comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
existĩabat᷑. Cae sar eo tẽpore cũ legiõe una ꝓfectꝰ¬
erat ad recipiẽ das ult̾iores ciuitates &e rẽ frumen¬
murco ꝑlr̃as factꝰ de postulatis liboĩs & bibuli le¬
gionẽ relinꝗt. ip̃e oricũ reu̾tt᷑. Eo cũ ueisset euo¬
cãtur illi ad colloꝗũ. prodit libo: neq ex cusat bi
utilitatis eiꝰ iracũdia ĩpedirẽt᷑. põpei sũmã eͥẽ ac
fuisse sẽꝑ uolũtatẽ ut cõponent᷑ atq ab armis dis¬
cede̾tur. sed potestatẽ huiꝰ rei nullã se habeͣ. ꝓptea
qͣ de cõsilii sentẽtia suma belli rerũq om̃iũ põpes¬
ꝑimiserat. sed postulatis caesaris cognius missuros ad
põ. atq illũ reliqͣ ꝑ se acturũ hortãtibꝰ ip̃is. int̾ea e
mãerẽt inducie dũ ab illo rediri posset. neue alt alt̾i
nocẽ posset. huc addit pauca de causa & de copiis
auxiliisq suis. Quibꝰ rebꝰ neq tũ respõdẽdum caesar
existĩabat. neq nũc ut mẽorie prodat᷑ satis cause:

Expanded text:
cum legione una profectus ad recipiendas ulteriores civitates et rem frumenMurco per litteras factus de postulatis Libonis et Bibuli legionem relinquit; ipse Oricum revertitur. eo cum venisset, evocantur illi ad colloquium. prodit Libo atque excusat Bibutilitatis eius iracundia impedirentur. Pompei summam esse ac fuisse semper voluntatem, ut componeretur atque ab armis discederetur, sed potestatem eius rei nullam habere, propterea quod de consilii sententia summam belli rerumque omnium Pomprmiserint. sed postulatis Caesaris cognitis missuros ad Pompeium, atque illum reliqua per se acturum hortantibus ipsis. interea manerent indutiae, dum ab illo rediri posset, neve alter alteri noceret. huc addit pauca de causa et de copiis auxiliisque suis. Quibus rebus neque tum respondendum Caesar existimavit, neque nunc, ut memoriae prodatur, satis causae
Abbreviated transcription (Latin):
quotidie tẽpus ad trãsportãdũ leĩoribꝰ uẽtis expecta¬
bãt. Quibꝰ rebꝰ ꝑmotꝰ caesarbrũdusiũ ad suos seuerius,
scripsit: nacti idoneũ uẽtũ ne occasionẽ nauigandii
dimutent siue ad litoͬa apolloniatiũ cursũ dirigere
atq eo naues elice̾ possẽt. Nec acustodibꝰ classiũ loca
maxĩe uacabãt: ꝙ se lõgius portubꝰ cõmute nõ aude¬
rẽt. Illi adhibita audacia & u̾tute adm̃istrãtibꝰ. M.
ãtonio & fufio caleno multũ ip̃is militibꝰ hortãtib
neq ullũ ꝑiculũ pro salure caesaris recusãtibus nacti
austrũ naues soluũt atq alt̾a die apolloniã dyrͣa

Expanded text:
transportandum lenioribus ventis expectabant. quibus rebus permotus Caesar Brundisium ad suos severius scripsit, nacti idoneum ventum ne occasionem navigandi dimitterent, si vel ad litora Apolloniatium cursum dirigere atque eo naves eicere possent. haec a custodiis classium loca maxime vacabant, quod se longius a portibus committere non auderent. Illi adhibita audacia et virtute administrantibus M. Antonio et Fufio Caleno, multum ipsis militibus hortantibus neque ullum periculum pro salute Caesaris recusantibus, nacti austrum naves solvunt atque altero die Apolloniam Dyrra
Abbreviated transcription (Latin):
.A.plotiꝰ.l. tiburtiꝰ cẽturiões militesq nõ nulli. Tũ labienꝰ
desinite ergo de cõposinõe loꝗ Nã nobis nisi capite
.M.celius rufus pͥtor cã debitorũ suscepta initio magistratꝰ
tribunal suũ iuxta .c. trebonii p̾toris urbani sellam
collocauit. & siꝗs appellauisset de extiãtiõe et de so¬
lutiõibꝰ q̃ ꝑ arbitriũ fierẽt ut presens caesar cõstitue¬
rat fore auxilio pollicebat᷑. sed fiebat eꝗtate decre-¬
ti et hũanitate trebonii ꝗtẽporibꝰ clemẽt &e modera¬
te ius hoc dicẽdũ existĩabat: ut reꝑͣi nõ possit a ꝗbuᷤᷤ
initiũ appellãdi nasce̾tur. Nã fortasse ĩ opiã excusae

Expanded text:
M. Plotius L. Tiburtius centuriones militesque non nulli. tum Labienus: M. Plotius L. Tiburtius centuriones militesque non nulli. tum Labienus: desinite ergo de conpositione loqui; nam nobis nisi Caesari M. Caelius Rufus praetor causa debitorum suscepta initio magistratus tribunal suum iuxta C. Treboni, praetoris urbani, sellam collocavit, et siquis appellavisset de aestimatione et de solutionibus, quae per arbitrum fierent, ut Caesar praesens constituerat, fore auxilio pollicebatur. sed fiebat aequitate decreti et humanitate Treboni, qui his temporibus clementer et moderate ius dicendum existimabat, ut reperiri non possent, a quibus initium appellandi nasceretur. nam fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
tos mutẽ. q̃ ẽ fugiuuis a saltu pyrineo p̾donibꝰq licuisset
p̾serũ ut id age̾nt ne ciue s cũ ciuibꝰ armis decertarent.
Multa supplicit᷑ locutꝰ ut de sua atq oĩum salute debebat
silẽtioq ab utrisq militibꝰ facto: auditũ respõsũ est ab
alt̾a ꝑte. aulũ uaronẽ profiteri se alt̾a die ad colloqũ
uẽturũ atq una uis uirũq ad modũ uto legati uẽire
et q̃ uellẽt expone̾ possẽt: certũq ei tẽpꝰ cõstituitur.i
Quo cũ esset post̾o die uẽtũ: magna utrĩq multitudo:
cõuenit: magnaq expectatio huiꝰ rei:atq: oium animi
intẽti eͥe ad pacẽ uidebãtur. qua ex freq̃ntia .i. labienꝰ
prodit: sũmissa oratiõe loꝗ de pacẽ atq alt̾cari cum
uectinio incipit. Quorũ mediã orationẽ int̾rũpunt
undiq subito tela ĩmissa. q̃ ille obtectꝰ armis militum
uitauit. Uulnerãt᷑ tamẽ ꝗͣ plures. ĩ his corneliꝰ balbuᷤ

Expanded text:
uod etiam fugitivis ab saltu Pyrenaeo praedonibusque licuisset, praesertim cum id agerent, ne cives cum civibus armis decertarent. multa suppliciter locutus, ut de sua atque omnium salute debebat, silentioque ab utrisque militibus auditus. responsum est ab altera parte Aulum Varronem profiteri se altera die ad colloquium venturum atque una visurum, quemadmodum tuto legati venire et quae vellent exponere possent; certumque ei rei tempus constituitur. quo cum esset postero die ventum, magna utrimque multitudo convenit, magnaque erat expectatio eius rei atque omnium animi intenti esse ad pacem videbantur. qua ex frequentia T. Labienus prodit, summissa oratione loqui de pace atque altercari cum Vatinio incipit. quorum mediam orationem interrumpunt subito undique tela immissa; quae ille obtectus armis militum vitavit; vulnerantur tamen complures, in his Cornelius Balbus,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is se reupiẽtibꝰ eent. His rebꝰ cõplens legioes redu¬
ci iussit. Põpeiani hoc insolẽtius atq audacius nr̃os
pͥmẽ & instare ceꝑũt: cratesq: p̾munitiõe obiectas
propulerũt ut fossas trascẽderẽt.Quod cũ aĩadutis¬
set caesar ueruꝰ ne nõ reducti sed deiecti uiderẽtur
maiusq: detͥmẽtũ caꝑet᷑ a medio fere spato suos ꝑ'
antoniũ ꝗ ei legiõi p̾erat cohortatꝰ tuba signũ dari
atq in hostes fieri ĩpetũ iussit. Milites legionis
none subito cõspicat pila cõiecerũt: & ex inferioͬe
obiecti & institute fosse magno ĩpedimẽto fuerunti

Expanded text:
nostris se recipientibus essent. his rebus conpletis legionem redunostris se recipientibus essent. his rebus conpletis legionem reduci iussit. Pompeiani hoc insolentius atque audacius nostros premere et instare coeperunt, cratesque pro munitione obiectas propulerunt, ut fossas transcenderent. quod cum animadvertisset Caesar, veritus, ne non reducti, sed deiecti viderentur maiusque detrimentum caperetur, a medio fere spatio suos per Antonium, qui ei legioni praeerat, cohortatus tuba signum dari atque in hostes impetum fieri iussit. milites legiones viiii subito conspirati pila coniecerunt et ex inferiore obiecti et institutae fossae magno impedimento fuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cepit.et cũ una ex ꝑte prope ȩquũ aditũ habẽt pͥmũ
sagutariis fũditoribꝰ circiuectis: postea leuis arma-¬
ture magna multitudie missa tormẽtisq: prolatis
munitiões ĩpediebat.Neq erat facile nr̃is unot ẽpoe
propugnare & muire.Caesar cũ suos ex oĩbꝰ ꝑtibꝰ uulne¬
nerari uidet:reciꝑe se statuit & loco excede. Erat ꝑi
decliue receptus. illi autẽ acrius instabãt: neq: regredi
nr̃os pauebãtur: q tĩore adducti locũ relinq̃re uidebãt᷑
Dicitur eo tẽpore glorias apud suos põpeius dixisse nõ
recusare se ꝗn nullius usus ĩꝑator extiaret᷑: si sine i¬
maxĩo detrimẽto legiões caesaris se se recepissẽt ĩde
quo temẽ essẽt egresse.Caesar receptui suorũ timẽs
crates ad extremũ tumulũ cõtra hostẽ proferi et
adusas locari. Int̾ has mediocri latuudine fossam:
tectis militibꝰ obduci iussit: locũq inoẽs ꝑtes ꝗͣ maxĩe
ĩpediri. ipse idoneis locis fũditoͬes ĩstruxit: ut p̾sidio

Expanded text:
quum aditum haberet, primum sagittariis funditoribusque circumiectis, postea levis armaturae magna multitudine missa tormentisque prolatis munitiones impediebat. neque erat facile nostris uno tempore propugnare et munire. Caesar cum suos ex omnibus partibus vulnerari videret, recipere se iussit et loco excedere. erat per declive receptus. illi autem hoc acrius instabant neque regredi nostros patiebantur, quod timore adducti locum relinquere videbantur. dicitur eo tempore glorians apud suos Pompeius dixisse, non recusare se, quin nullius usus imperator existimaretur, si sine maximo detrimento legiones Caesaris sese recepissent inde, quo temere essent progressae. Caesar receptui suorum timens crates ad extremum tumulum contra hostem proferri et adversas locari, intra has mediocri latitudine fossam tectis militibus obduci iussit, locumque in omnis partes quam maxime impediri. ipse idoneis locis funditores instruxit, ut praesidio
Abbreviated transcription (Latin):
delectos ĩposuit: atq eas ĩlit oe̾ plũibꝰ in locis seꝑ atĩ
dispo suit nauesq triremes duas qͣs brũdusu faciẽ¬
das curauerar ꝑ causã excẽdorũ rẽigiũ ad faucis por
pdire iussit Hlas cũ audaciꝰ progressas ubo uidẽt
spãs int̾cipi posse qͣdriremes.u. ad eas misit. q̃cum
nauibꝰ nr̃is ꝑropĩqͥssẽt nr̃i uet̾ani inportũ refugerũt
ili studio ĩ citati incaunꝰ se q̃bãt᷑. iã ex oĩbꝰ ꝑtibꝰ subi¬
to ãtoniane scaphe signo dato ĩ hostes incitauerũt
pͥmoq ĩpetu unã ex his qͣdriremẽ cũ remigibꝰ defen¬
soribusq suis ceꝑũt. et reliqͣs turpit̾ refuge coegerũt
Aahoc detͥmẽtũ accessit ur ab eꝗtibꝰ ꝑ orã maritimã
ab atonio dispositis aqͣri prohibẽnt᷑. Qua necesitate
et ignomĩa ꝑ motꝰ libo discessit abrũdusio: ob sessio¬
nẽqͦ nr̃orũ omisit. Multi iã mẽses trãsierant. et

Expanded text:
delectos inposuit atque eas in litore pluribus locis separatim delectos inposuit atque eas in litore pluribus locis separatim disposuit navesque triremes duas, quas Brundisii faciendas curaverat, per causam exercendorum remigum ad faucis portus prodire iussit. has cum audacius progressas Libo vidisset, sperans intercipi posse quadriremes V ad eas misit. quae cum navibus nostris propinquassent, nostri veterani in portum refugiebant, illi studio incitati incautius sequebantur. iam ex omnibus partibus subito Antonianae scaphae signo dato se in hostes incitaverunt primoqt, reliquas turpiter refugere coegerunt. ad hoc detrimentum accessit, ut equitibus per oram maritimam ab Antonio dispositis aquari prohiberentur. qua necessitate et ignominia permotus Libo discessit a Brundisio obsessionemque nostrorum omisit. Multi iam menses erant et
Abbreviated transcription (Latin):
initia rerũ q̃ occupatione magistratuũ & tem¬
porũ solicitã it aliã hẽbãt celerẽ & facilẽ exitũ
habuerũt. Libo profectꝰ ab orico cũ classe cui pͥerat
nauiũ .i. brũdusiũ ueĩt. ĩsulãq q̃ cõtra portũ brũ¬
dusũ est occupauit. ꝙ pͥstae̾ arbitrabat᷑ unũ locũ qͣ
necessariꝰ nr̃is erat egressus ꝗͣ dĩum litora ac portus
custodia clausus teneri. hic repẽtino aduẽtu naues
onerarias qͣsdã nactꝰ incẽdit. & unã frumẽto onustã
abduxit. magnũq nr̃is t̾rorẽ iniecit. Et nocte mili¬
abꝰ ac sagutariis int̾rã expositis p̾sidiũ eꝗtũ deiecit.
et adeo loci oportũtate profecit: uti lr̃as ad põpeiũ
sua dasse auxilia caesaris prohibiturꝰ. Erat eo tẽpoe
antoniꝰ brũdusii. u̾tute militũ cõfisus scafas magnaꝵ
nauiũ circitꝰ xl. eratibꝰ pluteisq cõtexit: eoq milites

Expanded text:
initia rerum, quae occupatione magistratuum et teminitia rerum, quae occupatione magistratuum et temporum sollicitam Italiam habebant, celerem et facilem exitum habuesulamque quae contra portum Brundisinum est occupavit, quod praestare arbitrabatur unum locum, qua necessarius nostris erat egressus, quam omnia litora ac portus custodia clausos tueri. hic repentino adventu naves onerarias quasdam nactus incendit et unam frumento onustam abduxit magnumque nostris terrorem iniecit, et noctu militibus ac sagittariis in terra expositis praesidium equitum deiecit et adeo loci opportunitate profecit, uti ad Pompeium littersua classe auxilia sese Caesaris prohibiturum. Erat eo tempore Antonius Brundisii; is virtute militum confisus scaphas navium magnarum circiter lx cratibus pluteisque contexit eoque milites
Abbreviated transcription (Latin):
milonẽ missis ꝗdodio int̾fecto eiꝰ noĩe erat dãnatꝰ
atq eũ in italiã euocato ꝙ magnis muẽribꝰ datis
gladiatorie fãilie reliꝗas qͣs hẽbat sibi cõũxit:
atq eũ inturinũ ad solicitãdos pastores pͥmisit
ipse cũ casilinũ ueisset uno qͦq tẽpoe signa eius
militaria atq arma capue e̾e̾nt cõprehẽsa failia
neapoli.ius atq proditio oppidi apparͬet patesac¬
ns cõsiliis exclusus capua &e ꝑiculũ ueritꝰ ꝙ cõuẽtus
arma ceꝑat atq: eũ hostis loco hẽndũ existiãbat
ĩꝑio facẽ põpeii q̃ mãdata ad se ꝑbibulũ delata
eent. quos ere aliẽo laboraͬe arbitrabat᷑ solicitabat
gastulis cosã in agro turino oppugnaͬe cepit. Isi
cũ .Q. pedio pͥtoͬe cũ legiõe lapide ictꝰ ex muro ꝑut
galuis & hispaĩs ꝗ ab eo p̾dãdi cã missi erãt pecu¬
niã pollicitarẽtur ab his est intͥfectꝰ. Ita magnaꝵ

Expanded text:
Milonem missis, qui Clodio interfecto eo nomine erat damnatus, Milonem missis, qui Clodio interfecto eo nomine erat damnatus, atque eo in Italiam evocato, quod magnis muneribus datiladiatoriae familiae reliquias habebat, sibi coniunxit atque eum in Thurinum ad sollicitandos pastores praemisit. ipse cum Casilinum venisset unoque tempore signa eius militaria atque arma Capuae essent comprensa et familia Neapoli visa quae proditionem oppidi appararet, patefactis consiliis exclusus Capua et periculum veritus, quod conventus arma ceperat atque eum hostis loco habendum existimabat, imperio facere Pompei, quae mandata ad se per Vibullium delata essent, quos ex aere alieno laborare arbitrabatur, sollicitabat.is ergastulis Compsam in agro Hirpino oppugnare coepit. eo cum a Q. Pedio praetore cum legione , lapide ictus ex muro perit. Gallis atque Hispanis, qui eo praesidii causa missi erant, pecuniam polliceretur, ab his est interfectus. ita magnarum
Abbreviated transcription (Latin):
gras uo tenẽ possessiões ꝗ se debe fateãt᷑ cuiꝰ aĩ aut
cuiꝰ ĩpudẽtie est: Itaq ꝗ hoc postularet. reꝑiebatur
nẽo.atq ip̃iꝰ ad quorũ cõmodũ ꝑtiẽbat: durior in¬
uẽtꝰ est celiꝰ et ab hoc profectis initio ne frustra
ingressus turpẽ causã uideret᷑ legẽ promulgauit
ut se exis seni dies sine usuris credite pecĩe soluã¬
tur. Cũ resisteͬt seruiliꝰ cõsul reliꝗq magistratus
et minꝰ opinione sua efficetad hoĩum excitãda studia
sublata pͥore lege duas promulgauit.Unam qua
mercedes habitationũ anuas cõductoribꝰ donauit.
alt̾ã tabula nouarũ. Impetuq multitudĩs in .c.i
treboniũ facto & nõnullis uulneratis cũ de tͥbuali
ꝑturbauit. De ꝗbꝰ rebꝰ seruiliꝰ cõsul ad senatũ retulit.i
eũ cõsul senatu prohibuit: & cõtionari conantẽ
de rostris deduxit.iue ignomĩa et dolore ꝑmotus
palã se proficisci ad caesarẽ simulauit. clã nũtiis ad

Expanded text:
 aut cuius impudentiae est? itaque, hoc qui postularet, reperiebatur nemo. atque ipsis, ad quorum commodum pertinebat, durior inventus est Caelius. et ab hoc profectus initio, ne frustra ingressus turpem causam videretur, legem promulgavit, ut sexenni die sine usuris creditae pecuniae solvantur. Cum resisteret Servilius consul reliquique magistratus et minus opinione sua efficeret, ad hominum excitanda studia sublata priore lege duas promulgavit, unam, qua mercedes habitationum annuas conductoribus donavit, aliam tabularum novarum, impetuque multitudinis in C. Trebonium facto et nonnullis vulneratis eum de tribunali eturbavit. de quibus rebus Servilius consul ad senatum rettulit, eum consul senatu prohibuit et contionari conantem de rostris deduxit. ille ignominia et dolore permotus palam se proficisci ad Caesarem simulavit; clam nuntiis ad
Abbreviated transcription (Latin):
sũ reductꝰ existĩabor bello ꝑfecto.Ab his caesar hec t¬
dicta cognouit ꝗ sermoĩ int̾fuerũt. Conatꝰ tamen:
nihilominꝰ est aliis ranõibꝰ ꝑcolloꝗa de pace agere
Int̾bina castra põpeii atq cesaris unũ flumẽ tantũ
int̾erat tapsus. crebraq int̾ se colloꝗa milites hẽbãt
neq ullũ int̾m telũ ꝑ pactiões ioq̃ntiũ iacebatur.
Mutit .p. uectiniũ legatũ ad ripã ipsã flum̃is ꝗea q̃ maxĩe

Expanded text:
sum reductus existimabor. bello perfecto ab iis Caesar haec sum reductus existimabor. bello perfecto ab iis Caesar haec facta cognovit, qui sermoni interfuerunt. conatus tamen nihilominus est aliis rationibus per colloquia de pace agere. Inter bina castra Pompei atque Caesaris unum flumen tantum intererat Apsus, crebraque inter se colloquia milites habebant, neque ullum interim telum per pactiones loquentium traiciebatur. mittit P
Abbreviated transcription (Latin):
in opie uitãde cã orationẽ institusse.: neq ullã spẽ
aut cõditionẽ pacis afferẽ: ad reliquã cogitationem
belli se se recepit. Bibulus multos dies tͥra ꝓhibitus
et grauioe̾ morbo & frigoe ac laboe ĩpeditꝰ. cũ neq
curai posset: neq susceptũ officiũ de serẽ uellet uĩ
morbi sustinẽ nõ potuit. Eomortuo ad neminem
unũ sũma ĩꝑii redit. sed seꝑatĩ suã ꝗsq classẽ ad
arbitriũ suũ adm̃istrabat. Uibullius sedaro tumul¬
tu quẽ repẽtinꝰ aduẽtꝰ cesaris cõcitauerat. ubi pͥmũ
rursus adhibito libone &e.l. luceio et theo fane ꝗbꝰ cõmu¬¬
nicãe de maxĩs rebꝰ põpeius cõsuerat de mãdatis caes.
agẽ cõstituit. quẽ ingressũ insermonẽ põpeiꝰ int̾pel-¬
lauit: et loꝗ plua̾ prohibuit. Quid mihi inꝗt aut uita
aut ciuitate opus est qͣ bñficio cesaris habei uidebor: cuiꝰ
rei opinio tolli nõ pot̾uit nisi cũ italiã ex qua profectꝰ

Expanded text:
 omnem orationem instituisse, neque ullam spem aut condicionem pacis adferre, ad reliquam cogitationem belli sese recepit. Bibulus multos dies terra prohibitus et graviore morbo ex frigore ac labore inplicitus, cum neque curari posset neque susceptum officium deserere vellet, vim morbi sustinere non potuit. eo mortuo ad neminem unum summa imperii redit, sed separatim suam quisque classem ad arbitrium suum administrabat. Vibullius sedato tumultu, quem repentinus Caesaris adventus concitaverat, ubi primum est, adhibito Libone et L. Lucceio et Theophane, quibuscum communicare de maximis rebus Pompeius consueverat, de mandatis Caesaris agere instituit. quem ingressum in sermonem Pompeius interpellavit et loqui plura prohibuit. quid mihi, inquit aut vita aut civitate opus est, quam beneficio Caesaris habere videbor? cuius rei opinio tolli non poterit, cum in Italiam, ex qua profectus
Abbreviated transcription (Latin):
ICTATORE HABENECOMITIAI
caesare cõsules ereãtur iulius caesar. &
x. seruiliꝰ. is .ii. erat ãnus quo ꝑleges:
ei cõsulẽ fieri licẽt. His rebꝰ cõfectis:
cũ fides tota it alia esset angustior:
neq credite pecũe soluerẽtur cõstituit ut arbitri da¬
rẽtur ꝑ eos fierẽt extimatiões possessionũ et rerũ
quãti q̃q earũ ante bellũ fuisset atq ea creduo.b

Expanded text:
ictatore habente comitia Caesare consules creantur Iulius Caesar et P. Servilius; is enim erat annus, quo per leges ei consulem fieri liceret. his rebus confectis, cum fides tota Italia esset angustior, neque creditae pecuniae solverentur, constituit ut arbitri darentur; per eos fierent aestimationes possessionum et rerum, quanti quaeque earum ante bellum fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
iã meridies appropĩqͣre uideret᷑ ad ea castra
q̃ supra demõstrauimꝰ cõtẽdit. Eodẽq: tẽpore
eꝗtatꝰ ad cãpestres mũitiões accedere & reliq̃
copie pro castris se se ostẽdẽ ceꝑũt.Uercĩgẽtoie
ex arce alexie suos cõspicatꝰ ex oppido egredit᷑
castris lõgurios. musculos. falces reliquaq: q̃
eruptiõis cã parauerãt profert. Pugnatur oe¬
firma uisa est huc cõcurrit᷑. Romãoꝵ manꝰ tãtiᷤ
eruptiõibꝰ distĩẽt᷑. nec facile pluribꝰ locis occurit
multũ ad t̾rẽdos nr̃os ualet clamor: ꝗ post ter.¬
gũ pugnãtibꝰ extitit. qͥ suũ ꝑiculũ in aliena uident
tiꝰ hoĩum mẽtes ꝑturbãt. Caesar idoneũ locũ
nactꝰ. ꝗͥ qͣq ex parte gerat᷑ cognoscit laborãtibꝰ
sũmiitit. Utrisq ad aĩum occurit unũ ee̾ illud
tẽpꝰ quo maxĩe cõtẽni cõueĩat.Qalli nisi ꝑfre

Expanded text:
iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eodemque tempore equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt. Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; crates, longurios, musculos, falces reliquaque quae eruptionis causa paraverat profert. Pugnatur pars firma est, huc concurritur. Romanorum manus tantis munitionibus distinetur nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugnantibus exstitit, quod suum periculum in aliena vident tius hominum mentes perturbant. Caesar idoneum locum nactus quid quaque ex parte geratur cognoscit; laborantibus summittit. Vtrisque ad animum occurrit unum esse illud tempus, quo maxime contendi conveniat: Galli
Abbreviated transcription (Latin):
rẽtur:se ad suos receꝑũt.ac int̾iores dũ eaq̃ a uer¬
cingẽtorige ad eruptionẽ pͥparata erãt ꝓferũt
pͥores fossas explẽt.diutiꝰ in his rebꝰ admĩstrãdis
morati pͥus suos discessisse cognouerũt:ꝗͣ muni¬
tionibꝰ appropĩqͣrẽt.Ita re infecta ĩoppidũ
reuerterũt.Bis magno cũ detͥmẽto repulsi
galli ꝗͥ agãt cõsulũt. locoꝵ ꝑitos adhibẽt: ex
his suꝑiorũ castroꝵ situs muitioẽsq cognoscũt
Erat a septẽtriõibꝰ collis quẽ propt̾ magtudinẽ
circuitꝰ oꝑe cõplecti nõ potuerũt.nr̃i necessa¬
rio et pene iniquo loco et lenit̾ decliui castꝰ
fecerũt. Hec gauis antistiꝰ reginꝰ et lutiꝰ caninius
regulus legati cũ duabꝰ legioibꝰ obtinebat. Cogͥtiᷤ
se cõstituũt: ad eũdi tẽpus definiũt: cũ meridiei
to sub lucẽ itine̾ post mõtẽ se occultauit. mili¬
tesq: ex nocturno laboͬe sese refice iussit.Cũ'

Expanded text:
rentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Verrentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Vercingetorige ad eruptionem praeparata erant proferunt, priores fossas explent, diutius in his rebus administrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt. Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco et leniter declivi castra fecerunt. Haec Gaius Antistius Reginus et Gaius Caninius Rebilus legati cum duabus legionibus obtinebant. Cognitis se constituunt; adeundi tempus definiunt, cum meridies to sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
Eodẽ tẽpore clamore ex audito dat tuba signũ
suis uercingẽtorix atq: ex oppido educit.nr̃i
ut suꝑioribꝰ diebꝰ ut cuiq erat locꝰ auributus ⁊
ad mũitionẽ accedũt. fũdis librilibꝰ sudibusq
tu tenebris adẽpto multa utrĩq uulnera accipiũt᷑
cõplura tormẽtis tela cõnciũtur. At marcꝰ antoniꝰ
et .C. treboniꝰ legati ꝗbꝰ he partes ad defẽdẽdũ i¬
euenerãt qua ex parte nros p̾mi ĩtellexerãt. his
auxilio ex ulter ioĩbꝰ castellis deductos submittebãt
dũ lõgiꝰ ab mũĩtiõe aberãt galli plus multitudiẽ
teloꝵ proficiebãt. postea ꝗͣ propius successerant
aut se stimulis ĩopinatos ĩduebãt: aut ĩscrobes de¬
lati trãsfo diebãt᷑: aut ex uallo ac turribꝰ traiecti
pilis muralibꝰ int̾ibãt. Multis undiq uulneribus
latẽ aꝑto ex suꝑioribꝰ castris eruptõe circũuẽi¬

Expanded text:
Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, ad munitiones accedunt; fundis librilibus sudibusqutu tenebris adempto multa utrimque vulnera accipiuntur. Complura tormentis tela coniciuntur. At Marcus Antonius et Gaius Trebonius legati, quibus hae partes ad defendendum obvenerant, qua ex parte nostros premi intellexerant, his auxilio ex ulterioribus castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. Multis undique vulneribuslatere aperto ex superioribus castris eruptione circumveni
Abbreviated transcription (Latin):
suorũ aĩos cõfirmabãt q incõspectu oĩum res
q et laudis cupiditas et timor ignomĩe ad uir¬
tutẽ excitabat. Cũ ameridie prope ad solis oc¬
casũ dubia pugnaret᷑ uictoria. Qermaĩ una
parte cõfertis turmis ĩ hostẽ ĩpetũ fecerunt
eosq propulerũt. Quibꝰ ĩ fugã cõiectis sagittaũ¬
III
circũuẽti interfectiq sũt. Itẽ ex reliꝗs partibus¬
gẽdi nõ dederũt.At hi ꝗ ab alexia processerãt
mesti prope uictoria desꝑata se in oppidum'
receꝑũt. Unodie int̾misso galli atq hoc spacio
magna cratiũ scalaꝵ et harpagonũ nuo effec¬¬
to media nocte ex castris egressi cãpestres mu¬¬
nitiones accedũt.Subito clamore sublato qͣ⁊
significanõe ꝗ ĩ oppido obsidebãtur de suo ad¬
uẽtu cognosce̾ possẽt crates proiicẽ.fũdis sagit.¬
tis lapidibꝰ nr̃os de uallo ꝑturbare reliquaq
q̃ ad oppugnationẽ ꝑtinẽt parãt admĩstrare

Expanded text:
suorum animos confirmabant. Quod in conspectu omnium res suorum animos confirmabant. Quod in conspectu omnium res erat, utrosque et laudis cupiditas et timor ignominiae ad virtutem excitabant. Cum a meridie prope ad solis occasum dubia victoria pugnaretur, Germani una in parte confertis turmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt; quibus in fugam coniectis sagittarii circumventi interfectique sunt. Item ex relinon dederunt. At ei qui ab Alesia processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare.
Abbreviated transcription (Latin):
gratulatio int̾eos.atq oĩum anĩ ad letitiã ex citã¬
tur. Itaq prductis copiis ante oppidũ cõsidunt
et proximã fossã cratibꝰ integunt atq aggere
explẽt. seq ad eruptionẽ atq oẽs caũs appant
Cesar om̃i ex̾citu adutrãq partẽ mũitionũ dispo¬
sito: ut siusus ueĩat suũ ꝗsq locũ teneat. & no¬
ueĩt. Eꝗtatũ et ex castris educi et p̾liũ cõmuti:
iubet.Erat exoĩhcastris q̃ sũmũ undiq iugũi
tenebat: despectꝰ atq: om̃s milites intẽti pugne
euẽtũ expectabãt. Qalli int̾ eꝗtes raros saguta¬
rios expeditos leuis armature int̾iecerãt.qui
suis cedẽtibꝰ auxilio succurrent et nr̃oꝵ eꝗtũ'
uulnerati pͥlio excedebãt.Cũ suos pugna suꝑio¬
res eẽ galli cõfident:et nr̃os multitudĩe p̾mi'
uiderẽt ex õĩbꝰ partibꝰ & hi ꝗ mũitioibꝰ cõtiẽbãt᷑
et hi ꝗ ad auxiliũ cõuerãt clamore et ululatu

Expanded text:
gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitangratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum evulnerati proelio excedebant. Cum suos pugna superiores esse Galli confiderent et nostros multitudine premi viderent, ex omnibus partibus et ei qui munitionibus continebantur et hi qui ad auxilium convenerant clamore et ululatu
Abbreviated transcription (Latin):
res cogat atq auxilia morẽtur ꝗͣ aut deditiõ is
aut pacis subeũdã cõditionẽ. Mãdubii ꝗeos oppi¬
do receꝑãt cũ liberis atq: uxoribꝰ exire cogũtur
N icũ ad mũitiões romãoꝵ accessissẽt flẽtes õib
precibus orãt ut se ĩseruitutẽ receptos cibo iuua¬
rẽt. Nos caesar dispoĩtis inuallo custodibꝰ recipi
prohibebat. Interea cõmius reliꝗq duces ꝗbus
sũma ĩꝑii ꝑmissa erat cũ oĩbꝰ copiis ad alexiam:
ꝑuener ũt et colle exteriore occupato nõ lõge
mille passibꝰ a nr̃is mũitiõibꝰ cõsidũt. Posterodie
eꝗratu ex castris educto oẽm eã planiciẽ quã
ĩlõgitudinẽ qͣtuor milia passuũ pate dmõsftum̃
cõplẽt. pedestresq copias paulũ ab eoloco abditas
in locis suꝑioibꝰ cõstituũt. Erat ex oppido alexia
despectꝰ incãpũ. Cõcurrit̾ his auxiliis uisis. fiti

Expanded text:
res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus ab nostris munitionibus considunt. Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxiliis visis; fit
Abbreviated transcription (Latin):
teuronũq fecerũt. ꝗ ĩ oppida cõpulsi acsimili
ĩopia coacti eoꝵ corporibꝰ ꝗ etate adbellum ĩ¬
utiles uidebãtur uitã tolerauerũt: neq se hosti¬
bus tradiderũt. Cuius rei si exẽplũ nõ hẽremuᷤ
gallia cĩbri magnaq illata calamitate finibꝰ ꝗẽ
nr̃is aliqñ excesserũt. atq alias t̾ras petierũt. Iu¬
ra leges agros. libertatẽ nobis reliq̃rũt. Romãi
fama bello nobiles potẽtesq: cognouerũt.Horũ
ĩagris ciuitatibꝰq cõsidere atq his etͥnã ĩiunge̾
seruitutẽ: Neq .ii. ulla alia cõditiõe bella gesserũt.
Quod si ea q̃ ĩ lõginꝗs natiõibꝰ gerũtur ignoratis res¬
et legibꝰ cõmutatis feris securibꝰ subiecta ꝑpetua
pͥmit᷑ seruitute. Sentẽtiis dictis cõstituit᷑ ut hiꝗ
ualitudĩe & etate inutiles sũt bello excedãt oppi
discedãt. Illo tamẽ tẽpore potiꝰ utẽdũ cõsilio si

Expanded text:
Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberemusGallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. Romanifama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, reset legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute." Sententiis dictis constituunt ut ei qui valetudine aut aetate inutiles sunt bello oppido excedandescendant: illo tamen potius utendum consilio, si
Abbreviated transcription (Latin):
piẽdo oẽm galliã respiciamꝰ qͣm ad nostrũ aux¬
iliũ cõcitauimꝰ. ꝗͥ hoĩum milibꝰ lxxxx uno loco ĩ¬
terfectis propĩꝗs cõsãguiẽisq nr̃is anĩ fore ex¬
istimatis. Si pene in ip̃is cadaueribꝰ p̾lio decerta¬¬
re cogẽtur.Nolite hos ur̃o auxilio expoliare'
ꝗuestre salutis cã suũ ꝑiculũ neglexerĩt. nec
stultitia ac temeritate uestra aut ãi ĩbecillita¬
te oẽm galliã prosternẽ: & ꝑpetue seruituti:
subiicere.An ꝗ ad diẽ nõ uenerũt: de eorum
fide cõstãtiaq dubitatis. Iuid ergo romanoꝵ¬
aĩos ĩ illis ulter iõibꝰ mũĩtiõibꝰ sine cã quotidie
exceri putatis. si illorũ nũtiis cõfirmaĩ nõ potes¬
tis: omĩ aditu pͥsepto: His utim̃i testibꝰ apꝓpin¬
quare eoꝵ. aduẽtũ. cuius rei timoe exteriti diẽ¬
q noctẽq ĩoꝑe u̾sant᷑. Quid ergo mei cõsilii est
face̾ ꝗ nr̃i maiores nequaꝗͣ pari bello cĩbroꝵ

Expanded text:
piendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatẽq militũ reprehẽdit. q sibi ip̃i iudicas¬¬
sent quo procedẽdũ aut ꝗͥagẽdũ uideret᷑. neq
signo dato recipiẽdi cõstitissent:neq atri.mil.
loci posset: ꝗ ipse ad auaricũ sensisset: cũ sine
duce et eꝗtatu deprehẽsis hostibꝰ de exploͬa̾tã
uictoriã dimisisset: ne paruũ modo detͥmẽtũ:
incõtẽtiõe propt̾ iniꝗtatẽ loci accideͬt. Quãto
oꝑe eoꝵ anĩ magnitudinẽ admiraret᷑. quod

Expanded text:
cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicaviscupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunloci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudin
Abbreviated transcription (Latin):
prorupit. duobꝰ quoq int̾fectis reliquos a porta
paululũ submouit. conãtibꝰ auxiliariis suis frus.¬
tra inꝗt mee uite subuẽire conam̃ĩ. quẽ iã sãgui
uiresq deficiũt. Proĩde hĩc abite dũ est facultas
uosq ad legionẽ recipite.Ita puognãs post pau¬
lulũ cõcidit. ac suis saluti fuit. nr̃i cũ undiq pre¬
merẽtur xluicẽturionibꝰ amissis deiecti sũt loco
Sed intolerãtiꝰ gallos in sequẽtes lęgio detĩa tarda¬
.xiii.legiõis cohortes exceꝑũt: q̃ ex castris mĩoribꝰ
eductẽ cũ tico sextio legato ceꝑãt locũ suꝑiorẽ
legiõe subi pͥmũ planiciẽ acceꝑũt infestis cõtra
hostes signis cõstiterũt. Uercingẽrtorie ab⁊
radicibꝰ collis suoᷤ intra mũitiões reduxit. Eodẽ
die sũt milites paulo minꝰ septingẽti desiderati.
Postero die caesar cõcione aduocata temeritatẽ

Expanded text:
irrupit duobusque interfectis reliquos a porta irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardaXIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo loco cũ legiõe progressus ubi cõstituerat euẽ¬¬
tũ pugne expectabat. Cũ acerime cominꝰ pugna¬
retur hostes loco et nuo.nr̃i uirtute cõfiderẽt subito
sũt hedui uisi ab latere nr̃is apto. quos cesar ab
dextera parte alio ascẽsu manus distinẽde cã mi¬
serat. Ni similitudĩe armoꝵ uehemẽter nr̃os ꝑter¬
ruerũt: ac tãet si dextris humeris exertis aĩadũ¬
tebãtur qͥ insigne pacatũ esse cõsueuerat. tamen
id ip̃m sui fallendi cã milites ab hostibꝰ factũ existi¬
mabãt. Eodẽ tẽpore. li. fabius cẽturio ꝗq muꝵ
una ascẽderãt: circũuẽti atq intͥfecti muro pͥcipi¬
ac sui desꝑãs multis uulneribꝰ acceptis maĩpulaibꝰ
suis ꝗillũ secuti erãt: quoniã inꝗt me una uobiscũ
cupiditate glorie adductꝰ inꝑiculũ deduxi. Uos
data facultate uobis cõsulite. simul ĩ medioᷤ hosteᷤᷤ

Expanded text:
ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, evenex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipiac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quocupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes
Abbreviated transcription (Latin):
incitati oppidũ a romaĩs teneri pͥ̾missis eꝗtibꝰ magno
cõcursu eo cõtẽderũt. Eorũ ut ꝗsq pͥmus uenerat sub
muro cõsistebat: suoꝵq pugnãtiũ nũeꝵ augebat. Iuoꝵ
cũ magna multitudo cõueisser: matresfamilie quaei
pauloante romaĩs manꝰ de muro tẽdebãt suos obtestari.
et more gallico passũ capillũ ostẽstare liberosque
incõspectũ profere ceperũt.Erat romãĩs nec loco
neq̃ nuo equa cõtẽtio.simul et cursu & spatio et pug¬
ne de fatigati nõ facile recẽtes atq integros sustĩe¬
bãt. Gaesar cũ iniquo locopugnari hostiũq augeri
copias uider& p̾metuẽs suis. ad titũ sextũ legatũ quẽ:
mioribꝰ castris p̾sidio reliq̃rat misit: ut cohortes ex
castris celeriter educeͬt:et sub infimo colle adextͥo
latere hostiũ cõstitueret. ut si nr̃os loco pulsoᷤ uideͬt
quominꝰ libẽ hostes insequent᷑ terreͬt. Ipse paulum

Expanded text:
incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum
Abbreviated transcription (Latin):
Tum uo̾ ex oĩbꝰ urbis partibꝰ orto clamõe ꝗ logiꝰ aberã
repẽtino tumultu ꝑterĩti cũ hostẽ intra portas exis¬
timarẽt c̃ẽ sese ex oppido eiecerũt. Matres failie
de muro uestẽ argẽtũq iactabãt: et pectoe nudo
prominẽtes passis maĩbꝰ obtestãtur romaos ut sibi
parce̾nt. neu sicut auarici fecissẽt ne a mulierib
ꝗͥẽ atq infatibꝰ ab stine̾nt nõ nulle de muris pmais
demisse se se militibꝰ tradebãt. Labienus cẽturio legi¬
onis octaue quẽ int̾ suos eo dixisse die cõstabat exci¬
tari se auaricicẽ sibus pͥmiis: neq cõmissuꝵ ut pͥus
ꝗs ꝗͣ murũ ascẽdet. tres suos nactus maĩpulares atq:
ab his subleuatꝰ muꝵ ascẽdit.Hos ipse rursus sĩgulos
exceptãs inmurũ extulit. Interĩ ꝗ ad alterã partẽ
oppidi ut supra demõstrauimꝰ mũitiõis cã cõuene¬
rãt. pͥmo exaudito clamore inde etiã crebris nũtus

Expanded text:
Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis
Abbreviated transcription (Latin):
inferiore om̃i spacio uano relicto suꝑiorẽ partem
collis usq ad muꝵ oppidi dẽsissimis castris cõpleuerãt
M ilites dato signo celerit̾ ad mũitionẽ ꝑuenũt. ea mq
trãsgressi trinis castris potiũtur. Ac tãta fuit ĩ cast̾s
capiẽdis celeritas ut uoco mapatus rex tutiobragũ
subito intabernaculo oppressus. ut meridie cõquie¬
uerat suꝑiore corporis parte nudata uulnerato eqͦ
uix se ex manibꝰ pͥdãtiũ militũ eriꝑet. Cõsecutus id
q aũo proposuerat caesar receptui cani ussit. legiõiq
decime qua cũ erat cõcionatus signa cõstituit. ac re¬
liquaꝵ. legionũ milites nõ ex audito sono tube qđ
satis magna uallis int̾cedebat: tamẽ atri. militum
legatisq ut erat a cesare pͥceptũ retinebãtur. Sed:
elani spe celeris uictorie et hostiũ fuga et suꝑiorum
sequẽdi ꝗͣ muro oppidi portisq appropĩquarenti

Expanded text:
inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et superiorum quam muro oppidi portisque appropinquarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
signis militaribꝰ raros milites ꝗex oppido aĩaduer¬
terẽtur ex maioribꝰ castris ad miora traducit. le:¬
gatis quos singulis legiõibꝰ pͥfecerat: ꝗͥ fieri uelit
ostẽdit. In pͥmis monet ut cõtineãt milites ne stu¬
dio pugnãdi aut spe pͥde lõgiꝰ progrediãtur. quid
iniꝗtas loci hẽ at in cõmodi propoĩt. Hoc una cele¬¬
ritare posse mutari: occasiõis esse rẽ nõ p̾lii.Nisre¬
bꝰexpositis signũ dat. et ab dextra parte alio ascen¬
su eodẽ tẽpore ad heduos mutit. Oppidi murꝰ abt
planicie atq in itio ascẽsus recta regiõe si nullꝰ an¬
fractꝰ int̾cederet: mille.cc. passus aberat. ꝗꝗd huic
cir cuitꝰ ad moliẽ diũ diuũ accesserat id spatium e¬
itineris augebat. et amedio fere colle in lõgitudine
ut natura mõtis ferebat ex grãdibꝰ saxis sex pedum
nũm ꝗ nostrũ ĩpetũ tardaret᷑ produxerãt galli. atque

Expanded text:
signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadversignis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque
Abbreviated transcription (Latin):
occupato. si alterũ amisissẽt. ꝗn pene circũualla¬
ti atq om̃i exitu et ꝑabulatiõe int̾lusi uide̾nt᷑
ad hũc mũiendũ oẽs a uercingẽtorige euocatos.i
il ac re cognita caesar mutit nocte ꝗͣ plures eꝗtum
turmas eisdẽ media nocte ĩꝑat: ut paulo tumul¬
tuosius oĩbꝰ locis uagarẽtur. Prima luce magnũ
nuͣm ĩpedimẽtoꝵ ex castris detrahi: mulionesq
cũ cassibꝰ eꝗtũ specie ac simulatiõe collibꝰ circũ¬
uehi iubet. His paucos addit eꝗtes ꝗ latiꝰ ostẽtatõiꝰ
cã uagarẽtur lõgo circuitu. Easdẽ oẽs iubet perẽ
regioẽs. Hec procul ex oppido uidebãtur:ut eaͬt
agorgonia despectus in castra. neq tãto spacio
certi ꝗ ẽet explorari potͥat. legionẽ unã iugeomit-¬
tt et paulũ progressã inferioͬe cõstituit locosil¬
uisq occultat. auget᷑ gallis suspicio atq: oẽs illo:
mũitionũ copie traducũtur. Uacua castra hostiũ
caesar cõspicatꝰ tectis insignibꝰ suoꝵ occultatisq i

Expanded text:
paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris cum cassidibus equitum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque
Abbreviated transcription (Latin):
loco cessit: sed circũuẽti oẽs int̾fectiq sũt. Eandẽ for¬
suis ierut collẽq ceꝑũt. neq nr̃oꝵ militũ uictoꝵ¬
q ĩpetũ sustine̾ potuerũt. sic cũ suis fugientibus
ꝑmixti quos nõ silue mõtesq texerũt ab eꝗtatu
sũt int̾fecti. Hoc negocio cõfecto labienꝰ reu̾titur
agẽduicũ ubi ĩpedimẽta totiꝰ ex̾citꝰ relicta erãt. Ide
cũ oĩbꝰ copiis ad caesarẽ ꝑueĩt. Defectiõe heduorũ
cognita bellũ auget̾. legatiões in oẽs ꝑtes dimit¬
tũtur. Quãtũ gratia auctoritate pecunia ualẽt ad
sollicitãdas ciuitates nitũtur: nacti obsides qͦs cesar
apud eos deposueaͬt. Horũ supplicio dubitãtes ter¬
ritãt: petũt a uercingẽtorige hedui ut ad se ueĩat
ratiõesq belligerẽdi cõmuicet. Re ĩpetrata contẽ¬
dũt: ut ip̃is sũma ĩꝑii tradat᷑ et rẽ in cõtrou̾siã de¬

Expanded text:
loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt. Eandem forloco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt. Eandem forsuis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum militum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia, auctoritate, pecunia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et re in controversiam de