comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta obseruatione pꝰtoui. uacare ꝯtigerit:
cũq eos ad temp petitori intentio calũpnio¬
sa lacauit: ad sua monasteria ⁊ uenerabi¬
les ȩccłias se ꝯferentes: sapienti aĩo pͣcatiõe
sollicita. faciliusq dęꝑx imo sacꝰ icĩs altaribus. X¬
ob secundent. in suis larib ⁊ domicili is. istitu¬
Rȩẽ tis¶uhac aut ragia urbe si quanclo cuiꝰq rei
tis eccłus obsecunt᷑. siuȩ monacos exaliis qͥ¬
b cũq ꝓuinciis. ꝯtgerit repperiri quos tñ
milite quisꝗ uocare uoluerit: iniullo alio
sit lititũ memoratos cuiꝗͣ pulsare iudicio.
nͥ intuę sub lunitatis dũ taxat examine.
ubi eis ⁊ beatitudini nonor debitus rese¬
uet᷑. ⁊ oratoꝵ affluẽs indefensionib copia
largie p̃stet᷑. P ret̾ea cũr ꝑuinciis ex eiꝰ qui
regit ꝓuinciã fuerit᷑ sententia ł uit̾ locut¬
one ꝯuenti. siue illi sac̾dotes seu cuicũq gͣ¬
dus clici siue monachi habeant᷑. dum mͦ

Expanded text:
ta observatione praetorii vacare contigerit ta observatione praetorii vacare contigerit cumque eos ad tempus petitorum intentio calumniosa laxaverit, ad sua se monasteria et venerabiles ecclesias conferentes sapienti animo, precatione sollicita faciliusque de proximo sacrosanctis altaribus obsecundent in suis laribus et domiciliis constituti. In hac autem regia urbe si quando cuiuscumque rei tis ecclesiis obsequuntur, sive monachos ex aliis quibuscumque provinciis contigerit reperiri, quos tamen in litem quisquam vocare voluerit, in nullo alio sit licitum memoratos cuiquam pulsare iudicio, nisi in tuae sublimitatis dumtaxat examine, ubi eis et beatitudinis honor debitus reservetur et oratorum adfluens in defensionibus copia large praestetur. Praeterea cum in provinciis ex eius qui regit provinciam fuerint sententia vel interlocutione conventi sive illi sacerdotes seu cuiuscumque gradus clerici sive monachi habeantur, dummodo
Abbreviated transcription (Latin):
rac iocuis tutelarib seu curationib sint ob¬
norii. s raue enĩ atq uuquũ est calidis quo¬
rundam siita ꝯtigerit machinationib eos ue¬
rari: qͥ ꝓpt̾ timorẽ di apparentib atq sub stan¬
tiis destitutos minores sustentare: ac uelud
pat̾na affectione educare. festinat᷑.
pꝰ hac fueruit. orthodore fidei sacerdotes. ⁊
csi cuiꝰ eumq gradis sint. monachi qͦ in cau¬
sis qiuilib ex nullius pemitꝰ maioris minoris ue
sententia uidicis. ad extranea iudiciał tra¬
haut᷑: aut ꝓuinciam ł locum aut regionẽ
quã habitant exire cogant᷑. Nullus coꝵ eccli
as ł monasteria ꝑͥa que religionis in tuitu
nabitant. relinquere miserabili necessitare
iubeat̃: s apd̾ suos urbices ordinarios. n ⁊ ꝑ
iunciar᷑ rectores. locis quib degunt eccłarũ Rc̃c
inisterus obsecundent. om̃iumq ꝯtͣ se agẽ¬
tium excipiant acciones. ut his horis saltem
atq temporib qͥb religiosos iuros. aturbulẽ¬

Expanded text:
ratiociniis tutelaribus seu curationibus obnoxii sint. grave enim atque iniquum est callidis quorundam, si ita contigerit, machinationibus eos vexari, qui propter timorem dei a parentibus atque substantiis destitutos minores sustentare ac velut paterna adfectione educare festinant. posthac fuerint orthodoxae fidei sacerdotes et clerici, cuiuscunque gradus sint, monachi quoque, in causis civilibus ex nullius penitus maioris minorisve sententia iudicis ad extranea iudicia pertrahantur aut provincia vel loco aut regione, quam habitant, exire cogantur. Et ias vel monasteria propria, quae religionis intuitu habitant, relinquere miserabili necessitate iubeatur, sed apud suos iudices ordinarios, hoc est provinciarum rectores, locis quibus degunt et ecclesiarum ministeriis obsecundant, omnium contra se agentium suscipiant actiones, ut his saltem horis atque temporibus, quibus religiosos viros a turbulen
Abbreviated transcription (Latin):
rum incio toleuisse sos. stit̾it: redibe cogã¬
tur. ut hac saltẽ censurȩ ustissime formioi¬
ne reuocati. inꝑbis assione ꝯfuctationib oc¬
cupati: ad quiescant se iam sopitis clamorib:
iuurgioꝵ. magistra de iniceps necessirate reti

Expanded text:
rum vitio tolerasse eos constiterit, redhibere cogantur, ut hac saltem censurae iustissimae formidine revocati improbis adsidue conflictationibus occupati adquiescant se iam sopitis clamoribus iurgiorum magistra deinceps necessitate reti
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ disnosenur. sx̃ nepium de functoꝵ ꝓrositum
imꝑba fradatoꝵ calliditete celetur. quicquit
ꝓhiuĩmodi causa atestatore relictum fuerit.
uniu̾sa qui id quodcũq mͦ cognouerit᷑. ł iui
ri clarissimi rectoris ꝓuĩciȩ ł murbis ep̃i noti
delatoris nom̃ suspicionẽq formidet᷑. cũ sides
atti incdustria eoꝵ tã laude q̃ honestate nõ care¬
at. ac parit᷑ pꝰietate: cum ueritatẽ inpublicas
aures uilucẽq dedurerit. ea aesrarge
urbe ulicetis ꝓuinci is. quę toto orbe distuse s̃.
ad ẽp̃atꝰ gradum ꝓuei deo actore ꝯtigerit. pu¬
ris m̃tib hõimum. nuda electionis ꝯscientia. sin¬
cero hõiuum uidicio: ꝑferat᷑. Nemo gradũ sacer¬
loti. p̃ eiĩ uenalitate mercit᷑. Quantum qͥuisq
mereat᷑. nõ quantũ quisq dare suiticiat: exti

Expanded text:
esse dignoscitur. Et ne pium defunctorum propositum esse dignoscitur. Et ne pium defunctorum propositum improba fraudatorum calliditate celetur, quidquid pro huiusmodi causa a testatore relictum fuerit, universi, qui id quocumque modo cognoverint, vel in viri clarissimi rectoris provinciae vel in urbis episcopi delatoris nomen suspicionemque formident, cum fides atque industria eorum tam laude quam honestate non careat ac pariter pietate, cum veritatem in publicas aures lucemque deduxerint. D. XV k. Sevel in ceteris provinciis, quae toto orbe diffusae sunt, ad episcopatus gradum provehi deo auctore contigerit, puris hominum mentibus nuda electionis conscientia sincero omnium iudicio proferatur. Nemo gradum sacerdotii pretii venalitate mercetur: qualiter quisque me
Abbreviated transcription (Latin):
beat facultatẽ ex igencli quot huiꝰ rei gr̃a fuerit
deredctum: piũ clefuncti ꝓpositũ. sine ulla cuñc
trio fũt ꝯsecut᷑: statĩss gestis uit uenientib ear̃
quantitatẽ ⁊ temp̃ quo eas susceꝑit. apd rectorẽ
ꝓumcie publicare debebit Post uniꝰ uͥ annispa¬
festare p̃cipimꝰ. ut ꝑ om̃ia impleant᷑ pie defici ẽ¬
num uoluntates. Ita tam̃ ut reugiosusum anti¬
Ates gratis ⁊ fine ullo difpendio. p̃ dicta gesta cõ¬
ficiant᷑. Ne hunianitatis obtentu relictȩ peceu¬
niȩ uibicioꝵ dispendiis erogent᷑. C Qs si testator
qui hiu̾ modi legatũ ł fidei. ⁊missum. nõ de sig¬
nata ꝑiona reliquit barbare ut nationis: ⁊ de
ei patria a liqua em̃serit ambiguittis. uir claris¬
simus ep̃s cuntatis eius inqua roẽ testator de¬
functus est: ⁊ idẽ hab ent legati seu fidei ꝯmissi
Speticionẽ. defincti ꝓpofitum motis oninib un
obierit. illius ciuitatis iur reuerentissimus ep̃s¬
exactionem. habebit. sub qua uicus ł t̾ritorium

Expanded text:
eat facultatem exigendi, quod huius rei gratia fuerit derelictum, pium defuncti propositum sine ulla cunctatrio fuerit consecutus, statim gestis intervenientibus earum quantitatem et tempus quo eas susceperit apud rectorem provinciae publicare debebit. post unius vero anni spaifestare praecipimus, ut per omnia impleantur tam piae deficientium voluntates: ita tamen, ut religiosissimi antistites gratis et sine ullo dispendio praedicta gesta conficiant, ne humanitatis obtentu relictae pecuniae iudiciorum dispendiis erogentur. Quod si testator, qui huiusmodi legatum vel fideicommissum non designata persona reliquit, barbarae sit nationis et de eius patria aliqua emerserit ambiguitas, vir reverentissimus episcopus civitatis eius, in qua idem testator defunctus est, itidem habeat legati seu fideicommissi petitionem defuncti propositum modis omnibus obierit, illius civitatis vir reverentissimus episexactionem habebit, sub qua vicus vel territorium
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ iurȩ iungunt᷑. ł uxor extifit. bona quȩ
nasterio cui fuerat destinatꝰ: aut destinata.
oĩnifariã socient᷑: excepnis his tacultatbus
quasfor te censib ad scripti. ł iuri patrona¬
t iubiecti. ⁊ curial codiciom obnorii clici¬
ł monachi ꝓc liba sexꝰ relinquũt. Nec eñt
iustũ ÷ bona seu p̾ceuba quȩ aut patrono le¬
gib debent᷑. aut dño possessionis cui quis
eoꝵ fuerat asseriptus: aut aucurias ꝓteno¬
re dudum late ꝯstitutionis subcerta for¬
eiis detim Accionib indelicar ꝯͥpetenti sicͤ¬

Expanded text:
e iure iunguntur vel uxor extiterit, bona, quae nasterio, cui fuerat destinatus aut destinata, omnifariam socientur. Exceptis his facultatibus, quas forte censibus adscripti vel iuri patronatus subiecti vel curiali condicioni obnoxii cleri cuiuscumque sexus relinquunt. Nec enim iustum est bona seu peculia, quae aut patrono legibus debentur aut domino possessionis, cui quis eorum fuerat adscriptus, aut ad curias pro tenore dudum latae constitutionis sub certa foretineri, actionibus videlicet conpetenter sac
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. aa. florentio. pp̃. Si qua ꝑ calũpiam
postulatio iuꝑ ermiinatib causis ap̃ꝯpetẽ¬
tem uidicẽ deposita ex hibitionis causa fue¬
rit sacͦ sc̃ȩ religionis autistit: .x.x.x. pondo
auri ꝯdempnatione publicis calculis inferẽ¬
da: ut ꝑcelletur pcipimiꝰ. Qum ⁊ om̃ia pͥ¬
uilegia quȩ sacro scĩs eccłiis. ꝯ fugar̾ aut

Expanded text:
dem AA. Florentio pp. Si qua per calumniam postulatio super criminalibus causis apud competentem iudicem deposita exhibitionis causa fuerit sacrosanctae religionis antistitis, triginta pondo auri condemnatione publicis calculis inferenda ut percellatur, praecipimus. Quin etiam omnia privilegia, quae sacrosanctis ecclesiis confugarum aut
Abbreviated transcription (Latin):
si nulla creatiõ uitcessiss  tribui faculiatẽ.
pẽtr hoc suꝑat quoq agricolis decerumius
obseruari. qui cum ẽẽnt: ad scripticie nexi¬
bi aditionisꝯscripti. solitariã uitã uroelica
appetentes. quib lib&r sese monasteriis contͣ
uoluntatẽ dñoꝵ fundorũ duxerit̃ osferen

Expanded text:
si nulla creatio intercessisset, tribui facultatem. idemque hoc super illis quoque agricolis decernimus observari, qui cum essent adscripticiae nexibus condicionis conscripti, solitariam vitam videlicet appetentes quibuslibet sese monasteriis contra voluntatem dominorum fundorum duxerint offersi nulla creatio intercessisset, tribui facultatem.
Abbreviated transcription (Latin):
curatoris. u peũ uoluerit litigare d̾ circa ali¬
os quoq diũsos aparitores eminentię tuȩ in his q̃¬
ex cõsuetudine p̾bent᷑ officio. obseruari in causis
diis. expletisq officiis. siue mimerib: qͥuȩcuiẽ¬
i ĩ teo iulliꝰ ꝑrssententiȩ acerbitate reuocet᷑. nec adei
templis qͥb se ꝯ secrauit inoportuis intensiõib:
abstrabat᷑. S eiscł beatissimis ministeriis secu¬
rus ꝑmaneat.⁊ quietꝰ ad que post longi ĩabo

Expanded text:
rocuratoris, si per eum voluerint litigare. Quod circa alios quoque diversos apparitores eminentiae tuae in his,etudine praebentur officio, observari in causis diis expletisque officiis sive muneribus, quae cuicuari, nullius prorsus sententiae acerbitate revocetur nec a dei templis quibus se consecravit inopportunis intentionibus abstrahatur, sed isdem beatissimis ministeriis secu et Quietus, ad quae post longi labo
Abbreviated transcription (Latin):
tio fulciunt᷑. uł cdepicatꝰ honore censent᷑. extͣ¬
neoꝵ sibi mulierũ int̾clicta.ꝯsortia cognoscãt.
hac eis tm̃ facultate ꝯcessa. ut matres. filias. at¬
q germanas: intͣ domor̃ suar̾ septa ꝯtineat.
Inhis em̃: nicħ seui cͥminis existimari: fedꝰ na¬
turał ꝑmittit. Illas em̃ non relinqͥ castitatis
orrat᷑ affectio. quȩ ante sacerdociũ maritori
legitimũ meruere ꝯuigũ. Neq eñ cłicis in¬
ꝯpetent᷑ ad uicte st̃: que dignos sacerdocio
iuros sui ꝯnsatione fecerunt.
diaã. Monaxio. pp̃. Oarabolani qui ab curã¬
da debiliũ egra corpora deputant᷑. sexcen¬
tos ꝯstitui p̃cipimꝰ ita ut ꝑ arbiti iũ iuri re¬
uerentissim antistitis alexandriȩ urbis: de
his qui añ fuerat᷑. ⁊ qͥ ꝑ ꝯsuetiroie curandi
gei expientiã. sexcenti parabolanĩ ad hꝰ mͦi

Expanded text:
tio fulciuntur vel clericatus honore censentur, extranearum sibi mulierum interdicta consortia cognoscant: hac eis tantum facultate concessa, ut matres filias atque germanas intra domorum suarum saepta contineant: in his enim nihil scaevi criminis aestimari foedus nathortatur affectio, quae ante sacerdotium maritorum legitime meruere coniugium. Neque enim clericis inconpetenter adiunctae sunt, quae dignos sacerdotio viros sui conversatione fecerunt.AA. Monaxio pp. Parabalanin, qui ad curanda debilium aegra corpora deputantur, sescentos constitui praecipimus, ita ut pro arbitrio viri reverentissimi antistitis Alexandrinae urbis de his, qui ante fuerant et qui pro consuetudine curandi gerunt experientiam, sescenti parabalanin ad huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
erit absuptus. alt̾ meĩ iocum ꝓuoluntate
eĩd̃ sacerdotis. exceptis nonoratis curialibus
subroget᷑. Ita ut hiĩ sexceni uiri. reueren¬
tissim sacerdonis. p̾ceptis ac dispositonib¬
obsecundent. ⁊ sub eiꝰ cura ꝯsistant. Reliqͥs
que dudum legis forma ꝯplectit᷑. suꝑ his pari¬
E bolanim. ł de spectaculis. i de iudiciis. cete

Expanded text:
erit absumptus, alter in eius locum pro voluntate eiusdem sacerdotis exceptis honoratis et curialibus subrogetur; ita ut hi sescenti viri reverentissimi sacerdotis praeceptis ac dispositionibcundent et sub eius cura consistant: reliquis, quae dudum latae legis forma complectitur super isdem parabalanis vel de spectaculis vel de iudiciis cete
Abbreviated transcription (Latin):
non fuerunt tutores soluendo. nec exca¬
utione fide uissionis solioũ exigi possit
pupilł quoudam in subiuaus. iinłinp¬
nitatis nõe accioñ utilem apet̾e exsenat᷑
ꝯsulto ꝗͦ auctore chuo t̾iano parente

Expanded text:
non fuerint solvendo nec ex cautione fideiussionis solidum exigi possit, pupillis quondam in subsidium indemnitatis nomine actionem utilem competere ex senatus consulto, quod auctore divo T
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. Alex̃. ã. uitali mił. Ey ꝓponas ale¬
xandrũ eqͥtem testam̃to pͥmo loco uilia¬
nũ ut lib̾tum suũ ħedem instituisse. eiq
substituisse his u̾bis: ꝗ si ex aliqͣ cã pͥm
ħ editatẽ meã ad ire nolũit: ł nõ potuit
tc in locũ sccłm ħetiem substitu ꝯ uita¬
lẽ. ł ost mortẽ aut̃ testatoris iulianũ
ẜiuii conunem fuisse defunct militis.
zoili fr̃is eĩ apparu̾it. an tu ex substituti¬
one admut̾is uoͦlunatitis est questio. ħam¬
si credens eum ꝓprium. ⁊ suũ lib̾tũ. ħeđm¬

Expanded text:
p. Alexander A. Vitali militi. Cum proponas Alexandrum equitem testamento primo loco Iulianum ut libertum suum heredem instituisse eique substituisse his verbis: "quod si ex aliqua causa primus hereditatem meam adire noluerit vel non potuerit, tunc in locum secundum heredem substituo vitalem", post mortem autem testatoris Iulianum servum communem fuisse defuncti militis et Zoili fratris eius apparuerit, an tu ex substitutione admittereris, voluntatis est quasi credens eum proprium et suum libertum he
Abbreviated transcription (Latin):
pupillarẽ sub stitutionẽ faciebat. ipsum
seruu sine lib̾tate pupillo suo substiru¬
it: querebat᷑ int̾ pͥbentes. si ex hui̾modi
substitutione hr̃s necessarĩ pupillo exi¬
stat. Causa eñi alt̾cationis ex uen̾ regu¬
la orta est. qr om̃ib placuerat hunc f¬
uĩi necessarium ħedem de dño fiẽi. cui
in eod giadu. ⁊ ħeditas. ⁊ ubtas relinq̃bat᷑.¬
In pͣsenti aut̃ nõ in unũ tam lib̾tas qͣm
sub stitutio cesebrata est. s m aliũ. ⁊ in
aliũ gͣclũ. nob itaq eanł altt̾ationem
decidentib mirabił usum est. siqͥs puta:
ex hiumͦi scrupulositate ĩpediri testatoris
eri fiũui hedm necessar iuĩ. s ei licentiani
pͣsta. ⁊ lib̾tatẽ ꝯseqͥ. ⁊ heditatẽ respuere:
⁊ dñi uoluntati reclamare. ꝗ siħ differ¬
re tẽptauit. ⁊̃ puniendus est. Sit itiq
⁊ uiuo pupillo lib̾. qi testator ħ uoluit.¬
⁊ mortuo pup̃alo necessarius hes. qi qb

Expanded text:
pupillarem substitutionem faciebat, ipsum servum sine libertate pupillo suo substituit, quaerebatur inter prudentes, si ex huiusmodi substitutione heres necessarius pupillo existat. Causa etenim altercationis ex vetere regula orta est, quia omnibus placuerat hunc servum necessarium heredem domino fieri, cui in eodem gradu et hereditas am libertas quam substitutio congregata est, sed in alium et alium gradum. Nobis itaque eandem altercationem decidentibus mirabile visum est, si quis putet ex huiusmodi scrupulositate impediri testatoris eri servum heredem necessarium, sed ei licentiam praestet et libertatem consequi et hereditatem respuere et domini voluntati reclamare: qui si hoc differre temptaverit, etiam puniendus est. sit itaque et vivo pupillo liber, quia testator hoc voluit, et mortuo pupillo necessarius heres, q
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ uacuã ẽẽ ꝯclitionũ pollicitationẽ sci
mꝰ testamentũ. purã hab̾e institutionẽ.
⁊ argumto utimͣ ꝗ papinianꝰ responcht.
uicos rei publice relictos qͥ ꝓͥos fines habe¬
bãt. nõ iõ ex fidei ꝯmisso ininꝰ debi: quod
testator fines eoꝵ secħcer tã minis formã
ꝗͣ celebrari singlis annis uoluit: alia sc̃p¬
tͦam se declaratur̾ ꝓmisit. ac pꝰea morte
p̃uentus nõ fec̃. Sin aut̃ ꝯditiones qͥsdã. Aimncũ
inq̃uis parte testam̃t ꝓposuit. tũ uide¬
ri ab initio ꝯditionalẽ eẽ institutionẽ. ⁊ sic
omĩa ꝯpleri tamꝗͣ si testator ipsas institu¬
tiones eił ꝯdinonib copulass: ꝗ̃ ĩfra scͥpte¬

Expanded text:
licitationem sancimus et testamentum puram habere institutionem. Et argumento utimur, quod Papinianus respondit vicos rei publicae relictos, qui proprios fines habebant, non ideo ex fideicommisso minus deberi, quod testator fines eorum et certaminis formam, quam celebrari singulis annis voluit, alia scriptura se declaraturum promisit ac postea morte praeventus non fecit. Sin autem condiciones quasdam in quavis parte testamenti posuit, tum videri ab initio condicionalem esse institutionem et sic omnia compleri, tamquam si testator ipsas institutiones eisdem condicionibus copulasset, quae infra script
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ uocent᷑. tres substituti. utr ne duo
pͥores qui ⁊ patͥ ħedes fu̾ant scͥpti. ĩ di¬
midiã uocant᷑. iticĩ in reliꝗͣ dimidiam
antres substituti. uimꝰ quisq ex triente
ad substitutionẽ uocant᷑ alia aplicata
dubitatione. Siqͥs ita ħedem scripserit
una cũ ss̃ filiis indimroiã uocat ⁊ sẽꝑui¬
ũ in aliã clipudiã. an om̃s in uirileni¬
portionẽ. Nob aut in pͥma ꝗ sp̃e uidet᷑.¬

Expanded text:
bstituti: utrumne duo priores, qui et patri heredes fuerant scripti, in dimidiam vocantur et Titius in reliquam dimidiam, an tres substituti unusquisque ex triente ad substitutionem vocantur? alia applicata dubitatione, si quis ita heredem scripserit:una cum suis filiis in dimidiam vocat et Sempronium in aliam dimidiam, an omnes in virileportionem? Nobis autem in p
Abbreviated transcription (Latin):
Hereditatẽ. ꝗ intestati filii. delatã
tͥ lubitari nõ op̃orta. Substitutio eiii
cestam̃to pat̾s facta. ad pubtatis tp̃ra
porrigi nõ pot. qr ipso ⁊ ahis nõ eniscł
ꝯditionis ħ edib institutis. ⁊ inuicẽ sub¬

Expanded text:
Hereditatem quidem intestati filii delatam tibi dubitari non oportet. substitutio enim testamento patris facta ad pubertatis tempora porrigi non potest, quia ipso et aliis non eiusdem condicionis heredibus institutis et invicem sub
Abbreviated transcription (Latin):
statoris fiñt. aparente fanctã. ita si ħes
nõ erit. portigi ab eũ cãsũ q̃ pꝰ ea ꝗͣ hes
extitit. ĩpubes dẽcessĩt. si modo ñ cͥeͤriã
defuncti uoluntatẽ extitisse ꝓͥet᷑. c̃ tam̃
ꝓponas ita substitutionẽ factã ẽẽ. si mͥ
firminꝰ filiꝰ.⁊ elia uxor mea ꝗ ab ominor
hes uõ erit. in loc̃ eoꝵ publius firmianꝰ
hesesto manifestu est ineũ casũ factã sub¬

Expanded text:
statoris fuerit, a parente factam ita: "si heres non erit" porrigi ad eum casum, quo, posteaquam heres extitit, impubes decessit, si modo non contrariam defuncti voluntatem extitisse probetur: cum tamen proponas ita substitutionem factam esse: "si mihi Firmianus filius et Aelia uxor mea quod abominor heredes non erunt, in locum eorum Publius Firmianus heres esto", manifestum est in eum casum factam sub
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nõ ẽẽ locũ subsfitutiomi eoꝵ ł restituti¬
omi. Si em̃ nicħ exhis fuĩt subsequutũ
ti restitui. ut inc̾tus successionis moriẽ¬
tis exitꝰ urdeat᷑ certo substitutionis i re¬
stitutionis fine ꝯcliroi. Cui eñi ferendus
est intellectꝰ. si forsitan testam̃tum ꝗͥ nõ

Expanded text:
titutioni: si enim nihil ex his fuerit subsecutum, nti restitui, ut incertus successionis morientis exitus videatur certo substitutionis vel restitutionis fine concludi. cui enim ferendus est intellectus, si forsitan testamentum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
riis s fortuitis euenire potuisse. ut eam
impłe non posses. ⁊ ideo a  dire ñ ꝓͣhibis he
Reprehendenda tu mãgis es. ꝗͣ mat̾¬
ꝗ est inutił mat̾moniũ te dirim̃e ẽ uiro
nõ uiba.. tu porro uoluntatẽ eiꝰ diior¬
Em̃uͦ cũ boni mores ħ obseruari uetet. siñ
ullo dãpno ꝯninetionẽ retine potiusti. re
digͥ ad maritũ sciẽs heditatẽ matͥs ÷ si re

Expanded text:
riis sed fortuitis evenire potuisse, ut eam riis sed fortuitis evenire potuisse, ut eam implere non posses: et ideo adire non prohiberis heReprehendenda tu magis es quam ma est inutile, matrimonium te dirimere cum viro non iuberet. Tu porro voluntatem eius divorenimvero cum boni mores haec observari vetent, sine ullo damno coniunctionem retinere potuisti. Redi igitur ad mar
Abbreviated transcription (Latin):
nec eñi uideri pot̃. sub sp̃e tur piu nu¬
ptiar. uidiitttẽ tib indixisse. c̃ te filio
sororis sue ꝯsobrmo tuo ꝓabili ꝯscilio ma¬
tͥmonio iungẽ uoluit. nec extͣ ordinario
auxilio indiges: cum exhis que libeilo
ꝯplexa es cleclaretur non ꝑ eum stetiss e.
qͦminus suppme uoluntati matͥs tue testa¬
ꝯditione emãcipationis ħ edes instituit.
⁊ pͥusꝗͣ uoluntat defuncte pareret᷑ sen¬
tentiam pater meruit. ł alit̾ defunctus
est: morte eius ł alio mͦ patͥa potestate
libati ius ad eund heditatis c̃ suacã q̃sistis.
quẽ in potestate habelut. sub ꝯdicione  q̃
inip̾sius potestate nõ erat. ħedem scrip¬
sit. nec inde fsctum eius ex hedauit: ui¬
re testatus non uidetur. Cum autem
transmare ⁊ longe te agente. subhac  ꝯdi¬
tione hedem ser iptum esse dicas. Si in
patriam que in ꝓuinciã mauritanre e¬
uit reg̃ssus fuisses. nec ex hedatum te
allegas. Neũ locum non redisses. mani¬
festum est: Multis casib nou uolunta¬

Expanded text:
nec enim videri potest sub specie turpium nuptiarum viduitatem tibi indixisse, cum te filio sororis suae consobrino tuo probabili consilio matrimonio iungere voluerit. Nec extraordinario auxilio indiges, cum ex his quae libello complexa es declaretur non per eum stetisse, quominus supremae voluntati matris tuae testacondicione emancipationis heredes instituit et, priusquam voluntati defunctae pareretur, sententiam pater meruit vel aliter defunctus est, morte eius vel alio modo patria potestate liberati ius adeundae hereditatis cum sua causa quaesistis. quem in potestate habebat sub condicione, quae in ipsius potestate non erat, heredem scripsit nec in defectum eius exheredavit, iure testatus non videtur. Cum autem trans mare et longe te agentem sub hac condicione heredem scriptum esse dicas, si in patriam, quae in provincia Mauritaniae erat, regressus fuisses, nec exheredatum te adleges, si in eum locum non redisses, manifestum est multis casibus non volunta
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ natꝰ fuit ⁊ impubes decessit. dubita¬
bat᷑ quid iuris sit: tam ulpiano quã papi¬
niano iuris discertissimis. uolunta tułs
ẽẽ questionẽ scribentib c̃ opinabat᷑. pa¬
puiianꝰ iõ. testatorẽ uoluisse post humo

Expanded text:
autem natus impubes decessit, dubitabatur, quid iuris sit, tam Ulpiano quam Papiniano viris disertissimis voluntatis esse quaestionem scribentibus, cum opinabatur Papinian
Abbreviated transcription (Latin):
Muiuo toto. ł płima eiꝰ parte incisa. iam¬
bigiutatẽ incicht solitũ ei pͣbemꝰ reme¬
dium sanccientes. siꝗ testator linũ ł sig¬
nacula mnẽroer it. ł abstuħt: ut pote uo¬
luntate eiꝰ mutata. testam̃tũ nõ ualere.
o mͦ ħ fac̾e nõ pot̾. testes ipsos audito no¬
mine hedis. sub p̃sentia illiꝰ testatoris
nom̃ ħrdis suis sub scͥptionib declarare:
et adi̾sis retͦ principib semꝑ rusticita¬
ti ꝯsultum est. Iin multis subtilitanbus¬
legum stricta obseruano ei remissa est.
ꝗͦ ex ipsis rer in uenimꝰ documtis. Cũ
cñi testam̃toꝵ ordinatio. sub certa dg̃¬
finitione legũ statuta est. oi rustici. ⁊ qͥ¬

Expanded text:
ino toto vel plurima eius parte incisa in ambiguitatem inciderit, solitum ei praebemus remedium sancientes, si quidem testator linum vel signacula inciderit vel abstulerit utpote voluntate eius mutata, testamentum non valere: o modo hoc facere non potest, testes ipsos audito nomine heredis sub praesentia ipsius testatoris nomen heredis suis subscriptionibus declarare. et a diversis retro principibus semper rusticitati consultum est et in multis legum subtilitatibus stricta observatio eis remissa est, quod ex ipsis rerum invenimus documentis. cum enim testamentorum ordinatio sub certa definitione legum instituta est, homines rustici et q
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥs sua manu totũ testañnũ. ł codicillũ
ꝯscͥpsit ⁊ hoc sp̃alit̾ in scriptura reposũit.
ꝗͦ sua manu s ꝯfec̃: sufficiat ei tociꝰ testa¬
mͣti scͥpturi ⁊ nõ alia subscͥptio reqͥrat᷑.¬
O. neq ab eo. neq ꝓeo ab alio. s sequantur
huĩmodi scͥpturam ⁊ lit̾e testiũ ⁊ oniis q̃
expectat᷑ ob seruatio.⁊ sit testam̃tum ui¬
lidũ ⁊ codicillus. si ⁊. testiũ luttẽ testato¬
ris scͥpture ẽabunentur in sua firmita

Expanded text:
s sua manu totum testamentum vel codicillum conscripserit et hoc specialiter in scriptura reposuerit, quod sua manu hoc confecit, sufficiat ei totius testamenti scriptura et non alia subscriptio requiratur neque ab eo neque pro eo ab alio, sed sequanhuiusmodi scripturam et litterae testium et omnis quae expectatur observatio, et sit testamentum validum, et codicillus, si quinque testium litterae testatoris scripturae coadunentur, in sua firmita
Abbreviated transcription (Latin):
S.a.lul. pp. ubemꝰ om̃imͦ testatorẽ si ĩu¬
res ad subser ibendum hat nom̃ hedis t
hedum. in sua sub scriptione. ł inqͣcũq
parte testam̃ti poñe ut sit manifestum
scłm illius uoluntatẽ. ħeditatẽ ẽc̃ trãs¬
missam ¶Sin aut̃ forsitã ex morbi ac̾bita¬
te. ł lit̾tar̃ ĩꝑitia ħ facẽ minime pot̾ĩt. testi¬
hedũ. ab eo nuncupati ut omni modo sei¬
a testes. si non iple lubseribe pot̾. q¬
sut̃ scͥpti hedes ⁊ it̾a cͥto hedis noĩe succe¬
ssio ꝓcedat ¶Si eñi tał est teslator qͥ neq
sc̾be ꝓeq ai tucłate loqͥ pot: mortuo si

Expanded text:
ano pp. Iubemus omnimodo testatorem, si vires ad scribendum habeat, nomen heredis vel heredum in sua subscriptione vel in quacumque parte testamenti ponere, ut sit manifestum secundum illius voluntatem hereditatem esse transmissam. Sin autem forsitan ex morbi acerbitate vel litterarum imperitia hoc facere minime poterit, testiheredum ab eo nuncupari, ut omnimodo stestes, si non ipse subscribere potestsunt scripti heredes, et ita certo heredis nomine successio procedat. Si enim talis est testator, qui neque scribere neque articulate loqui potest, mortuo si
Abbreviated transcription (Latin):
fuĩt. ianu testatoris scriptũ. ł uoce. co¬
iam testib nuncupatũ. ħ testam̃tũ stare
minime patim᷑. ł in totũ. si tota ħedũ nõa
fiũnt pͣt̾ inissa. ł in eiꝰ ħedis institutionẽ.
cuiꝰ nom̃ neq lingͣ. neq mam istestatoris
significauit. S ne alqͣ forsitã obhuio
testiũ animis incũbut. płib int̾dũ nõib
hedum exp̃ssis. ipsi testes in sius scͥptio¬
nib c̃ testator nõ ħ scripserit s nũcupane M.¬
rit: eoꝵ noĩa sub scͥb̾e nõ differant: ad
ȩmam rei memoriã. Sin uͦ ipse testator
inqͣlic̃q parte testam̃ti nõa hedũ sicut
dictum est scripsit: suꝑ uacuũ est te¬
stes in sua scriptione ħ expͥm̾e. c̃ forsi¬
tã nec scire eos testator suos heredes uo¬
luit. ⁊ semel causa ex ipsius testatoris scͥ¬
ptura appareat. Oportar eni oĩm᷑ ł ex
literis testatoris. ł ex uoce ꝗ testatoris.
Litt̾isi aut̃ testiũ qͥ ad elogiũ ꝯficientũ
fuĩnt ꝯuocati: nõia manifestari hedũ.

Expanded text:
fuerit manu testatoris scriptum vel voce coram testibus nuncupatum, hoc testamentum stare minime patimur vel in totum, si tota heredum nomina fuerint praetermissa, vel in eius heredis institutionem, cuius nomen neque lingua neque manus testatoris significavit. Sed ne aliqua forsitan oblivio testium animis incumbat pluribus interdum nominibus heredum expressis, ipsi testes in suis subscriptionibus, cum testator non haec scripserit, sed nuncupaverit, eorum nomina scribere non differant ad aeternam rei memoriam. Sin vero ipse testator in qualicumque parte testamenti nomina heredum  sicut dictum est scripserit, supervacuum est testes in sua subscriptione hoc exprimere, cum forsitan nescire eos testator suos heredes voluit et semel causa ex ipsius testatoris scriptura appareat. Oportet enim omnimodo vel ex litteris testatoris vel ex voce quidem testatoris, litteris autem testium, qui ad elogium conficiendum fuerint convocati, nomina manifestari heredum.
Abbreviated transcription (Latin):
inutuã peccunã dedit. ut uice usurar in¬
habitara.. pactoq ita ut ꝯuenit usa est. nõ
⁊̃ locancdo donum pensionem redeg̃. re¬
ferri questionẽ quasi plus domus redigera.
si locaretut. qͣ usurar̃ legitimar ino colli¬
git: minime oporto:: lico eñi ubiõe sorte
quantitatẽ sũpsisse. ut si int cdiẽ c̃tum debito
satis nõ feciss c̃pena qͣ dupli red dera qd acce¬
pit. iuris forma nou patitur leg̾e ꝯtractus iltiꝰ¬

Expanded text:
utuam pecuniam dedit, ut vice usurarum inhabitaret, pactoque ita ut convenit usa est, non etiam locando domum pensionem redegit, referri quaestionem, quasi plus domus redigeret, si locaretur, quam usurarum legitimarum ratio colligit, minime oportet. Licet enim uberiore sorte quantitatem sumpsisse, ut, si intra diem certum debito satis non fecisset, cum poena quadrupli redderet quod accepit, iuris forma non patitur legem contractus istiu
Abbreviated transcription (Latin):
ex causa pignoris obligatã sib rem tena.
peccumã debitã c̃ usuris testib p̾sentibus.
obstulisti. eac nõ accipiente obsignatam
eam deposiulli: usuras exeo tp̃r quo obtu¬
usti. piũre nõ eog̃is. absente ab contr ice
p̃sidem suꝑ ħ int̾pellare debũas
dͥ.ã. Aristeo. Creditor instrum̃tis suis
ꝓbare deb que intencht: et usuras se fti

Expanded text:
ex causa pignoris obligatam sibi rem tenet, pecuniam debitam cum usuris testibus praesentibus obtulisti eaque non accipiente obsignatam eam deposuisti, usuras ex eo tempore quo obtulisti praestare non cogeris. Absente vero creditrice praesidem super hoc interpellare debueras Antoninus . Creditor instrumentis suis probare debet quae intendit et usuras se sti
Abbreviated transcription (Latin):
d̾aa ⁊ cc. Basso. Si uelut in id debitũ
qd sollempium publicar pensitatonum
debu̾as nĩe ꝯpensaturo tibi nicħ petitur.
pꝰea nuitiano scripsist: red ditiꝰ que uenat
iꝯpensatione nõ indebiti soluti repeticio

Expanded text:
anus . Si velut in id debitum, quod sollemnium publicarum pensitationum debueras nomine , compensaturo tibi nihil petiturum postea muciano scripsisti, redditis quae venerant in compensationem non indebiti soluti repetitio
Abbreviated transcription (Latin):
dere posse uideat᷑. huic salubrime nrẽ sanc¬
tionisuccũbat et quadragintaciuͭ cuł ãnoꝵ ꝓ
culdubio sopiat᷑. nullũ q ius priuatũ ł public̃.
in quã cũq cã. inquacũq ꝑsona. qd p̃dictoꝵ
qͣdraginta ã noꝵ extinctũ est iugi silentio. mo¬

Expanded text:
dere posse videatur, huic saluberrimae nostrae sanctioni succumbat et quadraginta curriculis annorum procul dubio sopiatur, nullumque ius privatum vel publicum in quacumque causa in quacumque persona, quod praedictorum quadraginta a
Abbreviated transcription (Latin):
dominiũ ecchiasticũ cirente firiut̃. ita
scilicar. ut siue. ipleto spatio qp int̾ eos fuerit
stitutũ. seu mortis suȩ tpre si hoc quoq cõ¬
uenerit: is quui possessionẽ ȩccliasticq̃ ⁊ cet̃oꝵ
reddituũ usũ fructũ habendi gr̃a. pacto int̃.¬
it᷑ ueniente susceꝑit. nõ minꝰꝗͣ alt̾nis tante
quãtitans quante acceꝑat red ditꝰ. cũ ipso¬

Expanded text:
dominium ecclesiasticum recurrente firmiter: ita scilicet, ut sive completo spatio, quod inter eos fuerit constitutum, seu mortis suae tempore, si hoc quoque convenerit, is, qui possessionem ecclesiasticam et certorum redituum usum fructum habendi gratia pacto interveniente susceperit, non minus quam alterius tantae quantitatis, quantae acceperat redit
Abbreviated transcription (Latin):
Sicuie atͣ leges fum ꝓ intectis nabenda sunt.
yconomꝰ aut̃ quih fecerit. iimo fieri passꝰ
fuerit. ⁊ inquacũq ꝓrs. ñ modi uendiciõe.
seudonatione. ł ꝯmuttitione. nisi ea ꝗ̃ p̃senti
lege ꝯcedimus. postremo. Inquaẽꝙ auiena¬
sne ꝯsenserit: nnisa sibi economatꝰ ad ii¬
nistrntione priuet̃. deq bonis eĩ qł cũq exiñ¬

Expanded text:
contra leges fiunt, pro infectis habenda sunt. Oeconomus autem, qui hoc fecerit, immo fieri passus fuerit vel in quacumque prorsus huiusmodi venditione seu donatione vel commutatione nisi ea quam praesenti lege concedimus, postremo in quacumque alienatione consenserit, commissa sibi oeconomatus administratione privetur deque bonis ei
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ exs ꝑturbent᷑. similiq mͦ siquit pͥn.n¬
cipalib ꝯstitutionib cautũ est s ui digestoꝵ
uolumine poni nullo concensum: mͦ quasi cõ¬
stitutionũ recitatione sufficiente. nisi ⁊ hoc
uro exhisł causis quib similitiroo assũp¬
ta est. ¶ Contrariũ aut̃ aliqs in ħ codice
positũ nullũ sibi locũ iundicabt. nec in¬
uenit᷑. siqiuis subtili aĩo diu̾sitatis rationes
occulte positũ. qd dissonãtie querela dis¬
soluit. ⁊ aliã natura induc. discordie fines
effugientess. ⁊ si alichad forsitan pret̾inissũ
est. ꝙ in tantis mlib iattitabat quasi in ꝑ¬
t. Quis aut̃ hoc apprehencde recto aĩo
possit. p̃rimio quid̾ ꝑꝑ ingenii mortalis

Expanded text:
gentium ex hoc perturbentur. Similique modo si quid principalibus constitutionibus cautum est, hoc in digestorum volumine poni nullo concessimus modo, quasi constitutionum recitatione sufficiente: nisi et hoc raro ex isdem causis, quibus similitudo adsumpta est. Contrarium autem aliquid in hoc codice positum nullum sibi locum vindicabit nec invenitur, si quis subtili animo diversitatis rationes occulte positum, quod dissonantiae querellam dissoluit et aliam naturam inducit discordiae fines effugientem. Sed et si quid forsitan praetermissum est, quod in tantis milibus quasi in proest: quis hoc apprehendere recto animo possit? primo quidem propter ingenii mortalis
Abbreviated transcription (Latin):
aqͣ pluruiali .n. scenla uetib auctorib placita
mortis causa.ꝯ ficiendis cauta legib ĩ ueni¬
misiu librum singłarẽ deduximꝰ. demanu¬
misfionib aũ.⁊ delibali causa alius hb res¬
poncdit. quẽ ad mod̾ ⁊ de aquisitione. tam
dñi i quã possessionis. ⁊ tituł. qui eã indictͣ
multe ⁊ uarie lechones uni st̃ in serte uo¬
luimni. Alio libio deputato isqui inchca

Expanded text:
cenda veteribus auctoribus placita mortis causa conficiendis cauta legibus invenimus, in librum singularem deduximus. De manumissionibus autem et de liberali causa alius liber respondit: Quemadmodum et de adquisitione tam dominii quam possessionis et titulis qui eam inducunt multae et variae lectiones uni sunt insertae volum
Abbreviated transcription (Latin):
ta est sinił forsitan iro inuemiat᷑: uemo
hoc uituꝑandũ existim:. s primũ ꝗ in be
cillitoꝵ humane quȩ naturalit̾ inẽ ħ in se
rebat qr om̃iũ hr̃e memoriã ⁊ penitꝰ: in
nullo peccare: diuinitatis magis ꝗͣ mortali¬
tatis est. qs̾ ⁊ amaiorib dictũ est: deinde
sciat qs similitudo inquib dã pexhis bus¬
simis ad sũpta nõ in utił est. ⁊ nec citͣ nr̃m
ꝓpositum s sub sequutũ. aut eñi ita lex
necessaria erat. ut dniersis tituł ꝑꝑ rerũ
cognitionẽ applicari eã opporteat. aut cũ
fuerat alis diu̾sis ꝑmixta: impossibile
erat eam ꝑpartes detrahi. ne totũ ⁊ funda¬
ex posite uet̾um fuerat᷑. qd particłatim in

Expanded text:
ta est, simile forsitan raro inveniatur, nemo ta est, simile forsitan raro inveniatur, nemo hoc vitucillitati humanae, quae naturaliter inest, hoc ribat, quia omnium habere memoriam et penitus in nullo peccare divinitatis magis quam mortalitatis est: quod et a maioribus dictum est. deinde sciat, quod similitudo in quibusdam et his brevissimis adsumpta non inutilis est, et nec citra nostrum propositum hoc subsecutum: aut enim ita lex necessaria erat, ut diversis titulis propter rerum cognationem adplicari eam oporteat, aut, cum fuerat aliis diversis permixta, impossibile erat eam per partes detrahi, ne totum confundaexpositae veterum fuerant, quod partic
Abbreviated transcription (Latin):
que ut primũ sꝑari cepit. neq intotũ. de¬
cenniũ ꝯpleri sꝑabat᷑. om̃ipotenti do. ⁊ hac̃
oꝑam ad hõium sustentationẽ piis obtuli¬
muᷤ que nob pͣstiait. ⁊ bella selicit᷑ ag̾e.⁊
uo tam instanti ꝗ̃ posteriori leges optimas
pon̾e. OOm̃ib itaq hõib eaudẽ sanctionem
manifestã fac̃e. necessar iũ eẽ ꝓspeximꝰ&. ut
sĩ eis cognitũ quanta ꝯ fusione ⁊ iniquitate
ab soluti in quantã moperationẽ. ⁊ legitiniã
ĩutatem ꝑuener̃. legesq in poster̾ hant tã
directas. ꝗͣ ꝯpendiosas. om̃ibq ĩ ꝓmpn
posras. ⁊ ad poisidendi libros eoꝵ facilitatẽ
rooneas. ut nõ moł diuiciar̾ ex pensa p̾¬
sint hoẽs. suꝑ uacne iegũ multitut inis ad¬
ipisci uolumina. s uilissima peccuna faci¬
lis eoꝵ ꝯꝑatio pateat tã ditiorib ꝗͣ teniuo¬
rib. minimo precio magna prubentia
reparandassiquro aut̃ intanta legũ ꝯpo¬
fitione. que ab inm̃so libroꝵ num̃o collec¬

Expanded text:
epit, neque in totum decennium compleri sperabatur: omnipotenti deo et hanc operam ad hominum sustentationem piis obtulimus, quae nobis praestitit et bella feliciter agere et tiam omni aevo tam instanti quam posteriori leges optimas ponere. omnibus itaque hominibus eandem sanctionem manifestam facere necessarium esse perspeximus, ut sit eis cognitum, quanta confusione et infinitate absoluti in quantam moderationem et legitimam veritatem pervenerunt: legesque in posterum habeant tam directas quam compendiosas omnibusque in promptu positas et ad possidendi libros earum facilitatem idoneas: ut non mole divitiarum expensa possint homines supervacuae legum multitudinis adipisci volumina, sed vilissima pecunia facilis eorum comparatio pateat tam ditioribus quam tenuioribus, minimo pretio magna prudentia reparanda. Si quid autem in tanta legum compositione, quae ab immenso librorum numero collec
Abbreviated transcription (Latin):
ut sicͥo inꝑfectũ inueniat᷑. abĩpiali sancti¬
one ħ repleat᷑. ⁊ nõ ipse solus. s. ⁊ duuisa¬
regulas. eĩq. nectuuis imitatiões possit
noua nstruere auetoritaisħ gͥ om̃ia sciẽ

Expanded text:
fectum inveniatur, ab imperiali sanctione hoc repleatur. et non ipse solus, sed et divus Haregulas eiusque coniecturas et imitationes possit nova instruere auctoritas. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
tate uidiciũ mag̃ quã legatima auctorita¬
te lites cdirunelunt᷑ ¶up̃senti aut̃ cõsuma¬
tione nr̃oꝵ cligestoꝵ etantis leges collecte
st̃ uoluminib: quoꝵ nõia ⁊ antiquiores
om̃s nõ utclicunꝰ nesciebat᷑.s nec unꝗͣ au¬
uiebant. Que oĩa collecta sut̃ substantia
amplissima agͣgata. ut egena ꝙ antiqua
multitudo inueniat᷑. Opulentissima au
breunttis ña efficiat᷑antiq aut̃ sapientie
ubroꝵ copiã maxime tribuman usuir

Expanded text:
tate iudicum magis quam legitima auctoritate lites dirimebantur. in praesenti autem consummatione nostrorum digestorum e tantis leges collectae sunt voluminibus, quorum et nomina antiquiores homines non dicimus nesciebant, sed nec umquam audiebant. qamplissima congregata, ut egena quidem antiqua multitudo inveniatur, opulentissima autem brevitas nostra efficiatur. antiquae autem sapientiae librorum copiam maxime T
Abbreviated transcription (Latin):
libris quos uet̾rs ꝯposuerut᷑ qui pruna legũ
urgum̃ta ꝯtinebat. ⁊ institutiones uocalnt᷑
seꝑatĩ collectis: quic quid exhis utił. ⁊ aptis¬
ponere. ¶Quib uiuenes suffulti posst̃ gra¬
uiora. ⁊ ꝑfectiora legũ scita sustentare. Ad ino¬
tionũ. quas ꝓem̃cdatione ur is ꝑ miagauimus
⁊ in ꝯfectione institutionũ ⁊̃ candẽ em̃da¬
tionẽ pone nõ morent᷑: ut sit manifestum.
⁊ qd̾ autea uacillabat ⁊ qd̃ postea instabili¬
tatem recdactũ est. Qd̾ opi sab lns ꝑfectũ. ut
nob oblatũ. ⁊ relectumest pronosuscepimꝰ aĩo.
⁊ nr̃is sensib nõ in dignũ ẽẽ urdicauimul.
⁊ p̃oictos lbros ꝯstitutõnũ uicẽ hr̃e uissimꝰ.

Expanded text:
teres composuerunt, qui prima legum argumenta continebant et institutiones vocabantur, separatim collectis, quidquid ex his utile et aptisponere, quibus iuvenes suffulti possint graviora et perfectiora legum scita sustentare. admonutionum, quas pro emendatione iuris promulgavimus, et in confectione institutionum etiam eadem emendatione ponere non morentur: ut sit manifestum et quid antea vacillabat et quid postea in stabilitatem redactum est. quod opus ab his perfectum ut nobis oblatum et relectum est, et prono suscepimus animo et nostris sensibus non indignum esse iudicavimus et praedictos libros constitutionu
Abbreviated transcription (Latin):
alme urbis ꝯstitutũ qui om̃s ad p̾dictũ opꝰ
elec̃ti sut̃. una ẽ stephano nenaꝑsdotio.
Eutoluno txmotheo. leonideo. platone.
Iacobo.⁊ constantino. Aohe uiris prupen¬
tissimis qui patroni qͥd u̾it causar̃ ap̃ ma¬
xunã sedem pͣfecture que orientalib p̾to¬
riis p̃sidat. Oñis aut̃ sur uirtutis testimoni

Expanded text:
almae urbis constitutum: qui omnes ad praedictum opus electi sunt una cum Stephano, Mena, Prosdocio, Eutolmio, Timotheo, Leonide, Leontio, Platone, Iacobo, Constantino, Iohanne, viris prudentissimis, qui patroni quidem sunt causarum apud maximam sedem praefecturae, quae Orientalibus praetoriis praesidet, omne autem suae vir
Abbreviated transcription (Latin):
mat᷑. tne gemine ieges ꝓreb: singłis po¬
site usꝗͣ appareat᷑. ẜ Namq ħ cęlestĩ
quid̾ ꝑurdentiȩ ueculiare fuit. huma¬
ne uero unb ellitati. nullomͦ poisibile.
¶Nos itaq more soluo atii mortaluatis
resperimus presronum. ⁊ sũmo numine in¬
Suocato dm̃ auctorem. ⁊ tocius oꝑis p̾sulem
sieri optammꝰ.⁊ om̃e studiũ trib utuano
uiro excelso magntrs officioꝵ. ⁊ ex questori

Expanded text:
t ne geminae leges pro rebus singulis positae usquam appareant. namque hoc caelestis quidem providentiae peculiare fuit, humanae vero imbecillitati nullo modo possibile. nos itaque more solito ad immortalitatis respeximus praesidium et summo numine invocato deum auctorem et totius operis praesulem fieri optavimus et omne studium Triboniano viro excelso
Abbreviated transcription (Latin):
hã mediocrẽ eruditionẽ p̃ꝑandã eẽ censumus
ut subea colorati. ⁊ quasi primiciis om̃ium
ĩbiti possit᷑ ad penetralia eoꝵ intrare:⁊ formã
legũ pulcherrimã nõ cõiuẽtib occłis acci¬
ꝑe. ⁊ ibeo tribuniano uiro excelso. qui adto

Expanded text:
am mediocrem eruditionem praeparandam esse censuimus, ut sub ea colorati et quasi primitiis omnium imbuti possint ad penetralia eorum intrare et formam legum pulcherrimam non coniventibus oculis accipere. et ideo Triboniano viro excels
Abbreviated transcription (Latin):
nib quas antiqͥ in suis libris posuerunt.
nõ recte scriptũ in ueniatis. ⁊ ħ reformetis.
⁊ ordini mocłerato tradans. ut ħ uideat᷑
g̃ qd aub electũ. ⁊ ibi positũ fuĩt. ⁊ nemo ex
⁊patione uetis uoluminis quasi uitiosam
scripturã arguere audeat. Cuin em̃ lege
antiqͣ que regoa nuncupat᷑ õẽ iꝰ. om̃isq
potestas ppłi romani in mꝑatoriã trans¬
lata sut᷑ potestatẽ. Nos uero sanctionẽ
om̃em nõ diuisiꝰ in alias. abas ꝯditoꝵ¬
ut si alit̃ fuerat᷑ apd uet̾es ꝯserꝙita. ĩ ꝯtͣ¬
rium aũ in ꝯpositione inuemãt᷑. nullum
crim̃ script᷑e imputet᷑. s: nr̃e elechiõi s ad¬
cis m̃bris agnomia. Sic eñi a uetustate gͣ¬
co uocabulo iuncupat᷑ : aliquẽ sib uen¬
dic&. locũ. s fit unꝗ ꝯcordio una ꝯseq̃n¬

Expanded text:
nibus, quas antiqui in suis libris posuerunt, non recte scriptum inveniatis, et hoc reformetis, et ordini moderato tradatis, ut hoc videatur quod a vobis electum et ibi positum fuerit, et nemo ex comparatione veteris voluminis quasi vitiosam scripturam arguere audeat. cum enim lege antiqua, quae regia nuncupabatur, omne ius omnisque potestas populi Romani in imperatoriam translata sunt potestatem, nos vero sanctionem omnem non dividimus in alias et alias conditorut si aliter fuerant apud veteres conscripta, in contrarium autem in compositione inveniantur, nullum crimen scripturae imputetur, sed nostrae electioni hoc adcis membris antinomia sic enim a vetustate Graeco vocabulo nuncupatur aliquem sibi vindicet locum, sed sit una concordia, una
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in.L. libros om̃e q utilissimũ erat col¬
loctũ est. ⁊ om̃s ambiguitates decise nullo
seditioso relicto: nom̃q libris ĩposuimiꝰ
digͣstoꝵ seu pnclectoꝵ: qr om̃s disputa¬
tiones. ⁊ chscisiones inse hãt legitinias. ⁊ qͥ
undiq fiñt collectũ. ħ insinꝰ suos receꝑi¬

Expanded text:
inta libros omne quod utilissimum erat collectum est et omnes ambiguitates decisae nullo seditioso relicto. nomenque libris imposuimus digestorum seu pandectarum, quia omnes disputationes et decisiones in se habent legitimas et quod undique fuit collectum, hoc in sinus suos rece
Abbreviated transcription (Latin):
ciis apellantur. PInt̾tia uͦ ꝯgͣgatioe oĩa
que de reb nominãt᷑ ꝯtulun: .uiii. libris
en deputatis. ¶ Quartus aut̃ locꝰ qͥ ⁊ tocĩ
ꝯpositionis quasi quidãnuemit᷑ ũbilicus.
uiii. libros suscepit. In quib om̃ia que
ab ypothecã ꝑtinet᷑. reposita sut᷑ nõ ũ a
pigneraticia accione in libris actiõis de reb e
acdionẽ. ⁊ duplã stipulationẽ. que de.e.¬
cp̃tionum. ⁊ uendicionũ ꝯsentanea st̃
⁊ p̃dicta actiones quasi pedis eq illar᷑ ab
inino ꝑcesserut̃. Inuetustioris quid ecdi¬
cti ordinationes in loca diua. ⁊ multũ iu¬
distantia duagantes. ꝑ nr̃an aut̃ ꝓ uron¬
tiã his ꝯggͣgate. c̃ oportuerat. ea que de eo¬
d̾ pene loquinit᷑: in ꝯfino pou̾e. Aliꝰ itaq
lib rduos primos nob excogntat᷑ est de u¬
suris ⁊ traiecticiis peccumis ⁊ deuistriuntis.
⁊ testib ⁊ ꝑbationib nec nõ p̃sũptionib. ⁊ in¬
emorati tres sigulareslibri uiaxta ꝯpositi¬

Expanded text:
ciis appellantur. In tertia vero congregatione omnia quae de rebus nominantur contulimus, octo libris eis deputatis. Quartus autem locus, qui et totius compositionis quasi quidam invenitur umbilicus, octo libros suscepit. in quibus omnia quae ad hypothecam pertinent reposita sunt, ut non a pigneraticia actione in libris actionem et duplae stipulationem, quae de evemptionum et venditionum consentanea sunt et praedicta actiones quasi pedisequae illarum ab processerunt, in vetustioris quidem edicti ordinatione in loca devia et multo distantia devagantes, per nostram autem prortuerat ea quae de eodem paene loquuntur in confinio ponere. alius itaque liber post duo primos nobis excogitatus est de usuris et traiecticiis pecuniis et de instrumentis et testibus et probationibus nec non praesumptionibus. et memorati tres singulares libri iuxta compositi
Abbreviated transcription (Latin):
ta aut᷑ a nob antiquitati habita est reue¬
rentia ut nõa prudentiũ taciͣnitate tra¬
de nullo patiam̃ mͦ . s unus quisq coꝵ
qui actor legis fuit: nr̃is digestis inscriptꝰ
est. Hoc tm̃mͦ a nob̾ effecto: ut fiquio in
ioneũ uisum est. ł ad iectionẽ. ł diminuti¬
onẽ. necessariã accipiat. ⁊ rectissimis trada¬
tur reguł. ⁊ inmultis sunilibł. trariis qd
rectius hre apparebat: hoc ꝓ aliis om̃ib po¬
situm est. unaq om̃ib auctoritate indul¬
c̃ta. ut quicqͥo ibi scriptũ est hoc nr̃m ap.¬
pareat. ⁊ ex nr̃a uoluntate ꝯpositũ. Nemi¬
ne audente cõꝑare caq̃ antiquitas habe¬
bat. hisq nr̃a auctoritas introduxit: qr
multa ⁊ maxima sut que ꝑꝑ utilitatem
rer̃ tramformato st̃: ało ut isi principat
ꝯstitutio fuãt in uet̾ib libris relata neq ei
peꝑcimiꝰ. s. ⁊ hanc corrigendam ẽẽ dputaui¬
mit in melius restaurandam. Nonuiub
⁊eni uet̾ib relictis. quicqͥd legũ ĩutati. d cor̃.

Expanded text:
ta autem nobis antiquitati habita est reverentia, ut nomina prudentium taciturnitati tradere nullo patiamur modo: sed unusquisque eorum, qui auctor legis fuit, nostris digestis inscriptus est: hoc tantummodo a nobis effecto, ut, si quid in idoneum visum est, vel adiectionem vel deminutionem necessariam accipiat et rectissimis tradatur regulis. et ex multis similibus vel contrariis quod rectius habere apparebat, hoc pro aliis omnibus positum est unaque omnibus auctoritate indulta, ut quidquid ibi scriptum est, hoc nostrum appareat et ex nostra voluntate compositum: nemine audente comparare ea quae antiquitas habebat his quae nostra auctoritas introduxit, quia multa et maxima sunt, quae propter utilitatem rerum transformata sunt. adeo ut et si principalis constitutio fuerat in veteribus libris relata, neque ei pepercimus, sed et hanc corrigendam esse putavimus et in melius restaurandam. nominibus etenim veteribus relictis, quidquid legum veritati decorum