comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ piecipue cos ꝓpt̃ ꝯstientiã facti tuuere aiadue¬
tebat. quo celeriꝰ ciuitatẽ timore liberaret pͥncipe
sceleus illuiꝰ et concitatorem belli gatuatum ad
suppliciu de poscit Qii et sme ciubꝰ quide sius
se cõmictabat. tñ celerter õm cura quesitꝰ ĩ tast
ueiberibꝰ ex aĩatu corpus secuii ferrret. Ioi cu¬
bris litteris canini fit certior. que de drapete et
lucterio gesta esset quoq in asalio ymantiẽt oy¬
uidani. Quor et si pancitatem ꝯtẽpnebat tamꝰ.
ytinacia magna pena esse aficiendam iudiabas
ne uniuersa gallia non ibi uires defusse ad
resistendũ roiuanis sed ꝯstancia pitaret ne ue
hoc cremylo cetre cuutates locor oportanirate.
faete se uenditarent in libeitate tũ oibꝰ gallis notũ
esse scret reliqua esse una estatem sue prouincie
qua si substinere potusset nullũ ultia perieulu
neuret . Itaq Quuitu calenũ legatu cũ legionib̾
uliquit. qui iustis itmerbꝰ sub sequeret ᷑ ip̃e cu

Expanded text:
 praecipue eos propter conscientiam facti timere animadvertebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceleris illius et concitatorem belli, Gutruatum, ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem, cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s aquitame ciuitates legates ad Ce. nuserũt de¬
sidesq ei dedrait. Quibꝰ rebꝰ gestis iỹe equitũ pͣsidio
narbonam profectꝰ est ex̾citui y legates ini iberna.
deduxit quatuor legiones in belgio collocauis ci
M. antonio et .c. trebonio et pablio uatimo legatiᷤ
duas legienes ĩ eduos dedurit quor in oi gallia
suinta cẽ auctoritate sciebas duas ĩturones ad
fines carnutũ posuit. que om̃ez illam ragionem
ꝯiuctam etceans armerent duas reliquas ĩ lemo¬
nicũ fmibꝰ non lenge ab aiuernis nequa pars.
gallie uacua ab excitu esset. ꝓ aucos dies ipse in
tub uisset cognascendi ei maxnam facultate ii.¬
hebat quali quisq fuisset aie in totiꝰ gallie defec¬
tiene qua substniuciat fidelitatẽ atq auxilus pio¬
uincie illiꝰ ꝯfectus iebꝰ ad legiones in belgui se recey.

Expanded text:
Aquitaniae civitates legatos ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem profectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, quali quisque fuisset animo in totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illi
Abbreviated transcription (Latin):
rani senix ad eͥ motꝰ patꝰ sunis cuibꝰ esse ꝯsuesset
ne asilia beli querentibꝰ auctor armnoꝵ dueqs deesset
parente ⁊emanis cuntate cũ suis equitibꝰ latretimis
se suosq alebat infestisq itineribꝰ cõmeatꝰ cõplitras
qui cõportabat᷑ in iberna romanoꝵ intercipiebat. Eiat
ee ibernaret hunc antoniꝰ ad ysequendũ equitatum
hostuiꝰ mutit uelusenꝰ ad eam uirtutẽ qͥ in glaris
erat in eo magnũ ediũ conui adiigebar qd libentiꝰ
d fateret qͥd̵ impabat᷑. Ic̃aq dispositis isidiis sepeꝰ
equites ciꝰ aggressa secunda prelia faciebat INlo

Expanded text:
ravi, semper ad omnes motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitate cum suis equitibus latrociniis se suosque alebat infestisque itineribus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat dratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis saepius equi
Abbreviated transcription (Latin):
minis denussa ad ger manes equitesq ĩ piudentib
oilꝰ de ĩ prouiso ad uolasse pliũq cõmisisse dua ⁊
cotnita legionẽ aumuatam ĩ structaq adducit. Ita.
cepente oibꝰ ex ytibꝰ signo dato loca suyiora cari¬
unt. Q ubi accidit germani. equites qi signuis e¬
gionis uisis uehenentisime pieliantꝰ. Confestim
cohortes undiq nnpetũ facuit õibꝰ q aut ĩtaifec¬
tis aut captie miagna preda poriunt᷑ Capit᷑ ire
es prelio drayes. Canmiꝰ felicisinme re gesta sius
ulło pent militis uuluere ad obsidendes oppidanoe
reuertit᷑. Pesternoq hoste deleto cuiꝰ timore antea
dundere p̃sidia et munatione oppidanos cricũdaie ꝓ¬
hibitꝰ erat opera undiq imperat admuistiari.
enit eodem cũ suis coyiis postrio die. Caius fabs
partẽq oppidi sumit ad obsidendii ¶Ee. interm mer
cu antoniu questorem cũ cohertibꝰ .xu. in belgie
teliquit nequa ririsus nouor ꝯsilioꝵ capiendor
relgis facultas daret Ip̃e reliquas ciuitates adit

Expanded text:
ssa; at Germanos equitesque imprudentibus omnibus de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora capiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum faciunt omnibusque aut interfectis aut captis magna praeda potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo paene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique imperat administrari. Venit eodem cum suis copiis postero die Gaius Fabius partemque oppidi sumit ad obsidendum. Caesar interim M. Antonium quaestorem cum cohortibus XV in Bellovacis relinquit, ne qua rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. Ipse reliquas civitates adit,
Abbreviated transcription (Latin):
cum ⁊eliquo cycitu iii tar iuites ceterasq fis¬
ficiscit᷑ ciutates quaꝵ eo plio qd̵ cũ dũmato.
fecerat copias ẽẽ accitas sciebat Non einz dubitabat
qu recenti calamitate sub missiores essent futirre
Dato uero spatio ac tp̃re cedem ĩstigante dũ maco
pessent acitari. Qua i re sũma felicitas celeri¬
tasq ĩ recipiendis ciuitatilꝰ fabui asequit Nam
canutes qui sepe uexati nuꝙ̃ pacis fecerãt
mentione datis obsidibꝰ ueniut in deditionem.
cetereq ciuitates posite in ultinus gallie fnuibꝰ
occeano ꝯuĩcte que armorice appellant᷑ auctorita

Expanded text:
cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur. Nam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus veniunt in deditionem, ceteraeque civitates positae in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
facuit Dumacus fiuibꝰ expulsus euans lati¬
tansq solus cetemas regiones gallie petere est
coactꝰ At drapes unaq lute rius cũ legiones cani¬
niuniq adesse cognoscerent. nec se sine certa per¬
uitie ysequẽte excitu putaret ꝓuitie fines ĩ tiare
posse nec tam libere uagandi latiocunoꝵq faci

Expanded text:
acus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine certa pernicie persequente exercitu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vagandi latrocin
Abbreviated transcription (Latin):
mlibꝰ ex fuga .u. collectis prouintiã petere unaq
Iasiliũ cũ eo luterũ cãdircũ cepisse quẽ supiere.
cẽmentario prima de fectione gallie facrre ĩ pro¬
uintia uoliusse impetũ cognitũ ẽ. Caniniꝰ legatꝰ
cũ legionibꝰ duabꝰ ad eos ꝑsequendos ꝯtendit. ne

Expanded text:
libus ex fuga collectis provinciam petere unaque consilium cum eo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario prima defectione Galliae facere in provinciam voluisse impetum cognitum est, Caninius legatus cum legionibus duabus ad
Abbreviated transcription (Latin):
eset et ut conuenerat manũ toum uolusenꝰ arei¬
puisset tenturio uelut insucta re puotꝰ uł cderitri
a fanuliaribꝰ prohibitꝰ coni conficere hominem nõ
potut grauiter tñ yͥmo itu cladio caput ycussit
Cum utruq gladii districti esset non tam pugnad

Expanded text:
ommi Volusenus arripuisset, centurio vel insueta re permotus vel celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnandi
Abbreviated transcription (Latin):
bebat ciuusꝙ̃ fidei suã cõnnttere salute/ Nam
supiore amio titꝰ labienꝰ. Ce  ĩ gallia titeniore.
uis dicente tũ conium cõpisset sollicitare ciuita
eiꝰ sine ulla yfidia uditauit compriu posse:
Que quia nõ arbitrabat ͤ uecatũ ĩ castia uen¬
turu. ne temptando cautiorem fatẽt cauiin uo¬
lusenum quadiatũ misit qui eũ y smulatõnẽ
collo quii ciuaret int̾ficiendu. Ad eam ieui idened¬

Expanded text:
salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commium comperisset sollicitare civitateius sine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulationem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem dele
Abbreviated transcription (Latin):
de re y. meritos accipere legiene ex iberius euocat
rursus undecimam. litturas autẽ ad .c. fabiũ iugtit
ur nignes suesonũ legiones duas quas hebat ad¬
diceres alteraq ex duabꝰ a lucio lableno accersit. Ita
quantũ ibernor opportunitas belliq ratio pestula¬
bat perpetuo suo labore miutem legienilꝰ expe¬
ditionũ onus iniungebas. Hiis copus coactis ad
uelleuaces proficiscit castasq in eor finibꝰ positis
equitũ tiraas dinuttit in eñs partes ad aliques
excipiendes ex quibꝰ hostui ꝯsilia cognosceret. Ca¬
tes officio functi in edificus renũciant pances ẽe¬
muctos atq hes non qui agioꝵ colendor causa
remanhissee Nãq esse undiq diligentei demigatũ
sed qui speculandi cauha esset remissis a quibus
cũ quererit .Ce. quo loco multitudo eet bellenacor
quod ne esser asilui eor inuemebat belleuacos ẽe
qui drma ferie posset in unu locu quenuisse Itemq

Expanded text:
de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant paucos tos, atque hos, non qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum l
Abbreviated transcription (Latin):
nullo loco duitiꝰ ꝯsistere auderẽt. nec silua p̃sidis
tempestatibꝰ dirissmus tegi pessent dispersi magua
yte amissa suoꝵ dissipant᷑  infinitinas ciuitates
Ce. tp̃re anu difficilimo cũ satis uuceret ꝯueienteᷤ
manꝰ dissipare. ne qd̾ mitiu belli nasceret᷑ quatũq
in ratione esset exploratũ haberet sub tẏs estiuorũ
nullũ sũmũ bellu uosse conflari .c. treboniũ cum
duabꝰ legionibꝰ quas secũ hebat in ibernis cenabi
cellecauit. Iye cũ cebris legationibꝰ romoꝵ certior.
fieret bellouacos qui belli gloria galles oñis bel¬
gasq patiabat . fintnuasq hnis ciuitates duce.
corbeo bellouaco et conuo atrebate excitꝰ cõpare.
atq in unũ lecũ cogere ut eĩ. multicudiue ĩ fiis
suessonii qui renus ciat attabuti facerent ĩ pressio
nem ꝑtiuere aͥt nõ tantũ ad digͥtatẽ s etia ad salu¬
tem suã uidicaret nulla calamitatẽ socies optime

Expanded text:
nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attribupertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime
Abbreviated transcription (Latin):
legatos auxiliũ petũt cõtra carmutes qͦs ĩ tulisse
tamdecina et seytam ex iberius ab arari reducit q̃s
ibi collocatas explicande ⁊ei frumentarit causa su¬
peuore cõmẽtario demostratu est. Ita cũ duabꝰ legio¬
nbꝰ ad prosequendos carmites proficiscit᷑ . Cuiii.
fama excitꝰ ad hostes esset plata calansitate ceteroꝵ
ducti carnutes desertis uicis oppidisq que tollerãde
ienuis ꝯstitutis causa repente exigiuis ad necesuta¬
tem edificiis intelebat nuper eĩ. deuicti cõplura
oppida dimiserat dispersa profuguit.Ce. erupẽres
eo mayime tyre acerimas tẽpestates cũ subrie mi¬
lites nollent in oppido carnutũ cenabo castia poĩt
cata milites ꝯtegit. Equites tñ et auxiliarios
pedites in om̃s ytes mictit quascũq petisse dice¬
bant hostes. hec frusta nam plerũq magna.
preda potiti nosta reuertut᷑. dppressi carnutes.
iemis difficultate terrore periculi cũ tectis eypulsi

Expanded text:
mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit cata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi
Abbreviated transcription (Latin):
bitiriges. qui pͥmu aduentũ potuerãt effugere coma¬
neꝵ ĩ finitimas cuutates aut pͥuatis hospitus cõfisi
aiet societate ꝯsilior ꝯfugerant frustra nam . Ce.
magiis itmeribꝰ õĩbꝰ locis occirat nec dat ulli ciuitati.
spatui de aliena potiꝰq̃ de domestica salute cogitadi.
Qua celeritate et fideles amicos retmebat et dubitaon¬
tes tenore ad condictiones patis adducebat. Tali ꝯdis¬
tione ꝓposita bitiages cũ sibi iudere̾t ad demac̃tia
Ce. reditũ patere in eiꝰ amicitia finitiniasq cinta¬
tes sie uilla pena dedisie olsides atqi infide recep¬
tas ¶se idem fecerũt. Ce. militibꝰ pro tanto labore
ac patuencia. qui bru malibꝰ diebꝰ itnieubꝰ difficili¬
nus fugoribꝰ intollerandis studiesissnme ꝓmuaserat
in labore. ducentos sextercios centionibꝰ toc muilia
numuium prede noĩe condonanda pollicet᷑. legio¬
nibusq in ibema remissis ipe se recepit die .xxx.
bibracte . Ibi cũ uis diceret bituriges ad eñ nuttint

Expanded text:
uerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos
Abbreviated transcription (Latin):
ymanseuĩt Quor ꝑtinacia cognita. Ce .xu. co¬
hortibꝰ instructis castusq eo loco metatis mumu
uibet castra ac solutis operibꝰ pio uallo legieneᷤ
nistiuctas collocat equites frenatis equis ĩ sta¬
tione disponit Belleuaci cũ iomanos ad i se quedũ
paratos iuderet. neq y nocte aut diutiꝰ ꝑmanere
suie piculo eodem loco possent tale ꝯsaliũ suis re¬
tipiendi ceperũt fałfes ut ꝯstituerat naq ĩ acie
sedere gallos ꝯsuesse supioribꝰ comẽtarns .c. de

Expanded text:
permanserunt. Quorum pertinacia cognita Caesar XX copermanserunt. Quorum pertinacia cognita Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis muniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco possent, tale consilium sui recipiendi ceperunt. Fasces, ubi consederant namque in acie sedere Gallos consuesse superioribus commentariis Cae
Abbreviated transcription (Latin):
Ce. neq resistentes aggrediendos tanto colis ascẽ¬
su. iudicabat neq nõ usq es legiones admouen¬
das ut discedere ex eo loco siue piculo harbari mi¬
litibꝰ mstantibꝰ nõ possẽt Ita cũ palude impedita
a castus castia diuideret que transeundi difficul¬
tas celeritate nisequendi tardare posset ato. id
uigũ qd tia spaludẽ pene ad hostiũ castra xtiũet
mediocia ualle a castas eoꝵ int̾cisum aiaduerte¬
ret pontibꝰ palude ꝯstiata legiones traducit cele¬
rit᷑q ĩ sũma planitiem iugi ꝑuenit q̃ de cliui.
fastigio duobꝰ a lateribꝰ muniebat᷑. Ibi legienibꝰ
nistiuctis ad ultimũ iugũ ꝓuenit atiẽq eo leco
ꝯstituit unde tormento missa tela ĩ hostiũ cune¬
os conici possent / Baibari ꝯfisi natura loci cũ
dnntare nõ recusarent si forte romam subire.
cellem conarentꝰ. et paulatim copias distabutas
diuttere nõ possẽt ne dispersi yturbaret᷑ i acie

Expanded text:
Caesar neque resistentes adgrediendos tanto collis ascenCaesar neque resistentes adgrediendos tanto collis ascensu iudicabat, neque non usque eo legiones admovendas ut discedere ex eo loco sine periculo barbari militibus instantibus non possent. Ita, cum palude impedita a castris castra dividi videret, quae transeundi difficultas celeritatem insequendi tardare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hostium castra pertineret mediocri valle a castris eorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legiones traducit celeriterque in summam planitiem iugi pervenit, quae declivi fastigio duobus ab lateribus muniebatur. Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum pervenit aciemque eo loco constituit unde tormento missa tela in hostium cuneos conici possent. Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent, si forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non possent, ne dispersi perturbarentur, in acie
Abbreviated transcription (Latin):
e nimꝰ uulnerabat . sed etia qui lengiꝰ subsidiari cõ¬
sueuerat tuipit refugeruit. nec priꝰ fine fugi feti¬
rut sepe anussis suyioribꝰ locis ꝙ̃ se aut in castra
suor reciperet. aut nõ nulli pudore ceacti longius.
profugerũt. Queꝵ picło sic om̃s copie sũt yturbate
ut uix uditari pesset utrũ secũdis minimisq rebꝰ
nisolentiores an ad uerso mediocii casu timidiores.
essent Compluribꝰ diebꝰ isdẽ castus ꝯsũptis cum
uropiꝰ accessisse legiones et .c. treboniũ legatum
coguo ussẽt duces bellonator uenti snmile eb sessi.¬
onem alesie nottu duuittũt eos quos aur e¬
tate aut urabꝰ inferiores. aut mermes hẽbant
unaq reliqua nupedineta Quor yturbatu
et ꝯfusu̾ di explicat agnien magna ei młtitu¬
do caroꝵ etia expeditos sequi gallos ꝯsueuit
oppiessi luce copias armator in sius nstruuĩt
tastus ne puꝰ romani yersequi se inciperet ꝙ̃
longiꝰ aguen nupedimentoꝵ suor processisset at

Expanded text:
sidiari consuerant, turpiter refugerunt, nec prius finem fugae fecerunt saepe amissis superioribus locis quam se aut in castra suorum reciperent, aut nonnulli pudore coacti longius profugerent. Quorum periculo sic omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum secundis minimisque rebus insolentiores an adverso mediocri casu timidiores essent. Compluribus diebus isdem in castris consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti similem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum explicant agmen magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi Gallos consuevit, oppressi luce copias armatorum pro suis instruunt castris, ne prius Romani persequi se inciperent quam longius agmen impedimentorum suorum processisset. At
Abbreviated transcription (Latin):
corbeo pieliante ex silius. fit magna ꝯtentione di.¬
urisii pliũ. s cũ diutiꝰ pari marte miret  pau¬
latim ey salius instauta. multitude pieced̾it peditũ
que nestros coegit cedere equites. Quibꝰ celenter.
subueniuĩt leuis armatine pedites quos. ante ligio¬
nes nussos decui turmisq nr̃oꝵ int̾rositis ꝯstant᷑
preliant᷑. pugnat᷑ aliꝙ̃ diu pari atentõne deiide ut
tatio pestulabat pielu qui substnnuerat. primes

Expanded text:
entione diversum proelium. Quod cum diutius pari Marte iniretur, paulatim ex silvis instructa multitudo procedit peditum, quae nostros coegit cedere equites. Quibus celeriter subveniunt levis armaturae pedites, quos ante legiones missos docui, turmisque nostrorum interpositi constanter proeliantur. Pugnatur aliquamdiu pari contentione; deinde, ut ratio postulabat
Abbreviated transcription (Latin):
suĩa ꝑmansisse. neq ad sanitatẽ reliquoꝵ didi¬
tione esse yductos scrie atq nn telugere se caez
pectati facillanie mortuis delegari Neminem.
nero tantũ pollere. ut inuitis principibꝰ re sistẽ¬
Tte senatu gibꝰ bonis repugnantibꝰ. i frrma man
plebis bellu concitare et gerere pesset Sed tnĩ se
ꝯtentũ fori illa pena qua sibi ip̃i ꝯtaxissent.
Nocte insequenti legati responsa ad suos rfert
obsides ꝯficuit conturuit reliquaꝵ ciuitatũ. legati
qui belleuacor speculabant᷑ euẽtu obsides daut

Expanded text:
neque ad sanitatem reliquorum deditione esse perductos. Scire atque intellegere se causam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obs
Abbreviated transcription (Latin):
tentꝰ hostui qua si sme dniucatione interie ite¬
gas posset pro sua lemontia atqi hũanitate nũꝙ̃
profecto essec illatur afflictas opes equestr plio
bellouacoꝵ esse elector peditũ młra milia ĩ trrisse
uix ufugisse nũtios cedis lamen magnũ ut in¬

Expanded text:
tentus hostium, quam si sine dimicatione inferre intetentus hostium, quam si sine dimicatione inferre integris posset, pro sua clementia atque humanitate numquam profecto esset illaturus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacorum esse; delectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen magnu
Abbreviated transcription (Latin):
auit Cum anteum ulła calanutate uittꝰ corbeus
tecedere prelio siluasq petere aut iniutantibꝰ
mis ad ddeitõne potuit adduti quiu fortissme.
pielando. cõplures uuluerando cogeret elatos ra¬
tudia uictores inse tela conitere. T ali modo ref.
gesta recentibꝰ prelii uestigiis. Inigiessꝰ. Ce. tũ
iuitos tanta calamitate existiuaret hosces uũno
attepto locũ castioꝵ relicturos que nõ longiꝰ ab ea
cide abesse passa nuua octo nulibꝰ diteibatͤ tam¬
ee si fluiuine impecitu tiansitũ iidebat tamen
ascitu traducto piogiedit At belle uaci reliqueq
cuurates repente ex fuga paucis atq hnis uił¬
neratis receptis qui siluauaꝵ beneficio casum
utaueras õibꝰ aduersis cog̾nita calanutate iunt¬
feco crbro amusso equitatu et fertissunis prdci¬
bus tũ aduetare romanos eyistimarẽt ꝯsilio re¬
pente cantu tubaꝵ ꝯuocato ꝯclanãt legati ob si
ad ad bellũ auxilia nutuatꝰ erat Ceteu enestigio
mittũt ad Cẽ. legatos þetut q ut ea pena sit con¬

Expanded text:
 cum interim nulla calamitate victus Correus excedere proelio silvasque petere aut invitantibus nostris ad deditionem potuit adduci, quin fortissime proeliando compluresque vulnerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum victos tanta calamitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non longius ab ea caede abesse plus minus octo milibus dicebantur, tametsi flumine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur. At Bellovaci reliquaeque civitates repente ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitate, interfecto Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidead id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legatos petuntque, ut ea poena sit con
Abbreviated transcription (Latin):
perieribꝰ estinis galli& deuitta subataniq esse aqui¬
tamam nũꝙͣ adisset ꝑ publium cassũ quadã ex
yte deuicisset. cũ duabꝰ legionbꝰ in ea ytem gallie et¬

Expanded text:
perioribus aestivis Galliam devictam subactamque esse, Aquiperioribus aestivis Galliam devictam subactamque esse, Aquitaniam numquam adisset, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galli
Abbreviated transcription (Latin):
iet᷑ asperiꝰ fecisse neq exitũ ꝯsilioꝵ suoꝵ aĩad¬
uerteret᷑. si tali iatione diuersis in locis plures cõ¬
silia mussent exẽplo supplicu detenendos reliques
existimauit . Itaq oibꝰ qui arma tuleiãt mauꝰ
piecidit iutaniq ꝯcessit quo testatior esset pena
mproboꝵ drapes qui captu esse a camnio docu sueĩ.
dignitate et delore uinculoꝵ siue tiiore ganions suy¬
plicu pautis dicbꝰ tibo se absciuit. atq ita internt.
Rodem tpre lutteriꝰ quem profugise ce prlio scͥesi cu
in potestate uenisset epasnacti aruerm cabro ci nuta¬
dis locis multoꝵ fidei se cõmittebat qd nusqͣ diitius
sme periculo cõmioraturꝰ uidebat᷑. tũ sibi ascuis esset
q iniuicũ Ce. hĩet hiũs epasnactꝰ aruernꝰ amicissnsꝰ¬
equesta prelui facit secudii cõ pluribꝰ q taueris inter¬
fectis et germanis qui uull aduersus romanos au¬
pilia denegabas principes eor uineẽ redigit in suam

Expanded text:
retur asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadretur asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, si tali ratione diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena improborum. Drappes, quem captum esse a Caninio docui, sive indignitate et dolore vinculorum sive timore gravioris supplici paucis diebus cibo se abstinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex proelio scripsi, cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo commoraturus videbatur, cum sibi conscius esset, quam inimicum deequestre proelium facit secundum compluribusque Treveris interfectis et Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut quisq poceiat maxiue insignis quo notior
ferebat. Ce. cũ plures suos uuluerart uideret ex õilꝰ
oppidi partibꝰ cohortes mõtem ascendere et simidatẽe.
meniu occupandoꝵ damore undiq iubet tollere.
Quo ft̃o ꝑteniti oppidani cum quid ageret ᷑ i locis
celiquis essent suspensi reuocant ab ĩ pugnandis.
operbꝰ armatos nutrisq disponũt. Ita nosta fiuie
preli ft̃o celerit̾ opera flama cõprehensa partum
restungiit. partim interscuidut Cum ꝑtinacit᷑ resis¬
teient oppidam magna etia ꝑte anussa siti suor
tulis intercise sũt atq auerse. Quo fc̃o repẽte per¬
henis exariauut fons tantaq attulit oppidanis salutis
desperatione ut id nõ hõmũ asilie sed deer uoliun¬
tate factũ putarent. Itaq se necesitate coacti tra¬
diderũt. Ce. itaq cũ sua lenitatẽ cognitã om̃ibus
scriet neq uertret᷑ nequie cudelitate natine uide¬

Expanded text:
Ita quam quisque poterat maxime insignis, quo notior Ita quam quisque poterat maxime insignis, quo notior ferebat. Caesar cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi partibus cohortes montem ascendere et simulatione moenium occupandorum clamorem undique iubet tollere. Quo facto perterriti oppidani, cum quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revocant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. Ita nostri fine proeli facto celeriter opera flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magna etiam parte amissa siti suoruis venae fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repente perennis exaruit fons tantamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum voluntate factum putarent. Itaque se necessitate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate naturae vide
Abbreviated transcription (Latin):
uincere difficultates. Eedem tp̃ie cuniculos tittos
aduineas agũt et caput fontis q̃d genus epers
sine ullo pericule smie suspitiene hostiu facere
acebat. eytruit᷑ aggẽ in altitudine pedes .ui. Col
bcaf  in es turus.. tabulatoꝵ nõ quidẽ qͥ menb.
equaret᷑ id cĩ nullis opetabꝰ efici poterat sed que.
supare fontis fastigii posser Er ea cũ tela touuẽtis
iaceieut ᷑ ad fontis aditũ nec siue piculo aq̃ri posscc
oppidam non tantũ pecora atq iumenta sed etiam
magna homũ multitudo siti ꝯsumiebat᷑. Quo male
pteruti opidam cupas sepo pace scandulis cõplet eas
ardentes ĩ opera pieuliũt. Eodemq tp̃re aceniiue.
preliant᷑ ut ab nitendio restinguendo dnuicationis.
peuculo detereat romanos. Magna repente in iysis
operibꝰ flama entitit. Quecũq eĩ ꝑ locũ p̾cipitem
missia erat ea uineis et aggrie suppressa cõphendebãt
pectu excitꝰ nri. magnusq utũq clamor oniebat

Expanded text:
vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebat. Exstruitur agger in altitudicatur in eo turris decem tabulatorum, non quidem quae moenibus aequaret id enim nullis operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum, nec sine periculo possent aquari oppidani, non tantum pecora atque iumenta, sed etiam magna hostium multitudo siti consumebatur. Quo malo perterriti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera provolvunt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. Magna repente in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebanpectu exercitus nostri, magnusque utrimque clamor oriebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Rat aũt oppidanis difficilis et yruptꝰ eo delcensus.
ur piehibentibꝰ nr̃is sine uulneribꝰ ac yiculo iuite
neq adrre flumen neq arduo recipere se possent
ascensu qua difficultate coꝵ cognita Ce. sagitarus
funditoribꝰq dispositis tormentis etia quibusdam.
locis ꝯtia facilimos descensus collocatis a qua flius
prohabebat oppidanos. Quoꝵ ois postea multitudo
aquatii unũ ini locũ ꝯueniebat sub iṗiꝰ oppidi muꝵ
ubi magnꝰ fons aque prorupebat ab ea yte que
fee pedil trecentoꝵ interuallo fluminis trituitu.
uacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cu
eptarent reliqui. Ce. unꝰ inderet sine magno ye¬
riculo regione eiꝰ uineas agere aduersus montẽ et
aggeie instuiere cepit magno cũ labore et ꝯtmua
dnnicatione. Oppidani ei. loco inpeuore de cirau̾̃t
et enmiꝰ sine peritulo p̾liant ͦ multosq ꝑtinacit᷑
suttedentes uulnerant. Non de terientur tñ militeᷤᷤ
nii uineas profere et labore atq operibꝰ locorum

Expanded text:
nis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regione eius vineas agere adversus montem et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminus sine periculo proeliantur multosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tamen milites nostri vineas proferre et labore atque operibus locorum
Abbreviated transcription (Latin):
des renouare belli ꝯsilia nũciabatͤ quiratõnesq.
factre cuiꝰ rei ueris mulis causa affenebat᷑ qued
galls oibꝰ cognitu esset neque ulla młtitudine.
in una locũ coacta resisti posse romanis nec si
alitui ciuitati sortem in cõmodi recusandã si tali
mora ielique se posset uendicare ĩ libertatem:
Que ne oppuuo galloꝵ ꝯfrmaretᶜᵒ. Ce. marcum
antoniũ questore sius yficit ibernis iỹe equitũ
ẜsidie perdie. k al. Ianuarias ab oppido bibracte
riesiciscit. ad legione duo decima qua nõ lenge
afuubꝰ aouoꝵ collocauerat in finibꝰ bitnugũ eiq
Aiugit legionem undecimã que proxina fuerat
mmus cohortibꝰ ad nupedimẽta tuenda relictis. Re¬
quum excitu in copiosissimes agros bitlrgum
nducit. Qui cũ latos fiues et cõplura oppida ha¬
arent uniꝰ legionis ibernis nõ potuerũt ꝯtiueri
qui bellu pararent ꝯuratõnesq factient Repen

Expanded text:
ia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repen
Abbreviated transcription (Latin):
ma ꝯtentione dnuicaret᷑ dũnacus iustauit aciem
que suis esset equitibꝰ nnuicem presidio tũ repete
conferre legiones in aspectu hostul uenuĩt. Quibꝰ
iuisis percusse barbaroꝵ turmue ac ytenite acies
hostiũ ꝑturbato impedimentoꝵ agnune magno
clamore discihuq passim fuge se mandant. At
nii equites qui paule añ cũ resistentibꝰ fortisie̾.
afurerat leticia uictorie elati magno undiq cla¬
more sublato cedentibꝰ cricufusi. quantũ equoru
urres ad ysequendii dextreq ad cedendũ ualent.
tantũ es prelio intericuit. Itaq ampliꝰ milibus
passuii.xii. aus drmatoꝵ. aut eoꝵ qui es tp̃re
arina preiecerat int̾fectis oĩs młtitude capitur
mpedmientor/ Qua ex fuga cũ costaret drapetem
senoneni qui ut pͥmũ defecerat gallia collectis
undiq yditis hoĩbꝰ serus ad libertatẽ uocatis ex¬

Expanded text:
ma contentione dimicaretur, Dumnacus instruit aciem ma contentione dimicaretur, Dumnacus instruit aciem quae suis esset equitibus in vicem praesidio, cum repente confertae legiones in conspectum hostium veniunt. Quibus visis perculsae barbarorum turmae ac perterritae acies hostium, perturbato impedimentorum agmine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant. At nostri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia victoriae elati magno undique clamore sublato cedentibus circumfusi, quantum equorum vires ad persequendum dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque amplius milibus XII aut armatorum aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga cum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defecerat Gallia, collectis undique perditis hominibus, servis ad libertatem vocatis, ex
Abbreviated transcription (Latin):
yterrtes q sarcinis itinere accressi magna p̾da
multis int̾fectis pociũt᷑. Ita re bene gesta se aesi¬
piũt in castia. Insequenti nocte fabiꝰ equites pa¬
mitit sic pacatis ut afligerent atq ee agnla.
moratent. dum asequeret᷑ ip̃e. Cuuiꝰ p̾ceptis ut
grreret᷑ Quintꝰ titatus uarus yfectꝰ equitum
siunglaris et ai. et prudencie suos hortatꝰ agnien¬
q hostui ꝯsecutꝰ turmas partim idoneis locis.
disponit partim equitũ yͥlui cõnuitit. Confligit
audacius equitatꝰ hostui suttedentibꝰ sibi peditibꝰ
qui toto agnime subsistentibꝰ equitibꝰ suis ꝯtra
Nãq nri ꝯtemptis pricie superatisq hostibꝰ cũ
subsequi legiones menuuissent et pidore ce dendi
cupiditate y se ꝯficiendi prelu foreissme contra
redites preiantꝰ hosceiq nicħ ampliꝰ copiaꝵ acessui¬
rum caedentes ut pridie cognouerant delendi equi¬
tatꝰ nri nacti occasionẽ uidebant᷑. Cã aliꝙ̃ diu sum¬

Expanded text:
perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra is pridie superatis hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime contra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum credentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu sum
Abbreviated transcription (Latin):
neq infirmas legie nes hostibꝰ cõmistere audrret
castra posuit loco munito diunatꝰ tũ appinquine
canimium coguosceret copis oibꝰ ad legiones quer¬
sis castia romanoꝵ eppugndee iustituit. Cum
cõplires dies in oppugnatione asupsisset et ma¬
fit certior que in pictonibꝰ gerant᷑. Quibꝰ rebus
cotuitis ꝓficiscit᷑ ad auxiliũ dirratio ferend ii at
dũnatꝰ aduetu fabm cognte desperata salute l
tpre codem coactꝰ esset et iemanũ et extẽnũ sułs¬
tiuere hostem et recipere ac timere eppidanos ⁊e¬
pente ex eo leco cũ copnis recedit. nec se satis tutu
fore debatiat᷑ nisi flumine ligeri q̃d eiat ponte. fu¬
ꝓt magnitudiuẽ transeundii copias tradurihet.
fabiꝰ et si nõdũ in aspectũ uenerat hostibꝰ neq
se cannnus ꝯuieerat tñ dectꝰ tibus qui locorum
naturami nouerat petisi mui ciẽbidit hosces pter¬
tos non eis locũ que petebant petituros. Itaq

Expanded text:
neque infirmas legiones hostibus committere auderet, neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et mafit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab eis qui locorum noverant naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
dificiis pecore ut odio suor ambiorie si quos.
fortuna reliquos fecisset nullii reditũ prepter
tantas calamitates h̃et in cuutatem /. Cum in
oñs ytes fines ambierigis aut legiones aut an¬
uilia dnuisisset atq eĩa cidibꝰ nicendns ⁊ apiuis
uastasset magno nũo hominũ int̾fecto atq
capto labieni cũ duabꝰ legionibꝰ intreueres mit¬
tit quor ciuutas ꝓrt̃ germanie ucintate coti¬
diame eecita lelis cultu et fratate nẽ uieus
Agrrmanis differebat neq imperata unꝙͣ̃ iisi.
ex̾citu ceacta faciebat Interim cũ .c. canimus le¬
tarꝰ cũ magna nultitidinẽ conuenise hostiĩ in
g̃mes pectenũ litteris nitiisq dirati cognesctat
qui ꝑpetuo in amicitia manserat romanor cui
ys quedam ciuitatis eiꝰ difecisset. ad oppidũ lene¬
num ꝯtendit/ Quo cũ aduẽtaret atq ex captius
certiꝰ cognosceret multis hominũ milibꝰ a dimoco
duce andium dizatui cdausũ lenionem oppugnars

Expanded text:
aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix, si quos aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nullum reditum propter tantas calamitates haberet in civitatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et feritate non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari
Abbreviated transcription (Latin):
demigare. ex agrus diffugere. ad presens imperum
denitandũ. plirres n ytis eẏcitũ dnuttere astituit
Antoniũ questorem cũ legione duodecima sibi
Mũgit .c. fabiũ lecatũ tu cohortilꝰ .xxx. nuttit
ni Siuersissimam partem gallie qs ibi quasdam
ciuitates ni armis esse audiebat neq .c. camimnũ
rebilũ letatũ qui in illis regionibꝰ preerat satis.
firnias duas legianes hr̃e existimabat E itũ labi¬
enũ ad se euotat. legionẽ autẽ duodecima que.
cũ eo fuerat iniberius in tocatã gallia nugit do
tolonias ciuam romanor tuendas neq simile ĩ¬
cẽmodũ accideret de cursiene barbaroꝵ ac supiore.
estate tergestinis acciderat qui repentine latreti¬
iuis atq unpetu nicole illoꝵ erat oppressi Ipse
ad uastandos de pplarides q fiues ambiorigis pr¬
ficiscitꝰ quem yteritũ ac fugientĩ eũ redigi pes¬
se ui suam petestatem desperasset proxniũ sue
dignitatis ce ducebat adte fines eiꝰ uastare ciubꝰ

Expanded text:
sens imperium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi coniungit. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterritum ac fugientem cum redigi posse in suam potestatem desperasset, proximum suae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus,
Abbreviated transcription (Latin):
stieq itineribꝰ fuimentũ importare in oppida
instituit. Quor srrepitũ iugiles castioꝵ cũ sesis¬
sent exploratraes mussi que gererent᷑ renuciassẽt
canimꝰ celert̾ tũ cchortibiꝰ dimatis ex proxis ca¬
Itellis infrumentarios sub ipsa lucẽ ipetũ fecit
Un iepentine mnale pteriti diffuguit ad sua.
presidia. Q ue m̃i ut inderũt acaue ata arma¬
tos ĩ titati nemnnem ex ee nũs unui cayi pati¬
unti. Brofugit inde cũ paucis lucteriꝰ nec se
recipit in castia ⁊e bene gesta caniniꝰ ex captius
cõpir ꝑtez copiar tu drapete esse ĩ castus a millo
non longe amirlius .xii. Qua ex cõplirabꝰ ceg̾ta
tui ntelligeret fugato duce altero yteritos idiqͥs
facile opprimi posse magne felicitatis ee aibitra¬
bat nemmc̃ ex cede refugisse in castia qui de
accerta calamutate nũtui drapeti per fenet. sed
in experiendo cũ ꝑiculũ nulã uideret equitatu

Expanded text:
stisque itineribus frumentum importare in oppidum stisque itineribus frumentum importare in oppidum instituit. Quorum strepitum vigiles castrorum cum sensissent, exploratoresque missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum cohortibus armatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem impetum fecit. Ei repentino malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; quae nostri ut viderunt, acrius contra armatos incitati neminem ex eo numero vivum capi patiuntur. Profugit inde cum paucis Lucterius nec se recipit in castra. Re bene gesta Caninius ex captivis comperit partem copiarum cum Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII. Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calamitate nuntium Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum