comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rtulus Cum uxor uirum sunz
tem communis dare uissãt. a id fe¬
cissedicatur. puto animadũtendũ
eẽ utrum eamdotem suor aicor¬
ĩs nomine delit. si suoc nicħomiinus
uxori eum debẽ pecuniam: si uoxor¬
is nomine decdit. ip̃m abuxore lib̾¬

Expanded text:
rum Cum uxor virum suum tem filiae communis dare iusserit et id fecisse dicatur, puto animadvertendum esse, utrum eam dotem suo an uxoris nomine dedit: si suo, nihilo minus uxori eum debere pecuniam: si uxoris nomine dederit, ipsum ab uxore libe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ frequentes testam̃te¬
eẽ in officiosi querelas om̃ib
enim tamꝑentib quam ub̾¬
is. de in officiosolicet dispirta¬
re. cognati enimꝓprii qui sũt
intra fratrer melus fac̾ent.
xarent cumob tin̾e ipen
non laborent. al gat¬

Expanded text:
est frequentes esse inofficiosi querellas: omnibus enim tam parentibus quam liberis de inofficioso licet disputare. cognati enim proprii qui sunt ultra fratrem melius facerent, xarent, cum optinere spem non haberent. 2 Ma
Abbreviated transcription (Latin):
non quastuere funosus uel
demens cestatus sit. set recte
quidem fecit cestam̃tum: set
nou officiopietatis /nam si
uere furiosus ect. uel dem̃is
nullum ẽ cestamentum
arcelł. Inofficiosu testa¬
m̃tum dicere. ħ ẽ allegare quaͤ
erint ꝙ plerimiq accidit cmi᷑ͣ
falso pentes instimulati: lib̾o suos

Expanded text:
non quasi uere furiosus uel demens testatus sit, sed recte quidem fecit testamentum, sed non ex officio pietatis: nam si uere furiosus esset uel demens, nullum est testamentum. rum Inofficiosum testamentum dicere hoc est allegare, quarerit: quod plerumque accidit, cum falso parentes instimulati liberos suos
Abbreviated transcription (Latin):
stati non decesserant s hne
mo aput inlicempot̾ impe¬
trare non enim int̾dicitur
testament facio ł plaue eũ
putar potest. cur euhr̃dem
nonscripserit pott eiifi
scriptuo ur̃s impossiõnem
mitti ex clausula euentre
ĩ possiõnem mittento ĩtem
natus secimdum tabiuias¬
¶ Simili modo ⁊ eum qui
post cestamentum matris
factumex secto uentir extcͣge¬
cus ẽ posse queri dico ¶ Siͣqs
ex hiis ꝑsonis que ad sucessi¬
onemi ab iitestato non adtͣ¬
iittimitur de in officiosoer¬
geritͥ nemo enim eum re¬
pellit ⁊ casu obtinu̾it. nonei
prosit uictoria: s hiis qui ha¬
bent abiutestato successionẽ
nomintestatumpr̃em fari¬
lias facit. ¶ Sĩquis ĩstituta
accusatione ĩ offĩtiosi tecese¬
tis significatur. si post agnitã
bonorum possiõnem decessĩt.
ẽẽ succession̾em accusatõioq̃.¬
sinon sit petita bonoꝵ possĩo:
ianitañt micepta controu̾sia
uił p̃̾parata uł sicumeuit ad f¬
mouendam in officiosi q̃ relãzo

Expanded text:
stati non decesserant? sed hoc nemo apud iudicem potest impetrare: non enim interdicitur testamenti factione. hoc plane ei imputare potest, cur cum heredem non scripserit: potuit enim scriptus heres in possessionem mitti ex clausula de uentre in possessionem mittendo: item natus secundum tabula. simili modo et eum, qui post testamentum matris factum exsecto uentre extractus est, posse queri dico. Si quis ex his personis, quae ad successionem ab intestato non admittuntur, de inofficioso egerit nemo enim eum repellit et casu optinuerit, non ei prosit uictoria, sed his qui habent ab intestato successionem: nam intestatum patrem familias facit. Si quis instituta accusatione inofficiosi decesrescriptis significatur, si post adgnitam bonorum possessionem decesserit, esse successionem accusationisiam tamen coepta controuersia uel praeparata, uel si cum uenit ad mouendam inofficiosi querellam
Abbreviated transcription (Latin):
comiutatis eanad̾ res eẽ
estimaretur. s ⁊ inmultis a¬
cetĩs ieb nam ⁊ legionem
camd̾ hr̃i. ex qua multi dece¬
ssiss quorum inlocum alii
subiecti eẽnt. ⁊ ppłm eumdẽ
ħ cempore computari: cum
ex illis nemo nunc uiueret.
itemq nauem si a deo super¬
tecta eẽt. ut milla tabula ead
ꝑmaneret. que non noua fu¬
istimari quod si quis puta¬
ret ꝑtib commutatis aliã
ren fieri fo̾re ut eͤius ratione
nos ip̃i non idem eẽmus qui
abhinc anno fuissemus p̃¬
tera quint philosophi dice¬
rent ex quib particulis mi¬
nimis consist̾emus: ħee coti¬
die ex nr̃o corpore deced̾e̾nt.
alieq extrinsecus ĩ earum
locum acced̾ent. quapp̃ cuius
rei ip̃es ead̃ consisteret. rein quo¬
q eãdem eẽ ex istimari.
ffricanus. In priuatis negr¬

Expanded text:
commutatis eadem res esse existimaretur, sed et in multis ceteris rebus: nam et legionem eandem haberi, ex qua multi decessissent, quorum in locum alii subiecti essent: et populum eundem hoc tempore putari ex illis nemo nunc uiueret: itemque nauem, si adeo saepe refecta esset, ut nulla tabula eadem permaneret quae non noua fuistimari. quod si quis putaret partibus commutatis aliam rem fieri, fore ut ex eius ratione nos ipsi non idem essemus qui abhinc anno fuissemus, propterea quod, ut philosophi dicerent, ex quibus particulis minimis constiteremus, hae cottidie ex nostro corpore decederent aliaeque extrinsecus in earum locum accederent. quapropter cuius rei species eadem consisteret, rem quoque eandem esse existimari. Africanus
Abbreviated transcription (Latin):
lccuplex sitsis qui semel de pecu¬
liõ egit rnisus aucto peculio de
residuo debiti age̾ pot̾ ¶ Si ãnua
exceptione sit repulsus auendi¬
tore creditore subueniri ei ad¬
u̾sus emptorem debet. s si alia
exceptione. hactenus subueĩri.
ut declucta ea quantitate qua
auenditore cõsequi potuuss abͥ
emptore residuum consequa¬
tur in dolo obiciendo temporis iaõ
habetur. fortassis enim post tem¬
pus de tolo actionis: ñ patitur
dolum malumobici pretor. qm̃
nec colo actio. post statutum¬
u tempus daturin hr̃dem autẽ
doliclansiria inid quod ad eũ¬

Expanded text:
locuples sit. Is, qui semel de peculio egit, rursus aucto peculio de residuo debiti agere potest. Si annua exceptione sit repulsus a uenditore creditor, subueniri ei aduersus emptorem debet: sed si alia exceptione, hactenus subueniri, ut deducta ea quantitate, quam a uenditore consequi potuisset, ab emptore residuum consequatur. In dolo obiciendo temporis ratio habetur: fortassis enim post tempus de dolo actionis non patietur dolum malum obici praetor, quoniam nec de dolo actio post statutum tempus datur. In heredem autem clausula in id quod ad eu
Abbreviated transcription (Latin):
aulus Set si ip̃e hr̃s dolo fecit.
mortuo. intra annum conuei¬
ripot̾at. imus fu̾it conuentus:
omnes hr̃des ub̾abuntur. quã¬
uis nonĩ maiore quantitate pe
culii eius quod penes seh̾t qui¬
conuenitur condempnetur. id¬
q ita uilianus scripsit. idemq
ẽ ⁊ sun alt̾ius rem fu̾it uersum.
s et si plures sint fructuarh. uł
bone ficei possores amus conuen¬
cus cet̾es lib̾at. quamius ñ labor
maioris peculi quam penes seẽ¬
condempnari debeat. s licet ħ ii¬
contingatitamen equitas clic¬
tã uiditum mees dari qui crea¬
sione uiris lib̾antur ut magis
ess ꝑceptio: quan ĩtentio libet.
namqui cum seruo contrahit.
uniu̾simi peculiũ eius quod ei¬
ubicumq ẽ ułiiti pr̃imoniun

Expanded text:
um. Sed si ipse heres dolo fecit, mortuo intra annum conueniri poterat, unus fuerit conuentus, omnes heredes liberabuntur, quamuis non in maiorem quantitatem eius peculii, quod penes se habet quiconuenitur, condemnetur, idque ita Iulianus scripsit. idemque est et si in alterius rem fuerit uersum. sed et si plures sint fructuarii uel bonae fidei possessores, unus conuentus ceteros liberat, quamuis non maioris peculii, quam penes secondemnari debeat. sed ‹licet› contingat, tamen aequitas dictat iudicium in eos dari, qui occasione iuris liberantur, ut magis eos perceptio quam intentio liberet: nam qui cum seruo contrahit, uniuersum peculium eius quod ubicumque est ueluti patrimonium
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it quam dequa ĩ seruitute ĩ¬
ponenda actumẽ. seruitus ã¬
mittitu tempus quoñ eĩt u¬
sus precetẽs sundidominus
cuiseruitus debetur imputat
eiquũ cius ico s ccessit ¶ Si
cumius hr̃es immittendi iu
cinus statuto tempore eclifica¬
tumũ habu̾it ideoq nec tuim¬
mittere potĩs. non ideo mag̾
scruitutem annunttes quia
ñ pot̾ iud̾i usli capisseuicinus
tuus nb̃tatem edium suarũ.
do lege cau̾ĩ ut ꝑ eam ꝑtem
ĩ reliquum fundum meum
aquam clucerẽ ⁊ statutum
tempus int̾cessĩt aute quam
riuum Eac̾em: pichil uiris
anutto. quia uillumit aquẽ

Expanded text:
fuerit, quam de qua in servitute imponenda actum est, servitus amittitur. Tempus, quo non est usus praecedens fundi dominus, cui servitus debetur, imputatur ei, qui in eius loco successit. Si, cum ius hicinus statuto tempore aedificatum non habuerit ideoque nec tu immittere poteris, non ideo magis seruitutem amittes, quia non potest uideri usucepisse uicinus tuus libertatem aedium suarum, do lege cauerim, uti per eam partem in reliquum fundum meum aquam ducerem, et statutum tempus intercesserit, antequam riuum facerem, nihil iuris amitto, quia nullum it
Abbreviated transcription (Latin):
usurpari fuiss potiss item
siquis eorum quib aquecluc¬
tus seruit is debehatur.⁊ per
cunts riuum aquam cluce¬
bant ius aqueclucende ñ cdu¬
cendo eam ammisit nichil
iuris eo nomine cetĩs quiri¬
uoutebantur ad ceuit. idq

Expanded text:
m quis eorum, quibus aquae ductus seruitus debebatur et per eundem riuum aquam ducebant, ius aquae ducendae non ducendo eam amisit, nihil iuris eo nomine ceteris, qui riuo utebantur, adcreuit idque
Abbreviated transcription (Latin):
cirditornsiꝰ quis dicat iteo conoesis¬
se donari: quod amicus erat credi¬
coris is cuidonabatin quod si consens¬
serit decemuends̃ ille quinq ulendi¬
derit. dierndum e non eẽ repellendũ
cirdicorem ĩ contrario ũ erat quere¬
dum quin recte uendat si pluris uẽ¬
did̃ĩt. quam concessit creditor: ¶ nõ
iudetur autem consensisse creditor si
stiente eo debitor rem scebat uẽdiõit.
sumeo ideo passus ẽ uenire quod sci¬
S ebat ubiq pignus sibi durare set si
subscripsit forte ĩ tabulis emꝑtõnis

Expanded text:
creditor, nisi si quis dicat ideo concessiscreditor, nisi si quis dicat ideo concessisse donari, quod amicus erat creditori is cui donabatur. Quod si concesserit decem vendere, ille quinque vendiderit, dicendum est non esse repellendum creditorem: in contrarium non erit quaerendum, quin recte vendit, si pluris vendiderit, quam concessit creditor. Non videtur autem consensisse creditor, si sciente eo debitor rem vendiderit, cum ideo passus est veniri, quod sciebat ubique pignus sibi durare. sed si subscripserit forte in tabulis emptionis,
Abbreviated transcription (Latin):
circlitor qui pignori accepit. potior
qtũtius tamenc si debitor a crecdito¬
re perat ut ei ꝑmntatur pignus uẽ¬
dere. quomagis satisfaciat. ante ca
erat. ut pretumniri uendite usq
ad suimam debiti creditori solua¬
tur. ¶ uenlitionis autem appella¬
tionem gn̾ałt accipere debemus:
ut a suegarẽ ꝑinisit. ualeat qd cõ¬
sessit quodita inteligemus ut et.
suegatinti repudiatum fũit. comi¬
aclescat ꝑignus. ¶ Si debitor uen¬
᷑ did̾at iẽm: nec tradid̾t. anũ repel¬
empto pignus extinguatur . quod
et magis eiszquid si pretumi uendi¬
tor consecutus ñ sit. nec paratus sit
emptor daic: tantud̃ pot̾ dici:
¶ S si ꝑmisit̾ creditoruends debitor
u̾o donau̾it an exceptione illum
subiuoͣueat. an facti sit magis que¬
stio numquid ideonemirẽ uoluit i
pretio acceptõ ip̃i quõq res expediat
quo cãunonnecebit consensus. ¶ ꝙ¬
cãu recte iudetur pp̃honera m̃ini:
ĩ contratium si concessit donare que¬
dicare ucudidĩt debitoꝵ iepelletur

Expanded text:
creditor qui pignori accepit potior est. Tutius tamen est, si debitor a creditore petat, ut ei permittat pignus vendere, quo magis satisfaciat, ante cauerit, ut pretium rei venditae usque ad summam debiti creditori solvatur. Venditionis autem appellationem generaliter accipere debemus, ut et si legare permisit, valeat quod concessit: quod ita intellegemus, ut, si legatum repudiatum fuerit, convalescat pignus. Si debitor vendiderit rem nec tradiderit, an non repelempto, pignus exstinguatur? quod et magis est. sed quid si pretium venditor consecutus non sit nec paratus sit emptor dare? tantundem potest dici. Sed si permiserit creditor vendere, debitor vero donaverit, an exceptione illum summoveat? an facti sit magis quaestio, numquid ideo veniri voluit, ut pretio accepto ipsi quoque res expediat? quo casu non nocebit consensus. quocasu recte videtur propter onera matrimonii. in contrarium, si concessit donare et vendiderit debitor, repelletur
Abbreviated transcription (Latin):
cagaio seio pignori dedit. atqita idẽ
citius sempronio et gaio seio eund̾
pignori ante ded̾at. ĩ solidum siugu¬
lis. quero ãuenditione int̾posita
ius pignoris extinctiu sit. an ꝑħ
ius solum emptionis aput ambos
ad eos de quib queritur emptionis
iure ꝑtinere. et cumi consensum mu¬
tuo uenditiomi delisse ꝓponantur
in uicem pignoratitiam actionen
cos ñhre. ¶ Eicius seio pecunam sũ
pignore finidi deoat qͣui fundus ñ

Expanded text:
tea Gaio Seio pignori dedit, atque ita idem tea Gaio Seio pignori dedit, atque ita idem Titius Sempronio et Gaio Seio fundum pignori ante dederat in solidum singulis. quaero, an uenditione interposita ius pignoris exstinctum sit ac per hoc ius solum emptionis apud ambos ad eos de quibus quaeritur emptionis iure pertinere: cum consensum mutuo uenditioni dedisse proponantur, inuicem pigneraticiam actionem eos non habere.Titius Seio pecuniam sub pignore fundi dederat: qui fundus cum
Abbreviated transcription (Latin):
salcet si p̾tium ꝓ accõde accipiãt.
quasuendant. ¶ Siuoluntate
geditoris finidus auenatus e in¬
uerccunde applicari sibieum cre¬
clitor desid̾at. sicomen effectus sit
serutus uenditoĩs suam siñueni¬
crit nẽ sitis ad repeuendum credi¬
torem quoduoluuit uenire ¶ Suꝑ
ypotheoe datum: ꝑmissu credito¬
nouenisse. supẽ debitorrem possi¬
deat nisi quod potest fi. ut debitoꝵ
ꝑmissu arlitoris uendid̾it. deinde
postea bonafide redem̾it ab eode
uł ab ano ad q̃m ꝑ successionem
cares ꝑtinẽ cepiss: aut debitori¬
supe debitor emptorihĩs extiterit.
ĩumiptamen cum pecunia soui¬
ta non sit. dou mau suspitioĩerit
translata ad p̾sens ut possit creci temi¬
tor replicatione dolimau obicere.¬
¶uiud iudeamus sicitius debitor
nounitate arditoris suiuendi¬
derit meiuorur ci a quo nicuius
emerit. et postea meuius titio
hr̃s extinit. et creclitor ab eo petar
tur. quiouris sit ẜiniquu ẽ
auferuieutͫm a cirditore qni

Expanded text:
cilicet si pretium pro pactione accipiant, quasi uendant.Si uoluntate creditoris fundus alienatus est, inuerecunde applicari sibi eum creditor desiderat, si tamen effectus sit secutus uenditionis: nam si non uenierit, non est satis ad repellendum creditorem, quod uoluit uenire.Superuhypothecae datum permissu creditoris uenisse, si ipse debitor rem possideat: nisi quod potest fieri, ut debitor permissu creditoris uendiderit, deinde postea bona fide redemerit ab eodem uel ab alio, ad quem per successionem ea res pertinere coepisset, aut si ipse debitor emptori heres exstiterit: uerumtamen cum pecunia soluta non sit, doli mali suspicio inerit translata ad praesens tempus, ut possit creditor replicationem doli mali obicere.Illud uideamus, si Titius debitor uoluntate creditoris sui uendiderit Maeuio uel ei, a quo Maeuius emerit, et postea Maeuius Titio heres exstiterit et creditor ab eo petat, quid iuris sit. sed iniquum est auferri ei rem a creditore, qui
Abbreviated transcription (Latin):
plures rem dederint ꝓiͣ diuiso
et cumuimo creditorpaciscatur.
ne ypothece sit. de inde ab eo petat.
q si hic cum quo pactus ẽ solid̾
fundum possideat ꝓi᷑ diuisor qr
de ꝑte conueniss ñ repesut eum
atoto. ¶ an pacisci possint filius
familias: et seruus ne res pͥgn¬
orisit quam peculiarit̾ ĩ ypothe

Expanded text:
plures dederint pro indiviso plures dederint pro indiviso et cum uno creditor paciscatur, ne hypothecae sit, deinde ab eo petaetiamsi hic cum quo pactus est solidum fundum possideat, pro indiuiso quia de parte conuenisset, non repellit eum a toto.An pacisci possint filius familias et seruus, ne res pignori sit, quam peculiariter hypothe
Abbreviated transcription (Latin):
¶Si conuert de parte ꝓ ĩ diui¬
io auenanda si c̾tares ẽqueue
thoce. diuisione facta cum siio:
ñucia eam partem arlitori ob¬
ligatam eẽ. que ciobtingit quipi¬
gnori dedit. s utriusq pars ꝓ ĩ¬
diuiso ꝓꝑte dimidia manebit
obligata:¬
arc᷑ Sicut re corporan extint¬
ta. ita ⁊ usufructu cxtincto: pi¬
gnus ypothecaue pent. ¶ arclitor
ne potĩt pignori ypothete ue sit
res : patisai potꝰ et ideo sihr̃di pac¬
tus fiut ei quoq ꝓd̾it pactum:
cui restituit hr̃ditatem ex sena¬
tus consuito crebelliano: ¶Si ꝓ¬
çurator debitoris ĩ remsuãsit: ñ
puto dubitari deueꝰ qmpactii e¬
narat creditorisitemq si a parte
creditoris procuratorĩrem suam
extitĩt. patiscendo ĩutilem sibi
faciet ypothetariam actione. in
cantumut putem recte dici: et
dominis litis ħ cãunocere hanc
exceptionem: ¶ Si conuemĩt ue
pars dimidia ꝓ ĩdiuisopignori
sit quecumq fundi eius pars
aquolibet possore petatur ꝓ cli¬
midianon recte petetur ¶ Si

Expanded text:
Si convenit de parte pro indiviso alienanda, si certa res est quae thecae, divisione facta cum socio non utique eam partem creditori obligatam esse, quae ei obtingit qui pignori dedit, sed utriusque pars pro indiviso pro parte dimidia manebit obligata extincta, ita et usu fructu exstincto pignus hypothecaue perit.Creditor, ne pignori hypothecaeue sit res, pacisci potest: et ideo si heredi pactus fuerit, ei quoque proderit pactum, cui restituit hereditatem ex senatus consulto Trebelliano.Si procurator debitoris in rem suam sit, non puto dubitari debere, quin pactum noceat creditori. itemque si a parte creditoris procurator in rem suam exstiterit, paciscendo inutilem sibi faciet hypothecariam actionem, in tantum, ut putem recte dici et dominis litis hoc casu nocere hanc exceptionem. Si convenerit, ne pars dimidia pro indiviso pignori sit, quaecumque fundi eius pars a quolibet possessore petatur, dimidia non recte petetur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
uersiam ꝑtinet. arbit̾ ẽẽ desier¬
at. ¶ Si arbit᷑ ita pronuntiass
nichil uid̾i titium dele̾ seior tam̃¬
tai i siseium nonuetuiss petẽ.
tamen siquid petiss uid̾i contͣ
snñam arbitri fecͥisse ⁊ͣ id̾ oͣffui¬
us ꝯtrebatius responderunt.
¶Solutiomi dremposse arbur
statuͣere puto. ⁊ ita trebatius ui falit¬
detur sentur. ¶ pomponius ait
ĩutilit̾ arbitrumĩ certam sen
retentiam dice̾. ut puta quantum
ei debes iedde. diuisioniure stari
placet ꝓ ea ꝑte quam credito c̃ xͥ¬
rib tuis solusti accipere. ¶ itez

Expanded text:
net, arbiter esse desierat. Si arbiter ita pronuntiasset nihil uideri Titium debere Seio: tametsi Seium non uetuisset petere, tamen si quid petisset, uideri contra sententiam arbitri fecisse: et id Ofilius et Trebatius responderunt. Solutioni diem posse arbitrum statuere puto: et ita et Trebatius uidetur sentire. Pomponius ait inutiliter arbitrum incerttentiam dicere, ut puta: 'quantum ei debes redde': 'diuisioni uestrae stari placet': 'pro ea parte, quam creditoribus tuis soluisti, accipe'.Ite
Abbreviated transcription (Latin):
nis sumsiorue cã cognita dissene¬
sbgitur ¶ arbit iudicu siunoie
ꝙͣ publicum aut priuatum ht
excusatus ẽẽ debet a compmissõ
utiq sidies compromissiꝑferͣri
nonꝑot quod s̃ pot᷑ quare nonco¬
gat eum dum potest proferre:
qd̾ si ne ulla disti itione ipͦius
int̾dum futurumẽssitamenut¬
q uelit eunisententiam dicere i
an quamuis cautum non sit de
die profẽnda non alias imͣpe¬
tret᷑ qͦui a iditum ht̃ ue cogat᷑.¬
ꝯũasi cõsentiat denuo ĩse com

Expanded text:
nis similibusue causa cognita diffecogitur.Arbiter iudicii sui nomine, quod publicum aut priuatum habet, excusatus esse debet a compromisso, utique si dies compromissi proferri non potest: quod si potest, quare non cogat eum, cum potest, proferre? quod sine ulla distinctione ipsius interdum futurum est. si tamen uterque uelit eum sententiam dicere, an, quamuis cautum non sit de die proferenda, non alias impetret, quia iudicium habet, ne cogatsi consentiat denuo in se com
Abbreviated transcription (Latin):
cepto latasit prna compromissi¬
cere. ¶ ecem pomponius scribit
site meis solis controu̾siis sit cõ¬
promissum ⁊ tͣete penam simsti¬
piuatus : uidendum neͤ non sit
compromissimi s curies moue¬
atur nõ uideos nansi ⁊ ideo quia
de unius controu̾sis ioum cõ¬
lm ⁊ de unare compromtere.
siu̾o iteo quia ex altã dimita¬
xat ꝑte stipulatio int̾uenit: ẽ
rõ quam quam spetitor ant qui
stipulatus ẽ possit dici płeium
cẽ compromissum quiais qui
conuenitur. tutus e neuiti pacti
exceptione s qui conuenit. si ar¬
bitrioñ pareatur. hãt stipul atoͣ¬

Expanded text:
ta sit poena compromisscere.Idem Pomponius scribit, si de meis solis controuersiis sit compromissum et de te poenam sim stipulatus, uidendum ne non sit compromissum. sed cui rei moueatur, non uideo: nam si ideo, quia de unius controuersiis solum comim et de una re compromittere: si uero ideo, quia ex altera dumtaxat parte stipulatio interuenit, est ‹ratio›. quamquam si petitor ‹fuit› qui stipulatus est, possit dici plenum esse compromissum, quia is qui conuenitur tutus est ueluti pacti exceptione, is qui conuenit, si arbitro non pareatur, habet stipulat
Abbreviated transcription (Latin):
tionem eius hrẽ debet. ⁊ excusa¬
tionem accipere causa coguita. A¬
ut puta sifu̾it infamatus aliti¬
gatorib aut inimititie capita¬
les int̾ eum. i litigatores aut al¬
terum ex litigacorib int̾cessu̾it.¬
aut si et᷑as aut ualitudo que po̾¬
ea contingit id eiiiuiuis remi

Expanded text:
tionem eius habere debet et excusionem recipere causa cognitaut puta si fuerit infamatus a litigatoribus, aut si inimicitiae capitater eum et li‹ti›gatores aut alterum ex litigatoribus intercesseriaut si aetas aut ualetudo quae pea contigit id e
Abbreviated transcription (Latin):
ulp̃. Litigatores ierunt mox
ad cundem arbitrium redie¬
runt pretorem non debe cum
cogere int̾ eos disceptare qui ei
contumeliam hanc fec̾unt. ut
eum speru̾ent a ad alum irent
missam: accipere nos debere. ñ
si utrimq pena m̃maria: s
si et alia res uͣce pene si quis
arbitri sententie nonstetĩt. ꝓ¬
missa sit ⁊ ita pomponius scri¬
bit qͥd ergo si res aput arbir¬
um depõite sint eopacto. ut ei .¬
daret quiuincitur ita eamiẽ
daret sion pareatur sentẽtie
ancogendus sit sententiam
dico a pnͣto cogendum cantũ¬
dem asi quantitas c̾ta ad ħ ap̃
eum deponatur.¶ prouide ⁊ si alt̾
rem. alt̃ pecumam scipulãti
pͣromiñt. picnum comprom¬
iͤsum ẽ. ⁊ cogetur sententiam
dicere. ¶nnttlumut pomponiꝰ
scribit. recte nudo paeto fiet cõ¬
promissum ut putasi ambo de¬
bitoreõ fu̾unt ⁊ pacti sut ne pe¬
tat quod sibi debetur:. qui sen¬
tentie arbitri non pariu̾nt ¶ It̾
uiliamis scribit. non cogend̾
arbitrum sũiam dicere si alter

Expanded text:
um. litigatores ierint, mox ad eundem arbitrum redierint, praetorem non debere eum cogere inter eos disceptare, qui ei contumeliam hanc fecerunt, ut eum spernerent et ad alium irent.missam', accipere nos debere, non si utrimque poena nummaria, sed si et alia res uice poen‹ae›, si quis arbitri sententia non steterit, promissa sit: et ita Pomponius scribit. quid ergo, si res apud arbitrum depositae sunt eo pacto, ut ei daret qui uicerit, uel ut eam rem daret, si non pareatur sententiae, an cogendus sit sententiam dicere? et puto cogendum. tantundem et si quantitas certa ad hoc apud eum deponatur. proirem, alter pecuniam stipulanti promiserit, plenum compromissum est et cogetur sententiam dicere. Interdum, ut Pomponius scribit, recte nudo pacto fiet compromissum, ut puta si ambo debitores fuerunt et pacti sunt, ne petat quod sibi debetur qui sententiae arbitri non paruit. Item Iulianus scribit non cogendum arbitrum sententiam dicere, si alter
Abbreviated transcription (Latin):
dumueq eonomine commisse
pentio dabitur ¶ tamͣ ͣ si ucmi¬
uem p̃tor cogat arbitrium irci
extra necessitatom iurisdictõis
poĩta: at tamienubi semel quis
inse receperit arbitrium: ad cu¬
ram a sollicitudiuem suam hãc
rem ꝑtiuere p̾corput᷑at. nͣ cantũ
quod stłidet lites fiuiri siumqͣm¬
non deb̾ent decipi: qui eum quasi
iurum bonuin: disceptatorem
nitse elegerunt. finge enin pos
ta negirii aperta: arbitrum uel
gr̾e dclitum ur sordib corruup¬
tum ul aliaqua ex causa nolle sẽ¬
tentiam dicere: quis quam non
pot̾ negaie equissimum fore: p̾¬
torem int̾ pouere se debuisse ut
officium quod quis ĩ se recepit
impłet. ¶ ait pretor qui apbitrun.
pecunia comproniissa receperit. .¬
¶tractemus de ꝑsonis arbitrannͣ
gͣet offitio qd̾ susceperit. ꝑsungi
⁊ iam si sit consularis nisi forte
sit ĩ aliquo magistratu poĩtusł
potestate consui forte pretori q̃mꝰ¬

Expanded text:
e eo nomine commissae petitio dabitur. Tametsi neminem praetor cogat arbitrium recipextra necessitatem iurisdictionis posita, attamen ubi semel quis in se receperit arbitrium, ad curam et sollicitudinem suam hanc rem pertinere praetor putat: non tantum quod studeret lites finiri, verum‹non› debere‹n›t decipi, qui eum quasi uirum bonum disceptatorem inter se elegerunt. finge enim postta negotii aperta, arbitrum uel gratiae dantem uel sordibus corruptum uel alia qua ex causa nolle sententiam dicere: quisquamne potest negare aequissimum fore praetorem interponere se debuisse, ut officium quod in se recepit impleret?Ait praetor: 'Qui arbitrium pecunia compromissa receperit'.Tractemus de personis arbitrantiuget officio quod susceperit perfungi, etiam si sit consularis: nisi forte sit in aliquo magistratu positus uel potestate, consul forte uel praetor, q
Abbreviated transcription (Latin):
ulp. Ded ⁊ si ĩseruum compro¬
mutatur. ꝗlib sententiam dix̾it
puto silib̾ factus receperit cõsenti¬
enͣtͣib ꝑtib ualeress neq ĩpupi¬
lum ueq infuriosum aut surdũ
ant mucumi compronuttetur
ut pomponiuo lib̾ criscesimo .iii.
uim ixcipero euis rei de quauitex
bibetur iege uilia: ⁊ si sententia
dix̾it: non ẽ dandã pene ꝑ secutõ¬
sententiam dicere ut puta si sor¬
des aut curpitudo arbitri mnam.¬
festasit. ¶ uilianus ait si cũ mͣ¬
fãm̃au̾unt litigatores. ñ omin¬
modo p̾torem debe̾ enͣm excusa¬
ie s carisa cognitasid̾ ait. ⁊ si spreta
auctoritate euis ad iuditium:¬

Expanded text:
um.Sed si in seruum compromittatur et liber sententiam dixerit, puto, si liber factus fecerit consentientibus partibus, ualere.Sed neque in pupillum neque in furiosum aut surdum aut mutum compromittetur, ut Pom‹pon›ius libro trigensimo tertio um recipere ejus rei, de qua judex hibetur lege Julia, et si sententiam dixerit, non est danda poenae persecutiosententiam dicere, ut puta si sordes aut turpitudo arbitri manifesta sit.Iulianus ait, si eum infamauerunt litigatores, non omnimodo praetorem debere eum excusare, sed causa cognita.Idem et si spreta auctoritate eius ad iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
ut arbit̾ siñ ai dicẽ cogatui .¶ re¬
cepisse aũt arbitrium udetur
dicis ꝑtes suscepit finemq se sẽ
tentia sua controu̾sus imposi¬
turum: pollicet᷑ur q̃liod sũ ꝗd
acceͣnus int̾uenit ut expietur.
an consilio suouł auctoritate
discuti litte paterentur. ñ uide¬
cur arbit᷑ arbitrium recepisse.¬
¶ ex compromisso arbit̾ hiis di¬
cb n cogitur suĩam dicẽ quib
mncͥex noncogeretur. insi dies cõ¬
ꝓmissi exitura sit. nec profr̾i
possit prointe si forte urgueat᷑.¬

Expanded text:
ut arbiter sententiam dicere cogatur.Recepisse autem arbitrium uidetur, dicis partes suscepit finemque se sua sententia controuersiis impositurum pollicetur. quod si, inquit, hactenus interuenit, ut experiretur, an consilio suo uel auctoritate discuti litem paterentur, non uidetur arbitrium recepisse.ter ex compromisso his diebus non cogitur sententiam dicere, quibus iudex non cogetur, nisi dies compromissi exitura sit nec proferri possit.Proinde si forte urgueat
Abbreviated transcription (Latin):
. uxorem duce̾̃ non pot᷑ quamius
sponsare non prohibeatur ita scili¬
ces ut si post offitium depoitum no¬
luerit mulier nuptias contrahe
liceat ħ ei facẽ arris tantũmodo
recdlitis quas acceperat. ¶ uet̾rm
sponsam in ꝓuintiam quã quis ꝙ¬
aministrat uxorem ducẽ pot. et ͤ
tos data nomͦsit caluca: ¶ quuĩ prõ¬
uintia aliquid aministrat ĩ ea ꝓtu¬

Expanded text:
 uxorem ducere non potest, quamuis sponsare non prohibeatur: ita scilicet, ut, si post officium depositum noluerit mulier nuptias contrahere, liceat ei hoc facere arris tantummodo redditis quas acceperat. Veterem sponsam in prouincia, qua quis administrat, uxorem ducere potest, et dos data non fit caduca. Qui in prouin
Abbreviated transcription (Latin):
pore reconciliati fiunt int̾ morã
di mariti filie .f. uon fieri nuptiã.
monstrari quimm̃io consensłi
ut nuptie contrabantur. nẽce ẽ.¬
¶eam ad uicii quamiurr iure ñ¬
mariti postulau̾it. non prohibe¬
tur postea ab olitione uxorem
denuo ducẽ s et siñunre mariti
ream postulau̾it. uiu̾e cõtractũ
matrimõium uidebitur. ¶urter
priuignos contrahi impcle pos¬
sunta si frẽm cõmumẽ ex nouo
pentum minio susceptum hãt.¬
¶filiam senatoris miptias lib̾¬
tim secutam: pris cumeisus ñ
faciant uxorem. nam queslta
dignitas libĩs pp̃ crimen prĩs au¬

Expanded text:
o reconciliati fuerint nec inter moras di mariti filiae familias non fieri nuptias monstrari, qui matrimonio consenserit, ut nuptiae contrahantur, necesse est.Ream adulterii, quam uir iure mariti postulauit, non prohibetur post abolitionem uxorem denuo ducere: sed et si non iure mariti ream postulauit, iure contractum matrimonium uidebitur.Inter priuignos contrahi nuptiae possunt, etsi fratrem communem ex nouo parentium matrimonio susceptum habeant.Filiam senatoris nuptias libertini secutam patris casus non faciat uxorem: nam quaesita dignitas liberis p
Abbreviated transcription (Latin):
auius. Pororis ꝓueptem ñ pos¬
smiducẽ uxorem qm̃parentis
iloco ei sum: ¶ Siquis uxorẽ ex hiis
quas morib ꝓhitetur uxorem
ducẽ dux̾it. in cestum dicitur nõ¬
committere.

Expanded text:
autium. Sororis proneptem non possum ducere uxorem, quoniam parentis loco ei sum. Si quis ex his, quas moribus prohibemur uxores ducere, duxerit, incestum dicitur committere.
Abbreviated transcription (Latin):
mulier que uissit accepto ferri
obligetur. hꝑutem obligari mã¬
dati acc̃os. ⁊ ħ ip̃m in dotem con¬
uerti quod muuer mandatuĩ
dicitur rem mulieri ꝑire conse¬
quens e nam siceperit cum debi
tore uelle agẽ ip̃a secum de beb

Expanded text:
mulier, quae iussit accepto ferri, obligetur. et putem obligari mandati actione et hoc ipsum in dotem conuerti, quod mulier mandati dicitur rem mulieri perire, consequens est: nam si coeperit velle de dote agere, ipsa secum debeb
Abbreviated transcription (Latin):
misit. ¶ postulare autem est desi¬
d̾uim suum uł amiꝰci sui ĩuire
ap̃t eum qui iuͣrisdictõi p̃est ex¬
ponere. ur altĩus desid̾io contra diͣ¬
cere sm̃itĩ autem fecit p̾tor ab
hiis qui ĩ totum prohibentur po¬
stuiare ĩ quõ edicto aut ꝓueriti¬
am aut casum ex cusauit pueri¬
tiam: dum minorem annis .x.
ꝓbibet postulare. quia mod̾atã
hanc ctatem ratus adͣ ꝓcedendd
ĩpubucum᷑ quaetate. aut paulo
maiore fertur nerua filius etiã
pubuce de iure respondisse. ¶pp
pasum surdum qui ꝓrsus ñ au¬
dit ꝓhibet a pd̾ se postulare. nec

Expanded text:
misit. Postulare autem est desiderium suum uel amici sui in iure apud eum, qui iurisdictioni praeest, exponere: uel alterius desiderio contradicere. Initium autem fecit praetor ab his, qui in totum prohibentur postulare. in quo edicto aut pueritiam aut casum excusauit. pueritiam: dum minorem annis deceprohibet postulare, quia moderatam hanc aetatem ratus est ad procedendum in publicum, qua aetate aut paulo maiore fertur Nerua filius et publice de iure responsitasse. propter casum surdum qui prorsus non audit prohibet apud se post
Abbreviated transcription (Latin):
nllã eius inccli iuiris uacua
traditio eẽt ẽgo puto usum eiꝰ
uiris ꝓtraditic̾e possiõis accipẽ¬
iendum cẽ ideoq ⁊int̾dictare
ueluti possõria cõstituta sunt. E

Expanded text:
nulla eiusmodi iuris uacua traditio esset. ego puto usum eius iuris pro traditione possessionis accipiendum esse ideoque et interdicta ueluti possessoria constituta s
Abbreviated transcription (Latin):
blicumur ua publica. neqͣ
itieris actusueneq altius
tollendi seruitutes in ipedu ẜ
fluinũ et stillicidiorutiẜ¬
ututem impeclit quia celum
quod supra id solum interce¬
dit. lib̾um ẽẽ cepit debet ¶ Siꝑ
usus fructus tuus sit eduine
ꝓprictas mea qͣue hon̾a uiti¬
ni sustin̾e debeant imetum¬

Expanded text:
blicum vel via publica, neque itineris actusve neque altius tollendi servitutes impedit: sefluminum et stillicidiorum servitutem impedit, quia caelum, quod supra id solum intercedit, liberum esse debet. Si usus fructus tuus sit, aedium proprietas mea, quae onera vicini sustine
Abbreviated transcription (Latin):
petere si paratus sit reus iuditiũ
collusum ẽ. alioqum de aolo acc̃o
crit᷑ danda scilicet sicum prctura¬
tore agi ñ postit quia ñ eẽt soluẽdo
¶id̾ pomponius refert oecili an¬
Sum p̾torem ñ dedisse de dolo acr̃o¬
nem adu̾sus eum: qui a ffir ma¬
uͣtrͣat ydoneumeẽ eum cui m̃u¬
tua pecumia dabatur quod uer̃.¬
ẽ nam nisi ex magna ͥ ecuidẽti᷑
calliclicate ñ debet de dolo acccoꝵ¬
aius Quod sicumscires es dan¬
un facultatib labicilucaͣ
gr̃a  astirmasti michͣi ydoneu
eẽ. m̃ito adu̾sus te cumiei deci¬
piendi grã alium falsolaudasti
de dolo iuditium dandum ẽ¬

Expanded text:
petere, si paratus sit reus transferrcollusum est": alioquin de dolo actio erit danda, scilicet si cum procuratore agi non possit, quia non esset solvendo. Idem Pomponius refert Caecidianum praetorem non dedisse de dolo actionem adversus eum, qui adfirmaverat idoneum esse eum, cui mutua pecunia dabatur, quod vere. Non nisi ex magna et evidenti calliditate, non debet de dolo actioale Quod si cum scires eum facultatibus labi, tui lucri gratia adfirmasti mihi idoneum esse, merito adversus te, cum mei decipiendi gratia alium falso laudasti, de dolo iudicium dandum e
Abbreviated transcription (Latin):
¶io accõem serui nomine int̾clu¬
de peculi& int̾lum noxalẽ dari
nansi eares ẽ in quadolus com¬
missus ẽ. ex qua de peculio daret
actio: ⁊ tunc ĩpeculio dandãsin
u̾oeasit ex qua noxalis. ħ quoq
noxale futurũ. ¶ M̾ito cause co¬
¶  guntõem pretor ĩseruit. neq enu

Expanded text:
o actionem servi nomine intde peculio, interdum noxalem dari. nam si ea res est, in quam dolus commissus est, ex qua de peculio daretur actio, et nunc in peculio dandam: sin vero ea sit, ex qua noxalis, hoc quoque noxale futurum. Merito causae cognitionem praetor inseruit: neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
qͣuestria seiu conuenire potes¬
nondumimpleta condictionẽ
tepõitionis: de dolo adu̾sus titi¬
uni agenduns pomponius ub
xxuiii. posse eum ieͣ questro pre¬

Expanded text:
questraria Seium conuenire potendum impleta condicione tionis, de dolo aduersus Titium. sed Pomponius libro septimo posse cum sequestre p
Abbreviated transcription (Latin):
futuri anni fructus quos soci¬
um ꝑcipere oportuit corrumpe¬
rentur a puto mag̾ comim
diidundo iuditium quam ex
conducto lccum hr̃e. que enin
locatio c iuin̾ces nonint̾ces¬
sit. nut cte acccemincti ciuilem
recddendam.

Expanded text:
futuri anni fructus, quos socium percipere oportuit, corrumperentur. et puto magis communi diuidundo iudicium quam ex conducto locum habere quae enim locatio est, ‹c›um merces non intercesserit? aut certe actionem incerti ciuilem reddendam.
Abbreviated transcription (Latin):
cendum̃ aut agrum polucitatori¬
damus ĩ cominũne qrendis fruc¬
tibus: ininirumibietiam culꝑa E¬
pranda e pretium enim opere ars¬
tis e uela mentũ quod si reicõi so¬
cius nocuit magis admittit culp¬
anquoqr uenire. ¶dampna que
imprutentib accidiiit. ħ est dam¬
pna fu̾talia. scciin coguntur pͥsta.¬
re ideoq si pecus estimatum datũi
sit. et idlatrocimo aut ĩ cendio peria¬

Expanded text:
cendum aut agrum politcendum aut agrum politdamus in commune quaerendis fructibus, nimirum ibi etiam culpa praestanda est: pretium enim operae artis est uelamentum. quod si rei communi socius nocuit, magis admittit culpam quoque uenire.Damna quae imprudentibus accidunt, hoc est damna fatalia, socii non cogentur praestare: ideoque si pecus aestimatum datum sit et id latrocinio aut incendio peri
Abbreviated transcription (Latin):
quam furti consilumninire ⁊ ideo.
uidebimus anfauia teneatur. et
ratio quidem facit ne teneatur. ue.¬
rum si plagium fecit uł sup̾psit:
conunctus uenalis eẽt: ait̾ exbi
peciit ab alt̾o: ut eum fundum ñ¬
emeret ita ut ea pars que suo fun¬
do uinctaeẽt. sibi cede̾tir: mox ip̃e
cum fundumignorante iuicino
emit queritur an aliquam ac¬
oix̾at sionẽ cum eo icinuis hareat ulli¬
anus scribit implicitam ẽẽ facti
queͣstionem⁊ nam l si solum ac¬
nus emeret. anlecum communi¬
caret. adu̾sus me qui emi nullam
actionem iudmo co mpetẽ. siu̾o id
actum ẽ ut quasi cominune nego¬
cium geretur. sccietatis iuditio cene¬
bor. ut tibi deducta parte quammã¬
daueram: reliquas ꝑtes prestem.¬
uenit autem in ħ uiditio prosocio
bona fides utrum ergo cantum ñ¬
doluim: auetiam culpam prestare
se doluma culpamprestare oport.¬
¶ Siĩ coeunda scrietate inquit ar¬
tem operainue pollicitatus ẽ alter.
ueluti cum petus ĩ cominune pas¬

Expanded text:
quam furti consilium inire. Et ideo videbimus, an Fabia teneatur. et ratio quidem facit, ne teneatur, verum si plagium fecit vel suppressiconiunctus venalis esset, alter ex his petit ab altero, ut eum fundum emeret, ita ut ea pars, quae suo fundo iuncta esset, sibi cederetur: mox ipse eum fundum ignorante vicino emit: quaeritur, an aliquam actionem cum eo vicinus habeat. Iulianus scripsit implicitam esse facti quaestionem: nam si hoc solum acnus emeret et mecum communicaret, aduersus me qui emi nullam actionem uicino competere: si uero id actum est, ut quasi commune negotium gereretur, societatis iudicio tenebor, ut tibi deducta part‹e› quam mandaueram reliquas partes praestem.Uenit autem in hoc iudicium pro socio bona fides.Utrum ergo tantum dolum an etiam culpam praestare se dolum et culpam praestare oportet. si in coeunda societate, inquit, artem operamve pollicitus est alter, veluti cum pecus in commune pas
Abbreviated transcription (Latin):
amto sentient nam sicutilucrũ¬
Pita dapnum quoq cõmune eẽ opor¬
tes. quod nonculpa sccii contingit.¬
¶cum duo erant argentari sccii.
ait̃ corum aliquit seꝑatim quesi.¬
erat. et lucr̃ senserat. querebatur
an cõmune lucrum cẽ oporteret.
a ip̃r seuerus flauio focili in hec
u̾barescripsit ctiam simaxinie
argentarie scrietas inita ẽ: quod
quisqz tamen scrius ñ ex argen¬
taria causa quesiit id ad commu¬
uioueniñ ꝑtin̾e explorati uirisẽ.¬

Expanded text:
ambo sentient: nam sicuti lucruambo sentient: nam sicuti lucruita damnum quoque commune esse oportet, quod non culpa socii contingit.Cum duo erant argentarii socii, alter eorum aliquid separatim quaesierat et lucri senserat: quaerebatur, an commune esse lucrum oporteret. et imperator Seuerus Flauio Felici in haec uerba rescripsit: 'etiamsi maxime argentariae societas inita est, quod quisque tamen socius non ex argentaria causa quaesiit, id ad communionem non pertinere explorati iuris
Abbreviated transcription (Latin):
suo ur sibi nptus collocet etiã
nepos significatur.
ꝑiculũ tam̃ tutele ad eum ꝑti¬
ueat. an sententia orationis cõ¬
tineatur ueluti sipupilla ab
hostib capta fu̾it. aut falsis alle¬
gatoĩb acutela se excusau̾it.
ut ex sacris constitutionib ad¬

Expanded text:
suo vel sibi nuptum collocet, etiam nepos significatur. periculum tamen tutelae ad eum pertineat, an sententia orationis contineatur? veluti si pupilla ab hostibus capta fuerit aut falsis allegationibus a tutela se excusaverit, ut ex sacris constitutionib
Abbreviated transcription (Latin):
co excusationẽ tamen recipiũ opor¬
tere. et ideo ex acci temporis ꝑicu¬
lum ad eum ꝑtinere s michi hoc
ne quamquã plac̾et iniquumͤ
eẽ enim pp̃ dilationẽ que fortenͣ
dolo s que ex necessirate contin¬
git. nõ excusart uł nuptus im¬
rediri excusatione pͥcepta ¶ ꝙͣ
ius u̾b̾ orõis cautum sit ne uxorẽ
cutor pupisiam suam ducat. tñ¬
cĩ intelligendumẽ nec despoderi
Dem despond̾ĩ potꝰ./ nam duci pot¬
que iure despondetur. quid ergo
łiad optuius fuius cutoris duxe¬
rit pupillam iuucite. posteaq em¬
ancipatus fu̾it: credendumest.
de adoptiuus emancipatis sen¬
atumũ senssisse. quia posteman¬
cipationem ĩ cotum ad optiue
familie obliscuntur. obliuiscũ¬
curnaturales libilicet iadoꝑtio
nemdati fu̾iut. senatus consuito
continentur. ¶ quid ergo si tutor
dnctus ꝓuocau̾it. et postea hr̃s aͦ
uictus e̾ pret̾iti cemporis piculũ
fulius et uictus ẽ ad orationẽ per¬
rationem debet recdlere.

Expanded text:
ito excusationem recipi non oportere et ideo exacti temporis periculum ad eum pertinere. sed mihi hoc nequaquam placet: iniquum enim est propter dilationem, quae forte non dolo, sed quae ex necessitate contingit, non excusari vel nuptias impediri excusatione recepta. Quamvis verbis orationis cautum sit, ne uxorem tutor pupillam suam ducat, tamen intellegendum est ne desponderi dem desponderi potest: nam quae duci potest, iure despondetur. Quid ergo si adoptivus filius tutoris duxerit pupillam illicite posteaque emancipatus fuerit? credendum est de adoptivis emancipatis senatum non sensisse, quia post emancipationem in totum adoptivae familiae obliviscuntur. Naturales liberi licet in adoptnem dati fuerint, senatus consulto continentur.Quid ergo si tutor datus prouocauit et postea heres eius uictus est? praeteriti temporis periculum lius rationem debet reddere. P
Abbreviated transcription (Latin):
aulus ¶Set ⁊ si quid postea alꝰ¬
luuione accessĩt. cempus quo ac¬
cecdit ĩ spiciendum. ¶ Siusus fr¬
uctus euincatur ꝓbonitate frue¬
tium estimatio facienda ẽ.¶set
⁊si seruus cuincatur quãtomi¬
omp̃ : Quictai e uendita exẽ¬
pto erit agendum: de eo quods
accessit. qmadmodum eaquẽ
empto firudo nominatim acces¬
serunt. si euincta sint. simplum
pr̃atur. ¶ duple stipulatõ com¬
mitti dicitur. ex tunc cum resre¬
stituta ẽ petitoriuł dampnatus
ẽlitis estimations uł possor ab
emꝑtore c̃uentus ab souitus ẽ.
¶Si scruus cuius nomine du¬
plam stipulati sumus eiuctus
fu̾it. an obid quod siͣgituus ur¬
sanus non fu̾it agere nichomi¬
nus possimnus: ꝓcuius q̃ritur.
ꝓcuius udendumait. nequod¬
ħ quoq int̾sit. utrum camien tĩ¬
euictus sit cum meus factus ñ
cẽt. ancunc cũ meus facrus c̃et¬

Expanded text:
Sabinum sed si quid postea alluvione accessit, tempus quo accedit inspiciendum. Si usus fructus evincatur, pro bonitate fructuum aestimatio facienda est. sed et si servitus evincatur, quanti mim. Euicta re uendita ex empto erit agendum de eo quod accessit, quemadmodum ea quae empto fundo nominatim accesserunt si euicta sint, simplum praestatur. Duplae stipulatio committi dicitur tunc, cum res restituta est petitori, uel damnatus est litis aestimatione, uel possessor ab emptore conuentus absolutus est. Si seruus, cuius nomine duplam stipulati sumus, euictus fuerit a nobis: ob id quod fugitiuus usanus non fuerit an agere nihilo minus possimus, quaeritur. Proculus videndum ait, ne hoc quoque intersit, utrum tum evictus sit, cum meus factus non esset, an tum cum meus factus e
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e non licrat. pp̃ ip̃am euictionẽ.
⁊ ideo ait. si emptor hominis mota
sibi controu̾sia uenclitorem ded̾it
procuratorem is qͣ uictus litis esti¬
mationem sustiuit. stipiuationẽ
duple nõ comnuttiz quia nec ñ¬
mandati accõem ꝓcurator hicid̾̃¬
q uenditor ht̃. ut ab emptore liti
estimationem consequatur cum
igitur neq corpus: noq pecunia :¬
emptori ab sit. ñ oportet cõmitti
stipulationem. quamius sup̃e
iuditio accepto uctus eẽt. et litis
estimationem sustuliss: placeat
comuitti stipulationẽ ut et ipse
uilianus eod̾ libro scripsit neq
enͥmhrẽ licet eum cuius si pre¬
tium quis non dediss ab aduer¬
sario auferretur ꝓpe enim hunc
exͥ sctimda cͣxciptione id ẽlitis esti¬
matione emptori hr̃e licet. ñ ex pri¬
stina: ¶ id̾ uilianus eod̾ lib scribit.
si lite contestata fugi̾t homo: posseᷤ¬
soris dampnandus quid̾ erit poᷤ¬
sessor s ñ statim eum ad uendito¬
rem regressuͣm et ex duple stip¬

Expanded text:
 ipsam evictionem. Et ideo ait, si emptor hominis mota sibi controversia venditorem dederit procuratorem isque victus litis aestimationem sustulerit, stipulationem duplae non committi, quia nec mandati actionem procurator hic idemque venditor habet, ut ab emptore litis aestimationem consequatur: cum igitur neque corpus neque pecunia emptori absit, non oportet committi stipulationem: quamvis, si ipse iudicio accepto victus esset et litis aestimationem sustulisset, placeat committi stipulationem, ut et ipse Iulianus eodem libro scripsit. neque enim habere licet eum, cuius si pretium quis non dedisset, ab adversario auferretur: prope enim hunc ex secunda emptione, id est ex litis aestimatione emptori habere licet, non ex pristina. Idem Iulianus eodem libro scribit, si lite contestata fugerit homo culpa possessoris, damnatus quidem erit possessor, sed non statim eum ad uenditorem regressurum et ex duplae stip
Abbreviated transcription (Latin):
ticius q cum br̃dem scripsit᷑. quasiu
bum: ꝯip̃e uͥi sui faciat controu̾¬
siam. ip̃m de se obligatum hareba
ui deinde auienaui tibirut conoĩe
non obligareris: si eum postea ab¬
ste emam: ꝯ satis ꝓ cuictigne mi¬
chi tes: ex cpiendume. acautõne
qd̾ ꝓ me obugatus sit quia etiam
non ex cepto eo agendo eonomine
contra te. tol mali exceptione pos
ñ committitur. quia nemo cum
de doiotamen potĩt agi si dolus ĩ¬
tercessi̾t. ¶ inde uilianus ubro

Expanded text:
Titiusque eum heredem scripserit quasi liberum et ipse mihi sui faciat controuersiam, ipsum de se obligatum habebo.ui, deinde alienaui tibi: ut eo nomine non oblig‹e›ris, si eum postea abs te emam et satis pro euictione mihi des, excipiendum cautione, quod pro me obligatus sit, quia etiam non excepto eo agendo eo nomine contra te doli mali exceptione possnon committitur, quia nemo eum de dolo tamen poterit agi, si dolus intercesserit. Inde Iulianus libro
Abbreviated transcription (Latin):
tio confessoria: mum alii quã
domino fundi coͣmpetit ser¬
iututem enim nemo alius¬
uendicare potest. quamis qui
dominium in fundo uicino
hãt. cuiseruitutem dicit deb̃i.¬
¶ recte neratius scribit. simechii
icci nsus fructus legetur sterͣ
quoq sequi ꝑ ea scilicetꝰ fundi
deret ꝑ que nsum fructum cẽ¬
ssit qui constitueret. quatenꝰ
ẽ ad fruendum necessari
siamq sciendum ẽ iter quod
fruendigrã fructuario presta¬
tur. noneẽ seruitutem neq
enimpotest soli fructuarioẜ
iͣtus deb̾i s si finido debeatui
np̃e fructuarius eautetur põ¬
ponius dicit fructuarium in¬
terdicto de itinere utiposse si
l annoususe. alibi cuim de
iuix idest ĩ confessoria actiõe
sententia uiliani facit qd labro
scribit. ctiam sitestator usus
sit qui legauit usum fructimi

Expanded text:
tio confessoria nulli alii quam domino fundi competit: seruitutem enim nemo uindicare potest quam is qui dominium in fundo uicino habet, cui seruitutem dicit deberi. Recte Neratius scribit, si medii loci usus fructus legetur, iter quoque sequi per ea scilicet loca fundi, per quae qui usum fructum cessit constitueret quatenus est ad fruendum necessarium: namque sciendum est iter, quod fruendi gratia fructuario praestatur, non esse seruitutem, neque enim potest soli fructuario seruitus deberi: sed si fundo debeatur, et ipse fructuarius ea utetur. Pomponius dicit fructuarium interdicto de itinere uti posse, si hoc anno usus est: alibi enim de iure, id est in confessoria actione, sententia Iuliani facit, quod Labeo scribit, etiam si testator usus sit qui legauit usum fructum,
Abbreviated transcription (Latin):
ditiumut cogatur cohr̃s.
crecum alias ñsit lib̾atutꝰ
rem creditor niũ solidum ei
quod deletm. ꝑdoli cxł eͣpͦtionẽ
consequetur acreditorib mã¬
darisibi actiones s ã familie¬
ex soluit. eiquimissus fu̾at ĩ
possõne iegatorum seruando¬
petere ad nͥsus cohr̃des quia ñ
alias disced̾et legatiarius a pᷤ¬
sessione quamince ꝑignoris
erat consequutus quam si to¬
tum eileganim fuiss ex solutũ¬
et si quis titio debitum solu̾it¬
ne pignus ueniret ueratius s¬
cribit familie hrc̃ uiditõ exꝑi

Expanded text:
dicium, ut cogatur coheres solvere, cum alias non sit liberaturus rem creditor, nisi in solidum ei quod debetur, per doli exceptionem consequetur a creditoribus mandari sibi actiones: sed etiam familiexsoluit ei, qui missus fuerat in possessionem legatorum seruandopetere aduersus coheredes, quia non alias discederet legatarius a possessione, quam uice pignoris erat consecutus, quam si totum ei legatum fuisset exsolutuet si quis Titio debitum soluene pignus ueniret, Neratius scribit familiae erciscundae i
Abbreviated transcription (Latin):
sit gn̾alit̾ poptionem legatus
ahr̃tes stichum tabulas prdita¬
rias iufleuisse dicant ur corru
ne optaretur seruus demum
optatus uendicetm pot̾i̾t sĩ
abris nendicecu dolimaluex
ceptionenti .i scruo q̃õne¬

Expanded text:
sit generaliter per optionem legatus et heredes Stichum tabulas hereditarias interleuisse dicant uel corrune optaretur seruus, deinde optatus uindicetur, poterunt, si ‹ab› eis uindicetur, doli mali ex ceptione uti et de seruo quae