comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ anco martio: u
tus Nume nepos ex filia
moderato exprioꝵ morib aĩo
fuit et numa bellicosior et nu¬
cior tullo in primis sacia que
in pace annis instituerat hic
instituit in bello sacerdotes .s.
fetrales cerimomasqz noui ritꝰ
sollẽpinterqz rependaꝵ rerũ
et iu reddant᷑. ĩdicẽdi belli mo¬
rem diũ aposteris seruatum
quo ip̃e primũ usus bellũ in¬
dixit atqz intulit latinis ad
eum diẽ romana arma non
passis et speruẽtib mãsuetu¬
dinẽ regiã una spe delusis qĩ
auito more sacrificulus non
bellator rex aras nõ acies sacra
nõ arma kractaturus ess Quod
ubi ille ꝓpendit et expediens
intellexit p̾mi magis aut
tercii ꝙͣ scdĩ regis uti morib
ꝯmissa aliis saciorũ cura toto
iõ inbellũ uersus pollitoriũ
latinoꝵ urbem aghressus ex¬
pugnat pplmũ capte urbis
hostiũ romã aduentinũ in
montem trãffert quẽ post
aliis eorũdẽ captis urbib tũs¬
uectis ꝙ Romam pplis implenit

Expanded text:
 ANCO MARTIO QUAtus, Nume nepos ex filia, moderato ex priorum moribus animo fuit, et Numa bellicosior et mitior Tullo. 2 In primis sacra, que in pace avus instituerat, hic instituit in bello: sacerdotes scilicet Fetiales, cerimoniasque novi ritus, solemniterque repetendarum rerum et ni reddantur indicendi belli morem, diu a posteris servatum. 3 Quo ipse primum usus, bellum indixit atque intulit Latinis, ad eum diem romana arma non passis et spernentibus mansuetudinem regiam et vana spe delusis, quasi avito more sacrificulus non bellator rex aras non acies, sacra non arma tractaturus esset. 4 Quod ubi ille perpendit et expediens intellexit primi magis aut tertii quam secundi regis uti moribus, commissa aliis sacrorum cura, toto animo in bellum versus, Politorium Latinorum urbem aggressus expugnat; populum capte urbis hostium Romam Aventinum in montem transfert, quem post, aliis eorundem captis urbibus transvectisque Romam populis, implevit.
Abbreviated transcription (Latin):
uolensqz preterni itaqz quib hec
mima uidebũtur Ignostant et
magnitudine rerũ scili uiciũ ac
tarditatez stribentis excusent Quib
uũt pauca occupacionẽ mee cuiꝰ
solus ip̃e mͥ sum consciꝰ et cõi uicio
humane mentis oblunom ueniã
dent Partẽq defectus expectacoẽ
imputẽt eorũ de quib huic stribẽ¬
dum restat quorũ prope iustam ui¬
deor audire querelain qd de multis
ad hec breui in spacio acturus ab bno
nestiam diuelli sed et ip̃i que sõ pa

Expanded text:
Itaque quibus hec nimia videbuntur, ignoscant et magnitudine rerum stili vitium ac tarditatem scribentis excusent; quibus autem pauca, occupationi mee, cuius solus ipse michi sum conscius, et comuni vitio humane mentis oblivioni veniam dent partemque defectus expectationi imputent eorum, de quibus hinc scribendum restat. Quorum prope iustam audire videor querelam quod, de multis adhuc brevi in spatio acturus, ab uno nesciam
Abbreviated transcription (Latin):
ss disceptatũq foret in seuatu
placuit legacionez ad inspiciendas
et parciũ alteri uita carior alte¬
ri morte formidabilior foret Uerũ
ipẽ cum sociis audito uire ꝑcuiz
inspectisq reb ĩ decisa lite et¬

Expanded text:
sset disceptatumque esset in senatu, placuit legationem ad inspiciendas et partium alteri vita carior, alteri morte formidabilior foret. 85 Verum ipse cum sotiis, audito iure partium inspectisque rebus, indecisam litem
Abbreviated transcription (Latin):
uir non tñ accusatorib fauerit
s ad excusandũ illes ĩpulerit
affricã magnitudinẽ et uiuẽtis
et qd multo est gramꝰ De fu̾cti
ceu nimiã et rei publice ouero¬
sain carꝑe et lacerare non nitus
idem questor in affricã sub
scipione kaieciss s nullum
acrus ꝙͣ familiire odiu ubi
semel exarsit presto ĩ uenit
alimenta Ceteꝵ uibs romana
sui ducis accusacõne ꝑmota
qui liberorũ mos p̾cipue ppło̾ꝵ
est in uarios sermones diuer¬
susq suũs scisa erat quibus¬
Dam indignantib nec accu¬
satorũ mag̃ audaciã ꝙͣ ppli
paciẽtiã culpãtib duas om̃
excellentissimas cuntates fo
re suuł uelud ex condicto in
suos duces ingratissimas ĩ¬
ueniri romã atq carthaginẽ
Romã tu ingratiorẽ. ꝙ illa uic¬
tum expuliss hambalẽ hec
uictorẽ expelleret affucariũ
Gerte duob sũ mis ĩꝑatorib
pro tot in rẽ pu ͨ ͣ meritis tã¬
tisq laborib exiliũ haud con¬
dignũ reb esse mercede Alus

Expanded text:
non tantum accusatoribus faverit sed ad accusandum illos impulerit, Africani magnitudinem et viventis et, quod multo est gravius, defuncti ceu nimiam et rei publice onerosam carpere ac lacerare non veritus, idem questor in Africam sub Scipione traiecisset. Sed nullum acrius quam familiare odium: ubi semel exarserit, presto invenit alimenta. 2 Ceterum urbs romana, sui ducis accusatione permota, qui liberorum mos presertim populorum est, in varios sermones adversasque sententias scissa erat, quibusdam indignantibus nec accusatorum magis audaciam quam populi patientiam culpantibus – duas omnium excellentdicto in suos duces ingratissimas, Romam atque Carthaginem, Romam tamen ingratiorem, quod illa victum expulisset Hanibalem, hec victorem expelleret Africanum; certe duobus summis imperatoribus pro tot in rem publicam meritis tantisque laboribus exilium haud condignam rebus esse mercedem –; aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩstribi ingrata ne quidez ossa mea
hẽs O querela pio ex aĩo uiolent̾
expressa illi cuierez suũ negat
quã uerti in cuerẽ nõ est passus
et pro qua uiuens tanta fecerat
de hac moriẽs obloquit. Otam
breui sz tuc̃ saxis ac nũc libris
in herenti et mãsuro ĩ eterno ep¬
gramate ĩuirias Longe mag̾fi¬
cẽcius uultus est ꝙͣ si uastatis
finuibz urbem ipam̃ ar muatis legio¬

Expanded text:
tria, nec quidem ossa mea habes’. O querela pio ex animo violenter expressa! illi cinerem suum negat, quam verti in cinerem non est passus, et pro qua vivens tanta fecerat de hac moriens obloquitur. Et hoc tam brevi sed tunc saxis at nunc libris inherenti et mansuro in eternum epygrammate civium iniurias longe magnificentius ultus est, quam si vastatis finibus romanis urbem ipsam armatis legio
Abbreviated transcription (Latin):
berator rõm ytalieq protector
et imꝑii qui carthaginẽ toto
orbe potentissimã inimicissi¬
mãq urbem qui hambalẽ ad
orbis imperiũ aspirãtem sic
fregiss ut et ciuitas ĩ tributo
aĩo et dux eius tnͣsmarina ĩ
fuga oez reponẽt spẽ sa lutis ille
qui nõ triũpho solũ singulari
et uinco s tã multis raris usq
ad fastidiũ honorib insignitus
ess ut sicut ab hoste etiã ad
augmẽtũ nõ glorie s ĩiudie re¬
latuz est pplm̃i rõnũ aliqnͣdo ca
statuas sibi ĩ cõmicio et rostris
in curia in capitolio ĩ cella io¬
ne decerneret᷑. ut ymago sua
triũphubilior natu e templo

Expanded text:
romani Italieque protector et imperii, qui Carthaginem toto orbe potentissimam inimicissimamque urbem, qui Hanibalem ad orbis imperium aspirantem sic fregisset, ut et civitas in tributo annuo et dux eius transmarina in fuga omnem reponeret spem salutis, ille qui non triumpho solum singulari et unico sed tam multis et tam raris usque ad fastidium honoribus insignitus esset ut, sicut ab hoste etiam ad augmentum non glorie sed invidie relatum est, populum romanum aliquando castatuas sibi in comitio, in Rostris, in curia, in Capitolio, in cella Ione decerneretur, ut imago sua triumphali ornatu e templo
Abbreviated transcription (Latin):
rant uen̾acõnis ampluis non re¬
sociatus luior instaret ue uel
nolens traheret᷑. ad dicendã causã
uicit tamẽ leuior suiã in qua
clarũ nomẽ tiberiꝰ gractꝰ ht̃ tuc̾
tribinꝰ plebis licet hostis stipio¬
tñ. nõ odio obsecutus mira cum
laude adu̾ sarni magnis ac uistis
probris accusatorũ obtinuit ne¬
quid ĩ nolentẽ et ubsentẽ reũ
hoc assecutus ac nũtus decreto
tanto gloriosior est aĩ modera¬
cio ꝙͣ uindicta permisi ecce stilo
meo paulo liberiꝰ uaguri lector
ignosto/ et pro lixitatem unꝰ
nustorum breuitate qpensa horũ
quidã nõ exiguã partem in eplã
quadã me scripsisse dudũ meñ
quorũ repeticio si fastidũ parit Inde
reddenda erãt hic enĩ stribenti histo¬
riaz silencio premenda nõ fuerãt
illic agẽti se se obtulerãt et quia
ad id qd̾ manib tuc̃ erat ꝑtiuere
uidebant᷑. procul ad propositum
tracta sũt Sed iã tandez uici huiꝰ
fuiis esto Mansit igitur affatanꝰ

Expanded text:
rant venerationis amplius non resatiatus livor instaret ut vel nolens retraheretur ad dicendam causam, vicit tamen lenior sententia, in qua clarum nomen Tiberius Graccus habet tunc tribumus plebis. Qui licet hostis Scipiotamen non odio obsecutus, mira cum laude adversarii et magnis ac iustis probris accusatorum obtinuit nequid contra nolentem et absentem reum hoc assecutus ac meritus decreto: tanto gloriosior est animi moderatio quam vindicta. 7 Permisi ecce stilo meo paulo liberius vagari. Lector, ignoscito et prolixitatem hanc multorum brevitate compensa. Eorum quidem non exiguam partem in epystola quadam me scripsisse dudum memini, quorum repetitio si fastidium parit, inde potius eradenda erunt; hic enim scribenti historiam silentio premenda non fuerant, illic aliud agenti se se obtulerant, et quia ad id quod in manibus tunc erat pertinere videbantur procul ad propositum tracta sunt. Sed iam viri huius finis esto. Mansit igitur Africanus
Abbreviated transcription (Latin):
auctor et liuius ymo quidez bonꝰ
auctor ut ait ciero Alii regem
in custodia tiburtiua quo ab ul¬
ba trãplatus esset morte p̾uẽ¬
tum dicũt ocłis populi, non me¬
morie hoĩm aut ducis glorie
subtractũ et fuisse tũc̃ aliqͥs cre¬
diderĩ quib uisũ sit qd̾ i tot
stlis interrectis ut uidet᷑. ml
huic triũpho preter fabii maxi
pũciaz de fuisse qui uel rebus
ipĩs coactus agnosteret male
altissimis obstitisse p̾ncipiis et
ne quiꝙͣ in euis laudibus se¬
nũc ĩ uidisse quãꝙͣ hac in par¬
te se se alicubi excuset Sed
est ubi uerbose accusamt̃ res
accuset Ex hac tanta uictoria
stipio nichil in domũ suã re¬
tulit pret̃ eternã famã et tog¬
nonũs splendorẽ huic enĩ affa¬
ne sugiũ an familiariũ an

Expanded text:
ut Livius ait, imo quidem bonus auctor ut ait Cicero. Alii regem in custodia tiburtina, quo ab Alba translatus esset, morte preventum dicunt, oculis populi non memorie hominum aut ducis glorie subtractum. Et fuisse tunc aliquos crediderim, quibus visum sit quod michi tot seculis interiectis nunc videtur, nil huic triumpho preter Fabii Maximi presentiam defuisse, qui vel rebus ipsis coactus agnosceret, male se altissimis obstitisse principiis et nequicquam iuvenis laudibus senem invidisse. Quanquam hac in parte se se alicubi excuset; sed est ubi se verbo excusantem res accuset. 79 Ex hac tanta victoria Scipio nil in domum suam retulit preter eternam famam et cognominis splendorem; hinc enim Afrine suorum an f
Abbreviated transcription (Latin):
laus in propris ore sordest̾e so¬
lita neqͣꝙͣ in illius ore sorde¬
bat, non eñ cupide neqz per
ĩam iactãtia s coacto et pro
te materia. ad suspicionũ¬
rant Et mr alia le gati stele¬
ra apud locros dimissi ducis
ĩfanã reflectebãt cultũ eũ
ab authioco rege ut nõ con¬
sulis legatũ s ut moderato¬
rem unitũ romane rei pu ᷝ ͤ
bellũ cui ac patẽ in manib¬

Expanded text:
e solita, nequaquam in illius ore sordebat; non enim cupide neque pro inani iactantia, sed coacte et pro te materia, ad suspitionrant, et legati scelera apud Locros dimissi ducis in infamiam reflectebant: cultum eum ab Anthioco rege non ut consulis legatum, sed ut moderatorem unicum romane rei publice bellum eius ac pacem in manib
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑabilis legatus ire sustrunt
et illi sub esse cui glorie magne¬
essz bene sibi paruisse huiꝰ ope
igitur atq cõsilio fraternis licet
auspicus anchiocꝰ potentissimꝰ
ille rex a sie uictus est de quo q̃dez¬

Expanded text:
atus ire substinuit, et illi subesse cui glorie esset bene sibi paruisse. Huius ope igitur atque consilio, fraternis licet auspiciis, Anthiocus potentissimus ille rex Asie victus est, de quo quide
Abbreviated transcription (Latin):
notus ut arbitror ad hũc ducem
amor est mei non ex quictu nõ
ex nexu sanguimis neqz ex bem¬
ficiis acceptis a ͭ obsequio aut
spe ulla s ex auctorũ test mmoniis
rebusq et morib uiri ortus et
sane quos breuitas ista nõ saciat
hũt qd̾ ad sitim suã preter aridi¬
tatem ieuine huiꝰ narracõnis
expleat nõ titum liuium modo
celeberrimũ striptorẽ cuiꝰ hec de
fontibz magna ex parte libam¬
mꝰ sed nulle alios per om̃s em̃
fere libros non tiñ liystoricos sed poe¬
ticos et morales quos Romaua ht̃¬
huiꝰ de quo loquinuer uiri lans
effusa est Increstitq oclis legẽ

Expanded text:
ror ad hunc ducem amor est meus, non ex convictu, non ex nexu sanguinis neque ex beneficiis acceptis aut obsequio aut spe ulla sed ex auctorum testimoniis rebusque et moribus viri ortus. Et sane quos brevitas ista non satiat, habent quo sitim suam preter ariditatem ieiune huius narrationis expleant: non Titum Livium modo celeberrimum scriptorem, cuius hec de fontibus magna ex parte libavimus, sed mille alios. Per omnes enim fere libros, non tantum historicos sed poeticos et morales, quos romana habius de quo loquimur una laus effusa est incursatque o
Abbreviated transcription (Latin):
gia illorũ qui mͥ uel auctõtis plus
hre nel ad similitudinẽ noci ꝓpiꝰ
uident᷑ accedere ueritatẽ emĩ ipaꝵ
autiquis in rebus in tãta scripto¬
rum dissonãtia in dubitãter ap¬
p̾hendere per difficile est igit.
stipiom cuiꝰ et ꝑreclarũ p̾ncipĩ
et progressus uite iiclitus et sui¬
gulari cũcta peruenerãt/ qiͣ coĩs¬

Expanded text:
qui michi vel autoritatis plus habere vel ad veri similitudinem propius videntur accedere. Veritatem enim ipsam tam antiquis in rebus et in tanta scriptorum dissonantia indubitanter apprehendere subdifficile est. Igitur Scipioni, cui preclarum principium et progressus vite inclitus et singularia cunta provenerant
Abbreviated transcription (Latin):
coactis Digressus utica portũ
carthaginis perebat cogitã qre¬
do Si quid sp̃s carthagiẽsib
suꝑ ess quicq̾d id ess in mari
legatorũ naiis uinca bella¬
ta insulis et oliuaꝵ ramis
fuit obuia succedeusq ad p̃¬

Expanded text:
tica portum Carthaginis petebat, cogitans credo siquid animi Carthaginensibus superesset, quicquid id esset, in mari legatorum navis unica velata infulis et olivarum ramis fuit obvia succedensque ad pr
Abbreviated transcription (Latin):
deret, aut libertas prĩe libertatẽ sibi
elegit euiliũ abiit qz literuum locũ
asperũ solitariũ et incultũ ubi ho¬
nestuis ut ait seneca ꝙͣ banis exu¬
laret loco molli et uoluptoso ubi
ad uiscendũ deũ aliquẽ domũq
illius qiͣ templũ aliqd̾ uenerãd̃ ꝯ

Expanded text:
libertatem sibi elegit exilium, abiitque Liternum, locum asperum solitarium et incultum, ubi «honestius», ut ait Seneca, «quam Bais exularet», loco molli et voluptuoso. 6ad visendum deum aliquem domumque illius quasi templ
Abbreviated transcription (Latin):
Daciẽ obiurgatis et ad monitis
iusiurandi religionẽ credt̾ nicixeret
ꝯdicõnes paciet denuo proposite
legiss om̃s supͣ quartũ decimũ
nullũ supͣ trigesimũ ãnũ darẽt
dã ita De mũ hĩ turos si naues

Expanded text:
daciter obiurgatis et admonitis, iurisiurandi religionem credere inciperent, conditiones pacis denuo propositelegisset, omnes supra quartum decimum nullum supra trigesimum annum darent; d
Abbreviated transcription (Latin):
cum uel legando uel audiendo ꝑ¬
cuiꝰ infanna res narrari neqt
que facile silenciũ ĩpetraret insi
essent onnã me licet occultãte
notissima Dicam gͦ huiꝰ tanti¬
ducis exitũ qui cũ plurima bel¬
ciones et apud om̃e genus hoĩm
modo fortunacior fuiss mi̾ suos

Expanded text:
cum vel legendo vel audiendo cuius infamia res narrari nequit; que facile silentium impetraret, nisi essent omnia me licet occultante notissima. 2 Dicam ergo, etduci, qui cum plurima beltiones et apud omne genus hominum modo fortunatior fuisset inter suos
Abbreviated transcription (Latin):
ue ducẽtos ex captuus quos cartha¬
guiẽses eligerẽt legati romain ad
stipionẽ ducerẽt sibiq senatus uer¬
bis nũciarẽt ut si de pace quenis¬
sent captiuos ecĩã gratis restitus¬
ret Cũ hꝰ mandatis ultraqz lega¬
cio in affricã redut et pax quidez
cũ carthaginẽsib uictis per scipio¬

Expanded text:
quos Carthaginenses eligerent, romani legati ad Scipionem ducerent eique senatus verbis nuntiarent ut, si de pace convenisset, captivos quoque gratis restitueret. Cum his mandatis utraque legatio in Africam rediit. 68 Et pax quidem cum Carthaginensibus victis per Scipio
Abbreviated transcription (Latin):
insulas indignãtis parit̾ ꝙ¬
x̾ͥmiũ sꝑantes post primã
turbata scdõ multo faciliore
uarem peterent cũ nec p̾ͥmã
niuenrre mererẽt᷑. excusãtis
de inde Romanos et accusãt
peuos ꝙ et hꝰ et priore bello pu¬
nico semꝑ ab illis orte fuissẽt
bellorũ cause Romam aũt utro¬
taret nõ ignorare hoiez se mor¬

Expanded text:
insulas: 24 indignantis paritpremium sperantes, post primam turbatam secundam multo faciliorem pacem peterent, cum nec primam invenire mererentur: excusantis deinde Romanos et accusantis Penos, quod et hoc et priore olim bello semper ab illis orte essent malorum cause, Romani autem utrotaret, non ignorare hominem se mor
Abbreviated transcription (Latin):
dissuadere parẽ cepit nõ tulit ha¬
nbal in eo statu uel dici ta lia
de essent eis ad impediendũ pa¬
rem ad huc esse aõs Ica ꝯuiotus
pulo res eñ erat in solita et
ressi iã semor redeo bellicas artes
qͣs me uel in publicis uel in p̾ua¬
tis rebz longior usus edocuit ha
urbanas leges et cõsuetudines¬
ppli̾ ut̃ a uobis distam ncce est

Expanded text:
dissuadere pacem ceperat. Non tulit Hanibal eo in statu vel dici talia vdeessent, eis ad impediendam pacem adhuc esse animos. Hinc commotus pulo, re insolita et cessi; ecce iam senex redeo. Bellicas artes, quas vel in publicis vel in privatis me rebus longior usus edocuit, aburbanas consuetudines, ut a vobis discam est
Abbreviated transcription (Latin):
igitur sunt actenciꝰ uerba fecit
hasdrubal p̾mus orõq iualis
fortẽ uirũ et grandeñ decuit
suit grains et modesta que
sicut non dem̃ culxã cartha¬
qua plus fidei foret in c̃tis Sic
ie pu ͣ retorqueret in pauers
quo in fonti multitudim faciliꝰ
parcetur et se pe moue̾t ut pro¬
sꝑa fortuna temꝑant̾ ac mã¬
suete populus Romanus uti bel¬
let qua in re si carthagmiẽses
suum atq hannonis ꝯsiluĩ au¬
dire noluissent potuisse illos
excecasst eos bonã fortunã tũ
qua rarissime ꝯcurxeret boua
tollera biluis ꝓpte̾a ꝙ in sueta
gandia mẽtes hoĩm p̾cipitent
et actonitas ĩ sꝑatis eueniib
extra se rapiãt at ppło romano
iois nichil insoliti gaud i rosse
erga uictos ꝙͣ uictoriis creuisse
hec hasdrubalis reliquorũ le¬
excelso culmine fortune quis
eos status extepisset. utqz pau¬
lo añ magnã orbis partẽ possi¬
debaut, totũqz possessuros sese

Expanded text:
ergo sunt attentius. 61 Verba fecit ergo sunt attentius. 61 Verba fecit Hasdrubal primus oratioque, qualis virum fortem et grandevum decuit, fuit gravis et modesta: que, sicut non omnem culpam Carthaqua plus fidei esset in reliquis, sic tem retorqueret in paucos, quo insonti multitudini facilius parceretur, et sepe moneret ut prospera fortuna temperanter ac mansuete populus romanus uti vellet. Qua in re si sui cives suum atque Hannonis consilium audire voluissent, potuisse illos excecasse eos bonam fortunam, cum qua rarissime concurreret bona tolerabilius, proptereaquod insueta gaudia mentes hominum precipitent et attonitas insperatis eventibus extra se rapiant, at Romanis arum rerum pene nichil insoliti gaudii posse erga victos quam victoriis crevisse. Hec Hasdrubal. 63 Reliquorum fleexcelso culmine fortune quis eos status lo ante magnam orbis partem possidebant totumque possessuros se se
Abbreviated transcription (Latin):
ne peterẽt in ipiũs scipionis no
gerebat dux Romanns Rome
aut̃ añ lelni aduẽtũ audita p̾¬
mũ rebellione hostiũ suspensa
ciuitas fuat̾ eoq magis ꝙ simł
eodẽ tp̃r prodigioꝵ fama mul¬
torũ excircũ stantib locis audi¬
ta erat Int̾ que solaris orbisĩ¬
nimicio ꝯspecta et terrenotus
mgens arboresqz in abissos ex
oculis hoĩm ablatas et in palati¬
no monte lapides pluisse fere¬
Quib more maior expiatis
fama interĩ ꝯsumati belli et
maxiẽ uictorie romami p̾lata
aduentus romanoꝵ et cartha¬
gniẽsiũ legatorũ oem̃ sollici¬
hambalẽ De bellalũq cũ car¬
thagniẽsib fusũ Pretẽa sipha¬
cis filiũ que magne Ra quã¬
tula cũq erat adieccio ĩ mẽ¬
so audiẽciũ gandio recitass
aꝑtis per urbem bemplis quũ¬
b gratulacio et supplicatõnes
in triduũ fuere mox legatis
quibz ingressis mouit prẽs aspec
et preserũ eius hasdrubalis ꝙͣ
sine frande pax petit᷑. auditi

Expanded text:
id dicerent in ipsius Scipionis notgerebat dux romanus. 57 Rome autem ante Lelii adventum audita rebellione hostium, suspensa civitas fuerat, eoque magis quod simul eodem tempore prodigiorum fama multorum ex circumstantibus locis audita erat, inter que et solaris orbis imminutio conspecta et terremotus ingens; arboresque in abyssum ex oculis hominum ablatas et in Palatino monte lapidibus pluisse fereQuibus more maiorum expiatisfama interim consumati belli et maxime victorie Romam perlata adventusque romanorum et carthaginensium legatorum omnem soliciHanibalem debellatumque cum Carthaginensibus, fusum preterea Siphacis filium, que magne rei quantulacunque erat adiectio, ingenti audientium gaudio recitasset, apertis per urbem templis omnibus, gratulatio et supplicationes in triduum fuere. 60 Legatisquibus ingressis movit patres aspectet presertim eius Hasdrubalis, qusine fraude pax petitur’. Auditi
Abbreviated transcription (Latin):
bello punico successit Scipio
iam affritanꝰ cen sor creatus
censurãq concordit̃ cũ colle¬
ga cõĩterq cũ populo gessit
ac senatu nulli notã censo¬

Expanded text:
undo punico successit, Scipio iam Africanus censor est creatus censuramque concorditer cum collega comiterque cum populo gessit ac senatu
Abbreviated transcription (Latin):
uĩm clarissum quorũ pͥuceps
hasdrubal fuit edus cognomie
aucte uenerã das hortator pa¬
cis et consilioꝵ hannonis olĩ
p̾nceps atq ideo ĩfestus ham¬
uali et bellorũ auctorib Cũ
legatis hostiũ tres Romani
missi sut̾ quorũ unus scipio
magm stipionis frat̃ erat de¬

Expanded text:
atis, quorum princeps fuit Hasdrubal Hedus cognomine, ate venerandus et hortator pacis semper et consiliorum Hannonis olim particeps, atque ideo infestus Hanibali et bellorum auctoribus. Cum legatis hostium tres romani missi, quorum unus erat L. Scipio magni Scipionis frater
Abbreviated transcription (Latin):
dniez die ꝓxiõ cõuocato ad cõcionez
exͥcitu masimissã añ om̃s regii
nois honore et regũs atq singla¬
rib Decoratũ preconiis regñs in¬
super muneribz Douat aurea¬
stilz corona aurea patera sella
turruli scipione eburneo tota pic¬
ta et palmata tumca hyec erãt
romanorũ triuphanciũ ornamt̃¬
ta Itaq scipio cũ hec donaret

Expanded text:
ato ad contionem exercitu, Massinissam, ante omnes regii nominis honore regiisque ac singularibus decoratum preconiis, regiis quoque muneribus donat: aurea corona, aurea patera, sella curuli, scipione eburneo, toga picta et palmata tunica. Hec erant Romanorum triumphantium ornamenta; itaque Scipio cum hec donaret
Abbreviated transcription (Latin):
mor ac sollicitudo cessabit
ꝙͣ ob causã dubiũ nõ est¬
quin et multa prorsus omis¬
sa et multa que fueuant
rexta felicit destiuta atq
in procursu rerx a Romains
los occursuros dicturosq nõ
esie hoc illuis ꝙ sepe p̾dico
romane uirtutis ut uel ac¬
redant adres magnas a di¬
pistende glorie de siderio
uel resiliat amictende metu
Quibz ego fidenter respon¬

Expanded text:
 ac solicitudo cessabit; quam ob causam dubium non est et multa prorsus omissa et multa, que fuerant cepta feliciter, destituta atque in procursu rerum a romanis  occursuros dicturosque non esse hoc illius quam sepe predico romane virtutis, ut vel accedat ad res magnas adipiscende glorie cupiditate, vel resiliat amittende metu. Quibus ego fidentis
Abbreviated transcription (Latin):
susceptis periculisii adite
nõ quasi mercedẽ reꝵ ge¬
starũ de sideret gloriã Et ho
gliẽ cupiditas ut ait idẽ
in magnis aĩs et ingenis
plerũq ꝯtĩgit eoq magis si sut̾
ad rem militarẽ apti cupidi bello¬
iũ gerendorũ Si ergo tot ĩpedi¬
mentis obstantib tot tam claros
romanos duces nommꝰ quid illos
suie successoris aut college metu
unde discesserã reuertat᷑. potest
dubiũ esse qn hac dempta solli¬
citudine ĩ imicis sime urbis euer¬
rende unꝙͣ ad alterũ scipionem¬

Expanded text:
susceptis periculisque aditis non quasi mercedem rerum gestarum desideret gloriam»; et hec “glorie cupiditas”, ut ait idem, «in magnis animis et ingeniis plerunque contingit, eoque magis si sunt ad rem militarem apti, cupidi bellorum gerendorumentis obstantibus tot tam claros romanos duces novimus, quid futuros que successoris aut college metu unde discesseram revertar, potest esse dubium quin, hac dempta solicitudine, nunquam inimicissime urbis evertende labor ad alterum Scipionem
Abbreviated transcription (Latin):
maritꝰ quigi qd douaret huĩt
Certe si fumeri meo nõ nustuissez¬
imptias honestuis moriebar
hoc illi qui te muisit micia his
feminea constancia ex hausit po¬
culum Sic morte uisterib ĩ inssa
ferocem spratũ eiecit Post uero
scipiom ⁊̃ notuit res ueritus ne for¬
si ip̃e sibi relinqueret᷑. aut alias
triste aliquid moliret᷑. illico ad se
uocari euz iubet ac pro tẽpore ut
tuz consolat. et recenti pͥmũ nul¬

Expanded text:
maritus coniugi quod donaret habuit: at certe nisi funeri nuptias miscuissem, honestius moriebar. Hoc illi qui te misit nuntia’. His a plusquam feminea constantia exhausit poculum et, morte visceribus immissa, ferocem spiritum eiecit. 87 Postquam Scipioni res innotuit, veritus nsi sibi ipse relinqueretur, aut alias triste aliquid moliretur, vocari ad se illum imperat ac pro tempore, ut tum consolatur, et recentem crue
Abbreviated transcription (Latin):
cierũt a senatu ut eis urbem
ingredi et cuies suos nobiles ho¬
mines qui publicis in carcerib¬
erant alloqui ꝑmictent Quo
concesso pecierũt interĩ ut quos¬
dai ex eis rediniere sinerent̃. Respõ

Expanded text:
ierunt a senatu ut urbem ingredi civesque suos nobiles homines, qui publicis erant in carceribus, alloqui sinerentur. Quo concesso petierunt iterum ut quosdam ex eis redime
Abbreviated transcription (Latin):
rũt tandẽ seu Romanoꝵ metu
ut manus eorũ fugeret seu
odio ut hostem eius nouũ q̃¬
reret et quod suis non potãt
aliens uirib lep̃taret ad regẽ
trarecisset et hauc smam quĩ
ulgacior est potissmũ sequor
Reuocatus a pplo Domũ reme¬
ass anno postꝙ puer inde
discesfiat sexto et trigesmio
cunctis audientib nõ lec ĩq̾t
tm̃ prelio s uinũso bello uictũ me
profiteor nec syem uobis ullain
suꝑesse insi ut pacem si fieri
potest a Romanis heãmus cuiꝰ
consiliũ secuta ciuitas decem¬
pacis ad saipione micti inuet
Quaꝙͣ sane ab utroqz horũ
ipõrũ ducũ et ab alus sepe
maiores alibi strages edite suit
si pensetur tñ rei m̾tas et effec¬
tus uictoue si ꝑiauli huit et
huic prelu mag̾tudo de quib
est dictũ Uerũ deprelendit᷑
qd̾ ait florus quia non fuit
maior sub impio Romano dies
ꝙͣ ille qͦ hec gesta sunt Cesa
hostiũ non insi paulo plusiyͣ
uigi̾ti milia totidem capta re¬
dixi et locorũ ꝑicia euasere

Expanded text:
 tamen, seu Romanorum metu ut eorum manus effugeret, seu odio ut novum eis hostem quereret et quod suis non potuerat alienis viribus retentaret, ad regem traiecisse. Hanc sententiam, quia vulgatior est, potissimum sequorrevocatus a populo domum remeasset anno postquam inde discesserat sexto et trigesimo, cuntis audientibus ‘Non hoc’ inquit tum prelio sed universo bello victum me profiteor, neque spem nobis ullam superesse nisi ut pacem, si fieri possit, a Romanis habeamus’. Hoc consilium secuta civitas pacis ad Scipionem mitti iubetquanquam ab utroque horum ipsorum ducum et ab aliis sepe maiores alibi strages edite sint, si pensetur tamen rei veritas et effectus victorie, si periculi hinc et hinc premii magnitudo, de quibus est dictum, verum deprehenditur quod ait Florus: quia «non fuit maior sub imperio romano dies», quam ille quo hec gesta sunt. Cesa hostium nonnisi paulo plus quam viginti milia, totidem capta; rem et locorum notitia evasere;
Abbreviated transcription (Latin):
latus aliguot in hostẽ tuide
ꝑuecti multaq teloꝵ nube
obruti granissimã runã edi¬
dere pars a bacta uuluerib
fugiens et ipã in dextrum
torni suoꝵ incidit Sit ambo
cart hagmensuĩ cormia suaꝵ¬
more belluarũ quas solertissimꝰ¬
hostes efroute locauerat fortuma
consiliũ p̾uertente turbata sũt
arrepto ꝯfestim tẽpe masimusa
in lenũ lelius in dextiũ cormi
cui exat oppositus rapidissimis
nb aĩs ab oñi parte ꝯcurrit᷑.¬
Romana acies forcior illa ue
Romains per obstãtem cadaueꝵ
ꝯgeriẽ et t̾rã sanguine lubrica
insequẽtib nichilo trãsitus ess
expedicior ꝙͣ paulo añ per ad

Expanded text:
t. Aliquot in hostem timide provecti multaque telorum nube obruti gravissimam ruinam ediderunt; pars abacta vulneribus, fugiens et ipsa, in dextrum suorum cornu incidit. Sic ambo Carthaginensium cornua suarmole beluarum, quas dux solertissimhostes preposuerat, fortuna consilium prevertente, turbata sunt. 17 Arrepto confestim tempore, Massinissa in levum, Lelius in dextrum cornu cui erat oppositus rapidissimis tibus animis ab omni parte concurritm acies fortior, illa velRomanis per obstantem cadaverum congeriem et terram sanguine lubricam insequentibus nichilo transitus esset exp
Abbreviated transcription (Latin):
sulu uolenaũ in affricũ pro¬
ficisti ut seu bellũ restare
uicto hambale facile per¬
ꝑfligari possi seu pax fiẽ¬
da ess ipĩ gloriã aute pa¬
cis arriperẽt in quib p̾cipu
erãt Titus clandius et torne¬
tati in proũciam ꝓperãte
indignata ut sic dixerĩ na

Expanded text:
sulum volentium in Africam proficisci, ut seu bellum restaret victo Hanibale facile profligari posset, seu pax instaret ipsi gloriam tante pacis arriperent. In quibus precipui fuerunt Titus Claudius et Cornetate in provinciam properantem, indignata ut sic dixerim nat
Abbreviated transcription (Latin):
memoria offensaꝵ qua libidine
ulascendi potenciã et gloriam
tot quesitã seculis uno die uel
celotenus erecturi uel funditus
deiecturi Ibant uero in p̾liũ spe
ac metu uario om̃ibz fere mens
eadem unaq cogitacio cuiq pro
se añ oclõs uersabant᷑. huic moro
exiliũ carcer et s̾nitus et fla¬
hostis. huic uita et imxeriũ et
patria et libertas et gandia tuũ¬
pli medĩ nichil ais occuisa¬
bat sua sponte pret̾ea sic affectos
actendebant ad hortaciones ducũ
huic inde magnifice et quali rei
ĩstare signiferis hortari milites
orare singulos unu̾ sos obtesta¬
ri ostentare paratã aute oclõs
uictoriã cõmone face̾ ꝑiculorũ
excitare iras aiõs actollere fortib
Postremo festuiare loas oĩbz

Expanded text:
 qua libidine ulciscendi, potentiam ac gloriam tot quesitam seculis uno die vel celotenus erecturi vel funditus deiecturi! Ibant vero in prelium spe ac metu vario; omnibus fere mens eadem unaque cogitatio: cuique pro se ante oculos versabantur hinc mors exilium carcer et servitus et flahinc vita et imperium et patria et libertas et gaudia et triumphi; medium nichil animis occursabat. Sua sponte preterea sic affectos accendebant adhortationes ducum, hinc inde magnifice et quales, rei instare signiferis, hortari milites, orare singulos, universos obtestari, ostentare positam ante oculos victoriam, commonefacere periculorum, excitare iras, animos attollere, fortibupostremo festinare, locis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ss quã multos ĩ ueniã quib
in ip̃o flore bellorũ ãms eff¬
luxit ꝙͣ multos quib igna¬
no uel in fausto duci succe
ne spaciũ fuit quociem̃ p̾¬
uersus ac temerariꝰ colle¬
ga forti et egregio uiro no¬
Romanos ai extrema cladiuz
esse productos detur mt̾ hos
tam felix tã gloriosus aliq̾s
ut tabunos et senatũ et for¬
timã pudeat uirtuti eis ob¬

Expanded text:
 Quam multos invenias quibus in ipso flore bellorum annus effluxerit, quam multos quibus, ignavo vel infausto duci succedanni spatium fuit! Quotiens temerarius collega forti modestoque viro noRomanos interdum ad extrema cladium esse perductos. 43 Detur inter hos tam felix et tam gloriosus aliquis, ut et tribunos et senatum et fortunam pudeat honori eius ob
Abbreviated transcription (Latin):
uultu ĩq ocłis tanta ĩ erat
leticia ut nõ ad ancipitẽ pugnã
ire s certam adextus iam uicto¬
gne dato concursũ est aca ĩ¬
petu et qnͣto uix mẽꝙͣ alias
multa eñ una acie expiãda
erant et contracta dui ueterno

Expanded text:
nta inerat letitia ut non ad ancipitem pugnam ire, sed certam adeptus iam victogne dato. Concursum est acri impetu et quanto vix unquam alias: multa enim una acie expianda erant et contracta
Abbreviated transcription (Latin):
in ipõas carthagine̾siũ mediam
acĩẽ infertur Illic cũ ueteris hosas
res fuit et qui bello causain de¬
sanguine odioꝵ flãmas nͣ̃s accẽ¬
serant ex tinguebant grande ꝑ̾¬

Expanded text:
ipsam Carthaginensium mediam aciem infertur. 20 Ibi cum veris hostibus res fuit: qui bello causam desanguine odiorum flammas quas accenderant extinguebant.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ impulisse ꝯsilus suis regem
in Romanũ bellũ multaq de
illo uiro de inceps exequut᷑ Ita¬
q postulanti añ omiã sapiom
erigo in manus suas redderet᷑.
fuisse Rũsum illũ ambusse

Expanded text:
tum, impulisse consiliis suis regem in romanum bellum. Multaque de illo viro deinceps exequuntur; itaque postulanti ante omnia Scipioni origo, in manus suas traderetur, fuisse responsum illum quide
Abbreviated transcription (Latin):
sperata oiã spacio forsan mo¬
mẽti uniꝰ euerteret s in florẽ¬
tissiõ rerũ suaꝵ statu deponẽt̃
arma uictacia Quib sicut uol¬
uente fato destensus possibil
esset sic iã fere nillus adal¬
ciorẽ gloriã pateret asrensus

Expanded text:
spes publicas spatio forsitan momenti unius everteret; sed in florentissimo rerum suarum statu deponeret arma victricia quibus, ut volvente fato descensus ac ruina possibilis esset, sic iam fere nullus ad altiorem gloriam pateret ascensus
Abbreviated transcription (Latin):
re Masimisse aut̾ merito uir¬
tutis exumie et probatos ĩ Ro¬
cit et sicut spe noua cupiditas
ueterẽ fugat et ab ea cura que
prius ĩplicuerat ad alias trãffere
qualũ scil uãtãtez rege inimdiã
totã dicionis sue face̾t̾ in quã
rez nõ mediociẽ illi Romam in¬
peratoris Dignacio spem da
missa ceteri nulitares uiri pro
singuloꝵ merito laudib ꝯdignis
na cũ siphace ceterisq̃ captuus
romã mctit᷑. Cũ quo et ma¬
simisse legati parit proficiscũ¬
tur Post contractaz enĩ cum
Romanis amiciciã nulla re¬
gis legacio Romã ierat dece¬
re uisũ est ut ei aĩm nõ fame
tñĩ modo relatu s professio¬
ne eciuz propͥa senatus agno¬
scer fieretq nit populũ Ro¬
manũ et regẽ uelud ex fa¬
miliari colloquio ĩ coati nexu¬
amoris arcior Quedã p̾terca

Expanded text:
re, Massinisse autem et virtutis eximie et probate in Rocit et, sicut sepe nova cupiditas veterem fugat, ab ea cura que prius eum implicuerat ad aliam transfertur, qualiter scilicet vacantem rege Numidiam totam ditionis sue faceret; in quam rem sibi non mediocrem romani imperatoris dignatio spem dabnissa, ceteri militares viri pro singulorum merito laudibus condignis na, cum Siphace ceterisque captivis Romam mittitur. Cum quo et Massinisse legati pariter proficiscuntur. 92 Post contractam enim cum Romanis amicitiam nulla regis legatio Romam ierat, et decere visum est ut eius animum non fame tantummodo relatu, sed professione etiam propria senatus agnosceret, fieretque inter populum romanum ac regem velut ex familiari colloquio inchoati amoris arc
Abbreviated transcription (Latin):
uerso nichil ad consiliandos
reb prosperis ad scdm̃ ducẽ
eorũ optime fecisse ꝙ uirum
regis honore celebrass ad t̾auz¬
landare et aꝓpbare senatum

Expanded text:
verso ad conciliandos rebus prosperis; ducem eorum optime fecisse, quod virum regis honore celebrasset; proinde et approbare senatum
Abbreviated transcription (Latin):
spes fouebat ac quõc occulos
in scipionẽ reflectebant nie¬
mineretqz tot duces tot ex̾ci¬
tus ab hoc fusos cesosq tot mi¬
lia suoꝵ capta regẽ maximũ
eisq nũ cũctos amicissemũ
int̾ceptuz se ꝑ hunc ytalia
pulsos et hispama affrica
Demq ꝓpe Diem insi occurrit᷑.
pulsũ rei horror quidã occu¬
pabant seu extremã suã in
ꝑuiciẽ fatalis monsta. Et
hic quiddẽ absenciũ status erat
intenti castra iã castris admo
furtima mitabat neq eñ qua¬
lia esse solent p̾mia bellorũ
urbs bña seu regnũ s merces
uictorie orbis erat ut mox pa¬
tuit uictoribz parĩt hambal
ite̾a an suo instinctu an
uissu ꝓrr̃e intertũ misso ad id nũ¬
cio colloqmũ scipionis ex pecũt

Expanded text:
spes fovebat; at quotiens oculos in Scipionem reflectebant, meminerantque tot duces tot exercitus ab hoc fusos cesosque, tot milia suorum capta, regem maximum eisque inter cuntos amicissimum interceptum, se per hunc Italia pulsos et Hispania, Africa denique propediem nisi occurritur pulsum iri, horror quidam occupabat animos ceu extremam suam in perniciem fatalis monstri. Et hic quidem absentium status erat. intenti, castra iam castris admfortuna nutabat; neque enim, qualia esse solebant premia bellorum, urbs una seu regnum, sed merces victorie orbis erat, ut mox patuit, victoribus pariturus. Hanibal interea, an suo instinctu an iussu patrie incertum, misso ad id nuntio coll
Abbreviated transcription (Latin):
auteꝙͣ quic ꝙͣ armis expiretur
ad hunc unũ et fortiene inter¬
guz quo equa facileꝰ obtineret
optasse colloquiũ sunt aucto¬
res Id quod ꝯstat cũ a scipio¬
ne concessũ eet̾ ꝑ motis utr̃q
nĩe etiã castris ex̾cituũ in
medio locus patens et abom̃
frande tutꝰ cligit᷑. et castra¬

Expanded text:
antequam quicquam armis experiretur, adhuc virium ac fortune integrum, quo equa facilius obtineret, optasse colloquium sunt auctores. Id quod constat, cum a Scipione concessum esset, promotis utrinque nunc etiam castris, exercituum in medio locus patens et ab omni fraude tut
Abbreviated transcription (Latin):
cũduci per omne ex̾citu imꝑa¬
uit et que cuꝑent ꝯtẽplari om̃ã¬
ac sedulo Deinde aur ad se
Reductos nichil de statu hostu
prandio et in finẽ comitatu addito
ne quid hostile paterẽtur redire
ad euz a quo missi erãt et que
uiderãt nĩciare iussit Et forte¬

Expanded text:
citum imperavit, et que cuperent contemplarac sedulo; deinde autem ad se reductos nichil de statu interrprandio et in finem comitatu addito nequid hostile paterentur, redire ad eum a quo missi erant et que viderant nuntiare iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
ipĩꝰ et aliorũ exemplo fortu¬
fauoris aut fidei nichil ess
ostendẽ p̾teritorũ quos et
iustanciũ ꝯmemoracõne
distriminũ pacẽ laudare et
a proposito belli mõis oñlz
ad uictoriaz ꝑgẽtis laboris ac
uericuli ⁊ esturet quid malorũ
licitati priusꝙyͣ illa faciez matu¬

Expanded text:
ipsius et aliorum ducum exemplis fortuquam fidei nichil illi esset ostendere; preteritorum quoque et instantium commemoratione discriminum pacem laudare et a proposito belli omnibus modis ad victoriam aspiranti laboris ac periculi restaret, quid malorum licitati, priusquam fortuna faciem muta
Abbreviated transcription (Latin):
latis altum parit̾ et micte res¬
ponsũ dedit Se ꝙͣuis nõ ad pa¬
cem procurandũ ueniss s ad
Uictoriã procurandũ tãq pene
indubitatã qiͣ mamb iã tener
ꝯsensum tñ pacis tractatib nõ
negare s tocius orbis intelliget
romanos nõ pro odio nõ pro p̾¬
Da s pro iusticia certare pati
has qdiciones addidit ut tranffu¬
gas et captiuos redderẽt ex̾ci¬
tus om̃s in ytalia tisalxia

Expanded text:
latis altum pariter et mite responsum dedit: se quamvis non ad pacem procurandam venisset sed ad victoriam reportandam, eamque pene indubitatam quasi manibus iam teneret, consensum tamen pacis tractatibus non negare, ut totus orbis intelligeret Romanos non pro odio, non pro preda sed pro iustitia certare. Paci has conditiones addidit: ut transfugas et captivos redderent, exercitus omnes ex Italia, ex Hispania
Abbreviated transcription (Latin):
mterrũpentib uerba singulub
ueritati particulam detraxi Ait
eñ spopondisse in nulliꝰ potesta¬
tem se illam ẽẽ tra dituꝵ nec
exptessit non passlrũ ut in
manus Romanorũ perueniret et¬
tur sũq mortis auxilio si alir̃
nequeas Tandem ab hoc mode¬
sto colloqnio atq ip̃i stipiom nẽ
satis ut arbitror intellecto ĩ taber¬
naculu situ sauciata mẽte
se contulit Ibiqz solus aliquã
tulũ fuit Demqz post multas
lac̾mas et ab ynis precordus
auulsa suspraa ut dolorẽ totũ
cordis effuderet luctuz sustulie
est ad finẽ ubi se ex illa miẜa¬
uili exultacõne collogit dictu
serum et triste consiliũ capit
Mos autiquis regib et ducib
fuit huis p̾cipue qui sub armis
uĩtã agerent ꝓpter uarios rerũ
humana ruz casus uenenũ sẽꝑ¬

Expanded text:
interrumpentibus verba singultibus interrumpentibus verba singultibus veritati particulam detraxit; ait enim spopondisse in nullius potestatem se illam esse traditurum, nec expressit non passurum ut in manus Romanorum perveniret, occursurumque mortis auxilio si aliter nequeat. 81 Tandem ab hoc tam mesto colloquio, atque ipsi Scipioni non satis ut arbitror intellecto, in tabernaculum suum sauciata mente se coulum fuit. Denique post multas lacrimas et ab imis precordiis avulsa suspiria, ut dolorem totum cordis effunderet luctum sustulit est. Ad finem, ubi se ex illa miserabili eiulatione collegit, dictu ferum et triste consilium capit. 82 Mos antiquis regibus ac ducibus fuit, his precipue qui sub armis vitam agerent, propter varios rerum humanarum casus venenum hab
Abbreviated transcription (Latin):
sun nestuis auspicus tñ et noie
ppłi romami uictũ esse captum
rat facta sut̃ ppłi romam et
ipẽ rex romani nuetendus ess
et usoreius qnͣdo nichil alid
causs suppeteret ꝙͣ hec est illa
mulier que uirũ noster erat
beat captiua carthagmẽsis cius
et presstun tanti ducis hostiũ
filia Cede parũ ꝑ masimissa
magestati populi romai et il¬
luis Decorẽ de siderio tuo p̾fer
lec auditu tibi forsan diffici
uirentes uno honestare flagicio
dem̃cia sũma ẽ ꝙ eo tibi uigi¬
lauciis proiidend̾ cito quo clarior
ror in rem profundi cuiꝰ feditas
ingens est sed fructus exigius
Mouerũt hee uoces masimissa
usq ad eo ut certãtib retror sũ
affectibus et rubore ex genis et¬
lacrune oclĩs erũperẽt̃ facturũ
se tandez quitq̃d ille iussissz res¬
pondit illat̾mans obsecrausq ut
quͣtũ fieri poss pateret᷑ eũ fide
ꝙͣ captiue dederat implere His
etiam addidat᷑ et promissionis
formã in qua seu ꝯsulto seu

Expanded text:
sim nescius, auspiciis tamen et nomine populi romani victum esse captumqcis facta sunt populi romani. Et rex ipse Romam mittendus esset et uxor eius, quando nichil aliud cause suppeteret quam quod hec est illa mulier, que virum qui noster erat beat captiva, carthaginensis civis et presertim tanti ducis hostium filia. 78 Cede parumper, Massinissa, maiestati populi romani et illius decorem desiderio tuo prefer: hec auditu tibi forsan difficilvirtutes uno dehonestare flagitio dementia summa est. Quod eo tibi vigilantius providendum scito, quo clarior ror in rem profundi, cuius et feditas ingens sit et fructus exiguus’. 79 Moverunt he voces Massinissaibus introrsus affectibus, rubor genis lacrime oculis erumperent. Facturum se tandem quicquid ille iussisset respondit, illacrimans obsecransque ut, quantum fieri posset, pateretur se fidem quam captive dederat implere. 80 His adiecit et promissionis formam, ubi seu consulto seu
Abbreviated transcription (Latin):
abstulerũt Sed oñm que nũc
gnus ponti rex et dux cartha¬
guiensĩ hanbal quorũ uterq¬
tandem post aspri me et ine̾dũ
felicissime gesta cũ Romains bella

Expanded text:
unt; sed omnium que nunc rex ponticus et dux Carthaginensium Hanibal, quorum uterque post asperrime et interdum prosperrime gesta cum Romanis bella
Abbreviated transcription (Latin):
gloria est Sz mͥ crede masimissa
maior donmnisse et sub ingũ
coenisse uoluxtates mhe quidez
aute onũs rex aute bene gesta¬
rũ et memorez et p̾conez habes
de Relignis me tacente tu ides
testis et index esto Cogitacio
tibi pocius tua pudorẽ afferat

Expanded text:
gna est; sed michi crede, Massinissa, maior multo domuisse et sub ingum coegisse voluptates. 76 Me quidem ante omnes rerum a te bene gestarum et memorem et preconem habes; de reliquis me tacente tu idem testis et iudex esso. Cogitatio tibi potius tua pudorem afferat
Abbreviated transcription (Latin):
Quid tibi siphax uoluisti pa
dies Cũ p̾ͥmũ in lares meos
ci federis cum pplo Romano
sus et hũãm uiris obliuonẽ
actulit Sadẽ illa studio per¬
ugili atqz om̃ib ĩgemis que
pitare solent Iustitit ut ste¬
aduersus te talem uirũ ami¬
cum atqz hospitez sustiꝑem
nec ante p̾cũ obsecrãdiq fi¬
uns fuit ꝙͣ ꝓprus illa maib
ifelicez uiruz atqz male cre¬
dulũ armasset Itaq tamẽ
regiã meam arsisse meqz
perfida quiux irrupit Nain
dũ palã arma uobis intuli
fuit ille fuis nõ p̾ncipiũ fa¬
uoris mei tales eĩ imptias
hand du bie talis exitus ma¬
nebat unũ haber erup̃naꝵ¬

Expanded text:
quit ‘o Siphax, voluisti? Padiam. Cum in lares primum meos ci federis cum populo romano,sus et humani iuris oblivionem attulit; eadem illa studio pervigili et omnibus ingeniis, que pitare solent, institit ut sceadversus te talem virum amicum hospitemque susciperem; nec ante precum obsecrandique modus fuit quam propriis illa manibus infelicem virum et male credulum armasset. 66 Itaque tunc regiam meam arsisse mequeperfida uxor irrupit; nam dum palam arma vobis intuli, fuit ille finis non principium furoris mei; tales enim nuptias hauddubie talis exitus manebat. Unum habeo erumna
Abbreviated transcription (Latin):
itaq uenem custodem sinũ suũ
uocat ad se poculo uenenũ suꝑui¬
fudi iubens Perfer inq̾t hoc ad
sosphombam dic me promissoꝵ
sibi non oblitũ quoiũ alterũ fuit
in manns romauoꝵ uenire per¬
Dii p̾mũ si licuisset libencius p̃sta¬
ĩperatori penes ꝙͣ om̃is est potestas

Expanded text:
itaque veneni custodem servum vocat et, poculo venenum superinfundi iubens, ‘Perfer’ inquit ‘hoc ad Sophonisbam. Dic me promissorum sibi non oblitum, quorum alterum fuit in manus Romanorum venire perdii, primum si licuisset libentius prestiimperatori, penes quem omnis est potestas
Abbreviated transcription (Latin):
ultixlici munificencia eis in
moracio fuit regii ꝓpositi ubi
et deniceps multo eciã actu¬
Racius einsurũ ne tãti uiri in¬
Dignus Tercio loco peticionẽ¬

Expanded text:
 in moratio fuit regii propositi: et et deinceps multo etiam accuratius enisurum, ne tanti viri iudignus. Tertio loco petitio
Abbreviated transcription (Latin):
decretuꝵ crederet nõ Inuenem
iunuemili amore facile ueniã
daturũ an ut tp̃s mediũ fu¬
raret᷑. amorez tantisq mise¬
quigẽ relicta Sixhacẽ tum
reliquis ad scipionẽ missũ
nec multo post leliũ ip̃m ma¬
phacis aduentus famã uiiũ¬
sa Romanoꝵ castrorũ turba
gaudio sumł et admiratõne
ꝑfusa obiuaz procedit tam le¬
tũ spectatulũ quisq ocłis p̾o¬
ccupare intit᷑. Preibat rex ĩ
uinculis succedebat ingens
captiuorũ insigniũ caterna
una totuis ex̾citus uox erat
toto orbe p̾potentes pplos̃ blã¬
dientes sibi uiderit qui uno
die simul Romanũ et cartha¬
ꝯmẽsem ĩperatorẽ in manib
habit aquo uelut a deo quo¬
dam om obsequiorũ genere
pax et bemiuolencia pet̾etur
calamitatũ ꝑduxi̾t ut uita
tamẽ falsa ferebant᷑. Int
has militũ uoces rex capti¬
nus ad scipionis pedes intͣ
tentoriũ infertur tetigit
nnitissimũ ducis aĩm pũtia
tanti regis subut cogitacio me¬
cie Ituqz hanc fortunã atqz il¬

Expanded text:
iuvenem iuvenili amori facile veniam daturum, an ut tempus medium furaretur amorem vel sic miseconiugem relicta, Siphacem cum reliquis ad Scipionem missum, nec multis post diebus Lelium ipsum Maphacis adventus famam universa Romanorum turba, gaudio simul et admiratione perfusa, obviam procedit: tam iocundum spectaculum quisque oculis preoccupare nititur. Preibat rex in vinculis; succedebat ingens captivorum insignium catherva. 62 Una totius exercitus vox erat:toto orbe prepotentes populos blandientes sibi viderit, qui uno die simul et romanum et carthaginensem imperatorem in manibus habuerit, a quo velut a deo quodam omni obsequiorum genere pax et benivolentia peteretur,calamitatum perduxerit ut vitam tamen falsa, ferebantur. 63 Inter has militum voces rex captivus ad Scipionis pedes intra tentorium infertur. Tetigit mitissimum ducis animum presentia tanti regis, subiitque cogitatio metie; itaque hanc fortunam atque il
Abbreviated transcription (Latin):
obfinatur aĩõ uña ꝙ ĩ medio
bellorũ turbine uirũ fortẽ intẽ¬
tumq ꝓposito de imptũs cogi¬
tare Romanis alienissimũ mo¬
ribz ducebat Alteraqz eodem
die capta et primũ uisa et
amata et in matrimoniũ
suscepta foret ut ml matur

Expanded text:
atur: una quod in medio bellorum estu virum fortem intentumque proposito de nuptiis cogitare fedum et romanis alienissimum moribus ducebat; alia quod eodem die capta et primum visa et amata et in matrimonium suscepta et ad se intr