comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõem ait.: Si mulier pugnoł
eqͣ ictu ate ꝑcussa eiec̾it. brutus
ait aquilia tem̃ qͣi derupto ⁊ si
mulum pł iustum hoñau̾it ⁊ aͥtd
m̃bri ruꝑit aquilie locum fore.
Sin aut̃ nauam uenaliciaꝵ m̃¬
tium ꝑforass aquilie accõem eẽt
qͣsi ruꝑit. ut uilianꝰ scribit.
Si oliuam in maturam decerpse¬
rit ł segetem desercu̾it ĩ maturã
ł uineas crudas aquilia tenebit᷑
ꝙ suã maturas cessat aquilia nł¬
la enĩ inuiriaẽ c̃ tibi ⁊̃ inpensas¬
A douau̾it q̃ incollectõem huiꝰmͦ i
fructuum impediunt᷑. S si collet¬

Expanded text:
tionem ait. Si mulier pugno uel tionem ait. Si mulier pugno uel equa ictu a te percussa eiecerit, Brutus ait Aquilia teneri quasi rupto. Et si mulum plus iusto onerauerit et aliquid membri ruperit, Aquiliae locum fore. Si nauem uenaliciarum mercium perforasset, Aquiliae actionem esse, quasi ruperit, Uiuianus scribit. Si oliuam inmaturam decerpserit uel segetem desecuerit inmaturam uel uineas crudas, Aquilia tenebitur: quod si iam maturas, cessat Aquilia: nulla enim iniuria est, cum tibi etiam impensas donauerit, quae in collectionem huiusmodi fructuum impendunt
Abbreviated transcription (Latin):
uũ inuria datum ẽ.: Cet̾m
si nullo suum p̾cio iiliorẽ det̾io¬
rem ue fec̾it aquilia cessat ĩ ui¬
riaꝵ q erit agendum lum tax¬
at aquilia eum eas co r ruptiões
q̃ dampnadant ꝑsequitur ergo
⁊ si p̾tio quid̃ ñ sit det̾ior s̃ius fc̃s¬
n̾d̃ sumptus in salutẽ ⁊ sanitatẽ
fc̃i sunt in hoc mͥuicłi dampñ
datum atq ideo lege aquilia agi
posse. ¶: Siquisuestim̃ta scicłit
ł inquinau̾it aquilia qͣsi ruꝑit
tenebitur S ⁊ siquis m ilium ł
frum̃tum incũ effud̾it in flm̃
suffit̃ aquilie accioᷤ It̃ siquis fru¬
rũto arenam s aliud qͥ. ĩmiscuit
ũ difficił seperatio eius sit qͣi de
corrupto agi pot̃. Siquis ue
manu mͥ nũmoᷤ excusu̾it sabinꝰ
existimat dampni iniurie ẽẽ
accõem si ita ꝑierit ne ad aͤm ꝑ
uenirent. puta si influm̃ ł ĩma¬
re ł iucloasam cecicłunt . ꝙ. si a
modo ꝑueñint ope ⁊ cõsilio fur¬
tum fcm agendum ꝙ zantiquis¬
hy placuit᷑. Idẽ ⁊̃ infc̃m dari posse ac¬

Expanded text:
num iniuria datum est: ceterum si nullo seruum pretio uiliorem deterioremue fecerit, Aquilia cessat iniuriarumque erit agendum dumtaxat: Aquilia enim eas ruptiones, quae damna dant, persequitur. Ergo etsi pretio quidem non sit deterior seruus f sumptus in salutem eius et sanitatem facti sunt, in haec mihi uideri damnum datum: atque ideoque lege Aquilia agi posse. Si quis uestimenta sciderit uel inquinauerit, Aquilia quasi ruperit tenetur. Sed et si quis milium uel frumentum meum effuderit in flumen, sufficit Aquiliae actio. Item si quis frumento harenam uel aliud quid immiscuit, ut difficilis separatio sit, quasi de corrupto agi poterit. Si quis de manu mihi nummos excusserit, Sabinus existimat damni iniuriae esse actionem, si ita perierint, ne ad aliquem peruenirent, puta si in flumen uel in mare uel in cloacam ceciderunt: quod si am peruenerunt, ope consilio furtum factum agendum, quod et antiquis placuit. Idem etiam in factum dari posse ac
Abbreviated transcription (Latin):
llud sciendum ẽ si mulier p̾gnãs
extͣ̃neo si ex certa portione heres ĩ¬
stitut᷑ sit ex reliqͣ poͣsthum  ꝙ si
forte ita institutio fc̃a ẽ qui dcũ¬
q michi uani erunt. ⁊ lutius tica

Expanded text:
llud sciendum est, si mulier praegnans extraneo, si ex certa portione heres institutus sit, ex reliqua postumi. quod si forte ita institutio facta est: "quotcumq
Abbreviated transcription (Latin):
bonis mr̃is ẽẽ p᷑lacuit quinta portio
ꝓportõib q̃ ad eos ꝑtunut cedet ita
ut singuli inqͣrtam qͣm aute hãc ha¬
b̾e credebantur ñ amplius ei quĩta  cõ¬
ferant.  sumpt᷑ qui propt̃ hon̾a
tocius ħeditatis usti fuint. ei qui pa¬
troni uire portionẽ eͥ uitit ꝓrata o¬

Expanded text:
bonis matris esse placuit, quinta portio pro portionibus quae ad eos pertinuit cedet, ita ut singuli in quarta, quam antehac habere credebantur, non amplius ei quintam conferant. Sumptus, qui propter onera totius hereditatis iusti fiunt, ei, qui patroni iure portionem evicerit, pro rata co
Abbreviated transcription (Latin):
preses ꝓuincie inspͣtis edificiis dñoᷤ¬
os cor cã ognita reficere ea opel¬
lat ⁊ adn̾sus dełttantẽꝯ petenti re¬
medio de formitati auxilumi fer¬

Expanded text:
Praeses prouinciae inspectis aedificiis dominos eorum causa cognita reficere ea compellat et aduersus detractantem competenti remedio deformitati auxilium fer
Abbreviated transcription (Latin):
i donaturꝰ mulieri ĩ su ci spõso
nuñ auit. nec imptie secute st̃
mulier cõcdic s si ego ccͣxi c̃ spõ¬
sa ⁊ pecĩiã ĩ hoc dedi ut si nup¬
tie secute ẽẽnt mulieri dos adqͥ¬
r̃et᷑. si ñ essent secute michi red¬
detur. Qsi ob rem datur ⁊ re nõ
secuta ogo asponso cõlicam¬
Si quis ĩ debitã pectũã ꝑ ercorẽ
iussu mulieris sponso ẽ ꝓmisis
enl suũ negotium g̾it ⁊ nich dõ¬
lo fac̃ necẽ decipiendus ꝙͣ fit. si
cogitatur ĩ dotatã uxorẽ hr̃e. Ita
q adu̾sus mulierẽ condictio ei
cõpetit: au ut repetat ab ea qd̃
marito dedit aut ut lib̾etur. si
ñdũ solũit. s si soluto mr̃ioĩo
maritus peteret. ĩ cõcdũ tacat ex¬
ceptõem obstare deb̾e ꝙ mulier

Expanded text:
 sponso numeraui nec nuptiae secutae sunt, mulier condicet. sed si ego contraxi cum sponso et pecuniam in hoc dedi, ut, si nuptiae secutae essent, mulieri dos adquire‹re›tur, si non essent secutae, mihi redderetur, quasi ob rem datur et re non secuta ego a sponso condicam.Si quis indebitam pecuniam per errorem iussu mulieris sponso eius promienim suum negotium gerit et nihil dolo facit nec decipiendus est: quod fit, si cogaturque aduersus mulierem condictio ei competit, ut aut repetat ab ea quod marito dedit aut ut liberetur, si nondum soluerit. sed si soluto matrimonio maritus peteret, in eo dumtaxat exceptionem obstare debere, quod mu
Abbreviated transcription (Latin):
possedit deinde desierit posside.
mox ceperit siue ex eadẽcã si¬
ue ex alia condempnari enm
oꝑtere nisi restituat ¶bidemũ
male pomp̃. iungit. eius qui
ad exhibendũ egit utͦq temp̃r
int̃fuisse oportere ei restitui ħẽ

Expanded text:
possederit, deinde desierit possidere, mox coeperit siue ex eadem causa siue ex alia, condemnari eum oportere, nisi restituat.Ibidem non male Pomponius iungit eius, qui ad exhibendum egit, utroque tempore interfuisse oportere rem ei restitui
Abbreviated transcription (Latin):
endum lab̾o scͥb̾. Idemq ẽ si ex alia. .¬
uista cã ñ fu̾it ab eo auditus.: Si
ferie exͣ or dinem suit indicte ob res
puta ꝓspere gestas. ĩ inhonorẽ prin¬
cipis ⁊ ꝓpt̾ea magistratus uis ñ dir̃.:
gauis senis nõiatini edicebat resti¬
tutuꝵ sequia ꝑ p̾torẽ uidebatur
potu̾it ⁊ debu̾it actorͣ ne ineas
incidat. ꝙ uerius c̃. ⁊ ita celsus .ł.ii.¬

Expanded text:
endum Labeo scribit. idemque si ex alia iendum Labeo scribit. idemque si ex alia iusta causa non fuerit ab eo auditus. Si feriae extra ordinem sint indictae, ob res puta prospere gestas uel in honorem principis, et propterea magistratus ius non dixerit, Gaius Cassius nominatim edicebat restituturum se, quia per praetorem uidebatur potuerit et debuerit actor, ne in eas incidat. quod uerius est, et ita Celsus li
Abbreviated transcription (Latin):
magistratum sine dolomalo ip̃iꝰ
ut siꝑ dilatões udicis effect̾um
sit ut accõ exiniat᷑. fiat restitu¬
tio S ⁊̃ si magistratus copia nõ
fuit: lab̾o ait restitutionẽ facic̃dã.
ꝑmagr̃atum aut̃ factum ita acci¬
piend̾ ẽ. si ius uon tlixit. alioqͥn
si cã agnita denegauit accõem: re¬
stitutio cessat. ⁊ ita serio uidet᷑.
It̃ ꝑ magr̃atum factũ uidetur. siꝑ
gr̃ami aut sordesmagistrat᷑ uis
⁊ suꝑior. Secũue agendi pͭtatẽ
ñ faciat. Nam idegit litigator
ne se cum agatur dum iudicẽ
corrumꝑit. accio exempta
sic erit accipiendil si desiit ag̾e
posse. ⁊ ad iritr sine dolo malo ip¬
sius iudelicet ut si dolus euis int̾¬
ueniat nec ei succurratur. Ip̃is
enĩ delinquentib p̃tor ñ subue¬
unt. ꝓñsidum nult apud sequen¬
tẽ p̾torem agere tempꝰ frustratũ
ẽ. ñ ei subuemet᷑ s ⁊ sidũ cetreto
p̃toris ñ obtemꝑaret uirisdictõe:¬
suã ei denegau̾it. ñ enm cẽ restitu¬

Expanded text:
magistratus sine dolo malo ipsius ut si per dilationes iudicis effectum sit, ut actio eximatur, fiat restitutio. sed et si magistratus copia non fuit, Labeo ait restitutionem faciendam. per magistratus autem factum ita accipiendum est, si ius non dixit: alioquin si causa cognita denegauit actionem, restitutio cessat: et ita Seruio uidetur. item per magistratus factum uidetur, si per gratiam aut sorde‹et› superior 'secumue agendi potestatem non faciat': nam id egit litigator, ne secum agatur, dum iudicem corrumpit. Actio exempta sic erit accipienda, si desiit agere posse. Et adicitur: 'sine dolo malo ipsius', uidelicet ut, si dolus eius interuenit, ne ei succurratur: ipsis enim delinquentibus praetor non subuenit. proinde si, dum uult apud sequentem praetorem agere, tempus frustratus est, non ei subuenietur. sed et si, dum decreto praetoris non obtemperat, iurisdictionem ei denegauerit, non esse eum restitu
Abbreviated transcription (Latin):
nec cõpensandũ cõmodũ qd̾ ꝑs
uũ societati accessit c̃ dampno.
⁊ ita diuũ marcũ ꝓnũtiasse nec
posse dicisocio abstinere c̃ modo

Expanded text:
nec compensandum commodum, quod per seruum societati accessit, cum damno: et ita diuum Marcum pronuntiasse, nec posse dici socio: 'abstine commodo
Abbreviated transcription (Latin):
ignis alienam segetẽ ł uineã lese¬
rit requiramus. Num ꝑimꝑitia
ens aut negligentia id accidit.
nam sidie uentoso id fet̃ culpe
uum fecisse uidetur incod cͥsĩe
ẽ ⁊ qui ñ ob seruauit ne ignis lõ¬
gius p̃ced̾et at si omnia q̃ oꝑtuit
obsuauit ł subitauis uenti lõgiͦ
ignem ꝓdux̃ caret culpa.: Si
uulueratus fu̾it sius ñ mortife̾
ceret. ł machinarius bominẽ p̾t̾¬
euntẽ occidit ita tenetur siis in
publicum decidat nec ulẽ ꝓcl. ua¬
uit ut casus eius euitari possit s
mutius dixit ⁊̃ siꝰ inͣpriuato idem
accidiss possit de culpa agi culpã¬

Expanded text:
ignis alienam segetem uel uineam laeseignis alienam segetem uel uineam laeserit, requiramus, num imperitia eius aut neglegentia id accidit. nam si die uentoso id fecit, culpae damnum fecisse uidetur: in eodem crimine est et qui non obseruauit, ne ignis longius procederet.At si omnia quae oportuit obseruauit uel subita uis uenti longius ignem produxit, caret culpa.Si uulneratus fuerit seruus non mortifere, ceret uel machinarius hominem praetereuntem occidit, ita tenetur, si is in publicum decidat nec ille proclamauit, ut casus eius euitari possit. sed Mucius etiam dixit, si in priuato idem accidisset, posse de culpa agi: culpa
Abbreviated transcription (Latin):
Pigñi dat᷑ e¬
r̃uus si occisus sit debitori accõ cõ¬
petit s au ⁊ creclitori danda sit
utilis quia pot̾ uit̾ẽe eius ꝙ de
bitor soluendo ũ sit aũꝙ litem
temꝑe amnsit querit᷑ s hoc iui¬
quũ ẽ ⁊ dom̃o ⁊ crelitori eum
teñi. nisisiquis puͣtaũ it nulã
in ca ie debitorem ĩ iuiriã passuꝵ
c̃ ꝓsit ei ad debiti qͣnͣtitatem ⁊
his casib inquib debitori dataẽ ac¬
tio pp̃ mopiam debitoris ẜ ꝙ litẽ
amisit creditor usq quid̃ ad mo¬
d̾ debiti hẽbit aquilie accõem ũ
ꝓsit hoc debitori. Ip̃i aut̃ debito¬
ri inꝙ debitum extelit conpetit
aquilieactio. : Siquis alieñ
uinum ł frum̃tum consumpse¬
rit ñ uidetur dampnum inurria
dare idõq utił danda ẽ actio.¬
¶In hac quoq actõe que ex hoc capi¬
tulo oritur dolus ⁊ culꝑa pumĩt᷑.
Idõq siquis in stipulam suã ł spi¬
ne comburende euis cã iignẽ mi¬
serat ⁊ ult̾uis euagatus ẽ⁊ ꝓgress

Expanded text:
Pignori datus seruus si occisus sit, debitori actio competit. sed an et creditori danda sit utilis, quia potest interesse eius, quod debitor soluendo non sit aut quod litem tempore amisit, quaeritur. sed hic iniquum est et domino et creditori eum teneri. nisi si quis putauerit nullam in ea re debitorem iniuriam passurum, cum prosit ei ad debiti quantitatem ethis casibus, in quibus creditori danda est actio propter inopiam debitoris uel quod item amisit, creditor quidem usque ad modum debiti habebit Aquiliae actionem, ut prosit hoc debitori, ipsi autem debitori in id quod debitum excedit competit Aquiliae actio.Si quis alienum uinum uel frumentum consumpserit, non uidetur damnum iniuria dare ideoque utilis danda est actio.In hac quoque actione, quae ex hoc capitulo oritur, dolus et culpa punitur: ideoque si quis in stipulam suam uel spinam comburendae eius causa ignem immiserit et ulterius euagatus et progressus
Abbreviated transcription (Latin):
qn dampni ĩ iuria obsuari s mag̃.
usum ẽ idẽ cẽ obsuandum ⁊ m̃ito
Cum enĩ cura furti actõnem ħ s
ratio sit ne ex uno delicto tota fa¬
milia dominus careat ea que rõ
timari p̃sertum c̃ int̾dum leuior
sit ħ causa delicti ueluti si culpa
⁊ ñ colo dampnum daret᷑.: Sud
cund̃ suũ uulnerau̾it p̾ea de sñ
⁊̃ occitłit teneb̾r ⁊ de uulu̾ato ⁊ de¬

Expanded text:
ni iniuriae obseruari. sed magis uisum est idem esse obseruandum, et merito: cum enim circa furti actionem haec ratio sit, ne ex uno delicto tota familia dominus careat eaque ratiotimari, praesertim cum interdum leuior sit haec causa delicti, ueluti si culpa et non dolo damnum daretur.Si idem eundem seruum uulnerauerit, postea deinde etiam occiderit, tenebitur et de uul
Abbreviated transcription (Latin):
octidisti ñ affeccões extimandas
ẽẽ puto ueluti si filium natu¬
ralem quis octicłit. q̃m tumag¬
no emptum uelles s qͣuti om¬
nib uałet sextus quoq pedius
ait p̃cia reꝵ ñexaffectõe nec uti¬
⁊ litate singłoꝵ s communiter.
fungi itaq eũ qui filium natu¬
ratem potridet ñeo locupletiorẽ¬

Expanded text:
occidisti, non affectiones aestimandas esse puto, ueluti si filium tuum naturalem quis occiderit quem tu magno emptum uelles, sed quanti omnibus ualeret.Sextus quoque Pedius ait pretia rerum non ex affectione nec utilitate singulorum, sed communiter fungi: itaque eum, qui filium naturalem possidet, non eo locupletiore
Abbreviated transcription (Latin):
die proprietas alicui legata sit u¬
sus f᷑. pure dicendum ẽ pomp̃. aic
remittendam ẽẽ hanc cancd̃em fru¬
ctuario qr certum sit ad euni ꝓprie¬
ecatẽ ł ad heredem eius peruenturã.
Si uẽstis usus ẜ legatꝰ sit scͥpsit põq¬
p̃ qͣm qͣm heres stipłatus sit finito
nsu f. uestem reddi attũ ñ obligau
ꝓmissorẽ. si eam ⁊ sine dolo malo t¬
attͥtam recididit.  Si płes dñi
fructũ tͥ legau̾o necͣcia erit cau
tit
tio heredi meo ꝙͣ uis enĩ de ꝓprictaᷤ¬
te possit de cõmuni diuidundo

Expanded text:
ui legata sit, usus fructus pure, dicendum esse Pomponius ait remittendam esse hanc cautionem fructuario, quia certum sit ad eum proprietatem uel ad heredem eius peruenturam. Si uestis usus fructus legatus sit, scripsit Pomponius, quamquam heres stipulatus sit finito usu fructu uestem reddi, attamen non obligari promissorem, si eam sine dolo malo adtritam reddiderit. Si plures domini fructum tibi legauero, necessaria rit tio heredi meo: quamuis enim de proprietate possit communi diuidundo
Abbreviated transcription (Latin):
hũissc aurũ argent margaritã ñ
extiꝑe suo ꝑiculo dem̃ cum sciret
has res uferri passus ẽ ꝑ inde eũ fu¬
tu tibi obligatũ dixi ac si propo¬
mulionẽ oduxistu leglegẽtia eĩ mu¬
lus tuus ꝑut si ip̃e locass se. expecu¬

Expanded text:
uit se aurum argentum marg‹ar›itam non recipere suo periculo: deinde cum sciret has res inferri, passus est. proinde eum futurum tibi obligatum dixi, ac si propomulionem conduxisti: neglegentia eius mulus tuus perit. si ipse se locass
Abbreviated transcription (Latin):
tate locatoris ꝑmutatũ eẽt redẽp¬
torem absolui dẽbe. ¶.Manda¬
ui tibi ut excut̾es qͣnti ullã elifi¬
care uelles renuntiasti michi du¬
centoꝵ impensam excutere certa
mercede op tibi locaui pꝰ ea cõ peri
ñ posse minoris trecentoꝵ eam uil¬
lam ostare. data aũ tibi erant .c.
op fac̾e dixi si op̾ fac̾e ꝑ seueraius
ex locato tetũ agere. ut pecuniã
michi reliqͣm restituas:: Messẽ
iuspiciente colono c̃ alienã ẽẽ ñ ig¬
norares sustulisti condic̾e tibi fru¬
m̃tum dñm posse lab̾o ait ⁊ ut io
facia colonũ sx ꝯducto c̃ dño actu¬
rum.¶. Locator horrei ꝓpõitum

Expanded text:
tate locatoris permutatum esset, redemptate locatoris permutatum esset, redemptorem absolui debere. Mandaui tibi ut excuteres, quanti uillam aedif‹ica›re uelles: renuntiasti mihi ducentorum impensam excutere: certa mercede opus tibi locaui, postea compe‹r›i non posse minoris tre centorum eam uillam constare: data autem tibi erant centopus facere. dixi, si opus facere perseueraueris, ex locato tecum agere, ut pecuniae mihi reliquum restituas. Messem inspicient‹e› colono, cum alienam esse non ignorares, sust‹u›listi. condicere ‹tibi› frumentum dominum posse Labeo ait, et ut id faciat, colonum ex conducto cum domino acturum. Locator horrei propositum
Abbreviated transcription (Latin):
siss ita ut nͨ hĩtare quisqͣm ostẽ¬
oere alicui poss nichł locatori cõ¬
ouctorẽ pr̃atur̃ adeo ut nec cogi
quidẽ poss ex kł. Iuniis refect̾a do¬
mo habitare uisi paratus fuifs lo¬
cator comotã domũ ei adhĩtand̾
dare.  Heredem toloni qͣmnis
colonus ñ ẽ nichominus dño pos¬
sid̾e existimo. ¶ uestim̃ta tua si¬
fullo ꝑdicł̾it ⁊ hẽs unde petas nͨ
repetere uis agis nich̾lonuims ex
locato cũ fullone s uidicẽ extima¬
tuꝵ. an possis adu̾sus furem ma¬
gis agere ⁊ ab eo tuas res osequi
fullonis udelicet sũptib s si hoc
tibi inͣpossibile eẽ ꝑspexerit tũc
fullonẽ quid̾ tͥ condempnabit.
tuas aũ accões te expectare exp̃rae
complłet.Lege dicta domus
facienda locata erat ita ut ꝓba¬
tio aut in ꝓbatio locatõis aut
heredis eiuͤs eẽt redemptor ex uo¬
luntate locatõis q̃ dam inopere ꝑ¬
mutau̾at. R. opͦ quid̃ ex lege
oc̃a ñ uidi factũ. S qm̃ ex uolun¬

Expanded text:
sisset, ita ut nec habitare quisquam nec ostendere alicui posset, nihil locatori conductorem praestaturum, adeo ut nec cogi quidem posset ex kalendis Iuliis refecta domu habitare, nisi si paratus fuisset locator commodam domum ei ad habitandum dare. Heredem coloni, quamuis colonus non est, nihilo minus domino possidere existimo. Uestimenta tua f‹u›llo perdidit et habes unde petas nec repetere uis: agis nihilo minus ex locato cum fullone, sed iudicem aestimaturum, an possis aduersus furem magis agere et ab eo tuas res consequi fullonis uidelicet sumptibus: sed si hoc tibi impossibile esse perspexerit, tunc fullonem quidem tibi condemnabit, ‹t›uas autem actiones te ei praestare compellet. Lege dicta domus facienda locata erat ita, ut probatio aut improbatio locatoris aut heredis eius esset: redemptor ex uoluntate locatoris quaedam in opere permutauerat. respondi opus quidem ex lege dicta non uideri factum, sed quoniam ex uolun
Abbreviated transcription (Latin):
colũ malũ ⁊ culpã meã ab eẽt quod
si sine diffinitõe ꝑsone mulionẽ a ꝑtͥ
me dduxisti ⁊ ego cũ tibi dedissemẽ
negligentia im̃tũ ꝑut ꝑierit il¬
lã quoq culpam me tibi pr̃aturũ
aio. ꝙ eum tibi elegissẽ qui huimͦi
campno te affic̾et. ¶ Uehiculĩ
ꝯduxisti nt honus tuũ portaret ⁊
sccũ iter faces ⁊ c̃ pontẽ transiret
redemꝑtor eus pontis portorĩ su¬
um habeo exigebat querebatur
riũ dacturũ fu̾it. Puto si portoriũ
nuilio ñ ignorauit a se transituꝵ
re ñ deb̾e puto nisi in locando alit᷑
ꝗuen̾it. E ceuola .ł.iiii.¬
dlonuis c̃ lege iocatõnis non eẽt cõ¬
p̃hensũ ut uineas poñet nichilo
minus infundo uineas instituit
⁊ ꝓpt᷑ eaꝵ fructus denis ampłi
duxeis is ag̾ locari debeat ceperat
q̃situm ẽ siclũs istũ colonum fundo
erectũ pensionũ debitaꝵ nomine
oueniat an sumpt᷑ utilit̾ factos
in uineis iustituendi reputare p¬
cit opposita doli mali exceptẽe. R uł¬

Expanded text:
 malum et culpam meam abesse: quod si sine definitione p‹er›sonae mulionem a me conduxisti et ego eum tibi dedissem, cuius neglegentia iumentum perierit, illam quoque culpam me tibi praestaturum aio, quod eum elegissem, qui eiusmodi damno te adficeret. Uehiculum conduxisti, ut onus tuum portaret et secum iter faceret: id cum pontem transiret, redemptor eius pontis portorium ab eo exigebat: quaerebatur, rium daturus fuerit. puto, si mulio non ignorauit ea se transiturum, re non debere puto, nisi si in locando aliter conuenerit. 61 Scaeuola lilonus, cum lege locationis non esset comprehensum, ut uineas poneret, nihilo minus in fundo uineas institu‹it› et propter earum fructum denis amplius aureis annuis ager locari coeperat. quaesitum est, si dominus istum colonum fundi eiectum pensionum debitarum nomine conueniat, an sumptus utiliter factos in uineis instituendis reputare possit opposita doli mali exceptione. r
Abbreviated transcription (Latin):
nummos accipientis fec̾it tenet᷑
ex uendito uenditori suffic̃ obenic¬
tionẽ se obligare ⁊ rrad̾e possõnem¬
res ñ sit ichil deb. In ꝑmutatẽe
uero si ntrum q p̃tuimꝰ ẽ utriusq rẽ
fiꝰ oportet si mers necriꝰ. s c̃ debeat
tur ut una cad̾q res ⁊ uencat et
pͣtium sit emptõs. Uñ si ea res qͣm

Expanded text:
nummos accipientis fecerit, tenetur ex uendito, uenditori sufficit ob euictionem se obligare possessionemres non sit, nihil debet: in permutatione uero si utrumque pretium est, utriusque rem fieri oportet, si merx, neutrius. sed cum debeat tur, ut una eademque res et ueneat et pretium sit emptionis. Unde si ea res,
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ si suuꝰ nea se pet̾etur pactus
fu̾it nicħualebit pactum dedo¬
li exceptõe uideamꝰ. ⁊ si ĩ rẽ patis¬
cat᷑ ꝓderit dño ⁊ h̾edi eius pacti
ruenͣti exceptio. ꝙ si ĩꝑsonã pact̃
sunt paciscendo ꝓ deẽ ñ p̾sumꝰ. s
nob̾ id ꝑfutm. si nomine eoꝵ ꝯue¬
uiamur: ꝓcuł. ait. ꝙ ita ret̾t̾e
dicitur. simpaciscendo id actum
sit. Cet̾m si paciscar ue atitio pe¬
tas de inde actõnem. adu̾sus me

Expanded text:
 si seruus, ne a se peteretur, pactus fuerit, nihil ualebit pactum: de doli exceptione uideamus. et si in rem paciscatur, proderit domino et heredi eius pacti conuenti exceptio: quod si in personam pactum sunt, paciscendo prodesse non possumus: sed nobis id profuturum, si nomine eorum conveniamur, Proculus ait: quod ita recte dicitur, si in paciscendo id actum sit. ceterum si paciscar, ne a Titio petas, deinde actionem adversus me
Abbreviated transcription (Latin):
ses c̾tam pecũiã stipiriat᷑ qͦ tar¬
duis soluta eẽt̾ usuras adieciss
petume põsiõis crescere nec añt
sortis ñ solute isuras peti posse
ꝙͣ ip̃a sors petĩ potũ at. Pactũ
aut̃ ꝙ subiectũ ẽ quidã dicebant
ad sortis solutionẽ tm̃ ꝑtiñe ñ¬
płr instipulatõe uẽis ⁊ p̾actũq¬
ͤ. id tantĩ adexceptiõem᷑ pꝰ ce ⁊ ideo
ũsoluta pecunia statutis pẽsiõib¬
:: ex die stipłois usuras deb̾i ator
si ict noĩatim ẽẽt exp̃ssum. S̃ cũ
sortis petitio dilata sit. ꝯsequẽs
T̃. ut ⁊̃ usure ex̃ ẽo tp̃r quo morã
fec̃ accedant. Et si illi ut pũtabãt
titatẽ q̃ mecdio tp̃r colligit᷑ sti

Expanded text:
nses certam pecuniam stipulatus, quoad tardius soluta esset, usuras adiecissetpecuniae pensionis crescere nec ante sortis non solutae usuras peti posse quam ipsa sors peti potuerat. pactum autem quod subiectum est quidam dicebant ad sortis solutionem taniter in stipulationem venissent, pactumque id tantum ad exceptionem prodesse et ideo non soluta pecunia statutis pensionibus ex die stipulationis usuras deberi, atque si id nominatim esset expressum. sed cum sortis petitio dilata sit, consequens est, ut etiam usurae ex eo tempore, quo moram fecit, accedant, et si, ut ille putabat,titatem, quae medio tempore colligitur, sti
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sc̃i p̃toriouiris ꝯsulti cantio hꝰ¬
mͦii. lutuis tͥitius scͥpsi me accepis
tiꝰ ticuis siͣ clie supͣ scͥpta ssĩma pu
blio inenio ei ꝙ adꝙͣ ea res ꝑͣtine¬
u̾ data soluta. satis ue conoĩe fa.¬
ctum ñ erit tiuc eo amplius ꝙ
los darͣistipulatus ẽ publius me¬
uius spopondi ego lutiͣs. Cõue¬

Expanded text:
cti praetorio iuris consulti cautio huiusmodi: "Lucius Titius scripsi me accepisscius Titius. si die supra scripta summa Publio Maeuio eiue ad quem ea res pertinebit data soluta satisue eo nomine factum non erit, tunc eo amplius, qlos dari stipulatus est Publius Maeuius, spopondi ego Lucius
Abbreviated transcription (Latin):
se auit̃ oꝑtebit institoria dñi iras i. n
demũ teni siũ nouerit quis eam
obligatõem ł abinstitore sabalio¬
nouanti aĩo stipulando ¶: Si
duo plures ue tab̾nã exerfeant

Expanded text:
se autem oportebit institoria dominum ita demum teneri, si non novaverit quis eam obligationem vel ab institore nouandi animo stipulando.Si duo pluresue tabernam exerceant
Abbreviated transcription (Latin):
p̃positi loco ũ het  c̃ mag̃ hic custo¬
ais sit loco ꝙͣ. institoris. e rgo nͦuẽ¬
d̾e m̃cẽ hic pot̾it nͨ modicũ quidex
tab̾ua. S m̃storia recte actũẽ
tbutoria ip̃oi̾e loc̃ ñ ht̃. Neq enĩ po¬

Expanded text:
positi loco non habetur, cum magis hic custodis sit loco quam institoris: ergo nec vendere mercem hic poterit nec modicum quid ex taberna. Si institoria recte actum est, tributoria ipso iure locum non habet: neque enim po
Abbreviated transcription (Latin):
q̃sierunt. ĩ dco quia ñ pot̃ant sci¬
ta de huius modire uaria ⁊ incre¬
dibłia trduntur. ut fa bulis ãnu¬
merentur. Namtraditum ẽ ⁊ qͣ¬
tuor ꝑiter puellas a matre fami¬

Expanded text:
deo, quia non poterant scta de huiusmodi re tam varia et increbilia creduntur, ut fabulis adnumerentur. nam traditum est tuor pariter puellas a matre fam
Abbreviated transcription (Latin):
nib fundum int̾ te ⁊ ticum u¬
dex diuisit. sine lubio ꝑtem que
adiudicata ẽ emptori trad̃e debes.
Siꝗͥ seruo distracto uencditor do.¬
nauit ante tradicõnẽ hoc quoqi
restitu deb. heditates quoq ꝑ
seruum ad quisite ⁊ loͣgata omia
nec distinguendũ cuius respectu
ista sunit relicta. it̃ ꝙ ex oꝑis s̾uis
p̾stitit uenditori emꝑtori resti¬
tuend̾ ẽ nisi dies id̾o tradicõis ex pac¬
to ꝓ rogatus ẽ ut aduenditorẽ oꝑe
ꝑtin̾ent.: Ex uencdito actio uẽ¬
ditori opetit ad ea osequenda que
el ab emptore pr̃ari oportet beni

Expanded text:
fundum inter te et Titium iudex diuisit, sine dubio partem, quae adiudicata est, emptori tradere debes. Si quid seruo distracto uenditor donauit ante traditionem, hoc quoque restitui debet: hereditates quoque per seruum adquisitae et legata omnia, nec distinguendum, cuius respectu ista sint relicta. item quod ex operis seruus praestitit uenditori, emptori restituendum est, nisi ideo dies traditionis ex pacto prorogatus est, ut ad uenditorem operae pertinerent. Ex uendito actio uenditori competit ad ea consequenda, quae ei ab emptore praestari oportet. Ueni
Abbreviated transcription (Latin):
stare deb̾e. Itẽ celsus .ł. codẽr
scͥb̾. fundi quẽ cũ ticio omunẽͣ
habebas ꝑtem tuã uendidisti. ⁊
ante qͣm traderes coactus es omu¬
ni diuidundo iudicium accipere
si socio fundus sit adiudicatꝰ.
qͣntũ ob eam rem aticio ꝯsecut᷑
es id tm̃ emptori p̃stab̾. quod si
tibi fundus totus ad iuidicat᷑ .c̃.
totum inquid eũ emptori tra¬
dess ita ut ille soluat ꝙ obeam
rem ticio ꝯdempnatus esss ob cã
qui dẽ partẽ ꝙͣ uendictisti ꝓuictiõe
cauere debes ob alterã autẽ tñi de
dolo malo ꝓmitt̾e equũ ẽ enim
candẽ cẽ condicõem ẽptoris quie
futura ẽẽt si cumip̾o actum cõ

Expanded text:
. Idem Celsus libro eodem scribit: fundi, quem cum Titio communem habebas, partem tuam uendidisti et antequam traderes, coactus e‹s› communi diuidundo iudicium accipere. si socio fundus sit adiudicatus, quantum ob eam rem a Ti‹ti›o consecutus es, id tantum emptori praestabis. quod si tibi fundus totus adiudicatus est, totum, inquit, eum emptori trades, sed ita, ut ille soluat, quod ob eam rem Titio condemnatus es. sed ob eam quidem partem, quam uendidisti, pro euictione cauere debes, ob alteram autem tantum de dolo malo repromittere: aequum est enim eandem esse condicionem emptoris, quae futura e
Abbreviated transcription (Latin):
Rdi hr̃e. ¶. Titius qui multos c̃di¬
tores hr̃et. inquib ⁊ sceiũ. bona su¬
apriuatĩ fr̃auenlicõe menio cõ-¬
cessit ut satisc̾ditorib facet. s me¬
uius soluit pecumã seio tamqͣ
debitam q̃ iam qtco fu̾at soluta.

Expanded text:
dit habere. Titius cum multos creditores haberet, in quibus et Seium, bona sua priuatim facta uenditione Maeuio concessit, ut satis creditoribus faceret: sed Maeuius soluit pecuniam Seio tamquam debitam, quae iam a Titio fuerat soluta:
Abbreviated transcription (Latin):
udiem adicctio ita fit. iule fundꝰ cẽ¬
tum esto tibi emptus: nisi quisĩ
trum puraemptõ ẽ s sub oclicõe re¬
soluitur. anu̾o ⁊dicõnalis sit ma¬
gis emptõ: questionis ẽ. ⁊ michi uide¬
tur uerius interc̃ẽ quicl actum fit.
nam si quidem hoc at̾tum ẽ ut meli¬
datur. erit pura emptio. que sub d¬
diciõe resoluitur. su aut̃ hoc ac¬
tum ẽ ut ꝑficiãtur emptio uisi me¬
lior odicio offeratur. erit emptiod
dicionalis. ubi gͥ sccłm quod clisti uc¬
ximus pura ucudicio ẽ. Inł. scͥbit.
hunc cui res iticue addicta ẽ.: ⁊ u¬
sucapere posse. ⁊ fructus ⁊ accessioneᷤᷤ
mrlucrari. ⁊ ꝑiculum ad eum ꝑtinere
possit melior oditio. U lp̃.ł.¬

Expanded text:
diem addictio ita fit: 'ille fundus centum esto tibi emptus, nisi si quistrum pura emptio est, sed sub condicione resoluitur, an uero condicionalis sit magis emptio, quaestionis est. et mihi uidetur uerius interesse, quid actum sit: nam si quidem hoc actum est, ut melidatur, erit pura emptio, quae sub condicione resoluitur: sin autem hoc actum est, ut perficiatur emptio, n‹i›si melior condicio offeratur, erit emptio condicionalis.Ubi igitur secundum quod distinximus pura uenditio est, Iulianus scribit hunc, cui res in diem addicta est, et usucapere posse et fructus et accessiones lucrari et periculum ad eum pertinere,possit melior condicio. 4 Ulp
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ita contractum es alienum
diuidi ñ potuit. ¶ frum̃ta q̃ ĩ sõ o¬
e rb̃ erant cumuendidisseᷤᷤ cliristi
te si quid iiͦi anit᷑ tempestate fc̃m
ẽẽt pr̃atuꝑ. ca frum̃ta niues corru¬
tudinem tempestatis tempestiuᷤᷤ agi
didisti. ut emptor alteram ꝑtem
ꝙͣ retinebã ãniᷤ.x. certa pecuna in
annos. singulos ꝯluctam habeat.¬
labeo ⁊ trabatius negant posse ex
uendito agi᷑ ut id᷑ ꝯuenerat fiat. ⁊¬
go ꝯtraputo.si modo ideo uilius fũ¬
dum uendidistr̾ ut ħ tibi ꝯduct̾io
pr̃aretur. nam hoc ip̃m p̾tium fũ¬
excipi uidentur: s quoᷤ singulis ã¬
nis seri solet. ita ut fructus coꝵ
tollatur. nam alr̾ int̾p̃tantib: ui¬
tes ⁊ arbores omnes indebunt᷑ excep
te. uuis rei emptõe posse fi¬
eri clixi. que er meis cdib in tuas e ł¬
des ꝓiecta sunt: nt ea michi itahr̃e¬
Elice̾at. de q ea re exempto agi.¬
silua cedua in quinq̃nniũ uenie¬
rat. q̃ rebatur cuinglans cecidisset

Expanded text:
am ita contractum aes alienum diuidi non potuit. Frumenta quae in herbis erant cum uendidisses dixisti te, si quid ui aut tempestate factum esset, praestaturum: ea frumenta niues corrutudinem tempestatis, agi didisti, ut emptor alter‹am› partem, quam retinebas, annis decem certa pecunia in annos singulos conductam habeat.Labeo et Trebatius negant posse ex uendito agi, ut id quod conuenerit fiat. ego contra puto, si mo‹do› ideo uilius fundum uendidisti, ut haec tibi conductio praestaretur: nam hoc ipsum pretium funexcipi uiderentur, ‹sed› quae singulis annis seri solent, ita ut fructus eorum tollatur: nam aliter interpretantibus uites et arbores omnes exceprei emptionem posse fieri dixi: 'quae ex meis aedibus in tuas aedes proiecta sunt, ut ea mihi ita habere liceat', deque ea re ex empto agi.Silua caedua in quinquennium uenierat: quaerebatur, cum glans decidisset,
Abbreviated transcription (Latin):
que in arborib fluss cotempore c̃
hec ced̾entur emptois.: Nemo
potest iuidieam remuendidisse.:
de cuius clomimoid agitrir ne ad
eiptorẽ transeat. s hoc aut loca¬
tio e aut aliud genus contractus.

Expanded text:
quae in arboribus fuisset eo tempore cum haec caederentur, emptoris.Nemo potest uideri eam rem uendidisse, de cuius dominio id agitur, ne ad emptorem transeat, sed hoc aut locatio est aut aliu‹d› genus contractus.
Abbreviated transcription (Latin):
misit int᷑ trienniũ ꝑximũ se eñ
lib̾aturum ꝙ sud ñ fecerit die supͣ
scripta. ⁊ solu̾it debitum fideuissor
creditori iussit p̃dia empta eẽ que
creditorib obligau̾at. q̃ rocum non
sit lib̾atius lutiuis fideussor aticio lan
s solu̾it creditori empta hẽret supͣ
scripta p̃elia. respondi siñut incã
obligations s ut emptahabeat:
sub ꝯdicõe emptio fc̃a ẽ. ⁊ contͣctam
ẽẽ obligatõem. ¶Lucius ticius
ꝓmisit de fundo suo centum mui
gaii seii. postea iuitius ticius uendi¬
dit fuindum additis u̾b̾ his quo un¬
re quaq olicõe ea p̾dia luch̃ ticii
hodie sunt: ita ueneiut: itaq ha¬
bebiut᷑. a uero an emptor gaio seio
adp̃statõem fruũtisic obnoxius.
Rdi emptorẽ gaiosuo scłm que

Expanded text:
misit intra triennium proximum se eum liberaturum: quod si id non fecerit die supra scripta et solverit debitum fideiussor creditori, iussit praedia empta esse, quae creditoribus obligaverat. quaero, cum non sit liberatus Lucius fideiussor a Titio, an, si solverit creditori, empta haberet supra scripta praedia. respondit, si non ut in causam obligationis, sub condicione emptio facta est et contractam esse obligationem.Lucius Titius promisit de fundo suo centum miliGaii Seii: postea Lucius Titius uendidit fundum additis uerbis his: 'quo iure quaque condicione ea praedia Lucii Titii hodie sunt, ita ueneunt itaque habebuntur': quaero, an emptor Gaio Seio ad praestationem frumenti sit obnoxius. respondit emptorem Gaio Seio se
Abbreviated transcription (Latin):
istuias emptori accessuras inloge
dictum eratiq̃rebatur an castellũ ex
quo fistulis aquaduceretur accederet.
respondi appar̾e id actͥum cẽ. ut id
quoq accederet licet striptura ñ oti¬
ueat᷑.fundum abeo enusti cuius fi¬
li p̾ea tutelã administras. nec uacu¬
am accepisti possessionẽ dixi trad̾e
te tibi p᷑sessionem h oc modoposse: ut
pnpillus ⁊ familia erus de cedat de fũ¬
do tunc demũ tu ingredi aris in pos¬
sessionẽ. Qͥ fundum ea lege emerat
ut soluta petuma trad̾erur ei p̃sessio:
duob heredib relictis decessit. siunꝰ
omnẽ pectuniã solu̾it: parte familie
lerciscunde uiditio seruabit. nec si ꝑ¬
tem soluat exempto c̃ uenditore agͣi.

Expanded text:
istulas emptori accessuras in lege dictum erat: quaerebatur, an castellum, ex quo fistulis aqua duceretur, accederet. respondi apparere id actum esse, ut id quoque accederet, licet scriptura non continetur.Fundum ab eo emisti, cuius filii postea tutelam administras, ne‹c› ua‹c›uam accepisti possessionem. dixi tradere te tibi possessionem hoc modo posse, ut pupillus et familia eius decedat de fundo, tunc demum tu ingrediaris possessionem.Qui fundum ea lege emerat, ut soluta pecunia traderetur ei possessio, duobus heredibus relictis decessit. si unus omnem pecuniam soluerit, partem familiae herciscundae iudicio seruabit: nec, si partem soluat, ex empto
Abbreviated transcription (Latin):
olia in orreis de fossasiñ sint nõia¬
tim iuenditõe exeͣmpta horreoꝵ ⁊
uenditioni cessisse̾ inderi. ¶ Fũ qͥ
in locum emptoris successit hisdẽ
defensionib uͣti posse: quib uendĩ¬
tor eius uti potuiss. S ⁊ longe pos.¬
sessionis p̃scͥptõe. siutrius ꝙ posses¬
sio impleat tempora ꝯstitutionib
co fundo ubicumq ẽent excepte e¬
rant.⁊ p̾multũ temꝑis infundo re¬
ꝑte erant lapidit iue eas quoq uẽ

Expanded text:
olia in horreis defossa si non sint nominatim in uenditione excepta, horreorum uenditioni cessisse uideri. Eum, qui in locum emptoris successit, isdem defensionibus uti posse, quibus uenditor e‹i›us uti potuisse‹t›, sed et longae possessionis praescriptione, si utriusque possessio impleat tempora constitutionibeo fundo ubique essent exceptae erant, et post multum temporis in eo fundo repertae erant l
Abbreviated transcription (Latin):
nich ualet. quia id demũ ꝙ maior
pars ominũ uidicanit ratũ ẽ cũ ⁊ õs
p̃torẽ ñ ꝑtiner lab̾oait. dũ modo
dicat ꝙ ip̃i iudetur ⁊ ideo sisic fuit
ĩcere. uit̃ sñam existimans eum qͣ
ea m̃te id ꝓnuntiat nt sitłm id clis¬
ced̾e cos atota cõtrouersia uelit.
S si de plurib reb sit arbitriũ re¬
ceptũ.: iuisi om̃s ꝯtrou̾sias finicrit:
ñ uicetur dicta sũ as adhucerit a
p̃tore tõgendus. Uñ uidendũ erit
an mutare sñam possit. alias qͥdẽ
ẽ agitatũ. si arbit issit dari mox
uetuitutrũ eoꝙ uissit
anco ꝙ uetuit stari debeat. ⁊ sabi¬
nus quidẽ putauit pꝰse cassins s̃¬
tũtiã magr̃i sui beue excusat. ⁊
ait sabinũ ñ de ea sẽsisse sentẽtis
a que arbitriũ fimat. S dep̃para c̾¬
tione cãe. ut pnta si uissit litiga¬
tores lłis ad eẽ mox idib uibeat᷑.
Nam mutare enmͣ diẽ posse. Cet̾u
sio dempnau̾it ⁊ ab soluit cdimi arsi¬
bit᷑ ẽẽ desierit mutare sñam ñ p᷑¬

Expanded text:
il ualet, quia id demum, quod maior pars omnium iudicauit, ratum est, cum et omnes torem non pertinere Labeo ait, dummodo dicat quod ipsi uidetur. et ideo si sic fuit icere autem sententiam existimamus eum, qui ea mente quid pronuntiat, ut secundum id discedere eos a tota controuersia uelit. sed si de pluribus rebus sit arbiterium receptum, nisi omnes controuersias finierit, non uidetur dicta sententia, sed adhuc erit a praetore cogendus.Unde uidendum erit, an mutare sententiam possit. et alias quidem est agitatum, si arbiter iussit dari, mox uetuit, utrum eo quod iussit an eo quod uetuit stari debeat. et Sabinus quidem putauit posse.Cassius sententiam magistri sui bene excusat et ait Sabinum non dearbitrium finiat, sed de praeparatione causae: ut puta si iussit litigatores calendis adesse, mox idibus iubeat: nam mutare eum diem posse. ceterum si condemnauit uel absoluit, dum arbiter esse desierit, mutare ‹se›n
Abbreviated transcription (Latin):
Natq intẽpestine usũ cõmodate
cipiend̃ q g̾̃itur .n. negotiũ ĩuicẽ
pareat ꝙ principio bencficii a fude
uoluntatis fsiat uoluntati ꝯu̾ti ĩ
mutuas p̾statões accões ꝙ cu̾les.
ut accidit in eo qui absentis nego¬
cia gerere inchoauit neq enim ĩ¬
pune ꝑitura deseret. Suscepiss enĩ
fortassis alius si is ñ sus cepiss. uo¬
liuitas enĩẽ susciꝑe Mardatũ ne¬
cessitatis consum are. Igitur si pnꝰ¬
gillares mͥcomodasti ut debitor mͥ
cau̾ret. ñ recte fac̾es in portune re¬
petendo. Nã si negasses lemissẽ ł
testes adhibuissem. Idemq ẽ si ad
fultiendã insulã tigna ꝯmodasti
de iñ ꝓtraxisti aut ⁊̃ sciens uitiosa
comoͣdauis adiuuari quippe nos
ñ decipi beneficio oporter ex qͥb
cãis ⁊̃ cõtͣriũ iudinũ ut̾ile eẽ di¬
cend̾ ẽ Duab reb comodatis rec¬
te de alta cõmodatiagip̾se uil. scͥ.¬

Expanded text:
atque intempestive usum commodatae cipiendumque. geritur enim negotium invicem  principio beneficii ac nudae uoluntatis fuerat, conuerti in mutuas praestationes actionesque ciuiles. ut accidit in eo, qui absentis negotia gerere inchoauit: neque enim impune peritura deseret: suscepisset enim fortassis alius, si is non coepisset: uoluntatis est enim suscipere mandatum, necessitatis consummare. igitur si pugillares mihi commodasti, ut debitor mihi caveret, non recte facies importune repetendo: nam si negasses, vel emissem vel testes adhibuissem. idemque est, si ad fulciendam insulam tigna commodasti, deinde protraxisti aut etiam sciens vitiosa commodaveris: adiuvari quippe nos, non decipi beneficio oportet. ex quibus causis etiam contrarium iudicium utile esse dicendum est. Duabus rebus commodatis recte de altera commodati agi posse Vi
Abbreviated transcription (Latin):
ret cͣchemus qͣi eum obligatũ
hĩturi pleꝵq enĩ id accidit ut No.
exͣ uł ꝙ ageret᷑ tacita obliga ͤ¬
tio nascatur ueluti cum ꝑ erro¬
rem indebitũ soluendicã dat᷑.¬
tibi scienti nolle me tibi cõm̃da
riꝯm̃daũit ⁊ comnodati ⁊ furti
nascit᷑ acc̃o ⁊ p̃fea condicc̃o exc̃a

Expanded text:
remus quasi eum obligatum habituri: plerumque enim id accidit, ut extra id quod ageretur tacita obligatio nascatur, ueluti cum per errorem indebitum soluendi causa dattibi scienti nolle me tibi commodari commodaverit, et commodati et furti nascitur actio et praeterea condictio ex causa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃r̃ fa. suis reb ad hubrita ut tm̃ e
os casus nͣ pr̃et quib resisti ñ possit
ueluti mortes ĩuoꝵ q̃ sine dolo ⁊ cui¬
pacius accidunt lat᷑nũ hostiũ ue
ĩ cursũ pirataꝵ insidias naufragi¬
ium ĩcendiũ fugas suoꝵ qui custo¬
diri ñsolent. Ꝙ ã de latͦnib ⁊ piratis

Expanded text:
ita ut tantum eos casus non praestet, quibus resisti non possit, veluti mortes servorum quae sine dolo et culpa eius accidunt, latronum hostiumve incursus, piratarum insidias, naufragium, incendium, fugas servorum qui custodiri non solent. quod autem de latronibus et piratis
Abbreviated transcription (Latin):
s cui uia ł actus debebatur ut ue¬
hic ulli certo gene uteretur alio ge¬
ñe fu̾at usus uideam᷑ ne amisit s̾ui¬
tutẽ. ł alia sit ei condicio qui ampliꝰ
ho ñns qͣm licuit uexerat i agis q
hic pͥlusqͣm aluid egisse uideatur
sicutilatiore iriñe usus ẽẽt aut si
plura nuñta eg̃it qͣm licuit aut
aquã ĩmiscu̾it aliam idõq in

Expanded text:
s cui uia uel actus debebatur, ut uehiculi certo genere uteretur, alio genere fuerat usus: uideamus ne amiserit seruitutem et alia sit eius condicio, qui amplius oneris quam licuit vexerit, magisque hic plus quam aliud egisse videatur: sicuti latiore itinere usus esset aut si plura iumenta egerit quam licuit aut aquae admiscuerit aliam. ideoque in
Abbreviated transcription (Latin):
p̃p q̃stum ꝓponit᷑. Si tã uuicũ
distrahendis quoq m̃cib p̃posi¬
tũ hũero ũerit iniquũ exem¬
rib em̃dis. uendendisq p̃posit᷑
sit. nõ sobũ institoria ꝯpetiti ad¬
toria ł ex stipłatu duple. simple.¬
ue in solidum accõ dan̾da ẽ
Sic̾uũ ticii institorẽ ꝓũis. ł tec̃
ex hoc elicto ł c̃ ticio ex inferiori¬
b elictis agere pot̾o. s si tu cum
eo cͣchi uẽnisti cum titio dũtarat

Expanded text:
stum praeponitur. si tamen uilicum distrahendis quoque mercibus praepositum habuero, non erit iniquum exemribusue emendis uendendisque praepositus sit, non solum institoria competit adtoria uel ex stipulatu duplae simplaeue in solidum actio danda est. Si seruum Titii institorem habueris, uel tecum ex hoc edicto uel cum Titio ex inferioribus edictis agere potero. sed si tu cum eo contrahi uetuisti, cum Titio dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
um hereclitas petita sit eos fru¬
ttus quos possor accepit omni¬
modo restituendos ⁊ si petitor e
hereditatẽ adu̾sus duos defendit
⁊ scdm̃ alt̃m ex his iudicatũ ẽ q̃ri
solet utrũ ꝑ inde ei hereclitatẽ
restitui oporteat atq oport̾et
si adu̾sus alium defensa ĩi ẽẽt
uit scilicet si mox ⁊ sccłm aliuni
fuit iudicatum absoluatur is
cũ quo actum ẽ qr neq possidet
neq dolo malo fecerit quo min
possid̾et ꝙ iudicio iuctꝰ restitũ¬
it. an quia possit ⁊ scłm alium
iudicari ũ aliter restitue debe¬
at. quam si cautũ ei fu̾it quod
adu̾sus alium eandẽ herecitatẽ
defendit. S melius ẽ offo idicis
cautõe ł satis datõe uict̃o in ederi
unc̃ ⁊ res salua sit ei qui mnexetutiõe
tardior ueniat adu̾sus priorem
adiit hereditatẽ qͣm pat̾ ante¬
qͣm filium emanciparet possed̾
fructusq ex ea ꝑcepit. S eroga¬
tionem in honorem filii cumeẽt
senator fecit᷑ ⁊ quesitũ ẽ c̃ para¬

Expanded text:
um hereditas petita sit, eos fructus, quos possessor percepit, omnimodo restituendos, etsi petitor eohereditatem aduersus duos defendit et secundum alterum ex his iudicatum est, quaeri solet, utrum perinde ei hereditatem restitui oporteat, atque oporteret, si aduersus alium defensa non esset: ut scilicet si mox et secundum alium fuerit iudicatum, absoluatur is cum quo actum est, quia neque possideat neque dolo malo fecerit, quo minus possideret quod iudicio revictus restituerit: an quia possit et secundum alium iudicari, non aliter restituere debeat quam si cautum ei fuerit, quod adversus alium eandem hereditatem defendit. sed melius est officio iudicis cautione cum et res salua sit ei, qui in exsecutione tardior uenit aduersus priorem adiit hereditatem, quam pater, antequam filium emanciparet, possedit fructusque ex ea possedit, sed erogationem in honorem filii cum esset senator fecit ex ea. quaesitum est, cum para
Abbreviated transcription (Latin):
sit scnato ꝯsulto adhibita pitta
frum̃to łuino ł oło mutuodato ut
his cdlistcͣtis fructib nr̃ct᷑ pect̃. sub¬
ueniẽd̾ ẽ filio fa. ¶ Si filiꝰ in aitius
erat potestate c̃ mutua pec̃c dat᷑¬

Expanded text:
sit senatus consulto adhibita, puta frumento uel uino uel oleo mutuo dato, ut his distractis fructibus uteretur pecunia, subueniendum est filio familias.Si filius in alterius erat potestate
Abbreviated transcription (Latin):
posse filii fa. bomĩ nom̃ expectata
pr̃is sui mforte fĩ.: Si pendeat. an
sit ĩpͣtate filius. Ut puta qm̃ patrẽ
ap̃ hostem ht̃ impendenti ẽ anĩse¬
nat᷑ ꝯsulto sit ꝯmissũ. nãsi rescid̾¬
it ĩpͣtate senatꝰ ꝯs ulto loc᷑ ẽ si mi¬
c̃te si arrogatus mutuã pect̃ acce¬
ꝑit deiñ sit̾ restitutus ut emãci¬
paret᷑ senat᷑ ꝯsultũ locũ hẽbit. fũ

Expanded text:
posse filii familias bonum nomen exspectata patris morte fieri.' Si pendeat, an sit in potestate filius, ut puta quoniam patrem apud hostes habet, in pendenti est, an in senatus consultum sit commissum: nam si recciderit in potestatem, senatus consulto locus est, si miCerte si adrogatus mutuam pecuniam acceperit, deinde sit restitutus, ut emanciparetur, senatus consultum locum habebit: fuit
Abbreviated transcription (Latin):
applicari sibi eum creditor deside¬
rat si tm̃ effectus sit secut᷑ uencdi¬
cõis. nam si ñuenierit ñ ẽ satis adre

Expanded text:
applicari sibi eum creditor desiderat, si tamen effectus sit secutus venditionis: nam si non venierit, non est satis ad re
Abbreviated transcription (Latin):
cumq eius fundi par a quolib p̃¬
sessore petatur dimidia ñ recte pe¬
tetur. Si plures res dedłint ꝓ in¬
diuiso ⁊ c̃ uno creditor paciscatur
ne hy potete sint de inde abeo petat
etiã sibi cum quo pactus solidum
fundum p̾sideat ꝓ uichuuso qr de
parte cõueniss ñ repssit eũ aͣ toto.
Au pacisci possunt filius familias ⁊

Expanded text:
pars a quolibet possessore petatur, dimidia non recte petetur. Si plures dederint pro indiviso et cum uno creditor paciscatur, ne hypothecae sit, deinde ab eo petat, etiamsi hic cum quo pactus est solidum fundum possideat, pro indiviso quia de parte convenisset, non repellit eum a toto. An pacisci possint filius famili
Abbreviated transcription (Latin):
exceptõem conuenti debet. : Si
conuenit de parte ꝓindiuso alie¬
nanda. sic̾ta res ẽ q̃ uenit põt̃ dic
de reliqͣ ꝑte abiitio agi oꝑt̾e noc
oustat extepłio. ¶ Illud tenend̾

Expanded text:
exceptionem conuenti debet. Si conuenit de parte pro indiuiso alienanda, si certa res est quae uenit, potest dici de reliqua parte ab initio agi oportere nec obstat exceptio. Illud tenend
Abbreviated transcription (Latin):
ecuniam ꝙͣ filius emancipatꝰ
ita credidit ut parri solueretũr
ita demum in hereditatem patris
numari si pr̃i aduersus filium
eiusdem qͣntitatis nomine accĩo
x hereditate ticiĩ lucii q̃ michi
⁊ tibi cõmuns erat. fundi ꝑtem
meam alien aui. de m̃ famili
ertiscundo iudicium inter noͤ
acceptum ẽ neq ei pars que
mea fuit iudicio ueniet cum
alienata de herecditate exicrit

Expanded text:
ecuniam, quam filius emancipatus ita credidit, ut patri solveretur, ita demum in hereditatem patris numerari, si patri adversus filium eiusdem quantitatis nomine actio x hereditate Lucii Titii, quae mihi et tibi communis erat, fundi partem meam alienaui, deinde familiae erciscundae iudicium inter nos acceptum est. neque ea pars quae mea fuit in iudicio ueniet, cum alienata de hereditate exierit
Abbreviated transcription (Latin):
seruata si nichil uenditor nomi¬
natim excepit. a demptorem ꝑtinẽt.
dclitaꝵ possessio tradita uidetur:si
claues apud horrea tradite sint. qͦ
fc̃o ꝯfestim emptor dñium ⁊ posses¬
sionem adipiscitur: ⁊ si ñ aꝑu̾it or¬
rea. ꝙ si uenditoris m̃ces ñ fuit ũ
sucapio ꝯfestim᷑ i choabitur. Er

Expanded text:
seruata, si nihil uenditor nominatim excepit, ad emptorem pertinentconditarum possessio tradita uidetur, si claues apud horrea traditae sint: quo facto confestim emptor dominium et possessionem adipiscitur, etsi non aperuerit horrea: quod si uenditoris merces non fuerunt, osucapio
Abbreviated transcription (Latin):
ui fundum uendiclit ut erm cer¬
ta mercede ꝯductum ip̃e habeat:
ł si nendat ut ñ alii s sibi distrahat
ł sise aliquid paciscatur ad c̃plẽdũ
idꝙ pepig̾unt ex uendito agͥe potu

Expanded text:
ui fundum uendidit, ut eum certa mercede conductum ipse habeat uel, si uendat, non alii, sed sibi distrahat uel simile aliquid paciscatur: ad complendum id, quod pepigerunt, ex uendito agere pot
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾are si m̃odo hoc sp̃alit̾ conuenit.
Certe si is cui sinitus debebatur al¬
t̾m ex ea diuisione fundum rede¬
m̃t ñ ideo ininus eãre fundi alt̃¬
ius s̾uitutis ꝑmaneb̾ nec uideo ꝙ
absurde ꝯsecutuꝵ sit eam sũam
fũdo alt̾o manente suo si modo ⁊
ab initio potuit angustior ꝯstitui
iua qͣm legẽ finita ẽ ⁊ adhuc id loci
suꝑẽ meo fundo cuisiitus renussa¬

Expanded text:
liberare, si modo hoc specialiter conuenit: certe si is cui seruitus debebatur alterum ex ea diuisione fundum redemerit, num ideo minus ea re fundi alterius seruitus permanebit? nec uideo, quid absurde consecuturum sit eam sententiam fundo altero manente seruo: si modo et ab initio potuit angustior constitui uia quam lege finita est et adhuc id loci superest in eo fundo, cui remissa