comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
saum aciem proelio ex parteuna restituto nihilo segnius in cornualtero gñ manlius cõs pugnam
ciebat : ubi pro pesimilis fortuna est uersata : nam ut altero incornum que fabium sin hocipsum consulẽ
manlium iamuelut fusos agentem hostis & inpigre milites seutisunt. & utile graui uulnere lctus
exaue cessit interfetum nrti graedum retulere cessissent que loco nocõs alter cuma liquot turmis¬
sequitum in eam partem cicato equo aduectus uiuere clamitans collegam seuictorem fuso altero
cornu adeẽ rem inclinatam sustinuiss& : manlius quoque a drestituendam aciem seipse coramos¬
fert: duorum consulum cognita ora accendunt militum animos : simuletur & uanior iamerat
hostium acies dum abundante multitudine freti subtracta subsidia mittunt ad castra oppugnanda
in de haud magn& certamine impetufacto dumprȩde magisquam pugnȩ memores tererent tẽpus

Expanded text:
secum aciem. proelio ex parte una restituto, nihilo segnius in cornu altero Cn. Manlius consul pugnam secum aciem. proelio ex parte una restituto, nihilo segnius in cornu altero Cn. Manlius consul pugnam ciebat, ubi prope similis fortuna est uersata. nam ut altero in cornu Q. Fabium , sic in hoc ipsum consulem Manlium iam uelut fusos agentem hostes et impigre milites secuti sunt et, ut ille graui uolnere ictus ex acie cessit, interfectum rati gradum rettulere; cessissentque loco, ni consul alter cum aliquot turmis equitum in eam partem citato equo aduectus, uiuere clamitans collegam, se uictorem fuso altero cornu adesse, rem inclinatam sustinuisset. Manlius quoque ad restituendam aciem se ipse coram offert. duorum consulum cognita ora accendunt militum animos. simul et uanior iam erat hostium acies, dum abundante multitin quae haud magno certamine impetu facto, dum praedae magis quam pugnae memores tererent tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
intermultas uersantes hostium manus gladio ꝑpectus trans figit : telo extrato preceps fabius in uul¬
nus abut : sensit utr que acies unius uiri casum : cedebat que inde romanus cum .i. fabius consultien¬
siluit iacentis corpus obiectaque parma. hociunestis inquit milites fugientes uos in castra redituros
ad eoignauissimos hostis magis timetis quam iouem martemque ꝑ quos iunestis at ego in iunttus
autuictor reuertar aut propete hic quinte fabi dimicanus cadam consulitum gaius fabius pri¬
oris anni consul uerbis neistis st̃ ut pugnent teimpetraturum credisdii impetrarbunt ꝑ quos
iuntuere & nos ut dec& ꝓceres ut fabio nomine est dignum. pugnando potius quam adhortan do
accendmus militum animos sicin primum infensis hastis ꝓuolant duo fabi totamq mouerunt

Expanded text:
inter multas uersantem hostium manus, gladio per pectus transfigit; telo extracto praeceps Fabius in uolinter multas uersantem hostium manus, gladio per pectus transfigit; telo extracto praeceps Fabius in uolnus abiit. sensit utraque acies unius uiri casum, cedebatque inde Romanus cum M. Fabius consul transiluit iacentis corpus obiectaque parma, 'hoc iurastis' inquit, 'milites, fugientes uos in castra redituros? adeo ignauissimos hostes magis timetis quam Iouem Martemque per quos iurastis? at ego iniuratus aut uictor reuertar aut prope te hic, Q. Fabi , dimicans cadam.' consuli tum Caeso Fabius, prioris anni consul: 'uerbisne istis, frater, ut pugnent, te impetraturum credis? di impetrabunt per quos iurauere; et nos, ut decet proceres, ut Fabio nomine est dignum, pugnando potius quam adhortando accendamus militum animos.' sic in primum infensis hastis prouolant duo Fabii, totamque mouerunt
Abbreviated transcription (Latin):
instruitur aues necueiens hostis & ruscae que legiones detrectant: ꝓpecerta spesenit non magis secum
pugnaturos : quam pugnauerint cum aequis maius quoque aliquot intam inritatis animis & occas¬
sione accipiti hauddes perandum esse faunus res aliter longe euent: nannonalio antebello infestior
romanus : adeo hinc contumeliis hostes hinc consules morte exaceruaueraent prelium inut: uix ex¬
plicandi or dinis spatium &ruscs fuit : cumpilis interprimam trepidationem abietis temere magis
quam emissis pugna iaminmanus iamadgladios ubi mars est a trocissimus uenerat : interprimores
genus fabium in signe spetaculo exemplo queciuibus enat : exhis quintum fabium tertio hic anno ante
consul fuentnt principem in confertos ueientes euntem ferox uiribus & armorum arte tuscus in cautũ

Expanded text:
instruitur acies, nec Ueiens hostis Etruscaeque legiones detractant. prope certa spes erat non magis secum instruitur acies, nec Ueiens hostis Etruscaeque legiones detractant. prope certa spes erat non magis secum pugnaturos quam cum Aequis; maius quoque aliquod in tam inritatis animis et occasione ancipiti haud desperandum esse facinus. res aliter longe euenit; nam non alio ante bello infestior Romanus—adeo hinc contumeliis hostes, hinc consules mora exacerbauerant—proelium iniit. uix explicandi ordinis spatium Etruscis fuit, cum pilis inter primam trepidationem abiectis temere magis quam emissis, pugna iam in manus, iam ad gladios, ubi Mars est atrocissimus, uenerat. inter primores genus Fabium insigne spectaculo exemploque ciuibus erat. ex his Q. Fabium —tertio hic anno ante consul fuerat—principem in confertos Ueientes euntem ferox uiribus et armorum arte Tuscus, incautum
Abbreviated transcription (Latin):
manili posseuincere sciouelle nescirem ipsi fecerunt : Ita que certum est non daresignum nisi uicto¬
res seredituros e hacpugna iunant : Consulem romanam miles semel inaue fefellit deos numquam
fall& centurio erat m̃. flauoleius interprimo respugnae flagitator: uictor inquit m̃ fabirtuer¬
tar ex acie: si fallat Iouem patrem grt diuum que martem aliosque inrtos inuocat deos idem dein¬
ceps omnis exerutus in sequisque iurat: iuntis datur signum: arma capiunt. eunt inpugnam irarũ
speique pleni nunciubent & ruscos ꝓbnx iacere nuncarmati sibi quis que lingua promtum hostem
offerri omnium illo die quaplebis quapatrum eximiauirtus fuit fabium nomen fabia gens maxime
enituit multis ciuilibus certaminibus infensos plebis animos illa pugna sibire conciliare statuunt:

Expanded text:
Manli , posse uincere scio: uelle ne scirem, ipsi fecerunt. itaque certum est non dare signum nisi uictoManli , posse uincere scio: uelle ne scirem, ipsi fecerunt. itaque certum est non dare signum nisi uictores se redituros ex hac pugna iurant. consulem Romanum miles semel in acie fefellit: deos nunquam fallet.' centurio erat M. Flauoleius , inter primores pugnae flagitator. 'uictor' inquit, ' M. Fabi , reuertar ex acie'; si fallat, Iouem patrem Gradiuumque Martem aliosque iratos inuocat deos. idem deinceps omnis exercitus in se quisque iurat. iuratis datur signum; arma capiunt; eunt in pugnam irarum speique pleni. nunc iubent Etruscos probra iacere, nunc armati sibi quisque lingua promptum hostem offerri. omnium illo die, qua plebis, qua patrum, eximia uirtus fuit; Fabium nomen Fabia gens maxime enituit; multis ciuilibus certaminibus infensos plebis animos illa pugna sibi reconciliare statuunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in matunam remagni nandum tempus pugnȩ eẽ castris setenerent edicunt inde . ut abstineant pugna
siquis in iussu pugnauerit ut inhostem anim& aduersuros : ita dimissis quominus consules uelle
credunt : crescit ardor pugnandi: accendunt in suꝑ hostes fero cius multo ut statuisse non pugnare¬
consules cognitum est quippe inpunese insultaturos. non credimiliti armarem adultimum sediti¬
onis cruptuntm finem̃ qua e uenis se romano imperio his freti octur sant portis ingerunt probra:
egne abstinent quincastnt oppugnent : enim uero nonultra contumeliam patiromanus possedtotis
castris undique ad consules curritur. non tam sensim utante percenturionum principes postulant
sed passimomnes clamoribus agunt : matunt reserat. tergiuersantur tamen fabius deinde ad crescen¬
tem tumultum iam metu seditionis collega concedente cumsilentium classico feciss& ego istos. cN

Expanded text:
maturam rem agi; nondum tempus pugnae esse; castris se tenerent. edicunt inde ut abstineant pugna; maturam rem agi; nondum tempus pugnae esse; castris se tenerent. edicunt inde ut abstineant pugna; si quis iniussu pugnauerit, ut in hostem animaduersuros. ita dimissis, quo minus consules uelle credunt, crescit ardor pugnandi. accendunt insuper hostes ferocius multo, ut statuisse non pugnareconsules cognitum est: quippe impune se insultaturos; non credi militi arma; rem ad ultimum seditionis erupturam, finemque uenisse Romano imperio. his freti occursant portis, ingerunt probra; aegre abstinent quin castra oppugnent. enimuero non ultra contumeliam pati Romanus posse; totis castris undique ad consules curritur; non iam sensim, ut ante, per centurionum principes postulant, sed passim omnes clamoribus agunt. matura res erat; tergiuersantur tamen. Fabius deinde ad crescentem tumultum iam metu seditionis collega concedente, cum silentium classico fecisset: 'ego istos, Cn.
Abbreviated transcription (Latin):
non credere suis militibus nouum seditionis genus silentium otium que inter armatos : Adhȩc inuitatẽ
generis originisque quafalsa quaueraiacere : heccum sub ipso uallo portisque streperent : haud egre
consules patia iin perite multitu dini nunc indignatio nuncpudor pectort uersare & ab intestinis auer¬
tere malis. nolle inultos hostes nolle successum non patribus non consulibus. ex terna & domestica odia
certare in animis : tandem supenint externa : adeo superbe insolenter que hostis eludebat : frequentes
in pretorium conueniunt. poscunt pugnam postulant ut signum detur: consules uelu T̃ deliberabundi
capita conferunt : diuconlocuntur: pugnare cupiebant sed retro reuocanda & addenda cupidita serat
ut aduersando remorandoque incitatos semel militiad derent in petum redditur responsum inma¬

Expanded text:
non credere suis militibus; nouum seditionis genus, silentium otiumque inter armatos. ad haec in nouitatem non credere suis militibus; nouum seditionis genus, silentium otiumque inter armatos. ad haec in nouitatem generis originisque qua falsa, qua uera iacere. haec cum sub ipso uallo portisque streperent, haud aegre consules pati; at imperitae multitudini nunc indignatio, nunc pudor pectora uersare et ab intestinis auertere malis; nolle inultos hostes, nolle successum non patribus, non consulibus; externa et domestica odia certare in animis. tandem superant externa; adeo superbe insolenterque hostis eludebat. frequentes in praetorium conueniunt; poscunt pugnam, postulant ut signum detur. consules uelut deliberabundi capita conferunt, diu conloquuntur. pugnare cupiebant, sed retro reuocanda et abdenda cupiditas erat, ut aduersando remorandoque incitato semel militi adderent impetum. redditur responsum im
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto sunstetur suomilite uinciromam posse nihilaliud opusesse quamindicio ostendit que bellũ
ceter sua sponte fata & deos gesturos hȩ spes &ruscos armauenant multis inuicem casibus uictos uictoresq
consules quoque romani nihil prȩterea aliud quamsuas uires sua arma horrebant. memoria pessimi
ꝓximobello exempli terrebat nerem commit terent eo ubiduae simul aciestimendȩ essent : Ita que
castris setenebant: tamancipiti periculo auersidiem tempusque forsitan ipsum leniturum inassanitatẽq
animis adlaturum : ueiens hostis &ruscique eomagis p̃ꝓpere agere lacessere: ad pugnam. primo obequi¬
tanto castris prouocandoque : postremo ut nihil mouebant qua consules ipsosque exercitum s in crepando
simulationem intestinae discordiae remedium timoris inuentum. & consules magis non confidere quam

Expanded text:
profecto si instetur, suo milite uinci Romam posse. nihil aliud opus esse quam indici ostendique bellum; profecto si instetur, suo milite uinci Romam posse. nihil aliud opus esse quam indici ostendique bellum; cetera sua sponte fata et deos gesturos. hae spes Etruscos armauerant, multis in uicem casibus uictos uictoresque. consules quoque Romani nihil praeterea aliud quam suas uires, sua arma horrebant; memoria pessimi proximo bello exempli terrebat ne rem committerent eo ubi duae simul acies timendae essent. itaque castris se tenebant, tam ancipiti periculo auersi: diem tempusque forsitan ipsum leniturum iras sanitatemque animis allaturum. Ueiens hostis Etruscique eo magis praepropere agere; lacessere ad pugnam primo obequitando castris prouocandoque, postremo ut nihil mouebant, qua consules ipsos, qua exercitum increpando: simulationem intestinae discordiae remedium timoris inuentum, et consules magis non confidere quam
Abbreviated transcription (Latin):
posse principesque in omnium &ruriae populorum concilus fremebant aeternas opes eẽ romanas nisi
intersem & ipsi seditionibus saeuiant : idunum uenenum eam labemciuitatibus opulentis repertam ut
magna inperia mortalia essent : dusustentatum id malum partimpatrum consilis partim patientia
plebis iam adextrema uenisse. duas ciuitates exuna factas suos cuique partim magistratus suas leges
esse. primum in dilectibus saeuire solitos eosdem inbello tamen paruis seducibus qualicum que urbis
statu. manente disciplina militari sisti potuisse. iam non parendi magistratibus morem in castrar quoq
romanum militem sequi proximobello in ipsaacie in ipsocertamine consensu exercitus trarditam
ultro uictoriam uictis aequis signa deserta impenrtorem in acierelictum in iussu in castra reditum.

Expanded text:
posse. principesque in omnium Etruriae populorum conciliis fremebant aeternas opes esse Romanas nisi posse. principesque in omnium Etruriae populorum conciliis fremebant aeternas opes esse Romanas nisi inter semet ipsi seditionibus saeuiant; id unum uenenum, eam labem ciuitatibus opulentis repertam ut magna imperia mortalia essent. diu sustentatum id malum, partim patrum consiliis, partim patientia plebis, iam ad extrema uenisse. duas ciuitates ex una factas; suos cuique parti magistratus, suas leges esse. primum in dilectibus saeuire solitos, eosdem in bello tamen paruisse ducibus. qualicumque urbis statu, manente disciplina militari sisti potuisse; iam non parendi magistratibus morem in castra quoque Romanum militem sequi. proximo bello in ipsa acie, in ipso certamine, consensu exercitus traditam ultro uictoriam uictis Aequis, signa deserta, imperatorem in acie relictum, iniussu in castra reditum.
Abbreviated transcription (Latin):
lit quesitam & plures sipluribus opus sit tribunos ad auxilium consulum panrtos fore & unum uel
aduersus omnes satis esse : darent modo & consules & primores patrumopent̃ ut siminus omnes aliquos
ta menextribunis rep̃. acsenatui conciliarent: prȩceptis appii moniti patres & uniuersi comiter acbe¬
nigne tribunos appellare & consulares. ut cuique eorum priuatim aliquidiuris aduersus singulos
enent. partim gnitia partim auctoritate obtinuere ut tribuniciae potestatis uires salubres uellent
reip̃. esse: nouemque tribunorum aduersus unum monttorem public commodi auxilio dilectum
consules habent: indeadueiens bellum ꝓfecti quoundique exetruria auxilia conuenenent. non tam
ueientium gratia concitata quam quod inspem uentumenat discordia intestina dissolui remromanã

Expanded text:
lit quaesitam; et plures, si pluribus opus sit, tribunos ad auxilium consulum paratos fore, et unum uel lit quaesitam; et plures, si pluribus opus sit, tribunos ad auxilium consulum paratos fore, et unum uel aduersus omnes satis esse. darent modo et consules et primores patrum operam ut, si minus omnes, aliquos tamen ex tribunis rei publicae ac senatui conciliarent. praeceptis Appi moniti patres et uniuersi comiter ac benigne tribunos appellare, et consulares ut cuique eorum priuatim aliquid iuris aduersus singulos erat, partim gratia, partim auctoritate obtinuere ut tribuniciae potestatis uires salubres uellent rei publicae esse, quattuorque tribunorum aduersus unum moratorem publici commodi auxilio dilectum consules habent. inde ad Ueiens bellum profecti, quo undique ex Etruria auxilia conuenerant, non tam Ueientium gratia concitata quam quod in spem uentum erat discordia intestina dissolui rem Romanam
Abbreviated transcription (Latin):
nuncimperatorem nunc nauatam ab equite opentm: redeunt in castra. nec huic tam pestilenti exem¬
ploremedia ulla ab imperatore quȩsita sunt: adeo excellentibus ingenis ctius defuerit ars quaciuem
ragant quam qua hostem superent : consulromam redut: non tam belli gloria aucta quam inritato
exa crbato que in semilitum odio: obtinuere tamen patres in in fabiagente consulatus maner& : m̃. fa¬
bium cons creant: fabinio collega .c. neus manilius datur: & hic annus tribunum auctorem legis agra¬
riae habuit t bpontificius fuit : i seandem uiam uelut ꝓcessiss& sp̃ licinio ingressus dilectum pau¬
lisper inpedut : ꝑturbatis iterum patribus appius claudius uictam tribuniciam potestatem dicere
prioreanno in presentiare exemplo inperpetuum quandomuentum sit suis ipsam uiribus dissolui neq
enimumquam de futurum qui& excollega uictoriam sibi & gratiam melioris patris bono publico ue¬

Expanded text:
nunc imperatorem, nunc nauatam ab equite operam, redeunt in castra. nec huic tam pestilenti exemnunc imperatorem, nunc nauatam ab equite operam, redeunt in castra. nec huic tam pestilenti exemplo remedia ulla ab imperatore quaesita sunt; adeo excellentibus ingeniis citius defuerit ars qua ciuem regant quam qua hostem superent. consul Romam rediit non tam belli gloria aucta quam inritato exacerbatoque in se militum odio. obtinuere tamen patres ut in Fabia gente consulatus maneret: M. Fabium consulem creant; Fabio collega Cn. Manlius datur. et hic annus tribunum auctorem legis agrariae habuit. Tib. Pontificius fuit. is eandem uiam, uelut processisset Sp. Licinio , ingressus dilectum paulisper impediit. perturbatis iterum patribus Ap. Claudius uictam tribuniciam potestatem dicere priore anno, in praesentia re, exemplo in perpetuum, quando inuentum sit suis ipsam uiribus dissolui. neque enim unquam defuturum qui et ex collega uictoriam sibi et gratiam melioris partis bono publico ue
Abbreviated transcription (Latin):
niciae potestatis uersa in auctorem est nec in eum cõs acrius quamipsius eius collegȩ coorti sunt. auxilioq
corum dilectum cõs habent: ad duosimul bella exer atus scribitur ducendus fabio mueientes : inȩquor
uibus quamcum hostibus fuit unus ille uir ipse consulrem p̃ sustinuit : quamexerutus odio consulis
quantum in sefuit ꝓdebat: namcum cõs p̃t̃ ceteras imperatorias artes quas panindo gerendo que bello
edidit plurimas ita instruxiss& aciem ut solo aequitatu emisso exercitum hostium funder& insequi
fusos pedes noluit ne illos & sinon adortatio inuisi ducis suum saltem flagitium & publicum in pre¬
sentia dedecus postmodo periculum sianimus hostirediss& cogere potuit gradum ad celentre :¬
autsialiud nihil instare instructos in iussu signa referunt maestique: crederes uictos ex secrantes.

Expanded text:
niciae potestatis uersa in auctorem est, nec in eum consules acrius quam ipsius collegae coorti sunt, auxilioque niciae potestatis uersa in auctorem est, nec in eum consules acrius quam ipsius collegae coorti sunt, auxilioque eorum dilectum consules habent. ad duo simul bella exercitus scribitur; ducendus Fabio in Aequos, uibus quam cum hostibus fuit. unus ille uir, ipse consul, rem publicam sustinuit, quam exercitus odio consulis, quantum in se fuit, prodebat. nam cum consul praeter ceteras imperatorias artes, quas parando gerendoque bello edidit plurimas, ita instruxisset aciem ut solo equitatu emisso exercitum hostium funderet, insequi fusos pedes noluit; nec illos, et si non adhortatio inuisi ducis, suum saltem flagitium et publicum in praesentia dedecus, postmodo periculum, si animus hosti redisset, cogere potuit gradum adcelerare aut si aliud nihil, stare instructos. iniussu signa referunt, maestique—crederes uictos—exsecrantes
Abbreviated transcription (Latin):
ostentiaminas. moti que. Ita numinis causam nullam aliam uates canebant publicem priuatim que
nuncextis nunc peraues consulti hauchite sacnt fieri qui terrores tameneo euasere : uto pia uir go uestalis
damnata in caesti poenas dederit : q̃ fabius inde &c̃ tullius cõs factiȩo anno non segnior discor dia
domi & bellum foris atrocius fuit: ab aequis arma sumpta ueientes a grum quoque romanorum populan¬
tes inierunt: quorum bellorum crescente cunt caeso fabius &. sp̃. furius consules fiunt : artonam latinã
urbem ae qui oppugnabant: uaentes pleniiam populatione᷑ romamipsam seoppugnaturos minabantur
quiterrores cum conpescere deberent auxere insuper animos plebis rediebatque non sua sponte plebi
mos detnrctandi militiam sedspurius licinius tr pl uenisse tempus naitus perultimam necessitatẽ
legis agneriȩ patribus in iungendȩ. suscepenrt rem militarem impediendã: aȩterumtota inuidia tribu¬

Expanded text:
tantia minas; motique ita numinis causam nullam aliam uates canebant publice priuatimque nunc extis, nunc per aues consulti, quam haud rite sacra fieri; qui terrores tamen eo euasere ut Oppia uirgo Uestalis damnata incesti poenas dederit. Q. Fabius inde et C. Iulius consules facti. eo anno non segnior discordia domi et bellum foris atrocius fuit. ab Aequis arma sumpta; Ueientes agrum quoque Romanorum populantes inierunt. quorum bellorum crescente cura, Caeso Fabius et Sp. Furius consules fiunt. Ortonam, Latinam urbem, Aequi oppugnabant: Ueientes, pleni iam populationum, Romam ipsam se oppugnaturos minabantur. qui terrores cum compescere deberent, auxere insuper animos plebis, redibatque non sua sponte plebi mos detractandi militiam, sed Sp. Licinius tribunus plebis, uenisse tempus ratus per ultimam necessitatem legis agrariae patribus iniungendae, susceperat rem militarem impediendam. ceterum tota inuidia tribu
Abbreviated transcription (Latin):
incastrt sua quid quid pridie habuerunt quam in ꝯloquiũ ÷ uentũ habeant tũ bellũ & fortia ꝯsilia placeant. tuncs¬
ponsio & paxrepudietur ea fortuna his locis quae ante pacis mentionem habuimus geramus bellum ne p̃r cors sponsi
subduxistis aurociuitatẽ agallis redemisistis interaccipiendum aurũ caesi sunt pacem nobiscũ pepegistis utdlegiones
uobis captas restitueremus eam pacem in ritã facitis & semꝑaliquam fraudi spaiem iuris in ponitis non ꝓbat ps̃r
l nominiosa pace legiones seruatas. pacen sibi habeat legiones captas uictori restituat: hocfide hoc faderibus hoc fecia¬
libus cerimoniis dignumerat ut quidem tu quod peasti ꝑpactionem habeas totciues in colum es ego pacẽ quã hosti
tibi remmittendo pactussum non habeam hoctu ã. cornelit hocuos feciales iuris gentibus dicitis ego uero istos quos de

Expanded text:
in castra sua; quidquid pridie habuerunt quam in conloquium est uentum habeant; tum bellum et fortia consilia placeant, tum sin castra sua; quidquid pridie habuerunt quam in conloquium est uentum habeant; tum bellum et fortia consilia placeant, tum sponsio et pax repudietur. ea fortuna, iis locis quae ante pacis mentionem habuimus geramus bellum; nec populus Romanusubduxistis. auro ciuitatem a Gallis redemistis; inter accipiendum aurum caesi sunt. pacem nobiscum pepigistis ut legiones uobis captas restitueremus; eam pacem inritam facitis. et semper aliquam fraudi speciem iuris imponitis. non probat populus Romanus ignominiosa pace legiones seruatas? pacem sibi habeat, legiones captas uictori restituat; hoc fide, hoc foederibus, hoc fetialibus caerimoniis dignum erat. ut quidem tu quod petisti per pactionem habeas, tot ciues incolumes, ego pacem quam hos tibi remittendo pactus sum non habeam, hoc tu, A. Corneli , hoc uos, fetiales, iuris gentibus dicitis? ego uero istos quos de
Abbreviated transcription (Latin):
obeam remnoxam nocuerunt obeam rem quo p̃r scelere inposuit solutus hosce homines uobis dedo hȩ dicenti fe¬
tiali postumius genu femur quantam axime poterat uim ꝑculit . &darx uoce ait. sesamnitẽ ciuem ẽẽ illũ leatũ
fetialem a sȩ contraius gentium uiolatum eoiustius bellum gesturos tumpontius nec ego istam deditionem accͥpiã
inquit ne samnites ratã habebunt quintu spurii postumi sid eos cẽ censes automnia inrita facis aut pacto stas sam¬
niti populo omnes quos in potestate habuit autphis pax debetͥ sed quid egote appello quite captũ uictori cũ qua potes
fiderestituis pm̃t appello quansi sponsionis ad furtulas caudinas fatae penit& restituat legiones intra saltũ quo
septe fuerunt nemoquẽ quam deeperit omnia ꝓinfatosint recipiant arma quae ꝑ pactionem tradiderunt. sed eant

Expanded text:
ob eam rem noxam nocuerunt, ob eam rem quo populus Romanus scelere impio sit solutus hosce homines uobis dedo.' haec dicenti feob eam rem noxam nocuerunt, ob eam rem quo populus Romanus scelere impio sit solutus hosce homines uobis dedo.' haec dicenti fetiali Postumius genu femur quanta maxime poterat ui perculit et clara uoce ait se Samnitem ciuem esse, illum legatum fetialem a se contra ius gentium uiolatum; eo iustius bellum gesturos. tum Pontius 'nec ego istam deditionem accipiam' inquit, 'nec Samnites ratam habebunt. quin tu, Sp. Postumi , si deos esse censes, aut omnia inrita facis aut pacto stas? Samniti populo omnes quos in potestate habuit aut pro iis pax debetur. sed quid ego te appello, qui te captum uictori cum qua potes fide restituis? populum Romanum appello; quem si sponsionis ad Furculas Caudinas factae paenitet, restituat legiones intra saltum quo saeptae fuerunt. nemo quemquam deceperit; omnia pro infecto sint; recipiant arma quae per pactionem tradiderunt; redeant
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ facto lux quadam ad fulsisse ciuitati uisa ÷ postumius inore erat &im laudib: ad celũ ferebant. deiotio ni
p̃dici consulis alis claris facnoribus ae quabant emetsise ciuitatem exobnoxia paceillius silio &opera ipsim
gredi armatis cum simnite liceat inciuitate ita odioq ardente dilatus ꝓpe omnium ualuntariorũ fuit rescripte
ex eodem milite nouȩ legiones ductusq ad caudium exercitus p̃gressi feciales ubi ad portã uenere uestem degahi paci
sponsorib iubent manus postẽ gum uincri cuma pparitur ueretundia maiestatis postumi laxe uinar&. quintũ
inquit adduces lorum ut iusta fiat deditio tũ ubi in coetum samnitium & ad tribunal uentũ pontui ÷ a cornelius

Expanded text:
 senatus consulto facto lux quaedam adfulsisse ciuitati uisa est. Postumius in ore erat; eum laudibus ad caelum ferebant, deuotioni  senatus consulto facto lux quaedam adfulsisse ciuitati uisa est. Postumius in ore erat; eum laudibus ad caelum ferebant, deuotioni ci consulis, aliis claris facinoribus aequabant: emersisse ciuitatem ex obnoxia pace illius consilio et opera; ipsum uam futurum, ut congredi armatis cum Samnite liceat? in ciuitate ira odioque ardente dilectus prope omnium uoluntariorum fuit. rescriptae ex eodem milite nouae legiones ductusque ad Caudium exercitus. praegressi fetiales ubi ad portam uenere, uestem detrahi pacis sponsoribus iubent, manus post tergum uinciri. cum apparitor uerecundia maiestatis Postumi laxe uinciret, 'quin tu' inquit 'adduces lorum, ut iusta fiat deditio?' tum ubi in coetum Samnitium et ad tribunal uentum Ponti est, A. Cornelius
Abbreviated transcription (Latin):
nihi lergo uobis necuobiscũ ÷ quib: nihilmandatis nec cũ samnitibus cũ quib: nihilegistis samnitibus sponso¬
res nossumus reisatis locupletes in id quod nr̃m ÷ in id quod p̃stare possumus corpora nr̃a & animos in hec saeuiant
in hȩ ferũ in hȩ iras acuant quod at tribunos attȩn& ꝯsulite utrũ prȩsens deditio eorum fieri possit anindiem
differatur nos interim t̃ ueturi uosq ceteri uiliae hȩ capita iuendȩ sponsionis feramus & nr̃o supplicio
liberemus romana arma mouit pc̃ cũ causa tũ auctor necceteros solum sel tribunos &iã plebe ut se in senatus
dicerent fore potestate magistratu inde seextẽplo abdicauerunt. traditiq fetialib cũ ceteis caudiũ ducendi hoc

Expanded text:
nihil ergo uobis nec nobiscum est quibus nihil mandastis, nec cum Samnitibus cum quibus nihil egistis. Samnitibus sponsonihil ergo uobis nec nobiscum est quibus nihil mandastis, nec cum Samnitibus cum quibus nihil egistis. Samnitibus sponsores nos sumus rei satis locupletes in id quod nostrum est, in id quod praestare possumus, corpora nostra et animos; in haec saeuiant, in haec ferrum, in haec iras acuant. quod ad tribunos attinet, consulite utrum praesens deditio eorum fieri possit an in diem differatur; nos interim, T. Ueturi uosque ceteri, uilia haec capita, luendae sponsionis feramus et nostro supplicio liberemus Romana arma.' mouit patres conscriptos cum causa tum auctor, nec ceteros solum sed tribunos etiam plebei, ut se in senatus dicerent fore potestate. magistratu inde se extemplo abdicauerunt traditique fetialibus cum ceteris Caudium ducendi. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uiris in armanatis auferre festinant : ansis amens fuiss& difficileillis fuit dumsenes ab domo adsultandũ
accet sunt mittere romam legatos cum senatu cumpopulo depace acfoedere ageretridui iter expeditiser at
inter ea in indutiis res fuiss& donec abroma legati autuictoriam illis certam aut pacem ad ferrent eadanũ
sponsio ess& quam populi iussu spondis semus sedneq uos tulis setis nec nos spondissemus ne fas fuit aliũ rerum
exitũ eẽ quã ut illi somnio lȩtiore quam quodmetes eorum capee possent nequi quã duderentur & nr̃mex¬
ercitum eadenq̃ : inpedierat fortuna ex pedir& uanã uictoriam uanior inritam facer& pax sponsio inter pona¬
quisse a uobis dicere deceptum hostis anciuis hostinihil spopondiftis quem neminem spondere ꝓuobis iussistis

Expanded text:
uiris in arma natis auferre festinant. an, si sana mens fuisset, difficile illis fuit, dum senes ab domo ad consultandum uiris in arma natis auferre festinant. an, si sana mens fuisset, difficile illis fuit, dum senes ab domo ad consultandum accersunt, mittere Romam legatos? cum senatu, cum populo de pace ac foedere agere? tridui iter expeditis erat; interea in indutiis res fuisset, donec ab Roma legati aut uictoriam illis certam aut pacem adferrent. ea demum sponsio esset quam populi iussu spopondissemus. sed neque uos tulissetis nec nos spopondissemus; nec fas fuit alium rerum exitum esse quam ut illi uelut somnio laetiore quam quod mentes eorum capere possent nequiquam eluderentur, et nostrum exercitum eadem quae impedierat fortuna expediret, uanam uictoriam uanior inritam faceret pax, sponsio interponequis se a uobis dicere deceptum? hostis an ciuis? hosti nihil spopondistis, ciuem neminem spondere pro uobis iussistis.
Abbreviated transcription (Latin):
& omitto deditione qm̃ desponsione agitur. quidtandem sispondissemus urbom hanc relicturum pr̃. siin¬
censurum simagistratus sisenatum sileges non habiturum si subregibus futurum : dimeliora inquis at qui
non indignitas rerum sponsionis uinculum leuat si quid est in quo obligari populus possit inomnia potest & ne
illud quidem quod quosdam forsitam moueat refert consul anditator anp̃tor spoponderit & hoc ipsi &iam
ne ame nuncquisquã quaesiuerit quidita spoponderim cum idnensulis iuse&̃ nec illis sponderepacem quȩ mei
nonerat arbitrii ne ꝓuobis quinihil mandaueratis possem nihil ad caudium pc̃ humanis ꝯsilus gestum est
partem uictoriam mala perdiderunt dumuix locis quibus uicerant credunt dum quacumq ꝯditione arma

Expanded text:
esse? omitto deditionem, quoniam de sponsione agitur; quid tandem, si spopondissemus urbem hanc relicturum populum Romanum? si inesse? omitto deditionem, quoniam de sponsione agitur; quid tandem, si spopondissemus urbem hanc relicturum populum Romanum? si incensurum? si magistratus, si senatum, si leges non habiturum? si sub regibus futurum? di meliora, inquis. atqui non indignitas rerum sponsionis uinculum leuat; si quid est in quo obligari populus possit, in omnia potest. et ne illud quidem, quod quosdam forsitan moueat, refert, consul an dictator an praetor spoponderit. et hoc ipsi etiam nec a me nunc quisquam quaesiuerit quid ita spoponderim, cum id nec consulis ius esset nec illis spondere pacem quae mei non erat arbitrii, nec pro uobis qui nihil mandaueratis possem. nihil ad Caudium, patres conscripti, humanis copartam uictoriam male perdiderunt, dum uix locis quibus uicerant credunt, dum quacumque condicione arma
Abbreviated transcription (Latin):
qua ubidigt᷑. ranta smul admiratio miseratioq uitiuin cessit homines ut modo uixrederent ulum aun¬
demer dp postumum qui auctor tãfr̃edeuios fiuiss&modo miserarentur ney sepeo quod tan de ndoriuẽ¬
seruas et eosetitum pit ienã uillam mertosẽ neq adextranum cũ sao sõ essent datihostib uiolar ue
casos hanc iam ut intercalate poenȩ usuram habeant nam quod deditione nr̃a neganti ex solu i religi¬
onem populum id istosmagis nededantur quam quia ita seres habeat dicere quis adeo iuris fetialium ex
duinas feligiones fides humana colitur. sed inius su populi nego quic quam sancriposse. quod populũ tineat
anicadem suꝑbia qua sponsionem istam ex p̃sserunt nobis samnites coegisent nosuerba legitima dedentiũ
urbe nuncupare deditũ pm̃r uostribuni diceretis & hancurben templadelubnt fines aquas samnitiũ

Expanded text:
sta sunt.' quae ubi dixit, tanta simul admiratio miseratioque uiri incessit homines ut modo uix crederent illum eunsta sunt.' quae ubi dixit, tanta simul admiratio miseratioque uiri incessit homines ut modo uix crederent illum eundem esse Sp. Postumium qui auctor tam foedae pacis fuisset, modo miserarentur quod uir talinam ullam meritos esse, neque ad extremum, cum sacrosancti essent, dedi hostibus uiolariue caesos, hanc iam ut intercalatae poenae usuram habeant. nam quod deditione nostra negant exsolui religione populum, id istos magis ne dedantur quam quia ita se res habeat dicere, quis adeo iuris fetialium expdiuinas religiones fides humana colitur; sed iniussu populi nego quicquam sanciri posse quod populum teneat. an, si eadem superbia, qua sponsionem istam expresserunt nobis Samnites, coegissent nos uerba legitima dedentium urbes nuncupare, deditum populum Romanum uos tribuni diceretis et hanc urbem, templa, delubra, fines, aquas Samnitium
Abbreviated transcription (Latin):
turpi seu necessaria sponsione obstrinxi quatamen quando in iussu populi facta ÷ non tenet᷑ p.sr. ne quicquã
siqua obligauimus nequid diuini humani ueobst& quominus iustum piumq deintegro in eat᷑ bellũ interea
sules
execitum scribere armare educere plac& ne prius ingredi hostium fines quã omnia iusta in dedi¬
tionem
nram ꝑfataerunt uosdii in mortales p̃cor quȩsoq si uobis non fuit cordi .s. p̃postumium t̃ ueu¬
rium cõs cum sam nitibus ꝓsperebellum gerere atuos satis habeatis uidissenos subiugum inis sas. uidissȩ spon¬
sione in famiobligatas uiderenudos uinctosq hostib: deditosomnem iram hostium nr̃is capitibus exapi¬
enes nouoscos legionesq romanas ita cũsam nite gerebellum ueliti sutomnia ante nos qsulas balaestas

Expanded text:
turpi seu necessaria sponsione obstrinxi; qua tamen, quando iniussu populi facta est, non tenetur populus Romanuturpi seu necessaria sponsione obstrinxi; qua tamen, quando iniussu populi facta est, non tenetur populus Romanusi qua obligauimus, ne quid diuini humaniue obstet quo minus iustum piumque de integro ineatur bellum. interea consules exercitum scribere, armare, educere placet, nec prius ingredi hostium fines quam omnia iusta in deditionem nostram perfecta erunt. uos, di immortales, precor quaesoque, si uobis non fuit cordi Sp. Postumium T. Ueturium consules cum Samnitibus prospere bellum gerere, at uos satis habeatis uidisse nos sub iugum missos, uidisse sponsione infami obligatos, uidere nudos uinctosque hostibus deditos, omnem iram hostium nostris capitibus excipientes; nouos consules legionesque Romanas ita cum Samnite gerere bellum uelitis, ut omnia ante nos consules bella ge
Abbreviated transcription (Latin):
bio sensu ciuitatis quod nulli ea tẽ pestate de esclariores essent quo creatisunt diẽ eosicenim placuerat patrib: ma¬
gisttatum in derunt . sollemnibq sc is ꝑfectis depace caudina r&tulerunt & publius penes quem fasces erant
dic sc̃ postumi in quit quiubi surrexit ede illo uultu quo subiugum misuserat haud sum ignarus inquit cõs
linominiȩ non honoris causa me primum excitatum iussum quȩ dicere nontam quam senatorem sed tã quam
reum quam infelicis belli quaignominio sae pacis egotamen quando neq: denoxa nrãe neq depaenȩ retulistis
omissa defensione quaenon difficillima ess& apud haudignaras fortunarum humanarum necessitatiumq sen¬
tentiã deo daquo r&tullistis paucis ꝑagam quȩsententia testis erit iehi nȩamꝰ legionib: ur̃is peꝑcerim cũ meseu

Expanded text:
bio consensu ciuitatis, quod nulli ea tempestate duces clariores essent. quo creati sunt die, eo—sic enim placuerat patribus— mabio consensu ciuitatis, quod nulli ea tempestate duces clariores essent. quo creati sunt die, eo—sic enim placuerat patribus— magistratum inierunt sollemnibusque senatus consultis perfectis de pace Caudina rettulerunt; et Publilius, penes quem fasces erant, 'dic, Sp. Postumi ' inquit. qui ubi surrexit, eodem illo uoltu quo sub iugum missus erat, 'haud sum ignarus' inquit, 'consules, ignominiae non honoris causa me primum excitatum iussumque dicere, non tamquam senatorem sed tamquam reum qua infelicis belli qua ignominiosae pacis. ego tamen, quando neque de noxa nostra neque de poena rettulistis, omissa defensione, quae non difficillima esset apud haud ignaros fortunarum humanarum necessitatiumque, sententiam de eo de quo rettulistis paucis peragam; quae sententia testis erit mihine an legionibus uestris pepercerim, cum me seu
Abbreviated transcription (Latin):
neducibus solũ atq auctoribus sponsorib: quȩ pacis intsa sed in noxios &iã milites odisse & negare urbetea sue acci¬
piendos quam natationẽ animorũ frogit aduentus exertitus &am iratis miserabilis non enin tã quam in patriam
reuertentes ex insperato in columes sed captorũ habitu uultuq ingressi sero inurban ita se in suisquisq tetis ab dide¬
runt ut postao atq: insaruetib: dies nemoerum forũ aut publicũ aspicere ual& cõss in priuato ab ditinihil pma
aemilium paetum mag̃ euitũ quib: uitio creatis suffecti .m̃. aemilius papus dictator l. ualerius flaccus mãg
auitum ne ꝑeos comitia habita & quia tadebat populum omnium magis tratuũ eius annires ad inte regnũ rediit:
inte regesq fabius maximusm̃ ualerius coruus isisules creauit q̃ publium philonem cursorem iterũ hauo du¬

Expanded text:
nec ducibus solum atque auctoribus sponsoribusque pacis irasci sed innoxios etiam milites odisse et negare urbe tectisue accinec ducibus solum atque auctoribus sponsoribusque pacis irasci sed innoxios etiam milites odisse et negare urbe tectisue accipiendos. quam concitationem animorum fregit aduentus exercitus etiam iratis miserabilis. non enim tamquam in patriam reuertentes ex insperato incolumes sed captorum habitu uoltuque ingressi sero in urbem ita se in suis quisque tectis abdiderunt, ut postero atque insequentibus diebus nemo eorum forum aut publicum aspicere uellet. consules in priuato abditi nihil pro Aelium Paetum magistrum equitum; quibus uitio creatis suffecti M. Aemilius Papus dictator, L. Ualerius Flaccus magister equitum. nec per eos comitia habita; et quia taedebat populum omnium magistratuum eius anni, res ad interregnum rediit. interreges Q. Fabius Maximus M. Ualerius Coruus . is consules creauit Q. Publilium Philonem et L. Papirium Cursorem iterum haud du
Abbreviated transcription (Latin):
aut silentium illud samnitib flebils brau clamores geitusq excitaturum caudineq pacis aliquanto samnitib:
quã tomanis tristiorem memoriam fore quippe suos quemq eorum animos habiturum ubicũq ꝯgressuri sint
saltus caudinos nonubiq samnitib foreiam romae & sua in famis cladeserat obsessos primũ audierunt tristior
deinde ignominiosȩ pacis magis quam periculi nuntius fuit ad famam obsidionis dilatus habei coeptus erat
dimissus dande auxiliorum appanitus postquam deditione tam foetdere factam accepeunt extĩpoloque
sine ulla publica auctoritate ꝯ sensum in omnem formam luctus ÷ tabernȩ cirtafirum lauseius titiũq in
faro sua spante coeptũ priusquam indictũ lati claui anuli aurei positi paene mestiore exeratu ipsaciuitas est eẽ

Expanded text:
aut silentium illud Samnitibus flebiles breui clamores gemitusque excitaturum, Caudinaeque pacis aliquanto Samnitibus aut silentium illud Samnitibus flebiles breui clamores gemitusque excitaturum, Caudinaeque pacis aliquanto Samnitibus quam Romanis tristiorem memoriam fore; quippe suos quemque eorum animos habiturum, ubicumque congressuri sint; saltus Caudinos non ubique Samnitibus fore. iam et Romae sua infamis clades erat. obsessos primum audierunt; tristior deinde ignominiosae pacis magis quam periculi nuntius fuit. ad famam obsidionis dilectus haberi coeptus erat; dimissus deinde auxiliorum apparatus, postquam deditionem tam foede factam acceperunt; extemploque sine ulla publica auctoritate consensum in omnem formam luctus est. tabernae circa forum clausae iustitiumque in foro sua sponte coeptum prius quam indictum; lati claui, anuli aurei positi; paene maestior exercitu ipso ciuitas esse;
Abbreviated transcription (Latin):
ablatosq cum armis animos non reddere salutẽ non salutantib: dareresponsum. non his cere quem quam p̃metu
patuisse. tam quã ferentibus adhuc ceruicib iugum sub quod emissi essent habee samnites uictoriã non p̃¬
claram solũ sed&iam ꝑpetuam c̃episse enim eos non rom̃a sicut ante gallos sed qđ multo bellicosius
fuerit romanã uirtutem ferociamq cũ hȩ dicerent᷑ audirentur que & deploratũ paene romanũ nomen incilo
sociorum fidelium ess& dicitur ofillius a calauius oui filius clarus genere facasq tum &iam aetate uerendus
longe aliter sehabere rem dixise silentiũ illud obstinatũ fixosq interram oculos & surdas a domnia solatia au¬
res & pudorem intuendȩ lucis ingentem molem irarum exalto animocientis indicia et̃ autromana seignorare ingenia

Expanded text:
ablatosque cum armis animos; non reddere salutem, non salutantibus dare responsum, non hiscere quemquam prae metu ablatosque cum armis animos; non reddere salutem, non salutantibus dare responsum, non hiscere quemquam prae metu potuisse, tamquam ferentibus adhuc ceruicibus iugum sub quod missi essent; habere Samnites uictoriam non praeclaram solum sed etiam perpetuam; cepisse enim eos non Romam, sicut ante Gallos, sed, quod multo bellicosius fuerit, Romanam uirtutem ferociamque,— cum haec dicerentur audirenturque et deploratum paene Romanum nomen in concilio sociorum fidelium esset, dicitur Ofillius A. Calauius Oui filius , clarus genere factisque, tum etiam aetate uerendus, longe aliter se habere rem dixisse: silentium illud obstinatum fixosque in terram oculos et surdas ad omnia solacia aures et pudorem intuendae lucis ingentem molem irarum ex alto animo cientis indicia esse; aut Romana se ignorare ingenia
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiã ingenitam cãpanis ꝯfeftim insignia sua ꝯsulib fasces lictores arma auos uestimenta ⁊meatus militibus
benigne mit tunt & uenientib: capuã cunctus senatis populusq obuiam egressus iustis omnib: hospitalibus
priuatisq & publicis fungitur officisner illis sociorum comitas uultusq beugni & ad loquia non modo semonem
elicere sed neut oculos adtollerent aut ꝯsolantes amicos rtrt intuerent᷑ efficere poterant adeo suꝑ memorem
pudor quidam fugere collo quia & coetus hominũ cogebat posteo die cum iuuenes nobiles missi a capua ut ꝓficis¬
centes adfinem cãpanum ꝓsequerent᷑ reue tissent uocatiq incuriam ꝑcunctantib: maiorib: natu multosibi mesti¬
ores & abietiores animi uisos referent ad eosilens ac ꝓpemutum agmen incessisse. tacere indolem illam romanã

Expanded text:
superbiam ingenitam Campanis. confestim insignia sua consulibus, fasces, lictores, arma, equos, uestimenta, commeatus militibus superbiam ingenitam Campanis. confestim insignia sua consulibus, fasces, lictores, arma, equos, uestimenta, commeatus militibus benigne mittunt; et uenientibus Capuam cunctus senatus populusque obuiam egressus iustis omnibus hospitalibus priuatisque et publicis fungitur officiis. neque illis sociorum comitas uoltusque benigni et adloquia non modo sermonem elicere sed ne ut oculos quidem attollerent aut consolantes amicos contra intuerentur efficere poterant; adeo super maerorem pudor quidam fugere conloquia et coetus hominum cogebat. postero die cum iuuenes nobiles missi a Capua ut proficiscentes ad finem Campanum prosequerentur reuertissent uocatique in curiam percontantibus maioribus natu multo sibi maestiores et abiectiores animi uisos referrent: adeo silens ac prope mutum agmen incessisse; iacere indolem illam Romanam
Abbreviated transcription (Latin):
tantȩ maiestatis uelut abnefando spectaculo aueter& oculos primicõss propeseminudi subiugũ missi tũ ut quisq
gnidu ꝓxumus erat itẽ ignominiae obiatus tũ deinceps singulȩ legiones circũ stabant armati hostes ex ꝓbrantes
eludenteq gladii &iam plerisq intentati & uulnerati quidem neatiq siuultus eorum in dignitate rerum acrior
uictorẽ offendiss& Ita traducti subiugum & quod pene grauius erat ꝑhostium oculos cũ esaltu euasissent & siuelut
ab infeis extracti tũ primũ iucẽ aspicere uisisunt tñ ipsalux ita deforme intuentib: agmen omni morte tristior fuit
itaq cũ ante noctẽ apuã ꝑuenire possent incerti defide sociorum & quod pudor p̃pediebat circauiam haud ꝓcul
capua omnium egena corpora humi ꝓftntuerunt quodubi ÷ capuã nuntiatũ euicit miseratio iusta sociorum

Expanded text:
tantae maiestatis uelut ab nefando spectaculo auerteret oculos. primi consules prope seminudi sub iugum missi; tum ut quisque tantae maiestatis uelut ab nefando spectaculo auerteret oculos. primi consules prope seminudi sub iugum missi; tum ut quisque gradu proximus erat, ita ignominiae obiectus; tum deinceps singulae legiones. circumstabant armati hostes, exprobrantes eludentesque; gladii etiam plerisque intentati, et uolnerati quidam necatique, si uoltus eorum indignitate rerum acrior uictorem offendisset. ita traducti sub iugum et quod paene grauius erat per hostium oculos, cum e saltu euasissent, etsi uelut ab inferis extracti tum primum lucem aspicere uisi sunt, tamen ipsa lux ita deforme intuentibus agmen omni morte tristior fuit. itaque cum ante noctem Capuam peruenire possent, incerti de fide sociorum et quod pudor praepediebat circa uiam haud procul Capua omnium egena corpora humi prostrauerunt. quod ubi est Capuam nuntiatum, euicit miseratio iusta sociorum
Abbreviated transcription (Latin):
foedi a gminis miserabilemuiã ꝑsociorũ urbes reditũ inpatriã ac parentes quosepe ipsi maiores que eorũ triũphantes
uenissent ise solas sine uulnere sineferro sine acie uic tos sibi nonstringere licuisse gladios nonmanũ cũhorte conferre¬
sibinequiquim animosdatos hȩ frementib: hont fatalis ignominia aduenit omnia tristiont experiundo
factunt quãq p̃ceperant animis iam primum cũ singulis uestimentis inetmes extrauallum exire iussi. & primitraditi
obsides atq incustodiam abducti tũ a cõs abirelictores iussi paludamentaq detracta tantam interipsos qui paulo ante
eos exarantes dedendos lacerandosq censuerant miserationẽ feit ut suȩ quisq idiãonis oblitus ab illa deformatione

Expanded text:
foedi agminis miserabilem uiam per sociorum urbes, reditum in patriam ad parentes, quo saepe ipsi maioresque eorum triumphantes foedi agminis miserabilem uiam per sociorum urbes, reditum in patriam ad parentes, quo saepe ipsi maioresque eorum triumphantes uenissent: se solos sine uolnere, sine ferro, sine acie uictos; sibi non stringere licuisse gladios, non manum cum hoste conferrsibi nequiquam arma, nequiquam uires, nequiquam animos datos. haec frementibus hora fatalis ignominiae aduenit, omnia tristiora experiundo factura quam quae praeceperant animis. iam primum cum singulis uestimentis inermes extra uallum exire iussi; et primi traditi obsides atque in custodiam abducti. tum a consulibus abire lictores iussi paludamentaque detracta; tantam <id> inter eos qui paulo ante eos exsecrantes dedendos lacerandosque censuerant miserationem fecit, ut suae quisque condicionis oblitus ab illa deformatione