comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
his uendendis uicia clicerentur que nota essent uenditori. Nam ex
duodecim tabulis satis esset ea prestati que essent ligna nũtupata
quã qui infitiatus esset dupli pena subiret a uiris consults eciam re¬
titentie pena est constituta. Quid quid ẽnĩ est in predio uitii id sta¬
tuerunt. si rendicor stiret nisi noĩatum dictum esset prestari oporter
Ut tum mane auguriũ augures aucturi essent iussissentq tĩtũ clau¬
diũ centumalũ qui edes in celio monte habebat demoliri ea quoꝵ
altitudo officeret auspiciis claudius proscripsit insulam uendi¬
dit eni̾t .p. cal phurnius lanarius hiic ab augiibus illud idem
denũnatum est Itaq calphuruiꝯ tũ demolitus esset cognouissetq
claudiu postea edes proscripsisse quam esset ab auguribus demo¬
liri iussus arbitrũ illum adegit quicꝙͣ sibi dare oporteret Ex
fide bona in cato. senteritiam dixit hiuio nr̃i catonis pater ut em̃

Expanded text:
iis vendendis vitia dicerentur, quae nota essent venditori. Nam, cum ex iis vendendis vitia dicerentur, quae nota essent venditori. Nam, cum ex duodecim tabulis satis esset ea praestari, quae essent lingua nuncupata, quae qui infitiatus esset, dupli poenam subiret, a iuris consultis etiam reticentiae poena est constituta; quicquid enim esset in praedio vitii, id statuerunt, si venditor sciret, nisi nominatim dictum esset, praestari oportere. Ut, cum in arce augurium augures acturi essent iussissentque Ti. Claudium Centumalum, qui aedes in Caelio monte habebat, demoliri ea, quorum altitudo officeret auspiciis, Claudius proscripsit insulam vendidit, emit P. Calpurnius Lanarius. Huic ab auguribus illud idem denuntiatum est. Itaque Calpurnius cum demolitus esset cognossetque Claudium aedes postea proscripsisse, quam esset ab auguribus demoliri iussus, arbitrum ilium adegit, QUICQUID SIBI DARE FACERE OPORTERET EX FIDE BONA. M. Cato sententiam dixit, huius nostri Catonis pater ut enim
Abbreviated transcription (Latin):
panerii uideo in hiis libro quos de officiis scripsitq tuberom dice
sapientis esse nichi contra mores legos iustituta facientem habe̾
racionem ⁊ei familiaris. Neq entra solum nobis duuites esse uo¬
lumtus sed libeis propinquis amicis maxĩeq Rꝑ Singuloꝵ
de quo paulo ante dixi placere nullo modo potest Etẽñ om̃io
tantum se neget facturũ conpendii sui causa ꝙ non liceat huic
nec laus magna tribuenda nec grata est sed̾ sine et simlatio⁊
dissimulatio dolus malus est p̃ paute res sitnt in quibus non
dolus malus este uersetur sine uir bonus est is qui prodest quibus
potest nemĩ nocet. Rectum uistum uirũ bonũi non facile reperi¬
mus. Numquã est igit᷑ utile peccare quia semper est turpe et
quia semper est honestum uirum honuĩ esfe semper est utile Ac
de uire quidem prediorum sanctum aput uos ẽ ure tiuili ut in

Expanded text:
Panaeti, video in iis libris, quos de officio scripsit Q. Tuberoni, dicere Panaeti, video in iis libris, quos de officio scripsit Q. Tuberoni, dicere sapientis esse nihil contra mores, leges, instituta facientem habere rationem rei familiaris. Neque enim solum nobis divites esse volumus, sed liberis, propinquis, amicis maximeque rei publicade quo paulo ante dixi, placere nullo modo potest; etenim omnino tantum se negat facturum compendii sui causa, quod non liceat. Huic nec laus magna tribuenda nec gratia est. Sed, sive et simulatio et dissimulatio dolus malus est, perpaucae res sunt, in quibus non dolus malus iste versetur, sive vir bonus est is, qui prodest, quibus potest, nocet nemini, certe istum virum bonum non facile reperimus. Numquam igitur est utile peccare, quia semper est turpe, et, quia semper est honestum virum bonum esse, semper est utile. Ac de iure quidem praediorum sanctum apud nos est iure civili, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
potest ulla pars inesse fraudis aut tum dicitur inter bonos bñ
agier quicꝙͣ agi dolose aut maliciose potest Dolus autem ma¬
lus in simulatione ut aut aquilinus continetur. Tollendũ
est igitur ex rebus Thendis omne iuendatiũ non licitator est
uenditor non qui contra se liceatur emptor apponet ycerq si
ad loquendum uenerit non plus quã semel eloquet᷑. Qũĩtus
quidem sceuola publii filiꝯ tũ postulasset ut sibi fundus cuiꝰ
emptor erat seml iudicaretur idq renditor ita fecisset dixitq
se pluris estimare addidit tentũ milia nemo est qui ħ uiri bõĩ
fusse neget sapientis negant ut si m̃iors quã pocuisset uen¬
didisset Hec igitur est illa peruities qui alios bonos alios sapi¬
entes existimant Ex quo eniuꝰ ne quicquã sapere sapientes
qui ip̃e sibi prodesse non quiret Uex id quidem si ꝙͣ esse prodẽe
michi cũ enmo conueniret nec catonẽ quidem rodiũ discipulũ

Expanded text:
potest ulla pars inesse fraudis? aut, cum dicitur INTER BONOS BENE potest ulla pars inesse fraudis? aut, cum dicitur INTER BONOS BENE AGIER, quicquam agi dolose aut malitiose potest? Dolus autem malus in simulatione, ut ait Aquilius, continetur. Tollendum est igitur ex rebus contrahendis omne mendacium; non illicitatorem venditor, non, qui contra se liceatur, emptor apponet; uterque, si ad eloquendum venerit, non plus quam semel eloquetur. Q. quidem Scaevola P. f., cum postulasset, ut sibi fundus, cuius emptor erat, semel indicaretur idque venditor ita fecisset, dixit se pluris aestimare; addidit centum milia. Nemo est, qui hoc viri boni fuisse neget, sapientis negant, ut si minoris, quam potuisset, vendidisset. Haec igitur est illa pernicies, quod alios bonos, alios sapientes existimant. Ex quo Ennius nequiquam sapere sapientem, qui ipse sibi prodesse non quiret. Vere id quidem, si, quid esset prodesse, mihi cum Ennio conveniret. Hecatonem quidem Rhodium, discipulum
Abbreviated transcription (Latin):
quibus tp̃is tũ ex eo quererẽ quid esset dolus malus respondebt̃
tum esset aliud simulatũ aliud actũ hoc quidem satis luculen¬
te ut ab homĩe perito diffimendi Gͦ et pithius et om̃s aliud
agentes aliud simlantes perfidi improbi maliciosi. Nullũ eoꝵ¬
tgitur factum potest utile esse cum sit tot uiciis inquiatũ Ed¬
si aquilina diffinitio uera est ex ouini uita simulatio dissim̃la¬
tioq tollenda ẽ ita ut nec einat melius nec ut fendat quitꝙͣ
simlabit aut dissiłabit. Uir bonus atq dolus iste ialus et
legibus erat uindicatus ut tutela duodetim tabulis tirrũscripͦ
aclolestentiu lege letoria er sine lege iudiciis in quibus addit᷑
ex fide bona Reliquoꝵ autem iuidicioꝵ hec uerba maxie ex¬
cellunt in arbrtrio rei uxorie melius equius infidutia ut inter
bonos bene ageret. Quod ergo aut meo quod melius equius

Expanded text:
quibus ipsis, cum ex eo quaereretur, quid esset dolus malus, respondebat: quibus ipsis, cum ex eo quaereretur, quid esset dolus malus, respondebat: cum esset aliud simulatum, aliud actum. Hoc quidem sane luculente ut ab homine perito definiendi. Ergo et Pythius et omnes aliud agentes, aliud simulantes perfidi, improbi, malitiosi. Nullum igitur eorum factum potest utile esse, cum sit tot vitiis inquinatum. Quodsi Aquiliana definitio vera est, ex omni vita simulatio dissimulatioque tollenda est. Ita, nec ut emat melius nec ut vendat, quicquam simulabit aut dissimulabit vir bonus. Atque iste dolus malus et legibus erat vindicatus, ut tutela duodecim tabulis, circumscriptio adulescentium lege Plaetoria, et sine lege iudiciis, in quibus additur EX FIDE BONA. Reliquorum autem iudiciorum haec verba maxime excellunt: in arbitrio rei uxoriae MELIUS AEQUIUS, in fiducia UT INTER BONOS BENE AGIER. Quid ergo? aut in eo, QUOD MELIUS AEQUIUS,
Abbreviated transcription (Latin):
pori uenit camꝰ opyparea pythio ad paratũ cõuiuiu cym¬
barum ante oculos multitudo prose quisq quod ceꝑat̾ affere¬
bat ante pedes pithii pisches abitiebantur Tum cauiꝰ queso
inquit ꝙͦ est hoc pithii tantũ ne piscium tantũ ne cymbaꝵ
aquatio hac uilla isti carere non possunt Incensus canius
tupiditate contendit a pychio ut uenderet. Grauate ille
primo quid inulta impetrat eniit hoc tupidus et locuples
tanti quanti pichius uoluit et eniit instruetos noĩa facit
negotiũ conficit Iuritat caniꝰ post tridie fanuliares suos ueit
uenit ip̃e nature scalinũ uullum uidet querit ex proximo uicio nõ
ferie quedam piscatorũ essent ꝙ eos millus uideret mille ꝙ sciã il¬
le inquit sed hic piscariꝰ uulli solent Itaq heri iniabar quid
accidisset stomachari tamꝰ sed quid faceret. Nondum enm aliꝰ
collega et fanliaus mẽs protulerat de dolo malo formulos in

Expanded text:
empori venit Canius; opipare a Pythio apparatum convivium, cumempori venit Canius; opipare a Pythio apparatum convivium, cumbarum ante oculos multitudo; pro se quisque, quod ceperat, afferebat, ante pedes Pythi pisces abiciebantur. Tum Canius: Quaeso, inquit, quid est hoc, Pythi? tantumne piscium? tantumne cumbarum? aquatio, hac villa isti carere non possunt. Incensus Canius cupiditate contendit a Pythio, ut venderet; gravate ille primo; quid multa? impetrat. Emit homo cupidus et locuples tanti, quanti Pythius voluit, et emit instructos; nomina facit, negotium conficit. Invitat Canius postridie familiares suos, venit ipse mature; scalmum nullum videt, quaerit ex proximo vicino, num feriae quaedam piscatorum essent, quod eos nullos videret. Nullae, quod sciam, inquit; sed hic piscari nulli solent; itaque heri mirabar, quid accidisset. Stomachari Canius; sed quid faceret? nondum enim C. Aquilius, collega et familiaris meus, protulerat de dolo malo formulas; in
Abbreviated transcription (Latin):
et cuiꝰ homis quis uon uidetur. Certe non aperti non simplites
non ingenii non iusti non uiri boniꝰ uersuti pociꝰ obscuri astu¬
ti fallaces maliciosi callidi fenerators uafri hec tot et alia plu¬
ra non ne inutile est uitioꝵ subire nomĩa. Quod si uituperandi
tum se syratusi sociandi ut ip̃e dicere solebat non negotiandi cã
contulisset clictabat hortulos aliquos emere uelle quo inuitate
amitos et nisi se interpellare oblectaze sine inter pellatoribus pos¬
set. Quod tum pertrebuisset pithiꝰ ei quidam qui argentatĩã
faceret syratusis uenales quidem se ortos non habere sed litere
uti camo si uellet ut suis. Et simul ad cenam hõnies in ortos
inuitauit iposteꝵ diem. Cum ille promissefset cũ pichio qͥ
esset ut argentariꝰ aput om̃s ordines gratiosus piscatores ad
se conuocauit et ab his appetiuit ut ãte suos ortulos post¬
tridie piscarent᷑ Dixitq quid eos facere uellet. Ad tenam t¬

Expanded text:
et cuius hominis, quis non videt? Certe non aperti, non simplicis, et cuius hominis, quis non videt? Certe non aperti, non simplicis, non ingenui, non iusti, non viri boni, versuti potius, obscuri, astuti, fallacis, malitiosi, callidi, veteratoris, vafri. Haec tot et alia plura nonne inutile est vitiorum subire nomina? Quodsi vituperandi,cum se Syracusas otiandi, ut ipse dicere solebat, non negotiandi causa contulisset, dictitabat se hortulos aliquos emere velle, quo invitare amicos et ubi se oblectare sine interpellatoribus posset. Quod cum percrebruisset, Pythius ei quidam, qui argentariam faceret Syracusis, venales quidem se hortos non habere, sed licere uti Canio, si vellet, ut suis, et simul ad cenam hominem in hortos invitavit in posterum diem. Cum ille promisisset, tum Pythius, qui esset ut argentarius apud omnes ordines gratiosus, piscatores ad se convocavit et ab iis petivit, ut ante suos hortulos postridie piscarentur, dixitque, quid eos facere vellet. Ad cenam t
Abbreviated transcription (Latin):
in autem dictum non omne prestandum est qui dictũ non est
id prestandum putas. Quid uero stultitiꝰ est quã uenditore
eius rei quã uendat uitia narrare. Quid autem tant ab sur¬
dum est quã si doum̃ iussu ita p̃co predicet dom̃ũ pestiletem
uendo Sic ergo in quibusdam causis dubiis ex altera parte de¬
fenditur honestas ex altera ita de utilitate dicitur ut id quod un¬
le uideatur non modo facere horestũ sit sed non fatere turpe
Hec est illa que uidetur unliũ fieri cum honests sepe dissensio q̃
diuidicanda sunt non enim ut quereremus exposuimus s ut
ex plicare mus non ĩ uidet᷑ nec frumtarius t̾ rodiꝰ nec ħ edũi pen¬
diũ celare emptoros debuisse Neq enim idem telare quicꝙͣ reti¬
teas sed cũ quod tu stias id ignorare emolimenti tui causa uelis
cos quorum intersit id scire hoc autem telandi genus quale sic

Expanded text:
Sin autem dictum non omne praestandum est, quod dictum non est, Sin autem dictum non omne praestandum est, quod dictum non est, id praestandum putas? Quid vero est stultius quam venditorem eius rei, quam vendat, vitia narrare? quid autem tam absurdum, quam si domini iussu ita praeco praedicet: 'Domum pestilentem vendo'? Sic ergo in quibusdam causis dubiis ex altera parte defenditur honestas, ex altera ita de utilitate dicitur, ut id, quod utile videatur, non modo facere honestum sit, sed etiam non facere turpe. Haec est illa, quae videtur utilium fieri cum honestis saepe dissensio. Quae diiudicanda sunt; non enim, ut quaereremus, exposuimus, sed ut explicaremus. Non igitur videtur nec frumentarius ille Rhodios nec hic aedium venditor celare emptores debuisse. Neque enim id est celare, quicquid reticeas, sed cum, quod tu scias, id ignorare emolumenti tui causa velis eos, quorum intersit id scire. Hoc autem celandi genus quale sit
Abbreviated transcription (Latin):
norit teteri ignorent pestilentes sint et habeantur salubres ig¬
noretur in omibus cubiltulis apparent᷑ serpentes male matẽ¬
riate ruinose sed hoc preter dñm̃ nemo sciat. Quero si hec ẽp̃¬
toribus uenditor uon dixerit edesq perdiderit pluris multo quã
se uenditurum putaret. Num id ĩiuste aut improbe fecit᷑ Ille
strare quod athẽis exetratõiubus publit̾ sem̃e est Si hoc nõ
est emptorem pati ruere et per errorẽ ĩ maximã fraudem ĩ¬
curiere plus etiam est quã tuã nõ mõstrare. Nam est scientem
in eriorem alteru induceᷤ. Diogenes contra emere corgit
qui ne hortatus quidein est. Iile qui non placebat proscripsit
tu qui placebat emisti̾ Quod si quiprostribunt nulłã bonam
beneq edificata non estimant᷑ fefellisse er si illa nec bona est
nec edificata ratione multo minꝰ qui domii non laudariunt ubi
enim sudiciũ emptoris est ibi fraus uenditorisq pest porest ẽe

Expanded text:
norit, ceteriignorent: pestilentes sint, et habeantur salubres: ignorit, ceteriignorent: pestilentes sint, et habeantur salubres: ignoretur, in omnibus cubilibus apparere serpentes; male materiatae, ruinosae: sed hoc praeter Dominum nemo sciat. quaero si hoc emptoribus venditor non dixerit, sedesque non vendiderit, pluris multo, quam se venditurum putarit: num id iuste, an improbe fecerit? Illstrare quod Athenis exsecrationibus publicis fancitum est si hoc non est, emptorem pati ruere et per errorem in maximam fraudem incurrere? Plus etiam est quam viam non monstrare; nam est scientem in errorem alterum inducere. Diogenes contra: Num te emere coegit, qui ne hortatus quidem est? Ille, quod non placebat, proscripsit, tu, quod placebat, emisti. Quodsi, qui proscribunt villain bonam beneque aedificatam, non existimantur fefellisse, etiamsi illa nec bona est nec aedificata ratione, multo minus, qui domum non laudarunt. Ubi enim iudicium emptoris est, ibi fraus venditoris quae potest esse?
Abbreviated transcription (Latin):
quid agis tu tũ homũbus consulere debeas et seruire humane so¬
cietati eaq lege natus sis et ea habeas printipia nature quibus
parere et que sequi debeas ut ptilitas tua cõmũis sit utilitas. uicissiq
cõmius unilitas tua sit celab hoĩes quid his assit ꝯmolitatis &
copie. Respondebit dyogenes fortasse sit Aliud est celare aliud
tatere. Neq ego nũc te celo si tibi non lico que natura deoꝵ sit
qui sit finis bonorũ que tibi plus piodessent cognita quã triti¬
ei unilitas sed non quidquid tibi audire utile est idẽ nchil dicẽ
societatem. Memi̾ni inquid ille Sed num ista societas talis
est ut nichil sum̃ cuiꝰq sit. Quod si ita est ne uendendum qui¬
dem quiꝙͣ est sed donandũ uides in hac disceptatione non illud di
tutpe non sit ex alt̾ar autem parte eam zem quia turpe sit nõ¬
esse faciendum. Uendatedes uir bouus propter uicia que ipẽ

Expanded text:
Quid ais? tu cum horninibus consulere debeas et servire humanae soQuid ais? tu cum horninibus consulere debeas et servire humanae societati eaque lege natus sis et ea habeas principia naturae, quibus parere et quae sequi debeas, ut utilitas tua communis sit utilitas vicissimque communis utilitas tua sit, celabis homines, quid iis adsit commoditatis et copiae? Respondebit Diogenes fortasse sic: Aliud est celare, aliud tacere; neque ego nune te celo, si tibi non dico, quae natura deorum sit, qui sit finis bonorum, quae tibi plus prodessent cognita quam tritici vilitas; sed non, quicquid tibi audire utile est, idem mihi diceresocietatem. Memini, inquiet ille; sed num ista societas talis est, ut nihil suum cuiusque sit? Quod si ila est, ne vendendum quidem quicquam est, sed donandum. Vides in hac tota disceptatione non illud dictuesse faciendum. 3. Vendat aedes vir bonus propter aliqua vitia, quae ipse
Abbreviated transcription (Latin):
num fruinenti nũm adduxerit in dhodioꝵ inopia et fame lũ¬
maq annone caritate si idem stiat ꝙͣ plures mercatores allexã¬
drea soluisse nauesq incursu frum̃to onustas petentui ⁊ hodum
uiderit dicturus ne sit id ⁊ hodus ani silentio sit qm̃qͣm plu¬
rimo renditurus sapientem et bonũ hominẽ fingiius De
eius deliberatione et consultatõne querimꝰ qui celaturꝰ ⁊ ho¬
dios nõ sit si id turpe uiditet sed dubitet an turpe nõ sit in hĩnoi
causis Aliud diogeni babilomo uideri solet magno er gra¬
ui stoyto alud antipatro discipulo eius homi acutissimo An¬
tor ignoret. Diogeni uenditorem quatenus uire tiuili con¬
stitutũ sit ditere uitia oportere cetera sine insidiis agere et quo¬
uiam uenclat uelle qmop̃tie uendere Aduexi. exposui. uendo
meum non pluris quã teteri fortasse eniam nũoris tũ maior
est copia tui fuit iniura Exxcoritur antipat̃ ratiõ ex altera ꝑte

Expanded text:
num frumenti nurerum advexerit in Rhodiorum inopia et fame sumnum frumenti nurerum advexerit in Rhodiorum inopia et fame summaque annonae caritate, si idem sciat complures mercatores Alexandrea solvisse navesque in cursu frumento onustas petentes Rhodum viderit, dicturusne sit id Rhodiis an silentio suum quam plurimo venditurus. Sapientem et bonum virum fingimus; de eius deliberatione et consultatione quaerimus, qui celaturus Rhodios non sit, si id turpe iudicet, sed dubitet, an turpe non sit. In huius modi causis aliud Diogeni Babylonio videri solet, magno et gravi Stoico, aliud Antipatro, discipulo eius, homini acutissimo. Antor ignoret, Diogeni venditorem, quatenus iure civili constitutum sit, dicere vitia oportere, cetera sine insidiis agere et, quoniam vendat, velle quam optime vendere. Advexi, exposui, vendo meum non pluris quain ceteri, fortasse etiam minoris, cum maior est copia. Cui fit iniuria? Exoritur Antipatri ratio ex altera parte:
Abbreviated transcription (Latin):
ille classem laceclemonioꝵ q̃ subcducta esset ad gytheum clam ĩ¬
tendi posse quo facto frangi lacedemonioꝵ opes necesse esset Q d̃
aristicles cum audisset ni contionem magnam tũ expectatione re¬
nit Dixitq ꝑutile esse consiliũ qđ theuustocles afferret sed mĩ¬
me honestu Itaq athenienses quod honestum uon esset idne
utile quidem auctore putauerunt totamq eã reur quã non au
dierant quidem auctore aristicle repudiauerunt meliꝰ hy quã
uõs qui pyratas inmunes socios uectigales habemus. Ma¬
neat ergo quod turpe sit id enim umqͣ esse utile ne tum quidem
pe sit calamitosum est. Sed intidunt ut supͣdixi sepe cause cũ
repugnare utilitas honestati uideat᷑ ut anĩ ad uertendũ sit repugg¬
net ne plane ã possit cũ honestate cõigi. Eius generis hee sunt
questiones si exempli grã uir bonus alexanrea theodun mag¬

Expanded text:
ille, classem Lacedaemoniorum, quae subducta esset ad Gytheum, clam inille, classem Lacedaemoniorum, quae subducta esset ad Gytheum, clam incendi posse, quo facto frangi Lacedaemoniorum opes necesse esset. Quod Aristides cum audisset, in contionem magna exspectatione venit dixitque perutile esse consilium, quod Themistocles afferret, sed minime honestum. Itaque Athenienses, quod honestum non esset, id ne utile quidem putavediverant quidem auctore Aristide repudiarunt. Melius hi, quam nos, qui piratas immunes, socios vectigales habemus. Maneat ergo, quod turpe sit, d numquam esse utile; nec tum quidepe sit, calamitosum est. Sed incidunt, ut supra dixi, saepe causae, cum repugnare utilitas honestati videatur, ut animadvertendum sit, repugnetne plane an possit cum honestate coniungi. Eius generis hae sunt quaestiones: si exempli gratia vir bonus Alexandrea Rhodum mag
Abbreviated transcription (Latin):
Quam legem culerunt sapientissimi consules crassus et sceuolai
usu rero urbis prohibere peiegrinos Dane inhumanũ est illa
preclara in quibus publite utilitatis spẽs pre honestate contemp¬
buit qũa uinꝙͣ rebus sedĩs. Nulla timoris significatio nulla mẽ¬
tio pacis tanta uis est honesti ut spẽm unlitatis obscuret. Athe¬
nienses tum persarum impetum nullo modo possent sustiuere
statuerentq ut urbe relicta cõuigibus et liberis troezxene depo¬
sitis uauem destenderent libeitatem gratie classe defencderent tyr¬
sylum quendam suadentem ut in urbe remanerent xersemq de¬
tiperent lapidibus obruerent Atq ille utilitate sequi uidebatur
sea ea nulla erat repugnante honestate Themistoles post uictoria
eius belli quod tum persis fuit dixit in concione se habere consi¬
lium rei publite salutare sed michi stiri non opus esse Postulauit
ut aliquem populꝰ daret qui cõmuicaret datus est aristicles hiic

Expanded text:
quam legem tulerunt sapientissimi consules Crassus et Scaevola; quam legem tulerunt sapientissimi consules Crassus et Scaevola; usu vero urbis prohibere peregrinos sane inhumanum est. Illa praeclara, in quibus publicae utilitatis species prae honestate contembuit quam umquam rebus secundis; nulla timoris significatio, nulla mentio pacis. Tanta vis est honesti, ut speciem utilitatis obscuret. Athenienses cum Persarum impetum nullo modo possent sustinere statuerentque, ut urbe relicta coniugibus et liberis Troezene depositis naves conscenderent libertatemque Graeciae classe defenderent, Cyrsilum quendam suadentem ut in urbe manerent Xerxemque reciperent, lapidibus obruerunt. Atqui ille utilitatem sequi videbatur; sed ea nulla erat repugnante honestate. Themistocles post victoriam eius belli, quod cum Persis fuit, dixit in contione se habere consilium rei publicae salutare, sed id sciri non opus ese; postulavit, ut aliquem populus daret, quicum communicaret; datus est Aristides; huic
Abbreviated transcription (Latin):
ratus eorum fidem tyrannus petiuit ur se ad amiticiam tertiũ de¬
scriberent. Cum igitur id quod uidetur in amititia tũ ex ꝙ hõestũꝰ
est compatur lateat unilitatis speties ualeat honestas Cum autem
in amticia que honesta non sunt postulabuntͤ religio et fides an¬
teponat᷑ amititie sic habebit᷑ is quem exquirimus delectus officii
Sed unlitatis spetie in republica sepissima peccat᷑ ut m cornithi dis¬
turbatione nostri durius etiam atheuienses qui sciuerunt ut eg¬
met qui classe ualebant pollites precidentur hoc uisum est utiłe
Iimis enim innimebat propter ꝓpinquitãtẽ egme pireo sed meh
ꝙ crudele unle. Est enim homi natura qua sequi debemus maxie
inimica crudelitas. Male etiam qui peregrinos urbibus un
prohibent eosq exterminant ut penꝰ aput patres nr̃os papiꝰ
nuper. Nai esse protiue qui tuus uon sit rectũ est non licere.

Expanded text:
ratus eorum fidem tyrannus petivit, ut se ad amicitiam tertium aratus eorum fidem tyrannus petivit, ut se ad amicitiam tertium ascriberent. Cum igitur id, quod utile videtur in amicitia, cum eo, quod honestum est, comparatur, iaceat utilitatis species, valeat honestas; cum autem in amicitia, quae honesta non sunt, postulabuntur, religio et fides anteponatur amicitiae. Sic habebitur is, quem exquirimus, dilectus officii. Sed utilitatis specie in re publica saepissime peccatur, ut in Corinthi disturbatione nostri; durius etiam Athenienses, qui sciverunt, ut Aeginetis, qui classe valebant, pollices praeciderentur. Hoc visum est utile; nimis enim imminebat propter propinquitatem Aegina Piraeo. Sed nihil, quod crudele, utile; est enim hominum naturae, quam sequi debemus, maxime inimica crudelitas. Male etiam, qui peregrinos urbibus uti prohibent eosque exterminant, ut Pennus apud patres nostros, Papius nuper. Nam esse pro cive, qui civis non sit, rectum est non licere;
Abbreviated transcription (Latin):
cenda sit meminerit deum se Adhibere testem idest ut egoar¬
bitror suam mentem quã nichil hoũñ dedit deis ip̃e diuiniꝰ
Itaq preclarũ a maioribus accepinius morem rogandi iuiditis
si eum teneremus que salua fide facere posset hec rogatio ad ea ꝑ¬
tinet que paulo ante dixi honesto amito a uidice posse toncedi
Ianisi omina facienda sint que anuti uelint non amitine tales
sed ꝯurationes putande sint soquor autem de cõmiñbus amiciciis.
Nam in sapientibus uiris perfectisq uichil tale potest esse Daman¬
est et phyntiam et pytagoreos ferunt hoc animo interf se fuisse ut
cum eorum alteri dyonisius tyranmis diem necis destinauisset
er is qui morti addictus esset paucos sibi dies ꝯmendandoꝵ suoꝵ
causa postulauisset fas factus est altereius sistendi ut si ille nõ
reuertisset moriendum esset ĩp̃i. Qui tum ad diem cepisset ãmi¬

Expanded text:
cenda erit, meminerit deum se adhibere testem, id est, ut ego arcenda erit, meminerit deum se adhibere testem, id est, ut ego arbitror, mentem suam, qua nihil homini dedit deus ipse divinius. Itaque praeclarum a maioribus accepimus morem rogandi iudicis, si eum teneremus, quae salva fide facere possit. Haec rogatio ad ea pertinet, quae paulo ante dixi honeste amico a iudice posse concedi; nam si omnia facienda sint, quae amici velint, non amicitiae tales, sed coniurationes putandae sint. Loquor autem de communibus amicitiis; nam in sapientibus viris perfectisque nihil potest esse tale. Damonem et Phintiam Pythagoreos ferunt hoc animo inter se fuisse, ut, cum eorum alteri Dionysius tyrannus diem necis destinavisset et is, qui morti addictus esset, paucos sibi dies commendandorum suorum causa postulavisset, vas factus sit alter eius sistendi, ut, si ille non revertisset, moriendum esset ipsi. Qui cum ad diem se recepisset, admi
Abbreviated transcription (Latin):
unlitates omittende sunt aliisq tradende tum hys ip̃i egeamꝰ
sed sue tuiq utilitati qui sine alterius ĩuiaia fiat seruiendum
est. Stipͥe crisippus ut multa qui fastidiũ stadiu inquit
currit euiti et contendere qua maxiine possit ut u̾incat sup¬
plantare eitin qui tũ certet aut manu depellere nullo mõ debet
Sic in uita quẽq sibi petere qui pertineat ad usum nõ iniquũ
est. Alteri diripere uis non est Maxime autẽ per turbantur
officia in amtititiis quibus et non tribuere qui no sit equũ Sd¬
dem hec amititie nũquã anteponenda sunt Ut neq contra
rem publicam neq contra iusiurandũ ac fidem anuiti caus
uir bonus faciet ne si uidex quidem erit de ip̃o amito. Pouit
eni personã amiti tũ induit iudicis rantũ dabit amitĩcie ur
ueram amuti causam esse malit ut orande litis tempus quo¬
ad per leges liceat accomodet Cum uero iuratio sentencia di¬

Expanded text:
utilitates omittendae sunt aliisque tradendae, cum iis ipsi egeamus, utilitates omittendae sunt aliisque tradendae, cum iis ipsi egeamus, sed suae cuique utilitati, quod sine alterius iniuria fiat, serviendum est. Scite Chrysippus, ut multa: Qui stadium, inquit, currit, eniti et contendere debet, quam maxime possit, ut vincat, supplantare eum, quicum certet, aut manu depellere nullo modo debet; sic in vita sibi quemque petere, quod pertineat ad usum, non iniquum est, alteri deripere ius non est. Maxime autem perturbantur officia in amicitiis, quibus et non tribuere, quod recte di haec amicitiae, nunquam anteponenda sunt. At neque contra rempublicam, neque cvir bonus faciet, ne si iudex quidem erit de ipso amico; ponit enim personam amici, cum induit iudicis. Tantum dabit amicitiae, ut veram amici causam esse malit, ut orandae litis tempus, quoad per leges liceat, accommodet. Cum vero iurato sententia di
Abbreviated transcription (Latin):
college brutus imperiũ abrogabat poterat uideri facere id ĩ iuste fuerat
enim in regibus expellendis socius bruti consilioꝵ et aduitor Cum aũt̃
consiliu hoc pͥntipes cepissent cognationem superbi nomẽq tarqͥmoꝵ
et memoriam regin esse tollendam quod erat utile patrie consulere
iderat ita honestum ut etiam ip̃i collatino placere debe̾t Itaq utilitas
ualuit propter honestatem sine qua ne utilitas esse quid poniusset. At
ui eo rege qui urbem condidit nomte dpes enim onlitatis añ re¬
pulit eius. Cui cum uisum esset ucilius solum quã tum altero regna¬
re frem̃ interemit. Omisit hic et pietatem et humauitatẽ ut idqͦt
unle uidebatur neq erat assequi posset Et tamen nuni causi op¬
posuit speciem honestatis nec peobabilem nec sane ydoneã Pecca¬
uit igitur pecce uel quiriri uel ⁊uinuli dixerim noc tamen nr̃e nb̾

Expanded text:
collegae Brutus imperium abrogabat, poterat videri facere id iniuste; fuerat collegae Brutus imperium abrogabat, poterat videri facere id iniuste; fuerat enim in regibus expellendis socius Bruti consiliorum et adiutor. Cum autem consilium hoc principes cepissent, cognationem Superbi nomenque Tarquiniorum et memoriam regni esse tollendam, quod erat utile, patriae consulere, id erat ita honestum, ut etiam ipsi Collatino placere deberet. Itaque utilitas valuit propter honestatem, sine qua ne utilitas quidem esse potuisset. At in eo rege, qui urbem condidit, non item; species enim utilitatis animum pepulit eius; cui cum visum esset utilius solum quam cum altero regnare, fratrem interemit. Omisit hic et pietatem et humanitatem, ut id, quod utile videbatur neque erat, assequi posset, et tamen muri causamopposuit, speciem honestatis nec probabilem nec sane idoneam. Peccavit igitur, pace vel Quirini vel Romuli dixerim. Nec tamen nostrae nobis
Abbreviated transcription (Latin):
uitiarum potentie domiãtionis libidims causa feceris si id diis ho¬
imĩbusq futuꝵ sit semper ignotũ sis ne facturus uegant id fieri
posse quamꝙͣ potest id quidem Sed quero quod negant posse id
si posset quid uamt facerẽt urgent rustice sane Negant enm
posse et in eo perstant h uerbum quid yaleat unq nõ uident Qu
enini queriimus si posint quid facturi sint non querinius possit¬
ne celare secd tamquã tormenta quedam adhibemus ut si responderit se
inpiũtate ꝓposita facturos quod expediat facinorosos se esse fateantur
si negent onũa turpia per se ipã fugienda esse concedant Sed iam ad ꝓpo¬
situm reuertamur incidunt multe sepe cause que conturbent animos
ucilitatis spẽ. Non tum hoc deliberetur relinquenda ne sit houestas
proptex utilitanis magnitudinem. Nam id quidem improbum est sed
illud possit ne id quod utile uideatur freri non turpiter Cum tollanõ

Expanded text:
vitiarum, potentiae, dominationis, libidinis causa feceris, si id dis hovitiarum, potentiae, dominationis, libidinis causa feceris, si id dis hominibusque futurum sit semper ignotuml, sisne facturus. Negant id fieri posse. Nequaquam potest id quidem; sed quaero, quod negant posse, id si posset, quidnam facerent. Urguent rustice sane; negant enim posse et in eo perstant; hoc verbum quid valeat, non vident. Cum enim quaerimus, si celare possint, quid facturi sint, non quaerimus, possintne celare, sed tamquam tormenta quaedam adhibemus, ut, si responderint se impunitate proposita facturos, quod expediat, facinorosos se esse fateantur, si negent, omnia turpia per se ipsa fugienda esse concedant. Sed iam ad propositum revertamur. Incidunt multae saepe causae, quae conturbent animos utilitatis specie, non cum hoc deliberetur, relinquendane sit honestas propter utilitatis magnitudinem nam id quidem improbum est, sed illud, possitne id, quod utile videatur, fieri non turpiter. Cum Collatino
Abbreviated transcription (Latin):
usitata annulũq aureũ in digito quem ut detraxit ip̃e induit erat
autem regis pastor tũ in conciliu se pastoꝵ recepit ibi tum palam
eiu̾s annulu ad palinam cõuerterat anulo uidebat᷑ ĩpẽ autẽ omĩã
uidebat idem ⁊ursus uidebatur tũ in locum annulum inuerterat. Itaq
hac opportuuitate anuli psus regine stuprum intulit eaq adiutri¬
cem regem dominũ interemit sustulit quos obstare arbitrabant᷑
nec in hiis tum fatinoribꝰ quisquã potuit uidere Sic repente amili
beneficio rex exortus est lidie hunc igit᷑ ipm̃ anulum si habeat la¬
piens nchil plus sibi licere potuit peccare ꝙͣ si non haberet hõesta
fab̾ulam prolatam dicunt a platone quasi uero ille aut factum id
esse aut fieri potuisse defendat hoc est uis huiꝰ anuli et hiuiꝰ exem¬
pli Si nemo sciturꝰ nemo suspicaturꝰ quidem sit cũ aliquid di¬

Expanded text:
visitata anulumque aureum in digito; quem ut detraxit, ipse induit erat visitata anulumque aureum in digito; quem ut detraxit, ipse induit erat autem regius pastor, tum in concilium se pastorum recepit. Ibi cum palam eius anuli ad palmam converterat, a nullo videbatur, ipse autem omnia videbat; idem rursus videbatur, cum in locum anulum inverterat. Itaque hac opportunitate anuli usus reginae stuprum intulit eaque adiutrice regem dominum interemit, sustulit, quos obstare arbitrabatur, nec in his eum facinoribus quisquam potuit videre. Sic repente anuli beneficio rex exortus est Lydiae. Hunc igitur ipsum anulum si habeat sapiens, nihilo plus sibi licere putet peccare, quam si non haberet; honestafabulam prolatam dicunt a Platone; quasi vero ille aut factum id esse aut fieri potuisse defendat! Ilaec est vis huius anuli et huius exempli: si nemo sciturus, nemo ne suspicaturus quidemn sit, cum aliquid di
Abbreviated transcription (Latin):
bissima eit non uident Quamdbrem hoc quidem deliberandi genus pel¬
latur e medio. Est euim totũ scelerãtũ et impium. Qui deliberat utꝵ
id sequat᷑ ꝙ honestum esse rideant an se scientes scelere contanunant In
ipã enim dubitatione facinus inest eciam si ad id non uenerint fi̾go
ea deliberanda omnino non sunt in quibus est turpis ipã deliberatiõ
acq etiam ex om̃i deliberatione celandi et occultandi spes opinioq re¬
mouenda est. Satis em̃ nobis si modo in phyã aliquid profecimus per¬
siasum esse debet si ginnes deos hominesq celare possumus uichil
tamen auare nichil iniuste nichil libidinose nichil incontinenter
esse faciendum hinc ille gigas inducitur a platone qui cũ teria dis¬
tessisset magiis quibusdum ymbribus descendit in illum hyatu
eneũq equũ ut ferunt fabule animaduertit tiuꝰ in lateribus fores
essent quibus aperns corpus homis mortui uidit magni tudine in¬

Expanded text:
bissima est, non vident. Quam ob rem hoc quidem deliberantium genus pelbissima est, non vident. Quam ob rem hoc quidem deliberantium genus pellatur e medio est enim totum sceleratum et impium, qui deliberant, utrum id sequantur, quod honestum esse videant, an se scientes scelere contaminent; in ipsa enim dubitatione facinus inest, etiamsi ad id non pervenerint. Ergo ea deliberanda omnlino non sunt, in quibus est turpis ipsa deliberatio. Atque etiam ex omni deliberatione celandi et occultandi spes opinioque removenda est. Satis enim nobis, si modo in philosophia aliquid profecimus, persuasum esse debet, si omnes deos hominesque celare possimus, nihil tamen avare, nihil iniuste, nihil libidinose, nihil incontinenter esse faciendum. Hinc ille Gyges inducitur a Platone, qui, cum terra discessisset magnis quibusdam imbribus, descendit in illum hiatum aeneumque equum, ut ferunt fabulae, animadvertit, cuius in lateribus fores essent; quibus apertis corpus hominis mortui vidit magnitudine in
Abbreviated transcription (Latin):
natura desiderat asper naturq contraria nichilq tam scdm̃
naturã ꝙͣ utilitas terte in eadem re utili turpitudo esse non põt
Itemq si ad honestatem uati sumus eaq aut sola expetenda
est ut re noui uisum est aut terte omĩ pondere grauior habẽ¬
da quã reliqua omnia ꝙ aristotili placet necesse est ꝙ hõestũ
sit idem esse aut solũ aut summũ bonũ. Quod autem bonũ id
est aripuit id continuo seceruit ab honesto hinc sice. hinc ueᷤ¬
nena hinc fła testamenta nastunt᷑ hinc furta peculatꝰ expi¬
laciones direptionesq socioꝵ et ciuiũ hiuie õpũ nimiaꝵ po¬
tentie non ferende postremo eciam in liberis tuitatibus regnã¬
di existunt cupiditates quibis niehil nec tetrius nec fedius
ex cogirai potest E molimenti enim ierum fallacibus uidicis uidẽt
peuam non dico legum quã sepe perrũpunt sed ip̃iũs turpitudĩs q̃ acer¬

Expanded text:
natura desiderat aspernaturque contraria nihilque tam secundum natura desiderat aspernaturque contraria nihilque tam secundum naturam quam utilitas, certe in eadem re utilitas et turpitudo esse non potest. Itemque, si ad honestatem nati sumus eaque aut sola expetenda est, ut Zenoni visum est, aut certe omni pondere gravior habenda quam reliqua omnia, quod Aristoteli placet, necesse est, quod honestum sit, id esse aut solum aut summum bonum; quod autem bonum, id utile visum est, arripuit, id continuo secernit ab honesto. Hinc sicae, hinc venena, hinc falsa testamenta nascuntur, hinc furta, peculatus, expilationes dir-ptionesque sociorum et civium, hinc opum nimiarum, potentiae non ferendae, postremo etiam in liberis civitatibus regnandi exsistunt cupiditates, quibus nihil nec taetrius nec foedius excogitari potest. Emolumenta enim rerum fallacibus iudiciis vident, poenam non dico legum, quam saepe perrumpunt, sed ipsius turpitudinis, quae acer
Abbreviated transcription (Latin):
utile sit sepe testatur negatq ullam pestem maiorẽ in uitã hõmi
inuasisse quam eoꝵ opimonem qui ista detraxerint Itaq nõ ali¬
quaudo anteponeremus utilia honestis sed ut ea sine errore duudi¬
caremus si quando intidissent induxit eam que uideret᷑ esse nõ
non que esset zepugnantiam hanc igitur partem relicta implebimꝰ
nullis auũtulis sed ut dicitur marce nr̃o. Neq ẽnĩ quicquã est
de hac parte post panetiu explicatum quod quidem michi pro¬
baretur de hiis que in manus meas uenierint. Cumi igitur aliqͣ̃
spẽs urilitat᷑ obiecta est ꝯmoueri necesse. Ded si cũ animũ atten¬
deris turpitudinem uideas adiũcta ei rei que spem̃ utilitat᷑ actu¬
lerit tũ non utilitas zeliquenda est Sed intelligendũ ubi curpitu¬
do sit ibi utilitatem esse non posse Quod si nehil est tam conͣ
naturam quã turpitudo recta enĩ et continentia et constancia

Expanded text:
utile sit, saepe testatur negatque ullam pestem maiorem in vitam hominum utile sit, saepe testatur negatque ullam pestem maiorem in vitam hominum invasisse quam eorum opinionem, qui ista distraxerint. Itaque, non ut aliquando anteponeremus utilia honestis, sed ut ea sine errore diiudicaremus, si quando incidissent, induxit earn, quae videretur esse, non quae esset, repugnantiam. Hanc igitur partem relictam explebimus nullis adminiculis, sed, ut dicitur, Marte nostro. Neque enim quicquam est de hac parte post Panaetium explicatum, quod quidem mihi probaretur, de iis, quae in manus meas venerunt. Cum igitur aliqua species utilitatis obiecta est, commoveri necesse est; sed si, cum animum attenderis, turpitudinem videas adiunctam ei rei, quae speciem utilitatis attulerit, tum non utilitas relinquenda est, sed intellegendum, ubi turpitude sit, ibi utilitatem esse non posse. Quodsi nihil est tam contra naturam quam turpitudo recta enim et convenientia et constantia
Abbreviated transcription (Latin):
oceupatio eniis consiliu ꝑemisset Ad quas ip̃as consultanones¬
ex superioribus libris sacis multa ꝑretepta sut quibus perspiti
possit ꝙ sit propter turpitudinem fugiendum quia sit quod idẽto
fugiendum no sit ꝙ om̃o tuepe non fut Sed quo opi inchoato
prope tamen absoluto tamquã fastignu inpõiꝯ ut goometre solẽt
non omia docere sed postulare ut quedam sibi concedantur ꝙ faci¬
lius que uolunt explicent Sic ego a te postulo mi cycero ut michi
Sin hoc non licet per cratipͥpum at illud certe dabis ꝙ honestum sit
id esse maxie propter se expetendum. Michi utrũus satis est. et cũ hoc
tum illud probabilius uidet᷑ nec preterea quicꝙͣ probabile Ac pͥmũ
in hoc panetius defendendus est ꝙ non utilia tu honest̾ pugnare ali¬
quando posse dixerit neq em̃ fas ei erat sed ea q̃ uiderentur utilia
nichil uero utile ꝙ non idem honestum nichil honestum ꝙ non idẽ

Expanded text:
occupatio eius consilium peremisset. Ad quas ipsas consultationesoccupatio eius consilium peremisset. Ad quas ipsas consultationes superioribus libris satis multa praecepta sunt, ex quibus perspici possit, quid sit propter turpitudinen fugiendum, quid sit, quod idcirco fugiendum non sit, quod omnino turpe non sit. Sed quoniam operi inchoato, prope tamen absoluto tamquam fastigium imponimus, ut geometrae solent non omnia docere, sed postulare, ut quaedam sibi concedantur, quo facilius, quae volunt, explicent, sic ego a te postulo, mi Cicero, ut mihiSin hoc non licet per Cratippum, at illud certe dabis, quod honestum sit, id esse maxime propter se expetendum. Mihi utrumvis satis est et tum hoc, tum illud probabilius videtur nec praeterea quicquam probabile. Ac primum in hoc Panaetius defendendus est, quod non utilia cum honestis pugnare aliquando posse dixerit neque enim ei fas erat, sed ea, quae viderentur utilia. Nihil vero utile, quod non idem honestum, nihil honestum, quod non idem
Abbreviated transcription (Latin):
ne ĩpẽ de se bene existimans se seq cdiligens hane causan heãt ad
inuriam. Ita semper officio fiinge̾tur utilitati consulens hominũ
et ei quã sepe ꝯinemoro humane sotietati. Nam qui ad eum pha¬
larim actinet per facile est uidiciũ. Nulla est enim societas nõb
cũ tyraiis et pocius suma districtio est. Neq est enĩ contra
naturam spoliate eum si possis ꝙ̃ est honestum necare. Atq ħ oẽ
genus pestiferum atq impiu ex hominũ cõmuitate extermi¬
uandum est. Eteuim ut membra quedam amputant᷑ si et
ipã sang̾ne et tamquã spũ carere teperunt et notent reliquis ꝑ¬
tibus torporis sic ista in figura hom̃is feritas ĩmanitas belue a
commui tamꝙͣ hu mauitate corporis segreganda est hiuꝰ gener
questios sunt oms hec in quibus ex tempe officiũ exquirit᷑ Si Imoi
igitir credores panetium persecutuꝵ fuisse nisi casus aliqui aut

Expanded text:
ne ipse de se bene existimans seseque diligens hanc causam habeat ad ne ipse de se bene existimans seseque diligens hanc causam habeat ad iniuriam. Ita semper officio fungetur utilitati consulens hominum et ei, quam saepe commemoro, humanae societati. Nam quod ad Phalarim attinet, perfacile iudicium est. Nulla est enim societas nobis cum tyrannis, et potius summa distractio est, neque est contra naturam spoliare eum, si possis, quem est honestum necare, atque hoc omne genus pestiferum atque impium ex hominum communitate exterminandum est. Etenim, ut membra quaedam amputantur, si et ipsa sanguine et tamquam spiritu carere coeperunt et nocent reliquis partibus corporis, sic ista in figura hominis feritas et immanitas beluae a communi tamquam humanitatis corpore segreganda est. Huius generis quaestiones sunt omnes eae, in quibus ex tempore officium exquiritur. Eius modi igitur credo res Panaetium persecuturum fuisse, nisi aliqui casus aut
Abbreviated transcription (Latin):
dum sunt facillima. Nam si quid ab homĩe ad nullam partẽ
utilitatis sue causa detraxeris in huniane feceris contraq natẽ
legem.Dui autem tu sis qui multam utilitatẽ. Rꝑ. atq hõmi
societati si ipita remaneas afferie possis si quid obeam causam al¬
teri detraxeris non sit reprehendendum. Sin autem id non sit
eiusmodi suũ tuiq inꝯmodũ fruendũq est potius quã de alteriꝰ
ꝯmodis de trahendum. Non igitur magis est contͣ natuurã morbꝰ
aut egestas aut quid eiusmodi quã detractio atq appetitio alieni
Sed ꝯmunis utilitatis derelictio contra naturã est Est enim ĩusta
Itaq lex ip̃a nature q̃ utilitatem homĩ ꝯseruat et continet decer¬
net profecto ut ab homine merti atq ĩutili ad sapientem boniun
fortem uiru transferant᷑ ⁊es ad uidendũ netessai̾e. Qui si occide¬
rit multũ de ꝯnnini utilitate detraxerit. Modo hoc ita faciat ut

Expanded text:
dum sunt facillima. Nam, si quid ab homine ad nullam partem utili dum sunt facillima. Nam, si quid ab homine ad nullam partem utili utilitatis tuae causa detraxeris, inhumane feceris contraque naturae legem; sin autem is tu sis, qui multam utilitatem rei publicae atque hominum societati, si in vita remaneas, afferre possis, si quid ob eam causam alteri detraxeris, non sit reprehendendum. Sin autem id non sit eius modi, suum cuique incommodum ferendum est potius quam de alterius commodis detrahendum. Non igitur magis est contra naturam morbus aut egestas aut quid eius modi quam detractio atque appetitio alieni, sed communis utilitatis derelictio contra naturam est; est enim iniusta. Itaque lex ipsa naturae, quae utilitatem hominum conservat et continet, decernet profecto, ut ab homine inerti atque inutili ad sapientem, bonum, fortem virum transferantur res ad vivendum necessariae, qui si occiderit, multum de communi utilitate detraxerit, modo hoc ita faciat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Qua sublata beneficentia liberalitas bonitas iustitia. fun¬
ditus tollitur Que qui tollunt etiam aduersus deos in mortales
impii uidicandi sibi ab hys enim constitutã inter homĩes socie¬
tatem euertunt. Cuius societatis artissimũ uinculũ est magis
arbitrari esse contra naturam hominẽ homini detrahere siu ꝯmo¬
di causa quã onnã inmoda subire uel externa corꝑis uel etiam
ipiũs auimi q̃ uacent iusticia hec euim uita u̾tus omĩa est doiã
et regiua uirtũtũ forsitan quispiam dixerit nonue igitur sapies
si fame ip̃e conficiatur abstulerit tibũ alteri honn ad nullam rem
utili. Miniꝰme uero non eni̾m nuchi est uita mea utilior ꝙͣ auimi
talis affectio. Neminem ut uiolem ꝯmodi mei grã. Quod si
phalarim trudelem tyraumĩ et in manẽ dir bomis ne ĩp̃e frigo¬
re uestitu conficiatur spoliare possit uonne ficiat᷑ hec ad udican¬

Expanded text:
tem; qua sublata beneficentia, liberalitas, bonitas, iustitia funtem; qua sublata beneficentia, liberalitas, bonitas, iustitia funditus tollitur; quae qui tollunt, etiam adversus deos immortales impii iudicandi sunt. Ab iis enim constitutam inter homines societatem evertunt, cuius societatis artissimum vinculum est magis arbitrari esse contra naturam hominem homini detrahere sui commodi causa quam omnia incommoda subire vel externa vel corporis vel etiam ipsius animi, quae vacent iustitia; haec enim una virtus omnium est domina et regina virtutum. Forsitan quispiam dixerit: Nonne igitur sapiens, si fame ipse conficiatur, abstulerit cibum alteri homini ad nullam rem utili? Minime vero; non enim mihi est vita mea utilior quam animi talis affectio, neminem ut violem commodi mei gratia. Quid? si Phalarim, crudelem tyrannum et immanem, vir bonus, ne ipse frigore conficiatur, vestitu spoliare possit, nonne faciat? Haec ad iudican
Abbreviated transcription (Latin):
sit utilitas umuscurꝰq et uuiuersoꝵ Quasi ad se quisq rapiet
dissoluet᷑ oiius humaria consortio Atq etiam si natura presc¬
bit ut homo honi quitũq sit ob eam iꝑam causant qui is hõ
sit consultum pelit necesse est scdm̃ eandem naturã om utilita¬
tũ esse cõem. Quod si ita ẽ una continet᷑ omnes una et eadem
lege nature Idq ip̃m si ita est certe uiolare alteꝵ nature lege ꝓ¬
hibemur Uerũ autem pͥmũ uerũ autem extremũ. Nam illd̃
quidem absindum ꝙ quidam dicunt parenti se aut frĩ nichil
detractaturus sui cõmoli causa aliam rõm esse ciuiu reliquoꝵ
hy sibi nichil uiris nullam societatem cõmunis unlitatꝭ causa
statuut esse cum ciubus. Que sentencia omñẽ societatẽ distrahit
tiuitatꝭ. Qui autem tiuium racionem dicunt habendam ex¬
ternoꝵ negant hy dirimunt ꝯmunẽ humauiꝰ generis soneta¬

Expanded text:
sit utilitas unius cuiusque et universorum; quam si ad se quisque rapiet, sit utilitas unius cuiusque et universorum; quam si ad se quisque rapiet, dissolvetur omnis humana consortio. Atque etiam, si hoc natura praescribit, ut homo homini, quicumque sit, ob eam ipsam causam, quod is homo sit, consultum velit, necesse est secundum eandem naturam omnium utilitatem esse communem. Quod si ita est, una continemur omnes et eadem lege naturae, idque ipsum si ita est, certe violare alterum naturae lege prohibemur. Verum autem primum; verum igitur extremum. Nam illud quidem absurdum est, quod quidam dicunt, parenti se aut fratri nihil detracturos sui commodi causa, aliam rationem esse civium reliquorum. Hi sibi nihil iuris, nullam societatem communis utilitatis causa statuunt esse cum civibus, quae sententia omnem societatem distrahit civitatis. Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant, ii dirimunt communem humani generis societa