comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uexaretur. Qui subito cum summa uoce
ꝓclamat. Germanus ad flunen ẽ. sed sine
nauigio non potest transmeare. Oui abhas
fidẽ dictis negauit. dum et nequam spm̃
fallere. et illum non ad esse quia excusa¬
uerat iudicauit. Cumq in eadẽ uocifera¬
tione ꝑsisteret. missus unus exfratrib uer¬
dicum fuisse doemonẽ nuntiauit. Nauigi
mettitur. transit sacerdos. et cum ea qua
solebat gratulatione suscipitur. In cumbit
sine mora orationi. congregatio toto ꝓster¬
nitur. Cum subito ꝑ in ane aeris ininsibilb
nexib hostis religatus appendit᷑. et id
tantum morarũ fuit. dum de oratione
consurgeretur. Nichil aliud deprecatuse
quã ut cum aliqua corporis debilitate
discederet. Quo int̾ dicto. feda relinquens
uestigia. cum eo quo erat dignus foetore

Expanded text:
vexaretur. Qui subito cum summa voce vexaretur. Qui subito cum summa voce proclamat: 'Germanus ad flumen est, sed sine navigio non potest transmeare'. Diu abbas fidem dictis negavit, dum et nequam spiritum fallere et illum non adesse, quia excusaverat, iudicavit. Cuinque in eadem vociferatione persisteret, missus unus ex fratribus veridicum fuisse daemonem nuntiavit. Navigium mittitur, transit sacerdos et cum ea qua solebat gratulatione suscipitur. Incumbit sine mora orationi, congregatio tota prosternitur: cum subito per inane aeris invisibilibus nexibus hostis religatus adpenditur, et id tantum morarum fuit, dum de oratione consurgitur, nihilque aliud deprecatus est, quam ut cum aliqua corporis debilitate discederet. Quo interdicto, foeda relinquens vestigia, cum eo quo erat dignus foetore
Abbreviated transcription (Latin):
mana ꝓuisio conferebat. et pene sero plebis
trepida ad diuinum p̃sidium ꝑ antistitẽ de¬
cucurrit. Qui ꝓtinus oleum benedixit. Cuiꝰ
tactu ita intrinsecus tumefacta tab escebar
infirmitas. ut statim meatus peruius. et an¬
helitum et cibum deficientib ministraret.
Tantaq celeritate remedium celeste succurri
quanta irruerat illata ꝑnicies. Q uod
tigisse. unus ab obsessis dũ ascõ uiro purgi
euomuit. omnesq infugã uersos eiꝰ oratio¬
ne confessus est.
Erat aut̃ familiare beatissimo uiro alteriis
Aucib nunc eccłam nunc monasterium qͥsi
dux celestium militum uisitare. ut certantib
studus emulantes ad ꝑfectionis głam pro¬
uocaret. Quadã uice occupatione detentus.
cum ad monasterium rogaret᷑ excus auit
aduentum. Nec multo post ab solutis mo¬
rarũ nexib insperatã fratrib sui p̃sentiã
deferebat. Contigit ut hora eadẽ in mo¬
nasterio unus exhis qui pati consueuerant

Expanded text:
mana provisio conferebat, et paene sero plebs mana provisio conferebat, et paene sero plebs trepida ad divinum praesidium per antestitem decucurrit. Qui protinus oleum benedixit, cuius tactu ita intrinsecus tumefacta tabescebat infirmitas, ut statim meatus pervius et anhelitum et cibum deficientibus ministraret, tantaque celeritate remedium caeleste succurrit, quanta inruerat inlata pernicies. Quod tigisse, unus ex obsessis, dum a sancto viro purgatur, evomuit omnesque in fugam versos eius oratione confessus est. 9. Erat familiare beatissimo viro alternis vicibus nunc ecclesiam, nunc monasterium quasi dux caelestium militum visitare, ut certantibus studiis aemulantes ad perfectionis gloriam provocaret. Quadam vice occupatione detentus, cum ad monasterium rogaretur, excusavit adventum, nec multum post, absolutis morarums nexibus, insperatam fratribus sui praesentiam deferebat. Contigit, ut hora eadem in monasterio unus ex his, qui pati consueverant,
Abbreviated transcription (Latin):
confitetur. Tandẽq uir heatissimus exora¬
tione consurgens. accedit ad podiũ. euo¬
cat estuantẽ. omnia discutit. uniuers a
cognoscit. Solidi delatebris ꝓferuntur
clamor popularis attollitur. et uno ore
germani meritum et diuinitatis potentia
p̃dicatur. Fodẽq miraculo & deceptus
pecuniã. et obsessus recepit sospitatem.
Plures quidẽ iam ante curauerat. sed semꝑ
notitiã secreti obumbratione suppressit.
Hoc factum ideo memorabile qͥa publicũ
fuit.
uodã tempore. conspiratione terribili
beato uiro bellum quoddã doemones in¬
tulerunt. Quem cum multiplici infestatio¬
ne temptatum. indutum fidei lorica in ex¬
pugnabilẽ repperissent. conceptã machinã
ad plebis excidium contulerunt. Nam
primũ paruuli deinde maiores natu repente
tumefactis intrinsecus faucib interibant.
ut irruente morte egritudinis spacium.
uia triduo traheretur. Ita more furentis
gladii populus delebatur. et nichil opis hu¬

Expanded text:
confitetur. Tandemque vir beatissimus, ex oraconfitetur. Tandemque vir beatissimus, ex oratione consurgens, accedit ad pogium; evocat aestuantem, omnia discutit, universa cognoscit. Solidi de latebris proferuntur, clamor popularis adtollitur, et uno ore Germani meritum et divinitatis potentia praedicatur, eodemque miraculo et deceptus pecuniam et obsessus recepit sospitatem. Plures quidem iam ante curaverat, sed semper notitiam secreti obumbratione subpressit. Hoc vero factum ideo memorabile, quia publicum fuit. 8. Quodam tempore conspiratione terribili beato viro bellum quoddam daemones intulerunt. Quem cum multiplici infestatione temptatum, indutum fidei lorica, inexpugnabilem repperissent, conceptam machinam ad plebis excidium contulerunt. Nam primum parvuli, deinde maiores natu repente, tumefactis intrinsecus faucibus, interibant, ut, inruente morte, aegritudinis spatium vix triduo traheretur. Ita more furentis gladii populus delebatur. Nihil opis hu
Abbreviated transcription (Latin):
tis occasum. nisi pecunia publica fuisset
inuenta. Inducit ep̃s pacientiã. pollicetur
securitatem. Nec multo post priusquã pro¬
deretur ad missum. exhiberi secrete ad se
tuitu is qui furti auctor fuerat. presentat᷑.
Quẽ cum districta examinatione discuter et.
dicens fieri non posse ut ad missum facinus
lateret. inimico perquem fieri praua con¬
sueuerant imperat. ut ueri fidem celeriter
fateatur. Sed nequã sp̃c crimen ac malitiã
quã commiserat de negauit. Tum uero pia
commotio sacerdotis. ꝓduci inficiantẽ pre¬
cepit in populum. Nec mora missã celebra¬
turus egreditur. Premissaq inplebẽ saluta¬
tione sollempni in oratione tota corporis
strage ꝓsternitur. statimq infelide inimici
& captiuus pariter et minister insublime
suspenditur. aeccła eius clamore completͦ.
plebs uniuersa turbatur. et quasi flam̃is
circum datus. cum uoce maxima nomen
in uocat sacerdotis. erimen quod cõmiserat

Expanded text:
tis occasum, nisi pecunia publica fuisset tis occasum, nisi pecunia publica fuisset inventa. Indicit episcopus patientiam, pollicetur securitatem nec multum post, priusquam prodiretur ad missam, exhiberi secrete ad se tuitu is qui furti auctor fuerat praesentatur. Quem cum districta examinatione discuteret, dicens, fieri non posse, ut admissum facinus lateret, inimico, per quem fieri prava consueverant, imperat, ut veri fidem celeriter fateatur. Sed nequam spiritus crimen a malitia, quod commiserat, denegavit. Tum vero pia commotio sacerdotis produci infitiantem praecepit in populo. Nec mora, missam celebraturus egreditur, praemissaque in plebem salutatione sollemni, in oratione tota corporis strage prosternitur. Statimque infelix inimici et captivus pariter et minister in sublime suspenditur , ecclesia eius clamore conpletur, plebs universa turbatur, et quasi flammis circumdatus, cum voce maxima nomen invocat sacerdotis, crimen quod commiserat
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓfectum religionis instituens. in conspectu¬
autisiodorensis oppidi interposito icauna
flumine monasterium collocauit. ut ad fide
pontifice uel magistro accidentib miraculis.
fides succensa ferueret. Et ut ad temptam̃ta
uirtutũ crescentib meritis ueniretur non
presumptionis sed miscđiȩ pͥncipiũ fuit.
rat illo tempore uir bonis moribus
ianuarius nomine. qui cum princeps p̃sidali
militaret offitio. exactos aꝓ uincialib solidos
adiudicẽ deferebat. Is cum causa uisendi
uiator agnouit. Implet questib ciuitatem
& abeatissimo sacerdote non aliter quã ipsi
tradidisset pecuniã requirebat. Quã ille
in dei nomine reformandã: quasi uerus
debitor reꝓmisit. Eatũ dies sabbatum
fuit. qua pꝰ totã urbẽ sollicita indagatione
peueurrit. & cum nichil indicii fiusset
muentũ. post triduũ is qui solidos requi¬
rebat. lacrimans genua sacerdortis amplecti¬
contestans appenturum se suppremȩ mor¬

Expanded text:
ad profectum religionis instituens, in conspectad profectum religionis instituens, in conspectu oppidi, interposito Icauna flumine, monasterium conlocavit, ut ad fidempontifice vel magistro, accedentibus miraculis, fides succensa ferveret. Et ut ad temptamenta virtutum, crescentibus meritis, veniretur, non praesumptionis, sed misericordiae principium fuit. 7. Erat in illo tempore vir bonis moribus Ianuarius nomine; qui cum princeps praesidalis militaret officii, exactos a provincialibus solidos ad iudicem deferebat. Is cum visendi episcoviator agnovit; inplet questibus civitatem et a beatissimo sacerdote non aliter, quam si ipsi tradidisset, pecuniam requirebat. Quam ille in Dei nomine reformandam quasi verus debitor repromisit. Ea tum dies sabbati fuit, qua per totam urbem sollicita indagatione percurrit. Et cum nihil indicii fuisset inventum, post pridie is qui solidos requirebat lacrimans genua sacerdotis amplectcontestans, adpetiturum se supremae mor
Abbreviated transcription (Latin):
gemitus. oratio ꝑ seuerans. Longũ enĩ tempꝰ.
somnũ capere inter tormenta non poterat.
Dicat quisq quod senserit. Ceterũ absolute
definio. beatum germanum int̾ tot cruces
longũ traxisse martyrium. O quã p̃ clara
dĩ nrĩ uirtus et pietas. qui famulum suum
inuia ueritatis fideliter gradientẽ duplici
remuneratione donauit. ut et preterm siqͥ
fuerant decoquerentur errores. et celeriter
defecata sanctitas prestarenir. Quiq pecca¬
tis preterntis forsitan tenebatur obnoxius
incipiet fenerator eẽ uirtutũ. Hospitalitatẽ
peculiari obseruatione seruauit. Omnibus
enĩ sine ulla exceptione ꝑsonȩ domũ p̃buit.
et conuiuium ieuinus pastor exhibuit. Pedes
omnib manib suis lauit. qominice institimo¬
nis minister et custos.
quod ẽ difficillimum. inter frequentias ppłoꝵ
solitudinis uitã & heremum in scłi conuer¬
sanone feruauit. Qui dupliciter uita xp̃o

Expanded text:
gemitus, oratio perseverans; longum enim tempus gemitus, oratio perseverans; longum enim tempus somnum capere inter tormenta non poterat. Dicat quisque, quod senserit; ceterum absolute definio, beatum Germanum inter tot cruces longum traxisse martyrium. O quam praeclara Dei nostri virtus et pietas! qui famulum suum in via veritatis fideliter gradientem duplici remuneratione donavit, ut et praeteriti, si qui fuerant, decoquerentur errores et celeriter defecata sanctitas praestaretur, quique peccatis praeteritis forsitan tenebatur obnoxius, inciperet fenerator esse virtutum. 5. Hospitalitatem peculiari observatione servavit; omnibus enim sine ulla exceptione personae domum praebuit et convivium ieiunus pastor exhibuit. Pedes omnibus manibus suis lavit, dominicae institutionis minister et custos. quod est difficillimum, inter frequentias populorum solitudinis vitam et heremum in saeculi conversatione servavit. Qui duplicem viam Christo
Abbreviated transcription (Latin):
uinum non acetum. non oleum. ñ legumen.
num quã uel salẽ adusum condiendi sapo¬
ris acceperit. Sane die uel natiuitatis
quib ita uini sapor aquis nimus diluebat᷑
ut aceti austeritas solet largis permixti¬
onib temperari. In refectionib primum
cinerem p̃libauit. deinde panẽ ordeaceũ
sumpsit. quẽ tam̃ ipse excussit et moluit.
Et cum hic cib grauior ieuniis indicitur.
numquã nisi uespere interdũ tamen in
tunica indiscretis fuere temporib Nã
neq hieme accessit adiectio. neq eftate
leuamen admissum ẽ. Quod utrũq tã diu
trabicole dolatiles ambiehant. iniectos cine
cotidiana impressione densati. in confecti
soli duritiã p̃ferebant. Stratum omne
subiecte ellicio & suꝑ posito uno tantum
sagulo fuit. Caput ad humeris ꝑceruicis
confiniũ nulla sub leuauit adiectio. ita
calciosularta detrauit. Redimitus loro sep̃
e capsula. sc̃o reliquias coninente Iugs

Expanded text:
vinum, non acetum, non oleum, non legumen, vinum, non acetum, non oleum, non legumen, numquam vel salis ad usum condiendi saporis acceperit. Sane die resurrectionis vquibus ita vini sapor aquis nimiis delebatur, ut aceti austeritas solet largis permixtionibus temperari. In refectionibus primum cinerem praelibavit, deinde panem ordeaceum sumpsit, quem tamen ipse excussit et moluit. Et cum hic cibus gravior ieiuniis iudicetur, numquam nisi vespere, interdum tamen in umentum cuculla et tunica indiscretis fuere temporibus. Nam neque hieme accessit adiectio, neque aestate levamen admissum est. Quod utrumque tam diu trabiculae dolatiles ambiebant, iniectos cinercotidiana inpressione densati, inconfecti soll duritiam praeferebaut. Stratum omne subiecto cilicio et superposito uno tantum sagulo fuit; caput ab humeris per cervicis confinium nulla sublevavit adiectio. Ita calciamenta detraxit, redimitus loro semper et capsula sanctorum reliquias continente. Iugis
Abbreviated transcription (Latin):
um subito diuina pro¬
cedit auctoritas. quã consensus uniuerseais
ex equitur. Nam clerici omnes cunctaq
nobilitas. plebs urbana uel rustica in unar
uenere sententiã. germanũ epm̃ orinium
una uox postulat. Bellũ cuule indicitur
potestati. Cuius subiectio facilis funt. cum
etiã abhis quos ꝓse parauerat unceretus.
Suscepit sacerdonum inuntus. coactus. additus.
sed repente mutatur exomnib. Deseritur
mundi militia. eȩlestis assumitur. Seculi pom¬
pa calcatur. humilitas conuersationis eligit᷑.
Udeor insororẽ mutatur ex coniuge. Substan¬
tia dispensatur in pauperes. paupertas ambit᷑.
am uero enarrari non potest. qua hostilita¬
te uin sibi consciuerit. Quas cruces. quę¬
ue supplicia corporis sui ꝑ sequutor in¬
duerit. breuiter iuxta fidẽ uniuersa per¬
stringã. Exea uero die qua sacerdotii
sumpsit exordiũ usq ad terminum uitȩ̨.
tanta obstinatione tabe corporis anima
suã pauit. ut num quã panẽ frumenti. ñ

Expanded text:
um subito divina procedit auctoritas, quam consensus universitatis exsequitur. Nam clerici omnes cunctaque nobilitas, plebs urbana vel rustica in unam venere sententiam: Germanum episcopum omnium una vox postulat; bellum indicitur potestati, cuius subiectio facilis fuit, cum etiam ab his, quos pro se paraverat, vinceretur. Suscepit sacerdotium invitus, coactus, addictus; sed repente mutatur ex omnibus. Deseritur mundi militia, caelestis adsumitur; saeculi pompa calcatur, humilitas conversationis eligitur, uxor in sororem mutatur ex coniuge, substantia dispensatur in pauperes, paupertas ambitur. 3. Iam vero enarrari non potest, qua hostilitate vim sibi ipse consciverit, quas cruces quaeve supplicia corporis sui persecutor induerit. Breviter iuxta veri fidem universa perstringam. Ex ea die, qua sacerdotii sumpsit exordium, usque ad terminum vitae tanta obstinatione tabe corporis animam suam pavit, ut numquam panem frumenti, non
Abbreviated transcription (Latin):
mora ulla quod ẽam pie poposcerat impetra¬
uit. ut translatas ad basilicã omni studio pre¬
paratã scĩ uiri reliquias non tã temeraria
tes causa salutis nr̃ȩ ẽẽ infide stare. neq sine
causa dnm̃ euangelica uoce dixisse. Credis hoc:
Cui cum responsum fuisset credo. ait. Fiat tͥ
cordis et renum. de illuis credulitate nescie¬
bat: Sed ut de his quȩ dominicis uirtimb
dicerentur. aut de his quȩ nobis tribui posceri¬
mus. non debere nos dubie credere commonere
Unde quia ipse saluator de talib uiris drxii.
si fecerits uoluntatẽ meã. iã non dicã uos seruos
sed amicos. et idẽ sub ꝓphetica uoce testatus est.
mͥ aut ualde honorati sunt amici tui ds. Ei
iterũ. Hi sunt qui uenerunt de magna tri

Expanded text:
mora ul| la quod tam pie poposcerat inpetramora ul| la quod tam pie poposcerat inpetrauit ut translatas ad| basilicam omni studio preparatam Sancti uiri reliquias . non | tam temeraria tis . causam salutis nostrae in| fide stare neque sine causa deum evangelica uoce dixissae . | Credis hoc . Cui cum responsum fuisset credo. Ait . fiat ticordis et renum| de illis credulitate nesciret sed ut de his quae de dominicis| uirtutibus dicerentur. Aut in his quae nobis tribui poscerimus| non debere nos dubiae credere commoneret. Vnde quia et| ipse saluator de talibus uiris dixit. Si feceritis uoluntatem| meam iam non dico uos . seruos . sed amicos . et idem sub profe| tali uoce testatus est . mihi autem nimis . honorandi sunt| Amici tui deus . et iterum. Hi sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
equie. & locũs omnis tumulatoꝵ multitudine
supͣ dictȩ urbis indeptus. pulchrã et speciosã
basilicã magnis sumptib et uenerandis illic¬
ante consummationẽ coepti operis recessit
ascło. Post cuius obitum sẽs Exupelius in
ne non solum nulli secundus. uerũ etiã ipsi
beato martyri uirtutũ merins comparandus.
basilicã quã decessor suus fidelit̃ inchoauerat
inftantissime consummauit. et fidelit̃ dedicauit.
Qui cum transferre illuc scĩ martyris reliquias
ñ ꝓ sua incredulitate sed ꝓipsius honore
dubitaret. ammonitus ꝑ quietẽ ẽ non infidelit
negregeret quod fidelit credidisset. nullã fieri
uel dediminutione cinerum. uel cõmotione
membroꝵ spiritib quiesc entiũ inuriam.
quia manifesta res eẽt. et hoc martyribus
ꝓficere adhonorẽ. quod ꝓfuisset credembꝰ
adsalute. Statimq tali uisione firmatus.
religiosis imperatorib p̃cẽ detulit. ac sine

Expanded text:
sequiae . et locus omnis tumulatorum corpo| rumsequiae . et locus omnis tumulatorum corpo| rumsupradictae urbis indeptus . pulchram et specio| sam . basilicam magnis . sumptibus uenerandi et trante consummati| onem copt operis recessit e saeculo. Post cuius obitum sanctus| exsuperius in . non solum nulli saecundus| uerum ipsi etiam beato martyri . uirtutum meritis conparan| dus basilicam quam decessor suus fideliter incoauerat| instantissime consummauit et feliciter dedicauit.| Qui cum transferre illuc sancti martyris reliquias non pro sua| incredulitate sed pro ipsius honore dubitaret . admonitus| per quietem est . ne infideliter neglegeret quod fideliter| credidisset. Nullam fieri uel deminutione cinerum uel com| motione membrorum spiritibus iniuriam quia manifesta| res esset Hoc martyrilum proficere ad honorem quod profuis| set credentibus ad salutem statimque tali uisione firma| tus religiosus imperatoribus precem detulit . ac sine
Abbreviated transcription (Latin):
ductum ẽ. ubi fune disrupto tumularia eo
tempore meruit sepultura. Nam paucis
lium scĩ uiri corpus humare metuentib.
duȩ tam̃ mubierculȩ sexus infirmitatẽ fedei
uirtute uncentes. et uiris omnib fortiores.
& sui sacerdotis exemplo adtolerantiã passio¬
nis armatȩ. beati uiri corpus ligneo feretro
in missum. quã maxime in ꝓfundo loco actis
abscondere uiderentur. neforte sacrilege
mentis h omines si aliquid condito corpori
tumdlo uiderent honoris ad hiberi. effossum
statim corpus infrusta disꝑgerent. et eriꝑent
etiã ipsã tenuẽ sepulturã. M ansit aliquandiu
sub uili cespite hominib quidẽ in honorum
sed honoratũ adõ martyris corpus. donec
sẽs Helarius post multum temporis intolosa¬
na urbe ep̃s ẽ ordinatus. Qui de ante cesso¬
ris sui obitu instructus et merito. effossa usq
ad ipsũ sepulchrũ ligneum terra sc̃a. uernus

Expanded text:
erductum est| ubi fune disrupto tumultuariam eo erductum est| ubi fune disrupto tumultuariam eo tempore meruit sepul| turam. Nam paucis lium sancti uiri corpus humare metuentibus| Duae tantum mulierculae . sexus infirmitate fidei uirtu| te uincentes et uiris omnibus fortiores . sed sui sacerdotis ex| emplo credo ad toleranciam passionis animae tuae. Be| ati uiri corpus ligneo feretro inmissum quam maxime in| profundo loco actis ilire quam abscon| dere uiderentur . nam forte sacrilegae mentis homines| si aliquid conditi corporis tumulo uiderent hores adhiberi| effossum statim corpus in frustra disceperent et eriperent| etiam ipsam tenuem sepulturam. Mansit aliquandiu| sub uile cispite hominibus quidem in honorum. Sed honora eum| deo martyris corpus . donec sanctus hylarus post multum tempo| ris in tolosana urbe . episcopus ordinatus . de antecessoris sui et| obitu instructus et merito effossa usque ad ipsum sepulchrum| ligneum terram sanctus uertus
Abbreviated transcription (Latin):
diaconib qui obsequuis eius adheserant in fugam
lapsis. ad capitolium solus attrahitur. Et cum
immolare dȩmonib cogeretur. clara uoce respon¬
dit. Unum et uerum dm̃ noui. huic laudis
hostias immolo. deos uͦ nros dȩmones eẽ scio. qͦs
in cassum non tamen hostuis pecorum. quã ani¬
marũ ur̃arũ mortib honoratis. Quomodo aut
uultis ut ego eos timeam. aquib ut audio dicitis
tauroq illo qui uictimȩ fuerat p̃paratus
fune lacerib circumdatis. et post terga eodẽ¬
fune dimisso. admqͥn isterium suȩ crudeli¬
tatis utuntur. Postrema enim parte funis erꝰ
de superiori capitolii parte inplana p̃cipitaN.
Nec mora inter primos descensus ipsus gradus.
capite colliso. c̾rebroq ex cusso. et corpore
dimicantẽ suppliciis furor gentilis extorserat.
suis post uictoriam laureis coronaret. Ex¬
animȩ tamen corpus. neq obnoxiũ iã ulliꝰ
iniuriȩ. usq ad eum locum tauro ferente ꝑ¬

Expanded text:
di| aconibus qui obsequiis eius adheserant per fugam di| aconibus qui obsequiis eius adheserant per fugam lapsis| ad capitolium solus adtrahitur . et cum immolare demo| nibus cogeretur . clara uoce testatur . unum et uerum deum non| huic laudes hostias immolabo . deos uero uestros demonas| esse scio . quos in saccum non tam hostiis pecodum quam| animarum uestrarum mortibus honoratis quomodo autem uultis ut ego eos timiam . a quibus ut audio dicetis tauroque illo qui uicti| mae fuerat praeparatus fune lateribus circumacta| et posterga dimisso ad ministerium suae crudelitatis| utuntur . postrema enim parte funis eius de superorie capitulii parte| in plana praecipitant . nec mora inter primos discensus| ipsius gradus capite conliso cerebroque excusso et corpore| dimicantem sup| pliciis furor gentilis extorserat . suis post uictoriam laudibus| coronaret exanim tamen corpus . neque obnoxium iam ulli| us iniuria usque ad eum locum . tauro furente p
Abbreviated transcription (Latin):
lis etiã sine p̃missa questione interminatione ter¬
ribili interficere potius quã honorare definiunt.
miseri non considerantes. qđ nullũ magis quã illũ
colere deberent. cuius seriuus suis numinib impe¬
raret. Quid enim stultius quã timere metuentes
& illum qui dominat᷑ dominantib ñ timere:
Int̾ hȩc gͦ conquirentiũ & stupentiũ studia. cũ
paulatim magna fuisset multitudo hominum con¬
gregata. et om̃s studiosius uellent parato ad uicti
mã tauro certi aliquid dehis quȩ dicebantur
agnoscere. & de dis suis litatione tam ingentis
ecce ipsum sem̃ saturninum ad offitium sollempne
uenientẽ. unus ex illa malignantium turha eminus
agnoscit. et dicit. En ipsum aduersariũ cultib
nat. cuius postremum presentia consueta nos
ꝓhibet obtinere responsa. Itaq quia ipsũ nobis
oportuno tempore debitus ipsi finis ex hibet.
quos iam nunc compellemibus nobis aut sacrifican¬

Expanded text:
lis etiam sine praemissa interminatione| terlis etiam sine praemissa interminatione| terribilem interficere potius quam honorare mallunt. Mi| seri non considerantis quod nullum m\a/gis quam illum colere debirent cu| ius seruus . suis numinibus imperaret. Quid enim stultius quam| timirem metuentis. et illum qui dominatur dominantibus| non timire. Inter haec ergo conquerentium et stupentium stu| dia . cum paulatim magna fuisset multitudo hominum| congregata . et omnes studiosius uellint parato ad uicti| mam tauro certi aliquid de his qui dicebantur agnosce| re et deos suos litatione . tam ingenti Ecce ipsum sanctum. Saturninum ad offi| cium sollemne uenientem unus ex illa malignantium turba| eminus agnoscit . et dicit . en ipsum . en . adversariae cultibus| nat . cuius postremo praesentia consueta . nos prohibet ob| tinere responsa. Itaque quia ipsum nobis oportuno in tempo| re debetus . ipsi finis exhibuit .quos iam nunc conpellen| tibus nobis aut sacrifican
Abbreviated transcription (Latin):
tes tante rei nouitate ꝑmoti. int̾ se in uicẽ quere¬
re ceperunt unde numinib suis repente ueniss&
tantis temporib inusitata taciturnitas. quis nã
ita semꝑ garrula ora clausiset. ut nec inuocan¬
tum p̾cib excitata. nec suoꝵ cruore taurorũ.
se tonis hoftis delinita aliqđ consulentibꝰ afferre
sues ponsum irata aut ab sentia denegarent: Au¬
durs gͦ a quodã nr̃e religionis inimico. nouã nescio
qur sirrexisse sectã. suꝑstitionis gentilitatis
Saturninum. cuius ereber iuxta capitoliũ erat¬
accessus. ad conspectũ uero eiꝰ exterrita deorũ
suoꝵ ora obmutusse. nec facile posse reserari.
nisi epm̃ illum mors matura subtraheret. O infelix
error. & cȩca dementia. Dus suis hominem ẽẽ
terribilem. et adelubris atq sedib suis demones
atransitu ipsius exulari. non solum audiunt sed
etiã intellegunt. & hunc uirum adoratis sibi ido¬

Expanded text:
tites tantae rei nouitate per| moti Inter se inuicem queretites tantae rei nouitate per| moti Inter se inuicem querere. Vnde in numina sua re| pente uenisset tanti temporis inusitata taciturnitas . | quisnam ita semper garrula ora clausisset ut nec| inuocantium precibus excitata . nec fuso cruore taurorum| et tantis hostiis delinita . aliquod consulentibus adfer| re responsum. Aut irata. Aut absentia denegarent| Audiunt a quodam nostrae relegionis inimico. Nouam nescio| quam surrexisse sectam supersticioni gentilitatis saturninum cuius crebro| iuxta capitolium transitu . ad conspectu uiri eius et exterri| ta deorum suorum ora siluisse nec facile posse reserari . nisi| episcopum illum mors matura subtraheret. O infilex error et ceca| dementia. Audiunt diis suis hominem esse terrori et a de| lubris atque a sedibus suis demones ad transitum ipsius et exul| tari non solum audiunt sed etiam intellegunt . et hunc uirum| adoratis sibi ido
Abbreviated transcription (Latin):
semporȩ illo quo post corporeũ dñi et saluato¬
nr̃i aduentũ. ex ortus intenebris sol ipse iustitiȩ
splendore fidei illuminare occidentalẽ plagã
coeperat. quia sensim & gradatim in dmnẽ terrã
euangelioꝵ sonus exierat. tardoq ꝓcessu in regio
re gentilium nidorib fenidis in omnib locis tem¬
pla fumarent. ante annos satis plurimos. id est
sub decio germaniee et grato consulib sicut fi¬
deli recordatione tenetur. primum et summum
perat sacerdotem. Cuius fide atq uirtute. eoꝵ
qui in urbe eadem colebantur cȩperunt dȩmonũ
uaticinia cessare. commenta nudari. artes detegi.
dicto ep̃o ad ȩccłam idem temporis paruulam
uixta capitolium quod inter domum suam &
uiri p̃sentiã sustinere fallax demonum turba
non poterat. Et ut erant muta simulachra nulla
adumbrata fantasiis ad sacrilega obsequia. &
solita consulentium uota coeperunt in silentio
ꝑmanere. Cunctiq sacrilegȩ suꝑstitionis antis¬

Expanded text:
empore illo qui post corporeum saluatoris aduen| tum . exortus in tenebris sol ipse iusticiae . splendore fi| dei inluminare occidentalem plagam coeperat . quia| sensim et gradatim in omnem terram euangeliorum sonus| et exuit rarique processu in regionre gentilium nidoribus foetidis .| in omnibus locis templa fumarent. Ante annos quam plu| rimos Id est sub decio et grato consolibus sicut fideli recorda| tione retinetur . primum et summum perat sacerdotem. Cuius fide| atque uirtute eorum qui in urbe eadem colebantur coeperant| demonum uaticinia cessare . commenta nundare . artes| deieci. dicto episcopo ad ecclesiam id temporis paruolam iuxta| capitolium quod inter domum suam etuiri presen| tiam sustinere Fallax daemonum turba non potuit | et ut erant muta simulacra . nullis adumbrata fan| tasiis ad sacrilega obsequia et sollicita consulentium uo| ta coeperunt in silentio permanire . cunctique sacrile| gi superstitionis antes
Abbreviated transcription (Latin):
pertingant. Tu aut̃ oxp̃i in reprehensibilis
famula. erucis xp̃i tropheum tota mente
constringe. et te ipsam ad opus dñi p̃para.
in quo tius desiderus dum parueris cum mar¬
tyrii palma ad xp̃m aitinges. Tunc accipi

Expanded text:
portum pertingant. Tu autem, o Christi irreprehensibilis portum pertingant. Tu autem, o Christi irreprehensibilis famula, crucis Christi tropaei in tota mente consurge, et teipsam ad opus Dei praepara. In quo ejus desideriis dum parueris, cum martyrii palma ad Christum pertinges. » Igi
Abbreviated transcription (Latin):
se inipsa tribulatione deficere scripsit ad scm̃¬
xep̃o eris ogono. anastasia. Finis uenit corpo¬
ris. iemento mei ut egredientẽ aninram meã
ipse suscipiat ꝓcuius amore ista sustineo. quȩ
exore huius uetulȩ recognoueris. Ad hȩc sẽs
crisogonus talia remisit scripta. Crisogonus.
anastasiȩ. Semꝑ ẽ ut lucẽ tenebre ante ce¬
dant. Sic etiã post infirmitatẽ salus reueruit᷑.
et uita post mortẽ ꝓmittitur. Uno fine con¬
cluduntur et ad uersa huius mundi et ꝓsꝑa.
ne uł tristib desꝑatio. uł lȩtis elatio domi¬
net᷑. Unũ mare ẽ in quo nauiculȩ corporis
nr̃i uelificant. et sub uno corporis guberna¬
tore animȩ nr̃ȩ nautici fungunt᷑ offitio.
Quorundã gͥ naues fortissimis carinarũ nexibꝰ
solidate. tenebrosi ȩquoris concitatos fluctus
illese p̃tereunt. quorundã uero fragiles
iuncturȩ lignoꝵ. etiam intranquillo uicinũ
morti conficiunt cursum. Prope ẽ enim ut
pereant. qui non cogitant qualit̃ ad saluts

Expanded text:
se in ipsa tribulatione deficere, scripsit Christi Chrysogono, Anastasia. Finis venit corporis; memento mei, ut egredientem animam meam ipse suscipiat pro cujus amore ista sustineo, quae ex ore hujus vetulae recognoveris. » Ad haec sanctus Chrysogonus talia remisit scripta: « Chrysogonus Anastasiae. Semper est ut lumen tenebrae antecedant. Sic etiam post infirmitatem salus revertitur, et vita post mortem promittitur. Uno fine concluduntur et adversa hujus mundi, et prospera, ne vel tristibus desperatio, vel laetis elatio dominetur. Unum mare est, in quo naviculae corporis nostri velificant, et sub uno corporis gubernatore animae nostrae nautico funguntur officio. Quorumdam igitur naves, fortissimis carinarum nexibus solidatae, tenebrosi aequoris concitatos fluctus illaesae praetereunt. Quorumdam vero fragili junctura lignorum etiam in tranquillo vicinum morti conficiunt cursum. Prope est enim ut pereant qui non cogitant qualiter ad salutis
Abbreviated transcription (Latin):
torib. Melius est enim ei exalare spm̃. quã dĩ
filiũ denegare. et eum confitentes impedire. Et¬
enim omnipotens testis ẽ xp̃c. qm̃ si liberata fue¬
ro. scõꝵ uestiguis ad herebo. & curas omnium
sollictte exercebo ut coeperam. Uale uri.
dei uir et memento mei. Cum hanc epłam
legisset crisogonus. oratione facta cũm multis
sie. P luctuanti tͥ inter ꝓcellasx turbines mun
& diaboli aduersum te flantẽ spm̃. uno uissio¬
nis suȩ sermone compescet. Pacient gͦ et quasi
inmedio inari posita. crede adte xp̃m̃ esse
uenturum. et ad temet ipsã conuersa. exclama
cũ ꝓpheta dicens. Quare tristis es anima mea
& quare conturbas me: Spera indeo quoniã
ad huc confitebor illi salutare uultus mei &
As̃ meus. Geminum diuini muneris ꝓbatur
indicium. cum tͥ et terrena redduntur. et
denabunt᷑ cȩlestia. Oñs enim benefttiũ suuĩ
aaboc inexrremitatib ꝓtrahit. ut non sit nob̾

Expanded text:
toribus. Melius est enim ei exhalare spiritum quam Dei toribus. Melius est enim ei exhalare spiritum quam Dei Filium denegare et eum confitentes impedire. Etenim omnipotens testis est Christus, quoniam, si liberata fuero, sanctorum vestigiis adhaerebo, et curas omnium sollicite exercebo, ut coeperam. Vale, vir Dei, et memento mei. » Cum hanc epistolam legisset Chrysogonus, oratione facta cum multis « Fluctuanti tibi inter procellas et turbines mund diaboli adversum te flantem spiritum uno jussionis suae sermone compescet. Patienter, et quasi in medio mari posita, crede ad te Christum esse venturum, et ad temetipsam conversa, exclama cum propheta, dicens: Quare tristis es anima mea, et quare conturbas me? Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi: salutare vultus mei, et Deus meus . Geminum divini muneris probatur indicium, cum tibi et terrena reddentur, et donabuntur coelestia. Deus enim beneficium suum ad hoc extremitatibus protrahit, ut non sit nobis
Abbreviated transcription (Latin):
textus. Scõ confessori xp̃i crisogono. anastasia.
Licet pat̃ m̃s cultor fuerit idoloꝵ. mat̾ tame
fausta xp̃ianissima semꝑ uixisse ꝓbat᷑ et casta
Hȩc me inter ipsa cunabula. fecit fieri xpiana.
P ost cuiꝰ excesũ. sacrilegi iugũ mariti suscepi
Cuius dõ miserante thorum mentita infirmita¬
plector uestigia. cum ĩste patrimonium. meũ
ex quo illustratur. cum indignis ac turpibus
ydolatris luxuriat. me quoq ueluti magam
arq sacrilegam custodiȩ tam grauissimȩ man¬
cipauit. ut uitã me corporale amitere suspi¬
cet. Hichil enim suꝑ ẽ. nisi ut amisso spũ mor¬
ti suceumbam. Inqua morte licet glorier de
animus ualde. conteritur. quia opes meȩ. quas
ego omnes dõ uoueram. alienis adõ & turpibꝰ
inseruiunt. et idcirco dep̃cor te homo dei ut
instanter dnm̃ depreceris. ut aut ad fidẽ suã
uenturum si p̃uidet publiũ sinat iuuere. aut
si p̃uidet eum in hac in credulitatis ꝑ uersitate
mansurum. iubeat eum locum dare suis cul¬

Expanded text:
t: « Sancto confessori Christi Chrysogono, Anastasia. Licet pater meus cultor fuerit idolorum, mater tamen Fausta Christianissima semper vixisse probatur et casta. Haec me inter ipsa cunabula fecit fieri Christianam. Post cujus excessum sacrilegi jugum mariti suscepi. Cujus, Deo miserante, thorum mentita infirmitati amplector vestigia. Cum iste patrimonium meum, ex quo illustratur, cum indignis et turpibus idololatris exhauriat, me quoque veluti magnam atque sacrilegam custodiae tam gravissimae mancipavit, ut vitam me corporalem amittere suspicer. Nihil enim superest, nisi ut, emisso spiritu, succumbam; in qua morte licet glorier de eo mens mea valde conteritur, quod opes meae, quas ego ex asse Deo voveram, alienis a Deo et turpibus inserviunt. Et idcirco deprecor te, homo Dei, ut instanter Dominum depreceris, ut aut, ad fidem suam venturum si praevidet Publium, sinat vivere; aut, si praevidet eum in hac incredulitatis perversitate mansurum, jubeat eum dare locum suis cul
Abbreviated transcription (Latin):
sic honoremus ut uiuos. quia non dubium est.¬
fide certa quod si eoꝵ fidelit̾ suffragia postule¬
mus. fideliter patrocinia sentiemus. quia etiã si
illoꝵ studia cessarunt. ille optata p̃parat. qui
cogitationum nonsolum p̃sentium inspector. ue¬
rum etiam et cognitor futuroꝵ. & dũ rogantur
sui se intelligit honorari. quia ipse ẽ benedietꝰ¬

Expanded text:
 ho| noremus ut uiuos quia non dubia fide certum est quod si eorum| fideliter suffragia postulemus feliciter patrocinia sentiamus| Quia etiam si illorum studia cessarent. Ille optata praesta| ret . qui cogitationum . non solum presentium inspector . uerum| etiam cognitor futurarum. Dum rogantur sub se intellegit honora| re qui in trinit
Abbreviated transcription (Latin):
spẽ suã ponit indõ. Caue fortit̾. uigilanter¬
et ftrenue uniuersa peccata. & adõ solo quere
solaciũ. cuius iussa conseruas. Ctto enĩ ad te
ꝑlacidũ tempus conuertitur. et quasi ꝑ ost noc¬
tis tenebras floridum diti lumen accipies. atq
post glaciale frigus hiemis transeuntis. aurea
tibi tempora & ferena succedent. ut omnib
anastasia. fortiores fidei uires accepit tantũ
de oppressione infadelissimi uiri se causabatur

Expanded text:
nit in Deo . Cave fortiter, vigilanter, strenue universa peccata, et a Deo solo quaere solatium, cujus jussa conservas. Cito enim ad te placidum tempus convertetur, et quasi post noctis tenebras floridum dies lumen aspicies; atque post glaciale frigus hyemis transeuntis, aurea tibi tempora et serena succedent, ut omnibusAnastasia, fortiores fidei vires accepit, tantumde oppressione infidelissimi viri se causabatur
Abbreviated transcription (Latin):
flere peccatis. qui remotũ & quietũ uenena¬
tis linguis & upereo ore carpebant. Et uere
ñ nullos experti sumus inuidos uirtutibus
uiteq eiꝰ qui in illo oderant. quod inse non
res eius. licet pauci ad modũ. non alii tam̃
quã epĩ ferebantur. nec uͦ quẽ quã nominari
necesse ẽ. Licet nosmet ipsos pleriq circũ¬
latrent. sufficit ut siquis ete his. hȩc legerit.
& agnouerit erubescat. Nam si irascitur¬
de se ipse dictum fatebitur. cum fortasse
ñ de aliis senserimus. Non refugimus autẽ
ut si qui eiusmodi sunt nos quoq cum tali uiro
oderint. Illud facile confido omnib sanctis
opusculũ istud gratum fore. Decetero si quis
hec enfideliter legerit ipse peccabit. Ego mͥ
conscius sum. me rerum fide & amore xp̃i
impulsum. ut scriberem manifesta exposaasse
uera dixisse. paratumq ut spero habebit adõ
p̃mium non quicumq legerit. sed quicumq

Expanded text:
flere peccatis, qui remotum et quietum uenenaflere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non res eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
martino sunt. quã uerbis concipi queant.
Num quã hora ulla momentumq p̃terut. qđ
non aut orationi incumberet. aut insister&
lectioni. quã quã etiam int̾legendum aut
si quid forte aliud agebat. numquã animũ
ab oratione laxabat. Nimirũ ut fabri fer¬
rarii moris ẽ qui int̾ oꝑandũ ꝓ quodã labo¬
ris leuamine in cudem suã ferit. ita martinus
etiã dum aliud agere uideretur. semꝑ orabat.
Ouere beatus in quo dolus non fuit. neminem
uidicans neminẽ dampnans. nulli malum ꝓ
malo reddens. Tantã quippe ad uersũ omnes
inuirias pacientiã assumpserat. ut cum ess&
summus sacerdos. inpune etiã abinfimis cleri¬
cis lederetur. Nec ꝓpter id eos aut loco
umquã amouerit. aut asua quantũ in ipso
fuit caritate reppulerit. Nemo umquam
uidebatur. Num quã in illius ore nisi &epc̃.
numquã in illuis ore nisi pietas. nisi pade.
nisi miscđia in erat. Plerumq etiã pro eoꝵ

Expanded text:
Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumque etiam pro eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
scientiȩ tantũ ingenii tam boni . & tam
puri sermonis audisse. quã in martini uirtu¬
tib. Quantula ẽ ista laudatio. nisi qđ mirũ
e homini illaterato ne hanc quidẽ gram
defusse. S ed iam finẽ liber postulat. sermo
claudendus ẽ. non quod omnia que de mar¬
tino fuerant dicenda defecerint. Sed quia
nos ut inertes poetȩ extremo in opere negle¬
gentes uieti materię mole succumbimus:
Nã et si facta illius explicari uerbis ut cũq
N ulla umquam uere ꝓsiteor. nulla ex plicat
oratio. Illam scilicet ꝑseuerantiã. et tempe¬
ramentum in abstinentia. & ieuinus potentiã
in uigiliis & orationib noctesq ab eo ꝑ in de
ac dies actas. nullumq uacuum opere dei
tempus. quo uel ocio indulserit. uł negotio.
Sed ne cibo aut somno quidẽ nisi inquantũ
naturȩ necessitas cogebat. Uere fatebor non
su pse ut aiunt ab inferis omerus emerger&.
posset exponere. Adeo omnia maiora in

Expanded text:
scientiae, tantum ingenii boni et tam scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque um nulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in
Abbreviated transcription (Latin):
Sermo aut̃ illius non alius apud nos fuit. quã
mundi huius illecebras & scłi onera relinquen¬
da. ut dnm̃ ihm̃ liberi expeditiq sequerem᷑.
Prestantissimumq nob p̃sentium temporũ
illustris uiri paulini cuius supͣ mentionẽ
fecimus exemplum ingerebat. qui summis
opib abiectis xpm̃ sequutus solus pene his
temporib euangelica p̃cepta complesset. Illũ
nobis sequendum illum clamabat imitandũ.
documento. cum scđm sententiã dñi diues
& possidens multa uendendo omnia & dando
pauperib. quod erat factum impossibile.
possibile fecisset exemplo. Iam uero in uerbis
& confabulatione eiꝰ quanta grauitas. qͣnta
dignitas erat. quã a lacer. quã efficade. quẽ
in exsoluendis scripturarũ queflionib ꝓmptꝰ
& facilis. Et quia multos ad hanc partẽ in¬
credulos scio quippe quos uiderim me ipso
etiã referente non credere. Ihm̃ testor spẽq
communẽ me ex nullius numquã ore tantũ

Expanded text:
sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius supra fecimus mentionem, exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: tutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum
Abbreviated transcription (Latin):
indicia relinqueret diabolum se fuisse. hoc
ita gestum ut supra retulimus excipsius mar¬
tani bre eognoui. nequis forte exxistim et
fabulosum.
am cũ olim audita fide eius uita atq uir¬
tutib desiderio illiuis estuaremus gratiam
suscepimus. Simul quia iã ardebat animꝰ
uitã illuis seribere. partĩ ab ipso inquantũ
ille int̾rogari potuit. sciscitati sumus.
Partĩ ab his qui interfuerant uł sciebant
cognouimus. Quo quidam tempore credi
non potest qua me humilitate qua benignitate
susceperit. Congratulatus plurimum & gauisus
in dño qđ tanti eẽt habitus a nobis. quẽ per¬
egrinatione suscepta expetissemus. Miserum
me pene non audeo confiteri. cum me sco
conuiuio suo dignatus ẽ ad hiberi. Aquam
manib nr̃is ipse obtulit. ad uesperum aut̃
ipse nobis pedes abluit. nec reniti aut contra
ire constantia fuit. Ita auctoritate illius op¬
pressus sum. ut nefas putarem si ñ ad quieuissẽ.

Expanded text:
indicia relinqueret diabolum se fuisse. hoc indicia relinqueret diabolum se fuisse. hoc itaque gestum, ut supra rettuli, ex ipsius Martini ore cognoui, ne quis forte existimet fabulosum. Nam cum olim audita fide eius, uita adque uirtute desiderio illius aestuaremus, gratam grinationem: simul quia iam ardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem.
Abbreviated transcription (Latin):
guris illuderet. N este etiã regia inditus dia¬
demate ex gemmnis auroq redimitus calceis
auro illitis sereno ore. lȩta facie. ut nichil minꝰ
quã diabolus putaretur. oranti in cellula asti¬
Tt. Cumq martinus primo aspectu eius fuiss&
unc prior diabolus. Agnosce inquit martine
quẽ cernis. Xpc̃ ego sum descensuruis ad tras.
prus me manifestare tibi uolui. Adhȩc cũ
martinus taceret nequic quã responsi referrie.
iterare ausus ẽ. diabolus ꝓfessionis audaciã.
Martine quid dubitas credere: cum iudeas cepe
ego sum: Tum ille reuelante sibi spu
ut intellegeret diabolũ eẽ nondm̃ non se
inquit dñs iħc purpuratũ & diademate
reniteretem uenturum eẽ p̃dixit. E go ap̃m
ersi in eo habitu formaq qua passus e nisi
erucis stimmata ꝓferentem uenisse ñ credã
A dhanc uocẽ ille statim ut fumus euanuit.
o cellulã tanto fitore compleuit ut in dubia

Expanded text:
goris inluderet, ueste etiam regia indutus, diagoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset . tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non Dominum, non se' inquit cIesus Dominus purpuratum nec diademate renidentem uenturum esse praedixit: ego Christum nisi in eo habitu formaque, qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam . ad hanc ille uocem statim ut fumus euanuit et cellulam tanto foetore conpleuit, ut indubia
Abbreviated transcription (Latin):
noctis hymnis psalmisq consumitur. At ubi
illuxit dies app̃hensum dexetera. trahere ad
martinum uolebat. bene conscius illudi illum
diaboli arte nom posse. Tunc uero reniti ac
reclamare miser cepit. inter dictumq sibi eẽ
dicebat. ne se martino ostenderet. Cũq inuitũ
ire compellerent inter trahentiũ manus uestis
euanuit. Unde quis dubitet. hanc etiã mar¬
tini fuisse uirtutẽ ut fantasiam suã diabolus
cum erat martini oculis ingerenda dissimu¬
episcopatu deiectum uidimus. Pleriq etiã nob̾
efrib retulerunt eodem tempore in oriente
quendam etetitisse qui se iohannem esse
iactitaret. Ex quo conicere possumus istius
modi pseudo ꝓphetis excistentib antiaxp̃i ad¬
uentũ imminere. qui iam in istis misterium
iniquitatis operatur.
hisde dieb diabolus arte temptauerit. Q uod ã
enim die p̃missa p̃se et circumiectus ipsa luce
purpurea quo facilius claritate assumpti ful¬

Expanded text:
noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimuepiscopatu dejectum vidimus. Plerique etiam nobis e fratribus retulerunt, eodem tquendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti ful