S ita cuni lib̾ erit
utiliter eo mode dãtur tutor cũ

Expanded text:
mento cum libertate recte tutor dari potest. sed sciendum est, eum et sine libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure inutiliter datur testamento tutor: sed ita ‘ cum liber erit inutiliter
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Naturalia ũs nõ utiqr
st autrm capitis de capitis¬
status cõnuitatõ. ea quę tribus
modis accidit  Nam aut maxi
quam quidm mediam uocant.
aut minimam ¶ Marima est
cipitis diminuto eum aliquis
simi et cuucatem ⁊ ub̾tatẽ a in¬
ittit ꝙ accidit in is qui sui pene¬

Expanded text:
 naturalia uero non potest. Est autem capitis dstatus permutatio. eaque tribus modis accidit; nam aut maxima quam quidam 'mediam' uocant, aut minima. Maxima est capitis deminutio, cum aliquis simul et ciuitatem et libertatem amittit; quae accidit in
Abbreviated transcription (Latin):
hac causa placuit nõ minus
costumis quamiam natis tre¬
tamento tutores dari posss si
miodo in ea causa u̾nt ut si n̾uis
parentib nasoient᷑ sui ⁊ in ꝑo¬
testatem eoꝵ fĩcrent ¶ S si e¬
manas ato filio tutor a patre
testamento dato est confirmã¬
dus est ex i̾nĩa presldis omni¬
modo .i. sine inquiu̾tẽne. de¬

Expanded text:
hac causa placuit non minus postumis quam iam natis testamento tutores dari posse, si modo in ea causa sint, ut, si vivis parentibus nascerentur, sui et in potestate eorum fierent. Sed si emancipato filio tutor a patre testamento datus fuerit, confirmandus est ex sententia praesidis omnimodo, id est sine inquisitione.
Abbreviated transcription (Latin):
tĩs circa patronos condempiu¬
cĩs ul qui ad preciũ participam¬
dum se uenundari passist̃. ¶Mi¬
nor siue media est capitis dia¬
inutõ eum auitas quidem a in¬
ittitur lib̾tas uero utinctut. ꝙ̃
accidit ei ciu aqua ⁊ ignis iꝑt̾¬
dem fuerat. ul ei qui ĩ insulmm
deportito est ¶ Minima capitis¬

Expanded text:
ti circa patronos condemnati, vel qui ad pretium participandum se venumdari passi sunt. Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdictum fuerit, vel ei qui in insulam deportat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ testator uoluerit.⁊ si tantũ
unũ ex semisse u̾bi gra. ħe¬
as in semisse erit. neq enimi
testatꝰ decede potest nisi sit
miles ciuo uolũtas sola ĩ tes¬
tam̃tũ spectabat᷑. ¶ Es cõrio
pocest qn quis in quantas cũ¬
qr uoluerit plurimas uncias
suam bereditatẽ dund̃ ¶si plu¬
res instiruant᷑. ita de inde por¬

Expanded text:
 testator voluerit, et si unum tantum quis ex semisse verbi gratia heas in semisse erit: neque enim testatus decedere potest, nisi sit miles, cuius sola voluntas in testando spectatur. et e contrario potest quis in quantascumque voluerit plurimas uncias suam hereditatem dividere. Si plures instituantur, ita demum par
Abbreviated transcription (Latin):
ac si extercire ꝑtib heredes scrip¬
ti eeñt ¶⁊ ex diuso si plures in por¬
cionib sit. tacite srnguns de crar¬
cere debet ut si u̾bi gra. quatuor
ex tercus ꝑtibi ueredes scipti

Expanded text:
ac si ex tertiis partibus heredes scripti essent: et ex diverso si plus asse in portionibus sit, tacite singulis decrescere, ut, si verbi gratia quattuor ex tertiis partibus heredes scripti
Abbreviated transcription (Latin):
tione decbissi quas in institutts
nus sine distiẽtoe rescrip ẜũt.
Q utrãq ꝑte iubstitũ ad mitti
¶Si euum aliemi quis pater¬
mulias arbitram. herede sanp¬

Expanded text:
utione dedisse quas in institutionnus sine distinctione rescripserunt, ad utramque partem substitutum admitti. Si servum alienum quis patremfamilias arbitra
Abbreviated transcription (Latin):
eio faciant. ¶ ornãtõs ercita
potes ciuocũq serꝰ uł gradus
uccat eis. ⁊ si pubes sint ad ex̃¬
plũ ꝑ pupillaris substitutõis
crtas ⁊ sonas substituer. ¶ Gi
aũt xsiꝑuerĩt eandẽ substitu¬
cione̾ infurm̃an ⁊ hoc ad ex̃plũ
pupilians substitutõis qͥ pot̾

Expanded text:
eis faciant. Qua ratione excitatpotes cuiuscumque sexus vel gradus, liceat eis, etsi puberes sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas personas substituere: sin autem resipuerint, eandem substitutionem infirmari, et hoc ad exemplum pupillaris substitutionis
Abbreviated transcription (Latin):
ut testator substituerẽ potest.
¶ Ioniss mno ioco in subsigñ iu
igruu necrariũ seredemꝰ insbitu¬
n ¶ Et plures in muo locura
possut substitui ⁊ ina plu iuii.¬

Expanded text:
lit, testator substituere potest et novissimo loco in subsidium vel servum necessarium heredem instituere. Et plures in unius locum possunt substitui, vel u
Abbreviated transcription (Latin):
tit quunb opteꝑare satis est
redes. institui ⁊̃ possut ulutiũ
fratus filios pegrinatos. igno¬
rans qui cent. ueredes institu¬
ent ignorãna enĩ testantis in

Expanded text:
t obtemperare satis est. redes institui possunt, veluti si fratris filios peregri natos, ignorans qui essent, heredes instituerit: ignorantia enim testantis in
Abbreviated transcription (Latin):
siue pͥmi gradus siũ ult̾ioris. set
ex fille sue mortue filio ul filia ppo¬
nitur ex ꝯstitutõib matri defue¬
añ poĩtur. scilicꝰ cum inter eos se¬
los de uereditate agitur. fr̾ aut
consanguieo tam tibi q̃ filie ex¬
cludebant matrem soror aut con¬
sanguinea parit cum matir ad¬
mitrbatut. S. si fuerit fr̃ ⁊ soror
consangumer ⁊ mat̾ libis honora¬
ta fr̃ quidem matirm excludebat
cmiis aũt erat hereditas ee eqͥs
ꝑtibi fr̾r usorori. Si nos ꝯstitutõe
ꝙͣ in codice nr̃o noĩe decorato po¬
siumo matu subueniendũ ee̾ ex¬
tumauimo respicientes adnatu¬
ram et puerpis ⁊ piculum ⁊ sepx

Expanded text:
ioris. sed et filiae suae mortuae filius vel filia opponitur ex constitutionibus matri defunanteponitur, scilicet cum inter eos solos de hereditate agitur. frater autem consanguineus tam filii quam filiae excludebat matrem: soror autem consanguinea pariter cum matre admittebatur: sed si fuerat frater et soror consanguinei et mater liberis honorata, frater quidem matrem excludebat, communis autem erat hereditas ex aequis partibus fratri et sorori. Sed nos constitutione, quam in codice nostro nomine decorato posuimus, matri subveniendum esse existimavimus, respicientes ad naturam et puerperium et periculum et saepe
Abbreviated transcription (Latin):
bereditatem aut spreu̾it bereditatẽ
aut añ quam adeat decesẜit nichilo
magis legitimo iure seqͥntes ad
rum ordine eos uocabant ut pote
iuit agnationis eis recluso ¶ Set
cupientes nr̃a rstitutd̃e sanximo
qua de iure patronato bumantate
agnatoꝵ bereditatib nõ eẽ eis dene¬
gandam. Cum satis absurdũ erat
quod cognatis a p̾tore aꝑrum est
uoe agnatis eẽ reclusum marime
cum in honore quidem to telarum
ex pͥmo gradu de ficiente seqͥns suc¬
cedit. ⁊ ꝙ in hon̾e optinebat nõ erat
in lucro ꝑmisum. ¶ Ad legitimã
successionem niebilominꝰ uocat᷑
eciam pens qui ꝯtra fiducia filium
ui filiam nepotem ul neptem hac
ter boc obtinebant nisi specianter
ꝯͣta fidutia ꝑens manumississet¬
utebatur. et ꝓponebat masculoꝵ ꝓ
expellebat ut nec quidem ĩter ma¬
trem ⁊ allium filiam ne ultro citro¬
q hẽreditatis capience uis daret

Expanded text:
hereditatem, aut spreverit hereditatem aut antequam adeat decesserit, nihilo magis legitimo iure sequentes adrum ordine eos vocabant, utpote adgnationis iure eis recluso. sed cupientes, nostra constitutione sanximus quam de iure patronatus, humanitate adgnatorum hereditatibus non esse eis denegandam, cum satis absurdum erat quod cognatis a praetore apertum est hoc adgnatis esse reclusum, maxime cum in onere quidem tutelarum et primo gradu deficiente, sequens succedit, et quod in onere obtinebat non erat in lucro permissum. Ad legitimam successionem nihilo minus vocatur etiam parens qui contracta fiducia filium vel filiam, nepotem vel neptem ac ter hoc obtinebat nisi specialiter contracta fiducia parens manumisissetutebatur et praeponebat masculorum expellebat, ut ne quidem inter matrem et filium filiamve ultro citroque hereditatis capiendae ius daret
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quod p̃tores erꝓrimitate
cognatoꝵ eas ꝑsonas ad successio¬
nem bonor possessienẽ unde cog¬
nati ad comodata uocabant.¶S
iuris angusti postea emendate st̃
et pͥmo quidem diuus claudio ma¬
ni ad solatium liboꝵ ammissorũ
legirgnam eoꝵ detulit hered itatem¬
¶ uostea aut senato ⁊sulto t̾culiano
qo dimi adriam tẽporib fcm̃ est pi¬
enissime de tristi successione mat̾
nõ ⁊̃ auie deferenda cautum est u̾
mater ingenua triũ lib̾oꝵ io habe¬
us lib̾tina q̃ tuor ad bona filioꝵ fĩ¬
liatũ ue admictantur incestatoꝵ
mortuoꝵ licet ĩ potestate ꝑentis ẽ
ut cilic cũ alieno uii subieeta est¬

Expanded text:
nisi quod praetores ex proximitate cognatorum eas personas ad successionem bonorum possessione unde cognati accommodata vocabant. Sed hae iuris angustiae postea emendatae sunt. et primus quidem divus Claudius matri ad solatium liberorum amissorum legitimam eorum detulit hereditatem. Postea autem senatus consulto Tertulliano, quod divi Hadriani temporibus factum est, plenissime de tristi successione matri, non etiam aviae deferenda cautum est: ut mater ingenua trium liberorum ius habens, libertina quattuor ad bona filiorum filiarumve admittatur intestatorum mortuorum, licet in potestate parentis est, ut scilicet, cum alieno
Abbreviated transcription (Latin):
tiuam. nec ideo ercludendo q ⁊sa¬
gumitatis iura sicuti gͥmane no
raeant. ¶hoc ⁊̃ addendum nie
ꝯustitutoi eristim numo ut tran:¬
trratur uno tantũ modo gradus

Expanded text:
tivam, nec ideo excludendas quia consanguinitatis iura sicuti germanae non habent. Hoc etiam addendum nostrae constitutioni existimavimus, ut transferatur unus tantummodo gra
Abbreviated transcription (Latin):
nullo medo introdurit r̃ simpli¬
citater q̃ lib amicam amiple¬
ra si nitui moco om̃s agnatos si¬
ue masculos siue f̾rmunlas ciuo¬
aniq grado ad simlicudinem
suoꝵ inuicem ad successionem
uocabat ¶ Mediara aut uius or¬
ueentia que erat quexma legi .rii.¬

Expanded text:
nullo modo introduxit, sed simplicitatem legibus amicam amplexa, simili modo omnes adgnatos sive masculos sive feminas cuiuscumque gradus ad similitudinem suorum invicem ad successionem vocabat: media autem iurisprudentia quae erat lege qui
Abbreviated transcription (Latin):
c iun eio derogatũ est ⁊ sanrimus
talibi nepotib ex flia ut ꝓneporib
er nepte ⁊ de uiceps suꝑstitib agn¬
atos nullam ꝑrem mortui succe.¬
sionis si uendicare. ¶ Nec und
ox trans ilsa imea ueniunt pott¬
res his habeant᷑ qui ircto iuredes
s instirpis diu̾ bereditatem. si¬
militer nos inter fiuos ⁊ nepotas
ex filia distributõe fieri iubemus
inter om̃s nepotes ui inter uep

Expanded text:
eius derogatum est et sanximus, talibus nepotibus ex filia vel pronepotibus ex nepte et deinceps superstitibus, adgnatos nullam partem mortui successionis sibi vindicare, ne hi qui ex transversa linea veniunt potiores his habeantur qui recto iure dessed in stirpes dividi hereditatem, similiter nos inter filios et nepotes ex filia distributionem fieri iubemus, vel inter omnes nepotes et nep
Abbreviated transcription (Latin):
agnacd̾is iure. bereditas ⁊̃ ieu
gissimo gradii sint ultroq atraq
capitur. ¶ hoꝵ ac feminas ue
ita placebat ut ip̃e ⁊ sangunat.¬
tis uur tautu capiat uereditate
si sorores sint ulteno nõ capiant
¶Mascuu n̾o ad car hurgitatos
eciam si longusimo gradu sint
admictantur q̃ decã fu̾s tiu ant
patrui tui. filis ui amite tue ẜ¬

Expanded text:
gnationis iure hereditas etiam longissimo gradu ultro citroque capitur. quod ad feminas vero ita placebat ut ipsae consanguinitatis iure tantum capiant hereditatem si sorores sint, ulterius non capiant: masculi vero ad earum hereditates, etiam si longissimo gradu sint, admittantur. qua de causa fratris tui aut patrui tui filiae vel amitae tuae h
Abbreviated transcription (Latin):
iegem .xii. t. abiuarũ seq̃ntes ⁊ ciꝰ
uestigiam in bac ꝑte ⁊ẜuantes.
landamo quidem p̾tores suc bũ¬
du naturali scuriente ⁊ agnatois
tituł tamĩ mascuis ꝙ̃ in t̾emins
e qua lanec ꝯstitutis mastulis qͥdẽ
dabat̃ ad successionẽ uenut oĩum
agnator. ex agnatis. uit mulictib
nun penim nisi son sorori as agna¬

Expanded text:
abularum sequentes et eius vestigia in hac parte conservantes laudamus quidem praetores suae humdu naturali concurrente et adgnationis titulis tam in masculis quam in feminis aequa lance constitutis, masculis quidem dabatur ad successionem venire omnium adgnatorum, ex adgnatis autem mulieribus nullis penitus nisi so
Abbreviated transcription (Latin):
consanguines ui sororis utcrine
fĩlio ⁊ fuia soli. ⁊ nõ demoeꝑs ꝑsone
una cũ his adura anũli cłi sui pue¬
niant ⁊ mertuo eo qui patrus quide
est fris su tĩlu a nũcło aut sororis
suc soboli simili mot asb utroq la¬
tẽ succcdat tanq̃ si om̾s et masculis
descencentes legitio uuire uemerat.

Expanded text:
oris uterinae filius et filia soli et non deinceps personae una cum his ad iura avunculi sui perveniant et mortuo eo, qui patruus quidem est fratris sui filiis, avunculus autem sororis suae suboli, simili modo ab utroque latere succedant, tamquam si omnes ex masculis descendentes legitimo iure veniant,
Abbreviated transcription (Latin):
mater eor ui ana fuerat accept᷑a
materna qͥn femia morrua sit cuio
ł ereditate agitur hisqr uer solisit
ad eutib ad natos minime nisi¬
porem ⁊ neptem. ui ꝓnepotes et
ꝓneptes in iocũ patris sui as suc¬
cossionem ai uocat ¶Ita ⁊ pͥnci¬
palis dispoi̾to in iocũ matris sue
ul ame eos cum iam designata
patris tercie diminutõe uocat.
¶S nos cum ad huc dubitato m¬
nebat inter agnatos ⁊ memora¬
tos nepotes qͣrtam ꝑtem de functi
substantie agnatis sibi uendicãtib
ex cuiodam ꝯstitutõis auecoritate
memoratã quidem ꝯstitutõem a
er ꝑeodosiano codice meo ⁊cessim

Expanded text:
mater eorum vel avia fuerat acceptura, maternus, quando femina mortua sit cuius de hereditate agitur, hisque, licet soli sint, adeuntibus adgnatos minime potes vel neptes vel pronepotes et proneptes in locum patris sui ad successionem avi vocat: ita et principalis dispositio in locum matris suae vel aviae eos cum iam designata partis tertiae deminutione vocat. Sed nos, cum adhuc dubitatio manebat inter adgnatos et memoratos nepotes, partem quartam defuncti substantiae adgnatis sibi vindicantibus ex cuiusdam constitutionis auctoritate, memoratam quidem constitutionem a ex Theodosiano codice in eo concessim
Abbreviated transcription (Latin):
inter parcianum legatanũ et
reudem ssi uero gotam hereditatẽ
restituent empte ⁊ uercitt uere¬
ditatis stipulatõs interꝑo neba¬
tur ¶ S si recuset scripto heres
adbiri hereditatem ob id ꝙdicit
cam abi suspectam ẽẽ q̃i dapue¬
soꝑi cauetur pigano senato con¬
sulrzaut de siteranti eo cui resti

Expanded text:
inter partiarium legatarium et heredem: si vero totam hereditatem restituerit, emptae et venditae hereditatis stipulationes interponebantur. sed si recuset scriptus heres adire hereditatem ob id quod dicat eam sibi suspectam esse quasi damnosam, cavetur Pegasiano senatus consulto ut, desiderante eo cui resti
Abbreviated transcription (Latin):
licet manumissor ingenuo sit.¬
¶ Et dedinitẽes quidem ꝑ ostitu¬
cionem nrãna expulims. quam
ꝓ mulgauimo inter nrãs decisi¬
ones ꝑ quas suggerente nob is
tribimiano uo ercelso questo¬
re. antiqui uiris alt̾catõnes pla¬
cauimus ¶ Lotinos autem int¬
anos ⁊ omnen que enrea eos fu

Expanded text:
licet manumissor ingenuus sit.licet manumissor ingenuus sit. et dediticios quidem per constitutionem expulimus, quam promulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos
Abbreviated transcription (Latin):
ex uetib quam uostris ꝯstitutõ¬
nbus introdneti sunt ¶ Serui
uero a diu̾s sepe manu mita so¬
ient adeo ut uł in transitu ma¬
nu mittũtur ul uti cum pretor.
aut ꝓ ꝯsul. aut preses in balñ¬
um uł in theatrum eant ¶ Libei¬
norum aut stato triptito antrã
fuerat ¶Nam qui manumtte¬
bantur modo maiorem ⁊ iustam
lbtatem osequebantur ⁊ fietat᷑
eies romani modo minorem
et latini ex lege uilia norbana
fiebant. modo infenorem ⁊ fie¬
bant ex lege auescentia dedititõ¬
rum numor. ¶ S dedititorimi
qͥd pessima oditõ iam ex inutis
temx rib in desuetudi.iem abĩ¬
it. latinoꝵ uero nomen non
frequentabatur. ⁊deoq nr̃a pie¬
tas. omnia auge ⁊ in meliorem
statum reducere. desidans. indu¬
abus ꝯstitutõnib hoc emenda¬
uit. ⁊ in pristinum statũ reduxit.
quia ⁊a primis ir rbis romane
cimabut una atq simplex libtas
conpetebat. Idem eadem quam
babebat manumissor slisi q. si¬
licet libtino sit qui manumitti.

Expanded text:
m nostris constitutionibus introducti sunt. Servi vero a dominis semper manumitti solent, adeo ut vel in transitu manumittantur, veluti cum praetor aut proconsul aut praeses in balneum vel in theatrum eat. Libertinorum autem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo minorem et Latini ex lege Iunia Norbana fiebant, modo inferiorem et fiebant ex lege Aelia Sentia dediticiorum numero. sed dediticiorum quidem pessima condicio iam ex multis temporibus in desuetudinem abiit, Latinorum vero nomen non frequentabatur: ideoque nostra pietas, omnia augere et in meliorem statum reducere desiderans, in duabus constitutionibus hoc emendavit et in pristinum statum reduxit, quia et a primis urbis Romae cunabulis una atque simplex libertas competebat, id est eadem quam habebat manumissor, nisi quod scilicet libertinus sit qui manumittitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ne ciiii adire no poterit cũ isti¬
iire benor possessor efficiebatur
indencet cum ap̾tore ad iuuaba¬
tur. s ⁊ hic anr̃a ꝯstitutõe hodis
iecte beres instituitur quasi ⁊ ui¬
ie ciuiui nõ igcognit. ¶ Aliqͣndo
tam neq emendandi nr in pug¬
uandruetens uiris s magis aõ¬
firmandi gr̃a pollicetur beuoꝵ
possessione̾ nam ii quoq qui
ur te fc̃o testanto heresdos insti¬
tuti sut dat ẜ in tabulas bonoꝵ
possessionem. Item ab intestato
suos i erecos ⁊ agnatos ac lonor
possessionem uocat. si ⁊̃ remota
quoq benoꝵ possessione ad eos
antt̃ p̾tor solo uocat ad heicrita¬
tem i ciederas quiem ip̃o iur
nõ fiũt. Nam p̾tor beretem face

Expanded text:
re civili adire non poterat, cum instiiure bonorum possessor efficiebatur, videlicet cum a praetore adiuvabatur: sed hic e nostra constitutione hodie recte heres instituitur, quasi et iure civili non incognitus. Aliquando tamen neque emendandi neque impugnandi veteris iuris, sed magis confirmandi gratia pollicetur bonorum possessionem. nam illis quoque qui recte facto testamento heredes instituti sunt, dat secundum tabulas bonorum possessionem: item ab intestato suos heredes et adgnatos ad bonorum possessionem vocat: sed et remota quoque bonorum possessione, ad eos autem praetor solus vocat ad hereditatem, heredes quidem ipso iure n
Abbreviated transcription (Latin):
serto ꝑationo ⁊ patione. libisq
coꝵ ⁊̃ p̃arentib. septimo uiro et
meri. oetauo cognatis manurins¬
ioriess: cas quidem p̾toria meui
osum ꝑtermissum est .s. nr̃is cos¬
titutoib oĩa corrigrntos ꝯtra tabui¬
ias quicẽ ⁊ Em tibulas benor os¬
so ssienes ad misimo ut pote neces¬
sanas constitutas nec nõ at ints¬
tato unde libi ͦ unde legitmul ner
possessienem ¶Que anr̃ i p̾teri
edicto quiti loc poita suctat .i.¬

Expanded text:
sexto patrono et patronae liberisque eorum et parentibus: septimo viro et uxori: octavo cognatis manumissoris. Sed eas quidem praetoria induxit osum praetermissum est, sed nostris constitutionibus omnia corrigentes, contra tabulas quidem et secundum tabulas bonorum possessiones admisimus utpote necessarias constitutas, nec non ab intestato unde liberi et unde legitimi bonorum possessiones. Quae autem in praetoris edicto quinto loco posita fuerat, i
Abbreviated transcription (Latin):
de testam̃tis pͥmo locumo est ad
in testatos transltũ fecit. ⁊ pͥmo
loce suis berdib ⁊ his qui er
e dicto p̾toris sui mnumantur
dat bonor possessionem q̃ uecat᷑.

Expanded text:
de testamentis prius locutus est, ad intestatos transitum fecit. et primo loco suis heredibus, et his qui ex edicto praetoris suis connumerantur, dat bonorum possessionem quae vocatur
Abbreviated transcription (Latin):
nutc̃es pͥncipales. S aĩeis ptor
dat uenor possossienẽ loco betrs
costitinit᷑ ⁊ uecantur bonoꝵ posse¬
plures grado p̾tor fecit in bonor
possessionib dandis dum id age¬
bat ne qͥs sine sucrrsidre moriat¬
Cslam augustissimis fimib ⁊sti¬
tutum ꝑ legem .xii. tabulaꝵ¬

Expanded text:
tutiones principales: sed cum eis praetor dat bonorum possessionem, loco heredum constituuntur et vocantur bonorum posseplures gradus praetor fecit in bonorum possessionibus dandis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustissimis finibus constitutum per legem duodecim tabula
Abbreviated transcription (Latin):
auo antiqͥtati placuit. aliũ nouicas
ꝑ usum ampler̾ est olim eĩ si in rem
agriatur satis dare possessor cegela¬
tuerit noc estimatõe eio potestas es¬
idt petitori. aut cũ ed agendi. aut sn

Expanded text:
alius antiquitati placuit, alium novitas per usum amplexa est. Olim enim si in rem agebatur, satisdare possessor compellebatueret nec litis aestimationem, potestas esset petit
Abbreviated transcription (Latin):
unc ad monendi sinis agͥe posse
que mlib bomineur aut so noie
ant aueno ¶ aleno uelus ꝓcurito¬
rio. tutorio. curatorio. se um oli mi
usu fuiss.. Nt̾io noĩe agc̾ nõ posse. nͥ

Expanded text:
Nunc admonendi sumus, agere posse quemlibet aut suo nomine aut alieno. alieno veluti procuratorio, tutorio, curatorio, cum olim in usu fuisset, alterius nomine agere non posse nisi
Abbreviated transcription (Latin):
te paupiem fecerit noralis. udo lege
lia si nore dedantur ꝓficiunt iro. ao
liu̾atõnem quia ita iex .xii. tabulaꝵ
sus ealce pausẜ̾it. aut dos cornu pe¬
in bis que ꝯͣ naturam mouẽtur lo¬

Expanded text:
noxalis actio lege lia, si noxae dedantur, proficiunt reo ad liberationem, quia ita lex duodecim tabularum sus calce percusserit aut bos cornu pein his quae contra naturam moventur lo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiuo. aspitatem coerte respuendẽ
esse estimauit ⁊. ab usli comuni uec
penito recessit. eliuis enĩ patitur
filium suũ ⁊ maxi̾e filiam in noũ
uabi ⁊ pudicicie fauor boc bñ ex¬
eludit. ⁊ ideo placinit iẜuĩs tantuͣ¬
moco norales actões eẽ. cum apud¬

Expanded text:
i asperitatem recte respuendam esse existimavit et ab usu communi haec penitus recessit: quis enim patitur filium suum et maxime filiam in noxam iabus etiam pudicitiae favor hoc bene excludit? et ideo placuit, in servos tantummodo noxales actiones e