comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
emilesus .ł. Si seruus heredi¬
tarius stipulatus fu̾it. ⁊ fiderꝰlo¬
res acceꝑit. postea adita fu̾it he̾¬
ditas dubirabat᷑ utrũ ex dieĩ¬
terposite stiplonis tẽpus cedait
an ex ͥadita ħ̾editate. Itẽ si semꝰ
eius ꝙ apd̾ hostes sit. fid̾i iussoreᷤᷤ
acceꝑat. ⁊ cassiꝰ existimat tẽpus
ex es computandum ex quo agi
cũ eis potu̾it. ex quo adcaturꝰ
heditas. aũ post liminio dñs ie¬
uertetur.
usum .f. stipulatur. legari aũ
suspendi non pot̃. ꝙ ergo si sisbos¬
dicione stipulatur nec dasu ualet sti hoc¬
pulatio. qr ex p̃senti uires accipit
stipuło. qmͣuis stipło ex ea suspen presse
nat. siue.scipuletur qnͣis pecunia
ex eo petulio det᷑ cꝓ alt̾um ex dñi
sequitur. utriq tñ adquirit. cã ẽ diac

Expanded text:
ionum.Si seruus hereditarius stipulatus fuerit et fideiussores acceperit posteaque adita fuerit hereditas, dubitatur, utrum ex die interpositae stipulationis tempus cedat an ex adita hereditate: item si seruus eius, qui apud hostes sit, fideiussores acceperit. et Cassius existimat tempus ex eo computandum, ex quo agi cum eis potuerit, id est ex quo adeatur hereditas aut postliminio dominus reuertatur.usum fructum stipulatur. legari autesuspendi non potest. quid ergo, si sub condicione stipuletur? nec hoc casu ualeat stipulatio, quia ex praesenti uires accipit stipulatio, quamuis petitio ex ea suspensa sit. mat siue stipuletur, quamuis pecunia ex peculio detur, quod alterum ex dominis sequitur, utrique tamen adq
Abbreviated transcription (Latin):
aboł ł. S ⁊ arbitratu tuo ante
certam diem.fi̾. ꝙ si effc̃m ñ ess
qnͣti ut efficiatur opus locassec̃
tanti fideiussores accepisti. ⁊ quia
opus effcm̃ ñ erit alii locasti. ⁊ cũ
post̾ior conductor sat̾ non daret i¬
se opus fecisti. q̃ro an fiderꝰsor te
q̃ a te ꝓposita sc̃. fideiussores ñ te¬
fecisti ꝙ in stipłone ꝯuen̾it. id est¬

Expanded text:
opus arbitratu tuo ante certam diem fieri, quod si effectum non esset, quanti ut efficiatur opus locasses, tanti fideiussores, cepisti: et quia opus effectum non erat, alii locasti et, cum posterior conductor satis non daret, ipse opus fecisti: quaero, an fideiussor tenquae a te proposita sunt, fideiussores non tefecisti, quod in stip
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si eum uolebat mͥ donare supͣ
segntimũ modũ delegauo c̾dito¬
ri meo ñ pot̾it adu̾sus petẽtem
uti exceptione. qm̃ creditor re
petit qn eadẽ cã est marttus
qui suo noĩe agit. Nũquid gͦ. nec
dedolo muliens excipiendũ sit adu̾¬
sus maritũ qui dotẽ ꝑecit ñ duc¬
turus uxorẽ nisi dotẽ accepisset
nisi iam adu̾terit. Itaꝙ condicõ¬
ne cenur debitor qui delegauit
ui mulier̾ ut lib̾et debitore̾ ur
si soluerit ut pet᷑. ei reddatur.¬
Non sicut de dolo actõ c̾to tp̃r
finitur. ita ⁊̃ exceptio eodẽ tp̃ꝵ
cũ accor quidẽ in sua pot̾ate hãt
qñ utatur suo iure. Is aũ cũ quo
agitur non hãt potestatẽ qñ
ueniatur.
acciderit ut debitor pecãm ꝙͣ
soluturus erat ꝑderet exceptõe
doli mali creditor remonebit᷑. Idẽ

Expanded text:
 Si eum, qui volebat mihi donare supra  Si eum, qui volebat mihi donare supra legitimum modum, delegavero creditori meo, non poterit adversus petentem uti exceptione, quoniam creditor suum petit. in eadem causa est maritus: qui suo nomine agit. numquid ergo nec de dolo mulieris excipiendum sit adversus maritum, qui dotem petit, non ducturus uxorem, nisi dotem accepinisi iam diuertit. itaque condictione tenetur debitor qui delegauit uel mulier, ut uel liberet debitorem uel, si soluit, ut peNon sicut de dolo actio certo tempore finitur, ita etiam exceptio eodem tempore cum actor quidem in sua potestate habeat, quando utatur suo iure, is autem cum quo agitur non habeat potestatem, quando conveniatur. acciderit, ut debitor pecuniam, quam soluturus erat, perderet, exceptione doli mali creditor removebitur. ide
Abbreviated transcription (Latin):
heres. doli exceptõne sũ mouebit᷑.
Expeclit. i legatario potiꝰ retin̾e
sũmam.qmͣ mitti in possõnẽ reꝵ
h̾editariarum. ¶Si cui legata
sit uia. ⁊ is lege falcidia locũ hñte
totam eam uendicet non oblata es¬
timatione qͣite ꝑtis. sũmon̾i eum
dili exceptione. Mrcelł. ait. qm̃ su¬
o cõmodo heres consulit. ¶Si do¬
naui alicui rem. nec tradid̾o. ⁊ ille
cui donaui ñ tͣclita possõne ĩ eo loco
me rem donatã ⁊ ego excipiam ꝙꝑ
supͣ legitimũ modũ facta ẽ. an
dobo replicandũ est. dolo enĩ feci
qui passus sũ eum edificare. ⁊ nõ
reddo impensas. ¶Accorisq exi¬
gendis petunus p̃positus ẽ. ⁊ post̾i¬
or dolas dnõ nocebit. ¶ Si seriuᷤᷤ
uenit abeo cui hoc dñs ꝑmisit. et
redibitus sit domino exceptõni
tradite exceptõe sũmouebr̃. ⁊ si pe¬
cuniam dũo iam soluerit. ⁊ id̾o is
qui uendidit agit adu̾sus dnm
eandem cam ẽẽ pedius ait eius
qui negotiũ nr̃m gerens nendidit.¬

Expanded text:
heres, doli exceptione summouebitur: expedit enim legatario retinere summam, quam mitti in possessionem rerum hereditariarum. Si cui legata sit uia et is lege Falcidia locum habente totam eam uindicet non oblata aestimatione quartae partis, summoueri eum doli exceptione Marcellus ait, quoniam suo commodo heres consulit. Si donaui alicui rem nec tradidero, et ille cui donaui non tradita possessione in eo loco me rem donatam, et ego excipiam, quod supra legitimum modum facta est: an de dolo replicandum est? dolo enim feci, qui passus sum eum aedificare et non reddo impensas. Actoris, gendis pecuniis praepositus est, etiam posterior dolus domino nocet. Si servus veniit ab eo, cui hoc dominus permisit, et redhibitus sit domino: agenti ventraditae exceptione summovetur et qui pecuniam domino iam solvit et ideo is qui vendidit agit adversus dominum. eandem causam esse Pedius ait eius, qui negotium nostrum gerens vendidit.
Abbreviated transcription (Latin):
losa. et q̃ ueritatẽ fallat. Namq
płiq pacientia sinc duritia torm̃¬
toꝵ ia tormenta cõtempnunt
ut expͥmi eis ita u̾itas nullo
modo possit tanta s̃ in pacien¬
tia ut quod uis mentiri qrħiꝑa¬
ti tormenta uelint ita fit. ut
etiam uario modo fateanturꝰ
ut non tm̃ se uerum ⁊̃ alioss
qr facile mentiuntur. neᷤ tr̃
sub p̃tortu inimlcitiaꝵ detra
da. ¶ Cum quis lattones trudi¬
d̾it quibusdam rescriptis continẽ¬
tur non debere fid̾ brẽ eis ĩ eos
qͥ eos trudid̾unt quibusdam q̃du̾
q̃ fuerit pleniore. hoc cauetur
dicantibus proditores suos creͣ¬
ditur. s neq passim impunitus
hoñoratos ꝙ eos ip̃i tradioiet᷑
neꝙ enĩ in ualidum argm̃ hr̃i
debet m̃datii suĩ calũpinue insẽ
instructe. ¶ Siquis ultro de
maleficio fateatur non semꝑ
ei fides hñda est ñ nũqmͣ enim
aut metu aut alia detausa ĩ se¬
se confiteatur ⁊ exstat epłre¬

Expanded text:
losa et quae ueritatem fallat. nam losa et quae ueritatem fallat. nam plerique patientia siue duritia tormentorum ita tormenta contemnunt, ut exprimi eis ueritas nullo modo possit: alii tanta sunt inpatientia, ut quo‹d›uis mentiri quam pati tormenta uelint: ita fit, ut etiam uario modo fateantur, ut non tantum se, uerum etiam alios quia facile mentiuntur. nec tamen sub praetextu inimic‹i›tiarum detrahda.Cum quis latrones tradidit, quibusdam rescriptis continetur non debere fidem haber‹i› eis in eos, qui eos tradiderunt: quibusdam uero, quae sunt pleniora, hoc cauetur, dicantibus proditores suos creditur. sed neque passim impunitas oneratos, quod eos ipsi tradidissent: neque enim inualidum argumentum haberi debet mendacii siue calumniae in se instructae.Si quis ultro de maleficio fateatur, non semper ei fides habenda est: nonnumquam enim aut metu aut qua alia de causa in se confitentur. et extat ep
Abbreviated transcription (Latin):
non oꝑtere si nulla ꝓbatio reli¬
gionem cognoscentis instruat :¬
¶ Eum quidam depoñe p̃ciũ sui
non admiserunt. ¶Si serui qͣsi
scełis participes in se torq̃antur de¬
quo dño aliquid fu̾int confessi ap̃
iudicem ꝓ ut cã exegerit. iͣ. eum¬
p̾nũciare deb̾e diuus traanꝰ rescp¬
sit qͦ rescripto ostenditur graua¬
ri dnõs ꝯfessione seruoꝵ. S̾ ab i
rescripto reressũ eẽ ꝯstitutõnes
posteriores ostendunt. ¶In cã
nemins dubiũ est. ꝑiculĩ quo
ratio ꝙ seruo fraudis ꝯscio capi¬
talẽ penam denũciat eiusdem
ꝓfessionẽ extruat. ¶ Qui q̃o¬
ne̾ hĩturꝰ est ñ d speciatit᷑ ĩt̃ro¬
gare aut luceꝰ ticius homicidis̃
fec̾it. s generater quis id fecĩt
alt̾m enĩ mag̃ suggerentis qmͣ re¬
quirentis uidetur. et ita diuus
adrianus rescͥpsit. ¶ Duus ad̾a¬
nus calũpniano cełino in ħ u̾ba
rescripsit agricola pompcii ualẽ¬
tis seruus de se potest int̾roga

Expanded text:
non oportere, si nulla probatio relinon oportere, si nulla probatio religionem cognoscentis instruat.Cum quidam deponere pretium serui non admiserunt.Si serui quasi sceleris participes in se torqueantur deque domino aliquid fuerint confessi apud iudicem: prout causa exegerit, ita pronuntiare eum debere diuus Traianus rescripsit. quo rescripto ostenditur grauari dominos confessione seruorum. sed ab hoc rescripto recessum constitutiones posteriores ostendunt.In causa nemini dubium est, periculi quoque ratio, quod seruo fraudis conscio capitalem poenam denuntiat, eiusdem professionem exstruat.Qui quaestionem habiturus est, non debet specialiter interrogare, an Lucius Titius homicidium fecerit, sed generaliter, quis id fecerit: alterum enim magis suggerentis quam requirentis uidetur. et ita diuus Traianus rescripsit.Diuus Hadrianus Calpurnio Celeriano in haec uerba rescripsit: 'Agricola Pompei Ualentis seruus de se potest interrogar
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝙ in eũ inquid qͥs ĩuitus testi¬
monium dr̃e non cogitur teum
nec torq̃ri debet seruũ mariti
incapud uxoris posse torq̃ri dutꝰ
traianus sennio qͣrto rescͥsit¬
Itẽ minimo selliano rescripsit dap̃¬
hati seruos qr desicrũt ẽt ip̃ius pꝰ¬
se in eũ torqueri. ¶ Si seruus
ad hoc erit manumissus ut tor¬
queatur dũ mͦ in capud dñi nõ
torquentur posse eumtorq̃ri di¬
uus piꝰ rescripsit. S et esi qͥog¬
nitionis suscepte temꝑe alienus
fuit. licet postes rei sit effect᷑
torq̃ri in cap̃ suũ posse diui frẽs
rescripserunt. ¶Sicͥis dicatur
nullo iure emptis ñ pͥus torq̃ri
poterit qmͣ si constiterit uendi¬
cione non ualuisse. ⁊ Ita imp̃r
nr̃ cũ diuo prẽ suo rescripsit¬
¶Itẽ seuerus.pitio antichonoita
sit dicturi sentententiã consilisĩ
instruat multo minꝰ iudicia ẽ¬
uus seuorꝰ rescripsit cõfessioneᷤ
eoꝵ ꝑ explorantis facmnorib hrĩ

Expanded text:
tione, quod in eum, in quem quis inuitus testitione, quod in eum, in quem quis inuitus testimonium dicere non cogitur, in eum nec torqueri debet.Seruum mariti in caput uxoris posse torqueri diuus Traianus Sernio Quarto rescripsit.I‹d›em Mummio Lolliano rescripsit damnati seruos, quia desierunt esse ipsius, posse in eum torqueri.Si seruus ad hoc erit manumissus, ne torqueatur, dummodo in caput domini non torqueatur, posse eum torqueri diuus Pius rescripsit.Sed et eum, qui cognitionis susceptae tempore alienus fuit, licet postea rei sit effectus, torqueri in caput posse diui fratres rescripserunt.Si quis dicatur nullo iure emptus, non prius torqueri poterit, quam si constiterit uenditionem non ualuisse: et ita imperr cum d‹i›uo patre suo rescripsit.Item Seuerus Scipio Antigono itasit, dicturi sententiam consilium instruat: multo minus indicia seruus Seuerus rescripsit confessiones reorum pro exploratis facinoribus haberi
Abbreviated transcription (Latin):
quo facillime posse uerũ scire iu¬
dex credid̾it. ¶Ad q̃onẽ ñ eẽ pro¬
uocandos reos quos accusator
de domo sua ꝓduxit. nec facle
credendũ subiectam eam qmͣ in
rentes dñt᷑ carã filiã habuisse
rescriptio diuoꝵ fr̃m ad iucum
tiberianũ amisso declaratur¶
sabino rescͥpsert᷑. Cum seruipa¬
ritꝰ cũ dño aurũ et argentum
exportasse dicentur in eẽ a dño
int̾regandos. nequidẽ si utta aliad¬
dixerint obẽẽ hoc domino. Diuiftẽt
lemano. longinuo rescuipsert  Et
hĩtarias q̃ont̃ gnͣmis suspectum
cc̃t qͥr ymaginaria uendicõne
dentur. Seruũ municipũ posse
in capud cluium corqueri sepis¬
sime rescriptũ est qr non sit illo¬
rum seruus.s rei pu᷑. Idẽq ĩcete¬
ris seruus corpoꝵ dicendum est. n
ci torq̃ri eum in caput meũ et¬
non debc̾ Idẽ est et inlibero hoĩe
qui bona fide seruit. s nec lib̾tũ
cũ diuo fr̃e suo rescripsit additara¬

Expanded text:
quo facillime posse uerum scire iuquo facillime posse uerum scire iudex crediderit. Ad quaestionem non esse prouocandos eos, quos accusator de domo sua produxit, nec facile credendum subiectam eam, quam ambo parentes dicuntur caram filiam hrescripto diuorum fratrum ad Lucium Tiberianum emisso declaratur.ISabino, rescripserunt, cum serui pariter cum domino aurum et argentum exportasse dicerentur, non esse de domino interregandos: ne quidem, si ultro alidixerint, obesse hoc domino. Divi fratres Leliano Longino rescripserunt de spectum fuisset, quod imaginaria uenditione deretur.Seruum municipum posse in caput ciuium torqueri saepissime rescriptum est, quia non sit illorum seruus, sed rei publicae. idemque in ceteris seruis corporum dicendum est: nec ri eum in caput meum non debere. idem est et in libero homine, qui bona fide serui‹t›.Sed nec libertum cum diuo patre suo rescripsit, addita ra
Abbreviated transcription (Latin):
Mod̾ .i. Mandatis cauet᷑ intͣ¬
fendant habuĩnt. tũc post an¬
nũ bonã in fiscũ cogu̾tur. et ĩt᷑
mouentia. ne aut mora det̾iora
fiant. aut aliquo modo iut̾tant
uenire debere p̃cioumq coruno
in deposito ẽẽ diui seiũ ⁊ ant̃. sanr¬
erunt. S et diuus traianus int̃
mouentia fructus quoq haberi
rescripsit. ¶ Curandũ aũt nequid
ei qͥ profuit medio tp̃r adebitori¬
bus eius soluatur nec ꝑ hec fu¬
ga ei instruatur. De questionibꝰ¬
uł quatinus id faciendũ sit ui¬
deamus. et nõ oẽa tormentis ĩcip¬
iendũ. et diuus aũt ãg̃. cõstitũit
⁊ epła diui adriani ad sẽnũ sabi¬
nũ contineturꝰ. Herba rescripti.i.
se hñt ad tormenta seruoꝵ. ita
demũ ueni op cũ suspectus ẽ reus
et aliis argumentis ita ꝓbõm ad¬
mouetur ut sola confessio seruo¬
rũ deet uideaturꝰ. ¶ Itẽ ouius
adriamis claudio quirino rescp¬
sit quo rescripto illud exp̃ssit. aut
suspectissimo incipiendum ⁊ a

Expanded text:
m Mandatis cavetur intrfendant habuerint, tunc post annum bona in fiscum coguntur. Et intra sunt, ne aut mora deteriora fiant aut aliquo modo intereant, venire debere pretiumque eorum in deposito esse, divi Severus et Antoninus sanxerunt. Sed et divus Traianus inter moventia fructus quoque haberi rescripsit. Curandum est autem, ne quid ei qui profugit medio tempore a debitoribus eius solvatur, ne per hoc fuga eiuel quatenus id faciendum sit, uideamus. et non esse a tormentis incipiendum et diuus Augustus constituit et epistula diui Hadriani ad Sennium Sabinum continetur. Uerba rescripti ita se habent: 'Ad tormenta seruorum ita demum ueniri oportet, cum suspectus est reus et aliis argumentis ita probationi admouetur, ut sola confessio seruorum deesse uideatur'. Idem diuus Hadrianus Claudio Quartino rescripsit: quo rescripto illud expressit a suspectissimo incipiendum et a
Abbreviated transcription (Latin):
ta cessant qr et lex iuł cessit
de adisiterus.
ac̃ .ł. Siquis uiduã uł ali
nuptam̃ ꝯgnatam cũ qua nup¬
litias contrahere non pot᷑ corii¬
ꝑit in insulam deportandꝰ ẽ
qr duplex crimen est⁊ incestis
qr cognatam uolauit et fat
et adult̾ium ur stuprũ adun¬
git. deniꝙ hoc casu serũ in
ilterio agente. ⁊ postulantib.
de seruis ireil ut q̃o hãtur. Si
uero causa ꝑ orata testib pro
latis absolutio secuta fuerit
mancipioꝵ ã fuerst. mortua
estimatio hubetur. secuta u̾o
dampnationẽ q̃ suꝑsint pu¬
blicantur. ¶Cum de falso
testimoniũ queritur heredi¬
turis possunt torãri.
ip̃. ł. Questionis modũ
magis est iudices arbitrari
innocentia uł supptcio pu.

Expanded text:
ta cessant, quia et lex Iulia cessat de adulteriis. alii nuptam cognatam, cum qua nuptias contrahere non potest, corruperit, in insulam deportandus est, quia duplex crimen est et incestum, quia cognatam violavit contra fas, et adulterium vel stuprum adiungit. denique hoc casu servi in ulterio agente et postulantibus de servis rei ut quaestio habeatur, si vere causa perorata testibus latis absolutio secuta fuerit, mancipiorum, quae mortua sunt, aestimatio habetur: secuta uero damnatione quae supersunt publicantur.Cum de falso testamento quaeritur, hereditarii serui possunt is.Quaestionis modum magis est iudices arbitrari innocentiae uel supplicio.
Abbreviated transcription (Latin):
anus rescripsit. non ẽẽ eũ ante
torquendũ qmͣ liberale iudicium
exniatur.
od.ł. Certo p̃cio seruũ exsti¬
unatũ ĩ q̃stionem dari int̾posita
pertus sperande lib̾tatis p̃ro¬
gatiua non ut seruus obam
ꝓ testimonio non uacillante

Expanded text:
anus ‹res›cripsit non esse eum ante anus ‹res›cripsit non esse eum ante torquendum quam liberale iudicium experiatur.um.Certo pretio seruum aestimatum in quaestionem dari interpositapertus sperandae libertatis praerogatiua non ut seruus ob ampro testimonio non uacillante
Abbreviated transcription (Latin):
no rescripsit. s om̃s oĩo in
maiestatis crimine ꝙ ad ꝑso¬
nas pͥncipũ actinetꝰ si ad tes¬
timoniũ ꝓuocentur cũ res exi¬
gio corqͥuentur. potꝰ q̃rian
de seruis filii casttensis pecu¬
lii incapud patris qõ haberi
non possit. Niam patris non
deb̾e torq̃ri in filium c̃stitutũ¬
cõstitutũ est. ⁊ puto rectẽ dici nõ
fillii seruos sic incas pat̾s ẽẽ
in t̾rogundos. ¶Tormenta aũ
hñda sunt nĩ qnͣta accusatoꝵ
postulat. S ut mod̾ate rõnis
tempam̃ta desiderant. ne deb
initiũ ꝑ donũ de domo rei accu¬
sator sum̃e dũ aut libercos eiꝰ
quem accusat. aũ seruos ĩtesti¬
moniũ uocat. ¶Plurimũ
quoq in extucienda ueritate
lis diligentia affert. Nam ex
sermone ⁊ ex eo qͣ qͥs cõstantia
qua trepidatõne quid dic̾et. uꝑ
cuiꝰ estimationis qͥsq ĩciuitate
sua est q̃dam ad illuminandã
ueritatẽ in lucẽ emergunt. In cais
non torquebitur.
gatur lib̃m sedicat diuus adri¬

Expanded text:
n maiestatis crimine, quod ad personas principum attinet, si ad testimonium prouocentur, cum res exigit, torquentur.Potes quaeri, an de seruis filii castrensis peculii in caput patris quaestio haberi non possit: nam patris non debere torqueri in filium constitutum est. et puto recte dici nec filii seruos in caput patris esse interrogandont, non quanta accusator postulat, sed ut moderatae rationis temperamenta desiderant.Nec debet initium probationum de domo rei accusator sumere, dum aut libertos eius quem accusat aut seruos in testimonium uocat.Plurimum quoque in excutienda ueritate lis diligentia adfert: nam et ex sermone et ex eo, qua quis constantia, qua trepidatione quid diceret, uel cuius existimationis quisque in ciuitate sua est, quaedam ad inluminandam ueritatem in lucem emergunt.In causisnon torquebitur. gatur, liberum se dicat, diuus Hadri
Abbreviated transcription (Latin):
arc̃ .ł. Diuus ꝑiꝰ rescripsit
posse de seruis haberi qõnem
inpecuniaria cã si alit̾ ueritnᷤᷤ
inueniri non possit ꝙ et aliis
scriptis cauetur. S hoc ita ẽ
ut ñ facile ĩ re pecuniaria t̃o
habetur. S non alit̃ ueritas
inueniri si ñ possit. nisi ꝑ tor¬
runt. licet itaq ⁊ de seruis
alienis haberi q̃onẽ. si ita res
suadeat. ¶ Ex quib causis
q̃o de seruis adu̾sus dnõs hab̾i
non debet ex hiis causis. nec
quidẽ int̾rogatõnẽ uałe̾ et
multo minus iudicia seruoꝵ
ccͣ dnõs admittẽda sut̃. ¶ De
in petuniariis causis qo hñ¬

Expanded text:
cis.Diuus Pius rescripsit posse de seruis haberi quaestionem in pecuniaria causa, si aliter ueritas inueniri non possit. quod et aliis rescriptis cauetur. sed hoc ita est, ut non facile in re pecuniaria quaestio habeatur: sed si aliter ueritas inueniri non possit nisi per toripsit. licet itaque et de seruis alienis haberi quaestionem, si ita res suadeat.Ex quibus causis quaestio de seruis aduersus dominos haberi non debet, ex his causis ne quidem interrogationem ualere: et multo minus indicia seruorum contra dominos admittenda sunt.De in pecuniariis causis q
Abbreviated transcription (Latin):
Rinẽ p̾mitiuũ seruũ qͥ homi¬
cidiũ in se confring̾e mẽtu id
dum̃ reu̾tendi suspetus ẽẽt
ꝑseuerante falsa demonitrati¬
ono dampnasti q̃sicurꝰ de con¬
ciis quos etĩ hr̃e secum meittr¬
tus fuerat. ut ascertõiẽ ip̃iu
de se cõfessionẽ ꝑuenires. nec
frustra fuit tam prudens ꝯstii¬
um tuũ cũ in tormentis ꝯstit̾it
neq illos ei conscios fuisse. et
ip̃m de se temere ementiũ. po¬
tes itaq decreti gr̃am facere
⁊ eum ꝑ officiũ distrahi ibe
cõdicione addita ne ũ ꝙͣ ĩ po¬
testate dni reu̾tant᷑ quẽ p̃cio re¬
cepto cenũ hñs libent᷑ tali seruo
fuiss añ qmͣ dampnaretur. Set
p̃ses prouincie esi quẽ dampna¬
usti restitũe non pot̃. cũ nec pe
cuniaram sententiam sua re
uocari possit. Quid ergo pͥnci
nocens uidebatur ꝙosten rait̃
ĩnotentie cõstiit.

Expanded text:
carissime, Primitiuum seruum, qui homicidium in se confingere metu ad dominum reuertendi suspectus esset, perseuerantem falsa demonstratione damnasti quaesiturus de consciis, quos aeque habere se commentitus fuerat, ut ad certiorem ipsius de se confessionem peruenires. nec frustra fuit tam prudens consilium tuum, cum in tormentis constiterit neque illos ei conscios fuisse et ipsum de se temere commentum. potes itaque decreti gratiam facere et eum per officium distrahi iubere, condicione addita, ne umquam in potestatem domini reuertatur, quem pretio recepto certum habemus libenter tali seruo fuisset, antequam damnetur. sed praeses prouinciae eum quem damnauit restituere non potest, cum nec pecuniariam sententiam suam reuocare possit. quid igitur? prinocens uidebatur, postea ratio innocentiae constitit.
Abbreviated transcription (Latin):
in cap̃ altersus q̃onẽ hñdam
non cẽ. diuus ꝑius metilio ix¬
scripsit maxĩe cum nullꝰ extͥn¬
Pecus argumentis accusatõ imple¬
atur. nec tñ cõsequens eẽ. ut ũsi
non tormentis eiusdẽ credatur.
Nam ctas inquid q̃ adu̾sus asꝑita.¬
tem aõnis eos interim tueri urͨ
suspectõres quoq eosdẽ fac̃. ad
mentiendi facultatẽ. ¶ Eũ qͥ

Expanded text:
in caput alterius quaestionem habendam non esse diuus Pius Maecilio rescripsit, maxime cum nullis extrinsecus argumentis accusatio impleatur. nec tamen consequens esse, ut etiam sine tormentis eisdem credatur: nam aetas, inquit, quae aduersus asperitatem quaestionis eos interim tueri uidetur, suspectiores quoque eosdem facit ad me‹n›tiendi fac‹ili›tatem.Eum, q
Abbreviated transcription (Latin):
cã. et ꝑsona desiderari drbere
arbitior. et cũ capitalia ⁊ at᷑¬
ciora maleficia naturalit᷑ ex
plorari ⁊ inuestigari possũt
mas eas eẽ ad requirendã ue¬
ritatẽ existimo. ⁊ hñdas censeo¬
statu liber in aduccerio postu¬
lari potuit ue quõ ex eo habe¬

Expanded text:
causa et persona desiderari debere arbitror, et, cum capitalia et atrociora maleficia non aliter explorari et inuestigari possunt mas eas esse ad requirendam ueritatem existimo et habendas censeo'.Statuliber in adulterio postulari poterit, ut quaestio ex eo habe
Abbreviated transcription (Latin):
b̾tate̾ acceꝑũt ꝑm̾tendũ est app¬
cietur sicut diuns rescripsit. Ice
rescripsit. legatarios cãm appltati ꝙ ꝙͣ¬
ouis ag̾e̾ posse. s et si ĩ fraudem̃
suam transactionẽ fcãm ab eo qui
applłass dice̾t. Item dicendũ s. set
et sine applłatione si fu̾it tnͣssat¬
tum similit̾ rescriptũ est. ¶Si
quis ip̃o die int̾ acta uoce appłła¬
uerit ħ ei sufficit. sin aũ hoc ñ fe¬
cerit ad libellos appellatorios dã¬
dos biduũ uel triduũ computandũ¬

Expanded text:
 est apptiatum: sicut diuus Pius rescripsit. Idem rescripsit legatarios causam appellationis agere posse. Sed et si in fraudem suam transactionem factam ab eo qui appellasset dicerent, idem dicendum est. sed et sine appellatione si fuerit transactum, similiter rescriptum est. Si quis ipso die inter acta uoce appellauit, hoc ei sufficit: sin autem hoc non fecerit, ad libellos appellatorios dandos biduum uel triduum computandu
Abbreviated transcription (Latin):
alio mea cã est ut erpor ñ noceat.ẜ.
si minorẽ nocebit. ¶ Libesli qͥ dant᷑
appsłatoeib ita sunt concipiendi utꝰ
hant scriptũ. et a quo dati sunt:
hoc ẽ qui applłass adu̾sus q̃m ⁊ a qͣ
sententia.
art̃ .ł. S et si apud acta quis app¬
ellau̾it satis erit si dicat appello.¬
¶lp̃ .ł. S cio q̃sitũ siqiuis ñ addid̾it
in libelł. ccͣ quẽ adu̾sariũ appellet an
pscriptõi subiciatur. ⁊ puto nicħ opt̾e
p̃scribi. s illud cecid̾it in q̃onẽ si płes¬

Expanded text:
in ea causa est, ut error ei non noceat: sed si minorem, nocebit. Libelli qui dantur appellatorii ita sunt concipiendi, ut habeant scriptum et a quo dati sint, hoc est qui appellet, et adversus quem et a qua sententia..Sed si apud acta quis appellauerit, satis erit, si dicat 'appellonibus.Scio quaesitum, si quis non addiderit in libellis, contra quem aduersarium appellet, an praescriptioni subiciatur: et puto nihil oportere praescribi.Sed illud cecidit in quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
re uolu̾it. q distinguitut ntrum
nectius eius sit nec ne. createꝵ i
manitatis tõne omnẽ ꝓrocapre
audiri debere. ergo ⁊ si ip̃e adqͥes¬
s sententie nec querimꝰ cuiꝰ it̾si
Quid ergo si resistat qui dampna¬
tus adu̾sus ꝓuocationẽ. ñ uelit ao¬

Expanded text:
oluerit. neque distinguitur, utrum necessarius eius sit nec ne: credo enim humanitatis ratione omnem prouocantem audiri debere. ergo et si ipse adquiescit sententiae: nec quaerimus, cuius intersit. quid ergo, si resistat qui damnatus est aduersus prouocationem, nec uelit ad
Abbreviated transcription (Latin):
condempnati sunt uirlles ꝑtes ha¬
debere. ¶ Ꝙ ẽ rescriptũ ĩ cõi cã quo¬
ciens alẜ applłat alt̾ non. alt̾uis
ꝓcedit si alt̾ tutelam gesserit alter
non attig̾ant. ⁊ is qui ñ gesserat
se se scit pp̃ appłłatõnẽ eiꝰ d nõ ges¬
serat optinere. acone et q nõ

Expanded text:
unt viriles partes debere. Quod est rescriptum in communi causa, quotiens alter appellat, alter non, alterius procedit, si alter tutelam gesserat, alter non attigerat et is qui non gesserat se se scit, propter appellationem eius qui non gesserat optinere. 11 Idem libro
Abbreviated transcription (Latin):
ita cõstitutũ ẽ in ꝑsona creditor es
cũ debitor uictus applłass nec ex
fide cãm defenderet. Que cõsituts
ita accipienda est si interueniente
creditore debitor de pignore usctus
ꝓuocauit. nam absenti ẽditori mũ¬
lũ p̃iudiciũ debitor facit᷑. ideq sta¬
tutũ est. ¶ Si procurtor quidẽ
iudicio int̾fuerit uictus sit an ip̃e
quoꝙ ꝑ procurttorẽ applłare p̾sit̃
iudemnus. qr cõstat ꝓcuntorẽ aliũ¬

Expanded text:
ita constitutum est in persona creditoris, cum debitor uictus appellasset nec ex fide causam defenderet. quae constitutio ita accipienda est, si interueniente creditore debitor de pignore uictus prouocauerit: nam absenti creditori nullum praeiudicium debitor facit, idque statutum est.Si procurator, qui iudicio interfuit, uictus sit, an ipse quoque per procuratorem appellare possit, uideamus, quia constat procuratorem aliu
Abbreviated transcription (Latin):
accepiss. ⁊ ad p̾fectũ urbis appellassetꝰ.
ertori eiꝰ subuentũ ẽx rescripto diuoꝵͤᷤ
frm̃ cuiꝰ u̾ba hec sunt cũ perroremꝰ
fcm̃ dicas uti a iudice ꝙ̃ ex rescripto
nro ab amplissimis cõsulib acceperas
inde cognoscant. atq si ad ipõs fc̃a
eẽt ꝓuocatio. Sicͥis ergour parẽ uel
maiorem udicẽ appliau̾it aliũ tm̃ ꝓ

Expanded text:
i appellasset, errori eius subuentum est rescripto diuorum fratrum, cuius uerba haec sunt: 'Cum per errorem factum dicas, uti a iudice, quem ex rescripto nostro ab amplissimis consulibus acceperas,erinde cognoscant, atque si ad ipsos facta esset prouocatio'. si quis ergo uel parem uel maiorem iudicem appellauerit, alium tamen
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scribi ei possit. ab hiis quoꝵ nõia
ꝯp̃hensa non sunt q̃i adu̾sus ipõs
adquieu̾it snĩe. ⁊ cũ una cã sit arbi¬
tror ñ e̾ẽ p̃scribendũ. certe si plures
hii st̃ aduersus quos ꝓnũtiatur. et
quoꝵdam noĩa in libelł. cõp̃hensa
p̃hensa sunt quid ergo si cãm appeua¬
di c̾tã dixerit. an liceat ei discedere
ab hac. ⁊ aliã cãm allegare. an u̾o q̃i
forma quadam obstructus ẽ. puto
facultatẽ in agendo ⁊̃ aliam causam

Expanded text:
scribi ei possit ab his, quorum nomina comprehensa non sunt, quasi aduersus ipsos adquieuerit sententiae. et cum una causa sit, arbitror non esse praescribendum.Certe si plures hi sunt, aduersus quos pronuntiatur, et quorundam nomina in libellis sint comprehensa, prehensa.Quid ergo, si causam appellandi certam dixerit, an liceat ei discedere ab hac et aliam causam allegare? an uero quasi forma quadam obstrictus sit? puto fac‹ul›tatem in agendo etiam aliam causam
Abbreviated transcription (Latin):
piiꝑtib applłationib eis opu̾s eis.¬
¶ Sicilis cũ una accõne agẽtur q̃
plures spẽs m se habeat płibus
sũmis sit condempnatus quarum
singule notõnẽ pͥncipis non facuit᷑
omnes aũ coniuncte faciũt quio¬
pͥncipem applłare. s tũ aduersus plẽs

Expanded text:
pellationibus opus est.Si quis, cum una actione ageretur, quae plures species in se habeat, pluribus summis sit condemnatus, quarum singulae notionem principis non faciunt, omnes autem coniunctae faciunt: poncipem appellare.Sed cu
Abbreviated transcription (Latin):
int̃pretandi pot̾atẽ hu̾it uꝑ p̃ ueld
p̃ses ꝓuincie. aut ꝓturatoꝵ cesaris.
lio condempnato is cuiꝰ int̾ẽ appes¬
lare pot̃ qualis est qui ꝑ protu¬
ratorẽ exꝑtus uictus est. nec ꝓcu¬
rator suo noĩe appeliet. Item si em¬
ptor de ꝓprietate uictus est eo ces
deneganda emptori appellandi fa¬
cultas. quid eniꝰ si uenditor qͥ appssant
noluit ydoneus nõ est. qiũĩ ⁊ si actor
applłauerit dem̃ in cãe defensione fus

Expanded text:
interpretandi potestatem habuit, uelut praeses prouinciae aut procurator Caesaris: lio condemnato is cuius interest appellare potest.Qualis est, qui per procuratorem expertus uictus est nec rator suo nomine appellet. Item si emptor de proprietate victus est, eo cesn est deneganda emptori appellandi facultas. quid enim, si venditor, qui appellare noluit, idoneus non est? quin etiam si auctor appellaverit, deinde in causae def
Abbreviated transcription (Latin):
ter uidetur rescriptũ a consuitationẽ
iudici ñ e̾e appeliandũ siquis forte
int̾ locutꝰ fu̾it pͥncipem se cõsulturũ
cũ possit post rescriptũ ꝓuocare. Si¬
¶Siquis in appllatione errau̾it ut
puta cũ aliũ appellare d aliũ appel¬
iauerit uidendũ an erbor ei nichil
obfu̾it.⁊ si qͥdẽ cũ minorẽ iudicem¬

Expanded text:
ter uidetur rescriptum a consultatione iudicis non esse appellandum, si quis forte interlocutus fuit principem se consultaturum, cum possit post rescriptum prouocare.Si quis in appellatione errauerit, ut puta cum alium appellare deberet, alium appellauerit, uidendum, an error ei nihil offuit. et si q
Abbreviated transcription (Latin):
e appellationibus ⁊ reiatio¬
ppellandi usus qmͣ sit
Imo ẽ qui nescinit. quippe
cum iniquitatẽ uidicã¬
tiũ. uł inpericiã rei coe¬
rigat. licet non nũqmͣ
bñ latam sententiã ĩ peiꝰ reformet. deq
enĩ utiq melꝰ ꝓnũciat qͥ nouissimꝰ sen¬
tentiã laturꝰ est. ¶ Quesitũ ẽ an ad

Expanded text:
e appellationibus.Appellandi usus quam sit mo est qui nesciat, quippe cum iniquitatem iudicantium uel imperitiam recorrigat: licet nonnumquam bene latas sententias in peius reformet, neque enim utique melius pronuntiat qui nouissimus sententi
Abbreviated transcription (Latin):
forte si p̃ses ꝓuincie. uł quis qlus coñ¬
sillent. et ad cõsultatõnẽ eiꝰ fu̾it rescp¬
tum. ẽ enĩ q̃sitũ an appellandi ius sr̃¬
sit. Quid enĩ si ĩ consulendo mentͣitus
ẽ de qua re extat rescriptũ diui pii.¬
pakem. quo ostenditur. ꝓuocari oꝑt̾e

Expanded text:
uinciae uel quis alius consuluerit et ‹ad› consultationem eius fuerit rescriptum: est enim quaesitum, an appellandi ius ‹s›upersit. quid enim, si in consulendo mentitus est? de qua re extat rescriptum diui Piiρᾳκῶν, quo ostenditur prouocari
Abbreviated transcription (Latin):
aut clam ꝙsi annꝰ p̃t̾erit de do¬
io iudiciũ dandũ ẽ. ¶Cum agit᷑
querttur id̾oꝙ si uicio loci pars
aliqua soli subsed̾it qmͣuis ꝑ eam
cãm aqͣphiuia inferiori noceat nul¬
ia cõpetit actõ. Itẽ forte dr̃ si in
agro manufcm̃ aliꝙͥ subsederit.¬
¶ In hoc iudiciũ sicut in damp. ĩf̾.
faturũ dampnũ uenit cũ resiquis
fere omĩb uidicis p̃c̾itũ p̾stetur
de eo ꝙ añ datũ ess quoͣ diu aut
clam agendũ eso de eo quid post
caueri op uel ita opus restituend̾
est ut nullũ ꝑiculũ dampni sr̃sit.
de eo oꝑe ꝙ post litẽ contestatam
fcm̃ est nouo iudicõ agendũ ẽ.¬
litẽ cõtestatam fcm̃ tolletur si id
ꝙꝑ añ cessit tolli sine eo ñ pͭ.
qr uenditorset ꝙ rei dampnũ ditũ
sit idq eũ emptori restitũe deb̾e .s

Expanded text:
 de dolo iudicium dandum. Cum agitur quaeritur: ideoque si uitio loci pars aliqua soli subsedit, quamuis per eam causam aqua pluuia inferiori noceat, nulla competit actio. idem fortasse dicitur, si in agro manu factum aliquid subsederit. In hoc iudicium, sicut in damni infecti, futurum damnum uenit, cum reliquis fere omnibus iudiciis praeteritum praestetur. De eo, quod ante datum est, quod ui aut clam agendum est. de eo, quod post caueri oportet uel ita opus restituendum est, ut nullum periculum damni supersit. De eo opere, quod post litem contestatam factum est, nouo iudicio agendum elitem contestatam factum est tolletur, si id quod antecessit tolli sine eo non potquia uenditori, sed quod rei damnum datum sit, idque eum emptori restituere debere.
Abbreviated transcription (Latin):
hendis siue bone fidei sint suio
non sit. ñ error aliquis int̃uemat
aut aliud sentiat. puta qͥ emit
aũ qui cõducit. aliud qͥ cũ hiis contͣ¬
hit nicħ ualet ꝙ actũ sit. ⁊ idẽ ĩ so¬
cietate quoꝙ coheunda R̾dũ est¬
ut si dissentiant aliud ꝓ alio estl̃an¬
tes nicħ ualet ea societas q̃ ĩ con¬
sensu non consistit.

Expanded text:
hendis, sive bona fide sint sive non sint, si error aliquis intervenit, ut aliud sentiat puta qui emit aut qui conducit, aliud qui cum his contrahit, nihil valet quod acti sit. et idem in societate quoque coeunda rut, si dissentiant aliud alio existimante, nihil ualet ea societas, quae in consensu consistit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ procuratorem ex senatꝰ ꝯsulto
dutractis. nullam accõnẽ ex an̾rg̃o.
fraudatori compet̾e:
¶serit. ⁊ curatores pͥuato cõsilio coi¬
erint ⁊ elegerint unũ ꝑ ꝙ̃ bona
distrahantur.⁊ portio ipsis q̃ ex
redacto fieret solu̾eturꝰ mox ex¬
titerit alius qui se creditorem
dicat nullã quidẽ actõnẽ adu̾sus
curatorẽ hẽbit. S bona debitoriᷤᷤ¬

Expanded text:
per curatorem ex senatus consulto distractis nullam actionem ex ante gesto fraudatori competere.serit et creditores priuato consilio coierint et elegerint unum, per quem bona distrahantur et portio ipsis, quae ex redacto fieret, solueretur, mox exstiterit alius, qui se creditorem dicat: nullam quidem actionem aduersus curatorem habebit
Abbreviated transcription (Latin):
prurator fecerit. ¶Iuł. ait. si colo¬
nus m̃s arborem de quo cõtrou̾sia¬
erit succid̾it. uł quidẽ aliud opus
fecerit siquidẽ iussu dniꝰ id fcm̃ sit
inibo tenebunt᷑. non ut patiãm p̃s¬
tent. s ut impensam quoq ad resti¬

Expanded text:
procurator fecit. Iulianus ait: si coloprocurator fecit. Iulianus ait: si colonus erat, succiderat vel quid aliud opus fecerit, si quidem iussu domini id factum sit, ambo tenebuntur, non ut patientiam praestent, sed ut impensam quoq
Abbreviated transcription (Latin):
aut clam cecidit michi hoc int̾dciũ c̃¬
pet̾e. qr ego sũ cuius int̾est ꝙ faciliꝰ
erit admittendũ. Si ate emi uł ox
liquo contractu hoc cõsetutꝰ sũ ut
mͥ ced̾e liceret. ¶ Quositũ est sicum
p̃dium incerim nulliꝰ ẽet aliquid ui
aut clam scm̃ sit. an postta dom̃o ad
aliq̃m deuoluto inter dco locus sit. ut
puta herectitas iatebat. postea adiit
tatem aditam fcm̃ sit. nec referre la¬
b̾o. ait. ꝑ non scierit ꝙ heredes futuri
eẽnt. hoc enĩ posse ꝙ̃ causari post adi¬
tam hereditatẽ. nͨ illud quidẽ obstare
lab̾o ait ꝙ eo temꝑe nemo dñs fu̾it
nam ⁊ sepulcri nemo dñs fuit ⁊ tñ si
quid in eo fiat expiri possum cui aut
clam accedit his. ꝙ hereditas dñĩ lo¬
cũ obtinet. ⁊ recte dicet᷑ hẽdi quoc
aut clam admissũ. ¶ Si colonus ms
opus fec̾it siquidẽ me uolente. uł ra¬
tum hñte. ꝑindẽ ẽ atq si procura¬
tor meus feciss ĩ quo placet sũ ex
uoluntate mea fecerit. teni me. siue

Expanded text:
oc interdictum competere, quia ego sim cuius interest: quod facilius erit admittendum, si a te emi uel ex aliquo contractu hoc consecutus sim, ut mihi caedere lice‹a›t. Quaesitum est, si, cum praedium interim nullius esse‹t›, aliquid ui aut clam factum sit, an postea dominio ad aliquem deuoluto interdicto locus sit: ut puta hereditas iacebtam hereditatem factum sit, nec referre Labeo ait, quod non scierit, qui heredes futuri essent: hoc enim posse quem causari etiam post aditam hereditatem. ne illud quidem obstare Labeo ait, quod eo tempore nemo dominus fuerit: nam et sepulchri nemo dominus fuit et tamen, si quid in eo fiat, experiri possum quod vi aut clam. accedit his, quod hereditas dominae locum optinet. et recte dicetur heredi quoque aut clam admissum. Si colonus meus opus fecerit, si quidem me uolente uel ratum habente, perinde est atque si procurator meus fecisset, in quo placet, siue ex uoluntate mea fecerit, teneri me, siue
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qui dolo malo fec̾it quomi¬
mis possit restiguere. ꝑ inde hs̃¬
dũ ac si poss. ¶ Culpa ꝙͦ ĩ hoc
int̾cicto uenire. erit ꝓbandũ
q̃ tñ arbitrio iidicis estimanda
erit. ¶ Quia aũ int̾rlictum
id ꝙ int̾est contin. Siquis ali¬
a aetione fui̾t cõsecutus idꝙ int̾¬
fuit opus non c̾t fcm̃ ꝯsequens

Expanded text:
ui dolo malo fecerit, quo minus possit restituere, perinde habendum, ac si posset. Culpam quoque in hoc interdicto uenire erit probandum: quae tamen arbitrio iudicis aestimanda erit. Quia autem hoc interdictum id quod interest continet, si quis alia actione fuerit consecutus id quod interfuit opus no
Abbreviated transcription (Latin):
dũ mͥ uendid̾it. ⁊ ñ dũ tradidit ⁊¬
uicinus cũ opus face̾ uellet ⁊ sci¬
ret me emisse. ⁊ ĩ fundo morari mͥ
denũciaui̾t. eẽ eũ tictũ futurum
qnͣtũ ad suspitõnẽ clam fcĩ oꝑis¬

Expanded text:
dum mihi uendiderit et necdum tradiderit et dum mihi uendiderit et necdum tradiderit et uicinus, cum opus facere uellet et sciret me emisse et in fundo morari, mihi denuntiauerit, esse eum tutum futurum, quod ad suspicionem clam facti o
Abbreviated transcription (Latin):
existimantiũ nicħominus cõpetere
ei infclictũ. nec finiri uendicõnem
dum emptori ex eo oꝑt ꝙ añ uendi¬
tionem fcm̃ ẽ satis eni gẽ ꝙꝑ utiq i¬
hoc opus iuliori p̃diũ distrat̾it. cte
⁊ si non uiliori uendidit. soc̃ erit
ꝓbandũ. plane si post uenditõnẽ
fundi opus fcm̃ ẽ. ⁊ si ip̃e exꝑiatur
uenditor qr non dũ tradicio Eta Ẽ
tñ exempto attione emptori tene¬
bitur. Om̃e enĩ cõmodũ ⁊ ĩ cõmod̾
ad emptorẽ ꝑtinere d.¶ Si feo¬
dis in dicm adclictus sit. cui cõpe
it opus nõ fieri. fundo enĩ in diẽ
adclicto ⁊ cõmodũ ⁊ ĩcõmodũ om̃t
dicõ transferatur. ⁊ sõo sicnud tũc
uis ui aut clam fcm̃ est qmͣ melior con¬
dicõ allata fucrit. ip̃e utile int̾clic¬
tum hebit.s eam accõnẽ sicuti st¬
uctus medio temꝑe ꝑceptos uendi¬
ti iudiciũ pr̾are cogendũ ait. aristo
autẽ scribit nõ possõri ẽe semꝑ de¬
nunciandũ. sam siquis inquid fũ¬

Expanded text:
existimantium nihilo minus competere ei interdictum nec finiri uendition‹e›: dum emptori ex eo opere, quod ante uenditionem factum est: satis enim esse, qhoc opus uiliori praedium distraxerit. certe etsi non uiliori uendidit, idem erit probandum. Plane si post uenditionem fundi opus factum est, etsi ipse experiatur uenditor, quia nondum traditio facta est, tamen ex empto actione emptori tenebitur: omne enim et commodum et incommodum ad emptorem pertinere debet. Si fundus in diem addictit opus non fieri: fundo enim in diem addicto et commodum et incommodum omne ditio transfecondicio allata fuerit, ipse utile interdictum habebit: sed eam actionem sicut fructus medio tempore perceptos uenditi iudicio praestare cogendum ait. Aristo autem scribit non possessori esse denuntiandum: nam si quis, inquit, fun
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ dñii rõ hñda est. ut puta si pp̃
hoc opus ꝙ fcm̃ est seruitutes
amittantur. aut usus fructus
int̾eat ꝙ non tnĩ tunc euenit᷑
cum quis opus eclificaũt u̾m¬

Expanded text:
 ratio habenda est, ut puta si propter hoc opus, quod factum est, servitutes amittantur aut usus fructus intereat. quod non tantum tunc eveniet, cum quis opus aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃.i.Denic si arbores in fundo
cuiꝰ usus fructus ad ticiũ ꝑtin ab
cius ⁊ lege aquilia. ⁊ int̾clcõ ꝙ ui aũ
clim cã in utroq eoꝵ recte exꝑiet᷑.
¶labeo scribit si filio ꝓhibente opu
fcm̃ sit. ⁊ te hrẽ int̃lictũ. ac si te pro¬
hibente opus fcm̃ sit. ⁊ filiũ tuum
nichominus. ¶ Idem ait adu̾sus
filiũ fam̃. in re pcculiari neminem
filiũ fam̃. eẽ. non uidetur eiꝰ celandi
grã fecisse.q certũ ẽ nullã secũ hr̃e
actõnẽ. ¶Si ex socus cõmunis
fundi unus arborẽ succid̾it sociꝰ cũ eo
ħ int̾clct̃ expiri pot̾. cũ ei cõpetat cuiꝰ
int̾ẽst. ¶Unde ⁊ aput seruũ ampliꝰ¬

Expanded text:
ictum Denique si arbores in fundo, cuius usus fructus ad Titium pertinet,tius et lege Aquilia et interdicto quod vi aut clam cum utroque eorum recte experietur. Labeo scribit, si filio prohibente opus factum sit, et te habere interdictum, ac si te prohibente opus factum est, et filium tuum nihilo minus. Idem ait adversus filium familias in re peculiari neminem filium familias esse, non videtur eius celandi gratia fecisse, quem certus est nullam secum actionem habere. Si ex sociis communis fundi unus arbores succiderit, socius cum eo hoc interdicto experiri potest, cum ei competat, cuius interest. Vnde apud Ser
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ ⁊. Nam ⁊ si seruus m̃s igno¬
rañte me opus fecerit. eũꝙ uendidõ
uł manumisero. mecũ in hoc solo a¬
gi poterit ut paciar opus dolli cum
emptore ã serui ita ail seruũ noxe
dederat. aut impensam q̃m resti¬
tutione fca fuent prẽt. s et cum ma
Q int̾ddcm̃ cõpetit iccirooq si cuilibet
inscio. uł ⁊̃ inuito me opꝰ in fundo mõ
fec̃it int̾dcõ locus ent. Is cui fũ¬
dum pastinandũ locauetas lapides õt¬
sustulenit. ⁊ inuicini ꝓiec̾it p̃diũ
ait lab̾o. te ꝙ ui aũ clam ñ teneri

Expanded text:
 Nam et si servus meus ignorante me opus fecerit eumque vendidero vel manumisero, mecum in hoc solum agi poterit, ut patiar opus tolli, cum emptore autem servi, ut aut noxae dedat aut impensam, quae in restitutione facta fuerit, praestet: sed et cum ipso hoc interdictum competit, idcircoque, si quilibet inscio uel etiam inuito me opus in fundo meo fecerit, interdicto locus erit. Is, cui fundum pastinandum locaueras, lapides sustulit et in uicini proiecit praedium. ait Labeo te ui aut clam non teneri
Abbreviated transcription (Latin):
gio. s ita p̃diũ uenierit ut si dis¬
plicuiss memptũ e̾e̾t. faciltꝰ admit¬
timus int̾clcm̃ emptorem hr̃e si mͦ
ẽ in possõne. et si rescissio emptõnis
ĩ alt̾ius arbitriũ conferatur. idẽ er̃
ꝓbandũ ⁊demꝙ ẽ. ⁊ si ita ueniss ut.
si aliquid eueniss ĩemptũ ee̾t p̃diũ
⁊ si forte cõmissoria uenierit idẽ erit¬
dicondũ. ¶ Idem iuł. scribit. Int̃¬
dictũ hoc noñ solũ dño p̃dii. s ⁊̃ is¬

Expanded text:
it, ut, si displicuisset, inemptum esse‹t›, facilius admittimus interdictum emptorem habere, si modo est in possessione: et si rescissio emptionis in alterius arbitrium conferatur, idem erit probandum: idemque et si ita uenisset, ut, si aliquid euenisset, inemptum esset praedium: et si forte commissoria uenierit, idem dicendum est. Idem Iulianus scribit interdictum hoc non solum domino praedii, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tur idꝙcumꝙ il aut clam fcm̃ estꝰ
s int̾clum euenit ut ꝙ et ui ⁊ clam fi¬
oꝑ̾e. ut̾ puta cum ꝓhiberem funda¬
menta posuisti. postea cũꝰ uenisset
ne reliciuũ opus fieret. ⁊ ab sente me¬
ccͣ fundamenta clam fecisti. De inde¬
⁊̃ cetera ꝓhibente me edificasti. hoc
iure utimur. ut et si ui uł clam
fcm̃ sit int̾aictũ hoc sufficiat ¶ Si
tutoris uissu aut curatoris fcm sit
cũt placeat ꝙ tassius probat ex dolo
tutoris uł curatoris pupillũ uł furi¬
osum ñ tenĩ eueniet ut ĩ ipm̃ tuto¬
rem. curatorẽ ꝙ aut utilis accio cõ¬
petat. aut ⁊̃ utile int̾clc̃m. c̾ce ad
pacientiam tollendi oꝑis. utiq ce

Expanded text:
i aut clam factum est. sed interdum evenit, ut quid et vi et clam fiopere. ut puta cum prohiberem, fundamenta posuisti: postea cum convenissem, ne reliquum opus fieret, absente eel contra fundamenta clam iecisti, deinde cetera prohibente me aedificasti. hoc iure utimur, ut et si ui et clam factum sit, interdictum hoc sufficiat. Si tutoris iussu aut curatoris factum sit, cum placeat, quod Cassius probat, ex dolo tutoris uel curatoris pupillum uel furiosum non teneri, eueniet, ut in ipsum tutorem curatoremque aut utilis actio competat aut etiam utile interdictum. certe ad patie
Abbreviated transcription (Latin):
su meo agendũ ce̾ ꝙui aut clam
mecũ. labo scribit. ⁊ si coĩ consilio
ceptio ab altero. suꝑiori enĩ casu
alteriꝰ cõuentio alteruĩ lib̾abit. pͣ¬
terea sepulcri quoq uiolati agi
pot̾. Hoc int̾dictum in hẽdes ce¬
teros q successores datur in id
ꝙ ad eos ꝑuenit. ⁊ post annũ ñ cõ¬
petit. annus autẽ ced̾e incipit᷑
desiit. licet ꝑfcm̃ non sit. alioquin
si a pͥnciꝑio oꝑis cepti amũ quis
nu̾et. ¶ Necce ẽ cũ is qui opus tar¬
dissime raceret. sepiꝰ agi. s si is sit
locus in quo opus fcm̃ est qͦ facue
non adiretur ut puta in sepulc᷑¬
ꝙ ui aut clam fcm̃ est. uł in abdi¬
to alio loco. s et si sub terra fierz
opus. uł sub aqua. uł cloaca aliqͥ¬

Expanded text:
su meo, agendum esse quod vi aut clam mecum Labeo scribit. et si communi consilio ceptio ab altero: superiore etenim casu alterius conventio alterum liberat. praeterea sepulchri quoque violati agi potest. Hoc interdictum in heredem ceterosque successores datur in id quod ad eos pervenit. Et post annum non competit. annus autem cedere incipit, desiit, licet perfectum non sit: alioquin si a principio operis coepti annum quis numeret, necesse est cum his, qui opus tardissime facerent, saepius agi. Sed si is sit locus, in quo opus factum est, qui facile non adiretur, ut puta in sepulchro vi aut clam factum est vel in abdito alio loco, sed et si sub terra fieret opus vel sub aqua, vel cloaca aliq
Abbreviated transcription (Latin):
ip.ł.s qui inputeũ uicini
atiquid effud̾it. et hoc fcõ aquam
corrupit. ait labeo int̾licto ꝙui
aut clami teneri. ¶Portõ enĩ uide̾.¬
aqͣ feciss ¶ Quesitũ est si ftatuã
ĩ muncipio ex loco quis . p. sustu¬
lerit. uł ui uł clam. an hoc int̾¬
dict̃o teneatur. ⁊ extat cassii snĩa
eũ cuiꝰ statua ĩ loco .p. ĩ municipio
posita sit cui aut clam ag̾e pos¬
ĩe. qr unt̾ fuerit euis eam noꝵ tal¬
li. Municipes aũ ⁊̃ furti actos
qr res eoꝵ sit q̃i publicata. si tñ
decid̾it. ip̃i eam detrahunt. ⁊ ħ
sententia uera est. ¶Siquiz
demonum̃to statuã iustulerit¬
an ei ad quem uis sepulcri ꝑtinet. ag̾e
ꝑmittatur ⁊ placet. et in hus inter¬
dicco locũ ẽt̃. Et sane dicẽtlũ est siqͣ
septilchri ornandi cã Aꝓposita sinit
sepulchri e̾ẽ uiden. Idẽ est. ⁊ si hos¬
tium euellat uł effringat. ¶ Siqͥs
ĩ ꝑineas meas uenerit. ⁊ inderadictᷤ
extulerit hoc int̾tlicto tenebiturꝰ¬

Expanded text:
Is qui in puteum vicini aliquid effuderit, ut hoc facto aquam corrumperet, ait Labeo interdicto quod vi aut clam eum teneri: portio enim aqua fecisset. Quaesitum est, si statuam in municipio ex loco publico quis sustulerit vel vi vel clam, an hoc interdicto teneatur. et exstat Cassii sententia eum, cuius statua in loco publico in municipio posita sit, quod vi aut clam agere posse, quia interfuerit eius eam non tolli: municipes autem etiam furti acturos, quia res eorum sit quasi publicata: si tamen deciderit, ipsi eam detrahunt: et haec sententia vera est. Si quis de monumento statuam sustuleritad quem ius sepulchri pertineret, agere permittitur? et placet et in his interdicto locum esse. et sane dicendum est, si qua sepulchri ornandi causa adposita sint, sepulchri esse uideri, idem est, et si ostium auell‹a›t uel effringat. Si quis in uineas meas uenerit et inde ridicas abstulerit, hoc interdicto tenebitur
Abbreviated transcription (Latin):
A solo ꝓficiscitur. cet̾m ꝑ se sole te¬
gisle non possidentur. S cũ uniu̾¬
sitate eclificii. nec ad rem ꝑtinet
affixe sint an tm̃ aposite.
uorib abstulerit adhuc int̾clictũ
hoc admictimus. hoc ita si de edifi¬
cio tegulas sustulerit. Cer̾n si non
potĩt. S sicnuid aliquidelib affix¬
uni euulserit statuam forte uł alicꝓ
aliud qꝑ ui aut clam int̾clicto tene¬
bitur. ¶ Siquis clam aut ui agr̃
arauerit uł fossam fec̾it. ħ inttlcõ
tenebr̃. et si aceruũ accend̾it uł dis¬
ꝑserit. sic ut s̃ adusum agri ou̾tat᷑
int̃clcõ locus nonerit.¬

Expanded text:
a solo proficiscitur. ceterum per se tegulae non possidentur, sed cum universitate aedificii, nec ad rem pertinet, adfixae sunt an tantum positae. boribus abstulerit, adhuc interdictum hoc admittimus. haec ita, si de aedificio tegulas sustulerit: ceterum si non poterit. Sed si quis aliquid aedibus adfixum euellerit, statuam forte uel quid aliud, quod ui aut clam interdicto tenebitur. Si quis clam aut ui agrum intrauerit uel fossam fecerit, hoc interdicto tenebitur. et si aceruum succenderit uel disperserit sic, ut non ad usum agri conuertat, interdicto locus non erit