comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
biq consudans ineganũ p̃frigidũ amnẽ
descendiss& obriguit. contractuq ner¬
uoꝵ pdeimꝰ mortifuit. Nnterea dariꝰ eũ
in aciẽ ꝑcedit. M ouebat hec multitudo
hofliũ eciã alexandrũ. maxime respec
tu paucttatis sue. qͥm uis iã pͥdem sexcen

Expanded text:
ibique cum sudans in Cydnum praefrigidum amnem ibique cum sudans in Cydnum praefrigidum amnem descendisset , obriguit contractuque neruorum proximus morti fuit. interea Darius cum in aciem procedit. mouebat haec multitudo hostium etiam Alexandrum mtu paucitatis suae, quamvis jam pridem, sexcen
Abbreviated transcription (Latin):
bello domuit. Inde ꝓfecturꝰ adꝑsicũ bellum
om̃s cognatos ac pxios suos int̾fecit. IN
exercitu eiꝰ fuere peditũ. xxxx. milia : duo¬
eqͥtũ .iiͦiͦi. milia. quingenti: naues .c. lxeeͤ.
Hac tã parua manu. uniu̾sarũ t̾rarũ orbem
utrũ ammirabiliꝰ sit qr uicerit. an qr ad gre¬
di aus fuerit. incertũ ẽ. P rimo eiꝰ cũ dario
rege congressu. sexcenta milia ꝑsarũ macie
fuere. q̃ ñ minꝰ arte alexeandri superata. qͣm
uirtute macedonũ: terga uerter̃. Magna
gͥ cedes ꝑsarũ fuit. In excercitu alexeandri¬
.c.xx. equites. & nouẽ tantũ pedites defuere :
Deinde cordien frigie cuutate que nunic sardis
uocitat᷑. ob sessã exepugnatãq cepit. ac di¬
reptioni dedit. Inde nutciato sibi darii
cũ magius copis aduentu. tinens angustias
qb merat locoꝵ. taurũ montẽ mira celeri¬
tate transeendit. & quingentis stadiis sub
una die cursu transmissis. tharsũ uenit.

Expanded text:
bello domuit. inde profecturus ad Persicum bellum bello domuit. inde profecturus ad Persicum bellum omnes cognatos ac proximos suos interfecit. in exeroitu eius fuere peditum XXXII milia, equitum nn milia quingenti, naues CLXXX. hac tam parua manu uniuersum terrarum orbem utrum admirabilius sit quia uicerit an quia adgredi ausus fuerit incertum est. primo eius cum Dario rege congressu sescenta milia Persarum in acie fuere, quae non minus arte Alexandri superata quam uirtute Macedonum terga uerterunt. magna igitur caedes Persarum fuit. in exercitu Alexandriet nouem tantum pedites defuere. deinde Gordien Phrygiae ciuitatem, quae nunc Sardis uocitatur, obsessam oppugnatamque cepit ac direptioni dedit inde nuntiato sibi Darii cum magnis copiis aduentu, timens angustias ibus inerat locorum, Taurum montem mira celeritate transcendit et quingentis stadiis sub uno die cursu transmissis, Tarsum uenit,
Abbreviated transcription (Latin):
nos bellicosissimꝰ ac strenussimꝰ habebat᷑. ut
cũ alexander magnꝰ disponere diceret᷑. ab
oriente descendens obtinere uiribꝰ affricã. atq
ĩde initaliã transuehi. Romani int̾ ceteros
duces t̾e in re publica sua optimos. hunc
p̃cipuũ fore. qͥ alexcaudri impetũ sustine¬
re poss& meditarentur Igitur alexan¬
der anuo ab urbe condita. ccce. xͦx.uͦi. patͥ
philippo successit inregnũ. qui pͥmã exꝑieu¬
tiã animi & uirtutis sue cõpressis celerit̾ gre¬
coꝵ motibꝰ dedit: quibꝰ auctor ut ab imꝑio
macedonũ deficerent᷑ demostenes orator. au¬
ro ꝑsarũ corruptꝰ execiterat. Itaq athenien¬
sibꝰ bellũ dep̃cantibꝰ remisit. quos insuꝑ etiã
multo metu soluit. thebanos cũ diruta cuuta¬
te deleuit: reliqͦs sub corona uendidit. cete¬
ras urbes achaie &e thessalie uestigales fecit.
Illyrios &e tracas. translato more ab hinc

Expanded text:
nos bellicosissimus ac strenuissimus habebatur, ut nos bellicosissimus ac strenuissimus habebatur, ut cum Alexander Magnus disponere diceretur ab Oriente descendens obtinere uiribus Africam atque inde in Italiam transuehi, Romani inter ceteros duces tunc in republica sua optimos hunc praecipuum fore qui Alexandri impetum sustinere posset meditarentur. Igitnr Alexander anno ab Vrbe condita ccccxxvɪ patri Philippo successit in regnum: qui primam experientiam animi et uirtutis suae conpressis celeriter Graecorum motibus dedit, quibus auctor, ut ab imperio Macedonum deficerent, Demosthenes orator auro Persarum corruptus exstiterat. itaque Atheniensibus bellum deprecantibus remisit, quos insuper etiam multae metu soluit; Thebanos cum diruta ciuitate deleuit, reliquos sub corona uendidit; ceteras urbes Achaiae et Thessaliae uectigales fecit; Illyrios quoque et Thracas translato mox abhinc
Abbreviated transcription (Latin):
longũ agere pompe ordinẽ p̃ceper̃. Eex¬
centis aũ equi tibꝰ romanis in obsidatũ receptis.
oneratos ignominta. ceteris rebꝰuacuos.¬
consules remiser̃. Quid de exaggeranda
huiꝰ fedissimi federis macula uerbis laborem.
qui tacere maluissem: N odie Romani
aut om̃mo ñ eẽnt: aut samuto dominante.
seriurent: si fidem federis qͣm sibi seruari
asubiecus uolunt. ipsi subiecti samnitibꝰ
secrianissent. Mosteriore anno u sinnguñ
romani firmatã cũ samttubꝰ onetionẽ. cosa
inbellũ cogunt. Q d papirio consulest¬
sistente cõmissũ: magnas strages utriq po¬
płi dedit: Cũ hincara recentis infanue.
unde gła paeme iuctors pugnantes
stinular&. U andẽ romani ꝑtinacit᷑ morieu¬
do uicer̃. nec cedi parit̾ uł cedere deslicer̃. nͥ¬
pꝰqͣm iuctis samuitibꝰ. ⁊ capto duce eoꝵ. iugũ
pulso inde samnitico p̾sidio. expugnauit &¬
cepit. Hic aũ papiriꝰ adeo tẽapud roma¬

Expanded text:
longum agere pompae ordinem praeceperunt. sexlongum agere pompae ordinem praeceperunt. sexcentis autem equitibus Romanis in obsidatum receptis oneratos ignominia, ceteris rebconsules remiserunt. Quid de exaggeranda huius foedissimi foederis macula uerbis laborem, qui tacere maluissem? hodie enim Romani aut omnino non essent aut Samnio dominante seruirent, si fidem foederis, quam sibi seruari a subiectis nolunt, ipsi subiecti Samnitibus seruauissent. Posteriore anno infringunt Romani firmatam curii Samnitibus pactionem eosque in bellum cogunt, quod Papirio consule insistente commissum magnas strages utriusque populi dedit. cum hinc ira recentis infamiae, inde gloria proximae uictoriae pugnantes instimularet, tandem Romani pertinaciter moriendo uicerunt; nec cm victis Samnitibus et capto duce eorum, jugupulso inde Samnitico pcepit. hic autem Papirius adeo tunc apud Roma
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco ꝓconuenientia tẽꝑͥuͭ romana subitiã.
NNO ab urbe condita. ccͦcc. xͦxuͦi:
cauliuas furculas satis celebres & famosas.
insignis romanoꝵ fecit uifamia. Nã supi¬
orł bello. dex. milia samnitũ fabio magistio
equitũ pugnã conserente cecidissent. circũ¬
spectiori cura samuites ae magis instrueto
apparatu. apud caudinas furculas conseder̃.
Ubi cũ ueturiũ ⁊ postumiũ consules. om̃sq co¬
pias romanoꝵ angustiis locoꝵ armisq clau¬
sissent. pontiꝰ dux eoꝵ intantũ ab usus est
iuctorie securitate. ut herenmũ patrẽ con¬
sulendũ putar&. utrũ occid& clausos. aut
parcer& subiugatis. Ut uiuos tam̃ dedeco¬
ri reseruar&. elegit. NRomanos enĩ autea
sepissime uinci & occidi. numqͣm aũ capi:
augͣ deditioneni cogi pocuisse constabat.
taq saminites uictoria potiti. uiuu̾sũ exerci
lioribꝰ oꝑun̾tis obueretumda corpoꝵ tegenda
concessis. sub iugo missũ seruitioq subiectũ.

Expanded text:
hoc loco pro conuenientia temporum Romana subiciam. Anno ab Vrbe condita CCCCXXVI Caudinas furculas satis celebres et famosas insignis Romanorum fecit infamia. nam cum superiore bello uiginti milia Samnitum Fabio magistro equitum pugnam conserente cecidissent, circumspectiore cura Samnites ac magis instructo apparatu apud Caudinas furculas consederunt; ubi oum Veturium et Postumium consules omnesque copias Romanorum angustiis locorum armisque clausissent, Pontius dux eorum in tantum abusus est uictoriae securitate, ut Herennium patrem consulendum putaret, utrum occideret clausos an parceret subiugatis: ut uiuos tamen dedecori reseruaret, elegit. Romanos enim antea saepissime uinci et occidi, numquam autem capi aut ad deditionem cogi potuisse constabat. itaque Samnites nictoria potiti uniuersum exercitlioribus operimentis ob uerecunda corporum tegenda co
Abbreviated transcription (Latin):
.xxc. & uno imꝑatuit. Iic ꝑ qͣdratũ disci¬
pulũ apłoꝵ: c aristiden atheniensem. ui¬
rũ fide sapientiaq plenum: & ꝑ serenum
graniũ legatũ libris de xp̃rana religione
compositis. instructꝰ atq eruditꝰ. p̾cepit
ꝑ epłam ad minutiũ fundanũ ꝓ consule̾
asiȩ datã. ut nemini licer& xpianos sine
ob iectu criminis aut ꝓbatione dãpnare
demq continuo pat̾ patriȩ insenatu
ultra morem maioꝵ appellatur: & unor
eiꝰ augustaͣ. Adrianꝰ rem publicam ius¬
tissimis legibꝰ ordinauit. bellũ contra
sauromatas gessit & uicit. Iudeos saue
ꝑturbatione scelerum suoꝵ exagitatos
& palestina ꝓuincia quondã suã depo¬
pulantes: ułtima cȩde ꝑdomuit. Wltꝰq
est tepͣtanos qͦs illi cocheba duce. cur sibi
aduersum romanos ñ ad sentarentur.
excrticiabant. I recepitq necui iudeo
introeundi hierosolimã eẽt licentia. xpta¬
nis tantũ cuitate ꝑmissa. qͦm ipse in opti.¬
mũ statũ muroꝵ exetructione reparauit.

Expanded text:
uit. hic per Quadratum discipulum apostolorum et Aristidem Atheniensem, uirum fide sapientiaque plenum, et per Serenum Granium legatum libris de Christiana religione conpositis instructus atque eruditus, praecepit per epistulam ad Minucium Fundanum proconsule Asiae datam ut nemini liceret Christianos sine obiectu criminis aut probatione damnare; idemque continuo pater patriae in senatu ultra morem maiorum appellatur et uxor eius Augusta. Hadrianus rempublicam iustissimis legibus ordinauit; bellum contra Sauromatas gessit et uicit. Iudaeos sane, perturbatioae scelerum suorum exagitatos et Palaestinam prouinciam quondam suam depopulantes, ultima caede perdomuit, ultusque est Christianos, quos illi Cocheba duce, cur sibi aduersum Romanos non adsentarentur, excruciabant; praecepitque, ne cui Iudaeo introeundi Hierosolymam esset licentia, Christianis tantum ciuitate permissa: quam ipse in optimum statum murorum exstructione reparauit
Abbreviated transcription (Latin):
hit᷑ in galliã seuerꝰ esyria: ad tercium
cuule bellum. Uiiu̾ enĩ ia rome aduer¬
sꝰ ulianũ: aliud insyria contra piscen¬
ninũ gesserat: cerciũ clodiꝰ albinus uili¬
ani inoccidendo ꝑtinacesociꝰ: qui se in
galliã cesarẽ fecerat. suscitabat. Ib uiꝰ
bello multũ utrĩq romani faugͥnis fusũ ẽ.
Nibinꝰ tam̃ apud lugdunũ. oppressꝰ & int̾¬
fectꝰ est. Seuerꝰ uictor in brittannias de¬
fectu pene omiũ socioꝵ erahit᷑. nbi mag¬
nis grauibꝰq p̾liis sepe gestis. receptam
parte insule acet̾is indomttis gentibꝰ ual¬
lo clistingnendam putauie. N taq mag¬
nã fossam firmissimũ uallum crebris in
apud eboracum oppidum morbo obiit.
RReliquit duos filios: bassianum & getã.
Q uoꝵ geta hostis publicꝰ iudieatꝰ interiit.
bassianꝰ antonini cognomi ne assũpto regno
potitꝰ est.
FINo ab urbe condita decce. Ix. scdo:¬
Qutteliꝰ antoninꝰ bassianꝰ. idemq caragalla

Expanded text:
hitur in Galliam Seuerus e Syria ad tertium hitur in Galliam Seuerus e Syria ad tertium ciuile bellum; unum iam enim Romae aduersus Iulianum, aliud in Syria contra Pescennium gesserat, tertium Clodius Albinus, Iuliani in occidendo Pertinace socius, qui se in Gallia Caesarem fecerat, suscitabat; cuius bello multum utrimque Romani sanguinis fusum est. Albinus tamen apud Lugdunum oppressus et interfectus est. Seuerus uictor in Britannias defectu paene omnium sociorum trahitur. ubi magnis grauibusque proeliis saepe gestis receptam partem insulae a ceteris indomitis gentibus uallo distinguendam putauit. itaque magnam fossam firmissimumque uallum, crebris inapud Eboracum oppidum morbo obiit. reliquit duos filios, Bassianum et Getam: quorum Geta hostis publicus indicatus interiit, Bassianus Antonini cognomine adsumpto regno potitus est. 504 Anno ab Vrbe condita DCCCCLXII Aurelius Antoninus Bassianus idemque Caracalla
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Iulianꝰ intͥfecto ꝑtinace. inuasit im¬
ꝑiũ. S moxe aseuero apud pontẽ mul¬
biũi bello ciuili uict& intfectꝰ est: mense
cem ce iulianum: uuꝰ annꝰ ab sũptꝰ est.
seuerꝰ genere affer. tripolitanꝰ ab oppi¬
do septi: qͥse ex nomine imꝑatoris quẽ
occisum ultꝰ fuerat. ꝑtinacem appellari
uoluit : septimꝰ decimus ab augusto. desti
antus. Hic natura seuus. multis semꝑ bel¬
lis lacessitꝰ: fortissime quidem s laborio¬
nigrum qui inȩgypto & syria ad tyran¬
nidem aspirauerat: apudcizicũ uicit
& int̾fecte. Iudeos & samaritas rebella
re conantes. ferro cohercute. Parthos.
arabas. arab enosq suꝑauit. Quinta
pꝰ neronem ꝑsecittione xpianos exccru¬
ciauit: plurimiq scoꝵ ꝑ diuersas puin¬
cias martirio coronati st̃. Hane p̾fanaͣ
in xpianos o eccłam dei p̃sũptionem
seueri: celestis ultio euestigio acta sub¬
seqͥtur. Mã continuo rapit᷑ uł potiꝰ retra¬

Expanded text:
est. lulianus interfecto Pertinace inuasit imest. lulianus interfecto Pertinace inuasit imperium sed mox a Seuero apud pontem Muluium bello ciuili uictus et interfectus est mense cem et Iulianum unus annus absumptus est. Seuerdo Lepti: qui se ex nomine imperatoris, quem occisum ultus fuerat, Pertinacem appellari voluit, septimus decimus ab Augusto, destitannis tenuit. Hic natura saevus, multis semper bellis lacessitus, fortissime quidem Nigrum, qui in Aegypto et Syria ad tyrannidem aspiraverat, apud Cyzicum vicit, et interfecit. Judaeos et Samaritas rebere conantes ferro cohercuit. Parthos Arabas Adiabenosque superauit. quinta post Neronem persecutione Christianos excruciauit, plurimique sanctorum per diuersas prouincias martyrio coronati sunt. hanc profanam in Christianos et Ecclesiam Dei praesumptionem Seueri caelestis ultio e uestigio acta subsequitur. nam continuo rapitur uel potius retra
Abbreviated transcription (Latin):
luciꝰ antoninꝰ cõmodꝰ. qͥntꝰ decimꝰ ab au¬
gufto: patͥ successit in regnũ. mansitq in
eo annis. xiii. Eduers germanos bellũ
felicit᷑ gessit: cȩterũ ꝑ oma luxuriȩ & ob¬
scenitatis dedecore deprauatꝰ. gladiatoriis
qͦq armis sepissime inludo depugnauit. &
in amphiteatro feris sese frequent᷑ obiecit.
Int̾fecit eciã qͣm plurimos senatores: maxxime
qͦs animaduerete nobilitate in dustriaq ex¬
cellere. Et lagitia regis: pena urbis inseqͥt᷑.
Ma fulmine capitolium ictum  ex qͦ fͣlaminatio¬
facta bibliotecã illã maioꝵ cura studioq
cõpositã : ȩdesq alias uacta sitas. rapacitur¬
bine coneremauit. Deinde aliud incendiũ
pꝰea romȩ excortu. edem ueste & pala cium
plurimãq urbis parte solo coequauit. Cõ¬
modꝰ. cunctis in cõmodꝰ: indomo ueftilian
strangulatꝰ interisse fert᷑: hostis generis
humani etiã uiuus iudicatꝰ. P ost hc̃ asena¬
iuliani iuris ꝑtti scelere in palatio occis

Expanded text:
Lucins Antoninns Commodus quintus decimus ab Augusto patri successit in regnum mansitque in eo annis xiii. aduersus Germanos bellum feliciter gessit. ceterum per omnia luxuriae et obscenitatis dedecore deprauatus, glaquoque armis saepissime in ludo depugnavit, et in amphitheatro feris sese frequenter objecit; interfecit etiam quamplurimos senatores, maxime quos animadvertit nobilitate industriaque excellere. Flagitia regis poena Urbis insequitur. Nam fulmine Capitolium ictum, ex quo facta inflammatio bibliothecam illam, majorum cura studioque compositam, aedesque alias juxta sitas, rapaci turbine concremavit. Deinde aliud incendium, postea Romae exortum aedem Vestae et Palatium plurimamque Vrbis partem solo coaequauit. Commodus cunctis incommodus in domo Vestiliani strangulatus interisse fertur, hostis generis humani etiam unius iudicatus. Post hunc a senaIuliani iuris periti scelere in palatio occisus
Abbreviated transcription (Latin):
inntẽ ꝑantior. qͥ etiã nouereã sua̾ uliam
urcorem duxerit. IH ic contra parthos bel¬
lum moliens. int̾ edissem &e carras abhosti¬
bꝰ circũuentꝰ. occis est. Iẜ ost hẽ nonꝰ decimnꝰ
erat. cũ filio riadomeno inuasio imꝑui. s
emenso arino continuo apud archelaidem
militari tumultu occisus est.

Expanded text:
intemperantior, qui etiam novercam suam Juliam uxorem duxerit. 505 Hic, contra Parthos bellum moliens, inter Edessam et Carras, ab hostibus circumventus, occisus est. Post hunc nonus decimus erat, cum filio Diadumeno invasit imperium. Sed emenso anno continuo apud Archelaidem militari tumultu occisus est.
Abbreviated transcription (Latin):
gui discant ferre dominatũ. Eꝯ unima¬
q impii tociꝰ ad unũ redacta. songe aliud
ois homines iiuendi g̾enꝰ sub eant: ut
oins humilts placerestudeant : ñinsoleitt᷑
offendere. En ad tã salubr eni humilita¬
tis doc tͥnã. magistro opꝰ est. Itaq opor¬

Expanded text:
gium, discant ferre dominatam, summagium, discant ferre dominatam, summaque imperii totius ad unum redacta longe aliud omnes homines uiuendi genus subeant, ut omnes humiliter placere studeant, non insolenter offendere. sed ad tam salubrem humilitatis doct
Abbreviated transcription (Latin):
li. acuubꝰ cesar occiditur. I ncedem unuꝰ.
trahuttur agitia conscioꝵ. Certum
eium erat. quia cesar indigne ꝑ emptꝰ
plures habe possoe ultores. plurtinaq no¬
bilitas una simul eatena sceleris copulat᷑.
ne forte tanta maloꝵ materia ñ bellimag.¬
nitudine suppleatur. s uindicte breuita¬
te tenuet᷑. Med ea̾ illã fabule fer̃ dentes
quosda occisi seuisse serpentis. eqͥbꝰ quasi
copetens semini seges. arm̃ati homines
tͥra emerserit. seseq itiuiee m̃ox pug¬
nanidõ pftrauerutt. Ꝙ quicleta hoc poe
cesare occiso quanta de citeribꝰ eiꝰ agmina
armata par turiit. quanta bella itcesfemo¬
niu̾ nusere feciuiditatis. non segencta¬
& tam̃ hoꝵ om̃iui maloꝵ inttiu̾ supbra est.
Tnde ẽxarser̃ bella enulia. unde tterum
pullular. Non gͦ inusta cedes est. coꝵ
Nqui eã in iuste consectantur. si ambitionis
emulatio ꝑ ipsas atq in ipsis & agicur &
pututur. donec qui detrectauere colle¬

Expanded text:
li a ciuibus Caesar occiditur, in caedem unius li a ciuibus Caesar occiditur, in caedem unius trahuntur agmina consciorum. certum enim erat, quia Caesar indigne peremptus plures habere posset ultores; plurimaque nobilitas una simul catena sceleris copulatur, ne forte tanta malorum materia non belli magnitudine suppleatur sed uindictae breuitate tenuetur. Medeam illam fabulae ferunt dentes quondam occisi seuisse serpentis, e quibus quasi conpetens semini seges armati homines terra emerserint seseque mox inuicem pugnando prostrauerint. equidem hoc poetRoma Caesare occiso quanta de cineribus eius agmina armata parturiit! quanta bella in testimonium miserae fecunditatis nen legendatamen horum omnium malorum initium superbia est: inde exarserunt bella ciuilia, inde iterum pullularunt. non ergo iniusta caedes est eorum, qui eam iniuste consectantur, si ambitionis aemulatio per ipsos atque in ipsis et agitur et punitur, donec qui detrectauere colle
Abbreviated transcription (Latin):
taurat. auctoribꝰ bruto & cassio. conscio
fuisse ampliꝰ quã. lͣe. conscios fer̃. Huobrir¬
ti & gaiꝰ cassiꝰ. aliiq socii str⁊ctispugio¬
nibꝰ. incapitoliũ̃ secesser. Puu delibatũ
est. utrũ capitolium cũ auctoribꝰ cedis de¬
buissoe incetidi. E orpꝰ eius raptumꝰ. ppłs
dolor  stunulatꝰ. inforo fraginentis tribr¬
naliũ ac subsellioꝵ cremauit. Percensuit
latitudinẽ regni sui roma eladibꝰ suis. att
in sua conuersa cȩdem. singulas quasq
gentes ibidem ubi domuit iuindicauit.
Asie. curope atq africe : ñ dicõ tribꝰ mun¬
di partibꝰ s totis trium partu angulis.
edidit gladiatores suos. eriatiq inimi¬
cis. spectaculũ misere ultionis exibuit.
Mec tam̃ suffecit. ipsas quoq eũ auctoribꝰ
causas. fuisse consumntas. recidiua senunta
in eo dem agro germinant. magna con¬
tinuo metentibꝰ ma loꝵ iticrenta cuͣ
magno sucdore factura. Uictor ciuilis bel¬

Expanded text:
taurat, auctoribus Bruto et Cassio, conscio taurat, auctoribus Bruto et Cassio, conscio fuisse amplius sexaginta conscios ferunt. duo Bruti et C. Cassius aliique socii strictis pugionibus in Capitolium secesserunt. diu deliberatum est, utrum Capitolium cum auctoribus caedis oporteret incendi. corpus eius raptum populus dolore instimulatus in foro fragmentis tribunalium ac subselliorum cremauit. Percensuit latitudinem regni sui Roma oladibus suis atque in suam conuersa caedem singulas quasque gentes ibidem, ubi domuit, uindicauit. Asiae Europae atque Africae, non dico tribus mundi partibus sed totis trium partium angulis edidit gladiatores suos feriatisque inimicis spectaculum miserae ultionis ingessit. nec tamen sufficit ipsas quoque cum auctoribus causas fuisse consumptas; recidiua semina in eodem agro germinant, magna continuo metentibus malorum incrementa cum magno sudore factura: uictor ciuilis bel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit. S tatunq aduersus pompeios du¬
os & labienũ atq attiũ uarũ. multa bella
& uaria sorte gessit. Ultiubellũ apud
mandã flumen gestũ est. uͥ tantis uiribꝰ
dimicatũ. tantaq cedes acta ẽ: ut cęsar
qͦq ueteranis etiã suis cedere ñ erubescen
tibꝰ. cũ cedi cogiq aciẽ suã cerner&e. p̾ue¬
nire mortem. futurũq uicti dedecꝰ co¬
gitaroe. cũ subito uersus infugã. pompe¬
loꝵ cessit excercitꝰ. & quidem eo die hoc
bellũ actũ est: quo pompeiꝰ pat᷑ ab ur¬
be bellũ gesturꝰ aufugerat. Quattuorq
annis hoc bellũ cuule indesinent᷑ toto or¬
be tonuit. titꝰ. labienꝰ. & altiꝰ: uarꝰ. inacie
cesi st̃. G ncius pompeiꝰ cũ. cͣ. equitibꝰ
aufugit. Er̃ eiꝰ sexctꝰ pompeiꝰ. contracta
celeiit᷑ non parua lusitanoꝵ manu. cũ
homini cecle cesare opprignante. ua.
esar romã rediit. Ubi dũ rei publicȩ
ftatuͣ contra exempla maiorũ clem̾ter inis¬

Expanded text:
peruenit statimque aduersus Pompeios duperuenit statimque aduersus Pompeios duos et Labienum atque Attium Varum multa bella et uaria sorte gessit. ultimum bellum apud Mundam flumen gestum est, ubi tantis uiribus dimicatum tantaque caedes acta, ut Caesar quoque, ueteranis etiam tibus, cum caedi cogique aciem suam cerneret, praevenire morte futurum victi dedecus cogitarit, cum subito versus in fugam Pompeiorum cessit exercitus. Et quidem eo die hoc bellum actum est, quo Pompeius pater ab Urbe bellum gesturus aufugerat, quatuorque annis hoc bellum civile indesinenter toto orbe tonuit. Titus Labienus, et Attius Varus in acie caesi sunt. G. Pompeius cum centesimo equite aufugit: frater ejus Sextus Pompeius, contracta celeriter non parva Lusitanorum manu, cum hominum caede, Caesare oppugnante, vi esar Romam rediit. ubi dum reipublicae statum contra exempla maiorum clementer Îns
Abbreviated transcription (Latin):
mersus necatꝰq est. corpꝰq eiꝰ allitꝰ deuolu¬
tũ: indicio loricgauree cognitũfuit. Qua
cesar alexandriã transmissa. al excandri¬
uos oĩis adlelitionem desꝑatione cõpulit.
regnũq eg ypti cleopatre dedit¬
¶ Unde syrã ꝑuagatꝰ. phartacẽ
Sinponto uicit. ꝑ ostea uͦ
qͥm romã uenit. dictator & consul creatꝰ.
in africã transiit. &e apud tapsũ cũ iuba
sese apud utica occidit: iuba ꝑ cussori uigu¬
lum pͥcio dato p̾buit. Petreiꝰ. eodem segla¬
dio pfodit. Ecipio innaui qua adhispa¬
niam fugere contendens. uento coactꝰ.
in afric̾a redierat. sem& ipsũ iugulauit.
neacdem naui: titꝰ etiã torquatꝰ occisus est
Tesar. pompei ue potes. filiãq pompeiam.
simul cũhis. faustum. silla & afratũ. &
petreii filiũ iussit occidi. ¶ nde quattuor
triũphis urbem ingressus: lisposito recuꝑa¬
toq rei publice statu. continuo inhispanias

Expanded text:
mersus, necatusque est. Corpus ejus ad littus devolumersus, necatusque est. Corpus ejus ad littus devolutum, indicio loricae aureae cognitum fuit. Qua Caesar Alexandriam praemissa Alexandrinos omnes ad deditionem desperatione conpulit regnumque Aegypti Cleopatrae dedit. inde Syriam peruagatus Pharnacem in Ponto uicit. postea uero quam Romam uenit, dictator et consul creatus in Africam transiit et apud Thapsum cum Iuba sese apud Vticam occidit; Iuba percussori iugulum pretio dato praebuit, Petreius eodem se gladio perfodit; Scipio in nani, qua ad Hispaniam fugere contendens uento coactus in Africam redierat, semet ipse iugulauit. in eadem nani etiam T. Torquatus occisus est. Caesar Pompei Magni nepotes filiamque Pompeiam simulque cum his Faustum Sullam et Afranium et Petreium filiam iussit occidi. inde quattuor triumphis Vrbem ingressus, disposito recuperatae reipublicae statu continuo in Нispanias
Abbreviated transcription (Latin):
lia libroꝵ tunc fuisse. ac ꝑ hoc euasisse cre¬
clatur Cesar postea insulam ubi farꝰ est
cepit. s oa chillas cũ gauinianis militibꝰ
uenit: ingens pugna cõmissa est. Wag̃¬
na ibi cesarianoꝵ militũ multitudo ceci¬
dit. Omsetiã int̾fectores pom¬
peii int̾fesgi st̃. C esar uisistentium mi¬
litũ hostũi pressus sc apham ascendit. Qa
more pondere subsequentiũ grauata ac
mersa: ꝑ. cc. passus ad naue̾ una manu
eleuata. qua chartas tenebat. natando
ꝑuenit. Mode nauali certamine pulsatꝰ.
magna facilitate classemregiã depressit
ac cepit. Mlexandinus petentibꝰ regem
reddidit. monitu ut mnagis anucitiã r oma¬
naͣ quã arma exꝑiri studer&.q Qui
tam̃ ilico ut liber fuit. ħ ellũ intulit. G:
continuo cũ toto exercitu suo & ipse deletꝰ
est. N aͥ. ꝯeͣx. milia hominũ in eo bello ce
cccidisse dicunt᷑. Rex ipse ad olescens. seã¬
pha exceptꝰ ut fuger&. multis insilientibꝰ

Expanded text:
lia librorum fuisse ac per hoc euasisse credatur. Caesar postea insulam, ubi Pharos est, cepit. eo Achillas cum Gabinianis militibus uenit. ingens pugna commissa est: magna ibi Caesarianorum militum multitudo cecidit, omnes etiam interfectores Pompei interfecti sunt. Caesar ui insistentium hostium pressus soapham escendit: qua mox pondere subsequentium grauata ac mersa, per ducentos passus ad nauem una manu eleuata, qua chartas tenebat, nando peruenit, mox nauali certamine pulsatus, magna felicitate classem regiam ant depressit aut cepit. Alexandrinis petentibus regem reddidit monitum, ut magis amicitiam Romanam quam arma experiri studeret; qui tamen ilico ut liber fuit bellum intulit, sed continuo cum toto exercitu suo et ipse deletus est. nam uiginti milia hominum cecidisse dicuntur. Rex ipse adolescens scapha exceptus ut fugeret, multis insilientibus
Abbreviated transcription (Latin):
regios thesauros uacuos e̾e ostendent. & in
uidiã cęsaris popłm concitarent.
reterea achilles duax regius. imbutꝰ se¬
mel pompeii sangͥne: cesaris qͦq mediti¬
batur. Nã usłꝰ excercituͣ dimittere cui p̃e¬
rat. xex. milia nulitu armatoꝵ: non mo¬
do spreuit imꝑiũ. uerũ etia aciem direxeit
Inipso p̃lio regia classis forte subducta
ussit. E ingulare: ꝓfecto¬
or
monimtũ stadii cureq maioꝵ sqͥ tot
tantaq illustriũ ingenioꝵ oꝑa conges¬
serant. Unde qualib& hodiq intem¬
plis eretent que & nos ucdimꝰ armaria
libroꝵ. quibꝰ direptis. exeinauita ea a.
nr̃is hominibꝰ nr̃is temꝑibꝰ memorent.
qđ quidem uerũ est. tam̃ bonestiꝰ credit᷑.

Expanded text:
regios thesauros uacuos esse ostenderent et in inuidiam Caesaris populos concitarent. Praeterea Achillas dux regius inbutus semel Pompei sanguine Caesaris quoque necem meditabatur. Nam iussus exercitum dimittere cui praeerat •XX• milium armatorum, non modo spreuit imperium, uerum et aciem direxit. In ipso proelio regia classis forte subducta sit, singulare profecto monumentum studii curaeque maiorum, qui tot tantaque inlustrium ingeniorum opera congesserant. unde quamlibet hodieque in templis extent, quae et nos uidimus, armaria librorum, quibus direptis exinanita ea a nostris hominibus nostris temporibus memorent — quod quidem uerum est —, tamen honestius creditur
Abbreviated transcription (Latin):
coegisse referat᷑. pugnantes omino ñ senserini.
ꝑ acta aũ ad thrasumenũ ruina: sequit᷑ pug¬
na cannensis: quã uisfabii maxximi dictato¬
ris tẽpꝰ mediũ fuerit. qͥ impetũ hannibalis cunc¬
tando tardauit.
luciꝰ emilius paulus & publiꝰ terentiꝰ. uar¬
ro consules: contra hantubalem missi: impa¬
tientia marronis consulis infelissime apud can¬
nas uicũ apuliȩ. omͣs pene romane spei uires
ꝑdider̃. Iã inea pugna. xxl. qͥttuor milia ro¬
manoꝵ intfectast̃. Quã qͣm or de excerettu
hantubalis magna parscesa ẽ: nullo tam̃ pu¬
nico bello romani adeo ad extremũ int̾neci¬
onis acdlucti st̃. Periit enum ineo consul e¬
nuliꝰ paulus: consulares au p̃torii uiri.xx.¬

Expanded text:
coegisse referatur, pugnantes omnino non senserint. coegisse referatur, pugnantes omnino non senserint. factam ad Trasumennum ruinam sequitur pugna Cannensis, quamuis Fabii Maximi dictatoris tempus medium fuerit, qui impetum Hannibalis cunctando tardauit. Aemilius Paulus et P. Terentius Varro consules contra. Hannibalem missi inpatientia Varronis consulis infelicissime apud Cannas Apuliae uicum omnes paene Romanae spei uires perdiderunt. nam in ea pugna XLIIII milia Romanorum interfecta sunt, quamquam et de exercitu Hannibalis magna pars caesa est. nullo tamen Punico bello Romani adeo ad extrema internecionis adducti sunt. periit enim in eo consul Aemilius Paulus, consulares aut praetorii uiri uig
Abbreviated transcription (Latin):
effudit: ut turbata agmuia uix ariis pe¬
tentis. insita se castra colligerent. Peinde
reddidissent: rurs uolentior fusa tempes¬
tas. maiore metu audaciã mortaliũ eoercuit
t̾ritosq exercitꝰ: refugere intentoria coegit.
Tunc conuersꝰ in religionem hantubal fert᷑
tatem ñ dari: modo potestacem. espon¬
cleant nunc mͥ obtrectatores noui.hoclo¬
co hannibalem ad capessencdam subr uendãq
romã. utrũ romana obsticit fortitudo: an
dedignant᷑ fateri: qđ hannibal & uictor
execimuit. & cedens ꝓbauit. ¶ut sustam
diuinã tutelã ꝑ pluuiã le celo uenisse ma¬
nifestũ est: ipsa aũ pluuiã oportunis &e ne¬
sciri. nec negari posse exxislimo: macime
nc̃. quando ad docuñitũ potentiȩ eiꝰ eũ sicci¬
tate turbante pluuiã poscere assidue con¬
tingit : & alternis uicibꝰ te̾ gentiles. nunc
xpͣiani rogane. nec unquã etiã ipsis testibꝰ
factũ est. ut optati Umbres suꝑueniane.

Expanded text:
effudit, ut turbata agmina uix armis reeffudit, ut turbata agmina uix armis retentis in sua se castra colligerent. deinde in aciem redissent, rursum uiolentior fusa tempestas maiore metu mortalium audaciam cohercuit territosque exercitus refugere in tentoria coegit. tunc conuersus in religionem Hannibal dixiss uoluntatem non dari, modo potestatem. Respondeant nunc mihi obtrectatores ueri Dei hoc loco: Hannibalem a capessenda subruendaque Roma utrum Romana abstinuit fortitudo an dedignantur fateri, quod Hannibal et uictor extimuit et cedens probauit ac — si istam diuinam tutelam per pluuiam de caelo uenisse manifestum est, ipsam autem pluuiam opportunis et nesciri nec negari posse existimo: maxime nunc — quando ad documentum potentiae eius, cum siccitate turbante pluuiam poscere adsidue contingit, et alternis uicibus nunc gentiles nunc Christiani rogant nec umquam etiam ipsis testibus factum est, ut optati imbres superueniant
Abbreviated transcription (Latin):
pit. Quaͣ cum i pridem obsedissoe. ar¬
chimedis sy racusani enus adiirabili in¬
genio p̃diti. machims repulsus: expugna¬
re ñ potuit. I ecimo anno pꝰ quã hannibal¬
iitaliã uenerat. gneo fuluio. publioseon¬
sulibꝰ. hanubal de campanta mouit exer¬
citũ. Et eum inigetta clade omniũ ꝑsedeci¬
nu suefanũq agru ualatina ꝑfectꝰ ada¬
nienũ fluuĩ. tribꝰ milibꝰ ab urbe consedit.
incredibili totiꝰ euitatis mecu. consenatu
popłoq diuersis curis crepido. matrone
quoq amentes pauore. ꝑ ꝑpugnacula cur¬
rerent. & conuchere inmuros fadea. pri¬
meq ꝓ muris pugnare gestirent. I pse
aũ cum exxpeditis equitibꝰ usq adportã col¬
liniã infestꝰ accessit. Ieuide omͣs copras in
aciem direeit. E ed & consul. fuluiꝰq
ꝑconsul: non detractauere pugna. At
ubi exxposite utrĩq acies constiter᷑. iticons¬
pectu rome pmiũ uictoris future. tantꝰ
subito se ymber enubibꝰ grandine miaxtꝰ

Expanded text:
pit, quam cum iam pridem obsedisset, Arpit, quam cum iam pridem obsedisset, Archimedis Syracusani ciuis admirabili ingenio praediti machinis repulsus expugnare non potuit. decimo anno pin Italiam venerat, Gneo Fulvio Publio consule, Hannibal de Campancitum et cum ingenti clade omnium per Sedicinum Suessanumque agrum uia Latina profectus ad Anienem, fluuium tribus milibus ab Vrbe consedit incredibili totius cinitatis metu, cum senatu populoque diuersis caris trepido matronae quoque amentes pauore per propugnacula currerent et conuehere in muros saxa primaeque pro muris pugnare gestirent. ipse. autem cum expeditis equitibus usque ad portam Collinam infestus accessit, deinde omnes copias in aciem direxit. sed et consules Fuluiusque proconsule non detrectauere pugnam. at ubi expositae utrimque acies constiterunt, in conspectu Romae praemium uictoris futurae tantus se subito imber e nubibus grandine mixtus
Abbreviated transcription (Latin):
rat: E enatꝰ in curia: om̃is peue noruciꝰ
uidebat᷑. I ostremo cũ ita iniminutis frae¬
tisq omibꝰ desperabat᷑. ut consilui de re¬
linquenda italia subiret᷑. eo tẽpore cũ
unũ domesticũ ut diximꝰ bellũ ferri nul
lomͦ posso: etia insuꝑ transirarina bel¬
la fuisse suscepta. Unũ in macedonia con¬
tra philippũ: potentissimũ macedonie
regem. alterũ inhispanta: contra hasdru¬
balem hannibaletã fr̾em T et cui usardi¬
nia. contra sardos: & alterũ hastdrtibaleni
Eoetra hoc quartũ hannibalis: quo mi
talia p̾mebantur. & tam̃ fortis inalteru¬
trũ desꝑatio: in meliora ꝓficit Nã inhis
om̃ibꝰ qͥ esꝑando pugnarunt. pugnando
uicer᷑. E ae quo euidenter ostenditur: ñ
tempora tunc fuisse: tranquilliora otiis.
sed homuines miseriis foreiores.
¶NNo ab irbe condita. Sͦ.xͦel. t̾cio:
claudiꝰ marcellus syracusas opulentissimã
urbeni sicilie. seda oppugnatione uix ce¬

Expanded text:
rat, senatus in curia omnis paene nouicius rat, senatus in curia omnis paene nouicius uidebatur, postremo cum ita inminutis fractisque omnibus desperabatur, ut consilium de relinquenda Italia subiretur: — eo tempore, cum unum domesticum, ut diximus, bellum ferri nullo modo posset, tria insuper transmarina bella fuisse suscepta? unum in Macedonia contra Philippum potentissimum Macedoniae regem, alterum in Hispania contra Hasdrubalem Hannibalis fratrem, tertium in Sardinia contra Sardos et alterum Hasdrubalem xtra hoc quartum Hannibalis, quo in Italia premebantur. et tamen fortis in alterutrum desperatio in meliora profecit, nam in his omnibus desperando pugnarunt, pugnando uicerunt. ex quo euidenter ostenditur non tempora tunc fuisse tranquilliora otiis, sed homines miseriis fortiores. Anno ab Vrbe condita DXLIII Claudius Maroellus Syracusas opulentissimam urbem Siciliae secunda oppugnatione uix ce
Abbreviated transcription (Latin):
teni: grauissimo bello oppresser̃. Nam
xͣee quinq militũ milia de excercitu eiꝰ
uł cede uł eaptione minuer̾. Ciet tiberos
milites pꝰ quã pͥmã edeteriã manũ roma¬
in in castris habere ceper̃: preuo sollicita¬
tos ab hostium societate isua castra indu
detr̃ S empniꝰ gracchuis ꝓconsul ab hos¬
pite suo lucano quoclam mninsidias induc̃¬
tus : occisus est. Centemꝰ penula centurio
decerni sibi ultro bellum aduersus han¬
nibalem peciit. a quo eu octo milibꝰ militũ
quos maciem m ducerat: cesus est. Post
hunc gueus fuluiꝰ pretor a hantubale uctꝰ.
amisso excercitu. uixe euasit. Pud& re¬
cordationis. Quid enĩ dicã impbitatem
magis ac miseriã romanoꝵ. immo ueriꝰ
uł impbã miserͥa. uł muiserã impbitatem:
Quis credat eo temꝑe quo erariũ populi
romani egenã stipem priuata conlatio¬
ne poscebat. miles in castris non nisi aut
puer. aut seruus. aut sceleratꝰ. aut debi¬

Expanded text:
tem, gravissimo bello oppresserunt. Nam tem, gravissimo bello oppresserunt. Nam triginta quinque millia militum de exercitu ejus vel caede vel captione minuerunt. Celtiberos milites, quam primam externam manum Romani in castris habere coeperunt, pretio sollicitatos, ab hostium societate in castra sua duxerunt. Sempronius Gracchus proconsule, ab hospite suo Lucano quodam in insidias inductus, ocdecerni sibi ultro bellum aduersum Hannibalem petiit: a quo cum octo milibus militum, quos in aciem eduxerat, caesus est. post hunc Cn. Fuluius praetor ab Hannibale uictus amisso exercitu uix euasit. Pudet recordationis. quid enim dicam improbitatem magis an miseriam Romanorum ? immo uerius uel improbam miseriam uel miseram improbitatem. quis credat eo tempore, quo aerarium populi Romani egenam stipem priuata conlatione poscebat, miles in castris non nisi aut puer aut seruus aut sceleratus aut debi
Abbreviated transcription (Latin):
Egenti erario: priuate opes refuse st̃. Ita
equester ordo: ita plebs trepicda oblitastu¬
dioꝵ in cõmune consuluit: Iuniꝰ quoq
dictator antiquũ miserie romane factu
recolens: ꝓsupplem̾to exeruitꝰ edicto ue¬
lutasilo patefacto : homines quicũq scele¬
ribꝰ ac debitis obnoxii e̾e̾nt. impunitate ꝓ¬
missa. militię mancipauit. Quoꝵ numerꝰ.
ad .ui. milia uiroꝵ fuit: C ampania uͦ uł
potiꝰ om̃is italia: adhannuibalem clesꝑata
penitꝰ romanistatꝰ reparatione defecit  osi
hoc luciꝰ postumiꝰ pretor aduersꝰ gallos pug¬
nare missus: cũ exercitu cesꝰ est. Meinde
sempnio grach coquitito fabio maximo
consulibꝰ: claucliꝰ marcellus exxpretore ꝓcon¬
sul designat᷑. hannibalis excercitũ p̃lio fu¬
dic primusq pꝰtantas rei publice ruinas
spem fecit hantubalem posse suꝑari. Hei¬
piones aũ inhispatuas hasdubalem. penoꝵ
mmpatorem: aditaliã exercitũ conparan¬

Expanded text:
egenti aerario priuatae opes refusae sunt. ita egenti aerario priuatae opes refusae sunt. ita equester ordo, ita plebs trepida oblita studiorum in commune consuluit. Iunius quoque dictator antiquum Romanae miseriae factum recolens, pro supplemento exercitus edicto uelut asylo patefacto homines quicumque sceleribus ac debitis obnoxii essent impunitate promissa militiae mancipauit; quorum numerus ad sex milia uirorum fuit. Campania uero uel potius omnis Italia ad Hannibalem desperata penitus Romani status reparatione defecit. post hoc L. Postumius praetor aduersnare missus, cum exercitu caesus est. Deinde Sempronio Graccho, Q. Fabio Maximo consulibus, Claudius 258 Marcellus ex praetore proconsule designatus, Annibalis exercitum praelio fudit, primusque post tantas Reipublicae ruinas spem fecit, Annibalem posse superari. Scipiones autem in Hispania Asdrubalem, Poenorum imperatorem, ad Italiam exercitum comparan
Abbreviated transcription (Latin):
niũ uictorie suȩ: tres modios anuloꝵ aurcoꝵ
carchagini misit: qͦs ex manibꝰ int̾fectoꝵ eqͥ¬
cũ romanoꝵ senatoꝵq detraxerat. Usq adeo
auͣ ultima desꝑatio rei publicȩ apud residuos
romanos fuit. ut senatores de relinquenda
italia sedibꝰq querendis. consiliũ in eundũ pu¬
tarent. Qđ auctore cecilio metello confir¬
matũ fuiss&e: tusi corneliꝰ scipio tribunꝰ tc̃ mi¬
litũ idem qui pꝰafrieanꝰ. districto gladio de¬
t̾ruiss&: ac potiꝰ ꝓ patrie defensione insua
u̾ba iurare coegisset. Romani ad
spem uite quasi ab inferis respirare ausi: dic¬
taterem decimũ iutuũ creant. Qui delec¬
tu habitu ab annis dece̾ & septe̾ immature
in ordinateq militiȩ quattuor legiones un¬
decũq contranit:. Tunc etiã seruos spec¬
tati roboris ac uoluntatis. uł oblatos. uł si
ita opꝰ fuit publico precio emptos. subticu¬
lo lib̾tatis sacram̃to militie adegit Nx¬
nia quȩ deerant : templis detraxerun÷.

Expanded text:
e tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quos ex manibus interfectorum equitum Romanorum senatorumque detraxerat. usque adeo autem ultima desperatio reipublicae apud residuos Romanos fuit, ut senatores de relinquenda Italia sedibusque quaerendis consilium ineundum putarint. quod auctore Caecilio Metello confirmatum. fuisset, nisi Cornelius Scipio tribunus tunc militum, idem qui post Africanus, destricto gladio deterruisset ac potius pro patriae defensione in sua uerba iurare coegisset. Romani ad spem uitae quasi ab inferis respirare ausi dictatorum Decimum Iunium creant: qui dilectu habito ab annis decem et septem immaturae inordinataeque militiae quattuor legiones undecumque contraxit. tunc etiam seruos spectati roboris ac uoluntatis uel oblatos uel, si ita opus fuit, publico pretio emptos sub titulo libertatis sacramento militiae adegit. arma, quae deerant, templis detraxerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uen tũ ẽẽt. equis desilirent. & continuo pe¬
dites ipsi exalia parte eqͥtibꝰ ꝑ qͦs aduecti
fuerãt dimicantibꝰ. hostẽ ꝑturbarent. Abb
his gͦ ueltabꝰ elephanti recroacti: cũ regi i᷑a
asius ñ possent. fabriliscalpro int̾ aures ad¬
acto: necabant᷑. Id genꝰ occidendi cũ opꝰ ee̾t
belue. idem hasdrtibal dux pͥmꝰ inuenerat.
uit hoc p̃liũ penes metaurũ flum̃: uͥ hasdru
piceni ciuitas: ut uicꝰ illlꝰ cannensis Nã .l.

Expanded text:
uentum esset, equis desilirent et continuo peuentum esset, equis desilirent et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus per quos aduecti fuerant dimicantibus, hostem proturbarent — ab his ergo uelitibus elephanti retroacti cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. id genus occidendae cum opus esset beluae idem dux Hasdrubal primus inuenerat. fuit hoc proelio Piceni civitas, ut vicus ille Cannensis. Nam quin
Abbreviated transcription (Latin):
ducẽ hasdrubalem uicit: & castris exeuit:
Preterea ostoginta cuutnas aut dedicone
aut bello: iti pocestate᷑ redegit. Afris sub
corotia uenditis: sine p̃cio climisit hispano.
H antubal utrosq consules marcellũ & cris¬
pinũ. insidiis circũuentos int̾fecit. Slaudio
nerone & marco libio salinatore consulibꝰ. cũ
hasdrubal haniubalis fr̃ ab hispaniis ꝑ galli¬
as a d italiam uetur&: iussusq a cart hagi¬
niensibꝰ ut fr̃i eũ ceteris copiis uingeretur.
magna secũ auocilta hispatioꝵ galloꝵq
deducer&: cũ maturato aduentu descendisse
norante hannibale p̃uentꝰ: cũ omi exercitu suo
int̾fectꝰ est. I i quidem incertꝰ belli euentꝰ
fuit: elephantis maxxune romanã infestantibꝰ
aciem: qr muilitibꝰ romanis qͦs auolitando ueli¬
tes uocant. qđ genꝰ militiȩ paulo ante reꝑtũ fue¬
rat. ut electi agilitate uiuenes cũ armis siuis
pꝰ terga eqͥtũ sedent: & mox cũ ad hostem

Expanded text:
ducem Нasdrubalem uicit et castris exuit; ducem Нasdrubalem uicit et castris exuit; praeterea LXXX ciuitates aut deditione ant bello in potestatem redegit; Afris sub corona uenditis, sine pretio dimisit Hispanos. Hannibal utrumque consulem Marcellum et Crispinum insidiis circumuentos interfecit.- Claudio Nerone et M. Liuio Salinatore consulibus cum Hasdrubal Hannibalis frater ab Hispaniis per Gallias ad Italiam ueniret iussusque a Carthaginiensibus, ut fratri cum copiis iungeretur, magna secum auxilia Hispanorum Gallorumque deduceret, cum maturato aduentu descendisse norante Hannibale praeuentus cum omni exercitu suo interfectus est. din quidem incertas belli euentus fuit elephantis maxime Romanam infestantibus aciem: qui a militibus Romanis, quos a uolitando nelites uocant — quod genus militiae paulo ante repertum fuerat, ut lecti agilitate iuuenes cum armis suis post terga equitum sederent et mox, cum ad hostem
Abbreviated transcription (Latin):
dens: ꝑyreneu transgressus. pͥmo impetu car¬
taginem noua̾ cepit: ubi stipendia maxua.
p̃sidia ualida copie auri argentiq magne.
penoꝵ habebantur. Ibi etiã magonem.
frem hantubalis captũ: cũ ceceris romã mi¬
sit. I ĩuinꝰ consul ex macedonia re diens
agri gentũ urbem sicilie expugna uit.
bi hatuicnem afroꝵ ducẽ cepit. xx & .ui.¬
oppida expugnauit I annbal intealia
discessũ est. Es eq uenu: uictꝰ est consul.
Nercio: uictor octo milia hoslii ini̾serit:
ipsũ haunibalem cũ reliqͥs fugere icastra¬
cõpulit. It abiꝰ maocimꝰ consul tarentũ que
aromanis descuierat : iterũ expugnauit
or cepit: ibiq itigentes copias hanmibalis
cũ ipso duce eiꝰ carthalone deleuito : r̃xx¬
milia hominũ captuoꝵ uendidit. p̃eia in
fiscũ retulit. es equenti anno. intcalia clau¬
cliꝰ marcellus consul. ab hannuibale cũ encer¬
cttu occisus est ecipio inhispania petioꝵ

Expanded text:
dens, Pyrenaeum transgressus primo impetu Cardens, Pyrenaeum transgressus primo impetu Carthaginem Nonam cepit, ubi stipendia maxima, praesidia ualida, copiae auri argeutique magnae Poenorum habebantur; ibi etiam Magonem fratrem Hannibalis captum cum ceteris Romam misit. Laeuinus consul ex Macedonia rediens Agrigentum urbem Siciliae expugnauit ibique Hannonem Afrorum ducem cepit, qunibal in Italia discessum est, sequenti victus cos., tertio victor octo millia hostium interfecit. Ipsucompulit. Fabius Maximus consul Tarentum, quae a Romanis desciverat, iterum expugnavit et cepit, ibique ingentes copias Hannibalis cum ipso duce ejus Carthalone delevit, 3milia hominum captiuorum uendidit, pretia in fiscum rettulit. Sequenti anno in Italia. Claudius Marcellus consul ab Hannibale cum exercitu occisus est. Soipio in Hispania Poenorum
Abbreviated transcription (Latin):
sȩ st̃. Scipio iã cc̃ cognon̾tto africanꝰ tͥum¬
phans: urbem ingressus est. Quẽ terentius
qͥ pꝰea comicꝰ. ex nobilibꝰ carthaginiensiũ cap¬
tuus pilleatꝰ. qđ insigne indulte e lib̃tatis
fuit: triu̾phante pꝰcurrũ secutꝰ est..¬

Expanded text:
sae sunt. Scipio, iam tum cognomento Africanus, triumsae sunt. Scipio, iam tum cognomento Africanus, triump comicus ex nobilibus Carthaginensium captivis pileatus, quod insigne indultae sibi libertatis fuit triumphantem post currum secutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tudine carchaginẽ uenit: deinde colloquiũ
scipionis petit. Ubi cu se dui attoniti ad mira¬
tione mutua duo clarisimi duces suspexissent.
infecto pacis negotio. p̾liũ consertũ est. Qd̾
dui magnis ducu artibꝰ dispositũ. magnis
coptarũ molibꝰ gestũ: magnis militũ uiribꝰ
consitmmatũ. romanis uictoriã contulit.
Ostogurta elephanti ibi uł capti uł occisi st̾.
cũ paueis hoc ẽ iuox qͣtiuor equitibꝰ iunter tumtil¬
tũ elaps. adrumetũ confugit. PP ostea car¬
thaginiem pꝰ sex & .xixx. annos quã in de
paruus cũ patre exxierat. uenit C onsultan¬
tiq senatus nullã ẽẽ residuã spẽn: nisi in
petenda pace ꝑsuasit: Gaio cornelio. lentu¬
lo publio. elio festo consulibꝰ. carthaginien¬
sibꝰ pax ꝑ scipionem uoluntate senatꝰ ppłiq
concessa est Aaues tam̃ plqͦuã quingente.
in altũ ꝓlũcte : inconspectu ciuitatis incen¬

Expanded text:
tudine Carthaginem venit. Deinde colloquium tudine Carthaginem venit. Deinde colloquium Scipionis petiit. Ubi cum se diu attoniti, admiratione mutua, duo clarissimi duces suspexissent, infecto pacis negotio, praelium consertum est. Quod diu magnis ducum artibus dispositum, magnis copiarum molibus gestum, magnis militum viribus consummatum, Romanis victoriam contulit. 80 elephanti ibi vel capti vel occisi sunt, tibus, inter tumultum elapsus Hadrumetum confugit. postea Carthaginem post sex et triginta annos, quam inde paruus cum patre exierat, uenit consultantique senatui nullam esse residuam spem nisi in petenda pace persuasit. C. Cornelio Lentulo P. Aelie Paeto consulibus Carthaginiensibus pax per Scipionem uoluntate senatus populique concessa est. naues tamen plus quam quingentae in altum productae in conspectu ciuitatis incen
Abbreviated transcription (Latin):
rabilit̾ ambusti: egre esfuger. I asdrubal
imꝑator: carchaginem ꝓfugꝰ uenit. Itaq
siphas & hascdubal mox plurimũ reparauere
exercitũ. atq iterũ cũ scipione congressi st̾.
uictiq fugerunt Eꝯ yphacem fugientem:
lesius & masmissa ceper̃. Cetera multicudo
cirtã confugit: qͥm masmissa oppugnatatem
indeditionem recepit. E ephacem ad seypi¬
pio cũ ingentibꝰ spoliis plurimisq captitus
ꝑducendũ lelio tradidit. MH anubal
redire mnafricã iussus: ut fessis carchagiiensibꝰ
sub ueturae. flens reliquit italiaͣ: om̃ibꝰ italici
generis nlttibꝰ qͥ sequi nollent int̾fectis Qui
adafricanũ lttꝰ ꝓpinquatit: iussꝰquidã enau¬
ticis ascende i arborem tauis: atq inde spe¬
culari quã regionem tener&: sepulchrum di¬
rutũ se ꝓsperisse respondit. Abhominatꝰ dic̃¬
tũ hannibal: deflexo cursu. allectĩ oppidũ
copias exeposuit. Qui continuo refecta multi¬

Expanded text:
rabiliter ambusti aegre effugerunt; Hasdrubal rabiliter ambusti aegre effugerunt; Hasdrubal imperator Carthaginem profugus venit. Itaque Sifax et Hasdrubal mox plurimum reparavere exercitum: atque iterum cum Scipione congressi sunt, victique fugerunt. Sifacem fugientem Lelius et Masimissa ceperunt, caetera multitudo Cirtam fugit. Quam Masinissa oppugnatam in deditionem recepit, Sifacem ad Scipipio cum ingentibus spoliis plurimisque captivis perducendum Lelio tradidit. Hannibal redire in Africam missus, ut fessis Carthaginensibus subveniret, flens reliquit Italiam, omnibus Italici generimilitibus, qui sequi nollent, interfectis, cum ad Africanum littus propinquaret, jussus quidam e nauticis ascendere in arborem navis atque inde speculari quam regionem teneret, sepulcrum dirutum se prospexisse respondit. Abominatus dictum Hannibal, deflexo cursu ad Leptim oppidum copias exposuit. Qui continuo refecta multi