comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facultates pat̾̃ne ꝑ causã hr̃ditariam
ex substitutione ad eũ ꝑueniant. pot̃
dici legata abeo relicta prãnda ẽẽ.
habita ratione legis falcidie in his bo¬
nis que pat̾ mortis tp̃i. reliq̃rit. Nec huic
contͣrium ẽ ut quodcũq exhr̃dato pat̃
legatũ dedit nicħomagis substitutus
legatis obligabit᷑. Quia eo causu non hr̃¬
ditatis pat̾ne portio. sed legatũ ad eũ ꝑue¬
nit. dicet aliquis. quid gͦ si exhr̃datus
filius non ex subfatutione fm̃ suo hr̃s ex¬
trãt. sed aut lege. aut ꝑ int̾positã ꝑsonã
atq ita impubes decessit. sic quoq esti¬
mandus erit substitutus legata deb̾e. mi¬
nime. Nam qͣntũ int̾sit exhr̃datus filiũ
ex subsatutione fr̃i suo hr̃s existat. anali
o mͦ uł ex eo apparet. qđ alias ab eo legare
pat̾ potuit. alias non potuit. Est gͥ ratioĩ
congruens ne plus uiris circa ꝑsonã sub¬
stituti testator hãt. quã habuerat in eo cu¬

Expanded text:
facultates paternae per causam hereditariam facultates paternae per causam hereditariam ex substitutione ad eum perueniant, potest dici legata ab eo relicta praestanda esse habita ratione legis Falcidiae in his bonis, quae pater mortis tempore reliquerit. nec huic contrarium est, quod, cum exheredato pater legatum dederit, nihilo magis substitutus legatis obligabitur, quia eo casu non hereditatis paternae portio, sed legatum ad eum peruenit. dicet aliquis: quid ergo, si exheredatus filius non ‹ex› substitutione fratri suo heres exstiterit, sed aut lege aut per interpositam personam atque ita impubes decesserit? sic quoque existimandus erit substitutus legata debere? minime: nam quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio modo, uel ex eo apparet, quod alias ab eo legare pater potuit, alias non potuit. est igitur rationi congruens, ne plus iuris circa personam substituti testator habeat, quam habuerat in eo, cu
Abbreviated transcription (Latin):
fuãt. Quia ñ suo noĩe obligatur. sed de¬
functi pupilli qui nicħ amplius qͣm
semissis dodrantẽ prãre necesse hũit.¬
qđ si extͣnei hr̃dis semis totus legatus fue¬
rit. isq pupillo a quo nichil legatũ erat
ex substitutione hr̃s extit̃it. potuĩt dici
aug̃i legata.⁊ ꝑm̃ agendũ. ac si cuilib
cohrdi substitutus fuisset eoq omntente
hr̃ditatẽ ex asse hr̃s extitisset. quia sẽꝑ
substitutus rationẽ legis falcidie ex qͣn¬
titate bonoꝵ que pat̾ reliquĩt ponet¬
ead dicenda s̃. ⁊⁊ si pat̃ duos inpub̃es hr̃
des institiũt.⁊ eosdẽ inuicẽ substituerit.
demñ uĩe substitutionis ad alt̾um hr̃di¬
tas recidit. ⁊ legis falcidie ratio hñda sit.¬
Ui filios impub̃es duos habebat al¬
terũ hr̃dem instituit. alt̾um exhr̃daũ.
dem̃ exhr̃datum instituto substituit.
ac postea ex hr̃dato meuiũ .⁊ ab eo lega¬
uit: ⁊ exhr̃datus fr̃i impubi extitit hr̃s.
dem̃ impubes decessit. cũ udicio patͥs

Expanded text:
fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam semissis dodrantem praestare necesse habuit.Quod si extranei heredis semis totus legatus fuerit isque pupillo, a quo nihil legatum erat, ex substitutione heres exstiterit, poterit dici augeri legata et perinde agendum, ac si cuilibet coheredi substitutus fuisset eoque omittente hereditatem ex asse heres exstitisset, quia semper substitutus rationem legis Falcidiae ex quantitate bonorum, quae pater reliquerit, ponet.Eadem dicenda sstituerit, deinde iure substitutionis ad alterum hereditas recciderit et legis Falcidiae ratio habenda sit.Qui filios impuberes duos habebat, alterum heredem instituit, alterum exheredauit, deinde exheredatum instituto substituit ac postea exheredato Maeuium et ab eo legauit: et exheredatus fratri impuberi exstitit heres, deinde impubes decessit. cum iudicio patris
Abbreviated transcription (Latin):
r̃s institutus. ⁊ cohrdi suo substitutus:
de lib̃ante cohr̃de. legata habita ratiõe
legis falcidie soluit. dem̃ ex substitutio
tibi dignũ .c. aureis. sub hac conditio¬
ne legauit. si legis falcidie intestam̃to
suo locus non eẽt. querit᷑ qđ uiris est

Expanded text:
di suo substitutus deliberante coherede legata, habita ratione legis Falcidiae, solvit, deinde ex substitutiontibi dignum centum aureis sub hac condicione legavit, si legi Falcidiae in testamento suo locus non esset: quaeritur, quid iuris est
Abbreviated transcription (Latin):
diũ fecisse intelligit᷑. quia ei ꝓpͥam formam
q̃ exconsũmatione contingit ñ ded̾it quoꝵ
oĩum legatoꝵ noĩe ⁊ si plures hẽdes sint sin¬
głi insolidũ tenent᷑. Hec itaq legati q̃ diui¬
diutatẽ non recipiunt tota ad legatarium
ꝑtinetur. S potest hr̃di ħ remedio succur¬
riut estimatione facta legati denuntiet lega¬
taĩo. ut partẽ estimatioĩs inferat. siñ inferat.
utatur adũsus eũ exceptione doli mali.
ed usus fruetus legatus uenit incos¬
putationẽ legis falcidie. Nam diuiisionẽ reci¬
pit. adeo ut si duob legatus fisit ipso uire
ad singlos partes ꝑtineant. ¶ dos relegata ex¬
tra rationẽ legis falcidie ẽ. Scilicet quia suã
rem mulier reciꝑe uidet᷑. S ⁊ de his qq̃ reb
q̃ mulieris cã empte ꝑate eẽnt. ut hee quoq
extͣ modũ legis eẽnt noĩatim ipsa falcidia

Expanded text:
 qui ei propriam formam, quae ex consummatione contingit, non dederit: quorum omnium legatorum nomine, etsi plures heredes sint, singuli in solidum tenentur. haec itaque legata, quae diuiduitatem non recipiunt, tota ad legatarium pertinent. sed potest heredi hoc remedio succurri, ut aestimatione facta legati denuntiet legatario, ut partem aestimationis inferat, si non inferat, utatur aduersus eum exceptione doli mali.ed usus fructus legatus uenit in computationem legis Falcidiae, nam diuisionem recipit adeo, ut, si duobus legatus fuerit, ipso iure ad singulos partes pertineant.Dos relegata extra rationem legis Falcidiae est, scilicet quia suam rem mulier recipere uidetur.Sed et de his quoque rebus, quae mulieris causa emptae paratae essent, ut hae quoque ex
Abbreviated transcription (Latin):
gaũit. eiq titiũ ⁊ seiũ hr̃des substitũit: ⁊a
ttio centũ legaũit uideamꝰ ꝗͥ uiris sit si ñ¬
dũ solutis legatis pupillus decesseĩt. ⁊ ob
id ealegata utͥq deb̾et solus hẽs titius ute¬
tur lege falcidia. Cũ nducenta ex hr̃ditate
pupilli ad eũ ꝑtineant. ducenta legatoꝵ noĩe
debet.centũ exducentis que pupillꝰ debebat.
centũq ip̃e dare iussus ẽ. Itaq ex utͣq qͣnti¬
tate qͣrta deducta habit qͥnqͣginta. in ꝑsona
uͦ siei lex faleidia ñ int̾uenit. cũ ad eũ ex hr̃¬
ditate pupilli ducenta ꝑtineant. idebeat
legatoꝵ noĩe centũ exducentis que apupil¬
lo relicta s̃ qđ si pupillus soluat legata. deb¬
ent curare tutores pupilli ut caueat legataĩi.¬
Quedã legata diuisionẽ ñ recipiunt. ut ecce
legatũ uieitin̾is actusue ad nullũ n eares

Expanded text:
ique Titium et Seium heredes substituerit et a Titio centum legauerit, uideamus, quid iuris sit. si nondum solutis legatis pupillus decesserit et ob id ea legata utrique debent, solus heres Titius utetur lege Falcidia: cum enim ducenta ex hereditate pupilli ad eum pertineant, ducenta legatorum nomine debet, centum ex ducentis quae pupillus debebat, centum quae ipse dare iussus est: itaque ex utraque quantitate quarta deducta habebit quinquaginta. in persona uero Seii lex Falcidia non interuenit, cum ad eum ex hereditate pupilli ducenta pertineant et debeat legatorum nomine centum ex ducentis, quae a pupillo relicta sunt. quod si pupillus soluat legata, debent curare tutores pupilli, ut caueant legatarii.Quaedam legata diuisionem non recipiunt, ut ecce legatum uiae itineris actusue: ad nullum enim ea res
Abbreviated transcription (Latin):
d.i. Qđ si alt̾utro eoꝵ deficiente ⁊ alter
hẽs solus extitit. utrũ ꝑm̃n ratio legis falcidie
hñda sit. ac si statĩ abmicio is solus hẽs insti¬
tutus eẽt. an singłaꝵ porcionũ separatim
cinise spectande s̃. ⁊ placet si eiꝰ pars legati¬
exausta sit qui hes extit̃it adiuuari legata¬
rios ꝑdeficientẽ partẽ. quia ea ñ ẽ legatis
onerata. quia ⁊ legata q̃ apd hr̃dẽ remañ¬
et efficiunt ut cet̾is legatarizs. aut nichil
aut minꝰ detruhat᷑. Si uͦ defecta pars fũit
patͥmonio queramꝰ ea sola substantia specta¬
tur. ꝗͣ pat̃ cũ moreret᷑ habuẽit. nec adrẽꝑti¬
net si post mortẽ patͥs filiꝰ uł adqͥsierit aliquid
uł deminuerit. siũ de legatis q̃ramꝰ. tã ea q̃
in pͥmis ꝗͣ ea que in scd̾is tabulis relicta suĩ.
iminũ contͣbuunt᷑. tanꝗͣ si uea que afilis hr̃

Expanded text:
d si alterutro eorum deficiente alter heres solus exstiterit, utrum perinde ratio legis Falcidiae habenda sit, ac si statim ab initio is solus heres institutus esset, an singularum portionum separatim causae spectandae sunt? et placet, si eius pars legatexhausta sit, qui heres exstiterit, adiuuari legatarios per deficientem partem, quia ea non est legatis onerata, quia et legata quae apud heredem remanent efficiunt, ut ceteris legatariis aut nihil aut minus detrahatur: si uero defecta pars fueritpatrimonio quaeramus, ea sola substantia spectatur, quam pater cum moreretur habuerit, nec ad rem pertinet, si post mortem patris filius uel adquisierit aliquid uel deminuerit: siue de legatis quaeramus, tam ea quae in primis quam ea quae in secundis tabulis relicta sunt in unum contribuu
Abbreviated transcription (Latin):
debitori lib̾ationẽ. Seio aut̃ qͣdringenta le¬
gauĩt. si debitor uł soluendo ñsit ułcentũ
fac̃ẽ possit. qͣntũ quisq habeat int̾uentu
legis falcidie. dicebã legẽ falcidiã ex eo q
refici ex hr̃ditate pot̾. qͣrtã hr̃di tribue¬
re. residuũ dodrantẽ int̾legataĩos distrib¬
uere. Qr̃ cũ nom̃ minꝰ solũdo ẽ inhr̃dita¬
de eiꝰ qđ exigi pot̾: ꝓrata sit distributio. re¬
sidiu uenditio facienda ẽ. ut id demũ in
hr̃ditate cõputet᷑. quãti nom̃ distrahi pot̃.
S cũ debitori lib̾atio relinquit᷑. ip̃e sibiso¬
luendo uidet᷑ ⁊ qđ ad se atimet diues est.
quippe si ei mortis cã accepto ferat᷑. id q̃ deb
qͣ dringenta accepisse uidebit᷑. licet nichil
fac̃ẽ possit. Sensisse ⁊i lib̾ationẽ plenã uid¬
tur. qͣuis nicħ fac̃ẽ possit. si soli ei libatioẽ
relicta ẽ. ⁊ idõ falcidia int̾ueniente. trecen¬
ta accepto ille ferri debet᷑. residua centũ

Expanded text:
dringenta legauerit, si debitor uel soluendo non sit uel centum facere possit, quantum quisque habeat interuentu legis Falcidiae. dicebam legem Falcidiam ex eo quod refici ex hereditate potest quartam heredi tribuere, residuum dodrantem inter legatarios distribuere. quare cum nomen minus soluendo est in hereditate, eius quod exigi potest pro rata fit distributio, residui uenditio facienda est, ut id demum in hereditate computetur, quanti nomen distrahi potest. sed cum debitori liberatio relinquitur, ipse sibi soluendo uidetur et quod ad se attinet, diues est: quippe si ei mortis causa accepto feratur id quod debet, quadringenta cepisse uidebitur, licet nihil facere possit: sensisse enim liberationem plenam uidetur, quamuis nihil facere possit. si soli ei liberatio relicta est, et ideo Falcidia interueniente trecenta accepto illi ferri debent, residua centum
Abbreviated transcription (Latin):
expectandũ est dũ uendat. sed inp̃sen¬
tia. non qua filius alicuiꝰ sed qua homo
estimatur. Eadẽ causa ẽ eius serui qui
noxã nocuit. nec enĩ delin q̃ndo quisq
p̃ciosior fit sed nec hr̃dem post mortem
testatoris institutũ seruũ. tanto pluris
eẽ. quo pluris uenire potest. pedius scb.
Est enĩ absurdũ ipsũ hr̃dem institutum
non eẽ locupletiorẽ anteꝗͣ adeam. Si
aũt seruus hr̃s institutus sit. statĩ me
locupletiorẽ effectũ cum multis causis
accid̾e possit. ne uissu nr̃o ad eat. adqͥ¬
rit nob certe cũ adierit. eẽ aut̃ p̃poste¬
roꝵ annos locupletes dici ꝗͣ adqͥsiermꝰ¬
Cuiꝰ debitor soluere doñ ẽ. tantũ habet
in b̾nis. qͣntum exigere potest. Non nullã
tm̃ p̃cio uarietatẽ. loca tpr̃a que affer̃.
nec enĩ tantidẽ rome.⁊ in hispania ole¬
um estimabitur. nec continuis sterilita¬
tib tantidẽ quanti scdis fructib dum

Expanded text:
exspectandum est, dum uendat, sed in praesenexspectandum est, dum uendat, sed in praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo aestimatur. eadem causa est eius serui, qui noxam nocuit: nec enim delinquendo quisque pretiosior fit. sed nec heredem post mortem testatoris institutum seruum tanto pluris esse, quo pluris uenire potest, Pedius scribit: est enim absurdum ipsum me heredem institutum non esse locupletiorem, antequam adeam, si autem servus heres institutus sit, statim me locupletiorem effectum, cum multis causis accidere possit, ne iussu nostro adeat: adquirit nobis certe cum adierit, esse autem praeposterum ante nos locupletes dici, quam adquisierius debitor solvendo non est, tantum habet in bonis, quantum exigere potest. Nonnullam tamen pretio varietatem loca temporaque adferunt: nec enim tantidem Romae et in Hispania oleum aestimabitur nec continuis sterilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum
Abbreviated transcription (Latin):
tia eiꝰ nocere legatariis non debet ut po¬
te cum his confitendo uerã estimationem
tulianiis ait. ut si duo rei ꝓmittendi fuem̃t.
uł auorei stipulandi. si quid̾ socii sunt ĩ
eare. diuidi int̾ eos debe obligationẽ atq
si singłi partẽ pecunie stipulati eẽnt uel
ꝓmisissent. qđ si societas int̾ eos nulla
fuisset. impendemti ẽẽ mut̾us bonis cõ¬
putari oportet id qđ debetur. uł ex cuiꝰ
bonis detrahi. scõꝑa si qua sunt in bonĩ
defuncti scdm rei ueritatem estimanda
erunt. hoc ẽ scđm p̃sens p̃cium. nec
quicꝗͣ eoꝵ formali p̃cio estimandũ eẽ
sciendum est.
Precia rerũ non ex affe¬
atu nec utilitate singłoꝵ sed cõmuniter
funguntur. nec enĩ qui filiũ naturalem
possidet. tanto locupletior est. ꝙ eũ si aliꝰ
possidet. plurimo redẽpturiis suisset s
nec ille qui filiũ alienũ possidet. tantũ
ht̃ quanti eũ patri uende potest. Nec

Expanded text:
tia eius nocere legatariis non debet, utpotia eius nocere legatariis non debet, utpote cum in confitendo ueram aestimationemIulianus ait, ut, si duo rei promittendi fuerint uel duo rei stipulandi, si quidem socii sint in ea re, diuidi inter eos debere obligationem, atque si singuli partem pecuniae stipulati essent uel promisissent: quod si societas inter eos nulla fuisset, in pendenti esse, in utrius bonis computari oporteat id quod debetur uel ex cuius bonis detrahi.Corpora si qua sunt in bonis defuncti, secundum rei ueritatem aestimanda erunt, hoc est secundum praesens pretium: nec quicquam eorum formali pretio aestimandum esse sciendum est.Pretia rerum non ex affetu nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur. nec enim qui filium naturalem possidet tanto locupletior est, quod eum, si alius possideret, plurimo redempturus fuisset. sed nec ille, qui filium alienum possidet, tantum habet, quanti eum patri uendere potest, nec
Abbreviated transcription (Latin):
confulto plautiano non conceditur qͣr¬
tam retinere. Sed ea qrta quã ñ retinu¬
obuenit. cũ hr̃ditas ad substitutos ꝑtinet.
incõputationem legis falcidie non uenit.¬
Legato petito. cũ in litẽ uiratũ est ratio
legis faleidie non eius sũme inquam lega¬
tarnis uiauit hab̃i debet. sed eiꝰ quanti
re uera iafuit qđ petitũ est. Nam id quod
pene causa non adceuit in legẽ falcidiã
non incidit.
lienus fundus tibi legotus ẽ. hũc
hẽs cum emĩe nisi infinito p̃cio ñ posset.
emit multo pluris quã quanti erat. Iuã
emptionẽ effectum est ut legatarii ad le¬
gem falcidiam reuocarentur. Quero cũ
fundus tanti qͣnti re uera emptus eẽt lega¬
ta non fuerant excessura uis leges falci¬
die an hoc ipso hr̃es institutus partẽ re¬
uocandi a legatariis uis habeat. Quodex
uoluntate defuncti pluris emerit. fundũ
p̃cium fundi legatario soluit. id lege fal¬
cidia imputari non potest. quia negligen¬

Expanded text:
consulto Planciano non conceditur quarconsulto Planciano non conceditur quartam retinere: sed ea quarta, quam non retinuobuenit, cum hereditas ad substitutos pertinet, in computationem legis Falcidiae non uenit.Legato petito cum in litem iuratum est, ratio legis Falcidiae non eius summae, in quam legatarius iurauit, haberi debet, sed eius, quanti re uera id fuit quod petitum est: nam id quod poenae causa adcreuit in legem Falcidiam non incidit. lienus fundus tibi legatus est: hunc heres cum emere nisi infinito pretio non posset, emit multo pluris, quam quanti erat, qua emptione effectum est, ut legatarii ad legem Falcidiam revocarentur. quaero, cum, si fundus tanti, quanti re vera, emptus esset, legata non fuerant excessura ius legis Falcidiae, an hoc ipso heres institutus partem revocandi a legatariis ius habuoluntate defuncti pluris emerit fundum,  heres quam pretium fundi legatario soluit, id lege Falcidia imputari non potest, quia neglegen
Abbreviated transcription (Latin):
ut post tͥennuũ manumitteret. debet q.
si directo post trienitũ seruo lib̾tatemde¬
disset. eiusq usum fructũ ei legasset aut
ei ꝓpͥetatem ꝑfidĩ cõmissũ reliquit. Stie¬
seruo tuo stichũ. lib̾tatẽ que stichi fidĩ eiꝰ
cõmisit. lex falcidia minuit legata. redi¬
mere ab hr̃de partem debes quẽadmodũ
si tibi utrũq legasset. Sepuis euenit. ne
emolum̃tum eius legis hẽs consequatur.
disset. ⁊ eũ instituerit hr̃dem.⁊ dodrantem
legau̾it nicħ aliud sub occasione legis falci¬
die int̃uenire pot̃: quia uiuus uidetur hr̃¬
di futuro ꝓuidere.
Um dotẽ maritus alicui legau̾it ut uxo¬
i restituatur non hab̾e legẽ falcidiam locũ
dicendũ est. ⁊ sane inplerisq ita obserua¬
tur ut omissa int̾positi capientis ꝑsona sp¬
ectetur.
um hẽs uidetur q̃ id egerit ut fidicõmis¬
sum int̾cidat. p̃terea qui non capienti ro¬
gatus est restituere hr̃ditatem. senatus

Expanded text:
ut post triennium manumitteret: debet ex ut post triennium manumitteret: debet ex si directo post triennium seruo libertatem dedisset eiusque usum fructum ei legasset, aut ei proprietatem per fideicommissum relinquit.Stici decem, seruo tuo Stichum, libertatemque Stichi fidei eius commisit. lex Falcidia minuit legata: redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrumque legasset.Saepius euenit, ne emolumentum eius legis heres consequatur: disset et eum instituerit heredem et dodrantem legauerit, nihil aliud sub occasione legis Falcidiae interuenire potest, quia uiuus uidetur heredi futuro prouidere. um dotem maritus alicui legaverit, ut uxori restituatur, non habere legem Falcidiam locum dicendum est. et sane in plerisque ita observatur, ut omissa interpositi capientis persona spectetur. esse uidetur, qui id egerit, ut fideicommissum intercidat.Praeterea qui non capienti rogatus est restituere hereditatem, senatus
Abbreviated transcription (Latin):
lege. pleriq putant qđ tunc inpeculio
fuĩt cũ adiretur hr̃ditas. inspiciendum
ego dubito qm̃ mortis tp̃s mrationẽ leg̃
falcidie meunda placuit obseruari. ꝗd
enĩ int̾ est peculiũ serui post mortẽ credi¬
toris deminutũ sit: andebitor pauꝑior
faictus sit: aliquis dicet: quid ex contra¬
rio si ante aditã hr̃ditatẽ ad quisierit ser¬
uus: iego querã. si debitoris qui tune non
erat soluendo ampliate facultates fuĩnt.
icũ in isto placiũt. ex post facto ubiorẽ
uidi fuisse hr̃ditatẽ. sicuti cũ conditio
crediti extitit post mortẽ. ita ⁊̃ peculu in¬
crem̃tum pleniorẽ faciet hr̃ditatẽ. Sce¬
uola notat. Quid gͦ si id seruus defunc¬
co. ⁊ alii dena debuit. ⁊ una .x. habuit. au¬
getur. scilicet ⁊ his hr̃ditas .x. que defuncto
naturalit̃ debebantur in hr̃ditate manen¬
tibus. his qui inbonis unũ dũ taxat.s uũ
habebat legauit eũ titio ⁊ fidĩ eiꝰ cõmisit.

Expanded text:
lege. plerique putant, quod tunc in peculio lege. plerique putant, quod tunc in peculio fuerit, cum adiretur hereditas, inspiciendum. ego dubito, quoniam mortis tempus in ratione legis Falcidiae ineunda placuit obseruari: quid enim interest, peculium serui post mortem creditoris deminutum sit an debitor pauperior factus sit?Aliquis dicet: quid ex contrario, si ante aditam hereditatem adquisierit seruus? et ego quaeram, si debitoris, qui tunc non erat soluendo, ampliatae facultates fuerunt? et cum in isto placuerit ex post facto uberiorem uideri fuisse hereditatem, sicuti cum condicio crediti exstitit post mortem, ita etiam peculii incrementum pleniorem faciet hereditatem.Scaeuola notat: quid ergo, si idem seruus defuncto et alii dena debuit et una decem habuit? augetur scilicet et his hereditas, decem, quae defuncto naturaliter debebantur, in hereditate manentibus.Is, qui in bonis unum dumtaxat seruum habebat, legauit eum Titio et fidei eius commisit,
Abbreviated transcription (Latin):
Ibat nepotes hr̃dem instituit. fidĩq eius
cõmisit. ne fundũ alienaret. ⁊ ut in fami¬
lia eũ relinqueret. filius decedens tres fi.¬
lios scrib̃ hr̃des querendũ est a nom̃ino
qͣsi creditores unusquisq in ratione legis fa-¬
lcidie aliquid possit deduc̃e. quia in pote¬
state sua habuit pat̃. cui ex his potius re¬
linqueret. sed hac ratione nemo infalei¬
die ratione quicꝗͣ deducet. Iđ uidendũ.
ne dure constituatur. utiq enĩ in alieno
aere habuit func̾ũ. necessitate quippe
obstrictus fuisset filiis eũ relinquendi.
ta sunt. ⁊ uidex legis falcidie rationẽ int̾
hr̃dem: ialios legatarios habeat. uno ꝗđ
titio tanti militẽ estimare debeat. quanti
uenire id legatũ potest. in incerto posito
quã du uicturus sit tituis. mortuo autem
titio non aliud spectari debeat: quã quid
hes ex ea causa debuerit.
hẽs creditori extitit. Queris cuius tp̃ris
peculiũ computari oporteat in falcidia

Expanded text:
bat nepotes, heredem instituit fideique eius bat nepotes, heredem instituit fideique eius commisit, ne fundum alienaret et ut in familia eum relinqueret: filius decedens tres filios scribsit heredes. quaerendum est, an omnino quasi creditores unusquisque in ratione legis Falcidiae aliquid possit deducere, quia in potestate sua habuit pater, cui ex his potius relinqueret. sed hac ratione nemo in Falcidiae ratione quicquam deducet. quod videndum, ne dure constituatur: utique enim in alieno aere habuit fundum, necessitate quippe obstrictus fuisset filiis eum relinquendi. ta sunt et iudex legis Falcidiae rationem inter heredem et alios legatarios habeat, vivo quidem Titio tanti litem aestimare debeat, quanti venire id legatum potest, in incerto posito, quamdTitio non aliud spectari debet, quam quid heres ex ea causa debuerit. heres creditori exstitit: quaeris, cuius temporis peculium computari oporteat in Falcidia
Abbreviated transcription (Latin):
missũ datũ totum ad sociũ ꝑtinere. Int̾¬
dum euenit. ꝓpt̾ rationẽ legis falcidiae
sequens legatũ extingatur. ułuti si fun¬
dus. ⁊ ad eũ uia legata sit ꝑ aliũ fundũ.
Nam si pars fundi remanserit in hr̃di¬
tate non potest ꝓcede iue legatũ quia ꝑ
partẽ seruittis adquiri non potest.
elsus .ł. Non ẽ dubiũ quinea lega¬
ta a quib hr̃s sũmouere exceptione pe¬
titorẽ potest in quartã ei imputentur:
nec ceteroꝵ legata minuant.
inutile fũit an ex incidenti postea ineum
casum ꝑuenisset legatũ ut actio eius dene
x asse patronum hr̃¬
dem instituit lib̾tus cũ ducentos aureos
in bonis habet. i legauit filiocentũ xx.
extͣneo reliqua deminutio legati qđ extͣneo
pr̃at legatũ ꝓficit filio ad consequenda so¬
lida que ei legata sunt. Quacũq ex cau¬
sa legata non prãntur. imputant᷑ hr̃di
in quartã partem que ꝓpt̾ legẽ falcidiã re¬
manere apud eum debent.

Expanded text:
missum datum totum ad socium pertinere. Intemissum datum totum ad socium pertinere. Interdum evenit, ut propter rationem legis Falcidiae sequens legatum exstinguatur, veluti si fundus et ad eum via legata sit per alium fundum: nam si pars fundi remanserit in hereditate, non potest procedere viae legatum, quia per partem servitus adquiri non potest. Celsus ta, a quibus heres summouere exceptione petitorem potest, in quartam ei imputentur nec ceterorum legata minuant. inutile fuerit an ex accidenti postea in eum casum peruenisset legatum, ut actio eius denegx asse patronum heredem instituit libertus, cum ducentos aureos in bonis haberet, et legauit filio centum uiginti, extraneo reliqua: deminutio legati, quod extraneo praestat legatum, proficit filio ad consequenda solida, quae ei legata sunt.Quacumque ex causa legata non praestantur, imputantur heredi in quartam partem quae propter legem Falcidiam remanere apud eum debet. 5
Abbreviated transcription (Latin):
itur ei hr̃ditas. utit᷑ legis falcidie bnficio.
aulus.ł. ¶Um emptor uenditori uł ceͣ
hrs extitit. ẽuicto homine utrũ duplum
in aes alienũ deducere uł computare de¬
beat. an simplũ. duplum enĩ ẽẽt. si alius
extitisset. ⁊ benignus ẽ eod hr̃de existente.
dũ legaui. atilitinꝰ. nerua. sabinus. pͥmũ
in seruo ratione legis falcidie habendam.
⁊ quota pars ex eo decedet. eã partẽ in
fundo legato mutilẽ futuram. deinde ex
reliquis partib fundi legis falcidie porcio¬
nem decessurã. sicut ex om̃ib legatis. cassiꝰ
qđ seruo pars lege falcidia decedat inci¬
ꝑe seruũ fieri cõmunẽ hr̃dis. ⁊ legatã.
cõmum aut̃ seruo cũ legatum sit. totũ
ꝑtinere ad socium quia in eã ꝑsonamle¬
gatum consistere potest. Qua ratione se¬
mel ex fundo partẽ legis falcidie decessu¬
ram. Paulus cassi sententia utim᷑. Nam ⁊
diis pius rescͥpsit. seruo cõmuni fidĩcõ¬

Expanded text:
itur ei hereditas, utitur legis Falcidiae beneficio.itur ei hereditas, utitur legis Falcidiae beneficio.ulium.Cum emptor uenditori uel contra heres exstitit, euicto homine utrum duplum in aes alienum deducere uel computare debeat an simplum? duplum enim esset, si alius heres exstitisset. et benignius est eodem herede existente sdum legaui.Atilicinus Nerua Sabinus primum in seruo rationem legis Falcidiae habendam et quota pars ex eo decederet, eam partem in fundo legato inutilem futuram, deinde ex reliquis partibus fundi legis Falcidiae portionem decessuram, sicut ex omnibus legatis.Cassius, quod seruo pars lege Falcidia decedat, incie servum fieri communem heredis et legatarii, communi autem servo cum legatum sit, totum pertinere ad socium, quia in eam personam legatum consistere possit: qua ratione semel ex fundo partem legis Falcidiae decessuram. paulus. Cassii sententia utimur: nam et divus Pius rescribsit servo communi fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
cħ consequãtur. cũ hr̃de in porcionem
legatoꝵ pacisci. ¶Magna dubitatio fuit
nis detrahatur. Sed hoc uire utimur
ut qnͣti eas res obligationis uenire pos¬
sit. in tantũ stipulatoris ꝗͥ bonis accecie
uideat᷑ ꝓmissoris non decede. aut cau¬
tionib res explicari pot̃. ut duoꝵ alt̃m
fiat aut itaratio habeatur tanꝗͣ pure
debeat᷑. aut ita tanꝗͣ nicħ debeatur. de¬
inde hr̃des ẽ legatari int̾ se caueant.

Expanded text:
hil consequantur, cum herede in portionem hil consequantur, cum herede in portionem legatorum pacisci.Magna dubitatio fuit nis detrahatur. sed hoc iure utimur, ut, quanti ea spes obligationis uenire possit, tantum stipulatoris quidem bonis accedere uideatur, promissoris uero decedere. aut cautionibus res explicari potest, ut duorum alterum fiat, aut ita ratio habeatur, tamquam pure debeatur, aut ita, tamquam nihil debeatur, deinde heredes et legatarii inter se caue
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ .ł.Falcidie stipulatio statĩ cõ¬
mittit᷑ uͥ conditio legati ł debiti exstitit.
hr̃dicate caũe. ut ⁊ lege falcidia int̃¬
ueniente solida legata p̃stentur qr
ea lex hr̃dis cã lataẽ: nec fraus ei sit si
us suũ deminuat hẽs.
to ĩ eo qͥeq̃ explicandoꝵ uenditionum
uisũ ÷ mortis tp̃s spectari. Iua de causa
si quis centũ
in bonis habuĩt. ⁊ tota
ea legaiu̾̃t. nicħ legatarus ꝓdest. si ante
aditã hr̃ditatem ꝑ seruos hrditarios
aut expartu ancillarum hr̃ditarum
aut exfeti pecoꝵ tantũ accesserit h̃di¬
tati. ut centũ legatoꝵ noĩe erogatis. ha¬
biturus sit hẽs quartã partem. sed neces¬
se ẽ ut nicħominus qͣrta pars legatis de¬
trahatur. et ex diuerso si ex centũ septu¬
agnita .u. legau̾̃it. ⁊ ante aditam hr̃dita¬
tem in tantũ decreũit bona incendis
forte aut naufragus. aut morte seruo¬
adire hr̃ditatẽ. Iue res efficit ut necesse
sit legatari is. ne destituto testam̃to ni¬

Expanded text:
inum.Falcidiae stipulatio statim committitur, ubi condicio legati uel debiti exstitit. hereditate cauere, ut et lege Falcidia interueniente solida legata praestentur, quia ea lex heredis causa lata est nec fraus ei fit, si ius suum deminuat heres.to etiam eo, quidquid explicandarum uenditionum uisum est mortis tempus spectari. qua de causa si quis centum in bonis habuerit et tota ea legauerit, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem per seruos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum tantum accesserit hereditati, ut centum legatorum nomine erogatis habiturus sit heres quartam partem, sed necesse est, ut nihilo minus quarta pars legatis detrahatur. et ex diverso, si ex centum septuaginta quinque legaverit et ante aditam hereditatem in tantum decreverint bona, incendiis forte aut naufragreditatem: quae res efficit, ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento ni
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃tate donatus fuit. licet falcidia int̾ue¬
niente. totus uindicari petiue potest. S
⁊ si aliud p̃terea capiat legatarius. ad huc
seruus totus peti potest. quartã aũt utusq
ex legato retnendã. ne impediat᷑ lib̾tas.¬
Si inc̾tum sit an lib̾tas pr̃ari debeat. ułliti
qđ sub conditione uł post tp̃s data sit. nũ¬
quid inc̾to eo an p̃stetur cũ possit aut ser¬
uus mori. aut conditio deficere. int̾im fal¬
cidia admittenda ẽ. dem̃ cũ libtas compe¬
tere. uł debi ceꝑit. tũ legatarius illam partẽ
recipiet: qͣm falcidia detraxit. Cecilio place¬
bat. Si quis ex oꝑis euis medio tp̃r consecutꝰ

Expanded text:
libertate donatus fuerit, licet Falcidia interuelibertate donatus fuerit, licet Falcidia interueniente totus uindicari petiue potest. sed et si aliud praeterea capiat legatarius, adhuc seruus totus peti potest: quartam autem utriusque ex legato retinendam, ne impediatur libertas.Si incertum sit, an libertas praestari debeat, ueluti quod sub condicione uel post tempus data sit, numquid incerto eo an praestetur, cum possit aut seruus mori aut condicio deficere, interim Falcidia admittenda est, deinde cum libertas competere uel deberi coeperit, tum legatarius illam partem recipiat, quam Falcidia detraxit?Caecilio placebat, si quid ex operis eius medio tempore consecu
Abbreviated transcription (Latin):
seruũ uł suũ uł alienũ rogatus sit om̃imͦ
pr̃are debebit lib̾tatẽ. nec hoc contrariũ ẽ
suꝑiori quia fauor libtatis sepe ⁊ alias be¬
nigniores sent̃ntias expͥmit.
uñ quartã que ꝑ falcidiã retinetur ꝑcipere
possis. senatus censuit cessare falcidiam.
seruo non erit falcidie locus. Si uͦ pecu¬
Iniam aliudue quid legaũit. que fidĩleg
ipsi seruo falcidie locũ fore senatus decla¬
rauit. unde sceuola ait. in eo qđ p̃terea
seruo legatũ est. ita falcidiam admitendã.
sit sed pecunia rogatus que sit legatariũ
seruũ suũ manumittere falcidiã patietur:
unichilominus cogetur manumittere. qr
tanti extimasse uidebitur seruũ suũ. qͥd
sit aliem seruus fuĩt: i eo non plus quam
accepit adredim̃dũ. cogitur impendẽ sin
u̾hr̃s seruũ rogatus sit manumittere. pl¬
acet p̃cium eius. ut es alienũ deducendũ
eẽ. Si solus seruus legatus ⁊ fidĩcõmissa

Expanded text:
seruum uel suum uel alienum rogatus sit, omnimodo seruum uel suum uel alienum rogatus sit, omnimodo praestare debebit libertatem, nec hoc contrarium est superiori, quia fauor libertatis saepe et alias benigniores sententias exprimit.unde quartam, quae per Falcidiam retinetur, recipere possis, senatus censuit cessare Falcidiam. seruo non erit Falcidiae locus: si uero pecuniam aliudue quid legauerit fideique legaipsi seruo, Falcidiae locum fore senatus declarauit. unde Scaeuola ait in eo, quod praeterea seruo legatum est, ita Falcidiam admittendam,sit, sed pecunia rogatusque sit legatarius servum suum manumittere, Falcidiam patietur et nihilo minus cogetur manumittere, quia tanti aestimasse videbitur servum suum. Quid si alienus servus fuerit? in eo non plus quam accepit ad redimendum uero heres seruum rogatus sit manumittere, placet pretium eius, ut aes alienum, deducendum esse.Si solus seruus legatus et fideicommissa
Abbreviated transcription (Latin):
a parte actoris siue arei plures hr̃des exti¬
tissent. non om̃ib nec adũsus om̃s actioẽs
contingere. sed dũ taxat his qui uicissent.
nadũsus uictos. hisq adũsus quos res de¬
fensa non eẽt. adũsus eos quirem non
defendissent.  annua bitͥna tͥma die au¬
reis centenis legatis. ex om̃ib sũmis ñ
tantũ ex posteriorib porcionẽ legis falci¬
die dethi placuit. Si titio .xx. legatis põ¬
seio rogatus eẽt restituere. uindius nr̃ tan¬
tum seio ꝓ porcione. ex quinq dethendũ
ait. qͣntum titio ex .xxx. detͣctũ eẽt. qua
sent̃ntia ⁊ equitatẽ ⁊ rationẽ magis ht̃.
quia exẽplo hr̃dis legatarius ad fidĩcom
missa pr̃anda obligabitur. nec quia ex
sua ꝑsona legatarius inducere legem fal¬
cidiam nõpꝰsit. idcirco qđ passus eẽt ñ im¬
putatuꝵ. nisi forte testator ita fidĩ eius
cõmississet ait totũ quic quid ex testam̃to
cepisset. restitueret. Si aũt manumittere

Expanded text:
a parte actoris siue a rei plures heredes exstia parte actoris siue a rei plures heredes exstitissent, non omnibus nec aduersus omnes actionem contingere, sed dumtaxat his qui uicissent et aduersus uictos, hisque, aduersus quos res defensa non esset, aduersus eos, qui rem non defendissent. Annua bima trima die aureis centenis legatis ex omnibus summis, non tantum ex posterioribus portionem legis Falcidiae detrahi placuit. Si Titio uiginti legatis porSeio rogatus esset restituere, Uindius noster tantum Seio pro portione ex quinque detrahendum ait, quantum Titio ex uiginti detractum esset. quae sententia et aequitatem et rationem magis habet, quia exemplo heredis legmissa praestanda obligabitur: nec quia ex sua persona legatarius inducere legem Falcidiam non possit, idcirco quod passus esset non imputaturum: nisi forte testator ita fidei eius commississet, ut totum, quidquid ex testamento cepisset, restitueret.Si autem manumittere
Abbreviated transcription (Latin):
uat debeat᷑. ⁊ enĩ eademũ obligatio rei bo¬
nis deminutionẽ p̃stat. que inhr̃dem tn¬
sit. nec contrariũ ẽ quod iuiuente reo eo
minus in bonis eiꝰ intelligebat᷑. nanrisi
ita stipulatus eẽt. ut cũ moreretur deb̾e
ei inciꝑet. tm̃ augerent᷑. bona eiꝰ quẽad¬
modũ si ipse sub eadẽ conditione ꝓmisis¬
set. desuncto eominuerent᷑. honorarie
qqͣ actiones que int certũ tp̃s ap̃tore pro¬
mittuntur cũ bonis actoris defuncto eo
augm̃tum rei decessionẽue si tales eruis
ut in hr̃dem qq̃ tͣnseant p̃stabunt. Iu¬
lianus scrib. si utͥusq hr̃dis pars exaus¬
tare legatis. ⁊ alt̾ ex hr̃dib cautionẽ p̃to¬
riã accepit alegatariis. non equalit̾ sed
ꝓ suo mͦ legis falcidie rationẽ ⁊ actionẽ
ex stipulatu habituꝵ. om̃s enĩ p̃torias
stipulationis eiꝰdem int̃p̃tationis eẽ. Nam
constare ex iudicatũ solui stipulatione siũ

Expanded text:
iuat debeatur. etenim ea demum obligatio rei boiuat debeatur. etenim ea demum obligatio rei bonis deminutionem praestat, quae in heredem transit. nec contrarium est, quod uiuente reo eo minus in bonis eita stipulatus esset, ut cum moreretur debere ei inciperet, tamen augerentur bona eius, quemadmodum, si ipse sub eadem condicione promisisset, defuncto eo minuerentur.Honorariae quoque actiones, quae intra certum tempus a praetore promittuntur, cum bonis actoris defuncto eo augmentum rei decessionemue, si tales erunt, ut in heredem quoque transeant, praestabunt.Iulianus scribit, si utriusque heredis pars exhausta est legatis et alter ex heredibus cautionem praetoriam accepit a legatariis, non aequaliter, sed pro suo modo legis Falcidiae rationem et actionem ex stipulatu habiturum. omnes enim praetorias stipulationes eiusdem interpretationis esse: nam constare ex iudicatum solui stipulatione, siue
Abbreviated transcription (Latin):
is ciu fidĩ cõmissũ soluitur.
sicut his eui legatũ ÷ satis dare deb̾et. qđ
amplius ceꝑit. qͣm ꝑ legẽ falcidiam ei li-¬
cuerit reddi. ułuti cũ ꝓpt̾ conditionẽ alioꝵ
fidĩ cõmissoꝵ uł legatoꝵ legis falcidie cau¬
sa pendeb. sed ⁊ scdm cassii ⁊ ueteroꝵ opi¬
nionẽ. si apupillo fidĩcõmissa capiantur
ꝓptẽa que a substituto er̃ relicta cauere debe¬
bit his cui soluatur. Nam quãuis repetitio
sit eoꝵ que fidĩcõmissi noĩe non debita sol¬
uentur. tm̃ satisdato cautũ deb̾et ẽẽ ei a qͦ
pecunia ꝓficisceret᷑. ne dãnum sent̃ntia
in bonis actoris non idõ minus cõputande
sunt. quia morte eoꝵ int̾cide possunt:
econtͣrio aũt eedem acc̾iones nichil in bo
nis rei defuncto eo detrahunt. sed ne i
actoris quid bonis defuncto eo iniuriaril
actio pot̾it computari. quia upsa simul
cum eo int̾cidit. ut usus fructus. ⁊ id qđ̾ m
dies. m̃ses. annosue singłos alicui quo adu¬

Expanded text:
ideicommissum solvitur sicut is cui legatum est satisdare debet, quod amplius ceperit, quam per legem Falcidiam ei licuerit, reddi: veluti cum propter condicionem aliorum fideicommissorum vel legatorum legis Falcidiae causa pendebit. sed et secundum Cassii et veterum opinionem, si a pupillo fideicommissa capiuntur, propter ea, quae a substituto erunt relicta, cavere debebit is cui solvatur. nam quamvis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita solventur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficisceretur, ne damnum sentiat in bonis actoris non ideo minus computandae sunt, quia morte reorum intercidere possunt. e contrario nis rei defuncto eo detrahunt. sed ne in actoris quidem bonis defuncto eo iniuriarum actio poterit computari, quia et ipsa simul cum eo intercidit, ut usus fructus et id quod in dies menses annosue singulos alicui quoad u
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s m̃s litio titio .x. dare damnas esto.
iqͣnto quid minis ꝑ legẽ falcidiã caꝑe
pot̾̃it. tanto amplius ei dare dãnas esto:
sententie testatoris standum est.
quinqͣginta dignus. sub hac conditioẽ.
si qͥnquaginta hr̃di dedisset. pleriq putãt
utile eẽ legatũ quia condaitionis implen¬
de causa datur. Nam constat. ĩ falcidiã
eũ pati posse. sed quinqͣginta aurei lega¬
ti sint. si qͥnquaginta dedisset. dicendũ
inutile eẽ legatũ:⁊ magis ridiculum ẽẽ.
obseruandũ ẽ.Si .x. sub conditione a¬
licui fuĩnt relicta. eaq conditio post
decenniũ forte extit̾it. non uident᷑
decẽ huic legata. sed minus .x. quia
int̾uallum cẽporis ⁊ int̾ usurum huiu̾
spati minorẽ facit qͣntitateni᷑. ISicu¬
ti legata non debentur uͥ deducto ere
alieno aliquid suꝑ sit: nec mortis causa
donationes debebuntur. sed infirmabũ
tur ꝑes alienũ. qr̃ sim modicũ es alienũ
int̾ueniat. exre mortis causa sibi do-¬

Expanded text:
res meus Lucio Titio decem dare damnas esto et quanto quidem minus per legem Falcidiam capere poterit, tanto amplius ei dare damnas esto', sententiae testatoris standum est. quinquaginta dignus sub hac condicione, si quinquaginta heredi dedisset, plerique putant utile esse legatum, quia condicionis implendae causa datur: nam constat etiam Falcidiam eum pati posse. sed si quinquaginta aurei legati sint, si quinquaginta dedisset, dicendum inutile esse legatum et magis ridiculum esse. obseruandum est: si decem sub condicione alicui fuerint relicta eaque condicio post decennium forte exstiterit, non uidentur decem huic legata, sed minus decem, quia interuallum temporis et interusurium huius spatii minorem facit quantitatem decem.Sicuti legata non debentur, nisi deducto aere alieno aliquid supersit, nec mortis causa donationes debebuntur, sed infirmantur per aes alienum. quare si immodicum aes alienum interueniat, ex re mortis causa sibi do
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ.u. eoq nos iuire uti ulpianꝰ ait.⁊
circa cõputationẽ usus fructus faciendã
solitum ẽ. tam̃ a pͥma etate usq ad an¬
annoꝵ computatiõ initur. sic deniq ⁊
si rei .p. usus fructus legetur. siue sim¬
pliciter. siuead ludos .xxx. annoꝵ cõ¬
putatio fit. ¶ Si quis ex hr̃dib remp¬
priam eẽ contendat. deinde hr̃ditari¬
am eẽ coniuncatur. quidam putant
eius qq̃ falcidiam non posse retineri
quia nichil int̾ sit subtraxit an hr̃di¬
tariam ẽẽ negaũit quod ulpianus
recte probat.

Expanded text:
nque. eoque nos iure uti Ulpianus ait et circa computationem usus fructus faciendam. solitum est tamen a prima aetate usque ad anannorum computatio initur. sic denique et si rei publicae usus fructus legetur, siue simpliciter siue ad ludos, triginta annorum computatio fit.Si quis ex heredibus rem propriam esse contendat, deinde hereditariam esse conuincatur, quidam putant eius quoque Falcidiam non posse reti neri, quia nihil intersit, subtraxerit an hereditariam esse negauerit: quod Ulpianus recte improbat.
Abbreviated transcription (Latin):
dãmͦ p̃tio inferre s̃ iuissi. quoloco amplius
quesitũ est. an fidĩ cõmissarius qq̃ inuitus co-¬
gat᷑ dare eã sũmam: i reciꝑe hr̃ditatẽ. q̃ri
ipsius fidĩcõmissũ ẽẽt. Sed id ueri simile
non ẽ: cũ talis oratio magis ipsius causa
ꝗͣ cc̃ ipsũ posita uideatur. SCũ lex falcidia
int̾uenit. non ueniunt incontͥbutionẽ que
ipsi hr̃di a semet ipso uł seruo eiꝰ legata fi¬
dei ue cõmissa sunt. Alia causa ẽ eoꝵ qui
indie certa dantur. nã si lib̾tatis dies cepit
cede. ei debebunt᷑. ⁊ in contͥbutionem ue¬
niunt. ac ne ea quid que quis seruis sius
inutilit̾ sine lib̾tate legauit. fidĩue cõmi¬
sit. incõputationẽ euis legis cedunt. Sreᷤᷤ

Expanded text:
dammodo pro pretio inferre sunt iussi. quo loco amplius dammodo pro pretio inferre sunt iussi. quo loco amplius quaesitum est, an fideicommissarius quoque inuitus cogatur dare eam summam et recipere hereditatem, quasi et ipsius fidei commissum esset: sed id uerisimile non est, cum talis oratio magis ipsius causa, quam contra ipsum posita uideatur.Cum lex Falcidia interuenit, non ueniunt in contributionem, quae ipsi heredi a semetipso uel seruo eius legata fideiue commissa sunt. alia causa est eorum, quae in die certa dantur: nam si libertatis dies coepit cedere, ei debebuntur et in contributionem ueniunt. ac ne ea quidem, quae quis seruis suis inutiliter sine libertate legauit fideiue commisit, in computationem eius legis cedunt.Res,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ eleg̾it. i om̃e argentũ testatoris int̾iss si ñ
culpa hr̃dis nichil deb̾etur. Sin uͦ argenti
pondus pure relictũ ẽẽt. qͣmus om̃e arg̃n¬
tum testatoris deꝑisset amissa lege falcidia
porcio eiꝰ qͣntitatis sumetur. que fuit in bo¬
nis eo tp̃r quo testator decessit. nec ad dum¬
nuendã eam quicꝗͣ dãpna postea incidñ¬
tia ꝓficient. res tm̃que int̾ierint ꝓnulla
parte acne estimatio quid debeatur non
magis. qͣm si om̃s res ꝑ sp̃em enumerate relic-¬
te eẽnt tanri si aũt legis falcidie ratione q̃
conditionis implende causa h̃rdis sunt da¬
ta in quartam ñ computant᷑. tm̃ id qđ ñ
figura conditionis acciꝑe ussus ẽ ab eo cui
hr̃ditatẽ restituere rogatus ẽ celso ⁊ iuilia-
no nr̃o placuit cõputari. quẽ admodũ si
ea sũma hr̃s uende eas res uissus ẽẽt. quia
non conditionis implende causa. sed quo¬

Expanded text:
quod elegerit', et omne argentum testatoris interisset sine quod elegerit', et omne argentum testatoris interisset sine culpa heredis, nihil deberetur: sin uero argenti pondus pure relictum esset, quamuis omne argentum testatoris deperisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore quo testator decessit, nec ad imminuendam eam quicquam damna postea incidentia proficient.Res tamen, quae interierint, pro nulla parte ac ne aestimatio quidem debeatur, non magis quam si omnes res per speciem enumeratae relictae essent.Tametsi autem legis Falcidiae ratione, quae condicionis implendae causa heredi sunt data, in quartam non computantur, tamen id, quod non figura condicionis accipere iussus est ab eo, cui hereditatem restituere rogatus est, Celso et Iuliano nostro placuit computari, quemadmodum si ea summa heres uendere eas res iussus esset, quia non condicionis implendae causa, sed quo
Abbreviated transcription (Latin):
pupilli hr̃ditas legatis cum patris suffeci¬
set. de suo quadrante nimirũ dabit substi¬
tutus. qm̃ pat̾ legauit de suo nec ad rem ꝑ¬
tinet qđ ex nullo testam̃to p̃statur. ultra
uires patͥmonii cũ in hac parte uiris lega¬
ta que tabulis scđis relinquunt᷑ quasi ĩ
pͥmis sub conditione relicta intelligun¬
tur. si filio suo duo substitiũt ⁊ alt̾ius por¬
cionẽ onerauit tractari solet an ex ꝑsona
sua falcidiã possit inducere substitutus. quã
pupillus non hab̾et. uł unꝰ pupilli substitutꝰ.
⁊ facile quis dix̃it consequent̃ pͥorib que¬
dixerat de patͥnioni ratione dicta sunt noq
ẽẽ falcidie locũ. ⁊ ultra uires portionis con¬
ueniendũ alterũ substitutũ. Sed uerior ẽ
diũsa sententia ꝑm̃ huit qͣrtam relinquen¬
dam existimantiũ. atq ita si patriħes exti-¬
tisset. Ut enĩ opes patris. i contͥbutio lega¬
toꝵ in capiunt ⁊ formã ⁊ originẽ. ita plu¬
res subistituti sub ducta ꝑsona pupilli re¬

Expanded text:
pupilli hereditas legatis, cum patris suffecisset? de suo quadrante nimirum dabit substitutus, quoniam pater legavit de suo: nec ad rem pertinet, quod ex nullo testamento praestatur ultra vires patrimonii, cum in hac parte iuris legata, quae tabulis secundis relinquuntuimis sub condicione relicta intelleguntur.Si filio suo duos substituerit et alterius portionem onerauerit, tractari solet, an ex persona sua Falcidiam possit inducere substitutus, quam pupillus non haberet uel unus pupilli substitutus. et facile quis dixerit consequenter prioribus, quae de patrimonii ratione dicta sunt, non esse Falcidiae locum et ultra uires portionis conueniendum alterum substitutum. sed uerior est diuersa sententia perinde huic quartam relinquendam existimantium atque ita si patri heres extitisset: ut enim opes patris et contributio legatorum inde capiunt et formam et originem, ita plures substituti subducta persona pupilli re
Abbreviated transcription (Latin):
uie p̃cium. potest coacta ratione dici non
tantũ fundũ solidũ capi. sed ⁊̃ ut doli exceptio
tantũ sarciar. qͣntũ deẽ. ne plus habeat qͣm
falcidia desid̾at. ut tc̃ solũ uia int̾cidat. quo¬
tiens plus falcidia desid̾at. quã ẽ iue p̃cium.
si hab̾i oportet ita hñdũ. ac siħes que ab hr̃¬

Expanded text:
viae pretium. potest coacta ratione dici non viae pretium. potest coacta ratione dici non tantum fundum solidum capi, sed tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desiderat: ut tunc solum uia intercidat, quotiens plus Falcidia desiderat quam est uiae pretiusi haberi oportet, ita habendam, ac si hae r
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is tp̃is h̃rdi in quadrante imputat᷑¬
si seruis sub conditione lib̾tate data uita
defec̃it incontrariũ ratio trait. sed qͣnti
statu lib moriens fuisse uidebit᷑. Imꝑatõ
marcus. antoninꝰ decreuit. hr̃des ꝙꝰ
pars bonoꝵ ablata ẽ. non in ampliorem
partẽ. qͣm ꝓ ea parte que relicta ẽ legatoꝵ
noĩe teneri: cum quidam parte dimidia
bonoꝵ adẽpta fuisset relegatus idẽq ꝓuo¬
catione int̾posita testam̃to postea facto obiꝰ¬
set atq post mortẽ eius non nupsit appel¬
latũ est ꝓnunciatũ. Quesitũ ẽ utrum eris
alieni loco pars dimid̾ia abscedet. ut re¬
sidua sola uidetur fuisse in bonis anũosu¬
eẽ undebitur. sed uidetur succurri debe
cũ animus litigantis ⁊ optinende uotum
hanc opinionẽ acͥmitti ¶Si seruus testa¬
m̃to manumissus ante aditã hr̃ditatẽ
decedat hr̃di quid ꝑisse intelligitur. s cuiꝰ
p̃cierit qui si uiueret non estimaretur

Expanded text:
omnis temporis heredi in quadrantem imputantuomnis temporis heredi in quadrantem imputantur.Si seruus sub condicione libertate data uita defecerit, in contrarium ratio trahit, sed quanti statuliber moriens fuisse uidebitur.Imperator Marcus Antoninus decreuit heredes, quibus pars bonorum ablata est, non in ampliorem partem quam pro ea parte quae relicta est legatorum nomine teneri.Cum quidam parte dimidia bonorum adempta fuisset relegatus idemque prouocatione interposita testamento postea facto obisset atque post mortem eius non iuste appellatum esset pronuntiatum: quaesitum est, utrum aeris alieni loco pars dimidia abscederet, ut residua sola uideretur fuisse in bonis, an uero suesse uidebitur. sed uidetur succurri debere, cum animus litigantis et optinendi uotum hanc opinionem admittit.Si seruus testamento manumissus ante aditam hereditatem decedat, heredi quidem perisse intellegitur: sed cuius pretii erit, qui, si uiueret, non aestimaretur?