comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de sartimis aut de carricatõe
neq de naiugio uel de qualibet
redibitione exinde ad partẽ
fisti nr̃i missi abbĩs discurrẽ¬
tes ꝑsoluere quidꝙͣ debeant
neq in dorscade uel neomago
sancta maxenciã. suie parisiꝰ

Expanded text:
de saumas nec de carrigine neque de navigio neque de qualibet redebutione exinde ad parte fisci nostri missi sui discurrentes dissolvere non debeant neque in Dorstade neque sancta Mascentia neque aliubi
Abbreviated transcription (Latin):
de saumi. seu de traua euectõe
uel rotaticũ uel pontaticum.
nec pulueraticũ. nec sedutaticũ.
nec cispitaticũ uel ullã redi¬
bitionem quod fiscus nr̃ ex̃ide
possit sperare. Nec uos aut iu¬
mores uel successores uestri ab¬
eisdem requiratis seu exigatis

Expanded text:
de saumas, neque de trava evectione, nec rotatico, nec pontatico, nec pulveratico, nec salutatico, nec cispitatico, nec nulla redebutione, quod fiscus noster exinde poterat sperare, nec vos nec juniores aut successoresque vestri eisdem non requiratis, nec exactetis,
Abbreviated transcription (Latin):
Arolus gr̃a dei rex
francorũ et longobar¬
Dor̃u ałq pat̾tius romanoꝵ
omibus ep̃is abb̃ibus comitib
seu iimorib nr̃is. Si oportuã
bñficia ad loca stãꝵ eccliãrũ
uel sacerdotibus prestare non
desinmꝰ. hoc proculdubio ad
eterña bt̃itudine retribuendã
confidimꝰ. Igit᷑ cognostat mag¬
intudo seu utilitas uestra qͣlit̾
uenerabilis uir rotbertus
abbas de basilica sancti uincẽtii
uel domni germam ubi ip̃e
pciosus corpore requiestit.
clemenciã regni nr̃i suggessit
nobis offendit relegendã. ubi
reperimꝰ insertũ qualit᷑ p̃p
cũq in regno nr̃o negocĩãtes
ip̃iꝰ sancti loci ꝑgere uelit
sicut ip̃e rotbertus abbas m̃care
uidet᷑ tam ad luminaria tõ¬
paranda. uel pro reliqua nc̃ti ͭ ͤ
discurrẽtes tan ultra ligerimi¬

Expanded text:
ex Francorum et Langobardorum atque patricius Romanorum omnibus episcopis abbatibus comitibus seo iunioribus vestris Si oportuna beneficia ad loca sanctarum ecclesiarum vel sacerdotibus prestare non desinemus hoc nos procul dubium ad aeternam beatitudinem retribuere confidimus Igitur cognuscat magnitudo seo utilitas vestra qualiter venerabilis vir Hrotbertus abba de basilica sancti Uincenti vel domni Germani ubi ipse preciosus corpore requiescit clementia regni nostri suggessit nobis ostendedit relegendam ubi reperimus insertum qualiter propter cumque in regno nostro negociantes ipsius sancti loci pergere vellent, sicut ipse Hrobertus abbas mereare videtur, tam ad luminaria comparanda, vei pro reliqua necessitate discurrentes tam ultra Ligere q
Abbreviated transcription (Latin):
bris uenit remis inde¬
q recto itmere uenit ad siluacũ
et uo. kl septẽbris misit legatos
odonem ep̃m cũ aliis missis suis
ad frẽm̃ suũ ludouicũ et filios
eius ac ep̃os atq p̾mores regni
sui Quib missis in uia et ĩpera¬
tori uenit carisiaco nũtiatũ est
prefatũ ludouicũ regem in fran¬
conofurch palacio .u. hł̾ septẽ¬
bris obiisse. et .iiii. kl̾. eiusdem
mẽsis in monasterio sct̃i naza¬
riĩ sepultũ fuisse. imꝑator aũt
directis missis suis ad p̾mores
regni quondã frĩs sui a carisiaco
mouit. et ad sathanacũ illam
ꝑuenit. dispositũ habens metẽsẽ
ciuitatẽ adire. et ẽpõs at pͥmores
regni quondã frĩs sui ad se ueni¬
entes reciꝑe. et repente mutato
consilio prexit aquis. Indeq
colomã uenit. et apłici legati

Expanded text:
r venit Remis, indeque recto itinere venit ad Silvacum. Et 5 Kalendas Septembris misit legatos Odonem episcopum, cum aliis missis suis ad fratrem suum Hludowicum et filios ejus ac episcopos atque primores regni sui; quibus missis in via, imperatori in Carisiaco nunciatum est, praefatum Hludowicum regem in Franconofurt palatio 5 Kalendas Septembris obiisse, et 4 Kalendas ejusdem mensis in monasterio sancti Nazarii sepultum fuisse. Imperator vero, directis missis suis ad primores regni quondam fratris sui, a Carisiaco movit, atque ad Satanacum villam venit, dispositum habens Metensem civitatem adire, et episcopos ac primores regni quondam fratris sui ad se venientes recipere. Sed repente mutato consilio, porrexit Aquis, indeque Coloniam venit, et legati
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea baptizati sunt
quidã normani ab hugone
abbate et marchione et pp̃
hoc ad imperatorem adducti et
munerati ad suos redierunt.
et ut ante ita et post modũ
normam more pagano ꝑegerũt.
Timperator .U. sl. au
gusti mouit a põtigone

Expanded text:
nterea baptizati sunt quidam Nortmanni ab Hugone abbate et marchione; propter hoc ad imperatorem adducti et munerati, ad suos redierunt. Et ut ante ita et postmodum ut Nortmanni more pagano peregerunt. t imperator 5. Kalendas Augusti movit a Pontigone
Abbreviated transcription (Latin):
Lotarius aũt quosq po¬
tentiores optimatũ bur¬
gũdie trecas cõuenire. iubens
torem palacii a rege sͥ prefici.
Illis porro dicentibus millius
preter dei et regis se uelle pati
dñium. Rex gratant̃ uerba eoꝵ
suscipiens desiderio quoq gallie¬

Expanded text:
lotarius autem potentiores omnes optimatum Burgundiae Trecas convenire jubens,torem palatii a rege sibi praefici. Illis porro dicentibus nullius praeter Dei et regis se velle pati dominium, rex gratanter verba eorum suscipiens, desiderio quoque sati
Abbreviated transcription (Latin):
xliiͦ clotarius rex moritur atq¬
in suburbano parisius ĩ basilica
sancti uincẽtii sepelit᷑ hic clota¬
rius iumor appellatꝰ est ꝓpter
auũ siłi noĩe cũ adiectione tñ
semoris dictũ. qui pͥmꝰ etiam
dici potest isto existente sedõ
necñõ subsequẽte altero de quo
in posterioribus declarabitur.

Expanded text:
XLIV, Clotarius rex moritur, atqXLIV, Clotarius rex moritur, atque suburbano Parisius, in basilica Sancti Vincentii sepelitur. Hic Clotarius Junior est appellatus, propter avum suum simili nomine, cum adjectione tamen Senioris dictum; qui primus etiam dici potest, isto existente secundo, necnon subsequente altero, de quo in posterioribus declarabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
utilitati eccłie cõgruerẽt sta¬
tuerent᷑. Inter p̾mores itaq
francie qui cõuenerãt quidã
hermariꝰ gubernator palacii
ariberti filii regis simul q ba¬
iulus a puericia agmano suꝑ
se irruente ꝑimit᷑: Is erat saxo
genere unsq ex optimatib
aule regie. Qua de re graui orta
seditione pene usq ad mortes
lis insurrexerat insi clotarius
agnita causa tumultũ rẽpssisset
auctoritate regia. Nã agmano
copian secedendi in mõte cui
marcomirus nomẽ est attͥbuit.
iũcto nõ paruo pugnatorũ
ño qui ei si ita res exigeret
p̃sidio forent. Brumilfus ũo
auũculus ariberti frater uidel
sichildis regine collecta nobiliũ
uel sociorũ manu agmanũ debel¬
lare temptabat. Quod agnostẽs
clotaris leudos qui maxĩẽ indi¬
gnabant᷑ pro inqua tanti
uiri nece ad se euocat. edicitq
si se habere ĩoffensũ uellent ne
in bellũ prodeant. atq itaq
reuocato eorũ impetũ prelũ
intestinũ quieuit.
chie paterm aũt regni

Expanded text:
tati Ecclesiae congruerent, statuerentur. Inter primores itaque Franciae qui convenerant, quidam Hermarius gubernator palatii Ariberti filii regis, simulque bajulus a pueritia, Aginano super se irruente, perimitur. Is erat Saxo genere, unusque ex optimatibus aulae regiae. Qua de re gravi orta seditione, pene usque ad mortes lis insurrexerat, nisi Clotarius, agnita causa, tumultum repressisset auctoritate regia. Nam Aginano copiam secedendi in monte, cui Marcomirus nomen est, attribuit, juncto non parvo pugnatorum numero, qui ei, si ita res exigeret, praesidio forent. Brunulfus vero avunculus Ariberti, frater videlicet Sichildis reginae, collecta nobilium et sociorum manu, Aginanum debellare tentabat. Quod agnoscens Clotarius, leudos, qui maxime indignabantur pro iniqua tanti viri nece, ad se evocat edicitque, si se habere in offensum vellent, ne in bellum prodeant. Eoque modo revocato eorum impetu, praelium intestinum quievit. chiae, paterni autem regni
Abbreviated transcription (Latin):
anteꝙͣ ad ẽũ ueniret nũcio obiu¬
auit paterno in loco cuiꝰ uoca¬
bulũ est ostfaloa cũ mãdatis
ne plus in ambulãdo fatigaret
qͥn potiꝰ loco sibi oportuno ca¬
stra metaret᷑. et se redeuntem
ibidem opperiret᷑. Tota ẽĩ gẽte¬
subacta saxom̃t uictor harolus
imperator iam redibat. Cui
cũ filius occurrisset multo ẽũ
amplexatu deostulãs plurma
illũ gr̃arũ actione et laude
extulit. utilitatem q obsequele
illius sepe iterando felicem se
tali filio p̃dicauit. Finito tãdem
diutino atq cruentissimo sa¬
xomco bello. quod ut ferunt
triginta triũ ãnorũ tempus
occupauit. Ludouicus rex a
patre dĩmissus ĩ regnũ ꝓpriu
ad hiberna sese cũ suis collegit
hieme porro transacta harolꝰ
imperator tempus oportumĩ
nactus ut pote ab externs
quiescens bellis cepit circũrre
loca regni sui mari cõtigua
Quod dũ ludouicus rex com¬
perisset rothomagũ misso egal

Expanded text:
antequam ad eum veniret, nuntium obviantequam ad eum veniret, nuntium obviavit paternum in loco, cuius vocabulum est Ostfaloa, cum mandatis, ne plus in ambulando fatigaretur, quin potius loco sibi oportuno castra metaretur et se redeuntem ibidem operiretur. Tota enim gesubacta Saxonum, victor Carolus imperator jam redibat. Cui cum filius occurrisset, multo eum amplexatu deosculans, plurima illum gratiarum actione et laude extulit, utilitatemque obsequelae illius, saepe iterando felicem se tali filio praedicavit. Finito tandem diutino atque cruentissimo Saxonico bello, quod, ut ferunt, triginta trium annorum tempus occupavit, Ludovicus rex a patre dimissus, in regnum proprium ad hiberna sese cum suis collegit. Hieme porro transacta 802, Carolus imperator tempus opportunum nactus, ut pote ab externis quiescens bellis, coepit circumire loca sui regni mari contigua. Quod dum Ludovicus rex comperisset, Rothomagum misso legato
Abbreviated transcription (Latin):
mutato concilio iussus est
domi manere.
Ege aũt romã ꝑgẽte
ibidem q infulas impe¬
ratorias suscipiente. Riex ludo¬
nicus tholosam abiit iterũ.
atq inde in hispaniã cõtendit.
Cui barcinone appropianti
raddo dux eiusdem ciuitatis
iam q subiectus occurrit. ni ͨ
tamen ciuitatem dedidit. Quã
transgrediens rex. et hilerde
suꝑuemens subegit illã atq
subuertit. Qua diruta et
ceteris municipuis uastatis
ac incensis ad ostam usq
processit. Cuiꝰ agros segetib
plenos manꝰ militaris secuit.
uastauit. incendit. et quecũq
ex̃ ciuitatem sũt reꝑta m̃oẽdĩo
depascente sũt consumpta
Qiub expletis ĩminẽte iam
hieme ad ꝓpria rediit. Redẽute
porro tp̃e estiuo imperator glo¬
riosissimꝯ karolus saxomam
petut mandãs filio ut et ip̃e
tanꝙͣ in eadem terra hiematu¬
rus se subsequeret᷑. Quod ip̃e
agere festinãs ad neusciam
uenit. rhemĩ ibidem transiit
patri cõcurre accelerabat. S

Expanded text:
mutato consilio iussus est domi manere. ege autem Romam pergente ibidemque infulas imperatorias suscipiente, rex Hludouuicus Tolosam habiit iterum atque inde in Hispaniam contendit. Cui Barcinnone adpropianti Zaddo dux eiusdem civitatis iamque subiectus occurrit, nec tamen civitatem dedidit. Quam transgrediens rex et Hellerdę, superveniens, subegit illam atque subvertit. Qua diruta et ceteris municipiis vastatis et incensis, ad Hoscam usque processit. Cuius agros segetibus plenos manus militaris secuit, vastavit, incendit, et quecumque extra civitatem sunt reperta, incendio depascente sunt consumpta. Quibus expletis, imminente iam hieme ad propria rediit. XI. Redeunte porro tempore aestivo, imperator gloriosissimus Karolus Saxoniam petiit, mandans filio, ut et ipse tamquam in eadem terra hiematurus se subsequeretur. Quod ipse agere festinans ad Neusciam venit, Hrenum ibidem transiit et patri concurrere accelerabat. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
et sic toto pectore aditũ egre¬
diendi sibi parauit. Grauabat
aũt ut ip̃e postiodũ asseruit
nimiõ fetore qui ex putrefacto
emanabat corpore. Itaqz sepul¬
chro liber ad hostiũ cripte
ꝓperat. fiebãt em̃i hec in mitio
noctis. Quod obseratũ ĩuemiẽs
et inter rimas prospiciens
uidet hoĩem cũ securi p̃tere¬
untem. Hũc leui susurrio
euocãs rogat ut aditũ secur
reseret. Quo impetrato p̃b̃r
progredit᷑ liber. rogans uirũ
ne de se cuiꝙͣ indicaret ac
demũ ad domũ suam/ indeq
ad regem clotariũ ꝓperat.
Cui cũ causã enarrasset sui
rege ac optimatib dicẽtib
quia nec herodis nẽc neromis
tpẽ talia fuerint gesta. iubet
ad duci epus. Qui dũ iftud

Expanded text:
et sic toto pectore aditum egreet sic toto pectore aditum egrediendi sibi paravit. Gravabatur autem, ut ipse postmodum asseruit, nimio fetore, qui ex putrefacto emanabat corpore. Itaque sepulcro liber, ad ostium cryptae properat. Fiebant enim haec in initio noctis. Quod obseratum inveniens et inter rimas prospiciens, videt hominem cum securi praetereuntem. Hunc leni susurro evocans rogat ut aditum securi reseret. Quo impetrato, presbyter progreditur liber, rogans virum ne de se cuiquam indicaret, ac demum ad domum suam indeque ad regem Clotarium properat. Cui cum causam enarrasset suam, rege ac optimatibus dicentibus quod nec Herodis vel Neronis tempore talia fuerunt gesta, jubetur adduci episcopus. Qui dum istud
Abbreviated transcription (Latin):
Is diebus cautinus¬
aruerne urbis epus
reni ĩauditam fecisse memorat᷑
Erat in ip̃a urbe anastasius
quidã noĩe oficio d̾o pb̃r
ĩgenuus genere. Hũc frequẽt
pontifex nũc p̾cibus minc
minis compellebat. ut ꝓpͥetatẽ
suã quã ꝑ cartas gloriose
memorie clotildis regme
possidebat cũ ip̃is cartis ei
dono daret. Quo oĩmodis
renuente: epũs a uilla ad
urbem deductũ custodibus
legauit inedia afficiendũ
ni petita compleret. Sz ille
forti aĩo resistebat dicens sibi
melius esse ad tempus fame
affici ꝙͣ traditis rebus filios
ex herẽdare. Erat apd̾ basilicã
cassii martiris cripta. et in
ea sarchofagũ cuiũisdam
magni hoĩs ex pario mar¬
more factũ. In hoc gͥ mau¬
soleo ex iussu ep̃i cũ mortuo
uiuens sepelit᷑ pb̃r. operit᷑q
lapide datis custodibus qui
ẽũ custodirent. Uerũ pb̃ro
tanꝙͣ altero iõna orãte ad
dinñ custodes mebriati uino
uertũt᷑ in sompnũ. Quod ille
aliquãtulũ loculo caput erexit

Expanded text:
is diebus CautinusArvernae urbis episcopus rem inauditam fecisse memoratur. Erat in ipsa urbe Anastasius quidam nomine, officio vero presbyter, ingenuus genere. Hunc frequenter pontifex, nunc precibus, nunc minis compellebat ut proprietatem suam, quam per chartas gloriosae memoriae Chrotildis reginae possidebat, cum ipsis chartis ei dono daret. Quo omnibus modis renuente, episcopus a villa ad urbem deductum custodibus legavit inedia afficiendum, ni petita compleret. Sed ille forti animo resistebat, dicens sibi melius esse ad tempus fame affici quam traditis rebus filios exhaeredare. Erat apud basilicam Cassii martyris crypta, et in ea sarcophagum cujusdam magni hominis ex Pario marmore factum. In hoc igitur mausoleo, ex jussu episcopi, cum mortuo vivens sepelitur presbyter operiturque lapide, datis custodibus qui eum custodirent, Verum presbytero, tanquam altero Jona, orante ad Dominum, custodes inebriati vino vertuntur in somnum. Quod ille aliquantulum loculo caput erexit
Abbreviated transcription (Latin):
Alliam omnẽ in qͣtuor¬
proiuicias horosuis hoc
modo diuidit. Gallia inquiens
belgica habet ab oriente limitẽ
Numinis rheni. et gͣmaniam.
ab euro alpes pennmas. A meri¬
die proĩciam narbonensem
Ab octasu proiũciã lugdunẽsem
A cirtio oceanũ britanitũ. A
septẽtrione britaniã Insula.
Allia lugdunẽsis ducta¬
per longũ et ꝑ angustũ
infixa aquitaniam ꝓiũciam
semitingit. Hec ab oriente ht̃¬
belgicam. Ameridie partem
proiũcie narbonensis. qua
arhelas ciuitas sita est. et
mari gallico rhodani fliũe
accipitur
Arbonensis ꝓuicia pars
galliarũ habet ab oriẽte
alpes coctias. ab occidẽte hyspa¬
niam. A circio aquitanian. A
septẽtrione lugdunensem Ab
aquilone belgicã galliamA
meridie mare gallicũ. quod
est inter sardimami et insulas
baleares. habens in fronte qua
rhodanꝰ fluuius in mare exit
insulas sticadas.
Quitanica prõiũcia obliqͦ
cursu ligeris fluuii. qui
ex plurima parte terminꝰ eiꝰ
est in orbem agit᷑. hec a circio

Expanded text:
alliam omnem in quatuorprovincias Orosius hoc modo dividit: Gallia, inquiens, Belgica habet ab oriente limitem fluminis Rheni et Germaniam; ab euro, Alpes Penninas; a meridie, provinciam Narbonensem; ab occasu, provinciam Lugdunensem; a circio, Oceanum Britannicum; a septentrione, Britanniam insulam. Gallia Lugdunensis ductaper longum, et per latum inflexa, Aquitaniam provinciam semicingit. Haec habet ab oriente Belgicam; a meridie, partem provinciae Narbonensis, qua Arelas civitas sita est; et in mari Gallico Rhodani flumine accipitur. Narbonensis provincia pars Galliarum habet ab oriente Alpes Cottias; ab occidente, Hispaniam; a circio Aquitaniam; a septentrione, Lugdunensem; ab aquilone, Belgicam Galliam; a meridie mare Gallicum, quod est inter Sardiniam et insulas Baleares; habens in fronte, qua Rhodanus fluvius in mare exit, insulas Stoechadas. quitaniae provincia obliquo cursu Ligeris fluminis, qui ex plurima parte terminus ejus est, in orbem agitur. Haec a circio
Abbreviated transcription (Latin):
iterare sacramẽta. Cũq uolũ¬
tati regie satisfacturꝰ ad iam
dicta ꝓperaret loca insidus
memoratorũ uirorũ rege id
nõ abnuente apud carnotinos
in cõniuio cũ plurimis suorũ
repugnare quidẽ uolentiũ

Expanded text:
iterare sacramenta. Cumque voluntati regiae satisfacturus ad jam dicta properaret loca, insidiis memoratorum virorum, rege id non abnuente, apud Carnotinos in convivio cum plurimis suorum, repugnare quidem volentiu
Abbreviated transcription (Latin):
interimere noluisset. magis q
ad ẜiuendũ sib pp̃ egregiã
formã ẜuare elegisset. erat
em ip̃e puer micantib ocłis
lacteo q crine exornatrix
eũ natera donauerat. minan
ad castra cepit.At puer ĩgẽ¬
tes aĩos angusto in pectore
U̾sans et se captiuũ trahi Ĩge¬
mistens pariũ quod iuxta etatẽ¬
suam accinctꝰ erat gladiũ ut
eius assuesceret usum uagna

Expanded text:
interimere noluisset, magisque interimere noluisset, magisque ad serviendum sibi propter egregiam formam servare elegisset erat enim ipso puer micantibus oculis, lacteoque crine exornatrix eum natura donaverat, ducere ad castra coepit. At puer, ingentes animos angusto in pectore versans et se captivum trahi ingemiscens, parvum quo juxta suam aetatem accinctus erat gladium, ut ejus assuesceret usum, vagina
Abbreviated transcription (Latin):
exilio perut que amplius sue
libidim ꝙͣ ciuũ et cõsangui¬
neorũ saluti prospexit. Cuiꝰ
filie nõ matris luxuriã s ca¬
stitatis amorẽ sequute ne ab
auaris cõtaminarẽt᷑ crudas
pullorũ carnes sib mnt̾ mã¬
mas sub fascia posuerũt ut
earũ ex talore corporis putre¬
factarũ fetore auares a sui
cõmixtione remouerent Qd̾
et factũ est. Nã quicũqz eas
obsteno uoluisset attactu con¬
tinge fetoris repulsus ĩmam¬
tate procul recedebat cũ exe¬
cratione. dicens oms longo¬
bardas fetidas esse. Quarũ
Una alemanorũ regi. alia dr̃
baioariorũ pͥncipi postea nup¬
sisse. dignas pro ẜuata pudi¬
cicia iipcias sortite. Filii uo
eius quos ex p̃sc̾pto gisulfo
uiro suo susceperat uastata
urbe ascensis equis dũ fuge
se cõmittũt mĩmꝰ illoꝵ ab
Uno ex hostilib cuneis qui
uelociꝰ ceteris cucurrerat ca¬
pit᷑. Quem dũ p̃p̃ pusillitatẽ
corporis is qui eũ ceperat

Expanded text:
exitio periit, quae amplius suae exitio periit, quae amplius suae libidini quam civium et consanguineorum saluti prospexit. Cujus filiae non matris luxuriam, sed castitatis amorem secutae, ne ab Avaris contaminarentur, crudas pullorum carnes sibi inter mammas sub fascia posuerunt, ut earum ex calore corporis putrefactarum fetore Avares a sui commistione removerent: quod et factum est. Nam quicunque eas obsceno volebat attactu contingere, fetoris repulsus immanitate, procul recedebat, cum exsecratione dicens omnes Longobardas fetidas esse. Quarum una Alemannorum regi, alia dicitur Bajoariorum principi postea nupsisse; dignas pro servata pudicitia nuptias sortitae. Filii vero ejus, quos ex praescripto Gisulfo viro suo susceperat, vastata urbe, ascensis equis dum fugae se committunt, minimus illorum ab uno ex hostilibus cuneis, qui velocius caeteris cucurrerat, capitur. Quem dum, propter pusillitatem corporis is qui eum ceperat
Abbreviated transcription (Latin):
A tempestate rex auarũ¬
quen sua lingua ap¬
pellãt cachanũ cũ foro uilianis
longobardis bello confligens
ducem ip̃oꝵ noĩe gisulfum
cũ plurinis suorũ interfecit.
Ciuꝰ ducis uxor nocabulo
ronulda obsidentis se in memo¬
rata urbe cachani regis pul¬
chritudinẽ ãmirata ei ciuita¬
tem tradidit stupri m̃cede
sibi policita. Quam idem rey
capta urbe. ppło q eius capti¬
uato Una pp̃ iusiurandũ quod
dederat nocte. acsi inmatͥmoͫ
accepit. Post hec .xii. auarib
eam tradidit qui uicissim sͥ
succedentes ea uti uili scorto
abusi sũt. Ad postremũ pallũ
in medio campo configi p̾cipi¬
ens eam in acumĩe eius ĩseri
madauit cũ eiusmodi expro¬
prationis uerbo. Talẽ ĩquit
merita es uirũ habere. dignũ
amplexus est. ꝑditionis tñ
auctorẽ sibi displicuisse mõ¬
strauit. Illud forte ꝑtimesces
ut que ꝓximis nõ peperte¬
rat: ip̃i si eius potiret᷑ ample¬
xibus mĩme parteret. Igit᷑
dira proditrix patrie tali

Expanded text:
a tempestate rex Avarquem sua lingua appellant Cacanum, cum Forojulianis Longobardis bello confligens, ducem ipsorum nomine Gisulfum, cum plurimis suorum interfecit. Cujus ducis uxor, vocabulo Romilda, obsidentis se in memorata urbe Cacani regis pulchritudinem admirata, ei civitatem tradidit stupri mercede sibi pollicita. Quam idem rex, capta urbe populoque ejus captivato, una propter jusjurandum quod dederat nocte, ac si in matrimonium accepit. Post haec duodecim Avaribus eam tradidit qui, vicissim sibi succedentes ea, uti vili scorto, abusi sunt. Ad postremum, palum in medio campo configi praecipiens, eam in acumine ejus inseri mandavit, cum hujusmodi exprobrationis verbo: « Talem, inquit, merita est virum habere. » Dignuamplexus est, proditionis tamen auctorem sibi displicuisse monstravit. Illud forte pertimescens ne, quae proximis non pepercerat, ipsi, si ejus potiretur amplexibus, minime parceret. Igitur dira proditrix patriae tali
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ ludouicũ ex headhgua
anglorũ regis filia susceptũ.
Qui calamitatis paterne
procella semet ĩuolui metuẽs
ad anglos saxones materne¬
ĩfn affinitatis ĩuitatus gr̃a

Expanded text:
filium Ludovicum ex Eadgiva Anglorum regis filia susceptum. Qui calamitatis paternae procellis semet involvi metuens, ad Anglos Saxones maternae affinitatis invitatus gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ip̃e robertus a ducib la¬
roli interfectus est. licet ẽxctꝰ¬
eius uictoriã obtinuerit. Ip̃e
tamẽ nepharie temeritatis
preciũ luit. Nec tñ socii defe¬
itionis eius territi perfidie
deseruere cõtumlaciã. harolo
itaq a cede reuertenti octur¬
rit ei herbertus comes uirm̃¬
densis iniquorũ nequissimꝯ
Deceptũ. in parronnia castro
hospitandi gr̃a compulit.
et sit eũ dolo captũ tenuit.¬
domicilio reclusit. Habebat
sororem huiꝰ herberti. de qua
natus est hugo magnꝯ. Et
quia status regni sine pͥncipe
fonte susceperat cũ concilio
hugonis magni filii sup̃dicti
roberti et procerũ francorũ¬
unctus qz in regem rodulfus

Expanded text:
ubi ipse Robertus a ducibus Karoli interfectus est, licet exercejus victoriam obtinuerit, ipse tamen nefariae temeritatis pretium luit. Nec tamen socii defectionis interitu ejus territi, perfidideseruere contumaciam. Karolo itaque a cede revertenti, occurrit ei Herbertus comes Virmandensis, iniquorum nequissimus, deceptum in Parrona castro hospitandi gracia compulit, et sic eum dolo captum carcere reclusit. Habebat sororem hujus Herberti, de qua natus est Hugo Magnus. Et quia status regni sine principe fonte susceperat, consilio Hugonis Magni, filii predicti Roberti, et procerum Franciunctus est in regem civitate
Abbreviated transcription (Latin):
exert̾e a quibusdã epĩs dyade¬
mate se regio coronari. ac cep¬
tro regni ĩnsigiri ac ĩungi
partim blandicus. partimq
minis extorsit. S nequaꝙ

Expanded text:
et a quibusdam episcopis diademate regio se coronari ac sceptro regni insigniri ac inungi partim blanditiis partimque minis extorsit, sed letos
Abbreviated transcription (Latin):
pagam iterũ burgũ¬
diam uastauerũt. factũ qz
est bellũ inter xp̃iãnos et
paganos in mõte halo pemp¬
tis a paganis ex xp̃iãns mul¬

Expanded text:
pagani iterum Burgundiam vastaverunt, factumque est bellum inter Christianos et paganos in monte Chalo, peremptis a paganis ex Christianis mul
Abbreviated transcription (Latin):
tibus suꝑ se hostibus grauit
afflicti castra cũ tentorus
deserentes auffugerũt. hac
uictoria uuinidi aĩosiores red¬
diti in thoriga seu cͥcũiacetes
francorũ terras sese effundũt
ita ut deruanus dux qui urbib
perat slauorũ que usq ad id
tpũs francis paruerãt. despe¬
ratis rebus se ad certos tͣnsfer¬
ret st lauos. Eñ uero nõ tani
iurtute uonndorũ hec clades
accidit francis quãtũ ignaiua
austrasiorũ. Alio qͥn umidictã
quam sub clotario in saxones
hanc ip̃am sub dagoberto in
sclauos exertuisse.

Expanded text:
tibus super se hostibus graviter tibus super se hostibus graviter afflicti, castra cum tentoriis deserentes aufugerunt. Hac victoria Winidi animosiores redditi, in Thuringam et circumjacentes Francorum terras sese effundunt, ita ut Dervanus dux, qui urbibus praeerat Sclavorum, quae usque ad id tempus Francis paruerant, desperatis rebus se ad caeteros transferret Sclavos. Enimvero, non tam virtute Winidorum haec clades accidit Francis quantum ignavia Austrasiorum. Alioqui vindictam, quam sub Clotario in Saxones, hanc ipsam sub Dagoberto in Sclavos exercuisse
Abbreviated transcription (Latin):
respondit se cũ ppło siml et
terra dagoberto libentissime
pariturũ. Si tñ in quit dispo¬
suerit nobiscũ amicitias con¬
ẜuare. Ad hec stcharius. No
est ait possibile ut ẜui xp̃i
cũ cambus federa iũgant
Et respondẽte samone. qñ qͥdẽ
uos ẜuos profitemi fore dei.
et nos eius sumꝰ canes. Ideo¬
N ea que nequiter contra
eius geritis nolũtatẽ ut ĩnti¬
les famuli nobis frequenter
concedit᷑ morsibus ita ulcisei
Statim eiectus est sicharius
de conspectu ip̃ius. Erua exas¬
peratus dagobertus cõtũelia
lectas ex austria dirigit mili¬
tares copias ad debellanda
Pumidorũ gentem. Quibus
fuere auxilio alamamcum
roberto duce. nec nõ et logo¬
bardi qui in ea qua congressi
parte uictoriã adepti plurimũ
captiuorũ ad ꝓp̾a redẽũtes
abduxerũt numerũ. Austrasii
u̾o franci uuundos qui in
uogasteose confugrrãt castro
obsidione clauserũt. Quam
dũ segnt̾ admñstrarẽt irruen¬

Expanded text:
respondit, se cum populo suo, simul et respondit, se cum populo suo, simul et terra, Dagoberto libentissime pariturum, « Si tamen, inquit, disposuerit nobiscum amicitias conservare. » Ad haec Sicharius: « Non est, ait, possibile, ut servi Christi cum canibus foedera jungant. » Et respondente Samone: « Quandoquidem vos servos profitemini esse Dei, et nos ejus sumus canes, ideo ea quae vos nequiter contra ejus geritis voluntatem, ut inutiles famuli, nobis frequenter conceditur morsibus ipsa ulcisci. » Statim ejectus est Sicharius de conspectu ipsius. Qua exasperatus Dagobertus contumelia, lectas ex Austria dirigit militares copias, ad debellandam Winidorum gentem. Quibus fuere auxilio Alemanni cum Rotberto duce, necnon et Longobardi. Qui in ea qua congressi parte victoriam adepti, plurimum captivorum ad propria redeuntes abduxerunt numerum. Austrasii vero Franci Winidos, qui in Vogastense confugerant castrum, obsidione clauserunt. Quam dum segniter administrarent, irruen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuulũ filiũ noĩe chilpericũ
qui non diu rebus hũanis
suꝑfuit. Opinio mortis eius
dagoberto asscribit᷑. Qui eiꝰ
comperta morte barentũ ducẽ
ad ꝑuadendũ eius regñũ
uel ad thesauros sibi adducen¬
dos direxit. Barentꝰ uero
graue dispendiũ exinde fe¬
cisse memorat᷑
ꝑ tp̃e cõmutatores m̃ciũ
Iex francia et sclauorũ
ingressi patriã a sclauis reb
expoliati sius. et qui resistere
temptauerãt interfecti sũt.
Quapp̃ quidã sicharius uocabło
missus a dagoberto ad samonẽ
memorate gentis pͥncip̃ẽ postu¬
laturus de cõmissis iusticiam
dũ sciret se a samone nolle
uideri. uestibus quib selaui
utebant᷑ ne agnosteretur
indutus conspectui se offert
regis. p̾senciã suã reflgiẽtis
Et que sibi in mãdatis tradita
fuerãt prolocutꝰ ait. nõ debẽ
eũ contemptui habere gente
francorũ eo ꝙ ip̃e ac ppłus ei
subiectus obnoxii forẽt suitu¬
tis dagoberto eorũ regi. his
uerbis samo prouocatꝰ ad nã

Expanded text:
ine Chilpericum. Qui non diu rebus humanis superfuit. Opinio mortis ejus Dagoberto ascribebatur. Qui ejus comperta morte, Barontum ducem ad pervadendum ejus regnum, vel ad thesauros sibi adducendos, direxit. Barontus vero grave dispendium exinde fecisse memoratur. Eo tempore, commutatores mercium ex Francia Sclavorum ingressi patriam, a Sclavis rebus exspoliati suis, et qui resistere tentaverant interfecti sunt. Quapropter quidam, Sicharius vocabulo, missus a Dagoberto ad Samonem memoratae gentis principem, postulaturus de commissis justitiam, dum sciret se a Samone nolle videri, vestibus quibus Sclavi utebantur, ne agnosceretur indutus, conspectibus se offert regis praesentiam suam refugientis. Et quae sibi in mandatis tradita fuerant prolocutus, ait non debere eum contemptui habere gentem Francorum, eo quod ipse ac populus ei subjectus obnoxii forent servitutis Dagoberto eorum regi. His verbis Samo, provocatus ad iram,
Abbreviated transcription (Latin):
Unc etiã gregorius tu¬
ronensis cũ egilane
leuiugildi hispanorũ regis
legato quem ad chilpericum
miserat. qr erat ip̃e egila arri¬
amis: de fide site trinitatis cõ¬
Flictũ habuit. et ẽũ mirabiliter
superauit. Qui ꝙͣiuis negasset
se aliqñ fieri catholicũ tamẽ
infirmitate impulsus est ip̃a
amplecti religionem.
yberius uero cõstãtinꝰ
rexit ains. sentiens diem sue
ĩminere uocationis una cum
consilio auguste sophie mau¬
riciũ genere capadocem unrũ
streniũ elegit ad imperium
suãq filiam regalibus orna¬
mẽtis ornatam ei tradidit
dicens. Sit tibi imꝑiũ meũ
tũ hac puella concessũ. Utere
eo feliciter in mente habens
equitatem ac iusticia p̾ ci¬
pua optimi imꝑatoris esse
insignia. hec postꝙͣ dixit
corpoream relmquẽs sarcm̃a
ad eternã inigrauit patriã.
maximũ sui obitus ppłis sibi
subditis relinquens luctum
Fuit eñ sũme bonitatis. in ele¬
mostins promptus. in uidicãdo
cautissimꝰ. nullũ despiciens. om̃s

Expanded text:
unc etiam Gregorius Turonensis cum Egilane Leuvigildi Hispanorum regis legato, quem ad Chilpericum miserat, quia erat ipse Egila Arianus, de fide sanctae Trinitatis conflictum habuit et eum mirabiliter superavit. Qui quamvis negasset se aliquando fieri catholicum, tamen infirmitate impulsus est ipsam amplecti religionem.Tiberius vero Constantinus rexit annis, sentiens diem suae imminere vocationis, una cum consilio Augustae Sophiae Mauricium, genere Cappadocem, virum strenuum, elegit ad imperium suamque filiam regalibus ornamentis ornatam ei tradidit, dicens: « Sit tibi imperium cum hac puella concessum. Utere eo feliciter, in mente habens aequitatem ac justitiam praecipua optimi imperatoris esse insignia. » Haec postquam dixit, corpoream relinquens sarcinam, ad aeternam migravit patriam, maximum sui obitus populis sibi subditis relinquens luctum. Fuit enim summae bonitatis, in eleemosynis promptus, in judicando cautissimus, nullum despiciens, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
francorũ relinquẽs nantildẽ
quãdam puella monasterio
raptam in matͥmo ͫ sͥ iuxit.
Uq ad id tp̃is concilio beati
armilfi inettensis urbis põ¬
tificis. necnõ prppini in re¬
gno austrasiorũ maioris
domꝰ officiũ gerentis usꝰ
est. Ideoq tam stremius tã¬
qz efficaꝵ in adm̃istrando
apparebat regno ut cͥcũpo¬
ite nationes. eus uererẽt᷑
nomen. suaqz auxilia in subi¬
ciendis exteris sponderent
gentibus fide promptissima
At uero post discessũ p̃̾fati
antistitis consilus iam dicti
prppin et chumberti urbis

Expanded text:
Francorum relinquens, Nantildem Francorum relinquens, Nantildem quamdam puellam, a monasterio raptam, in matrimonium sibi junxit. Usque ad id temporis consilio beati Arnulfi Metensis urbis pontificis, necnon Pippini, in regno Austrasiorum majoris domus officium gerentis, usus est. Ideoque tam strenuus tamque efficax in administrando apparebat regno ut circumpositae nationes ejus vererentur nomen, suaque auxilia in subjiciendis exteris sponderent gentibus fide promptissima. At vero post discessum praefati antistitis, consiliis jam dicti Pippini et Chuniberti urbis
Abbreviated transcription (Latin):
Agobertus autẽ eo defũ¬
to totius regim̃ẽ nactꝰ
gentis burgũdiam ea ppo¬
siti intentione proficiscitur
ut oppssis et calũpinam susti¬
nẽtibus iusticiam ex̾cendo
su buemret. ex cuiꝰ aduẽtu
serat. ac quedã mentũ cõpp¬
natio. Qui ubi lingonas atti¬
git paupibus ac uidius se
adendi facultate concessa
uincuiq absq ullius acceptõe
ꝑspne. quod suũ erat legibus
Dlut fecit equitate ẜuata quã
duligit altissimꝰ. . lost hecꝰ
duuonẽ caftrũ adut paria
ibudem accelenis. Indeq tabi¬
lonis ꝓrofectura balneũ ma¬
tutuiꝰ ingredit᷑ p̃cipieno
amalgrario et arneberto du¬
trbtus Duillebaldo quoq pa¬
fruto ut brumilfũ ariberti
siratens sui auũculũ p̃p infide¬
lcatem sibi suspectũ inticent
augustidum̃ antissiodoro
iter dirigens. post ꝑ senomĩ
ciuitatẽ parisiuis deuenit. et
Romuliaco iulla cõstitutus
gomatrudem regmã nouerce
sue sichildis germanã. eoꝙ
esset sterilis consilio quorũdã

Expanded text:
agobertus autem, eo defuncto, totius regimen nactus gentis, in Burgundiam ea propositi intentione proficiscitur ut oppressis et calumniam sustinentibus justitiam exercendo subveniret. Ex cujus adventu sserat, ac quaedam mentium consternatio. Qui ubi Lingonas attigit, pauperibus ac viduis se adeundi facultate concessa, unicuique, absque ullius acceptione personae, quod suum erat, legibus solvi fecit; aequitate servata, quam diligit Altissimus. Post haec Diviona castrum adiit, paria ibidem acturus. Indeque Cabillonis profecturus, balncum matutinus ingreditur, praecipiens Amalgerio et Arneberto ducibus, Willebaldo quoque patricio, ut Brunulfum, Ariberti fratris sui avunculum, propter infidelitatem sibi suspectum, interficerent. Augustodunum Antissiodoro iter dirigens; post, per Senonum civitatem Parisius devenit. Et Romiliaco villa constitutus, Gomatrudem reginam novercae suae Sichildis germanam eo quod esset sterilis, consilio quorumdam
Abbreviated transcription (Latin):
bello aggressi sũt. et multis
interfectis in fuga uerterũt.
Inde q cũ hoste ex regnis suis
una cũ predicta scara ludouici
regis germame predicti re¬
ges ordinatis qui regnũ suũ
cõtra normanos in ganto
residentes custodirent. In bur¬
gũdiam ꝟ̾sus bosonem per
mensem iuliũ a trecas cĩtate
ꝑrexũt. harolo rege illuc cũ
eiectis de castro matiscano
bosonis hõibus ip̃m castellũ
ceperũt et eũ comitatũ ber¬
nãdo cognomẽto plãta pillosa
dederũt. et ꝑgentes simul ka¬
rolus. ludonicus. et karlomãnꝰ
ad obsidendã uiennã In qua
boso uxorem suam cũ filia et
magña partem de suis hoĩb
relinquẽs fugam ad mõtana

Expanded text:
bello aggressi sunt, et multis bello aggressi sunt, et multis interfectis, illum in fugam verterunt; indeque cum hoste ex regnis suis una cum praedicta scara Ludovici, regis Germaniae, praedicti reges, ordinatis qui regnum suum contra Nortmannos in Ganto residentes custodirent, in Burgundiam versus Bosonem per mensem Julium a Trecas civitate perrexerunt, Carolo rege illuc cum  In quo itinere ejectis de castro Matiscano Bosonis hominibus, ipsum castellum ceperunt, et eum comitatum Bernardo cognomento Planta-pilosa dederunt; et perrexerunt simul Carolus, Ludovicus et Carolomannus ad obsidendam Viennam, in qua Boso uxorem suam cum filia et magnam partem de suis hominibus relinquens, fugam ad montana
Abbreviated transcription (Latin):
Ilii aũt ludouici quondã
sũt ambianis ciuitaten et
sicut fideles illorũ ĩuenerũt
regnũ paternũ interse diuise¬
rũt .i. ut ludonicus quod de
francia residuũ erat ex pa¬
terno regno. s et neustriã
cũ marchis suis haberet. et
karlomãnꝰ burgũdiam et
aquitamã cũ marchis suis
obtineret. et quiqz de pͥmorib
sione honores haberent. illi
se cõmendarent. Inde compẽ¬
diũ redeũtes ibi pascha dñi
celebrauerũt. et post hec per
rhenũ et catalaums cĩuitates
ad placitũ condictũ mediante
mino apud gũdulfi uillã obiuã
siuis consobrinis uenerũt. quo
uenire nõ potuit. s pro se
missos suos direxit. Karolus
aũt a longobardia rediens
illuc uenit. In quo placito cõi
assensu ĩuentũ est ut ip̃i
reges ludouici quondã filii
ad attimacũ redirent. cui
stara ludonici germame regis.
et hugonem Iotharii iumoris
filiũ impeterent. Quo uemi¬
entes quia hugonẽ nõ iiene¬
rũt sororiũ illius theuboldũ

Expanded text:
ilii autem Hludowici quondam sunt Ambianis civitatem, et sicut fideles illorum invenerunt, regnum paternum inter se diviserunt, id est ut Hludowicus quod dec Francia residuum erat ex paterno regno, sed et Niustriam cum marchis suis haberet, et Karlomannus Burgundiam et Aquitaniam cum marchiis suis haberet, et quique de proceribus sione honores haberent, illi se commendarent. Inde Compendium redientes, ibi pascha Domini celebraverunt, et post haec per Remura et Catalaunis civitates ad placitum condictum mediante Iunio apud Gundulfi–villam obviam suis sobrinis venerunt. Ad venire non potuit, sed pro se missos suos direxit. Karolus autem a Langobardia rediens, illuc venit. In quo placito communi consensu inventum est, ut ipsi reges, Ludovici quondam filii, ad Attiniacum redirent cum scara Ludovici, Germaniae regis, et Hugonem, Lotharii junioris filium, impeterent. Quo venientes, quia Hugonem non invenerunt, sororium illius Teutbaldum
Abbreviated transcription (Latin):
Ifrrte iongius in pastendo
bberrassent eorũ somtiui dug¬
nosti poset Dui igitᵃ uigiles
hos atq huioi inter se serũt
ẜmones. Silua que pͥus appa¬
ruerat condensa decidentib
ramis fronde quidem rarissiã
s armorepnitore uidebat᷑ den¬
sissima. Turbatis itaq custo¬
dibus et quid agerent hesitã¬
tibus suꝑuemente ex̃citu cũ
adhuc fessi młto suꝑioris dier
labore quiescerent. alii in suig
gratis. alii expergefacti sed
somno soluti penas dabãt. Cesi
multi mortales reliqui ĩ fuga
uertũt᷑. Ip̃i duces astensis eqͥs
uix distrimẽ euasere mortis
laudericus uuitrionẽ frustra
sequi conatus ne locis equi
rapido uectũ cursu mĩme ua¬
luit assequi. Patrata tanta
ac tam insperata uictoria
fredegũdis cũ filio clotario
et cũ armatorũ maxĩo cuneo
remensem ĩuadit campamã
replens om̃a incendio et sã¬
giũe. Uastabãt᷑ cũcta die noctuq
exurebant᷑ edificia diripie¬
bant᷑ pat̾imoĩa perimebãt᷑

Expanded text:
si forte longius in pascendo si forte longius in pascendo aberrassent, eorum sonitu dignosci possent. Dum igitur vigiles hos atque hujusmodi inter se serunt sermones, silva, quae prius apparuerat condensa, decidentibus ramis fronde quidem rarissima, sed armorum nitore videbatur densissima. Turbatis itaque custodibus, et quid agerent haesitantibus, superveniente exercitu, cum adhuc fessi multo superioris diei labore quiescerent, alii in suis stratis, alii expergefacti, sed somno soluti poenas dabant. Caesi multi mortales; reliqui in fugam vertuntur. Ipsi duces, ascensis equis, vix discrimen evasere mortis. Landericus Wintrionem frustra sequi conatus, velocis equi rapido vectum cursu minime valuit assequi. Parta tanta ac tam insperata victoria, Fredegundis cum filio Clotario, et cum armatorum maximo cuneo, Remensem invadit Campaniam, replens omnia incendio et sanguine. Vastabantur cuncta die noctuque, exurebantur aedificia, diripiebantur patrimonia, perimebantur
Abbreviated transcription (Latin):
Qui certatim arborũ precisis
ramiis arreptisq una tintina¬
bulis factũ uitati ducis matu¬
tini hostilib astitere castris.
Interea fredegũdis clotariũ
filiũ suũ ꝓpris gestãs ulus
usq ad locũ tertam̃s armatũ
p̾cedebat exercitũ ut miseratio
eos infantis accenderet quem
suicti forent captiuũ de rege
facturi uidebãt᷑. Sed unꝰ hostiũ
qui cũ socis pretendebat mu¬
ma uigiliarũ clara nec dr̃i luce
eos conspiciens aduentare
et rem prorsus ignorãs tõ¬
uersus ad sociũ. Quena est
ait hec quam cõtemplor silua
cũ hesterno sero hic milla
parerent uel mĩma ugulta.
Tui socius. Tu inquit pͥdianas
adhut ructãs epulas umioq
solutus obliuiomi madasti
Proxima et oportuna nos
equis nr̃is ĩuenisse pascua
Nũquid nõ audis tintmabula
pastentiũ equorũ collis dep̃e¬
dentia. Mos quippe ãtiquis
ioleuerat francis et max̃ie
tustrasus ut pascentib equis
tintmabula imponerẽt quo

Expanded text:
Qui certatim arborum praecisis Qui certatim arborum praecisis ramis, arreptisque una tintinnabulis, factum imitati ducis, matutini hostilibus astitere castris. Interea Fredegundis Clotarium filium suum propriis gestans ulnis, usque ad locum certaminis armatum praecedebat exercitum, ut miseratio eos infantis accenderet, quem, si victi forent, captivum de rege facturi videbantur. Sed unus hostium, qui cum sociis praetendebat munia vigiliarum, clara necdum luce eos conspiciens adventare, et rem prorsus ignorans, conversus ad socium: « Quaenam est, ait, haec quam contemplor silva, cum hesterno vespere hic nulla apparerent vel minima virgulta? » Cui socius: « Tu, inquit, pridianas adhuc ructans epulas, vinoque solutus, oblivioni mandasti proximi saltus opportuna nos equis nostris invenisse pascua. Nunquid non audis tintinnabula pascentium equorum collis dependentia? » Mos quippe antiquis inoleverat Francis, et maxime Austrasiis, ut pascentibus equis tintinnabula imponerent, quo,
Abbreviated transcription (Latin):
potestatis plenꝰ ignominie
xex remaneret. se certe quibi
posset modis remunerationẽ
pro filio nõ defuturã. que spe¬
ctatrix cũctoꝵ ac testis ui ꝰcuiꝰ q
Uel ignauie uel u̾tutis in enn¬
nẽtiori costituta loco desuper
pugnã spectaret. Cũq his
ad belli tertamina reddidisset
aiosiores: ad extremũ intulit
Ne ait quempiam uestrũ mł̃ti¬
tudo deterreat aduersariorũ
si aꝑta cõgrediam̃i fronte ĩuem
fallendi eos uiam. que uobis
pariat uictoriami. Uos tin
sequimĩ me p̾uiam. et que
laudericũ uicem regis agente
me suggerente uideritis fade
uos quoq eadem facite. Placut
cuctis quõd dixerat regina et
ex consilii siña regemi adhus
matris suggentem ubera
ferrata sequũt᷑ agmina dn¬
tempesta nõte surgeno eal
siluam lauderico ducente est
ingressus. Qui arrepta securi
ramũ p̃cidit arboris. suspensũ¬
q tintinabulũ collo equi cui
presidebat ferens hortat᷑ socios
ut suũ om̃o sequãt᷑ exemplũ

Expanded text:
potestatis, plenus ignominiae potestatis, plenus ignominiae rex remaneret. Se certe, quibus posset modis, remunerationi pro filio non defuturam, quae spectatrix cunctorum, ac testis uniuscujusque vel ignaviae, vel virtutis, in eminentiori constituta loco desuper pugnam spectaret. » Cumque his ad belli certamina reddidisset animosiores, ad extremum intulit: « Ne, ait, quempian vestrum multitudo deterreat adversariorum. Si aperta congrediamini fronte, inveni fallendi eos viam, quae vobis pariat victoriam. Vos tantum sequimini me praeviam, et quae Landericum, vicem regis agentem, me suggerente videritis facere, vos quoque eadem facite. » Placuit cunctis quod dixerat regina, et ex consilii sententia regem adhuc matris sugentem ubera ferrata sequuntur agmina. Intempesta nocte surgens exercitus, silvam Landerico ducente est ingressus. Qui, arrepta securi, ramum praecidit arboris, suspensumque tintinnabulum collo equi cui insidebat ferens, hortatur socios ut suum omnes sequantur exemplum.
Abbreviated transcription (Latin):
Hildebertus duorũ regnoꝵ
uallatus p̃sidiis ultionẽ
patris et patrui quos factõe
frredegũdis perisse certis hẽbal
compertũ indicus meditabat᷑.
Congregatis igit᷑ cũctis austra¬
Ns et de regno burgũdie au¬
xiliarib ualidis. gudoaldũ
Dat q ut terrã hostilem pe¬
tentes predas faciant. incẽdia
spargat. captiuos ꝙplures ab¬
ducãt. Qui e campania di¬
gressi remensi pagũ suessio¬
incũ uastaturi aggrediũt᷑.
ũ interim fredegũdis euoca¬
tis qui sibi parebãt francis
actito etiam lauderico. qui tutor
a gũtrãno ut memĩmꝰ clotario
filio suo datus fuerat. facta
contione sit uniu̾sos alloquit᷑
Et pre se puerũ gestãs rogat
ne infanciam regis pupilli c̃õ¬
tempnẽtes agros hostib depo¬
pulatos relinquãt. meminerĩtq
se nõ cõtemptũ puericie ꝓmi¬
sisse s uenerationẽ maiestati
regie. fouerẽt porro honorem
quem conferendũ In cuius
adhue posito estimauissent
ne in matura etate uaciuis

Expanded text:
hildebertus, duorum regnorum vallatus praesidiis, ultionem patris et patrui, quos factione Fredegundis perisse certis habebat compertum indiciis, meditabatur. Congregatis igitur cunctis austrasiis et de regno Burgundiae auxiliaribus validis, Gundoaldum datque ut, terram hostilem petentes, praedas agant, incendia spargant, captivos quamplures abducant. Qui e Campania Remensi digressi, pagum Suessionicum vastaturi aggrediuntur, cum interim Fredegundis, evocatis qui sibi parebant Francis, ascito etiam Lauderico qui tutor a Guntranno, ut meminimus, Clotario filio suo datus fuerat facta concione sic universos alloquitur et puerum prae se gestans, rogat: « Ne infantiam regis pupilli contemnentes, hostibus depopulandos agros relinquant. Meminerint se non contemptum pueritiae promisisse, sed venerationem majestati regiae. Foverent porro honorem, quem conferendum in cunis adhuc posito aestimavissent, ne in matura aetate vacuus
Abbreviated transcription (Latin):
ad regnũ ordinandũ ac ꝓiũ
cias que post mortẽ patris a
francorũ societate desciuerant
recuperandas / aĩos intendũt.e
et ut in externa profecti domi
omña tuta dimitterent harlo¬

Expanded text:
ad regnum ordinandum ac provin cias, quae post mortem patris a Francorum societate desciverant, rec iperandas animos intendunt. Et ut in externa profecti domi omnia tuta dimitterent, Karlo
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ griffo qui ceteris maior
natu erat: matrẽ habiit noiẽ
uuanahilde nepte odilonis
ligno consilio. ad spem totius
regii cõcitauit/ ĩ tantũ ut sine
Dilatõe laudunũ ciuitatẽ octu¬
paret dic bellũ frib indiceret

Expanded text:
quorum Grifo, qui ceteris minor natu erat, matrem habuit nomine Swanahilde, neptem Odilonis ligno consilio ad spem totius regni concitavit, in tantum, ut sine dilatione Laudunum civitatem occuparet, ac bellum fratribus indicer
Abbreviated transcription (Latin):
cõtinuit. Hiemauit q ĩ iulla
carisiaco atq in ea natalem
dñi. et sanctũ paschalis festi
solempne celebrauit. Eclipsis
solis facta est n ͦ noñ. Iuni
hora sexta

Expanded text:
continuit. Hiemavitque in villa Carisiaco atque in ea natalem Domini et sanctum paschalis festi sollemne celebravit. Eclipsis solis facta est II. Non. Iun. hora sexta
Abbreviated transcription (Latin):
Depopulabit᷑ urbibus. Nec parũã
illico auctã aiebãt bellatorum
manũ cũ preter aqͥtantas co¬
pias ualidos speraret sibi ex
austria affuturos auxiliares.
Id q p̃potentes ducũ ex regno
childeberti nosse an ip̃i uera
prosequerẽt᷑. Et hec quidem
legrati ad pͥmã introgationẽ
prodiderũt. Postea uero atrodde¬
as excenti et diutissime cest
indicarũt rigũdã chilperici
filiam cũ magulso tolesano
pontifice exilio relegatã. dem̃i

Expanded text:
depopulabitur urbibus. Nec parvam depopulabitur urbibus. Nec parvam illico coactam aiebant bellatorum manum, cum, praeter Aquitanicas copias, validos speraret sibi ex Austria adfuturos auxiliatores, idque praepotentes ducum ex regno Childeberti nosse, an ipsi vera prosequerentur. » Et haec quidem legati ad primam interrogationem prodiderunt. Postea vero, ad trocleas extensi et diutissime caesi, indicarunt Rigundem Chilperici filiam cum Magnulfo, Tolasano pontifice, in exsilium relegatam. De