comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q eiꝰ uniuersos. uictor uiuasit Om̃s p̃terea
gentes que utt̾ hibaspem fluuiũ & indũ
iacent sub egit. ad indiã qͦ eruentũ exeten¬
dit imꝑiũ. Pemetriũ ipsũ scdo s bello oc¬
curr entẽ. uieit & cepte. Quo eapto : dio¬
dorꝰ qͥdami cũ alercaundro filiosrͣegnũ eiꝰ ox
regiũ nom usurpauit. Qui pꝰea ipsũ ale¬
oxaudrũ filiũ quem participem ꝑiculi in ꝑ¬
ua dendo regno habuerat. ne inoptitiendo
consorce habce: occidit.  arco emilio
lepido. gaio hostilio maticino cõnsulibꝰ: ꝓdi¬
gia apparuere diuersa. & quantũ inipsis fuit.
ex more curata st̃. E ñ semꝑ accupatoribꝰ
euentꝰ: & stpͣi t oribꝰ fallaciarum aruspicibꝰ.
opertuni easus suffragant᷑. Nãq mancinꝰ
consul pꝰ quã apopilio apud numantiã sus¬
cepit exercitũ: ad eo infelieit̾ p̾lia cuncta
gessit: atq inid supp̾ma desꝑatione ꝑ duc¬

Expanded text:
que eius uniuersos uictor inuasit. omnes praeterea que eius uniuersos uictor inuasit. omnes praeterea gentes, quae inter Hydaspen fluuium et Indum iacent, subegit. ad Indiam quoque cruentum extendit imperium. Demetrium ipsum secundo sibi bello occurrentem uicit et cepit: quo capto Diodotus quidam cum Alexandro filio regnum eius et regium nomen usurpauit. qui postea ipsum Alexandrum filium, quem participem periculi in peruadendo regno habuerat, ne in obtinendo consortem haberet, occidit. M. Aemilio Lepido C. Hostilio Mancino consulibus prodigia apparuere diuersa et, quantum in ipsis fuit, ex more curata sunt. sed non semper aucupatoribus euentuum et structoribus fallaciarum haruspicibus opportuni casus suffragantur. namque Mancinus consul postquam a Popilio apud Numantiam suscepit exercitum, adeo infeliciter proelia cuncta gessit atque in id suprema desperatione perduc
Abbreviated transcription (Latin):
̃ ecit facinꝰ etiã ultimis barbaris segciȩ ñ
dica Romanȩ fidi & modationis execrabile.
Qiuigentis enĩ principibꝰ eoꝵ quos societate
inuitatos deditionis iure susceꝑat. matiꝰ p̾ci¬
dit. Pompeiꝰ sequentis anni cõnsul: fines
numantinoꝵ ingressus. accepta marunia
clade discessit: non solũ exercitus pene omͣi
ꝓfliglato: uerũ etiã cũ plurutus nobiliũ qͥ
eiꝰ militiȩ aderant int̾ emptis Tirtatꝰ aũ cũ¬
ꝑ .xl. quactuor antos ronanos duces atq
exercitꝰ ꝓtruuiss&e: insidiis suoꝵ int̾fectꝰ est.
nhoc solo romanis circa eũ fortit̾ agentibꝰ. qđ
ꝑcussores eiꝰ in dignos pmio uidicar᷑. Fllt ego
non modo nc̃: uerũ etiã int̾ tenere orientis
illa inexecricabilia bella poterã q̃ raro utti¬
ut uire fastidiant᷑ aliena Mitridates tc̃
si quidem rex parthoꝵ sextꝰ ab arsace uic̃¬
to demetrio p̾fecto: babiloniã urbeni fines¬

Expanded text:
Fecit facinus etiam ultimis barbaris Scythiae, non Fecit facinus etiam ultimis barbaris Scythiae, non dicam Romanae fidei et moderationi, exsecrabile. quingentis enim principibus eorum, quos societate inuitatos deditionis iure susceperat, manus praecidit. Pompeius sequentis anni consul fines Numantinorum ingressus accepta maxima clade discessit, non solum exercitu paene omni profligato uerum etiam plurimis nobilium, qui ei militiae aderant, interemptis. Viriatus autem cum per quattuordecim annos Romanos duces atque exercitus protriuisset, insidiis suorum interfectus est, in hoc solo Romanis circa eum fortiter agentibus, quod percussores eius indiguos praemio iudicarunt. At ego non modo nunc, uerum etiam saepe intertexere Orientis illa inextricabilia bella poteram, quae raro umut iure fastidiantur aliena. Mithridates tunc siquidem, rex Parthorum sextus ab Arsace, uicto Demetrii praefecto Babylonam urbem fines
Abbreviated transcription (Latin):
stratis suis cadauerũ putores exalabant᷑.
Etepiatio illa crudelis. & uias mortibꝰ ho¬
minũ morte hominuis instruens. tãdem
romanis int̾ miserias suas erubescentibꝰ.
qͣm misera & uana ce̾t inuotuit. nte
enĩ insuffragiũ p̃ueniendȩ cladis est habita.
ce sic pestilentia subsecuta est. Quȩ tam̃
sine ullis sacrificioꝵ satis factionibꝰ. tantũ¬
mͦ scdm mensuram archani iudicii exeple¬
ta correctione sedata est. Quã si artifices
illi circuuentionũ aruspices subipsa ut as¬
sol& declinatione morboꝵ forte cȩlebrasseti.
pcul dubio  diis & tribubꝰ suis reductȩ saui¬
nicatis głam uendicassent. ¶ta nusera &
acssa crilegia male religiosa ciuitas: menda¬
ciis quibꝰ lib̾ari ñ poterat laudabatur.
st᷑ fabiꝰ consul contra lusicanos & iuriatũ
dunicaus. bucia̾ oppidum qđ uiriatꝰ obside¬
debat. depulsis hostibꝰ lib̾auit. & indeditio¬
nem eũ plurimis aliis castellis recepit.

Expanded text:
stratis suis cadaverum putores exhalabantur. stratis suis cadaverum putores exhalabantur. Expiatio illa crudelis, et viam mortibus hominum morte hominis instruens, tandem Romanis inter miserias suas erubescentibus, quam misera 294 et vana esset, innotuit. Ante enim in suffragium praeveniendae cladis est habita, et sic pestilentia consecuta est: quae tamen sine ullis sacrificiorum satisfactionibus, tantummodo secundum mensuram arcani judicii expleta correptione, sed ita est. Quam si artifices illi circumventionum aruspices, sub ipsa ut assolent declinatione morborum forte celebrassent, procul dubio sibi, diis et ritibus suis reductae sanitatis gloriam vindicassent. Ita misera et ad sacrilegia male religiosa civitas, mendaciis, quibus liberari non poterat, ludebatur. Igitur Fabius consul contra Lusitanos et Viriathum dimicans, Bacciam oppidum, quod Viriathus obsidebat, depulsis hostibus, liberavit, et in deditionem cum plurimis aliis castellis recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
didit. Ieparata pugna: quinq hostaĩ
milia occidit. E: en̾ iuxeta legem qua cons¬
titutũ erat ut quisq quinq milia hosttũ
ꝑemiss& : triumphandi haberoe potestatẽ.
ra uͦ dampna non impetrauiss&: infami
impudentia atq ambitione usus. pruta¬
tis sumptibꝰ triumphauit.
ecilio metello. quinto fabio. marcimo
Teruiliano consulibꝰ. uter cet̾a ꝑdigia.
androginꝰ rome uisus. iussu haruspicum
in mare mersus est: s nichil impie expi¬
ationis penratio ꝓfecit Nã tanta subito
pestiletttia exor̾ta est : ut mitustri quoq
faciendoꝵ funerũ primũ ñ sufficerent.
deinde non e̾ent. Iamq etiã magne do¬
mꝰ uacue uiuis. & plenę mortuis rentane¬
rent: largissime introrsũ hereditates. &
nulli penitꝰ heredes. Deniq ia non
solum inurbe uiuendi. s etiã ad ppinqͥn¬
di adurbem negabat᷑ facultas : tã seui
ꝑ totã urbẽ tabescentiũ sub tectis atq in

Expanded text:
erdidit. Reparata pugna, quinque millia erdidit. Reparata pugna, quinque millia hostium occidit. Sed cum juxta legem, qua constitutum erat, ut quisquis quinque millia hostium peremisset, triumphandi haberet potestatem, ra vero damna non impetravisset, infami impudentia atque ambitione usus, privatis sumptibus triumphavit. L. Caecilio Metello, Q. Fabio Maximo Serviliano consulibus, inter caetera prodigia androgynus Romae visus, jussu aruspicum in mare mersus est: sed nihil impiae expiationis procuratio profecit. Nam tanta subito pestilentia exorta est, ut ministri quoque faciendorum funerum primum non sufficerent, deinde non essent. Itaque etiam magnae domus vacuae vivis, plenae mortuis remanserunt. Largissimae introrsum haereditates, et nulli penitus haeredes. Denique jam non solum in Urbe vivendi, sed etiam appropinquandi ad Urbem negabatur facultas, tam saevi per totam urbem tabescentium sub tectis, atque in
Abbreviated transcription (Latin):
ipse p̾tor cum paucis fuga lapsus euasit.:
He inde gaiu̾ plaueni p̃toren: idem uiria̾s
multis pͥliis fractam fugauit. pꝰ eciã claudiꝰ
unimãmꝰ cũ magno instructu belli contra
uiriatũ missus: quasi pabolenda suꝑiore.
macula. turpiorem ipse auxeit maculã &¬
infamiã. Ma̾ congressus cũ uiriato: uniũ¬
sasctias secũ deduxerat copias: maximasq
ufitani: cũ mille romanis in quodã saltu con
Et cũ uictores lusitani sparsi ac securi abi¬
rent: unꝰ ab his longe aceteris segregatꝰ. eũ
circũfusis eqtittibꝰ pedestris ipse dep̾hensus.
uuiꝰ eoꝵ equo lancea ꝑfosso: ipsiꝰ equitis ad
unũ gladii ictũ caput deseciussoe. tta on̾is
metꝰ ꝑculit. ut pspectantibꝰ cutictis ipse cõ¬
teͣptim atq ociosus absceder&.
ppio cdaudio. quinto cecilio metello con¬
sulibꝰ: appiꝰ cdaudiꝰ adũsus salussos gallos
congressus. ⁊ uctꝰ: quinq milia militã ꝑ¬

Expanded text:
ipse praetor cum paucis fuga lapsus euasit. ipse praetor cum paucis fuga lapsus euasit. deinde C. Plautium praetorem idem Viriatus multis proeliis fractum fugauit. pos etiam ClUnimanus cum magno instructu belli contra Viriathum missus, quasi pro abolenda superiore macula, turpiorem ipse auxit infamiam. Nam congressus cum Viriatho, universas, quas secum deduxerat, copias, maximasqueLusitani cum mille Romanis in quodam saltu contet cum victores Lusitani sparsi ac securi abirent, unus ex iis, longe a caeteris segregatus, cum, circumfusis, equitibus, pedes ipse deprehensus, unius eorum equo lancea perfosso, ipsius equitis ad unum gladii ictum caput desecuisset, ita omnes metu perculit, ut, prospectantibus cunctis, ipse contemptim atque otiosus abscederet. 293 App. Claudio, Q. Caecilio Metello consulibus, Appius Claudius adversus Salassos Gallos congressus, et victus, quinque millia militum p
Abbreviated transcription (Latin):
no inunũ apicem coartatũ exundar& incen¬
diũ. Itaq plurina parte ppłi ferro flaui¬
misq consupta : reliqua sub corona uendita
est. Urbe incensa: murifiuiditꝰ diriti st̃.:
muralis lapis inpuluerem redactꝰ. p̃da
ingens erepta est S ane cũ ꝓpt̾ multicu¬
cinem & uarietatem stattarũ sinulaer᷑ oꝵq
in illo eiuitatis incendio ꝑmiocta in unum
sissent: nouũ genꝰ metalli factũ est. Uñ &
usq in hodiernũ diem siue exipso siue exe
imitatione eiꝰ. es ch oritiũ sic̃ memorie tra¬
ditũ est: & choruitia uasa dicuntur
sdem consulibꝰ: uiriatꝰ in hispania ge¬
uere lusitanꝰ. homo pastoralis & latro:
primũ infest ando uas: deuide uastando p¬
uintias. postremo exercitꝰ p̃toꝵ. & cotisulũ
romainoꝵ uincendo. fugando. subigendo.
mina late trans gredientti & ꝑuaganti. gaiꝰ
uetiliꝰ p̃tor occurrit. Qui contuiuo ceso usq
adinternetiotiem pene om̃i exercitũ suo: ux

Expanded text:
no in unum apicem coartatum exundaret incenno in unum apicem coartatum exundaret incendium. itaque plurima parte populi ferro flammisque consumpta reliqua sub corona uendita est; urbe incensa muri funditus diruti sunt; muralis lapis in puluerem redactus, praeda ingens erepta est. sane cum propter multitudinem et uarietatem statuarum simulacrorumque in illo ciuitatis incendio permixta in unum talla fluxissent, nouum genus metalli factum est, unde usque in hodiernum diem siue ex ipso siue ex imitatione eius aes Corinthium, sicut memoriae traditum est, et Corinthia uasa dicuntur. Isdem consulibus Viriatus in Hispania genere Lusitanus, homo pastoralis et latro, primum infestando uias deinde uastando prouincias postremo exercitus praetorum et consulum Romanorum uincendo fugando subigendo mina, late transgredienti et peruaganti C. Vecilius praetor occurrit: qui continuo caeso usque ad internecionem paene omni exercitu suo uix
Abbreviated transcription (Latin):
lia acheoꝵ cũ ducesuo diueo cecidisse con¬
firmant. P olibiuis a chuus quã uis tunc
in africa cũ scipione fuerit: tam̃qr domes¬
ticã clademignorare ñ potuit : semel in
achaia pugnatu: cristolao duce asserit.
Miueũ uͦ adducent᷑e exachaia milite: ab
eodem metello p̾tore oppressũ cuͥ exercitu
doc&. e uarietate discordantiũ historico
aliquanta iaͣ diximꝰ: quoꝵ sufficiat de
rũ euersionem urbui metello p̃tore me¬
ditante : constil muminiꝰ repenemꝰ cũ pau¬
cis uenit. in castra. Qui misso statiti
metello chorintum : sine moam¬
ra expugnauit urbem toto liudis¬
nc̃ orbe longe omu̾i o pulentissimã.
Qiuppe. quȩ uelut officina omiui artificu
aarq aruficioꝵ. & emporiũ cõmune asie
Harq europe. pꝰ multa ret᷑ sesa fuit ꝑ
missa erudelit̃ tã captiuis qͣui romanis pre¬
dancdi licentia. sic omͣia sic onͣna cȩdibꝰ ignibq
cõpleta st̃. ut de muroꝵ ambitu quasi ecami¬

Expanded text:
lia Achaeorum cum duce suo Diaeo cecidisse conlia Achaeorum cum duce suo Diaeo cecidisse confirmant, Polybius Achiuus quamuis tunc in Africa cum Scipione fuerit, tamen, quia domesticam cladem ignorare non potuit, semel in Achaia pugnatum Critolao duce adserit, Diaeum nero adducentem ex Arcadia militem ab eodem Metello praetore oppressum cum exercitu docet; sed de uarietate disoordantium historicorum aliquanta iam diximus, quorum sufficiat detrum euersionem urbium Metello praetore meditante consul Mummius repentinus cum paucis uenit in castra. qui dimisso statim Metello Corinthum sine mora expugnauit, urbem toto tunc Orbe longe omnium opulentissimam, quippe quae uelut officina omnium artificum atque artificiorum et emporium commune Asiae atque Europae per multa. retro saecula fuit. missa crudeliter etiam captiuis praedandi licentia sic omnia caedibus ignibusque conpleta sunt, ut- de murorum ambitu quasi e cami
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃oꝵ bona: que i totũ uł intranqͥllitate
p̾sentium uł inspe futuroꝵ uł in ꝑfugio
cõmutii non habuere maiores. Ac ꝑ hoc in¬
cessabilia bella gesser᷑: qr mutandarũ
sediũ cõmunione ñ lib̾a ꝑsisteudo insedibꝰ
aut itfelicit̃ necati st̃: aut turpit̾ seruier̃.
Qđ clarius ꝑmptiusq ipsis ueterũ gestis ꝑ
orcdinem explicitis : aPERIE TUR.
idest eodem anno quo &e carchago de¬
leca est: gneocornelio lentulo. lucio mu¬
minio consulibꝰ. runã carchagitus. euersio
chorinti subsecuta est: duarũq potentissi¬
marũ urbiũ paruo uniꝰ tẽporis int̾uallo: ꝑ
diu̾sas mundi partes miserabile conlurit
incetidiũ. N aͣ cũ metellus p̃cor acheu̾s bo¬
eciosq coniunctos duobꝰ bellis hoc est primũ
apud t̃mopilas. iterũ in focis deuicissoe:
quoꝵ pͥore bello occisa ẽẽ .xcx.milia. sedo
.UII. milia cesa claudiꝰ historicꝰ refert: uale¬
riꝰ & autas inachaia pugnatũ : & .dx̃. mi¬

Expanded text:
rum bona: quae in totum uel in tranquillitate praesentium uel in spe futurorum uel in perfugio communi non habuere maiores, ac per hoc incessabilia bella gesserunt, quia, mutandarum sedium communione non libera, persistendo in sedibus suis aut infeliciter necati sunt aut turpiter seruierunt. quod clarius promptiusque ipsis ueterum gestis per ordinem explicitis aperietur. eat eodem anno, quot et Carthago deleta est, Cn. Cornelio Lentulo L. Mummio consulibus ruinam Carthaginis euersio Corinthi subsecuta est, duarumque potentissimarum urbium paruo unius temporis interuallo per diuersas mundi partes miserabile conluxit incendium. nam cum Metellus praetor Achaeos Boeotiosque coninnctos duobus bellis, hoc est primum apud Thermopylas, iterum in Phocide uicisset — quorum priore bello occisa esse xx\' milia, secundo VII milia caesa Claudius historicus refert, Valerius et Antias in Achaia pugnatum et xx mi
Abbreviated transcription (Latin):
instructu copiarũ muleitudine uiriũ fuit.
ut ñ dicã p̃tores romanos. qͦs penitꝰ pfliga¬
referuntur. excepta urbe messana. q̃ seruos
lib̾alit̾ habitos in pace contuunt Ceterun
sicilia in hoc qͦ muiserior: qr insula & unͣqͣm
erga statum suuͣ puris idonei. nẽ tyranus
subiecta nc̃ serius. uł illis dominatu imꝓbo
eocigentibꝰ seruicute̾. uł istis p̃sũptionẽ ꝑ¬
uersa cõmutantibꝰ lib tatem: macie quia
clausa undiq mari. egeresfͤoras ñ facile po¬
test. intestiuũ malũ. Uiperinã quippe
conceptionem ꝑditionis suȩ aluit. sua libidi¬
ne auctã. sua morte uicturã In hoc aute
seruilis tumultꝰ excitatio. quanto rarior¬
ceteris. tanto truculentior est. qr mttenti¬
one cõmouetur lib̾a multitudo ut patͥa
augeat. seruilis ut ꝑdat.

Expanded text:
instructu copiarum, magnitudine uirium fuit, instructu copiarum, magnitudine uirium fuit, ut. non dicam praetores Romanos, quos penitus p fuisse referuntur, excepta urbe Messana, quae servos liberaliter habitos in pace continuit. Caeterum Sicilia in hoc quoque miserior, quia insula et numquam erga statum suum juris idonei, nunc tyrannis subjecta, nunc servis: vel illis dominatu improbo exigentibus servitutem, vel istis praesumptione perversa commutantibus libertatem, maxime quia clauso undique mari, egerere foras non facile potest intestinum malum. Viperinam quippe conceptionem perditioni suae aluit, sua libidine auctam, sua morte victuram. In hoc autem servilis tumultceteris tanto truculentior est, quia intentione commouetur libera multitudo ut patriam augeat, seruilis ut perdat.
Abbreviated transcription (Latin):
utrosq misera illa tempora iudicata. eũ &¬
his temporibꝰ hispani & si uincere potant
inuiti tamen clesererent oeta sua. & bel¬
la exet̾ua tolerarent. E t romani quanto
imprudentiꝰ aliene quieti sese ingererent.
tanto turpiꝰ uincerentur.
Seruio fuluo flaceo. quinto calpurnio
pisone consulibꝰ. rome puer ex ancilla natꝰ¬
est. quadripes. qͣdrimanꝰ. oculis qͣttuor au¬
ribꝰ totidem : natura uirili : duplex. In si¬
cilia: mons ȩchna uastos ignes eruetauit
ac fudit. Qui torrentũ modo ꝑ proua
p̃cipites : paxinta queq corripientibꝰ exus¬
sere flaminis. Uonginquiora aũ fauillis
calidis cũ uapore graui late uolitantibꝰ tor¬
ruer̃. Qđ siciliȩ semꝑ u̾naculũ genꝰ mons¬
tri. non portende malũ assol&. s inferre.
In bononiensi agro. fruges in arboribꝰ enate
st̃. Igit᷑ insicilia bellũ seruile ortũ est. qd̾
a deo graue & atrox multitudine sernoꝵ

Expanded text:
utrosque misera illa tempora iudicata, cuutrosque misera illa tempora iudicata, cum et Hispani etsi uincere poterant, inuiti tamen desererent dulcia otia sua et bella externa tolerarent, et Romani quanto inpudentius alienae quieti sese ingererent, tanto turpius uincerentur. Seruio Fuluio Flacco Q. Calpurnio Pisone consulibus Romae puer ex ancilla natus quadripes quadrimanus, oculis quattuor. auribus totidem, natura uirili duplex. in Sicilia. mons Aetna uastos ignes eructauit ac fudit, qui torrentum modo per prona praecipites proxima quaeque corripientibus exussere flammis, longinquiora autem fauillis calidis cum uapore graui late uolitantibus torruerunt: quod Siciliae semper uernaculum genus monstri non portendere malum adsolet sed inferre. in Bononiensi agro fruges in arboribus enatae sunt. igitur in Sicilia bellum seruile ortum est, quod adeo graue et atrox multitudine seruorum,
Abbreviated transcription (Latin):
cheos in noaiã gentẽ & supplicẽ. etiã se¬
natu ꝓhibente. ꝑtinacit᷑ expugnare
tẽptauit. M mox accepta clade gra¬
uissima: imꝓbe ꝑtinatiȩ penas luit. S ex
milia quippe rortratioꝵ in hoe inusto bello
uistissine cesa st̃. AReliqͥ exeitti castris.
armis eciã ꝑ ditis euaser̃. Nec niunꝰ tur¬
pis hec sub lepido clades. quã sub manci¬
no fuit. Ita nunc sibi hec tempora
loco felicitatis ascribant. ut non dixer
hispaui tot pulsati fatigatiq bellis. s
uł ipsi saltem romani tã continuis sub¬
Acti cladibꝰ. tociensq suꝑati. ut ñ expbe̾
qͦt p̃tores eoꝵ. quot legati. quot consu¬
les. quot legiones. quantiq exxercitꝰ
consũpti sint. Illud solũ reuoluo. quanta
fuerit timoris amentia. miles ronianꝰ he¬
betatꝰ. ut ia ne ad eoeꝑin̾tcũ quidem belli
cohibere pedeni. atq obfirmare auimuni
poss&. S more conspecto hispano specra¬
liter diffugiens. uinci se pene priꝰ cred&.
quã uideri. Quo argumento pat& apud

Expanded text:
caeos, innoxiam gentem et supplicem, etiam senatu prohibente pertinaciter expugnare temptauit. sed mox accepta clade grauissima improbae pertinaciae poenas luit. sex milia quippe Romanorum in hoc iniusto bello iustissime caesa sunt, reliqui exuti castris, armis etiam perditis, euaserunt. Nec minus turpis haec sub Lepido clades quam sub Mancino fuit. ita nunc sibi haec tempora loco felicitatis adscribant ut non dixerim Hispani tot pulsati fatigatique bellis, sed uel ipsi saltem Romani tam continuis subacti cladibus totiensque superati; ut non exprobrem, quot praetores eorum, quot legati, quot consules, quot legiones quantique exercitus consumpti sint, illud solum reuoluo, quanta fuerit timoris amentia miles Romanus hebetatus, ut iam ne ad experimentum quidem belli cohibere pedem atque offirmare animum posset, sed mox conspecto Hispano specialiter hoste diffugiens uinci se paene prius crederet quam uideri. quo argumento patet apud
Abbreviated transcription (Latin):
uola uoluntate gremiũ pandit. atq fessos
qͦs foueat inuitat latitudo orientis. septctrio¬
nis copiositas. meridiana diffusio: magna¬
rũ insularũ largissime tutissimeq sedes.
meo deos hospitis mei: ñ tueo religioneni
eiꝰ. necem mea. N on habeo talem quẽ ꝑti
& ꝑ egrino ñ liceat ad hibere qđ conuenit.
gionis statuit unitate. ab om̃ibꝰ & diligit᷑
& tunet᷑. E edem leges q̃ uiu dõ subieste
st̃: ubiq dominantur. Ubicũq ignotꝰ acces¬
sero: repentinã uĩ tã quã destitutꝰ ñ ꝑtunes¬
imploro rem publica religionem conscien¬
tiã. cõmunioniẽ. naturã: utor teporariȩ omi
t̾ra. quasi patͥa: qr q̃ uera est. & illa quã amo

Expanded text:
uolum late gremium pandit atque ultro fessos, uolum late gremium pandit atque ultro fessos, quos foueat, inuitat. latitudo orientis, septentrionis copiositas, meridiana duffusiodiffusio, magnarum insularum largissimae tutissimaeque sedes mmeo deos hospitis mai, non timeo religionem eius necem meam, non habeo talem quem pertet peregrino non liceat adhibere quod conuenit, gni statuit unitatem, ab omnibus et diligitur et timetur; eaedem leges, quae uni Deo subiectae sunt, ubique dominantur; ubicumque ignotus accessero, repentinam uim tamquam destitutus non pertimesinploro rempublicam, religione conscientiam, communione naturam. utor temporarie omni terra quasi patria, quia quae uera est et illa quam amo
Abbreviated transcription (Latin):
Quã gentem generalit᷑ hostem hossis orauit
Qui se congressu pͥmo credidit: Nõ socie¬
tate nominis inuitatꝰ. non cõmunione iuris
adductꝰ: ñ religioues untate securꝰ: An
parũ exempli deder̃. busiris itiegyp̾to ꝑe¬
piissimꝰ umolator. crudelissima circe ad¬
uenarũ dianȩ taurice litatione. s magissa¬
era erudelia thracia cũ polimestore suo. usq
adꝑpinquos hospites scelerata. Et ne ab¬
antiquitatibꝰ uidear inmorari. cestis est ro¬
ma de pompeio int̾fecto: testis est egxptꝰ
de intfectere ꝑtolomco. Michi aũ pͥma
qͣliscũq motꝰ ꝑturbatione fugienti. qr de cou¬
fugieudi statione securo. uͥq patͥa. ubiq lex:
& religio mea est: nunc int᷑africa ta libenter
iii. de qua aliquando dictũ. & uere clictuni
est. I ospicio ꝓhibemur arenȩ. bella cient.
pͥmaq uetant consistere t̾ra Nc̃ ultro adsus¬
cipiendos socios regionis & pacis. sita beni¬

Expanded text:
Quam gentem generaliter hostem hostis oravit? Quam gentem generaliter hostem hostis oravit? Cui se congressu primo credidit, non societate nominis invitatus, non communione juris adductus, non religionis unitate securus? An parum exempli dederunt, Busiris in Aegypto pepiissimus immolator; crudelissima circa advenas Dianae Tauricae littora, sed magis sacra crudelia, Thracia cum Polymnestore suo usque ad propinquos hospites scelerata? Et ne antiquitatibus videar immorari, testis est Roma de Pompeio interfecto, testis Aegyptus de interfectore Ptolemaeo. Мihi autem prima qualiscumque motus perturbatione fugienti, quia de confugiendi statione securo, ubique patria, ubique lex et religio mea est. nunc me Africa tam libenter ni, de qua aliquando dictum et uere dictum est hospitio prohibemur harenae, Bella cient primaque uetant consistere terra; nunc ultro ad suscipiendos socios religionis et pacis suae beni
Abbreviated transcription (Latin):
nascim᷑ & senescimꝰ. Qđ illis erat debita
pensio seruitucis: nob̃ est lib̾a conlatio de¬
feusionis. tantũq iter est uit̾ p̾sentia p̃te
ritaq tẽpora. ut qđ roma usu luxuriȩ
sue ferro entor quebant a nr̃is: nc̃ inusum
cõmunis rei publice conferat ipsa nob eũ.
¶ut si ab aliquo dicit᷑. tolerabiliores parentibꝰ
ur̃is romanos hostes fuisse: quã nob̾ gochos
ẽẽ. audiat & intelligat. quanto alicer qͦni
cirea se ipsum agitur: cͥ ẽe udeat᷑. O lim
cũ bella coco orbe feruebant. queq proui¬
tia suis regibꝰ. suis legibꝰ suisq morib utebat᷑.
nec erat societas affectionũ. ubi dissidebat
diu̾sitas potestatũ. I ostremo solutas &e
barbaras gentes. quis tã dem ad societatem
adducer&. quas diuersis sacroꝵ ritibꝰ itf¬
t̾ icutas etiã religio separabat: Eiquis g
tc̃ acerbitate maloꝵ uietꝰ patͥa cũ hoste de¬
seruit. quẽ tandem ignotũ locũ ignotꝰ adiit:

Expanded text:
nascimur et senescimus; quod illis erat debita nascimur et senescimus; quod illis erat debita pensio seruitutis nobis est libera conlatio defensionis, tantumque interest inter prae tempora, ut quod Roma in usum luxuriae suae ferro extorquebat a nostris, 287 nunc in usum communis reipublicae conferat ipsa nobiscum. Aut si ab aliquo dicitur, tolerabiliores parentibus nostris Romanos hostes fuisse, quam nobis Gothos esse: audiat et intelligat, quanto aliter, quam circa seipsum agitur, sibi esse videatur. Olim, cum bella toto orbe fervebant, quaeque provincia suis regibus, suis legibus, suisque moribus utebatur: nec erat societas affectionum, ubi dissidebat diversitas potestatum. Postremo solutas et barbaras gentes quid tandem ad societatem adduceret, quas diversis sacrorum ritibus institutas, etiam religio separabat? Si quis igitur tunc, acerbitate malorum victus, patriam cum hoste deseruit, quem tandem ignotum locum ignotus adiit?
Abbreviated transcription (Latin):
onitto de regibꝰ magnariuͣ opũ. inagna¬
ruͣ uiriũ magnegłe. diu pocenttssimis.
aliquando captis. seriultt̃ cathenatis. sub
iugo missis. ante curril actis. incarcer ein
trucidatis. quoꝵ tã stultũ est exquirere
sententiã: quã durũ non dolere miseriã.
Nos nos inquã ipsos uiteq nr̃e ͤ lestionem
Has cuad queuimꝰ consolamꝰ: Ma¬
niores nr̃i bella gesser̃. pacẽ peten
butũ. p̾ciũ pacis est. Nos cribita dependi¬
mꝰ: ne bella paciamur. Ne ꝑhocmpor¬
tũ a d quem illi tancdem ꝑ eauencis italoꝵ
tẽ pestatibꝰ confuger̃: nosconsistunꝰ. & mta¬
nemꝰ. Igit᷑ ur̾a tẽpora uiderimꝰ. utrũ felicia
Certe feliciora illis dricimꝰ: qui qđ illi ultue
deleger: nos continue possidemꝰ. Inquietu¬
do enĩ belloꝵ: qua illi accritist̾: nob igno¬
ta est. I nocio aũ qͦ d illi pꝰ iꝑiũ cesaris na¬
ciuitatemq xpͥi tenuiter gustauer̃: nos

Expanded text:
omitto de regibus \'magnarum opum, magnaomitto de regibus \'magnarum opum, magnarum uirium, magnae gloriae, diu potentissimis, aliquando captis, seruiliter catenatis, sub iugum missis, ante currum actis, in carcere trucidatis: quorum tam stultum est exquirere sententiam, quam durum non dolere miseriam. nos, nos inquam ipsos uitaeque nostrae electionem, cui adquieuimus, consulamus. maiores nostri bebutum pretium pacis est. nos tributa dependimus, ne bella patiamur, ac per hoc in portu, ad quem illi tandem pro euadendis malorum tempestatibus confugerunt, nos consistimus et manemus. igitur nostra tempora uiderim utrum felicia; certe feliciora illis ducimus, qui quod illi ultime delegerunt nos continue possidemus. inquietudo enim bellorum, qua illi attriti sunt, nobis ignota est. in otio autem, quod illi post imperium Caesaris natiuitatemque Christi tenuiter gustauerunt, nos
Abbreviated transcription (Latin):
do belloꝵ clades. inͦ pacis conditiones ꝑ hor¬
menibꝰ desticute. pars miseriarũ est audir ẽ
q d fuerit. & ad hispatuã sententiã sua̾ uer
sanguine suo rigabat. imporcunũq hoste̾
ultro hostiatim inquietatã nec repellere
poterat.  nec sustiiere. cũ se suis diu̾sis
urbibꝰ ac locis fractis cede belloꝵ. obsidio¬
uũ fame exinanitis: interfectis conuigibꝰ
ac liberis suis obremedia miserraru̾ concur¬
su nusero. ac mutua cede uigulabant.
Quid tunc de suis temꝑibꝰ senciebat: ipsa¬
postreno dicat italia. cur p qua dringen¬
tos romatus utiq siuis contradixit. obsticit.
repugnauit. si eoꝵ felicitas sua infelicitas
ũ erat. romanosq fieri rerũ donunios. bo¬
nis cõmunibꝰ non obstabat: Ion requiro
de innumeris diuersarũ gentiũ ppłis:
diti antea lib̾is. tunc bello uicdis. patria
ab ductis: p̃cio uenditis. seruitute disꝑsis.
qͥd tunc sibi maluerint. qd de romaniso¬
pirati sint. quid de temporibꝰ indicar uit.

Expanded text:
do bellorum clades, modo pacis conditiones perhormoenibus destitutae, pars miserarium est, audire quid fuerit. Edat Hispania sententiam suam, sanguine suo rigabat, importunumque hostem ultro ostiatim inquietantem, nec repellere poterat, nec sustinere: cum se, suis diversis urbibus ac locis, fracti caede bellorum, obsidionum fame exinaniti, interfectis conjugibus ac liberis suis, ob remedia miseriarum concursu misero ac mutua caede jugulabant. Quid tunc de suis temporibus senpostremo dicat Italia: cur per annos quadringentos Romanis utique suis contradixit obstitit repugnauit, si eorum felicitas sua infelicitas non erat Romanosque fieri rerum dominos bonis communibus non obstabat? non requiro de innumeris diuersarum gentium populis diu ante liberis, tunc bello uictis, patria abductis, pretio uenditis, seruitute dispersis, quid tunc sibi maluerint, quid de Romanis opinati sint, quid de temporibus iudicarint.
Abbreviated transcription (Latin):
est uincit᷑. Quanti g pendend̾a ẽ guita
hec laboriose felicitatis. cui ascribit᷑ unus
urbis beatitudo intanta mole infelictea¬
tis. ꝑ quã agitur totiꝰ uͦrbis euersio: Nuc
si ideo felicta putant᷑. qr uniꝰ eiuitatis opes
aucte st̃: cur ñ potius infelicissima iudiceti¬
tur. qͥbꝰ muiserabili uastatione multaru̾ ae
bene insticutarũ gentiũ poteitissita reg

Expanded text:
eat uincitur. quanti igitur pendenda est gutta eat uincitur. quanti igitur pendenda est gutta haec laboriosae feliciurbis beatitudo in tanta mole infelicitatis, per quam agitur totius orbis eversio? Aut si ideo felicia putantur, quia unius civitatis opes auctae sunt, cur non potius infelicissima judicentur, quibus miserabili vastatione multarum ac bene institutarum gentium potentissi
Abbreviated transcription (Latin):
CIO ALIQI¬
Tos pꝰ hec
deinceps ꝑ¬
moueri pos¬
se: ꝗđ uicto¬
riȩ rouiane
iiultarum
oentum &
cruicatũ stra¬
ge crebres¬
eunt. Ouã¬
quã sidili¬
ta a Nuidant: plus dãpni uiueniunt
accidisse: quã cõmodi. Neq euĩ parui
pendenda st̃ tot b̾ella seruilia: socialia.
ciuilia. fugitiuoꝵ. nulloꝵ itiq fruetuũi
& magnarũ tam̃ truseriarũ. E coniueo. ut
quẽ admodũ uolunt. ita fuisse uideatur.
Unde arbieror ẽẽ dicturos. & ꝗͥd his tempo¬
ribꝰ beatiꝰ. qͥbꝰ continui triũphi: celebres ic¬
toriȩ. diuites prede. nobiles pompe.mag¬
ni ante currũ reges. &. longo ordine uic̃¬
te gentes agebantur. Quibꝰ breuiter
respondebit᷑. & ipsos de temporibꝰ solere
causari: & nos phisdem temporibꝰ insticu¬
isse. sermonem. Que tempora: non unt
tantu᷑ urbi adeributa. s orbi uniuerso cõs¬
tant ẽẽ cõmunia. Et cce quã felicit̃ roma
uincit : tã infelicit̾ quicqͥd exetra romã

Expanded text:
cio aliquantos post haec deinceps permoueri posse, quod uictoriae Romanae multarum gentium et ciuitatum strage crebrescunt. quamquam , si diligenter appendant, plus damni inuenient accidisse quam commodi. neque enim parui pendenda sunt tot bella seruilia, socialia, ciuilia, fugitiuorum, nullorum utique fructuum et magnarum tamen miseriarum. sed coniueo, ut quemadmodum uolunt ita fuisse uideatur; unde arbitror esse dicturos: ecquid his temporibus beatius, quibus continui triumphi, celebres uictoriae, diuites praedae, nobiles pompae, magni ante currum reges et longo ordine uictae gentes agebantur ? quibus breuiter respondebitur et ipsos de temporibus solere causari et nos pro isdem temporibus instituisse sermonem, quae tempora non uni tantum urbi adtributa sed Orbi uniuerso constat esse communia. ecce quam feliciter Roma uincit tam infeliciter quidquid extra Romam
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ ac rubiginem suã qͦͥ foris crassi. intꝰ
ex esi ft̃: Qui porro ante sexcentos fere
annossic̃sui prudentes tinentesq p̾dixerat ÷.¬
cotem ellã magnã splendoris & actiminis sui
carchaginem ꝑdider. I taq fitniẽ uol umi¬
nis faciã: ne forsitan collidendo uehem̃ti. cis¬
cussa ad cepꝰ rubigine. uͥ necesfariũ acumen
elicere non possum: suꝑuacua̾ asꝑitate̾ in¬
ueniã. quã quã obiuantem asꝑttatem neqͣ¬
quã expauescerem : si interioriꝰ spem acumi¬

Expanded text:
tationem ac rubiginem suam, qua foris crassi, intus tationem ac rubiginem suam, qua foris crassi, intus exesi sunt? qui porro ante sexcentos fere annos, siccotem illam magnam splendoris et acuminis sui Carthaginem perdiderunt. Itaque finem uolumini faciam, ne forsitan conlidendo uehementius discussa ad tempus robigine ubi necessarium acumen elicere non possum, superuacuam asperitatem inueniam. quamquam obuiantem asperitatem nequaquam expauescerem, si interioris spem acumi
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ punicũ terciũ t̃minatũ est E mͥ qutã¬
lib& stucliose querenti uerutamen homini
tardioris ingenii nusquã om̃ino causa t̾cii bel¬
li punici: quã intantũ carchago accenderit.
ut iuste euerti decerneret᷑ eluait. Illudq
me ułmaxime mou&: qđ ita si fuerit. ut
insuꝑioribꝰ bellis euidens in adsurgente cau¬
sam dolor accendebat: consultatione non opꝰ
erat. Nt uͦ cum alii romanoꝵ ꝓpt̃ ꝑpe¬
tuã romane uirtutis cura que sibi semꝑ¬
exsuspitione emulȩ urbis impender&. ne
uigor romanꝰ bellis semꝑ exercitatꝰ: in lan¬
guidã segnitiem securitate atq ocio soluere¬
t᷑: in colum carchaginem statusuo ꝑmitten¬
dã ẽẽ censerent: causã ñ ex inuiria lacessen¬
ciũ carthaginiensiũ. s ex inconstantia tor¬
pescentiũ romanoꝵ ortã inuenio. Qd cũ
ita sit: cur xp̃ianis tẽporibꝰ imputant hebe¬

Expanded text:
bellum Punicum tertium terminatum est. Sed mihi quambellum Punicum tertium terminatum est. Sed mihi quamlibet studiose quaerenti uernmtamen homini tardioris ingenii nusquam omnino causa tertii belli Punici, quam in tantum Carthago accenderit, ut iuste euerti decerneretur, eluxit, illudque me uel maxime mouet, quod, si ita ut in superioribus bellis euidens in adsurgentem causa et dolor accendebat, consultatione non opus erat. at uero, cum alii Romanorum propter perpetuam Romae ex suspicione aemulae urbis impenderet, ne vigor Romanus bellis semper exercitus, in languidam segnitiem securitate atque otio solveretur, incolumem Carthaginem statui suo permittendam esse censerent: causam non ex injuria lacessentium Carthaginiensium, sed ex inconstantia torpescentium Romanorum ortam invenio. Quod cum ita sit, cur Christianis temporibus imputant hebe
Abbreviated transcription (Latin):
des reliquos fecit: salten seruire liceat.
Rimũ aginen mulierũ satis ituserabile.
pꝰ uiroꝵ magis deforme descendit. Naͣ
fuisse mulierũ. xxͣxx. quinq milia: uiroꝵ
.xcoͥx. milia memoriȩ tͣditũ est.  ex hal¬
dubal se ultro dedit: transfuge qui esculapii
templum occupauerant: uoluntario p̾cipi¬
tio dati. igni consũpti st̾ Uocor hasdrubalis se
duosq filios secũ iutili dolore & furore femi¬
neo: in mediũ iecit incendiui. Eundem
ñe mortis exitũ faciens nouissima regina
carchaginis: quem quondã pͥma feciss&.¬
psa aũ ciuitas: decẽ & septe continus ar¬
sit diebꝰ: miserũq spectadilum de uarie¬
tate condicionis humtane iuctoribꝰ suis pꝰ¬
buit. Piruta est caꝑthago: om̃i niurali
lapide inpuluere cõminuto. septingente¬
simo pꝰ anno quã condita erat. Mulcitudo
om̃is captiuoꝵ excceptis paucis principibꝰ uen¬
dita est. Ita quarto quã ceptum furtanuo.

Expanded text:
des reliquos fecit, saltem servire liceat. des reliquos fecit, saltem servire liceat. Primum agmen mulierum satis miserabile, virorum post magis deforme descendit. Nam fuisse mulierum viginti quinque millia, virorum triginta millia, memoriae traditum est. Rex Asdrubal se ultro dedit. Transfugae, qui Aesculapii templum occupaverant, voluntario praecipitio dati, igne consumpti sunt. Uxor Asdrubalis se duosque filios secum virili dolore et furore femineo in medium jecit incendium: eumdem nunc mortis exitum faciens novissima regina Caripsa autem ciuitas decem et septem continuis diebus arsit miserumque spectaculum de uarietate condicionis humanae uictoribus suis praebuit. diruta est autem Carthago omni murali lapide in puluerem conminuto septingentensimo post anno quam condita erat. multitudo omnis captiuorum exceptis paucis principibus uenundata est. ita quarto quam coeptum fuit anno
Abbreviated transcription (Latin):
balem arma conuertit. Es cipio masinissa mor¬
tuo:⁊ int̾ masinisse filios tres: numidie reg¬
nũ diuisit. Quo circa carchaginẽ reuerso.
matiliꝰ teragã urbem expugnauitatq di¬
ripuit. Puo deciꝰ milia ibi afroꝵ cęsa: sex
milia capta sc̃. Masdrubal penoꝵ imꝑator
masinisse nepos: subsellioꝵ fragnͣttis incuria
a suis ꝓpt̃ suspitionem plitionis occisus est.
Iuuentuis pretor: in macedonia aduersus
pseudo philippum congressiss: cũ mazcuna
clade tocius romami. exercitꝰ int̾fectꝰ est.
NNo ab urbe condita. de.u̾i. il est
annio quinquagesimo pꝰ bellu punicũ
scđm: gneo cornielio lentulo. lucio numi¬
nio consulibꝰ: publiꝰ scipio suꝑtoris atini con¬
sul. delere carchaginiem sup p̾ia sorte
molitꝰ: cothonã ingredit᷑. Ubi dũsex
continius diebꝰ noc tibꝰq pugnat᷑: ultuna¬
desꝑatio earthaginienses ad deditionem
trare: petentes ad hoc: ut quos belli cla¬

Expanded text:
balem arma conuertit. Scipio Masinissa morbalem arma conuertit. Scipio Masinissa mortuo inter Masinissae filios tres Numidiae regnum diuisit. quo circa Carthaginem reuerso Manlius Tezagam urbem expugnauit atque diripuit; duodecim milia ibi Afrorum caesa, sex milia capta sunt. Hasdrubal Poenorum imperator, Masinissae nepos, subselliorum fragmentis in curia a suis propter suspicionem proditionis occisus est. Iuuentius praetor in Macedonia aduersus Pseudophilippum congressus, cum maxima clade totius Romani exercitus interfectus est. Anno ab Vrbe condita bellum Punicum secundum Cn. Cornelio Lentulo L. Mummio consulibus P. Scipio, superioris anni consul, delere Carthaginem suprema sorte molitus Gothonem ingreditur. ubi dum sex continuis diebus noctibusque pugnatur, ultima Carthaginienstraxit, petentes, ut quos belli cla
Abbreviated transcription (Latin):
desꝑationẽ contuler̃ aut desensuri ciuita¬
tẽ. aut cũ ipsa ꝑipsã sepeliendi. Pucesq sͥ
duos hasdrubales creauer̃. Nrma pͥmtumn
facere aggressi: eris ferriq inopiam: au
ri argentiq mecallis suppleuer̃ Consules.
oppugnare carthaginiem statiunt: C uiꝰ
passuũ muro amplexa: tota pene mari cinge
bat᷑. absq faucibꝰ q̃ tribꝰ milibꝰ passuũ aꝑiebant᷑.
¶ s locꝰ. murũ. eoe. pedes latũ habuit. sarxo
quadrato in altitudinem cubitoꝵ.del.
duo milia passuũ tenebat E de una parte
murꝰ cõmunis est urbi&e bysse: imminiens¬
mari. Qdmare stagnũ uoeant: qͣm obiectu
ꝓtente linguȩ strangulat᷑. E onsules gͥ qͣm¬
uis aliquantã muri partẽ qͥssa̧tã machinis di¬
ruissent: tam̃ a carchagituensibꝰ uicti. ac re¬
pulsi st̃. Ꝙuos fugientes: scipio repulso in¬
tra muros hoste defendit Censeriꝰ inurbẽ
rediit. manliꝰ omissa carthagine: ad hasdru¬

Expanded text:
desperationem contulerunt aut defensuri cinitadesperationem contulerunt aut defensuri cinitatem aut cum ipsa duos Hasdrubales creaverunt. Arma primum facere aggressi, aeris ferrique inopiam auri et argenti metallis suppleverunt. Consules oppugnare Carthaginem statuunt, cujus passuum batur, absque faucibus quae tribus millibus aperiebantur. Is locus murum viginti pedes latum habuit saxo quadrato in altitudinem cubitorum quaduo millia passuum tenebat. Ex una parte murus comari, quod mare stagnum vocant, quoniam obiectu protentae linguae tranquillatur. consules igitur quamuis aliquantam muri partem quassatam machinis diruissent, tamen a Carthaginiensibus uicti ac repulsi sunt : quos fugientes Scipio repulso intra muros hoste defendit. Censorinus in Vrbem rediit. Manlius omissa Carthagine ad Hasdru
Abbreviated transcription (Latin):
conquerant᷑. I gitur inhispania sergiꝰ galba
p̃cor: lusitanos eitra tagũ flumen habitantes
cũ uoluntarios indeditionẽ recepiss&. ꝑscelꝰ
int̾fecit. Es imulans enĩ de cõmodis eoꝵ se auc̃¬
turũ fore: circũpositis nulttibꝰ eunctos inher¬
mes in cautosq ꝓstraũ. ni Quȩ respꝰea u¬
niuerse hispane ꝓꝑ lter romanoꝵ ꝑfidiã
causa maximi tumultꝰ fuit.
NNo ab urbe condita sexcentesimo¬
consulibꝰ: t̃ciũ punieu̾ bellũ exortũ est.
git᷑ cũ senatꝰ delendã carthaginẽ censuiss&:
ꝓfectiinafricã consules. & scipio tribunꝰ
militũ. ꝓpe uticã africani maioris castra te¬
nuer̃. I gitur ibi carchaginiensibꝰ euoeatis.
iussisq ut arma ce naues traderent: Nec¬
ni moratis : tanta uis armoꝵ repente tradi¬
Yta ẽ: ut facile tota exhis africa potuisset
armari. G carthaginienses pꝰ quã arma
tradider̃ : & relicta urbe recedere ꝓcul a
mari decẽ milibꝰ passuũ ussi st̾: doloren ad

Expanded text:
nem : „Igitur in Hispania Sergius Galba pretor Lusitanos citra Tagum flumen habitantes, cum uolinterfecit; simulans enim de commodis eorum se acturum fore, circumpositis militibus cunctos inermes incautosque prostrauit. quae res postea uniuersae Hispaniae propter Romanorum perfidiam causa maximi tumultus fuit. Anno ab Vrbe condita DCIconsulibus tertium Puthaginem censuisset, profecti in Africam consules et Scipio tunc tribunus militum prope Vticam maioris Africani castra tenuerunt. ibi Carthaginiensibus euocatis iussisque ut arma et naues traderent nec moratis, tanta uis armorum repente tradita est, ut facile tota ex his Africa potuisset armari. sed Carthaginienses postquam arma tradiderant et relicta urbe recedere procul a mari decem milibus passuum iussi sunt, dolorem ad
Abbreviated transcription (Latin):
dũ merbo periit. Iisdem eciã diebꝰ: hanu¬
bal apud brusiam btchie regem euͥ aro¬
mauis reposceret᷑. uenenosese tiecauit. I hipe¬
menes cluxc achiuoꝵ. amessatus captꝰ. occisusq
est. Insicilia cune uulcatu iusula quȩ an

Expanded text:
dum morbo periit. isdem etiam diebus Hanndum morbo periit. isdem etiam diebus Hannibal apud Prusiam Bithyniae regem, cum a Romanis reposceretur, ueneno se necauit, Philopoemenes, dux Achiuorum a Messanis captus occisusque est. in Sicilia tun
Abbreviated transcription (Latin):
gessit. Mã desuꝑioribꝰ locis. sagittis. grani¬
dinibꝰ. saxxis. cȩterisq telis romani grauit᷑
contriti: tandem usq ad congyessũ hostiũ
pruper̃. Quadragutta nilia gallo gre¬
coꝵ: co p̃lio int̾fecta referunt᷑. Marciꝰ
consul aduersus ligures ꝑfectꝰ. supatiꝰ¬
quateuor nulia militũ amisit & nisi iue¬
t celerit̾ pefugisso iti castra: eande̾ inter¬
uetionis cladem qͣm bebius dudun ab his¬
dem hostibꝰ acceꝑat. ꝑtulisso. Mareo elau¬
dio marcello. quinto fabio labione consu¬
libꝰ: philippꝰ rex qͥ legatos ppłi romani
int̾fecerat. ꝓpt̃ denerii filii sui que̾ le¬
gatũ direxerat suerecundissimas p̃ces. ue¬
uia ieruit: eũdeniq concuiuo uelut roma¬
ricidiũ pacis rauustruͥ. nichil de utroq mise¬
rũ mali suspicant̾e ueneno necauit.
Eo deni auno: scipio africauꝰ ab ingrata eͥ
urbe diu eculans apud amit̾nũoppi¬

Expanded text:
gessit; namque de superioribus locis sagittis glangessit; namque de superioribus locis sagittis glandibus saxis ceterisque telis Romani grauiter contriti, tandem usque ad congressum hostium perruperunt: quadraginta # milia Gallograecorum eo proelio interfecta referuntur. Marcius consul aduersus Ligures profectus superatusque IIII milia militum amisit et, nisi uictus celeriter refugisset in castra, eandem internecionis cladem, quam Baebius dudum ab isdem hostibus acceperat, pertulisset. M. Claudio Marcello Q. Fabio Labeone consulibus Philippus rex, qui legatos populi Romani interfecerat, propter Demetrii filii sui, quem legatum miserat, uerecundissimas preces ueniam meruit, eundemque continuo uelut Romaricidium patris ministro, nihil de utroque miserum mali suspicantem ueneno necauit. eodem anno Scipio Africanus ab ingrata sibi Vrbe diu exulans apud Amiternum oppi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ boioꝵ gente conflixit: inquo pͣlio.
.x.milia hostiũ int̾fecit Sꝯ equenti¬
aũ anno: scipio africanꝰ hab ens in auocilio
eumenem actali filiũ aduersus hanmbalẽ
qui tuuc auciochi classi perat: bellum
nauale gessit. Nutio chꝰ uicto hantuba¬
le atq infuga̾ acto: siulq otͣn excer¬
ettu amusso: pace̾ rogauit. filiũq africa
tui que ex plorante. an in p̃lio cepissee:
it certũ est: ultro renusit. I nhispania
ulteriore : luciꝰ enuliꝰ ꝓconsul alusitanis
cũ unuierso excercitu cesꝰ interiit. I ueiꝰ¬
lebiꝰ ithispaniã ꝓficisceris: aliguribꝰ eir¬
uentꝰ cũ uniu̾so excereitu occisus est. Un¬
de adeo nenuucui quideni suꝑ fuisse con¬
stat: ut int̾netione ipsã rome massilienses
nuntiare curauerurt. Fuluiꝰ consul de
grecia ingallo greciã q̃ nẽ est galatia.
transuectꝰ: ad olipũ monte ꝑuenit. ad
& libis confugerant: ibiq acerbissimũ bellũ

Expanded text:
cum Boiorum gente conflixit, in quo proelio cum Boiorum gente conflixit, in quo proelio xx milia hostium interfecit. Sequenti anno Scipio Africanus, habens in auxilio Eumenem Attali filium, aduersus Hannibalem, qui tunc Antiochi classi praeerat, bellum nauale gessit; Antiochus uicto Hannibale atque in fugam acto simulque omni exercitu amisso pacem rogauit filiumque Africani, quem utrum explorantem an in proelio cepisset inoertum est, ultro remisit. in Hispania ulteriore L. Aemilius proconsule a Lusitanis cum uniuerso exercitu caesus interiit. L. Baebius in Hispaniam proficiscens, a Liguribus circumuentus cum uniuerso exercitu occisus est; unde adeo ne nuntium quidem superfuisse constat, ut internecionem ipsam Romae Massilienses nuntiare curauerint. Fuluius consul de Graecia in Gallograeciam, quae nunc est Galatia, transuectus, ad Olympum montem peruenit, ad et liberis confugerant, ibique acerbissimum bellum
Abbreviated transcription (Latin):
tuo longo consulibꝰ. apud mediolanũ deceni
milia galloꝵ cesa. sequenti auͭ plio undecu
st̃. Publiꝰ digitiꝰ p̃tor inhispanta citeriore.
pene om̃eni amisit exercitũ Marcꝰ fuluius
p̃tor: celtiberos cũ pounis gentibꝰ ucit. re¬
in exetremũ ꝑiculi adductꝰ: & insidiis
hostiũ cireũuentꝰ. uix numidarũ eqͥtũ
industria libatꝰ est. E cipio africanꝰ int̾
ceteros legatos ad antio chu missus: eciã
cũ hanmbale collo quiũ familiare habu¬
it. Eꝯ: infecto pacis negocio: ab anti¬
ocho discessit. I nutraq hispania ꝑ fla¬
miniũ fuluiũq p̃tores: bella multum
horrida eruentaq utrisq ppłis gesta
st̃. Publio cornelio scipione. marco
acilio glabrione consulibꝰ. autio chꝰ qͣm¬
uis termopilas occupassor: quarũ muni¬
mine tucior ꝓpt̾ dubios belli euentꝰ fie¬
r& : tam̃ cõmisso bello. aconsule gla¬
brione supatꝰ uix cũ paueis fugit e
pͣlio. ephesumq ꝑuenit. Is habuisse
isse referuntur. Alter scipio consul.

Expanded text:
o Longo consulibus, apud Mediolanium decem milia Gallorum caesa, sequenti autem proelio undecim sunt. Publius 272 Digitius praetor in Hispania citeriore, pene omnem amisit exercitum. M. Fulvius praetor Celtiberos cum proximis gentibus vicit, rein extremum periculi adductus, et insidiis hostium circumventus, vix Numidarum equitum industria liberatus est. Scipio Africanus, inter caeteros legatos ad Antiochum missus, etiam cum Annibale colloquium familiare habuit. Sed infecto pacis negotio, ab Antiocho discessit. In utraque Hispania per Flamininum, Fulviumque praetores, bella multum horrida cruentaque utrisque populis gesta sunt. P. Cornelio Scipione, M. Acilio Glabrione consulibus, Antiochus quamvis Thermopylas occupasset, quarum munimine tutior propter dubios belli eventus fieret, tamen commisso bello, a consule Glabrione superatus, vix cum paucis fugit e praelio, Ephesumque pervenit. Is habuisse isse referuntur. alter consui Scipio
Abbreviated transcription (Latin):
ctoguica. uix abiectis oueribꝰ libate st̃.
amilchar lux penoꝵ cũ exercitu innumi¬
diã mauritaniãq missus: pꝰ quã hostilit̾
erenterq in uniu̾sos egit. cur regulũ libent̃
genti taleutis: &. xxcc. paribꝰ boum reliqͥs
conclẽpnaute. P ritcipes antem omͣui popło¬

Expanded text:
ctoginta uix abiectis oneribus liberatae sunt. Hamilcar dux Poenorum cum exercitu in Numidiam Mauretaniamque missus postquam hostiliter cruenteque in uniuersos egit, cur Regulum libenter genti talentis et uiginti milibus boum reliquos condemnauit; principes autem omnium pop
Abbreviated transcription (Latin):
& manliꝰ uulsco. amibo bis cotsules: cu classe
ducentarũ nauiũ & quattuor legionibꝰ. ly¬
libeũ ꝓfectist. Qđ oppidũ inpmuncto¬
rio sitũ: romant obsidere conati suꝑueni¬
eute hannbale ꝗͥ amilearis filiꝰ fuit uicti: ma¬
iore sui excercitꝰ parte ꝑdita ipsi egre eua¬
ser. Post hos clatidius consul cũ classe
centũ.xx. nauiũ ad drepatii portũ contra
hostẽ ꝓfectꝰ est. Ubi mor exceptꝰ classe
.xxxxx. nauibꝰ lylibeũ in castra confugit.
mersȩst̾ octo milia militũ cesa. xed. milia
capta referunt᷑. E aiꝰ qͦq uiniꝰ collega clau¬
dii: uniu̾sã classem naufragio amisit.

Expanded text:
et Manlius Vulsco, ambo bis consules, cum classe et Manlius Vulsco, ambo bis consules, cum classe ducentarum nauium et quattuor legionibus Lilybaeum profecti: quod oppidum in promuntorio situm Romani obsidere conati, superueniente Hannibale qui Hamilcaris filius fuit uieti, maiore exercitus sui parte perdita ipsi aegre euaserunt. post hos Claudius consul cum classe centum uiginti nauium ad Drepani portum contra hostem profectus: ubi mox exceptus classe triginta navibus Lilybaeum in castra confugit: mersae fuerunt: octo millia militum caesa, viginti millia capta referuntur. Caius quoque Junius, collega Claudii, universam classem naufragio amisit