comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta sic̃ iam p̾fati sumꝰ & de suis largissime fa¬
cultatib illi deuotissime ministrans. pꝰqͣm
uidit eũ cõp̾hensũ. ligatũ. flagellatũ. om̃ibꝰq
subsannationib & irrisionib delusũ. adul
timũ pro salute generis humani in cruce
positũ. discipłis etiã qui priꝰ dicebant eamꝰ
nec a mortuo potuit separari. & sic impletũ
ẽ tempore dominicȩ resurrectionis. qͦd olĩ
ꝑ beatũ iob dictũ fuerat. Pelli mee consũptis
carnib adhesit osmeu. & derelicta st̃ tantũmͦ
labia circa dentes meos. Qsi enĩ consũptis carnib
pelli os adheret. quando discipłis fugientib
bcata maria magdalene cũ dño ꝑseuerauit.
& tam diu ꝑmansit. quousq diu̾sis conditũ
aromatib in sepulchro collocari ꝑspexerit.
Inde aut̾ merens & nimio succensa dolore re¬
cedens. ꝑspicue ad notatũ sui redemptoris ha¬
bens locũ sepulchri emit aromata. & ipsa noc¬

Expanded text:
ta sicut iam præfati sumus, & de suis largissimis fata sicut iam præfati sumus, & de suis largissimis facultatibus illi deuotissime ministrans; postquam vidit eum comprehensum, ligatum, flagellatum, omnibusque substimum pro salute generis humani in cruce positum; discipulos etiam qui prius dicebant: Eamunec a mortuo potuit separari. Et sic impletum est tempore Dominicae passionis, quod olim per beatum Job dictum fuerat: Pelli meae, consumptis carnibus, adhaesit os meum, et derelicta sunt tantummodo labia circa dentes meos . Quasi enim copellis ossi adhæret, quando discipulis fugientibus, beata Maria Magdalenæ cum Domino perseuerauit. Et tandiu permansit, quousq. diuersis conditum aromatibus in sepulchro collocari prospexit. Inde autem mœrens & nimio succensa dolore recedens, perspicue ad notum sui Redemptoris locum abiens sepulchri, emit aromata. Et ipsa noc
Abbreviated transcription (Latin):
porib egerunt lugere ñ cessat. Om̃s enĩ in
dñs. qͣndo suȩ miserationis respectu huiꝰcemo¬
di corda ꝑ compunctionis grãm uisitans ad pe¬
nitentię lam̃ta infeͥctit. Hoc aut̾ ipse agere
dr̃. qͦd ut nos intentissime ꝑficiamꝰ. suȩ inflãma¬
tionis instinctu ꝓcuret. Tale ẽ profecto & illud.
Ipse enĩ sp̃s postulat pro nob̾ gemitib in enar¬
rabilib. Et sic̃ lazarus pꝰ effusionẽ lacrima¬
rũ mirantib turbis resuscitat᷑ in corporeꝰ. ipso
dño pollicente qui ait. In quacũq die pecca¬
tor conuersus fuerit & ingemuerit. om̃a pec¬
cata eiꝰ obliuioni tradent᷑. Sed his breuit̾ p̃liba¬
tis. ad ipsiꝰ fidei constantiã atq feruentissimȩ
dilestionis ardorẽ. necñ & quȩ in passione
dñi specialit̾ ac familiarit̾ ꝑ egerit cunctis ad¬
mirandꝰ.imo magis imitanda mortalib
ꝑuenundũ. ẽ. Nã hȩc sca mulier dñm sccu¬

Expanded text:
corporibus, lugere non cessat. Omnes enim in corporibus, lugere non cessat. Omnes enim in nus, quando suae miserationis respectu, hujusmodi corda, per compunctionis gratiam visitans, ad poenitentiae lamenta inflectit. Hoc autem ipse agere dicitur, quod ut nos intentissime perficiamus, suae inflammationis instinctu procurat. Tale est profecto et illud: Ipse enim spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus . Et sicut Lazarus post effusionem lacrymarum, mir pollicente qui ait. In quacunque die peccator conuersus fuerit, & ingemuerit, omnia peccata eius obliuioni tradentur. Sed his breuiter prælibatis, ad ipsius fidei constantiam atque feruentissimæ dilectionis ardorem, nec non & quod in passione Domini specialiter ac familiariter peregerit; cunctis admirandum, imo magis imitandum mortalibus, perueniendum est. Nam hæc sancta mulier Dominum secu
Abbreviated transcription (Latin):
uemi & uide. Et lacrimatꝰ ẽ iħe. Manifestȩ
suȩ pietatis clem̃tiã ex assumpta humanitate
dilucidat. qnͣdo ꝓ ipsius doloris immanitate
lacrimas ñ. dedignatꝰ ẽ fundere suȩ
compassio rigit nis. Saluo tam̃ diuino my¬
sterio germinis sublimitas. ac scłaris pompȩ dig
quatriduana frĩs morte. tanta nobiliũ ac po¬
tentũ multitudo iudeoꝵ ad ipsiꝰ mitigandum
confluxerat dolorẽ. neo passi st̃ ad frĩs tumulũ
sine sui p̾sentia eam ꝓperare dicentes. qͥa ad
resuscitaret᷑ in corpore. non nulli erigerent᷑
in mente. & essent testes ac laudatores ipsiꝰ prõ¬
ptissimi. Uinde insequentib idẽ euangelista
refert dicens. Testimoniũ gͦ ꝑhibebat turba
quȩ fuerat cũ iħu qͣndo lazarũ resuscitauit
& uocauit eu̾ de monum̃to.
ypice aut̃ hȩc mulier quatriduanũ mor¬
pro illoꝵ discrimine qui obnoxi tenent᷑ scele¬
rib. atq consuetudinaria mortaliũ labe tu¬
mulati. pessimȩ opinionis famã qm e suis cor

Expanded text:
veni, et vide: et lacrymatus est Jesus . Manifeste suae pietatis clementiam ex assumpta humanitate dilucidans, quando pro ipsius doloris immanitate, lacrymas non dedignatus est fundere suae compassionis, salvo tamen divino mysterio. Germinis sublimitas, ac saecularis pompae dignquatriduana fratris morte, tanta nobilium et potentium multitudo Judaeorum, ad ipsius mitigandum confluxerit dolorem. Et non passi sunt ad fratris tumulum sine sui praesentia eam properare dicentes: Quia vadit ad resuscitatur in corpore, nonnulli erigerentur in mente, et essent testes ac laudatores ipsius promptissimi. Unde in consequentibus idem evangelista refert dicens: Testimonium ergo perhibebat turba quæ fuerat cum Iesu, quando Lazarum resuscitauit, & vocauit eum de monumēto. Typice autem hæc mulier quatriduanum morpro illorum discrimine qui obnoxij tenentur sceleribus, atque consuetudinaria mortalium criminum labe tumulati, pessimæ opinionis famam e suis egerunt
Abbreviated transcription (Latin):
uore. iohannes euangelista manifestat. ubi
quatriduani lazari uenerandam in auditãq
describit resufcitationẽ. Diligebat aut̃ iħc
martham & sororẽ eiꝰ mariã. & lazarum.
Ac in sequentib cõmemorat. qmͣ uocata a
sorore sua cum ueniret ubi dñs erat. corruit
ante pedes eius dicens. Dnẽ. si hic fuisses. fr̃
m̃s non fuisset mortuus. Iħ̾c aut̃ ut uidit
eam plorantẽ. & iudeos qui uenerant cũ ea

Expanded text:
sit, Joannes evangelista manifestat, ubi sit, Joannes evangelista manifestat, ubi quatriduani Lazari venerandam inauditamque describit resuscitationem. Diligebat, inquit, Jesus Martham, et sororem ejus Mariam, et Lazarum . Ac in sequentibus commemorat, quoniam vocata a sorore sua, cum veniret ubi erat Dominus, corruit ante pedes ejus, dicens: Domine, si fuisses hic, frater meus non fuisset mortuus . Jesus autem ut vidit eam plorant
Abbreviated transcription (Latin):
suscepert̃ dnm̃ in domũ suã. duas significãt
ȩccłȩ uitas. actruam scilicet & contemplatiuam.
Pinartham gͦ quȩ circa frequens ministerui sol¬
licita erat. actiuę uitȩ labor exprimit᷑. ꝑ ma¬
riam uͦ quȩ sedeus secus pedes dñi uerbũ illius
intenta aure ꝑcipiebat: contemplatiuȩ uitę
dulcedo designatur. cuius sapor qͣntomagis
degustat᷑. co ampliꝰ a reb uisibilib & cura¬
rum tumultib animꝰ separat᷑. Spretis gͦ oĩb
temporalib sola mens cum sola dõ eẽ deside¬
rat. libet ei audire p̃cepta cęlestia. sicut hȩc
beatissima faciebat maria. quȩ sedens secus
pedes dñi uerbum illiꝰ aure intentissima ꝑci¬
piebat. & sic impletũ ẽ in ipsa. quod olĩ ꝑ
beatum moysen dictũ fuerat. Et qui appro¬
pinquant pedib eius. accipiunt doctrinam ip¬
sius. Quam gratissima enĩ & dilecta apud con¬
ditoris clementiã pro suȩ deuotionis famula¬
tu ac in extinguibili dilectionis haberet᷑ fer

Expanded text:
 in domum suam, duas significant Ecclesiae vitas, activam scilicet et contemplativam. Per Martham ergo quae circa frequens ministerium erat, activae vitae labor exprimitur. Per Mariam vero, quae sedens secus pedes Domini, verbum illius intenta mente percipiebat, contemplativae vitae dulcedo designatur; cujus sapor quanto magis degustatur, eo amplius a rebus visibilibus, et curarum tumultibus animus separatur. Spretis enim omnibus temporalibus, sola mens cum Deo esse desiderat. Libet enim audire praecepta coelestia, sicuti haec beatissima faciebat Maria, quae sedens secus pedes Domini verbum illius intenta aure percipiebat. Impletum est in ipsa, quod olim per beatum Moysen dictum fuerat: Et qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina ipsius . Quam gratissima enim apud Conditoris clementiam pro suae devotionis famulatu et inexstinguibili delectionis fervore habita
Abbreviated transcription (Latin):
losq carũ clausert̃ domi. Et sic scriptũ ẽ. Ibant¬
aut̃ uaccȩ in directũ ꝑ uiam quȩ ducit bethsa¬
mis. ꝑgentes & mugientes. nec tam̃ ad dexteram
uel ad sinistrã declinantes. ita & beata maria
magdalene cupiens sepulchrũ dñi inuisere. qͣsi
inugiens & gemens quȩ ad tempꝰ p̾sentia dm̃
sui priuata fuerat. incedebat imitabile exem¬
płũ omnib prebens fidelib. ut ꝑ uiã dĩ ambu¬
lantes nec ꝓpt̃ temptationẽ demonũ. nec ꝓpt̃¬
metũ hominũ. nec propt̾ curã parentũ a cepto
itinere deuiemꝰ. qͥa ñ inchoantib p̃miũ promit¬
tit᷑. sed ꝑseuerantib dat᷑. Allegorioe aut̃ tene¬
brȩ erant in corde huiꝰ sacratissimȩ mulieris.

Expanded text:
losque earum recluserunt domi. Et sicut scriptum est: « Ibant vaccae in directum, per viam quae ducit Bethsamis, pergentes et muvel sinistrā declinantes. Ita & beata Maria Magdalenæ cupiens sepulchrum Domini inuisere, quasi mugiens & gemens, quæ ad tempus pręsentia Domini sui priuata fuerat incedebat, imitabile exemplum omnibus præbens fidelibus, vt per viam Dei ambulantes, nec propter tentationem dæmonum, vel metum hominum aut curam parentum, a cœpto itinere deuiemus, quia inchoantibus præmiū promittitur, sed perseuerantibus datur. Allegorice autem tenebræ erant in
Abbreviated transcription (Latin):
clem̃tiã dñi familiaritatẽ erga beatã mariã
& sororẽ eiꝰ marchã. ac ipsarũ pie deuotionis
in omnib famulatũ. Legimꝰ eiĩ euangelista
luca narrante. qͥa intrauit iño in qͦadã cas¬
tellũ. & mulier quȩdã marcha nomine ex¬
cepit illũ in domũ suã. Et huic erat soror

Expanded text:
clementissimam Domini familiaritatem erga beatam Maria clementissimam Domini familiaritatem erga beatam Maria & sororem eius Martham; ac ipsarum piæ deuotionis in omnib. famulatum. Legimus enim Euāgelista Luca narrante, quod Intrauit Iesus in quoddā castellum, & mulier quædam Martha nomine, excepit illū in domum sua
Abbreviated transcription (Latin):
dico uob̃ ubicũq p̃dicatũ fuerit hoc eugłm in
toto mundo dicet᷑. & quod hȩc fecit in memoriã
eiꝰ. Ꝙa ñ solũ in toto mundo de hac sca muliere
p̾dicat᷑. quod unxorit corpꝰ dñi.s & de eccła.
enĩ ñ solũ sułlimior. s & tutior domꝰ ẽ. ũ facile
hostib pateus. acꝑ hoc eccłam designat. quȩ tͣ¬
rena deserens. cęlestia desiderat pugnans int̾
spũales nequitias. fortitudinẽq suã ñ sibi sed
dño cõmittens. orat cum ꝓpħa dicens. Esto mͥ¬
dñe turris fortitudinis a facie inimici. Hec ẽ illa
turris fortis & in expugnabilis. cui uoce sponsi
in canticis canticoꝵ dicit᷑. Sicut turris dauio
collũ tuũ. quȩ edificat᷑ cum ꝓpugnaculis.
M ille clypei pendent ex ea. om̃is armatura
fortium. E de qua salomon ait. Turris fortis¬
sima nom̃ dñi. ad ipsũ currit iustꝰ & exaltabit᷑
Sed qͥa nominis uit̾ p̃tationẽ compulsi. a suꝑ¬
ficie hystorica paululũ discessimꝰ: libet intucri

Expanded text:
dicatum fuerit hoc Euangelium in toto mundo, dicetur & quod hæc fecit in memoriam eius. Quoniam non solū in toto mundo de hac sancta muliere prædicatur, quod vnxerit caput Domini; sed & de Ecclesia. enim non solū sublimior, sed & tutior domus est: non facile hostibus patens, ac per hoc Ecclesiam designat quæ terrena deserens, cælestia desiderat, pugnans inter spiritales nequitias, fortitudinemque suam nō sibi, sed Domino committens, orat cum Propheta dicēs. Esto mihi turris fortitudinis, a facie inimici. Hec est illa turris fortis & inexpugnabilis, cui voce sponsi in Canticis Canticorum dicitur. Sicut turris Dauid collum tuū, quæ ædificata est cū propugnaculis. Mille clypei pendent ex ea, & omnis armatura fortium. Et de qua Salomon ait. Turris fortissima nomen Domini; ad ipsam currit iustus, & exaltabitur. Sed quia nominis interpretatione compulsi, a superficie historica paululum discessimus. Libet intuere
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Cum eẽt rex in accubitu suo. nardus mea
dedit odorẽ suum. Quę nimirũ uerba iuxta
laticudinẽ. cum gła laudis referens creatori
dicit. Do̾ aut̃ gras qui semꝑ triumphat nos in
xp̃o inĩu. & odorem noticię suę manifestat ꝑ¬
nos in om̃i loco. quia xp̃i bonus odor sumus
dõ. Quȩ cũ sublim itatẽ diuinę maiestatis
quę equalis.ẽ. illi cum patre congrua religio¬
ne & reuerentia confitet᷑ & p̾dicat. & in qͣntũ
naturalis ingenii uigor suꝑni luminis illustra¬
tione ꝑfusus sinit digna ueneratione recolit.
mentisq aciem ad contemplandã tantȩ diuini¬
tatis potentiã ertendit. caput profecto illius
preciosissimo ꝑfundit unguento. Quod uero
intelligi. quia reꝓbi ⁊ infideles cont᷑ scãm cocle¬
religioni ac deuotioni. uidentes ꝑ quattuor
mundi plagas doctrina ipsiꝰ & exemplis diui¬
nitatis dñi potentiã & humanitatis clem̃tiã

Expanded text:
dicens. Dum esset Rex in accubitu suo. Nardus mea dicens. Dum esset Rex in accubitu suo. Nardus mea dedit odorem suum. Quæ nimirum verba iuxta latitudinem glorianter laudes referens creatori dicit. Deo autem gratias, qui semper triumphat nos in Christo Iesu, & odorem notitiæ suæ manifestat  quia bonus odor Christi sumus Deo . Quae cum sublimitatem divinae majestatis, quae aequalis est illi cum Patre, congrua religione ac reverentia confitetur et praedicat; et in quantum naturalis ingenii vigor superni luminis illustratione perfusus sit, digna veneratione recolit; mentisque aciem ad contemplandam tantam potentiam extendit, caput profecto illius pretiosissimo perfundit unguento. Quod vero intelligi, quia reprobi et infideles contra sanctam Ecclereligioni ac devotioni, videntes per quatuor mundi plagas, doctrina ipsius et exemplis, divinitatis Domini potentiam, et humanitatis ejus clementiam
Abbreviated transcription (Latin):
familiaris effecta ẽ. ut ipsum dñm ñ solu̾ mente
s & corpore sequeret᷑. de propͥis facultatib ut po¬
te ualde locuples. uictũ & uestitũ ei ministrans.
implens bifarie dñi p̃ceptũ dicentis. Q mͥ ministrat.
me sequat᷑
ystice aut̃ hȩc beatissima mulier scam de¬
signat eccłam. Quȩ bene in domũ symonis
uenisse dicit᷑. & ab omib pͥstinę uitę contagiis
quens a nathematirauit errores. onnẽq pꝰponeis
ñ gressu pedis sed imitatione oꝑis. Rigauit
aut̃ hȩc mulier pedes dm̃i lacrimis penitentiȩ̨
& unguento piȩ confessionis liniuit. qͥa ȩccła
dens pro suis cotidie excessibꝰ lacrimarũ singul¬
tib ipsius exorat ablutionẽ. Dumq assumptȩ
huimanitatis mysteria digna reuerentia susci¬
pit & p̃dicat. qua int̾ homines conuersari dig¬
natꝰ ẽ. utiq in pedes dñi unguentũ nardi pisticũ
id ẽ fidele fudit. quȩ loquit᷑ in cantico amoris

Expanded text:
familiaris effecta est, vt ipsum non solum mente, familiaris effecta est, vt ipsum non solum mente, sed & corpore sequeretur, de propriis facultatibus, vt. pote valde locuples, victum & vestitum ei ministrans, implens bifarie Dominicum præceptum dicentis. Qui mihi ministrat me sequatur. Mystice autem hæc beatissima mulier sanctam designat Ecclesiam. Quæ bene in domum Simonis venisse dicitur & ab omnibus pristinę vitæ contagiis quens anathematisauit errores, omnemque Idolorumnon gressu pedis, sed imitatione operis. Rigauit autem hæc mulier pedes Domini lachrymis pœnitentiæ, & vnguento piæ confessionis liniuit, quia Ecclesm credens hominē, pro suis cotidie excessibus, lachrymarum singultibus ipsius exorat ablutionem. Dumque assumptæ humanitatis mysteria digna reuerentia suscipit & prædicat, quia inter homines conuersari dignatus est; vtique in pedes Domini vnguentum Nardi pisticum, id est fidelem, fundit. Quæ loquitur in Cantico amoris
Abbreviated transcription (Latin):
intimans. acsi ipsis loqueret᷑ uerbis dicens. O dñe
iNu clem̃tissune. tu qui om̃a scis & cordium inspec¬
tor es uerus. qui ñ uis mortẽ peccatoris. s magis
ut conuertat᷑ & uiuat. tu ipse intelligis quid mei
deposcant singultꝰ quid lacrimȩ ab imo eruptȩ
flagitent. qͥd m̃s amarꝰ exoret gemitꝰ. Peccatrir sũ.
meã ab annis priorib contaminaui uitã. ad te
dominu̾ meũ qui es uita et̃na confugio. ut male
ꝑditã restituas uitã. & me de baratri faucib clem̃t᷑
eripias. misericordit̾ liberes. potent̾ abstrahas. qui
solus laborẽ & dolorẽ consideras. &d enĩ ex huiusce¬
modi professione dilectionis consecuta sit. ipse dñs
manifestat. qͥ symoni indignanti cur ad se mulierẽ
peccatricẽ ꝑmitteret acced̾e. conũsus ad illã respon¬
ei peccata multa. Quã dñi adepta clem̃tiã ut
lucas euangelista describit. ilico pꝰ habitis omĩb ita

Expanded text:
intimans, ac si ipsis loqueretur verbis, dicens: O Domine intimans, ac si ipsis loqueretur verbis, dicens: O Domine Jesu clementissime, qui omnia scis et cordium inspector es verus, qui non vis mortem peccatorum, sed magis ut convertantur et vivant, tu ipse intelligis quid mei deposcant singultus, quid lacrymae ab imo erutae flagitent, quid meus amarus exoret gemitus. Peccatrix sum meam ab annis prioribus contaminavi vitam, ad te Dominum meum qui es vita aeterna confugio, ut male perditam restituas vitam, et me de barathri faucibus clementer eripias, misericorditer liberes, potenter abstrahas, qui solus laborem et dolorem consideras. Quid vero ex hujusmodi dilectionis professione consecuta sit; ipse Dominus manifestat, qui Simoni indignanti cur ad se mulierem peccatricem permitteret accedere, conversus ad illum responei peccatadescribit, illico posthabitis omnibus, ita
Abbreviated transcription (Latin):
nens. ut comperit dnm & creatorem totiꝰ hu¬
mani generis in domum uenisse sẏmonis.
qui ñ uenerat uocare iustos
sed
peccatores ad penitentiã.
non
ob suoꝵ enormitatẽ scclerũ
de sui
conditoris diffidens dementia. p̃ciosissimo
accepto unguento. ad ipsũ miscdȩ fontẽ con¬
cito ꝓꝑauit gradu. corruens aute lementiȩ
dnĩ uestigia. a maritudinẽ cordis ꝑ uberẽ la¬
crimarũ exaggerans fontem.
ax deniq compunctionis fletib sui plas¬
matoris cepit pedes rigare. capillisq suę
deuotionis tergere. & indesinent̾ osctilis uerȩ
humilitatis confouere. ac mundissimo suodi¬
lectionis unguento ꝑungere. Quȩ cũ in tali
deuotionis famulatu ñ esset repudiata sed po¬
tius miscđit̾ suscepta. ausu familiaritatis
confisa. etiã suꝑ sc̃issimũ dñi caput p̃ciosis liquo¬
rẽ effudit odoris. intantũ ut tota domꝰ ex odoris
fraglantia more aromatũ redoleret. nichil ore
compunctionis flammã ac dilectionis feruorẽ

Expanded text:
nens, vt comperit Dominum & creatorem totius humani generis, in domum venisse Symonis, qui non venerat vocare iustos, sed peccatores ad pœnitentiā, non ob suorum enormitatem scelerum de sui Conditoris diffidens clementia, pretiosissimo accepto unguento ad ipsum misericordiae fontem concito properavit gradu, corruens ante clementia Domini vestigia, amaritudinemque cordis, per uberem lacrymarum exaggerans fontem. Mox denique compunctionis fletibus, sui plasmatoris pedes coepit rigare, capillisque suae devotionis tergere, ac indesinenter osculis verae humilitatis confovere, ac mundissimo suae dilectionis unguento perungere. Quae cum in tali devotionis famulatu non esset repudiata, sed potius misericorditer suscepta, ausu familiaritatis confisa, etiam super sanctissimum Domini caput, pretiosissimi liquoris effudit odorem. In tantum ut tota domus ex odoris fragrantia more aromatum redoleret, nihil scilicompunctionis flammam ac dilectionis fervorem
Abbreviated transcription (Latin):
uiginti. milia folles. & ad ducunt secum
porcos numero qua draginta quattuor
om̃s clectos. Uenient autẽ diei romanoꝵ
ciuitatis hora prima. Hȩc itaq om̃a
completa sunt. Namq & homines in co¬
lumes reuersi. & porci tot numero ad¬
ducti. & summa pecunie creditȩ eadẽ
inuenta. & dies horaq aduentꝰ illoiũ
p̃dicta. sine ullo prorsus errore est secuta.
mortuus catecuminꝰ erat. Qui
matris portatꝰ manibus. cum ingenti he¬
ulatu & miserabili uociferatione aute
ipsam memoria gloriosi Stephani fue¬

Expanded text:
iginti millia folles, et adducunt secum porcos numero quadraginta quatuor, omnes electos. Venient autem die Romanorum civitatis, hora prima. Haec itaque omnicompleta sunt. Namque et homines incolumes reversi sunt, et porci tot numero adducti, et summa pecuniae creditae eadem inventa, et dies horaque adventus illorum praedicta sine ullo prorsus errore est consecutmortuus catechumenus erat. Qui matris portatus manibus cum ingenti ejulatu et miserabili vociferatione ante ipsam Memoriam gloriosi Stephani fu
Abbreviated transcription (Latin):
repente conuiuȩ terrore confusi conspi¬
cerent fugerunt foras. nil ardenti do¬
mui iam iamq ꝑiturȩ prodesse ualen¬
tes. Consumpta gͦ domo flammis. posta
pendebat. tuta ab ignib & intasta re¬
mansit. Qua uisa uirtute mirati st̃ ualde.
& ꝑquirentes subtilius inuenert̃ quia de
illo loco assumptꝰ erat puluis. ubi regis
os uuaboi sanguis fuerat effusus. Quib
pate factis ac diffamatis longe lateq mi¬
raculis. multi ꝑ dies locũ frequentare.: M

Expanded text:
repente convivae terrore confusi conspicerent  Al., respirepente convivae terrore confusi conspicerent  Al., respicerent, fugerunt foras nil Al., nihil ardenti domui, jamjamque periturae prodesse valentes. Consumpta ergo domo flammis, posta pendebat, tuta ab ignibus et intacta remansit. Qua visa virtute, mirati sunt valde; et perquirentes subtilius, invenerunt quia de illo loco adsumptus erat pulvis ubi regis Osualdi sanguis fuerat  Al., erat effusus. Quibus patefactis ac diffamatis longe lateque miraculis, multi per dies locum  Al., m
Abbreviated transcription (Latin):
aqua ipsa lauit faciem. crines composuit.
caput linteo cooꝑuit. & cũ his qui se ad¬
duxerant. sane pedib inaedendo reuersa ẽ¬
natione brittonum. ut ferunt iter
faciens uxta ipsũ locum in quo p̾fata erat
pugna completa. & udit uniꝰ loci spaciũ
cetero campo uiridiꝰ ac uenustiꝰ. cepitq
sagaci animo conicere. quod nulla esset
alia causa insolite illo in loco uiriditatis.
nisi quod ibidẽ sanctior cetero exercitu uir
aliquis fuisset interfectus. Tulit itaq de
puluere terre illius secum illigans in lin¬
teo. cogitans quod futurũ erat. qͥa ad
medelam infirmantiũ idem puluis profice¬
domus resedit & ipse cũ eis ad conuiuiũ.
appendens linteolum cum puluere quẽ
attulerat in una posta parietis. Cumq
diutius epulis atq ebrietati uacarent.
accenso grandi igne in medio. contigit
uolantib in altum scintillis. culm̃ domꝰ
quod erat uirgis contextũ ao feno tectũ.
subitaneis flammis impleri. Quod cum

Expanded text:
aqua, ipsa lavit faciem, crines composuit, aqua, ipsa lavit faciem, crines composuit, caput linteo cooperuit, et cum his qui se adduxerant, sana pedibus incedendo reversa ee Brittonum, ut ferunt, iter faciens juxta ipsum locum in quo praefata erat pugna completa; et vidit unius loci spatium caetero campo viridius ac venustius: coepitque sagaci animo conjicere quod nulla esset alia causa insolitae illo in loco viriditatis, nisi quia ibidem sanctior caetero exercitu vir aliquis fuisset interfectus. Tulit itaque de pulvere terrae illius secum inligans in linteo, cogitans quod futurum erat, quia ad medelam infirmantium idem pulvis proficedomus, resedit et ipse cum eis ad convivium, adpendens linteolum cum pulvere quem adtulerat, in una posta  Al., uno poste parietis. Cumque diutius epulis atque ebrietati vacarent, accenso grandi igne in medio, contigit volantibus in altum scintillis, culmen domus, quod erat virgis contextum ac foeno tectum subitaneis flammis impleri. Quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
sas in partes se torqueret. repente uolu¬
tando deuenit ad illũ locũ ubi rex me¬
morabilis occubuit. Nec mora quiescente
dolore. cessauit ab insanis membroꝵ mo¬
tib. &. consueto equoꝵ more quasi post
lassicudinẽ in diuersũ latꝰ uicissim se se
uoluere. statimq exurgens quasi sanꝰ
re cepit. Quo ille uiso ut uir sagacis
ingenu intellexit a liquid muȩ seltatis
hiic loco quo equusẽ. curatꝰ messe. &
posito ibi signo. non multo post ascenoit
cquum. acq ad hospitiũ quo ꝓposuerat
accessit. Quo dũ adueniret. inuenit ibi¬
puellã neptẽ patrisfamilias longo pa¬
rals si morbo grauatã. Et cum fami lia¬
res domus illius de acerba puelle infir¬
mitate ipso p̃sente quererent᷑. cepit dice
re de loco ubi caballus suus. cet. curatꝰ.
Quid multa: Imponentes cam carro.
illa posita in loco obdoriniuit. parũper.
& ubi euigilauit. sanatã se ab illa cor¬
poris dissolutione sentiens. postulata

Expanded text:
sas in partes se torqueret, repente volusas in partes se torqueret, repente volutando devenit in illud loci ubi rex memorabilis occubuit. Nec mora, quiescente dolore cessabat ab insanis membrorum motibus, et consueto equorum more, quasi post lassitudinem in diversum latus vicissim sese volvere, statimque exsurgens quasi sanumre coepit. Quo ille viso, ut vir sagacis ingenii, intellexit aliquid mirae sanctitatis huic loco quo equus est curatus, inesse; et posito ibi signo, non multo post ascendit equum, atque ad hospitium quo proposuerat, accessit: quo dum adveniret, invenit puellam ibi, neptem patris-familias, longo paralysis morbo gravatam: et cum familiares domus illius, de acerba puellae infirmitate ipso praesente quererentur, coepit dicere ille de loco ubi caballus suus esset curatus. Quid multa? imponentes eam carro, illa posita in loco, obdormivit parumper; et ubi evigilavit, sanatam se ab illa corporis dissolutione sentiens, postulata
Abbreviated transcription (Latin):
latum ipsi exhibuit. Cuius quanta fides
in dm̃. quȩ deuotio mencis fuerit. etiã
post mortẽ mnaculis uirtutũ claruit.
Namq in loco ubi ꝓ patria dimicanꝰ
a paganis int̾fectus ẽ: usq hodie sani¬
tates infirmoꝵ & hominum & pecoꝵ ce¬
lebrari ñ desinunt. Unde contigit ut
puluerẽ ipsum ubi corpꝰ eiꝰ in terrã cor¬
ruit. multi auferentes & in aquã mitten¬
lere.elemosinas dare. opem ferre ñ cessa¬
bat. Et multa quidẽ in loco de puluere
loci illiꝰ facta uirtutũ miracula natrant᷑.
sed nos tantũ quȩ amaiorib audiuimus
referre satis duximꝰ. Non multo post inter¬
fectionem eiꝰ eracto tempore contigit. ut
quidam equo sedens iter ageret iuxta illũ
locum. Cuius equus subito lassescens con¬
stitit. caput in terra declinare. spuinas
ex ore dimittere. & augescente dolore
nimio in terrã cepit ruere. Desiluit eqͦs.
ram. qua aut melioratum reciperet iu¬
mentũ. aut relinqueret mortuũ. At ipsũ
graui diu dolore uexatum. cum diuer¬

Expanded text:
ugusti DCXLII. Cujus quanta fides in Deum, quae devotio mentis fuerit, etiam post mortem, virtutum miraculis claruit. Namque in loco ubi pro patria dimicans a paganis interfectus est, usque hodie sanitates infirmorum et hominum et pecorum celebrari non desinunt. Unde contigit ut pulverem ipsum ubi corpus ejus in terram corruit, multi auferentes, et in aquam mittenlere, eleemosynas dare, opem ferre non cessabat. Et multa quidem in loco illo, vel de pulvere loci illius facta virtutum miracula narrantur: sed nos duo tantum quae a majoribus audivimus, referre satis duximus. Non multo post interfectionem ejus exacto tempore, contigit ut quidam equo sedens iter juxta locum ageret illum; cujus equus subito lassescere, consistere, caput in terram declinare, spumas ex ore demittere, et augescente dolore nimio, in terram coepit ruere. Desiluit  Al.,ram, qua aut melioratum reciperet jumentum, aut relinqueret mortuum. At ipsum diu gravi dolore vexatum, cum diver
Abbreviated transcription (Latin):
Nter quȩ nequaqͣm silentio p̃tereun¬
dum reor. quid uirtutis ac miraculi cȩ¬
lestis fuerit ostensũ. cum ossa eiꝰ inuenta
atq in ȩccłam in qua nunc seruantur

Expanded text:
nter quae nequaquam silentio praetereundum reor, quid virtutis ac miraculi caelestis fuerit ostensum, cum ossa ejus inventa, atque ad ecclesiam in qua nunc servantur,
Abbreviated transcription (Latin):
regis deiror & bernitioꝵ prouincię quȩ
eatenus ab inuicẽ discordabant. in unã
sunt pacẽ & uelut in unu̾ compagina¬
tȩ popłm. Erat autẽ neptis eaduuini
regis. ex sorore eba. dignumq fuit ut
tantus p̃cessor talem haberet de sua
consanguiuitate & religionis heredẽ
& regni.

Expanded text:
regis, Deirorum et Berniciorum provinciae, quae regis, Deirorum et Berniciorum provinciae, quae eatenus ab invicem discordabant, in unam sunt pacem, et velut unum compaginatae in populum. Erat autem nepos Aeduini regis ex sorore Acha, dignumque fuit, ut tantus praecessor talem haberet de sua consanguinitate et religionis heredem et regni.
Abbreviated transcription (Latin):
ad prandiũ. positusq esset in mensa corã
eo distus argenteus regalib epulis refer
benedicendũ missurȩ. contigit intrasse
fubito ministrũ ipsius. cui suscipiendoꝵ
inopum erat cura delegata. & indicasset
regi. quia multitudo pauꝑũ undecũq
adueniens. maxima ꝑ plateas sed cre
postulans aliquid elemosinȩ a rege. Qui
mox dapessibimet appositas deferri
cisdẽ minutatĩ diuidi precepit. Quo ui¬
so pontifex qui assidebat. delectatꝰ tali
facto pietatis app̃hendit dexterã eiꝰ &
ait. Num quã imeterascat hȩc manus.
Quod & ita iuxta uotũ benedictionis eiꝰ
prouenit. Nam cũ int̾ fecto illo in pug¬
na manꝰ cum brachio a cetero essent cor¬
pore resectȩ: contigit ut actenꝰ incorrup
ꝑdurent. Deniq in urbe regia quȩ a
regina quadã uocubulo bebba cogno¬
minatur. loculo inclusę argenteo in çe¬
clesia sci petra seruant᷑. ac digno a cun¬
ctis honore uenerant᷑. Huius industria

Expanded text:
ad prandium, positusque esset in mensa coram ad prandium, positusque esset in mensa coram eo discus argenteus regalibus epulis refertbenedicendum missuri, intrasse subito ministrum ipsius cui suscipiendorum inopum erat cura delegata, et indicasse regi quia multitudo pauperum undecumque adveniens maxima per plateas sederet, postulans aliquid eleemosynae a rege: qui mox dapes sibimet adpositas deferri eisdem minutatim dividi praecepit. Quo viso pontifex qui adsidebat delectatus tali facto pietatis, adprehendit dextram ejus, et ait: « Nunquam inveterascat haec manus. » Quod et ita juxta votum benedictionis ejus provenit. Nam cum interfecto illo in pugna, manus cum brachio a caetero essent corpore resectae, contigit ut hactenus incorruptae perdurent. Denique in urbe regia, quae a regina quondam vocabulo Bebba cognominatur, loculo inclusae argenteo in ecclesia sancti Petri servantur, ac digno a cunctis honore venerantur. Hujus industria
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ad capienda ꝑfectiora & ad facienda
sublimiora dĩ p̃cepta sufficerent. Quo
audito. omniũ qui consedebant ad ipsũ
ret discutiebant. & ipsum dignũ esse
episcopatu. ipsum ad erudiendos inere¬
aulos & indoctos mitti debere decernurs.
ubi tempus accepit. sicut priꝰ modera¬
minr discretionis. ita post modũ & cete¬
ris uirtutib ornatus apparuit. Huius¬
igitur antistitis doctrina rex osuualous
cum ea cui p̾erat gente angloꝵ institutꝰ
regna cęloꝵ sperare didicit. sed & reg¬
na terrarum plusquã ulli maioꝵ suorũ
consecutus ẽ. Deniq om̃s nationes &
prouincias brittanniȩ quȩ in quattuor
linguas. id.ẽ. brittonũ. & pictoꝵ. scot¬
toꝵ & anglorum diuisȩ sunt. in deditio¬
nc̃ accepit. Quo regni culmine subli¬
matus. nichilo minus quod mirũ dictu
est. pauꝑib & ꝑegrinis semꝑ humilis.
benignꝰ. & largus fuit. Deniq fert᷑ qͥa
tempore quodã cum die sco paschȩ cum

Expanded text:
Dei, ad capienda perfectiora et ad facienda Dei, ad capienda perfectiora et ad facienda sublimiora Dei praecepta sufficerent. » Quo audito, omnium qui consedebant ad ipsum ret discutiebant, et ipsum esse dignum episcopatu, ipsum ad erudiendos incredulos et indoctos mitti debere decernunt, ubi tempus accepit, sicut prius moderamine discretionis, ita postmodum et caeteris virtutibus ornatus apparuit. CAPUimi antistitis doctrina rex Osuald cum ea cui praeerat gente Anglorum institutregna caelorum sperare didicit; sed et regna terrarum plusquam ulli majorum suorum, consecutus est. Denique omnes nationes et provincias Brittaniae, quae in quatuor linguas, id est, Brittonum, Pictorum, Scottorum et Anglorum divisae sunt, in ditione accepit. Quo regni culmine sublimatus, nihilominus, quod mirum dictu est, pauperibus et peregrinis semper humilis, benignus et largus fuit. Denique fertur quia tempore quodam cum die sancto Paschae cum
Abbreviated transcription (Latin):
tionem eoꝵ qui in iuste fuerant uenditi
dispensabat. Deniq multos quos p̾cio
dato redemerat. redemptos pꝰmodum
suos discipulos fecit. atq ad sacerdotalẽ
usq gradum crudiendo atq instituen¬
do prouexit. crunt autẽ quia cũ de
prouincia scottoꝵ rex osuualors postu¬
lasset antistitẽ. qui sibi suȩq genti uer¬
bum fidei ministraret. missus fuerit aliꝰ
austerioris animi uir. Qui cum aliqͣn¬
diu genti angloꝵ p̃dicans nil proficeret.
nec libent̾ a popło audiret᷑. redierit pa¬
triam. atq in conspectu senioꝵ retulerit
quia nichil prodesse docendo genti ad
quam missus erat potuisset. eo quod essent
homines indomabiles & durȩ mentis ac
barbare. At illi ut ꝑhibent tractatum
magnũ in concilio quid ẽęt. agendum
miserant p̃dicatore dolentes. Ium ait
cidanus. nam ipse concilio intererat.
mͥ fr̃. quia durior iusto indoctis audito
porrexisti. donec paulatĩ enutriti. uerbo

Expanded text:
tionem eorum qui injuste fuerant venditi, tionem eorum qui injuste fuerant venditi, dispensabat. Denique multos quos pretio dato redemerat, redemptos postmodum suos discipulos fecit, atque ad sacerdotalem usque gradum erudiendo atque instituendo provexit. Ferunt autem quia cum de provincia Scottorum rex Osuald postulasset antistitem, qui sibi suaeque genti verbum fidei ministraret, missus fuerit primo alius austerioris animi vir, qui cum aliquandiu genti Anglorum praedicans nihil proficeret, nec libenter a populo audiretur, redierit patriam, atque in conventu seniorum retulerit, quia nil prodesse docendo genti ad quam missus erat, potuisset, eo quod essent homines indomabiles, et durae ac barbarae mentis. At illi, ut perhibent, tractatum magnum in concilio quid esset agendum,miserant praedicatore dolentes. Tunc ait Aedan, nam et ipse concilio intererat, tur mihi, frater, quia durior justo indoctis auditorporrexisti, donec paulatim enutriti verbo
Abbreviated transcription (Latin):
tonsi siue laici meditari deberent. id ẽ.
aut legendis scripturis. aut psalmis dis
opus illiꝰ. & omniu̾ qui cum eo erant.
ubicumq locoꝵ deuenissent. Et si forte
cuenisset quod tam̃ raro euenit ut ad
uno elerico auti quob & ubi paululũ re
ficiebat᷑. accelerauit citius ad legendũ
cum suis siue ad adorandũ egredi. Cuiꝰ
exemplis informati tempore illo reli¬
giosi quiq uiri ac femine. consuetu¬
dinẽ fecert̃ ꝑ cotum annũ excepta re¬
missione quinquagesimȩ paschalis. qͣrta
& sexta sabbati ieninium ad nonam
usq ad horam protelare. Num qͣm di¬
uitib honoris siue timoris gr̃a siqua de¬
liquissent reticebat. sed asꝑa illos inuec¬
tione corrigebat. Nullam potentib
seculi pecuniam. excepta solũmͦ esca siqͦs
hospicio suscepisset umquã dare sole¬
bat. sed ea potus que sibi a diuitib dona¬
ria pecuniarũ largiebant᷑. uel in usus
pauꝑum ut diximꝰ disꝑgebat. uel ad redẽp¬

Expanded text:
tonsi, seu laici, meditari deberent, id est, tonsi, seu laici, meditari deberent, id est, aut legendis Scripturis, aut psalmis discopus illius, et omnium qui cum eo erant, ubicumque locorum devenissent. Et si forte evenisset, quod tamen raro evenit, ut ad uno clerico, autit  Al., accelerabat ocius ad legendum cum suis, sive ad orandum egredi. Cujus exemplis informati tempore illo religiosi quique viri ac feminae, consuetudinem fecerunt per totum annum, excepta remissione quinquagesimae paschalis, quarta et sexta Sabbati jejunium ad nonam usque horam protelare. Nunquam divitibus honoris sive timoris gratia, si qua deliquissent, reticebat; sed aspera illos invectione corrigebat. Nullam potentibus saeculi pecuniam, excepta solummodo esca si quos hospitio suscepisset, umquam dare solebat, sed ea potius quae sibi a divitibus donaria pecuniarum largiebantur, vel in usus pauperum, ut diximus, dispergebat, vel ad redemp
Abbreviated transcription (Latin):
factis impleret. Unde int̾ alia uiuendi do¬
cumenta saluberrimũ abstinentię uel
continentiȩ clericis exemplũ reliquit. cuiꝰ
doctrina iõ maxime commendabat omĩb.
quod ñ alit̾ quam uiuebat eũ suis ipse do¬
cebat. Nichil enim huius mundi querere.
nichil amare curabat. Cuncta quȩ sibi
a regibus uel diuitib scłi donabant᷑.
mox pauꝑib qui occurrerent rogare
gaudebat. Discurrere ꝑ cuncta & urba¬
na & rustica loca. ñ equoꝵ dorso. sed
pedum incessu uectꝰ. nisi maior forte
nccessitas compulisset solebat. quatinꝰ ubi¬
cumq aliquos uel diuites uel pauꝑes in¬
cedens aspexisset. confestĩ. ad hos diuerceis
uel ad fidei suscipiendȩ sacramentũ. si
infideles essent inuitaret. uel si fideles
in ipsa eos fide confortaret. atq ad elemo¬
sinas oꝑumq bonoꝵ executionẽ & uer¬
bis excitaret & factis. In tantum autẽ uita
illius a nr̃i temporis segnitia distabat.
ut om̃s qui cum co incedebant siue at¬

Expanded text:
aefuit. Unde inter alia vivendi documenta, saluberrimum abstinentiae vel continentiae clericis exemplum reliquit: cujus doctrinam id maxime commendabat omnibus, quod non aliter quam vivebat cum suis, ipse docebat. Nihil enim hujus mundi quaerere, nil amare curabat. Cuncta quae sibi a regibus vel divitibus saeculi donabantur, mox pauperibus qui occurrerent erogare gaudebat. Discurrere per cuncta et urbana et rustica loca, non equorum dorso, sed pedum incessu vectus, nisi si major forte necessitas compulisset, solebat: quatenus ubicumque aliquos vel divites vel pauperes incedens aspexisset, confestim ad hos divertens, vel ad fidei suscipiendae sacramentum si infideles essent, invitaret; vel si fideles, in ipsa eos fide confortaret, atque ad eleemosynas operumque bonorum executionem, et verbis excitaret et factis. In tantum autem vita illius a nostri temporis segnitia distabat, ut omnes qui cum eo incedebant, sive ad
Abbreviated transcription (Latin):
exerceri. Quo completo annoꝵ curriculo
occisus ẽ commisso graui p̃lio ab eadem
pagana gente.paganoq rege mercion
a quo & prodecessor eiꝰ caduiun. ꝑemp¬
tus fuerat. in loco qui lingua anglorum
nuncupat᷑ maserfeld. anno etatis suȩ gri¬
gesimo octauo. die quinco menfis augũsti

Expanded text:
ri. Quo completo annorum curriculo, occisus est commisso gravi praelio, ab eadem pagana gente paganoque rege Merciorum, a quo et praedecessor ejus Aeduini peremptus fuerat, in loco qui lingua Anglorum nuncupatur Maserfelth, anno aetatis suae trigesimo octavo, die quinto mensis Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
uo in tempore gens occidentalium
saronũ qui antiquitꝰ geuisse uoca¬
bant. regnante cẏnigilfo fidem xp̃i susce¬
uenerat brittanniã. promitiens quidẽ
se illo p̾sente iitimis ultra angloꝵ partib
quo nullus doctor p̃cessisset scę fidei semi¬
na esse sparsurum. Vnde & iussu eiusdẽ
pontificis ꝑ astriũ genuensẽ cp̃m. in epis¬
copatus consecratꝰ ẽ gradum. Sed brit¬
tanniã ueniens ac primũ geuisoꝵ gentẽ
ingrediens. cum om̃s ibidẽ paganissimos
ltaq euangelirante illo in p̾fata piouin
cia. cum rex ipse catecizatus fonte bap¬
cismi cum sua gente ablueret᷑. contigit
tunc temporis scissimum ac inctoriosissi¬
mũ regem norchanymbroꝵ osuxaloỹ
affuisse. eumq de lauacro exeuntẽ susce¬
sus dõ digno consortio. Nam cuius erat
filiam suscepturꝰ in coniugẽ. ipsum priꝰ se¬
cunda generatione dõ dedicatũ sibi acce

Expanded text:
 DCXXXIV gens Occidentalium Saxonum qui antiquitus Gevissae vocabantur, regnante Cynigilso  Al. Cyenerat Brittaniam; promittens quidem se illo praesente in intimis ultra Anglorum partibus quo nullus doctor praecessisset, sanctae fidei semina esse sparsurum. Unde et jussu ejusdem pontificis, per Asterium Genuensem episcopum in episcopatus consecratus est gradum. Sed Brittaniam perveniens, ac primum Gevissorum gentem ingrediens, cum omnes ibidem paganissimos Itaque evangelizante illo in praefata provincia DCXXXV cum rex ipse catechizatus, fonte baptismi cum sua gente ablueretur, contigit tunc temporis sanctissimum ac victoriosissimum regem Nordanhymbrorum Osualdum adfuisse, eumque de lavacro exeuntem suscesus et Deo digno consortio, cujus erat filiam accepturus in conjugem, ipsum prius secunda generatione Deo dicatu
Abbreviated transcription (Latin):
pere plures ꝑ dies de scottoꝵ regione
uenire brictanniam. atq illis angloꝵ pro¬
cerdotali erant gradu p̃diti monstrare.
bant ad audiendũ uerbũ popłi gauden¬
tes. Donabant᷑ munere regio possessiones.
& territoria ad instituenda monasteria.
Imbuebant᷑ p̃ceptorib scoitis paruu¬
li anglorum una cum maiorib studiis.
& obseruatione disciplinȩ regularis.
Nam monachi erant maxime qui ad
p̃dicandũ uenerunt. monachus ipse
ep̃s aidanus. ut pote de insula quȩ
& omniũ pictoꝵ monasteriis ñ paruo
tempore arcẽ tenebat. regendisq eoꝵ.
poplilis preerat. Quȩ uidelicet insula
Adius quidẽ brittannę ꝑtinet. ñ magno
ab ea freto discreta. sed donatione pictoꝵ
qui illas brittanniȩ plagas incolunt. iã¬
dudum monachis scottoꝵ tradita. eo qͦd
illis p̾dicantib fidem xp̃i ꝑceperint.

Expanded text:
pere plures per dies de Scottorum regione venire Brittaniam atque illis Anglorum procerdotali erant gradu praediti, ministrare. bant ad audiendum verbum populi gaudentes, donabantur munere regio possessiones, et territoria ad instituenda monasteria, imbuebantur praeceptoribus Scottis parvuli Anglorum, una cum majoribus studiis et observatione disciplinae regularis. Nam monachi erant, maxime qui ad praedicandum venerant. Monachus ipse episcopus Aedan, utpote de insula quae et omnium Pictorum monasteriis non parvo tempore arcem tenebat, regendisque eorum populis praeerat: quae videlicet insula ad jus quidem Brittaniae pertinet, non magno ab ea freto discreta, sed donatione Pictorum, qui illas Brittaniae plagas incolunt, jamdudum monachis Scottorum tradita, eo quod illis praedicantibus fidem Christi perceperint.
Abbreviated transcription (Latin):
set consequi. Focit ille ut ragatꝰ ẽ. Et
reuersus ad uesꝑam. sedentib iam ad mensã
frĩb. obtulit ei aliquio de ueteri musco.
quo suꝑficies ligni erat obsita. Qui cum
sedens ad mensã ñ haberet ad manum
ubi oblatum sibi munus reponeret. misit
hoc in sinu̾ sibi. Et dum iret cubitum
oblitꝰ hoc alicubi deponere. ꝑmisit suo
in sinu ꝑmanere. At medio noctis tẽpore
cum euigilaret. sensit nescio quid frigidi
suo lateri adiacere. Admotaq manu
brachiũ manũq repperit. ac si nichil
umquã tanti languoris habuisset.¬
oem gͦ os uualtus max ut regnũ susce¬
ma in expugnandis barharis iam cepe¬
rat. inisit ad maiores natu scottoꝵ. int̾ qͦs
exul ans ipse baptismatis sacram̃ta cũ his
qui secum erant militib consecutꝰ erat.
petens ut sibi muteret᷑ antistes. cuiꝰ doctri¬
na ac ministerio gens quam regebat an¬
gloꝵ dominicȩ fidei dona disceret. & susci¬

Expanded text:
set consequi. Fecit ille ut rogatus est, et set consequi. Fecit ille ut rogatus est, et reversus ad vesperam, sedentibus jam ad mensam fratribus, obtulit ei aliquid de veteri musco quo superficies ligni erat obsita. Qui cum sedens ad mensam non haberet ad manum ubi oblatum sibi munus reponeret, misit hoc in sinum sibi. Et dum iret cubitum, oblitus hoc alicubi deponere, permisit suo in sinu permanere. At medio noctis tempore, cum evigilaret, sensit nescio quid frigidi suo lateri adjacere, admotaque manu brachium manumque reperit, ac si nihil unquam tanti languoris habuissetergo Osuald, mox ubi regnum suscema in expugnandis Barbaris jam ceperat, misit ad majores natu Scottorum, inter quos exulans ipse baptismatis sacramenta, cum his qui secum erant militibus, consecutus erat; petens ut sibi mitteretur antistes, cujus doctrina ac ministerio gens quam regebat Anglorum, dominicae fidei et dona disceret, et susci
Abbreviated transcription (Latin):
rito. quia nullii ut comperimꝰ fidei xp̃ia¬
nȩ signum. et nulla ȩccła. nullu alttre
in tota bernitioꝵ gente erectum. ẽ. prius¬
quam hoc sacrę crucis uexillũ. nouus mi¬
litiȩ̨ doctor. dictande fidei deuotione
contra hostẽ immanissimũ pugnaturus
statueret. Nec ab re est. unu̾ ẽ plurib
quȩ ad hane crucem patrata sunt. iuirtu¬
tis miraculũ narrare. Quidam de frĩb¬
thelmus. qui nunc usq suꝑ est. ante pau¬
cos annos dum incautus forte noctu in
glacie incederet. repente corruens brachiũ
contriuit. ac grauissima fracturȩ ipsius
cepit molestia fatigari. ita ut ne ad os qͥdẽ
adducere ipsũ brachium ullatenꝰ dolore
arcente ualeret. Qui cum die quadam
mane audiret unũ de fr̃ib ad locũ eiusdẽ
scẽ crucis ascendere disposuisse: rogauit
ut aliquam sibi partẽ de illo ligno ue¬
nerabili rediens afferret. credere se di¬
cens. quia ꝑ hoc donante dño salutẽ pos¬

Expanded text:
rito, quia nullum, ut comperimus, fidei Christiarito, quia nullum, ut comperimus, fidei Christianae signum, nulla ecclesia, nullum altare in tota Berniciorum gente erectum est, priusquam hoc sacrae crucis vexillum novus militiae ductor, dictante fidei devotione, contra hostem immanissimum pugnaturus statueret. Nec ab re est unum e pluribus quae ad hanc crucem patrata sunt, virtutis miraculum enarrare. Quidam de fratrthelm, qui nunc usque superest, ante paucos annos dum incautius forte noctu in glacie incederet, repente corruens brachium contrivit, ac gravissima fracturae ipsius coepit molestia fatigari; ita ut ne ad os quidem adducere ipsum brachium ullatenus dolore arcente valeret. Qui cum die quadam mane audiret unum de fratribus ad locum ejusdem sanctae crucis ascendere disposuisse, rogavit ut aliquam sibi partem de illo ligno venerabili rediens adferret, credere se dicens quia per hoc, donante Domino, salutem pos
Abbreviated transcription (Latin):
die multi de ipso ligno sacrosẽę erucis
astulas excidere solent. quas cum in aqͥs
miserint eisq languentes homines aut
pecudes potauerint. siue asꝑserint. mox
sanitati restituunt᷑. Uocatur locus ille
lingua anglorũ hcofenfeld. quod dici
potest lattue celestis
campus.
Quod certo utiq p̾sagio futuroꝵ anti¬
quitꝰ nom̃ accepit. significans nimirũ
quod ibidem cęleste erigendum tropheu̾
cȩlestis inchoanda uictoria. cȩlestia usq
hodie forent miracula celebranda. Est aut̃
romani quondã ob arcendos barbaru im¬
petus totã a mari ad mare precinxere brit
nem multo iam fecerant fr̃s hagulstalden¬
sis eccłȩ quȩ ñ longe abest. aduenientes
onini anno pridie quam postea idem rex
occisus est. uigilias pro salute eius animȩ fa¬
cere. plurimaq psalmoꝵ laude celebrata
uictimam pro eo mane saerȩ oblationis of¬
ferre. Qui etiam crescente bona con

Expanded text:
die multi de ipso ligno sacrosanctae crucis die multi de ipso ligno sacrosanctae crucis astulas  Al., hastulas excidere solent, quas cum in aquas miserint eisque languentes homines aut pecudes potaverint sive asperserint, mox sanitati restituuntur. Vocatur locus ille lingua Anglorum Hefenfelth  Al., Heofenfeld, quod dici potest Latine Caelestis campus, quod certo utique praesagio futurorum antiquitus nomen accepit: significans nimirum quod ibidem caeleste erigendum trophaeum, caelestis inchoanda victoria, caelestia usque hodie forent miracula celebranda. Est autemRomani quondam ob arcendos Barbarorum impetus, totam a mari ad mare praecinxere Brittnem multo jam tempore fecerant fratres Hagustaldensis ecclesiae quae non longe abest, advenientes omni anno pridie quam postea idem rex Osuald occisus est, vigilias pro salute animae ejus facere, plurimaque psalmorum laude celebrata, victimam pro eo mane sacrae oblationis offerre. Qui etiam crescente bona cons
Abbreviated transcription (Latin):
denesi uocatur. Ostendit᷑ autẽ usq hodie.
& in magna ueneratione habet᷑ locus
ille ubi. uenturus ad hanc pugnã
ac flexis genib dm̃ dep̾catus ẽ. ut in
tanta rerum necessitate suis cultoribꝰ
celesti succurret auxilio. Deniq fertͥ
quia facta citato oꝑe cruce. ac fouea
p̃parata in qua statui deberet. ipse fide
feruens hanc arripuerit. ac foueę impo¬
suerit. atq utraq manu erectã tenuerit.
donce aggesto a militib puluere terrȩ
figeret᷑. & hoc facto eleuata in altum uo¬
&e cuncto exercitui proc lamauerit. Flecta
hoste suꝑbo ac feroci sua miseratione de¬
fendat. Scit enim ipse quia iusta ꝓ salute
gentis nr̃ȩ bella suscepimꝰ. fecerunt om̃s
ut iusserat. & sic incipiente diluculo in
hostẽ progressi. iuxta meritũ suȩ fidei uic¬
toria ut diximus potiti sunt. In cuiꝰ loco
orationis umumerȩ uirtutes sanitatũ postea¬
noscunt᷑ esse patratę: ad indiciũ uidelicet
ac memoriã fidei regis. Nam & usq ho¬

Expanded text:
e curatus. Ostenditur autem usque hodie et in magna veneratione habetur locus ille, ubi venturus ad hanc pugnam XXXV, ac flexis genibus Dominum deprecatus est, ut in tanta rerum necessitate suis cultoribus caelesti succurreret auxilio. Denique fertur quia facta citato opere cruce, ac fovea praeparata in qua statui deberet, ipse fide fervens hanc arripuerit, ac foveae imposuerit, atque utraque manu erectam tenuerit, donec adgesto a militibus pulvere, terrae figeretur. Et hoc facto, elata in altum voce cuncto exercitui proclamaverit: « Flectamhoste superbo ac feroce sua miseratione defendat: scit enim ipse quia juxta pro salute gentis nostrae bella suscepimus. » Fecerunt omnes ut jusserat; sic incipiente diluculo in hostem progressi, juxta meritum suae fidei, victoria potiti sunt. In cujus loco orationis innumerae virtutes sanitatum noscuntur esse patratae, ad indicium, videlicet, ac memoriam fidei regis. Nam et usque ho