comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tio & quał imminet maledictio hisqͥmpatres peccant docet
nos diuma script̾a. Sienim cham filius noe cumuroiss suũ
cham. ⁊ illiquiexeo nati sunt submaledictione factisunt. qͥ¬
iore ⁊ampliore condempnatione digni sunt. quipate soso¬
uiare ait ꝯt᷑ eos insiugere nitunt᷑ aut iiuriã ł otumelia infer¬

Expanded text:
tio, et qualis imminet maledictio eis qui in Patres peccant, divina nos docet Scriptura. Si enim Cham filius Noe, cum vidisset nudum Cham, et illi qui ex eo nati sunt, sub maledictione facti sunt, qs isti majore et ampliore condemnatione digni sunt, qui patribus obviare, aut contra eos insurgere nituntur, aut injuriam vel contumeliam eis infer
Abbreviated transcription (Latin):
non rep̃hentant. plebs ep̃m nonaccus&. nec uulgꝰ eum
arguat & qrnon ÷ discipulꝰ supͣmagistr̾. Fp̃i adeo sunt uidi¬
candi. quieos soculos elegit. Namasubditis. aut pͣue uite ho¬
minib. ñ st̾ accusanti. autꝰ arguendi aut lacerandi. U ĩ seq̃nti¬
b. Nemo bonũ faciens alt̾ibono aut factonocẽ uult. qͣntominꝰ
insuspicionẽ debet uenire fideł hõ. ut dicat aut faciat eaquȩ
patiñuult: Quia ominis suspiciopotꝰ: repellenda ꝗͣ aꝓꝓbanda.
ł recipienda. Naͦta sacrilegiumẽe. sac̃dotes ꝑseqͥ.¬

Expanded text:
non reprehendant, plebs episcopum non accuset, nec vulgus eum arguat, quia non est discipulus super magistrum . Episcopi a Deo sunt judicandi, qui eos sibi oculos elegit. Nam a subditis aut a pravae vitae hominibus non sunt arguendi, aut accusandi, aut lacerandi. Et in sequentibus. Nemo bonum faciens alteri verbo aut facto nocere vult. Quanto minus in suspicionem debet venire fidelis homo, ut dicat aut faciat ea quae pati non vult? Quia omnis suspicio est potius repellenda, quam approbanda vel recipienda. It
Abbreviated transcription (Latin):
doctor fidĩ & scͥpturȩ effulsit int̃ nos: & licet noseod̾ pascha¬
p̃dicto die celebremus. & quidã inde dubitarent. ad corrobo¬
randas tñ aĩas eorꝑ. ridẽ herme angłs dñi in habituq pasto¬
rali apparuit. & p̃cep̃ ei ut pacha die dñico ab omnib celebra.¬
ret᷑ tp̃re suo. Uñ& uos apłica auctoritate instruimꝰ õs ead̃
seruare deb̾e. qr & nos eadẽ seruamꝰ nec debetis ãcapite quo.¬

Expanded text:
doctor fidei et scripturae effulsit inter nos: licet nos eodem praedicto die celebraremus, et quidam inde dubitarent, ad corroborandas tamen animas eorum eidem Hermae angelus Domini in habitu pastoris apparuit, et praecepit ei ut Pascha die Dominico ab omnibus celebraretur tempore suo. Unde et vos apostolica auctoritate instruimus omnes eadem die servare debere, quia et nos eadem servamus, nec debetis a capite quo
Abbreviated transcription (Latin):
atq soluendi potestatẽ pͥmꝰ accepit ã dño. pͥmꝰ q ad fidem po¬
cipem eors esse uoluert̃. Quiã iubente dño in toto orbe
ordine & mͦ. Quosquirecip̃. & u̾ba eoꝵ: dñi recipit. Qui
rogauert̃ dñm missis ut mitteret oꝑarios imnessẽ suã
uUnde abeis electi. sunt. Lxx.discipłi. quoꝵ typũ ger̾t pb̃rĩ

Expanded text:
atque solvendi potestatem primus accepit a Domino, primusque ad fidem pocipem eorum esse voluerunt, qui etiam, jubente Domino, in toto orbe ordine et modo, quos qui recipit et verba eorum, Deum recipit: qui rogaverunt dominum messis, ut mitteret operarios in messem suam; inde ab eis electi sunt LXXII discipuli, quorum typum gerunt presbyteri
Abbreviated transcription (Latin):
lud altĩ seuiuente romatrimonio sotiet. ut euinadult̾et
ri debet ⁊aut manere innupta. ita ecłȩ silicet dimittere aut
ab ea segregare ep̃m suũ. ut alterũ eouiuente accipiat. s aut
Nam siadulterata fu̾it .i.sise alteri ep̃o unxerte. aut suꝑ se alte¬
rum ep̃mduxerit. aut ẽc̃ fecerit. ł desid̾au̾it ꝑ ac̾rimã penith¬
tiam aut suoreconciliet᷑ ep̃o. autinnupta ꝑ maneat. ¶ Et pau¬
lo pꝰ. Nont̃ itaq aplebe auulgarib hõib arguendꝰ ł̃ accusand̾
retoꝵ. Pnde siqui sunt uituꝑatores aut accusatoresep̃oꝵ¬

Expanded text:
ut alteri se vivente eo matrimonio societ, aut eum adulteret,ri debet, aut manere innupta: ita Ecclesiae non licet dimittere aut ab ea segregare episcopum suum, ut alterum vivente eo accipiat, sed aut Nam, si adulterata fuerit, id est, si se alteri episcopo junxerit, aut super se alterum episcopum adduxerit, aut esse fecerit vel desideraverit, per acerrimam poenitentiam, aut suo reconcilietur episcopo, aut innupta permaneat. Unde  . Non est itaque a plebe aut a vulgaribus hominibus arguendus vel accusandus rectorum. Unde, si qui sunt vituperatores aut accusatores ep
Abbreviated transcription (Latin):
eium eliqͥs scĩs collegis sius statuit dic̃s. Accusandi ł testi¬
ficanda licentia deneget᷑ his qui xp̃ianȩ Religionis et
nominis dignitatẽ. ⁊sue legis ł sui ꝓpositi normã acre-¬
głarit ꝓhibita neglexerint. Transgressores enĩ spon.
recte agentiũ aut testimoniũ suscipient. Nota ñ tẽ tacenq

Expanded text:
is collegis suis statuit, dicens: Accusandi vel testificandi licentia denegetur his, qui Christianae religionis et nominis dignitatem, et suae legis vel sui propositi normam aut regulariter prohibita neglexerint. Transgrecte agentium, aut testimonio suscipiendus, quia vir duplex
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ipsis qͦ inciuitatib ł locis nr̃is patriarthas ł pͥma¬
tes qͥunã formã tenent licet diu̾sa nõia st̃. leges diunȩ ⁊ex
cłiasticȩ poni & eẽ iuisserunt. ad quos ep̃i sine ceẽ fuerit
ꝯfugerint eosq appellarenti & ipsi nomine pͥmatũ fru¬
erent᷑ & ñ alũ. Reliquȩ met᷑politanȩ ciuitates q̃ minores
uidices hñt licet maiores comitibꝰ eẽnt: ħrent metͦpoli¬
tanos suos. quip̃dictis iuste obedirent pͥmatibꝰ sic̃ &in
metro poles cuutates suas ꝓuincias hãnt. & suos mecpoli¬
tanos habere debent ep̃os. sic̃ pͥꝰ metro politanos habe¬

Expanded text:
erat, ipsis quoque in civitatibus vel locis nostri patriarchas vel primates, qui unam formam tenent, licet diversa sint nomina, leges divinae et ecclesiasticae poni et esse jusserunt, ad quos episcopi, si necesse fuerit, confugerent eosque appellarent, et ipsi nomine primatum fruerentur, et non alii: reliquae vero metropolitanae civitates, quae minores judices habebant, licet majores comitibus essent, haberent metropolitanos suos, qui praedictis juste obedirent primatibus, sicut et in metropoles civitates, suas provincias habeant et suos metropolitanos habere debeant episcopos, sicut prius metropolitanos habe
Abbreviated transcription (Latin):
holocausta offerant᷑ qnta ppło sufficere debeant. Qd̾scre¬
manserint: in csana non resertientur. s cum timore. & tre¬
more cłicor q diligentia ꝯsumant᷑. ¶ Qui aut̃ restoua cor
ꝯmiscrre cybum quiꝑ aliqͣntulos digestꝰ insecessionẽ suitot᷑.¬
co defiagm̃tis õblationũ dñi adm̃sam ponatur. Un̾scis
tu qr passim sacrarũ panes indignis impendis uñ nosti
sia mulierib mundi sune: Nsi̾no irdd ababimelech secerdi¬
te int̃rogatꝰ cum panes s̃ ad comedendũ poscere. simund̾¬

Expanded text:
holocausta offerantur quanta populo sufficere debeant. Quod si remanserint, in crastina non reserventur, sed cum timore et tremore clericorum diligentia consumantur. Qui autem residua corcommiscere cibum, qui per aqualiculos digestus in secessum emittco, de fragmentis oblationum Domini ad mensam ponatur. Unde scis tu qui passim sacrarii panes indignis impendis, unde nosti, si a mulieribus mundi sunt? Hinc et David ab Abimelech sacerdote interrogatus, cum panes sibi ad comedendum poscere
Abbreviated transcription (Latin):
sum sedicta sunt qͥ ad ea ꝯfitenda minime uult adeẽ
Uñ inscłaribꝰ legibꝰ inuenit᷑ scriptũ. Inuiste uictꝰ fra
tres menses reparet causa Qd si facere neglex̾it: sen¬
tentia q̃ adu̾suseũ collata fuerit ꝑ seueret. Et ne sit
uob̾ ꝯtͣriũ ł etiã nemiremini q̃ de scłaribꝰ legibꝰ lo¬
cutꝰ sũ mnr̾o iudicio. qr eccłiastice leges ⁊ diuinȩ
ui sac̃dotũ ammonitionib
obedire nolunt uolentes insuiscͥminibꝰ ꝑdurare:
oporcet eosꝑ disciplinã scłaris potentiȩ atãpraua co.¬
regios accipunt: neo dehereditate parentũ nec de
causa querenda nec de cestimonio ꝓhacre abiciant᷑.¬

Expanded text:
unt, qui ad ea confutanda minime vult adesse, unde in saecularibus legibus invenitur scriptum: Injuste victus, intra tres menses reparet causam. Quod si facere neglexerit, sententia quae adversus eum collata fuerit, perseveret. Et ne sit vobis contrarium vel etiam ne miremini quod de saecularibus legibus locutus sum in nostro judicio, quia ecclesiasticae leges et divinae ui sacerdotum admonitionibus obedire, volentes in suis criminibus perdurare, oportet eos per disciplinam saecularis potentiae a tam prava coregios accipiunt, ut non de hereditate parentum, vel de causa sua quaerenda, nec de testimonio pro hac re abiciant
Abbreviated transcription (Latin):
cratꝰ lucratiuȩ fu̾it: lib̾is ꝗͣ ꝓͥpetas statĩ ꝯpetat. urori
ł marito usus fructꝰ.ł E a aurem ꝑsona que usum¬
fructum bt̃ lib̾os alere debet. S sigr̾a̾ in matrimo¬
mosoluto quasi transactionis nomine alterutra
ꝑ sona aliqͥd acceꝑit nichilominus eius ꝓpͥetatem
liberi ꝗ habeant : parens autem usumfructum.
drianꝰ ꝑꝑ romã uenire Rarolũ regẽ ad defendendas res
Cȩccłe pꝰtulanit. Rarołꝰ gͦ romãueniens papiã obsedit.
ibiq relicto exerciti ãscã resurrectiõe ab adriano papa
rome honorifice susceptꝰ ẽ. Post scãm uͦ resurrectionẽ
reu̾sus papiã. cey desid̾iũ regẽ. Pemd romã reu̾sꝰ ẽstituit¬

Expanded text:
ietas statim competat, uxori vel marito rerum ususfructus. Ea autem persona, quae usumfructum habet, liberos alere debet. Sed si bona gratia matrimonio soluto, quasi transactionis nomine, alterutra persona aliquid acceperit, nihilominus eius proprietatem quidem liberi habeant, parens autem usumfructum.drianus papa Romam venire Karolum regem ad defendendas res ecclesie postulavit. Karolus vero Romam veniens Papiam obsedit, ibique relicto exercitu in sancta resurrectione ab Adriano pape Rome honorifice susceptus est. Post sanctam resurrectionem reversus Papiam cepit Desiderium regem. Deinde Romam re
Abbreviated transcription (Latin):
cogat᷑ implere quod placuit emptori. Ut ꝑegr inosc̾use
ꝑegrinos cͣnͣseuntes quis inquietare p̾sumat eisq
cessitates. Qd sialiquis p̾sũptiosus fuit. qui ꝑegriniono¬
cũit ł eum assallierit: aut spoliau̾it leserit plagau̾it
ligaui̾t. uendidit ł occid̾it: ipsiꝑegrino. singulatĩdu¬
plicit᷑ sic̃ dealio homine solet componi aut suo seniori ł
socio eum sualege componat. Qd̾ simortutis fu̾it. ⁊ seniorẽ
ibi ł sociũ non habucrit: tuncep̃c aut sac̃dos eiꝰdem pagi
ipsam compossitionẽ induplo sic̃ de indigenadistͥngente
rit: oranẽ inuiriã ei factã. ⁊i qͥcquid illi tulit duplict
ꝓinciã aliquẽ comporie. Siaut̃ eumoccidit: ut lib̃iuat
homuinem deipsa ꝓuincia induplosponat: uipsapecu¬
niaamemoratis sacerdotibꝰinsuadet elemosita. Qpet¬

Expanded text:
cogatur implere, quod placuit emptori. CAP. 287. - Ut per ne peregrinos transeuntes quis inquietare praesumat, eisque cessitates. Quod si aliquis praesumptuosus fuerit, qui peregrino nocuerit vel eum assallierit aut despoliaverit, leserit, plagaverit, ligaverit, vendiderit vel occiderit, ipsi peregrino singillatim dupliciter sicut de alio homine solet conponi, aut suo seniori vel socio cum sua lege conponat. Quod si mortuus fuerit et seniorem ibi vel socium non habuerit, tunc episcopus aut sacerdotes eiusdem pagi ipsam conpositionem in duplo, sicut de indigena, distringente rit, omnem iniuriam ei factam et quicquid illi tulit duplicitprovincia aliquem conponere. Si autem eum occiderit, ut liberum hominem de ipsa provincia in duplo conponat; et ipsa pecunia a memoratis sacerdotibus in sua detur elymosina; q
Abbreviated transcription (Latin):
Unec bpt̾eundũ putamꝰ q̃ qͥdã ex in dust̃a peccant᷑.¬
sibi ꝓmutunt impunitatẽ. Flemosina enĩ extin¬
guit peccata uixca illud ignemardentẽ eͣtinguit
aqua ielemosina excinguit peccata. s eãq̃ aut
necessitate. aut casuaut qualib siunt fragilitate
Eatͦiq̃ ex industria adcuiꝰ libet libidinẽ explendã fi¬
unt iccͥcont elemosinis redimant᷑: neqͣ ꝗ eis redimi
possunt. Quia qͥ hꝑꝓetrant. uident᷑ dĩ m̾cede ⁊¬
ducere. ut eisimpune peccare liceat. Pgͦ iccuto
quis peccare debet ut elemosinã faciat᷑: s ĩoelemo¬
sinam face debet qͥa peccatut. Mentẽ enĩ icorpꝰ q̃
libido trax̃ ad culyam: asflictio ⁊ contrictio debet

Expanded text:
 quidam ex industria peccantsibi promittunt impunitatem. Eleemosyna enim extinguit peccatum, juxta illud: Ignem ardentem extinguit aqua, et eleemosyna extinguit peccatum. Sed ea quae aut necessitate, aut casu, aut qualibet fiunt fragilitate. Ea vero quae ex industria ad cujuslibet libidinem explendam idcirco fiunt ut eleemosynis redimantur, nequaquam eis redimi possunt: quia qui hoc perpetrant videntur Deum mercede conducere, ut eis impune peccare liceat. Non ergo idcirco quis peccare debet ut eleemosynam faciat: sed ideo eleemosynam facere debet, quia peccavit. Mentem enim et corpus quae libido traxit ad culpam, afflictio et contritio debet
Abbreviated transcription (Latin):
non scissetꝰ eliui Sirtrati fuerint utri
es ꝑtulserit alt̃ ꝓrimum suũ. lapide ł pugno. ulle
mortuꝰ ñfuerit. ⁊ iactierit inlecto sisurrexerit iar¬
bulauit foris suꝑ baculũ suũ innocenserit itatam
uo opas impensas eiꝰ imedicinis resticuat x¬

Expanded text:
Si rixati fuerint viri, et percusserit alter proximum suum lapide vel pugno, et ille mortuus non fuerit, et jacuerit in lecto, si surrexerit et ambulaverit foris super baculum suum, innocens erit, ita tamen ut operas et impensas ejus in medicis restituat
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiar ꝑõs g̾s atq ãs hominesincausa generãdi.
iuuit. nec saltẽ ipsa causa parien di quȩ cũ sola sit quia
cleriadplebem ⁊gregandam. etiã sipleb cong̾gatio non
subsequat᷑. manet tam̃ iniłł ordinatis sacͣ m̃cuordinatiõis.
usialis culꝑa qͥspiam ab officio remorret᷑ sacm̃to dñi semei
imposito ñ carebit. Institutionũ. lib aco dr

Expanded text:
ntes atque omnes homines in causa generandi, vivit, nec saltem ipsa causa pariendi, quae cum sola sit, qua clerici ad plebem congregandam, et si plebis congregatio non subsequatur, manet in illis ordinatis sacramentum ordinationis; et si aliqua culpa quisquam ab officio removeatur, sacramento Domini semel imposito non careb
Abbreviated transcription (Latin):
latronum: eadẽ pena afficiant᷑. quaipsi latrones.
ubsatis enim susceptoribꝰ crassantiũ cupido ꝯquiescit.
De his qui incendiũ fecerint. capitulum . cccxlu.¬
ialiquis malitiȩ studio incendiũ miserit: de hoc
t̾mine conuictꝰ penis grauissimis iub et᷑ int̾fici.
plici satis. factione sarciatur. Dehis qui ꝑ inuiria sua

Expanded text:
latronum eadem poena afficiuntur, qua ipsi latrones: latronum eadem poena afficiuntur, qua ipsi latrones: sublatis enim susceptoribus crassantium cupido conquiescit. 345. De his qui incendium fecerint. Si aliquis malitiae studio incendium miserit, de hoc crimine convictus poenis gravissimis iubetur interfici. pli satisfactione sarciatur. 346. De non va
Abbreviated transcription (Latin):
ab solutꝰ abeo qui accusauit. refricariaceusa
finium fuerit apꝓbat᷑. eo qd pꝰ quam aliquid uidi¬
tio t̾minet᷑. id ꝙ alter tenuerat inuasisse: ñ solũ
illud quodmale p̾sumpserit amittat. s ut ñunꝰqͥs¬
q remalienũ occitpet cum fuerit in causa deiuctꝰ.
ꝑ uasor uiris alieni tantum spacii restituat: qͣntũ
s cẽ qͥ adh ꝑficiendũ adiutoriũ. aut osiliũ ded̾it fur¬
fuerit furtum: furtiactione cenebit᷑ Qui sint agna
& id̾o patrui patruoꝵ filũ. iagnatisunt ⁊ cognati
Auuncłi uͦ ⁊ auũculoꝵ filũ: cognati st̃ i ñ agnati. De¬
his qͥ domos fregerint. ł uillas expoliauerint. aut expug¬
nauint. ł rapinas feci̾nt. qͥdagendũ sit cap̾.cccxlui
iquis edes aliquas uillas ue expoliauerit. effre¬
gerint expugnauerint. siquidẽ id curba cum teł
coacta fecerint: capite puniant᷑. Teloꝵ au̾appellati-¬
one: omnia ex quib saluti hominis noceri possit ac¬
cipient᷑ Dehis qui latrones ł reliquos malefactores

Expanded text:
est, ab eo qui accusavit refricari accusafinium fuerit adprobatus, eo quod priusquam aliquid iudicio terminetur, id quod alter tenuerat invasisset: non solum illud, quod male praesumpserit, amittat, sed ut non unusquisque rem alienam occupet, cum fuerit in causa devictus pervasor iuris alieni, tantum spatii restituat, quantum sed et qui ad hoc perficiendum adiutorium aut consilium dederfuerit, furti actione tenebitur. 341. Qui sint agnaEt ideo patrui vel patruorum filii agnati sunt, et non cognati; avunculi vero et avunculorum filii, cognati sunt et non agnati. his qui domos effregerint vel villas expoliaverint aut expugnaverint, vel rapinas fecerint, quid agendum sit. Hi qui aedes aliquas villasve expoliaverint, effregerint, expugnaverint, siquidem id turba cum telis coacta fecerint, capite puniantur. Telorum autem appellatione omnia, ex quibus saluti hominis noceri possit, accipiuntur. 344. De his qui latrones vel reliquos malefactores
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ pacis studiũ iiii. denarios culp̃. udicet᷑. Si sangͥnẽ
effudio: soł ui ⁊dimidiũ. Si osei fregerit. soł .u. Qd̾sio¬
culũ. auriculã. pedẽ.misũ excu̾serit.xuiii. soł aut c̃ sex
iuret. Siquis ingenuo inquolib& m̃broos fregi̾t ł
sieum tnͣspunx̾it. ł int᷑ coxas plagau̾it .xxxui. soł culp̾¬

Expanded text:
propter pacis studium 4 denar. judicetur. Si sanguinem propter pacis studium 4 denar. judicetur. Si sanguinem effuderit, sol. 3 et dimidium; si os ei fregerit, 5 sol. Quod si oculum, auriculam, pedem, nasum excusserit, 18 sol., aut cum 6 juret. Si quisi eum transpunxerit, vel intra coxas plagaverit, 36 sol. culp
Abbreviated transcription (Latin):
necẽe ÷ possidentẽ utrũ ex sua ꝑsona. anex successiõe
decausa interrogent᷑ sacram̃todebent ostringo ut urent se ni-¬
chilfalsi ẽẽ dicturos. honestiorib aut̃ mag̃ quã uilioribꝰ fi¬
des adhibeat᷑. Uniꝰ aũ cestimoniũ quamlibce splendida udo¬
ingenuũ ł seruum ꝑcusserit. ut sanguis ñexeat. ꝓuno q̃q
ictu usq adtres solidos .i. culpabił uidet᷑. Si uͦhomo eccła¬
sticus. aut regius hfec̾it: soł uiꝰ aut cum sexiurte. Si ser
uus ingenuo. aut regio. ł eccłiastico homini sanguinis
effusionem feci̾t .u. soł ⁊ dimidio culpabit udicet᷑. aut
cum sex iur&. Similit̃ simgenuus regiꝰ aut eccłiasticꝰ
homo seruo osfreg̾it. uiiii. soł culpabił indicet᷑ aut ctĩ
sex iurae. Qđ siseruus homini franco ħfeci̾t: soł xxxoi.¬
c̃p̾ udicet᷑ aut cum sex iuite. Siuͦ regio aut eccłiastico
hõi hfecit: soł .ix. Qđ si seruus seruũ ꝑtusserit bis ł cer:

Expanded text:
necesse est possidentem, utrum ex sua persona, an ex successione necesse est possidentem, utrum ex sua persona, an ex successione de causa interrogentur, sacramento debent constringi, ut jurent se nihil falsi esse dicturos, honestioribus autem magis quam vilioribus fides adhibeatur. Unius autem testimonium, quamlibet splendida ingenuum vel servum percusserit, ut sanguis non exeat, pro unoquoque ictu usque ad tres solidos culpabilis judicetur. Si vero homo ecclesiasticus aut regius hoc fecerit, sol. 3. Similiter si servus ingenuo aut regio, vel ecclesiastico homini sanguinis effusionem fecerit, 3 solid. et dimidio culpabilis judicetur, aut cum 6 juret. Similiter si ingenuus, regius, aut ecclesiasticus homo servo os fregerit, 9 sol. culpabilis judicetur, aut cum 6 juret. Quod si servus homini franco hoc fecerit, 36 sol. aut cum 6 juret. Si vero regio aut ecclesiastico homini hoc fecerit, sol. 9. Quod si servus servum percusserit bis vel ter,
Abbreviated transcription (Latin):
tione pignꝰ sibi depositũ cenens. ter debitoꝵ̾ suũ ꝯue¬
nit ut soluco debito pignora suarecipiat. Qđ sudebitor
nolu̾it pꝰtres ammonitiones soluto debito pignora
int̃ socios ꝯmunicat᷑. nisi quid culpa socĩ ł fraude e¬
iuris. Icem. Pactum qd̾ malafide ÷ nfactũ: irritũ eẽ de¬
bet. Priuata conuentio uiri publico nicħ derogat.
sui scełe ꝯuentꝰ. atq conuictꝰ si pꝰ eiꝰ obitũ qđ ab eo cũ¬
pena reddendumerat fu̾it ap̃ successores eiꝰ fortasse
reꝑtum. hoc tantum ab berede reddendũ:: qđ ad eũ
cognoscit᷑ ꝑuenisse. Cȩt̾ũ intalire heres nec adpenã
nec adaliquã satis factionẽ tenet᷑ obnoxiꝰ. Qdebeant uin¬
ex p̃cipit ut ꝓbatio ñ apossessore. s apeticoris par.¬
tib requirat᷑. qr oẽ ꝓbationẽ ab eo queri deb̾e dic̃.
qͥ peticam rem desid̾at opcinere ñ ab illo quise iꝰte
tenere contendit. p̃t̃ illum tantũ casũ uͥ int̾ rogare

Expanded text:
tione pignus sibi depositum tenens ter debitorem convenerit, ut soluto debito pignora sua recipiat, et debitor noluerit post tres admonitiones sointer socios communicatur: nisi quid culpa socii uel fraude ejuris. Item, pactum quod mala fide est factum, irritum esse debet. Privata conventio juri publico nihil derogat.sui scelere conventus atque convictus, si post ejus obitum quod ab eo cuipiam reddendum erat, fuerit apud successores ejus fortasse repertum, hoc tantum ab haerede reddendum est, quod ad eum cognoscitur pervenisse. Caeterum in tali re haeres nec ad poenam, nec ad aliquam satisfactionem tenetur obnoxius. CAP. n a possessore, sed a petitoris partibus requiratur, quia omnem probationem ab eo quaeri debere dicit, qui petitam rem desiderat obtinere, non ab illo qui se juste tenere contendit, praeter illum tantum casum, ubi interrogare
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiȩ non: sacͣta eodẽ mͦ non ꝯponat᷑ sic̃ ꝯponidebet
homod ficito accusatꝰ fu̾it. ⁊ resꝓpͥas habui̾t. inmallo
faciant. Et liceat ei pͥmauice ꝑsacram̃tũ se scđm legẽ
idonẽare sipocu̾t aut sialia uice duo ł cres eũ defuito
accusauerint: liceat ei cont᷑ unũ ex his cum scuto et
fuste incampo contende. Id̾siseruꝰ defurto accusat̾ fu¬
erit: dñseiꝰ ꝓ eo emendet. aut cũ sacͣm̃to excuset nͥta
institutis. sicut sõ cributa & teloneinmedia uia.
ubinec aqua. nec palus. nec pons. nec aliqd̾ talefu̾it
uñ uste census exigipossit. ł uͥ naues subtꝰ ponte stn¬
sire solent. siue ĩ medio flumine neu̾ nullum obsta¬
culum ut auferãt᷑. Antiqͥ aut̃ ad nr̃am noticiã defe¬
comitibꝰ denuntient ne ullã forestẽ nouit᷑ instituatł̃.¬
⁊ uͥ nouit̃ institutas sine nr̃a iussione inuenerint:
causas absentib consortib alii consortes agt̾ possunt

Expanded text:
e homo de furto accusatus fuerit, et res proprias habuerit, in mallo faciant. Et liceat ei prima vice per sacramentum se secundum legem idoneare, si potuerit, aut si alia vice, duo vel tres eum de furto accusaverint, liceat ei contra unum ex his cum scuto et fuste in campo contendere. Quod si servus de furto accusatus fuerit, dominus ejus pro eo emendet, aut eum sacramento excuset; nisiinstitutis, sicut sunt tributa, et telonia in media via, ubi nec aqua, nec palus, nec pons, nec aliquid tale fuerit, unde juste census exigi possit, vel ubi naves subtus pontes transire solent, sive in medio flumine ubi nullum obstaculum est, ut auferantur. Antiqua autem ad nostram notitiam defecomitibus denuntient, ne ullam forestem noviter instituant, et ubi noviter institutas sine nostra jussione invenerint, causas absentibus consortibus alii consortes agere possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ditore suo solidi qͥnq. ⁊ ueniens dẽllitor cotos decẽ soli¬
dos adebitore petat: si ꝓbauit ille debitor s ab eoqͥnq
solidos deb̃i. quare illum insolidũ ꝓtotis decẽ soł̾ ꝯuenit cau¬
samꝑdati quinoluit debitũ compensare. Simił ratio: defro¬
contra int̾dista inscio patre pecuniã cõmodauit. eã nec ui¬
uente. nec mortuo patre. abeodem pot̾it postulare .ccc xiii.

Expanded text:
ditore suo solidi quinque, et veniens creditor totos decem solidos a debitore petat, si probaverit ille debitor sibi ab eo quinque solidos deberi, quare illum in solidum pro totis decem solidis convenit, causam perdat, qui noluit debitum conpensare. Similis ratio est de frucontra interdicta legum inscio parte pecuniam commodavit, eam nec vivente nec mortuo patre ab eodem poterit postulare. 305.
Abbreviated transcription (Latin):
suas querendas hr̃e ñpotueruit. leges nec ierint comes
illos ł illas adiuuet. dando eis talẽ hominẽ qͥroẽ cene
iuiduam intͣ pͥmos .xxx.dies uiduicatis. ł inuitã
ł uolentem sibi copulau̾it bannũ nr̾m .i.lx. soł¬

Expanded text:
suas quaerendas habere non potuerint legemque nescierint, comes suas quaerendas habere non potuerint legemque nescierint, comes illos vel illas adjuvet, dando eis talem hominem qui rationemviduam intra primos 30 dies viduitatis, vel invitam, vel volentem sibi copulaverit, bannum nostrum,
Abbreviated transcription (Latin):
De eoqui domũ alienã cuiꝰlibet freg̾it. cap̾. lxu.
Siquis domum alienã cuiꝰlibet. infrogit qͥeqͥd ex¬
inde ꝑiim abstulit aut rapuerit. aut furauit scđm
plũ componate: iin suꝑbannũ dñt dñicũ soluat:
Si seruus ħfecerit sententiam suꝑiorẽ accipiat . insuꝑ
scłm suam legem compositionẽ faciat: Siquislibet ħo
aliquod tale dampnũ alicui fec̾it. ꝓqͦ plenã opositionẽ
facere non ualeat: semet ipsum wadio ꝓseruodare
studeat. usq dumplenã ꝯpositionẽ adimpleat.
De uxorib defunctoꝵ ꝗͣ partẽ pꝰobitũ maritors de collabo¬
olumꝰut uxores defunctor pꝰobitum maritor¬
c̾ciam partẽ collaboratioĩs quã inbeneficio collabo¬
rauerunt. accipiant. Ꝙ de hisrebꝰ quas his qͥillud bene¬
collatũ:: hasuolumꝰ tam adorphanos defunctoꝵs ꝗͣ adtrio¬
comitẽ iuduȩ pupilli ⁊ pauꝑes uenerint pͥmo
eora causa audiat᷑. ⁊ diffimat᷑. Et sitestes ꝑse ad causas

Expanded text:
De eo qui domum alienam cujuslibet fregerit, cap. 65. Si quis domum alienam cujuslibet infregerit, quidquid exinde per vim abstulerit aut rapuerit, aut furatus fueriplum componat, et insuper bannum dominicum solvat. Si servus hoc fecerit, sententiam superiorem accipiat, et insuper secundum suam legem compositionem faciat. Si quislibet homo aliquod tale damnum alicui fecerit pro quo plenam compositionem facere non valeat, semetipsum in wadio pro servo dare studeat usque dum plenam compositionem adimpleat.De uxoribus defunctorum quam partem post obitum maritorum de collaboolumus ut uxores defunctorum post obitum maritortertiam partem collaborationis, quam simul in beneficio collaboraverunt, accipiant. Et de his rebus quas is qui illud benecollatum est, has volumus tam ad orphanos defunctorum quam ad uxocomitem viduae, pupilli et pauperes venerint, primo eorum causa audiatur et definiatur. Et, si testes per se ad causas
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ eam legem cum illa ȩccłia depͣ̃dicta ħereditate habeat
qͣ cumalio coħede suo ħre debebat ⁊ hobseruet᷑ ergapatrẽ
ifilium ⁊ nepotem usq ad annos legitimos: pꝰea ipse res
silib . lx soł componat. Siseruus: lx. ictꝰ accipiat. Det̾rã¬
cuilibet alt̾i cͣdid̾it isqui eũ susceꝑit tͥbutũ qͣmde soluebat᷑.¬

Expanded text:
aedicta haereditate habeat, quam cum alio cohaerede suo habere debuit. Et hoc observetur erga patrem et filium et nepotem usque ad annos legitimos, postea ipsae rsi liber est, 60 sol. componat: si servus, 60 ictus accipiat. CAP. 27cuilibet alteri tradiderit, is qui eam susceperit, tributum quod inde solvebat
Abbreviated transcription (Latin):
tiandũ scło. somno ipsi minꝰ indulgendũ ꝗͣ natura
postulat. int̾pellandũ grmitibꝰ intrũpendũ suspͥriis.
sequestrandũ÷ orationibꝰ. iuiuendum ⁊ ita. ut uitali
hiuc moriam̃ uisui. seipsũ sibi homo abnegetꝰ & totus
comitetur
S

Expanded text:
tiandum saeculo est: somno ipsi minus indulgendum, quam natura postulat; interpellandus est gemitibus, interrumpendus est suspiriis, sequestrandus orationibus: vivendum ita, ut vitali huic moriamur usui, se ipsum sibi homo abneget, et totus mutetur: s
Abbreviated transcription (Latin):
quales sibi meliores inuenire possit ⁊coram eis rerum
suarum traditionem fatiat. Et pꝰ qͣmħtͣditio ita facta fu̾it:
heres illius nullam dep̾dictis rebͦualeat facere repetiti
ulla occasio remaneat hanc tͣditionẽ innnutandi. s potiꝰ
necessitas incũbat. illam ꝑficiendi. Et sin̾dũ ressua cũ cohe¬
dibꝰ suis diuisas huit. ñ eih sit impedim̃to: s coheseiꝰ sispon¬
ce noluerit aut ꝑ comitẽ. aut ꝑmissũ eiꝰ distringat᷑. ut diuisi

Expanded text:
quales sibi meliores invenire possit, et coram eis rerum suarum traditionem faciat. Et postquam haec traditio ita facta fuerit, haeres illius nullam de praedictis rebus valeat facere repetitioulla occasio remaneat hanc traditionem immutandi, sed potius necessitas incumbat illam perficiendi; et si nondum res suas cum haeredibus suis divisas habuit, non ei hoc sit impedimento, sed cohaeres ejus, si sponte nolueri
Abbreviated transcription (Latin):
atis. ⁊ pꝰea eisuita ꝯcessã siusticiã quesierint capͥaluu.
erint. ⁊ pꝰea eis uita suit ꝯcessa supsuusticiã ab alũsre:¬
quisierint. aut eiiusticiã quere uolu̾nt.: qualit̃ int̃
illosuiditiũ c̾minet᷑. Primo oiũ de it causis ꝓ qͥbꝰ uidi¬
catꝰ fuerat ad mortẽ nullam ꝓot̾ facere repeticionẽ. qr
õs res suȩ scd̾miudi cium francoꝵ inpublico fuerunt
reuocate. Et si aliquid in pꝰmodũ pꝰ ꝗ ei uita concessa ẽ.
cũ iusticia ad qͥrere potuit nisualib̾tate teneat ⁊ defen¬
dat sałm legem in testimoniũ aui̾ ñ suscipiat᷑. necint̾ sea¬
binos ad legem iudicandã teneat᷑. Xsi ad sacͣm̃tũ aliqͥd iu¬
dicatũ fuit qd uirare debeat: si aliquis ipsũ sac̾m̃tũ fal¬

Expanded text:
atis, et postea eis vita concessa, si justitiam quaesierint, cap. 47. erint, et postea eis vita fuerit concessa, si ipsi justitiam ab aliis requisierint, aut eis justitiam quaerere voluerint, qualiter inter illos judicium terminetur. Primo omnium de illis causis pro quibus judicatus fuerat ad mortem, nullam potest facere repetitionem, quia omnes res suae secundum judicium Francorum in publico fuerunt revocatae. Et si aliquid postmodum, postquam ei vita concessa est, cum justitia acquirere potuerit, in sua libertate teneat et defendat secundum legem; in testimonium autem non suscipiatur, nec inter scabinos ad legem judicandam teneatur. Et si ad sacramentum aliquid judicatum fuerit quod jurare debeat, si aliquis ipsum sacramentum fal
Abbreviated transcription (Latin):
quilibet eccliasticꝰ ab his ꝑsonis res deiceps accipere
p̾sumat: quarum lib̾i. aut ꝓpinqui hie inconsulta oblacioe
posst̾ rerum ꝓpͥaꝵ exberedicari. Qd̃ sialiquis deitĩ hface̾ tẽp¬
tauerit: synodali ł imꝑiali sententia modis õibꝰ feriat᷑¬
tionibꝰ fideliũ non dedomibꝰ neq deatriis ł de ortis uixta
eccłam positis neq de p̾sc̃pto manso aliꝗd seruitiũ faciãt¬

Expanded text:
quilibet ecclesiasticus ab his personis res deinceps accipere praesumat, quarum liberi aut propinqui hac inconsulta oblatione possunt rerum propriarum exhaeredari. Quod si aliquis deinceps hoc facere tentaverit, synodali vel imperiali sententia modis omnibus feriatutionibus fidelium, non de domibus neque de atriis vel ortis iuxta ecclesiam positis neque de praescripto manso aliquod servitium praet
Abbreviated transcription (Latin):
similia. in quibꝰ nullum aducoriũ itinerantibꝰ p̾stat᷑.
Similit̃ cẽ nec dehis qui sine negotiandi causa sub̾am suã
de una domo adaliã. aut ad palatiũ. aut mexerritũ duc̃c.
ꝑꝑ dampnũ abislo cuilib illatũ dimitt̾e: s uixta qͣli¬
tatẽ dãpni dñs ꝓillo respondeat. ł cũ in cõpositionẽ. aut
ꝑ enam petitori offerat. Siau̾ seruꝰ ꝑpetto scełe figerit.
ita ut adno penitꝰ intieniri ñpossit. sacm̃to se du̾sexcus are
facmꝰ omisit. De mannitione sccł̃m legẽ admallũ capͥ xlu.
iquis admallum legib mannitꝰ fu̾it. inuen̾it. si eum

Expanded text:
similia in quibus nullum adjutorium itinerantibus praestatur, similiter etiam nec de his qui sine negotiandi causa substantiam suam de una domo sua ad aliam, aut ad palatium, aut in exercitum ducunt,  inlatum dimittere, sed iuxta qualitatem damni dominus pro ipso respondeat vel eum in compositionem aut ad poenam petitori offerat. Si autem servus perpetrato scelere fugerit, ita ut a domino penitus inveniri non possit, sacramento se dominus excusare AP. 268. - De bannitione secundum legem ad mallum, cap. 45. Si quis ad mallum legibus bannitus fuerit, et non
Abbreviated transcription (Latin):
nuliꝰ ÷ mom̃ti. Dołꝰ est cuinaliud agit᷑ aluid simulat᷑
Q m dolum ł metũ adhiliuit. ut res ad aliũ tͣnsiret: ut̃q
deuiet dolo actione tenebit᷑. Siquis id qminoriȩtate
gessit. pꝰ qͣmaior effectꝰ÷ silentio suo ⁊ taciturnitate re¬
uocare nolitit. dehacre integri restiaitionẽ retiuere

Expanded text:
us est momenti. Dolus est cum aliud agitur, aliud simulatur. Qui dolum vel metum adhibuit, ut res ad alium transiret, uterque de vi et dolo actione tenebitur. Si quis id quod minori aetate gessit, postquam major effectus est silentio suo et taciturnitate revocare noluerit, de hac re integri restitutionem retinere
Abbreviated transcription (Latin):
intulit. aut alicuiꝰ fructꝰ seserit. dñs eiꝰ aut estimatio¬
nem dampni reddat aut ipsũ animal tradat. qđetiã deca¬
aliam quadrupedẽ inse ꝓirritau̾it. eaq dampnũ dedit
neq in eiꝰ dñm. neq in custodẽ actiodat᷑. Cumi multi fideius
sores institerint &ẽ si adsoluendam quȩ ꝓmiserunt ꝓbãt᷑
idonei ⁊ possint omnes in solidũ retineri: tñ restitutio de¬
bitunt᷑ eos diuidenda: ut unꝰquisq id qͣ eũ ꝓportione sua
non indiget. Conuitiũ iudiciabappellatoribꝰ fieri ñ opor¬
causã exstinguit fui̾t euocatꝰ ⁊ p̾sentiã suã apud eũ iudi¬
onem negotia possunt quotiens incontum acẽ fuerit

Expanded text:
rit aut alicujus fructus laeserit, dominus ejus aut aestimationem damaliam quadrupedem in se irritaverit, eaque damnum dederit, neque in ejus dominum, neque insores institerint, etiam si ad solvendum quae promiserunt probantur idonei, et possint omnes in solidum retineri, tamen restitutio debiti inter eos dividenda est, ut unusquisque id quod eum pro portione sua ur. Conuicium iudici ab appellatoribus fieri non oporcausam exstinguit, fuerit evocatus, et praesentiam suam apud eum judionem negotia possunt, quoties in contumacem fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
penã excipiat legib constitutã Abolitionẽ inuito
reo pꝰquam fui̾t officũ custodia traditꝰ. intra. xixdies
accusatori penitenti dari ꝑmit̾timꝰ pꝰ h tempꝰ nisi reus
consentiat. censemꝰ nonẽẽ tͥbuendã. Sicͥminis accusator
accusatꝰ custodie fu̾it traditꝰ. nisi abolitionẽ ⁊ reus. et
accusator auidice petierint. accusatori solo ñ ÷ p̃standỹ
Qđ sitestes exhibiti adpeticionẽ accusatoris fuerint. ⁊ in
testes exhibiti abaccusatore pene subiacuerint q̃ sicõsen¬
setnt᷑ partes abolitio aiudicibꝰ deneget᷑ s aut inaccusatũ
siconuictꝰ fuerit aut inaccusatorẽ si ñuicerit legib sen¬
tentia uidicis penã quã passurꝰ erat reus accusator exci-¬

Expanded text:
t legibus constitutam. Abolitionem invito reo postquam fuerit officii custodiae traditus, intra dies 30, accusatori petenti dari permittimus, post hoc tempus nisi reus consentiat, censemus non esse tribuendam. Si criminis accusator accusatus custodiae fuerit traditus, nisi abolitionem et reus et accusator a judice petierint, accusatori soli non esse praestandam. Quod si testes exhibiti ad petitionem accusatoris fuerint, et in testes exhibiti ab accusatore poenae subjacuerint, etiamsi consentiant partes, abolitio a judicibus denegetur; sed aut in accusatum si convictus fuerit, aut in accusatorem si non convicerit, legibus sententia judicis poenam quam passurus erat reus, accusator exci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuasit am̾ittat ẜ ut ñunꝰ qͥsq temalienam oceupet.
cumfu̾t incausa deuictꝰ ꝑuasor uiris alienitantũ spatiĩ
restituat: quantum p̾sũpsit inuad̾e. Cumaut̾ ementẽ atq¬
uendentẽ fuerit resdiffinito p̾cio comparata quamuisplus
tio legis fuerat ut sunits exconsortib ꝑ qͣcq necessitate
remuend̾e uoluisset: ext̾neꝰ em̃di licentiã ñ hab̾et S. ħme
liꝰ ꝓbat᷑ indultũ ut quic̃q de suis rebꝰ lib̾oucat᷑ arbitͥo

Expanded text:
sit, amittat, sed ut non unusquisque rem alienam occupet, cum fuerit in causa devictus pervasor iuris alieni, tantum spatii restituat, quantum praesumpsit invadere. 331 Aug. 1. Idem Aparata, quamvis plus tio legis fuerat, ut si unus ex consortibus pro quacunque necessitate rem vendere voluisset, extraneus emendi licentiam non haberet, sed hoc melius probatur indultum, ut quicunque de suis rebus libero utatur arbi
Abbreviated transcription (Latin):
pecitus cuiꝰ familiaritati ł dñio inheserit: añex hibi¬
tionem testiũ añ examinatũ uidicium inipsa expo¬
sitione cͥminũ. atq accusationis exordio. ultore gla¬
dio fertat᷑. Uocemenĩ funestã pociꝰ int̾cidi ꝗͣ audirio
portet for uͦ accusandi sacerdotes. ł testificandun

Expanded text:
petiturus, cuius familiaritati vel dominio inhaeserit: ante exhibitionem testium, ante examinatum iudicium in ipsa expositione criminum atque accusationis exordio ultore gladio feriatur. Vocem enim funestam potius intportet. Eorum vero accusandi sacerdotes vel testificandi in
Abbreviated transcription (Latin):
aut ornam̃ta ł ꝗͥcq species fuerit᷑ ꝯm̃tatȩ. siue adccodi¬
endũ cͣdice sint. siue uendende. ⁊in domo ipsiꝰ cũ reb̾ suiᷤ
forsitan fuerint incendio crematȩ. una cum cestibꝰqͥ ꝯmen
quibabuit com̃data ꝑͣtineat Qd̾ sifur non fuit int᷑statu¬
tum tempꝰ inuentꝰ: medietas rer cõm̃data dño suscipi¬
ente reddat᷑. Dampnũ uͦ mediũ utq sustineant Et si
di̾t res alienas sine uoluntece dni sit aut seruũ aut
ancillam. aut ꝗͣcq rem ipsã reddat legib Po supsam
scĩ ioħis p̾t̾ici anni. cuidam latroni mansionẽ dedit sifran¬
cusẽ. cum .uii. similib francib uiret quod lotͦnẽ eũ ñ fu¬
iuret solus qͥnũꝗͣ eũ audiss. nec ꝑuericatẽ. nec ꝑm̃datuim
latronẽ aut sit ꝑatus sulle pꝰea delatͦcinio ꝯuicit᷑ ut simi¬

Expanded text:
cies fuerint commendatae sive ad custodiendum traditae sint sive vendendae, et in domo ipsius cum rebus suis forsitan fuerint incendio crematae, una cum testibus qui commendqui habuit commendata, pertineat. Quod si fur non fuerit intra statutum tempus inventus, medietas rerum commendatarum domino suscipiente reddatur, damnum vero medium utrique sustineant. Et si derit res alienas sine voluntate domini sui, aut servum, aut ancillam, aut quamcunque rem, ipsam legibus s praeteriti anni cuidam latroni mansionem dederit, si Francus est, cum duodecim similibus Francis iuret, quod latronem eum fuiuret solus, quod nunquam eum audisset nec per veritatem, nec per mendacium latronem; aut sit paratus, si ille postea de latrocinio
Abbreviated transcription (Latin):
sunt insticuta: nulla commtatione uarient᷑.
N ec adpͥuatũ contͣhant᷑ cõmodũ q̃ adbonũ sunt ꝯmu¬
ne pfira. Ec manentib c̾minis qͦs statuert patres:
nemo dampnet alienũ s intͦ fines ꝓpͥosatq legiti¬
mos put quisq uoluerit inlatitudine caritatis ex¬

Expanded text:
. Nec ad privatum trahantur commodum, quae ad bonum sunt commune praefixa. Et manentibus terminis quos statuerunt patres, nemo damnet alienum, sed intra fines proprios atque legitimos, prout quis voluerit, in latitudine se charitatis ex
Abbreviated transcription (Latin):
uni priꝰ alti pꝰea. non querendii: inhis donatiõib
iparences aninextneos facta sit tał donatio. depe
tñ cum nulla ꝓbatio ÷ debiti. isqͥ accusat᷑ ꝑ ot̃¬
sciamfidẽ uirisiurandi religione firmare. Si qͣndo
pulsatꝰ repetenti pecuniã obtulerit sacͤm̃tũ ⁊ ille ei
uirisiurandi necessitatẽ ultro ꝯcesserit. ñ pot̃ pꝰea
abeo debitum postulare. Heres enĩ cuiꝰ pecuniacre¬
dita dr. ad sacram̃tũ uocari ñ pot̃. quia quȩ egi̾t auo¬
tor suus ad incegrũ scite ñ potuit.: Qiuicq in rem
commodatã obmorbũ ł aliã rõnẽ impensum: ad nõ
recipi pot̃. Si facto incendio. runa. naufragio. aucqͦli¬
bet simili casu. rescõmodata amissa sit: ñ tenebit᷑ eo nõe
is cuicõmodata÷: nͥfirte cumposs rem ꝯmodatã saluã
facere suam p̃tulit. Si seruumł ȩquũ ł quęc̃q alia ab¬
cõmodatȩ rer m̾ito adño recinet᷑. Si facto p̃tiorem
uendendam aliquis ciuc̃q credid̃it ⁊ dũ ab eo uendi

Expanded text:
 alteri, non quaerendum est in his donationibusin parentes aut extraneos facta sit talis donatio. Licet n cum nulla probatione debiti is qui accusatur potest fidem suam jurisjurandi religione firmare. Si quando pulsatus pecuniam repenti obtulerit sacramentum et ille ei jurisjurandi necessitatem ultro concesserit, non potest postea ab eo debitum postulare. Haeres ejus cui pecunia credita dicitur, ad sacramentum vocari non potest, quia quae egerit auctor suus ad integrum scire non potuit. CAP. commodatam ob morbum, vel aliam rationem impensum est, a domino recipi potest. Si facto incendio, ruina, naufragio, aut quolibet simili casu res commodata amissa sit, non tenebitur eo nomine is cui commodata est, nisi forte cum possit rem commodatam salvam facere, suam praetulit. Si servum vel equum vel quaecunque alia alcommodatae rei merito a domino retinetur. Si facto pretio rem vendendam aliquis cujuscunque crediderit, et du
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire Tuncqn̾ inuenerit recipiat qr uitiũ
uendioit. Et siñuoluerit reciꝑe: uiretc̃ suis sac᷑m̃¬
talibꝰ qͥuuitiũ ibi millũ sciebat̾ in illadie. qñ negotiũ

Expanded text:
tunc, quando invenerit, recipiat, quia vitium tunc, quando invenerit, recipiat, quia vitium vendidit. Et si noluerit recipere, juret cum suis sacramentalibus, quod vitium ibi nullum sci
Abbreviated transcription (Latin):
Iinuidiam ł dolum innoctie ł ind ieignemimpo¬
sic̾t. ⁊ incendit lib̾it seruidomum pͥmo eoiã edificare
resticuat Et̃ quicquid ar serit componat &e insuꝑ. xb soł
sit culpabił. ⁊ publica penitentia sedm iudiciũ sac̃¬
dotum multet᷑. Ec qͣnti homines deipso i ncendio eua¬
seruit. uniciuq scdm legem componat. ⁊ omniaquȩ
Alienũ ⁊ mno centi corm̃ta ꝑtulit: dño simile man¬
cipium ꝓħ facto reddat. Siu mnocens intorm̃tomertuꝰ
ẽ. duos seruos eiꝰde miti sine dilatione dñorestituat
aut similem. Siu foras aliquatraxerit ⁊ absconałt atꝙ
negauerit. int̾rogatꝰ furtiuam oponat. Deuenditioni¬
inuenditione hanc formã seruari ut seures seu
Emnancipia ł qͥ libet genꝰ animaliũ ueñdet᷑ nemͦ pt̾eã
uenditionis firmitatẽ irrũpat. qͥ dic̃ se uili p̃ciouen.
tium s auenditore celatũ inueni̾t. Siaut̃ uenditor
idixit uitium. stet emptio. iñsit mutata. Siaut̃ ñ
dixit: mutare pot̾milla die ⁊ malia. sicie malu siue

Expanded text:
invidiam, vel dolum in nocte vel in die ignem imposuerit, et incenderit liberi vel servi domum, primo omnia aedificia restituat. Et quidquid ibi arserit componat, et insuper 40 solidis sit culpabilis, et publica poenitentia secundum judicium sacerdotum multetur. Et quanti homines de ipso incendio evaserint, unicuique secundum legem componat, et omnia quae alienum, et innocens tormenta pertulerit, domino simile mancipium pro hoc facto reddat. Si vero innocens in tormentis mortuus est, duos servos ejusdem meriti sine dilatione domino restituaut similem. Si vero foras aliquam traxerit et absconderit, atque negaverit interrogatus, furtivam componat. in venditione hanc formam servari. Ut seu res, seu mancipia, vel quodlibet genus animalium venundetur, nemo propterea venditionis firmitatem irrumpat, quod dictium sibi a venditore celatum invenerit. Si autem venditor dixerit vitium, stet emptio, et non sit mutata. Si autem non dixerit, mutare potest in illa die, et in alia, sive
Abbreviated transcription (Latin):
triam. sic̃ sepe ꝑ alia capitula uissi adimpletũ fiat Ex libͦ. uii capͥ
cłia int̾fec̾it. deuita componat. Siuͦforis rixati fue¬
rint. ⁊ unus altũ in eccłia fug̾it. ⁊ ibi sedefendendo
eum int̾ feci̾t. ⁊ sihꝰ facti cesdes ñ habu̾it cũ duodecĩ uira¬
toribꝰ legiamis ꝑ sacͤm̃tũ affirmet. sedefendendo eur
absq cõpositione iaceat. Ac deiñ int̾fector scđ̾m iudiciũ
examinet. utrũ ħ sponte anse defendendo feciss Ꝙ si
manꝰ eiꝰ ex usta fui̾t int̾ ficiat᷑. Si aut̃ ñ fui̾t: dñseuis iuix¬
ta q xigildꝰ illsꝰ adeccłiam ꝑsoluat aut eũ si uoluerit:
eidem eccłiȩ cradat. De eccłiastico i fiscalino. ⁊ benefi¬
ciario seruo uolumꝰ ut ꝓuna uice Wigildꝰ eiꝰ peo ꝯponat᷑.
Iltera uice ipse seruꝰ adsuppliciũ cradat᷑. hereditas tam̃
lib̾i hominis qͥ ꝑꝑtale facinꝰ ad mortem fuerat uidicatꝰ.

Expanded text:
triam, sicut saepe per alia capitula jussi adimpletum fiat. CAP. 238. - De viclesia interfecerit, de vita componat. Si vero foris rixati fuerint, et unus alterum in ecclesia fugerit, et ibi se defendendo eum interfecerit, si hujus facti testes non habuerit, cum duodecim conjuratoribus legitimis, per sacramentum affirmet se defendendo eum absque compositione jaceat, ac deinde interfector secundum judicium examinetur utrum hoc sponte an se defendendo fecisset, et si manu eius exusta fuerit, interficiatur. Si autem non fuerit, dominus ei illius est, ad ecclesiam persolvat; aut eum, si voluerit, eidem ecclesiae tradat. De ecclesiastico et fiscalino et beneficiario servo volumus, ut pro una vice wirgildus eius pro eo conponatur, altera vice ipse servus ad supplicium tradatur. Hereditas tamen liberi hominis qui propter tale facinus ad mortem fuerit iudicatus,
Abbreviated transcription (Latin):
in telligat᷑ concubinam hr̃e. q̃cum multis mulieribꝰs
ctimbe cum aliqͦ solet. Namquẽ ad̾in qͥ legitimã uxorẽ
ht̃ aliam hab̾e durante eodẽ mat̾ monio ñ pot̃: ita qͥ
ulliꝰ recipiat᷑ testimonium nͥ eiꝰ lxxx. cap̃.i.¬
ductꝰ iniuditio iulissimꝰ fu̾it liceat uidici sih existima¬
uit corm̃tis eum subigere. Siquis aut̃ scͥpserit sedeb̾e
alicui pecuniam pꝰea aũ dicat se sine scͥptis soltusse
ñaudiat᷑ quamuis testes ꝓduxit n scđm obseruatio¬
centẽ pecuniams solutũ fuisse: Nonadinittimꝰ aut̃
testimonia eors. quidr̾e solent tͣnseuntes se audisse
aliq uemidicentẽ pecuniam sibi solutã ẽẽ. sinec tabu¬
susseripserint. Itenr ł lurium. ⁊i bonoꝵ testimonia seqͥ
oportet. et eos qui contͣria sdix̾int. si ꝗd ꝑerrorẽ ꝯuenit¬

Expanded text:
intelligat concubinam, quae cum multis mulieribus concumbere cum aliquo solet; nam quemadmodum qui legitimam uxorem habet, aliam habere durante eodem matrimonio non potest, ita et qui ullius recipiatur testimonium, nisi ejus quioductus in judicio fuerit, liceat judici si hoc aestimaverit, tormentis eum subigere. Si quis autem scripserit se debere alicui pecuniam, postea autem dicat se sine scriptis eam solvisse, non audiatur, quamvis testes produxerit, nisi secucentem pecuniam sibi solutam fuisse; non enim admittimus testimonia eorum, qui dicere solent, transeuntes se audisse aliquem dicentem pecuniam sibi solutam esse. Sed nec tabusubscripserint. Item. Plurium et bonorum testimonia sequi oportet, et eos qui contraria dixerint, si quidem per e
Abbreviated transcription (Latin):
tate adgr̾am scẽ ꝯmunionis redeat. Isaut̃ qͥñlegiti¬
me ex ꝯmum cauit intantũ abstineat asac ꝯmumiõẽ
tẽpꝰ qntũ maiori sac̾doti uisũ fuit: ut q iniuste fec̃
tis pꝰatq adnichũ redactas pͥmȩ sententiȩ tuȩ decre¬
potente deo tanti excessus ueniã cũ sũma peniter¬
tia aclacͥmisexorare. Qd sihanc nr̃am sententiã cog¬

Expanded text:
tae communionis redeat; is autem, qui non legitime excommunicavit, in tantum abstineat a sacra communione tempus, quantum maiori sacerdoti visum fuerit, ut quod iniuste fecit, prius atque ad nihilum redactis predictae sententiae tuae decrepotente Deo nostro tanti excessus veniam cum summa poenitentia ac lacrimis exorare. Quodsi hanc sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ eoꝵ anum uidiciũ ÷ Itẽ. Furiosiqͥ m̃tecarent.
ñadrẽ ꝑtinet: sunpubes pꝰea pubes factꝰ aut surios
pꝰ ea compos mentis factꝰ fu̾it: & decesserit furiosi au̾
siꝑid tempꝰ fecerĩt. cestam̃tũ qͦ furor eoꝵ int̾ missus
est uire testam̃ti eẽ uident᷑. Item. Mutus ⁊surdus
do loquit᷑. qͥ oĩno ñexaudit ñ qui tarde exaudiͣt. Nam
⁊mutꝰ his intelligit᷑ quieloqui nicħ pocest. ñ qͥ tarde

Expanded text:
udicium est; item furiosi, quia mente carent. nec ad rem pertinet, si impubes postea pubes factus aut furiosus postea compos mentis factus fuerit et decesserit. furiosi autem si per id tempus fecerint testamentum quo furor eorum intermissus est iure testati esse videndo loquimur qui omnino non exaudit, non qui tarde exaudit: nam et mutus is intellegitur qui eloqui nihil potest, non qui tarde
Abbreviated transcription (Latin):
cͣtus fu̾it. aut ab eo ꝑ om̃dat᷑ias litt̾as suscip̾at᷑. Multie¬
rũ sibimet ipsis m̃daces. multociens serui cuiꝰ ꝗͣ fugam
arripientes. dñis suis semet ipsos quasi ꝯsecͣtos pb̃roᷤᷤ
annuntiant diiñ sint. Sunt aut̃ ministridiaboliq
ñ dĩ. ⁊ qui eos suscipunt simułr. quia scriptũ ÷ uide¬

Expanded text:
cratus, aut ab eo per commendatitias litteras suscipiatur. Multi enim sibimetipsis mendaces, multoties servi cujusquam fugam arripientes, dominis suis semetipsos quasi consecratos presbyteros annuntiant, dum non sint. Sunt autem ministri diaboli et non Dei, et qui eos suscipiunt similiter: quia scriptum est: Vide
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰea siꝑbatꝰ fuit serũ nulliꝰ mom̃ti sit. Sin au̾lib̾tinũ
dicat testimoniũ sinau̾ malio loco dicat strunta sui
cestẽ ꝓductũ inimicum suũ ẽẽ siqd ex c̃minali causa:
omnino ñ dicat cestimoniũ. Sin au̾ ex alia occasatiõẽ
dicat testimoniũ s ꝑscͥptio eiꝰei opponat᷑. capͥ ui.
indubiũ cestimonium in alterutr̾ eoꝵ dice̾ illiaut̃
consenserint ut ꝓducat᷑: conseqñs ut inħ caus uaẽ in

Expanded text:
probatus fuerit servus, nullius momenti sit. Sin autem libertidicat testimonium; sin autem in alio loco dicat instrumenta sui testem productum inimicum esse, siquidem ex criminali causa, omnino non dicat testimonium. Sin autem ex aliena occasione, dicat testimonium, sed praescriptio ejus opponatur. CAPP. in dubium testimonium in alterutrum eorum dicere, illi autem consenserint ut producatur, consequens est ut in