comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oporcebit. set hoc demum.
si iam nata ẽ qͣrte petitõ. ce¬
terum si ad huc pat̾ ad opti¬
nus utuit. qui au emanci¬
pariir. dicendum est canci¬
onem quoq celsare. p̾ma¬
tura est enimꝰ spes collatõis.
cum ad huc uiuat ił cuint
de fonis qrta debetur.
¶Si is qui tona cossatutꝰ est. hãt
filium peculium casttense
hñtem. ñ coget᷑ utiq pecu¬
lium eiut ꝯferress suam
tunt mortuus erat filim eiꝰ.
et castrense petulium hũit
cum momoritur is cuintõꝵ¬

Expanded text:
oportebit, sed hoc ita demum, si iam nata est quartae petitio. ceterum si adhuc pater adoptiuus uiuat, qui eum emancipauit, dicendum est cautionem quoque cessare: praematura est enim spes collationis, cum adhuc uiuat is, cuius de bonis quarta debetur. Si is qui bona collaturus est habeat filium peculium castrense habentem, non cogetur utique peculium eius conferre. sed si iam tunc mortuus erat filius eius et castrense peculium hab‹eb›it, cum morietur is cui
Abbreviated transcription (Latin):
dicimortis tp̃t qui bona hũisse.
qr ip̃e non dum in rerum nꝰ e
rat. gͥ siue ħrditatem apr̃e sine
legatum accepit. ħ ꝯfre debebit.¬
¶ illud autem intenigend̾ ẽ ali¬
um in bonit hr̃e. quod dedut¬
to ere alieno suꝑ ẽss si sb̾ ꝯdicõ¬
ne debebat. non statim id de q
ꝯtulit. ¶ De illis que sine cus¬
pa filii emancipati post mortẽ
prĩt ꝑierunt. queritur ad cuiꝰ
detrimentum ea ꝑtuse debe¬
ant. ⁊ pleriq putant ea que
sine dolo et culpa ꝑterut ad
niri boni arbitͣtu iubet ꝯfer ꝯ
ritona uir añt bonus non sit
arbitͣt᷑us ꝯferẽdum id quod ñ
ht̃. nec dolo irec culpa desuit
ex stipilatu debetur emanci¬
pato. ꝯferri d diu̾sum ẽ iile¬
gato ꝯdicõnali quia et si in pͭ

Expanded text:
dici mortis tempore aui bona habuisse, qui ipse nondum in rerum natura erat. igitur siue hereditatem a patre siue legatum acceperit, hoc conferre debebit. Illud autem intellegendum est filium in bonis habere, quod deducto aere alieno superest. sed si sub condicione debeat, non statim id deducparte quam contulit. De illis, quae sine culpa filii emancipati post mortem patris perierunt, quaeritur, ad cuius detrimentum ea pertinere debeant. et plerique putant ea, quae sine dolo et culpa perierint, ad uiri boni arbitratu iubet conferri bona: uir autem bonus non sit arbitraturus conferendum id, quod nec habet nec dolo nec culpa desiit ex stipulatu debetur emancipato, conferri debet. diuersum est in legat
Abbreviated transcription (Latin):
eueniet ut colłonis emo lu¬
t̃tum ad solos qui in pot̾tate
remanẜunt. ꝑueniat. ¶eman¬
tipati tonasua ꝯf̾re cumhiis
qui in por̾tate fu̾nt. iubentur.
q̃r sicut ił qui in pot̾tate ẽ. do¬
tem uxoris p̾cipit. ita eman¬
tipatus qͦ quasi p̾cipiat reti¬
n̾e tebeat. ¶ emancipatus
p̃t̾itus si dum de lib̾at. cau̾it
tipulatu. ip̃o iire tutns erit.
s si peccuniam ꝯtullt. condi¬
ccõne eam repetet. omissa eĩ
bonoꝵ possõne. incipit pectu

Expanded text:
eueniet, ut collationis emolumentum ad solos, qui in potestate remanserint, perueniat. Emancipati bona sua conferre cum his, qui in potestate fuerunt, iubentur. Quare sicut is, qui in potestate est, dotem uxoris praecipit, ita emancipatus quoque, quasi praecipiat, retinere debet. Emancipatus praeteritus si, dum deliberat, cauerit stipulatu ipso iure tutus erit. sed et si pecuniam contulerit, condictione eam repetit: omissa enim bonorum possessi
Abbreviated transcription (Latin):
fĩ oꝑtet alio quin magna cap
nisi cauisset de collatõe. nam
sint̾im ip̃e decessisset. h̾rdi
suo nicħ relinqueret. It̃ si fr̃
eins decessils. non ad mitt̾et᷑

Expanded text:
ortet. alioquin magna captintellegeretur, nisi cauisset de collatione: nam si interim ipse dec‹e›ssisset, heredi suo nihil relinqueret. item si frater eius decessisset, non admitteretur
Abbreviated transcription (Latin):
et ante quam taueat.S si ñ
cau̾it. ⁊ta obẜuatur ut tota
ħ rditas apud eum qui inpͭ¬
tate fu̾it. remaneat semanci¬
patꝰ filiꝰ ꝯtron̾siam facit im
a ei emancipatus ꝯfẽrre de¬
beat. ꝑaulus notat. puto ei ꝯ¬
ferendum eẽ ex acm acta cau¬
cõne. ut uictus. sicut hrdita¬
tem. ita ⁊ que collata sunt
preste. ¶Iuł. quociens ꝯͣ tabu¬
las bonoꝵ possõ datur. eman¬
cipatiᷤ tona sua ꝯferre debent
fũ̾nt. ħ quemad̾m expediri
oꝑteat. queri solet. nam si to¬
na a prẽ relicta ⁊ emancipa¬
toꝵ in medium ꝯferantur. ⁊
ita uiriles ꝑtes sumantur.
eueniet urt emancipatit᷑ quo
colło ab ip̃it fcã ꝓsit. uideamꝰ
gͦ nec comodissimũ sit eman¬
cipatus quartam ꝑtem ex bo

Expanded text:
et antequam caveat, sed si non caverit, ita observabitur, ut tota hereditas apud eum, qui in potestate fuerit, remaneat. Emancipatus filius controversiam facit impa ei emancipatus conferre debeat. Paulus notat: puto conferendum esse exacta cautione, ut victus sicut hereditatem, ita et quae collata sunt praestet. Iulianus. Quotiens contra tabulas bonorum possessio datur, emancipati bona sua conferre debent fuerint. hoc quemadmodum expediri oporteat, quaeri solet: nam si bona a patre relicta et emancipatorum in medium conferantur et ita uiriles partes sumantur, eueniet, ut et emancipatis quoque collatio ab ipsis facta prosit. uideamus ergo, ne commodissimum sit emancipatos qua
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ denegandas. sit tm̃ ut pos¬
sit supple re caucõm ł cosłonem.
uł cet̾is modis quib supra dix¬
umus aut cutator ꝯstituatur rem
ei saluam fcũrus. si hrĩ eĩ deb
rõ eins quinõ ꝑ ꝯtumaciom col¬
lacõm ñ implet. ¶Is quoq quũ
ad optiua familia est. ꝯferte co¬
gitur. ħ ẽ non ip̃e s nł qui enni
ad optiuut pr̃. antem bonoꝵ
possõm peitam emancipau̾it
eum. non cogetur ad cosłonem.
et ita rescͥpto diuoꝵ frẽm exp̃s¬
sumẽ. s ita temũ ad optinus
emancipat᷑ colłone statres⁊

Expanded text:
tantum denegandas, sic tamen, ut postantum denegandas, sic tamen, ut possit supplere cautionem uel collatione uel ceteris modis quibus supra diximus, aut curator constituatur rem ei saluam facturus: haberi enim debet ratio eius, qui non per contumaciam collationem non implet. Is quoque, qui in adoptiua familia est, conferre cogitur, hoc est non ipse, sed is qui ‹e›um adoptiuus pater ante bonorum possessionem petitam emancipauerit eum, non cogetur ad collationem, et ita rescripto diuorum fratrum expressum est: sed ita demum adoptiuus emancipatus collatione fratres
Abbreviated transcription (Latin):
re inquit. aut cautione fatienda
fecit ed cõ. s ⁊ si ñ quedam diui¬
dat. de quib cͣaueat. eque dicimꝰ
eum satisfecisse s cum possint
ẽẽ quedam ĩ occulto. ñ sat̾ ꝯfert
qui ñ canit. qmͣuis diuidat sigͥ
mancipati. sufficiens colsatõ est
diuiso. nͣ qͣster. s dicantur que¬
dam ñeẽ inꝯmune redacta tr̃
pp̃ inc̾tum tautõ erit int̾ ponen¬
das ⁊ si tm̃ forte in bonit prniy
emantipatus pemiiitat. qͣntum
id̾ ẽ ⁊ si nom̃ pat̾ni debitoris de¬
legauit. ł fundum ł aliam rem de¬
d̾it ꝓportõe bonoꝵ que ꝯferre de¬
buit. ¶Si cũ dnobus conferrede¬
bet alt̾i ꝯtulit. alii ñ. uł cum cauet
uł cum dimidit. uidendum enĩ¬
ẽ utrum sextantis tm̃ ei aufe¬
ratur emolum̃tum. an u̾o tri¬
ens totꝰ detͣhi debeat. et puto
si quid̃ ꝑ ꝯtumatiam ñ caueat.
tocius tͥens ei denegandas at¬
tõnes. nec enim indetur. eiuis¬
se qui non omnib casib canio.
quod si ꝑ in opiam. sextantit

Expanded text:
re, inquit, aut cautione facienda facit edicto. sed et si quaedam diuidat, de quibusdam caueat, aeque dicimus eum satisfecisse. sed cum possint esse quaedam in occulto, non satis confert qui non cauit, quamuis diuidat. si i in bonis emancipati, sufficiens collatio est diuisio: si non constet, sed dicantur quaedam non esse in commune redacta, tunc propter incertum cautio erit interponenda. Sed et si tantum forte in bonis paternis emancipatus remittat, quantum m et si nomen paterni debitoris delegauerit uel fundum remue aliam dederit pro portione bonorum, quae conferre debuit. Si, cum duobus conferre deberet, alteri contulerit, alteri non, uel cum cauet uel cum diuidit: uidendum est, utrum sextantis tantum ei auferatur emolumentum an uero trientis totius detrahi debeat. et puto, si quidem per contumaciam non caueat, totius trientis ei denegandas actiones nec enim uidetur cauisse, qui non omnibus cauit: quod si per inopiam, sextantis
Abbreviated transcription (Latin):
¶Si duo emançipati dtono¬
rum possõm pecierunt. et
unus ꝯtulerit. alt̃ ñ ꝯtule¬
rit. hꝰ portõ tantum ei qui ĩ
cõnes ¶Si ꝑ inoꝑiam emanci¬
patꝰ tau̾e non possit. nĩ statim
ab eo transferenda est possõ. s
suctinend̾ donecpossit in ue¬
nire fideiussores. ut tñ de hiis
que mora det̾iora fututa sũt.

Expanded text:
Si duo emancipati bonorum possessionem petierint et unus contulerit, alter non contulerit, huius portio tantum ei qui in iones. Si per inopiam emancipatus cavere non possit, non statim ab eo transferenda est possessio, sed sustinendum, donec possit invenire fideiussores, ut tamen de his, quae mora deteriora futura sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ditd̃ extitissetꝰ ip̃e hãt accõnẽ.
¶Emancipatꝰ filint si miti¬
b. mag̃ enim uindicte. qm p ͨ
¶Si tres emancipati. duo in
pot̾tate sint. gatus cassius . lib̾.
putat. aut emancipati qr ĩni

Expanded text:
xtitisset, ipse haberet actionem. Emancipatus filius si iniuribet: magis enim uindictae quam peSi tres emancipati, duo in potestate sint, Gaius Cassius libro putat, ut emancipati, quia i
Abbreviated transcription (Latin):
bit ꝯfetendum. non enim
nnt ad quiritur. s nõ ãd¬
mittirim ampliꝰ dico ⁊̃ si
sb̃stitutus fũit a filio ħ̾rs
nec dum adierit. hãt q sb̾¬
stitutũ quia non magis
ñ alienatur cõferri deb̾e
ꝯfertur autem ⁊̃ siꝙͥ eius nõ
fu̾it. dolo malo a̾ sit fcm̃ qͦ¬
minin eẽt. S ħ sic accipien¬
dumest. ut ħ demum ꝯfat ͦ
quod eius ẽẽ desiit dolo ma¬
lo. cet̾m sud eg̾it nequid ad qͥ¬
reret. non uenit incollatõẽ.
nam ħ et sibi insidiatut ẽ.
¶portõnes colłonuu ita erũt
faciendae. ut puta duo sunt
filii in pot̾tate. unus eman¬
tipatus hñs crecenta. ducen¬
ta frĩb ꝯferet. sibi centum ẜa
et duo in pot̾tate eque dicen¬
dum ẽ singłos singłis qui st̃
in pot̾tate centena ꝯfre.cen¬
tena retiñe. s ip̃os ĩ uitem tiͥ
iundem modum fiet nt qui¬

Expanded text:
endum: non enim nunc adquiritur, sed non adimitur. amplius dico, et si institutus fuerit a filio heres nec dum adierit habeatque substitutum, quia non magis uam nunc non alienatur, conferri debere. Confertur autem etiam si quid eius non fuerit, dolo malo autem c accipiendum est, ut hoc demum conferatur, quod eius esse desiit dolo malo: ceterum si id egit, ne adquireret, non uenit in collationem: nam hic et sibi insidiatus est Portiones collationum ita erunt faciendae: ut puta duo sunt filii in potestate, unus emancipatus habens trecenta: ducenta fratribus confert, sibi centum: faet duo in potestate, aeque dicendum est singulos singulis, qui sunt in potestate, centena conferre, centena retinere, sed ipsos inuicem nihil eundem modum fiet, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ exͦ ꝑencium et lib̃oꝵ quibꝰ
possõm ꝯͣ tabulas acceꝑunt̾.si for¬
te ex eodem filio tetimĩat nepo¬
ti ħrdes in stitiiti ẽẽnt. nam
Ic titulus manifestam ht̃ eqͥta
admittat. ꝑticipes q faciat cũ
hiis qui sunt in pot̾tate. bonoꝵ¬
a quoq bona inmedium ꝯłe¬
rant qui appetant pẽna ¶ In t̾
eos dabitur collatõ quib possõ
data ẽ. plane si minorem ł ali¬
solet p̾cor restitũit ad bonoꝵ¬
omiserat. utiq ⁊̃ collatõit comto¬
d̾ ei restituet. E ex dodrante
fuit institutꝰ filius qui etat ĩ
pot̾tate exͣnens ex quadrante e¬
mancipatum accipientem ꝯtͣ
tabilas ꝓ quadrante tm̃ bona su¬
a collaturum iuł. ait. quia solũ
quadrantem fratri abstulit. ar
Quod filius emancipatus de¬
functi nepotib ex senatis soł
ꝯferte cogitur ¶ pat̾ filium
quem in pot̾tate h̾ebat. et euͣ¬
tienm ħrdem scpͥsit. emancipa¬

Expanded text:
qui contra tabulas acceperunt. Si forte ex eodem filio retinuerat nepoti heredes institu‹t›i essent: nam ic titulus manifestam habet aequadmittat participesque faciat cum his, qui sunt in potestate, bonoa quoque bona in medium conferant, qui appetant paterna. Inter eos dabitur collatio, quibus possessio data est. Plane si minorem uel alisolet praetor, restituerit ad bonoomiserat, utique etiam collationis commodum ei restituit. Si ex dodrante fuit institutus filius qui erat in potestate, extraneus ex quadrante, emancipatum accipientem contra tabulas pro quadrante tantum bona sua collaturum Iulianus ait, quia solum quadrantem fratri abstulit: arg Pomponius, quod filius emancipatus nepotibus ex se natis solis conferre cogitur. Pater filium quem in potestate habebat et extraneum heredem scripsit, emancipa
Abbreviated transcription (Latin):
casum qr bonoꝵ possõm ad missa
non ẽ. ¶ Iub aũt p̾tor ita fĩ colso¬
nem ut cte caueat᷑. cau̾e autemꝑ
satisdacõm oꝑt̾e: pompit aitian
pignorib cau̾i possit. udeamus.
et reis et pignorib recte decel¬
ego quoq putissi frat̾ cau̾e ñ
possit. curator porcõnit eiꝰ ꝯsti
maciam actõnes de negate sũt.
oblata pꝰea caucõnem recipit
pͥstinum ius. ¶ Quamius aut̃ e¬
dictũ p̾toris de cautõne locat᷑.

Expanded text:
casum, quia bonorum possessio admissa casum, quia bonorum possessio admissa non est. Iubet autem praetor ita fieri collationem, ut recte caueatur: caueri autem per satisdationem oportere Pomponius ait. an pignoribus caueri possit, uideamus: et reis et pignoribus recte cauerego quoque puto. Si frater cauere non possit, curator portionis eius consmaciam actiones denegatae sint, oblata postea cautione recipit pristinum ius. Quamuis autem edictum praetoris de cautione loquatur,
Abbreviated transcription (Latin):
mode dici. emantipatum ita demũ
ꝯferre frĩ suo deb̾e. si a̾d ei ee cã
ħrditaria abstułit. Nam si mindre
ex ꝑte dimidia is qui inpot̾tate
etat ħes scͥptꝰ fu̾it. in iq uidebit᷑
cołłonem postulare ab eo ꝑ quem
amplius ex ħr ditatem pat̾na ħi¬
turus ẽ tõtiens gͥ colłoni locus
ẽ quociens aliquo in comodo dsft̃s
ẽ is qui in por̾tate ẽ int̾uentu e¬
mancipati cet̾um si ñ est: colło ces¬
Tabit. uł maxime añtunt eman¬
cipatum ꝯf̾re ñ oꝑtet. si ⁊̃ indi¬
s ⁊ ligatus m̃uit semissem ł tm̃
colłonem ¶Ibidem . iuł. ait. si bono¬
rimi possõne actepta de cesserit
is qui in por̾tate ẽ. ad cossonem bo¬
noꝵ cogendum emancipatum.
Ut tañ Grdi enus ꝯferat. quan¬
tum ꝯf̾r̾et ip̃i simũet. quod si
ante acceptam donoꝵ possõm de¬
cesserit suꝰ ħ̾rdem eiꝰ p̾tor ita tue¬
ħrs fu̾it is qui inpotestate erat.
non tñ uit᷑ uirilem. ¶ ad cosso¬
nem a ñ ad mittit enm in hñt

Expanded text:
mode dici emancipatum ita demum conferre fratri suo debere, si aliquid ei ex causa hereditaria abstulerit: nam si minore ex parte qua‹m› dimidia is qui in potestate erat heres scriptus fuerit, inique uidebitur collationem postulare ab eo, propter quem amplius hereditate paterna habiturus est.Totiens igitur collationi locus est, quotiens aliquo incommodo adfectus est is qui in potestate est interuentu emancipati: ceterum si non est, collatio cessabit.Uel maxime autem tunc emancipatum conferre non oportet, si etiam iudisi legatis meruit semissem uel tacollationem. Ibi dem Iulianus ait, si bonorum possessione accepta decesserit is qui in potestate est, ad collationem bonorum cogendum emancipatum, ut tantum heredi eius conferat, quantum conferret ipsi, si uiueret. quod si ante acceptam bonorum possessionem decesserit suus, heredem eius praetor ita tueheres scriptus fuit is qui in potestate erat, non tamen ultra uirilem: ad collationem autem non admittit eum in hunc
Abbreviated transcription (Latin):
ab hostib captꝰ ñ fuiss.s ⁊
si redẽptꝰ ab hostibꝰ mortis
temꝑe prĩs inuẽiatur. eque
colło erit facienda ¶Si eman¬
cipato legatii fu̾it. cum pr̃
tuto. filio eiꝰ fid̾i ꝯmisstĩ fũ¬
it telictum cnm morietar.
anid ꝯferendum ẽ. qm̃ utiłe¬

Expanded text:
hostibus captus non fuisset. sed et si redemptus ab hostibus mortis tempore patris inueniatur, aeque collatio erit facienda, Si emancipato legatum fuerit, cum pater mituto filio eius fideicommissum fuerit relictum, cum morietur, an id conferendum est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̾uit. et pot̾ defendi nepotem
hr̃s ñ eẽt. bonoꝵ possõ de fer¬
tur. ¶Is cꝰ filius in adoptõnẽ
etat ꝑ nepotem quem filius pꝰ¬
cipatum filiũ p̃t̾iit. ñ ht̃ nepoᷤ

Expanded text:
it. potest defendi nepotem heres non esset, bonorum possessio defertur. Is, cuius filius in adoptione erat, nepotem, quem filius pocipatu
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ hrẽt si arrogacus nõ
ẽẽt. s ea sola que ei dedit.¬
ip̃e arrogator nisi forte ea¬
distingiumꝰ ut quartam
quidem qmͣ om̃iuiodo ex
Epto diui pii debuit eĩ re¬
linquere. Cb̃sticutus hr̃e ñ

Expanded text:
e haberet, si adrogatus non esset, sed ea sola, quae ipse ei dedit adrogator: nisi forte distinguimus, ut quartam quidem, quam omnimodo ex rescripto diui Pii debuit ei relinquere, substitutus habere non
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dicas possit ¶ad sustitutos
pupillares ꝑtinent ⁊ si q̃ res
postea pupillis obuen̾int
n .n. siis fonis testacor sb̃¬
stituͣt s impub̾is cũ ex ħe¬
daco sũ sticũe quis possit. ñ
mͥ pponas militẽ ẽẽ &ͥ sb̃sti¬
tisit hedẽ hͣcm̃te ut ea sola
uelit. ad sbfritutum ꝑtin̾e q̃¬

Expanded text:
hereditas possit.Ad substitutos pupillares pertinent et si quae postea pupillis obuenerint: neque enim suis bonis testator substituit, sed impuberis, cum et exheredato substituere quis possit: nisi mihi proponas militem esse, qui substituit heredem hac mente, ut ea sola uelit ad substitutum pert
Abbreviated transcription (Latin):
troni a lib̾to male ita stipula¬
tur. oꝑas mithi dare spondes:
itaq patrono dari stipulandũ
ẽ. ¶lib̾tus oꝑarum nor̃e ita in¬
rando. patrono aut lucõ titio.
solũe lucõ ticõ ñ pot̾r ut aprõ¬

Expanded text:
troni a liberto male ita stipulatur: 'operas mihi dare spondes?' itaque patrono dari stipulandum est. Libertus operarum nomine ita iurando 'patrono aut Lucio Titio' soluere Lucio Titio non potest, ut a patro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe p̾t̾ierint. p̃t̾ite aũt ñpos¬
sunt. añꝙͣ incipiant ced̾e. et
incipiunt pꝰ ea qͣm fu̾int in¬
sĩ ꝓ hibetur patronus oꝑas
exig̾e. ¶ Si impubes sit patio¬
mis. uoluntate eius ñ nr᷑ͫ n¬

Expanded text:
erierint. praeterire autem non possunt, antequam incipiant cedere, et incipiunt, posteaquam fuerint innon prohibetur patronus operas exigere. Si impubes sit patronus, uoluntate eius non uide
Abbreviated transcription (Latin):
t̾it oꝑas pet̾e. neq ab hiit qui
directas n ab hiis qui fidiꝯ¬
missarias acteꝑunt. qłmis ꝙ¬
fid̾i ꝯ missarias lib̾tates qui
acceperunt. ip̃iꝰ. lib̾ti efficiã¬
tur. ñ enĩ sic fiu̾t lib̾ti. ut sũt

Expanded text:
it operas petere neque ab his, qui directas, neque ab his, qui fideicommissarias acceperunt, quamuis fideicommissarias libertates qui acceperunt, ipsius liberti efficiantur: non enim sic fiunt liberti, ut sunt
Abbreviated transcription (Latin):
erunt: que lucõ ticõ dantim. ssi
lib̾ratis cã petuiam ꝓmitat
lib̾tꝰ. agenti pattono ⁊ ticõ oĩ
tatur: ex ꝯstitucõe diui marti
ꝑuen̾it ad lib̾tatem oꝑe ei ĩ¬
poĩte millu esfcm̃ hebunt.

Expanded text:
erunt, quae Lucio Titio dantur. sed si libertatis causa pecuniam promittat libertus egenti patrono aut Titio, omnimotatur, et ex constitutione diui Marci peruenerit ad libertatem, operae ei impositae nullum effectum habebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cutatores atq tutores pupilloꝵ.
¶eligitur autem curator aut
ex huit qui tutores dati st̃ pꝰ¬
tumo aut ex rictiis. alfinibqz.
aũ ex sb̃stitutis aut ex amicis
defuncti. aut ex cͥditoribrutiq
is qui ydoneꝰ uidebit᷑. aut si de

Expanded text:
curatores atque tutores pupillorum. Eligitur autem curator aut ex his, qui tutores dati sunt postumo, aut ex necessariis adfinibusque aut ex substitutis aut ex amicis defuncti aut ex creditoribus, sed utique is, qui idoneus videbitur: aut si de
Abbreviated transcription (Latin):
petitꝰ. aũ tardius petitur. aut
ꝥius datur. ẜuiue agiebat res
h̾rditarias ħrdem insirtutum
ł sb̾stitutũ obsignare ñ deb̾e.
Idem ait ad custodienda ea que
sñ cͦtodia salua eẽ ñ p̾sũt. cꝰtodẽ
ab ħrdem ponẽdum. ut pita
pectarit ⁊ si nõ dum messis. iũ¬
demia ueftã sit. ⁊ si fũit ꝯtͦ

Expanded text:
petitur aut tardius petitur aut serius datur, Seruius aiebat res hereditarias heredem institutum uel substitutum obsignare non debereIdem ait ad custodienda ea, quae sine custodia salua esse non possunt, custodem ab herede ponendum ut puta pecoris, et si nondum messis uindemiaue facta si
Abbreviated transcription (Latin):
rei publice nascitur. ¶ Siquis
pͥma uxore p̃gnante stã mox
aliam dux̾it. eamq p̾gnantẽ
fec̾it. diemq suum obierit.
edictum a̾̃bob sufficiet. nide¬
lic cum nemo ꝯtendit n ͨ
calumpniatͥdem dicit. ¶ qͦa¬

Expanded text:
rei publicae nascitur. Si quis prima uxore praegnate facta mox aliam duxerit eamque praegnatem fecerit diemque suum obierit, edictum ambobus sufficiet, videlicet cum nemo contendit nec calumniatricem dicit. Quoti
Abbreviated transcription (Latin):
et ita diuus adͥ anꝰ claudio ꝓ¬
culo p̾tori tescͥpsit. ut sũmatĩ
de reꝯgnosc̾et. ⁊ si manitestã
calumpnia uidebitq eiusque
de re pot̾it. oꝑam daret nep̾di¬
ta sit calumpmatrix mult. de

Expanded text:
ta diuus Hadrianus Claudio Proculo praetori rescripsit, ut summatim de re cognosceret et, si manifesta calumnia uidebitur eius, qude re poterit, operam daret, ne prta sit calumniatrix mulie
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ edito ꝑtu successionẽ
sꝑeti ħ̃ a iure utim᷑ ut idem
cutator. ⁊ fonis ⁊ uentͥ detͫ.
T si creditores instent. uł qͥ
sꝑat se successurum. di ligenciꝰ
must aut̃ inpossõm musa ea
sola sine quib se sustineri ⁊
ad ꝑtum us ꝓduci ñ possit. su¬
m̾ẽ ex bonis d. ⁊ inhͣlc rem
curator ꝯstiruendus ẽ qui cibũ.
pͥmũ ex pectuna num̾ata si ea
ñ fu̾it. ex hiis rebꝰ que patͥmo¬
nia hoñare magit impendio

Expanded text:
ionem speret. Hoc autem iure utimur, ut idem curator et bonis et ventri detur: sed si creditores instant vel qui sperat se successurum, diligentius Mulier autem in possessionem missa ea sola, sine quibus fetus sustineri et ad partum usque produci non possit, sumere ex bonis debet: et in hanc rem curator constituendus est, qui cibum primum ex pecunia numerata: si ea non fuerit, ex his rebus, quae patrimonia onerare magis imp
Abbreviated transcription (Latin):
teũ Q enia nepotẽ exme¬
nio pub̾ẽ hr̃dem ĩsticiut ⁊
uicio ticio ita legauit. lu¬
cioticio uiro fono. tꝰ obseqͥo
gras ago. dari uolo anu os
qm diu uiuat aureos .x. sire¬
b nepotis mei int̾uemat.
potis mei ad sollicitu dinẽ
suã reuocau̾it q̃ro cũ lutiꝰ
titiꝰ aliquo tpẽ meuii ne¬
gocia gesserit. ⁊ ꝑ eũ ñ fret
quo muaꝰ gerat. publius
aut̃ menius noll eũ admi¬

Expanded text:
euia nepotem ex Maeuio puberem heredem instituit et Lucio Titio ita legauit: 'Lucio Titio uiro bono, cuius obsequio gratias ago, dari uolo annuos quamdiu uiuat aureos decem, si rebus nepotis mei interueniat potis mei ad sollicitudinem suam revocaverit". quaero, cum Lucius Titius aliquo tempore Maevii negotia gesserit et per eum non stet, quo minus gerat, Publius autem Maevius nollet eum admin
Abbreviated transcription (Latin):
ei ñ susfiteret si modo
Renon aꝑpeat aliam fusse
defuncti uoluntate. aut
Iex magnitudins euis pe¬
⁊ tume. aut ex medio cͥtate
Ifatultatum. quam testa¬
⁊ trix reliquid tunc enũ¬

Expanded text:
 sufficeret: si modo non apparet aliam fuisse defuncti uoluntatem aut ex magnitudine eius pecuniae aut ex mediocritate facultatium, quam testatrix reliquit: tunc eni
Abbreviated transcription (Latin):
tario detentũ. hr̃s uendi¬
care cũ fructib pot̾it cũ
ita legat᷑. illi ħ amp̃. sũ¬
dillũ cum oĩb reb que
in eodem fuñdo erunt. &
listlegatum ẽ ex reb.
nõ legatis ignorante eo
ampliandi legati sui
tim ẽ ñ uidetur ẽẽ le¬
gatũ ¶ꝙ alegatario
peticum erat. utalu re

Expanded text:
entum heres uindicare cum fructibus poterit.Cum ita legatur: 'illi hoc amplius fundum illum cum omnibus rebus, quae in eodem fundo erunt', maet is cui legatum est ex rebus non legatis ignorante eo ampliandi legati sui tum est non uidetur esse legatum.Quod a legatario petitum erat, ut alii re
Abbreviated transcription (Latin):
eo mag̃ ꝙ equis ꝓtib hr̃des er̃
scͥpti. ¶Uxori usum fructum
domuum. ⁊ ominum rerum
que inhus domibus erant.
exceptoargento legañat.
It̃ usum f. fundorum ⁊ salia¬
rum. quesitum ẽ. an lane cu¬
iusq coloris. m̃cis c̃ã pate.¬
Item purpure que indomi
linis quarũ usñ f. legatus ẽẽt.
sał inuenti nõ minimus mo¬
dus anaduxorẽ ex cã fid̾iꝰ¬

Expanded text:
od aequis partibus heredes erant scripti. Uxori usum fructum domuum et omnium rerum, quae in his domibus erant, excepto argento legauerat, item usum fructum fundorum et salinarum: quaesitum est, an lanae cuiusque coloris mercis causaitem purpurae, quae in domilinis, quarum usus fructus legatus esset, salis inuentus sit non minimus modus, an ad uxorem ex causa fidei
Abbreviated transcription (Latin):
cio. ¶Si turator impubĩ a
hanc accõm. qui officõ tura¬
toris functus ẽ sicuis tñ cũ cu¬
tor ñ eẽ compulius ap̃tore
ł ap̃side. dũ se pucat tucorẽ.
gesserit tucelam. udẽdum
an ꝓ tucore teneatur. ⁊ mag̾
ẽ ut quamuis compislsus
gesserit. ten̾ ñ deleat. qr a¬
nimo tutoris gessit. cum cu¬
tor ñ ẽẽt. at iste turator ñ qͣi
tutor gessit. s quasi curator
gessit. ¶ In ꝑtucele iudicio
usure quo ueniũt. s utrũ¬

Expanded text:
io.Si curator impuberi ahanc actionem, quia officio curatoris functus est. si quis tamen, cum tutor non esset, compulsus a praetore uel a praeside, dum se putat tutorem, gesserit tutelam, uidendum, an pro tutore teneatur. et magis est, ut, quamuis compulsus gesserit, teneri tamen debeat, quia animo tutoris gessit, cum tutor non esset. at iste curator non quasi tutor, sed quasi curator gessit.In protutelae iudicio usurae quoque ueniunt.Sed utru
Abbreviated transcription (Latin):
siquidẽ om̃imodo nõ accĩgit
tutelam. ñ tenebit᷑. n eĩ at¬
ting̾e debuit qui tucor nõ fu¬
it. ꝙ si q̃dam gessit. uidend̾ ẽ
an ⁊̃ eoꝵ que ñ gessit. tene¬
atur. rͨte aitenus tenebit᷑:
si alius gesturꝰ fu̾it. s ⁊ si
cõgnito ꝗtutor ñ fuit. absti¬
nuit se ab aministrac̃one.
uideamꝰ auteneatur si ne¬
cessarios pupilli ñ cerciora¬
uit ut ei tutorẽ peterent.
ꝙ uerus ẽ¬

Expanded text:
si quidem omnino non attigit tutelam, non tenebitur: neque enim attingere debuit qui tutor non fuit. quod si quaedam gessit, uidendum, an etiam eorum quae non gessit teneatur: et hactenus tenebitur, si alius gesturus fuit. sed et si cognito, quod tutor non fuit, abstinuit se administratione, uideamus, an teneatur, si necessarios pupilli non certiorauit, ut ei tutorem peterent: quod uerius e
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. quamͣuis deuoluat᷑
hic gestus uitutele accõnẽ.¬
¶Siquis . q. tucor negã gesse¬
rit eius qui iam pubes ẽ. n
cessat. sinili modo ⁊ si eius
qui ñ dum natus ẽ nam ut

Expanded text:
uit, quamuis deuoluatur hic gestus in tutelae actionem.Si quis quasi tutor negotia gesserit eius qui iam pubes est neque cessat: simili modo et si eius, qui nondum natus est. nam ut
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ. hus u̾b̃ legauit uxori
mee laceralia mea . ui¬
atoria mea ⁊ quitquid
ĩ hus cͣdicum er̃. que m̃bͣ¬
nułmea manu sc̃ꝑtis cõ¬
tinebiuit᷑ n ͨ ea suit ex¬
acta cum moriar. l ĩ rõ¬
nes meas trauslata sũt
⁊ tancõnes ⁊ ad auctorẽ
meũ traustulerim. hic
ĩ urbem. ĩ lacerib cõdi u¬
dit. ⁊ tirographis exac¬
tis. quara petumam e¬
rogata. reu̾sus inpr̃iam
post bienniũ alia ciro¬
grapha p̃dioꝵ q̃ postea
ĩ lad̾alia cõdiderit. q̃ sit̃
ei legasse. q̃ pꝰ ea reũlus

Expanded text:
.His uerbis legauit: 'uxori meae latera‹l›ia mea uiatoria et quidquid in his conditum erit, quae membranulis mea manu scriptis continebuntur nec ea sint exacta cum moriar, licet in rationes meas translata sint et cautiones ad actorem meum transtulerim'. hic in urbem, in lateralibus condidit et chirographis exactis quam pecunia erogata reversus in patriam post biennium alia chirographa praediorum, quae postea in lateralia condidit. quaesitum ei
Abbreviated transcription (Latin):
elsus ł in magr̃atus qui
tutorem dederunt. rogo. restͥ¬
bas utrũ ꝓ uiriliporcõne accõ
dauda sitan opc̃o sit eiuis qui
pupillus fuit. cum quo potis¬
simum agat .Rx. si dolofece¬
runt magistraius ut minus
pupilło caueretur. in quẽ uult.
accõ ei dandam. in solidum ẽ.
sin culpa duntaxat eoꝵ q̃
dolo malo illud fcm̃ ẽ. equius
ẽẽ ex istimo ꝓportõne inquẽ
eoꝵ accõnem dari de pupillo¬

Expanded text:
um.In magistratus qui tutorem dederunt rogo rescribas utrum pro uirili portione actio danda sit, an optio sit eius qui pupillus fuit, cum quo potissimum agat. respondit, si dolo fecerunt magistratus, ut minus pupillo caueretur, in quem uult actio ei danda in solidum est: sin culpa dumtaxat eorum neque dolo malo id factum est, aequius esse existimo pro portione in quemque eorum actionem dari
Abbreviated transcription (Latin):
trũ tutorẽ acc̃o pupillo tñ¬
dari deberet.sx. equius ẽẽ ĩ
alt̾um tucorẽ dari. qmͣ ĩ i a¬
gratũ debuisse enĩ eũ cũ sci¬
ret pu A yat pilło cau¬
tũ nõ ẽẽ. uni ilsa negocia
curare. ⁊ ĩ ea ꝑte qm alt̾itu¬
tori comiisissec. simlẽ ẽẽ ei
qui adͦministracõm quoꝵdã
negotioꝵ pupilli ñ accessiss.
nã si aliꝗͣ ꝑtẽ negotioꝵ pu¬

Expanded text:
um tutorem actio pupillo dari deberet. respondi aequius esse in alterum tutorem dari quam in magistratum: debuisse enim eum, cum sciret pupillo cautum non esse, uniuersa negotia curare, et in ea parte, quam alteri tutori commisisset, similem esse ei, qui ad administrationem quorundam negotiorum pupilli non accessisset: nam etsi ali
Abbreviated transcription (Latin):
n in magrãtus acc̃õne data
cum usuris sors ex igi debeat.
an uͦ usure peti non possunt
qm̃ constitutũ ẽ penarum usu¬
ras peti ñ posse qͥuesuũẽ. ⁊¬

Expanded text:
n in magistratus actione data cum usuris sors exigi debeat, an uero usurae peti non possint, quoniam consti‹tu›tum est poenarum usuras peti non posse, quaesitum
Abbreviated transcription (Latin):
na gr̃atum mumicipalẽ hr̃e
possit aliqͣm accõm. cũ sciret
a contutore suo sat̃ ñ ẽẽ ex¬
actũ. dicetam cũ tuͣtore sat̾¬
cũ pupillo fcm̃ sitn puꝑillũ
ad magr̃atus redire posse.
n tutorẽ. cũ nũꝙͣ tutor ad¬
u̾sus magrãtus hãt accõm.
senatus ꝯsultũ pupillo fb̃ne¬
nit p̃stim cũ sit ꝙ tutori ĩpu¬
tetur. ꝙ satis acontutore nõ
ex egit ł suspͨtum ñ fecit. si scit
ꝑauacet ñ er̃ ĩiquũ adũsꝰ
magr̃atus accõm ei dari

Expanded text:
gistratum municipalem habere possit aliquam actionem, cum sciret a contutore suo satis non esse exactum. dicebam, cum a tutore satis pupillo factum sit, neque pupillum ad magistratus redire posse neque tutorem, cum numquam tutor aduersus magistratus habeat actionem: senatus enim consultum pupillo subuenit: praesertim cum sit, quod tutor‹i› imputetur, quod satis a contutore non exegit uel suspectum non fecit, si scit,pa uacet, non erit iniquum aduersus magistratus actionem ei dari
Abbreviated transcription (Latin):
distra hant᷑. nisiut id fieret.
ꝑentes ł testamento ^ codicił¬
łis cauit ꝙ si forte es alienũ
sit ex solui. tunc p̃tor urbanꝰ
iur clarissimus adeatur. qui
ꝓsua religione existimet q̃
possunt asienari. obligari¬
iledebeant. manente pupil¬
lo accõne si poftea potuent
uio ¶Si comimnunis res er̃
⁊ socius ad diuisiõm ꝓuocet.
au̾si treditor qui pignori agͣ
aꝑꝑente pupilli acceꝑit.
iis ex equit᷑. nicħ nouand̾
censeo ¶si de functus dũ ui¬
ueret. res uena les hũerat.
ad p̾ciũ solũet. ẽẽnt pignori ob¬
ligata uenditori. ñ puto pig¬
nus uałe. nã uͥ dominiũ q̃itũ
ẽ minori. cepit ñ posse obligari

Expanded text:
ret, parentes testamento uel codicillis cauerint. quod si forte aes alienum sit exsolui, tunc praetor urbanus uir clarissimus adeatur, qui pro sua religione aestimet, quae possunt alienari obligariue debeant, manente pupillo actione, si postea potuerit ri. si communis res erit et socius ad diuisionem prouocet, aut si creditor, qui pignori agrum a parente pupilli acceperit, ius exsequetur, nihil nouandum censeo'.Si defunctus dum uiueret res uenales habuerit, ad pretium solveret, essent pignori obligata venditori, non puto pignus valere: nam ubi dominium quaesitum est minori, coepit non posse obligari.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ꝙ si afisco emerit. n ͨ dubi¬
tatõ ẽ qͥn ius pignoris saluũ
tore inciderit. ĩꝑiali bñ ficio
opus ẽ. ut ex Rpto pignus
confirmet᷑

Expanded text:
sit. quod si a fisco emerit, nec dubitatio est, quin ius pignoris salvum tore inciderit, imperiali beneficio opus est, ut ex rescripto pignus confirmet
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ hrs ñ pot̾it emptare manu¬
missorem. cum ticio nicħ aufera
lib̾ti impubes qui sb̾iectꝰ dr̃. ex
pͥma ꝑte bonoꝵ possõm accipiat.
an bonoꝵ defuncti possom̃ acci¬
ꝑe possit: quesitum ẽ. ⁊ sine
dubio qui seq̃ntis gradꝰ sunt. ñ
ad mittunt᷑ int̾im. cũ eĩ p̾cedit
alia possõ. qui sequitur acciꝑe
ñ pot̾. psane si ꝯͣ eum qui sb̾iec¬
tut d fu̾it indicaturum. data ñ¬
in tenr᷑ .s. ⁊ in pationo pendente
ꝯtrou̾sia: icem erit dicendum
plane quod ad patroni quoq ꝑͣ
bit. ¶ Si falsum lib̾ti testm̃ ab

Expanded text:
igitur heres non poterit inuitare manumissorem, cum Titio nihil auferaliberti impubes, qui subiectus dicitur, ex prima parte bonorum possessionem accipiat, an patronus defuncti possessionem accipere possit, quaesitum est. et sine dubio qui sequentis gradus sunt, non admittuntur interim: cum enim praecedit alia possessio, qui sequitur accipere non potest. plane si contra eum qui subiectus dicitur fuerit iudicatum, data non controuersia idem erit dicendum. plane quod ad patroni quoque pebit. Si falsum liberti testamentum ab
Abbreviated transcription (Latin):
tum uelle ꝑciꝑe. lib̾tatem ẜuo
ñ dare. s parte debita accepta.¬
⁊ ad segata ᷤ temꝑare. lib̾tatem
ĩpon̾e non cogi. ne ẜuũ forte de
se male meritum: cogatur ma¬
numitt̾e quid gͦ si soło eod̾
ħ̾rde instracto. idem libtus peti¬
erit. s sb̃stitiitum ħebit. eq
decreti temedium pot̾it ꝓced̾e.
ut accepta debita portõne: cet̾a
ꝑs ad sbstitutum ꝑueniat. ita
ut siferce ẜuus redimi potuiss.
p̾̃staretur lib̾tas. tessante u̾o sb̾ sti¬
tutõne. Patronũ h̾rdidatem lio̾ti
amplectentẽ. p̃cor qui de fid̾io¬
mitie ꝯgnoscit. lib̾tatem ẜuo
I filiꝰ qui pairi ħ̾rs extitit.frẽm¬
suũ ex ħrdatum arrogauit. atq
ita ħrde eo relicto defunctꝰ ẽ:
garetur. ad optõnis remedio
non oblicetaretur. paulꝰ notat
ei qui alio iure uenit. qm eo ꝙ
amisit. ñ notet id ꝙ ꝑdidit. s¬
trono. eid̃ ꝙ pattoni fiłio. ñ ob¬
ẽẽ. quod qͣͣ patronus deliquid.
siut patrone filius uenire possit:

Expanded text:
ere et libertatem seruo non dare: sed parte debita accepta et legato temperare et libertatem imponere non cogi, ne seruum forte de se male meritum cogatur manumittere. quid ergo si solo eodem herede instituto idem libertus petierit? si substitutum habebit, aeque decreti remedium poterit procedere, ut accepta debita portione cetera pars ad substitutum perueniat ita, ut, si forte seruus redimi potuisset, praestaretur libertas: cessante uero substitutione patronum hereditatem liberti amplectentem praetor, qui de fideicommisso cognoscit, libertatem seruo  Filius, qui patri heres exstitit, fratrem exheredatum adrogauit atque ita herede eo relicto defunctus estgaretur, adoptionis remedio non obliteraretur. Paulus notat: ei, qui alio iure uenit quam eo, quod amisit, non nocet id quod perdidit, strono eodemque patronae filio non obesse, quod quasi patronus deliquit, si ut patronae filius uenire possit.
Abbreviated transcription (Latin):
ens pat̾ eius. domum eius mu¬
nus. oꝑas. lib̾to reuendid̾it.
plane sipatroni filius lib̾ta¬
tis cã impoĩta reuendid̾at:
lib̾tatiᷤ tã impoĩta. frẽm suũ
ũ sb̾mouet. ¶Si lib̾tus ħr¬
dem scͥpserit.isq pͥus qm de
familia q̃onem hrẽt. adierit
ħrditatem. patronum ad ꝯͣ ta
bulas bonoꝵ possom̃ nõ admitti
uilianus ait. debuit enĩ ⁊̃ patͦ¬
nus. lid̾ti necem sũdicare. quod
⁊ inpatrona er̃ dicend̾ erencꝰ¬
filio ex ħrdato: ⁊̃ ne potes ex eo
a bonoꝵ possoñe lib̾ti excludan¬
tur. ꝙ utiq sic dirimẽd̾. uͭt
uiuo filio don ͨ inpot̾tate eiꝰ lib̾i
eẽnt. ñ admittuntur ad bonoꝵ
possõm. ne qui suo noĩe a tonoꝵ

Expanded text:
ens pater eius donum munus operas liberto reuendiderit. plane si patroni filius libertatis causa imposita reuendiderit, libertatis causa imposita fratrem suum non summouet. Si libertus heredem scripserit isque prius, quam de familia quaestionem haberet, adierit hereditatem, patronum ad contra tabulas bonorum possessionem non admitti Iulianus ait: debuit enim et patronus liberti necem uindicare. quod et in patrona erit dicendum. 38 Tfilio exheredato etiam nepotes ex eo a bonorum possessione liberti excludantur. quod utique sic dirimendum est, ut uiuo filio, donec in potestate eius liberi manent, non admittantur ad bonorum possessionem, ne qui suo nomine a bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
tuus fu̾t: satis fc̃m uideat᷑ li¬
b̾is eius ¶ Si patroni filiũ eman¬
cipatum. ⁊ nepotem ex eo qͥ in
aui famiłia remansit. lib̾tꝰ hãt:
fisio tm̃ ñ etiam nepoti satis fa¬
c̾e debebit hb̾tinus. nec ad rem

Expanded text:
 satisfactum uideatur liberis eius. Si patroni filium emancipatum et nepote‹m› ex eo, qui in aui familia remansit, libertus habeat, filio tantum, non etiam nepoti satisfacere debebit libertus: nec ad rem
Abbreviated transcription (Latin):
erit ¶s deportatꝰ prõnus sit: filio
eiꝰ ꝯpetit bonoꝵ possõ in bome li¬
mortui loco ħ̾etur. dissimłe ẽ.
si patronꝰ ap̾ hostes sit.nam pp̃ spem
post limimi. obstat lib̾is sius ¶ Si
exneus lib̾to h̾es institutꝰ. togatͦ
sit filio ħrditatẽ testitũe. cum ex
senatus ꝯsulto crebelliano re-¬
stitura h̾rditate. ħrdis locofilius
ħet᷑: pattonus sb̾monendus ẽ¬

Expanded text:
erit. Si deportatus patronus sit, filio eius competit bonorum possessio in bonis limortui loco habetur. et dissimile est, si patronus apud hostes sit: nam propter spem postliminii obstat liberis suis. Si extraneus a liberto heres institutus rogatus sit filio hereditatem restituere, cum ex senatus consulto Trebelliano restituta hereditate heredis loco filius habetur, patronus summouendus e
Abbreviated transcription (Latin):
tutor reũ aliquem postũla¬
u̾it pupilli nõie. ⁊ iõ nõ sit
ex etutꝰ ꝙ interim ad pub̾ta
iura. qmͣuis plura in eadem
unt ad eoĩlle ẽacc᷑atoris de¬
lib̾is ad incelliũ scͥpsit.

Expanded text:
tutor reum aliquem postulauerit pupilli nomine et ideo non sit exsecutus, quod interim ad pubertaiura, quamuis plura in eandemunt: adeo ille est accusator, is delibris ad Uitellium scripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
ripħ. ⁊utorẽ qui pupilli sni
dix̾. ñ quid̾ ꝑd̾e sua legata
si ñ optinũit. optima rõue
defendit᷑. ⁊ si lib̾ tum pr̃is.
pupilli sui noĩe. capitis agu¬
saũit. ñ repelli ato. pos. ccͣ¬

Expanded text:
. Tutorem, qui pupilli sui dixit, non perdere sua legata, si non optinuerit, optima ratione defenditur et, si libertum patris pupilli su‹i› nomine capitis accusauerit, n
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑs culpe. quid si ex hr̃di¬
tate diminuiss corupiss. ꝑ¬
didiss depossõre quo furio¬
so queri põt. si quid ne ĩ rr̃
natura eet. ꝑ surorem eius
accidiss. tu quid putas. põp̃.
puto eũ uerum dr̃e. s qrͣcũt¬
tatus es. si soluendonon sit
tutor cuius dampnũ ẽe dele¬
at. cum alio qͥn elegancius
dr̃e pou̾t accõnes diuntaxat
quas hr̃et cum tutore pupillꝰ.
petitori hr̃ditatis p̾standas
si nich culpa eius fañ situe¬
luti si sundo hyditario ui de¬
iectuis sitaũ seruus hr̃dica¬
rius nulu̾ams ab aliquo
sit sine culpa possõris. nicħ
plus qmͣ accõnes quas eo
noĩe ht̃ p̃stare debeat. idẽ¬
quo dicendum ẽ. ⁊ si ꝑtura

Expanded text:
ers culpae quid ex hereditate deminuisset corrupisset perdidisset. de possessore quoque furioso quaeri potest, si quid ne in rerum natura esset, per furorem eius accidisset. tu quid putas?Pomponius: puto eum uere dicere. sed quare cunctatus es, si soluendo non sit tutor, cuius damnum esse debeat? cum alioquin elegantius dicere poterit actiones dumtaxat, quas haberet cum tutore pupillus, uen ditori hereditatis praestandas si nihil culpa eius factum sit ueluti si fundo hereditario ui deiectus sit aut seruus hereditarius uulneratus ab aliquo sit sine culpa possessoris, nihil plus quam actiones, quas eo nomine habet, praestare debeat. idem dicendum est et si
Abbreviated transcription (Latin):
si quis stpulanis tutor uł
curator fiuiss. aũ uendidiss
hr̃dicariam remꝰ. inpue
aut̃ puto ad mutendum ꝙ
& ꝑ furoremalicuiu sac¬
ãt. qũo si cau aliquo sñ fc̃o
adeunti pupillo auctorita¬
tem accomodare. ꝯmͣiuis ꝑ.
ħ debitor eius efficiatur. ꝑꝰ
enim rõ auctoritatis ea

Expanded text:
latus tutor uel curator fuisset aut uendidisset rem hereditariam. impune autem puto admittendum, quod per furorem alicuius accidit, quo modo si casu aliquo sine facto adeunti pupillo auctoritatem accommod‹a›re, quamuis per hoc debitor eius efficiatur: prima enim ratio auctoritatis ea
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. a pud aristonem
ita scͥptum ẽ ꝙ culpa tuto¬
ris pupillus ex hr̾ditate de¬
siit possidere. eius estima¬
cio inpetic̃om hr̃ditatissine
ulla dubitacõne si̾ de bebit.
ita sipupillo de hr̃ditate

Expanded text:
m.Apud Aristonem ita scriptum est: quod culpa tutoris pupillus ex hereditate desiit possidere, eius aestimatio in petitione hereditatis sine ulla dubitatione fieri debebit ita, si pupillo de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ip̃e quidem pp̃ corporis sui
uitiũ .ł pp̃ qualitatatẽ de¬
licti ł aliamquamcumq
ꝓlabilem causam. hr̃e ñ po¬
tuit. alius tñ hr̃e ħ potuis.
quanti tol tomꝑari tantã
estimacõm accipiet sut
quis hr̃dem insticuat a¬
liquem. rogari ñ potest.
plane senatus censuit. ꝑ¬
iñ hñdũ. ac si rogasset h̾e¬
dicatẽ restitui quid gͦ si hr̃s
post mortẽ mortemsuam
rogatus su̾it. hr̃ditatis sue
ꝑtẽ quartã restitue. uiꝰ ẽẽ

Expanded text:
 ipse quidem propter corporis sui uitium uel propter qualitatem relicti uel aliam quamcumque probabilem causam habere non potuit, alius tamen hoc habere potuit: quanti solet comparari, tantam aestimationem accipiet. Ut quis heredem instituat aliquem, rogari non potest: plane senatus censuit perinde habendum, atque si rogasset hereditatem restitui. Quid ergo, si heres post mortem suam rogatus fuerit hereditatis suae partem quar
Abbreviated transcription (Latin):
penti suõ hr̃ces extitit ⁊ fidi¬
restituit mox abstiñet pr̃na
hr̃ ditate optio de ferenda est
sidĩ cõmissario. ut aut porc̃o¬
nem quo pupilli agnoscat
⁊ut atoto discedat aũ ouuino¬
do bona uendenda sunt ut idꝰ
ut si insolidum bona ueni¬
re non possint omĩmodo ac¬
cõnes si dĩ comiussario deneꝰ¬
gande eriuit est .n. inpoĩta¬
te illus unũsum susciꝑe ⁊
siquid er̃ amp̃ pupillo suare

Expanded text:
nti suo heres extitit et fideirestituit, mox abstinetur paterna hereditate: optio deferenda est fideicommissario, ut aut portionem quoque pupilli adgnoscat aut toto discedat. aut omnimodo bona vendenda sunt, ut id et, si in solidum bona venire non possunt, omnimodo actiones fideicommissario denegandae erunt: erat enim in potestate illius universum suscipere et si quid plus erit, pupillo servare.
Abbreviated transcription (Latin):
cipatꝰ quipossom ꝯͣ tablat
acciꝑe potuit. in testati pr̃ĩs
possõm accepit. atq itafilia
que mansit in pot̾taie. cum
eiusdem famile fr̃e eius hͣts
instituta. possõm nistitui prĩs testat¬
errorẽ fiatris emancipati se¬
cuta accepit. dorem scͥpdo frĩ
frustta petita sit. filia pñc uo¬
luntarem finẽ uiuł ꝑtis reti¬
neat. idest ut om̃s cͥentes
eẽ petita ¶filia que soluto
m̾m̾io. dotem ꝯferre debu¬
it. moram colłonie fec̃.tom uir
arbitratu cogetur usuras ꝗͦ
dotis ꝯferre. cum emantipatꝰ
tris sur fructꝰ recipiat.¬
emancipatum ħrdem institu¬
it. ⁊ fiłiam ex ħedauit. q̃ oͥffõsi

Expanded text:
 tabulas accipere potuit, intestati patris possessionem accepit: atque ita filia, quae mansit in potestate, cum eiusdem familiae fratre heres instituta, possessionem intestati patris errorem fratris emancipati secuta accepit. dotem scripto fratfrustra petita sit et filia patris voluntatem fini virilis partis retineat, id est ut omnes trientes se petita. Filia, quae soluto matrimonio dotem conferre debuit, moram collationi fecit: viri boni arbitratu cogetur usuras quoque dotis conferre, cum emancipatussuae fructus percipiat.emancipatum heredem instituit et filiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͣ tabulas bonoꝵ possõnes.
p̃gnantem ẽẽ mulierem oꝑͭ
oĩmodo. nec dic̾e p̾gnantem
sufficit. quare nt tener da¬
nans fuit et mortis tõr ⁊ eoqͦ
mitti ᷑ possõm petit ł totiens
aũt mictitur in possõm uen¬
t̾. si ñ ẽ ex ħrdatus. ⁊ id ꝙ in¬

Expanded text:
 tabulas bonorum possessionis. Praegnatem esse mulierem oportet omnimodo nec dicere se praegnatem sufficit: quare nec tenet danas fuit et mortis tempore et eo, quo mitti in possessionem petit. Totiens autem mittitur in possessionem venter, si non est exheredatu
Abbreviated transcription (Latin):
pos. antta portõne einsdicen.¬
dum erit cossonis mune eã
fungi. nͥ forte ꝯtempta su̾t
porcõne ex qua institutaẽ.
runc enim dicendum ẽ ex
iudicõ ꝑentis tam ueĩentẽ.
ñ deb̾e munus collatõis suẜ¬

Expanded text:
o aucta portione eius, dicendum erit collationis munere eam fungi, nisi forte contenta fuerit portione, ex qua instituta est: tunc enim dicendum est ex iudicio parentis eam venientem non debere munus collationis
Abbreviated transcription (Latin):
uandoꝵ cã ĩ bonis ẽ. ĩ cã ues¬
condi diminuet. si filia. nep¬
hr̃s quo minꝰ res ĩ cã h̾e¬
ditaria maneant non po¬
tĩt in possõm earũ legata¬

Expanded text:
vandorum causa in bonis est, in causa vescendi deminuet, si filia nepheres, quo minus res in causa hereditaria maneant, non poterit in possessionem earum legata
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ sb̾ condc̃one sit re¬
er̃ fidĩ ꝯmissariũ noĩe le¬
gati sat̾ acciꝑe ab hr̃ce. si
abhr̃de sat̃. de t̾ueudum er̃
ex ca sat̾dacõne magꝰ fidĩ¬
cominissario qmͣ legata¬
rio danda᷑ actõm meuu

Expanded text:
condicione sit reerit fideicommissarium nomine legati satis accipere ab herede, si ab herede satis, decernendum erit ex ea satisdatione magis fideicommissario quam legatario dandam actionem
Abbreviated transcription (Latin):
u iros quo ad uolũtate de¬
sunctoꝵ sat̾fiat᷑ q reme¬
diũ ẜuaretur ⁊ ad nͣsus
eos qui ex cã fidĩ cõmissi
moram faciunt. ¶ Sac̾sat¬

Expanded text:
turos, qu‹o›ad uoluntati defunctorum satisfiat. quod remedium seruaretur et aduersus eos, qui ex qua causa fideicommisso ‹mo›ram faciunt. Satisfact
Abbreviated transcription (Latin):
ueat᷑ nõ uidi assecutoros.
s exͣ ordiuario remedio.
opus er̃ uidel ut dec̃co p̾co¬
ma res legata sit. ł ꝑ sidr ͣ¬
cõmissũ relictatam̃ si solua ͦ

Expanded text:
ueatur, non ‹i›dem adsecuturos: sed extraordinario remedio opus erit, uidelicet ut decreto praetoma res legata sit uel per fideicommissum relicta, tamen, si non soluatur
Abbreviated transcription (Latin):
fructus rediger s custodire
legatariũ fructus oportebit
ne ab ħede consũmant᷑ ꝙ
si hr̃s fructus nolit ͤ coge re ꝑ¬
mutẽd̾ er̃ legatario cog̃e
fructus ⁊ coactos ẜuares qͥn
ĩmo sitales sunt fructus qͦs
p̾mo quo tpr ueĩre ex pedi¬
at uende quo legatario
ĩ ten̾i quo reb hr̃ditariis
missi ĩ possom̃ ħ eẽ offm̃ ł¬

Expanded text:
fructus redigere, sed custodire legatarium fructus oportebit, ne ab herede consumantur: quod si heres fructus nolit cogere, permittendum erit legatario cogere fructus et coactos seruare. quin immo si tales sint fructus, quos primo quoque tempore uenire expediat, uendere quoque legatario in ceteris quoque rebus hereditariis missi in posse
Abbreviated transcription (Latin):
set cã cõgnta. ¶ bonoꝵ¬
se iudebunt᷑. quarũ ꝓb̾etas
ad h̾edem ꝑtinet ss ⁊ siuecti¬
gales agri sunt ⁊ siqͣ ꝑignora
testatori data ĩ eoꝵ quo

Expanded text:
ta. "Bonorsae videbuntur, quarum proprietas ad heredem pertinet. Sed et si vectigales agri sunt et si qua pignora testatori data, in eorum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
putamꝰ extepcone un posse
annon ⁊ magis ẽ ut utantur
exceptõne quia ex eacã int̃¬
cessit sat̃dacõ. ex qua non de¬
buit. ¶ Nõ exig̾ p̃tor ut ꝑh̾e¬
dem stet quo muiꝰ caueat s
tontentus suit ꝑ legatariũ e
fidĩcõmissarĩ fłare quo mĩ

Expanded text:
putamus exceptione uti posse an non? et magis est, ut utantur exceptione, quia ex ea causa intercessit satisdatio, ex qua non debuit. Non exigit praetor, ut per heredem stet, quo minus caveat, sed contentus fuit per legatarium vel fideicommissar