comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hic solus detã numerosa regũ posteritate ido¬
neus inueniretur qui imperu francorũ sceptra
susciperet. Qđ in subsequentib suo in loco lucidius
apparebit.
udouuicus comꝑto qđ frat᷑ obisset. baioariã in¬
gressus reganas burħ uenit. ubi om̃s optimates
regni ad eum confluentes eius ditioni se subdider̃
Concessit aut̃ idẽ arnulfo carantanũ qđ ei pat̾ ante
pridẽ concesserat in quositũ ẽ castrũ munitissimũ
qđ mosaburb nuncupatur. eo qđ palude inpene¬
trabili locus uallatus difficillimũ ad euntibus
prȩbeat accessum.
mannia egressus langobardorũ fines occupa¬
uit. ac in paucis dieb totã italiã in deditionẽ
accepit. Et romã ꝑueniens ap̾sule apłicȩ sedis
iohanne & senatu romanorũ fauorabiliter
exceptus. cũ magna gła imperator creatus est. CAPł¬
Ser idem tẽpus normannorũ classis. uual fluuiũ in¬
gressa niumaga palatio regio applicuit. ibiq castra
posuit. Qđ factũ cũ ad notitiã ludouici ꝑlatũ eẽ

Expanded text:
hic solus de tam numerosa regum posteritate idoneus inveniretur, qui imperii Francorum sceptra susciperet; quod in subsequentibus suo in loco lucidius apparebit. udowicus comperto, quod frater obiisset, Baioariams ingressus Reganasburh venit, ubi omnes optimates regni ad eum confluentes eius ditioni se subdiderunt. Concessit autem idem rex Arnulfo Carantanum, quod ei pater iam pridem concesserat, in quo situm est castrum munitissimum, quod Mosaburh nuncupatur, eo quod palude inpenetrabili locus vallatus difficillimum adeuntibus prebeat accessum. mannia egressus Langobardorum fines occupavit ac in paucis diebus totam Italiam in deditionem accepit; et Romam perveniens a presule apostolicae sedis Iohanne et senatu Romanorum favorabiliter exceptus cum magna gloria imperator creatus est. Per idem tempus Nortmannorum classis Wal fluvium ingressa Niumaga palatio regio applicuit ibique castra posuit. Quod factum cum ad notitiam Ludowici perlatum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
dorũ fines in gressa cedib in cendiis ac rapinis
crudelit̾ cuncta deuastat. Cuius uiolentię acbel¬
umo furori cũ terrȩ in cole inunũ agmen conglobati
resistere conarentur. in numerabilis multitudo
ictib sagittarũ perut. quã plurimi ep̃i & comites
trucidantur. Liud uuardus ep̃s uercellensis ȩccłȩ.
caroli quondã imperatoris familiarissimus & con¬
siliarius asecreto assũptis secũ opib atq in cõpa¬
rabilib thesauris. quib ultra quã estimari potest
habundabat. cũ effugere eorũ cruentã ferocitatem
om̃ib uotis elaboraret. suꝑ eos inscius in cidit. ac mox
interficitur. opes quȩ secũ ferebant᷑ diripiuntur. CAP¬
Dat̃ anno stepbanus comes frap oilomis cũ istressu
Itesidens nocturius horis aluũ purgaret. aquodẽr
ꝑfenestrã eubiculi sagitee taxicate ictu graunem
uulneratur. ea quo uulnere geadẽ nocte exrtingrib.¬

Expanded text:
dorum fines ingressa caedibus, incendiis ac rapinis crudeliter cuncta devastat. Cuius violentiae ac beluino furori cum terrae incolae in unum agmen conglobati resistere conarentur, innumerabilis multitudo ictibussagittarum periit, quam plurimi episcopi et comites trucidati sunt. Liudwardus episcopus Vercellensis ecclesiae, Caroli quondam imperatoris familiarissimus et consiliarius a secreto, assumptis secum opibus atque incomparabilibus thesauris, quibus ultra, quam estimari potest, habundabat, cum effugere eorum cruentam ferocitatem omnibus votis elaboraret, super eos inscius incidit ac mox interficitur; opes, quae secum ferebantur, diripiuntur. Eodem anno Stephanus comes, frater Walonis, cum in secessu residens nocturnis horis alvum purgaret, a quodam per fenestram cubiculi sagittae toxicataeictu graviter vulneratur, ex quo vulnere eadem nocte extingui
Abbreviated transcription (Latin):
ad al ardo & hemrieo collecta ualida manui ade¬
uersus euerhardũ et gebehardũ &c rodulsũ fratri
dequib paulo superius mentionẽ fecimus excas¬
tro qđ babenberh dicitur ꝓsiliens. adpugnã pro¬
cessit. Cunis impetũ illi iurilit̾ excipientes ferro
aciem in rũpunt. obuos quosq terrę ꝓsternunt.
nec ante desistunt. quã aduersariorũ agmenfuga
inire cõpellunt. In quo certamine hemricus inter¬
fectus ẽ. & ad alardus captus. & post modicũ iussu
gebehardi decollatus. ł uerhardus etiã multis uil¬
nerib confossus in pͣlio cecidit. ubi finito conflictu
inter cadauera occisorũ asuis in uentus domũ
reportatur. & paucis in terpositis dieb & ipse mo
Lepm deuiurtiburgensi eccła fugat. &res &r posses¬
siones p̃fate eccłae crudelissime depopulantur:
filios etiã euerhardi simul cũ matre aꝓprus here¬
ditatib & honorib regio munere concessis exire
compellens ultra spechthes hart. secedere cogit. CAP¬

Expanded text:
alida manu, adversus Eberhardum et Gebehardum et Rodulfum fratres, de quibus paulo superius mentionem fecimus, ex castro quod Babenbergk dicitur prosiliens, ad pugnam processit. Cujus impetum illi viriliter excipientes, ferro aciem irrumpunt, obvios quosque terrae prosternunt, nec ante desistunt, quam adversariorum agmen fugam inire compellant; in quo certamine Heinricus interfectus, et Adalhardus captus, et postmodum jussu Gebehardi decollatus est. Eberhardus etiam multis vulneribus confossus in praelio cecidit, ubi finito conflictu inter cadavera occisorum a suis inventus, domum reportatur, et paucis interpositis diebus et ipse morepiscopum de Wiziburgensi ecclesia fugat, et res et possessiones praefatae ecclesiae crudelissime depopulatur, filios etiam Eberhardi simul cum matre a propriis haereditatibus et honoribus regio munere concessis exire compellens, ultra Spehtheshart secedere cogit. C
Abbreviated transcription (Latin):
nũ suȩ dicioni subegit. Cernens aut̃ nullũ sibi resistere
aut posse aut audere. ultra quã oportebat de securi¬
tate prȩsumens ea quȩ pacis & quietis sunt coepit cogi¬
tare. Ab soluto itaq exercitu cũ ꝑpaucis ueronã in¬
gressus ẽ. adhortante Mlalardo ꝑfate ur is ep̃o . E iues
aut̃ hoc berengario summa eũ feflinatione notũ fece¬
runt. qui eo tẽpore in baidaria ex ulabat. Ille nihil
moratus contractis undiq copiis ueronã ꝑuenit. atq
in prouidũ uirũ dolo cȩpit. & captũ luminib priuauit.

Expanded text:
num suae ditioni subegit. Cernens autem nullum sibi resistere num suae ditioni subegit. Cernens autem nullum sibi resistere aut posse aut audere, ultra quam oportebat de securitate praesumens, ea quae pacis et quietis sunt coepit cogitare. Absoluto itaque exercitu, cum perpaucis Veronam ingressus est, adhortante Adalhardo praefatae urbis episcopo. Cives autem hoc Berengario summa cum festinatione notum fecerunt, qui eo tempore in Baioaria exulabat. Ille nihil moratus contractis undique copiis Veronam pervenit atque inprovidum virum dolo cepit et captum luminibus privavit.
Abbreviated transcription (Latin):
nullo sibi concedente in uaserat. Quã carolus rea ei
aufereis folcom ep̃õ eandẽ in beneficiũ largitus est
Quibalduinus egre ferens misit ad iãdictũ epm̃ uiune¬
marũ obsecrans ne honores quos actenus tenuerat
tipossederat. ipse cupiditate ductus sibi usurparet.
nsuꝑ etũ ingentia dona polligitus ẽ. si enis dpeparet
interuentu p̾fatã possessionẽ optinere posset. Sed
eũ ep̃s minime assensũ p̃beret & nescio quid durius
et amarius quã oportebat responderet. ille diabolo
instigante furore nimio succensus ab eo diuertit. &
quanda siluã cũ sociis ingressus. Cum idem Folco
a Compendio palasio arege reuerteret᷑
suꝑ eũ irruit. & eũ absq mora trucidauit. In remorũ
cathedra heriueus sublimatus ẽ. Qui eundẽ uiune¬
marũ cũ multis aliis ep̃is ex cõmunicauit. et ꝓtã in audito
quẽ supra meminimus imperatoris nomen esse sortitũ.¬
E berengariũ deitalia expulit. atꝙ omne illud reg¬

Expanded text:
aserat; quam Carolus rex ei auferens Folconi episcopo eandem in beneficium largitus est. Quod Balduinus aegre ferens misit ad iam dictum episcopum Winemarum, obsecrans, ne honores, quos hactenus tenuerat atque possederat, ipse cupiditate ductus sibi usurparet; insuper etiam ingentia dona pollicitus est, si eius ope et interventu prefatam possessionem optinere posset. Sed cum episcopus minime aset amarius quam oportebat, responderet, ille, diabolo instigante, furore nimio succensus, ab eo divertit, et quandam sylvam cum sociis ingressus, cum idem Folco a Compendio palatio a rege reverteretur, super eum irruit, et eum absque mora trucidavit. In Remorum cathedra Heriveus sublimatus est, qui eundem Winemarum cum multis aliis episcopis excommunicavit, et pro tam inaudito quem supra meminimus imperatoris nomen esse sortitum, Berengarium de Italia expulit, atque omne illud reg
Abbreviated transcription (Latin):
No dominiȩce in carnationis. decxluii.
Gripho fugit infaxoniam et pippinus iter
faciens ꝑturingã insaxoniã introiuit usꝙ ad
fluuium mosaha in loco quidicitur scahaningi.¬
et gripho collectamanu unacũ saxonibus supͣ
fluuiũ ob agro sedit. in loco qui dicitur hora¬
heim.
n to dominice in carnationis doexluui
Gripho desaxonia egressus in baioariam
peruenit ipsumꝙ ducatũ sibi sub iugauit.
hiltrudem oũtassilone coepit etsue ditioni
sub iccit. Siud geruenit insolatiũ supra dicti
griphonis. Hec audiens pippinus cũ exercitu
illuc uenit. om̃sꝙ supra nominatos sibi sub iuga¬
uit. grophonẽ. etlanfridum secum adduxit in
frantiam. Iassilonẽ ducem ba ioariorũ constitu¬
it. grifoñe uero inpartibus ieustrię misit et
eixu comitus dedit. Inde iterum griso fugiens
uuasconi am pru it. et aduuaipharium dutem
aquitanorum ꝑuenit.

Expanded text:
no Dominicae incarnationis 747 Gripho fugit in Saxoniam, et Pippinus iter faciens per Turingam, in Saxoniam introivit usque ad fluvium Missacha in loco quiet Gripho collecta manu una cum Saxonibus super fluvium Obacro sedit in locum, qui dicitur Horaheim. nno dominicae incarnationis DCCXLVIII. Gripho de Saxonia egressus in Baioariam pervenit ipsumque ducatum sibi subiugavit, Hiltrudem cum Tassilone cępit et suae ditioni subiecit. Suidger venit in solatium supradicti Griphonis. Haec audiens Pippinus cum exercitu illuc venit omnesque supranominatos sibi subiugavit, Griphonem et Lanfridum secum adduxit in Franciam, Tassilonem ducem Baioariorum constituit. Griphonem vero in partibus Neustriae misit et ei XII comitatus dedit; inde iterum Gripho fugiens Wasconiam petiit et ad Waipharium ducem Aquitanorum pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
occisus fuerat. Ibi etiam uenerunt missi tudun qui
ingente & regno auarũ magnã potestatẽ habebat.
adfirmantes qđ idẽ tudim cũ terra & populo suo
se regi dare uellet . & eiꝰ ordinatione xp̃ianã fidẽ
suscipere. Rex itaꝙ afflictis magna exparte saao¬
nibus eorũꝙ t̾ra uastata. acceptis obsidib infran
mor in pontificatu successit. Statimꝙ misit regi lega¬
tos cũ munerib laues etiam confessionis scĩ petri &
uexillũ romane urbis direxit. Cinrius dua foro¬
nelanorũ missis om̃ib suis cũ uuonomiro sclauo in

Expanded text:
occisus fuerat: ibi etiam venerunt missi Thudun, qui occisus fuerat: ibi etiam venerunt missi Thudun, qui in gente et regno Avarorum magnam potestatem habebat, affirmantes quod idem Thudun cum terra et populo suo se regi dare vellet, et ejusdem ordinatione Christianam fidem suscipere. Rex itaque afflictis magna ex parte Saxonibus eorumque terra vastata, acceptis obsidibus in Framox in pontificatu successit, statimque misit regi legatos cum muneribus, claves etiam confessionis sancti Petri et vexillum Romanae urbis direxit. Henricus, dux Forojulanorum, missis hominibus suis cum Wonomiro Sclavo in
Abbreviated transcription (Latin):
grecorũ. quã ꝓ ad orandis imaginib fecerunt. apon¬
tisicib reiecta ẽ. Post hec rex diuiso in duas par¬
tes exercitu. saxoniam in gressus ẽ. Ipse ꝑturin¬
giam. Karolus filius eiꝰ ad coloniã renũ transiuit.
Saxones uͦ congregantes se in loco qui dr̃ finis felt.
p̃parauerunt se adpugnã. Cũ uͦ audissent se exdu¬
abus partib esse circũ datos. dissipauit ds ẽsilia
ꝓimserunt. Rex in frantiam reuersus. cȩlebrauit natał d
in aquis palatu & pascha similiter. CAp̃¬
tenuit placitũ suũ in ulla quȩ dr̃ cuffistem in sub ur¬
bio eiusdẽ urbis. Audiens uero quod saxones scđm
consuetudinẽ ꝓmissionẽ suã quã de obseruanda
ap̃ianitatȩ & fidelitate regis tenenda fecerant
irrita fecissent. cũ exercitu saxoniã in trauit.
& usꝙ ad fluuiũ albia ꝑuenit ad locũ qui dr̃ bluuni.
in quo hisdẽ diebus uint ⁊anabrotidorũ rea asaxonib

Expanded text:
Grecorum, quam pro adorandis imaginibus fecerunt, a ponGrecorum, quam pro adorandis imaginibus fecerunt, a pontificibus reiecta est. Post haec rex diviso in duas partes exercitu, Saxoniam ingressus est: ipse per Thuringiam, Carolus vero filius eius ad Coloniam Rhenum transivit. Saxones vero congregantes se in loco, qui dicitur Finisfelt, preparaverunt se ad pugnam. Cum vero audissent se ex duabus partibus esse circumdatos, dissipavit Deus consilpromiserunt. Rex in Franciam reversus celebravit natalem Domini in Aquis palatio et pascha similiter. Atenuit placitum suum in villa quae dicitur Cuffinstein, in suburbio ejusdem urbis. Audiens vero quod Saxones secundum consuetudinem promissionem suam, quam de observanda Christianitate et fidelitate regis tenenda fecerant, irritam fecissent, cum exercitu Saxoniam intravit, et usque ad fluvium Albia pervenit ad locum qui dicitur Hliuni, in quo hisdem diebus Wizzam Abrotidorum rex a Saxonibus
Abbreviated transcription (Latin):
Feliciana eresis condempͥnataẽ. Quem
felicẽ engilbertus. inp̃sentia ad rani pontisi¬
cis ad ducit et post confessionẽ here sini
ab dicauit. Eodemͫ nulla ex peditio factaẽ.
sed tantũ pons suꝑnaues ad flumina transire conpactus ẽ
anchoris & funib ita coerens. ut iungi & dissolui possit.
ei. saxones iterũ more solito fidẽ & ꝓmissa iolasse.
In de nauigio ꝑ radenza mohim in gressus. natalẽ dñi
Anñ d̾ in carñ. dec xc iiii. Cęlebrauit rex pascha
in franconosurt. ibiq congregauit sinodũ magnã ep̃oꝵ
galliarũ. germanorũ. italorũ. Ubi fuerunt missi
apłici theophilus & stęphanus ep̃i. In hac sinodo ter¬
tio condẽpnata ẽ heresis feliciana. Quã dãpnationẽ
ꝑ auctoritatẽ scorũ patrũ. in libro conscripserunt
Quẽ librũ om̃s sacerdotes manib ꝓprus subscripsert̃.
Codẽ tẽpore obut fastrada regina. & in monasterio
sci albani honorifice sepulta est. Pseudo sinodus

Expanded text:
Feliciana heresis condempnata est. Quem Felicem Engilbertus in presentiam Adriani pontificis adduxit; et post confessionem heresim abdicavit. Eodem anno null a expeditio facta est, sed tantum pons super naves ad flumina transeunda compactus est anchoris et funibus ita coherens, ut iungi et dissolvi possit. ei, Saxones iterum more solito fidem et promissa violasse. Inde navigio per Radenza Mohin ingressus natalem Domini incarnationis DCCXCIIII. celebravit rex pascha in Franconofurt ibique congregavit sinodum magnam episcoporum Galliarum, Germanorum, Italorum; ubi fuerunt missi apostolici Theophilus et Stephanus episcopi. In hac sinodo tertio condempnata est heresis Feliciana, quam dampnationem per auctoritatem sanctorum patrum in libro conscripserunt; quem librum omnes sacerdotes manibus propriis subscripserunt. Eodem tempore obiit Fastrada regina et in monasterio sancti Albani honorifice sepulta est. Pseudosinodus
Abbreviated transcription (Latin):
obseruatione paschȩ errantes. ꝑ epistolã redarguit.
imiliter & hiohannes successor seuenufacit. caPiłu
eridẽ tẽpus fuit maior domus inpalatqo
clothani regis. Arnulfus uir ut post modũ
claruit dõ amabilis. qui post głam scłi
tu extitit: Huc dagobtus filius dotharu
in annis puerilibus positus traditus ẽ ageni¬
qũa adiurilem aetatem ꝑ uenit
uerberibus affecit et barberasione detur¬
pauit. Qđ cũ pater cognouisset. eũ ad su¬
plicia requirit. Ille furorem patris timens
in basillica scõꝵ dionisii et sociorũ eius. confugit.
eorũque tutelã supplex exposiit. Quorũ
suffragantibus meritis. anullo potuit inde ex¬
trahi. qua usque con missũ facimiss. pater in¬
dul gerrt. Unde et illũ potissimum preceteris
dilexit locũ ubi post modũ ingentia dona
contulit. et numerosa p̃dia dedit. Post hȩc
dagobtus. cũpippino duce in austria regnatus¬
rus apatre dirigitur. et scĩ arnulfi metensis
ep̃i confiliis conmendatur.

Expanded text:
observatione paschae errantes per epistolam redarguit, similiter et Iohannes successor Severini facit. Per idem tempus fuit maior domus in palatio Clotharii regis Arnulfus, vir, ut postmodum claruit, Deo amabilis, qui post gloriam setu extitit. Huic Dagobertus filius Clotharii in annis puerilibus positus traditus est a geniquam ad virilem aetatem pervenit, verberibus affecit et barbae rasione deturpavit. Quod cum pater cognovisset, eum ad supplicia requirit. Ille furorem patris timens in basilicam sanctorum Dionisii et sociorum eius confugit eorumque tutelam supplex exposcit. Quorum suffragantibus meritis a nullo potuit inde extrahi, quousque commissum facinus pater indulgeret. Unde et illum potissimum pre ceteris dilexit locum, ubi postmodum ingentia dona contulit et numerosa predia dedit. Post haec Dagobertus cum Pippino duce in Austria regnaturus a patre dirigitur et sancti Arnulfi Metensis episcopi consiliis commendatur.
Abbreviated transcription (Latin):
maias a roma egressus ẽ. & uenit spoletum.
Et dũ ibi moraretur ii kł maĩ. hora noctis scđa t̾rȩ¬
motus in gens factus ẽ. quo tota italia grauit̃ concus¬
sa ẽ. Quo mota tectũ basilice beati petri apłi magna

Expanded text:
Mai. Romam egressus est et venit Spoletum. Et dum ibi moraretur, II. Kal. Mai. hora noctis secunda terraemotus ingens factus est, quo tota Italia graviter concussa est; quo motu tectum basilicae beati Pauli apostoli magna
Abbreviated transcription (Latin):
ciendis criminib. quȩ sũmo pontifici obiecta erant.
Causa itaꝙ uentilata cũ nullus ꝓbator aut testis legi¬
timus appareret qͥ locũ controuersiȩ subire p̃sumer&.
p̃satus pontifex corã om̃i popło in domo scĩ petri apłi
euangłiũ portans. ambonẽ conscendit. in uocatoꝙ
sc̃ẽ trinitatis nomine iure uirando obiectis se cri¬
minib purgauit. E adẽ die zacharias pb̃r. cũ duob
monachis. uno demonte oliueti. altero debethleem
romã uenit. quos ep̃s ierosolimorũ ad regẽ direxit.
qui benedictionis causa claues sepulchri dni ac loci
caluariȩ. claues etiã ciuitatis uexillo detulerunt.
Quos rex benigne suscipiens. aliquot dies secũ detinuit.¬
& mense aprili remuneratos ab soluit. Et celebrauit
ante confessionẽ scĩ petri aboratione surgeret. leo papa
coronã capiti eius imposuit. &. cuncto romanorum
populo ter acclamatũ ẽ. Carolo augusto ado coronato.

Expanded text:
tiendis criminibus, quae summo pontifici obiecta erant. tiendis criminibus, quae summo pontifici obiecta erant. Causa itaque ventilata, cum nullus probator aut testis legitimus appareret, qui locum controversiae subire presumeret, prefatus pontifex coram omni populo in domo sancti Petri apostoli evangelium portans ambonem conscendit invocatoque sanctae Trinitatis nomine iureiurando ab obiectis se criminibus purgavit. Eadem die Zacharias presbiter cum duobus monachis, uno de monte Oliveti, altero de Bethleem Romam venit; quos episcopus Hierosolimorum ad regem direxit, qui benedictionis causa claves sepulchri Domini ac loci calvariae, claves etiam civitatis cum vexillo detulerunt. Quos rex benigne suscipiens aliquot dies secum detinuit et mense Aprili remuneratos absolvit. Et celebravit ante confessionem sancti Petri ab oratione surgeret, Leo papa coronam capiti ejus imposuit, et a cuncto Romanorum populo ter acclamatum est: Carolo Augusto a Deo coronato,
Abbreviated transcription (Latin):
uenisset occurrit ei pridiȩ leo papa & senatus & roma¬
norũ apud nomentũ duo decimo ab urbe lapide &
sũma eũ humilitate sũ moꝙ honore suscepit prandens
cũ eo in eodẽ loco.
Igitur statim eũ adurbẽ p̃cessit . & in crastinũ ingradib basi¬
licȩ beati petri apłi stans. nussis obuiã romanȩ urbis uexillis
cũ crucib atq reliquiis. ordinatis etiam atq dispositis.
ꝑ congrua loca. tã peregrinorũ quã ciuiũ. turmis qui
uenientes laudes dicerent. ipse cũ clero & ep̃is ante
gradus ȩccłȩ eũ humilit̾ suscepit. dataq benedictione
in basilica sci petri. cunctis psallentib in troduxit.
Hoc aut̃ factũ ẽ uiii lł decembris. Post .uii. uero dies. re
contione uocata. cur romã uenisset patent̃ indicauit.
& deinde cotidie. ad ea quȩ uenerat facienda operã
dedit. In terq qđ manimũ & difficillimũ erat de discu¬

Expanded text:
venisset, occurrit ei pridie Leo papa et senatus Romavenisset, occurrit ei pridie Leo papa et senatus Romanorum apud Nomentum, duodecimo ab Urbe lapide, et summa eum humilitate summoque honore suscepit, prandens cum eo in eodem loco. Igitur statim eum ad Urbem precessit et in crastinum in gradibus basilicae beati Petri apostoli stans, missis obviam Romanae urbis vexillis cum crucibus atque reliquiis, ordinatis etiam atque dispositis per congrua loca tam peregrinorum quam civium turmis, qui venienti laudes dicerent, ipse cum clero et episcopis ante gradus ecclesiae eum humiliter suscepit dataque benedictione in basilicam beati Petri apostoli cunctis psallentibus introduxit. Hoc autem factum est VIII. Kal. Decembris. Post septem vero dies rex contione vocata, cur Romam venisset, patenter indicavit et inde cotidie ad ea, quae venerat, facienda operam dedit; inter quae, quod maximum et difficillimum erat, de discu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dñs corporaliter. Ipse medio marcio de aquis egressus.
litus oceani gallici ꝑlustratus ẽ. & in ipso mari qđ tunc
apiratis infestabatur. Classem instituit. p̃sidia disposuit.
Pascha apud scm richariũ cȩlebrauit. In deq iterũ ꝑlitus
oceani ad rota magũ ciuitatẽ ꝑuenit. ibiq sequana amne
trans misso. turonis ad scm̃ martinũ orationis causa ꝓfec¬
tus ẽ. Ibiꝰ aliquot dies moratus ẽ ꝓpt̾ ad uersã liut garde
coniugis ualitudinẽ. Quȩ ibi & defuncta & humata ẽ.
Obuit aut̃ pridie noñ iulii. In de aurelianis hac parisiũ
regressus . aquis palatiũ uenit. Eodẽ anno pridie Noñ
uilu contra morẽ & naturã aspera & gelu concreta fuit
priuina. & UII iđ iuł similiter. Sed tam̃ nullã in cõmo¬
ditatẽ fructib artulit. Mense augusto magontia pla¬
citũ tenuit. & inde mouens cũ exercitu rauennãuenit.
Ubi uii dies moratus romã gressus direxit. filiũ suũ pip¬
pinũ cũ exercitu in beneuentũ misit. Itaq cũ romã

Expanded text:
us est corporaliter. Ipse medio Martio de Aquis egressus litus oceani Gallici perlustratus est et in ipso mari, quod tunc a piratis infestabatur, classem instituit, presidia disposuit. Pascha apud sanctum Richarium celebravit; indeque iterum per litus oceani ad Rotomagum civitatem pervenit ibique Sequana amne transmisso Turonis ad sanctum Martinum orationis causa profectus est. Ibi aliquot dies moratus est propter adversam Liutgardae cObiit autem pridie Non. Iunii. Inde per Aurelianis ac Parisius regressus Aquis palatium venit. Eodem anno pridie Non. Iul. contra morem et naturam aspera et gelu concreta fuit pruina et VII. Id. Iul. similiter, sed tamen nullam incommodidatem fructibus attulit. Mense Augusto Mogontia placitum tenuit et inde movens cum exercitu Ravennam venit; ubi VII dies moratus Romam gressum direxit, filium suum Pippinum eum exercitu in Beneventum misso. Itaque cum Romam
Abbreviated transcription (Latin):
et theo dob̃tũ frs instigante bruni childe auia
grauissimũ oritur bellũ. Coqđ theo dobertus
non legitimꝰ heres regni dicerctur. quiã de
pelice erat natus Et apudtulpia cũ castrũ
sũ mis uiribus decertatũ theo dobtũs terga
uertit. et coloniã fugit. Inde abstiractus.¬
et afratie ad tonsus clericꝰ efficit᷑. et non post
multũ abeodem fratre trucidat᷑. et duo filii
inter ficiuntur: Post hȩc prefatus teodericus
fraude brunichildis ueneno perut:
Puo filurius abrunichilde interficiuntur.
Regina quȩ p̃ fati reges tenurrant in potesta¬
RU nichildis ꝓpt̃ multa maleficia
quȩ ꝑpetrarat uissu clotharii regis equo¬
rũ indomitorũ caudis religata discerpitur:
gilulsus rex lango bardorum moritur. &r
do aldus filiusꝰ eius in regnũ stabilitur.

Expanded text:
et Theodobertum fratres instigante Brunichilde avia et Theodobertum fratres instigante Brunichilde avia gravissimum oritur bellum, eo quod Theodobertus non legitimus heres regni diceretur, quia de pelice erat natus; et apud Tulpiacum castrum summis viribus decertatum: Theodebertus terga vertit et Coloniam fugit. Inde abstet a fratre attonsus, clericus efficitur, et non post multum ab eodem fratre trucidatur, et duo filii ejus interficiuntur. Post haec praefatus Theodericus fraude Brunichildis veneno periit, duo filii ejus a Brunichilde interfiRegna, quae prefati reges tenuerant, in potestanichildis propter multa maleficia, quae perpetrarat, iussu Clotharii equorum indomitorum caudis religata discerpitur. Agilulfus rex Langobardorum moritur et Rodoaldus filius eius in regnum stabilitur.
Abbreviated transcription (Latin):
dxxx. uiii. Huius sođo anno gregorius
pp̃ migrauit ad dñm. Cui inponti ficatu.
sabinianus successit. Quo defunto. bonifacus
p̃p constituit᷑. Hic optinuit apud focãtn
principem. ut sedes apłica capud ẽẽt om̃iũ
eccłarũ. quia ęccła constantino politano.
primase om̃i ũ ȩccłarũ scribebat.
Hic m̃ ses uiui et dies xx incathedra residens
ꝑ rexit ad dñm. In ouius boco itõ boni facius
consecratur. Hic petiit focãte ut inueteri
phano qđ pathem uocabatur qđ aidomitiano
cesare fuerat constructũ. eccłam sibi con¬
srcrari lixeret. Qđ annuit inperator. Post
hunc ds̃ dedit inpontificatu sub limat᷑.
Cleutherius patricius & cubicularius imperatoris.
Inue a poli ciuitate int̾ fic̃ iołmtirannũ. Per se
ad uersus rem publica grauissima hella gerunt.
et hero solimã intrantes uexilũ dominice
crucis absportant. Anasstasius mona chus
regẽ eorũ decollatur cum aliis Lxx.
ts frantia int̾ tbeo doric̃ũ

Expanded text:
 VIII. Huius secundo anno Gregorius papa migravit ad Dominum, cui in pontificatu Sabinianus successit. Quo defuncto Bonifacius papa constituitur. Hic optinuit apud Focatem principem, ut sedes apostolica caput esset omnium ecclesiarum, quia ecclesia Constantinopolitana primam se omnium ecclesiarum scribebat. Hic menses VIII et dies XX in cathedra residens perrexit ad Dominum. In cuius loco iterum Bonifacius consecratur. Hic petiit Focatem, ut in veteri fano, quod Pantheon vocabatur, quod a Domitiano caesare fuerat constructum, ecclesiam sibi consecrari liceret; quod annuit imperator. Post hunc Deusdedit in pontificatu sublimatur. Eleutherius patricius et cubicularius imperatoris in Neapoli civitate interfecit Iohannem tirannum. Persae adversus rempublicam gravissima bella gerunt et Ierososolimam intrantes vexillum dominicae crucis absportant. Anastasius monachus rege eorum decollatur cum aliis LXX. In Francia inter Theodericum
Abbreviated transcription (Latin):
nortianno ꝑfenestrã basilicȩ sagittȩ ictu grauit᷑
uulneratus ẽ. Et a suis ex certamine eductus. uix
triduo suꝑ iuxit. Iali infeliei infortimio. pugna
cominissa est & finita. Exercitus amisso capite.
errore parit᷑ ac merore repletus. soluit eadẽ
hora obsidionẽ. & ad ꝓpria reuertitur. Nortman¬
pi ouantes. ad classem dirigunt gressum. CAEL¬
on multo post inter iecto tẽpore hugo abba
in locũ ruotb̾ti substitutus est. uir stenuus.
humilis. iustus. pacificiis. & om̃i morũ honestate
fundatus. Si quidẽ o do & rotb̾tus filu ruotb̃ti

Expanded text:
Nortmanno per fenestram basilicae sagittae ictu graviter Nortmanno per fenestram basilicae sagittae ictu graviter vulneratus est et a suis ex certamine eductus vix triduo supervixit. Tali infelici infortunio pugna commissa est et finita; exercitus amisso capite errore pariter ac merore repletus solvit eadem hora obsidionem et ad propria revertitur; Nortmanni ovantes ad classem dirigunt gressum. on multo post interiecto tempore Hugo abba in locum Ruotberti substitutus est, vir strenuus, humilis, iustus, pacificus et omni morum honestate fundatus; siquidem Odo et Ruotbertus, filii Ruotberti
Abbreviated transcription (Latin):
toria figunt. ut in crastinũ exstructis agge¬
rib applicatisꝙ machinis hostes totis uirib
expugnarent. Declinabat quippe sol iã adoccasum.
Quotb̾tus nimio calore ex estuans. galeam & loricam
deposuit. ut aura collecta. paulisper refrigeraretur.
Cũꝙ unusquisq inpositione castrorũ intenderet. re¬
pente nortmanni amunitione exiliunt & cũ in¬
genti clamore suꝑ ruotb̾tũ ac socios impetũ facunt.
S ed quãuis repentini & subitanei casus etiam fortis¬
simos uiros in bello contur bare soleant. tam̃ arma
quã citius corripiunt. hostes uirilit̾ excipiunt. & ce¬
dentes in basilicã redire cõpellunt. Ruotb̾tus absꝙ
galea olorica accurrens. cũ in cautius dimicaret
& inimicos ultro in sequeretur. interfectus ẽ in in¬
troitu ipsius ȩccłȩ. Eius corpus iã examme. nort¬
manui in trinsecus trahunt. Porro rãnulfus cũ
eminus stans euentũ rei specularetur. a quodã

Expanded text:
toria figunt, ut in crastinum exstructis aggetoria figunt, ut in crastinum exstructis aggeribus applicatisque machinis hostes totis viribus expugnarent; declinabat quippe iam sol ad occasum. Ruotbertus nimio calore exestuans, galeam et loricam deposuit, ut aura collecta paulisper refrigeraretur; cumque unusquisque in positione castrorum intenderet, repente Nortmanni a munitione exiliunt et cum ingenti clamore super Ruotbertum ac socios impetum faciunt. Sed quamvis repentini et subitanei casus etiam fortissimos viros in bello conturbare soleant, tamen arma quam citius corripiunt, hostes viriliter excipiunt et cedentes in basilicam redire compellunt Ruotbertus absque galea et lorica accurrens, cum incautius dimicaret et inimicos ultro insequeretur, interfectus est in introitu ipsius ecclesiae; eius corpus iam exanime Nortmanni intrinsecus trahunt. Porro Ramnulfus, cum eminus stans eventum rei specularetur, a quodam
Abbreviated transcription (Latin):
magis elegit pacẽ suscipere. quã bellũ in ferre.
Facta itaꝙ pactione cum salomone. quã dudũ cum¬
sem. pictauensẽ. atq turonicã ꝓuintiã. iterato
crudelit᷑ de populari cȩper̃. Contra quos ruotb̾tus
qui marcã tenebat & ramnulfus dux aquitaniȩ
collecta multitudine aciem dirigunt. Illi sentientes
se ab exercitu in sequi. cũ summa acceleratione
adclassẽ repedare contendunt. Sed cũ appro¬
pinquare in sequentiũ multitudinẽ cernerent.
cognoscentes se effugere ñ posse. quandã uillã
in grediuntur: ubi se quantũ hora ꝑmisit cõmuniunt.
Erat aut̃ in eadẽ basilica uilla ꝑ grandis exlapide
constructa. in qua maxima pars nortmannorũ
intpount. cũ duce eorũ nomine hastingo. Quot¬
bertus & rãnulfus cũ sociis suꝑ eos irruunt.
quoscũꝙ extra basilicã repererunt absꝙ m
turbã paganorũ in trinsecus latitantẽ. parũꝑ
deliberantes. castra incircuitu statontt. teni¬

Expanded text:
magis elegit pacem suscipere quam bellum inferre; magis elegit pacem suscipere quam bellum inferre; facta itaque pactione cum Salomone, quam dudum cumsem, Pictavensem atque Turonicam provinciam iterato crudeliter depopulari coeperunt; contra quos Ruotbertus qui marcam tenebat, et Ramnulfus dux Aquitaniae, collecta multitudine aciem dirigunt. Illi sentientes se ab exercitu insequi, cum summa acceleratione ad classem repedare contendunt; sed cum appropinquare insequentium multitudinem cernerent, cognoscentes se effugere non posse, quandam villam ingrediuntur, ubi se, quantum hora permisit, communiunt. Erat autem in eadem villa basilica pergrandis ex lapide constructa, in qua maxima pars Nordmannorum introivit cum duce eorum nomine Hastingo. Ruotbertus et Ramnulfus cum sociis super eos irruunt, quoscumque extra basilicam reppererunt, absque mora turbam paganorum intrinsecus latitantem, parumper deliberantes castra in circuitu statuunt, ten
Abbreviated transcription (Latin):
cõprimendã lotharius rex semel.i terũ. atꝙ tertio
exercitũ ꝓduait. Frequenter etã cũ ducib arma¬
torũ multitudine direait. sed minime hanc p̃sump¬
tionẽ extinguere potuit. quia loca in accessibilia
inter iurũ &alpes penninas seditiosis p̃bebant re¬
ceptaculũ. & regi exercituiq enis ꝓpͥt᷑ con caua
ualliũ. & p̃rupta montiũ artissima itinera difficile
in gressũ. Attamen acephala hucb̾tus. nouissime
a cuonrado comite ꝑemptus ẽ iusta castrũ̃ qđ orba dr̃¬
rex brittonũ asius int̾ficitur. & salomon dux
in loco eius subrogatur. Erat enim isdẽ uir. strenu¬
us & bellicosus. & tã forma quã animo. ad regni
gubernacula coaptatur. Carolus tertio suꝑbrit¬
tones. cũ exercitu irruere disponit. Sed cũ adtͣ¬
minos gentis ad ꝓpinquafset. audito qđ ad resisten¬
dũ totis uirib parati essent. subito mutata uoluntate.

Expanded text:
comprimendam Lotharius rex semel, iterum atque tertio comprimendam Lotharius rex semel, iterum atque tertio exercitum produxit, frequenter etiam cum ducibus armatorum multitudinem direxit; sed minime hanc presumptionem extinguere potuit, quia loca inaccessibilia inter Iurum et Alpes Penninas seditiosis munitissimum prebebant receptaculum et regi exercituique eius propter concava vallium et prerupta montium artissima itinera difficilem ingressum. Attamen idem acephala Hucbertus novissime a Conrado comite peremptus est iuxta castrum, quod Urba drex Brittonum, a suis interficitur, et Salomon dux in loco ejus subrogatur. Erat enim isdem vir strenuus et bellicosus, et tam forma quam animo ad regni gubernacula coaptatus. Carolus tertio super Brittones cum exercitu irruere disponit, sed cum ad terminos gentis appropinquasset, audito quod ad resistendum totis viribus parati essent, subito mutata voluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
redire cũ optimatib regni cȩpit negotia dispo¬
nere. Sed subito fortuna mutatur. Nã principes
qͥ eũ in regnũ in troduxerant. uidentes qđ longe
alit̾ in cederet erga eos quã existimauerant.
penitudine tacti ad carolũ reuertuntur.
Carolus ex desperatis reb uires se recepisse con¬
gaudens. contractis undiq copiis fratr̃e bello
aggredi temptat. Ille intuens & asius quos secũ ad duxerat
& abhis quos ibi ad quisisse uisus fuerat se esse destitutũ.
maturius fugã arripuit. &cũ debita confusione fines
regni excessi.¬
Nac tempestate hucbertus abba frat̃ thietbergȩ reginȩ.
Icontra lothariũ regẽ rebellare exhorsus ẽ. Collecta
quippe ꝑdonũ ualida manu. rapinas cȩpit exercere.
Interfectisq aut fugatis lotharii fidelib qui finitima
possidebant loca. agros uillasq eorũ suȩ factionis
sectatorib distribuit᷑. Adhuiuscemodi temeritatẽ

Expanded text:
redire, cum optimatibus regni coepit negotia disporedire, cum optimatibus regni coepit negotia disponere; sed subito fortuna mutatur: nam principes, qui eum in regnum introduxerant, videntes, quod longe aliter incederet erga eos, quam existimaverant, penitudine tacti ad Carolum revertuntur. Carolus ex desperatis rebus vires se recepisse congaudens contractis undique copiis fratrem bello aggredi temptat. Ille intuens, et a suis, quos secum adduxerat, et ab his, quos ibi adquisisse visus fuerat, se esse destitutum, maturius fugam arripuit et cum debita confusione fines regni excessiHac tempestate Hucbertus abba, frater Thietbirgae reginae, contra Lotharium regem rebellare exorsus est; collecta quippe predonum valida manu rapinas coepit exercere interfectisque aut fugatis Lotharii fidelibus, qui finitima possidebant loca, agros villasque eorum suae factionis sectatoribus distribuit. Ad huiuscemodi temeritatem
Abbreviated transcription (Latin):
one pepigerant. in memor etiã saeramentorũ quib
secũ magnis ex secrationib corã dõ obligauerat.
Prȩbuerunt ad hoc facinus ꝑ agendũ talia occasionũ
in eitamenta fomitẽ. Carolus ut p̃misimus quosddã
ex nobiliorib regni. aut publicȩ adiudicatos gladio
ꝑcussit. aut dolo deceptos ꝑdidit. Cęteri formidan¬
tes nesimilia paterentur. ludouuicũ regẽ transrenũ
commorantẽ sollicitant. eiusq animũ ad optinendũ
fr̃is regnũ illiciunt. ꝓmittentes semetipsos una cũ
regno eius ditioni tradituros. Hac ꝑsuasione ut
animi regũ auidi & semꝑ in explebiles sunt. faci¬
le in spem in troductus cũ ualida manu ut dixximꝰ
terminos regni in trauit. Carolus sentiens uires
regni ase defecisse. in ultimis finib aquitanȩ
fuge latibulũ quȩsiuit. Loduuucus ut cęperat
regnũ optinuit. ac usq senonis ciuitatẽ ꝑuenit.
Dimisso uero exercitu. in germaniã ad ꝓpria

Expanded text:
one pepigerant, immemor etiam sacramentorum, quibus one pepigerant, immemor etiam sacramentorum, quibus se cum magnis execrationibus coram Deo obligaverat. Prebuerant ad hoc facinus peragendum talia occasionum incitamenta fomitem. Carolus, ut premisimus, quosdam ex nobilioribus regni aut publice adiudicatos gladio percussit aut dolo deceptos perdidit. Ceteri formidantes, ne similia paterentur, Ludowicum regem trans Rhenum commorantem sollicitant eiusque animum ad optinendum fratris regnum illiciunt, promittentes semetipsos una cum regno eius ditioni tradituros. Hac persuasione, ut animi regum avidi et semper inexplebiles sunt, facile in spem introductus cum valida manu, ut diximus, terminos regni intravit. Carolus, sentiens vires regni a se defecisse, in ultimis finibus Aquitaniae fugae latibulum quaesivit. Ludowicus, ut coeperat, regnum obtinuit ac usque Senonis civitatem pervenit. Dimisso vero exercitu in Germaniam ad propria
Abbreviated transcription (Latin):
do nobis scđm dni p̃ceptũ. duos aut tres testes ad¬
& qđ ñ optamus de cetero fias sicit het nicus & publi¬
canus.¬
Ecce ex multis pauca notare curauimus. ut sic nesci¬
entib ex parte fierent cognita. ut tam̃ scientibus
ñ ꝑ omĩa essent bonerosa. Qualẽ uero exitũ huius
pestiferi morbi ꝑnities adtulerit. a płico rennuens
mederi antidoto. quantaꝙ regni dispendia. ex hac
mor tifera contagione. sicut sepedictus scĩssimus
papa sp̃uscõ afflatus p̃dixerat in latasint. in subse¬
quentib suo in loco demonstrabitur. CAPL¬
irea bȩc tẽpora ludouuicus rex fr̃is sui caroli regnũ
cũ exxercitu in gressus est gestiens occidentalia regna
suo subiugare dominatui. fratrisq p̃ripere debitã
portionẽ quȩ ei sorte ac funiculohereditatis cõpe¬
tenter acciderat. oblitus germanitatis ac consanguinita¬
tis foedera. oblitus pacti qđ iãdudũ mutua conuenti¬

Expanded text:
do nobis secundum Domini preceptum duos aut tres testes addo nobis secundum Domini preceptum duos aut tres testes adus et, quod non optamus, de cetero fias sicut ethnicus et publicanus'Ecce ex multis pauca notare curavimus, ut sic nescientibus ex parte fierent cognita, ut tamen scientibus non per omnia essent onerosa. Qualem vero exitum huius pestiferi morbi pernities attulerit apostolico rennuens mederi antidoto, quantaque regni dispendia ex hac mortifera contagione, sicut sepedictus sanctissimus papa Spiritu sancto afflatus predixerat, illata sint, in subsequentibus suo in loco demonstrabitur. Circa haec tempora Ludowicus rex fratris sui Caroli regnum cum exercitu ingressus est, gestiens occidentalia regna suo subiugare dominatui fratrisque preripere debitam portionem, quae ei sorte ac funiculo hereditatis competenter acciderat, oblitus germanitatis ac consanguinitatis foedera, oblitus pacti, quod iam dudum mutua conventi
Abbreviated transcription (Latin):
nita nr̃a tãquã affectuosi patris amplectere. atq ab om̃i
prauitate. mentẽ. linguã. corpusq refrena. p̃cipue
uualdradȩ pelicis tuȩ & dudũ ate repudiatȩ cõ mu¬
monẽ declinans. & eius consortiũ ꝑpetuȩ obluuoni
contradens. Ex communicata ẽ enim. & usq ad p̃sentiã
nrãm ab om̃i xp̃ianorũ contubernio sequestr̃ata. sicut
totus iã nouit occidens. & iãiãq ꝑ missos nr̃os minime
cũ plagis cęteris oriens ignorauit. Quã obrẽ cauendũ
ẽ. ne cũ ea pari mucrone ꝑcellaris sententiȩ. ac ꝓu
nius mulierculȩ passione & breuissime tẽporis desi¬
derio. uinctus & obligatus. ad sulphureos foctores.
& ad ꝑhenne traharis exitium. Et paucis int̾ positis.
epłam sic concludit. Hȩc aut̃ nos tibi nunc scripsis se.
& quasi in ter nos & te ur̃a uerba excessus tuos cor¬
ripientia discurrisse sufficiat. Ceterũ p̾caue. nequan¬

Expanded text:
nita nostra tamquam affectuosi patris amplectere atque ab omni nita nostra tamquam affectuosi patris amplectere atque ab omni pravitate mentem, linguam corpusque refrena, precipue Waldradae pellicis tuae et dudum a te repudiatae communionem declinans et eius consortium perpetuae oblivioni tradens. Excommunicata est enim et usque ad presentiam nostram ab omni christianorum contubernio sequestrata, sicut totus iam novit occidens et iam iamque per missos nostros minime cum plagis ceteris oriens ignorabit. Quamobrem cavendum est, ne cum ea pari mucrone percellaris sententiae ac pro unius mulierculae passione et brevissimi temporis desiderio vinctus et obligatus ad sulphureos foetores et ad perhenne traharis exitium'. Et paucis interpositis epistolam sic concludit: 'Haec autem nos tibi nunc scripsisse et quasi inter nos et te nostra verba excessus tuos corripientia discurrisse sufficiat; ceterum precave, ne quan
Abbreviated transcription (Latin):
rige eam. & atali intentione ꝑ omĩa reuocare satage.
Iam uero si amore puditiciȩ separationẽ quę̧rat. & con¬
iugalis conubii solutionẽ efflagitat. certũ ẽ apło di
Uerũ si & ipse pudicitiã sectatus religionis obtentu co¬
pulã dissoluere uis. tantũ ne simulate fiat concedimꝰ
ã licet sit scriptũ. qđ ds̃ coniunxit homo ñ separet.
ds tamen & ñ homo separat. quando diuini amoris
in tuitu ex consensu utriusq coniugis matrimonia
dissoluuntur. Si ergo hoc modo uis. gratuito ꝑmittimꝰ
animo. cȩlerẽq p̃bemus assensum. Aliter autẽ fieri
mutuã urãm separationẽ ꝓhibemus. Porro si steriltias
accusatur. cogita sarã non agenariã. annã quoꝙ simul
& helisabeth. Quã tam̃ sterilitatẽ. fortasse non facit
infȩcunditas. sed iniquitas. Ergo gloriosissime rex.
esto ꝓpria contentus uxore. & p̃ter illius alterius ne
quęras consortium. Igitur consiliũ nr̃m accipe. & mo¬

Expanded text:
rige eam et a tali intentione per omnia revocare satage. rige eam et a tali intentione per omnia revocare satage. Iam vero si amore pudicitiae separationem quaerat et coniugalis conubii solutionem efflagitat, certum est apostolhabet, sed vir; verum si et ipse pudicitiam sectatus religionis obtentu copulam dissolvere vis, tantum ne simulate fiat, concedimus. Nam licet sit scriptum: Quod Deus coniunxit, homo non separet, Deus tamen et non homo separat, quando divini amoris intuitu ex consensu utriusque coniugis matrimonia dissolvuntur. Si ergo hoc modo vis, gratuito permittimus animo celeremque prebemus assensum; aliter autem fieri mutuam vestram separationem prohibemus. Porro si sterilitas accusatur, cogita Saram nonagenariam, Annam quoque simul et Helisabeth; quam tamen sterilitatem fortasse non facit infęcunditas, sed iniquitas. Ergo, gloriosissime rex, esto propria contentus uxore et preter illius alterius ne quaeras consortium. Igitur consilium nostrum accipe et mo
Abbreviated transcription (Latin):
timã uxorẽ uolens aut inuita frustra conat᷑ asstru¬
ere. quando quidẽ illius nullo prorsus hinc testimo¬
no quis indigeat. cũ magis nos ita sentiamus quod
iustũ ẽ & intellegamus qđ ȩquũ. ut etiã thietber¬
ga mortua. tu nullis legib nullis regulis. um quã
uualdradã in uxorẽ possis aut ꝑmittaris assumere.
Utrũ gͦ uualdrada legitima tua fuerit aliquando
conux. ȩccła dĩ satis factione thietberge ñ eget
unũ tamen scimus qm̃ nec nos nec eadẽ ȩccła dĩ
auctore dõ qui adub terof iudicabit. te si uualdra¬
dã quandocumq resũpseris etiã thietberga dece¬
dente dimittet modis om̃ib impunitũ. Et post
pauca. Itaq summo studio p̃fatã thietbergã coniugẽ
tuã tãquã ꝓpriã carne̾ fouere ac diligere ꝓcurato.
& ne illã ate separare ullo pacto consentias ugilanter
adtende. Unde si uult ate discedere. corripe. immo cor¬

Expanded text:
itimam uxorem volens aut invita frustra conatur astruitimam uxorem volens aut invita frustra conatur astruere; quandoquidem illius nullo prorsus hinc testimonio quis indigeat, cum magis nos ita sentiamus, quod iustum est, et intellegamus, quod aequum, ut etiam Thietbirga mortua tu nullis legibus, nullis regulis umquam Waldradam in uxorem possis aut permittaris assumere. Utrum ergo Waldrada legitima tua fuerit aliquando coniunx, ecclesia Dei satisfactione Thietbirgae non eget. Unum tamen scimus, quoniam nec nos nec eadem ecclesia Dei auctore Deo, qui adulteros iudicabit, te, si Waldradam quandocumque resumpseris, etiam Thietbirga decedente dimittet modis omnibus impunitum. Et post pauca: 'Itaque summo studio prefatam Thietbirgam coniugem tuam tamquam propriam carnem fovere ac diligere procurato et, ne illam a te separare ullo pacto consentias, vigilanter attende; unde, si vult a te discedere, corripe, immo cor
Abbreviated transcription (Latin):
grates competibiles referremus animũ p̃pa¬
rauimus. Sed heu aduersa nuntia uenientia
huius intentionis nrẽ ꝓpositũ celerit᷑ obui¬
auerunt. Qua ꝓpt᷑ cõpulsi sumus mutare
& quia ad gratiarũ actiones os aperire disposueramus.
& in luctus & increpationes. ad huc officiũ linguȩ
coacti dirigimus. Didicimus enĩ te qui prolixo tem¬
pore in scelere ꝑmanens ȩccłȩ dĩ non modicum
nociusti nocere adhuc. & qui insordib eras sorde¬
scere adhuc. Siquidẽ ut. opinamur tibi ñ sufficit
solũ ad ulteriũ ꝑpetrasse. nisi apponas ut etiam
animas hominũ ꝑ iuri laqueis in retitas. in ex¬
iremũ demergas attitũ. Sed quid mirũ si
paucorũ animab ꝑper iuriũ ad eaniũ ad quisisti.
quando in tanta sublimitate positus ꝑ exemplũ
tuȩ mechiȩ tot hominũ milia in ꝑdicionis chac
p̃cipitaueris. Iuud aut̃ qđ thiet berga quasi
uualdradȩ testimoniũ dicens. eã fuisse tuã leg¬

Expanded text:
grates competibiles referremus, animum prepagrates competibiles referremus, animum preparavimus. Sed heu adversa nuntia venientia huius intentionis nostrae propositum celeriter obviarunt. Quapropter compulsi sumus mutare vocem et, qui ad gratiarum actiones os aperire disposueramus, et in luctus et increpationes adhuc officium linguae coacti dirigimus. Didicimus enim te, qui prolixo tempore in scelere permanens ecclesiae Dei non modicum nocuisti, nocere adhuc et, qui in sordibus eras, sordescere adhuc; siquidem, ut opinamur, tibi non sufficit solum adulterium perpetrasse, nisi apponas, ut etiam animas hominum periurii laqueis irretitas in extremum demergas interitum. Sed quid mirum, si paucorum animabus per periurium exitium adquisisti, quando in tanta sublimitate positus per exemplum tuae moechiae tot hominum milia in perditionis. chaos precipitaveris? Illud autem, quod Thietbirga, quasi Waldradae testimonium dicens, eam fuisse tuam leg
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit donec etiam omnẽ sinistrã suspicionẽ consiliũ
nrm suscipiens adimat. ap̃ciosi corporis & sanguinis
adm̃i ꝑceptione atq ab omini modo consorto sẽe ecołe
mediocritatis auctoritate fecimus prorsus cum uni¬
uersis complicibus & communicatorib fautorib q
sius prorsus extorrem. Hanc sententiã ii noñ febr̃
a nobis ꝓmulgatã memiiamus. eamq scripto uobis
destinauimus. Et ne labor nr̃ in anis constituatur.
spũalia nobiscũ ur̃a fraternitas aduersus iã dictã
mechã & cõmunicatores eilis arma sustollat. &
inparro echiasua ex cõmunicatã hanc fautoresq
suos. uiua uoce unusquisq denuntiet. doneo
nr̃o specialia iudicio dignȩ se penitentię sub¬
mittat. Direait etiã lothario regi idem re¬
uerentissimus pontifex epłam hare conti¬
nentem. CAET Audito reuertente mis¬
so nr̃o correctionis tue ut ita dicamus inicio.
grãs dõ condignas egimus. & ut tibi quoꝙ

Expanded text:
fecerit, donec etiam omnem sinistram suspitionem consilium fecerit, donec etiam omnem sinistram suspitionem consilium nostrum suscipiens adimat, a pretiosi corporis et sanguinis Domini perceptione atque ab omnimodo consortio sanctae ecPauli iudicio et nostrae mediocritatis auctoritate fecimus prorsus cum universis complicibus et communicatoribus fautoribusque suis prorsus extorrrem. Hanc sententiam IIII. Non. Febr. a nobis promulgatam meminimus eamque scripto vobis destinavimus; et ne labor noster inanis constituatur, spiritualia nobiscum vestra fraternitas adversus iam dictam moecham et communicatores eius arma sustollat et in parrochia sua excommunicatam hanc fautoresque suos viva voce unusquisque denunciet, donec nostro speciali iudicio dignae se poenitentiae submittat'. Direxit etiam Lothario regi idem reverentissimus pontifex epistolam haec continentem: 'Audito revertente misso nostro correctionis tuae, ut ita dicamus, initio, gratias Deo condignas egimus et, ut tibi quoque