comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuta nolintate eius ur cicui hrs
exnttur procuratorieuis uł si¬
nõ pecuniis exigendis p̃põito.
iuide si domum concliitis: et
locatori tuo pensionem solũo:
pignoratitia adu̾sus te potõ
experiri:nam iulianus scribit
s quacenaculum condrti n
enim creclibile ẽ ł conuenisse
ut aduniũsam pensionem ĩ pͣa¬
sule̾. friuola mea teneantur
uidetur aũt tacite. ⁊ cum dño
edium conuenisseb̃: ut non ce¬
nacularii pactio ꝓfitiattomi¬
no. s sua ꝓprias ꝑub̾am autem
ꝑsonam pignoris obligatio
nob̃ nõ ad quiritur. ad eo ut
nec preuratorem plerumq ue
tutorem at suiratur. ⁊ ideo ipi
actione pignoratitia conueni¬
entur. ¶ Sr nec mutat quod cõ¬
stitutum ẽ. ab imperatore nrd¬

Expanded text:
uta uoluntate eius, uel ei cui heres exstitit, uel procuratori eius, uel seruo pecuniis exigendis praeposito. unde si domum conduxeris et locatori tuo pensionem soluero, pigneraticia aduersus te potero experiri nam Iulianus scribit in quam cenaculum conduxi: non enim credibile est hoc conuenisse, ut ad uniuersam pensionem insulae friuola mea tenebuntur. uidetur autem tacite et cum domino aedium hoc conuenisse, ut non pactio cenacularii proficiat domino, sed sua propria.Per liberam autem personam pignoris obligatio nobis non adquiritur, adeo ut ne per procuratorem plerumque uel tutorem adquiratur: et ideo ipsi actione pigneraticia convenientur. sed nec mutat, quod constitutum est ab imperatore nos
Abbreviated transcription (Latin):
aĩ eas oliligatinn fi̾it quamliu
qrad exhͣlis trbetur pignorati¬
tia cessabit alia cã ẽ earim quaᷤ¬
quis su pralicitum nigdum peo¬
misit. nam hxe penitus illicite st̃
¶ Si creditori plues hrtes exti¬
cerint auni ex hiis pars euis
soiuatur ⁊̃ debent cetibrdes cre

Expanded text:
in eas obligatum fuit, quamdiu quid ex his debetur, pigneratcia cessabit. alia causa est earum, quaquis supra licitum modum promisit: nam hae penitus illicitae . Si creditori plures heredes exstiet uni ex his pars eius solvatur, non debent ceteri heredes cre
Abbreviated transcription (Latin):
exigendis prescriptis ũbis dariac¬
tionem. que actio simius exit in¬
icrationi et emptoi si ergoħ sunt.
ubi de faciendo ab utroq comieñt᷑
et inꝑpoĩta qͣuestione id dici pot.
et necessario sequitur. ut eius.

Expanded text:
exigendis praescriptis uerbis dartionem, quae actio similis erit mocationi et emptioni. Si ergo haec ubi de faciendo ab utroque conuenit, in proposita quaestione idem dici potest et necessario sequitur, ut eiu
Abbreviated transcription (Latin):
ssi forte pu̾um dominii cui fecõ¬
id̾ esse quod ĩ area dicturum: quia¬
dñium desiuit ad primũ dñm ꝑ¬
tinere: quid ergo e. ĩ factum putat
scriptis u̾bissergo si quis aree do¬
miniũ ñ transtułit s passus sit. te¬
sic edificare ut coĩcaretur uł ip̃a
ur pretium: erit sccietas: id̾q ⁊ si
partis arce dominium transtusit¬
ꝑtis ñ: et ead̾ lege eclificare passus
suarum causa alienas m̃ces ĩma¬
re ꝓiecit. nulla tenetur actione. s si
sine cã id feciss ĩ factũ: si dolo de do

Expanded text:
si forte puerum dominii tui fecm se quod in area dicturum, quiaium desinit ad primum domtinere. quid ergo est? in factum putat scriptis uerbis. ergo si quis areae dm non transtulerit, sed passus sit teedificare, ut communicaretur uel ipsa uel pretium, erit societas. idemque et partis areae dominium tran‹s›tnon, et eadem lege aedificare passus suarum causa alienas merces roiecit, nulla tenetur actione: sed si sa id fecisset, in factum, si dolo, de do
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. quia pretiiloco ꝑtem reunee re¬
cipio: neq mandatum quia ndͣ.¬
ẽ gratuitum: neq sccietatem qr
nemo sccietatem contrahendo rei
sue dominus eẽ desiuit. ¶ S si pu¬
erum docendumuł pecus pascẽ¬
dum icaut si post c̾tos annes ueĩs¬
si: p̃tium int̾ nos communicare¬
cur: ab horrere ħ ab area: eo qd̃ hicͭ¬

Expanded text:
e, quia pretii loco partem recipio, neque mandatum, quia n gratuitum, neque societatem, nemo societatem contrahendo rei dominus esse desinit. sed si perum docendum uel pecus pascendum ita, ut, si post certos annos uenisset, pretium inter nos communicarebhorrere haec ab area
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃. Quia actionum ñ plenus
numꝰus eẽt. ideo plerumq actr̃es
⁊̾ factum desid̾ antiu s eas accõnes.ͤ
quelegib prodite sunt suex iustaͤ
ac necessaria sit. supplet p̾tor ĩ eo qd
legi deest quod facit ĩ lege aquiua
reddendo actiones ĩ factumt ac com¬
modatas legi aquine idq utilitas
eius legis exigit.

Expanded text:
m. Quia actionum non plenus numerus esset, ideo plerumque actiones in factum desiderantur. sed et eas actiones, quae legibus proditae sunt, si lex iusta ac necessaria sit, supplet praetor in eo quod legi deest: quod facit in lege Aquilia reddendo actiones in factum accommodatas leg‹i› Aquiliae, idque utilitas eius legis exigit. 12
Abbreviated transcription (Latin):
stipiuationis concdusum ũ fuiss.
sitũ lex contractu̾sũ late̾t. p̾scriptis
ũbis incti et hic agiposse uer iud̾i
inidum pactũ int̾ucnisse. quoti¬
ut nomentitii debiͣtoris delegaret

Expanded text:
stipulationis conclusum non fuisset, si tamen lex contractus non lateret, praescriptis verbis incerti et hic agi posse, nec videri nudum pactum intervenisse, quotiut nomen Titii debitoris delegaret
Abbreviated transcription (Latin):
arguetur questionis kñde causa
estimatum dediss neq deeo com¬
pertumn fuiss et is ñ redde̾tur. eo
nomme cuulit᷑ agiposse licet ali¬
quo cãu seruum retenturus eẽt ꝗ
traditum accepiss s pot̾ enim reti¬
nere seruum siue dñs ꝓ eopecum¬
am elegiss: siue ĩ admisso dep̾he¬
sus fuiss cunc enim et datamestr᷑.¬
situmẽ qua actione pecunia si eamꝰ

Expanded text:
argueretur, quaestionis habendae causa aestimatum dedisset neque de eo compertum fuisset et is non redderetur, eo nomine ciuiliter agi posse, licet aliquo casu seruum retenturus esset, qui traditum accepisset. potest enim retinere seruum, siue dominus pro eo pecuniam elegisset siue in admisso deprehensus fuisset: tunc enim et datam aesitum est, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ut stichum michi dares : ꝑiculo meo
stichus erit actudum caxat culpã
prare tebes / expucitus ẽ artids ille doi
¶ at cum do ut facias sitale sit factũd
quodicrari solet. putaut tabuias
pingas iccunia datalcratio erit. sicut
suꝑiore cau emptio suts nouerit

Expanded text:
ut Stich‹u›m mihi dares, periculo meo Stichus erit ac tu dumtaxat culpam praestare debes. explicitus est articulus ille do ut des. At cum do ut facia‹s›, si tale sit factum, quod locari solet, puta ut tabulam pingas, pecunia data locatio erit, sicut superiore casu emptio: si r‹e›m
Abbreviated transcription (Latin):
officium pr̃amus. et pot̾ maudatũ
ex pacto q̃ naturam suamẽx̃ cedeie.
possum enim tibi mandare: ut et
custodliam michi p̾stes et ñ plus ĩ¬
pendas ĩ exigendo quã decem: et
si camid̾ quantitatẽ impend̾emus.
nulla cdubitatioe. s autemalit̾ fece¬
rimus ut ethic mandatũ in t̾ueĩs¬
se uidratur. quasi refũndamus ĩ¬
uicẽ impensas. neq enim de tua
re cibimando  s ħ cͣcius erit. et ĩ
ĩsulis fabricandis et ĩ debitoribus

Expanded text:
officium praestamus et potest mandatum officium praestamus et potest mandatum ex pacto etiam naturam suam excedere possum enim tibi mandare, ut et custodiam mihi praestes et non plus impendas in exigendo quam decem: et si eandem quantitatem impenderemus, nulla dubitatio est. sin autem alter fecit, ut et hic mandatum interuenisse uideatur, quasi refundamus inuicem impensas: neque enim de re tua tibi mando. sed tutius erit et in insulis fabricandis et in debitoribus
Abbreviated transcription (Latin):
locari non poisit. pͣutant seruu
manumittas: sinc ctum cempus
adiectum ẽ intraquod man̾um¬
utatur. idq cum potiuss m anu¬
mitti uiuo seruo trãsier̃: siue fim¬
tum non fuit. et tantum cempo¬
ris consumptum sit ut potu̾it de¬
bueritq manumitti condici ei
pot̾ur prescriptis u̾bis agi quod ĩ¬
hiis que diximus conuenit. ¶ S̃
si dedi tibi seruũut seruum tuũ
de dolo malo ĩ me dandamactionẽ
uilianus scribit. sugnorãs ĩ factũ
cuulem. ¶ quͣod si faciamut des et
postea quam feci cessas darenlsa
crit cuulis actio: et ideo de dolo da.¬
bitur ¶ Oz si faciont facias hec sie¬
ties craccaͣtuͣs plures recipit. nam.
si pacti sumus ut cua meo debite¬
re cartagine exigas: ego atuo n¬
me itr ut tuĩ meo ego ĩ tuo solo e¬
dificem: et ego edificaui et tu ces¬
sãs ĩ priorem sp̃cminandatũ quo¬
daminodoiufuenisse uidetur. si¬
ne quo exigi pecunia alieno non¬
ne ñ pot. quaͣmius euim eͣt impẽ¬
dia sequantur: camei mutuum

Expanded text:
puta ut seruum manumittas, siue certum tempus adiectum est, intra quod manumittatur idque, cum potuisset manumitti, uiuo seruo transierit, siue finitum non fuit et tantum temporis consumptus sit, ut potuerit debueritque manumitti, condici ei potest uel praescriptis uerbis agi: quod his quae diximus conuenit. sed si dedi tibi seruum, ut seruum tuum de dolo in me dandam actionem Iulianus scribit, si ignorans, in factum ciuilem. Quod si faciam ut des et posteaquam feci, cessas dare, nulla erit ciuilis actio, et ideo de dolo dabitur. sed si facio ut facias, haec species tractatus plures recipit. nam si pacti sumus, ut tu a meo debitore Carthagine exigas, ego a tuo Romae, uel ut tu in meo, ego in tuo solo aedificem, et ego aedificaui et tu cessas, in priorem speciem mandatum quodammodo interuenisse uidetur, sine quo exigi pecunia alieno nomine non potest: quamuis enim et impendia sequantur, tamen mutuum
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ S itibi decem dedo̾ ut stich¬
um manumittes: et cessau̾is cõ
festim agam p̾scriptis ũbis ut so¬
luas quanti mea int e. aut sinicl
int̾e. conlicam cibi ut decem recd

Expanded text:
 tibi decem dedero, ut Stichum manumittas, et cessaueris, festim agam praescriptis uerbis, ut soluas quanti mea interest: aut, si nihil interest, condicam tibi, ut decem red
Abbreviated transcription (Latin):
uiebat tibi: ⁊ tuus filius michi:
conuenit int̾ nos ut et cu meum ⁊¬
manumittes: ego tuum: ego ma¬
numissi. tuͣn mouimusisti: qua ⁊ cõ¬
ne michi ten̾s: quesitum eimͣhac
questione cocius obrem dati trac¬
catus ĩspici pot̾. qui in hiis competit
spetieb/ aut enim do cibi ut des
aut to facias iaut faciout des aut
faciout facias Ñ quib queritur
que obligatio nascatur. et si qui¬
dempecunam tenut rem accipi

Expanded text:
uit tibi et tuus filius mihi: conuenit inter nos, ut et tu meum manumitteres et ego tuum: ego manumisi, tu non manumissisti: qua actione mihi teneris, quaesitum est. in hac quaestione totius ob rem dati tractatus inspici potest. qui in his competit speciebus: aut enim do tibi ut des, aut do ut facias, aut facio ut des, aut facias: in quibus quaeritur, quae obligatio nascatur. Et si quidem pecuniam dem, ut rem accipi
Abbreviated transcription (Latin):
tire. uellet eo d̾ pretio mulier crans¬
scribe̾t iuro: ĩfactum existimo ui¬
dicium eẽ rectlendũ. s idq ⁊ ĩ aliis
x̃tio dedissem ut quo pluris uedĩ¬
disses tibi ñ habes: placet neq manrͣ¬
dati noqpsacio eẽ actõnem: S ĩ fac¬
tum quamsi alio negõ gesto. qr et
mandata gratuita eẽ debent. et so¬
cietas non uidetur contractain eo:ͣ
qui te nõ ad misit sociũ distractõis
s sibi p̃cum c̾tum excepit.

Expanded text:
pretio mulier transcriberet uiro: in factum existimo iudicium esse reddendum idque et in aliis pretio dedissem, ut, quo pluris uendidisses, tibi haberes, placet neque mandati neque pro socio esse actionem, sed in factum quasi alio negotio gesto, quia et mandata gratuita esse debent, et societas non uidetur contracta in eo, qui te non admisit socium distractionis, sed sibi certum pretium excepit.
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Nisium cum definimus qͥᷤ
ex iuro ⁊uxore cius nascitur set ceu
si finganus ab fuisse maritum
u̾bi grã ꝑdecennium. reu̾sum ail ñc¬
iculum iuenisse ĩ domo sua placetꝰ
ti filium ñ tamen fẽndum iui¬
anus ait eum quicum uxore sua
assidue moratus nołuit filium a¬
s gnoscẽ quasi ñ suum s michi ui¬
fetur. ꝙ a sceuola probat si constet¬
⁊ pfmaritum aliq̃ndui cumuxore
concubuisse ĩ firmitate int̾neł¬
ente uł alia cã uł si ea ualitudineii
p̃r̃ familias fuit ut gn̾are ñ possitᷤ
hunc qui ĩ domo natus ẽ licet uiał¬
nis scientib filium non ẽẽ  d¬

Expanded text:
m.Filium eum definimus, qui ex uiro et uxore eius nascitur. sed si fingamus afuisse maritum uerbi gratia per decennium, reuersum anniculum inuenisse in domo sua, placet ti filium. non tamen ferendum Iulianus ait eum, qui cum uxore sua adsidue moratus nolit filium adgnoscere quasi non suum. sed mihi uidetur, quod et Scaeuola probat, si constet maritum aliquamdiu cum uxore non concubuisse infirmitate interueniente uel alia causa, uel si ea ualetudine pater familias fuit ut generare non possit, hunc, qui in domo natus est, licet uicinis scientibus, filium non es
Abbreviated transcription (Latin):
criñ. Cum̃ igitur bominum cq̃ꝵ
omne ius consticutum sit primõ
de ꝑsonarum statu ac post decet̾is
ordinem edicti ppẽtui secuti a his
ꝓximos atq coniuntos applicã¬
tes tit᷑ules ut reo patitur dicemũ.
hoĩes aut liberi funt aut scrur
tas eius ꝗtł cuiq face libet in suꝰ
turam subicitiu serui ex eo appelo¬
lati sunt qd̾ imꝑatores captiuos
uent̾e acaͣ ꝑħ seruare. nec cccidere.
solcut. Imrãcipiau̾o dicta sunt ꝙͣ
anr̃ Et seruorum quid̃ uua ẽ coꝰ¬
ditio ubõrum aũt hoĩnum quidã
ingenui quidam lib̾tiniserui
aũt ĩ dominio nr̃o rectliguntur.
cuulisi quis se maior.xx. anius
ad p̾tium participand̾ ue̾nre
passus ẽ iure gentium seriu
rrĩ sunt qui abbostib capiũt

Expanded text:
rum.Cum igitur hominum causa omne ius constitutum sit, primo de personarum statu ac post de ceteris, ordinem edicti perpetui secuti et his proximos atque coniunctos applicantes titulos ut res patitur, dicemus.homines aut liberi sunt aut serui.tas eius quod cuique facere libet, nisi si turam subicitur. serui ex eo appellati sunt, quod imperatores captiuos uendere ac per hoc seruare nec occidere solent: mancipia uero diEt seruorum quidem una est condicio: liberorum autem hominum quidam ingenui sunt, quidam libertini.Serui autem in dominium nostrum rediguntur ciuili, si quis se maior uiginti annis ad pretium participandum uenire passus est: iure gentium serui nostri sunt, qui ab hostibus cap
Abbreviated transcription (Latin):
terti domini ũ reu̾tastur qui .¬
si mec constitutõi fraudẽ fec̾it. p¬
sciat me ħ admissum seuius ꝯ¬
cx cquuturum duus ⁊iam ad¬
rians imbritiam qmͣdam̃ a¬
matronam ĩ quinquium releᷤ¬
gauit quõexicussimis causis¬

Expanded text:
te domini non reuertantur. qui si meae constitutioni fraudem fecerit, sciet me admissum seuerius exsecuturum.' diuus etiam Hadrianus Umbriciam quandam matronam in quinquennium relegauit, quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
potestate parcutis sunt siue primy
gradum lib̾orum optineant qua¬
lis c̃. filius filia fuits fĩorem qualis
c̃ nepos neptis pro nepos proneptis¬
¶ illud utriusq ad optõis cõmune
ẽ. qͦ i ͤi bii quign̾are ñ possunt quã¬
les sunt spadones ad optare que ꝑ¬
ht sise ad rogand̾ ded̾it. ñ solum ip̃e
rotestati ad rogatoris subititur. set

Expanded text:
potestate parentis sunt, siue primum gradum liberorum optineant, qualis est filius filia, siue inferiorem, qualis est nepos neptis, pronepos proneptis.Illud utriusque adoptionis commune est, quod et hi qui generare non possunt, quales sunt spadones, adoptare habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
agit qͣm ad modum quid cu̾ius¬
q fiat aut qͣmad medum quire
aut uis suum conseruetant quo¬
umonine suum ĩꝑium ⁊ põtestaͤ.¬
ꝑem confãt quodomq igitur.im.¬
perator ꝑ cpͣist olam ⁊ sb̾scriptcem

Expanded text:
agitur quemadmodum quid cuiusque fiat, aut quemadmodum quis rem uel ius suum conseruet, aut quoum omne suum imperium et potestatem conferat.Quodcumque igitur imperator per epis
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Paͣtre furioso libi nichomiuꝰ
cumius potestatis morib sit rece¬
ptum nec possit desmere quis br̃e
ĩ potestare nis ex ierint uu̾i quib
casib solent ueqiauam dubitã¬
dumẽ. reman̾e cos ĩpotestate qua¬
re ñ solum cos lib̾os ĩ potestate hebit.
qͣuos añt furorem geniutsũm ⁊ sĩ
qui. aute surorem cõ daeptini ⁊ in
furore editi simiiss si ĩ furore agentẽ
couror concipiat uidendumẽ an ĩ
potestate cͥus nascatlir. fiius nar
furiosus licet uxorem duce̾ ñ poss

Expanded text:
um.Patre furioso liberi nihilominus  potestate. nam cum ius potestatis moribus sit receptum nec possit desinere quis habere in potestate, nisi exierint liberi quibus casibus solent, nequaquam dubitandum est remanere eos in potestate. quare non solum eos liberos in potestate habebit, quos ante furorem genuit, uerum et si qui ante furorem concepti in furore editi sunt. sed et si in furore agente eo uxor concipiat, uidendum an in potestate eius nascatur filius: nam furiosus licet uxorem ducere non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
ulp̃. Eum qui selib̾tinum cẽ. fa᷑¬
ceturꝰ adoptando patronus inge¬
nuum facere potuit. de hus qui sipͣ
qͣuod q̃dam ꝑsone suuris sunt
q̃dam alieno uiri sunt subiecte.
iuideamus itaq debiis q̃ alienoiui.¬

Expanded text:
um.Eum, qui se libertinum esse fatetur, nec adoptando patronus ingenuum facere potuit. DE HIS QUI SUI Uquaedam personae sui iuris sunt, quaedam alieno iuri subiectae sunt. uideamus itaque de his, q
Abbreviated transcription (Latin):
cum uehiculumictaret nulio¬
nẽ pr̃are᷑ debe. ¶serũ custadiam
quam horrearius conductorib
prãre debe̾t. locatorem totorum
horirorum horieario prãre non
debere: puto nisi ĩ lcanto aliter
uineas ponẽt. nichominus ĩ fun¬
touineas instituit. et pp̾ earu
fructum deuis amplius aure
num fundo eiectum pensionũ
debitarum nomine conueniat.
an sumptus utilit factos ĩ uine¬
is ĩsticuendis repͥutare possit.
oppoĩta doli mali exceptiones irs¬
pondi: ur expẽsas cõsecuturunt:
ur nicħ ampliuis p̾staturum:
¶nauem conclircint de ꝓuin¬
tia cyrenensi aquilegiam na:¬
iugaret olei metretis crib mili¬
bus impoĩtis ⁊ frum̃ti modiis¬
ut hou̾ata naius in ip̃a ꝓuintia
nouem mensib retm̃etur. et ho¬
nus impoĩtum: comnsso toue¬
tur quesitume anuecturas qͥs
conuenit a conductore scđimio
cacionẽ ex igẽ naius possit r. e¬
cundum eaque ꝓponentur posse
abro Siriuum quem facien¬
dumcondux̾as: et frc̃as ante¬

Expanded text:
cum uehiculum locaret, mulionem praestare debere. Rerum custodiam, quam horrearius conductoribus praestare deberet, locatorem totorum horreorum horreario praestare non debere puto, nisi si in locando aliter uineas poneret, nihilo minus in fundo uineas institu‹it› et propter earum fructum denis amplius aureinum fundi eiectum pensionum debitarum nomine conueniat, an sumptus utiliter factos in uineis instituendis reputare possit opposita doli mali exceptione. respondit uel expensas consecuturum uel nihil amplius praestaturum. Nauem conduxit, ut de prouincia Cyrenensi Aquileiam nauigaret olei metretis tribus milibus impositis et frumenti modiiut onerata nauis in ipsa prouincia nouem mensibus retineretur et onus impositum commisso tolleretur. quaesitum est, an uecturas quas conuenit a conductore secundum locationem exigere nauis possit. reecundum ea quae proponerentur possequem faciendum conduxeras et feceras, ante
Abbreviated transcription (Latin):
p I crare seruitutem nemo por̾.
uł furtum fec̾int nonteneor tibi
ex cõducto s noxali actione. ¶ Si ͤʳ.¬
hominẽ tibi lorau̾o ut habeas ĩ ca¬
tena us furtum fecũ dubitari
pot̾ utrum ex conducto actio su¬
ffitiat quasi longe sit a bona fide¬
accumfut quid patiaris detrim̃¬
ti ꝑ eam rem quam conduxisti

Expanded text:
 Locare seruitutem nemo potestuel furtum fecerint, non teneor tibi ex conducto, sed noxali actione. Si hominem tibi locauero, ut habeas in taet is furtum fecerit, dubitari st, utrum ex conducto actio sufficiat, quasi longe sit a bona fidactum, ut quid patiaris detrimr eam rem quam conduxisti
Abbreviated transcription (Latin):
tibilccaiu postea comperiñ pos¬
se minoris crecentorum cam
uillam constare data autem
tibi erant centum ex quibus
cum partem si opus impendis¬
sesr uetui te opus facẽs dixi si
opus facere ꝑseueralus: ex loca
to tecum agẽ ut pecie michi
peliquim restiͣtuas: ¶ messem
spiciente coiono cum alienam
eẽ non ignorares sustulisti cõ¬
dicere tibi frim̃tum dominũ
posse laleo ait et ut id faciat. colo¬
num ex condũcto cu domino
acturum: ¶locator horreu ꝓpoĩ¬
tum habuit se auri arͣgentũ
ma̾garitam ñ recipere suo ꝑicło
dein cum sciret hasres inferri: ñ¬
passus e̾ ꝑ inde eum futurum ti¬
ͣ bi obligatum dixit ꝑinde eumi
¶ Seruum meum muilionem
conduxistrr negligentia cilis nͥ¬
mulus cuus ꝑiit si npe se locass.
ex peculio dum taxat. et ĩ rem
e ũsum dampnum tibi pr̃aturũ
uiditios sin autem ip̃e eum locã¬
sem: non ultra me tibi prãturͣ¬
quam dolum malũ et culpani
meam ab eẽs quod si sine diffi¬
nitione ꝑsone mlionem ame

Expanded text:
tibi locaui, postea compe‹r›i non posse minoris tre centorum eam uillam constare: data autem tibi erant centum, ex quibus cum partem impendisses, uetui te opus facere. dixi, si opus facere perseueraueto tecum agere, ut pecuniae mihi reliquum restituas. Messem inspiciente colono, cum alienam esse non ignorares, sustulisti. condicere tibi frumentum dominum posse Labeo ait, et ut id faciat, colonum ex conducto cum domino acturum. Locator horrei propositum habuit se aurum argentum margaritam non recipere suo periculo: deinde cum sciret has res inferri, passus est. proinde eum futurum tibi obligatum dixi, ac si videtur. Servum meum mulionem conduxisti: neglegentia eius mulus tuus perit. si ipse se locasset, ex peculio dumtaxat et in rem versum damnum tibi praestaturum dico: sin autem ipse eum locassem, non ultra me tibi praquam dolum malum et culpam meam abesse: quod si sine definitione p‹er›sonae mulionem a me
Abbreviated transcription (Latin):
centiminũmiu p̃starentur ei cõ¬
uenerat. conluctor centumnũ¬
nioo retebatita ei deb̾i dico: si ĩ ea¬
rumierum refectionem se eam
recuniam impendere satis daret.
abor. ¶arͣtius domuni facien¬
dam: a flacco condux̾at deinde
operis parte effecta: t̾re motu con¬
cussumerat edifitum nossurius.
sabinus: si uinatirali uelun tre
motu ħ accid̾it. flacti ee ꝑicuium
abeo. Cũm plures annos domus
ibabitator aliis siuelit suo tempore
possit itaꝙ si ea domus ex si alendigͥ
ostentẽ alicui possr nicħ lecatori cõ¬
ductorem p̾staturum⁊ adcout nec
cogi quid̾ poss: ex nalendis ulii
refecta domobĩtar nisi paratus
siuis lontor cominoda domunci
adhĩtandum dare. ¶ br̃dem coloni
quaniiuis colonus non e. nichomin
dũo possid̾e̾ ex istimo ¶ueͤstim̃ta
stua fuło ꝑdidit: ⁊ habes ũde̾ petaᷤ. ñ re¬
pet̾e uis. Iagis nomiꝰ ex locato cũ ful¬
lone. s iudicẽ estĩaturũ anpossicad

Expanded text:
centum nummi ut praestarentur ei, convenerat: conductor centum nummos petebat. ita ei deberi dico, si in earum rerum refectionem eam pecuniam impendi satisdaret.. Marcius domum faciendam a Flacco conduxerat: deinde operis parte effecta terrae motu concussum erat aedificium. Massurius Sabinus, si ui naturali, ueluti terrae m‹o›tu hoc acciderit, Flacci esse periculum. Cum in plures annos domus habitatori si uelit suo tempore possit. itaque si ea domus ex kalendis Ianostendere alicui posset, nihil locatori conductorem praestaturum, adeo ut nec cogi quidem posset ex kalendis Iuliis refecta domu habitare, nisi si paratus fuisset locator commodam domum ei ad habitandum dare. Heredem coloni, quamuis colonus non est, nihilo minus domino possidere existimo. Uestimenta tua f‹u›llo perdidit et habes unde petas nec repetere uis: agis nihilo minus ex locato cum fullone, s
Abbreviated transcription (Latin):
deuĩs ita factuniñ eẽt quanti lecã¬
toris intruiss tautam pecumam¬
conductor ꝓmisat eatenus eam
obugationem contrahi putor qua¬
cenus uir honus de spatio temporis
estimass quia id actumi apparet eẽ¬
ut eo spatio ab solu̾etur. sine quo
fornacis: fistularũ similiũꝗierũ:¬

Expanded text:
ita factum non esset, quanti locatoris interfuisset, tantam pecconductor promiserat. eatenus eam obligationem contrahi puto, quenus vir bonus de spatio temporis aestimasset, quia id actum apparet eut eo spatio absolveretur, sine quo fornacis fistularum similiumqu
Abbreviated transcription (Latin):
siuarumq desid̾ant clun appare¬
tibs nec eius temporis pensiones
ex soluentib conuctorib aperire¬
et ea que ibi sunt describe. a public̃¬
ꝑsonis quoruminte. audiendi
sunt tempus autemi huissmõi
re bieniui debet obseruari
amilunctam ei domur uicing er¬
paimo leuiat is uicinus cumñt¬
elisicanet ĩ suo: tr̾amineamarea ⁊ .¬
amplius quam fundam̃ta cemẽ¬
ticia iccatoris crant. congessit et r̃
ra assiduis. puuiiis ĩundata: pa¬
rietieius qui lcrau̾at humore pre¬
stito: edificia corrũmt: lateo exio¬
cato cantummodo accionem esse
ait quia non ip̃a congestio s humor¬
ex ea congestione: postea dampno
siut. dampni aũt iniurie accõ ob¬
ca ip̃asit. ꝑ que ñ extrinsecus alia¬
causa oblata dampno quis affectiiᷤ
est. lor probot¬
cotamiccasti: et eamuendidistuta
ut emptori mercedes: ĩ quilmorĩ
acced̾int quamuis eam cõductor
maiore pretiolocaret. tantum id ep̃¬
Iori accedit qd̾ cibiconducit trie¬

Expanded text:
sularumque desiderant diu non apparentibus nec eius temporis pensiones exsoluentibus conductoribus aperireet ea quae ibi sunt describere, a publicsonis quorum interest audiendi sunt. tempus autem in huiusmodi re biennii debet obseruari.iunctam ei domui uicino proximo locauerat: is uicinus cum aedificaret in suo, terram in eam aream amplius quam fundamenta caementicia locatoris erant congessit, et ea terra adsiduis pluuiis inundata, ita parieti eius qui locauerat umore praeefacto, aedificia corruerunt. Labeo ex locato tantummodo actionem esse ait, quia non ipsa congestio, sed umoex ea congestione postea damno rit, damni autem iniuriae actio obea ipsa sit, per quae, non extrinsecus aliacausa oblata, damno quis adfectus est: hoc probolocasti et eam vendidisti ut emptori mercedes inquilinorum accederent. quamvis eam conductor maiore pretio locaret, tamen id emptori accedit, quod tibi conductor
Abbreviated transcription (Latin):
is et siñ tam ex obugatione ꝓ fici¬
scantur quam ee ofirio iudicis¬
ꝯ. applicentiuitam̃ iicũaideuissor
ĩ omnen cãm se applicuit. equum
quantum ullilm condempnari
ex bona fide oportebit: cautum si¬
de tua eẽ iubesͥ uł ica ĩ dẽpnem
me prãbis: ¶ int̾ lccatorẽ fuudi

Expanded text:
m ex obligatione proficiscantur quam ex officio iudicis applicentur, tamen, cum fideiussor in omnem causam se applicuit, aequumquantum illum condemnari ex bona fide oportebit, tantum fide tua esse iubes?" vel ita: "indemnem me praestabis?" Inter locatorem fundi
Abbreviated transcription (Latin):
et concluctore conuenit ne intra
cempora locationis eius: ecluctor
te funto inuitus reꝑlleretiur:. et
si pulsatus eẽt. penam decẽ prestit
citius lorator seio conductori. uel
scius conduccoꝵ titio: suntracem¬
pora locatiõis cliscede̾ uellet equeͣ
icem de sestipulati sunt quero
cum seius conductorbiennii cõ¬
tiuiu pensioue᷑ ñ solu̾et. ansiue me¬
tuꝰ ex pesli possu paulus r qua¬
lus nicħ̃ ex pressum sit ẽstipurati¬
one penali te solutione pensiõnũ:
camen ueri sinle eẽ ita corue¬
dnisse: de ñ expellendo colono intra¬
ia tempora ẜ̃finita: sipensioniie pa¬
m̾it. et ut oportẽt cołet et ideo si pe¬
nam perẽ ceperis is qui pensionib
satis non fecit: profuturam locatori

Expanded text:
et conductorem conuenit, ne intra tempora locationis Seius conductor de fundo inuitus repelleretur et, si pulsatus esset, poenam decem praestet Titius locator Seio conductori: uel Seius conductor Titio, si intra tempora locationis discedere uellet, aeque  quod inuicem de se stipulati sunt. quaero, cum Seius conductor biennii continui pensionem non solueret, an sine metu poenae expelli possit. Paulus rvis nihil expressum sit in stipulatione poenali de solutione pensionum, tamen verisimile esse ita convenisse de non expellendo colono intra tempora praefinita, si pensionibus paruerit et ut oportet coleret: et ideo, si poenam petere coeperit is qui pensionibus satis non fecit, profuturam locatori
Abbreviated transcription (Latin):
tem conuent iudetur autẽ in hac
spẽ id suentioͣ cmueisse nequid p̾¬
stiaretur si ampliore pecunia fun¬
dus eẽt locatus id ẽ ut hcõnentõ¬
ꝓ loratore tantumoto int̾pont̾tus.s¬

Expanded text:
tem convenit: videtur autem in hac silentio convenisse, ne quid pstaretur, si ampliore pecunia fuesset locatus, id est ut haec conventlocatore tantummodo interponeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
utrum pretio ruo opus an ĩsingłas
dounin̾sitas consũmatoĩs: ad con
ces consticuta erit. ut arbitrio dm̃
opus effice̾tur cunc enim nicħ cõ¬
ductor prare domino de bonitate
operis iudetur.
cere. nch̾ agituir s et si ego minorisꝰ
mancipem pro colono publicorum
p̾diorum que manceps ci tolono
ĩccalut rei publicẽ ñ ou̾tenetur. s fr̃¬

Expanded text:
uno pretio opus an in singulas do universitas consummationis ad condces constituta erit, ut arbitrio domini opus efficeretur: tum enim nihil conductor praestare domino de bonitate operis uidetur. cere, nihil agitur: sed et si ego minoris itit apud mancipem pro colono publicorum praediorum, quae m‹an›ceps ei colono locauit, rei publicae non tenetur: sed fr
Abbreviated transcription (Latin):
to agi cumeoñ posse uilianus a¬
it qua enim custodia consequi
potuit ne dampnumĩiuria ab
alio daripossit s marcelius int̾¬
dũ agi posse ait. siue custadire

Expanded text:
to agi cum eo non posse Iulianus it: qua enim custodia consequi potuit, ne damnum iniuria ab alio dari possit? sed Marcellus intsse posse ait, sive custodir
Abbreviated transcription (Latin):
maͣn oatiͣ melius itaq iisũ e.
hanc actionẽ ꝓponi: ¶ quotiẽs
enim de nommne contractus ali¬
cuius ambigẽtur. conuemret
tamen aliquam actionẽ dari :
dandam estimatoriam p̾scriptĩ¬
u̾bis actione. est enim negaiũ
ciuile gestum ⁊ quid̃ bona fide.

Expanded text:
mandati. melius itaque visum est hanc actionem proponi: quotiens enim de nomine contractus alicuius ambigeretur, conveniret tamen aliquam actionem dari, dandam aestimatoriam praescriptierbis actionem: est enim negotium c
Abbreviated transcription (Latin):
s qm̃ ex uolũtate locatoris ꝑmuttatũ
⁊ redẽptorẽ absolui debere ¶ Tandbe¬
i tibiut excut̾es ꝙͣtiuillã edificare i¬
uelles renͣciasti mͥ ducẽtoꝵ ĩpensã excũ¬
tere certa mercede opus tibi

Expanded text:
m ex voluntate locatoris permutatum esset, redemptorem absolvi debere. Mandavi tibi ut excuteres, quanti villam aedificare velles: renuntiasti mihi ducentorum impensam excutere: certa mercede opus tibi
Abbreviated transcription (Latin):
lcratume. donec appͣrobetur con¬
ductoris ꝑicuioe. ¶ quoduo ita¬
conductum sit. ut ĩ pedeo mẽ suͣr¬
as ue prẽtur eatenus conclucto¬
ris ꝑiculo ẽ. quatenus ad mensũ
ñsit. et inutraq causa nociturũ
leratori si ꝑ eum stetĩt quominꝰ
oꝑus appletum uł admetiatur.
si tamtenui miaiore opus prius
int̾red̾it quã approbaretur. locato¬
ris ꝑiculo ẽ nisi alurd actum sit.
ñ enim amplius loratoripr̃arit.
oporteat quã quod sua cura atq
opera consecuturus eẽt.
probaretur.ui aliqua con sump¬
tum ẽ. decrimentum adlgatorẽ
ita ꝑtinet: si tale opus fu̾it quod
probari delrret.

Expanded text:
betur, conductoris periculum est: quod veconductum sit, ut in pedes mensurpraestetur, eatenus conductoriculo est, quatenus admensum non sit: et in utraque causa nociturum locatori, si per eum steterit, quo minus opus adprobetur uel admetiatur. si tamen ui maior‹e› opus prius interciderit quam adprobaretur, locatoris periculo est, nisi si aliud actum sit: non enim amplius praestari locatori oporteat, quam quod sua cura atque opera consecutus esset. 3probaretur, ui aliqua consumptum est, detrimentum ad locatorem ita pertinet, si tale opus fuit, ut probari deberet.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quia constitutio non lib̃um pro¬
nuntiari precepit s restitra lib̃¬
tateriubet proiũ compellẽtus
erit manimtere eum qui se
suis mĩmis redemit/ s asilati¬
tetꝰ ex empla senatus cõsuitorũ
ad fitei cõmissaͣmliẜ̾tatem per¬
tinentium debe̾ indũcĩ oportet¬
d̾ Ad pemptorium edictum
ħ ordine uenitur ut primo qͣs
petͣt post absentiam adu̾sarui
edictum primum mox alt̾m.¬

Expanded text:
stitutio non liberum pronuntiari praecipit, sed restitui ei libertatem iubet. proinde compellendus erit manumittere eum qui se suis nummis redemit. sed et si latitet, exempla senatus consultorum ad fideicommissam libertatem pertinentium debere induci oportet Ad peremptorium edictum hoc ordine uenitur, ut primo quis petat post absentiam aduersarii edictum primum, mox alt
Abbreviated transcription (Latin):
str. nare oportet cum qui uisi
riumimpeͥratum: cumdies es.¬
respond̾it agetur cãpͣmintiabiee¬
itur: non utiq scłm p̾sentem tab
s int̾lum uł absens sibonam

Expanded text:
stimare oportet eum qui ius rium impetratum, cum dies eresponderit, agetur causa et pronuntiabitur, non utique secundum praesentem, sed interdum vel absens, si bonam
Abbreviated transcription (Latin):
cx eo quod ut est fĩt s eo qͣuod
tepoiti.⁊ corno dati ob ea in cau¬
sam competere accõnem ñ drbi¬
tanr. ¶ Signus alio iudicõ ac¬
curus iucutum sorisatis acce¬
erit de ind ab ꝯuiditio agat. ñ
or itretur stipulatio quia
illiea̾bi maritus domitilium
habiit. non ubũstrum̃tum doꝰ¬
tale conscriptum ẽ noc onimid
genus contractus ẽ. ut ⁊ eum lo¬
cum spectari oporteat ĩ quo in¬
strumentum dotis factum est
quaneumi cuius domitilium
⁊ ip̃a mulier ꝑ condictionẽ ma¬
us ei ẽ accipiendum est.

Expanded text:
ex eo quod interest fit, sed ex eo quod depositi et commodati ob eam causam competere actionem non dubitatur. Si quis alio iudicio acturus iudicatum solvi satis acceperit, deinde in alio iudicio agat, non committetur stipulatio, quia illic, ubi maritus domicilium habuit, non ubi instrumentum dotale conscriptum est: nec enim id genus contractus est, ut et eum locum spectari oporteat, in quo instrumentum dotis factum est, quam eum, in cuius domicilium et ipsa mulier per condicionem maus ei est accipiendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
tante eo qui iudicare uisserat r
etiam coqui mauo imꝑi
ĩ ea demiuriscligione ht ũꝵ et¬
ceperit quius ẽ qui indicare iussit.
nonẽ comp̾hensus: iudetur co
lexo iudicare iussisse quo soiet
cum qui subditus ẽ seq oportet.
lp̃ Soiemus quidem dice id
uenire ĩ iuditium de quo actũ
ẽ int̾ litigatoreo s celsus ait per¬
iculosum eẽ ex ꝑsona rei ħme¬
tiri. qui semper ne condempne¬
tur: ħ dicet ñ conuenisse/ quid
ergo: melius ẽ dicere iduẽire ĩ
uiditium non de quo accum ẽ.
ut ueniret: s id ñuenire de quo
nommnatim actumẽnenem¬
ret. ¶latrunculatde de re pocu¬
maria uidicare non põtest.

Expanded text:
tante eo qui iudicare iusserat, vel etiam eo qui maius imperium in eadem iurisdictione habet, vel etcoeperit, cuius erat qui iudicare iussit. non est comprehensus, videtur eo loco iudicare iussisse quo solet eum qui subditus est sequi oportet.  Solemus quidem dicere id uenire in iudicium, de quo actum est inter litigantes: sed Celsus ait periculose esse ex persona rei hoc metiri, qui semper ne condemnetur hoc dicet non conuenisse. quid ergo? melius est dicere id uenire in iudicium non de quo actum est ut ueniret, sed id non uenire, de quo nominatim actum est ne ueniret. Latrunculator de re pecuniaria iudicare non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
ais. Sus qui si deuissorem deoit
ideo ñ steti̾t᷑ ꝙͣ iriͦ publice cã affuit.¬
ĩiquum ẽ fideuissorem ob alium
sistendi necc̃itate obligatum cẽ
cumpi lberum eẽt non sistere

Expanded text:
ssorem dedit ideo non steterit, quod rei publicae causa afuitiquum est fideiussorem ob alium sistendi obligatum esse, cum ipsi liberum esset non sistere
Abbreviated transcription (Latin):
nem si ex conuentione iinime
dandam nam et ulianus scribit¬
pluris quam statutumẽ ꝓigno¬
rantiam ꝓmissum fũit excep¬
nionem dari debẽ. si aũt ex conuẽ¬
tione tante sumine ꝓmissio feã

Expanded text:
nem: si ex conuentione, minime dandam. nam et Iulianus scribitpluris quam statutum est per ignorantiam promissum fuerit, exceptionem dari debere: si autem ex conuentione tantae summae promiss
Abbreviated transcription (Latin):
aulus.s i duo rei stipulandi sint
⁊ um debitor uiditio se sisticum pe¬
na ꝓmisĩt alt̾ cum impedierit.
ita demum exceptio adũsus alte¬
rum danda ẽ si soçiine prosit ci
tolus pp̃sccieratem item si duo
rei ꝓmittẽcli sint quinis ad iudi¬
tium ñ uen̾it contempta sua ꝓ¬
missione uiclitiosistendi cã fc̃a
actor aũt ab altõ rempetat ab
altõ penam desertõis petendo:
penam exceptr̃e sub̾mouebitur¬
uiditio sistendi ex filii grã cõtrac¬
tu demum de re actor egĩt cum
filio exceptẽe sb̾mouebitur si cũ
pr̃e exeius promissc̃e agatur a cõ¬
traid̾ erit sifilius ꝓmisit ⁊ actor
eg̾it cum pre depeiculo. ͤ¬

Expanded text:
um.Si duo rei stipulandi sint et uni debitor iudicio se sisti cum poena promiserit, alter autem impedierit: ita demum exceptio aduersus alterum danda est, si socii sint: ne prosit ei dolus propter societatem.Item si duo rei promittendi sint et unus ad iudicium non uenerit contempta sua promissione iudicio sistendi causa facta, actor autem ab altero rem petat, ab altero poenam desertionis: petendo poenam exceptione summouebiturudicio sistendi gratia ex filii contractu, deinde de re actor egerit cum filio, exceptione summovebitur, si cum patre ex eius promissione agat. et contra idem erit, si filius promiserit et actor egerit cum patre de peculio.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Proxime constitutum dicitur
ut cum quis ub̃tam suam dux̾it
liceat lib̾te inuito eonuptias con¬
trale puto quiañ erat ferendus is
qui ex necessitate manumisit uoͣ
iuo arbitrio. magis cinm debitam
ub̾tatem p̃stitit quamiuiumbñ¬
fitiumĩmulierem contulit.
m̃animiissa a nullo alio ueor du¬
ci potit. quanꝰ quo manumissa est.
sa iussũ prĩs ancillam ianumi¬
serit. iulianus putat. ꝑinde eam
hr̃i. atq si apre eius monumissa

Expanded text:
Proxime constitutum dicitur, ut, cum quis libertam suam duxeritliceat libertae inuito eo nuptias contrahere: puto, quia non erat ferendus is qui ex necessitate manumisit, non suo arbitrio: magis enim debitam libertatem praestitit quam ullum beneficium in mulierem contulit. manumissa a nullo alio uxor duci potest quam a quo manumissa est, sa iussu patris ancillam manumiserit, Iulianus putat perinde eam haberi atque si a patre eius manumissa
Abbreviated transcription (Latin):
tur. neq emmĩ uicem suimagr̃i
iudebuntur. s si plures ex̾ceant. ñ¬
umumautem de num̾osuo ma¬
gistrum fec̾int huiusmoncili
nomine in solidum pot̾unt comie¬
niriib si seruus plurium nauẽ
ex̾reat uoluntate eorunidem pla
cuit quod ĩ plurib extitorib ꝓla:¬
ne si unius ex omnib uoluntatẽ
ex̾cuit in solidum ille tenebitur
fudeo puto ĩ supiore cãum soudũ
omnes teneri: ¶ Si seruus qui
sit inauem ex̃cuit uoluntate do

Expanded text:
tur: neque enim inuicem sui magistri uidebuntur. Sed si plures exerceant, unum autem de numero suo magistrum fecerint, huius nomine in solidum poterunt conueniri. Sed si seruus plurium nauem exerceat uoluntate eorum, idem plcuit quod in pluribus exercitoribus. plane si unius ex omnibus uoluntate exercuit, in solidum ille tenebitur, et ideo puto et in superiore casu in solidum omnes teneri.Si seruus sit, qui nauem exercuit uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
culium G̃potestate enim accipi¬
emus utriusq sexus uł fiłes
uł filias uł seruos uel seruas:¬
sitamen seruus peculiaris uolẽ¬
te filio fanꝑilias ĩ cuius peculio
erat. uł se uis uicarius eͣns ex
ercuit nauem: pͣr dominus ue
qui uoluntatemñ accominoda¬
uit. dimitaxat de peculio tenebi¬
tur. ¶S filius ip̃e in solidum pl¬
ane siuolintate dominiul prĩs
ex̾ceat. ĩ solidum teneb untur. et
pret̾ea ⁊ filius ⁊ sup̃e uoluntatẽ
ac commodauit. ĩ solidum erit
obligatus. ¶quam quã antem¬
cisi cummagro eius gellimiiit.
climitaxat pollicetur pretor acti¬
onemtamenut uilianus quoq
scripsit. etiam si cum ip̃o ex̾citore
sit contracium: pr̃ dominus ne
ĩsolidumtenebitur. ¶ hec accio
ex p̃sona magri in ex̾citoremi
d̾abitur. ⁊ideo sicum utro eorũ
actumẽ: cumalto aginon pot̾.
ss quidem sisit solutim. si quid̾
a magr̃o: ip̃o ure minuitur ob¬
ligatio ẜ ⁊ ab ex̾citore. siue suo
nomine id ẽ pp̃ honorariam ob¬

Expanded text:
culium.In potestate autem accipiemus utriusque sexus uel filios uel filias uel seruos uel seruas.Si tamen seruus peculiaris uolente filio familias in cuius peculio erat, uel seruo uicarius eius nauem exercuit, pater dominusue, qui uoluntatem non accommodauit, dumtaxat de peculio tenebitur, sed filius ipse in solidum. plane si uoluntate domini uel patris exerceant, in solidum tenebuntur et praeterea et filius, si et ipse uoluntatem accommodauit, in solidum erit obligatus. Quamquam autem, si cum magistro eius gestum sit, dumtaxat polliceatur praetor actionem, tamen, ut Iulianus quoque scribsit, etiamsi cum ipso exercitore sit contractum, pater dominusue in solidum tenebitur. Haec actio ex persona magistri in exdabitur, et ideo, si cum utro eorum actum est, cum altero agi non potest. sed si quid sit solutum, si quidem a magistro, ipso iure minuitur obligatio: sed et si ab exercitore, siue suo nomine, id est propter honorariam ob
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Mater cum filie aurum
dediss utendum: pr̃ puelle id
aurumindotemiuro apendit.
demde mortua ẽ mag̾ siiuscia
inuirita ue uxͦorẽ urid aurum
ĩ dotem dediss nam et id aurunt
hr̃dis matris uendicariq potĩt.
ro datameẽ non placuit. quia si¬
res cuicta ẽ. marito competit ad¬
u̾sus socerum actio.

Expanded text:
. Mater cum filiae aurum dedisset utendum, pater puellae id aurum in dotem uiro adpendit: dein mortua est mater. si inscia inuitaue uxore uir id aurum in dotem dedisset, manet id aurum heredis matris uindicarique potest ro datam esse placuit: quia res euicta est, marito competit aduersus socerum actio.
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃. Hec si scientib hiis qui
ab sunt sponsalia suͣt aut si
postea ratum habuerunt.
da sponsalia: nuntium iniser
non putarem suffecturumi ad
dissoluendamnuptiarum spẽ.
hunc nuntium non magis ꝙ
sponsalia posse eꝙͣ solos cõnsti¬
tuere insi forte omnia ista exuo¬
analiquis sine scriptura spon¬
deat. ¶Insponsalib etiam conse¬
sus eorum exigendus ẽ quoꝵ
ĩ nꝑtiis desid̾atur. intelligi ta¬
nen semꝑfilie prẽm consẽtire
impedimento sit plus quam
manifestum ẽ s postea int̾ue¬
mes; sponsalia nomĩ firmat.
ansponsala sunt. ante .xii. an¬
num sifu̾int nuptie collate. et
semꝑ lab̃onis sententiã ꝓbaui
existimantis: si quid̃ precessuit
sronsalia clurare ea: quamiuis
cesserĩt. ħ ip̃o qd̃ iudomuum dedu¬
ta ẽ. non uidĩ sponsalia facta qm
sententiam papiuianus probat.
sponsalia dissolũe enm uero
si emancipata n ẽ. non potĩt ue¬
ꝙ nuntium renuttẽ neq que
dõtis causa data sunt.condics̃
iꝑ̃a enim filia nubendo efficiet

Expanded text:
 si scientibus his qui absint sponsalia fiant aut si postea ratum habuerint. nda sponsalia nuntium miserunt, non putarem suffecturum ad dissoluendam nuptiarum spem hunc nuntium, non magis quam sponsalia posse eos solos constituere, nisi forte omnia ista ex uoan aliquis sine scriptura spondeat. In sponsalibus etiam consensus eorum exigendus est, quorum in nuptiis desideratur. intellegi tamen semper filiae patrem consentire,impedimento sit, plus quam manifestum est: sed postea interueniens sponsalia non infirmat. an sponsalia sint, ante duodecimum annum si fuerint nuptiae collatae. et semper Labeonis sententiam probaui existimantis, si quidem praecesserint sponsalia, durare ea, quamuis cesserint, hoc ipso quod in domum deducta est non uideri sponsalia facta. quam sententiam Papinianus quoque psponsalia dissoluere. enimuero si emancipata est, non potest neque nuntium remittere neque quae dotis causa data sunt condicere: ipsa enim filia nubendo efficiet
Abbreviated transcription (Latin):
aotem eẽ condictionẽq exting¬
uet que causa non secuta na
dorta prem pro emancipata filia
dedisse. ut sinuptiis non consẽ¬
ulianus Sponsalia sicut ñ¬
nupties consesu contrahentiu¬
sunt et ideo sicut nptiis ita spon¬
salibus fili ã famir consentur ñ
lp̃ S et que prĩsuoluntati noꝰ
reꝑugnat. consentire ĩtelligitur
stunc autem solum dissentiẽdi
a prẽ uoentia conceditur. si in¬
dignum moribus:ur turpem
sppusum ei ꝑat̾ eligat.¬
aulus ¶ilio famil dissentiẽte
sponsalia eius nomine fieri nõ
possumt.

Expanded text:
otem esse condictionemque extinguet, quae causa non secuta nas ita dotem patrem pro emancipata filia dedisse, ut, si nuptiis non consen Sponsalia sicut nuptiae consensu fiunt contrabentium, et ideo sicut nuptiis, ita sponsalibus filiafamilias consentire oportet. Quae patris voluntati non repugnat, consentire intelligitur. Tunc autem dissentiendi a patre licentia conceditur, si indignus moribus vel turpis sponsus ei a patre eligitur. Filiofamilias dissentiente, sponsalia ejus nomine fieri non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
set etiam triennium et quadri¬
ennum. et ultĩus crahunt
sponsaliaq ueluti ualitudo spõsi¬
sponse. uł mortes parentum aut
capitalia crimina aut longiorẽ
pegriuationes que ex necessita¬
te siuĩt.

Expanded text:
sed etiam triennium et quadriennium et ulterius trahunt sponsalia, ueluti ualetudo sponsisponsaeue uel mortes parentium aut capitalia crimina aut longiores peregrinationes quae ex necessitate fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cesserit onimal: ex tincta erit¬
¶  accõ ¶ nore autem dete̾ ẽ aial
tradereuiuum demimisi com¬
mune plurium sit ammai
adũsus singules eritĩ soliclu
Dnoxalis actĩo sicun ĩ homine
conie intur. ut noxe dedat. s
etiamĩ solidimi ut puta siin
ͣiure int̾rogatus ansua qua¬
drupes eẽt. respondit ñ eẽ suã.
nam si constiti̾t ẽẽ eius: ĩ soli¬
eͣdum cõdempnabitur. ¶ Si pͦ
litem contestatam ab alio sit
ammal cͣccisum: quia dñole¬
gis aquilie acc̃o compẽtit rõ
imuditiobabebitim legis a¬
quilie quia dominus noxe
dedende facultatẽ animisu̾̃ er

Expanded text:
cesserit animal, extincta erit actio.Noxae autem dedere est anima‹l› tradere uiuum. demum si commune plurium sit animal, aduersus singulos erit in solidum noxalis actio, sicuti in homineconvenietur, ut noxae dedat, sed etiam in solidum, ut puta si in iure interrogatus, an sua quadrupes esset, responderit non esse suam: nam si constiterit esse eius, in solidum condemnabitur. Si post litem contestatam ab alio sit animal occisum, quia domino legis Aquiliae actio competit, ratio in iudicio habebitur legis Aquiliae, quia dominus noxae dedendae
Abbreviated transcription (Latin):
iquadrupes pa¬
uperiem fecisse
dicetu accõ ex
lege duodecim
tabularum de¬
scenclit que lex
uoluit aut dari id qd̾ nocuit
id est id ammal ꝙ noxiam ⁊¬
cominisit. aut estimatt̃em no¬
cie offerri noxia autem ẽ ips¬
um delictum que accõ ad om̃s
quadrupedes ꝑtinet. ¶ art pre¬
tor pauꝑiem fecisses pauꝑies
ẽ dampnum sine iuria faci¬
entis datiminec enim dicipo¬
test ammalĩ iuriam fecisse
quod semͣu caret/ itaq ut ser¬
uius scribit. tunc accõlocum
ħ̃t. cum conimota feritate no¬
cuit quadrupes puta si aquus
calcitrosus calce ꝑcussĩt. aut
bos corrim pet̾e̾ solitus pecierit.
aut mula pp̃ niniam feritiã
quod si pp̃ictiu quit᷑atem ant
p̃o culpam mmulionis aut si piꝰ
iusto honerata quadrupes i
aliquem homis eũtĩt ħ actio
cessabu dauunq imurie age¬
ttur ab aliquo asꝑitate sua eꝰ¬
nasent ⁊ alicui damnum de¬
derit. si contim̃ firmins abalio
non debuit ẜ acc̃o. cassabit q
tenebitur qui canemtenebat.¬

Expanded text:
quadrupes pauperiem fecisse dicetur, actio ex lege duodecim tabularum descendit: quae lex voluit aut dari id quod nocuit, id est id animal quod noxiam commisit, aut aestimationem noxiae offerre. Noxia autem est ipsum delictum. Quae actio ad omnes quadrupedes pertinet. Ait praetor "pauperiem fecisse". pauperies est damnum sine ientis datum: nec enim potest animal iniuria fecisse, quod sensu caret.Itaque, ut Seruius scribit, tunc haec actio locum habet, cum commota feritate nocuit quadrupes, puta si equus calcitrosus calce percusserit, aut bos cornu petere solitus petierit, aut mulae propter nimiam ferociam: quod si propter loci iniquitatem aut propter culpam mulionis, aut si plus iusto onerata quadrupes in aliquem onus euerterit, haec actio cessabit damnique iniuriae ageetur ab aliquo, asperitate sua euaserit et alicui damnum dederit: si contineri firmius ab alio non debuit, haec actio cessabit et tenebitur qui canem tenebat.
Abbreviated transcription (Latin):
łem induplum ħ actio eẽt. ¶ ut¬
¶ agitur apparet. serus nr̃is ex¬
eqnat᷑ quaoͣrupedes que pecu¬
dum mim̾o sunt. ⁊ gregatim
habentur. ueluti oues. capre:
bones. equi. muili. asiui s ⁊ an
sues petudum appellatione cõ¬
tmẽtur queritm a recte laboõi

Expanded text:
tem in duplum actio esset. Uttem in duplum actio esset. Ut igitur apparet, seruis nostris exaequat quadrupedes, quae pecudum numero sunt et gregatim habentur, ueluti oues caprae boues equi muli asini. sed an sues pecudum appellatione continentur, quaeritur: et recte Labeoni