comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& opere & natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus.
aut etiam quid proficimus si accepto magno detrimento ab oppugna¬
tione castroꝵ discedimus. quasi non felicitas reꝵ gestaꝵ. exercitus
bemuolentiam imꝑatoris & res aduersȩ odie̾ concilient. castroꝵ mu¬
tatio quid habet nisi turpem fugam & desperationem omnium & ali¬
enationem exercitus: Nam neq prudentes suspicari oportet: sibi paꝵ
credi neq im probos stire se se timari. quod illis licentiam timor auge¬
at nostris studia diminuant. Quol si iam inquit hȩc explonita ha¬
bemus quȩ de exercitus alienatione dicuntur. Quȩ quidem ego. quit
omnino falsa. aut certe minora opinione esse confido. quanto bee dis.¬
simulari & occultari. Fȩc ꝗͣ ꝑ nos confirmari prestat. An uero uti cor¬
poris uulnera: ita exercitus ĩ comoda sunt regenda: ne spem aduer¬
saris augeamus. aut etiam ut mędia nocte proficistamur addunt quo

Expanded text:
et opere et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? et opere et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestarum exercitus benevolentiam imperatoribus et res adversae odia concilient! castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia deminuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exercitus alienatione dicuntur, quae quidem ego aut omnino falsa aut certe minora opinione esse confido, quanto haec dissimulari et occultari, quam per nos confirmari praestet? an non, uti corporis vulnera, ita exercitus incommoda sunt tegenda, ne spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo
Abbreviated transcription (Latin):
mula etiam ab his qui diligentiores uideri uolebant fingebantur. Quibusde
causconslio conuocato de sunma reꝵ delibemre ineipit. Erant sẽentie¬
quȩ conandum omnibus modis castraq Uari oppugnanda censerent.
quod huiis modi consilis militum otium maxime cõtrarium esse
arbitrarentur. Postremo prestare dicebant ꝑ uirtutem ĩ pugna belli
fortunam experii quam desertos & circũuentos a suis grauissimã
suppliciũ pati: Forro erant qui censerent. de tertiã ugilia ĩ castra
corneliã recedendum. ut maiore spatio temporis interiecto militum
mentes sanarentur. simul si quid grauius accidisset magna multitudi¬
ne nauium a tutius & facibus iꝰ siciliam receptus daretur. Curio u¬
trũq improbans consiliũm quantum alteri sententiȩ deesset animi tã¬
tum alieri suꝑesse dicebat. Nos curpissimȩ fugȩ rationem habere.
illos etiam iniquo loco dimicandum putare. Qua enim inquit fiducia

Expanded text:
nulla etiam ab his, qui diligentiores videri volebant fingebantur. Quibus de nulla etiam ab his, qui diligentiores videri volebant fingebantur. Quibus de causis consilio convocato de summa rerum deliberare incipit. erant sententiquae conandum omnibus modis castraque Vari oppugnanda censerent, quod in huius modi militum consiliis otium maxime contrarium esse arbitrarentur. postremo praestare dicebant per virtutem in pugna belli fortunam experiri, quam desertos et circumventos ab suis gravissimum supplicium perpeti. erant, qui censerent de tertia vigilia in Castra Cornelia recedendum, ut maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul siquid gravius accidisset, magna multitudine navium et tutius et facilius in Siciliam receptus daretur. Curio utrumque improbans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos turpissimae fugae rationem habere, illos etiam iniquo loco dimicandum putare. qua enim, inquit, fiducia
Abbreviated transcription (Latin):
oratione nullam ĩ ꝑtem ab exercitu curionis fit significatio. atq ita suas
uterq copias reduxit. atq ĩ castris curionis magnus omnium incessit timõ.
Nam his uaruis hominum sermonibus celeriter augetur. unisquisq enim
opimonem fingebat. & ad id quod ab illo auderat sui aliquid timoris ad¬
dunt. Noc ubi uno auctore ad plures ꝑ manauerat atqilli alis ecdderãt
plures auctores eius rei uidebantur. ciuile bellum genus hominum quod
liceret libere facere & sequi quod uellent. legiones hec que paulo ante ap̃
aduersarios fuerant. Nam etiam cȩfaris beneficium mutaiuerat cõsuetu¬
do qua offerrentur municipia etiam diuersis ꝑtibus coniuncta. Neq enĩ
ex marsis pelignisq ueniebant ut qui supiore nocte ĩ contubernis cõmili¬
tesq non nulli graũiores sermones militum uulgo durius accipebant. Nõ¬

Expanded text:
oratione nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio, atque ita suas oratione nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio, atque ita suas uterque copias reducit. Atque in castris Curionis magnus omnium incessit timor animis; is variis hominum sermonibus celeriter augetur. unusquisque enim opiniones fingebat, et ad id, quod ab alio audierat, sui aliquid timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad plures permanaverat atque alius alii tradiderat, plures auctores eius rei videbantur. civile bellum; genus hominum cui id liceret libere facere et sequi quod vellet; legiones hae quae paulo ante apud adversarios fuerant . nam etiam Caesaris beneficia mutaverat consuetudo qua offerrentur . municipia etiam diversis partibus coniuncta. ;neque enim ex Marsis Paelignisque veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque . non nulli graviora sermones militum; dubia durius accipiebantur, non
Abbreviated transcription (Latin):
ualle nõ magna interiecta suas uterq copias instruit. Erat ĩ exercitu
Uari Sextus quitilius xarus quem fuisse. corfini sipra demostratũ est Nic
dimissus a cesare ĩ africam uenerat legionesq eas tranduxorat. quas suꝑi¬
oribus temporibus conrfinio receperat. cesir adeo ut paucis mutatis centuri¬
onibus iidem ordines manipuliq constarent. Fanc nactus appellationiscau¬
sam. Quintilius enciure aciem curionis atq obsecrare milites cȩpit ne pͥ¬
mã sacramenti quod apud Domitium atq apud se questorem dixissent me¬
moriam deponerent. neu contra eos arma ferrent qui eadem essent usi
fortuna: eademq ĩ obsihione ꝑ pessi neu pro his pugnarent ã quibus in¬
contumelia ꝑ fuge appellarentur. His pauca ad spem addit quȩ a sua
liberalitate si se atq actium secuti essent expectare deberent. Hac habita

Expanded text:
valle non magna interiecta suas uterque copias instruit. Erat in exercitu valle non magna interiecta suas uterque copias instruit. Erat in exercitu Vari Sex. Quintilius Varus quem fuisse Corfinii supra demonstratum est. hic dimissus a Caesare in Africam venerat, legionesque eas traduxerat Curio, quas superioribus temporibus Corfinio receperat Caesar, adeo ut paucis mutatis centurionibus idem ordines manipulique constarent. hanc nanctus appellationis causam Quintilius circumire aciem Curionis atque obsecrare milites coepit, ne primi sacramenti, quod apud Domitium atque apud se quaestorem dixissent, memoriam deponerent, neu contra eos arma ferrent, qui eadem essent usi fortuna eademque in obsidione perpessi, neu pro iis pugnarent, a quibus contumelia perfugae appellarentur. huc pauca ad spem largitionis addidit, quae ab sua liberalitate, si se atque Attium secuti essent, expectare deberent. hac habita
Abbreviated transcription (Latin):
commitunt prelium. Et priusꝗ̃ plane legiones explicari a consistere
possent. tota auxilia regis impecdita ac ꝑturbata quod nullo ordine a
sine timore iter fecerant in fugam se coniciunt. equitatuq omni fere ĩco¬
lumi. quod semꝑ litora celeriter in oppidum recepit magnum peditũ
numerum interficiunt. Proxima nocte Centuriones uarsi duo ex ca¬
strs carions cum manpualarbus sus. xgui. ad ditium uarum ꝑfugi¬
unt. Hi suie uere quam habuerãt opinionem adeum ꝑferunt: siue ẽt̃
auribus xari seruiunt. nam quȩ uolumus & credimus libenter & quę
sentimus ip̃i reliquos sentire speramus. Confirmant quidem totius exer¬
citus animos alienos esse a curione maximeq opus esse ĩ conspectu ex erci¬
tum uenire a colloquendi dare facultatem. Qua opinione acdductus ua¬
rbe postera die mane legiones ex castris educit. facit idem curio. atq una

Expanded text:
committunt proelium, et, priusquam plane legiones explicari et consistere committunt proelium, et, priusquam plane legiones explicari et consistere possent, tota auxilia regis impedita ac perturbata, quod nullo ordine et sine timore iter fecerant, in fugam coiciunt equitatuque omni fere incolumi, quod se per litora celeriter in oppidum recipit, magnum peditum numerum interficiunt. Proxima nocte centuriones Marsi duo ex castris Curionis cum manipularibus suis xxii ad Attium Varum perfugiunt. hi sive vere quam habuerant opinionem ad eum perferunt, sive etiam auribus Vari serviunt — nam quae volumus, ea credimus libenter, et quae sentimus ipsi, reliquos sentire speramus — confirmant quidem certe totius exercitus animos alienos esse a Curione, maximeque opus esse in conspectum exercitus venire et colloquendi dare facultatem. qua opinione adductus Varus postero die mane legiones ex castris educit. facit idem Curio, atque una
Abbreviated transcription (Latin):
stabant ad xticam numero circiter. cc. se ĩ hostium habiturum locoꝗ
non ex uestigio ad castra corneliana uela duxisset. Qua pronũtiatione
facta temporis puncto sublatis ancoris omnes ticam relinquunt & quo un¬
ꝑatum est transeunt. Quȩ res omnium rerum copia compleuit exerctũ.
Nis rebus gestis curio se in castra ad bagradam recepit: atq unuersi ex¬
citus conclamatione imperator appellatur. Posteroq die Yticam exerei¬
tum ducit. & prope oppidum castra ponit. Non dum opere castroꝵ ꝑ
fecto equites exstatione nuntiant magna auxilia equitum peditumq
a rege missa Uticam uenire. Codemq tempore uis magna pulueris cerne¬
batur. & uestigio temporis primum agͥmen erat ĩ conspectu. Nouitate rei
Curio ꝑmotus premittit equites qui p̃rimum impetum substineant ac mo¬
rentur. ip̃e celeriter ab opere deductis legionibus acies instituit. equitesq

Expanded text:
stabant ad Uticam numero circiter cc, se in hostium habiturum loco, qui stabant ad Uticam numero circiter cc, se in hostium habiturum loco, qui non ex vestigio ad Castra Cornelia naves traduxisset. qua pronuntiatione facta temporis puncto sublatis ancoris omnes Uticam relinquunt et, quo imperatum est, transeunt. quae res omnium rerum copia complevit exercitum. His rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recipit atque universi exercitus conclamatione imperator appellatur, posteroque die Uticam exercitum ducit et prope oppidum castra ponit. nondum opere castrorum perfecto equites ex statione nuntiant magna auxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam venire; eodemque tempore vis magna pulveris cernebatur, et vestigio temporis primum agmen erat in conspectu. novitate rei Curio permotus praemittit equites, qui primum impetum sustineant ac morentur; ipse celeriter ab opere deductis legionibus aciem instruit. equitesque
Abbreviated transcription (Latin):
pellatur bellica admodum munita natimi loci una exꝑte ip̃o oppido
Utica altera atheatro quod est ante oppidum subtrachonibus eius oꝑis
maximis aditu ad castra difficili & angusto. Simul animaduertie multa
unduq portiri: atq agi plenissimis iuiss quȩ repentini tumultus timore ex
agris in urbem conferebantur. Fuc equitatum mittit ut diriperet: atq
haberet loco precds. eodemq tempore hs rebus subsidio. de. equites electiꝰ
ex oppido peditesq cecc: mutuntur a Uarro. quos auxili causa rex
suba paucis diebus ante xticam miserat. Nuic a paternum hospitium
cum pompeio & simultas cum curione ĩtercedebat. qđ tr̃.p̃ł. legem pro
mulgaiuerit: qua lege regnum iube publicauerat. Concurrunt᷑ equites
fectis circiter᷑. Cxx. reliqui se in castra ad oppidum receperunt. Interĩ
aduentu longarum nauium Curio pronũtiari omeraris nauibus iubet q̃

Expanded text:
pellatur Belica, admodum munita natura loci, una ex parte ipso oppido pellatur Belica, admodum munita natura loci, una ex parte ipso oppido Utica, altera a theatro, quod est ante oppidum, substructionibus eius operis maximis, aditu ad castra difficili et angusto. simul animadvertit multa undique portari atque agi plenissimis viis, quae repentini tumultus timore ex agris in urbem conferebantur. huc equitatum mittit, ut diriperet atque haberet loco praedae; eodemque tempore his rebus subsidio dc equites Numidae ex oppido peditesque cccc mittuntur a Varo, quos auxilii causa rex Iuba paucis diebus ante Uticam miserat. huic et paternum hospitium cum Pompeio et simultas cum Curione intercedebat, quod tribunus plebis legem promulgaverat, qua lege regnum Iubae publicaverat. concurrunt equites sed interfectis circiter cxx reliqui se in castra ad oppidum receperunt. interim adventu longarum navium Curio pronuntiari onerariis navibus iubet, quae
Abbreviated transcription (Latin):
perunt. Hunc secutus . M. Rusus questor nauibus .xii. quas presidio o¬
neraris nauibus Curio ex sicilia eduxerat. fostquam ĩ lit̾ore refictã
nauem conspexit. hanc remulco abstraxit . ipẽ ad .c. curionem cum
classe redit. Curio Martium Uticam nauibus premittit ipẽ eodem cũ
exercitu proficiscitur. biduiq iter progressus ad flumen bagridam pẽ¬
uenit. ibi .c. Caninium rebillum legatum cum legionibus relquit
ipẽ cum equitatu antecedit: ad castra exploranda corneliana. quod
IS locus ꝑidoneus castris habebatur. Id autem est iugum directum in
leniore fagigio ab ea ꝑte quȩ ad uticam uergit. abest directo itinẽ
ab itica paulo amplius passibus mille. Sed hoc itinere est fons qđ ma¬
re succedit longius lateq is locus restagnat. quem siquis uitare uolu¬
erit. sex milium cireuitũ ĩ oppidum uenit. N oc explorato loco Curio
castra Uarri conspicit muro oppido q coniuncta ad portam quȩ ap¬

Expanded text:
perunt. hunc secutus Marcius Rufus quaestor navibus xii, quas praesidio operunt. hunc secutus Marcius Rufus quaestor navibus xii, quas praesidio onerariis navibus Curio ex Sicilia eduxerat, postquam in litore relictam navem conspexit, hanc remulco abstraxit; ipse ad C. Curionem cum classe redit. Curio Marcium Uticam navibus praemittit; ipse eodem cum exercitu proficiscitur biduique iter progressus ad flumen Bagradam pervenit. ibi C. Caninium Rebilum legatum cum legionibus relinquit; ipse cum equitatu antecedit ad Castra exploranda Cornelia, quod is locus peridoneus castris habebatur. id autem est iugum derectum emileniore fastigio ab ea parte, quae ad Uticam vergit. abest derecto itinere ab Utica paulo amplius passus mille. sed hoc itinere est fons, quo mare succedit longius, lateque is locus restagnat; quem siqui vitare voluerit, vi milium circuitu in oppidum pervenit. Hoc explorato loco Curio castra Vari conspicit muro oppidoque coniuncta ad portam, quae ap
Abbreviated transcription (Latin):
hisdem temporibus.C. curio ĩ africam profectus ex Sicilia etiam ab
iitio copias .P. aitii. Uarri. despiciẽs duas legiones ex iuiᵒ  quas a cesare
acceperat .d. equites transportabat. biduoq & noctibus tribus nauigatio¬
ne consumptis appulit ad eum locum qui appellatur anguillariã. biclo¬
cus ab est aclupeis passuum . xxii. habetq nõ ĩ comoda estate stationem
& duobus eminentibus promontoris continetur. fluius aduentum ÷. Cesar
fił. cum decem longis nauibus ad durpeam prestolans. quas naues uticȩ
ex predonum bello subductas ip̃e tum reficiendas huius belli causa cu¬
rauerit. ueritusq nauium multitudinem ex alto refugerat appulsaq
ad proximum litus trireme constrata & ĩ litore relcta pedibus ad ru-¬
mentum profugerat: Id oppidum.C. considius longus unius legionis prȩ¬
sidio tuebatur. Relique Cȩsaris naues eius fuga se ad rumentum rece¬

Expanded text:
Isdem temporibus C. Curio in Africam profectus ex Sicilia et iam ab Isdem temporibus C. Curio in Africam profectus ex Sicilia et iam ab initio copias P. Atti Vari despiciens duas legiones ex iiii quas a Caesare acceperat, d equites transportabat biduoque et noctibus tribus navigatione consumptis adpellit ad eum locum qui appellatur Anquillaria. hic locus abest a Clupeis passuum xxii milia habetque non incommodam aestate stationem et duobus eminentibus promunturiis continetur. huius adventum L. Caesar filius cum x longis navibus ad Clupeas praestolans, quas navis Uticae ex praedonum bello subductas P. Attius reficiendas huius belli causa curaverat, veritusque navium multitudinem ex alto refugerat appulsaque ad proximum litus trireme constrata et in litore relicta pedibus Hadrumetum perfugerat. id oppidum C. Considius Longus unius legionis praesidio tuebatur. reliquae Caesaris naves eius fuga se Hadrumetum rece
Abbreviated transcription (Latin):
tuunt Sed paucis ante diebus. L. Domitius cognita massiliensium uo¬
luntate nauibus tribus comparatis ex quibus duas familiaribus suis at¬
tribuerit unam ip̃e conscenderat nactus turbidam tempestatem pro¬
fectus est. Hunc conspicatȩ naues quȩ iussu bruti consuetudine ꝙti¬
diana ad portum excubabant sublatis ancoris sequi ceperunt. Ex
his unum ipius nauigium contendit & fugere ꝑseuerauit auxilioꝙ tẽ¬
pestatis e conspectu abiit. Duȩ ꝑterritę concursu nostraꝵ nauium sẽ¬
se ĩ portum receperunt. Massilienses arma tormentaq ex oppido ut
est mnperatum proferunt naues exportu naualibusꝗ educunt pecunã
ex publico tradunt. Quibus rebus confectis cȩsar magis eos pro nomine
& uetustate ꝗͣ pro meritis in se ciuititis conseruauitꝰ duas ibi legiones
presidio relinquit ceteras ĩ ẏtaliam mittit ipt̃ ad urbem proficisciturꝰ.

Expanded text:
tuunt. sed paucis ante diebus L. Domitius cognita Massiliensium votuunt. sed paucis ante diebus L. Domitius cognita Massiliensium voluntate navibus iii comparatis, ex quibus duas familiaribus suis adtribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam tempestatem profectus est. hunc conspicatae naves quae iussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubabant, sublatis ancoris sequi coeperunt. ex his unum ipsius navigium contendit et fugere perseveravit auxilioque tempestatis ex conspectu abiit, duo perterrita concursu nostrarum navium sese in portum receperunt. Massilienses arma tormentaque ex oppido, ut est imperatum, proferunt, navis ex portu navalibusque educunt, pecuniam ex publico tradunt. quibus rebus confectis Caesar magis eos pro nomine et vetustate quam pro meritis in se civitatis conservans, duas ibi legiones praesidio relinquit, ceteras in Italiam mittit; ipse ad urbem proficiscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
conem paucis diebus ꝑuenit. ꝑbi totius fere cittrioris prouinciȩ lega¬
tiones cȩsaris aduentum expectaibant. Eadem ratione priuatim ac
publice quibusdam ciuitatibus habitis honoribus Tarracone discedit. pe¬
clibusq narbonam atq inde. Massiliam ꝑuenit. ibi legem deditatore
latam: seseq dictatorem dictum a.M. lepido prȩtore cognoscit. Mlas¬
silitnses omnibus defessi malis rei frumentariȩ ad summam iopiam ad¬
cducti bis prelio nauali suꝑati crebris eruptionibus fusi graui etiam
pestilentia conflicti ex diutina conclisione & mutatione uictus panico
enim uetere atq ordeo corrupto omnes alebantur. quod ad huiusmodi
casus antiquitus paratum ĩ publicum contulerant deiecta turri. labefi¬
cta magna ꝑte miri auxilis prouinciaꝵ & exercituũ desperitis qs
ĩ cesaris pocestatem uenisse cognouerant se se dedere sine fraude consti¬

Expanded text:
conem paucis diebus pervenit. ibi totius fere citerioris provinciae legaconem paucis diebus pervenit. ibi totius fere citerioris provinciae legationes Caesaris adventum exspectabant. eadem ratione privatim ac publice quibusdam civitatibus habitis honoribus Tarracone discedit pedibusque Narbonem atque inde Massiliam pervenit. ibi legem de dictatore latam seseque dictatorem dictum a M. Lepido praetore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis, rei frumentariae ad summam inopiam adducti, bis proelio navali superati, crebris eruptionibus fusi, gravi etiam pestilentia conflictati ex diutina conclusione et mutatione victus — panico enim vetere atque hordeo corrupto omnes alebantur, quod ad huiusmodi casus antiquitus paratum in publicum contulerant — deiecta turri, labefacta magna parte muri, auxiliis provinciarum et exercituum desperatis, quos in Caesaris potestatem venisse cognoverant, sese dedere sine fraude consti
Abbreviated transcription (Latin):
ad cęsarem uenit. relatis ad eum publicis cum fide rationibus quod pe¬
nes eum est pecuniȩ tradit & quid ubiq habeat frumenti ac nauium
ostendit. Cȩsar contione habita cordubę omnibus generatim gratias
agit ciuibus romanis quod oppidum ĩ sua potestate studuissent habere.
hispalis quod presidia expulissent. gaditanis quod conatus aduersarioꝵ
uissent. fecunias quȩ erant ĩpublico uarroni a.Gͣ. R. Pollicitei
remutit: bona restituit cis quos liberius locutos ac penam tulis¬
se cognouerat: tributis quibusdam publicis priuatisq premis. Reli¬
quosin posterum bona spe complet. biduumq cordube commona¬
tus gades proficiscitur. pecunias monumentaq quȩ ex fano hereulis
collata erant. ĩ priuatam domum referri ĩ templum iubet. prouinciȩ
Q & cassium preficit. Fluic. uii  legiones attribuit. ipẽ his naui¬
bus quas .i. Uarro quasq gaditani uissu Uarronis fecerant Tarra-¬

Expanded text:
ad Caesarem venit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod pead Caesarem venit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod penes eum est pecuniae, tradit, et, quid ubique habeat frumenti ac navium, ostendit. Caesar contione habita Cordubae omnibus generatim gratias tur; in se uno non servari, quod sit omnibus datum semper imperatoribus, Hispanis, quod praesidia expulissent, Gaditanis, quod conatus adversariorum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, remittit; bona restituit iis quos liberius locutos hanc poenam tulisse cognoverat. tributis quibusdam publicis privatisque praemiis reliquos in posterum bona spe complet biduumque Cordubae commoratus Gadis proficiscitur; pecunias monimentaque quae ex fano Herculis collata erant in privatam domum, referri in templum iubet. provinciae Q. Cassium praeficit; huic iiii legiones adtribuit. ipse iis navibus quas M. Varro quasque Gaditani iussu Varronis fecerant, Tarra
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiauisse gallonio ut sua sponte dum sine ꝑiculo liceret excederet
gadibus. Siid non fecisset sibi consilium capturos. Noc timore addu¬
ctum gallonium gadibus excessisse. His cognitis rebus alteri ex dua¬
bus legionibus quȩ uernacula appellabatur ex castris Uarronis astã¬
te & inspectante ip̃o signa substulit. seseq in hispalim recepit. atq ĩ
foro & porticibus sine maleficio consedit. Quod factum adeo eius cõn¬
uentus ciues .ro. comprobauerunt. ut domum ad se quisq hospitio cu¬
pidissime reciperet. Quibus rebus ꝑterritus Uarro cum itinere con¬
uerso se se italiam uenturum promisisset certior a suis factus est prę¬
clusas esse portas. Tum uero omni interclusus itinere ad cȩsarem mittit
paratum se esse legionem cui uisserit tradere. Ille ad eum Sextum cę¬
sarem mittit atq huic tradi iubet. Tradita legione. Uarro cordubã

Expanded text:
nuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo liceret, excederet nuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus, quae vernacula appellabatur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque Hispalim recepit atque in foro et porticibus sine maleficio consedit. quod factum adeo eius conventus cives Romani comprobaverunt, ut domum ad se quisque hospitio cupidissime reciperet. quibus rebus perterritus Varro, cum itinere converso sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se esse legionem, cui iusserit, tradere. ille ad eum Sex. Caesarem mittit atque huic tradi iubet. tradita legione Varro Cordubam
Abbreviated transcription (Latin):
Cordubȩ conuentus ꝑ se portas Uarroni clausit custodias uigiliuasq in
turribus muro ue disposuit cohortes duas quȩ colonicȩ appellabantur
cum eo casu uenissent. tuendi oppidi causa apud se retinuit. Isclem die¬
bus carmonenses quȩ est longe firmissima totius prouinciȩ cuutas de¬
ductis tribus in arcem oppidiꝰ cohortibus a xarrone presidio ꝑse cohor¬
tes eiccit portasq prȩclusit. Hoc uero magis properare. Uarro ut
cum legionibus ꝗͣ primum gadis contenderet ne itinere aut tituecti ĩ¬
tercluderentur. Tanta ac tam secunda in cȩsarem uoluntas prouinciȩ re¬
ꝑiebatur. Progresso co paulo longuis litterȩ: a gaidibus redduntur simł¬
utq sit cognitum de edicto cesaris consensisse gtiditinos principes cum
tribunis cohortum quȩ essent ibi in presidio. ut gallonium ex oppido
expellerent. urbem insulamq cesari seruarent. Hoc inito consilio de¬

Expanded text:
Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae civitas, deductis tribus in arcem oppidi cohortibus a Varrone praesidio, per se cohortes eiecit portasque praeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gadibus redduntur, simulatque sit cognitum de edicto Caesaris, consensisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio de
Abbreviated transcription (Latin):
dum adigebat. Cognitis his rebus que sunt geste ĩ citeriori hispama bel¬
lum parabait. Ratio autem hȩc erat belli ut sęcum duas legiones gadis
conferret. naues frumentumq omne ibi contineret. Frouinciam enim
omnem cȩsaris rebus fauerẽ cognouerat. in insula frumento nauibus
comparatis bellum duci non difficile existimabat. Cesar & si multis
necessarisq rebus ĩ ẏtalia reuocabatur tamen constituerat nullam ꝑtẽ
belli ĩ hispamis relinquere quod magna esse pompen beneficia & ma¬
gnas clientelas ĩ citeriori prouincia sciebat. Itaq duabus legionibs
equitibus magnis itineribus progreditur edietumq premitit ad quã
diem magistratus principesq omnium ciutatum sibi esse presto cõ¬
dube uellet. Quo edicto tota prouincia promulgato nuilla fuit cui¬
tas quin ad id tempus partem senatus cordubum mitteret nullus ue¬
ciuus ro. pulo notior quin ad sticucũ diem conueniret Simul ipẽ

Expanded text:
dum adigebat. cognitis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, beldum adigebat. cognitis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, bellum parabat. ratio autem haec erat belli, ut se cum ii legionibus Gadis conferret, naves frumentumque omne ibi contineret; provinciam enim omnem Caesaris rebus favere cognoverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, tamen constituerat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, quod magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provincia sciebat. Itaque duabus legionibus dc equitibus magnis itineribus praegreditur edictumque praemittit, ad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civitas, quin ad id tempus partem senatus Cordubam mitteret, non civis Romanus paulo notior, quin ad diem conveniret. simul ipse
Abbreviated transcription (Latin):
coegit quod Massiliensibus item quod aftamo sompeioq miteret na¬
ues sonotis x.gaditanis ut facerent imꝑauit. complures preterea ĩ bispali
faciendos curauit. pecuniam omnem omniaq ornamenta ex fano her¬
culis i oppidum gadis contulit. eo sex cohortes presidii causa ex prouicia
misit. Caiumq Galbonum equitam Ro. fimiliarem Domitii qui eo pro¬
curandȩ heredititis causa uenerat missus a Domitio oppido gadibus prȩ¬
fecit arma omnia priuata ac publica ĩ domum ocillonis contulit. Ipse
habuit graues ĩ cęfirem contiones sȩpe ex tribunali predicauit aduer¬
sa cesarem prelia fecisse. magnum numerum ab eo militum ad afraniũ
ꝑfugisse. Hȩc se certis nuntis certis auctoribus comperissȩ. Quibus reb
n coegit. Quis cesari esse amicas ciuitates arbitrabatur. Nis grauiora one¬
priuatos reddebat. Prouinciam omnem ĩ sua & pompeii uerba usiuran¬

Expanded text:
coegit, quod Massiliensibus, item quod Afranio Petreioque mitteret. nacoegit, quod Massiliensibus, item quod Afranio Petreioque mitteret. naves longas x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. pecuniam omnem omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum Gadis contulit; eo sex cohortes praesidii causa ex provincia misit Gaiumque Gallonium equitem Romanum familiarem Domiti, qui eo procurandae hereditatis causa venerat missus a Domitio, oppido Gadibus praefecit; arma omnia privata ac publica in domum Galloni contulit. ipse habuit graves in Caesarem contiones. saepe ex tribunali praedicavit adversa Caesarem proelia fecisse, magnum numerum ab eo militum ad Afranium perfugisse; haec se certis nuntiis, certis auctoribus comperisse. quibus rebusri coegit. quas Caesari esse amicas civitates arbitrabatur, his graviora onepublicum addicebat. provinciam omnem in sua et Pompei verba iusiuran
Abbreviated transcription (Latin):
legatione a . CRi. Pompeio teneri obstrictum fide necessitudinem qui¬
dem sibi nibilominus cum Cesire interaedere neq se ignorare quod esser
officium legati qui fiduciariam operam optineret. quȩ uires suȩ quȩ
uoluntas erga cȩsarem totius prouincie. Hȩc sermonibus omnibus rest¬
rebat. neq se ĩ ullam ꝑtem mouebat. Postea uero cum cȩsarem ad
Nassiliam detineri cognouit. copias petreii cum exercitu a franii esse
coniunctas magna auxilia conuenisse magna esse ĩspe atq expecta¬
ri & consentire omnem ĩ teriorem prouinciam quȩ postea acciderãt
de angustiis ad ylerdam rei frumentarie accepit atq hȩc ad eum la¬
tius atq inflatius a franius ꝑseribebat. se quoq ad motum fortunȩ mo¬
uere cępit. delectum habuit tota prouincia: legionibus completis duab
cobortes ciraiter.xxͦx. alanas adeidie frumenti magnum numerum

Expanded text:
legatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum fide; necessitudinem quilegatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum fide; necessitudinem quidem sibi nihilo minorem cum Caesare intercedere, neque se ignorare, quod esset officium legati, qui fiduciariam operam obtineret, quae vires suae, quae voluntas erga Caesarem totius provinciae. haec omnibus ferebat sermonibus neque se in ullam partem movebat. postea vero quam Caesarem ad Massiliam detineri cognovit, copias Petrei cum exercitu Afrani esse coniunctas, magna auxilia convenisse, magna esse in spe atque expectari, et consentire omnem citeriorem provinciam, quaeque postea acciderant, de angustiis ad Ilerdam rei frumentariae accepit, atque haec ad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad motus fortunae movere coepit. Dilectum habuit tota provincia, legionibus conpletis duabus instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri
Abbreviated transcription (Latin):
paucoꝵ dieꝵ opera & labore ita refecta. ut nullus ꝑfidiȩ atq enip¬
tionis locus esset. neq quioꝗ omnino relinqueretur: qua aut uis mili¬
tibus aut ignis operibus nocere possit. eodemq exemplo sentiunt to¬
tam urbem quasitaditus altero muro turribus circũm posse. sic ut ip̃is
conscendi ĩ suis munitionibus locus non esset cum pene edificata in
muris ab exercitu nostro męnia uiderentur ac tela manu conice¬
rentur suoꝵq tormentoꝵ usu quibus ip̃i magna ui superauissent
spatio propinquitatis interiore pariq conditione ex muro ac turri¬
bus bellandi data uirtute se nostris ad equare non posse intelligunt
ad easdem deditionis conditiones recurrunt. Marcus Uarro ĩulteri¬
ore hispaniã initio cognitis his rebus quȩ sunt ĩ ytalia gestȩ diffides̃
pompeianis rebus amicissime de cȩsare loquebatur. preoccupatum se se

Expanded text:
paucorum dierum opera et labore ita refecta, ut nullus perfidiae neque eruppaucorum dierum opera et labore ita refecta, ut nullus perfidiae neque eruptioni locus esset, neque quicquam omnino relinqueretur, qua aut telis militibus aut igni operibus noceri posset, eodemque exemplo sentiunt totam urbem, qua sit aditus ab terra, muro turribusque circumiri posse, sic ut ipsis consistendi in suis munitionibus locus non esset, cum paene inaedificata in muris ab exercitu nostro moenia viderentur, ac telum manu coiceretur suorumque tormentorum usum, quibus ipsi magna speravissent, spatii propinquitate interire parique condicione ex muro ac turribus bellandi data se virtute nostris adaequare non posse intellegunt, ad easdem deditionis condiciones recurrunt. M. Varro in ulteriore Hispania initio cognitis iis rebus quae sunt in Italia gestae, diffidens Pompeianis rebus amicissime de Caesare loquebatur: praeoccupatum sese
Abbreviated transcription (Latin):
exciss & conuectis aggerem noui generis atq ĩ auditum ex lateri
tiis duobus muris semipedum crossitudine atq eorum muroꝵ cõ¬
tignationem facere instituerunt equa fere magnitudine: atq ille cõ¬
gestus ex materiã fuerat agger. Ubi aut spatium inter muros aut
imbecillitas materiae postulare uideretur. pile in terponuntur transuer¬
satia tigna in cuntn quȩ sirmamento ese possert. At quiegd est cõ¬
tignatum cratibus consternitur. trates q luto integuntur subtexta miles
dextra ac sinstra muro tectus aduersus plucei obiecto operi quȩcũs suĩt
usui sme ꝑiculo suppõtit. Celeriter res administratur diuturm labo¬
ris detrimentum solertia & uirtute militum breui reconciliatur portȩ
quibus locis uidetur eruptioms causas ĩ muro relinquitur. Sed ubi bo¬
stes uiderunt ea quę diu longoq spatio refici non posse sperissent

Expanded text:
ex itinere excedere licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali ex itinere excedere licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali ciis duobus muris senum pedum crassitudine atque eorum murorum contignatione facere instituerunt aequa fere altitudine, atque ille congesticius ex materia fuerat agger. ubi aut spatium inter muros aut imbecillitas materiae postulare videretur, pilae interponuntur, traversaria tigna iniciuntur, quae firmamento esse possint, et quidquid est contignatum, cratibus consternitur, crates luto integuntur. sub tecto miles dextra ac sinistra muro tectus, adversus plutei obiectu, operi quaecumque sunt usui, sine periculo subportat. celeriter res administratur; diuturni laboris detrimentum sollertia et virtute militum brevi reconciliatur. portae, quibus locis videtur, eruptionis causa in muro relinquuntur. Quod ubi hostes viderunt, ea, quae diu longoque spatio refici non posse sperassent,
Abbreviated transcription (Latin):
petus eoꝵ sed muro sagip̃tis tormentisq fugientes ꝑsequi prohibentur.
Illi sub murum se recipiunt. ibiq musculum turrimq lateritiam libe
incendunt. Ita multoꝵ mensium labor hostium ꝑfidia & ui tempe¬
statis puncto temporis interit. Tentauerunt hoc idem Massilienses. poste¬
ro die eandem nacti tempestatem maiori cum fiducia abl alteram
ut suꝑioris temporis contentionem nostri omnem remiserant. ita pro¬
ximi diei casu ad moniti omnia ad defensionem parauerant. Ita¬
ꝗ multis interstetis reliquos infecta re ĩ oppidum repulerunt. Trebo¬
nius ea quȩ sunt amissa multo maiore militum studio administra¬
re & reficere insticuit. Nam ubi tantos suos labores & apparatus ma-¬
lececidisse uideturt᷑ indutisq ꝑscelus uiolatis suam uirtutem irrisi
fore ꝑ doluerunt. Quod unde agger omnino comparari posset nihil
erat reliquum omnibus arboribus longe lateq in finibus massiuensiũ

Expanded text:
petus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. petus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se recipiunt ibique musculum turrimque latericiam libere incendunt. ita multorum mensum labor hostium perfidia et vi tempestatis puncto temporis interiit. temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem maiore cum fiducia ad alteram ut superioris temporis contentionem nostri omnem remiserant, ita proximi diei casu admoniti omnia ad defensionem paraverant. itaque multis interfectis reliquos infecta re in oppidum reppulerunt. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore militum studio administrare et reficere instituit. nam ubi tantos suos labores et apparatus male cecidisse viderunt, indutiisque per scelus violatis suam virtutem inrisui fore perdoluerunt, quod, unde agger omnino conportari posset, nihil erat reliquum, omnibus arboribus longe lateque in finibus Massiliensium
Abbreviated transcription (Latin):
puberes interficerent. quod se fficturos minabantur. Egreq tunc sũt retẽti
qum oppidum irrumperent grtuuter q eam rem tulerint. quodl stcisse
ꝑTrebonium quo minis oppido potirentur udebatur. At hosts sine fide
tempus atq occasionem fraudis ac doli querebant. Interiectisq aliquot
diebus nostris languentibus atq animo remissis subito meridiano tem¬
pore cum aluis disc essisset alius ex dutino labore in ip̃is operibus se ꝗeti
dediset arma uero omnia reposita contemptiq essent portis se fonis
irrumpunt. secundo magnoq uento ignem operibus inferunt. ttũc sic
distulit uentus uti imo tempore agger plutei testudo turris. tormenta
flãmȩ acciperent & prius hȩc omnia consumerentur quam que madmo¬
dum accidisset animaduerti possit. Nostri repentina fortuna ꝑmoti-
arma quȩ possunt arripiunt alii ex castris se incitant. fit ĩ hostes im¬

Expanded text:
puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tulerunt, quod stetisse per Trebonium, quominus oppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meridiano tempore, cum alius discessisset, alius ex diutino labore in ipsis operibus quieti se dedisset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se foras erumpunt, secundo magnoque vento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger plutei testudo turris tormenta flammam conciperent et prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum accidisset, animadverti posset. nostri repentina fortuna permoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. fit in hostis im
Abbreviated transcription (Latin):
opera ꝑfecta turrem sub rubam. Ittq a defensione desistere nullam ex¬
oriri moram posse quo minus cum uenisset si imꝑata non ficerent ad
nutum euestigio diriperentur. Docent si omnino turris concidisset non
posse milites contineri quin se prędȩ ĩ urbem in rumperent urbemq dele¬
rent. Hȩc atq cius dem generis complura ut ab hominibus magna cum
misericordia fietuq pronũtiantur. Quibus rebus commoti leguti militesex
opere deducunt. oppugnatione desistunt. operibus custodias relinquunt.
Indutiaꝵ quodam genere misericordia facto aduentus cȩsaris expecta¬
tur nullum ex muro nullum a nostris mittitur telum ut re confecta õs
curam & diligentiam remittunt. Cȩsar enim ꝑ licteras treboniõ magno¬
pere mandauerat. ne ꝑ uim oppidum expugnari pateretur. ne grauius
ꝑ moti milites & defectionis odio & contentione sui & duitino labore om̃s

Expanded text:
opera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exopera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumperent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab hominibus doctis magna cum misericordia fletuque pronuntiantur. Quibus rebus commoti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. indutiarum quodam genere misericordia facto adventus Caesaris expectatur. nullum ex muro, nullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar enim per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes
Abbreviated transcription (Latin):
sculo milites uectibus infima saxa turris hostium quibus fundamenta cõ¬
tinebantur conuellunt musculus ex turri lateritia a nostris telis tormẽ¬
tisq defenditur. Hostes ex muro ac turribus sũmouentur. non datur libe¬
ra muri defendendi facultas. Cũ plurib iam lapidib ex ea que suberat
turri subductis repentina ruina pars eius turns concidit. pars reliqua con¬
sequens procumbebat. tum hostes turris repentina rumna cõmoti ĩ opinato¬
malo turbati deoꝵ ira ꝑculsi & urbis direptione ꝑterriti in ermes cumĩ¬
fulis se porta foras uniuersi proripiunt ad legatos atq exercitum suppli¬
ces manus tendunt. Qua noua re oblata omnis admiistratio belli consistit.
militesq auersi a prelio adstudium audiendi & cognoscendi feruntur.
bi hostes ad legatos exercitumq ꝑpuenerunt. uniuersi se ad pedes proici¬
unt. orant ut aduentus cesaris expectetur captam suam urbem uidere

Expanded text:
sculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta consculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non datur libera muri defendendi facultas. compluribus iam lapidibus ex illa quae suberat turri subductis repentina ruina pars eius turris concidit, pars reliqua consequens procumbebat, cum hostes urbis direptione perterriti inmbebat, cum hostes urbis direptione perterriti inermes cum infulis se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque pervenerunt, universi se ad pedes proiciunt; orant, ut adventus Caesaris expectetur. captam suam urbem videre,
Abbreviated transcription (Latin):
olis collocatę lateribus & luto musculus. ut ab igne qui ex muro iacere¬
tur tutus esset contegitur. Siꝑ lateres coria inducuntur: ne canalibus
aqua ĩ missa. lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapi¬
dibus corrumpantur centonibus conteguntur. Hoc opus omne tectum
uineis ad ip̃am turrim ꝑficiunt subitoq in opinantibus hostibus machi¬
natione nauali falangis subicctis ad turim hostium admouent. ut edi¬
ficio ungantur. Quo malo ꝑterriti subito oppidani saxa ꝗͣ maxima pos¬
sunt uectibus promcuent precipitataq maro ĩmusculum deuoliunt.
Ictum firmieas materiȩ substinet & quicquid incicuit fastigio musculi
delabitur. Id ubi uident mutant consilium. cupas ieda ac pice refertis
incendunt. easq de muro ĩ musculum deuoluunt. Inuolutȩ labuntur de¬
lapse a lateribus longuris furcisq ab opere: remouentur. Interim sub mu¬

Expanded text:
eolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iacereeolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub mu
Abbreviated transcription (Latin):
lo sex tabulata extruxtrunt fenestrasq quibus in locis uisum est ad
tormenta mitenda instruendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quȩ circũ
essent opera tueri se posse sunt confisi. musculum pedum.Hxͥ. longum ex
materia bipedali quem ip̃i turri lateritia ad hostium turrim murũq
perductrent facere instituerunt. Cuius musculi hȩç erat forma. Duȩ primũ¬
trabes ĩ solo eque longe distantes inter se pedes quattuor collocantur ĩq
eis columnelle in altitudinem pedum.U. defiguntur. Has interse capre¬
olis molli ffastigio coniungunt. ubi tigna quę musculi tegendi causi pomãt
collocentur. Cosuꝑ tigna bipedalia iniciunt. eaq lamins clausq religãt
Ad extremumq musculi tectum trabesq extremas quadratas tegulas.iii.
patentes digito defigunt. que. lateres qui suꝑ musculum statuantur cõti¬
neant. Ita fastigiato atq ordinatim structo ut trabes quȩ erant ĩ capͣ¬

Expanded text:
lo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad lo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque habebat, conquirit atque evocat. primum agunt gratias omnes omnibus, quod sitrabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capr
Abbreviated transcription (Latin):
iuiͦͫ pedes fecerunt. easq tribus ex ꝑtibus quȩ ad hostes uergebant e¬
minentibus trabibus cireũ turrim prependentes religueruntꝰ. Q uod
unum genus tegmenti alis locis erant exꝑti nullo telo atq tormento
traici posse. Ubi uero ea pars turris quȩ erat ꝑfecta tecta atq mumtaẽ
ab om̃ni ictu hostium pluteos ad alia opera abluxerunt. turris cectum
ꝑsc ip̃m prensionibus ex contionatione prima suspendere ac tollere ce¬
perunt Ubi quantum storiarum dimissio patiebatur tantum eleuabãt.
ntra hec tegimenta abditi atq muniti. parietes lateribus extruebat rũ¬
susq aliam p̾ensionem ad edificandum sibi locum expediebant. Ubi
tempus alterius contabulationis uidebatur. tigna item ut primo tecta
ex tremis lateribus instruebant. exq ea contignatione rursus summa
contabulatione storiasq eleuabant. Ita tuto ac sine ullo uulnere ac ꝑicu¬

Expanded text:
iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eiiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praependentes religaverunt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionibus ex contignatione prima suspendere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo tecta extremis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac pericu