comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uandali aloco suo digressi cum gunde¬
rico rege ingallias ruunt: Quibus ualde uas¬
tatis: Inspamas appetunt: hos secuti surbi id est
alemanni : galitiam app̃hendunt. Pec multo post
scandalum int̃ utrumq oritur popł̃m : qm̃ ꝓpiqͥ
iamq in conflicti rati essent : ait alemannoꝵ rex: Qo¬
usq bellum suꝑ cunctum poplm commonet᷑ : Ne
pereant quȩso popłi. utriusq phalanges . sed ꝓcedaÑ
duodenos tres in capum cum armis bellicis & ipsi
int̃ se confligant: Tunc ille cuius puer incerit regi¬
onem sine certamine obtinebit. Ad hȩc uiuersus
consensit popłs: ne uniũsa multitudo in ore gladu
ruer&. his eñ diebus gundericus rex obrerat.
i cuius loco transemundus obtinuerat regnum:
Confligentibus uero pueris: pars uuandaloꝵ incta
succibiut. Int̾fectoq purro : placitum egrediendi
transimundus spondit : ut scilic& p̃paratis itineris ne¬
crssarus se afinbus hys paniȩ remouer&. Peridt̃
uero tempus ꝑsttutionẽ in xp̃ĩanos transimundus

Expanded text:
andali a loco suo digressi, cum Gunderico rege in Gallias ruunt. Quibus valde vastatis, Hispanias appetunt. Hos secuti Suevi, id est, Alamanni, Galliciam apprehendunt. Nec multo post scandalum inter utrumque oritur populum, quoniam iamiamque in conflicto parati essent, ait Alamannorum rex: 'Quousque bellum super cunctum populum commovetur? Ne pereant, quaeso, populi utriusque falangae, sed procedant duo de nostris in campum cum armis bellicis, et ipse inter se confligant. Tunc ille, cuius puer vicerit, regione sine certamine obtenebit'. Ad haec cunctus consensit populus, ne universa multitudo in ore gladii rueret. His enim diebus Gundericus rex obierat, in cuius loco Trasamundusobtenueratregnum. Confligentibus vero pueris, pars Wandalorum victa succubuit; interfectoque puero, placitum egrediendi Trasamundus spondit, ut scilicet, praeparatis itineris necessariis, se a finibus Hispaniae removerit. Per idem vero tempus persecutionem in christianus Trasamundus
Abbreviated transcription (Latin):
m hȩc moriente aguntur. ansbrandus
qͥ apud baicariam .uiiii. exulauerat annos
cũ baioariis italiam uenit. pugnauit cum
heribto rege. eumq uicit. Quidum infran¬
tiam fugere uell&. ticinũ fluuiũ ingressus
eum cũ equo transnatare conatus ẽ. Sed qͥa
auro grauatꝰ erat. aquis suffocatus extinc̾¬
tus est. Ans brandus regnum obtinuit. tres
tantum modo menses: Post cuiꝰ interitum
Iiut brandus filius in regali constituit᷑ loco
pippino uita exempto. eiꝰ filius karolus in
principatu successit. lic& ꝑ multa bella
& certamina demanu Reginfrihi eudem:
principatũ sustulerit. Nam cũ incustodia
teneretur. diumo nuto a reptꝰ aufugit. ac
pͥmũ contra Regnifridũ cum paucis. bisterq
certam̃ miit. ad extremũ eum apud untiacũ
magno certamine suꝑauit. Cuitam̃ unam
ut ferunt hoc ẽ andegauensem ciuitatem
adhabitandũ concessit. cunctã uͦ francoꝵ
gentẽ ipse gubnandam suscepit. car̃¬

Expanded text:
m haec in oriente aguntur, Ansprandus m haec in oriente aguntur, Ansprandus qui apud Bajoariam 9 exulaverat annos, cum Baioariis Italiam venit pugnavitque cum Heriberto rege eumque vicit; qui dum in Franciam fugere vellet, Ticinum fluvium ingressus eum cum equo transnatare conatus est, sed quia auro gravatus erat, aquis suffocatus extinctus est. Ansbrandus regnum optinuit tres tantummodo menses. Post cuius interitum Liutbrandus filius eius in regali constituitur solio. Pippino vita exempto eius filius Karolus in principatu successit, licet per multa bella et certamina de manu Reginfridi eundem principatum sustulerit. Nam cum in custodia teneretur, divino nutu ereptus aufugit ac primum contra Reginfridum cum paucis bis terque certamen iniit, ad extremum eum apud Vinciacum magno certamine superavit. Cui tamen unam, ut ferunt, hoc est Andegavensem civitatem ad habitandum concessit, cunctam vero Francorum gentem ipse gubernandam suscepit.
Abbreviated transcription (Latin):
& tyberium qͥ locum eiꝰ usurparant coepit.
& in medio circo coram omĩ popło iugulari
p̾cepit. Callicinium uͦ patriarchã constan¬
tinopolitanũ. erutis oculis romã misit.
cyrumq abbatẽ qui eum inponto exulem
aluerat. episcopum in loco gallicimi c̃stitinit.
Dismnius & constantinꝰ romanã regunt ȩccłam
Hunc constantinꝰ adse uenire uenire nuib&
iustimanũ honorifice suscepit. ac remisit.
Quẽ ꝓstratus int̾ra ꝓsuis peccatis int̾ cedere
rogans cimcta ȩccłȩ priuilegia renonauit
rat multũ eum isdem papa ꝓhibuit. sed
tamen inhibere ñ potinit. Exercitus qͥ missi
contra philippicũ fuerat ad patrẽ cius se
contulit. & eum imꝑatorem fecit. Qui cor¬
stantinopolim contra iustinianũ ueniens
cum eo aburbe miliario xii. pugnauit &ꝰ
eum occidit: regnumq adeptus est. impe
ribus detruncait. Qui post iterum assũp
imperio. quecies defluentẽ guttã reumat
contra eum fuerant uigulare precepit.

Expanded text:
et Tiberium, qui locum eius usurparant, cępit et Tiberium, qui locum eius usurparant, cępit et in medio circo coram omni populo iugulari precepit. Gallicinum vero patriarcham Constantinopolitanum erutis oculis Romam misit Cirumque abbatem, qui eum in Ponto exulem aluerat, episcopum in loco Gallicini constituit. Sisinnius et Constantinus Romanam regunt ecclesiam. Hunc Constantinum ad se venire iubens Iustinianus honorifice suscepit ac remisit; quem prostratus in terram pro suis peccatis intercedere rogans cuncta ecclesiae privilegia renovavit. verat, multum eum isdem papa prohibuit, sed tamen inhibere non potuit. Exercitus, qui missus contra Philippicum fuerat, ad partem eius se contulit et eum imperatorem fecit. Qui Constantinopolim contra Iustinianum veniens cum eo ab urbe miliario duodecimo pugnavit et eum occidit regnumque adribus detruncavit; qui post iterum adsumpto imperio, quotiens defluentem gutta reumatcontra eum fuerant, jugulari praecepit.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs gisulfus ceperat redemit. atꝙ langobar¬
dos domũ redire fecit. Ci successit alius
corpus beatidyonisii disco operiens minus
religiose. lic& cupide. os bracbii fregit &¬
rapuit. confestimq stupe factꝰ inamentiã
incidit. & post duos annos uitã cũ regno
fimuit. hoc tp̃re synodus aquileiȩ facta ob
imperitiã fidei quitũ uniuersale conci¬
lium suscipere diffudit. Quȩ synodus facꝰ¬
ta fuerat tẽporibꝰ iugilii papȩ contrahere
qui beatã mariã solum hominẽ. non dm̃ &
hominẽ genuisse affirmabant. In qͦ synodo
catholicȩ institutũ est. ut maria semper
uirgo theotocos diceret᷑. quia ñ solum
hominẽ sed uerũ dm̃ & hominẽ genuit.
accensus increpass&. abiniquis simo dodone
& aliis uiris depalatio missis in prouise con¬
dxlii. iustinianꝰ scđo cum tyberio filio regñ
amñ ui. hic regnũ rursũ recipiens. eos qͥsẽ
ex pulerant patricios occidit . l. eonẽ qͦq

Expanded text:
quos Gisulfus ceperat redemit, atque Langobarquos Gisulfus ceperat redemit, atque Langobardos domum redire fecit, cui successit alius corpus beati Dionysii discooperiens minus religiose, licet cupide, os bracchii fregit et rapuit, confestimque stupefactus in amentiam incidit, et post duos annos vitam cum regno finivit. Hoc tempore synodus Aquileiae facta ob imperitiam fidei, quintum universale concilium suscipere diffidit, quae synodus facta fuerat temporibus Vigilii papae, contra haereticos qui beatam Mariam solum hominem, non Deum et hominem, genuisse affcatholice institutum est, ut Maria semper virgo theotocos diceretur, quia non solum hominem, sed vere deum et hominem genuit Ea ionis accensus increpasset, ab iniquissimo Dodone et aliis viris de palatio missis inprovise conionis DCXLII. Iustinianus secundo cum Tiberio filio regnavit annos VI. Hic regnum rursus recipiens eos, qui se expulerant, patricios occidit; Leonem quoque
Abbreviated transcription (Latin):
dxxx .ii. leo augustalẽ ciuitatem arripiens
iustimanũ regno priuauit. eumq exulem
mponto seruaint. regnũq romanorũ tribꝰ
annis rexit. Sergius papa insacrario Scĩ petri
apł̃i magna portionẽ ligni dominicȩ cru¬
cis repperit. quȩ extempore illo abomni
popło inbasilica constantimiana die exul¬
tationis eiꝰ osculat᷑ & ad orat᷑. Inbrittannia.
cudbertꝰ lindifarnensis ȩcclȩ ep̃s clarus
habetur. Ingallus audoenus rotomagensis
eligius nouemensis: sulpitius bituriacensis¬
ep̃i clari habent᷑. Hlis &iam tẽporibus uene¬
rabilis uir Gillibror dus cognomento cle¬
mens: debrittannia gentis anglorum
obgrãm eugłii ingallias transiens. asergio
anñ uii. Hic contra leonẽ insurgens. regnu
eiꝰ inuasit. eumq toto qͦ ipse regnauit tẽ¬
pore meadẽ cuntate incustodia tenint.
ssulfus duxbene uentũ & cãpamã. igne
gladio. & captiuitate uastauit. Iohannes
romanã rexit ȩccłam. Hic uniuersos captiuos¬

Expanded text:
DCXXXII. Leo augustalem dignitatem arripiens Iustinianum regno privavit eumque exsulem in Ponto servavit regnumque Romanorum tribus annis rexit. Sergius papa in sacrario beati Petri apostoli magnam portionem ligni dominicae crucis reperit, quae ex tempore illo ab omni populo in basilica Constantiniana die exaltationis eius osculatur ac adoratur. In Brittannia Cudbertus Lindisfarnensis ecclesiae episcopus clarus habetur; in Galliis Audoenus Rotomagensis, Eligius Noviomensis, Sulpicius Bituriacensiopi clari habentur. His etiam temporibus venerabilis vir Willibrordus cognomento Clemens, de Brittannia gentis Anglorum ob gratiam evangelii in Gallias transiens a Sergio erius regn. annos VII. Hic contra Leonem insurgens regnum eius invasit eumque toto, quo ipse regnavit, tempore in eadem civitate in custodia tenuit. Gisulfus dux Beneventum et Campaniam igne, gladio et captivitate vastavit. Iohannes Romanam regit ecclesiam: hic uni
Abbreviated transcription (Latin):
imperiali confirmatꝰ ẽ. ciro de pontificatr
abiecto. ad gubnandũ monasternuĩ sunum
mpontũ redire precepit. hic constantinc
papȩ litteras prau dogmatis direxit. qua
ille respuit. Statuitq popłs romanus ne
heretici imꝑatoris nom̃ aut cartas aut
figurã solidi susciperent. Contra himc
anastasius qui & arthennus dictus ẽ in¬
surgens. eum de regno expulit. oculisq pri
constantmo papa. ꝑ scolasticũ patricium
& exarcũ italiȩ direxit. qͥbus se fautores

Expanded text:
itate confirmatus est, Cyro de pontificatu abjecto, ad gubernandum monasterium suum in Pontum redire praecepit. Hic Constantino papae litteras pravi dogmatis direxit, quas ille respuit, statuitque populus Romanus, ne haeretici imperatoris nomen, aut chartas aut figuram solidi susciperent. Contra hunc Anastasius, qui et Artemius dictus est, insurgens eum regno expulit, oculisque priConstantino papae per Scholasticum patricium et exarchum Italiae direxit, quibus se fautore
Abbreviated transcription (Latin):
nII De choringorũ regibus
iiii Qđ sigimundus filiũ suũ int̾fec̃
U De in teritu clodomeris
ubellũ cõtra thoringos
xiiii De captiuitate attali
De sigiualdo.
XUI

Expanded text:
De Thoringorum regibus. V. Quod Sigimundus filium suum interemit. VI. De interitu Chlodomeris. VII. De bello contra Thoringos,XV. De captivitate Attali. XVI. De Sigivaldo. XVI
Abbreviated transcription (Latin):
baldi atq godomari interitus: qui & pa¬
triam simul & animas ꝑdiderunt: Nos
uero unũ atq inuisibilẽ & inmensum¬
& in cõprehensibilẽ inclitũ. ꝑ ennẽ. atq
ꝑpetuum dnm̃ confitem unũ in trini¬
tate ꝓpt̾ ꝑsonarũ numerũ. idẽ patris

Expanded text:
badi atque Godomari interitus, qui et pabadi atque Godomari interitus, qui et patriam simul et animas perdiderunt. Nos vero unum atque invisibilem et inmensum, inconpraehensibilem, inclitum, perennem atque perpetuum Dominum confitemur, unum in Trinitate propter personarum num
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipalẽ: Magnum & hic ego cerno mis¬
terium : qđ scilic& quẽ heretici minorẽ
asserunt. pͥncipalẽ uox ꝓphetica nunciaũ
Sed his ut diximus omisis: ad nrã tẽpo¬
ra reuertam̃: Arrius enĩ qui huius imo¬
quȩ sectȩ pͥmus iniquusq inuentor fu¬
it: interiora in secessum. deposita in¬
fernalib ignib subditur: & xa ui.¬
II LARIUS uͦ beatus in diuiduȩ̨ trimi¬
tatis defensor propt̾ hanc in eriliũ
deditus : & patriȩ & paradiso restaurat. Hanc
chlodo ueus rex confessus: ipsos hereticos ad¬
itorio euis oppressit : regnũq suũ ꝑ totas
Tallias dilatauit: Alaricus hanc denegans. a
regno & popło atq ab ipsa qđ manis est
uita mutat᷑ aterna: dñs aut̃ se uere cre¬
dentib &si insidiante immico alios ꝑdat
hic duplicata restituit: Feretici uͦ nẽc̃ ad¬
quirunt melius : sed qđ uident᷑ habere au¬
fert᷑ ab eis: Probauit hoc godigisili gundo¬

Expanded text:
principalem. Magnum et hic ego cerno misprincipalem. Magnum et hic ego cerno mistirium, quod scilicet, quem hasserunt, principalem vox prophetica nuntiavit. Sed his, ut diximus, omissis, ad nostra tempora revertamur. Arius enim, qui hujus iniquae sectae primus iniquusque inventor fuit, interioribus in secessum depositis, infernalibus ignibus subditur: Hilarius vero beatus individuae Trinitatis defensor, propter 104 hanc in exsilium deditus, et patriae paradiso restauratur. Hanc Chlodovechus rex confessus, ipsos haereticos adjutorio ejus oppressit, regnumque suum per totas Gallias dilatavit: Alaricus hanc denegans, a regno et populo, atque ab ipsa, quod majus est, vita multatur aeterna. Dominus autem se vere credentibus, etsi insidiante inimico aliqua perdant, hic centuplicata restituit, heretici vero nec adquerunt melius, sed quod videntur habere, aufertur ab eis. Probavit hoc Godigisili, Gundo
Abbreviated transcription (Latin):
interficeretur :
hrod ilde regina ipse construrerat: Ii¬
grauit aut̃ post uocda dinse bellũ anno
quinto : fueruntq. om̃s dies regni ei
A transitu gͦ scĩ martini usq ad transitũ
chlodo uei regis qui fuit undecim us ann
episcopatus hcini turonici sacerdotis sup¬
regina post mortẽ uiri sui turonis uenit
ibiq adbasilicam beati martim deserui¬
ens cum summa pudicicia atq beneg¬
nitate in hoc loco commorata est: om̃ib
diebus uitȩ suę raro parisius iusitans
elim si placet parumꝑ a& &¬
conferre. quȩ xp̃ianis beatã confitenti¬
bus trinitatẽ ꝓspera successerint: & qule
hereticis eandem scindentib fuerint in rumã
ilicem : ia cob p̃dicabat in benedictionem
moyses cognoscit in sente : popłs sequit᷑
in nube: candẽq pauescit in monte.
qualit̃ eam aaron portat in logium
alit daiid uaticinat᷑ in psalmo : orans
in nouari se ꝑ sp̃m rectum: nec sibi au¬
ferri sp̃m scm̃ atq se confirmari ꝑ sp̃m

Expanded text:
interficeret. XLIII. m cum Chrotechilde regina ipse construxerat. Migravit autem post Vocladense bellum anno quinto. Fueruntque omnes dies regni ejui Martini, usque ad transitum Chlodovechi regis, qui fuit undecimus annus episcopatus Licinii Turonici sacerdotis, suphildis autem regina, post mortem viri sui Turonis venit: ibique ad basilicam sancti Martini deserviens, cum summa pudicitia atque benignitate in hoc loco commorata est omnibus diebus vitae suae, raro Parisios visitans. lim, si placet, parumper conferre, quae christianis beatam confitentibus Trinitatem prospera successerint et quae hereticis eandem scindentibus fuerint in ruinamm veneratur ad elicem, Iacob praedicat in benedictionem, Moyses cognuscit in sentem, populus sequitur in nubem eandemque paviscit in montem, vel qualiter eam Aaron portat in logium, aut David vaticinatur in psalmum, orans innovari se per spiritum rectum, nec sibi auferri spiritum sanctum, atque se confirmari per spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. incestuosũ coniugiũ. legitimũ mati¬
moniũ adõ illi concessũ non denegamꝰ. uixi
indulgentiã dicentis apłi. Melius nubere
quã uri. His ita patratis. uual dradaia iN
publicũ ꝓcedit. stipata obsequentiũ mult¬
tudine. omĩsq regia aula resultat. uual¬
dradã reginã ẽe. Gountharii ep̃i neptis ad¬
regẽ accersit᷑. ac semel ut aiunt abeo con¬
stuprat᷑. atq cũ cachinno & omñm deri
cholai papȩ deferunt᷑. qͥ eo tempore romarꝰ
p̃sidebat ecclesiae. CaPitUlum.

Expanded text:
ctoritas interdixit incestuosum conjugium, legitimum matrictoritas interdixit incestuosum conjugium, legitimum matrimonium a Deo illi concessum non denegamus, iuxta indulgentiam dicentis apostoli: Melius est nubere, quam uri'. His ita patratis Waldrada iam in publicum procedit stipata obsequentium multitudine, omnisque regia aula resultat Waldradam reginam esse. Gregem accersitur, ac semel, ut aiunt, ab eo constupratur, atque cum cachinno et omnium derisicolai papae deferuntur, qui eo tempore Romanae aesidebat Ecclesiae. DCCCLXV.
Abbreviated transcription (Latin):
thi&. bergã nomine factiosis ꝑfidorum
hominũ argum̃tis fuerat defraudatꝰ. immo
ñ mediocrit᷑ recepit. qđ iudicio episcopoꝵ
discidii sententiã ꝓtuliss&. Quȩ si idonea
et coniugali thoro & pestifera incestus
poltutione fȩdata ñ fuiss&. &. inuȩ uocis
confessione publice cõmendata sponte eã
retmer&. Porro se incontmentẽ ee ꝓfessus
est.&. sine copula iuuenilis ȩtatis ardore᷑
ferre ñ posse. Allatis itaq diuersorũ conci¬
lioꝵ uoluminibꝰ multa dẽ incestuosis repli¬
cata sunt. quibꝰ recitatis. hanc diffinitiuã.
sententiã ꝓtulerunt. Credimꝰ illã ñ fuisse
idoneam ac legitimã coniugẽ neq adõ pͣparata
ẽẽ coniugẽ. quȩ publica confessione incestu¬
oso fornicationis crimine de notata ꝓbatur
uo circa glorioso principi nr̃o ꝓsuã indi¬
umo cultu de uotissima affectione atq uic¬
toriosissima regni tuitione. cu ñ solum:

Expanded text:
Thietbirga nomine, factiosis perfidorum Thietbirga nomine, factiosis perfidorum hominum argumentis fuerat defraudatus, imo non mediocriter repetivit, quod judicio episcoporum dissidii sententiam pertulisset. Quae si idonea esset conjugali thoro, et pestifera incestus pollutione foedata non fuisset, nec vivae vocis confessione publice condemnata, sponte eam retineret: porro se incontinentem esse professus est, et sine copula juvenilis aetatis ardorem ferre non posse. Allatis itaque diversorum conciliorum voluminibus, multa de incestuosis replicata sunt; quibus recitatis, hanc diffinitivam sententiam protulerunt: « Credimus illam non fuisse idoneam ac legitimam conjugem, neque a Deo praeparatam esse uxorem, quae publica confessione incestuoso fornicationis crimine denotata probatur. Quocirca glorioso principi nostro pro sua in divino cultu devotissima affectione atque victoriosissima regni tuitione, cui non solum
Abbreviated transcription (Latin):
quã eccłastica regula doc& edisserens uiri
in prouidũ secum infoueã trahit. cȩciiᷤᷤ cȩco
ducatũ prestan. Quid plura : facꝰta sunt
omĩa quȩ hinc cõmento uidebant᷑ ẽe nece¬
saria. Concilium mettis conuocans. regi¬
nam quasi canonicȩ euocatã in mediasta.¬
tuunt. una testes ꝓducunt cum scriptis
qͥ ualde graina crimina imponentes. int
alia protestati sunt. qđ eadem thi&. bga
confessa fuiss&. sem&. ipsam fr̃is german
incestuoso concubitu e̾e pollutã. Contini
statuta patrũ de in cestuosis recitant᷑. Et
ñ solum a legitimo uiro separat᷑. uerũ etia
omis copula maritalis in hibet᷑. penitei
uxta modũ culpȩ indicit᷑. &. tali nefaria ma.¬
chinatione diu exoptata uoluptas regis ad¬
implet᷑. Non multo post int̾ iecto tempore
iterũ conuentũ synodalẽ aquis coadunaũ
Ubi rex libellũ sue ꝓclamationis optulit.
ubi continebat᷑ qualit᷑ in quadã femina.

Expanded text:
quam ecclesiastica regula docet edisserens, virum quam ecclesiastica regula docet edisserens, virum improvidum secum in foveam trahit, caecus caeco ducatum praestans. Quid plura? facta sunt omnia, quae huic commento videbantur esse necessaria. Concilium Mettis convocant, reginam quasi canonice evocatam in medio statuunt, testes producunt una cum scriptis, qui valde gravia crimina imponentes, inter alia protestati sunt, quod eadem Thietbirga confessa fuisset, semetipsam fratris germani incestuoso concubitu esse pollutam. Continuo statuta patrum de incestuosis recitantur, et non solum a legitimo viro separatur, verum etiam omnis copula maritalis inhibetur, poenitentia juxta modum culpae indicitur, et tali nefaria machinatione diu exoptata voluntas regis adimpletur. Non multo post interjecto tempore iterum conventum sinodalem Aquisgrani coadunant, ubi rex libellum suae proclamationis obtulit, ubi continebatur, qualiter in quadam foemina
Abbreviated transcription (Latin):
rex cepit occasiones querere.qualit̃ thi&¬
bergam reginã a suo consortio. separare po¬
tuiss&. quam exosam habebat propt̾ wal.¬
dradam eiꝰ quȩ fuerat concubina. cũ adhuc
adolescens eͤ& indomo pat̾na. hanc siqͥdẽ
diabolo inflãmante. imio diligebat
amore. Counthariũ itaq coloniensis urbiᷤᷤ
ep̃m qui eo tẽpore erat archi capellanus
rex primo ꝑsub introductos missos. dem
de ꝑsem&. ipsum suꝑ huiͦuscemodi discidio
omĩ arte aggredit᷑. & ut facilius assensũ
p̃ber&. ꝓmisit. se eius dẽ epĩ neptẽ in ma.¬
trimoniũ accepturũ. tantũ ut pdictam.
thi& bergã eius aliorũq ep̃oꝵ auctori¬
tate & licentia repudiare quacũq rati¬
one potuiss&. qͥ ut erat leuis animo ac
seductuᷤᷤ. Rursus idem Githarius thi&.¬
sciens eum inrum simplicẽ nec ad eo in diuinis
scripturiᷤᷤ eruditũ. canonicisq sanctionibuᷤ
exercitatũ. ex utriusq testamenti paginis
quasdam sententias profert. quas altter

Expanded text:
rex coepit occasiones quaerere, qualiter Thietbirgam reginam a suo consortio separare potuisset. Quam exosam habebat propter Waldradam, quae eius fuerat concubina, cum adhuc adolescens esset in domo paterna: hanc siquidem diabolo inflammante nimio diligebat amore. Guntarium itaque Coloniensis urbis pontificem, qui eo tempore erat archicapellanus, rex primo per subintroductos missos, deinde per semetipsum super huiuscemodi discidio omni arte aggreditur. Et ut facilius assensum preberet, promisit se eiusdem episcopi neptem in matrimonium accepturum, tantum ut predictam Thietbirgam eius aliorumque episcoporum auctoritate et licentia repudiare quacumque ratione potuisset. Qui, ut erat levis animo ac seductus. Rursus idem Gsciens esse virum simplicem, nec adeo in divinis Scripturis eruditum canonicisque sanctionibus exercitatum, ex utriusque Testamenti paginis quasdam sententias profert, quas aliter
Abbreviated transcription (Latin):
piii De scõ gregorio & sitũ diuionensis castri
Ad theodob̾tꝰ uisigardẽ desponsaũ.
Qđ theodob̾tꝰ in ꝓuinciã abiit
Qđ postea deuteriã accepit
De interitu sigiualdi & fuga giualdi
Qđ hildeb̾tꝰ theodobtũ munerauit.
De bonitate theodob̃ti.
De interitu filiȩ de uteris
Nđ theodob̾tꝰ uisigardẽ accepit.

Expanded text:
De sancto Gregorio et situm Divioninsis castri. Quod Theudoberthus Visigardem disponsavit. Quod Theudoberthus in Provincia abiit. Quod postea Deoteriam accepit. De interitu Sigivaldi et fuga Sigivaldi. Quod Childeberthus Theudobertho muneravit. De bonitate Theudoberthi De interitu filiae Deoteriae. Quod Theudoberthus Visigardem accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Berengariuᷤᷤ & Undo imꝑatores. ob regnũ
italicũ conflictabant᷑. Formosus portuensis
ciuitati ep̃s. romanȩ sedis sũmuᷤ & uniuersaliᷤ
papa habebat᷑. Sed nc̃ qͥd subuno qͦq horum
gestũ sit. ꝓ ut breinus possumꝰ ex plicemꝰus.
eo itaq grecox pissimus imꝑator. Car̃. ui¬
cuiꝰ supͣ fecimꝰ mentionẽ constantini scilic&
huiꝰ porphyro geniti pat̾ undiq pacȩ habita
sc̃ȩ &. iuste grecoꝵ regebat imꝑium. lorphyro¬
genitũ aut̃. ñ in purpura sed indomo quae
pophyra dr̃ natũ appello. It qm̃ res ꝓcessit¬

Expanded text:
bat . Berengarius et Wido imperatores ob regnum bat . Berengarius et Wido imperatores ob regnum Italicum conflictabantur . Formosus Portuensis civitatis episcopus, Romane sedis summus et universalis papa habebatur . Sed nunc, quid sub unoquoque horuius possumus, explicemus. VI. Leo igitur, Grecorum piissimus imperator, cuius supra fecimus mentionem, Constantini scilicet huius Porphýrogeniti pater, undique pace habita sancte et iuste Grecorum regebat imperium. Porphýrogenitum autem non in purpura, sed in domo, quae Porphyra dicitur, natum apello.
Abbreviated transcription (Latin):
eo igit᷑ porphyro genituᷤ basilu imꝑatoris
filius constantini huiꝰ pat̾ qui nc̃ usq suꝑ ẽ
& felicit̾ regnat. constantmo politanȩ ciui¬
tatis regebat imperiũ. Simeon fortis bella¬
tor. bulgariis pre erat. xp̃ianis. sed uicmis
grecis ualde inimicuᷤ. Ungario gens cuiꝰ onĩs
pene nationes exꝑtȩ sunt seuitiã que mise¬
rante dõ scĩssimi atq in uictissimi regis octo¬
nis potentia ut latuis dicturi sumꝰ muttire
ñ aud&. ext̾rita. nobiᷤᷤ omĩbꝰ tc̃ tẽporis habe¬
bat᷑ ignota. Quib dã nãq difficillimis sepa¬
rata anobis erat int̾ positionibꝰ. quas clausu¬
ras nominat uulguᷤ. ut neq ad meridianam.
neq ad occidentalẽ plagã exeundi habuerit
facultatẽ. Per idẽ tẽpuᷤ arnulfuᷤᷤ rex potentiᷤ¬
simuᷤ defunctokarolo p̃ nomine caluo. baio¬
ariis. sueuis. francis. teutomicis. lotharingus.
audacibq principabat᷑ saxonib. cui auen¬
de boldus marauanoꝵ diꝑx uirilit̾ repugna¬

Expanded text:
Leo Porphyrogenitus, Basilii imperatoris filius, Constantini huius pater, qui nunc usque superest et feliciter regnat, Constantinopolitanae civitatis regebat imperium. Simeon fortis bellator Bulgariis praeerat, Christianus, sed vicinis Grecis valde inimicus. Ungariorum gens, cuius omnes poene nationes expertae sunt saevitiam, quae miserante Deo sanctissimi atque inNIS potentia, ut latius dicturi sumus, mutire non audet exterrita, nobis omnibus tunc temporis habebatur ignota. Quibusdam namque difficillimis separata a nobis erat interpositionibus, quas clusas nominat vulgus, ut neque ad meridianam neque ad occidentalem plagam exeundi habuerit facultatem. Per idem tempus Arnulfus rex potentissimus, defuncto Karolo praenomine Calvo, Bagoariis, Suevis, Francis Teutonicis, Lotharingis, audacibusque principabatur Saxonibus. Cui Centebaldus, Maravanorum dux, viriliter repugna
Abbreviated transcription (Latin):
derunt. Quoꝵ aliqui ꝑlibertate᷑ imꝑatoris
iterum insua loca reuersi sunt. Niceta patri¬
cius quicum classe constantmopolitana se¬
debat inuenetia pace facta cum pippino
rege. &. indutiis usq ad mensem aug̃s accep¬
tis. statione soluta. constantmopolim regres¬

Expanded text:
derunt; quorum aliqui per liberalitatem imperatoris derunt; quorum aliqui per liberalitatem imperatoris iterum in sua loca reversi sunt. Niceta patricius, qui cum classe Constantinopolitana sedebat in Venetia, pace facta cum Pippino rege et induciis usque ad mensem Augustum acceptis statione soluta Constantinopolim regres
Abbreviated transcription (Latin):
int᷑ea int᷑ p̃dicta munera.ii. candelabra ex
auri calco mirȩ magnitudinis & ꝓsperitati
que aquis omĩa reposita sunt. Imꝑator legati
& monachos ꝑ aliqđ tempuᷤ secum retinens
post modũ eos initalia direxit. atq ibitẽpu
naingationis ex pectare iussit. Todem anne
burc hardũ comitẽ stabuli sui qđ corrupte
constabulũ appellamus cum classe misit
incorsiam. ut eam a mauris defender&. qui
p̃das illic exercebant. Qui uixta consuetudi¬
nem suam de hispania egressi. primo sardi¬
niam apulsi sunt. ibiq cũ sardis prelio cõ¬
misso. & multis suoꝵ amissis. namtria mil
ibicecidisse ꝑ hibent᷑. incorsicã recto cursu
ꝑuenerunt. ibi iterum in quodã portu eiu¬
interfectis. Ad eo illo anno momnibus locis
aduersa fortima fatigati sunt. ut ipsisibi id¬
circo hoc accidisse testatisunt. eoqđ anno supe¬
riore contra omnẽ iustitia depatalaria insula.
.lx. monachos asportatos mhis pania uendi¬

Expanded text:
etiam inter predicta munera duo candelabra ex etiam inter predicta munera duo candelabra ex auricalco mirae magnitudinis et proceritatis, quae omnia Aquis reposita sunt. Imperator legatum et monachos per aliquod tempus secum retinens postmodum eos in Italiam direxit atque ibi tempus navigationis expectare iussit. Eodem anno Burchardum comitem stabuli sui, quod corrupte constabulum appellamus, cum classe misit in Corsicam, ut eam a Mauris defenderet, qui predas illic exercebant. Qui iuxta consuetudinem suam de Hispania egressi primo Sardiniam appulsi sunt ibique cum Sardis prelio commisso et multis suorum amissis – nam tria milia ibi cecidisse perhibentur, – in Corsicam recto cursu venerunt; ibi iterum in quodam portu eiuinterfectis. Adeo illo anno in omnibus locis adversa fortuna fatigati sunt, ut ipsi sibi idcirco hoc accidisse testati sint, eo quod anno superiore contra omnem iustitiam de Patalaria insula LX monachos asportatos in Hispania vendi
Abbreviated transcription (Latin):
suere. Georgius & felix. Georgius abba erat io¬
demonte oliueti. & erat natione germanuᷤ.
& aparentibꝰ engilbaldus uocatus ẽ. Per uenert᷑
itaq aquis ad imꝑatorem mimera ferentes
quȩ p̃dictus rex cesari miserat. scilic& papi¬
lionẽ. & tentoria atrii uario colore respersa
mirȩ magnitudimᷤᷤ & pulchritudinis. Fran
omĩa byssina.tatentoria quã & fimes eoru
diuersis tincta coloribus. Fuerunt etiam
munera p̃fati regis pallia oloserica. multa.
& ualde pretiosa. & odoramenta. & balsamũ
atq ungenta. Misit p̃terea horologium
exauri calco arte mechanica mirifice cõpo¬
situm. in quo xii horarum ad clepsidram
uertebat᷑. cũ totidem aereis pilulis. qͥ ad cõ¬
pletionẽ horarũ decidebant. & casusuo sub¬
iectũ sibi cymbalũ resonare faciebant. ad¬
ditis meodem horologio eius dem numeri
equitibꝰ qui xii fenestras cõpletis horis exi
& alia multa erant in p̃fato horologio. fuertꝰ

Expanded text:
fuere Georgius et Felix. Georgius abba erat dfuere Georgius et Felix. Georgius abba erat dmonte Oliveti et erat natione Germanus et a parentibus Engilbaldus vocatus est. Pervenerunt itaque Aquis ad imperatorem munera ferentes, quae predictus rex caesari miserat, scilicet papilionem et tentoria atrii vario colore respersa mirae magnitudinis et pulchritudinis. Erant enim omnia bissina, tam tentoria quam et funes eorum diversis tincta coloribus. Fuerunt etiam munera prefati regis pallia oloserica multa et valde pretiosa et odoramenta et balsamum atque unguenta. Misit preterea horologium ex auricalco arte mechanica mirifice compositum, in quo XII horarum cursus ad clepsidram vertebatur, cum totidem aereis pilulis, qui ad completionem horarum decidebant et casu suo subiectum sibi cimbalum resonare faciebant, additis in eodem horologio eiusdem numeri equitibus, qui per XII fenestras completis horis exibet alia multa erant in prefato horologio. Fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
cius pre erat ad recipiendã dalmatiã iit¬
titur. & legati qͥ fere ante quattuor. annos¬
ad regẽ ꝑsarum missisunt ꝑ ipsas greciarũ
nauium stationes trans uecti. ad taruisium
millo aduersarioꝵ sentiente ꝑuenerunt. Imp̃r
celebr natł dñi aquis palatio. łodem anno
fuit ȩcclypsis limȩ .iiii. noñ septb̃. Erat statu
solis tunc inxui partẽ uirginis. luna autẽ
in .xxu. parte aquarii. & in eodẽ mense .iiii.
lł. marti ecclypsis lunȩ facta ẽ. & in eaden
nocte apparuerunt acies in cȩlo mirȩ mas¬
nitudinis. sole morante inxi parte piscius
& luna inxi parte uirginis. Iterum xikł se¬
tenbris ȩcclypsis lunȩ facta est hore noct
tertia. sole posito in u. parte uirginis. & lim
II U.piscium. Ratbertus missus imꝑatoris
qui de oriente reuertebat᷑ defunctus ẽ. &. le¬
gatus regis ꝑsarum nomine abdella cum
monachis de hierłm qͥ legatione thomae
patriarchȩ fungebantur. quoꝵ nomina

Expanded text:
cius praeerat, ad recipiendam Dalmatiam mitcius praeerat, ad recipiendam Dalmatiam mittitur, et legati qui fere annos quatuor ad regem Persarum missi sunt, per ipsas Graecarum navium stationes transvecti, ac Tarvisium nullo adversariorum sentiente pervenerulem Domini Aquis palatio. Eodem anno fuit eclypsis lunae IIII. Non. Septembr.; erat statio solis tunc in XVI. parte Virginis, luna autem in XXV. parte Aquarii; et in eodem mense IIII. Kal. Martii eclipsis lunae facta est, et in eadem nocte apparuerunt acies in cęlo mirae magnitudinis, sole morante in XI. parte Piscium et luna in XI. parte Virginis. Iterum XI. Kal. Septembr. eclipsis lunae facta est hora noctis tertia, sole posito in Vta parte Virginis et luna in Vta Piscium. Ratbertus missus imperatoris, qui de oriente revertebatur, defunctus est, et legatus regis Persarum nomine Abdella cum monachis de Ierusalem, qui legatione Thomae patriarchae fungebantur; quorum nomina
Abbreviated transcription (Latin):
theodonis uillã ꝓfectus. nauigio ꝑ mosellã
rhenũ ingressus. ad nunagã inbatua uenis
ibiq totam quadragesimã fuit. & scmm̃ pasc
celebr. Et inde aquis rediens carolũ filium
in t̾ram sclauoꝵ quidicunt᷑ rorabi suꝑ albi
fluuium cũ exercitu misit. Inqua congressi¬
Aone
miliduoc sclaiis occisus est. duoq castella ab i¬
exercitu constructa sunt. uũ suꝑ ripã flumi¬
nis salȩ. alterum suꝑ albiam. sclainsq com¬
pressis exhac parte. in behemanoᷤ cũ baio¬
arus atq alemannis ingredit᷑. eoꝵq terrã
ex ꝑmaxima parte uastaint. Lodẽ anno iN
corsiam insulam contra mauros qͥ eam uasta¬
bant classis deitalia apippmo missa est.
uiꝰ aduentũ mauri ñ expectantes abscesserꝰt.
tatis genuuȩ. cũ imprudent̾ pugnar&. occi¬
sus est amauris. In hispania uͦ nauari & pam¬
pilionesises qui superioribꝰ annis ad sarrace¬
nos transmiserant. infidẽ receptisut.
lassis anicophoro imꝑatore cin geta patri¬

Expanded text:
donis villa profectus, navigio per Mosellam Rhenum ingressus, ad Niumagam in Batua venit, ibique tota quadragesima fuit, et sanctum pascha celebravit; et inde Aquis rediens, Carolum filium in terra Sclavorum quae dicitur Sorabi, super Albiam fluvium cum exercitu misit, in qua congressione Miliduoc Sclavus occisus est, duoque castella ab exercitu constructa sunt, unum super ripam fluminis Salae, alterum super Albiam. Sclavisque compressis, ex hac parte in Behemicum cum Bajoariis atque Alamannis ingreditur, eorumque terram ex maxima parte vastavit. Eodem anno in Corsicam insulam contra Mauros qui eam vastabant, classis de Italia a Pippino missa est, cujus adventum Mauri non expectantes abscesserunt.tatis Genuae, cum imprudenter pugnaret, occisus est a Mauris. In Spania vero Navarri et Pampilonenses, qui superioribus annis ad Sarracenos transierant, in fidem recepti sunt. Classis a Nicophoro imperatore, cui Geta patri
Abbreviated transcription (Latin):
ibiq cũ die dominico adueniss&. qđ gestũ fuerit
dicam. Erat ibi tc̃ sc̃s tetricus ep̃s. cui insuperiori
libello memoriã fecimus. Positis clerici libris suꝑ
orauerunt ad dnm. ut chramno qiđ euenir& ostẽ¬
der&. aut si ei felicitas succeder&. aut certe siregna¬
re possit. diuina potentia declarar&. Simulq unã
habentes conibentiã. ut unusquisq in libro qđ pͥmũ a pe¬
riebat. hoc ad missas & leger&. Aꝑto gͦ pͥmo om̃iũ ꝓphe¬
tarũ libro. reperiunt: auferam maceriam eius & erit
in desolatione. ꝓ eo qđ debuit facere uuã. fecit aut̃
labruscam . Reseratumq apostoli librũ inueniunt:
ipsi enim diligent̾ scitis fr̃s quia dies dñi sicut fur
in noc te ita ueni&. cum dixerint pax & securitas
tunc suꝑ ueni& illis repentinus interitus. sicut dolores

Expanded text:
ibique cum die dominico advenisset, quid gestum fuerit, ibique cum die dominico advenisset, quid gestum fuerit, dicamus. Erat ibi tunc sanctus Tetricus episcopus, cui in superiori libellum memoriam fecimus. Positis clerici tribus libroraverunt ad Dominum, ut Chramnum quid evenirit ostenderit, aut, si ei felicitas succiderit aut certe se regnare possit, divina potentia declararet; simulque unam habentes conibentiam, ut unusquisque in libro quod primum aperiebat hoc ad missas et legeret. Aperto ergo primo omnium prophetarum libro, repperiunt: Auferam maceriam eius, et erit in dissolationem; pro eo quod debuit facere uvam, fecit autem lambruscam. Reseratumque apostoli librum, inveniunt: Ipsi enim diligenter scitis, fratres, quia dies Domini sicut für in nocte ita veniet. Cum dixerint: 'Pax et securitas', tunc
Abbreviated transcription (Latin):
tentoria. contrase residerunt . mittentes legationẽ
ut res paternas quas male ꝑuaserat reddere debere.
sin autem aliud. campũ p̃parar& ad bellum. Cum
ille patri subditum se eẽ confinger& diceraq: om¬
ne quod circuiui laxare ñpotero . sed sub mea hoc
potestate. cuͣgrã patris mei cupio retinere. illi ut
p̃lium hoc interipsos diuidicarent postulant. Cũq
moto utriq exercitu cummagno armorum appara¬
tu ad bellum cum uenissent subito exorta tem¬
pestas cum graui coruscatione atq tonitruo eos ne
pugnarent in hibuit. Redeuntes aut̃ ad castra.
chramnus dolose ꝑ extraneã ꝑsonã patris ortẽ
fribus ꝓnuntiat. Eo enĩ tempore bellũ contra
saxones quod supra diximus gerebatur. Atilli ti
mentes cum summa uelocitate burgundiam redie¬
runt. Chramnus uero cũ exercitu post eos dirigens
usq ciuitatẽ cauinolensim uenit . eamq obsidens
ad quisiuit. Exinde usq diuionensim castrũ ꝑtenđ.

Expanded text:
tentoria, contra se resederunt, mittentes legationem, tentoria, contra se resederunt, mittentes legationem, ut res paternas, quas male pervaserat, reddere deberet: sin autem aliud, campum praepararet ad bellum. Cumque ille patri subditum se esse confingeret, diceretque: Omne quod circumivi laxare 157 non potero, sed sub mea hoc potestate cum gratia patris mei cupio retinere. Illi ut praelium hoc inter ipsos dijudicaret, postulant. Cumque moto utrique exercitu cum magno armorum apparatu ad bellum convenissent, subito exorta tempestas cum gravi coruscatione atque tonitruo, eos ne pugnarent, inhibuit. Redeuntes autem ad castra, Chramnus dolose per extraneam personam patris mortem fratribus pronuntiat. Eo enim tempore bellum contra Saxones, quod supmentes, cum summa velocitate Burgundiam redierunt. Chramnus vero cum exercitu post eos dirigens, usque civitatem Cavillonensim venit eamque obsedens adquisivit. Exinde usque Divionensem castrum pertendit,
Abbreviated transcription (Latin):
Chramnus ab aruerno regressus. pic tauis ciuitatẽ uenit.
Ubi cum in magna potentia resider&. seductus ꝑmalox
consiliũ. ad chil deb̾tum patruũ suum transire cupit.
patri insidias parare disponens. Ile uͦ dolose quidem
sed suscipere eũ ꝓmittit. quẽ monere spiritua liter
debuerat. ne patri exister& inimicus. Zunc ꝑ occul¬
tos nuntios interse con urati. contra chlothariũ una¬
nimiter conspirarant. Sed nec memor fuit childeb̃tis.
qđ quotienscũq aduersus frem suum egit. semꝑ c̃fu¬
sus abscessit. Chramnus uͦ hoc federe inito. lemouici¬
nio redut. & illud ꝑ quod pͥus ambulauerat in regnͦ
patris sui insua dominatione redegit. Tunc aruernꝰ
populus infra muros tenebatur inclusus. & diuersis infirmi¬
tatibus opp̃ssus grauiter interibat. Porro chlothariis
mouicinio eẽt. usq ad montẽ quẽ nigrum nomine
dicunt. accedunt. eumq reperierunt. figentesq.

Expanded text:
Chramnus autem ab Arverno regressus, ad Pictavis civitatem venit. Chramnus autem ab Arverno regressus, ad Pictavis civitatem venit. Ubi cum in magna potentia resideret, seductus per malorum consilium, ad Childebertum patruum suum transire cupit, patri insidias parare disponens. Ille vero dolose quidem, sed suscipere illum promittit, quem monere spiritaliter debuerat, ne patri existeret inimicus. Tunc per occultos nuntios inter se conjurati, contra Chlothacharium unanimiter conspirant. Sed nec memor fuit Childebertus, quod quotiescunque adversus fratrem suum egit, semper confusus abscessit. Chramnus vero hoc foedere inito, Lemovicino rediit, et illud, per quod prius ambulaverat in regno patris sui, in sua dominatione redegit. Tunc Arvernus populus infra muros tenebatur inclusus, et diversis infirmitatibus oppressus graviter interibat. Porro Chlothacharimovicino esset, usque ad montem, quem Nigrum nomine dicunt, accedunt, eumque reperiunt. Figentesque
Abbreviated transcription (Latin):
ni electio compleatur. Et data p̃ceptione. oc tauus
decimus post beatũ martinũ sc̃s eufronius ordina¬
ut diximus exercebat mala. semꝑ aduersus cauti¬
nũ epm. inuidiam tenens. Eo tempore grauit̃ egro¬
tauit. ita ut capilli eius animia febre deciderent.
habebat aut̃ tẽ secum uirũ magnificum. & omi bo¬
nitate ꝑspicuũ. ciuẽ aruernũ ascouindũ nomine .¬
qui eũ ui ab hac militia querebat auertere . sed ñ
poterat. habebat enĩ & leonẽ pictauinsẽ ad om̃a ma¬
quam leo erat in om̃i cupiditate seuissimis. hic fertur quadam
uice dixisse. qđ martinus & martialis confessores dñi. nihil
fisci uirib utile reliquissent. Sed statim ꝑcussus a uirtute con¬
fessorum. surdus & mutus effectus. amens ẽ mortuus. Uenit
enim miser ad basilicam scĩ martini turonis. celebrauitq
uigilias. dedit munera: sed ñ eum respexit uirtus con¬
sueta. Cum ipsa enĩ quauenerat infirmitate regressusẽ.

Expanded text:
ni, electio compleatur'. Et data praeceptione, octavos ni, electio compleatur'. Et data praeceptione, octavos decimus post beatum Martinum sanctus Eufronius ordinaut diximus, exercebat mala, semper adversus Cautinum episcopum invidiam tenens. Eo tempore graviter aegrotavit, ita ut capilli ejus a nimia febre deciderent. Habebat autem tunc secum virum magnificum, et in omni bonitate perspicuum, civem Arvernum, Ascovindum nomine qui eum vi ab hac malitia quaerebat avertere, sed non poterat. Habebat enim et Leonem Pictavensem, ad omnia maquam leo erat in omni cupiditate saevissimus. Hic fertur quadam vice dixisse, quod Martinus et Martialis confessores Domini nihil fisci juribus utile reliquissent. Sed statim percussus a virtute confessorum, surdus et mutus effectus, amens est mortuus. Venit enim miser ad basilicam sancti Martini Turonis, celebravitque vigilias, dedit munera: sed non eum respexit virtus consueta; cum ipsa enim qua venerat infirmitate, regressus est.
Abbreviated transcription (Latin):
de c̃fusus pacẽ petit. dicens se ñ sua uoluntate suꝑ
URonici autem audientes regressum fuisse re¬
gem. decede saxonum. facto consensu in eufronio prb̃o
lreceperam enĩ ut cato prbt illuc ordmaretur. & cur¬
est spreta uissio nr̃a : Responderuntq Petiuimus enĩ
eũ. sed uenire noluit. hȩc illis dicentib aduenit
subito cato prbt. dep̃cans regẽ ut eiecto cautino
ipsum aruerno iuber& institui. Qđ rege irridente
petut iterũ. ut turonus ordinaretur. qđ ante
despexerat. Cui rex ait. Ego primum precepi ut turonis
te ad episcopatũ consecrarent. sed quantũ audio despecᷤ¬
tui habiusti eccłam illam. ideoq elongaberis adomina¬
tione eius. Et sic c̃fusus abscessit. De scõ uero eufronio
interrogans. dixerunt eum nepotẽ eẽ beat gregorii
cuius supra meminimis. Respondit rex. Prima hȩc est¬
& magna generatio. fiat uoluntas dĩ & beatimarti¬

Expanded text:
de confusus pacem petiit, dicens se non sua voluntate super de confusus pacem petiit, dicens se non sua voluntate super uronici autem audientes regressum fuisse regem de caede Saxonum, facto consensu in Eufronium presbdit rex: Praeceperam enim, ut Cato presbyter illic ordinaretur: est spreta iussio nostra?' Responderuntque: 'Petivimus enim eum, sed venire noluit'. Haec illis dicentibus, advenit subito Cato presbiter, depraecans regem, ut, eiecto Cautino, ipsum Arverno iuberet institui. Quod rege inridente, petiit iterum, ut Turonus ordinaretur, quod ante dispexerat. Cui rex ait: 'Ego primum praecipi, ut Turonus te ad episcopatum consecrarent, sed quantum audio, despectui habuisti ecclesiam illam; ideoque elongaveris a dominatione eius'. Et sic confusus abscessit. De sancto vero Eufronio interrogans, dixerunt, eum nepotem esse beati Gregorii, cui supra meminimus. Respondit rex: 'Prima taec est et magna generatio. Fiat voluntas Dei et beati Marti
Abbreviated transcription (Latin):
uel om̃e corpus facultatis sue: dicentes. hȩc omnia
tollite cũ medietate t̾re nr̃ȩ. tantũ uxores & par¬
uulos nr̃os relinquit. liberos. & bellum int̾nos ñ com
mit tatur. franci uͦ nec hoc ad quiescere uoluerunt.
Quib. ait chlotharius rex. Desistite queso desistire
ab hac intentione. uerbũ enĩ directũ non habemis.
nolite adbellũ ire. in quo disꝑdamini: Cam̃ si abi¬
re uolueritis spontanea uoluntate . ego ñ sequar.
Cunc illi in ira commoti contra chlotharium regem suꝑ
eum irruunt. & scindentes tentoriũ eius ipsumq conumi¬
is exasperantes. acui detrahentes interficere uoluert̃.
sicum illis abire differr&. hec uidens chlotharius.
inuitus abiit cum eis. at illi inito certamine. maxima
ab aduersariis internetione ceduntur. tantaq ab
utroq exercitu multitudo cecidit. ut nec estimari
nec numerari penitus possit. Tunc chlotharius ual¬

Expanded text:
vel omni corpus facultatis suae, dicentes: 'Haec omnia vel omni corpus facultatis suae, dicentes: 'Haec omnia tollite cum medietatem terrae nostrae, tantum uxoris et parvolus nostros relinquete liberos, et bellum inter nos non comittatur. Franci autem nec hoc acquiescere voluerunt. Quibus ait Chlothacharius rex: Desistite, quaeso, desistite ab hac intentione. Verbum enim directum non habemus; nolite ad bellum ire, in quo disperdamini. Tamen si eo ire volueritis spontanea voluntate, ego non sequar. Tunc illi ira commoti contra Chlothacharium regem, super eum irruunt, et scindentes tentorium ejus, ipsum quoque conviciis exasperantes, ac vi detrahentes, interficere voluerunt, si cum illis abire differret. Haec videns Chlothacharius, invitus fuit cum eis. At illi inito certamine, maxima ab adversariis internecione 155 caeduntur: tantaque ab utroque exercitu multitudo cecidit, ut nec aestimari, nec numerari penitus possit. Tunc Chlothacharius val
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ rebelles. & qđ tributa quȩ annis singulis consue¬
uerant ministrare c̃tempnerent reddere. his inci¬
tatus uerbis ad eos dirigit. Cumq iam ꝓpe terminũ
illorũ eẽt. saxones legatos ad eum mittunt dicentes
Non enim sumus c̃temptores tui. & ea quȩ fr̃ib ac
nepotib tius reddere consueuimus ñ negamus. &
maiora ad huc siquesieris reddimus. unũ tantũ exposci¬
mus ut sit paxne tuus exercitus & noster populus col¬
lidatur. haec audiens chlotharius rexait suis. Bene
loquuntur hi homines. ñ incedamus suꝑ eos. neforte
peccemus in dm̃. at illi dixerunt. Scimus inquit
eos m̃daces eẽ. nec om̃ino qđ ꝓmiserunt impletu¬
ros. eamus suꝑ eos. Rursum saxones obtulerunt¬
medietatẽ facultatis sue pacẽ petentes. Et chlo¬
tharius ait suis. Desistite queso ab his hominibis.
ne suꝑnos ira łi concitetur. Qđ illi ñ ad quieuert᷑
Rursum saxones obtulerunt uestim̃ta: peccora.

Expanded text:
esse rebelles; et quod tributa, quae annis singulis consueesse rebelles; et quod tributa, quae annis singulis consueverant ministrare, contemnerent reddere. His incitatus verbis, ad eos dirigit. Cumque jam prope terminum illorum esset, Saxones legatos ad eum mittunt, dicentes: Non enim sumus contemptores tui, et ea quae fratribus ac nepotibus tuis reddere consuevimus, non negamus, et majora adhuc, si quaesieris, reddemus. Unum tantum exposcimus, ut sit pax, ne tuus exercitus et noster populus collidatur. Haec audiens Chlothacharius rex, ait suis: Bene loquuntur hi homines: non incedamus super eos, ne forte peccemus in Deum. At illi dixerunt: Scimus enim eos mendaces, nec omnino quod promiserint impleturos. Eamus sumedietatem facultatis suae, pacem petentes. Et Chlotharius ait suis: 'Dissistete, quaeso, ab his hominibus, ne super nos Dei ira concitetur'. Quod illi non adquieverunt. Rursum Saxones obtulerunt vestimenta, pecora
Abbreviated transcription (Latin):
consueuisti. Tunc ille conuersus ad clerũ turoni¬
cũ ait. Uidetis nc̃ fr̃s dilectissimi qualit̾ hȩc me¬
multitudo pauperũ diligit. ñpossum eosrelinque¬
re & ire uobiscum. Istud hi responsum accipientes.
regressi sunt turonis. Cato aut̃ amicitias cũ chrã¬
no nexuerat. ꝓmissionẽ ab eo accipiens ut si con¬
tinger& in aruculo temporis illius regẽ mori
lotharium statim eiecto cautino ab episcopatu iste p̃po¬
neretur eccłȩ. Sed qui cathedram beati martini contẽp¬
tui habuit. cũ uoluit ñ accepit. Impletũq. est in eo qđ
dauid cecinit dicens. Noluit benedictionem. & ꝓlonga¬
bitur ab eo. Erat enĩ uanitatis coturno elatus. nullum
sibi putans inscĩtatẽ haberi p̃stantiorẽ. Nam quadam
uice conductam pecunia mulierẽ clamare fecit inec
qui sacerdotium debuiss& adipisci.
num franciȩ suscepiss& atq eum circuir&. audiuit
a suis in iterata insania efferuescere saxones. sibiq

Expanded text:
consuesti. Tunc ille conversus ad clerum Turoniconsuesti. Tunc ille conversus ad clerum Turonicum, ait: Videtis nunc, fratres charissimi, qualiter haec multitudo pauperum me diligit; non possum eos relinquere et ire vobiscum. Istud hi responsum accipientes, regressi sunt Turonis. Cato autem amicitias cum Chramno nexuerat, promissionem ab eo accipiens, ut si contigerit in articulo temporis illius regem morilotharium, statim eiecto Cautino ab episcopatu, iste praeponeretur ecclesiae. Sed qui cathedram beati Martini contemptui habuit, quam voluit non accepit; impletumque est in eo quod David cecinit, dicens: Noluit benedictionem, et prolongabitur ab eo. Erat enim vanitatis coturno elatus, nullum sibi putans in sanctitate haberi praestantiorem. Nam quadam vice conductam pecuniam mulierem clamare fecit in ecqui sacerdotium debuisset adipisci. num 154 Franciae suscepisset, atque illud circumiret, audivit a suis iterata insania effervescere Saxones, sibique