comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idehis qui uiuo eo ab eo suscepti fuissent. post
testam̃tum factum cũ manente matͥmonio deces¬
sisset uerũ eqitũ est ꝓficere. siue uiuo marito.
stator etiã si ex alia post mortẽ suam libos ꝓ¬
creauerit. nichilominus eam ad legatum ad¬
miti. ¶ Cuidam non solidũ capienti ampluis
legi concesse portionis relicte ẽ. si ħedi aliquid
dedisset querit᷑ an id qđ conditionis implenda
ciusa ded̾at. consequi ex causa legati possit qͥ si
non capiat id qđ deroget an uero id extra sit. nec
idõ magis ex bonis testatoris amplius capiat qͣm
capturus eẽt. si sine conditione legatũ eẽt.: ⁊ uili¬
anus rectissime scribit. tanto amplius eum cap¬
turum qͣntum conditionis implende cause da¬
re eũ oportet. Nec int̾eẽ hẽdi an extraneo da¬
re iussus sit. quia computatione facta que sẽp
inꝑsona eius introduceretur ñ ampluis legi con¬
cesse porcionis ad eum subsideret. SCum uir

Expanded text:
et de his, qui uiuo eo ab eo suscepti fuissent post et de his, qui uiuo eo ab eo suscepti fuissent post testamentum factum, cum manente matrimonio decessisset: uerum aequum est proficere, siue uiuo marito sstator, etiamsi ex alio post mortem suam liberos procreauerit, nihilo minus eam ad legatum admitti.Cuidam non solidum capienti amplius leg‹e› concessae portionis relicta est, si heredi aliquid dedisset: quaeritur, ad id, quod condicionis implendae causa dederat, consequi ex causa legati possit quasi non capiat id quod ‹e›roget an uero id extra sit nec ideo magis ex bonis testatoris amplius capiat, quam capturus esset, si sine condicione legatum esset. et Iulianus rectissime scribit tanto amplius eum capturum, quan tum condicionis implendae causa dare eum oportet, nec interesse, heredi an extraneo dare iussus sit, quia computatione facta, quae semper in persona eius introduceretur, non amplius leg‹e› concessae portionis ad eum subsideret.Cum uir
Abbreviated transcription (Latin):
serit cii legatũ ẽ sub conditione. Oand
gͦ si non decesserit. sed inciuitate ẽẽ desieĩt
puta alicui legatũ si consul fuerit:⁊ his i
insulam deportatus ẽ. numquid non in te¬
rimn extinguit᷑ legatum quia restitui in eiui¬
tate potest: qđ ꝓbabiluis eẽ arbitror. non
idẽ erit dicendũ si ea pena in eũ statuta fueĩt.
que irrogat seruitutẽ. quia seruitus morti
assimulatur.
uarietatẽ hñt. ⁊ quasi triꝑtitam recipiunt
diuisionem. ut quid detur. et quid fiat. ut ꝗͥ¬
gat. uł retro. ne detur. ne fiat. ne optingat. pisiꝰ¬
est hȩc ex hns dandi faciendiq conditiones in
ꝑsonas collocantur aut ipsarum quib quid re-¬
linquitur. aut alioꝵ tercias species in euentu po¬
nentur.¶fiscu si hisdem conditionib parere
debet quib ꝑsona aqua ipsum qđ relictum ꝑue
it sicut ⁊̃ cum suo onere hoc ipsũ uendicat.
rit dubitarĩ potest. an de his dũ taxat filiis sen¬
sisset. testator qui post mortẽ euis nati fuissent. an

Expanded text:
serit, cui legatum est sub condicione.Quid ergo, si non decesserit, sed in ciuitate esse desierit? puta alicui legatum 'si consul fuerit' et is in insulam deportatus est: numquid non interim exstinguitur legatum, quia restitui in ciuitate potest? quod probabilius esse arbitror. non idem erit dicendum, si ea poena in eum statuta fuerit, quae irrogat seruitutem, quia seruitus morti adsimulatur. uarietatem habent et quasi tripertitam recipiunt diuisionem, ut quid detur, ut quid fiat, ut gat, uel retro ne detur, ne fiat, ne optingat. ex his dandi faciendique condiciones in personas collocantur aut ipsorum, quibus quid relinquitur, aut aliorum: terti‹a› species in euentu ponetur.Fiscus iisdem condicionibus parere debet, quibus persona, a qua ad ipsum quod relictum eit, sicut etiam cum suo onere hoc ipsum uindicat. rit, dubitari potest, an de his dumtaxat filiis sensisset testator qui post mortem eius nati fuissent an
Abbreviated transcription (Latin):
lfenꝰ .I. In testam̃to quidã scͥpserat ut sibi¬
monum̃tũ ad exẽplum eiꝰ ꝙ inuia salaria eẽt pub¬
li septimi demetrii fieret nͥ factũ ẽẽt hỹs magna
pecunia multare ⁊ cũ id monum̃tũ publi septini
demetrii nullũ reꝑiebat᷑. sed publi septimi idem
erat. ad qđ exẽplum suspicabat᷑ eũ qui testam̃tum
fecerit monum̃tũ sibi fieri uoluisse querebant
hr̃des cuꝰmodi monum̃tũ qui se fac̾e oporteret.
et si ob eĩ rem nullũ monum̃tũ focissent quiañ
repirent ad cꝰ exẽplũ facent. nũ pena tenerent᷑ .ix.
dũ eẽt. tm̃ ad id qđ ille se demonstrare animo
sensisset fieri deb̾e. sin aũt uoluntas eiꝰ que ig¬
noraret penã quidẽ nullã iñ hab̃̾e. qm̃ id ad qđ
exẽplum fieri uississet. id nũꝗͣ extaret monum̃tũ

Expanded text:
.In testamento quidam scribserat, ut sibimonumentum ad exemplum eius, quod in uia Salaria esset Publii Septimii Demetrii, fieret: nisi factum esset, heredes magna pecunia multare et cum id monumentum Publii Septimii Demetrii nullum repperiebatur, sed Publii Septimii Damae erat, ad quod exemplum suspicabatur eum qui testamentum fecerat monumentum sibi fieri uoluisse, quaerebant heredes, cuiusmodi monumentum se facere oporteret et, si ob eam rem nullum monumentum fecissent, quia non repperirent, ad quod exemplum facerent, num poena tenerentur. resdum esset, tamen ad id, quod ille se demonstrare animo sensisset, fieri debere, sin autem uoluntas eius ignoraretur, poenam quidem nullam uim habere, quoniam ad quod exemp
Abbreviated transcription (Latin):
si fr̃ eius .c. ex archa sũpsit. fundũ p̃cipito. ita
utile erit legatum. si u ille negocia cumauit:⁊
huiꝰ fr̃. centũ ex archa sũpsit qđ siciu in hoc le¬
gatũ sit ut ex eo aliquid faceret ułuti monum̃¬
tum testatoris uł opis. aut epulũ municipibus
faceret. ł ex eo ut partẽ alii restitueret submͦ le¬
gatum uidetur.
.d̾.ł.His cui sub conditione non faciendi ali¬
quid relictũ ẽ ei scilicet cau̾e debet muciana
cautione adquẽ uire ciuili deficiente ꝯditione
hoc legatum eaue hr̃ditis ꝑtinere pocelio¬

Expanded text:
si frater eius centum ex arca sumpsit, fundum praecipito', ita si frater eius centum ex arca sumpsit, fundum praecipito', ita utile erit legatum, si et ille negotia curauit et huius frater centum ex arca sumpsit.Quod si cui in hoc legatum sit, ut ex eo aliquid faceret, ueluti monumentum testatori uel opus aut epulum municipibus faceret, uel ex eo ut partem alii restitueret: sub modo legatum uidetur.ciale.Is, cui sub condicione non faciendi aliquid relictum est, ei scilicet cauere debet Muciana cautione, ad quem iure ciuili, deficiente condicione, hoc legatum eaue hereditas pertinere pote
Abbreviated transcription (Latin):
d. ł. Demonstaito falsa ẽ usuti si ita scͥptũ
sit seruum stichum ꝗͣ detitio emi fundum tu¬
sculanũ qui mͥ a seio donatus ẽ. Nã si constat
de quo homine de quo fundo senserit testator ad
rem ñ ꝑtinet. Si his que emisse significauit do¬
natus eẽt. aut quẽ donatum sibi eẽt significa¬
uerit emerit. igit᷑ i si ita seruus legatus sitstichũ
quo constichũ sutorẽ titio lego. licet neq̃ cocus
neq sutor ad legatariũ sit ꝑtinebit. si de eo sensi¬
se testatorẽ conueniat. Nam ⁊ si in ꝑsona lega¬
tari designanda aliquid erratũ fuĩt. constat
aũt cui legare uolũit ꝑmñ ualet legatum acsi
nullus error int̾ueniret. qđ aut uiris ẽ in falsa
demonstratione hoc uł magis ẽ in falsa causa
ułuti ira titio fundũ do. quia negocia mea cu
enis ipse ex arca tot aureos sũpsit. licet ta fr̃ huiꝰ
pecuniã ex arca non sũpsit. utile legatũ est. At si
negocia mea curauit. fundũ do titius filius nĩs

Expanded text:
.Demonstratio falsa est, ueluti si ita scriptum sit: 'seruum Stichum, quem de Titio emi' 'fundum Tusculanum, qui mihi a Seio donatus est'. nam si constat, de quo homine, de quo fundo senserit testator, ad rem non pertinet, si is, quem emisse significauit, donatus esset, aut quem donatum sibi esse significauerat, emerit.Igitur et si ita seruus legatus sit: 'Stichum cocum', 'Stichum sutorem Titio lego', licet neque cocus neque sutor sit, ad legatarium pertinebit, si de eo sensisse testatorem conueniat: nam et si in persona legatarii designanda aliquid erratum fuerit, constat autem, cui legare uoluerit, perinde ualet legatum ac si nullus error interueniret.Quod autem iuris est in falsa demonstratione, hoc uel magis est in falsa causa, ueluti ita 'Titio fundum do, quia negotia mea curquia frater eius ipse ex arca tot aureos sumpsit': licet enim frater huius pecuniam ex arca non sumpsit, utile legatum est.At si negotia mea curauit, fundum do': 'Titius filius meus,
Abbreviated transcription (Latin):
fundũ sibi hab̾e uis ẽ ut conditionẽ scind̾e noi
possit. nec legatum seindatur. gͥ quãius alteri
quinq deđint nullã partem fundi uindicabit᷑ nisi
alti q̃q adeunti hr̃ditatem. reliqͣ quinq numera¬
u̾it aut illo omittente hr̃ditatẽ ei qui solus adierit

Expanded text:
ut condicionem scindere non possit, ne etiam legatum scindatur. igitur quamuis alteri quinque dederit, nullam partem fundi uindicabit, nisi alteri quoque adeunti hereditatem reliqua quinque numerauerit aut illo omittente hereditatem ei, qui solus adierit
Abbreviated transcription (Latin):
ec scͥptura. si .xx. ded̾it aut uirau̾it se ali¬
quid facturũ unã conditionẽ expͥmit hñtẽ duas
partes. qr̃ si quicũq hr̃s scͥptus erit sub conditio¬
qͣuis uerbis edicti ad hrditatẽ uł legatũ admitta¬
tur tam̃ cõpellit᷑ fac̃e id qđ factuꝵ se uirare iuissũ
est solo uirenirando remisso. ¶ Cũ eađ res alt̃i pu¬

Expanded text:
urauerit se aliquid facturum' unam condicionem exprimit habentem duas partes: quare si quicumque heres scriptus erit sub condicioquamuis uerbis edicti ad hereditatem uel legatum admittatur, tamen compellitur facere id quod facturum se iurare iussus est solo iureiurando remisso.Cum eadem res alteri pu
Abbreviated transcription (Latin):
Ultum int̾ est conditio facti anui¬
r̃ĩs eẽt. nã huiꝰmodi conditiones. Si nauis ex asia
uen̾̃it. si titius consul factus erit. ꝗͣuis impleta eẽnt
impedient hed̾cͥca adeundã hr̃ditatẽ qͣdiu ig¬
noraret eas impletas eẽ. Que uͦ ex uire uenienͭ
in his nicħ ampliꝰ exigendũ quã ut implete sint
ułuti si quis se filiũfamilias existimat cũ sit pat̃¬
familias poterit acquirere hr̃ditatem. quare
et ex parte hr̃es scͥptus qui ignorat᷑ an tabule
siñ nupserit et eiꝰdem fidĩcõmissũ sit ut titio re¬
saituat si nubat cõm̃ ostatũit. i si nupserit lega¬
tum eã pet̾ẽ posse. ⁊ non eẽ cogendũ fidĩ cõmis¬
sum pr̃are.¬

Expanded text:
ultum interest, condicio facti an iuris esset: nam huiusmodi condiciones 'si nauis ex Asia uenerit' 'si Titius consul factus erit', quamuis impletae essent, impedient heredem circa adeundam hereditatem, quamdiu ignoraret eas impletas esse: quae uero ex iure uenient, in his nihil amplius exigendum, quam ut impletae sint. ueluti si quis se filiufamilias, poterit adquirere hereditatem: quare et ex parte heres scriptus, qui ignorat, an tabulae "si non nupserit" et eiusdem fidei commissum sit, ut Titio restituat, si nubat, commode statuitur et si nupserit, legatum eam petere posse et non esse cogendam fideicommissum prae
Abbreviated transcription (Latin):
.x.e medio sũpto debet᷑ legatũ quia ideirco
relicnũ est nãq ut conditio filioꝵ exȩquare¬
tur ⁊ sane ħ causa est nãq causa in p̃t̃icum
conditionẽ curatori uł tutori dando.
bit ar̃sesto. si paratus ẽ põe sedlocus a mncipi¬
bus ei ñ dat᷑. sabinꝰ ꝓculus hr̃dem eũ forent in
legato idem uiris eẽ dicunt

Expanded text:
dio sumito', debetur legatum, quia idcirco relictum est, ut condicio filiorum exaequaretur, et sane haec causa est: nam causa in praeteritum, condicionem curatori uel tutori dando. rit, heres esto.' si paratus est ponere, sed locus a municipibus ei non datur, Sabinus Proculus heredem eum fore et in legato idem iuris esse dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
li specie conditionẽ nescientẽ meł nolente
implere potest. ¶Cum hr̃ditas extͣbelliano
senatus consulto restituta ẽ. hẽdi dandũ ẽ
ut impleatur conditio. nec hoc restituen¬
dum ẽ ex causa fidĩcõmissi. Sed cum sus¬
pectam adiit irestituit. dubitabat᷑ an ei
auferendũ sit.⁊i benignus ẽ ⁊ in hoc casu
nichil ei auferri. Si aũt me hr̃de instituto
controũsia mͥ fiet hr̃ditatis si cauet legata¬
rius heuicta hr̃ditate readdi legatũ ⁊ ipsi ca¬
uendum ẽ ieddi qđ dedit. sel si usus sit ix

Expanded text:
li specie condicionem nesciente me uel nolente li specie condicionem nesciente me uel nolente implere potest.Cum hereditas ex Trebelliano senatus consulto restituta est, heredi dandum est, ut impleatur condicio: nec hoc restituendum est ex causa fideicommissi.Sed cum suspectam adiit et restituit, dubitabatur, an ei auferendum sit: et benignius est et in hoc casu nihil ei auferri.Si autem me herede instituto controuersia mihi fiet hereditatis, si cauet legatarius euicta hereditate reddi legatum, et ipsi cauendum est reddi quod dedit.Sed si iussus sis mihi
Abbreviated transcription (Latin):
oratur. ꝑ p̃torem ita ⁊̃ ipse partẽ con¬
sequi debet. diũsum ẽ si falcidia inter¬
ueniat ⁊ muniat legatũ. Nam his casi¬
bus nichil repecetir: quia in solidũ con¬
ditioni patetur. Item scinditur uis dan¬
di si his cui legatum ẽ non potest partem
hr̃ditatis sibi relictã totam caꝑe. Nam ue¬
rius ẽ partem eũ p̃stare deb̾e. partẽ illos
qui aufer̃ ab eo ꝙ. plus ẽ relictum quam
tͥ hẽditatem restituẽ: tu titio certã sũmã
dare: ⁊ bñficio legis falcidie in restituendo
hes utatur: qͣnto minus tͥ p̃stit̃it. tanto
uo datur. quia que facti s̃ non tͣnseunt
ad dñm. quẽ admodum simͥ aut seruoti¬
tii stipulatus sim. non titio sed seruo eiꝰ daĩ
potest. ⁊ hec uera sunt. sed cum hr̃di dare
uissus ẽ uideamus ne dño dandũ sit.⁊ coi¬
sequens ẽ ⁊ hic seruo dari c̃te statu lib ꝗn
dño dare debeat non ẽ dubium. c̃e qui dño
debet dare non implet conditionẽ dando
seruo eiꝰ nisi dñs consenserit. nemo i in ta¬

Expanded text:
rem, ita etiam ipse partem consequi debet.Diuersum est, si Falcidia interueniat et minuat legatum: nam his casibus nihil repetetur, quia in solidum condicioni paretur.Item scinditur ius dandi, si is cui legatum est non potest partem he reditatis sibi relictam totam capere: nam uerius est partem eum praestare debere, partem illos, qui auferunt ab eo, quod plus relictum tibi hereditatem restituere, tu Titio certam summam dare, et beneficio legis Falcidiae in restituendo heres utatur, quanto minus tibi praestiterit, tanto uo datur, quia quae facti sunt, non transeunt ad dominum, quemadmodum, si mihi aut seruo Titii stipulatus sim, non Titio, sed seruo eius dari potest: et haec uera sunt.Sed cum heredi dare iussus est, uideamus, ne domino dandum sit: et consequens est et hic seruo dari.Certe statuliber quin domino dare debeat, non est dubium.Contra qui domino debet dare, non implet condicionem dando seruo eius, nisi si dominus consenserit: nemo enim in ta
Abbreviated transcription (Latin):
conditio ad scribitur. aut si nicħoꝵ ractum
sit p̾sentia s. insi siue ipsa conditio insit. C̃
dies certus ascͥptus ẽ. quãuis dies nondũ ue¬
nerit. solui tm̃ possunt. quia certũ est ea
debitĩuri. Dies aũt incertus ẽ cũ ita seribi¬
tur. hr̃es m̃s cum moriet᷑. decẽ dato nã diem
incercũ mors ht̃ eius. ⁊ ideo si legatarius
ante decesserit ad hr̃dem enis legatũ non
tͣnsit. quia ñ cessit dies uiuoeo quãus cer¬
tum fuerit moriturũ hr̃dem. In est añt con-¬
ditio legati. uluti cũ ita legamꝰ. qđ ex are¬
thusa natũ fuerit hỹs dato. aut fructus
qui ex eo fundo ꝑcepti fũint. hr̃s dato aut
seruũ quem alii ñ legauero seio dato.¬

Expanded text:
condicio adscribitur aut, si nihil horum factum sit, praesentia sunt, nisi si ui ipsa condicio insit.Cum dies certus adscriptus est, quamuis dies nondum uenerit, solui tamen possunt, quia certum est ea debitu iri.Dies autem incertus est, cum ita scribitur 'heres meus cum morietur, decem dato': nam diem incertum mors habet eius. et ideo si legatarius ante decesserit, ad heredem eius legatum non transit, quia non cessit dies uiuo eo, quamuis certum fuerit moriturum heredem.Inest autem condicio legati, ueluti cum ita legamus: 'quod ex Arescusa natum fuerit, heres dato' aut 'fructus, qui ex eo fundo percepti fuerint, heres dato' aut 'seruum, quem alii non legauero, Seio dato
Abbreviated transcription (Latin):
let eã uxorẽ duc̃e cũ mulier parata eẽt nube illi
quid legatũ debet᷑ stichi aũt portio inutilis fiebat.
nã cũ uni ita legatũ sit. titio si seiã uxorẽ dux̾it
hr̃s m̃s centũ dato. si quid seia moriatur. defectꝰ
conditione intelliget᷑ at si ipse decedat. nicħ ad
ħrdẽ suũ eũ transmittere. quia morte eiꝰ condi¬
tio defecisse intelligit᷑. utroq aũt uiuente siqͥd̾
ipse nolit uxorẽ duc̃e. quia ipsuis facto conditio
deficit. nicħ ex legato consequit᷑. mulier autẽ
nolente nub̾e. cũ ipse paratus eẽt legatum ei
deberetur.
Quãuis rationes redãe nichil aliud sit
quã reliqua soluere. tm̃ siistatu libi i ħdis cul¬
pa sine fraude. tm̃ ẜminꝰ solutuã sit i bona fid̾
redditas eẽ rationes existimatũ fug̃ lib̾um fore
m̾ita oliẜuer̃. neminẽ quid sub conditione ita
manumissus eẽt unqͣm ad lib̾tatẽ ꝑuenturũ:

Expanded text:
let eam uxorem ducere, cum mulier parata esset nubere, illi let eam uxorem ducere, cum mulier parata esset nubere, illi quidem legatum deberetur, Stichi autem portio inutilis fiebat. nam cum uni ita legatum sit: 'Titio, si Seiam uxorem duxerit, heres meus centum dato', si quidem Seia moriatur, defectus condicione intellegitur: at si ipse decedat, nihil ad heredem suum eum transmittere, quia morte eius condicio defecisse intellegitur: utroque autem uiuente si quidem ipse nolit uxorem ducere, quia ipsius facto condicio deficit, nihil ex legato consequitur, muliere autem nolente nubere, cum ipse paratus esset, legatum ei debetur.Quamuis rationes reddere nihil aliud sit quam reliqua soluere, tamen si et statuliberi et heredis culpa, sine fraude tamen serui minus solutum sit et bona fide redditas esse rationes existimatum fuerit, liberum foreita obseruetur, neminem, qui sub condicione ita manumissus esset, umquam ad libertatem peruenturum,
Abbreviated transcription (Latin):
Paulꝰ łFilie sue iti quis legauit si atita fiha
mea arbitratu lucu titi nupserit ei tot hr̃s m̃s dato¬
titio ante testatore mortuo at̾tia nupserat. quereba¬
optato filiartyrũ puerũ agatheã ancillã qui mĩ
er̃ cũ moriar his qui testam̃tũ fecit agatheã qͣm
testis tp̃r habuit uendidit. ⁊ postea ancillas emit.
ex his uni agathee nom̃ imposuit. Quesitũ est an
ulianꝰ. ł.ec conditio sim capitolũ ascendđit.
d̾.ł.Si seꝑatim mͥ totus fundus pure tibi sub¬
conditione legatus fuerit: ⁊ tudecesseris anteꝗͣ
conditio extit̾it. ñ habebo necessitatẽ implere cõ-¬
ditionẽ. ut pote cũ ⁊̃ si conditio defec̾it: pars qͣm
pãphila libi sũpto ⁊ sunmatͥmoniũ cogerit ħs
mĩs iscentũ dare dãpnas esto.stichus antea ꝑ tabri¬
las decesserit. R partẽ stichi defectã eẽ. s ⁊ pãphi¬
lam defectã conditionẽ uidi. idõq partẽ eiꝰ apud
ħedẽ remansurã sed i si ut̃q uiu̾et ⁊ stichus nol¬

Expanded text:
um.Filiae suae ita quis legauit: 'si Attia filia mea arbitratu Lucii Titii nubserit, ei tot heres meus dato'.Titio ante testatorem mortuo Attia nubserat: quaerebaoptato Philargyrum puerum, Agatheam ancillam, qui mei erunt cum moriar': is qui testamentum fecit Agatheam, quam testamenti tempore habuit, uendidit et postea ancillas emit, ex his uni Agatheae nomen imposuit: quaesitum est, an Capitolium ascendere'. io.Si separatim mihi totus fundus pure, tibi subcondicione legatus fuerit et tu decesseris, antequam condicio exstiterit: non habebo necessitatem implere condicionem, utpote cum, etiamsi condicio defecerit. pars quam Pamphila liberi sunto et si in matrimonium coierint, heres meus his centum dare damnas esto': Stichus ante apertas tabulas decessit. respondit partem Stichi defectam esse: sed et Pamphilam defectam condicione uideri ideoque partem eius apud heredem remansuram. sed et si uterque uiueret et Stichus nol
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓimpleta habi. Et si cui sic legatũ est cum
nis loco ponũntur. ⁊ seiat testator que iterũ
fieri possunt. expectentur ut fiant. si uͦ nesei
at p̃senti debeant᷑. Itẽ sciendũ ẽ ꝓmiscuã
conditiones post mortẽ impleri oportere si
inħ fiant ut testam̃to pareatur ułuti si ca¬
pitoliũ ascendit ⁊ similia non ꝓmiscua etiã
unio testatore existere posse ueluti si titius
consul factus erit.

Expanded text:
pro impleta haberi. et si cui sic legatum est 'cum pro impleta haberi. et si cui sic legatum est 'cum nis loco ponuntur et sciat testator, quae iterum fieri possunt exat, praesenti debeantur.Item sciendum est promiscuas condiciones post mortem impleri oportere, si in hoc fiant, ut testamento pareatur, ueluti 'si Capitolium ascenderit' et similia, non promiscuas etiam uiuo testatore existere posse, ueluti 'si Titius consul f
Abbreviated transcription (Latin):
habeat. ne filiũ a seinet dimittat. ne ue ꝑ eam
liboꝵ uxori legat de his ñ sensisse quos iam
tunc uxor habuit cũ testaretur maritus.
conditionẽ uoluerit ñ satis egerit qãdo ⁊
idõ ⁊ si uiuo testatore nupserit post desta¬
m̃tum factum impleta conditio uidetur.
p̃sertim cũ conditio ħ talis ẽ ut semel in¬
pleri debeat. sed enĩ non om̃s coniunctio¬
nes implent conditionẽ. puta N ñ dũ nubiliᷤ
etatis in domũ mariti deducta ñ paruit con¬
ditioni. sed ⁊ si ei conuncta sit cuiꝰ nuptis
ei int̃dictũ sit. iđd dicemꝰ. Nt tm̃ nubendo
postea parere conditioni possit quasi nupse¬
rit dubitari potest.⁊ si testat᷑or de pͥmo nupti¬
ali uigo senserit. puto defectã conditionẽ. de¬
fectam bing̾̃e tm̃ dicendũ est ñdum imple¬
tam conditionẽ defectam. SSi sic legatum
sit. si nauis ex asia ueñit. ⁊ ignorante testa¬
tore nauis uenerit testam̃ti tẽpore dicendũ

Expanded text:
habeat, ne filium a semet dimittat neue per eam habeat, ne filium a semet dimittat neue per eam liberorum uxori legat, de his non sensisse, quos iam tunc uxor habuit, cum testaretur maritus. condicionem uoluerit, non satis egerit quando: et ideo et si uiuo testatore nupserit post testamentum factum, inpleta condicio uidetur, praesertim cum condicio haec talis est, ut semel impleri debeat. sed enim non omnes coniunctiones implent condicionem: puta enim nondum nubilis aetatis in domum mariti deducta non paruit condicioni. sed et si ei coniuncta sit, cuius nuptiis ei interdictum sit, idem dicemus. an tamen nubendo postea parere condicioni possit, quasi non nubserit, dubitari potest: et si testator de primo nuptiali iugo sensit, puto defectam condicione: benigne tamen dicendum est nondum impletam condicionem defectam. Si sic legatum sit 'si nauis ex Asia uenerit' et ignorante testatore nauis uenerit testamenti facti tempore, dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
cepte sunt. ut puta si n capitoliũ ñ ascendit.
sistichum ñ manumiserit. ⁊ in similib ⁊ ita
aristoni. ⁊ neratio ⁊uiliano uisum ẽ quie sen¬
tentie ⁊ constitutione diui pii comꝓbata est
nec solũ in legatis placuit uerũ in hr̃ditatib
quoq iđ remediũ admissũ ẽ. Unde si uxor
parte. si dotẽ quam ei ꝓmisi neq petierit. neq
exeg̾it. Denunciare enĩ posse cohredi paratũ
se accepto fac̃ẽ dotẽ uł caue ⁊ ita adire posse
hr̃ditatẽ. Sed si exasse sit institutus maritus
sub ea conditione qm̃ non ẽ cui caueat non
impediri cũ quominus ad eat hr̃ditatẽ. Nã
uire ipso uidet᷑ impleta conditio: eo qđ ñ est
quẽ possit de dote conuenire ipse adeundo
pat᷑num de medio discessit. in tm̃ consiliũ retiuet
habñdi secũ lib̃os deb̾i ei legatũ. Trebatuis ⁊ la¬
beo auint. quiañ om̃e mom̃tum exigendũ fit
ut cũ libis sit. sed si eam m̃tem eat id ꝓpositum

Expanded text:
ceptae, ut puta 'si in Capitolium non ascenderit' ceptae, ut puta 'si in Capitolium non ascenderit' 'si Stichum non manumiserit' et in similibus: et ita Aristoni et Neratio et Iuliano uisum est: quae sententia et constitutione diui Pii comprobata est. nec solum in legatis placuit, uerum in hereditatibus quoque idem remedium admissum est.Unde si uxor parte: 'si dotem, quam ei promisi, neque petierit neque exegerit', denuntiare eum posse coheredi paratum se accepto facere dotem uel cauere et ita adire posse hereditatem. sed si ex asse sit institutus maritus sub ea condicione, quoniam non est cui caveat, non impediri eum, quo minus adeat hereditatem: nam iure ipso videtur impleta condicio eo, quod non est, quem possit de dote convenire ipse adeundo patronum de medio discessit, ut tamen consilium retineret habendi secum liberos, deberi ei legatum Trebatius et Labeo aiunt, quiaut cum liberis sit, sed si eam mentem et id propositum
Abbreviated transcription (Latin):
moueri qđ expleta conditione necẽstariꝰ
hr̃s aliqͣndo eẽ potest. Nam si uire potes¬
tatis fieri non conditionis explete. Item ser¬
uus uł filius familias sine iussu patris uel
dñi conditionẽ implere possunt: quia eo fac¬
to nemo fraudatur.
ab hr̃de uł legatario uł eo qui ex ultima uolũ¬
tate aliquid luerat᷑. Qui alicuiꝰ arbitratũ mo¬
num̃tum facere uis sit. si is c uiꝰ arbitͥum est
ñuiuat. uł adeẽ non possit. aut rei arbito
nolit.  si seruos certos quis manumisisset.
hr̃s eẽ uissus erat. quib dam ex his ante mor¬
tus neratius. R. defici eũ conditione nec
estimabat parere posset conditioni necne. s
iea uiu̾et alt̾a iam mortua non defici coi¬
ditionẽ idẽ est ⁊ apud labeonẽ scͥptum. sa¬
binus quoq ⁊ quassiꝰ quasi impossibiles eas
conditiones in testam̃to positas ꝓ ñ scͥptis
eẽ. que sententia admittenda est.
sistit in conditionib que ñ infaciendo sunt cõ¬

Expanded text:
condicione necessarius heres aliquando esse potest: nam hoc iure potetatis fieri, non condicionis expletae.Item seruus uel filius familias sine iussu patris uel domini condicionem implere possunt, quia eo facto nemo fraudatur. ab herede uel legatario uel eo qui ex ultima uoluntate aliquid lucratur, qui alicuius arbitratu monumentum facere iussus sit, si is cuius arbitrium est non uiuat uel adesse non possit aut rei arbitrari nolit.Si seruos certos quis manumississet, heres esse iussus erat. quibusdam ex his ante mortuis Neratius respondit defici eum condicione nec aestimabat, parere posset condicioni nec ne. semea vivent" altera iam mortua, non defici condicione. idem est et apud Labeonem scriptum. Sabinus quoque et Cassius quasi impossibiles eas condiciones in testamento positas pro non scriptis esse, quae sententia admittenda est. sistit in condicionibus, quae in non faciendo sunt con
Abbreviated transcription (Latin):
buntate patrocinante tardius ꝓduci. Ex sc̃ptu¬
ransi pͥmus erit hr̃s dãpnas esto dare. ꝓ condi¬
tionẽ non ẽ accipienda. Magis ri demonstra¬
uit cestator qͣn legatũ debeat᷑ quã conditio¬
nem inseruit. nͥ forte ħ animo fuerat testator
ut faceret conditionẽ. Proinde nec illud di¬
cendũ erit facere conditionẽ quicqͥd michi
ephesi oportet dari. ħ do lego. Sed si sic leget. si
pͥmus mhĩs non erit dãpnas esto seds dare ⁊
pͥmus hr̃s extrait. legatũ non debebit si pͥmu s
adierit cũ scđo non extitisse conditionẽ neqͣqͣm
ambigendũ est. Si patronus contͣ tabulas bo¬
noꝵ possessione accepta debitã porcionẽ oc¬
cupet. legata que sic data sunt. si patronus he¬
res nonerit non debet cohr̃s patroni pr̃are. si
apͥmo ita legatum ẽ: si scds̃ hr̃s non erit .xx.
titio dato simili mͦ a scd̾o eidem titio ita legatũ ẽ.
si pͥmus hr̃s non erit. ⁊ ambo hr̃des exate¬
rint legati conditio deficiet. si alt̃ hr̃es extitit alt̃

Expanded text:
ocinante tardius produci.Haec scriptura 'si Primus heres erit, damnas esto dare' pro condicione non est accipienda: magis enim demonstrauit testator, quando legatum debeatur, quam condicionem inseruit: nisi forte hoc animo fuerat testator, ut faceret condicionem. proinde nec illud dicendum erit facere condicionem: 'quidquid mihi Ephesi oportet dari, hoc do lego'. sed si sic leget: 'si Primus mihi heres non erit, damnas esto secundus dare' et Primus heres exstitit, legatum non debebitur: si Primus aambigendum est.Si patronus contra tabulas bonorum possessione accepta debitam portionem occupet, legata quae sic data sunt 'si patronus heres non erit' non debet coheres patroni praestare.Si a Primo ita legatum est 'si Secundus heres non erit, uiginti Titio dato', simili modo a Secundo eidem Titio ita legatum est: 'si Primus heres non erit' et ambo heredes exstiterint, legati condicio deficiet: si alter heres exstitit, alter
Abbreviated transcription (Latin):
fert opimio eum qui aliũ fecit quã qđ ap̃tore
decretum ẽ. nichil egisse. Quid gͦ si p̃tor ita
decreuerit uende obligariue ꝑmitto. an pos¬
sit lib̾um arbitͥum hab̾e quid faciat. ⁊ ma¬
gis ẽ ut possit. dũ modo sciat uis p̃torem noq
recte paraib suis functum. Debuit enĩ ipse
statuere ⁊i eligere. utrũ magis obligare anuen¬
dere ꝑmittat.
⁊ obligauerit rem tutor siue decreto. qͣm¬
uis obligatio non ualeat: ẽ tam̃ exceptioni do¬

Expanded text:
fert opinio eum, qui aliud fecit, quam quod a praetore fert opinio eum, qui aliud fecit, quam quod a praetore decretum est, nihil egisse.Quid ergo si praetor ita decreuerit 'uendere obligareue permitto', an possit liberum arbitrium habere, qui faciat? et magis est ut possit, dummodo sciamus praetorem non recte partibus suis functum: debuit enim ipse statuere et eligere, utrum magis obligare an uendere permittat. Si obligavit rem tutor sine decreto, quamvis obligatio non valeat, est tamen exceptioni do
Abbreviated transcription (Latin):
S. I.ii. de om̃ib tribinalib. Sedsi forte.a¬
lius ꝓpͥetatẽ fundi habeat. alius usũ fuctum
magis ẽ ut cesset hȩc pars orationis que de di¬
uisione loquitur. nulla ẽ enĩ cominiinio.¬
uia p̃dia qui diũsos tutores habent. uideamꝰ
analienatio locũ hab̾e possit. ⁊ cũ ꝓuocatione¬
cessaria sit. puto alienationẽ impediri. Neut̃
enĩ poterit ꝓuocare s ambo ꝓuocationẽ ex¬
pectare. Item si eosdem tutores habeant. multo
magis quis impeditam alienationẽ dicit.¬
i pupillus dedit pignori ex ꝑmissu p̃torĩ
non nulla erit dubitatio an alienatio possit i¬
pediri. s dicendum ẽ posse creditorem uis aa
exequi. tutius tam̃ fecerit si pͥus p̃tors̃ adierit.¬
i pat̾ uł parens tutor sit alicui ex libic
an p̃tor adeundis sit. si obligare uelint: ma¬
gis ẽ ut debeat. ꝓnior tam̃ eẽ debet p̃toi ad
consentiendum patri.¬
i p̃toi tutorib ꝑmiserit uende illi obli¬
gauerit uł contra. an ualeat qđ actũ ẽ.i mea

Expanded text:
secundo de omnibus tribunalibus.Sed si forte alius proprietatem fundi habeat, alius usum fructum, magis est, ut cesset haec pars orationis, quae de diuisione loquitur: nulla enim communionia praedia qui diuersos tutores habent, uideamus, an alienatio locum habere possit. et cum prouocatio necessaria sit, puto alienationem impediri: neuter enim poterit prouocare, sed ambo prouocationem exspectare. item si eosdem tutores habeant, multo magis quis impeditam alienationem dicet.Si pupillus dedit pignori ex permissu praetoris, nonnulla erit dubitatio, an alienatio possit impediri. sed dicendum est posse creditorem ius suum exsequi: tutius tamen fecerit, si prius praetorem adierit.Si pater uel parens tutor sit alicui ex liberis, an praetor adeundus sit, si obligare uelit? ‹et› magis est ut debeat: pronior tamen esse debet praetor ad consentiendum patri.Si praetor tutoribus permiserit uendere, illi obligauerint uel contra, an ualeat quod actum est? et mea
Abbreviated transcription (Latin):
dendum ẽ an . obligare ei rem possit. ⁊ di¬
cendum ẽ si eandem sortem acceꝑit. negra¬
uiorib usuris ualere obligationem. ut ius
pͥoris creditoris ad sequentem transeat.
tores sunt ipso uire neq cunatores. s proti¬
tore negotia gerunt. uł ꝓcuratore non pos¬
se eos distrahere res pupilloꝵ uł adolescentiũ
nulla dubitatio ẽ. Sed si curator sit furio¬
si uł cuiꝰ alt̾ius non ad olescentis: uidendũ ẽ
utrũ uetĩ uire ualebit uenditio. an hanc
orationem admittemus.: i puto quia de pu
pillis pͥnceps loquitur. ⁊ conucti tutorib
curatores accipiuntur. ꝑtinere ⁊ de ceteris
puto ex sententia orationis. Idem eẽ diceri¬
dum. an obligari cominuna possint queritur
Sednon puto sine decreto obligandã. nam quod
excepit oratio. ad hoc tantum ꝑtinet. ut ꝑ ina¬
nit̾ cõm̃unio ut non augeatur difficultas com
Uamuis antecessor p̃sidis de
parabat tantum si fraudem. ⁊ dolum cont sena¬
tus consulti auctoritatẽ. ⁊ fidem tutori comissã

Expanded text:
dendum est, an et obligare ei rem possit: et dicendum est, si eandem sortem acceperit nec gravioribus usuris, valere obligationem, ut ius prioris creditoris ad sequentem transeat. ui neque tutores sunt ipso iure neque curatores, sed pro tutore negotia gerunt vel pro curatore, eos non posse distrahere res pupillorum vel adulescentium nulla dubitatio est. Sed si curator sit furiosi vel cuius alterius non adulescentis, videndum est, utrum iure veteri valebit venditio an hanc orationem admittemus. pillis princeps loquitur et coniuncti tutoribus curatores accipiunt, pertinere: et de ceteris puto ex sententia orationis idem esse dicendum.An obligari communia possint, quaeritur, sed non puto sine decreto obliganda: nam quod excepit oratio, ad hoc tantum pertinet, ut perematur communio, non ut augeatur difficultas commuamuis antecessor praesidis dparabat, tamen, si fraudem et dolum contra senatus consulti auctoritatem et fidem tutori commissa
Abbreviated transcription (Latin):
datum ẽ distrahendi res pupillares. S̃ ita de¬
mum si es alienum immineat. ꝓnide ⁊ si ꝑm¬
isenit ere alieno non allegato. consequent dice
ita demum si urgeat as alienum.¬
Aaneat acc̃o pupillo si postea poterit ꝓba
rem. au in ꝑsonam dabimus ei accusationẽ.
⁊ magis ẽ ut in rem decur. non tantur. in ꝑso¬
nam adũsus tutores uł cuiutores. Cõmum

Expanded text:
datum est distrahendi res pupillares, sed ita dedatum est distrahendi res pupillares, sed ita demum, si aes alienum immineat. proinde et si permiserit aere alieno non allegato, consequenter dicest, sed ita demum, si urgueat aes alienum.Manet actio pupillo, si postea poterit probrum in rem an in personam dabimus ei actionem. et magis est, ut in rem detur, non tantum in personam aduersus tutores siue curatores.Commu
Abbreviated transcription (Latin):
nes uł obligari. uł parentes e libtos aliquos
fideles: uł quẽ alium qui noticiã rerum pupil¬
larum hab̾et. aut si nemo muematur aut
suspecti funt qui inueniuntur. iube debet
possit p̃toris religionem. an assentire uenditio¬
ni uł obligationi debeat.¬
llud queri potest si p̃tor additus ꝑmiserit. dis¬
trahi possessionem ꝓuincialem. an ualeat qđ̃
fecit. ⁊ pute uałe si modo tutela rome agebat᷑
tutores ⁊ hii eam quoq animuiftrationẽ subie¬
rant ne tantum titulo tenus tutores ere alieno
allegato pecuna abutant᷑ quã mutuam acce¬
punt. oporteb it p̃torem curare. ut pecunia ac¬
cepta creditorib soluatur. ⁊ de hoc cernere da¬
req uiatorem qui ei renuntiet pecuniã istam
ad hoc conũsam ꝓpter qđ desid̾ata ẽ alienatio
uł obligatio. Si ęs alienum non int̾ueni¬
at. tutores tamen allegent expedire hec p̃dia
uende. ⁊ uł alia cõparare ut certe istis carere.
gis ẽ ne possit p̃tori enĩ non arbitum liberum

Expanded text:
s pupilli uel parentes uel libertos aliquos fideles uel quem alium, qui notitiam rerum pupillarium habet, aut, si nemo inueniatur aut suspecti sint qui inueniuntur, iubere debet possit praetoris religionem, an adsentire uenditioni uel obligationi debeat.Illud quaeri potest, si praetor aditus permiserit distrahi possessionem prouincialem, an ualeat quod fecit. et putem ualere: si modo tutela Romae agebatur et hi tutores eam quoque administrationem subierant. Ne tamen titulo tenus tutores aere alieno allegato pecunia abutantur quam mutuam acceperunt, oportebit praetorem curare, ut pecunia accepta creditoribus solvatur et de hoc decernere dareque viatorem, qui ei renuntiet pecuniam istam ad hoc conversam, propter quod desiderata est alienatio vel obligatio. Si aes alienum non interveniat, tutores tamen allegent expedire haec praedia vendere et vel alia comparare vel certe istis carere, gis est, ne possit: praetori enim non liberum arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
tum consultum si cuus tutoꝵ creditori patinis¬
pupilli exoluat ut eius loco succedit.
D aulus . ł. singłis. ad oratione diui seueri.¬
i sit fundus sterilis. uł saxosus. uł pestileis
uidendum ẽ an abenare non possit eum.⁊
imꝑator antonius. iduius pater eius in haec
uerba rescripserunt. qđ alegastis infructuosum
eẽ fundum quem uende uultis. monere nos

Expanded text:
tus consultum, si cuius tutor creditori patripupilli exsoluit, ut eius loco succedat. 13 Paulus libro singulari ad orationem diui Seueri.Si fundus sit sterilis uel saxosus uel pestilens, uidendum est, an alienare eum non possit. et imperator Antoninus et diuus pater eius in haec uerba rescripserunt: 'Quod allegastis infructuosum esse fundum, quem uendere uultis, mouere nos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑimere oꝑam elig̃et: secũ abdixcit. Quesitũ
est an ea mancipra fidĩ ꝯmisso cedant. cum
quedam ex his rusticis officuis ad tp̃s ꝑegͥna¬
euisdem fundi qui ibi in diẽ mortis coacti re¬
manserint fidĩ ꝯmisso cedant. cũ plenissima
testatoris erga affinẽ uoluntas ab eo quoq ma¬
nifestatur. quo reliqua colonoꝵ eiꝰdem posses¬
soͥptura posse respondi: hoc solũ querendum
an manifeste appareat defunctã id de qua que¬
reretur dari uoluisse. I ib̾to quẽ hr̃dem
ex parte scͥpsit fundũ ꝑp̃ceptionẽ dedit in ħ

Expanded text:
per hiemem operam elegeret, secum abduxit: quaesitum per hiemem operam elegeret, secum abduxit: quaesitum est, an ea mancipia fideicommisso cedant, cum quaedam ex his rusticis officiis ad tempus peregrinaeiusdem fundi, qui ibi in diem mortis coacti manserint, fideicommisso cedant, cum plenissima testatoris erga adfinem uoluntas ab eo quoque manifestetur, quo reliqua colonorum eiusdem possesin huiusmodi scriptura posse responderi hoc solum quaerendum, an manifeste appareat defuncta id, de quo quaereretur, dari noluisse. Liberto, quem heredem in parte rescripsit, fundum per praeceptionem dedit in
Abbreviated transcription (Latin):
core: pastores ouiliones. ouilia quoq legato ꝯtuũ
offilius non recte putat.
ta est.⁊mhis uiridiaria posita edium eẽ la¬
beo ⁊ trebatius putant. Ita idueꝵ puto: si ita
illigata sint edib ut ibi ꝑpetuo postta sint
Nolas manuarias qui dẽ suppellectił. uim̃¬
tarias aũt instrum̃ti eẽ offilius ait. cassellius
trebatius. neutra suppellectił. s potius instru¬
m̃ti putat̃ eẽ ꝗđ uerum puto.
qui ibi erunt. ⁊ oĩ instrum̃to. ⁊ fructibus ꝗ ibi
erunt. ⁊ reliquis colonoꝵ nutritori suo lega¬
uit. Quesitum est an serui piscatores qui so¬
lebant in ministio testatoris eẽ. i ubicũq eũ
sequi. ⁊ urbicis rationib exsĩ gebantur.
nec mortis testatoris tp̃r in p̃diis legatis de¬
sfini suo ita legauit fundũ cornelianũ titio
itã ut est instructus cum om̃ib rebus ⁊ man¬
cipis ⁊ reliquis colonoꝵ dari uolo . ħ testatͥx.
romelitis causa ex affrica ueniens. manci¬
pra quedam ex fundo supͣsepto quo titius

Expanded text:
core, pastores oviliones, ovilia quoque legato contineri Ofilius non recte putat. ta est, et in his viridiaria posita aedium esse Labeo Trebatius putant. ita id verum puto, si ita illigata sint aedibus, ut ibi perpetuo posita sint. Molas manuarias quidem suppellectilis, iumentarias autem instrumenti esse Ofilius ait. Labeo Cascellius Trebatius neutras suppellectilis, sed potius instrumenti putant esse, quod verum puto. qui ibi erunt et omni instrumento et fructibus qui ibi erunt et reliquis colonorum nutritori suo legavit. quaesitum est, an servi piscatores, qui solebant in ministerio testatoris esse et ubicumque eum sequi et urbicis rationibus expungebantur nec mortis testatoris tempore in praediis legatis defini suo ita legauit: 'fundum Cornelianum Titio ita ut est instructus cum omnibus rebus et mancipiis et reliquis colonorum dari uolo'. haec testatrix Romae litis causa ex Africa ueniens mancipia quaedam ex fundo supra scripto, quo citius
Abbreviated transcription (Latin):
meos. ita ut instructi sunt cassianũ nerianũ eum
suis salictis ⁊ silus. Quesitũ ÷ cũ filue. ⁊ salicta ñ
in fundis supͣseͥptis. s in adiectis agellis: ⁊ quos si¬
mul testator cõꝑauit. nec sine his fundi coli pos¬
gauat. Quesitum ẽ fundus instructus quẽadino¬
dum dari debeat utrum sicut instructus fuit
aut ini fundũ illata sunt hr̃dis sint. an uͦ instru¬
ctus fundus eo tp̃r. inspici debeat. quo factũ est
pr̃ari tibi debet scapha nauis. Paulus immo. ccͣ.
ienĩ scapha nonẽ instrum̃tũ nauis. & enim
mediocͥtate non gen̾ẽ ab ea differre. Instrum̃¬
tum aut̃ acuiꝰq rei necesse ẽ alt̾uis gn̾is eẽ: atq
ea que quesiit. qđ põponio. ł .uiii. epłaꝵ placuit.

Expanded text:
meos ita, ut instructi sunt, Cassianum Nonianum cum suis salictis et siluis'. quaesitum est, cum siluae et salicta non in fundis supra scriptis, sed in adiectis agellis et quos simul testator comparauit nec sine his fundi coli posgauerat. quaesitum est, fundus instructus quemadmodum dari debeat, utrum sic ut instructus fuit aut in fundum illata sunt heredis sint? an uero instructus fundus eo tempore inspici debeat, quo factum est nto emisti, praestari tibi debet scapha nauis. Paulus: immo contra. etenim scapha nauis non est instrumentum nauis: etenim mediocritate, non genere ab ea differt, instrumentum autem cuiusque rei necesse est alterius generis esse atque ea quaequae sit: quod Pomponi
Abbreviated transcription (Latin):
exm̃. ł .uii. iuris epit̃.nte quin¬
q̃nuum defuncto status honestior.: qͣm
mortis tp̃r fuisse existimabatur: um¬
dicari non ꝓhibetur. Iccirco ⁊ si quĩ
in. fiutute moriat᷑. post ꝗnq̃muum lib̾
decessisse ꝓbari potest.
onĩum duus nerna edicto uetuit post
qn qͣñiuum mortis cuiꝰq de statu q̃ri.
S ⁊ diuus claudius claudiano rescrip¬
sit. Si ꝑ qstionẽ niminariam p̃iudiciũ
stacni uidebit᷑ fieri cessare questionem.

Expanded text:
exto iuris epitomarum.Ante quinquennium defuncto status honestior, quam mortis tempore fuisse existimabatur, uindicari non prohibetur. idcirco et si quis in seruitute moriatur, post quinquennium liber decessisse probari potest. omnium divus Nerva edicto vetuit post quinquennium mortis cuiusque de statu quaeri, sed et divus Claudius Claudiano rescripsit, si per quaestionem nummariam praeiudicium statui videbitur fieri, cessare quaestionem.
Abbreviated transcription (Latin):
non licet de statu deficti dic̾e. Nã
or̃onem diui marci cauetur ut quĩ
si ingenuus ꝓnunciatus fu̾it: liceat
ingenuitatis sentñtiam retractare. s
uiuo eo qui ingenuus ꝓnunciatus est
non ⁊̃ post mortẽ. In tantũ ut ⁊̃ si
cepta q̃stio fu̾it retractationis: morte
enis extinguatur. ut ead or̃one caue¬
retractaret scđm ea que dixi p̃scribũ
dum ẽ. Iuid gͦ si in meliorẽ ułuti ꝓ
Fuo lib̾tus dicat᷑. cur non admittat᷑:
Quid enĩ si ẜuus quis dicatur. quasi
go quoq in auditorio publico idem
secutus sum
uł patris memoriã post ꝗnqͣnnuum a
morte non retractam ꝯuenit. nec in
eare que publicam tutela m̾uit: pu¬
pillis agentib restitutionis auxiliũ tri¬
buendũ ẽ. qđ quinq annoꝵ tempus
cũ tutores non habent excesserit. ꝙ ẽc
rum tuet᷑ spem litis añ mortẽ illate noi

Expanded text:
non licet de statu defuncti dicere: nam oratione divi Marci cavetur, ut, si quis ingenuus pronuntiatus fuerit, liceat ingenuitatis sententiam retractare, sed vivo eo qui ingenuus pronuntiatus est, non etiam post mortem, in tantum, ut etiam, si coepta quaestio fuit retractatieius extinguatur, ut eadem oratione caueretractaret, secundum ea quae ddum est. quid ergo si in meliorem? ueluti pro seruo libertus dic‹i›tur: quare non admittatur? quid enim si seruus quis dicatur quasi go quoque in auditorio publico idem secutus sum.vel patris memoriam post quinquennium a morte non retractatam convenit. Nec in ea re, quae publicam tutelam meruit, pupillis agentibus restitutionis auxilium tribuendum est, quod quinque annorum tempus, cum tutores non habrum tuetur, specie litis ante mortem illatae non
Abbreviated transcription (Latin):
tur. lib̾tum at̃ gaii sei se negat: idem
p̃iudicium datar. Redlit᷑ at̃ alt̾utro
desidante. s actoris partib semꝑ qui
se patronũ dicit fungitur ꝓhareq
libtum suũ necesse ht̃: aut si non
probet uincitum¬
post qnqnnum querere non licet.
neq pͥuatim. neq fisci nomine. Sed
nec eus status retractandus ẽ: ꝗ intͣ
q̃stionem p̃uidicium futum ẽ ante
qnq̃nnum mortuo. Immo nec de
uiustatu querendũ est si q̃stio huiꝰ

Expanded text:
gat, idem praeiudicium datur. redditur autem alterutro desiderante: sed ‹a›ctoris partibus semper qui se patronum dicit fungitur probareque libertum suum necesse habet aut, si non probet, uincituPOST QUINQUENNIUM QUneque priuatim neque fisci nomine.Sed nec eius status retractandus est, qui intra aestionem praeiudicium futurum est ante quinquennium mortuo.Immo nec de uiui statu quaerendum
Abbreviated transcription (Latin):
plũ infantis. G ⁊in muto ⁊ in surdo :¬
subueniet᷑. ¶S ⁊ siquis sine hr̃de lalio
successore decessit̾ ꝗ fidĩ cõmissã lib̾tatẽ
pr̃ãre d̃ebat adito p̃tore libtate pr̃an¬
dam ẽẽ censuit senatus. S ⁊ si .ẜuus
hr̃s abstinu̾it lib̾tati fidĩ cõmisse ꝑsena

Expanded text:
plum infantis. Ergo et in muto et in surdo plum infantis. Ergo et in muto et in surdo subvenietur. Sed et si quis sine herede vel alio successore decesserit qui fideicommissam libertatem praestare debebat, adito praetore libertatem praestandam esse censuit senatus. Sed et si suus heres se abstinuerit, libertati fideicommiss
Abbreviated transcription (Latin):
efficiatur. s tantũ infantis: ⁊ eoꝵ ꝗ ex
iusta cã absunt. uł ĩ p̃sentiũ. ¶si plu¬
res hr̃des sunt instituti. unt̾ eos is ꝗ fari
ñ pot̃. s ñ ipse rogatus sit .s. uũ manu¬
mitt̾e. ñ oport̾e int̾cid̾e lib̾tatẽ obhoc
qd cohr̃dib suis uende eũ infans noN
possit. & extat ꝗ senatus ꝯsultũ intrasia¬
nũ. s ⁊ diuus pius cassio dextro rescͥpsit
itarẽ explicari. ut partes seruoꝵ quib
ꝑ fidĩ cõmissũ lib̾tas data ẽ iusto p̃cio es¬
timet᷑ atq ita ẜuis ab his qui rogati sunt
gati er̃. atq si obeã rem ex iudicati cã
cũ his agi possit. Infuriosi ꝑsona diuus
pus rescͥpsĩt fidĩ cõmissas lib̾tates ñ im¬
pediri sub ꝯditione sc̃pti hr̾dis quẽ com¬
potẽ m̃tis ñ eẽ affirmat᷑. gͥ si ꝯstit̾it ei
recte datã ꝑ fidĩ cõmissã lib̾tatẽ decretũ
int̾ponet᷑ quo id ip̃m cõplectat᷑ ad exẽ¬

Expanded text:
efficiatur, sed tantum infantis et eorum qui ex efficiatur, sed tantum infantis et eorum qui ex iusta causa absunt uel etiam praesentium.Si plures heredes sunt instituti et inter eos qui fari non potest, sed non ipse rogatus sit seruum manumittere, non oportere intercidere libertatem ob hoc, quod coheredibus suis uendere eum infans non possit: et exstat quidem senatus consultum Uitrasianum, sed et diuus Pius Cassio Dextro rescripsit ita rem explicari, ut partes seruorum, quibus per fideicommissum libertas data est, iusto pretio aestimentur atque ita seru‹u›s ab his qui rogati sunt gati erunt, atque si ob eam rem ex iudicati causa cum his agi possit.In furiosi persona diuus Pius rescripsit fideicommissam libertatem non impediri sub condicione scripti heredis, quem compotem mentis non esse adfirmatur. igitur si constiterit ei recte datam per fideicommissum libertatem, decretum o ^quod^ id ipsum complectatur, ad exem
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ rescͥpsit in hr̃dis ꝑsonã transferendũ
decretũ. eoq loco uis eẽ eiꝰ qĩ hunc ipsum
ex ead̃ cã ab eẽ ꝓnunciasset. Si infans sit
int̾ eos ꝗ manumitt̾e cd̃erent senatus cen¬
suit cũ unius etas impediei̾t. ut libi lib̾eq
sint hi ꝑlib̾etates ex cã fidĩcõmissi pr̃ari
oportet. ħ id ei̾t dicendũ. ⁊ si solus sit hr̃s
institutus ꝗ fari ñ pot̃. Si uͦ pupillus tuto¬
rem ht̃. isq nolit ad lib̾tatẽ prãndã auc¬
tor eẽ adeo ñ dt̃ impedim̃to eẽ. neq pri¬
lo tutore auctore manumissus eẽt. Iuicũq
gͥ casus acͣcidit quois qui fari ñ pot̃ fidei¬
cõmisse lib̾tatis subiectus ẽ accõmodauimꝰ
nĩtem senatus ꝯsulti q̃ ⁊̃ ad hr̃dem infan¬
tẽ rogati trahendam ẽ. Ad eundus ẽ aũt
ĩ ex hac cã p̃tor p̃seram. cu rescͥpto diu
pii effectũ ẽ. ut si ꝗdam ex rogatis p̃sen¬
tes sunt. ali latitent. alii excã ab sint int̃¬
cedente infantis ꝑsona ñ om̃ium lib̾tus

Expanded text:
r rescripsit in heredis personam transferendum decretum eoque loco ius eius esse, quasi hunc ipsum ex eadem causa abesse pronuntiasset.Si infans sit inter eos, qui manumittere debent, senatus censuit, cum unius aetas impedierit, ut liberi liberaeque sint hi, quioportet.Hoc idem erit dicendum et si solus sit heres institutus qui fari non potest.Si uero pupillus tutorem habet isque nolit ad libertatem praestandam auctor esse, adeo non debet impedimento esse neque pulo tutore auctore manumissus esset.Quicumque igitur casus inciderit, quo is qui fari non potest fideicommissae libertati subiectus est, accommodabimus mentem senatus consulti, quae etiam ad heredem infantem rogati trahenda est.Adeundus est autem etiam ex hac causa praetor, praesertim cum rescripto diui Pii effectum est, ut, si quidam ex rogatis praesentes sunt, alii latitent, alii ex causa absint, intercedente infantis persona non omnium libertus