comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
metes sedusios sueuos omnemq aciem suam. redis & carris cireũdederunt ne spesĩ
fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt. quȩ in prelium proficiscentes milites
parsis manibus flentes implorabant ne se in seruitutem romanis traderent. Cȩsar
singulis legiombus singulos legatos & questorem prefecit. un eos testes quisq sue uĩ¬
tutis haberet. Ip̃e a dextro cornu q eam partem minime firmam hostium ani¬
maduerterat. prelum commisit ita nostri aeriter ĩ hostes signo dito impetum
fecerunt. Itaq hostes repente celeriterq procurrerunt ut spatium pila in hostes
conniciendi non daretur. Relictis pilis quo minus gladus pugnatum est. At ger-¬
mani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladioꝵ excepunt.
Reperti sunt complures nostri milites qui in phalangem insilirent & scuta mani¬
bus reuellerent & desuꝑ uumerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pusa

Expanded text:
metes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in metes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa
Abbreviated transcription (Latin):
neribus ĩ castra reduxit. Cum ex captiuis quereret. cȩsar quamobrem ariouistus pͣ¬
lio non decertaret. hanc reꝑiebat causam. Ꝙ apud germanos ea consuetudo esset
ut matres familiȩ eorum sortibus & uaticinationibus declararent utrum prelum
committendum esset nec ne. Easita dicere/ non esse fas germanos suꝑare si ante
nouam lunam prelio contendissent. Fost tridie eius diei.c. presicdo utrisq castris
qđ satis esse uisum est reliquit omnes alarios ĩ conspectu hostium pro castris mino¬
ribus constituit. quo minus multitudo militum legionariorum pro hostium nũo
ualedat ut ad spetiem alaris uteretur. Ip̃e triplici instructa acie usq ad castra
hostium accesit. Tum uero necessario germani suas copias castris eduxerunt gene¬
ratimq instituerumt paribusq interuallis arudes. marcomãnos. tribocos uangiones ne¬

Expanded text:
neribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proeneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Ne
Abbreviated transcription (Latin):
citer hominum numero.xui. milia expedita cum omni equitatu. Arioiustus mi¬
sit. quȩ copiȩ nostros ꝑterrerent & munitione prohiberent. Nihilo segnius Cȩsarut
ante constituerat duas acies hostem propulsare tertiam opus ꝑficere iussit. muni¬
tis castris duas ibi legiones reliquit & partem auxilioꝵ. quattuor reliquas legio¬
nes ĩ maiora reduxit. Proximo die instituto suo .C. e castris utriusq copias suas
eduxit. paulumq a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusq pugn¬
di potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos predire intelexit cireiter meri¬
diem exercitum in castra reduxit. Tum demum ariouistus partem suarum co-¬
piarum quȩ castra minora oppugnaret misit. deriter utrinq suas copias usq ad
uesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias ariouistus multis acceptis & illitis uł¬

Expanded text:
citer hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus miciter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vul
Abbreviated transcription (Latin):
contendit. Genus ħ erat pugnȩ . quo se germani exercuerant. E quitum milia
erant .M. totidem numero pedites uelocissimi quos ex omni copia singuli singulos
suȩ salutis causa delegerant. Cum his in prelus uersabantur ad eos se equites reci¬
piebant. Fi siquid erat durius concurrebant. Siqui grauiore uulnere accepto eqͦ
decederant. circunsistebant. Siquo erat longius prodeundum aut celerius reci-¬
piendum. tanta erat horum exercitatione celeritas ut iuibis equoꝵ subleuati
cursum adequarent. Ubi eum castris se se tenere cȩsar intellexit. ne duitius
commeatu prohiberetur. ultra eum locum quo in loco germani consederant. cir¬
citer passus sexcentos ab his castris idoneum locum elegit. Acieq triplici instru¬
cta ad eum locum uenit. primam & secundam aciem ĩ armis esse. tertiam cast
munire uissit. hic locus ab hoste passus sexcentos uti dictum est aberat. Co cir¬

Expanded text:
contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo cir
Abbreviated transcription (Latin):
titium qui hospitio arioiusti utebatur. his mandauit ut quȩ diceret arioiustus cõ-¬
groscerent & ad se referrent. Quos cum apud se in castris arioiustus conspexisset ex¬
citu suo presente conclamauit. Quid ad se uenirent. an speculandi causi conãtes
dicere prohibuit & in cathenas coniecit. Eodem die castra promouit & milibus
passuum .UI. a cȩaris castris submonte consedit. Fost tridie eius diei preter castra
Cesarisuas copias traduxit & milibus passuum duobus ultra eum castni fecit eo cõ¬
silio ut frumento commeatuq qui ex sequanis & eduis subportaretur Cȩsarem ĩ¬
tercluderet. Ex eo die: continuos.U. cesar pro castris suas copias procduxit & aciẽ
instructam habuit. ut si uellet arioiustus prelio contendere ei potestas non deesset.
A rioiustus his omnibus diebus exercitum castris continuit e questri prelio qotidie

Expanded text:
Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus coMetium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie
Abbreviated transcription (Latin):
citui miectum est. Biduo post arioiustus legatos ad cȩsarem mittit uelle
se de his rebus quȩ inter eos agi cepte neq ꝑfectȩ essent agere cum eo uri
aut iterum colloquio diem constitueret aut sud minus uellet ẽ suis legatis
aliquem ad se miteret. Co.lloquendi .c. causa uisa non est & eo magis đ ꝑͥ
die eius dici germani retineri non poterant quin ĩ nostros tela cõnicerent.
Legatum ẽ suis sest magno cum periculo ad eum missurum et & hominibus
feris obiecturum existimabat. Comodissimum uisum est .C. Ualerium pro-¬
cillum .C. Ualeri caberi filium summa uirtute & huminitate adolescentem
cuus patr a .c̃. Ualerio flaco cuitare donatisenit a propter fidem &e propt᷑
linguȩ gallice scientiam qua multa iam arioustus longinqua consuedudine
utebatur. & qͣ in eo peccandi germanis causa non esset ad eum mutere & Miariũ

Expanded text:
ercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle ercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M.
Abbreviated transcription (Latin):
Si uiditium senatus obseruari oporteret liberam debere esse galliam. quam
bello uictam siuis legibus uti uoluisset. Dum hec in colloquio geruntur Cȩ-¬
sari numptiatum est equites ariouisti propius tumulum accedere & ad no-¬
stros adequitare lapides telaq in nostros conficere. Cesar loquendi finem
fecit. seq ad suos recepit susq imꝑauit. ne q̃ omnino telum ĩ hostes reice¬
rent. Nam & si sine ullo periculo legionis delecte commissum cum equita¬
tu prelium fore iudebat. tamen commitendum non putabat. ut pulsis ho-¬
stibus dici posset eos a se ꝑfidem ĩ colloquio circunuentus. Postea ꝗͣ in uulgus
militum clatum est qua arrogantia ĩ colloquio arioiustus usus. omni gallia
romanis interdixisset impetum q in nostros eius equites fecissent eaq rescollo¬
quium diremisset multo maior alacritas: studium q pugnandi maiuis ex¬

Expanded text:
si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius ex
Abbreviated transcription (Latin):
Qui nisi decedat atq exercitum deducat ex his regionibus sese illum nõ
pro amico sed pro hoste habiturum. Qđ si eum ĩterfecerit multis se se nobi
tios comꝑtum habere quorum omnium gratiam & amicitiam eius mõte
redimere posset. Ꝙ si discessisset & liberam possessionem galiȩ sibi tradidis¬
set magno se ilum premio remuneraturum & quȩcũq bella geri uellet si
ne eius labore & periculo confecturum. Multa a Cȩsire in eam senten¬
tiam dicta sunt: qr̃ negotio desistere non posset. neq soam neq. pͥ .rͥ. con-
suetudinem pati uti optime merentes sotios desereret. neq se iudicare gal¬
liam potius esse. arioiusti ꝗͣ populi romani. Bello suꝑatos esse aruernos et
ciam redegisset neq stipendium imposuisset. Qued si antiquissimum qđ¬
q tempus spectari oporteret. pͥ.rͥ. uistissimum esse in gallia imperium.

Expanded text:
Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobiltios compertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere non posset: neque suam neque populi Romani consuetudinem pati ut optime meritos socios desereret, neque se iudicare Galliam potius esse Ariovisti quam populi Romani. Bello superatos esse Arvernos et ciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia imperium;
Abbreviated transcription (Latin):
manoꝵf in galliã traducat id se sui muniendi non galli̧ impugnandecã
facere. Eius rei testimonio esse ꝗ nisi rogatus non uenerit et qd bellum nõ
ĩtulerit sed defenderit. Se prius in galliam uenisse ꝙͣ.p.r. Nunquam añ
cur in suas possessiones ueniret. prouinciam suam hane esse galliam sicut illã
nostram. Ut sibi concedi non oporteret si in nostros fines impetum faceret.
sic item nos esse iniquos ꝗ in suo uire se ĩtẽpellaremus. Ꝙ fratres eduos&
amicos appellatos diceret. Non se tam barbarum neq tam imperitum esse
rerum ut non sciret neq bello allobrogum prox imo eduos romanis auxi¬
lium tulisse neq ip̃is in his contentionibus quas edui secum & cum sequa¬
nis habuissent auxilio populi romani usos esse. debere se suspicari simulata
cȩsarem amicitia. qđ exercitum ĩ gallia habeat. Sui opprimendi causa hr̃e

Expanded text:
manorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa manorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam venisse quam populum RomanumCur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere.
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutibus multa predicauit transisse renum se se non sua sponte sed rogaitũ
& acersitum agallis non sine magna spe magnisq premis domum propinqͥs¬
q reliquisse. Sedes habere ingallia. ab ip̃is concessas obsides ip̃oꝵ uoluntate
datos stipendium capere iure belli qđ uictores uictis ĩponere consuerint.
Non sese gallis. sed gallos sibi bellum intulisse omnes galliȩ ciuuitates ad se op-¬
pugnandum uenisse ac contra se castra habuisse eas omnis copias a se uno pre¬
lio pulsas ac superatais esse si iterum experiri uelint se iterum paratum eẽ
decertare. Si pace uti uelint iniquum esse de stipendio recusare qđ sua
uoluntate adid tempus pependerint. amicitiam.p.r. sibi ornamento & prȩ¬
sidio non detrimento esse oportere idq se ea spe petisse.Si ꝑ populum ro¬
manum stipendium remittatur & dedititii subtrahantur non minus liben¬

Expanded text:
virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur et dediticii subtrahantur, non minus liben
Abbreviated transcription (Latin):
esset ã senatu q amcus qͣ munera amplissime missa. quam rem a paucis cõ¬
tigisse & pro magnis hominum officis consuesse tribui docebat illum quando
neq aditum neqͥ causam postulandi iustam haberet benefitio ac liberalitate sua
ac senatus ea premia consecutum docebat etiam ꝗͣ ueteres quamq iuste causȩ
necessitudinis ip̃is cum ediis intercederent quȩ senatus consulta quotiens quãq
honorifica in eos facta esent ut omni tempore totius galliȩ principatum eduite¬
nuissent prius etiam ꝗ̃ nostram amicitiam appetissent populi romani hanc esse
consuetudinem ut sotios atq amicos non modo nihilsui deperdere. sed gratia di¬
ne aut edius aut eorum sotiis bellum inferret obsides redderet si nullam
partem germanoꝵ domum remutere posset. aut ne quos amplius renum
transire pateretur. A rioiustus ad postulata. Cȩsaris pauca respondit de suis

Expanded text:
esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis conesset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui tenuissent, prius etiam quam nostram amicitiam adpetissent. Populi Romani hanc esse consuetudinem, ut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dine aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis
Abbreviated transcription (Latin):
tem suam gallorum equitatui comiitere audebat commodissimum esse sta¬
tuit omnibus equis gallis equitibus denictis in eos legionarios milites legiõs
.x̃. cuiꝗ̃ maxime confidebat imponere ut presidium ꝗͣ amicissimum siquid
opus esset haberet. Qcum fieret non uenicdicule quidẽm ex militibus. X.
legionis dixerunt plusꝗͣ pollicitus esset cesarem facere pollicitum esse ĩ cohortis
prȩtoriȩ loco decimam legionem haibiturum ad equum rescribere. Plam¬
ties erat magna & in ea tumulus terreus satis grandis. hic locus equo ferespa¬
tio i castris ariduisti a .c. aberat. Co ut erat cictum ad coloquum uenerũt.
Legionem .c. quam equis deuexerat passbus. ec. ab eo tumulo consicuit. Item
equites anoiuisti pani interualo constiterunt. ariouistus ex equis ut colloquerẽtus
preter sedenos ut ad colloquium adducerent postulauit. Ubi eo uentum est . e

Expanded text:
tem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
oiusti copias a nostris milibus passuum .iiii. &.xx. abesse. Cognito cȩsaris ad¬
uentu arioiustus legatos ad eum mutit q antea de colloquio postulasset id ꝑ
se fieri licere quomam propius accesise. seq id sine perieulo facere posse existi¬
maret. Non respuit condictionem cȩsar iamq ad sanitatem eum reuerti ar¬
bitrabatur cum id qd̃ antta petenti denegasset ultro polliceretur magnamq in
spem ueniebat pro suis tintis populiq romam in eum benefitis cognitis suis postu¬
latis fore uti ꝑtinacia dessteret. Dies colloquio dictus est ex eo dies quintus
I nterim sȩpe ultroq citoq cum legati inter eos miterentur arioiustus postula¬
uit nequem peditem ad colloquium.C. ad duceret uereri se ne ꝑ insicdas ab
eo circunueniretur. Uterq cum equitatu ueniret. alia ratione non esse se¬
uenturum. Cesarꝙ neq colloquium interposita causa toli uidebat neq salu¬

Expanded text:
ovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim saepe cum legati ultro citroque inter eos mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salu
Abbreviated transcription (Latin):
Huic legioni .c. & indulxerat precipuie & propter uirtutem confidebat maxinx:
Hac oratione habita mirum ĩ modum conuerse sunt omnium mentes summaq
alacritas & cupiditas belli gerendi ĩnata est. princepsq decima legio ꝑtribunos
militum ei gratias egit q̃ de se optimum uiditium fecisset seq esse ad bellum ge¬
rendum paratissimam confirmauit. Deinde reliquȩ legiones per tribunos mi¬
litum & primoꝵ ordinum centuriones egerunt uti ꝑeos.C. satisfacerent se
neq unquam dubitasse neq timuisse neq de summa belli suum uiditium sed
imperatoris esse existimasse. Corum satisfactione accepta & itinere ex quisito ꝑ
Diuitiacum q ex alis ei maximam fidem habebat. ut milium amplius. L. cir¬
cuitu locis apertis exercitum duceret de quarta uigilia ut dixerat profectus ẽ.
Septimo die cum iter non intermitteret ab exploratoribus certior factus est. Ani¬

Expanded text:
Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ari
Abbreviated transcription (Latin):
de offitio imperatoris desperare aut prescribere auderent. h sibi esse curȩ fru¬
mentum Sequanos. leucos lingones subministrare. iamq esse in agris frumenta
matura. de itinere ip̃os breui tempore uidicaturos. & non fore dicto audi¬
entes neq signa laturi hicantur nihil se ea re commoueri. Scire enim quibus¬
cunq exercitus dicto audiens non fuerit aut male re gesta fortimam defuisse
aut aliquo facinore comꝑto auaritiam esse coniunctam. suam ĩnocentiam per¬
petua uite felicitate heluetiorum bello esse ꝑspectũm. Itaq se q in longiorem
diem collaturus esset representaturum esse & proxima nocte de quarta uigilia
castra moturum ut ꝗͣ primum ĩtelligere posset utrum apud eos pudor atq offi¬
tium an timor plus ualeret. Ꝙ si preterea nemo sequatur tamen se cum sola . x.
legione iturum de qua non dubitaret sibiq eam prȩtoriam cohortem futurã

Expanded text:
de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frude officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram.
Abbreviated transcription (Latin):
terea qͣ quos aliquandiu ĩ ermes sine causa timuissent. hos postea armatos ac
uictores suꝑassent. Deniq hos esse eosdem germanos quibus cum sepe nũo
heluetii congressi non solum in suis sedibus sed etiam ĩ suis finibus plerũq su¬
ꝑassent qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerunt. Si quos aduer¬
sum prelium & fuga galloꝵ commoueret. hos si quererent repire posse diu¬
turnitate beli defatigatis gallis arioiustum cum multos menses castris seae¬
paludibus tenuisset neq sui potestatem fecisset desperantes iam depugna &
dispersos subito a dortum magna ratione & consilio ꝗͣ uirtute uicisse cuiꝗ¬
dem rationi contra homines barbaros atq imperitos locus fuisset. ac ne ip̃m
quidem sperare nostros exercitus capi posse. qui suum timorem ĩ rei frumenta¬
rie simulatione angustiasq itinerum conferret. facere arroganter cum aut

Expanded text:
terea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac terea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent. Denique hos esse eosdem Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris sepaludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut
Abbreviated transcription (Latin):
tes milites neq propter timorem signa laturos. Fȩc cum animaduertisset¬
.C. conuocato concilio omnium q ordinum ad id consilium adhibitis cẽ¬
ilio ducerenturꝰ sibi quȩrendum aut cogitandum putarent arioiustum
se consule cupidissime.p .r. amicitiam appetisse. Cur igitur hunc tam te¬
mere quisquam ab officio discessurum iudicaret. Sibi quidem ꝑsuaderi
neq .p .r. gratiam repudiaturum. Ꝙsi furore atq amentia impulsus bel¬
lum ĩtulisset quid tandem uererentur aut cur de sua uirtute aut diligentia
despenirent factum eius hostis periculum. patrum nostroꝵ memoria cum¬
cimbris eotheutonis a.C. Mario pulsis non minorem laudem exercitus ꝗͣ
ipẽ imperitor meritus uidebatur. factum etiam nuper in italia serulytumul¬
tu quos tamen aliquibus usus ac disciplina quam a nobis accepissent subleua¬
ret. Ex quo iudicari posset quantum haberet in se boni constantia prop¬

Expanded text:
tes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertissettes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis cenilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi uam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, prop
Abbreviated transcription (Latin):
tribunis militum prefectisq & reliquis qui ex urbe amicitiȩ causa .c. secutĩ
nõ magnum in re militari usum habebant. Quorum alius alia causa illata
ꝗͣ sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret petebat ut eius uoluntate di¬
scedert liceret. Non nulli pudore aciducti ut timoris suspictionem uitarent
remanebant. hi neq uultum fingere neq interdum lacrimas tenere
poterant abditi in tabernaculis aut suum fatum quȩrebantur aut cum
familiaribus suis cõmune ꝑiculum miserebantur uulgo totis castis testamẽ.¬
ta obsignabantur. horum uocibus ac timore paulatim etiam hie qui ma-¬
gnum ĩ castris usum habebant mmlites centurionesq quiq qui equitatui pre¬
erant perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari uolebant
commode subportari posset timere diccbant. Non nulli etiam cȩsari renũ¬
trabant. cum castra moueri aut signa ferri uississet non fore dc̃o audiẽ¬

Expanded text:
tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audien
Abbreviated transcription (Latin):
git reliquum spatium quod est non amplius pedum sexcentorum qđ flum̃
intermittit mons continet magna altitudine ita ut radices eius montis ex
utraq ꝑte ripȩ flumims contingint. hunc murus circundatus artem efficit.¬
& cum oppido coniungit. Fucꝰ .G. magnis nocturnis diurnis q itineribus con-¬
tendit occupatoq oppido ibi presidia colbocat. Cum paucos dies ad uesentio¬
nem rei frumentariȩ commeatusq causa moratur ex ꝑcontatione nostroꝵ
uccibusq galloꝵ ac mercatoꝵ qui ingenti magnitudine corporum germa¬
nos ineredibili uirtute atq exercitatione in armis esse predicabant sȩpe nume¬
ro se se cum his congressos ne uultum quidem atq aciem oculoꝵ dicebant
ferre potuisse tanto subito timor omnem exercitum cecupauit ut non medi¬
ocriter omnium mentes animosq ꝑturbaret. hic primum ortus est timora

Expanded text:
git, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen git, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a
Abbreviated transcription (Latin):
sueuoꝵ ad ripas reni consedisse qui renum transire conarentur. his prȩesse
Nasuam & cimberium fratres. Quibus rebus.C. uehementer commotus ma¬
turandum sibi existimauit ne si noua manus sueuoꝵ cum ueteribus copis
arioiusti se se comunxisset minus facile resisti posset Itaq re frumentaria ꝗͣ
celẽrime potuit comꝑata magnis itineribus ad arioiustum contendit. Cum̃
tridui uiam processisset nuntiatum est ei ariouistum cum suis omnibus co-¬
pis ad excupandum xesontionem quod est oppidum maximum sequano¬
rum contendere triduiq uiam a sius finibus processisse. Id ne accideret ma-¬
gnopere precauendum. c. existimabat. Nam q omnium rerum quȩ ad
bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas. Idq natura loci sic
muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret faicultatem propterea
ꝗ flumen alduasdubis ut circino circunductum pene totum oppidum cĩ-¬

Expanded text:
Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cin
Abbreviated transcription (Latin):
adinodum suo iare uteretur nõ oportere se a.p.r. in suo iure impediri. Eduos
sibi quomam belli fortunam temptassent & armis congressi ac suꝑati essent sti¬
pendiarios esse factos. magnam cesarem iniuriam facere qui suo aduentu uecti¬
galia sibi deteriora faceret. Eduis se obsides redditurum non esse neq his neq
eorum sotis inuria bellum illaturum si in eo manerent qđ conuenissent stipẽ¬
diumq quot annis penderent si id non fecissent: longe his fraternum nomen
minem secum sine sua ꝑnitie contendisse. Cum uellet congrederetur intellectu¬
rum quid in uicti germani exercitatissimi in armis qui intra annos.xiiii. te¬
& legati ab eduis & a treueris ueniebant. Edui questum qđ arudes qui
nuper in galiã transportati essene fines eorum popularentur se se ne obsicdib
quidem ddatis pacem ariousti redimere potuisse treueri uero pagos centũ

Expanded text:
ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Haeduos ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis fraternum nomen minem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII te legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum
Abbreviated transcription (Latin):
dum putaret h esse qđ ab eo postularet primum neꝙͣ multitudinem hominum
amplius transrenum ĩ galliam traduceret demde obsides quos haberet ad eduis
redderet sequanisq ꝑmitterer ut quos illi haberent uoluntate eius reddere illis
licerit ne ue eduos inuria lacesceret neue his sotiisq eorum bellum inferret
Si id ita feciset sibi populoq romano perpetuam gratiam atq amicitiam cum
eo futuram. si non impetraret se se quoniam.MI. Messala &. L. piscẽ consulibas
senatus cenfuisset uti quicunq galliam prouinciam obtineret q̃ comodo .r.p.
glecturum. Ad ħ a riouistus respondit. ius esse belli ut qui uiciset̃ his quos uiciset
quemadimodum uellent imperarent. Idem .po .rͦ. uictis non ad alterius precep¬
tum sed ad suum arbitrium imperare consuesse. si ip̃e.pꝰ. rͦ. non prescriberet quẽ

Expanded text:
dum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum dum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id ita fecisset, sibi populoque Romano perpetuam gratiam atque amicitiam cum eo futuram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod commodo res non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut qui vicissent iis quos vicissent quem ad modum vellent imperarent. Item populum Romanum victis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitrium imperare consuesse. Si ipse populo Romano non praescriberet quem
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliquem locum medium utriusq colloquio deligeret. uelle se se de .r.p. & sũ¬
nis utrusq rebus cum eo agere. Ei legation anoustus repondie siquiedl.si
a .C. opus esset se se ad eum uenturum fiussẽ. siquid ille uelit illum ad seue¬
nire oportere prȩterea se neq sine exercitu in eas partes galliȩ uenire audere
quas.C. possideret. neq exercitum sine magno commeatu atq emolumento
ĩ unum locum contrahere posse. Sibi autem uideri mirum quid in sua gal¬
lia ꝗͣ bello uicisset aut cęsiri aut populo romano negotii esset. his responsis ad
C.relatis iterum ad eum .C. legatos cum his mandatis mitt̾it. Qm̃ tanto suo
populiq romani beneficio affectus cum ĩ consulatu suo rex & amicus a sena¬
tu appellatus esset. hanc sibi populiq romani gratiam referret ut ĩ colloqui¬
um uenire inuitatus grauaretur. neq de cõmuniꝰ re dicendum sibi & cognostẽ¬

Expanded text:
uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et sumuti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut Caesari aut omnino populo Romano negotii esset. His responsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus esset, hanc sibi populoque Romano gratiam referret ut in conloquium venire invitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscen
Abbreviated transcription (Latin):
hortabantur. qr̃ sibi eam rem cogitandam & suscipiendam putaret. In primis đ
eduos fratres consanguineosq sepe numero a senatu appellatos ĩ seruitute atq
ĩ deditione uidebat germanoꝵ teneri: eorumq obsides esse: apud arioiustũ
trabatur paulatim autem ĩ germanos assuescere: renum transire & ĩ gallam
magnam eorum multitudinem uenire populo .rͦ ꝑiculosum uidebat neq sibi
homines feros ac barbaros obtemperaturos existimabat quin cum omnem gailliã
occupauissent ut ante cimbri theutoniq fecissent ĩ prouinciam exirent atq
inde in ytaliam contenderent presertim cum sequanos a prouincia nostra ro¬
danus duuderet. Quibus rebus ꝗͣ maturime oxcurrendum putaibat. Ip̃e arioiu¬
stus tantos sibi spiritus tantam arrogantiam sumpserat ut ferendus nõ uideretur.
Quam ob rem placuit ei ut ad arioustum legatos mitteret qui ab eo postularẽt

Expanded text:
hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum publicae esse arbitrabatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitudinem venire populo Romano periculosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent
Abbreviated transcription (Latin):
causa esset miratus ex ip̃is quesiuit nihil sequani respondere sed in eadem tri¬
stitia taciti ꝑmanere. Cum ab his sȩpius quereret nec omnino nullam uocem
exprimere posset. idem Diuitiacus eduus respondit. hoc esse miseriorem & graui¬
orem fortunam sequanoꝵ ꝗͣ reliquorum ꝗ soli ne in oculto quidem queri neq
auxilium implorare auderent. absentisq arioiusti crudelitatem uelue si coram
adesset horrerent propterea qͣ reliquis tantum fugȩ ffacultas daretur. sequaniꝰ uõ
qui intra fines suos arioiustum recepissent quorum oppida omnia in potestate
eius essent omnes cruciatus essent ꝑferendi. His rebus cognitis. C. gallorum aĩos
uerbis confirmat pollicitusq est sibi eam rem curȩ futuram magnam spem sẽ¬
habere a benefitio suo & auctoritate adductum finem Arioiustum iniuriis factu¬
rum. Hac oratione habita concilium dimisit & secundum ea multȩ res eum

Expanded text:
causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tricausa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respondit: hoc esse miseriorem et graviorem fortunam Sequanorum quam reliquorum, quod soli ne in occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem eius facta sit. hominem esse barbarum iracundum temeniriũ
non posse eius imperia duitius substinere nisi quid in cȩsarem populumq ro¬
manum sit auxili omnibus gallis idem esse faciendum qđ heluetii fecerũt
ut domo emigrent aliud domicilium alias sedes remotas a germanis petãt
fortunamq quȩcunq accidat experiantur. hec si enuntiata ariouisto sint nõ
dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint grauissimum suppli¬
cium sumant. Cesarem uel auctoritate sua atq exercitus uel recenti uictora¬
uel nomine. p.r. deterrere posse ne maior multitudo germanorum renũ
traiducatur galliamq omnem ab arioiusti iniuria posse defendere. hac oratic̃ẽ
a Diuitiaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Cȩsare petere
ceperunt. Animaduertit .C. unus ex omnibus. sequanos nihil earum rerum facẽ
quas ceteri facerent sed tristem capite demisso terram intueri. eius rei que

Expanded text:
voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victorvel nomine traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae