comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum equaui: Uita tm̃ debeo tibi cum
mea salute: tum omniũ hoꝵ. Itaq ple¬
bei scitum quo honeratus magis quã
honoratus. pͥmus antiquo ab rogoq
uato. ac conseruatori sit felix: sub imꝑi¬
um auspiciumq tuum redeo.⁊ signa
hec legionisq restituo: Tu queso placa¬
tus me magis. equitum hos ordinib
sius quemq tenere iubeas. Tc̃ dextre
inter iuncte: militesq. Contione dimis¬
sa ab notis ignotisq benigne atq hos¬
pitaliter inuitati: letusq dies. ex ad¬
mod̾ tristi pauloante. ac ꝓpe execrabile
factus: Rome ut ẽ ꝑlata fama rei geste.
dein litteris ñ mag̃ ipsoꝵ imꝑatorũ.
se ꝗͣ uulgo militum ex utroq exercitu
affirmata. ꝓ se quisq maximũ laudib
ad celum ferre: Par gła apud hanniba¬
lem. hostisq penos erat: Actũ demũ
sentire cum romanis atq italia bellum
ẽe: Nam biennio ante adeo ⁊ duces ro¬
manos ⁊ milites spreuerunt: ut uix
cum eadem gente bellum ẽẽ crederent

Expanded text:
sum aequaui, uitam tantum debeo, tibi cum sum aequaui, uitam tantum debeo, tibi cum meam salutem, tum omnium horum. itaque plebei scitum, quo oneratus <sum> magis quam honoratus, primus antiquo abrogoque uato ac conseruatori sit felix, sub imperium auspiciumque tuum redeo et signa haec legionesque restituo. tu, quaeso, placatus me magisterium equitum, hos ordines suos quemque tenere iubeas.' tum dextrae interiunctae militesque contione dimissa ab notis ignotisque benigne atque hospitaliter inuitati laetusque dies ex admodum tristi paulo ante ac prope exsecrabili factus. Romae, ut est perlata fama rei gestae, dein litteris non magis ipsorum imperatorum quam uolgo militum ex utroque exercitu adfirmata, pro se quisque Maximum laudibus ad caelum ferre. par gloria apud Hannibalem hostesque Poenos erat; ac tum demum sentire cum Romanis atque in Italia bellum esse; nam biennio ante adeo et duces Romanos et milites spreuerant, ut uix cum eadem gente bellum esse crederent
Abbreviated transcription (Latin):
consulere. nec alteri parere sciat eum
extremi ingenii ẽẽ: Nobis qm̃ primi a¬
nuni ingeniiq negata sors est: scd̃am
ac mediam teneamus: & dum imꝑare
discimus: parere prudenti. in animũ
inducamus: Castra: cum fabio uingamꝰ:
Ad p̃torium eius signa contulerimus.
uͥ ego eum parentem appellauero.
qd̾ beneficio eius erga nos ac maiesta¬
te eius dignum ẽ uos milites eos qͦꝵ
uos arma dextere texerunt. patronos
salutabitis: & si nichil aliud gratorũ
certe nobis animoꝵ głam dies hic de¬
derit. Signo dato conclamatur. inde
ut colligantur uasa. ꝓfecti ⁊ agmine
incedentes dictatoris castra in admira¬
tionem. & ipsum ⁊ om̃s qui circa erãt
conuerterunt: Ot constituta st̃ ante
tribunal signa. ꝓgressus ante alios
magister equitum. eum patrẽ fabiũ
appellasset. circumfusosq militũ eiꝰ
totum agmen patronos consalittasset.
parentib inquit mediis dictator qͥb
te mͦ nomine. quo fando nomine pos¬

Expanded text:
consulere nec alteri parere sciat, eum consulere nec alteri parere sciat, eum extremi ingenii esse. nobis quoniam prima animi ingeniique negata sors est, secundam ac mediam teneamus et, dum imperare discimus, parere prudenti in animum inducamus. castra cum Fabio iungamus. ad praetorium eius signa cum tulerimus, ubi ego eum parentem appellauero, quod beneficio eius erga nos ac maiestate eius dignum est, uos, milites, eos quorum uos modo arma dexterae texerunt patronos salutabitis, et, si nihil aliud, gratorum certe nobis animorum gloriam dies hic dederit.' signo dato conclamatur inde ut colligantur uasa. profecti et agmine incedentes in dictatoris castra in admirationem et ipsum et omnes qui circa erant conuerterunt. ut constituta sunt ante tribunal signa, progressus ante alios magister equitum, cum patrem Fabium appellasset circumfusosque militum eius totum agmen patronos consalutasset, 'parentibus' inquit, 'meis, dictator, quibus te modo nomine quod fando pos
Abbreviated transcription (Latin):
fessione erroris: Ciub iam magna
ex parte cesis. aliis circumspectantib
fugam fabiana se acies repente uelut
celo dimissa ad auxilium ostendit:
Itaq priusꝗ ad comectũ teli ueniret
hauo manum consereret. suos a fuge
effusa. & ab animis feroci pugna hostis
continuit. qui solutis oroinib uage
dissipati erant uidiq consugerunt
ad integram aciem. qui plures simul
terga dederant conuersi in hostem
uoluentesq orbem. nc̃ sensim referre
pedem. nc̃ conglobati restare ac iam
ꝓpe una acies facta erat. uicti atq inte¬
gri exercitus inferebantq signa in hos¬
tem. cum penus receptui cecinit palã
hannibale ab sennitum se ab fabio uic¬
tum: Ita ꝑuariam fortunam diei: maiore
parte exacta: Cum in castra redditum eẽ
munttus conuocatis militib sepe ego in¬
quit audiui milites eum pͥmum ẽe uirũ
qui ipse consulati qͥo in re sit. Scd̃m eũ
qui bene monenti obediat: Qui nec ipse

Expanded text:
fessionem erroris ciuibus.' iam magna fessionem erroris ciuibus.' iam magna ex parte caesis aliis, aliis circumspectantibus fugam, Fabiana se acies repente uelut caelo demissa ad auxilium ostendit. itaque priusquam ad coniectum teli ueniret aut manum consereret, et suos a fuga effusa et ab nimis feroci pugna hostes continuit. qui solutis ordinibus uage dissipati erant undique confugerunt ad integram aciem; qui plures simul terga dederant conuersi in hostem uoluentesque orbem nunc sensim referre pedem, nunc conglobati restare. ac iam prope una acies facta erat uicti atque integri exercitus inferebantque signa in hostem, cum Poenus receptui cecinit, palam ferente Hannibale ab se Minucium, se ab Fabio uictum. ita per uariam fortunam diei maiore parte exacta cum in castra reditum esset, Minucius conuocatis militibus 'saepe ego' inquit, 'audiui, milites, eum primum esse uirum qui ipse consulat quid in rem sit, secundum eum qui bene monenti oboediat; qui nec ipse
Abbreviated transcription (Latin):
iam iustam expleuerat aciem. ac totis u¬
trimq uirib certatur: Pma leuis ar-¬
loco succedens tumulũ pulsa detrusaq
terrorem in sucedentem intulit equitẽ
& ad signa legionem refugit: Peditum
acies inter ꝑculsos impautoa sola erat:
Utoebaturq si iusta ac si recta pugna ẽẽt:
haud quã ꝗͣ impar futura. Tm̃ animo¬
rum fecerat ꝓsꝑe ante paucos dies res
gesta: S exorti repente insidiatores eũ
tumulum terroremq in altera utͥmq
abtergoq incursantes fecerunt ut nec¬
tt animus ad pugnam. neq ad fugam
spes cuiꝗͣ suꝑeẽt: Tunc fabius pͥmo cla¬
more pauentiũ audito. dein conspecta
ꝓcul turbata acie: ita ẽ inquit: Non
celerius ꝗͣtum ui dep̃ndit fortuna te¬
meritatem: Fabio equatus imꝑio han¬
nibalem. ⁊ uirtute ⁊ fortuna suꝑiorem
uidet: S aliud iugandi succendensiq
tꝑs erit. nc̃ signa extra uallum ꝓfer¬
re uictoriam hosti. extorqueamus con¬

Expanded text:
iam iustam expleuerat aciem, ac totis uiam iustam expleuerat aciem, ac totis utrimque uiribus certatur. prima leuis arloco succedens tumulum, pulsa detrusaque terrorem in succedentem intulit equitem et ad signa legionum refugit. peditum acies inter perculsos impauida sola erat uidebaturque, si iusta ac directa pugna esset, haudquaquam impar futura; tantum animorum fecerat prospere ante paucos dies res gesta; sed exorti repente insidiatores eum tumultum terroremque in latera utrimque ab tergoque incursantes fecerunt ut neque animus ad pugnam neque ad fugam spes cuiquam superesset. tum Fabius, primo clamore pauentium audito, dein conspecta procul turbata acie, 'ita est' inquit; 'non celerius quam timui deprendit fortuna temeritatem. Fabio aequatus imperio Hannibalem et uirtute et fortuna superiorem uidet. sed aliud iurgandi suscensendique tempus erit: nunc signa extra uallum proferte; uictoriam hosti extorqueamus, con
Abbreviated transcription (Latin):
Is eo magis qd̃ in nuda ualle nulla tał
fraus timeri poterat: & erant in anfrac¬
tib caue rupes: ut quedam earũ duce¬
nos armatos possent caꝑe: In has late¬
bras qd̃ quemq locum apte inside po
nec uͥ tam̃ aut motus alicuius temere
egressi. aut fulgoꝵ armoꝵ fraudem in
ualle tam aꝑta detegeret. missis pau¬
cis pͥma luce ad capiendum quẽ ante
diximus tumulum: Auertit oculos
hostrum pͥmo statim conspectu contẽp¬
ta paucitas. ac sibi quisq deposcere pel¬
lendos. inde hostis ad locum capiendũ
dux ipse int stolidissimos ferocissimosq
ad arma uocat. & uanis animis: ⁊ ni¬
mis increpat hostem: Pncipio leuem
armaturam dimitit: deinde conserto
agmine mitq equites: Postremo cũ ho¬
stib subsidia mitti legionib uid̾et instru¬
ctis legionib ꝓcedit. & hannibal laborã¬
tib sius. alia atq alia. aut crescente certa¬
mine mitens auxilia peditum equitũq

Expanded text:
is, eo magis quod in nuda ualle nulla talis is, eo magis quod in nuda ualle nulla talis fraus timeri poterat; et erant in anfractibus cauae rupes, ut quaedam earum ducenos armatos possent capere. in has latebras, quot quemque locum apte insidere pnecubi tamen aut motus alicuius temere egressi aut fulgor armorum fraudem in ualle tam aperta detegeret, missis paucis prima luce ad capiendum quem ante diximus tumulum auertit oculos hostium. primo statim conspectu contempta paucitas ac sibi quisque deposcere pellendos inde hostes ac locum capiendum; dux ipse inter stolidissimos ferocissimosque ad arma uocat et uanis minis increpat hostem. principio leuem armaturam emittit, deinde conferto agmine mitti equites; postremo, cum hostibus quoque subsidia mitti uideret, instructis legionibus procedit. et Hannibal laborantibus suis alia atque alia accrescente certamine mittens auxilia peditum equitumque
Abbreviated transcription (Latin):
minito: scda ⁊ tercia fabio euenerunt
Item equites pari numero. socium quȩ ⁊ la¬
gni nominis auxilia diuiserunt: Castͥs¬
se quoq separari magis equitũ uoluit:
Dupplex inde hannibali. gaudium suit:
Neq enim quicꝗͣ eoꝵ que apud hostes a¬
gerentur eum fallebat: & ꝑfugis multã
ñ indicantib. ⁊ ꝑ suos explorantẽ: Nam
⁊ lib̾am mimici temeritatem se suo mͦ cap¬
taturum. ⁊ sollertie fabii dimmidium
decessisse: Lumulus erat int̾ castra mi¬
nutii ⁊ penoꝵ. que eum qͥ occupasset
haud dubie in quiorẽ erat. hosti locum
facturus: Eum ñ tam caꝑe sine certa¬
mine uolebat haninbal: quamꝗͣ io
oꝑe preceptũ erat. quam causam cer¬
taminis cum minutio quẽ semꝑ occur¬
surum ad obsistendis satis sciẽbat et
contͣhere ager omĩs medius erat. Pma
specie inutilis insidiatori. qr ñ mͦ silũre
quicꝗͣ s ne ueprib quidem uestitum
habebat. re ipsa natus detegendis insidi¬

Expanded text:
Minucio, secunda et tertia Fabio euenerunt. Minucio, secunda et tertia Fabio euenerunt. item equites pari numero sociumque et Latini nominis auxilia diuiserunt. castris quoque separari magister equitum uoluit. duplex inde Hannibali gaudium fuit; neque enim quicquam eorum quae apud hostes agerentur eum fallebat et perfugis multa non indicantibus et per suos explorantem: nam et liberam Minuci temeritatem se suo modo captaturum et sollertiae Fabi dimidium uirium decessisse. tumulus erat inter castra Minuci et Poenorum, quem qui occupasset haud dubie iniquiorem erat hosti locum facturus. eum non tam capere sine certamine uolebat Hannibal, quamquam id operae pretium erat, quam causam certaminis cum Minucio, quem semper occursurum ad obsistendum satis sciebat, contrahere. ager omnis medius erat prima specie inutilis insidiatori, quia non modo siluestre quicquam sed ne uepribus quidem uestitum habebat, re ipsa natus tegendis insidi
Abbreviated transcription (Latin):
suam se dictatoris cunctationi ac segnige
deoꝵ hominumq uidicio damnate pr̃a¬
ret. Itaq qd̃ die primũ congressus est
c̃u. mn. fabio. statuend̾ omniũ prinum
ait ẽẽ. quemadmodũ imꝑio equato u¬
tantur se optimum ducere. aut dieb al¬
ternis. aut si maiora interualla placereñ
partitis tꝑrib alterius summũ ius imꝑi¬
umq ẽẽ: ut par hosti solum ñ consilio
s uirib etiam ẽẽt. si quam occasionem rei
gerende habuisset: Que fabio hauo quaꝗͣ
io placare omia. fortunam enim habiturã
quecumq temeritas college habuisset s
cõmunicatum cum alio. ñ ademptum un¬
ꝑium eẽ: Itaq si nunꝗͣ uolentem parte
qua posset rerum consilio gerendarũ cen¬
surum: nec se tꝑra apud dies imꝑii cum
eo exercitu diuisurum. suisq consiliis qm̃
omnia ñ liceret quȩ posse seruaturum:
Ita optinuit: ut legiones sicut consulibus
mos eẽt inter se diuio̾ent: Prima ⁊ qͣrta

Expanded text:
suam, si dictator in cunctatione ac segnitie suam, si dictator in cunctatione ac segnitie deorum hominumque iudicio damnata perstaret. itaque quo die primum congressus est cum Q. Fabio , statuendum omnium primum ait esse quemadmodum imperio aequato utantur: se optimum ducere aut diebus alternis aut, si maiora interualla placerent, partitis temporibus alterius summum ius imperiumque esse, ut par hosti non solum consilio sed uiribus etiam esset, si quam occasionem rei gerendae habuisset. Q. Fabio haudquaquam id placere: omnia fortunam eam habitura quamcumque temeritas collegae habuisset; sibi communicatum cum alio, non ademptum imperium esse; itaque se nunquam uolentem parte, qua posset, rerum consilio gerendarum cessurum, nec se tempora aut dies imperii cum eo, exercitum diuisurum suisque consiliis, quoniam omnia non liceret, quae posset seruaturum. ita obtinuit ut legiones, sicut consulibus mos esset, inter <se> diuiderent. prima et quarta
Abbreviated transcription (Latin):
qui atq iniqui: p̃ter ipsum dictatorẽ
in contumeliam eius latam accepunt:
pseq gͣuitate animi ni criminantis se
ad multi tudinẽ inimicos tulerat: eaõ
⁊ ppłi in se seuientem inuriam tulit.
Acceptisq in ipso itinere literis. s̾c. de
equato imꝑlo satis sidens. haud quaꝗͣ
cum imꝑii iure arte imꝑancli equatam
cumq inuicto a ciuib hostibq animo
ad exercitũ rediit: Minittus uͦ cum
iam ante uix tolerabilis fuisset scdis reb
ac fauore uulgi: cum utiq in modice un¬
modesteq ñ hannibale magis uicto ab se
quamq fabio głari. illum in reb asꝑis
unicitm ducem ac parem. quȩ situm han-¬
nibali maior minori: dictator magister
equitum qd̃ nulla memoria habeat. an¬
alium iussum populi equatũ in eadem
ciuitate. in qua inagistri equitum uirgas
ac secures dictatoris tremere atq horrere
soltq in tantũ suam felicitatẽ uirtutem
enituisse: Ergo sequuturumq se fortunã

Expanded text:
qui atque iniqui, praeter ipsum dictatorem qui atque iniqui, praeter ipsum dictatorem in contumeliam eius latam acceperunt. ipse, qua grauitate animi criminantes se ad multitudinem inimicos tulerat, eadem et populi in se saeuientis iniuriam tulit; acceptisque in ipso itinere litteris s. c. de aequato imperio, satis fidens haudquaquam cum imperii iure artem imperandi aequatam, cum inuicto a ciuibus hostibusque animo ad exercitum rediit. Minucius uero cum iam ante uix tolerabilis fuisset rebus secundis ac fauore uolgi, tum utique immodice immodesteque non Hannibale magis uicto ab se quam Q. Fabio gloriari: illum in rebus asperis unicum ducem ac parem quaesitum Hannibali, maiorem minori, dictatorem magistro equitum, quod nulla memoria habeat annalium, iussu populi aequatum in eadem ciuitate, in qua magistri equitum uirgas ac secures dictatoris tremere atque horrere soliti sint; tantum suam felicitatem uirtutemque enituisse. ergo secuturum se fortunam
Abbreviated transcription (Latin):
ad suadendum qd̾ uulgo placebat ꝓdi¬
re ei fauore suꝑante. auctoritas tamen
rogationi deerat: Unus inuentus est
suasor legis .c. terrentius narro. qui
pͥore anno p̃tor fuerat. loco ñ humili so¬
lum. s etam sordido ortus: Patrẽ lani¬
um fuisse ferunt ipsum institutorem
mercis. filioq hoc ipso in seruili eius
artis ministerio usum: Is iuuenis u
trum exeo genere questus pecunia a
patre relicta. animos ad spem lib̾ali¬
oris fortune iecit: togaq ⁊ foꝵ placue¬
re ꝓclamando pro sordidis hominib
causisq aduersus rem ⁊ famã bonoꝵ
pͥmum in noticiã popłi: deinde ad ho¬
nores ꝑuenit: Questura quoq ⁊ duab
edilitatib plebeia. ⁊ curuli. postremo
⁊ p̾tura ꝑfunctus iam ad consulatus
spem cum attolłet animos: Harto pa¬
rum callide auram fauoris popularis
ex dictatoria inuidia petit. scitiq plebis
unus gr̃ãm tulit: Om̃s eam rogationẽ
quĩq rome. quinq in exercitu erant e¬

Expanded text:
ad suadendum quod uolgo placebat prodiad suadendum quod uolgo placebat prodire, et fauore superante auctoritas tamen rogationi deerat. unus inuentus est suasor legis C. Terentius Uarro , qui priore anno praetor fuerat, loco non humili solum sed etiam sordido ortus. patrem lanium fuisse ferunt, ipsum institorem mercis, filioque hoc ipso in seruilia eius artis ministeria usum. is iuuenis, ut primum ex eo genere quaestus pecunia a patre relicta animos ad spem liberalioris fortunae fecit, togaque et forum placuere, proclamando pro sordidis hominibus causisque aduersus rem et famam bonorum primum in notitiam populi, deinde ad honores peruenit, quaesturaque et duabus aedilitatibus, plebeia et curuli, postremo et praetura, perfunctus, iam ad consulatus spem cum attolleret animos, haud parum callide auram fauoris popularis ex dictatoria inuidia petit scitique plebis unus gratiam tulit. omnes eam rogationem, quique Romae quique in exercitu erant, ae
Abbreviated transcription (Latin):
ad exercitũ . Q. fabium ꝗͣ consulem in
locum. c̃. flamini suffecisse: Dictator
contionib se abstinuit in actione mini¬
me popularis: ne in senatu quid̃ satis
aurib auoiebatur: Hunc cũ hostem
uerbis extolłet: bienniq clades ꝑ teme-¬
ritatẽ atq inscientiã ducum aceptas re¬
ferret magister equitũ qd̃ contͣdictum
suum pugnasset rationẽ dicere redden¬
dam ẽe. si penes se summa imꝑii consi¬
liiq sit ꝓpe diem effecturũ: ut sciant
homines bono imꝑatore. haud magni
uasse exercitum. qͣ multa milia hosti¬
um occidisse. maiorem głam eẽ: Huiꝰ
generis orationib frustra habitis.⁊
consule creato. m̾. atglio regulo: ne
p̃sens de iure impii dimicaret. pͥdie¬
quam rogationis ferende dies adesset.
nocte ad exercitum abiit: luce orta cũ
pleb̾ consilium c̾et: magis tacita inuidia
dictatoris fauorq magistri equitũ ani¬
mos uersabat ꝗͣ satis auoiebant hõies

Expanded text:
ad exercitum Q. Fabium quam consulem in ad exercitum Q. Fabium quam consulem in locum C. Flamini suffecisset. dictator contionibus se abstinuit in actione minime populari. ne in senatu quidem satis aequis auribus audiebatur tunc, cum hostem uerbis extolleret bienniique clades per temeritatem atque inscientiam ducum acceptas referret, magistro equitum, quod contra dictum suum pugnasset, rationem diceret reddendam esse. si penes se summa imperii consiliique sit, propediem effecturum ut sciant homines bono imperatore haud magni uasse exercitum quam multa milia hostium occidisse maiorem gloriam esse. huius generis orationibus frustra habitis et consule creato M. Atilio Regulo ne praesens de iure imperii dimicaret, pridiequam rogationis ferendae dies adesset, nocte ad exercitum abiit. luce orta cum plebis concilium esset, magis tacita inuidia dictatoris fauorque magistri equitum animos uersabat quam satis audebant homines
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tores sicilia atq sardinia occupatos:
quoꝵ neutra hoc tꝑre ꝓuincia p̃tore ege¬
at: m. minutum magistrũ equitum
ne hostem uidet. nequid re bellice gerere
ꝓpe in custodiã habitum: Itaq hercule
ñ samnium mͦ quo iam tanꝗͣ trans hx¬
b̃m agro penis congessum sit: & campa¬
num calenumq:⁊ falerniun agrum ꝑ¬
uastatos ẽẽ sedenti casulini dictatore. et
legionib popłi romani. agrum suum
turante. exercitum cupientẽ pugnare.
& magister equitũ classos ꝓpe intra uallũ
retentos tanꝗͣ hostib capqius arma
adempta: Tandem ut abscesserit inde
dictator ut obsidione lib̾atus extra ual¬
lum egressos fudisse. ac fugasse hostis:
Quas obres si antquus animus plebei
romane ẽẽt audacit̾ se laturũ fuisse. de¬
inde abrogando. Q. fabi imꝑio: Nunc
modicã rogationẽ ꝓmulgaturũ de eꝗͣdo
magistri equitũ. ⁊ dictatoris iure. Nec
tamen ne ita quidem pͥus mitendum

Expanded text:
praetores Sicilia atque Sardinia occupatos, praetores Sicilia atque Sardinia occupatos, quarum neutra hoc tempore prouincia praetore egeat; M. Minucium magistrum equitum, ne hostem uideret, ne quid rei bellicae gereret, prope in custodia habitum. itaque hercule non Samnium modo, quo iam tamquam trans Hiberum agro Poenis concessum sit, sed et Campanum Calenumque et Falernum agrum peruastatos esse sedente Casilini dictatore et legionibus populi Romani agrum suum tutante. exercitum cupientem pugnare et magistrum equitum clausos prope intra uallum retentos; tamquam hostibus captiuis arma adempta. tandem, ut abscesserit inde dictator, ut obsidione liberatos, extra uallum egressos fudisse ac fugasse hostes. quas ob res, si antiquus animus plebei Romanae esset, audaciter se laturum fuisse de abrogando Q. Fabi imperio; nunc modicam rogationem promulgaturum de aequando magistri equitum et dictatoris iure. nec tamen ne ita quidem prius mittendum
Abbreviated transcription (Latin):
um restitutũ: Hunc pͥncipem genere
ac diuitiis ñ bouiani mͦ unde erat. s toto
apparuisset hannibali sp̃em parti utͥusq
p̃buisset noui p̃sidii: cumq fabio ab ro¬
ma uenientis hannibalem insidiaꝵ qͦq
aliquid timentẽ recepisse suos romanum
insequutum adiuuante samnite. duo
castella eo die expugnasse. ui. hostum
intam pari ꝓpe clade. famam egregie uic¬
torie cũ uamiorib litteris magister eqͥtũ
romam ꝑlatam de his reb ꝑsepe ⁊ insena¬
tu. & in contione auctum ẽ. cum leta ci¬
uitate dictator. unus nicħne fame. nec
literis credet ut uera omia ẽẽnt. sccl̃a
se magis ꝗͣ aduersa timere duceret.M.
tisse: Rei bene gerende s absentẽ etam
geste obstare.⁊ inducendo bello ac sedu¬
lo tꝑs terre qd̃ iustius in magistratu
sit. solusq ⁊ rome et in exercitu imꝑiũ
habeat: Quippe consulum alterũ in acie
cecidisse. alterum specie classis punice ꝑse¬
quende ꝓcul ab italia ablegatum: Duos

Expanded text:
um restitutum. hunc, principem genere um restitutum. hunc, principem genere ac diuitiis, non Bouiani modo—unde erat— sed toto apparuisset Hannibali, speciem parti utrique praebuisse noui praesidii cum Q. Fabio ab Roma uenientis. Hannibalem, insidiarum quoque aliquid timentem, recepisse suos; Romanum insecutum adiuuante Samnite duo castella eo die expugnasse. sex milia hin tam pari prope clade famam <uanam> egregiae uictoriae cum uanioribus litteris magistri equitum Romam perlatam. de iis rebus persaepe et in senatu et in contione actum est. cum laeta ciuitate dictator unus nihil nec famae nec litteris crederet, ut uera omnia essent, secunda se magis quam aduersa timere diceret, tutisse rei bene gerendae sed absentem etiam gestae obstare et in ducendo bello ac sedulo tempus terere quo diutius in magistratu sit solusque et Romae et in exercitu imperium habeat. quippe consulum alterum in acie cecidisse, alterum specie classis Punicae persequendae procul ab Italia ablegatum; duos
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ castris tumulus apparuit. ad q̃m
capiendum si luce palam iniret᷑. aut qr
dubie hostib breuiore uia ꝑuenturus
erat nocte clam missi numide ceper̃t:
Quos tenentis locum contempta pauci¬
tate romani. postero die cũ iecissent ip¬
so eo transferunt castra: Tum ut itaq
exiguum pati uallũ auallo aberat.
⁊ ad ipsum tota ꝓpe cõpulerat roma¬
na acies simul. & ꝑ auersa castra e cas¬
tris hannibał. equitatus cũ leui ar¬
matura emissus in frum̃tatores leta¬
te cedem fugamq hostrum palatoꝵ
fecit: Nec aciem certare hannibal ausꝰ.
narentur putari poterant: Iamq ar¬
fame sedendo. & cunctando bellũ gere¬
bat. receꝑatq suos in ꝓpria castra. quȩ
ꝓ gerionis menib erant: Iusta quoq a¬
cie: ⁊ collatis signis: dimicatũ quidã auc¬
tores sunt: Primo concursu penũ usq
ad castra fusum: inde eruptione facta
repente uersis in terrorẽ romanos. nu¬
meris deciri samnitis. deinde uentu pli¬

Expanded text:
norum castris tumulus apparuit; ad quem norum castris tumulus apparuit; ad quem capiendum si luce palam iretur quia haud dubie hostis breuiore uia praeuenturus erat, nocte clam missi Numidae ceperunt. quos tenentes locum contempta paucitate Romani postero die cum deiecissent, ipsi eo transferunt castra. tum ut itaque exiguum spatii uallum a uallo aberat et id ipsum totum ut prope compleuerat Romana acies, simul et per auersa castra e castris Hannibalis equitatus cum leui armatura emissus in frumentatores late caedem fugamque hostium palatorum fecit. nec acie certare Hannibal ausus, narentur, tutari poterat; iamque ar sedendo et cunctando bellum gerebat receperatque suos in priora castra, quae pro Gereoni moenibus erant. iusta quoque acie et conlatis signis dimicatum quidam auctores sunt; primo concursu Poenum usque ad castra fusum; inde eruptione facta repente uersum terrorem in Romanos; Numeri Decimi Samnitis deinde aduentu proeli
Abbreviated transcription (Latin):
mul castris p̃sidio. ⁊ cir eumspectan
nec unde impetus frum̃tatores fieret:
Romanus tunc exercitꝰ in agro labiri¬
nati erat: Preerat minutius magister e¬
quitum ꝓfecto sicut ante dictũ ab urbe
dictatore. ceterum castra que in monte
alto ac tuto locoposita fuerant. iam in
planum deferuntur: agitabanturq
ꝓ ingenio ducis consilia callidiora. ut
impetus aut in frum̃tariores palatos
aut in castra relicta cum leui p̃sidio fie¬
ret. nec hannibalẽ fefellit cũ duce muta¬
tam ẽe belli rationẽ: ⁊ ferocius ꝗͣ consu¬
latus remhostis gesturos: Ipse autem
qd̾ minime qͥs credẽt cum hostis ꝓpͥus
ẽet. terciam partẽ militum frum̃tatum
duab in castris petentis dimisit: De in
castra ipsa ꝓpius hostẽ mouit. duo fer¬
me agerione milia in tumulũ hostrũ
conspectum: ut intentũ sciret ẽẽ ad fru¬
mentatores. si qͣius fieret tutandos:
ꝑpior inde ei. atq ipsis imminens roma¬

Expanded text:
mul castris praesidio et circumspectans mul castris praesidio et circumspectans necunde impetus in frumentatores fieret. Romanus tunc exercitus in agro Larinati erat; praeerat Minucius magister equitum profecto, sicut ante dictum est, ad urbem dictatore. ceterum castra, quae in monte alto ac tuto loco posita fuerant, iam in planum deferuntur; agitabanturque pro ingenio ducis consilia calidiora, ut impetus aut in frumentatores palatos aut in castra relicta cum leui praesidio fieret. nec Hannibalem fefellit cum duce mutatam esse belli rationem et ferocius quam consultius rem hostes gesturos; ipse autem, quod minime quis crederet cum hostis propius esset, tertiam partem militum frumentatum duabus in castris retentis dimisit; dein castra ipsa propius hostem mouit, duo ferme a Gereonio milia, in tumulum hosti conspectum, ut intentum <se> sciret esse ad frumentatores, si qua uis fieret, tutandos. propior inde ei atque ipsis imminens Roma
Abbreviated transcription (Latin):
tus ager dictatoris ẽẽt: omnib circa
solo equatis. ab uno eo ferrũ igneq. et
ium omniũ hostium abstineri iussit.
ut occulti alicuius pacti. ea merces ui¬
deri possit: Altera ipsius facto primo
forsitan dubio. qr ñ expectata in eo sena¬
tus auctoritas ad extremũ haud ambi¬
gue in maximã laudem uerso in ꝑmutã¬
dis captiius qͦ sit primo punico bello fa¬
ctum erat: Conuenerant int̾ duces ro¬
manos penumq: ut que pars pͥus re¬
ciꝑet ꝗͣ daret argenti pondo bina. et
argentumq pro eis debitum sepe iac¬
tata in senatuire. qm̃ non consoluisset
patres tardius rogaretur inuiolatum
ab hoste agrũ misso romã filio uendidit
fidemq puiblicã impendio pͥuato ex¬
soluit. Hannibal ꝓ gerioni montib
ciuus urbis capte atq incense. ab se
in usum horreoꝵ pauca legi querat
tecta institui senserant. inde frum̃tatũ
duas exercitus partes mittebat. cum
tercia ipse expedita instatione erat si¬

Expanded text:
tus ager dictatoris esset, omnibus circa tus ager dictatoris esset, omnibus circa solo aequatis ab uno eo ferrum ignemque et uim omnem hostium abstineri iussit ut occulti alicuius pacti ea merces uideri posset, altera ipsius facto, primo forsitan dubio quia non exspectata in eo senatus auctoritas est, ad extremum haud ambigue in maximam laudem uerso. in permutandis captiuis, quod sic primo Punico bello factum erat, conuenerat inter duces Romanum Poenumque ut, quae pars plus reciperet quam daret, argenti pondo bina et argentumque pro eis debitum, saepe iactata in senatu re, quoniam non consuluisset patres, tardius erogaretur, inuiolatum ab hoste agrum misso Romam Quinto filio uendidit, fidemque publicam impendio priuato exsoluit. Hannibal pro Gereoni moenibus, cuius urbis captae atque incensae ab se in usum horreorum pauca reliquerat tecta, in statiuis erat. inde frumentatum duas exercitus partes mittebat; cum tertia ipse expedita in statione erat, si
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo aduentu in cognitus ante abre
clementi lib̾aliq intgo fecerat. ⁊ habe¬
lox iur prudens haud frustra uideba¬
tur sotios mutasse: Itaq ingenti con¬
sensu defectionem om̃s spectare: Ar-¬
maq extimplo mota forent. ni hyems
quȩ romanos quoq ⁊ carthaguienses
concedere in tecta coegit interuenisset:
Hec ⁊ in hispania quoq scdã estate. puni¬
ci belli gesta: Cum italia paulũ inter¬
ualli cladib romanis sollers cunctato
fabii fecisset: que ut hannibalẽ non me¬
diocris sollicitum cura habebat tandẽ
eum militie magistrũ delegisse romanos
cernentẽ. qui bellũ ratione ñ fortuna ge¬
rere ita contempta erat int̾ cuus armatoᷤ
pariter togatosq. utiq postꝗͣ absente
eo temeritate magistri equitũ letoue pͥ¬
us dixerim ꝗͣ prosꝑo euentu pugnatũ
suerat: Accesserant due res ad augendã
inuidiã. dictatoris unam fraude ac do¬
lo hannibał qd̃ cum a ꝑfugis ei monstra¬

Expanded text:
primo aduentu, incognitus ante, ab re primo aduentu, incognitus ante, ab re clementi liberalique initium fecerat et Abelux, uir prudens, haud frustra uidebatur socios mutasse. itaque ingenti consensu defectionem omnes spectare; armaque extemplo mota forent, ni hiemps, quae Romanos quoque et Carthaginienses concedere in tecta coegit, interuenisset. haec in Hispania quoque secunda aestate Punici belli gesta, cum in Italia paulum interualli cladibus Romanis sollers cunctatio Fabi fecisset; quae ut Hannibalem non mediocri sollicitum cura habebat, tandem eum militiae magistrum delegisse Romanos cernentem, qui bellum ratione, non fortuna gereret, ita contempta erat inter ciues armatos pariter togatosque utique postquam absente eo temeritate magistri equitum laeto uerius dixerim quam prospero euentu pugnatum fuerat. accesserant duae res ad augendam inuidiam dictatoris, una fraude ac dolo Hannibalis quod, cum a perfugis ei monstra
Abbreviated transcription (Latin):
gͣte quantã insuꝑ gr̃am possim aditiam:
Homini ñ ad cetera punica ingenia calli¬
do ut ꝑsuasit. nocte clam ꝓgressus ad ho¬
stium stationes: conuentis quibꝰdam
auxiliarib hispanis.⁊ ab his ad scipionẽ
ꝑductus qͥd afferret expͥmit. fide accep¬
ta dataq: ac loco ⁊ tꝑre constituto ad ob¬
sides tͣdendos saguntũ reddit. diem in¬
sequentem assumpsit cũ bostare man¬
datis ad rem agendam accipiendis di-¬
missus. cum se nocte iterũ ut custodias
hostium falle̾t constituisset. ad cõpositã
cum his oram excitatis custodib pue-¬
roꝵ. ꝓfectus ueluti ignarus imp̃para¬
tas suas fraude insidias ducit: In castra
romana ꝑducti. cet̾a om̃ia de redden-¬
dis obsidib. sicut cũ bostare constitutũ
erat actaꝑ eumdem ordinẽ quasi car¬
thaginensium suerat: Illos enĩ grauis¬
suꝑbos in reb sccđis exꝑtus: fortuna et
timor mitigasse uidi poterat: Romanꝰ

Expanded text:
gratae quantam insuper gratiam possim adiciam.' gratae quantam insuper gratiam possim adiciam.' homini non ad cetera Punica ingenia callido ut persuasit, nocte clam progressus ad hostium stationes, conuentis quibusdam auxiliaribus Hispanis et ab his ad Scipionem perductus, quid adferret expromit et fide accepta dataque ac loco et tempore constituto ad obsides tradendos Saguntum redit. diem insequentem absumpsit cum Bostare mandatis ad rem agendam accipiendis. dimissus, cum se nocte iturum ut custodias hostium falleret constituisset, ad compositam cum iis horam excitatis custodibus puerorum profectus, ueluti ignarus in praeparatas sua fraude insidias ducit. in castra Romana perducti; cetera omnia de reddendis obsidibus, sicut cum Bostare constitutum erat, acta per eundem ordinem quo si Carthaginiensium superbos in rebus secundis expertos fortuna et timor mitigasse uideri poterat: Romanus
Abbreviated transcription (Latin):
nichil obsidum custodes facturos ẽẽ.
ipsum arte aggredit᷑ castra extra ur-¬
bem in ipso lictore habebat bostar. ut
additum ex parte int̾clud̾et romanis:
Ibi eum in secretũ abductũ uelut igno¬
rantem. monet in qͦ statu sit res metũ
continuisse ad eam diem hispaniarum
animos qr ꝓcul romani abẽent. nc̃
eis hib̃m castra romana ẽẽ. arcem tu¬
tam ꝑfugiumq nouas uolentib res:
Itaq quos metus ñ teneat. beneficio ⁊
gr̃a deuincendos ẽẽ: Miranti bostari ꝑ.¬
cunctantiq qõ nam hic subitũ tante
rei donum posset ẽẽ : Obsides inquit
in ciutates remitte. Inde pͥuatim pa¬
rentib. quoꝵ maximũ nomen in ciuita¬
tib ẽ suis:⁊ publice populis gͣtum erit
uoti sibi quisq credi.⁊ habita fides ipsã
plerumq obligat fioem: Ministerium
restituendoꝵ domos obsidum mͥmet
deposco ipse. ut oꝑa quoq impensa con¬
silium adiuuem meũ ⁊ rei suapte nat᷑a

Expanded text:
nihil obsidum custodes facturos esse, nihil obsidum custodes facturos esse, ipsum arte adgreditur. castra extra urbem in ipso litore habebat Bostar ut aditum ea parte intercluderet Romanis. ibi eum in secretum abductum, uelut ignorantem, monet quo statu sit res: metum continuisse ad eam diem Hispanorum animos, quia procul Romani abessent; nunc cis Hiberum castra Romana esse, arcem tutam perfugiumque nouas uolentibus res; itaque quos metus non teneat beneficio et gratia deuinciendos esse. miranti Bostari percontantique quodnam id subitum tantae rei donum posset esse, 'obsides' inquit, 'in ciuitates remitte. id et priuatim parentibus, quorum maximum nomen in ciuitatibus est suis, et publice populis gratum erit. uolt sibi quisque credi et habita fides ipsam plerumque obligat fidem. ministerium restituendorum domos obsidum mihimet deposco ipse, ut opera quoque impensa consilium adiuuem meum et rei suapte natura
Abbreviated transcription (Latin):
hoste saguntũ ꝑgunt ire. qd ibi obsi¬
des totius hispanie traditos ab han¬
nibale fama erat modico in arce custo¬
diri p̃sidio: Id unum pignus inclina¬
tos ab romana societate. omniũ hispa¬
nie popułoꝵ animos morabant᷑. ne
sanguine lib̾oꝵ suoꝵ culpa defectõis
lueretur: Eo uinculo hispaniã uir
unus sollertia magis ꝗͣ fcoeli consilio
ex sotietate dux erat. sagunti nobilis
hispanus fidus ante penis. tum qͣlia
plerumq sunt barbatoꝵ ingenia cum
fortuna mutauerat: Ceterum trans¬
fugam sine magne rei proditione ue¬
nientẽ ad hostis. nicħ aliuo ꝗͣ unum
uile atq infame corpus ẽẽ ratus id a¬
gebat. ut ꝗͣ maximũ emolum̃tum
noius sociis ẽet: Circumspectis gͥ oĩb
que fortuna potestatis eius poterat
facere obsidib potissimũ tradentis a¬
nimum adiecit: eam unam rem ma-¬
xime ratus conciliaturã romanis pͥn-¬
cipum hispanie amicitiam: S cum
unius sub bostaris p̃fectis satis sciret

Expanded text:
hostes Saguntum pergunt ire, quod ibi obsihostes Saguntum pergunt ire, quod ibi obsides totius Hispaniae traditos ab Hannibale fama erat modico in arce custodiri praesidio. id unum pignus inclinatos ad Romanam societatem omnium Hispaniae populorum animos morabatur, ne sanguine liberum suorum culpa defectionis lueretur. eo uinculo Hispaniam uir unus sollerti magis quam fideli consilio exsoluit. Abelux erat Sagunti nobilis Hispanus, fidus ante Poenis; tum, qualia plerumque sunt barbarorum ingenia, cum fortuna mutauerat fidem. ceterum transfugam sine magnae rei proditione uenientem ad hostes nihil aliud quam unum uile atque infame corpus esse ratus, id agebat ut quam maximum emolumentum nouis sociis esset. circumspectis igitur omnibus quae fortuna potestatis eius poterat facere, obsidibus potissimum tradendis animum adiecit, eam unam rem maxime ratus conciliaturam Romanis principum Hispaniae amicitiam. sed cum iniussu Bostaris praefecti satis sciret
Abbreviated transcription (Latin):
tumultus cedentẽ ad occeanũ has¬
drubalem. cis hib̃m ad socios tutan¬
dos retͣxit: Castra punica in agro
lergauonem sita. castra romana ad no¬
uam classem erant: cum fama reppens
alio auertit bellum: Celtib̃i qui pͥnceps
nuntio misso auscipione exetti arma
capiunt ꝓuintãq carthaginensium
ualido exercitu inuadunt. tria oppida
ui expugnant: Inde cum ipso hasdru¬
bale duob p̃liis egregie pugnantes.
statu rerum in hispania . p. scipio in ꝑ¬
iuntiam uenit. ꝓrogato post consula¬
tum imꝑio ab senatu missus. cũ .x.xa.
cõmeatu aduecto: Ea classis ingens ag¬
mine onerarioꝵ ꝓcul uisas cũ magna
leticia ciuiũ sotioꝵq portũ tarracho¬
nis ex alto tenuit. Ibi milite exposito
ꝓfectus scipio fr̃ĩs comungitur: ac
deinde cõmuni animo consilioq ge¬
rebant bellũ: Occupatis gͥ carthagi¬
nensib celtibico bello haito conctan¬
ter hib̾m transgrediunt᷑. nec ullo uiso

Expanded text:
tumultus cedentem ad Oceanum Hastumultus cedentem ad Oceanum Hasdrubalem cis Hiberum ad socios tutandos retraxit. castra Punica in agro Ilergauonensium, castra Romana ad Nouam Classem erant cum fama repens alio auertit bellum. Celtiberi, qui princinuntio misso a Scipione exciti arma capiunt prouinciamque Carthaginiensium ualido exercitu inuadunt. tria oppida ui expugnant; inde cum ipso Hasdrubale duobus proeliis egregie pugnantes, statu rerum in Hispania P. Scipio in prouinciam uenit, prorogato post consulatum imperio ab senatu missus, cum triginta m magnoque commeatu aduecto. ea classis ingens agmine onerariarum procul uisa cum magna laetitia ciuium sociorumque portum Tarraconis ex alto tenuit. ibi milite exposito profectus Scipio fratri se coniungit, ac deinde communi animo consilioque gerebant bellum. occupatis igitur Carthaginiensibus Celtiberico bello haud cunctanter Hiberum transgrediuntur nec ullo uiso
Abbreviated transcription (Latin):
lib insulis legati pacem petentes ad sci¬
pionẽ uenert᷑: Inde flexa retro classis
tiltime hispanie legati concurerunt.
S qͥuere ditionis imꝑiiq romani facti
sunt obsidib datis populi amplius fue
piis satis fidens romanus usq ad factũ
castulonensem ẽ ꝓgressus. hasdrubal
in lusitaniã ac ꝓpius occeanum concesst:
Qiuetũ unde fore uidebat᷑ reliquũ estat̃
tempus. fuissetq ꝑpenũ hostem. S ed
p̃ter ꝗͣ qd̾ ipsoꝵ hispanoꝵ inquieta
auidas q in nouas res funt ingenia:
mandonius inde nobilisq qͥ antea uer¬
getum regulus fuerat. postq̃ romani
ab saltu recessere ad maritimã oram con¬
citis popularib in agrũ paccatũ sotioꝵ
romanoꝵ ad popłandum uenerunt.
Aduersus eos trib milib cũ expeditis
auxiliis abscipione missi leui certami¬
ne. ut tumultuariã manũ fundere
omnib occisis quibꝰdam captis. mag¬
naq parte armis exuta: Hic tamen

Expanded text:
ribus insulis legati pacem petentes ad Sciribus insulis legati pacem petentes ad Scipionem uenerunt. inde flexa retro classis et ultimae Hispaniae legati concurrerunt; sed qui uere dicionis imperiique Romani facti sunt obsidibus datis, populi amplius fuerpiis satis fidens Romanus usque ad saltum Castulonensem est progressus; Hasdrubal in Lusitaniam ac propius Oceanum concessit. quietum inde fore uidebatur reliquum aestatis tempus fuissetque per Poenum hostem; sed praeterquam quod ipsorum Hispanorum inquieta auidaque in nouas res sunt ingenia, Mandonius Indibilisque, qui antea Ilergetum regulus fuerat, postquam Romani ab saltu recessere ad maritimam oram, concitis popularibus in agrum pacatum sociorum Romanorum ad populandum uenerunt. aduersus eos tribuni militum cum expeditis auxiliis a Scipione missi, leui certamine ut tumultuariam manum fudere mille hominibus occisis, quibusdam captis, magnaque parte armis exuta. hic tamen
Abbreviated transcription (Latin):
pidam hostrum classem naius omnisq
ñ aut ꝑfringebant ꝓras littoreis inlisas
aut carinas fixerant uadis religatas pu¬
eius uictorie fuit: s qd una leui prigna
toto eius ore mari potitierant. Itaq ao
onus tam classem ꝓuecti. ascensio ab na¬
tub interrã facta: Cum urbem ui cepis¬
set captam diripiussent. carthaginem
inde petunt. atq omnẽ agrũ circa de-¬
popuilati. postremo tecta quoq incom¬
ta muro. portisq incend̾unt: Inde iam
pda graus ad langunticã ꝑuenit clas¬
sis: uͥ ius magnas parts ad rem naui¬
tcam congestam ab hasdrubale qõ sa¬
tis inrisum fuit sublato ceterũ omne
incensum ẽ: Nec continentis mͦ ꝑiectã
oras: s inebusum insulã transinissum
Ubi urbeque caput insule
ẽ biouum nec quiꝗͣ summo labore op¬
pugnata. uͥ in spem irritã frustra teri
tempus animaduersum ẽ: ad popu¬
lationẽ agriuersi direptis aliqͦt incen
ta cum in naues se recepissent ex balia¬

Expanded text:
pidam hostium classem naues omnes, quae pidam hostium classem naues omnes, quae non aut perfregerant proras litori inlisas aut carinas fixerant uadis, religatas pueius uictoriae fuit sed quod una leui pugna toto eius orae mari potiti erant. itaque ad Onusam classe prouecti; escensio ab nauibus in terram facta. cum urbem ui cepissent captamque diripuissent, Carthaginem inde petunt, atque omnem agrum circa depopulati postremo tecta quoque coniuncta muro portisque incenderunt. inde iam praeda grauis ad Longunticam peruenit classis, ubi uis magna sparti <erat> ad rem nauticam congesta ab Hasdrubale. quod satis in usum fuit sublato ceterum omne incensum est. nec continentis modo praelecta est ora, sed in Ebusum insulam transmissum. ibi urbe, quae caput insulae est, biduum nequiquam summo labore oppugnata, ubi in spem inritam frustra teri tempus animaduersum est, ad populationem agri uersi, direptis aliquot incensta cum in naues se recepissent, ex Balia
Abbreviated transcription (Latin):
terra ꝗͦ in pugna euntiũ mͦ Uix dũ
om̃is conscenclant cũ aliis resolutis
in anchorã se ueherent᷑. alii ne qͥd tene¬
tica ministeria impediunt᷑: Trepida¬
tione nau tarum caꝑe.
⁊ acture arma miles ꝓhibebantur:
E tam romanus ñ appropinqͣbat modo:
s dĩeerat etiã inpugnã naues: Itaq ñ
ab hoste ⁊ p̃lio magis peni qͣ suomet
ipsi tumultu turbati. ⁊ temptata ueriꝰ
pugna ꝗͣinita in fugã auerteret᷑ classẽ :¬
& cũ aduersi adnisos lato agmini: ⁊ tam
multis simul uenientib haud sane
int᷑biles ẽent: in littus passim naues
egerunt atq alii uades. alii ficco littore
excepta. partim armati. partim iner mes
ad instructam ꝑ littus aciem suoꝵ ꝑfu¬
gere: Due tam̃ primo concursu capte
erant painice naues: iiiͦiͬ. suppresse:
Romani quamꝗͣ terra hostrum erat. ar¬
matamq aciem totam p̃tentã in littore
cernebant: hauo cunctant̃ insecuti tre¬

Expanded text:
terra quam in pugnam euntium modo. uixdum terra quam in pugnam euntium modo. uixdum omnes conscenderant cum alii resolutis oris in ancoras euehuntur, alii, ne quid tenetica ministeria impediuntur, trepidatione nautarum capere et aptare arma miles prohibetur. et iam Romanus non appropinquabat modo sed direxerat etiam in pugnam naues. itaque non ab hoste et proelio magis Poeni quam suomet ipsi tumultu turbati, temptata uerius pugna quam inita in fugam auerterunt classem; et, cum aduersi amnis os lato agmini et tam multis simul uenientibus haud sane intrabile esset, in litus passim naues egerunt, atque alii uadis, alii sicco litore excepti, partim armati, partim inermes ad instructam per litus aciem suorum perfugere; duae tamen primo concursu captae erant Punicae naues, quattuor suppressae. Romani, quamquam terra hostium erat armatamque aciem toto praetentam in litore cernebant, haud cunctanter insecuti tre
Abbreviated transcription (Latin):
incautosq uniuerso simul effuso t̃¬
rore oppͥmeret sublatis anchoris. ao
hostem uadit: Multas ⁊ locis altis
positas turris hispania habet. qͥb
⁊ speculis ⁊ ꝓpugnaculis adu̾sus la¬
trones utuntur: Inde pͥmo conspe¬
cts hostium nauib datũ signum
hasdrubali ẽ. tumultusq prius
in terra et castris ꝗͣ ad mare ⁊ ad
naues ẽ ortus. ñdum aut pulsure¬
moꝵ strepituq alio nautico exau¬
dito. aut aꝑientib classem ꝓmun¬
turiis cũ repente eques alius suꝑ a¬
lium ab hasdrubale missus uagos
in littore. quietosq in tentoriis suis
nichil minusꝗͣ hostem aut p̃lium
eo die expectantis conscendẽ naues
proꝑe atq arma caꝑe iubet. classẽ
romanã iam haud ꝓcul portu ẽẽ:
Hec equites dimissi: passim imꝑabant:
Mox hasdrubal ipse cũ om̃i exercitu
aderat: uarioq om̃ia tumultu stre¬
punt.ruentib in naues simul in re¬
migib militibꝰq fugientrũ magis e

Expanded text:
incautosque uniuerso simul offuso teincautosque uniuerso simul offuso terrore opprimeret, sublatis ancoris ad hostem uadit. multas et locis altis positas turres Hispania habet, quibus et speculis et propugnaculis aduersus latrones utuntur. inde primo conspectis hostium nauibus datum signum Hasdrubali est, tumultusque prius in terra et castris quam ad mare et ad naues est ortus, nondum aut pulsu remorum strepituque alio nautico exaudito aut aperientibus classem promunturiis, cum repente eques alius super alium ab Hasdrubale missus uagos in litore quietosque in tentoriis suis, nihil minus quam hostem aut proelium eo die exspectantes, conscendere naues propere atque arma capere iubet: classem Romanam iam haud procul portu esse. haec equites dimissi passim imperabant; mox Hasdrubal ipse cum omni exercitu aderat, uarioque omnia tumultu strepunt ruentibus in naues simul remigibus militibusque, fugientium magis e
Abbreviated transcription (Latin):
Hac ne quiꝗͣ p̃monito magistro eqͥtum:
romã÷ ꝓfectus: Principio estatis qͣ ħ¬
egrediebant᷑. in hispania quoq terra
mariq ceptũ bellum ẽ: Hasdr ubal
ad eum nauium numerũ quẽ afrẽ
instructũ paratumq acceꝑat .x. adie¬
cit: Quadraginta nauiũ classem himil¬
coni tradit. atq ita carthagine ꝓfectꝰ.
nauib ppe terram exercitũ in littore
ducebat. paratus confligere quacũq
parte copiarũ hostis occurrisset:
¶n. scipio postꝗͣ mouisse ex hibernis
hostem auoiit. pͥmo idẽ consilii fuit
deinde minus terra ꝓpter ingentem
famam nouoꝵ auxilioꝵ concurre¬
re ausus delecto milite ad naues im
obuiam hosti ꝑgit: Altero ab tharra¬
cone die stationem. ab . x̃. milia pas¬
suum distantẽ ab hostio hib̾i animis
ꝑuenit: Inde due maxiliensrũ spe¬
culatorie p̃misse retulere dassem in¬
publicã stare in ostio fluminis. cast᷑q
in rippa posita: Itaq ut inpiidos

Expanded text:
c nequiquam praemonito magistro equitum c nequiquam praemonito magistro equitum Romam est profectus. principio aestatis qua haec gerebantur in Hispania quoque terra marique coeptum bellum est. Hasdrubal ad eum nauium numerum, quem a fratre instructum paratumque acceperat, decem adiecit; quadraginta nauium classem Himilconi tradit atque ita Carthagine profectus nauibus prope terram, exercitum in litore ducebat, paratus confligere quacumque parte copiarum hostis occurrisset. Cn. Scipio postquam mouisse ex hibernis hostem audiuit, primo idem consilii fuit; deinde minus terra propter ingentem famam nouorum auxiliorum concurrere ausus, delecto milite ad naues impobuiam hosti pergit. altero ab Tarracone die <ad> stationem decem milia passuum distantem ab ostio Hiberi amnis peruenit. inde duae Massiliensium speculatoriae praemissae rettulere, classem Punicam stare in ostio fluminis castraque in ripa posita. itaque ut improuidos
Abbreviated transcription (Latin):
der̾t: Fabius quoq mouit castra.
transgressusq saltum suꝑ allifas lo¬
co alto ac munito consedit: Tum ꝑ
samniũ romam se petere simulans
hannibal usq in pelignos popula¬
bundus rediit fabius medios inter
hostrũ agm̃ urbemq romã iugis
ducebat. nec adsistens. nec congredi¬
ens: Expelignis penis flexit iter:
retroq apuliam repetens. gleronũ
ꝑuenit urbẽ metu ꝗͣ collapsa runis
pars meniũ erat ab suis desertum:
Dictator illarinate agro: castra cõmu¬
niit: Inde sacroꝵ causa romã reuo¬
catus. ñ imꝑio modo. s consilio etiã
ac ꝓpe p̃cib agens cum magistro equi¬
tum. ut plus consilio ꝗͣ fortune confi¬
dat. & se potus quã semꝑniũ fla¬
miniumq imitetur. ne nichil actum
censeret extracta ꝓpe estate ꝑ ludifica¬
tionem hostis medica quoq plus in¬
terdum quippe ꝗͣ mouendo. atq a¬
gendo ꝓficere. hauo paruã rem ẽẽ
se ab continiuis cladib ac respirasse.¬

Expanded text:
derunt. Fabius quoque mouit castra derunt. Fabius quoque mouit castra transgressusque saltum super Allifas loco alto ac munito consedit. tum per Samnium Romam se petere simulans Hannibal usque in Paelignos populabundus rediit; Fabius medius inter hostium agmen urbemque Romam iugis ducebat nec absistens nec congrediens. ex Paelignis Poenus flexit iter retroque Apuliam repetens Gereonium peruenit, urbem metu, quia conlapsa ruinis pars moenium erat, ab suis desertam: dictator in Larinate agro castra communiit. inde sacrorum causa Romam reuocatus, non imperio modo sed consilio etiam ac prope precibus agens cum magistro equitum, ut plus consilio quam fortunae confidat et se potius ducem quam Sempronium Flaminiumque imitetur: ne nihil actum censeret extracta prope aestate per ludificationem hostis; medicos quoque plus interdum quiete quam mouendo atque agendo proficere; haud paruam rem esse se ab continuis cladibus,—hae