comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S int̾eas moras . repente sese metellus cũ exercitu osten-¬
dit. numidȩ abiugurtha ꝓtẽpore parati instructiq
Dei p̃liũ incipit᷑. Qua in parte rexpugnȩ fuit: ibi
aliquandiu certatũ. Cętĩ eius om̃s milites pͥmo congres¬
supulsi fugatiq: romani signoꝵ & armoꝵ. & aliquan¬
tonumero hostiũ paucoꝵ potiti. Nã ferenumidis ir
om̃ib p̃liis magis pedes quã arma tutati sunt. Ea fuga
iugurtha impensius mͦ reb suis diffidens. cũ ꝑfugis¬
& cũ parte eqͥtatꝰ in solitudines. de in thalã ꝑuenit.
in oppudũ magnũ atq opulentũ. ibiq pleriq thes¬

Expanded text:
sae erant. Sed inter eas moras repente sese Metellus cum exercitu ostensae erant. Sed inter eas moras repente sese Metellus cum exercitu ostendit. Numidae ab Iugurtha pro tempore parati instructique, dein proelium incipitur. Qua in parte rex pugnae affuit, ibi aliquamdiu certatum, ceteri eius omnes milites primo congressu pulsi fugatique. Romani signorum et armorum et aliquanto numero, hostium paucorum potiti; nam ferme Numidis in omnibus proeliis magis pedes quam arma tuta sunt. Ea fuga Iugurtha impensius modo rebus suis diffidens cum perfugis et parte equitatus in solitudines, dein Thalam pervenit, in oppidum magnum atque opulentum, ubi plerique thes
Abbreviated transcription (Latin):
sic accensa uti opifices a grestesq om̃s quoꝵ res fidesq in
manib sitȩ erant relictis oꝑib frequentarent mariũ.
& sua necessaria pꝰ illius honorẽ ducerent. Ita ꝑcullsa
nobilitate post multas tẽpestates nouo hoĩ c̃sulatꝰ man¬
datur. Et postea popts a tribuno pubł manlio man¬
tino ragatꝰ quẽ uell& cũ uigurcha bellũ gerere.
frequens mariũ iussit .s. paulũ decreuerat. Ea res
fuit frustra. Eodẽ tempr iugurtha a missifamicis
quoꝵ plerosq: ipse necauerat. cȩtĩ foriidine pars ad
romanos. alii ad regẽ bohũ ꝓfugerant. cũ neq bellũ
gepi sine administris possoe. & nouorũ fidẽ intanta ꝑfi¬
dia ueterũ exꝑiri ꝑiculosũ dicera. uanꝰ incertꝰq agita¬
batur. neq illires. neq c̃siliũ. aut qͥsꝗ hominũ satis place¬
bat. ltinera. p̃fectosq indies mutare.mͦ aduersũ hostes.

Expanded text:
sic accensa, uti opifices agrestesque omnes, quorum res fidesque in sic accensa, uti opifices agrestesque omnes, quorum res fidesque in manibus sitae erant, relictis operibus frequentarent Marium et sua necessaria post illius honorem ducerent. ita perculsa nobilitate post multas tedatur. Et postea populus a tribuno plebis T. Manlio Mancino rogatus, quem vellet cum Iugurtha bellum gerere, frequens Marium iussit. Sed paulo ... Decreverat: ea res frustra fuit. Eodem tempore Iugurtha amissis amicis, quorum plerosque ipse necauerat, ceteri formidine pars ad Romanos, alii ad regem Bocchum profugerant, cum neque bellum geri sine administris posset et nouorum fidem in tanta perfidia ueterum experiri periculosum duceret, varius incertusque agitabat. Neque illi res neque consilium aut quisquam hominum satis placebat: itinera praefectosque in dies mutare; modo aduersum hostis,
Abbreviated transcription (Latin):
aut t̃ẽpori satiscredere . Ciues hostesq: iuxta metuere. cir-¬
cũspectare om̃ia. & om̃is trepitu pauescere. Alio loco sȩpe
contra decregiũ noctu requi escere. Int̃dũ somno excitus.
arreptis armistumultũ facere. Ita formidine. quasi uecor¬
dia exagitari. Ig metellus ubiugcs de casu bomil caris
& indicio patefacto exꝑfugis cogti nouit. rursus tãꝗ
ad integrũ bellũ cuncta parat. Festinatq: mariũ fatigan¬
tẽ de ꝓfectione. simul & inuitũ & offensũ sibi. parũ ido¬
neũ ratus domũ dimittit. & rome plebes lit terisquȩ de
metello ac mario misse erant cognitis: uolenti animo
de ambob acceperant. Imꝑatori nobilitas quȩ antea
decori fuit. inuidiȩ ẽẽ. At illi alteri : generis humilitas
fauorẽ addiderat . Cy̧terũ in utroq: magisstudia partiũ
quã bona aut mala sua moderata. Preterea sediciosi ma¬
gistratꝰ uulgũ exagitare. met ellũ om̃ib: concionib: capi¬

Expanded text:
aut tempori satis credere, civis hostisque iuxta metuere, ciraut tempori satis credere, civis hostisque iuxta metuere, circumspectare omnia et omni strepitu pauescere, alio atque alio loco, saepe contra decus regium, noctu requiescere, interdum somno excitus arreptis armis tumultum facere: ita formidine quasi vecordia exagitari. Igitur Metellus, ubi de casu Bomilcaris et indicio patefacto ex perfugis cognovit, rursus tamquam ad integrum bellum cuncta parat festinatque. Marium fatigantem de profectione, simul et invitum et offensum sibi parum idoneum ratus, domum dimittit. et Romae plebes litteris, quae de Metello ac Mario missae erant, cognitis volenti animo de ambobus acceperant. imperatori nobilitas, quae antea decori fuit, invidiae esse; at illi alteri generis humilitas favorem addiderat. ceterum in utroque magis studia partium quam bona aut mala sua moderata. praeterea seditiosi magistratus volgum exagitare, Metellum omnibus contionibus capi
Abbreviated transcription (Latin):
et udine ratꝰ oꝑa aut in geniosuo opꝰ eẽ u taberna¬
culũ uitrout. Dormiente illo. epłam suꝑ caput in
puluino temere positã sumit ac ꝑlegit. De in ꝓꝑca
cognitu inudus ad regẽ ꝑgit. N apdalsa paulo post
exꝑrectꝰ. ubi neq epłam repꝑit .&. re om̃en uti ac¬
ta erat ex ꝑfugis cognouit. pͥmo indicẽ ꝑ seqͥ conitꝰ.
postꝗ id frustra fuit. iugurthã placandi gr̃a acce¬
dit Dicit quȩ ipse parauiss& facere. ꝑfidia clien¬
tis sui p̃uenta. lacrimans obtestatur ꝑ aiicitiã.
ꝑq sua antea fidelit᷑ acta. ne suꝑtali scelere
sus pectũ sese hab&. Ad ea rex alit᷑ atq animo gr¬
rebat. placide respondit Bonulcare alusq mul¬
tis quos socios insidiarum cognouerat int̾fectis : irã oppresserat
nequa ex eo negocio sedicic oriretur. neq post iad locorũ iugur¬¬
thȩ dies aut noxulla quieta fuit neq loco neq mortali cuiꝗ

Expanded text:
etudine ratus opera aut ingenio suo opus esse in tabernaetudine ratus opera aut ingenio suo opus esse in tabernaculum introiit, dormiente illo epistulam super caput in puluino temere positam sumit ac perlegit, dein propere cognitis insidiis ad regem pergit. Nabdalsa paulo post experrectus ubi neque epistulam repperit et rem omnem, uti acta erat, ex perfugis cognovit, primo indicem persequi conatus, postquam id frustra fuit, Iugurtham placandi gratia accedit; dicit, quae ipse parauisset facere, perfidia clientis sui praeuenta; lacrimans obtestatur per amicitiam perque sua antea fideliter acta, ne super tali scelere suspectum sese haberet. Ad ea rex, aliter atque animo gerebat, placide respondit. Bomilcare aliisque multis, quos socios insidiarum cognoverat, interfectis iram oppresserat, ne qua ex eo negotio seditio oreretur. Neque post id locorum Iugurthae dies aut nox ulla quieta fuit: neque loco neque mortali cuiquam
Abbreviated transcription (Latin):
Is postꝗ magnitudine facinoris ꝑculsꝰ ad tẽpus ñ uenit.
metꝰq re̾ impediebat. bomilcar simul cupidus incepta
patrandi. Itimore socu anxius ne omisso uetere c̃silio
nouũ querer&. litteras ad eũ ꝑ homines fideles mit¬
tit in quis molliciã socordiãq uiri accusare. testari
deos ꝑ quos iurauiss&. monere. ne p̃inia metelli in
pestẽ conuerter& iugurthȩ dicens exitiũ ad eẽ.
Cȩt̾um sua ne an metelli uirtute ꝑir&. id
mͦ agitari. Prguͦtde reputar& cũ animosuo p̃mia an
cruciatũ mallet. S cũ hȩlittere allatȩ : forte napdalsa
oexercito corporefessus in lecto quiescebat. ubi cognitis
bomilcaris uerb pͥmocura de inde uti egrũ animum
solet. somnꝰ cȩpit. Erat ei numida qͥdã negocioꝵ cura¬
torfidus acceptꝰq & om̃ium consilioꝵ nisi nouissimipar¬
ticeps. Qui postꝗ allatas lit teras audiuit. ex consu¬

Expanded text:
Is postquam magnitudine facinoris perculsus ad tempus non venit Is postquam magnitudine facinoris perculsus ad tempus non venit metusque rem impediebat, Bomilcar, simul cupidus incepta patrandi et timore soci anxius, ne omisso uetere consilio nouum quaereret, litteras ad eum per homines fidelis mittit, in quis mollitiam socordiamque viri accusare, testari deos, per quos iurauisset, monere, ne praemia Metelli in pestem conuerteret: Iugurthae exitium adesse, ceterum suane an Metelli virtute periret, id modo agitari; proinde reputaret cum animo suo, praemia an cruciatum mallet. Sed cum eae litterae allatae, forte Nabdalsa exercito corpore fessus in lecto quiescebat, ubi cognitis Bomilcaris verbis primo cura, deinde, uti aegrum animum solet, somnus cepit. Erat ei Numida quidam negotiorum curator, fidus acceptusque et omnium consiliorum nisi novissimi particeps. Qui postquam allatas litteras audivit et ex consu
Abbreviated transcription (Latin):
ostendimus : iussus ametello causã dicere. postꝗ sese
parũ expurgat condẽpnatꝰ ũberatusq capite pęnas
soluit. Nã isciuis exconlatio erat. Per idẽ tempus bomil¬
car cuius impulsu iugurtha dedicionẽ quã metu de¬
sefuit incȩperat : suspectu regi & ipse eũ suspiciens.
nouas rescupere ad ꝑniciem eius dolũ querere die noctuq
fatigare animũ. Deniq om̃ia tẽptando  sociũ sibi ad¬
iungit napdalsam hominẽ nobilẽ magnis opib: clarũ¬
acceptũq popularib suis. Qui plerũq seorsũ a rege
exercitũ ductare. & om̃s res exequi solitꝰ erat quȩ iugur-¬
thȩ fesso aut maiorib: astricto superauerant. Ex qͦ illi
gła. opesq inuentȩ. lg utriusq consilio diefinsidiis sta¬
tuitur. Cȩtã uti resposceret extẽpore parari placuit.
Napdalsa ad exercitũ ꝓfectus quẽ int̃ hibna romanorũ
iussus habebat. neager inultis hostib uastaretur.

Expanded text:
ostendimus, iussus a Metello causam dicere, postquam sese ostendimus, iussus a Metello causam dicere, postquam sese parum expurgat, condemnatus verberatusque capite poenas solvit; nam is civis ex Latio erat. Per idem tempus Bomilcar, quoius impulsu Iugurtha deditionem, quam metu deseruit, inceperat, suspectus regi et ipse eum suspicions novas res cupere, ad perniciem eius dolum quaerere, die noctuque fatigare animum. denique omnia temptando socium sibi adiungit Naacceptumque popularibus suis, qui plerumque seorsum ab rege exercitum ductare et omnis res exequi solitus erat, quae Iugurthae fesso aut maioribus asstricto superauerant; ex quo illi gloria opesque inventae. Igitur utriusque consilio dies insidiis statuitur; cetera, uti res posceret, ex tempore parari placuit. Nabdalsa ad exercitum profectus, quem inter hiberna Romanorum iussus habebat, ne ager inultis hostibus vastaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
Detere illos reliquũ laborẽ equo anim opati: dũ ꝓciuibus
suis uiris fortissimis atq miserrimis pęnas caperent.
Preterea p̃dã benigne ostentat. Sic animis eorũ arrectis
equites in pͥmo latere. pedites quã artissime ire & signa
occultare iub&. Uaccenses ubi animadũtere ad seuersũ
exercitũ ꝑgere : pͥmo uti erat res metellũ. ẽe. rati. portas
clausere. Deinde ubi neq a gros uastari. & eos qui pͥmi ad¬
erant numidas equites uident : rursũ iugurtham arbitrati
cũ magno gaudio obuii ꝓcedunt. Equites peditesq repente
signodato : alii uulgũ effusũ oppido cedere. alii ad portas
festinare . parsturres capere. ira atq p̃dȩ spes amplius
quã lassitudo posse. Ita uaccenses biduũ mͦ exꝑfidia lȩtati.
ciuitas magna & oppulens cuncta penȩ aut p̃dę̧ fuit.
Turpilius quẽ p̃fectũ oppidi unũ ex om̃ib profugisse supͣ

Expanded text:
decere illos reliquom laborem aequo animo pati, dum pro civibus decere illos reliquom laborem aequo animo pati, dum pro civibus suis, viris fortissumis atque miserrumis, poenas caperent; praeterea praedam benigne ostentat. sic animis eorum adrectis equites in primo late, pedites quam artissume ire et signa occultare iubet. Vagenses ubi animum advortere ad se vorsum exercitum pergere, primo, uti erat res, Metellum esse rati portas clausere; deinde ubi neque agros vastari et eos, qui primi aderant, Numidas equites vident, rursum Iugurtham arbitrati cum magno gaudio obvii procedunt. equites peditesque repente signo dato alii volgum effusum oppido caedere, alii ad portas festinare, pars turris capere: ira atque praedae spes amplius quam lassitudo posse. ita Vagenses biduom modo ex perfidia laetati; civitas magna et opulens cuncta poenae aut praedae fuit. Turpilius, quem praefectum oppidi unum ex omnibus profugisse supra
Abbreviated transcription (Latin):
certatĩ mittere. Itaneq: caueri anceps malũ. neq: a fortis¬
simis infirmissimo generi resistiposse. iuxta boni maliq:
strenui & in becilles multi obtruncati. In ea tanta asperi¬
tate seuissimis numidis & oppido undiq: clauso: turpilius
hospitis anpactione aut casu ita euenerit: parũ cõꝑimꝰ
nisi qr illi intanto malo turpis uita integra fama poci¬
or fuit. in ꝓbus intestabilisq uidet᷑. Met ellus post quã
de reb uaccȩ actis cõperit : paulisꝑ mestus ex conspectu
abiit. Deinde ubi ira & egritudo ꝑmixtast̃ : cũ maxima
cura ultũire in iurias festinat. Legionẽ cũqua hiema¬
bat: & quã plurimos potest numidas eqͥtes parit̃ cũ occa-¬
susolis expeditos educ̃. Et postera die circit̃ horã t̃ciam
lbi milites fessos it ineris magnitudine et iã abnuentes
om̃ia : doc& oppadũ uaccã ñ amplius m ille passuũ ab. ẽẽ.

Expanded text:
certatim mittere. Ita neque caueri anceps malum neque a fortiscertatim mittere. Ita neque caueri anceps malum neque a fortissimis infirmissimo generi resisti posse: iuxta boni malique, strenui et inbelles inulti obtruncari. In ea tanta asperitate saevissimis Numidis et oppido undique clauso Turpilius hospitis an pactione aut casu ita evenerit, parum comperimus, nisi, quia illi in tanto malo turpis vita integra fama potior fuit, improbus intestabilisque videtur. Metellus postquam de rebus Vagae actis comperit, paulisper maestus ex conspectu abit. deinde ubi ira et aegritudo permixta sunt, cum maxuma cura ultum ire iniurias festinat. legionem, cum qua hiemabat, et quam plurumos potest Numidas equites pariter cum occasu solis expedites educit et postera die circiter hora tertia rcumventam. ibi milites fessos itineris magnitudine et iam abnuentis omnia docet oppidum Vagam non amplius mille passuum abesse,
Abbreviated transcription (Latin):
mobili. sediciosũ atq: discordiosũ erat cupidũ nouarum
rerũ. quieti & ocio aduersũ. Dein cõpositis int̾se rebus
indiem terciũ constituunt qđ isfestus cȩlebratusq per
omnẽ affricã. ludũ & lasciuiã magũ quã formidinẽ
ostentabat. S ubi tẽpus fuit centuriones tribunosq
militares & ipsũ p̃fectũ opidititũ turpiliũ sillanũ.
alius aliũ domossuas inuitant. eos om̃s p̃ter turpiliũ
int̃ epulas obtrincant. Postea milites palantes iner¬
mes quippe intalidie ac sine imꝑio aggrediuntur.
Idẽ plebes facit. parꝰ edocti a nobilitatẽ Alu studio talul
rerũ incitati. quis acta consiliũq ignorantib tumultꝰ
ipse & resnouȩ satis placebant. Romani milites inꝓ¬
uso metu incerti. ignariq qđ potissimũ facerent.
trepidare. Arcẽ oppidi ubi signa & scuta erant p̃si¬
dium hostiũ portȩ ante clausȩ fugã ꝓhibebant. Adh

Expanded text:
mobili, seditiosum atque discordiosum erat, cupidum novarum mobili, seditiosum atque discordiosum erat, cupidum novarum rerum, quieti et otio aduersum. Dein compositis inter se rebus in diem tertium constituunt, quod is festus celebratusque per omnem Africam ludum et lasciuiam magis quam formidinem ostentabat. Sed ubi tempus fuit, centuriones tribunosque militaris et ipsum praefectum oppidi T. Turpilium Silanum alius alium domos suas inuitant. Eos omnis praeter Turpilium inter epulas obtruncant, postea milites palantis inermos, quippe in tali die ac sine imperio, aggrediuntur. Idem plebes facit, pars edocti ab nobilitate, alii studio talium rerum incitati, quis acta consiliumque ignorantibus tumultus ipse et res novae satis placebant. Romani milites, improuiso metu incerti ignarique, quid potissimum facerent, trepidare. Arce oppidi, ubi signa et scuta erant, praesidium hostium, portae ante clausae fuga prohibebant; ad h
Abbreviated transcription (Latin):
mariũ imꝑatorẽ poscant. Sic illia multis mortalib
hone stissima suffragatione c̃sulatꝰ petebat᷑ Simul ea
tẽpestate plebs nobilitate fusa : ꝑlegẽ mamillã nouos extol¬
lebat. ita mario cuncta ꝓcedere. Interim iugurtha
post ꝗ omissa dedicione bellũ incipit . cũ magna cura
parare om̃ia festinare cogere exercitũ. Ciuitates quȩ
a se defecerant. formidine. aut ostentando p̾mia affec¬
tare. cõmunire suos locos. arma. tela. aliaq: quȩ spe
pacis amiserat reficere. aut cõmercari. seruicia roma¬
norũ allicere. & eosipsos qui inp̃sidiis erant pecunia tẽp¬
tare ꝓrsus nichil intactũ neq quietũ pati. cuncta agitare.
guaccenses quo metellus inicio iugurtha pacificante p̃¬
sidium imposuerat. fatigati regis suppliciis neq: antra
uoluntate alienati pͥncipesciuitatis int̃se coniurant.
Nã uulgus utiplerũq sol& & maxime numidarũ ingenio

Expanded text:
Marium imperatorem poscant. Sic illi a multis mortalibus Marium imperatorem poscant. Sic illi a multis mortalibus honestissima suffragatione consulatus petebatur. Simul ea tempestate plebs nobilitate fusa per legem Mamiliam nouos extollebat. Ita Mario cuncta procedere. Interim Iugurtha, postquam omissa deditione bellum incipit, cum magna cura parare omnia, festinare: cogere exercitum; civitatis, quae ab se defecerant, formidine aut ostentando praemia affectare; communire suos locos, arma tela aliaque, quae spe pacis amiserat, reficere aut commercari; servitia Romanorum allicere et eos ipsos, qui in praesidiis erant, pecunia temptare; prorsus nihil intactum neque quietum pati, cuncta agitare. Igitur Vagenses, quo Metellus initio Iugurtha pacificante praesidium imposuerat, fatigati regis suppliciis neque antea voluntate alienati, principes civitatis inter se coniurant. Nam uulgus, uti plerumque solet et maxime Numidarum, ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
scripserat : iorbis confectus. & ob eã causam mente pau¬
luilum in minuta. cui metellus petentimore regum
ut sellã iuxtase poner&. Itẽ postea custodiȩ causa
turmã equitũ romanorũ utrimq: negauerat hono¬
rem: qđ eorũ mͦfor& quos popłs romanus reges appel¬
lauiss&. p̃sidiũ qđ contumeliosũ in eosfor& si equites
romani satellites numidȩ traderent᷑. hunc marius
anxiũ aggredit᷑ atq: hortat᷑ ut contumeliarũ impe¬
ratori cũsuo auxilio penas petat. hominẽ obmorbos
animo parũ ualido scđa oratione extollit. illũ regem
ingentẽ uirũ masinisse nepotẽ . eẽ. si iugurtha captꝰ
aut occisꝰ for&. imꝑiũ numidię sine mora habiturũ. Id ad¬
eo mature posse uenire. si ipse consul ad idbellũ missus fo¬
r&. Itaq & illũ & equites romanos. milites &. nego ci¬
atores alios ipse. plerosq pacis spes impellit. uti romã
ad suos necessarios asꝑe in metellũ debello scribant.

Expanded text:
scripserat, morbis confectus et ob eam causam mente pascripserat, morbis confectus et ob eam causam mente paulum imminuta. Cui Metellus petenti, more regum ut sellam iuxta poneret, item postea custodiae causa turmam equitum Romanorum, utrumque negauerat: honorem, quod eorum modo foret, quos populus Romanus reges appellauisset; praesidium, quod contumeliosum in eos foret, si equites Romani satellites Numidae traderentur. Hunc Marius anxium aggreditur atque hortatur, ut contumeliarum in imperatorem cum suo auxilio poenas petat. Hominem ob morbos animo parum valido secunda oratione extollit: illum regem, ingentem virum, Masinissae nepotem esse; si Iugurtha captus aut occisus foret, imperium Numidiae sine mora habiturum; id adeo mature posse evenire, si ipse consul ad id bellum missus foret. Itaque et illum et equites Romanos, milites et negotiatores, alios ipse, plerosque pacis spes impellit, uti Romam ad suos necessarios aspere in Metellum de bello scribant,
Abbreviated transcription (Latin):
latũ peciturũ Iseo tei porẽ contubernio patris ibidẽ
militabat annosnatus circit̃ .xx. Quȩres mariũ cũ pro
honore quẽ affectabat: tũ contrametellũ uehement᷑ ac¬
cenderat. ita cupidine atq ita pessimis consultoribus
grassari. neq: facto ulloneq: dicto abstinere . qđ mͦ am¬
p̃erat quã antea habere. apđ negociatores quoꝵ mag¬
na multitudo uticȩ erat. criminose simul & magnifi¬
ce de belloloqui. Dimidia pars exercitꝰ sisibi ꝑmitteret᷑.
paucis dieb: iugurthã in catenis habiturũ ab imꝑato¬
re consulto trahi: qđ homo in anis & regiȩ suꝑbiȩ ĩꝑio
nimis gauder&. Quȩ om̃ia illis eo firmiora uidebant᷑
qđ diuturnitate belli res familiares corrũperent. & ani¬
mocupienti nichilsatis festinat᷑. Erat p̃terea in exercitu
nr̃o numida qͥdã nomine gauda manastabalis filius.
masinis sȩ nepos. quẽ micipsa testamento scđm heredem

Expanded text:
latum petiturum. Is eo tempore contubernio patris ibidem latum petiturum. Is eo tempore contubernio patris ibidem militabat. Annos natus circiter viginti. Quae res Marium cum pro honore, quem affectabat, tum contra Metellum vehementer accenderat. Ita cupidine atque ira, pessimis consultoribus, grassari; neque facto ullo neque dicto abstinere, quod modo am quam antea habere; apud negotiatores, quorum magna multitudo Vticae erat, criminose simul et magnifice de bello loqui: dimidia pars exercitus si sibi permitteretur, paucis diebus Iugurtham in catenis habiturum; ab imperatore consulto trahi, quod homo inanis et regiae superbiae imperio nimis gauderet. Quae omnia illis eo firmiora videbantur, quia diuturnitate belli res familiaris corruperant et animo cupienti nihil satis festinatur. Erat praeterea in exercitu nostro Numida quidam nomine Gauda, Mastanabalis filius, Masinissae nepos, quem Micipsa testamento secundum heredem
Abbreviated transcription (Latin):
pereiñ audebat. Nã postea ambitione p̃ceps datus est.
ꝑmanitraderat. Nouus nemotã clarus neq tã egregius
factis erat : qua ⁊is indignus illo honore & quasi pollut
haberet᷑. Igͥ ubimarius aruspices dicta eodẽ intenđe
uid& quocapidoanum hortabat᷑ : ametello peten¬
obtandabonis suꝑ abant : tam̃ in erar contẽptor animꝰ
& suꝑbia cõmune nobilitatis malũ. ltaq pͥmũ cõmotus
insolitare: mirari pͥmũ eius consiliũ & quasi ꝑ amici¬
ciã monere netã praua inciper&. neu suꝑ fortunã ani¬
mum gerer&. ñ om̃ia om̃ib: cupienda . eẽ. debere.
lli suas ressatis placere. postremo cauer& id petere
a populo romano : qđ illiiure negaret᷑. Postꝗ hȩc atq
talia alia dix̃. neq animꝰ marii flectitur : respondit
ubi pͥmũ potuiss& ꝑ negocia publica facturũ sese quȩ
peter&. Acpostea sepius eadẽ postulanti fert᷑ dixisse
ne festinaret abire. satis mature illuc cũ filio suo consu¬

Expanded text:
r—nam postea ambitione praeceps datus est—cper manus tradebat. Nouos nemo tam clarus neque tam egregiis factis erat, quin indignus illo honore et is quasi pollutus haberetur. Igitur ubi Marius haruspicis dicta eodem intendere videt, quo cupido animi hortabatur, ab Metello petene alia optanda bonis superabant, tamen inerat contemptor animus et superbia, commune nobilitatis malum. Itaque primum commotus insolita re mirari eius consilium et quasi per amicitiam monere, ne tam praua inciperet neu super fortunam animum gereret: non omnia omnibus cupienda esse, debere illi res suas satis placere; postremo caueret id petere a populo Romano, quod illi iure negaretur. Postquam haec atque alia talia dixit neque animus Mari flectitur, respondit, ubi primum potuisset per negotia publica, facturum sese quae peteret. Ac postea saepius eadem postulanti fertur dixisse, ne festinaret abire: satis mature illum cum filio suo consu
Abbreviated transcription (Latin):
postremã romanoꝵs aciem inuadunt : Tunc marius apud
primos agiabat q đ ibi iugurtha cũ plurimis erat. De¬
in numida cognito bocchi aduentu. clã cũ paucis ad pe¬
dites c̃uertit ibi latine nã apud numantiã loqui didi-¬
cerat. exclamat nrõs frustra pugnare. Paulo ante mariũ
sua manu int̾ fectũ. sunul gladiũ sangiune oblitũ ostende
quẽ in pugna satis inpigre occiso pedite nr̃o cruenta uerit:
Qđ ubi milite saccepe. magis a trocitate rei quã fide
nuntu t̾rentus. simulq barbari animos tollere & in ꝑ¬
culsos romanos acrius inceđe. iãq paulĩ a fuga aberant.
cũ silla ꝓfligatis his quos ad uersũ ierat rediens mucri¬
ab latere incurrit . Bocchus statim auertit᷑ AT uI¬
gurtha dũ sustentare suos. & ꝓpeiã ademptã uicto¬
riã retinere cupit. cirtũuentꝰ ab equitib dextra sini¬
stra. om̃ib occisis. solus int̃ tela hostiũ uitabundus
erũpit. Atq interim marius fugatis equitib:. accur

Expanded text:
postremam Romanorum aciem invadunt. Tum Marius apud primos agebat, quod ibi Iugurtha cum plurimis erat. Dein Numida cognito Bocchi adventu clam cum paucis ad pedites conuertit. Ibi Latine—nam apud Numantiam loqui didicersua manu interfectum, simul gladium sanguine oblitum ostentans, quem in pugna satis impigre occiso pedite nostro cruentauerat. Quod ubi milites accepere, magis atrocitate rei quam fide nuntii terrentur, simulque barbari animos tollere et in perculsos Romanos acrius incedere. Iamque paulum a fuga aberant, cum Sulla profligatis iis, quos aduersum ierat, rediens ab latere Mauris incurrit. Bocchus statim auertitur. At Iugurtha, dum sustentare suos et prope iam adeptam victoriam retinere cupit, circumventus ab equitibus, dextra sinistraque omnibus occisis solus inter tela hostium vitabundus erumpit
Abbreviated transcription (Latin):
gare audebat. Cȩterũ supplementũ &iã letꝰ decreuerat.
qr neq plebe milicia nolente putabat᷑. Et mariꝰ aut belli
usũ aut studia uulgi amissurus. S: ea resfrustrasꝑata.
tanta libido cũmario eundi plerosq inuaserat. sese qͥsq
p̃da locupletẽ fore. uictorẽ domũ rediturũ. alia huius-¬
cemodi animos trahebant. & eos ñ paulũ oratione sude
mariꝰ arrexerat. Nã post ꝗ om̃ib quȩ postula uerat dẽ¬
creas milites gcribere uult: hortandi causa supi t

Expanded text:
bnuere audebat. Ceterum supplementum etiam laetus decreverat, bnuere audebat. Ceterum supplementum etiam laetus decreverat, quia neque plebi militia volenti putabatur et Marius aut belli usum aut studia uulgi amissurus. Sed ea res frustra sperata: tanta libido cum Mario eundi plerosque invaserat. Sese quisque praeda locupletem fore, victorem domum rediturum, alia huiusce modi animis trahebant, et eos non paulum oratione sua Marius arrexerat. Nam postquam omnibus quae postulauerat, decretis milites scribere uult, hortandi causa simul et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in eiꝰdẽ potestate iniciũ belli & finẽ eẽ Inciꝑe
side uerbã facit : Se pacẽ cuꝑe s ugurthȩ fersua¬
norũ misereri. Siendẽ illi copia fierae om̃ia con¬
nuntiosa Ruriꝰ imꝑator c̃tra postulata boa an
punicios mittit : Ile ꝓbare partim alia ab nuere
At marus ut sur diximꝰ cupiertis inaptebt eta
factꝰ postꝗͣ ei numidiã ꝓuinciã popłs iussit. anteaiã ino¬
festꝰ nobilitatitũ uero multꝰ atq ferox instare. singłos
mͦ mͦ uniuersos lȩdere. Dictitare sese consulatũ ex
iuctis ilis spolia cȩpisse. Alia p̃terea magnific aꝑse
& illis dolentia: Interĩ quȩ bello opꝰerant : prima
hab̾e. postulare. legionib supplementũ. auxiliasꝰ po¬
ptis & regib socusq accersere. Preterea exlaciofor
& ambiendo cogere homines emeritisstipendiis secũ ꝓfi¬
cisca Neq illisenatꝰ quã ꝗ ad ũsuserat. de ullo negocione¬

Expanded text:
non in eiusdem potestate initium eius et finem esse; incipere non in eiusdem potestate initium eius et finem esse; incipere cide verba facit: sese pacem cupere, sed Iugurthae fortunarum misereri; si eadem illi copia fieret, omnia conventura. Rursus imperator contra postulata Bocchi nuntios mittit; ille probare partim, alia abnuere. At Marius, ut supra diximus, cupientissima plebe consul factus, postquam ei prouinciam Numidiam popuIus iussit, antea iam infestus nobilitati, tum vero multus atque ferox instare; singulos modo, modo uniuersos laedere; dictitare sese consulatum ex victis illis spolia cepisse, alia praeterea magnifica pro se et illis dolentia. Interim quae bello opus erant, prima habere: postulare legionibus supplementum, auxilia a populis et regibus arcessere, praeterea ex Latio soet ambiendo cogere homines emeritis stipendiis secum proficisci. Neque illi senatus, quamquam aduersus erat, de ullo negotio a
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩtum haud ꝓcul abcirta castris inunitis reges oꝑit᷑.
melius. eẽ ratꝰ. cognitis inauris. qm̃ his nouus hostis
accesserat ex cõmodo pugnã facere Interĩ roma ꝑ lit¬
t̃as certior fit: mario ꝓiunciã numidiã datã N ã
consulẽ factũ ante acceꝑat. Quib: reb supͣbonũ a
honestũ ꝑ culsus. neq lacrimas tenere. ueq mode¬
rari linguã. Uir egregius in alus artib nimis
mollit̃ ȩgritudine᷑ pati. quã reali in suꝑbiã uer¬
tebant. Ali bonũ ingeniũ contumelia accensũ
et̃ Multi qđ iã partã uictoria ex manib eripe¬
tur . Nobis satis cognitũ ÷. illũ magis honore
marii quã inuiriã sua excruciatũ : Neq tã auxie
laturũ fuisse. sia dempta ꝓiuncia alii quã mario
trađet᷑: Igit᷑ eodolore impeditꝰ & qr stultitia
uidebat᷑ alienã rẽ suo ꝑiculo curare. legatos ad bochũ
mittit postulatũ nesine causa hostis populo romano

Expanded text:
Ceterum haud procul ab Cirta castris munitis reges opperitur, Ceterum haud procul ab Cirta castris munitis reges opperitur, melius esse ratus cognitis Mauris, quoniam is nouos hostis accesserat, ex commodo pugnam facere. Interim Roma per litteras certior fit prouinciam Numidiam Mario datam; nam consulem factum ante acceperat. Quibus rebus supra bonum aut honestum perculsus neque lacrimas tenere neque moderari linguam, vir egregius in aliis artibus nimis molliter aegritudinem pati. Quam rem alii in superbiam vertebant, alii bonum ingenium contumelia accensum esse, multi quod iam parta victoria ex manibus eriperetur. Nobis satis cognitum est illum magis honore Mari quam iniuria sua excruciatum, neque tam anxie laturum fuisse, si adempta prouincia alii quam Mario traderetur. Igitur eo dolore impeditus et quia stultitiae videbatur alienam rem periculo suo curare, legatos ad Bocchum mittit postulatum, ne sine causa hostis populo Romano
Abbreviated transcription (Latin):
conueniunt. Ibi fidedata & accepta : iugurtha bocchi
animũ oratione accendit . Rom anos in iustos ꝓfunda
auaritia. cõmunes om̃iũ hostes eẽ. eandẽ illos causam
belli cũ boccho hab̃e. quã secũ. & cũ aliis gentib libidi¬
ne imperitandi. quis om̃ia regna aduersa sint.
tũ sese paulo ante hartaginenses. itẽ & regẽ ꝑ sen.
post uti quisq opulentissimꝰ uideat᷑. Ita romanis ho¬
stẽ fore. his atq alus talib dictis. ad cirtã oppidũ
it̃ constituunt. qđ ibi quintꝰ inetellꝰ p̃dã captiuosq
&. impecim̃ta locauerat. Ita uigurtha ritꝰ aut cap¬
taurbe oꝑe p̃ciũ fore: aut si dux romanꝰ auxilio sius
nabat bocchi pacẽ inminuere. ne mox ex agitando
aliud quã bellũ mall&. Imꝑator postꝗ de regũ socie¬
tate cognouit. ñ temere neq uti sepe iã uicto iugurtha
consueuerat om̃ib in locis pugnandi copiã facit

Expanded text:
conveniunt. Ibi fide data et accepta Iugurtha Bocchi conveniunt. Ibi fide data et accepta Iugurtha Bocchi animum oratione accendit: Romanos iniustos, profunda auaritia, communis omnium hostis esse; eandem illos causam belli cum Boccho habere, quam secum et cum aliis gentibus, libidinem imperitandi, quis omnia regna aduersa sint; tum sese, paulo ante Carthaginiensis, item regem Persen, post uti quisque opulentissimus videatur, ita Romanis hostem fore. His atque aliis talibus dictis ad Cirtam oppidum iter constituunt, quod Ibique Metellus praedam captiuosque et impedimenta locauerat. Ita Iugurtha ratus aut capta urbe operae pretium fore aut, si Romanus auxilio suis nabat, Bocchi pacem imminuere, ne moras agitando aliud quam bellum mallet. Imperator postquam de regum societate cognovit, non temere neque, uti saepe iam victo Iugurtha consueuerat, omnibus locis pugnandi copiam facit.
Abbreviated transcription (Latin):
rorant c edipio ultiendinẽ in unũ cogit ac paulatim con¬
fuefacit or dines habere signa sequi. imꝑium obseruart
Itẽ alia militaria facere. Preterea : regisbocchi pxcimos
magnis inunerib: & inaiorib: ꝓmissis ad studiũ sun ꝑduc̃
Quis adiutorib regẽ aggressus impellit. uti adũ sũ roma¬
nos beuũ incipiat. Id ea grã facilut ꝓniusq fuit : qđ boc¬
cbus ininiceo huiꝰbelli legatos romã miserat feđ & amici¬
ciã petitũ: quãrẽ oportunis simã inceptobelli. pauci
impediuerant cexia uaricia quis om̃ia honesta atq: in¬
honesta uendere moserat. Et iã antea iugurthȩ filia
boc chi nupserat. Uerũ ea necessitudo a pđ numidas mau¬
rosq leuis ducit᷑ qđ singuli ꝓopib: quisq: quã plurimas
uxores denas alii : alii plures habent . S regeseo ampliꝰ
ta anim multitudine distrahit᷑. Nullã ꝓsocia obtin&:
P arit̃ om̃suiles st̃. Ig in locũ ambobus placitũ : exercit

Expanded text:
Romani. Eorum multitudinem in unum cogit ac paulatim conRomani. Eorum multitudinem in unum cogit ac paulatim consuefacit ordines habere, signa sequi, imperium obseruare, item alia militaria facere. Praeterea regis Bocchi proximos magnis muneribus et maioribus promissis ad studium sui perducit, quis adiutoribus regem aggressus impellit, uti aduersus Romanos bellum incipiat. Id ea gratia facilius proniusque fuit, quod Bocchus initio huiusce belli legatos Romam miserat foedus et amicitiam petitum, quam rem opportunissimam incepto bello pauci impediuerant caeci auaritia, quis omnia honesta atque inhonesta vendere mos erat. Et iam antea Iugurthae filia Boccho nupserat, verum ea necessitudo apud Numidas Maurosque leuis ducitur, quia singuli pro opibus quisque quam plurimas uxores, denas alii, alii pluris habent, sed reges eo amplius. Ita animus multitudine distrahitur: nulla pro socia obtinet, pariter omnes viles sunt. Igitur in locum ambobus placitum exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
implere solet. Ita prospectu impedito morari it̃. Post quã
cyrenenses aliquanto posteriores se esse uident. & obrem
corruptã domi poenas metuunt: criminari karthagi¬
nienses ante tẽpus domo digressos conturbare rem. Deniq:
omnia malle ꝗuicti abire. S cũ peni aliam condicionem
tantũ mͦ ȩquã peterent. greci optionẽ karthaginensium
faciunt ut uel illi quos fines popłosuo peterent. ibi uiui ob¬
ruentur. uel eadem condicione sese quẽ ad locũ uellent
ꝓcessuros. P hileni c̃ditione ꝓbata : seq: uitãq: suã rei
publice condonauere. Ita uiui obruti. Karthaginenses
in eo loco philenis fr̃ib aras consecrauere. aliiq: illis domi
honores instituti. Nc̃ ad rẽ redeo. Iugurtha postꝗ amissa
thala nichilsatis firmũ contrametellũ putat : ꝑmagnas
solitudines cũ paucis ꝓfectus. ꝑuenit ad getulos. genus
hominu ferii inculiuq: & eott poreignarũ nominis

Expanded text:
implere solet: ita prospectu impedito morari iter. Postquam implere solet: ita prospectu impedito morari iter. Postquam Cyrenenses aliquanto posteriores se esse vident et ob rem corruptam domi poenas metuont, criminari Carthaginiensis ante tempus domo digressos, conturbare rem, denique omnia malle quam victi abire. Sed cum Poeni aliam condicionem, tantummodo aequam, peterent, Graeci optionem Carthaginiensium faciunt, ut vel illi, quos finis populo suo peterent, ibi viui obruerentur, vel eadem condicione sese quem in locum vellent processuros. Philaeni condicione probata seque vitamque suam rei publicae condonauere: ita viui obruti. Carthaginienses in eo loco Philaenis fratribus aras consecrauere, aliique illis domi honores instituti. Nunc ad rem redeo. Iugurtha postquam amissa Thala nihil satis firmum contra Metellum putat, per magnas solitudines cum paucis profectus pervenit ad Gaetulos, genus hominum ferum incultumque et eo tempore ignarum nominis
Abbreviated transcription (Latin):
detur egregiũ atq: mirabile facinꝰ duoꝵ carthaginen¬
sium memorare. Eam rem locus nos admonuit. qua
tẽpestate carthaginenses pleraq affrica imperitabant.
Cyrenenses quoq magni atq oppulenti fuere. Ager in mȩ¬
habuit. Post ꝗ utrĩq legiones itẽq classes sȩpe fusȩ fugatȩ q:
& alteri alteros oliquantũ attriuerant. ueriti nemax
uictos uictoresq defessos aliꝰaggrederet᷑. ꝑ induciassponsio¬
nẽ faciunt. uti certodie legatidomo ꝓficiscerent᷑. Q uo
in loco int̃se obui fuissent : is cõmunis utriusq populi
finis haberet᷑. Ig kartagine duo fr̃siissi quibinons
pby leneserat maturauere it̃ ꝑgere . Eꝓ renensestar¬
dius iere. id socor diane ancasu acciderit : parũ cognoui.
Cȩterũ sol& in illis locis tẽpestas haud secus atq: inmari retinere.
N ã ubi ꝑ loca equalia & nuda gignentium uentus cohortus
harenã humo excitauit ea magna ui agitata. ora oculosq

Expanded text:
detur egregium atque mirabile facinus duorum Carthaginiendetur egregium atque mirabile facinus duorum Carthaginiensium memorare; eam rem nos locus admonuit. Qua tempestate Carthaginienses pleraque Africa imperitabant, Cyrenenses quoque magni atque opulenti fuere. Ager in mehabuit. Postquam utrimque legiones, item classes saepe fusae fugataeque et alteri alteros aliquantum attriueret. veriti, ne mox victos victoresque defessos alius aggrederetur, per indutias sponsionem faciunt, uti certo die legati domo proficiscerentur: quo in loco inter se obvii fuissent, is communis utriusque populi finis haberetur. Igitur Carthagine duo fratres missi, quibus nomen Philaenis erat, maturauere iter pergere, Cyrenenses tardius iere. Id socordiane an casu acciderit, parum cognovi. Ceterum solet in illis locis tempestas haud secus atque in mari retinere. Nam ubi per loca aequalia et nuda gignentium ventus coortus harenam humo excitauit, ea magna vi agitata ora oculosque
Abbreviated transcription (Latin):
bonifidelesq mansere. Et cuncta abestia albuio
metelloq impetrataagnaue fecerant. Itaq ab im¬
patore facile quȩ petebant adepti. emisse eo cohortes
ligurũ .iIII. & .G. anius p̃fectus. Id oppidũ absidonis con¬
ditũ ẽ. quos accepimꝰ ꝓfugos. obdiscordias ciuiles nauib
in eos locosuenisse. Cȩterũ sitũ int̃duas Sirtes quib: nom̃
exreconditũ. Nã duost̃ sinus ꝓpe in extrema affrica.
uadosa Nã ubi mare magnũ. ẽẽ. & seuire uentis cȩpit.
limũ arenãq: et saxa ingencia fluctꝰ trahunt. Ita fa¬
cies locorũ cũuentis simul mutat᷑. Syrtes abstractu
nominatȩ ciꝰciuitatis lingua mͦ conũsa conubionumidarũ.
legũ cultq pleraq sidonica. quȩ eo facilius retinebant
quod ꝓcul abimperioregis etatẽ a gebant. Int̃ illos & fre¬
quentẽ numidiã: multi uastiq locierant. S qm̃ in has
regiones ꝑleptitanoꝵ negocia uenimꝰ : ñ indignũ ui¬

Expanded text:
boni fidelesque mansere et cuncta a Bestia, Albino boni fidelesque mansere et cuncta a Bestia, Albino Metelloque imperata naue fecerant. Itaque ab imperatore facile quae petebant adepti. Emissae eo cohortes Ligurum quattuor et C. Annius praefectus. Id oppidum ab Sidoniis conditum est, quos accepimus profugos ob discordias civilis nauibus in eos locos venisse, ceterum situm inter duas Syrtis, quibus nomen ex re inditum. Nam duo sunt sinus prope in extrema Africa, uadosa. Nam ubi mare magnum esse et saevire ventis coepit. limum harenamque et saxa ingentia fluctus trahunt: ita facies locorum cum ventis simul mutatur. Syrtes ab tractu nominatae. Eius civitatis lingua modo conuersa conubio Numidarum, legum cultusque pleraque Sidonica; quae eo facilius retinebant, quod procul ab imperio regis aetatem agebant. Inter illos et frequentem Numidiam multi vastique loci erant. Sed quoniam in eas regiones per Leptitanorum negotia venimus, non indignum vi
Abbreviated transcription (Latin):
sitis turrib opꝰ & ad ministros tutari. Contͣ hȩc op¬
pidani festinare. parare. ꝓrsꝰ ab utrisq nihil reliquũ
fieri. Deniq romani multo ante labore fatigati. pꝰ
om̃is a ꝑfugis corrupta. hi post murũ arietib
feriri. resq suas afflictas uident. aurũ. argentũ
& alia quȩ prima ducunt᷑. domũ regiã cõportant.
Ibiq uino & epulis onerati. illaq & domũ & sem&
igni corrũpunt .& quas uicti ab hostib penas metue¬
rant. eas ipsi uolentes pepenđe. S parit̾ cũ capta thala
legati ex oppido lepti ad metellũ uenerant. orantes
uer p̃sidiũ p̃fectũq eomitter&. amilcarẽ quendã
neq impia magistratuũ neq leges ualerent Nuid
festinara in sũmo ꝑiculo suã salutẽ & illoꝵ socios fore
Nã beptitani iã inde a principio belliuigurthini
ad bestiã consulẽ & postea romã miserant. amiciti¬
ũ societatẽq rogatũ. De inde ubi ea impetrata. seꝑ

Expanded text:
sitis turribus opus et administros tutari; contra haec opsitis turribus opus et administros tutari; contra haec oppidani festinare, parare; prorsus ab utrisque nihil relicuum fieri. Denique Romani, multo ante labore proeliisque fatigati, posomnis ab perfugis corrupta. Ii postquam murum arietibus feriri resque suas afflictas vident, aurum atque argentum et alia, quae prima ducuntur, domum regiam comportant. Ibi vino et epulis onerati illaque et domum et semet igni corrumpunt, et quas victi ab hostibus poenas metuerant, eas ipsi volentes pependere. Sed pariter cum capta Thala legati ex oppido Lepti ad Metellum venerant orantes, uti praesidium praefectumque eo mitteret: Hamilcarem quendam, neque imperia magistratuum neque leges valerent; ni id festinaret, in summo periculo suam salutem, illorum socios fore. Nam Leptitani iam inde a principio belli Iugurthini ad Bestiam consulem et postea Romam miserant amicitiam societatemque rogatum. Deinde ubi ea impetrata, semper
Abbreviated transcription (Latin):
Cet̃um milites religione pluiia magis usi eaq
res multũ animis eoꝵ addidit. Nã ratis. sese
dus in mortalib curȩ eẽ. Deuide postero die
citra opinionẽ uigurthȩ ad thalã ꝑueniunt
Oppidani quise locoꝵ asꝑitate mutos cre¬
diderant magna atq ui solitar prre s̃ uinlo
segnius bellũ parare Idemnrĩ facere .S. rex
nihil iã infectũ metello credens. quippe qͥ
onĩia arma. tela. locos tẽpora deniq natu¬
rã ipsã cęt̾is imꝑitantẽ̾ in dustria uicerat.
cũ libis & in agn̾a parte peruniȩ ex oppido.
noctu ꝓfugit᷑ neq postea in loco amplius¬
nullo u̾na die aut una nocte morat᷑. si mula¬
timebat. quã uitare posse celeritate putabat. Nã ta¬
lia consilia ꝑ ociũ ex oportunitate capi. At mete luꝰ
locomunitũ uid&. uallo fossaq moenia circũuenit.
Deinde iub& locis maxime ex copia idoneis. uineas
agere. suꝑq: eas aggerẽ iacere. &. suꝑ aggerẽ impa-¬

Expanded text:
Ceterum milites religione pluvia magis usi, eaque Ceterum milites religione pluvia magis usi, eaque res multum animis eorum addidit, nam rati sese dis immortalibus curae esse. Deinde postero die contra opinionem Iugurthae ad Thalam perveniunt. Oppidani, qui se locorum asperitate munitos crediderant, magna atque insolita re perculsi, nihilo segnius bellum parare; idem nostri facere. Sed rex, nihil iam infectum Metello credens, quippe qui omnia, arma tela, locos tempora, denique naturam ipsam ceteris imperitantem industria vicerat, cum liberis et magna parte pecuniae ex oppido noctu profugit. Neque postea in ullo loco amplius uno die aut una nocte moratus, simulaionem timebat, quam vitare posse celeritate putabat: nam talia consilia per otium et ex opportunitate capi. At Metellus,ibus et loco munitum videt, vallo fossaque moenia circumvenit. Dein duobus locis ex copia maxime idoneis vineas agere, superque eas aggerem iacere et super aggerem impo
Abbreviated transcription (Latin):
cognouerat. tam̃ spe patrandi belli . si eiꝰ oppidi po¬
titꝰ for&. om̃s asꝑitates suꝑ uade ac naturã etiã
uincere aggreditur. Igitꝰ om̃ia uim̃ta sarcinis
leuari ub& nͥ frũto dierũ .x. Cȩt̃um utres
m & alia aquȩ idonea portari. Pret̃ea conqͥrit
ex agris quã plurimũ potest domiti petoris. coq un¬
ponit uasa cuiꝰq modi s pleraq lignea collecta ex
tuguriis numidarũ. Ad hoc funtimis imꝑat qui se
post regis fugã metello dederant. quã pluri
mĩ quisq aquę portarae. Diẽ locũq ubi p̃stor
fuerit p̃dicit Ipse ex flumine quã pximã oppi¬
do a quã. eẽ supra diximꝰ uim̃ta onerat. eo mͦ
instructꝰ ad enalã ꝓficiscit᷑ Deinde ubi adid
lociuentũ. qđ numidis p̃ceꝑat . & castra posita
miutaq sunt: tanta repente cȩlo missa uis
aquȩ dr̃ ut eamͦ exercitui satis suꝑ for&. Pre¬
terea cõmeatꝰ spe amplior. qr numidȩ sicuti
pleriq in noua dedicione officia intenđant

Expanded text:
cognoverat, tamen spe patrandi belli, si eius oppidi potitus foret, omnis asperitates supervadere ac naturam etiam vincere aggreditur. igitur omnia iumenta sarcinis levari iubet nisi frumento dierum decem, ceterum utris modo et alia aquae idonea portari. praeterea conquirit ex agris quam plurumum potest domiti pecoris eoque inponit vasa quoiusque modi, sed pleraque lignea collecta ex tuguriis Numidarum; ad hoc finitumis imperat, qui se post regis fugam Metmum quisque aquae portaret; diem locumque, ubi praesto forent, praedicit; ipse ex flumine, quam proximam oppido aquam esse supra diximus, iumenta onerat: eo modo instructus ad Thalam proficiscitur. Deinde ubi ad id loci ventum, quo Numidis praeceperat, et castra posita munitaque sunt, tanta repente caelo missa vis aquae dicitur, ut ea modo exercitui satis superque foret. Praeterea commeatus spe amplior, quia Numidae, sicuti plerique in nova deditione, officia intenderant.
Abbreviated transcription (Latin):
dietes c̃uertit ibi latine nã apud numantiã loqui didi¬
cerat exclamat nr̃os frustra pugnare. Paulo ante mariũ
sua manu int fectũ. simnul gladiũ sangiuine oblitũ ostenat
quẽ i pugui satis inpigre occiso pedite nr̃o cruenta uerit
ud ubi milite s acceꝑẽ. magis atrocitatr ei qua fidre
nunt. i tõntatuos. siulq barbari anunos tollere &c inꝑ¬

Expanded text:
dicerat—exclamat nostros frustra pugnare, paulo ante Marium sua manu interfectum, simul gladium sanguine oblitum ostentans, quem in pugna satis impigre occiso pedite nostro cruentauerat. Quod ubi milites accepere, magis atrocitate rei quam fide nuntii terrentur, simulque barbari animos tollere et in
Abbreviated transcription (Latin):
& legere solent . eoꝵ partẽ uidi. alia egomae gessi.
Quȩ illi litt̃is. ea ego militando didici. Nc̃ uos existi¬
mate. facta andicta pluris suit. Contẽpnunt no¬
uitatẽ meã. ego illoꝵ ignauiã mihi fortuna. illis
ꝓbra obiectant᷑. Quanꝗ ego naturã unã & cõmu¬
nẽ om̃iũ existimo.s fortissimũ quẽqlgenerosissimũ.
Acsi iã ex parͣtib albini aut bestiȩ queri poss&. me¬
ne an illos ex segigni maluerint. quid responsuros
creditis nͥ sese libos quã obtios uoliusse. qđ iure me
despiciunt. facient idẽ maiorib suis quib utimͥ ex
uirtute nobilitas coepit. Inuident honori meo Ergo
inuideant labori. in nocentiȩ. ꝑiculis etiã meis. qm̃¬

Expanded text:
aut legere solent, eorum partem vidi, alia egomet gessi; aut legere solent, eorum partem vidi, alia egomet gessi; quae illi litteris, ea ego militando didici. Nunc vos existimate, facta an dicta pluris sint. Contemnunt novitatem meam, ego illorum ignaviam; mihi fortuna, illis probra obiectantur. Quamquam ego naturam unam et communem omnium existimo, sed fortissimum quemque generosissimum. Ac si iam ex patribus Albini aut Bestiae quaeri posset, mene an illos ex se gigni maluerint, quid responsuros creditis nisi sese liberos quam optimos voluisse? quod si iure me despiciunt, faciant item maioribus suis, quibus, uti mihi, ex virtute nobilitas coepit. Inuident honori meo: ergo invideant labori, innocentiae, periculis etiam meis, q
Abbreviated transcription (Latin):
ea uti accepta mercede deserã. non ẽ consiliũ quiri¬
tes. Illis difficile ÷. in potestatib tẽꝑare. qui ꝑ am¬
bitionẽ sese ꝓbos simulauere. Mihi qui om̃em ȩtatẽ
in obtumis artib eg benefacere iã ex consuetudine
sistis. quã rẽ nobilitas ȩgerrime tulit. Quȩso repina¬
te cũ animis ur̃is. nũ id mutari melius sit. si quẽ
ex illo globonobilitatis ad hoc aut aliud tale iego¬
ciũ inuttatis. hominẽ ueteris ꝓsapiȩ ac multarum
imaginũ & nullius stipendii. scilicoe ut in tanta re
ignarus om̃iũ trepid&. festina. sumat aliquẽ ex
populo monitorẽ officii sui. Ita plerũq euenit.
ut quẽ uos impare ussistis. is sibi imꝑagorẽ aliũ
legere coeꝑint . p̃ posteri homines. nã gerere quã fieri
tẽpore posterius. reatq usu prius ẽ. Cõparate nc̃ qui¬
rites cũ illoꝵ suꝑbia me hominẽ nonũ quȩ illi audire

Expanded text:
ea uti accepta mercede deseram, non est consilium, Quiriea uti accepta mercede deseram, non est consilium, Quirites. Illis difficile est in potestatibus temperare, qui per ambitionem sese probos simulauere; mihi, qui omnem aetatem in optimis artibus egi, bene facere iam ex consuetudine sistis, quam rem nobilitas aegerrime tulit. Quaeso, reputate cum animis vestris, num id mutare melius sit, si quem ex illo globo nobilitatis ad hoc aut aliud tale negotium mittatis, hominem ueteris prosapiae ac multarum imaginum et nullius stipendi: scilicet ut in tanta re ignarus omnium trepidet, festinet, sumat aliquem ex populo monitorem offici sui. Ita plerumque evenit, ut, quem vos imperare iussistis, is sibi imperatorem alium legere coeperint: praeposteri homines, nam gerere quam fieri tempore posterius, re atque usu prius est. Comparate nunc, Quirites, cum illorum superbia me hominem nouum. Quae illi audire