comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
getur. ⁊mͥ adquirat᷑ hr̃ditas. negat metia¬
nus id legatũ in falcidiã computari quiañ
ctore .xx. mũtua data sunt. legatũ a credito¬
re meruerit. sub hac conditione. si .x. que
acceꝑit hrdi reddidit. una nũatione.⁊
implet conditionẽ. ⁊ libatur naturali ob
ligatione. ut ⁊̃ in falcidia hrdi imputẽt᷑.
qͣmuis non imputarent᷑: si tantũ conditio¬
nis implende causa data fuissent. adeo au¬
tẽ ⁊ solũe uidetur. ut repudiato legatoł
sticho qui legatus ẽ mortuo. nichil repetere
possit. SSi ego ⁊ seruus m̃s hr̃des instituti
simus ex duĩsis partib nec a seruo eroga¬
tus dodrans his quib a melegatus ẽ ceͣ
falcidiã ꝓdit. qđ ex porcione serui ad
me ꝑuenit supͣ falcidiã eius porcionis
ex contͣrio si seruo meo seruus. ⁊ mͥ decẽ
legata fuĩnt.s. infalcidia ex .x. mͥle¬

Expanded text:
getur et mihi adquiratur hereditas, negat Maeciagetur et mihi adquiratur hereditas, negat Maecianus id legatum ictore decem mutua data sunt, legatum a creditore meruerit sub hac condicione, si decem quae acceperit heredi reddiderit, una numeratione et implet condicionem et libligatione, ut etiam in Falcidia heredi imputentur, quamuis non imputarentur, si tantum condicionis implendae causa data fuissent. adeo autem et soluere uidetur, ut repudiato legato uel Sticho qui legatus est mortuo nihil repetere possit.Si ego et seruus meus heredes instituti simus ex diuersis partibus nec a seruo erogatus dodrans, his quibus a me legatum est contra Falcidiam proderit quod ex portione serui ad me peruenit supra Falcidiam eius portionis. ex contrario si seruo meo seruus et mihi decem legata fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
cere possit. dixi legẽ falcidiã inductam ẽẽ
adiuopio ⁊̃ in intestatoꝵ successionib ꝓpt̃
fidĩcõmissa. sed inꝓposito nec hr̃ditatemẽe
quãius placeret mͥ extlieo hr̃de instituto. fie¬
ri hr̃ditatẽ aditione eiꝰ. Nam cũ apd patrẽ
remanet iuis pͥstinũ ducant ⁊ peculiũ ẽ. nec
hinc contraĩũ ẽ qđ in testam̃to eiꝰ qui apud
hostes decessit exercet᷑ falcidia nã ficto legiꝰ
cornelie:⁊ hr̃ditatẽ. ⁊ hr̃dẽ facit. Sed meñ
dubitare qͥndebeat id qq̃ indulgeĩ legis be¬
neficiũ si quid quasi patͥs.f. dona restituere
cogit᷑: ⁊ ħrs scͥptus omissa ex testam̃to aditi¬
one exẽplo edicti legatoꝵ noĩe conueniet᷑.
his cousequens erit. ut si ex fructib medio
tpr quartã i quarte fructus habueĩt pͥus¬
ĩ et rebellianũ senatus consultũ inducam᷑.
et utiles actiones exerceri possint. fiatq hr̃¬
hẽs .u. uend̾e sine dubio .u. er̃ imputanda

Expanded text:
cere possit. dixi legem Falcidiam inductam esse cere possit. dixi legem Falcidiam inductam esse a divo Pio etiam in intestatorum successionibus propter fideicommissa: sed in proposito nec hereditatem esse, quamvis placeret mihi extraneo herede instituto fieri hereditatem aditione eius: nam cum apud patrem remanet, ius pristinum durat et peculium est. nec huic contrarium est, quod in testamento eius qui apud hostes decessit exercetur Falcidia: nam fictio legis Corneliae et hereditatem et heredem facit. sed me non dubitare, quin debeat id quoque indulgeri legis beneficium, siquidem quasi patris familiae bona restituere cogitur et heres scriptus omissa ex testamento aditione exemplo edicti legatorum nomine convenietur. His consequens erit, ut, si ex fructibus medio tempore quartam et quartae fructus habuerit pater, etiam Trebellianum senatus consultum inducamus et utiles actiones exerceri possint fiatqheres quinque uendere, sine dubio quinque erunt imputanda
Abbreviated transcription (Latin):
ex die mortis bonoꝵ que mortis tp̃r fuert̃
habeat. nec adrem ꝑtinet qͣndo falcidia lex
admissa sit. Nan ⁊ si maxime post impletam
conditionẽ fidĩcõmissoꝵ locũ hab̃e cepit.
tam̃ ex die mortis fructus quadrantis apqͥ
hr̃dem relinquit necesse ẽ fidĩcõmissũ por¬
cionis supplende. grã ꝓ qua matrẽ filius ħr¬
dem instituit eid̃ matͥ datũ ratione falcidie
minut᷑. ⁊eam pecuniã mat̾ supͣ quartã
porcionis sue ꝑciꝑets quarta q̃ ꝑlegem fal¬
cidiam retinetur estimatione quam testatõ
plenã ꝑdoli exceptionẽ retinere potest ⁊̃ pro
his que iã data sunt. Sed ⁊ si una res sit lega¬
ta cuiꝰ pars soluta sit. exreliquo pot̾̃ plena
falcidia retineri.
miles:⁊ intra annũ decebat ex testam̃to qđ
inmilitia uire militari fecit plena legata
dr̃. sed res ita expediet᷑. si cum quadringenta
um ex codicilł ꝑuenirent. si falcidiã non
ilius familias qui militau̾
restitueret. Iuerebat᷑ anut hr̃s quartã dedu¬

Expanded text:
ex die mortis, bonorum quae mortis tempore fuerunt habeat. nec ad rem pertinet, quando Falcidia lex admissa sit: nam etsi maxime post impletam condicionem fideicommissorum locum habere coepit, tamen ex die mortis fructus quadrantis apud heredem relinqui necesse est. Fideicommissum portionis supplendae gratia, pro qua matrem filius heredem instituit, eidem matri datum ratione Falcidiae minuitur et eam pecuniaportionis suae percipiet. Quarta, quae per legem Falcidiam retinetur, aestimatione quam testator plenam per doli exceptionem retinere potest etiam pro his, quae iam data sunt. Sed et si una res sit legata, cuius pars soluta sit, ex reliquo potest plena Falcidia retineri. miles et intra annum decedat, ex testamento, quod in militia iure militari fecit, plena legata, bere dicitur. sed res ita expedietur: si, cum quadringenta um ex codicillis pervenirent, si Falcidiam non ilius familias qui militaverrestitueret: quaerebatur, an ut heres quartam dedu
Abbreviated transcription (Latin):
nata nichil aliquis consequit᷑
dam ampliꝰ legatũ sit. ꝗͣ ei cape liceret
⁊ lex falcidia locũ habet pͥus falcidie
ratio habenda est. scilicet ut subducto
eo qđ lex falcidie exceꝑit reliquũ si non
ni in alim̃tis faciende hanc formã ẽẽ
ulpianus scribit. ut apͥma etate usq ad
annũ uicesimũ qͣntitas alim̃toꝵ .xx.x.x.
annoꝵ computetur.
eiꝰq qͣntitatiᷤ
falcidie p̃stetur ab annis uͦ.xx. usq ad¬

Expanded text:
nata nihil aliquis consequiturnata nihil aliquis consequiturdam amplius legatum sit, quam ei capere liceret, et lex Falcidia locum haberet, prius Falcidiae ratio habenda est, scilicet ut subducto eo, quod lex Falcidia exceperit, reliquum, si non ni in alimentis faciendae hanc formam esse Ulpianus scribit, ut a prima aetate usque ad annum uicesimum quantitas alimentorum triginta annorum computetur eiusque quantitatis Falcidia praestetur, ab annis uero uig
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s m̃s litio titio .x. dare damnas esto.
iqͣnto quid minis ꝑ legẽ falcidiã caꝑe
pot̾̃it. tanto amplius ei dare dãnas esto:
sententie testatoris standum est.
quinqͣginta dignus. sub hac conditioẽ.
si qͥnquaginta hr̃di dedisset. pleriq putãt
utile eẽ legatũ quia condaitionis implen
de causa datur. Nam constat. ĩ falcidiã
eũ pati posse. sed quinqͣginta aurei lega¬
ti sint. si qͥnquaginta dedisset. dicendũ
inutile eẽ legatũ:⁊ magis ridiculum ẽẽ.
obseruandũ ẽ.Si .x. sub conditione a¬
licui fuĩnt relicta. eaq conditio post
decenniũ forte extit̾it. non uident᷑
decẽ huic legata. sed minus .x. quia
int̾uallum cẽporis ⁊ int̾ usurum huiu̾
spati minorẽ facit qͣntitateni᷑. ISicu¬
ti legata non debentur uͥ deducto ere
alieno aliquid suꝑ sit: nec mortis causa
donationes debebuntur. sed infirmabũ
tur ꝑes alienũ. qr̃ sim modicũ es alienũ
int̾ueniat. exre mortis causa sibi do-¬

Expanded text:
res meus Lucio Titio decem dare damnas esto et quanto quidem minus per legem Falcidiam capere poterit, tanto amplius ei dare damnas esto', sententiae testatoris standum est. quinquaginta dignus sub hac condicione, si quinquaginta heredi dedisset, plerique putant utile esse legatum, quia condicionis impldae causa datur: nam constat etiam Falcidiam eum pati posse. sed si quinquaginta aurei legati sint, si quinquaginta dedisset, dicendum inutile esse legatum et magis ridiculum esse. observandum est: si decem sub condicione alicui fuerint relicta eaque condicio post decennium forte exstiterit, non videntur decem interuallum temporis et interusurium huius spatii minorem facit quantitatem decem.Sicuti legata non debentur, nisi deducto aere alieno aliquid supersit, nec mortis causa donationes debebuntur, sed infirmantur per aes alienum. quare si immodicum aes alienum interueniat, ex re mortis causa sibi do
Abbreviated transcription (Latin):
uie p̃cium. potest coacta ratione dici non
tantũ fundũ solidũ capi. sed ⁊̃ ut doli exceptio
tantũ sarciar. qͣntũ deẽ. ne plus habeat qͣm
falcidia desid̾at. ut tc̃ solũ uia int̾cidat. quo¬
tiens plus falcidia desid̾at. quã ẽ iue p̃cium.
si hab̾i oportet ita hñdũ. ac siħes que ab hr̃¬
de subtͣcte sunt inhr̃ditate relicte ñ fuis¬

Expanded text:
viae pretium. potest coacta ratione dici non viae pretium. potest coacta ratione dici non tantum fundum solidum capi, sed etiam, ut doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desiderat: ut tunc solum via intercidat, quotiens plus Falcidia desiderat quam est viae pretiusi haberi oportet, ita habendum, ac si hae res, quae ab herede subtractae sunt, in hereditate relictae non fuis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt pͥus ratiolegatoꝵ. hñdã ẽ. dem̃ ex eo qđ̃
suꝑẽ fidĩ cõmissoꝵ. dñs enĩ idõ tenetur ꝗ ad
suꝑ est. plane falcidiã exercet. sed ⁊ si dñs
omissa hr̃ditatis aditione seruũ sibi substi¬
tutũ adire uissit. pͥus erogant᷑ que ab ipso
dño data sunt. tunc eoꝵ que aseruorelicta
sunt particiomit᷑ si patitur falcidia. Si
debitori lib̾atio legata sit. quãuis soluen¬
do ñsit. totũ legatũ cõputet᷑. licet nom̃ hoc
ñ augeat hr̃ditatẽ nͥ ex euentu. Igͥ si falci¬
dia locũ habeat. hoc plus uidebitur legatũ
lib̾atur. sed si ali hoc nom̃ legetur nullum
legatũ erit. nec cetis contribuetur.
infalcidie ratione sit tantũ sit in uia qͣntũ
amplius ẽ in falcidia. integer fundus capiet᷑.
iuia ꝑit. sed si uia leget᷑ nec soluendo sit hr̃¬
ditas. non debebitur. uidendũ ⁊̃ si fundo et
uia legato minus ex utroq desidet qͣm sit

Expanded text:
sunt, prius ratio legatorum habenda est, deinde ex eo quod sunt, prius ratio legatorum habenda est, deinde ex eo quod superest fideicommissorum. dominus enim ideo tenetur, quod ad superest. plane Falcidiam exercet.Sed et si dominus omissa hereditatis aditione seruum sibi substitutum adire iussit, prius erogantur quae ab ipso domino data sunt, tunc eorum quae a seruo relicta sunt ratio initur, si patitur Falcidia.Si debitori liberatio legata sit, quamuis soluendo non sit, totum legatum computetur, licet nomen hoc non augeat hereditatem nisi ex euentu. igitur si Falcidia locum habeat, hoc plus uidebitur legatum,liberatur.Sed si alii hoc nomen legetur, nullum legatum erit nec ceteris contribuetur. in Falcidiae ratione, si tantum sit in uia, quantum amplius est in Falcidia, integer fundus capietur et via perit. sed si via legetur nec solvendo sit hereditas, non debebitur. videndum etiam, si fundo et via legato minus ex utroque desideret quam sit
Abbreviated transcription (Latin):
.ł. Nesennus apolinaris. Iulio. paulo.¬
Oc facto dñe sp̃es eiꝰmodi icidit titia fi¬
lias suas tres numero equis ex partib scͥp-¬
sit hr̃des. ⁊ a singłis legata inuicẽ dedit.
abuna t̃m ita legauit. tã cohrdib eiꝰ qͣm
extͣneis. ut falcidie sit locus. quero an ad¬
uersus cohr̃des suas a quib legata ipsa
accepit uti possit falcidia. ⁊ si non possit.
uł doli exceptione submouenda ẽ quẽ¬
admodum adũsus extͣneos cõputatio falcidie finiri
ꝑcipit᷑. non solet legatariis ꝓficere: quom
mus falcidiã patiant᷑. S cũ his qui legatũ
p̃staturus ẽ ab eod aliqͥ ex testam̃to petit
non ẽ audiendus desid̾ans uti aduersũ¬
eum falcidie beneficio: si id qđ ꝑcepturus ẽ
ex uoluntate testatoris. supleat qđ deduc̃e
desidat. plane cet̾is legatarus non uniũ̾sũ
qđ coħrdi p̃stat imputabit. sed qͣntũ daturꝰ
eẽt. si nichil ab eo ꝑciꝑet. Seruo h̃rde ins¬
tituto si adño fidĩcõmissa. seruo legatadata

Expanded text:
.Nesennius Apollinaris Iulio Paulo.Ex facto, domine, species eiusmodi incidit.Titia filias suas tres numero aequis ex partibus scribsit heredes et a singulis legata inuicem dedit, ab una tamen ita legauit tam coheredibus eius quam extraneis, ut Falcidiae sit locus. quaero, an aduersus coheredes suas, a quibus legata et ipsa accepit, uti possit Falcidia et, si non possit uel doli exceptione summouenda est, quemadmodum aduersus extraneos computatio Falcidiae iniri ficere, quo minus Falcidiam patiantur: sed cum is qui legatum praestaturus est ab eodem aliquid ex testamento petit, non est audiendus desiderans uti adversueum Falcidiae beneficio, si id quod percepturus est ex voluntate testatoris suppleat, quod deducere desiderat. plane ceteris legatariis non universum, quod coheredi praestat, imputabit, sed quantum daturus esset, si nihil ab eo perciperet. Servo herede instituto si a domino fideicommissa, a servo legata data
Abbreviated transcription (Latin):
se.⁊ qđ dixi incontinenti ita accipiendũ cum
aliqͦ spatio qđ iam mora facta solũit hẽs penũ
tẽ nec legatũ eũ accepisse. nec infalcidiã im¬
putari posse. iam enĩ tͣns fusũ legatũ eẽ .x.

Expanded text:
se: et quod dixi 'in continenti' ita accipiendum cum se: et quod dixi 'in continenti' ita accipiendum cum aliquo spatio. quod si iam mora facta soluerit heres penum, tunc nec legatum eum accepisse nec in Falcidiam imputari posse: iam enim transfusum legatum esse et
Abbreviated transcription (Latin):
que tñ possunt locũ hab̃e ad eos qui omissa
causa testam̃ti possid̾et hr̃ditatẽ non ꝑtinet
lex falcidia sed ꝑedictũ p̃toris inducitur.ẜ.¬
otestas legis idẽq est si uirisiurandi conditio
remissa sit. sed ⁊ si seruo suo testator lib̾tate¬
data legauerit. quia differtur inid tp̃s¬
bit ad municipiũ qͦq legata uł ĩ ea que de¬
eo relinquunt᷑ lex falcidia ꝑtinet ñ solũ
aũt addres ꝓͥas testatoris legatas s i alienas
refert᷑ adhanc legẽ siũ in corꝑe ꝯstet certo i¬
certoue suĩ ponde nuĩo m̃sura ualeat aut q̃
suuus legatũ sit ut usus f aut q. in nominib
est itẽ si ita legatũ sit hr̃s m̃s se inpenũ dato
si ñ dedit decẽ dato quidã putant om̃imꝰ u
legato decẽẽẽ. penũ aũt mortis causa capi nec
infalcidia imputare id hr̃dem posse. ego autẽ
didici si incontinenti hr̃s penũ solũit uidi
hoc legatũ eẽ ⁊ in legẽ falcidiã imputaripõ¬

Expanded text:
quae tamen possint locum habere. Ad eos, qui omissa quae tamen possint locum habere. Ad eos, qui omissa causa testamenti possident hereditatem, non pertinet lex Falcidia: sed per edictum praetoris inducitur potestas legis. Idemque est, si iurisiurandi condicio remissa sit. Sed et si servo suo testator data libertate legaveritbit. Ad municipum quoque legata vel etiam ea, quae deo relinquuntur, lex Falcidia pertinet. Non solum autem ad res proprias testatoris legatas, sed et alienas refertur ad hanc legem, siue in corpore constet certo incertoue siue pondere numero mensura ualeat aut etiam si ius legatum sit ut usus fructus aut quod in nominibus est.Item si ita legatum sit: 'heres meus Seio penum dato: si non dederit, decem dato', quidam putant omnimodo in legato decem esse, penum autem mortis causa capi nec in Falcidiam imputare id heredem posse. ego autem didici, si in continenti heres penum soluerit, uideri hoc legatum esse et in legem Falcidiam imputari pos
Abbreviated transcription (Latin):
lata ẽ que pͥmo capite libam legandi fa¬
cultatẽ dedit usq ad dodrantẽ his
uerbis. Qui ciues romani sunt quieo.¬
rum post hanc legẽ rogatum testam̃tũ
facere uolet. ut eam pecuniã easq res
quibusq dare legare uolet uis
potestusq esto. ut hac lege seq̃n
Alicebit scd̾o capite modũ legatoꝵ constitu¬
it his uerbis. Quic̃q ciuis ramanus pꝰ hanc
ciui romano pecimia uire publico dare le¬
gore uolet uis potestasq esto. dũ ita detur
testam̃to hr̃des capiant eis quib ꝗͥ ita datũ
legatũueerit: eã pecumã siñ fraude sua
cape licet. usq hr̃s qui eã pecuniã dare us¬
sus dãpnatus erit eã pecuniã debeto dare
qͣm dãpnatus ẽ. hex falcidia ⁊̃ ad eos qͥ apd
hostes moriunt᷑ ꝓpt̾̃ legẽ corneliam ꝑtiñe ui-¬
detur qđ ea lex ꝑm̃ eoꝵ testam̃ta confirmã
atq si inciuitate decessissẽt ꝓpt̾ qͣm fictio¬
nem lex falcidia .⁊ om̃s testam̃tarie ꝑtiñet

Expanded text:
lata est, quae primo capite liberam legandi facultatem dedit usque ad dodrantem his uerbis: 'qui ciues Romani sunt, qui eorum post hanc legem rogatam testamentum facere uolet, ut eam pecuniam easque res quibusque dare legare uolet, ius potestasque esto, ut hac lege sequenti licebit'. secundo capite modum legatorum constituit his uerbis: 'quicumque ciuis Romanus post hanc ciui Romano pecuniam iure publico dare legare uolet, ius potestasque esto, dum ita detur testamento heredes capiant, eis, quibus quid ita datum legatumve erit, eam pecuniam sine fraude sua capere liceto isque heres, qui eam pecuniam dare iussus damnatus erit, eam pecuniam debeto dare, quam damnatus est". Lex Falcidia etiam ad eos, qui apud hostes moriuntur, propter legem Corneliam pertinere videtur, quod ea lex perinde eorum testamenta confirmat, atque si in civitate decessissent: propter quam fictionem lex Falcidia et omnes testamentariae pertinent,
Abbreviated transcription (Latin):
nam ⁊eos qui moriente dño ea ualitudme
affecti fuerant ut eos nom posse iuuere cer¬
tum eẽt tm̃ si postea moriant᷑ hr̃ditati pe¬
nisse .ux. sumere. nec aliud in ĩd̃ qui sub
eod̃ tecto fuer̃ cũ dñs a familia necaretur.¬
auoduulgo dr̃ in tabuł patris i fili unam
falcidiam seruari quã potestatẽ habeat
undendũ est. quãuis enĩ substitutus quae
a pripillo relicta sunt. cũ filius h̃es exanit
ut es alienũ qdlibet debeat. tm̃ ꝓpt̾ea q̃
data sunt tabulis scdis. contributioni loc
est. scam que potit euenire. ne substitutũ
quicꝗͣ retineat ułut longe plus habeat ꝙͣ¬
ce pat̾ne hr̃ditatis. Quud gͦ siñ sufficiat

Expanded text:
nam et eos, qui moriente domino ea ualetudine nam et eos, qui moriente domino ea ualetudine affecti fuerant, ut eos non posse uiuere certum esset, tamen, si postea moriantur, hereditati perisse responsum est. nec aliud in his, qui sub eodem tecto fuerunt, cum dominus a familia necaretur.Quod uulgo dicitur in tabulis patris et filii unam Falcidiam seruari quam potestatem habeat, uidendum est: quamuis enim substitutus quae a pupillo relicta sunt, cum filius heres exstitit, ut aes alienum quodlibet debeat, tamen propter ea, quae data sunt tabulis secundis, contributioni locus est. secundum quae poterit euenire, ne substitutus quicquam retineat uel ut longe plus habeat quartae paternae hereditatis. quid ergo, si non sufficiat
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is tp̃is h̃rdi in quadrante imputat᷑¬
si seruis sub conditione lib̾tate data uita
defec̃it incontrariũ ratio trait. sed qͣnti
statu lib moriens fuisse uidebit᷑. Imꝑatõ
marcus. antoninꝰ decreuit. hr̃des ꝙꝰ
pars bonoꝵ ablata ẽ. non in ampliorem
partẽ. qͣm ꝓ ea parte que relicta ẽ legatoꝵ
noĩe teneri: cum quidam parte dimidia
bonoꝵ adẽpta fuisset relegatus idẽq ꝓuo¬
catione int̾posita testam̃to postea facto obiꝰ¬
set atq post mortẽ eius non nupsit appel¬
latũ est ꝓnunciatũ. Quesitũ ẽ utrum eris
alieni loco pars dimid̾ia abscedet. ut re
sidua sola uidetur fuisse in bonis anũosu¬
eẽ undebitur. sed uidetur succurri debe
cũ animus litigantis ⁊ optinende uotum
hanc opinionẽ acͥmitti ¶Si seruus testa¬
m̃to manumissus ante aditã hr̃ditatẽ
decedat hr̃di quid ꝑisse intelligitur. s cuiꝰ
p̃cierit qui si uiueret non estimaretur

Expanded text:
omnis temporis heredi in quadrantem imputantuomnis temporis heredi in quadrantem imputantur.Si seruus sub condicione libertate data uita defecerit, in contrarium ratio trahit, sed quanti statuliber moriens fuisse uidebitur.Imperator Marcus Antoninus decreuit heredes, quibus pars bonorum ablata est, non in ampliorem partem quam pro ea parte quae relicta est legatorum nomine teneri. Cum quidam parte dimidia bonorum adempta fuisset relegatus idemque provocatione interposita testamento postea facto obisset atque post mortem eius non iuste appellatum esset pronuntiatum: quaesitum est, utrum aeris asidua sola uideretur fuisse in bonis, an uero suesse uidebitur. sed uidetur succurri debere, cum animus litigantis et optinendi uotum hanc opinionem admittit.Si seruus testamento manumissus ante aditam hereditatem decedat, heredi quidem perisse intellegitur: sed cuius pretii erit, qui, si uiueret, non aestimaretur?
Abbreviated transcription (Latin):
terit ⁊ infunꝰ eius impend̾it ñ uidebitur
totsĩ quasi hr̃s impendẽ. sed deducto eo ꝙ.
quasi dotis noĩe quãluc̾facit conferre
de bu
Pãp .ł. Iege falcidia int̾uenente
segata seyuitus qm̃ diuidi non potest ñ
alit̃ in solidũ restituet᷑ nisi partis offe
ratur estimatio.
in hr̃ditate relicti qd unus ex hr̃dib sol¬
uere dãpnatus sit ipse solus habebit.
ꝑcepti qui maturi mortis tp̃r fum̃t auge¬
ant hr̃ditatis estimationẽ fundi noĩe qui
uidecur illo in tp̃r fuisse p̃tiosior cͥcauen¬
tre ancille. nulla tp̃ris admissa distinetioe
nec immerito quia partus hẽdũ editus
hõ ñ recte fuisse dicitur.
d̾t. ¶od supͣ quadrantẽ apđ̾ hẽdem potest
ꝑuenire supͣdodrantẽ in pecuniã legatum
non onerat hr̃dem ułuti hr̃ditas pupilli si
forte substitutus sit exhr̃datio qui patri
pupilli hẽs extitit.
d .I. In ratione legis falcidie retentiones

Expanded text:
terit et in funus eius inpenderit, non uidebitur terit et in funus eius inpenderit, non uidebitur totum quasi heres inpendere, sed deducto eo, quod quasi dotis nomine quam lucri facit conferre debuLege Falcidia interveniente legata servitus, quoniam dividi non potest, non aliter in solidum restituetur, nisi partis offeratur aestimatio. in hereditate relicti, quod unus ex heredibus solvere damnatus sit, ipse solus habebit. percepti, qui maturi mortis tempore fuerunt, augeant hereditatis aestimationem fundi nomine, qui videtur illo in tempore fuisse pretiosior. Circa ventrem ancillae nulla temporis admissa distinctio est nec immerito, quia partus nondum editus homo non recte fuisse dicitur.od supra quadrantem apud heredem potest pervenire, supra dodrantem in pecuniam legatum non onerat heredem, veluti hereditas pupilli, si forte substitutus sit exheredato qui patri pupilli heres exstitit..In ratione legis Falcidiae retentiones
Abbreviated transcription (Latin):
cuniã non ex hr̃ditate. sed ex decessione h̃t.
itẽ fit ei publice in annos singłos legatũ sit
cũ delege falcidia querat᷑. marcellus putat
tantũ uidi legatũ qͣntũ sufficiat sorti adusu¬
ras tringentes eiꝰ sũme q̃ legata ẽ colligendã¬
Iãp . ł. Fundo legatomͥ sub conditiõe¬
pendente legati conditione hẽs me hr̃dem
instituit. ac postea legati conditio excitit
infaleidie ratione fundus ñ iure hr̃ditario¬
file legatis meis eẽ intelligitur.
d̾ .. Uerbis legatũ ul fidĩ cõmissi non
necessarie ciuitatẽ relinquit᷑ qđ ex causa
pollieitationis pr̃are necesse ẽ. Itaq si de¬
diti modũ testam̃to dñs excessit. suꝑfluũ
dũ taxat faleidia minuetur. qr̃ nec sidĩ cõ¬
mitti legatari pot̾it. qđ si dies aut condi¬
tio legatũ fec̃it ñ utilitati estimatio s totũ
petet qđ datũ est. nec si uiuo testatore
dies uen̾it aut conditio fũit impleta fiet
iyritũ quod semel competit.

Expanded text:
decisione habet. Item si rei publicae in annos singulos legatum sit, cum de lege Falcidia quaeratur, Marcellus putat tantum videri legatum, quantum sufficiat sorti ad usuras trientes eius summae, quae legata est, colligendaionum Fundo legato mihi sub condicionependente legati condicione heres me heredem instituit ac postea legati condicio exstitit. in Falcidiae ratione fundus non iure hereditario, sed legati meus esse intellegitur. Verbis legati vel fideicommissi non necessarie civitati relinquitur, quod ex causa pollicitationis praestari necesse est. itaque si debiti modum testamento dominus excessit, superfluum dumtaxat Falcidia minuetur. quare nec fidei committi legatarii poterit. quod si dies aut condicio legatum fecerit, non utilitatis aestimatio, sed totum petetur quod datum dies uenerit aut condicio fuerit impleta, fiet irritum, quod semel competit.
Abbreviated transcription (Latin):
tori hr̃s existat quãuis confusione libet᷑ tm̃lo¬
cupletiorẽ hr̃ditatẽ ꝑciꝑe uidet᷑ ut cõprtetur
ei qđ debet qͥmuis aditione confusũ sit de im¬
pensa monum̃ti noĩe facta. querit᷑ an dedu¬
ci debeat. i sabinꝰ ita de ducentũ putat si ne¬
fieĩ uissit inere alieno deduci debeat.R. non

Expanded text:
tat, quamuis confusione liberetur, tamen locupletiorem hereditatem percipere uidetur, ut computetur ei quod debet, quamuis aditione confusum sit.De impensa monumenti nomine facta quaeritur, an deduci debeat. et Sabinus ita deducendum putat, si nefieri iussit, in aere alieno deduci debeat, respon
Abbreviated transcription (Latin):
adire hr̃ditatẽ. Iue res efficit ut necesse
sit legatari is. ne destituto testam̃to ni¬
cħ consequãtur. cũ hr̃de in porcionem
legatoꝵ pacisci. ¶Magna dubitatio fuit
nis detrahatur. Sed hoc uire utimur
ut qnͣti eas res obligationis uenire pos¬
sit. in tantũ stipulatoris ꝗͥ bonis accecie
uideat᷑ ꝓmissoris non decede. aut cau¬
tionib res explicari pot̃. ut duoꝵ alt̃m
fiat aut itaratio habeatur tanꝗͣ pure
debeat᷑. aut ita tanꝗͣ nicħ debeatur. de¬
inde hr̃des ẽ legatari int̾ se caueant.

Expanded text:
adire hereditatem: quae res efficit, ut necesse adire hereditatem: quae res efficit, ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portionem legatorum pacisci. Magna dubitatio fuit nis detrahatur. sed hoc iure utimur, ut, quanti ea spes obligationis venire possit, tantum stipulatoris quidem bonis accedere videatur, promissoris vero decedere. aut cautionibus res explicari potest, ut duorum alterum fiat, aut ita ratio habeatur, tamquam pure debeatur, aut ita, tamquam nihil debeatur, deinde heredes et legatarii inter se caveant
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ .ł.Falcidie stipulatio statĩ cõ¬
mittit᷑ uͥ conditio legati ł debiti exstitit.
hr̃dicate caũe. ut ⁊ lege falcidia int̃¬
ueniente solida legata p̃stentur qr
ea lex hr̃dis cã lataẽ: nec fraus ei sit si
us suũ deminuat hẽs.
to ĩ eo qͥeq̃ explicandoꝵ uenditionum
uisũ ÷ mortis tp̃s spectari. Iua de causa
si quis centũ
in bonis habuĩt. ⁊ tota
ea legaiu̾̃t. nicħ legatarus ꝓdest. si ante
aditã hr̃ditatem ꝑ seruos hrditarios
aut expartu ancillarum hr̃ditarum
aut exfeti pecoꝵ tantũ accesserit h̃di¬
tati. ut centũ legatoꝵ noĩe erogatis. ha¬
biturus sit hẽs quartã partem. sed neces¬
se ẽ ut nicħominus qͣrta pars legatis de¬
trahatur. et ex diuerso si ex centũ septu¬
agnita .u. legau̾̃it. ⁊ ante aditam hr̃dita¬
tem in tantũ decreũit bona incendis
forte aut naufragus. aut morte seruo¬
relinquatur: solida legata debent᷑. nec
ea res dãpnosaẽ hr̃di cui libum ẽ non

Expanded text:
inum.Falcidiae stipulatio statim committitur, ubi condicio legati uel debiti exstitit. hereditate cauere, ut et lege Falcidia interueniente solida legata praestentur, quia ea lex heredis causa lata est nec fraus ei fit, si ius suum deminuat heres.to etiam eo, quidquid explicandarum uenditionum uisum est mortis tempus spectari. qua de causa si quis centum in bonis habuerit et tota ea legauerit, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem per seruos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum tantum accesserit hereditati, ut centum legatorum nomine erogatis habiturus sit heres quartam partem, sed necesse est, ut nihilo minus quarta pars legatis detrahatur. et ex diverso, si ex centum septuaginta quinque legaverit et ante aditam hereditatem in tantum decreverint bona, incendiis forte aut naufragrelinquatur, solida legata debentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non
Abbreviated transcription (Latin):
tionem non minus quã si semel finsset
nuncupatus ex ea poreione que con¬
ficeret᷑ ex plurib. neq referre pure se¬
pe an sub diũsis conditionib sit hr̃s
institutus. ¶ Siquis ex hr̃dato filio sub.¬
sticuit hr̃dem institutũ. ⁊ ab eo tabulis
qq̃ scd̃is legaũit. necessario ratio confun¬
detur cũ ideo legata uałe dix̃it. Iulianꝰ
a substituto relicta qđ id patͥs hẽs extit̃t.¬
petisset. ne in ratione legis falcidie ponen¬
da creditũ suũ legatariz hs reputaret sine
dubio ratione doli mali exceptionis apud
arbitum falcidie defimcti uoluntas serua

Expanded text:
tionem non minus, quam si semel fuisset tionem non minus, quam si semel fuisset nuncupatus ex ea portione, quae conficeretur ex pluribus, neque referre, pure saepe an sub diuersis condicionibus sit heres institutus. Si quis exheredato filio substituit heredem institutum et ab eo tabulis quoque secundis legaverit, necessario ratio confundetur, cum ideo legata valere dixerit Iulianus a substituto relicta, quod idem patri heres exstitpetisset, ne in ratione legis Falcidiae ponenda creditum suum legatariis reputaret, sine dubio ratione doli mali exceptionis apud arbitrum Falcidiae defuncti voluntas serva
Abbreviated transcription (Latin):
desidet quartã. alt̾̃ aũt qui non ẽ oneratꝰ.
ut subsatutus: licet porcio largiat᷑ eiꝰ. nos
insolidũ conueniatur ꝓpt̃ calculi confusi¬
onẽ. huic consequens ẽ. Ut si pupillo de
falcidia cautũ fuit duob cõmitatur sta¬
pulatio uidelicet in eã qͣntitatẽ quam
unusquisq sibi retinere potuisset q̃¬
sitũ est si quis pupillo cohrdem substitiñ¬
set quẽad modũ legis falcidie ratio inquiri
debeat et quale ẽ qd uulgo adiceretur. le¬
gatoꝵ rationẽ seꝑandam dixi qͣntum
ad legata que pat̾ a fiho. itẽ a substituto
reliquit. nullã fieri posse seꝑationem
cum om̃i calculo subiciant᷑: uinuicẽ in¬
ducant contributionẽ. sed legata que
ab instituto extero data s̃. ꝑmisceri cet̃is
non oportere. idõq quartam pupillo
date poreionis hab̾e substitutũ. quãuis suã
porcionẽ habeat ut institutus ⁊ aliã cau¬
sam eẽ eius qui ex uariis porcionib hes
scribetur. ibi enĩ legatoꝵ confundi ra¬

Expanded text:
 autem, qui non est oneratus, ut substitutus, licet portio largiatur eius, non in solidum conueniatur propter calculi confusionem. huic consequens est, ut, si pupillo de Falcidia cautum fuit, duobus committatur stipulatio, uidelicet in eam quantitatem, quam unusquisque sibi retinere potuisset.Quaesitum est, si quis pupillo coheredem substituisset, quemadmodum legis Falcidiae ratio inquiri debeat? et quale est, quod uolgo diceretur, legatorum rationem separandam? dixi, quantum ad legata, quae pater a filio, item a substituto reliquit, nullam fieri posse separationem, cum communi calculo subiciantur et invicem inducant contributionem. sed legata, quae ab instituto extero data sunt, permisceri ceteris non oportere: ideoque quartam pupillo datae portionis habere substitutum, quamvis suam portionem habeat ut institutus: et aliam causam escriberetur: ibi enim legatorum confundi ra
Abbreviated transcription (Latin):
fructus ex ꝓpͥa hr̃dis que legata ẽ post diẽ
fidĩ cõmissi cedentẽ ꝑceptos ⁊ si non sunt
restituendi fidĩcõmissario hr̃di. an quartã
imputari non solere.
aritũ fuum ⁊ filium
communẽ equis parcib ħrdes instituit. que¬
sitũ est anmrationẽ legis falcidie imputat i¬
retineat qͣntũ ad falcidiã satis sit. nichil qͣr¬
te noiẽ deducendũ. alib̾to cui fundũ le¬
gauerat. ꝑ fidĩcõmissũ seie annua decẽ
dedit. Iuesitũ ÷ si lex falcidia lib̾ti legatum
minuit᷑. an seie qq̃ annũ fidĩcõmissũ minu

Expanded text:
fructus ex propria re heredis, quae legata est, post diem fideicommissi cedentem perceptos, etsi non sint restituendi fideicommissario, heredi in quartam imputari non solere. lium communem aequis partibus heredes instituit: quaesitum est, an in ratione legis Falcidiae imputanretineat, quantum ad Falcidiam satis sit, nihil quartae nomine deducendum. A liberto, cui fundum legaverat, per fideicommissum Seiae annua decem dedit: quaesitum est, si lex Falcidia liberti legatum minuerit, an Seiae quoque annuum fideicommissum minu
Abbreviated transcription (Latin):
futuros tot aureis legis falcidie beneficio
omisso. hr̃des mͥ sũpto. quos inuicẽ substi¬
tuo. id si uoluntati mee non consenserint ex¬
hr̃de sũpto quesitũ est an hr̃des instituti ħ¬
reditatẽ adire possint. si conditioni parere
nolunt: cũ habeant substitutos eadẽ con-
loco institutos. ꝑm̃ adire posse. ac si ea con¬
ditio que fraudis causa ascͥpta ẽ ad scͥpta
non es
ater. qq in legatis que filius eidedit. alio
hr̃de instituto. legis falcidie rationẽ patitur.
non puto hoc imputandũ ẽẽ infalcidiam qͣm
incipio pastea quasi fidĩcõmissarius id reciꝑe.

Expanded text:
futuros tot aureis legis Falcidiae beneficio omisso, heredes mihi sunto. quos invicem substituto. quod si voluntati meae non consenserint, exheredes sunto". quaesitum est, an heredes instituti hereditatem adire possint, si condicioni parere nolunt, cum habeant substitutos eadem condiloco institutos perinde adire posse, ac si ea condicio, quae fraudis causa adscripta est, adscripta non esater quoque in legatis, quae filius ei dedit alio herede instituto, legis Falcidiae rationem patitur. non puto hoc imputandum esse in Falcidiam, quia incipio postea quasi fideicommissarius id recipere.
Abbreviated transcription (Latin):
uocandi s̃ ad intellectũ institutionis. qͥ tm̃n
dicemꝰ de alt̾o substituto qui non ẽ oneratꝰ.
si forte nondũ legata pupillus a se relicta
soluit. ⁊ aliquid ultra dodrantẽ sit in õĩb
uiipsũ falcidiã habituꝵ. at ꝗn quartam
ht̃ neq id patiat᷑ instituti cõꝑatio. rursũ¬

Expanded text:
uocandi sunt ad intellectum institutionis. quid tamen uocandi sunt ad intellectum institutionis. quid tamen dicemus de altero substituto, qui non est oneratus? si forte nondum legata pupillus a se relicta soluit et aliquid ultra dodrantem sit in omnibus, et ipsum Falcidiam habiturum? atquin quartam habet neque idem patiatur instituti compa
Abbreviated transcription (Latin):
pupilli hr̃ditas legatis cum patris suffeci¬
set. de suo quadrante nimirũ dabit substi¬
tutus. qm̃ pat̾ legauit de suo nec ad rem ꝑ¬
tinet qđ ex nullo testam̃to p̃statur. ultra
uires patͥmonii cũ in hac parte uiris lega¬
ta que tabulis scđis relinquunt᷑ quasi ĩ¬
pͥmis sub conditione relicta intelligun¬
tur. si filio suo duo substitiũt ⁊ alt̾ius por¬
cionẽ onerauit tractari solet an ex ꝑsona
sua falcidiã possit inducere substitutus. quã
pupillus non hab̾et. uł unꝰ pupilli substitutꝰ.
⁊ facile quis dix̃it consequent̃ pͥorib que¬
dixerat de patͥnioni ratione dicta sunt noq
ẽẽ falcidie locũ. ⁊ ultra uires portionis con¬
ueniendũ alterũ substitutũ. Sed uerior ẽ
diũsa sententia ꝑm̃ huit qͣrtam relinquen¬
dam existimantiũ. atq ita si patriħes exti-¬
tisset. Ut enĩ opes patris. i contͥbutio lega¬
toꝵ in capiunt ⁊ formã ⁊ originẽ. ita plu¬
res subistituti sub ducta ꝑsona pupilli re¬

Expanded text:
pupilli hereditas legatis, cum patris suffecisset? de suo quadrante nimirum dabit substitutus, quoniam pater legavit de suo: nec ad rem pertinet, quod ex nullo testamento praestatur ultra vires patrimonii, cum in hac parte iuris legata, quae tabulis secundis relinquuntur, quasi primis sub condicione relicta intelleguntur. Si filio suo duos substituerit et alterius portionem oneraverit, tractasua Falcidiam possit inducere substitutus, quam pupillus non haberet uel unus pupilli substitutus. et facile quis dixerit consequenter prioribus, quae de patrimonii ratione dicta sunt, non esse Falcidiae locum et ultra uires portionis conueniendum alterum substitutum. sed uerior est diuersa sententia perinde huic quartam relinquendam existimantium atque ita si patri heres extitisset: ut enim opes patris et contributio legatorum inde capiunt et formam et originem, ita plures substituti subducta persona pupilli re
Abbreviated transcription (Latin):
at̃ ex ꝓuncia ad
siliũ sciens rome agentẽ epłam fecit que
ꝑmisit ei quẽ uellet ex seruis quos in mi¬
nistio secũ hic habebat uindicta lib̾are
postꝗͣ filus stichũ manumisit. apđ p̃torẽ
credamꝰ patͥ ut remitt̾e possit filio ex his
quos in ministio hab̾et manumitt̾e. solã
enĩ electionẽ filio ꝯcessit cũ ip̃e manumit

Expanded text:
ater ex prouincia ad filium sciens Romae agentem epistulam fecit, quae permisit ei, quem uellet ex seruis, quos in ministerio secum hic habebat, uindicta liberare: post quam filius Stichum manumisit apud praetorecredamus patri, ut permittere possit filio ex his, quos in ministerio haberet, manumittere? solam enim electionem filio concessit, ceterum ipse manumit
Abbreviated transcription (Latin):
sit. si seruũ ad lib̾tatẽ ꝑdux̾it. ¶u p̃terito
tp̃r plures cause eẽ possunt ułuti q̃ dnm̃
in p̃lio adiuuau̾it ccͣ latrones tutus sit.
qͥ eum sanau̾it. q insidias detex̾it. ⁊ lon¬
gum ẽ si exeꝗ uoluerimꝰ qr multa me¬
rita moide possunt ꝙꝰ honestũ sit lib̾ta¬
tem cũ decreto pr̃ãre quas estimare d̃et
is apđ quem de eare agit᷑. ¶ Plures um¬
dicta parit̾ manumitu possunt. ⁊ suffic̃
p̃sentia seruoꝵ. ut uł plures manumitu
mittent. recipi cã non dt̃. ¶Quim italia
uł alia ꝓuincia domiciliũ habñt apud
alt̾ius ꝓuincie p̃sidem ꝯsilio adhibito ma¬
ꝓbandis meminisse uidices oportet ut ñ
ex luxuria.s ex affectu descendentes cã¬
approbent. Neq i⁊ delicis s uistis af¬
fectionib dedisse iustã lib̾tatẽ legẽ elies
centiã credendũ est. Si quis minorxx
annis hac lege sẜuum dedit. aut p̃cio
accepto donationis cã ut eum libũ faciat
pot̾it ille cam manumissionis istiꝰ ꝓbare.

Expanded text:
sit, ‹si› seruum ad libertatem perduxerit.Ex praeterito tempore plures causae esse possunt, ueluti quod dominum in proelio adiuuauerit, contra latrones tuitus sit, quod aegrum sanauerit, quod insidias detexerit. et longum est, si exequi uoluerimus, quia multa merita incidere possunt, quibus honestum sit libertatem cum decreto praestare: quas aestimare debebit is, apud quem de ea re agatur. Plures uindicta pariter manumitti possunt et sufficit praesentia seruorum, ut uel plures manumitti mittent, recipi causa non debet. Hi qui in Italia uel alia prouincia domicilium habent, apud alterius prouinciae praesidem probandis meminisse iudices oportet, ut non ex luxuria, sed ex affectu descendentes causas probent: neque enim deliciis, sed iustis affectionibus dedisse iustam libertatem legem Aeliam Sen tiam credendum.Si quis minori uiginti annis hac lege seruum dederit aut pretio accepto uel donationis causa, ut eum liberum faciat, potest ille causam manumissionis i
Abbreviated transcription (Latin):
infans non ẽ apđ ꝯsiliũ recte manumit¬
tit paulus sciłc tutore auctore ita tñ ut
contra sentit quod uerius est. Namq ꝑ¬
absurdum ẽ in eligendo tutore firmum
uidĩ eẽ uidicium pupilli cuius inomi-¬
bus rebus ut infirmum uidicium tuto¬
re auctore regitur:¬

Expanded text:
infans non est apud consilium recte manumittit.Paulus: scilicet tutore auctore, ita tamen, ut contra sentit, quod uerius est: namque perabsurdum est in eligendo tutore firmum uideri esse iudicium pupilli, cuius in omnibus rebus ut infirmum iudicium tutore auctore regitur
Abbreviated transcription (Latin):
lumnos mag̃
mulierib ꝯueniens ẽ. manumitt̾e. s ⁊
iniuris receptũ ẽ. satisq ẽ ꝑmitti eũ ma¬
numitti in quo nutriendo ꝓpensiorẽ am¬
mũ fec̾int. Sunt qui putant ⁊̃ feminas
posse inm̃nii cã manumitt̾e. s ita s for¬
te ꝯseruus suus in ħ ei legatus ẽ. Eisi spa¬
do uelit mmm̃i cã manumitt̾e pot̃. non ẽ

Expanded text:
lumnos magis mulieribus conueniens est manumittere: sed et in uiris receptum est satisque est permitti eum manumitti, in quo nutriendo propensiorem animum fecerint.Sunt qui putant etiam feminas posse matrimonii causa manumittere, sed ita, si forte conseruus suus in hoc ei legatus est. et si spado uelit matrimonii causa manumittere, potest: non idem
Abbreviated transcription (Latin):
adeum ꝑuenit ex uidicio eiꝰ ꝗ rogouit
cum p̃cio eoꝵ q. rogatus ẽ manumitt̾e. s n
si hac lege ei suus fu̾it donatus ut manu¬
mittat᷑ ꝑmittendũ ei̾t manumitt̾e. ne ꝯsti¬
tutio diui marci suꝑueniens cunctationẽ
ꝯsulis dirimat. ¶Matͥinonii cã manumit¬
tere si quis ułit ⁊ sit ꝗ non indigne huiꝰ¬
modi ꝯditionis uxorem sortiturus sit ei̾t
ꝯcedñdũ. ¶Mulieĩ quoq uolenti suũ fili¬
um nat᷑alẽ uł quẽ ex supͣdictis manuit¬
t̾e ꝑmittendũ eẽ marcellus scribit.
ut minor annis .xx¬

Expanded text:
uenit ex iudicio eius qui rogauit, cum pretio eorum quos rogatus est manumittere.Sed et si hac lege ei seruus fuerit donatus, ut manumittatur, permittendum erit manumittere, ne constitutio diui Marci superueniens cunctationem consulis dirimat.Matrimonii causa manumittere si quis uelit et is sit, qui non indigne huiusmodi condicionis uxorem sortiturus sit, erit ei concedendum.Mulieri quoque uolenti suum filium naturalem uel quem ex supra scriptis manumittere permittendum esse Marcellus scribit.Cuenerit, ut minor annis
Abbreviated transcription (Latin):
siue aureoꝵ. on ẽ omĩno necesse ꝓ
tribunali manumitt̾e itaq plerũq ĩ
transitu. ẜui manumitti solent. cum
aut lauandi aut gestandi. aut ludoꝵ
grã ꝓdiei̾t p̃tor. aut ꝓconsul legatꝰ
p̃tore fuissem passus sũ apd eum ma¬
numitti. ⁊ si lictoris p̃sentiam non eẽt.
cã ꝓbata sit ⁊ recepta lib̃tatẽ tribuere
oport̾e. Nam dius pius rescͥpsit cãs ꝓ
batas reuocari ñ oportet. dum ne alienũ
seruũ possit quis manumitt̾e. Nam cãe
ꝓbationis ꝯtradicendũ non ⁊̃ cã iã ꝓbata¬

Expanded text:
siue aureorum.Non est omnino necesse pro tribunali manumittere: itaque plerumque in transitu serui manumitti solent, cum aut lauandi aut gestandi aut ludorum gratia prodierit praetor aut proconsul legatuspraetore fuissem, passus sum apud eum manumitti, etsi lictoris praesentia non esset.probata sit et recepta, libertatem tribuere oportere: nam diuus Pius rescripsit causas probatas reuocari non oporte‹re›, dum ne alienum seruum possit quis manumittere: nam causae probation‹i› contradicendum, non
Abbreviated transcription (Latin):
Plus ⁊⁊ inre est qmͣ inexistimatione ⁊
sent. ut neq̃ ille se dnm. nec is se
seruũ enus putaret.minor .xx. annĩ
dñs nec cõmimem ꝗdem seruũ sine
ꝯsilio recte manumitut. Paulus notat
s si pignori obligatũ sibi minor .xxan
nis manummitti patiatur recte manu¬
mittitur. quia ñ tã manumitt̾e is qͣm
si impedire manumittentẽ intelligit᷑.¬
possit is qui ꝯsiliũ p̃bet sepe q̃situm est
ego cũ meminissẽ iabolenũ p̃ceptorem
meũ. im affrica ⁊ in firia seruos suos
tu meo quosdã ex seruis meis uindic¬
ta lib̾aui ⁊ quibꝰdam p̃torib ꝯsulenti¬
bus meidem suasi.

Expanded text:
one etsent, ut neque ille se dominum nec hic se servum eius putaret. Minor viginti annis dominus nec communem quidem servum sine consilio recte manumittit. Paulus notatsed si pignori obligatum sibi minor uiginti annis manumitti patiatur, recte manumittitur, quia non tam manumittere is quam non impedire manumittentem intellegitpossit is qui consilium praebeat, saepe quaesitum est. ego, qu‹i› meminissem Iauolenum praeceptorem meum et in Africa et in Syria seruos suos tu meo quosdam ex seruis meis uindicta liberaui et quibusdam praetoribus consulentibus me idem suasi.
Abbreviated transcription (Latin):
seruũ legatũ manumittat. moxre¬
pudiet legatarius retro competit
lib̾tas idemq est ⁊ si duob pu¬
re seruus legetur. ⁊ post alt̾uĩ
manumissionẽ alt̃ repudiau̾it. nam ⁊
hic retro lib̾tas competit.
seruũ manumittere: unt̾m decessĩt
intestato. dem̃ filius ignorans patrẽ
suum mortuũ lib̾tatem imposu̾i̾t lib̾tas
seruo fauore lib̾tatis ꝯtingit. cũ nori
appareat mutata eẽ dñi uoluntas. Sin
aut̃ ignorante filio uetuisset pat̃ per
seruũ manumisisset lib̾ non fit. nã
ut filio manumittente seruus ad lib̾¬
tatẽ ꝑueniat durare oportet patris
uoluntatẽ. nã si. mutata fu̾it. ñ erit
uerũ uolente patre filiũ manumi¬
sisse. ¶ quotiens dñs seruũ manumit¬
tit qͣmuis existimet alienũ eẽ eum ni¬
cħ ominus uerum ẽ uoluntatẽ dñi ẜ
si se stichus non putaret manumit.

Expanded text:
seruum legatum manumittat, mox repudiet legatarius, retro competit libertas. idemque est et si duobus pure seruus legetur et post alterius manumissionem alter repudiauerit: nam et hic retro libertas competit. ttere et interim decesserit intestato, deinde filius ignorans patrem suum mortuum libertatem imposuerit, libertas seruo fauore libertatis contingit, cum non appareat mutata esse domini uoluntas. sin autem ignorante filio uetuisset pater per seruum manumississet, liber non fit. nam ut filio manumittente seruus ad libertatem perueniat, durare oportet patris uoluntatem: nam si mutata fuerit, non erit uerum uolente patre filium manumississe.Quotiens dominus seruum manumittat, quamuis existimet alienum esse eum, nihilo minus uerum est uoluntate domini si se
Abbreviated transcription (Latin):
xx manumittit huiꝰmodi solent cause
manuimissionis recipi si filius filiaue fr̃
educator. si pedagogus ipsius. si nutrix
uł filius filiaue cuius eoꝵ uł alũnis. ł cap¬
sarius idẽ qui portat libros. uł si in hoc
manumittatur uł ꝓcurator sit dũ mͦ non
gitur. ut ñ utiq unũ seruũ hãt qui manu
numittat᷑ exacto pͥus uireiurando ut intͣ
sex m̃ses uxorem meã duci oporteat. ita
enim senatus censuit:¬

Expanded text:
anumittit, huiusmodi solent causae manumissionis recipi: si filius filiaue frater educator, si paedagogus ipsius, si nutrix, uel filius filiaue cuius eorum, uel alumnus, uel capsarius id est qui portat libros, uel si in hoc manumittatur, ut procurator sit, dummodo non gitur, ut non utique unum seruum habeat, qui manumnumittatur, exacto prius iureiurando, ut intra sex menses uxorem eam duci oporteat: ita enim senatus censuit
Abbreviated transcription (Latin):
in locum partẽue eius cituis hr̃s esto. Non
magis quam si post demonstratam ꝯditionẽ¬
sibi hr̃dem eẽ substitutum uississet. Nam ⁊ qui
certe rei hr̃s instituiti: cohr̃de non dato. bo
tui eẽnt. deinde duos pub̃i post mortem simił
Sed si diu̾sis tpr̃ib uita decedant in hr̃ditate
nouissimi pueri: euis fr̃is quii ante mortuus
hẽ hr̃ditatem substitutus inueniet. sed inra¬
tione falcidie pueri pͥoris hr̃ditas nom inuemi¬
et. nec substitutus amplius quam sex untias
uire testam̃ti desidabit. legata quoq quȩ a sub¬
stituto eiꝰ fili qui data sunt qui pͥor intestato de¬
cessit. adirritum recidunt.¬
aulus. liuiiii. quest̾.¬

Expanded text:
in locum partemve eius Titius heres esto", non in locum partemve eius Titius heres esto", non magis quam si post demonstratam condicionebi heredem esse substitutum iussisset: nam et qui certae rei heres instituitur coherede non dato, bontui essent: deinde pueri post mortem patris sed si diuersis temporibus uita decedant, in hereditate nouissimi pueri eius fratris, qui ante mortuus est, hereditatem substitutus inueniet: sed in ratione Falcidiae pueri prioris hereditas non ueniet nec substitutus amplius quam sescunciam iure testamenti desiderabit: legata quoque, quae a substituto eius filii data sunt, qui prior intestato decessit, ad irritum reccidunt.aulus libro nono quaest
Abbreviated transcription (Latin):
miscuisset. aneam scͥpturam ad ceteros om̃s
transtulisset. Iuod magis ueri simile uidecur.
ꝓꝑter specialem inter patrem ⁊ filiũ substituti¬
onem. Cohr̃s in pubi filio datus eidemq¬
substitutus. legata scdis tabulis relicta. ꝑinde
p̃stabit. ac si pure pat̾rem ⁊ subcondictione
partem alteram accepisset. Non idem serua¬
bitur alio substituto. Nam ille falciche ratio¬
nem inducent. Iuasi plane sub conditione
pͥmis tabulis hr̃s institutus .⁊ si maxie coh¬
r̃s filio datus quadrantem integrum obtine
Um pater pubis filiȩ quȩ nouissima diem
suum obisset. tabulas duas fccisset. ⁊ inpubes
filia suꝑstite sorore pube uita decessisset. irritã
eẽ factam substitutionem placuit. In ꝑsona
quidem pͥoris quia nouissima decessisset: in
alt̾ius uero quia pub̾em & tatem cõpleuit.
Ion uidĩ cum uicio factam subsitutionẽ
his uerbis placuit. ille filius m̃s si quod abo¬
minor intra pubtatis annos decesserit. tẽ

Expanded text:
miscuisset an eam scripturam ad ceteros omnes miscuisset an eam scripturam ad ceteros omnes transtulisset: quod magis uerisimile uidetur propter specialem inter patrem et filium substitu‹ti›onem. Coheres impuberi filio datus eidemqsubstitutus legata e secundis tabulis relicta perinde praestabit, ac si pure partem et sub condicione partem alteram accepisset. non idem seruabitur alio substituto: nam ille Falcidiae rationem induceret quasi plane sub condicione primis tabulis heres institutus, tametsi maxime coheres filio datus quadrantem integrum optinerCum pater impuberi filiae, quae nouissima diem suum obisset, tabulas secundas fecisset et impubes filia superstite sorore pubere uita decessisset, irritam esse factam substitutionem placuit, in persona quidem prioris, quia non nouissima decessit, in alterius uero, quia puberem aetatem compleuit. Non uideri cum uitio factam substitutionem his uerbis placuit: 'ille filius mminor intra pubertatis annos decesserit, tunc