comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duces suis cõsiliis usi essent¬
fame cogente et neccessitate ul¬
cima pene uictusshambalin.
galliam reu̾surus fuerit Ce
cerum fabius cũctando ut di¬
xiiiꝰ ac trahendo cũ semestie
Tempus elaberetur accersicis ad
se consulib ex̾cicum resignauit
ac deposuit dictatura ¶ Uir quidẽ
ul ob hoc unu clarus patrieq
ucilis in extremis casibus etut
flori utar uerbo pͥma redeuntis
et ut sic dixim reuiuiscentis
Imꝑn spes hinc gemiinũ illi
ris/ Emlio. Paulo quem scie¬
bat om̃is sami cõsilii capacem
gui orone consuluit quod ĩrem
erat hortatus q ẽ ut in Ratione
belli gerendi se nõ aliu seque
uellet o scendet cũccacõnem quã
ip̃e usus ẽẽt Romanis in Iealia
et ĩ sua sede pugnãtibus soci¬
is ꝙ om̃ia hinc inde suppedi¬
cantibus ueilem facilemq ha¬
nibali aut ĩ hosti li regione dif¬
ficilem neq diu tollerabilem
uiris equis armis peciuã iã
ex hausto nec dubiũ ẽẽ quin

Expanded text:
duces suis consiliis usi essentduces suis consiliis usi essent, cogente fame et necessitate ultima, pene victus Hanibal in Galliam reversurus fuerit. 47 Ceterum Fabius, cuntando ut diximus ac trahendo cum semestre tempus elaberetur, accersitis ad se consulibus exercitum resignavit ac deposuit dictaturam; vir quidem vel ob hoc unum clarus patrieque utilis in extremis casibus et, ut Flori utar verbo, «prima redeuntis et, ut sic dixerim, reviviscentis imperii spes»: hinc geminum illi ris, Emilio Paulo, quem sciebat omnis sani consilii capacem, gravi oratione consuluit quod in rem erat, hortatusque est ut in ratione belli gerendi se non alium sequi vellet, ostendens cuntationem, qua ipse usus esset, Romanis in Italia et in sua sede pugnantibus, sotiisque omnia hinc inde suppeditantibus, utilem facilemque; Hanibali autem in hostili regione difficilem neque diu tolerabilem, viris equis armis pecunia iam exhausto; nec dubium esse quin
Abbreviated transcription (Latin):
diq c̾catim uirtutẽ ⁊ cõsiliũ.
fabni laudare et cuc tatõem illa
salutiferam ꝓuidencie ẽe non
Rscidie p̃dicare ¶ Bic indigna
dictatoris infanna Repente in
gloriam uersa erat ut et tertiꝰ
Fnmi uersiculus uerus eẽt to¬
tumq Rebus carinẽ implecum
Erggo postꝙͣ magisq uiri mĩc
gloria claret quin et ip̃os int̾
hostes extiãtio ĩimensum fa¬
ma ꝙ uiri creau̾at ¶Et si enim
semꝑ hambal de hoc ip̃o magͥ¬
fice censisset militib tamẽ af¬
fris assiduitate uincendi tanto
cepant Romam duces acq exc̃i¬
tus ẽẽ ꝯtempciu ut uel hos cũ
quib bellũ gererent gentem
esse aliam suspicarentur abil¬
la tam ce lebri tã laudata uel
fabła omña fuisse q̃ de his toçi¬
ens a suis maiorib auduus¬
substulit oscendit q Cartħa¬
gniensibz ẽe et Romain duces
ac milites esse aĩos esse pru¬
denciam ac uirtutẽ ꝑiciam q Rei
pub ͭ ͤ quib si ex pectati forent
do dedux̾at/ ut se sẽq̃ntes belli

Expanded text:
dique certatim virtutem et consilium Fabii laudare et cuntationem illam salutiferam providentie esse non desidie predicare. Sic indigna dictatoris infamia repente in gloriam versa erat, ut et tertius Ennii versiculus verus esset totumque rebus carmen impletum: ergo postque magisque viri nunc gloria claret. 44 Quin et ipsos inter hostes extimatio in immensum famaque viri creverat; etsi enim semper Hanibal de hoc ipso magnifice sensisset, militibus tamen afris assiduitate vincendi tanto ceperant romani duces atque exercitus esse contemptui, ut vel hos, cum quibus bellum gererent, gentem esse aliam suspicarentur ab illa tam celebri tam laudata, vel fabulosa omnia fuisse que de his toties a suis maioribus audivissustulit ostenditque Carthaginensibus esse et Romanis duces ac milites, esse animos, esse providentiam ac virtutem peritiamque rei bellice quibus, si expectati forent,do deduxerat ut, si sequentes belli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uictoris clemenciã cõfugerũt¬
¶ Quib ille ꝑguiter increpitis
uemain nõ negauit et cum auffe¬
rri arma dedicitiis ĩpom p̾sidi¬
a obsides q̃mꝑari/ mos ãciquꝰ
Romanoꝵ esset / nichil hor fe¬
cit esse ea dicens haud satis ge¬
nerosa pignora de Rebellione timẽ¬
tium se nchil inde sollicitũ sedil¬
lorum fidem si qua ẽẽt iter oꝑiri
facile mi ẜicordiam Reꝑturi nõ se
ab ĩmitis obsidibus sed abeis ip¬
sis nõ ĩ hermibus sed armatis
neq arcium p̾sidio sed aꝑta atie
equis in sampis uiolate fidei si
Res poscat supplicia petiturũ qui
camen nchilominus post redicũ
ducis ĩ Italia rebellarũt/ Iterũ
nec offensa nec spe alia ĩpulsi
aut õmo aliam obcãm nisi ꝙĩ

Expanded text:
que victoris clementiam confugeruntque victoris clementiam confugerunt. Quibus ille pergraviter increpitis, veniam non negavit et, cum auferri arma dedititiis, imponi presidia, obsides imperari mos antiquus Romanorum esset, nichil horum fecit, esse ea dicens haud satis generosa pignora de rebellione timentium: se nichil inde solicitum, sed illorum fidem siqua esset iterum experiri facile misericordiam reperturi; non se ab immeritis obsidibus sed ab eis ipsis, non inermibus sed armatis, neque arcium presidio sed aperta acie equis in campis violate fidei, si res poscat, supplicia petiturum. Qui tamen nichilominus post reditum ducis in Italiam rebellarunt iterum, nec offensa nec spe alia impulsi aut omnino aliam ob causam, ni
Abbreviated transcription (Latin):
beret ne ue uinꝙͣ tantus bella¬
cor absq bello esset ab hoscibus
feri antem morbus ĩuasit ¶ Pi¬
ne his celi mutacõne seu ĩ modi¬
co labore quẽ in p̾liis ꝓbolupta¬
ce subibat numoꝙ sołis ardore
cõtractus Iacebat ager Scipioi
mo uero Res pu. languebat po¬
manũ ꝙ nomen et Impiũ agro¬
tabat quid em̃ euẽturum pear
tunc fuisse si eum in matͬa mo¬
rs patrie absculisset au uerũ
morbi famã falsus Raior mor¬
tis in secutus tantos undi motꝰ
extinerit sediconem in cast̾s Rebe¬
amq solita uircute ꝯpescuit et
seditionẽ quidem pͥus quia ꝓpͥus
ꝑiculũ erat tͥgnita sontiũ supp¬
licio Reliquioꝵ  ĩ crepatõne acri et
Sulci tandem uenia se dauit ¶ De¬
datione militu ꝯp̃ssa ad Rebelli¬
onem hostilem ꝯpescendam u̾sꝯ
Indibilẽ ac mandomiũ fres qui
eadem spe/ qua milites Rebellara¬
ut et sue fidei et bñficioꝵ du¬
cis ĩmemores duobus magnis
fudit qͥbus uictis biribus ꝙ pro¬
pͥiis diffisi ad exꝑtam notam¬

Expanded text:
beret neve unquam tantus bellator absque bello esset, ab hostibus feriantem morbus invasit, sive is celi mutatione seu immodico labore quem in preliis pro voluptate subibat nimioque solis ardore contractus. 10 Iacebat eger Scipio; imo vero respublica languebat romanumque nomen atque imperium egrotabat. Quid enim eventurum rear tunc fuisse, si eum immatura mors patrie abstulisset, cum veram morbi famam falsus rumor mortis insecutus tantos undique motus exciverit: seditionem in castris, rebeanque solita virtute compescuit et seditionem quidem prius quia propius periculum erat, triginta sontium supplicio reliquorum increpatione acri et dulci tandem venia sedavit. Seditione militum compressa ad rebellionem hostilem compescendam versus, Indibilem ac Mandonium fratres, qui eadem spe qua milites rebellarant et sue fidei et beneficiorum ducis immemores, duobus magnis fudit. Qui, bis victi viribusque iam propriis diffisi, ad expertam notam
Abbreviated transcription (Latin):
ita se gessit nec solus ip̃e sed
tͥbum ⁊ milites sic certatĩ om̃s
se cunctis et ĩ ciues ⁊ ĩse ipõs
flagitiis ĩ quinarũt ut̾ breui
Carthaginẽsiũ neqͥtiam atq libi¬
dinem excusarent ĩmitum q
ducẽ ignarũ ꝙ om̃ium que ꝑ
scelescos illos nebullones gere¬
rentur gui p̃merent que sepe
uinus exculpa in alteꝵ oritur
ĩfanna Cui illa insuꝑ accede¬
bat ꝙ ĩ ex̾citu corrupta om̃is
disciplina militie et Romanus
mos extinctus ferebatur et pͥo¬
re guior fama ꝙ illa legati et
or culpa ẽẽt de quib Rebus
cum ad flebilem querelã locre¬
sium legatoꝵ et ad relacum
plurinoꝵ agitatũ esset in
senatu de Recrahendo in urbem
Scipione abrogãdo q eius Im¬
perio a multis quidẽ ance alios
a Quinto fabio maxio acres in
eũ sentencie dicte sunt uicit
tandem mitior pars senacus
ut aduidendum quo ĩ statu res
ĩ Castris essent electi biri qua¬
cuordecim mitt̾ent᷑ Calamita

Expanded text:
ita se gessit, nec solus ipse sed tribuni et milites sic certatim omnes se cuntis et in cives et in se ipsos flagitiis inquinarunt, ut brevi Carthaginensium nequitiam atque libidinem excusarent immeritumque ducem ignarumque omnium, quo per scelestos illos nebulones gererentur, gravi premerent, que sepe unius ex culpa in alium oritur, infamia. Cui illa insuper accedebat, quod et in exercitu corrupta omnis disciplina militie et romanus mos extinctus ferebatur, eo priore gravior fama, quod illa legati et or culpa esset. De quibus rebus cum ad flebilem querelam locrensium legatorum et ad relatum plurimorum agitatum esset in senatu de retrahendo in urbem Scipione abrogandoque eius imperio, a multis quidem ante alios a Quinto Fabio Maximo acres in eum sententie dicte sunt. Vicit tandem mitior pars senatus ut, ad videndum quo in statu res in castris essent, electi viri quattuordecim mitterentur. Calamita
Abbreviated transcription (Latin):
¶ͣ illue couenit sen capto senices¬
e duce hostiũ exercitus equites
ꝑchinta passuum milia p̾mẽti¬
bũs terga uietoribus fugam sꝑ¬
sam cenuisse in qua plurum ꝑi¬
ere. Inter cet᷑os ducenti equites
Larthaginẽñ in quibus aliqui ⁊
opibus insignes et sanguie hac
dictoria ⁊ Balatia urbs capta seu
dedita p̾sidium ꝙ ibi Romanum
impõitum et Scipio cotis septem

Expanded text:
t. Illud convenit, seu capto seu ceso duce hostium exterritos equites per triginta passuum milia, prementibus terga victoribus, sparsam fugam tenuisse; in qua plurimi perierunt, inter ceteros ducenti equites carthaginenses, in quibus aliqui et opibus insignes et sanguine. Hac victoria et Salatia urbs capta seu dedita presidiumque ibi romanum impositum; et Scipio, totis
Abbreviated transcription (Latin):
uẽtus puer masi misse Rumida
clam arreptis illo ignaro ueiss
in p̃liũ ꝑductus ad scipionem
et an si possit ad auuculũ redue
uelit int̾rogatus / cũ id se maxie
cuꝑe letis cũ lacͥmis respodisset
fallerato equo aureo q amilo do¬
natus et Romana atq hispana
ueste aurea insigni fibula coĩta¬
tu addito Remissus ẽ que res.
masimisse animuz sic ĩflexit
ut qui semꝑ pͥmus ĩ equitatu
Carchagmẽsium fuisset ex illa
hora concupisce̾t amiciciam Ro¬

Expanded text:
umidarclam arreptis, illo ignaro venisset in prelium; perductus ad Scipionem et an, si possit, ad patruum redire velit interrogatus, cum se id maxime cupere letis cum lacrimis respondisset, falerato equo anuloque aureo donatus et romana atque hispana veste aurea insigni fibula, comitatu addito remissus est. 15 Que res Massinisse animum sic inflexit ut, qui semper primus in equitatu Carthaginensium fuisset, ex illa hora concupisceret amicitiam Ro
Abbreviated transcription (Latin):
drubal aduerso concussinsi pre¬
p̃lio et seu om̃ium hispanoꝵ aĩõs
ad Ecipione u̾sos esse uersum¬
ꝙ iri cogitans neq alitꝰ cõtineri
posse ꝙͣ si ab illo duce qũe nuurari

Expanded text:
rubal adverso concussus prelio et, seu omnium Hispanorum animos ad Scipionem versos esse versumque iri cogitans, neque aliter contineri posse quam si ab illo duce quem mirari
Abbreviated transcription (Latin):
ne magrãtu ordinario gestaie¬
rant At cͥumpho quolib ma¬
ior erat honn fanor et opi¬
mo et cõcursus ad expͤtanda
faciem uictoris/ Cunctis ĩa inde
p̾sagientibus ad hec uno finẽ
bello punico Impoĩtum iri
Proximꝰ ergo comiciis sũmo
consensu omium consul factus
ei ꝙ decreta Sicilia ꝓuintia
est/ cumq ip̃e et uirtutis cõ¬
sciencia ⁊ ꝓsꝑitatis fiducia nõ

Expanded text:
gesta erant. At triumpho quolibet maior erat hominum favor et opinio et concursus ad spectandam faciem victoris, cuntis iam inde presagientibus ab hoc uno finem bello punico impositum iri. Proximis ergo comitiis summo consensu omnium consul factus eique decreta Sicilia provincia est. Cumque ipse et virtutis conscientia et prosperitatis fiducia non
Abbreviated transcription (Latin):
et sic erat cũ suis ergo Resp̃tib
utrumq trahentib ultro aꝓpin¬
quassent ia in cãpis ad retulã
ibem castħ Castra inuxissẽt
aiosis crebris ꝙ hostiũ insulti¬
bus Refaxit repente hasdru¬
bal mutaint q consiliũ inꝙ edi¬
tum collem seq et copias Rece¬
pit quõ aut̃e paulo altior tella
aiceret quos nec mare nͨ me¬

Expanded text:
tibus utrunque trahentibus, ultro appropinquassent iamque in campis ad Betulam urbem castris castra iunxissent, animosis crebrisque hostium insultibus refrixit repente Hasdrubal, mutavitque consilium, inque editum collem seque et copias recepit. Quomodo autem paulo altior tellus arceret
Abbreviated transcription (Latin):
ciem suã fide fragi Romaña pͥmo
clemenciam exꝑti iram tandem
uolu̾unt exꝑirĩ/ Scipio his actis
bellum qui magone cum qͥndeaim
Benatoribus hostium simul cap¬
tis ducet mĩciaret ꝙ uictoriam
Roma misit, Cuius nõ minꝰ cele¬
ritas grata ꝙͣ felicitas diei unꝰ
supplicatoem meruuit ¶Ip̃e uero
legionib et classib exercendis
fabricãdis ꝙ ac cergendis aumis

Expanded text:
ciem fedifragi, romanam clementiam bis experti iram tandem voluerint experiri. Scipio, his actis, Lelium, qui Magonem cum quindecim senatoribus hostium simul captis duceret nuntiaretque victoriam, Romam misit; cuius non minus celeritas grata quam felicitas diei unius supplicationem meruit. Ipse vero legionibus et classibus exercendis, fabricandisque ac tergendis armi
Abbreviated transcription (Latin):
e ubi illud iure laudandĩ plus
pub᷑ illoꝵ uircutib cõfessionẽ
debiti singlarit edixisset ll
quẽ pͥus ĩ mirũ ascendisse cons¬
taret muralem coronam honoris
gr̃a se daturũ atq huc orta abitio¬
ne duo suul id sibi quoq decus
exposcent alter naualium sotioꝵ
unus altꝰ ceneurio legionis quar¬
te et fauore uario dissidencis ex¬
citus uno quoq nõ quod scret sed
quod cuꝑet affirmãte neq ꝓ ua
rietate Rei sed pro sua libidine Iu¬
suirandum offerente lis aescet
iamq a contetione u̾boꝵ ad certa¬
men manuũ atq ar moꝵ tran¬
situra uidecur ¶ Scipio de ꝑiculo
in scantis cumłtus ꝑiurii q nõ
tãtum ĩ capita deieranciũ sedin
pub a infamniã recasuri signaq et
nmĩtas legiones inqͥnaturi ad¬
monitus pessum ꝙ Rem exẽpli
decus uirtuti debitũ ꝑiurio pe¬
ti aduocata ꝯfescim cõtione cõsta¬
re sibi ait utrumq ꝯpecitore si¬
mul ĩ mirũ ascendisse atq ita
utͥꝙ debita coronam qua utͥq

Expanded text:
 ubi illud iure laudandum plus publici illorum virtutibus confessionem debiti singulariter edixisset illi, quem prius in murum ascendisse constaret, muralem coronam honoris gratia se daturum, atque hinc orta ambitione duo simul id sibi quisque decus exposceret alter navalium sotiorum unus, alter centurio legionis quarte et, favore vario dissidentis exercitus unoquoque non quod sciret sed quod cuperet affirmante, neque pro veritate rei sed pro sua libidine iusiurandum offerente, lis cresceret iamque a contentione verborum ad certamen manuum atque armorum transitura videretur, Scipio de periculo instantis tumultus periuriique, non tantum in capita deierantum sed in publicam infamiam recasuri signaque et immeritas legiones inquinaturi, admonitus pessimique rem exempli decus virtuti debitum periurio peti, advocata confestim contione, constare sibi ait utrunque competitorem simul in murum ascendisse atque ita utrique debitam coronam; qua utrique
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpiã motis cascͥs abscessit Cla¬
ro ꝓrsus Iudicio se singulare ali¬
quid in illo duce sencire/ Sapio
giffrica suspirans ne qua eum
occasio in Italiã decraheret pi¬
ncis defectionis auctorib pplo
autem u̾bis Cascigato Iusso q le¬
gacos ad senatum mitte quid
de locrensibus decern̾et ip̃e ꝙͣ
pͥmũ in diciliam rediit dim̃is¬
io locris cũ p̃sidio plemimo le¬
gato/ deus bone ꝙͣtum sepe ma¬
uimoꝵ quoq iudicia birorum
exhorbicant ac fallunt᷑ ꝑdicis¬
simo honñe auaritie ĩ expleblis

Expanded text:
proxima motis castris abscessit, claproxima motis castris abscessit, claro prorsus indicio se singulare aliquid in illo duce sentire. Scipio Africam suspirans, nequa eum occasio in Italia detineret, punitis defectionis auctoribus, populo autem castigato iussoque legatos ad senatum mittere, de Locrensibus qui decerneret, ipse quam primum in Siciliam rediit, dimisso Locris cum presidio Pleminio legato Deus bone, quantum sepe maximorum quoque iudicia virorum exorbitant ac falluntur!, perditissimo
Abbreviated transcription (Latin):
et p̾cipile in nouam classem
ultro ctatim auxilia offerẽ¬
ingemo auctis copiis in affricã
craiecturo subita spes affulxit
locros ex hostibus recuꝑandi
culpam Italam que ad penos
feruẽte illoꝵ felicitate de fece¬
rat missis qui eam caꝑẽt / Cũ
artim altera iam capta alc̾a
ab hoste retenta in medio pu
gnatum ẽẽt Ciuitas penorĩ
Iniuriis fatigata ad Romanos
rediit coca p̾ter arcem illã quã
ad huc peni hebanti Cuuis a
auxiliũ cũ ip̃e hanibal festina¬
sset Scipio audico quãto ĩ dis¬
crimine pes ẽẽt et aduentus
hanbalis rumore accepto frẽ
ad eucellam in sule Relicto Ip̃e
eciam locros uenit hambal Rei¬
niscius die ꝓpimo cum suis
qui arci p̾erant signo datout
sus ĩopino portis aꝑtib in eũ
factus est Impetus multis ꝙ
suoꝵ ĩcenfectis ip̃e ut Bapio¬
nem illic ẽẽ cognouit omissa
spe aut Recipieñ urbis aut ar¬
cis deffendende misit ad eos qui
eam tenebãt ut euaderẽt et sie
in Castra remeauit/ Nocte aũt

Expanded text:
classem ultro certatim auxilia offereningenio auctis copiis, in Africam traiecturo subita spes affulsit Locros ex hostibus recuperandi, urbem italam quo ad Penos, fervente olim illorum felicitate, defecerat. Missis qui eam caperent, cum, arcium altera iam capta altera ab hoste retenta, in medio sepe pugnatum esset, civitas Penorum iniuriis fatigata ad Romanos rediit tota, preter arcem illam quam adhuc Peni habebant. Cuius ad auxilium cum ipse Hanibal festinasset, Scipio, audito quanto in discrimine res esset et adventus Hanibalis rumore accepto, fratre ad tutelam insulo relicto, ipse etiam Locros venit. Cuius Hanibal inscius die proximo cum, suis qui arci preerant signo dato ut sus, inopino portis apertis in eum factus est impetus; multisque suorum interfectis, ipso ut Scipionem illic esse cognovit, omissa spe aut recipiende urbis aut arcis defendende, misit ad eos qui illam tenebant ut evaderent; ipse tunc in castra remeavit. Nocte autem
Abbreviated transcription (Latin):
pas lacus obsederãt ĩ tenfecti sũt¬
¶ Euasere aliqͥnit̾ cet̾os sex m¬
lia qui cõglobati in unũ ꝓ ip̃as
hosciũ aties eruꝑãt ignari qͦ ĩsta¬
tu Res Romana ẽẽt at cũ collez
prormiũ suꝑassent et ꝑcussa solis
radio ac Rarescente iam nebula
strata omña nichil ꝙ ĩã spei reliqu¬
lun uidissẽt gͦssu Rapido abiere
fuerut qui labore ac uulm̃bus
exausti fame aliis miẜiis actẽ¬
Sinte se se dederũt bictori pacti
ut armis tradicis liberi cũ sui¬
głia Gestimetis abscede̾nt quod
pactũ punica fide ẜuatũ ẽ ¶ Con¬
iecti ꝙ oñs in uiieula qͥndecun
milia Romanoro in acie ꝑiere
hec ẽ Titulim sentẽcia de mul

Expanded text:
pas lacus obsederant interfecti suntpas lacus obsederant interfecti sunt. Evasere aliqui; inter ceteros sex milia qui conglobati in unum per ipsas hostium acies eruperant, ignari quo in statu res romana esset; at cum collem proximum superassent et percussa solis radio ac rarescente iam nebula strata omnia nichilque iam spei reliquum vidissent, gressu rapido abiere. 34 Fuerunt qui labore ac vulneribus exhausti, fame aliis miseriis accedente, se se dederent victori, pacti ut armis traditis liberi cum singulis vestimentis abscederent; quod pactum punica fide servatum est coniectique omnes in vincula. Quindecim milia Romanorum in acie periere – hec est Titi Livii sente
Abbreviated transcription (Latin):
eiulatus hine ferientiũ inde cade¬
cĩi audiebantur. IRaro uiiꝙͣ ali¬
as canto feruore pugnacum est
usq adeo ut cũ tͥbus horis pug¬
na durau̾it seoq epre spacio terre¬
motus horribilis fuerit qui ter¬
ras et maria ꝑ om̃em pene cõcus¬
sit italiam urbes en̾tit flumina
retrou̾cit ¶ Iugum mõtiũ subu̾tie
nullus ab ucrãqz acie plus senẜit
ferri piculũ quod Bbat u̾si oms
obsanati q erant amimi ¶ Dux
Romanus ĩ tanto onnum t̾rore dic
labore nec deterricus nec deffes¬
sus ubicũq ꝑicli plurimũ sen¬
ciebat aderat pugnator ex horta¬
torq magͥficus ¶Itaq cũ ubĩq ar¬
dens cum circa eum ardentior. pu¬
gna fuit donec cãdem ab equite
quodam ĩtalice origini cognitus
et hasta cõfixus occũberet ¶Tm
uers cum fuga preceps mlta for¬
mis plena discriminis Aliiper
Rupes niuas alii ꝑ medios hostes
ꝑ lacunas. alii ubi mlti equis ab¬
sumpti dem̃siq multi ĩcepto n.¬
rito Renatentes ab eqͥtib qͥ Rip¬

Expanded text:
entium inde cadentium, audiebantur. 31 Raro unquam alias tanto fervore pugnatum est usque adeo ut, cum tribus horis pugna duraverit eoque temporis spatio terremotus horribilis fuerit qui terras et maria per omnem pene concussit Italiam, urbes evertit, flumina retrovertit, iuga montium subvertit, nullus ab utraque acie plus senserit ferri periculum quod instabat versi omnes obstinatique erant animi. 32 Dux romanus in tanto omnium terrore ac labore nec deterritus nec defessus, ubicunque periculi plurimum sentiebat, aderat pugnator hortatorque magnificus; itaque cum ubique ardens tum circa eum ardentior pugna fuit donec tandem, ab equite quodam italice originis cognitus et hasta confixus, occumberet. 33 Enimvero tum fuga preceps multiformis plena discriminis: alii per rupes invias, alii per medios hostes, per lacunas alii ubi multi aquis absumpti demersique, multi incepto irrito renatantes ab equitibus qui ri
Abbreviated transcription (Latin):
monã padi alueo descendeitt
cũ equicatu affuit ad Empori
cucellam legionib acie instruc
ca sequi uissis ut apꝑeret eñ
p̃lio uictum fuisse non animo
bementi obiuus hambal fuie¬
¶ Et cum cõcuusum esset eqͣstͥ¬
bus coppiis buln̾atus prelib
discessit huiꝰ uictorie fiducia
Emporii alterius incble cum
eos hambal paucis post dieb
inuasisset temͬe illi obuiam
ꝓgressi turba p̾cer num̾um un¬
diq fragilis Erant emm milia
ati eo metu seq ⁊ Emporu ha¬
mbali de didere ¶Ille aut fes¬
sus sumularet clemiencia quam
p eos dies ĩnonullos ad clastidi¬
um simularat in hos dedicos
quãi ũi capti eẽnt om̃e libidi¬
nose ac suꝑbe seuicie gemis
ne fortine dẽ foret ĩpellẽti Sere
pͬ.Six se ostendente iter ad ecu¬
hiam adorcus tantis mbruum
at uentorũ imuosis appenim In¬
gis fulminũq et gͣndunine
piallis laborib q uexatus est

Expanded text:
monam Padi alveo descenderat, monam Padi alveo descenderat, cum equitatu affuit ad Emporii tutelam, legionibus instructa acie sequi iussis, ut appareret eum prelio victum fuisse non animo. Venienti obvius Hanibal fuit et, cum concursum esset equestribus copiis vulneratus prelio discessit. 22 Huius victorie fiducia Emporii alterius incole, cum eos Hanibal paucis post diebus invasisset, temere illi obviam progressi, turba preter numerum undique fragilis – erant enim milia ati, eo metu seque et Emporium Hanibali dedidere. Ille autem, fessus simulare clementiam quam per eos dies in nonnullos ad Clastidium simularat, in hos deditos, quasi vi capti essent, omne libidinose ac superbe sevitie genus ne fortune deforet impellenti, vere primo vix se ostendente iter in Etruriam adortus, tantis imbrium ac ventorum in nivosis Apennini iugis fulminumque et grandinum periculis laboribusque vexatus est
Abbreviated transcription (Latin):
ucͥusq aĩs sed impari corporũ
uigor ẽ Ieaqs post ꝙͣ erupero ho¬
sces ex insidiis et hambal elẽpha¬
ces iam cerga uertentes ĩ pͥmã
aciem Resticuit obsisti ãplilis nõ
potuit fusi illico Romaii ml¬
ta cesi multa ui flumĩs obruti
quidã in castra anme transacto R¬
diere plures ꝙ expedicior/ uia
euasere ¶ Ex hõscibus quoq
ꝑmulti et uiri et equi ⁊ elepħa¬
ces et imbre et gelu lassicudie
et uulmibus ꝑiere hoc modo od
crebiam ducatu ẽ ¶ In qͦqͥde
elegant florus orribłe inquit dic¬
eu hoies a meridie ⁊ solo ueme¬
ces nr̃a nos hieme uiceuũt diua
bus hambal uictoriis fretus em¬
poriu quod haud ꝓcul placẽcia
erat noctu agg̃diciu tenebris
fisus ac silencio ¶ Ded fefelit
eum spes aduentus em̃ suus
non ibi cm̃ sed ingenti militu
clamore placencie quoq notus
fuit ¶ Itaq pͥma luce/ Bemꝓnuꝰ
consul alter enim ne urbs una
duobus ex̾citibus gͣnareturi Cre¬

Expanded text:
utrinque animis sed impari corporum utrinque animis sed impari corporum vigore; itaque postquam erupere hostes ex insidiis et Hanibal elephantes iam terga vertentes in primam aciem restituit, obsisti amplius non potuit. Fusi illico Romani: multi cesi, multi vi fluminis obruti, quidam in castra amne transito rediere, plures, quod expeditior via evasere. Ex hostibus quoque permulti, et viri et equi et elephantes, et imbre et gelu et lassitudine et vulneribus periere. Hoc modo ad Trebiam dimicatum est, in quo quidem eleganter Florus «horribile» inquit «dictu, homines a meridie et sole venientes nostra nos hieme vicerunt». 21 Duabus Hanibal victoriis fretus Emporium, quod haud procul Placentia erat, noctu aggreditur tenebris fisus ac silentio. Sed fefellit eum spes: adventus suus non ibi tantum, sed ingenti militum clamore Placentie quoque notus fuit. Itaque prima luce Sempronius consul, alter enim ne urbs una duobus exercitibus gravaretur Cre
Abbreviated transcription (Latin):
eqͥtibus cotidemq pedicibus
int uirgulta palust̾a in Inci¬
diis locat¶ Inde numidas eqͥ¬
ces transire trebiam iubet et
usq ad Romana Castra/ Iacu¬
lando ac uiassim cedendo irri¬
care in pugnam hoscis auda¬
ciam quod accidit euẽtur p̃¬
uidens ¶Si quidem hieme
media que illis ĩ locis ẽẽ solet
asꝑrima cu forte p̃gelidum
nactus diem suos in castris
magna lucis ꝑte decẽtos / abo
acq igne fouisset ¶ dux Roma¬
nus more ĩpaciens ad pͥmum
pugne signũ suos castris edu¬
uat¶Et dum Refugos numudas
inseqͥtur amnẽ glatiałe letiq
imbre tumidũ transgͦssus ge¬
lu supͣ frigus addico corpen¬
tibus mebris labore fame.
frigore euectos usq sub epũs
presii ꝓtraxit ¶ Hanibal iusti¬
cia hostis ad sacietatẽ fretus
ubi Romanos ꝑ se uictos credidit
dispoĩtis ex comodo aciebus po¬
sitis ꝙ ad c̾rorem in cornbus
elephantis Cast̾s egssus pug¬
nam Iniit concursũ est magͥs

Expanded text:
equitibus totidemque peditibus equitibus totidemque peditibus inter virgulta palustria in insidiis locat; inde Numidas equites transire Trebiam iubet et usque ad romana castra iaculando ac vicissim cedendo irritare in pugnam hostis audaciam, quod accidit eventurum previdens. 19 Siquidem hieme media, que illis in locis esse solet asperrima, cum forte pregelidum nactus diem suos, in castris magna lucis parte detentos, cibo atque igne fovisset, dux romanus more impatiens ad primum pugne signum suos castris eduxerat et, dum refugos Numidas insequitur, amnem glacialem recentique imbre tumidum transgressus, gelu supra frigus addito torpentibus membris, labore fame frigore enectos usque sub tempus prelii protraxit. Hanibal inscitia hostis ad satietatem fretus, ubi Romanos per se victos credidit, dispositis ex commodo aciebus positisque ad terrorem in cornibus elephantis, castris egressus pugnam iniit. 20 Concursum est magnis
Abbreviated transcription (Latin):
lii auctori erat Iet cõsul alcer¬
¶ Sempromius longus qͥ decra¬
situ ĩ qcaliam hanĩbalis senats
lris cercior. fcus iussusq opẽ
ferre college altero ꝯ su lan cũ
ex̾citu e Bicilia digressus ac su¬
pomari ꝓuectus Arminuui Inde
se ad Trebiã Scipioni gressia ꝑ
gliam sꝑans cotaq fie ꝑticipe
sibi cẽssura Ratus illo ꝓpt̾ uul¬
ms impedimẽcum pugne non
int̾fucur ¶ Illud in suꝑ metu¬
ens ne dilacio in cõsules nouos
quoꝵ cẽpus in stabat omem
huusce rei głiam cnsferret
his undiq scimulis ĩ pulsus
et nõnullis leuibz equitu con¬
gssibus qui ꝓsꝑi bidebantur
aucta spe cucta p̃cipitãti ꝯsi¬
lio agens mulcum frustra dis¬
suadento collega se ꝙ et suas
legiones Ad p̾lui parat ¶Que oĩa
ut erant hambal pñciens mo¬
resq uiri ac ꝓpoĩtum incelligẽs
ac letus ꝙ ultius ꝯ sulu bul¬
nus alterius temĩtas p̾staret
ut suis artib locus ẽẽt ¶ Ma¬
gouem ginanu suũ cũ mille

Expanded text:
lii auctor erat – et consul alterlii auctor erat – et consul alter Sempronius Longus, qui de transitu in Italiam Hanibalis senatus literis certior factus iussusque opem ferre college altero, consulari cum exercitu e Sicilia digressus ac supero mari provectus Ariminum, inde se ad Trebiam Scipioni gressu progloriam sperans totamque sine participe sibi cessuram ratus, illo propter vulneris impedimentum pugne non interfuturo, illud insuper metuens ne dilatio in consules novos, quorum tempus instabat, omnem huiusce rei gloriam transferret, his undique stimulis impulsus et nonnullis levibus equitum congressibus qui prosperi videbantur aucta spe, cunta precipitanti consilio agens, multum frustra dissuadente collega, seque suasque legiones ad prelium parat. 18 Que omnia ut erant Hanibal presentiens, moresque viri ac propositum intelligens ac letus quod alterius consulum vulnus, alterius temeritas prestaret ut suis artibus locus esset, Magonem germanum suum cum mille
Abbreviated transcription (Latin):
hostem ¶ Scipio ꝑ maritimos
ligures cũ paucis Iamã de hic
pisas peciit magna sub fratre
Gueo. Scipione ad continẽdas
Ispamas excitus ꝑte transmissa
pisis nouo ex̾citu accepto ad oc¬
currendũ hanibali in Gisalpina
gallĩã fescinauit nõ sine hostis
admiratone ꝙ quẽ ad rodamũ
Reliquisset ad ticinũ p̃uolasset
cũ ipe in itine̾ p̃cipueq alpĩ
tͣnsitu difficilia mlta ppessus uix
ꝙͥico mẽse post ꝙͣ ex hispamia dis¬
meie ad ticinũ amnem ticinũq
Arbem uarq ducu ita caus culit
e castris ad exploranda hostui
auxllia ꝓfecto et sibi Imlicẽ
forte cunc obiuis ubi prestar¬
ciore eqͥtatu hambal uictor cõ¬
sul uulnatus uix dũ pubestẽ¬
cis filii uireute ĩpendenti piat¬
lo libatus / de huic int̾ suorum
manus in castra Romains eqͥ¬
tibus egregie circuualatis e
na fuit ubi et consul idem
Scpio ad huc gͣuis uuluere
atq ob id recẽcem q memoria
accepte cladis differendi pre¬

Expanded text:
hostem, Scipio per maritimos hostem, Scipio per maritimos Ligures cum paucis Ianuam dehinc Pisas petiit, magna sub fratre Gneo Scipione ad continendas Hispanias exercitus parte transmissa. 14 Pisis novo exercitu accepto, ad occurrendum Hanibali in Cisalpinam Galliam festinavit, non sine hostis admiratione quod quem ad Rodanum reliquisset ad Ticinum prevolasset, cum ipse in itinere precipueque Alpium transitu difficilia multa perpessus, vix quinto mense postquam ex Hispania disnitie ad Ticinum amnem Ticinumque urbem, utroque ducum – ita casus tulit – e castris ad exploranda hostium consilia profecto et sibi invicem forte tunc obviis. Ubi prestantior equitatu Hanibal victor, consul vulneratus, vixdum pubescentis filii virtute impendenti periculo liberatus, dehinc inter suorum manus in castra, romanis equitibus egregie circumvallatus,na fuit, ubi et consul idem Scipio adhuc gravis vulnere – atque ob id recentemque memoriam accepte cladis differendi pre
Abbreviated transcription (Latin):
chagniem a senacu missa q̃scũ
de Imuriis qm̃ ĩsolenter alidi¬
ca eẽt bellũ Carchaginen ndi¬
uͤat ¶ Iamq hamibal ceptis in¬
sistens cũ Gagnco capea ⁊ eu̾sa
apud hispaña Carthagine hiber¬
nasset pͥmo uẽ ꝑ medias galli¬
as Italia pecebat ¶Cui ad Rodt
rippam publius Corneliꝰ scipio
affricam magna pat᷑ ꝯsulcum
pomanis obuius fuit ut ei tr̃asi¬
cũ flumis ꝓ hibet ¶ Ad quod cũ
ẜuis ꝑueisset iam trasgressi ho¬
stes castra pugnãdi ꝓpõsito batua
adiit uerũ ille dubius p̾mu
an icer ĩceptu omissis omibus
ageret san potius manũ cũ ob¬
lato hoste p̾us ꝯsereret firmatꝰ
ĩ sua tandem opiione ꝓcesẜat
q̃ ill. semꝑ una fuit nsꝙͣ lu¬
tius cum Romanis ꝙͣ in Italia
bellũ ẽẽ ubi nõ exterius modo
ses Italicis maxie uiribus uinci
possẽt cũ discors ⁊ nouaꝵꝭ reꝵ
semꝑ auida eẽt ¶ Italia uacius
igitur cast̾s ĩuentis et spe attin¬
gendi ereꝑta cãto spacio p̃gͥssĩ

Expanded text:
senatu missa questum de iniuriis, quoniam insolenter audita esset, bellum Carthaginensibus indixerat, iamque Hanibal ceptis insistens, cum Sagunto capta et eversa apud Hispanam Carthaginem hibernasset, primo vere per medias Gallias Italiam petebat. 12 Cui ad Rodani ripam Publius Cornelius Scipio, Africani magni pater, consul tum romanus, obvius fuit ut eum transitu fluminis prohiberet. Ad quod cum serius pervenisset, iam transgressi hostis castra pugnandi proposito adiit. 13 Verum ille, dubius primum an iter inceptum omissis omnibus ageret an potius manum cum oblato prius hoste consereret, firmatus in sua tandem opinione processerat, que illi semper una fuit, nusquam tutius cum Romanis quam in Italia bellum esse, ubi non externis modo sed italicis maxime viribus vinci possent, cum discors et novarum rerum semper avida esset Italia. Vacuis igitur castris inventis et spe attingendi erepta tanto spatio progressum
Abbreviated transcription (Latin):
hũit ut cõscaret quod maxime
generosi animi sigñ̃ ẽ non ti¬
m̾e eu ne quatalib cuiusꝙͣ sue
glorie uirtus officeret ¶ Primũ
illi opus bellicum Carthago hi¬
spania urbs p̃ualida ac munita
et onnium cunc hispaine ciita¬
tum opulentissima nõ suis tm̃
opibus s a gestu onnum Refer¬
ta quas ul pem duces ul hispa¬
me gentes eo cõuectas quasi ni¬
expugnabili quadã arce locaũ¬
ant / hanc aggressus mua sua
cõscantia multoꝙ militũ labo¬
re abeatandem ꝑte qua mari
cingitur. et refluente ñaliter

Expanded text:
me generosi animi signum est, non timere eum ne quantalibet cuiusquam sue glorie virtus officeret. 2 1 Primum illi opus bellicum Carthago Hispana, urbs prevalida ac munita et omnium tunc Hispanie civitatum opulentissima, non suis tantum opibus sed aggestu omnium referta, quas vel peni duces vel hispane gentes eo convectas quasi inexpugnabili quadam arce locaverant. Hanc aggressus mira sua constantia multoque militum labore, ab ea tandem parte qua mari cingitur, et refluente n
Abbreviated transcription (Latin):
pacronos appellabitis ¶ Bic
facto agnme ad deatoris castra ꝑ¬
uentũ est ¶ppo quidem et uiiũso
ex̾citu ad mirance quid nã reies¬
as legiones dca ut cõuen̾at salu¬
ce ¶ Ego te inquit dcator patrez
dixi quia neqz carius neq uen̾a¬
bilius nome quo uocari possis
occurrit plus tñ cu michi ꝙ
patꝰ es pr̃i em̃ uite mee tm̃ gebi
iuitẽ mee ¶Et extẽta ad ex̾citũ
suũ manu hoꝵq ait om̃ium ui¬
te ac salutis debitor sum ꝓuide
hoc senatus consultum non tã
honorificũ michi ꝙͣ onerosum
¶Ipe ego ante om̃es abrogo sar¬
anamq ĩportablem letus abi¬
cio malim cibi subic ꝙͣ equari
alcum michi decori fuerit alt̾u
piculo fuit / acq pudori/ Itaq
legiones ⁊ me ip̃m sub cũi imi¬
ꝙ suũ in g̃dum restituto hec¬

Expanded text:
patronos appellabitis. Sic, patronos appellabitis. Sic, facto agmine ad dictatoris castra perventum est, ipso quidem et universo exercitu admirante quidnam rei esas legiones dicta ut convenerat salute, ‘Ego te’ inquit ‘dictator, patrem dixi, quia neque carius neque venerabilius nomen quo vocari possis occurrit. Plus tamen tu michi quam pater es; patri enim vite mee tantum, tibi autem mee’ et, extenta ad exercitum suum manu, ‘horumque’ ait ‘omnium vite ac salutis debitor sum. 41 Proinde hoc senatus consultum, non tam honorificum michi quam onerosum, ipse ego ante omnes abrogo sarcinamque importabilem letus abicio; malim tibi subici quam equari: alterum michi decori fuerit, alterum periculo fuit ac pudori. Itaque legiones et me ipsum sub tuum impque suum in gradum restituito
Abbreviated transcription (Latin):
uoluens fecit unde p̃t̾ite cenn¬
tatis ueniam mereretur. ¶Est
em̃ de quo nemo dubitat opti¬
mũ non errare sed ⁊ erroris
noticia et u̾etũdia ⁊ penitẽcia
Iet ħiilitas illi q pc̃c Radix sue¬
rat adu̾sa suꝑ bie bona ẽ usq a¬
deo ut int̾dum maior aliquis
post pãcm assurrex̾it ꝙͣ qui no
peccauit ¶ Connocato igitur ex¬
Ritti notissima illa hesiodi po¬
ete senceelam dixit ¶primisa¬
licet ac p̃clari nigemi eẽ ꝑ se ip̃
cogitare acq ĩuẽire quod expe¬
diat᷑ proximũ bñ admonenti
crede ac parere ¶Cui uerũq
Sumꝰ scdo cõtenti sumꝰ ne si hũc
negligimꝰ ĩ nouissimũ Rela¬
banit et quod nescimꝰ abeo
ꝯ scit sistamꝰ imꝑare et bella¬
re ¶Addictatoris nr̃i castͣ ꝑga¬
mus nec ab eo ãplius separemꝰ
patrem nũcupabo ¶ Idem̃ sibi
mi uintute insica et insignĩnos
ac ue pat̾n̾a pietate nom̃e debi¬
tũ uos aũt illos milites quos
dextris ac gladiis salui estis

Expanded text:
volvens, fecit unde preterite temevolvens, fecit unde preterite temeritatis veniam mereretur. Est enim, de quo nemo dubitat, optimum non errare; sed et erroris notitia et verecundia et penitentia et humilitas, illi que peccati radix fuerat adversa superbie, bona est usque adeo, ut interdum maior aliquis post peccatum assurrexerit quam qui non peccavit. 36 Convocato igitur exercitu, notissimam illam Hesiodi poete sententiam dixit: primi, scilicet, ac preclari ingenii esse per se ipsum cogitare atque invenire quod expediat, proximum bene admonenti credere ac parere; cui utrunque ndimus, secundo contenti simus, ne si hunc negligimus in novissimum relabamur: quod nescimus ab eo qui scit discamus, imperare et bellare; ad dictatoris nostri castra pergamus, neque ab eo amplius separemurpatrem nuncupabo, id enim sibi et virtute insita et insigni in nos ac vere paterna pietate nomen debitum; vos autem illos milites, quorum dextris ac gladiis salvi estis,
Abbreviated transcription (Latin):
ram duci suo equatus hambali ĩ¬
par est muetus ¶Sed uerba ali¬
as nũc Rebus ẽ opus Itemecu
conulitones mei hostes iam parta
libemus nr̃am hambal uirtutẽ
suã mumitius ĩsciciã recognoscat
hec dicens castris egredicur acq
ex illo in quo erat cole descẽdens
ubi ad auxiliũ sue gentis impui¬
sus et quasi celo missus apparuit
illico et fugientib animi Rediere
et propellentib cecide̾ ut et uicti
fuga sist̾e̾nt et uictores ab ĩseq̃n¬
di scudio retro se ad sua signa
Referẽtes impetũ cõpͥmerẽt ¶ Cu¬
qr ia due in una Romane acies
conglobari cepte smił in hostem
signa ꝯu̾terẽt inferrentq hani¬
bal sem Castra recipies ꝑiaulum
declinauit fassus ingenue quod
erat ¶Tandem emĩ inqͥt nubes
illa quã cotidie ĩ uertite mõciũ
uidebamus ꝓcellosam ĩgrãdie
Resoluta ẽ uici ego mumciũ fabi¬
us me uicit ¶ Omub huic illic
in castra Reu̾sis munitius errore
suũ ⁊ manem iactancia secum

Expanded text:
animo: duci suo equatus Hanibali imanimo: duci suo equatus Hanibali impar est inventus. Sed verba alias; nunc rebus est opus. Ite mecum, commilitones mei; hostes iam parta liberemus; nostram Hanibal virtutem, suam Minutius inscitiam recognoscat’. 33 Hec dicens castris egreditur atque, ex illo in quo erat colle descendens, ubi ad auxilium sue gentis improvisus et quasi e celo missus apparuit, illico et fugientibus animi rediere et propellentibus cecidere, ut et victi fugam sisterent et victores, ab insequendi studio retro se ad sua signa referentes, impetum comprimerent. 34 Cumque iam due in unam romane acies conglobari cepte simul in hostem signa converterent inferrentque, Hanibal se in castra recipiens periculum declinavit, fassus ingenue quod erat. ‘Tandem’ enim inquit, ‘nubes illa, quam quotidie in vertice montium videbamus, procellosam in grandinem resoluta eus me vicit’. 35 Omnibus hinc illinc in castra reversis, Minutius errorem suum et inanem iactantiam secum
Abbreviated transcription (Latin):
mũ silent᷑ Inuade̾nt. In hõc ig̃r.
dubia uix luce cõspͤtos aĩosion
ꝙͣ caucior dux cõcempti ac feroci¬
ter mittit pͥmũ qui eos inde dep¬
pellerent ¶ Inde alios submictit
uno quoq sui ducis exemplo mi¬
petuosius ꝙͣ caucius in preliũ Ri¬
ente ¶Cumq hambal suis carp¬
tun auxilia submĩstrans ⁊ ligna
igni ut dicitur suꝑaddens et pau¬
as fauillis magnum suscitaret in¬
cendiũ mimitius Raptim totis cop¬
piis in pugna fertur in qua sic
qua Tesiscendi uidẽtur urgente tam̃
huic hambale hunic insindiis pace¬
factus deiecta adeo romana acies
fractiq aĩ fuere ut nͨ pugne aditus
nec fuge hĩtus suꝑesset ¶Actum
erat insi fabius accurriss ¶ Ille qͥ
hoc semꝑ euenturu cogitabat erec¬
tis aurib acq aĩs paratis ꝙ semp
legioibus stabat, audito pugne stre¬
pitu cõfusisq clamorib inseqͣn¬
ciũ et cadentium gemitu ubĩ ocłis
rem ꝓspexit Gic est ait ut p̃uide

Expanded text:
mum silenter invaderent. 30 In hos igitur, mum silenter invaderent. 30 In hos igitur, dubia vix luce conspectos, animosior quam cautior dux contemptim ac ferociter mittit primum qui eos inde depellerent, inde alios atque alios submittit, unoquoque sui ducis exemplo impetuosius quam cautius in prelium ruente; cumque Hanibal, suis carptim auxilia subministrans et ligna igni ut dicitur superaddens, e paucis favillis magnum suscitaret incendium, Minutius raptim totis copiis in pugnam fertur. 31 In qua sic qua resistendi videretur, urgente tamen hinc Hanibale hinc insidiis patefactis, deiecta adeo romana acies fractique animi fuere ut nec pugne aditus nec fuge abitus superesset. 32 Actum erat, nisi Fabius accurrisset: ille, qui hoc semper eventurum cogitabat, erectis auribus atque animis paratisque semper legionibus stabat, audito pugne strepitu confusisque clamoribus insequentium et cadentium gemitu, ubi oculis rem perspexit, ‘Sic est’ ait ‘ut previderam
Abbreviated transcription (Latin):
cis hambal lecus ⁊ temariõdi¬
ci addicam audaciam ⁊ prude¬
ci poteciam ĩminutã adu̾sus.
unum municui diuisis a dictatos
se cenentem castris ome illud si¬
um notu uertit ingeniũ nec mag¬
ni negocii Res fuit p̃cipitem ĩ m̃¬
sidias ung̾e̾ uallis nuda erat et
expedica ꝓspectui nulla insidian¬
di oportiutate suspͨta / Colis ĩme¬
dio Cascroꝵ illi quisquis en p̃ocu¬
passet utilis hostis aũt futurus
incomodus ¶Eohambal ad ĩcita¬
mẽtum plii ꝙͣ ad loci comoditatẽ
uei maluit Estaq cũ poss illum
pͥmus arriꝑe sciens disculit ¶ E¬
rant aũt haud ꝓcul inde in occul¬
tis secessib ruppes cocaue mlte
quidẽ ⁊ inltoꝵ hominũ capaces
In his clam eqͥtum pedicũq qͥn¬
que milia abdiderat cuiꝯ rei ne¬
quis sensus ad hostem ꝑueniret
in aliud̃ ꝓpiiqͥuõ spͨtaculũ occu¬
pare illum statuit atq cõuertere
successit q cõsiliũ missis ad auro¬
ram paucis qui colem illu ꝓxi¬

Expanded text:
bal, letus et temerario duci additam audaciam et prudenti potentiam imminutam, adversus unum Minutium divisis a dictatore se tenentem castris omne illud suum notum vertit ingenium; nec magni negotii res fuit precipitem in insidias urgere. 28 Vallis nuda erat et expedita prospectui, nulla insidiandi oportunitate suspecta; collis in medio castrorum, illi quisquis eum preoccupasset utilis, hosti autem futurus incommodus; eo Hanibal ad incitamentum prelii quam ad loci commoditatem uti maluit. 29 Itaque, cum posset illum primus arripere, sciens distulit. Erant autem haud procul inde in occultis secessibus rupes concave, multe quidem et multorum hominum capaces; in his clam equitum peditumque quinque milia abdiderat, cuius rei nequis sensus ad hostem perveniret, in aliud propinquius spectaculum occupare illum statuit atque convertere, successitque consilium missis ad auroram paucis qui collem illum proxi
Abbreviated transcription (Latin):
ad uleiiũ a suis ad Romana
signa crasierit / Romanꝰꝙ ci
ius sit effcus unũ in hiis mar¬
celli siculis uictoriis quod ab
statuas om̃s eneas atq marmo¬
reas quib Biracusana ciuitae
na ante alias ornacissima sue¬
rat ad Romana Grbem crastust
ꝙ quidam amicissimã aliquã¬
do ciucatẽ paci non debuisse
alii ꝙͣ ꝙͣ id belli iure licuerit
pͥncipiũ cam Romanis ducib
fuisse dix̾unt mirandi statuas
et optãdi oculoꝵq alias uolup¬
tates ultͣ ꝙͣ deceat uiros fortes
modescios ꝙ ac solitos solis uir
bellone datus ẽ ubi cũ ꝓ Reb
a se gestis cͥũphum pecrisset
res quidem cͥumpho digne bide¬
batur ¶ Sed qm̃ absq excitu se¬
natu Iubente rediisset nõdum
ꝑacti belli signũ erat negatotri¬
umpho ꝑmissũ ẽ ut ouans ui¬
bem introiret ¶ Ipe nõ suie se
inhonorati dolens sune suo¬
rum milicũ uirtutẽ mita lau¬
de frandatu nouo quidem mo¬
re ext᷑ urbem albano in mõte

Expanded text:
ad ultimum a suis ad romana ad ultimum a suis ad romana signa transiverit romanusque civis sit effectus. 62 Unum in his Marcelli siculis victoriis quod ab statuas omnes eneas atque marmoreas, quibus siracusana civitas una ante alias ornatissima fuerat, in romanam urbem transtulit. Quod quidam amicissimam aliquando civitatem pati non debuisse, alii, quanquam id belli iure licuerit, principium tamen romanis ducibus fuisse dixerunt mirandi statuas et optandi oculorumque alias voluptates, ultra quam deceat viros fortes modestosque ac solitos solis virtBellone datus est; ubi cum pro rebus a se gestis triumphum petiisset, res quidem triumpho digne videbantur, sed quoniam absque exercitu senatu iubente rediisset, nondum peracti belli signum erat. Negato triumpho permissum est ut ovans urbem introiret. 64 Ipse vero, sive se inhonoratum dolens sive quorum militum virtutem merita laude fraudatam, novo quidem more extra urbem Albano in monte
Abbreviated transcription (Latin):
nes nomme uir audax acq mm¬
piger qui cu młt̃is in Bicilia
strenue gẽtis sibi nome q̃ suuss
non mo terribilis hostib sedm
indiosus suis ẽẽ ceꝑat ¶ Is sub
ip̃m pugne tpus brgente necci¬
tate subita ꝓfecturus ad copͥmẽ¬
dos curbidoo motus sub eo mi¬
ces monuie ⁊ oraint ne absen¬
te se cũ hoste infligent quod il¬
li molescissimũ ferentes hanno
p̃cipue ab ignobili homñe sibi
nobłi biro ꝓbatoꝙ duci bell
leges prescribi mox illo dig̾s¬
ꝙ sibi qui cõtra ip̃m eot elacũ
uietoriis hambalem totiẽs fe¬
licit pugnasset hec purgame¬
ca hõn occurrere equo ĩpetu
cõtemptu ꝙ illos Inuasiepuaͣ
fuit magna magis ꝙͣ diffice¬
lis p̃mo cõgͦssu fusi hosces.
młas suoꝵ militũ amissis
atꝙ occo insuꝑ elephantibus fu¬
ga duces elapsi ulltunã hãc
intra Gialia marcello uicto¬
obtempatum fuisse tam gͣui¬
ter cullt ut ĩdignacõe una su¬
pͣ altam accedẽte alienatus

Expanded text:
nes nomine, vir audax atque imnes nomine, vir audax atque impiger qui, cum multis in Sicilia strenue gestis sibi nomen quesivisset, non modo terribilis hostibus sed invidiosus suis esse ceperat. 58 Is sub ipsum pugne tempus, urgente necessitate subita, profecturus ad comprimendos turbidos motus sub eo mites monuit oravitque ne absente se cum hoste confligerent; quod illi molestissime ferentes, Hanno precipue, ab ignobili homine sibi nobili viro probatoque duci belli leges prescribi, mox illi digresque sibi, qui contra ipsum tot elatum victoriis Hanibalem totiens feliciter pugnasset, hec purgamenta hominum occurrere, equo impetu contemptuque illos invasit. Pugna fuit magna magis quam difficilis. 60 Primo congressu fusi hostes, multis suorum militibus amissis atque octo insuper elephantis; fuga duces elapsi ultimam hanc intra Siciliam Marcello victoobtemperatum fuisse tam graviter tulit ut, indignatione une supra alteram accedente, alienatus
Abbreviated transcription (Latin):
scudiũ sibi bitam dedisse scu¬
dñi abstulisse ¶Certe huno er¬
rorem et hanc mortem egre ad¬
modum Marcellus culit et qd
iam sibi non poc̾at ꝓpinquis su¬
is scudio cõquisitis ut extincti
nomẽ honorificũ atq ncile
esset effecit ¶ Sibi uero quod
unicũ fieri potuit fumis et sẽpł¬
cri curam exhibult ¶Idq post
longũ cp̃us marcus eicero se
dum ĩ Sicilia q̃stor ẽẽt ĩueĩs¬
se et euo disiectũ et uepͥbus
obsicum gloriatur susq ad
eum diem ignotu cuib osten¬
disse ad hunc modũ caꝑtis
Siracusis ita se ĩ cõponẽdis Re¬
uus insule compescendisq
siculor motib marcellus ge¬
sit uc ec suam głiam behe¬
ment accollet ⁊ Romam no¬
mis maiestatẽ duõ smĩc ecia
suꝑerant huic tante uictorie
exul Eꝑicides ⁊ penorꝭ bnus
ducũ hanno hamibłi ꝯ sangͥ¬
nitate coniuctus Is et cerciꝰ
ab ip̃o hanibale transmissus
et sub eo om̃e belli genus edoc¬
cus accesẜat numida qͥdã muti¬

Expanded text:
studium sibi vitam dedisse, stustudium sibi vitam dedisse, studium abstulisse. 55 Certe hunc errorem et hanc mortem egre admodum Marcellus tulit et, quod iam sibi non poterat, propinquis suis studio conquisitis, ut extincti nomen honorificum atque utile esset effecit; sibi vero, quod unicum fieri potuit, funeris ac sepulcri curam exhibuit. Idque post longum tempus Marcus Cicero se, dum in Sicilia questor esset, invenisse et evo disiectum et vepribus obsitum gloriatur, suisque ad eum diem ignotum civibus ostendisse. 56 Ad hunc modum captis Siracusis ita se componendis rebus insule compescendisque Siculorum motibus Marcellus gessit, ut et suam gloriam vehementer attolleret et romani nominis maiestatem. 57 Duo nunc etiam supererant, huic tanexul Epycides, et Penorum unus ducum Hanno, Hanibali consanguinitate coniunctus. His et tertius, ab ipso Hanibale transmissus et sub eo omne belli genus edoctus, accesserat Numida quidam, Muti