comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Pater uel mater puellae aut si pat̃ defuerit tutor cura¬
tor uelcdiquis exꝓpinquis sic ntequã decimum annum
puellae contingat denuptiis pactifuerint &sponsadicsus¬
ciperint si pos teamutata uoluntate rennuere uolue¬
rintquẽ prius susceperant non addicuntur ad quadru¬
plũ sed ecctantũ quae sunt susceptac restituant Nam &
sipuella mortua fuerit. hoc tantum quod acceperantred¬
dunt Siuero iam puella decimum agensannũ usq: cadun
testutores curtatores uȩ tenuerint idobseruandum est
ut si fidẽ placitimutare uoluerit & illũ rennuat cuius
sponsedicia suscepit adquadruplipoenam sine dubio
tenectur Persona quicũq depuelle nuptus placitũ fecit
quod siconte quac̃ annus undecimus conpleatur pignora
suscepta reddiderit nullam desusceptis arris calumnã

Expanded text:
Pater vel mater puellae aut, si pater defuerit, tutor, curator vel aliquis ex propinquis si, antequam decimum annum puella contingat, de nubtiis pacti fuerint et sponsalia susceperint, si postea mutata voluntate rennuere voluerint quem prius susceperant, non addicantur ad quadruplum, sed ea tantum quae sunt suscepta restituant: nam et si puella mortua fuerit, hoc tantum quod acceperant reddant. Sin vero iam puella decimum agens annum usque ad utes tutores curatoresve tenuerint, id observandum est, ut si fidem placiti mutare voluerint et illum rennuant, cuius sponsalia suscepit, ad quadrupli poenam sine dubio teneatur persona, quaecumque de puellae nubtiis placitum fecit. Quod si antequam annus undecimus conpleatur, pignera suscepta reddiderit, nullam de susceptis arris calumniam
Abbreviated transcription (Latin):
i forte cesserit utminores possessionis iuris
infiteotici. hocẽ quod exfiscibonis parentes eorũ
habere meruerant subqualib& praestatione
tenuerint. et hoc per neglegentiam siue prodi¬
tionem tutores aut inminutum fuerit aut
ceste sublatum quicquid perierart a tutore
uel curatore esse reddendum.

Expanded text:
i forte cesserit, ut minores possessionem juris emphyteutici, hoc est, quod ex fisci bonis parentes eorum habere meruerant, sub qualibet praestatione tenuerint, et hoc per negligentiam sive proditionem tutoris aut imminutum fuerit aut certe sublatum, quicquid perierit, a tutore vel curatore esse reddendum.
Abbreviated transcription (Latin):
Seruus simutuam pecuniam tempore seruitutis
acciperit exea oblegatione postmane missionem
DE USURIS¬
i pactum nudum de praestundis usuris interposi
sit nullius ẽ momenti exnudum enim pactuu u¬
terciues romanus actio nonnascits.¬

Expanded text:
Seruus si mutuam pecuniam tempore seruitutis acceperit, ex ea obligatione post manumissionem De usuris Si pactum nudum de praestandis usuris interpositum sit, nullius est momenti: ex nudo enim pacto inter ciues Romanos actio non nascit
Abbreviated transcription (Latin):
modi rebur consens umugis quam scriptu rum
liqua iut solem nitas queritur in quibus rebus
&ium inter ubsentes obligato contrabi potes
in aliis rebus fieri nonpotest emptio igitur &
rem fuerit definitum & iamsi pr&ium nonfi
numeratum & nec parsprecii. autu rradat
omnium bonorum autunius alicuius negotio

Expanded text:
iusmodi rebus consensus magis quam scriptura aliqua aut solemnitas quaeritur. In quibus rebus etiam inter absentes obligatio contrahi potest, quod in aliis rebus fieri non potest. Emptio igitur ett uenditorem fuerit definitum, etiamsi pretium non fuerit numeratum, nec pars pretii aut arra datomnium bonorum aut unius alicuius negotiat
Abbreviated transcription (Latin):
Pso consens o socii perseueraenit quia sicu
contrabitur &iam dissensudissoluitur ergo so¬
cietas aut mnorte. unius. pocuaut . contrariauolun¬
tate autcapitis diminutione id et sunus ex sociis. sicut
frequenter supra diximus capita suerit diminutus
Similiter & mandare uerbo pocest &cũ uerbis man¬
licum fuerit oblegatio contrahitur possumus enimaut
nõsoegotia ut aliena cuicũque agendit mandacre
dum modo Netum aliquid agimandemus nam
&si contrabonos mocaliquid mandare uoluerimus
ut alicuium
surtum faciat aut homicidium auulterium
admittat in his rebus mandecti oblegaton con¬
trahitur soluitur autem mandectum autmor tẽ cui
qui mandauit sed hiscuimandatur. mandacti formam
egredi non potest auts. iegres sus fuerit mandactori.
tenetur. obnoxius. & quod extramandatum egitnon
p̃iudicat mandectori¬
ꝯuibus modis obl

Expanded text:
pso consensu socii perseuerant; quia, sicut contrahitur, etiam dissensu dissoluitur. Dissoluitur ergo societas aut morte unius socii, aut contraria uoluntate, aut capitis diminutione, id est, si unus ex sociis, sicut frequenter supra diximus, capite fuerit diminutus. Similiter et mandari uerbo potest, et cum uerbis mandatum fuerit, obligatio contrahitur. Possumus enim aut nostra negotia aut aliena cuicumque agenda mandare, dummodo honestum aliquid agi mandemus. Nam si contra bonos mores aliquid mandare uoluerimus, ut alicui furtum faciat, aut homicidium, aut adulterium admittat in his rebus mandati obligatio non contrahitur. Soluitur mandatum aut morte eius qui mandauit. Sed is, cui mandatur, mandati formam egredi non potest: aut si egressus fuerit, et mandatori teneatur obnoxius, et quod extra mandatum egit, non praeiudicet mandatoriQuibus modis obl
Abbreviated transcription (Latin):
dis remoueur. Et quicliquem a latruncu¬
us uelhostibus eripuit in infinitum donare
on prohib&ur sit amendonatio & non mer¬
os ecimiilabores apellanda ẽ quia con¬
emplatione sclutis certomodo aestimari non

Expanded text:
non potest. Ei, qui aliquem a latrunculis uel hostibus eripuit, in infinitum donare non prohibetur si tamen donatio et non meres eximii laboris appellanda est, quia contemplationem salutis certo modo aestimari non
Abbreviated transcription (Latin):
Quotiens ad faciendam rapinam
aliquis. aut iter agentem autdomũ
cuius lib& nocturnus expoliatur
adgreditur huius modi personis quiuim
sus tinent damus &iam cumarmis
licentiam resistendi etsi protemeritate
sua occisus fuerit illaequi uenerit mors
latrones ipsius a nemine requirantur

Expanded text:
Quoties ad faciendam rapinam aliquis aut iter agentem aut domum cuiuslibet nocturnus spoliator agdreditur, huius modi personis, quae vim sustinent, damus etiam cum armis licentiam resistendi, et si pro temeritate sua occisus fuerit ille qui venerit, mors latronis ipsius a nemine requiratur
Abbreviated transcription (Latin):
cons Siquis patrem matrem fratrem
sororem filium uel filiam uel adios propinquos
occiderit remoto omnium aliorum genere
tor mentorum ftcto decoriis sacco quicolleus
nominatur in quo tommis sus fuerit cum ipso
etiamser pentis laudantur &simare uicinũ
non fuerit in quolib& gurgite proicictur
ut tali poenaa dacmnatus nullotem por e
obteneat sepulturrm xui
Demalepicis mathamaticis
ET CETERIS SIMILABUS

Expanded text:
o. Si quis patrem matrem, fratrem sororem, filium vel filiam aut alios propinquos occiderit, remoto omnium aliorum genere tormentorum, facto de coriis sacco, qui culleus nominatur, in quo cum missus fuerit, cum ipso etiam serpentes claudantur: et si mare vicinum non fuerit, in quolibet gurgite proiiciatur, ut tali poena damnatus nullo tempore obtineat sepulturam. DE MALEFICIS ET MATHEMATICIS ET CETERIS SIMILIBVS
Abbreviated transcription (Latin):
alentinicnus et uedens aã ad senatum¬
in corrigendis minoribus proqueditade
dilecti senioribus propinquis tribuimus
potes tatem ut quos aduite decora domes¬
ticcce lccudes exempbec non prouocant
scltim correccionis meduin& compellat
neque nos in puniendis morum uitiis
potes tatem inin mensum extendi
uolumus sediure patrio cuctorittes
corrigat propinqui iuuenis¬
& ratum & priuaca. Animad uersectione
conpescat quodsi a trocitas faatiius
dominicace emen dinr excadit
placc& inhor mis delecti reus dedi
per mictitur errorem uel culpas
aadulescentium propinquorum
patria districtione corrigere id ẽ
ut si uerbis uel uerecundiae demendari
non pos sunt prauata districtione
uerberibus conrigantur
quodsignauior
culpe fuerit cabulescentsi pancctidic
emea dari nom possit in notitiam iudicis
defenrtui
AO LeReM
CORNILIAM
DESI CARLIS

Expanded text:
alentinianus et Valens AA. ad senatumIn corrigendis minoribus pro qualitate delicti senioribus propinquis tribuimus potestatem, ut, quos ad vitae decora domesticae laudis exempla non provocant, saltem correctionis medicina conpellat. Neque nos in puniendis morum vitiis potestatem in inmensum extendi volumus, sed iure patrio auctoritas corrigat propinqui iuvenisrratum et privata animadversione conpescat. Quod si atrocitas facti ius domesticae emendationis excedit, placet enormis delicti reos dedi permittitur errorem vel culpas adolescentium propinquorum patria districtione corrigere, id est ut, si verbis vel verecundia emendari non possunt, privata districtione verberibus corrigantur. Quod si gravior culpa fuerit adolescentis, quae privatim emendari non possit, in notitiam iudicis deferatur. AD LEGEM CORNELIAM DE SICARIIS
Abbreviated transcription (Latin):
aeclex id constituit ut omnes propinqui. uxorem
ab intes tati mariti successione prohibeant. & man
imiliter a succersione intertate uxoris excludam
sedsi propinqui omnino de fuerint tunc sibi in inuio
excluso fisco maritus ueluxor succedant

Expanded text:
aec lex id constituit, ut omnes propinqui uxorem ab intestati mariti successione prohibeant et maritum similiter a successione intestatae uxoris excludant. Sed si propinqui omnino defuerint, tunc sibi invicem excluso fisco maritus vel uxor succedant.
Abbreviated transcription (Latin):
Haterius liberorũ habens mortuo filio uel filia
sipu prestitis alicos filicas habuerit & filiũ non ha¬
buerit cum filiaba e quedi sorte succedant. hoc est
ut mater mediã & filiae quante fuerint mediã
uindicent portionẽ Iiccut sicdium maritũ non ac¬
ciperit portionẽ quac consecuta ẽ faciendide eac
quod uoluerit habeat potertatem siuero aliun
maritum acciperit. quicquid filius uel filia mosd
cliunde adquisitũ reliquerint mat̃ ꝑp&uo iureun¬
dic&. Debonis uero prioris mariti porcionẽ qua ̃ ex
hereditate filii morientis fuerit consecut cosorore
mortuorũ fracrũ sibi post matris obitum uindia
Quod si filios uel filics quimoriuntur matrẽ us li¬
rorum habentẽ suprestitẽ dimiserint & soro ress
tam̃ filios habeont filueorũ in in tegrapatris ud
matitis facultate succedant: Iit cit mat̾ uelsoro¬
res cib ac succesnone habeentur extraneae. hoc &do
ne potib & pronepotib filiorũ lex ista constituit

Expanded text:
ater ius liberorum habens mortuo filio vel filia, si superstites alias filias habuerit et filium non habuerit, cum filiabus aequali sorte succedat, hoc est ut mater mediam et filiae, quantae fuerint, mediam vindicent portionem: ita ut, si alium maritum non acceperit, portionem, quam consecuta est, faciendi de ea quod voluerit habeat potestatem; si vero alium maritum acceperit, quidquid filius vel filia mortui aliunde adquisitum reliquerint, mater perpetuo iure vindicet, de bonis vero prioris mariti portionem, quam ex hereditate filii morientis fuerit consecuta, sorores mortuorum fratrum sibi post matris obitum vindicabunt. Quod si filius vel filia qui moriuntur matrem ius liberorum habentem superstitem dimiserint et sorores, sed tamen filios habeant, filii eorum in integra patris vel matris facultate succedunt, ita ut mater vel sorores ab hac successione habeantur extraneae. Hoc et de nepotibus et pronepotibus filiorum lex ista constituit
Abbreviated transcription (Latin):
Si curicdes intestatus moriens neq filios neq: prox¬
mos derelin quat curiccuius ordimi subducitur
quicquid reliquerit uindicabit. Itacut nullus au¬
decat eccquasibona caduca a principib: postulare
quodsifecerit Nonualebit Nã sitestam̃tum face
curidibus lexista tribuit potestatẽ¬
N de lericorumet monachorum

Expanded text:
Si curialis intestatus moriens neque filios neque proximos derelinquat curia, cuius ordini subducitur, quidquid reliquerit, vindicabit, ita ut nullus audeat ea quasi bona caduca a principibus postulare. Quod si fecerit, non valebit, nam testamentum faciendi curialibus lex ista tribuit potestate DE CLERICORVM ET MONACHORVM
Abbreviated transcription (Latin):
ENI Pro berede gerere est distinatione futuri¬
domini aliquit exbereditariis rebus usur puo
etideo proherede gerere uidetur. qui fundora
hereditariorum culturas rationisq: disponi
& qui seriuis hereditariis iumentis rebus uel alis
Ex pluribus heredibus isdem qui legionis sis
omid serint hereditatem uel in adeundo c&li
ratione fuerint in pediti. hisqui adierunt uel
eorum heredibus. omitentium. portionis adcres¬
cunt quod inheredem instituto eum quiaccepe¬
rat. substitutum euenire non poterit diuersa
enim causa est scripti & legitimi

Expanded text:
 Pro herede gerere est destinatione futuridominii aliquid ex hereditariis rebus usurpare: et ideo pro herede gerere uidetur, qui fundorum hereditariorum culturas rationesque disponit, et qui seruis hereditariis, iumentis rebusue aliis Ex pluribus heredibus isdemque legitimis si qui omiserint hereditatem uel in adeundo aliqua ratione fuerint impediti, his qui adierunt uel eorum heredibus omittentium portiones adcrescunt. Quod in herede instituto eum qui acceperat substitutum euenire non poterit: diuersa enim causa est scripti et legitimi
Abbreviated transcription (Latin):
Abhostibus captus neque sui neque legitimile¬
redes ius amittit post liminio reuersus quodin
ca eos qui in insulam deportantur uel serune
effecti sunt placuit obseruari si peromna inis¬
grum indulgentiam principali restituantur

Expanded text:
Ab hostibus captus neque sui neque legitimi heredis ius amittit postliminio reuersus. Quod et circa eos, qui in insulam deportantur uel serui poenae effecti sunt, placuit obseruari, si per omnia in integrum indulgentia principali restituantur
Abbreviated transcription (Latin):
Emancipati liberi preceriti siuellent se¬
miscere paternae hereditate & cum his qui inpo¬
tesutte remanserunt communes patres diui¬
dere hereditaẽ ante quam bonorum possessi¬
onem palant de conserendo cauerecum sctis dicti¬
one debebunt. Quod si satis dare ponpossunt stu¬
timex fidebonorum confusionem. excepto peculi¬
o canstrinsi facere cogendisunt

Expanded text:
Emancipati liberi praeteriti si uelint miscere se paternae hereditati et cum his qui in potestate remanserunt communis patris diuidere hereditatem, antequam bonorum possessionem petant, de conferendo cauere cum satisdatione debebunt. Quod si satisdare non possunt, statim ex fide bonorum confusionem excepto peculio castrensi facere cogendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
CCONTRAHEN DA Aucrontrne
bmecum inpendentis damni uicinos
sutis dccre deb& additis sponsoribus super
co quoddamni accederit decommunioni pari¬
&e utilitatis causa hoc coepit obseruari ut edis
quidem cuiccedificare interẽ cogatur uero son¬
os portiones uae inpensas agnoscere.

Expanded text:
De contrahenda auctoritate Ob metum impendentis damni uicino satisdari debet datis sponsoribus super eo quod damni acciderit. De communi parite utilitatis causa hoc coepit obseruari, ut aedificet quidem, cuius aedificare interest, cogatur uero socius portionis suae impensas agnoscere.
Abbreviated transcription (Latin):
NI ER PRAETATIO¬
ti si quis ad prix cipt conuolais
NOSCRENS SE CASUHomicidium¬
per potras os
Tacco non uolunarine Ase
homhicidium fuisse cocomnis¬
SUM
ET SIPER SUPPLICATIO¬
NEM AD RERUM DOMINIS
UENIAM POTUERET INPETRA¬
RO A RECTORΕ PROUINTIaΕ
ubi. CSus ISΤΛΕ comMIS Sil
Es.T.
IDS PECIA LI .TO R
DEBET IN qUIRIET
SI CERTA FUGRIT
PLICANTIS UE NTAML¬
MMEREATUR OBTENT
CE TE RUM SI
Bi¬
LA
DIS¬
SIO¬
NE
TUS
FuE¬
RIT
HOMICI¬
diuo
commississe cadem poenã excipiat quidehomicidus
legibus habctur ex pressa: in p&rata non ualeant¬

Expanded text:
NTERPRETATIOt si quis ad principem convolaverit adserens se casu homicidiumperpetrasse - nam non voluntarie a se homicidium fuisse commissum - et si per supplicationem a rerum dominis veniam potuerit impetrare, a rectore provinciae ubi casus iste commissus est id specialiter debet inquiri et, si certa fuerit plicantis, veniam mereatur obtentam. Ceterum si bita dissione tus fuerit homicidium commisisse, eandem poenam excipiat, quae de homicidiis legibus habetur expressa: impetrata non
Abbreviated transcription (Latin):
Fundo cum omni instrumento rustico &
urbano & mancipiis qua e ibileguto tam
suppellex quam aeramentum . Item q ar.¬
gentum & uestes quae ibidm pater facmi¬
lics instruendi gratia haberesol& Debe¬
buntur. Item ea mancipia. quaeusui pa¬
tris facmilias essesolent : Itemq aues&
pecara quae instruandccrum aepularum
gratia infundo conparata sunt. exceptis
his quae ibi custodice causa de posita sunt¬
Fundo legato Itcuit optimus maximus quue
est r&ia capruria &ceera uenationis ins¬
trumenta contenebuntur quae &item adins
trumentum siquaestus fundi & maxima
paste inuenationibus consisc& Ist int nonindig

Expanded text:
Fundo cum omni instrumento rustico et urbano et mancipiis quae ibi sunt legato tam supellex quam aeramentum itemque argentum et uestes, quae ibi pater familias instruendi gratia habere solet, debebuntur: item ea mancipia, quae usui patris familias esse solent, itemque aues et pecora, quae instruendarum epularum gratia in fundo comparata sunt: exceptis his, quae ibi custodiae causa deposita suFundo legato ITA VT OPTIMVS MAXIMVSQUE EST retia apraria et cetera uenationis instrumenta continebuntur: quae etiam ad instrumentum pertinent, si quaestus fundi ex maxima parte in uenationibus consistat
Abbreviated transcription (Latin):
cillo quȩ uestim̃ta rus ticis faciunt scu traqe¬
IIxores eorum quio perantur magrest ut in sira¬
mentocedant pecora quoq: & pacstorer eorũstco¬
rundi causa parata instrumento continentur
cic autem quaecurto die magis caurtt̃ quod adusis
pactris familie eo dilata sunt instrum̃ti nomiis
non continetur ⁊ uxores uero eorũ quimercedes
presiere consueuerant neque instructionis nb
ins trumenti a ppellactione continentur. Is np¬
Discatores uel uenationes instrumentũ
demum instrumentum fundi continen¬
tur si ex his maeximae fundiredditus coganaꝵ¬

Expanded text:
cillae quae uestimenta rusticis faciunt, scutra qucillae quae uestimenta rusticis faciunt, scutra quxores eorum qui operantur magis est ut instrumento cedant. Pecora quoque et pastores eorum stercorandi causa parata instrumento continentur. Ea autem, quae custodiae magis causa quod ad usus patris familias eo delata sunt, instrumenti nomine non continentur. Vxores uero eorum, qui mercedes praestare consueuerant, neque instructionis neque instrumenti appellatione continentur. Piscaturae uel uenationis instrumentum ita demum instrumento fundi continetur, si ex his maxime fundi reditus cogan
Abbreviated transcription (Latin):
mutauerit. Non utendo amiitur usu fructus sipor¬
sessione fundebiennio fructucrius non utatur uel
rei mobilis anno Pei mutatione admittitur usufruc¬
tus sidomus legata incendio conplagrauerct aut
ruina perierit lic& pos teccpestituatur
niure eacernone admittitur usufructus
quociens domino propri&actis eum fructuccri¬
inctur ususructus aut montema uttepa re
mortem cum usu. fructuccrius moritur
tempore quotiens adcertum tempur usu¬
fructus legatur uelut biennio aut triennio¬
undo uel seruo legato tam sundiinstrum¬
tum quam serui peculium ad legatarium
Nuerendorum fructum causice eẽ uidentu
qui opus rurticum faciunt & monitores &iu¬
lici & scltucrii Itemboues aratorucra trabi¬
dentes & salces putctorie & frum̃tum quoque
ructum cogendorum causc̃ conpurata instru¬
mento cedunt uelud corpes clbei falces misorie
onseru cndorum fructuum uel causec conpan¬
ta instrum̃ta cedunt uelud dole acupe uehiu
rus tica cibaria pistores asim focarie lteman¬

Expanded text:
mutauerit. Non utendo amittitur ususfructus, si possessione fundi biennio fructuarius non utatur, uel rei mobilis anno. Rei mutatione amittitur ususfructus, si domus legata incendio conflagrauerit aut ruina perierit, licet postea restituatur. In iure cessione amittitur ususfructus, quotiens domino proprietatis eum fructuaritur ususfructus aut morte aut tempore: morte, cum usufructuarius moritur: tempore, quotiens ad certum tempus ususfructus legatur, uelut biennio aut trienniouel seruo legato tam fundi instrumentum quam serui peculium ad legatarium erendorum fructuum causa esse uidentur, qui opus rusticum faciunt, et monitores et uilici et saltuarii: item boues aratorii, aratra, bidentes et falces putatoriae: frumentum quoque ructuum cogendorum causa comparata instrumento cedunt, uelut corbes, aluei falces messoriae onseruandorum fructuum causa comparata instrumento cedunt, uelut dolia, cupae, uehicula rustica, cibaria, pistores, asini, focariae: item an
Abbreviated transcription (Latin):
abeo propter usurtm quamterciam pcstem ac¬
cipict . Id est ut suꝑ duos modios quae accepit tertiũ
reddat. Quod si conuentus fuerit ille qui commodat
& promaiore ususto noluerit debitum suũ adiecto
testio modio adebitorerecipere : &ic̃ debitũ ꝑdat
qucmrem ad solas fruges praecipimus ꝑtinere.
am quando pecunia fuerit commodata nisi unã
tantum centesimcm a creditorib: exigi non iubemis

Expanded text:
ab eo propter usuram quam tertiam partem accipiat, id est, ut supra duos modios, qui accepit, tertium reddat. Quod si conventus fuerit ille, qui commodat, et pro majore usura noluerit debitum suum, adjecto tertio modio, a debitore recipere, etiam debitum perdat. Quam rem ad solas fruges praecipimus pertinere. Nam quando pecunia fuerit commodata, nisi unam tantum centesimam a creditoribus exigi non jubemus
Abbreviated transcription (Latin):
cigris siue in mancipiis siue inquib: lib& reb cat
corporib: nominatim indonctione conscribendes
Ponocculte sed publicȩ non priuatim uel secr &e
sed aut intabulis ecut in castis eut ubicũq legd¬
tur. Facta donatio quã tamen donationẽ silit¬
tercs nouit donator ipse subscribat: Siuero
ignorat psentib: plurimis elegat quipipsosul¬
cribat Et hanc ipscẽ donationẽ gestorũsollemp¬
nits et corporalis traditiosubrequatur Itiuit
simobilia donantur p̃sentib plurimir tradno¬
tur Si uero cger uel domus donactor quod mo¬
ueri non potest ut inde donator abscedat &
nouo domino pateatres donata Sittom̃ sibi dehis
rebususũ fructũ donator non reseruauerit
Sesta uero donctionũ aut cpudiu dicẽccut cepud
curiã cllegtnda sunt Iđ a monas io

Expanded text:
agris, sive in mancipiis, sive in quibuslibet rebus atque agris, sive in mancipiis, sive in quibuslibet rebus atque corporibus, nominatim in donatione conscribendae sunt, non occulte, sed publice, non privatim vel secrete, sed aut in tabulis aut in chartis aut ubicumque legatur facta donatio. Quam tamen donationem, si litteras novit, donator ipse subscribat: si vero ignorat, praesentibus plurimis eligat, qui pro ipso subscribat: et hanc ipsam donationem gestorum solennitas et corporalis traditio subsequatur, ita ut si mobilia donantur, praesentibus plurimis tradantur: si vero ager vel domus donatur, quod moveri non potest, ut inde donator abscedat et novo domino pateat res donata, si tamen sibi de his rebus usumfructum donator non reservaverit. Gesta vero donationum aut apud judicem aut apud curiam allegand
Abbreviated transcription (Latin):
simodo excesseriN lege conscriptũ undepossin
certe ꝑsone de inmodica donatione proponere
hoc ẽ siquartã sibi facultatis suedonator non
reseruauerit non ualebuN Sed p̃terea illadonan
contra legẽ est siq̃ reminlite positãquere p&nu
cait directo ordine donata aut conditionẽ conu
bonosmores hoc ẽ causcc̃ cuius lib& criminis do¬
natorndonatione conscribat. Minorib: ueros
quid fuerit ꝑdoncationẽ aquocũq: oblactũ siue con¬
lcctũ tutores uelcuractores eorum debent studere
nequidfirmitactis donationis desit. quodsi eonũne¬
gle gentia donatio adeffectũ ꝑ ducta non fuerit
adeorũ dispendiũ ꝑtinebit. Itcait quicquid mino¬
res dedonationẽ ꝑdiderint tutores uel curatores
illius depropria facultate restituant In consen¬
bendis &uce donuonib: huordo serucndus ẽ ut
donatio nom̃ prius continecat donatoris uelilluu
cui donatur deinde res quedonantur. Que in

Expanded text:
si modum excesserint legsi modum excesserint legcertae personae de immodica donatione proponere, hoc est si quartam sibi facultatis suae donator non reservaverit, non valebunt. Sed praeterea illa donatio contra legem est, si quis rem in lite positam, quae repetitur, aut recto ordine donet, aut conditionem contra bonos mores, hoc est caussam cujuslibet criminis, donator in donatione conscribat. Minoribus vero si quid fuerit per donationem a quocunque oblatum sive collatum, tutores vel curatores eorum debent studere ne quid firmitati donationis desit. Quod si eorum negligentia donatio ad effectum perducta non fuerit, ad eorum dispendium pertinebit, ita ut quicquid minores de donatione perdiderint, curatores vel tutores illis de propria facultate restituant. In conscribendis autem donationibus hic ordo servandus est, ut donatio nomen prius contineat donatoris vel illius cui donatur: deinde res, quae donantur, sive in
Abbreviated transcription (Latin):
onctio aut directa ẽ. cut mortis causaa cons¬
cribitur. donatio directa est ubiin p̃senti res dona¬
tatraditur mortis caura donatio e ubidonacor
dũ ad uiu& remquã donat sibi reseruat .s cribens
siprius mortuus fuero quã tu res mea adteꝑteneat
ut postea adillũ cuidonat non adheredes donatoris
res donata ꝑueniat. Quodsi prius moriatur cui
res mortis causãdonata e resinuare ꝑ maneat
doncctoris Est &alicdonatio ubi donaturobli¬
gtt illũ cuidonat ut cliquid faciat aut nonfacicit
łdest sicliqui diubeat fieri quodinpossibile iudi¬
c&ur aut quod honestati contrariũ eẽ uidecitur
aut sudor din& fieri qđ honestũ est & possit impleri
Quia tunc infirmatur donatioquando conditiones
hones tactis possibiles impl&e non fuerint Ncc̃
siinboneste & in possibiles conditiones ponantur
remotis conditionib: firma donatio .ẽ. Itẽ & cdia
inqua sibi donator cestũ temp: pos sessionis reser
Quacetam̃ dinnes donationes superius conpreho

Expanded text:
onatio aut directa est aut mortis causa conscribitur. Donatio directa est, ubi in praesenti res donata traditur. Mortis causa donatio est, ubi donator dum advivit, rem, quam donat, sibi reservat, scribens: si prius mortuus fuero quam tu, res mea ad te perveniat, ut postea ad illum, cui donat, non ad heredes donantis res donata perveniat, quod si prius moriatur cui res mortis causa donata est, res in iure permaneat donatoris. Est et alia donatio, ubi donator obligat illum cui donat, ut aliquid faciat aut non faciat, id est, si aliquid iubeat fieri, quod inpossibile iudicetur aut quod honestati contrarium videatur; aut si id ordinet fieri, quod honestum est et possit inpleri, quia tunc infirmatur donatio, quando condiciones honestatis possibiles inpletae non fuerint. Nam si inhonestae et inpossibiles condiciones ponantur, remotis condicionibus firma donatio est. Est item et alia, in qua sibi donator certum tempus possessionis reservat. Quae tamen omnes donationes superius conprehensae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpublica facta sit nec essitate p̃sumpserit periculos
ratorissiue deffensoris & principaliũ ciuitatũ cdor¬
nariũ iudicem dirigatur singulas libras curip
gulos partcueredos uel ꝑ angarias fisciuirib: in¬
turus qua in paste sirector prouintiae atq: offi
eius conludiũ prebere uoluerit dupplũ ex suis bonis
nouerint exigendũ datt x Rađ debrstillicone &curilian
consulib: Haeclex interpr&ationẽ non indige

Expanded text:
 tamen pro publica facta sit necessitate, praesumpserit, periculo curatoris sive defensoris et principalium civitatum ad ordinarium iudicem dirigatur, singulas libras auri per singulos paraveredos vel parangarias fisci viribus inlaturus. Qua in parte si rector provinciae atque officium eius conludium praebere voluerit, duplum ex suis bonis noverit exigendum. Dat. XV. kal. Dec. Stilichone et Aureliano conss. Haec lex interpretatione non indige
Abbreviated transcription (Latin):
Viducce introc uicensimum & quintum annum
rint constitute. & cdhucuiuis patribus tam& sien¬
pationem ad quisierint. libertatem siccd secundan
ticcs uenire uoluenint Nouerint coniunctionem
sucm in patrum potestate. non in sua uoluntat
consistere & eorum electione nonquorum cun¬
que amicorum aut samiliccrium sequendu
esse consensum Quiero patres mostui sunt
nec sic quoque ex suo singulariter arbitrion¬
bendi habeant potestatem Sed prohones¬
tate coniunctionis uiditium sequendum ei
propin quorum Quodsi duo p&itores ext¬
terint consulendi: sunt quidem parentes
Nec preter mittendus est exicomiudexqu
uolunitatem feminae prohones tiore di¬
taxat paste prospiciat. Nec illis tuntum pros¬
quis prest& cadsensum qui suspitione hereditatis
utuntur qui forte dunuptias differunt ꝓsucces
hereditatis mulieris mortẽ expectare uidentur
edillorũ magis sitalis conditio int̃ cedit : electios eq¬
da ẽ quinihil pos sunt deipsius hereditate conqu

Expanded text:
Viduae intra vicesimum et quintum annum si fuerint constitutae adhuc vivis patribus, tametsi emancipatione adquisierint libertatem, si ad secundas nubtias venire voluerint, noverint coniunctionem suam in patrum potestate, non in propria voluntate consistere, et eorum electioni, non quorumcumque amicorum aut familiarium sequendum esse consensum. Si vero patres mortui sunt, nec sic quoque ex suo singulariter arbitrio nubendi habeant potestatem, sed pro honestate coniunctionis iudicium sequendum est propinquorum. Quod si duo petitores extiterint, consulendi sunt quidem parentes, nec praetermittendus est etiam iudex, qui voluntatem feminae pro honestiore dumtaxat parte prospiciat. Nec illis tantum propinquis praestet adsensum, qui suspicione hereditatis utuntur, qui forte, dum nubtias differunt, pro successione hereditatis mulieris mortem expectare videntur: sed illorum magis, si talis condicio intercedit, electio sequenda est, qui nihil possunt de ipsius hereditate conqu
Abbreviated transcription (Latin):
iue in solida prouincia siue ꝑ singulas ciuitates
tabulcrii fuerint ordinati hoc ẽ qui ratines pub¬
licastractant ingenui . caprouincia libus ordinentur
coloni uelserui ad hoc offitiũ nullatenus admittantip
quiacquib fides publica committenda est tades
elegidebent dequib: quaerella eẽ non pos sit. Quod
sidominus colonũ cut feruum suũ tabulariũ. eẽ
concesserit. proconsensu dominu samulta feriatir
ut quicquid colonus ille uel seruusd arimenti
adiiserit hoc dominus sinemora restitucat: Co¬
lonus ille uel seruus uerberatus fisciuirib: addica¬

Expanded text:
ive in solida provincia sive per singulas civitates tabularii fuerint ordinati, hoc est, qui rationes publicas tractant, ingenui a provincialibus ordinentur, coloni vel servi ad hoc officium nullatenus admittantur, quia, quibus fides publica committenda est, tales eligi debebunt, de quibus querela esse non possit. Quod si dominus colonum vel servum suum tabularium esse consenserit, pro consensu dominus hac mulcta feriatur, ut quicquid colonus ille vel servus detrimenti admiserit, hoc dominus sine mora restituat, colonus ille vel servus verberatus fisci viribus addica
Abbreviated transcription (Latin):
Si ne tributis fundum nullus audeat conparart
sedomnes prohis agris quiad eos quo quemodo ꝑ¬
uenerint publicica nones impleant functiones nec
de solutione tributi cuicumq liberum sit pacisci sed
siuedoneturager siueuindatur factus dominus inte¬

Expanded text:
Interpretatio. Fundum nullus audeat conparare, sed omnes pro his agris, qui ad eos quoquo modo pervenerint, publici canonis inpleant functiones. Nec de solutione tributi cuicumque liberum sit pacisci, sed sive donetur ager sive vendatur, factus dominus inte
Abbreviated transcription (Latin):
uicumq: cuius lib& reidominiũ quo lib& ordincad¬
quesierit continuo  ꝓea parte qua possessor effectus
ẽ publicis liberis nomensuum p&at ad scribi ac seo¬
mittat tributum agri cuius possessor ẽ solutorum ut
remota de auctore idest priorem domino in qui&u¬
dine in presentem domino solutio traensferatur

Expanded text:
uicumque cuiuslibet rei dominium quolibet ordine adquisierit, continuo pro ea parte, qua possessor effectus est, publicis libris nomen suum petat adscribi ac se promittat tributum agri, cuius possessor est, soluturum, ut remota de auctore, id est priore domino inquietudine in praesentem dominum solutio transferatur
Abbreviated transcription (Latin):
uttosttor Scribat illum heredem inscituo
& uolo ut cunimortuesfueritad illum berededtas
mea perueniat pretorea &m hoc alia fidei co¬
missorum & legatorum. conditio ẽ. qui a fidei.¬
commipfatarditas quam scriptum ẽ soluta fu¬
erint usure & fructus debentur. Iegatorum
uero usure non debentur sed exmore soluco¬
nis siperdamnationem relictae fuerint dupli¬
cantur

Expanded text:
ut testator scribat: illum heredem instituo et volo, ut quum mortuus fuerit, ad illum hereditas mea pertineat. Praeterea et in hoc alia fideicmissorum et legatorum condicio est, quia fideicommissa, si tardius, quam scriptum sit, soluta fuerint, usurae et fructus debentur: legatorum uero usurae non debentur, sed ex mora solutionis, si per damnationem relicta fuerint, duplicantur
Abbreviated transcription (Latin):
missum adeum cuiccliquid dimissumẽ heredemortuo
legatum itare linqui non potest item legitum per
codcellum relictum non ualetnis codicelli tes¬
tumento s confirmati fidei commissum uerdm
tum alteri relinqui non potest it flei commus
tus darenon patest: perfidei commissum potest
tem per codicellum nemoeris infitui potest
quitenun antumento confirmati sunt sed his
quiter amento eres fuerit intitutus potest pen
quoduelidum ẽ : ouamsico dicelliter tomentgr
non suerunt. confirmati itemperfidei commissim

Expanded text:
missum ad eum, cui aliquid dimissum est, herede mortuolegatum ita relinqui non potest. Item legatum per codicillum relictum non ualet, nisi codicilli testamento fuerint confirmati: fideicommissum uero, tum alteri relinqui non potest, sed fideicommirtas dari non potest, per fideicommissum dari potest. Item per codicillum nemo heres institui potest, quamuis testamento confirmati sint: sed is, qui testamento heres fuerit institutus, potest per quod ualidum est, etiamsi codicilli testamento non fuerint confirmati. Item, quamuis non possim
Abbreviated transcription (Latin):
cum que resedentibus sacerdotibus fuerit epis copa¬
liloco detrusus et nomine sicdiquid uel contracus¬
todiã uel contraquietem publica mulieri fuerit
de prachensus rursus sacerdotiũ pecere a quo tu¬
d&ur expulsus proculabea urbe quam fecit secundũ lo¬
gem diuae memoriae graticni. centummilibus uituma
agat sit cebeorum. caetibus sepuratus aquorũ ẽ. sociola¬
rescripta omnibus ab iectis perculpã sacerdotio
uer sonis queque in pacrata sunt ineffecta ꝑmane¬
ant Scitur si is quorum defens ione nituntur abs¬
que sui reprae hensione non futurum si hoc pol¬
licentur. suffragiam que diuinum nonuidem¬
tur meruis seiuditium data pronõn scbr rauen¬
na sallicone accuriliano coñs halax int non eg&

Expanded text:
cumque residentibus sacerdotibus fuerit episcopali loco detrusus et nomine, si aliquid vel contra custodiam vel contra quietem publicam moliri fuerit deprehensus, rursusque sacerdotium petere, a quo tur expulsus, procul ab ea urbe, quam infecit, secundum legem divae memoriae Gratiani, centum milibus vitam agat. sit ab eorum coetibus separatus, a quorum est societarescripta; omnibus abiectis per culpam sacerdotio personis, quae impetrata sunt, infecta permaneant: scituris his, quorum defensione nituntur, absque sui reprehensione non futurum, si hoc eis pollicentur suffragium, qui divinum non videntur meruisse iudicium. Dat. prid. non. Feb. Ravennae Stilichone et Aureliano
Abbreviated transcription (Latin):
uotiens ex quo lib& readrelegionem ꝑtinente
int̃clericos fucrit nata contentio ids pecialiter ob¬
seru&ur. ut conuocatis ab ep̃o dioci saonis prbis
que in contentione uenerint corũ iuditio termi¬
netur Et raneriquidopponitur criminaload
poticiam iudicis inciunte te qua agitur. dedu can¬
tur utipsius sentenciã uindic& ur quod probatꝰ
criminaliter fuis secominis sum

Expanded text:
uoties ex qualibet re ad religionem pertinente inter clericos fuerit nata contentio; id specialiter observetur, ut convocatis ab episcopo dioecesanis presbyteris, quae in contentionem venerint, iudicio terminentur. Sane si quid opponitur criminale, ad notitiam iudicis in civitate, qua agitur, deducatur, ut ipsius sententia vindicetur, quod probatur criminaliter fuisse commissum
Abbreviated transcription (Latin):
I Siquis plus quam legitima
cente sima contin& hoc est tressiliquas in cnnoper
solido amplius debitore sub occa sionem necessitc¬
tis acciperit uelccuiferre praesumpserit posedatã
legem sinculla dilatione eaq: amplius accepit
conꝰstrictus quadru plipoena restituat Ecuero
quae antelegem taliratione datasunt induplu
uolumus resor mocri

Expanded text:
i quis plus quam legitima centesima continet, hoc est tres siliquas in anno per solidum, amplius a debitore sub occasione necessitatis accipere vel auferre praesumpserit, post datam legem sine ulla dilatione ea, quae amplius accepit, constrictus quadrupli poena restituat. Ea vero, quae ante legem tali ratione data sunt, in duplum volumus reformari
Abbreviated transcription (Latin):
inecansle sencitorib suncnnis minoribur
dobisoteris debitũ cumusuris reddere dissimulaꝵ
debitor es propt hoc quod senatoriogenere nceo suñ¬
delictu cumusuris integrisrecipere nomiubent
tideo quod cautionẽ ꝑsupulationẽ promis hõ est

Expanded text:
ine causa senatoribus in annis minoribus constitutis debitum cum usuris reddere dissimulant debitores propter hoc, quod senatorio genere nati debitum cum usuris integris recipere non iubentur: et ideo, quod cautione per stipulationem promissum est
Abbreviated transcription (Latin):
bers it quod cum discipulis eorum qui officinis talq¬
nis praesunt contractum est inmagistris uelinsano¬
ribur tabernae. insolidum ado datur¬
officinae uel in sticuorem tabernae damnum quod
eruus uel filius familics s iacceptam pecuniam ima
patris uoldomino uerterit. hoc modo a grum putua
lendo domum fulciendo mancipia uestiendo mer¬
cando uel creditori soluendouel quid tale faciendo
deinrem uerfo: insolidum. uel patrem. uel dom inun
oblegia siac meni obhanc caus am pecuni am dius

Expanded text:
ber sit. Quod cum discipulis eorum, qui officinis tabernis praesunt contractum est, in magistros uel institores tabernae in solidum actio daturl institores tabernae in solidum Seruus uel filius familias si acceptam pecuniam in rem patris uel domini uerterit, hoc modo: agrum puta colendo, domum fuliendo, mancipia uestiendo, mercando uel creditori soluendo uel quid tale faciendo, de in rem uerso in solidum uel patrem uel dominum obligat: si tamen ob hanc causam pecunia data
Abbreviated transcription (Latin):
DESENATIUS CONSULIO MACEDONIM
uifilio familicas contrainter dictum amplisin
ordinis pecuniam mutuam. crediderit postmor¬
tempatrif e eo quoduiuo. patre credidit cũ
eo agerenon potest.
ui filio famili as contra. interdicta legum
tio patrempecunĩa commoduuit etm pec uiuente:
necmortuo patre abeode noterit postulure

Expanded text:
senatus consulto Macedoniano Qui filio familias contra interdictum amplissimi ordinis pecuniam mutuam crediderit, post mortem patris ex eo quod uiuo patre credidit cum eo agere non potest.Qui filiofamilias contra interdicta legum inscio parte pecuniam commodavit, eam nec vivente nec mortuo patre ab eodem poterit postulare
Abbreviated transcription (Latin):
III de famili+ hercunoe
rbiter fumilue bercis unde plus quam semel
dum non potest et ideo dehisquaediui s eo uidi¬
no norrunt aeimuni diuidendo arbier posti¬
latus partie cur

Expanded text:
 De familiae herciscundae Arbiter familiae herciscundae plus quam semel dari non potest: et ideo de his, quae diuisa eo iudicio non sunt, communi diuidundo arbiter postulatus partietur
Abbreviated transcription (Latin):
I Colligiati sideciuitatibus suis forte discesserit
aciui tatibus suue offitia cum rebus suis uel adlo ca
unde discesserunt reuocentur ddequorumfilus
haet seruandac conditio estutridecolona uelancil¬
li ias cantur matremsequatur agnatio siuero
deingenua & colligiato colligiati nascasnur

Expanded text:
 Collegiati, si de civitatibus suis forte discesserint, ad civitatis suae officia cum rebus suis vel ad loca, unde discesserunt, revocentur: de quorum filiis haec servanda condicio est, ut, si de colona vel ancilla nascuntur, matrem sequatur agnatio; si vero de in
Abbreviated transcription (Latin):
ehis criminibus dequibus quis absolutus ẽ ab eo
accusauit refricare accusatio non potesdista imi¬
ilio saccus atores sihoc crimen qđ pater intend
liberatum rerum ꝑsequi uellit ab ac acusatis
rimen in quo alius distitit uel uictus recessit a
obiecere non prohibitur ista int non in dige

Expanded text:
his criminibus, de quibus quis absolutus est, ab eo qui accusauit refricari accusatio non potest. Filius accusatoris si hoc crimen, quod pater intendit, post liberatum reum persequi uelit, ab accusatione rimen, in quo alius destitit uel uictus discessit, alius obicere non prohibetur. Delator non e
Abbreviated transcription (Latin):
riminum discussio ibi agitanda est ubicri¬
men admis sum e nam alibi criminumreus prohi¬
nonfieri nec adiuditium exhiberi quia sicut con¬
uiotum poena constringit. Ita & accuscitorem
si non probauerit quod obiecit. Id aã lauda¬

Expanded text:
riminum discussio ibi agitanda est, ubi crimen admissum est: nam alibi criminum reus prohinon fieri nec ad iudicium exhiberi, quia sicut convictum poena constringit, ita et accusatorem, si non probaverit, quod obiecit. 374
Abbreviated transcription (Latin):
peribo solumdicit᷑ qđ ñ uad& ni sitestcorib mostuis
Nam laban &ia cobtestementum fecerunt
chartae et membranarum usum indolatis
tbulis non solumtes tamentee. Sed eticeno
ep̃is tolcruin ad loquice scribebantuor. tnde
& portitores ecrum tecbellarinaitestiun¬

Expanded text:
 solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis, Nam Laban et Iacob testamentum fecerunt,chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur; unde et portitores earum tabellarii
Abbreviated transcription (Latin):
sinetionolex consut lexenttu otuuetañ
quadcinoni conaruat quod disciplinece conuenids
qđ sclua proficiati Nlocata autem cor¬
suctudo quia in commurue ei su
nus incu tule ẽ communium setionusa
nde coniunctio liberorum sueccessio

Expanded text:
si ratione lex constat, lex erit omne religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in communi est Ius naturale est commune omnium nationum et femine coniunctio, liberorum susceptio
Abbreviated transcription (Latin):
suxtapossibilis secundũ naturrm secundũ coniuetudinẽ¬
patricelo cotẽporequae conueniens neces saria utiles
manifestaquoq: necliquid ꝑ obscuritatemincaptione
contineat nullo priuato commodo sed procamunꝗ
grecumẽ. Quod latinedicitur causa. unde et prao¬
pcitianegotiadicuntur &anctor causarsi &neł¬
gotiecorum pnrgmaticus nuncupatuN.
placiis alegẽt necusit postet liberum autdis sr¬
mulcre duttal turhere secunde & alligat aopellaha¬

Expanded text:
is, secundum naturam, secundum patriae consuetudinem, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captionem contineat, nullo privato commodo, sed pro communi Graecum est, quod Latine dicitur causa; unde et pragmata negotia dicuntur, et actor causarum et negotiorum pragmaticus nuncupatur. placitis alligat, ne cui sit postea liberum, aut dissimulare, aut subtrahere se; unde et alligati appellan
Abbreviated transcription (Latin):
inferendisolempnitas foederis sticiendi nexos
egres sio in hostẽ uł comis sio . Itẽ signodato receptio
uem flugitu militaris disciplina silocus descrat
Itẽstipendiorũ modis dignitatũ grad p̃miorũ honor
fapionib qumre pud n ullũ aliũ populũ reperiuntus
se propria sunt romanorũ etineo demsoluis cons

Expanded text:
inferendi solennitas, foederis faciendi nexus, signo dato egressio in hostem vel pugnae commissio; item signo dato receptio; item flagitii militaris disciplina, si locus deseratur; item stipendiorum modus, dignitatum gradus, praemiorum honor, capionibus, quae jura apud nullum alium populum reperiuntur, sed propria sunt Romanorum, et in eosdem solos cons
Abbreviated transcription (Latin):
iinstituantur ciuitatum deffensores quos con¬
sensus ciuium ec subscriptio uniuersorum elegis
cognoscitur Quod s̃quid deffensorum adhauc
rem cupiditate propria non inter ueniente deen¬
toperuenis se probabitur pro ac presumptio¬
ne quinq: libras aurifisco inferricogatur

Expanded text:
instituantur civitatum defensores, quos consensus civium et subscriptio universorum elegisse cognoscitur. Quod si qui defensorum ad hanc rem cupiditate propria, non interveniente decreto pervenisse probabitur, pro hac praesumptione quinque libras auri fisco inferre cogatur
Abbreviated transcription (Latin):
Siquicumq: aduersũpupillos uiduar & cegro¬
tos nr̃a praecepta meruerint cos delocis suis com¬
mouendi uelextraprouinti cm suam us quã
pcaenitus protrahendilicentiam subinouemus¬
Tut
ut ibi causem suam dicant ubi instructiores ersi
et tesomonicpossunt facilius inuenire : Sano
sis quorum fatigationi consulemus noscredidra
expedendos huic uolun tati corum ueniendi adi
non negtemus Itaut aduersar i eorum subpa¬
sentia principis ad esse perrectorem prouintue
conpellantur

Expanded text:
Quicumque adversus pupillos, viduas et aegrotos nostra praecepta meruerit, eos de locis suis commovendi vel extra provinciam suam usquam penitus protrahendi licentiam summovemuut ussam suam dicant, ubi instructiores esse et testimonia possint facilius invenire. Sane si ipsi, quorum fatigationi consulimus, nos crediderint expetendos, huic voluntati eorum veniendi aditum non negamus; ita ut adversarii eorum sub praesentia principis adesse per rectorem provinciae compellantur
Abbreviated transcription (Latin):
siet ipsi inlite sunt constituti tempore quo causae
aliorum aiuditibus uentilantur cum iudicae non
rese decexit ec litigatores meridicnis horis iudice
non scdutent si aliud presumpserint multam su¬
prascriptae legis ex soluant

Expanded text:
si et ipsi in lite sunt constituti, tempore, quo causae a iudicibus ventilantur, cum iudice non resideant, et litigatores meridianis horis iudicem non salutent. Si aliud praesumpserint, multam supra scriptae legis exsolvant.
Abbreviated transcription (Latin):
Nullus iudicum matronam indomo sucreseden¬
tem perquem cumque adparitorem cadpublicũ
cestimet protrahendam. Sedcirca etmpro
sexus reuerentiam conuentio honesta seru&ur
Tumsiquid eam debere constiterit constrictis
eius auctoribus possit ex solui : Namsiquis con¬
trafecerit summosupplitio seadficiendũ esse¬

Expanded text:
Nullus iudicum matronam in domo sua residentem per quemcumque adparitorem ad publicum aestimet protrahendam, sed circa eam pro sexus reverentia conventio honesta servetur: cum, si quid eam debere constiteejus auctoribus, possit exsolvi. Nam si quis contra fecerit, summo suppli
Abbreviated transcription (Latin):
estumẽ quod donatio facta deinofficiosi quer ella testa¬
m̃ tũ similis iudicat᷑ contraquã similit̃ pra&̃missus & sici
minus cui baecactio conp&it quã quaste postionissuȩ modis
se demit tat̾ intra quinquenniũ superius costitutũ age
si c̃inos ficios ũ testem̃ tũ itti potestagereutdonatio uacuet᷑¬
de xoppiciosis dotisus:x¬

Expanded text:
est, quod donatio facta de inofficiosi querella testamento similis iudicatur, contra quam similiter praetermissus, etsi ei minus, cui haec actio conpetit, quam quartae portionis suae modus est, dimittatur, intra quinquennium superius constitutum age inofficiosum testamentum, ita potest agere, ut donatio vacuetDE INOFFICIOSIS DOTIBVS
Abbreviated transcription (Latin):
intrie tricesimum diem rep&i potest posteca
Sonsioa supplicit sunt crux cremato deqli¬
latio me docrum. autem delictorum poenasus
mecallum ludus deportatio minime relegretio
exilium opus publicum uinculesane quiad gladiũ
dantur intrec cennum consumendi sunt ⁊stuitt̃ n udig&¬
E DEHABACTO Ribus
bactores sunt qui unum aequum aut duccs aequas¬
& totidem qucceboues uel capras. decim autpor cus
quinque abigerint quicquid uero intra huncnu¬
merum fueritablatum in poena furti pro qucili¬
tecte eius aut induplum ntriplum conueni¬
tur uel fustibus caesus in opus publiom unius
annidactur aut subpoena uinculorum domi¬

Expanded text:
intra tricensimum diem repeti potest, postea Summa supplicia sunt crux crematio decollatio: mediocrium autem delictorum poenae sunt metallum ludus deportatio: minimae relegatio exilium opus publicum uincula. Sane qui ad gladium dantur, intra annum consumendi sunt. De abactoribus bactores sunt, qui unum equum vel duas equas totidemque boves, oves vel capras decem, porcos quinque abegerint. Quidquid vero intra hunc numerum fuerit ablatum, in poena furti pro qualitate eius aut in duplum, aut in triplum convenitur aut fustibus caesus in opus publicum unius anni datur aut sub poena vinculorum domi