comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ in ẜuitutẽ ꝓ parte dimidia seꝑatĩ. si uno
uidicio lib̾: alt̾o ẜuiis uidicatus ẽ. cõmodis¬
simũ ẽ eo usq cogi uidices: donec consen-¬
tiant. Si id ñ ꝯtinget: sabinũ refert᷑ existi¬
masse duci &uũ deb̾e ab eo qui uicisset. cuiꝰ
sentñtie cassuis qͦq est. ⁊ ego sũ. Et sane
ridicłm ẽ arbitrari eũ ꝓ parte dimidiadu¬
ei: ꝓ parte lib̾tatẽ eiꝰ tueri. Commnoduis aũt
est fauore lib̾tatis lib̃m ꝗdem eũ eẽ. sompe¬
lli aũt p̃cu partẽ uiri boni arbitratu: ui¬
ctori suo pr̃are.¬

Expanded text:
te dimidia separatim, si uno iudicio liber, altero servus iudicatus est, commodissimum est eo usque cogi iudices, donec consentiant: si id non continget, Sabinum refertur existimasse duci servum debere asententiae Cassius quoque est et ego sum. et sane ridiculum est arbitrari eum pro parte dimidia duci, pro parte liber tatem eius tueri. commodius autem est fauore libertatis liberum quidem eum esse, compelli autem pretii sui partem uiri boni arbitratu uictori suo prae
Abbreviated transcription (Latin):
ationis p̃cu maior .xx. annis uenalẽ se
pbuit: nec post manumissionẽ ad lib¬
tatẽ ꝓclamare potest.
obscuro sit in quo fu̾it statu qui ꝓ lib̾¬
tate sua litigat: pͥor audiendus ẽ ꝓb¬
are uolens se ip̃m in lb̾tatis eẽ posses¬
sionẽ. Iudex aut̃ qui de lib̾tate ꝯgnosẽ:
ĩ de reb amotis damnoue facto ꝯgnoᷤ¬
cere debet. Fieri ⁊⁊potest. ut fiducia lib̾¬
sum̾e ex bonis dꝰ. fiuebat ausus sit.

Expanded text:
tionis pretii maior uiginti annis uenalem se tionis pretii maior uiginti annis uenalem se praebuit, nec post manumissionem ad libertatem proclamare potest. obscuro sit, in quo fuerit statu is, qui pro libertate sua litigat, prior audiendus est probare uolens se ipsum in libertatis esse possessionem. Iudex autem, qui de libertate cognoscit, etiam de rebus amotis damnoue facto cognoscere debet: fieri enim potest, ut fiducia libesumere ex bonis, quibus seruiebat, ausus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
suã manumitt̾et. cũ iđ ⁊̃ lib̾tam habit᷑us
sit. Iuefitũ ẽ: an emptor fuo recte libtatẽ
dedit: nondũ p̃cio soluto. Paulus ex. ẜuũ
satisfactũ ẽ ̃ ⁊ ñdũ p̃cio soluto in bonis
emptoris eẽ cepisse. Gauis seuis stichum
Suũ suũ lucio ticio uendidit: ita ut ticiꝰ
stichũ post trienniũ manumitt̾et: siꝯ
tinuo triennio seruisset. S nondũ exac¬
to tp̃r trieni stichus fugit. ⁊ pꝰ aliqͣntũ
tp̃s defuncto ticio reu̾tĩt. Quero an obstet
sticho ad ꝯsequendã ex uenditione lib̾¬
tatem. quod ante triennĩ decesserit .R.
tp̃r postquã stichus manumitti debuit:
lib̾tatem ei competisse.
d.ł.u. sent̃. ui necessitas ꝓbandide
ingenuitate sua non incũbit. ultro si
ipse ꝓbare desidẽt: audiendus ẽ. ¶qa
de ingenuitate ꝯgnoscunt: de calũnia
eiꝰ qui tem̾e ꝯtrou̾siam mouit. ad modũ
exili possunt ferre sent̃ntiam. ¶Tuto¬
res uł curatores pupilloꝵ. quoꝵ tutelã
⁊ res amministrauer̃: pstea status qsi¬

Expanded text:
mitteret, cum idem etiam libertam habiturus sit. Quaesitum est, an emptor servo recte libertatem dederit nondum pretio soluto. Paulus responditsatisfactum est, et nondum pretio soluto in bonis emptoris esse coepisse. Gaius Seius Stichum servum Lucio Titio vendidit ita, ut Titius Stichum post triennium manumitteret, si continuo triennio servisset: sed nondum exacto tempore trienni Stichus fugit et post aliquantum temporis defuncto Titio revertit: quaero, an obstet Sticho ad consequendam ex venditione libertatem, quod ante triennium discesserit. tempore, post quod Stichus manumitti debuit, libertatem ei competisse.destitui. Cui necessitas probandi de ingenuitate sua non incumbit, ultro si ipse probare desideret, audiendus est. Qui de ingenuitate cognoscunt, de calumnia eius, qui temere controuersiam mouit, ad modum exsilii possunt ferre sententiam. Tutores uel curatores pupillorum, quorum tutelam et res administrauerunt, postea status quaesti
Abbreviated transcription (Latin):
cient ingenuũ uidi: nͥ magna cã sua¬
deat. ⁊ eiudentes ꝓbationes sugg̾ant scđ̃
lib̾tatẽ ꝓnunciandũ. ut ñ rescpto adria¬
ni ꝯtinetur. Qđ si is qui ꝓsua lib̾tate liti¬
gat desit: contͣdictor uͦ p̃sens sit. melius
eĩt aug̃i cãm eius : sent̾ntiamq ꝓferri
Si enim liquebit: ccͣ lib̾tatẽ dabit. Eue¬
nre aũt pot̾: ut ⁊̃ absens uincat. Nam
detur dñi uoluntate .suus in lib̾tate eẽ quẽ
dñs ignorasset suũ eẽ. Et hoc ẽ uerũ. Is
enĩ demũ uoluntate dñi in lib̾tate ẽ: qui
possessionẽ lib̃tatis ex uoluntate dm̃ ꝯseꝗt᷑.
militie se dedit. impari cã cet̾is ẜuis ha-¬
bendus ẽ nec ex hon̾at eũ qđ ꝓ libo hab̾¬
atur in quibꝰdam. Et licet lib̾ appau̾it :
ex acto ratus id militia remotus castris rei¬
cietur. Utiq ꝗ ex ẜuitute in lib̾tatẽ pectꝰ
sit. uł qñ sine dolo malo in lib̾tate moratꝰ.¬

Expanded text:
tient ingenuum videri, nisi magna causa suatient ingenuum videri, nisi magna causa suadeat et evidentes probationes suggerant secundum libertatem pronuntiandum: ut etiam rescripto Hadriani continetur. Quod si is, qui pro sua libertate litigat, desit, contradictor uero praesens sit, melius erit inaugeri causam eius sententiamque proferri: si enim liquebit, contra libertatem dabit: euenire autem potest, ut etiam absens uincat: nam idetur domini uoluntate seruus in libertate esse, quem dominus ignorasset suum esse: et est hoc uerum: is enim demum uoluntate domini in libertate est, qui possessionem libertatis ex uoluntate domini consemilitiae se dedit, in pari causa ceteris seruis habendus est nec exonerat eum, quod pro libero habeatur in quibusdam. et licet liber apparuerit, exauctoratus, id est militia remotus castris reicietur, utique qui ex seruitute in libertatem petitus sit uel qui non sine dolo malo in libertate morat
Abbreviated transcription (Latin):
cio rescripser̃. cũ romulꝰ de cuiꝰ statu q̃¬
rit᷑ pupillaris etatis sit: an exigente
uaria edone matre ⁊ ꝯsentiente uarie
hermete tutore. ad tẽpus pubtatis cã
diffenda sit. ure grauitatis ẽ ex fide ꝑso¬
naꝵ qđ utile ẽ pupillo ꝯstituere. ¶Siea¬
ꝑsona desizt ꝯgnitioni: que alicui statꝰ
ꝯtrou̾siam faciebat: in ead cã ẽ qui de
lib̾tate sua litigat: qua fuit pͥus quam
de lib̾tate ꝯtrou̾siam patiat᷑. Sane hoc
lucrat᷑. qđ is ꝗ eã status ꝯtrou̾siam fa¬
ciebat. amitat suã cãm: nec ea res inge¬
niũ fac̃ eum ꝗ ñ fuit. Nec enĩ peniu̾a
adu̾sari ingenintatẽ solet tribuere. Rec¬
te atq ordine uidices puto facturos. si
hanc formã fuu̾nt ꝯsecuti. ut uͥ deest is
qui in.siuitutẽ capit peat : electionẽ adũ¬
saĩo defa̾nt: utrũ malit cognitionẽ circũ¬
duci: an audita cã sentñtiã ꝓferri. Et
si cognou̾int ꝓminciare debebunt. s. uũ
nẽ circũdux̾int. ne sine adũsai̾o ꝓnun¬

Expanded text:
tio rescripserunt: 'Cum Romulus, de cuius statu quaeritur, pupillaris aetatis sit, an exigente Uaria Hedone matre et consentiente Uario Hermete tutore ad tempus pubertatis causa differenda sit, uestrae grauitatis est ex fide personarum quod utile est pupillopersona desit cognitioni, quae alicui status controversiam faciebat, in eadem causa est qui de libertate sua litigat, qua fuit, priusquam de libertate controversiam patiatur: sane hoc lucratur, quod is qui eam status controversiam faciebat amittit suam causam. nec ea res ingenuum facit eum qui non fuit: nec enim penuria adversarii ingenuitatem solet tribuere. recte atque ordine iudices puto facturos, si hanc formam fuerint consecuti, ut, ubi deest is qui in servitutem petit, electionem adversario deferant, utrum malit cognitionem circumduci an audita causa sententiam proferri. et si cognoverint, pronuntiare debebunt servum nem circumduxerint, ne sine adversario pronun
Abbreviated transcription (Latin):
datus sit. ¶ Gaiuis ad eđ p̃toris urb̃ titulo
de libali cã. ¶ Si parit̃ adu̾sus eum qui
delib̾tate litigat consistant fructuaĩ
us ⁊ ꝓpͥetaruis fici̾ potest ut alt̾ ut absit
quo casu an p̃senti soli ꝑmissurus sit p̃¬
tor adu̾sus eum ag̾e dubitari potest. qr
non dt̃ alt̾ius collusione aut inercia al¬
terius corrũpi. s rectius dr̃ ̃ alt̾ utri
dum finito udicio suꝑuen̾it ad eunđ
iudicem mittet᷑ nͥ si iustam cãm afferat.
quare ad eum mitti ñ debeat forte si eũ
iudicẽ inmicũ sibi ẽẽ affirmet. idẽ dicemꝰ
si duo pluresue dñi ẽẽ dicantur. ⁊ quidam

Expanded text:
datus sit. Gaius ad edictum praetoris urbani titulo datus sit. Gaius ad edictum praetoris urbani titulo de liberali causa Si pariter adversus eum, qui de libertate litigat, consistant fructuarius et proprietarius, fieri potest, ut alteruter absit: quo casu an praesenti soli permissurus sit praetor adversus eum agere, dubitari potest, quia non debet alterius collusione aut inertia alteri ius corrumpi. sed rectius dicitur ndum finito iudicio supervenerit, ad eundem iudicem mittetur, nisi si iustam causam adferat, quare ad eum mitti non debeat, forte si eum iudicem inimicum sibi esse adfirmet. Idem dicemus et si duo pluresve domini esse dicantur et quidam
Abbreviated transcription (Latin):
uum suũ dicit. G cum de hoc incertũ ẽ
ut possit udicium ordinem acciꝑe hoc
ante apud eum qui de lib̾tate cognituru̾
est disceptatur. utrũ ex lib̾tate in ẜ. uitu¬
tem aut cͥc agatur. ⁊ si forte apparu̾it
eum qui de lib̾tate sua litigat in hr̃di¬
tatẽ sine dolo malo fuisse is qui se dñm
dicit actoris partes sustinebit: ⁊ necesse
habebit ẜuum suum ꝓbare quod si ꝓ¬
nunciatum fu̾it eo tp̃r quo is p̃paraba¬
tur in lib̾tate eum non fuisse. aut dolo
malo fuisse ipse qui de sua lib̾tate litigat
dicent dicentes ẽẽ commnuẽ ad eundẽ
uidicem mittendi erunt. ⁊ ita senatus
censuit. cet̾m siunus quisq suũ ẽẽ insoli¬
dũ non inpartẽ dicat cessat senatus cor¬
sultũ. neq enim timor ẽ ne uarie uidi
cium unusquisq solidum dñium s̃ uin¬
dicet. s ⁊ si alt̃ usum fructũ totum alt̃¬
alt̾ pign̾atum sibi dicat iđ uidex erit ⁊
parui refert ab eođ an ab abio ei pignori

Expanded text:
rvum suum dicit. igitur cum de hoc incertum est, rvum suum dicit. igitur cum de hoc incertum est, ut possit iudicium ordinem accipere, hoc ante apud eum, qui de libertate cogniturus est, disceptatur, utrum ex libertate in servitutem aut contra agatur. et si forte apparuerit eum, qui de libertate sua litigat, in libertate sine dolo malo fuisse, is qui se dominum dicit actoris partes sustinebit et necesse habebit servum suum probare: quod si pronuntiatum fuerit eo tempore, quo lis praeparabatur, in libertate eum non fuisse aut dolo malo fuisse, ipse qui de sua libertate litigat ndicant dicentes esse communem, ad eundem iudicem mittendi erunt: et ita senatus censuit. ceterum si unusquisque suum esse in solidum, non in partem dicat, cessat senatus consultum: neque enim timor est, ne varie iudicetur, cum unusquisque solidum dominium sibi vindicet. Salter pigneratum sibi dicat, idem iudex erit: et parvi refert, ab eodem an ab alio ei pigneri
Abbreviated transcription (Latin):
qui ignorauit an totum:⁊ quid dicemus
de alia parte an ad eum qui scit ꝑtineat
s illa ẽ indignus quid hab̾e quia sciens
em̃it rursus qui ignorauit rursus non
potest maiorẽ partem dñi hab̾e quam
emut. euenit gͥ ut ei ꝓsit qui eum com¬
ꝑauit sciens quod alius ignorauit. ¶st̃
⁊ alie cause ex quib in lib̾tatẽ ꝓclamatio
denegat᷑. ułut si quis ex eo testam̃to libẽe
dicatur. quod testam̃tum p̃tor aꝑiri ue¬
tat. quia testator a familia necatus ẽẽ di¬
catur. cũ enim in eo sit iste ut supplicio for¬
te sit afficiendus non debet libabe uidici¬
um ei concedi. s ⁊ si data fu̾it quia du¬
bitatur utrũ nocens aninnocens differt᷑
libale uidicium donec constet de morte
euis qui necatus ẽ apparebit eum utrum
supplicio afficiendus sit annon. ¶ Si quiᷤ
ex ẜuitute in lib̾tatem ꝓclamat petitoi̾s
partes sustinet. si uͦ ex lib̾tate in .s. uitutem
petatur. in partes actoris sustinet quis.¬

Expanded text:
qui ignoravit an totum? et quid dicemus qui ignoravit an totum? et quid dicemus de alia parte? an ad eum qui scit pertineat? sed ille indignus est quid habere, quia sciens emerit. rursum qui ignoravit, non potest maiorem partem dominii habere quam emit: evenit igitur, ut ei prosit qui eum comparavit sciens, quod alius ignoravit. Sunt et aliae causae, ex quibus in libertatem proclamatio denegatur, veluti si quis ex eo testamento liber esse dicatur, quod testamentum aperiri praetor vetat, quia testator a familia necatus esse dicatur: cum enim in eo sit iste, ut supplicio forte sit adficiendus, non debet liberale iudicium ei concedi. sed et si data fuerit, quia dubitatur, utrum nocens sit an innocens, differtur liberale iudicium, donec constet de morte eius, qui necatus est: apparebit enim, utrum supplicio adficiendus sit an non. Si quis ex servitute in libertatem proclamat, petitoris partes sustinet: si vero ex libertate in servitutem petatur, is partes actoris sustinet qui se
Abbreviated transcription (Latin):
mmame si maiores .xx. annis uenumse
dari passi sunt. uł in.ẜuitutẽ quaqͣ rõne
deduci nichil obest quominus possint ĩ
libtate ꝓclamare nisi forte se uenunda¬
ri passi sunt ut participau̾it p̃cium. S¬
Siquis minor .xx. annis ad participan¬
dum p̃cium uenũ se dari passus ẽ nichil
ei ħ post .xx. annos nocebit. s si ante ꝗdẽ
se uenundedit. post uicesimum autem
annum p̃cium participatus est pot̾it ei
libtas denegari. Siquis sciens lib̾ume¬
m̾it non denegatur uendito in lib̾tatem ꝓ¬
clamatio adu̾sus eum qui eum comꝑauit.
cuiusq sit etatis qui emptus ẽ iccirco quia
non ẽ uenia dignus qui eniit. ⁊̃ si seientiã
prudentẽq se lib̾m em̾it. s enim si postea
alius eum em̃nt ab hoc qui scunt ignorãs
deneganda ẽ ei lib̾tas. ¶Si duo simul eme¬
rint partes. alt̾ sciens alt̾̃ ignorans. uiden¬
dum erit. nunquid is qui scit non debe¬
at noc̾e ignoranti quod quid mag̃ est s
enim illa erit q̃stio partẽ selam habebit is

Expanded text:
maxime si maiores uiginti annis uenum se dari passi sunt uel in seruitutem quaqua ratione deduci, nihil obest, quo minus possint in libertatem proclamare, nisi forte se uenum dari passi sunt, ut participauerint pretium. Si quis minor uiginti annis ad p‹a›rtiendum pretium uenum se dari passus est, nihil ei hoc post uiginti annos nocebit. sed si ante quidem se uenum dedit, post uicensimum autem annum pretium partitus est, poterit ei libertas dene gari. Si quis sciens liberum emerit, non denegatur uendito in libertatem proclamatio aduersus eum qui eum comparauit, cuiusque sit aetatis qui emptus est, idcirco quia non est uenia dignus qui emit, etiamsi scientem prudentemque se liberum emerit. sed enim si postea alius eum emerit ab hoc, qui sciuit, ignorans, deneganda est ei librint partes, alter sciens, alter ignorans, videndum erit, numquid is qui scit non debeat nocere ignoranti: quod quidem magis est. sed enim illa erit quaestio, partem solam habebit is
Abbreviated transcription (Latin):
quem ꝓ delicto dñs ob grauem in¬
firmitatem habuit exedicto
diui claudi competit lib̾tas.
alistratus. ł .iii. de cognitionibꝰ.ũ
qui ita uenit ut intra tempus manumi¬
tcetur: cum dies prãnde lib̾tatis uen̾it.
uiuente uenditore. ⁊ ꝑseu̾ante in eadẽ
uoluntate ꝑinde hab̃i. ac si ab eo aquo
debuit manumitti. manumissus eẽt:
mortuo aũt uenditore non ẽẽ hr̃dum
eius uoluntatem explorandam. diuus
marcus cum filio suo rescripsit.

Expanded text:
quem pro derelicto dominus ob grauem infirmitatem habuit, ex edicto diui Claudii competit libertas. 3 Callistratus libro tertio de cognitionibus. Eum, qui ita uenit, ut intra tempus manumitteretur, cum dies praestandae libertatis uenerit uiuente uenditore et perseuerante in eadem uoluntate, perinde haberi, ac si ab eo, a quo debuit manumitti, manumissus esset: mortuo autem uenditore non esse heredum eius uoluntatem explorandam diuus Marcus cum filio suo rescripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
nec unqͣm hũit. quin exploratũ sit
ad om̃em ingeniitatis statum restitu¬
i eum qui isto bñficio pͥncipis utatur.
eito li btus natalib suis restitui potest ꝗd
enim ut̾ est ipsi patrono anfiliss eius sit¬

Expanded text:
nec umquam habuit, quin exploratum sit nec umquam habuit, quin exploratum sit ad omnem ingenuitatis statum restitui eum, qui isto beneficio principis utatur. uito libertus natalibus suis restitui potest: quid enim interest ipsi patrono an filiis eius fi
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł.iii. ad legem uił ⁊ pap̃. tiã
natalib restitui poterunt.
s qui uis auuloꝵ impetrauit ut inge¬
nuus habetur. qͣmuis ab hr̃ditate etũ
patronus non excludatur.
nactus sit tm̃ ingenuus intelligitur.
⁊ hoc diuus adrianus resc̾psit.¬
nuum natum pͥncipi affirmauit siex
nati ex post facto uiris int̾uentu inge¬
nui fu̾it. ut ecce si lib̾tinus a p̾ncipe
natalib suis restitutus fu̾it ilł enĩ utq
natalib restituitur in quibus inicio om¬
nes homines fuerunt: non in quibus
ipse nascitur cum seruus natus ẽẽt:
hic enim qͣntum ad totũ uis ꝑtinet
piũ habetur. atq si ingenuus natus
eẽt nec patronus eiuis potest ad succẽ¬
sionẽ uenire. Idõq imꝑatores non faci¬
le solent quamquam natalibꝰ restitue¬
re nisi consentiente patrono.
genutatis iure utatur is quẽ scĩssimꝰ
⁊ nobilissimus imꝑr natalibus sus re¬
stituit. sed ea res nec dubitationẽ hãt.

Expanded text:
io ad legem Iuliam et Papiam Etiam io ad legem Iuliam et Papiam Etiam natalibus restitui poterunt. Is, qui ius anulorum impetravit, ut ingenuus habetur, quamvis in hereditate eius patronus non excludatur.nactus sit, tamen ingenuus intellegitur: et hoc diuus Hadrianus rescrinuum natum principi adfirmavit, si enati ex post facto iuris interventu ingenui fiunt, ut ecce si libertinus a principe natalibus suis restitutus fuerit. illis enim utique natalibus restituitur, in quibus initio omnes homines fuerunt, non in quibus ipse nascitur, cum servus natus esset. hic enim, quantum ad totum ius pertinet, perinde habetur, atque si ingenuus natus esset, nec patronus eius potest ad successionem venire. ideoque imperatores non facile solent quemquam natalibus restituere nisi consentiente patrono. genuitatis iure utatur is, quem sanctissimus et nobilissimus imperator natalibus suis restituit. sed ea res nec dubitationem habet
Abbreviated transcription (Latin):
lintate patroni isqui in euis potestate
fit uisuirandum ad eg̾it uł stipłatus
fu̾it ne nubat. nisi id patronus remit¬
tat aut libabit lib̾tum incidet in legẽ
uidebitur enim id ipsum dolo malo fa¬
cere. ¶ non ꝓhibentur hac lege eliesen¬
tia patrom ad lib̃tis m̾cedes caꝑe s obli¬
gare eos. itaq si sponte sua lib̾tus m̾ce¬
dem patrono p̃stit̾it nullum huiꝰ legis
p̃mium consequitur is qui oꝑas aut
in singulas certam sũmam ꝓmisit ad
do potest lib̾at. Idem octauenus ꝓbat.¬
⁊ adicit obligare sibi lib̾tum. ut merce¬
dem oꝑarium capiat. is intelligitur ꝗ
hoc solum agit ut utiq m̾cedem capi¬
at uĩ si sub titulo oꝑarum eam stipula
ingenuus collusione ꝑ alium pa-¬
tronum detecta conditioni suȩ
redditus alim̃ta sibi quȩ tercuis
patronus reliquerat preb̃i desid¬
ant hunc enim ĩ bñfictum
uictum anuloꝵ aureoꝵ bñficium qđ
añ sententiam ꝓ ingenuitate dictã
emit illis qui inuitis aut ignorantib
patronis acceꝑant.

Expanded text:
luntate patroni is, qui in eius potestate sit, iusiurandum adegerit vel stipulatus fuerit, ne nubat, nisi id patronus remittat aut liberabit libertam, incidet in legem: videbitur enim id ipsum dolo malo facere. Non prohibentur lege Aelia Sentia patroni a libertis mercedes capere, sed obligare eos: itaque si sponte sua libertus mercedem patrono praestiterit, nullum huius legis praemium consequetur. Is, qui operas aut in singulas eas certam summam promisit, ad do potest liberari. idem Octauenus probat et adicit: obligare sibi libertum, ut mercedem operarum capiat, is intellegitur, qui hoc solum agit, ut utique mercedem capiat, etiamsi sub titulo operarum eam stipulatingenuus conlusione per alium patronum detecta condicioni suae redditus alimenta sibi, quae tertius patronus reliquerat, praeberi desiderat. hunc enim etiam beneficium uictum anulorum aureorum beneficium, quod ante sententiam pro ingenuitate dictam emit illis, qui inuitis aut ignorantibus patronis acceperant.
Abbreviated transcription (Latin):
minuta. ¶Sus cui lib̾tas relicta est uissus
sit hr̃di dare tm̃ qͣnti est ⁊ lib eẽ uideamꝰ
an adhuc fraus sit creditoꝵ. quia heres
mortis cã accepturus ẽ. aut uͦ si alius ꝓ eo
uł ip̃e non de peculio det. nulla sit fraus.
s ⁊ si hr̃s locuplex non ꝓficit ad lib̾tatẽ.
data ab eo qui postea seruus ip̃ ꝓnunci
libtas non consentiendo dño data ẽ ualere
ex auctoritate uiris non potest. qͣmuis
postea manumissus dño hr̃s excitit. nam
licet eius iure cognationis qui manumisit
hr̃s extitit. non iõ aditione hr̃ditatis libta¬
tis donatio confirmatur.

Expanded text:
minuta. Si is, cui libertas relicta est, iussus minuta. Si is, cui libertas relicta est, iussus sit heredi dare tantum, quanti est, et liber esse, uideamus, an adhuc fraus sit creditorum, quia heres mortis causa accepturus est, an uero, si alius pro eo uel ipse non de peculio det, nulla sit fraus. sed si heres locuples non proficit ad libertatem, data ab eo, qui postea seruus ipse pronunlibertas non consentiente domino data est, ualere ex auctoritate iuris non potest, quamuis postea manumissor domino heres extitit, nam licet eius iure cognation‹i›s qui manumisit heres extitit, non ideo aditione hereditatis libertatis datio confirmatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ea que infraudẽ fisci insmꝰ euis collata sũt
reuocanda. Ssi sub conditione aliciu pe¬
cimnia debeatur quasi statu lib̾ erit adebi
tore manumissus: pendeat lib̾tas acondi¬
tione. ¶ Si uoluntatẽ patris filius manu¬
miserit. siue pat̾ siue filus sciat soluendo
apopło manumisit᷑. qͣmus uoluntatem a¬
ccõmodau̾it. tm̃ non erit lib̃. nam ⁊ di¬
uus marcus ꝓhibuit ex hac clamatione
ppłi manumitt̾e. Item non fit lib̾ sim̃titũ
dñs ne amagistratib castigaretur dix̃ eẽ
lib̾m si non fuit uoluntas manumittẽ¬
anumitt̾e. si testam̃to acceꝑit lib̾tatem. ñ
testam̃ti facti sed competentis lib̾tatis tem¬
pus inspiciendum ẽ.¬
đ.ł.xui. ad plaut̃. i mortis tp̃r soluen¬
do sit hr̃ditas si tm̃ cum aditur desierit
eẽ soluendo lib̃tas atestatore in fraudem
creditoꝵ relicta non competet. Nam sicut
aucta hr̃ditas ꝓdest lib̾tatib ita nocet de¬

Expanded text:
ea, quae in fraudem fisci in sinus eius collata sunt, ea, quae in fraudem fisci in sinus eius collata sunt, reuocanda. Si sub condicione alicui pecunia debeatutore manumissus, ut pendeat libertas ex condicione. Si voluntate patris filius manumiserit, sive pater sive filius sciat solvendo a populo manumiserit, quamvis voluntatem accommodauerit, tamen non erit liber: nam et diuus Marcus prohibuit ex adclamatione populi manumittere. Item non fit liber, si mentitus dominus, ne a magistratibus castigaretur, dixit esse liberum, si non fuit uoluntatis manumittenanumittere, si testamento acceperint libertatem, non testamenti facti, sed competentis libertatis tempus inspiciendum e ad Plautium Si mortis tempore solvendo sit hereditas, si tamen cum aditur desierit esse solvendo, libertas a testatore in fraudem creditorum relicta non competet: nam sicut aucta hereditas prodest libertatibus, ita nocet de
Abbreviated transcription (Latin):
quo quis ꝓpt̾̃ facinoꝵ suoꝵ cogitationẽ iã
de pena sua certus eẽ pot̾at. multo prius
conscientia delictoꝵ qͣm dãnatione dande
lib̾tatis eum amisisse uilianus ait. Si post¬
ea qͣm filio ꝑmisit pat̾ manumitt̾e filius
ignorans patrẽ decessisse manumisit iun¬
dicta non fieri eum lib̃m. S ⁊ si uiuit
pat̃. ⁊ uoluntas mutata erq̃t non iuderi
lib̾tas debeatur minor. xx. annis seruum
uendat ut manumittatur. uł quia hac
lege em̾at non impedietur alienatio.¬
¶ si partem qͣm incõmuni ẜuo ht̃ minor
xxx. annis manumittendi cã tradat nicħ
didit. nulla fraus intelligetur. ¶ ne quis¬
creditoꝵ fraudandoꝵ cã .s. uos manumit¬
tat hac lege cauetur. Creclitores aũt appel¬
lantur quibꝰ quacũq ex cã acc̃o cũ frau¬
datore competat. aristo.R. a debitore fisci
qui soluendo non erat manumissum ita
reuocari in suitutem deb̾e siñ du in lib̾ta¬
te fuisset. idẽ non minus decennio. Plane

Expanded text:
quo quis propter facinorum suorum cogitationem iam de poena sua certus esse poterat, multo prius conscientia delictorum, quam damnatione ius dandae libertatis eum amississe. Iulianus ait, si postea, quam filio permisit pater manumittere, filius ignorans patrem decessisse manumisit vindicta, non fieri eum liberum. sed et si vivit pater et voluntas mutata erit, non videri libertas debeatur, minor uiginti annis seruum uendat, ut manumittatur, uel quia hac lege emerat, non impedietur alienatio. Si partem, quam in communi seruo habet minor uiginti annis, manumittendi causa tradat, nihil diderit, nulla fraus intellcreditorum fraudandorum causa seruum manumittat, hac lege cauetur: creditores autem appellantur, quibus quacumque ex causa actio cum fraudatore competat. Aristo respondit a debitore fisci, qui soluendo non erat, manumissum ita reuocari in seruitutem debere, si non diu in libertate fuisset, id est non minus decennio: plane
Abbreviated transcription (Latin):
eius duplũ qđ ꝓpt̃ emptionẽ uł dedit
uł obligatus ẽ scđm que in id quod
alt̃ eoꝵ ex solu̾it incħ ad exhonorã¬
dum alt̃m ꝑtinebit. quia placuit
hanc accõnem penalem ẽẽ. ⁊ ideo
post annũ non datur. nec cũ sue¬
cessorib cũ sit penalis. gͥ acc̃onem
que ex hoc edicto oritur manumis¬
sionẽ non extingui. rectissime dr̃ qr¬

Expanded text:
el dedit vel obligatus est. secundum quae id, quod alter eorum solverit, nihil ad exonerandum alterum pertinebit, quia placuit hanc actionem poenalem esse. et ideo post annum non datur nec cum successoribus, cum sit poenalis, agetur. Actionem, quae ex hoc edicto oritur, manumissione non extingui rectissime d
Abbreviated transcription (Latin):
sare quis pot̾it. qͣmdui ꝑseuerat patronũ.
Quotiens at̃ patroni lib̾tum uolunt accu¬
sare. utrum om̃ium consensus necessai̾us
tum accusari. s om̃ium consensum ne¬
cessaĩum si sint eiusdem gradus. Si pat̾
lib̃tum uni exfiliis assignau̾it solũ eũ
accusare posse uilianus seripsit solum
enim patronum ẽẽ. ¶ Terencuis clemens
ł .u. ad legem uił ⁊ pap̃. Quesitum est si
lib̾tam patronus in uireurando ad egis¬
set ne ea libos impubes habens nub ⁊ꝗͥ¬

Expanded text:
sare quis poterit, quamdiu perseuerat patronus. sare quis poterit, quamdiu perseuerat patronus. Quotiens autem patroni libertum uolunt accusare, utrum omnium consensus necessarius tum accusari, sed omnium consensum necessarium, si sint eiusdem gradus. Si pater libertum uni ex filiis adsignauerit, solum eum accusare posse Iulianus scripsit: solum enim patronum esse. 31 Terentius Clemens libro quinto ad legem Iuliam et Papiam. Quaesitum est, si libertam patronus iureiurando adegisset, ne ea liberos impuberes habens nub
Abbreviated transcription (Latin):
quem testator legau̾at manumitt̃n¬
do nichil agit. quia scientie uł igno¬
rantie eius nullam placuit ad maiti
pleno iure debitoris ẽ ⁊ iustam lib̾tatẽ
ab eo consequi potest. si lex eliesentia
non impediat lib̾tatem.i. si soluendo
sit. nec obid creditores uid eantur frau¬
dari. ¶Sub conditione seruus legotũ
pendente conditione pleno uire hr̃dis
est sed nullam lib̾tatem ab eo conseꝗ
potest ne legataĩo inuũa fie̾t.
⁊ non manumittente eo ẜ. uus ad lib̃-¬
tatem ꝑuen̾it ex constitutione diui m¬
arci an possit ut ingratũ accusare ui-¬
deamus. ⁊ dici potest cũ non sit manu¬
missor ħ ius eum non hãe. ¶Si filius
m̃s ex uoluntate mã manumifit̾. an ut
ingratũ eum accusandi uis habeam du¬
bitari potest ic circo quia non manu¬
missus s ꝓ eo habendus sum acsi man¬
umisissẽ. S si castrensem ẜuum filius m̃s¬
manumittat. ꝓculdubio hoc uis non ha¬
beo quam non ipse manumisi. Ipse pla¬
ne filius accusare pot̾it tamdui aut̃ accu¬

Expanded text:
quem testator legauerat, manumittendo nihil agit, quia scientiae uel ignorantiae eius nullam placuit admitti rpleno iure debitoris est et iustam libertatem ab eo consequi potest, si lex Aelia Sentia non impediat libertatem, id est si soluendo sit nec ob id creditores uideantur fraudari. Sub condicione seruus legatus pendente condicione pleno iure heredis est, sed nullam libertatem ab eo consequi potest, ne legatario iniuria fieret. et non manumittente eo seruus ad libertatem peruenerit ex constitutione diui Marci, an possit ut ingratum accusare, uideamus. et dici potest, cum non sit manumissor, hoc ius eum non habere. Si filius meus ex uoluntate mea maningratum eum accusandi ius habeam, dubitari poterit idcirco, quia non manumisi: sed pro eo habendus sum, ac si manumississem. Sed si castrensem manumittat, dubio procul hoc ius non habebo, quia non ipse manumisi: ipse plane filius accusare poterit. Tamdiu autem accu
Abbreviated transcription (Latin):
d.ł .iiii. exuariis lc̃onibꝰ. emꝑ infraude
creditoꝵ libtas datur ab eo qui sciret se solu¬
endo non eẽ qͣmuis bene dedisset m̾enti hoc.
erencius clemens. ł . uiiii. ad legẽ iuił ⁊ pap̃.
iquis hñs creditores plures manumisim
non om̃ium lib̾tas impedietur. s qui pͥmi
sunt lib̾i erunt donec creditorib suũ sol¬
uatur. qͣm rõnem uilianus solet dic̾e duo¬
b manumissis siumꝰ lib̾tate fraudetur non
miinatus sit. nec sufficiat post̾iorem retͣhi
in ẜuitutẽ pͥor aũt sufficiet. nam ħ casu

Expanded text:
 quarto ex variis lectionibus Semper in fraudem creditorum libertas datur ab eo, qui sciret se solvendo non esse, quamvis bene dedisset merenti hoc. Terentius Clemens libro nono ad legem Iuliam et Papiam Si quis, habens creditores, plures manumiserit, non omnium libertas impedietur, sed qui primi sunt, liberi erunt, donec creditoribus suum solvatur. quam rationem Iulianus solet dicebus manumissis, si unius libertate fraudentur, non minatus sit nec sufficiat posteriorem retrahi in servitutem, prior sufficiat: nam hoc casu
Abbreviated transcription (Latin):
sit in lib̾tatem uindicare militi ⁊̃ ꝓ ne¬
cessariis sibi ꝑsonis de lib̾tate litigare
ꝑmittitui: cum uͦ talis nemo alius est
qui ꝓ eo litiget time nec essarium ẽ
dari facultatẽ ⁊̃ matri uł filiabus ut
sororib eius cet̾isq mulierib que de
cognatione sunt. uł ñ uxori adire p̃torẽ⁊
hoc iundicare. ut cã cognita ⁊ muto ei su¬
ccupratur. S ⁊ si lib̃tum mm̃ uł lib̾tam di¬
cam idem erit dicendum. ¶ Gaius ad ed̾
p̃toris urbam titulo de lib̾ali cã. S S tẽ
patrono conceditur ꝓ lib̾tate lib̾ti litiga̾e.
si eo ignorante lib̾tus uenire se passus est.
lib̃tasq hab̾e. qd si plures exmemoratis ꝑso¬
nis existant qui uelint ꝓ his litigare p̃tauĩ
partes int̾̃ponende sunt. ut eligat quem
potissimũ in hoc ẽẽ existimet. qđ ⁊ in plu¬
ribus patronis obseruari debet. ¶ Gaui̾
ad eđ p̃toris urbam. engnius aũt hoc ꝑ¬
sequendum ẽ ut si furiosus . unfans est

Expanded text:
sit in libertatem vindicare. Militi etiam pro nesit in libertatem vindicare. Militi etiam pro necessariis sibi personis de libertate litigare permittitur. Cum vero talis nemo alius est, qui pro eo litiget, tunc necessarium est dari facultatem etiam matri vel filiabus vel sororibus eius ceterisque mulieribus quae de cognatione sunt uel etiam uxori adire praetorem et hoc indicare, ut causa cognita et inuito ei succurratur. Sed et si libertum meum uel libertam dicam, idem erit dicendum. 4 Gaius ad edictum praetoris urbani titulo de liberali causa. Sed tunc patrono conceditur pro libertate liberti litigare, si eo ignorante libertus uenire se passus est.libertasque habere. Quod si plures ex memoratis personis existant, qui uelint pro his litigare, praetoris partes interponendpotissimum in hoc esse existimat. quod et in pluribus patronis observari debet. Gaius ad edictum praetoris urbani Benignius autem hoc persequendum est, ut, si furiosus et infans est
Abbreviated transcription (Latin):
no consentiente dt̃ lib̾tus ab imꝑatore na¬
talibus restitui. uis enm patroni hoc impe¬
trato amittitur. lib̃tinus qui natalib resti¬
nitus ẽ pm̃ habetur. atq si ingeniuis factũ
medio tor maculam ẜuitutis non sintiniuis¬
sessione. si uitutis constitutus ẽ litigare de ꝯ¬
ditione sua non patitur q forte sibi suoq
gen̾i uellet aliꝗͣ inuiriam inferri in s
casu equum ẽ quibꝰdam ꝑsonis dari liẽn¬
tiam ꝓ eo litigare. ut puta parenti qui
dicat filium in sua potestate eẽ. nam. ⁊̃¬
si nolit filius ꝓ eo litigabit. S ⁊si ĩ po¬
testate ñ sit parenti dabitur ħ uis quia
semꝑ parentis int̾ est filiũ. ẜuitutẽ non
subire u̾sa ⁊̃ uice dicemus libis parẽtã
̃ inuitoꝵ eand facultatẽ dari. noq Nt
modica fili ignominia ẽ si parentem
seruũ hat̃. Iccirco uisum ẽ cognatis
nr̃m inuiriãq nram porrigitur.
filiũ in s. uitute q̃situm ⁊ manumissũ pos¬

Expanded text:
no consentiente debet libertus ab imperatore natalibus restitui: ius enim patroni hoc impetrato amittitur. Libertinus, qui natalibus restitutus est, perinde habetur, atque si ingenuus factus medio tempore maculam servitutis non sustinuissessione seruitutis constitutus est, litigare de condicione sua non patitur, quod forte sibi suoque generi uellet aliquam iniuriam inferr‹e›, in hoc casu aequum est quibusdam personis dari licentiam pro eo litigare: ut puta parenti, qui dicat filium in sua potestate esse: nam etiamsi nolit filius, pro eo litigabit. sed et si in potestate non sit, parenti dabitur hoc ius, quia semper parentis interest filium seruitutem non subire. Uersa etiam uice dicemus liberis parentium etiam inuitorum eandem facultatem dari: neque enim modica filii ignominia est, si parentem seruum habeat. Idcirco uisum est cognatis nostrum iniuriamque nostram porrigitur. filium in servitute quaesitum et manumissum pos
Abbreviated transcription (Latin):
in adult̾io uł q̃stioni necessai̾um quo ad
u̾ba legis attinet manumitt̾e. Sane in
hunc casum subueniendum ẽ ut desti¬
nati ẜui quasi consilii uł qĩ nocentes
non debeant manuinitti ante finitam
cognitionem pat̾ mulieris uł mat̃ sunt᷑
senaginũ diem decedant ex his fuis quos
mnininsti̾um filie deđ̾int. neq manumit¬
tere neq alienare poterunt.
numitt̾e uł alienare iam possit supͣ sc̃p¬
tas ꝑsonas uideamus. Et non puto posse
quamuis accusatore mulier deficiatur
maĩto cum pat̾ accusare possit ⁊ simpli¬
citer ꝗ lex mulierẽ ꝓhibuit intͣ sexage¬
simum diem diuorci manumitt̾e siue
aut̃ diu̾tit siue repudio dimissa sit ma¬
numissio impedietur. S si morte ma
cogitat manuittat uł alienet. ⁊ hoc dilu¬
cidis ꝓbationibus fu̾it approbatũ quasi ĩ
fraudem legis hoc factum sit non debet
alienatio uałe. uł manumissio alienationẽ
om̃em om̃ino acciꝑe debemus.

Expanded text:
in adulterio uel quaestion‹i› necessarium, quod ad in adulterio uel quaestion‹i› necessarium, quod ad uerba legis attinet, manumittere. sane in hunc casum subueniendum est, ut destinati serui quasi conscii uel quasi nocentes non debeant manumitti ante finitam cognitionem. Pater mulieris uel mater, si intra sexagesimum diem decedant, ex his seruis, quos in ministerium filiae dederint, neque manumittere neque alienare poterunt. numittere uel alienare iam possit supra scriptas personas, uideamus. et non puto posse, quamuis accusatore mulier deficiatur marito, cum pater accus‹are› possit. Et simpliciter quidem lex mulierem prohibuit intra sexagesimum diem diuortii manumittere: Siue autem diuertit siue repudio dimissa sit, manumissio impedietur. Sed si morte macogitat, manumittat uel alienet et hoc dilucidis probationibus fuerit adprobatum: quasi in fraudem legis hoc factum sit, non debet alienatio ualere uel manumissio. Alienationem omnem omnino accipere debemus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ.c. ꝑ quam durũ est sed ita lex scriptũ
est. sed n si post diuoreium. ẜ̾uum muli¬
er raput. aut alia rõne ac quisunt eq̃¬
qd au̾ba attinet manumitt̾e non poterit.¬
⁊ ita sextus quoq celius ad notat pat̾ uͦ in
cuius potestate filia fu̾it. ea tm̃ mancipia
ꝓhibetur manumitt̾e alienareue quȩ in
usu filie sue fuerunt tributa. Matrẽ qͦq
ꝓhibuit manumitt̾e alienare ue. Pa mã¬
cipia que in ministi̾um filie concessa st̃.
sed ⁊ auum ⁊ auiam ꝓhibuit manumit¬
tere cum hoꝵ quoq mancipia q̃stione
postulari posse uoluit lex. Sextus cecilius
recte ait angustissimum tp̃s legẽ p̃stitis¬
se alienandis manumittendis ue ẜuis fin¬
ge inquit ream adult̾ii intra sexagesimum
diem postulatam. que cognitio tam facile
expediri potuit adult̾ii. ut intra sexagesi¬
mum diem fimatur. Et tm̃ lic̾e mulieri
qͣmius postulate adult̾i ẜuum suspectũ

Expanded text:
quidem perquam durum est, sed ita lex scripta quidem perquam durum est, sed ita lex scripta est. Sed et si post diuortium seruum mulier par‹a›uit aut alia ratione adquisiit, aeqd verba attinet, manumittere non poterit: et ita Sextus quoque Caecilius adnotat. Pater vero in cuius potestate filia fuerit, ea tantum mancipia prohibetur manumittere alienareve, quae in usu filiae fuerunt tributa. Matrem quoque prohibuit manumittere alienareve ea mancipia, quae in ministerium filiae concesserat. Sed et auum et auiam prohibuit manumittere, cum horum quoque mancipia quaestione postulari posse lex uoluerit. Sextus Caecilius recte ait angustissimum tempus legem praestitisse alienandis manumittendisue seruis. finge, inquit, ream adulterii intra sexagesimum diem postulatam: quae cognitio tam facile expediri potuit adulterii, ut intra sexagesimum diem finiatur? et tamen licere mulieri quamuis postulatae adulterii seruum suspectum
Abbreviated transcription (Latin):
n fraudẽ creditoꝵ manumitt̾e uidetur
do eẽ. Sepe enim de facultatib suisam¬
plius quam in his ẽ sꝑant homines qđ
frequent̾ accidit is ꝗ transmarinas nego¬
ciationes ⁊ aliis regionib qͣm in ꝙ ipsi
morantur ꝑ seruos atq lib̾tos exercent.
qđ sepe actriti negociationib longo tp̃r
id ignorant. ⁊ manumittendo sine fraudis
consilio indulgent suis suis lib̾tates.
uitatũ manumissi ad lib̾tatem ñ ueniunt
ut senatus censuit. sed nec infraudẽ fisci
datas libtates ꝓcedẽ pͥncipalib constitutio¬
nib cauetur. sed diui fr̃s rescripserunt.
non utiq si debitor fisci manumisi̾t lib̾¬
lator. ne mancipia ꝑ manumissionẽ q̃stio¬
numitt̾e non liceat. Ipsa gͥ que diu̾tit om̃s
om̃imodo &uos suos manumitt̾e uł alie¬
nare ꝓhibetur. Quia ita u̾ba faciunt ut
ne eum qđ ẜuum qui extra ministium
eius mulieris fuit. uł in agro uł in ꝓum¬
cia possit manumitt̾e uł alienare N đ

Expanded text:
In fraudem creditorum manumittere videtur, do esse. saepe enim de facultatibus suis amplius, quam in his est, sperant homines. quod frequenter accidit his, qui transmarinas negotiationes et aliis regionibus, quam in quibus ipsi morantur, per servos atque libertos exercent: s› istis negotiationibus longo tempore, id ignorant et manumittendo sine fraudis consilio indulgent seruis suis libertatem. 11 uitatium manumissi ad libertatem non ueniunt, ut senatus censuit. Sed nec in fraudem fisci datas libertates procedere principalibus constitutionibus cauetur. sed diui fratres rescripserunt, non utique, si debitor fisci manumiserit, libelator, ne mancipia per manumissionem quaestionnumittere non liceat. Ipsa igitur quae diuertit omnes omnimodo seruos suos manumittere uel alienare prohibetur, quia ita uerba faciunt, ut ne eum quidem seruum, qui extra ministerium eius mulieris fuit uel in agro uel in prouincia, possit manumittere uel alienare: quod
Abbreviated transcription (Latin):
missione libm factum. paulus soluta ergo
pecunia ex illa uoluntate lib̾ sit.
betur. siue dies soluende pecunie iãcessit.
siue indiem uł conditione sit debitum di¬
u̾sa causa est legati sub conditione relicti.
nam añqͣm conditio extit̾it. int̾ creditorẽ
legatarius iste non habetur. ¶ Ex om̃i
aũt cã creditorib in hac parte lex eliesen¬
tia ꝓspicit int̾ quos fidĩcõmissaĩum ẽẽ
ĩ placuit. Pignori datus ẜuus añquam
debiti nomine satis fiet sine consensu
creditoꝵ manumitti non potest. s pu¬
pilli oreditoris citra tutoris auctoritatem
consensus incħ lib̾tati ꝓdest sicuti non
ꝓdest si fructuarius pupillus manu¬
missioni similit̾ consentiat.

Expanded text:
missione liberum factum. Paulus: soluta ergo pecunia ex illa uoluntate liber fit.betur, siue dies soluendae pecuniae iam cessit, siue in diem uel sub condicione sit debitum. diuersa causa est legati sub condicione relicti: nam antequam condicio extiterit, inter creditores legautem causa creditoribus in hac parte lex Aelia Sentia prospexit, inter quos fideicommissarium etiam esse placuit. Pignori datus servus, antequam debiti nomine fiat satis, sine consensu creditorum manumitti non potest. sed pupilli creditoris citra tutoris auctoritatem consensus nihil libertati prodest, sicuti non prodest, si fructuarius pupillus manumissioni similiter consentiat.
Abbreviated transcription (Latin):
ali iudicio exꝑiri potest. ¶Si qd dãnũ
michi dedit qui ad lib̾tatem ꝓclamat
illo tp̃r quo bona fide mͥ seruiebat.
ułuti si ego bona fide dñs noxali uidi¬
cio conuentus ⁊ condẽnatus litis estama¬
tionẽ ꝓ eo obtuli in id mͥ ꝯdẽnabitur.
aius ad ed p̃coris urbani titulo deli¬
bali cã. llud certũ ÷ dãnum hoc ał ñ¬
absolutus hoc uidicio fu̾it adhuc tm̃
postea cũ eo pot̾it lege aquilia agi cũ
ea lege ex culpa teneatur. it̃ certum ẽ
tam res nrãs qͣm res alienas que tm̃ ꝑi¬
cło nr̃o sunt in hanc acc̃onem deduci
uliiti cõmodatas. ⁊ locatas. certe depo¬
site apud te nos res quia nr̃o ꝑieło non
sunt ad hanc acconem non ꝑtinent.
lliditati eoꝵ qui cum se lib̾tos scirent do¬
lo malo passi sunt se ꝓ serus uenunda¬
yi occurrit. dedit it in eos acc̃onem. que
ac̃co totiens locum ht̃ quotiens non ẽ in
ea cã is qui se uenire passus ẽ ut ei ad

Expanded text:
rali iudicio experiri potest. Si quod damnum rali iudicio experiri potest. Si quod damnum mihi dederit, qui ad libertatem proclamat, illo tempore, quo bona fide mihi serviebat, veluti si ego bona fide dominus noxali iudicio conventus et condemnatus litis aestimationem pro eo optuli: in id mihi condemnabiturum praetoris urbani titulo de liberali causa. Illud certum est damnum hoc absolutus hoc iudicio fuerit, adhuc tamen postea cum eo poterit lege Aquilia agi, cum ea lege etiam culpa teneatur. Item certum est tam res nostras quam res alienas, quae tamen periculo nostro sunt, in hanc actionem deduci, ueluti commodatas et locatas: certe depositae apud nos res, quia nostro periculo non sunt, ad hanc actionem non pertinent.lliditati eorum, qui, cum se liberos scirent, dolo malo passi sunt se pro servis venum dari, occurrit. Dedit enim in eos actionem, quae actio totiens locum habet, quotiens non est in ea causa is qui se venire passus est, ut ei ad
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lib̾m posse dolo malo in lib̾tate eẽ. ⁊
seruum posse sine dolo malo in lib̾tate
eẽ. ¶ Infans suprectus bona fide in ẜ uiti¬
de fuit cum lib̾ eẽt. deinde cũ de statu
ignarus eẽt recessit. ⁊ clam in lib̾tate
morari cepit. hic non sine dolo malo in
lib̾tate moratur. ¶ Potest ⁊ .suus sine
dolo malo in lib̾tate morari. ut puta te¬
stam̃to accepit lib̾tatẽ. quod nullius mo¬
m̃ti eẽ ignorat. uł uindic̾ta ei imposita
est ab eo que dnm ẽẽ putauit cum ñ eẽt
ut educatus ẽ quasi lib cum ẜ uus eẽt. et
genalit̃ dicendum ẽ quoties quis iustis
rõnib ductus uł non uistis sine callidita¬
te dmñ putauit se lib̃m. ⁊ in libtate mo¬
ratus ẽ. dicendum ẽ hunc in ea cã eẽ. ut
sine dolo malo lib̃tate fu̾it atq idõ possẽ¬
soris cõmodo fruatur. ꝓbatio aut ad
id tempus referetur: cũ sine dolo malo
in lib̾tate fu̾tt. quo pͥmum inius aditũ
est si oꝑe alicui debentur. is quoq lib̃¬

Expanded text:
et liberum posse dolo malo in libertate esse et servum posse sine dolo malo in libertate esse. Infans subreptus bona fide in servitute fuit, cum liber esset, deinde, cum de statu ignarus esset, recessit et clam in libertate morari coepit: hic non sine dolo malo in libertate moratur. Potest et servus sine dolo malo in libertate morari, ut puta testamento accepit libertatem, quod nullius momenti esse ignorat, vel vindicta ei imposita est ab eo, quem dominum esse putavit, cum non esset, uel educatus est quasi liber, cum seruus esset. Et generaliter dicendum est, quotiens quis iustis rationibus ductus uel non iustis, sine calliditate tamen putauit se liberum et in libertate moratus est, dicendum est hunc in ea causa esse, ut sine dolo malo in libertate fuerit atque ideo possessoris commodo fruatur. Probatio autem ad id temin libertate fuerit, quo primum in ius aditum est. Si operae alicui debeantur, is quoque libe
Abbreviated transcription (Latin):
hic qui distractus ẽ dicemus eũ dolo
carere. Tunc habet emptor hanc acc̃o¬
nem cũ lib̃m ẽẽ nesciret. nam si scit
lib̃m ⁊ sic emit ipse se circũuenit:
Quare si filius famił emit siꝗdem ip̃
scit pat̾ ignorauit non ac quisiuit
patriationẽ hoc si peculiari nomi¬
ne eg̾it. Cet̃m si patre mandante. hic
queritur an fili scientia noceatur.⁊
puto adhuc noc̾e qm̃admodũ ꝓcu¬
ratoris nocet. plane si filius ignoraũ
pat̾̃ scit adhuc dico repellendũ pa¬
trem ⁊̃ si peculiari nomine filius
eiit si mͦ pat̃ p̃sens fuit que filiũ
em̾e ꝓhib̾e
qui mandato nr̃o emit tale ẽ. ut si
certũ hominẽ mandauero emi sciẽs
lib̃m eẽ. licet is cui mandm̃ ẽ igno¬
ret id est ⁊ non competet ei acc̃o. contͣ
aũt si ego ignoraui ꝓcurator scit non ẽ
michi deneganda.
tus ẽ scilicet in duplum. S utrũq
p̃cium tm̃ an ⁊̃ id quod p̃eio accessit

Expanded text:
hic qui distractus est, dicemus eum dolo carere. Tunc habet emptor hanc actionem, cum liberum esse nesciret: nam si scit liberum et sic emit, ipse se circumuenit. Quare si filius familias emit, si quidem ipse scit, pater ignorauit, non adquisiit patri actionem: hoc si peculiari nomine egerit. ceterum si patre mandante, hic quaeritur, an filii scientia noceat: et puto adhuc nocere, quemadmodum procuratoris nocet. plane si filius ignorauit, pater scit, adhuc dico repellendum patrem, etiamsi peculiari nomine filius emit, si modo pater praesens fuit potuitque filium emere prohibequi mandato nostro emit, tale est, ut, si certum hominem mandauero emi sciens liberum esse, licet is, cui mandatum est, ignoret, idem sit: et non competet ei actio. contra autem, si ego ignoraui, procurator scit, non est mihi deneganda. tus est, scilicet in duplum. Sed utrum pretium tantum an etiam id quod pretio accessit
Abbreviated transcription (Latin):
malo fuisse in lib̾tate uideamus. nam
iulianus ait om̃s qui se lib̾tos putant
sine dolo malo in lib̾tate fuisse. si mͦ se
ꝓ libis gerant qͣmiuis &. ui sint. Uarus aũt
scribit eum qui se lib̃m sciat dũ infuga
sit non uidi sine dolo malo in lib̾tate eẽ¬
⁊ s simłatq desierit quasi fugiauus se
celare. ⁊ ꝓ lib̾o ag̾e tunc inciꝑe sine dolo
malo in lib̾tate ẽẽ. & enim cum ait ꝗ scit

Expanded text:
malo fuisse', uideamus. nam Iulianus ait omnes, qui se liberos putant, sine dolo malo in libertate fuisse, si modo se pro liberis gerant, quamuis serui sint. Uarus autem scribit eum, qui se liberum sciat, dum in fuga sit, non uideri sine dolo malo in libertate esse: sed simul atque desierit quasi fugitiuus se celare et pro libero agere, tunc incipere sine dolo malo in libertate esse: etenim ait eum, qui scit
Abbreviated transcription (Latin):
ui obnec est de tectam
diũ p̃mium li̾tatis consequitur. fit
suum hac lege em̾it ut manumit¬
tat competit libtas ex constitutione
diui marci. licet bona omia quis
obligau̾it que habet habiturus ue
eẽt̃ tantundem dicendum est.⁊ sihac
lege em̾it ne ꝓstituatur u⁊ ꝓstituerit.
cum patie suo constituit in eo qui eũ
possit ab ducere ꝓstitutam ancillam
pecuma accepta manus iniectionem
uendidit ut lib̾a eẽt. nicħ it int̃ eẽ
ip̃ abducasset ꝓstituas an patiaris ꝓ¬
stitutã eẽ p̃cio accepto cũ possis exim̾e.
ut filia curaret ea post mortẽ suam eẽ
lib̾a cum donationis legi non eẽt obtẽ¬
ꝑatum ex sententia constitutionis diui
marei lib̾tatem obting̾e matre consenti¬

Expanded text:
ui ob necem detectam domini praemium libertatis consequitur, fit uum hac lege emerit, ut manumittat, competit libertas ex constitutione diui Marci, licet bona omnia quis obligauerit, quae habet habiturusue esset. tantundem dicendum est et si hac lege emerit, ne prostituatur, et prostituerit.cum patre suo constituit in eo, qui, cum possit abducere prostitutam ancillam, pecunia accepta manus iniectionem vendidit, ut libera esset: nihil enim interesse, ipse abducas et prostituas an patiaris prostitutam esse pretio accepto, cum possis eximere.ut filia curaret ea post mortem suam esse libera: cum donationis legi non esset obtemperatum, ex sententia constitutionis divi Marci libertates optingere matre consenti