comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. ut regias. absides. et fenestras. et uid¬
in dormitoru tabulas aggressus diriperet
carumq ignib sͥ prandium p̃parart. Cum
sequenti nocte idem indulfus ad secessũ ꝑges
cur monasterii tabulas tam petulant᷑ incidi
p̃cepisset. a quodam sene sciscitatꝰ ẽ. Ac ill
more gallico sc̃m senem increpitans follem
ab eo uirga lenit̃ quidem ꝑcussus ẽ S uir
suꝑbus tanto pondere lapsus ẽ: ut semiui¬
uus humi clecumberet. Eodem mom̃to sub
eadem specie cuidam clerico foris dormici¬
ti idem sener apparuit dicens Surge & dis
comiti. ut ab hoc meo monasterio in quo
diũ sorium fieri om̃ino ñ licet. anteqͣm e
ad iacundiam ꝓuocet saluus recedas. El
ego familiari eiꝰ mͥ obnoxio. quem uidelicet
ꝑtussum ante secessum dimisi: congruam
medelam refundam. Quem quis esset cle¬
ricus requitens: ip̃m se esse ꝑhibuit. qui et
pictura que eius lectulo preminebat facile
potuisset agnosci. Statim dericus surgens.

Expanded text:
tiam, ut attegias, et fenestras, et victiam, ut attegias, et fenestras, et vicini dormitorii tabulas aggressus diriperet, earumque ignibus sibi prandium praepararet. Cum sequenti nocte idem Indulfus ad secessum pergens, cur monasterii tabulas tam petulanter incendi praecepisset, a quodam sene discussus est. At ille more Gallico sanctum senem increpitans follem, ab eo quidem virga leniter percussus est; sed vir superbus tanto pondere lapsus est, ut semivivus humi decumberet. Eodem momento sub eadem specie cuidam clerico foris dormienti idem senex apparuit, dicens: « Surge, et dic comiti ut ab hoc meo monasterio, in quo diversorium fieri omnino non licet, antequam me ad iracundiam provocet, salvus recedat. Ecce ego familiari ejus mihi obnoxio, quem videlicet percussum anto secessum dimisi, congruam medelam diffundam. » Quem quis esset clericus requirens, ipsum se esse perhibuit, qui ex pictura quae ejus lectulo praeminebat agnosci facile potuisset. Statim clericus surgens
Abbreviated transcription (Latin):
testantib monachis ñ uerebat᷑ inducere: atq
cũ eis cõmessationes et saltationes illicitas
celebrare. Is demiq noctis pͥncipio secessum pe¬
tens: aspiritib immundis in aera ꝑ capillos
appensus ẽ. Cumq tota nocte dependens uo¬
cis officium ñ haberet: matutinalib horis
beatꝰ gregoriꝰ ei uidendum se p̃buit dicens
Inimice dei. ñ tͥ sufficiunt alia mala que in
meo monasterio ꝑuicacit̃ oꝑaris : insuꝑ scem¬
cas meretͥculas in claustro monachico tanqͣm
in theatro deducis: Erede mͥ hoc anno ꝑibis.
Tunc ille magnis cepit uirib penitentiam
supplicare: & de cetero plenam correctionẽ
ꝓmittere. Continuo gregoriꝰ iussit eũ dimit¬
ti. Qui ad t̾ram decidens. qͥa corrigi noluit:
codem anno ueram finsse gregorui sententiã
iusdem comitis homo sub alio tempore
indulfus uocatꝰ ẽ. Cin dum cocus ꝓ cõ¬
parandis lignis denarios peteret: nullo mit

Expanded text:
testantibus monachis, non verebatur inducere, atque testantibus monachis, non verebatur inducere, atque cum eis comessationes et saltationes illicitas celebrare. Idemque noctis principio secessum petens, a spiritibus immundis in aere per capillos appensus est; cumque 184 tota nocte pendens vocis officium non haberet, matutinalibus horis beatus Gregorius ei videndum se praebuit, dicens: « Inimice Dei, non sufficiunt tibi alia mala quae in meo monasterio pervicaciter operaris, insuper scenicas meretriculas in claustro monachico tanquam in theatro conducis. Crede mihi, hoc anno peribis. » Tunc ille magnis coepit viribus poenitentiam supplicare, et de caetero plenam correctionem promittere. Continuo Gregorius jussit eum dimitti; qui ad terram decidens, quia corrigi noluit, eodem anno veram fuisse Gregorii sententiam jusdem comitis homo sub alio tempore Indulfus vocatus est. Cui dum cocus pro comparandis lignis denarios peteret, nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
audiuit. Quia scd̃o commonitꝰ uerbis oris
mei credere noliuisti ÷ et me tua mobedien¬
tia adeo ꝓuocasti. ut hunc apłm dei huc
fatigare studucrim: scito cognoscens. quia
nisi hodie ab hoc monasterio meo recesseris.
futura ebdomada cum tuis omnib uita pri¬
uab̾is. Si uͦ recesseris : ab hac quidem momen¬
tanea sententia liberab̃is: s neq tu neq ali¬
quis hic tetum degentium. suam patͥam re¬
uidebit. Mox theugaudus lectulo se ꝓripu¬
it: et pͥmo suis. deinde monasterii monachis.
postremo quib cumq potuit sompnnium re¬
uelauit. Et quia aliud hospitium citiꝰ a pon¬
tifice impetrare ñ potuit: apud sabinos con¬
plicuit. Qui monachis quidem pluri¬
mam dapsilitatẽ ostendit: & in reb tam ur¬
nerabilis monasterii usurpationẽ suoꝵ ꝓhi¬
buit. Huius familiaris quidam nõie faral¬
dus existens: si quando subpopicem comes
ad palatium ꝓcessisset. fornicarias illuc de¬

Expanded text:
audivit: Quia secundo commonitus, verbis oris audivit: Quia secundo commonitus, verbis oris mei credere noluisti, et me tua inobedientia adeo provocasti ut nunc apostolum Dei huc fatigare studuerim, scito cognoscens quia nisi hodie ab hoc monasterio meo recesseris, futura hebdomada cum tuis omnibus vita privaberis. Si vero recesseris, ab hac quidem momentanea sententia liberaberis; sed neque tu, neque aliquis hic tecum degentium suam patriam revidebit. » Mox Theutgaudus lectulo se proripuit, et primo suis, deinde monasterii monachis, postremo quibuscunque potuit somnium revelavit. Et quia aliud hospitium citius a pontifice impetrare non potuit, apud Sabinos conplicuit, qui monachis quidem plurimam dapsilitatem ostendit, et in rebus tam venerabilis monasterii usurpationem suorum prohibuit. Hujus familiaris quidam, nomine Faraldus, existens, siquando Suppo ad palatium processisset, fornicarias illuc, de
Abbreviated transcription (Latin):
Ille ꝑpendens uisum fuisse phantasticum:
oratione facta. rursus dormire cepit. Qui
gregorius pontificali habitu redimitꝰ appa¬
rens. nonne inquit dixi tͥ. ut amonasterio
meo qͦd in reb ꝓpriis ꝑ inuocationẽ sancti
andree apl̃i domino dedicam recederes :
pitandi sͥ licentiam suscepisse apontifi¬
ce respondisset: gregoriꝰ ait. Et tu qui peti¬
sti. et ille qui dedit utͥq contra d̾m fecistis:
cuius uindictam citius incurretis. Euigilais
theugaudꝰ intremuit ÷ et facta oratione
sopori u  se reddere uoliit: cum repen¬
te ueni ep entium sonitum audiens. ue¬
hem̃ter expauit ÷ seq dormire simulaurd.
Appropians gͦ bcatus gregoriꝰ sanctum an¬
dream apłm ꝑ dexteram tenens: precepit sub¬
diacono qui se prcibat cum lumine dicens.
Corripe illum. Qui cum correptꝰ in lectulo
clausis oculis residens. gregorius ait. Aspice
in nos. Intintus autẽ cos theugaudus. ma¬
gis intremuit ÷ eumq sͥ talit̃ cõminantem

Expanded text:
Ille perpendens visum fuisse phantasticum, Ille perpendens visum fuisse phantasticum, oratione facta rursus dormire coepit. Cui Gregorius pontificali habitu redimitus apparens: « Nonne, inquit, dixi tibi, ut a monasterio meo, quod in rebus propriis per invocationem sancti Andreae apostoli Domino dedicavi, recederes, pitandi sibi licentiam suscepisse se a pontifice respondisset, Gregorius ait: Et tu qui petisti, et ille qui dedit, utrique contra Deum fecistis, cujus vindictam citius incurretis. Evigilans Theutgaudus intremuit, et facta oratione sopori se reddere voluit, cum repente venientium sonitum audiens vehementer expavit, seque dormire simulavit. Appropinquans ergo Gregorius sanctum Andream apostolum per dexteram tenens, praecepit subdiacono qui se praeibat cum lumine, dicens: « Corripe illum. Qui dum correptus in lectulo clausis oculis resedisset, Gregorius ait: Aspice in nos. Intuitus eos Theutgaudus magis intremuit, eumque sibi taliter comminantem
Abbreviated transcription (Latin):
one loci satagerent: cuidam coꝵ beatꝰ gre¬
gorius in sompnis apparens. iubet ut si
demonem a monasterii fundo uoluissent
repellere: ab oratorio sc̃e martine in eocdem
fundo. usq ad oratorium sc̃c marit ibidẽ
in domo dominica constitutum fr̃s cum le¬
tauus aquam spargentes exorcrratam ꝓce¬
derent. Quo facto. ita demon a monaste¬
riu om̃i possessione repulsus est: ut postea
ꝑ confinu limites. ore. narib. atq oculis
tiamias eicere. porcosq cogere. ac subul¬
cos conatꝰ sit: sed intra fines monasterii
nun quam intrare ꝑmissus est. Iecxm.
lio quoq tempore telitgaudus quon¬
¶dam treuerensis ep̃c. qui cum gun¬
tario agrippine colonie ep̃o. ac reuerende
memorie nicholao. fuerat sacerdotali officio¬
ani pontificis restitutus: in eodem monasterio
mansionẽ suscepit. Cui beatus gregorius in
sompnis apparens: maximum terrorem qͦd
de suo monasterio concitus egrederet᷑ incussit.

Expanded text:
one loci satagerent, cuidam eorum Greone loci satagerent, cuidam eorum Gregorius in somnis 183 apparens jubet, ut si daemonem a monasterii fundo voluissent depellere, ab oratorio sanctae Martinae usque ad oratorium sanctae Mariae ibidem in domum Dominicam constitutum, fratres cum litaniis aquam spargentes exorcizatam procederent. Quo facto ita daemon ab omni monasterii possessione repulsus est, ut postea per confinii limites ore, naribus atque oculis flammas ejicere, porcosque cogere a subulco notatus sit, sed intra fines monasterii nunquam intrare permissus. 94. Alio quoque tempore Theutgaudus quondam Trevirensis episcopus, qui cum Guntario, Agrippinae Coloniae episcopo, a reverendae memoriae Nicolao fuerat sacerdotali priani pontificis in eodem monasterio mansionem suscepit. Cui beatus Gregorius in somnis apparens, maximum terrorem quo de suo monasterio concitus egrederetur incussit.
Abbreviated transcription (Latin):
monachis. non nͥ mane facto reũsus est. Aqͥb
curiose discussus. quonam se pͥdem tam su¬
bita uelocitate ꝓripet: confessus ẽ dicens.
Dum nob̾ insaniam demonis reuelarem.
taurellus affiit: anteriorib pedib me cõ¬
plecttus. a suis corniculis tundens. ante se
cepit minare: et tota nocte me subire mu¬
ros coegit & arbores. Cumq nouissime ꝑ
pontera me conaret᷑ demergere. de cõplexib
ipsius exiliui: eumq toto conamine fugi¬
ens. ad portas quas euthimius cugemenus
fecerat monasterii huius ꝑueni. Quas clau¬
sas inueniens: ambab mani acui.b. am¬
bos eiꝰ anulos apprchendi. Et tus dum
ab cis me luctarctur diuellere÷ quidam
caluius pontifet obliquo latere se int̃ porta¬
rum rimas extutiens. ferula caput taurelli
ꝑcussit: cumq in fugam compellens. me
ab illius ꝑsecutionib liberauit. Frgo dum
incole deꝑissent. et nullus ibidem habita¬
tor accederet. ac ꝑ hoc monachi ꝓ desolati¬

Expanded text:
monachis nonnisi mane facto reversus est. A quibus monachis nonnisi mane facto reversus est. A quibus curiose discussus, quonam se pridem tam subita velocitate proriperet, confessus est, dicens: « Dum vobis insaniam daemonis revelarem, taurellus adfuit, anterioribusque pedibus me complectens, ac suis corniculis tundens, ante se coepit minare, et tota nocte me subire muros coegit et arbores. Cumque novissime per pontem me conaretur demergere, de complexibus ipsius exilui, eumque toto conamine fugiens, ad portas quas Euthymius hegumenus fecerat monasterii hujus perveni; quas clausas inveniens, ambabus manibus ambos ejus annulos apprehendi; et dum ab eis me luctaretur divellere, quidam calvus pontifex obliquo latere se inter portarum rimas excutiens, ferula caput taurelli percussit, eumque in fugam compellens, me ab illius percussionibus liberavit. » Ergo dum incolae deperissent, et nullus ibidem habitator accederet, ac per hoc monachi pro desolati
Abbreviated transcription (Latin):
euerende quoq memorie nicholai pon¬
tificis tempore. regimen ciusdem mona¬
teri dacharia ciuitatis ananigine p̃sule
itut hodie supest ꝓcurante. funcdum bar¬
bilianum cuiuis suꝑͣuuis feceram mentionẽ
ꝑimncolarum scelerib demon aggressus ẽ:
⁊ i similitudinc̃ taurelli de pratis mugi¬
cido ad domum reũtens. inuisibilit̃ surs
orniculis uirum sentiebatur noctu ꝑcur¬
ro . Uouesq a presepiis extraheus. p con¬
liguos campos & compita cursu uelocissi¬
o fatigare. Qumq hoc diutius faceret.
uotoꝙ iusticis noxuus imineret: huius¬
uodti pcisionib iauptiulum qutndam eđ¬
dem prelii conductorem affligendo dispdi¬
dit. Demde bubulcos aggressus tanta ce¬
de ꝑdomuit: ut intra trium mensium spa¬
tium. neminẽ illic nͥ unum cocum ursulũ
nomine quem similit̃ affligebat. reliquerit
Qui romam ueniens. dum tante cladis ꝑi¬
culum fratrib indicaret ⁊ int̾rupto sermone
monasterii portas ingressus c̃: & obstupescẽtib

Expanded text:
everendae quoque memoriae Nicolai pontificis tempore, regimen ejusdem monasterii Zacharia civitatis Anagninae praesule, sicut hodie superest, procurante, fundum Barbilianum, cujus superius feceram mentionem, pro incolarum sceleribus daemon aggressus est; et in similitudine taurelli de pratis mugiendo ad domum recurrens, invisibiliter suis corniculis virum sentiebatur noctu percutere, bovesque a praesepiis extrahens, per contiguos campos et compita cursu velocissimo fatigare. Cumque hoc diutius faceret, crebroque rusticis noxius immineret, hujusmodi percussionibus Saxulum quemdam ejusdem praedii conductorem affligendo disperdidit. Deinde bubulcos aggressus, tanta caede perdomuit, ut intra trium mensium spatium neminem illic praeter unum tantum Ursellum nomine, quem similiter affligebat, reliquerit. Qui Romam veniens, dum tantae cladis periculum fratribus indicaret, interrupto sermone monasterii portis egressus est, et obstupescentibus
Abbreviated transcription (Latin):
qruent̾ repeteret: dicebat se sub continuo uer¬
bere gemere. Sicq serto die sub hac miscra¬
bila uoce defunctus ẽ. Si quidem plurimis
docum̃tis ꝓbatum ẽ: i eodem uencrabil
monasterio. fornicationis contagione pollu¬
tos. dii subsistere omnino ñ posse. lxxxxun.
uo scilicet hactenus libra. omnisq men¬
sura. quam idem beatus gregorius in¬
stituit. cum modio reseruatur. De cuius men¬
sura si quis ad opus monasterii panes uelit
efficere: triginta & quinq fiunt singillatim.
dumtaxat trium librarum. Si quis uero
ad opus alterius: ad eundem numerum
nunqͣm ꝑtingunt. Quod cum prefatus
zacharias ep̃c ꝓ certo uellet addiscere: ꝓ
celebranda festiuitate beati andree apłi de¬
cem modioꝵ tͥcici mensuram pistorib de¬
dit. E quib ꝓ undecim modus multiplica¬
tos. obstupentibus eisdem pistorib panes
recepit. ¶in utiq sollicite prius dinume¬
rantes: si suꝑfluos aliquos inuenissent. Sͥ

Expanded text:
quenter repeteret, dicebat se sub continuo verquenter repeteret, dicebat se sub continuo verbere gemere; sicque sexto die sub hac miserabili voce defunctus est. Siquidem plurimis documentis probatum est in eodem venerabili monasterio fornicationis contagione pollutos diu subsistere omnino non posse. 98. Quo scilicet hactenus libra omnisque mensura quam idem beatus Gregorius instituit cum modio reservatur, de cujus mensura si quis ad opus monasterii panes velit efficere, triginta et quinque fiunt, singuli duntaxat trium librarum; si quis vero ad opus alterius, ad eumdem numerum nunquam pertingit. Quod cum praefatus Zacharias episcopus pro certo vellet addiscere, pro celebranda 186 festivitate beati Andreae apostoli decem modiorum tritici mensuram pistoribus dedit; e quibus pro undecim modiis multiplicatos, obstupescentibus eisdem pistoribus, panes recepit. Qui utique sollicite prius dinumerantes, si superfluos aliquot invenissent, sibi
Abbreviated transcription (Latin):
contra sarracenos prerit÷ et uos quomordo
dicitas qͦd ip̃e me iusserit ligari. qui cum
postra non uidistis: At illi cdirerunt. Si io¬
hannes papa hinc abuit. sanctus gregorius
bic remansit: qui monastern sui daustra
solito more plustrans. suum fontẽ repꝑit
dissipatum: et nos ex eius tegminib. tue
meret̾tule furnum ac nȩcesiarium udimꝰ
cooptum. Quod presbit᷑ ut audiunit erubes¬
ceus intremuit: eoꝵq uiolentia se in cuite
monasterui teneri conspiciens: quencdam
subdiaconum ab intimis egreientẽ ator
cubicularis dicentẽ audiuit. Extencite eũ:
& qͥnquaginta rubricis uentrem. totidemq
dorsum fornicatoris atq sacrilegi p̃sbiteri uer¬
benite. Quarum dolorib rtucra p̾sbiter iam
febricitans excitatꝰ. ad monasterium caballo
impositꝰ destra leuaq ab aliis sustentatꝰ recur¬
reda redtus sui sententiam fratrib indicaiit:
& inuisilib u̾berib sub febris specie laniatꝰ.
reficio. Eumq int̾rogaret᷑ cur hoc tam fre¬

Expanded text:
uomodo dicitis quod ipse me ligari jusserit, qui eum postea non vidistis? At illi dixerunt: Si Joannes papa hinc abiit, sanctus Gregorius hic remansit, qui monasterii sui claustra solito more perlustrans, a te suum fontem reperit dissipatum, et nos ex ejus tegminibus tuae meretriculae furnum ac necessarium vidimus coopertum. Quod presbyter ut audivit, erubescens intremuit, eorumque violentia se in corte monasterii teneri conspiciens, quemdam subdiaconum ab intimis egredientem atque cubiculariis dicentem audivit: Extendite eum, et cum quinquaginta rubricis ventrem, totidemque dorsum fornicatoris atque sacrilegi presbyteri verberate. Quarum doloribus revera presbyter jam febricitans excitatus, ad monasterium caballo impositus, dextra laevaque ab aliis sustentatus recucurrit, reatus sui sententiam fratribus indicavit, et invisibilibus verberibus sub febris specie laniatus, Cumque interrogaretur cur hoc tam fre
Abbreviated transcription (Latin):
ddum granum. Hoc nimirum ostendere fe¬
stinans. quia caro uel palpabilis. uel ipsa
ñ erit: dum sc̃s apłs de resurrectionis aiens
gła. non corpus qͦd futurum est seminari
diterit. sed nudum granum. Sed ad hec¬
citiꝰ gregoriꝰ respondit. Paulus apls dicens.
non corpus quod futurum est seminas
sea nudum granum. hoc insinuat quod
uidemus: quia uidelicet granum cum cul¬
mo et folus nascit᷑. qͦd sine culmo & folus
seminat᷑. Ille itaq in augmento gle resur¬
rectionis. ñ dixit grano seminis deesse qͦd
erat: sed adesse quod ñ erat. Tu autem
dum uerum corpus resurgere denegas: ne¬
quaqͣm dicis adesse quod deerat. ied dees

Expanded text:
dum granum . Hoc nimirum ostendere festinans, quia caro vel palpabilis, vel ipsa non erit, dum sanctus Apostolus de resurrectionis agens gloria, non corpus quod futurum est seminari dixerit, sed nudum granum. Sed ad haec Gregorius respondit: « Paulus apostolus dicens: 33 Non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum, hoc insinuat quod videmus, quia videlicet granum cum culmo et foliis nascitur, quod sine culmo et foliis seminatur. Ille itaque in augmento gloriae resurrectionis non dixit grano seminis deesse quod erat, sed adesse quod non erat. Tu autem dum verum corpus resurgere denegas, nequaquam dicis adesse quod deerat, sed dees
Abbreviated transcription (Latin):
le est hoc de sacerdote narrari: tanto utrũ
ita ne sit. districta & ueraci oportet satis¬
factione cognosci. Nnde si post hoc em¬
denter hȩc quȩ ad nos ꝑlata sunt falsa
ẽẽ clarucrint. neq uos nugis & scl̃atib
litteris studere constiterit: et deo nr̃o głaᷤ
aginus. qui cor ur̃m ma. culari blasphe¬
niis nefandoꝵ laudib ñ ꝑmisit : & de
concedendis quȩ poscitis scͥcuri iam. et si
tano ep̃o scribit dicens. Multis ab
urbe tua uementib frater km̃e ddidici:

Expanded text:
le est hoc de sacerdote narrari, tanto utrum le est hoc de sacerdote narrari, tanto utrum ne ita sit, districta et veraci oportet satisfactione cognosci. Unde si post hoc evidenter haec quae ad nos perlata sunt falsa esse claruerint, neque vos nugis et saecularibus litteris studere constiterit; et Deo nostro gratias agemus, qui cor vestrum maculari blasphemis nefandorum laudibus non permisit, et de concedendis quae poscitis, securi jam et sinetano episcopo, scribit, dicens: « Multis ab urbe tua venientibus, frater charissi
Abbreviated transcription (Latin):
culanda: sed quia simplicitatẽ tuam eũ
senectute nomimus. interim tacciꝰ
Iomnes omnino pontifices a lectione
libroꝵ gentilium gregoriꝰ inhibebat.
ua ꝓpter desiderio galliarum ep̃o pal¬
iim postulanti scribit inquiens. Cũ mul¬
a nobis dond de urs studns fuissent nũ
tiata: ita cordi nr̃o nata est lecicia. ut ne¬
gare ea quȩ sibi fraternitas ur̾a conceden¬
da deposcerat. minime pateremur. Sed
post hoc ꝑuenit ad nos. qͦd sine ueretun¬
dia memorare ñ possumus: frat̾nitatem
mentiꝰ asꝑnati. ut ea quȩ pͥus dicta fue¬
rand in gemitum & tristiciam uerteremꝰ:
quia in uno se ore cum iouis laudibus
xp̃i laudes ñ capiunt. Et qͣm graue nefan¬
dumq sit ep̃is canere. quod nec laico re¬
ligio conueniat: ipse considera. Nam
quamuis dilectissimus filiꝰ nr̃ candidus
presbit̾ postmodum ueniens hac de re sub¬
tiliter inquisitꝰ negauerit. atq uos cona¬
tus fuerit excusare: de nr̃is tamen acdhuc
amimis ñ recessit. Quia quanto erecrabi¬

Expanded text:
culanda; sed quia simplicitatem tuam cum senectute novimus, interim tacemus. » 33. Omnes omnino pontifices a lectione librorum 100 gentilium Gregorius inhibebat. Quapropter Desiderio Galliarum episcopo, pallium postulanti, scribit, inquiens: « Cum multa nobis bona de vestris fuissent studiis nuntiata, ita cordi nostro est nata laetitia, ut negare ea, quae sibi fraternitas vestra concedenda poposcit, minime pateremur. Sed post haec pervenit ad nos, quod sine verecundia memorare non possumus, fraternitatemmentius aspernati, ut ea quae prius dicta fuerunt in gemitum et tristitiam verteremus, quia in uno se ore cum Jovis laudibus Christi laudes non capiunt. Et quam grave nefandumque sit episcopos canere, quod nec laico religioso conveniat, ipse considera. Nam quamvis dilectissimus filius noster Candidus, presbyter, postmodum veniens, hac de re subtiliter inquisitus, negaverit, atque vos conatus fuerit excusare, de nostro tamen adhuc animo non recessit; quia quantum execrabi
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ꝓdesse. Nunc gͥ accipe securim. &
hanc nefandam arborem qͣmtociꝰ succidere
festina: ꝑ quam lum̃ amisisti corporis ⁊ et
animȩ ꝑdidisti salutẽ. Confido enim qͥd si
firmit̃ credideris: lumen pͥstinum a domi¬
no consequi possis. Deducta autẽ mulieꝵ
atq eam excidere conabatur. Eum uir dñi
amandus eam ad se aduocans. signumq

Expanded text:
possunt prodesse. Nunc igitur accipe securem et possunt prodesse. Nunc igitur accipe securem et hanc nefandem arborem quantotius succidere festina, per quam et lumen amisisti corporis et animae perdidisti salutem; confido enim, quod si firmiter credideris, lumen pristinum a Domino consequi possis'. Educente autem illa errexit atque eam excidere conabatur. Tum vir Domini Amandus eam ad se advocans, signum
Abbreviated transcription (Latin):
nistris. uir dñi mortem incolumis euasit.
fs illud quoq pretercundũ xxii¬
putam: quod prb̃ro quodam nõie er¬
chengisilo uenerabili atq fideli uiro narrã¬
te didici. Quadam die dum uir ddñi aman¬
dus in pago beluacense. uerbum dm̃ predi¬
cart: ꝑuenit ad quendam locum cui uoca¬
bulum est rossonto. secus oronnam fluuium.
Fratq ibi mulier quedam ceca ÷ quȩ longo
iam tempore amisso lumine: nich pret̃ te¬
nebras agnouerat. Ingressus autem uir dei
domum illius: cepit ꝓcunctar ab ea qua¬
liter hec ci cecitas euenisset. Responditq
illa quod non ob causam aliam ei ip̃a ce¬
citas euenisset: nͥ qͦd auguria uł ydola semꝑ
coluerat: insuꝑ ostendit ei locum in qͦ pre¬
dictum ydolum adorare consueuerat. scili¬
cet arborem quȩ erat demoni dedicatã. Acd
quam uir dñi ait. Non miror si ꝓ hac stul¬
redemptorẽ tuum adorare ddebcas ⁊ adores
demones et idola muta. quȩ nec tͥ nec sibi

Expanded text:
nistri, vir Domini mortem incolomis evasit. 24. nistri, vir Domini mortem incolomis evasit. 24. Nec illud quoque praetereundum putavi, quod, presbitero quodam nomen Erchengisilo venerabili atque fideli viro narrante, didici. Quadam die, dum vir Domini Amandus in pago Belloacinse verbum Domini praedicaret, pervenit ad quendam locum, cui vocabulum est Rosonto, secus Oronnam fluvium, eratque ibi mulier quaedam caeca, quae longo iam tempore, amisso lumine, nihil praeter tenebras agnoverat. Ingressus autem vir Dei domum illius, coepit percunctari ab ea, qualiter ei haec caecitas evenisset. Respondente illa, quod non ob causam aliam ei ipsa caecitas evenerat, nisi quod auguria vel idola semper coluerat, insuper ostendente ei locum, in quo praedictum idolum adorare consueverat, scilicet arborem, quae erat daemoni dedicata, vir Domini ait: 'Non miror, si pro hac stulredemptorem tuum adorare debeas, adoras daemones et idola muta, quae nec tibi nec sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dictum locum ducere simularent ⁊ ñ insciͦ
uir dñi amandꝰ quo in loco eum interime¬
te disponerent: tandem ꝑuenerunt ad suꝑ¬
cilium montis ut eum ibi capite truncart
Hir tamen dñi suis hoc ante indicare no¬
luid: quia ad martirium libentissime ꝓps¬
rabat. Sed subito orta tempestas plui̾e
grandinisq omnem illiꝰ montis locũ tenebro¬
se obterrunt nubes: ita ut apparitores qui
ad interficiendum eum fuerant missi. amis¬
io lumine nich penitus uiderent s pemq
uite iam nullam habentes ÷ ꝓstrati pecłib
lancdi uiri ueniam postulabant: & ut eos
uiuos abire sineret humilit̃ deprecabant᷑
sunc uir dñi ad consueta recurrit p̃sidia.
seilicet ad orõnum aucilia ÷ ꝓfusisq uber¬
nine lacͥmis: tanditi orationi incubuit. do¬
nec recddita serenitate. lumine etiam appa¬
ritores recepto. ñ absq metu uł scapore aci¬
ꝓpͥa reũterentur. Taliq ꝑculsis timore mi¬

Expanded text:
dictum locum deducere simularent, non inscius dictum locum deducere simularent, non inscius vir Domini Amandus, quo in loco eum interimere disponerent, tandem pervenerunt ad supercilium montis, ut eum ibi capite truncarentur. Vir etiam Domini suis hoc ante indicare noluit, quia ad martyrium libentissime properabat. Sed subito, orta tempestate, pluvia grandineque, omnem illius locum montis tenebrosa obtecuit nubis, ita ut apparitores, qui ad interficiendum eum fuerant missi, amisso lumine, nihil penitus viderent, spemque vitae nullam habentes, prostrati pedibus sancti viri, veniam postolabant, et ut eos vivos abire sineret, humiliter depraecabantur. Tunc vir Domini ad consueta recurrit praesidia, scilicet ad orationum auxilia: profusis in oratione lacrimis, tamdiu orationi incubuit, donec, reddita serenitate, lumine etiam apparitores recepto non absque metu vel stupore ria reverterentur; talique perculsi timore mi
Abbreviated transcription (Latin):
cos uidimus uiros:xrui.
odem fere tempore uir sanctus dñi
amandus hildericum adut regem: eumq
humilit̾ postulauit. quatenus ei aliquod
municipium ad construendum monaste¬
rium. non ambitionis gr̃a. sed ob ammare
salutẽ largiri dignaretur. Deditq prefatus
rex ei locum nuncupante nanto. in quo uir
dñi sagaci intentione cepit edificare ceno¬
bium. Mumtiolus autem quidam ori¬
dinsis urbis antistes. ualde ferebat moleste:
quod isdem uir dñi cundem locum impecra¬
uerat a rege. Inudiȩq facib accensus: eun¬
dem uirum dñi extinguere conabat᷑. Mis¬
sisq agilib uiris ÷ iussit ut eundem uirũ
dei a loco ipso contemptibilit̾ iniurus af¬
fectum eicerent: aut certe in codem pumi¬
rent loco. Nementesq ad eum ministri si¬
mulato dolo. dixerunt qͦd ei locum ap¬
tum ad construendum monasterium osten¬
dere deberent: tantummꝰ cum illis illuc ꝓ¬
perare deberet. Sed eorum fallatia reuelan¬
te deo latere ñ potuit. Cumq cum ad pre¬

Expanded text:
cos vidimus viros. 23. Eodem fere tempore vir sanctus Domini Amandus ad Hildericum adiit regem eique humiliter postolavit, quatenus ei aliquod municipium ad construendum monasterium non ambitionis gratia, sed ob animarum salutem largire dignaretur. Deditque praefatus rex ei locum noncupante Nanto, in quo vir Domini sagaci intentione coepit aedificare coenobium. Mommolus autem quidam Ozidinsis urbis antestis valde ferebatur moleste, quod isdem vir Domini eundem locum impetraverat a rege, invidiae que facibus accensus, eundem virum Domini extinguere conabatur, missisque agilibus viris, ut eundem virum Dei a loco ipso contemptibiliter iniurias adfectum eicerent aut certe in eodem punirent loco. Venientesque ad eum ministri, simulato dolo, dixerunt, quod ei locum aptum ad construendum monasterium ostendere deberent; tantummodo cum illis illuc properare deberet. Sed eorum fallacia, revelante Deo, latere non potuit. Cumque eum ad prae
Abbreviated transcription (Latin):
tes. semꝑ fuerit ꝑina. Supra quam & i¬
curco potissimũ mansisse dr. qm̃ fenestris
cenaculi sui patefactis. casinde consueue¬
rat contemplari: nequaqͣm sola quasi
pulchras & excelsas gratia speculandi. sed
multomagis orandi÷ sicut & dudum dã¬
niel ꝓpħa fenestris aꝑtis in cenaculo suo
contra ierłm. trib temporib in die flecte¬
bat genua sua et adorabat. confitebali

Expanded text:
tes semper fuerit pervia. Supra quam et ites semper fuerit pervia. Supra quam et idcirco potissimum mansisse dicitur, quoniam, fenestris cenaculi sui patefactis, eas inde consueverat contemplari, nequaquam sola quasi pulchras et excelsas gratia speculandi, sed multo magis orandi, sicut et dudum Danihel propheta, fenestris apertis, in cenaculo suo contra Hierusalem tribus temporibus in die flectebat genua
Abbreviated transcription (Latin):
stans: si reũsus ait fuero unctor in pace:
ñ ultra tutus manebis in hac cuntate. n
tam̃ dei int̾ eius minas ꝑmanens int̾ritus
iustus qͥppe quasi leo confidens absq t̾cort
tionem sicuti simulabat intrare in cun¬
tatẽ cupiebat. qͥnpotiꝰ cam uolebat uast¬
re. qmadmodũ & alias uastauerat. At si
& antedictus eum uincens raganfridus
regnum optinuisset: ne forte hunc s̃ infi¬
delcm tali in facto reputare uoluisset. sũ
rcucra ualuisseo. si huiꝰ dictis aurc̃ accõ¬
modasset. Hec demq quam p̾diximus
porta. ex consuetudine uascoꝵ a plerisq
collaticia: a plurib usq hodie basilicã¬
ris uocatur. Ibiq tam huius qͣm singłas
claues docius urbis portarꝵ. apud se recon¬
ditas ꝓ tempore scruabat. Que porta ideo
nuncupatur basilicaris : siue qd̃ in giro
sui reliquis plus portis. feratur antiquit᷑
basilicis habundasse: scu quia cuntib
ad basilicas in uico sc̃i remigii consisten¬

Expanded text:
ntans: 'Si reversus', ait, 'fuero victor in pace, ntans: 'Si reversus', ait, 'fuero victor in pace, non ultra tutus manebis in hac civitate'. 10. Vir tamen Dei inter eius minas permanens interritus, – iustus quippe quasi leo confidens absque terrortionem, sicuti simulabat, introire civitatem cupiebat, quin potius eam volebat vastare, quemadmodum alias vastaverat; at, si et antedictus eum vincens Raganfridus regnum obtinuisset, ne forte hunc sibi infidelem tali in facto reputare voluisset, sicut revera valuisset, si huius dictis aurem accommodasset. 11. Haec denique quam prediximus porta ex consuetudine cascorum a plerisque Collaticia, a pluribus usque hodie Basilicaris vocatur, ibique tam huius quam singularum claves totius urbis portarum apud se reconditas pro tempore servabat. Quae porta ideo nuncupatur Basilicaris, sive quod in giro sui reliquis plus portis feratur antiquitus basilicis abundasse, seu quia euntibus ad basilicas in vico sancti Remigii consisten
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ urbem remoꝵ transiens. fertur ean¬
dem extͥnsecus circuisse uniu̾sam: qͦusq
ꝑuenit ad portam suꝑ quam structis
inibi edib sibi congruns. almificus ma¬
nebat rigob̾tus. Clamauitq ad eũ di-¬
cens. Dñe rigob̾te. iube mͥ portam cin¬
tatis aꝑiri: ut uadam orare ad sanctam
mariam. Cumq idem hõ dei nullum
uociferanti daret responsum:oratiõib
utiq suis insistens. quib iugit̃ sc̃a intẽ¬
tione uacabat: phibetur hoc ip̃m t̃cio
exclamasse ad eum. Tandem ualido eius
clamore compulsus: respondit ei. Nontͥ
inqͥens porta hec aꝑietur: quoadusq sc¬
atur. cuicũq ur̃m dñs dare hoc uoluerit
regnum. Eu enim et raganfridꝰ. ambo li¬
tigatis suꝑ eo: & adhuc nescitur quẽ fi¬
nem res habitura sit. Quod si dñs illud
tibi potius dederit. hanc rescrabo remean¬
ti: et fidelis existam tͥ. Ad hec karolus ꝑ
caput suum iurans et furibunde inte¬

Expanded text:
propter urbem Remorum transiens, fertur eanpropter urbem Remorum transiens, fertur eandem extrinsecus circuisse universam, quousque pervenit ad portam, super quam, structis inibi aedibus sibi congruis, almificus manebat Rigobertus, clamavitque ad eum, dicens: 'Domine Rigoberte, iube michi portam civitatis aperiri, ut vadam orare ad sanctam Mariam. Cumque idem homo Dei nullum vociferanti daret responsum, orationibus utique suis insistens, quibus iugiter sancta intentione vacabat, perhibetur hoc ipsum tertio exclamasse ad eum. Tandem valido eius clamore conpulsus, respondit ei: 'Non tibi', inquiens, 'porta haec aperietur, quoadusque sciatur, cuicumque vestrum Dominus dare hoc voluerit regnum. Tu enim et Raganfridus ambo litigatis super eo, et adhuc nescitur, quem finem res habitura sit. Quodsi Dominus illud tibi potius dederit, hanc reserabo remeanti et fidelis existam tibi'. Ad haec Karlus per caput suum iurans et furibunde inte
Abbreviated transcription (Latin):
stabat. ac murum opponebat: quia fide¬
les innocentes contra ꝑuersoꝵ iniusticiam.
ex iusticie auctoritate umdicabat. Hinc
& illud beati iob congruentissime illi con-¬
cunt quo d̃r. Auris audiens beatificabat
me: et oculus uidens testimonium redde¬
bat mͥ. qͦd liberassem pauꝑem uociferan¬
tem. & mopem cui ñ esset adiutor. Et pͦ
pauca. Iusticia indutus sum : & uestim
me sicut uestim̃to & diademate iudicio
nco. Et iterum. Conttrebam molas iniqͥ:
& de dentib illius auferebam predam.
unde et tanqͣm bonus pastor animam
suam poncret ꝓ ouib sins: si ꝑsecutor sͥ
afforet ita crudelis. Cum gͥ piis scmꝑ
atq hunis rei gr̃a in cintate rem̃si dege¬
ret : orta ẽ post pipimi obitum. int̾ ka¬
rolum ipsius filium. et regem hilperi¬
cum ac maiorem domꝰ raganfridum.
ñ modica simultas: ꝓ iuasione regni
francoꝵ. si quomͦ hec fieri posset potissi¬
mum ꝑ quemuis illoꝵ. Rarolus autẽ

Expanded text:
stabat ac murum opponebat, quia fidestabat ac murum opponebat, quia fideles innocentes contra perversorum iniustitiam ex iustitiae auctoritate vindicabat. Hinc et illud beati Iob ,congruentissime illi concinit, quo dicitur: Auris audiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat michi, quod liberassem pauperem vociferantem et inopem, cui non esset adiutor. Et post pauca: Iustitia indutus sum et vestivi me sicut vestimento et diademate iuditio meo. Et iterum: Conterebam molas iniqui et de dentibus illius auferebam predam, unde et tanquam bonus pastor animam suam poneret pro ovibus suis, si persecutor sibi afforet ita crudelis. 9. Cum igitur piiatque huius rei gratia in civitate Remensi degeret, orta est post Pipini obitum inter Karlum ipsius filium et regem Chilpericum ac maiorem domus Raganfridum non modica simultas pro invasione regni Francorum, si quo modo haec fieri posset potissimum per quemvis eorum. Karlus autem,
Abbreviated transcription (Latin):
ut luccat om̃ib qui in domo sc̃. Prefat᷑
gͦ pipinus hunc admodum uenerans
ac diligens: filium suum misit ei karo¬
lum ad baptirandum. Qui ꝓpt̃ feros
amimos. et quia ab ineunte. etate fuerit
uir bellicosus. & robore fortissimus: post¬
modũ martellus ẽ cognominatꝰ. Quem
a se baptiratum. ip̃e uir almus suscepit
a fonte sacri baptismatis: ut eiusclem pa¬
tronus fieret. uyxta petitionẽ genitoris
Qui cidem patri pipino decetenti in pͥn¬
cipatum succedens: eundem patͦnum
suum. impie iniuste a sede sua pepulit.
ceu paulo post sequens narratio decla¬
rabit. Hir deinde sanctus eccl̃iam dm̃i ut
coꝑat ingilantissime et strenuissime rege¬
bat. accedens ex aduerso. et opponens mu¬
rum ꝓ domo isrł̃: ut staret in prelio in
dic dõmini. Ex aduerso quippe ascende¬
bat: quando quib libet potestatib pra¬
ue agentib racionis libera uoce contra¬
ibat. Et in die dñi ꝓ domo isrł in prelio

Expanded text:
ut luceat omnibus qui in domo sunt. 8. Prefatus ut luceat omnibus qui in domo sunt. 8. Prefatus ergo Pipinus, hunc admodum venerans ac diligens, filium suum misit ei Karlum ad baptizandum, qui propter feros animos et, quia ab ineunte aetate fuerit vir bellicosus et robore fortissimus, postmodum Martellus est cognominatus. Quem a se baptizatum ipse vir almus suscepit a fonte sacri baptismatis, ut eiusdem patronus fieret iuxta petitionem genitoris. Qui eidem patri Pipino decedenti in principatum succedens, eundem patronum suum cum impie tum iniuste a sede sua pepulit, ceu paulo post sequens narratio declarabit. Vir deinde sanctus ecclesiam Domini, ut coeperat, vigilantissime et strenuissime regebat, ascendens ex adverso et opponens murum pro domu Israel, ut staret in proelio in die Domini. Ex adverso quippe adscendebat, quando quibuslibet potestatibus prave agentibus rationis libera voce contraibat et in die Domini pro domu Israel in proelio
Abbreviated transcription (Latin):
m̃suram. Procul namq semꝑ ab illo fu¬
it qͦd apłs ait. qui suoꝵ &e marime ddo¬
mesticoꝵ curam ñ ht̃. fidem negauit. et ẽ
infideli det̾ior: qͥnimmo cũ eodem uera¬
citer diccre ualuit. Instantia mea cotidia¬
na: sollicitudo om̃ium eccł̃iare. Qua ꝓpt̃
si qͣndo aliqͥd discͥminis alicui m̃broꝵ ec¬
clesie acciderat: & hoc sͥ ñ absurde pote¬
rat coaptare. Quis infirmatur. & ego ñ
infirmor: Quis scandalizat᷑. et ego non
uror: Et rursus. Gaudere cum gauden¬
tib: flere cum flentib. Hinc inuere. xp̃c
fuit & mori lucrum: & quia solo corpore
in t̾ris positus. spe in celestib degebat: ꝓ¬
fecto hoc de se sͥq simillimis loquebat᷑
nr̃a conũsatio in celis ẽ: nempe iam illis
conerus. quib dñs ait. Nos estis lux mũ¬
di. Et ñ potest cuntas abscondi supra mõ¬
tem posita: neq accendunt lucernã &¬
ponunt cam sub modio s suꝑ candelabrũ:

Expanded text:
mensuram. Procul namque semper ab illo fumensuram. Procul namque semper ab illo fuit, quod apostolus ait: Qui suorum et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit et est infideli deterior; quin immo cum eodem veraciter dicere valuit: Instantia mea cotidiana, sollicitudo omnium ecclesiarum. Quapropter, si quando aliquid discriminis alicui membrorum ecclesiae acciderat, et hoc sibi non absurde poterat coaptare: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Et rursus: Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus. Huic vivere Christus fuit et mori lucrum. Et quia solo corpore in terris positus, spe in caelestibus degebat, profecto hoc de se sibique simillimis loquebatur: Nostra conversatio in caelis est, nempe iam illis conexus, quibus ait Dominus: Vos estis lux mundi, et: Non potest civitas abscondi supra montem posita, neqponunt eam sub modio, sed super candelabrum,
Abbreviated transcription (Latin):
memoratur. hic continue fit. qͦtienscunq
hec uspiam ruit: magis p̾senti tẽpore. qͣm
pret̾ito utendum ẽ. Ita in hac t̾ra possessio¬
is sci rigob̾ti grando ñ cadit: quãlibet
Deniq unu̾sas res istas nullo mundane
cupiditatis impetranit optentu: uerum
ecdlie in cunctis ꝓ uirib consulens. illam
constituit heredem earx. sic̃ partim fint pau¬
lo suꝑiꝰ intimatũ. Piures & enim eccł̃ias ea¬
rundem participes fecit: ꝓut corde suo desti¬
nauit. Erat quippe ut canonica dogma¬
tirat institutio. int̾noꝵ curã in exterioꝵ
occupatiõe ñ minuens ÷ ext̃ioꝵ ꝓuidenti
am int̾noꝵ sollicitudine ñ relinquens:
ne aut ext̃iorib deditꝰ ab intimis aliq̃n
corrueret: aut solis int̾iorib occupatꝰ. que
foris debebat proximis ñ impenderet. Age¬
bat cñ ĩ oĩb utpote fidelis dispensator
& prudens: quem constituit dñs suus suꝑ
familiã suam. ut det illis in tempore tͥcici

Expanded text:
memoratur, hic continue fit, quotienscumque memoratur, hic continue fit, quotienscumque haec uspiam ruit, – magis presenti tempore quam preterito utendum est ita, – in hac terra possessionis sancti Rigoberti grando non cadit, quamlibet Denique universas res istas nullo mundanae cupiditatis inpetravit obtentu, verum, ecclesiae in cunctis pro viribus consulens, illam constituit heredem earum, sicut partim fuit paulo superius intimatum. Plures etenim ecclesias earundem participes fecit, prout corde suo destinavit. Erat quippe, ut canonica dogmatizat institutio, internorum curam in exteriorum occupatione non minuens, exteriorum providentiam in internorum sollicitudine non relinquens, ne aut, exterioribus deditus, ab intimis aliquando corrueret aut, solis interioribus occupatus, quae foris debebat proximis non inpenderet. Agebat quippe in omnibus utpote fidelis dispensator et prudens, quem constituit dominus supra familiam suam, ut daret illis in tempore tritici
Abbreviated transcription (Latin):
quem lustrauit locum: ꝑ confinũ desig¬
natum. Admirabile uͦ indicium suꝑ
nus ibi glisccre uusitur. qͣm ceteris in locis
que in circuitu eius st̃: cum tñ eque terat᷑
a quolibet iatore. Est & aliud ñ contẽp¬
nende rei mirałm: qͦd ꝓculdubio m̃itis
cius constat eisdem reb a dño p̃rogatum.
Si quidem postqͣm dñio eius cesserunt.
nunqͣm nusqͣmq cas lesit tempestas: nec
gnͣdo cecidit suꝑ illas. Unde ñ solum res
mira: s semꝑ om̃ib ualde ẽ stupencda.
Uidentur more solito cadere uixta. & non
fines caꝵe attingere unqͣm p̃sumunt: ne
dicatur transire. Pide omnes hec cdiui¬
nitus ficri uidentes. dicere congruenter
suꝑ his ualent: qͦd scͥptura de terra quon¬
dam habitationis filioꝵ isrł refert. que cũ
p̃mittit. plinit dñs grandinẽ suꝑ t̾ram e¬
gypti: paulo post annectit dicens. tantũ
in terram gesen ubi erand fili isrł. gͣndo
ñ cecidit. Sed quia p̃sens miracłin ut pre¬

Expanded text:
quem lustravit locum per confinium desigquem lustravit locum per confinium designatum. Ad memorabile vero inditium super enus ibi gliscere visitur quam ceteris in locis, quae in circuitu eius sunt, cum tamen aeque teratur abs quolibet viatore. 6. Est et aliud non contempnendae rei miraculum, quod procul dubio meritis eius constat eisdem rebus a Domino prerogatum. Siquidem postquam dominio eius cesserunt, numquam nusquamque eas laesit tempestas, nec grando cecidit super illas, unde non solum res mira, sed semper omnibus valde est stupenda: videntur more solito cadere iuxta, et non fines earum attingere umquam presumunt, ne dicatur transire. Proinde omnes, haec divinitus fieri videntes, dicere congruenter super his valent, quod Scriptura de terra quondam habitationis filiorum Israel refert; quae cum premittit: Pluit Dominus grandinem super terram Aegypti, paulo post adnectit, dicens: Tantum in terra Gessen, ubi erant filii Israel, grando non cecidit. Sed quia presens miraculum, ut pre
Abbreviated transcription (Latin):
ferum fuit consecutꝰ: cuius assaturã p̃ce¬
pit illic fieri. tanqͣm reuera mibi pran¬
surus. Interea idem istic ep̃i bñdictionem
gratissime suscipiens: dixit clientib qͥs
assistebant. Quid facimus huic ep̃o. qui
nob̾ seruire ñ cessat: Illis aũ silentib. pi¬
pinus ad sc̃m conu̾sus rigob̾tum: gra¬
tulabundꝰ adiecit. Do inquiens tͥ optio¬
siomilem: et sufficit mͥ. Tum ille. Et hunc
t̃do: & quantum uolueris accipe. ingiro.
Concessitq ei sicut et qͦndam rex clodone¬
us sc̃o legitur concessisse remigio: ut qͥntũ
cituiret dum ip̃o meridie quiesceret. tan¬
tum illi daret. Beatus itaq rigob̾tus. ꝑ
fines qui manifestissime parent ꝑgens.
passim limitẽ ut litẽ discerneret aruis. si forte
accideret: poni p̃cepit. Pagratisq omnib
que sͥ maluerat dari: confestim regressris
est ad pipinum. Qui interim meridiano
surgens asompno. largitus ẽ ei omnem

Expanded text:
ferum fuit consequutus, cuius assaturam preceferum fuit consequutus, cuius assaturam precepit illic fieri, tanquam re vera inibi pransurus. Interea idem, istic episcopi benedictionem gratissime suscipiens, dixit clientibus, qui sibi adsistebant: 'Quid faciemus huic episcopo, qui nobis servire non cessat?' Illis autem silentibus, Pipinus, ad sanctum conversus Rigobertum, gratulabundus adiecit: 'Damus', inquiens, 'tibi optiosionilem, et sufficit michi'. Tunc ille: 'Et hunc tibi do et quantum volueris accipere in giro', concessit que ei, sicut et quondam rex Chlodoveus sancto legitur concessisse Remigio, ut, quantum circuiret, dum ipse meridie quiesceret, totum illi donaret. 5. Beatus itaque Rigobertus per fines, qui manifestissime parent, pergens, passim limitem, ut litem discerneret arvis, si forte accideret, poni precepit. Peragratisque omnibus, quae sibi maluerat dari, confestim regressus est ad Pipinum, qui, interim meridiano surgens a somno, largitus est ei omnem
Abbreviated transcription (Latin):
quia scd̃m illud euangelii beatus est. qͥa
non habent retribuere ei. Retribuet᷑ enim
illi. in resurrectione iustoꝵ. Uerimptñ eius
beatitudinis seduli int̾cessores existunt ꝓut
queunt: et si aliqñ forte siluerind ⁊ ip̃sum
clude elemosinã in sinu pauꝑis. & ipsa
ꝓte orabit. Hic quodam tempore de di¬
misiaco episcopii sui uilla ueniens. adnt
pipinũ maiorem domꝰ. patrem ue karoli
cognom̃to martelli: p̃misitq ei suas eulo¬
gias. auenatione quam pauloante excr¬
cuerat redeunti. Has quippe solebat illi
crebrius mittere. Morabatur quoq ip̃e
pipinus in pago lugdunensi in loco qui
dicit᷑ germanacuitis: & ñ illic ut hodie
uilla. s exiguus mansionilis fuerat. Ue¬
rum & in dieb illis ibi erat ingens silua.
& fons in eodem loco. quem apri tanqͣ
ad sua freqͤntabant uolutabra. qui &̾
usq in hodiernum diem ꝑmaned ibidẽ:
ixta quem & tunc pipinus singularẽ

Expanded text:
qui secundum illud euangelii beatus est, quia hi qui secundum illud euangelii beatus est, quia hi non habent retribuere ei: retribuetur enim illi in resurrectione iustorum; verumtamen eius beatitudinis seduli intercessores existunt, prout queunt, et si aliquando forte siluerint, ipsum clude elemosinam in sinu pauperis, et ipsa pro te orabit. 4. Hic quodam tempore, de Culmisiaco episcopii sui villa veniens, adiit Pipinum maiorem domus patremve Karli cognomento Martelli premisitque suas ei eulogias a venatione, quam paulo ante exercuerat, redeunti. Has quippe solebat illi crebrius mittere. Morabatur quoque ipse Pipinus in pago Laudunensi et loco qui dicitur Gerniaca cortis, et non illic ut hodie villa, sed exiguus mansionilis fuerat; verum et in diebus illis ibi erat ingens silva et fons in eodem loco, quem apri tanquam ad sua frequentabant volutabra, qui et usque in hodiernum diem permanet ibidem. Iuxta quem et tunc Pipinus singularem
Abbreviated transcription (Latin):
esse. cũ eueniret illoꝵ qͦmpiam defungi:
& ab ip̃is tanqͣm auespilionib ad sepe¬
liendum eos deferri. Et ut tandem colle¬
ctiuo quodam sermunculo qͥd inferat᷑
de eoꝵ multimoda seruitute: ad om̃e opꝰ
eis impendendum seruile. ut p̾sentissi¬
mos ita iussit paratissimos ẽẽ. Quorum
hunisim consuetudo ꝓ lege habebatur:
ut si om̃is familia seruoꝵ qui hos habu¬
ere obierit. sicut sepe accidit. etiam in¬
genuus quisq par eis obseqͥum exerceat
seruile: si contingat eos habere. Eoꝵ uero
colligitur. utrobiq coadunata. Int̾ hec
prudentẽ paucis monemus lectorem. ne
abhorreat ista legendo: quasi suꝑflua
asserens in cartis eoꝵ donationis. & polip¬
ticis de eisdem editis. satis suꝑq inuem¬
enda ÷ s admiretur hunc uirum dei. qͦ¬
mͦ hec prudentissime & piissime dispo¬
suerit int̾ cetera que possedid: & qualiter
pauꝑes xp̃i. suoꝵ heredes fore delegerit:

Expanded text:
esse, cum eveniret illorum quempiam defungi, esse, cum eveniret illorum quempiam defungi, et ab ipsis tamquam a vispillionibus ad sepeliendum eos deferri. Et ut tandem collectivo quodam sermunculo quid inferatur de eorum multimoda servitute, ad omne opus eis inpendendum servile ut presentissimos, ita iussit paratissimos esse; quorum huiusmodi consuetudo pro lege habetur, ut, si omnis familia servorum, qui haec habuere, obierit, sicut sepe accidit, etiam ingenuus quisque par eis obsequium exerceat servile, si contingat ea habere. Eorum vero colligitur utrobique coadunata. Inter haec prudentem paucis monemus lectorem, ne abhorreat ista legendo quasi superflua, asserens in cartis eorum donationis et polipticis de eisdem editis satis superque invenienda; sed admiretur hunc virum Dei, quomodo haec prudentissime et piissime disposuerit inter cetera quae possedit, et qualiter pauperes Christi suorum heredes fore delegerit,