comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manere iussit: partem in sua castra remisit: quatuor secum le¬
giones duxit: commodioreq itinere pompeianis occurrere
cepit: & progressus milia passuum .UI. aciem instruxit.
Qua re animaduersa pompeiani in quodam monte constite.¬
runt. hunc montem flumen subluebat. Cȩsar militer
cohortatus est: & si totius diei continenti labore erant cõ¬
fecti: noxq iam suberat: tamen munitione flumen a mõte
seclusit. ne noctu aquari pompeiam possent. Quo perfecto
opere illi deditionem missis legatis agere ceperunt. Pau¬
ci ordinis senatorii: qui se cum his coniunxerant nocte fuga
salutem petiuerunt. Cȩsar prima luce omnes eos qui in
monte consederant ex superioribus locis in planiciem descẽ¬
dere atq arma proutere uissit. Iuod ubi sine retu satione
fecerunt. passis palmis proiecti ad pedes flentes ab eo salu¬
tem petiuerunt. Consolatus consurgere iussit: & pauca

Expanded text:
manere iussit, partem in sua castra remisit, iiii secum lemanere iussit, partem in sua castra remisit, iiii secum legiones duxit commodioreque itinere Pompeianis occurrere coepit et progressus milia passuum vi aciem instruxit. qua re animadversa Pompeiani in quodam monte constiterunt. hunc montem flumen subluebat. Caesar milites cohortatus, etsi totius diei continenti labore erant confecti noxque iam suberat, tamen munitione flumen a monte seclusit, ne noctu aquari Pompeiani possent. quo perfecto opere illi de deditione missis legatis agere coeperunt. pauci ordinis senatorii, qui se cum iis coniunxerant, nocte fuga salutem petiverunt. Caesar prima luce omnes eos, qui in monte consederant, ex superioribus locis in planitiem descendere atque arma proicere iussit. quod ubi sine recusatione fecerunt passisque palmis proiecti ad terram flentes ab eo salutem petiverunt, consolatus consurgere iussit et pauca
Abbreviated transcription (Latin):
intra uallum nostri uersarentur. ȩquum nactus detractis
insignibus imperatoriis decumana porta se ex castrie
eiecit: protinusq ȩquo citato larissam contendit: neq ibi
constitit. sed eadem celeritate pautos suos ex fuga nactus
nocturno itinere non intermisso comitatu ȩquitum . xxx.
ad mare peruenit: nauemq frumentariam constendit. sepe
ut dicebatur querens suam eum opinionem fefelisse: ut a
quo genere hominum uictoriam sperasset: ab eo initio
fuge facto pene proditus uideretur. Cȩsar castris poti¬
tus ad milites contendit ne in preda occupati reliqui ne¬
gocui gerendi facultatem dimitterent. Qua re impetrata mõ¬
tem opere circũmunire instituit. Pompeiani qđ is mons erat
sine aqua diffisi ei boco. relicto monte uniuersi simul laris¬
sam uersus se recipere ceperunt. Qua re animaduersa cesar
copias suas diuisit: partemq legionu iu castris pompeii re-¬

Expanded text:
intra vallum nostri versarentur, equum nactus detractis intra vallum nostri versarentur, equum nactus detractis insignibus imperatoriis decumana porta se ex castris eiecit protinusque equo citato Larisam contendit. neque ibi constitit, sed eadem celeritate paucos suos ex fuga nactus nocturno itinere non intermisso comitatu equitum xxx ad mare pervenit navemque frumentariam conscendit, saepe, ut dicebatur, querens tantum se opinionem fefellisse, ut a quo genere hominum victoriam sperasset, ab eo initio fugae facto paene proditus videretur. Caesar castris potitus a militibus contendit, ne in praeda occupati reliqui negotii gerendi facultatem dimitterent. qua re impetrata montem opere circummunire instituit. Pompeiani, quod is mons erat sine aqua, diffisi ei loco relicto monte universi iugis eius Larisam versus recipere coeperunt. qua re animadversa Caesar copias suas divisit partemque legionum in castris Pompei re
Abbreviated transcription (Latin):
plerisq armis signisq militaribus: magis de reliqua fuga
ꝗ̃ de castrorum defensione cogitabant. neq uero diutius
qui in uallo constiterant multitudinem telorum substine¬
re potuerunt. sed confecti uulneribus locum reliquerunt.
protinusq omnes ducibus usi centurionibus tribunisq militũ
in altissimos montes qui ad castra pertinebant: confugerunt.
In castris Pompeii uidere licuit trichilas stratas. magnum
argenti pondus expositum. recentibus cespitibus tabernacu¬
la constrata. L. etiam lentuli & non nullorum tabernacula
protecta edera. multa preterea quȩ nimiam luxuriam. &
uictoriȩ fiduciam designarent: ut facile existimari posset
nihil eos de euentu huius diei timuisse: quin non necessa¬
rias conquirerent uoluptates. Atq hi miserrimo atq potẽ¬
tissimo exercitui Cȩsaris luxuriẽ obiciebant: cui semper
omnia ad necessarium defuissent. Pompeius cum iamt

Expanded text:
plerique armis signisque militaribus magis de reliqua fuga plerique armis signisque militaribus magis de reliqua fuga quam de castrorum defensione cogitabant. neque vero diutius, qui in vallo constiterant, multitudinem telorum sustinere potuerunt, sed confecti vulneribus locum reliquerunt, protinusque omnes ducibus usi centurionibus tribunisque militum in altissimos montis, qui ad castra pertinebant, confugerunt. In castris Pompei videre licuit trichilas structas, magnum argenti pondus expositum, recentibus caespitibus tabernacula constrata, Luci etiam Lentuli et nonnullorum tabernacula protecta hedera multaque praeterea, quae nimiam luxuriem et victoriae fiduciam designarent, ut facile existimari posset nihil eos de eventu eius diei timuisse, qui non necessarias conquirerent voluptates. at hi miserrimo ac patientissimo exercitu Caesaris luxuriem obiciebant, cui semper omnia ad necessarium usum defuissent. Pompeius, iam cum
Abbreviated transcription (Latin):
intulit. Et iis centurionibus quos in statione ad prȩtoriam
portam posuerat. clare ut milites exaudirent: tueamini
inquit castra. & defendite diligenter: si quid durius acci¬
derit. Ego reliquas portas circueo. & castrorum presi¬
dia confirmo hȩc cum dixisset se in prȩtoriũ contulit sumȩ
rei diffidens. & tamen euentum expectauit. Cȩsar pom¬
peianis ex fuga intra uallum compulsis: nullum spatium ꝑ¬
territis dare oportere existimans milites cohortatus est
ut beneficiu fortunę uterentur: castraq oppugnarent. Iui
& si magno estu fatigati: nam ad meridiem res erat perdu¬
cta: tamen ad omnem laborem animo parati imperio parue¬
runt. Castra a cohortibus: quȩ ibi prȩsidio erant reli¬
ctȩ. industrie defendebantur: multo etiam acrius a thra¬
cibus barbarisq auxiliis. Nam qui acie refugerant mili¬
tes & animo perterriti & lassitudine confecti:. amissis

Expanded text:
contulit, et iis centurionibus, quos in statione ad praetoriam contulit, et iis centurionibus, quos in statione ad praetoriam portam posuerat, clare, ut milites exaudirent, tuemini, inquit castra et defendite diligenter, siquid durius acciderit. ego reliquas portas circumeo et castrorum praesidia confirmo. haec cum dixisset, se in praetorium contulit summae rei diffidens et tamen eventum expectans. Caesar Pompeianis ex fuga intra vallum conpulsis nullum spatium perterritis dari oportere existimans milites cohortatus est, ut beneficio fortunae uterentur castraque oppugnarent. qui etsi magno aestu fatigati — nam ad meridiem res erat perducta — tamen ad omnem laborem animo parati imperio paruerunt. castra a cohortibus, quae ibi praesidio erant relictae, industrie defendebantur, multo etiam acrius a Thracibus barbarisque auxiliis. nam qui acie refugerant milites, et animo perterriti et lassitudine confecti, missis
Abbreviated transcription (Latin):
nis circũierunt. eosq a tergo sunt adorti. Fodem tempore
tertiam aciem Cęsar: quȩ quieta fuerat: & se ad id tempus
loco tenuerat. precurrere iussit. ita cum recentes atq integri
defessis successissent. alii aũt a tergo adorirentur: substinere
pompeiani non potuerunt: atq uniuersi terga uerterũt. Nec
uero cȩ̨sarem fefellit. quin ab his cohortibus: quȩ contra ȩqui¬
tatum in quarta acie collocatę essent: initium uictoriȩ ori¬
retur: ut ipse in cohortandis militibus pronuntiauerat. ab
his enim primum ȩquitatus est pulsus: ab eisdem factȩ cede ᷤ
sagittariorum funditorumq Ab usdem acies pompeiana a
sinistra parte erat circũita. atq initium fugę factum. Sed
Pompeius ę̧quitatum suum ut pulsum uidit. atq eam partẽ
cui maxime confidebat perterritam animaduertit. aliisq¬
ꝗͣ maxime diffisus acie excessit: protinusq se in castra ȩquo

Expanded text:
nis circumierunt eosque a tergo sunt adorti. Eodem tempore nis circumierunt eosque a tergo sunt adorti. Eodem tempore tertiam aciem Caesar quae quieta fuerat et se ad id tempus loco tenuerat, procurrere iussit. ita cum recentes atque integri defessis successissent, alii autem a tergo adorirentur, sustinere Pompeiani non potuerunt atque universi terga verterunt. neque vero Caesarem fefellit quin ab iis cohortibus, quae contra equitatum in quarta acie collocatae essent, initium victoriae oriretur, ut ipse in cohortandis militibus pronuntiaverat. ab his enim primum equitatus est pulsus, ab isdem factae caedes sagittariorum ac funditorum, ab isdem acies Pompeiana a sinistra parte erat circumita atque initium fugae factum. sed Pompeius ut equitatum suum pulsum vidit atque eam partem, cui maxime confidebat, perterritam animum advertit, aliis diffisus acie excessit protinusque se in castra equo
Abbreviated transcription (Latin):
legionum tulerunt: & ordines conseruauerunt. pilisq missis
ad gladios redierunt. Fodem tempore ȩquites ab sinistro põ¬
peii cornu intenti ut erat imperatum Uniuersi proturrerunt:
omnisq multitudo sagitariorum se profudit: quorum impe¬
tum noster ȩquitatus non tulit. sed paulũ loco motus cessit.
equitesq pompeii hoc acriter instare & se turmatim expli¬
care. aciemq nostram a latere aperto circũire ceperunt. Quod
ubi Cęsar animaduertit. quartȩ aciei: quam instruxerat ex
cohortium numero: signum dedit: illa celeriter procurrit in¬
festisq signis tanta ui in pompeii equites impetum fecit ut
eorum nemo consister&: omnesq conuersi non solum loco exce¬
derent sed protinus incitati fuga montes altissimos peterent
Q uibus sumotis. sagittarii fundditoresq destituti inermes sine
prȩsidio interfecti sunt. Fodem impetu cohortes sinistrum
cornu, pugnantibus & tum ac resistentibus in acie Pompeia¬

Expanded text:
legionum tulerunt et ordines conservaverunt pilisque missis legionum tulerunt et ordines conservaverunt pilisque missis ad gladios redierunt. eodem tempore equites ab sinistro Pompei cornu, ut erat imperatum, universi procucurrerunt, omnisque multitudo sagittariorum se profudit. quorum impetum noster equitatus non tulit, sed paulum loco motus cessit, equitesque Pompei hoc acrius instare et se turmatim explicare aciemque nostram a latere aperto circumire coeperunt. quod ubi Caesar animum advertit, quartae aciei, quam instituerat sex cohortium numero, dedit signum. illae celeriter procucurrerunt infestisque signis tanta vi in Pompei equites impetum fecerunt, ut eorum nemo consisteret, omnesque conversi non solum loco excederent, sed protinus incitati fuga montes altissimos peterent. quibus submotis omnes sagittarii funditoresque destituti inermes sine praesidio interfecti sunt. eodem impetu cohortes sinistrum cornu pugnantibus etiamtum ac resistentibus in acie Pompeia
Abbreviated transcription (Latin):
& lassitudine conficerentitr. Quod nobis quidem nulla
ratione factum a Pompeio iuidetur. propterea qđ est quedam
animi incitatio atq alacritas naturaliter innata omnibus
qui studio pugnȩ incenduntur. hanc non reprimere sed au¬
guere imperatores debent. Neq frustra antiquitus institu¬
tum est: ut signa undiq concinerent. clamoremq uniuersi tol¬
lerent: quibus rebus & hostes terreri. & suos incitari existima¬
bant. Sed nostri milites signo dato cum infestis pilis procurris¬
sent atq anim aduertissent non concurri a pompeianis: usu pe¬
riti ac superioribus pugnis exercitati sua sponte cursum repres¬
serunt & ad medium fere spacium constiterunt. ut non con¬
sumptis uiribus appropinquarent. paruoq intermisso temporis spa¬
tio: ac rursus renouato cursu pila miserunt: celeriterq ut erat
preceptum a cęsare gladios distrinxerunt. Nec uero Pompeiani
rei huic defuerunt. Nam & tela missa exceperunt. & impetũ

Expanded text:
et lassitudine conficerentur. quod nobis quidem nulla et lassitudine conficerentur. quod nobis quidem nulla ratione factum a Pompeio videtur, propterea quod est quaedam animi incitatio atque alacritas naturaliter innata omnibus, quae studio pugnae incenditur. hanc non reprimere, sed augere imperatores debent; neque frustra antiquitus institutum est, ut signa undique concinerent clamoremque universi tollerent; quibus rebus et hostes terreri et suos incitari existimaverunt. Sed nostri milites dato signo cum infestis pilis procucurrissent atque animum advertissent non concurri a Pompeianis, usu periti ac superioribus pugnis exercitati sua sponte cursum represserunt et ad medium fere spatium constiterunt, ne consumptis viribus adpropinquarent, parvoque intermisso temporis spatio ac rursus renovato cursu pila miserunt, celeriterque, ut erat praeceptum a Caesare, gladios strinxerunt. neque vero Pompeiani huic rei defuerunt. nam et tela missa exceperunt et impetum
Abbreviated transcription (Latin):
superest. quo confecto & ille suam dignitatem. & nos nostram
libertatem recuperabimus. Simul respiciens Cȩsarem: faciam
inquit hodie imp̾erator. ut aut mihi uiuo aut mortuo gratias
agas. hȩc cum dixiss& primus ex dextro cornu procurrit: atq
eum ellecti milites circiter. cxx. uoluntarii eiusdem centuriae
sunt prosetuti. Inter duas acies tantum erat relictum spatũ t
ut satis esset ad concursum utriusq exercitus. Sed sompeiuᷤᷤ¬
suis predixerat neu Cesaris impetum exciperent: ne ue se lo¬
co mouerent: aciemq eius distrahi paterentur. Idq ad moni¬
tu .C. triarii fecisse ditebatur ut primus excursus uisq mili¬
tum refringeretur: aciesq distenderetur: atq sius ordinibus
dispositi dispersos adorirentur. leuiusq casura pila sperabat ĩ
loco retentis militibus: ꝗͣ si ipsi immissis telis occurrissent. si¬
mul fore ut duplici cursu Cȩsaris milites exinanirentur.

Expanded text:
superest; quo confecto et ille suam dignitatem et nos nostram superest; quo confecto et ille suam dignitatem et nos nostram libertatem recuperabimus. simul respiciens Caesarem faciam, inquit hodie, imperator, ut aut vivo mihi aut mortuo gratias agas. haec cum dixisset, primus ex dextro cornu procucurrit atque eum electi milites circiter cxx voluntarii eiusdem centuriae sunt prosecuti. Inter duas acies tantum erat relictum spatii, ut satis esset ad concursum utriusque exercitus. sed Pompeiusuis praedixerat, ut Caesaris impetum exciperent neve se loco moverent aciemque eius distrahi paterentur; idque admonitu C. Triari fecisse dicebatur, ut primus excursus visque militum infringeretur aciesque distenderetur, atque in suis ordinibus dispositi dispersos adorirentur; leviusque casura pila sperabat in loco retentis militibus, quam si ipsi immissis telis occurrissent, simul fore ut duplicato cursu Caesaris milites exanimarentur
Abbreviated transcription (Latin):
aciei. totiq exertitui imperauit: ne iniuissu suo concurrerent.
sed cum id fieri uell& uexillo signum daturum. Exercitum
cum militari timore ad pugnam cohortaret᷑. suaq in eum per¬
petui temporis officia predicar&. In primis commemorauit
testibus se militibus uti posse. quanto studio pacem petisset
quȩ per Uatinium in tolloquiis: quȩ per Aulum Claudium cũ
Scipione egiss&. quibus modis ad oricum cum libone de mittẽ¬
dis legatis contendisset: neq se unꝗͣ abuti militum sangui¬
ne: neq rem .pu. alterutro exercitu priuari uoluisset. Hac
habita oratione exposcentibus militibus & studio pugne at¬
dentibus. tuba signum dedit. Erat crastinus euocatus in exer¬
citu cesaris: qui superiore anno apud eum primum pilum ĩ
legione decima duxerat. uir singulari uirtute. Hic signo da¬
to: sequimini me inquit manipulares mei qui fuistis. & uestro
imperatori quam constituistis operam date. Unum hoc prelium

Expanded text:
aciei totique exercitui imperavit, ne iniussu suo concurrerent; aciei totique exercitui imperavit, ne iniussu suo concurrerent; se cum id fieri vellet, vexillo signum daturum. Exercitum cum militari more ad pugnam cohortaretur suaque in eum perpetui temporis officia praedicaret, in primis commemoravit testibus se militibus uti posse, quanto studio pacem petisset, quae per Vatinium in colloquiis, quae per Aulum Clodium cum Scipione egisset, quibus modis ad Oricum cum Libone de mittendis legatis contendisset. neque se umquam abuti militum sanguine neque rem publicam alterutro exercitu privare voluisse. hac habita oratione exposcentibus militibus et studio pugnae ardentibus tuba signum dedit. Erat Crastinus evocatus in exercitu Caesaris, qui superiore anno apud eum primum pilum in legione x duxerat, vir singulari virtute. hic signo dato sequimini me, inquit manipulares mei qui fuistis, et vestro imperatori, quam constituistis, operam date. unum hoc proelium
Abbreviated transcription (Latin):
tatum sagittarios. fundituresq omnes sinistro cornu obiete¬
rat. Cȩsar superius institutum seruãs. detimam legionem
in dextro tornu: nonam in sinistro collocauerat: tam & si erãt
dirathinis preliis uehementer attenuatȩ. huic sic adiunxit
octauam ut pene unam ex duabus efficeret. atq alteram alte¬
ri presidio esse iusserat. Cohortes in acie. Lxxx. constitutaᷤ
habebat. quȩ summa erat hominum mił .xxii. cohortes
duas castris prȩsidio reliquerat. Sinistro cornu Antoniũ:
dextro . P. Sillam: medie aciei. CN. Domitium preposuerat.
Ipse contra sompeium constitit. Simul his animaduersis re-¬
bus quas demonstrauimus timens ne a multitudine ȩquitũ
dextrum cornu tircunueniretur. celeriter ex tertia acie singu¬
las cohortes detraxit. atq ex his quartam instituit. ȩquitatuiq
opposuit: & quid fieri uell& ostendit monuitq eius diei
uictoriam in earum cohortium uirtute constare. Simul tertiȩ

Expanded text:
tatum, sagittarios funditoresque omnes sinistro cornu obiecetatum, sagittarios funditoresque omnes sinistro cornu obiecerat. Caesar superius institutum servans x legionem in dextro cornu, nonam in sinistro collocaverat, tametsi erat Dyrrachinis proeliis vehementer adtenuata, et huic sic adiunxit octavam, ut paene unam ex duabus efficeret, atque alteram alteri praesidio esse iusserat. cohortes in acie lxxx constitutas habebat, quae summa erat milium xxii; cohortes vii castris praesidio reliquerat. sinistro cornu Antonium, dextro P. Sullam, mediae acie Cn. Domitium praeposuerat. ipse contra Pompeium constitit. simul iis rebus animadversis, quas demonstravimus, timens ne a multitudine equitum dextrum cornu circumveniretur, celeriter ex tertia acie singulas cohortes detraxit atque ex his quartam instituit equitatuique opposuit, et quid fieri vellet ostendit, monuitque eius diei victoriam in earum cohortium virtute constare. simul tertiae
Abbreviated transcription (Latin):
Cęsar rum Pompeii castris appropinquasset. ad hunc modum
aciem eius instructam animaduertit. Erant in sinistro
cornu legiones duȩ traditȩ a Cęsare initio discẽssionis ex se-¬
natus consulto: quarum una prima. altera tertia appella ba¬¬
tur. In eo loco ipse erat Pompeius: mediam aciem scipio cũ
legionibus tenebat siriatis. Cilicensis legio coniuncta cum
cohortibus hispanis: Quas traductas ab exanio docuimus: in
dextro cornu erant collocatȩ. Has firmissimas se habere
Pompeius existimabat. reliquas inter aciem mediam cornuaq
interiecerat: numeroq cohortes. ex. expleuerat. Nȩc erãt
milia. Lu. euocatorum tirciter duo: quȩ ex beneficiariis su¬¬
periorum exercituum ad eum conuenerunt: quȩ tota acie di¬
spersa erant. reliquas cohortes .uii. castris propinquisꝰ castelliᷤ
presidio disposuerat. Dextrum cornu eius riuus quidam
impeditis ripis muniebat. Quam ob causam cunctum ȩqui-¬

Expanded text:
Caesar cum Pompei castris adpropinquasset, ad hunc modum Caesar cum Pompei castris adpropinquasset, ad hunc modum aciem eius instructam animum advertit. erant in sinistro cornu legiones duae traditae a Caesare initio dissensionis ex senatus consulto; quarum una prima, altera tertia appellabatur. in eo loco ipse erat Pompeius. mediam aciem Scipio cum legionibus Syriacis tenebat. Ciliciensis legio coniuncta cum cohortibus Hispanis, quas traductas ab Afranio docuimus, in dextro cornu erant collocatae. has firmissimas se habere Pompeius existimabat. reliquas inter aciem mediam cornuaque interiecerat numeroque cohortes cx expleverat. haec erant milia xlv, evocatorum circiter duo, quae ex beneficiariis superiorum exercituum ad eum convenerant; quae tota acie disperserat. reliquas cohortis vii castris propinquisque castellis praesidio disposuerat. dextrum cornu eius rivus quidam impeditis ripis muniebat; quam ob causam cunctum equi
Abbreviated transcription (Latin):
gua pars illius exercitus superest: magna pars deperiit. qͦd
accidere tot preliis fuit necesse. Multos autumni pestilẽtia
in italia consumpsit: multi domum discesserãt. multi sunt
relicti in continenti. An non audistis ex iis loqui: qui per
causam ualitudinis remanserunt. cohortes esse brundusii fa¬
ctas. Hȩ copiȩ quas uidetis ex delectu horum annorum
in citeriori gallia sunt refectȩ. & pleriq sunt ex coloniis
transpadinis. Attamen quod fuit roboris duobus preliis di-¬
rachinis interiit. Hȩc tum dixiss& iurauit se nisi uictorẽ
in castra non reuersurum: reliquosq ut idem facerent hor¬
tatus est. Hoc laudans sompeius idem iurauit: nec uero
ex reliquis fuit quisꝗͣ qui iurare dubitar&. Hȩc cum facta
sunt in consilio magna spe & lȩtitia omnium discessum ẽ:
& iam animo uictoriam percipiebant: qđ de re tanta. &¬
tam perito imperatore nihil frustra confirmari uidehatur.

Expanded text:
gua pars illius exercitus superest; magna pars deperiit, quod gua pars illius exercitus superest; magna pars deperiit, quod accidere tot proeliis fuit necesse, multos autumni pestilentia in Italia consumpsit, multi domum discesserunt, multi sunt relicti in continenti. an non exaudistis ex iis qui per causam valetudinis remanserunt, cohortes esse Brundisii factas? hae copiae quas videtis, ex dilectibus horum annorum in citeriore Gallia sunt refectae, et plerique sunt ex coloniis Transpadanis. ac tamen, quod fuit roboris, duobus proeliis Dyrrachinis interiit. haec cum dixisset, iuravit se nisi victorem in castra non reversurum, reliquosque ut idem facerent hortatus est. hoc laudans Pompeius idem iuravit; nec vero ex reliquis fuit quisquam qui iurare dubitaret. haec cum facta sunt in consilio, magna spe et laetitia omnium discessum est; ac iam animo victoriam praecipiebant, quod de re tanta et a tam perito imperatore nihil frustra confirmari videbatur.
Abbreviated transcription (Latin):
rem polliceri: sed rationem consilii mei accipite. quo firmio¬
re animo in prelium prodeatis: persuasi equitib nr̃is id qđ
mihi esse facturos confirmauerunt: ut cum propius sit acces¬
sum: dextrum Cęsaris cornu ab latere aperto aggrederentur:
ut circunuenta a tergo acie prius exturbatum exercitũ pel¬
lerent. ꝗͣ a nobis telum in hostem iaceretur. Ita sine pericu¬
lo legionum & pene sine uulnere bellum conficiemus. Ia
autem difficile non est cum tantum ȩquitatu valeamus. Simul
denuntiauit. ut essent animo parati in prelium: & quoniam
fier& dimicandi potestas.: ut sepe cogitauissent ne usu ma
nuq reliquorum opinionem fallerent. Hunc Labienus ex¬
cepit ut cum Celatis copias despicer& pompen consilium
summis laudibus efferret. Noli inquit existimare Pom̾ pei
hunc esse exercitum qui galliam germaniamq deuicit: oĩbꝰ
interfui preliis. neq temere incognitum pronuntio: perexi-¬

Expanded text:
rem polliceri; sed rationem consilii mei accipite, quo firmiorem polliceri; sed rationem consilii mei accipite, quo firmiore animo in proelium prodeatis. persuasi equitibus nostris, idque mihi facturos confirmaverunt, ut cum propius sit accessum, dextrum Caesaris cornu ab latere aperto adgrederentur et circumventa a tergo acie prius perturbatum exercitum pellerent, quam a nobis telum in hostem iaceretur. ita sine periculo legionum et paene sine vulnere bellum conficiemus. id autem difficile non est, cum tantum equitatu valeamus. simul denuntiavit, ut essent animo parati in posterum, et quoniam fieret dimicandi potestas, ut saepe rogitavissent, ne suam neu reliquorum opinionem fallerent. Hunc Labienus excepit, ut, cum Caesaris copias despiceret, Pompei consilium summis laudibus efferret, noli, inquit existimare, Pompei, hunc esse exercitum, qui Galliam Germaniamque devicerit. omnibus interfui proeliis neque temere incognitam rem pronuntio. perexi
Abbreviated transcription (Latin):
mulq in itinere ut aliquam occasionem dimic andi nancisce¬
retur: & insolitum ad laborem Pompeii exercitum quoti¬
dianis itineribus defatigaret. His constitutis rebus signo
iam profectionis dato: tabernaculisq incensis animaduersũ
est paulo ante⁊ extra quotidianam consuetudinem longius a
uallo esse aciem pompei progressam: ut non iniquo loco dimi¬
cari posse uideretur. Tunc cesar ad suos cum iam ess& agmen
in portis. differendum est inquit iter impresentia nobis. & de
prelio cogitandum. Sicut᷑ semper depoposcimus animo simꝰ
ad dimicandum parati: non facile occasionem postea reperie¬
mus. confestimq expeditas copias educit. Pompeius quoq
ut postea cognitum est: suorum omnium hortatu statuerat
prelio decertare: nanq etiam in consilio superioribus diebus dixenit:
prius ꝗͣ concurrerent acies fore uti exercitus Cęsaris pelleret᷑.
d cum essent pleriq admirati. Scio me inquit pene incredibile

Expanded text:
mulque in itinere ut aliquam occasionem dimicandi nanciscemulque in itinere ut aliquam occasionem dimicandi nancisceretur et insolitum ad laborem Pompei exercitum cotidianis itineribus defatigaret. his constitutis rebus, signo iam profectionis dato tabernaculisque detensis animum adversum est paulo ante extra cotidianam consuetudinem longius a vallo esse aciem Pompei progressam, ut non iniquo loco posse dimicari videretur. tum Caesar apud suos, cum iam esset agmen in portis, differendum est, inquit iter in praesentia nobis et de proelio cogitandum, sicut semper depoposcimus. animo simus ad dimicandum parati; non facile occasionem postea reperiemus. confestimque expeditas copias educit. Pompeius quoque, ut postea cognitum est, suorum omnium hortatu statuerat proelio decertare. namque etiam in consilio superioribus diebus dixerat, priusquam concurrerent acies, fore uti exercitus Caesaris pelleretur. id cum essent plerique admirati, scio me, inquit paene incredibilem
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. armis inter ȩquites preliari iub&. qui quotidiana cõ¬
suetudine usum quoq eius generis preliorum perciperent.
Nis erat rebus effectum: ut equitum mille etiam apertioribꝰ
locis. uii. pompeianorum i mpetum tum adess& terpus sub¬
stinere auderent. neq magnopere corum multitudine terre¬
rentur. Namq etiam per eos dies prelium secundum xq̃stre
fecit atq unum allobrogem ex duobus. quos perfugisse ad
Pomprium supra docuimus cum quibusdam interfecit. Pom¬
peius castris in colle habitis ad infimas radites montis aciẽ
instruebat: semper ut uidebatur expectans si iniquis locis
Cȩsar se subiceret Cȩsar nulla ratione adpugnam pompeiũ
elici posse existimans: hanc sibi commodissimam belli rationez
iudicauit: uti castra ex eo loco moueret: semperq esset in itine¬
ribus: hoc sperans ut mouendis castris. pluribusq ad eundis
locis. commodiore consilio passim frumentaria re uteretur: si¬

Expanded text:
tatem armis inter equites proeliari iuberet, qui cotidiana contatem armis inter equites proeliari iuberet, qui cotidiana consuetudine usum quoque eius generis proeliorum perciperent. his erat rebus effectum, ut equitum mille etiam apertioribus locis vii milium Pompeianorum inpetum, cum adesset usus, sustinere auderent, neque magnopere eorum multitudine terrerentur. namque etiam per eos dies proelium secundum equestre fecit atque unum Allobrogem ex duobus, quos perfugisse ad Pompeium supra docuimus, cum quibusdam interfecit. Pompeius, qui castra in colle habebat, ad infimas radices montis aciem instruebat, semper, ut videbatur, expectans, si iniquis locis Caesar se subiceret. Caesar nulla ratione ad pugnam elici posse Pompeium existimans hanc sibi commodissimam belli rationem iudicavit, uti castra ex eo loco moveret semperque esset in itineribus, haec spectans, ut movendis castris pluribusque adeundis locis commodiore re frumentaria uteretur, si
Abbreviated transcription (Latin):
aut de honoribus suis: aut de premiis pecuniȩ: aut de per¬
sequendis inimicitiis agebant: nec quibus rationibus supera¬
re possent: sed quen ad modum uti uictoria deberent cogi¬
tabant: re frumentaria preparata: confirmatisq militibus:
& satis longo spatio temporis a dirachinis preliis intermisso:
quͦd satis perspectum habere uideretur: temptandum Cȩsar¬
ex istim auit. quid nam fompeius propositi ac uoluntatis add
dimicandum haber&. Itaq exercitum e castris eduxit: aci¬
emq instruxit. primum suis locis pauloq a caltris pomprii
longius: continentibus uero diebus ut progrederetur a ca-¬
stris suis. collibusq pompeianis aciem subiceret. Iuȩ res
in dies confirmatiorem eius exercitum efficiebat. Superius
tamen institutum in ęquitibus: quod diximus seruabat: ut
quoniam numero multis partibus ess& inferior adolescẽ-¬
tes atq expeditos ex ante signanos electos milites ad pernici¬¬

Expanded text:
aut de honoribus suis aut de praemiis pecuniae aut de peraut de honoribus suis aut de praemiis pecuniae aut de persequendis inimicitiis agebant, neque, quibus rationibus superare possent, sed quemadmodum uti victoria deberent, cogitabant. Re frumentaria praeparata confirmatisque militibus et satis longo spatio temporis a Dyrrachinis proeliis intermisso, quo satis perspectum habere militum animum videretur, temptandum existimavit, quidnam Pompeius propositi aut voluntatis ad dimicandum haberet. itaque exercitum ex castris eduxit aciemque instruxit, primum suis locis pauloque a castris Pompei longius, continentibus vero diebus, ut progrederetur a castris suis collibusque Pompeianis aciem subiceret. quae res in dies confirmatiorem eius exercitum efficiebat. superius tamen institutum in equitibus, quod demonstravimus, servabat, ut quoniam numero multis partibus esset inferior, adulescentes atque expeditos ex antesignanis electis milites ad pernici
Abbreviated transcription (Latin):
unus omnes anteceder& recusarent.Iam de sacerdo¬
tio Cęsaris Domitius. Scipio spinter. &. Q. Lentulus
quotidianis contentionibus ad grauissimas uerborum contu¬
melias palam descenderunt: cum Lentulus x̧tatis honorem
ostentaret. Domitius urbanam gratiam dignitatemq iacta¬
ret: Scipio affinitate lompeii confider&. Fostulauit &.L.
Affranium proditionis exercitus Actius ruffus apud pompe¬
ium. quod gestum in hispania dicer&. et. L. Domitius in
consilio dixit: platere sibi bello confecto ternas tabellas da-¬
ri ad iudicandum iis: qui ordinis essent senatorii: belloq una cũ
ipsis non interfuissent: sententiasq de singulis ferrent. qui ro¬
mȩ remansissent: quiq intra prȩdia pompeii fuissent. neq
operam in re militari prestitissent. unã fore tabellam: qui
liherandos omnes periculo censerent: alteram qui capitis dã¬
narent: tertiam. qui pecunia mulctarent. Postremo omnee

Expanded text:
unus omnes antecederet, recusarent. Iam de sacerdounus omnes antecederet, recusarent. Iam de sacerdotio Caesaris Domitius, Scipio Spintherque Lentulus cotidianis contentionibus ad gravissimas verborum contumelias palam descenderunt, cum Lentulus aetatis honorem ostentaret, Domitius urbanam gratiam dignitatemque iactaret, Scipio adfinitate Pompei confideret. postulavit etiam L. Afranium proditionis exercitus Acutius Rufus apud Pompeium, quod gestum in Hispania diceret. et L. Domitius in consilio dixit placere sibi bello confecto ternas tabellas dari ad iudicandum iis qui ordinis essent senatorii belloque una cum ipsis interfuissent, sententiasque de singulis ferrent, qui Romae remansissent quique intra praesidia Pompei fuissent neque operam in re militari praestitissent: unam fore tabellam, qui liberandos omni periculo censerent, alteram, qui capitis damnarent, tertiam, qui pecunia multarent. postremo omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ctis copiis Pompeii duobusq magnis exertitibus iunctis pri-¬
stina omnium confirmatur opinio: & spes uictorie augetur.
adeo ut quicꝗd intercederet temporis: id morari reditum
in italia uideretur. & si quando quid Pompeius tardiue
aut consideratius fater&. unius esse negocium diei: sed
illum delectari imperio: & consulares pretoriosq seruoꝵ
habere numero dicerẽt. Iamq inter se palam de premiis
ac sacerdotiis contendebant: in annosq consulatum diffi¬¬
niebant. Alii domos bonaq eorum qui in castris erant Cȩ¬
saris petebant: magnaq inter eos in consilio fuit controuer¬
sia: Oporter& ne. L. Hircii. qđ is a Pompeio ad parthos mis¬¬
sus ess&: proximis comitiis pretoriis absentis rationem⁊
haberi: cum tius necessarii fidem imploratent Pompeii. Ut¬
p̃staret quod profitiscenti ꝓmisisset. ne per eius auctoritatẽ
deceptus uideretur: Reliqui in labore pari ac periculo ne

Expanded text:
ctis copiis Pompei duobusque magnis exercitibus coniunctis prictis copiis Pompei duobusque magnis exercitibus coniunctis pristina omnium confirmatur opinio et spes victoriae augetur, adeo ut, quidquid intercederet temporis, id morari reditum in Italiam videretur, et siquando quid Pompeius tardius aut consideratius faceret, unius esse negotium diei, sed illum delectari imperio et consulares praetoriosque servorum habere numero dicerent. iamque inter se palam de imperiis ac de sacerdotiis contendebant in annosque consulatum definiebant, alii domos bonaque eorum, ui in castris erant Caesaris, petebant; qmagnaque inter eos in consilio fuit controversia, oporteretne Lucili Hirri, quod is a Pompeio ad Parthos missus esset, proximis comitiis praetoriis absentis rationem haberi, cum eius necessarii fidem implorarent Pompei, praestaret, quod proficiscenti recepisset, ne per eius auctoritatem deceptus videretur, reliqui, in labore pari ac periculo ne
Abbreviated transcription (Latin):
te ceder&. metropolitȩ primum eodem usi consilio: iisdera per-¬
moti rumoribus portas clauserunt: murosq armatis com¬
pleuerunt. Sed postea casu tiuitatis comprehensis cognito
ex captiuis: quos ad murum perducendos curauerat. por¬
tas apperuerunt. quibus diligentissime conseruatis collata
fortuna metropolitum cum casu gonfensium: nulla ciuitas
imperata facerix. Ille segetis idoneum locum in agris na¬¬
ctus. quȩ̨ prope iam matura erat: ibi aduentum expectare
ompeii: ac omuem belli rationem conferre constituit. Pompe
ius post diebus pautis in thesaliam peruenit. contionatꝰq
apud cunctum exercitum suis agit gratias: Scipionis co¬
hortatur milites ut parta iam uictoria predȩ ac premioꝵ
uelint esse participes. receptisq omnibus in una castra le¬
gionibus. suum tum Scipione honorem partitur: elassicũq
apud eum cani. & alterum illi uib& pretorium tendi. Au¬

Expanded text:
tecederet. Metropolitae primum eodem usi consilio, isdem pertecederet. Metropolitae primum eodem usi consilio, isdem permoti rumoribus portas clauserunt murosque armatis compleverunt, sed postea casu civitatis Gomphensis cognito ex captivis, quos Caesar ad murum producendos curaverat, portas aperuerunt. quibus diligentissime conservatis, collata fortuna Metropolitum cum casu Gomphensium nulla Thessaliaimperata facerent. ille idoneum locum in agris nactus, quae prope iam matura erant, ibi adventum expectare Pompei eoque omnem belli rationem conferre constituit. Pompeius paucis post diebus in Thessaliam pervenit contionatusque apud cunctum exercitum suis agit gratias, Scipionis milites cohortatur, ut parta iam victoria praedae ac praemiorum velint esse participes, receptisque omnibus in una castra legionibus suum cum Scipione honorem partitur classicumque apud eum cani et alterum illi iubet praetorium tendi. au
Abbreviated transcription (Latin):
di si celeriter succurratur. longinquam oppugnationem susti¬
nere non posse. Scipio discessu exercitus a dirachio cogni¬
to larissam legiones adduxerat. Pompeius nondumt
thesaliȩ appropinquabat. Cȩsar castris munitis scalas
musculosq ad repentinam oppugnationem fieri: & crateᷤᷤ
parari iussit. Quibus rebus effectis cohortatus milites do¬
cuit quantum usum haberet ad subleuandum omnium re¬
rum inopiam, potiri oppido pleno atq oppulento:simul
reliquis ciuitatibus huius urbis exemplo inferre terrorẽ:
& id fieri celeriter priusꝗͣ auxilia concurrerent. Itaq
usus singulari militum studio eodem quo uenerat die
post horam nonam oppidum altissimis menibus oppugna¬
re aggressus: ante solis occasum expugnauit. & ad diri¬
piendum militibus concessit. statimq ab oppido castra mouit. &
metropolim uenit. Sic ut nuntios expugnati oppidi famãq an-¬

Expanded text:
di, si celeriter succurratur; longinquam oppugnationem sustidi, si celeriter succurratur; longinquam oppugnationem sustinere non posse. Scipio discessu exercituum ab Dyrrachio cognito Larisam legiones adduxerat; Pompeius nondum Thessaliae adpropinquabat. Caesar castris munitis scalas musculosque ad repentinam oppugnationem fieri et crates parari iussit. quibus rebus effectis cohortatus milites docuit, quantum usum haberet ad sublevandam omnium rerum inopiam potiri oppido pleno atque opulento, simul reliquis civitatibus huius urbis exemplo inferre terrorem et id fieri celeriter, priusquam auxilia concurrerent. itaque usus singulari militum studio eodem quo venerat die post horam nonam oppidum altissimis moenibus oppugnare adgressus ante solis occasum expugnavit et ad diripiendum militibus concessit statimque ab oppido castra movit et Metropolim venit, sic ut nuntios expugnati oppidi famamque an
Abbreviated transcription (Latin):
profectionem: & aduentum sompeii docuerunt. Aquibus
Domitius certior factus uix quatuor horarum spatio antece¬
dens: hostium beneficio periculum uitauit. & ad eginum qͦd
est obiectum oppositumq thesaliȩ Cȩsari uenienti occurrit.
Coniuncto exercitu cesar gomphos peruenit quod est oppidũ
primum thesaliȩ uenientibus ab epiro: quȩ gens paucis añ
mensibus ultro ad Cȩsarem legatos miserat: ut suis omnibꝰ
facultatibus uteretur. presidiumq ab eo militum petͥereͬt.
sed eo fama iam precurrerat. quam supra docuimus de pre¬
lio dirachino: quod multis auxerat partibus. Itaq andro¬
stenes prȩtor thesaliȩ. cum se uictoriȩ pompeii comitem esse
mallet ꝗͣ socium cesaris in rebus aduersis: omnem ex agris mul¬
ti tudinem seruorum ac liberorum in oppidum cogit. por¬
tasq precludit: & ad Scipionem pompeiumq nuntios mit¬¬
tit: ut sibi subsidio ueniant. se confidere munitionibus oppi-¬

Expanded text:
profectionem, adventum Pompei docuerunt. a quibus profectionem, adventum Pompei docuerunt. a quibus Domitius certior factus vix iiii horarum spatio antecedens hostium beneficio periculum vitavit et ad Aeginium, quod est obiectum oppositumque Thessaliae, Caesari venienti occurrit. Coniuncto exercitu Caesar Gomphos pervenit, quod est oppidum primum Thessaliae venientibus ab Epiro. quae gens paucis ante mensibus ultro ad Caesarem legatos miserat, ut suis omnibus facultatibus uteretur, praesidiumque ab eo militum petierat. sed eo fama iam praecurrerat, quam supra docuimus, de proelio Dyrrachino, quod multis auxerat partibus. itaque Androsthenes, praetor Thessaliae, cum se victoriae Pompei comitem esse mallet quam socium Caesaris in rebus adversis, omnem ex agris multitudinem servorum ac liberorum in oppidum cogit portasque praecludit et ad Scipionem Pompeiumque nuntios mittit, ut sibi subsidio veniant: se confidere munitionibus oppi
Abbreviated transcription (Latin):
Scipionis castra collata habuisset: rei frumentariȩ causa ab eo
discesserat. & heracliam senticam: quȩ est subiecta candauiȩ
iter fecerat. ut ipsa fortuna illum obii tere pompeio uideretur.
Lȩc ad id tempus cęsar ignorabat. simul a pompeio litteris ꝑ
omnes prouincias: ciuitatesq dimissis. quibus pręlio ad di¬
rachium facto latius inflatiusq multo ꝗͣ res erat gesta. fa-¬
ma percrebruerat. pulsum fugere cęsarem: pene omnibus co-¬
pus amissis hȩc itinera infesta redeld ant. hec cuutates non
missis itineribus: a Cęsare ad domitium. & a Domitio ad ce¬
sarem nulla ratione conficere iter possent. Sed allobroges &
Centonici atq eorum familiares.: quos perfugisse ad pompciũ
demonstrauimus conspicati in itinere exploratores domitii: seu
pristina sua consuetudine. qđ una in gallia bella gesserant.
seu gloria elati: cuncta ut erant acta exposuerunt: & Cȩsariˢ

Expanded text:
Scipionis castra collata habuisset, rei frumentariae causa ab eo Scipionis castra collata habuisset, rei frumentariae causa ab eo discesserat et Heracliam Senticam quae est subiecta Candaviae, iter fecerat, ut ipsa fortuna illum obicere Pompeio videretur. haec ad id tempus Caesar ignorabat. simul a Pompeio litteris per omnes provincias civitatesque dimissis de proelio ad Dyrrachium facto elatius inflatiusque multo, quam res erat gesta, fama percrebruerat pulsum fugere Caesarem paene omnibus copiis amissis. haec itinera infesta reddiderat, haec civitates nonimissi itineribus a Caesare ad Domitium et a Domitio ad Caesarem nulla ratione iter conficere possent. sed Allobroges, Roucilli atque Aeci familiares, quos perfugisse ad Pompeium demonstravimus, conspicati in itinere exploratores Domiti, seu pristina sua consuetudine, quod una in Gallia bella gesserant, seu gloria elati, cuncta, ut erant acta, exposuerunt et Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
mitium Cȩsar scripsit: & quid fieri uell& ostendit. presidioq
apolloniȩ cohortibus quatuor: Lissi una: tribus orici relictis:
quiq erant ex uulneribus egri depositis: per epirum atq acar¬
naniam iter facere cepit. Fompeius quoq de Cȩfaris consilio
coniectura iudicans: ad scipionem properandum sibi existi¬
mabat. si cȩsar illo iter haber&: ut subsidium scipioni ferr&
si ab ora maritima corcyraq discedere nollet: qđ legiones
equitatumq ex italia expectaret. ipse ut omnibus copiis do¬
mitium aggrederetur. His de causis uterq eorum celerita¬
ti studebat: & suis ut esset auxilio: ad opprimendos aduer¬
sarios ne occasio temporis deess&. Sed cesarẽ apollonia a
recto itinere auerterat. Pompeius per candauiam iter in ma¬
cedoniam expeditum habebat. Accessit etiam ex improuiso
aliud in commodum: qđ Domitius qui dies complures castͥs

Expanded text:
mitium Caesar scripsit et quid fieri vellet ostendit praesidioque mitium Caesar scripsit et quid fieri vellet ostendit praesidioque Apolloniae cohortibus iiii, Lissi una, iii Orici relictis quique erant ex vulneribus aegri depositis per Epirum atque Athamaniam iter facere coepit. Pompeius quoque de Caesaris consilio coniectura iudicans ad Scipionem properandum sibi existimabat, si Caesar iter illo haberet, ut subsidium Scipioni ferret, si ab ora maritima Oricoque discedere nollet, quod legiones equitatumque ex Italia expectaret, ipse ut omnibus copiis Domitium adgrederetur. His de causis uterque eorum celeritati studebat, et suis ut esset auxilio, et ad opprimendos adversarios ne occasioni temporis deesset. sed Caesarem Apollonia a derecto itinere averterat; Pompeius per Candaviam iter in Macedoniam expeditum habebat. accessit etiam ex improviso aliud incommodum, quod Domitius cum dies complures castris
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sibi consilium capiendum existimauit. Cȩsari ad saucioᷤ
deponendos stipendium exercitui dandum. socios confirman¬
dos. & presidium urbibus reliniuendum. necesse erat adire
apolloniam. Sed his rebus tantum temporis tribuit. quãtu
erat properanti necesse. timensq domitio ne aduentu pompeii
preoccu paretur: ad eum omni celeritate & studio incitatus
ferebatur. Totius autem rei consilium his rationibus expli¬
cabat. ut si pompeius codem contenderet: abductum illum a
mari atq ab iis copiis quas dirachioͥ comparauerat. frumẽ¬
to ac commeatu abstractum pari condicione belli secum decer¬
tare cogeret. Si in italiam transiret. coniuncto exercitu cũ
Domitio per illiritum italiȩ subsidio proficisceretur: si appollo¬
niam oricumq oppugnaret: & si omni maritima ora exclude¬
re conaretur: obsesso tamen scipione necessario illum sius
auxilium ferre coger&. Itaq premissis nuntiis ad . cN. Do¬

Expanded text:
aliud sibi consilium capiendum existimavit. Caesari ad saucios aliud sibi consilium capiendum existimavit. Caesari ad saucios deponendos, stipendium exercitui dandum, socios confirmandos, praesidium urbibus relinquendum necesse erat adire Apolloniam. sed his rebus tantum temporis tribuit, quantum erat properanti necesse. timens Domitio, ne adventu Pompei praeoccuparetur, ad eum omni celeritate et studio incitatus ferebatur. totius autem rei consilium his rationibus explicabat, ut si Pompeius eodem contenderet, abductum illum a mari atque ab iis copiis quas Dyrrachii comparaverat, frumento ac commeatu abstractum pari condicione belli secum decertare cogeret; si in Italiam transiret, coniuncto exercitu cum Domitio per Illyricum Italiae subsidio proficisceretur; si Apolloniam Oricumque obpugnare et se omni maritima ora excludere conaretur, obsesso Scipione necessario illum suis auxilium ferre cogeret. itaque praemissis nuntiis ad Cn. Do
Abbreviated transcription (Latin):
& sarcinarum relicta: ad hȩc repetenda inuitati propin-¬
quitate superiorum castrorum: depositis in contubernio armis
Uallum relinquebant. Quibus ad insequendum impeditis Cȩ¬
sar: quod fore preuiderat meridiano fere tempore signo pro¬
fectionis dato exercitum educit: duplicatoq eius diei itinere
UIII. mil. passuum ex eo loco procedit. Quod facere pompe¬
ius discessu militum non potuit. Postero die Cȩsar premissis
prima nocte impedimentis de quarta uigilia ipse egredit᷑:
ut siqua ess& imposita dimicandi necessitas: subitum casũ
expedito exercitu subir&. hoc idem reliquis fecit diebus.
Quibus omnihus perfectum est ut altissimis fluminibus atq un¬
peditissimis itineribus nullum acciper& in commodum. Pompe¬
ius enim primi diei mora illata: & reliquorum dierum frustra
lahore suscepto: cum se magnis itineribus extenderet: & pro¬
gressos consequi cuperet quarta die finem sequendi fecit. atq

Expanded text:
et sarcinarum relicta ad haec repetenda invitati propinet sarcinarum relicta ad haec repetenda invitati propinquitate superiorum castrorum depositis in contubernio armis vallum relinquebant. quibus ad sequendum impeditis, Caesar quod fore providerat, meridiano fere tempore signo profectionis dato exercitum educit duplicatoque eius diei itinere viii milia passuum ex eo loco procedit. quod facere Pompeius discessu militum non potuit. Postero die Caesar similiter praemissis prima nocte impedimentis de quarta vigilia ipse egreditur, ut siqua esset imposita dimicandi necessitas, subitum casum expedito exercitu subiret. hoc idem reliquis fecit diebus. quibus rebus perfectum est, ut altissimis fluminibus atque impeditissimis itineribus nullum acciperet incommodum. Pompeius enim primi diei mora inlata et reliquorum dierum frustra labore suscepto cum se magnis itineribus extenderet et praegressos consequi cuperet, quarta die finem sequendi fecit atque
Abbreviated transcription (Latin):
erat impeditis: consecutus ȩquitatus nouissimos prelio deti¬
nebat. Huic suos cȩsar ȩquites opposuit. expeditos atq antesigna¬¬
rios admiscuit. cccͦc: qui tantum profecerunt: ut ȩquestri prelio
commisso pellerent omnes compluresq interficerent: ipsiq inco¬
lumes se ad agmen reciperent. Confecto iusto itinere eius diei i¬
quod proposuerat Cȩsar: traductoq exercitu flumen genusum
Ueteribus suis castris contra aspagium consedit: militesq oẽs
intra uallum castrorum continuit. equitatumq per causam pa¬
bulandi emissum confestim decumana porta in castra se recipe¬
re iussit. Simili ratione pompeius confecto eius diei itinere ĩ
sius ueteribus castris ad asparagium consedit: eiusq milites
qđ ab opere integris munitionibus uacabant: alii lignandi
pabulandiq causa longuis progrediebantur. alii qd subito cõ¬
silium profectionis ceperant. magna parte impedimentorum

Expanded text:
erat inpeditis, consecutus equitatus novissimos proelio detierat inpeditis, consecutus equitatus novissimos proelio detinebat. huic suos Caesar equites opposuit expeditosque antesignanos admiscuit cccc, qui tantum profecerunt, ut equestri proelio commisso pellerent omnes compluresque interficerent ipsique incolumes se ad agmen reciperent. Confecto iusto itinere eius diei quod proposuerat Caesar, traductoque exercitu flumen Genusum veteribus suis castris contra Asparagium consedit militesque omnes intra vallum castrorum continuit equitatumque per causam pabulandi emissum confestim decumana porta in castra se recipere iussit. simili ratione Pompeius confecto eius diei itinere in suis veteribus castris ad Asparagium consedit. eius milites, quod ab opere integris munitionibus vacabant, alii lignandi pabulandique causa longius progrediebantur, alii, quod subito consilium profectionis ceperant magna parte impedimentorum