comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deat. Obiecta spe germam quam nacti erant
p̾dam: in occulto relinquũt. ip̃i acl uatucam cõ¬
tendunt. Usi coclem duce cunis nidicio hec cogno¬
uerant. Cicero qui om̃s suꝑiores dies p̃ceptis cesa¬
ris cum sunmmia diligentia milites in castris conti¬
musset. ac ne calonem quiclem quemꝗͣ extra mu¬
intionem egredi passus eeͣt. Septimo clie cliffides
de nimero dierum. besarem fidem seruaturum
qd longnis progressum audiebat. neq ulla de re¬
ditu enis fama afferebatur. Simul corũ ꝑmotus
uocibus. qui illius pacientiam pene obsessionem
appellabant. si quidem ex castris egredi non lice¬
ret. nullã enismodi causam expect ans. quo no¬
uem oppositis legiomibus. maximoq equitatu dis¬
persis ac pene deletis hostibus in millibus passuũ
tribus offendi posset. Quinq cohortes frumen¬
tatum in proximas segetes mittit. Quas interꝙ ca¬
stra uniis omnino collis intererat. Complures e¬

Expanded text:
deat." Oblata spe Germani quam nacti erant deat." Oblata spe Germani quam nacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures e
Abbreviated transcription (Latin):
ultro om̃s ad p̃dam euocari. Cognouit equitũ
duo milia sigambri qui sunt proxiim rheno: aqͥ¬
pra docuimus transeuntes rhemim nauibus ratibus
q.xxx. millibus passuũ. infra eum locum ubi põs
erat ꝑfectus. p̃sichiumq ab cesare relictum. frmos
eburonum fies adeunt. multos ex fuga dispsos
excipiunt. magno pecoris numero cuius sunt cupi¬
dissimi barbari. pociuntur inuitati p̾da longnus ꝓ¬
cedunt. Non hos palus in bello latrocimisq natos
non silue morantur. Quibus in locis sit cesar. ex
captiius querunt. profectum longnis reꝑiunt. Om¬
nemq exercitum discessisse cognoscunt. Atq unꝰ
ex captiuis. quid uos inquit hanc miseriam ac te¬
nuem sec t amini p̾dam. quibus licet ẽe̾ iam fortu¬
natisimos: Tribus horis ad uatucam uenire pote¬
stis. Huc suas fortunas exercitus romanorũ contu¬
lit. presiclii tantũ est. ut nimerus quidem cingi
possit. neq quispiam egredi extra mimitiones au¬

Expanded text:
ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a qupra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque unus ex captivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem sectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatucam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Romanorum contulit: praesidi tantum est, ut ne murus quidem cingi possit, neque quisquam egredi extra munitiones au
Abbreviated transcription (Latin):
Locus ip̃e erat p̾sidio barbaris. neq occulto insidiã¬
di & disꝑsos arcũuemendi. singulis deerat auda¬
cia. Ut in enuismodi difficultatibus ꝗͣtũ diligentia
prouideri poterat prouidebatur. ut pocius in nocẽ¬
do aliquid p̾terumtteretur. Et si oĩm amini ad ul¬
ciscenclũ ardebant. ꝗͣ cum aliquo militũ cletrimẽ¬
to noceretur. Dmittit ad finittimas ciuitates min¬
cios cesar. om̃s ad se uocat spe prede ad diipiẽdos
eburones. ut pocius in siluis gallorũ uita ꝗͣ legiona¬
rius miles ꝑeclitaretur. Simul ut magna multitu¬
dinc cncumfusa. pro tali facinore. stirps ac nomen
cruitatis tollatur. magnusq undiq num̾us celeri¬
ter cõuenit. Hec in omĩbus eburonũ partibus ge¬
sus: cognosa potuit. Dissipatis ac ꝑterritis hostibꝰ
ut demonstrauimus: manus erat milla que par¬
uam modo causam tnuoris afferet. Hrausrhemun
ad germanos ꝑuenit fama. dmpi eburones. atq

Expanded text:
locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidianlocus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gesus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque
Abbreviated transcription (Latin):
iuimuis manus certa nulla. non oppiclum. non pre¬
dium. qd se armis defenderet. Sed in omnes par¬
tes disꝑsa multitudo ubicq aut uallis abelita
aut locus siluestris. aut palus impeclita. spem p̾si¬
cdii aut salutis aliquã offerebat: conseclerat. Nec
loca in tiuitatibus erant nota. magnamq resdi¬
ligentiam requirebat. non in sũma exercitus tuẽ¬
cla.Nullum enim poterat inmuersis ꝑterritis ac
dispsis piculum acciclere. S in singulis militibus
cõseruandis. que tñ ex parte res al salutem exer¬
atus ꝑtinebat. Nam ꝙ prede cupilitas. multos
longnis euocabat. Et silue incertis occultisq itine¬
ribus confertis adire prohibebant. negoctium confici
sinpemiq hominũ sceleratorum interfia uellent.
cdiittende plureᷤᷤ manus. diducendiq erãt mili¬
tes. Si continere ad signa mampulos uellent. ut ĩ¬
stituta ratio e cõsuetudo ex̾citus roͣn postulabat.

Expanded text:
vimus, manus certa nulla, non oppidum, non praevimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat,
Abbreviated transcription (Latin):
me conscriptas ex italia tracluxerat. Ei legiom. ca¬
strisq Iuntum tulnu ciceronem p̾fecit. ducen¬
tosq equites attribuit. Fartito exercitu litum labi¬
enum cum legionibus tribus ad occeamĩ uersus
casꝑtes que menapios attingunt proficisci iubet
Qanuim trebonium cũ pari legionum inimero.
ad eam regionem que ael acluaticos adiacet depo¬
pulandam mittit. Ipse cum reliquis tribus ac flumẽ
Scalclem quod influit in mosam extremasq ar¬
ducnne partes. ire constituit. Quo cum paucis equi¬
tibus ambiorigem profectum audiebat. Discedẽs
post diem septimum se se reuersurum confirmat
quam acl diem ei legiom que in p̾silio relinque¬
batur. deberi frumentum sciebat. Labienim trebo¬
mum q hortatur. si rei pu. cõmoclo facere possint.
ad eum diem reuertantur. ut rursus cõmunicato
consilio. exploratisq hostium rationibus. alud ĩi¬
cium belli. caꝑe possent. Erat ut supͣ de monstra¬

Expanded text:
me conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni came conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae commodo facere possint, ad eum diem revertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
drusi ex gente ꝙ nimero germanorum qui sunt int̾
eburones treuirosq. legatos acd cesarem miserunt.
oratum ne se in hostium nuniero duceret. ne ue õ¬
mum germanorum qui ceͣnt citra thenum unam
ẽẽ cansam nidicaret. ihil se de bello cogitasse. nł¬
la ambiorigi auxilia misisse. Cesar explorata re
questione captiuorum. si qui ad cos eburones ex
fuga conienissent: al se ut reclucerentur impera¬
uit. Si ita fecissent. fines eorum se uiolaturum ne¬
gabat. Tum copns in tres partes listribuitis. impe¬
chimenta oim legionum aduatucam contulit.
Id castelli nomen est. hoc fere est in mecdis eburo¬
num finbus. ubi titurius atq auru̾culenis hie¬
mandi causa consederant. Hunc cum reliquis re¬
bus locum probaret. tũ qđ suꝑioris anni nuni¬
tiones integre manebant. ut mlitum laborẽ sub¬
leuaret p̾siclio impedimentis legionem qͣrtam¬
clecimam reliquit. Unam ex hiis tribus quas ꝓxi¬

Expanded text:
ique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter ique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxi
Abbreviated transcription (Latin):
mites familiaresq enuis angusto in loco paulisper
equitum mõrum uim sustimerunt. Hns pugnã¬
tibus illum in equũ quiclam ex suis intulit. fugiẽ¬
tem silue tęxerunt. Sic & ad subeunndum picu¬
lum ꝙ ad utandum multum fortuna ualuit.
Ambiorix copias suas nidicio nenõ conduxerit
qd pͥlio dinicandum non existimarit. an ip̃e ex¬
dusus & repentino equitum aduentu prohibitis
cum reliquum exercitum subsequi crederet dubi¬
um est. Sed certe dimissis ꝑ agrum nunciis sibi
quemq con sulere iussit. Quorum pars in arduẽ
estus conficere consuerunt. Multi ex suis finibus
egressi. se suaq omnia alienssimis crediderunt.
Camulcus rex dimndie partis eburonum qui cum
ambiorge consilium imerat etate iam confectus
cum laborem belli aut fuge sustinere non posset
omnibus p̾cibus letestatus ambiorigem qui ems
consilii auctor fuisset. taxo ciuius magna in gallia
germaniaq copia est. se ex aminauit. Segin cõ¬

Expanded text:
mites familiaresque eius angusto in loco paulisper mites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennaestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Con
Abbreviated transcription (Latin):
tate temporis proficcre posset. Monet ut ignis in
castris ficri prohibeat. ne qua cius aduentus signi¬
ficatio fiat. se se confestim subsequi dicit. Basilus
ut imꝑatum est facit. Celeriter contra oñn opimo¬
nem confecto itinere: multos in agris mopman¬
tes dep̾hendit. Eorum niclicio ad ip̃m ambiori¬
gem contendit. quo in loco cum paucis equitibus
cẽ dicebatur. Multum cum omibus rebus tũ in
re militari potẽs fortuna. Nam magno accidit ca¬
su. ut ipsum incautum etiam atq imparatum in¬
cideret priusꝗͣ enis aduentus ab hominibus iude¬
ietur. ꝗͣ fama atq mincius referrctur. Sic mag¬
ne fuit fortune oumi militari instrumento quod
intum se habebat erepto. redis equis q comp̃ hensis
ip̃m effugere mortem. Secl hoc quoq factum est
qd̃ edificio entundato silua. ut sunt fere donialia
gallorum qui uitandi estus causa plerumq silua¬
rum atq fluminm petunt propmi quitates. Co¬

Expanded text:
itate temporis proficere possit; monet, ut ignes in itate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, co
Abbreviated transcription (Latin):
sc se in siluas recepisse mopiam frumenti ueritus
qđ ut supra demonstrauimus minime om̃s ger¬
mani agriculture student constituit non ꝓgredi
longnis. Sed ne onnimo metum reditus sui bar¬
baris tolleret. atq ut eorum auxilia tardaret. redu¬
cto exercitu. partem ultimam pontis que ripas u¬
biorum contingebat in longituchinem pedum du¬
centorum rescuiclit. atq in extremo ponte turrim
tabulatorum quatuor constituit. presidium q co¬
horcium duodecm pontis tuendi causa ponit.
magnisq ecum locum mumtionibus firmat. Co
loco presidioq Ganim uulcacium tullium acdo¬
lescentem prefecit. Ip̃e cum maturescere frumenta
niciꝑet̾ ad bellum ambiorigis profectus ꝑ arduen¬
nam siluam que est gallic maxima. Atq ab ripis
rheni finibusq treuirorum ad neruos ꝑtinet. mil¬
libusq amplius quingentis in longitulinẽ patet
Lucium minucium basilium cum omni equitatu
p̾mittit. Si quid celcritate itmeris atq oportum¬

Expanded text:
sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportun
Abbreviated transcription (Latin):
co aut ab raclicibus subriuint. aut accidunt
arbores tantum. ut summa species carum stanci¬
um relinquatur. Huc cum se consuetudine re¬
clin auerunt. infirmas arbores ponclere afflgũt
atq ima ip̃e concicdunt. Tercium est gemus ẽoꝵ
qui uri appellantur. Hii sunt magintucline paulo
infra elephantes specie ꝙ colore ꝙ̃ figura tauri.
Magna ius eorum est ꝙ magna uelocitas. neq ho¬
mini neq fere quam conspexerint parcunt. Hos stu¬
diose foucis captos interficiunt. hoc se labore clurãt
adolescentes. at hoc genere uenationis exertent. Et
qui plurimos ex hns interfecerunt. relatis in publi¬
cum cornbus que sint testimomo. magnam ferũt
laudem. Sed assuescere ad homĩes ꝙ mansueti¬
fieri ne paruuli quidem excepti possunt. Ampli¬
tudo cornuum. E figura & species multũ ñorum
ab labris argento cutiunducunt. atq in amplissi¬
mis epulis pro poculis utuntur.
Cesar postꝗͣ per ybios exploratores comperit sueuos

Expanded text:
co aut ab radicibus subruunt aut accidunt co aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est et magna velocitas, neque homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos
Abbreviated transcription (Latin):
in ea genera ferarum nasci constat que in reliqͥs
locis uisa non sint. ex quibus que maxime diffe¬
rant ab ceteris. & memorie proclenda uideantur
hec sunt. Est bos cerui figura. cunis amedia firõ¬
te inter aures unum cormi existit excelsius. ma¬
gisq directum hiis que nobis nota sũt cornbus
ab enis sumino sicut palme ramiq late diffundũ¬
tur. Eadem est femme marisq natura. cadem
forma magintudoq cornuum. Sunt item que
appellantur altes. Harum est consimilis capris fi¬
gura ꝙ uanetas pellium. s magnitudine pau¬
lo antecedunt imutileq sunt cornibus. & crura
sme nodis articulisq habent. neq quietis causa
procumbunt. neq si quo affucte casu conciderũt
erigere se se aut subleuare possunt. Hns sunt ar¬
bores pro cubilibus ad cas se applicant. atq pau¬
lum moclo ita reclinate. quietem capiunt. Qua¬
rum ex uestigiis cum est ammacluersum a ue¬
natoribus quo se reciꝑe consuerunt. omnes eo lo¬

Expanded text:
in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint; ex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directum his, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent neque quietis causa procumbunt neque, si quo adflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo lo
Abbreviated transcription (Latin):
ce laudis opimonem. Nunc qđ ni caclem inopia
egestate pacientia quam gerinam ꝑmanent. eo¬
dem uictu ꝙ cultu corporis utuntur. Gallis at
prouinciarum propinquitas. & transmarinarũ
rerum noticia. multa ad copiam atq usus largi¬
tur. paulatim assue facti suꝑari. multisq uic ti
plis ne se quidem ipĩ cum illis uirtute comꝑant
Hunis hercinie silue que supͣ demonstrata est
latitudo. nouem dierum iter expedito patet. nõ
enm aliter fiiri pofest. neq mensuras itmerũ
nouerunt. Oritur ab herusticorum. & uemietũ
q tauriacorum fimibus rectaq fluminis clami¬
bn regione ꝑtinet ad fines clacorumꝙ auarci¬
um. Hinc se flectit simstrorsus diuersis aflumi¬
ne regiombus. multarum q gentium fines ꝓpter
maginitudinem attingit. Neq quisꝗͣ est huiꝰ
germaie qui se aut audisse aut iudisse ad mi¬
cium enuis silue dicat. cum dierum iter .lx. proces¬
serit. aut quo ex loco oriatur accepit. Multaq

Expanded text:
cae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, cae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, egestate, patientia qua Germani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur, paupraeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum, et Nemetum, et Rauriacorum finibus rectaque fluminis Danubii regione, et pertingit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse aut adiisse initium hujus silvae dicat, cum dierum iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque
Abbreviated transcription (Latin):
dixit se ducem fore. qui sequi uelint profiteant᷑
Consurgunt hii & causam ⁊ hommiem probat
suum q auxilium pollicentur. atq ab multitu¬
dine collaudantur. Qui ex hiis secuti nõ sũt
in desertorum ac proclitorum numero dicun¬
tur. oĩm q hiis rerum postea fides derogatur. Ho¬
spitem uiolare fas non putant. qui quãq de
causa ad cos uenerunt. ab imuria prohibent. scos
habent. hnsq omnnũ domus patent. uictusq
cõinuncantur. At fuit antea tempus cũ germa
nos galli uirtute suꝑarent. ultro bella inferrent.
propter hoĩm multitudinem. agriq mopiam:
transrhenum colomas mitterent. Itaq ea q̃ ferti¬
lissima sunt geriame loca cirtum hercymam sil¬
uam quam Eratostem ꝙ quibusdam grecis fa-¬
mam notam eeͣ uideo. quam illi orcyniam appel¬
lant uulgo tescussages occupauerunt. atq ibi cõ¬
secderunt᷑. Que gens ad hoc tempus hns sedibus
se se continent. sumimam q habet iusticie q belli¬

Expanded text:
dixerit se ducem fore, qui sequi velint profiteantur; dixerit se ducem fore, qui sequi velint profiteantur; consurgunt hi qui et causam et hominem probant, suumque auxilium pollicentur, atque multitudine collaudantur. Qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant. Qui quaque de causa ad eos venerint ab injuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent, victusque communicatur. Ac fuit antea tempus cum nos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et belli
Abbreviated transcription (Latin):
dos edificent. atq oriatur pecume cupiclitas. qua
ex re. fac tiones diuisionesq nascuntur. ut animi e¬
quitate plebem conticant. cum suas quisq opes
cum potentissimis equari uicleat. Ciuitatibus
maxima laus est ꝗͣ latissime circum se uastatis
fimibus solitucdines hẽre. hoc proprium urtutis
existimant. expulsos agris. funtimos credere. neq
quemqͣ prope auclere consistere. Simul hoc for¬
fore futiores arbitrantur. repentine incursioms timo¬
re sublato. cum bellum ciuit as. aut illatum defendit
aut infert. Aagrãtus qui ei bello presint. ut uite
necisqs habent potestatem diliguntur. In pace nł¬
lui est cõmuĩ magr̃atus. s principes regionim
atq pagtrum inter suos nus dicunt. controu̾siasq
inimiunt. Latrocinia nullam hñt infamiam que
extra fines cuiusq aiuitatis fiunt. atq ea iuuentu¬
tis exercende ac desiclie minuende causa fieri pre¬
dicant. atq ubi quis ex principibus in consilio

Expanded text:
dos aedificent, neque oriatur pecuniae cupiditas, qua dos aedificent, neque oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est, quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere. Simul hoc fore tutiores arbitrantur, repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut illatum defendit, aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos jus dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cujusque civitatis fiunt; atque ea juventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in consilio
Abbreviated transcription (Latin):
maxiniam inter suos ferunt lauclemi. Hoc alni sta¬
turam. alii uires. neruosq confirmari putant. Int̾
ainium uero uigesimum. femine notitiam habiusse
in turpissimis habent rebus. cunis rei milla s̃ ocul¬
tatio qđ ꝙ. promiscue in flumimibus ꝑlicantari.
Et pellibus aut parius renum tegimnentis ipantur.
magna parte corporis mida. Agricultiue nõ sta¬
dent. maiorq pars corum uictus in lacte. caseo.
caruc consistit. Neq quisꝗͣ agri modum certum
aut fiies habet proprios. sed magr̃atus ac pͥncipes
ii amnos snigulos gentibus. cognationesq hõmi qͥ
cum ima coĩerĩt. quantum ei quo loco usum est
agri attribuunt. atq anno post alio transire co¬
gunt. Cunis rei multas asserunt causas. ne assi¬
clua consuetuline capti. studium belli gerendi
agricultura cõmutent. ne latos fines parare stude¬
ant. Iõtentioresq humiliores possessiomibus ex¬
pellant. ne accuratius ad frgora atq estus uitan¬

Expanded text:
maximam inter suos laudem ferunt. Hoc alii stamaximam inter suos laudem ferunt. Hoc alii staturam, alii vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse, in turpissimis habent rebus. Cujus rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur, et pellibus aut parvis rhenonum tegumentis utuntur, magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, majorque pars eorum victus in lacte, caseo carneque consistit. Neque quisquam agri modum certum, aut fines habet proprios. Sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt, atque post annum alio transire cogunt. Ejus rei multas afferunt causas: ne, assidua consuetudine capti, studium belligerandi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitan
Abbreviated transcription (Latin):
nistis funeribus confectis una cremantur. Quem
qiuitatem cõmodius suam rem pu. animistrare
estimant. habent legibus sanctum. Si quis de re
pu. a finitimis rumore aut fama acceꝑit. qđ sepe
homĩes temerarios. itq impeclitos falsis rumoribus
terreri ꝙ ad facimis impelli ꝙ cle summiis rebus
consilium caꝑe cognitum est. magr̃atus que uisa
sunt occultant. queque eẽ ex usũ niclicauerunt:
mmultitudim produnt. De re pi. insi ꝑ consilium
loqui non conceclitur. Uermam multum ab hac
consuctudine differunt. Nam neq druides habet̾
qui rebus diiunis p̾sint. neq sacrificiis student.
Deorum mimero eos solos dicunt quos cermint
ꝙ quorum aꝑte opibus inuantur. Solem ꝙ uul¬
canum ꝙ luam. reliquos ne quidem fama acce¬
periuit. Uita omnis in uenationibus atq instuchis
rei militans consistit. Ab pariuilis labori & diricie
student. qui diutissime impuberes ꝑmanserunt:¬

Expanded text:
iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama accepehomines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes
Abbreviated transcription (Latin):
filium q puerili etate publico in conspectu patris
asutere turpe dicunt. Uiri quantas pecunias ab
uxoribus clotis nomnie acceꝑunt: tantas ex suis
honis estimatione facta. cum dotibus cõmunicat.
Hunis omĩs pecunie comunctim ratio habetur.
fruc tusq seruantur uter eorum uita seꝑauerit.
ad eum pars utriusq cum fruc tibus suꝑiorum
temporum ꝑuenit. Uiri in uxores sicuti in liberos
uite necisq habent potestatem. Et cum pater fa¬
milie illustriore loco natus clecessit: enis ꝓpinqui
ueniunt. & de morte si res in suspicionem uenit
de uxoribus in seruilem moclum qͣstionem hñt
Et si comꝑtum est: igm atq omnibus tormentis
excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu
gallorum magnificaꝙ sumptuosa. omnia queque
uiius cordi fuisse arbitrantur: in ignem inferunt.
etiam ammalia. ac paulo supra hanc memoriam
serui ꝙ clientes quos ab hiis dilectos ẽe constabat

Expanded text:
filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat,
Abbreviated transcription (Latin):
lique gentes habent opinionem. Appollinẽ mor¬
bos deppellere. mineruam oꝑum atq artificiorũ
imicia tradere. Iouem imꝑium celestium tenere
Martem bella gerere. hinc cum p̾lio chiinicare con¬
stituerunt ea que bello ceꝑint: plerumq deuouet.
Quc suꝑ auerint ammalia capta immolant. reli-¬
quasq res in unum locum conferunt. Multis in¬
qiuitatibus harum rerum extructos tumulos locis
quispiam religione. aut capta apuel se occultare.
aut posita tollere auderet. grauissimumq ei rei sup¬
ab dite patre prognatos p̾dicant. idq a druidibꝰ
proditum dicunt᷑. Ob eam causam spacia ominis
temporis non numero dierum. s noctium finnũt
Dies natales e mensium & annorum micia sic
obscruant ut noctem dies subsequatur. In reliqͥs
iute institutis. hoc fere a reliquis clifferunt. qđ su¬
os liberos insi cum adoleuerint ut mimus milicie
sustinere possint. palam ad se adire non patiuntur

Expanded text:
liquae gentes, habent opinionem: Apollinem morliquae gentes, habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere. Huic, cum proelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent: cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasqcivitatibus harum rerum exstructos tumulos locis quispiam religione, aut capta apud se occultare, aut posita tollere auderet; gravissimumque ei rei supab Dite patre prognatos praedicant, idque ab druidibus proditum dicunt. Ob hanc causam spatia omnis temporis non numero dierum, sed noctium finiunt. Dies natales, et mensium et annorum initia sic observant, ut noctem dies subsvitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
mimolaturos uouent. ãmimstrisq ad ca sacrificia
drudibus utuntur. qđ pro uita homĩs. non insi¬
iuita hominis recddatur. non posse deorum ĩmor¬
talium mimen placcari arbitrantur. Fubliceq e¬
iusdem genens habent mstituta sacuficia. Aln
immani magnitudine. simulacra habent. quorũ
contexta uimimbus membra uiuis hominibus
complent. Quibus succensis arcumuenti flãma.
exanimantur homines. Supplicia corun qui iͥ
furto aut latrocino aut alia noxa sint compre¬
hensi. graciora diis immortalibus eͣeꝰ arbitran¬
tur. S cum enis generis copia defecit: etiam ad
innocentium supplicia descendunt. Deũ maxi¬
me mercurium colunt. Huius sunt plurima si¬
mulachra. Hunc muentorem õm̃i arcium ferũt.
hunc uiarum atq itinerum ducem. Hunc ad
questus pecume mercaturasq. uim maximam he¬
re arbitrantur. Tost hunc appollinem & martem
ꝙ iouem ꝙ mineruam. De hnis cadem fere ꝗͣ r̃e¬

Expanded text:
immolaturos vovent administrisque ad ea sacrificia immolaturos vovent administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod, pro vita hominis nisi hominis vita reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque eiusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent; quibus succensis circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxia sint comprehensi gratiora dis immortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia defecit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Huius sunt plurima simulacra: hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. De his eandem fere, quam re
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uolunt ꝑsuadere non interur amnias. s ab hns
post mortem transire ad alios. atq hoc ad untutẽ¬
maxime exitari putant. metu mortis neglecto. Mł¬
ta p̾terea. de sideribus atq eorum motũ. de mun¬
di ac terrarum magiitucdine. De rerum natura.
De deorum inimortalitate ui ac potestate dispu¬
tant ꝙ inuentuti traclunt. Alterum genus est eqͥ¬
tum. Hii cum est usus atq aliquod bellũ maidit
qd fere aute resaris aduentum quot amnns accidẽ
solebat: uti aut ipi inuurias inferrent aut illatas
propulsarent. omnes in bello uersantur. atq eors
ut quisq est genere copnsq amplissimus: it a
plurimos circum se ambactos clientesq habet.
Hanc unam graciam potentiamq nouerunt.
Natio est om̃ gallorum admodũ dedita religio¬
nibus. atq ob eam causam qui sunt affecti gra¬
iuoribus morbis. quiq in prelus ꝑiculisq uersan¬
tur. aut pro uic tunis. homies immolant. aut se

Expanded text:
hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod bellum incidit quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, uti aut ipsi iniurias inferrent aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur, atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet. Hanc unam gratiam potentiamque noverunt. Natio est omnis Gallorum admodum dedita religionibus, atque ob eam causam, qui sunt adfecti gravioribus morbis quique in proeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant aut se
Abbreviated transcription (Latin):
tis niclicni q parent. Disciplina in britãnia reꝑ¬
ta atq mde in galliam translata eͣẽ existimatur
Et nunc qui cliligentius eam rem cognoscere uo¬
lunt plerumq illo discendi causa proficiscunt᷑
cationem omniumq rerum habent immumtatẽ
lantis excitati p̾miis. & sua sponte multi in disci¬
plinam conueniunt. ꝙ a parentibus propinqͥsq
uttuntur. Magnum ibi numerum uersuum e¬
discere dicuntur. Itaq annos nonnulli .xx. in di¬
sciplia ꝑmanent. Neq fas ẽe existimant ea lrĩs
manclare. cum in reliquis fere rebus publicis pͥua¬
tisq ratiomibus grecis lris ut antur. Id michi dua¬
bus de causis instituisse uidentur. qđ neq ĩ uul-¬
gum disciplinam efferri uelint. neq eos qui dis¬
tant lr̃is confisos minus memorie cõmendare.
qd ͥ fere plerisq acidit. ut p̃sidio hrarum diligen¬
tiam in ꝑdiscendo ac memoriam remittant. In pͥmis

Expanded text:
tis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reptis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur, et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscunturcationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis et sua sponte multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis
Abbreviated transcription (Latin):
hii sunt apud eos houore. Nam fere de onmibꝰ
controuersiis publicis priuatisq constituunt. Si
qui autem aut priuatus. aut eorum clecreto nõ
stetit: sacrificiis interdicunt. Hec pena apud eos
grauissima est. Quibus ita est interclictum. hii
nunio impiorum ac sceleratorum habentur. Hi
onnies decedunt. aclitum sermonemq defugnĩt
ne quid ex cogitatione incõmodi accipiant. neq
hiis petentibus ius redditur. neq honos ullus cõ¬
inumcatur. Hns autem omnbus chenidibus. pre¬
est ums. qui sũmam iiter eos ht̃ auctoritatem
Hoc mortuo aut si quis ex reliquis excellit cdigni¬
tate succeclit. aut si sunt plures pares suffragio
driucdum. nonnũ ꝗͣ etiam armis de pͥncipatu cõ¬
tencdunt. Hñ certo anni tempore in fimbus car¬
mitum que regio tocius gallie media habetur.
considunt in loco consecrato. Huc om̃s undiq
qui controu̾sias habent coniennunt. eorum decre¬

Expanded text:
hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque consqui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druidum, nonnumquam etiam armis de principatu contendunt. hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt eorumque decre
Abbreviated transcription (Latin):
Nn qui propter inimicicias ueteres. millo modo
cum hedius coniungi poterant: se remis in clien¬
tulamr ditabant. Nos illi diligenter tuebantur.
ita ut roniam. & repente collectam auc toritatẽ
tenebant. Co cum statu res erat. ut longe princi¬
pes haberentur hedui. secundum locum digmtatis
rhemi optinerent. In onmi gallia eorum hoĩm
qui aliquo sunt mimero atq honore. genera st̃
duo. Nan plebs pene seruorum habetur loco.
que inhil habet per se. nuillo aclhibetur consilio.
pleriq cum aut ere alieno. aut magintudine tribu¬
torum aut iniuria potentiorum p̾muntur. se se
i seruitutem dicant nobilibus. In hos eadem
omnia sunt iura que dominus in seruos. Sed de
hiis qui de duobus generibus. alterum est cdrui¬
dum. Alterum equitum. Illi rebus diuinis interst̃
sacrificia publica. ac priuata procurant. regiones
interp̾tantur. Ad hos magnus adholescentium
numerus discipline causã concurrit. magnoq

Expanded text:
ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus disciplinae causa concurrit, magnoque
Abbreviated transcription (Latin):
dis. atq oĩ nobilitate heduorum interfecta. tã¬
tum potentia antecesserant: ut magnam partem
clientium ab heluis ad se traniducerent. Obsi¬
desq ab hiis principum filios acciꝑent. ꝙ publi¬
ce nirare cogerent. inhil cͥeͣ contra sequanos consi¬
li inituros. E partem finitimi agri per uim occu¬
patam possiderent. gallieq toqiui p̾ncipatum op¬
tmerent. Qua necessitate adductus diuiciatus.
auxilii petendi causa. romani ad senatiun ꝓfec¬
tus: imꝑfecta re reclierat. Aduentu cesaus facta
cõmutationc eorum: obsidibus hedius redlitis
ueteribus clientulis restitutis. nouis ꝑ cesarem cõ¬
ꝑatis. qđ hñ qui ad se corum amiciciam agrega¬
uerant. meliore conditione atq equiore imperio
se uti uidebant. reliquis rebus eorum gracia. dogni¬
tateq amplificata. scquam principatum dimise¬
rant in corum locum remi successerant. Quos
qcł adequare apucl cesarem gr̃a intelligebatur.

Expanded text:
dis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tandis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tibus pagisq sed pene etiam singulis domibus: fa¬
ctiones sunt. carumq factiones principes sunt.
qui sũman auctortatem eorum ndicio habere
existimantur. quorum ad arbitrium nidiciuniq
summmna ominum ierum consiliorumq recleat. Ita¬
q enus rei causa antiquitus institutum iudetur
ne quis ex plebe contra potentiorem auxilii egeret.
Suos enim quisq opprimi ꝙ cirumueniri non
patitur. neq aliter si faciat. ullam inter suos habet
auctoritatem. Nec cadem ratio est in sumina to¬
cius gallie. Namq omnes ciuitates in partes diui¬
se sunt cluas. Cum cesar in galliã uenit. alterĩus
factionis principes erant hecdui. Alternis scquani.
Hn cum ꝑ se minus ualerent. qđ sũma auctoritas
antiquitus erat in heduis. magneq erant corum
clientele. germanos atq arionistum sibi adiũxe¬
rant. eosq ad se magnnis iacturis pollicitationibꝰ¬
q ꝓduxerant. Ffeluis uero complimnbus fictis secũ¬

Expanded text:
pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus fapagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur, neque, aliter si faciat, ullam inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secun
Abbreviated transcription (Latin):
deducant. suaq om̃ina ex agris in oppida defe¬
rant. sperans barbaros atq imꝑitos homines ino¬
pia cibariorum adductos ad imquam pugnãdi
conditionem posse deduci Manclat ut crebros ex¬
ploratores in sueuos mittant. queq̃ apud cos gerã¬
tur cognoscant. Illi imꝑata faciunt. ꝙ paucis die¬
bus intermissis referunt sueuos omnes. Fostea qͣ
cerciores mincii de exercitu romanorum uenerãt.
cum omnibus copiis quas coegissent penitus ad
extiemos fines se recepisse. Siluam ibi ẽẽ infinitã
magintudine que appellatur baceius. ac longe in¬
trorsus ꝑtinere ꝙ pro natiuo muro obiectaui.
Eheruscos ab sucius sueuosq acheruscis niuriis
icursiombusq prohibere. Ad enis inicium silue
Im̃ ad hunc locum ꝑuentum est non alienim ẽe
iudetur de gallie germameq moribus & quo dit̃¬
ferant hee nationẽs inter se se ꝓponere. In gallia nõ
solum in omnbus ciuitatibus atq in onimbus ꝑ¬

Expanded text:
deducant suaque omnia ex agris in oppida confededucant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus