comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hinc illa tam frequens contra uenta
p̃sumptio inuadebatur:. ꝓ defenden¬
da libertate. Importuna libertas p̃re¬
reptaq insatiabiliter potiundt licen¬
tia: quod male conceptam ꝑnitiem
restinguere uidebatur augebat. hiic
inianus ante pugna insidiator ar¬
gutior hinc in pugnam hostis m¬
festior. hinc post pugnam uicton
iminitior. hinc onĩa ad domanoi
impatientiam crudescentia. hni
iam ne remediis credebatur. Itaq
si int̾rogare possim hanc de qua so¬
quimur nationem. quid tunc c̃s
lec ipia sustinebat de illis temꝑib
iudicarit. responderet ut arbitro
dicens. Sic me illa tunc febris exan¬
gnem reddidie. ac frigidam fectt
ferue facere uł cõmouere nequiut¬
rit. Atq ita me romani inclinaue¬
remit: ut nec ad gothos surgam .s.
se ipsa quid̾e roma: clades quasm
tulit euitauit. Exerute ami aucds
sunt ꝑ todos miindi caralmes potu¬
tie ducm iresq legionũm: que
in sece conicurrentes enis aamyno

Expanded text:
hinc illa tam frequens contra uetita hinc illa tam frequens contra uetita praesumptio: inuadebatur pro defendenda libertate inportuna libertas praereptamque insatiabiliter potiundi licentiam, quod male conceptam perniciem restinguere uidebatur, augebat. hine Romanus ante pugnam insidiator argutior, hinc in pugna hostis infestior, hinc post pugnam uictor immitior, hinc omnia ad domandam inpatientiam crudescentia, hinc iam nec remediis credebatur. itaque si interrogare possem hanc de qua loquimur nationem, quid tunc, cum haec ipsa sustinebat, de illis temporibus iudicarit, responderet ut arbitror dicens: \'sic me illa tunc febris exsanguem reddidit ac frigidam fecit, perstrinxit, feruefacere uel commouere nequiuerit, atque ita me Romani inclinauerunt, ut nec ad Gothos surgam\'. sed ne ipsa quidem Roma clades, quas intulit, euitauit exercitae diu auctaeque sunt per totos mundi cardines potentiae ducum uiresque legionum, quae in sese concurren
Abbreviated transcription (Latin):
nullos post se gallorum motus perci¬
mescens. certo sciens minime aliquos
qui uel moueri audeant. uł si moue¬
antur tim̃di sunt reliquisses Consti¬
tui nunc ante oculos uelim exangũe
defectamq galliam. post illas arden¬
sissimas febres int̾nosq estus uitaliũ
inolliora torrentes ut sese habeat. qͣn¬
ta macie quantoq pallore sit: qͣm di¬
missa iacer. ac resoluta. qͣmꝙ ipsos
queq: necessarii officii motus ne eum¬
dem in occursum malorũ reuotent
ꝑtimescat. Irruit eium in ea repen¬
tino imyetu romanꝰ exercitus uelut
fortissimo corpore fortior lues. que
tanto grauius accenditur: quanto
impatientius toleratur. Siciebat msᷝ¬
sera: cum instante gladio profitet
sponsionem seruitutis et̾ne aͦuulsis
insuꝑ ossib cogeretur. Sitiebat ut
dixi noͣtam ilła om̃ib qr suauissimã
uelut aquȩ gelide dulcediñẽ libertatis:
quantoq eam magis subtrahi intel¬
ligebat. tanto auidius desiderabat.

Expanded text:
nullos post se Gallorum motus pertinullos post se Gallorum motus pertimescens, certo se sciens minime aliquos, qui uel moueri audeant uel si moueantur timendi sint, reliquisse. constitui nunc ante oculos uelim exsanguem defectamque Galliam, post illas ardentissimas febres internosque aestus uitalium meliora torrentes ut sese habeat, quanta macie quantoque pallore sit, quam demissa ac resoluta iaceat, quam ipsos quoque necessarii officii motus, ne eundem incursum malorum reuocent, pertimescat. inruit enim in eam repentino impetu Romanus exercitus ueluti fortissimo corpori fortior lues, quae tanto grauius accenditur, quanto inpatientius toleratur. sitiebat misera, cum instante gladio profiteri sponsionem seruitutis aeternae auulsis insuper obsidibus cogeretur; sitiebat, ut dixi, notam illam omnibusque suauissimam uelut aquae gelidae dulcedinem libertatis, quantoque eam magis subtrahi intellegebat, tanto auidius desiderabat.
Abbreviated transcription (Latin):
uelouiter ꝑ occultum imꝑat. atq un¬
diq subito uastum clamorẽ attollere.
Quo facto consternati oppidani dum
recurrert ad muniendũ oppidum uo¬
lurto: ab oppugnatione turris uel
demolicione aggeris recesserunt. Illi
tam̃ qui ad incidendas fontis uenas
sub obtentu aggeris tuti ciniculos ꝑ¬
fodiebant: reꝑtos in abstrusa meatꝰ
aquarum. ꝑ multa diuidendo tenu-¬
ari in semet ipsis consumiq fecert.
Oppidani fonte siccato ultima des¬
ꝑatione correpti. deditionẽ sui faci-¬
unt. Cesaraitem om̃ib qui arma¬
tulerant manus sustuilit. & utam
reliquit: quo testatura ẽẽt etiam po¬
steris pena improborum ¶Multũ enĩ
ad cohercendam audaciam ualet pro¬
positum ꝓ unitionis exemplũ: cum
ipsa miseri presens forma uiuentis
& ad recordationẽ ad monet constios.
& ad sciscitationem cogit ignaros. Ex¬
haustis atq: edomitis gallis. securus
cȩsar cum legionib in italiam redit:

Expanded text:
uelociter per occultum imperat atque unuelociter per occultum imperat atque undique subito uastum clamorem attollere. quo facto consternati oppidani dum recurrere ad muniendum oppidum uolunt, ab oppugnatione turris uel demolitione aggeris recesserunt. illi tamen, qui ad incidendas fontis uenas sub obtentu aggeris tuti cuniculos perfodiebant, repertos in abstruso aquarum meatus per multa diuidendo tenuari in semet ipsis consumique fecerunt. oppidani fonte siccato ultima desperatione correpti deditionem sui faciunt. Caesar autem omnibus, qui armatulerant, manus sustulit et uitam reliquit, quo testatior esset etiam posteris poena improborum. multum enim ad cohercendam audaciam ualet propositum punitionis exemplum, cum ipsa miseri praesens forma uiuentis et ad recordationem admonet conscios et ad sciscitationem cogit ignaros. Exhaustis atque edomitis Gallis securus Caesar cum legionibus in Italiam rediit,
Abbreviated transcription (Latin):
Unum solum ẽẽ. presidii: si quo modo
hostes aqua arceantur. Sed & hoc quoq:.
nisi cesar ñ potuisset ¶Siquidem fons
quo ad potum utebantur: medio de¬
uexi montis latere fundebatur. Cesar
ad ꝓximum fontis admoueri uerias.
turremq extrui iubet. Fit magnꝰ ilico
concursus ex oppido: quib sine ꝑicđo
p̃liantib romani quanuis ꝑtinaciter
obsisterent crebriusq succederent: cõ¬
plures tam̃ trucidantur. Ig exstruit᷑
agger & turris pedum .lx: cinꝰ uertex
equare ad fontis locum possit ut uł
eque tela conici queant: uł prȩcipita¬
ta desuꝑ saxorum uolumina ñ time¬
ri. Oppidani aut̃e ibi exanimari siti
ñ solum pecora sua. uerum etiam in¬
firmiores hominũ etates uident: cu¬
ras pice seuo & scindulis repletas. ac
deinde immisso igne inprona ꝑreci¬
pitant: easq: ipsi toto oppido effusi seb¬
sequuntur ardentib machimis. Cum
graue p̃lium sui cęsar ac ꝑiculosum
uideret: cohortes in circuitu oppidi ire

Expanded text:
unum solum esse praesidii, si quoquo modo unum solum esse praesidii, si quoquo modo hostes aqua arceantur. sed et hoc quoque nisi Caesar non potuisset, siquidem fons, quo ad potum utebantur, medio deuexi montis latera fundebatur. Caesar ad proximum fontis admoueri uineas turrimque exstrui iubet. fit magnus ilico concursus ex oppido. quibus sine periculo proeliantibus Romani quamuis pertinaciter obsisterent crebriusque succederent, conplures tamen trucidantur. igitur exstruitur agger et turris pedum sexaginta, cuius uertex aequare ad fontis locum possit, ut uel ex aequo tela conici queant uel praecipitata desuper saxorum uolumina non timeri. oppidani autem, ubi exanimari siti non solum pecora sua uerum etiam infirmiores hominum aetates uident, cupas pice sebo et scindulis repletas ac deinde inmisso igne in prona praecipitant easque ipsi toto oppido effusi subsequuntur. ardentibus machinis cum graue proelium suis Caesar ac periculosum uideret , cohortes in circuitum oppidi ire
Abbreviated transcription (Latin):
moturum. S. cas adhuc ipsa noui¬
u repidantes: mira uirtute & ce¬
leritare ꝑdomutq̃ Interea draptes u¬
naq lypterius tum ad ẽe. caninium
& legiones in finib suis uiderent:
indiq collectis copiis oppidum uelu
mualum occupant. Hoc oppidum inͫ
eaditissima arce pendebat. Duab par¬
tib ꝑ abrupta iatera ñ paruo flumi-¬
ne cingebatur: medio deinde descen¬
su largissimo fonte scuirum. pluri¬
maq introrsum copia frum̃ti titt᷑ai:
irritos prouil discursus hostium deᷤᷤ¬
piciebat. saminius quod solum roinia
na ꝓuisione potuit: ambos duces
ium parte copiarum plurima iN
campũ euocatos maximo prelio su¬
pauit. Nam uno educib int̾fecio:
alter cum paucissimis fugit. Hullus
moppidum redit S ad id oppugnan¬
dum: cȩsare opus fuit.Itaq cer̾tior
ꝑ nuncios reðdttus cȩsar oceurrit. cir¬
cunspectisq om̃ib uidet. si expugna¬
ri ui moliatur: ludo & spectaculo ho¬
stium deludendum ẽe. exercitum suũ.

Expanded text:
moturum. Sed eas adhuc ipsa novimoturum. Sed eas adhuc ipsa novitate trepidantes, mira virtute et celeritate perdomuit. Interea Draptes unaque Lucterius, cum adesse Caninium et legiones in finibus suis videret, undique collectis copiis, oppidum vel eg. Uxellodunum occupant. Hoc oppidum in editissima montis arce pendebat, duabus partibus per abrupta latera non parvo flumine cingebatur: medio deinde descensu largissimo fonte securum, plurimaque introrsum copia frumenti tutum, irritos propiciebat. Caninius, quod solum Romana prouisione potuit, ambos duces cum parte copiarum plurima in campum euocatos maximo proelio superauit. nam uno e ducibus interfecto alter cum paucissimis fugit, nullus in oppidum rediit, sed ad id oppugnandum Caesare opus fuit. itaque certior per nuntios factus Caesar accurrit circumspectisque omnibus uidet, si expugnare ui moliatur, ludo et spectaculo hostium delendum esse exercitum suum;
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Ipse tam̃ ambio regis fines quli
tot bella extitauerat: horrendahe¬
minum strage uastaurt.¶ At ues¬
gallus caninus legatus: bellum
apud pictonas inuenit. u magil
hostium multitudo impeditam
m̾nere legionem tircundedit: atq: ad
extremum aucrimen ad duxit. Por¬
ro hoc fabius legatus acceptis cani¬
nii licceris m pictonas ꝓficiscitur.
ibiq acapr d cportun ttate lo¬
corum certior factus. inopinantes
hostes opprimto magnisq stragibꝰ
factis. plurinas sagit. Dein de tum
camino signum aduentus su dedis¬
ser: caninius totis castris subito exi¬
luit. seseq imecit hosti. Ita fabio
ex alia parte. & camnio ex altera in¬
sistente: maximo & duturno bello
innumere gallorum copiȩ trucida¬
te sunt. Inde fabius in carnuites pro¬
fectus ẽ: sciebat enim dominacũ du¬
tem antiquissimũ rebellionis totꝰ
incentorem. ab hoc bello lapsum. si
armoritis gentib adiunctus ẽet. ma¬
aimos iterum in gallia tumultus ẽẽ.

Expanded text:
isit: ipse autem Ambiorigis fines, qui isit: ipse autem Ambiorigis fines, qui tot bella excitaverat, horrenda hominum strage vastavit. At vero C. Caninius legatus bellum apud Pictonas invenit: ubi magna hostium multitudo impeditam itinere legionem circumdedit, atque ad extremum discrimen adduxit. Porro autem Fabius legatus, acceptis Caninii litteris, in Pictonas proficiscitur, ibique a captivis de opportunitate locorum certior factus, inopinantes hostes opprimit, magnisque stragibus factis, plurimas praedas agit. Deinde cum Caninio signum adventus sui dedisset, Caninius totis castris subito exsilivit seseque injecit hosti. Ita Fabio ex alia parte, et Caninio ex altera insistente, maximo et diuturno bello innumerae Gallorum copiae trucidatae sunt. Inde Fabius in Carnutes profectus est. Sciebat enim Dumnacum, ducem antiquissimum, rebellionis totius incentorem, ab hoc bello Aremoricis gentibus adjunctus esset, maximos iterum in Gallia tumultus esse
Abbreviated transcription (Latin):
auctorem magni sceleris dederuit
gallorum gentib ipsor̃ op¬
mone fortiores babebantur. hicho¬
reo duce bellum ini sfaurant. sibiq
in hanc suscepti belli socictatem.
ambianos. aluercos. saletos. uelio¬
carses. atrebatasq: coniungunt ⁊t
locum quendam tinctũ atq impe¬
ditum tindio paludib capiunt
Commisso prelio: magnã remoñi
manũ quȩ auxilio romanis erat
trucidant.¶ Deinde cum opꝑ ortunũ
ipsi locum insidiis ꝓ uisum occu¬
pauissent. atq hoc comꝑto roma¬
ni ad insidiarum locum instruca
ordinatiq uenissent: cõmisso pr¬
lio romani gallos fugientes issamm
locorii muniionib quib cdaii
fuerant incluserunt. cunctosq: ad
int̾necionem ceciderunt. Ibi chort¬
us uł fugam uł deditionem decra¬
uans. romanos ut uinus caꝑetur
instantes: occidendo ut occideretur
coegir Tgͥ cum pacatam ẽẽ. imiti¬
sam galliam tȩsar neq ausura fon
aut aliquos aspirare motus arbi¬
traretur: legiones in hiberma il¬

Expanded text:
auctorem magni sceleris dediderunt. Gallorum gentibus ipsorum opinione fortiores habebantur. Hi Correo duce bellum instaurant, sibique in 405 hanc suscepti belli societatem Ambianos, Aulercos, Caletos, Velocasses, Atrebatesque conjungunt, et locum quemdam cinctum atque impeditum undique paludibus capiunt: commissoque praelio magnam Remorum manum, quae auxilio Romanis erat, trucidant. Deinde cum opportunum ipsi locum insidiis provisum occupassent, atque hoc comperto Romani ad insidiarum locum instructi ordinatique venissent, commisso praelio, Romani Gallos fugientes eisdem locorum munitionibus, quibus clausi fuerant, incluserunt, cunctosque ad internecionem ceciderunt. Ibi Correus fugam vel deditionem detrectans, Romanos, ut vivus caperetur instantes, occidendo, ut occideretur, coegit. Igitur cum pacatam esse universam Galliam Caesar, 406 neque ausuram fore ad aliquos aspirare motus arbitraretur, legiones in hyberna dim
Abbreviated transcription (Latin):
precori uiri. crassiis quoq filius
erassilectissimus iuuenis in acie
occisus ẽsꝑ rȩt̾ea quattuor cohor¬
us cum uargunteio legato: medii
deprȩhensȩ campis & interfectȩ st̃.
Surenas rapto equitatu crassum
ꝑsequi intendit: eumq circũuen¬
tum ac frustra colloquium eius
petentem interfecit. quanuis uiũu
auferre maluisset. Pauci noctis be¬
neficio liberati: charras confuger̃t.
lognita clade romanorũ.

Expanded text:
praetorii uiri; Crassus quoque filius praetorii uiri; Crassus quoque filius Crassi, lectissimus iuuenis, in acie occisus est. praeterea quattuor cohortes cum Vargunteio legato mediis deprehensae campis et interfectae sunt. Surenas rapto equitatu Crassum persequi intendit eumque circumuentum ac frustra conloquium eius petentem interfecit, quamuis uiuum auferre maluisset. pauci noctis beneficio liberati Carras confugerunt. cognita clade Romanoru
Abbreviated transcription (Latin):
Nam initorem cȩsarem de galliar¬
uersum ciuilia bella comitata sĩ.
aliaq grauissima mala interfeci
apud parthos crassi & trucidati ex¬
ertitus prȩcesserunt.
Nno ab urbe condita. de.xx. uii.
crassus inconsulati collega por¬
peii ꝓiiiitiam sortitus inparthos.
homo in explebilis cupiditatis. audi¬
ta iierusolimis templi opulentia.
quã pompeiꝰ intactam reliquirat:
dens in ƿarthiam: quacunq ster
habuit sotiis nuitatib auxisia in¬
dixit. precia exegirs Mox sut eufra¬
ten transiit: ilico bogessen legatũ
ab orode rege parthorum ad se nis¬
sum obuium habuit. Aquo uehe¬
menter. increꝑatus ẽ: cur contra fi¬
dus luculi & pompeii auaricia
inductus. eu fraten transierit. Qm¬
obtem sine mora fitturum: ut ꝓ
auro narthico sirico ferro hono¬
firrtur. Itaq cum prope charras
uentum ẽẽt: parthis subito in¬
gruentes. cum surmia & sillatia
refectis. sagittis oppressere roma¬
nos. Cecidere ibi plurimi senato¬
res aliquot etiam consulares &

Expanded text:
nam uictorem Caesarem de Gallia reuersum ciuilia bella comitata sunt aliaque grauissima mala, interfecti apud Parthos Crassi et trucidati exercitus. praecesserunt..... Anno ab Vrbe condita DCXCVII Crassus in consulatu collega Pompei prouinciam sortitus in Parthos, homo inexplebilis cupiditatis, audita in Hierosolymis templi opulentia, quam Pompeius intactam reliquerat, dens in Parthiam, quacumque iter habuit sociis ciuitatibus auxilia indixit. pretia exegit moxque ut Euphraten transiit, ilico Vagesen, legatum ab Horode rege Parthorum ad se missum, obuium habuit, a quo uehementer increpitus est, cur contra foedus Luculli et Pompei auaritia inductus Euphraten transierit. quamobrem sine mora futurum, ut pro auro Parthico Serico ferro oneraretur. itaque cum prope Carras uentum esset, Parthi subito ingruentes cum Surena et Silacea praefectis sagittis oppressere Romanos. cecidere ibi plurimi senatores, aliquot etiam consulares et
Abbreviated transcription (Latin):
post aliquantũ tempꝰ quidam
iniqua tupiditate succensus:
eiꝰ sepulchrũ noctu aꝑuit: & qͥc¬
quid in ornam̃tis enis corporis
repperit abstulit. Cui beatꝰ iobs¬
ꝑ tres uisiones apparens. eũ ue¬
hem̃ter exterruit: eisq: dñ .Cii
ausus es corpꝰ istius hominis on¬
dens: tam̃ mͥ se comm̃dauit. Q
gͥ hoc facere p̃sumpsisti: nunca
in basilicam meã deinceps ingres¬
sum habebis. Quod ita qͦ factum
est. Qnotienscunq enĩ uoluisse
beati ioħis oraculum ingredi. P¬
tim uelut a ualidissimo pugili
guttur eiꝰ feriretur. sic subito reti¬
in xp̃o loquor: hoc m iꝑse retult.
qui hoc ipsũ suis ocłis factũ uidi.

Expanded text:
post aliquantum tempus quidam, iniqua cupiditate succensus, eius sepulchrum noctu aperuit et quicquid in ornamentis eius corporis repperit abstulit. Cui beatus Iohannes per visionem apparens, eum vehementer exterruit eique dixit: 'Cur ausus es corpus istius hominis conedens, tamen mihi se commendavit. Quia igitur hoc facerein meam basilicam deinceps ingressum habebis. Quod ita quoque factum est. Quoties enim cunque voluisset beati Joannis oraculum ingredi, statim velut a validissimo pugili guttur ejus feriretur, sic subito retrin Christo loquor, hoc mihi ipse retulit, qui hoc ipsum suis oculis factum vidi
Abbreviated transcription (Latin):
nomme de ciuitate parmensi ab
exercitu gallinci patricii: & ad ur¬
bem rauennatiũ sunt deductĩ. hoc
qͦ tempore.misit agilulfus rex ca

Expanded text:
nomine, de civitate Parmensi, ab exercitu Gallicini patricii; et ad urbem Ravennatium sunt deducti. Hoc quoque tempore misit Agilulfus rex Ca
Abbreviated transcription (Latin):
es nectan abus ille matheseos suers
ueri amicus cluuis. Ad hec respon¬
dit. Multifida quidem ẽ. oregina
ẽ. intempore uno om̃ium memi¬
nisse. Nam & interp̃tes somnioꝵ
& astrici quib omnis diuinan¬
di ratio reseratur. multaq prę¬
ter hȩc sunt: quib utti ad presa¬
entias solemus. his dictis cũ acrius
uultum regine intueretur: olim¬
pias ait. Quid ita defigeris o ꝓpħa.
ubi me intueris: At ille. Recor
re uariatum p̃cium cũ sui operis
admiratione contenderat. Lunc
copum pariter: quib singulis
sui metalli species intrat. Ioue
quippe uiseres ereo lapide nun¬
cupatum: solem cristallo. luña
adamante. martẽ dici sublapi¬
de hematite.merturiũ smarag¬
saturnus in ofite. at uͦ horosco¬
pus ligdinꝰ erat. Exinde mirars

Expanded text:
es Nectanabus matheseos sciensveri amicus cluis. Ad id respondit: multifida quidem est, o reginest in tempore omnium meminisse: nam et interpretes somniorum et astrici, quibus omnis divinandi ratio reseratur, et multa sunt praeter haec nomina, quibus uti ad praescientiam solemus. His dictis cum acrius in vultum reginae intueretur, Olympias refert: quid ita defigeris, o propheta, ubi in me intueris? At ille: recordre variatum pretium sui cum operis admiratione contenderat. Tum pcopum pariter, quibus singulis sui metalli species erat. Iovem enim viseres aereo lapide nuncupatum, Solem crystallo, Lunam adamante, Martem dici sub lapide ematite, sed Mercurius ex smaragSaturnus in ophite, tum horoscopus lygdinus. Exinde mirans
Abbreviated transcription (Latin):
necnon & sesthas. alanos.osidora¬
contas. seres atq caucones. hybe¬
tos. agriofagos. eunomitas. & que¬
cunq sunt orientis barbare gen¬
ces Quib ille auditis: plausum
uans manib magno risu dissolu¬
tuis est. Ignur ad consuete artis con¬
re solito adhibu̾it uͣbi peluim.
atq omĩa alia instrumenta. qͥb
intellexit se uincendũ. atq ab ho¬
stib capiendum: nisi fuge consu¬
leret. Mox autẽ raso capite & bar¬
ba. colleitisq om̃ib queq sibi e¬
rant p̃ciosarum opum: appulit
linea. astrologumq se professus:
ium ꝑitiȩ suȩ cum magna admi¬
ratione comendabat. Ergo necta¬
nab iam longe celebratior apud
fama illius nec olimpiadẽ qui¬
dem reginam lateret. Enim uero¬

Expanded text:
nec non et Scythas, Alanos, Osydoranec non et Scythas, Alanos, Osydoracontas, Seres atque Caucones, Hiberos, Agriophagos, Eunomitas et quaecumque sunt orientis barbarae gentes. Quibus ille auditis plausum dans manibus magno risu dissolutus est. Igitur ad consuetam artis conre solito adhibuit sibi pelvem atque omnia alia instrumenta. Quibus intellexit se vincendum atque ab hostibus capiendum, nisi fugae consuleret. Mox autem raso capite et barba collectisque omnibus quaeque sibi erant pretiosarum opum, in linea, astrologum se professus, vim peritiae suae cum magna admiratione commendabat. Tamen longe celebratior apud fama eius ne Olympiada quidem reginam lateret, coepitque
Abbreviated transcription (Latin):
rebant: adeo ut si metus bellicus
illi immineret. ñ exercitum non
machinam̃ta martia inoueret.
quin potins ingressus aulȩ pene¬
tralia regieq secreta. ibi se solita¬
rium abdebat inuecta secũpelui
Quã dum ex fonte liquidissimo
implȩret: excera imitabatur na¬
uigii similitudine. effigiesq ho¬
minũ illic collocabat. Que om¬
nia cũ suꝑnare ceꝑissent: mox
moueri ac uiuere uisebantur.
Adhibebat etiam & uirgulam ex
ligno hebeni: & p̃cantamina lo¬
quebatur. quib udcaret deos su¬
peros inferosq:. Sicq laborabat
pelui nauiculam sũmergi. Ex
quo fiebat: ut simul cũ summer¬
sione illius cerȩ & cęreis insessorib
etiam om̃s hostes si qui adẽe. pre¬
nuntiabantur pelago megerent᷑
Itaq multo tempore regno ac se¬
curitate potitus est.¶Quodam ign
tempore nuntiatũ ẽ. ei multas
adu̾sum eum gentes una cons¬
piratione atq eadem uoluntal
consurrexisse: scilicet indos. ald¬
bes. fenicesq. parthos & assy tloꝰ

Expanded text:
enta, adeo ut, si metus bellicus illi immineret, non exercitum, non machinamenta Martia moveret, quin potius ingressus aulae penita regiaeque secreta ibi se solitarium abdebat invecta secum pelvi. Quam dum ex fonte liquidissimo impleret, ex cera imitabatur navigii similitudinem effigiesque hominum illic collocabat. Quae omnia cum supernare coepissent, mox moveri ac vivere visebantur. Adhibebat etiam et virgulam ex ligno ebeni et praecantamina loquebatur, quibus vocaret deos superos inferosque sicque laborabat pelvi naviculam submergi. Ex quo fiebat ut simul cum submersione illius cerae et cereis insessoribus etiam omnes hostes, si qui adesse praenuntiabantur, pelago mergerentur. Itaque multo tempore regno ac securitate potitus est. Quodam igitur tempore nuntiatum est ei multas adversus eum gentes una conspiratione atque eadem voluntate consurrexisse, scilicet Indos, Arabes Phoenicesque, Parthos et Assyrios,
Abbreviated transcription (Latin):
sati genere diuino
pͥmi feruntur. per¬
mensiq sunt ter¬
ram ingenii ꝑuicacia: & am¬
bitum celi stellarum numero
assecuti.¶Quorũ om̃ium necta¬
nabus prudentissimꝰ fuisse com¬
ꝓbatur. Quippe quia quod alii ar¬
mis: ille ore potiusse conuiatur.

Expanded text:
sati genere divino, primi feruntur permensique sunt terram ingenii pervicacia et ambitum coeli stellarum numero adsecuti. Quorum omnium Nectanabus prudentissimus fuisse comprobatur, quippe qui, quod alii armis, ille ore potuisse convincitur.
Abbreviated transcription (Latin):
lue um in balneo dheo dõtem̃ pu-¬
ellam ex nobilissimo romanorũ
genere ortam. eleganti corꝑe. & fla¬
uis ꝓlixisq capillis. pene usq ad
pedes decoratam uidisset: eiꝰ pul¬
chritudine suo uiro cumbto re¬
gi laudauit.Qui ab uxore hec
libenter dissimulans audire:
in magnũ tam̃ puellȩ exarsit
amorem. Nec mora uenatum
in siluam quã urbem appellat

Expanded text:
e cum in balneo Theodotem, puellam ex nobilissimo Romanorum genere ortam, eleganti corpore et flavis prolixisque capillis pene usque ad pedes decoratam vidisset, eius pulchritudinem suo viro Cunincperto regi laudavit. Qui ab uxore hoc libenter audire dissimulans, in magnum tamen puellae exarsit amorem; nec mora, venatum in silvam quam Urbem appellant
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ĩ eus ebii residens baptisterium
habuit: cum tam̃ eccłie catholice
alius ep̃c resideret. Qui tam̃ arri¬
anus ep̃c qui in eadem ciuitate
fuit anastasius nomine: ad fidem
catholicam comu̾isus. xp̃i postea
eccł̃iam rexit̃ hic rotharit rex.
langobardorũ leges quas sola me¬
moria & usu recinebant. scͥptorũ
serie composuit: codicemꝙ iꝑsũ
edictum appellari precepit ¶Frat
autẽ iam ex quo langobardi iN
siuit idem rex in sui edicti testatꝰ
ẽ prologo. Ad hunc rege arichis
dux beneuenti filium suũ aionem
direxit. Qui cũ rauenna uenisset.
ticinum ꝑgens: ibi ei romanorum
malicia potio data ẽ. quȩ eum m̃te
citur cum dux arichis huiꝰ de quo
diximꝰ pateriam maturꝰ annis ad
diem ultimũ ꝓpinquassec: sciens
filiũ suũ aionem ñ recti ẽẽ. sensus.
Rodoaldũ & crimoaldũ iam iuue
prios filios langobardis qui ade¬
rant commdauit: eisq dixit. qͦd

Expanded text:
sancti Eusebii residens baptisterium sancti Eusebii residens baptisterium habuit, cum tamen ecclesiae catholicae alius episcopus resideret. Qui tamen Arrianus episcopus, qui in eadem civitate fuit, Anastasius nomine, ad fidem catholicam conversus, Christi postea ecclesiam rexit. Hic Rothari rex Langobardorum leges, quas sola memoria et usu retinebant, scriptorum serie conposuit codicemque ipsum edictum appellari praecepit. Erat autem iam ex quo Langobardi in mus septimus, sicut idem rex in sui edicti testatus est prologo. Ad hunc regem Arichis dux Beneventi filium suum Aionem direxit. Qui cum Ravennam venisset, Ticinum pergens, ibi ei Romanorum malitia talis potio data est, quae eum mente fuit. 43. Igitur cum dux Arichis, huius de quo diximus pater, iam maturus annis ad diem ultimum propinquasset, sciens filium suum Aionem non recti esse sensus, Radoaldum et Grimoaldum, jam florem roprios filios Langobardis qui aderant commendavit, eisque dixit quod
Abbreviated transcription (Latin):
cnobiumq quod bobiũ appellat᷑
qualpib: cottiis edificauit. quod.xͦl.¬
mlib ab urbe diuiditur ticinensi.
Anous leco. & multe possessiones
anngulis pͥncipib siue langobar¬
dis sargitȩ sunt: & magna ibi facta
÷ congregatio monachorũ. xliii.¬
ustur ario aldus postqͣm suꝑ lan¬
sobardos .xii. annos regnũ tenuit
abhac luce subtractus ẽ: & lango¬
bariorum regnũ rotharit genere
arodus suscepitsfuit aut̃ẽ uirib
doris & isticie tramit̃e sequens:
s tam̃ fidei xꝑiane ñ rectam line¬
am tenens. arriane hereseos ꝑfi¬
dia maculatꝰ ẽ Siquidem arriant
ciem dicunt. Nos aut̃e catholici
patr̃e & filium & sp̃m sc̃m in tri¬
bus ꝑsonis unũ & uerũ dm̃. eqͣli
potentia. eademq gła confitemur:
thuiꝰ temporib pene ꝑ om̃s ciuitateᷤᷤ
regni eiꝰ auo ep̃i erant: unꝰ catholi¬
tus. & alter arrianus. In ciuitate.
qͦ ticinensi usꝙ nunc ostendit᷑.
ubi arrianus ep̃c apud basilicam

Expanded text:
coenobiumque, quod Bobium appellatur, coenobiumque, quod Bobium appellatur, in Alpibus Cottiis aedificavit, quodlibus ab urbe dividitur Ticinensi. Quo in loco et multae possessiones a singulis principibus sive Langobardis largitae sunt, et magna ibi facta est congregatio monachorum. 42. Igitur Arioald postquam super Langobardos duodecim annis regnum tenuit, ab hac luce subtractus est; Langobardorum regnum Rothari genere Arodus suscepit. Fuit autem viribus fortis et iustitiae tramitem sequens, sed tamen fidei christianae non rectam lineam tenens, Arrianae haereseos perfidia maculatus est. Siquidem Arriani ciem dicunt; nos autem catholici Patrem et Filium et Spiritum sanctum in tribus personis unum et verum Deum aequali potentia eademque gloria confitemur. Huius temporibus pene per omnes civitates regni eius duo episcopi erant, unus catholicus et alter Arrianus. In civitate quoque Ticinensi usque nunc ostenditur, ubi Arrianus episcopus aput basilica
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ẽ. his dieb theodeb̾tus rex fran¬
corum. & facta ẽ. pugna grauissi¬
ma inter eos ¶Gundo aldus etiam
germanꝰ theudelinde reginȩ qui
erat in ciuitate astensi. nemine sa¬
ente auctorem mortis illiꝰ. hoc ips
in tempore sagitta ictus interiie.
stur agilulfus rex qui
& ago est appellatus. postqͣm.xͥi.
& quinq annos regnauerat: diem
clausit extremũ. relicto in regno
filio suo adoloaldo ad modu pue¬
ro cũ theudelinda matresSubh
eccłie restaurate sunt: & multe do¬
nationes ꝑ loca uenerabilia largi¬
te.S cum adalo aldus u̾sa men̾te
insaniret postqͣm tũ matre dec̃e
arioaldus subͥntutꝰ I est. De cuius
regis gestis ad nr̃am  noticiam
aliquid mimme ꝑuenit Circa
hec tempora beatus columbanꝰ
ex scͥbtorũ genere oruindus. yͦs¬
qͣm in gallia in loco qui luxouii
dicitur monasteriũ construxerat
in traliam ueniens. a lango bardo¬
rum rege gratant᷑ ⁊ exceptus el

Expanded text:
quoque est his diebus Theudepertus rex Franquoque est his diebus Theudepertus rex Francorum, et facta est pugna gravissima inter eos. Gunduald etiam, germanus Theudelindae reginae, qui erat dux in civitate Astensi, nemine scientem auctorem mortis ipsius, hoc ipso in tempore sagitta ictus interiit. tur Agilulfus rex, qui et Ago est appellatus, postquam viginti et quinque annos regnaverat, diem clausit extremum, relicto in regno filio suo Adaloaldo admodum puero, cum Theudelinda matre. Sub niis ecclesiae restauratae sunt, et multae dationes per loca venerabilia largitae. Sed cum Adaloaldus eversa mente insaniret, postquam cum matre decem Arioaldus substitutus est. De cujus regis gestis, ad nostram notitiam minime aliquid pervenit. Circa haec tempora beatus Columbanus ex Scotorum genere oriundus, postquam in Gallia in loco qui Luxovius dicitur, monasterium construxerat, in Italiam veniens a Langobardorum rege gratanter exceptus est,
Abbreviated transcription (Latin):
trui sui grasulfi potestate degere
cum ẽent᷑ iam prope iuuenilẽ eta¬
tem: ascensa nauitula remigan¬
tes ad beneuenti fines ꝑueniunt.
Ex inde ad ratchis beneuentanoꝵ
aucem suũ quond̃a pedagogum
ꝓperantes: ab eo gratissime iuscep¬
ti. & filiorum loco habiti sunt̃. his
temporib mortuo tassilone duce
baioariorũ. filuis eius garibaldꝰ
in magunto a sclaiis deuictus ẽ.
& baioariorũ termini dep̃dantur.
Resumptis tam̃ baioarii uirib
& p̃das ab hostib excutiunt: & hi¬
stes de suis finib pepulerunt᷑
Dex uͦ agilulfus pacem
cum imꝑatore mannũ uiu
itemiꝙ. inalt̾erum faciens. cũsran¬
tis qͦ iterato pacis concordiamm
nouauit. hoc inchilominꝰ anno
sclaui histriam int̾fectis milttib
lacrimabilit̃ dep̃dati sunt sseq̃n¬
ti qͦ: m̃se martio defunctus ẽ. ꝓpus
tridentũ sed̃s serus xp̃i. de qͥstie
iam diximꝰ: qui usq ad sua tems
succinctam langobardor̃i gentio

Expanded text:
trui sui Grasulfi potestate degere, trui sui Grasulfi potestate degere, cum essent iam prope iuvenilem aetatem, ascensa navicula remigantes, ad Beneventi fines perveniunt; et exinde ad Arichis Beneventanorum ducem, suum quondam paedagogum, properantes, ab eo gratissime suscepti et filiorum loco sunt habiti. His temporibus mortuo Tassilone duce Baioariorum, filius eius Garibaldus in Agunto a Sclavis devictus est, et Baioariorum termini depraedantur. Resumptis tamen Baioarii viribus et praedas ab hostibus excutiunt et hostes de suis finibus pepulerunt. 40. Rex vero Agilulf pacem cum imperatore in annum unum itemque in alterum faciens, cum Francis quoque iterato pacis concordiam renovavit. Hoc nihilominus anno Sclavi Histriam, interfectis militibus, lacrimabiliter depraedati sunt. Sequenti quoque mense Martio defunctus est aput Tridentum Secundus servus Christi, de quo saepe iam diximus, qui usque ad sua tempora succinctam de Lang
Abbreviated transcription (Latin):
losa fraude ꝑemit.Nam ꝓmit¬
tens tasoni ut ei barbam sĩcut mo¬
ris ẽ. incideret. eumq filium sibi
faceret: ipse taso tum cactone ger¬
mano suo & electis iuuenib ad e¬
undem gregorium nichil mali me¬
tuens aduenit. Qui mox cum opi¬
tergium cũ suis ẽẽt ingressus: id̾e
statim patriciꝰ cuiitatus portas clay¬
di p̃ceyit. & armatos milttes suꝑ
tasonem eiꝰq: socios misto. Qd̃ taͬ¬
so cum suis comꝑiens. aud acter
se ad p̃lium p̃parauit. Ultim̃uq
sibi data pace ualedicentes. ꝑ sin¬
gulas ciuitatis plateas hac illacor
disꝑsi. quoscunq: obuios haberẽ
poterant trucidantes. cũ magnam
stragem de romanis fecissent᷑: ad
extremũ etiam ipsi ꝑempti st̃.Gire¬
gorus uͦ patricius propt̃ iusiuras¬
dum quod dederat. caput tasonis
sibi deferri iubens: eius barbam
sicut ꝓmiserat ꝑiurus abscidit. xli
isͣ ita ꝑemptis: dux foroiulanis
grasusfus gisulfi germanꝰ cons¬
tituitur. Rado aldus uero & grimo¬
aldus despecui ducentes sub pa¬

Expanded text:
losa fraude peremit. Nam promittens Tasoni, ut ei barbam, sicut moris est, incideret eumque sibi filium faceret, ipse Taso cum Caccone germano suo et electis iuvenibus ad eundem Gregorium nihil mali metuens advenit. Qui mox cum Opitergium cum suis esset ingressus, statim isdem patricius civitatis portas claudi praecepit et armatos milites super Tasonem eiusque socios misit. Quod Taso cum suis conperiens, audacter se ad proelium praeparavit; ultimumque sibi data pace valedicentes, per singulas civitatis plateas hac illacque dispersi, quoscumque obvios habere poterant trucidantes, cum magnam stragem de Romanis fecissent, ad extremum etiam ipsi perempti sunt. Gregorius vero patricius propter iusiurandum quod dederat caput Tasonis sibi deferri iubens, eius barbam, sicut promiserat, periurus abscidit. 39. His ita peremptis, dux Foroiulanis Grasulfus, Gisulfi germanus, constituitur. Radoald vero et Grimoald despectui ducentes sub pa
Abbreviated transcription (Latin):
Uilupus dum rege
absente multa insolent᷑ apud
nicinum egisset. quippe quia eum
uertente rege.sciens eidem ea que
ñ recte gesserat displicere: forũiulii
petens. contra eundem regem suȩ
nequitie conscius rebellauit.

Expanded text:
ui Lupus dum rege absente multa insolenter apud Ticinum egisset, quippe quia eum vertente rege, sciens eidem ea quae non recte gesserat displicere, Forum-Julii petens, contra eumdem regem suae nequitiae conscius rebellavit.
Abbreviated transcription (Latin):
uos suos passim liberos facerent.
allegerent. conuigiis honestarent.
libertim in partem posteritatis re¬
cepti. plenitudinem per scelus insur¬
pare meditati sunt: et libertati. serui

Expanded text:
os suos passim liberos facerent, arent, conjugiis honestarent, libertini in partem potestatis recepti, plenitudinem per scelus usurpare meditati sunt: et liberati servi
Abbreviated transcription (Latin):
rursus recipiens: eos qui se expu¬
lerant patricios occidit᷑. Leoñem
qͦ & tyberium qui locũ eiꝰ usur¬
pauerant cepit. & in medio circo
coram om̃i populo iugulari fecit.

Expanded text:
rursus recipiens, eos qui se expulerant patricios occidit. Leonem quoque et Tyberium, qui locum eius usurpaverant, cepit et in medio circo coram omni populo iugulari fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
gnumq romanorũ trib annis
regens. iustinianũ exulem in po¬
to seruauit Rursũq tyberius
contra hunc leonem insurgens.
regnũ eius inuasit: eumq toto
quo ipse regnauit tempore in ea¬
dem ciuitate in custodia tenuit.
oc tempore sinodus xiii¬
aquileie facta. ob imperitĩã
fidei quantũ uniu̾sale conciliũ
susciꝑe diffidit: donec salutarib
beati᷑ pape sergii monitis instruc¬
ta. & ipsa cum ceteris xp̃i eccł̃iis
annuere consensit Facta quoq: ẽ.
sinodus constantinopoli temꝑib
uigilii pape sub iustimano pͥncipe
contra theodorũ & om̃s hereticos.
qui beatam mariam solũ homi¬
Inqua sinodo catholice ẽ. iusti¬
tutum. ut beata maria semꝑ uir¬
go theothocos diceretur. ñsicut
tholica fides habet: ñ homm̃e so¬

Expanded text:
gnumque Romanorum tribus annis regens, Iustinianum exulem in Ponto servavit. 13. Rursumque Tiberius contra hunc Leonem insurgens, regnum eius invasit, eumque toto quo ipse regnavit tempore in eadem civitate in custodia tenuit. 14. Hoc tempore sinodus Aquileiae facta ob imperitiam fidei quintum universalem concilium suscipere diffidit, donec salutaribus beati papae Sergii monitis instructa et ipsa huic cum ceteris Christi ecclesiis annuere consentit. Facta autem est haec sinodus Constantinopolim temporibus Vigilii papae sub Iustiniano principe contra Theodorum et omnes hereticos, qui, beatam Mariam solum homiIn qua sinodo catholice est institutum, ut beata Maria semper virgo theotocos diceretur, quia, tholica fides habet, non hominem so
Abbreviated transcription (Latin):
Cercio anno sicut semꝑ indorn¬
tus furor utoꝑiculorum obli¬
niscitur: seruilius coepio. & semps¬
nius blesus consules. Aucentis sexa¬
ginta nauib in affricam transgt¬
si. uniuersam oram maritimam
quȩ circa sirte sᷤ iaceet depopulati si
atq: in suꝑiora progressi. captis
euersisq ciuitatib plurimis.
gentem predam ad classem dedl¬
xerunt. Inde cum ad italiam redi¬
rent: circa palius pronuncton
quod alucanis montib in altum
excurrit il lisi scopulis centum
quinquaginta naues onerarias
nobilemq: predam crudeliter ad¬
quisitam: infeliciter ꝑdiderunt.
Niet aliquando apud romanos
improbissimam cupiditate: enor¬
initas miseriarum ssiam patres
quib iam nauticȩ rei ꝑdite sũmi¬
tas esset decreuere: ne amplius
qͣm sexagiuta nauium classis ad
subsidium haberetur italiȩ. Quod
quidem decretum: continuo ad ac¬
ti indomita cupiditate ruperunt.
Precerea cotta consul in siciliam tns¬
gressus: plurimis proeliis adn̾sum
poenos & siculos terra mariq: pug¬

Expanded text:
ertio anno — sicut semper indomitus furor cito periculorum obliuiscitur — Seruilius Caepio et Sempronius Blaesus consules ducentis sexaginta nauibus in Africam transgressi uniuersam oram maritimam, quae circa Syrtes iacet, depopulati sunt atque in superiora progressi captis euersisque ciuitatibus plurimis ingentem praedam ad classem deuexerunt. inde cum ad Italiam redirent, circa Palinuri promuntorium, quod a Lucanis montibus in altum excurrit, inlisi scopulis centum quinquaginta naues onerarias nobilemque praedam crudeliter adquisitam infeliciter perdiderunt. uicit aliquando apud Romanos improbissimam cupiditatem enormitas miseriarum: nam patres, quibus iam nauticae rei pertaesum. esset, decrenere ne amplius quam sexaginta nauium classis ad subsidium haberetur Italiae; quod quidem decretum continuo adacti indomita cupiditate ruperunt. praeterea Cotta consul in Siciliam transgressus plurimis proeliis aduersum Poenos et Siculos terra marique pug
Abbreviated transcription (Latin):
cruciata fame. ultima miserabilii
reliquiarum deditione seruata est
Ibi tunc scipio lepidi filius captus.
atq occisus ẽ. Brutus in tisalpinan
galliam fugiens: ꝑ sequente pompi¬
io apud regium mt̾fectus ẽ. Ita hoc
qͣm tedio sillane crudelitatis: ut igns
stipula eadem celeritate qua exar

Expanded text:
cruciata fame ultima, miserabilium cruciata fame ultima, miserabilium reliquiarum deditione servata est. Ibi tunc Scipio, Lepidi filius, captus atque occisus est. Brutus in Cisalpinam Galliam fugiens, persequente Pompeio, apud Regium interfectus est. Ita hoc quam taedio Syllanae crudelitatis, ut ignis in stipula, eadem celeritate, qua exar
Abbreviated transcription (Latin):
mulatudinem trucidari in pace cog¬
nouerit: Postremo quis illas infames
int̾ficiendoium tabulas timucrit. lege¬
rit. senescierit: Ac ñ potius om̃ib no¬
tum sit: una cunctos pace compositos.
atq: eadem salitte securos. uictos uicto¬
resq partter cominuni exultasse leticia:
At etiam in tantis totis totius imꝑii ro¬
mani ꝓuintiis. urbib ac populis.
uix ꝑ paucos aliquando exitisse:
quos iusta ulcio uno etiam auctore dã¬
pnarit. Et ut uerba uera ñ onerem:
ñ temere dixerim tantam uł in bello
saltem ñ extinctam mͦ fuissẽ gregarioꝵ
militum manũ. quanta tunc eȩsat̾.a
in pace nobilium. Igitur sylla mo¬
tuo: lepidus marianȩ partis assest
adu̾sum catulum sillanum ducem
surgens: rediunios bellorũ ciuilum
cineres suserrauit. Bis tunc acie ceru¬
tum ẽ. Plurimi romanorũ iam ipa
paucttate mistrorũ. & adhuc illo fmn¬
re insanuntium: cȩsi sunt. Albano
ciuitas obsidione oppugnata: atq ex

Expanded text:
multitudinem trucidari in pace cogmultitudinem trucidari in pace cognorit? postremo quis illas infames interficiendorum tabulas timuerit legerit senserit? ac non potius omnibus notum sit, una cunctos pace compositos atque eadem salute securos uictos uictoresque pariter communi exultasse laetitia, at etiam in tantis totius imperii Romani prouinciis urbibus ac populis uix paucos aliquando extitisse, quos iusta ultio inuito etiam uictore damnarit? et, ut uerbis uerba non onerem, non temere dixerim, tantam uel in bello saltim extinctam modo fuisse gregariorum militum manum quanta tunc caesa est in pace nobilium. Igitur Bulla mortuo Lepidas, Marianae partis adsertor, aduersus Catulum Sullanum ducem surgens, rediuiuos bellorum ciuilium cineres suscitauit. bis tunc acie certatum est; plurimi Romanorum, iam ipsa paucitate miserorum et adhuc illo furore insanientium, caesi sunt. Albanorum ciuitas, obsidione oppugnata atque
Abbreviated transcription (Latin):
pulis & structi: hec bella quantum ex¬
ternis proxima. tantũ longinqua ci¬
uilib. quid nisi socialia uire uocent᷑.
cum ipsi romani ne sertorii quidem.
aut ꝑpennȩ. aut crassi. aut sparta¬
ti bella ciuilia uspiam nominarint:
Intali g uł desectui. uł ꝑ duellionem
sociorum minore nunc utiq inuidia
laboraret: si fortassis existeret uł gra¬
uis pugna. uł cruenta uctoria. Ne¬
runtamen cum in hisce temporibus
om̃ia plus necessitatis afferant. & minꝰ
oudoris: hoc ẽ. causa. pugna. ictoria.
uł ꝓ exiiͣguenda insolentia tẏ ran¬
norum. uł prohibendo sociorũ defec¬
tu. uł ꝓ murendo ultionis exemplo:
cin tandem dubium ẽ. quanto nunc
mitius. quantoq clem̃tius ex mirtate
ut dicunt bella ciuilia geruntur. im¬
mo repͥmuntur. potius qͣm geruntur:
Quis tnim unũ ciuile bellum ꝑ dec̃e
annos bis temporib agitatũ audie¬
ciuium aciuib cesa meminerit : Quis¬
enim illam quã explicare longum ẽ.
opuimorũ atq illustrium uirorum

Expanded text:
pulis et instructi: haec bella, quantum externis proxima tantum longinqua cinilibus, quid nisi socialia iure uocitentur, cum ipsi Romani ne Sertorii quidem aut Perpennae aut Crixi aut Spartaci bella ciuilia uspiam nominarint? in tali ergo uel defectu uel perduellione sociorum minore nunc utique inuidia laboraret, si fortassis exsisteret uel grauis pugna uel cruenta uictoria. uerumtamen cum in hisce temporibus omnia plus necessitatis adferant et minus pudoris, hoc est causa pugna uictoria, uel pro extinguenda insolentia tyrannorum uel pro cohibendo sociorum defectu uel pro inurendo ultionis exemplo: cui tandem dubium est, quanto nunc mitius quantoque clementius excitata, ut dicunt, bella ciuilia geruntur, immo reprimuntur potius quam geruntur? quia enim unum ciuile bellum per decem annos his temporibus agitatum audieciuium a ciuium, caesa meminerit? quis illam, quam explicare longum est, optimorum atque inlustrium uirorum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ apparerent. Sed suꝑiora omĩa
sic aut dissimulauit aut spreuit:
ac si nichil horum ad res suas qͦ¬
libet modo ꝑtineret. Testam̃ta
facere instituit. quib & filios &¬
ex concubinis liberos ex aliqua
parte sibi heredes faceret. s tar¬
de inchoata ꝑfici ñ poterant. Di

Expanded text:
non apparerent. Sed superiora omnia non apparerent. Sed superiora omnia sic aut dissimulavit aut sprevit, ac si nihil horum ad res suas quolibet modo pertineret. 33. Testamenta facere instituit, quibus filias ex concubinis liberos ex aliqua parte sibi heredes faceret, sed tarde inchoata, perfici non poterant. Di
Abbreviated transcription (Latin):
grauiter ad t̾ram elisit: ut fibu¬
la sagirupta. balteoq gladii dis¬
sipato: a festinantib qui aderats
imnistris exarmatus & sine ami¬
culo leuaretur. Iaculũ etiam quod
tunc forte manũ tenebat tra elap¬
sum ẽ: ut uiginti uł eo amplius
pedum spacio longe iaceret. Ac¬
cessit ad hoc treber aquensis pala¬
tii tremor. & indomib ubi con¬
uers abatur assiduus laquearioꝵ
crepitus. Tacta etiam de celo in qͣ
postea sepultus ẽ. basilica. malũq:
aureum quo tecti culm̃ erat orna¬
tum ictu fulminis dissipatũ. &
supra domũ pontificis quȩ basi
in eadem basilica in margine co¬
rone que inter suꝑiores & inferi¬
ores arcus inferiorem edis part̃e
ambiebat epigr̃ama si nope des¬
criptum. continens qͥs auctor ẽet
ciꝰdem templi. Cunꝰ in extremo ũsu
legebatur. Rarolus pͥnceps. Nota¬
tum ẽ. aquib dam eodem qͦ deces¬
sit anno. paucis ante mortẽ men¬
sib eas que pͥnceps expͥmebant
interas ita eẽ. deletas: ut penitus

Expanded text:
graviter ad terram elisit, ut fibula sagi rupta balteoque gladii dissipato, a festinantibus qui aderant ministris exarmatus, non sine amminiculo, levaretur. Iaculum etiam quod tunc forte manu tenebat, ita elapsum est, ut viginti vel eo amplius pedum spacio longe iaceret. Accessit ad hoc creber Aquensis palatii tremor, et in domibus ubi conversabatur assiduus laqueariorum crepitus; tecta etiam de coelo, in qua postea sepultus est, basilica, malumque aureum, quo tecti culmen erat ornatum, ictu fulminis dissipatum et supra domum pontificis, quae basiin eadem basilica in margine coronae, quae inter superiores et inferiores arcus interiorem aedis partem ambiebat, epigramma sinopide scriptum, continens quis auctor esset eiusdem templi, cuius in extremo versu legebatur: KAROLUS PRINCEPS. Notatum est a quibusdam, eodem quo decessit anno paucis ante mortem mensibus, eas quae PRINCEPS exprimebant litteras, ita esse deletas , ut penitus
Abbreviated transcription (Latin):
a parte orientis stella cometes appa¬
ruit. nimis fulgentib radiis: que
pͦt semet ipsam reũsa disparuit.
Nec mora grauis pestilentia ab ta¬
dem parte orientali secuta. romanu
popłm deuastauit ̃ his dieb do¬
nus papa romane eccłiȩ locũ qui
paradisus dicitur: ante basilicam
beati petri apłi candidis & mag¬
nis marmorib mirifice strauit.

Expanded text:
a parte Orientis stella cometes apparuit nimis fulgentibus radiis, quae post in semetipsam reversa disparuit. Nec mora, gravis pestilentia ab eadem parte Orientis secuta, Romanum populum devastavit. His diebus Donus papa Romanae Ecclesiae locum qui Paradisus dicitur, ante basilicam beati apostoli Petri, candidis magnis marmoribus mirifice stravit.
Abbreviated transcription (Latin):
cipiens: eisdem spaciosa ad habtat¬
dum loca quȩ usq ad illud tempꝰ
deserta erant contriburt. sulicet
sepinũ. bouianũ & iserinam. &
alias cũ sius t̃ritoriis ciuitates:
ipsumq: akeconem mutato di¬
gnitatis nomine. de duce gastaldi

Expanded text:
cipiens, eisdem spatiosa ad habitandum loca, quae usque ad illud tempus deserta erant, contribuit, scilicet Sepinum, Bovianum et Iserniam et alias cum suis territoriis civitates, ipsumque Alzeconem, mutato dignitatis nomine, de duce gastaldi
Abbreviated transcription (Latin):
Discimꝰ: hec monstrant carpelucis iter.
Felix que tantis decoraris gallia gẽmis:
Lumine de quarũ nox tͥ tetra fugit.

Expanded text:
Discimus: haec monstrant carpere lucis iter. Felix, quae tantis decoraris, Gallia, gemmis, Lumine de quarum nox tibi tetra fugit.
Abbreviated transcription (Latin):
anitur. In arabia uͦ hoc ipso tẽpore
sol suꝑmediũ celi ad partem aqui¬
lonis cernitur. umbreq u̾sa uice
contra meridiem udentur.
ec satis procul ab eo de quo pre

Expanded text:
ae. In Arabia vero hoc ipso tempore sol supra medium caeli ad partem aquilonis cernitur, umbraeque versa vice contra meridiem videntur. 6. Nec satis procul ab hoc de quo pr
Abbreviated transcription (Latin):
per refugia montium liberatis. maxi¬
me inmonte parnaso: incuius cir¬
cuitu deucalion tunc regno potie¬
batur. Qui cunc ad se ratibus con¬
fugientes susceptos ꝑ germana par¬
nasi iuga fouit alutq: aquo pro¬
pterea genus hominum reparatũ
ferunt ¶Tunc etiat in ethiopia pes¬
tes plurimas dirosq morbos pene
usq ad desolationem exestuasse:
plato testis est. ¶Et ne forte diuisa tẽ¬
pora credantur ire dei furoris q
bellici: ea tempestate subactam
indiam liber pat̾ sanguine ma¬
defecit. cedibus oppleuit. libidini¬
bus polluit: gentem utiq nulli unꝙͣ.
hominum obnoxiam uernacula
tantum quiete contentam.
nno ante urbem conditam.

Expanded text:
per refugia montium liberatis, maxiper refugia montium liberatis, maxime in monte Parnaso, in cuius circuitu Deucalion tunc regno potiebatur, qui tunc ad se ratibus confugientes susceptos per gemina Parnasi iuga fouit aluitque; a quo propterea genus hominum reparatum ferunt. tunc etiam in Aethiopia pestes plurimas dirosque morbos paene usque ad desolationem exaestuauisse Plato testis est. et ne forte diuisa tempora esse credantur irae Dei furorisque bellici, ea tempestate subactam Indiam Liber pater sanguine madefecit, caedibus oppleuit, libidinibus polluit, gentem utique nulli umquam hominum obnoxiam, uernacula tantum quiete contentam. Anno autem ante Vrbem conditam