comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rius susfragũs agitabant non
ignarꝰ ꝯuidem quãta p̃serti ĩ
uello iactura sit tp̃ris ꝙͣtũ in
dilatõne ꝑiculũ S amitã urbẽ
destituere pplõ romano seq in¬
dignũ arbitratur quã iã in
armis eẽ hanc ob causã et pene
iã ꝯflige̾ fama erat neq in¬
honestũ modo s periculosũ pro¬
indebut eam rẽ neglig̾e. ne auxi¬
liuĩ fortassis ab hostib pars id¬
ferior postularet neqz uero legi
amitorũ ulla in parte derogare
fas ducebat qua tantũ erat
ne is qui sumo p̾esset magrã¬
tui fines patrios ulla Racione
tnͣstenderet ꝙͣ sibi gradũ pars
utraq uindicreret reb om̃ib re
ad se partes euocare sustrimit
neq indignũ censuit negociũ
ad qd̵ conponendũ ip̃e proficis¬
ceretur. In eduos g̾ cũ ueniss

Expanded text:
rius suffragiis agitabant; non rius suffragiis agitabant; non ignarus quidem quanta presertim in bello iactura sit temporis, quantum in dilatione periculum; sed amicam urbem destituere populo romano seque indignum arbitrabatur, quam iam in armis esse hanc ob causam et pene iam confligere fama erat. Neque inhonestum modo, sed periculosum providebat eam rem negligere, ne auxilium fortassis ab hostibus pars inferior postularet. Neque vero legi amicorum ulla in parte derogare fas ducebat, qua cautum erat, ne is, qui summo preesset magistratui, fines patrios ulla ratione transcenderet, quem sibi gradum pars utraque vindicaret, rebus omnibus regobrem neque ad se partes evocare sustinuit, neque indignum censuit negotium, ad quod componendum ipse proficisceretur. In Edu
Abbreviated transcription (Latin):
nũ nulicie restituit Ad hec diũi
ex urbib sagictarios et omis
geueris contraxit auxilia quib
acceptũ auarici Detamẽtũ suple¬
rent Accessit o louicoms filus
theotomotus inthioborgũ rex
cuiꝰ patrẽ romanus senatus
amicũ appellaua̾t Sed ut sepe
filii Derelictis pareniũ semitis
nouas querũt Iste contͣ roma¬
nos ad uertingetorigem cum
multo se ꝯtulit equitatu ¶ Ce¬
sar ad auaricũ complustulos dies
egit et frumẽ ti larga ibi copia
atq oĩm comeatuũ mnuẽta fessũ
atq exuriẽtem ex̾citũ recreauit
Indeq uernũ bellis aptũ lempꝰ
instaret ad hostez ne tota mẽ¬
le dispositus ut ĩuentũ uel
redio in apertũ eliceret et in
pugnã cogeret uel obsidione
ꝯficeret dum ad hec iter acc̃¬
gitur legacionib eduorũ exo¬
ratus ad cõponendas eorũ lites
et controuersias intestinas
ante onñã prosicisti huit̃ que
inter duos p̾miores pplĩ de sũmo
magrãtu orte totã uibem alte¬

Expanded text:
num militie restituit. Ad hec diversis num militie restituit. Ad hec diversis ex urbibus sagittarios et omnis generis contraxit auxilia, quibus acceptum Avarici detrimentum suppleret. Accessit Oloviconis filius Teutomotus, Nichioborgum rex, cuius patrem romanus senatus amicum appellaverat; sed, ut sepe filii, derelictis parentum semitis, novas querunt, iste contra Romanos ad Vercingetorigem cum multo se contulit equitatu. Cesar ad Avaricum complusculos dies egit, et, frumenti ibi larga copia atque omnium commeatuum inventa, fessum atque esurientem exercitum recreavit; inde, quod vernum bellis aptum tempus instaret, ad hostem ire tota mente dispositus, ut inventum vel tedio in apertum eliceret et in pugnam cogeret, vel obsidione conficeret. Dum ad hoc iter accingitur, legationibus Eduorum exhortatus, ad componendas eorum lites et controversias intestinas ante omnia proficisci habuit, que inter duos primores populi de summo magistratu orte totam urbem alte
Abbreviated transcription (Latin):
hic in publicũ prodierit et no¬
nũ salutis inter ostenderit. eoq
plus fidei illi erat quo auaricũ
incendendũ dessendũqz censue¬
rat clarũ proindencie eius iudi¬
ciũ Sic cũ ceterorũ minui soleat
aduersis creuerat ducis huiꝰ auc¬
coritas Ileqz aut in castris cõ¬
nuemẽdis q̃ prima Romano mo¬
re in gallia cõmuĩta sũt quit¬
ꝙͣ a nulutibz est omissum ꝙͣuis
in paciẽtissima gens laborum
sit aut aduce in conciliandis re¬
liquis ut promishat urbibz ulla
in parte cessatũ cogitabut Estu¬
abatqz aiõ dieb ac noctib labo¬
rabat sollicitabat uniu̾̃sos ad res no¬
uas dem̃ galliã excitabat Inqz hoc
opus quos mictẽt uiros elegeret
qui uel noti in ppłis acceptiqz uel
ulanda orõne atqz ingemo uel
pͥucipiũ Ia miliaritate pollentes
ac grã idonei uisi erũt Eos uero
qui ad eũ semi undi et ĩ ermes
capto opido ꝯfugau̾t uestib atq
armmis instruxit inq gradũ p̾sti¬

Expanded text:
hic in publicum prodierit, et nohic in publicum prodierit, et novum salutis iter ostenderit; eoque plus fidei illi erat, quo Avaricum incendendum deserendumque censuerat, clarum providentie eius indicium. Sic, quum ceterorum ducum minui soleat adversis, creverat ducis huius auctoritas. Neque aut in castris communiendis, que prima romano more in Gallia communita sunt, quicquam a militibus est omissum, quamvis impatientissima gens laborum sit, aut a duce in conciliandis reliquis, ut promiserat, urbibus ulla in parte cessatum. Cigitabat estuabatque animo, diebus ac noctibus laborabat, sollicitabat universos, ad res novas omnem Galliam excitabat; inque hoc opus, quos mitteret, viros elegerat, qui vel noti in populis acceptique, vel blanda oratione atque ingenio, vel principum familiaritate pollentes, ac gratia idonei visi erant. Eos vero, qui ad eum seminudi et inermes, capto oppido, confugerant, vestibus atque armis instruxit, inque gradum pristi
Abbreviated transcription (Latin):
est suos ut diceret non uirtute s̾
arte quadã muros oppugnandi uit¬
touã hant Romanns obtigisse stul¬
tum esse in bellis prospa onnã sꝑa¬
re temꝑanda dulcibz amara letis
tasticiã nũꝙͣ sui consilii fuisse ut
deffenderet̃. auaricũ fecisse hoc
biturigũ improuidã pietatẽ et
facilem nimis indulgẽtia cetero¬
rum prounctendũ fortune sao
nire uti quod illicũ ubiq magnũ
tum in bello maximũ atq in ex¬
uꝑabile sit Quod ad se actiune̾t
sũ mo studio eiusurũ ac ĩ comod̾
nũc illatũ multis et magnis
comodis resarciat et cõpenset atqz
in p̾mis ciutates que a consen¬
su pu ͦ dissensissent in ceteroꝵ
suam̃ traducturũ ut unũ sit om̃is
gallie consiliũ unũ corpus una mẽs
cui trarũ orbis ĩpar haud dubie
sic futurus id se facturũ nõ sꝑa¬
re lnĩ modo s pene iã effectum
reputare Quod nccĩtas prius
postat castra salutioĩm profutura
soleant uultusq nulitũ refuge

Expanded text:
est suos, ut diceret: Non virtute, sed est suos, ut diceret: Non virtute, sed arte quadam muros oppugnandi victoriam hanc Romanis contigisse; stultum esse in bellis prospera omnia sperare; temperanda dulcibus amara, letis tristia; numquam sui consilii fuisse, ut defenderetur Avaricum; fecisse hoc Biturigum improvidam pietatem et facilem nimis indulgentiam ceterorum; permittendum fortune suo iure uti, quod illi cum ubique magnum, tum in bello maximum atque inexerabile sit; quod ad se attineret, summo studio enisurum, ut incommodum nunc illatum multis et magnis commodis resarciat et compenset, atque in primis civitates, que a consensu publico discessissent, in ceterorum sententiam traducturum, ut unum sit omnis Gallie consilium, unum corpus, una mens, cui terrarum orbis impar haud dubie sit futurus; id se facturum non sperare tantummodo, sed pene iam effectum reputare; quod necessitas presens poscat, castra saluti omnium profutura soleant vultusque militum refugere,
Abbreviated transcription (Latin):
tu se coartans pars limẽ trãsuecta
ab equirib ad hoc missis cesi õs
Nullũ prede studiũ s uindicte
fuit omib aute oclõs mors euat
muercatorũ romanoiũ qui ad gena¬
bum iniu̾iti Illi quidem sola gal¬
lorũ crudelitate ꝑierãt Sius ce¬
dis recordacio supͣ Romanũ more
accerbabat aios̃ ut nec etati net
sexiu perceret᷑. Ex om̃ib itaq
qui in opido sunt ĩ uenti quorũ
nũs ad qͣdragĩta nlia capitum
astendit uix octingẽti qui ad
primũ capti opidi clamorẽ se se
portis murisq p̾cipuerãt eua¬
sere Et auarici quidẽ longa ac
difficilis obsidio hũc habiũt funẽ
¶Uercingetorix nõ auariten¬
ses reliquias nocturna fuga in
sua castra de latas clementer ex¬
repit, ac ueritus ne qua ex eorũ
ꝑuuxcione tumultuã di ocasio
preberet. segregã dos curau. ut
distributa ad suos quisq deduce¬
retur Ipẽ uero neq hoc fractus
aut deiectus euentu ita ꝯsolatꝰ

Expanded text:
tu se coartans, pars limen transvecta tu se coartans, pars limen transvecta ab equitibus ad hoc missis cesi omnes. Nullum prede studium, sed vindicte fuit; omnibus ante oculos mors erat mercatorum romanorum, qui ad Genabum, immeriti illi quidem, sola Gallorum crudelitate perierant. Eius cedis recordatio, supra romanum morem, acerbabat animos, ut nec etati nec sexui parceretur. Ex omnibus itaque, qui in oppido sunt inventi, quorum numerus ad quadraginta millia capitum ascendit, vix octingenti, qui ad primum capti oppidi clamorem sese portis murisque proripuerant, evasere. Et Avarici quidem longa ac difficilis obsidio hunc habuit finem. Vercingetorix vero avaricenses reliquias nocturna fuga in sua castra delapsas clementer excepit, ac veritus, ne qua eorum permixtione tumultuandi occasio preberetur, segregandos curavit, ut, distributa, ad suos quisque deduceretur. Ipse vero neque hoc fractus aut deiectus eventu ita consolatus
Abbreviated transcription (Latin):
sibi illum iter ad id̾ quod intẽde¬
uat aꝑuisse extimãs qd et suos
ad opus solito pigriores terne̾t et
hostes ad tutelam opidi lentos et
incãtos ⁊ariorib per muros custo¬
diis aĩaduerteret hortatus nulites
ut fructũ tandez longi laboris ar¬
riperẽt et p̾mis in murũ asten¬
dentib premia consueta pollicitꝰ
tuba p̾lu signa de dit Ira igitur et
sye p̾mii scimulante et uno quoq
certatim ad intente pͥmũ gradũ
laudis app̾hende̾ muri undiq ad
fastigia non tam astenderũt ꝙͣ¬
aduolauerũt Stupe facti cuies ĩ¬
sperata hostiũ corona se se locis
patenciorib liberius de fensuri ne
Qiuirũ p̾merent᷑ angustiis ĩ pla¬
duerterut hand quaꝙͣ romanos
in plaua descendere se uno aliũ
actollente magis ac magis me¬
ma complere metuentes unduqz
circũcludi fugãq eripi trepide arimis
abiectis extrema opidi cursu rapi¬
do petiere Ibi pars portarũ in exi¬

Expanded text:
illum sibi iter ad id, quod intendeillum sibi iter ad id, quod intendebat, aperuisse estimans, quod et suos ad opus solito pigriores cerneret, et hostes ad tutelam oppidi lentos et incautos ex rarioribus per muros custodiis animadverteret, hortatus milites, ut fructum tandem longi laboris arriperent, et primis in murum ascendentibus premia consueta pollicitus, tuba prelii signum dedit. Ira igitur et spe premii stimulante, et unoquoque certatim adnitente primum gradum laudis apprehendere, muri undique ad fastigia non tam ascenderunt, quam evolaverunt. Stupefacti cives, inspecta hostium corona, sese locis patentioribus liberius defensuri, ne viarum premerentur angustiis, in plaadverterunt haudquaquam Romanos in plana descendere, sed, uno alium attollente, magis ac magis menia complere, metuentes undique circumcludi fugamque eripi, trepide armis abiectis, extrema oppidi cursu rapido petiere. Ibi pars portarum in exi
Abbreviated transcription (Latin):
cepit quã tutã fore castrorũ suorũ
uicinitas spem dubat et in sequi
uolemtib obiecta palus ad u uoc¬
turnũ tempus idoneũ insũ eͥuat
fuge consiliũ casus nurabilis ⁊̃¬
pedunt Nox aderat et taciti per
tenebras itrm se parabant tum
obsecrabant ne se neue coẽs filios
hostib ad ludibriũ et ad penã da¬
rent se quidem ad prosequẽdam
suorũ fugã sexu etate illos ĩ uali¬
dos ubi suos nec pretate nec p̾ti¬
b flecti et in proposito fixos uide¬
rent et pudorẽ et anorẽ superate
metu ⁊ muris exclamare et Ro¬
manis ut pbterãt dire ĩstantis
fuge sensuz inceperũt Quo
metu opidam ne re ab hostibi
tellecta p̾clusis itmerib caperẽt᷑
abeundi consiliũ mutauert
Cesar die ꝓrox iõ tũ nurro opidi
turres ⁊ machinas admouiss Reyente
nber tantus niubis effluxit ut per¬
facile ess aliũ t̾riturus At ip̃e qui
seye fedis tempestatib ad uictoria¬
rum uti soleret occasionẽ imbrem

Expanded text:
cepit, quam tutam fore castrorum suorum cepit, quam tutam fore castrorum suorum vicinitas spem dabat, et insequi volentibus obiecta palus. Ad id nocturnum tempus idoneum visum erat. Fuge consilium casus mirabilis impedivit. Nox aderat, et taciti per tenebras itineri se parabant. Tumobsecrabant, ne se neve communes filios hostibus ad ludibrium et ad penam darent: se quidem ad prosequendam suorum fugam sexu, etate illos invalidos. Ubi suos nec pietate nec precibus flecti et in proposito fixos vident, et pudorem et amorem superante metu, e muris exclamare et Romanis, ut poterant, dare instantis fuge signum ceperunt. Quo metu oppidani, ne, re ab hostibus intellecta, preclusis itineribus caperentur, abeundi consilium mutaverunt. Cesar die proximo quum muro oppidi turres et machinas admovisset, repente tantus imber nimbis effluxit, ut perfacile esset alium territurus. At ipse, qui sepe fedis tempestatibus ad victoriarum uti soleret occasionem, imbrem
Abbreviated transcription (Latin):
stes ĩuadere uel iactare iredia de¬
sinebant et deffensio integri et
uiui mortuis succedebant ut qui
in eo ip̃o tẽporis momẽto sitũ prĩe
statũ et salutẽ totius gallie cogi¬
tarẽt Qua in purte preteremud̃
non uider᷑. illud memorabile ꝙ nͭ
striptor aquo añ alios ista decerpi¬
mꝰ sibi pretereũ dĩ extuuant sul
oclis suis gestũ Gallus quidem
aute portã opidi traditas et ab ĩ¬
trusecis picis uc sem glebas ĩ
ignẽ iactabut scorpione tũffirus
exaĩãtusq procubuit hñc iacentẽ
unus ex proxiuis tũ sgressus et
periculi oblitus eodem officio fũgi
cepit Illo quoq pari ictu storpionis
occiso mox successit tercuis et uercio
quartus nec ante successionũ ta¬
liuĩ fuiis fuit ꝙͣ extincto igno de pul¬
sisq hostib in oxidũ pugne etiã
funs ess Uercĩgetorix tandez opi¬
Danorũ aĩs atq corporib fatigatis
ut quorũ conatus om̃s in nichilũ
recidissent fuge illis auctor esse

Expanded text:
stes invadere vel iactare incendia destes invadere vel iactare incendia desinebant, et defessis integri, et vivi mortuis, succedebant, ut qui in eo ipso temporis momento situm patrie statum et salutem totius Gallie cogitarent. Qua in parte pretereundum non videtur illud memorabile, quod nec scriptor, a quo ante alios ista decerpimus, sibi pretereundum estimavit, sub oculis suis gestum. Gallus quidam ante portam oppidi traditas ei ab intrinsecis picis ac sevi glebas in ignem iactabat; scorpione transfixus exanimatusque procubuit. Hunc iacentem unus e proximis transgressus, et periculi oblitus, eodem officio fungi cepit. Illo quoque pari ictu scorpionis occiso, mox successit tertius et tertio quartus, nec ante successionum talium finis fuit, quam, extincto igne depulsisque hostibus in oppidum, pugne etiam finis esset. Vercingetorix tandem, oppidanorum animis atque corporibus fatigatis, ut quorum conatus omnes in nichilum recidissent, fuge illis auctor esse
Abbreviated transcription (Latin):
lu ingẽti atq nbre ꝑpetuo p¬
pediti uirtute tamẽ ac ꝑsen̾ancia
difficultates suꝑante uiguiti q̃nꝙ¬
dieb extrncerãt et muris admone¬
rant et galli decem milia ex om̃i
gallia electorũ homi opido ĩ tru¬
serant eo ꝯsilio ne uel solis bitu¬
rigib salus publica crederet̾. nel
seruati opidei gloria solorũ ess
biturigũ sed gallorũ oĩm et actis
sub terrã caniculis mreusoqz per
noctem agere et suuł factis emp¬
tiomibz romana castra in magno
distrimẽ posuissent insi sũma
ducis proindencia ess ocairsum
qui duas assidue legiones excu¬
uare pro castris faciebat harum
interuẽtu et eorũ im eisdem
iussu totis noctib in opere bigila¬
baut et flannẽ extĩcte et insultꝰ
hostiũ sũt repulsi et excitati om̃s
totis ex castris ad auxiliũ que¬
nerũt nec Romana uirtute gal¬
lica iõ ꝑtinacia uentescebat obsti¬
nati in mortẽ non tãtũ resistebat᷑
sed erũpere audebant Nlec uel ho¬

Expanded text:
petuo prepediti, virtute tamen ac perseverantia difficultates superante, vigintiquindiebus extruxerant, et muris admoverant, et Galli decem millia ex omni Gallia electorum hominum oppido incluserant eo consilio, ne vel solis Biturigibus salus publica crederetur, vel servati oppidi gloria solorum esset Biturigum, sed Gallorum omnium. Et actis sub terram cuniculis, incensoque per noctem aggere, et simul factis eruptionibus, romana castra in magno discrimine posuissent, nisi summa ducis providentia esset occursum, qui duas assidue legiones excubare pro castris faciebat. Harum interventu et eorum, qui eiusdem iussu totis noctibus in opere vigilabant, et flamme extincte et insultus hostium sunt repulsi, et excitati omnes totis ex castris ad auxilium convenerunt. Nec romana virtute gallica ideo pertinacia lentescebat. Obstinati in mortem non tantum resistebant, sed erumpere audebant nec vel ho
Abbreviated transcription (Latin):
culosa deffeccio unde nũme tiie¬
batur erupit ciuutas eduoiũ pͥma
annca ppli romain et sui ducis et
senatus seye decretis honestata
interq om̃s ymo p̾omĩb gallicis
urbib sũmo semꝑ in houore hĩta
de rebellione quis hoc unꝙͣ crede¬
ret cogitanit mitiũ rebellionis
a ꝯuctolitane illo quẽ cesar añ
pancos dies in cuuliũ sedicionũ
direptione p̾tulerat O ꝙͣ facile
ingratis aĩs magnorũ liret atq
retenciũ beneficiorũ surreptit ob¬
liuo Ille se quidẽ bñ ficio cesaris

Expanded text:
culosa defectio, unde minime timeculosa defectio, unde minime timebatur, erupit. Civitas Eduorum, prima amica populi romani et sui ducis et senatus, sepe decretis honestata interque omnes, immo pre omnibus gallicis urbibus, summo semper in honore habita, de rebellione quis hoc unquam crederet? cogitavit. Initium rebellionis a Convictolitane illo, quem Cesar ante paucos dies in civilium seditionum diremptione pretulerat. O quam facile ingratis animis magnorum licet atque recentium beneficiorum subrepit oblivio! Ille siquidem beneficio Cesaris
Abbreviated transcription (Latin):
umꝰ quẽ si Romam occupassent po¬
terãt hostes et aquacione et babulo
imxediri is collis ꝙ cet̾i̾s om̃ib dis¬
fialior erat atqz prerupcior negligẽ¬
cius suabat᷑. sed uirtuti iul usꝙͣ dif¬
ficile iul p̾ruytũ loci huiꝰ ꝯportum¬
catẽ ꝯspicatus cesar non misit qui
eum caperẽt s per se ipm̃ nocteĩ¬
tempesta profectus ex castas as¬
censum luce media uix accessibilez
suꝑaiit et repe ntmꝰ aduemiens
depulso inde p̾sidio hostili occupa¬
uit collez et castra ibi minora ꝯsti¬
tuit quibz duas legiones assigna¬
uit Tum dupplicẽ fossam duode¬
a minorib castris ad maiora ꝑpe¬
tuai duxit quo nulla uis hostiũ
uetare possz quin iurer se libere
cõnuigarẽt Sic ad uictoriaz prono
ulla est aut̃ in t̾rs ĩ¬
concussa felicitas nestio
quo ĩ protursu rerũ ad uõta flue̾¬
ciũ prosperis aduer sa se inserũt
resare ad gergomiã res agente
mlq inisi de hostib sollicito ꝑi¬

Expanded text:
unus, quem si Romani occupassent, pounus, quem si Romani occupassent, poterant hostes et aquatione et pabulo impediri. Is collis, quod ceteris omnibus difficilior erat atque preruptior, negligentius servabatur. Sed virtuti nil usquam difficile, nil preruptum. Loci huius opportunitatem cunspicatus Cesar non misit, qui eum caperent, sed per se ipsum nocte intempesta profectus e castris ascensum luce media vix accessibilem superavit; et repentinus adveniens, depulso inde presidio hostili, occupavit collem, et castra ibi minora constituit, quibus duas legiones assignavit. Tum duplicem fossam duodea minoribus castris ad maiora perpetuam duxit, quo nulla vis hostium vetare posset, quin inter se libere commigrarent. Sic ad victoriam prona ulla est autem in terris inconcussa felicitas. Nescio quomodo, in procursu rerum ad vota fluentium, prosperis adversa se inserunt. Cesare ad Gergoniam res agente nilque, nisi de hostibus, sollicito, peri
Abbreviated transcription (Latin):
opere confest̾iꝰ reficit et traductis
legionib castra cõnũt premissasq
legiones ad se euestigio reu̾ti iubet
Intelligens se delusu uer cuigetorx
amoto obice quo ab hoste seꝑubat
ne ĩuitus ad pugnã cogi poss ex
eo ip̃o loco ubi erat dũ reditũ le¬
gionũ et prop̾ũ uidit errorẽ ma¬
gnis cursib in auteriora ꝯtendit
quẽ non segnius sua per uestigia
cesar ĩsequit᷑. quĩtoq die in gergo¬
mã peruenit et p̾mo statim ad¬
nentu leue preliũ equestre ꝯmis¬
sum Ez nl in eo memorabile
gestum est Cesar urbem altissono
in monte sitã et accessu ab oñi
parte difficlẽ speculatus et ag¬
noscens non exigni tprĩs opus
esse oppugnacionẽ defferendam
statuit donet curã rei frumẽtarie
et comeatib ip̃ẽ impendiss uer¬
çingetorix singulos populos ĩ singu¬
lis collib Gergonie circũfusis expli¬
cuerat ostentacõe trifica que hostes
huissent Erat ex plurimis colis

Expanded text:
opere, confestim reficit; et traductis opere, confestim reficit; et traductis legionibus, castra communit, premissasque legiones ad se e vestigio reverti iubet. Intelligens se delusum Vercingetorix, amoto obice, quo ab hoste separabatur, ne invitus ad pugnam cogi posset, ex eo ipso loco, ubi erat, dum reditum legionum et proprium vidit errorem, magnis cursibus in anteriora contendit. Quem non segnius sua per vestigia Cesar insequitur, quintoque die Gergoniam pervenit, et primo statim adventu leve prelium equestre commissum, sed nil in eo memorabile gestum est. Cesar urbem altissimo in monte sitam et accessu ab omni parte difficilem speculatus, et agnoscens non exigui temporis opus esse oppugnationem differendam statuit, donec curam rei frumentarie et commeatibus impendisset. Vercingetorix singulos populos in singulis collibus Gergonie circumfusis explicuerat ostentatione terrifica, que hostes habuissent. Erat ex plurimis collis
Abbreviated transcription (Latin):
fregit cui laber a licubi clauer no¬
men ĩ uenio. Itaq ꝑueniẽs et p̾¬
clusos aditus et aduersa in rixa
obambulãtem hostem cepit hoc
in statu p̾mebant uarie duces
cure uertingetorix nequem cesar
in pontibz refice̾t metuebat Ce¬
sar uero ne fliĩs alues p̾peditꝰ
ꝙ uadari aute antunuñ non sõ¬
leat ociosam agere cog̾etur estatẽ
om̃e tamẽ incomodũ uicit ducis
ĩgeniu Ei quidẽ p̾missis e
Regione oñb Impedimẽtis et
quatuor legionib additisqi cohor¬
tibz aliquot ut constare nu̾s bide
tis ip̃e locis abditis cũ duab tm̃i
que suꝑerãt legionibz se tenut
suisq ut ꝙͣ longissime procederẽt
atqz ita a se hostem distraherẽt
Imꝑauit tũc hoste digresso et Ro¬
mai ex̾citus iler obsiuante nt
ubicũꝙ transire uolentib oburaret
Locũ uãcuũ relictũ Cesar occupat
atq epontib unũ cuiꝰ ⁊ars una
uisa est ĩ taccior minorisq egens

Expanded text:
fregit, cui Laber, alicubi Claver, nofregit, cui Laber, alicubi Claver, nomen invenio. Itaque perveniens et preclusos aditus et adversa in ripa obambulantem hostem reperit. Hoc in statu premebant varie duces cure: Vercingetorix, ne quem Cesar e pontibus reficeret, metuebat; Cesar vero, ne fluminis alveo prepeditus, quod vadari ante autumnum non soleat, otiosam agere cogeretur estatem. Omne tamen incommodum vicit ducis ingenium. Siquidem, premissis e regione omnibus impedimentis et quatuor legionibus additisque cohortibus aliquot, ut constare numerus vitis, ipse locis abditis cum duabus tantum, que supererant, legionibus se tenuit, suisque, ut quam longissime procederent atque ita a se hostem distraherent, imperavit. Tunc hoste digresso et romani exercitus iter observante, ut ubicumque transire volentibus obviaret, locum vacuum relictum Cesar occupat, atque e pontibus unum, cuius pars ima visa est intactior minorisque egens
Abbreviated transcription (Latin):
de uire parciũ cognouit motus¬
q om̃s sua auctoritate ꝯpestuit
colũ enĩ uirũ nobilissiuẽ et to¬
cius gentis potentissimũ cum
ticatũ ꝯtra leges certis testimo¬
mis dephendiss cedere quĩcto¬
litauẽ uero rite pez sacerdotes mo¬
re prĩe institutũ preesse magrã¬
tui ĩperauit obtẽꝑatũq precepto
est sine ullo murmure aut que¬
rela hortatus de huic heduos
aut ciuilibz distordiis se absti¬
nerẽt que pestifere semꝑ magnis
urbibz ac funeste sunt utqz in
pũs bellũ auxilia que possent
mictent Denicta gallia digna
a se p̾mia p̾ceptui equitatus ab
his onis et decem milia pedi¬
tuz ut sibi mict̾ent᷑. obtuunt Tuc
ex̾citu duas distribuit in partes
qua tuor legiones et partẽ non
exigrã equitatu sub labieno in
senoues atqz parisees dixi̾t ipẽ
cũ sex legionibz et reliquo equi¬
tatu in aluernos rediit ꝑrexitq
gergoniã ¶ Uercingetorix adnẽ¬
tu cesaris p̾cognito qua tuͣ senndũ
illi nouer at om̃s fluun pontes

Expanded text:
ure partium cognovit, motusque omnes sua auctoritate compescuit. Cotum enim, virum nobilissimum et totius gentis potentissimum, quum creatum contra leges certis testimoniis deprehendisset, cedere, Convictolitanem vero, rite per sacerdotes more patrio institutum, preesse magistratui imperavit; obtemperatumque precepto est sine ullo murmure aut querela. Hortatus dehinc Eduos, ut civilibus discordiis abstinerent, que pestifere semper magnis urbibus ac funeste sunt, utque in presens bellum auxilia, que possent, mitterent, devicta Gallia, digna a se premia percepturi, equitatus ab his omnis et decem millia peditum, ut sibi mitterentur, obtinuit. Tunc exercitum duas distribuit in partes: quatuor legiones et partem non exiguam equitatus sub Labieno in Senones atque Parisios direxit, ipse cum sex legionibus et reliquo equitatu in Alvernos rediit perrexitque Gergoniam. Vercingetorix, adventu Cesaris precognito, qua transeundum illi noverat, omnes fluvii pontes
Abbreviated transcription (Latin):
quiesterz uorib atqz consilus insa¬
norũ pugnã laboris intollerẽtia
non uirtute poscenciũ romanos si
me absente casus actulit fortune
nõ alteri imputand̾ aut si aliquo
suadente ꝯtigiss habenda illi grã
ess A quo uobis p̾stitũ ut eorum
et pancitatẽ uideretis et ignamã
cognosceretis qui stulto aduẽtu
turpi reditu et consilii et uirtutis
in opiã de texe a cesare A cesare ego
nõ regnũ per prodicionez s de
eo uictoriã per uirtutez spers que
iã proxiõ iã pene nobis om̃ib

Expanded text:
quiesceret vocibus atque consiliis insaquiesceret vocibus atque consiliis insanorum pugnam laboris intolerantia, non virtute, poscentium. Romanos si, me absente, casus attulit, fortune, non alteri, imputandum: at si, aliquo suadente, contigisset, habenda illi gratia esset, a quo vobis prestitum, ut eorum et paucitatem videretis, et ignaviam nosceretis, qui stulto adventu, turpi reditu, et consilii et virtutis inopiam detexere. A Cesare ego non regnum per proditionem, sed de eo victoriam per virtutem spero, que iam proxima, iam pene nobis i
Abbreviated transcription (Latin):
Uoliuss Quodq in se fuerat
prodidiss Nempe regnũ consen¬
su ppũ collatũ sibi sorde̾ et illud
a Romauo dure cousequz sibi glo¬
riosius extimare Prouide galliã
sui regis frande proditã lõci opor¬
tunitate et celesti fauore libera¬
tã neq eñ casu aliquo s t̾to
consi lio euenisse ut et castra
tutis lotis abduceret et romains
ꝓpuis admota de sereret ymo eciã
spoliaret om̃i robore uixq es
digiesso hostes uelut nĩcio moniti
aduolassent accusacoĩs hec sũma
hic suspicõnũ color fuit quib appare¬
bat tanti modo regis in dubio salu¬
tem uerti insi reus his obiectis qͣstã¬
tissime respondiss Nã ut castra
mouerẽ inqͥt pabuli coegit in opia
et ortatus urͣ ut ꝓpuis roͣms acce¬
derẽ ip̃e loci situs actraxit per se
ip̃m tuti equites abduxi qs palu¬
stribz locis in utiles stiebam utiles
aut̃ quo ꝑgebam ducẽ certũ abiẽs
non dimisi ueritus ne fortassis ac¬

Expanded text:
voluisset, quodque in se fuerat, voluisset, quodque in se fuerat, prodidisset; nempe regnum consensu populi collatum sibi sordere, et illud a romano duce consequi sibi gloriosius estimare; proinde Galliam sui regis fraude proditam, loci opportunitate et celesti favore liberatam; neque enim casu aliquo, sed certo consilio evenisse, ut et castra tutis locis abduceret, et Romanis propius admota desereret, imno etiam spoliaret omni robore, vixque eo digresso, hostes, velut nuntio moniti, advolassent. Accusationis hec summa, hic suspicionum color fuit, quibus verbis apparebat tanti modo regis in dubio salutem verti, nisi reus his obiectis constantissime respondisset. Nam, ut castra moverem, inquit, pabuli coegit inopia et hortatus vester; ut propius Romanis accederem, ipse loci situs attraxit per se ipsum tuti. Equites abduxi, quos palustribus locis inutiles sciebam, utiles autem, quo pergebam. Ducem certum abiens non dimisi, veritus ne fortassis ac
Abbreviated transcription (Latin):
preferam saluti proide cũ tẽpꝰ
fuent solita uireute dextus q
uictritib usuri nũc ꝯmestite et
electionẽ tprĩs et consilii tapiẽdi
curã i̾ luniguir Nempe het bicto¬
ria quã tr̃ facilem iudicatis loci
situ non hostiũ uigore difficilis
multorũ michi credite uirorum
forciũ morte ꝯstaret qd̾ udũ sum
penitus proposito atq aĩo meo
est Et si em̃ uingendi aid̾ me
nec negem nec dissimilẽ nũꝙͣ
tanĩ nichil placuit multꝰ san¬
guine meorũ empta uictoria
quienerũt tanti ducis auctorita¬
te repressi quos ille eo ip̃o die
nulla alia re gesta reduxit in
castra atqz ad inceptã oppugna¬
cionẽ studiũ om̃e conu̾̃tit Uer¬
ciige torix inte̾a irritis reuersꝰ
inisidis ac tiemula semper et
fragilis humana potencia cum
ad suos ꝑueniss accusatus ab
eis est ꝙ sine presidio et sine
duce de industria derelictis castas
equitatu et onñ flore n licie ab¬
Ducto romaiis galliã prodere

Expanded text:
preferam saluti. Proinde, quum tempus preferam saluti. Proinde, quum tempus fuerit, solita virtute dextrisque victricibus usuri nunc quiescite: electionem temporis et consilii capiendi curam michi linquite. Nempe hec victoria, quam tam facilem iudicatis, loci situ, non hostium vigore, difficilis, multorum, michi credite, virorum fortium morte constaret, quod adversum penitus proposito atque animo meo est. Etsi enim vincendi avidum me nec negem nec dissimulem, numquam tamen michi placuit multo sanguine meorum empta victoria. Quieverunt tanti ducis auctoritate repressi; quos ille eo ipso die, nulla alia re gesta, reduxit in castra, atque ad inceptam oppugnationem studium omne convertit. Vercingetorix interea irritis reversus insidiis o tremula semper et fragilis humana potentia quum ad suos pervenisset, accusatus ab eis est, quod sine presidio et sine duce, de industria derelictis castris, equitatu et omni flore militie abducto, Romanis Galliam prodere
Abbreviated transcription (Latin):
castra hostiũ actigit duce carẽtia
ieli aduentu p̾cognito ĩpedimẽta
siluis intruseant acĩe altiustulo
in cole quẽ difficilis paulus srd
angusta cingebat erexerãt pars
precisis pontib qiͣ clpeo quodã
se palude protexerãt. Ibiq ꝯsti¬
terant in Romanos uerssi erat¬
q res facilis et pene equa pros¬
pectui Sin ad experiẽtiã ueniret᷑
iniquissima pleua difficultatis
ac periculi Itaqz milites rem nõ¬
nsi oculorũ indicio metu entes
nobili indignatõne promoli cesa¬
iem circũsistut᷑ Et quid hic ĩquiũt
rer est Quis hic pudor que nã
hoc indignitas imꝑator Ergo
hostes ꝯspectũ nr̃m etam prouio
pati possũt Qnĩ tu nos pugnare
iube et signũ prelii propone ut
iã iam ex his quib fidunt locis
hos burbaros detrahamus fide nu¬
luũ letus resar Ego inq̾t sic af¬
fectos cũ uos uideam ut nullũ
Distrimẽ pro mea gloria recuse¬
tis mipiꝰ sun nisi uram uitã mec

Expanded text:
castra hostium attigit duce carentia. castra hostium attigit duce carentia. Illi, adventu precognito, impedimenta silvis intruserant, aciem altiusculo in colle, quem difficilis palus, sed angusta, cingebat, erexerant, et, precisis pontibus, quasi clipeo quodam se palude protexerant, ibique constiterant in Romanos versi. Eratque res facilis et pene equa prospectui, sin ad experientiam veniretur, iniquissima, plena difficultatis ac periculi. Itaque milites, rem nonnisi oculorum iudicio metientes, nobili indignatione permoti Cesarem circumsistunt: Et quid hic, inquiunt, rei est? quis hic pudor ? quenam hec indignitas, imperator? Ergo hostes conspectum nostrum e tam proximo pati possunt ? Quin nos tu pugnare iube, et signum prelii propone, ut iamiam ex his, quibus fidunt, locis hos barbaros detrahamus. Fide militum letus Cesar: Ego, inquit, sic affectos quum vos videam, ut nullum discrimen pro mea gloria recusetis, impius sim, nisi vestram vitam mee
Abbreviated transcription (Latin):
tere sum paratus unaminit̾ res¬
ponderent Noli hoc q̃sumꝰ opti¬
me ĩꝑator sic multos ãnos te duce
fficultas nulla nos fiegerit nullus
hostĩ nobis hanc ignonumã ireo¬
gant ut cepta deseremꝰ ne tu ergo
dux noster hanc eternã maculã
nobis ĩuinxeris sine modo ꝯunã
pati mallimꝰ ꝙͣ ne nr̃a mollicie ⁊¬
manib romanorũ ciuiũ apud Ge¬
nebaum gallica nequicia ꝑempto¬
rum gallico sangnine satiffiãt
hec tesari hec eadem et tabiis
militũ et centurionib repetebãt
ut per eos imꝑatori fanuliriꝰ
dicerẽtur ¶ Cesar dum hac no¬
bili perseuerẽtia in oppugnatõne
procedit᷑. iam turrib muro ad¬
motis distit ex captiuis uercinge¬
torigẽ castra ꝓpter deffectũ pa¬
buli promoiisse et cum equitatu
expeditis s pediub insidiati sero
ad ea profectũ loca q̃ romanos
populatores luce proxmia uen¬
turos opinaret̾. Quo cognito noc¬
te media digressus p̾mo mane

Expanded text:
tere sum paratus, unanimiter restere sum paratus, unanimiter responderent: Noli hoc, quesumus, optime imperator. Sic multos annos te duce  nullus labor, difficultas nulla nos fregerit, nullus hostium nobis hanc ignominiam irrogarit, ut cepta deseramus: ne tu ergo, dux noster, hanc eternam maculam nobis immiseris. Sine modo; omnia pati malumus, quam ne nostra mollitie manibus romanorum civium apud Genabum gallica nequitia peremptorum gallico sanguine satisfiat. Hec Cesari, hec eadem et tribunis militum et centurionibus repetebant, ut per eos imperatori familiarius dicerentur. Cesar, dum hac nobili perseverantia in oppugnatione proceditur, iam turribus muro admotis, discit ex captivis Vercingetorigem castra propter defectum pabuli promovisse, et cum equitatu expeditisque peditibus insidiatum sero ad ea profectum loca, quo romanos populatores luce proxima venturos opinaretur. Quo cognito, nocte media digressus primo mane
Abbreviated transcription (Latin):
agallorũ flamims s nõ ub obsidio¬
ne romanorũ in qua quidẽ obsidẽ¬
ciũ fortis et inõ sa tollerãcia enucut
Cũ eñ huic u̾cingetorix castra ꝓpuis
admonissi et ab ex ploratorib ꝑ
singulas horas quid in Romains ca¬
Itris ageret᷑. edoctus omne iter eor
ob suaret et romanos cirmĩoĩbz ex¬
ustis urgente nccitate longiꝰ pa¬
bulantes ciebris in comodis ac dap̃¬
ius afficeret Illuic uero edu ac
boi quib ea cura mãdata erat
Illi quidez qr mutato erga roma¬
nos aiõ non curabant hiqr parũ¬
potant rem romanã maligne co¬
meatib adiuuarẽt ad tantã pem¬
uã deuenere ut dieb plurimis
frumẽto carẽtes tenui pecore uix
proferẽt in betille spm̃ Nũꝙͣ ta¬
mẽ iõ ab oppugnacione cessarent
ex ore uox erũperet aut Romane
nõ cõnemẽs magestati ymo uero
cũ cesar laborẽ milituz missatus
mter hortandũ sepe diceret si mi¬
is aspera sũt ista ꝑpessu nulla
per me mora est oppugnatõez ount¬

Expanded text:
sidione Romanorum; in qua quidem obsidentium fortis et animosa tolerantia emicuit. Quum enim hinc Vercingetorix castra propius admovisset et ab exploratoribus per singulas horas, quid in romanis castris ageretur, edoctus omne iter eorum observaret, et Romanos, circum omnibus exustis, urgente necessitate longius pabulantes crebris incommodis ac damnis afficeret; illinc vero Edui ac Boii, quibus ea cura mandata erat illi quidem, quia, mutato erga Romanos animo, non curabant, hi, qupoterant rem romanam maligne commeatibus adiuvarent, ad tantam penuriam devenere, ut diebus plurimis frumento carentes tenui pectore vix proferrent imbecillem spiritum; numquam tamen ideo ab oppugnatione cessassent, ex ore vox erumperet, aut romane non conveniens maiestati; immo vero, quum Cesar laborem militum miseratus inter exortandum sepe diceret: Si nimis aspera sunt ista perpessu, nulla per me mora est: oppugnationem omit
Abbreviated transcription (Latin):
su et armorũ crepitu qd̾ signũ¬
erat dicta concionãtis astantib
platuisse ac clamaret᷑. et una
Uote uertingetorix sũmis ducũ
at fidelissimꝰ hoĩm diceret᷑. Ce¬
sar auanici ceptã obsidioe ceptã¬
q de fensionẽ hostes ꝑagũt Inq

Expanded text:
su et armorum crepitu su et armorum crepitu dicta concionantis astantibus complacuisse conclamaretur, et una voce Vercingetorix summus ducum ac fidelissimus hominum crederetur. Cesar Avarici ceptam obsidionem ceptamque defensionem hos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ consensu oũn nire posideo spõ¬
te dimicl̾e paratus sũ si forsitan
uos honorẽ inͥ pocius ꝯtulisse cre¬
ditis ꝙͣ ame beneficiũ accepisse
cesar romanis q ex̾citus ultiã
laborat. In opia iã ad puquam
atq ad opus et aĩ et corporee/
uires de sunt et insi confestĩ aliquid
insꝑate prosperitatis affulserit a¬
bitu moliũt᷑ horũ ut ame fictũ
nichil suspiceñ romauos milites
audite Erant serui a liqui int̾ pa¬
bulandũ caxti et in carcere torti
multiplicit̃ et afflicti iussiq quid
per eos dici uellet et producti in
mediũ legionarios se milites di¬
uerur extrema fame uictos e ca¬
stris clanculũ effugisse pari oem
ex̾citũ fame ꝯfectu esse Cetera
de huic omĩa dicto regis consona
prosecuti sũt uertingetorix excla¬
maiit et per me iq̃t quẽ pro¬
fugiens nullis agris aut urbib
receptet᷑. Id eñ inter multa meo
consilio ꝯstitutũ est his dictis
uersi repente anim uarie gẽtis
et cuidele usq ad eo ut leto plã¬

Expanded text:
iure possideo, sponte dimittere paratus sum, si forsitan vos honorem michi potius contulisse creditis, quam a me beneficium accepisse. Cesar romanusque exercitus ultima laborat inopia. Iam ad pugnam atque ad opus et animi et corporee vires desunt, et nisi confestim aliquid insperate prosperitatis affulserit, abitum moliuntur. Horum ut a me fictum nichil suspicemini, romanos milites audite. Erant servi aliqui inter pabulandum capti et in carcere torti multipliciter et afflicti, iussique quid per eos dici vellet, et producti in medium legionarios se milites dixerunt: extrema fame victos e castris clanculum effugisse, pari omnem exercitum fame confectum esse Cetera dehinc omnia dicto regis consona persecuti sunt. Tum Vercingetorix exclamavit: Et per me, inquit, quem profugiens nullis agris aut urbibus receptetur; id enim inter multa meo consilio constitutum est. His dictis versi repente animi varie gentis et credule usque adeo, ut leto plau
Abbreviated transcription (Latin):
heluecios illa quidẽ ꝑtinens
Itemqz arelaleñ ac Narboneñ
aute aut̃ occidentales occeaus
flumẽq garima cuiꝰ dexterã
ad rippam equitama ẽ gens
mitis et tñquilla bituritũ ꝑie¬
taua pertagoricũ cadurci le¬
monices et aluerm suxͣ ipm
flumẽ est Tholosa ampla ci¬
nitas Tranfflumẽ uero uasto¬
Ima gens ĩmitis ac subita gal¬
liarũ limites ad extremũ pyre¬
nũ stil et occeam litus extc̃ta
Siqnanorũ uero nt sic dixeũ
ĩ grenno parasti fuere et set¬
tane amius ĩ medio parua ĩ sula
que ꝑisiorũ lucẽtia dicta est ubi
ab ip̃o inlio cesare tunc fundata
credit᷑. ciuitas nũc famosa pa¬
risuis hec hactemus

Expanded text:
Helvetios illa quidem pertinens, Helvetios illa quidem pertinens, itemque Arelatensis ac Narbonensis, ante autem occidentalis oceanus flumenque Garunna, cuius dexteram ad ripam Aquitania est, gens mitis et tranquilla, Bituricum, Pictavia, Petrogoricum, Cadurci, Lemovices et Alverni; supra ipsum flumen est Tholosa, ampla civitas, trans flumen vero Vasconia, gens immitis ac subita, Galliarum limites ad extremos, Pyreneum scilicet et oceani litus, extenta. Sequanorum vero, ut sic dixerim, in gremio Parisii fuere, et Sequane amnis in medio parva insula, que Parisiorum Lutetia dicta est, ubi ab ipso Iulio Cesare tunc fundata creditur, civitas nunc famosa, Parisius. Hec hactenus
Abbreviated transcription (Latin):
plagã ad arthxam uero illã rheni
ripã ubi argẽtina nũc et illi ba¬
silia et constãcia urbes sedẽt¬
¶ Cis ⁊hodanũ allobroges tenne¬
re leuam annus ad rippã quorũ
ut idem ilius celsus ait extre¬
nũ proxinũ q heluetiis angulũ
genua olim ropidũ tenebat Nũc
gebenna ciuitas tenet exigua et
lemano iminẽs et Rodano ipõ ibi
de lacu auctiori quidẽ ꝙͣ intra¬
nerat erũpenti pons illic hand
magnꝰ est hodie fueratqz olim
Iulii cesaris etate qui a muro
ciuitatis inciyiẽs in fiub hel¬
neticorũ desunt a deo nullũ
gentibz mt̾ se ea tempestate dis¬
cordib insi ad huc ꝑui flumi¬
ius obicẽ natura posuerat S
huc post ea Reuertar nue destꝑ¬
cionẽ ceptã pancis expedio Igit̾
ad occidentẽ ꝓpus et a rheno lõ¬
guis sequam fuere qui nestio
an fluis patrii nonẽ acceper̃t
an dederit his ad dextra bel¬
ge heluecii a tergo erãt ad
leuã promĩtia lugdumẽ sis ad

Expanded text:
plagam, ad arcton vero illam Rheni plagam, ad arcton vero illam Rheni ripam, ubi Argentina nunc et Basilea et Constantia urbes sedent. Cis Rhodanum Allobroges tenuere levam amnis, ad ripam quorum, ut idem Iulius Celsus ait, extremum proximumque Helvetiis angulum Geneva, olim oppidum, tenebat, nunc Gebena civitas tenet exigua et Lemano imminens et Rhodano, ipso ibi de lacu auctiori quidem, quam intraverat, erumpenti. Pons illic haud magnus est hodie, fueratque olim Iulii Cesaris etate, qui a muro civitatis incipiens in finibus Helvetiorum desinit: adeo nullum gentibus inter se ea tempestate discordibus, nisi adhuc parvi fluminis obicem natura posuerat. Sed huc postea revertar: nunc descriptionem ceptam paucis expedio. Igitur ad occidentem propius, et a Rheno longius Sequani fuere, qui nescio an fluminis patrii nomen acceperint, an dederint. His ad dexteram Belge, Helvetii a tergo erant, ad levam provincia Lugdunensis, ad
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Belgis proxnui heluecn fue¬
re pari ꝓpe modũ et belli glã et uĩr¬
tute horũ fiues ab occasu una mõs
prealtus a sequaĩs disterminat
a septẽtrione aut̃ rhemis ad huc
fonti proximꝰ a germaĩs ꝙͣiuis
in germaine nomẽ tpr̃e labente
trãsierit atq ita galie tuͣ salxi¬
ne magnas ꝑtes sibi germania
uendicarit sicut totã cisalxmã
s uendicauit italia ab oriẽte aũt
claustra alpiũ ꝑ helnici os ab
italia secerũt nigis aeris et in
ne ꝑpetua a meridie lemans
latus et Rodanꝰ qui lacũ int̾se¬
cat intereos atqz a lobroges limes
erat Quorũ funũ longitudont
Iulius celsus affirmat nulia passu¬
um ducẽta quadragĩta latitudo
aut centũ octuagĩta parebat et
tñ pro uu̾ositate hõĩm ac bellorũ
studio angustissimis sibi carceri¬
b circũ sceyti et clausi uidebant᷑.¬
¶ Ex premissa destrixcione iisi
fallor patet horũ in fuu̾bz fuisse
quos burgondiones a burgis
modo dicimꝰ ad meridionalem

Expanded text:
. Belgis proximi Helvetii fue. Belgis proximi Helvetii fuere, pari propemodum et belli gloria et virtute. Horum fines ab occasu Iura mons prealtus a Sequanis disterminat, a septentrione autem Rhenus adhuc fonti proximus a Germanis, quamvis in Germanie nomen, tempore labente, transierint. Atque ita Gallie transalpine magnas partes sibi Germania vindicavit, sicut totam cisalpinam sibi vindicavit Italia. Ab oriente autem claustra Alpium Helvetios ab Italis secernunt iugis aeriis et nive perpetua. A meridie Lemanus lacus et Rhodanus, qui lacum intersecat, inter eos atque Allobroges limes erat. Quorum finium longitudo, ut Iulius Celsus affirmat, millia passum ducenta quadraginta, latitudo autem centum octoginta patebat, et tamen, pro numerositate hominum ac bellorum studio, angustissimis sibi carceribus circumscripti et clausi videbantur. Ex premissa descriptione, nisi fallor, patet horum in finibus fuisse, quos Burgundiones a Burgis modo dicimus, ad meridionalem
Abbreviated transcription (Latin):
tomius tũ quillꝰ ait ad bis et tri¬
cres centena nulia passuũ ex om̃t¬
b sant diuisionib eius ac ꝑtib
unã gallia belgitam Dcam̃ ꝯstat
de cueꝰ fuub et si uariẽt stripto¬
res hoctenendũ hĩtasse belgas
gallos ad sinistrã ehem rixam
ubi maxime ad octeanũ aꝓpĩquat
Qan ei dextrũ latus accolunt
iã non galli erãt s germam In¬
cipiẽs igitur uelgarũ regio ab
octeano qui mt̾ harthon et occa¬
sũ britame insulam a cõtinẽti
ciuz a marco aggapa post modũ
fudata et conditoris sui nĩt
etiã nomẽ suans Sedet illa
nobilis ciuitas aggripiã colonia
et hos quidez cũctis galliarũ ĩ¬
colis tã corporũ uirib ꝙ armoꝵ
experiẽtia atq oĩm bellica p̾stã¬
tes industria et fuisse eñ legi¬
mus et nuĩc stimmus Ca uero to¬
la nacio paulati nec uetuit rhe¬
nus ĩ nomẽ germane lingnã¬
qz concessit ut iã se gallos dici
uestiar̃ et si undiat indigñet᷑¬

Expanded text:
tonius Tranquillus ait, ad bis et tritonius Tranquillus ait, ad bis et tricies centena millia passuum. Ex omnibus sane divisionibus eius ac partibus unam Galliam belgicam dictam constat; de cuius finibus etsi varient scriptores, hoc tenendum, habitasse Belgas Gallos ad sinistram Rheni ripam, ubi maxime ad oceanum appropinquat; qui enim dextrum latus accolunt, iam non Galli erant, sed Germani. Incipiens igitur Belgarum regio ab oceano, qui, inter arcton et occasum, Britannie insulam a continenti tium, a Marco Agrippa postmodum fundata, et conditoris sui nunc etiam nomen servans, sedet illa nobilis Agrippina Colonia. Et hos quidem cunctis Galliarum incolis tam corporum viribus, quam armorum experientia atque omni bellica prestantes industria et fuisse olim legimus, et nunc scimus. Ea vero tota natio paulatim, nec vetuit Rhenus, in nomen Germanie linguamque concessit, ut iam se Gallos dici nesciant, et, si audiant, indigne
Abbreviated transcription (Latin):
ne ab ꝯriẽte aũt fuiũ maris ad¬
riatici fluuiũq exignũ rubicom̃
qui nõ procul a rimio ip̃i adria¬
tico mari ex appemino ocus ĩfũ¬
dit. que multis et magnis urbib
in signis multis clara fluĩb ac
lacubus per mediũ pado que
heridanũ greri uocat ⁊ egio amne
distinguit᷑. ¶ Dic inꝙͣ ambitus
trarũ non iã gallia si italie pars
est Transalpmã uero suie ulte¬
riorez galliaz cosmographi et
historie uarie Diuiserũt quam
rem ꝙ et apud eos satis obscura
est et ut clarior fiat pluriũ indi¬
get uerborũ trauseo quod int̾ om̃o
conueĩt et qd uerũ reor actige¬
rim uniu̾se tu salpme gallie fi¬
nes ac spaciũ fuisse in lonpẽ
ab alxib italie ad occeanũ bri¬
tanicũ pireri eosq montes qm
gallos dierimũt ab luspains In
latũ uero amrib theno ac rodano
ge niõq mari in quod fluiã ipã
destendut̃ octeano stilicet ac tirre¬
no patuisse aut in circuctu ut sue¬

Expanded text:
ne, ab oriente autem sinum maris Adne, ab oriente autem sinum maris Adriatici fluviumque exiguum Rubiconem, qui haud procul Arimino ipsi Adriatico mari ex Apennino ortus infunditur, que multis et magnis urbibus insignis, multis clara fluminibus ac lacubus per medium Pado, quem Eridanum Greci vocant, regio amne distinguitur, hic, inquam, ambitus terrarum iam non Gallia, sed Italie pars est. Transalpinam vero, sive ulteriorem Galliam, cosmographi et historici varie diviserunt, quam rem, quod et apud eos satis obscura est, et, ut clarior fiat, plurium indiget verborum, transeo. Quod inter omnes convenit, et quod verum reor, attigerim: universe transalpine Gallie fines ac spatium fuisse in longum ab Alpibus Italie ad oceanum Britannicum Pyreneosque montes, qui Gallos dirimunt ab Hispanis, in latum vero amnibus Rheno ac Rhodano geminoque mari, in quod flumina ipsa descendunt, oceano scilicet ac Tyrreno, patuisse autem in circuitu, ut Sve
Abbreviated transcription (Latin):
capturus res Iulni ce¬
saris gestus in gallii
p̾ͥmũ esse mͥ credidi
galliarũ sitũ ubi res geste erãt
Destribere qd a quibusdam cõ¬
fuse a deo factũ est ut legẽtis
ingeniũ a noticia rerũ arceat
ipa destrixcio Que res eo m̾
facilior esse debet quo regionũ
illarũ distantissimos fiies
fere om̃s nĩc ex ocio et solo
uidendi nostendiq studio nñc
ex negotio circuiui ꝙͣͣis ipã
noĩm nutacio in his terris
aut in aluis fere om̃ib anultũ
noue difficultatis et stribẽ¬
ti obiciat elegẽti Sed emĩgã
in primis que ingẽti tuleris
spacio diffusa magnã europe
partem occupat biffariam
nis obsiuata est ut hanc stilz ob
tãm hec citerior illa autẽ ulterior
diceretur unde hoꝵ noĩm auctors
fuisse illos qui rerũ potirent̾ faci¬
le quidẽ ingemosus lector ĩtelli¬
gat et cisalpina seu citerior que
fuit olim gallia terminosq huĩt
huic appeminũ ab occidente ac
meridie Illuic alpes a septẽtuo¬

Expanded text:
ipturus res Iulii Cesaris gestas in Galliis, primum esse michi credidi Galliarum situm, ubi res geste erant, describere; quod a quibusdam confuse adeo factum est, ut legentis ingenium a notitia rerum arceat ipsa descriptio. Que res eo michi facilior esse debet, quo regionum illarum distantissimos fines fere omnes, nunc ex otio et solo videndi noscendique studio, nunc ex negotio, circuivi; quamvis ipsa nominum mutatio in his terris, ut in aliis fere omnibus, multum nove difficultatis et scribenti obiciat et legenti. Sed emergam, in primis que ingenti telluris spatio diffusa magnam Europe partem occupat, bifariam niis observata est, ut hanc scilicet ob causam hec citerior, illa autem ulterior diceretur; unde horum nominum auctores fuisse illos, qui rerum potirentur, facile quidem ingeniosus lector intelligat. Et cisalpina seu citerior, que fuit olim Gallia, terminosque habuit hinc Apenninum ab occidente ac meridie, illinc Alpes a septentrio