comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deret. Et ñtã illis qđ c̃ferebat : quã ipsixp̃o : seeadẽ c̃ferre gauderet
ipsis quidẽ faener abat crbũ : & oculis suspiciebat caelũ. ipsi alim̃ta p̃bebat
xspectans exalto. Nã quantã molẽ substantiae eligius dispersetit amored
succen sus: meũ tantũ non est referre. Nor ant haec atq senser̃: om̃s pene
uis ꝑegrinus. ñ eiꝰ est receptꝰ hospicio: autquibus aduenis ñs uũ inpendit
obsequiũ. quos curiosis sune omnib locis ꝑquirens. illãnũ suũ putabat siqͥs¬
quã debilis: autesuriens. beneficio sustentaretur alterius. Ardentis¬
sima quippe fide totasaluatori animo ẽ unctus: reddebat ei quod ab
ret: contulisse se indm̃ laetabat᷑. Illud semꝑ reuoluens. qđ dñs in euangelio
icit. Beatimiseriandes : qm̃ ipsi misericardiã c̃sequent᷑. Etillud. Sicut aq
extinguit ignem⁊ itaelemosinã extinguit pecca. Et illud. Facite uobis

Expanded text:
deret, et non tam illis quod conferebat, quam ipsi Christo se eadem conferre gauderet. deret, et non tam illis quod conferebat, quam ipsi Christo se eadem conferre gauderet. Ipsis quidem fenerabat cibum, et oculis suspiciebat coelum; ipsis alimenta praebeexspectans ex alto: nam quantam molem substantiae Eligius disperserit amore Dei succensus, meum tantum non est referre, norunt haec atque senserunt omnes pene quis peregrinus non ejus est receptus hospitio? aut quibus advenis non suum impendit obsequium? Quos curiosissime omnibus locis perquirens, damnum suum putabat, si quisquam debilis aut esuriens beneficio sustentaretur alterius: ardentissima quippe fide toto Salvatori animo conjunctus, reddebat ei quod ab ret, contulisse se in Deum laetabatur, illud semper revolvens quod Dominus in Evangelio dicit: Beati misericordes, quoniam ipsi misericosyna exstinguit peccatum . Et illud: Facite vobis
Abbreviated transcription (Latin):
Pedes eiꝰ sẽꝑ directi adeuangeli tandũ pacẽ ad euangelitandũ bona: subspe¬
cie honesta animobenignõ incedebat. Acsicut fidelis seruus et prudens
quẽ c̃sticuitdñs suꝑ faciuliã suã ut det illis cibũ intẽpore necessario : sic po¬
pulũ sibi cõmissũ: omnimodis festinabat spiritali reficere cibo. Clem̃ter
locens optime instruens: a c̃suetudine peccanditota om̃s uirtute retrahere
nitens. Erat p̃t̃ea sp̃u feruens: sollicitudine inpigrus. moribus clarus oꝑib:
onatꝰ: omniq: suauitate c̃spicuus. In oratione assiduus: inieiuniis steneuus:
nelemosinis largus. Atq: ita int̃ diuites et pauꝑes medius: ut pauiꝑes eũ quasi
patrẽ : diuites quasi superiorẽ sibi aspacereat. Ipse enĩ ñ adꝑsonae potentiã
sed potius ad morũ eligantiã ad tendebat. Ettanto unũ quẽ q: eminentius
onor abac: quanto uiuere sanctius didicerat. Erga egonos quoq: & aduo¬
nas itase sollicitũ exhibebat: ut uere xp̃m esse in ipsis fide integra. cre¬

Expanded text:
Pedes ejus semper directi ad evangelizandum pacem, ad evangelizandum bona, sub specie honesta animo benigno incedebat. Ac sicut fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam, ut det illis cibum in tempore necessario, sic populum sibi commissum omnimodis festinabat spiritali reficere cibo; clementer docens, optime instruens, a consuetudine peccandi tota omnes virtute retrahere nitens. Erat praeterea spiritu fervens, sollicitudine impiger, moribus clarus, operibus ornatus, omnique suavitate conspicuus: in oratione assiduus, in jejuniis strenuus, in eleemosynis largus, atque ita inter divites et pauperes medius, ut pauperes eum quasi patrem, divites quasi superiorem sibi aspicerent; ipse enim non ad personae potentiam, sed potius ad morum elegantiam attendebat, et tanto unumquemque eminentius honorabat, quanto vivere sanctius didicerat. Erga egenos quoque et advenas ita se sollicitum exhibebat, ut vere Christum esse in ipsis fide integra cre
Abbreviated transcription (Latin):
nꝑ iustitiã: amate xp̃i p̃cepta. Derelinquat impius uiã suã & reuer¬
tur ad dñm. sicut ꝓpł a clamat & miserebitur eius : quiapius est adignos¬
ndũ. ipse enĩ admonet dicens. Conuertimini adme: & sanabo aduer¬
mnes ur̃as Etrursus qu&e ritebonũ & ñ malũ ut uiuatis. & erit dñs
cercituũ uobcũ . łiterũ. Oditemalũ et diligitebonũ: ut misere¬
tis. salt̃i uel ipsũ audite. ipseetiã in euangelio. peccatores.
tur dicens. Non ueniuocare iustos sed peccatores in peniten¬
a. ipseiterũ monet dicens. quaerite primũ regnũdĩ & iusti

Expanded text:
semper justitiam, amate Christi praecepta. Derelinquat impius viam suam, et reversemper justitiam, amate Christi praecepta. Derelinquat impius viam suam, et revertatur ad Dominum sicut propheta clamat et miserebitur ejus; quia pius est ad ignoscendum . Ipse enim admonet dicens: Convertimini ad me, et sanabo adversiones vestras . Et rursus: Quaerite bonum, et non malum, ut vivatis; et erit Dominus exercituum vobiscum . Et iterum: Odite malum, et diligite bonum, ut misereitis, saltem vel ipsum audite. Ipse etiam in Evangelio peccatores consolatur dicens: Non veni vocare justos sed peccatores in poenitentia . Ipse iterum monet dicens: Quaerite primum regnum Dei et justi
Abbreviated transcription (Latin):
ie & ipsũ solũ. Etrursus. Si septies inquit indie peccaurerit: & septies
aenituerit: dimitte illa. łtiterũ. Si offers inquit munus tuũ adaltare :
bi recordatus fueris quia frat̃tiuas habet aliquid aduersũte. relin
cibi munus tuũ ante altare et uade prius reconsiliare fratrituo
rdiã haeccdulciaxp̃i medicam̃ta curent odii uulnera. Quae si contẽp¬
is terbilem in te sententiã retorques quadicitur. Omnis quuir ascitur
atrisuo reuserit iudicio. uel quidixerit fratrisuoracha : aut fatue
userit gehennae ignis. Ecce audisti xp̃iane quid timeas: quid obserues
beto ergo caritatẽ : tene pacientiã fuge discordiã. inpone frenos lin¬
ietuae ne trahat ad gehennã anunãtuã quia scđm scripturã mors &uita
manibus lingue c̃sistit: et uir linguosus ñdiriget᷑ suꝑt̾rã . Haec sollicita
sideratione pensantes Rm̃i : uerbasimul moresq conponite. Sectamir

Expanded text:
inter te et ipsum solum . Et rursus: Si septies, inquit, in die peccaverit, et septies inter te et ipsum solum . Et rursus: Si septies, inquit, in die peccaverit, et septies poenituerit, dimitte illi . Et iterum: Si offers, inquit, munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te, relinque ibi munus tuum cordiam, haec dulcia Christi medicamenta curent odii vulnera: quae si contempseris, terribilem in te sententiam retorques, qua dicitur, Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio: vel, qui dixerit fratri suo, Racha, aut Fatue, reus erit gehennae ignis . Ecce audisti, charissime, quid timeas, quid observes. Habe ergo charitatem, tene patientiam, fuge discordiam, impone frenos linguae tuae, ne trahat ad gehennam animam tuam: quia secundum Scripturam, Mors et vita in manibus linguae consistit ; et Vir linguosus non dirigetconsideratione pensantes, charissimi, verba simul moresque componite; sectamini
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑte iugiter formida ut tibi quod scriptum est pos sit aptari. Bead
homo qui sẽꝑ est pauidus. quod male fecistidũ potes em̃da dũ . ẽ. licena
paenite. Veniã ñ desperes si ad meliora conuerteris: quia despera
peiorast omnipeccato Nulla tenus ergo de dĩmisericordia desperes
Nec postcentũ peccata Nec post mille crimina : quia nulla est tãgn¬
uis culpa quae penitendo ñhabeat ueniã quãuis ergo quisq teiri¬
tet. quãuis conuicet: quãuis in iuriã tibi faciat : tutace : pacuen
esto. Nec rependas contumeliã: & melius tacendo uinces iniuriã.
Cũ malediciturtibi tubenedie: : & magnã habebis gratiã. sinonle
aquo lȩsus es. Nullũ despicias : nonegenũ : non seruũ: quia forsitani
lior est apuddm̃ quãtu. Et quia om̃s scđm apostolũ unũ sumus in xp̃i
rit setibi fratertuus: non adfligas eũ ꝑpotentiã more serus

Expanded text:
super te jugiter formida, ut tibi quod scriptum est possit aptari: Beatus super te jugiter formida, ut tibi quod scriptum est possit aptari: Beatus homo qui semper est pavidus . Quod male fecisti, dum potes emenda, dum est licentia poenitentiae; veniam non desperes si ad meliora converteris, quia desperatio pejor est omni peccato; nullatenus ergo de Dei misericordia desperes, nec post centum peccata, nec post mille crimina, quia nulla est tam gravis culpa, quae poenitendo non habeat veniam. Quamvis ergo quisque te irritet, quamvis conviciet, quamvis injuriam tibi faciat, tu tace, patiens esto, nec rependas contumeliam, et melius tacendo vinces injuriam: cum maledicitur tibi, benedic tu, et magnam habebis gratiam, si non laedas a quo laesus es. Nullum despicias, non egenum, non servum, quia forsitan melior est apud Deum quam tu; et quia Omnes, secundum apostolum, unum sumus in Chrimpulsus vendiderit se tibi frater tuus, non affligas eum per potentiam more servorum,
Abbreviated transcription (Latin):
n ec uiris omnino licet. Nãquiante legitimas nuptias habere
concubinã p̃sumit . peius peccat quã qui adulterĩ cõmittit & olho
dignus est cixp̃i anorũ consortio separari. qui si ñ paenituerit: aets
illũ flãma sine remedio cruciabut. quaꝓpt̃ xpĩane fuge fornicato
erubesce iam sub oculis dĩ & angelorũ peccare. Capit alia criminas
omnanisu de testare : quae sunt sactilegiũ homicidiũ adulteriu
fassũ testunoniũ furtũ : rapina suꝑbia: inuidia : a uaricia iro¬
dia. & ebrietas. Haec sunt enĩ crutina quae mergunt homines ues¬
pliciũ aet̾nũ. Ex quib quicũq in se uelunũ habere cognoscit: si pai¬
tentiã ñegerit: sine ulloremedio in gehenna ignis ardebit. Eti
ia nuã suã & intres ingaudia paradisi. Noli ipsete tradere in ꝑdi
conparauit. terreat te gehennae metus : quo uel sic possis abstirere
a prauis oꝑibus. Omni hora mortẽ: adesse spera & futura dĩ iudi

Expanded text:
nec viris omnino licet: nam qui ante legitimas nuptias habere nec viris omnino licet: nam qui ante legitimas nuptias habere concubinam praesumit, pejus peccat quam qui adulterium committit; et ob hoc dignus est a Christianorum consortio separari: qui si non poenituerit, aeterna illum flamma sine remedio cruciabit. Quapropter, Christiane, fuge fornicationem, erubesce jam sub oculis Dei et angelorum peccare. Capitalia crimina omni nisu detestare, quae sunt sacrilegium, homicidium, adulterium, falsum testimonium, furtum, rapina, superbia, invidia, avaritia, iracundia, ebrietas. Haec sunt enim crimina quae mergunt homines in supplicium aeternum: ex quibus quicumque in se vel unum habere cognoscit, si poenitentiam januam suam, et intres in gaudia paradisi: noli ipse te tradere in perdcomparavit. Terreat te gehennae metus, quo vel sic possis abstinere a pravis operibus. Omni hora mortem adesse spera, et futura Dei judicia
Abbreviated transcription (Latin):
t et xp̃s dilexit ecclesiã. Et scđũ eundem apostolum. mulieres
uiris suis subiecte sint: et timeat sicut dm̃. Necquis quã uir legitimã
ixor ẽ quacũq exoccasione dimittere p̃sumat: qui a scđm senten
dñi. Quicũq dimi serit uxorẽ suã. excepta fornicationis cor
ac̃ eã mechari. Concubinas eã siue ante nuptias. seu post nuptias.
abere ꝓhibemus. quia omnino inlicitũ est. Nãqui uxorẽ legitimã
lucere cogitat dignũ ẽ. ut uirginitatẽ usq ad nuptias custodiat:
post nuptias nullã alterã p̃t̃ unã legitimã c̃iugẽ cognascat.
icut & apłts paulus p̃cepit: ut ipse fidẽ seruet sicut &illã
sibi seruare uult. Nec peccet cũ alia: sicut nec suã uult cũ
alia nouiro peccare timens illud: quodidẽ a postolus t̾ri¬
biliter clamat dicens. fornicatore et adulteros: iudica¬
bit ds̃. quicquid enĩ deuire conubii mulieribus ñlicet.

Expanded text:
tus dilexit Ecclesiam . Et secundum eumdem apostolum: Mulieres tus dilexit Ecclesiam . Et secundum eumdem apostolum: Mulieres viris suis subjectae sint, et timeant sicut Deum . Nec quisquam vir legitimam uxorem ex quacunque occasione dimittere praesumat, quia secundum sentenni: Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam moechari . Concubinas etiam sive ante nuptias sive post nuptias habere prohibemus, quia omnino illicitum est: nam qui uxorem legitimam ducere cogitat, dignum est ut virginitatem usque ad nuptias custodiat, et post nuptias, nullam alteram praeter unam legitimam conjugem cognoscat, sicut et apostolus Paulus praecepit , ut ipse fidem servet, sicut et illam sibi servare vult; nec peccet cum alia, sicut nec suam vult cum alieno viro peccare, timens illud quod idem apostolus terribiliter proclamat, dicens: Fornicatores et adulteros judicabit Deus . Quidquid enim de jure connubii mulieribus non licet,
Abbreviated transcription (Latin):
oram ominilius. ut uide amini ab homini abcis. Plus ergo semꝑde
bo cordis: quã decibo corporis cogitate. Et dũ inmundo uersamini
aot̃ nã uitã bene uiuendo uobis emite. Lectiones diuinas et in ec clesia
nter audite: & quae auditis: iugiter in domilius ur̃is recolite. Vt qu¬
nodo corpus pascitur cibo: sic reficiatur anmadĩ uerbo. Certũ ÷
nĩ quia qualis est caro quae post multos dies ꝑcipit cibũ : talis ẽ. &anima¬
eraro pascitur dĩ uerbo. Ergo Rm̃i: siue ambulatis: seue sedetis
iueo ꝑamini : uel omia quaecũq: agitis : semꝑ qđ exdiuina lectione auditis
id mentẽ reducite: sẽꝑq euangelica p̃cepta incorde. ruminate. Ante
mĩa luxuriã fugite : concupis centiã malamuitate. Timentes illud.
uod dñs in euangeliodicit. Om̃s qui uiderit mulierẽ ad concupis cendi
tã: iã mechatus est eã incorde suo.Uxor es legitimas absq ulla simula¬
cone diligite: sicut apostolus p̃cepitdicens. Uiri diligite uxores ur̃as

Expanded text:
oram hominibus, ut videamini ab eis . Plus ergo semper de cibo cordis quam de cibo corporis cogitate, et dum in mundo versamini, aeternam vitam bene vivendo vobis emite. Lectiones divinas et in ecclesia libenter audite, et quae auditis jugiter in domibus vestris recolite, ut quomodo corpus pascitur cibo, sic reficiatur anima Dei verbo: certum est enim quia qualis est caro quae post multos dies perceperit cibum, talis est et anima quae raro pascitur Dei verbo. Ergo, charissimi, sive ambulatis, sive sedetis, sive operamini, vel omnia quaecunque agitis, semper quod ex divina lectione auditis ad mentem reducite, semperque evangelica praecepta in corde ruminate. Ante omnia luxuriam fugite, concupiscentiam malam vitate, timentes illud uod Dominus in Evangelio dicit: Omnis qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est eam in corde suo . Uxores legitimas absque ulla simulatione diligite, sicut Apostolus praecepit, dicens: Viri, diligite uxores ves
Abbreviated transcription (Latin):
totamente obseruetis. Et si quos cognoscitis uel occulate aliqua filac¬
teria exercere: expedit ut nec erbũ cũeis sumatis. Neqiullũ c̃sor ciũ
apud eos habeatis. Istaergo omnia spernentes addĩ uos auxiliũ c̃feri
de cius miscricor anũ quã disperate. Omnidie dominico ad ecclesia
conuenite : & ibi non causas autrixas uelotiosas fabulas agatis. ed
lectiones diuinas cũ silentio auscultate : & propace eccle siae uelꝓ
peccatis ur̃is orate. Quienĩ in ecclesus fabulari ñtimet: & ꝓse
Necalios audire ꝑmittit. Detalibus quippedũs ineuan gel io dic
uae uobis hypocritȩ quiclauditis regnũ caelorũ. antebinines. uo
non introitis: Nec intro euntessinitis intrare. Iudicos
iiã quip̃ estis iustissime iudicate : Nihil in iudicio inudicio iuste agatis.
nec munera suꝑ in nocentes accipiatis. Non ad ꝑsonã adtendatis: nec rẽs

Expanded text:
tota mente observetis, et si quos cognoscitis vel occulte aliqua phylactota mente observetis, et si quos cognoscitis vel occulte aliqua phylacteria exercere, expedit ut nec cibum cum eis sumatis, neque ullum consortium apud eos habeatis. Ista ergo omnia spernentes ad Dei vos auxilium conferte, de ejus misericordia nunquam desperate. Omni diei Dominico ad ecclesiam convenite, et ibi non causas, non rixas, vel otiosas fabulas agatis, sed lectiones divinas cum silentio auscultate; et pro pace Ecclesiae, vel pro peccatis vestris orate: qui enim in ecclesiis fabulari non timet, et pnec alios audire permittit: de taliVae vobis, hypocritae, qui clauditis regnum coelorum ante homines; vos non introitis, nec introeuntes sinitis intrare . Judices etiam qui praeestis, justissime judicate: nihil in judicio injuste agatis, nec munera super innocentes accipiatis, non ad personam attendatis, nec res
Abbreviated transcription (Latin):
re quã oportet : quia uino multo deditos. uehem̃ter a postolus redar gut
dicens. Neq ebriosi regnũdi pos sidebunt. Nullus uel in qualibet mi¬
ma causa diaboli sequatur ad inuentiones: Nullus sicut dictũ est obser¬
uet egrediens aut in grediens domũ quid sibi occurrat. Uelsi in aliqua
uox reclamantis fiat: aut qualisauis cantus garriat: uel quid etiar
portantẽ uideat. Quia qui haec obseruat exparte paganus dinos citun
qui uero haec contẽpnit: ꝓphetã sibi gratuleretur clamare. Beatꝰ
uir cuius est nom̃duũ spes ipsius: qui nõn respexit inuanitates & in sans¬
cemodi obseruationib: Mathi matici spernendi auguria horres¬
tenda : somnia contemnenda qm̃sicut scriptur a testatur uanasu
Vnde & ꝑ morsen p̃cipitur. Non auguriabimini inquit. Nec obseruob¬
tis somna. Neq ad magos declinabitis. Oportet igitur ut &uos haec

Expanded text:
re quam oportet, quia vino multo deditos vehementer Apostolus redarguit re quam oportet, quia vino multo deditos vehementer Apostolus redarguit dicens: Neque ebriosi regnum Dei possidebunt . Nullus vel in qualibet minima causa diaboli sequatur adinventiones: nullus, sicut dictum est, observet egrediens aut ingrediens domum quid sibi occurrat, vel si aliqua vox reclamantis fiat, aut qualis avis cantus garriat, vel quid etiam portantem videat; quia qui haec observat, ex parte paganus dignoscitur; qui vero haec contemnit, sibi prophetam gratuletur clamare: Beatus vir cujus est nomen Domini spes ejus; qui non respexit in vanitates et insanicemodi observationibus, mathematici spernendi, auguria horrescenda, somnia contemnenda, quoniam, sicut Scriptura testatur, vana sunt. Unde et per Moysem praecipitur: Non augurabimini, inquit, nec observabitis somnia, neque ad magos declinabitis . Oportet igitur ut et vos haec
Abbreviated transcription (Latin):
nat quae uidemus & nullatenus conp̃hendimus: qualia estito inda
unt illa caelestia quae nondũ uidemus Uel quaus horũonim am¬
pifex euius nutu cuncta creatasunt : cuius et arbitrio ominia guber¬
aritur. illũ ergo fr̃s. suꝑ omni atimete : illũ incet õmnia adorate
llũ ultra omnia amarte : ad illius uos miscricordiã tenete: deciꝰ
lementia nũquã desperate quosbo nos uidetis illos imitamini
uos malos conspicitis castigate &corripite : ut duplicẽ mercedẽ
abere possitis. Et qui ac tenus idoneus a supra dictis malis uixisse
ognos citur gaudeat quid totcetdo gratia sugat a decetere
obseruet & ꝑseuerare in bonis oꝑibus festinet . qui uero usq: nunc ma
oꝑa exercuit cito secorrigat et extoto corde penitentiã agat: ante quam
nus quisq: uitiasua dumpotest emendet: mala oꝑa quae gessit penites¬
do expiet. Nullus se in ebriet: nullus in conuiuiosuo cogat aliũ plusbib¬

Expanded text:
sunt, quae videmus, et nullatenus comprehendimus, qualia aestimanda sunt, quae videmus, et nullatenus comprehendimus, qualia aestimanda sunt illa coelestia, quae nondum videmus? Vel qualis horum omnium opifex, cujus nutu cuncta creata sunt, cujus et arbitrio omnia gubernantur? Illum ergo, fratres, super omnia timete, illum inter omnia adorate, illum ultra omnia amate, ad illius vos misericordiam tenete, de ejus clementia nunquam desperate. Quos bonos videtis, illos imitamini; quos malos conspicitis, castigate et corripite, ut duplicem mercedem habere possitis. Et qui hactenus idoneus a supradictis malis vixisse cognoscitur, gaudeat quidem, et Deo gratias agat, ac observet, et perseverare in bonis operibus festinet: qui vero usque nunc mala opera exercuit, cito se corrigat, et ex toto corde poenitentiam agat antequam unusquisque, et vitia sua dum potest emendet, mala opera quae gessit poenitendo expiet. Nullus se inebriet, nullus in convivio suo cogat alium plus bibe
Abbreviated transcription (Latin):
si acbores illae ubi miser i homines uotareddunt cecideruit: neq
ligna ad focũ sibi defer̃. Et uidete quantasculticia est hominu: si ar¬
ori insensibili & mortuae honorem ipendunt: & dĩomni potentu
piepta contempnunt. Nonergo calũ: non sidera: nontrã: nec ullaui
uicuno creaturã praet̃ dm ullus adorandã credat quia omnia is se¬
s condidit atq disposuit. Altũ quidẽ est caelũ : ingens terra. irm̃
nace pulchra sidera: sed inmensior et pulchrior sit. Nec esse est qui
uac creauit. Si enĩ haeo quae uidentur tã in conp̃hensibilia sunt:
u ust uaru terrae fructus. pulchricudo florũ : diuersitas pomorum.
ica animaliũ : alia suꝑtrã: alia iiaquis: alia inacr̾e apũ quoq
n adentia : uentorũ flacus : Nubiũ rores touitruorũ fragores¬
pocũ uices: dierũ nocti ũq: uicariis recarsus quac oraia nulla tet̾i
uishumana potest estimationẽ conp̃hendere. Siergo haeetalia

Expanded text:
si arbores illae, ubi miseri homines vota reddunt, ceciderint, nec si arbores illae, ubi miseri homines vota reddunt, ceciderint, nec ex eis ligna ad focum sibi deferunt? Et videte, quanta stultitia est hominum, si arbori insensibili et mortuae honorem inpendunt et Dei omnipotentis praecepta contempnunt. Non ergo caelum, non sidera, non terram nec ullam omnino creaturam praeter Deum ullus adorandam credat, quia omnia ipse solus condidit atque disposuit. Altum quidem est caelum, ingens terra, inmensum mare, pulchra sidera, sed inmensior et pulchrior sit necesse est qui haec creavit. Si enim haec quae videntur tam inconprehensibilia sunt, id est varii terrae fructus, pulchritudo florum, diversitas pomorum, genera animalium, alia super terram, alia in aquis, alia in aere, apum quoque prudentia, ventorum flatustemporum vices dierum noctiumque vicarius recursus, quae omnia nullatenus mens humana potest aestimatione comprehendere: si ergo haec talia
Abbreviated transcription (Latin):
Cmaia eiũ quat cũq pecieritis inoratione credentes. accipictis. An¬
ie om̃ia ubicũi. stis siue indomo: seu mitinere. siue inconuiuo. uer¬
laturpia et luxriosa nolite exore ur̃o proferre. Quia sicut añs in
ruangelio p̃nuntiat: De omni uerbo otioso quod locuti fueriat hoauis
apcerramti reddent rationẽ indie iudicii. Ludos etiã diabolitsia
liunes uel iantica gentiliũ. fueriuetate. Nullus hac xp̃iatius tac+¬
uac: qui a ꝑhare paganus efricitur. Nec enĩ iustu ese ut exorex p̃uiu
ibisacram̃ta xp̃i mittuncur. eccudecet dia iemiꝑ laudare : cantua
diabolica ꝓcedant. Ideoq fr̃s om̃s aduencionei iniauci cotocor de
puite & iupradicta sacrilegia cũ oianihorrore fugice. Nulli creatu
uos uocant. succidice. Pedũ similicudines quos per biuioi ponunt fic̃ti
uicate & ubi inueneritis igne cremaie. Pirnullã alia ute ialucri
uredatis. nisi ꝑ inuocationẽ & erucẽ xp̃i.: lãulud quale est. quid

Expanded text:
e credentes, accipietis. Ante omnia, ubicumque estis, sive in domo sive in itinere sive in convivio verba turpia et luxoriosa nolite ex ore vestro proferre, quia sicut Dominus in euangelio praenuntiat: De omni verbo otioso, quod locuti fuerint homines super terram, reddent rationem in die iudicii. Ludos etiam diabolicos et vallationes vel cantica gentilium fieri vetate; nullus haec christianus exerceat, quia per haec paganus efficitur. Nec enim iustum est, ui sacramenta Christi mittuntur, et cui decet Deum semper laudare, cantica diabolica procedant. Ideoque, fratres, omnes adinventiones inimici toto corde respuite et supradicta sacrilegia cum omni horrore fugite. Nulli creaturvos vocant succidite; pedum similitudines, quos per bivios ponunt, fieri vetate, et ubi inveneritis, igne cremate. Per nullam aliam artem salvari vos credatis nisi per invocationem et crucem Christi. Nani illud quale est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tia in regis palatio laudatus. Atque ex hoc ut reidocuit exit᷑ mñte tumidus. corde.¬
roteruus: atq apctione dissipatus Quiaudatia suae p̃suptionis deceptus. coepit
erbis extollere. ase corpus martrris quintini: & inquiri posse & inueniri. Sed ut¬
eius proter uiã ilico: & eligu merita demũ dñs declararet: mox ut t̃rã sarculo
labare coepit: manubriũ fossorii. manibus eiꝰ in haesit. Sicq miser opus p̃sũptum
rlinquens. sequenti quoq die inmanib: suis uermes ebulliens. miserabiliter
apirauit. Ex quo facto tantus timor ad oleuit inpopulo : ut nullus de inceps quã uis

Expanded text:
etiam in regis palatio laudatus atque ex hoc, ut regi docuit exitetiam in regis palatio laudatus atque ex hoc, ut regi docuit exitprotervus, atque actione dissipatus, qui audacia praesumptionis suae deceptus, coepit verbis extollere a se corpus marteius proterviam ilico et Eligii merita demum Dominus declararet, mox ut terram sarculo scabare coepit, manubrium fossorii manibus eius inhaesit, sicque miser opus praesumptum relinquens, sequenti quoque die, in manibus suis vermes ebullientes, miserabiliter expiravit. Ex quo facto tantus timor adolevit in populo, ut nullus deinceps quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
quic itaq uiro sc̃issimo int̃cetera uirtutũ suarũ miracula idetiã ad ño c̃cessũ
rat: ut scorũ martrrũ corpora quae pertot scła abdita populis actenius habe¬
ntur: eo inuestigante acnimio ardore fidei indagante : ꝓpate facta proc¬
ent̃. Si quidẽ ñnulla uenerabaat᷑ prius apopulo inlocis quibus nonerant
lam̃ quo inlo cocertius humata tegererent᷑. pror sus ignorabatur. Ex eo ergo
pore quo eligius pontifex c̃secratus ecclesiae pastor est datus: ab eo ñ nulla
uenta populis suat declarata. Ex quibus pͥmũ acsummũ sc̃m martrrẽ quintinũ
incipio episcopat᷑ sui grandi instantia quaesitũ: olimquoq eelatũ: promouit
ulata in pablicũ. Deniq prius quã eligius eiusdem locidat̾ esset ep̃s. extitit qͥdã
r in probus uocabulo maurinus. ut uidebatur populis habitu religiosus. cantor

Expanded text:
Huic itaque viro sanctissimo inter cetera virtutum suarum miracula id etiam a Domino concessum Huic itaque viro sanctissimo inter cetera virtutum suarum miracula id etiam a Domino concessum erat, ut sanctorum martyrum corpora, quae per tot saecula abdita populis actenus habebantur, eo investigante ac nimio ardore fidei indagante, patefacta proderentur; siquidem nonnulla venerabantur prius a populo in locis quibus non erant, et tamen quo in loco certius humata tegerentur, prorsus ignorabatur. Ex eo ergo tempore, quo Eligius pontifex consecratus ecclesiae pastor est datus, ab eo nonnulla inventa populis sunt declarata; ex quibus primum ac summum sanctum martyrem Quintinum in principio episcopatus sui grandi instantia quaesitum, olim quoque celatum, promovit palam in publicum. Denique priusquam Eligius eiusdem loci datus esset episcopus, extitit quidam vir inprobus, vocabulo Maurinus, ut videbatur populis habitu religiosus, cantor
Abbreviated transcription (Latin):
nitione sententiae . Districtiones uero censurã: sẽꝑ tẽperabat misericordia. Sciens
iptũ. quia ir eo qđ iudicatquis: iudicandus ÷. Et qđ iũdiciũ erĩt potentes potenter
rm̃ta patiuntur. Et qđ iudiciũ erit durissunũ. iahis qͥp̃ sunt. Haec ergo sedula
ite ꝑtractans : in omni actione discretionẽ tenuit. Nec in ullo penitꝰ intẽ perate
gessit: sed omĩa diligenter distinguens: & in disciplina. & in modestia: modũ semꝑ ac
ł pera m̃tũ seruauit.
raet̃ ea aedificauit etopido noui omagense. ancillarũ xp̃i monasteriũ : ubi & ẽgre¬
rationẽ magnã. & uitae institutionẽ districtã ididit. Terrae quaq redit᷑ sufficient᷑
legauit: & omnia quae essent monasterio necessaria: solerti satis cura prouidit.
uuer̃ : oultimonasteria salubriter rexer̃: multietiã in regunen epis copala
blimati ecclesi is prae fuerunt.

Expanded text:
finitione sententiae, districtiones vero censurae semper temperabat misericordia, sciens finitione sententiae, districtiones vero censurae semper temperabat misericordia, sciens scriptum quia in eo quod judicat quis, judicandus est: et quod Potentes potenter tormenta patientur , et quod Judicium erit durissimum his qui praesunt . Haec ergo sedula mente pertractans, in omni actione discretionem tenuit, nec in ullo penitus intemperate se gessit, sed omnia diligenter distinguens, et in disciplina et in modestia modum semper ac temperamentum servavit. raeterea aedificavit et oppido Noviomagense ancillarum Christi monasterium, ubi et congregationem magnam et vitae institutionem districtam indidit; terrae quoque reditus sufficienter delegavit et omnia quae essent monasterio necessaria sollerti satis cura providit. Sed ias condiderunt, multi monasteria salubriter rexerunt, multi etiam in regimen episcopale sublimati ecclesiis praefuerunt. 6.
Abbreviated transcription (Latin):
in operibus botus ꝓ̃p̃tus : in sermone uerissimus in iudicio iustus : inõsilio ꝓ uidas
bonitate c̃spicuus: incaritate p̃clarus. Dõ sedale seruiens. errartes coi¬
gens: correctos fouens: obstinatos sper netis: humiles semꝑdiligens. Exubera¬
bat quoq: in eo c̃stantia fidei: puritas dilectionis: sinceritas pacis: amorcari¬
tatis. Atq ad aet̾niã uitã doctrinaesuae filios uigistudio incitans. qui
diebat ornatu p̃ueniebat exẽplo. Quaedo cebat agens & quae a gebat doces
Nec aliud oreꝓmens: aliud corde uolueris. Sed qđ or edocebat: oꝑe coerobon¬
uo ppe bonitate subditos regebat: suma saeueritate semet ipsumdam nabat. Nonsa¬
s et at t̃ribilis in subiectis: nimiũ ualde austerus inpiaculis. inseseruabat censurã
alios p̃ferabat iustitiã. Rigorẽ utebat᷑ indis cussione iustitiae: misericordiã in de¬

Expanded text:
in operibus bonis promptus, in sermone verissimus, in judicio justus, in consilio providus, in operibus bonis promptus, in sermone verissimus, in judicio justus, in consilio providus, in bonitate conspicuus, in charitate praeclarus, Deo sedule serviens, errantes corrigens, correctos fovens, obstinatos spernens, humiles semper diligens: exuberabat quoque in eo constantia fidei, puritas dilectionis, sinceritas pacis, amor charitatis, atque ad aeternam vitam doctrinae suae filios jugi studio incitans, quos erudiebat hortatu, praeveniebat exemplo, quae docebat agens, et quae agebat docens, nec aliud ore promens, aliud corde volvens, sed quod ore docebat opere corroboruippe bonitate subditos regebat; summa severitate semetipsum damnabat, non satis erat terribilis in subjectis; nimium valde austerus in piaculis, in se servabat censuram, in alios praeferebat justitiam, rigore utebatur in discussione justitiae, misericordia in de
Abbreviated transcription (Latin):
uel conlationẽ frat̃nae familiaritatis. Teneris sẽꝑ in doctrinahamana auea¬
tatẽ apostolicã ꝑ quã ad gressus gentiliũ p̃dia agentis fero cissiniȩ pacc̃ tenus
copiosũ exercitũ ad fidẽ xp̃i c̃uertit: acfidei catholicae in temerata c̃sortia
Sane si quidẽ uidisset peccatis naxis
uul neratũ onttis diaboli ẽfixũ mox adhibebat dignas curationes sertio nus
uerbid̃ salubre medi camentũ. Ostendens c̃tra uulnera incentoris: sali¬
molestnari t̃fessionis. Indisciplinationes quoq & trans gressiones suorũ aregula
homesta uelrecta et ar guebat clemñ t̃ et colerabat patient ł ratq in eo mita n
cunctis oꝑib discretio & imitabilis erga oñis dilectio. Erat ergo eligius opecast
fide catholicus: caritate disfusus. in temptationib: cautus infide firanis sieniues

Expanded text:
plebis, vel collationes fraternae familiaritatis, tenens semper in doctrina humana auctplebis, vel collationes fraternae familiaritatis, tenens semper in doctrina humana auctoritatem apostolicam, per quam aggressus gentilium praelia, et gentis ferocissimae pacem tenuit, et copiosum exercitum ad fidem Christi convertit, ac fidei catholicae intemerata consortia Sane si quem vidisset peccatis noxiis vulneratum, et sagittis diaboli confixum, mox adhibebat dignas curationes sermonum, et verbi Dei salubre medicamentum ostendens contra vulnera incantatoris salutare malagma confessionis, indisciplinationes quoque et transgressiones suorum a regula honesta vel recta, et arguebat clementer, et tolerabat patienter; eratque in eo mira in cunctis operibus discretio, et imitabilis erga omnes dilectio. Erat ergo Eligius opere castus, fide catholicus, charitate diffusus, in tentationibus cautus, in fide firmissimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ratao tepeus ñpotuerit praestare martrriũ gloriã tam̃ martrris ñ amist
quia ꝓspe aet̃iitatis uugitet laborauit. Uerũsi ei neronianus decianis qr tie prs
in illa quaetuuis extitit dimicare ÷̃ gressione licuis sec securus dixersm ipont
ecsibeũ ascendisset. & altro se ꝓxp̃o ignib: intulisset : libensq palinã sanguinses
ꝑasset. Sedquã quã ista ñ tulerit: impleuit tam̃ etiã sine eruore sangtunis u
du sortitudine roboratus inuigiliis sed ulus: in ie iuni is assiduus fide seruans
tur sũ e sũmando repositã sibi axp̃o iustitia coronã cotidie exspectabat restio
Ta ua spetolattr & emi a dño ẽstitut᷑ p̃dicab at uerbũ eũ omini auetoritate ihie¬
bat seł̃m apostolũ opartune in portunae. Ar guens obsecrans increpanis i non
acientia & doctrinia. Suauẽ st̃ ꝑ haberis de bis qua edi sunt : uel alocutionẽ

Expanded text:
it praest re martyrium, gloriam tamen martyris non amisit, it praest re martyrium, gloriam tamen martyris non amisit, quia pro spe aeternitatis jugiter laboravit; verum si ei Neronianis Decianisque temporibus, in illa quae tunc exstitit dimicare congressione licuisset, securus dixerim, sponte equuleum ascendisset, et ultro se pro Christo ignibus intulisset, libensque palmam sanguinis occupasset. Sed quanquam ista non tulerit, implevit tamen etiam sine cruore martyrium, dum fortitudine roboratus, in vigiliis sedulus, in jejuniis assiduus, fidem servando, cursum consummando, repositam sibi a Christo justitiae coronam quotidie exspectabat restitui. Tanquam speculator etenim a Domino constitutus, praedicabat verbum cum omni auctoritate; instabat secundum Apientia et doctrina, suavem semper habens de his quae Dei sunt vel allocutionem
Abbreviated transcription (Latin):
sec ita obstinatus.: qui eiꝰ modestiã. intueris. non confestim ad mirando opstu¬
esceret. Aut quis arrogans sobriã eius uitã c̃siderans N ilico ad aeqͥtatẽ
t ipsũ conuerteret. Crescebat nimirũ in eo cotidie: opinio famulat
ir cutũ. Seminabat in plebẽ uerba ueritatis fructu fidei redundantia:¬
sufficientisale edita: & uelut aromaticis ungeritis infusa. nec erat eius fama
caenmae cir eũ uactas tantũ gallias in lustrare. sed exteras utiq ꝓiuncias unx¬
bat ÷ me cit ore gritua ꝰ cot teente. Int̃barbarũ siquidem fremit quas sigui¬
fer belli geratte corpor eotimore nudus sed fidei feruore suestittis se as figai
bat x̃i caritate securus. Aduer santesq sibi fortiter super abiti i seatgrta
loriea amiat̾: sed sideiuirtute indutus. O quoties obueritatis adertionen
parat ã babuit mortẽ. Fecissetq satis uotis. si coritulisset sors tẽ poris. Sealicetu

Expanded text:
esset ita obstinatus, qui ejus modestiam intuens non confestim admirando obstuesset ita obstinatus, qui ejus modestiam intuens non confestim admirando obstupesceret? aut quis arrogans, sobriam ejus vitam considerans, non illico ad aequitatem semetipsum converteret? Crescebat nimirum in eo quotidie opinio famulatrix virtutum; seminabat in plebem verba veritatis fructu fidei redundantia,sufficienti sale condita, et velut aromaticis unguentis infusa: nec erat ejus fama contenta circumjectas tantum Gallias illustrare, sed exteras utique provincias implebat, meritorum gratia praecurrente. Inter barbarorum siquidem fremitus quasi signifer belligerator, corporeo timore nudus, sed fidei fervore vestibus se ingerebat, Christi charitate securus, adversantesque sibi fortiter superabat, non corporea lorica amictus, sed fidei virtute indutus. O quoties ob veritatis assertionem paratam habuit mortem, fecissetque satis votis, si contulisset sors temp
Abbreviated transcription (Latin):
lic uero qđ semel ꝓposuit : ꝑpetuo retinuit. Qđ dõ pͥmũ nouit. Nullis mundi
egotiis obligauit. Quod in principio arripuit ad finẽ: usq ꝑduxit. Tuiĩ
sibi cõmissa. Sed flande renses atq ando uerpenses. fresiones quoq: et sueui.
barbari quiq circamaris litor adegentes: quos uelut in extremis remotos
us adhuc p̃dicationes uomer in presserat: primo eũ hostili animo & auer
ite susceper̃. Post modũ uero cũ paulatim ꝑgratiã xp̃i his uerbũdĩ insinuare
pepis set pars maxima trucis & barbari populi relictisidolis ẽuersa est ad
erũdm̃. xp̃oq subiecta. Sicq demũ factũ ÷: ut quasi calitus lum̃ ostensura.¬
utradius quidã solis erũpens: totam partis illius barbariem inlustraret. Nã¬
is eĩ bonitatẽ ac inansuetudinẽ: imitatores eiꝰ fieri cupiebant. Quis eni

Expanded text:
hic vero quod semel proposuit, perpetuo retinuit; quod primum Deo vovit, nullis mundi hic vero quod semel proposuit, perpetuo retinuit; quod primum Deo vovit, nullis mundi negotiis obligavit; quod in principio arripuit, ad finem usque perduxit. CAPsibi commissa. Sed Flanderenses atque Andoverpenses, Fresiones quoque et Suevi et barbari quique circa maris litora degentes, quos velut in extremis remotos nullus adhuc praedicationis vomer inpresserat, primo eum hostili animo et aversa mente susceperunt, postmodum vero, cum paulatim per gratiam Christi his verbum Dei insinuare coepisset, pars maxima trucis et barbari populi, relictis idolis, conversa est ad verum Deum Christoque subiecta; sicque demum factum est, ut quasi caelitus lumen ostensum aut radius quidam solis erumpens totam partis illius barbariem inlustraret. tes ejus bonitatem ac mansuetudinem, imitatores ejus fieri cupiebant. Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
as. P. o tũq singulis accibũ postdiligentiã p̃bens. oñs dem̃ter refocilab at
tiode singulos muneratos nudos etiã uestitos. gratifice dimittebat. Illisq exuna
arte exeuatibus: alios si adessent exaltera parte intromitti iubebat. Quibus
niliter cuncta expelens : benignissime refouebat. Nonnũquã uero etiar
pluruna turba corflueret : similiter omnib faciebat. Singulis tam̃ diebus con¬
atutũ duoden ariũ numerũ reficiebat: ipse plerũq cũ eis hora c̃grua. ad unã
ũ pariter conuiuans. Itadu taxat: ut prius singulis aquã manibus funde
trũq ac panẽ manuꝓpia pberet. Sed quid haet diutius narrando in morer .lta
teor nũquã uidi studiui feruere : Nũquã ingalliis huius modi oꝑataliter aquo quã
u explere. Pos set enĩ qͥs uelraro arripere: sed uix aut disficile ꝑpetuoten

Expanded text:
radens, potumque singulis ac cibum post diligentiam praebens, omnes clementer refocillabat; radens, potumque singulis ac cibum post diligentiam praebens, omnes clementer refocillabat; deinde singulos muneratos, nudos etiam vestitos gratifice dimittebat, illisque ex una parte exeuntibus, alios, si adessent, ex altera parte intromitti jubebat; quibus similiter cuncta explens benignissime refovebat. Nonnunquam vero etiamsi plurima turba conflueret, similiter omnibus faciebat: singulis tamen diebus constitutum duodenarium numerum reficiebat, ipse plerumque cum eis hora congrua ad unam mensam pariter convivans, ita duntaxat, ut prius singulis aquam manibus funderet, merumque ac panem manu propria praeberet. Sed quid haec diutius narrando immoror? Ita, fateor, nunquam vidi studium fervere, nusquam in Galliis hujusmodi opera taliter a quoquam audivi expleri: posset enim quis vel raro arripere, sed vix aut difficile perpetuo tenere;
Abbreviated transcription (Latin):
cauens: al ionũ ut suũ lugens. Plebi monita p̃bens. xp̃iii. pit
ta docens. Proter uos non armis. sed patientia uincens: supb
xp̃i iugo suauissimo subderis. Semꝑ enĩ in obsequiis paupe¬
rũ: indiligentia ꝑ egrinorũ infatigabiliter pedura ba¬
ita eis suum inpendebat obsequiũ: ut nisiquis fundatã in xp̃o haberet m̃o
rocul dubio despectui duceret. talia uel coae qualibus p̃bere : qualia ĩsiugit̃
bridis. acferuis et dis picabilibus exhiberet. Deniq omni epis copali poꝑa post posita
iũ agmne contẽpto: cdericorũ frequentia spreta: famulantiũ obsequiu
elictis. P auperũ semꝑ captiuorũq delectabatur c̃sortus. Habebat enĩ seque¬
am statutũ locũ : in quocertis quibus que dieb: egenos acdebiles intromit¬
ns: ipse utdudũ c̃sueuerat famulorũ more satagens. satis eis deuote seruiebat.
sesqualentia: capita lauans: in creuitũq ac deformem cesariam: manu ꝓpria

Expanded text:
cavens, alienum ut suum lugens, plebi monita praebens, Christiquecavens, alienum ut suum lugens, plebi monita praebens, Christique praecepta docens, protervos non armis sed patientia vincens, superbos Christi jugo suavissimo subdens: semper enim in obsequiis pauperum, in diligentia peregrinorum infatigabiliter perdurabaita eis suum impendebat obsequium, ut nisi quis fundatam in Christo haberet mentem, procul dubio despectui duceret talia vel coaequalibus praebere, qualia is jugiter luridis ac seniis et despicabilibus exhibebat. Denique omni episcopali pompa postposita, populorum agmine contempto, clericorum frequentia spreta, famulantium obsequiis relictis, pauperum semper captivorumque delectabatur consortiis; habebat enim sequestratum statutum locum, in quo certis quibusque diebus egenos ac debiles intromittens, ipse ut dudum consueverat famulorum more satagens satis eis devote serviebat, ipse squallentia capita lavans, incomptam ac deformem caesariem manu propria
Abbreviated transcription (Latin):
extolli : indehĩs amplius studuit humiliari. Erat itiq xp̃osems
subiectus: et deuotione armatus. Doctrina p̃cipuus: pontifici
diens indĩ p̃ceptis: credulus in promissis. Pete grelocuples. in u¬
dustria solers. in oꝑe docilis: inspelonga numis. Inconlo quio sapien
in consilio prudens. In corrigendo uehemens: indiligendo ardens
in ad uersis patiens: inpericulis fortis. Indis ciplinis mansuetus
inelemosinis largus in studus assiduus: metumortis sollicitus. in
timoredĩ eximius: in religione magnificus. In ex sequi is de uo. u
in misericordiagloriosus: indisciplina streriuus. Excellenti inge¬
nio p̃ditus: iustitia in signis. seueritate tribilis. Ad gratiã prom¬
tus: ad ignoscendũ paratus. Humilitate suminus: hospitalitas
praecipuus. Nutritor gregis pussimus: pastor ecclesia ꝓ¬
dus dis pensator fidelis: moderator in signis. delictũ ꝓpni

Expanded text:
extolli, inde his amplius studuit humiliari. Erat itaque Christo extolli, inde his amplius studuit humiliari. Erat itaque Christo semper subjectus, et devotione armatus, doctrina praecipuus, pontificiodiens in Dei praeceptis, credulus in promissis, peregre locuples, in industria solers, in opere docilis, in spe longanimis, in colloquio sapiens, in consilio prudens, in corrigendo vehemens, in diligendo ardens, in adversis patiens, in periculis fortis, in disciplinis mansuetus, in eleemosynis largus, in studiis assiduus, metu mortis sollicitus, in timore Dei eximius, in religione magnificus, in exsequiis devotus, in misericordia gloriosus, in disciplina strenuus, excellenti ingenio praeditus, justitia insignis, severitate terribilis, ad gratiam promptus, ad ignoscendum paratus, humilitate summus, hospitalitate praecipuus, nutritor gregis piissimus; pastor Ecclesiae providus, dispensator fidelis, moderator insignis, delictum proprium
Abbreviated transcription (Latin):
in t̃ agmina clericorũ: in t̾chorus psallentiũ: consecratisumꝰ gratis
ab ep̃is parit̃ ep̃i. Egorodomo: ille ueronouiomo. Sicergo epis copatu sus¬
cepto ad sedem suã remeans qualem sede mum quantũq prestiterit.
quis digne ualeat explicare. autquis tanta uerborũ copia in structus
exsistat: uel quae oratio tantae affluentiae ubertate exundans : que
cuncta eius bona ut decet queat ꝓsequi. Idem semꝑ robustus adiurtu¬
tis in stantiã. seexerens: constantis sune in coepto ꝓposito ꝑ seueraba
Eadem incorde humilitas: eadem anuultu grauitas erat. Candam
pauperibus curã: eandem ut prius sollicitudinẽ gerebat. Tadem
dilectio frat̃na : eadem m̃tis constantia eidẽ ꝑmanebat. Nisi quod
epis copalis ambitio quaceteris pompae fom̃tim subministrare sde
ei plus studiũ abiectionis exhibuit. Etunde alii adtẽpus uident᷑

Expanded text:
inter agmina clericorum, inter choros psallentium consecrati sumus gratis inter agmina clericorum, inter choros psallentium consecrati sumus gratis ab episcopis pariter episcopi, ego Rodomo, ille vero Noviomo. Sic ergo episcopatu suscepto, ad sedem suam remeans, qualem se demum quantumque praestiterit, quis digne valeat explicare; aut quis tanta verborum existat; vel quae oratio tantae affluentiae ubertate exundans, quae cuncta ejus bona, ut decet, queat prosequi? Idem semper robustus ad virtutis instantiam se exercens, constantissime in coepto proposito perseverabat; eadem in corde humilitas, eadem in vultu gravitas erat, eamdem pauperibus curam, eamdem ut prius sollicitudinem gerebat, eadem dilectio fraterna, eadem mentis constantia eidem permanebat, nisi quod episcopalis ambitio, quae caeteris pompae fomentum subministrare solet, ei plus studium abjectionis exhibuit, et unde alii ad tempus videntur
Abbreviated transcription (Latin):
qagna adbuc exparte gentilitatis er roredetinebant᷑: & uanis
suꝑ strcionib satis deditierant quiq uelut agrestes ferae nar¬
lius us piam salutare uerbũ recipere poterant. Sed uirbeatus
ai se muillo uodo ab officiodis posito discutere posset: Metam᷑ in ullocatho¬
lice eegulac deiuare uideretur: Non se ꝑmisit prius sacet dotem
csetrcori misi sub mor iula dericati aliqua tẽporis curricula exieret
tam sore ergo dilationus trars acto : at q audo ino. de partib trans legeri¬
tusis r educto iaque eo presb: teroia domno deodato matus censis ur bis
po ordinato: utto ẽsilio patit̃ subunius dici articulo a postolicã
bans dit onẽ meruer̃ gratuitu. Erat enĩ tẽpus quo apud gallius ro¬
ra tiones ae uncto gopulo celobrabantur. Conuenuentes igitur sinul
o cuntatẽ rodoma gensem quarto decimo dienis̃is tcu. t tio annolo done
iuuenculi adhucregis. die dominico ante laetani as: int̃cateruas poru

Expanded text:
magna adhuc ex parte gentilitatis errore detinebantur et vanis magna adhuc ex parte gentilitatis errore detinebantur et vanis superstitionibus satis dediti erant, quique velut agrestes ferae nullius uspiam salutare verbum recipere poterant. Sed vir beatus cum se nullo modo ab officio disposito discutere posset, ne tamen in ullo catholicae regulae deviare videretur, non se permisit prius sacerdotem consecrari, nisi sub normula clericati aliqua temporis curricula exigeret. Tempore ergo dilationis transacto atque Audoino de partibus Transligeritanis reducto iamque eo presbitero a domno Deodato Matascensis urbis episcopo ordinato, inito consilio, pariter sub unius diei articulo apostolicam benedictionem meruerunt gratuitu. Erat enim tempus, quo apud Gallias rogationes a cuncto populo celebrabantur. Convenientes igitur simul in civitatem Rodomagensem quarto decimo die mensis tertii, tertio anno Chlodovei iuvenculi adhuc regis, die dominico ante lętanias inter catervas populi,
Abbreviated transcription (Latin):
dando met canda censebant dona sp̃sscĩ: sed hos potius qui essert boni
testimonui uit i & in rep̃hensibeles uitae adofficiũ pontificatus elige¬
rent.
Ex inde igitur elegerent ex merito
c̃itatis cunctis bonis oꝑibus p̃dit& ad sacerdotale officiũ scm eligiã:
lamlumine radiatũ: ut p̃esset ecdesiae nouio magensi. Decesse¬
rat enĩ in ipso anni circulo : ac harius prae fatne urbis antestis
Eleger̃ aut̃ cũ eo &audoinũ sodalẽ eius : qui uocabatur dado
ut p̃esset ecłae rodo magensi. A Hoc ergo modo auri ficẽ inuitũ
ae tonsũ c̃stituer̃ custodem urbiũ seu munici piorũ his uocabulis
erm andensi scilicet: quae est matro polis urbs. Tor nacensi uero
quae quordã regalis extitit ciuitas. Noui oma gensi quoque.
& flandrensi gandensi etiã & corturiacensi. ob hocitaq eũ uel
maxime iabis locis dederunt pastorẽ : quod in tole eiꝰdẽ regionis:

Expanded text:
dando mercanda censebant dona Spiritus sancti, sed hos potius qui essent boni dando mercanda censebant dona Spiritus sancti, sed hos potius qui essent boni testimonii viri et inrepraehensibilis vitae ad officium pontificatus eligerent. 2. Exinde igitur elegerunt ex merito sanctitatis cunctis bonis operibus praeditum ad sacerdotale officium sanctum Eligium iam lumine radiatum, ut praeesset ecclesiae Noviomagensi; decesserat enim in ipso anni circulo Acharius praefatae urbis antestis. Elegerunt autem cum eo et Audoinum sodalem eius, qui vocabatur Dado, ut praeesset ecclesiae Rodomagensi. Hoc ergo modo aurificem invitum detonsum constituerunt custodem urbium seu municipiorum his vocabulis, Vermandensi scilicet, quae est matropolis urbs, Tornacensi vero, quae quondam regalis extitit civitas, Noviomagensi quoque et Flandrensi, Gandensi etiam et Corturiacensi. Ob hoc itaque eum vel maxime in his locis dederunt pastorem, quod incolae eiusdem regionis