comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& defensione recipiat: ita ut regnum patris eorum sub omni soliditate
possideant & genetricem domni hil deberti domnã brunhildãm
reginã uel filiam eiuschlod su indã germana domni hildebertiregis:
ua diuintraregione̾ francorum fuerit. uel eius reginã fagileybam
tam qua sororem bonam & silias insuatuitione & defensione spiri¬
tali dilectione recipiãt & sub omni honore & dignitate cũ om̃ib
rebus earum. cum ciuitatibus. agris. reditibus uel cunctistĩtulis.
& omni corpore facultatis. tamquȩ pͣsenti uidentur tempore possi¬
dere: qua quȩ adhuc &xp̃op̃sule iuste potuerint augmentare sub
omni securitate & qui& e possideant. Ut siquid deagris siscalib
uel spetiebus atq: p̃sidio pro arbitrusui uoluntate facere aut cui¬
quã conferre uoluerint. stxastabilitate in ꝑpauum conseruent᷑
nec aquibuscũq uoluntas illarũ ullo tempore conuellatur

Expanded text:
et defensione recipiat, ita ut regnum patris eorum sub omni soliditate et defensione recipiat, ita ut regnum patris eorum sub omni soliditate possedeant; et genetricem domni Childeberthi, domnam Brunichildem reginam, vel filiam eius Chlodosuindam, germanam domni Childeberthi regis, quamdiu intra regionem Francorum fuerit, vel eius reginam Faileubam tamquam sororem bonam et filias in sua tuitione et defensione spiritali dilectione recipiat, et sub omni honore et dignitate cum omnibus rebus earum, cum civiet omni corpore facultatis, tam 442 quod praesenti videntur tempore possidere, quam quod adhuc, Christo praesule, juste potuerint augmentare, sub omni securitate et quiete possideant: ut si quid de agris fiscalibus, vel speciebus atque praesidio pro arbitrii sui voluntate facere aut cuiquam conferre voluerint, fixa stabilitate in perpetuo conservetur, nec a quibuscumque voluntas illarum ullo tempore convellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dño audiliante relinquere Illud speti aliter placuit ꝑ om̃a in uio labiliter
conseruari ut quicquid domnus guntram nufrex siliae suae chluthildȩ con¬
tulit. aut adhuc dõ propitiante contuleritꝰ om̃ibus rebus atq corporib
tam inciuitatibus quam agris uel reditis. inire & dominatione ipsius
xiliante dño conseruaur. Neq a quocumq ulloumq: tempore conuel¬
latur & subtuitione acdefensione domni hildeberti cum eđ om̃a quae
ipsaintransitii genitorissui inuenerit possidente subom̃ihonore & digni¬
tate secure debeat possidere. Pari conditione repromittit domnusrea
guntramnus. ut sicut hab& humana fragilitas quod diuina pi& as nonper¬
mitat nec ille uidere desiderat.si contigerit domnũ hildebertũ eo suꝑ¬
stite dehacluce migrari filiossuos theotbertum & theodoricũ regem
uel si adhuc aliosipsi ds̃dare uoluerit ut pius pater subsua tuitione

Expanded text:
Domino auxiliante, relinquere. Illud specialiter placuit per omnia inviolabiliter Domino auxiliante, relinquere. Illud specialiter placuit per omnia inviolabiliter conservari, ut quidquid domnus Guntchramnus rex filiae suae Chlothieldi contulit, aut adhuc Deo propitiante contulerit, in omnibus rebus atque corporibus, tam in civitatibus, quam agris vel reditibus, in jure et dominatione ipsius xiliante Domino, conservetur, neque a quocunque ullo unquam tempore convellatur, et sub tuitione ac defensione domni Childeberti, cum his omnibus quae ipsam transitus genitoris sui inveniret possedentem, sub omni honore et dignitate secura debeat possedere. Pari conditione repromittit domnus Gunthchramnus rex, ut, si, ut habet humana fragilitas, quod divina pietas non permittat nec ille videre desiderat, si contigerit domnum Childeberthum eo suprestite de hac luce migrari, filius suos Theodoberthum et Theodoricum reges, vel si adhuc alios ipsi Deus dare voluerit, ut pius pater sub sua tuitione
Abbreviated transcription (Latin):
rof cadauera stricta quasi ui uentes. Sed dño p̃cedente lterũ theo¬
dricus theodbercũ superat. & atholbiaco usq coloniam exercitus the¬
odberti gladio trucidatur. per loca horam t̃re cooperuit. Ipsoq die
todericꝰ coloniã ꝑ rexit. om̃s thes auros theod berti in ibi recepit. Pirigerisque¬
theo dricus ultrarenũ postorgũ theodberti bertariũ cubiculariumsũ
drici pre sentat. Exitũq uestiesregales theodbertus expoliat᷑us

Expanded text:
 cadavera stricti quasi viventes. Sed Domino praecedente iterum Theudericus Theudebertum superat, et a Tolbiaco usque Coloniam exercitus Theudeberti gladio trucidatur. Per loca oram terrae cooperuit, ipsoque die Coloniam perrexit, omnesque thesauros TheudTheudericus ultra Renum post tergum Theudeberti Bertharium cobicularium, derici presentat exhibetum. Vestis regalibus Theudebertus expoliatus
Abbreviated transcription (Latin):
ñti. tamquã in aliquod molle elementũ descendit. atque medi
ẽ suffossus. nec om̃ino contrit. Quod non sine magna miraculo in¬
igussiitib fuit. Rex autẽ cum eam mortua deflexess&. post paucosdies
ias mudegundẽ recepit in matrimonio. Post quod factũ reputantes ei
bnimeui quod sua emissione ante dicta regina fuerit int̾fecta. eum a reg¬
ormeiciunt. Habebat aut̃ tum bil pericus tres filios de audo uera
re regina sua. idẽ te otberctum cuis supra meminimus. me¬
uechum atq chudouechum. Sed nunc ad cepta redeamis.
uni uero iterũ ingallias uenire conabantur. ad uersu quos sy¬
giberthus cum exercitũ dirigit. habens secum magnã multi¬
nẽ uiroꝵ fortiũ. Cumq confligere deberent. isti magicis ar¬
is in structi. diuersas eis fantasias ostendunt & eos ualde supe
Fugiente autẽ exercitu sigiberti ipse inclausus ab hunis retineba
nisi postea ut erat elegans et uersitus quos non poit superare

Expanded text:
vimenti, tanquam in aliquod molle elementum descendit, atque medius vimenti, tanquam in aliquod molle elementum descendit, atque medius est suffossus, nec omnino contritus: quod non sine grandi miraculo videntibus fuit. Rex autem cum eam mortuam deflesset, post paucos dies Fredegundem recepit in matrifratres, quod sua emissione antedicta regina fuerit interfecta, eum a regno deieciunt. Habebat autem tunc Chilpericus tres filius de Audovera priore regina sua, id est Theudoberthum, cui supra meminimus, Merovechum atque Chlodovechum. Sed ad coepta redeamus. Chuni vero iterum in Gallias venire conabantur. Adversum quos Sygiberthus cum exercitu dirigit, habens secum magnam multitudinem virorum fortium. Cumque confligere deberent, isti magicis artibus instructi, diversas eis fantasias ostendunt et eos valde superant. Fugiente autem exercitu Sigyberthi, ipsi inclusus a Chunis retenebatur, nisi postea, ut erat elegans et versutus, quos non potuit superare
Abbreviated transcription (Latin):
iorẽ ipsi cum magnis opib aestinauit. Nam gasumtha aetate seni
abrunichilde erat. Quȩ cum ad chilpericum regẽ ueniss& cum gran
honore suscepta eiꝰꝙ ẽ sociata coniugio. Aquo &iam magno amore di¬
gebat᷑. Detulerat enĩ secum magnos thesauros. sed ꝑ amorẽ fredegun¬
s quã pͥus habuerat. ortũ ẽ int̾ eos scamdalũ grande. Iam enĩ in lege
t holica conuersa fuerat & crismata. Cumq se regi quereret assi¬
ie in iurias ferre. dicer& ꝙ se nullã dignitatẽ cũ eodẽ habere. pe¬
it ut relictis thesauris quosse cum detulerat libera redire ꝑmit¬
t᷑ur ad patria. Quod ille ꝑ ingenia dissimulans. uerbis eam lenib demul
Ad extremũ enĩ suggillari iussit apuero. mortuamq reppeent
stratu. Postcuius obitu. ds̃ uirtutẽ magnã ostendit. Lich nus enĩ¬
e qui fune suspensus corã sepulchro cius ardebat. nullo tangente

Expanded text:
riorem, ipsi cum magnis opibus distinavit. Nam Galsuintha aetate senior riorem, ipsi cum magnis opibus distinavit. Nam Galsuintha aetate senior a Brunichilde erat. Quae cum ad Chilpericum regem venisset, cum grande honore suscepta eiusque est sociata coniugio; a quo etiam magno amore diligebatur. Detulerat enim secum magnos thesauros. Sed per amorem Fredegundis, quam prius catholica conversa fuerat, et chrismata. Cumque se regi quereretur assidue injurias perferre, diceretque nullam se dignitatem cum eodem habere, petiit ut relictis thesauris, quos secum detulerat, liberam redire permitteret ad patriam. Quod ille per ingenia dissimulans, verbis eam lenibus demulsit. Ad extremum eam suggillari 169 jussit a puero, mortuamque reperit in strato. Post cujus obitum Deus virtutem magnam ostendit. Lychnus enie, qui fune suspensus coram sepulcro ejus ardebat, nullo tangente,
Abbreviated transcription (Latin):
legitionẽ in hnspania mittit. & multis munerib brum childẽ a thanagili¬
di regis filiam petiit. Erat enĩ puella elsgans corpore. uenusta uult
bonesta morib. atq decora. prutens consilio & blanda colloquio. Quan
pater eius non denegans cum magnis thesauris. ante iicto regi transmist
Ille uͦ congregatis seniorib secum : p̃ paratis ȩpulif cum in mensa laet¬
tia atq iocunditate eam accepit uxore. & quia arrianȩ legis sub
iecta erat: ꝑp̃dicationẽ sacerdotũ atq ipsius regis cõmonitionẽ con¬
uersa beata in unitate confessa trinitatẽ credidit. atq chris mataẽ
quȩ in nomine xp̃i catholica ꝑ mansit.
Quod uidens chilpericus rex cum ia pluros haber&. uxores. sorore
eiuis galsumtham expetit. ꝓmittens ꝑlegatos se alias
clicturum tantum condignã sibi regisq ꝓlem mereretꝰ accipere.
ter uero eius has ꝓmissiones accipiens filiam suam. similit sicut ante¬

Expanded text:
legationem in Hispaniam mittit, et cum multis muneribus Brunichildem Athanagillegationem in Hispaniam mittit, et cum multis muneribus Brunichildem Athanagildi regis filiam petiit. Erat enim puella elegans opere, 168 venusta aspectu, honesta moribus atque decora, prudens consilio, et blanda colloquio. Quam pater ejus non denegans, cum magnis thesauris antedicto regi transmisit. Ille vero congregatis senioribus secum, praeparatis epulis, cum immensa laetitia atque jocunditate eam accepit uxorem. iecta erat, per praedicationem sacerdotum atque ipsius regis commonitionem conversa, beatam in unitate confessa Trinitatem credidit atque chrismata est. Quae in nomine Christi catholica perseverat. Quod videns Chilpericus rex, cum iam plures haberet uxores, sororem eius Galsuintham expetiit, promittens per legatus se alias relicturum, tantum condignam sibi regisque prolem mereretuι accipere. Pater vero eius has promissiones accipiens, filiam suam, similiter sicut ante
Abbreviated transcription (Latin):
seilice& maiorẽ mecum honore quam cum germano meo qui nuper
defunctus ẽ potiatur. At illa gauisa collectis omib. ad eum ꝓ¬
fectaẽ. Quod cernens rexait. Rectius ẽ em̃i ut hi thesauri
penes mȩ habeant᷑. qua post hanc quȩ indigne ger mani mei thorĩ
adiuit. Tunc ablatis multis. paucis relictis arela tensi eam mo¬
nasterio destinauit. Hȩc uero egre adqui escens. ienniis. ac uigi¬
liis adfici ꝑ occultos nuncios. gothum quendã adiuit: ꝓmitten
sise in his paniis deductã coniugio copilar& cum thesauris suis
demonasterio egrediens. libenti eum animo sequerot᷑. Quod ille
nihil dubitans reꝓmisit. Cumque hȩc collectis reb factisq uo
tria abbatissȩ dep̃hensanque fraude eam grauit̾ cȩsam custodiȩ
mancipari p̃cepit. In qua usq adexitũ uite p̃sentis non medioer¬
bus attrita passionib ꝑdurauit.
ciperent. & ꝑ uilitatẽ suam : &iam ancillas in matrimoniũ sociara

Expanded text:
scilicet majore mecum honore quam cum germano meo, qui nuper scilicet majore mecum honore quam cum germano meo, qui nuper defunctus est, potiatur. At illa garofecta est. Quod cernens rex, ait: 'Rectius est enim, ut hi thesauri penes me habeantur, quam post hanc, quae indigne germani mei torum adivit' Tunc, ablatis multis, paucis relictis, Arelatinsi eam monasthirio distinavit. Haec vero aegre adquiescens ieiuniis ac vigiliis adfici, per occultus nuntios Gothum quendam adivit; promittens, si se in Hispaniis deductam coniugio copularet, cum thesauris suis de monasthirio egrediens, libenti eum animo sequeretur. nihil dubitans, repromisit. Cumque haec collectis rebus, factisque tria abbatissae: deprehensaque fraude, eam graviter caesam custodiae mancipare praecepit, in qua usque ad exitum vitae praesentis, non mediocribus attrita passionibus, perduravciperent, et per vilitatem suam etiam ancillas in matrimonium sociarent,
Abbreviated transcription (Latin):
taitꝰ ꝑlagrum copulant. usque adtermĩ loci exclamasse fert᷑. In congrur
ue mihi .e. filiis meis. sed reliquit filium. qui absque liberis functꝰ.
ancillam proconcubina thoro subiunxit. de qua gundae badum
m suscepit. Postea uero mercatrudẽ filiam magnarii. in ma¬
nonio accepit. Gundebadum filium suum aurelianis transmasit.
ula autẽ mercatrudis post habitũ filium inhiius morte cras
ir.  Exactis leontio episcopo mille aureis reliquiͦs ixta possi¬
tatẽ condempnauit episcopus. et sic principis ẽ ulta iniuria.¬
sororẽ. coniugio copulauit. Proqua causa. ascõ germano epi¬
O ex cõ municatus uterq ẽ. sed cum eam rex relinquere nollet
ssa iudicio dĩ obiit. Nec multo past & ipserex post eam deces
ad guntb chramnũ regem dirigit. se ultro offerens matrimomo eius.
Quibrex hoc reddidit in responsis. accedere ame ei nonpigeat. cum
thesauris suis. ego enĩ accipia eam. qͥ faciamq magna in populis ut

Expanded text:
ad agrum copolant usque ad terminum loci, exclamasse fertur: 'Incongruae hoc; vae mihi et filiis meis!' Sed reliquit filium, quiabsque liberis functus, randam, cuiusdam suorum ancillam, pro concubina toro subiunxit; de qua Gundobadum filium suscepit. Postea vero Marcatrudem, filiam Magnarii, in matrimonium accepit. Gundobadum vero filium suum Aurilianis transmisit. Aemula autem Marcatrudis post habitum filium in huius morte crasi exactis a Leontio episcopo mille aureis, reliquos juxta possibilitatem condemnarent episcopos: et sic principis est ultus injurisororem, conjugio copulavit. Pro qua causa a sancto Germano episcopo excommunicatus uterque est. Sed cum eam rex relinquere nollet, percussa judicio Dei obiit. Nec multo post et 167 ipse rex post eam decessad Guntchramnum regem dirigit, se ultro offerens matrimonio ejus. Quibus rex hoc reddidit in responsis: Accedere ad me ei non pigeat cum thesauris suis: ego enim accipiam eam, faciamque magnam in populis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nũ auferrent. regnum suum ꝑ totas gallias dilatauit. Tamea
congregatis suis. quadam uice dixisse fertur. De parentibus quos
ipsẽ ꝑdiderat. Uie michi quia tam quã prregrinus inter exxtra¬
neos remansi & non habeo deparentibus meis. qui michi si eue¬
nerit aduersitas possit aliquid aduiuare. Sed hoc non de
morte rorum condolens sed dolo dicebat. Si forte potus s&¬
T adhuc aliqurm repperire ut interficrren. Iaxxinui.
DISITA TRANS. ACTIS APUO PARISIUS OBIIT SEPULTUS QUAT
in basilica scorũ a postolorũ quã cũ rhot ildar regina ipse cori

Expanded text:
num auferrent, regnum suum per totas Gallias dilatavit. Tamen num auferrent, regnum suum per totas Gallias dilatavit. Tamen congregatis suis, quadam vice dixisse fertur de parentibus, 100 quos ipse perdiderat: Vae mihi, qui tanquam peregrinus inter extraneos remansi, et non habeo de parentibus, qui mihi, si venerit adversitas, possit aliquid adjuvare. Sed hoc non de morte horum condolens, sed dolo dicebat, si forte potuisset adhuc aliquem reperire, ut interficeret. XLIII. His ita transactis, apud Parisios obiit; sepultusque in basilica sanctorum Apostolorum quam cum Chrotechilde regina ipse co
Abbreviated transcription (Latin):
mori. & eleuatam securem capitirius deficit. Con¬
uersus quie ad fratrem eius. ait. Si tu solatium fra¬
tri prebiis ses. alligatus utiqua nori fuiss&. Similiter
ehunc r&ro secure ꝑcus sum interfecit. Post quor uͣ
mor tem cognoscunt proditores eorum aurum quod arege
acceperant esse adulterum. quod cd̃ regi dixissent. ille
respondisse fertur: merito inquid tale aurum accipit
qui dominum suum ad mortem propria uoluntate deducit. hoc illis
quod iuiuerent debere sufficere. nimale prodicione dominorum suoruͤ
luituri in tormenta deficerent. Quod illi audientes obtabant gram
adipisci. illud sibi adserentes sufficere siuiuere mereren tur¬
ł uerunt autem supra dicti regis propinqui huius quorum frater
regnoieris nomine apud cinomannis ciuitatem ex iussũ hludo¬
uuichi est inter fectus. quibus mortuis omne regnũ eoru & thes¬
auros hludo uui chus accepit. Inter fectisque & aliis n
& parentibus suis primis. Dr quibis zelum habebat neei reg¬

Expanded text:
mori'. Et elevatam securem capite eius defixit, conversusque ad fratrem eius, ait: 'Si tu solatium fratri tribuissis, allegatus utique non fuisset'; similiter et hunc secure percussum interfecit. Post quorum mortem cognuscent proditores eorum, aurum, quod a regi acceperant, esse adulterum. Quod cum rege dixissent, ille respondisse fertur: 'Merito', inquid, 'tale aurum accepit, qui domino suo ad mortem propria voluntate deducit'; hoc illis quod viverent debere sufficere, ne male proditionem dominorum suorum luituri inter tormenta deficerent. Quod ille audientes, optabant gratiam adipisci, illud sibi adserentes sufficere, si vivere mererentur. Fuerunt autem supradicti regis Rignomeris nomine, apud Cenomannis civitatem, ex jussu Chlodovechi interfectus est. Quibus mortuis, omne regnum eorum et thesauros Chlodovechus accepit. Interfectisque et aliis multis regibus, vel parentibus suis primis, de quibus zelum habebat, ne ei reg
Abbreviated transcription (Latin):
menta. Solitoq a rege ad ulteria patrant᷑. Qua audita bratus
colu banus lit teris ad eũ uerberib: plenas direxit. comminat᷑q ex cõ¬
muni cationẽ si em̃ dare dissatando non uell&. Ad harc rur sũpert¬
mota bruni hildis. regis animũ aduersus colũbanũ excitat. omnid
conatii ꝑ t̾bare intendit . oraturq: ꝓceres aulicas optimates om̃s:
ut regis animũ contra uirũ dĩ ꝑturbarent. Epis que sollicitare aq¬
gressa &de eiꝰ religione derahendo &statũ regulȩ quã suis custi

Expanded text:
menta, solitoque a Rege adulteria patrantur. Quibus auditis, beatus Columbanus litteras ad eum verberibus plenas direxit, comminaturque excommunicationem, si emendari dilatando non vellet. Ad haec rursum permota Brunichildis, regis animum adversus sanctum Columbanum excitat, omniqua conatu perturbare intendit; oratque proceres aulicos, optimates omnes, ut regis animum contra virum Dei perturbarent: episcoposque sollicitare aggressa, ut de ejus religione detrahendo, statum regulae, quam suis cust
Abbreviated transcription (Latin):
cũ predicto rege da goberto maiorẽ domatu palatii accepit. Insecuto quoq
tempr idẽ pippinus dux ȩgrotans mortuus ẽ . rexitq. populũ francorum dis¬
annos xxuii. reliquid suꝑstitẽ carlum filium suũ. Postobitum quoq eius
blictrudis matrona p̃fata suo consilio atq regimine cuncta sese Agebat.¬
Demũ franci mutuo inseditionẽ consilio in utile ac cepto com missa atie in coatia¬
silua contra theudo aldũ & leudes pippini quondã atq grimoaldi inierunt¬
tamen. Corruitq. ibi non modicus exercitus: Theudo¬
aldusitac
a sodalib: suis ꝑfugã lapsus euasit. magna & ualida ꝑtur¬
batio
& ꝑsecutio extitit apud gentem francorum.

Expanded text:
cum praedicto rege Dagoberto maiorum domato palatii accepit. 8. Insecuto quoque tempore idem Pippinus dux egrotans mortuus est; rexitque populum Francorum ann. 27 S. Reliquit suprestitem Carlos filio suo. Post obitum quoque eius Plectrudis matrona pDemum Franci mutuo in seditionem versi, consilio inutili accepto, commissa acie in Coatiasilva, contra Theudoaldum, et leudes Pippini quondam, atque Grimoaldum iniere certamen. Corruitque ibi immodicus exercitus. Theudoaldus itaque a sodalibus suis per fugam lapsus evasit. Magna et valida perturbatio et persecutio exstitit apud gentem Francorum.
Abbreviated transcription (Latin):
linus oux. Eo anno richardus rex gothorum ouimo am¬
plixus ndse prius secrecius baptiztur: Post hare om̃sgohondo
olim arianã sectam tenebant tol&um adunare precepit. &onira q¬
libros arianos precepit ut pris entarentur. Quos inuna oomon
con locatos incendio concremare uissit. & ad xp̃ian nalegem m¬

Expanded text:
lenus dux. Eo anno Richarid rex Gotorum divino amamore, prius secrecius baptizatur. Post haec omnes Gothus, dum Arrianam sectam tenebant, Tollibros Arianos praecepit ut sibi praesententur: quos in una domo collocatos incendio concremare jussit, et ad Christianam legem
Abbreviated transcription (Latin):
patris firmauit
Guntramniꝰ interficitur. uxorem eius sidoniã una cum
Lomnbs thesauros tius domnolus domistic̾ & ualdamarꝰ
Uin greditur. Sed loci infirmitate grauatus protinꝰ ad pro
aguntramno patricius partib prouincir ordinatur. fliuschil¬
deberti regis theadbertus natus fuisse nunciatur. UI.
o atindo nimia inundatio fluminũ inburgundia fuit

Expanded text:
patris firmavit.patris firmavit.Guntchramni interficitur: uxorem ejus Sidoniam una cum omnibus thesauris ejus Domnolus domesticus et Wandalmarus ingreditur, sed loci infirmitate gravatus, protinus ad pra Guntchramno patricius partibus Provinciae ordinatur. Filius Childeberti regis Theodobertus natus fuisse nuntiatur. VI. Eo anno nimia inundatio fluminum in Burgundia fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
RAHS ACTIS NAΜO Gregorii libris uolumina temporun
silui. sed curiosissime quantũ potui inserere studuii. decoao x
incipiens tempore scribendum quo gregoriifinis gesta bint
cessauit & tacuit.¬
plrnetudinem de ipso laudes canerent. Annoꝰ xxini. regnim rea
sui oiuino amorea ecclesiam brati marcelli ubi ipsr p̾ciosi. in¬
monastrrium sc̃i marcelli guntramnus institutione hreianu
OC ANMO Gundo aldus cum solatio
mummoli & oesiderii mense nouemb partr Rrgni
guntramni presumpsit inuadere & ciuttates cuirtere: gun¬
tramnus leudegisilum comitr stabuli & argilant patricium
cũ ixercitu contra ipsos oirexit. Gundo aldus terga uirtens¬
conbanem ciuitatem atbras idie. ex inde oerupr abosone¬
ouce prȩcipetatus interiit.
.III.
IUMQ GUATRAUNO ꝑ latũ suiss& to quod sr̃ suus hilperic̃
ess& interfectus. festinans ꝑ rexit parisius. lbiq fredegun¬
dem cũfilio hilperici hlotharium. adsrurnire p̃cepit. Qũt riolo
uilla baptizari iub&. & rũ desco lauacro excipirns. in regnum

Expanded text:
ransacto namque Gregorii libri volumine, temporum silui, sed curiosissime, quantum potui, omnia inseri studui, de eodem incipiens tempore scribendum, quo Gregorii finis, gestaque cessavit et tacuitplissimas de ipso laudes canerent. AN. DLXXXIV. Anno 24 regni sui divino amore ecclesiam beati Marcelli, ubi ipse pretiosus ncti Marcelli Guntchramnus institutionem formandum oc anno Gundoaldus cum solatio Mummoli et Desiderii mense Novembri partem regni Guntchramni praesumpsit invadere, et civitates evertere. 597 Guntchramnus Leudegiselum comitem stabuli, et Aegilanem patricium cum exercitu contra ipsos direxit. Gundoaldus terga Conbanem civitatem latebram dedit; exinde de rupe a Bosouci praecipetatus III. Cumque Guntchramno perlatum fuisset, eo quod frater suus Chilpericus esset interfectus, festinans perrexit Parisius, ibique Fredegundem cum filio Chilperici Chlothario ad se venire praecepit; quem in Rioilo villa baptizari jubet, et eum de sancto lavacro excipiens in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
exꝓceribus dagobertum expecit. ut ei cũ exercitu auxilia r&ur. qualit᷑
sintillanẽ degradar& axegno: huius beneficii reͤpensione missorium au

Expanded text:
ceribus ad Dagobertum expetit ut ei cum exercitu auxiliaretur, qualiter Sintellanem degradaret a regno: in hujus beneficii repensionem missorium au
Abbreviated transcription (Latin):
rator cũ ꝑsis deuictꝰ &c̃ fusus terga uertens. a suis ꝓprus int᷑ fici
tur drannico ordine
tur trannico ordineoe perse terga uertentes. ad sedes remȩ¬
ant ꝓprias. hera clius euecto naualicũ exercitu ꝑsas in gredit᷑. tot᷑aq
ꝑsidã suar ditioni redegit: Captis exinde multis thesauris. & ustrarltiar

Expanded text:
rator cum Persis devictus et confusus, terga vertens a suis propriis tyrannico ordine interficitur. Persae terga vertentes ad sedes remeant proprias. Heraclius evectu navali cum exercitu Persas ingreditur, totamque Persidam suae ditioni redigit, captis exinde multis thesauris, et septem Aeltiar
Abbreviated transcription (Latin):
usteba ceptu consurgiom: hȩc illtaudiens obstupuit : scitns quartũ gtꝰ mensẽ¬
i nort fequo aliũ ediderat filiũ. Tamen ꝑ misit eã consurgert Priores qqͦ¬
inu deaegno hilꝑerici ut erat ansaualdũs & reliqui al siliũ rius qui erat¬
utbai ocitaurrunt. Exigentes sacramenta ꝑciuitates quȩ ad hilprricũ¬
& qurit pnus aspexerant. ut sailica fiddes es. orbeant. gdntramno regi
aquiu anepotisuo lo thario Gdntramnus uero rex omnia quȩ fideles
ham.aegis hilperici non recte oiuersis abstulerannt iusticia int̃ cedente¬
a estituens multa & aocdesus ipse conferens. Testamenta qqͦ oefuntorũ qui
accclesias hede des institurrant & ab hilperico conpfẽhensa furrant restauraũ.
Multis qqͦ sebrnignũ exhibens ac multa pauperibus tribuens.

Expanded text:
ut pro conceptu consurgam'. Haec ille audiens, obstipuit, sciens, quartum esse mensemut pro conceptu consurgam'. Haec ille audiens, obstipuit, sciens, quartum esse mensem, ex quo alium ediderat filium; tamen permisit eam consurgere. Prioribus quoque de regno Chilperici, ut erat Ansovaldus, et reliqui ad filium eius, qui eratvocitaverunt, exigentes sacramenta per civitates, quae ad Chilpericum prius aspexerant, ut scilicet fideles esse debeant Guntchramno regi, ac nepoti suo Chlothario. Guntchramnus vero rex omnia, quae fideles regis Chilperici non recte diversis abstulerant, justitia intercedente, restituit, multa et ipsi eclesiis conferens; testamenta quoque defunctorum, qui eclesias heredis instituerant et ad Chilperico conpressa fuerant, restauravit, multisque se benignum exhibens ac multa pauperibus tribuens.
Abbreviated transcription (Latin):
ec exinde alicui quic quam nisi spontanta uoluntate indulgram.
bsistite igitur uos semꝑ mendaces ac ꝑfidi. & hȩc regiuro referte
Quibus discroentisuS LeGΛTΙIT ΕRUHLΟΕBERtI MAnte dictum
Tregem ueniunt. fredegundem reginã requirentis adq oicentes
ledde homicidã quȩ amica mtã suggillauit. quȩ patrẽ interfecit & patruũ
quȩ ipsos qqͦ consobrinos mros gladio interemit: Atille: Inplacito inquid
quẽ habemus cuncta oscernimus tractantes quidoportrat ficri. Nã srede
gtindem patrocinio suo fouebat : ipsãq: sepius ad couiuiũ cuocans promit¬
uliti trnis st. eifitri maximũ difensorem. Quadã ugro oie oũ pariter ad¬
porsi mensam epularentur Argina consurgens. uali dicens arege ortine¬
ustubatur oicente sibi. Adhuo aliquid cibi sumr. Cui illa: Indulge inquid¬
post pati. precor dñemi quia iuxta consu&udinẽ mulieruĩ contigit: ut ꝓcon

Expanded text:
nec exinde alicui quicquam nisi spontanea voluntate indulgeam. nec exinde alicui quicquam nisi spontanea voluntate indulgeam. Absistete igitur, vos semper mendaces ac perfidi, et haec regi vestro referte'. Quibus discedentibus, legati iterum Childeberthi ad antedictum regem veniunt, Fredegundem reginam requirentes atque dicentesRedde homicidam, quae amitam meam suggillavit, quae patrem interfecit, et patruum: quae ipsos quoque consobrinos meos gladio interemit. At ille: In placito, inquit, quod habemus, cuncta decernimus, tractgunde patrocinio suo fovebat, ipsamque sepius ad convivium evocans, promittens, se ei fieri maximum defensorem. Quadam vero die, dum pariter ad mensam epolarentum, regina consurgens et vale dicens, a rege detenebatur, dicente sibi: 'Adhuc aliquid cybi sume'. Cui illa: 'Indulge', inquid, 'depraecor, domini mi, quia iuxta consuetudinem mulierum contigit mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
tiones quibus hano comuentiã confirmastis. & qua nunc fronte
queritis: ut potẽ meũ hildebertũ suscipere gebram quẽ michi ꝑ¬
oiuersitatẽ uoluistis facert inimicũ. Cui ligati dixer̃ Sitanta mte¬
iracundia corpit ut nihil nepotituo oe his quȩ pollicitus es indul¬
gras ł illa quȩ gerrgno hildeberti oebentur auferre desiste.
uibus ille ait. Eccẽ pactiones quȩ inter nos factȩ sunt. ut quisque sine
fris uoluntate parisius urbẽ ingreder&ur amitter& partẽ suã ess& q
polioctus martir. cũ hilario adq. martino confessoribus iudex ac ar¬
tributor rius Post harc in gressus tꝰ̃. germanus m̃s sigibertus: qui iu¬
dicio dĩ interiens amisit partẽ suã. Similiter & hilpericus gessit.
erhas ergo trangressiones amistrunt partes suas Ideoq quia illi
iuixta iuditiũ oĩ & maledictionib pactionũ defecer̃. Omnẽ regnum
harib̵ thi cum thesauris. mris oictionibus lege opitulante subiciã.

Expanded text:
tiones, quibus hanc conibentiam confirmastis! Et qua nunc fronte quaeritis, ut nepotem meum Childeberthum suscipere debeam, quem mihi erversitate voluistis facere inimicum?' Cui legati dixerunt: 'Si tantum menteiracundia coepit, ut nihil nepote tuo de his quae pollicitus es indulgeas, vel illa quae de regno Chariberthi debentur auferre desiste'. Quibus ille ait: 'Ecce pactiones, quae inter nos factae sunt, ut, quisque sine fratris voluntatem Parisius urbem ingrederetur, amitteret partem suam, essetque Polioctus martyr cum Hylario adque Martino confessoribus iudex ac retributor eius. Post haec ingressus est in ea germanus meus Sigyberthus, qui iudicio Dei interiens amisit partem suam, Similiter et Chilpericus gessit. Per has ergo transgressiones amiserunt partes suas. Ideoque, quia illi iuxta Dei iudicium et maledictionibus pactionum defecerunt, omnem regnum Chariberthi cum thesauris eius meis ditionibus, lege opitulante, subiciam
Abbreviated transcription (Latin):
nidebantur aut quicũq: rcclisia offitium iex colebãt. larga pi&ate concrssit.
Multum enim exactores iniiꝰ tributis exspoliatierant to qđ ꝑ longũ timpꝰ succrden

Expanded text:
videbantur, aut quicunque Ecclesiae officium excolebant, larga pietate concessit. videbantur, aut quicunque Ecclesiae officium excolebant, larga pietate concessit. Multum enim jam exactores hujus tributi exspoliati erant, eo quod per longum tempus et succeden
Abbreviated transcription (Latin):
Sic qut qođ uil& tliger&. quo facilus sopito scandalo nulla occasio int̃ipsos inimici
orirotur. Se drixhil deb̵tis differons homines ninctos acc̃ipereait: . Incertu
bapud nos habutur utrum insunt homicidplli quos adducitis analii & fortassissi¬
ui cui : cũq: habentur cũ nr̃ibene ingenli generatione fuerint quia puduos fiuru
interempti : pͣsertim & gripho adstabat quieo tempore Irgatus cũ ris dom furrai
missus quatiter fectist . ac dicebat : Quia p̃sictus urbisillus cum collerdtis duob aut tribus
hominũmilib: inruit suꝑnos interemitq sotios meos iniquoexcidio : Etego ipse onterieram
simi irilitor defindere nequiiussem. Accedens autemꝰ ad locũ homines agnoscire potero:
dib& : &sic dito rexplacito ut postros adimprratorem diriger& ipsos absci dere iub& :¬
nsu pradicta urro urbraruernifa hil debertus rix om̃e tributũ tam acdesus quam
monastoriis url reliquis cliricis quiad ec desiam ꝑtinerr¬

Expanded text:
sicque ut quod vellet eligeret: quo facilius sopito scandalo, nulla occasio inter ipsos inimicitiae oriretur. Sed rex Childebertus differens homines vinctos accipere, ait: Incertum apud nos habetur, utrum ii sint homicidae illi quos adducitis, an alii, vel fortassis servi cujuscunque habentur, cum nostri bene ingenui generatione fuerint, qui apud vos fuerunt interempti. Praesertim et Grippo astabat, qui eo tempore legatus cum eisdem fuerat missus, qui interfecti sunt, ac dicebat: Quia praefectus urbis illhominum milibus inruit super nos, interimitque socios meos; in quo excidio et ego ipse interieram, si me viriliter defendere nequivissim. Accedens autem ad locum, homines agnoscere potero; debet'. Et sic dato rex placito, ut post eos ad imperatorem dirigeret, ipsos abscidere iubsupradicta vero urbe Childebertus rex omne tributum tam ecclesiis quam monasteriis, vel reliquis clericis, qui ad Ecclesiam per
Abbreviated transcription (Latin):
urũq resedit: Ista illo dicente subito aduenientes reginar pueri uoluerunt
oũ iuncecatenis. ille quoqui ruaginato gladio unũ uerberat. Exinde suecensi felle.
sn pͣhensis parmis & gladiis suꝑeũ inruerunt. Ex quibunꝰ librans ictũ maximã¬
ied hartẽ capitis eiꝰ acapillis & cuti detixit . Cũ que ꝑ pontẽ urb̵ fuger&. rlapsosinter duos
uster. isquar pontt̃ faciunt prde effraeto oppressus est ii alligatis post tergũ manib¬
untmstodiar mancipat᷑. Iussit que rex ut studer& amidicis quo adusq abhisictibus.

Expanded text:
ue resedit. Ista illo dicente, subito advenientes reginae pueri, voluerunt eum vincire catenis. Ille vero evaginato gladio, unum verberat; reliqui exinde succensi felle, apprehensis parmis et gladiis super eum irruerunt. Ex quibus unus librans ictum, maximam partem capitis ejus a capillis et cute detexit. Cumque per pontem ae ponte faciunt, pede, effracta oppressus est tibia, legatisque postergum manibus, custodiae mancipatur. Iussitque rex, ut studeretur a medicis, quodadusque ab his ictibus
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitati rbredonensi. mummulus ixercitũ mon&. & cum burgunchonibus
illuc proficiscitur. Circum datisqur langobarois cum ixurcitu. factis &iam
concidibus ꝑdeiua siluarum in ruit suꝑ eos multos interfecit non nullos corpit
& regi diruxit : quos ille ꝑloca disꝑsos custo dire precarpit. paucis quod ad modo
rius fr̃s atque ep̃i. qui ñcruer carlesti muniti sedgalea. aclorica seculari armati. mul

Expanded text:
civitati Ebredonensi, Mummolus exercitum movet, et cum Burgundionibus civitati Ebredonensi, Mummolus exercitum movet, et cum Burgundionibus illuc proficiscitur. Circumdatisque Langobardis cum exercitu, factis etiam concidibus, per devia silvarum irruit super eos: multos interfecit, nonnullos cepit, et regi direxit. Quos ille per loca dispersos custodire praecepit, paucis quodammodo rius fratres atque episcopi, qui non cruce coelesti muniti, sed galea aut lorica saeculari armati, mul
Abbreviated transcription (Latin):
putaui. hic & ini pronio patrortus. autisio dorensis urbis in cola fuit:
ronius uero huius municipii comitatum regebat. Cumq: adreno uandã
accioni munera regiꝑfilium trans misiss&. illedatis rub pat̃nis comi¬
ta tũ patris ambiuit. Supplantauit que genitorĩ. qur̃ subleuari: orbu¬
erat. ex hoc uero gradatim proficirns. Ad maus culmen effectusp
Igitur prorũ pentibus langobarois ingalleis amatus patricius. qui nupur¬
crlsi suc cessor ixstiterat contraros abiit. Commistmqur bellaꝰ tere
uereit crcidit que ibi Tantamque stragem tunc langobar diferuntur
fecisse deburgundionibus ut non possit colligi nuimerus occisorum. onr ratiq
preda . discesserunt iterum in italiam : quibus diserdentib runius qui&
mum mulus arcessitus arege patriciatus culmen meruit: In rurntib
iterũ lango bardis ingallus. & usque muscias calmes accedentibus. quod adiac&

Expanded text:
potavi. Hic etenim Peonio patre ortus, Audisiodorensis urbis incola fuit. potavi. Hic etenim Peonio patre ortus, Audisiodorensis urbis incola fuit. Peonius vero huius municipii comitatum regebat. Cumque ad renovandam actionem munera regi per filium transmisisset, illi, datis rebus paternis, comitatum patris ambivit subplantavitque genetorem, quem sublevare debuerat. Ex hoc vero gradatim proficiens, ad maius culmen evectus est. Igitur proruCelsi successor exstiterat, contra eos abiit, commissoque bello terga vertit, ceciditque ibi. Tantamque tunc stragem Langobardi feruntur fecisse de Burgundionibus, ut non possit colligi numerus occisorum: oneratique praeda discesserunt iterum in Italiam. Quibus discedentibus, Eunius, qui et Mummolus, arcessitus a rege, patriciatus culmen meruit. Irruentibus iterum Langobardis in Gallias, et usque Mustias-Calmes accedentibus, quod adjacet
Abbreviated transcription (Latin):
lbuuinus uero lango bardorum rex qui chold suiindam regis hlodharii filiã
habebat. relicta regione sua. italam cum omni illa langobardorum gentr
peciit . Nam commoto exercitu cum uxoribus & liberis abrerunt illuc comma¬
nere oeliberantes. Quam regionem ingressi. maxime ꝑannos .iiii. perua¬
gantes: spoliatis ecclesiis sacerdo tibus interfectis insuã redigunt potestate
Norcua autem choldiiu suiunga uxore. alboinus. aliam ouxit coniugeͣ
cuius patrem ante paucum tempus inter fecerat: Qua da causa muluer
inodio semper uirum habens. locum operiebat in quopossit in uirias pa¬
tris ulcisci. Vnde factum rst ut unũ exfamulis concupiscens urnenũ¬
Ardi ficar&. Quo de functo cũ famulo abiit: srd ad prehensi pariter
inter ficti sunt. lango bardi ocinceps aliũ suꝑse regemstatuunt
unius quoque cognomento mummulus aroge guntramno. patriciatu¬
s promoruit. orcuius miliciar origine alcius quar dam riprtenda

Expanded text:
lboinus vero Langobardorum rex, qui Chlothosindam regis Chlothacharii filiam habebat, relicta regione sua, Italiam cum omni illa Langobardorum gente petiit. Nam commoto exercitu, cum uxoribus et liberis abiere, illuc commanere deliberantes. Quam regionem ingressi, maxime per septem annos pervagantes, spoliatis ecclesiis, sacerdotibus interfectis, in suam redigunt potestatem. Mortua autem Chlothosinda uxore Alboini, aliam duxit conjugem, cujus patrem ante paucum tempus interfecerat. Qua de causa mulier in odio semper virum habens, locum opperiebatur in quo posset injurias patris ulcisci. Unde factum est, ut unum ex famulis concupiscens, virum veneno necaret: quo defuncto, cum famulo abiit; sed apprehensi, pariter interfecti sunt. Langobardi deinceps alium super se regem statuunt. XLII Al. XXXVI. Eunius quoque, cognomento Mummolus, a rege Guntchramno patriciatum promeruit: de cujus militiae origine, altius quaedam repetenda
Abbreviated transcription (Latin):
oistinan Scilic& ut asigibir to rege collecti. in loco unde igressi furrant
stabilirentur. fecrruntqu e exseduos ut aiunt cunros. & unus quidrm per
nictam urbem. alius uero ꝑrbrȩounensem uenit. illam rxuora tenentes¬
ncuss uiam. quam anno superiore tenuerat. Coniunctique sunt in auennico trii¬
ricurio. Erat inim tunc tempus messium. & locus illi maxime fructus
terrȩ subdiuo habebat. nrc quicquã ixhis domi in cole reconderant :

Expanded text:
distinant, scilicet ut a Sigybertho rege collecti in loco unde egressi fuerant distinant, scilicet ut a Sigybertho rege collecti in loco unde egressi fuerant stabilirentur. Feceruntque ex se duos, ut aiunt, cunios, et unus quidem per Niceam urbem, alius vero per Ebredunensim venit, illam re vera tenentes viam, quam anno superiore tenuerant; coniunctique sunt in Avennico treturio . Erat enim tunc tempus messium, et locus ille maxime fructus terrae sub divo habebat, nec quicquam ex his domi incolae reconderant
Abbreviated transcription (Latin):
tos manibus propriis quod peius est inter fecisse refrruntur. Harc prima mum¬
moli incertamine uictoria fuit. Post harc saxones quicũ lango barois in italiã¬
uenerant iterum prorumpunt ingallis & infra territorium reginsim.
rum orripuntes prardas captiuos abducintes. url &iam cuncta uastantes.
uodcu mũ molus comperiss&. ixercitum mouit. in ruensq suꝑros multa
ex his milia in terfecit. & usque uesperum ordere non destitit. gonrenex¬
finẽ facer&. Ignoros enĩ reppererat homines & nichil gehis quar accessert᷑¬
autumantes: Mane autẽ facto. statuunt saxones exercitum preparantesse
adbellũ. Se dinter currentes nuncios pacẽ fecerunt. datisque muneribus
num molo relicta uniuersa regionis prarda cũ captiuis oiscrsserunt :¬
Iurantes prius. quod ad subictionẽ regum. solaciumque francorũ redire
deberea ingalleis. Igicur regressi saxones in italiam ad sumptis secum¬
uxoribus atque paruulis. uilom̃i suppellectile facultatis. redire ingallris

Expanded text:
tos manibus propriis, quod peius est, interfecisse referuntur. Haec prima Mummoli in certamine victuria fuit. Post haec Saxones, qui cum Langobardis in Italienerant, iterum prorumpunt in Galliis et infra territurium Regensim, rum, diripientes praedas, captivos abducentes, vel etiam cuncta vastantes. uod cum Mummolus comperisset, exercitum movet, irruensque super eos, multa ex his milia interficit et usque ad vesperum caedere non distitit, donefinem faceret. Ignarus enim reppererat homines et nihil de his quae accesseautumantes. Mane autem facto, statuunt Saxones exercitum, praeparantes se ad bellum; sed, intercurrentibus nuntiis, pacem fecerunt, datisque muneribus ummolo, relicta universa regionis praeda cum captivis, discesserunt,iurantes prius, quod ad subiectionem regum solaciumque Francorum redire deberent in Galliis. Igitur regressi Saxones in Italiam, adsumptis secuxoribus atque parvolis vel omni suppellectile facultatis, redire in Galliis
Abbreviated transcription (Latin):
ergo prior poposcit sȩ a pontifice bapti hari. Procedit nouus
constantinus ad lauacrũ del&ur larprar ueeris morbo.
sordentes quar maculas gestas antiquitus. recenti latio .e deli¬
turus. Cui ingrisso adluptismũ sc̃s dĩ sic infit ore facundo:
mitis de pone colla sic amber. Adora quod incendisti : incende quae adorasti
aequar& ur. Est enĩ nunc liber eius uitę qui eum nar rat mor¬
tuum suscitasse. Igitur rex om̃i potente᷑ dm̃ intrinitatu con¬

Expanded text:
ergo prior poposcit, se a pontifeci baptizare. Procedit novos Constantinus ad lavacrum, deleturus leprae veteris morbum sordentesque maculas gestas antiquitus recenti latice deleturus. Cui ingresso ad baptismum sanctus Dei sic infit ore facundo: 'Mitis depone colla, Sigamber; adora quod incendisti, incende quod adorasti'.aequaretur. Est enim nunc liber Vitae ejus, qui eum narrat mortuum suscitasse. Igitur rex omnipotentem Deum in Trinitate con
Abbreviated transcription (Latin):
urbiũ qui exgenere sclauinorũ erant. & ad regnũ francoꝵ iam oli aspexerant. Edregnũ
sclauinorũ fortitudo obtinuit. quantũ oementia austrasiorũ. dũ se cer nebant enĩ se¬
io anno charo aldus rex langobar dorũ lugatos ad hisaciũ patriciũ secr&ius mittens.
rogins ut᷑ a sonẽ ducẽ ꝓuinciae tuscane quo potebant ingenio int̃ficor&. huius be¬

Expanded text:
Urbiorum, qui ex genere Sclavinorum erant, et ad regnum Francorum jam olim aspexerant, se ad AlSclavinorum fortitudo obtinuit, quantum dementatio Austrasiorum, dum se cernebant  643 LXIX. Eo anno Charoaldus rex Langobardorum legatos ad Hisacium patricium secretius mittens, rogat ut Tasonem, ducem provinciae Tuscanae, quo poterat ingenio interficeret. Hujus be
Abbreviated transcription (Latin):
dantes exercitus sigoberti terga uertens redit ad ꝓprias seades. Lotharios pa¬
latim ut conuenerat postergum cũ exercitu sequens usque ararem sagon nã
fluuium ꝑuenit. Captis filiis theodricities sigobertu corbũ & merourum
que ipse defonte ex coepit. hildebertus fugãcgtias ascecsg eris nũquã poftea usas m¬
factione uuarnharii maiorꝑ  domus. cũ reliquis maxime totis ꝓceribus de
regno burgundiae. Brunihildis ab herpone comẽs tabuli depago ultra ioran
exiilla trbauna cũ theu delane germana theo drici ꝓducit᷑. & lotharione¬
uo uico suꝑ uincennã fluuid̃ p̃sentat᷑. Si gobertus & corbus filii theo drici inu¬
iussu locharui interfecti sunt. Meroueus secr&ius iussu lotharii inne ustria eser

Expanded text:
dantes, exercitus Sigiberti terga vertens redit ad proprias sedes. Chlotharius paulatim, ut convenerat, post tergum cum exercitu sequens, usque Ararim Saogonnam fluvium pervenit. Captis filiis Theuderici tribus, Sigiberto, Corbo et Meroveo, quem ipse de fonte excepit, Childebertus fugaciter ascendens nec unquam postea fuit Factione Warnacharii majoris domus, cum reliquis maxime totis proceribus de regno Burgundiae, Brunichildis ab Herpone comestabulo de pago Ultra-Jurano ex villa Urba una cum Theudelane germana Theuderici producitur, et Chlothario Rionava vico super Vincenna fluvio praesentatur. Sigibertus et Corbus filii Theuderici jussu Chlotharii interfecti sunt. Meroveus secretius jussu Chlotharii in Neptrico per
Abbreviated transcription (Latin):
cedat alius de parte reginae gundebergaẽ quiq: armatus ad singulare cer¬
tamen: Iudicio dĩ his duobus confligentibus cognoscat᷑ uerũ huius culpae
reputatione. si gundeberga sit in noxia anfortasse culpabilis. Cũ quȩ haec
caro aldo regi & om̃ib primatibus palatu sui placuis s& iubet ad alul fũ
armatũ conflictũ adire certamen: ut deͥparte gundebergae ꝓcurren¬
tibus con sobrinis gunde bergae & hariberto. homo nomine pitto contra
adalulfu armatus ad greditur. Cumq conflig̾issent cer tamine. ada¬
lulfus apittone interficitur. Stat̃ deexilio post annos tres gunde¬
quidã exꝑcerib degente nobili ulol finga nomine rodo aldus. in
offensã dagoberti cadens. instigantib beatissimo uiro atq pontifice ar
ster. eo quł ce& ipse rodo aldus reb plurimis ditatus. Ca&erũ facul¬
ates cupi ditatis ꝑuasor. suꝑbia: deditus. elatione plenus. nec quic qua

Expanded text:
cedat alius de parte reginae Gundebergae; quique armatus ad singulare certamen, ut judicio Dei, his duobus confligentibus, cognoscatur utrum hujus culpae reputationis Gundeberga sit innoxia, an fortasse culpabilis. Cumque haec Charoaldo regi et omnibus primatibus palatii sui placuissent, jubet Adalulfum armatum conflictum adire certaminis, et de parte Gundebergae procurrentibus consobrinis Gundebergae et Ariberto, homo, nomine Pitto, contra Adalulfum armatus aggreditur. Cumque conflixissent certamine, Adalulfus a Pittone interficitur. 630 Gundeberga statim de exsilio post annos tres quidam ex proceribus de gente nobili Ayglolfinga, nomine Chrodoaldus, in offensam Dagoberti cadens, instigantibus beatissimo viro atque pontifice Arnster, eo quod esset ipse Chrodoaldus rebus plurimis ditatus, caeterorum facultatum cupiditate pervasor, superbiae deditus, elatione plenus, nec quidqua
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enĩ de urceo supra memorato dierbat. extra partẽ concedere non abnuis¬
fatis harc rege dicente illi quorũ erat mens sanier aiunt . omĩa gloriose
rex quar cernimus tua suit. sed & nos ipsi tuo suorus dominio subiugati¬
sinmN unc qua&tib bene placitũ uid&ur facito. nullus enĩ potestatituar resistere

Expanded text:
hoc enim de urceo supra memorato dicebat, – 'extra partem concidere non abnuatis'. Haec regi dicente, illi quorum erat mens sanior aiunt: 'Omnia, gloriose rex, quae cernimus, tua sunt, sed et nos ipsi tuo sumus dominio subiugati. Nunc quod tibi bene placitum viditur facito; nullus enim potestati tuae resistere
Abbreviated transcription (Latin):
quia erat ille adhuc fanaticis erroribus in uolutus. Igitur dequadam
aredesia urctũ mirȩ magnitudinis ac pulcritudinis hostes abstuleran᷑
cũ rosiquas eo chosi astici ministerii ornamentas. Ep̃s autẽ arcła illius
missos adregem direx̃ poscens ut siali a. de sacris uasis reciperu non¬
merer&ur saltim uil urceũ aetclesia sua reeiper&. hare audiens
rex ait nuncio Seque renos usq sessionas quia ibi cuncta quȩ ad quisita
sunt diuidend& rrunt. Cũque michi uas illud sors dede ritꝰ quar papa
poscit adim pleam: orinde aduenuons sessionas cunc tũ onuis p̃dy in medio
positũ ait rex. Rogonos oforcissimi prolatores ut saltĩ michi uasistud¬

Expanded text:
quia erat ille adhuc fanaticis erroribus involutus. Igitur de quadam ecclesia urceum mirae magnitudinis ac pulchritudinis hostes abstulerant, cum reliquis ecclesiastici ministerii ornamentis. Episcopus autem ecclesiae illius missos ad regem dirmeretur, saltim vel urceum aeclesia sua reciperit. Haec audiens rex, ait nuntio: 'Sequere nos usque Sexonas, quia ibi cuncta que adquisita sunt dividenda erunt. Cumque mihi vas illud sors dederit, quae papa poscit, adimpleam'. Dehinc adveniens Sexonas, cunctum onus praedae in medio positum, ait rex: 'Rogo vos, o fortissimi proeliatores, ut saltim mihi vas istu
Abbreviated transcription (Latin):
orarins unor fuit astutia. inam ne dimersisunt. Gunt hramnus uero dux adue¬
nucuene it auennione: prouiderat inĩ mũ moluspost quam intramuros urbis
io epoouilius est ȩgressus ut quia pars parua resedebat quar non uallabatur aroda no

Expanded text:
orum minor fuit astutia, in amne dimersi sunt. Gunthchramnus vero dux advenit Avennione. Providerat enim Mummolus, postquam intra murus urbis illius est ingressus, ut quia pars parva resedebat, quae non vallabatur a Rhodano
Abbreviated transcription (Latin):
bo dux eceno ualaus cõmes & caceri nobiliũ fortissimi pugnatore sibin
seu eplura manus exercitus sigiberti regis quicũ ipsis in congrenunt h¬
sione certaminis sunt ad gressi. conspiciente sigibto hoc p̃lio fue ridar
trucidati : Nam & fredulfus domesticus qui amicus ra dulfi fuis¬
sedinoscit᷑ hoc p̃lio occubuit. Sigiber tus eadẽ nocte ꝓculab ipso
castro intentoriis cũ suis mansit: exercitus. in crastinũ uidentes
quod ra dulso nidil pͣualuis sent. missis discurrentib ut pacifice
renũ itrrũ trans mearent cũ radulso conuenientia sigibertus

Expanded text:
 dux, et Aenovallaus comes, et caeteri nobilium fortissimi pugnatores, seu et plurima manus exercitus Sigiberti regis, qui cum ipsis in congressione certaminis essent aggressi, conspiciente Sigiberto, hoc praelio fuerunt trucidati. Nam et Fredulfus domesticus, qui et amicus Radulfi fuisse dicebatur, hoc praelio occubuit. Sigibertus eadem nocte nec procul ab ipso castro in tentoriis cum suo remansit exercitu. In crastinum videntes quod Radulfo nihil praevaluissent, missis discurrentibus ut Rhenum pacifice 658 iterum transmearent, cum Radulfi convenientia Sigibertus