comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cebo RTu nisi te tellus presserit illam pitmes te nisi¬
terra contexerit celum teget. notum est illud celo re¬
gitur qui non habet urnam illudq nonssimum
facilis iactura sepulcri facilis inquam sic ut nulla
facilior. Minhumatus ero graue dictu. R Dictu
nescio te autem profecto leuissimum multoq tollera¬
bilius sepulero exui quꝰam domo quͦam lodice quã
sagulo. Minhumatus ero fedum uisu. R fedum for¬
tasse aliis tibi autem nihil minus. Omnem quidem
sepulturam non nisi uiuorum causa institutam esse
doctorum hominum auctoritas et res ipsa consentiũt
idꝙ sic esse sepulcrorum spetes inditio est. que mitor¬
sus inculta et horrida rude icolis suis saxum obicit
exteriuis multa impensa et artificum ingenio elabora¬
ta marmoreas spectantibus atque aureas pretendit
imagmes. Minsepultus ero turpe aspectu. RParum
ne dro negotii tui habes ni suspitias alienum proui¬
deant quos res tangit hanc tu enim turpitudinem

Expanded text:
cebo. Tu nisi te tellus presserit illam premes: te nisicebo. Tu nisi te tellus presserit illam premes: te nisiterra contexerit, celum teget. Notum est illud: Celo gitur qui non habet urnam. Illud quoque notissimum: facilis iactura sepulcri; facilis inquam sic, ut nulla facilior. Inhumatus ero, grave dictu. Dictu nescio, re autem profecto levissimum multoque tolerabilius sepulcro exui, quam domo, quam lodice, quam sagulo. Inhumatus ero, fedum visu. Fedum fortasse aliis, tibi autem nichil minus. Omnem quidem sepulturam non nisi vivorum causa institutam esse, doctorum omnium auctoritas et res ipsa consentiunt; idque sic esse, sepulcrorum species indicio est, que introrsus, inculta et horrida, rude incolis suis saxum obicit; exterius, multa impensa et artificum ingenio elaborata, marmoreas spectantibus atque aureas pretendit imagines. Insepultus ero, turpe aspectu. Parum ne, oro, negotii tui habes, ni suscipias alienum? provideant quos res tangit, hanc tu enim turpitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
pitiens te meciens. Scis qu̾am miser et quꝰam felix
moriare nec incertus moreris: an uel miserie sit adden¬
dum uel felicitati tue detrahendum aliena seu tur¬
pitudine seu fortuna. Et si enim aliquis aliis aliter
uideatur inquorum ego sententia sum pronior ut
magͥs tamen uisum scimus philosophis esse filiorum
euentibus inminuitur paterna felicitas ĩ becille bo¬
num quod incrastinum prominet et pendet ex al¬
cero. Quod si opinionem hane admitimus quid
hinc fit intelligis. Dubitari enim nequit quin multi fe¬
lituis obituri fuerint si sine filus obiissent. De morien¬
nsepultus te qui metuit insepultus abici. metuse. izi.
abiciar. R Alitibus inuides an feris aut piscibꝰ
nam si metuis tibi baculum seu custodem te¬
uixta poni iubeas quo a cadauere depellantur.
Ludis in malis meis nam profecto nil sentiam RQꝗ
igitur times quod non sentias nam si sentias probesisen¬
u̾entem enim sepellire necare est. Min humatus ia¬

Expanded text:
piciens, te metiens. Scis quam miser et quam felix piciens, te metiens. Scis quam miser et quam felix moriare, nec incertus moreris, an vel miserie sit addendum vel felicitati detrahendum tue, aliena seu turpitudine seu fortuna. Etsi enim aliis aliter videatur, in quorum ego sententiam sum pronior, ut magnis tamen scimus visum esse Philosophis, filiorum eventibus imminuitur paterna felicitas. Imbecille bonum, quod in crastinum prominet, et pendet ex altero. Quod si opinionem hanc admittimus, quid hinc fit intelligis: dubitari enim nequit quin multi felicius obituri fuerint, si sine filiis obiissent. 132 DE MORIENTE QUI METUIT INSEPULTUS ABICI Insepultus abiciar. Alitibus invides, an feris, an piscibus? nam si metuis tibi baculum seu custodem iuxta te poni iube, quo a cadavere depellantur. Ludis in malis meis; nam profecto nichil sentiam. Quid igitur? Times, quod non sentias? nam si sentias, probes; sentientem enim sepelire necare est. Inhumatus ia
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Si quidem filiorum obscuritas filio profecto creberri¬
ma nec illustrare ipsa utique nec seruare paternum po¬
test nomen at per rara filiorum claritas ut ipsos sem¬
per filios claros facit sic parentes interdum inciuitate
sua contegit obscuratqt quasi minora sol sidera qđ
nusquamꝰ euidentius quin in iulii cesaris patre cognos¬
citur quem pene ignotum filii splendor fecit. Et ad sũ¬
mam quisquis infilio sui nominis spem reponit rem
pertenuem labilemq in uase fictili locat ac rimoso
quodq est in consultius non suo rem maioris aput
uulgus qm̃ apud doctos pretii neutris tamen com¬
tempnendam sed tum honestius tum certius locandã
insius in corruptibilibus uasis ac solidis in uirtute pro¬
pria in rebus gestis inlitteris. D Sine natis morior R
Non sunt in quos tue se se spargant cure inte uerse om¬
nes quo instructior liberiorq digredere te unum res¬

Expanded text:
ris, si quidem filiorum obscuritas, profecto creberriris, si quidem filiorum obscuritas, profecto creberrima, nec illustrare ipsa utique, nec servare paternum potest nomen. At perrara filiorum claritas, ut ipsos semper filios claros facit, sic parentes interdum vicinitate sua contegit obscuratque, quasi minora sol sidera, quod nusquam evidentius quam in Iulii Cesaris patre cognoscitur, quem pene ignotum filii splendor fecit. Et, ad summam, quisquis in filio sui nominis spem reponit, rem pertenuem labilemque in vase fictili locat ac ruinoso, quodque est inconsultius, non suo, rem maioris apud vulgus, quam apud doctos pretii, neutris tamen contemnendam, sed cum honestius, tum certius locandam in suis incorruptibilibus vasis ac solidis, in virtute propria, in rebus gestis, in literis. Sine natis morior. Non sunt in quos tue sese spargant cure; in te verse omnes, quo instructior liberiorque digredere, te unum res
Abbreviated transcription (Latin):
efiuud estetiis dhe prouidit .D. Quomodo nane ur¬
nauienet disponam orbus morior sti n a raim mero
ianitis uni quoniam uteity e mol est s uisus pessimos
laensut s  seuiq omnia profusuris conferne decreue¬
iom quiet er a sianicis profecto auuttns cortum perdum
ressaonento sibi hiereidem fecit. Ego tibi aliuim poprilũ
qulm instituas ostendam. hinc te amicotut. bne
opeanupro eniter is. quorum aliit dgresluami buloi se¬
cpianse oememoratione detineant aliite quo uorcus pia
ea uiauesr qu el si muln essent. arcextus ndi seu cos¬
codeni domus ac pecunie que tua certe asupliui oor
codeili g utos ioi in prelio mortis athletam ipsum quoq
moetasem seu denic comitem acd sepulerum Utra
enim nec te quidem tui comitentur nec me tellum sui
breuis alectulo mortis ad sepulcrum uia est quid refert an
hic solus iaceas. an ibi fruole prorsus et inepte cause filios
optandi. Nam si in illis ut uulgo dicitur seruari ac perpe¬
tuari tuum nomen optabas ipłe quoq uulgarter fallabe¬

Expanded text:
idit. Quomodo nunc domui mee disponam? orbus morior. Magnam vero laturis, vel quoniam uterque mos est, in usus pessimos versuris, brevique omnia profusuris conferre decrevetem certe, et Asiaticis profecto divitiis corrumpendum, testamento sibi heredem fecit. Ego tibi alium populum, quem instituas ostendam. Hinc te amicorum, hinc optare permitteris, quorum alii te digressum dulci secum commemoratione detineant, alii te quo pergis pia est filius. Quid, si multi essent? an ex iis tibi, seu custodem domus ac pecunie, que tua certe amplius non erit, eligeres, seu in prelio mortis athletam ipsum quoque mortalem, seu denique comitem ad sepulcrum? ultra enim nec te tui quidem comitentur, nec Metellum sui. Brevis a lectulo mortis ad sepulcrum via est; quid refert an hic solus iaceas, an ibi? Frivole prorsus et inepte cause filios optandi: nam si in illis, ut vulgo dicitur, servari ac perpetuari tuum nomen optabas, ipse quoque vulgariter falleba
Abbreviated transcription (Latin):
imperium crederetur. nosti ut iuliuis cesar prole ca¬
rens sibi augustum ille tiberium pene inuitus qui¬
dem ut post nerua uulpium traianum ille heliũ
adrianum. Ut is rursus antonium pium ille marcũ
aurelium sibi filium fecit fecissetq ille alium quem¬
cumq felitius qmͣ commodum genuisset nulli
commodum cunctis in commodum unicum tanti
patris infortunium unumq expaucis romani impe¬
rii probrum ingens atq apertissimum argumentũ
quanto adoptid sit felitior genitura quod cum primi
ex ordine dui ac feliciter imperassent hic tantorum
uestiguis ducum spretis iter deuium ingressus bre¬
ui et turpi non imperio sed tyrampnide cum rez.p.
fedasset misero quidem sed se digno fine procubuit
publicumq ludibrium inse uertit. lam inde prete¬
rea ante hos longe secundum illud fulmen belli pu¬
nici malleumq carthaginis affricani illius magni fi¬

Expanded text:
imperium crederetur. Nosti ut Iulius Cesar prole caimperium crederetur. Nosti ut Iulius Cesar prole carens, sibi Augustum, ille Tiberium pene invitus quidem, ut post Nerva Ulpium Traianum, ille Elium Hadrianum, ut is rursus Antoninum Pium, ille Marcum Aurelium sibi filium fecit; fecissetque ille alium quemcunque felicius quam Commodum genuisset, nulli commodum, cunctis incommodum, unicum tanti patris infortunium, unumque ex paucis Romani Imperii probrum ingens. Atque apertissimum argumentum, quanto adoptio sit felicior genitura, quod cum primi, ex ordine, diu ac feliciter imperassent, hic, tantorum vestigiis ducum spretis iter devium ingressus, brevi et turpi non imperio sed tyrannide, cum Rempublicam fedasset, misero quidem sed se digno fine procubuit, publicunque ludibrium in se vertit. Iam inde preterea, ante hos longe, secundum illum fulmen belli Punici, malleumque Carthaginis, “Africani illius magni fi
Abbreviated transcription (Latin):
entium dolor cessat ex conmiseratione otiens dese¬
rende piolis in mature presertim et paterno presidi¬
o indigentis perq etatem in opiamq consilii et in¬
uiriis et casibus multis exposite. D tlati quos opta¬
bam sperabamq superstites precesserunt. R habes¬
ad quos ire ciͣpias non aquibus doleas abire non exiguum
solamen. D Mors acerba filiorum orbus ut moriar cogit.¬
R hoc si miserum censes quid est quod uel orbum mori co¬
gat uel uixisse coegerit. cum unde tibi filios eligas inge¬
nuorum uiuenum tanta sit copia eo fortassis obsequẽ¬
nores et tui amantiores habiturus ꝙͣ qͦs tuo de sang¬
uine genuisses. quod illos casu quodam hos certo uidi¬
tio quesuusti. filii illi. anteqmͣ noti hii autem noti et
dilecti et electi anteqm filii itaq totum illi hoc na¬
ture. hii benefitio tuo imputent ꝙ filii tui sint.
Unde fit ut sepe hec fuerit fausta successio cui tuto
non medioere tantum patrimonium sed summum

Expanded text:
entium dolor cessat, ex commiseratione oriens, deseentium dolor cessat, ex commiseratione oriens, deserende prolis immature presertim, et paterno presidio indigentis, perque etatem inopiamque consilii et iniuriis et casibus multis exposite. Nati quos optabam sperabamque superstites precesserunt. Habesad quos ire cupias, non a quibus doleas abire, non exiguum solamen. Mors acerba, filiorum orbus ut moriar, cogit. Hoc si miserum censes, quid est quod vel orbum mori cogat, vel vixisse coegerit, cum, unde tibi filios eligas, ingenuorum iuvenum tanta sit copia, eo fortassis obsequentiores et tui amantiores habiturus, quam quos tuo de sanguine genuisses? quod illos casu quodam, hos certo iudicio quesivisti: filii illi antequam noti, hi autem noti et dilecti et electi antequam filii. Itaque totum illi hoc nature, hi beneficio tuo imputent, quod filii tui sint, unde fit ut sepe hec fuerit fausta successio, cui tuto non mediocre tantum patrimonium, sed summum
Abbreviated transcription (Latin):
nescies mox uel contempnes. quid adte hominum.
flatus dum tu flatu cariturus sis spirantem uesci de¬
lectariq auris non miror ac de functum stupeo. M¬
Quid deme post obitum dicetur Ret quid putas ni¬
si quod mereberis bonum malum multum. parum
nihil inquibusdam mendax s inpluribus ueraꝵ fa¬
ma est alioquin longa non est duiturnitatis fun¬
damentum ueritas tuinosum atqimbecille menda¬
tum. A Qualis mihi post exitum fama erit R Qua¬
lis anit exitum fuit uita nec minus inexitu de hoc
ergo tempis omne preteritum sed inprimis presens
hora uiderit sic enim habeto quali quisq dignus
fama sit post mortem nulla re meluis ꝙͣmorte
censeri/ quippe cum multos per omnẽ uitam inglo¬
nos et obscuros sola dictu mirabile mors illustret
De moriente sine filiis dolor i⁊ ꝯ c.I30¬
ine filiis morior. R eo alacrior mori debes
atq expeditior proficisti nil post tergum
linquens quod te uellicet ille ingens mori¬

Expanded text:
nescies vel contemnes? quid ad te hominum nescies vel contemnes? quid ad te hominum flatus, dum tu flatu cariturus sis? Spirantem vesci delectarique auris non miror; at defunctum stupeo. Quid de me post obitum dicetur? Et quid putas, nisi quod mereberis bonum, malum, multum, parum, nichil. In quibusdam mendax, sed in pluribus verax fama est; alioquin longa utique non est: diuturnitatis fundamentum veritas, ruinosum atque imbecille mendacium. Qualis michi post exitum fama erit? Qualis ante exitum fuit vita, nec minus in exitu. De hoc ergo, tempus omne preteritum, sed in primis presens hora viderit; sic enim habeto, quali quisque dignus sit fama, post mortem nulla re melius quam morte censeri; quippe cum multos per omnem vitam inglorios et obscuros, sola dictu mirabile! mors illustret. 131 DE MORIENTE SINE FILIIS Sine filiis morior. Eo alacrior mori debes atque expeditior proficisci, nil post tergum linquens quod te vellicet. Ille ingens mori
Abbreviated transcription (Latin):
nia ruineq proxima. Cura ergo mirabilis ignotorum
atq imparium dicta metuere: cum excellentium
ac notorum oppiniones ac uerba contempseris Meꝙ
Que mihi fama ent extincto Rfacile melior quamꝰ
uiuenti cum siluerit liuot raro enim uite homi¬
num superstes inuidia est: ut autem uirtus radix
est glorie sic decerptrix inuidia atqie liuidus pol¬
lex presens impedit sic amotus uere laudis restituit
incrementum. Itaq multis busti limen inuidie in¬
accessum magne glorie uestibulum. M Quam.
me longa manet fama. R longa forsitan ut uos
longum dicitis: uere autem apud uos nihil est lon¬
gum ut uero non modo longa sint omnia sede
eterna sola uirtus efficere potens est precipueq uistiua
dequa scriptum est in memoria eterna erit ustus ꝙ
ut potuit poeta uester expressit ubi ait sed famar
Etendere factis hoc uirtutis opus. M Quali post o¬
bitum fama ero. R Quid refert quale sit quod uel

Expanded text:
nia ruineque proxima; cura ergo mirabilis, ignotorum nia ruineque proxima; cura ergo mirabilis, ignotorum atque imparium dicta metuere, cum excellentium ac notorum opiniones ac verba contempseris. Que michi fama erit extincto? Facile melior quam viventi, cum siluerit livor. Raro enim vite hominum superstes invidia est, ut autem virtus radix est glorie, sic decerptrix invidia; utque lividus pollex presens impedit, sic amotus vere laudis restituit incrementum; itaque multis busti limen, invidie inaccessum, magne glorie vestibulum fuit. Quantum me longa manet fama? Longa forsitan, ut vos longum dicitis; vere autem apud vos nichil est longum; ut vero non modo longa sint omnia sed eterna, sola virtus efficere potens est, precipueque iustitia, de qua scriptum est: “In memoria eterna erit iustus”; quod, ut potuit, poeta vester expressit, ubi ait: sed famam extendere factis hoc virtutis opus. Quali post obitum fama ero? Quid refert quale sit, quod mox vel
Abbreviated transcription (Latin):
homines. R intempestiua sollicitudo hoc aiui¬
uentute prouisum esse debuit qualis fere ui¬
ta hominum talis est fama M Quid deme loquentus¬
Quid respondeam nisi illud doctissimi atq omnium
eloquentissimum Ciceronis. Quid dete alii loquentur
ipsi uiderint sed loquentur tamen Sermo autem om¬
nis ille angustiis cingitur his regionum quas uides nec
uncquam deullo fuit perennis: et obruitur hominũ
interitu et obliuione posteritatis extinguitur. M Qd
deme dicent homines qui post me nascentur.Rhi¬
cerem aliter ista qułam cicero si meluis dici posse cre¬
derem. Quid aute ĩquit interest ab his qui postea
nascentur sermonem fore dete cum abhis nullus
fuerit qui ante te nati sunt. Unum addidit quod
tunc forsan dubit abile forsan falsum nunc certissim̃
et absq e ulla prorsus esitatione uerissimum est. qui
nec pautiores inquit et certe meliores fuerunt uiri
Nam quis est oro iam qui dubitet. nunquam quales
fuerint futuros homines ita in peius inclinata om¬

Expanded text:
homines? Intempestiva sollicitudo: hoc a iuventute provisum esse debuit. Qualis fere vita hominum, talis est fama. Quid de me loquentuQuid respondeam, nisi illud doctissimi atque omnium eloquentissimi Ciceronis. “Quid de te alii loquantur, ipsi viderint, sed loquentur tamen. Sermo autem omnis ille et angustiis cingitur iis regionum quas vides, nec unquam de ullo perennis fuit, et obruitur hominum interitu et oblivione posteritatis extinguitur.” Quid de me dicent homines, qui post me nascentur? Dicerem aliter ista quam Cicero, si melius dici posse crederem. “Quid autem, inquit, interest ab iis qui postea nascentur, sermonem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, qui ante te sunt nati?” Unum addidit, quod tunc forsan dubitabile, forsan falsum, nunc certissimum et absque ulla prorsus hesitatione verissimum est: “qui nec pauciores, inquit, et certe meliores fuerunt viri.” Nam quis est, oro, iam qui dubitet nunquam quales fuerint futuros homines? ita in peius inclinata sunt om
Abbreviated transcription (Latin):
lius indecus gentis assumpserat hoc seilicet. fato ut quam
urbem concusserat auus hanc nepos ciuis euerteret ut
forius ait hiftoricus exemilia incorneliam. famali amit¬
tanslatus. utriusq  decus ultimum fareor nor mutu¬
mumo fa his uides quod nec tibi nec principi de esse a¬
hul potest quodiqr est optimuma dbtuelbon a miti de¬
lit e poteos que si assit talem nor fotrassensi liunt madiut q

Expanded text:
lius, in decus gentis assumpserat, hoc scilicet fato, ut quam urbem avus concusserat, hanc nepos eius everteret”, ut Florus ait historicus; ex Emilia in Corneliam familiam translatus, utriusque decus ultimum, fateor, non minimum. Ex his vides, quod nec tibi nec principi deesse filius potest, quodque est optimum, bonus, bona nisi desit electio; que si adsit, talem sibi fortass
Abbreviated transcription (Latin):
pueri & in fantes primo uite delimine retrahunt᷑
hnc tardius. licet ille ocius hic maturus ille acerbꝰ
nemo non moritur hec summa est. Ubicunq uero
hoc est qualibet etatis parte quis obierit et si acerbꝰ
fuerat morte maturuit.D. Extinctum fleo filium.¬
R. Si fleturus eras morientem et nascentem flesses. tt̃
mori ceperat nunc de siit. Noli autem tuam et
illius sortem optimam lugere. ille uer ambiguum
a tergo habet: tu securum ante oculos non iam am¬
plius aut caro oneri iimens ut maro ait aut alte¬
ri. D. Cum filio uite dulcedo omnis extincta est .R.
Magnum fateor ac dulce solacium patri filius bonꝰ
sea sollicitum ac graue. et sepe dulcissima offendt̃
et carissima impediunt et preciosissima rerum pre¬
munt. Et fortassis hic filius obstabat alciora aĩmo
uoluenti. iam mestior licet ac libenor factus assur¬
ge. bona de malis eligere sapientis est. D. Mors me

Expanded text:
pueri, et infantes primo vite de limine retrahuntur. pueri, et infantes primo vite de limine retrahuntur. Hic tardius licet, ille ocius; hic maturus, ille acerbus; nemo non moritur: hec summa est. Ubicunque vero hoc est, qualibet etatis parte quis obierit, etsi acerbus fuerat, morte maturuit. Extinctum fleo filium. Si fleturus eras morientem et nascentem flesses: tunc mori ceperat, tunc desiit. Noli autem tuam et illius sortem optimam lugere: ille iter ambiguum a tergo habet, tu securum ante oculos, non iam amplius, “aut caro oneri timens, ut Maro ait, aut alteri”. Cum filio vite dulcedo omnis extincta est. Magnum fateor ac dulce solatium patri filius bonus, sed sollicitum ac grave, et sepe dulcissima offendunt, et carissima impediunt, et pretiosissima rerum premunt. Et fortassis hic filius obstabat altiora animo volventi. Iam mestior licet ac liberior factus, assurge. Bona de malis elicere sapientis est. Mors me
Abbreviated transcription (Latin):
nature benesicium agnosce seu quod talem delit
seu qułod abstulit. D Ante tempus filium mibi ra¬
puit mors. R Non fit ante tempus quodd omni
tempore fieti potest. In omnem etatem multi sunt
aditus morti in adolescenciam in finati. D. Sine.¬
E
filio remansi. R Et sine angoribus et sine pauoribus
iam non est cui noctes insomnes cui sollicitos dies a¬
gas cui spes longas atque in extricabiles ordmare
qui canos tuos rugasq consideret. hereditatem ex¬
timet sumptus arguat. moram mortis incuset un¬
iq tibi securitas et quies geminum bonum ingẽs
titulo licet mortis asperius . D. Acerba filii morte de¬
iectus sum.R. An non anaxagoram audieras. an
oblitus eras te genuisse mortalem. an id pocius for¬
san luges quod qui sequi debuerat antecessit Eꝗ¬
dem cum inmulus in ordinata hominum uita sit
nullum penitus ordinem mors habet. Et senes decre¬
piti cuntantur et festinant uiuenes & precipitant

Expanded text:
nature beneficium agnosce, seu quod talem dedit, nature beneficium agnosce, seu quod talem dedit, seu quod talem abstulit. Ante tempus michi filium mors rapuit. Non fit ante tempus, quod in omni tempore fieri potest. In omnem etatem multi sunt aditus morti, in adolescentia infiniti. Sine filio remansi. Et sine angoribus, et sine pavoribus. Iam non erit cui noctes insomnes, cui sollicitos dies agas, cui spes longas atque inextricabiles ordiare, qui canos tuos rugasque consideret, ereditatem extimet, sumptus arguat, moram mortis incuset. Undique tibi securitas et quies, geminum bonum ingens, titulo licet mortis asperius. Acerba filii morte deiectus sum. An non Anaxagoram audieras? An oblitus eras, te genuisse mortalem? An id potius forsan luges, quod qui sequi debuerat antecessit? Equidem cum in multis inordinata vita hominum sit, nullum penitus ordinem mors habet: et senes decrepiti cunctantur, et festinant iuvenes, et precipitant
Abbreviated transcription (Latin):
non se miseram sed felicem esse respondit que ta¬
les filios genuisset. Insignis mulier nec presenti mi¬
sera et pretento eciam felix que contra publicam op¬
pinionem et consuetudinem miserorum se felicitate
preterita et leti temporis memonia solaretur. grata ꝙ
habiusset q amisisset equanimis ob hoc unu̾m dig¬
na uteri successu prosperiore. Et illa quidem mu¬
lier tot tam grauibus fortune uulnenbus in cõcus¬
sa permansit. tu uir unico deiectus luges.A.A¬
misi filium R. Amisisti simul et metus multos infini¬
tamq materiam sollicitudinum et curarum quibꝰ
ut careres uel tibi uel filio moriendum fuit. securum
patrem sola mors facit D filium amisi.R. Si pium
nil est. iam quod illi metuas intuto est. At si impi¬
um tuorum numeratorem annorum tue stimu¬
lum senectutis extulisti. D filium perdidi. R di
uirtite pteditum gaude quđͦod habueris. at suuicio
perditum gaude saltem quod amiseris. uttobique

Expanded text:
non se miseram, sed felicem esse respondit, que tanon se miseram, sed felicem esse respondit, que tales filios genuisset. Insignis mulier, nec presenti misera, et preterito etiam felix, que contra publicam opinionem et consuetudinem miserorum, se felicitate preterita et leti temporis memoria solaretur, grata quod habuisset, quod amisisset equanimis, ob hoc unum digna uteri prosperiore successu. Et illa quidem mulier, tot tam gravibus fortune vulneribus inconcussa permansit, tu vir unico deiectus luges? Amisi filum. Amisisti simul et metus multos, infinitamque materiam sollicitudinum et curarum, quibus ut careres, vel tibi vel filio moriendum fuit. Securum patrem sola mors facit. Filium amisi. Si pium, nichil est quod illi metuas: in tuto est; at si impium, tuorum numeratorem annorum, tue stimulum senectutis extulisti. Filium perdidi. Si virtute preditum, gaude quod habueris, at si vitio preditum, gaude saltem quod amiseris. Utrobique
Abbreviated transcription (Latin):
phon ille socraticus condiscipulus platonis atq e¬
mulus. quid in numerabiles alii natorum in mor¬
tibus habuere. Nec te preterit ut propheta idem
et rex quem languentem fleuerat non fleuit ex¬
tinctum cogitans quod irreparabilia lugere super¬
uacue demencie uerius quam pietats est. Quibꝰ
se uirlibus exemplis interserit sparthana illa mu¬
lier apud scriptores quidem innominata sed nõ
pariter illaudata que audito quod filius in ptelio
cecidisset ideo ait illum genui ut esset qui mori
ptopatria non timeret. par liuic uirtus maiorisꝙ
cornelie. sed clatiora sunt nomina quatum puor
ingentis nati et ad summum spectantis imperium ut
ten̾e tradins fuit luctum moꝵ deposuit nunꝗ̃ ueto
memoriam intermisit. Altera filiis multis iniõ dibus
amissis quorum aliquos a populo interfectos in hũa¬
tosꝙ conspexerat. conmiserantibus et illuis sortem se¬
mineo more eplorantibus miseramq uocantibus

Expanded text:
phon ille Socraticus condiscipulus Platonis atque ephon ille Socraticus condiscipulus Platonis atque emulus, quid innumerabiles alii natorum in mortibus habuere. Nec te preterit, ut Propheta idem et rex, filium quem languentem fleverat, non flevit extinctum, cogitans quod irrecuperabilia lugere, supervacue dementie verius quam pietatis est. Quibus se virilibus exemplis interserit, Spartana illa mulier, apud scriptores quidem innominata, sed non pariter illaudata, que audito quod filius in prelio excidisset: “Ideo, ait, illum genui, ut esset qui mori pro patria non timeret”. Par Livie virtus maiorisque Cornelie, sed clariora sunt nomina; quarum prior ingentis nati, et ad summum spectantis imperium, ut terre traditus fuit, luctum mox deposuit, numquam vero memoriam intermisit; altera filiis multis, immo omnibus amissis, quorum aliquos a populo inteferctos inhumatosque conspexerat, commiserantibus et illius sortem femineo more deplorantibus, miseramque vocantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ed amisi filium. R Melius dic premisi
secuturus cito quidem et fortasse hodie:
et quid scimus an hac ipsa hora. Nulla¬
fides uut est cum tanta sit sides morti. secuturus
dixi sequens diceit debui continue sequeris nusꝗͣ
inuita pedem sigere permissum homini.uno sem¬
per graduit admortem. mitum dictu seu ille uĩc¬
tus seu solutus. seu stans. seu ambulans. seu sedens.
seu sanus. seu eger. seu uigilans. seu sopitus. ad me¬
tam fertur atqueꝰ illorum mote qui uehuntur na¬
ubus uel quiescens properat. D. Amissi filii desi¬
deuo excrucior. R. Compesce animum. quẽ cupis
inuenies. nulla est mora non posse pau desideri¬
um parui temporis. puerile uel feminineum est.
uiro enim nihil breue difficile. Nosti credo quibꝰ
uerbis desideria huiusmodi apud platonem socra¬
tes apud ciceronem catho et lelius consolentur u̾¬
tute quamuis et gloria summi uiri hac spe tamẽ
longe impares. Nosti preterea quid animi emilius
paulus quid catho ipse quid petides quid xeno¬

Expanded text:
ed amisi filium. Melius dic “premisi”, secuturus cito quidem, et fortassis hodie, et quid scimus an hac ipsa hora? Nullafides vite est, cum tanta sit fides morti. Secuturus dixi; sequens dicere debui: continue sequeris, nusquam in vita pedem figere permissum homini, uno semper gradu itur ad mortem; mirum dictu, seu ille vinctus, seu solutus, seu stans, seu ambulans, seu sedens, seu sanus, seu eger, seu vigilans, seu sopitus, ad metam fertur, atque illorum more qui vehuntur navibus, vel quiescens, properat. Amissi filii desiderio excrucior. Compesce animum, quoniam quem cupis invenies: nulla est mora. Non posse pati desiderium parvi temporis, puerile seu femineum est; viro enim nichil breve, difficile. Nosti, credo, quibus verbis desideria huiusmodi apud Platonem Socrates, apud Ciceronem Cato et Lelius consolentur, virtute quamvis et gloria supremi viri, hac spe tamen, longe impares. Nosti preterea quid animi Emilius Paulus, quid Cato ipse, quid Pericles, quid Xeno
Abbreviated transcription (Latin):
nimiq leuitas eo est fedior quo uiro debita ma¬
gis est grauitas. D. Coniugis adulterio mestus sũ.
Usitatis dolor uetus iniuriꝰa nec minus crebra uidc
trebrior conuigii quꝰam adulterii usus est. Deniꝙ¬
que hoc est quodͣait quidam nec permitti nec
prohiberi potest. quia scilicet alter um honestas
ubido alterum fieri uerat. tu ne tibi ergo femĩ¬
nam unam tuam totam atque integram uoluis¬
ses. quod nec ferocissimis tyrampnorum. nec
regum maximis tua potuit etate contingere
nec priore potuerat. Mitto recencia ne quos
forte presencium offendam tucius est. herculẽ
ferire quam uillicum. nec uero cuncta uetes
attingam formidatissimorum summorumꝙ
hominum fame parcam. Nosti autem husq
uel insilencio gemitum tuum frena. Alioquim urbem
lustra scruptare uiciniam dextra leuaq aderunt
qui uel neglectum genium calcatamq thori fidem
lugeant uel ignari soli uulgo noti ddedecoris ride¬

Expanded text:
nimique levitas, eo est fedior, quo viro debita manimique levitas, eo est fedior, quo viro debita magis est gravitas. Coniugis adulterio mestus sum. Usitatus dolor, vetus iniuria, nec minus crebra: vix crebrior coniugii quam adulterii usus est. Denique hoc est, quod ut ait quidam, nec permitti, nec prohiberi potest, quia scilicet alterum honestas, libido alterum fieri vetat. Tu ne tibi ergo feminam unam, tuam totam atque integram voluisses, quod nec ferocissimis tyrannorum, nec regum maximis potuit tua etate contingere, nec priore potuerat? Mitto recentia, ne quos forte presentium offendam: tutius est Herculem ferire quam villicum. Nec vero cuncta veterum attingam: formidatissimorum summorumque hominum fame parcam. Nosti autem, hisque vel in silentio gemitum tuum frena; alioquin urbem lustra, scrutare viciniam: dextera levaque aderunt, qui vel neglectum genium calcatamque thori fidem lugeant, vel ignari soli vulgo noti dedecoris ride
Abbreviated transcription (Latin):
litnam ut grauissimum scelus seuerissime pu¬
nientes qui cuncta sibi cum permiserint cune¬
ta alus negent iniquissimi uidices qui depudici¬
cia tudicent inpuditi inpune passim agunt om¬
nia. et ceu soluti legibus uaga libidine capiuntur
Uxor oculum parumper inflexerit adulterii rea
fit. quasi uero domini non mariti.ipsi quidem ille
autem non uxores diuine atque humane domus
socie. sed capte ex hostibus aut empit precio sint
ancille. cum et si obsequii plusculum fidei nihil
plus tua tibi coniunxe debeat quãm tu sibi par
debitum equus amor mutua coniugii fides est
Non excuso uxores uiros arguo primamq illis cul¬
pe partem tribuo. fer sepe enim uxori dux atꝙ
exemplum lascuue uir fuit et inde mali proces¬
sit inicium unde remedium debebatur. Qũa¬
uis autem pudor femine proprius uiro certe
prudencia atque constancia sua esse debet. ita¬
q omnis in uiro quꝰam in muliere demencia a¬

Expanded text:
lienam ut gravissimum scelus severissime pulienam ut gravissimum scelus severissime punientes; qui cuncta sibi permiserint, cuncta negent iniquissimi iudices; qui de pudicitia iudicent impudici, impune passim agunt omnia, et ceu soluti legibus, vaga libidine rapiuntur. Uxor, si oculum parumper inflexerit, adulterii rea fit, quasi vero domini, non mariti, ipsi quidem, ille autem non uxores, divine atque humane domus socie, sed capte ex hostibus aut empte pretio sint ancille; cum etsi obsequii plusculum, fidei, nichil plus tua tibi coniunx debeat, quam tu sibi. Par debitum, equus amor, mutua coniugii fides est. Non excuso uxores: viros arguo, primamque illius culpe partem tribuo. Persepe enim uxori dux atque exemplum lascivie vir fuit, et inde mali processit initium, unde remedium debebatur, quamvis autem pudor femine proprius, viro certe prudentia atque constantia sua esse debet. Itaque omnis in viro, quam in muliere, dementia a
Abbreviated transcription (Latin):
ceris unde hec tibi fieri nunc ab aliquo dignum
sit. iniusta enim atque inpudens est querela pati
quod fecerit indignantis et ab alio expectare alte¬
ri quod fectris. lexꝰ moralis iubet et faceit aliis qđ
tbi ab aliis sieri uelis sanctum adeo dogna est ut
illud est ptofani eciam cogente snie grauitate atꝙ¬
que equitate laudauer int. Sed mortalis petulan¬
cie litencia legum salubrium ab rogattix omne fal
nephas confundit. Itaq passim adulteri occur¬
sant qui cum thalamos uicinorum coniugiaꝙꝙ
fedauerint suas interim coniuges uel inpublico
cerni nolint et si quis in illas oculum deflexit n¬
saniant Sic seuerus aliis sic indulgens sibi sic ini¬
quus terum arbiter quisq est. D. Coniugalis mi¬
hi sides frangitur. R. Uide ne tu aliis hane. non
maritis tantum sed uxori tue scegeris. Nam sũt
qui ab uxore exigunt quod nonꝰ preftant qui
lascuuam suam fitulo urbanitatis excusent a¬

Expanded text:
ceris, unde hoc tibi fieri nunc ab alio dignum ceris, unde hoc tibi fieri nunc ab alio dignum sit. Iniusta enim atque impudens est querela pati quod fecerit indignantis; et ab alio expectare, alteri quod feceris, lex moralis iubet, et facere aliis quod tibi ab aliis fieri velis, sanctum adeo dogma est, ut illud prophani etiam cogente sententie gravitate atque equitate laudaverint. Sed mortalis petulantie licentia, legum salubrium abrogatrix, omne fas nefasque confundit. Itaque passim adulteri occursant, qui cum thalamos vicinorum coniugiaque fedaverint, suas interim coniuges, vel in publico cerni nolint, et si quis in illas oculum deflexit insaniant: sic severus aliis, sic indulgens sibi, sic iniquus rerum arbiter quisque est. Coniugalis michi fides frangitur. Vide ne tu hanc aliis, non maritis tantum sed uxori tue fregeris. Nam sunt qui ab uxore exigunt quod non prestant; qui lasciviam suam titulo urbanitatis excusent, a
Abbreviated transcription (Latin):
et rerum mortalium contemptore. in numerabiles
sunt hominum miserie. quibus omnibus una u̾¬
tus obicitur. S. Inpudica est mihi uxor. R. fudici¬
cia in signis inperiosas efficit matronas nihil metuit.
que sibi nihil est conscia. Huic malo igitur hoc sal¬
tem boni in est. esse iam molesta minus incipiet
minusq insolens lesa enim consciencia femineum
premit animi tumorem. et sepe obsequencios
inreliquis uiro est. que se meminit inpudicam:D
ascuia est uxor. R. Non mirandum si formosa. nõ
curandum si deformis. D.. Uxor inpudica est. .R.¬
ulera dum limen uxor subut. subire animum de¬
bet illud satiri. Rara est adeo concordia forme atque
pudicicie. Nam si turpis insaniat prope gaudendum
est causam adesse diuorcii. D. Adulteraꝰ uxor est.¬
R. Adulterium quidem sepe equo ardenuꝰ expetiti cõ¬
iugii. sepe unum alterius adulterii pena est eoꝙ
uistior si multorum. Cogita an tu unquam alui fe¬

Expanded text:
et rerum mortalium contemptores; innumerabiles et rerum mortalium contemptores; innumerabiles sunt hominum miserie, quibus una virtus obicitur. Impudica est michi uxor. Pudicitia insignis, imperiosas efficit matronas, nichil metuit que sibi nichil est conscia. Huic malo igitur, hoc saltem boni inest: esse iam molesta minus incipiet, minusque insolens. Lesa enim conscientia, femineum premit animi tumorem, et sepe obsequentior in reliquis viro est, que se meminit impudicam. Lasciva est uxor. Non mirandum si formosa, non curandum si deformis. Uxor impudica est. Pulchra dum limen uxor subit, subire debet amum illud Satyrici: Rara est adeo concordia forme, atque pudicitie. Nam si turpis insaniat, prope gaudendum est: causam adesse divortii. Adultera uxor est. Adulterium sepe quidem equo ardentius expetiti coniugii, sepe unum alterius adulterii pena est, eoque iustior si multorum. Cogita an tu unquam alii fe
Abbreviated transcription (Latin):
infestina discrimina. D. Rapta u̾xor abiit.R. Si co¬
acta iuit ignoscito at si uolens uno actu duplex ti¬
bi querituitꝰ uindicta. Nam et adultera suum ad
tortorem abiit et ille tuum uirus suam transtulit in
domum. qualem enim mecho speret que talis fueĩt
marito.D. Uxor cum raptore libens abiit. R. Sine
paululum. alteri quidem alterius fastidium non
longa dies attulerit si ante flagicium cogitarent ho¬
nunc feruidos appetitus sera dampnat penitencia.
nil nisi post factum cernitis atergo oculos habetisce¬
ca frons est. D. Rapta est uxor mfihi. R. Hoc genus
in irie nec reges euadere potuerunt et siphaci ma¬
sinissa et philippo herodes suam abstulit. D. Rapta
est mihi conunx.R. Quod semel tibi. bis accidit
npudica est uxor mihi domi. R. Mallem
rapta esset ^eciam. importuna moribusq as.¬
peris pocius quam lasciuis ac turpibus. fe¬
renda ramen omnia ingenti tusu ingentiq animo

Expanded text:
intestina discrimina. Rapta uxor abiit. Si cointestina discrimina. Rapta uxor abiit. Si coacta ivit, ignoscito; at si volens, uno actu duplex tibi queritur vindicta. Nam et adultera suum ad raptorem abiit, et ille, tuum virus, suam transtulit in domum. Qualem enim mecho speret, que talis fuerit marito? Uxor cum raptore libens abiit. Sine paululum: alteri quidem alterius fastidium non longa dies attulerit. Si ante flagitium cogitarent hoNunc fervidos appetitus, sera damnat penitentia. Nichil nisi post factum cernitis, a tergo oculos habetis, ceca frons est. Rapta est uxor michi. Hoc genus iniurium nec reges evadere potuere. Et Syfaci Masinissa, et Philippo Herodes suam abstulit. Rapta est michi coniunx. Quod semel tibi, bis accidit mpudica uxor domi est michi. Mallem rapta esset, aut etiam importuna moribusque asperis, potius quam lascivis ac turpibus. Ferenda tamen omnia ingenti nisu ingentique animo,
Abbreviated transcription (Latin):
unde paciencie laudem queras. unde discas requiem
optare. unde peregrinari ames. reditumq oderis ubi
uocem exerceas ac bacillum. De raptu conuigis dol¬
xor mihi preripitur. R. Uiolentumꝰ om¬
ne molestum pacienti fateor. At res ipsa si
per se illam extimes quam queso tante mo¬
lestie causam habet. cum profecto si inportuna est
uxcor eiuis amissio magni oneris sit leuamen. D. Rap¬
ta est coniunx.R. Si incomodum corporis curanti
premium debetur. quid non leuanti animi ango¬
tes ac molestias debeatur. Si quis tibi medicus teria¬
nam febrem abstulisset et graciam illi haberes et pre¬
cium dares. quid non facias continuam auferenti
Rapta est uxor. R. Nescis quid raptori debeas.Cu¬
ra ingens indecisumq litigium una coniuge forsi¬
tan et graue periculum tue domus limen excesseĩt.
Multi petierunt qui uixissent si uel raptii uel aliter cõ¬
uigibus caruissent interuite mala nihil peius quam

Expanded text:
unde patientie laudem queras, unde discas requiem unde patientie laudem queras, unde discas requiem optare, unde peregrinari ames, reditumque oderis, ubi vocem exerceas ac bacillum. 20 DE RAPTU CONIUGIS Uxor michi preripitur. Violentum omne molestum patienti, fateor, at res ipsa, si per te illam extimes, quam, queso, tante molestie causam habet, cum profecto si importuna est uxor, eius amissio magni oneris sit levamen? Rapta est coniunx. Si, incommodum corporis curanti, premium debetur, quid non levanti animi angores ac molestias debeatur? Si quis tibi medicus tertianam febrem abstulisset, et gratiam illi haberes et pretium dares, quid nunc facies continuam auferenti? Rapta est uxor. Nescis quid raptori debeas! Cura ingens indecisumque litigium, una cum coniuge, forsitan et grave periculum tue domus, limen excesserit. Multi perierunt qui vixissent si vel rapto vel aliter coniugibus caruissent. Inter vite mala nichil peius quam
Abbreviated transcription (Latin):
duas simul pertulit alii plures uni ne succum¬
bas sarcine. O. Molestam uxorem habeo. R. Cui
uero non possit uoxor molesta contingere. nisi qͥ
se nupcus constanter abstineat. cum et adri¬
ano principi et quo nil altuis nil mitius augus¬
to. sabina illi. huic stribonia utraq coniun&
dura ac peruersa moribusq asperis digna repu¬
dio et catoni censorio tam rigidi tamꝰq in uic:
ti animi uiro. paula quedam uinolenta uxos
ac superba contigerit quod mireris humili eci¬
am orta progenie ne quis hominum speret ig¬
nobilitate uel in opia uel omnino aliter quam perpe¬
tuo celibatu coniugii subter sugisse molestias. sed qͣs
fuga non euaseritꝰ paciencia perferendas sciat. nec
luctando et calcutando se torqueat ac ugum spon¬
te susceptum iactabundus ex asperet. D. Importuña
prorsus et indomitam fero uxorem.R. Bene agis fe¬
rendum est. et enim quod deponi nequit et si pre¬
mat. D Molestissimam habeo uocorem. R. Hlabes

Expanded text:
duas simul pertulit, alii plures, uni ne succumduas simul pertulit, alii plures, uni ne succumbas sarcine? Molestam uxorem habeo. Cui vero non possit uxor molesta contingere, nisi qui se nuptiis constanter abstineat? Cum et Hadriano principi, et quo nichil altius, nichil mitius, Augusto, Sabina illi, huic Scribonia, utraque coniunx dura ac perversa, moribusque asperis digna repudio. Et Catoni Censorio tam rigidi tamque invicti viro animi, cum Paula quedam violenta uxor ac superba contigerit, quod mireris, humili etiam orta progenie, ne quis hominum speret ignobilitate, vel inopia, vel omnino aliter quam perpetuo celibatu coniugii subterfugisse molestias. Sed quas fuga non evaserit, patientia perferendas sciat; nec luctando nec calcitrando se torqueat, ac iugum sponte susceptum, iactabundus exasperet. Importunam prorsus et indomitam fero uxorem. Bene agis: ferendum est etenim, quod deponi nequit, etsi premat. Molestissimam habeo uxorem. Habes
Abbreviated transcription (Latin):
D Mala mihi notissinta explicas. remedium quero¬
R frunt qui suadeant. ut castiges et prauos mo-¬
res ad rectum reuoces. totum te huic uni nego¬
cio inpendas. ego autem quid castigandam uxores
si castigando proficias non nego. si iꝰd frustra est so¬
la restat paciencia hac amare̾ quodq inuitus fa¬
ceres uolens fac. est uarronis satyra menippeam
uocant de officio mariti ibi de hac it illuis docti
Uiri consiliuim breue sed efficax hus uerbis
expressum leges. Uicium uxoris aut tollendum
lit uicium inquid uxdrem comodiorem prestat
qui fert se st meliotem facit. Quod dictum scrip¬
tores alii sic interpretati sunt eius modi uicium
uxoris s corrigi non possit ferendum esse quod
ferri auiro salua possit honestait quꝰod uicia nẽ¬
pe flagiciis leiuiora sint. eamquͦt non aliam sen¬
tenciam fuisse uarronis. D. ftocax et morosa est
uxor. R fer mores si mutari nequeunt et quali¬
ter foris uiuas. domi disce: cum socrate et si ille

Expanded text:
 Mala michi novissima explicas: remedium quero Mala michi novissima explicas: remedium quero. Erunt qui suadeant ut castiges, et pravos mores ad rectum revoces, totum te huic uni negotio impendas. Ego autem quid? castigandam uxorem, si castigando quid proficias, non nego; si id frustra est, sola restat patientia; hac amare, quodque invitus fceres, volens fac. Est Varronis Satyra, Menippeam vocant, de officio mariti. Ibi de hac re illius docti viri consilium breve, sed efficax, his verbis expressum leges: Vitium uxoris aut tollendum,lit vitium — inquit — uxorem commodiorem prestat, qui fert, sese meliorem facit. Quod dictum scriptores alii sic interpretati sunt: “eiusmodi vitium uxoris, si corrigi non possit, ferendum esse, quod ferri a viro salva possit honestate, quod vitia nempe flagitiis leviora sint”; eamque, non aliam sententiam fuisse Varronis. Procax et morosa est uxor. Fer mores, si immutari nequeunt, et, qualiter foris vivas, domi disce cum Socrate; et si ille
Abbreviated transcription (Latin):
DAXorem bonam ac decoram perdidi.R. Stula ẽ.
compedes suas quamius aureas amare. De inpor
molestam. R felicius amisisses. At qui¬
modo perclitam quercbait. D. Uorem
pacior inquietam.R. Primo labori uenia forsan
aut miseracio. secundo non nisi odium debetur
et quem una uxor non castigat dignus est pluri¬
bus. D infestam pacior uxorem. R. in aliis uitũ¬
ꝙ fortunam culpes. inuxore auttm et presertim
altera non alium quꝰam te ipsum. hoc tibi ma¬
lum tu fecisti. D. Uorem pacior procacem.R
das succende paleas. tegulas frange. de reliquo ti¬
bi prouisum est. lta uero cumulate que te domo
pellant. aderunt fumus. stillicidium. atq uxor.
D.ferfidam pacior uxorem. R lam periculo res nõ
uacat. Uor agamenonem. uxor affricanum
morti dedit. ut amphyaraum. ut deiphebum.
ut sansonem sileam. aliosq quos numerare lõ¬
gum est. illi quidem prorsus innumerabiles qͦs
Lixores nec mori cogunt. nec uiuere paciuntur.¬

Expanded text:
Uxorem bonam ac decoram perdidi. Stulti est Uxorem bonam ac decoram perdidi. Stulti est compedes suas, quamvis aureas, amare. 19 DE molestam. Felicius amisisses! Atquimodo perditam querebare. Uxorem patior inquietam. R: Primo labori venia forsan aut miseratio, secundo non nisi odium debetur; et quem una uxor non castigat, dignus est pluribus. Infestam patior uxorem. In aliis utcunque fortunam culpes, in uxore autem, et presertim altera, non alium quam te ipsum: i hoc tibi malum tu fecisti. Uxorem patior procacem. Udas succende paleas, tegulas frange, de reliquo tibi provisum est: ita vero cumulate que te domo pellant aderunt, fumus, stillicidium, atque uxor. Perfidam patior uxorem. Iam periculo res non vacat. Uxor Agamemnonem, uxor Africanum morti dedit; ut Amphiareum, ut Deiphobum, ut Sansonem sileam, aliosque, quos numerare longum est. Illi quidem prorsus innumerabiles, quos uxores nec mori cogunt, nec vivere patiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tant sue.Matrimoniorum inquiunt ex pertes
matrimonia condempnant et ut est inprouerbio
uulgari. Uxorem uerberat qui non habet. ego
contra nullos de coniugio queri solitos auduu ni¬
si qui sarcinam conuigii pertulissent. D. Coniugẽ
amisi optimam.R. Et que optime queq uirorum
amantissime uidentur zelo ac suspicionibus ali¬
quando ceteris acrius mardescunt. quo incendio
conflagare pacem domesticam est necesse. quor¬
sum igitur querele. Perdidisti uxorem inuenifti
libertatem. celibatum. pacem. sompnum. requiem:
iam tranquillam. sine liugio noctem ages. D. Sine
uxore sum. R. Et sine aduersario iam tui rerũq
dominus tuarum esse incipis. Ante lucem lectulo
matutinus domo egredi uespertinus regredi solus &
cum quibus uoles tõtos dies agere nullo racionum
ex actore permitteris. D. Uxorem perdidi. R. Perdidi¬
ta udum ac repudiata requies incubiculum re¬
uocanda exit illa tibi uxore qualibet utlior comes.

Expanded text:
tant sue: “matrimoniorum, inquiunt, expertes, tant sue: “matrimoniorum, inquiunt, expertes, matrimonia condemnant.” Et, ut est in proverbio vulgari: “uxorem verberat, qui non habet.” Ego contra nullos de coniugio queri solitos audivi, nisi qui sarcinam coniugii pertulissent. Coniugem amisi optimam. Et que optime, queque virorum amantissime videntur, zelo ac suspitionibus aliquanto ceteris acrius inardescunt, quo incendio conflagrare pacem domesticam est necesse. Quorsum igitur querele? Perdidisti uxorem: invenisti libertatem, celibatum, pacem, somnum, requiem. Iam tranquillam sine litigio noctem ages. Sine uxore sum. Et sine adversario, iam, tui rerumque dominus tuarum esse incipis; ante lucem lectulo matutinus domo egredi, vespertinus regredi, solus aut cum quibus voles, totos dies agere, nullo rationum exactore, permitteris. Uxorem perdidi. Perdita dudum ac repudiata requies, in cubiculum revocanda erit: illa tibi uxore qualibet utilior comes.
Abbreviated transcription (Latin):
uel ut inde periculum non esset uenture utique
senectutis pondus ac fastidium declinasti graue
iuuenibus coniugũ uigum senibus grauussimũ¬
durum importabile. D. Amisi iuuenem uxorem. Re¬
Seu proles ex coniugio queritur seu uoluptas quorum
alterum mariti est. alterum adulteri adutrumlibet
apcior iuuentus siue hiis autem abuxore perceptis.
siue horum altero eo illã peruenire optabas ubi in¬
habilis adutrumq esset. siue ad hec natura in ha¬
bilemisenio fieri posse habilem sperabas. quid nasi
uotum superuacuum spes insulsa est . D. Amissa
dulci conuige solus sum. R. In uidiosa non soluu¬
do est. malis caruisse comitibus. Uacuo nihil est¬
mollius cubili. nec duriuis occupato animis dul¬
ces sompnos et uigilias honestas amantibus. hones¬
tumq aliqͥd altumq uersantibus nihil egregiis cep¬
tis infestius mulieris consorcio. Nec me fugit quid
aduersus hec dici soleat ab hiis quos miserie delec¬

Expanded text:
vel ut inde periculum non esset, venture utique vel ut inde periculum non esset, venture utique senectutis pondus ac fastidium, declinasti. Grave iuvenibus coniugii iugum, senibus gravissimudurum, importabile. Amisi iuvenem uxorem. Seu proles ex coniugio queritur, seu voluptas, quorum alterum mariti est, alterum adulteri. Ad utrumlibet aptior iuventus. Sive his autem ab uxore preceptis, sive horum altero, eo illam pervenire optabas, ubi inhabilis ad utrunque esset? Sive ad hec natura inhabilem senio fieri posse habilem sperabas, quid nisi votum supervacuum, spes insulsa, est? Amissa dulci coniuge solus sum. Invidiosa vero solitudo est: malis caruisse comitibus. Vacuo nichil mollius est cubili, nil durius occupato, animis dulces somnos et vigilias honestas amantibus, honestumque aliquid altumque versantibus. Nichil egregiis ceptis infestius muliebri consortio, nec me fugit, quid adversus hec dici soleat, ab his quos miserie delec