comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dam stricti iuris Sunt. re er
empto etuendito. accato
ducto neggiorum gestoꝵ
mandati cerositi. prostcio.t
intie como dati pignorantiꝰ¬
dundunto prescriptis u̾bite
quece estimato propomint
et ea que er ꝑmutatione ꝯ¬
petit. et rereditatis petitio.
quaraius ermnusq adhnc
incertinti erat sine interto¬

Expanded text:
i sunt hae: ex empto, vendito, locato, conducto, negotiorum gestorum, mandati, depositi, pro socio, tutelae, commodati, pigneraticdividundo, praescriptis verbis quae de aestimato proponitur, et ea quae ex permutatione competit, et hereditatis petitio. quamvis enim usque adhuc incertum erat, sive inter bo
Abbreviated transcription (Latin):
introduxit. quem uro codi¬
ce fulgͣet᷑ qͣuam prccul dubio¬
est ex lege ꝯducticiam eman¬
are. ¶Quadrpli ułnti fi &¬
rti manifesti. ¶qtem deeo
quod metus cansa factimisit
de ea petuma que intre data
sit. ut is cuidatatur calupine
causa negocium alicui facet
uł non faceret. ¶Item
ex lege condicticia qua m̾a¬

Expanded text:
induxit, quae in nostro codice fulget, ex qua dubio procul est ex lege condicticiam emanare. Quadrupli veluti furti manifesti, item de eo quod metus causa factum sit, deque ea pecunia quae in hoc data sit ut is cui datur calumniae causa negotium alicui faceret vel non faceret: item ex lege condicticia a
Abbreviated transcription (Latin):
adriam R. Incerta au̾t psona.
uicebatur qua inc̾ta opimone
aĩo suo testator subiciebat.uluti
siqs ita dicat qc̾q filio meo ima¬
u̾it. ei hr̃s mer eu̾llũ fimoũ dato
illud quor que eis relinquebatur

Expanded text:
ripsit. incerta autem persona videbatur quam incerta opinione animo suo testator subiciebat, veluti si quis ita dicat: ‘ quicumque filio meo in maverit, ei heres meus illum fundum dato ’: illud quoque, quod his relinquebatur
Abbreviated transcription (Latin):
ibꝰ ꝯsticdib sigͥcetur. nec pͥncipẽ
ꝗte agnoee. quod ei pene noie le¬
garum sit nec exmiliris ꝗdẽ testo
ralia legata ualebant quauis a¬
lic militis uolutates inordiadis
testis ualde obsuadratur. quiri¬
⁊ nec libiarem ꝑene nõie dari po¬
sse placerat. ¶Coamplio nech¬
credum pone nõie adici possesa¬
bino exiscmabat uluri siꝗs ira
dicat. tici hi esto. sitich filiam
suam seio inuatͥmorm colloca

Expanded text:
ibus significetur nec principem quidem agnoscere quod ei poenae nomine legatum sit. nec ex militis quidem testamento talia legata valebant, quamvis alias militum voluntates in ordinandis testamentis valde observantur. quin etiam nec libertatem poenae nomine dari posse placebat. eo amplius nec heredem poenae nomine adici posse Sabinus existimabat, veluti si quis ita dicat: ‘ Titius heres esto: si Titius filiam suam Seio in matrimonium colloca
Abbreviated transcription (Latin):
Post morrer quor mois ant le¬
gatari sĩ moro inritilrlegaba¬
tur. ułuti siquis ita dicat. cũ hr̾s
meusmortip fuit.do. lego. Ire:
pridie quam hes aut legatariut
mo firmitate holegati ad fider¬
comissmꝵ silitud̾ie prantes. uł ĩ¬

Expanded text:
Post mortem quoque heredis aut legatarii simili modo inutiliter legabatur: veluti si quis ita dicat: ‘ cum heres meus mortuus erit, do lego ’: item pridie quam heres aut legatarius mus, firmitatem huiusmodi legatis ad fideicommissorum similitudinem pr
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ariꝰ Subcerta no cemostratone
.i. excͥtis psonis incerte pͦ recte le¬
gabatur. uluti exꝯgnatis meis ꝗ
nũc sunt. siquis filiam meã ux¬
orem duxit ei hr̾s me illã reri
bato ¶Iac̾ris an̾̃t ꝑsonis legata
uł fidei comissa relicta penorem
Soluta tepeti nõ posse. scrisꝯsti¬
tutõib cautum erat. ¶Postu¬
moquo alieno in utsr legabat᷑
estau̾t aliemo postum ꝗ nato in¬
ter suos hrdes cestatoris futurꝰ nio
est. sor exemancipato filio xepto
emendatte relicta. cum in nio
codice ꝯstituto po̾ita ꝑquam ⁊¬

Expanded text:
at. sub certa vero demonstratione, id est ex certis personis incertae personae recte legabatur, veluti ‘ ex cognatis meis qui nunc sunt si quis filiam meam uxorem duxerit, ei heres meus illam rem dato. ’ incertis autem personis legata vel fideicommissa relicta et per errorem soluta repeti non posse, sacris constitutionibus cautum erat. Postumo quoque alieno inutiliter legabatur: est autem alienus postumus qui natus inter suos heredes testatoris futurus non est: ideoque ex emancipato filio conceptus emendatione derelicta, cum in nostro codice constitutio posita est,
Abbreviated transcription (Latin):
uti siquis ita legau̾it.stichu̾suii
meum uernando lego. lic.n. nõ
tat utile est legatum. ⁊ conueni¬
ent̾ si ita demostrauit. stichum
suũ meum. quemaseio emi. sit¬
que abalio eptus. utile legatum
est. si ce ẜuo ꝯstat ¶ Longe mag̾
legnto falsa causa nõ nocet. ulu¬

Expanded text:
quis ita legaverit ‘ Stichum servum meum vernam do lego ’: licet enim non constat, utile est legatum. et convenienter si ita demonstraverit ‘ Stichum servum, quem a Seio emi ’, sitque ab alio emptus, utile legatum est, si de servo constat. 3 Longe magis legato falsa causa non nocet. velu
Abbreviated transcription (Latin):
funido nascentur. aut quod exilla
ancilla natumerit. ¶Sicate res
du̾obolegata sit. siue ꝯnictimͣ siu̾
diͣsiuncti. siamboꝑue̾iantad ega¬
tum scinditur int̾ eos legatum
Sialter teficiat. quia aut spͥuerit
iegatum. aut unio testatore deces¬
sit autauo quol modo refec̾it tot
addiegararium ptinet. ¶Comu¬
netͣim aut legatur uluri siquis dic¬
at. ticio ⁊ seio roĩem sticũ dolegost
isumctu ita ticio uoiem stichu
do lego seio stichũdo. lego. S si ex
stamentoagat. recte cumagere ⁊
fundum petͣere. uilignusait. Qui¬
a usii fructus inpetitione sintutis
iocum optinet. s in osfit̾o iudicisd
tineri. ut deꝯũcto usu fructu. iube¬
at erstimatom p̾stari¶Sec si rere
egatarii qnisei legauerit. mutilece
legatumest quia quod ꝓpͥum est
Alienau̾it eam. non deretur.nec
ip̃a nec erstimato en. ¶Siquis
rem suam quasialienam legane¬
rit. ualet legatum nã ampsiuat
aet ꝙ inu̾itate est. quam qui mo
yimõne. s et sirem legataru pues¬

Expanded text:
fundo nati erunt, aut quod ex illa ancilla natum erit. Si eadem res duobus legata sit sive coniunctim sive disiunctim, si ambo perveniant ad legatum, scinditur inter eos legatum: si alter deficiat, quia aut spreverit legatum aut vivo testatore decesserit aut alio quolibet modo defecerit, totum ad collegatarium pertinet. coniunctim autem legatur, veluti si quis dicat ‘ Titio et Seio hominem Stichum do lego ’: disiunctim ita ‘ Titio hominem Stichum do lego, Seio Stichum do lego ’, sed stamento agat, recte eum agere et fundum petere Iulianus ait, quia usus fructus in petitione servitutis locum optinet; sed officio iudicis contineri, ut deducto usu fructu iubeat aestimationem praestari. Sed si rem legatarii quis ei legaverit, inutile legatum est, quia quod proprium est alienaverit eam, non debetur nec ipsa nec aestimatio eius. Si quis rem suam quasi alienam legaverit, valet legatum: nam plus valet quod in veritate est quam quod in opinione. sed et si legatarii pu
Abbreviated transcription (Latin):
rant pignõri dedit ad emisse leg¬
atum nõiteri. et idiegatarium
cum hede agere posse ur p̾dia acre¬
rei legate alienaint parsque nõ
est alienata oimodo deretur. pars
au̾t que est alienata ita debetur
si nõ adim̃di an ioalienata sit
Siquis debitori suo libatoem leg¬
aiut legatum ucile est.⁊ neq ab
loco est. s i pot̾ acebitore hri test¬
atoris duerni ut libe̾t eum. Pt
au̾t quis uł ad tempo uibere nen
eres petatat¶ Et ꝯtrario si debitor
reditori suo quod debet legaint
mutile est legatumssinichil plo
est in legato quam in debito quia
ꝓꝑrepsentatoe Quod simuo te¬
statore oies uen̾it. aut ꝯdit̾o exti¬
terit papimano scripsit. utiłesse.
inichon legatum. quia semelꝯstic¬
tit quod ⁊ uer est/ Nonenim.
ualet legatum. qr pleniꝰ est le¬
atum. quãdotisacco ¶Sec si qua
monaccepit cotem legrit dni
seuero ⁊ antonim rescripsserut.

Expanded text:
rant pignori dedit ademisse legatum non videri, et ideo legatarium cum herede agere posse, ut praedia a crerei legatae alienaverit, pars quae non est alienata omnimodo debetur, pars autem alienata ita debetur si non adimendi animo alienata sit. Si quis debitori suo liberationem legaverit, legatum utile est, et neque ab loco est: sed et potest a debitore conveniri, ut liberet eum. potest autem quis vel ad tempus iubere, ne heres petat. Ex contrario si debitor creditori suo quod debet, legaverit, inutile est legatum, si nihil plus est in legato quam in debito, quiaesentationem. quodsi vivo testatore dies venerit aut condicio extiterit, Papinianus scripsit, utile esse nihilo minus legatum, quia semel constitit. quod et verum est: non enim pvalet legatum, quia plenius est legatum quam de dote actio. sed si quam non acceperit dotem legaverit, divi Severus et Antoninus resc
Abbreviated transcription (Latin):
alnid niris est. ulurinor modo. ti¬
cio si nega mea curauit fudu
legari. nec quicquã ꝓfice siniuo
restarore depotestate hrdis erier̃
una quod inucil foret legatu
tor boc non deret io ualequia d¬
uiti restator uix̾it. so̾ conditte

Expanded text:
aliud iuris est. veluti hoc modo: ‘ Titio, si negotia mea curaverit, fundum legari, nec quidquam proficere si vivo testatore de potestate heredis exierit, quia quod inutile foret legatumtor, hoc non debet ideo valere, quia diutius testator vixerit. sub condicione
Abbreviated transcription (Latin):
sit ⁊ possit pillũ si m̾ali hrs effi¬
ci. sipri quam uissu dm̾adeat
malt̾o porestate translat sir
uł manuinissꝰ ipe hrs esficitur
ꝗb ca̾ibꝰ utile est. legatũ quos
simeadem causa ꝑmanẜit. ⁊ iu¬
ssu legatarnadierit euanescit le

Expanded text:
sit et possit per eum servum alius heres effici, si prius quam iussu domini adeatanslatus sit, vel manumissus ipse heres efficitur: quibus casibus utile est legatum: quodsi in eadem causa permanserit et iussu legatarii adierit, evanescit leg
Abbreviated transcription (Latin):
pt̾onis iegatum .i. ułsitestator
exRius suis ul aliis rebꝯ optare le¬
gatarium rissat ħ̾bebat inse ta
tarius ui optauat adhrgem le
hroi iegatarii optare suũ licu¬
i legatari nõ fecit ħ ⁊ diligrcio¬

Expanded text:
Optionis legatum, id est ubi testator ex servis suis vel aliis rebus optare legatarium iusserat, habebat in se tarius vivus optaverat, ad heredem leget heredi legatarii optare licet vivus legatarius hoc non fecit. et diligentio
Abbreviated transcription (Latin):
mit̾em dincam inpendit. Iter
rescripsser̾t peculm̾inderi legat̾
tur⁊ rõib redditis liber ee uissut
sesc. ⁊ exeo reliquis infere ¶Gami
᷑au̾t corporales res quã incorpor¬
Ales legari possut. ⁊ id ꝙ defũcto
debetur ptalicui legari ut act̾oes
suas brs legatario pͥster nisi ere¬
iegatum extingitur. Set ⁊tale le

Expanded text:
tiones dominicas impendit. iidem rescripserunt, peculium videri legatum, cum rationibus redditis liber esse iussus est et ex eo reliquas inferre. 2 Tam autem corporales res quam incorporales legari possunt. et ideo quod defuncto debetur potest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exelegatum extinguitur. se
Abbreviated transcription (Latin):
actum gregi adicuntur legato
cedere. niliamait. Est enim
gregis unum corpo erdistanti¬
bocapitib. sicut eduu̾unũ cor¬
po est. excobe̾ntib lapidib
adiecta suntlegato çe̾de ¶Si
pedium legatum fu̾it sñ oubio
uno testatore legatari. ⁊ il lu

Expanded text:
factum gregi adiciuntur legato cedere, Iulianus ait: esse enim gregis unum corpus ex distantibus capitibus, sicuti aedium unum corpus est ex cohaerentibus lapidibus: adiecta sunt legato cedere. Si peculium legatum fuerit, sine dubio vivo testatore legatarii l
Abbreviated transcription (Latin):
miss finit. no tencturhrs. Suio
manumisit. teni eum uiliamo
scripsit nec interest siscierit. an
ignorauit ase legatum ẽe. Set
bres quamius ignor nut ase eẽ
eum legatum. ¶Si quisanciua.
cum sins natis legart: ⁊ siancille
mortue fuint ꝑtus legato cedit¬
Set ⁊ sisinis cum peculio legao
sso ulalieno peculii legatum ex¬
stirigitur. Idem est si ordiari
nlegato cedñt. Hem est si fuos

Expanded text:
issus fuerit, non tenetur heres. si vero manumiserit, teneri eum Iulianus scripsit, nec interest, scierit an ignoraverit, a se legatum esse. sedheres, quamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si quis ancillas cum suis natis legaverit, etiamsi ancillae mortuae fuerint, partus legato cedsed si servus cum peculio fuerit sso vel alienato, et peculii legatum excedunt. idem est, si ordinarii legato cedant. sed si servus
Abbreviated transcription (Latin):
tionemẜuum remane uoluisie ⁊
neminem sibi hr̃dem fore¶In frau¬
dem autem creditorum manumit¬
tere uidetur qui ueliam eo tempe
quo manumitut soluendonon ẽ
numissor habint nonaimpediri lib¬
tatem q̃mins bona eius creditõib̾
non sufficiant. s epe erum de facł¬
tatib sins amplius q̃minhis est
sꝑant hommesitaq tim in telligi¬
mus impediri libtatem cum utro¬
qr modo fraudantur creditores id
e⁊ ꝯsilio manumittentis et ipa re
creditorib. ¶Eadem lege eliesce¬
cia dommnominori annis.xx. nõ
alit manumitte ꝑmittitur ꝙ si uĩ¬
dicta apud xilium iusta ca man¬
umissionis ad ꝓbata fiit manu¬
missi ¶ Iuste autem manumissio¬
nis cause sunt hee. uelutisi quis
patrem aut matrentt aut filium fil¬
ialemue fes sorores ue naturales
aut pedagogum. aut nutricem ed
ctancum manumittat. aut ẜuum
ꝓcuratoris hndigra aut ancillaz
matrimonii cahndi dum tn intra
sex menses uxor ducatnisi iustai
ca impediat et qui maniumttt pc̃a¬

Expanded text:
m, servum remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo non est, numissor habuit, non impediri libertatem, quamvis bona eius creditoribus non sufficiant: saepe enim de facultatibus suis amplius quam in his est sperant homines. itaque tunc intellegimus impediri libertatem, cum utroque modo fraudantur creditores, id est et consilio manumittentis et ipsa re, creditoribus. Eadem lege Aelia Sentia domino minori annis viginti non aliter manumittere permittitur, quam si vindicta apud consilium iusta causa manumissionis adprobata fuerit manumissi. Iustae autem manumissionis causae sunt, veluti si quis patrem aut matrem aut filium filiamve aut fratrem sororemve naturales aut paedagogum, nutricem, eductaneum manumittat, aut servum procuratoris habendi gratia, aut ancillam matrimonii causa, dum tamen intra sex menses uxor ductatur, nisi iusta causa impediat, et qui manumitt
Abbreviated transcription (Latin):
non erat ferendim Si enim is cm
cotorum bonorum in testodispos¬
sitio dataerat um ẜuolib̾tatem.
dare no pmittebat᷑ qr̃ nonsirilit
ei quemadmn alias res ita ⁊ yuos
suos multima uoluncate dispon

Expanded text:
non erat ferendum, si is, cui totorum bonorum in testamento dispositio data erat, uni servo libertatem dare non permittebatur. quare nos similiter ei quemadmodum alias res ita et servos suos in ultima voluntate dispone
Abbreviated transcription (Latin):
mnori.xx. annis sibtatem in tes¬
nisi septimum et decimum anny
ꝓ alus postulare ꝯcessit.cur no
etiam sin iudicii stabilitas ita cos
aduuare cclaturut ad libtates
et quodammo muidam
collendam ee censumius. cumsat
fuerat in humanum inuos quid
ucenciam hre totam suam famil¬
iamlibtatem donarenisi alia ca
ipecliat lib̃tatem. monentib au̾h¬

Expanded text:
nti annis libertatem in tesnisi septimum et decimum annumpro aliis postulare concessit, cur non etiam sui iudicii stabilitas ita eos adiuvare credatur, ut et ad libertates et quodammodo invidam tollendam esse censuimus; cum satis fuerat inhumanum, vivos quidem licentiam habere totam suam familiam libertate donare, nisi alia causa impediat libertati, morientibus au
Abbreviated transcription (Latin):
hidinduam ꝯsuctudinen iii¬
tehͣtinens. us Autcmpotati
quꝰ in libos habemus ꝓpriume̾
cunim romanoruminullienim
aAlu sunt homines quitalem in lib¬
eros habeant potatem qualem nos¬
enos habemus. ¶Qi igiturexte ⁊¬
di uxore tua nascitur. in tua poͬtate est
Item qui ex filio tuo eturore enĩsi
nascitur.i. nepostuus et neptis eqͥi

Expanded text:
ividuam consuetudinem vitae continens. Ius autem potestatis, quod in liberos habemus, proprium est civium Romanorum: nulli enim alii sunt homines qui talem in liberos habeant potestatem qualem nos habemus. Qui igitur ex te et uxore tua nascitur, in tua potestate est: item qui ex filio tuo et uxore eius nascitur, id est nepos tuus et neptis,
Abbreviated transcription (Latin):
lice ne quis resuamale utatur: cui
rescripti ad clium marcianumem
quidem pot̾atem in ẜuos suos illib¬
atam ee oportz. nec cuiq̃m homi¬
iniuriam denegetur hiise ꝗ ĩte depcãt
Ideoq cognosce de querelis coru
qui ex familia iuliisabiiad sta¬
tuam ꝯfugerunt et si uel durius ha¬
bitos q̃m equume uelfami iniur¬
ia affectos cognoius uenundar u¬
Beitaut in donim potestatem non
reu̾tantur. Q sabimus si mec ꝯstito̾¬
ni frautem fecerit. sciet me h adime¬

Expanded text:
licae, ne quis re sua male utatur. cuius rescripti ad Aelium Marcianum quidem potestatem in suos servos illibatam esse oportet nec cuiquam homibilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel infami iniuria affectos cognoveris, veniri iube, ita ut in potestatem domini non revertantur. qui Sabinus, si meae constitutioni fraudem fecerit, sciet, me admis
Abbreviated transcription (Latin):
is ĩiue ex alto libtino. et alt̾o
ingeniioss: et siquis ex mat̾
nuus nichominus nasciturꝙ¬
adin qui ex matre liba̾et inc̾to
prenatus ẽ. qm̃uulgo concept
ẽ ¶ Sufficit autem ubam fuisse
matrem eo tempore quo nascitur
uberum nasci qr nõ d cil amit as
hiis et iluiid quesitumẽ si ancilla
pariat et marcellus ꝓbat liberuz
habuisse ut lib̃nascaturꝙ et uer̃¬

Expanded text:
is, sive ex altero libertino, altero ingenuo. sed et si quis ex matre nuus nihquemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quia vulgo conceptus est. Sufficit autem liberam habuisse matrem eo tempore quo nascitur,liberum nasci, quia non debet calamitas his et illud quaesitum est si ancilla pariat. Et Marcellus probat liberum habuisse, ut liber nascatur, quod et ver
Abbreviated transcription (Latin):
suggerente nobis tribumi ano uiro
excelso questore anciqui mris alt̃¬
dationes placauraus. ¶atinos a
Mlianes et omnem que cuea cos
Fuerat obẜuanciam. alia ꝯstituto
ne ꝑausdem ex questoris sucgesti¬
onemcortenus que int impi¬
les radiat Ectiones et om̃s lib̾to

Expanded text:
suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem quae circa eos fuerat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sancti
Abbreviated transcription (Latin):
libt a⁊ ẜuocompeteꝵe pot̾ qui tam
introducti sunt ¶Seruino ⁊ drñs
sẽp manimuttisolentadeo ut uel
ptor autꝓ consul aut p̃ses inbal¬
neniu uel iitheatrum eat ¶Lib̃¬
tmoruma autenist atus ciꝑtitus
anturmodoiaiorem ⁊ iust am li¬
Utatem ⁊ sequeb aniuret seba ut
ciues romani modonimoremecu
modo infenorem ⁊ ficbant ex lege
cliessencia de decliticiorum inim̃o.
S decliciorur qui dempessima
Mitioiam exmultis temporib in
desuefudinera abiit. Latinorim
ueronomen uonfrequent ⁊ bancur
io nrapietas omiua angeit etu¬

Expanded text:
etere potest, qui tam introducti sunt. Servi vero a dominis semper manumitti solent, adeo ut vel praetor aut proconsul aut praeses in balneum vel in theatrum eat. Libertinorum autem status tripertitus antur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo minorem et modo inferiorem et fiebant ex lege Aelia Sentia dediticiorum numero. sed dediticiorum quidem pessima condicio iam ex multis temporibus in desuetudinem abiit, Latinorum vero nomen non frequentabatur: ideoque nostra pietas, omnia augere et
Abbreviated transcription (Latin):
sen actonib que promis
extertentur. eranͣtaũt interdc̃a fo¬
rme ati conceptones u̾boꝵ quib
alios conteficobatur. ¶ Sirna
au̾t dmisio interdc̃oꝵ hec est. qraut
ꝓhibitoria aut msticutoriã. aut

Expanded text:
quae pro his exercentur. erant autem interdicta formae atque conceptiones verborum, quibus aliquos contendebatur. Summa autem divisio interdictorum haec est, quod aut prohibitoria sunt aut
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia lex uilia de am̾bitu. lex
uilia repetũdarũ. lexuilia ccan¬
de mamimissione nõirrogant. al¬
is ant penis eos subici̾it. ꝯpcepti
eor̃ necleruns s depublics indi¬
t̾ns ħ exposnimꝰ. ut nob̾ possibile
sit sinmno dĩgito ⁊ quasi yndicer

Expanded text:
m lex Iulia de ambitu et lex Iulia repetundarum et lex Iulia de andem amissionem non irrogant, aliis autem poenis eos subiciunt qui praecepta earum neglexerint. Sed de publicis iudiciis haec exposuimus, ut vobis possibile sit summo digi
Abbreviated transcription (Latin):
uł rem publicam aliqui moliti st̃
siñ uigorem extendũt. cuyo pena
aie  aisonez sustmet. et memor¬
a rei post mortẽ oampnatur ¶ It¬
lexͣ nilia deadult̾iis coherten dñ que
non solũ tem̾atores auenarũ ip¬
tiarum gladio pimit. s ⁊ eos qui
cum mascłis infandam libidmem
iulia et strupi flagiciũ puiturc̃

Expanded text:
 rem publicam aliquid moliti sunt suum vigorem extendit, cuius pęna anime amissionem sustinet et memoria rei post mortem damnatur scilex Iulia de adulteriis coercendis, que non solum temeratores alienarum nuptiarum gladio punit, sed etiam eos qui cum masculis nefandam libidinem etiam stupri flagitium punit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nendi sumus gantiu
magnam cuxam i¬
egisse eos quiurast̾me ant
ne facile hoi̾es adlitigandum
ꝓcecerent. et N nob̾ studio est
petinana pena mo tissiurandi
religione aut metu infaanne coħ¬
cetur. ¶Ecce enim iusutrand̃
uti adꝯtradicend puenent ¶ Ad¬
uersus inficiantes ex quibꝰ ca̾is
drupli. nec manifesti. dupli. nã
q exhis causis. et aliis quiboda
siue quis neget siue conficeatur
ꝑliixis quam simrai est acto
¶Itemactoris calumpnia cosxe¬

Expanded text:
nendi sumus, magnam curam egisse eos qui iura sustinebant, ne facile homines ad litigandum procederent: quod et nobis studio est. pecuniaria poena, modo iurisiurandi religione, modo metu infamiae coercetur. Ecce enim iusiurandumuti ad contradicendum pervenit. at adversus infitiantes ex quibusdam causis drupli, nec manifesti dupli: nam ex his causis et aliis quibusdam, sive quis neget sive fateatur, pluris quam simpli est actio. Item actoris quoque calumnia coerce
Abbreviated transcription (Latin):
inpsonam nict̃o obligo durat no
ip̃o uire postea deeadem re. tecum a
gi potest. Set debes pexeptom te i¬
dicate adiuuari. ¶ Hec erempli
causa reruisse sufficiat falicqum quã.
ex multis uaruis causis exeptiones
necesse fu̾int. exlatiorib digestori
sen pandectarũ libris intelligi potest
quarũ quedam elexlegibus. us exit¬

Expanded text:
o ipso iure postea de eadem re adversus te agi potest: sed debes per exceptionem rei iudicatae adiuvari. Haec exempli causa rettulisse sufficiet. alioquin quam ex multis variisque causis exceptiones necessariae sint, ex latioribus digestorum seu pandectarum libris intellegi potest. Quarum quaedam ex legibus vel ex h
Abbreviated transcription (Latin):
maleficium comisit ubi gr̃a. qui
iapides t̾males finatus est. ant qu¬
arbores finales cecid̾it. ꝯtumatie
quoz noĩe quisz eo indicio ꝯdẽpna¬
tur. ułnti si quis iubente iudicem̃¬
tin. agros passus nonfin̾t. ¶ Qãt
istis iudiciis alicui adiuͣdicatũsit
id statim ens fiat cui adidica¬
tum sit de puibucis indicias

Expanded text:
aliquid commisit, verbi gratia quia lapides finales furatus est aut arbores finales cecidit. contumaciae quoque nomine quisque eo iudicio condemnatur, veluti si quis iubente iudice metiri agros passus non fuerit. Quod autem istis iudiciis alicui adiudicatum sit, id statim eius fit cui adiudicatum est. TIT. 18 DE PUBLICIS IUDICIIS
Abbreviated transcription (Latin):
ueroet cura. eddẽ modo quo et ꝓ¬
turatores sat̾. terere u̾ba edictifa¬
tiebant set alioqum sagentib
satisdato remiteb tur ¶ Hec
itaerant si raremagebatim uuo
ipersonam ab actoris ꝗtẽ ꝑsonc
catem oponebant. q̃ dromus in
actonie qua inremagitur. aben
u̾e ꝑte cum qudagitur si quitem
anẽno nõie aliquis interuenit¬

Expanded text:
uratores eodem modo quo et procuratores satisdare debere, verba edicti faciebant. sed aliquando his agentibus satisdatio remittebatur. Haec ita erant, si in rem agebatur. sin vero in personam, ab actoris quidem parte eadem obtinebant quae diximus in actione qua in rem agitur. ab eius vero parte cum quo agitur, si quidem alieno nomine aliquis interveni
Abbreviated transcription (Latin):
tor expitur nͣista sit. tm̃ inqua ui¬
titur aduersus eum cũquo agitur
uerbi grã simetu coactus. aurdoio
ductus. aut erore lap̾sus aipłanti
ticio ꝓmisisti. ꝙ nõ debu̾as promit̾e
palam est iure cunlite obligatũ ee
et act̃o qua ĩtenditur tedare. oꝑte̾
eficax est. s iniqum est. teddẽpnati

Expanded text:
tor experitur iusta sit, tamen iniqua sit adversus eum cum quo agitur. Verbi gratia si metu coactus aut dolo inductus aut errore lapsus stipulanti Titio promisisti, quod non debueras promittere, palam est, iure civili te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniquum est te condemnari,
Abbreviated transcription (Latin):
qui interdicti tp̾re possidebat. sii
necii. nec clam. nec p̾cariõ nast̃
fuerait. ab adu̾sario. possõnem. et si
aliuim in. expulerat. aut clamarip¬
uerat.alienam. pom. ant precario
rogauat. aliquem ut sibi possicere

Expanded text:
idebat, si modo nec vi nec clam nec precario nanctus fuerat ab adversario possessionem, etiamsi alium vi expulerat aut clam abripuerat alienam possessionem aut precario rogaverat aliquem, ut sibi possidere
Abbreviated transcription (Latin):
qui obligati proeo eent. ac si ⁊ cum
ip̃is pactus eet. neab eis pecunia pe¬
teretur Sanͣeͣ q̃dam exeptõnes. non
solent. hi acomodari. ecce .n. debitor
si tonis suis cessenit. et cum eo creditor
experitur defenditur. ꝑex̾teptonem
si bons cesserit. set he exept̃o fidem¬
ssoribus non datur. s. ideo quia qui
anos ꝓdebitore obligat.ħ.maxime
prospicit. ut cum facustatibo lapb
fint debitor. possit auhis quos ꝑeo
obligaiit simm consequi uernrt¬

Expanded text:
 obligati essent, ac si et cum ipsis pactus esset, ne ab eis ea pecunia peteretur. sane quaedam exceptiones non solent his accommodari. ecce enim debitor si bonis suis cesserit et cum eo creditor experiatur, defenditur per exceptionem ‘ nisi bonis cesserit ’: sed haec exceptio fideiussoribus non datur, scilicet ideo quia, qui alios pro debitore obligat hoc maxime prospicit, ut, cum facultatibus lapsus fuerit debitor, possit ab his quos pro eo obligavit suum consequi
Abbreviated transcription (Latin):
sbsistit ¶ cemͫ ler cornelia defa
signaint. scripẜit. recitaint. s̾iecit
qui. ue signũ adult̾rau fuerit st¬
ulpsent. expͥserit sciens dolo ma¬
lo. ¶ Euis que legit pena ifuo
ult mi supliciũ est ꝙ ⁊ nege desi

Expanded text:
ebit. Item lex Cornelia de fasignaverit, recitaverit, subiecerit, quive signum adulterinum fecerit, sculpserit, expresserit sciens dolo malo. eiusque legis poena in servos ultimum supplicium est, quod et in lege de si
Abbreviated transcription (Latin):
tempus. egerint obiectaq sint. ex
olimagere potant cumteme rem
iuidicium declucebant et consu¬
mebant. qua rone remamitebat
Hodie aut nouita stricte .ħ. pro¬
cedete uolum. s eum qui añ tempꝰ
pactonis uł oblig̾onis litem infe
sensemus quam sacratissimus leg¬
u lator. ce is qui intempore plus
sunt. ⁊ post eas finitas non aliter
li pena ꝑteriti tpra aicrum q toce¬

Expanded text:
tempus egerint obiectaque sit exceolim agere poterant, cum temere rem in iudicium deducebant et consumebant, qua ratione rem amittebant. hodie autem non ita stricte haec procedere volumus, sed eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem inferre i subiacere censemus, quam sacratissimus legislator de his qui tempore plus sunt, et post eas finitas non aliter li poena perterriti, tempora 1itium doce
Abbreviated transcription (Latin):
inque noceat ꝙcum accidit
alia allegatone opus est adin¬
uandi gra actoris que rei repli¬
cato uocatur. quia ꝑeam repli¬
caturatq resoluitur ius exept̾o¬
msiueluticum pactus est aliqs
tũ cebitore suo ne abipo peciniam
pet cem̃ postea ĩ contrariũ pacti
sunt .i. ut pet̾e creditori liceat. si
agat treditor et exipiat. deuitor ut
ita dem̃ condempnetur sicut uen̾it
ne mam petimiam creditor petat
incontrarium pactisut. set quia
miqum est creditores excludi rep¬
licato eidabatur ex postiore pacto
conuento. ¶Rursus int̾cium
euenit. ut replicato que prima fa¬
umandi reigrã que diplito uoca¬
tur. et sirurs ea prima facie nista
inque actori ncceat. rurs̃. allegatõ¬
ne opus est qua aẽtor muetur que
dicitur triplicato. quarũ omniu
replicationum usum interclu¬
quam diximo uarietas negoꝵ intro

Expanded text:
 cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi actoris gratia, quae replicatio vocatur, quia per eam replicatur atque resolvitur vis exceptionis. veluti cum pactus est aliquis cum debitore suo, ne ab eo pecuniam petat, deinde postea in contrarium pacti sunt, id est ut petere creditori liceat: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum condemnetur, si non convenerit, ne eam pecuniam creditor petat,in contrarium pacti sunt. sed quia iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima fadiuvandi rei gratia, quae duplicatio vocatur. Et si rurique actori noceat, rursus adiectione opus est, qua actor adiuuetur, quae dicitur triplicatio. Quarum omnium adiectionum usum interduquam diximus, uarietas negotio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ nusquam fc̃m ẽe imuẽh. s pro
huis introductũ est. ut p̾fatum ius¬
turandii. ut inprobo litigator. et
aduersano cogat᷑ exquibodam
iudicus dempnati ignomimo
cus eo iudicio dampnato ignõr¬
ma uocatus. ¶Setfinti quid̾
aut bonor raptor̃. sine mintiaꝵ¬

Expanded text:
 nusquam factum esse invenimus: sed pro his introductum est et praefatum iusiurandum et ut improbus litigator etiam adversario suo cogatur. Ex quibusdam iudiciis damnati ignominiociis eo iudicio damnatus ignominia notatur. sed furti quidem aut vi bonorum raptorum aut ini
Abbreviated transcription (Latin):
itate et tutela. ¶Preterea lex
ostiliã pmilłum est. furtiag̾e eoꝵ
noie qui apud ostes ẽent. aut rei
hoc non minimam incomoctita¬
tem hebat quirem abieno noie
n agere n excipere actionẽlice¬
bat. ceꝑunt homines pprocurato¬
res litigaresnã morbiis ietas et

Expanded text:
rtate, pro tutela. praeterea lege Hostilia permissum est furti agere eorum nomine qui apud hostes essent aut rei phoc non minimam incommoditatem habebat, quod alieno nomine neque agere neque excipere actionem licebat, coeperunt homines per procuratores litigare: nam et morbus et aet
Abbreviated transcription (Latin):
plicia. ant duplicia sunt. Simpli¬
cia sint. ułuti in quibo alteractor
arter reus est qualia sunt. on̾na
restitutoria aut exibitoria naq
actor est qui desidat aut exiteri.
ant restitmi. reus est aquodesid̃a¬
tur ut restituat auteribeat pro¬

Expanded text:
plicia sunt aut duplicia. simplicia sunt, in quibus alter actor, alter reus est: qualia sunt omnia restitutoria aut exhibitoria: namque actor est qui desiderat aut exhiberi aut restitui reus is a quo desideratur ut restituat aut exhibeat. pro
Abbreviated transcription (Latin):
s. udus delato iu urando ĩ lite ẜ.d̾ iure mr .l. ĩ act. d .s. ider
t. co .ẽ. e sidolo eade̾ ĩt̾ue̾iuĩt .s. ut fiati adiudicatõ reꝵ ⁊ pecuĩe us
S.e. S sifalie. aut uͥa dãpata ĩ iela ut s .s. ꝓrso ⁊ ẜ cõi. di .l.
ut ib ⁊ .o.u̾bo. si .i. uepo ⁊ ꝓculo  It no. corpo aliꝯdidim̃ ut fildo
s dłditur ẜ uolũtatẽ pris .sa. E .d̾. le.i. liꝙ ĩreꝵ. alius ĩ diuidiu

Expanded text:
fuisset: ideoque si inter moras rem iudicatam intercessit, rationem habere praesenti exhibere se posse et tempus quod si neque statim iussu iudicis rem s
Abbreviated transcription (Latin):
facit. ut am possideat. ⁊ alius apossi¬
dente petat. et quia longecomod¬
aus est posside pocq quam pete ido
płuꝵ. et fere semꝑ ing̾es eristit
ꝯtento de ip̃a possone. ¶Comol
res nonsit qui possidet. si modo ac¬
tornon potint.suam probare.posso
tra petitorẽ iudican solet Get¬

Expanded text:
facit ut alius possideat, alius a possidente petat. et quia longe commodius est possidere potius quam petere, ideo plerumque et fere semper ingens existit contentio de ipsa possessiores non sit qui possidet, si modo actor non potuerit suam esse probare, tra petitorem iudicari solet
Abbreviated transcription (Latin):
peprgisser ¶Retinende ponis
causa ꝯpͣata sut. int̾dieta uti possi¬
detͦis. et utrobi tũ abutia ꝑte ce
sia sit. et ante queritur. utrũ exlit¬
ał nam qia insi exploratũ fi̾nt¬

Expanded text:
pepigisset. Retinendae possessionis causa comparata sunt interdicta uti possidetis et utrubi, cum ab utraque parte de sia sit et ante quaeritur, uter ex litt. namque nisi ante exploratum f
Abbreviated transcription (Latin):
gestoꝵ fatilns est cognostere. ¶Ex¬
ceptones an̾t quib debitor defenoi¬
tur pliu acomodari solent. ⁊ mfiõ¬
id abip̾o debitore petitimr. qr manda¬
ti idicio reditims est. eis quod m
proeo soluerint quã rat̾one. ⁊sino
depecuia petenda. pactus qiiscum

Expanded text:
e facile est cognoscere. Exceptiones autem, quibus debitor defenditur, plerumque accommodari solent etiam fideid ab ipso debitore peti videtur, quia mandati iudicio redditurus est eis quod hi pro eo solverint. qua ratione et si de non petenda pecunia pactus quis cum
Abbreviated transcription (Latin):
et senatoribus plebis antem appe¬
llatione sine pricnis ⁊ senatoih tẽ¬
tieines significanĩ. S et pleb¬
cita lege ortensia latanonmminus
ualere quam leges cepert .¶Sena¬
tus ꝯsuitum ẽq senatus nubr at:
ꝯstit̾int nam cum auctus ẽ ppłs
romanus in cum modumut dif¬
ficuc sit in unum ꝯuocan legis sã¬
riende causacquimuissum ẽ sen

Expanded text:
plebis autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia lata, non minus valere quam leges coeperunt. Senatus consultum est, quod senatus iubet atque constituit. nam cum auctus est populus Romanus in eum modum ut difficile sit in unum eum convocari legis sanciendae causa, aequum visum est se
Abbreviated transcription (Latin):
cunle ex unaquaq cuntate appella¬
uelt saloms es drachonis legesi
ipplłate ius cunle attemensium.
non erratũt. Sicemm ⁊ ius quõ
ppis romanus utit̾itis cutile rom̃¬
norum. aꝓpudnns uelius qntu¬
⁊ quiritio ꝗrites appliantur¶ Sec
quociens non addimus nomene
sit crtatis nr̃m uis significamꝰ
si cuti cum poctam dicimus nec ad¬
diraus nomen subauditur apud
us autem gencumommhunsa.¬
nogeni comune ehiamusũ erige¬
te etͦ himianis necessitatib getes
humane quedam sibi ꝯsituerut᷑

Expanded text:
tate appellavelit Solonis vel Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Qua Quirino Quirites appellantur. sed quotiens non addimus, cuius sit civitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud us autem gentium omni humano generi commune est. nam usu exigente et humanis necessitatibus gentes humanae quaedam sib
Abbreviated transcription (Latin):
inftitutiones ¶UEnceat nobrs
primalegum conabulañoab aa¬
tiquis fabulis dicere s ab imꝑia¬
li splendore appanre ¶Ettara
accipĩa¶ Et ꝙ inprio tẽpore dex
ołs quadriemu ptiorib ton¬
tonias legerent.Inuos apmordio
ingrediarram dignitanto ho¬
nore tantas leperti felicitate

Expanded text:
Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tamaccipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium prioribus contorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate
Abbreviated transcription (Latin):
ne exhuis quedamsunt ꝑsonales¬
que nec ad exemplum trahuntur
alic̾m obimitum indulsit uel si cui
penamirrogauit. el si cinsine exẽ¬
plo subuenit ꝑsonamno transg̾¬

Expanded text:
ne ex his quaedam sunt personales nec ad exemplum trahuntur: licui ob merita indulsit uel si quam poenam irrogauit uel si cui sine exemplo subuenit, personam non egre
Abbreviated transcription (Latin):
cum difficençia que plerumq in¬
uenes autit serius ad idꝑducemꝰ
cia maturius ꝑduci potuiss Iuy
pcepta sunt hlhoneste mnuere altri
non letereisis suum unicuq tri¬
buere¶uius studii duc sut pon¬
¶publicum ius ẽ ꝙ adstatum rei ro¬
mane spectat. Priuatum ꝙ adi
hinc descendit maris ͤ at femi¬
ne ꝯuigatio qmnos mat̾mou
apllamus spuric liborum ꝓcato
et educatioudemus ⁊ enim cet̾a¬

Expanded text:
cum diffidentia, quae plerumque iuvenes avertit, serius ad id ia maturius perduci potuisset. Iuris praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere. Huius studii duae sunt ppublicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, privatum quod ahinc descendit maris atque feminae coniugatio, quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio et educatio: videmus etenim cet
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur posse tradi comodissiẽ
siprimolem ac simpliciuia post
dem̃ diligentissima at: exactissĩa
intpretatione singlisa tradantur
¶alioquinsistatim abinicio rude
ad huc et infirmum amimum stu

Expanded text:
dissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum animum stu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Et eym sacrarissiinas constitnto¬
nes añaconsusas inniculenfam
ereximnus ꝯsonanciam tunc nr̃i
extendimus cuxam ad mumen sa
desperãtum. quasi ꝑmedrumpfũ¬

Expanded text:
Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram extendimus curam et ad immensa desperatum, quasi per medium profu
Abbreviated transcription (Latin):
runt. PPonebant et ediles cuis¬
les edictum de quihusdameausia
ꝙ edictum uins honorarii portõ ẽ
Responsa prudencinm sunt sune
et opiniones eorumꝗbr ꝑmissuz
erat uira ꝯde. Namantiquitus ꝯ¬
consuiti appllabantur. Quoru
ommum sentencie et opimones
eam auctẽm tenebant ut iudiciteᷤ¬
cedere a responso eorumno licet ut
ẽ ꝯstitutum ¶ Ex noͣscripto ne¬

Expanded text:
runt. proponebant et aediles curules edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones eorum, quibus permissum erat iura condere. nam antiquitus iisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto
Abbreviated transcription (Latin):
ditionis auoce principalipcedat.
Igitur post libros quinq̃inta di
ꝑcundem uirum excelsum cribum¬
anum nec non ⁊ ceͣtos uiros illust¬
res et facundissimos ꝯfecimus qn
hos quatuor lidror gar dem instł¬
tutiones partiri iussimus at sint
tocius legitime scĩe prima elemtasi
illummatum osquas exoibus
antiquior institutionib et p̾cipue
ercommentarus gan nr̃itam ins¬
titutionum. qm rerum cotidianaꝵ
aliisq: muitis comintarus ꝯposi¬
tas cum tres p̃clictiumi prudentesi
nob obtulerunt et legius ⁊ cog¬
nouimus ⁊ plenissumim nrm cõ¬
stitutionum roburcis ac comoda¬
uimus ¶ Summaitaq ope ⁊ alaͦ¬
tolegitimo oꝑe ꝑfecto posse ⁊̃ nr̃am

Expanded text:
ditionis a voce principali Igitur post libros quinquaginta dper eundem virum excelsum Tribonianum nec non ceteros viros illustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa.illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum quam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis compositas cum tres praedicti viri prudentes nobis optulerunt, et legimus et cognovimus et plenissimum nostrarum constitutionum robur eis accommodavimus. Summa itaque ope et alato legitimo opere perfecto, posse etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ins nt̃m quo utimur. aut ex scriptõ
Ius scriptum ẽ lecplebicit.a. senatꝰ
edicta rensa pradencium¶Lex ẽ
ꝙ ppis romanus senatorio magra¬
tu int̾rogante uelu̾ti ꝯsule. ꝯstitu¬
bat ¶ Plebiscitumẽ d plebs ple¬
beio magr̃atu introgante ueluti t̾¬
bino ꝯstituebatsplebs antem apꝰe¬
pulo codiffert quo spes agnenar

Expanded text:
e scriptae  Scriptum ius est lex, plebiscita, senatus edicta, responsa prudentium. Lex est quod populus Romanus senatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constituebat. plebs autem a populo eo differt quo species a gener
Abbreviated transcription (Latin):
suspectos tutores rome pretori⁊
nunc uideamius quid suspeccifĩ
possut et quidẽ omnes tutores poᷤ¬
q̃re et si legutimus sit cutor.acc̃a¬
n pot. ¶Qd si pationus adhuc
idem erit dicendum dummome
minimus fame patroni parcẽ dõ¬
c̃ licet ut suspectus iemotus fu̾it.
Consequens cut uideamus q
possunt suspectos possũt suspectõ

Expanded text:
uspectos tutores Romae praetorinunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores poquare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequens est, ut videamus, qui possint suspectos postulare.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitutoc ꝓhibẽtur ad tutelã uł cu¬
rã aspirare adeoũt nec excus at̾oc
opus fiat qua ꝯstitutde cauet᷑ ut
necpupillus adłictim amtutelã
uocetur nec adultus ẽ erat ĩcunle
cos ꝗd alieno .auxilio ĩ rebosins
administrãdis eg̃e noscutur. et
sub aliis regutur. ilioꝵ tutela uel
curãsubire. ¶Ldẽ et ĩmilitẽ obs¬
uand̃ẽut nec uolẽs ad tutele ho¬
nus admittatur. ¶ I tẽ romeg̃

Expanded text:
stitutione prohibentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat sic debet computari ut
nec minus sint quã .l. dies ¶Ca
tutelam alicunis gessit inuitus
curator enisdem fieri ñ compellit̾.
Intĩnut licet pater quimn testotu¬
torem dedit adiec̃it se cundem cu

Expanded text:
dicebat, sic debet computari, ne minus sint quam quinquaginta tutelam alicuius gessit, invitus curator eiusdem fieri non compellitur, in tantum ut, licet pater qui testamento tutorem dederit adiecit, se eundem cu
Abbreviated transcription (Latin):
Inamet tutelamul curim placir.
publicum mimmuse ¶ s adoptuñ
uibi non prosunt in adoptionem̃
nepotes ex filio ꝓsunt. ut in locum
patris succedant ex filia ñ ꝓst̃ filii

Expanded text:
nam et tutelam et curam placuit publicum munus esse. sed adoptivi liberi non prosunt, in adoptionem nepotes ex filio prosunt, ut in locum patris succedant: ex filia non prosunt. filii
Abbreviated transcription (Latin):
telligũtur. ¶ tẽdiuusmarcus ĩ
semestrib rescipsit cũ quir ficiã
s ministrat.a tutela ułcura ꝙ diuã
S ministrat excusari posse ¶Itẽq
rcipublice c̃a abst atũtelaułcura
excus itur. s et si fu̾it tutores łcu
ratores dati. deĩde rei .pu.ca obẽcce

Expanded text:
telleguntur. Item divus Marcus in semestribus rescripsit eum, qui res fisci administrat, a tutela vel cura quamdiu administrat excusari posse. Item qui rei publicae causa absunt, a tutela et cura excusantur. sed et si fuerunt tutores vel curatores, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
recõciliatõ int̾ucint a tutela ułcu¬
ra solẽt recusan. ¶Itẽsiꝗstatus
ꝯtrou̾siã apupillorũ ꝑre passus ẽ
excusatura tutela. ¶tẽ maiorse¬
ptuagĩta anis a tutela ulcurase
pot excus. ar¶ninores aut.xxu. an¬

Expanded text:
o intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur a tutela. Item maior septuaginta annis a tutela vel cura se potest excusare. minores autem
Abbreviated transcription (Latin):
tium ampliorem sumam spo¬
rtulaiuim noie cregerintitunc
enim id quod propt̾ eorum ca¬
usam. dampnum passus fu̾it

Expanded text:
tium, ampliorem summam sportularum nomine exigerent: tunc enim quod propter eorum causam damnum passus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
casibͥus. ¶Item sin corrupti
que ꝯpetit meum cimus ortatu
consilio ue ẜinis aliemis fugit
aut contumax aduersus dom¬
inum factus est aut luxuriose
uiuere ceꝑit. aut demq quolz
moto deterior factus sit. in qͣ
actionec̾icarum rerum quas
figiendo serinis abstulit estĩa¬
tio deducitur. ¶ temexlegͣ¬
to quod uenerabilibus iccis re¬
lictum est. scłm ea que supra

Expanded text:
casibus: item servi corrupti, quae competit in eum cuius hortatu consiliove servus alienus fugerit aut contumax adversus dominum factus est aut luxuriose vivere coeperit aut denique quolibet modo deterior factus sit in qua actione etiam earum rerum quas fugiendo servus abstulit aestimatio deducitur: item ex legato quod venerabilibus locis relictum est, secundum ea quae supra
Abbreviated transcription (Latin):
testate hñt cestõ tutores dare ⁊ hot̾
infilio filiaq onmmund ꝓceditne¬
potib tñ neptibꝰq itademum parẽ¬
tes possunt testainta cutores dare.
Si post mortem eorum in pris sm po¬
testate non sunt recasur ¶taq si filiꝰ
tuus mortis tue tp̃r in pot̾ate tu̾a sit
nepotes ex cono potert testo tuo tutõ¬
rem hre quamius in potate  tua fue
płib. iliis cais postumipiam natiꝰ
hntur et in hac ipaplacuit nominꝰ
postuns q̃miamnatis testameto
tutores dare possesimoin ea ca sin
ut si unus parentibr nascentur su
et in pocate eorum fierent. ¶ Setͦ si
emancipato filio tutor apre testoda
Siet suus ꝓprins testo cumlib̾tate
recte tutor dari pot s sciendum e
cum etͦ sine lib̾tate tutoremdatum
tacite et lib̾tatem direc̾tam accepis¬
se uidi. ⁊ ph̾ recte tutorem e¶p̃lane
siperrorem quasi lib̾tutor datus
sit aliud dnoune ¶Seruus at̾
¶Prius autemsups mutilit eoder

Expanded text:
testate habent, testamento tutores dare. et hoc in filio filiaque omnimodo procedit; nepotibus tamen neptibusque ita demum parentes possunt testamento tutores dare, si post mortem eorum in patris sui potestatem non sint recasuri. itaque si filius tuus mortis tuae tempore in potestate tua sit, nepotes ex eo non poterunt testamento tuo tutorem habere, quamvis in potestate tua fuermpluribus aliis causis postumi pro iam natis habentur, et in hac causa placuit non minus postumis quam iam natis testamento tutores dari posse, si modo in ea causa sint, ut, si vivis parentibus nascerentur, sui et in potestate eorum fierent. Sed si emancipato filio tutor a patre testaservus proprius testamento cum libertate recte tutor dari potest. sed sciendum est, eum et sine libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem proprius autem servus inutiliter eo
Abbreviated transcription (Latin):
quinas cuntur pr̃i nontnratas fa.¬
mili aͣi sequunt ¶ ꝙ anten lexi
ib iutestato nocat ad tutesaregͣ¬
natos nd bac̃ bt significationem
si omnundnonfecent testam̃tuin
is qmipot̾at tutores date l si qͣtũ

Expanded text:
qui nascuntur patris non matris familiam sequuntur. Quod autem lex ab intestato vocat ad tutelam adgnatos, non hanc habet significationem, si omnino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ne non cre uel reidatinssiquis filia.¬
Bus sius uel filus tutores dederit.
cti impostume uel posthumo uidea¬
turdedisse. Qͥa filii uel filie applice
et postumus uel postuma ꝯtinetur.
¶ si nepotes sint an applione filior¬
uẽ ꝯtinchuntur. alit enum filii aliter
nepotes appllantur plane si postu
nonsit. his exlegexii. tal¬
nati sunt tutores qui uocaturb
gitimi Sunt autem agn̾at. cõgna
tipuiilis sexus cognationem con¬
uicti. quasi apre cegnati uclud fr̃
codem prenatus fris filius. nepos¬

Expanded text:
nae, non causae vel rei datur. Si quis ‘ filiabus ’ suis vel ‘ filiis ’ tutores dederit, etiam postumae vel postumo videtur dedisse, quia filii vel filiae appellatione et postumus et postuma continentur. quid, si nepotes sint, an appellatione filiornon continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postnon sit his ex lege nati sunt tutores, qui uocantur 'legitimi'. Sunt autem agnati per uirilis sexus personas cognatione iuncti, quasi a patre cognati, ueluti frater eodem patre natus, fratris filius nepos