comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta canonicas patrum sententias. qͥ
calumpniam illatam ñ ꝓbat. penam
debet incurrcre: quam si ꝓbasset. reus
utiq sustineret. At ꝑ hoc quia subdia¬
conus crimen diacono ꝓbare ñ potuit:
qm̃ impositionẽ manus qua carre potu¬
isset non habuit. ñ sacerdotio sed officio
caruit: & tanquam re uera infamis me¬
ruit uerberib castigari. Nam cui cum
trib testib ueluti laico crimen qͦdlibet
approbatur: ñ ẽ mirum quod obiecit dũ
ꝓbare ñ sufficit. si corporali infamie quẽ¬
admodum laicus ex iuris similitudine
subiugatur. Quod enim cẽt diacono gra¬
dum amittere: hoc fuit subdiacono fã¬
me plenitudine caruisse.
Rimina semel audita gregorius in

Expanded text:
uxta canonicas Patrum sententias, qui calumniam illatam non probat poenam debet incurrere, quam, si probasset, reus utique sustineret. Ac per hoc quia subdiaconus crimen diacono probare non potuit, quoniam impositionem manus qua carere potuisset non habuit, non sacerdotio, sed officio caruit, et tanquam revera infamis meruit verberibus castigari. Nam cui cum tribus testibus veluti laico crimen quodlibet approbatur, non est mirum quod objecit dum probare non sufficit, si corporali infamiae, quemadmodum laicus, ex juris similitudine subjugatur. Quod enim esset diacono gradum amittere, hoc fuit subdiacono famae plenitudine caruisse. 32. Crimina semel audita Gregorius in
Abbreviated transcription (Latin):
quid uobis cum eo sit agendum instrurinꝰ
Aquo cuncta subtiliter ad discentes. sic uel
in omnib erhibete: ut in ur̃a sollicitual¬
ne nrãm fuisse presentiam sentiamꝰ.
dem castorio notario et cartulario rauel¬
ne. Quanto tͥ credi a nobis. et necessatil
uides causas inuingi: tanto te magis stu¬
nuuimi debes et sollicitum exhibcre. Pm
si maximus sallonitanus prestito alians
firmauerit: se simoniaca heresi non teneri.
atq de aliis ante corpus sancti apollinaris
cantummͦ requisitus innoxiũ se ẽe responde¬
nt. et de mobedientia sua penitentiam sicut
deputauimus egerit: uolumus ut ad conso¬
landum illum epłam quam ad cum scrip¬
simus. ubi ci et grãm nrãm et communio¬
nem nos reddidisse signauimus. exꝑientia
tua dare debeat: quia sicut in contuma¬
tia ꝑsistentib seueros ẽc nos conuenit. sic

Expanded text:
quid vobis cum eo sit agendum instruximus: quid vobis cum eo sit agendum instruximus: a quo cuncta subtiliter addiscentes, sic vos in omnibus exhibete, ut in vestra sollicitudine nostram fuisse praesentiam sentiamus. » 14. Item Castorio, et notario et chartulario Ravennae: « Quanto credi tibi et necessarias vides causas injungi, tanto te magis strenuum debes et sollicitum exhibere. Proinde si Maximus Salonitanus, praestito sacramento, firmaverit se simoniaca haeresi non teneri, atque de aliis ante corpus sancti Apollinaris tantummodo requisitus, innoxium se esse responderit, et de inobedientia sua poenitentiam, sicut deputavimus, egerit: volumus ut ad consolandum illum epistolam quam ad eum scripsimus, ubi ei et gratiam nostram et communionem nos reddidisse signavimus, experientia tua dare debeat: quia sicut in contumacia persistentibus severos esse nos convenit, sic
Abbreviated transcription (Latin):
sentium latore castorio cartulario nr̃o rem̃¬
tiante cognouimus. Idcoq si isdem maxi¬
mus coram uob̃ & predicto cartulario nr̃o.
de simoniaca hcresi prestito se sacramento
purgauerit atq de aliis ante corpꝰ sc̃i ape¬
linaris tantummͦ requisitus. liberum ẽc̃ se
responderit: causam ipsius frat̾nitatis ur̃e.
de co qͦd excõmunicatus missarum sollemp¬
nia agere p̃sumpsit. iuditio cõmittimus.
qua ciebeat penitentia talis culpa purga
Et ideo quicquid uob̃ scđm dm placct. smu¬
ri disponite: nec aliquid de nob̃ dubium
habcatis. Nam qͥcqͥd a uob̾ hac de causa fu¬
erit ordinatum: nos & grate suscipimꝰ. ali¬
bent̃ admitimus. H ortamur tamen ut de¬
beatis ẽẽ solliciti ÷ & ita quȩ facienda comsp¬
citis temꝑctis. quatinus et illi si ita udebit᷑
cõmunionẽ prestetis: et uigoris eccdiastici ge¬
nium. congrua ut oportet dispensatione
seruetis. Suprascͥptum uͦ portitorem. in p̃sent

Expanded text:
sentium latore Castorio, chartulario nostro, renunsentium latore Castorio, chartulario nostro, renuntiante, cognovimus. Ideoque, si idem Maximus coram vobis et praedicto chartulario nostro, de simoniaca haeresi praestito, se sacramento purgaverit, atque de aliis ante corpus sancti Apollinaris tantummodo requisitus, liberum se esse responderit: causam ipsius fraternitatis vestrae de eo, quod excommunicatus missarum solemnia agere praesumpsit, judicio committimus, qua debeat poenitentia talis culpa purgari. Et ideo quidquid vobis secundum Deum placet, securi disponite, nec aliquid de nobis dubium habeatis. Nam quidquid a vobis hac de causa fuerit ordinatum, nos et grate suscipimus, et libenter admittimus. Hortamur tamen ut debeatis esse solliciti, et ita quae flenda conspicitis, temperetis, quatenus et illi, si ita videditur, communionem praestetis, et vigoris ecclesiastici genium congrua, ut oportet, dispensatione servetis. Suprascriptum vero portitorem in 131 praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est. ad eandem ciuitatẽ fatigare se debeat:
et cum p̾dicto fratre in eodem iudicio parit̃
sedere. Quicquitd autẽ ur̃e utrorumq scitati
placuerit. scitote mͥ modis omnib placiturũ:
& ur̃m ego iudicium. meum deputo xiii
Nter hȩc p̃uaricator maximꝰ anno septimo
excõmunicatiõis sue. post castigationes &
flagella gregorii ad cor reuertens. rauennã
petut: & iaccauit se tensus intra citatem
in medio silice clamans et dicens. Deccam
deo: & beatissimo pape gregorio. Et agente
eo penicentiam trib horis ⁊ cucurrit gallim¬
cus exarchus. & castorius cartularius ȩcl̃iȩ
romanȩ. cum mariniano cp̃o: et eleuaue¬
runt eum de silice. Qui etiam cepit ampli¬
orcm penitentiam coram cis agete. Quod
gregorius ut audunt. add misericordiam ꝓti¬
nus reduo: mariano ep̃o inter cetera scri¬
bendo. Qualis de causa maxum frat̾nta¬
tis ur̃e uoluntas sit. ac magis petitio: pre¬

Expanded text:
non est, ad eamdem civitatem fatigare se debeat, non est, ad eamdem civitatem fatigare se debeat, et cum praedicto fratre in eodem judicio pariter sedere. Quidquid autem vestrae utrorumque sanctitati placuerit, scitote mihi modis omnibus placiturum, et vestrum ego judicium meum deputo. » c praevaricator Maximus anno septimo excommunicationis suae post castigationes et flagella Gregorii, ad cor revertens, Ravennam petiit, et jactavit se tensus intra civitatem in medio silice, clamans et dicens: Peccavi Deo, et beatissimo papae Gregorio. Et agente eo poenitentiam tribus horis, cucurrit Callinicus exarchus, et Castorius, chartularius Ecclesiae Romanae, cum Mariniano episcopo, et elevaverunt eum de silice: qui etiam coepit ampliorem poenitentiam coram eis agere. Quod Gregorius ut audivit, ad misericordiam protinus rediit, Mariniano episcopo inter caetera scribens: « Qualis de causa Maximi fraternitatis vestrae voluntas sit, ac magis petitio, prae
Abbreviated transcription (Latin):
recipicns dudum cõmissa deflctes: ꝓpterea
in nr̃a te gr̃a ac cõminione receptum cẽ ñ
dubites. N am quantum nos prius culpa
tue caritatis offenderat: tantum penitentiã
recalcitrare: relictis imꝑialib adminiculis.
ꝑ gallinicum crarchum satis humilit̃ con¬
cedi sibi penitentiam simulq ueniam a
gregorio postulauit. Quem ipse tomam
fatigari nolens: causam cius discutiendam
rauenne cõmisit. constantino mediolanen¬
si ep̃o scribens. Maximus inqͥt salonitane
ecclesiȩ p̃uaricator. postqͣm ꝑ potestates
maiores scłi optinere nil ualint. ad minores
se contulit: nob̾q tam mimetate precum.
quam atcestatione bonoꝵ oꝑum preualere
contendit. Ex qua re inhumanum credidi:
si is qui se quasi multum timcre me dicio.
in aliquo me temperatiorẽ minime inueni¬
debeat in raucnnati urbe cognoscere. Si autẽ
ꝑsona cuis suspecta forsitan habebitur: uo¬
lumus ut ur̃a quoq fraternitas si ei laboriosũ

Expanded text:
recipiens dudum commissa defleres, eapropter recipiens dudum commissa defleres, eapropter in nostram te gratiam ac communionem receptum esse non dubites; nam quantum nos prius culpa tuae charitatis otra stimulum calcitrare, relictis imperialibus adminiculis, per Callinicum exarchum satis humiliter concedi sibi poenitentiam simulque veniam a Gregorio postulavit. Quem ipse Romam fatigari nolens, causam ejus discutiendam Ravennae commisit, Constantio, Mediolanensi episcopo, scribens: « Maximus, inquit, Salonitanae ecclesiae praevaricator, postquam per potestates majores saeculi obtinere nil valuit, ad minores se contulit: nobisque tam nimietate precum, quam attestatione bonorum operum praevalere contendit. Ex qua re inhumanum credidi, si is qui se quasi multum timere me dicit, in aliquo me temperatiorem minime inveni causam debeat in Ravennati urbe cognoscere. Si autem persona ejus suspecta forsitan habebitur, volumus ut vestra quoque fraternitas, si ei laboriosum
Abbreviated transcription (Latin):
ec gregorius dissimulatci auguste. Ce¬
terum codem maximo in sua presump¬
aonc manente: consecratores atq om̃s dal¬
matinos. & iadertinos ep̃os. ab eius commu¬
nione sub excõicatione disiuncit: adeo ut
nemo nomen quidem maxim int̾ sacra
missarum sollempnia memoraret. Quo
facto ita om̃s consternati sunt animo:
ut sub penitentie satiffactione relicto ma¬
ximo ueniam postularent. Unde miscissi¬
mus pontifex sabinano iadeitino ep̃o scͥ¬
bens. sicut inquit ꝑseueranti culpe debet᷑
iuire uindicta: ita resipiscentib ẽ uema cõ¬
cedendã. Nam ut res illa contra se merito
iracundiam ercitare: sic hȩc in sua ꝓrsus
dilectione solet concordiam ꝓpagare. Et ideo
quia frat̾nitatẽ tuam a consortio & cõmu¬
monc maximi. ubi te prius neglectus im¬
pulerat. in tantum postea grauitas sacer¬
dotis ad amimum reducta suspendid: ud¬
ciꝰ sola nullatenꝰ patereris c̃ẽ segregatione
contentus. nisi et in monasteru te daustra

Expanded text:
ec Gregorius dissimulatrici Augustae. Caeterum eodem Maximo in sua praesumptione manente, consecratores, atque omnes Dalmatinos et Jadertinos episcopos ab ejus communione sub excommunicatione disjunxit: adeo ut ne nomen quidem Maximi inter sacra missarum solemnia memorarent. Quo facto ita omnes consternati sunt animo, ut sub poenitentiae satisfactione, relicto Maximo, veniam postularent. Unde misericordissimus pontifex Sabiniano, Jadertino episcopo, scribens: « Sicut, inquit, perseveranti culpae debetur jure vindicta, ita resipiscentibus est venia concedenda. Nam ut res illa contra se merito iracundiam excitare, sic haec in sua prorsus dilectione 130 solet concordiam propagare. Et ideo, quia fraternitatem tuam a consortio et communione Maximi, ubi te prius neglectus impulerat, in tantum postea gravitas sacerdotis ad aejus sola nullatenus patereris esse segregatione contentus, nisi et in monasterii te claustra
Abbreviated transcription (Latin):
uero continuo dexteram ab eius ore conũ¬
tens: partem illam dm̃ci corporis suꝑ al¬
tare deposuit. Expletis uͦ missarum sollẽp¬
nus: mat̾nam coram ppło inqͥsiuit. qͣm
obrem corpꝰ dñicum susceptura ridere prȩ¬
sumpserit. At illa dui musitans: tandem
ꝓrupit. Quia panem inquiens quẽ ꝓpͥis
manib me fecisse cognoueram: tu corpu
dñicum ꝑhibebas. Tunc gregorius ꝓ incre¬
dulitate mulieris cum tota plebe se in ora¬
tionem ꝓstrauit: & post paululum sur¬
gens. particulam panis quam suꝑ altare
posucrat. carnem factam repꝑit. Quam
coram cunctis incredulȩ matronȩ demon¬
strans: ad credulitatis grãm. tam illam
reuocare potuit. qͣm totum ppłm confir¬
mare curauit. Rursus itaq in orationẽ
cum eisdem ꝓstratus: carnis frustum. in

Expanded text:
e continuo dexteram ab ejus ore convere continuo dexteram ab ejus ore convertens, partem illam dominici corporis super altare deposuit. Expletis vero missarum solemniis, matronam coram populo inquisivit quam ob rem corpus dominicum susceptura ridere praesumpserit. At illa diu mussitans, tandem prorupit, quia panem, inquiens, quem propriis manibus me fecisse cognoveram, tu corpus dominicum perhibebas. Tunc Gregorius, pro incredulitate mulieris, cum tota plebe se in orationem prostravit; et post paululum surgens, particulam panis quam super altare posuerat, carnem factam reperit: quam coram cunctis incredulae matronae demonstrans, ad credulitatis gratiam tam illam revocare potuit, quam totum populum confirmare curavit. Rursus itaque in orationem cum eisdem prostratus, carnis frustum in
Abbreviated transcription (Latin):
monstrantur in co loco ubi non estis.
miraculis int̾ alia scribit inqͥcns.
Scio: quia omp̃s deus ꝑ dilectiontm
tuam in gentẽ quam elegit ut uoluit.
magna miracula ostendit. Unde necesse
est. ut de eodem dono cȩlesti. etti men¬
do gaudeas: & gaudendo ꝑtime
Gaudeas indelicet: quia angloꝵ amine
ꝑerteriora miracula ad interiorẽ gram
ꝑtrahuntur. ꝑtimescas uͦ: ne int̾ sĩgna
quȩ fiunt infirmus animꝰ in sui p̾sump¬
tione se eleuct ⁊ ut unde foras ꝑ honorio
rio miracula quȩ penes casdem all¬
głoꝵ eccłias uulgo leguntur. omittenda
non arbitror: ne stucdiosi lectoris anmil
aut defraudasse se ꝑuicacit̾. aut negli¬
gent̃ preterisse me cognitionẽ congrul
iuspicetur. Matrona quedam beato q¬
gorio ꝑ stationes publicas missarum al¬
sempnia celebranti. solitas oblationti s¬
tulerat. Cin post misteria traditurus. cũ
diceret corpus domini nr̃i ih̾u xp̃i conser¬
uet animam tuam: lasciuia subrisit. Ille¬

Expanded text:
sunt in loco ubi non estis, miraculis inter alia scribit, inquiens: « Scio quia omnipotens Deus per dilectionem tuam in gentem, quam eligi voluit, magna miracula ostendit. Unde necesse est ut de eodem dono coelesti, et timendo gaudeas, et gaudendo pertimescas: gaudeas videlicet, quia Anglorum animae per exteriora miracula ad interiorem gratiam pertrahuntur; pertimescas vero, ne inter signa quae fiunt infirmus animus in sui praesumptione se elevet, ut unde foras per honorerii miraculis penes easdem Anglorum Ecclesias vulgo leguntur. omittenda non arbitror, ne studiosi lectoris animus, aut defraudasse pertinaciter, aut negligenter praeteriisse me cognitionem congruam suspicetur. Matrona quaedam beato Gregorio, per stationes publicas missarum solemnia celebranti, solitas oblationes obtulerat. Cui post mysteria traditurus, cum diceret: Corpus Domini nostri Jesu Christi conservet animam tuam, lasciva subrisit. Ill
Abbreviated transcription (Latin):
obinum habuisse leunculum ÷ atq dle
eiusdem molent̾ necati marilla cũ regre¬
deret᷑ mellis sumpsisse fauum: suisq con¬
iinis eingina ꝓposuisse obscurum. Istis
hec aliqua su p̾ortuncula conueniunt :
porro ad credendum titubantium animõ
instruunt: in quib adhuc fides frigescẽ¬
te caritate. uel uiuut: uł potiꝰ ut ita dictũ
sit. mortua uiuere se credit. Non itaq
insanientum more poetarum manes &
a ueritate uacuas fingimus fabulas ÷ neq
iuxta mantuani uatis figmentum. eneio
exemplo de tumulo pollidori auri sacra
fame necati hastilia cruenta çitrahimuis:
sed ad laudem dñi. meritum et nomen
amabile amandi presulis sumini ador¬
nare desideramus. Dorro si illa meretͥcio
sermone et culta compta ꝓsuaderi quasi
uera potuerunt paganis ⁊ quȩ redargu¬
tio digna mueniri poterit ꝓpistianis. si
inmori fide dubitent dde certis÷ qͣm illi de
mendacib et incertis : Suꝑest itaq ut

Expanded text:
obvium habuisse leunculum atque de obvium habuisse leunculum atque de eiusdem violenter necati maxilla, cum regrederetur, mellis sumpsisse favum suisque convivis enigma proposuisse obscurum. Istis haec aliqua sui portiuncula conveniunt, porro ad credendum titubantium animos instruunt, in quibus adhuc fides, frigescente caritate, vel vivit vel potius, ut ita dictum sit, mortua vivere se credit. Non itaque insanientium more poetarum inanes et a veritate vacuas fingimus fabulas neque iuxta Mantuani vatis figmentum Aeneio exemplo de tumulo Polidori auri sacra fame necati hastilia cruenta extrahimus, sed ad laudem Domini meritum et nomen amabile Amandi praesulis summi adornare desideramus. Porro si illa meretricio sermone et cultu compta persuaderi quasi vera potuerunt paganis, quae redargutio digna inveniri poterit christianis, si minori fide dubitent de certis, quam illi de mendacibus et incertis? Superest itaque, ut
Abbreviated transcription (Latin):
maculam aut rugam ⁊ se corpore & sp̃u
immaculatam. Representauit uͦ quaddam
similitudine nob̃ illos utrosq nr̃e plebis
pater & parens iste de proximo post centũ
quinquaginta annos sui obitus dormiers
in scpulchro: pͥmi ade similitudinẽ refe¬
rens in osse exempto: sccłi ade id est xpisti
imaginem prebens in cruore eftuso. Quib
utͥsq gestis mirabilib p̾sentem sibi eccł̃i¬
am ad sua sollempnia congregatam: qͣsi
ueram dilectionis ac fidei puritate conni-¬
gem. omnium nr̃m matrem udet᷑ adqͥ¬
sisse. Quȩ illi ꝓpͥo aluo. fonte indeliceo
sacro filios gen̾cians: mirabile dictu & ma¬
ter ꝑscuerat & uirgo. De quoꝵ collegio
etiam ego qui ista nunc suppleo: q̃muis
degener cius inenarrabili pietate eristo.
Sane illa quȩ uerax pͥscoꝵ isrłitice nati¬
onis iudicum narrat historia. de quo
loquimur ñ longe uidebuntur dissimilia:
samson fortissimum omnium ducũ que¬
rentem coniugium. rugientẽ in semita

Expanded text:
maculam aut rugam, sed corpore et spiritu maculam aut rugam, sed corpore et spiritu immaculatam. Repraesentavit vero quadam similitudine nobis illos utrosque nostrae plebis pater et parens, iste de proximo post centum quinquaginta annos sui obitus dormiens in sepulcro; primi Adae similitudinem referens in osse exempto; secundi Adae, id est Christi imaginem praebens in cruore effuso. Quibus utrisque gestis mirabilibus, praesentem sibi eccam ad sua sollemnia congregatam, quasi veram dilectionis ac fidei puritate coniugem, omnium nostrum matrem videtur adquisisse, quae illi proprio alvo, fonte videlicet sacro, filios generans, mirabile dictu! et mater perseverat et virgo. De quorum collegio etiam ego, qui ista nunc suppleo, quamvis degener eius inenarrabili pietate existo. Sane illa, quae verax priscorum Israheliticae nationis Iudicum narrat historia, his de quo loquimur non longe videbuntur dissimilia. Samson fortissimum omnium ducum, quaerentem coniugium, rugientem in semita
Abbreviated transcription (Latin):
culo. sponsalis margariti egressa est ple¬
nitudo. Dotalis etiam pacti supra crucẽ
scͥpti stipulatio: in pulcherrima hebrai¬
De quib ecclia al su concditoris ac redlẽp¬
toris similitudinẽ reformata. om̃ium cre¬
dentium mat̾ uitalis indele eua ẽ: remo¬
ta pͥori calamitate effecta. N on penitus
incomparabile ꝑ omia de quo antea dir¬
imus uob̾ uidetur miracłin ÷ qndo apto
ore nr̃i patris nos in xp̃o ꝑ euangłium
gna̾ntis. p̃tiosissimi stille flxerunt cruo¬
nis: quo omnis huius ecclie conuentꝰ ama¬
bilis. Augmentũ uere ꝑcꝑe metiuit crelu¬
litatis: castoq conuugi federe digna ef¬
fecta est & fidelis. Dormunt gͥ uetustus
ille in paradiso adam: & ex osse propͥo
fabricatam suscepit conugale contuber¬
nium euam. Emeuit postea adam nomus.
illius antiqui ꝓthoplasti ꝓthoplastes i
crucis supplicio: et ex cruore sui laceris sub¬
arratam sibi aptauit eccłiam ñ habenteo

Expanded text:
culo, sponsalis margareti egressa est pleculo, sponsalis margareti egressa est plenitudo, dotalis etiam pacti supra crucem scripti stipulatio in pulcherrima HebraiDe quibus ecclesia ad sui conditoris ac redemptoris similitudinem reformata, omnium credentium mater vitalis, videlicet Eva, est, remota priori calamitate, effecta. Non penitus incomparabile per omnia, de quo antea diximus, nobis videtur miraculum, quando, aperto ore nostri patris, nos in Christo per euangelium generantis, pretiosissimi stillae fluxerunt cruoris, quo omnis huius ecclesiae conventus amabilis augmentum verae percipere meruit credulitatis, castoque coniugii foedere digna effecta est et fidelis. Dormivit igitur vetustus ille in paradyso Adam et ex osse proprio fabricatam suscepit coniugale contubernium Evam. Quievit postea Adam novus illius antiqui protoplasti protoplastes in crucis supplicio et ex cruore sui laarrhatam sibi aptavit ecclesiam, non habentem
Abbreviated transcription (Latin):
pulcherrum oris duos dentes eduxit: ru¬
bicundo ebore ut credi decet. ac antiquo
saphiro preciosiores. Mirum dictu fide¬
lem querens auditorem ÷ quod contra na¬
turam est. mortui cadaueris de dentib
eductis. stille fluxerunt cruoris: huitisq
monimenti usq in diem hodiernum tẽ¬
stimonium acerra prebet eborea. adhuc
eodem quo infusa fuerat sanguine cũ
ibi seruandi mitterentur mirabile cdictu
hoc facto. immo iteratum diuine
maiestatis opus ueneramur. qͦd in pͥmo
mundanȩ conditionis erordio ecditum
legendo recordamur: quando de pͥmi pa¬
rentis latere in paradiso dormientis costã
eductam legimus ⁊ candemq in mulie.¬
rem formam effigiatam audimus. Necũ
& illud qͦd codem actu figurabat᷑ mist¬
rium. de latere uidelicet xp̃i in cruce
dormientis cum aqua ⁊ sangumẽ ecluc¬
tum ÷ quando patefacto uite fonte mu¬
cronc militis. manauit precium nr̃e re¬
demptionis: atq conscisso thesauri sac¬

Expanded text:
pulcherrimi oris duos dentes eduxit, rupulcherrimi oris duos dentes eduxit, rubicundo ebore, ut credi decet, ac antiquo saphiro pretiosiores. Mirum dictu fidelem quaerens auditorem, quod contra naturam est! Mortui cadaveris de dentibus eductis stillae fluxerunt cruoris, huiusque monimenti usque in diem hodiernum testimonium acerra praebet eborea, adhuc eodem quo infusa fuerat sanguine, cum ibi servandi mitterentur, mirabile dictu!n hoc facto, immo iteratum divinae maiestatis opus veneramur, quod in primo mundanae conditionis exordio editum legendo recordamur, quando de primi parentis latere in paradyso dormientis costam eductam legimus eandemque in muliebrem formam effigiatam audimus, necnon et illud, quod eodem actu figurabatur mysterium, de latere videlicet Christi in cruce dormientis cum aqua sanguinem eductum, quando, patefacto vitae fonte mucrone militis, manavit pretium nostrae redemptionis, atque conscisso thesauri sac
Abbreviated transcription (Latin):
suis desidcriis mintis ẽe ꝑpendens ⁊ nͥ etiam
er corpore aliquam tolleret minolatorum
portionẽ ienbroꝵ: uertit audaces ut ita di¬
cam ad cadauer incmorabile manꝰ ÷ ungueqͥ
spũalis uituli cornua ꝓducentis & ungu¬
las secuit: quȩ post obitum illius contra
naturam ita excreuerant. ut etiam mani¬
cas manuum ciꝰ trem̃tosuo penetrarent. Nc¬
non & barbam pontificis nr̃i scilicet a aro¬
nis: post scpulturam ipsius recrescentẽ to¬
tũdit. Hec uͦ omnia sibi summo cdeuotio¬
nis obsequio recondens nec s tam̃ suisq
desideriis sufficere credens: ad os sacratis¬
simũ ꝑ qͦd diume pietati crebre oratio¬
num pretes fuerant fuse: ac uarus ppli¬
frequentes predicationes directe. ausus
est manum mittere: atq si aliquem de
dentib illius posset erimere studuit ꝑtẽp¬
tare. Sed & cum hoc ꝓ eorundem firmita¬
te nequiret ꝑficere: fabrili instrumento
tenaci indelicet forcipe usus ÷ de gentiusˢ

Expanded text:
suis desideriis minus esse perpendens, nisi etiam suis desideriis minus esse perpendens, nisi etiam ex corpore aliquam tolleret inviolatorum portionem membrorum, vertit audaces, ut ita dicam, ad cadaver venerabile manus unguesque spiritalis vituli cornua producentis et ungulassecuit. Quae post obitum illius contra naturam ita excreverant, ut etiam manicas manuum eius cremento suo penetrarent. Necnon et barbam pontificis, nostri scilicet Aaronis, post sepulturam ipsius recrescentem totondit. Haec vero omnia sibi, summo devotionis obsequio recondens nec sibi tamen suisque desideriis sufficere credens, ad os sacratissimum, per quod divinae pietati crebrae orationum preces fuerant fusae ac variifrequentes praedicationes directae, ausus est manum mittere, atque si aliquem de dentibus illius posset eximere, studuit pertemptare. Sed et cum hoc pro eorundem firmitate nequiret perficere, fabrili instrumento, tenaci videlicet forcipe usus, de gengivis
Abbreviated transcription (Latin):
nis uti in mortius fieri assolet reliquias
inuenturum: repꝑit ultra estimationem
minolati corporis memorabile ꝓdigium.
Quali hec insio digna miraculo: quanq
imim̃so stupori proxima fucrit: eloqntia
humami ingcii effari nequit. quin minͦ
ariditas nr̃i sermonis. hec explicare ut de¬
cet tenuissimis ualeat uerbis: Stupefac¬
tus gͥ ut par crat tam mopinati uisione
portenti: om̃ipotenti deo debitis laudib
bñdixit ÷ tantoꝵq donoꝵ largitori grãs
egit. Congaudens etiam tanti inuentione
thesauri: non modico iterum cepit solli¬
citudinis angore cruciari: multa animo
uolucis quid ex ip̃o ad comincinorationẽ
scq̃ntiũ ꝑ munere deberet auferri. Ubi uͦ
fluctuantẽ animũ anchora consilii stabi¬
lunt: casulam qua crat indutus a sacratis¬
simo ciꝰ collo abstulid ÷ cundemq in latus
utrumq uersans. cannas harundinũ flu¬
uiales quȩ sub ip̃o olim posite fuerant
ꝓpter humorem aquatilem subduxit. Idq

Expanded text:
nis, uti in mortuis fieri assolet, reliquias nis, uti in mortuis fieri assolet, reliquias inventurum, reperit ultra aestimationem inviolati corporis memorabile prodigium. Quali haec visio digna miraculo quamque inmenso stupori proxima fuerit, eloquentia humani ingenii effari nequit, quin minus ariditas nostri sermonis haec explicare, ut decet, tenuissimis valeat verbis. Stupefactus igitur, ut par erat, tam inopinati visione portenti, omnipotenti Deo debitis laudibus benedixit tantorumque donorum largitori gratias egit. Congaudens etiam tanti inventione thesauri, non modico iterum coepit sollicitudinis angore cruciari, multa animo volvens, quid ex ipso ad commemorationem sequentium pro munere deberet auferri. Ubi vero fluctuantem animum anchora consilii stabilivit, casulam qua erat indutus a sacratissimo eius collo abstulit, eundemque in latus utrumque versans, cannas harundinum fluviales, quae sub ipso olim positae fuerant propter humorem aquatilem, subduxit, idque
Abbreviated transcription (Latin):
terum suum teneret uasis receptaculum.
Simulq estimans necessarium: ut ad de¬
uotionem honorandam querentium. de
puluere carnis. siue de ossib cius. tolleret
aliquantam portiunculam reliquiarum.
Interea omni dubietate summota. idem
archicustos ad tumulum iam in suꝑficie
pauimĩti positum humilit̃ accessit: atq
oꝑculo lapidis quo tegebatur remoto di¬
ligentiꝰ introsperit. Et ecce optulit se op¬
tutib illius uir cano capite reuerendꝰ : ab¬
stinentie ac̃ ieiumoꝵ macore quib comi¬
tib uirerat pallidus: sc̃itate moꝵ m̃ito¬
rumq precipuus: incorruptione quoq
menbroꝵ suaue fraglantium quasi aro¬
maticus ac toto corpore incontaminatus:
hoc solo quod in scpulchro iacebat dori¬
enti simillimus ⁊ uestimentis pontificalib
honesta pulcritudine adornatus. Res ra¬
ritate sui ualde mirabilis: atq ꝓ sui mag¬
nitudinc humano sermone uix explicabi¬
lis. Eui cnim putauerat se putrefacte car¬

Expanded text:
terum suum teneret vasis receptaculum, terum suum teneret vasis receptaculum, simulque aestimans necessarium, ut ad devotionem honorandam quaerentium de pulvere carnis sive de ossibus illius tolleret aliquantam partiunculam reliquiarum. Interea, omni dubietate submota, idem archicustos ad tumulum, iam in superficie pavimenti positum, humiliter accessit atque, operculo lapidis quo tegebatur remoto, diligentius introspexit. Etecce! obtulit se obtutibus illius vir cano capite reverendus, abstinentiae ac ieiuniorum macore quibus comitibus vixerat pallidus, sanctitate morum meritorumque praecipuus, incorruptione quoque membrorum suave flagrantium quasi aromaticus ac toto corpore incontaminatus, hoc solo quod in sepulchro iacebat dormienti simillimus, vestimentis pontificalibus honesta pulchritudine adornatus. Res raritate sui valde mirabilis atque pro sui magnitudine humano sermone v̅ix explicabilis! Qui enim putaverat se putrefactae car
Abbreviated transcription (Latin):
deuotissime crorsus suꝑ cundem tumulũ
impleuit. Et qmus in cutuitu ipsiꝰ sepul¬
chri aquatilis humor extͥnsetus fuerit: ñ
tam̃ intͥnsetus lutulentis sordib seu aque
guttulis introtus patuit. Rec inm̃ito credi¬
bile est deum qͥ om̃ium creaturaꝵ naturas
ꝓ suo arbitͥo in quascunq uult rerum spe¬
cies transformat. ac tumescentia maria
ꝓpͥo nutu harenis quasi habenis fortissi¬
mis frenad÷ etiam dilecti sui cadaueri
tanti honoris bñficium p̾stare potuisse
ut intra ipsius urne uasculum qͦ p̃tiosũ
tenebat᷑ depositum. nich intraret sordiũ:
ut cunctis fieret enisdẽ uenerandi ponti¬
ficis meritum manifestum. Erpletis gͥ mis¬
sarum sollempniis ÷ paucis secum quos uo¬
luit ex monachis retentis. cettros abscede¬
re fecit: ac ñ tam temerario ausu qͣm fi¬
delis anum deuotione feruens. explorare
diligentius amica curiositate duxit con¬
gruum. quid sub oculis positum intra u¬

Expanded text:
devotissime exorsus, super eundem tumulum devotissime exorsus, super eundem tumulum implevit. Et quamvis in circuitu ipsius sepulchri aquatilis humor extrinsecus fuerit, non tamen intrinsecus lutulentis sordibus seu aquae guttulis introitus patuit. Nec inmerito credibile est, Deum, qui omnium creaturarum naturas pro suo arbitrio in quascumque vult rerum species transformat ac tumescentia maria proprio nutu harenis quasi habenis fortissimis frenat, etiam dilecti sui cadaveri tanti honoris beneficium praestare potuisse, ut intra ipsius urnae vasculum, quo pretiosum tenebatur depositum, nihil intraret sordium, ut cunctis fieret eiusdem venerandi pontificis meritum manifestum. Expletis igitur missarum sollemniis, paucis secum quos voluit ex monachis retentis, ceteros abscedere fecit, ac non tam temerario ausu quam fidelis animi devotione fervens, explorare diligentius amica curiositate duxit congruum, quid sub oculis positum intra u
Abbreviated transcription (Latin):
ne usq ad pretiosissimi thesauri depositũ
sacri uidelicet patris corpuscłm. altius tel¬
luri ut in alcero sermone qiximus a beate
memorie antistite elegio defossum. eadem
aquarum affluentia penetraret: atq ip̃m
cirtum flua humectatione & impbo ausu
contingendo uiolaret. Tandem ergo anci¬
piti dubictate summota. ad hoc se salu¬
bre consilium sustulit. diumo ut credi
decet instinctu animatus: quatenꝰ ip̃am
sacri corpusculi urnam de inferiorib aq
altiora subrigeret: candemq cdenceps
ab om̃i hac allumone tutissimã. limosaq
palude sceretissmã sua ꝓuisione reocertt.
ie gͥ cõstituta. clicoꝵ cat̾ua ad tantũ
opus congͥgata. fossores necessarios
acdhibint: atq sarcofago eleuando pluri¬
mam diligentiã impendit. Qd̃ summa
cautela ut dignũ erat leuatum. ĩ sinistra
parte deponi fecit: ac festiua celebritate ꝑ
ampla edis spacia lichis relucentib. mis¬
saꝵ sollempnia ꝓ tanti presulis honore

Expanded text:
ne usque ad pretiosissimi thesauri depositum, ne usque ad pretiosissimi thesauri depositum, sacri videlicet patris corpusculum, altius telluri, ut in altero sermone diximus, a beatae memoriae antistite Elegio defossum, eadem aquarum affluentia penetraret atque ipsum circumflua humectatione et improbo ausu contingendo violaret. Tandem ergo, ancipiti dubietate submota, ad hoc se salubre consilium sustulit, divino, ut credi decet, instinctu animatus, quatenus ipsam sacri corpusculi urnam de inferioribus ad altiora subrigeret eandemque deinceps ab omni hac alluvione tutissimam limosaque palude secretissimam sua provisione redderet. Die igitur constituta clericorum caterva ad tantum opus congregata fossores necessarios adhibuit atque sarcofago elevando plurimam diligentiam impendit. Quod summa cautela, ut dignum erat, levatum, in sinistra parte deponi fecit, ac festiva celebritate per ampla aedis spatia, lichnis relucentibus, missarum sollemnia pro tanti praesulis honore
Abbreviated transcription (Latin):
contiguus. non amplius ab eo qͣm iugin¬
ti passib distabat. Qui cotidiano crcmen¬
do suꝑcffluens. in tantum eccreuit: ut aa
sacroscãm sacratissimi corporis sepulturam
accederet : atq omne illud ediculȩ ipsius
spacium qͦd curta pedes acdiacet. suꝑfusis
aquis impleret: siccumq ꝑgentib ibi gra¬
dieudi iter negaret. Huius itaq incõmodi¬
tatis tristis cuentus. monachoꝵr animis mero¬
rem non modicum intulit: precipue uero
uenerabilem lotharium sacri templi illo tẽ¬
pore edituum ñ mediocter ꝑculit. Quiꝰ sa¬
gacis animi industriam oꝑumq efficatiã.
ce corpora libroꝵ nr̃o archiuo indita. ac to¬
cius cenobii in melius augmentata. etiam¬
si bumana lingua taceat: fabrice struc¬
tura clamat. Hac gͥ insoliti ꝑmotꝰ noui¬
tate diliuin. secum cepit ꝑtractare mente
sagaci. quib modis imminenti succurre¬
ret̾ ꝑiculo: ac tali ac tante ꝑnicici quali
obsisteret suffragio. Sollicitus enim erat

Expanded text:
contiguus, non amplius ab eo quam vigincontiguus, non amplius ab eo quam viginti passibus distabat. Qui cotidiano cremento supereffluens, in tantum excrevit, ut ad sacrosanctam sacratissimi corporis sepulturam accederet atque omne illud aediculae ipsius spatium, quod circa pedes adiacet, superfusis aquis impleret siccumque pergentibus ibi gradiendi iter negaret. Huius itaque incommoditatis tristis eventus monachorum animis merorem non modicum intulit, praecipue vero venerabilem Hlotharium sacri templi illo in tempore aedituum non mediocriter perculit. Cuius sagacis animi industriam operumque efficaciam et corpora librorum nostro archivo indita ac totius coenobii in melius augmentata, etiamsi humana lingua taceat, fabricae structura clamat. Hic igitur insoliti permotus novitate diluvii, secum coepit pertractare mente sagaci, quibus modis imminenti succurreret periculo, aut tali ac tantae perniciei quali obsisteret suffragio. Sollicitus enim erat,
Abbreviated transcription (Latin):
mi pontificis tp̃i amanddi memorabilem
non tacere. Est quippe in ea & diumi mi¬
raculi portio non minima: et eiusclem be¬
ati uri laudis ac sc̃itatis maties infinta
lgitur anno uerbi carnc̃ facti. scilicet filii
aẽ. ꝓ salute ac redemptione humam gni
meariati octingentesimo nono. qui erat an¬
nus a tiansitu uiri dei amandi centesimꝰ
qno uagesimus. plurima ultra solitum
aquarum inundacio facta. multis in lo¬
bs metas suas citesserat: atq arcuniacen¬
es fummib agros campnosa legitu ua¬
Acione nudlauetnt. Quoo yitiliꝰ malum
adeo usq excreuerat: ut etiam incolȩ flu¬
minib pretimi. habitacula auita coge¬
rentur descrere⁊ et in sublimib colliculis
donec decrescerent mutatis tabernaculis
babitare. Hȩc uͦ ex crescentium aquarum
copia de die in dicm augmento ymbnium
intumescens : ctiam oras Ruuim uocabulo
iscarb nimietate sua impleuerat: qui be¬
atissimi patͦm nr̃i amandi tumulo pene

Expanded text:
mi pontificis Christi Amandi memorabilem mi pontificis Christi Amandi memorabilem non tacere. Est quippe in ea et divini miraculi portio non minima et eiusdem beati viri laudis ac sanctitatis materies infinita. Igitur anno verbi carnem facti, scilicet filii Dei pro salute ac redemptione humani generis incarnati, octingentesimo nono, qui erat annus a transitu viri Dei Amandi centesimus quinquagesimus, plurima ultra solitum aquarum inundatio facta, multis in locis metas suas excesserat atque circumiacentes fluminibus agros damnosa segetum vacuatione nudaverat. Quod periculi malum adeo usque excreverat, ut etiam incolae fluminibus proximi habitacula avita cogerentur deserere et in sublimibus colliculis, donec decrescerent, mutatis tabernaculis, habitare. Haec vero excrescentium aquarum copia de die in diem augmento imbrium intumescens, etiam oras fluvii vocabulo Iscarb nimietate sua impleverat, qui beatissimi patroni nostri Amandi tumulo pene
Abbreviated transcription (Latin):
celesti curia thronum iudiciariȩ potestatis
est adeptus: nob̃ cum ante illud t̾ribile
om̃ipotentis dei tribunal uencrimꝰ ratio¬
nem reddituri de uniu̾sis nr̃is actib. dig¬
netur ficri ꝓpitius : ac ꝓ nr̃is erratib in tao
tremendo examune assurgat causidicus
Minus sanc qm oportet ibi securos nos
futuros timemus: sed hac in spe fiduciã
habemus: quia quod in nob̾ minus ha¬
bemꝰ. ipsius suppleri poterit meritis sacris
ac pretib int̾uenientib: reddetq nobis ex
irato domino patrem secenissimum : atq
rep̃sentabit nobis ex nidice t̾ribili defenso¬
rem. saluatorem indelicet nr̃m: cuius bñ¬
ficus et muncrib et̾nis sit laus nigis. et in¬
eleuatiõs corporis bcati amandi q̃ facta c̃
a lothatio custode. anno ab ĩcarnatiõs dñ oc¬
rare fore honorificum ꝑ ra¬
ꝯhaelem archangłin celestis
medicine edocemur bauilũ:
dignum arbitramur mimo
necessarium. eleuationẽ corporis sacratissi¬

Expanded text:
caelesti curia thronum iudiciariae potestatis caelesti curia thronum iudiciariae potestatis est adeptus, nobis, cum ante illud terribile omnipotentis Dei tribunal venerimus, rationem reddituri de universis nostris actibus, dignetur fieri propitius ac pro nostris erratibus in tam tremendo examine adsurgat causidicus. Minus sane quam oportet ibi securos nos futuros timemus, sed hac in spe fiduciam habemus, quia quod in nobis minus habemus, ipsius suppleri poterit meritis sacris ac precibus intervenientibus, reddetque nobis ex irato Domino patrem serenissimum atque repraesentabit nobis ex iudice terribili defensorem, salvatorem videlicet nostrum, cuius beneficiis et muneribus aeternis sit laus iugis et inELEVATIONE CORPORIS BEATI AMANDI, QUAE FACTA EST A HLOTHARIO CUSTODE ANNO AB INCARNATIONE DOMINI OCrare fore honorificum per Raphahelem archangelum caelestis medicinae edocemur baiulum, dignum arbitramur, immo necessarium elevationem corporis sacratissi
Abbreviated transcription (Latin):
necnon et parsimonia ciboꝵ. qm asꝑam
&ẽ artam uiam incessit. Qui ordeaceii pa¬
nis esca: et abstinentia fuit a uino cũ
omni sicera. Reclansus insuꝑ quasi he¬
remita in cella arcissima: cilicina non
horruit indum̃ta ÷ recubans quasi dele¬
ctabilit̾ in cincre: suumq corpusculum
fame. frigore. nuditate castigans et iN
scruitutem redigens: mextinguibili ni¬
giter diume dilectionis amore flagra¬
uit: mamq uite quam agendo didice¬
rat. aliis nuntiauit. Talentumq sibi
creditum multiplicare studuit. dñoq
suo duplicatum. sua suoꝵq salute ue¬
ridicus ratiotinator reportauit. Hunc
uatum fore dicendum: cum dominus
cuncto orbi ministros uerbi sin dirige¬
ret. qui tam immensis diuinoꝵ dono¬
prcrogatuns refulget. Euiq in terris po¬
situs: celesti factus est conuersatione gło¬
sus. Illum gͦ humilib animoꝵ nr̃oꝵ uõ¬
tis obsecremus ⁊ ut qm̃ ipse iam nunc i

Expanded text:
necnon et parsimonia ciborum quam asperam necnon et parsimonia ciborum quam asperam et artam viam incessit! Cui hordeacii panis aesca et abstinentia fuit a vino cum omni sicera. Reclausus insuper quasi heremita in cella artissima, cilicina non horruit indumenta, recubans quasi delectabiliter in cinere, suumque corpusculum fame, frigore, nuditate castigans et in servitutem redigens, inextinguibili iugiter divinae dilectionis amore flagravit viamque vitae, quam agendo didicerat, aliis nuntiavit talentumque sibi creditum multiplicare studuit Dominoque suo duplicatum sua suorumque salute veridicus ratiocinator reportavit. Hunc vatum fore dicendum, cum Dominus cuncto orbi ministros verbi sui dirigeret, qui tam inmensis divin orum donopraerogativis refulget, quique in terris positus, caelesti factus est conversatione gloriosus. Illum ergo humilibus animorum nostrorum votis obsecremus, ut quoniam ipse iam nunc in
Abbreviated transcription (Latin):
est in ip̃o: ut id reciꝑe in mercede mereret᷑
qͦd oculus non uidit. nec auris audiuit
nec in cor hominis ascendit ÷ quȩ deus
diligentib se preꝑauit. Huius etiam be¬
ati p̾atris ꝑsone illud conuenient̃ aptari
potest: qͦd dauid ꝓph̾a ingomiscendo
clamabat. Pauꝑ sum ego & in laborib
aniuentutẽ mcã. Pauꝑ quippe in hoc scło
beatꝰ amandꝰ c̃ẽ delegit ÷ qui ommia ca¬
ducoꝵ culmina honoꝵ. simlq heredita¬
tem pat̾nam. ip̃amq patͥam cũ paren¬
tib deserint: et ipsuus dñi preceptum
cuidam adolescenti dictum uem seque¬
re inc. festinant̾ implcuit. Illud uͦ quod
dictum est. in laborib a uiuentute mea:
si oꝑa huis diligenter a pͥncipio consi¬
deremus ⁊ ñ ab his cum uacasse cognos¬
cemus. Quos cnm ille in hac miscrabili
uita. quȩ tota crumpnnis ac miseriis plo¬
na est. ñ ꝑtulit cruciatus : Preterea in
uilitate uestium uł̃ ctiam nuditate:

Expanded text:
est in ipso, ut id recipere in mercede mereretur, est in ipso, ut id recipere in mercede mereretur, quod oculus non vidit nec auris audivit nec in cor hominis ascendit, quae Deus diligentibus se praeparavit. Huius etiam beati patris personae illud convenienter aptari potest, quod David propheta ingemiscendo clamabat: Pauper sum ego et in laboribus a iuventute mea. Pauper quippe in hoc saeculo beatus Amandus esse delegit, qui omnia caducorum culmina honorum simulque hereditatem paternam ipsamque patriam cum parentibus deseruit et ipsius Domini praeceptum cuidam adolescenti dictum: Veni, sequere me, festinanter implevit. Illud vero quod dictum est: In laboribus a iuventute mea, si opera huius diligenter a principio consideremus, non ab his eum vacasse cognoscemus. Quos enim ille in hac miserabili vita, quae tota erumnis ac miseriis plena est, non pertulit cruciatus? Praeterea in vilitate vestium vel etiam nuditate
Abbreviated transcription (Latin):
habens. dum ũbum diuinum aliis cuan¬
gelirat: cum homine rationabilis homor
cum uitulo uiucns hostia÷ cũ leone fre¬
mitu p̃dicationis rugicns: cum aquila
ad cęlestia animi puritate consccndens.
Ipse etiam cum diuitib xp̃i diues: mo¬
nasteria plurima construens et capti
iugi modulatione decantans. Incola ego
sum apud te & ꝑegͥnus: sic̃ om̃s patrcs
mei. Necuon et illum ipsuus dm̃i sermo¬
ncm quẽ cum discipulis in monte sedens
habuit: continua meditatione atq oꝑe
id estͦ mentis humilitatem sanctissimus
pat̾ concupiuit : et ad huiꝰ pͥmȩ beatitu¬
dinis uitia pͥmo festinanter ꝑucnit. ac
deinceps ad reliquarum plenitudinẽ uͥtu¬
tum ꝑfecte sublimit̾q conscendit ÷ et ic¬
cuco ꝑciꝑe dignꝰ fuit celoꝵ regnum tali¬
bus a domino ꝓmissum. Id quod in prȩ¬
senti est momentancum et leue tribula¬
tionis cum apło paulo patient̃ ferens: su¬
pra modum ec̃ium gle pondꝰ oꝑatum

Expanded text:
habens, dum verbum divinum aliis euanhabens, dum verbum divinum aliis euangelizat, cum homine rationabilis homo, cum vitulo vivens hostia, cum leone fremitu praedicationis rugiens, cum aquila ad caelestia animi puritate conscendens. Ipse etiam cum divitibus Christi dives, monasteria plurima construens et captivoiculum iugi modulatione decantans: Incola ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei, necnon et illum ipsius Domini sermonem, quem cum discipulis in monte sedens habuit, continua meditatione atque opere id est mentis humilitatem, sanctissimus pater Amandus concupivit et ad huius primae beatitudinis initia primo festinanter pervenit ac deinceps ad reliquarum plenitudinem virtutum perfecte sublimiterque conscendit et idcirco percipere dignus fuit caelorum regnum, talibus a Domino promissum. Id quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis cum apostolo Paulo patienter ferens, supra modum aeternum gloriae pondus operatum
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina pͥncipari ñ ignorans. Cum pote¬
statib : regib uel alus quib libet praue
agentib. plemissima lib̾tate contrane po¬
testatem habens. Cum untutib: mundũ
pene totum sanitatib ac uariis untutũ
ꝓdigiis complens. Cum cherubin: plem¬
tudinem scientiȩ. quantum humana po¬
test comprehendere natura retincns. Cum
seraphin ardens ip̃e diumno amore: et in¬
cendens alios gemine dilectionis ardore.
mentoꝵ premuntius. Cum apłis sua relin¬
quens ac xp̃m sequens: cundemq genti¬
bus uariis predicans apłs. Lum martirib
mortificatione corporis. ac ꝑsecutionib
plurimis pressus martir. Cũm confessorib:
summo sacerdotio confessor crimuis. Qũ
uirginib. uͥginitate cordis ac corporis uir¬
go mundissimꝰ : qͦd etiam patefecit incor¬
ruptione ncubroꝵ suoꝵ incontammatũ
inuentum honorabile ciꝰ corpꝰ. Ipse etiam
cum cuangłistarum figuris parcicipium

Expanded text:
disciplina principari non ignorans, cum potedisciplina principari non ignorans, cum potestatibus, regibus vel aliis quibuslibet prave agentibus plenissima libertate contraire potestatem habens, cum virtutibus, mundum pene totum sanitatibus ac variis virtutum prodigiis complens, cum Cherubim, plenitudinem scientiae, quantum humana potest comprehendere natura, retinens, cum Seraphim, ardens ipse divino amore et incendens alios geminae dilectionis ardore. mentorum praenuntius, cum apostolis, sua relinquens ac Christum sequens eundemque gentibus variis praedicans apostolus, cum martyribus, mortificatione corporis ac persecutionibus plurimis pressus martyr, cum confessoribus, summo sacerdotio confessor eximius, cum virginibus, virginitate cordis ac corporis virgo mundissimus, quod etiam patefecit incorruptione membrorum suorum incontaminatum inventum honorabile eius corpus. Ipse etiam cum euangelistarum figuris participium
Abbreviated transcription (Latin):
dui. diumis famulari elegit obsequiis: ac
toto corde iinficis dm̃ suiꝰ obedire mar¬
datis. Nec inm̃ito aplico uocabulo inuers
meruit insigniri: quoꝵ exempla concupi¬
uit imitari. Si quidem excelsis coꝵ meritis
dignꝰ habitus est particeps ficri: qui patͥa.
parentib. ac omnib mundi possessionib
sprecis. xp̃i elegit discipulus effici⁊ ut heres
ipsius mereretur mnucniri: ꝓ quo unũsas
uoluptates caduci contẽpserat mundi. Ncc
tamen tantum apłicis dignus est laudib
adequari: sed etiam angelicis spiritib. ac
uniuersis agminib. Cum archangłis sum¬
mis uidlc nuntus: summa celestis regni
preiia gentib nuntians. Cum angelis sa¬
cro sacerdotio angłs dñi crercituum ut le¬
gitur effectus: communia mortalib inuen¬
di precepta dispensans. Cum throms sessorẽ
habens d̾m: cum dñationib in motib men¬
broꝵ carnalium sciens tenere dñium. Eum
pͥncipatib: fratrib & discipulis sp̃uali

Expanded text:
diis divinis famulari elegit obsequiis ac diis divinis famulari elegit obsequiis ac toto corde vivificis Domini sui oboedire mandatis. Nec inmerito apostolico vocabulo vivens meruit insigniri, quorum exempla concupivit imitari, siquidem excelsis eorum meritis dignus habitus est particeps fieri, qui, patria, parentibus ac omnibus mundi possessionibus spretis, Christi elegit discipulus effici, ut haeres ipsius mereretur inveniri, pro quo universas voluptates caduci contempserat mundi. Nec tamen tantum apostolicis dignus est laudibus adaequari, sed etiam angelicis spiritibus ac universis agminibus caeli: cum archangelis, summis videlicet nuntiis, summa caelestis regni praemia gentibus nuntians, cum angelis, sacro sacerdotio angelus Domini exercituum, ut legitur, effectus, communia mortalibus vivendi praecepta dispensans, cum thronis, sessorem habens Deum, cum dominationibus, in motibus membrorum carnalium sciens tenere dominium, cum principatibus, fratribus et discipulis spiritali
Abbreviated transcription (Latin):
Iõĩb se in u̾itate querentib ẽ miscreri dig
dierne festiuitatis reddidimus: ac quid in
ea colimus utcunq his paucissimis sermo¬
nib explicammus: sacrȩ indelicet basili¬
cȩ dedicationẽ atq cranslationem in ip̃am
pontificis xp̃i amandi memorabilem. Pre¬
terea ut etiam ueneranda hinus sollẽpnitaᷤ
diei tͥno ñ indecora sic calculo ⁊ t̾cia supra¬
dictȩ celebritati causa concurrit. ep̃alis sci¬
licet honoris assumptio: quia reuerendum
pat̾num nr̃m hodierna die uencrabiliter
recolimus ordinatum. atq saluti plurimoꝵ
suꝑna dirigente clementia pontificẽ celitus
datum. Hȩc gͦ summo deuotionis officio
honestissime celebremꝰ: cundemq orationũ
nr̃arum adiutorem ac suffragatorẽ quera¬
mus. Plurimum quippe in celestib sedib
optinere posse creditur iam cum xp̃o posi
tus: cui in terris conuersatus in omnib bo¬
nis actib scruire studuit indefessus.
B ip̃is siquidem pueritiȩ suȩ crepun¬

Expanded text:
se in veritate quaerentibus est misereri dignatus. diernae festivitatis reddidimus, ac quid in ea colimus, utcunque his paucissimis sermonibus explicavimus, sacrae videlicet basilicae dedicationem atque translationem in ipsam pontificis Christi Amandi memorabilem. Praeterea ut etiam veneranda ejus solemnitas diei trino non indecora sit calculo, tertia supradictae celebritati causa concurrit, episcopalis scilicet honoris assumptio, quia reverendum patronum nostrum hodierna die venerabiliter recolimus ordinatum, atque saluti plurimorum superna dirigente clementia pontificem coelitus datum. Haec ergo summo devotionis officio honestissime celebremus, eumdemque orationum nostrarum adjutorem ac suffragatorem quaeramus. Plurimum quippe in coelestibus sedibus obtinere posse crtus, cui in terris conversatus in omnibus bonis actibus servire studuit indefessus. Ab ipsis siquidem pueritiae suae crepun