comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fiuas ⁊ ce̾rias uoluntatirestatoꝵõs
ee sopiendas censemꝰ. cum emĩ mani¬
uncias rei cintam reliquit. athaute
postea. y. recenisse quio̾ apore uotun¬
tate uosuisseaut minui eam. ui. un

Expanded text:
fluas et contrarias voluntati testatorum omnes esse sopiendas censemus. Cum enim maniuncias rei cuidam reliquit, alii autem postea sex, recessisse quidem a priore voluntate, voluisse autem minui eam sex un
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.a. Non ẽ tubͥiumꝰ d enegariꝰ acci¬
onem segatorum ei. porcione cõpe¬
tentianhis reb. quas subtraxisse eũ
dehereditate apparuit : qd̾ sͨ legat̃ ẽ u¬
d̾ .ã. Sifortidianum fundum pri¬
ac mox tibi legauit concursii domiꝰ¬
tium eiustibi quoq qͣtitur. ¶ error.
autẽ nomiiũ inscͥptura factus. si de̾
inancipiis mõ ulde possesfionib le
tutele religio sacͣmenti mãrceltum q̃
ub̾ apatre tutorem datiu testa mento
ꝓponitis erpit que resquominus leg¬
atum consequatur non inpedit. nẽc ei
uiste ab ea peticione reppelletur cum ⁊
si uell tutelam admĩstrare ꝓhibatur.¬
mꝑ̃.a. Si infraude eorum quem
restam̃to relicta sunt admissus ẽ ace¬
usator qui testam̃tum falsum dicẽt.
p̃sens ꝓuincie sedm iurisdicionis for¬
mam solui legata iubebit. int̃poĩta ga¬
ciõne sieiucm fiũt heredittis ea restitu.¬
cum sine controũsia legata. soluantur
siquio sciens tam exlegato qmͣ ex fider¬
comisso ab eo qui legatum uł fidi com¬

Expanded text:
. Non est dubium denegari actionem legatorum ei pro portione competenti in his rebus, quas subtraxisse eum de hereditate apparuerit. ANT. A. DONATO.  . Si fortidianum fundum priac mox tibi legavit, concursu dominium eius tibi quoque quaeritur. Error autem nominum in scriptura factus, si modo de mancipiis vel de possessionibus letutelae religio sacramenti marcellum, quem vobis a patre tutorem datum testamento proponitis, eripit. Quae res, quominus legatum consequatur , non impedit: nec enim iuste ab ea petitione repellitur, cum, etiam si vellet, tutelam administrare prohibeatur. Si in fraudem eorum quae testamento relicta sunt admissus est accusator, qui testamentum falsum diceret, praeses provinciae secundum iurisdictionis formam solvi legata iubebit, interposita cautione, si evicta fuerit hereditas, ea restitutcum sine controversia legata solvantur. si quidem sciens, tam ex legato quam ex fideicommisso ab eo qui legatum seu fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
disceptaciomi cdlm adiunguurent:
sitestator non sua sponte testam̃tum
fec̃it. s conpisisus ab eo quiħes ẽ iustĩ.¬
tutuł quoslib alios quos nõtint. hede¬
tometur inpedim̃to fuisse monstr̃e¬
turuelud indignas ꝓsonas a fuccess¬
ionis conpendio remoni celeberrim

Expanded text:
disceptationi crimen adiungitur, si testator non sua sponte testamentum fecit, sed compulsus ab eo qui heres est institutus, vel quoslibet alios quos noluerdinetur, impedimento fuisse monstrantur, velut indignas personas a successionis compendio removeri celeberrim
Abbreviated transcription (Latin):
fectus dicebanr. priꝰqmͣ q̃stio desuis
hab̾enur aperte ⁊ recitare si̾t pp̃am
ptissim ordinus confisitum ħ editasa
fisco uendicatur. ⁊ iõ agi cã ap̃ ꝓcur¬
atorem meum deb quia non ẽo tpr¬
uł ꝑ cod̾icillos adiũ non potit i ̃ii¬
a tam̃ texstatrixnotuntatem suam
non mereri unum exħegib de cla¬
rauit. mĩto eiꝰ portio noniure ada¬
liu̾m m̃slata. fisco uendicata ẽribe¬

Expanded text:
dicebatur, priusquam quaestio de servis haberetur, apertae et recitatae sunt, propter amplissimi ordinis consultum hereditas a fisco vindicatur et ideo agi causa apud procuratorem meum debet, quia non eo t codicillos adimi non potuit. Quia tamen testatrix voluntatem suam non mereri unum ex heredibus declaraverat, merito eius portio non iure ad alium translata fisco vindicata est. Libe
Abbreviated transcription (Latin):
ostnces ad fuum filiuĩ asfeccĩonẽ. ciun¬
icħ quio emolum̃ti reliquit.s rost
erhedaciorus iniriam etiam sub¬
stitutionẽ ei addidit ⁊ afubstirurol
sisaltem meund̾ modum fidĩ comis¬
sum pot relinq̃re ᷤ cum gͥantiquitas

Expanded text:
ostendens ad filium suum adfectionem, cui nihil quidem emolumenti reliquit, sed post exheredationis iniuriam etiam substitutionem ei addidit et a substituto lsi saltem per eundem modum fideicommissum potest relinquere. Cum igitur antiquitas
Abbreviated transcription (Latin):
dip̃terdiem⁊ consinlem tibirecior ꝓ¬
untie facislratem fieri usbebix.
mirtrrat .a. Q Odicillos seuscptra
quo lib tenore nrmatam ea oportebit
obsuicione inpublicum confiti qua

Expanded text:
ndi praeter diem et consulem tibi rector provinciae facultatem fieri iubebit.ius . Codicillos seu scripturam quolibet tenore formatam ea oportebit observatione in publicum proferri, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uolumꝰ. ursciant om̃s qd̾ omĩmõ post
petitam delib̾acionẽ si adierint. iss ꝓ
hede gesserint. uł non recus añint he¬
rediratem omĩb msoliduni hedirar¬
iis hoñib teneantur. ¶ siquis ãt te¬
mĩario ꝓpoĩto delibacionem quid pec¬
ient. inuentarium at minime con

Expanded text:
volumus, ut sciant omnes, quod omnimodo post petitam deliberationem, si adierint vel pro herede gesserint vel non recusaverint hereditatem, omnibus in solidum hereditariis oneribus teneantur. Si quis autem temerario proposito deliberationem quidem petierit, inventarium autem minime con
Abbreviated transcription (Latin):
bone fidi possessores ante controũsi¬
amsslatam indentur fuisse qui
debitum osfcm pietatis scienͣtes omis¬
unt ex ħ̾editate ar uerum distratar̃
us adebitorib accepte pec̾imie. post li¬
tem mõtam bonor.usuras inferant.

Expanded text:
bonae fidei possessores ante controversiam illatam videntur fuisse, qui debitum officium pietatis scientes omiserint Ex hereditate autem rerum distractarum vel a debitoribus acceptae pecuniae post motam litem bono
Abbreviated transcription (Latin):
olutitatib ⁊ duoscodicislos ordiuasse
mdubium nonuenit. id qd̾ poricodie¬
ulo inscripserat per eum inque̾ poste¬
a secem uoluntatis fue contisserat. si
apͥori tenore discrepat ⁊ ceriãm uolun¬
tatem conin. reuocatum eẽ.
di.ã. Pon icirco minꝰqd̾̃ intest¬
tatẽ ab fente. codicillos mat rua fecit
g scnptur uetud codicilloꝵ parism
ituit ꝓlata italiquid exħ pen possir.¬

Expanded text:
voluntatibus duos codicillos ordinasse, in dubium non venit id, quod priori codicillo inscripserat, per eum in quem postea secreta voluntatis suae contulerat, si a prioris tenore discrepat et contrariam voluntatem continico. Non idcirco minus, quod intestato te absente codicillos mater tua fecit, igitur scriptura velut codicillorum patris tui fuit prolata, ut aliquid ex hac p
Abbreviated transcription (Latin):
post delib̾andum recusau̾it. ĩuentar¬
io minime conscͥto. tunc resħedita¬
rias creoitorsorisł his qui adheditatẽ
uocantur. legib redoẽ conplłatur. qu¬
titate earum sacͣm̃to res accipienciũ
manifestanda cum taracione ramẽ
aindice facienda. E notissimũ aũt
ẽ ex hac constitucione que om̃s casus
conti. nr̃is constitucionsb iam ꝓ¬

Expanded text:
post deliberandum recusaverit inventario minime conscripto, tunc res hereditatis creditoribus vel his qui ad hereditatem vocantur legibus reddere compelletur, quantitate earum sacramento res accipientium manifestanda, cum taxatione tamen ab iudice statuenda. Notissimum autem est ex hac constitutione, quae omnes casus contin
Abbreviated transcription (Latin):
S łte tardiꝰ fiue p̃matie aliquisim¬
atur. et cãund̾ iss missis. ilł ceͣdicio exo¬
rturr fuie enĩ post annaie tp̃e fiuse P
maiorseui cui curricula aliquis fmĩt
misłus. si xñ ex legitino formatotes¬
tamto missio ꝓcedat. nustum eipris
une secunrarem suꝑ doninio pressa¬
re usł ip̃i quimissus ẽ ꝯm̃em intenci¬
onem exctude. si em̃ uł exuna pante¬

Expanded text:
sed sive tardius sive praemature aliquis matur et causa, unde vel missio vel contradictio exoritur. Sive enim post annale tempus sive post maioris aeui curricula aliquis fuerit missus, si tantum ex legitime formato testamento missio procedat, nullum ei temporis ime securitatem et super dominio praestare, vel ipsi qui missus est omnem intentionem excludere. Si e
Abbreviated transcription (Latin):
ħeditate abstinĩusse te constit̾it. ⁊ non
ut hedem indomo s ut inquilinũ ul
custodem assex alia iusta rõne habitas¬
se liquido fũit ꝓbatum ciꝑsona patris
conneñru te ꝓcurator meus ꝓhibebir¬
c̾. ã Si patͣna h̾editate abͦstinuisti.
qui subhiscem obligacionib pecuni¬
am patri credid̾uit. iure conueniris¬
c̃n qui testam̃tum inuistumasseue¬
ratis postea nicħ se depat̾na successi¬
one petirurum non excausa conacio¬
nis s mñsigendi animo. imure ꝓfes
ẽ. cum respuere q̃sitãm nequirer he¬
ditatem ⁊ tñsacio mullo dato us reten¬
to seuꝓmisso minime ꝓced̾at. sum¬
ouen non por̃¬

Expanded text:
te te abstinuisse constiterit et non ut heredem in domo, sed ut inquilinum vel custodem vel ex alia iusta ratione habitasse liquido fuerit probatum, ex persona patris conveniri te procurator meus prohibebi. Si paterna hereditate abstinuisti, qui sub isdem obligationibus pecuniam patri crediderint, iure conveniriscti, qui testamentum iniustum adseverans postea nihil se de paterna successione petiturum non ex causa donationis, sed transigendi animo in iure professus est, cum respuere quaesitam nequiret hereditatem et transactio nullo dato vel retento seu promisso minime procedat, submoveri non po
Abbreviated transcription (Latin):
testificatione publicarũ ꝑsonarum
accrpiar. sm at᷑ aliquis ce̾ditõr excitit
tunc inudicio conpetenticause imꝑ
ossessiõ nẽ missi onis ⁊ subsecure c̃di¬
cionis uentilentur ⁊ ei possessio adqͥra¬
tur qui pociora uira ex legitimis m̾is.

Expanded text:
testificatione publicarum personarum accipiat. Sin autem aliquis contradictor extiterit, tunc in iudicio competenti causae in possessionem missionis et subsecutae contradictionis ventilentur et ei possessio adquiratur, qui potiora ex legitimis modis
Abbreviated transcription (Latin):
ciud infunꝰ expendit. iss intestam̃tũ
sinuacione⁊sł mmuentarii contecciõe.
uł malias nẽcessanas causas heditatis
a dp̃oait se psoluisse. ¶ si nõ ⁊ ip̃e ali¬
quas cẽ defunçtum habebar actiones n
hee confuncantur ẜ. similem alus crẽ¬
ditorib ꝑ omĩa ht̃ fortnam tempor
tam p̃rogatiua ut̃ creditores suanda.
licencia danda creditorib seu lertataniᷤᷤ
hr̃s inuentario scripsit. quib uoliu̾nti
egitimis nłis qd̾ suꝑflum ẽ ad ꝓbare.¬

Expanded text:
id in funus expendit vel in testamenti insinuationem vel inventarii confectionem vel in alias necessarias causas hereditatis approbaverit sese persolvisse. Sin vero et ipse aliquas contra defunctum habebat actiones, non eae confundantur, sed similem aliis creditoribus per omnia habeat fortunam, temporum tamen praerogativa inter creditores servanda Licentia danda creditoribus seu legatariis heres in inventario scripsit, quibus voluerint legitimis modis quod superfluum est approbare,
Abbreviated transcription (Latin):
nequis nos putauit antiqiitatis penit
eẽ conte̾mptores indulgemꝰ quid̃ eis petẽ
delib̾acionẽ iss anb̾ iss anrĩs iudicib nõ
tñ ampliꝰ abiꝑiali quid cilinine un¬
o anio anrĩs uõ iudicib nouem m̃¬
sib ut neq exmꝑiali largitate. aliud
tp̃e eis indulgeatur. s ⁊ si fuĩt datũ ꝓ
ncħo habeatur semel emĩ⁊ noñ sepͥm̃
eam peti concedimꝰ. ¶ sĩ aũe ħ aliquis
fec̃it ⁊ inuentarium conscͥpserit nece¬
sse enĩ ẽ omĩ mõ delib̾antes ĩuentariũ
cumonuĩ subtilitate facẽ non liceat ei
post tp̃e p̃stitutum si non regiis nũt he¬

Expanded text:
ne quis nos putaverit antiquitatis penitus esse contemptores, indulgemus quidem eis petere deliberationem vel a nobis vel a nostris iudicibus, non tamen amplius ab imperiali quidem culmine uno anno, a nostris vero iudicibus novem mensibus, ut neque ex imperiali largitate aliud tempus eis indulgeatur, sed et, si fuerit datum, pro nihilo habeatur: semel enim et non saepius eam peti concedimus. Sin autem hoc aliquis fecerit et inventarium conscripserit  necesse enim est omnimodo deliberantes inventarium cum omni subtilitate facere, non liceat ei post temp
Abbreviated transcription (Latin):
compaũint resquanun p̃cia mslegata ͥ
fidi comissa iss alios creduores ꝓcesserĩt.¬
s ticencia creditorib non deneganda adr̃i¬
ns legatanios uenire. nł ypotecisiss inde¬
biti condicione uti. ⁊ ħ que acceperint
recupare. cum sans. absurdum ẽ credaro¬
tib quid suum uis ꝑseq̾ntib legitimũ
auxiliũ denegari legatariis uõ ꝗmpro
lucro c̃tant suas pantes legem accomo¬
cãix. ¶ si uo hedes res heditanias credi¬
torib hediranis ꝓ debito ded̾it insomi¬

Expanded text:
res, quarum pretia in legata vel fideicommissa vel alios creditores processerunt: licentia creditoribus non deneganda adversus legatarios venire et vel hypothecis vel indebiti condictione uti et haec quae acceperint recuperare, cum satis absurdum est creditoribus quidem suum ius persequentibus legitimum auxilium denegari, legatariis vero, qui pro lucro certant, suas partes legem accomodare. Sin vero heredes res hereditarias creditoribus hereditariis pro debito dederint in solu
Abbreviated transcription (Latin):
conficiatur. ut intra .xxx. dies post
aꝑtas tabissas us postqm nota ei fum̃
apenura tabistatum ł delat᷑am fibi
ab intestato ħeditatem cognouit. num̃¬
andos ecordium cãpiat inuentari¬
um fr̃ his reb qͣs defunctus mortis
alios sexagĩnta dies mͦis omĩb ĩple¬
atur fb̃ presencia tabissãnoꝵ cet̃¬
orͣq qui ad hmĩ confeccionem ne¬
cessarii funt᷑ sub scͥpcionẽ tñ suppon
ere ħedem necesse ẽ fignificantem
⁊ qñtitarem᷑ rerum ⁊ qd inssla malig̾¬
tate cura eas ab eo facta. isł faciendã:
res ap̃eund̾ iemanent isssugnarus
fit lict̾arumuł scrib̾e p̃peditur fpeci¬
ali tabislanõ ad ħ sotum adhibende
ut ꝓ eolut̾as supponat. ueñabilisig¬
no cuicis anã manu ħ edis p̃poĩto test.¬
ib uidel adsumendis qui heredem:
cognoscant. ⁊ iubenti ei tabislarum
ꝓse subscribe mt̃fuint. ¶ sin autẽ
iocis in quib res ħeditnrie łmqũa
parsenum posita ẽ ħ̾edes ab eẽ contig̃it

Expanded text:
conficiatur, ut intra triginta dies, post conficiatur, ut intra triginta dies, post apertas tabulas vel postquam nota ei fuerit apertura tabularum vel delatam sibi ab intestato hereditatem cognoverit numerandos, exordium capiat inventarium super his rebus, quas defunctus mortis alios sexaginta dies modis omnibus impleatur sub praesentia tabulariorum ceterorumque, qui ad huiusmodi confectionem necere heredem necesse est, significantem et quantitatem rerum et quod nulla malignitate circa eas ab eo facta vel facienda res apud eum remanent, vel si ignarus sit litterarum vel scribere praepeditur, speciali tabulario ad hoc solum adhibendo, ut pro eo litteras supponat, venerabili signo antea manu heredis praeposito, testibus videlicet adsumendis, qui heredem cognoscunt et iubenti ei tabularium pro se subscribere interfuerint. Sin autem locis, in quibus res hereditariae vel maxima pars earum posita est, heredes abesse contigerit,
Abbreviated transcription (Latin):
simpuisum em̃serit debitum s eciã
fihonerosam quis inueniat eẽ quã
adient ħ editatem. ita enĩ necessariũ
nec sans delibacionis ent auestiũ nisi
homĩb formidolosis quizea timent q̃
exparte fiquid̾ recta ina adire malũit
heditatem ⁊ spec̃tissima ħ fecĩt. iss sese
ĩmiscuerit. ut non postea eam repud¬
ier nullo indiger uuentaro. cũ omĩ¬
b creditorib suppoĩtus ẽ. urpote he¬
ditate ex fua uotitate ei infixa ¶s
mĩti quoq mõ sinontitubante amõ
respuendam issabstinendam ẽẽ credi¬
t̾int heditatem ei aptissime int᷑ tri¬
um m̃suim spacia exquo ei cognir¬
um fũit scriptum se eẽ iss uocatum
hedem reminciet. nullo nec ĩuentar¬
io faciendo nec alio crtuitu expectan
dubͥins ẽ uirum ue ãmitenda fir
nec ne defuncti ħeditas. non putet
sibi eẽ necessanam delib̾acionẽ. set
adeat heditatem us sese imisceat
omĩ tũ mõ inuentarium ab ipso

Expanded text:
si improvisum emerserit debitum, sed etiam si improvisum emerserit debitum, sed etiam si onerosam quis inveniat esse quam adierit hereditatem. Ita enim nec satis necessarium deliberationis erit auxilium, nisi hominibus formidolosis, qui et ea timent, quae ex parte, si quidem recta via adire maluerit hereditatem et spe certissima hoc fecerit vel sese immiscuerit, ut non postea eam repudiet, nullo indiget inventario, cum omnibus creditoribus suppositus est, utpote hereditate ei ex sua voluntate infixa. 1b . Similique modo, si non titubante animo respuendam vel abstinendam esse crediderit hereditatem, ei apertissime intra trium mensuum spatium, ex quo ei cognitum fuerit scriptum se esse vel vocatum heredem, renuntiet nullo nec inventario faciendo nec alio circuitu expectanddubius est, utrumne admittenda sit nec ne defuncti hereditas, non putet sibi esse necessariam deliberationem, sed adeat hereditatem vel sese immisceat, omni tamen modo inventarium ab ipso
Abbreviated transcription (Latin):
gari ei nb̾ale iudicnmi suam expec¬
tare sũam. fiue agenre eo siue pul¬
sato ut siquid̾ suus ꝓ nincietur te
dño suo heditatem᷑ ad quirat. sĩ aut̃
nb eam adipiscatur siadire malũr
d̾.aã. Scimus iam duaseẽ ꝓmul¬
gatas a nr̃a cdem̃cia constitutiones.
unãm quid̃ dehis qui delib̾andum
ꝓħeditate sibi delata exstimaũit̃.
saliãm at̃ de iꝑuisis debitis ⁊ inc̃to
eriu ꝑ dim̃sas spes eis inpoĩtoᷤ. s eciã
uetẽm constitucionem non ignora¬
mus qmͣduuus gordiamis ad plato¬
nem scͥpsit de militib quiꝑ ugnorã¬
ciamheditatem adierint quatenꝰ
at bona acreditorib ħeditariis nõ ĩ¬
rdianisensus ad unam p̃fatarumꝯ
stitucionum anb̃ tedactus ẽ. arma
⁊ enĩm̃agis qmͣ uira scire militess
Iacratissimus legis lator existimauit.
ex omib itaq istis unam legem colli¬
geie nb̃ apparint eẽ humanũ ⁊ non
solum inssites adiunare hĩ beneficio
s eciam ad om̃i ħ extñdẽ. non tantũ

Expanded text:
 suam expectare sententiam sive agente eo sive pulsato, ut, si quidem servus pronuntietur, tunc domino suo hereditatem adquirat, sin autem liber, eam adipiscatur, si adire maluer. Scimus iam duas esse promulgatas a nostra clementia constitutiones, unam quidem de his, qui deliberandum pro hereditate sibi delata existimaverunt, aliam autem de improvisis debitis et incertu exitu per diversas species eis imposito. Sed etiam veterem constitutionem non ignoramus, quam divus gordianus ad platoipsit de militibus, qui per ignorantiam hereditatem adierint, quatenubona a creditoribus hereditariis non insensus ad unam praefatarum tionum a nobis redactus est. Arma etenim magis quam iura scire milites sacratissimus legislator existimavi Ex omnibus itaque istis unam legem colligere nobis apparuit esse humanum et non solum milites adiuvare huiusmodi beneficio, sed etiam ad omnes hoc extendere, non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fatam obsuacionem inuentaru fauiẽdi
solidau̾int ⁊ heditatem sine ꝑicło hant
⁊ egtii falcioie.a dñsun legatanios utantur
bñticio⁊ mrantũ ħ editarus c̃ditorib ten¬
eantur inqͣntũ ies fub̾e adeos deuolute
ualeants eis sacifaciant qui pmiuemiãt
creditores ⁊ sincħ ueliqũ ẽ postiores ue¬

Expanded text:
ationem inventarii faciendi solidaverint, et hereditatem sine periculo habeant et legis falcidiae adversus legatarios utantur beneficio, ut in tantum hereditariis creditoribus teneantur, in quantum res substantiae ad eos devolutae valeant. 4a . Et eis satisfaciant, qui primi veniant creditores, et, si nihil reliquum est, posteriores ve
Abbreviated transcription (Latin):
cessio ẽ. hoc casu ei qui repudiauit ħedi¬
tatem eamlicet adire. recror gͥaditus ꝓnñ
anħedes fint int̃irogare debebit ac si tp̃e
addelsẜandum pecierit mod̾atũ statuet.
amus miscuisti. neq inõpia prĩs te eitus¬
at neq uisfrĩs porgonen tuam iss resta¬
m̃tũ erpientis aitere. de exaccione credito¬

Expanded text:
cessio est, hoc casu ei qui non repudiavit hereditatem eam licet adire. Rector igitur aditus an heredes sint interrogare debebit ac, si tempus ad deliberandum petierint, moderatum statuet t viginti annis miscuisti, neque inopia patris te excusat neque vis fratris portionem tuam vel testamentum eripientis arcere te exac
Abbreviated transcription (Latin):
quis iss exrestam̃to ł ab intestato uoc¬
atus delib̾acionem m̃iue iss ħ quid̾
nonfec̾ie. non tñ successiom renunci¬
au̾it. ut ex hac cã delibare uideatur
s nec aliquid gesserit qd̾ adicionẽ ul
ꝓħede gestionem inducit. p̃dietum
arbinum insuccessionẽ fu̾am tñsm¬
tñsinissio fuĩt concuisa ⁊ siquid̾ is qͥ
sciens ħeditatem fibi ẽẽ issab intesta¬
to ułexcestam̃to delatam delibacione
minime pecita intra annale tp̃e dece
fct. ħ uis ad suam successionem inr̃
amniale tp̃c exrendat. si em̃ ipẽ postam
testam̃tum fu̾t insinuatum issabĩ¬
testãto. issalit̃ ei cognitum sit ħedem
eum uocatum fuisse annali tp̃r trãs¬
rapso ncħ feci̾t exquo uładeundam
isł renunciandam heditarem manif¬
estaiũe is cum successione sua ab hiꝰ
bñficio excludatur. sĩ aut̃ instante
annali cp̃r decessir: reliquum tp̃e ꝑ
subeunda ħ̾ editare suis successorib
sine aliqͣdubierate relinqͣr. quo con¬

Expanded text:
to vel ab intestato vocatus deliberationem meruerit vel hoc quidem non fecerit, non tamen successioni renuntiaverit, ut ex hac causa deliberare videatur, sed nec aliquid gesserit, quod aditionem vel pro herede gestionem inducit, praedictum arbitrium in successionem suam transmtransmissio fuerit conclusa. Et si quidem is, qui sciens hereditatem sibi esse vel ab intestato vel ex testamento delatam deliberatione minime petita intra annale tempus decesserit, hoc ius ad suam successionem intra annale tempus extendat. Si enim ipse, postquam testamentum fuerit insinuatum, vel ab intestato uisse, annali tempore translapso nihil fecerit, ex quo vel adeundam vel renuntiandam hereditatem manifestaverit, is cum successione sua ab huiusmodi beneficio excludatur. Sin autem instante annali tempore decesserit, reliquum tempus pro adeunda hereditate suis successoribus sine aliqua dubietate relinq
Abbreviated transcription (Latin):
u̾.a.umaliquis scripsit ħedem e¬
um quid̾ fua condicione ei quidm̃ũ
euis nendicabat iniudicio adũsaba¬
tur.is ar̃ qui dñm se se dicebat adire
eum ħeditatem inꝑabat. ut adquifi¬
cio h̾editatis ꝑ eum celebretur indi¬
gnatris ẽ qiͣ dnõ ei parere dubitacio
uetib exorta ẽ. s qua pena eimpon¬
atur huimĩ in solencie netẽs inmul¬
tas retrahuntur sũas. s nos eoꝵ disc¬
ordiam sic eẽ decidendam censemus
ue distincc̃õ fubissiscause inponatu¬
r. ⁊ fiquid̾ ita scripta ẽ instincio il¬
tum sernũ illiꝰ ħedem institut qr
aꝑtissimum ẽ intuitu dnĩ eẽ insti¬
ucionem conscͥptam necesse ẽ omĩ¬
mõ ꝑ conpetentem indicem eum ꝯ¬
pelliadire quid ħeditatem ⁊ eam ad¬
quirere nilliat expost fcõ fubici gͣ¬
sine lucrum siue dampnũ adeuni
redundare qui infinture eum detra¬
hebat:⁊ denegari ei⁊ adũsus eumõs
heditarias acciones nisslo ex ħ ei p̃ni¬
dicio gn̾ando. ¶ sĩ aut̃ quasi nb̃ insti¬

Expanded text:
. Cum aliquis scripsit heredem eum, qui de sua condicione ei qui dominium eius vindicabat in iudicio adversabatur, is autem qui dominum sese dicebat adire eum hereditatem imperabat, ut adquisitio hereditatis per eum celebretur, indignatus est quasi domino ei parere. Dubitatio veteribus exorta est, si qua poena ei imponitur huiusmodi insolentiae Veteres in multas retrahuntur sententias, sed nos eorum discordiam sic esse decidendam censemus, ut distinctio subtilis causae imponatur. Et si quidem ita scripta est institutio: " illum servum illius heredem instituo" , quia apertissimum est intuitu domini esse institutionem conscriptam, necesse est omnimodo per competentem iudicem eum compelli adire quidem hereditatem et eam adquirere, nulli autem ex postfacto subici grsive lucrum sive damnum ad eum redundare qui in servitutem eum trahebat et denegari ei et adversus eum omnes hereditarias actiones, nullo ex hoc ei praeiudicio generando. Sin autem quasi liber insti
Abbreviated transcription (Latin):
num scd̃ni formam p̃sentis constitu¬
cionis non fec̾int. ⁊ hedes eẽ omĩ nĩoco
intlłiganturꝰ ⁊ debins hedirariis in so¬
qui delibacionem nullam perentani
curaũint qnͣ putamꝰ quid̃ penitꝰ post
hanc legem ee suꝑuacuã ⁊ debe ei der¬

Expanded text:
onstitutionis non fecerunt, et heredes esse omnimodo intellegantur et debitis hereditariis in soqui deliberationem nullam petendam curaverint, quam putamus quidem penitus post hanc legem esse supervacua
Abbreviated transcription (Latin):
o. a. ¶Reticionum scrupulosã sol¬
lempnitatem hac lege penitus amp¬
utan decemimus.
mp̃ thxod.a. S iinfantii. minori
sit delicta. iss ab intestato delata ama¬
treiss in ea exqua mat̾ descendit. ul
aliis quib cumq ꝑsonis licebir ua¬
pentib eiꝰ sub quoꝵ potestate ẽ adire
ei nomĩe heditatemiss bonor posses¬
sionem peress siħ parens neglerit i ĩ¬
memorata etate ufam decesserit. tũẽ
parentem quid̃ sĩstite̾ omiã ex quac̾o
parente ũo non subsfistẽte siquude
postei obitũ nitor infantisirl danus
fiut: posse eũm ⁊̃ adhc infante pupi¬
lo constiruto noiẽ eiꝰ adire heditate.

Expanded text:
 . Cretionum scrupulosam sollemnitatem hac lege penitus amputari decernimus. . Si infanti, id est minori sit derelicta vel ab intestato delata a matre vel linea ex qua mater descendit vel aliis quibuscumque personis, licebit parentibus eius sub quorum potestate est adire eius nomine hereditatem vel bonorum possessionem petere. Smemorata aetate infans decesserit, tunc parentem quidem superstitem omnia ex quacumque Parente vero non subsistente, si quidem post eius obitum tutor infanti sit vel datus fuerit, posse eum etiam adhuc infante pupillo constituto nomine eius adire hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
tuciomeos subingam̃t inssla lib̾oꝵ eo¬
ium m̃cione facta ⁊ ħ intłligieuanes¬
õe substitucionẽ. ub̃is eam excludenti¬
bus ⁊ malectuoptimo his qui ad suibs¬
itucionem uocantur obsistente ⁊ non
concedente ad eos paitẽ uenire. s ad fi¬
lios uł filias mepotes us neptes ꝓ neꝑo¬
tesus ꝑ neptes morientis tnsimitente.
⁊ non alit substitutione loc̃ accipiẽte

Expanded text:
tutioni eos subiugaverit nulla liberorum eorum mentione facta, et hic intellegi evanescere substitutionem, liberis eam excludentibus et intellectu optimo his qui ad substitutionem vocantur obsistente et non concedente ad eos eam partem venire, sed ad filios vel filias, nepotes vel neptes, pronepotes vel proneptes morientis transmittente, et non aliter substitutione locum accipiente,
Abbreviated transcription (Latin):
d. ã. Quidamelogio condito hedem
scͥpsir metas uncias ⁊ post cta ubatesta¬
m̃tieund̾ malias uncias ustãntas ł
q̃ntascumq ⁊ tt̃io uss maliam partem
hediratis isł quendam unciarum mod̾
illeant̃ unam institicionẽ ił duas ad̾¬
nuttens unamissduas uł qͣntascumq
fĩliũ suum hedem exparte institie.
⁊ qͣndam extͣneum inaliam partem
q̃ni pupiliant̾ substituit. ⁊ postqͣmte¬
stator decessit pupiltus quid̾ prĩ heres
Destitit. extraneus at heditatemadiũ.
⁊ postea ad huc inpma etate pupillus
constitutus ab hac luce subtractus ẽ
⁊ pupislaris fubstinucio locum fibiu
endicauit. cumq substitutus eandẽ
partem admute notuie q̃fitumẽ si
pot̃ iam ħes exp̃ͥntipali testam̃to fac¬
tus puꝑillarem sisbstinicionẽ repu¬
diarefutramq gͥ dicbitacionem fił
decidendam eẽ censemus. placuit ⁊¬
enĩ nb̃ siue minstitucionib fiuem
pupillari fubstitucione. ut is omĩa
ad mitantur iss onuã repudientur¬

Expanded text:
 . Quidam elogio condito heredem scripsit in certas uncias et post certa verba testamenti eunem in alias uncias vel tantas vel quantascumque et tertio vel in aliam partem hereditatis vel quendam unciarum modum, ille autem unam institutionem vel duas admittens unam vel duas vel quantascumque filium suum heredem ex parte instituit et quendam extraneum in aliam partem, quem pupillariter substituit, et postquam testator decessit, pupillus quidem patri heres extitit, extraneus autem hereditatem adiit, et postea adhuc in prima aetate pupillus constitutus ab hac luce subtractus est et pupillaris substitutio locum sibi vindicavit: cumque substitutus eandem partem admittere noluit, quaesitum est, si potest iam heres ex principali testamento factus pupillarem substitutionem repudiare. Utramque igitur dubitationem simul decidendam esse censemus: placuit etenim nobis sive in institutionibus sive in pupillari substitutione, ut vel omnia ad
Abbreviated transcription (Latin):
te fuistineq spẽ delate tibi legitime q̃t¬
neq heditarios manumitendo ser̃uos.
his p̃stare lib̾tatem potuit.
d.a. Pubem agnoscẽtem bonoꝵ posse¬
ssiouem postea quã ei fuit heditas dela
ra ꝓherede gerere non ambig̃itur.
essione patñam successionem optinẽ
potuisse certi uiris ẽ.¬

Expanded text:
te, neque spem delatae tibi legitimae quaneque hereditarios manumittendo servos his praestare libertatem potuit.. Puberem agnoscentem bonorum possessionem, posteaquam ei fuit hereditas delata, pro herede gerere non ambigitur. Sessione paternam successionem obtinere potuisse certi iuris e
Abbreviated transcription (Latin):
petẽ ⁊ eo mõ eidmfanti ħeditatẽ q̃re¬
ea face neglexit tẽ eod̾ nn fante meae¬
tate defuncto om̃i hedirates adeum
denolutas. ⁊ non agnitas ita itlligi
arͣ ab mnicio non eẽnt adeum d elate:
como ad illas ꝑsonas ꝑueniãt que uo¬
cabantur simiirine ħereditas infãti
fuiss dełatas ea uo quid̾ infanten¬

Expanded text:
infanti hereditatem quaereea facere neglexerit, tunc eodem infante in ea aetate defuncto omnes hereditates ad eum devolutas et non agnitas ita intellegi, quasi ab initio non essent ad eum delatae, et eo modo ad illas personas perveniant, quae vocabantur, si minime hereditas infanti fuisset delata. Ea
Abbreviated transcription (Latin):
res nos decidimꝰ. cum igitur isqui ĩuẽ¬
treportabatur p̃titus fuãt. qui si ad tu¬
cem fuu̾it redacus fuus ses patri ens¬
teret si nõn ali̾eum añced̾e̾t. ⁊ nascẽdo
ruptum cestam̃tu faciebat. si postu¬
uoce aut̃ non emissa abhac luce sub¬
trattus ẽ. dubitabatur. si is postumus
ruptum facẽ testam̃tum pot̾. ueteres
anum turbatifũt qui de pam̃io elog¬
io statuendum sit. tumq sabmiamᷤ
existimabant. si uiuus natus ẽ ⁊ si uo¬
dem non emifit. rumpi testam̃tum
apparet. qd̾ ⁊ simutus fuãt ħ ipm fa.

Expanded text:
res, nos decidimus. Cum igitur is qui in ventre portabatur praeteritus fuerat, qui, si ad lucem fuisset redactus, suus heres patri existeret, si non alius eum antecederet et nascendo ruptum testamentum faciebat, si postuvoce autem non emissa ab hac luce subtractus est, dubitabatur, si is postumus ruptum facere testamentum potest Veteres animi turbati sunt, quid de paterno elogio statuendum sit. Cumque sabiniani existimabant, si vivus natus est, etsi vocem non emisit, ruptum testamentum, a
Abbreviated transcription (Latin):
or bossessionem intorum accipiebat. si¬
ħa aut̃ p̃tita ins ad crescendier iure ue¬
n acipietar ur eodem mom̃to ⁊ testarũ¬
tum patris quodammͦ exparte iure ad¬
crescendieñtar. ⁊ ip̃a qi scripta legatis
supponẽ neq ex ptore at̃ habebar con¬
tra tabulas bonoꝵ possessione intotu.
constitucio at gniautoninienn i¬

Expanded text:
um accipiebat, filia autem praeterita ius adcrescendi ex iure vetere accipiebat, ut eodem momento et testamentum patris quodammodo ex parte iure adcrescendi evertat et ipsa quasi scripta legatis supponeretur, ex praetore autem habebat contra tabulas bonorum possessionem in totum, constitutio autem magni Antonini
Abbreviated transcription (Latin):
pore inpr̃is sui fũar potestare siue ex a¬
sse hes institutus ẽ eciã clausis rabuł
ħes potuit existẽ. sine eiparte nichilo
qd̾ intra paucos dies mortis prĩs sui cõ¬
cessit infatum. tu ad eiꝰdem fñs tui po¬
tes aocedẽ successionẽ q̃d̃ si cum sui ui¬
ris eẽt añ aditam heditarem decessit:
tuq fñ tuo legitimus hes exstitisti seu
intra tp̃ra ẽdicid pͣtinita bonox possio¬
nem aguouisti que facultatum funt
iss q̃ ab alio muria detinentur. p̃fidis

Expanded text:
pore in patris sui fuit potestate, sive ex asse heres institutus est, etiam clausis tabulis heres potuit existere, sive ex parte, nihilo quod intra paucos dies mortis patris sui concessit in fatum, tu ad eiusdem fratris tui potes accedere successionem. Quod si, cum sui iuris esset, ante aditam hereditatem decessit tuque fratri tuo legitimus heres extitisti seu intra tempora edicto praefinita bonorum possessionem agnovisti: quae facultatum sunt vel quae ab alio iniuria detinen
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. añt.ã. Potuit pupillus ꝓhede
turore auctore gendo consequistiocessio¬
nem s ip̃i actin ⁊ ũoliunitas fuit necessau¬
a namfiquid nesciente eonitor egit illi
ħeditatem non potint ad quirere.¬

Expanded text:
 . Potuit pupillus pro herede tutore auctore gerendo consequi successionem, sed ipsius actus et voluntas fuit necessaria. Nam si quid nesciente eo tutor egit, illi hereditatem non potuit adquirere
Abbreviated transcription (Latin):
rimos morti meẽ nascerentur. heͣ¬
des sumt .d. iurgrum antiquis inter¬
p̃tatorib legum ex ortum ẽ. anu
um fĩ testam̃tum uidr.ẜ siue uiruo
testatore siue p̾mortemeiꝰ intra .x. mẽ¬
ses amorte restatoris num̃andos. fitius
uł filia frũnc ꝓgenitimaneat testato¬
tis uoluntas inmutslata. ne penamp¬
acianur pretĩcionis qui s̃uos filios nõ¬

Expanded text:
roximos mortis meae nascentur, heredes sunto". Iurgium antiquis interpretatoribus legum exortum est, an um fieri testamentum videtur, sed sive vivo testatore sive post mortem eius intra decem menses a morte testatoris numerandos filius vel filia fuerint progeniti, maneat testatoris voluntas immutilata, ne poenam patiatur praeteritionis, qui suos filios no
Abbreviated transcription (Latin):
hedacio scrbatur siadiciar restator ab
om̃ib se gradib exħedare nondubita¬
iciatuꝵ appareat tñ eum cum eo con¬
sslio scͥpfisse. ut ab omĩb ex ħ̾edaret r¬
ecte fc̃m testam̃tum uidetur. ꝓĩnd̾ cũ
pat̃ famslias filiis institutis ⁊ inucẽ
dusẽ ex ħedacionem ab utroq gradu
fecisse. nam cum id̾ ħeces institti st̃
nulla racĩo reddi ꝑor q̃te uideatur in
postĩore tantiim cãuex hedare uolusse
mp̃. alex̃.ã. Si auus tuꝰ qui patrem
tuum ⁊ noũcam equis porcionib̾ ħe¬
desmstitiit cum te quoq in potestare¬
hr̃er testam̃to noĩatim non exħdauit.
mortuo patre tuo. uiuo auofine omi¬
iapedim̃tõ legis uelleie. sucedendo in
pr̃is tui locum rupistiaui testam̃tum.
⁊adre ħeditas eiꝰ rota ꝑtinuir.

Expanded text:
redatio scribatur, si adiciat testator ab omnibus se gradibus exheredare, non dubitaiciatur, appareat tamen eum cum eo consilio scripsisse, ut ab omnibus exheredaret, recte factum testamentum videtur Proinde cum pater familias filiis institutis et invicem dus est exheredationem ab utroque gradu fecisse. Nam cum idem heredes instituti sunt, nulla ratio reddi potest, quare videatur in posteriore tantum casu exheredare volverus . Si avus tuus, qui patrem tuum et novercam aequis portionibus heredes instituit, cum te quoque haberet in potestate, testamento nominatim non exheredavit, mortuo patre tuo vivo avo sine impedimento legis vellaeae succedendo in patris tui locum rupisti avi testamentum et ad te hereditas eius tota pertinuit.
Abbreviated transcription (Latin):
m̃cionem testator fecit filiani suscepit.
intestãtõ uita fimcrus ẽ. cum agnicio¬
ne postume ciuiꝰ non meminit testanĩ¬
tum tuptũmͣ fit ex iupto ar̃ testam̃to
nich debeñ neq peti posse. explorati mse¬

Expanded text:
ionem testator fecit, filiam suscepit, intestato vita functus est, cum agnatione postumae cuius non meminit testamentum ruptum sit: ex rupto autem testamento nihil deberi neque peti posse explorati
Abbreviated transcription (Latin):
to bonor possonem non aguoiusti fru¬
strauereris. ne sieditati patñe fis obli¬
gara qd nuim eiꝰ nisslo iure manumi¬
fisti. resq ⁊ mancipia q̃dam pp̃ fime¬
tis expensas distraristi.

Expanded text:
to bonorum possessionem non agnovisti, frustra vereris, ne hereditati paternae sis obligata, quod servum eius nullo iure manumisisti resque et mancipia quaedam propter funeris impensas distraxisti.
Abbreviated transcription (Latin):
crem̃to ũboꝵ ad plenissimã disfiicio¬
nem deduxi. sancientes ead iuira opti¬
nere⁊ inpostumis ex hedandis siu̾m¬
asculiu fiue feminimi sex̾sint. que ĩ
filiis⁊ filiab iam statuimꝰ ut eciã ip̃i

Expanded text:
cremento verborum ad plenissimam defininem deduximus sancientes eadem iura obtire et in postumis exheredandis, sive masculini sive feminini sexus sint, quae in filiis et filiabus iam statuimus, ut etiam ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
ptetapislas conor possessiõne ꝑ unsad¬
accipiebat. ⁊ omĩb legata p̃stare conp¬
eslebatux scili: usci:. ad do drãtẽ sue po¬
ssessionis. remanebat ei sex e uñtia
n̾am pat᷑ existimabat ꝑt̃ ampliꝰ habẽ
posurmꝰ replecio fuit introducta fum
nmo ethecate inqͣrtam replecio acced¬
ebat. ⁊ ita uicium ꝑmansit. ut nec ex
nrai comtitutione em̃dacionem aliꝙͣ
sentieissancimͥiraq q̃madinodum
infuccessionih parentum q̃ abĩtelta¬

Expanded text:
tabulas bonorum possessionem vel ius adaccipiebat et omnibus legata praestare compellebatur, scilicet usque ad dodrantem suae portionis, remanebat ei sescuncia nam pater existimabat, amplius habebaposuimus, repletio fuerat introducta, simili modo exheredatae in quarta repletio accedebat et ita vitium permansit, ut nec ex nostra constitutione emendationem aliquam sentiret. Sancimus itaque, quemadmodum in successionibus parentium, q
Abbreviated transcription (Latin):
imuenimꝰ mortuo inpub̾e filio q̃re¬
batur quomͦi. ad substitcione uoce¬
turtres fubstituti. utrum neduo p¬
ores qm ⁊ prĩhedes fuane scriptimdi
mdiamuocantur. ticius inreliqͣm
diundiam. antres substitnti unus¬
quisq extrientead substitucione
uocenti. ¶ atiaaplicita dibitaci¬
one. siquisita ħedem scripsit. ticiñ
una cum flliis suis. ⁊ semꝑni hedes¬

Expanded text:
invenimus, mortuo impubere filio quaerebatur, quomodo ad substitutionem vocentur tres substituti: utrumne duo priores, qui et patri heredes fuerant scripti, in dimidiam vocantur et titius in reliquam dimidiam, an tres substituti unusquisque ex triente ad substitutionem vocantur? alia applicata dubitatione, si quis ita heredem scripserit: " titius una cum filiis suis
Abbreviated transcription (Latin):
atur quo inducto neq ad quisicõ ne¬
q tam esfusus uetm atq mextricab¬
ilis cractatus locum hc̃. neq enĩ est¬
ferendum fupponẽ quosdam ira eẽ
supmos. ut eundẽ seruum ⁊ ħedem
instituãt sine libtare. ⁊ itm̃ alii perle¬
gatum eund̾ suum assignent.¶ E
cum uetẽs ⁊ aliã pofuerunt ambigu¬
itatem dicentes siquis fuum suu ĩ
testam̃to quid hedem exparte sine
lib̾tate scͥpsiss incodicillis aũt liber

Expanded text:
atur? Quo inducto neque adquisitio neque tam effusus veterum atque inextricabilis tractatus locum habeat. neque enim ferendum est supponere quosdam ita esse supinos, ut eundem servum et heredem instituant sine libertate et item alii per legatum eundem servum adsignent 1d . Sed cum veteres et aliam proposuerunt ambiguitatem dicentes, si quis servum suum in testamento quidem heredem ex parte sine libertate scripsisset, in codicill
Abbreviated transcription (Latin):
ħeditaresua cusp̾a defraudarissĩ autẽ
casualis condicio ẽ ⁊ ex fortune infid¬
iis d̾ fecĩr tẽ humanitatis intuitu nb¬
tatem quide mei omi mõ conpetẽ hedi¬
tatem at̃ siquid̾ soluendo fit ad aliosu
emrequos leges uocant sinonaliqͥs
fiss subiitutuis. fi at soluendoñ fit: i
necessanꝰ ħes constitutus. simł. lib̾ratẽ
⁊ heditatem optineat. tunc eĩ scd̃m dit¬
finicionem tam ueñs qmͣ nr̃e decisionis
⁊ lib̃ ⁊ ħ̾es existat necessariꝰ. te libens

Expanded text:
udari. Sin autem casualis est condicio et ex fortunae insidiis defecerit, tunc humanitatis intuitu libertatem quidem ei omnimodo competere, hereditatem autem, si quidem solvendo sit, ad alios venire, quos leges vocabant, si non aliquis fuisset substitutus. Sin autem solvendo non sit, ut necessarius he res constitutus simul et libertatem et hereditatem obtineat. Tunc enim secundum definitionem tam veteris quam nostrae decisionis et liber et heres existat necessari IUS
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcodicillos ħ̾editas confirmari inqͥb
pot̃. nos intalidisposicionẽ. li in co¬
nis bm̃uolencia esfusa ẽ. ut ⁊ si li¬
b̾taseisneq testam̃to neq codicilł
data ẽ. tom̃ ħeditate suis relicta q̃si
ĩctam ⁊ lib̾tatem ẽẽ uridi. ¶ illo
uideli obseruando utsi legatimł
fidĩ comissum eis sine libertate re¬
linq̃tur maneat insintite. nõ tñ¬
mpii ħ̾edes existent. ut lib̾alita te
testarons seruiles labores debita re¬
muñacione defraudare conentur.
⁊ non derelictum lioet adhuc serui
constinutis donẽtur. ¶ que nri ur¬
is disfmicio eciam adaliam spẽm du¬
bitatam benigne extendatur. Esi
i auẽ subiliuitione eund̾ fuũ filio
suo sine lib̾rate substitiũt q̃reba¬
tur sine ntiliseẽt ralis substitucio et
ꝑ fuum legatum substitucio post:
mortem pupissi legatario ad quirat.
iuri sancire. s expectandũ eẽ subitirua¬
onis euentummi. ⁊ siquid̃ pupillo mor¬
tuo locus fũir substitutioni⁊ lib̾ ⁊ ħe

Expanded text:
per codicillos hereditas confirmari, in qupotest: nos in tali dispositione, licet in conis benivolentia effusa est, ut, etsi libertas eis neque testamento neque codicillis data est, tamen hereditate servis relicta quasi iniunctam et libertatem esse videri. Illo videlicet observando, ut, si legatum vel fideicommissum eis sine libertate relinquatur, maneant in servitute. 2a mpii heredes existant, ut liberalitatem testatoris servilis laboris debita remuneratione defraudare conentur et non derelictum, licet adhuc servis constitutis, donent. Quae iuris nostri definitio etiam ad aliam speciem dubitatam benigne extendatur. Si qi autem substitutione eundem servum filio suo sine libertate substituerit, quaerebatur, sive utilis esset talis substitutio et per servum legatum substitutio post mortem pupilli legatario adquiritur,uiri sancire, sed expectandum esse substieventum. Et si quidem pupillo mortuo locus fuerit substitutioni, et libe
Abbreviated transcription (Latin):
atũr. cum enĩ mainfestissimꝰ ẽ senfu
testatoris ũboꝵ int̾̃pretacio nusquã
tantũualeat ut meliorieni existat.
subislitatis p̃sent lege corrigiũ
que putaiuit alia ẽẽ iuira obseruada
infuccessione. parentum si extestamẽ¬
to ueniant. ĩ mascistis⁊ feminis cumab
nitestãto simile insutriq serin fuam̃t.¬

Expanded text:
atur. Cum enim manifestissimus est sensus testatoris, verborum interpretatio nusquam tantum valeat, ut melior sensu exsubtilitatis praesenti lege corrigimus, quae putavit alia esse iura observanda in successione parentum, si ex testamento veniant, in masculis et in feminis, cum ab intestato simile ius utrique sexu
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. ꝑst.a. Humanitatis intiuitu.
parentib indulgemꝰ ut s filũ uł nepo
tem ułꝓneporem cui̾cumq sexus ba¬
brant. nec alia ꝓles descondencium es
mo sit. uł si duouł plures isti fũ̾m mi
slus nõ eor saperet liceat hisd paigimbꝰ
legitima portione erisseis relicta. quos
uõnũnt substituere hisrir occasione l̃¬
ni substitucionis ad eremplum pupil¬
lasis ulła q̃rela ceͣ restam̃tin eor oriat.
reat parentiqui uł que testatur alios.
qm̃ereo descendentes unũ ł c̾ros ł om̃s
substitugiasi uõ eciam alii libi testato¬
rass testatcifint sapientes e his uo¬

Expanded text:
 . Humanitatis intuitu parentibus indulgemus, ut, si filium vel nepotem vel pronepotem cuiuscumque sexus habeant nec alia proles descendentium eis si duo vel plures isti fuerint, nullus vero eorum saperet, liceat isdem parentibus legitima portione ei vel eis relicta quos voluerint his substituere, ut occasione huiusmodi substitutionis ad exemplum pupillaris nulla querella contra testamentum eorum oriatur, int, non liceat parenti qui vel quae testatur alios quam ex eo descendentes unum vel certos vel omnes substituere. Sin vero etiam alii liberi testatori vel testatrici sint sapientes, ex his
Abbreviated transcription (Latin):
s .a. ¶ estam̃te iure fco nsltis institutiᷤ
ħedib⁊ iuicem substitutis. ideuntib
fuam porcionem cohedum eciam inin¬
etatem ⁊ infua porestate constittite filie.
sintra prb̾tatem decessit directis ũb̾
par̃ substituit hedem te ftimñex testõ p̃¬

Expanded text:
institutis heredibus et invicem substitutis, adeuntibus suam portionem coheredum etiam invitaetatem et in sua potestate constitutae filiae, si intra pubertatem decesserit, directis verbis pater substituit, heredem te factum ex test
Abbreviated transcription (Latin):
mũm caũm. aͣnfilio suo q̃m hũir inpo¬
testate morns tp̃r fumtra qͣrtum decim¬
umetatis sue amnũm. anpõstea decessit
namuonẽ inc̾ci uiris qd siquid̾ inpr̃is
nsliris põĩnus potestate primo eaũtãtũ
huit substitutumi⁊ pr̃ĩ ħ es extiͣtit eo de¬
funcio ad te omĩnis eiꝰ ꝑtineat successio.
si uõ fubstitucio ⁊ inscͥdm caumiss exp̃¬

Expanded text:
mum casum an filio suo, quem habuit in potestate mortis tempore, si intra quartum decimum aetatis suae annum an postea decesserit. Nam non est incerti iuris, quod, si quidem in patris militis positus potestate primo casu tantum habuit substitutum et patri heres extitit, eo defuncto ad te omnimodo eius pertineat successio. Si vero substitutio in secundum casum vel expr
Abbreviated transcription (Latin):
non fĩ suum h̾edem necessanũ. s ex
licenciam p̃stet ⁊ lb̾tatem conseqͥ
⁊ ħeditatem resꝑuere. ⁊ dñi uotũrati
ieclamare qui si ħ disferre tempta¬
ĩir:eciam puniendus ẽ. sit iraq et
uirio pupillo uib̾ quia testator hoc
uoluit ⁊ mortuo pirpillo necessar¬
uis heres quia et ħ testator uoluit.¬
d.ã. ¶iudam cun destam̃tum con¬
det duob ħ̾edib scriptis unum qͥd
ex parteinstituit. seruũ ar̃ suum
cui  nom̃ addidit ex reliqͣ parrie fi¬
ne lib̾tãte scupsit ħ edem ⁊ postea
eund̃ fu̾um alii iegauit. ł post ins¬
titucionem hẽdis sertu ꝑ legatũ
atĩ assignanit⁊ tuẽ hedemeũ s̃me

Expanded text:
dem necessarium, sed ei licentiam praestet et libertatem consequi et hereditatem respuere et domini voluntati reclamare: qui si hoc differre temptaverit, etiam puniendus est. Sit itaque et vivo pupillo liber, quia testator hoc voluit, et mortuo pupillo necessarius heres, quia et hoc testator voluit. Quidam, cum testamentum conderet, duobus heredibus scriptis unum quidem ex parte instituit, servum autem suum, cuius et nomen addidit, ex reliqua parte sine libertate scripsit heredem et postea eundem servum alii legavit, vel post institutionem heredis servum per legatum alii adsignavit et tunc heredem eum s
Abbreviated transcription (Latin):
sub applłacionẽ nbor hedes scͥpti
eẽts ea scuptura ben̾igna int̃pret¬
acione ꝓuide habenda ẽ ac silib̾i
⁊ħ edos instiniti fuissetis qd̃ iocũ¬
tibiausferripotine ⁊ ut eiꝰ adicioẽ
uissutuo tibi ꝑhanc successio q̃ba¬
niruute concessam habes facu̾tatẽ¬
directis ũbuꝰ lib̾tatem renquit
niscdo gradu inquo pupillarẽ sub¬
stitucionem faciebat. iꝑ̃m suum fiñ
libtate pupillo suo substitiurq̃re¬
batur int̾ prudentes si ex hĩ substitu¬
cione hes necessariꝰ pupillo existat.
cã enĩ alt̃cacionis exuetĩ regula or¬
ta ẽ. quia om̃ib placuerat᷑ lrune:
su̾um necessarium hedem dño fieri
ciineod̃ gradu. ħeditas⁊ libtas re¬
iinq̃batur inp̃senti ar̃ non ĩumũ: g̃oũ
tamlibras qͣm sub fustinicio congre

Expanded text:
sub appellatione libertorum heredes scripti essetis, ea scriptura benigna interpretatione perinde habenda est, ac si liberi et heredes instituti fuissetis. Qutibi auferri potuit et, ut eius aditione iussu tuo tibi per hanc successio quaeratur, iure concessam habes facultatedirectis verbis libertatem reliquit et in secundo gradu, in quo pupillarem substitutionem faciebat, ipsum servum sine libertate pupillo suo substituit, quaerebatur inter prudentes, si ex huiusmodi substitutione heres necessarius pupillo existat. Causa etenim altercationis ex vetere regula orta est, quia omnibus placuerat hunc servum necessarium heredem domino fieri, cui in eodem gradu et hereditas et libertas relinquebatur, in praesenti autem non in unum tam lib
Abbreviated transcription (Latin):
nos itaq in hac spẽ papiniant dubitacio¬
nem rescantes substicucionem quid̃ mhi
sennis. tunc autem tm̃modo substitucõnẽ
admitimꝰ cum postumus minime editus
fu̾it uł post eiꝰpaitum. nar̃ pr̃ior decessit.¬

Expanded text:
Nos itaque in hac specie Papiniani dubitationem resecantes substitutionem quidem in semus. Tunc autem tantummodo substitutionem admittimus, cum postumus minime editus fuerit vel post eius partum mater prior decess
Abbreviated transcription (Latin):
nm̃ alex̃.a. Meres instituta matͥs test¬
añito ꝰ successionem ex testõ omifisti ⁊ ab
intestato bonor possessionis uis br̃e nol¬
sti. substituto locum qͥn fec̃is indubi¬
um non uenit ꝓ iñ si substiturus he¬
ditatem amplexus ẽ. accionib que ad¬
ũsus matrem conpetebꝯt. ip̃m comuen¬
ue non successionem ab intestato po¬
tes uend̾icare.

Expanded text:
ae. Heres instituta matris testamento si successionem ex testamento omisisti et ab intestato bonorum possessionis ius habere voluisti, substituto locum quin feceris, in dubium non venit. Proinde si substitutus hereditatem amplexus est, actionibus quae adversus matrem competebant ipsum convenire, non successionem ab intestato potes vindicare.