comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malum ille ubi primũ potuit in se sẽ¬
tire grassari. diu multumq discutere
conatus ẽ sed repelli penitus uel taci-¬
ta consciencia uamtas. perseuerante
uirtute non potuit Sbiq nomẽ euo
demones fatebantur. Excludere a se
confluentium pplos non ualebat. Ui-¬
rus interim latens serpebat in pectore.
Et tuius mitu ex aliorum corporihz
demones fugabantur: se ip̃m occul¬
tis cogitacionibus uanitatis pur¬
gare non poterat. T otis igitur ꝓcib
conuersus ad deum fertur orasse: ut per¬
missa in se moisibus quinqz diaboli
potestate. sumilis his fieret quos ip se
curauerat. Quid multis moier Ille
p̾potens. ille signis atq uirtutib toto
oriente milgatus. ille ad cunus lini¬
na populi ante confluxerant ad ciuꝰ
fores summe istius seculi se prostraue¬
rant potestates: correptus a demone e
tentus ĩuinculis. onma illa q̃ iner¬
gumini solent ferre perpessus. Quĩto
demum mense purgatus ẽ: non tan¬

Expanded text:
malum ille ubi primum potuit in se senmalum ille ubi primum potuit in se sentire grassari, diu multumque discutere conatus est, sed repelli penitus uel tacita conscientia uanitatis perseuerante uirtute non potuit. ubique nomen eius daemones fatebantur: excludere a se confluentium populos non ualebat. uirus interim latens serpebat in pectore, et cuius nutu ex aliorum corporibus daemones fugabantur, se ipsum occultis cogitationibus uanitatis purgare non poterat. totis igitur precibus conuersus ad Deum fertur orasse, ut permissa in se mensibus quinque diabolo potestate similis his fieret, quos ipse curauerat. quid multis morer? ille praepotens, ille signis adque uirtutibus toto Oriente uulgatus, ille ad cuius limina populi ante confluxerant, ad cuius fores summae istius saeculi se prostrauerant potetentus in vinculis. Omnia illa quae energumeni solent ferre, perpessus, quinto demum mense purgatus est non tan
Abbreviated transcription (Latin):
diocre documentum. Quidam ergo Iĩs:
fugandorum de corporihus ob sessis demo¬
mim mcredibiti preditus potestate: ĩ au¬
dita per singu los dies figna faciebat. Nõ
solum cm̃ piesens. neq uerbo tantum
ed absens ꝯuoq interdum alicii sui fi¬
uris aut episto lis missis corporaobsessa
curabat. Nic ergo mirum ĩmodum freꝙ̃¬
talatur a ppłis extoto ad eum orbe uemiẽ¬
tibus. Tanceo minoribus. Prefecti. co¬
mites qp. ac diuersarum idices potesta¬
tum: proforibus illius seꝑe iacuerunt.
Ep̃i quoq sanctissum. sacerdotali aucto¬
ntate deposita contingi se ab eo atqz he¬
nedici humiliter postulantes: sarictifi¬
catos se ac dmmo munere illustratos.
quociens manum illiuis uestem q con¬
tigerant. non in merito crediderũt. Hic
ferebatur omni potu imperpetuũ penitꝰ.
ahstinere: ac pro cibo. tibi sulpici in au¬
rem loquar ne gallus hec audiat. sep
tem tantum caricis sustentari. Interea
sancto uiro. ut ex uirtute honoi. Itaex
honore uanitas cepit obrepere. Quod

Expanded text:
diocre documentum. quidam ergo sanctus, fugandorum de corporibus obsessis daemonum incredibili praeditus potestate, inaudita per singulos dies signa faciebat. non solum enim praesens, neque uerbo tantum, sed absens quoque interdum cilicii sui fimbriis aut epistulis missis corpora obsessa curabat. hic ergo mirum in modum frequentabatur a populis ex toto ad eum orbe uenientibus. taceo de minoribus: praefecti comitesque ac diuersarum iudices potestatum pro foribus illius saepe iacuerunt. episcopi quoque sanctissimi, sacerdotali auctoritate deposita, contingi se ab eo adque benedici humiliter postulantes, sanctificatos se ac diuino munere inlustratos, quotiens manum illius uestemque contigerant, non inmerito crediderunt. hic ferebatur omni potu in perpetuum penitus abstinere ac pro cibo - tibi, Sulpici, in aurem loquar, ne Gallus hoc audiat — sex tantum caricis sustentari. interea sancto uiro ut ex uirtute honor, ita ex honore uanitas coepit obrepere. quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ouer expictauõ territorio cu¬
ilis brachium contractis neriuis e¬
marcuerat: ad sepulchrum bt̃i iuiri
uemens in or̾one iugiliis q ꝑ noctãs.
brachiũ sanum retulit. Sed ilico
a dm̃s seruitio mancipata: eadem ĩ¬
currit. Reuertitur igitur: et sanatur.
Tunc uementes domini eus, et eam
ab ducere intentes: accepto de rebus
sã pretio ꝯuieuerunt. ⁊ ita hec liber¬
fati donatur.

Expanded text:
er ex Pectavo terreturio, cuius brachium contractis nervis emarcuerat, ad sepulchrum beati viri veniens, in oratione vigiliisque pernoctans, brachium sanum retulit; sed ilico a dominis in servitio mancipata, cadem incurrit. Revertitur igitur et sanatur. Tunc venientes domini eius et eam abducere nitentes, accepto de rebus sancti pretio, quieverunt, et ita haec libertati donatur.
Abbreviated transcription (Latin):
iuidam domumi. in limine ip̃o restitit.
dicens hortibile mattio domus demomũ
se indere. Cui cum ut discederet impera¬
ret. querudam efamilia qui m ĩteuol¬
parte edium morabatur arripuit. Sem¬
re dentibus miser ceꝑit: et obios quos¬
q lamare C ommota domus. fannlia
turbata: ꝑopulus infugam uersus. m̃r¬
timis sefurenti subiecit. Ac ꝓrimum
stare ei imperat Sed cum dentibus fre¬
meret. hiantiq ore morsum ĩuitaret ᷑.
Sigitos ei martinus in os intulit. Si
habes inquit aliquit potestatis: hos deuo¬
ra. Tum uero acsi candens ferrum fau¬
cibus accipisset: longe red uctis dentib
Digitos beati uiri iitabat actingere. Et
cum fugere de ob sesso corpore penis et trua¬
atibus cogeretur. Ne tamẽ ei exire peros li¬
ceret : feda relinquens uestigia. fluxu uẽ¬
tris egestus est.
xuiii.

Expanded text:
jusdam domum, in limine ipso restitit, jusdam domum, in limine ipso restitit, dicens: horribile in atrio domus daemonium se videre. Cui cum ut discederet imperaret, quemdam e familia, qui iparte aedium morabatur, arripuit. Saevire dentibus miser coepit, et obvios quoscumque laniare. Commota domus, familia turbata, populus in fugam versus. Martinus se furenti objecit, ac primum stare ei imperat; sed cum dentibus fremeret, hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: Si habes, inquit, aliquid potestatis, hos devora. Tum vero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati viri vitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur, nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens vestigia fluxu ventris egestus est. XVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
Odem quoqz tempore. tetradi
cunusdam pro consularis ui¬
ri sermus. domomio correptus: dolendo
exitu cniciabatur. Rogatus ergo mar¬
tinus. ut ei manum imponeret: de duci
eum ad se iubet. Sed nequam sp̃us
nillo ꝓferri modo. excella in qua erat
potint: ita in adriementes rabidis
dentibus sermebat. Tum tetradins ad¬
genua beati uiri ad uoluitur. or ans
iit ad domum in qua demoniacus in¬
bebatur. ip̃e descenderet. Tum uero m̃r¬
tinus. negare se profam et gentilis do¬
mum ad ire nõ posse. Nam tetradius.
codem tempore ad huc gentilitatis erro¬
re implicitus. tenebatur. S pondet erio
se. si de puero demon fuisset exactut pi¬
anum fore. Ita martimis imꝑosita ma¬
nui puero: ĩmindum ab eo sp̃m eiccit .
Quo uso. tetradius dominum nr̃m¬
ihm̃ credidit. statimq catecumimis fte
nec multum post haptizatus ẽ semꝑe¬
qz martinum salutis sue augorem. ioi¬
ro coluit affectu.¬
Er idem tempus in eodem oppide
ingressus patris familias cu¬

Expanded text:
odem tempore Tetradii odem tempore Tetradii cujusdam proconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spiritus nullo proferri modo ex cella in qua erat potuit: ita in advenientes rabidis dentibus saeviebat. Tum Tetradigenua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore ise, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affecter idem tempus in eodem oppido ingressus patrisfamilias cu
Abbreviated transcription (Latin):
tur misero genere languoris: et quod ip̃a
est morte crudelius. solo sp̃u uiuit. iam
carne premortua. Rogo ut ad eam uema ᷤ.
atqz benedicas. Confido emĩ: quod perte
reddenda sit sanitati. Qua ille uoce con¬
fussus obscupuit. et refugit. dicens hoc
sue non ee urtutis. senem errare iudi¬
tio: nõ esse se dignum ꝑ quem dommus
signum uirtutis ostenderet. Pstare ne¬
hemencius flens pater: etorare ut ex am¬
men iusitaret. Postremo a circũstantibz
epis ire compulsus: descendit ad domũ
puelle. In gens turba proforibus: ex pec¬
tans quid nam dei seriuis eẽt acturus.
Ne primũ que erant illius familiaria
in istius modi rebus arma: solo prostra¬
tus orauit. Deinde egram intuens: da¬
n sibi oleum postulat. Quod cum bene¬
dixisset: in od puelle iim sc̃i liquoris
infudit. statim q uox reddita ẽ. Tum
paulatim singula contactu eius cepen
mebra inuiscore. donec firmatio gre¬
sibus iopulo teste surrexit.. xui.

Expanded text:
tur misero genere languoris, et quod ipsa tur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedinfudit, statimque vox reddita est. Tunc paulatim singula contactu ejus coeperunt membra viviscere, donec firmatis gressibus, populo teste, surrexit. XVII.
Abbreviated transcription (Latin):
Ec dissimile huic illud fuit.
Cum eum idola destruentem
cultro quidam ferire uoluisset: ĩ ip̃o
ictu ferrum ei de manibus excuissum
non comparuit. Plerũq autem con¬
tradicentibus sibi rusticis ne eorum
fana destrueret. ita predicatione sca
gentilium anmos mitigabat: ut lu¬
ce eis ueritatis ostersa. ip̃i sua templa
subuerterent. Curationum uero tam
potens in eo gratia erat: ut nuillus fe¬
re ad eum egrotus accesserit. qui non con¬
timio receperit santatem. Quod uel ex
consequenti ii quebit exemplo. xu.¬
Reueris puella quedam dira¬
paralysis egritudine tene¬
batur. itã ut iam ꝓ multum tẽpus
nullo ad humanos usus corporis of¬
ficio fun geretur. Omni ex parte p̾ mor¬
tua: iux tenui spũ palpitabat. ẽ ristes
ad solam funeris expectationem assis-¬
Quod ubi puelle pater comperit currit
ex ammis. pro filia rogaturus. Et forte
martinus iam ecdĩam fuerat ĩgressus.
Ibi in spectante populo multisq aliis
illius amplectitur dicens filia mea mori-¬

Expanded text:
ec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam diraparalysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem ads quod ubi puellae pater conperit, cucurrit exanimis pro filia rogaturus. et forte Martinus iam ecclesiam fuerat ingressus. ibi inspectante populo multisque aliiseius amplectitur dicens: filia mea mori
Abbreviated transcription (Latin):
et quietum. uenenatis linguis et iupe¬
reo ore carpebant. Et uere non nullos
experti sumus inuidos uirtutibus inte¬
qz ens: qui in illo oderant qd̃ in se non
indebant. ⁊ ꝙ imitari non ualebant.
Utqz ouefas dolendum et ĩgemiscen¬
dum. non alii fere insectatores eius. li¬
cet pauci ad modum: non alii tamen
qmͣ ep̃i ferebantur. S ec uero ꝙͣquam no¬
minare necesse ẽ: licet nosmet iꝑsos
pleriq arcum latrent. Sufficit: ut
si qui ex hiis legerit et agnouerit. eru¬
bescat. Nam si nascitur. de se dictum ẽe¬
fatebitur. cum fortasse nos de aiiis sen¬
serimus. Non refugimus autẽ: ut si ꝯui
eiusmodi sunt. nos quoq cum tali ui¬
ro oderint Iltud facile confido: omnib
sanctis opusculum istud gratum fore.
De cetero si qui hec infideliter legerit. ip̃e
peccabit. Ego michi conscius sum: me
rerum fide et amore xp̃i impulsum ut
scriberem. mainfesta exposuisse. uera
dixisse. paratumqz ut spero habebit a deo

Expanded text:
et quietum uenenatis linguis et uipeet quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
Nunquam hora ulla momentum ꝙͣ
preternt: quo non aut or̃om incũberet.
aut insisteret lectiomi. Quam quam
etiam inter legendum. aut si quid a¬
liud forte agebat: nunquam aminum
ab oratione laxabat. Simirum ut fa¬
bris ferrariis moris est qui inter oꝑan¬
dum pro quodam lahoris leuamme.
incudem suam feriunt: ita martinus
etiam dum aliud agere in deretur sy
orabat. Quere beatus: in quo dolus nõ
fuit. Nemimem indicans̃. neminẽ dãp¬
nans: musli malum pro malo reddens.
Tantam quippe aduersum omnes in¬
iurias patienciam assumpserat: ut
cum cẽt sũmus sacerdos impune etiam
ab inifimis dericis lederetur. nec ꝓpter
id eos aut loco iniquam amouerit. ãt
a sua quantum in ip̃o fuit caritate re¬
pulerit. Nemo unquam illum indit
dam modo letitiam uultu preferens ex¬
tra naturam hominis idebatur.
Lunquam ĩ illius ore nisi xp̃c mun
quam ĩ illius corde nsi pietas. insi
tur solebat flere peccatis: qui remotum

Expanded text:
numquam hora ulla momentumque numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit dammodo laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi tur, solebat flere peccatis, qui remotum
Abbreviated transcription (Latin):
quod mirum ẽ homini illitterato. ne
hanc quidem gratiam defiusse.
ed iamfinem liber postulat. Iermo
dlaudendus est: non quod oĩa que de ñr¬
tio fuerant dicenda defecerint. s ed quia
nos ut in erces poete. extreno in opere ne¬
gligentes. incti materie mole succum¬
uimus. Nam et si facta illius explica¬
ri uerbĩs ut cumq potuerunt: interio¬
rem intam illius. et quotidianam cõ¬
uersationem. ⁊ anmum celo semper
intentũ. nulla iniquam uere confiteor.
nulla explicabit oratio Illam scilicet per¬
seuerantiam et temperamentum in ab¬
stinentia et iemmiis. potentiam ĩ ingi¬
iiis et orationibus. noctes q ab eo ꝑinde
ac dies actas. nullumq uacuum ab
opere dei tempus. quo uel gcio indulserit
uel negocio. sed ne cibo aut sompno qͥdẽ
insi in quantum nature neccessi tas
cogebat. uere fatebor non si ip̃e utanmt
ab inferis omerus emergeret. posset expo¬
nere. ad eo omma maiora in martino
sunt. quam ut uerbis concipi queant.

Expanded text:
quod mirum est homini inlitterato ne quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem uitam illius et conuersationem cotidianam et animum caelo semper intentum nulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant.
Abbreviated transcription (Latin):
illustris uiri paulini. cinus supra mẽ¬
tiona fecimus. exemplũ in gerebat.
qui summis oꝑibus abiectis. xp̃m se¬
quutus. solus pene hiis temporibus eu¬
uangelica precepta complesset. Illum
nohis sequendum illum clamabat
imitandum Beatumqz ẽẽ presens
seculum tante fidei uirtutisqz documẽ¬
to: cum secundum sentenciam domi-¬
i. diues et possidens multa. uendẽdo
omnia et dando pauperibus. qd̾ erat
facto impossibile possibile fecisset ex¬
emplo. Iam uero in uerbis et confabu-¬
latione eius quanta grauitas: quãta
dignitas erat. Quam alacer. quam
efficax: qmͣ in ex soluendioscuptura¬
rum questionibus pronptus et facilis.
Et quia multos ad hanc partem in¬
credulos stio. quippe quos uiderim me
ipso etiam referente non credere: ih̾m
testor spetieqz cõmunem. me ex nulli¬
us uquam ore. tantũ scientie tantũ
ingem. tam boni et tam puri sermo¬
ns audisse Quani quam ĩmartim uir¬
tutibus quantula est ista laudatio. nͥ

Expanded text:
inlustris uiri Paulini, cuius supra feinlustris uiri Paulini, cuius supra fecimus mentionem, exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Am cum olim audita fide eiꝰ
ita. atqz uirtutibus. deside¬
rio illius estuaremus: gratam nobis
suscepimus. Simul quia iam ardebat
ammus uitam illius scribere: partim
ab ip̃o inquãtum ille. interrogari po¬
tuit sascitati sumus. partim ab hiis qͥ
interfuerant uel sciebant cognouinus.
Quo quidem tempore credi non potest.
qua me humilitate. qua benignitate
susceperit: congratulatus plurimum
et grauisus in dommo. ꝙ tanti esset
habitus anobis. quem peregrinatione
suscepta ex petissemus. iserum mepe¬
ne non audeo confiteri. Cum me sancto
comniuo suo dignatus ẽ ad hiberi: a quã
manibus nr̃is ip̃e obtulit. Ad uesperam
autem: ip̃e nobis ꝑedes abluit. Nec reniti
aut contrarie constantia fuit. Ita auc¬
toritate illius oppressus sum: ut nefas
putarẽ si non ad quieuissem Sermo au¬
tem illius. nõ alius apud nos fuit. qm̃
mundi huius illecebras. et seculi onera
relinquenda. ut dominum ih̾m li heri
expeditiq sequeremur. Prestantissi¬
mum nobis presentium temporum

Expanded text:
am cum olim audita fide eius, uita adque uirtute desiderio illius aestuaremus, gratam nobis rinationem: simul quia iam ardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum
Abbreviated transcription (Latin):
uia fuerat: ip̃e domi alio regente de¬
ducitur In hac eñi cecitate. ꝑ trium q̃¬
norum curriculum detinẽtur. Post hec.
basilicam bt̃ĩ confessoris ex pecut. Ad
quam ꝑ quatuor annos orationi incõ¬
uens: iusitatus iurtute diuma pateftĩs
lũibz iucem uide̾ promeruit.xxi.
Ed hec fama ut sepe dixinins.
tus solum apud ꝓpriam uibẽ.
uetum etiam ĩ aliis urbibus et pene ĩ
toto mundo mulgata per patuit Iulia¬
ns quidam ab hispaniis uemens.
manui ac pede debilis: ad hunc medi¬
cum deuotus accessit. dicens. Credo eñi
sãssime presul: quod poteris michi ea
medele adumamẽta pͥbere. que ceteris
in tespantibus. non es solitus de negare.
In hac credulitate or̃oni assidue ĩ sistẽs:
⁊ de domini miseratione nõ dubitans:
directis pedibus ac manibus in columi ᷤ¬
st redditus.

Expanded text:
via fuerat, ipse domi alio regente devia fuerat, ipse domi alio regente deducitur. In hac enim caecitate per trium annorum curriculum detenetur. Post haec ad basilicam beati confessoris expetiit; ad quam per quattuor annos orationi incumbens, visitatus virtute divina, patefactis luminibus, lucem videre promeruit. 21. Sed haec fama, ut saepe diximus, non solum ad propriam urbem, veram etiam in aliis urbibus et pene in toto mundo vulgata perpatuit. Iulianus quidam ab Hispaniis veniens, manus et pedes debiles ad hunc medicum devotus ingessit, dicens: 'Credo enim, sanctissime praesul, quod poteris mihi ea medellae adiuvamenta praebere, qua ceteris in te sperantibus non es solitus denegare'. In hac credulitate orationi assidue adsistens et de Domini miseratione non dubitans, directis pedibus ac manibus, incolomis est redditas.
Abbreviated transcription (Latin):
dodamn uero tempore dũ seua
Ines taliter deseuiret in peccora
ut nec ad recuperandum genus ꝓutare¬
tur a liquid remane̾: quidam de nr̃is
ba silicam sc̃ aduit: oleũq lichuoruim¬
qui cantera dependebant. suscepit cum
ip̃is a quis in ira sculo. Deportatum q
doniepeccora que ad huc mc morbus
non accigerat. nitnnctum digitũ in
iiquore ꝑ frontes et dor sa cruce domĩca
siguat. Ip̃isqz amnalibz t̾re deiectis ie
supiatis az ex hoc inigunie fi de plenꝰ
infudit in ore. nox dicto acius dandes¬
ciia peste propulsa: pecora libata sunt.
cola. qui ꝑ sex annos indendi
usus fuerat deneratus: uti confessoris
antistitis. Demoz aduemẽte sacro scã
festiuitate: polĩs missarum sollemp¬
ma spectantibz. nuic iusus ẽ redditus.
Redntqz in patriam uidens: qui ad scã
bassticam alio ducente peruenerat. Pro
tante pretatis gandio: nouit se ibidem
consoran. Quod postea rediens deuotus
orta super se uiolentia uenti cũ puluere:
ninine caruit oculorum. Et qui cecis

Expanded text:
uodam vero tempore dum saeva lues taliter desaeviret in pecora, ut nec ad recuperandum genus putaretur aliquod remanere, quidam de nostris basilicam sanctam adiit, oleumque lychnorumqui camerae dependebant, suscepit cum ipsis aquis in vasculo, deportatumque in domum, pecora quae adhuc hic morbus non attigerat, intinctoque digito in liquore, per frontes et dorsa cruce dominica signat, ipsisque animalibus terrae dejectis, ac resupinatis, ex hoc unguine fide plenus infudit in ore. Mox dicto citius, clandestina peste propulsa, pecora liberata suntcola, cui per sex annos videndi usus fuerat denegatus, beati Confessoris antistitis. Denique adveniente sacrosancta festivitate, populis missarum solemnia spectantibus, huic visus est redditus; rediitque in patriam videns, qui ad sanctam basilicam alio deducente pervenerat. Pro tantae pietatis gaudia vovit se ibidem tonsorari, quod postea rediens devotus ortam super se violentiam venti cum pulvere, lumen caruit oculorum; et qui diu caecis
Abbreviated transcription (Latin):
uersu composuit .
¶e ordmatione et transitu hea¬
ti martim.a iii
Qualiter sancto seuermo ꝑsallẽ¬
tumi de eius transitu reuelatũ c̾u.
Qualiter beato ambrosio idemtñ
situs ẽ ostensus.
e tñslatione beati corporis. un.
Ne theodomũdo muto. r¬
e chamemunda cesa.ix.
e beato baudino ep̃o. lu.¬
e eo qui reliquias sancti cama

Expanded text:
ersu conposuit. 3. De ordinatione et transitu beati Martini. 4. Qualiter sancto Severino psallentium de eius transitu revelatum est. 5. Qualiter beato Ambrosio idemque transitus est ostensus. De translatione beati corporis. 7. De Theodomundo muto. 8De Chainemunda caeca. 9. De beato Baudino epDe eo qui reliquias sancti Camar
Abbreviated transcription (Latin):
nũquam ame tam crudeliter dispara¬
tus agnoci ꝑuliuis regione tegeretur.
n au fragi sorte predonis passus ĩ me¬
dio mari mortem; et uix in extremo nac¬
tus litore sepulturam. Uidẽant hoc
su michi nocere uoluerunt iuideãt gli¬
am suam: et uel minc aduersũ me
grassari desmant uindicati. Hec cũ
maxime flebili uoce gemeremus oĩ¬
um lacrimis per nr̃a lamenta cõmo¬
tis: cum magna quidem martin
ad miratione sed non minore ex no¬
stris fletibus dolore discessum ẽ Ex¬

Expanded text:
, numquam a me tam crudeliter dispara, numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore sepulturam. uideant hoc us mihi nocere uoluerunt, uideant gloriam suam et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore discessum e
Abbreviated transcription (Latin):
predicantem. sed neq̃qmͣ axp̃o galli¬
as derelictas quibus donauerit hr̾e
martinum. Cum uero ad egyptum
usq perueneris. qm̃qmͣ illa scorim
suorum numero. et uirtutibus sit su¬
perha: tamen non dedignetur audire
quam illi uel uiuerse a sie in solo
martino europa non cesserit.⁊ xxii.¬
Eterum cum iero solimam¬
inde petiturus uentis rursũ
uela cum miseris negocium tibi nr̃i
doloris in iungo. ut si un quam illu¬
stris illius ꝓtholoniaidis lictus acces¬
seris soiicitus in quiras ubi sit sepul¬
tus nr ille pompomus nec fastidias
usitare ossa peregrina. Multas illic
lacrimas tam ex affectu tuo quam
ex nr̃is funde usceribus aclicet in am
munere solum ip̃m flore purpureo.
et suaue redolentibus sparge grami¬
nbus. Dices tamen illi sed nõ aspere
non acerbe cum pacientis eloquio. nõ
exprobrantis elogio. quod si uel te quõ¬
dam uel me semper audire uoluiss et
et martinum magis quam illum ꝙͣ
nominare noio fuisset imitatus

Expanded text:
praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallipraedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam illa suorum sanctorum numero sit et uirtutibus superba, tamen non dedignetur audire. quam illi uel uniuersae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. Ceterum cum Hierosolymainde petiturus uentis rursum uela commiseris, negotium tibi nostri doloris iniungo. ut si umquam inlustris illius Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec fastidias uisitare ossa peregrina. multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde uisceribus, ac licet inani munere solum ipsum flore purpureo et suaue redolentibus sparge graminibus. dices tamen illi. sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus
Abbreviated transcription (Latin):
ulla dispendia quin illic a deas illu¬
strem uirum ac toto laudatũ orbe
paulinũ. Illi queso te primũ sermo¬
nis nr̃i quo uel hesterno cum fecimꝰ
uel hodie diximus no lumen euol¬
ue. Illi omnia referes. illi cuncta
recitabis. ut mox per illim sacras
uin laudes roma cogno scat. si prĩ¬
mum illum nr̃m libellum non ꝑ
ytaliam tantum. sed per totum etiã
diffudit ylliricum :. Ille martim nõ
irtutum ꝑnssimus estimator non
componere. Inde si ad affricam forte¬
transfretabis referes audita cartagi¬
ni. licet iam pridem ut ip̃e dixisti ui¬
rum nouerit. tam en nunc precipue
de eo plura cognoscat non solũ ibi
cyprianum martyrem suum. ꝙͣuis
scõ illius sanguine consetrata mi¬
retur. Iam si ad leuam achaie suũ
pululum deuexus intraueris: sciat
chorintus sciant athene nõ sapientio¬
rem in achadennia pla tonem. nec so¬
tratem in carcere fortiorem. Felicem qͥ¬
dem gretian: que meruit audire aplm̃n

Expanded text:
ulla dispendia , quin illic adeas inluulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. ille Martini non uirtutum piissimus aestimator non conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum
Abbreviated transcription (Latin):
igno scere. Qui si istum ip̃m breuiter
insertum sermonem meum in se pro¬
latum forte cognoi̾it sciat magis nõ¬
ore ĩnnici. quam amici ammo me
loquutum. quia si fieri posset opta¬
rem. ut martino pocius ep̃o quã fal¬
lari tyrquo similis di teretur. Sed
istum cuius cõmemoratio parum
suauis ẽ transeamus. et ad martinũ
nr̃m galle tran seannuis. Tamẽ ego
cum iam ad ẽẽ uesperum occiduo sole
sentirem dies in qm̃ abiit postunna¬
ne surgendum ẽ simul. tam studio¬
sis auditoribz cena debeturxxi.
e martino autem expectare¬
non dehes. iu ulla sit meta
referendi. lacius ille diffunditur ꝙͣ
ut ullo ualeat sermone concludis
ta interim de illo uiro portabis oriẽ¬
ti. sed dum recurris diuersas regio¬
nes. loca. portus. insulas urhes ꝙz
preter legis martini nomẽ et glia
sparge per pplos. In primis mem̃ito
non preterire campaniã. Et maxĩe
cursus nn deuio sit. non tamẽ tanti
tibi sint. uel magnarum morarũ

Expanded text:
ignoscere. qui si istum ipsum breuiter ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribus cena debetur. de Martino autem exspectarenon debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc et ip̃i et nobis omnibus sc̃s
exposint qualiter illum a demonibz
iudisset agitari. se cum niciis nõ mo¬
ueri. que magis illi aquo eeñt effu¬
sa nocuissent. Ex inde cum idẽ brictio
multis apud eum magnisꝙz crimi¬
ni bus persepe premeretur cogi non po¬
tuit. ut eum a presbitio summouẽt
ne suam ꝑsequi inderetur ĩuriam
idem sepe commemorans. Si xp̃s u¬
dam passus ẽ cur ego non patiar bric¬
tionem . Id hec postinmanus audi¬
at inquit istud exemplum nr̃ iste
erit offensus in sanit in sua se non
hñs potestate Seuit in deri cos. cras¬
satur. in laicos. totum qz terrarum
orbem ĩ suam commonet ultionem.
In qua pertriemnum iugiter dimi¬
catione consistens. nec temꝑe nec ra¬
tione sedatur. Dolenda hominis et
miserenda condicio etiam si hac so¬
la in sanabilis mali peste preme¬
retur. Uerum ista ei patientie et trã¬
quillitatis exempla referre sepnis
galle debueras ut saret irasa et scirẽt

Expanded text:
tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si Christus ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste erit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret
Abbreviated transcription (Latin):
dem illi quam uix nana ad modum
mens sub eẽt. trementibus labiis in¬
certoꝙ nltu de color prefurore rota¬
bat nerba pect̃i se asserens sanctiorem.
Quippe qui a primis ãnis in mona¬
sterio int̾ sacras ecce disciplinas ipso
martino educante creuisset. in artinũ
uero et a principio ꝙ ip̃e disfiteri non
posset. milicie auctibus sorduisse. et
mine ꝑ manes superstitiones et fan¬
fasmata uisionum rudicula. prorsus
inter deliramenta senuisse. hec cum
multa atqz alia etiam que recitere
melius ẽ a cerbiora nonnusset. egres¬
sus tandem furore saciato qͥi qui sepe¬
initus umidicasset rapidis ea parte qͣ
uenerat gressibus recurre bat. cũ int̾ea
credo per martim or̃ones fugatis ab
illius corde demonibus reductus ĩ pe¬
iitentiam mox reuertitur. atqz ad
martim se genua prosterint uemã
poscens. Fatetur errorem nec sine demo¬
ne se fuisse tandem samor fatebatur.
Non erat apud martinum laboriste
difficilis ut agnosceret supplicanti.

Expanded text:
dem illi, quamuis uana admodum, dem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rapidis ea parte qua uenerat gressibus recurrebat, cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti.
Abbreviated transcription (Latin):
celsa illa que mona sterio supeminet
rupe consistere: inde alacres ac letos no¬
cem istrismodi ad hortationis ennitẽ
Eya te brictio ͤ ey te brictio. C redo cernebãt
iserum emmus ꝓpinquantem. conscii
quantam illi rabiem sp̃e suscitassent.
Lec mora. Briccius furibundus nrupit.
ibi ꝑlemis in same euomit ĩ martinũ
mille conuicia. obiurgatus em̃ pridie
ab eo fuerat. cur qui nichil ante cderi ca¬
tum quippe in monasterio ab ip̃o mar¬
tino iitritus habuisset. equos aleret.
mancipia compararet. Nam illo t̾pe
arguebatur a multis quod non solum
pueros barbaros. sed etiam puellas sa¬
tis nultihus coemisset. Quibus rebus
infelicissimus in sano felle commotuᷤ
et ut credo precipue demonum illorum
agitatus instinctu martinum ita
agressus ẽ ut iux manibus temparet
Tum quidem sanctus nultu placido.
mente tranquilla. infelias amaitiã
permnitia uerba cohiberet. Sed ita in co
ne qm spũs redundabat. ut ne sua qui¬

Expanded text:
celsa illa quae monasterio supereminet celsa illa quae monasterio supereminet rupe consistere, inde alacres ac laetos vocem istiusmodi adhortationis emittere: Heia te, Brictio; heia te, Brictio. Credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. Nec mora, Brictio furibundus irrupit, ibi plenus insaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam illo tempore arguebatur a multis non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua qui
Abbreviated transcription (Latin):
Octurrunt hoc loco illius uii
magna miracula q̃ facilius
ad mirari possumus quam referre. Ag¬
no satis profecto quod dico ͦ Multa sũt
illius que non queant explican uelu¬
ti istud ẽ quod nestio an ita ut gestũ
ẽ a no bis possit expoiit. Quidam efñ¬
bus nomen non ignoratis. sed celan¬
da per sona ẽ. ne sancto uiro nerecũ¬
diam fecerimus. Quidam ergo cum
ad fornaculam illius carbonum
coyiam reperisset et ad mota sibi sel¬
lula diuaricatis pedibus suꝑ igriẽ
illum midato inguine refidẽret: con¬
tinuo martinus factam sacro tegini¬
nn sensit ĩiuriam magna uoce pro¬
clamans. Quis inquit midato ingni-
ne ñm incestat habitaculũ . hoc ubi
ille frater audiuit. et ex conscientia
quod increpabatur agnonit cõtinuo
adnos cucurrit. ex ammnis yudorem
suum nõ sine martim u̾tute cõfessus.
Dodum itidem die dum ĩ xx.¬
area que parua ad modum
fabernãculum ip̃nis ambiebat in
illo suo quod noscis omnes sedili lig¬
neo resedisset. uidet duos demones in ex¬

Expanded text:
currunt hoc loco illius viri magna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. Agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius quae non queunt explicari: veluti istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. Quidam e fratribus nomen non ignoratis; sed celanda persona est, ne sancto viro verecundiam fecerimus, quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam reperisset, et admota sibi sellula divaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret; continuo Martinus factam sacro tegmini sensit injuriam, magna voce proclamans: Quis inquit nudato inguine nostrum incestat habitaculum? Hoc ubi ille frater audivit, et ex conscientia quod increpabatur agnovit; continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Martini virtute confessus. Quodam itidem die, dum in area, quae parva admodum tabernaculum illius ambiebat, in illo suo quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, vidit duos daemones in ex
Abbreviated transcription (Latin):
Resenti quoqz tempore. apud
burdegalensem urbẽ. domꝰ
una igibz cõprehensa: uehemẽter ce¬
pit exuri. Cũqz flãmis hmic et inde
spaciantibz. alie domus huic dis¬
crimini subiacerent: nec ẽẽt dubiũ
easdem huus fomitis calore depasci:
congregatus incircuitu pplũs. nomẽ
et ne iicinas domos uͥitus eus exu¬
ri ꝑmicteret cũ latrimis dep̾cari Sic¬
qz ad eleuatam uocem deflentẽ cepit
crepitus flãme de cide̾: atqz illis cla¬
mancibz ad celum aduenit subito
antistite ĩparciẽte ysidium. Colli sum
plebs per lacrimas qd̃ nequiuerat supe¬
rare per undas. So tempore. puer ñr lau¬
donaldus cũ grauit̾. a dissĩteria fatiga¬
ret᷑ ut depuluẽ sepulcri agcepit ꝓtinꝰ
morbo caruit
Explicit lib ꝯuartꝰ mi¬

Expanded text:
esenti quoque tempore, apud Burdegalensem urbem domus una ignibus comprehensa vehementer coepit exuri. Cumque flammis hinc et inde spatiantibus aliae domus huic discrimini subjacerent, nec esset dubium easdem hujus fomitis calore, depasci, congregatus in circuitu populus nomen et ne vicinas domos virtus ejus exuri permitteret, cum lacrymis deprecari: sicque ad elevatam vocem deflentium coepit crepitus flammae decidere. Atque illis clamantibus ad coelum, advenit subito, Antistite impartiente, praesidium; collisumquplebs per lacrymas quod nequiverat superare per undas. Eo tempore puer noster Laudovaldus cum graviter a dysenteria fatigaretur, ut de pulvere sepulcri accepit, protinus morbo caruit. Explicit liber quart
Abbreviated transcription (Latin):
sed salutis ĩcurreris. Itaq ab illo tẽ¬
pore satis camt cum illa itachiane¬
partis cõmumone misceri Ceterum
cum quosdam ex merguminis tardi¬
us qmͣ solebat et gr̃a minore curaret:
subinde nobis cum lacrimis fatebu¬
tur se p̃p commumonis illus ma¬
num cui se uel puncto temporis neces¬
sitate non spũ miscuisset detrimẽ¬
tum sentire uirtutis De decim postea
unxit annos nullam om̃o synodum
adnt ab omnibus ep̃orum conuen¬
tibus se remouit.

Expanded text:
sed salutis incurreris. Itaque ab illo temsed salutis incurreris. Itaque ab illo tempore satis capartis communione misceri. ceterum cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret, subinde nobis cum lacrimis fatebatur, se propter communionis illius malum, cui se uel puncto temporis necessitate, non spiritu miscuisset, detrimentum sentire uirtutis. sedecim postea uixit annos: nullam synodum adiit, ab omnibus episcoporum conuentibus se remouit.
Abbreviated transcription (Latin):
eclĩarum ad hispanias mmissi retra¬
herentur. Rec mora intercessit maxi¬
mus indulget omnia. Post tridie
felicis ꝙ̃i ordinatio parabatur Scĩs¬
simi sane uiri et plane digni qͥ me¬
lore tempore sacerdos fieret. Huius di
cius estimans ad horam cedere: quã
hns non consulere quoꝵ ceruicibus
gladius inminebat. Perumptamẽ
sũma ui ep̃is intentibus ut cominu¬
monem illam sub scripcione firma¬
ret. sed extorqueri nõ potuit. Postero
die se inde proripiens cum reuertens
in uam mescus in gemisceret. se
uel ad horam noxie commumoni fu¬
isse perinixtũ: haut longe auico au
nomen ẽ audetanna quauasta so¬
litudine siluarum secreta patiũtur.
Pregressis pantulum comitibus.
ille sub sedit. Causam doloris et facti
accusante ac defendente ĩuicem cogi¬
tatione prouoluens. Astitit ei repẽte
angelus. merito inquit martine cõ¬
pungeris. sed aliter exire nequisti.
Repara iurtutem. resume constan¬
tiam. ne iam nõ periculum glorie

Expanded text:
ecclesiarum ad Hispanias missi retraecclesiarum ad Hispanias missi retraherentur. mus indulget omnia. Posttridie Felicis episimi sane uiri et uere digni, qui meliore tempore sacerdos fieret. huius diesatius aestimans ad horam cedere quam his non consulere, quorum ceruicibus gladius imminebat. uerumtamen summe episcopis nitentibus, ut communionem illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. postero die se inde proripiens cum reuerteretur in uiam et maestus ingemesceret, se uel ad horam noxiae communioni fuisse permixtum, haut longe a uico, cui nomen est Andethanna, qua uasta solitudine siluarum secreta t patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit causam doloris et facti accusante ac defendente invicem cogitatione pervolvens, astitit ei repente angelus: Merito, inquit, Martine, compungeris, sed aliter exire nequisti, Repara virtutem, resume constantiam, ne jam non periculum gloriae,
Abbreviated transcription (Latin):
mio fauore eẽt ab noxius non erat nes¬
cius martinum fide sc̃itate. ac utute.
actis prestarc mortalibus. Alia lõge
uia sanctum uincere parat ac primo
secreto accerfitũ blande appellat hereticoᷤ
iure dampnatos more iuditiorum
publico ꝵ pocius quam in sectationi¬
bus sacerdotum. non ee causam qua
i tachii ceterorum qz ꝑtis eius cõmu¬
monem putaret ee dampnanda:. gheo¬
instum edio pocius quam causa fe¬
cisse discidium eimidemqz solimm ta¬
m en ẽe qui se a cominumone interĩ
separaret a reliquis. Nichil nonatum
quin etiam ante paucos dies habita
synodus itachium prenunciauerat
culpa non teneri. Quibus cũ marti¬
mio parum moueretur. rexina accen¬
ditur. ac se de conspectu enis abripit.
Et mox percussores nis pro quibz m̃r¬
tinus rogauerat dirigũtur. Quod u¬
ui martino compertum ẽ iam noctis
tẽpore palatium irrupit. Spondet si
perceretur commum caturum sed dũ¬
modo ut et tribun iam ĩ exadium

Expanded text:
nimio favore esset obnoxius, non erat nesnimio favore esset obnoxius, non erat nescius, Martinum fide, sanctitate et virtute cunctis praestare mortalibus: alia longe via sanctum vincere parat: ac primo secreto accersitum blande appellat: haereticos jure damnatos more judiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum; non esse causam, qua Ithacii caeterorumque partis ejus communionem putaret esse damnandam; Theognistum odio potius quam causa fecisse discidium; eumdemque tamen solum esse qui se a communione interim separarit, a reliquis nihil novatum; quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiaverat culpa non teneri. Quibus cum Martinus parum moveretur, rex ira accenditur, ac se de conspectu ejus abripuit: et mox percussores his pro quibus Martinus rogaverat, diriguntur. XIII. Quod ubi Martino compertum jam noctis tempore est, palatium irrupit; spondet, si parceretur, se communicaturum, dummodo ut et tribuni jam in excidium
Abbreviated transcription (Latin):
actibus preditus aduersus auari¬
ciam parum consuluisse nͥ regni
necessitas quippe ex hausto a supe¬
rioribus principibus rei publice era¬
rio pene semper in expediciomibus
acq procinctu aiuiliũ bellorum cõ
stitutus facile excusabitur: quibz¬
licet occa siombus fubsidia impio
parausse. Interea ep̃i quorĩ cõ¬
minionem martinus nõ ibat.
trepidi ad regem concurrunt pre-¬
dampnatos se conquerentes actum
ẽẽ de suo ommum statu si theognisti
percinanciam qui eos solus palam
lata santentia condampnauerat
martim armaret auctoritas. Non
oportuisse hominem recipi mẽbs
Illum non iã defensorem hereticoꝵ
ẽe. sed uindicem. Nichil actũ mor¬
te pnsalliam si martinus exerce¬
at illius ultionem. Uo stremo pro-¬
strati cum fletu et lamenta cio¬
ne potestatem regiam ĩplorant
ut utatur aduersus unum hoĩez
ui sua Nec multum ab erat quin
cogeretuir imperator martiman cum here¬
ticorum sorte miscere. Sed ille licet ep̃is in

Expanded text:
actibus praeditus aduersus auariactibus praeditus aduersus auaritiam parum consuluisse, nisi regni necessitate, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene semper in expectatione adque procinctu bellorum ciuilium constitutus facile excusabitur quibuslibet occasionibus subsidia imperio parauisse. Interea episcopi, quorum communionem Martinus non inibat, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes, actum esse de suo omnium statu, si Theogniti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condemnauerat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliaat illius ultionem. Postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam implorant, ut utatur adversus unum hominem vi sua. Nec multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. Sed ille, licet episcopis