comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
partus pertinet. quipost diuortium eclũt᷑
aluro senatui consultum tp̃rib diui adri¬
ani factum est. ut ⁊̃ siconstante marrimo¬
nio partus sit editus. gagnoscendo eo a¬
głitur. ¶ Ouro ergo siquis post mortem
patris nascatur: auosuꝑstite incui pote¬
state recasurus est. Si exfilio eius susceptuᷤᷤ
ꝓbetur. uitendum ꝗ dici debeat. ⁊ certe ꝓ¬
bandum est. cumauo p̃uidicium departu
agnoscendo. similit agendumest. Nuid fil
ipm̃ inquestione uenigt. iptrum ĩmatri¬
monio. anpostea eclitus sit. dicendum ẽ.
suꝑ hoc exsenatus consultis agenclum et¬
⁊ quid sit si anuxor fuerit disceptetur

Expanded text:
st diuortium eduntur, aliud senatus consultum temporibus diui Hadriani factum est, ut, etiams‹i› constante matrimonio partus sit editus, de agnoscendo eo agatur. Quid ergo, si quis post mortem patris nascatur auo superstite, in cuius potestate recasurus est, ut si ex filio eius susceptus probetur? uidendum quid dici debeat. et certe probandum est cum auo praeiudicium de partu agnoscendo similiter agendum. Quid si hoc ipsum in quaestionem ueniat, utrum in matrimonio an postea editus sit? dicendum est et super hoc ex senatus consultis agendum. Et quid sit, si an uxor fuerit disceptetur
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ nomine. quib necessario filiam tuã
exibiusti. apãtrre eius pfrari oporteat. uidi¬
ces exstimabunt. nec inpetrare debes eaque
exigente materno affectu infiliam tuam
crogatura eẽs. ⁊̃ siapatre suo educaretur.
amilite quo filio. qui infagultatibus sit
exibendos parentes ẽẽ pietatis. existimat ra

Expanded text:
ntorum nomine, quibus necessario filiam tuam ntorum nomine, quibus necessario filiam tuam exhibuisti, a patre eius praestari oporteat, iudices aestimabunt, nec impetrare debes ea, quae exigente materno affectu in filiam tuam erogatura esses, etiamsi a patre suo educaretur". A milite quoque filio, qui in facultatibus sit, exhibendos parentes esse pietatis exigit ra
Abbreviated transcription (Latin):
cium ñfacere ueritati. nec eñi ħ ꝓnũtia¬
tur filium ẽẽ. s alitebere.⁊ ita diuus mã¬
cus rescripsit. ¶ Siquis exbis alere terrac¬
tet ꝓmeto faccultatum alim̃ta constitu¬
entur.¶ Quod sinonprentur. pignoribus
captis. poistrattis cogetur senteñtie saris¬
faciresdem iitex estimare debet. numbũt
aliquro parens . ł pater ꝓpĩ quod merito
filios suos nolit aleresirebatio demq mã¬
morescriptum est. merito parrem eum
nolle alere qd̃ eum detulerat. ¶ ytantũ
alim̃ta. ueri ⁊̃ cetera quo honem ubero¬
rum patrem obuidicẽ cogi ꝓ̃bere resseri¬
ptis continetur. ¶ Simpubes filiussit
emancipatus. patrem inopem cogetur ale¬
re. iniquissimum enim quis incrito dieei̾t
patrem egere. cumsi hus sitͫ. faccultatib
Simater alim̃ta q̃fecit infilium apatre
repẽtatꝰ comoto eam autiendam ita di¬
uus marcus rescripsit antonine monta¬
ne inbet uerla. ¶ S quantum tibi alim̃¬

Expanded text:
cium non facere veritati: nec enim hoc pronuntiacium non facere veritati: nec enim hoc pronuntiatur filium esse, sed ali debere: et ita divus Marcus rescripsit. Si quis ex his alere detrectet, pro modo facultatium alimenta constituentur: quod si non praestentur, pignoribus captis et distractis cogetur sententiae satisfacere. Idem iudex aestimare debet, num habeat aliquid parens vel an pater quod merito filios suos nolit alere: Trebatio denique Marino rescriptum est merito patrem eum nolle alere, quod eum detulerat. Non tantum alimenta, verum etiam cetera quoque onera liberorum patrem ab iudice cogi praebere rescriptis continetur. Si impubes sit filius emancipatus, patrem inopem alere cogetur: iniquissimum enim quis merito dixerit patrem egere, cum filius sit in facultatibus. Si mater alimenta, quae fecit in filium, a patre repetat, cum modo eam audiendam. ita divus Marcus rescripsit Antoniae montanae in haec verba: "Sed et quantum tibi alime
Abbreviated transcription (Latin):
dicem oportet. ¶rdem deliberis qͦ exibẽ¬
dis. apparentib dicendum esti gͦr maireo
togemus p̃sertim uulgo quesitos liberoᷤᷤ
aleremec ñ ipõs eam Itemduius pius sigͥ¬
ficat. qͣsi auusquo mar̃nus alire conpella¬
tur emrescribit. ut filiamsuam pater
exibeat. siconsir̾t. aput uidicem. iuste
eam ꝓcreatami ¶ ͣ filius possit se exibẽ existi¬
mare uidices debent. nenon debeant ei ali¬
m̃ta deternere. deniq idempius ita rescͥpsit
adici a tecompetentes uroices ali ate parre
io iuibebunt. ꝓmodo faccultatum eius.
simoto cumopificem te ẽẽ dicas. in eaua¬
litucline es ut opus ꝑficere nõpossis ¶ Sil
parens neget filium. iocirco sequoq alere
non debere contendat. ł si filius neget parẽ
tem sũmatim iudices oportet suꝑeare cõ¬
gnoscere si constiterit filium ł parentemẽe
tũc ali iucebunt ¶Cemm̃siñconftr̃t¬
ta. ¶ Meminisse aũt oportet.⁊ sipnũti¬
auerit ali oportere. at tñ eamrem piudi¬

Expanded text:
rtet. Idem in liberis quoque exhibendis a parentibus dicendum est. Ergo et matre‹m› cogemus praesertim uolgo quaesitos liberos alere nec non ipsos eam. Item diuus Pius significat, quasi auus quoque maternus alere compellatur. Idem rescripsit, ut filiam suam pater exhibeat, si constiterit apud iudicium iuste eam procreatam. Sed si filius possit se exhibere, aestimare iudices debent, ne non debeant ei alimenta decernere. denique idem Pius ita rescripsit: 'Aditi a te competentes iudices ali te a patre tuo iubebunt pro modo facultatium ‹e›ius, si modo, cum opificem te esse dicas, in ea ualetudine es, ut operis sufficere non possis'. Si uel parens neget filium idcircoque alere se non debere contendat, uel tem, summatim iudices oportet super ea re cognoscere. si constiterit filium vel parentem esse, tunc ali iubebunt: ceterum si non constitnta. Meminisse autem oportet, etsi pronuntiaverint ali oportere, attamen eam rem praeiudi
Abbreviated transcription (Latin):
qui mercedes. exigendo. uis libertoꝵ amisit.
¶E patroni filium qui capitis accusauit lib̾¬
tum paternum. Negat exibendum . ⁊ lib̾¬
tas cogitur parronum alere. ¶dealim̃tis
patroni arbiter sol. dari arbitpaturus qnͣ¬
nimsit infactultatib. utꝑinde possint ali¬
m̃ta moderari. que tam diu prabuntur qͣ¬
diu ubertõ suꝑsit patrono quid̃ desĩt.
parrem. ⁊ matrem patroni. cumpatronis ⁊ li¬
lus eius minime suꝑsint alere egentes ip̃i
sutonei faccultatib sunt coguntur.
ot̾stinus .ł Alump̃ta liberto petente. ñpre
stando parronus. amissiõs libertatis cau¬
sa inpossitorũ et herelitatis liberti pumie¬
tur/ non aũt necc̃e habebit pr̃are ⁊̃ sipotest.
Imꝑatoris comodi cõstitut̾o talis ꝓfertur. cũ
plutumsit. comtumeliis patronos aub̾tis
eẽ uiolatos. ł illata manui atrotius ẽẽ pulsa¬
tos. aut ⁊̃ paupertate. ł corporis ualirdine
laborantes relictos pͥmum eos inpotestate

Expanded text:
qui mercedes exigendo ius libertorum amisit. qui mercedes exigendo ius libertorum amisit. Sed et patroni filium, qui capitis accusavit libertum paternum, negat exhibendum. Sed et liberta cogitur patronum alere. De alimentis patroni arbiter solet dari arbitraturus, quantum sit in facultatibus, ut perinde possint alimenta moderari, quae tamdiu praestabuntur, quamdiu liberto supersit, patrono desit. Patrem et matrem patroni, cum patronus et filii eius minime supersint, alere egentes, ipsi si idonei facultatibus sunt, coguntur. Modestinstando patronus amissione libertatis causa impositorum et hereditatis liberti punietur: non autem necesse habebit praestare, etiamsi potest. Imperatoris commodi constitutio talis profertur: "Cum probatum sit contumeliis patronos a libertis esse violatos vel illata manu atroci esse pulsatos aut etiam paupertate vel corporis valetudine laborantes relictos, primum eos in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Eparens quamuis afilio ali ratio¬
ne natalĩdebeat. tam̃ es alienum eĩ ñ eẽ
cogendum. exsoluere filium rescͥptumẽ:
da q̃uinus filius exosficio pietatis sue da¬
lut᷑ inuitos cogi nõportere nsi insũmã
egestatem pater decluctus est. ¶ Solent
iuudices cognoscere ⁊ inĩparronos.⁊ lib̾tos si¬
de alendis his agatursitaqi sinegent se cẽli¬
bertos: cognoscere eos oportebit. quotsiber¬
tos eẽ constitit tũc demũ decernere. ut alãt.
nec tam̃ alim̃toꝵ decretum tollet libto fac¬
cultatem. quominus. p̃udicio certare p̾sit.
terum sisit unde se exibeat cessabunt pãtes
uroitis. ¶Ottum autem tm̃parroni a¬
lendisint. an ⁊̃ potronoꝵ liberi nractari pt̃.
⁊ puto causa cognita urdices. ⁊ liberos ꝙͥ patro¬
noꝵ alendos decernere. nonquidem tam faci¬
le. uitpatronos. s ñnũquan ⁊ ip̃oi nam ⁊ot
quemq suis nũmus recloemit. nondeberet
audiri. ut marcellus scribit. exequa q eum en

Expanded text:
tio. Parens quamuis ali a filio ratione naturali debeat, tamen aes alienum eius non esse cogendum exsoluere filium rescriptum esraestanda, quae uiuus filius ex officio pietatis suae dabit, inuitos cogi non oportere, nisi in summam egestatem pater deductus est. Solent iudices cognoscere et inter patronos et libertos, si alendis his agatur: itaque si negent se esse libertos, cognoscere eos oportebit: quod si libertos constiterit, tunc demum denec tamen alimentorum decretum tollet liberto fcultatem, quo minus praeiudicio certare possit, ceterum si sit unde se exhibeant, cessabunt partes iudicis. Vtrum autem tantum patroni alendi sint an etiam patronorum liberi, tractari potest. et puto causa cognita iudices et liberos quoque patronorum alendos decernere, non quidem tam facile ut patronos, sed nonnumquam et ipsos: nam et quemque suis nummis redemit, non debet audiri, ut et Marcellus scribit, exaequatque eum,
Abbreviated transcription (Latin):
linoꝵ liberoꝵ Libi ad honus nrm ꝑtinent.
ita ⁊ infeminis ẽ llam manifestum ẽ. id qd̾
aut ñsit suꝑstes. aut egens sitͤ¬
anlus .ł. In bonis suꝑstitu̾mꝰ lib̾toruo
nullum om̃ino uis parromi libiue patro¬
norum hñt. nisi tam᷑ eẽ infirmos tamq pa¬
uperes ap̃sidib ꝓliuerint. ut miͣto m̃stru¬
is alim̃tis alib̾tis suis adinuari debeant.
itq uis ita plimis principum constituti õi ĩ¬
b manifestatur. deuẽtre ĩspitiẽdo custo ue¬
ũm cumhoc incidisset. Ut maritus ꝗdẽ
pserunt inħ uerlu¶ Nouam rem desiderare
ruꝑtibus seucrus urdetur. ut uxori q̃ alco
diu̾teãt.⁊ se nẽẽ p̃gnantem ꝓfiteatur.⁊ custo¬
dem appoñat. ⁊ iteo nemo mirabitur. sinos

Expanded text:
rorum liberi ad onus nostrum pertinent, ita et in feminis est: nam manifestum est id quod aut non sit superstes aut egens estatus. In bonis superstitum libertorum nullum omnino ius patroni liberiue patronorum habent, nisi si tam esse infirmos tamque pauperes praesidibus probauerint, ut merito menstruis alimentis a libertis suis adiuuari debeant. idque ius ita plurimis principum constitutionibus manifestatur. DE INSPICIEum cum hoc incidisset, ut maritus quideipserunt in haec uerba: 'Nouam rem desiderare Rutilius Seuerus uidetur, ut uxori, quae ab eo diuerterat et se non esse praegnatem profiteatur, custodem apponat, et ideo nemo mirabitur, si nos
Abbreviated transcription (Latin):
erum amotarum actio obadul
crimen quomulier postulata est. non
differtur.
uir comotuuerit. subripuĩt isq conuẽ¬
tussit. habebit furti actionem quamuis
iur habere. nonpossit. Nc. hoc noie̾. col¬
Lerum amotarum estimatio
adtempus quo amo te sunt referri debr.
nam inueritate furtumsit. ⁊ silenius co¬
hercetur mulier. quare nec abonefiteipꝰ
sessesssore itares amote usu capiuntur.
ES sipluris facte nontestituuntur. q̃ amo¬
resunt. cresit estimatio. ut inconditione
amotarum. uidicium ccͣ mulierem insti¬
tuitur. R ecldintegrato rursus matrimo¬
nio solurtur iuroitium. dagnoscẽdis ł a
lp̃.ł N enatus e. quod factum est de
liberis agnoscendis. duas spenes complet¬
titur. unam eoꝵ quiagnoscunt. alteram
eoꝵ quifalsum partum subiciunt ẜmit

Expanded text:
erum amotarum actio ob adulterii crimen, quo mulier postulata est, non differtur. uir commodauerit, subripuerit isque conuentus sit, habebit furti actionem, quamuis uir habere non possit. erum amotarum aestimatio ad tempus quo amotae sunt referri debet: nam veritate furtum fit, et si lenius coercetur mulier. Quare nec a bonae fidei possessore ita res amotae usucapiuntur: sed si pluris factae non restituuntur quae amotae sunt, crescit aestimatio, ut in condictionamotarum iudicium contra mulierem instituitur, redintegrato rursus matrimonio solvitur iudicium. III DE AGNOSCENDIS ET Altum, quod factum est de liberis agnoscendis, duas species complectitur, unam eorum qui agnoscunt, aliam earum quae falsum partum subiciunt. Permit
Abbreviated transcription (Latin):
ecdintegrato matrimonio si
iterum diuortium fc̃m erit. obres amotas
pͥoris diuortu causa. Item obmpensas do¬
nationes. q̃ ꝓpͥore matrimonio factas.
manere actionem extimauit

Expanded text:
edintegrato matrimonio si iterum diuortium factum erit, ob res amotas prioris diuortii causa, item ob impensas donationesque priore matrimonio factas manere actionem existimauit
Abbreviated transcription (Latin):
tales. ramuendicatio. quam conditio ui¬
ro aduersus mulierem ꝯpetit ⁊ ĩpotestate
lio. res amote fuerint. ⁊ secutum diuor¬
tium fuerit. ⁊ siuxor in magrimonio u
marito res subitaxerit. licet cesset rerum
am otarum actio. tñ ipsas res maritus cõ¬
dicere põt. namiure gentium conclici pu¬
uo posse res abis qui non exiusta cã p̾sidẽt.

Expanded text:
tales tam uindicatio quam condictio uiro aduersus mulierem competit, et in potestate lio res amotae fuerint et secutum diuortium fuerit. sed si in matrimonio uxor marito res subtraxerit, licet cessat rerum amotarum actio, tamen ipsas res maritus condicere potest: nam iure gentium condici puto posse res ab his, qui non ex iusta causa possident.
Abbreviated transcription (Latin):
necesse habebit. agnoscere. nsi uere filius
fuerit. ¶llud notandum est. ꝙ denũtiatio
amarito nonincipit. S amuliere. S sima¬
ritus ultro custodes offerat. ⁊ eañ admittat¬
parentiue eius. partum non agnoscere ¶Si
denuntiauĩt postea denuntians. causa cog¬
nita audiridebebit. ¶Quin inmo ⁊ siintotũ
omiserit tenuntiationem iuł ait. nichil
tinuos agcipere debemus. exch̃e diuorti ñ
sit ⁊cut plautianũ senans consultum ces¬
sare qr deco partu nonur̃. senire qui intͣ
denuntiandum p̃stitit. senatus ꝯsS hane
remnonfacere p̃iudicium partui arbitro
quem admodum ꝑcontrarium. simari¬
tus uxore demuntiante. custodes miserit.
mullum p̾idicium sibi facit. licebit gͥ
ei partum ectitum exse negare. nec ei no¬

Expanded text:
necesse habebit agnoscere, nisi uere filius necesse habebit agnoscere, nisi uere filius fuerit. Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere: Sed si maritus ultro custodes offerat et ea non admittatparentiue eius partum non agnoscere. Si denuntiauerit, postea denuntians causa cognita audiri debebit. Quin immo et si in totum omiserit denuntiationem, Iulianus ait nihil tinuos accipere debemus ex die diuortii, non sit. et ait Plancianum senatus consultum cessare, quia de eo partu non uidetur sentire, qui intra denuntiandum praestituit senatus. Sed hanc rem non facere praeiudicQuemadmodum per contrarium si maritus uxore denuntiante custodes miserit, nullum praeiudicium sibi facit. Licebit igitur ei partum editum ex se negare nec ei no
Abbreviated transcription (Latin):
tit̃ igĩtur mulieri parentiue eius ĩ cuiꝰ
potestate est. uł ei cui man̾tutum abeis
est. Siputet. p̃gnantem denuntiare. intͣ
dies .xxx. post diuortium connumerando
ip̃i marito. ⁊ parenti incuiꝰ potestate est.
aut domũ denuntlare finullius eoꝵ co¬
piam hãt scomum acciꝑere debemus hospi¬
tium simciutate maneat. Quodsinon
sit̾. ħin uilla uel municipio. illic ubi
larem matrimonio collocarent. tenũna¬
re antemhoc debr tm̃ẽẽ mulierem exeop̃¬
gnantem. nongͦ hoc denuintiat. ut mittat
maritus custodes sufficit enĩmulieri hoc
notum facere qdsit p̃gnans. ¶mariti an̾t
est mittere custodes aut eidem nũti are.
quod nonsit exsep̃gnans hocꝰ autł ip̃uͫ
marito ł alii nomine eius facere ꝑmittit᷑
¶pena autem mariti ea ẽ. ut nisi aut custo¬
tes p̃miserit. aut contra denunti auerit.
non eẽ ex se p̃gnantem cogatur marituᷤᷤ
partum agnoscere et siñagnouĩt. extra or¬
dinem coherceturs tebebit ignur respontẽ¬

Expanded text:
tit igitur mulieri parentiue in cuius potestate est uel ei cui mandatum ab eis est, si ‹se› putet praegnatem, denuntiare intra dies triginta post diuortium connumerandos ipsi marito uel parenti in cuius potestate est, aut domum denuntiare, si nullius eorum c‹o›piam habeat. Domum accipere debemus hospitium, si in ciuitate maneat: quod si non sit, sed in uilla uel in municipio, illic ubi larem matrimonio collocarent: Denuntiare autem hoc tantum esse mulierem ex eo praegnantem. non ergo hoc denuntiat, ut mittat custodes maritus: sufficit enim mulieri hoc notum facere, quod sit praegnas. mariti est iam aut mittere custodes aut ei denuntiare, quod non sit ex se praegnas: hoc autem uel ipsi marito uel alii nomine eius facere permittitur. Poena autem mariti ea est, ut, nisi aut custodes praemiserit aut contra denuntiauerit non esse ex se praegnatem, cogatur maritus partum agnoscere: et, si non agnouerit, extra ordinem coercetur. debebit igitur responde
Abbreviated transcription (Latin):
alere cogamur. anuetõ marrem ceterosque
parentes. ⁊ ꝑ illum sexum contingentes co¬
gamur alere uidendum ⁊ mag̃ est uatobi¬
q scuidex interponat. quoꝵtam necessita¬
tib facilras succursurus. quorumdã egri¬
ituni ⁊ cum exequitate heres descentat. Ra

Expanded text:
alere cogamur, an uero etiam matrem ceterosque alere cogamur, an uero etiam matrem ceterosque parentes et per illum sexum contingentes cogamur alere, uidendum. et magis est, utque se iudex interponat, quorundam necessitatibus facilius succursurus, quorundam aegritudini: et cum ex aequitate haec res descendat ca
Abbreviated transcription (Latin):
illut tenent dum hec senatus consulta p̾
mortem parentis cessare sus suꝑsit incui
potestateretasuri nonsunt. Nand ergo est
inpetitione hereditatis. quanfili intentit
queritũr uirum exeo natus sit. cuiꝰ hereclita¬
tem petit annon.¶Adeo hoc uerum est. ut
tumsit p̃iuditium. ⁊ antequam sña fera¬
tur. pater decesserit. transeundum est. ad
carbonianum editum. FItem ħ senatus nͣ.
pertinent &deos: qui sui heredes agnõscunt᷑
uerus est senatus ꝯsulium cessare
tum p̃focat S hisqui eiecit ⁊ ꝗ alimoniã
denegat ⁊ isquipublicis locis misericortie
causea exponit quam ipẽ non lubeat
cognoscet. ꝓo utrum eos tantum. hiberosꝗ
sunt inpotestate cogatur quil exibere: an
uero etiam emancipatos. uł exalia caus a
sui uiris constitutos uidendum ẽ ꝑ mag̃
pͥnto ⁊̃ sinonsunt liberi inpotistate. alen¬
tos aparentib ⁊ uice mutua alere paren¬
tes tebere. ¶trum autem tant parrem
aiuumue paternum. ꝓaũuue paterni
aui patres ceterosq parentes uirilis secus

Expanded text:
um haec senatus consulta post mortem parentis cessare, si is supersit, in cuius potestate recasuri non sunt. quid ergo est? In petitione hereditatis, quam filius intendit, quaeretur, utrum ex eo natus sit cuius hereditatem petit an non. adeo hoc verum est, ut tum sit praeiudicium et antequam stur, pater decesserit, transeundum ad Carbonianum edictum. Item haec senatus consulta pertinent ad eos, qui sui heredes adgnascanturuerius est senatus consulta cessaretum praefocat, sed et is qui abicit et qui alimonia denegat et is qui publicis locis misericordiae causa exponit, quam ipse non habet. cognoscet. Sed utrum eos tantum liberos qui sunt in potestate cogatur quis exhibere, an uero etiam emancipatos uel ex alia causa sui iuris constitutos, uidendum est. et magis puto, etiamsi non sunt liberi in potestate, alendos a parentibus et uice mutua alere parentes debere. Utrum autem tantum patrem auumue paternum proauumue paterni aui patrem ceterosque uirilis sexus parentes
Abbreviated transcription (Latin):
gnantem inuenerit. ⁊ idcirco reieterit. Si
quis exhis quesenatus.c. continentur omi.¬
serit suum heredem cinasci ¶ exhis appart
est. nontm̃ inuire sui uerum. nec malĩtiᷤᷤ
quidem scõm diui pri rescriptum siue ma¬
ritus neglexit facere que exsenatus consul¬
to debr̃ natuni cogitur om̃imodo alere. Cẽ¬
terum retusare poterit filium ¶ plane
sitenuntiante muliere negauĩt: ex le cẽp̃
gnantem. tam̃⁊ situstodem nonmiserit. nõ
euitabit: quominus queratur anexeo mu¬
ner p̃gnans sit & necansasifuĩt. acta ap̃
ue fuit. esse suum.
suum. quauisuus fuerit.¶ placet enim cius
uei urdicem ius facete. ⁊ ita marcellus . ł. uii¬

Expanded text:
aegnatem inuenerit et idcirco reiecerit, si aegnatem inuenerit et idcirco reiecerit, si quid ex his, quae senatus consulto continentur, omiserit, suum heredem ei nasci. Ex his apparet, est, non tantum in iure sui, uerum ne in alimentis quidem secundum diui Pii rescriptum: siue maritus neglexerit facere, quae ex senatus consulto debet, natum cogitur omnimodo alere, ceterum recusare poterit filium. Plane si denpraegnatem, tametsi custodes non miserit, non euitabit, quo minus quaeratur, an ex eo mulier praegnas sit. quae causa si fuerit acta apud ue fuit, esse suum 2suum, quamuis suus fuerit: placet enim eius rei iudicem ius facere. et ita Marcellus li
Abbreviated transcription (Latin):
dig̃. scribit. quodsenatus consulto conp̃¬
hensum est. Simulier uiro denuntiauit
se exeo concepisset.⁊ his cui dem̃tiatum
erit custodes a dim̃itrem custodiendum in¬
spitiendumq ñmiserit. neq ꝯtestato di¬
xtr̃it eam ex sep̃gnantem nonẽe. ut eird
qd̃ eclitumsit agnoscere sit necte. non eo
ꝑtinet. ut siquis agnoscere se filium dic̃e¬
rit suũm hereclem haberet. quamuis exa¬
lio conceptusfit Quantoq enim inquid̃¬
ñ ceperit. causa agi grante p̃iuditium affertꝰ
ꝑfilio confessio parris. ¶temꝑcontra¬
rium quo ait. Simulier diuortio factoñ
fecerit. eaq̃ senatus consulto. p̃cipiuntur.
ut liceat patrinon agnoscere. non eo ꝑti¬
nere ut filius natus suum sedicere ñpos¬
Siconstiterit cum filium ẽẽ. ¶Idem
uillis ait. Siuxore denuntiante se p̃gntẽ
maritus nõnegauit nonutiq suũ illi
partum effici. cogendum tam̃ alere ceteꝵ
e sicet. satis in uriosum ait. ¶ Siquis lo¬
go tempore affuerit. ⁊ reuersus uxorem p̃¬

Expanded text:
 scripsit: quod senatus consulto comprehensum est, si mulier viro denuntiaverit se ex eo concepisse et is cui denuntiatum erit custodes ad ventrem custodiendum inspiciendumque non misserit neque contestato dixerit eam ex se praegnatem non esse, ut ei id quod editum sit agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis agnoscere se filium diceret, suum heredem haberet, quamvis ex alio conceptus sit: quandoque enim, inquit, coepit causa agi, grande praeiudicium adfert pro filio confessio patris. Idem per contrarium quoque ait, si mulier divortio facto non fecerit ea, quae senatus consulto praecipiuntur, ut liceat patri non agnoscere, non eo pertinere, ut filius natus suum se dicere non poseum filium esse. Idem Iulianus scribit, si uxore denuntiante se praegnatem maritus non negauerit, non utique suum illi partum effici, cogendum tamen alere: ceterum ‹esse› satis iniuriosum ait, si quis longo tempore afuerit et reuersu‹s› uxorem pr
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aũt dicitur si exiuclicio defũ¬
cu. qrtam ht̃ heres solidapstanda eẽ lega¬
taatt accipere delemꝰ. si hereditaĩo uire bãt.
Iitq qd̾ quisq legͥatoꝵ nomine acobere¬

Expanded text:
Quod autem dicitur, si ex iudicio defuncti quartam habeat heres, solida praestanda esse legata, ita accipere debemus, si hereditario iure habeat: itaque quod quis legatorum nomine a cohere
Abbreviated transcription (Latin):
uis codem testõ subꝯctitione libtas data
huntursincliem relictalegata alteri cẽ uin¬
quã herectib eiꝰ deber cͥtum ẽ. S si tantomi¬
nus crogari exbonis intelligendũ ẽ ꝗͣtum
int̃ea donec dies obtingat hr̃s luc̾turus
ẽ exfructibl usuris ergo optimũ ẽ quidẽ
statim stanm abinitio itatestatorẽ distri¬
buere legata neultra docdrantẽ relinq̃tur
ꝙ si excesserit quis dodrantem ꝓrata portio¬
ne ꝑ legem ip̃o iure minuunt᷑. uͥbigr̃a
quadrĩgenta erogauĩt. quartapars lega¬
tarus derrahituit sitrecenta .l. legauĩt oe¬
uit peres quadrĩgenta. initio .U. demnde qr̃

Expanded text:
eruis eodem testamento sub condicione libertas data eruis eodem testamento sub condicione libertas data huntur. In diem relicta legata alteriuquam heredibus eius deberi certum est: sed tanto minus erogari ex bonis intellegendum est, quantum interea, donec dies optingit, heres lucraturus est ex fructibus uel usuris. Ergo optimum quidem est statim ab initio ita testatorem distribuere legata, ne ultra dodrantem relinquantur. quod si excesserit quis dodrantem, pro rata portione per legem ipso iure minuuntur: uerbi grquandringenta erogauerit, quarta pars legatariis detrahitur: si trecenta quinquaginta leuerit habens quadr
Abbreviated transcription (Latin):
ditati ut cẽtum legatoꝵ noĩe crogatis
lubiturus sit heres quãtam partẽ /S. necc̃e
ẽ. ut nichilomin quarta pars legatis de¬
trahatur ex cliu̾so si excẽtũ septuaginta.¬
bent. I nec eares dapnosa ẽ hr̃cli cui libm ẽ
ñ adire hr̃litatem Q ueres esficit. ut neces¬
sesit legatarus necdestituto testo nicͥ ꝯseꝗͣ
latoris quid bõis accede̾ uidatr ꝓmissoris
debeant᷑. demnheredes.⁊ legatarii int̃se caue¬
ant. ut existente ꝯditione. aut hr̃c reddat
ꝗͣto minus solui̾t. aut legataru restimãt
quanto plus ꝯsecutisunt S ⁊ silegataq̃dã
pure q̃dam subconditione relicta efficiãt
ut existente conditione lex falciclia locũ
habeat. pure legata cumctutione redelũ¬
tur. quo casu magis. musu ẽ. solui quidẽ
pure legata ꝑm̃ ac sin. ulla alia subꝯt¬
tione legata fuisset. ccuere aũt legata¬
rios debere exeuñtu conclitioĩs ꝙ ampl:
accepissent reciditum iriscui generis cau¬
tio netessaria uidetur. ut siquibidam ẜ¬

Expanded text:
erit hereditati, ut centum legatorum nomine erogatis habiturus sit heres quartam partem, sed necesse est, ut nihilo minus quarta pars legatis detrahatur. et ex diuerso, si ex centum septuagintabentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit, ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil latoris quidem bonis accedere uideatur, promissoris debeatur, deinde heredes et legatarii inter se caueant, ut exsistente condicione aut heres reddat, quanto minus soluerit, aut legatarii restituant, quanto plus consecuti sint. Sed et si legata quaedam pure, quaedam sub condicione relicta efficiant, ut exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, pure legata cum cautione redduntur. quo casu magis in usu est solui quidem pure legata perinde ac si nulla alia sub condicione legata fuissent, cauere autem legatarios debere ex euentu condicionis quod amplius accepissent redditu iri. Cuius generis cautio necessaria uidetur et si quibusdam s
Abbreviated transcription (Latin):
uni filiof. italegat᷑. cumis insuã
iuteiam ꝑuenerit. pubtatis ip̃s signifi¬
catur ⁊ Sane simnpuberi filio f. legatum
sit plerq sentiendum ẽ ꝙ sab̾ ait. ut ñ
⁊ pater f fiat. S utpubes. Ceterumsimat
q̃ suspectam habuit mariti aquo diu̾terat
uitam filio suo. quãuis impuł̾ leget nõ
multo magis ditemus depatre f. eñ sensisse.
ac sidixisset. insuam tutelam. ⁊ insuã po¬

Expanded text:
ita legatur: 'cum is in tutelam suam peruenerit', pubertatis tempus significatur. et sane si impuberi filio familias legatum sit, plerumque sentiendum est, quod Sabinus ait, ut non et pater familias fiat, sed ut pubes. ceterum si mater, quae suspectam habuit mariti a quo diuorterat uitam, filio suo quamuis impuberi leget, non multo magis dicemus de patre familias eam sensisse, ac si dixisset 'in suam tutelam et in suam po
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ deeo cauquo cure ⁊ tutele lib̾etur. ex his
⁊ h̾mõi appret uolũtatis q̃oẽm sabinũ
atum desua potestate restatorẽ sensisse.¬
Sx aũt hec script᷑am uaria ẽ. ⁊ uolũtans
ht̃. q̃stionem ut illasiquis quo itascrip¬
serit cumsui uũs fuĩt fãctus. nam aliter
alias accipitur plerumq potestatis lib̾toẽm¬

Expanded text:
o curae et tutelae liberetur.Ex his et huiusmodi apparet uoluntatis quaestionem Sabinum atum, de sua potestate testatorem sensisse.Sic autem haec scriptura uaria est et uoluntatis habet quaestionem, ut illa quoque, si quis ita scripserit 'cum sui iuris fuerit factus' nam aliter alias accipiatur: et plerumque potestatis liberatio
Abbreviated transcription (Latin):
Quappt cumpater in hostium porestate de¬
cessit. filio impubere relicto intiuitate
et is intratempus pubtatis decesserit. here¬
ditas adsubstitutum ꝑtinẽt ꝑ inde ac sip¬
ater in hostium potestate. non ꝑueniss Sr
sipater. inciuitate decessit. filus impubes¬
filius in hostium potestate ꝑuenit. nõ incõ¬
mode dicitur hereclitatem eiꝰ exealege aote
substitutos ꝑtiñt s̃iuero uno parre. filins
in hostiumpotestate ꝑuenerit. ñexistimole¬
gi cornelie locumẽe q nonefficnur ꝑ eant
isqui nulla bon a inciuitate relinquunt.
herestem habeãt Quare etiamsipubes filins
uiuo patre captus fuerit demde morno in
ciuitate pare. ip̃e in hostium potestatetetessẽ¬
rit. patri rereclitas ex lege .xii. tabularum. ñ

Expanded text:
quapropter cum pater in hostium potestate decessit filio impubere relicto in civitate et is intra tempus pubertatis decesserit, hereditas ad substitutum pertinet, perinde ac si pater in hostium potestatem non pervenisset. sed si pater in civitate decessit, filfilius in hostium potestatem peruenerit, non ‹in›commode dicitur hereditatem eius ex ea lege ad substitutos pertinere: si uero uiuo patre filius in hostium potestatem peruenerit, non existimo legi Corneliae locum esse, quia non efficitur per eam, ut is, qui nulla bona in ciuitate reliquit, heredes habeat. quare etiam si pubes filius uiuo patre captus fuerit, deinde mortuo in ciuitate patre in hostium potestate decesserit, patris hereditas ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
ceuola. Eupat captus sit abostib mox
finus ⁊ ibi andececlant. quamuis priorpat̃
Idecetlãt lex cornia adpupilli substitunc̃e
ñꝑtinebit snsi reuersus inciuitate ipu¬
res decedat am̃⁊ siambo inciuitate decessis¬
sent. ueniret substitutus.
⁊ qui qr̃ta heredem instituit deindeꝗeto
florumꝓculo sofiam heredem substituit
teinde sineq florus neq soft a beredescẽt.
ĩtiogradu exparte dimidia. ⁊ quarta colõ¬
nia lepñcanoꝵ ⁊ exquãta compplures here¬
tes substituit Inpluresquam̃ites nutias
quienis hereclitatem adiiꝓculus. ⁊ sofia¬
unio testatore decesserit. queritur q̃trans¬
ditas uacasset sit̃q apparet. euident exeoꝙ
plures quamduccletim untias. iñt eosdi¬
stribuisset. ⁊ iocirco quartam partem here¬
ditatis dequãq̃ritur. atquietum ꝑtinere.
ceuola. nsubstitutione fũuitafacta
quisquis michi exsupͣscriptis heres erit. idẽ
flio heres esto. Queritur quisquis heresꝗͣ¬
donfui̾t. intelligatur. anquisquis herestũe.

Expanded text:
um.Si pater captus sit ab hostibus, mox filius et ibi ambo decedant, quamuis prior pater decedat, lex Cornelia ad pupilli substitutionem non pertinebit, nisi reuersus in ciuitate impubes decedat, quoniam et si ambo in civitate decessissent, veniret substitutus. et quarta heredem instituit, deinde Quieto Florum, Proculo Sosiam heredes substituit, deinde, si neque Florus neque Sosia heredes essent, tertio gradu ex parte dimidia et quarta coloniam Leptitanorum et ex quarta complures heredes substituit in plures quam tres uncias: Quietus hereditatem adiit, Proculus et Sosiavivo testatore decesserunt: quaeriturditas uacasset, idque apparere euidenter ex eo, quod plures quam duodecim uncias inter eos distribuisset, et idcirco partem quartam hereditatis de qua quaeritur ad Quietum pertinere. substitutione filio ita facta: "quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, idem filio heres esto", quaeritur, quisquis heres quandoque fuerit intellegatur an quisquis heres tum
Abbreviated transcription (Latin):
dem. & ¶Uicumplũres herecles exclispiĩ¬
b parib instituerat. ⁊ inbis attiͣum. si ati¬
tius non adierit. ceteros existempartib
quib instituerat hereles. ei substituerat
deinde si at titius nõ adisset. tmumtohere¬
dem hisquisubstitutisunt. partes adiecit.
Quesitum̃ est quam partem his ⁊ quãcete
hereditarias. ueluti sitres fuissent. titui
quartam partem atitiane partis rabituꝵ
renquarum partium hr̃clitarias partes ex
quib instituti eeñt reliquos habituros ẽẽ
Quossinonsolum titium. s ⁊̃ alios aͦdiecis¬
set herecles. hosquidem iuiriles partes habi¬
turos uelutisitres puta cohereles fuissent
substituti. extranet duo adiecti. hos quĩtas
partes adnitiane partes. relin quos autem

Expanded text:
em Qui complures heredes ex disparibus partibus instituerat et in his Attium, si Attius non adierit, ceteros ex isdem partibus quibus instituerat heredes ei substituerat: deinde, si Attius non adisset, Titium coheredem eis qui substituti sunt adiecit. quaesitum est, quam partem hereditarias: veluti si tres fuissent, Titium partem quartam Attianae partis habiturum, reliquarum partium hereditarias partes, ex quibus instituti erant, reliquos habituros esse. quod si non solum Titium, sed etiam alios adiecisset heredes, hos quidem viriles partes habituros: veluti si tres puta coheredes fuissent substituti, extranei duo adiecti, hos quintas partes Attianae partis, reliquos autem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃.: Similes qui destinauerat. cõiuirt
testari añtecesserit. quamtestaret᷑. põp. du
bit᷑at Scur nõm militem diũ sumpbr. neq
enimquinoluit uite comuni testari statun¬
i benefitio militari renumtiauit. nec cretẽ.¬
dus ẽ. quisquam genus testardi eligere ad
inpugnanto sua ur̃oicia s magis utroq
genere uoluisse ꝓp̃t. fortuitos casusꝙ̃ admo¬
dum pleriq pagainisolent cumtestam̃tum
faciunt. ꝑscripturam adicẽuellehoc. ⁊̃ nice
codicilloꝵ uałe qͣuisquam dyxi̾t. simꝑfec¬
tumsit testam̃tum: coclicillos ñeẽ ¶ N amscd̾or

Expanded text:
. Si miles, qui destinauerat communi iure testari, ante defecerit quam testaretur? Pomponius dubitat. sed cur non in milite diuersum probet? neque enim qui uoluit iure communi testari, stati‹m› beneficio militari renuntiauit, nec credendus est quisquam genus testandi eligere ad impugnanda sua iudicia, sed magis utroque genere uoluisse propter fortuitos casus: quemadmodum plerique pagani solent, cum testament‹um› faciunt per scripturam, adicere uelle hoc etiam uice codicillorum ualere. quicquam dixerit, si imperfectum sit testamentum, codicillos non
Abbreviated transcription (Latin):
Ite teamicis meis curaturam nequit his
desit. nerum tam̃. ⁊ marco dari cͦctigenta.
q̃situm est. anmarcus p̃stitis sibi excausa
legati octingentis annua quoq ꝯsequi
sultatione. collata eeñt debeant᷑ ¶ Iu¬
tiotitio auripondo triaquo adimet
testatrix. xl. titio. quo aduueret sala¬
rii nomine c̾tamsũmam. ⁊ amplius fe¬
stoꝵ dieꝵ nomine certumpondus ar¬
genti aut peo p̃tium p̃stitit. aneadem
ocã legati. ł fidem missi abherelib eĩ ti

Expanded text:
issima, scio te de amicis meis curaturam, ne quid his desit: uerum tamen et Marco dari octingenta': quaesitum est, an Marcus praestitis sibi ex causa legati octingentis annua quoque consequi sultatione collata essent, debeantur. 'Lucio Titio auri pondo tria, quae testatrix quadraginta Titio, quoad uiueret, salarii nomine certam summam et amplius festorum dierum nomine certum pondus argenti aut pro eo pretium praestiterit, an eadem ex causa legati uel fideicommissi ab
Abbreviated transcription (Latin):
sit inbec u̾l. atemeui exreditu fundi
pasatiam. prãriuolo arcio panphilo
arrio sticho exdiemortis mec. annuõ
sexcentos. quot annis quo adumnent.
Quessitum est. cũmeuius annua alimta
p̃strit. post mortem aũt esfuncus adte¬
redem titie pleno iute reclieit. an alim̃¬
ta exfideicomisso panphilosticho tebeã

Expanded text:
te, Maeui, ex reditu fundi Speratiani praestari uolo Arrio Pamphilo et Arrio Sticho e‹x› die mortis meae annuos sescentos quotannis, quoad uiuent'. quaesitum est, cum Maeuius annua alimenta praestiterit, post mortem autem eius fundus ad heredem Titiae pleno iure redierit, an alimenta ex fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
tare. neꝙ ascriptum ẽ. inannos finglos¬
labo. treb̾. p̃sens legatum deberputant.
S rectuis dicitur to legatum ĩannos
singlos debi. ¶uini falerni. Ꝯ domi
nasc̾entur quot annis ĩ annos singlos
binos culleos heres m̃s titiodatos z̃peo an
no quo nicħ uini natumẽ deberi duos
culleos. simõ ex iũdemia ceteroꝵ añoꝵ
lib̾tum legauit. eumalienari uetuit. si
hereli. exredlitu eius fundi .x. ꝑ annos
singulos. usq adannos .xxxu. a diemor¬
tismee sq̃situm ẽ cumheres atitio institu
siclui temporis. fidei ꝯmissum exu̾bis su¬
p̃siriptis hrdis quoq herecli debeatursꝵ̃¬
triente instrtuerat. rogauit in ħ u̾ba fi¬
dertue cõmuto sẽpnia soror utilegata
q̃ alupnis meis reliqui exmeclio recipi¬
as ⁊ aꝑ̃te hãs quoadusq cõm̃datos habe

Expanded text:
s singulos'.Labeo Trebatius praesens legatum deberi putat, sed rectius dicetur id legatum in annos singulos deberi. 'Uini Falerni, quod domi nasceretur, quotannis in annos singulos binos culno, quo nihil vini natum est, deberi duos culeos, si modo ex vindemia ceterorum annolibertis legavit eumque alienari vetuit, sed heredi ex reditu eius fundi decem per annos singulos usque ad annos triginta tis meae'. quaesitum est, cum heres a Titio institutsidui temporis fideicommissum ex uerbis supra scriptis heredis quoque heredi debeatur. respotriente instituerat, rogauit in haec uerba: 'fidei tuae committo, Sempronia soror, uti legata, quae alumnis meis rel‹i›qui, ex medio recipias et apud te habeas, quoad usque commendatos habe
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. derectucendo eo. s siquid̾ uiuo te¬
statore fugeret. expensis legatarii relu¬
citur. Si post mortem sũptͥo heredis. ¶Si
italegetur. Sempnio .x. autsmoluerit.
hominem stichum. do lego. ħcasu dnolẽ¬
gatasunt. S uno contentus ẽẽ debebit.
Siquis legauerit. exillo dolio amphoras
xet siñ .x. s paniores inueniri possĩt.
ñextingiutur legatum s hoc mĩmõ acci¬
tur. deeodem legato ciupotius dari oꝑiet.
utputasititio relictum ẽ. ⁊ ouo eid̾ noĩs
amici testatoris. ueniant. ⁊ legatum pe¬
tant ⁊ heres soluere paratus sit deinde ã¬
bo defendere heredemꝑatisunt. eligere de¬
certampecãm legatam. silegatarius. :
substiuti legataru petierintꝰ ⁊ heres sol¬
uere paratus sit. siambo defende̾ heredẽ
parati ẽent. eligere deb hetes. cuisoluat.
kabeo defendatur. E sine uirius manifestẽ
calũpnia indeatur ei potius solunclũ
rescripsit. ut neq p̃tia manumissoruo
neq funeris inpensa cleduceretur.

Expanded text:
cendo eo: sed si quidem uiuo testatore fugerit, expensis legatarii reducitur, si post mortem sumptibus heredis. Si ita legetur: 'Sempronio decem aut, si noluerit, hominem Stichum lego', hoc casu duo legata sunt, sed uni contentus esse debet. Si quis legauerit ex ilsed pauciores inueniri possint, non exstinguitur legatum, sed hoc tantummodo accitur de eodem legato, cui potius dari oportet, ut puta si Titio relictum est et duo eiusdem nominis amici testatoris ueniant et legatum petant et heres soluere paratus sit, deinde ambo defendere heredem parati sint, eligere deCertam pecuniam legatam si et legatarius et substituti legatarii peterent et heres solvere paratus sit, si ambo defendere heredem parati sint, eligere debet heres cui soluat, ut ab eo defendatur: et, si neutrius manifesta calumnia uideatur, ei potius soluendum, rescripsit, ut neque pretia manumissorum neque funeris impensa deduceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
nũmos tm̃o clebuerat. ⁊ eos heredi sol¬
uit Roi om̃s eas res. teberi hortino sipetu¬
niam hortinus quam debuerat soluiss¬
¶ dñs ẜuumquicumeo uitarium coẽm hibe¬
bat testam̃to manimiserat. ⁊ petuliũ ei
legauerat. demde ĩpm uicarium qui cõĩs
erat. nominatim ĩpi. ⁊ lib̾te sue legauerat
prti partem quartam lib̾teᷤ reliquã pãtẽ.

Expanded text:
nummos domino debuerat et eos heredi soluit. respondi omnes eas res deberi orcino, si pecuniam orcinus quam debuerat soluisset.Dominus seruum, qui cum eo uicarium communem habebat, testamento manumiserat et peculium ei legauerat, deinde ipsum uicarium, qui communis erat, nominatim et ipsi et libertae suae legauerat. respondi partem quartam libertae, reliquam partem
Abbreviated transcription (Latin):
subtractas ñuider manumisso tacite cõcei¬
sas apparuit. ¶ testamto data lib̾tati
petulium legauerat. erumdẽq pͥa manu¬
miserat libitus. ut ⁊ nominũ petulũ as¬
tiones ei p̃stacentur. extesto ꝯ sequetur.¬
utiliter manumissus sit. anc̃e.
gatumut. ⁊ titio ẜuus peculiaris quãtũ
tm̃ei acceclere eur uicarius legatus lilait

Expanded text:
subtractas non uideri manumisso tacite concessubtractas non uideri manumisso tacite concessas apparuit.Testamento data libertate peculium legauerat eundemque postea manumiserat: libertus, ut et nominum peculii actiones ei praestarentur, ex testamento consequetur.utiliter manumissus sit an contrgatum sit et Titio seruus peculiaris, quantum tantum ei accedere, cui uicarius legatus est
Abbreviated transcription (Latin):
qũa exititiˢ cũs recdoroit manentibus
debitorib ꝓquib ip̃e petãm heretib parro¬
ni refuterat ubtatemꝙ a demptus decessit
q̃fitum est anherettib stichi adusus om̃
debitores ꝓquib stichus pecimiam heredi¬
b parroni iatulit heredes parroni excau¬
sa fideiꝯ missi conpellenditunt actiones
cochieillis ue ẜuos manumisit. ⁊ petulia le¬
rationes aũt heredib meis turiuolo his
om̃ib quos testam̃to hec manumisi pe¬
culiafua concethi uolo Quesitum ẽ. nꝙ
amplius itioni locoꝵ indiem moris
erogauit. stichus expetulio suo. ab herecli
teciꝑx debeat: tum ex consuetudine com̃
eẽt. utquicquid amplius defuo inratio¬
nem loculoꝵ crogasset. tñica rano ei de¬

Expanded text:
causis, reddidit manentibus debitoribus, pro quibus ipse pecuniam heredibus patroni refuderat, libertatemque adeptus decessit. quaesitum est, an heredibus Stichi aduersus nomina debitorum, pro quibus Stichus pecuniam heredibus patroni intulit, heredes patroni ex causa fideicommissi compellendi sint actiones codicillisue serus manumisit et peculia lerationes autem heredibus meis dari uolo. his omnibus, quos hoc testamento manumisi, peculia sua concedi uolo'. quaesitum est, an, quod amplius rationi loculorum in diem mortis erogauit Stichus ex peculio suo, ab heredibus recipere debeat, cum ex consuetudine domus esset, ut quidquid amplius ex suo in ratione loculo
Abbreviated transcription (Latin):
dixitencri. sitestator uirumq solidum
hrtẽ uoluerit. Nam ip̃ius honus est. utso¬
liclum singuns legatura p̃stet. quapar¬
te igitur alterum. ut frui sineret heres.
eaparte eumñosinere alterum uti frui.
Ideoq ꝑ exstimationemuni cuiq ꝙ de ẽ
replere debet.
os fundos habebat. unum legauit. ⁊al¬
terius funti usumf. alii legauit. ẽro
finsuftuctuarius ad fundum aliũde
ꝑquem fructuario põt. p̃stari ma ym¬

Expanded text:
 si testator utrumque solidum habere voluit: nam ipsius onus est, ut solidum singulis legatum praestaret: qua parte igitur alterum uti frui sineret heres, ea parte eum non sinere alterum uti frui, ideoque per aestimationem unicuique quod deest replere debet. os fundos habebat, unum legavit et alterius fundi usum fructum alii legavit: quaero, si fructuarius ad fundum aliunde per quem fructuario potest praestari
Abbreviated transcription (Latin):
atutelis uãcarẽt. ¶Itemq diuis rre¬
cams rescripsit. ¶ Inquilimi castrorũ
antelis excusarisolent. nisi eoꝵ quirt
ip̃i inquilinisunt. ⁊ incodem castro eadẽ
cem ꝓsunt᷑. q̃situm est autem quĩ ifi
utrum. hii qui matie sunt int̃empti
b sunt abrecti mobsiclione forte me¬
lius igrtur ꝓbabrtur. cos solos qui ĩ ane¬

Expanded text:
a tutelis uacent, idque diuus Traa tutelis uacent, idque diuus Traianus rescripsit. Inquilini castrorum a tutelis excusari solent nisi eorum, qui et ipsi inquilini sunt et in eodem castro eademqonem prosunt: quaesitum est autem, qui sunt isti, utrum hi, qui in acie sunt interempti bus sunt abrepti, in obsidione forte, melius igitur probabitur eos solos, qui in a
Abbreviated transcription (Latin):
rescripsit. ¶ Eos quiincorporib .s. ue¬
lum fabroꝵ inmunitatẽ hr̃. dicimus ⁊
tirca tutelarum exmraneoꝵ hõiũ admañ¬
stratiorni habebunt excusatioẽm nfaccu¬
ltates. eorum. ad aucte fuerint. ut adceꝰ¬
ter quoq munera publica suscipienta.
ꝯpellantur ioq pͥncpalib consatutioĩ¬
b cauetur non omĩa tam̃ corꝑalis. uł col¬
logia uatationem iutelarum hãt quam¬
uis munerib municipalib obsiricta nõ
sunt. nisi nominatim id priuilegium eis
incdultum sit ¶ Is quicclilitate fun¬
gitur. potiͣt nitordari. namedilitas int̃
eos magistitus habetur. ꝗ uxpuatismo¬
nerib. excusationib sunt. Sn diui mar¬
ci rescriꝑtum Sanenotumq uod genere¬
tibus honorem uatͥationem tutelarum
concecli placuit Soitare eos autem qui
tunc pͥmum uocentur. adsuscipien: lum
offitium tutele. ceterum eos qui iara se
miscuerĩt. ãministrationi. nec ip̃r quid̾
magr̃atus uatare eq̃ notumẽ ¶ di
nanium ñuidentur hr̃i intpͥuilegia. ũ

Expanded text:
rescripsit. Eos, qui in corporibus sunt ueluti fabrorum, immunitatem habere dicimus etiam circa tutelarum exterorum hominum administrationem habebunt excusationem, nisi si facultates eorum adauctae fuerint, ut ad cetera quoque munera publica suscipienda compellantur: idque principalibus constitutionibus cauetur. Non omnia tamen corpora uel collegia uacationem tutelarum habent, quamuis muneribus municipalibus obstricta non sint, nisi nominatim id priuilegium eis indultum sit. Is qui aedilitate fungitur potest tutor dari: nam aedilitas inter eos magistratus habetur qui priuatis muneribus excusati sunt secundum diui Marci rescriptum. Sane notum est, quod gerentibus honorem uacationem tutelarum concedi placuit, uacare autem eos, qui, tunc primum uocentur ad suscipiendum officium tutelae: ceterum eos, qui iam se miscuerint administrationi, ne tempore quidem magistratus uacare aeque notum est. Domini nauium non uidentur haberi inter priuilegia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
et nepotẽ babebat. nepoti lib̾tũ assigͣuit
acdmitet᷑ nepos ad legitimã hr̃litatẽ. lic
sit altiͣ patͦn filiꝰ ⁊ hoc cont̾igit patruiti. Cẽ¬
ceꝵ siille nõ ee̾t nicͥ ei ꝓceẽt ailigͣtio. addemi¬
muend̾ uis altĩ pat̾ni filiis sposse. aũt et nepo¬
ti assigric̾tum est. ⁊ p̾fẽri filionepotẽ assigͣ¬
eiqui inpoteitate negare nõ possimiꝰ si aut̃
adlegitiinã hĩtlitatẽ acdnuti possit. hic qui
est in potestate tractari pot̾ let cum młtisit
casus quib ⁊ lib̾tum hr̃e qui inpotestate ẽ
possit. cur ñ hoc quoq admnt̾nd̾ sit. ut ꝑeũ
pat᷑. id legitime hi̾litatis acdmutẽt᷑ emo¬

Expanded text:
et nepotem habebat, nepoti libertum adsignaverit: admittetur nepos ad legitimam hereditatem, licet sit alterius patroni filius, et hoc contingit patrui vita: ceterum si ille non esset, ninuendum ius alterius patroni filii. Posse autem et nepoti adsignari certum est et praeferri filio nepotem adsignesse in potestate negare non possumus? An autem ad legitimam hereditatem admitti possit hic qui est in potestate, tractari poterit. et cum multi sint casus, quibus et libertum habere qui in potestate est possit, cur non hoc quoque admittendum sit, ut per eum pater ad legitimae hereditatis admittatur emo
Abbreviated transcription (Latin):
num cũinsitumto. ⁊ his que meodẽ erũt
cũmoriar. familiaq q̃ meo fundo mora¬
tur exceptis quos manumisero Quesi¬
tumẽ cumtestator in eodẽ fundo sliqñ¬
stator totum uñdiderat. ⁊ partem ĩtiã
pctii peo acceperat. anuinũ intoliis re¬
nisi manifeste ꝯ trariamuoluntatem
beredes approbent sineo fundo instrud.¬

Expanded text:
num cum instrumento et his, quae in eodem erunt cum moriar, familiaque, quae in eo fundo moratur, exceptis quos manumisero'. quaesitum est, cum testator in eo fundo aliquas totum uendiderat et partem tertiam pretii pro eo acceperat, an uinum in doliis renisi manifeste contrariam uoluntatem coheredes approbant. in eo fundo instrume
Abbreviated transcription (Latin):
cclificia. ⁊t instrum̃tũ urbanũ ⁊ rusticum
cũmancipuis q̃fundi cãerant. ad legatariũ
structum referri. ¶ fundum lega¬
ui inhecũba. Sempnio frĩmeo ħ ampli
fundos meos itaut instructisunt cassia¬
num num eͥiar  annũ cũsins salictis⁊ si
uisse uesiim ẽ cũsilue ⁊ salicta ñ infũ¬
dis supͣscͥptis. S ĩadiettis agalis quos ÷¬
simul testator comꝑauit. nec sinehic
fundi coli possint. anlegato cederent
strucius fundus eo tp̃r inspiertebeat qͦ

Expanded text:
aedificio, item instrumentum urbanum et rusticum cum mancipiis, quae fundi causa erant, ad legatarios structum referri.Fundos legauit in haec uerba: 'Sempronio fratri meo hoc amplius fundos meos ita, ut instructi sunt, Cassianum Nluis'. quaesitum est, cum siluae et salicta non in fudis supra scriptis, sed in adiectis agellis et quos simul testator comparauit nec sine his fundi coli possint, an legato cederentinstructus fundus eo tempore inspici debeat, quo
Abbreviated transcription (Latin):
si teberis Idemq̃sut an fructus esdemfũdi
qui ibi indie mortis coactis manserũt fice¬
iꝯmisso ceclant cũplenissima testatoris er¬
ga affinem uoluntas abea quoq manifeste¬
tur. qt̃ reliqua colonoꝵ ciusdẽ p̃oĩs atcum¬

Expanded text:
si deberi.Idem quaesiit, an fructus eiusdem fundi, qui ibi in diem mortis coacti manserint, fideicommisso cedant, cum plenissima testatoris erga adfinem uoluntas ab eo quoque manifestetur, quo reliqua colonorum eiusdem pos