comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi duȩ legiones hyemabant ut siqđ etiam de sua salute ab eduis inire¬
tur consli celeritatt precurrẽt̃. Eo cum ꝑueniset ad reliquas legionesiit¬
tit. priusq omnes ĩ unum locum cogit. ꝗͣ de eius aduentu aruernis nũ¬
tiari posset. hac re cognita Uertĩgentorix rursus ĩ bituriges exercitũ
reducit. atq inde profectus Gorgobinam boiorum oppidum quosibi
eluetico prȩlio uictos .C. collocauerat. ediuisq attribuerat oppugnare
ĩstituit. Magnam hȩc res cęsari difficultatem ad consilium capiendũ
afferebat. Sireliquam ꝑtem hyemis uno loco legiones contineret ne
stipendiaris eduoꝵ expugnatis cuncta galliã deficeret. q nullum a-¬
micis ĩ eo presidiũm uideret positum esse simaturius ex ibernis educeret
ne ã refrumentaria duris subuectionibus laboraret. prestare uisum est
tamen omnes difficultates ꝑpeti ꝗͣ tanta contumelia accepta omnium

Expanded text:
ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis inireubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑferuntur. Quem ꝑterriti omnes aruerni circũ sistunt atq obsecrant ut
suis fortuns consulat ne ue ab hostibus diripiantur presertim cum uideat
omne ad se bellum translatum. Quorum ille pręcibus ꝑmotus castra ex
biturigibus mouet ꝑ aruernos uersus. At cesar biduum ĩ his locis moratus
ꝗh̾ de Uertingentorige usus uentura oppinione ꝑceꝑat: ꝑ causam supple¬
menti equitatusq cogendi ab exercitu discedit. Brutum adolescentem his
copiis preficit. hunc monet ut in omnibus ꝑtibus equites ꝗͣ latissime ꝑua-¬
gentur. daturum se operam ne longius triduo a castris absit. Nis constitu¬
tis rebus suis in oppinantibus ꝗͣ maximis põt itineribus viennam ꝑuenit.
Ibi nactus recentem equitatum ꝗͣ multis ante diebus eo premiserat neq
diurno neq nocturno itinere ĩtermisso ꝑ fines eduoꝵ ĩ ligones cõtendit.

Expanded text:
perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit,
Abbreviated transcription (Latin):
cis aretromicis. Tolosatibus circũq tiarbonem. quȩ loca hostibus erant
finitima constituit partem copiarum ex prouincia supplementumq
qđ ex italia ad duxerat in eluios qui fines aruernoꝵ contingunt con-¬
uenire iubet. Nis rebus comꝑatis represso iam lucterio & remõto. q in¬
trare intra presidia periculosum putabat in eluios proficistitur & sic euẽ¬
na qui aruernos ab eluiis discludit durissimo tempore anni altissima ni¬
ue iter impediebat. Tamen discussa niue. ui. ĩ altitudine pedum atq
ita uiis patefactis summo militum sudore ad fines aruernoꝵ. ꝑuenit.
Quibus oppressis ĩ oppinantibus q se ceuẽna ut muro munitos existimabat̃.
ac ne singulari quidem unꝗͣ homini eo tempore anni semite patuerãt
equitibus imꝑat. ut ꝗͣ latissime possint uagentur & ꝗͣ maximum hostib
terrorem ĩferant. Celeriter hȩc fama ac numptii ad Uertingentorigẽ

Expanded text:
cis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant cis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem
Abbreviated transcription (Latin):
res uirtute .cx. pompeii cõmadiorem ĩstatum ꝑuenisse ĩtelligeret intransal¬
pinam galliam profertus est. Eo cum uenisset magna cdifficultate afficie¬
batur qua ratione ad exercitum ꝑuenire posset. Nam si legiones in prouĩ-¬
ciam arcesseret se absente ĩ itinere prelio dimicaturos esse intelligebat.
Siipẽ ad exercitum contenderet ne his quidem eo tempore qui quieti ui¬
derentur suam salutem recte cõmeat uidebat. Incerim lucterius cadut᷑
in rutenos missus eam ciuitatem aruernis conciiat. Progressus ĩ Nitiobri¬
ges a Gabalos ab utrisq obsides accipit & magna coacta manu ĩ prouĩciã
rlarbonem uersus eruptionem facere contendit. Qua re nũtiata. cefir oib
consiliis ante uertendum existimauit ut Narbonem proficisceretur. Co
cum uenisset timentes confirmat. presidia ĩ Rutenis prouincialibus ol¬

Expanded text:
res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalres virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Vol
Abbreviated transcription (Latin):
Hiturigis ad eduos quoꝵ erant in fide legatos mutunt subsidium rogatũ
quo facilus hostium copias sustinere possint. Edui de conslio legatoꝵ
quos cȩsaradi ex ercitum reliquerat copias equitatus peditatusq subsidio
biturigibus mietunt. Qui cum ad flumen ligerim uenissent qđ bituriges
ab ediuis ddiuidit paucos dies ibi morati neq flumen transire ausi domũ
reuertuntur. legatisq nostris renũtiant se biturigum ꝑfidiam ueritos re¬
uertissȩ quibus id consili fuisse cognouerint Ut si flumen transssent.
Una ex ꝑte ip̃i. altera aruẽni se cireũsisterent. Ilea ne de causa quã le¬
gatis pronũtiarint an ꝑfidia adducti fecerint. qđ nibil nobis constat nõ
Sr̃. ꝓ certo esse proponendum. Hicturices post eorum discessum statim cũ
arueñis uunguntur. His rebus ĩ italia cȩsari nuntiatis cum iam ille urbanas

Expanded text:
Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas
Abbreviated transcription (Latin):
nones sarisios. pictones. cadurcos. turones. aureurcos. lemonites. andos
rdiquosq omines qui oxceanum attingunt adiungit. Omnium cosensu
ad cum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus bis cuutatib
obsides imꝑat certum numerum militum ad se celeriter ad duci uissit
armnoꝵ quantum quęq ciuitas domi qđq ante tempus effecerat costi¬
tuit. In primis equitatiũ studet. Summȩ diligentiȩ summam imꝑi seue¬
riettem addit magnitudine supplicii dubitantes cogit. Nam muore cõ¬
misso delicto igne atq omnibus tormentis necat leuiore de causa auri¬
bus desectis aut singulis effossis oculis domum remietit ut sint reliquis do¬
cumento & magnitudine penȩ ꝑterreant alios. His suppliciis celeriter co¬
acto exercitu. Luc̾terium cadurcum summȩ hominem audaciȩ. cum ꝑte
copiarum in Rutenos mitit. ip̃e in bituriges proficiscitur. Eius aduentu

Expanded text:
nones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos nones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu
Abbreviated transcription (Latin):
audita sunt qđ spatium est milium passuum circiterchx. Simili ratione
ibi Uertingentorix Cartilli filus aruennus summȩ potentiȩ ad olescẽs cuius
pater principatum galliȩ totius obtinuerat & ob eam causam qđ regnumap¬
petebat a ciuitate erat interfectus. conuocatis suis clientibus facile eosin¬
cendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. prohibetur AQergo¬
biã patruo suo reliquisq principibus. qui hanc temptandam fortunam nõ
existimabant. Expellitur ex oppido Sergingentorix. Non desticii tam̃
atq ĩ agris habet daectum egentium ac ꝑditoꝵ. Ac coacta manu quos¬
cũq adit ex ciuitate ad suam sententiam ꝑducit. hortatur ut cõĩs liberta¬
tis causa arma capiant magnisq coactis copiis aduersarios suos aquib
pauloante erat ciectus excĩuitate expellit. Rex a suis appellatur. Dimietit¬
quaq uersus legationes obtestatur ut in fide mancant. Celeriter sibi de¬

Expanded text:
audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX. Simili ratione audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX. Simili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittitque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Se
Abbreviated transcription (Latin):
tur. aut iure uirando ac fide sanciatur. petunt collatis militaribus sigs.
đ more eorum grauissima cerimonia continetur ne facto initio belli a
reliquis deserantur. Tum collaudatis carnutibus dato iure uimndo ab oĩb
qui aderant. tpr̃e eius rei consticuto a concilio disceditur. Ubi ea dies
uenit. Carnutes cotuato & conconetodũno ducibus. desperatis hominib
genabin signo dato concurrunt. cuesq romanos qui negotiandi causa ibi
constiterant. In his.c. fusium cotam honestum equitem romanum qui
rei frumentarię iussu Cȩsaris prȩerat interficiunt bonaq eoꝵ diriꝑiũt.
Celeriter adomnes galliȩ cuuitates fama ꝑfertur. Hamq ubi maior atq
illustrior incidit res clamore ꝑ agros regionesq significant. Fanc alide¬
inceps excipiunt & proximis tradunt ut cum accidit. Nam q̃ genabĩ ori¬
ente sole gesta sunt. ante primam confectam uigiliam ĩ finibus argẽnoꝵ

Expanded text:
tur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, tur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus, Cenabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum
Abbreviated transcription (Latin):
tis locis. q̃rumtur de accoms morte. posse hunc casum a dip̃os recidẽ demo¬
strant Miserentur coẽm galliȩ fortunam omnib pollicitationibus ac pre¬
miis deposcunt ꝗ belli initia faciant & sui capitis ꝑiculo galliam ĩ libertatẽ
uendient. In primis rationem esse habendam dicunt pruisq̃s eoꝵ clandestina
consilia efferantur ut cȩsar ab exercitu intereludatur. Id facile esse. q¬
neq legiones audeant absente imperatore ex ibernis egredi. neq imꝑator
sine presidio ad legiones peruenire posset. Postremo in acie prare ĩterfici
ꝗͣ non ueterem belli gloriam libertatemq quam a maioribus acceꝑant
recuꝑare. His rebus agitatis profitentur carnutes se nullum ꝑiculum cõĩs
salutis causa recusare. principesq se ex omnibus bellum facturos pollicentur.
Et quoniam in pntia obsidibus interse cauere non possent ne res effera¬

Expanded text:
tis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demontis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res effera
Abbreviated transcription (Latin):
dissxisset. duas legiones ĩ fines treue̾roꝵ. duas in lingonibus &t reliquas
ĩ Senonum finbus acediti in ibernis collocauit. Frumentoq exercitui
prouiso ut instituerat ĩ italiam ad agendos conuentus profectus est.
UIE TA gallia. cȩsar ut constituenit ĩ italiam ad
conuentus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de .p.¬
Clodii cede. senatusq consulto certior factus ut
omnes uniores italiȩ coniurarent. delectum tota ꝑ¬
uincia habere ĩstituit. Heȩ resĩ galliam transalpi¬
nam celeriter ꝑferuntur. addunt ip̃i & affingunt rumoribus: galli qđ res
poscere uidebatur. Retineri vrbano motu cȩsarem. neq in tantis dissẽ¬
sionibus ad exercitum uenire posse. Hac impulsi occasione qui iam antese
p.r. imperio subiectos dolerent liberius atq audacius de bello consilia ini¬
re incipiunt inditis interse principes galliȩ consilis siluestribus atq remo¬

Expanded text:
dixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas dixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exercitui proviso, ut instituerat, in Italiam ad conventus agendos profectus est. uieta Gallia Caesar, ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se populi Romani imperio subiectos dolerent liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remo
Abbreviated transcription (Latin):
plane etiam abisse ẽ conspectu contenderent. ne spe consequendi illata atq
infinito labore suscepto. qui se sumiam a cȩsare gratiam inituros putarẽt
pene naturam studio uincerent. semꝑq paululum ad summam felicitatẽ
defuisse uderetur. atq ille latebris. aut saltibus se eripere & noctu occul-¬
tatus alias regiones partesq petere: non maiore equitum prȩsidio ꝗͣ.uuᵗ.
quibus solis uitam suam commitere audebat. Tali modo uastatis regionib
exercitum : .C. duarum cobortium . dano durocortoꝵ remoꝵ reducit.
Concilioq in eum locum galliȩ indit̾o. de conuiratione Senonum & carnu¬
tum questionem habere ĩstituit. Et de accone qui princeps eius consilis
fuerat grauiore sententia pronũtiata more maioꝵ supplicium sumpsit.
Non nulli iuditium ueriti profegerunt. Quibus cum aqua atq igni inter¬

Expanded text:
plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni inter
Abbreviated transcription (Latin):
isse iudicauit. multo etiam amplius. ꝗpene ab ip̃o uallo portisq castrorum
barbaros auertisset. Quarum omnium rerum maxime admirari uidebatur
Tgermani qui eo consilio renum transierant ut ambiorigis fines depopula¬
rentur id castra romanoꝵ delati optatissimum ambiorigi benefitium obtu¬
lerunt. Cęsar rursus ad uexandos hostes profectus magno coacto numero exfi¬
nitimis ciuitatibus ĩ omnes ꝑtes dimittit. Omnes uici atq omnĩa ȩdifitia quȩ
quisq conspexerat incendebantur. preda ex omnibus locis agebatur: frum̃ta
non solum tanta multitudine uimentoꝵ atq hominum consumebantur sed
etiam anni tempore atq imbribus procubuerant. Ut siꝗ etiã in pntia se occul¬
tassent tamen his deducto exercitu rerum omnium ĩ opia ꝑeundum uidere¬
tur. At sepe ĩ eum locum uentum est. tanto ĩ omnibus ꝑtibus diuso equitatu

Expanded text:
isse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum isse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque conspexerat incendebantur; praeda ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ columis ĩ castris ꝑuenit. parsa barbaris circũuenta periit. Germani desperata
expugnatione castroꝵ q nostros iam constitisse ĩ munitionibus uidebant cũ
ea prȩda quam in siluis deposuerant. se se transrenum receperunt: ac tantus
fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte cum.C. Uolusemis
missus cum equitatu ad castra uenisset fidem non faceret adesse cũ in colum̃i
.C. exercitu. Sic omnino timor animos prȩoccupauerat ut pene alienata m̃¬
te deletis omnibus copiss equitatum se fuga recepisse drẽnt. neq ĩ columi ex¬
citu germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. quem timorem .C.
aduentus sustulit. Reuersus ille euentus belli nõ ignorans unum qͣ cohor¬
tes exx statione & presidio essent emissȩ questus. ne minimo quidem casui lo-¬
cum relinqui debuisse. multum fortunam ĩ repentino hostium aduentu potu¬

Expanded text:
incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata expugnatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitionibus videbant, cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potu
Abbreviated transcription (Latin):
sub uexillo una profectos docuimus. Itaq inter se cohortati duce .c. Trebonio
equite romano qui eiserat prȩpositus ꝑ medios hostes ꝑrumpunt in columesq
ad unum omnes ĩ castra ꝑueniunt. Hos sibsecuti Calones equitesq eodem im¬
petu militim untute seriuantur. Ae bi qui iniugo constirerne nulo etiã¬
nunc isu rei militaris ꝑcepto neq ĩ eo qđ probauerant consilio ꝑmanere.
ut se loco superiore defenderent neq eam quam prodesse alis uim celeritarẽ¬
q uiderant imitari potuerant se se in castra recipere conati ĩ iniquum lo-
cum dimiserunt centuriones quorum non nulli ex inferioribus ordinibrs
reliquarum legionum uirtutis causa ĩsuꝑiores erant ordines huiuis legionis
traducti ne ante partam rei militaris laudem a mitterent fortissime pugnã¬
tes conciderunt. Militum ꝑs horum uirtute submotis hostibus preterspem

Expanded text:
sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trebonio, sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, qui eis erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etinunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem
Abbreviated transcription (Latin):
ex audiunt precucurrunt equites quanto ressit ĩ periculo cognoscunt. hic
uero nulla monitio est quȩ ꝑterritos recipiat. Modo conseripti atqa
susmlitaris imꝑiti ad tribunum militum centunonesq ora cõuertũt ꝗdđ
ab hisprecipiatur expectant. Nemo est fortis quin rei nouitate ꝓturbet᷑.
Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt. redise primo legi¬
ones credunt quas longius discesisse ex captiuus cognouerant. Postea despe¬
cta paucitare ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones ĩ proximum
tumulum pracurrunt. Ftinc celeriter deiecti. se ĩsigna manipulosq conici¬
unt. Eo magis timidos perterrent milites. alii cum eo facto ut celeriter ꝑ¬
rumpant censent. quaniam tam propinqua sint castra. Et si pars aliqua cĩ¬
cimuenta ceciderit at reliquos seruari posse confidunt. alii ut iniugo consi¬
stant atq eundem omnes ferant casum. Hoc ueteres non probant milites qͥs

Expanded text:
exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non probant milites, quos
Abbreviated transcription (Latin):
firmatti oppinio barbaris ut ex captiuo audierant nullum esse prtidũ
intus ꝑrumꝑe nituntur᷑ seq ip̃i achortantur ne tantam fortunam ẽ mani¬
bus dimitant. Erat eger cum presidio relictus publius sextius bibaculas
qui primum pilum ad cesarem dixerat cuius mentionem siporibus pre¬
is secimus ac ddiem iam quintum cibo caruerat. hic diffisus suȩ ac oiũm
saluitis iermis ex tabernaculo procdit. Uidet ĩminere hostes acq ĩ sicmmno
esse rem diserimine. capit arma a proximis atq ĩ porta consistit. Conse¬
qintur hunc centuriones cius cohortis quȩ ĩstationt erat. paulisper una pre¬
lum sistinent. Relinquit animus sextium grauibus acceptis uulneribus.
egre per manus tractus seruatur: hoc spatio interposto reliqui sese confir¬
mant᷑ tantum ut ĩ mumtiomibus consistere possint uel audeant spemq de¬
fensoꝵ prebeane. Incerim confecta frumentatione milites nostri clamorẽ

Expanded text:
firmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus pfirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium. perrumpere nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxerat, cuius mentionem superioribus proeliis fecimus, ac diem iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem
Abbreviated transcription (Latin):
nec prius sunt uisi obiectis ab ea ꝑte siluis ꝗͣ castris appropinquarent. usq
eo ut qui sub ualle tenderent mertatores recipiendi sui facultatem non ha¬
berent. In oppinantes nostri re noua ꝑturbantur ac uix primum impe-¬
tum cohors in statione substinet. Circunfunduntur ex reliquis hostes
ꝑtibus siquem aditum reꝑire possent. Egre nostri portas tuentur reliqͦs
adicus locus ip̃e ꝑse munitioq defendit. Totis trepidatur castris atq alius
ex alio causam tumultus querit neq quo signa ferantur. neq quam ĩꝑtẽ
quisq cõueniat prouident. alius iam capta castra pronũtiat. alius deleto
exercitu & imꝑatore uictores barbaros uenissẽ contendit. pleriq nouas
sibi ex loco religiones fingunt Coctȩq &e siurĩ calamitatem qui ĩeodẽ
deciderint castelo antt oculos ponunt sali timore omnibus ꝑternas cõ¬

Expanded text:
nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat provident. Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis con
Abbreviated transcription (Latin):
C. fidem seruaturum. ꝗ longius progressum audiebat neq ulla dere¬
ditu eius fama afferebatur simul eoꝵ ꝑmotus uocibus ꝗ illius patiãm
pene obsessionem appellabant siquidem e castris egredi nõ liceret nul¬
lum eiusmodi casum expectans quo nouem oppositis legionibus maximo¬
q equitatu disꝑsis ac pene deletis hostibus ĩ milibus passuum tribus offen¬
di posset. X. cohortes frumentatum ĩ proximas segetes mutit quas inter
& castra unus omnino collis intererat. Complureserant ex legionibuse¬
gri relicti ex quibus qui hoc spatio dieꝵ conualuerant. c irciter trecẽ.¬
ti sub uexillo una mittuntur. Magna prȩterea multitudo calonum
magna uis iumentoꝵ quȩ ĩ castris subsederant. facta potestate subseꝗtur.
Hoc ip̃o tempore & casu germani equites interueniunt: protinusq eodẽ
illo quo uenerant cursu ab decimana porta ĩ castra irrũꝑe conantur.

Expanded text:
Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reCaesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur,
Abbreviated transcription (Latin):
procedunt non hos palus ĩ bello latrocinisq natos nõ siluȩ morãtur. Qui¬
bus in locis sit cȩsar ex captiuis quȩrunt. profectum longius reꝑiunt om¬
nemq exereitum discesse cognostune. Atq unus ex captius Quid uos
inquit hanc miseram & tenuem sectmini predam quibus licet esse
fortunatissimos. Tribus horis aduatucam uenire potestis. huc omnes
suas fortunas exercitus romanoꝵ cõtulit presidi tantum esse: ut nu
merus quidem cingi possit neq quisꝗͣ egredi extra munitiones audeat
Oblata spe. germani quam nacti erant prȩdam ĩ occulto dimittunt
ipĩ aduatucam contendunt usi eodem duce cuius ħ inditio cognoue¬
rant. Cicero qui omnes suꝑiores dies preceptis cȩsaris cum summa dili¬
gentia milites ĩ castris continuisset ac ne calonem quidem quẽꝗͣ extra
munitionem egredi passus esset septimo die diffidens de numero dieꝵ

Expanded text:
procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quiprocedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque unus ex captivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem sectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatucam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Romanorum contulit: praesidi tantum est, ut ne murus quidem cingi possit, neque quisquam egredi extra munitiones audeat." Oblata spe Germani quam nacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de numero dierum
Abbreviated transcription (Latin):
gnus undiq numerus celeriter cõuenit. Hec omnium ĩ eburonum fi¬
nibus gerebantur diesq septimus quem ad diem cęsar ad impedim̃ta
legionemq reuerti constituerit. Hic quantum ĩ bello fortuna possit &
quantos afferat casus cognosci potuit. dissipatis ac ꝑterritis hostibus ut de¬
mostrauimus manus erat nulla quȩ ꝑuam modo causam timoris affẽret.
transrenum ad germanos ꝑuenit fama diripi eburones atq ad predã
ultro omnes euocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri qui sunt ꝓ-¬
ximi reno a quibus receptos ex fuga tenecheros atq usipetes supra do¬
cuimus transeunt renum nauibus ratibusq .xxx. milibus passuum ĩfra
eum locum ubi pons erat ꝑfectus. prȩsidiumq ã cȩsare relictum primos
eburonum fines adeunt. multos exfuga disꝑsos excipiunt magno pecoꝵ
numero cuius sunt cupidissimi barbari potiuntur inuitati preda lõgius

Expanded text:
gnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum pagnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gerebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius
Abbreviated transcription (Latin):
q itineribus conferctos adire prohibebant. Si negotium confici stirpem¬
q hominum sceleratoꝵ interfici uellent: dimittendȩ plures manus.
deducendiq erant milites. Si continere ad signa manipulos uellent
ut instituta ratio & consuetudo exercitus romani postulabat locus ip̃e
erat prȩsidio barbaris neq ex occulto ĩsidiandi & dispersos circũue¬
niendi singulis deerat audacia ut ĩ eiusmodi difficultatibus quantumdi¬
ligentia prouideri poterat prouidebatur ut potius ĩ nocendo ad p̃tẽ¬
mitteretur. & si omnium animi adolescentum ardebant ꝗͣcum aliqͦ
militum detrimento noceretur.Dimittit ad finitimas ciuitates nũptios
Cȩsar. omnes ad se uocat spe predȩ ad diripiendos eburones. ut potius in
siluis galloꝵ uita ꝗͣ legionarius miles ꝑiclitetur simul ut magna multi¬
tudine circũfusa ꝓ tali facinore stirps ac nomen ciuitatis tollatur. Ma¬

Expanded text:
que itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
confirmat. quam ad diem ei legioni quȩ presidio relinquebatur deberi
frumentum sciebat. labienum Treboniumq hortatur si rei .p. commodo
facere possint ad eum diem reuertantur ut rursus cõmunicato consilio ex¬
ploratisq hostium rationibus aliũd mitium belli capere possent. Erat ut su¬
pra demostrauimus manus certa nulla. non oppidum non prȩsidium quod
se armis defenderet sed ĩ omnes ꝑtes dispsa multitudo ubicũq aut uallis ab¬
dita. aut locus siluestris aut palus impedita spem presidii aut salutis aliquã
offerebat consederat. Hȩc loca ĩ ciuitatibus erant nota magnamq res di¬
ligentiam requredat. non ĩsimma exereitus tuenda. Nullã enim pot̾at¬
uniuersis ꝑterritis ac dispersis periculum accidere sed in singulis mili¬
tibus conseruandis quȩ tamen ex ꝑte res ad salutem exercitus ꝑtinebat
nam & predȩ cupiditas multos longius euocabat & siluȩ ĩcertis occultis¬

Expanded text:
confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae commodo facere possint, ad eum diem revertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poteuniversis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultis
Abbreviated transcription (Latin):
num finibus ubi Titurius arunculeius yemandi causa consederat. hunc
cum reliquis rebus locum probat. Tunc qͣ superioris anni munitiones in¬
tegrȩ manebant: ut militum laborem subleuaret prȩsidio ĩ pedimentis le¬
gionem quartamdecimam reliquit Unam ex his tribus quas proxime
conseriptas ex italia traduxerit. Ei legioni castrisq Quintum tullium
Ciceronem prȩfecit ducentosq equites attribuit Partito exercitu situm
labienum cum legionibus tribus ad occeanum uersus in eas regiones quȩ
Menapios attingunt proficisci iubet. C. Trebonium cum pari legionum
numero ad eam regionem quȩ ad aduatucos adiacet depopulandam
mittit. Ipẽ cum reliquis tribus ad flumen scaldem qđ in fluit ĩ mosam
extremasq aruenne ꝑtis ire constituit quo cum paucis equitibus profectũ
ambiorigem audiebat. Descendens post diem septimum se se reuersurum

Expanded text:
num finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc num finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum
Abbreviated transcription (Latin):
rex dimidiȩ ꝑtis eburonum qui una cum ambiorigȩ consilium imerat eta¬
te iam cosectus cum laborem belli aut fugȩ ferre non posset omnibus p̃cilis
detestaitus anborigem qui eus consl auẽor fusset taxo cuus magna mñ
gallia germaniaq copia est. se ex amimauit. Segni Gondrusiq ex gẽte
& numero germanoꝵ qui sunt inter eburones treuerosq. legatos ad c̃ȩ¬
sarem miserunt oratum ne ĩ hostium numero duceret. ne ue omnium ge¬
manoꝵ qui essent citra renum unam esse causam iudicaret. nihilse de
bello cogitauissẽ. nulla ambiorigi auxilia misisse. Cesar ex plorata re que¬
stione captiuoꝵ siqui ad eos eburonum ex fuga conuenissent ad se ut
reducerentur imperauit. suta fecissent se fines eorum uioliturum nega¬
uit. Tunc copis intres ꝑtes distributis impedimenti omnium legionum
ad uatucam contulit. Ed castelli nomen est. hoc fere est ĩ mediis eburo¬

Expanded text:
rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetarex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburo
Abbreviated transcription (Latin):
estus causa plerunq siluaꝵ atq fluminum petunt propinquitates coĩtes
familia tresq eius angusto iñ loco paulispercum equitum nostrorum substmna¬
erunt Nis pugnantibus ilum ĩ equum quidam ex sus intulit. sugientẽ
silus texerunt Sic acd sibeundim pericuum & ad uitandum multum fõ¬
tuna ualuit. ambiorix an copuas suas iudicio non conduixerit. ꝗđ prelo dm¬
candum non ex istimũt an tempore exclusis a repentino equitum adiac̃¬
tũ probibitus fuerit̃ cum reliquum exercitum subsequi credẽt dubium est.
S cert dimisis ꝑ agros nimptis sibi quẽq consulere iussit. quoꝵ parsĩar¬
dimenam siluam: pars ĩ continentes paludes profugit. Qui preximi oeceano fu¬
erunt hi i siluis se se accultiuerunt quas estus efficere consuerunt. Multi
ex sus finibus egressi se suaq omniã alienissimscrediderunt. Catuuolcus

Expanded text:
aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus,
Abbreviated transcription (Latin):
portunitate temporis proficiseere poset. Monet ut ignes ĩcastris fieri phioeit
nequa eius aduentus procul signficatio fiat sese confestim subsequi dicit Ha¬
silius ut imperatum est facit celeriter. contraq omnum oppimonem con¬
fecto itinere multos ĩagris ĩoppinantes deprehendit eorum inditio adip̃m
ambiorigem contendit᷑ quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatuir
uultum cum ĩ ominibus rebus tum in re militari põt fortuna. Nam sicut
m agno accidit caũ ut in ipũm in cautum atq imꝑatum incideret prius¬
ꝗ̃ eus aduentus ab hominibus uideretur ꝗͣ fama aut numpeus afferẽtur
Sec magnȩ fuit fortunȩ omni militari instrumento qđ creum st habebat
erepto rtdis equisq deprebensis ip̃m effugere mortem. Sed ħ quaq factũ
et : q̃ edifitio eircundato silua ut sunt ftre domicila galloꝵ qui autandi

Expanded text:
portunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, portunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi