comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uelis quales dii essent ostententes nllos
esse a ꝯsuetudine oculoꝵ aĩm ab duce̾
difficiluu dicebas s cu deo nichil p̃¬
stantius esset nõ dubitabas quin mũdꝰ
ess deus quo nichil in reru nã melius
esset moco posserꝰ eũ aĩante cogitare
uł potiue ut cetã ocubis sio aĩo hoc c̾ne
s cu inmũdo negas quicquaz esse me¬
lius quid doces melius si pulcrius as¬
sentior. si aptius adutilitates nrãs s
quoq assentior. Sin auf id dicis nichil
esse mũdo sapientus nullo modo ꝓe¬
sus asseritior nõ ꝙ difficile cit mente
ab oculis se uocare. S quo ing̃ se moto
tere. suichil eniz mũdo melius in reruz
nã ne int̾ris quide urbe nr̃a sũ igatꝰ
ĩ ur id curo esse rõne cogitationẽ nẽtẽ
putas aut qm̃ nõ sit. siu idcuco existĩas
dini mũdi. pulcherrime urbi ꝙ ĩ urbe
sensus sit nlłus in forca nõ mõ sensus
s ⁊̃ mens. rõ. meõria ¶ Uide oportet bal¬

Expanded text:
stenderes nullos esse. A consuetudine oculorum animum abducere difficillimum dicebas, sed, cum deo nihil praestantius esset, non dubitabas quin mundus esset deus, quo nihil in rerum natura melius esset: modo possemus eum animantem cogitare vel potius ut cetera oculis sic animo hoc cernere. Sed cum mundo negas quicquam esse melius, quid dicis melius? si pulchrius, adsentior; si aptius ad utilitates nostras, id quoque adsentior; sin autem id dicis, nihil esse mundo sapientius, nullo modo prorsus adsentior, non quod difficile sit mentem ab oculis sevocare, sed quo magis sevoco dere. "Nihil est mundo melius in rerum natura." Ne in terris quidem urbe nostra; num igitur idcirco in urbe esse rationem cogitationem mentem putas, auic pulcherrumae urbi, quod in urbe sensus sit nullus, in formica non modo sensus sed etiam mens ratio memoria? videre oportet Bal
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfur mãt int̾ p̃tando quorsu quidq ꝑ¬
tineat. S eo iã uñ huc digressi sumꝰ
reu̾tam᷑. Nũ censos igit᷑ sb̾tiliore rõne
opus esse ad hec refellenda. siã mentẽ
fite spem ui tutez. honorez iuctoria
salute ꝯcodia teteraq hiꝰ reru uiz¬
tus ꝯcordia aut optande nobis sunt
ut honos salus uctoria quaru reru
utilitate iutetis uideo etia ꝯsecrata
sumilatra Quare at̃ mhis uis deoru
uisit tũ intelliga cu ꝯgnouo̾ quo
in gen̾e̾ uł maxĩe ẽ fortuna nũanda
qua neõ ab in ꝯstantia ⁊ temi̾tate se¬
iũgit que digna certe nõ sũt d̾o lali
siquitez uos illa delectat explicatio sa¬
bularu ⁊ enodatio noĩm exsectu afi¬
lio celu uĩctu itide a filio saturnã
ħ ⁊ alia genis eiuste ita defendi tis
ut hii qui ista fipx̃erunt nõ mõ nõ nisã
s ⁊̃ fuisse sapientes uideantꝰ. In enodã¬

Expanded text:
confirmant interpretando quorsum quidque pertineat. Sed eo iam unde huc digressi sumus revertamur. Num censes igitur subtiliore ratione opus esse ad haec refellenda? Nam mentem fidem spem virtutem honorem victoriam salutem concordiam ceteraque hdes ut virtus ut concordia, aut optandae nobis sunt, ut honos ut salus ut victoria; quarum rerum utilitatem video, video etiam consecrata simulacra; quare autem in is vis deorum insit tum intellegam cum cognovero. quo in genere vel maxime est fortuna numeranda, quam nemo ab inconstantia et temeritate seiunget, quae digna certe non sunt deo. Iam vero quid vos illa delectat explicatio fabularum et enodatio nominum? exsectum a filio Caelum, vinctum itidem a filio Saturnum, haec et alia generis eiusdem ita defenditis, ut i qui ista finxerunt non modo non insani sed etiam fuisse sapientes videantur. in enodan
Abbreviated transcription (Latin):
et̾niq delectabant. neo me hercule in¬
uiria. Sũt eni admirabili incredibłiq
ꝯstantia.s nõ oĩa balbe que cursus ctos
⁊ ꝯstantes hñt ea deo potiuo tribuenda st̃
qua nẽ euid calcidico eurippo in motu
idẽtide reciprocãto putas fi posse ꝯstan¬
tuis. qaud freto siciliensi aaiud occemi fet¬
uore illis in locis europa libiãq rapax ubi
diuidit unda. Ꝙ estus maritimi uł yspani¬
ensis uł britanici eoꝵ que c̾tis tẽporibus
ordinez suu ꝯseruãt diuina dicimꝰ se tͥ¬
cianas quidez febres ⁊ quartanas dauinas
esse dicenduz ẽ quaruz reusione ⁊ mo¬
tu quid potest esse ꝯstantius. S oĩm ta¬
liu reruz ratio redcenda est. ꝙ uos face̾

Expanded text:
iniuria, sunt enim admirabili incredibilique constantia. sed non omnia Balbe quae cursus certos et constantis habent ea deo potius tribuenda sunt quam naturae. quid Chalcidico Euripo in motu identidem reciprocando putas fieri posse constantius, quid freto Siciliensi, quid Oceani fervore illis in locis, "Europam Libyamque rapax ubi dividit unda"? quid aestus maritimi vel Hispanienses vel Brittannici eorumque certis temporibusordinem suum conservant divina dicimus, ne tertianas quoque febres et quartanas divinas esse dicendum sit, quarum reversione et motu quid potest esse constantius. sed omnium talium rerum ratio reddenda est; quod vos cum facere
Abbreviated transcription (Latin):
rabilez ⁊ humante d̾r esse nata. Cuiuo
si dina naͣ est quid facies nubib. arcus eĩ
ipse e nubib efficit᷑ quodãmõ coloratus qͣꝵ
una etia centauros poꝑisse d̾e ꝙ si nubeont
que p.r. ritibus ꝯsocrate sũt. Ergo ỹbres
nỹdi ꝓcelle. turbines dei putandi sunt.¬
sirĩ quite duces mare p̃gͣdientis ĩ mola¬
rehostia fluctib ꝯsuenerũt tãsi ẽ recẽs
agerendo ita eniz dicebus t̾ra ip̃a dea est
⁊ ita hẽt᷑. Que ẽ eni alia tellus in t̾ra ma¬
re ena que neptunu esse dicebas gͦ et
fluĩa ⁊ fontes. Itaq ⁊ fontis delubru mar¬
se excorsica dedicauit. Et in augur̃ poti¬
one tibermuz spinonez anemoriẽ nodu¬
Ergo l aut ĩ imensuz serpet aut nich
o tͥne scẽq uenamur. pͥncipio ioues
tres nũant hii qui dicologi noĩant᷑ exꝗ

Expanded text:
rabilem, Thaumante dicitur esse nata. cuius rabilem, Thaumante dicitur esse nata. cuius si divina natura est, quid facies nubibus; arcus enim ipse e nubibus efficitur quodam modo coloratis; quarum una etiam Centauros peperisse dicitur.  ritibus consecratae sunt. ergo imbres nimbi procellae turbines dei putandi; nostri quidem duces mare ingredientes inmolare hostiam fluctibus consuerunt. Iam si est Ceres a gerendo ita enim dicebas, terra ipsa dea est et ita habetur; quae est enim alia Tellus; sin terra, mare etiam, quem Neptunum esse dicebas; ergo et flumina et fontes. itaque et Fontis delubrum Masso ex Corsica dedicavit, et in augurum precatione Tiberinum Spinonem Anemonem NodiErgo hoc aut in inmensum serpet, aut nihilomnes sancteque veneramur. Principio Ioves tres numerant i qui theologi nominantur, ex
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tate ceciterũt. q si ꝓbabile nõ ẽ. ne
illa quide supiora uñ ħ manãt ꝓbãda
sũt atqui ĩplerisq ciuitatib intelligi
potest augende uirtutie gratia quo libẽ¬
tius rei .p. cã periculu adiret optimno
quisq uiroru fortuiz mẽoria honore
deoru ĩ mortaliu ꝯsecrata ob ea eĩ
ipsa cã eritheus athenis qd̾ lecorion¬
noĩat᷑ alibaudis filieq eius ĩ nũo deorũ
sũt It̃eq leonarticu ẽ delubru athenis
tius alabandi colũt a quo ẽ urbs illa cõ¬
dita qua quequa nobiliu deoru apud
quos nõ murbane stratonicus ut młta
cuz quidaz ei molestus a la bauduz deuz esse
ꝯfirmaret hercula negaret. gͦ inquit
alabaudus michi hercules tibi sit iratus.
Illa aut̃ balbe que tu a celo astrisq ducelus
qua lõge serpant nõ uides solez deu ẽẽ
lunãq quoruz alteritz apollinez alteraz¬
groci diana putãt. Ꝙ si luna dea ẽ ergo
⁊ lucifer cetereq errantes nũz deoruz

Expanded text:
babile non est, ne illa quidem superiora unde haec manant probanda sunt. Atque in plerisque civitatibus intellegi potest augendae virtutis gratia, quo libentius rei publicae causa periculum adiret optimus quisque, virorum fortium memoriam honore deorum immortalium consecratam. ob eam enim ipsam causam Erectheus Athenis filius in numero deorum sunt, itemque Leonaticum est delubrum Athenis tius Alabandum colunt, a quo est urbs illa condita, quam quemquam nobilium deorum; apud quos non inurbane Stratonicus ut multa, cum quidam ei molestus Alabandum deum esse confirmaret Herculem negaret, "ergo" inquit "mihi Alabandus tibi Hercules sit iratus". Illa autem Balbe, quae tu a caelo astrisque ducebas, quam longe serpant non vides: solem deum esse lunamque, quorum alterum Apollinem Graeci alteram Dianam putant. quod si luna dea est, ergo etiam Lucifer ceteraeque errantes numerum deor
Abbreviated transcription (Latin):
Quartus ex astroꝵ ordine celiq ꝯstantia
de p̃sentione diximꝰ de ꝑturbatõnib
celestib ⁊ maritimis ⁊ terrenis nõ pos
sinmis dice̾ nõ esse młtos qui illa metu¬
ant ⁊ a diix ĩ mortalib fi̾ existimẽt. S
nõ id querit᷑. Sin ne aliqui qui doos esse
putent. Dii utruz sint nec ne sic querit᷑
siã relique cause quas cleantes affert qͣ¬
ru una ẽ te ꝯmodoru que ꝑcipiiꝰ copia
altera te ipsoru ordine celiq ꝯstantia
tu tractabit᷑ a nobis cu disputabiꝰ de ꝓ¬
uidentia deoru de qua plima a te balbe
dicta sunt. Eotẽq illa ⁊̃ differemꝰ que ꝑ
crisippu dice̾ aiebas. qm̃ ess aliquid in
reruz nä ꝙ ab hoĩe esfici nõ posset esse
aliquid hoĩe melus. queq in domo pul¬
cra cur pulcritudine mũdi ꝯparabas ⁊
cu totius mũdi ꝯuenientia ꝯsensũq
afferebas zenonisq b̾ius ⁊ acutulas con¬

Expanded text:
quartus ex astrorum ordine caelique constantia. quartus ex astrorum ordine caelique constantia. De praesensione diximus. De perturbationibus caelestibus et maritimis et terrenis no fiant non esse multos qui illa metuant et a dis inmortalibus fieri existument; sed non id quaeritur, sintne aliqui qui deos esse putent: di utrum sint necne sint quaeritur. Nam reliquae causae quas Cleanthes adfert, quarum una est de commodorum quae capimus copia, altera de temporum ordine caelique constantia, tum tractabuntur a nobis, cum disputabimus de providentia deorum, de am differemus, quod Chrysippum dicere aiebas, quoniam esset aliquid in rerum natura quod ab homine effici non posset, esse aliquid homine melius, quaeque in domo pulchra cum pulchritudine mundi comparabas, et cum totius mundi convenientiam consensumque adferebas; Zenonisque brevis et acutulas con
Abbreviated transcription (Latin):
telligo. Tu auf deuotoru deuotionib
placatos deos esse censes. caie fuit coruz
tanta iniquitas ut placari prĩo rõ nõ poss
nisi uui tales occidissent Consiliuz illud
ĩperatoriu fuit ꝙ greci strategema pppel¬
lant s eoru ĩperatoru qui ut patrie cõ¬
sulerent uite nõ parcen̾t. s ebant᷑ eni for¬
te ut exercitus ĩperatore equo inaita¬
to se inhoste ĩmittente ꝑsequeret᷑ id
ꝙ euenit. si a faun uoce equide nũꝙͣ
audiui tu si audisse te dicis credaz. Et si
faunus oĩo quid sit nescio. sion igit᷑ ad¬
huc quantuz quidez inte est balbe intel¬
ligo esse tros quos equidez credo esse si nil
docent stoici sia cleantes ut dicebas .iiii.
modis fortas maĩs hõim putat deoru
esse notiones. unus io modus ẽ de quo sa¬
tis dixi qui est exceptus ex p̃sentione re¬
ru futuraru alter ex ꝑturbatõib tẽ¬
pestatu ⁊ reliquis motibus. Tercius est
ex ꝯmoditate reru quas ꝑcipunis ⁊ copa

Expanded text:
tellego? Tu autem etiam Deciorum devotionibus placatos deos esse censes. quae fuit eorum tanta iniquitas, ut placari populo Romano non possent nisi viri tales occidissent? consilium illud imperatorium fuit, quod Graeci strath/ghma appellant, sed eorum imperatorum qui patriae consulerent vitae non parcerent; rebantur enim fore ut exercitus imperatorem equo incitato se in hostem inmittentem persequeretur, id quod evenit. Nam Fauni vocem equidem numquam audivi; tibi, si audivisse te dicis, credam, etsi Faunus omnino quid sit nescio. Non igitur adhuc, quantum quidem in te est Balbe, intellego deos esse; quos equidem credo esse, sed nil docent Stoici. Nam Cleanthes ut dicebas quattuor modis informatas in animis hominum putat deorum esse notiones. unus is modus est de quo satis dixi, qui est susceptus ex praesensione rerum futurarum; alter ex perturbationibus tempestatum et reliquis motibus; tertius ex commoditate rerum quas percipimus et copia;
Abbreviated transcription (Latin):
nõ possuꝰ nulla uirtute p̃ditu Quid eĩ
prudentia ne deo tribuemꝰ que ꝯstat ex
stĩa reru ⁊ bonaru ⁊ malaru ⁊ nec bona¬
ruz ne malaruz cui mali nichil ẽ nec eẽ
potest. Qiuid huic opus ẽ dilectu bonoꝵ
⁊ maloru. quid auf rõne quid intelli¬
gentia quib utim̃ ad ea rẽ ut aꝑtio
obscura assequam̃ at obscuru deo nicħ¬

Expanded text:
nos possumus nulla virtute praeditunos possumus nulla virtute praeditut ex scientia rerum bonarum et malarum et nec bonarum nec malarum? cui mali nihil est nec esse potest, quid huic opus est dilectu bonorum et malorum, quid autem ratione quid intellegentia: quibus utimur ad eam rem ut apertis obscura adsequamur; at opscurum deo ni
Abbreviated transcription (Latin):
chil esse aĩuz nisi ignez ꝓbabilius eniz
uidet᷑ tale quidda esse aĩuz ut sit ex igue
atq ex aĩa tẽꝑatu ꝙ si ignis exsese ⁊ ip¬
se aĩal ẽ nlła se alia admisdẽte naͣ quĩ is
cu iestincorꝑib nrĩo efficit ut sentia¬
mus nõ põt ipse esse sine sensu. suu suo
eadez dici possũt caucquid est eniz ꝙ tẽsuz
hẽat id nccẽ est sentiat ⁊ uoluptate et
doloroz adquez at̃ dolor ueĩat ad eundez
etia interitu ueĩre ita fit ut ne ignez
quide effice̾ possitio eternu ꝙͥ eniz nõ
isde nobie placet igne pastus indige̾
at solez lunaz alia astra aquis alia dulci¬
b alia marinis. Eãq causa cleantes af¬
fert cur se sol referat nec longuis ꝓgͦ¬
diat᷑ solsticiali orbe itẽq brumali nec
longius discedat a cido hoc totu qͣle
possit id et̾nu nõ esse nã Igne ãt inte¬
nituru esse nisi alat᷑ nõ esse igitꝰ naͣ
ignez sẽpiternu. Quale at dem intellige

Expanded text:
hil esse animum nisi ignem; probabilius enim videtur tale quiddam esse animum, ut sit ex igni atque anima temperatum. "Quod si ignis ex sese ipse animal est nulla se alia admiscente natura, quoniam is, cum inest in corporibus nostris, efficit ut sentiamus, non potest ipse esse sine sensu." Rursus eadem dici possunt: quidquid est enim quod sensum habeat, id necesse est sentiat et voluptatem et dolorem, ad quem autem dolor veniat ad eundem etiam interitum venire. ita fit ut ne ignem quidem efficere possitis aeternum. Quid enim, non eisdem vobis placet omnem ignem pastus indigere autem solem lunam reliqua astra aquis, alia dulcibus alia marinis; eamque causam Cleanthes adfert cur se sol referat nec longius progrediatur solstitiali orbi itemque brumali, ne longius discedat a cibo. Hoc totum quale possit id aeternum non esse natura; ignem autem interiturum esse nisi alatur; non esse igitur natura ignem sempiternum. Qualem autem deum intellegere
Abbreviated transcription (Latin):
pontifice ꝙ eo credo ualebat ut opini¬
ones quas a maiorib accepimꝰ de diis
ĩmortalib sacra ceri monias religionesq
defente ¶Ego nõ oas defendar semꝑ
sẽperq defendi nec me ex ea opinione
qua a maiorib accepi de cultu deoruz
ĩ mortaliu ullus ũqua orõ aut docti.
aut in docti mouebit s cur de religione
agit᷑ corũcanu .p. stipionẽ .p. sceuoła
pontifices maxiõs nõ zenonez aut clean¬
tẽ aut crisippu sequor habooq.G. leliũ
augerẽ eundẽq sapientez que potus
audia dicentez te religione ĩ illa orõne
sit terciu adiũctu sit siquid p̃dictionis
cã exportẽtis ⁊ monitris sibille interp̃¬
tes aruspicine sue monuerũt. harũ ego
religionu nulła ũqua ꝯtẽpuenda pu¬
taui ¶Michĩq ita ꝑsuasi romulũ au¬
spicuo numa̾ sactis ꝯstitutio fũdam̃ta
iecisse nit̃ cuutatis que nũqua prostõ

Expanded text:
pontificem; quod eo credo valebat, ut opinipontificem; quod eo credo valebat, ut opiniones, quas a maioribus accepimus de dis immortalibus, sacra caerimonias religionesque defenderem. ego vero eas defendam semper semperque defendi, nec me ex ea opinione, quam a maioribus accepi de cultu deorum inmortalium, ullius umquam oratio aut docti aut indocti movebit. sed cum de religione agitur, Ti. Coruncanium P. Scipionem P. Scaevolam pontifices maximos, non Zenonem aut Cleanthen aut Chrysippum saugurem eundemque sapientem quem potius audiam dicentem de religione in illa oratione sit, tertium adiunctum sit si quid praedictionis causa ex portentis et monstris Sibyllae interpretes haruspicesve monuerunt, harum ego religionum nullam umquam contemnendam putavi mihique ita persuasi, Romulum auspiciis Numam sacris constitutis fundamenta iecisse nostrae civitatis, quae numquam profecto
Abbreviated transcription (Latin):
ludere iudet᷑ satisq putare si dixetit ẽẽ
qnͣda feata natura ⁊ eterna ¶ Abalbo ãt
aĩaduertisti credo qua młta dicta sũt ꝙͣq
etia si minꝰ u̾a tñ aꝑta int̾ se ⁊ coherẽtia
Itaq cogito ut dixi nõ tã refelłe eus orõ¬
nẽ qua ea que minꝰ intellexi requir̾e̾
¶Qarẽ bałte tibi ꝑmitto responde̾ ne michi
malio de singulio rebus querenti a te ca
que paru accepi an uniu̾sa audire orõ¬
nẽ mea. Tũ balbus. ego uoͣ siquid expla¬
nari tibi uoles respondere malo. Sin me
in t̾rogare nõ tã intelligẽdi cã quã re¬
fellendi utru uoles facia uł ad singła
que requires statiz respondeo uł cuz pora¬
ris ad oĩa. Tũ cocta optime inquit qmͣ
obrẽ sic agamꝰ ut nos ip̃a ducit oratio
s aut̃ quar de re pauca de me. siõ enz
medioerit̾ moueor auctoritate tua bal¬
de orõneqr ea que me ioꝑando cohar¬
tabatꝰ ut meĩnissez me ⁊ coctaz esse et

Expanded text:
ludere videtur satisque putare si dixerit esse uandam beatam naturam et aeternam. A Balbo autem animadvertisti credo quam multa dicta sint quamque etiam si minus vera tamen apta inter se et cohaerentia. itaque cogito ut dixi non tam refellere eius orationem quam ea quae minus intellexi requirere. quare Balbe tibi permitto, responderene mihi malis de singulis rebus quaerenti ex te ea quae parum accepi an universam audire orationem meam.” Tum Balbus: Ego vero, si quid explanari tibi voles, respondere malo, sin me interrogare non tam intellegendi causa quam refellendi, utrum voles faciam, vel ad singula quae requires statim respondebo vel cum peroraris ad omnia. Tum Cotta Optime inquit; 'quam ob rem sic agamus ut nos ipsa ducit oratio. Sed ante quam de re, pauca de me. non enim mediocriter moveor auctoritate tua Balbe orationeque ea quae me in perorando cohortabatur ut meminissem me et Cottam esse et
Abbreviated transcription (Latin):
disse. s tu auctoritates ꝯtẽpius. sõne pu¬
gnas Patere igitꝰ rõnez mea qua tua
rõner cõtẽpne̾ affers ħ oĩa argumenta
cuz du sint rẽq mea siũa mĩe dubiaz ar¬
gum̃tando dubia facis ezandaui enim

Expanded text:
disse. sed tu auctoritates contemnis, ratione pugnas; patere igitur rationem meam cum tua ratione contendere. Adfers haec omnia argumenta cur dii sint, remque mea sententia minime dubiam argumentando dubiam facis; mandavi enim
Abbreviated transcription (Latin):
xe cuz balbus dixisset tũ arri¬
o̾tene cocta. Sero inquit michi
ip̃e meditabar noq tã refellendi tui cã
qua ea q̃ minꝰ intelligeba requirendi
¶Cu aũt̃ suo cuiq udicio sit utendu dif¬
ficile factu est me id sentire ꝙ tu uels¬
¶ hĩnc uelleuis nescio inquit cocta qnͣta
cu expectatõe sum te auditurus Iocũ¬
dus enĩ balbo nrõ ẜmo tuus ꝯtra epy¬
curu fuit p̃bebo igit᷑ ego me tibi uici¬
eniz michi par id ẽ cu lucilio ac tocũ
fuit Qui tandez inquit ille que nuchi
uidetꝰ epycurus nr̃ de diis ĩ mortalib nõ
magnope pugnare tantũmd̃ negare
deos esse nõ au det ne qud ĩuidie sibi ha¬
beat aut c̾minis. Cu nõ deos nichil ag̾e

Expanded text:
e cum Balbus dixisset, tum adrie cum Balbus dixisset, tum adridens Cotta Sero inquit mihi Berem mecum ipse meditabar, neque tam refellendi tui causa quam ea quae minus intellegebam requirendi. cum autem suo cuique iudicio sit utendum, difficile factu est me id sentire quod tu velis. Hic Velleius Nescis inquit quanta cum expectatione Cotta sim te auditurus. iucundus enim Balbo nostro sermo tuus contra Epicurum fuit; praebebo igitur ego me tibi vicienim mihi par ratio cum Lucilio est ac tecum fuit. Qui tandem inquit ille. “Quia mihi videtur Epicurus vester de dis immortalibus non magnopere pugnare: tantum modo negare deos esse non audet, ne quid invidiae subeat aut criminis; cum vero deos nihil age
Abbreviated transcription (Latin):
młta mextis ãmonem̃ młtisq reb ali¬
io quas diut̾nuo usuo ita notauit ił ar¬
tẽ diuinatõis effic̾et. Niemo igitꝰ uir
magnus sine aliquo afflatu diuino
ũqua fuit. nec uo̾ ita refellendun ẽ ut
si segetib aut umetis cuiꝰpia tẽpestas
nocuit. aut si quid euite ꝯmodio casuo¬
abstulit eũ cui quid horu accidit aut uni¬
u̾su deo aut neglectu adeo uidicerꝰ mag¬
na dii curãt. parua negligũt. magnis ãt
te ub̾tatib uirtutie ⁊ copiis ¶ Hec mĩ¬
chi fere ĩ mente ueniebãt que dicenda
putare de nã teoru. Tu at cocta si me
audias eaudez cãz agas teq ⁊ principez
ciue ⁊ pontifice esse cogites. ⁊ quĩ in
utrãq ꝑte nobis licit disputare hãc
potius sumas eãq facultate disserẽdi
qua tibi nõ arethoricis excitatõib acte¬
pta ãplificauit achatenua potuis huc
ꝯferas. Multu eni ĩpia ꝯsuetudo ẽ ꝯtra
deos disputandi siuie ex aĩo id fit siue si¬

Expanded text:
emur multisque rebus aliis, quas diuturnus usus ita notavit ut artem divinationis efficeret. nemo igitur vir magnus sine aliquo adflatu divino umquam fuit. Nec vero ita refellendum est ut, si segetibus aut vinetis cuiuspiam tempestas nocuerit, aut si quid e vitae commodis casuabstulerit, eum cui quid horum acciderit aut invisum deo aut neglectum a deo iudicemus. magna di curant, parva neglegunt. magnisde ubertatibus virtutis et copiis. Haec mihi fere in mentem veniebant quae dicenda putarem de natura deorum. tu autem Cotta si me audias eandem causam agas teque et principem civem et pontificem esse cogites et, quoniam in utramque partem vobis licet disputare, hanc potius sumas eamque facultatem disserendi, quam tibi a rhetoricis exercitationibus acceptam amplificavit Academia, potius huc conferas. mala enim et impia consuetudo est contra deos disputandi, sive ex animo id fit sive si
Abbreviated transcription (Latin):
minbilez ordinez meredibilẽq ꝯstã¬
ciaz ex qua ꝯseruatio ⁊ saluo oĩo oĩm
orit᷑ qui uacare mente putat. as ĩp̃e
mentis expero habendus ẽ. haut igit᷑
opinor errauero si a principe ĩuestigã¬
de ui̾tatis huiꝰ disputatõio principi¬
ut ea dicat ignez esse arcifi ciosuz ad
gi gnendu ꝓgrediente uia. Censet eĩ
artis maxĩe ꝓpriu esse creare ⁊ gigne̾
oeq ioperib nratu artiu manus
efficiat id młto artisiciosius naͣ effice̾¬

Expanded text:
mirabilem ordinem incredibilemque constanmirabilem ordinem incredibilemque constantiam, ex qua conservatio et salus omnium omnis oritur, qui vacare mente putat is ipse mentis expers habendus est. Haut ergo ut opinor erravero, si a principe investigandae veritatis huius disputationis principiut eam dicat ignem esse artificiosum ad gignendum progredientem via. censet enim artis maxume proprium esse creare et gignere, quodque in operibus nostrarum artium manus efficiat id multo artificiosius naturam effice
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑ nõ sigui ficãt eande mente atq
prudentia qñ est cottidiana ꝯueniens
ꝯstansq ꝯu̾sio. nec hñt eth̾e̾os cursus
neqi celo inherentes ut pleriq dicunt
plusice r oĩs ignau siõ est einz etheris
ea naͣ ut ui sua stellas ꝯplexa ꝯtorq̃at
siã tenius ac ꝑlucens equabili calore
suffusus ether. nõ satis aptus ad stellas
ꝯtinendas uidet᷑. hñt igit᷑ sua spera
stelle quinq errantes ab ethe̾a ꝯiũcti¬
one secretaz ⁊ liberaz earuz ãt perhen¬
nes cursus atq ꝑpetui cu admirabili
meredibiliq ꝯstantia declarant inhis
sentiat deoru iũ br̃e io nichil oĩo sen¬
surue esse uideat᷑. sulla igit᷑ in celo nͦ
fortuna nec temeritas nec erratio
nec uaĩtas inest. Contraq oĩs ordo.
ueritas. ratio ꝯstantia. Queq his ua¬
cant ementita ⁊ falsa plenaq erroris
ea circũ terras infra limã que oĩm ul¬
tuna ẽ in t̾risq u̾sant̾. Celeste gͦ ad¬

Expanded text:
ificant eandem mentem atque prudentiam. quarum est cotidiana conveniens constansque conversio, nec habent aetherios cursus neque caelo inhaerentes, ut plerique dicunt physicae rationis ignari; non est enim aetheris ea natura ut vi sua stellas conplexa contorqueat, nam tenuis ac perlucens et aequabili calore suffusus aether non satis aptus ad stellas continendas videtur; habent igitur suam sphaeram stellae inerrantes ab aetheria coniunctione secretam et liberam. earum autem perennes cursus atque perpetui cum admirabili incredibilique constantia declarant in his sentiat deorum vim habere is nihil omnino sensurus esse videatur. Nulla igitur in caelo nec fortuna nec temeritas nec erratio nec vanitas inest contraque omnis ordo veritas ratio constantia, quaeque his vacant ementita et falsa plenaque erroris, ea circum terras infra lunam, quae omnium ultima est, in terrisque versantur. caelestem ergo ad
Abbreviated transcription (Latin):
Id tñ ip̃ ꝙ michi psuasu ẽ auctorita¬
te maioruz cur ita sit nichil tu me doces
Quid est inquit balbus si tibi ꝑsuasuz
est cui a me uelis disde̾. Cũ cocta. qui
sic agg̾dior inquit adhãc disputa tõ
quasi nichil ũqua audieriz de diis in¬
mortalib nichil cogitauen rudẽme
⁊ integruz discipulu accipe ⁊ ca que re¬
quiro toce ¶ Dic igit᷑ inquit reqras
ego ne primu illũ cur ꝙ ꝓspicuũ ĩ istã
ꝑte nec ege quide orõne dixisses qd̾
so tã młta dixeris quite quoq inquit
aĩadu̾tisti cocta sepe cu in foro dice̾s
quas plimis possis arguiẽtis hono¬
rare iudice si mõ ea faculratẽ tibi da
tui feci. Tu at qui id querie siłr facio
ac si me int̾roges cur te duobz ꝯtue¬
ar oculio ⁊ nõ altero ꝯtuear cu idem
uno assequi possez. Tu cocta. quã sile
si quid est iutẽs de quo int̾ oỹ ꝯueĩat argu¬
nĩtari soleo. ꝑspicuitas eni argum̃tatõe

Expanded text:
ipsum, quod mihi persuasum est auctoritate maiorum, cur ita sit nihil tu me doces. Quid est inquit Balbus, si tibi persuasum est, cur a me velis discere? Tum Cotta Quia sic adgredior inquit ad hanc disputationem, quasi nihil umquam audierim de dis immortalibus nihil cogitaverim; rudem me et integrum discipulum accipe et ea quae requiro doce. Dic igitur inquit quid requiras. Egone, primum illud, cur, quom perspicuum in istam partem ne egere quidem oratione dixisses, quoso tam multa dixeris. Quia te quoque inquit animadverti Cotta saepe cum in foro diceres quam plurimis posses argumentis onerare iudicem, si modo eam facultatem tibi dartui feci. tu autem quod quaeris similiter facis ac si me roges cur te duobus contuear oculis et non altero coniveam, cum idem uno adsequi possim. Tum Cotta Quam simile si quid est evidens de quo inter omnis conveniat, argumentari soleo perspicuitas enim argumentatione
Abbreviated transcription (Latin):
ub̾rimi letissimiq fructus nichil oĩo ad
testias ꝑtinẽt seq eii serendi n colẽ¬
di nec tẽpestiue demetiendi ꝓcipiendiq
fructus neq condendi aut reponẽdi ul¬
la pecudu stĩa ẽ earũq oĩm retu hõi
esset usus aut cura ut fidesigit᷑ ⁊ tibias
eoruz cã stãs dicendu ẽ qui illis uti pos¬
sent sic ea que dixi his solis ꝯfitenduz ẽ
esse pa̾ta qui utunt᷑. neo sique bestie fũ¬
gant᷑ aliquid exhis aut rapiũt. illaru
quor causa ea nata esse dicerꝰ seqr eniz
hoĩes furiu aut for̾caru causa frumẽ¬
suaru Itaq bestie furtiz ut dixi fruunt᷑
diĩ pala ⁊ lib̾e̾. hõiu igitꝰ causa cas rer̃
copas ꝯꝑatas farendu. est ni forte tantau¬
ber tas uarietasq pomoru eorũq iocũdꝰ
nõ gustus solu s odoratus ⁊̃ ⁊ aspectus
dubitatione affert qui hõib solis ea
nã donaui̾t tantũq abest ut ħ bestiaru
⁊̃ causa parata sĩt ut ipãs bestias gratia

Expanded text:
nihil omnino ad bestias pertinent; neque enim serendi neque colendi nec tempestive demetendi percipiendique fructus neque condendi ac reponendi ulla pecudum scientia est, earumque omnium rerum hominum est et usus et cura. ut fides igitur et tibias eorum causa factas dicendum est qui illis uti possent, sic ea quae dixi is solis confitendum est esse parata qui utuntur, nec, si quae bestiae furantur aliquid ex is aut rapiunt, illarum quoque causa ea nata esse dicemus. neque enim homines murum aut formicarum causa frumensuarum; itaque bestiae furtim ut dixi fruuntur, domini palam et libere; hominum igitur causa eas rerum copias comparatas fatendum est. nisi forte tanta ubertas varietasque pomorum eorumque iucundus non gustatus solum sed odoratus etiam et aspectus dubitationem adfert quin hominibus solis ea natura donaverit. Tantumque abest ut haec bestiarum etiam causa parata sint, u
Abbreviated transcription (Latin):
nuz uõ tã fida custodia tãqua amans
dnõru adulatõ tantu odiui mexter¬
nos. ⁊ tã icredibił ad ĩuestigandũ sa¬
gacitas nariu tanta alacritas ĩ uenan¬
do quid siguificat aliud nisi se adhoĩ
ꝯmoditatez esse gen̾atos. ¶Mud de
bubus loquar. terga declarant quorũ
nõ esse ad onus accipienduz figurata
ceruices auf nate aduigu tũ uires hu¬
meroru ⁊ latitudines ad aratra exhen¬
da quibus cu terre subigerent᷑ fossio¬
ne glebaru ab illo aureo gen̾e̾ ut poe¬
te loquũt᷑ us nlła ũqua afferebatur
ferrea. Tũ uero ꝓleo exhortatõe repen¬
te cãque fumestu pͥma est fabricari¬
ferro ense Et gustare manu iunctũ
comitũq uiuentu tanta putabat᷑ ꝑ
prosequi utilitates ⁊ asinoru q̃ o̾te ad
hõiu usu parata essent. sus uero gͥ
hf pretꝰ esca cui quid̾ ne putrest̾e̾t aĩa

Expanded text:
custodia tamque amans dominorum adulatio tantumque odium in externos et tam incredibilis ad investigandum sagacitas narium tanta alacritas in venando quid significat aliud nisi se ad hominum commoditates esse generatos. quid de bubus loquar; quorum ipsa terga declarant non esse se ad onus accipiendum figurata, cervices autem natae ad iugum, tum vires umerorum et latitudines ad aratra †extrahenda. quibus cum terrae subigerentur fissione glebarum ab illo aureo genere, ut poetae loquuntur, vis nulla umquam adferebatur: ferrea tum vero proles exorta repentest ausaque funestum primast fabricarier ensem et gustare manu iunctum domitumque iuvencum: tanta putabatur uulorum persequi utilitates et asinorum, quae certe ad hominum usum paratae sunt. sus vero quid habet praeter escam; cui quidem ne pute
Abbreviated transcription (Latin):
ut roma. athenas spãta. rhodu ⁊ ea¬
rin urbiu seꝑati ab imiu̾sic singulos
diligũt ut puti bello curiũ fabricui
coruntanũ p̾o punico calatinu du¬
ellu metellu lutacui. d̾o maxunũ
marcelluz affricanuz. post hos pauluz
gractu catone patrũue meõria scipi¬
cas ⁊ grecia tulit singłares uiros. quo¬
ruz neminez qui uiuante d̾o tale fu¬
isse cretenduz ẽ. Que rõ poeras max¬
imeq homeru impulit ut principi¬
bus herou ulixi diomedi. agameno¬
ni achilli. c̾tos deos discriminu ⁊ pe¬
riculoru comites adiũgeret ¶ p̃te̾a
ipsoruz dooruz sepe p̃sentie quales su¬
praꝰ meõraui declarant abhip ⁊ cuu¬

Expanded text:
ut Romam Athenas Spartam Rhodum, et earum urbium separatim ab universis singulos diligunt, ut Pyrrhi bello Curium Fabricium Coruncanium, primo Punico Calatinum Duellium Metellum Lutatium, secundo Maxumum Marcellum Africanum, post hos Paulum Gracchum Catonem, patrumve memoria Scipiitas et Graecia tulit singulares viros, quorum neminem nisi iuvante deo talem fuisse credendum est. quae ratio poetas maxumeque Homerum inpulit ut principibus heroum Ulixi Diomedi Agamemnoni Achilli certos deos discriminum et periculorum comites adiungeret. praeterea ipsorum deorum saepe praesentiae, quales supra commemoravi, declarant ab is
Abbreviated transcription (Latin):
neo ꝙ dirimi distrahiue nõ possit Cũq
oẽ aĩal patibile nãz hẽat nullu ẽ eoꝵ
ꝙ effugiat accipiendi aliꝙͥ extrusecus
i. quasi ferendi ⁊ patiendi necitate cisi
om̃e aĩal mortale ẽ ĩ mortale nullũ ẽ
gͦ uiter si oẽ aĩal secari ac diuidi potest
nullũ eoꝵ ẽ indiuiduu ulłu eternũ
atq oẽ aĩal ad accipiendu iuĩ extͣnia
⁊ fruendu paratu est mortale igit᷑
õe aĩal ⁊ dissolubile ⁊ diuiduuz sit ne¬
cesse ẽ: ut eni si oĩs cera ꝯmutabilis
esset nichil esset cereu ꝙ ꝯmutari ñ
posset lt̃ nichil argenteuz nichil ene¬

Expanded text:
nec quod dirimi distrahive non possit; cumque nec quod dirimi distrahive non possit; cumque omne animal patibilem naturam habeat, nullum est eorum quod effugiat accipiendi aliquid extrinsecus id est quasi ferendi et patiendi necessitatem, et si omne animal tale est inmortale nullum est. Ergo itidem, si omne animal secari ac dividi potest, nullum est eorum individuum nullum aeternum; atqui omne animal ad accipiendam vim externam et ferundam paratum est; mortale igitur omne animal et dissolubile et dividuum sit necesse est. Ut enim, si omnis cera commutabilis esset, nihil esset cereum quod commutari non posset, item nihil argenteum nihil aene
Abbreviated transcription (Latin):
unte aĩa arripueriꝰ si nulluo fui̾t ĩ mũ¬
to deus. Et ego quero mĩ orõnez uñ nu¬
meros. uñ cantus. slisi uero loqui sołe cũ
luna putaꝰ cu ꝓpus accesẜit. aut ad armo¬
nia cane̾ mũdu ut pytagoras existimat
nature ista sũt balbe nẽ nõ artificiose am¬
bulantis ut ait zeno. Ꝙ quidez quale sit iã
uidebumtis. S oĩa scientis ⁊ agitantis mo¬
rib ⁊ muratiõib suis. Itaq illa michi pla¬
cobat oratio de ꝯuenientia ꝯsensũq nate
qua quasi ꝯgnatione ꝯtinuata ꝯspira¬
re dicebas. Illa nõ ꝓbaba ꝙ negabar id
accid̾e̾ potiuisse nisi ea diuino spiritu cõ
daz sensus que sĩphathiã greci uocãt
S ea quo sua sponte maior est eo minꝰ
diuina rõne fi̾ estimanda ẽ. Ila ãt que
carneades afferebat ꝙ̃admodu dissolu¬
tis. si nullũ corpus ĩ mortale sit nullũ
esse corpus sẽpiternuz. Corpus ãt ĩ mor¬
tale nulluz esse ne indiuiduuz quis

Expanded text:
rripuerimus si nullus fuerit in mundo. Et ego quaero unde orationem unde numeros unde cantus; nisi vero loqui solem cum luna putamus cum propius accesserit, aut ad harmoniam canere mundum ut Pythagoras existimat. Naturae ista sunt Balbe, naturae non artificiose ambulantis ut ait Zeno, quod quidem quale sit iam videbimus, sed omnia cientis et agitantis motibus et mutationibus suis. Itaque illa mihi placebat oratio de convenientia consensuque naturae, quam quasi cognatione continuatam conspirare dicebas, illud non probabam, quod negabas id accidere potuisse nisi ea uno divino spiritu contconsensus, quam sunpa/qeian Graeci vocant; sed ea quo sua sponte maior est eo minus divina ratione fieri existimanda est. Illa autem, quae Carneades adferebat, quem ad modum dissolvitis: si nullum corpus inmortale sit, nullum esse corpus sempiternum: corpus autem inmortale nullum esse, ne individuum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nisi hõm sollertia euãqua auis quas d̾a
⁊ ante ⁊ oscines ut nri augures appellãt
reruz aug̾endaruz tã esse natas putamꝰ
Iã uero ĩ manes ⁊ feras beluas nascisçim̾
uenaudo ut ⁊ uescam᷑ his ⁊ exerceam᷑ ĩ
uenando ad siłitudine bellice disciplie
⁊ utam᷑ doĩtis ⁊ docestĩs ut elephantis
Multaq ex eoru corꝑib remedia mor¬
bis ⁊ uulnib eligamꝰ. sit̃ ex quibusd̾a
stirpib ⁊ herbis quaru utilitates lõgĩ¬
qui tẽꝑio usu ⁊ ꝑiclitatione ꝑtipimus
tota licet aĩs tãqua oculis lustrare t̾rã
mariaq oĩa cerne̾ iã spacia frugi fera
atq inm̃sa cãporu uestitus ꝙ densissi¬
mos montui pecudu pastus tũ incre¬
dibili cursus maritimi celi̾tate. siec u̾o̾
suꝑ t̾ra s ⁊̃ in intimis ens tenebris
phurimaꝵq retu latet utilitas que ad
ad rep̃hendendu cocta qr carneates li¬
bent̾ instoitos inuehebat᷑ uelleus quia

Expanded text:
ne atque sollertia; quamquam avis quasdam, et alites et oscines, ut nostri augures appellant, rerum augurandarum causa esse natas putamus. iam vero immanes et feras beluas nanciscimur venando, ut et vescamur is et exerceamur in venando ad similitudinem bellicae disciplinae et utamur domitis et condocefactis, ut elephantis, multaque ex earum corporibus remedia morbis et vulneribus eligamus, sicut ex quibusdam stirpibus et herbis, quarum utilitates longinqui temporis usu et periclitatione percepimus. Totam licet animis tamquam oculis lustrare terram mariaque omnia: cernes iam spatia frugifera atque inmensa camporum vestitusque densissimos montium, pecudum pastus, tum incredibili cursus maritimos celeritate. Nec vero supra terram sed etiam in intumis eius tenebris plurimarum rerum latet utilitas, quae aad reprendendum, Cotta quia Carneades lubenter in Stoicos invehebatur, Velleius quia
Abbreviated transcription (Latin):
stirpes ãplexa alat ⁊ augeat ip̃aq ala¬
tur uicissi. a suꝑis externisq naturis
Eiustẽq exspiratõib ⁊ aer alit᷑ ⁊ ether
⁊ oĩa suꝑa. Ita si terra nã tenet᷑ ⁊ iuget
ead̾ rõ in reliquo mũdo ẽ. Stirpeo eniz
t̾re inherent aĩantes at̃ a spiratõe ae¬
ris sustinent᷑ ipseq aer nobiscũ uiuit
nobiscuz audit. nobiscuz sonat. suchil
eniz horuz si ne eo fi̾ potest qn ⁊̃ moue¬
t᷑ nobiscu quatũq eni inis q̃ moue

Expanded text:
stirpes amplexa alat et augeat ipsaque alatur vicissim a superis externisque naturis; eiusdemque exspirationibus et aer alitur et aether et omnia supera. Ita si terra natura tenetur et viget, eadem ratio in reliquo mundo est; stirpes enim terrae inhaerent, animantes autem adspiratione aeris sustinentur; ipseque aer nobiscum videt nobiscum audit nobiscum sonat, nihil enim eorum sine eo fieri potest; quin etiam movetur nobiscum, quacumque enim imus qua move
Abbreviated transcription (Latin):
sũt hec igit᷑ siuie uis siue aro siue uaͣ
adsciã reru futuraru hõis ꝓftõ est
nec alii cuiqua a diio ĩ mortalib data
genis huãni. Eñq gradati ad panciores
postremo teduce̾ ad singulas. siã si õibus

Expanded text:
sunt. haec igitur sive vis sive ars sive natura ad scientiam rerum futurarum homini profecto est nec ali cuiquam a dis inmortalibus data. generis humani eamque gradatim ad pauciores postremo deducere ad singulos.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinuata nã est. siã ex t̾ra aqua ex aqua
orif aer. ex aere ether. deinde retrorsuz
uicissi ex ethere aer. iñ aqua. ex aqua
t̾ra ifima. sic natĩs his ex quib oĩa ꝯ¬
stant sursu. deorsu ultro. citto ꝯmean¬
tib mũdi ꝑtiu ꝯũctio ꝯtinet᷑ que aut
sẽpit̾na sit nocẽ ẽ ħ eode ornatu ꝙ̃ uide¬

Expanded text:
continuata natura est. nam ex terra aqua ex aqua oritur aer ex aere aether, deinde retrorsum vicissim ex aethere aer inde aqua ex aqua terra infima. sic naturis is ex quibus omnia constant sursus deorsus ultro citro commeantibus mundi partium coniunctio continetur. Quae aut sempiterna sit necessest ho
Abbreviated transcription (Latin):
siõne mauis illud cret̾e ꝙ aꝓpbari potest
aiõs p̃claroru hõim quales isti tudaride
fuerũt diunos esse ⁊ et̾nos qua eos qui
seł la cumati essent equitare ⁊ manu pu¬
gnare potuisse aut siħ fi̾ potuisse dicis
doceas oportet quomõ ne fabellas amiles
o eldez castori ⁊ pollua in foro dedicataz
sõne senatus ꝯsultu de uatieno udes.
biu qui q̃ affirmãt c̾tiora esse dicũt ꝙͣ
illa que ap̃ sacra his igit᷑ auctorib nõ¬
ne debes moui̾. ẽu cocta riorib in¬
quit me oppugnas balbe ego at̃ a te rõ¬
sit miseruz est igit᷑ est nichil ꝓficientẽ
angi nec hr̃e nec spe quidez extremuz
ueru fuerit id esse scm̃. Quid igit᷑ iuiuat
aut quid affert ad cauenduz stire aliquid
futuru cit id certe futuru sit uñ por¬
ro ista diumatio. Quis muenit fissũ ie¬
coris. Quis cornicis cantu notauit. Qͥs
sortis quib ego credo nec possu actu na¬

Expanded text:
nonne mavis illud credere, quod probari potest, nonne mavis illud credere, quod probari potest, animos praeclarorum hominum, quales isti Tyndaridae fuerunt, divinos esse et aeternos, quam eos qui semel cremati essent equitare et in acie pugnare potuisse; aut si hoc fieri potuisse dicis, doceas oportet quo modo, nec fabellas aniles o aedem Castori et Polluci in foro dedicatam, nonne senatus consultum de Vatinio vides? bium, qui quae adfirmilla quae apud Sagram. his igitur auctoribus nonne debes moveri? Tum Cotta Rumoribus inquit “mecum pugnas Balbe, ego autem a te ratiosit; miserum est enim nihil proficientem angi nec habere ne spei quidem extremum verum fuerit id esse fatum: quid igitur iuvat aut quid adfert ad cavendum scire aliquid futurum, cum id certe futurum sit? Unde porro ista divinatio, quis invenit fissum iecoris, quis cornicis cantum notavit quis sortis? quibus ego credo, nec possum Atti Na
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾lune candeus quez ĩuocant os iouez
quasi uõ quisqua nr̃m istu potius quã
capitolinuz iouez appellet. Aut ħ ꝓspicu¬
ũ sit ꝯstetq int̾ os̃ eos esse deos quos tibi
uelleus młtiq p̃terea ne aĩantes quid̾
esse ꝯcedant graue auf argumentuz
tibi iudebatꝰ ꝙ opinio de diix ĩmortali¬
b ⁊ oĩm esset ⁊ cottidie crest̾et. Placet gͥ
tantas res opinione stultoru iudi cari
uobis p̃sertiz qui illos in sanos esse dica¬
tio. at eni p̃sentes doos uideꝰ ut apud
Quos igit᷑ tu tindaridas appellabasi. ho
nunes hoĩe natos ⁊ quos homerus qui
recens ab illoru etate fuit sepultos at̃
dicit lacedemone eosq tu canceriis alb̾
nullis colonibus obiua uacieno ueĩsse
existimao ⁊ uictoria ppłi nõ uacieno potiꝰ
hõi rustico qua.m. catoni qui tũ erat
painceps nũciauisse ergo ⁊ illu infilite
ꝙ hodie apparet apud regiliu tãqua ue¬
stigiiz ungule castoris equi credidisse

Expanded text:
blime candens, quem invocant omnes Iovem": quasi vero quisquam nostrum istum potius quam Capitolinum Iovem appellet, aut hoc perspicuum sit constetque inter omnes, eos esse deos quos tibi Velleius multique praeterea ne animantis quidem esse concedant. Grave etiam argumentum tibi videbatur, quod opinio de dis inmortalibus et omnium esset et cottidie cresceret: placet igitur tantas res opinione stultorum iudicari, vobis praesertim qui illos insanos esse dicatis? "At enim praesentis videmus deos, ut apud quos igitur tu Tyndaridas appellabas id est homines homine natos, et quos Homerus, qui recens ab illorum aetate fuit, sepultos esse dicit Lacedaemone, eos tu cum cantheriis albis nullis calonibus obviam Vatinio venisse existimas et victoriam populi Romani Vatinio potius homini rustico quam M. Catoni qui tum erat princeps nuntiavisse? ergo et illud in silice quod hodie apparet apud Regillum tamquam vestigium ungulae Castoris equi credis esse?
Abbreviated transcription (Latin):
qua uenus ex uenustate . uitetis ne igi¬
t᷑ ut aphisicis reb bñ atq utilit̾ inuẽ¬
tis tracta rõ sit ad cõmentitos ⁊ fictia¬
os deos. Que res genuit flas opiniones
erroresq turbulentos. ⁊ suꝑsticiones a
niles. ⁊ forme eniz nobis deoruz ⁊ etates
uestitus ⁊ ornatus nõ sũt. genera ⁊ pi¬
gnera ꝯuigia. ꝯgnationes. oĩaq tradu¬
cta ad siłitudine ĩtecillitatis huãne.
siã ⁊ ꝑturbatis aĩo iducunt. accepimꝰ
eiuiz deoru cupiditates egritudines ira¬
cundias. Nec uero ut fabule ferũt bellis
plusq caruerũt. siec solu ut ap̃ homer̃
cuz duos exercitus ꝯtranos alii du ex
alia ꝑte defenderet. s ⁊̃ ut cũ tiranio
a. gigantib sua ꝓpria tella gesserũt hec

Expanded text:
quam Venus ex venustate. Videtisne igiquam Venus ex venustate. Videtisne igi ut a physicis rebus bene atque utiliter inuentis tracta ratio est ad commenticios ac fictos deos? quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones paene aniles. et formae enim nobis deorum et aetates et uestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea, coniugia cognationes omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae.Nam et perturbatis animis inducuntur; accepimus enim deorum cupiditates aegritudines iracundias. Nec uero, ut fabulae ferunt, di bellis proeliisque caruerunt; nec solum, ut aput Homerum, \'cum duos exercitus contrarios alii di ex alia parte defenderent, sed etiam ut cum Titanis aut cum Gigantibus sua propria bella gesse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ penituo insi derẽt ex quo ⁊̃ penetnͣtes
a poetis uocant᷑. Ia appoltinis nom̃ ẽ grec̃
que solẽ nolu̾t. dianaz aut̃ chia eandez
esse putant cu sol dictus sit. uł ꝙ solus ex
õib siderib est tantus. uł quia eius ortus
obscuratis oĩbus aliis solus apparet. lima
a lutendo noĩata sit. Eadez est eniz lucina
Itaq ut apud grecos diana eamq lucife¬
raz sic ap̃ nos uinonez lucina inpariendo
rescũt aut .uii. nõ nũqua aut ut ple¬
rũq noue lune cursib. Quiq mẽsa
spatia ꝯficiũt. menses noĩant᷑. Concĩnoꝵ
ut młta rimatus qui cu inhystoria dix¬
isset qua nocte natus ess alex̾ eadez dia¬
ne ephesie tẽpla deflagrauisse a diũxit
mĩe id esse mirandu. ꝙ diana cu ĩptu
olĩpiadis adesse uoluisset abfuiss domo
eue at dea ad res os ueĩret uenerẽ nrĩ
noĩauerũt atq exea potius uenustas

Expanded text:
quod penitus insident; ex quo etiam penetrales quod penitus insident; ex quo etiam penetrales a poetis vocantur. Iam Apollinis nomen est Graecum. quem solem esse volunt, Dianam autem et lunam eandem esse putant, cum sol dictus sit vel quia solus ex omnibus sideribus est tantus vel quia cum est exortus obscuratis omnibus solus apparet, luna a lucendo nominata sit; eadem est enim Lucina, itaque ut apud Graecos Dianam eamque Luciferam sic apud nostros Iunonem Lucinam in pariendo rescunt aut septem non numquam aut ut plerumque novem lunae cursibus, qui quia mensa spatia conficiunt menses nominantur; concinneque ut multa Timaeus, qui cum in historia dixisset qua nocte natus Alexander esset eadem Dianae Ephesiae templum deflagravisse, adiunxit minime id esse mirandum, quod Diana quom in partu Olympiadis adesse voluisset afuisset domo. Quae autem dea ad res omnes veniret Venerem nostri nominaverunt, atque ex ea potius venustas
Abbreviated transcription (Latin):
Cui proserpinã quid̾ grecoru nomẽ est
ea einz est que ꝑsefone grece noĩata est¬
qua frugu semẽ esse uolũt abscondi¬
tãq quen a matre fingũt. Mat̾ at̃ est
a gerendis fructib ceres tãqua geres
casuq prima littera itide ĩmutata ut
a grecis. sã ab illis quo demetra quasi
gemetra noĩata est Iãq magna uerte̾t
maioris minerua at̃ que uł minueret¬
hrẽnt maxiã. prima ⁊ extrema princ¬
per in sacrificando uanu esse uoluerũt
ꝙ ab eundo nomẽ ẽ ductu. ex quo tran¬
sitiones p̃iue ian. foresq in liminib
ꝓfanaru ediu ianue uocant᷑. nã ues¬
te nomẽ a grecio. ea est einz que ab uł
hostia dicit᷑ uis at̃ eus ad aras ⁊ focos ꝑ¬
tinet. Itaq mea dea quide ẽ rerũ tustos
uictunaru oĩs ⁊ p̃catio ⁊ sacrificatio
extrema ẽ siec longe absũt abhac ui
dii penates a penu ducto noĩe. est enĩ
oẽ quo uescunt᷑ hõies penus siue ab eo

Expanded text:
men est, ea enim est quae persefo/nh Graece nominatur—quam frugum semen esse volunt absconditamque quaeri a matre fingunt. Mater autem est a gerendis frugibus Ceres tamquam geres, casuque prima littera itidem immutata ut a Graecis; nam ab illis quoque dhmh/thr quasi gh= mh/thr nominata est. Iam qui magna verteret Mavors, Minerva autem quae vel minuerethaberent maxumam prima et extrema, principem in sacrificando Ianum esse voluerunt, quod ab eundo nomen est ductum, ex quo transitiones perviae iani foresque in liminibus profanarum aedium ianuae nominantur. Nam Vestae nomen a Graecis eaeius ad aras et focos pertinet, itaque in ea dea, quod est rerum custos intumarum, omnis et precatio et sacrificatio extrema est. Nec longe absunt ab hac vi di Penates, sive a penu ducto nomine est enim omne quo vescuntur homines penus sive ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
sio ¶ Ex quõ intelligit᷑ prudentiq quo
⁊ mentez a diis adhõĩes ꝑuenisse obe¬
amiq cã maioꝵ institutio mens. fides
uirtus. ꝯcordia. ꝯsecrate ⁊ publice dedi¬
cate suit quicquid ꝯueĩt penes deos eẽ
negare cuz eoruz augusta ⁊ scã simu¬
lacra uene̾m̃. Ꝙ si in est inhõim gen̾e̾
mens. fides. uirtus ꝯcordia uñ ħ in t̾ra
nisi a supens defluere potuerũt Cũq si̾t
ĩ nobis. ꝯsiliu. ratio. prudentia. netẽ est
deos ħ ip̃a hr̃e maiora. nec hr̃e solu s ⁊̃
hio uti maximis ⁊ optimioreb. suchil
quoruz insignez uĩ ⁊ illustrez faciez uide¬
mue solez dico ⁊ luna ⁊ uagas stellascũ
errantes celuz ⁊ mũduz ip̃z ⁊ earu rerũ¬

Expanded text:
sio. ex quo intellegitur prudentiam quoque et mentem a deis ad homines pervenisse ob eamque causam maiorum institutis Mens Fides Virtus Concordia consecratae et publice dedicatae sunt; quae qui convenit penes deos esse negare, cum eorum augusta et sancta simulacra veneremur: quod si inest in hominum genere mens fides virtus concordia, unde haec in terram nisi ab superis defluere potuerunt?, cumque sint in nobis consilium ratio prudentia, necesse est deos haec ipsa habere maiora, nec habere solum sed etiam his uti in maxumis et optumis rebus. nihil quorum insignem vim et inlustrem faciem videremus, solem dico et lunam et vagas stellas et inerrantes et