comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ducandis custo diendis his q̃ pro creauer̃. usq
ad eum finem. dum possint se ip̃a defende.
St si pisces ut alũt oua. sũ gemierint relinquũt.
farile enim illa aqua ⁊ sustinent᷑. ⁊ ferum
fundunt. Testudines aut ⁊ corcodiillo ᷤᷤ dicunt.
cũ int̾ra partũ edidint. obruere oua. dem̃ disce¬
d̾e. ita ⁊ nascuntur. ⁊ eclucantur ip̃a ꝑsese. Iam
galline auesq relique.⁊ qͥerum reqͥrunt ad panen¬
dum loc̃ ⁊ cubilia sibi nidosq ꝯstruunt. eosq quã
possunt mollissime̾ subst̾nut. ut ꝙͣ. facile oua ser¬
uentur eqͥb pullos cũ excudunt ita tuent᷑. ut
et pennis foueant. ne frigore ledant᷑. ⁊ siẽ calor a
sole seopponant. Cũ aũt pulli penniuł uti posst̃.
tũ uolatus eoꝵ matres ꝓsequunt᷑. reliqͣ cura lib̾an¬
tur. accedit ⁊̃ ad ũ nulloꝵ animantium. ⁊ eaꝵ reꝵ
quas terra gignit. ꝯseruationẽ. ⁊ salutẽ hominũ.

Expanded text:
ducandis custodiendisque is quae procreaverunt, usque ducandis custodiendisque is quae procreaverunt, usque ad eum finem dum possint se ipsa defendere. etsi pisces, ut aiunt, ova cum genuerunt relinquunt, facile enim illa aqua et sustinentur et fetum fundunt; testudines autem et crocodilos dicunt, cum in terra partum ediderint, obruere ova, deinde discedere: ita et nascuntur et educantur ipsa per sese. iam gallinae avesque reliquae et quietum requirunt ad pariendum locum et cubilia sibi nidosque construunt eosque quam possunt mollissume substernunt, ut quam facillume ova serventur; e quibus pullos cum excuderunt ita tuentur ut et pinnis foveant ne frigore laedantur et si est calor a sole se opponant; cum autem pulli pinnulis uti possunt, tum volatus eorum matres prosequuntur, reliqua cura liberantur. Accedit etiam ad non nullorum animantium et earum rerum quas terra gignit conservationem et salutem hominum
Abbreviated transcription (Latin):
parte eaꝵ bacchaꝵ q̃ exq̃q stirpe sunduntur.¬
h iscłq seminib ⁊ homines affatim uescunt᷑.⁊ t̾re
eiusdem generis stirpium renouagone ꝯplẽ¬
rur. Qd loqͣr qͣnta ranio inbestiis ad ꝑpetuam
ꝯseruationẽ eaꝵ gen̾is appareat. Nã pͥmũ ahe
mares. alie femine st̃. ꝙ pperuitatis cã inachi¬
nata nat᷑a ẽ. Deĩ partes corꝑis.⁊ ad procrean¬
dum. ⁊ ad ꝯcipiendũ aptissime.⁊ inmare. ⁊ in
femina. cõmiscendoꝵ corpoꝵ mire libidines
Cũ aũt in locis sem̃ insedit. rapit omẽm̃ fere
cibum ãsese eoq septum fingit animal. ꝙ cum
exut̾o elapsũ excidit. in his animantib q̃ lacte
alintur. oĩs fere cibus matrum. lactescere
incipit. eaq que paulo ante nata sunt. sine
magistro duce natura mãmas appetunt ieaꝵꝙ
tisq nature. que multiplices fet̾us ꝓcreent.
ut sues. ut canes. his mammaꝵ d̾ata ẽ mul¬
titudo. qs easł paucas hũt. he beste q̃ pauca
gigñt. Qd dicam ꝗͣtus amor bestiaꝵ sit. me¬

Expanded text:
e earum bacarum quae ex quaque stirpe funduntur, isdemque seminibus et homines adfatim vescuntur et terrae eiusdem generis stirpium renovatione conplentur. Quid loquar quanta ratio in bestiis ad perpetuam conservationem earum generis appareat? nam primum aliae mares aliae feminae sunt, quod perpetuitatis canata natura est, deinde partes corporis et ad procreandum et ad concipiendum aptissimae, et in mari et in femina commiscendorum corporum mirae libidines, cum autem in locis semen insedit rapit omnem fere cibum ad sese eoque saeptum fingit animal; quod cum ex utero elapsum excidit, in is animantibus quae lacte aluntur omnis fere cibus matrum lactescere incipit, eaque quae paulo ante nata sunt sine magistro duce natura mammas adpetunt earumque tisque naturae, quae multiplices fetus procreant, ut sues ut canes, is mammarum data est multitudo, quas easdem paucas habent eae bestiae quae pauca gignunt. Quid dicam quantus amor bestiarum sit in e
Abbreviated transcription (Latin):
ditauerunt. hominũ aũt uitam oĩ suꝑstitione
refersert̃. Arq hic locus azenone tractatus post
acleante ⁊ cͥsippo. plurib u̾b̾ explicatus ẽ. Nam
uerus ħ opio g̾ciam oppleuiss exseclum cchũ
a filio saturno. uinctum aũt saturnũ ipm afilio
ioue. Pnisica ratio ñ ineligans incussa ẽ inĩpias

Expanded text:
ditaverunt, hominum autem vitam superstitione ditaverunt, hominum autem vitam superstitione omni referserunt. atque hic locus a Zenone tractatus post a Cleanthe et Chrysippo pluribus verbis explicatus est. Nam vetus haec opinio Graeciam opplevit, esse exsectum Caelum a filio Saturno, vinctum autem Saturnum ipsum a filio Iove: physica ratio non inelegans inclusa est in impias
Abbreviated transcription (Latin):
opis. ꝙ salutis . d ꝯcordie. lib̾tatis. uictorie. qua
om̃ium rerum qr us erat tanta. ut sine do regi
non poss. ip̃a res dõꝵ nomen obtinuit. Quo ex
genere cupidinis ⁊ uoluptatis.⁊ ibentine ue¬
neris uocabula ꝯsecrata sunt. uiciosaꝵ rerum
neq naturahum. quaꝗͣ uelleiꝰ alit̃ ex istimat. s
tñ ea ip̃a uicia naturam uehem̃tius sepe pul¬
sant. Urilitatum gͥ magnitudine ꝯstitut sunt.
ei d. qͥ unlitates qͦsq gignebant. Atq his qđ no¬
minib q̃ paulo añ dicta sunt q̃uis sit in quoͦ de¬
daratur do. Suscepit aũt uita hominũ ꝯsuetu¬
doq cõmunis. ut benesiciis excellentes uiros in
celum fama ac uoluntate collerent. Hini castor
scẽq lib̾um cumcerere ⁊ libera ꝯsecrauer̃. Qd̾ qͣle
pellamus. id circo cerere nati nominati sunt. lib̾
inanerent aĩ. atq eternitate fruerent᷑. rite di ̃.
Qui inducti spetie humana fabulas poetis suppe¬

Expanded text:
Opis quid Salutis quid Concordiae Libertatis Victoriae; quarum Opis quid Salutis quid Concordiae Libertatis Victoriae; quarum omnium rerum quia vis erat tanta ut sine deo regi non posset, ipsa res deorum nomen optinuit. quo ex genere Cupidinis et Voluptatis et Lubentinae Veneris vocabula consecrata sunt, vitiosarum rerum neque naturalium—quamquam Velleius aliter existimat, sed tamen ea ipsa vitia naturam vehementius saepe pulsant. Utilitatum igitur magnitudine constituti sunt ei di qui utilitates quasque gignebant, atque is quidem nominibus quae paulo ante dicta sunt quae vis sit in quoque declaratur deo. Suscepit autem vita hominum consuetudoque communis ut beneficiis excellentis viros in caelum fama ac voluntate tollerent. hinc Herculesancteque Liberum cum Cerere et Libera consecraverunt, quod quale iberos appellamus, idcirco Cerere nati nominati sunt Liber manerent animi atque aeternitate fruerentur, rite di suqui induti specie humana fabulas poetis suppe
Abbreviated transcription (Latin):
runt᷑ mod̾anturq cursus. ut ad omia ꝯseruã-¬
da. ⁊ tuenda ꝯsensisse uideantur. Multe aũt
alie nature dõꝵ. ex magnis beneficiis eoꝵ ñ
sine cã. ⁊ agrecie sapientissimis. ⁊ amaio¬
rib nr̃is ꝯstitute nominateq st̃. Qeqͥd enĩ
magnam utilitatem generi afferret. humano.
ñ id sine diuina bonitate gͣ homines fieri arbi¬
trabantur. Itaq tũ illud qͥ erat ad̾o natũ. nomi¬
ne ipiꝰ ñ cupabant. ut cum fruges cererẽ appel¬
lamus. uinum aũt lib̾um. ex quo illud teren¬
cii. si ne cerere ⁊ lib̾o. friget uenus. Tũ aũt res
ip̃a inquauis mẽ maior aliqua. sic apellatur.
ut ea ip̃a nominetur d̾s. ut sides. ut mens qͣs
incapitoło dedicatas uidemus proxime . a .m.
emilio. scauro. ãt aũt ab aͥtilio calatino erat si¬
des ꝯsetrata. Uides uirtutis templũ. uides hono¬
ris.a.m. marcello renouatũ. q multis ãt annis
erat bello ligustino. a .a. maximo dedicatum. Qd

Expanded text:
runtur moderanturque cursus, ut ad omnia conservanruntur moderanturque cursus, ut ad omnia conservanda et tuenda consensisse videantur. Multae autem aliae naturae deorum ex magnis beneficiis eorum non sine causa et a Graeciae sapientissimis et a maioribus nostris constitutae nominataeque sunt. quicquid enim magnam utilitatem generi adferret humano, id non sine divina bonitate erga homines fieri arbitrabantur. itaque tum illud quod erat a deo natum nomine ipsius dei nuncupabant, ut cum fruges Cererem appellamus vinum autem Liberum, ex quo illud Te- renti "sine Cerere et Libero friget Venus", tum autem res ipsa, in qua vis inest maior aliqua, sic appellatur ut ea ipsa vis nominetur deus, ut Fides ut Mens, quas in Capitolio dedicatas videmus proxume a M. Aemilio Scauro, ante autem ab A. Atilio Calatino erat Fides consecrata. vides Virtutis templum vides Honoris a M. Marcello renovatum, quod multis ante annis erat bello Ligustico a Q. Maxumo dedicatum. quid
Abbreviated transcription (Latin):
sic natura mu̾di om̃s motus ht̃ uoluntarios co-¬
natusq ⁊ appenciones. qͦs hormas gͥci uocant.
⁊ his ꝯsentaneas achones. sic adhibet. ut nosm
ut mu̾ndus quã aptissimꝰ sit ad ꝑmanendum.
dem̃ ut nulla re egeat. Maxĩe aũt ut in eo exi¬
mia pulchritudo sit. atq om̃is ornatus. Dictũ
ẽ de uniu̾so mundo. dictum ⁊̃ ẽ. de sid̾ib ut
iã ꝓpemodũ appareat. multitudo ñ cessantiũ
d̾oꝵ. nec eaq̃ agant molientium cum labore
oꝑoso. ac molesto. Non enĩ uenis ⁊ neruis ⁊ os¬
sib ꝯtinent᷑. Nec his escis aut potionib ues¬
cuntur. ut aut nimis acres. aut nimis ꝯcre¬
tos humores colligant. Nec his corporib sũt.
ut casus. aut ictus. extimescant. aut morbos
metuant. exdefatigatione m̃broꝵ q̃ uerens
epicurus monogr̃amos dos ⁊ nichil agentes
cõm̃tus ꝗẽ. Illi aũt pulcherrima forma p̃di-¬
ti. purissimaq in regione celi collocati. ita fe¬

Expanded text:
sic natura mundi omnis motus habet voluntarios, cosic natura mundi omnis motus habet voluntarios, conatusque et adpetitiones, quas orma\s Graeci vocant, et is consentaneas actiones sic adhibet ut nosmet cupata, primum ut mundus quam aptissimus sit ad permanendum, deinde ut nulla re egeat, maxume autem ut in eo eximia pulchritudo sit atque omnis ornatus. Dictum est de universo mundo, dictum etiam est de sideribus, ut iam prope modum appareat multitudo nec cessantium deorum nec ea quae agant molientium cum labore operoso ac molesto. non enim venis et nervis et ossibus continentur nec his escis aut potionibus vescuntur, ut aut nimis acres aut nimis concretos umores colligant, nec is corporibus sunt ut casus aut ictus extimescant aut morbos metuant ex defetigatione membrorum, quae verens Epicurus monogrammos deos et nihil agentes commentus est. illi autem pulcherruma forma praediti purissimaque in regione caeli collocati ita fe
Abbreviated transcription (Latin):
uersatur. Celestem gͦ ad mirabilem ordinẽ incre¬
dibilemq ꝯstantiam. ex qua ꝯseruatio ⁊ salus
om̃iuni om̃is oritur. qui uacare m̃te putat.
is ip̃e m̃tis exꝑs habendus ẽ. haud egͦo ut opinor
errauero. si aprincipe inuestigande u̾itatis hꝰ
disputationis pͥncipium duxero. ⁊ eno gͥ nat᷑a
ita diffinit. ut eam dicat ignẽ e̾e artificiosum
ad gignendum ꝓ gredientẽ uiaͫ. Cens enĩ artis
maxime ꝓpͥum e̾e̾. creare. ⁊ gignere. Qd̃q inoꝑi¬
bus arqum nr̃aꝵ manus efficiat. id multo ar¬
tificiosiꝰ naturã effic̾e̾. ide ut dixi ignẽ artificio¬
sum magistrum anum reliquaꝵ. Atq ac qͥdẽ
ratione om̃is natura artificiosa ẽ d̾ ħt qͣi uiam
artificiosa solũ. s plane artifex ab eodẽ enone
dr. ꝯsultrix. ⁊ prouida utlitatum. oportunita¬
tumq om̃ium. Atq ut cet̾e q̃q nature. suis
seminib q̃q gignunt᷑. augescunt. ꝯtinen̾t᷑.

Expanded text:
versantur. caelestem ergo admirabilem ordinem increversantur. caelestem ergo admirabilem ordinem incredibilemque constantiam, ex qua conservatio et salus omnium omnis oritur, qui vacare mente putat is ipse mentis expers habendus est. Haut ergo ut opinor erravero, si a principe investigandae veritatis huius disputationis principium duxero. Zeno igitur naturam ita definit ut eam dicat ignem esse artificiosum ad gignendum progredientem via. censet enim artis maxume proprium esse creare et gignere, quodque inum artium manus efficiat id multo artificiosius naturam efficere, id est ut dixi ignem artificiosum magistrum artium reliquarum. Atque hac quidem ratione omnis natura artificiosa est, quod habet quartificiosa solum sed plane artifex ab eodem Zenone dicitur, consultrix et provida utilitatum oportunitatumque omnium. atque ut ceterae naturae suis seminibus quaeque gignuntur augescunt continentur,
Abbreviated transcription (Latin):
tes uocantur ñ significant eomdem mentẽ
atq prudentiam. quaꝵ ẽ cotidiana ꝯueni¬
ens ꝯstansq ꝯu̾sio. nec habent etherios cursus.
neq celo mnherentes ut pleriq dicunt. phisice
rationis ignari. ñ ẽ ii etheris ea natura ut
imsua stellas cõplexa ꝯtorq̾at. Nam tenuis et
ꝑ lucens. ⁊ equabili calore suffusus ether. ñ¬
satis adstellas ꝯtinendas uidetur. Habent gͥ suam
sꝑam stelle inerrantes abethera ꝯunctione se¬
cretam ⁊ lib̾am. Eaꝵ aũt ꝑhennes cursus atq
ꝑpetui. cum ad mirabili incredibiliq ꝯstantia.
declarant ui his uim ⁊ mentẽ e̾̃e diihnam. ut
ħ ip̃a qui ñ sentiat łoꝵ. iuĩ hr̃e is nicħ omĩo sen¬
surus e̾e uideatur. Nulla gͥ incelo neo fortuna.
nec remeritas. nec erratio. neo uanitas inẽ. Con¬
traq oĩs ordo. uq̾rietas. ratio. ꝯstantia. Queq his
uacant em̃tita ⁊ falsa plenaq erroris. Ea circũ
terras. infra lunam q̃ omium ultima ẽ. in t̾risq

Expanded text:
tes vocantur non significant eandem mentem atque prudentiam. quarum est cotidiana conveniens constansque conversio, nec habent aetherios cursus neque caelo inhaerentes, ut plerique dicunt physicae rationis ignari; non est enim aetheris ea natura ut vi sua stellas conplexa contorqueat, nam tenuis ac perlucens et aequabili calore suffusus aether noaptus ad stellas continendas videtur; habent igitur suam sphaeram stellae inerrantes ab aetheria coniunctione secretam et liberam. earum autem perennes cursus atque perpetui cum admirabili incredibilique constantia declarant in his vim et mentem esse divinam, ut haec ipsa qui non sentiat deorum vim habere is nihil omnino sensurus esse videatur. Nulla igitur in caelo nec fortuna nec temeritas nec erratio nec vanitas inest contraque omnis ordo veritas ratio constantia, quaeque his vacant ementita et falsa plenaque erroris, ea circum terras infra lunam, quae omnium ultima est, in terrisque
Abbreviated transcription (Latin):
nus anando. paulũ pͥmis litt̾is inmutatis. Terena
aũt ius om̃is atq naturaditi patris dedicata est.
nom̃ ẽ. eaenim ẽ que ꝑ sephone grece nomiinatur.¬
uam frugum sem̃ ẽẽ uolunt. absconditamq qͣr
amatre fingt̃. Mat̃ aũt ẽ. agerendis frugib ceres
tanquam geres. casuq pͥia lutera itidẽ inmuta¬

Expanded text:
nus a nando, paulum primis litteris immutatis. Terrena nus a nando, paulum primis litteris immutatis. Terrena autem vis omnis atque natura Diti patri dedicata est, nomen est, ea enim est quae persefo/nh Graece nominatur—quam frugum semen esse volunt absconditamque quaeri a matre fingunt. Mater autem est a gerendis frugibus Ceres tamquam geres, casuque prima littera itidem immuta
Abbreviated transcription (Latin):
dt̃. ama iorib aũt nr̃is obtimus. maxius. eo qͥd̾
añte optimus. Idẽ beneficentissimus . ꝗͣ. maximus.
qr maius ẽ certeq gratius ꝓ desse om̃ib ꝙͣ opes ma¬
gnas h ab̾e. huno gͦ enniu̾s ut supͣdixi. ñ cupat e̾e
ĩdicens. Aspice ħ sublime candens. quem inuocant
om̃s iouem. planiꝰ ꝗͣ alio loco idem. Cui q̃ inme
ẽ exetͣbor ħ ꝙͥ lucet quicqͥd ẽ. Hunc ⁊ augures nr̃i
ut multa p̃clare sͦi ħ breuit̃. Uides sublune fusũ
inmod̾atũq ethera. qui terram tenero circumiec¬
tu amplectitur. hc̃ sũmũ habeto diuum. hc̃ ꝑ hi¬
bero iouem. Aer aũt ut stoici disputant int̃iectus
summa ꝯiuncho. Effeminauer̃ aũt eum. iunioniq
touerunt. q nicħ ẽ eo mollius. S uinonẽ apuuã¬
do credo nominatam. aqͦ restabat. ⁊ terra. ut ẽe̾nt
ex fabuł triaregna diuisa. datum ẽ gͥ neptuno alte¬
rum. iouis ut uolunt fr̃i marituũ om̃e regnũ
nom̃q productum ut portunus aportu. sic neptu¬

Expanded text:
 maioribus autem nostris optumus maxumus, et quidem ante optimus id est beneficentissimus quam maximus, quia maius est certeque gratius prodesse omnibus quam opes mag- nas habere—hunc igitur Ennius, ut supra dixi, nuncupat ita dicens "aspice hoc sublime candens, quem invocant omnes Iovem" planius quam alio loco idem "cui quod in me est exsecrabor hoc quod lucet quicquid est"; hunc etiam augures nostri ut multa praeclare sic hoc breviter: vides sublime fusum immoderatum aethera, qui terram tenero circumiectu amplectitur: hunc summum habeto divum, hunc perhibeto Iovem. Aer autem, ut Stoici disputant, interiectus summa coniunctio. effeminarunt autem eum Iunonique tribuerunt, quod nihil est eo mollius. sed Iunonem a iuvando credo nominatam. Aqua restabat et terra, ut essent ex fabulis tria regna divisa. datum est igitur Neptuno alterum, Iovis ut volumus fratri, maritimum omne regnum, nomenque productum ut Portunus a porta sic Neptu
Abbreviated transcription (Latin):
id spacium tẽꝑis. Saturnus aũt ẽ appellatus.
ꝙ saturet᷑. annis. Ex se enĩ natos cõmesse fingi¬
tur solitus. qr ꝯsumit etates. tep̃roꝵ spatia.
annisq p̃t̾itis insaturabilit̃ expletur. Uinctus
aũt aioue. ne inmod̾atos cursus hab̾et. at̃
ut eum sidum uincls alligaret. S ip̃e iupit̾
idẽ iuuans pat̃. quẽ ꝯu̾sis casib appellamus
ad uiuando iouem. apoetis pat̃ duum hõiũꝙ¬

Expanded text:
st spatium temporis. Saturnus autem est appellatus quod saturaretur annis; ex se enim natos comesse fingitur solitus, quia consumit aetas temporum spatia annisque praeteritis insaturabiliter expletur. vinctus autem a Iove, ne inmoderatos cursus haberet, atque ut eum siderum vinclis alligaret. sed ipse Iuppiter, id est iuvans pater, quem conversis casibus appellamus a iuvando Iovem, a poetis "pater divomqu
Abbreviated transcription (Latin):
diuidunt nr̃i totam istam de diis in mortalib
q̃stionẽ in partes iͦuͭ. Primũ docent e̾ẽ dos. de¬
inde qͣles sint. tũ mundum abhis ad ministrar
P ostremo ꝯsulere eos reb humanis. Nos aũt h
sernone que pͥora duo sunt sumainus. Cerciũ
et quartum. qr maiora sunt. puto e̾e̾ in aliud
tp̃s differenda. Minime uͦ inqͥd coita. Nan ⁊otiosi
sumus. ⁊ his de reb agimus. qͣ st̃ ⁊̃ negociis añ¬
ꝑ spiouum. cum celũ suspeximus. celestaq ꝯ.¬
emplat sumus. ꝗͣ e̾ẽ aliꝙ̾ numen p̃stantissiẽ

Expanded text:
dividunt nostri totam istam de dis inmortalibus dividunt nostri totam istam de dis inmortalibus quaestionem in partis quattuor. primum docent esse deos, deinde quales sint, tum mundum ab his administrari, postremo consulere eos rebus humanis. nos autem hoc sermone quae priora duo sunt sumamus; tertium et quartum, quia maiora sunt, puto esse in aliud tempus differenda. Minime vero inquit Cotta; nam et otiosi sumus et his de rebus agimus, quae sunt etiam negotiis antperspicuum, cum caelum suspeximus caelestiaque contemplati sumus, quam esse al
Abbreviated transcription (Latin):
nium u̾boꝵ. nec subtilitate sententiaꝵ. siora¬
cionis est siccitas. Tu aũt cotta utraq reualu¬
isti. Corona tibi ⁊ iudices defuerunt. S adist
alias. Nc̃ luciliũ si ip̃i cõmodũ ẽ auchanius
Tũ ballius. eumd̃ eꝗd̾ mallem audire bals¬
am. Nam dum qͣ eloquentia falsos d̃os sustu¬
lit. ead̾ u̾os inducat. Est enĩ ⁊ philosophi ⁊
pontisicis ⁊ cotte. de diis inmortalib hr̃e ñ
errantẽ ⁊ uagam. ut achademici. s ut nr̃i
stabilem certamq sententiam. Nam ꝯtͣ epicu¬
rum satis suꝑq dictum est. S habe audire
tu ip̃e coita qͥ sentias. an inꝗͥ oblitus es. qͥd
ĩinicio dixerim. facilius me talib p̃sertim de
OD si h aberẽ aliꝗͥ qd̾ liqueret. tñ teuicissim au¬
dire uellem. cum ip̃ tam młta dixissem. Tũ
balbus geram tib morem. ⁊ agam ꝗͣ breussi¬
me potero. Et enim cõ uidis epicuri errorib
longa de mea disputatione detracta or̃o ẽ. Oñ

Expanded text:
nium verborum nec subtilitate sententiarum si oranium verborum nec subtilitate sententiarum si orationis est siccitas. tu autem Cotta utraque re valuisti; corona tibi et iudices defuerunt. Sed ad ista alias, nunc Lucilium, si ipsi commodum est, audiamus. Tum Balbus: 'Eundem equidem mallem audire Cottam, dum qua eloquentia falsos deos sustulit eadem veros inducat. est enim et philosophi et pontificis et Cottae de dis inmortalibus habere non errantem et vagam ut Academici sed ut nostri stabilem certamque sententiam. nam contra Epicurum satis superque dictum est; sed aveo audire tu ipse Cotta quid sentias.' An inquit oblitus es quid initio dixerim, facilius me, talibus praesertim de quod si haberem aliquid quod liqueret, tamen te vicissim audire vellem, cum ipse tam multa dixissem. Tum Balbus: Geram tibi morem et agam quam brevissume potero; etenim convictis Epicuri erroribus longa de mea disputatione detracta oratio est. Omnino
Abbreviated transcription (Latin):
animans natura nicħ curans. Ueriꝰ est gͥ ni¬
mirum illud q familiaris õĩũ nr̃m possidoniꝰ dis¬
seruit in libro pͣ. de natura dõꝵ. Nullos e̾e dõs.
epicuro uicħ. q̃q is dediis inmortalib dixerit.
inuidie detestande gr̃a dixisse. Neq enĩ tã desi¬
piens fuiss. ut homuncłs sumlẽ dm̃ fingeret l¬
niam̃tis. dum taxat extremis. ñ habitu solido m̃¬
bris hominis p̃ditum õib. usum̃broꝵ ne mini¬
buentem. uil gratisicantẽ. oĩo nicħ curantẽ. nicł̃i
agentẽ. Que natura pͥmũ nulla e̾e̾ potest. Idq
uidens. epicurus re tollit: oratione relinquit
cłos. De in simaxime talis ẽ ds. ut nullagrã.
nulla hominũ caritate teneatur ualeat᷑. Qd
mini. Qũo ut dicitis. oĩs ininbetillitate est.
ego inqͥt incautus qͥ cũ achademico
et eodẽ rethore. ꝯgͥdi conatus sum s
Nam neq indi sertum achademicũ
ꝑtimuissem. neo sine ista philosophia. rethorẽ
qͣuis eloquentẽ. neq enĩ flumine ꝯturbor ma¬

Expanded text:
animans natura nihil curans? Verius est igitur nimirum illud quod familiaris omnium nostrum Posidonius disseruit in libro quinto de natura deorum, nullos esse deos Epicuro videri, quaeque is de deis inmortalibus dixerit invidiae detestandae gratia dixisse; neque enim tam desipiens fuisset ut homunculi similem deum fingeret, liniamentis dumtaxat extremis non habitu solido, membris hominis praeditum omnibus usu membrorum ne minitribuentem nihil gratificantem, omnino nihil curantem nihil agentem. quae natura primum nulla esse potest, idque videns Epicurus re tollit oratione relinquit deos; deinde si maxime talis est deus ut nulla gratia nulla hominum caritate teneatur, valeat—quid mini, quoniam ut dicitis omnis in inbecillitate est eego inquit incautus, qui cum Academico et eodem rhetore congredi conatus sim. nam neque indisertum Academicum pertimuissem nec sine ista philosophia rhetorem quamvis eloquentem; neque enim flumine conturbor ina
Abbreviated transcription (Latin):
nem lustrans signiferi orbis ⁊ longitadingn
q ił faciunt stelle suꝑiores. neq umꝗͣ. ab
sole duoꝵ signoꝵ int̾uallo longis discedit.
tũ añcedens. tũ ͣsequens. Hanc gͥ stellis ꝯstan¬
ciam. hanc tantã tã uariis cursib in om̃i et̃¬
itate ꝯuenientiam tempoꝵ ñ possum in¬
tellige̾ sine m̃te. rõne. ꝯsilio. Que cũ inside¬

Expanded text:
nem lustrans signiferi orbis et longitudinem, nem lustrans signiferi orbis et longitudinem, quod idem faciunt stellae superiores, neque umquam ab sole duorum signorum intervallo longius discedit tum antecedens tum subsequens. Hanc igitur in stellis constantiam, hanc tantam tam variis cursibus in omni aeternitate convenientiam temporum non possum intellegere sine mente ratione consilio. quae cum in side
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ atra abest plurimum .xx. fere annis cursum
suum ꝯfic̃. Inquo cursu multa mirabilit effici¬
ens. tum antecedendo. tũ recedendo. cũ uesꝑti¬
nis tꝑ̃ib delitescendo. tũ matutinis rursum se
aꝑiendo. uicħ inmutat. sempit̾nis secłoꝵ etatib
qͥn ead hisł tp̃ib efficiat. Infra aũt hanc ꝓpͥus
demq quas saturni stella efficit incursu ua¬
netates. huic aũt proximũ inferiorem orbẽ
tener phiyroris q̃ stella martis appellatur. eaq
nus. eundem lustrat orbem. quem due su¬
ꝑiores. Infra hanc aũt stella mercurii ẽ. ea
stilbon appellatur ag̾cis q̃ anno fere u̾tente.
signifeꝵ lustrat orbem. neq a sole longis uinꝙͣ
uniꝰ signi int̾uallo discedit. tũ añu̾tens. tũ
subseqñs. Insima ẽ qͥnq errantium. t̾req pri¬
ma stella ueneris q̃ bospheros gͥce. lucifer đr.
lanue: cum ãtit gredit᷑ solemꝰ. cũ subsequit᷑
aũt: hesꝑos. ea cursũ anno ꝯficit. ⁊ latirudi¬

Expanded text:
quae a terra abest plurimum, xxx fere annis cursum suum conficit, in quo cursu multa mirabiliter efficiens tum antecedendo tum retardando, tum vespertinis temporibus delitiscendo tum matutinis rursum se aperiendo nihil inmutat sempiternis saeclorum aetatibus quin eadem isdem temporibus efficiat. Infra autem hanc propius demque quas Saturni stella efficit in cursu varietates. Huic autem proximum inferiorem orbem tenet puro/eis, quae stella Martis appellatur, eaquenus eundem lustrat orbem quem duae superiores. Infra hanc autem stella Mercuri est ea sti/lbwn appellatur a Graecis, quae anno fere vertenti signiferum lustrat orbem neque a sole longius umquam unius signi intervallo discedit tum antevertens tum subsequens. Infima est quinque errantium terraeque proxuma stella Veneris, quae fwsfo/rosur cum antegreditur solem, cum subsequitur autem /esperos; ea cursum anno conficit et latitudi
Abbreviated transcription (Latin):
Inqͦ nicħ ẽ difficilius quã aꝯsuetudine ocłoꝵ¬
aciem m̃tis ab duce̾. Eadifficultas induxit. ut
uulgo imꝑitos ⁊ similes phiłosophos inꝑitoꝵ
ut nͥ figuris hominũ ꝯstitutis. nicħ possent de
diis inmortalib cogitare. Cuius opinionis leui
sontiamꝰ. pͥmum ut sitꝰ nimans. de iñ ut
Inom̃i natura nicħ eo sit p̃stancius. ad hanc
p̃sensionẽ. noticionẽq nr̃am. nichil uido ꝙ po¬
cus accomodem. ꝗͣ ut pͥmum hc̃ ipm̃ mundũ
quo nicħ excellentiꝰ fieri pͭ. animantẽ eẽ ⁊ dm̃

Expanded text:
quo nihil est difficilius quam a consuetudine ocaciem mentis abducere ea difficultas induxit et vulgo imperitos et similes philosophos imperitorum, ut nisi figuris hominum constitutis nihil possent de dis inmortalibus cogitare; cuius opinionis levisentiamus, primum ut sit animans, deinde ut in omni natura nihil eo sit praestantius, ad hanc praesensionem notionemque nostram nihil video quod potius accommodem quam ut primum hunc ipsum mundum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
soł cũ accessus modici. tũ recessus.⁊ frigoris ⁊ caio¬
ris mundum temꝑant. Circuitus enim solis.
e parte addita ꝯu̾sionẽ ꝯficiunt anuuam. In¬
flectens aũt sol cursum. tũ adseptẽtͥonẽ cũ
ad meridiem. estates et hiemes effic̃.⁊ eadeͥo
temꝑa. quoꝵ alt̾um hiemi senescenti adiunc¬
tum est. alt̾m estati. Ita exquatuor tempoꝵ
mutationib omĩum q̃ terra mariq gignũ¬
tur. inicia causeq ducunt᷑. Iam solis annuos
cursus. spaciis menstruis luna ꝯsequit᷑. Cuiꝰ
tenuissimum lumen facit. proximus accessus.
ad solem digressus aũt longissimus qͥsq ple-¬
nissimum. Neq solum eius speties ac forma mu¬
catur tũ crescendo. tũ defectib ininicia recur.
in lune qͦ cursu ẽ. ⁊ brume quedam. ⁊ solsticii
similitudo. inultaq abea manant. ⁊ fluunt. qͥb
tanimantes alantur. augescantq ⁊ pubescant.

Expanded text:
solis tum accessus modici tum recessus et frigoris et calosolis tum accessus modici tum recessus et frigoris et caloris modum temperant. circumitus enim solis oei parte addita conversionem conficiunt annuam; inflectens autem sol cursum tum ad septem triones tum ad meridiem aestates et hiemes efficit et ea duo tempora quorum alterum hiemi senescenti adiunctum est alterum aestati: ita ex quattuor temporum mutationibus omnium quae terra marique gignuntur initia causaeque ducuntur. Iam solis annuos cursus spatiis menstruis luna consequitur, cuius tenuissimum lumen facit proximus accessus ad solem, digressus autem longissimus quisque plenissimum. neque solum eius species ac forma mutatur tum crescendo tum defectibus in initia recurrein lunae quoque cursu est et brumae quaedam et solstitii similitudo, multaque ab ea manant et fluunt quibus et animantes alantur augescantque et pubescant
Abbreviated transcription (Latin):
solet. Nec i hc̃ ip̃m mundum ꝓ certo rotũdũ
e̾ẽ dicitis. Nam posse fieri ut sit alia figura. in¬
numꝰabilesq mundos alios aliaꝵ e̾e formaꝵ
ue si bis bina quidem ee̾nt didiciss epicurꝰ
certe ñ dic̾e̾t. S dum palato ꝗͥ sit optimum
iudicat cel palatuom. ut ait enniꝰ. ñ suspexit.
am cum duo sint gen̾a sidum. quoꝵ alt̾m spa¬
ciis inmutabilib ab̾ortu ad occasum cõ means.
nullum umquã cursus sui uestigium inflec¬
tat. Alt̾m aũt ꝯtinuas ꝯu̾siones cłuas. hisdẽ
spaciis cursibq ꝯficiat. exutraq re ⁊ inundi uo¬
lubilitas q̃ nͥ inglobosa forma ee ñ poss. ⁊ stellaꝵ
rotund ambitus cognosciuitur. Primusq sol
qui astroꝵ tenet pͥncipatum itamouetur. ut
cum terras larga luce cõpleu̾it. easdem mͦ his.
mͦ illis. d̾e partib opacet. Ip̃a enĩ umbra terre
soli officiens. noctem efficit. Nocturnoꝵ aũt spa¬
cioꝵ ead̃ ẽ equabilitas. q̃ diurnoꝵ. Eius dẽniq

Expanded text:
solet. nec enim hunc ipsum mundum pro certo rutundum esse dicitis, nam posse fieri ut sit alia figura, innumerabilesque mundos alios aliarum esse formarum. quae si bis bina quot essent didicisset Epicurus certe non diceret; sed dum palato quid sit optimum iudicat, "caeli palatum", ut ait Ennius, non suspexit. Nam cum duo sint genera siderum, quorum alterum spatiis inmutabilibus ab ortu ad occasum commeans nullum umquam cursus sui vestigium inflectat, alterum autem continuas conversiones duas isdem spatiis cursibusque conficiat, ex utraque re et mundi volubilitas, quae nisi in globosa forma esse non posset, et stellarum rutundi ambitus cognoscuntur. Primusque sol, qui astrorum tenet principatum, ita movetur ut, cum terras larga luce compleverit, easdem modo his modo illis ex partibus opacet; ipsa enim umbra terrae soli officiens noctem efficit. nocturnorum autem spatiorum eadem est aequabilitas quae diurnorum. eiusdemque
Abbreviated transcription (Latin):
optima ñ pͥmum animantẽ ee̾. dem̃ rationis
sapiens. non sit det̾or mundi pocius quã huma¬
na ꝯclicio. Homo enĩ sapiens. fieri p̾. mundus aũt
si ineterno p̃teriti temporis spatio. fuit insipiens
numꝗͣ profecto sapientiam ꝯsequetur. Ita erit
homine dererior. Qd qũo absurdum ẽ ⁊ sap iens
aprincipio niundus. ⁊ d̾s habendus ẽ. Neq enim
ẽ qͥcꝗͣ. aliud p̃t̃ mundum. cui nicħ absit. qq un¬
diq aptum atq ꝑ fectum expletumq sit. om̃ib
suis numeris ⁊ partib. Scite enim orisippus ut cl¬
pei cã inuolucrum uagiam aũt gladii. sic pet̃
inundum cet̃a omĩa alioꝵ cã e̾e̾ generata. ut ecis
fruges atq fructus. quos terra gignit. animanti
cium cã. animantes aut hominũ. ut equum
uehench cã. aranch bouem. uenandi. ⁊ oustodien¬
dicanem. Ip̃e aũt homo ortus ẽ. ad mundũ ꝯtẽ¬
plandum.⁊ imitandum. nullo mͦ ꝑfectus. s est

Expanded text:
optuma, non primum animantem esse, deinde rationis optuma, non primum animantem esse, deinde rationis piens, non sit deterior mundi potius quam humana condicio. homo enim sapiens fieri potest, mundus autem, si in aeterno praeteriti temporis spatio fuit insipiens, numquam profecto sapientiam consequetur; ita erit homine deterior. quod quoniam absurdum est, et sapiens a principio mundus et deus habendus est. Neque enim est quicquam aliud praeter mundum quoi nihil absit quodque undique aptum atque perfectum expletumque sit omnibus suis numeris et partibus. Scite enim Chrysippus, ut clipei causa involucrum vaginam autem gladii, sic praeter mundum cetera omnia aliorum causa esse generata, ut eas fruges atque fructus quos terra gignit animantium causa, animantes autem hominum, ut ecum vehendi causa arandi bovem venandi et custodiendi canem; ipse autem homo ortus est ad mundum contemplandum et imitandum—nullo modo perfectus sed est
Abbreviated transcription (Latin):
pientesq gignunt᷑. quib apͥncipio innascitur.
rõ. recta ꝯstausq q̃ supra hominẽ puta nda ͭ sũt.
d̾oq tribuenda idem mundo in quo nece̾e est
ꝑfectam illam atq absolutam ine̾e rationẽ. Neq
n dici pͭ innulla reꝵ institucione ñ e̾e aliq extremũ.
atq ꝑfectum. ut enim inuite  ut inpetude nisi
que uis obsistit uidemus. naturam suo quodam
itin̾e adultinum ꝑuenire. atq ut pictura et
fabrica cetereq artes hñt quendam absoluti oꝑis
effectum. sic inom̃i natura. ac multo ⁊̃ magis.
nece̾e ẽ absolui aliqͥ. ⁊ ꝑfici. Et enim cet̾is naturis
multa externa quo minus ꝑficiant᷑ possunt ob-¬
Quo circa nce̾e ẽ e̾e qͣrtͭ ⁊ illum altissimũ gradũ.
quo nulla uis possit accełe. Is aũt ẽ gradus in qͦ
nece̾e ẽ intelligentem e̾e mundum. ⁊ ꝙ ⁊̃ sa¬
pientem. Q aũt ẽ inscitius ꝗͣ eam naturam q̃
os res sit cõplexa ñ optimam dici : dut cum sit

Expanded text:
pientesque gignuntur, quibus a principio innascitur pientesque gignuntur, quibus a principio innascitur ratio recta constansque, quae supra hominem putanda est deoque tribuenda id est mundo, in quo necesse est perfectam illam atque absolutam inesse rationem. Neque enim dici potest in ulla rerum institutione non esse aliquid extremum atque perfectum. ut enim in vite ut in pecude, nisi quae vis obstitit, videmus naturam suo quodam itinere ad ultimum pervenire, atque ut pictura et fabrica ceteraeque artes habent quendam absoluti operis effectum, sic in omni natura ac multo etiam magis necesse est absolvi aliquid ac perfici. etenim ceteris naturis multa externa quo minus perficiantur possunt obQuocirca necesse est esse quartum illum et altissimum gradum quo nulla vis possit accedere. is autem est gradus in quo necesse est intellegentem esse mundum et pientem. Quid autem est inscitius quam eam naturam quae omnis res sit conplexa non optumam dici, aut, cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ illa natura. Ut i nulla pars est corporis nr̃
q̃ ñ minor sit ꝗͣ nosinet ip̃i sumus. sic mundũ
uniu̾sum pluris ẽẽ necc̾e̾ ẽ. ꝗͣ partem aliquã
uniu̾s. Quod siita ẽ. sapiens sit n¬
diis necee ẽ. Nanini ita e̾e̾t. hominẽ qͥ e̾e̾t mũ¬
d pars. qũo ratonis est particeps. pliuis eẽ ꝗͣ
mundũ omẽm oporteret. atq ⁊̃ si apͥmis in¬
choatisq naturis adultimas ꝑfectasq uolumꝰ
procełe. ad cłoꝵ naturam ꝑ ueniamus nece̾e ẽ
riman animadu̾timus ea anatura sustineri.
q̃ gignant᷑ eterra. quib natura nicħ tibuit
amplius. ꝗͣ ut ea alendo atq augendo. tue¬
retur bestiis aut sensum ⁊ motum dedit. et
eum quodam appenitu accessum adres salu¬
tares. apestiferis recessum huic homini ampliꝰ.
ꝙ addidit rõnem. qͣ regerentur aĩ appetitus. qͥ
tum remitt̾ent᷑. cũ ꝯtine̾nt᷑. Quarrus aũt est
grandus. ⁊ altissimus eoꝵ. qui natura boni sa¬

Expanded text:
quam ulla natura. ut enim nulla pars est corporis nostri quam ulla natura. ut enim nulla pars est corporis nostri quae non minoris sit quam nosmet ipsi sumus, sic mundum universum pluris esse necesse est quam partem aliquam rsi. quod si ita est, sapiens sit mundus necesse est. nam ni ita esset, hominem qui esset mundi pars, quoniam rationis esset particeps, pluris esse quam mundum omnem oporteret. Atque etiam si a primis incohatisque naturis ad ultimas perfectasque volumus procedere, ad deorum naturam perveniamus necesse est. Prima enim animadvertimus a natura sustineri ea quae gignantur e terra, quibus natura nihil tribuit amplius quam ut ea alendo atque augendo tueretur. bestiis autem sensum et motum dedit et cum quodam adpetitu accessum ad res salutares a pestiferis recessum. hoc homini amplius, quod addidit rationem, qua regerentur animi adpetitus, qui tum remitterentur tum continerentur. quartus autem est gradus et altissimus eorum qui natura boni sa
Abbreviated transcription (Latin):
antur ac sentiant. mundum ẽe sine sensu.
qͥ integro ⁊ lib̾o.⁊ puro eodemq acerrimo et
mo bilissimo ardore teneatur. p̃sertun cum
is ardor qui est munch non agitatus abalio
neu ex terno pulsu. s ꝑ se ip̃e ac suasponte
moueatur. Nai ꝗd potest e̾e mundo ualen¬
cius. ꝙ pellat atq moueat. calorem eum. quo
ile teneatur.: duchamus n platonẽ ꝙͣ q̃ndam
dm̃ philosophoꝵ. cui duo placer ee motus. unũ
suum. alt̾um ext̾nũ. Esse aũt diuimꝰ q ip̃m ex
se sua sponte mo ueatur. ꝗͣ qͥ pulsu agitatur ex¬
terno. hc̃ aũt motum in soł animis ẽẽ ponit.
abhisq pͥncipium motus e̾e duclum putat. Qua¬
re qũo ex mundi ardore motus om̃is oritur. is
aũt ardor ñ alieno mpulsu. s sua sponte mouet᷑
anunus sit nece̾e ẽ. Exqͦ efficitur animantem
ẽẽ mundum. atq ex ħ qͦ intelligi potit. in eo
me̾e intellgentiam qͥ certe ẽ mundus melior

Expanded text:
antur ac sentiant, mundum esse sine sensu, antur ac sentiant, mundum esse sine sensu, qui integro et libero et puro eodemque acerrimo et mobilissimo ardore teneatur, praesertim cum is ardor qui est mundi non agitatus ab alio neque externo pulsu sed per se ipse ac sua sponte moveatur; nam quid potest esse mundo valentius, quod pellat atque moveat calorem eum quo ille teneatur. Audiamus enim Platonem quasi quendam deum philosophorum; cui duo placet esse motus, unum suum alterum externum, esse autem divinius quod ipsum ex se sua sponte moveatur quam quod pulsu agitetur alieno. hunc autem motum in solis animis esse ponit, ab isque principium motus esse ductum putat. quapropter quoniam ex mundi ardore motus omnis oritur, is autem ardor non alieno inpulsu sed sua sponte movetur, animus sit necesse est; ex quo efficitur animantem esse mundum. Atque ex hoc quoque intellegi poterit in eo inesse intellegentiam, quod certe est mundus melior
Abbreviated transcription (Latin):
ne mentẽ. in belua qͥd dã simile m̃tis. unde oriãt᷑
eterra. radicib ine̾ẽ pͥncipatus putatur. Princi¬
patum aũt id dico qͥ greq hegemonicoñ uocant.
quo nicħ in quo gen̾e nec pͭ nec debet e̾e̾ p̃stantiꝰ.
ta nece̾e ẽ illud ⁊̃ in quo sit tocuis nature pͥuci¬
patus. ẽẽ onsiũ optimum. om̃iunq retum po¬
testate dominatuq dignissimum. Uidemus
aũt in partib mund. nicħ ẽ n in oñi mundo.
q ñ pars uniu̾si sit. uesse sensum atq ragonem.
nea parte gͥ inqua mundi in ẽ pͥncipatus. hec
in e̾e nece̾e est. Et acͥora ꝙ atq maiora. Quocir¬
ca sapientem ẽẽ mundum nece̾e ẽ. natuãq eã
q̃ res õs ꝯplexa teneat. ꝑfechone. ratione. ratõnis
di natura diuina ꝯtineri. atq ⁊̃ imindi ille
feruor purior. ꝑ lucidior. mobiliorq multo.
uigent. Absurdum gͥ ẽ dice̾ cum homines bes¬
tieq ħ calore teneantur.⁊ propterea moue¬

Expanded text:
ne mentem, in belua quiddam simile mentis unde oriantur ne mentem, in belua quiddam simile mentis unde oriantur e gignuntur e terra radicibus inesse principatus putatur. principatum autem id dico quod Graeci hgemoniko\n vocant, quo nihil in quoque genere nec potest nec debet esse praestantius. ita necesse est illud etiam in quo sit totius naturae principatus esse omnium optumum omniumque rerum potestate dominatuque dignissimum. videmus autem in partibus mundi nihil est enim in omni mundo quod non pars universi sit inesse sensum atque rationem. in ea parte igitur, in qua mundi inest principatus, haec inesse necessest, et acriora quidem atque maiora. quocirca sapientem esse mundum necesse est, naturamque eam quae res omnes conplexa teneat perfectione rationis di natura divina contineri. Atque etiam mundi ille fervor purior perlucidior mobiliorque multo nentur et vigent. absurdum igitur est dicere, cum homines bestiaeque hoc calore teneantur et propterea move
Abbreviated transcription (Latin):
Is aũt existit motu eius caloris. qͥ aqͥs ꝯnnetur Quã
similitudinem c̾nere possimus inis aquis quẽ
mundi ea ⁊ ip̃a tota natura feruida est. ⁊ cet̾is
naturis om̃ib salutarem imꝑtit. ⁊utalem ca-¬
lorem. Ex quo ꝯcluditur cum om̃s muncli par-¬
tes sustiueant᷑. calore. mũdũ ⁊̃ ip̃m simili pariq
natura intanta diuturntate seruari. eoq ma-¬
gis qͥ intelligi debet calidum illud atq igneum.
ita in om̃i fusum e̾e natura. ut in eo insit procre¬
andi uis. ⁊ cã gignendi. a quo ⁊ animantia omia.
⁊ ea quoꝵ stirpes terra ꝯtinent᷑ ⁊ nasci nece̾e sit.¬
⁊ augesc̾e̾. Natura ẽ enim gͥ q̃ ꝯtineat mundũ
omnẽ. eumq tueatur. ⁊ ea ꝗdẽ ñ sine sensu
atq rõne. Omnẽ n naturam nece̾e ẽ q̃ ñ solita¬
ria sit. neq simplex. s cum alio iuncta atq co-¬
nexa hre aliquem inse pͥncipatum. ut in homi¬

Expanded text:
is autem existit motu eius caloris qui aquis continetur, quam is autem existit motu eius caloris qui aquis continetur, quam similitudinem cernere possumus in his aquis quae mundi: ea et ipsa tota natura fervida est et ceteris naturis omnibus salutarem inpertit et vitalem calorem. Ex quo concluditur, cum omnes mundi partes sustineantur calore, mundum etiam ipsum simili parique natura in tanta diuturnitate servari, eoque magis quod intellegi debet calidum illud atque igneum ita in omni fusum esse natura, ut in eo insit procreandi vis et causa gignendi, a quo et animantia omnia et ea quorum stirpes terra continentur et nasci sit necesse et augescere. Natura est igitur quae contineat mundum omnem eumque tueatur, et ea quidem non sine sensu atque ratione. Omnem enim naturam necesse est, quae non solitaria sit neque simplex sed cum alio iuncta atque conexa, habere aliquem in se principatum, ut in homi
Abbreviated transcription (Latin):
seminaq q̃ ip̃a exse gen̾ata stirpib infixa qͥti¬
neat. ea temꝑatione caloris ⁊ oriri augesc̾e.
atq aq̃ ⁊̃ ad mixtũ ee̾ calorẽ. pͥmũ ip̃e liquor
aq̃ declarat effuse. q̃ neq ꝯglaciaret frigorib
neq mue. pruinaq ꝯcresce̾t nͥ eadem se adinixto
calore liquefacta. ⁊ dilapsa diffundet. Itaq ⁊ aqͥ¬
lonib reliquisq frigorib ad iectis durescit hu¬
mor.⁊ idem uicissim mollitur repefactus. ⁊ ta¬
bescit calore. Atq ⁊̃ maria agitata uentis. ita
tepescunt. ut intelligi facile possit. intantis ilł
humorib ee inclusum calorem. Nec n ille ext̃nꝰ
et aduenticiꝰ habendus ẽ tepor. s in extiis maris
uͦ aer qui natura ẽ maxĩe frigidus. minime est
exꝑs caloris. Iue uero ⁊ multo quidẽ calore admͥx-¬
tus est. ip̃e enim oritur ex respiratione aquaꝵ.
eaꝵ enim quasi uapor quidam aer habendus ẽ.

Expanded text:
semina quaeque ipsa ex se generata stirpibus infixa contisemina quaeque ipsa ex se generata stirpibus infixa contineat ea temperatione caloris et oriri et augescere. Atque aquae etiam admixtum esse calorem primum ipse liquor aquae declarat et fusio, quae neque conglaciaret frigoribus neque nive pruinaque concresceret, nisi eadem se admixto calore liquefacta et dilapsa diffunderet; itaque et aquilonibus reliquisque frigoribus adiectis durescit umor, et idem vicissim mollitur tepefactus et tabescit calore. atque etiam maria agitata ventis ita tepescunt ut intellegi facile possit in tantis illis umoribus esse inclusum calorem; nec enim ille externus et adventicius habendus est tepor, sed ex intumis maris vero aer, qui natura est maxime frigidus, minime est expers caloris; ille vero et multo quidem calore admixtus est: ipse enim oritur ex respiratione aquarum; earum enim quasi vapor quidam aer habendus est,
Abbreviated transcription (Latin):
arterie micare ñ desint̃. qͣi quodã igneo motu.
A ĩ adu̾sũq sepe ẽ. cum cor animantis alicꝰ auulsũs
ita mobilit̃ palpitaret. ut imitaret᷑ igneam ce¬
leritatem. Om̃e gͥ ꝙ uiuit. siue animal. siue
hr̃e inseuitalem. ꝑ om̃em mundum ꝑtinentẽ
Atqꝰ facilius c̾nenius. toto gen̾e̾ ħ igneo q tͣnat
oña subtibꝰ explicato. Oñis gͥ partes inunch tan¬
gam᷑ aũt maxima̾s calore fulte᷑ sustinent᷑ quod
pinum int̾rena natura ꝑspici pͭ. Nã ⁊ lapidum
ꝯflictu atq cͥtu. elici ignẽ uidemꝰ. ⁊ recenti fos¬
siõe t̾ram fumare recalentẽ. atq ⁊̃ exputeis ui¬
gib aꝗͣ calidam trahi. ⁊ id maxime fieri tpribus
hib̾uis ꝙͥ magna uis terre cau̾nis ꝯtineat᷑ caloris.
eaq sit. hicme densior. obeamq cam calorem
insitum c̾ris. ꝯtineat arcius. longa ẽ oratio mul¬
teq rõnes. quib doc̾ possit om̃ia q̃ t̾ra ꝯcipiat.

Expanded text:
arteriae micare non desinunt quasi quodam igneo motu, arteriae micare non desinunt quasi quodam igneo motu, animadversumque saepe est cum cor animantis alicuius evolsum ita mobiliter palpitaret ut imitaretur igneam celeritatem. Omne igitur quod vivit, sive animal sive habere in se vitalem per omnem mundum pertinentem. Atque id facilius cernemus toto genere hoc igneo quod tranat omnia subtilius explicato. Omnes igitur partes mundi tangam autem maximas calore fultae sustinentur. Quod primum in terrena natura perspici potest. nam et lapidum conflictu atque tritu elici ignem videmus et recenti fossione terram fumare calentem, atque etiam ex puteis iugibus aquam calidam trahi, et id maxime fieri temporibus hibernis, quod magna vis terrae cavernis contineatur caloris eaque hieme sit densior ob eamque causam calorem insitum in terris contineat artius. longa est oratio multaeque rationes, quibus doceri possit omnia quae terra concipiat
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ mundus ñ animans sapiensq iudicerur. cũ ex
se procreet animantes atq sapientes: S quo
cepi secꝰ ag̾e atq initio dixeram negaram enĩ
hanc pͥmam partem egereoratione. q e̾et om̃ib.
ꝑspicuum dos ẽe. tñ idipm rõnib phisicis. idẽ nat᷑¬
ralib ꝯfirmari uolo. Sic enin res se ħt. ut om̃ia
que alant᷑. ⁊ q̃ crescant. ꝯnueant inse uim calo¬
ris. sine qua neq ali possent nec cresc̾e. Nã om̃e
ꝙq ẽ calidũ ⁊ igneum. ciet᷑ ⁊ agitat᷑ motu suo. Qd̃
aũt alit᷑ ⁊ crescit. motu quodam utitur c̾to ⁊ equa¬
bili. qͥ ꝗͣ diu remanet in nobis. tam du sensus
⁊ uita remanet. Resrigerato aũt et exũcto calo¬
re. occidimus. ip̃i ⁊ extinguimur. Qẽ qͥdẽ cleantes
his ⁊̃ argum̃tis docet. qͣnta uis insit caloris mõi
corꝑe. Negat enim ullum ẽe cibum tam gra
calor his quas natura respuerit. Iam uͦ uene et

Expanded text:
igitur mundus non animans sapiensque iudicetur, cum ex igitur mundus non animans sapiensque iudicetur, cum ex se procreet animantis atque sapientis?" Sed quoniam coepi secus agere atque initio dixeram negaram enim hanc primam partem egere oratione, quod esset omnibus perspicuum deos esse, tamen id ipsum rationibus physicis id est naturalibus confirmari volo. Sic enim res se habet, ut omnia quae alantur et quae crescant contineant in se vim caloris, sine qua neque ali possent nec crescere. nam omne quod est calidum et igneum cietur et agitur motu suo; quod autem alitur et crescit motu quodam utitur certo et aequabili; qui quam diu remanet in nobis tam diu sensus et vita remanet, refrigerato autem et extincto calore occidimus ipsi et extinguimur. Quod quidem Cleanthes his etiam argumentis docet, quanta vis insit caloris in omni corpore: negat enim esse ullum cibum tam gravquiis inest calor iis quas natura respuerit. iam vero venae et
Abbreviated transcription (Latin):
tũq solebant breuius augustiusq ꝯdudunt᷑.
tũ aꝑtiora s̃ ad rep̃hendendum. Nam ut pro¬
fluens amnis aut uix. aut nullo mͦ. ꝯlusa
aũt aqua facile corrũpitur. sic orationis flu¬
mine. rep̃hensores uicia diluuntur. Angul¬
ta aũt ꝯcluse oiarionis ñ facile se ip̃a nitat᷑.
oi pͭ. sapientẽ e̾e̾ mundũ. simiłr beatum. sim:¬
lit᷑ erernum. Omĩa n ł meliora sunt. ꝗͣ. ea q̃ st̃
aliqua pͭ e̾e̾ sentiens. Mundi aũt partes sentientes
sunt. ĩ gͥ caret sensu mundus. ꝑgit idẽ ⁊urger.
angustius. Nicħ inquit q̾ animi. qͦq rõnis ẽ ex.¬
ꝑs. id generare ex se pͥ animantẽ cõpotẽq rationis.
M undus aũt generat amimantes cõpotesq rõnis.
Animans ẽ gͥ mundus cõposq rõnis. Ideq simil.¬
ua modulate canentes tibie nasce̾nt᷑ nũ dubi¬
tares qͥn me̾et in oliua cibieini q̃dam scientia:
Ꝙd si platani fidicłas ferrent numose sonantes.
idẽ scił censeres inplatanis. ẽe̾ musicam. Cur

Expanded text:
Zeno solebat, brevius angustiusque concluduntur, tum apertiora sunt ad reprendendum. nam ut profluens amnis aut vix aut nullo modo, conclusa autem aqua facile conrumpitur, sic orationis flumine reprensoris convicia diluuntur, angustia autem conclusae rationis non facile se ipsa tutatur.ci potest sapientem esse mundum, similiter beatum, similiter aeternum; omnia enim haec meliora sunt quam ea quae sunt aliqua potest esse sentiens; mundi autem partes sentientes sunt; non igitur caret sensu mundus". Pergit idem et urguet angustius: "Nihil" inquit "quod animi quodque rationis est expers, id generare ex se potest animantem compotemque rationis; mundus autem generat animantis compotesque rationis; animans est igitur mundus composque rationis". Idemque similia modulate canentes tibiae nascerentur, num dubitares quin inesset in oliva tibicini quaedam scientia? quid si platani fidiculas ferrent numerose sonantes: idem scilicet censeres in platanis inesse musicam. cur
Abbreviated transcription (Latin):
re celesti qui ether ł celum nominat᷑. Cũ
gͥ alioꝵ animantiumꝰ iͣnterra sit. alioꝵ ĩ aqͥ
maere alioꝵ. absurdum e̾e̾ aristorel undet᷑.
mea parte q̃ sit adgignanda animalia aptis¬
sima animal gigni nullum putare. Sida
aũt ethereum locu̾m qͦtinent. qui qm̃ tenu¬
issimus est ⁊ semꝑ agitatur. ⁊ uidet nece̾e est.
d̃ animal ueo gignatur. Id ⁊ sensu acerrimo. ⁊
mobilitate celeberrima ẽẽ. Quare cum in ethe¬
re astra gignantur. ꝯsentaneum est in his sen¬
sum inesse ⁊ intelligentiam. Ex quo efficitur
incłoꝵ numi̾o astra ee ducenda. Et enim licet ui¬
dẽ acutiora ingenia. ⁊ ad intelligendum aptio¬
ra eoꝵ qͥ terras incolant eas inquib aer sit pur
ac renuis . ꝙͦ. illoꝵ qͥ utant᷑ crasso celo atq concre¬
to. Qͥn ÷ cibo qͦ utare int̃ eẽ aliqͥd ad mentis aciẽ¬

Expanded text:
re caelesti qui aether vel caelum nominatur. Cum re caelesti qui aether vel caelum nominatur. Cum igitur aliorum animantium ortus in terra sit aliorum in aqua in aere aliorum, absurdum esse Aristoteli videtur in ea parte quae sit ad gignenda animantia aptissima animal gigni nullum putare. sidera autem aetherium locum optinent; qui quoniam tenuissimus est et semper agitatur et viget, necesse est quod animal in eo gignatur id et sensu acerrumo et mobilitate celerrima esse. quare cum in aethere astra gignantur, consentaneum est in his sensum inesse et intellegentiam, ex quo efficitur in deorum numero astra esse ducenda. Etenim licet videre acutiora ingenia et ad intellegendum aptiora eorum qui terras incolant eas in quibus aer sit purus ac tenuis quam illorum qui utantur crasso caelo atque concreto. quin etiam cibo quo utare int