comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
core: pastores ouiliones. ouilia quoq legato ꝯtuũ
offilius non recte putat.
ta est.⁊mhis uiridiaria posita edium eẽ la¬
beo ⁊ trebatius putant. Ita idueꝵ puto: si ita
illigata sint edib ut ibi ꝑpetuo postta sint
Nolas manuarias qui dẽ suppellectił. uim̃¬
tarias aũt instrum̃ti eẽ offilius ait. cassellius
trebatius. neutra suppellectił. s potius instru¬
m̃ti putat̃ eẽ ꝗđ uerum puto.
qui ibi erunt. ⁊ oĩ instrum̃to. ⁊ fructibus ꝗ ibi
erunt. ⁊ reliquis colonoꝵ nutritori suo lega¬
uit. Quesitum est an serui piscatores qui so¬
lebant in ministio testatoris eẽ. i ubicũq eũ
sequi. ⁊ urbicis rationib exsĩ gebantur.
nec mortis testatoris tp̃r in p̃diis legatis de¬
p̃hensi fuĩnt legati ẽẽ uideant᷑ . R. scdm ea¬
sfini suo ita legauit fundũ cornelianũ titio
itã ut est instructus cum om̃ib rebus ⁊ man¬
cipis ⁊ reliquis colonoꝵ dari uolo . ħ testatͥx.
romelitis causa ex affrica ueniens. manci¬

Expanded text:
core, pastores oviliones, ovilia quoque legato contineri Ofilius non recte putat. ta est, et in his viridiaria posita aedium esse Labeo Trebatius putant. ita id verum puto, si ita illigata sint aedibus, ut ibi perpetuo posita sint. Molas manuarias quidem suppellectilis, iumentarias autem instrumenti esse Ofilius ait. Labeo Cascellius Trebatius neutras suppellectilis, sed potius instrumenti putant esse, quod verum puto. qui ibi erunt et omni instrumento et fructibus qui ibi erunt et reliquis colonorum nutritori suo legavit. quaesitum est, an servi piscatores, qui solebant in ministerio testatoris esse et ubicumque eum sequi et urbicis rationibus expungebantur nec mortis testatoris tempore in praediis legatis deprehensi fuerant, legati esse videantur. refini suo ita legauit: 'fundum Cornelianum Titio ita ut est instructus cum omnibus rebus et mancipiis et reliquis colonorum dari uolo'. haec testatrix Romae litis causa ex Africa ueniens manci
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃ti patͦnis ex hib̾e debñt modandi gr̃a.¬
nãq ut ẜuiꝰ scͥpsit. antea soliti fuer̃ a lib̾o̾
durissimas res exig̃e scił ad remun̾andũ

Expanded text:
nis habere debent, moderandi graruius scribit, antea soliti fuerunt a libertis durissimas res exigere, scilicet ad remunerandu
Abbreviated transcription (Latin):
ibtis quos noĩaũat ita legauit. Fundum
trebatianũ qͥ ẽ in regione atellatia. itẽ fun¬
dũ salianũ quiẽ in regione mefana quasi ca¬
b̃na dari uolo. quesitũ ẽ cũ int̾ fundos quos
supͣ legauit sit quidã uocabło satͥanus in re¬
gione tm̃ nifana non sit. anexcã fidĩ cõmissi
gione nifania. i de eo sensisse testatorẽ c̃tũ sit
quialibi eẽt. ñ idcirdo minus debi. qo in regio
ita cauit. tiburtib municipib mĩs amantissi¬
misq scitis balneũ uilianũ uinctũ domiu
quesitũ ẽ an ⁊ sũptus refectionib necessarios

Expanded text:
um Trebatianum, qui est in regione Atellata, item fundum Satrianum, qui est in regione Niphana, cum taberna dari uolo'. quaesitum est, cum inter fundos, quos ‹s›upra legauit, sit quidem fundus uocabulo Satrianus, in regione tamen Niphana non sit, an ex causa fideicommissi gione Niphana et de eo sensisse testatorem certum sit, qui alibi esset, non idcirco minus deberi, quia in regionatis ita cavit: "Tiburtibus municipibus meis amantissimisque scitis balineum Iulianum iunctum domui quaesitum est, an et sumptus refectionibus necessarios
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ eã partẽ in qua morari consueuimus
quesitũ ẽ cum tam testam̃ti faciendi tp̃r qͣm
mortis totãdonũ in usu habũit. nec quisꝗͣ
ex eo locatĩ anea tm̃mͦ uideat᷑ legasse cubicła:
inꝗb dormire consueu̾at. R eã om̃em partẽ
inquaͦ
morari cũ familia sua ꝯsueuiss
xori sue int̾ cet̾a italegauit. uxori mee qͥr¬
quid uius dedi donaui. usibꝰ ue eiꝰ cõꝑaui: ꝯce¬
di uolo. Quero an qd post testm̃ factũ ei donatũ

Expanded text:
domus eam partem, in qua morari consuevimus". quaesitum est, cum tam testamenti faciundi tempore quam mortis totam domum in usu habuerit nec quicquam ex ea locatum, an ea tantummodo videtur legasse cubicula, ibus dormire consueuerat. respondit eam omnem partem, in qua morari cum familia sua consueuisset. Uxori suae inter cetera ita legauit: 'uxori meae quidquid uiuus dedi donaui usibusue eius conparaui, concedi uolo': quaero, an quod post testamentum factum ei donatum
Abbreviated transcription (Latin):
nec fidĩ cõmissa abintestato data debent᷑ ab eo.
tri fundũ ꝗ ꝓpͥus mat̾s erat legau̾at. ab ea pe¬
tierat ut eundẽ cũ moreret᷑ flauie albine ꝯui¬
gi sue restitueret. pꝰmortẽ testatoris mat̾ apud
magistratũ ꝓfessa ẽ. nicb se adũsus uolunta¬
tẽ filii sui facturã. ꝑatãq se fundũ flauie al¬
bine tͣde sͥ si annuabina pr̃arent᷑ reddituum
noĩe. s neq possessionẽ tͣdidit. neq annuabi¬
na accepit. Quesitũ ẽ aniuire fundum alii
uende possit .Rx. side uire legati fidĩq cõmissi
quereret᷑: scd̾m ea que ꝓponẽnt᷑. nec ualuisset qđ
matͥ suuĩ legabat᷑. neq onus fidĩ comissi ꝓcessisse:
lmꝰ nichil p̃tea mat̾ cepisset. QUi testõ hr̃dẽ¬
scͥpserat: meiuo ducenta legauit. i fidĩ eiꝰcõmi¬
meuius uolente destatore litt̃as emisit ad eas:
scd̾m uoluntatẽ testatoris restiturũ. Postea testa¬
tor fecit codicillos quib ⁊ hoc p̃cepit. ut p̃cer hoᷤ

Expanded text:
Nec fideicommissa ab intestato data debentur ab eo,tri fundum, qui proprius matris erat, legauerat, ab ea petierat, ut eundem cum moreretur Flauiae Albinae coni‹u›gi suae restitueret. post mortem testatoris mater apud magistratum professa est nihil se aduersus uoluntatem filii sui facturam paratamque se fundum Flauiae Albinae tradere, si sibi annua bina praestarentur redituum nomine: sed neque possessionem tradidit neque annua bina accepit. quaesitum est, an iure fundum alii uendere possit. respondit, si de legati iure fideique commissi quaereretur, secundum ea quae proponerentur nec ualuisse, quod matri suum legabatur, neque onus fideicommissi processisse, si modo nihil praeterea mater cepisset. Qui testscripserat, Maeuio ducenta legauit et fidei eius commiMaeuius uolente testatore litteras emisit ad eas secundum uoluntatem testatoris restituturum: postea testator fecit codicillos, quibus et hoc praecepit, ut praeter hos
Abbreviated transcription (Latin):
scrib̃. qr ñ uidetur hr̃s dedisse qͥ ita ded̾at. ut hab̃i ñ
possis. ⁊ ħ ueꝵ puto. s ħ ampliꝰ ait debe de pͥusquã
iudiciũ accipiant denuiciare hr̃di. Nam si alit̃
fec̃is agenti ex testam̃to opponet᷑ tͥ doli mali exceptio.
Sisticus ⁊ dama serui nũ in potestate mea erunt
cũ moriar. tum sticus ⁊ dama libi sunto. ⁊ fundũ illũ
s hab̾e si alteꝵ ex his post testm̃ factũ dñs alienassce.
uł manumisisset. neutrũ libum futurũ lab̃o putat.¬
uod qͣtuor pocła oleagia habebat italegauit.
tius. qui ortos publicos are publica ꝯductos habebat.
eoꝵ ortoꝵ fructus usq ad lustrũ quo ꝯducti eẽnt ausi¬
dio legau̾at. ihr̃dem eã ꝯductionẽ eoꝵ ortoꝵ ei dare

Expanded text:
ut habere non possis: et hoc uerum puto. sed hoc amplius ait debere te, priusquam iudicium accipiatur, denuntiare heredi: nam si aliter feceris, agenti ex testamento opponetur tibi doli mali exceptio. 'Si Stichus et Dama serui mei in potestate mea erunt cum moriar, tum Stichus et Dama liberi sunto et fundum illum sibi habento.' si alterum ex his post testamentum factum dominus alienasset uel manumississet, neutrum liberum futurum Labeo putatuattuor pocula oleaginea habebat, ita legauit: tius. Qui hortos publicos a re publica conductos habebat, eorum hortorum fructus usque ad lustrum, quo conducti essent, Aufidio legauerat et heredem eam conductionem eor
Abbreviated transcription (Latin):
extiã filiã ex qͣdrante ex rdi¬
quis seiuim ⁊ marcũ sororis filio scͥpsit hr̃des. sex¬
tiã substituit. marcio. ⁊ marciũ sextie dedit aũ
ꝑ p̃ceptionẽ marcio certas sp̃ẽs marciꝰ pardem
hr̃ditatis. ex qua scͥptus erat omisit ⁊ eo in testa¬
to desiuicto bona eiꝰ ad frĩmeiꝰ legramũ seũi
deuoluta st̃. Quesituĩ ẽ an sextia ex substitutio¬
ne ⁊̃ hec que apd̃ legata marcio erant uite
substitutioĩs alegitimo hr̃de defuncti sibi uen¬

Expanded text:
extiam filiam ex quadrante, ex reliquis Seium et Marcium sororis filios scripsit heredes: Sextiam substituit Marcio et Marcium Sextiae, dedit autem per praeceptionem Marcio certas species: Marcius partem hereditatis, ex qua scriptus erat, omisit et eo intestato defuncto bona eius ad fratrem legitimum Seium deuoluta sunt. quaesitum est, an Sextia ex substitutione etiam haec, quae praelegata Marcio erant, iure substitutionis a legitimo herede defuncti sibi uin
Abbreviated transcription (Latin):
alienas ut dares dãpnatus sis: neq ulla ꝯditione
emere possis. estimare udicẽ oportere. attenis scb.
qͣnti edes s̃. ut p̃cio soluto hr̃s lib̾etur. Id uiris est ⁊
si cũpotuisses emere: non emeris.
id edificũ qd solum eaꝵ edium erit. Paulus. hoc
tunc demũ falsũ est cũ dñs edium binarum
ediũ eẽt. in usu alt̾um ꝯũtit. atq itais usus fũr

Expanded text:
alienas ut dares damnatus sis neque eas ulla condicione alienas ut dares damnatus sis neque eas ulla condicione emere possis, aestimare iudicem oportere Ateius scribit, quanti aedes sint, ut pretio soluto heres liberetur. idemque iuris est et si potuisses emere, non emeres. id aedificium, quod solum earum aedium erit. Paulus: hoc tunc demum falsum est, cum dominus aedium binarum aedium esset, in usum alterarum conuertit atque ita his usus
Abbreviated transcription (Latin):
mͥuende certo p̃cio es dãpnatus. nullos fructus eiꝰ rei
ea uenditione exciꝑe tͥ libum erit: qr id p̃cium ad totã
cãm fundi ꝑtinet.  Qui fundũ mandato in
societate nͥi sibi emerat. dein eũ finib diuiserat. ⁊
pͥusꝗͣ mͥ tradet. ita eũ tͥ legaũat. fundũ meũ illido.
negaui ampliꝰ parte illi deb̃i: qͥ ueri simile ñ ẽẽt.ita
testam̃tũ eẽ patrẽfamilias. ut mandati hr̃s eiꝰ dãpnaret᷑.
Uxori mee dũ cũ filio meo capue erit. hr̃sm̃s .cc. dato
filiꝰ a matre migͣuit. Si ambo capue habitassent. lega¬
tũ matͥ debitũ imputaui: ꝗͣuis una ñ habitassent. Sin
aut in aliũ municipiũ tͣnsissent uniꝰ anni tm̃modo
debitũ it iri: quouna habitassent. qͣnͣtolibet tp̃r tre¬
batius ait. uideamꝰ an his u̾bis dũ cũ filio capue eĩt.
num ꝯditio significetur. s ea scͥptura ꝓsuꝑuacuo
debet hab̾i: qd ñ ꝓbo. Sin aũt ꝑmulierẽ morã ñ est
quo mimis cũ filio habitet: legara ei deb̾i. Si edes

Expanded text:
mihi uendere certo pretio damnatus es, nullum fructum eius rei ea uenditione excipere tibi liberum erit, quia id pretium ad totam causam fundi pertinet. Qui fundum mandatu meo in societate mihi et ‹s›ibi emerat, deinde eum finibus diuiserat et priusquam mihi traderet, ita eum tibi legauerat 'fundum meum illi do'. negaui amplius partem deberi, quia uerisimile non esset ita testatum esse patrem familias, ut mandati heres eius damnaretur. 'Uxori meae, dum cum filio meo Capuae erit, heres meus ducenta dato': filius a matre migrauit. si ambo Capuae habitassent, legatum matri debitu iri putaui, quamuis una non habitassent: sin autem in aliud municipium transissent, unius anni tantummodo debitu iri, quo una habitassent quantolibet tempore: Trebatius ait. uideamus, an his uerbis 'dum cum filio Capuae erit' non condicio significetur, sed ea scriptura pro superuacuo debet haberi: quod non probo. sin autem per mulierem mora non est, quo minus cum filio habitet, legata ei deberi. Si aedes
Abbreviated transcription (Latin):
eod̃ testõ uł codicilł sciens sepe eid legau̾ãt. sup̃¬
ma uoluntas potior habet᷑. Nemo enĩ sue rei sic
pot̃ leg̃e dic̃ẽ ut apͥore ei recedẽ ñ liceat. S hoc
ita locũ habebit si dixĩt. sp̃alit̃ pͥoris uoluntati
sibi penituisse. ⁊ uoluisse ut legatariꝰ plura le¬
gata accipiat. Miles meũ ex militari delicto
capitali dicta sent̾ntia ꝑmittente eo in ip̃a sentñtia
qui dãpnauit. sic̃ testam̃ti faciendi ita fidĩc. relmn¬
qͣndi potestatẽ consequitur. Sic fidĩ cõmissarius¬

Expanded text:
s saepe eidem legaverit, suprema voluntas potior habetur: nemo enim eam sibi potest legem dicere, ut a priore ei recedere non liceat. sed hoc ita locum habebit, si specialiter dixerit prioris voluntatis sibi paenituisse et voluisse, ut legatarius plura legata accipiat. Miles in eum ex militari delicto capitali dicta sententia, permittente eo in ipsa sententia qui damnavit, sicut testamenti faciendi ita fideicommissi relinquendi potestatem consequitur. Mortis damnu
Abbreviated transcription (Latin):
offiliꝰ minimã. qr cũ hr̃s dare dãpnatus eẽt. in po¬
cestate eiꝰ eẽt qͣntã partẽ daret. Labeo ħ ꝓbat: Idq
ueꝵ est. ¶um ita legatũ eẽt qͣnta pecunia
ex hr̃ditatẽ titii ad me ꝑuenit: tantã pecuniam
hr̃s m̃s seio dato. id legatũ putat labo: q̃ acceptũ
in tabłis ss. ex ea hr̃ditate testam̃to reculisset. Ce¬
terũ negat cauendũ hr̃di alegatario siq̃ forte
postea eiꝰ hr̃ditati noĩe hres dãpnatus ẽẽt. E go
ccͣ puto. Quia ñ pot̃ uidi ad hr̃dem puenisse. qdđ eiꝰ¬

Expanded text:
Ofilius minimam, quia cum heres dare damnatus esset, in potestate eius esset, quam partem daret. Labeo hoc probat idque uerum est. Cum ita legatum esset: 'quanta pecunia ex hereditate Titii ad me peruenit, tantam pecuniam heres meus Seiae dato', id legatum putat Labeo, quod acceptum in tabulis suis ex ea hereditate testator rettulisset: ceterum negat cauendum heredi a legatario, si quid forte postea eius hereditatis nomine heres damnatus esset. ego contra puto, quia non potest uideri peruenisse ad
Abbreviated transcription (Latin):
ałnis .ł.f.c. Si tibi legarũ est ul fidĩ cõ.
relictũ uti ꝗͥ facias ⁊̃ siñ int̾ est hr̃dis id fieri negan
uoluit. nerua ⁊ atilicinꝰ recte putauerunt.
legata uł ꝑfidĩ cõmissũ relicta sit ñ cõmunicandiaĩ¬
mo. s ułq in solidũ ambigendũ ñ est si alti sit solu
Utu ⁊ĩ relinquit᷑ fidĩ c.dũ mͦ his mi

Expanded text:
issorum. Si tibi legatum est uel fideicommissum relictum, uti quid facias, etiamsi non interest heredis id fier‹i›, negauoluit, Nerua et Atilicinus recte putauerunt.legata uel per fideicommissum relicta sit non communicandi animo, sed utrique in solidum, ambigendum non est, si alteri sit solutetiam relinquitur fi
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃i rogatus erat restituere. pat̾ eã uoluisset ac¬
ciꝑe. ea que codicilł reliq̃rat. mͥ ab om̃i uolun¬
tate recessũ uidebat᷑. Pacuit humaniꝰ int̾p̃tari
ea sola que iuuente fr̃e accept᷑a erat adẽpta
decedet: uta ꝓnunciauit.  Iulius seuerus
sionib fundi debitis ab eo pr̃ari uolũat. eidẽq
mauro quedã legau̾at. Cũ de hr̃ditate fiscus q̃¬
stionẽ mouisset uissu ꝓcuratoris maurus pecu¬
niã fisco solũat. pꝰea hr̃s scͥptus obtinũat fiscum.
alim̃o aũt mortuo: hr̃s eiꝰ fidĩ ꝯpecebat ab hr̃de
mauri. Placuit imꝑatori ñ uidĩ eiꝰ mauri fidĩ cõ

Expanded text:
ter rogatus erat restituere, pater eam uoluisset accipere ea quae codicillis reliquerat. mihi ab omni uoluntate recessum uidebatur. placuit humanius interpretari ea sola, quae uiuente fratre acceptura erat, adempta decederet, et ita pronuntiavit. Iulianus Severus sionibus fundi debitis ab eo praestari voluerat eidemque mauro quaedam legaverat: cum de hereditate fiscus quaestionem movisset, iussu procuratoris Maurus pecuniam fisco solverat: postea heres scriptus optinuerat fiscum: alumno autem mortuo heres eius fideicommissum ab herede Mauri petebat. placuit imperatori non videri eius fid
Abbreviated transcription (Latin):
aulus .I. Eximꝑfecto testõ legata uł fidi¬
cõmissa imꝑatorẽ uendicare uerecundũ ẽ. Decet
enĩ maiestati tante eas seruare leges quib ipse
ne indebitũ ab eo repeteret.
nulla ambiguitas ẽ: ñ debet admitti uolunta¬
tis questio.

Expanded text:
fideicommissa imperatorem vindicare inverecundum est: decet enim tantae maiestati eas servare leges, quibus ipse ne indebitum anulla ambiguitas est, non debet a‹d›mitti uoluntatis quaestio.
Abbreviated transcription (Latin):
Paulo calinico ex parte hr̃de instituto.
filie eiꝰdem uiuentiane cũ infamilia nupsisset.x.¬
ex testõ legauit. demn post tp̃s codicilł factis .c.
eid calmico relinq̃rat: ñ adiecto hoc amplius.
Anunciauit utͣmq sũmam deb̾i maxime cũ in
codicilł filie calinici: nichil legatum fuisset.
opeius herm̃ p̃. pꝰ filiꝰ. ũermipũ exdodrante
filiã ticiã am ex qͣdrante hr̃des instituãt. ⁊ p̃dia
certa singłis p̃legaũat p̃tẽa hermipꝰ si sinelibis mo¬

Expanded text:
Paula Callinico ex parte herede instituto filiae eiusdem Iuuentianae, cum in familia nupsisset, decem testamento legauit: deinde post tempus codicillis factis centum eidem Callinico reliquerat non adiecto 'hoc amplius'. pronuntiauit utramque summam deberi, maxime cum in codicillis filiae Callinici nihil legatum fuisset. Pompeius Hermippus filium Hermippum ex dodrante, filiam Titianam ex quadrante heredes instituerat et praedia certa singulis praelegauerat: praeterea, si sine liberis
Abbreviated transcription (Latin):
dem ẽ ⁊ si arrogauerit filiũ
neposue successerit in locum filii.
uiuo se maluerit eodem testam̃to durante dece¬
dere. nam uidetur iure militari refecisse desta¬
m̃tum. ut est rescͥptum a duo pio meo qui cum
eẽt paganus fecit testam̃tum. mox militare cep̃.
Nam hoc quoq uire militari incipiet uale: si ħ
maluit miles.
hostium positus potestate: nec iure militari pot̾
testam̃tum facere licet suꝑ bonis duntarat castren¬
sibus: sed utrum iure militari ei testandũ sit. Nam

Expanded text:
dem est et si adrogauerit filium neposue successerit in locum filii. uiuo se maluit eodem testamento durante decedere: nam uidetur iure militari refecisse testamentum: ut est rescriptum a diuo Pio in eo qui cum esset paganus, fecit testamentum, mox militare coepit: nam hoc quoque iure militari incipiet ualere, si hoc maluit miles.hostium potitus nec iure militari potestestamentum facere licet super bonis dumtaxat castrensibus: sed utrum iure militari an iure com
Abbreviated transcription (Latin):
diolũ meũ dari uolo lib̾tes lib̾tabꝰ q mĩs. ⁊ quos
ħ testam̃tomanuimissi. ⁊ seie alũnie meeita ne
de nor̃e mee familie exeat donec ad unũ ꝓpͥe¬
tas ꝑueniat. q̃ro anseia in coĩone cũ libtis hãt
porcionẽ. anu sibi partẽ dimidiã eiꝰ p̃dioli ũn¬
dicare possit.R. ꝑspicuũ eẽ testatoris uoluntatĩ¬
om̃s adiuriles partes uocantis. Ixipube filiũ
hr̃dem instituit uxori dotẽ p̃legauit. it̃ ornam̃ta
seruos ⁊ aureos .x. ⁊ simpub̾e decessisset substi¬
tuit a ꝙꝰ ita legauit quecũq pͥmis tabłis dedi ean
dem om̃ia ab hr̃dib qͦ hr̃is m̃i induplũ daĩ uolo.
Querit᷑ an ex substitutione inpube mortuo dos qͦq
testm̃ sensisse. Itẽ q̃ro cũ corꝑa legata ⁊̃ nc̃ ex luc̃a¬
ua cã possideãt. an a substitutis peti possunt. Nͣ.

Expanded text:
diolum meum dari volo libertis libertabusque meis et quos hoc testamento manumisi et Seiae alumnae meae, ita ne de nomine familiae meae exeat, donec ad unum proprietas perveniat". quaero, an Seia in communione cum libertis habeat portionem an vero sibi partem dimidiam eius praedioli vindicare possit. resples partes uocantis.Impuberem filium heredem instituit: uxori dotem praelegauit, item ornamenta et seruos et aureos decem: et si inpubes decessisset, substituit, a quibus ita legauitdem omnia ab heredibus quoque heredis mei in duplum dari volo". quaeritur, an ex substitutione, impubere mortuo, dos quoqtestatorem sensisse. item quaero, cum corpora legata etiam nunc ex lucrativa causa possideantur, an a substitutis peti possint.
Abbreviated transcription (Latin):
nec ñ ⁊̃ si ꝗd post mortẽ titi dñim̃i agnoscatiᷤ
q̃ro an si qͥd soluisset post mortẽ mariti cũ ipsa
fructuis cepisset ⁊ dedisset. ad onuis eoꝵ ꝑtinent.
gatariis imposuisset que suꝑẽẽnt.
qͣ libum eẽ iubeo instrum̃tũ tabne ferarie
ita ut negociũ exerceatis luicius eutitiũ inua
cestatͥce decessit pars hr̃ditatis eiꝰ ad cohr̃ dem
ꝑtinuit quero an pamphilus eod testõ manu¬
missus ad partis petitionẽ instrum̃ti admitu
possit licet tab̾na ut uoluit testatx exerceri ñ
possit .R. admitti. Semꝓnia substitu¬
ta hr̃i instituto legatã accep̃. si hr̃s ñeẽt mo¬
uit cc̃ institutũ accõnẽ q dolo eiꝰ factũ eẽ dice¬
bat quominus destõ uolens pͥmoloco scribe eã
hr̃dem testm̃ mutaret. nec obtinuit. q̃ro an
que ꝓponentur saluã hab̾e.¶ estator lega¬
ta ante qnquenniĩ uetuit peti prariq si hr̃s
ẽ an eiꝰ qͥ ante diẽ existentẽ solutũ ẽ rep̃sentati¬

Expanded text:
n etiam si quid post mortem Titii domini mei, adgnoscatis'. quaero, an si quid soluisset post mortem mariti, cum ipsa fructus cepisset dedisset, ad onus eorum pertinergatariis imposuisse, quae superessenquem liberum esse iubeo, instrumentum tabernae ferrariae, ita ut negotium exerceatis'.Lucius Eutychus uiua testatrice decessit, pars hereditatis eius ad coheredem pertinuit: quaero, an Pamphilus eodem testamento manumissus ad petitionem partis instrumenti admitti possit, licet taberna, ut uoluit testatrix, exerceri non possit. respondi admitti.Sempronia substituta heredi instituto legata accepit, si heres non esset: mouit contra institutum actionem, quod dolo eius factum esse dicebat, quo minus testatrix uolens primo loco scribere eam heredem testamentum mutaret, nec optinuit; quaero, an quae proponerentur salvam habere. Testator legata ante quinquennium vetuit peti praestarique, seest, an eius, quod ante diem exsistentem solutum est, repraesentati
Abbreviated transcription (Latin):
uni ex lib̃is p̃dia fidĩ cõmissi uiua donaũit. Nol
ẽẽ electionẽ ꝑꝑincertũ diem fidĩ cõmissi certae
donationis uidebat᷑. Nã in eũ destinatio dirigi
pot̃. ꝗ fidĩ cõmissũ it̾ cet̾os habiturus ẽ remota
matͥs electione. Hidĩ hr̃dũ meoꝵ cõmitto. ne
fundũ tosculanũ alienent. ⁊ ne de familia noĩs
mĩ ex eaͣdet scd̾m uoluntatẽ eos qͦq inuitatos
intelligendũ ẽ. quib hr̃des extͣnei fidĩ cõmissã
lib̾tatẽ reddidunt. idĩ tue cõmitto uxor.¬
ut des. ut restituas filie mee cũ morieris. ꝗc ꝗd
ad te qͦq noĩe debonis nĩs ꝑueñit. ĩ ea qua
nebant᷑. Nã ordo scͥpture ñ impedit cansam
iuris ar uoluntatis. s dos p̃legata retinebitur.
qm̃ reddi potiꝰ iudet᷑ qͣdari. Colo p̃cna dari
lib̾tis m̃ĩs. qͥ si q eoꝵ sine lib̾is uita decesserint par¬
tes eoꝵ ad reliquos ꝑtiñe uolo. eui lib̾tũ patris

Expanded text:
uni ex liberis praedia fideicommissi uiua donauit. non uni ex liberis praedia fideicommissi uiua donauit. non esse electionem propter incertum diem fideicommissi certae donationis uidebatur: nam in eum destinatio dirigi potest, qui fideicommissum inter ceteros habiturus est remota matris electione. 'Fidei heredum meorum committo, ne fundum Tusculanum alienent et ne de familia nominis mei exeat.' secundum uoluntatem eos quoque inuitatos intellegendum est, quibus heredes extranei fideicommissam libertatem reddiderunt. 'Fidei tuae committo, uxor, ut restituas filiae meae, cum morieris, quidquid ad te quoquo nomine de bonis meis peruenerit'. etianebuntur, nam ordo scripturae non impedit causam iuris ac voluntatis: sed dos praelegata retinebitur, quoniam reddi potius videtur quam dari. "Volo praedia dari libertis meis: quod si quis eorum sine liberis vita decesserit, partes eorum ad reliquos pertinere volo". collibertum patris
Abbreviated transcription (Latin):
comisiut tamab hr̃dib eẽ filio pr̃andũ. ad qͦs
hr̃ditatis portio quẽ acceꝑit filia redierat pla¬
cuit: q si aliũ filie substituisset. eũ oportere
filio fidĩ cõmissũ redđe. Euictis p̃diisque
pat̃ qui se dñm eẽ credidit. ũbis fidĩcõmissi
filio reliꝗt: nulla cũ fr̃ib ⁊ cohr̃dib acc̃o
erit. Si tñ int̾filios diuisionẽ fec̃. arbit̃ conie¬
cturã uoluptatis ñ patiet᷑ cũ partes cohr̃dib
p̃legatas restituere nͥ ꝑati fuĩnt: upsi patͥs uidi¬
cium frĩ conseruarunt. Pat̾ certã peciuã¬
ex hr̃dare filiȩ u̾b̾ fidĩ cõmissi reliquit: eamq nup¬
quoq secuto: fidĩ cõmissũ filiã recte pͣituram.
ñ erat patrẽ int̃poni stipłationẽ uoluisse. quo
filia post pͥmas nuptias indotata consatueret᷑.
Cet̾m si pꝰea nub̾et: ad scđ̾as nuptias cautionem
exdendi ñ oport̾e. filia pat̾ petierat. ũ cui
ullet ex pub̃is suis p̃dia cũ moreret᷑ restitueret.

Expanded text:
commissum tamen ab heredibus esse filio praestandum, ad quos hereditatis portio quam accepit filia redierat, placuit: quod si alium filiae substituisset, eum oportere filio fideicommissum reddere.Euictis praediis, quae pater, qui se dominum esse crediderit, uerbis fideicommissi filio reliquit, nulla cum fratribus et co heredibus actio erit: si tamen inter filios diuisionem fecit, arbiter coniectura uoluntatis non patietur eum partes coheredibus praelegatas restituere, nisi parati fuerint et ipsi patris iudicium fratri conservari. Pater certam pecuexheredatae filiae verbis fideicommissi reliquit eamque nupquoque secuto fideicommissum filiam recte petituram, erisimile non erat patrem interponi stipulationem voluisse, quo filia post primas nuptias indotata constitueretur: ceterum si postea nuberet, ad secundas nuptias cautionem extendi non oportere. A filia pater petierat, ut cui uellet ex liberis suis praedia cum moreretur restitueret:
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatis cã ĩpositoꝵ ht̃ in mancipato filio
qr nicħ ĩponi lib̾is solet. nec quisꝙͣ dixit
iureiurando obligaĩ filiũ pat̾ manumis¬
sori. ut lib̾tũ pat̾no. nã pietatẽ libi parñtib¬
non oꝑas delnt

Expanded text:
libertatis causa impositorum habet in mancipato filio, quia nihil imponi liberis solet. nec quisquam dixit iureiurando obligari filium patri manumissori ut libertum patrono: nam pietatem liberi parentibnon operas debent
Abbreviated transcription (Latin):
daret: ⁊̃ silibra auri iñ uenisset ⁊ mortis tp̃r
ampliꝰ quã .iiii. lbre ñ dep̃hendent᷑. in toti
quinq libris hr̃dem obligatũ ẽẽ. qm̃ arti
culus ÷ p̃sentis tp̃is demonstratione in se con¬
tinet. qđ ipse in qnͣtũ ad ip̃am uñis obligatio.¬
testator inde libram ꝗͣ diminuere ullet ex
legato uxori sue. Tunc mutata uoluntas de¬
functi locũ faciet doli mali exceptioẽ ut si ꝑ¬
seũaũit muler impetͣndis.u. libris excepti¬
one doli.m. sũm oueat᷑. Sed si ex necessitate
ere ex legato. tẽ mulieri ip̃o uire .u. libree
auri debebunt᷑. nec doli.M. exceptio noce¬
bit adu̾sus petentẽ. qđ si ita legasset. uxori

Expanded text:
daret', etiamsi libra auri inde uenisset et mortis tempore daret', etiamsi libra auri inde uenisset et mortis tempore amplius quam quattuor librae non deprehendentur, in totis quinque libris heredem  praesentis temporis demonstrationem in se continens. quod ipsum quantum ad ipsam iuris obligatiotestator inde libram, quod deminuere uellet ex legato uxoris suae, tunc mutata uoluntas defuncti locum faciet doli mali exceptioni, ut, si perseuerauerit mulier in petendis quinque libris, exceptione doli mali submoueatur. sed si ex necessitate ere ex legato, tunc mulieri ipso iure quinque librae auri debebuntur nec doli mali exceptio nocebit aduersus petentem.
Abbreviated transcription (Latin):
deb̾et᷑. si ad aurifice ea rep̃hensum non eẽt muli¬
eri non debet᷑. põp̃. hoc ex parte uerumẽ. ⁊ ex
parte falsum. Nam de eo quod debet᷑ sine dubio
ut puta si auri libras stipłatus fuĩt. ħ aũt qđ ei
debet᷑ exstipłatũ fuĩt ñ ꝑtinet ad uxorẽ. cũ illius
hr̃⁊ legauit. In aurifice falsum ẽ. si aurũ dedĩt.
ita ut ex eo auro aliquid ⁊ͥ facẽt. Nam tc̃ licet ap̃
aurificẽ sit aurum: dm̃um aũt non mutauit.
turũ ꝓ oꝑa aurifici .R. ꝑ qd eo ꝑducim᷑: ut nchil¬
ominus uxori debeat᷑. Qd siam dedit autrifi¬
ci. ut ñ tñ exeo aurofieret. Sͥ aliqđd corpuscłm.
sed ex alio tc̃ quatinꝰ dñium tͣnsit eiꝰrei ad au¬
rificẽ. qͥppe quasi ꝑmutationẽ fecisse uidea¬
tur. et ħ auꝵ ñ tͣnsiuit aduxorem.
tem scrib quintus.M.Si maritus uxori cum
hrr̃ .u. pondus auri legasset. ita aurum qđ¬
cũq uxoris causa ꝑatum eẽt. uti hr̃s uxori

Expanded text:
deberetur, si ab aurifice ei repensum non esset, mulideberetur, si ab aurifice ei repensum non esset, mulieri non debetur. Pomponius. hoc ex parte uerum est, ex parte falsum. nam de eo, quod debetur, sine dubio: ut puta si auri libras stipulatus fuerit, hoc aurum quod ei deberetur ex stipulatu, non pertinet ad uxorem, cum illius od in actione haberet, legauit. in aurifice falsum est, si aurum dederit ita, ut ex eo auro aliquid sibi faceret: nam tunc, licet apud aurificem sit aurum, dominium tamen non mutauit a aurifici: per quod eo perducimur, ut nihilo minus uxori debeatur. quod si aurum dedit aurifici, ut non tamen ex eo auro fieret sibi aliquod corpusculum, sed ex alio, tunc, quatenus dominium transit eius auri ad aurificem quippe quasi permutationem fecisse uideatur, et hoc aurum non transibit ad uxorem. Item scribit Quintus Mucius, si maritus uxori, cum haberet quinque pondo auri, legasset ita: 'aurum quodcumque uxoris causa paratum esset, uti heres uxori
Abbreviated transcription (Latin):
nilia.in quib gemine. ⁊ margarite. insuꝑ ⁊
situm ẽ anhec oĩa mundo continent᷑. Seũ. R
nearie mundo muliebri contimi. Item cum
maures inquib due margaite e lenchis et
smaragdi duo legasset: et postea eletichoseisd
aures. ꝗͣuis margarite. his decͣcte sunt eis de
chelindris cĩ sex ex margaritis detraxisset.
op̃.ł. Ant̾ uestẽ utilẽ. ⁊ uestim̃ta urilia
nichil int̾est. sed difficultatẽ. fac̾ mens legan¬
tis. sed ⁊ ipse solitus. fuit uti qͣdam ueste. que
̃ mulierib conueniens ẽ. Itaq ante om̃ia
dicendũ est ea legata eẽnt qͥe qua senserit
testator. ñ que reuera aut muliebris aut uirił
sit. Nam i quintus .m. ait scire sequendam
senatorẽ muliebrib senatoris uti solitũ qui si
legaret muliebrẽ uestẽ. non uidẽtꝰ de ea sensis¬
se qͣ ip̃ quasi uirili utebat᷑.¬
aurũ suĩ om̃e pat̃ .f. uxori sue legasset: id au¬
rum quod aurifisci faciendũ dedisset. aut qđ er

Expanded text:
nilia, in quibus gemmae et margaritae insunt, et nilia, in quibus gemmae et margaritae insunt, et situm est, an haec omnia mundo continentur. Scaeuolneare mundo muliebri contineri. Item cum inaures, in quibus duae margaritae elenchi et smaragdi duo, legasset et postea elenchos eisdem aures, quamuis margarita eis detracta sint. De cylindris, etiam sex de margaritis detraxisset.nter uestem uirilem et uestimenta uirilia nihil interest: sed difficultatem facit mens legantis, si et ipse solitus fuerit uti quadam ueste, quae etiam mulieribus conueniens est. itaque ante omnia dicendum est eam legatam esse, de qua senserit testator, non quae re uera aut muliebris aut uirilis sit. nam et Quintus Titius ait scire se quendam senatorem muliebribus cenatoriis uti solitum, qui si legaret muliebrem uestem, non uideretur de ea sensisse, qua ipse quasi uirili utebataurum suum omne pater familias uxori suae legasset, id aurum, quod aurifici faciundum dedisset aut quod ei
Abbreviated transcription (Latin):
trationẽ legati ⁊ argum̃tum. Idõq ip̃o uire
alienata libra auri ampliꝰ.iiii. pondo. nec re¬
manebunt in obligationẽ nec erit. ut non¬
dũ distinctione. qua ex cã alienauit testatõ.
itie amice mee cũ qua sine m̃¬
dacio uixi. auri pondo .u. dari uolo quero
an hr̃des ad p̃stacionẽ inte grã mat̾ie auri.
an ad p̃ctum ⁊ qͣntũ pr̃andũ cõppellendi st̃.
oportere. aut p̃ciũ auri qͣntũ cõꝑari potest.
Itẽ quero silite contestata p̃tor ita ꝓnuncia¬
uit. ut matia prẽtur. an tutores audiendis
pondis mat̾iam pr̃ari uissit. recte ꝓnuncias¬

Expanded text:
trationem legati et argumentum: ideoque ipso iure alienata libra auri amplius quattuor pondo non remanebunt in obligatione, nec erit utendum distinction‹e›, qua ex causa alienauerit testator.itiae amicae meae, cum qua sine mendacio uixi, auri pondo quinque dari uolo': quaero, an heredes ad praestationem integrae materiae auri an ad pretium et quantum praestandum compellendi sint. oportere, aut pretium auri, quanti comparari potest. Item quaero, si lite contestata praetor ita pronuntiavit, ut materia praestetur, an tutores audiendi sint ponderis materiam praestari iussit, recte pronuntias
Abbreviated transcription (Latin):
legati eẽ uideantur. qr̃. et ego puto non coi¬
tiñi. Non enim facile quisquã argenti nũo
nũmos computat. Item argento facto legato
puto. nisi euident̃ contia sensisse testatorem
appareat. nummos non contiñi.
dubio non debetur id qđ ieredito eẽt. hideo
quia non uidet᷑ suũ eẽ quod uendicari noi
potest. Qui aurum uł argentum factũ
legatum. si fractũ uł collisũ sit. non continet᷑.

Expanded text:
legati esse uideantur, quaeritur. et ego puto non contineri: non facile enim quisquam argenti numero nummos computat. item argento facto legato puto, nisi euidenter contra sensisse testatorem appareat, nummos non contineri. dubio non debetur id, quod in credito esset: hoc ideo, quia non uidetur suum esse, quod uindicari non possit. Cui aurum uel argentum factum legatum est, si fractum aut coll
Abbreviated transcription (Latin):
quã mulieres ħe solent. reticła crochufan¬
cia. sicut et mulier potest eẽ munda. non
tantũ ornata. ut solet contingere in his que
se emundau̾ĩt. ornata. lota. in balneo. ne q̃
se ornau̾int ⁊ cͥcͣ ẽ aliqua ex sõno statim or¬
nata. non tm̃ cum mundata margarita
siñ soluta sunt. uł qui alii lapides siqͥdem
excentiles sint. dicendum est ornam̃torũ
loca hãri. Sed et si in hoc sunt resoluti ut¬
re cõꝑoañt̃. ornam̃toꝵ loco er̃ quod si ad¬
ornam̃toꝵ loco non erunt. nisi alia mens fu¬
it testantis. qui hec quoq que adornam̃ta
ꝑau̾at ornam̃toꝵ loco appellatione comp̃h¬
endi uoluit.
nguenta quib ualitudinis causa ungi¬
mur mundo non continentur.
gis ornatus grã quam quo corpus tegatur
ł parent᷑. tñ qđ eo nomine sint reꝑta potus
habñda ẽẽ uestis nũo quam ornam̃toꝵ. Si¬
milit̾ ornam̃toꝵ eẽ constat. quib uti mulie¬
res uenustatis. iornatus causa ceꝑunt. Neq

Expanded text:
quam mulieres habere solent, reticula crocyfantia. sicut et mulier potest esse munda, non tamen ornata, ut solet contingere in his, quae se emundaverint lotae in balneo neque se ornaverint: et contra est aliqua ex somno statim ornata, non tamen conmundata. Margarita si non soluta sunt vel qui alii lapides si quidem exemptiles sint, dicendum est ornamentorum loco haberi: sed et si in hoc sint resoluti ut componantur, ornamentorum loco sunt. quod si adornamentorum loco non erunt, nisi alia mens fuit testantis, qui haec quoque, quae ad ornamenta parauerat, ornamentorum loco et appellatione comprehendi uoluit. Unguenta, quibus ualetudinis causa unguimur, mundo non continentur. gis ornatus gratia, quam quo corpus tegant, comparentur, tamen quod eo nomine sint reperta, potius habenda esse uestis numero quam ornamentorum. similiter ornamentorum esse constat, quibus uti mulieres uenustatis et ornatus causa coeperunt, neque
Abbreviated transcription (Latin):
us matĩe. auri nũo non habñda.
rgento potorio uł escario legato in his quae
dubiũ ẽ ciuus gm̃s sint consuetudinem patͥs
.f.spectandam non ĩ in his que certũ ẽ eiꝰ gñĩs
non eẽ. Guidam ppłaris uxoris sue argñ-¬
tum escãĩum legauãt. quesitũ ẽ cum pater .E.
in argento suo uasa habũat quib ⁊ potabat.
filia mea dulcissima emedio sumitto. tͥq habeto
ornam̃tum om̃e m̃ĩ muliebre. cũ auro :⁊ si qͣ
alia muliebria appariũnt. cũ testatͥe ⁊ negocia¬
trix fuĩt anñ solũ argentum qđ in domo łitra

Expanded text:
us materiae auri numero non habenda. us materiae auri numero non habenda. Argento potorio uel escario legato in his, quae dubium est cuius generis sint, consuetudinem patris familias spectandam, non etiam in his, quae certum est eius generis non esse. Quidam primipilaris uxori suae argentum escarium legauerat: quaesitum est, cum pater familias in argento suo uasa habuerat, quibus et potabat filia mea dulcissima e medio sumito tibique habeto ornamentum omne meum muliebre cum auro et si qua alia muliebria apparueri‹n›t', cum testatrix negotiatrix fuerit, an non solum argentum, quod in domo uel intra
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Si quis ita legaũit. uxori mee mun¬
dum ornam̃ta seu queq eiꝰ causa ꝑaui do lego
placet om̃ia debi sicun cũ ita legat᷑ ticio uina
que in urbe habeo seu in portu dolego. Om̃ia
debi. ħ i uerbũ. seu ampliꝰ uandi legati gr̃a po
minimã relinquebat. ita legaũat. lancem mi¬
norem illi lego. medie magnitudinis uidi lega¬
tam lancẽ. ꝑ sũ ẽ si ñ apparent. quã lancem
sa enea. cẽtãq om̃ia que ad eandem similitu¬
dinem redigi possunt. argento facto cedunt.
auro facto ad nũant᷑. gemime anuł incluse q̃¬
ꝓ anuloꝵ sunt argentea cinibia crustis aureis
illigata margarite que ita oanam̃tis muliebri¬
bris contexte sunt.U̾. ⁊ his aspectus auri poten¬
tior sit. auro facto annũant᷑. aurea emblema¬
ta que in lapidib absidib argenteis eent ⁊ re¬
plũbari possunt. deb̃i gallꝰ ait. Sed lab̃o impro¬
bat. tub̃o aut qđ testatõ auri nũo hũisset. lega¬
tum deb̃i ait. alioqͥn aurata unclusa uasa abẽi¬

Expanded text:
um. Si quis ita legauerit: 'uxori meae mundum ornamenta seu quae eius causa paraui, do lego', placet omnia deberi, sicuti cum ita legatur: 'Titio uina, quae in urbe habeo seu in portu, do lego', omnia deberi: hoc enim uerbum 'seu' ampliandi legati gratia pminimam relinquebat, ita legauerat: 'lancem minorem illi lego'. mediae magnitudinis uideri legatam lancem responsum est, si non appareret, quam lancem la aenea ceteraque omnia, quae ad eandem similitudinem redigi possunt, argento facto cedunt. Auro facto adnumerantur gemmae anulis inclusae, quippe anulorum sunt, cymbia argentea crustis aureis illigata. margaritae, quae ita ornamentis muliebribus contextae sunt, ut in his aspectus auri potentior sit, auro facto adnumerantur. aurea emblemata, quae in lapidibus apsidibus argenteis essent et replumbari possent, deberi Gallus ait: sed Labeo improbat. Tubero autem, quod testator auri numero habuisset, legatum deberi ait: alioquin aurata et inclusa uasa alteri
Abbreviated transcription (Latin):
S. SENTS
consulto qđ factũ ẽ claudianis tp̃ib uł¬
eorupho. ⁊ hostorio scapula ꝯsulib de
assignandis hb̃tis in hec uba cauet᷑. Si ꝗs
duo pluresue lib̾os uistis niptus quesitos
in potestate hr̃et de lib̾to lib̾taue sua sigri¬
ficasset euiꝰ ex lib̾is siuis eũ lib̾tũ eãue libtã
ẽẽ uellet is eaue qñq is ꝗ eũ eãue mamu¬
misit. int̾ uiuos ł testam̃to in ciuitate ẽẽ
desisset. sole̾t ei patnus solaue patͦna eẽt.
ꝑm̃ atq si ab eo eaue lib̾tatẽ ꝯsecutus ꝯse¬
cutaue ẽ. Et utiq si ex lib̃is quis meuuta¬
nificasset.¶Quãius singłi & mone sena¬
tus ꝯsultũ scͥptũ ẽ tm̃ ⁊ plurib lib̵is. iplu¬
res lib̾os lib̾tasue posse assignaĩ certũ est.
is qͦ lib̃tus qui apd hostes ẽ assignaĩ pot̃.
cesttm̃to. ł codicilł. ł iiiis adim̃e assignati¬
onẽ. ĩ nuda uoluntate pot̾it. s isi exhr̃¬
dato filio lib̾tũ ꝗs assignaũit. ualet assig¬

Expanded text:
. Senatus consulto, quod factum est Claudianis temporibus Uelleo Rufo et Osterio Scapula consulibus de adsignandis libertis in haec uerba cauetur: 'si, qui duos pluresue liberos iustis nuptiis quaesitos in potestate haberet, de liberto libertaue sua significasset, cuius ex liberis suis eum libertum eamue libertam esse uellet, is eaue, quandoque is, qui eum eamue manumisit inter uiuos uel testamento, in ciuitate esse desisset, solus ei patronus solaue patrona esset, perinde atque si ab eo eaue libertatem consecutus consecutaue est. utique, si ex liberis quis in ‹ciui›tanificasset'. Quamuis singulari sermone senatus consultum scriptum est, tamen et pluribus liberis et plures libertos libertasue posse adsignari certum est. Is quoque libertus, qui apud hostes est, adsignari potest. testamento vel codicillis vel vivus. Adimere adsignationem etiam nuda voluntate poterit. Sed et si exheredato filio libertum quis adsignaverit, valet adsig
Abbreviated transcription (Latin):
possint ẽẽ q̃dã inocculto. ñ satis ꝯfert qñ¬
caũ qͣnis diuidat. Si gͥ ꝯstet int̾ partes ii¬
bonis ꝗͥ sit emancipati sufficiens collatu
incõmune redacta. tc̃ ꝓpt̃ ine̾tũ cautio erit
int̾ponenda. S ⁊ si tantũ fortem bonis pa¬
t̃nis emancipatꝰ remittat. qͣntũ excollatio¬
ne suus hab̃e debet. Dicñdũ ẽ emanci¬
patũ satis ꝯtulisse uidĩ. uł ⁊i si nom̃ pat̾m
debitoris delegau̾it. ł fundũ uł aliam rem¬

Expanded text:
possint epossint euis diuidat. si igitur constet inter partes, quid sit in bonis emancipati, sufficiens collatio in commune redacta, tunc propter incertum cautio erit interponenda.Sed et si tantum forte in bonis paternis emancipatus remittat, quantum ex collatione suus habere debet, dicendum est emancipatum satis contulisse uideri: idem et si nomen paterni debitoris delegauerit uel fundum remue aliam de
Abbreviated transcription (Latin):
cog̃ndũ emancipatũ. ut tantũ hr̃di eiꝰ ꝯfa̾t
possessionẽ decesseĩt suus hr̃dem eius p̃tor
ita tueri debebit inꝗt ꝓ ea parte qua hr̃s
scͥptus fuĩt. is ꝗmpotestate erat ñ tm̃ ultͣ
uirilẽ. U̾ ad collationẽ aũt ñ admitit eũ
in hc̃ casũ. qi bõꝵ possessio admissa ñ est.
caueat᷑. Cau̾i aũt ꝑsatis dationẽ oportere
põp̃ait. an pignoĩb caũi possit uideamũ.¬
⁊ põp̃. ł.lxͫxͦ. ad scͥpsit ⁊ reis ipignorib rec¬
te caũi de collatioẽ. ⁊ ita ego qͦ puto si fr̃ ca¬
u̾e ñpossit curator porcioĩs eiꝰ ꝯstituit᷑. ap̃ re
ferta pecunia collocet᷑ ut tẽ demũ recipiat
cumaciã actiones denegate sint oblata pꝰea
cautione recip̃ pͥstinĩuis ꝗͣuis aũt edictũ
p̃toris de cautione lo qͣtur. tm̃ ĩ re posse fieri
at satis fec̃ edicto s ⁊ si q̃dã diuidat de ꝙꝰ¬
dã caueat. eq dm̃s eũ satis fecisse. sel cum

Expanded text:
cogendum emancipatum, ut tantum heredi eius cogendum emancipatum, ut tantum heredi eius possessionem decesserit suus, heredem eius praetor ita tueri debebit, inquit, pro ea parte, qua heres scriptus fuit is qui in potestate erat, non tamen ultra uirilem: ad collationem autem non admittit eum in hunc casum, quia bonorum possessio admissa non est.Icaueatur: caueri autem per satisdationem oportere Pomponius ait. an pignoribus caueri possit, uideamu scripsit et reis et pignoribus recte caueri de collatione, et ita ego quoque puto.Si frater cauere non possit, curator portionis eius constituitur, apud quem refecta pecunia collocetur, ut tunc demum recipiat umaciam actiones denegatae sint, oblata postea cautione recipit pristinum ius.Quamuis autem edictum praetoris de cautione loquatur, tamen etiam re posse fieri at, satisfacit edicto. sed et si quaedam diuidat, de quibusdam caueat, aeque dicimus eum satisfecisse. sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
Quindecim lib̃tis quos noĩaũat p̃diolum¬
suũ cũ tabna legau̾at ⁊ adiec̃at ħ ũba: sibiq
eos habe possid̾e uolo. ea lege ꝯ ditione. nequis
eoꝵ partẽ suam uende donareue. aliudue quid
fac̃e alii uelit. qđ si adũsus ea quid factũ erit tẽ
partes suas duob ex libtis ss̃ ex eod̃ tp̃r. ep̃tores
aut̃ defuncti gauĩ seiũ extͣneũ hr̃dem relique¬
runt. Quesitũ ẽ partes suas que uenier̃ utrum
ad gaiũ seuĩ extͣneũ an suꝑstites cũ libtos suos
qui partes suas duob ñuendidunt ꝑtiñent.

Expanded text:
m libertis, quos nominauerat, praediolum cum taberna legauerat et adiecerat haec uerba: 'sibique eos habere possidere uolo ea lege et condicione, ne quis eorum partem suam uendere donareue aliudue quid facere alii uelit: quod si aduersus ea quid factum erit, tunpartes suas duobus conlibertis suis ex eodem corpore, emptores autem defuncti Gaium Seium extraneum heredem reliquerunt: quaesitum est, partes quae uenierunt utrum ad Gaium Seium an ad superstites collibertos suos, qui partes suas non uendiderunt, pertinerent.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẜ uoluntatẽ defuncte ex ilł fuer̃: quib ꝑmi¬
serat. testaiͥx uenundari. nec ꝯditio extitit daĩ
touti ea duomilia solidoꝵ reddas collegio cuidã tẽpli. Que

Expanded text:
um uoluntatem defunctae ex illis fuerunt, quibus permiserat testatrix uenundari, nec condicio exstitit dati to, uti ea duo milia solidorum reddas collegio cuiusdam templi'. qu
Abbreviated transcription (Latin):
tor affirmauit credenda ẽ scͥptura.
itia honestissima femina cũ in negotiis ss̃
oꝑa callimachi semꝑ utẽtur. que ex testõ caꝑe ñ
pot̾at testam̃to facto manu sua ita cauit.
dib titie exigi possit.R. ñ id circo qͥ scͥꝑtum est:
iexigi posse infraudẽ legis relictum Ex his

Expanded text:
oc testator adfirmauit, credenda est scriptura. Titia honestissima femina cum negotiis suis opera Callimachi semper uteretur, qui ex testamento capere non poterat, testamento facto manu sua ita cauit: dibus Titiae exigi possit. respondi non idcirco quod scriptum est exigi posse in fraudem legis relictum. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
Iuł ag̾ppa pͥmpilaris testõ suo cauit. neullom̃o
reliqͥsset uis. i p̃diũ suburbanũ. aut domũ maio¬
rem hr̃s eiꝰ pignoraret. aut ullomͦ alienaret: filia
eiꝰ hr̃s scͥpta hr̃de reliꝗt filiã suã nepotẽ pͥmipi¬
laris. que easd̃ res diu possedit: idecedens extͣ¬
neos instituit hr̃des. Iuesitũ ẽ: anea p̃dia extͣneuꝰ

Expanded text:
ento suo cauit, ne ullo modo reliquias eius et praedium subur banum aut domum maiorem heres eius pigneraret aut ullo modo alienaret: filia eius heres scripta heredem reliquit filiam suam neptem primipilaris, quae easdem res diu possedit et decedens extraneos instituit heredes. quaesitum est, an ea praedia extraneus
Abbreviated transcription (Latin):
uendo fuit. ⁊ amministratio non dispar
sed cõmunis fuit. pãtionum uiriliũ admi¬
ttere rationem ex ꝑsona tutorum.
uam pupillo fore cau̾ãt. tutorem adolescẽs.
ut ante conuenire petierant. atq idõ stipu¬
lati ꝓmiserunt se reddituros. quod ab eo
seruari non potuisset placuit int̾ eos qui
soluere eeñt accõnem residui diuidi. qui
honus fideuissorum susceptum uidetur.
Nam ⁊ si mandato plurium pecunia cre
datur. ȩque diuiditur. Si enim qđ datũ
ꝓ alio soluitur. cur species accõnis ȩquita¬
tem diuianis excludit.¬
non iure tutor ł curator datus. ammini¬
strationis se non miscuit. dolũ ⁊ culpam
prestare non debere.
aulus. R. tale uidicium inheredẽ
tutoris transferre oportere. quale defun¬
ctus suscepit. hoc eo ꝑtinet ut non excuse¬
tur heres si dicat se instrum̃ta tutelaria ñ
inuenisse. Nam cum ex om̃ib bone fidei
uidiciis ꝓpter dolum defuncti heres tene¬

Expanded text:
vendo sint et administratio non dispar, vendo sint et administratio non dispar, sed communis fuit, portionum virilium admittere rationem ex persona tutorum.fore pupillo caverant, tutorem adulescens ut ante conveniret petierant atque ideo stipulanti promiserunt se reddituros quod ab eo servari non potuisset: placuit inter eos, qui solvendo essent, actionem residui dividi, quod onus fideiussorum susceptum videretur: nam et sdatur, aeque diuiditur actio: si enim quod datum pro alio soluitur, cur species actionis aequitatem diuisionis excluditnon iure tutor vel curator datus administrationi se non immiscuit, dolum et culpam praestare non debere. Paulus respondit tale iudicium in heredem tutoris transferri oportere, quale defunctus suscepit. hoc eo pertinet, ut non excusetur heres, si dicat se instrumenta tutelaria non invenisse: nam cum ex omnibus bona fide iudiciis propter dolum defuncti heres tene
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus hr̃dem ex ꝓpͥo dolo uirari inlitem appa¬
ret eum uidicio tutele teneri: ex dolo ꝓprio.¬
Negligentiam plane. ꝓpͥa hr̃di non imputabi¬
tur. Usuras quoq euis pecumȩ quam pupil¬
larem agitauit. prare debet heres tutoris qͣn¬
tas aũt i cuius tep̃ris usuras pr̃are debeat.:⁊
ex bono ⁊ equo constitui a uidice oportet.¬
Si deuissorib a tutorib nominati. si p̃senteᷤᷤ
fuerunt.: ⁊ ñ ccͣdixerunt. ⁊ nomina sua pre¬
ferri in acta publica passi sunt equum ẽ ꝑin
teneri. atq si uire legitimo stipulatio int̾poĩ¬
ta fuisset. ⁊ eadem causa uidetur a firmato¬
rum. qui scilicet ⁊ cũ idoneos eẽ tutores af¬
firmaũit. fideuissoꝵ uicem sustinent.
iussorib tutoribus exstipulatione rem saluã
fore agetur. easdem reputationes habebũt
functo. ꝓpͥus quam ad eum iretur. contͣ
solos fideuissores: alter uidex datus ẽ. offi¬
cio cognoscentis conueniet. Si tutores sol¬

Expanded text:
uersus heredem ex proprio dolo iurari in litem, appauersus heredem ex proprio dolo iurari in litem, apparet eum iudicio tutelae teneri ex dolo proprio.Neglegentia plane propria heredi non imputabitur.Usuras quoque eius pecuniae, quam pupillarem agitauit, praestare debet heres tutoris: quantas autem et cuius temporis usuras praestare debeat, ex bono et aequo constitui ab iudice oportet.Fideiussores a tutoribus nominati si praesentes fuerunt et non contradixerunt et nomina sua referri in acta publica passi sunt, aequum est perinde teneri, atque si iure legitimo stipulatio interposita fuisset. eadem causa uidetur adfirmatorum, qui scilicet cum idoneos esse tutores adfirmauerint, fideiussorum uicem sustinent. iussoribus tutoris ex stipulatione rem salvam fore agetur, easdem reputationes habebunt,functo, priusquam ad eum iretur, contra solos fideiussores alter iudex datus est. officio cognoscentis conveniet, si tutores sol