comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quę hoc erant etiam angustiora: qđ sine impedimentis Cȩsar
legiones transportauerat. optimum factu esse dixerunt. re¬
bellione facta frumento commeatuq nostros prohibere. &
rem in hiemem producere: qđ his superatis: aut reditu in¬
terclusis: neminem postea belli inferendi causa in britãniam
transiturum confidebant. Itaq rursus conuratione facta pau¬
latim ex castris discedere. ac suos clam ex agris deducere ce-¬
perunt. At Cęsar & si nondum eorum consilia cognouerat
tamen ex euentu nauium suarum: & ex eo qđ obsides da¬
re intermiserant. fore id quod accidit. suspicabatur. itaq
ad omnes casus subsidia comparabat. Nam & frumentũ ex
ctȩ erant naues: earum materia atq ere ad reliquas refi¬
ciendas utebatur: & quȩ ad eas res erãt usui ex continẽti
portari iubebat. Itaq cum id summo studio a militibus
administraretur: xii. nauibus amissis: reliquis ut nauigari

Expanded text:
quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum exctae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis
Abbreviated transcription (Latin):
citum transportandum curauerat. quasq in aridum subdu¬
xerat. estus compleuerat. & onerarias quȩ ad anchora
erant deligatȩ. tempestas afflictabat. neq ulla nostris fa¬¬
cultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Complu¬
ribus nauibus fractis reliquȩ cum essent funibus anchoris
reliquisq armamentis amissis ad nauigandum inutiles ma¬
gna id quod necesse erat accidere totius exercitus pertur¬
batio facta est. Neq enim naues erant aliȩ: quibus reportati
possent. & omnia deerãt. quȩ ad reficiendas naues erant
usui: & quod omnibus constabat. hiemare in gallia debere¬
oportere. Frumentum his in locis in hiemem prouisum nõ
erat. Quibus rebus cognitis principes britanniȩ. qui post
prelium ad Cȩsarem conuenerant. inter se collocuti: cum eꝗ
tes & naues & frumentum romanis deesse intelligerent. &
paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent.

Expanded text:
citum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subducitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent,
Abbreviated transcription (Latin):
conuenire: & se ciuitatesq suas Cȩsari cõmendare ceperũt.
His rebus pare confirmata post diem quartum ꝗͣ est in britan-¬
niam uentum: naues .xuiii. de quibus supra demonstratum
est. quȩ ȩquites sustulerant ex superiore portu leni uento
soluerunt. Quȩ cum appropinquarent britanniȩ ex castͥsq
uiderentur. tanta tempestas subito cohorta est: ut nulla ea-¬
rum cursum tenere posset: sed aliȩ eodem unde erant profe¬
cte referrentur: aliȩ ad inferiorem partem insulȩ quȩ est pro¬
pius solis occasum magno sui cum periculo deiicerentur. Quȩ
tamen anchoris iacdtis cum fluctibus complerentur. necessa¬
rio aduersa nocte in altum prouectȩ continentem petierunt
Fadem nocte accidit ut esset luna plena: qui dies maritimoᷤ
estus maximos in occeano efficere consueuit: nostrisq id erat
incognitum. Ita uno tempore. & longas naues Cȩsar ad exer-¬

Expanded text:
convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exer
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Hostes prelio superati simul atq ex fuga se receperunt
statim ad Cȩsarem legatos de pace miserunt. obsides datu¬
ros quȩq imperasset facturos esse polliciti sunt. Una cu
his legatis Comius atrebas uenit: quem supra demonstraui¬
mus a Cȩsare in britanniam premissum. Hunc illi e naui
egressum cum ad eos oratoris modo mandata cesaris deferr&¬
comprehenderant atq in uincla coniecerant: tunc prelio facto
remiserunt: in petenda pace eius rei culpam in multitudi¬
nẽ conieterunt. & propter imprudentiam ut ignosceretur
petierunt. Cȩsar quȩstus qđ cum ultro continentem le-¬
gatis missis pacem ab se petissent bellum sine causa intulis¬
sent: ignoscere imprudentiȩ dixit obsidesq imperauit.
Quorum illi partem statim dederunt. partem ex longinꝗo¬
ribus locis accersitam paucis diebus se se daturos dixert̃.
Interea suos remigrare in agros iusserunt: principesq ũdiq

Expanded text:
fuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, fuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferrcomprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique
Abbreviated transcription (Latin):
propinquauerunt. Pugnatum est ab utrisq acriter. Nostri
tamen qđ neq ordines seruare: neq firmiter insistere: neq si¬
gna subsequi poterant. atq alius ex alia naui quibuscunq si¬
gnis occurrerat se aggregabat magnopere perturbantur.Ho¬
stes uero notis omnibus uadis ubi ex lutore aliquos singu¬
lares ex naui egredientes conspexerant incitatis ȩquis im¬
peditos adoriebantur. plures pancos circunsistebant alii a la¬
tere aperto in uniuersos tela coniiciebant. Quod cum ani¬
maduertiss& Cȩsar scaphas longarum nauium: item specula¬
toria nauigia militibus compleri iussit: & quos laborantes
conspexerat: his subsidia submittebat. Nostrisimul ut in ari¬
do constiterunt suis omnibus consecutis in hostes impetum
fecerunt: atq eos in fugam dederunt. neq longius prosequi
potuerunt. ꝗd equites cursum tenere atq insulam capere nõ
potuerunt. Hoc unum ad pristinam fortunam Cȩsari de¬

Expanded text:
propinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri propinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari de
Abbreviated transcription (Latin):
ubi cȩsar animaduertit naues longas quarum & sperire
barbaris inusitatior: & motus ad usum expeditior erat pau¬
lum remoueri ab onerariis nauibus & remis incitari. & ad
latus apertum hostium costitui. atq inde fundis sigutis tor¬
mentis hostes propelli ac submoueri iussit. Iue res magno
usui nostris fuit. Nam nauium figura & remorum motu
& inusitato genere tormentorum permoti barbari constite¬
runt. ac paululum modo pedem retulerunt. Atq nostris
militibus cunctantibus maxime propter altitudinem nauis:
qui decimę legionis aquilam ferebat contestatus deos ut
ea res legioni feliciter eueniret. Desilite inquit milites nisi
uultis aquilam hostibus prodere. ego certe meum rei. puꝰ
atq imperatori officium pręstitero Hoc cum magna uoce
dixisset se ex naui proiecit atq in hostes aquilam ferre ce¬
pit. Tum nostri cohortati inter se ne tantum admiteret᷑
primis nauibus cum conspexissent subsecuti hostibus ap¬

Expanded text:
ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus adprimi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ter milia passuum sep̾tem ab eo loco progressus ac plano litto
re naues constituit. At barbari consilio romanorum cogni¬
to premisso xequitatu & essedariis. quo plerunq genere in
prelus uti consueuerunt reliquis copiis subsecuti nostro
egredi nauibus prohibebant. Erat ob has causas sum ma dif¬
ficultas qđ naues propter magnitudinem nisi in alto con¬
sistere non poterant. Militibus autem ignotis locis impedi¬
tis manibus magno & graui onere armorum oppressis simul
& de nauibus desiliendum & in fluctibus consistendum: &
cum hostibus erat pugnandum: Cum illi ex arido aut paulu¬
lum in aquam progressi omnibus membris expediti notis¬
ssimis locis audacter tela coniicerent. & ȩquos assuefacto
incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atq huius oĩo
generis pugnȩ imperiti non eadem alacritate ac studio
quo in pedestribus uti preliis consueuerant utebantur. Quod

Expanded text:
ter milia passuum VII ab eo loco progressus ter milia passuum VII ab eo loco progressus re naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
& se sequi iussit. A quibus cum id paulo tardius esset
administratum: ipse hora circiter diei quarta cum primis
nauibus britanniam attigit: atq ibi in omnibus collibus
expositas hostium turmas armatas conspexit. Cuius loci
hec erat natura: atq ita montibus angustis mare contine¬
batur uti ex locis superioribus in littus telum adici poss&.
H unc ad egrediendum nequaꝗͣ idoneum arbitratus locum:dũ
reliquȩ naues eo conuenirent ad horam nonam in ancho-¬
ris expectauit. Interim legatis tribunisq militum conuo¬
catis & quȩ ex Uoluseno cognosceret: & quȩ fieri uellet
ostendit. monuitq ut rei militaris: quȩ non essẽt maxime¬
ut maritimȩ res postularent: quȩ qͣꝗͣ celerem atq instabile
motum haberent ad nutum & ad tempus omnes res admi
nistrarentur. His dimissis & uentum & estu uno tempo¬
re nactus secundum. dato signo & sublatis anchoris circi¬

Expanded text:
et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circi
Abbreviated transcription (Latin):
tiones britanniȩ anteponendas iudicabat: magnum his nu¬
merum obsidum imperat: quibus adductis eos in fidem re¬
cepit. N auibus circiter octingentis.Lxxx. onerariis coactis
contractisq qd satis esse ad duas legiones transportandas exi
stimabat. quotꝰ preterea nauium longarum habebat: q̃¬
stori legatis. pręfectisq distribuit. Huc accedebant.xuiii.
onerariae naues. quȩ ex eo loco milibus passuum octo
uento tenebantur quo minus in eũdem locum uenire pos¬
sent. Has ȩquitibus distribuit. Reliquum exercitum.
Titurio sabino: &. L. Arunculeio cotte legatis in menapios
atq in eos pagos morinorum: a quibus ad eum legati non
uenerant ducendum dedit. Publium Sulpicium ruffum
legatum cum eo prȩsidio. quod satis esse arbitrabatur. portũ
tenere iussit. His constitutis rebus nactus idoneam ad¬
nauigandum tempestatem. tertia fere uigilia soluit: xqui¬
tes in ulteriorem portum progredi: & naues conscendere

Expanded text:
tiones Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis nutiones Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. Navibus circiter LXXX onerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam adnavigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere
Abbreviated transcription (Latin):
fidum esse arbitrabatur: cuiusq auctoritas in his regioni¬
bus magna habebatur mittit. Huic imperat. quas possit
adeat cutates. horteturq populi .ro. fidem sequentur. seq ce¬
leriter eo uenturum: nunti&. Uolusenus perspectis regio¬
nibus omnibus. quantum & facultas dari potuit qui naui
egredi: ac se barbaris cõmittere non auderet quinto die
ad Cȩsarem reuertitur quȩq ibi perspexisset renuntiat. Dũ
in his locis Cęsar nauium parandarum causa moratur: ex ma¬
gna parte morinorum legati ad eum uenerunt. qui se de su¬
perioris temporis consilio excusarent: qđ homines barbari: &
nostrȩ consuetudinis imperiti bellum populo.ro.fecissent.
seq ea quȩ imperasset facturos pollicentur. Hoc sibi Cȩsar
satis opportune accidisse arbitratus: qđ neq post tergum
hostem relinquere uolebat: neq belli gerendi propter anni tẽ¬
pus facultatem habebat: neq has tantarum rerum occupa¬

Expanded text:
fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionifidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas possit adeat civitates horteturque ut populi Romani fidem sequantur seque celeriter eo venturum nuntiet. Volusenus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupa
Abbreviated transcription (Latin):
titudinem idonei portus reperire poterat. Ad hȩc cognostẽ¬
da priusꝗͣ peritulum faceret idoneum esse arbitratus.C. Uo¬
lusenum cum naui longa pręmittit. Huic mandat ut explo¬
ratis omnibus rebus ꝗͣprimum ad se reuertatur. Ipse cũ
omnibus copiis in morinos proficiscitur: qđ inde erat bre¬
uissimus in britanniam traiectus. Huc naues undiq ex finiti¬
mis regionibus: & quam superiore estate ad uenetic.u bel¬
lum effecerat classem. iubet conuenire. Interim consilio eiuᷤ
cognito. & per mercatores perlato ad britannos a complu¬
ribus insulȩ ciuitatibus ad eum legati ueniunt. qui pollice¬
tur obsides dare: atq imperio populi roͥ. obtemperare. Qui¬
bus auditis liberaliter pollicitus. hortatusq uti in ea sen¬
tentia permanerent: eos domum remittit. & cum his un a
Comium: quem ipse attrebatibus suꝑatis regem ibi constitue¬
rat. cuius & uirtutem & consilium probabat: & quem sibi

Expanded text:
titudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscentitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides dare atque imperio populi Romani obtemperare. Quibus auditis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
gua parte estatis relicta Cȩsar &si in his locis. qđ omnis gal¬
lia ad septentrionem uergit. maturȩ sunt hiemes: tamen in bri¬
tanniam proficisci contendit: qđ omnibus fere gallicis bellis
hostibus nostris inde subministrata auxilia intelligebat. & si
tempus anni ad bellum gerendum defiteret: tamen magno
sibi usui fore arbitrabatur. si modo insulam adisset. & genus
hominum perspexisset loca portus aditusq cognouisset: q̃
omnia fere gallis erant incognita. Neq enim temere p̃ter
mercatores illos aduit quisꝙͣ: neq his ipsis quicꝗͣ prȩter orã
maritimam. atq eas regiones quae sunt contra gallias no¬
tum est. Itaq uocatis ad se undiq mercatoribus neq ꝗͣta
esset insulȩ magnitudo: neq quae aut quantȩ nationes
incolerent: neq quem usum belli haberent. aut quibus insti¬¬
tutis uterentur.: neq qui essent ad maiorum nauium mul¬

Expanded text:
gua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Galgua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium mul
Abbreviated transcription (Latin):
succensis se in fines ubiorum recepit. atq his auxilium suum
pollicitus si ab sueuis premerentur. hec ab his cognouit. Sueuoᷤ¬
postꝗͣ per exploratores pontem fieri comperissent. more suo
concilio habito nuntios in omnes partes misisse: uti de oppi¬
dis demigrarent. liberos uxores: suaq omnia in siluas depo¬
nerent. atq omnes qui arma ferre possent unum in locum
conuenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earũ
quas sueui obtinerent. hic romanorum aduentum expectare
atq ibi decertare constituisse. Quod ubi cȩsar comperit. omnibꝰ
his rebus confectis. quarum rerum causa traducere exercitum
constituerat: ut germanis metum iniiceret: ut sicambros ulci-¬
sceretur: ut ubios obsidione liberaret: diebus omnino .xuiii.
trans rhenum consumptis. satis & ad laudem & utilitatem pro¬
fectum arbitratus se in galliam recepit. pontemq rescidit. Exi¬

Expanded text:
succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebopostea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus confectis, quarum rerum causa exercitum traducere constituerat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exi
Abbreviated transcription (Latin):
fluminis exciperent. Et aliȩ item supra pontem mediocri spa¬
cio ut si arborum trunci siue naues deuciundi operis causa essẽt
a barbaris misse: His defensoribus earum uis minueretur neu
ponti nocerẽt. Diebus.x. quibus materia cȩpta erat compor¬
tari omni opere effecto exercitus traducitur. Cȩsar ad utrãq
partem pontis firmo prȩsidio relicto in fines sicambrorum con¬
tendit. Interim a complurihus ciuitatibus ad eum legati ue¬
niunt: quibus pacem atq amiciciam petentibus liberaliter re¬
spondit: obsidesq ad se adduci iubet. Sicambri ex eo tem¬
pore quo pons institui ceptus est fuga comparata hortantibꝰ
his quos ex tenocteris atq usipetibus apud se habebant. fini¬
bus siuis excesserant suaq omnia exportauerant: seq in soli¬
tudinem ac siluas abdiderant. Cȩsar paucos dies in eorũ
finibus moratus omnibus uicis edificusq incensis. frumentis

Expanded text:
fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spafluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩe cum mathinationibus ĩmissa in flumen defixerat. fistucisq
adegerat: non sub limo directe ad perpendiculum. sed prone ac
fastigiate ut secundum naturam fluminis procumberent His
item contraria duo ad eundem modum iuncta interuallo pedu
quadragenum ab inferiori patte contra uim atq impetum
fluminis conuersa statuebat. Hȩc utraq insuper bipedalibus
trabibus immissis quantum eorum tignorum iunctura distabat
binis utrinq fibulis ab extrema parte detinebãtur. Quibus disclu¬
sis atq in contrariam partem reuinctis tanta erat operis firmitu¬
do atq ea rerum natura ut quo maior uis aquę se incitauisset hͣͤ
arctius illigata tenerentur. Hec directa materia iniecta conte¬
xebantur. ac longuriis cratibusq consternebantur. ac nihilo se¬
gnius sublice: & ad inferiorem partem fluminis oblique ageban¬
tur. quȩ pro ariete subiectȩ & cum omni opere coniuncte uim

Expanded text:
Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim
Abbreviated transcription (Latin):
populi .ro. prohiberetur exercitum modo rhenum transporta¬
ret. Id sibi auxilium spemq reliqui temporis futurum. tantũ
esse nomen atq opinionem eius exercitus Arioiusto pulso &
hoc nouissimo prelio facto etiam ad ultimas germanorum
nationes uti opinione & amicicia populi .ro. tuti esse possint.
N auium magnam copiam ad transportandum exercitum pol¬
licebantur. Cȩsar his decausis quas commemoraui rhenum
transire decreuerat sed nauibus transire neq satis tutum esse
arbitrabatur. neq suȩ neq populi .ro. dignitatis esse statuebat.
Itaq & si summa difficultas faciendi pontis proponebatur pro¬
pter latitudinem altitudinem. rapiditatemq fluminis tamen
id sibi contendendum aut non aliter traducendum exercitum
existimabat. Rationem igitur pontis hanc instituit. Tigna
bina sexqui pedalia paulum ab imo preacuta dimensa ad altitu¬
dinem fluminis interuallo pedum duorum inter se iungebat:

Expanded text:
rei publicae prohiberetur, exercitum modo Rhenum transportarei publicae prohiberetur, exercitum modo Rhenum transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum nationes, uti opinione et amicitia populi Romani tuti esse possint. Navium magnam copiam ad transportandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque satis tutum esse arbitrabatur neque suae neque populi Romani dignitatis esse statuebat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq rebus eos timere uoluit: cum intelligerent & posse & au¬
dere populi .ro. exercitum rhenum transire. Accessit etiam
qđ illa pars equitatus usipetum & tenethororum quam supͣ
memoraui predandi frumentandiq causa mosam transisse
neq prelio interfuisse. post fugam suorum se trans rhenum
in fines sicambrorum receperat. seq cum his coniunxerat. Ad
quos cum Cęsar nuntios misisset qui postularent eos qui sibi
galliȩq bellum intulissent. sibi dederent: Responderunt popli
romani imperium rhenum finire. Si se inuito germanos in gal¬
liam transire non ȩquum existimaret: cur sui quicꝗͣ esse imperii
aut potestatis trans rhenum postularet. Ubii autem qui uni ex
transrhenanis ad cȩsarem legatos miserant. amiciciam fecerãt.
obsides dederant: magnopere orabant ut sibi auxilium ferr&
qđ grauiter a sueuis premerent᷑. uel si ͤ facere occupationibꝰ

Expanded text:
quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et posse et auquoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et posse et audere populi Romani exercitum Rhenum transire. Accessit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi dederent, responderunt: populi Romani imperium Rhenum finire; si se invito Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter ab Suebis premerentur; vel, si id facere occupationibus
Abbreviated transcription (Latin):
clamore audito cum suos interfici uiderent. armis abietis
signisq militaribus relictis se ex castris eiecerunt: & cum ad
confluentem mosȩ & rheni peruenissent. reliqͣ fuga despata¬
magno numero interfecto: reliqui se in flumen prȩcipitauerunt.
atq ibi timore lassitudine & ui fluminis oppressi perierũt.
N ostri ad unum omnes in columes. perpaucis uulneratis ex tãti
belli timore cum hostium numerus capitum. ccccxxx. miliũ
fuiss&. se in castra receperunt. Cesar his quos in castris re¬
tinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatꝰq
gallorum ueriti. quorum agros uexauerant. remanere se apud
eum uelle dixerunt. his cesar libertatem concesfit. Germa¬
nico bello confecto multis de causis Cȩsar statuit sibi esse rhe¬
num transeundum: quarum illa fuit iustissima: qđ cum uide¬
ret germanos tam facile impelli ut in galliam uenirent. suis

Expanded text:
clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperatamagno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis
Abbreviated transcription (Latin):
ritum esse existimabat agmen subsequi iussit. Acie tripli¬
ci instructa. & celeriter octo milium itinere confecto pri
ad hostium castra peruenit ꝗͣ quid ageretur germani senti¬
re possent. Qui omnibus rebus subito perterriti & celeri¬
tate aduentus & discessu suorum: neq consilii habendi. neq
arma capiendi spatio dato perturbantur: copias ne aduers
hostẽ ducere: an castra defendere: an fuga salutem petere p̃¬
staret. Quorum timor cum fremitu & concursu signifi-¬
caretur milites nostri pristini diei perfidia incitati in ca¬
stra irruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potue¬
runt. paulisper nostris restiterunt: atq inter carros impedi¬
mẽtaq prelium commiserunt. At reliqua multitudo puero¬
rum mulierumq nam cum omnibus suis domo excesserãt
rhenumq transierant: passim fugere cepit: ad quos conse¬
ctandos cȩsar ȩquitatum misit. Germani post tergum

Expanded text:
ritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie tripliritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum
Abbreviated transcription (Latin):
bellum intulissent. expectare uero dum hostium copiȩ auge¬
rentur: equitatusq reuerteretur. summȩ dementie iudica¬
bat. Et cognita gallorum infirmitate. quantum iam apud
eos hostes uno prelio auctoritatis essent consecuti: sentiebat.
quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat
His constitutis rebus. & consilio cum legatis & questore com¬
municato ne quem diem pugnȩ intermitter& opportunis¬
sime res accidit. qđ postridie eius diei mane eadem & per¬
fidia & simulatione usi germani frequentes omnibus prin¬
cipibus maioribusq natu adhibitis ad eum in castra uenerut
simul ut dicebatur sui purgandi causa quod contra atq ẽẽt
dictum & ipsi petissent: prelium pridie commisissent. simł
ut siquid possent de induciis fallendo impetrarent. Quos
sibi cȩsar oblatos grauius retineri iussit. ipse autem oes
copias castris eduxit. ȩquitatumq qđ recenti prelio perter¬

Expanded text:
bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augebellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perter
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Suffossisꝰ equis compluribusq nostris deiectis: reliquos
in fugam coniecerunt: atq ita perterritos egerunt: ut non priꝰ
fuga desisterent ꝗͣ in conspectum agminis nostri uenirent.
In eo prelio ex ęquitibus nostris interficiuntur quatuor &¬
.Lxx. In his uit fortissimuᷤ fiso aquitanus amplissimo genere
natus: cuius auus in ciuitate sua regnum obtinuerat: amicuᷤᷤ
a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab ho¬
stibus auxilium ferr&. ex periculo illum eripuit: ipse aequo
uulnerato deiectus quoad potuit fortissime restitit. Cum cir-¬
cunuentus multis uulneribus acceptis cecidiss&: atq ud frater
qui iam prelio excesserat procul animaduertisset: incitato ȩquo se¬
se hostibus obtulit: atq interfectus est. Hoc facto prelio Cȩsar
nec iam sibi legatos audiendos: nec condiciones accipiendas ar¬
bitrabatur ab us qui per dolum atq insidias petita pace ultro

Expanded text:
runt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos runt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro
Abbreviated transcription (Latin):
eodem illo pertinere arbitrabatur: ut tridui mora interposi-¬
ta. equites eorum qui aberant. reuerterentur. tamen se se nõ
Longius milibus passuum quatuor aquationis causa processu-¬
rum eodem die dixit. Huc postero die qͣ frequentissimi con-¬
uenirent: ut de eorum postulatis cognoscer&. interrim ad
prȩfectos qui cum omni x̧quitatu ante cesserant. mittit: qui nũ¬
tiarent ne hostes prelio lacesserent: & si ipsi lacesserentur sub¬
stinerent: quousq ip̃e cum exercitu propius accessisset. At
hostes ubi primum nostros ȩquites conspexerunt: quorum erat
quinq milium numerus: cum ipsi non amplius octingentos
equites haberent: qđ hi qui frumentandi causa ierant trans
eorum paulo ante a Cȩsare discesserant atq is dies indutũs di¬
ctus erat ab his petitus: impetu celeriter nostros perturbauerũt.
Rursus resistentibus nostris: consuetudine sua ad pedes desilie¬

Expanded text:
eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposieodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum ipsi non amplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa ierant trans eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desilue
Abbreviated transcription (Latin):
tiorum sequanorum mediomatricum tributorum treuiro¬
rumq citatus fertur. & ubi occeano appropinquat in plures
defluit partes: multis ingentibusq insulis effectis: quarũ pars
magna a feris harbarisq nationibus incolitur: Ex quibus sũt
qui piscibus atq ouis auium uiuere existimantur: multisq ca¬
pitibus in occeanum influit. Cesar cum ab hoste non aplius¬
passuum .xii. millib abesset ut erat constitutum: ad eum legati re¬
uertuntur. qui in itinere congressi magnopere ne longius progre¬
deretur orabant. Cum id non impetrassent petebant. uti ad eoᷤ
equites qui agmen antecessissent p̃mitteret: eosq pugna prohibe¬
ret. sibiq potestatem faceret in ubios legatos mittendi. Quorum
si princeps ac senatus sibi iureiurando fidem fecissent: ea condicio¬
ne quȩ a Cȩsare ferretur: se usuros ostendebant. ad has res
conficiendas sibi tridui spatium daret. Hȩx omnia Cȩsar

Expanded text:
tiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treverotiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treverorum citatus fertur et, ubi Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes multis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur, ex quibus sunt qui piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non ampliuspassuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrassent, petebant uti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
multitudini sine iniuria sufficere possint. sed licere si uelint
in ubiorum finibus consedere: quorum sint legati apud se & de
sueuorum iniuriis quȩrantur. & a se auxilium petant. hoc sue
uis imperaturum. Legati hȩc se ad suos relaturos dixerunt¬
& re deliberata post diem tertium reuersuros: interea ne propiꝰ
se castra mouer& petierunt. Ne id quidem Cȩsar ab se impe¬
trari posse dixit. Cognouerat enim magnam partem ȩquita¬
tus ab his aliquot diebus ante predandi frumentandiq
causa ad ambiuarritos trans mosam missam. hos expectari
equites atq eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa
profluit ex monte uosego qui est in finibus lingonum: & par¬
te quadam ex rheno recepta quę appellatur uulgo ualus.: in¬
num influit: neq longius ab occeano milibus passuum⁊
LXxxͦ. in rhenum influit. Rhenus autem oritur ex lepõtiis
qui alpes incolunt: & longo spatio per fines nãtuãtium helue¬

Expanded text:
multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus innum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helve
Abbreviated transcription (Latin):
manos audiebat. a quibus cum paucorum dierum iter abesset
legati ad eum uenerunt. quorum hec fuit oratio. Germanos
neq priores populo. Ro. bellum inferre: neq tamen recusare si
lacessantur quin armis contendant: qđ germanorum consue¬
tudo hȩc sit a maioribus tradita. qui eis hellum inferant resiste¬
re neq deprecari. Hȩc tamen dicere uenisse inuitos: eiectosq
domo si suam gratiam romani uelit posse his esse utiler
amicos uel si agros attribuant uel patiantur eos tenere quos
armis possederint. se se unis sueuis concedere: quibus ne dii
quidem immortales pares esse possint. reliquum quidem in
terris esse neminem: quem non superare possint. Ad hec qͦd
uisum est Cęsar respondit Sed exitus fuit orationis. Sibi nul¬
lam cum his amiciciam esse posse si in gallia remanerent: neq
uerum esse qui suos fines tueri non potuerint alienos occu¬
pare. neq ullos in gallia uacare agros. qui tͥantę prȩsertim

Expanded text:
manos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, manos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos neque priores populo Romano bellum inferre neque tamen recusare, si lacessantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminem quem non superare possint. Ad haec Caesar quae visum est respondit; sed exitus fuit orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
rum eos in uestigio penitere necesse est: cum exteris moribus
seruiant. & pleriq ad uoluntatem eorum ficta respondeant.
Qua consuetudine cognita Cȩsar ne grauiori bello occurreret
maturius ꝗͣ consueuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum
uenisset: ea que fore suspicatus erat. facta cognouit. missas
legationes ab non nullis ciuitatibus ad germanos: inuitatosq
eos uti ab rheno discederent: omnia quęq postulassent ab sȩ
fore parata. Qua spe adeducti germani latius uagabantur.
& in fines eburonum & condrusonum qui sunt treuerorum
clientes peruenerant. frincipibus galliȩ uocatis Cȩsar: ea quȩ
cognouerat: dissimulanda sibi existimauit: eorumq animis
permulsis & confirmatis: ȩquitatuq imperato bellum cum ger¬
manis gerere constituit. Re frumentaria comparata: ȩquitati¬
busq delectis iterinea loca facere cepit: quibus in locis esse ger¬

Expanded text:
rum eos e vestigio poenitere necesse est, cum incertis motibus rum eos e vestigio poenitere necesse est, cum incertis motibus serviant, et plerique ad voluntatem eorum ficta respoQua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Ger