comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ludouuicus imperatos. qͥ italię regnũ re¬
gebat morit᷑. Fuit uͦ iste princeps pius. et
misericors. uistitiȩ deditus. simplicitate
purus. eccłarũ dĩ defensor. orphanorũ
et pupillorũ pat̃. elemosinarũ largitor
largus seruis dĩ humilit̾ se submittens.
ut iustitia eius maneret in sęculũ. et cor¬
nu eius exaltaretur ingloria. CA PIT¬
odẽ anno. salomon rex brittonũ a pasd¬
tano et uurfando ducib suis dolo int̾ficit᷑.
Post cuius mortẽ. cũ hi duo regnũ eiꝰ int̃ se
diuidere uellent. sed indiuisione dissenti¬
rent. eo qđ maxima pars pasquitani parti¬
bus faueret. bellũ ab utrisq sũmis uirib in¬
staurat᷑. Pasquitanus quãquã maiore multi¬
tudine abundaret. nortmannorũ tam̃ auxi¬
lia petunia ẽducit. eaq ad supplementũ ui¬
riũ suo exercitui miscet. et mox ẽtra emulũ
ad pugnã ꝓficiscit᷑. Hurfandi milites. uiden¬
tes uires regni. ad pasquitanũ c̃cessisse. coepe¬

Expanded text:
ludowicus imperator, qui Italiae regnum regebat, moritur. Fuit vero iste princeps pius et misericors, justitiae deditus, simplicitate purus, ecclesiarum Dei defensor, orphanorum et pupillorum pater, eleemosynarum largus largitor, servis Dei humiliter se submittens, ut justitia ejus maneret in seculum et cornu ejus exaltaretur in gloria. Eodem anno Salomon, rex Brittonum, a Pasquitano et Vurfando, ducibus suis, dolo interficitur; post cujus mortem cum hii duo regnum ejus inter se dividere vellent, sed in divisione dissentirent, eo quod maxima pars Pasquitani partibus faveret, bellum ab utrisque summis viribus instauratur. Pasquitanus, quanquam majore multitudine abundaret, Nordmannorum tamen auxilia pecunia conducit, eaque ad supplementum virium suo exercitui miscet, et mox contra aemulum ad pugnam proficiscitur. Vurfandi satellites videntes vires regni ad Pasquitanum concessisse, coepe
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse supͣ docuimꝰ. Accensus itaqͣ idẽ sc̃issimꝰ
pontifex xelodĩ. qͦ fuerat finees sacerdos quon¬
dã inflãmatꝰ. uualdradã ipso die purificati¬
onis sc̃ȩ dĩ genitricis mariȩ in basilica ex cõmu¬
nicauit. et ab omni xp̃ianorũ c̃sortio separa¬

Expanded text:
non posse supra docuimus'. Accensus itaque idem sanctissimus non posse supra docuimus'. Accensus itaque idem sanctissimus pontifex zelo Dei, quo fuerat Finees sacerdos quondam inflammatus, Waldradam ipso die purificationis sanctae Dei genitricis Mariae in basilica excommunicavit et ab omni christianorum consortio separa
Abbreviated transcription (Latin):
plenũ : Deniq siut ipse iactat. uxor eiꝰ ñ ẽ ꝗd
cũ nec moechari potuit. si alicuiꝰ uxor ñ ex¬
titit. Porrosia. lothario de adulterio accu¬
sat᷑. et si c̃uicta fuerit ultio p̃parat᷑. necesse est
ut fatrat᷑ uxorẽ. Et quibdã int̃positis. Pret̾ra.
siue de c̃iugii foedere. siue de adulterii crimi¬
ne iudiciũ sit agitandũ. nulla ratione patit.
thietbirgã lothario posse legalẽ inire c̃flic¬
tũ ł legitimũ tontrou̾siȩ subire certam̃. nisi
prius ad tẽpus fuerit suę reddita potestati.
sed et suis c̃sanguineis libere sociata. Int̃ quos
etiã locus ꝓuidendus ẽ.ubi nulla sit uis multi¬
tudinis formidanda. et ñ sit difficile testes ꝓdu¬
cere. ł cȩteras ꝑsonas. qua tã a sc̃is canonib quã
auenerandis romanorũ legib in huiuscemodi
ẽtrouersus requirunt᷑. Uerũ hȩc ñ ut fiant dici¬
mus. quȩ sine detreto et ordinatione nr̃a fieri

Expanded text:
plenum? Denique, si, ut ipse iactat, uxor eius non est,plenum? Denique, si, ut ipse iactat, uxor eius non est,cum nec męchari potuit, si alicuius uxor non extitit? porro, si a Lothario de adulterio accusatur et, si convicta fuerit, ultio preparatur, necesse est, ut fateatur uxorem'. Et quibusdam interpositis: 'Preterea sive de coniugii foedere sive de adulterii crimine iudicium sit agitandum, nulla ratione patet Thietbirgam cum Lothario posse legalem inire conflictum vel legitimum controversiae subire certamen, nisi prius ad tempus suae fuerit reddita potestati, sed et suis consanguineis libere sociata. Inter quos etiam locus providendus est, ubi nulla sit vis multitudinis formidanda et non sit difficile testes producere vel ceteras personas, quae tam a sanctis canonibus quam a venerandis Romanorum legibus in huiuscemodi controversiis requiruntur. Verum haec non, ut fiant, dicimus, quae sine decreto et ordinatione nostra fieri
Abbreviated transcription (Latin):
deliberatũ . nulla debet iteratione. nisi fortissis
ubi fuerit maior auetoritas retractari. deinde¬
qđ ex cłȩ refugiũ querens. ȩcđasticũ iudiciũ sẽꝑ
expetens. submitti ñ debet sȩculariũ iudicio.
Posthec uͦ cũ nos exutraq parte iđ tã ad lothariũ
quã ad thietbirgã fuerimꝰ ꝓuocati uidices. nosq
amborũ t̃trouersiã executi simus. ad nullos
alios c̃uenit suꝑ hoc negocio iudices c̃uolare.
cũ scđm sacros canones aiudicib quos cõmu¬
nis c̃sensus elegerit. ñ liceat ꝓuocare. et ubi con¬
cessa ẽ ꝓuocatio. ñ nisi ubi maior auctoritas¬
ẽ. liceat ꝓuocare. Itaq cũ ñ sit apłicę sedis auc¬
toritate quȩ amborũ negociũ executa ẽ usquã
maior auctoritas. nescimꝰ si alicui liceat de
ciꝰ iudicio iudicare. łeiꝰ retractare sententiam.
Et post pauca. Illud uͦ qđ lotharius thitbirgã
de adulterio criminat᷑. quis ñ uideat dolo eẽ

Expanded text:
deliberatum, nulla debet iteratione, nisi fortassis deliberatum, nulla debet iteratione, nisi fortassis ubi fuerit major auquod ecclesiae refugium quaerens, ecclesiasticum iudicium semper expetens, submitti non debet seculari iudicio. Post haec vero, cum nos ex utraque parte, id est tam a Lothario quam a Thietbirga, fuerimus provocati iudices nosque amborum controversiam executi simus, ad nullos alios convenit super hoc negotio iudices convolare, cum secundum sacros canones a iudicibus, quos communis consensus elegerit, non liceat provocare et, ubi concessa est provocatio, non nisi, ubi maior est auctoritas, liceat provocare. Itaque, cum non sit apostolicae sedis auctoritate, quae amborum negotium executa est, usquam maior auctoritas, nescimus, si alicui liceat de eius iudicio iudicare vel eius retractare sententiam'. Et post pauca: 'Illud vero, quod Lotharius Thietbirgam de adulterio criminatur, quis non videat dolo esse
Abbreviated transcription (Latin):
nunc scriberet. regia se uelle exui dignitate.
seu copula. et sola priuata uita fore contentã
Cui nos scripsimꝰ ñ hoc alit̃ fieri posse. nisi ean¬
dẽ uitã c̃iunx eiꝰ lotharius elegisset. Uerũ sic̃
tũ celebrare disponit. et eandẽ thietbirgam
examini ꝓprio et iudicio subicere meditatur.
Et si quidẽ eã p̃stigiis falsitatis suȩ. ł argum̃to¬
sis ambagib potuerit exhibere. quasi ñ fuerit
legitima sua uxor. uult eã penitꝰ a se seques
tare. Sin aut̃ uult eã tã quã ꝓpriã quidẽ ux¬
orẽ amittere. ẜ deinde quasi moechata fue
rit insimulare. atq ꝑ hoc hominẽ suũ et homi¬
nẽ thietbirgȩ ad monomachiã impellere et
si homo ipsius reginȩ ciciderit. disponit hanc
ã uolumꝰ demonstrare prius asseu erantes. qđ
de retro acta c̃trouersia. thietbirga ñ debet ul¬
terius ad iteratã responsionẽ ꝓuocari. quõ qđ
bene semel diffinitũ ẽ. et int̃ ł positis uiram̃tis

Expanded text:
nunc scriberet, regia se velle exui dignitate nunc scriberet, regia se velle exui dignitate seu copula et sola privata vita fore contentam. Cui nos scripsimus, non hoc aliter fieri posse, nisi eandem vitam coniux eius Lotharius elegisset. Verum, sicut tum celebrare disponit et eandem Thietbirgam examini proprio et iudicio subicere meditatur. Et siquidem eam prestigiis falsitatis suae vel argumentosis ambagibus potuerit exhibere, quasi non fuerit legtrare. Sin autem vult eam tanquam propriam quidem uxorem admittere, sed deinde quasi rit, insimulare, atque pro hoc hominem suum et hominem Theutbergae ad monomachiam impellere, et si homo ipsius reginae ceciderit, disponit hanc tim volumus demonstrare, prius asserentes, quia de retroacta controversa Theutberga non debet ulterius ad iteratam responsionem provocari: quoniam quod bene semel diffinitum est, et interpositis juramentis
Abbreviated transcription (Latin):
despicit᷑. ab hominat᷑. reicit᷑ adulterii crimꝰ
in pingit᷑. omniq aste ingenii exquirit᷑. qua¬
lit̾ puniri quasi rea possit. Alla p̃uidens immine¬
re sibi mortis periculũ. latent̃ aufugit. et ad
carolũ ꝑueniens. eius tuitioni se tradidit. Qđ̃
cũ fama diuulgante nicolaus papa cognouis¬
set. misit carolo regi epłam collaudatoriã
hec c̃tinentẽ. Int̾ alios sc̃ȩ excłȩ religiosos pro¬
pugnatores et ueritatis strenuos defensores. ne¬
minẽ magis suꝑ thietbirge gloriose reginȩ
ẽtritione sollicitũ. neminẽ magis in cõmodita¬
tib c̃doluisse. quã ur̃e pietatis affectũ reco¬
limꝰ. Et post c̃gruentẽ exhortationẽ addidit.
xcellentiã urãm nolumus ignorare. ad eo lodu¬
riũ regẽ thietbirgã c̃iugẽ suã diuersis afflic¬
tionib subdidisse. et innumeris p̃ssuris ẽtra
prestita iuram̃ta subegisse. ut nob coacta

Expanded text:
Despicitur, abhominatur reicitur, adulterii crimen Despicitur, abhominatur reicitur, adulterii crimen inpingitur, omnique ingenii arte exquiritur, qualiter puniri quasi rea possit. Illa praevidens imminere sibi mortis periculum, latenter aufugit, et ad Carolum perveniens, ejus se tuitioni commisit; quod cum, fama divulgante, Nicolaus papa cognovisset, misit Carolo regi epistolam collaudatoriam , haec continentem: « Inter alios sanctae Ecclesiae religiosos propugnatores, et veritatis strenuos defensores neminem magis super Thietbirgae, gloriosae reginae, contritione sollicitum, neminem magis ipsius incommoditatibus condoluisse quam vestrae pietatis affectum recolimus'. Et post congruentem exhortationem addidit: 'Excellentiam vestram nolumus ignorare, adeo Lotharium regem Thietbirgam coniugem suam diversis afflictionibus subdidisse et innumeris pressuris contra prestita iuramenta subegisse, ut nobis coacta
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ omni potentis. et beatorũ principũ petri
et pauli. et dõni pontificis. et uniuers alis pa¬
pȩ . ut nullus eã in sua parrochia reciperet.
ẜeã funditꝰ in omnib eccłis suis p̃dicarent ex¬
cõmunicatã. et ab omni xp̃ianorũ cõmunio¬
ne sequestratã. insuꝑ et anathematis uinculo
in nodatã. et int̃impias et scelerosas dãnatam.
don ec pͣestistris factionib suis attr ꝑpetrato ꝑ¬
iurio ante dõni apłici p̃sentiã dignã acciperet
poenitentiã Mis sũ matĩ cõmemoratis. prũta¬
mur ad lotharii regis in gemiscendã causã. CAI¬
segatus itaq apłicȩ sedis cõpositis ingallia
stb romã unde uenerat reũsus ẽ. Rursũq
uualdrada eiusq cõplicib decertantib se¬
gis animus ad uersus thietbirgã cõmouitur¬
excitant᷑ irȩ. et insopitis discordiarũ et odio¬
rũ cinerib. denuo copiosus ignis accenditur.

Expanded text:
Dei omnipotentis et beatorum principum Petri Dei omnipotentis et beatorum principum Petri et Pauli et domni pontificis et universalis papae, ut nullus eam in sua parrochia reciperet, sed eam funditus in omnibus ecclesiis suis predicarent excommunicatam et ab omni christianorum communione sequestratam, insuper et anathematis vinculo innodatam et inter impias et scelerosas dampnatam, donec de pestiferis factionibus suis atque perpetrato periurio ante domni apostolici presentiam dignam acciperet poenitentiam. His summatim commemoratis revertamur ad Lotharii regis ingemiscendam causam. Legatus itaque apostolicae sedis compositis in Gallia rebus Romam, unde venerat, reversus est; rursusque Waldrada eiusque complicibus decertantibus regis animus adversus Thietbirgam commoexcitantur irae, et in sopitis discordiarum et odiorum cineribus denuo copiosus ignis accenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
cȩ sedis. et ꝑuos domino meo nicolao sũmo pon
ã modo relictã illã malitiã quã in p̃nominato
bosone uiro meo exercui. ut ouis quȩ fuit ꝑdi¬
ta ad scãm catholicã atq apłicã sub eadẽ obli¬
gatione qua dõnus nicolaus sũ mus pontifex.
et uniuersalis papa me obligauit reuertar ex¬
clesia. et in italico regno. aut uobiscũ aut ante
uos quomodo ꝓuideritis ibo. et quicꝗd dõnus
aplicus uisserit ł terminauerit adimplebo. ł
ꝑficere ñ recusabo. Sed tã horribile iusuiran
dũ ñ adimpleuit. Si quidẽ usq danubi fluen¬
ta cũ eodẽ arsenio ꝑrexit. ibiq ad quã piã con¬
sanguineã ꝓcaballorũ adminiculo ire c̃dixit.
et ad augustã ciuititẽ ad eundẽ missũ se reũ¬
surã pollicita ẽ. Iali occasione gressũ retor¬
quens. exalamannia infranciã repedauit.
Qđ cũ sepe dictus arsenius cognouisset . epłam
triȩ cõmorantib obtestans om̃s ꝑ auctoritatẽ

Expanded text:
cae sedis, et per vos domno meo Nicolao, summo poncae sedis, et per vos domno meo Nicolao, summo ponamodo relictam illam maliciam quam in praenominato Bosone viro meo exercui, ut ovis quae perdita fuit, ad sanctam catholicam atque apostolicam, sub eadem obligatione qua domnus Nicolaus, summus pontifex et universalis papa, me obligavit, revertar Ecclesiam, et in Italico regno, aut vobiscum aut ante vos, quoquomodo provideritis, ibo, et quicquid domnus apostolicus jusserit vel terminaverit adimplebo, vel perficere non recusabo. » Sed tam hdum non adimplevit. Siquidem usque Danubii fluenta cum eodem Arsenio perrexit ibique ad quempiam consanguineum pro caballorum adminiculo ire condixit et ad Augustam civitatem ad eundem missum se reversuram pollicita est. Tali occasione gressum retorquens ex Alamannia in Franciam repedavit; quod cum sepedictus Arsenius cognovisset, epistolam triae commorantibus, obtestans omnes per auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
legitimã uxorẽ tenendã et̃. nec eã ase separarit
nec ipsa uiuente aliã suꝑ eã induceret. Post hȩc
uualdradã exautoritate dĩ et scĩ petri. et uer¬
bo domni aplici. romã ire iubet . ut ꝓse rationẽ
reddere studeat. Engilthrudã uxorẽ quondã
bosonis comitis a sede apłica ex cõmunicatã cẽ
omnib declarauit. quia ꝓpriũ deseruerat ma¬
ritũ. et uuangerũ suũ uasallũ in gallias secuta
fuerat. Quã ex cõmunicationẽ cũ omnib: qͥ ad¬
erant ep̃is renouauit. Post hȩc eadẽ engilthru¬
dis p̃dicto arsenio in uuormatia ciuitate se
rep̃sentauit. in qͦ loco p̃satus ep̃s ludouuico re¬
g oc currerat. Iurauit igitꝰ in p̃sentia ipsius
missi sacramentũ hunc modũ continens. Ego engil¬
thrudis filia quondã matfridi comitis. quȩ fui
uxor bosonis comitis dõno nobis arsenio ep̃omis¬
so et apocrisiario sũmȩ sc̃ę catholicȩ atq apłi¬

Expanded text:
legitimam uxorem esse tenendam, nec eam a se separaret legitimam uxorem esse tenendam, nec eam a se separaret nec ipsa vivente aliam super eam induceret. Posthaec Waldradam ex auctoritate Dei et sancti Petri et verbo domni apostolici Romam ire iubet, ut pro se rationem reddere studeat. Engiltrudam quoque, uxorem quondam Bosonis comitis, a sede apostolica excommunicatam esse omnibus declaravit, quia proprium deseruerat maritum et Wangerum suum vassallum in Gallias secuta fuerat; quam excommunicationem cum omnibus, qui aderant, episcopis renovavit. Posthaec eadem Engiltrudisrepraesentavit, in quo loco praefatus episcopus Hludowico regi occurrerat. Juravit igitur in praesentia ipsius missi sacramentum, hunc modum continens: « Ego Engildrudis, filia quondam Mathfridi comitis, quae fui uxor Bosonis comitis, vobis domno Arsenio episcopo, misso et apocrisiario summae sanctae catholicae atque apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
uetitũ sibi officiũ usurpare ausu temerario ñ
expauit. paruipendens apłicã ex cõmunica¬
tionẽ. Reuertunt᷑ igit in franciã debita c̃fusi¬
one resꝑsi. Et dũ iterũ atq tertio sedẽ apłicã
obreparationis et restitutionis gr̃ãm adissent.
nouissime in italia infirmitate p̃uenti. peregri¬
ni et exules moriunt᷑. cõmunione laicalisi
et potestate usus ẽ. ac si idem sũ mus p̃sul ad¬
uenisset. Conuocato deniq ep̃orũ c̃uentu. lotha¬
riũ regẽ alloquit᷑. ut unũ eduob eligat. aut
ꝓprie reconciliet᷑ uxori abdicato uuald rade
pelicis c̃sortio. aut ꝓtinus anathematis gladio
feriret᷑ ipse om̃sq ei in hoc scelere fauorẽ pre¬
stantes. Hac nec essitate ẽstrictus. uellet nollet.
thietbirgã reginã in matrimoniũ recepit.
interposito iurisiurandi sacram̃to. se illã ita
in reliquũ habere. sic ęquitatis iura dictant

Expanded text:
vetitum sibi officium usurpare ausu temerario non vetitum sibi officium usurpare ausu temerario non expavit, parvipendens apostolicam excommunicationem. Revertuntur igitur in Franciam debita confusione respersi. Et dum iterum atque tertio sedem apostolicam ob reparationis et restitutionis gratiam adissent, novissime in Italia infirmitate preventi peregrini et exules moriuntur, communione laicali siet potestate usus est, ac si idem summus presul advenisset. Convocato denique episcoporum conventu Lotharium regem alloquitur, ut unum e duobus eligat, aut propriae reconcilietur uxori abdicato Waldradae pellicis consortio, aut protinus anathematis gladio feriretur ipse omnesque ei in hoc scelere favorem prestantes. Hac necessitate constrictus, vellet nollet, Thietbirgam reginam in matrimonium recepit, interposito iurisiurandi sacramento, se illam ita in reliquum habere, sicut aequitatis iura dictant
Abbreviated transcription (Latin):
ea tẽpestate beneuentanis morabat᷑ in partib
seriptis acdictis uoci ferantes. se iniuste depo¬
sitos eẽ. ipsi imperatori. et omni sc̃ȩ eccłe in
uriã et̃ factã. cũ nũquã auditũ sit. ł uspiã
lestẽ qđ ullus metropolita sine c̃scientia prin¬
cipis ł p̃sentia aliorũ metropolitanorũ fue¬
nt degradatꝰ. Ad iecer̃ insuꝑ multa alia
olasphemantes eundẽ papã. quȩ hic suꝑflir¬
um duximꝰ enumerare existimantesse cidẽ
imperatoris adminiculo. simul et int̾ressio¬
nis ope. et criminis obiecti aboleri notã. et
pristinȩ dignitatis recuperari statũ. ẜspes
eorũ frustrata ẽ. quãuis imperatos omnibus
uotis illis oppitulari uoluisset. Ihietgaudus
depositionis suȩ a sede apłica ꝓlatã sententiã
patient̃ ferens. iuxta p̃cedentẽ consuetudinẽ.
nihil omnino de sacro ministerio c̃tingere
p̃sumpsit. Guntharius uͦ suꝑbiȩ sp̃u inflatus.

Expanded text:
ea tempestate Beneventanis morabatur in partibus, ea tempestate Beneventanis morabatur in partibus, scriptis ac dictis vociferantes, se iniuste esse depositos, ipsi imperatori et omni sanctae ecclesiae iniuriam esse factam, cum numquam auditum sit vel uspiam lectum, quod ullus metropolita sine conscientia principis vel presentia aliorum metropolitanorum fuerit degradatus. Adiecerunt insuper multa alia blasphemantes eundem papam, quae hic superfluum duximus enumerare, existimantes se eiusdem imperatoris adminiculo simul et intercessionis ope et criminis obiecti abolere notam et pristinae dignitatis recuperare statum. Sed spes eorum frustrata est, quamvis imperator omnibus votis illis opitulari voluisset. Thietgaudus depositionis suae a sede apostolica prolatam sententiam patienter ferens iuxta precedentem consuetudinem nihil omnino de sacro ministerio contingere presumpsit; Guntarius vero superbiae spiritu inflatus
Abbreviated transcription (Latin):
exercuisse decreta. Stultitiȩ elogio denotandi.
qͥ illã petri sedẽ aliquo prauo dogmate fallere
posse arbitrati s. quȩ nec fefellit. nec ab aliqua
heresi umquã falli potuit. Itaq cũ in p̃sentiã
nicolai pape uenissent. libellũ optuler̃. in
qͦ c̃tinebant᷑ gesta sinodalia. quȩ medioma¬
trico et aquis ab eis statuta fuerant. Qui cũ a
notario corã omnib recitatꝰ eẽt. int̾rogauit
pontifex. si hȩc scripta uerbis c̃firmarent.
mallent. Et sic̃ nec repulsa nec admissa corũ
assertione. iussiire adhospicia sua. quousq
reuocarent᷑. paueis int̾positis dieb ad sinodũ
quã papa congregauerat saccersiti. Ibi eo¬
sũ dãnata et anathematibata sscripta. et ip¬
si omnibus adiudicantib ep̃is. pbris. ac diaco¬
nib s̃ depositi. et omni exclesiastica dignitate
priuati. Lim turpit̃ dehonestati. ludouuicũ
imperatorẽ frẽm lotharii regis ad eunt . qui

Expanded text:
exercuisse decreta; stultitiae elogio denotandi, exercuisse decreta; stultitiae elogio denotandi, qui illam Petri sedem aliquo pravo dogmate fallere posse arbitrati sunt, quae nec fefellit nec ab aliqua heresi umquam falli potuit. Itaque cum in presentiam Nicholai papae venissent, libellum obtulerunt, in quo continebantur gesta sinodalia, quae Mediomatrico et Aquis ab eis statuta fuerant. Qui cum a notario coram omnibus recitatus esset, interrogavit pontifex, si haec scripta verbis confirmarent. rbis mallent. Et sic nec repulsa nec admissa eorum assertione iussi sunt ire ad hospitia sua, quousque revocarentur. Paucis interpositis diebus ad sinodum, quam papa congregaverat, sunt accersiti, ubi eorum dampnata et anathematizata sunt scripta et ipsi omnibus adiudicantibus episcopis, presbiteris ac diaconibus sunt depositi et omni ecclesiastica dignitate privati. Qui tam turpiter dehonestati Ludowicum imperatorem, fratrem Lotharii regis, adeunt, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nientes. pecunia corrupti. magis fauer̃ in iqui¬
tad quã equitati. Lam̃ ad regẽ ꝑuenientes. cũ
ei declarassent legationis suȩ causas. tale re¬
sponsũ ab eo acceper̃. se nihil aliud egisse. nisi
qđ ep̃i ipsius regni ingenerali sinodo sibi agen¬
dũ p̾monstrarent. Deder aut̃ idẽ legati c̃siliũ
regi. ut illos ep̃os qͥ illi sinodo p̃fuerant. ad se¬
dẽ aplicã destinaret. qͥ uerbis ac scriptis uniũ¬
sali papę satisfacerent. Legati inm̃sis ditati
munerib romã regressi s̃. nuntia uerq p̃suli.
quȩ ingalliis uiderant et audierant. ad icien¬
tes. nullũ se sapientẽ ep̃m in regno lotharii in¬
uenisse. qͥ ad liquidũ canonicis cẽt institutus
disciplinis. Interea thietgaudus et guntharius
archiepi romã ꝓfecti s̃. ea animi intentione. ut
regẽ in noxiũ in supradicto facto de monstra¬
rent. et se cũ cȩteris coep̃is excłastica atq apłica

Expanded text:
nientes pecunia corrupti magis faverunt iniquinientes pecunia corrupti magis faverunt iniquitati quam aequitati. Tamen ad regem pervenientes, cum ei declarassent legationis suae causas, tale responsum ab eo acceperunt, se nihil aliud egisse, nisi quod episcopi ipsius regni in generali sinodo sibi agendum premonstrassent. Dederunt autem idem legati consilium regi, ut illos episcopos, qui illi sinodo prefuerant, ad sedem apostolicam destinaret, qui verbis ac scriptis universali papae satisfacerent. Legati inmensis ditati opibus Romam regressi sunt nunciaveruntque presuli, quae in Galliis viderant et audierant, adicientes se nullum sapientem episcopum in regno Lotharii invenisse, qui ad liquidum canonicis esset institutus disciplinis. Interea Thietgaudus et Guntarius archiepiscopi Romam profecti sunt ea animi intentione, ut et regem innoxium in supradicto facto demonstrarent et se cum ceteris coepiscopis ecclesiastica atque apostolica
Abbreviated transcription (Latin):
sissima regni tuitione cui ñ solũ nos uerũ
etiã canonica auctoritas int̾dixit incestuo¬
sũ c̃iugiũ. legitimũ matrimoniũ adõ illi c̃¬
cessũ ñ denegamꝰ. iuxta indulgentiã dicen¬
tis apłi. Melius ẽ nubere quã uri. Elis ita pa¬
gatis. uualdrada inpublicũ iam ꝓcedit:
stipata obsequentiũ multitudine. omnisq
regia aula resultat. uualdradã reginã eẽ.
Guntharii ep̃i neptis ad regẽ accersit᷑. ac semelut
aiunt ab eo c̃stuprat᷑. atq cũ cachinno et om¬
niũ derisione ad auunculũ remittt᷑. Igit᷑ agen¬
ab fratrib thietbirge reginȩ. hec omnia ad
notitiã nicolai papȩ deferunt᷑. qͥ eo tẽpore ro¬
manę p̃sidebat ȩcclesiȩ. CAPIT ULXI.
Ino dor̃ incir̃ dcclxu. Missis hagano
et rodo aldus apłicȩ sedis legati ingalliã. ad
discuciendũ. utrũ resita se haberet. sic̃ sũ mo
pontifici nuntiata fuerat. Qui in franciã ue¬

Expanded text:
sissima regni tuitione, cui non solum nos, verum sissima regni tuitione, cui non solum nos, verum etiam canonica auctoritas interdixit incestuosum coniugium, legitimum matrimonium a Deo illi concessum non denegamus, iuxta indulgentiam dicentis apostoli: Melius est nubere, quam uri'. His ita patratis Waldrada iam in publicum procedstipata obsequentium multitudine, omnisque regia aula resultat, Waldradam reginam esse. Guntharii episcopi neptis ad regem accersitur, ac semel, ut aiunt, ab eo constupratur, atque cum cachinno et omnium derisione ad avunculum remittitur. Igitur agentibus fratribus Thietbirgae reginae, haec omnia ad notitiam Nicolai papae deferuntur, qui eo tempore Romanae praesidebat Ecclesiae. DCCCLXV. nationis DCCCLXV. missi sunt Hagano et Rodoaldus apostolicae sedis legati in Galliam ad discutiendum, utrum res ita se haberet, sicut summo pontifici nunciata fuerat: qui in Franciam ve
Abbreviated transcription (Latin):
cuentũ sino dalẽ aquis coadunant. ubirta
lbellũ suȩ ꝓclamationis optulit ubi c̃tine¬
bat̃ qualit̃ in quadã semina thiebirgi nomi¬
ne factiosis ꝑfidorũ hominũ argumtis fuori
defraudatus immo ñ mediocrit̃ repetiit qđ
iudieio ep̃orũ discidii sententiã ꝑtulisset . Quc
sii donea eẽt c̃iugalithoro et pestistra incestus
polleione sedata ñ fuisset et uiuȩ uocis q̃es¬
sione publice c̃demnata sponte eã redi nert
Porro se inẽtnentẽ eẽ ꝓfessusẽ et sine copula
iuuenilis etatis ardorẽ ferre ñ posse. Allaus
itaq diuersorũ c̃ciliorũ uoluminib multai
de incestuosis replicata s̃. Quib recitatis hanc
fuisse. idoneã ac legitimã c̃iugẽ neq adõ p̃pi¬
ritã eẽ uxorẽ. quȩ publica c̃fessione in cestu¬
oso fornicationis crimine denotata ꝓbatus
Quo circa glorioso principi nr̃o ꝓsua indiuino
cultu deuotissima affectione atq uictorio¬

Expanded text:
conventum synodalem Aquis coadunant, ubi rex conventum synodalem Aquis coadunant, ubi rex libellum suae proclamationis obtulit, ubi continebatur, qualiter in quadam femina, Thietbirga nomine, factiosis perfidorum hominum argumentis fuerit defraudatus, immo non mediocriter repetivit, quod iudicio episcoporum discidii sententiam pertulisset. Quae si idonea esset coniugali thoro et pestifera incestus pollutione fędata non fuisset nec vivae vocis confessione publice condempnata, sponte eam retineret: porro se incontinentem esse professus est et sine copula iuvenilis aetatis ardorem ferre non posse. Allatis itaque diversorum conciliorum voluminibus multa de incestuosis replicata sunt; quibus recitatis hanc fuisse idoneam ac legitimam coniugem neque a Deo preparatam esse uxorem, quae publica confessione incestuoso fornicationis crimine denotata probatur. Quocirca glorioso principi nostro pro sua in divino cultu devotissima affectione atque victorio
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ. canonicisq sanctionib exercitatũ exu¬
triusq testam̃ti paginis quasdã sententias pro¬
fert. quas alit̾ quã ex clastica regula docet
edisserens. uirũ in ꝓuidũ secũ in foueã trahit.
cecus ceco ducatũ p̃stans. Quid plura᷑ facta s̃
omnia.quȩ huic cõmento uidebant᷑ ẽẽ neces¬
saria. Conciliũ mettis c̃uocant. reginã qua¬
si canonice euocatã in medio statuunt. testeᷤ
pducunt una cũ scriptis. Qui ualde grauia
crimina imponentes. int̾alia ꝓtestati s̃. qđ eadẽ
thietbirga c̃fessa fuisset. semetipsã fratris ger¬
mani incestuoso c̃cubitu eẽ pollutã. Continu¬
ostatuta patrũ de incestuosis recitant᷑. et ñ so¬
lũ alegitimo uiro separat᷑. uerũ etiã omnis
copula maritalis inhibet᷑. poenitentia iuxta
modũ culpę indicit᷑. et tali nefaria machi¬
natione diu exoptata uoluptas regis adim¬
pletur. Non multo post intiecto tẽpore. iterũ

Expanded text:
ditum canonicisque sanctionibus exercitatum, ex uditum canonicisque sanctionibus exercitatum, ex utriusque Testamenti paginis quasdam sententias profert, quas aliter quam ecclesiastica regula docet edisserens, virum improvidum secum in foveam trahit, caecus caeco ducatum praestans. Quid plura? facta sunt omnia, quae huic commento videbantur esse necessaria. Concilium Mettis convocant, reginam quasi canonice evocatam in medio statuunt, testes producunt una cum scriptis, qui valde gravia crimina imponentes, inter alia protestati sunt, quod eadem Thietbirga confessa fuisset, semetipsam fratris germani incestuoso concubitu esse pollutam. Continuo statuta patrum de incestuosis recitantur, et non solum a legitimo viro separatur, verum etiam omnis copula mamodum culpae indicitur, et tali nefaria machinatione diu exoptata voluntas regis adimpletur. Non multo post interiecto tempore iterum
Abbreviated transcription (Latin):
coepit occasiones querere. qualit̾ thietbirgã
reginã a suo c̃sortio separare potuisset. quã
exosã habebat ꝓpt̃ uualdradã. quȩ eiꝰ fue¬
rat c̃cubina. cũ ad huc adolescens eẽt indo¬
mo pat̾na. Hano siquidẽ diabolo inflãman¬
te nimio diligebat amore. Cuncthariũ itaq
coloniensis urbis pontificẽ. qͥ eo tẽpore erat
archicapellanus. rex primo ꝑ sub introduc¬
tos missos. deinde ꝑsemetipsũ suꝑ huiuscemo¬
di discidio omni arte aggredit᷑. Et ut facili
assensũ p̃beret. ꝓmisit se eiusdẽ ep̃i neptẽ
in matrimoniũ accepturũ. tantũ ut p̃dic
tia repudiare quacũq ratione potuisset.
Qui ut erat leuis animo. ac in c̃sideratꝰ actio¬
ne . ꝓtinus omni intentione in rem introdu¬
cit᷑ uana spe. ut postea claruit seductus. Rur¬
susidẽ cuntharius thietgaudũ archiep̃m tre¬
uerense hac de causa alloquitꝰ. et sciens eẽ ui¬
rũ simplicẽ. nec adeo in diuinis scripturis eru¬

Expanded text:
coepit occasiones quaerere, qualiter Thietbirgam coepit occasiones quaerere, qualiter Thietbirgam reginam a suo consortio separare potuisset. Quam exosam habebat propter Waldradam, quae eius fuerat concubina, cum adhuc adolescens esset in domo paterna: hanc siquidem diabolo inflammante nimio diligebat amore. Guntarium itaque Coloniensis urbis pontificem, qui eo tempore erat archicapellanus, rex primo per subintroductos missos, deinde per semetipsum super huiuscemodi discidio omni arte aggreditur. Et ut facilius assensum preberet, promisit se eiusdem episcopi neptem in matrimonium accepturum, tantum tia repudiare quacumque ratione potuisset. Qui, ut erat levis animo ac inconsideratus actione, protinus omni intentione in rem introducitur, vana spe, ut postea claruit, seductus. Rursus idem Guntharius Thietgaudum, archiepiscopum Trevirensem, hac de causa alloquitur, et sciens esse virum simplicem, nec adeo in divinis Scripturis eru
Abbreviated transcription (Latin):
seruarent. quadã die cũ equũ ascendere uel¬
let ut coeptã malitiã consũ maret. repente
uidit ante se sc̃m maurilionẽ ep̃m astare. sibi
hȩc toruo uultu. et terribilib oculis ingemi¬
nantẽ. Desine iam crudelis prado eccłas dĩ
deuastare. Mis dictis. baculũ quẽ manu gesta¬
bat eleuans. eũ incapite ꝑcussit. Qui a suis in
domũ reportatus. uitã cũ regno finiuit. suit
aut̃ iste maurilio ep̃s andegauensis urbis. Cuiꝰ
ciuitatis termini coherebant finib brittannie.
et id cireo ab eis grauit̃ depopulabant᷑. silius
numenoi herispoius regnũ pat̾nũ obtinuit.
cũ in m̃so exercitu fines brittonũ intrauit. sed
minime ut optauerat p̃ualuit. nouissime pa
cẽ cũ eis fecit. Datis itaq ex utraq parte obsidib
et sacram̃tis. herispoius rex ad cũ uenit. eiꝰ do¬
minationi se subdidit. Carolus magnis mu¬
nerib honoratũ herispoiũ in regnũ abire per¬

Expanded text:
servarent, quadam die, cum equum ascendere velservarent, quadam die, cum equum ascendere vellet, ut coeptam malitiam consummaret, repente vidit ante se sanctum Maurilionem episcopum astare sibi haec torvo vultu et terribilibus oculis ingeminantem: 'Desine iam, crudelis predo, ecclesias Dei devastare'. His dictis baculum, quem manu gestabat, elevans eum in capite percussit; qui a suis in domo reportatus vitam cum regno finivit. Fuit autem iste Maurilio episcopus Andegavensis urbis, cuius civitatis termini coherebant finibus Brittanniae et ideo ab eis graviter depopulabantur. Filius Nomenoi Herispoius regnum paternum obtinuit.cum immenso exercitu fines Brittonum intravit, sed minime, ut optaverat, prevaluit; novissime cum eis pacem fecit. Datis itaque ex utraque parte obsidibus et sacramentis Herispoius rex ad eum venit eiusque dominationi se subdidit. Carolus vero magnis muneribus honoratum Herispoium in regnum abire per
Abbreviated transcription (Latin):
tu inscio exercitu clam aufugit. derelicto papi¬
lione tentoriis. et omni regio apparatu. Mane
facto cũ exercitus fuga lapsũ regẽ cõperisset.
nimia formidine replet᷑. nihilq aliud nisi de
fuga meditat᷑. Brittones cũ clamore irruunt.
castra francorũ omnib diuitiis referta inuadunt
omnẽq belli copiã capescunt. fugientia franco¬
rũ agmina insecunt᷑. ob uios quosq aut ferro cę¬
dunt. aut uiuos capiunt. reliquos fuga seruauit.
Ditati itaq brittones opib. francorũ. armisq in¬
structi. in sua se recolligunt. CA ΡIT UL.
habuit in cõpendio. ibiq cũ optimatũ c̃silio.
ruotbto comiti ducatũ int̾ ligerĩ et sequana
aduersũ brittones cõmendauit. quẽ ingena
industria ꝑ aliquod tẽpus rexit. CAPII.¬
brittonũ morit᷑. diuino nutu ꝑcussus. Nam
cũ ȩccłas dĩ deuastaret. et c̃finia crudeliter
depopula ret᷑. eo qđ carolo debitã fidelitatẽ

Expanded text:
tu inscio exercitu clam aufugit, derelicto papitu inscio exercitu clam aufugit, derelicto papilione, tentoriis et omni regio apparatu. Mane facto, cum exercitus fuga lapsum regem comperisset, nimia formidine repletur nihilque aliud nisi de fuga meditatur. Brittones cum clamore irruunt et castra Francorum omnibus divitiis referta invadunt omnemque belli copiam capessunt, fugientia Francorum agmina insecuntur, obvios quosque aut ferro cedunt aut vivos capiunt; reliquos fuga servavit. Ditati itaque Brittones opibus Francorum armisque instructi in sua se recolligunt. 861 Anno dohabuit in Compendio ibique cum optimatum consilio Rodberto comiti ducatum inter Ligerim et Sequanam adversum Brittones commendavit, quem cum ingenti industria per aliquod tempus rexit. 862 ABrittonum moritur, divino nutu percussus. Nam cum ecclesias Dei clevastaret et confinia crudeliter depopularetur, eo quod Carolo debitam fidelitatem
Abbreviated transcription (Latin):
cõmittit᷑. saxones qͥ c̃ducti fuerant ad excipi¬
dos uelociũ equorũ anfractuosos recursus. in
prima fronte ponunt᷑. Sed primo impetuspi¬
culis bynttonũ territi in acie se recdunt. Brit¬
tones more solito huc illucq cũ equis adhuis¬
cemodi c̃flictũ exercitatis discursantes. mo¬
do c̃sertã francorũ aciẽ impetunt ac totisui¬
ribm mitliũ spicula torquent nẽ fugã si mu¬
lantes. in seqͥuentiũ nihi lominus pectoribus
spieuli figunt. Eranciqͥ cominusstrictis gla¬
nspugnare c̃sueuerant. attoniti stabant.
iouitate ante in expti discriminis pculsi
nec ad insequendũ idonei. nec in unũ ẽglobati
tuti. nox suꝑueniens ꝓeliũ diremit. Multi ex
francis int̾fecti. quã plurimi uulnerati. in nu¬
merabiles equi perier. Sequenti die rursus pug¬
na inchoat᷑. sed grauiori infortunio finit᷑. Quod
cernens carolus. nimio tersore dissolutus. noc¬

Expanded text:
committitur, Saxones, qui conducti fuerant, ad excipicommittitur, Saxones, qui conducti fuerant, ad excipiendos velocium equorum anfractuosos recursus in prima fronte ponuntur, sed primo impetu spiculis Brittonum territi in acie se recondunt. Brittones more solito huc illucque cum equis ad huiuscemodi conflictum exercitatis discursantes modo confertam Francorum aciem impetunt ac totis viribus in medio spicula torquent, nunc fugam simulantes insequentium nihilominus pectoribus spicula figunt. Franci, qui comminus strictis gladiis pugnare consueverant, attoniti stabant, novitate ante inexperti discriminis perculsi, nec ad insequendum idonei nec in unum conglobati tuti. Nox superveniens bellum diremit. Multi ex Francis interfecti, quamplurimi vulnerati, innumerabiles equi perierunt. Sequenti die rursus pugna inchoatur, sed graviori infortunio finitur. Quod cernens Carolus nimio terrore dissolutus noc
Abbreviated transcription (Latin):
mabella strenuissime gessit aduersus sclauorũ
gentes. Si quidẽ mara hensiũ regna ingressus. ar¬
mis cuncta ꝑdomuit capto eorũ principe nomi¬
ne rastix. cui etiã ꝓpt̾ uiolata foedera oculos efo¬
dere iussit. Ea tẽpestate int̾ principes caroli
magnũ discordiarũ ac litiũ efferbuit incendiu.
Deniq lanb̾tus qui ducatũ tenebat int̾ ligerĩ et
sequanã uiuanũ potentẽ uirũ dolo int̾fecit. Ruri¬
sũ eundẽ lanbtũ gotbtus. comes cũ aliis ȩque
dolo trucidauit. isdẽ goħbertus iussu caroli
decollatusc̃. Desututã terrã principib et c̃silio
nudatã ꝑspicientes britones. arma corripiunt
fines regni francorũ inuadunt. ligerĩ trans¬
eunt . et usq pictauis ꝓgrediunt᷑. cedib rapi¬
nis ac incendis omĩa depopulantes. oneratiq
ingenti p̃da. ad ꝓpria redeunt. Ad cõpescen
dã huius p̃sũptionis insolentiã. carolus cum
magno exercitu brittanniã intrauit. pugna

Expanded text:
ma bella strenuissime gessit ad versus Sclavorum ma bella strenuissime gessit ad versus Sclavorum gentes; siquidem Marahensium regna ingressus armis cuncta perdomuit, capto eorum principe nomine Rastiz, cui etiam propter violata foedera oculos effodere iussit. Ea tempestate inter principes Caroli magnum discordiarum ac litium efferbuit incendium. Denique Lambertus, qui ducatum tenebat inter Ligerim et Sequanam, Vivianum potentem virum dolo interfecit; rursus eundem Lambertum Gauzbertus comes cum aliis aeque dolo trucidavit. Isdem Gauzbertus iussu Caroli decollatus est. Destitutam terram principibus et consilio nudatam perspicientes Brittones arma corripiunt, fines regni Francorum invadunt, Ligerim transeunt et usque Pictavis progrediuntur, caedibus, rapinis ac incendiis omnia depopulantes, oneratique ingenti preda ad propria redeunt. Ad compescendam vero huius presumptionis insolentiam Carolus cum magno exercitu Brittanniam intravit. Pugna
Abbreviated transcription (Latin):
positis itaqet ordinatis regni negotiis ualedicenꝰ
suis. scłm reliquit atq in prumia monasterio
ueniens. comã capitis deposuit. habituꝙ sc̃ȩ con¬
bungã reginã sibi in matrimoniũ iunxit ex qua
cuinctione maxima ruina ñ illi sed etiã omni
regno ei accidit sic̃ in sub sequentib luce clarius
apparebit. CAPIT UAUM¬
Uno uoñ mserã daccluim Ca rolus rex filius
lotharii imperatoris morit᷑. qui ꝓuinciã rege¬
bat. et ex regno qđ tenuerat. facta ẽ ñ modica
ẽtrouersia int̾ lothariũ regẽ et auunculũ eius¬
Lotharius hucb̾to abbati ducatũ int̾ iurũ et
montẽ iouis cõmisit. eo qđ tunc fidelissimꝰ pu¬
taret᷑. ut pote affinitate coniunctus ꝓpt̃ sororẽ:¬
Egil abbatiã prumiensẽ sua sponte dimisit. it
ansbaldus ei in regimine successit. uir omni
sc̃itate et bonitate c̃spicuus. His tẽporib ludo¬
uuitus senior frat̃ lotharii imperatoris pluri¬

Expanded text:
positis itaque atque ordinatis regni negotiis valedicens positis itaque atque ordinatis regni negotiis valedicens suis reliquit seculum atque in Prumia monasterio veniens comam capitis deposuit habituque sanctae conbirgam reginam sibi in matrimonium iunxit; ex qua coniunctione maxima ruina non illi solum, sed etiam omni regno eius accidit, sicut in subsequentibus luce clarius apparebit. 858 Anationis DCCCLVIII. Carolus rex, filius Lotharii imperatoris, moritur, qui Provinciam regebat; et ex regno, quod tenuerat, facta est non modica controversia inter Lotharium regem et avunculum eiusLotharius Hucberto abbati ducatum inter Iurum et montem Iovis commisit, eo quod tunc fidelissimus putaretur, utpote affinitate coniunctus propter sororeEgil abbatiam Prumiensem sua sponte dimisit, et Ansbaldus in regimine successit, vir omni sanctitate et bonitate conspicuus. His temporibus Ludowicus senior, frater Lotharii imperatoris, pluri
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt etatis. uoluerit ad clericatus officiũ ꝓmoue¬
re. acdrogoni ep̃o metensi. auunculo uidelicet
suo cõmendare erudiendũ liberalib simul et
ecđasticis disciplinis. Sed pat̾nis uotis lotharius¬
frat̃ eiusdẽ pueri obuius. nequaquã ꝑmisit eũ
attondi. sed ui abstraxit de manu patris. Erat
enĩ isdẽ puer ut aiunt. ingentis pulchritudinis.
catꝰ ẽ. Ebrietatib enĩ et cõmessationib die noctuq
uacans. ad extremũ mente captus. in amania cam
incidit passionẽ. et p̾sentẽ uitã cũ dedecore ami¬
sit . successorẽ relinquens pippinũ filiũ. de quo
paulo superius mentionẽ fecimus. CAPITUL
morib regni. imperiũ suũ int̃ filios diuisit. et¬
ludouuieo italiã tradidit. eũꝙ imperatorẽ ap¬
pellari fecit. Qquiuoco uͦ. iđ lothario. regnũ qđ
ex suo nomine uocat᷑ c̃cessit. Carolo aut̃ qui
iunior natu erat ꝓuintiȩ regnũ largitus ẽ. Dis¬

Expanded text:
esset aetatis, voluerit ad clericatus officium promoveesset aetatis, voluerit ad clericatus officium promovere ac Drogoni episcopo Mettensi, avunculo videlicet suo, commendare erudiendum liberalibus simul et ecclesiasticis disciplinis. Sed paternis votis Lotharius eiusdem pueri frater obvius nequaquam permisit eum adtondi, sed vi abstraxit de manu patris: erat enim isdem puer, ut aiunt, ingentis pulchritudinis .catus est; ebrietatibus enim et comessationibus die noctuque vacans ad extremum mente captus in amaniacam incidit passionem et presentem vitam cum dedecore amisit, successorem relinquens Pippinum filium, de quo paulo superius mentionem fecimus. 855 Annomoribus regni imperium filiis suis divisit; Ludowico Italiam tradidit eumque imperatorem appellari fecit, equivoco vero, id est Lothario, regnum, quod ex suo nomine vocatur, concessit, Carolo autem, qui iunior natu erat, Provintiae regnum largitus est. Dis
Abbreviated transcription (Latin):
nis tẽpestas. cuncta ꝓsternit. ita cuncta c̃sumunt
ẽplũ etiã p̃cellentissimi pontificis martini in¬
cendio cremant. Tunc primũ nortmannorũ
classis ut aiunt ligeris attigit litora. Codẽ an¬
no egil abba monasterii prumiensis c̃stituit᷑.
irta hec tẽpora. carolus pippinũ regẽ aqͥtaniȩ
nepotẽ suũ ipsis aquitanis eũ ꝓdentib eo qđ
pace soluta eadẽ ꝓuincia a suis indigenis uas¬
taret᷑. et multa illic mala impune patrarent᷑.¬
coepit. et captũ cũ c̃silio ep̃orũ et ꝓcerũ atton¬
dit. et habitu monachico indutũ. suessionis in
monasteriũ sc̃ĩ medardimisit. Inde duob mo¬
nachis in hoc c̃sentientib simul et opẽ ferentib
fuga di lapsus ẽ. Sed iterũ captus. insilua nectis
castro munitissimo custodiȩ mancipat᷑. Euit uͦ
iste pippinus filius pippini filu ludouuici impe¬
ratoris. De qͦ ferunt qđ eũ pat̾dũ adhuc puerilis

Expanded text:
nis tempestas cuncta prosternit, ita cuncta consumunt. nis tempestas cuncta prosternit, ita cuncta consumunt. Templum etiam precellentissimi pontificis Martini incendio cremant. Tunc primum Nortmannorum classis, ut aiunt, Ligeris attigit litora. Eodem anno Egil abba monasterii Prumiensis constituitur. Circa haec tempora Carolus Pippinum regem Aquitaniae, nepotem suum, cępit, ipsis Aquitanis eum prodentibus, eo quod pace soluta eadem provintia a suis indigenis devastaretur et multa illic mala impune patrarentur; et captum cum consilio episcoporum ac procerum attondit et habitu monachico indutum Suessionis in monasterio sancti Medardi misit. Inde duobus monachis in hoc consentientibus simul et opem ferentibus fuga dilapsus est; sed iterum captus in Silvanectis castro munitissimo custodiae mancipatur. Fuit vero iste Pippinus filius Pippini, filii Ludowici imperatoris, de quo ferunt, quod eum pater, dum adhuc puerilis
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupat᷑. totãq ꝓuinciã. nec ñ et omnia reg¬
na italiȩ cũ ipsa romana urbe. quȩ et modo
et pauli spetiali quodã uenerat᷑ priuilegio.
et quondã ꝓpt̃ romani nominis inuictã po¬
tentiã. orbis terrarũ domina dicti fuerat. CA
rorũ ex hoc scło transut. et thietgaudus cathe
dis regina c̃iunx lotharii imperatoris. uene¬
rabilis et dõ acceptabilis matrona. quȩ tresfili¬
os lothario genuerat. uidelicet ludouuicũ.
tannicũ mare nauigio girantes. hostia lige¬
ris fluminis occupauer̃. et repentina irrup¬
tione ciuitatẽ nam netis inuadunt. omniaq
cedib incendiis ac rapinis depopulantes. pon¬
tisicẽ ciuitatis in ipso die sabbato sc̃i pasche
cũ baptismũ exmore celebraret. in basilica
inticiunt. derũq trucidant. omnẽq circũ quaq
regionẽ deuastantes. primũ andegauensẽ. de¬
inde turonicã occupant urbẽ. acuelut imma¬

Expanded text:
nuncupatur, totamque Provintiam nec non et omnia regnuncupatur, totamque Provintiam nec non et omnia regna Italiae cum ipsa Romana urbe, quae et modo et Pauli speciali quodam veneratur privilegio et quondam propter Romani nominis invictam potentiam orbis terrarum domina dicta fuerat. 847 opus, ex hoc seculo transiit, et Thietgaudus katheddis regina, crabilis et Deo acceptabilis matrona, quae tres filios Lothario genuerat, videlicet Ludowicum, Ltannicum mare navigio girantes ostia Ligeris fluminis occupaverunt et repentina irruptione civitatem Namnetis invadunt omniaque caedibus, incendiis ac rapinis depopulantes pontificem civitatis ipso die sabbato sancto paschae, cum baptismum ex more celebraret, in basilica interficiunt clerumque trucidant; omnemque circumquaque regionem devastantes primum Andegavensem, deinde Turonicam occupant urbem ac, velut inma
Abbreviated transcription (Latin):
nũ deducit᷑. ibiq in insula uixta hengilinheĩ
uita decedit. Inde medio matrico deportats.
in basilica sc̃i arnulfi honorabilit̃ sepulture man¬
lus indigne ferentes qđ regno pat̾no ꝑ omnia
priuati ẽent. exercitũ undequaq ẽtrahunt ac
mox frem bello aggrediunt᷑. apud fontaniacũ.
In qua pugna ita francorũ uires attenuate s̃ ac
famosa uirtus infirmata. ut ñ modo adampli¬
ficandos regni terminos. uerũ etiã nec ad ꝓprios
tuendos inposterũ sufficerent. Tandẽ ñ sine
graui dispendio suorũ carolus et ludouuicus:
uiser̃. et carolo occidentalia regna cesser̃ ab rit¬
tannico oceano. usq ad mosã fluuiũ. Ludo uuico
uꝰ orientalia. scilicet omnis germania. usq ad
rheni fluenta. et non nullȩ ciuitates cũ ad iacos¬
tib pagis trans rhenũ: ꝓpt̃ uini copiã. Porro lo¬
tharius. qͥ et maior natu erat et imperator ap¬
pellabat᷑ medius int̃ utrosq incedens. regnũ
sortitus ẽ qđ hactenus ex eo uocabulo lotharii

Expanded text:
num deducitur ibique in insula iuxta Inglinheim vita decedit. Inde Mediomatrico deportatus in basilica sancti Arnulfi honorabiliter sepulturae manlus indigne ferentes, quod regno paterno per omnia privat! essent, exercitum undequaque contrahunt ac mox fratrem bello adgrediuntur apud Fontaniacum. In qua pugna ita Francorum vires adtenuatae sunt ac famosa virtus infirmata, ut non modo ad amplificandos regni terminos, verum etiam nec ad proprios tuendos in posterum sufficerent. Tandem non sine gravi dispendio suorum Carolus et Ludowicus viviserunt. Et Carolo occidentalia regna cesserunt a Brittannico oceano usque ad Mosam fluvium, Ludowico vero orientalia, scilicet omnis Germania usque Rheni fluenta et nonnullae civitates cum adiacentibus pagis trans Rhenum propter vini copiam. Porro Lotharius, qui et maior natu erat et imperator appellabatur, medius inter utrosque incedens regnum sortitus est, quod hactenus ex eius vocabulo Lotharii
Abbreviated transcription (Latin):
rator meridie quiescebat. occupare nititur.
Rex astrepitu et clamore irruentiũ excitats.
lecto desilit. arma corripit. et cũ ꝑpaucis cos¬
poris sui custodib ad ostiũ domus turbatꝰ re¬
pentina irruptione ꝓtedit. aditũq ferro int̃¬
cludens. hoste aliminib arcet. Ad algi sussen¬
tiens ñ sine discrimine ostia domus eẽ pene¬
tranda. ab introitu pedẽ retrahit. palatiumꝙ
flãmis iubet exuri. Interea rex dextrassibi
dari petit. pacẽq obnixe deposcit. Cui re¬
sponsũ ẽ. ñ alit̃ petita impetaturũ. nisi pri¬
us iure iurando deuouisset. nũquã se dieb
uitȩ suȩ beneuenti fines intraturũ. neq ex
calũnia quã tunc patiebat᷑ uindictã aliquan¬
do exacturũ. Allatis itaq sc̃orũ pignoribus.
necessitate cõpulsus. sacramentũ qđ ab eo ex¬
igebat᷑ iurauit. statĩq postera die ab eneuento.¬

Expanded text:
rator meridie quiescebat, occupare nititur. rator meridie quiescebat, occupare nititur. Rex a strepitu et clamore irruentium excitatus lecto desilit, arma corripit et cum perpaucis corporis sui custodibus ad hostium domus turbatus repentina inruptione procedit aditumque ferro intercludens hostem a liminibus arcet. Adalgisus sentiens, non sine discrimine hostia domus esse penetranda, ab introitu pedem retrahit palatiumque flammis iubet exuri. Interea rex dextras sibi dari petit pacemque obnixe deposcit; cui responsum est, non aliter petita impetraturum, nisi prius iureiurando devovisset, numquam se diebus vitae suae Beneventi fines intraturum neque ex calumnia, quam tunc patiebatur, vindictam aliquando exacturum. Allatis itaque sanctorum pignoribus, necessitate constrictus sacramentum, quod ab eo exigebatur, iuravit statimque postera die a Benevento