comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo reges orientaliũ angloꝵ uuffin¬
gas appellant. Uerũ eorpualdus non
multo postquã fidem accepit temꝑe.
rore uersata est: donec accepit regnum
frat̾ eiusdem eorpualdi sigbertus uir per
fidei sacram̃tis imbutus est.Quoꝵ par¬
ticipem. mox ubi regnare cepit. totam
suam ꝓuinciam facere curauit. Cuius
ep̃m. eiq indicasset desideriũ suum. misit
eum ad p̃dicandum uerbũ uite p̃fati na¬
tioni angloꝵ. Nec uota ipsius incassũ
cecidere. quin potius fructũ in ea multi¬
plicem credentiũ ppłoꝵ pus agri sp̃alis
cultor inuenit. Siquidem totam illam
ꝓuintiam iuxta sui nominis sacram̃tũ
a longa iniquitate atq infelicitate libe¬
ratam. ad fidem et oꝑa iusticie. et ad per¬
petue felicitatis dona ꝑduxit. accepitq
sedem episcopatũ incuutate domnoc.
uintie pontificali regimine p̃ẽẽt: ibi¬

Expanded text:
quo reges Orientalium Anglorum Vuffinquo reges Orientalium Anglorum Vuffingas appellant. Verum Eorpuald non multo postquam fidem accepit tempore, rore versata est, donec accepit regnum frater ejusdem Eorpualdi Sigberct DCXXXI,fidei sacramentis imbutus est, quorum participem, mox ubi regnare coepit, totam suam provinciam facere curavit. Cujus episcopum, eique indicasset desiderium suum, misit eum ad praedicandum verbum vitae praefatae nationi Anglorum. Nec vota ipsius in cassum cecidere; quin potius fructum in ea multiplicem credentium populorum pius agri spiritalis cultor invenit. Siquidem totam illam provinciam juxta sui nominis sacramentum, a longa iniquitate atque infelicitate liberatam, ad fidem et opera justitiae, ac perpetuae felicitatis dona perduxit, accepitque sedem episcopatus in civitate Domnoc rovinciae pontificali regimine prae
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑ loidis. Euasit autem ignem al¬
tare quia lapideum erat. et seruatur ad
antũ autẽ deuotionis.
eduinus erga cultũ ueritatis ha¬
buit: ut etiam regi orientaliũ angloꝵ
lictis idoloꝵ suꝑsticionib fidem et sacra¬
m̃ta xp̃i cũ sua ꝓuncia susciꝑe. Et qͥdẽ
pat̾ eius redualdus. lamdudũ incan¬
tia sacram̃tis xp̃iane fidei imbutus
est: s frustra. Nam rediens domum. ab
uxore sua et quib dam pũsis doctorib
seductus est: atq a sinceritate fidei dep̃¬
uatus. habuit posteriora peiora pͥorib
ita ut in morem anciquoꝵ samaritanoꝵ
et xp̃o seruire uideret᷑ et dus quib an¬
cea seriuebat. acq in eodem fano. et al¬
care haberet ad sacrificiũ xp̃i. et arulã
ad uictimas demonioꝵ. Quod uidelicet
durasse. et se inpueritia uidisse cestabat᷑.
Erat autem p̃fatus rex redualdus na¬
tu nobilis. quamlibet actu ignobilis.
filius cycili cuius pat̾ fuit uusfa. a

Expanded text:
vocatur Loidis. Evasit autem ignem alvocatur Loidis. Evasit autem ignem altare, quia lapideum erat: et servatur adhantum autem devotionis Aeduini erga cultum veritatis habuit, ut etiam regi Orientalium Anglorulictis idolorum superstitionibus, fidem et sacramenta Christi cum sua provincia suscipere. Et quidem pater ejus Reduald jamdudum in Cantia sacramentis Christianae fidei imbutus est, sed frustra: nam rediens domum, ab uxore sua et quibusdam perversis doctoribus seductus est, atque a sinceritate fidei depravatus habuit posteriora pejora prioribus; ita ut in morem antiquorum Samaritanorum et Christo servire videretur, et diis quibus antea serviebat, atque in eodem fano et altare haberet ad sacrificium Christi, et arulam ad victimas daemoniorum. Quod videlicet durasse, et se in pueritia vidisse testabatur. Erat autem praefatus rex Reduald natu nobilis quamlibet actu ignobilis, filius Tytili, cujus pater fuit Vuffa, a
Abbreviated transcription (Latin):
deriũ lauachri salutaris. gentinorclan¬
hunbroꝵ. ut quodam temꝑe paulinus
ueniens cum rege et regina inuillã re
tirandi officio deditus moraretur. Qi¬
b dieb cunctis. amane usq ad uesꝑam
nil aliud ageret. quã confluentem eo
de uiculis ac locis plebem xp̃i. uerbo
salutis instrueret: atq instructam in
fluiuo gleni qui ꝓ ximus erat lauacro
remissionis ablueret. Hec uilla temꝑe
sequentiũ regũ deserta. et alia ꝓ illa ẽ.
facta in loco qui uocatur melmin. hoc¬
quidem in ꝑuntia beritioꝵ. S et inꝑ
uintia deiroꝵ ubi sepius manere cum
rege solebat: baptirabat influiuo sual
dum enim oracoria uel baptisteria.
inipso exordio nascentis ibi eccłie pote¬
rant edificari. Attamen in campo dono
ubi tunc etiam uilla regia erat. fecit ba¬
silicam: quam postmodum pagani aqͥb
edunus rex occisus est cũ tota eadem
uilla succenderunt.Proqua reges pos¬
teriores fecere sibi uillam inregione que

Expanded text:
derium lavacri salutaris gente Nordanderium lavacri salutaris gente Nordanhymbrorum, ut quodam tempore Paulinus veniens cum rege et regina in villam retizandi officio deditus moraretur: quibus diebus cunctis a mane usque ad vesperam nil aliud ageret quam confluentem eo de cunctis viculis ac locis plebem Christi verbo salutis instruere, atque instructam in fluvio Gleni, qui proximus erat, lavacro remissionis abluere. Haec villa tempore sequentium regum deserta, et alia pro illa est facta in loco qui vocatur Maelmin quidem in provincia Berniciorum; sed et in provincia Deirorum, ubi saepius manere cum rege solebat, baptizabat in fluvio Sualdum enim oratoria vel baptisteria in ipso exordio nascentis ibi Ecclesiae poterant aedificari. Attamen in Campodono, ubi tunc etiam villa regia erat, fecit basilicam, quam postmodum pagani a quibus Aeduini rex occisus, cum tota eadem villa succenderunt: pro qua reges posteriores fecere sibi villam in regione quae
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ priꝰ fecerat fecerat oratorium include¬
recur. Preꝑatis gͦ fundam̃tis ingyro pͥo¬
ris oratorii ꝑ quadrũ. cepit edificare ba¬
silicam. S prius quam altitudo parie¬
tis eẽt consũmata: rex ipse impia nece
occisus. opus idem successor suo osual¬
do perficiendam relinquit. Paulinus
autem exeo temꝑe sex annis continius
id est adfinem usq imꝑi regis illius uer¬
bum dei annuente ac fauente ipso mea
ꝓuintia p̃dicabat. C redebantq et bapti¬
rabant᷑. quotquot erant p̃ordinati ad
uitam eternam. Inquib erant osfrid et
eadfrid filii regis ediuni. qui ambo ei ex¬
uli naci sunt. de quo enburga filia cear¬
li regiᷤᷤ mertioꝵ baptirati sunt temꝑe se¬
quente. et alii liberi eius de edilberga
albati ad huc rapti sunt de hac uita:
et eburaci ineccłia sepulti. Baptiratꝰ
et iffi filius osfridi : s et alii nobiles
ac regii uiri non pauci. Tantus autẽ
fertur cunc fuisse feruor fidei ac desi¬

Expanded text:
quod prius fecerat, oratorium includequod prius fecerat, oratorium includeretur. Praeparatis ergo fundamentis in gyro prioris oratorii per quadrum coepit aedificare basilicam. Sed priusquam altitudo parietis esset consummata, rex ipse impia nece occisus opus idem successori suo Osualdo perficiendum reliquit. Paulinus autem ex eo tempore sex annis continuis, id est, ad finem usque imperii regis illius, verbum Dei, adnuente ac favente ipso, in ea provincia praedicabat: credebantque et baptizabantur quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam: in quibus erant Osfrid et Eadfrid filii regis Aeduini, qui ambo ei exuli nati sunt de Quoenburga filia Cearli regis Merciorum. Baptizati sunt tempore sequente et alii liberi ejus de Aedilberga albati adhuc rapti sunt de hac vita, et Eburaci in ecclesia sepulti. Baptizatus est et Yffi filius Osfridi, sed et alii nobiles ac regii  Al., et egregii viri non pauci. Tantus autem fertur tunc fuisse fervor fidei ac desi
Abbreviated transcription (Latin):
uisus de agnitione ueri dei cultus: ius¬
sit socus destruere ac succendere cum
omnib septis sius. Ostendit᷑ autem
locus ille quondam idoloꝵ non longe
ab eburaco adorientem ultra amnem
doruentionem. et uocatur hodie god¬
mund dingaam. ubi pontifex ipse inspi¬
rante deo uero polluit ac destruxit eas
quas ipse sacrificauat aras.
tis sue nobilib ac plebe ꝑplura. fidem
et lauacrũ sc̃e regenerationis anno reg¬
ni sui xͦi. qui est annus dñice incarna
inbrittanniam annus circit̃ el xxxnuis.
che pͥdie iduum apriliũ in eccłia sc̃i petͥ
apłi: quã ibidem ipse de ligno cũ cate¬
⁊izaretur atq ad ꝑcipiendũ baptisma
imbueret᷑. citato oꝑe construxit. In qua
etiam ciuitate ipsi doctori atq antistiti
suo paulino sedem episcopatus donauit.
Mox autem ut baptisma consecutus ẽ:
cu rauit docente eodem pauluio maiorẽ
inipso loco et augustiorem de lapide fa¬
brice basilicam: incuius medio ipsum

Expanded text:
visus de agnitione veri Dei cultus, jusvisus de agnitione veri Dei cultus, jussit sociis destruere ac succendere fanum cum omnibus septis suis. Ostenditur autem locus ille quondam idolorum non longe ab Eburaco ad orientem, ultra amnem Dorwentionem, et vocatur hodie Godmunddingaham, ubi pontifex ipse inspirante Deo vero polluit ac destruxit eas quas ipse sacraverat aras. tis suae nobilibus, ac plebe perplurima fidem et lavacrum sanctae regenerationis, anno regni sui undecimo, qui est annus dominicae Incarnain Brittaniam annus circiter centesimus chae, pridie Iduum Aprilium, in ecclesia sancti Petri apostoli, quam ibidem ipse de ligno cum catechizaretur atque ad percipiendum baptisma imbueretur, citato opere construxit. In qua etiam civitate ipse doctori atque antistiti suo Paulino sedem episcopatus donavit. Mox autem ut baptisma consecutus est, curavit, docente eodem Paulino, majorem ipso in loco et augustiorem de lapide fabricare basilicam, in cujus medio ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
nis et̾ne dona ualet cribuere. Unde sug¬
gero rex. ut templa et altaria que si¬
ne fructu utilitatis sacraiumus. otiꝰ
anathemati et igni contradamus. Qͥd
zandi beato paulino rex: et abrenun¬
tiata idolatria fidem se xp̃i susciꝑe con¬
fessus est. Cũq ap̃fato pontifice sa croꝵ
suoꝵ quereret quis aras et fana idoloꝵ
cum septis quib erant circũdata prius
ꝓfanare deberet: ille respondit. Ego.
Quis enim ea que ꝑstulticiam colui.
nunc ad exemplũ omniũ aptius quam
ipse ꝑsapientiã mͥ adeo uero donatam
destruam: Statiq abiecta suꝑstitione
uanitatis. rogauit sibi regẽ arma dare.
⁊ equm emissariũ: quem ascendens. ad
idola destruenda ueniret. Non enun
licuerat pontificem sacroꝵ uł arma
tus gͦ gladio: accepit lanceam inmanu.
Et accedͥens emissariũ regis. prexit adido¬
la. Qd̃ aspiciens uulgus estimabat eũ
insanire. Nec distulit ille mox ut appro
ineo lancea quam tenebat. Multũq ga¬

Expanded text:
nis aeternae dona valet tribuere. Unde sugnis aeternae dona valet tribuere. Unde suggero, rex, ut templa et altaria quae sine fructu utilitatis sacravimus, ocius anathemati et igni contradamus  Al.zandi beato Paulino rex, et abrenunciata idolatria, fidem se Christi suscipere confessus est. Cumque a praefato pontifice sacrorum suorum quaereret, quis aras et fana idolorum cum septis quibus erant circumdata, primus profanare deberet; ille respondit: « Ego. Quis enim ea quae per stultitiam colui, nunc ad exemplum omnium aptius quam ipse per sapientiam mihi a Deo vero donatam destruam? » Statimque abjecta superstitione vanitatis, rogavit sibi regem arma dare et equum emissarium, quem ascendens, ad idola destruenda veniret  Al., venit. Non enim licuerat pontificem sacrorum vel arma tus ergo gladio accepit lanceam in manu, et ascendens emissarium regis, pergebat ad idola. Quod aspiciens vulgus, aestimabat eum insanire. Nec distulit ille, mox ut propiin eo lancea quam tenebat: multumque ga
Abbreviated transcription (Latin):
foris ꝑ omnia curbinib hiemaliũ pluiuia¬
rum. uel nuuũ adueniens. unus passe
exierit. ipso quidem tempore quo intus
est. biemis tempestate non tangitur. set tñ
excurso. mox de hieme in hiemem regre¬
diens. tius oculis elabitur. Ita hec uita
hominũ ad modicũ apparet: quid autẽ
sequat᷑ qͥd ue precesserit prorsus ignoramꝰ.
Unde si hec noua doctrina certius aliqͥd
his similia et cet̾i maiores natu. ac regis
consiliarii diuinitus admoniti ꝓsequebã¬
tur. Adiecit autem coifi. quia uellet ip¬
sum paulinũ diligentius audire. de
deo quẽ p̃dicabat uerbũ facientem. Qe
cum iubente rege faceret. exclamauit
auditis eius sermonibz dicens. Iam olini
intellexeram nichil ẽẽ qd̾ colebamus:
quia udelicet quanto studiosior in eo
cultu ueritatem querebam. tanto minꝰ
inueniebam. Nunc autem aꝑte ꝑfiteor
quia in hac p̃dicatione ueritas claret
illa. que nob uite salutis et beatitudi¬

Expanded text:
foris per omnia turbinibus hiemalium pluviaforis per omnia turbinibus hiemalium pluviarum vel nivium, adveniensque unus passerexierit. Ipso quidem tempore quo intus est, hiemis tempestate non tangitur, sed tameexcurso, mox de hieme in hiemem regrediens, tuis oculis elabitur. Ita haec vita hominum ad modicum apparet; quid autem sequatur, quidve praecesserit, prorsus ignoramus. Unde si haec nova doctrina certius aliquidHis similia et caeteri majores natu ac regis consiliarii divinitus admoniti prosequebantur. Adjecit autem Coifi, quia vellet ipsum Paulinum diligentius audire de Deo quem praedicabat, verbum facientem. Quod cum jubente rege faceret, exclamavit, auditis ejus sermonibus, dicens: « Jam olim intellexeram nihil esse quod colebamus: quia videlicet quanto studiosius in eo cultu veritatem quaerebam, tanto minus inveniebam. Nunc autem aperte profiteor, quia in hac praedicatione veritas claret illa, quae nobis vitae, salutis et beatitudi
Abbreviated transcription (Latin):
uus dignitatis qui predicabatur cultꝰ
uideretur. Cui primus pontificũ ipsiꝰ
culture deoꝵ nr̃oꝵ se subdidit. et nichilomi¬
nus multi sunt qui ampliora ate benefi¬
cia quam ego et maiores accipiunt dig¬
nitatis. magisq ꝓsꝑant᷑ in omnib que a¬
genda uł adquirenda disponunt. Si aũt
du aliquid ualerent: me potius iuiuare
uellent. qui illis impensius seruire cura¬
ui. Unde restat ut si ea que nunc nob̃
noua p̃dicantur. meliora esse et fortiora
habita examinatione ꝓspexeris: absq ul¬
lo cunctamine. susciꝑe illa festinemus.
Cuius suasioni u̾bisq prudentib alius
optimacũ regis cribuens ad sensum. con¬
tinuo subdidit. Talis inquiens mͥ uide¬
tur rex uita hominũ p̃sens interris. ad
comꝑationem eius qd̃ nob̃ incertum est
temporis. quale cum te residente ad ce¬
nam cum ducib ac ministris cius. emꝑe
brumali. accenso quidem foco inmedio
et calido effecto ce naculo furentib aure

Expanded text:
vus divinitatis qui praedicabatur cultus vus divinitatis qui praedicabatur cultus videretur. Cui primus pontificum ipsiusculturae deorum nostrorum se subdidit; et nihilominus multi sunt qui ampliora a te beneficia quam ego, et majores accipiunt dignitates, magisque prosperantur in omnibus quae agenda vel adquirenda disponunt. Si autem dii aliquid valerent, me potius juvare vellent, qui illis impensius servire curavi. Unde restat, ut si ea quae nunc nobis nova praedicantur, meliora esse et fortiora, habita examinatione, perspexeris, absque ullo cunctamine suscipere illa festinemus. Cujus suasioni verbisque prudentibus alius optimatum regis tribuens assensum, continuo subdidit: « Talis, inquiens, mihi videtur, rex, vita hominum praesens in terris, ad comparationem ejus quod nobis incertum est temporis, quale cum te residente ad coenam cum ducibus ac ministris tuis tempore brumali, accenso quidem foco in medio et calido effecto coenaculo, furentibus autem
Abbreviated transcription (Latin):
ce affacus. ecce inquit hostiũ manus qͦs
timusti dño donante euasisti: ecce regnũ
qd̾ desid̾asti ipso largiente percepisti. Me¬
mento ut terciũ qd̵ ꝓmisisti facere ne dif¬
feras. suscipiendo fidem eius et p̃cepta
seruando. qui te et atemꝑalib adu̾sis
eripiens temꝑalis regni honore subli¬
mauit. et si deinceps uoluntati eius
quã ꝑme cibi p̃dicat obsecundare uo¬
lueris.etiam aꝑpetius maloꝵ corm̃tis
te liberans. et̾ni secum regni incelis fa¬
cit esse participem.
uib audicis rex. susciꝑe quidẽ
se fidem quã docebat et uelle et
debere respondebat. uerum ad huc cũ
se de hoc collaturũ esse. dicebat: ut si
et illi eadem cũ eo sentire uellent. om̃s
pariter infonte uite xp̃o consecrarent᷑.
Et annuente paulino fecit ut dixerat.
habito enim cum sapientib consilio
sciscitabat᷑ singillatu ab omnib. qualis
sibi doctrina hec eatenus maudita. et no¬

Expanded text:
ce affatus: « Ecce, inquit, hostium manus quos ce affatus: « Ecce, inquit, hostium manus quos timuisti, Domino donante, evasisti; ecce, regnum quod desiderasti, ipso largiente percepisti. Memento ut tertium quod promisisti, facere ne differas, suscipiendo fidem ejus, et praecepta servando, qui te et a temporalibus adversis eripiens, temporalis regni honore sublimavit; et si deinceps voluntati ejus, quam per me tibi praedicat, obsecundare volueris, etiam a perpetuis malorum tormentis te liberans, aeterni secum regni in caelis faciet esse participem.uibus auditis, rex suscipere quidem se fidem quam docebat, et velle et debere respondebat. Verum adhuc cum ase de hoc collaturum esse dicebat, ut si et illi eadem cum illo sentire vellent, omnes pariter in fonte vitae Christo consecrarentur. Et annuente Paulino, fecit ut dixerat. Habito enim cum sapientibus consilio, sciscitabatur singillatim ab omnibus, qualis sibi doctrina haec eatenus inaudita, et no
Abbreviated transcription (Latin):
redeuntib domũ nuntus. exercitũ ad
debellandum edilfridũ collegit copio¬
sum. eumq sibi occurrentem cũ exerci¬
tu multum impari. ñ enim dederat
illi spatiũ quo totũ suũ congregaret
atq adiuinaret exercitum. occidit in
finib gentis mertioꝵ adorientalem
plagam annis qui uocat᷑ idle. Inquocer¬
camine. et filius redualdi uocabulo re¬
ginberich occisus ẽ. Hac sic eduinus iux¬
ta oracłin qd acceꝑat. ñ tancũ regis sibi
infesti insidias uitauit: uerum etiam ei¬
dem ꝑempto. in regni glam successit. Cũ
gͦ p̃dicante u̾bũ dei paulino. rex credere
differret. et per aliquod tempus ut dix¬
imus horis competentib solitarius sede¬
quenda sedulus secũ ipse scrutari con¬
suess: ingrediens ad eum quadã die uir
dei imposuit dexteram capiti eius. et an
hoc signum agnosceret. requisiuit. Qui
cum tremens ad pedes eius ꝓcidere uel¬
let. leuauit eum. et quasi familiari uo¬

Expanded text:
redeuntibus domum nunciis, exercitum ad redeuntibus domum nunciis, exercitum ad debellandum Aedilfridum collegit copiosum, eumque sibi occurrentem cum exercitu multum impari, non enim dederat illi spatium quo totum suum congregaret atque adunaret exercitum, occidit in finibus gentis Merciorum ad orientalem plagam amnis qui vocatur Idlae: in quo certamine et filius Redualdi, vocabulo Raegenheri, occisus est: ac sic Aeduinus juxta oraculum quod acceperat, non tantum regis sibi infesti insidias vitavit, verum etiam eidem perempto in regni gloriam successit. Cum ergo praedicante verbum Dei Paulino Rex credere differret, et per aliquod tempus, ut diximus, horis competentibus solitarius sedequenda sedulus secum ipse scrutari consuesset, ingrediens ad eum quadam die vir Dei, imposuit dexteram capiti ejus, et an hoc signum agnosceret requisivit. Qui cum tremens ad pedes ejus procidere vellet, levavit eum, et quasi familiari vo
Abbreviated transcription (Latin):
nerit. inem̃to huius temporis ad loqͦ¬
le nr̃e: et ea que nunc ꝓmittis adim¬
plere ñ differas. Et his dictis ut ferunt
repente disparuit: ut intelligeret non ho¬
minem esse qui sibi appariusset s sp̃m.
Et cum regius iuiuenis solus ad huc ibidẽ
sederet. gauisus quidem de collata sibi
eum p̃fatus amicus illius. letoq uulcu
Calutans eum. surge inquit. intra. et so¬
pitis ac relictis curarum anxietatib. quie¬
ci membra simul et animũ cõmute. qr
mali facere s fidem pocius pollicitam
seruare disponit. Postquam enum cogi¬
tationem suam de qua tibi ante dixi.
regine insecreto reuelauit. reuocauit
eum illa abintentione. amuionens qe
nulla racione conueniat tanto regi ami¬
cum suũ optimũ innecessitate positũ.
auro uendere: immo fidem suam que
ominib ornam̃tis precisior est amore
pecume perdere. Quid plura: fecit
rex ut dictũ est. nec solum exulem nun
ut inregnũ ꝑueniret adiuuit. Nã mox

Expanded text:
nerit, memento hujus temporis, ac loqunerit, memento hujus temporis, ac loquelae nostrae, et ea quae nunc promittis adimplere ne differas. » Et his dictis, ut ferunt, repente disparuit, ut intelligeret non hominem esse qui sibi apparuisset, sed spiritum. Et cum regius juvenis solus adhuc ibidem sederet, gavisus quidem de collata sibi eum praefatus amicus illius, laetoque vultu salutans eum: « Surge, inquit, intra, et sopitis ac relictis curarum anxietatibus, quieti membra simul et animum compone, quimali facere, sed fidem potius pollicitam servare disponit: postquam enim cogitationem suam, de qua tibi ante dixi, reginae in secreto revelavit, revocavit eum illa ab intentione, ammonens quia nulla ratione conveniat tanto regi amicum suum optimum in necessitate positum auro vendere, immo fidem suam, quae omnibus ornamentis pretiosior est, amore pecuniae perdere. » Quid plura? Fecit rex ut dictum est: nec solum exulem nuncut in regnum perveniret, adjuvit. Nam mox
Abbreviated transcription (Latin):
tate ꝓmittat. ita ut ñ solũ omnes tuos ꝓ¬
genitores. s et om̃s qui ante te reges in
gente angloꝵ fuerant potestate tͣnͣscen¬
das : at eduinus constantior interrogan¬
do factus. ñ dubitauit ꝓmittere: quin
ei qui tanta sibi beneficia donaret. dig¬
nis ip̃se gr̃arum actionib responderet.
Tum ille tercio. Si autem inquit is qͥ
cibi tanta taliaq dona ueraciter ad uen¬
cura p̃dixerit. etiam consiliũ tibi cue sa¬
lutis ac uite melius atq utilius quã
aliquis de tius parentib aut cogna¬
tis unquã audiuit ostendere potuerit.
non ei obtemꝑare et monita eius salu¬
taria susciꝑe consentis: Nec distulit
eduinus quin continuo polliceretur in
om̃ib se secuturũ doctrinam illius: qͥ
se tot ac tantis calamitatib ereptum.
ad regni apicem ꝓueheret. Quo accep¬
to responso: confestim is qui loquebat᷑
cum eo imposuit dexteram suam capiti
eius dicens.Cũ hoc gͦ signũ tibi adue¬

Expanded text:
tate promittat, ita ut non solum omnes tuos ptate promittat, ita ut non solum omnes tuos progenitores, sed et omnes qui ante te reges in gente Anglorum fuerant, potestate transcendas? » At Aeduin constantior interrogando factus, non dubitavit promittere, quin ei qui tanta sibi beneficia donaret, dignis ipse gratiarum actionibus responderet. Tum ille tertio: « Si autem, inquit, is qui tibi tanta taliaque dona veraciter adventura praedixerit, etiam consilium tibi tuae salutis ac vitae melius atque utilius quam aliquis de tuis parentibus aut cognatis unquam audivit, ostendere potuerit, num ei obtemperare, et monita ejus salutaria suscipere consentis? » Nec distulit Aeduin quin continuo polliceretur in omnibus se secuturum doctrinam illius, qui se tot ac tantis calamitatibus ereptum, ad regni apicem proveheret. Quo accepto responso, confestim is qui loquebatur cum eo, imposuit dexteram suam capiti ejus, dicens: « Cum hoc ergo tibi
Abbreviated transcription (Latin):
igni: uidit subito intempesta noctis silen
ignotum et inopinatum. ñ parum expauit.
At ille accedens salutauit eũ: et interroga¬
uit quare illa hora cet̾is quiescentib et
alto sopore pressis. solus ipse mestus in lapi¬
de ꝑuigil sederet. At ille uicissim sciscitabat᷑
quid ad eũ ꝑtineret: utrum ipse incus an
foris nocte tnsigeret. Qui respondens ait.
De me estimes tue mesticie et insomnioꝵ et
forinsece ac solitarie sessionis causam nes¬
cire. scio enim certissime qui es et quare me¬
res: et que uentura tibi inpximo mala for¬
mides. S dicito michi. quid mercis dare
uelis ei. si qui sit qui his te merorib absol¬
uat: et redualdo suadeat. ut nec ipse tibi
aliquid mali faciat. nec tius te hostib ꝑi¬
mendũ tradat. Qui cũ se omnia que pos¬
set huic tali ꝓ mercede beneficii daturum
ẽẽ responderet: adiecit ille. Q uodsi etiã
regẽ te futurum extinctis hostib inueri¬

Expanded text:
igni, vidit subito intempestae noctis silenigni, vidit subito intempestae noctis silenignotum et inopinatum, non parum expavit. At ille accedens salutavit eum, et interrogavit, quare illa hora, caeteris quiescentibus et alto sopore pressis, solus ipse moestus in lapide pervigil sederet. At ille vicissim sciscitabatur quid ad eum pertineret, utrum ipse intus an foris noctem transigeret. Qui respondens ait: « Ne me aestimes tuae moestitiae et insomniorum, et forinsecae et solitariae sessionis causam nescire: scio enim certissime qui es, et quare moeres, et quae ventura tibi in proximo mala formidas. Sed dicito mihi quid mercis  Al., mercedis dare velis ei, si qui sit, qui his te moeroribus absolvat, et Redualdo suadeat, ut nec ipse tibi aliquid mali faciat, nec tuis te hostibus perimendum tradat. » Qui cum se omnia quae posset, huic tali pro mercede beneficii daturum esse responderet, adjecit ille: « Quid si etiam regem te futurum exstinctis hostibus in veri
Abbreviated transcription (Latin):
Erat enim prima hora noctis. Et euocatũ
foras. quid erga eum agere rex ꝓmisiss
edocuit : et insuꝑ adiecit. Si ergo ius hac
ipsa hora educam te de hac ꝓuintia: et ea
in loca introducam.ubi nunquã te uel re¬
dualdus ul edilfridus. inuenire uale¬
ant. Qui ait. Crãs quidem ago beni¬
uolentie tue. non camen hoc facere pos¬
sum qd̾ suggeris. ut pactũ qd̃ cũ tanto
rege inii. ipse primus irritũ faciam. cum
ille michi nil mali fecerit. nil adhuc ini¬
micitiarũ intulerit. Qum potius si mo¬
riturus sũ. ille me magis quam ignobi¬
lior quisq morti cradat. Quo enim nẽ
fugiam. qͥ per omnes brittannie ꝓuin¬
tias tot annoꝵ tempoꝵq curriculis
uagabundus hostium uitabam insidus:
Ab eunte gͥ amico. remansit eduinus solꝰ
foris: residensq mestus ante palatium ml¬
cis cepit cogitationũ estib affici. quid age¬
ret. quo uepedem u̾teret. nescius. Cũq du
tacitis mentis angorib et ceco carperetur

Expanded text:
erat enim prima hora noctis, et evocatum erat enim prima hora noctis, et evocatum foras; quid erga eum agere rex promisisset, edocuit et insuper adjecit: Si ergo vis, hac ipsa hora educam te de hac provincia, et ea in loca introducam, ubi nunquam te vel Redualdus vel Aedilfridus invenire valeant. Qui ait: « Gratias quidem ago benevolentiae tuae; non tamen hoc facere possum quod suggeris, ut pactum quod cum tanto rege inii, ipse primus irritum faciam, cum ille mihi nil mali fecerit, nil adhuc inimicitiarum intulerit. Quin potius, si moriturus sum, ille me magis quam ignobilior quisquam me morti tradat. Quo enim nunc fugiam, qui per omnes Brittaniae provincias, tot annorum temporumque curriculis vagabundus, hostium vitabam insidias? » Abeunte igitur amico remansit Aeduin solus foris, residensque moestus ante palatium, multis coepit cogitationum aestibus affici, quid ageret, quove pedem verteret nescius. Cumque diu tacitis mentis angoribus et caeco carperetur
Abbreviated transcription (Latin):
exinde distulit. quin continuo regem am¬
moneret explere uotum. qd̵ in oraculo si¬
bi exhibito. se facturum ꝓmiserat:si tẽ¬
poris illius erumpnis exemptus. ad
regni fiestigia ꝑueniret. Erat autem
oracłm huiusmodi. Cũ ꝑsequente illũ
edilfrido qui ante eũ regnauit. ꝑ diu̾sa
occultus loca uel regna. multo annoꝵ
temꝑe ꝓfugus uagaretur. tandem ue
am a tanti ꝑsecutoris insidus tutando
postquam edilfridus in hac eum ꝓuintia
apparuisse. et apud regem illius familia¬
rit̾ cũ sociis habitare cognouit: misit nun¬
tios qui redualdo pecuniam multã ꝓnece
eius offerrent. neq aliquid ꝓfecit. Misit
dona offerens. et bellum insuꝑ illi si con¬
tempueret᷑ indicens: qui uel minis frac¬
tus uel corruptus munerib cessit dep̃¬
canti: et suie occidere se eduinũ seu lega¬
taruis cradere ꝓmisit. Qd̃ ubi fidissimus
quidam amicus illius ammadũtit: in¬
trauit cubiculũ quo dormire disponebat.

Expanded text:
exinde distulit quin continuo regem amexinde distulit quin continuo regem ammoneret explere votum, quod in oraculo sibi exhibito se facturum promiserat, si temporis illius aerumnis exemptus, ad regni fastigia perveniret. Erat autem oraculum hujusmodi: Cum persequente illum Aedilfrido, qui ante eum regnavit, per diversa occultus loca vel regna, multo annorum tempore profugus vagaretur; tandem venam a tanti persecutoris insidiis tutandopostquam Aedilfrid in hac eum provincia apparuisse, et apud regem illius familiariter cum sociis habitare cognovit, misit nuncios, qui Redualdo pecuniam multam pro nece ejus offerrent: neque aliquid profecit. Misit dona offerens, et bellum insuper illi si contemneretur, indicens. Qui vel minis fractus, vel corruptus muneribus, cessit deprecanti, ut sive occidere se Aeduinum, seu legatariis tradere promisit. Quod ubi fidissimus quidam amicus illius animadvertit, intravit cubiculum quo dormire disponebat;
Abbreviated transcription (Latin):
tectoris ur̃i beati petͥ apostoloꝵ pͥncipis
uob̾ direximus. id est speculũ argence¬
um. et pectem eburneũ inauratũ. Qd̃
petimus. ut eo benignitatis animo gła
ur̃a suscipiat. quo a nobis noscitur des¬
cinatũ.
bonifacius de salute regis edui¬
ni ac gentis ipsius. lit̾tis agebat.
S et oraculũ celeste qd̾ illi quondam
exulanti apud redualdũ regem anglo¬
rum. pietas diuina reuelare dignata
est non minimũ adsuscipienda uel in¬
telligenda doctrine monita salutaris
sensum iuuit illius.Cũ gͦ uideret
paulinus difficulter posse sublunita¬
tem animi regalis ad humilitatem uie
salutaris. et suscipiendũ misteriũ uiui¬
fice crucis inclinari. ac ꝓsalute illius
simul et gentis cui p̃erat. et uerbo ex¬
bortationis apud homines. et apud diui¬
nam pietatem uerbo deprecationis age¬
ret. tandem ut ueri simile uidetur. di¬
dicit in sp̃u. qd uel quale ess oraculũ.
regi quondam celitus ostensum. Nec

Expanded text:
tectoris vestri beati Petri apostolorum principis tectoris vestri beati Petri apostolorum principis vobis direximus, id est, speculum argenteum, et pectinem eburneum inauratum, quod petimus ut eo benignitatis animo gloria vestra suscipiat quo a nobis noscitur destinatum. Bonifacius de salute regis Aeduini ac gentis ipsius, literis agebat. Sed et oraculum caeleste quod illi quondam exulanti apud Redualdum regem Anglorum pietas divina revelare dignata est, non minimum ad suscipienda vel intelligenda doctrinae monita salutaris sensum juvit illius. Cum ergo videret Paulinus difficulter posse sublimitatem animi regalis, ad humilitatem viae salutaris, et suscipiendum mysterium vivificae crucis inclinari, ac pro salute illius, simul et gentis cui praeerat, et verbo exhortationis apud homines, et apud divinam pietatem verbo deprecationis ageret; tandem, ut verisimile videtur, didicit in spiritu, ut quod vel quale esset oraculum regi quondam caelitus ostensum. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
Saluabit᷑ iur infidelis per mulierem fi¬
delem. Ad hoc enim miscdiam dñice pie¬
tatis consecuta es: ut fructũ fidei credi¬
coꝵ tibi beneficioꝵ. redẽptori tuo mul¬
tiplicem resignares. Q d̃ equidem suffra¬
gante p̃sidio benignitatis ipsius. ut ex¬
plere ualeas: ad sidius non desistimus
precib postulare. His ergo p̃missis. pat̾¬
ne uobis dilectionis exhibentes officia:
ortam᷑ ut nos reꝑta portitoris occasione.
de his que suꝑ uos suꝑna potentia mi¬
rabilit̾ inconũsatione conuigis ur̃i sũ¬
misseq uobis gentis. dignatus fuerit
operari: ꝓsꝑis quantotius nuntiis reue¬
letis: quatenus sollicitudo nr̃a que
tabilia desid̾ant̃ expectat. uob̃ nuncian¬
tib reuelet᷑. illustrationemq duune ꝓpi¬
tiationis in nob̃ diffusam opulentius
agnoscentes: hilari confessione largiori
oniniũ bonoꝵ deo. et beato petro aplõn
principi. uberes merito grãs
exsoluamus. ꝓpt̾ea benedictionem pro¬

Expanded text:
Salvabitur vir infidelis per mulierem fiSalvabitur vir infidelis per mulierem fidelem . Ad hoc enim misericordiam Dominicae pietatis consecuta es, ut fructum fidei creditorumque tibi beneficiorum Redemptori tuo multiplicem resignares. Quod equidem, suffragante praesidio benignitatis ipsius, ut explere valeas, assiduis non desistimus precibus postulare. His ergo praemissis, paternae vobis dilectionis exhibentes officia, hortamur ut nos reperta portitoris occasione de his quae per vos superna potentia mirabiliter in conversione conjugis vestri submissaeque vobis gentis dignatus fuerit operari, prosperis quantocius nuntiis reveletis; quatenus sollicitudo nostra, qtabilia desideranter exspectat, vobis nuntiantibus relevetur, illustrationemque divinae propitiationis in vobis diffusam opulentius agnoscentes, hilari confessione largitori omnium bonorum Deo et beato Petro apostolorum principi uberes merito gratias exsolvamus. Praeterea benedictionem pro
Abbreviated transcription (Latin):
coniunctionis in eẽ dicipoterit. si aur̃e
fidei splendore int̾positis decestabilis er¬
roris tenebris. ille remanserit alienus:
Unde orationi continue insistens a lon¬
ganimitate celestis clem̃tie illuminatio¬
nis ipsius beneficia impetrare ñ desinas.
ut udelicet quos copulatio carnalis
affectus. unum quodaminodo corpus ex¬
hibuisse monstratur. hos quoq unitas
fidei etiam post huiꝰ uite tnsitum¬
inperpetua socie
duriciam cordis ipsuis religiosa diumnoꝵ
p̃ceptoꝵ insinuatione mollire sũmoꝑe
dematura: infundens sensib eius quan¬
tũ sit preclarum. qd̃ credendo susce pisti
misteriũ.
quantũue sit ad¬
mirabile. qd̾ renata p̃miũ consequi me¬
riusti. Faigiditatem cordis ipsius. sc̃i sp̃s
adnuntiatione succende. quatenus a¬
moto torpore pernitiosissimi cultus di¬
uine fidei calor eius incelligentiam cu¬
oo adortationum frequentatione succen
per te expletũ. indubitant̾ perclareat.

Expanded text:
conjunctionis inesse dici poterit, si a vestrae conjunctionis inesse dici poterit, si a vestrae fidei splendore interpositis detestabilis erroris tenebris remanserit ille alienus? Unde orationi continuo insistens, a longanimitate coelestis clementiae illuminationis illius beneficia impetrare non desinas. Ut videlicet quos copulatio carnalis affectus unum quodammodo corpus exhibuisse monstratur, hos quoque unitas fidei, etiam post hujus viperpetua societduritiam cordis ipsius religiosa divinorum praeceptorum insinuatione mollire summopere dematura, infundens sensibus ejus quantum sit praeclarum quod credendo suscepisti mysterium, quantumve sit admirabile quod renata praemium consequi meruisti. Frigiditatem cordis ipsius sancti Spiritus annuntiatione succende, quatenus, amoto torpore perniciosissimi cultus, divinae fidei calore jus intelligentiam tuarum exhortationum frequentatione succendae testimonium per te expletum indubitanter praeclareat:
Abbreviated transcription (Latin):
suscepto mirabili sacram̃to. piis et deo pla¬
citis iugit̾ oꝑib enitescat. ab idoloꝵ etiam
cultu seu fanoꝵ. augurioꝵq illecebris.
se diligent̾ abstineat: et ita in amore re¬
dẽptoris sui inmutilata deuotione per¬
sistens inuigilet. ut ad clilatandam xp̃ia¬
nam fidem incessabilit̾ ñ desistat oꝑam cõ¬
modare. Cũq de gloso coniuge ur̃o pat̾na
caritas sollicite ꝑquisiss: cognouumus
qd̃ eatenꝰ abhominandis idolis seruiens.
adsuscipiendam uocem predicatoꝵ. suam
distulerit obedientiã ex hibere. Qua exre
ñ modica nob̾ amaritudo congesta est:
ob eo qd̾ pars corꝑis ur̃i ab agnitione sũ¬
me et indiuidue trinitatis remansit ex¬
conferendã. ad ortantes quatinus diumne
inspirationis imbuta subsidis. importu¬
ne et oportune agendũ ñ differas. ut et
te potencia. xp̃ianoꝵ uumero copulet̃.
ut ꝑinde intemerato societatis federe iu¬
ra teneas maritalis consortii. Scriptum
namq ẽ. Erunt duo incar
una. Quomodo gͦ unitas uob̾

Expanded text:
suscepto mirabili sacramento, piis et Deo placitis jugiter operibus enitescat. Ab idolorum etiam cultu, seu fanorum auguriorumque illecebris se diligenter abstineat, et ita in amore Redemptoris sui immutata devotione persistens invigilet, ut ad dilatandam Christianam fidem incessabiliter non desistat operam commodare. Cumque de glorioso conjuge vestro paterna charitas sollicite perquisisset, cognovimus quod eatenus abominandis idolis serviens ad suscipiendam vocem praedicatorum suam distulerit obedientiam exhibere. Qua ex re non modica nobis amaritudo congesta est, ab eo quod pars corporis vestri ab agnitione summae et individuae Trinitatis remansit exconferre, adhortantes quatenus divinae inspirationis imbuta subsidiis importune et opportune agendum non differas, ut et te potentia Christianorum numero copuletur, ut perinde intemerato societatis foedere jura teneas maritalis consortii. Scriptum namque est: Erunt duo in carne una . Quomodo namque unitas vobis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ om̃ib qui secũ uenissent. uiris siue
fenums. Cacerdotib siue ministris: more
xp̃iano seruaret. Neq abnegauit se etiã
eandem subiturũ ẽẽ religionem: si tam̃
examinata aprudentib sanctior ac deo
dignior posset inueniri. Itaq pmittit᷑
uirgo. atq eduno micticur. et iuxta
qd̾ disposicũ fuerat. ordinatur ep̃c uir
deo dilectus paulinus. qui cũ illa ue¬
niret: eamq et comites eius. ne paga¬
noꝵ possent societate pollui. cotidiana¬
et exhortatione. et sacram̃toꝵ celestium
celebratione confirmaret.Ordinatus
est autem paulinꝰ ep̃c aiusto archiep̃o.¬

Expanded text:
cum omnibus qui secum venissent, viris sive cum omnibus qui secum venissent, viris sive feminis, sacerdotibus seu ministris more Christiano servaret. Neque abnegavit se etiam eandem subiturum esse religionem; si tamen examinata a prudentibus sanctior ac Deo dignior posset inveniri. Itaque promittitur virgo, atque Aeduino mittitur, et juxta quod dispositum fuerat, ordinatur episcopus vir Deo dilectus Paulinus qui cum illa veniret, eamque et comites ejus, ne paganorum possent societate pollui, quotidiana exhortatione et sacramentorum caelestium celebratione confirmaret. Ordinatus est autem Paulinus episcopus a Justo archiep
Abbreviated transcription (Latin):
habitant subdicione acceꝑit. Quin et
meuanias insulas sicut et supra docuimꝰ
imꝑio subiuigauit angloꝵ. quarũ prior
que ad austrum ẽ. et situ amplior. et
frugũ ꝓuentu atq ubertate felicior.
nongentarum .lx. familiariũ mensu¬
ram iuxta estimationem angloꝵ: scd̃a
trecentarũ et ultra spaciũ tenet. Huic
autem genti occasio fuit percipiende fi¬
dei. qd p̃fatus rex eius. cognatione iunc¬
tus est regib cantuarioꝵ. accepta incõ¬
iugem. edilberga filiam edilbercti regis.
que alio nomine tate uocabatur. huiꝰ
consortiũ cũ primo ipse missis ꝓcerib
a fr̃e eius eodbaldo.qui tunc regno
no inconuigem dari: ne fides et sacra¬
m̃ta celestis regis. consortio ꝓfanarent᷑
regis. qui ueri dei cultus. ẽẽt prorsus
ignarus. Que cũ eduino. uerba nun¬
tii referrent. ꝓmisit se nicbil om̃imodis
contrariũ xp̃iane fidei quam uirgo cole¬
bat ẽẽ facturum. quin potius ꝑmissu¬
rum. ut fidem cultũq sue religionis.

Expanded text:
habitabantur, sub ditione acceperit. Quin et Mevanias insulas, sicut et supra docuimus, imperio subjugavit Anglorum: quarum prior quae ad austrum est et situ amplior, et frugum proventu atque ubertate felicior, nongentarum sexaginta familiarum mensuram, juxta aestimationem Anglorum; secunda trecentarum et ultra spatium tenet. Huic autem genti occasio fuit percipiendae fidei, quod praefatus rex ejus, cognatione junctus est regibus Cantuariorum, accepta in conjugem Aedilbergae filia Aedilbercti regis, quae alio nomine Tatae  Al. Tate vocabatur. Hujus consortium cum primo ipse missis procis a fratre ejus Aeodbaldo, qui tunc regno no in conjugem dari, ne fides et sacramenta caelestis regis consortio profanarentur regis qui veri Dei cultus esset prorsus ignarus. Quae cum Aeduino verba nuncii referrent, promisit se nil omnimodis contrarium Christianae fidei quam virgo colebat, esse facturum: quin potius permissurum ut fidem cultumque suae religionis
Abbreviated transcription (Latin):
nordanhunbroꝵ. hoc ẽ ea natio an¬
gloꝵ que adaquilonem umbriflium¬
nis plagam habitat: cũ rege suo ediuno
u̾bũ fidei predicante paulino cuius
iudelicet regi in auspiciũ suscipiende
fidei. et regni celestis. pocestas etiam c̃¬
reni creuãt impii. ita ut qd̃ nemo an¬

Expanded text:
Nordanhymbrorum, hoc est, ea natio Anglorum quae ad aquilonalem Humbrae fluminis plagam habitabat, cum rege suo Aeduino, verbum fidei praedicante Paulino, cujusXV. Cui videlicet regi in auspicium suscipiendae fidei et regni caelestis, potestas etiam terreni creverat imperii: ita ut, quod nemo An
Abbreviated transcription (Latin):
te. Uiro głoso eduino regi angloꝵ. bo¬
nifacius ep̃c seruus seruoꝵ dei. Licet
sũme duuinitatis potentia humane lo¬
cutionis officus ex planari ñ ualeat.
Quippe que su magnitudine ita inuisibili
atq inuestigabili eternicate consistit. ut hec
nulla ingeni sagacitas. quanta sit cõp̃hen

Expanded text:
. Viro glorioso Eduvino regi Anglorum Bo. Viro glorioso Eduvino regi Anglorum Bonifacius episcopus servus servorum Dei. Licet summae divinitatis potentia humanae locutionis officiis explanari non valeat, quippe quae sui magnitudine ita invisibili atque ininvestigabili aeternitate consistit, ut eam nulla ingenii sa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis umplende. eandem filiam suã
uit. Que baptizata ẽ. die sc̃o penthecos¬
curatus auulnere sibi pridem inflicto.
uniu̾sos quos innecem suam conspiras¬
se didicerat. aut occidit. aut indeditionẽ
recepit. Sicq uictor inpatriam reu̾sus.
ũ statim et inconsulte sacram̃ta fidei xp̃i
ultra seriuuit. ex quo se xp̃o seruiturũ
ẽẽ ꝓmiserat. Uerũ primo diligentus ex
temꝑe et ab ipso uenabili uiro paulino
rationem fidei ediscere. et cũ sius prima¬
tib quos sapientiores nouerat curauit
conferre. quid de his agendũ arbitra¬
rent᷑. S et ipse cũ eẽt uir natura saga¬
cissimus. sepe diu solus residens. ore qͥ¬
dem tacito. s inintimis cordis multa se¬
cũ colloquens. quid sibi eẽt faciendũ.
que religio seruanda tractabat. x.
dem litteras apontifice sedis apłi¬
ce bonifacio accepit: quarũ ista ẽ for¬
ma. Ex emplar eple beatissimi et aplic:
pape urbis rome eccłie bonifacii direc

Expanded text:
promissionis implendae, eandem filiam suam promissionis implendae, eandem filiam suam vit; quae baptizata est die sancto Pentecoscuratus a vulnere sibi pridem inflicto, universos quos in necem suam conspirasse didicerat, aut occidit, aut in deditionem recepit. Sicque victor in patriam reversus, non statim et inconsulte sacramenta fidei Chriultra servivit, ex quo se Christo serviturum esse promiserat. Verum primo diligentius exe, et ab ipso venerabili viro Paulino rationem fidei ediscere, et cum suis primatibus quos sapientiores noverat, curavit conferre, quid de his agendum arbitrarentur. Sed et ipse cum esset vir natura sagacissimus, saepe diu solus residens, ore quidem tacito, sed in intimis cordis multa secum conloquens, quid sibi esset faciendum, quae religio servanda tractabat. CAPdem literas a pontifice sedis apostolicae Bonifacio accepit, quarum ista est forma: Exemplar epistolae beatissimi et apostolici papae urbis Ro
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ cũ uideret lilla minister regi a
micissimus. ñ habens scutum ad ma¬
num quo regem anece defenderet. mox
interposuit corpus suũ ante ictũ pun¬
gentis. S tanta ui. hostis ferrum in¬
fixit. ut ꝑcorpus militis occisi. ⁊ regẽ
uulneraret. Qui cũ mox undiqi gla¬
diis impeteretur. in ipso tumultu eciam
sica nefande ꝑemit. Eeadem autem
nocte. sacro sc̃a dñice pasche. ꝑeꝑerat
regina filiam regi cui nom̃ eanfled.
Cũq idem rex p̃sente paulino ep̃o gra¬
tias ageret. dus suis ꝑnata sibi filia.
econtra ep̃s gr̃as cepit agere dño xp̃o.
regiq astruere. qd ipse precib suis apd̃
illũ obtinuerit. ut regina sospes et absq
dolore graui sobolem ꝓcrearet. Cuiꝰ
uerbis delectatꝰ rex ꝓmisit se abrenũ¬
tiatis idolis xp̃o seruiturũ. si uitam
sibi et uictoriam. donaret pugnanti.
adu̾sus regem a quo homicida ille qͥ
eum uulnerauãt missus est. Et inpignꝰ

Expanded text:
Quod cum videret Lilla minister regi  Quod cum videret Lilla minister regi  Al., regis amicissimus, non habens scutum ad manum quo regem a nece defenderet, mox interposuit corpus suum ante ictum pungentis: sed tanta vi hostis ferrum infixit, ut per corpus militis occisi etiam regem vulneraret. Qui cum mox undique gladiis impeteretur, in ipso tumultu etiam sica nefanda peremit. Eadem autem nocte sacrosancta Dominici Paschae pepererat regina filiam regi, cui nomen Eanfled. Cumque idem rex, praesente Paulino episcopo, gratias ageret diis suis pro nata sibi filia, e contra episcopus gratias coepit agere Domino Christo, regique adstruere, quod ipse precibus suis apud illum obtinuerit, ut regina sospes et absque dolore gravi sobolem procrearet. Cujus verbis delectatus rex, promisit se abrenunciatis idolis Christo serviturum, si vitam sibi et victoriam donaret pugnanti adversus regem, a quo homicida ille, qui eum vulneraverat, missus est: et in pignus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fata uirgine ad regem eduinũ. quasi
comes cople carnalis aduenit. S: ipse
potius toto animo intendens. ut gentẽ
multũ. ut et eos qui secũ uenerant. ne
neret: et aliquos si forte posset de pa¬
ganis ad fidei grãm p̃dicando conuertẽt.
S sicut apls ait. quamuis multo tem¬
pore illo laborante in uerbo. deus scł̃i
huius occecauit mentes infidelurm: ne
xp̃i. Anno autem sequente. uenit in pro¬
untiam quidam siccarius. uocabulo
eumer. missus a rege occidentaliũ saxo¬
num nomine cuichelmo.sperans se regẽ
ediunum regno simul et uita priuat᷑um.
Qui habebat si cam bicipitem toxica¬
tam. ut si ferri uulnus minus admor¬
tem regis sufficeret. peste uiuaretur ue¬
neni.Peruenit autem ad regem pͥmo
die pasche iuxta amnem deruentionem.
ubi tunc erat uilla regalis. intrauitq
quasi nuntiũ dñi sui referens. Et cum
simulatã legationem ore astuto uolue¬
ret. exsurrexit re repente. et euagina¬
ta sub ueste sica. impetũ fecit inregem.

Expanded text:
praefata virgine ad regem Aeduinum quasi comes copulae carnalis advenit. Sed ipse potius toto animo intendens, ut gentem multum, ut et eos qui secum venerant, ne neret, et aliquos, si forte posset, de paganis ad fidei gratiam praedicando converteret. Sed sicut Apostolus ait, quamvis multo tempore illo laborante in verbo, deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, ne iae Christi. Anno autem sequente venit in provinciam quidam sicarius, vocabulo Eumer  Al., Eumerus, missus a rege Occidentalium Saxonum, nomine Cuichelmo, sperans se regem Aeduinum regno simul et vita privaturum: qui habebat sicam bicipitem toxicatam; ut si ferri vulnus minus ad mortem regis sufficeret, peste juvaretur veneni. Pervenit autem ad regem primo die Paschae, juxta amnem Deruubi tunc erat villa regalis, intravitque quasi nuncium domini sui referens: et cum simulatam legationem ore astuto volveret, exsurrexit repente, et evaginata sub veste sica, impetum fecit in regem.
Abbreviated transcription (Latin):
Quippe que sui magnitudine ita inuisibili
atq inuestigabili eternitate consistit. ut hec
nulla ingenii sagacitas. quanta sit cõp̃hen¬
dere disserereq sufficiat. quia tam̃ eius hu¬
manitas ad in sinuationẽ sui reseratis cor¬

Expanded text:
quippe quae sui magnitudine ita invisibili atque ininvestigabili aeternitate consistit, ut eam nulla ingenii sagacitas quanta sit comprehendere disserereque sufficiat, quia tamen ejus humanitas ad insinuationem sui
Abbreviated transcription (Latin):
diaconem uirũ utiq industriũ. ac nobi¬
lem. in xp̃o et eccłia: qui ad urãm usq tẽ¬
pora permansit. Tanta autem eo temꝑe
pax inbrictannia quaqua uersũ imꝑiũ
regis edumi peruenerat. fuisse ꝑhibet᷑.
ut sicut usq hodie in ꝓũbio d̾r. etiam
si mulier una rͣecens nato paruulouel¬
let totam ꝑ ambulare insulam amari
suluit. ut plerisq in locis ubi fontes
lucidos uxta publicos uiarum transitꝰ
comspexit. ibi obrefrigeriũ uiantiũ erec¬
tis stipitib ereos caucos suspendi iube¬
ret: neq hos quisquã nisi ad usũ neces¬
sariũ contingere p̃ magnitudine uel ci¬
moris eius auderet ul amoris uellet.
Tantũ uero in regno excellentie habu¬
it. ut ñ solũ inpugna ante illũ uexilla
gestarent᷑. s et temꝑe pacis equitãtem
int̾ ciuutates siue iullas et piuntias
suas cũ ministris semꝑ antecedere sig¬
nifer consuesset. Nec non et incedente illo

Expanded text:
diaconum, virum utique industrium ac nobidiaconum, virum utique industrium ac nobilem in Christo et Ecclesia, qui ad nostra usque tempora permansit. Tanta autem eo tempore pax in Brittania, quaquaversum imperium regis Aeduini pervenerat, fuisse perhibetur, ut, sicut usque hodie in proverbio dicitur, etiam si mulier una cum recens nato parvulo vellet totam perambulare insulam a mari suluit, ut plerisque in locis ubi fontes lucidos juxta publicos viarum transitus construxit, ibi ob refrigerium viantium, erectis stipitibus aereos caucos suspendi juberet, neque hos quisquam, nisi ad usum necessarium, contingere prae magnitudine vel timoris ejus auderet, vel amoris vellet. Tantum vero in regno excellentiae habuit, ut non solum in pugna ante illum vexilla gestarentur, sed et tempore pacis equitantem inter civitates sive villas aut provincias suas cum ministris, semper antecedere signifer consuesset: necnon et incedente illo