comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auł. ł .i. ad legẽ eliasent̃. ui potu¬
ei̾nt ap̃ ꝯsilium manumiitendo ad lib̾¬
fac̾e. ut ħ ip̃a necessitas ꝓbabilẽ faciat
manumissionem.
dicilł cũ ñ uetuero lib̃m eẽ lib̾ esto. sic ẽ.
atq si dic̾et stichus. si in capitoliũ non
ascendo lib̾esto. Nã ⁊ hr̃s sic institui pot̃
repudiau̾at ⁊ aliã dux̾at pͥor enixa filiũ
exposuit hic sublatus ab alio educatus
est noĩe patͥs uocitatus usq ad uitȩ tp̃s
patͥs. tã ab eo ꝗͣ amatre an uiuoꝵ num̾o
eẽt ignorabat᷑. Mortuo patre testam̃to¬
q eiꝰ quo filius neq ex hr̃datus. neq h¬
eres institutus sit recitato filiꝰ ⁊ amatre.
⁊ ab auia pat̾na agnitus hr̃ditatẽ pa-
ab intestato qĩ legitimꝰ possidet. q̃sitũ ẽ
⁊ iõ cũ in potestate ⁊ignorantis patris
eẽt testam̃tũ ñ uale. serui aũt manu¬
missi si ꝑ ꝗnqñmũ in lib̾tate moratis
semel datã lib̾tatẽ infirmari. ccͣrium
studium fauori lib̾tatis est.

Expanded text:
 primo ad legem Aeliam Sentiam.Qui potuerint apud consilium manumittendo ad libefecere, ut haec ipsa necessitas probabilem faciat manumissionem. dicillis eum non uetuero liberum esse, liber esto': sic est atque si diceret: 'Stichus, si in Capitolium non ascendero, liber esto': nam et heresrepudiauerat et aliam duxerat: prior enixa filium exposuit: hic sublatus ab alio educatus est nomine patris uocitatus usque: ad uitae tempus patris tam ab eo quam a matre, an uiuorum numero esset, ignorabatur: mortuo patre testamentoque eius, quo filius neque exheredatus neque heres institutus sit, recitato filius et a matre et ab auia paterna adgnitus hereditatem patris ab intestato quasi legitimus possidet. quaesitum est, et ideo, cum in potestate et ignorantis patris esset, testamentum non ualere. serui autem manumissi si per quinquennium in libertate morati sunt, semel datam libertatem infirmari contrarium studium fauore libertatis est.
Abbreviated transcription (Latin):
institu̾it stichũ rõne argenti qd sub cura
eiꝰ eẽt redlita lib̃m eẽ uisserat his ẜ uu̾
parte argenti subtͥcta cũ tutore diuisit
atq ita tutor ei parẽ rõnẽ ascͥpsit con-¬
mã dare uissus tutori det ł ptutorẽstet.
qͦminꝰ ꝯditioni pareat᷑ ꝑuenire eũ ad li¬
b̾tatẽ ita accipiendũ ut bona fide ⁊ citͣ
fraudẽ statu lib̾i ⁊ tutoris id fiat. sic̃
tutori infraudẽ pupilli acciꝑe nolitñ
alit̾ lib̾tatẽ ꝯting̾e. ꝗͣ si &uis fraude ca¬
reat eadq ⁊ de curatore dicenda. It̃ que¬
sitũ ẽ rõnẽ argenti redłe uissus. inquẽ
modũ intelligendus sit ꝯditioni paruis.¬
se. Id̾ an si q̃dã uana sine culpa eiꝰ ꝑiei̾nt.

Expanded text:
instituit, Stichum ratione argenti, quod sub cura eius esset, reddita liberum esse iusserat: is seruus parte argenti subtracta cum tutore diuisit atque ita tutor ei parem rationem adscripsit. consniam dare iussus tutori det uel per tutorem stet, quo minus condicioni pareatur, peruenire eum ad libertatem, ita accipiendum, ut bona fide et citra fraudem statuliberi et tutoris id fiat, sicuttutor in fraudem pupilli accipere nolit, non aliter libertatem contingere, quam si seruus fraude careat. eademque et de curatore dicenda. item quaesitum est, rationem argenti reddere iussus in quem modum intellegendus sit condicioni paruisse, i
Abbreviated transcription (Latin):
sticho lib̾tas competit. s legatũ non de¬
lebitur. Nam fauore lib̾tatis receptũ est
ut mortuo titio tp̃s suꝑẽẽ uidet᷑. quoumn¬
pleco lib̾tas ꝯting̾et. circa legatũ defecĩ¬
se conditio iuisa est.
uite tp̃s ꝯfertur uluti stichus cũ moriet᷑¬
lib̾ esto nullius mom̃ti existimanda ẽ. ħ
aũt scͥptura stichus si capitoliũ ñ ascen¬
dit isto enĩ mͦ ꝑueniet stichus ad lib̃¬
tatẽ facultate data ascendendi capi¬
toliũ absiinu̾it. hȩc scͥptura testam̃ti
pamphilus lib̾ esto ut filiꝰ meis rõnẽ red¬
dat an sub ꝯditione lib̃tas data iud̾et᷑
ditionẽ libtati ñ uinc̾e. tam̃ qr manife¬
sta uoluntas testantis expͥmeret᷑ cogen¬
dũ eũ ad rõnẽ redlendã. Post annos
indistincte lib̾ẽẽ iussus pꝰ bienmũ lib̃
ei̾t. Idq ⁊ fauor lib̾tatis exig̃. ⁊ uerba
patiunt᷑. nͥ aliud sensisse patrẽfamilias

Expanded text:
Sticho libertas competet, sed legatum non debebitur. nam fauore libertatis receptum est, ut mortuo Titio tempus superesse uideretur, quo impleto libertas contingeret: circa legatum defecisse condicio uisa est.uitae tempus confertur, ueluti 'Stichus cum morietuliber esto', nullius momenti existimanda est.Haec autem scriptura 'Stichus si Capitolium non ascenderit": isto enim modo perveniet Stichus ad libertatem, si facultate data ascendendi Capitolium abstinuerit. Hac scriptura testamenti "Pamphilus liber esto, ita ut filiis meis rationem reddat" an sub condicione libertas data videretur, ati non inicere: tamen quia manifesta uoluntas testantis exprimeretur, cogendum eum ad rationes reddendas.Post annos indistincte liber esse iussus post biennium liber erit: idque et fauor libertatis exigit, et uerba p‹a›tiuntur: nisi si aliud sensisse patrem familias
Abbreviated transcription (Latin):
sibi imputare deb̾e. ꝗ adici sͥ hac ꝯditione
uoluit. ut lib̾tates cõpetant. Si s aut̃ exem¬
plũ adite hr̃ditatis fui̾t secutus. directe lib̾¬
tates ñ cõpetent. si ꝯsiliũ ⁊ euentꝰ fuit frau¬
dandoꝵ creditoꝵ: nec fidĩ cõmisse pr̃abuntur.
si euenti fraudent᷑ creditores. SSi boNa
fu̾int fisco ñ agnita: eaq addicta lib̾tatis
ꝯseruande gã. an possit fiscus postea
agnosc̾e : ⁊ mag̃ ÷ ne possit. plane si ñ
certioratis p̾fectis erario bona fuerunt
lib̾tatis ꝯseruande cã ad dicta : uiden dũ
ẽ an ꝯstitutiomi locus sit : ⁊ si ꝗđ talia
fui̾t: ut agnosci d̃erent adicio cessat.

Expanded text:
sibi imputare debere, qui addici sibi hac condicione bona uoluit, ut libertates competant. si quis autem exemplum aditae hereditatis fuerit secutus, directae libertates non competent, si consilium et euentus fuerit fraudandorum creditorum: nec fideicommissae praestabuntur, si euentu fraudentur creditores.Si bona fuerint a fisco non adgnita eaque addicta libertatis conseruandae gratia, an possit fiscus postea adgnoscere? et magis est, ne possit. plane si non certioratis praefectis aerario bona fuerunt libertatis conseruandae causa addicta, uidendum est, an constitutioni locus sit. et si quidem talia fuerunt, ut adgnosci deberent, addictio cessat:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ offensam exclusis residui in lib̾tatẽ ꝑ-¬
ueniunt. ¶Cum ita testam̃to ascͥptum
eent ẜui qui sine offensa fuer̃ libi sun¬
to ꝯditionẽ adscͥptã uidi placuit cuuis
int̃p̃tationẽ talẽ faciendã. ut de his in
lib̾tate danda cogitasse ñ uideat᷑ quos
pena cohercuit aut ab honore ammi-¬
instndi uł ãministñde rei nego remouit.
frontoni testam̃to militis his u̾b̾ ascͥpte
lib̾tates stepħm ẜuum meũ libm esse
uolo uł ubeo addita hrditate lib̃tas
cõpetit. E iõ ea q̃ postea adiecta sunt.
sic tñ ut cũ hr̃de meo fit qđ usq ĩue¬
nisset. q̃ si nolu̾it aut ꝯtẽpse̾it uire
ẜuituas teneat᷑ ad reuocandã lib̾tatẽ¬

Expanded text:
 offensam exclusis residui in libertatem perueniunt.Cum ita testamento adscriptum esset: 'serui, qui sine offensa fuerunt, liberi sunto', condicionem adscriptam uideri placuit, cuius interpretationem talem faciendam, ut de his in libertate danda cogitasse non uideatur, quos poena coercuit aut ab honore ministrandi uel administrandae rei negotio remouitFrontoni: 'Testamento militis his uerbis adscripta libertate: "Stephanum seruum meum liberum esse uolo" uel "iubeo" adita hereditate libertas competit: et ideo ea, quae postea adiecta sunt: "sic tamen, ut cum herede meo sit qu‹o› usque iuuenis sit: quod si noluerit aut contempserit, iure seruitutis teneat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙꝑꝰdam ⁊ ancillis noĩatim directas libta¬
tes dedit. dem̃ ita scͥpsit ⁊ pedissequas õs
quaꝵ noĩa in rõnib meis scͥpta sunt lib̾as
ẽẽ uolo. Quesitũ ẽ an eutichia que testam̃¬
ti facti tp̃r int̾ pedissequas lib̾tatẽ acceꝑat¬

Expanded text:
quibusdam et ancillis nominatim directas libertates dedit, deinde ita scripsit: 'et pedisequas omnes, quarum nomina in rationibus meis scripta sunt, liberas esse uolo'. quaesitum est, an Eutychi‹a›, quae testamenti facti tempore inter pedisequas libertatem acce
Abbreviated transcription (Latin):
arũ solutioĩ. ¶Labeo seribit si sie lib̾tas
relicta sit stichus intͣ annũ postꝗͣ mor¬
tuus ero lib esto statĩ eum̃ libm eẽ. nam
⁊ si ita sit si intͣ annũ duodecimũ hr̃di
meo decẽ dedit lib esto statim soluendo
eũ lib̾m eẽ sine mora fut᷑um.

Expanded text:
ic libertas relicta sit: 'Stichus intra annum, postquam mortuus ero, liber esto', statim eum liberum esse: nam et si ita sit: 'si intra annum decimum heredi meo dederit, liber esto', statim soluendo eo liberum esse sine mora futurum.
Abbreviated transcription (Latin):
sit ꝑatus alt̃ ñ sit: an alt̾ ꝑ alt̾um mi¬
mul ñ alias uidĩ alt̾um paruisse nͥ utͥu̾¬
q reliqua exsolu̾it. in reliquis acciꝑe
debemus. ut ⁊ ip̃a uolumina rõnum
reddant᷑. S ⁊ si ancilla cũ filiis lib̾a
eẽ uissa sit. ⁊ si nullos hãt. tñ erit
lib̾a. uł si hat̃ quidẽ filii aut̃ eius
ad lib̾tatẽ ꝑuenire ñ possint id erit
dicendũ. Et si ip̃a lib̾a ẽẽ ñ possit filii
tam̃ eiꝰ ꝑuenient ad lib̾tatẽ. Nam hȩc
adiectio cũ siliis ñ facit ꝯditionẽ nisi
mͥ ꝓponas aliã sententiã testatoris fuiᷤ¬
se tunc enĩ ꝓ ꝯditione erunt ħ u̾ba
accipienda. Conditionẽ aut̃ ñ facere
argum̃to ẽ edictũ p̃toris quo ita catie¬
tur. uentrẽ cũ lib̾is in possessonem eẽ
iubebo. Placet it ⁊ si nulli lib̾i sint:
uentrẽ tñ exedicto ĩpossessione mitt̃ndũ:¬

Expanded text:
sit paratus, alter non sit, an alter per alterum imsit paratus, alter non sit, an alter per alterum immul, non alias uideri alterum paruisse, nisi utriusque reliqua exsoluerit. in reliquis accipere debemus, ut et ipsa uolumina rationum reddantur.Sed et si ancilla cum filiis libera esse iussa sit, etsi nullos habeat, erit libera: uel si habeat quidem, filii autem eius ad libertatem pertinere non possint, idem erit dicendum: et si ipsa libera esse non possit, filii tamen eius peruenient ad libertatem. nam haec adiectio 'cum filiis' non facit condicionem, nisi mihi proponas aliam sententiam testatoris fuisse: tunc enim pro condicione erunt haec uerba accipienda. condicionem autem non facere argumento est et edictum praetoris, quo ita cauetur 'uentrem cum liberis in possessionem esse iubebo': placet enim, etsi nulli liberi sint, uentrem tamen ex edicto in possessionem mittendu
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tas data si insulã edificau̾ĩt. uł sista¬
tuam posuen̾t diuidi ħ ꝯditio non
pot̾it. solũmͦ illã habebit dubitationẽ
an alt̾o faciente satis factũ uoluntati
indeat᷑. iõq ad lib̾tatẽ ꝑueniat. quod
mag̃ est nisi aliud exp̃ssit testator fa¬
ciendo tam̃ sibi ꝯditionẽ impleuit al¬
t̾i non. quinimmo exeinguitur ei coi¬
ditiõ. Nonii ampliꝰ parere ꝯditioni po¬
test cũ semel expleta sit. id queri potest
⁊si fabris duob uł pictarib si mẽbrum
depinexissent. uł si fabricassent nauem
quid ad scͥptum sit. nã uoluntatis erit
q̃stionũ alt̾i alt̾uis facti ꝯditionẽ uinx̾¬
it. que res efficit ut qd alt̃ cessat alteĩ¬
si ex his que scͥpsit uł dix̃ ostendit᷑ ꝯtẽp¬
tus eẽ testator uł alt̾m fac̾e resei̾t expe¬
dita. nã alt̾̃ faciendo aut ⁊ sibi ⁊ socio
ꝓdit aũt̃ sibi tantũ ꝓut uoluisse testato¬
redd̾mt uilianꝰ enĩ tractat si alt̃ reddẽ

Expanded text:
libertas data, si insulam aedificauerint uel si statuam posuerint, diuidi haec condicio non poterit. solummodo illud habebit dubitationem, an altero faciente satisfactum uoluntati uideatur ideoque ad libertatem perueniat: quod magis est, nisi aliud expressit testator. faciendo tamen sibi condicionem impleuit, alteri non: quin immo extinguitur ei condicio: nec enim amplius parere condicioni potest, cum semel expleta sit.Idem quaeri potest et si fabris duobus uel pictoribus, si membrum depi‹n›xissent uel si fabricassent nauem, quid adscriptum sit: nam uoluntatis erit quaestio, num alteri alterius facti condi‹c›ionem iunxerit: quae res efficitsi ex his, quae scripsit uel dixit, ostenditur contentus esse testator uel alterum facere, res erit expedita: nam alter faciendo aut et sibi et socio proderit aut sibi tantum, prout uoluisse testatoulianus enim tractat, si alter reddere
Abbreviated transcription (Latin):
se existimare in fundi possessionem mit¬
tendum: quam bona eius possiđi. hic ad
consultum: sed de absente. ¶ Idem celsũ
existimat. si is a quo hr̃ditatem uelim pe¬
tere latitat. comodisse fieri posse ut in
possessionem mutar rerum. quas proh¬
erede uel ꝓ possessore possidet. s si dolo
fec̾it quo mimis possidet bona eius
possidenda ⁊ uendenda sunt. Diuus qͦꝙ
pius in ꝑsona eius qui hr̃ditatem possi¬
dens copiam sui non faciebat rescͥpsit.
in possessionem rerum hr̃ditariarum ad¬
uersarium inducendum. In quo rescͥpto
et fructum ꝑciꝑe uissit eum qui ꝑ n
miam contumaciam possessoris hr̃dita¬
tis: ut lucro eius cedat. in possessionem¬
est inductus rerum hr̃ditariarum.

Expanded text:
se existimare in fundi possessionem mitse existimare in fundi possessionem mittendum quam bona eius possideri. hoc adn, sed de absente. Idem Celsus existimat, si is, a quo hereditatem petere velim, latitat, commodissime fieri posse, ut in possessionem mittar rerum, quas pro herede vel pro possessore possidet: sed si dolo fecit, quo minus possideret, bona eius possidenda et uendenda sunt. Diuus quoque Pius in persona eius, qui hereditatem possidens copiam sui non faciebat, rescripsit in possessionem rerum hereditariarum aduersarium inducendum: in quo rescript‹o› et fructum percipere iussit eum, qui per nimiam contumaciam possessoris hereditatis, ut lucro eius cedat, in possessionem inductus est rerum hereditariarum.
Abbreviated transcription (Latin):
na uendere aduersus quem latitat. ¶¬
Si indiem uel sub conditionem debitor
latiter. anteꝗͣ dies uel conditio ueniat.
non posse bona eius uenire. quid enĩ
inter ẽ debitor quis non sit an nondũ
conueniri possit: Nam  si non sit de¬
bitor: idem dicemus. Idem erit dicend̾
⁊ si quis habet quidem actionem. sed
talem que ꝑ exceptionem ropellitur. ¶¬
Si quis actione de peculio filii uł serui
nomine conuenire possit. si latitet eo ui¬
re utimur. ut possint bona eius possidi
⁊ uenire. Tanri si nichil in peculio fu̾i̾t
quia eẽ potest. ⁊ rei iudicate tempus
spectamus. utrum sit an non sit.: ⁊ qđ
teneat actio.⁊̃ si nichil in peculio fu̾i̾t.
Item uideamus si quis aduersus in rem
actionem latitet. an bona eius possid̾i
uenundariq possint. Et erat naracu
sententia existimantis bona eẽ uenden¬
da.⁊ hoc rescripto adriam continetur
si fundum quem petere uolo ticius pos¬
sideat. neq absens defendatur: comodnis

Expanded text:
na uendere, aduersus quem latitat. na uendere, aduersus quem latitat. Si in diem uel sub condicione debitor latitet, antequam dies uel condicio ueniat, non possunt bona eius uenire: quid enim interest, deconveniri possit? nam et si non sit debitor, idem dicemus. idem erit dicendum et si quis habeat quidem actionem, sed talem, quae per exceptionem repellitur. Si quis actione de peculio filii vel servi nomine conveniri possit, si latitet, eo iure utimur, ut possint bona eius possideri et venire, tametsi nihil fuerit in peculio, quia esse potest et rei iudicatae tempus spectamus, utrum sit an non sit, et quod teneat actio, etiam si nihil in peculio fuerit. Item videamus, si quis adversus in rem actionem latitet, an bona eius possideri venumque dari possint. extat Neratii sententia existimantis bona esse vendenda: et hoc rescripto Hadriani continetur, ondit, si fundum, quem petere uolo, Titius possideat neque abs
Abbreviated transcription (Latin):
neat. Eaq seruanda labeo ait. quae
solent seruapi: cum uenter in posses¬
sionem mittitur. Plane int̃dum bona
eus cognita causa uendenda erunt.
si urgeat es allenum: ⁊ dilatio dãmĩ
sit. allatura creditoribus. Ita aut̃ uen¬
denda. ut quod fuꝑ sit furioso detur
eius hominis status ⁊ habitus apupil¬
li conditione non multum oberret.
Quod quidem non est sine ratione.
Idemq ⁊ in prodigo dicendum est.
cet̾isq qui curatorum oꝑe uiuantur.
Nec enim quisquam ꝓprie latitare
copiamq sui faciat in publico. ibiq¬
appareat. an latitet uideamus. et
hodie hoc uire utimur. ut siue quiᷤ
eodem loco agat siue alio: siue pere¬
gre agat: si tñ occursum creditoris
euiter latitare uideatur. deniq eum
quoꝙ qui in foro eodem agat si circa
columnas aut stationes se occultet. u¬
di latitare ueteres responđunt. ⁊ posse
aduersus alt̾um latitare: aduersus al¬
terum non. Constat aut̃ si ipse possitbo¬

Expanded text:
neat: eaque seruanda Labeo ait, quae neat: eaque seruanda Labeo ait, quae solent seruari, cum uenter in possessionem mittitur. Plane interdum bona eius causa cognita uendenda erunt, si urgueat aes alienum et dilatio damnum sit allatura creditoribus, ita autem uendenda, ut quod supersit, furioso detur, quia hominis eius status et habitus a pupilli condicione non multum abhorret: quod quidem non est sine ratione. Idemque et in prodigo dicendum est ceterisque, qui curatorum ope iuuantur: nec enim quisquam proprie latitare copiamque sui faciat in publico ibique pareat, an latitet, uideamus. et hodie hoc iure utimur, ut siue quis eodem loci agat siue peregre agat, si tamen occursum creditoris euitet, latitare uideatur. denique eum quoque, qui in foro eodem agat, si circa columnas aut stationes se occultet, uideri latitare ueteres responderunt, et posse quem aduersus alterum latitare, aduersus alterum non. constat autem, ut ipse eius possit bo
Abbreviated transcription (Latin):
dare latitatione destinat. Utrum ergo
om̃ia bona eus uendere possunt qui
latitat. hoc est ĩ hi adu̾sus quos non
latitat. quia uerum est enim latitare.⁊
adũsus me latitee. Sed ⁊ illud spectan¬
dum pomp̃ putat. an adu̾sus eũ solũ¬
posse uenditionem impetrare: adu̾sus
quem latitet. Latitare aut̃ est: contra¬
ctu aliquo latere. quemadmodum fac¬
titare est frequenter facere. ¶Adeo enĩ¬
aut̃ latitatio aninum anmari ⁊ affectũ
occulantis se desidat. ut recte dictim
sit furiosum hanc uenditionem pati ñ
posse. quia non se occultat qui suus
non est. ¶Plane si non defendatur su¬
riosus: curatorem ei dandum. aut bona
enis ut possideantur nom matim ꝑmit¬
tendum est. habeo aut̃ scribit. si non
inueniatur curator uel defensor furi¬
osi. Sed ⁊ si curator datus eum non
defendat: tuno remouendum eum
oportere p̃torem dare curatorem ali¬
quem ex creditorib. ut non amplius
quam necesse est ex bonis furiosi ue¬

Expanded text:
dare latitatione destinat. utrum ergo dare latitatione destinat. utrum ergo omnes bona eius uendere possunt, quia latitat, hoc est etiam hi, aduersus quos non latitat, quia uerum est eum latitare, aduersus me latitet: sed illud spectandum Pomponius putat, an aduersus me, euposse hinc venditionem impetrare, adversus quem latitetur. Latitare autem est cum tractu aliquo latere, quemadmodum factitare frequenter facere. Adeo autem latitatio animum et affectum occultantis ‹s›e desiderat, ut recte dictum sit furiosum hinc uenditionem pati non posse, quia non se occultat, qui suus non est. Plane si non defendatur furiosus, curatorem ei dandum, aut bona eius ut possideantur, nominatim permittendum est. Labeo autem scribit, si non inueniatur curator uel defensor furiosi, sed et si curator datus eum non defendat, tunc remouendum eum et oportere praetorem dare curatorem aliquem ex creditoribus, ut non amplius, quam necesse est, ex bonis furiosi ue
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ latitare: iudeamus. Latitare est ut
cicero difinit turpis occultatio sui. Pot̃
enim quis latitare non turpi de causa.
uelu qui tiranni crudelitatem timet
aut uim hostium. aut domesticas sedi-¬
tiones. ¶ Si is qui fraudationis causa la¬
titat: non tñ ꝓpter creditores. ⁊ si hec la¬
titat̾o creditores fraudet. iea tñ causa
ne hinc possideri bona eius possint. qr
non hoc annno latiter ut fraudet cre¬
ditores: animus enim latitantis qr̃ quo
de causa. Quid ergo siduas causas la¬
titandi habuerit uel plures. int̃ quas
etiam fraudandi creditores: an uenditio
recte procedat: Etputo ꝓbandum. si
plures cause sunt latitationis. int̃quaᷤ
est ⁊ fraudationis causa nocere debere.
posseq hic bona uendi. Quod si adũ¬
sus quosdam occultare se consilium ñ
est adu̾sus quosdam est quid dicemus :
et rectissime pomp̃. scribit non adũ¬
sus om̃s latitationem exigendam. sed
adũsus eum quem quis deciꝑe ⁊ frau¬

Expanded text:
autem latitare, uideamus. latitare est non, ut autem latitare, uideamus. latitare est non, ut Cicero definit, turpis occultatio sui: potest enim quis latitare non turpi d‹e› causa, ueluti qui tyranni crudelitatem timet aut uim hostium aut domesticas seditiones. Sed is, qui fraudationis causa latitet, non tamen propter creditores, etsi haec latitatio credine hinc possideri bona eius possint, quia non hoc animo latitet, ut fraudet creditores: animus enim latitantis quaerituitores an alia ex causa. Quid ergo, si duas causas latitandi habuit vel plures, inter quas etiam fraudandi creditores? an venditio recte procedat? et puto probandum, si plures causae sint latitationis, inter quas est et fraudationis causa, nocere debere posseque hinc bona vendi. Quid si adversus quosdam occultare se consilium non est, adversus quosdam est, quid dicemus? et rectissime Pomponius scribit non adversus omnes latitationem exigendam, sed adversus eum, quem quis decipere et frau
Abbreviated transcription (Latin):
ma ꝓmissa sit. ¶ Cum dicitur et eus
cuius bona possessa sunt a creditoribus
teneant. p̃ter quam pupilli ⁊ eus que .r.
gamus enis qui dolo malo abfuerit pos¬
se uenire. ut si ab hostibus captus sit. cre¬
ditores eius in possessionem mittendi suis.
ut tam̃ non bonorum statim uenditio ꝑ¬
mittatur. sed int̾im bonis curator detur.
ditores rei seruande causa missos in posse̾¬
sionem : ex his irebus aliud non debere.
¶Retor ait. Qui fraudationis causa latita¬
uit. si bom uiri arbitratu non deferi.¬
detur: eius bona possidĩ uendiq iube¬
bo. S Cum hoc edictum locum habeat
est ad possessionem ⁊ uenditionem. sed
oportet fraudationis cansa latitare. ⁊ ẽ
frequentissima hec causa possessionis.
lam inusu. latitantium bona possidentur¬
¶ Si quis possederit bona aliciuus quasila¬
titantis qui non latitabat. ⁊ uendiderit:
consequens erit dicere uenditionẽ bonoꝵ
secutam nullius mom̃ti ẽẽ. ¶Iuid sit

Expanded text:
nia promissa sit. Cum dicitur: "et eius, nia promissa sit. Cum dicitur: "et eius, cuius bona possessa sunt a creditoribus, veneant, praeterquam pupilli et eius, qui rei gimus eius, qui dolo malo afuerit, posse venire. Si ab hostibus quis captus sit, creditores eius in possessionem mittendi sunt, ut tamen non statim bonorum venditio permittatur, sed interim bonis curator detur. ditores rei servandae causa missos in possessionem ex his rebus ali non debere. Praetor ait: "Qui fraudationis causa latitabit, si boni viri arbitratu non defendetur, eius bona possideri vendique iubebo". Cum hoc edictum locum habeat,est ad possessionem et venditionem, sed oportet fraudationis causa latitare. et est frequentissima haec causa possessionis: nam in usu latitantium bona possidentur. Si quis possederit bona alicuius quasi latitantis, qui non latitabat, et vendiderit, consequens erit dicere venditionem bonorum secutam nullius momenti esse. Quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
uel qua alia ratione. Lib̃ti etiam siqui
sunt idonei: euocandi sunt exquiren
ceant: tunc pretor dabit possessionem.
tamdu scilicet: quod non defendatur.
Si defendi ceꝑit pupillus uel pupilla:
desinet possideri. Idemq est im furio¬
so. ¶ Nit pretor. si is pupillus in suam uu¬
telam uenerit. ea ue pupilla potens iuri¬
fuerit. ⁊ recte defendatur: eos qui bona
fide possident: de possessione discedere iu¬
bebo. ¶ Recte quid sit: uideamus. utrum
tm̃ copiam sui facere ⁊ ad suscipiendũ
uidicium paratum eẽ. anuero ⁊ satisda¬
re oimimo. Et quidem non solum ipsis
defendere uolentibis hoc edictum serip¬
tum est. sed in rem i si recte defendatur.
hoc est uel ase: uel ab alio quocumnꝙ. Si
alius defendat. erit necessaria satisdatio.
si ipse: non puto necessariam satisdatiõe.
Ergo oblata sansdatone: deici pocerit
interdicto reddito.
onip̃ . luii. npossessionem mita so¬
lent creditores si sub conditione eis pecu¬

Expanded text:
uel qua alia ratione: liberti etiam si qui uel qua alia ratione: liberti etiam si qui sunt idonei, euocandi eceant, tunc praetor possessionem dabit, tamdiu scilicet, quoad non defendatur: si defendi coeperit pupillus vel pupilla, desinet possideri. idem est et in furioso. Ait Praetor: 'si is pupillus in suam tutelam uenerit eaue pupilla uiripotens fuerit et recte defendet possident, de possessione decedere iubebo". Recte defendi quid sit, videamus, utrum tantum copiam sui facere et ad suscipiendum iudicium paratum esse an vero et satisdare omnimodo. et quidem non solum ipsis se defendere uolentibus hoc edictum scriptum est, sed in rem: et 'recte defendetur' hoc est uel a se uel ab alio quocumque. sed si alius defendat, erit necessaria satisdatio, si ipse, non puto necessariam satisdationem. ergo oblata defensione deici poterit interdicto reddito.edictum In possessionem mitti solet creditor et si sub condicione ei pecu
Abbreviated transcription (Latin):
tum fit. ¶ Si pupillus heres extit̾it.
alicui: exeaq causa legata debeat.
uidendum est an buic edicto locus
sit. magisq est ut marcellus seribit.
etiam pupilli bona posse possidi. cẽq
in arbitrio crediorum hereditarioꝵ
quid potius eligant. ⁊emm uidetur
impubes contrahere.: eum adit hr̃
ditatem.
bent quotiens pupillus uen defendat᷑
a quocumq. siue a tutore uł curatore.
siue hanc tutorem pupillus. siue norq
habeat. set̃m si existit aliquis qui de¬
fendere sit paratus: cessabit rei seruan¬
de causa possessio. ¶Non defendi pupil¬
lum constare. liquereq pretori: ut sit ꝑ¬
mittat bonorum possessionem. h aec
aut̃ constare debent. ⁊ sic euocandi s̃
ad p̃torem tutores pupilli: ut desendãt.
Si aut̃ non habent tutores: requirendi
cognati sunt uel affines. ⁊ si qui alii for¬
te sunt quos ueri simile est defensionem
pripilli pupilleue non omissuros. uł ꝓpt̾
necessitudinem. uel ꝓpter hearitatem:

Expanded text:
tum sit. Si pupillus heres extiterit tum sit. Si pupillus heres extiterit alicui exque ea causa legata debeat, uidendum est, an huic edicto locus sit: magisque est, ut Marcellus scribit, etiam pupilli posse bona possideri esseque in arbitrio hereditariorum creditorum, quid potius eligant: etenim uidetur impubes contrahere, cum adiit hereditatem. bent, quotiens pupillus non defendatur a quocumque, siue a tutore uel curatore, siue habeat tutorem pupillus siue non habeat: ceterum si existat aliquis, qui defendere sit paratus, cessabit rei seruandae causa possessio. Non defendi pupillum constare debet liquereque praetori, ut sic permittat bonorum possessionem. hoc autem constare debet sic: euocandi sunt ad praetorem tutores pupilli, ut defenda‹n›t: si autem non hab‹e›t tutores, requirendi cognati uel adfines et si qui alii forte sunt, quos uerisimile est defensionem pupilli pupillae non omissuros uel propter necessitudinem uel propter caritatem
Abbreviated transcription (Latin):
sa possideantur. ⁊ ait uił. Si ꝗdem
pater aliquos fructus ꝑcepit. aut fe¬
cit rem det̾iorem: bona eius uenire
posse. Si uero nohil fit ꝓpter quod¬
possidĩ. Marcellus aut̃ notat ꝑ quã
iniquum eẽ eum qui nichil cum pu¬
pillo contraxit: expectare eius pub̾¬
tatem. que sententia habet rõnem.
Idõq cum contractus ex ꝑsona patͥ̾s
descendat: dicendum erit non eẽ
expectandam pupilli pub̾tatem. C¬
ontractum cum pupillo potest dici.
⁊ si cum seruo eus contra ctum fit.
Competit enim adu̾sus eum de pecu¬
lio actio. Unde ꝓbandum est ex oĩb
causis ex quibus adu̾sus pupillum ac-¬
tio datur: hoc idem seruandum. et
facilius hoc ꝓbandum in seruo qui
in rem domini uercit. aut iussu eiu̾¬
contraxit. aut si institoria cum eo
agi possit. ego puto ⁊ si cum tutore
euis contractum est ex qua causa ac¬
tio in pupillum data. magis est ut e
dicto locus sit: quasi cum eo contrac¬

Expanded text:
sa possideantur. et ait Iulianus, si quidem sa possideantur. et ait Iulianus, si quidem pater aliquos fructus percepit aut fecerit rem deteriorem, bona eius uenire possunt: si uero nihil sit, propter quodpossideri. Marcellus autem notat perquam iniquum esse eum, qui nihil cum pupillo contraxit, expectare eius pubertatem. quae sententia habet rationem: ideoque cum contractus ex persona patris deexspectandam pupilli pubertatem. Contractum cum pupillo potest dici et si cum servo eius contractum sit: competit enim adversus eum de peculio actio. unde probandum est ex omnibus causis, ex quibus adversus pupillum actio datur, hoc idem servandum. et facilius erit hoc probandum in servo, qui in rem domini vertit aut iussu eius aut si institoria cum eo agi possit. Ego puto: et si cum tutore eius contractum est, ex qua causa actio in pupillum datur, magdicto locus sit, quasi cum eo contrac
Abbreviated transcription (Latin):
id declarariꝰ.
possessionem mntti solet rei. ẜ uande
causa. Item legatorum seruandorũ
gr̃a ⁊ uentris nomine. Damni em̃
infecti nomine si non caueatur: noi
uniu̾sorum nomine fit missio. sed
iei tantum de qua dãnũ timetur.
qui uidicio sustinendi causa dedit¬
fideuissores. si neq potestatem sui
faciet. neq dcfendetur: iri ubebo.
Potestatem aut̃ sin non facit. qui
id agit ne adu̾sarius copiam sui
habeat: ergo latitantis bona uibii
possidi. Quod si non laatet sed ab¬
sens non defendatur. nonne uidet᷑
potestatem su non facere: Defen¬
di aut̃ uidetur qui ꝑ absentiam suã
innullo deteriorem causam aduer
ꝙ sufficiat unquam defendisse si nor
duret defensio. neq obsit si nuc offe̾¬
queritur. si communem rem cũ ticio
pater pupilli habuerit. ⁊ cominimi
diuidundo iudicio pupillus non de¬
fendatur. nichilq erit. cuuis nomine
ꝓpter ꝑsonam patris condemnatio
fieri debeat. utrum uenire bona patͥs
oporteat. an uero rei seruande cau¬

Expanded text:
id declarari. Iid declarari. Ipossessionem mitti solet: rei servandae causa, item legatorum servandorum gratia et ventris nomine. damni enim infecti nomine si non caveatur, non in universorum nomine fit missio, sed rei tantum, de qua damnum timetur.qui iudicio sistendi causa fideiussorem dedit, si neque potestatem sui faciet neque defenderetur, iri iubebo". Potestatem autem sui noid agit, ne aduersarius eius copiam sui habeat: ergo latitantis bona iubet possideri. Quid si non lasens non defendatur? nonne videtur potestatem sui non facere? Defendi autem videtur, qui per absentiam suam in nullo deteriorem causam adversque sufficiat umquam defendisse, si non duret defensio, neque obsit, si nunc offequaeritur, si communem rem cum Titio pater pupilli habuerit et communi diuidundo iudicio pupillus non defendatur nihilque erit, cuius nomine propter personam patris condemnatio fieri debeat: utrum uenire bona patris oporteat an uero rei seruandae cau
Abbreviated transcription (Latin):
nec quidem ab aliis quibus debet pꝰ
se in quietari.
bonis cessisse: potest defendendo se
consequi: ne bona eius ueneant.
si modicum aliquid post bona suauẽ¬
dita ad quisiuit: it̾m bona eus non
ueneunt. Unde ergo modum hunc
estimabimus utrum ex quantitateeiꝰ
quod adquisitum est an uero ex qͣli¬
tate : et putem ex quantitate id esti¬
mandum ẽẽ eius quod quesit. dum¬
nodo illud sciamus. si quid miscdiȩ
usa ei fũit. relictum: puta men¬
struum uł annium alim̃torum no¬
mine non oportere ꝓpter hoc it̾ato¬
bona eius uenundari. Nec enim¬
ficuidandus est alim̃tis cotidianis.
cessus uł legatus. ex quo tantum
p̃cupitur. quantum ei alim̃tonim
nomine satis est.
bona uenerint. postulantibus credi¬
toribus ꝑmittitur rursus euisdem
debitoris bona distrahi. donec suũ
consequantur. Si tales t̃n facultatẽ¬
et acquisite sunt debitori. quibus
tequam debitum agnoscat condẽ¬
natur ue uel inuis confiteatur au
diri non debet.

Expanded text:
ne quidem ab aliis, quibus debet, pone quidem ab aliis, quibus debet, posse inquietari. bonis cessisse, potest defendendo se consequi, ne bona eius ueneant. si modicum aliquid post bona sua uendita adquisiuit, iterum bona eius non ueneunt. unde ergo modum hunc aestimabimus, utrum ex quantitate eius quod adquisitum est an uero ex qualitate? et putem ex quantitate id aestimandum esse eius quod quaesiit, dummodo illud sciamus, si quid misericordiae causa ei fuerit relictum, puta menstruum uel annuum alimentorum nomine, non oportere propter hoc bona eius fraudandus est alimentis cottidianis. cessus vel legatus, ex quo tantum percipitur, quantum ei alimentorum nomine satis est. bona venierint, postulantibus creditoribus permittitur rursum eiusdem debitoris bona distrahi, donec suum consequantur, si tales tamen facultates adquisitae sunt debitori, quibus tequam debitum adgnoscat, condemnetur vel in ius confiteatur, audiri non debet.
Abbreviated transcription (Latin):
arbiter ad restituendum datus comꝑit
nichil deberi. Quesitum est ampossit
ab soluere.R. posse. Inter est enim quod
ex causa nichil debeatur. Nam si ob id
quod nullum fidei cominissum fuerit:
non deb̾e cum absoluere. Si uero quia
testator forte soluendo non erat. aut qd̃
omne solutum eẽ apud p̃torem dix̾at.
et cum controu̾sia ⁊ computatio diffi¬
cilior eẽt arbiter datus fuerit. saluo
officio eum absoluturum. has enim
partes eius eẽ ut si in computatione
nohil inueniatur: possit absoluere.
sed ex suꝑiore casu ad p̃torem remit¬
tere debeat: ut absoluatur. on oĩ¬
no confessus: condeminari debet rei no¬
mine que an in rerum natura sit in
certum sit:
ad edredicatori qui ob restituti¬
onem edificiorum credidit: pͥuuilegiĩ.
exigendi datur.
bus qui postea quidem contraxer̃.
uerum ut peciuna corum ad priorẽ
bonis suis non caret. Quare si ꝑatus
postea adquisierit: in quantum fa¬
cere potest comienitur. sabinus ⁊ cas¬
sius putabant. eum qui bonis cessit

Expanded text:
comperit nihil deberi: quaesitum est, an possit absoluere. respondi posse interesse, qua ex causa nihil debeatur. nam si ob id, quod nullum fideicommissum fuerit, non debere eum absoluer‹e›: si uero quia testator forte soluendo non erat aut quod heres omne solutum esse apud praetorem dixerat et, cum controuersia et conputatio difficilior esset, arbiter datus fuerit, saluo officio eum absoluturum: has enim partes eius esse, ut, si in computatione nihil inueniatur, possit absoluere. sed et ex superiore casu ad praetorem remittere debet, ut absoluatur. 8 o confessus, condemnari debet rei nomine, que, an in rerum natura est, etiam incertum sit.  Creditori, qui ob restitutionem aedificiorum crediderit, priuilegium exigendi datur. ibus qui postea quidem contraxerunt, uerum ut pecunia eorum ad priores bonis suis non caret: quare si paratus postea adquisierit, in quantum facere potest conuenitur. Sabinus et Cassius putabant eum qui bonis cessit
Abbreviated transcription (Latin):
gatum uel fidĩ cõmissum sub conditione
relictum ste. dicendum est tam ipsum qͣm
patrem in possessionem mittendos eẽ. qr
ambo spem comodi habent.
fidei commissi. seruandi causa. uel quia
damni infecti uobis non caueatur. bona
possidĩ p̃tor ꝑmittit. uel uentris nomine
in possessionem nosmittit non possidemꝰ
sed magis custodiam rerum.⁊ obseruatio.¬
nem nobis concedit.
aulus.ł.u. Rx. omo ad cegnitionẽ¬
imꝑatorum ap̾side ꝓuncie remissus. uin
ceteris litibus rome defendẽ se non cogit᷑:
tñ inꝓiuncia defendendus est. Nam i exi¬
lio temꝑario puniti. si defensor ñ existat.
bona ueneunt.
iquis creditorem

Expanded text:
legatum vel fideicommissum sub condicione relictum sit, dicendum est tam ipsum quam patrem in possessionem mittendos esse, quia ambo spem commodi habent.fideicommissi seruandi causa, uel quia damni infecti nobis non caueatur, bona possidere praetor permittit, uel uentris nomine in possessionem nos mittit, non possidemus, sed magis custodiam rerum et obseruationem nobis concedit.m Ad cognitioneatorum a praeside provinciae remissus etsi in ceteris litibus Romae defendere se non cogitur, tamen in provincia defendendus est: nam et exilio temporario puniti, si defensor non existat, bona veneunt. quis creditorem
Abbreviated transcription (Latin):
i dui inc̾tum sit hr̃s
extitutus necne sit: causa cognita per¬
mitti opordebit. bona rei seruande cã
possidi. ⁊ si ita res urgeat uel conditio.
bonum ⁊̃ hoc erit concedendum. ut cu¬
rator constituatur.
aulus . ł. uiii. nus ex creditorib
¶Si alter ex hr̃dibus intra tempora sibi
p̃stituta delib̾et adire hr̃ditatem. alter
uero neget se aditurum uidendum est
quid creditoribus agendum sit. ⁊ placet
causa. donec appareat is qui deliberet u¬
trum agnoscat partem suam an ñ agnosc̃.¬

Expanded text:
i diu incertum sit, heres extaturus nec ne sit, causa cognita permitti oportebit bona rei servandae causa possidere, et, si ita res urgueat vel condicio bonorum, etiam hoc erit concedendum, ut curator constituatur um. unus ex creditoribus. Si alter ex heredibus intra tempora sibi praestituta deliberet adire hereditatem, alter uero neget se aditurum, uidendum est, quid creditoribus agendum sit. et placet causa, donec appareat, is qui deliberat utrum adgnoscat partem suam an non adgnosc
Abbreviated transcription (Latin):
tabule patefacte sunt. aꝑtum uidi testamen¬
tum non dubitatur. Non enim queremus
aquo aꝑiantur si tabule non comparue¬
rant. ut exuste sunt: futurum ẽ ut subue
nire legatariis debeat. Idem ẽ ⁊ si supresse
tur testam̃ti. ita sede tabule pͥncipalium ta¬
bularum partem obtinere uidentur.

Expanded text:
tabulae patefactae sunt, apertum videri testamentabulae patefactae sunt, apertum videri testamentum non dubitatur: non enim quaeremus, a quo aperiantur. Si tabulae non compareant vel exustae sint, futurum est, ut snire legatariis debeat. idem est, si subpressatur testamenti, ita secundae tabulae principalium tabularum partem optinere uidentur.
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscat. Nam reuocari eum agnoscendi causa
onerosum ẽ. Iuppe sepe cum magna captione
a rebus nr̃is reuocamur et sit iniquum damp¬
nasum cuiq eẽ offmñ suum nec adrem ꝑtinet. uꝰ
absit an om̃s i si forte om̃ibus absentib causa
aliqua aꝑire tabulas urgeat. debet ꝓconsul cu¬
rare. ut int̾uenientib optime opinionis uiris
aꝑiantur. et post descͥptum. ⁊ recognitũ factum.
ab his de quib int̾uenientib aꝑte sunt obsignẽ¬
tur. tunc deinde eo mittantur. ubi ipsi signato¬
res sint: ad inspicienda sigilla sua
lp̃ .ł. ad̾. Pupillares tabulas ⁊̃ si non fue¬
rit supra scͥptum ne aꝑiantur: at tam seorsũ
eas signatas testator reliquerit. p̃tor eas aꝑi-¬
ri nisi causa cognita non patietur.
mine inpossessionem sit. aꝑiende sunt scdãe
tabule ut sciatur cui de mandata sit curatio.
exemplariis scͥptum sit testam̃tum. alteru¬
tro patefacto. aꝑte tabule sunt. Si sui nat᷑a

Expanded text:
agnoscat: nam revocari eum adgnoscendi causa agnoscat: nam revocari eum adgnoscendi causa onerosum est. quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur et sit iniquum damnosum cuique esse officium suum. nec ad rem pertinet, unus absit an omnes. et si forte omnibus absentibus caaliqua aperire tabulas urgueat, debet proconsul curare, ut interuenientibus optimae opinionis uiris aperiantur et post descriptum et recognitum factum ab isdem, quibus interuenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator reliquerit, praetor eas aperiri nisi causa cognita non patietur. mine in possessione sit, aperiendae sunt secundae tabulae, ut sciatur, cui demandata sit curatio. exemplariis scriptum sit testamentum, alterutro patefacto apertae tabulae sunt. Si sui natura
Abbreviated transcription (Latin):
et quid aliud ex tabulis uelit spectare: Inspec¬
tio tabularum. ĩ lectionem earum indicat. diem
aũt ⁊ cansulem tabularum non patitur p̃tor
describi. ułispici id circo: nequid falsi fiat.
Namq etiam inspectio mat̾iam falso fabricando
instruere potest. Utrum aut̃ incontinenti potesta
tem inspiciendi uł describendi iubet. an desidanti
tempus dabit ad exhibitionem: &̾ magis ẽ ut dari
debeat scd̾m locoꝵ angustias: seu ꝓlixitates.¬
iquis non negans apud se tabulas ẽẽ nor
patiatur inspici. ⁊ describi. om̃imodo ad hoc cõ¬
pelletur. Si tam̃ neget apud se tabulas eẽ. dicen¬
dum ẽ adint̃dictum remiti. qđ ẽ de tabulis exhi
hr̃di uendicatio tabularum sicut certarum hr̃¬
ditariarum rerum competit. iobid ad exhiben
dum quoq agere potest.
p̃toris idofficium ẽ.: ut cogat signatores conue¬
expedit supp̃mam hominum uidicia exitum
mitti debent tabule tastam̃ti: ubi ipse sit uti

Expanded text:
et quid aliud ex tabulis uelit spectare. Inspecet quid aliud ex tabulis uelit spectare. Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.Diem autem et consulem tabularum non patitur praetor describi uel inspici idcirco, ne quid falsi fiat: namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.Utrum autem in contem inspiciendi vel describendi iubet an desideranti tempus dabit ad exhibitionem? et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates. Si quis non negans apud se tabulas esse non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur: si tamen neget penes se tabulas esse, dicendum est ad interdictum rem mitti quod est de tabulis exhiheredi vindicatio tabularum sicut ceterarum hereditariarum rerum competit et ob id ad exhibendum quoque agere potest. praetoris id officium est, ut cogat signatores conveexpedit suprema hominum iudicia exitum mitti debent tabulae testamenti ubi ipse sit, uti
Abbreviated transcription (Latin):
abularum testam̃ti ins¬
trum̃tum non ẽ unius hominis. hoc ẽ hr̃dis.
sed uniũ sorum quib quid illic ascͥptum ẽ qnͣq
potius publicum ẽ instrum̃tum. t̃ estam̃tum aũt
ꝓpͥe illud dr̃: quod uire ꝑfectum ẽ. Sed abusi¬
ue testam̃ta ea quoq appellamus. que falsa uel
iniusta sunt. ułirrita: uł rupta. Itemq imꝑfecta
solemus testam̃ta dicere. Ad causam aũt testa¬
m̃ti ꝑtinere uidetur id qđ cumq quasi ad testa¬
m̃tum factum sit. in quacũq materia fuerit
scͥptum quod contineat supp̃mam uoluntatem.
& tam pͥncipales quam scde tabule: edicto conti¬
i plura sint testam̃ta que quisInent᷑.
ex hibi desidet. uniuersoꝵ facultas faci¬
enda est.¬
idubitetur utrum uiuat. an decẽ¬
serit is cuius quis qđ ad causam testamenti
ꝑtinet. inspici describiq postulat. dicendumẽ
p̃torem causa cognita statuere id deb̾e. ut si li¬
querit eum uiuere: non ꝑmittat inspiei tabulas
uł ut scͥpturam ipsam quis inspiciat. i sigillet.

Expanded text:
abularum testamenti instrumentum non est unius hominis, hoc est heredis, sed uniuersorum, quibus quid illic adscriptum est: quin potius publicum est instrumentum.Testamentum autem proprie illud dicitur, quod iure perfectum est: sed abusiue testamenta ea quoque appellamus, quae falsa sunt uel iniusta uel irrita uel rupta: itemque inperfecta solemus testamenta dicere.Ad causam autem testamenti pertinere uidetur id quodcumque quasi ad testamentum factum sit, in quacumque materia fuerit scriptum, quod contineat supremam uoluntatem: et tam principales quam secundae tabulae edicto continentur.Si plura sint testamenta, quae quis exhiberi desideret, uniuersorum ei facultas facienda est.Si dubitetur, utrum uiuat an decesserit is, cuius quis quod ad causam testamenti pertinet inspici describique postulat, dicendum est praetorem causa cognita statuere id debere, ut, si liquerit eum uiuere, non permittat.Inspici tabulas est, ut ipsam scripturam quis inspiciat et sigilla
Abbreviated transcription (Latin):
te legataria eam rem hr̃s ali tradidit. Nã
siquidem uoluĩt legatariꝰ habe legatũ
ira traditio nulla est. si uorepudiaũit: ualet Tan¬
tundem ẽ ⁊ si pecuniam hr̃ditariã legatam cre¬
didit hr̃ .s. Nam siquidem non repudiauerit
legatarius. alienam pecuniã credidit. Si uero
repudiaũit: suam peciniã credidisse uidetur
Quia gͦ si consũpta fuit pecunia utiq idem erit¬
ex euentu dicendum.
agitatum est. ut ecce simat̃ stipulata ẽ dotema
marito: mortua filia in matͥmonio sibi reddret
simulcum filia ꝑit: an ad hr̃dem matris actio
ex stipulatu competere ⁊ diuus pius rescͥpsit.
non eẽ commissam stipulationem. quia mat̾
filie non suꝑuixit. Item querit᷑: si excͣneus qͥ
dotem stipulatus est. simul cũ marito decesseĩt:
uł cum ea ꝓpt̾ qͣmstipulatus eẽt: an ad hrdẽ suũ
actionem qͣimittat.

Expanded text:
te legatario eam rem heres alii tradiderit: nam te legatario eam rem heres alii tradiderit: nam si quidem voluerit legatarius habem, traditio nulla est, si uero repudiauerit, ualet. tantundem est et si pecuniam hereditariam legatam crediderit heres: nam si quidem non repudiauerit legatarius, alienam pecuniam credidit, si uero repudiauerit, suam pecuniam credidisse uidetur. quid ergo, si consumpta fuerit pecunia? utiqex eventu dicendum. agitatum est. ut ecce si mater stipulata est dotem a marito mortua filia in matrimonio sibi reddi et simul cum filia perit, an ad heredem matris actio ex stipulatu competere? et divus Pius rescripsit non esse commissam stipulationem, quia mater filiae non supervixit. Item quaeritur, si extraneus, qui dotem stipulatus est, simul cum marito decesserit vel cum ea, propter quam stipulatus esset, an ad heredem suum actionem transmittat.
Abbreviated transcription (Latin):
extͣneum hr̃dem ẽẽ uolet. quam si neq
filius neq filia hr̃s sit. hoc enĩmͦ concipi
oportet. si mͥ neq silius neq filia hr̃serit.
Potest aũt int̾dum suꝑior scͥptura eẽ necessa¬
ria. Si quis cũ filium ⁊ filiũ ⁊ filiam habeat.
utrũq hr̃dem instituere ułit. Sed siue alt̃
hr̃s futurus sit: extraneũ miscere. siue ne¬
uter extͣneum substituere. S ꝓcluuor ẽ sen¬
tentia testatoris. sic eẽ int̃pretanda: ut siue
filius siue filia nati ei fuĩnt: extraneus noi
admittatur: nͥ specialit̾ ħtestator exp̃sserit.
Uarcianus .ł.S¬
i quis ita scͥpserit ilł
qui testam̃tum ineum signauĩt. hr̃s m̃s .x.
dato. trebatius utile legatũ ẽẽ putat. quod
pãp̃ uerius eẽ existimat: quia ipsũ testam̃¬
tum confirmatur testib adhibitis: quod ue
sed xxp̃ost facto retroducit᷑ .i apparet quid
actum ẽ.: ut ecce si res legata fuĩt. ⁊ de liban¬

Expanded text:
extraneum heredem esse uolet, quam si neque extraneum heredem esse uolet, quam si neque filius neque filia heres sit: hoc enim modo concipi oportet: 'si mihi neque filius neque filia heres erit'. potest autem interdum superior scriptura esse necessaria, si quis, cum filium et filiam habeat, utrumque heredem instituere uelit, sed siue alter heres futurus sit, extraneum miscere, siue neuter, extraneum substituere. sed procliuior est sententia testatoris sic esse interpretanda, ut, siue filius siue filia nati ei fuerint, extraneus non admittatur, nisi specialiter hoc testator expresserit. 14 Marcianus i quis ita scripserit: "illis, qui testamentum meum signaverint, heres meus decem dato", Trebatius utile legatum esse putat: quod Pomponius verius esse existimat, quia ipsum testamentum confirmatur testibus adhibitis, quod versed ex post facto retro ducitur et apparet, quid actum est. ut ecce si res legata fuerit et deliberan
Abbreviated transcription (Latin):
ex umũso in quos aliquid falsum ẽ totamora¬
tionem falsam efficit. Inimadũtendum est
gͥ quid sit de quo queritur. Nam cum ita coi¬
cipio. si illud aut illud non fũit: queri deb
an aliquid factum non sit illuis effectus. h est
ut neutrũ fiat: huiꝰ aũt ut utrũq fiat: nec
in illo ꝓdest aliquid non fecisse. si aliquid fac¬
tum sit. neq in hoc aliquid fecisse. si aliquid
factum nonsit. ꝓinde siquis ita int̾roget. eoꝵ
sti. ille neget. ħ expͥmat eoꝵ quidq obiciunt᷑:¬
Si quis aũt plura nstipulatũ deducat. quorum
unũ fieri ułit. ita comp̃hende debetillud aut
illud fieri spondes: si nichil eoꝵ factũ erit:
tantum dabif. Item si pat̾familias intestam̃¬
to ita scͥpserit. siquis mͥ filius aut filia gig¬
nitur. hr̃s mͥesto. si mͥ neq filuis aut neq¬
filia hr̃s non erit. seuis hr̃s esto nonsatis
uoluntatẽ suam declarauit. Si non aliter

Expanded text:
ex universo, in quo si aliquid falsum est, totam oraex universo, in quo si aliquid falsum est, totam orationem falsam efficit. animadvertendum igitur est, quid sit, de quo quaeritur. nam cum ita concipio "si illud aut illud non fuerit", quaeri debet, an aliquid factum non sit: illius effectus hic est, ut neutrum fiat, huius autem, ut utrumque fiat: nec in illo prodest aliquid non fecisse, si aliquid factum sit, neque in hoc aliquid fecisse, si aliquid factum non sit. Proinde si quis ita interroget: "eorum sti?" ille neget, hoc exprimat: "eorum quid, quae obiciuntSi quis autem plura in stipulatum deducat, quorum unum fieri uelit, ita comprehendere debet: 'illud aut illud fieri spondes? si nihil eorum factum erit, tantum dabis?' Item si pater familias in testamento ita scripserit: 'si quis mihi filius aut filia genitur, heres mihi esto: si mihi filius aut filia heres non erit, Seius heres esto', non satis uoluntatem suam declarauit, si non aliter