comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar magnis itinerib locis om̾ib occũrit. nͨ dat ulliciuitati spatiu dealiena ponĩ
ꝙꝙͣ dedomestica salute cogitãdi. Qua celeritate et fideles amicos retinebat. et dubitã¬
Clemẽtia Cesaris reditu patere ĩ eĩ amiciciã. finitimasq ciuitates sineulla pena de¬
disse obsides atq ĩfide receptas ẽẽ ide fecerũt. Cesar nulitib ꝓtãto labore ac paciẽ¬
tia qui abrumalib dieb itinerib difficillimis frigorib ĩtollerãdis studiosissime
ꝑ ma̾serãt ĩ labore ducẽtos seftios centurionibꝰ tot milia nũmu p̃de noĩe ꝯdonata
pollicet᷑ legionibq ĩ hibua remissis ip̃e se recepit. die .xu. bibracte. Ibicuz ius diceͣt
buturiges ad eu legatos mictũt auxiliũ petitu ꝯtra carites quos ĩtulisse bel¬

Expanded text:
Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitan viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bel
Abbreviated transcription (Latin):
oppidobibraste ꝓficiscit᷑ ad legione duodecuna qua nõ longeafiiboheduoꝵ collocaue¬
rat ĩfinib hiturigu. eiq adiuĩgit legime undeciniã que peima fuerat binis.phortibꝰ
adimpedimẽtã tuẽda relictis. Reliquu ex̾citu ĩcopiosissimos agros hitergnoricit
bellum parẽt cõuitatõnesq facerẽt. Repentino aduentu Cesatis accidit ꝙ imꝑatĩ
deiectisq accidere fuit neccẽ: ut sine timore ullo tuta collẽtes pͥus abequitatu oppͥme¬
rent᷑ ꝙͣ fugẽ inoppida possẽt. Nanq etiã illud uulgare ĩcursionis hostiũ signu qd̃
ĩ cendiis hedificioꝵ ĩtelligi cõsueuit Cesaris erat int̾dcto sblatum: ne aut copia pabuli
frumtiq si lõgius ꝓgredi uellet deficerẽt. aut hostes ĩcendiis fẽrerẽtur. Multis hom
milib captis ꝑterriti bituriges qui pͥmũ aduentũ potuerãt effugere romanoꝵ ĩ fim¬
timas ciuitates aut pͥuatis hospitiis cõfisi aut societate cõsilioꝵ cofugerãt fustra.Na

Expanded text:
uam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum indubellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam
Abbreviated transcription (Latin):
getinanoꝵ arcescẽda docui cu equitib uenerat. D. uita isinño nõ ampliꝰ erãt qn
gentis. ongermanoꝵ aduenitu barban nitebent᷑. Cesar cu aĩadũteret hostem
cõplures dies castris palude et locis natura nunitis se tenere. n eq obpugnare castra eoꝵ
cupidius ĩ secutt peditibꝰ urdiq sũt cirũdati. quo fc̃o ꝑturbati celexiꝰ ꝙͣ cõsuetudo fert eq̾¬
stris pͥlii sereceperũt. amisso ꝟtisa pͥncipe ciuitatis p̾fecto equitũ. Q. uicu uixequo
Poetate posser uti tñ cõsuctudĩe galloꝵ neq etatis excusatõe insuscipiẽda p̾fectura usus

Expanded text:
Germanorum arcessenda docui, cum equitibus veneratGermanorum arcessenda docui, cum equitibus veneratgenti, tamen Germanorum adventu barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum cupidius insecuti peditibus undique sunt circumdati. Quo facto perturbati celerius quam consuetudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe civitatis, praefecto equitum; qui cum vix equo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetatis excusatione in suscipiend
Abbreviated transcription (Latin):
plex erat ꝯsiliu. nãq ⁊ oꝑm magͥtudĩe ⁊ timorẽ siui sꝑabat fidutia barbaris ab¬
latuꝵ. ꝯcu pabulatũ frumẽtuq lõgius ẽet ꝓficiscẽdu paruuis copiis munitõe ip̃a
uidebat posse deferidi. Interĩ crebo paucis utrĩq ꝓcurrẽtib int̾bina castra palude
intiecta ꝯtendebat. quã tñ palude nõ nũꝙͣ aut nr̃a auxilia aut galloꝵ germanoꝵ¬
q trãsibãt. acciusq hostes ĩ sequebãtur. aut uicissim hostes eode trãs gressi nr̃os lõ¬
gnĩ sb̾monebãt. Accidebat aũt cotidianis pabulatoĩb id qd̃ accidere erat niecesse. cu
raris disiectisq exhedifitiis pabulu cõquirerẽtur. ut ĩpedimẽtis locis disꝑsis pabula¬
tñ stultas cogitatões ĩcitabat barbaroꝵ. atq eo mag̾ qd̃ cõminꝰ que ꝓfectũ ad auxilia

Expanded text:
plex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris alplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, parvis copiis castra munitione ipsa videbat posse defendi. Interim crebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabuladferebat, tamen stultas cogitationes incitabat barbarorum, atque eo magis, quod Commius, quem profectum ad auxilia
Abbreviated transcription (Latin):
lia plata sine certanũs periculo siue subito aduẽtu seu expectatone nr̃iꝯsilii. Co¬
pias ĩstruĩt ꝓ castris nec loco suꝑiore decedũt. Cesar ⁊ sidimicare ꝯptauerat. tam̃
admiratus tanta młtitudĩe hostiũ ualle int̾missa magis ĩ altitudiriẽ dep̾ssa quã
late patente castra castus hostiũ ꝯfert. ħ imꝑat uallo pedũ iimire duodecĩ. loricu¬
lam ꝓhac rõtie eiꝰ altitudĩs inhedificari fossam duplice pedũ denũ qnũ lat̾ib depͥ¬
mi. drrectis turris excitari coebas ĩ altitudĩe triũ tabulatoꝵ põtib trãsiectis ꝯstrati¬
q ꝯuĩgi quoꝵ frontes iĩ mea luricula minurẽtur. utabhostib dupplici fossa uirp¬
plici ꝓpũgnatoꝵ ordine defendẽnt᷑. Quoꝵ alt̾ expontib quo tutior altitudine ẽẽt
ĩcidentib telis tegeret᷑. portis fores altioresq turres ĩposuit. Huiꝰ munitoĩs du¬

Expanded text:
lata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset,incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis du
Abbreviated transcription (Latin):
gestis. llexanorie cõfeci usq ad exitũ. nõ goẽ ciuilis dissentoĩs cuir̃ fine
nullu uidemꝰ s uite sesaris. Quos ntinã quilogenĩt scire possũt
qua ĩuitus suscepi scribe̾dos quo facilius carea stulticie atq ar¬
rogantie camins. qui ine mediis int̾osueri Cesaris scriptis. Constat eñuuit̾ om̃es
quã bñe atq einẽdate. nos etiã ꝙͣ facile atq celerit eos ꝑsecerit scuni. Erat aũris esa¬
ro fatultas atq elegatia sũna scribẽdi. tu uerissima scĩa suoꝵ ꝯsilioꝵ explicãdoꝵ. ur
chi ne illud quidẽ acuidit ut alexaorino atq afaicano bello int̾ ee̾m. que bella ꝙrꝙͣ exꝑpte

Expanded text:
gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris. Quos utinam qui legent scire possint quam invitus susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interposuerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes quam bene atque emendate, nos etiam quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus»: Ecum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam e
Abbreviated transcription (Latin):
possẽt. ut locus illiaciei ad sb̾sidiũ ueniẽdi no daret᷑. Itẽ cu damorẽet int̾mietus. ge

Expanded text:
possent,95 locus in aciem ad subsidium veniendi non daretur. Ita cum clamorpossent,95 locus in aciem ad subsidium veniendi non daretur. Ita cum clamor
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃etur. Hdecumam suũ locu cornu dextru teneba̾t. Siistrã t̾cia ⁊quiba iłe q ce¬
tera auxilia. i eꝗtatus ¶ Preliũ clamore fc̃o ꝯmictit. H ⁊ si uirtute nr̃ añce debãt¬
adu̾sami loco suꝑiore defendebãt ac̾rime auehemẽs fiebat abutrisq clanior. teloꝵ¬
q missu ꝯcursus uł ꝯgͥssus sic ut ꝓpe nr̃i diffede̾nt uictorie. Cõgressus eĩ aclamor
xtari ut demostrauim̃ decumanos cornuitenuisse. qui ⁊ fierãt pauci. tam̾ ꝑꝑ uirtutẽ
magtio adusarios timore eoꝵ oꝑa affitiebat ꝙ asuo loco hostes uehem̃ter p̃mẽ ceperũt.
ut ad sb̾sidiũ ne ablatẽ nũ occuparent᷑. legio adu̾sarioꝵ traducicepta sit ad dextrũ. Que
sił ẽ mota equitat cesaris sinistrũ cornu p̃mẽcepit. ita uti eximia iũtute p̃liu facere

Expanded text:
haberetur. Hic decumani suum locum, cornum dextrum, tenebant, sinistrum III. et V., itemque cehaberetur. Hic decumani suum locum, cornum dextrum, tenebant, sinistrum III. et V., itemque cetera auxilia clamor telorumque missu concursus, sic ut prope nostri diffiderent victoriae. Congressus enim et clamor, xtrum ut demonstravimus decumanos cornum tenuisse; qui etsi erant pauci, tamen propter virtutem magno adversarios timore eorum opera adficiebant, quod a suo loco hostes vehementer premere coeperunt, ut ad subsidium, ne ab latere nostri occuparent, legio adversariorum traduci coepta sit a dextro.94 Quae simul est mota, equitatus Caesaris sinistrum cornum premere coepit ita uti eximia virtute proelium facere
Abbreviated transcription (Latin):
di logiꝰ nõ audebãt ꝓcedẽ. in quo sibi ꝓpe murũ in adu̾sarii ꝯstituebãt. Itaq nr̃i ꝓc̃e¬
neq tñ illi asua cõsuetudĩe discedebat. ut aut ab excelso loco aut oppido discederent
Nñ pede p̾sso ꝓpͥus riuũ cu ad ꝓpĩquassẽt adu̾sari patrocinan loco iniquo nõ deffe¬
cerũt. Erat acies .xiii. aqł ꝯstituta que lat̾ib eqtatu tegebat᷑ cũ leui atmatura milib
trãseundũ suꝑius it̾ uehem̃ter ẽet ꝑiculosu. Q. d̾ cu ac esare ẽet aĩad u̾su neqo te¬
mẽ culpa secus suiuł eĩ admictẽtur. eũ locu defiriẽ cepit. Q. d̾ cu auib holu ẽet
obiectu mole ⁊̃ ac̾be accipieba̾t se ĩ pediri quo nunꝰ p̾liũ ꝯficere possẽt. hec mora ad¬
u̾sarios alacriores efficiebat. Cesaris copias timore impediri ad ꝯmictẽdr pla
Ita se efferẽtes iniquo loco sui potestate efficiebat ut magno tam̾ ꝑiculo accessus eoꝵ

Expanded text:
 non audebant procedere, immo se ibi prope murum adversarii constituebant. Itaque nostri procectoriam; neque tamen illi a sua consuetudine discedebant, ut aut ab excelso loco aut ab oppido discederent. Nostri pede presso propius rivum cum appropinquassent, adversarii patrocinari loco iniquo non desinunt. § 30 Erat acies XIII aquilis constituta, quae lateribus equitatu tegebatur cum levi armatura milibus transeundum superius iter vehementer esset periculosum. Quod cum a Caesare esset animadversum, ne quid temere culpa secus admitteretur, eum locum definire coepit. Quod cum hominum auribus esset obiectum, moleste et acerbe accipiebant se impediri quo minus proelium conficere possent. Haec mora adversarios alacriores efficiebat: Caesaris copias timore impediri ad committendum proelium. Ita se efferentes iniquo loco sui potestatem faciebant, ut magno tamen periculo accessus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
cu castella p̾cẽ. ¶ E̾odie Põpeĩ castra mouit ⁊ ꝯͣt hyspali ĩ oliueto ꝯsistit. Cesar pͥus ꝙͣ¬
de eode̾ est ꝓfc̃s uria hora circit̾ sexta uisa est. Ita castris motis ad ucribĩ põpeĩ p̃sidiũ qd̾
reliqo uissit ĩcederẽt. ut exusto oppido ĩcastra una hora se reꝑẽt. In seq̃niti tp̃e uel̾i ꝓõte op¬
piou cũ oppũgnare cepisset deditõne fc̃a it̾ fecit ĩcarruca ex fuga hac qui oppidu iun
cutũ plexi oppiĩgnare ceperũt. ¶ Ꝙ ħ p̃lio fabiꝰ adolescẽs coroubã cũ paucis equitib
eis distribuit. aoppidanis dix̃. sede pace ad cesarẽ ꝓficisci. ⁊ ẜa iuugłia aboꝓpido discessit .G.¬

Expanded text:
die Pompeius castra movit et contra Spalim in oliveto constituit. Caesar prius quam eodem est profectus, luna hora circiter sexta visa est. Ita castris motis Ucubim Pompeius praesidium quod reliquit iussit incendere, ut deusto oppido in castra maiora se reciperent. Insequenti tempore Ventiponem oppidum cum oppugnare coepisset, deditioncircumplexi oppugnare coeperunt. Ex hoc proelio Valerius adulescens Cordubam cum paucis equitibus eis distribuit et oppidanis dixit se de pace ad Caesarem proficisci et secunda vigilia
Abbreviated transcription (Latin):
Ciuitates bonaq eoꝵ ab omi ĩ uitia rapinis defendit. Lepticanos quoꝵ suꝑiorib an¬
nis bona uiba dicipuerat ⁊ ad senatũ questi ꝑlegatos atq arbitros asenatu datos sua
recepãt .xxx. centenis iilib ponderibolei ĩ ãnos sitigłos multat. ido̾ ꝓ initio ꝑdissẽ
ucice classe cõscendit a post die tt̾iu calatim ĩ Sardimã ꝑuerit. Ito sulcitanos qt
nasidui eiusq classe recepetãt: copiisq uiuerãt. Sh .c. multat. ⁊ ꝓ decumis octans
pendẽ iubet. bonaq paucoꝵ uendit. ꝯ añdie .iii. Nłs ꝗritil naues ꝯscendit: ⁊ acale¬

Expanded text:
omine imponit; civitates bonaque eorum ab omni iniuria rapinisque defendit. Leptitanos, quorum superioribus anomine imponit; civitates bonaque eorum ab omni iniuria rapinisque defendit. Leptitanos, quorum superioribus annis bona Iuba diripuerat, et ad senatum questi per legatos atque arbitris a senatu datis sua receperant, XXX centenis milibus pondo olei in annos singulos multat, ideo quod initio per dUticae classem conscendit et post diem tertium Caralis in Sardiniam pervenit. Ibi Sulcitanos, quod Nasidium eiusque classem receperant copiisque iuverant, HS C multat et pro decumis octavas pendere iubet bonaque paucorum vendit et ante diem IIII Kal. Quint. navis conscendit et a Ca
Abbreviated transcription (Latin):
post dieb dissenisione ĩ ex̃citu orta faustus ⁊ affranius int̾fitiunt᷑. Pompeie cũ fausti
libers Cesar ĩcolinntatẽ suaq omĩa ꝯcessit. ¶ Scipioiter̃ cu dama suppo ⁊ torquato
et pletorio rustiano lotigis duu multũq iactati cu yspaniã peterẽt adipponẽ regiũ defe¬
tunt᷑. ubiclassis naius .p. sitm adidtp̃s erat ĩqua pantiora ab ampliorib cirũuenta
nauigia depͥmunt᷑. ibiq scipio cũ quos pauloañ noĩam interiit. Cesar ĩteñ zame ac¬
⁊ amẽsibꝰ qui derege excludẽdo ꝯsiliu eceperãt tributis nectigalib q regiis ⁊ ogatis ex
regnoq ꝓuintia fca atq ibi. Q. Salustio ꝓcõsul cu imꝑio relito ip̃e zama egͥssus
utica se̾ recepit. ibi bonis uenditis eoꝵ qui sbuiba petreioq oromes duxerãt. Itezq tha

Expanded text:
post diebus dissensione in exercitu orta Faustus et Afranius interficiuntur; Pompeiae cum Fausti post diebus dissensione in exercitu orta Faustus et Afranius interficiuntur; Pompeiae cum Fausti liberis Caesar incolumitatem suaque omnia concessit. § 96 Scipio interim cum Damasippo et Torquato et Plaetorio Rustiano navibus longis diu multumque iactati, cum Hispaniam peterent, ad Hipponem regium deferuntur, ubi classis P. Sitti id temporis erat. A qua pauciora ab amplioribus circumventa navigia deprimuntur, ibique Scipio cum illis quos paulo ante nominavi interiit. § 97 Caesar interim Zamae aucerant praemiisque Zamensibus, qui de rege excludendo consilium ceperant, tributis vectigalibusque regiis locatis ex regnoque provincia facta atque ibi C. Sallustio pro consule cum imperio relicto ipse Zama egressus Uticam se recepit. Ibi bonis venditis eorum qui sub Iuba Petreioque ordines duxerant, Thapsitan
Abbreviated transcription (Latin):
du ꝓcoñs tradit. ¶ Rex interĩ ab om̃b curitatib exclusus desꝑata salute cuiam cona¬
tus ẽet cu petreio ut cu uirtute int̾stĩ ẽẽ uide̾nt᷑ fexro int̾se depugnãt atq fitmmor ĩbe¬
cilliorẽ iuba petrerũ facile ferro cõsũpsit. Deĩde qͣl ip̃e conaret᷑ gładio traicẽ pectus neq
posset p̾cib aẜuo suo impetrauit. ut seint̾ficẽt ioq obtirut.  P. suti. ite ĩteñ puł¬
forte ĩcidit ĩ faustum aframũq qui ea manũ hebãt. qua utica uipuerãt it̾q in
yspaniã intẽdebãt ꝯerãt nũo circit᷑. m .d. Itaq cełit᷑ noctño tp̃e insidiis dispoĩtis eos p̾¬
ma luce adortus p̾t̾ paucos equites qui expͥmo agmine fugerãt: reliquos aut int̾fecit
aut ĩdeditionẽ accepit. Affraniũ ⁊ faustu cu ꝯuge alibetis uiuos capit. Pancis

Expanded text:
dum proconsuli tradit. § 94 Rex interim ab omnibus civitatibus exclusus, desperata salute, cum iam cenadum proconsuli tradit. § 94 Rex interim ab omnibus civitatibus exclusus, desperata salute, cum iam cenatus esset cum Petreio, ut per virtutem interfecti esse viderentur, ferro inter se depugnant atque firmiorem imbecilliorem Iuba Petreium facile ferro consumpsit. Deinde ipse sibi cum conaretur gladio traicere pectus nec posset, precibus a servo suo impetravit ut se interficeret idque obtinuit. § 95 P. Sittius interim pulticam diripuerant iterque in Hispaniam intendebant et erant numero circiter mille. Itaque celeriter nocturno tempore insidiis dispositis cum prima luce adortus praeter paucos equites, qui ex primo agmine fugerant, reliquos aut interfecit aut in deditionem accepit, Afranium et Faustum cum coniuge et liberis vivos capit. Paucis
Abbreviated transcription (Latin):
gni equites zamã ꝑueniũt ad cesare abcoq sũo metu ꝑiculoq libatt. ¶ Duiti ħ utro¬
biq gerunt᷑ ꝯsidĩ qui thisore cũ familia sua gladitoria manugetulisq p̾erat ꝯgͥta cede
suoꝵ domitiiq ⁊ legionũ aduentu ꝑtẽritꝰ desꝑata salute oppioum deẜit: seq clam cũ pa¬
ucis barbaris pecinua obnustus sboncitatq ĩ regnũ fugẽ ꝯtendit. Que getuli sui co¬
mites itinẽ p̃de cupidiꝯcidũt. seq ĩquascũq potuere ꝑtes ꝯferũt. ¶ Tumq ĩterĩ uirgi¬
lius postꝙͣ t̾ra mariq clusus se nichil ꝓficere ĩ tellexit suosq int̾fcos aut fugatos .i. cato¬
ne utice sibi ip̃m man̾ actulisse rege uagu absius deẜtu ab ouũb aspnari. Saburra
eiusq copias absitio ẽẽ delata Utice Cesare sine mora receptũ detanto ex̾citu ueliꝗas esse

Expanded text:
gni equites Zamam perveniunt ad Caesarem ab eoque sunt metu periculoque liberati. § 93 Dum haec utrogni equites Zamam perveniunt ad Caesarem ab eoque sunt metu periculoque liberati. § 93 Dum haec utrobique geruntur, Considius, qui Thysdrae cum familia sua, gladiatoria manu Gaetulisque praeerat, cognita caede suorum Domitique et legionum adventu perterritus desperata salute oppidum deserit seque clam cum paucis barbaris pecunia onustus subducit atque in regnum fugere contendit. Quem Gaetuli, sui comites, in itinere praedae cupidi concidunt seque in quascumque potuere partis conferunt. C. interim Vergilius, postquam terra marique clausus se nihil proficere intellexit suosque interfectos aut fugatos, M. Catonem Uticae sibi ipsum manus attulisse, regem vagum ab suisque desertum ab omnibus aspernari. Saburram eiusque copias ab Sittio esse deletas, Uticae Caesarem sine mora receptum, de tanto exercitu reliquias esse
Abbreviated transcription (Latin):
penates admictẽnit ubi eos ꝑstare ĩ sin̾a aĩadu̾tit. nec minis nec p̃cibo sius moueri
quo magis se reciperẽt. tͦ petit ab eis ut sibi ꝯiuges liberosq reddẽnt ut sccũ eos as¬
portaret. Postꝙͣ sibi nicħ oppidanos omĩo respõsu reodẽ aĩadu̾tit ulla re abhiis
etrata ab ama discedit atq aduilla sua cu petreio ꝑancis ꝙ equitib cõfert.
Anieses ĩterĩ legatos dehiis reb adc esair̃ utica mictũt. petũtq ab eo uti añꝙͣ rex
manũ colligẽt se seq oppũgnatet sibi auxiluĩ mictẽt. se tñ ꝑatos ee sibi quo ad
piis duces ꝯples ad Cesare nemũt. orantq ut sibi ignoscat. Q. uibꝰ supplicibꝰ uenia
data zamia ꝑueniũt. Ruromore ĩterĩ ꝑlato de eiꝰ lenitate clemẽtiaq ꝓpe modũ om̃s rr¬

Expanded text:
penates admitterent, ubi eos perstare in sententia animadvertit nec minis nec precibus suis moveri penates admitterent, ubi eos perstare in sententia animadvertit nec minis nec precibus suis moveri quo magis se reciperent, tertio petit ab eis ut sibi coniuges liberosque redderent ut secum eos asportaret. Postquam sibi nihil omnino oppidanos responsi reddere animadvertit, nulla re ab his impetrata ab Zama discedit atque ad villam suam se cum M. Petreio paucisque equitibus confert. § 92 Zamenses interim legatos de his rebus ad Caesarem Uticam mittunt petuntque ab eo uti antequam rex manum colligeret seseque oppugnaret sibi auxilium mitteret: se tamen paratos esse, sibi quoad piis duces complures ad Caesarem veniunt orantque ut sibi ignoscat. Quibus supplicibus venia data Zamam pervenit. Rumore interim perlato de eius lenitate clementiaque propemodum omnes re
Abbreviated transcription (Latin):
inpoĩto ut ꝑttiẽniu sex pensioĩb. ꝑ .R. soluerẽt nullo eoꝵ recusãte ac se eoue die
demũ natos p̃dicãtes leti gr̾as agũt Cesari.
Ex inteñ iuba ut exp̾lio fugerat una cu petreio int̾diu ĩuillis latitãdo tãde
nocturnus itinerib cõfectis ĩ regnũ ꝑuenit. atq ad opiou zamã uibi ip̃e domi¬
ciliu ꝯiuges lib̾osq hebat. quo excuncto regno om̃e pecuntã carismasq res ꝯpor¬
tauerat. qd̾q inito bello oꝑib maxinus munierat accedit. quẽ antea oppidani
forte bello foret suꝑatus omĩl reb eo coaceruatis de ĩciib cunctis int̾fc̃ĩs. eotẽq pro¬
gaza regia cremaret᷑. Postꝙͣ iuba aũt portas diu młtu q pͥmo minis ꝓ imꝑio egĩ¬
set cu zamẽsib. deĩde cu se paꝵ ꝓficere ĩ tellexisset. precib orasset uti seadsuos deõ

Expanded text:
imposito, ut per triennium sex pensionibus poimposito, ut per triennium sex pensionibus podie natos praedicantes laeti gratias agunt Caesari. § 91 Rex interim Iuba, ut ex proelio fugerat, una cum Petreio interdiu in villis latitando tandem nocturnis itineribus confectis in regnum pervenit atque ad oppidum Zamam, ubi ipse domicilium, coniuges liberos habebat, quo ex cuncto regno omnem pecuniam carissimasque res comportaverat quodque inito bello operibus maximis muniverat, accedit. Quem antea oppidani forte bello foret superatus, omnibus rebus eo coacervatis, dein civibus cunctis interfectis eodemque pro civibus cunctaque gaza regia cremaretur. Postquam Iuba ante portas diu multumque primo minis pro imperio egisset cum Zamensibus, dein cum se parum proficere intellexisset precibus orasset uti se ad suos deos
Abbreviated transcription (Latin):
ens potif. de ĩde ĩ adrumẽtu ꝑuenit. Quo cu sine mora i̾troisset. arnus Etoit oade¬
curu iaq ꝯsiderata .q. ligario .c. cõsilio filio qui cũ tibi fuerãt uitã ꝯcefsir. Der̾de eodẽ
die ĩ adrimetro egressus hiuinelo iegulo cu legione ibi pelicto uticã ne ꝯtẽbrt. Stii
studio egit. Ciues au̾t romanos negotiatores a eos quint.ues penas ꝯtoberant¬
ut sine metu ꝓditẽt edicit se eis du taxat uitã ꝯcessur. hona qdes eoꝵ seuendituꝵe
ita tũ quti eoꝵ ip̃a bona sua redemisset se bonoꝵ uenditone ĩ dultuꝵ a pecuma mł¬
te relaturũ ut ĩcolumitatẽ retitẽ posset. Ditib metu exanguib.deuitaq exsuo
ꝓmetito despantib subito oblata salute. libertes cupidiq ꝯtionẽ acceperũt. petie¬
rũt q aCesare ut uniu̾sis. cc̃c uno noie pecuntã imꝑat. Itaqbis nules sext̾cio hiy

Expanded text:
ens potitur, deinde Hadrumetum pervenit. Quo cum sine mora introisset, armis, frumento peens potitur, deinde Hadrumetum pervenit. Quo cum sine mora introisset, armis, frumento pecuniaque considerata Q. Ligario, C. Considio filio, qui tum ibi fuerant, vitam concessit. Deinde eodem die Hadrumeto egressus Livineio Regulo cum legione ibi relicto Uticam ire contendit. Cui in studio egit, civis autem Romanos negotiatores et eos qui interut sine metu prodirent edicit: se eis dumtaxat vitam concessurum; bona quidem eorum se venditurum, ita tamen, qui eorum ipse sua bona redemisset, se bonorum venditionem inducturum et pecuniam mrelaturum, ut incolumitatem retinere posset. Quibus metu exsanguibus de vitaque ex suo promerito desperantibus subito oblata salute libentes cupidique condicionem acceperunt petieruntque a Caesare ut universis CCC uno nomine pecuniam imperaret. Itaque bis milies sestertio his
Abbreviated transcription (Latin):
nultuatq ẜmone quo suꝑiore tp̃e usus fuerat cu dormitũ isset feru ĩtro cła ̾cu¬
biculu tulit. atq ita se craiecit. Q ui du aĩa noͥdu expirata ꝯcedisset ĩ petu fes incu¬
biculu exsuspitone medicus familiares ꝙ ꝯtine atꝙ uuliꝰ ligare cepisse i. tp̃e sises
mamib ultius crudelissime deuellit: atq aĩo p̾senti seint̾emit. Eine uticenis eoe¬
ꝙͣꝙ oderat ꝑtiũ gra. tñ ꝑꝑ eĩ singłare ĩtegcitate aꝙ disf̾imiliũ reliquoꝵ ducũ fue¬
rat. ꝙq utica initificis oꝑib muiuerat turresꝙ auxerat sepultiro⁊ ffitunt. Quo
intfco .l. Cesar ut aligo sibi exea re auxiliu ꝑaret ꝯuocato ppło ꝯtione hnta eohor tat
oñis ut porte aꝑitent᷑ se ĩ cesaris clemẽtia magnã spe hr̃e. Itaq portis pateftcẽs dotio
ꝙ portis custodiã ponit. Cesar iter̃ abthapso ꝓgressus iussetã ꝑueni. Sbi scio

Expanded text:
ne quo superiore tempore usus faciebat, cum dormitum isset, ferrum intro clam in cubiculum tulit atque ita se traiecit. Qui dum anima nondum exspirata concidisset, et impetu facto in cubiculum ex suspicione medicus familiaresque continere atque vulnus obligare coepissent, ipse suis manibus vulnus crudelissime divellit atque aintegritatem, et quod dissimillimus reliquorum ducum fuerat quodque Uticam mirificis operibus muniverat turrisque auxerat, sepultura adficiunt. Quo interfecto L. Caesar ut aliquid sibi ex ea re auxili pararet convocato populo contione habita cohortatur omnis ut portae aperirentur: se in C. Caesaris clementia magnam spem habere. Itaque portis patefactis Utica it omnibusque portis custodias ponit. § 89 Caesar interim ab Thapso progressus Ussetam pervenit, ubi Scipio
Abbreviated transcription (Latin):
mytalia detinẽtur. quo fatilĩ p̾sidia ꝯ̃t ꝯꝑaret põpeiꝰ infide uni̾cuiꝰq ci¬
uitatis cõfugẽ cepit. ita ꝑtĩ precib. ꝑtĩni bñ magna ꝯꝑata maru ꝓ¬
uintia nastare quib reb nõ nulle cinitates sua sponte auxilia mic¬
tebant. Ite nõmille portas ꝯtra claudebãt. exquib siqua oppida ui ceꝑat. cu ali¬
Lata paucis coniode hoste hortato maiores angebant̃ coꝑie. Hee crebris mntiis ĩytaliã¬

Expanded text:
idem uniuscuiusque civitatis confugere coepit.1 Ita partim precibus partim vi bene magna comparata manu provinciam vastare. Quibus in rebus non nullae civitates sua sponte auxilia mittebant, item non nullae portas contra cludebant. Ex quibus si qua oppida vi ceperat, cum aliIta pacis commoda hoste orta: eo maiores augebant
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fc̃i uulneratiq sũt. ¶ Postꝙͣ nulla ꝯdc̃one coge̾ adu̾sarios pot̾at: ut ĩequũ lo

Expanded text:
interfecti vulneratique sunt. § 79 Postquam nulla condicione cogere adversarios poterat ut in aequum lointerfecti vulneratique sunt. § 79 Postquam nulla condicione cogere adversarios poterat ut in aequum lo
Abbreviated transcription (Latin):
tores q eode sbiictit. N. d̾ ubiceptu ẽ fieri ⁊ equis ꝯcitatis uiliani imipetũ fecissent.
paucidĩ suos equites expo̾ngẽ cepit ĩ longitudĩe ut hr̃ent facultatẽ tuumas iulianas
gatis ĩtegros recentioribq uirib equites sb̃mĩstrare. Postꝙ̃ equites uiliam. cece.
bant᷑ minutatĩq cedebãt᷑. Cesar alt̾a alam mictit qui satagẽtib celit̾ occũrerent.
Q uo fc̃o sui sblati uiu̾si ĩ hostes ĩpressiõe fc̃a ĩfugã adu̾sarios dederũt. Multis oc¬
cisis ꝯpłib uulneratis ĩ secuti. ꝑ iii. mił. pas. usq ĩcolle hostib ad actis se ad suos recepe¬
rũt. Cesar ĩ horã decimã cõmoratꝰ sic̃ erat ĩstructus seadsua castra recepit omĩb ĩcolu¬
itibꝰ ĩquo p̾lio pacidiꝰ grauit ꝓilo ꝑcasside capd̃ ictus cõples duces ac fortissimꝰ ꝗsq

Expanded text:
 eodem summittit. Quod ubi coeptum est fieri et equis concitatis Iuliani impetum fecissent,  eodem summittit. Quod ubi coeptum est fieri et equis concitatis Iuliani impetum fecissent, Pacideius suos equites exporrigere coepit in longitudinem, ut haberent facultatem turmas Iulianas ue ac defatigatis integros recentioribusque viribus equites sumministrare. Postquam equites Iuliani CCCC bantur minutatimque cedebant, Caesar alteram alam mittit qui satagentibus celeriter occurrerent. Quo facto sui sublati universi in hostis impressione facta in fugam adversarios dederunt; multis occisis, compluribus vulneratis insecuti per III milia passuum usque ad collem hostibus adactis se ad suos recipiunt. Caesar in horam X. commoratus, sicut erat instructus, se ad sua castra recepit omnibus incolumibus. In quo proelio Pacideius graviter pilo per cassidem caput ictus compluresque duces ac fortissimus quisque
Abbreviated transcription (Latin):
riictũt . re. in ale. gestã docẽt. petũt orãt ꝙ ut sus fortius ꝓt ꝙ bñe meriti eẽnt auxiliũ
fonror. Cesat coꝵ ꝯsilio ꝓbato. martiũ crspũ tribunĩ cu cohorte ⁊ sagictariis torm̃tisq
ĩ peditt aut cõmeatudato cũ signis nõ potuerat ante trasite afticã. ad nułꝰ. iiii. equites.
sses. fundutores sagutatꝙ .cc. uno cõmeatu Cesati occurr̃t. ¶ Itaq cu omĩib hi¬
Is copus ꝯ onũb legiorub eductis sic̃ erat ĩstructus Uiii. nuł. pas. ab sius castas. Abscipio¬
qy diresto abopido lat̾ib ip̃e legiones excastrs eouctas atq ĩ iugo ĩferiore ĩstructas non
longi fere nuis pas. absius nunitoĩb ꝓgressus ĩ atie ꝯsistit. Postꝙͣ dnnitiꝰ ĩ uno loco scipio
cõmorabat᷑. ⁊ tp̃s diei ĩotio cõsumebat᷑. Cesar equitũ turmas suoꝵ iubet ĩ hostiĩ equi¬
tatu quiadorpidũ instatõne erãt face̾ inp̾ssione. lenẽq armaturã sagictanos fitioi¬

Expanded text:
e meriti essent, auxilium ferret. Caesar eorum consilio probato Marcium Crispum tribus cum cohortibus et sagittariis tormentisquimpediti aut commeatu dato cum signis non potuerant ante transire in Africam ad milia IIII, equites CCCC, funditores sagittariique mille uno commeatu Caesari occurrerunt. Itaque cum his copiis et omnibus legionibus eductis, sicut erat instructus, V milibus passuum ab suis castris, ab Scipio derecto ab oppidi lateribus ipse legiones ex castris eductas atque in iugo inferiore instructas non longius fere mille passus ab suis munitionibus progressus in acie constituit. Postquam diutius in uno loco Scipio commorabatur et tempus diei in otio consumebatur, Caesar equitum turmas suorum iubet in hostium equitatum qui ad oppidum in statione erant facere impressionem levemq
Abbreviated transcription (Latin):
legio nib ase infenãtu i ductis simi publicis pratioq cansio ator ipun¬
ciis susceptis defendisse suo uo inconsolatub sẽtem & gotinssẽt tmoba pre¬
uite tribuisse eor oĩum conmodoꝵ ẽcĩmemores ⁊ ĩgratos inse et ĩ połmcd.¬
h bcllo ⁊ pͥtito tp̃e ognouisse. ꝓ dos uire gecui ciuiũq romanoꝵ institutis cog¬
sepiꝰ actulistis et luce clara captum i medio foro nesuẽ int̾acer uolu. stie
Uos ita pace semꝑ odistis. ut millo tpe begiones desie&. tienhae piu¬

Expanded text:
legationibus ab se in senatum inductis simul publicis privatisque causis multorum inimicitiis susceptis defendisse; suo item in consulatu absentem quae potuisset commoda provinciae tribuisse: eorum omnium commodorum et immemores et ingratos in se et in po bello et praeterito tempore cognosse. 'Vos iure gentium et civiumque Romanorum institutis cogel et saepius attulistis et luce clara Cassium in medio foro nefarie interficere voluistis. Vos ita pacem semper odistis ut nullo tempore legiones desitae si
Abbreviated transcription (Latin):
segssi ⁊ usantie itiꝗori lecoꝯsuiterũt. Iuitũ ꝓculdubio ados dieous ĩequu locũ non
suus ausi besseindẽ. pẽ unu antistũ furpione: qui fitẽs uit̾b ex ad uisariis sibi parẽ¬
ẽe nemine cogitare cepit. ¶ic ut fert᷑ achil menonis ꝙa gressus.q. Põpei̾nigͥ. eques.io.
oꝑe adspoctãdu aties sũt dispoĩte. Na int̾ bellatores pͥncipes ¶ dubia erat poĩta uictoria
lissẽt scutũq laudis ĩ signia p̾fulgẽs opus celatũ. quoꝵ pũgna ẽet ꝓpe pst̃o direpta nͥ¬
tuit. ut nr̃os equites ĩreceptu du adcastra reden̾t adu̾sarii cupidiꝰ su̾t ĩsecuti. imuu̾si
clamore fcõ impetũ dederũt. ita metu ꝑt̾riti cu ĩfuga ẽent mltis ãmissis ĩcastra se reci

Expanded text:
diendum in aequum locum non sunt ausi descendere praeter unum Antistium Turpionem, qui fidens viribus ex adversariis sibi pareesse neminem agitare coepit. Hic, ut fertur Achillis Memnonisque congressus, Q. Pompeius Niger, eques Romanus opere ad spectandum, acies sunt dispositae: nam inter bellatores principesque dubia erat posita victoria, lissent, scutorumque laudis insignia praefulgens opus caelatum . tuit.73 Ut, nostri equites in receptu dum ad castra redeunt, adversarii cupidius sunt insecuti, universi clamore facto impetum dederunt. Ita metu perterriti, cum in fuga essent multis amissis in castra se recip
Abbreviated transcription (Latin):
omibꝰ rebꝰ cełit̾ ꝑuenit leptĩ ibiq morat᷑ om̃es ut se naues cõseq̃rent᷑. pͥmo: ip̃e ꝑ¬
uulu nauigiu ꝯscendit. ĩ cursu aquila mltitudĩe nauiũ ꝑt̾tu atq trepidãte nãc¬
tus hostiũ classe sequi cepit. Interĩ uaris celeritate Cesatis audatiaq comotus cũ umu¬
u̾sa classe ꝯu̾sis nauib adorimmetũ u̾sus fuge̾ ꝯtẽdit. Que Cesar milł pas.iiii. cõ¬
secutus recuꝑata qriq remi cu̾ sius omib epibatis atq hostiu custodib .c.xxx. ĩea na¬
ue captis tͥcemẽ hostiã ꝓxina q̃ ĩte pu̾gnãdo erat cõmorata omista remigũ epibataꝵ

Expanded text:
enit Leptim ibique hortatur omnes ut se naves consequerentur; ipse parvulum navigiolum conscendit, in cursu Aquilam multitudine navium perterritum atque trepidantem nactus hostium classem sequi coepit. Interim Varus celeritate Caesaris audaciaque commotus cum universa classe secutus reciperata quinqueremi cum suis omnibus epibatis atque etiam hostium custodibus CXXX in ea nave captis triremem hostium proximam, quae in repugnando erat commora
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ incidit. ita refugerũt aocesarẽ. ¶ Eodẽq tp̃e sigfer ꝙ legioe ꝑͥmatñsfugit ⁊ ĩnotu¬
liq̃rat dñ iugulauit ⁊ itacla ac esaris p̾sidiis ĩpopei castra discessit. ꝯ ĩdituĩ gladis scͥ¬
tu mrusit. ꝑ qd̃ certor fieret cesar. q̃ ĩoppido addefẽdẽdu p̃ꝑacent᷑. Italtis accep̾tis cũ ĩ op¬
pidu reu̾tiss qui tuctẽ gla̾de ĩscripta solebãt ¶ Inseqͥnti tp̃e duolusitam fr̃es trãs
u̾ sarioꝵ ospectu se deducẽnt admareu̾su uriu respõdisse ut potĩ addimicãdu descẽde¬
rẽt ꝙ̃ signũ fuge ostẽderẽt. eũ qui ita loqut eẽt iugulatu. ¶ Eode tp̃e tabellan eĩ
dep̾hensi qui ad oppidu ueniebãt quoꝵ lictas cesar oppidanis abiecit. ꝗ qui uita sibi

Expanded text:
em. Eodemque tempore signifer de legione prima transfugit, et innotuliquerat — dominum iugulavit et ita clam a Caesaris praesidiis in Pompei castra discessit . . . et indicium glande scriptum misit, per quod certior fieret Caesar quae in oppido ad defendendum compararentur. Ita litteris acceptis, cum in oppidum revertisse qui mittere glandem inscriptam solebaversariorum conspectu se deducerent ad mare versum; unum respondisse ut potius ad dimicandum descenderet quam signum fugae ostenderet; eum qui ita locutus esset iugulatum. Eodem tempore tabellarii eius deprensi qui ad oppidum veniebant: quorum litteras Caesar oppidanis obiecit et, qui vitam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
bat curit᷑ nił pas. u. ut auxilia põpeiduab defererit᷑ reb oppidi excelsi ⁊ loci nã.
Hĩc dingẽs ꝓxima planitie sequebat᷑ cuiꝰ decursu an̾cedebat nũ qui ad eoꝵ acces¬
su sũma efficiebat loc iniꝗtatẽ. Nam palustri ⁊ poraginoso solo currẽs erat adde¬
xttu. idq cesar cũ acie ditectã uidisset. nõ huĩt dubiũ qn media plaritie ĩequũ ad
dimicãdu adu̾sarii ꝓcedẽnt. Hoc erat ĩ omĩu. huc accedebat ut locus illa planitie e¬
ꝗtatu ornaret. adiei soł q serenitas ut intificũ ut optãdu tp̃s ꝓpe adiis ĩmortalib
illd̾ tributũ eẽt adp̾liu cõmictẽdu. Nr̃i letari no nlłi q̃timẽ ꝙ ĩeu locu res fortuñ

Expanded text:
bat circiter milia passuum V, ut auxilia Pompei duabus defenderentur rebus, oppido et excelsi loci natura. bat circiter milia passuum V, ut auxilia Pompei duabus defenderentur rebus, oppido et excelsi loci natura. Hinc derigens proxima planities aequabatur. Cuius decursum antecedebat rivus, qui ad eorum accessum summam efficiebat loci iniquitatem: nam palustri et voraginoso solo currens erat ad dextram. Itaque Caesar cum aciem derectam vidisset, non habuit dubium quin media planitie in aequum ad dimicandum adversarii procederent. Hoc erat in omnium conspectu. Huc accedebat ut locus illa planitie equitatum evocaret et diei solisque serenitate,89 ut mirificum et optandum tempus prope ab dis immortalibus illud
Abbreviated transcription (Latin):
suit. Põpeiꝰ oppidũ qd̾ ꝯt sua p̾sidia portas clausisset ĩcẽdit. Milegq qui fr̾e suũ
ĩcastris igulasset int̾cept̾ est a nr̃is ⁊ fusti ꝑcussus. Huic itinẽ fco ĩcãpo undesem
cu e̾et uẽtu castra ꝯͣt Popeĩ ꝯstituit. ¶ Seq̃ntiq die cu it̾ facẽ Cesar cu copii
uellet uenũtiatũ est aspeculatorib Põpeiu det̾cia iugilia ĩacie stetisse. Hoc nũtio ab¬
res. Antea lictãs miẜat cesarẽ nolle ĩ ꝯualle descendẽ qd̃ maiorẽ ꝑtẽ excitus tyro¬
nu hr̃et. Hee licte uehem̃ter cõfirmabãt mẽtes oppidanoꝵ. Ita hac opiniõe fretꝰ
toto se posse facẽ existimabãt. Et eñ ⁊ nã loci defendebart᷑. ⁊ ip̃ius oppidi munitõe.
ubi castra hũit ꝯstituta. Nlamq ut suꝑĩ demostrauiꝰ loca excellẽtia tumuł ꝯti¬
nen int̾ualli planitie diuidit. idq eo ĩcidit tp̃e. planities int̾ utͣq castra int̾cede¬

Expanded text:
suit. Pompeius oppidum, quod contra sua praesidia portas clausisset, incendit; milesque, qui fratrem suum in castris iugulasset, interceptus est a nostris et fustibus percussus. Hinc itinere facto in campum Mundensem cum esset ventum, castra contra Pompeium constituit. § 28 Sequenti die cum iter facere Caesar cum copiis vellet, renuntiatum est a speculatoribus Pompeium de tertia vigilia in acie stetisse. Hoc nuntio alres, antea litteras miserat Caesarem nolle in convallem descendere, quod maiorem partem exercitus tironem haberet. Hae litterae vehementer confirmabant mentis oppidanorum. Ita hac opinione fretus totum se facere posse existimabat: etenim et natura loci defendebantur et ipsius oppidi munitione, ubi castra habuit constituta. Namque ut superius demonstravimus, loca excellentia tumulis contineri intervallo planitiei dividi;85 id quod eo incidit tempore. § 29 Planities inter utraque castra intercede
Abbreviated transcription (Latin):
iude̾nt hospites iugulari. Ptẽa mlta scelera abhiis fieri p̃sioi cã. abhiis cu recipentͣ
ciuitatis fuissẽt. Quoꝵ respõsis ultro citroq acceptis ⁊ redditis cu adntos se recipent
qui ex̃ oppidu fuissẽt. illi p̃sidio ĩ secuti exadu̾sione legatos iugulateꝰ duo ex eis fugier̃t
tum ẽ ꝑissẽt legatoꝵ respõsa itaẽe gesta ꝙ̃ad̾m illi retulisse̾t ab oppidanis ꝯtursu fcõ eũ
qui legatos iugulasset lapidare ⁊ eiman̾ ĩtentare ceperũt illĩoꝑa se ꝓisse. Ita uix
ꝑiculo lib̾at᷑ petuit ab oppidanis ut ei licẽt legatu adcesare ꝓficisci illi se satis factuꝵ

Expanded text:
viderent hospites iugulari, praeterea multa scelera ab eis fieri qui praesidi causa ab eis reciperentur. viderent hospites iugulari, praeterea multa scelera ab eis fieri qui praesidi causa ab eis reciperentur. civitatis fuissent. Quorum responsis ultro citroque acceptis et redditis cum ad nostros se reciperent qui extra oppidum fuissent, illi praesidio insecuti ex aversione legatos iugularunt. Duo reliqui ex eistum comperissent legatorum responsa ita esse gesta quemadmodum illi rettulissent, ab oppidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare et ei manus intentare coeperunt: illius opera se perisse. Ita vix periculo liberatus petiit ab oppidanis ut ei liceret legatum ad Caesarem proficisci: illi se satisfacturum.
Abbreviated transcription (Latin):
Cesaoe trãsfugerũt exlegione uͥnacula. ⁊ equites ñ cu adu̾sarioꝵ equitib ꝯgressi
sũt ꝯsautii aliqͦt occiderũt. leui armatura ea nocte speculatores pñsi ẜui .iii. qunꝰ ex
legione u̾acla ẜ in st̃ ĩcrucẽ sb̾lati mlites ceruices abscisi. ¶ Posto die equites cũm
leui armaturaꝰ adu̾sarioꝵ castris adnos trãsfugerũt. ¶ Etia eotp̃e circit idecĩ eqtẽ
ad aquatores nr̃os oecurrer̾t. nõ nullos accidemĩt. Itez alios inuos adduxerũt exeq¬
tib capti sũt equites uiii. ¶ Inseq̃nti die Põpeĩ securi ꝑcussit hoĩes. lxxiiii. qui dice¬
bant᷑ eẽ fautores uictorie Cesaris: reliqͦs u̾sus oppidu iussit deduci. Exqb effugerũt
cxx. ⁊ ad C esare uenerũt. ¶ Hoc p̾t̾ito tp̃e qui ĩ oppido articła bursauonẽses capti sũt
legati ꝓfcĩ sũt cu nr̃is uti re gesta bursauolẽsib refexrẽt ꝗd sꝑarẽt. degn. põpeio cũ

Expanded text:
legione vernacula, et equites nostri cum adversariorum equitibus congressi sunt, et saucii aliquot occiderunt levi armatura. Ea nocte speculatores prensi servi III et unus ex legione vernacula. Servi sunt in crucem sublati, militi cervices abscisae. § 21 Postero die equites cum levi armatura ex adversariorum castris ad nos transfugerunt. Et eo tempore circiter XL equites ad aquatores nostros excucurrerunt, non nullos interfecerunt, item alios vivos abduxerunt; e quibus capti sunt equites VIII. Insequenti die Pompeius securi percussit homines LXXIIII, qui dicebantur esse fautores Caesaris victoriae, reliquos rursus in oppidum iussit deduci; ex quibus effugerunt CXX et ad Caesarem venerunt. § 22 Hoc praeterito tempore, qui in oppido Ategua Ursaonensesi sunt cum nostris uti rem gestam Ursaonensibus referrent; quid sperarent de Cn. Pompeio, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sum deẜtus. quale me illi p̾stitisti tali uirtute iꝯstartia futuꝵ me ee ĩte p̃stabo. ¶ Eo¬
de tp̃e oppidanolegati qui antea exierãt Cesare adierũt. Sisibiuita ꝯcedẽt sẽse ĩ sẽ¬
q̃riti luce oppidu ẽẽ dedituros. N. uibꝰ tespõdit se Eesare uita fidẽꝙ p̾statuꝵ. Ita añ
tione oppidi fc̃a eẽ scisser. Castra mouit ucubĩ u̾sus. s cirtũ ea loca castella disposuit.
et munitoibꝰ se ꝯtinẽ cepit. Cesar mouit ⁊ ꝓpͥus castra castris ꝯtulit. ¶ Eode tp̃e
mane loricatus uñ ex legio̾e u̾nacła ad nos trãsfugit. ⁊ nũtiauit Põpeuĩ oppidanos
iicubẽses ꝯuocasse eisq ita imꝑanisse.: ut diligẽtia adhibita ꝑquirẽnt quiẽẽnt su¬
aꝵr ꝑtiũ. Itẽq ad u̾sarioꝵ uictorie fantores. IHoc p̾t̾ito tp̃e ĩ oppido qõ fuit captum¬

Expanded text:
s, qualem me illi praestiti tali virtute et constantia futurum me in te esse praestabo'. Eodem tempore oppidani legati qui antea exierant Caesarem adierunt: si sibi vitam concederet, sese insequenti luce oppidum esse dedituros. Quibus respondit se Caesarem esse fidemque praestaturum. Ita ante tionem oppidi factam esse scisset, castra movit Ucubim versus et circum ea loca castella disposuit et munitionibus se continere coepit: Caesar movit et propius castra castris contulit. Eodem tempore mane loricatus unus ex legione vernacula ad nos transfugit et nuntiavit Pompeium oppidanos Ucubensis convocasse eisque ita imperavisse, ut diligentia adhibita perquirerent qui essent suarum partium itemque adversariorum victoriae fautores. Hoc p
Abbreviated transcription (Latin):
igius senatoris filĩ cuiꝰ frat̾ ĩ castris Põpei fuisset. ont̾ib suis reb relictis equũ ascen¬
respõdit Cesar se ꝯdc̃ones dare nõ accipẽ ꝯsuesse. Illicu ĩ oppidu reu̾tissẽt relato respõso
hoĩu qui ĩcastris ñris c̃ent nõ dubitauerũt qneruptõne eodieẽent facturi. Itacoro¬
na curũdata pũgnatũ est aliꝙͣ diu uehem̃tissime simłq balistamissa am̃is turre
deiecit: qua adu̾sarioꝵ qui ĩea turre fuerãt quĩq deiecti sũt. ⁊ puer qui balista sõ¬
quot turme cũlem armatura ĩꝑetu fc̃õ loco sũt deiecte. ꝯꝑꝑ pancitatẽ nr̃oꝵ equitũ¬

Expanded text:
lgius senatoris filius, cuius frater in castris Pompei fuisset, omnibus suis rebus relictis equum conscenrespondit Caesar se condiciones dare, non accipere consuevisse. Qui cum in oppidum revertissent, relato responso hominum qui in castris nostris essent non dubitarunt quia eruptionem eo die essent facturi. Ita corona circumdata pugnatum est aliquamdiu vehementissime, simulque ballista missa a nostris turrem deiecit, qua adversariorum qui in ea turre fuerant quinque deiecti sunt et puer, qui ballistam soquot turmae cum levi armatura impetu facto loco sunt deiecti et propter paucit
Abbreviated transcription (Latin):
facinus se nefandũ ⁊ fecisse scelus. Ula eos nich̾ menusse. qr tali pena affice̾nt̃. qui
eos ad aras ⁊ focos suos recepisset cosq hospitiũ scelere ꝯtamĩasse. Multa p̃ccadixisse qͣ
or̾one detẽrite ampliꝰ ingulatõe nõ fecisse. ¶ Ita postodie talli legat᷑ cu catõnelusita

Expanded text:
facinus se nefandum et scelus fecisse; nam eos nihil meruisse quare tali poena adficerentur qui facinus se nefandum et scelus fecisse; nam eos nihil meruisse quare tali poena adficerentur qui eos ad aras et focos suos recepissent, eosque hospitium scelere contaminasse; multa praeterea dixisse: qua oratione deterritos amplius iugulationem non fecisse. § 17 Ita postero die Tullius legatus c
Abbreviated transcription (Latin):
era̾t iugulare ⁊ demuro p̾cipites mictẽ ceperũt sicati apd̃ barbaros ꝙ post hõĩu me¬
moria nũꝙͣ est stm̃. ¶ Huĩ diei ext̾mo tp̃e apõpeianis clam ad nr̃os tabellari est
missus ut ea nocte tures aggerẽq ĩcendẽnt. ⁊ t̾cia nigłia eruptõne face̾nt. ita igne
catas ad fossas cõplẽ̾das ⁊ arpaganes adcasas que stramẽtatie ant̾is hyb̾noꝵ c̃a hedifi¬
cate erãt. diruẽdas ⁊ ĩcaidendas. Ptẽa argẽtu nestim̾ta. ut du ñi mp̾da detinẽtur.
illi cede fc̃a ad p̾sidia Põpei se reciꝑẽt. Nam qd̃ estimabat eos posse conatus efficẽ nocto
repulsos młtis q uulnerib affectos oppido tepresserũt. p̾da armaq eoꝵ sũt potiti
uiuosq aliqͦs ceperũt. qui posto̾ die sũt int̾sci. ¶ Eodẽq tp̃e tras fuga nũtiauit ex
oppido ĩuuu ꝗ ucubin domuꝰ ĩcundo fuisset uigulatõne oppidanoꝵ fc̃a clamasse

Expanded text:
coeperunt, sicuti apud barbaros; quod post hominum memoriam numquam est factum. § 16 Huius diei extremo tempore a Pompeianis clam nostros tabellarius est missus, ut ea nocte turres aggeremque incenderent et tertia vigilia eruptionem facerent. Ita igne cratis ad fossas complendas et harpagones ad casas, quae stramenticiae ab nostris hitum, vestimenta, ut dum nostri in praeda detinentur, illi caede facta ad praesidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos posse conatum efficere, nocte  sunt potiti vivosque aliquos ceperunt, qui postero die sunt interfecti. Eodemque tempore transfuga nuntiavit ex oppido Iunium, qui in cuniculo fuisset, iugulatione oppidanorum facta clamasse
Abbreviated transcription (Latin):
adduxerat. reliq̃ ex fugitiuis auxiliares cõsistebãt. Na ileuiarmatura ⁊ eꝗta¬
tu loge ⁊ uirtute ⁊ nĩo nr̃i erãt suꝑiores accedebat hoc ritlongiꝰ bellu ducẽt po̾pei

Expanded text:
adduxerat; reliquae ex fugitivis auxiliariisve consistebant: nam de levi armatura et equitaadduxerat; reliquae ex fugitivis auxiliariisve consistebant: nam de levi armatura et equitatu longe et virtute et numer