comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ibi frumento exercitui dato. postero die ad oppidum thebena
ꝑuenit: in quo Considius per id tp̃s fuerat cum grandi p̃sidio
cohorteq sua gladiatorum. Cęsar oppidi na ꝑspecta: atq ino¬
pia ab oppugnatione eius deterritꝰ. ꝓtinꝰ ꝓfectus circiter mill
passuũ quatuor ad aquã facit castra. atq inde quarta die egres¬
sus: redit rursus ad ea castra. quȩ ad aggar hũerat. Idem fa¬
cit scipio atq in antiqua castra copias reducit. Tabennẽ¬
ses interim: qui sub dictione & potestate lube esse consuessẽt.
in extrema eus regni regione maritima locati. interfecto re¬
gio p̃sidio: legatos ad cęsarem mittunt. rem male gestam
essent. auxilium ferret. Cęsar eorum consilio probato. Ma¬
cium crispum tribus cum cohortibꝰ & sagittariis tormentisq
compluribus psidio tebennam mittit. Fodem tempore ex le:¬
gionibus omnibus milites: qui aut morbo impediti: aut com¬

Expanded text:
ibi frumento exercitui dato postero die ad oppidum Thysdram ibi frumento exercitui dato postero die ad oppidum Thysdram pervenit; in quo Considius per id tempus fuerat cum grandi praesidio cohorteque sua gladiatorum. Caesar oppidi natura perspecta aquae inopia ab oppugnatione eius deterritus protinus profectus circiter milia passuum IIII ad aquam facit castra atque inde quarta vigilia egressus redit rursus ad ea castra quae ad Aggar habuerat. Idem facit Scipio atque in antique castra copias reducit. § 77 Thabenenses interim, qui sub dicione et potestate Iubae esse consuesserent in extrema eius regni regione maritima locati, interfecto regio praesidio legatos ad Caesarem mittunt, rem a se gestam essent, auxilium ferret. Caesar eorum consilio probato Marcium Crispum tribus cum cohortibus et sagittariis tormentisque compluribus praesidio Thabenam mittit. Eodem tempore ex legionibus omnibus milites qui aut morbo impediti aut com
Abbreviated transcription (Latin):
tabant interceptis sarcinis addito aiõ propius audaciusq ac¬
cedit ad legiones: qđ existimabat milites sub onere ac sub sar¬
cinis defatigatos pugnare non posse. Iuȩ res cȩsarem non fe¬
fellerat. Nanq expeditos ex singulis legionibus tricenos mi¬
lites esse iusserat. itaq eos in equitatũ labieni immissos turmiᷤᷤ
suorum suppetias mittit. Tum Labienus conuersis ȩꝗs signo¬
rum conspectu ꝑterritus turpissime contendit fugere. multis
eius occisis compluribus uulneratis. milites legionarii ad sua
se recipiunt signa. atq iter inceptum ire cepere: Labienus
per iugum summum collis dextrorsus: subseꝗ non destitit. Postq̃
Cȩsar ad oppidum sarsuram uenit inspectantihus aduersariis an¬¬
terfecto presidio scipionis: tum suis auxilium ferre non aude¬
rent: fortiter repugnãte. P. Cornelio. euocato scipionis:. qui ibi
preerat: atq multitudine circunuẽto interfectoq potitur. Atq

Expanded text:
tabant interceptis sarcinis addito animo propius audaciusque actabant interceptis sarcinis addito animo propius audaciusque accedit ad legiones, quod existimabat milites sub onere ac sub sarcinis defatigatos pugnare non posse. Quae res Caesarem non fefellerat: namque expeditos ex singulis legionibus trecenos milites esse iusserat. Itaque eos in equitatum Labieni immissos turmis suorum suppetias mittit. Tum Labienus conversis equis signorum conspectu perterritus turpissime fugere contendit. Multis eius occisis, compluribus vulneratis milites legionarii ad sua se recipiunt signa atque iter inceptum ire coeperunt. Labienus per iugum summum collis dextrorsus procul subsequi non destitit. § 76 Postquam Caesar ad oppidum Sarsuram venit, inspectantibus adversariis interfecto praesidio Scipionis, cum suis auxilium ferre non auderent, fortiter repugnante P. Cornelio, evocato Scipionis, qui ibi praeerat, atque a multitudine circumvento interfectoque oppidum potitur atque
Abbreviated transcription (Latin):
Per idem tempus de eorum uoluntate studioq erga cȩsarem trãs¬¬
fugas suos ciues facit certiores. lubam regem celeriter cum co-¬
piis suis ante ꝗ̃ cęsaris p̃sidium eo ꝑuenir& ad oppidum ac-¬
currisse: atq adueniente multitudine circundata eo potitum.
õibusq eius oppidi incolis ad unum interfectis dedisse oppidum
castris mił. passiũ ꝗnq a scipionis circit᷑ duu miliu interie¬
cto spatio in atie constitit. Postꝗ̃ satis duiq aduersarios a
se ad dimicandum inuitatos. suꝑsedere pugnȩ aĩaduertit re-¬
duxit copias. Postero die castra mouit: atq ad oppidum sar¬
suram: ubi scipio numiclarum habebat p̃sidium. frumentũq
comportauerat ire contendit. Quod uhi labienus aĩaduertit
cum ȩquitat. leuiq armatura agmen eius extremum carꝑe
cepit. atq ita lixarum mercatoꝵq qui plaustris merces por¬

Expanded text:
Per id tempus deorum voluntate studioque erga Caesarem transPer id tempus deorum voluntate studioque erga Caesarem transfuga suos civis facit certiores Iubam regem celeriter cum copiis suis, antequam Caesaris praesidium eo perveniret, ad oppidum accucurrisse atque advenientem multitudine circumdata eo potitum omnibusque eius oppidi incolis ad unum interfectis dedisse oppidum castris milia passuum V, a Scipionis circiter duum milium interiecto spatio, in acie constitit. Postquam satis diuque adversarios ab se ad dimicandum invitatos supersedere pugnae animadvertit, reducit copias posteroque die castra movet atque iter ad oppidum Sarsuram, ubi Scipio Numidarum habuerat praesidium frumentumque comportaverat, ire contendit. Quod ubi Labienus animadvertit, cum equitatu levique armatura agmen eius extremum carpere coepit atque ita lixarum mercatorumque qui plaustris merces por
Abbreviated transcription (Latin):
in sidiosos: qui per uirtutem non per dolum dimicare consuerũt.
Tum aũt erat ei laborandum ut consuefater& milites. hostium
dolos insidias artifitiaq cognoscerẽt: ꝗd sequi: quid ue uitare
conuenir&. Itaq quo hȩc celerius conciꝑent: dabat oꝑam ut
legiones non uno loco continer&: sed per cãm frumentandi huc
atq illuc raptar&. udeoq qđ hostium copias ab se suoq uestigio
non discessuras existimabat. Atq post diem tertiũ ꝓductas accu¬
ratius suas copias sicut instruxerat prope hostium castra p̃tgres-¬
sus. ȩquo inuitat ad dimicandum. fostꝗ̃ eos abhorrere uidet re-¬
ducit sub uesꝑum legiones in castra. Legati interim ex oppi¬
do uacca quod finitimum fuit ⁊ ette: cuiꝰ Cȩsarem potitũ esse
demonstrauimus. ueniuĩt petunt ohsecrant: ut sibi presidiũ
mittat. se res complures: quȩ utiles bello sint administraturoᷤ.

Expanded text:
insidiosos, qui per virtutem, non per dolum dimicare consuerunt; insidiosos, qui per virtutem, non per dolum dimicare consuerunt; tum autem erat ei laborandum ut consuefaceret milites hostium dolos, insidias, artificia cognoscere et quid sequi, quid vitare conveniret. Itaque, quo haec celerius conciperent, dabat operam ut legiones non in uno loco contineret sed per causam frumentandi huc atque illuc rapsaret, ideo quod hostium copias ab se suoque vestigio non discessuras existimabat. Atque post diem tertium productis accuratius suis copiis sicut instruxerat, propter hostium castra praetergressus aequo loco invitat ad dimicandum. Postquam eos abhorrere videt, reducit sub vesperum legiones in castra. § 74 Legati interim ex oppido Vaga, quod finitimum fuit Zetae, cuius Caesarem potitum esse demonstravimus, veniunt; petunt, obsecrant, ut sibi praesidium mittat; se res compluris quae utiles bello sint sumministraturos.
Abbreviated transcription (Latin):
portari iusserat. quos & miles nosceret. sp̃emq & uirtutem bestiȩ
cognoscer&. & cui parti corporis eius telum facile adigi posset
oneratusq ac loricatus elefans cum eẽt: quȩ pars corporis eius¬
nuda sine tegmine relinqueretur. ut eo tela conicerent᷑. preterea
ut iumenta bestiarum odorem stridorem & speciem consuetudi
ne non reformidarẽt. Quib ex rebus largiter erat consetutus.¬
Nam & milites bestias manibus ꝑtractabant: earumq tarditatem
cognoscebant. equitesq in eas pila p̃pilata coniciebãt. atq in
consuetudinem ȩquos presentia ipsarum bestiarum adduxerãt.
Ob has cãs quas supra commemoraui solititabat᷑ cȩsar. tardiorq &
consideratior erat factus: ex pͥstina bellandi consuetudine celeri¬
tateq excesserat. Nec miꝵ: copias .Ni. habebat in bellare consue:¬
tas locis campestribus. atq contra gallos hoĩes apertos minimeq

Expanded text:
portari iusserat, quos et miles nosset speciemque et virtutem bestiae portari iusserat, quos et miles nosset speciemque et virtutem bestiae cognosceret et cui parti corporis eius telum facile adigi posset, ornatusque ac loricatus cum esset elephas, quae pars corporis eius sine tegmine nuda relinqueretur, ut eo tela coicerentur; praeterea ut iumenta bestiarum odorem, stridorem, spiritum consuetudine capta non reformidarent. Quibus ex rebus largiter erat consecutusnam et milites bestia manibus pertrectabant earumque tarditatem cognoscebant, equitesque in eos pila praepilata coiciebant, atque in consuetudinem equos patientia bestiarum adduxerat. § 73 Ob has causas quas supra commemoravi sollicitabatur Caesar tardiorque et consideratior erat factus et ex pristina bellandi consuetudine celeritateque excesserat. Neque mirum: copias enim habebat in Gallia bellare consuetas locis campestribus et contra Gallos, homines apertos minimeque
Abbreviated transcription (Latin):
prope  quo loco & quẽ admodum tela mitterent. p̃cipit. Mirifice
enim hostium leius armatura anxium exercitum nr̃m atq solici¬
tum hẽbat. ꝗa & ȩquites deterrebat prelium inire ꝑꝑ ęquorum
interitum: qđ eos iaculis interficiebãt & legionarium militẽ de¬
fatigabãt ꝑꝑ uelocitatem. Grauis .ti. armaturȩ miles. simul atq
ab iis insectatus constiterat: in eosq impetum fecerat: Illi ueloci ⁊¬
sine legionario milite hostium xꝗtatui leuiq armaturȩ eorum
nullo mõ par eẽ poterat. Solicitabat᷑ autem his rebus qđ nondũ
hostium legiones cognouerat. & quo nam mõ substinere se poss&
ab eorum xꝗtatu leuiq armatura: quȩ erãt mirifica si legiones
quoq accessissent. Accedebat eo & haec cã. qđ elefantorum ma¬
gnitudo: multitudoq militum aĩos detinebat in terrore. cui
Uni rei tũ inuenerat remedium. Nanq elefantos in italiã trãs-¬

Expanded text:
prope quo loco et quem ad modum tela mitterent, praecipere. Mirifice prope quo loco et quem ad modum tela mitterent, praecipere. Mirifice enim hostium levis armatura anxium exercitum nostrum atque sollicitum habebat, quia et equites deterrebat proelium inire propter equorum interitum, quod eos iaculis interficiebat, et legionarium militem defatigabat propter velocitatem: gravis enim armaturae miles simul atque ab eis insectatus constiterat in eosque impetum fecerat, illi veloci sine legionario milite hostium equitatui levique armaturae eorum nullo modo par esse poterat. Sollicitabatur autem his rebus, quod nondum legiones hostium cognoverat, et quonam modo sustinere se posset ab eorum equitatu levique armatura, quae erat mirifica, si legiones quoque accessissent. Accedebat etiam haec causa, quod elephantorum magnitudo multitudoque animos militum detinebat in terrore. Cui uni rei tamen invenerat remedium: namque elephantos ex Italia trans
Abbreviated transcription (Latin):
unum terga uertebant: ac rursus ad aciem passim cõuersis xquis
se colligebant. atq in spatio consequebant᷑. & iacula in legionarioᷤ
coniciebant. Ita cęsar mõ ꝓcedendo: mõ resistendo tardius itinẽ
confecto. noctis hora prima omnes suos ad unum in castra in colu¬
mes sauciis .x. factis reduxit. Labienus circiter.cccͣ. amissis mul¬
tis uulneratis: & defessis instando oibus. ad suos se recipit. Sci¬
pio interim legiones ꝓductas cum elefantis: quos añ castra in acie
terroris gr̃a in conspectu cęsaris collocauerat reducit in castra.
Cęsar contra eiulmodi hostium gn̾a: copias suas non ut imꝑator exer-¬
citum ueteranum: uictoremq maximis rebus gestis. sed ut lani¬
sta gladiatores tirones condoc& facere. quo pede se reciperẽt ab
hoste. & quẽ admodum obuersi aduersariis. &ĩ quantulo spatio resi¬
sterent: mõ ꝓcurrerent: mõ recederent: cõminarent᷑q impetum ac

Expanded text:
unum terga vertebant ac rursus ad aciem passim conversis equis unum terga vertebant ac rursus ad aciem passim conversis equis se colligebant atque in spatio consequebantur et iacula in legionarios coiciebant. Ita Caesar modo procedendo modo resistendo tardius itinere confecto noctis hora prima omnis suos ad unum in castra incolumis sauciis X factis reduxit. Labienus circiter CCC amissis, multis vulneratis ac defessis instando omnibus ad suos se recepit. Scipio interim legiones productas cum elephantis, quos ante castra in acie terroris gratia in conspectu Caesaris collocaverat, reducit in castra. § 71 Caesar contra eiusmodi hostium genera copias suas non ut imperator exercitum veteranum victoremque maximis rebus gestis, sed ut lanista tirones gladiatores condocefacere; quot pedes se reciperent ab hoste et quem ad modum obversi adversariis et in quantulo spatio resisterent, modo procurrerent modo recederent comminarenturque impetum, ac
Abbreviated transcription (Latin):
existimarent. Cȩsar intellexit nihil aliud eos conari nisi ut se
cogerent castra eo loco ponere: ubi oĩo aquȩ nihil ess&. ut exercitꝰ¬
eius ieiunus: qui ꝰ uii. uigilia usq aid horam .x. diei nihil gustass&.
ac iumenta siti pirent: Cum iam ad solis occasum eẽt. & non toto
.c. passus in horis quatuor ess& progressus eꝗtatu suo ꝑꝑ xquo¬
rum interitũ extremo agmine remoti. legiones inuicem ad extre¬
mum agmen euocabat. ita uim hostium placide leniterq ꝓcedẽs
per legionarios milites commodius substinebat. Interim equitũ nu¬
midarum copiȩ dextra sinistraq per tolles precurrere: coronȩq
in modum cingere multitudine sua cęsaris copias. pars agmen
extremum insequi. Cȩsaris interim non amplius tres aut qua¬
tuor milites ueterani cum se conuertissent & pila uiribus contor¬
ta in numidas infestos coniecissent. amplius diiũ miliu nũo ad

Expanded text:
existimarent, Caesar intellexit nihil aliud eos conari nisi ut se existimarent, Caesar intellexit nihil aliud eos conari nisi ut se cogerent castra eo loco ponere ubi omnino aquae nihil esset, ut exercitus ieiunus, qui a quarta vigilia usque ad horam X. diei nihil gustasset, ac iumenta siti perirent. § 70 Cum iam ad solis occasum esset, et non totos C passus in horis IIII esset progressus, equitatu suo propter equorum interitum extremo agmine remoto legiones in vicem ad extremum agmen evocabat. Ita vim hostium placide leniterque procedens per legionarium militem commodius sustinebat. Interim equitum Numidarum copiae dextra sinistraque per collis praecurrere coronaeque in modum cingere multitudine sua Caesaris copias, pars agmen extremum insequi. Caesaris interim non amplius III aut IIII milites veterani si se convertissent et pila viribus contorta in Numidas infestos coniecissent, amplius duum milium numero ad
Abbreviated transcription (Latin):
postꝗͣ cȩsar aĩaduertit. ȩquitibus suis hostium ui oppositis. sar-¬
cinas legionarios in aceruum iub& comportare atq celeriter
signa hostibus inferre. Quod postꝗͣ ceptum est fieri. primo im¬
petu legionis: xquitatus & leus armatura hostium nullo nego¬
cio loco pulsa & deiecta ẽ de colle. Cum iam cęsar existimass&
hostes pulsos deterritosq finem latessendi facturos: & iter ince-¬
ptum ꝑgere cepisset interim celerit̾ ex proximis collibꝰ rrumpũt
atq eadem rõe qua añdixi: in cȩsaris legionarios impctũ faciũt
N umidȩ leuisq armatura mirabili uelocitate prȩditi: qui inter eꝗ¬
tes pugnabant: & una pariterq cum ȩꝗtibus occurrere atq re¬
fugere consueuerant. Cum hoc sępius faterent. & ꝓficiscentes lu¬
lianos subseq̃rent᷑ & refugerent stantes ꝓpius non accederent. &
singulari gne pugnȩ uterent᷑. hosq iaculis comiulnerare satis esse

Expanded text:
postquam Caesar animum advertit, equitibus suis hostium vi oppositis sarpostquam Caesar animum advertit, equitibus suis hostium vi oppositis sarcinas legionarios in acervum iubet comportare atque celeriter signa hostibus inferre. Quod postquam coeptum est fieri, primo impetu legionum equitatus et levis armatura hostium nullo negotio loco pulsa et deiecta est de colle. Cum iam Caesar existimasset hostis pulsos deterritosque finem lacessendi facturos et iter coeptum pergere coepisset, iterum celeriter ex proximis collibus erumpunt atque eadem ratione qua ante dixi in Caesaris legionarios impetum faciunt Numidae levisque armatura mirabili velocitate praediti, qui inter equites pugnabant et una pariterque cum equitibus accurrere et refugere consueverant. Cum hoc saepius facerent et proficiscentis Iulianos insequerentur, refugerent instantis, propius non accederent et singulari genere pugnae uterentur equosque iaculis convulnerare satis esse
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit. castris ex campo in collem ac tutiora loca collocatiᷤᷤ
atq ibi presidio relicto. ipse quarta uigilia egressus prȩterho¬¬
stium castra proficiscitur cum copiis & oppido potit᷑. Legiones
Scipionis comꝑit longius in agris frumentari: & cum eo contẽ¬
dere conaretur animaduertit copias hostium his legionibus
occurrere suppetias. Iuȩ res impetum eius retardauit. Itaq ca¬
pto .C. Brotio regino x̧ꝗte .ro. scipionis familiarissimo. qui ei
oppido preerat: & .P. atrio eꝗte .ro. de conuentu uticensi. & ca¬
mellis .xxii. regis adductis: presidio ibi cum oppido legato reli¬¬
cto ipse se recipere cepit ad castra. Cum iam non longe a castͥs
Scipionis abesset. quȩ tum necesse erat pretergredi: Labienus afra¬
niusq cum omni ȩꝗtatu leuiq armatura ex insidiis adorti. ag¬
mini eius extremo se offerunt: atq ex collibus pͥmi existunt. Qđ

Expanded text:
cognovit, castris ex campo in collem ac tutiora loca collatis cognovit, castris ex campo in collem ac tutiora loca collatis atque ibi praesidio relicto ipse quarta vigilia egressus praeter hostium castra proficiscitur cum copiis et oppidum potitur. Legiones Scipionis comperit longius in agris frumentari et, cum eo contendere conaretur, animadvertit copias hostium his legionibus occurrere suppetias. Quae res eius impetum retardavit. Itaque capto C. Minucio Regino, equite Romano, Scipionis familiarissimo, qui ei oppido praeerat, et P. Atrio, equite Romano de conventu Uticensi, et camelis XXII regis abductis, praesidio ibi cum Oppio legato relicto ipse se recipere coepit ad castra. § 69 Cum iam non longe a castris Scipionis abesset, quae eum necesse erat praetergredi, Labienus Afraniusque cum omni equitatu levique armatura ex insidiis adorti agmini eius extremo se offerunt atque ex collibus proximis exsistunt. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
cta impedimentis in sinistra parte collocatis: ex eo loco ꝓficisci¬
tur & ꝑuenit ad oppidum aggar. quod a getulis sepe antea op.¬
pugnatum: sũma ui per ipsos oppidanos erat defensum. Ibi in
campo castris unis positis. ipse frumentatum circũ uillas cũ
parte exercitus ꝓfectus: magno inuẽto ordei: olei uini. fici nũo:
pauco tritici: atq recreato exercitu. redit in castra. Scipio inte¬¬
rim cognito Cȩsaris discessu cum uniuersis copis per iugum
Cesarem subsequi cepit. atq ab eius castris miłi. passuũ .ui. lõge
trinis castris disꝑtitis copis consedit. Oppidum erat zetta qͦd
aberat a scipione mił. passuũ .x. ad eius regionem & partẽ
castrorum collocatum: a Cęsare autem diuersum ac remotum:
qđ erat ab eo longe mił passuum .xuiii. huc scipio legiones
duas frumentandi gr̃a misit. Quod postꝗͣ cęsar ex perfugiᷤᷤ

Expanded text:
cta impedimentis in sinistra parte collocatis ex eo loco proficiscicta impedimentis in sinistra parte collocatis ex eo loco proficiscitur et pervenit ad oppidum Aggar, quod a Gaetulis saepe antea oppugnatum summaque vi per ipsos oppidanos erat defensum. Ibi in campo castris unis positis ipse frumentatum circum villas cum parte exercitus profectus magno invento hordei, olei, vini, fici numero, pauco tritici, atque recreato exercitu redit in castra. Scipio interim cognito Caesaris discessu cum universis copiis per iugum Caesarem subsequi coepit atque ab eius castris milia passuum VI longe trinis castris dispertitis copiis consedit. § 68 Oppidum erat Zeta, quod aberat a Scipione milia passuum X, ad eius regionem et partem castrorum collocatum, a Caesare autem diversum ac remotum, quod erat ab eo longe milia passuum XIIII.1 Huc Scipio legiones duas frumentandi gratia misit. Quod postquam Caesar ex perfuga
Abbreviated transcription (Latin):
tuto sȩpe idem faciendo in negligentiã adduterent᷑. subito
mane imꝑat porta decumana legiones se octo ueteranas cũ
parte ȩquitatus sequi: atq equitibus p̃missis neq opinantes
insidiatores subito in conuallibus latentes: leui armatura cõ-¬
cidit circiter .d. reliquos in fugam turpissimam coniecit. In¬
terim labienus cum uniuerso eꝗtatu fugientibus siũs suppe-¬
tias occurrit. Cuius uim multitudinẽq tum xꝗtes pauci cȩ¬
sariani iam substinere non possent. cęsar instructas legiones
hostium copiis oñdit. Iuo facto ꝑterrito labieno ac retarda¬
to suos ꝓꝗtes recepit incolumes. Postero die luba numidas eo.
qui loco amisso fuga se receꝑant in castra: in cruce oẽs suffixit.
concludit: atq p̃sidio leptim ruspine achilla relicto: Cispio
aquilȩq classe tradita: ut alter adrumẽtum alter tapsum ma¬
ri obsider&: ipse castris incensis. iiiiͬ. noctis uigilia acie instru-¬

Expanded text:
tuto saepe idem faciendo in neglegentiam adducerentur, subito tuto saepe idem faciendo in neglegentiam adducerentur, subito mane imperat porta decumana legiones se III21 veteranas cum parte equitatus sequi atque equitibus praemissis neque opinantis insidiatores subito in convallibus latentis ex levi armatura concidit circiter D, reliquos in fugam turpissimam coniecit. Interim Labienus cum universo equitatu fugientibus suis suppetias occurrit. Cuius vim multitudinis cum equites pauci Caesariani iam sustinere non possent, Caesar instructas legiones hostium copiis ostendit. Quo facto perterrito Labieno ac retardato suos equites recepit incolumis. Postero die Iuba Numidas eos qui loco amisso fuga se receperant in castra in cruce omnis suffixit. conducit atque praesidio Lepti, Ruspinae, Acyllae relicto, Cispio Aquilaeque classe tradita ut alter Hadrumetum, alter Thapsum mari obsiderent, ipse castris incensis quarta noctis vigilia acie instru
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuiri perfidiam cȩsar ussit necari ẜ. uestriũ aũt qđ eius fr̃
U ari esse seruatu. postea sibi fatultatem nullã datã transeũdi
ignouit. Est in africa consuetudo incolarum ut in agris & ĩ
oibus fere uillis sub terra specus condendi frumenti gratia claz
lia legiones duas cum eꝗtatu mittit a castris suis milibus
passium .x. atq iñ magno nũo frumenti onustos recipit in
castra. Quibus rebus cognitis Labienus ꝓgressus a sus castͥs
mil̃i passuũ .uii. per iugum & tollem: per quem Cęsar pridie
iter fecerat. ibi castra duarum legionum facit.: atq iple qͥtidie
existimans cȩsarem eadem sȩpe frumentandi gr̃ã cõmeatuꝵ.
cum magno eꝗtatu leuiq armatura insidiaturus locis idoneiᷤᷤ
consedit. Cȩsar interim de insidiis Labieni ex ꝑfugis certioͣ
factus: paucos dies ibi cõmoratus: dum hostes qͦtidiano insti¬

Expanded text:
periuri perfidiam Caesar iussit necari. P. Vestrio autem, quod eius frater periuri perfidiam Caesar iussit necari. P. Vestrio autem, quod eius frater Vari esse servatum, postea sibi facultatem nullam datam transeundi, ignovit. § 65 Est in Africa consuetudo incolarum ut in agris et in omnibus fere villis sub terra specus frumenti condendi gratia clam lia legiones duas cum equitatu mittit a castris suis milia passuum X atque inde magno numero frumenti onustos recipit in castra. Quibus rebus cognitis Labienus progressus a suis castris milia passuum VII per iugum et collem, per quem Caesar pridie iter fecerat, ibi castra duarum legionum facit atque ipse existimans Caesarem eadem saepe frumentandi gratia commeaturum cum magno equitatu levique armatura insidiaturus locis idoneis considit. § 66 Caesar interim de insidiis Labieni ex perfugis certior factus paucos dies ibi commoratus, dum hostes cotidiano insti
Abbreviated transcription (Latin):
remi cum oibus suis epibatis. atq & hostium custodibus . cxxx.
in ea naue captis: triremem hostiũ ꝓximam: quȩ in repugnã¬
do erat commorata. onustam remigu epibataꝵq cepit. Reliq̃
naues hostium promontoriũ suꝑarunt: atq ad rumẽtu in coto¬
nem se uniuerse cõtulerunt. Cȩsar eodem uento ꝓmontoriũ¬
suꝑare non potuit. atq in salo ea nocte in ancoris cõmoratꝰ.
ꝓxima luce adrumẽtum accedit: ibiq nauibꝰ onerariis: quȩ erãt
ex̃ cotonem: incensis oĩbusq reliꝗs aliis aut subductis aut in
cotonem cõpulsis paulisꝑ cõmorat̾. si forte uellent cdasse dimi¬
care rursus se recepit in castra. In ea naue captus.ẜ. uestriue
eques .ro. &. ẜ. ligarius afranianus: quẽ cȩsar in hispania cũ
reliquis dimiserat: & postea se ad Pompeiũ contulerat. inde ex
p̃lio transfugerat in africam: & ad uarum uenerat: quem ob

Expanded text:
eremi cum suis omnibus epibatis atque etiam hostium custodibus CXXX eremi cum suis omnibus epibatis atque etiam hostium custodibus CXXX in ea nave captis triremem hostium proximam, quae in repugnando erat commorata, onustam remigum epibatarumque cepit. Reliquae naves hostium promunturium superarunt atque Hadrumetum in cothonem se unisuperare non potuit atque in salo in ancoris ea nocte commoratus prima luce Hadrumetum accedit ibique navibus onerariis quae erant extra cothonem incensis omnibusque reliquis ab eis aut subductis aut in cothonem compulsis paulisper commoratus, si forte vellent classe dimicare, rursus se recepit in castra. § 64 In ea nave captus est P. Vestrius, eques Romanus, et P. Ligarius, Afranianus, quem Caesar in Hispania cum reliquis dimiserat, et postea se ad Pompeium contulerat, inde ex proeli effugerat in Africamque ad Varum venerat; quem ob
Abbreviated transcription (Latin):
gnitis: occasionem nactus: uigilia secunda adrumẽtum cõntiõe
egressus: primo mane leptim cum uniuersa classe uect̾ naueᷤ
onerarias: quȩ longius a portu in solo stabant incendit. & pt̃¬
tiremes duas uacuas a defensoribus nullo repugnante cepit.
Cȩsar interim celeriter per nuntitᷤ in castris: cum oꝑa circuir&.
certior factus: quȩ aberant a portu milibꝰ passuum .ui. cõscẽ-¬
dit ȩquo admisso. omissidꝰ oĩbus rebus celeriter ꝑuenit leptĩ:
ibiq moratur. omnes ut se naues consequerent᷑. Primum ipse
paruulum nauigiolum conscendit: in tursu aquilam multitudi¬
ne nauium ꝑterritum atq trepidantem nactꝰ hostiu classem scꝗ
cepit. Interim Uarus celeritate Cȩsaris audatiaq motus. cum
uniuersa classe cõuersis nauibus adrumẽtum uersus fugere cõ¬
tendit. Quem cȩsar in mił passuũ quatuor consetutꝰ. recuꝑata ꝗnq̃¬

Expanded text:
gnitis occasionem nactus vigilia secunda Hadrumeto ex cothone gnitis occasionem nactus vigilia secunda Hadrumeto ex cothone egressus primo mane Leptim cum universa classe vectus navis onerarias, quae longius a portu in salo stabant, vacuas a defensoribus incendit et penteres duas nullo repugnante cepit. Caesar interim celeriter per nuntios in castris, cum opera circumiret, certior factus, quae aberant a portu milia passum VI, equo admisso omissis omnibus rebus celeriter pervenit Leptim ibique hortatur omnes ut se naves consequerentur; ipse parvulum navigiolum conscendit, in cursu Aquilam multitudine navium perterritum atque trepidantem nactus hostium classem sequi coepit. Interim Varus celeritate Caesaris audaciaque commotus cum universa classe conversis navibus Hadrumetum versus fugere contendit. Quem Caesar in milibus passuum IIII consecutus reciperata quinqu
Abbreviated transcription (Latin):
gra subduxerat: cognito legionu .uIͣ. & .uiiiͭ. ex sicilia aduẽtu:
celeriter deducit. ibiq getulis remigibus epibatisq complet:
insi diandi gra ab utica progressus adrumẽtu cum .Lx. na¬
uibus uenit. Cuius aduentus inscius cęsar. L. cispium cũ clas¬
se .xxuii. nauium ad tapsum uersus: in stationem psidũ gr̃a cõ-¬
meatusq sui mittit. Itemq. Q aquilam cum .xiii. nauibus
longis adrumentum eadem decã premittit. Cispius quo erat
missus celeriter ꝑuenit. at aquila tempestate iactatus ꝓmonto¬
rium superare non potuit: atq angulum quendam tutum a tem¬
pestate nactus cum classe se longius a prospectu remouit. Reliqͣ
classis in salo ad leptim: egressis remigibus passimꝰ in lutore ua¬
gantibus: partim in oppidum uictus sui mercandi gr̃a ꝓgressis ua-¬
cua a defensoribus stabat. Quibus rebus uarus ex ꝑfugis co¬

Expanded text:
gratia subduxerat, cognito legionis VII. et VIII.19 ex Sicilia adventu gratia subduxerat, cognito legionis VII. et VIII.19 ex Sicilia adventu celeriter deducit ibique Gaetulis remigibus epibatisque complet insidiandique gratia ab Utica progressus Hadrumetum cum LV navibus pervenit. Cuius adventus inscius Caesar L. Cispium cum classe XXVII navium ad Thapsum versus in stationem praesidi gratia commeatus sui mittit itemque Q. Aquilam cum XIII navibus longis Hadrumetum eadem de causa praemittit. Cispius quo erat missus celeriter pervenit; Aquila tempestate iactatus promunturium superare non potuit atque angulum quendam tutum a tempestate nactus cum classe se longius a prospectu removit. Reliqua classis in salo ad Leptim egressis remigibus passimque in litore vagantibus, partim in oppidum victus sui mercandi gratia progressis, vacua a defensoribus stabat. Quibus rebus Varus ex perfuga co
Abbreviated transcription (Latin):
matura deserti ac pulsi conuulneratui: Uno ȩquite amisso a
multis x̧quis sautiis: leuis armaturȩ. xxuii. occisis: ad suos
refugerunt. Quo secundo ȩquestri prelio facto: litus in castra¬
nocte copias reduxit. qđ ꝓprium gaudium bellantibus fortu¬
na tribuere non decreuit. Nanq postero die cȩsar cum partẽ
datores equites numidas getulosq ex improuiso adorti cen¬
tum partim occiderunt: partim uiuorum potiti sunt. Ce¬
sar interim quotidie legiones in campum dedutere: atq opꝰ
facere. uallumq & fossam per medium campum ducere ad¬
uersariorum q excursionibus iter efficere non intermittit.
Scipio item munitiones contra fatere & neiugo a cesare ex¬
cluderetur appropare: ita ut dutes utriq & in operibus occu¬
pati erant. & nihilominus equestribꝰ prelils inter se quotidie
dimirabant. Interim Uarus classem: quam antea uticę hiemi ͤ

Expanded text:
matura deserta pulsi convulneratique uno equite amisso, matura deserta pulsi convulneratique uno equite amisso, multis equis sauciis, levis armaturae XXVII occisis ad suos refugerunt. Quo secundo equestri proelio facto Scipio laetus in castranocte copias reduxit. Quod proprium gaudium bellantibus fortuna tribuere non decrevit: namque postero die Caesar cum partem datores equites Numidas Gaetulosque ex improviso adorti circiter C partim occiderunt, partim vivorum potiti sunt. Caesar interim cotidie legiones in campum deducere atque opus facere vallumque et fossam per medium campum ducere adversariorumque excursionibus ita officere non intermittit. Scipio item munitiones contra facere et, ne iugo a Caesare excluderetur, approperare. Ita duces utrique et in operibus occupati esse et nihilo minus equestribus proeliis inter se cotidie dimicabant. § 62 Interim Varus classem, quam antea Uticae hiemis
Abbreviated transcription (Latin):
eꝗtatus hostium multitudine ut resiste poss& laborabat: eo¬
demq suum oẽm xꝗtatum contulerat. Et qđ ei parum cõ¬
fidebat p̃sidio his ȩꝗtibus legionem .Uͭ. p̃mi serat: leuemq
armaturam inter ȩquites interposuerat. Sagittarios uarie
passimq locis certis maximeq in cornibus collocauerat. Sic
utrĩq exercitus instructi non plus passuum .ccc. interiecto spa¬
tio: quod forsan añ id tp̃s acciderat nunqͣ. quin dimicaret᷑.
subito uniuersus ȩquitatus ulterior numidarũ getulorꝰ sine
frenis ad dextram partem se mouere ꝓpiusq cȩsaris castris:
quȩ erant in colle. se conferre cepit. Frenati autem labieni
equites in loco ꝑmanere. legionesq distinere. cum subito
pars xquitatus Cx̧saris cum leui armatura contra getulos
iniussu ac temere longius progressi paludemq trans gressi:
multitudinem hostium pauci substinere non potuerant. leuiq ar-¬

Expanded text:
equitatus hostium multitudini uti resistere posset laborabat, eoequitatus hostium multitudini uti resistere posset laborabat, eodemque suum omnem equitatum contulerat et, quod ei parum confidebat, praesidio his equitibus legionem V. praemiserat levemque armaturam inter equites interposuerat. Sagittarios varie passimque locis certis maximeque in cornibus collocaverat. § 61 Sic utrorumque exercitus instructi non plus passuum CCC interiecto spatio, quod forsitan ante id tempus acciderit numquam quin dimicaretur,subito universus equitatus ulterior Numidarum Gaetulorumque sine frenis ad dextram partem se movere propiusque Caesaris castra quae erant in colle se conferre coepit, frenatus autem Labieni eques in loco permanere legionesque distinere: cum subito pars equitatus Caesaris cum levi armatura contra Gaetulos iniussu ac temere longius progressi paludemque transgressi multitudinem hostium pauci sustinere non potuerunt levique ar
Abbreviated transcription (Latin):
nus mille passuum spatio: & ad collis radices magis appulerat.
longiusq ab aduersariorum suisq copiis ꝓmouebatur. Id hoc
consilio ut cum acies duȩ inter se concurrissent: initio certa¬
minis paulo longius eius ȩquitatꝰ circunuentus: ex improuiso
clauder& multitudine sua exercitum Cęsaris. atq perturba¬
tum iaculis configeret. Hȩc fuit ratio Scipionis eo die pre¬
liandi. Cȩfaris autem acies hoc mõ fuit collocata: ut a si¬
nistro eius cornu ordiar Ead dextrum eius perueniam. Ha
& . xUiꝰ. in media acie. circa ipsum autem dextrum cornu secũ¬
dam aciem fere in earum legionum parte cohortium colloca¬
uerat. Preterea ex tironum adiecerat paucas. Tertiam aũt
aciem in sinistrum suum cornu contulerat: & usq ad aciei suę
mediam regionem porrexerat: & ita collocauerat uti sini¬
strum suum cornu triplex. Id eo consilio fecerat ut dextꝵ¬
suum latus munitionibꝰ adiuuaretur. sinistrum autem

Expanded text:
nus mille passuum spatio et ad collis radices magis appulerat nus mille passuum spatio et ad collis radices magis appulerat longiusque ab adversariorum suisque copiis promovebat, id hoc consilio ut, cum acies duae inter se concurrissent, initio certaminis paulo longius eius equitatus circumvectus ex improviso clauderet multitudine sua exercitum Caesaris atque perturbatum iaculis configeret. Haec fuit ratio Scipionis eo die proeliandi. § 60 Caesaris autem acies hoc modo fuit collocata, ut ab sinistro eius cornu ordiar et ad dextrum perveniam. Hab XXVIII., XXVI. in media acie.15 Ipso autem dextro cornu veteranarum legionum partem cohortium collocaverat, praeterea ex tironum adiecerat paucas. Tertiam autem aciem in sinistrum suum cornu contulerat et usque ad aciei suae mediam legionem porrexerat et ita collocaverat uti sinistrum suum cornu esset triplex. Id eo consilio fecerat quod suum dextrum latus munitionibus adiuvabatur, sinistrum autem
Abbreviated transcription (Latin):
erat locus ꝗdam ꝑimpeditus ante aciem Scipionis: quẽ suis
impedimento ad ultro occurrendum fore existimabat. Non
arbitror esse pretermittendum quen admodum exercitus utriq
fuerint in aciẽ instructi. Scipio hoc mõ aciem direxit. Col¬
locabat in fronte suas lubȩq legiones. postea autem numi¬
das in subsidiaria acie ita extenuatos & in longitudinem di-¬
rectos.: Ut ꝓcul simplex esse acies media & legionariis mi¬
tur. elefantos dextro sinistroq cornu collocauerat equalibus
inter eos interuallis interiectis. Post autem elefantos armaturas
leues numidasq auxiliarios substituerat. ẜ quitatum frenatũq
Uniuersum in suo dextro cornu disposuerat. Sinistrum .N. cornu
oppido uzita claudebatur. neq erat spatium eꝗtatus explicã¬
di Preterea numidas leuisq armaturȩ infinitam multitudinẽ
ad dextram partem suȩ aciri opposuerat fere interiecto non mi¬

Expanded text:
erat locus quidam perimpeditus ante aciem Scipionis, quem suis erat locus quidam perimpeditus ante aciem Scipionis, quem suis impedimento ad ultro occurrendum fore existimabat. § 59 Non arbitror esse praetermittendum, quem ad modum exercitum utriusque fuerint in aciem instructi. Scipio hoc modo aciem derexit. Collocabat in fronte suas et Iubae legiones, post eas autem Numidas in subsidiaria acie ita extenuatos et in longitudinem derectos ut procul simplex esse acies media ab legionariis miephantos dextro sinistroque cornu collocaverat aequalibus inter eos intervallis interiectis, post autem elephantos armaturas levis Numidasque auxiliaris substituerat. Equitatum frenatum universum in suo dextro cornu disposuerat: sinistrum enim cornu oppido Uzitta claudebatur neque erat spatium equitatus explicandi. Praeterea Numidas levisque armaturae infinitam multitudinem ad dextram partem suae aciei opposuerat fere interiecto non mi
Abbreviated transcription (Latin):
Uniuersas oĩum copias de castris omnibus deducunt: & superci¬
lium qͦddam excelsum nacti non longe a Cȩsaris castris aciẽ
constituunt: atq ibi consistunt. Cȩsar item producit copiaes.
celeriterq his instructis ante munitiones suas: quȩ erant in cã-¬
po: constitit. sine dubio existimans ultro aduersarios: cum
tam magĩs copiis auxiliisq regis essent prȩditi: promptiusq
ꝓsiluissent: ante se concursuros: ꝓpiusq se accessuros: & equo
circunuectus: legionesq cohortatus: signo dato accessum hosti¬
um aucupabatur. Ipse .Ni. a sus munitionibus longius non
sine rõe procedebat. qđ in oppido uzitȩ. quod scipio tene¬
bat: hostium erant cohortes armatȩ. Fidem autem oppido
ad dextrum latus eius cornu erat oppositum. uerebaturq
ne si progressus ess&: ex oppido eruptione facta a latere eum
adorti conciderent. Preterea haec quoq eum cã tardauit. qđ

Expanded text:
universas omnium copias de castris omnibus educunt et superciuniversas omnium copias de castris omnibus educunt et supercilium quoddam excelsum nacti non longe a Caesaris castris aciem constituunt atque ibi consistunt. Caesar item producit copias celeriterque eis instructis ante suas munitiones quae erant in campo consistit,12 sine dubio existimans ultro adversarios, cum tam magnis copiis auxiliisque regis essent praediti promptiusque prosiluissent ante, secum concursuros propiusque se accessuros. Equo circumvectus legionesque cohortatus signo dato accessum hostium aucupabatur. Ipse enim a suis munitionibus longius non sine ratione non procedebat, quod in oppido Uzittae, quod Scipio tenebat, hostium erant cohortes armatae; eidem autem oppido ad dextrum latus eius cornu erat oppositum, verebaturque ne, si praetergressus esset, ex oppido eruptione facta ab latere eum adorti conciderent. Praeterea haec quoque eum causa tardavit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nem nuntius ad eum referret: diceretq ut reliqua quȩ ip̃e
uell& ꝑager&: Uiator preterea a luba ad eum cum est mis¬
sus qui diceret audiente Sarsena uetat te rex colloqui. luo
nuntio ꝑterritus discessit: & dicto audiens fuit regis. Usu ue¬
in columi patria:fortunisq omnibus: Iubȩ barbaro potius obe¬¬
dientem fuisse: ꝗͣ aut scipionis obtemꝑasse nuntio: aut cęteris
eiusdem partis ciuibꝰ incolumem reuerti malle: atq etiam su-¬
perbius iubȩ factum non in. Mar aquinium hoĩem nouum
paruumq senatorem sed in scipionem hominem illa familia. di¬
gnitate: honoribusq prãntem. Nanq cum Scipio sagulo pur-¬
pureo ante regis aduentum uti solitus esset. dicitur luba cũ eo
egisse nou oportere illum eodem uestitu atq ipse uteret᷑. Itaq
factum est illico ut Scipio ad album sese uestitum transferr&:
& lube hõi suꝑhissimo inertissimoq obtemparet. Postero die

Expanded text:
nem nuntius ad Scipionem referret sed restare ut reliqua quae sibi nem nuntius ad Scipionem referret sed restare ut reliqua quae sibi vellet perageret, viator praeterea ab Iuba ad eum est missus qui diceret audiente Saserna: 'Vetat te rex colloqui.' Quo nuntio perterritus discessit et dicto audiens fuit regi. Usu veincolumi patria fortunisque omnibus Iubae barbaro potius oboedientem fuisse quam aut Scipionis obtemperasse nuntio aut caesis eiusdem partis civibus incolumem reverti malle! Atque etiam et superbius Iubae factum non in M. Aquinum, hominem novum parvumque senatorem, sed in Scipionem, hominem illa familia, dignitate, honoribus praestantem. Namque cum Scipio sagulo purpureo atque regis adventum uti solitus esset, dicitur Iuba cum eo egisse non oportere illum eodem vestitu atque ipse uteretur. Itaque factum est ut Scipio ad album sese vestitum transferret et Iubae homini superbissimo inertissimoque obtemperaret. § 58 Postero die
Abbreviated transcription (Latin):
nes ex superioribus castris adducit. Qua fatultate oblata
illustriores notissimiq conspectum amicorum propinquoꝵq
efflagitabant. atq inter se colloquebantur. Quȩ res ꝗd utilita¬
tis habẽt. cęsarem non fallebat. Nanq getuli ex equitatu
regio nobiliores ȩquitumq prefecti: quorum pres cũ Mario
ante meruerãt: elusq bñficio agris finibusq donati. post
Sillȩ uictoriam sub hiempsalis regis erãt dati potestate. oc¬
casione capta nocte iam luminibus atcensis cum ȩquis calo¬
nibusq suis circitermille ꝑfugiunt in cȩsaris castra: quȩ erãt
in campo proxime locum uzite locata. Quod postqͣ scipio
quiq tum eo erant. cognouerunt. cũ cõmoti ex tali intõmo¬
do essent: fere per id tp̃s. Q. agnium cum .C. Sarsena collo¬
quentem uiderunt. Scipio mittit ad Aꝗnium. nihil attine¬
re eum cum aduersariis colloqui. Cum autem eius sermo¬

Expanded text:
nes ex superioribus castris deducit. Qua facultate oblata nes ex superioribus castris deducit. Qua facultate oblata inlustriores notissimique conspectum amicorum propinquorumque efflagitabant atque inter se colloquebantur. Quae res quid utilitatis haberet Caesarem non fallebat: namque Gaetuli ex equitatu regio nobiliores equitumque praefecti, quorum patres cum Mario ante meruerant eiusque beneficio agris finibusque donati post Sullae victoriam sub Hiempsalis regis erant dati potestatem, occasione capta nocte iam luminibus accensis cum equis calonibusque suis circiter mille perfugiunt in Caesaris castra quae erant in campo proxime Uzittae locata. § 57 Quod postquam Scipio quique cum eo erant cognoverunt, cum commoti ex tali incommodo essent, fere per id tempus M. Aquinum cum C. Saserna colloquentem viderunt. Scipio mittit ad Aquinum, nihil attinere eum cum adversariis colloqui. Cum nihilo minus eius sermo
Abbreviated transcription (Latin):
abesse iubeo. Itaq tradidit eos tenturionibus. & singulis non a¬
amplius singulos additos seruoͥs in naue imponendos sepatim cura¬
uit. Getuli interim ꝑfuge. quos cum lr̃is mandatisq a cȩsare x¬
missas supra docuimus ad suos ciues ꝑueniunt. Iuorum auctorita¬
te facile adducti. cȩsarisq noĩe persuasi a rege luba desciscũt:
celeriterq cuncta arma capiunt: contraq regem fatere non du¬
bitant. Quibus rebus cognitis iuba districtus triplici bello. ne¬
cessitateq coactus de suis copiis: quas contra Cȩsarem adduxerat.
sex cohortes in fines regni sui mittit.: quȩ essent presidio cõtra
getulos. Cȩsar brachiis ꝑfectis ꝓmotisq usq eo quo telum ex
oppido abici non poss&e. castra munit balistis scorpionibus q
crebris añ frontem castrorum: contraq oppidum tollocatis de¬
fensores muri deterrere non intermittit: easq quinq legio¬

Expanded text:
a iubeo.' Itaque tradit eos centurionibus et singulis non aa iubeo.' Itaque tradit eos centurionibus et singulis non amplius singulos additos servos in navem imponendos separatim curavit. § 55 Gaetuli interim perfugae, quos cum litteris mandatisque a Caesare missos supra docuimus, ad suos civis perveniunt. Quorum auctoritate facile adducti Caesarisque nomine persuasi a rege Iuba desciscunt celeriterque cuncti arma capiunt contraque regem facere non dubitant. Quibus rebus cognitis Iuba, distentus triplici bello necessitateque coactus, de suis copiis quas contra Caesarem adduxerat sex cohortis in finis regni sui mittit quae essent praesidio contra Gaetulos. § 56 Caesar bracchiis perfectis promotisque usque eo quo telum ex oppido adigi non posset castra munit, ballistis scorpionibusque crebris ante frontem castrorum contra oppidum collocatis defensores muri deterrere non intermittit eoque quinque legio
Abbreviated transcription (Latin):
rem. pu. instigasti. rapinasq per municipia fecisti: qđq mihi
reiq pn. inutilis fuisti. & pro militibus tuam familiam iumẽ¬
taq in naues imposuisti: tuaq oꝑa militibusq tp̃r nec essario
res.pu. car&. ob eas res ignominiae cã ab exercitu meo te re¬
moueo. hodieq ex africa abesse. & ꝗͣtum potes proficisci iubeo.
I temq te Aule fontei qd tribunꝰ militu seditiosus malusq ci¬
uis fuisti ab exercitu dimitto. Tite alliene. Mar. tiro. C.
e lusiane cum ordines in meo exercitu bñficio non uirtute sitis¬
consecuti itaq uos gesseritis ut neq bello fortes. neq pace boni
aut utiles fueritis: & magis in seditione concitandisq militi¬
bus aduersariorum nr̃orum imꝑatoris. ꝗͣ pudoris: modestieqt
fueritis studiosiores: indignos uos ẽẽ arbitror qui in meo exer-¬
citu ordines ducatis. missosq facio. & ꝗͣtum potestis ex africa¬

Expanded text:
rem publicam instigasti rapinasque per municipia fecisti quodque mihi rem publicam instigasti rapinasque per municipia fecisti quodque mihi reique publicae inutilis fuisti et pro militibus tuam familiam iumentamque in navis imposuisti tuaque opera militibus tempore necessario res publica caret, ob eas res ignominiae causa ab exercitu meo te removeo hodieque ex Africa abesse et quantum pote proficisci iubeo. Itemque te, A. Fontei, quod tribunus militum seditiosus malusque civis fuisti, te ab exercitu dimitto. T. Saliene, M. Tiro, C. Clusinas, cum ordines in meo exercitu beneficio non virtute consecuti ita vos gesseritis ut neque bello fortes neque pace boni aut utiles fueritis et magis in seditione concitandisque militibus adversum vestrum imperatorem quam pudoris modestiaeque fueritis studiosiores, indignos vos esse arbitror qui in meo exercitu ordines ducatis, missosque facio et quantum pote abesse ex Afric
Abbreviated transcription (Latin):
& in sidiandi gr̃a ibi cõmorantium classem inciderent imprudẽ¬
tes: uela in altum dederunt: ac diu multumq iactati. tande
multis post diebus siti inopiaq confecte ad cȩsarem ꝑuenerũt.
Q uibus legionibus expositis memor in italia pristinȩ̨ licentiae mi-¬
litaris ac rapinarum certorum hominum. paruulam mõ cau-¬
uem cõmeatum familiaq sua atq iumentis occupauiss &: neq mi¬
litem ab sicilia substuliss&: Posteroͣ de suꝑgestu conuocatis oũi
legionum tribunis centurionibusq: maxime uellem inꝗt hoĩes
suȩ petulantiae nimiȩq libertatis aliqñ finem fecissent. meęq
lenitatis modestiae patientiȩq rõem hũissent. Sed qm̃ ipsi sibi
neq modum neq terminum constituunt: quo ceteri dissimiliter¬
ti se gerant. egomet ipse documentum more militari constitu¬
am. Quapꝑ cęsar aruenȩ qđ in italia milites populi. Ro. cõtra

Expanded text:
ut insidiandi gratia ibi commorantium classem inciderent imprudenut insidiandi gratia ibi commorantium classem inciderent imprudentes, vela in altum dederunt ac diu multumque iactati tandem multis post diebus siti inopiaque confecti ad Caesarem perveniunt. § 54 Quibus legionibus expositis memor in Italia pristinae licentiae militaris ac rapinarum certorum hominum parvulam modo cauvem ex commeatu familia sua atque iumentis occupavisset neque militem unum ab Sicilia sustulisset, postero die de suggestu convocatis omnium legionum tribunis centurionibusque, 'Maxime vellem,' inquit, 'homines suae petulantiae nimiaeque libertatis aliquando finem fecissent meaeque lenitatis, modestiae patientiaeque rationem habuissent. Sed quoniam ipsi sibi neque modum neque terminum constituunt, quo ceteri dissimiliter se gerant egomet ipse documentum more militari constituam. C. Aviene, quod in Italia milites populi Romani contra