comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qui postea consangumeorũ & a¬
micorũ suoru munerib ditatus.
& domũ reȩdificauit. & uxorem
dixit: s nichil de reb quas ge¬
nitor suus habuerat exclusus
iam ab eis qui eas inuaserant
longa & diuturna possessione
conquirere potuit. Iste iam ut
suꝑ ius p̃misi extititꝰ m̃s ꝓ auus.
hic & enim genuit auum᷑ meũ
arichis. Arichis uͦ patrem meũ
ex theudelinda comuge sua ge¬
nuit me paulũ. i eũꝙͦ germañu
arichis: qui nrm auumꝰ cogno¬
mine reculit᷑. Hec paucis de ꝓpͥe
genealogie serie delibatis. nunc
generał hystoriȩ reu̾tamur ad tra
gisulfo duce foronilensi. ta¬
sõ & cacco filii eius eundem duca¬
tum regendum susceꝑunt. hi
suo tempore sclauoꝵ regionem
quȩ zellia appellatur. uiͦq ad lo¬
cum qui medaria dicitur posse¬
derunt. Inde usq: ad tempora
rachis ducis idem sclaui pensio¬
nem foroiulanis ducib ꝑsoluert.¬
hos duos fr̃s gregorius patriciꝰ
romanorũ in ciuttate opitergio do

Expanded text:
Qui postea consanguineorum, et aQui postea consanguineorum, et amicorum suorum muneribus dotatus, et domum reaedificavit et uxorem duxit; sed nihil de rebus quas genitor suus habuerat, exclusus iam ab his qui eas invaserant longa et diuturna possessione, conquirere potuit. Iste, ut iam superius praemisi, extitit meus proavus. Hic etenim genuit avum meum Arichis, Arichis vero patrem meum ex Theudelinda coniuge genuit me Paulum meumque germanum Arichis, qui nostrum avum cognomine retulit. Haec paucis de propriae genealogiae serie delibatis, nunc generalis historiae revertamur ad tramGisulfo duce Foroiulensi, Taso et Cacco, filii eius, eundem ducatum regendum susceperunt. Hi suo tempore Sclavorum regionem quae Zellia appellatur usque ad locum qui Medaria dicitur possiderunt. Unde usque ad tempora Ratchis ducis idem Sclavi pensionem Foroiulanis ducibus persolveruHos duos fratres Gregorius patricius Romanorum in civitate Opitergio do
Abbreviated transcription (Latin):
partem quã in somins audierae
ꝑgere cepit. nec mora ad habita¬
culum hominũ ꝑuenit. Crat
eñ sclauorum habitatio in illiᷤ
locis. Qũe: cum una mulier ĩa
uetula ut fdisset: statim intel¬
lexit eum Ifugitiuũ ẽe. & famiᷤᷤ
penuria laborare.Ducta aũ
miscdia suꝑ eum abscondit eũ
indomo sua: & secreto paulati
ei uictũ ininistrauit. ne si ei
usq ad saturitatem alimonĩa
p̃beret: eius uttam funditus
ritingueret Deniq: sic compe¬
tenter ei pastum p̃b̾uit. qͦusq: ipse
recuꝑ aretur. & uires acciꝑe potu¬
isset. Cumq eum iam ualidum.
ad iter faciendum uidisset: datiꝰ
eis cibariis ad quã partem ten¬
dere deberet admonuit. Qui pꝰt
aliquot dies italiam ingressus.
ad domũ in qua ortus fuerat ꝑ¬
uenit. Que tta deserta erat. ut
ñ solum tectum ñ haberet: sed
etiam rubis & sentib plena ẽet.
Quib ille succisis: intra eos dem
parietes uastam ornum reꝑiens.
in hac suam pharetr̃a suspendit.

Expanded text:
partem, quam in somnis audierat, partem, quam in somnis audierat, pergere coepit: nec mora, ad habitaculum hominum pervenit. Erat enim Sclavorum habitatio in illis locis. Quem cum una mulier jam vetula vidisset, statim intellexit eum fugitivum esse, et famis penuria laborare. Ducta autem misericordia super eum, abscondit eum in domo sua, et secreto paulatim ei victum ministravit, ne si ei usque ad saturitatem alimoniam praeberet, ejus vitam funditus exstingueret. Denique sic competenter ei pastum praebuit, quousque ipse recuperatus vires accipere potuisset. Cumque eum jam validum ad iter faciendum vidisset, datis ei cibariis, ad quam partem tendere deberet, admonuit. Qui post aliquot dies Italiam ingressus, ad domum in qua ortus fuerat pervenit. Quae ita deserta erat, ut non solum tectum non haberet, sed etiam rubis et sentibus plena esset. Quibus ille succisis, intra eosdem parietes vastam ornum reperiens, in hac suam pharetram suspendit.
Abbreviated transcription (Latin):
cum ante eum ꝑgeret. & frequen¬
r pͦt se respiceret. & cum stante
sibusteret. atii cum ꝑgente pre¬
it: intellexio sibi eumꝰ diuinitꝰ
datum ẽẽ. ut ei iter quod nesciebat
ostenderet. Cum ꝑ aliquot dies ꝑ
montiũ solitudmes hoc mͦ ꝑgeret.
panis eidem niatori quẽ exiguũ
habuerat om̃ino defecit. Qui cũ
ielunans iter caꝑet. & iam fame
cabefactus defecisset: tetendit ar¬
cum siũi. & eundem lupũ ut eũ
in cibum sumere posset sagita
int̃ficere uoluit. S lupus idem
ictum ferientis p̃cauens: ab eiꝰ
uisione elapsus est. Ipse autem
recedente eodem lupo nesciens
quo ꝑgeret. insuꝑ famis penu¬
ria mmiũ debilis effectus. cum
iam de uita desꝑaret.seseq inter¬
tam proiciens obdormisset: ru¬
dit quenda uirũ in somnis ta¬
lia sibi uerba dicente. Surge. qͥd
dormis: Arripe inam in h ac
parte contra quã pedes tenes
Illa & enim ẽ. tralia ad quã ten¬
dis. Qui statim surgens: in ilła

Expanded text:
cum ante eum pergeret et frequencum ante eum pergeret et frequenter post se respiceret et cum stante subsisteret atque cum pergente praeiret, intellexit, sibi eum divinitus datum esse, ut ei iter, quod nesciebat, ostenderet. Cum per aliquod dies per montium solitudines hoc modo pergerent, panis eidem viatori, quem exiguum habuerat, omnino defecit. Qui cum ieiunans iter carperet et iam fame tabefactus defecisset, tetendit arcum suum et eundem lupum, ut eum in cibum sumere possit, sagitta interficere voluit. Sed lupus idem ictum ferientis praecavens, sic ab eius visione elapsus est. Ipse autem, recedente eodem lupo, nesciens quo pergeret, insuper famis penuria nimium debilis effectus, cum iam de vita desperaret, sese in terram proiciens, obdormivit; viditque quendam virum in somnis talia sibi verba dicentem: "Surge! Quid dormis? Arripe viam in hanc partem contra quam pedes tenes; illac etenim est Italia, ad quam tendis". Qui statim surgens, in illam
Abbreviated transcription (Latin):
uenit᷑. leuchis m̃s auus ex eoem
lango bardorũ genere cũ eis partie
aduentauit. Qui postqͣm aliquoran¬
nos initalia uixit. diem claudenꝰ
extremũ. quinq ex se genitos filiꝰ
adhuc paruulos reliquit. qͦs tem¬
pestas ista captiuitans dequa minc
diximꝰ comp̃hendens: om̃s exca¬
stro forouilensi in auarorũ pamo
exules deduxit. Qui cũ ꝑ multosan¬
nos in eadem regione captiuitans
miseriam sustinuissent. & iam
ad iurilem etatem ꝑuenissent:¬
ceteris .iiͦii. quor̃ nomina ñ reti¬
nremꝰ in captiuitatis angustia ysis¬
tentib. quintꝰ eorum germanus
nomine lupigis qui postea ñt pri¬
auus extitit. inspirante sibi ut e
iugũ abicere studuit: & ad italiam
quo gentẽ langobardorũ residiti
meminerat tendere. atq: adlibes¬
tatis nira studuit repedare. Qui
tum iter aggressus fugam arripu¬
& aliqͣnͣtum cibi propt̃ uaticũ
gerens: nesciretq om̃ino quon
geret. ei lupus adueniens. comil
saneris & ductor effectus ẽ. Qui

Expanded text:
enit, Leuphis meus abavus, ex eodem Langobardorum genere cum eis pariter adventavit. Qui postquam aliquot annos in Italia vixit, diem claudens extremum, quinque ex se genitos filios adhuc parvulos reliquit, quos tempestas ista captivitatis, de qua nunc diximus, comprehendens, omnes ex castro Forojuliensi, in Avarum patriam exsules deduxit. Qui cum per multos annos in eadem regione captivitatis miseriam sustinuissent, et jam ad virilem pervenissenteteris quatuor, quorum nomina non retinemus, in captivitatis angustia persistentibus, quintus eorum germanus, nomine Lupicis, qui noster postea proavus exstitit, inspirante sibi ut cjugum abjicere statuit, et ad Italiam, quo gentem Langobardorum residere meminerat, tendere, atque ad libertatis jura studuit repedare. Qui cum iter aggressus fugam arripuet aliquantulum cibi propter viaticum gerens, nesciretque omnino quo pergeret, ei lupus adveniens comes itineris, et ductor factus est. Q
Abbreviated transcription (Latin):
consanguineorũ saluti prospexit.
¶filie uͦ eius ñ matris libidine secu¬
te. s castitatis amore studentes: ne
ab auaris contaminarent᷑. crudoꝵ
pullorũ carnes sibi int̃ mamasfub
fasua posuerunt: quȩ ex calore
putrefactȩ.odorem fȩcidũ exhala¬
bant. Cumq: eas uellent auares
contingere: ñ sustinentes fetorem.
putantes eas naturaliter itafete¬
re: ꝓcul ab eis cũ execratione re-¬
ced̾ebant. dicentes om̃s langobar¬
das fetidas ẽẽ. Hac garte au̾aroꝵ¬
des.& ipsȩ caste seruatȩ st̾: & utile
seruande castiatis siquid tale fem¬
nis contigerit mandauer̃t erem¬
plum. Que postea ꝑ diu̾sas region
uenundate. uyxta nobilitate sui
dignis sunt nuptiis potite. sam
retexere. & quia res ista postulat.
suꝑius narrationis ordiñe replici¬
resCodem tempore quo langobar

Expanded text:
consanguineorum saluti prospexit. Filiae vero eius non matris libidinem secutae, sed castitatis amore studentes ne a barbaris contaminarentur , crudorum pullorum carnes sibi inter mammas sub fascia posuerunt, quae ex calore putrefactae odorem foetidum exalabant. Cumque eas vellent Avares contingere, non sustinentes foetorem, putabant eas naturaliter ita foetere, procul ab eis cum execratione recedentes atque dicentes, omnes Langobardas foetidas esse. Hac igitur arte Avaroet ipsae castae servatae sunt, et utile servandae castitatis, si quid tale feminis contigerit, mandaverunt exemplum. Quae postea per diversas regiones venundatae, juxta nobilitatem suam dignis sunt nuptiis potitae. Namretexere, et quia res ita postulat, paulo superius narrationis ordinem replicare. Eo denique tempore quo Lango
Abbreviated transcription (Latin):
pius patre qͦd in suã hec cumb̾tus
ꝑniciem faceret: qui hosti suo ad
regnandũ uires p̃beret. Brexiana
uituuitas magn̾ã semꝑ nobilium
lingobardoꝵ multitudiñe habuit.
quorũ auxilio inetuebat bertarit
alachis potentiorem forẽ. his dieb
rex bertarte in uuitate ticinensi

Expanded text:
pius patre, quod in suam hoc Cunibertus pius patre, quod in suam hoc Cunibertus perniciem faceret, qui hosti suo ad regnandum vires praeberet. Brexiana denique civitas magnam semper nobilium Langobardorum multitudinem habuit, quorum auxilio metuebat Bertaridus Alachis potentiorem fore. His diebus rex Bertaridus in civitate Ticinensi
Abbreviated transcription (Latin):
cirtũitu tranquillitatẽ haberen
surrexit contra eos filuis iniqui¬
tatis alachis nomine. ꝑ quẽ inil¬
no langobardorũ ꝑturbata pd
maximȩ popłorum᷑ factȩ sunt
strages. Hic dum ẽet dux in tridt¬
tina ciuitate: cũ comite baioari
que illi grafionem dicunt quipł¬
ranum &e reliqua castella regele
onfuxit. eumq mirifice suꝑauit.
Qua decansa elatus. etiam contra
regim suũi bertarit manũ leuaũ.
tͦ: se intra tridentinũ castellũ
rebellans c̃õmuniuit. Contra quẽ
rx bertarit ꝓgressus. cũ eum ex¬
minseuis obsideret: inopmate
n egressus regis castra protriuit.
regẽmq ipsum fugam petere com¬
tunrb̃to regis filio qui eum iam
olim diligebat. in regis bertarit
qram reuersus ẽ. Qui rexcum eũ
int̾ficere aliquotiens uellet: cuni¬
b̾tus eiꝰ filius hec fieri semꝑ ꝓhibu¬
tt reputans eũ de reliquo fidelem
existere. nec destitit apud patrem
obtinere: quin etiam ei ducatum
brerie contribueret. p̃monente se¬

Expanded text:
circuitu tranquillitatem haberent, surrexit contra eos filius iniquitatis Alahis nomine, per quem in regno Langobardorum, perturbata pace, maximae populorum factae sunt strages. Hic dum dux esset in Tridentina civitate, cum comite Baioariorum, quem illi gravionem dicunt, qui Bauzanum et reliqua castella regebat, conflixit eumque mirifice superavit. Qua de causa elatus, etiam contra regem suum Perctarit manum levavit atque se intra Tridentinum castellum rebellans communivit. Contra quem rex Perctarit progressus, cum eum extrinsecus obsideret, inopinate te egressus, regis castra protrivit regemque ipsum fugam petere con Cunincperto, regis filio, qui eum iam olim diligebat, in regis Perctarit gratiam reversus est. Qui rex cum eum interficere aliquotiens vellet, Cunincpertus, eius filius, hoc fieri semper proibuit, reputans eum dexistere. Nec destitit apud patrem obtinere quin etiam ei ducatum Brixiae contribueret, reclamante sae
Abbreviated transcription (Latin):
Nno ab urbe condita. dͦ.xl: lu
tẽrrentius uarro consules contra has¬
nibalem missi: in patientia uarro¬
nis consulis infelicissime apud can¬
nas apulie uicum omnes pene ro-¬
manȩ spei uires ꝑdiderunt. Nam¬
loͣ rͣamen punico bello: romani adeo
ad extrema int̾nitionis ad ducti sĩ
Periit enim in eo bello consul emn

Expanded text:
nno ab Vrbe condita DXL L. Terentius Varro consules contra. Hannibalem missi inpatientia Varronis consulis infelicissime apud Cannas Apuliae uicum omnes paene Romanae spei uires lo tamen Punico bello Romani adeo ad extrema internecionis adducti sunt. Periit enim in eo consul Aem
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc albom electam e suis ma¬
num direxit: qui romanis adu̾¬
sus gethas suffragium ferrent.
Qui ꝑ maris adriatici sinũ i ita.

Expanded text:
Tunc Alboin electam e suis manum direxit, qui Romanis adversum Gothos suffragium ferrent, qui per maris Adriatici sinum in Ita
Abbreviated transcription (Latin):
Multum ittinq romani sanguinis
fusum e. Albinus tam̃: apud lugau¬
num oppressus & interfectus est. Se¬
uerus uictor in britannias defectmpes

Expanded text:
multum utrimque Romani sanguinis fusum est. Albinus tamen apud Lugdunum oppressus et interfectus est. Seuerus uictor in Britannias defect
Abbreviated transcription (Latin):
re contextis. Calcei uͦ eis erant usq
ad sũmum pollicem pene aꝑti.
& alternatim laqueis corrigiarũ
recenti. Postea uͭ cẽpunt hosis itti.
suꝑ quas equitantes tubugros bir¬
reos mittebant. Sed hoc de roma¬
Snorum consuetudine traxerunt.¬

Expanded text:
re contextis. Calcei vero eis erant usque ad summum pollicem pene aperti, et alternatim laqueis corrigiarum retenti. Postea vero coeperunt hosis uti, super quas equitantes tubrugos birreos mittebant, sed hoc de Romanorum consuetudine traxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
duo cum romualdus citius adue¬
mslet. sic ad eum locitus ẽ. Cons¬
rans esto dñe romualde & habens
fauciam noli turbari: quia tuus
cenitor ocius tibi auxilium prebi¬
urus aderit. Nam scias eum hac
nocte uxta sangrũ fliuitum cũ
ualido exercitu manere Tantum
obsecro ut miscdiam exhibeas cũ
mea uxore & filiis. quia gens ista
ꝑfida me uiuere ñ sinec. Cũq hoc
dixisset. iussu imꝑatoris caput eiꝰ
abscisum ẽ: atq: belli machina ꝗͣ.
petrariam uocant in urbem proie

Expanded text:
Qui cum Romoald citius adveQui cum Romoald citius advenisset, sic ad eum locutus est: "Constans esto, domine Romoald, et habens fiduciam noli turbari, quia tuus genitor citius tibi auxilium prebiturus aderit. Nam scias eum hac nocte iuxta Sangrum fluvium cum valido exercitu manere. Tantum obsecro, ut misericordiam exhibeas cum mea uxore et filiis, quia gens ista perfida me vivere non sinebit". Cumque hoc dixisset, iussu imperatoris caput eius abscisum atque cum belli machina, quam petrariam vocant, in urbem proie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ pautitate exercitus ñ auderet: fn¬
quenter tam̃ cum expeditis iuuen¬
b hostium castra irrumpens. ma¬
gnas eis dem inferebat undiq tla¬
des. Cumq grimo aldus patereꝰ
nutriciũ eius de quo p̃misimꝰ ad
filiũ misit: qui ei suum aduen¬
tum nuntiaret. Qui cũ ꝓpebene¬
uentũ uenisset. agrecis captus
imꝑatori delatus est. Qui ab eo
unde ueniret requirens. ille sea
grimoaldo rege uenire drett. eun
silium tum suis iniit quatinꝰ cũ
romualdo pascisceretur: ut nea¬
ꝑolim posset reuerti.
cceptaq obside romualdi fs¬
nualdt sorore. cui nom̃ gica
fuit: cum eodem pacem fecit: Ens
uͦ nutriciũ sisiualdũ ad muros
duci p̃cepte. mortẽ eidem minat
si aliquid romualdo aut uirb
de grimoaldi aduentu nimo¬
aretꝰ: s potius asseutra ret emd̃¬
illum uenire minime posse. Quod
ille ita se facturũ ut ei p̃cipiebatur
ꝯmiste. Sed cũ prope muros adueniꝰ¬
set: uelle se romualdũ uidere dix.

Expanded text:
propter paucitatem exercitus non auderet, frpropter paucitatem exercitus non auderet, frequenter tamen cum expeditis iuvenibus hostium castra inrumpens, magnas eisdem inferebat undique clades. Cumque Grimoald eius pater nutricium eius de quo premisimus ad filium misit, qui ei suum adventum nunciaret. Qui cum prope Beneventum venisset, a Grecis captus, imperatori delatus est, qui ab eo unde advenire requirens, ille se a Grimoaldo rege venire dixit eundesilium cum suis iniit, quatenus cum Romoaldo pacisceretur ut Neapolym possit reverti. 32. Acceptaque obside Romoaldi sororem cui nomen Gisa fuit, cum eodem pacem fecit. Eius vero nutricium Sesualdum ad muros duci precepit, mortem eidem minatus, si aliquid Romoaldo aut civibus de Grimoaldi adventum nuntiaret, sed potius asseveraret eundem venire minime posse. Quod ille ita se facturum ut ei precipiebatur promisit. Sed cum prope muros advenisset, velle se Romoaldum videre dixit.
Abbreviated transcription (Latin):
inuadens diruit: & ad solum usq
prostrauit. Acerentiam sane ꝓpt
munitissima loci positionẽ cãpere
minime potutt. Deinde cũ omni
suo exercitu beneuentũ circunde¬
dit. eamq uehem̃ter expugnare
cepit: ubi tunc romualdus grimo¬
aldi filius adhuc iuuenculus du¬
catum tenebat. Quistatim ut im¬
ꝑatoris aduentũ cognouit. nutri¬
cium suũ nomine sisuualdum¬
ad patrem grimo aldũ trans padũ
direxit: obsecrans ut qͣntocius ur¬
niret. filioq suo ac beneuentams
qͦs ipse nutrierat ꝑotent̃ succuir¬
reret. Qd grimo aldus rex audieis
statim cum exercitu filio laturus
auxilium beneuentũ ꝑgere cepte.
Quem plures ex langobardis mni¬
uere relinquentes ad ꝓpͥa remear̃t:
dicentes quia expoliasset palatiũ
& iam ñ reu̾surus repeteret beneun¬
tum. Interim imꝑatoris exercitus
beneuentum diu̾sis machinis ue¬
hem̃ter expugnabat. e contra romu¬
aldus cum langobardis fortitern
sistebat. Qui quanuis cũ tanta mil¬
titudine congredi manu ad manĩ

Expanded text:
invadens diruit, ad solum usque prostravit. Acerentia sane propter munitissimam loci positionem capere minime potuit. Deinde cum omni suo exercitu Beneventum circumdedit et eam vehementer expugnare coepit; ubi tunc Romoald, Grimoaldi filius adhuc iuvenculus, ducatum tenebat. Qui statim ut imperatoris adventum cognovit, nutricium suum nomine Sesad patrem Grimoaldum trans Padum direxit, obsecrans, ut quantotius veniret, filioque suo ac Beneventanis, quos ipse nutriverat, potenter succurreret. Quod Grimoald rex audiens, statim cum exercitu, filio laturus auxilium, Beneventum pergere cepit. Quem plures ex Langobardis itinere relinquentes ad propria remearunt, dicentes, quia expoliasset palatium, et iam non reversurus repeteret Beneventum. Interim imperatoris exercitus Beneventum diversis machinis vehementer expugnabat; econtra Romoald cum Langobardis fortiter resistebat. Qui quamvis cum tanta multitudine congredi manu ad manum
Abbreviated transcription (Latin):
pidum copias exposutt. Qui cõntinuo
refecta ᷤᷤ multitudine Qarthaginem ue¬
it. Ideinde colloquium scipionis pe¬
tit. Ubi cum se diu atroniti ammira¬
tione mutua duo cdarissimi ducessus¬
pexissent: int̾fecto pacis negocio preli¬
um consertum ẽ. Quod diu magnis
ducum artib dispositum. magnis
copiarum molib gestum. magnis mi¬
litum uirib consummatũ: romanis
uictoriam contulit. lxxx. ibi elefanti:
uł capti uł occisi sunt. Carthagimen¬
sium int̾fecta sunt .xx. milia. d̾. han¬
mbal omĩa ante prelium & in prelio
equitib inter tumultũ elapsus: an¬
drumetum confugits Postea cartha¬
ginem post sex & .xxx. annos quam

Expanded text:
pidum copias exposuit. Qui continuo pidum copias exposuit. Qui continuo refecta multitudine, Carthaginem venit, deinde colloquium Scipionis petiit. Ubi cum se diu attoniti admiratione mutua duo clarissimi duces suspexissent, infecto pacis negotio praelium consertum est: quod diu magnis ducum artibus dispositum, magnis copiarum moliblitum uiribus consummatum Romanis uiotoriam contulit. octoginta ibi elephanti uel capti uel occisi sunt, Carthaginiensium interfecta sunt XX milia quingenti Hannibal omnia et ante proelium et in proelio equitibus, inter tumultum elapsus Hadrumetum confugit. postea Carthaginem post sex et triginta annos, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tle ab armatis oppressi sunt: ut in u
milia. duces isti miserabiliter abusti.
egre effugerunt Ihasdrubal imꝑami
carthaginem profugus uenit. Itaq
sifax & hasdrubal mex plurimum
reparauere exercitum. atq tterũ cñ
scipione congressi sunt: uictiq fuge¬
runt. Si facem fugientem leluis & ma¬
sinissa ceperunt. cetera multitudo eip¬
tam confugit. Quam masinissa oppn¬
gnatam in deditionem recepit sifacem
ad scrpionem cathenis uinctum dedu¬
xit. Quem scipio cum ingentib spolis
plurimisq captinis: perducen dum̃
lelio tradidit.
annibal redire in affricam uissis
fessis carthaginiensib ut subue¬
niret: fle̾ns reliquit italiam omnib
italici generis militib qui sequi nol¬
lent interfectis. Cui ad affricanum
littus propinquanti. iussus quidam
e nauticis ascendere in arborem nains
atq: inde speculari quam regionem
teneret: sepulchrum dirutum se pr¬
perisse respondit. Abonatꝰ a letum
hannibal: deflexo cursu ad leptim os¬

Expanded text:
cile ab armatis oppressi sunt. In utriscile ab armatis oppressi sunt. In utrismillia, duces ipsi miserabiliter ambusti, aegre effugerunt. Asdrubal imperator Carthaginem profugus venit. Itaque Syphax et Asdrubal mox plurimum reparavere exercitum, atque iterum cum Scipione congressi sunt, victique fugerunt. Syphacem fugientem Laelius et Massanissa ceperunt, caetera multitudo Cirtam confugit, quam Massanissa oppugnatam in deditionem recepit, Syphacem ad Scipionem catenis vinctum deduxit, quem Scipio cum ingentibus spoliis, plurimisque captivis Romam perducendum Laelio tradidit. Annibal redire in Africam jussus, ut fessis Carthaginiensibus subveniret, flens reliquit Italiam, omnibus Italici generis militibus, qui sequi nollent, interfectis, cui ad Africanum littus propinquanti, jussus quidam e nauticis ascendere in arborem navis, atque inde speculari, quam regionem teneret, sepulcrum dirutum se prospexisse respondit. 268 Abominatus dictum Annibal, deflexo cursu ad Leptim op
Abbreviated transcription (Latin):
iectum est¶ Quo uiso & simul clade p̾e¬
norum cognita: anno .xiii. quam in
italiam uenerat. refugit inbrłcios. Dt
hȩc: anno continuo inter hannibalẽ
& romanos quies atumultu bellorũ
int̾cessisse uisa ẽ: quia inquietudo mor¬
borum in castris erat. & grauissima pe¬
stilentia utriq exercitus agebantur.
Nderea scipio uniuersa
hispania a pireneo usq ad oceanum
ni prouintiam redacta romam uentui
consul cum licinio crasso meadus n
affricam transit. Hannonem hamil¬
caris filium ducem poenorum interfe¬
cit: exercitum eius partim cede. part̃i
captiuitate disꝑdidit. Nam .xl. milla
pocnorum: eo prelio octiditssemproniꝰ
consul cum hannibale congressus &
uictus: romam fugit ¶Scipio in af¬
frica aggressus hiberna poenorum
ato alia numidarũ. que utraq haud
procul abutica erant: nocte concubia
incendit. Poeni trepidi cum casu acci¬
disse ignem putarent: iuermes ad ex¬
tinguendum concurrerunt. Quare fa¬

Expanded text:
jectum est. quo uiso et simul clade Poejectum est. quo uiso et simul clade Poenorum cognita, anno tertio decimo quam in Italiam uenerat refugit in Bruttios. post haec anno continuo inter Hannibalem et Romanos quies a tumultu bellorum intercessisse uisa est, quia inquietudo morborum in castris erat et grauissima pestilentia utrique exercitus agebautur. interea Scipio uniuersa Hispania a Pyrenaeo usque ad Oceanum in prouinciam redacta Romam uenit, consul cum Licinio Crasso creatus in Africam transiit, Hannonem Hamilcaris filium, ducem Poenorum, interfecit, exeroitum eius partim caede partim captiuitate disperdidit: nam undecim milia Poenorum eo proelio occidit. Sempronius consvictus, Romam refugit. Scipio in Africa aggressus hyberna Poenorum, atque alia Numidarum, quae utraque haud procul ab Utica erant, nocte concubia fecit incendi. Poeni trepidi cum casu accidisse ignem putarent, inermes ad exstinguendum concurrerunt: quare fa
Abbreviated transcription (Latin):
nus miliciȩ. paulo ante reꝑtum fue¬
rat: ut lecti agilitate iuuenes cum
armis suis p̾ost terga equitũ sed̾ent.¬
& mox cum ad hostem uentum ẽet
equis desilirent: & continuo pediteᷤ
ipsi ex alia parte equitib ꝑ quos
aduecti fuerant dimicantib. hostẽ
ꝑturbarent. Ab his gͦ uelitib elefan¬
ti retro acti cum regi iam a sus non
possent:fabrili scalpro int̃ aures¬
ad acto necabantur. Id genus occiden¬
dȩ cum opus eẽt belue. idem dux has¬
drubal primus inuenerat. fuit hoc
prelium penes metaurum flumen ubi
hasdrubal uictus ẽ: quasi transume¬
nus lacus & cessana piceni quitas fu¬
it. & uicus ille cannensis. Nam. L. &¬
nouem milia de exertitu has drubalis
ibi occisa sunt: capta sunt . E. milia¬
romanorũ inter eos reꝑta: atq reuoca¬
ta sunt. Quod uictorib consulib: sola¬
cio fuit. Nam & ab exercitu eorũ: octo¬
milia ceciderunt¶ Hannibali caput
fr̃is sui has drubalis: ante castra pro¬

Expanded text:
nus militiae paulo ante repertum fuenus militiae paulo ante repertum fuerat, ut lecti agilitatarmis suis post terga equitum sederent et mox, cum ad hostem uentum esset, equis desilirent et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus per quos aduecti fuerant dimicantibus, hostem proturbarent — ab his ergo uelitibus elephanti retroacti cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter auresadacto necabantur. id genus occidendae cum opus esset beluae idem dux Hasdrubal primus inuenerat. fuit hoc proelio Poenis Metaurum flumen, ubi Hasdrubal est uictus, quasi Trasumennus lacus et Cesena Piceni ciuitas ut uicus ille Cannensis; nam L et vm milia de exercitu Hasdrubalis ibi occisa sunt, capta sunt V Romanorum inter eos reperta atque reuocata sunt: quod uictoribus consulibus solacio fuit. nam et ab exercitu eorum VIII ceciderunt. Hannibali caput fratris sni Hasdrubalis ante castra pro
Abbreviated transcription (Latin):
citu occisus ẽ¶Stipio in hispania pe¬
norum ducem has drubalem uicit: &¬
castris exuit. Preterea .lxͣxx. ciuitates
aut deditione aut bello: in potestatem
redegits Affris cum corona uenditis.
sine precio dimisit hispanoshanni¬
bal utrunq consulem marcellum &
crispinum in nsidiis circũuentos: in¬
terfectts Claudio nerone & marco liui¬
o saliatore consulib: cum hasdru¬
bal hannibalis frater ab hispaniis ꝑ
gallias ad italiam ueniret. iussusq
cartaginiensib ut fr̃ĩ cum copiis tun¬
geretur: magna secum auxilia hispa¬
uorum gallorum deduceret. cum ma-¬
turato ad uentu descendisse iam ex al¬
pib consulib proditus fuisset: ab
exercitu romano ignorante hanniba¬
le preuentus. cum om̃i exertitu suo:
interfectus ẽ¶ Diu quidem incertus
belli euentus fuit: elefantis maxime
romanam infestantib aciem. qui¬
amilitib romanis occisi sunt: quos
auolitando uelites uocant.¶Quod ge¬

Expanded text:
citu occisus est. Soipio in Hispania Poecitu occisus est. Soipio in Hispania Poenorum ducem Нasdrubalem uicit et castris exuit; praeterea LXXX ciuitates aut deditione ant bello in potestatem redegit; Afris sub corona uenditis, sine pretio dimisit Hispanos. Hannibal utrumque consulem Marcellum et Crispinum insidiis circumuentos interfecit.- Claudio Nerone et M. Liuio Salinatore consulibus cum Hasdrubal Hannibalis frater ab Hispaniis per Gallias ad Italiam ueniret iussusque a Carthaginiensibus, ut fratri cum copiis iungeretur, magna secum auxilia Hispanorum Gallorumque deduceret, cum maturato aduentu descendisse iam ex Alpibus consulibus proditus fuisset, ab exercitu Romano ignorante Hannibale praeuentus cum omni exercitu suo interfectus est. din quidem incertas belli euentus fuit elephantis maxime Romanam infestantiba militibus Romanis occisi sunt, quos a volitando velites vocant: quod ge
Abbreviated transcription (Latin):
neum transgressus: primo impetil car¬
thasmem nouam cȩꝑit. Ubi stiyendia
magna. presidia ualida: copie aun ar¬
gentiq magnȩ penorum habebantur.
Ibietiam magonem fr̃em hannibalis
captum: cum cȩteris romam misit̃. Le¬
uinus consul ex macedonia rediens.
agrigentum urbem siciliȩ expugna¬
uit. ibiq. hannonem affrorum ducem
sulem .xii. prȩterea tribunos. & .xͫ.uii.
milia militum inter fecit¶ Martellus
consul: cum hannibale triduũ con
tinuum dimicauit. Primo die pari
pugna discessum ẽ. Isequenti uictus
tonsul tertio uictor. octo milia ho¬
stium int̾fecit: ipsum hannibalem
cum reliquis fugere in castra compulit.
¶fabius maximus consul tarentum quȩ
a romanis discuerat iterum expugna¬
uit. & cepit: ibiq ingentes copias hanni¬
balis cum ipso duce eius carthalone
deleuit .xxx. milia hominũ captiuo¬
rum uendidit: precia in fiscum retulit᷑.
¶Sequenti anno. in italia claudius mar¬
cellus consul: ab hannibale cum exer¬

Expanded text:
aeum transgressus primo impetu Caraeum transgressus primo impetu Carthaginem Nonam cepit, ubi stipendia maxima, praesidia ualida, copiae auri argeutique magnae Poenorum habebantur; ibi etiam Magonem fratrem Hannibalis captum cum ceteris Romam misit. Laeuinus consul ex Macedonia rediens Agrigentum urbem Siciliae expugnauit ibique Hannonem Afrorum ducem sulem, XI praeterea tribunos et XVII milia militum interfecit. Marcellus consul cum Hannibale triduum ctinuum dimicavit. Primo die pari pugna discessum est, sequenti victus consul, tertio victor octo millia hostium interfecit, ipsumque Annibalem cum reliquis fugere in castra compulit. Fabius Ma Romanis desciuerat, iterum expugnauit et cepit ibique ingentes copias Hannibalis cum ipso duce ejus Carthalone deleuit, xxx milia hominum captiuorum uendidit, pretia in fiscum rettulit. Sequenti anno in Italia. Claudius Marcellus consul ab Hannibale cum exer
Abbreviated transcription (Latin):
fabilis iudicii
sui. & tunt
afficturȩ fidei
tredulitat
ser uatam
pro parte sui incredula castigatam.
It uero in hispania ambo scipiones
a fr̃e hasdrubalis interfecti sunt.
In campania. capua capta e.a quinto ful¬
uio proconsule: principes campanoru
uenenso mortem consciuerunt. s enatũ
omnẽ capuȩ. etiam prohibente senatu
romano: fuluius suppliciis necauit᷑. In¬
terfectis in hispania scipionib. cum om¬
nib incurso pauore cunctantib scipio
se ad modum adolescens ultro obtulisset.¬
& pudenda penuria ẽẽt erarii: claudio
martello & ualerio leuino auctorib qui
tunc consules erant. aurum argentũꝙ
signatum ad questores palam om̃s se¬
natores in publicum contulerunt. Ita:
ut nichil prȩcer anulos singulos bullãq
sibi ac filiis. & deinde ꝑfilias iyxoresq
suas singulas tantum auri uncias. &
argenti non amplius qͣm singulas libraᷤᷤ
consulare sornitus: ultionem precipue
patris & patrui animo intendens. pͥirẽ¬

Expanded text:
fabilis iudicii sui, et tunc ad futurae fidei credulitatem seruatam pro parte sui incredula castigatam. At uero in Hispania ambo Scipiones a fratre Hasdrubalis interfecti sunt. in Campania Capua capta est a Q. Fuluio proconsule ; principes Campanorum ueneno mortem sibi consciuerunt; senatum omnem Capuae etiam prohibente senatu Romano Fuluius suppliciis necauit. interfectis in Hispania Scipionibus cum, omnibus incusso pauore cunctantibus, Scipio se admodum adulescens ultro obtulisset et pudenda penuria esset aerarii, Claudio Marcello et Valerio Laeuino auctoribus qui tunc consules erant aurum argentumque signatum ad quaestores palam omnes senatores in publicum contulerunt, ita ut nihil praeter anulos singulos bullasque sibi ac filiis et deinde per filias uxoresque suas singulas tantum auri uncias et argenti non amplius quam singulas libras roconsulare sortitus, ultionem praecipue patris et patrui animo intendens, Pyren
Abbreviated transcription (Latin):
matre. consul antiquȩ senatui
nuillam ẽe. residuam spem nͥ in
pecenda pace ꝑ suasiticiaro cor¬
nelio lentulo publio elio poeto
consulib: carthaginiensib p ax
ꝑsapionem uoluntate. senatus
populiq concessa ẽ. Naues tamen
plusqm quingente in altum pro¬
ducte: in conipectu ciuttatis incen¬
se sunt Scipio iam tunc cognom̃¬
to affricanus: triumphans urbem
ingressus e Quem terentius qui pͦt¬
sium captiuis pisleatus. qd̾ insigne
indulte sibi libertaus fuit: trium¬
phantem post currum secutus est.

Expanded text:
consultantique senatui nullam esse residuam spem, nisi petendam pacem, persuasit. Gaio Cornelio Lentulo Publio, Eliopeto consulibus, Carthaginensibus pax Scipionem voluntate senatus populique concessa est. Naves tamen plus quam 500 in altum productae, in conspectu civitatis incensae sunt. Scipio jam tunc cognomento Africanus, triumphans Urbem ingressus est. Quem Terentius, qui psium captivus pileatus quod insigne indultae sibi libertatis fuit triumphantem post currum secutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
transuectus: dum apud drepaña
ciuitatem pugnam inter primoᷤ¬
siciliȩ trans fixo femore egerit.
cum iam obrueretur ereptus ẽ.
Porro autem poeni cum quadrin¬
gentis nauibus magnisq copiis.
ad siciliam duce hannone con

Expanded text:
transuectus dum apud Drepanam ciuitatem pugnam inter primores ciet, transfixo femore aegerrime, cum iam obrueretur, ereptus est. Porro autem Poeni cufn quadringentis nauibus magnisque copiis ad Siciliam duce Hannone con
Abbreviated transcription (Latin):
romanos ñ mediocre odium
ꝓ eo quod eius quond̾a germanos
tasoniem &e caccõnem in sua fill
decepisscut. Quamͦ causam optter¬
ꝯum cuitatem ubi ipsi extinca
sunt fumditus destruxit: eorũq
qui ibi aderant fines. foroiulamꝰ
aruisiensib ac ceretensibꝰ diuisit.
DeR hec tempora

Expanded text:
Romanos non mediocre odium, pro eo quod eius quondam germanos Tasonem et Cacconem in sua fide decepissent. Quam ob causam Opitergium civitatem, ubi ipsi extincti sunt, funditus destruxit eorumque qui ibi habitaverant fines Foroiulanis Tarvisianisque et Cenetensibus divisit. 29. Per haec tempora
Abbreviated transcription (Latin):
regnauerat: in diu̾sis t̾rarum
partib sũma prudentia atq
felicitate gessit. Quib regnum
francorũi quod pꝰt patr̃e pipmũ
magnũ quidem & forte susceꝑat:
ita nobiliter ampliauit. ut p̾ene
duplum illi adiecerit. Nam cum
pͥus ñ amplius qͣm ea pars gal

Expanded text:
regnavit in diversis terrarum partibus summa prudentia atque felicitate gessit, quibus regnum Francorum, quod post patrem Pipinum magnum quidem et forte susceperat, ita nobiliter ampliavit, ut pene duplum illi adjecerit. Nam cum prius non amplius quam ea pars Gal
Abbreviated transcription (Latin):
ad deditionem coegit. Padem etatẽ.
etiam lucius postumius in citeriore
hispania: xl. milia hostium bello in¬
terfecit. Grachus precor. ibidem tt̾m
dutenta oppida pugnauit: & cȩpit.
Lepio & mutio consulib: basternarũ
gens ferocissima auctore ꝑseo phi¬
lippi filio. p̃darum spe sollicitato &
transeundi histri fluminis faculta¬
te: sine ulla pugna uł aliquo hoste
deleta est. Nam tunc forte danubiꝰ
qui & hister crassa glacie suꝑstratus.
pedestrem facile transitum patieba
tur. Itaq cum imꝓuide toto & ma¬
ximo simul agmine mestimabilis
sione gradientium. concrepans gelu
& glacialis grotoita dissoluit: uniu̾¬
sumq agmen quod diu sustinuerat.
mediis gurgitib uicta tam̃ & com¬
minuta destituit. Itaq eadem rur¬
sus fragm̃tis impedientib suꝑduc¬
tam submersit: pauci ex omnĩ po

Expanded text:
ad deditionem coegit. Eadem aestate ad deditionem coegit. Eadem aestate etiam L. Postumius in citeriore Hispania quadraginta millia hostium bello interfecit. Gracchus praetor ibidem iterum ducenta oppida expugnavit et 275 cepit. Lepido et Mucio consulibus, Basternarum gens ferocissima, auctore Perseo Philippi filio, praedarum spe sollicitata, et transeundi Istri fluminis facultate, sine ulla pugna vel aliquo hoste deleta est. Nam tunc forte Danubius, qui et Ister, crassa glacie superstratus, pedestrem facile trtur. Itaque, cum improvide toto et maximo simul agmine inaestimabilisione gradientium concrepans gelu, et glacialis crusta dissilivit, et universum agmen, quod diu sustinuerat, mediis gurgitibus victa tandem, et comminuta destituit, atque eadem rursus fragmentis impedientibus superducta submersit: pauci ex omni po
Abbreviated transcription (Latin):
arco claudio marcello.
quinto fabio labione consu¬
libus sphilippus rex qui legatos pe¬
puli romani int̾fecerat. propt̃ dime¬
trii filii quem legatum miserat
uerecundissimasꝰ prȩces ueniã me¬
ruit: eundemq continno uelit
romanis amitum. suiq ꝓditorem
fr̃e quoq ipsius ad parricidium
patris iinistro. nichił de utroq in¬
serum mali suspicantem: uenens
necauit¶Codem anno scipio affrica¬
nus ab ingrata sibi urbe diu exi¬
lans: apud ainiternum opꝑidum
morbo periit.His dem dieb etiam
hannibal apud prusiam bithinie
regem cum a romanis rȩposceretur:
ueneno sese necaurtsfilopemenes
dipx achiuorum: a messanis captus
occisus ẽ¶ In sicilia tunc uulcam in¬
sula quȩ ante ñ fuerat repente ma¬
ri edita: cũ ammiraculo om̃tum us¬
q ninc manet ¶Quintꝰ fuluiꝰ flacus
pͣrȩtor in titeriore hispania maximo
prelio .xx. tria milia hominũ fudit.
grachus. in hispania ulteriore.cͣ.I.uͦ.
oppida uacuata. quassataq: bellis:

Expanded text:
 Claudio Marcello Q. Fabio Labeone consulibus Philippus rex, qui legatos populi Romani interfecerat, propter Demetrii filii sui, quem legatum miserat, uerecundissimas preces ueniam meruit, eundemque continuo uelut Romanis amicum suique proditorem, fratre quoque ipsius ad parricidium patris ministro, nihil de utroque miserum mali suspicantem ueneno necauit. eodem anno Scipio Africanus ab ingrata sibi Vrbe diu exulans apud Amiternum oppidum morbo periit. isdem etiam diebus Hannibal apud Prusiam Bithyniae regem, cum a Romanis reposceretur, ueneno se necauit, Philopoemenes, dux Achiuorum a Messanis captus occisusque est. in Sicilia tunc Vulcani insula, quae ante non fuerat, repente mari edita cum ad nunc manet. Q. Fulvius Flaccus praetor, in citeriore Hispania maximo praelio viginti tria millia hominum fudit, Gracchus in Hispania ulteriore centum quinque oppida vacuata quassataque bellis,
Abbreviated transcription (Latin):
reni. sicut & due suꝑiores. dextr̃u
italiȩ cornu tenens ꝑtingit. In qͣ
pestus. & lanius. cassianum. & cos

Expanded text:
eni, sicut due superiores, dextrum Italie cornu tenens, pertingit. In qua Pestus et Lainus, Cassianum et Cos
Abbreviated transcription (Latin):
nno ab urbe condita. dc ͦ.l. ixͦ.
.uͦi. iulio cesare & lucio mar
thio consulib ł intestinis causis
souale bellum tota cõmonit italia.
Siquidem linius arusus tribunꝰ
plebis latmnos om̃s spe libertatis
illutos.iiiiii. placitum expugnare
ñ posset: i arma excitauit¶ Co ac¬
tessit: ut mestam urb̃em prodigia
dira det̾rerent. Iam sub ortu so¬
ls: globus ignis e⁊ regione seꝑten¬
trionis cum maximo cęli fragore
emituit Apud tareptinos cum pa¬
nes ꝑ conuiuia frangerent᷑: cruor
e mediis panib quasi uulnerib
corporũ fluxit ¶Pret̾ea ꝑ septem cor¬
tinuos dies. grando lapidum in¬
mixtis etiam testarum fragm̃tis:
t̾ram latissime uerberauit¶In sam¬
nitib uastissimo hiatu t̾re flama
proruipit: & usq ad celum extendi

Expanded text:
nno ab Urbe condita DCLIX, Sex. Julio Caesare et L. Marcio Philippo consulibus, intestinis causis sociale bellum totam commovit Italiam. Siquidem Levinus Drusus, tribunus plebis, Latinos omnes, spe libertatis illectos, cum placitum explere non posset, in arma excitavit. 65 Eo accessit ut mestam Urbem prodigia dira terrerent. Nam sub ortu solis globus ignis a regione septentrionis cum maximo celi fragore emicuit. Apud Tarenes per conuiuia frangerentur, cruor e mediis panibus quasi ex uulneribus corporum fluxit. praeterea per septem continuos dies grando lapidum, inmixtis etiam testarum fragmentis, terram latissime uerberauit. in Samnitibus uastissimo terrae hiatu flamma prorupit et usque in caelum extendi
Abbreviated transcription (Latin):
mis penuriam ꝑpessi sunt: ut pͥus
uestim̃ta propria. insuꝑ etiam & ar¬
ma ad coem̃dum uictum prȩberent
qͣm adgenitale solum ꝑtingerent.
irca hec tempora

Expanded text:
mis penuriam perpessi sunt, ut prius vestimenta propria, insuper etiam et arma ad coemendum victum praeberent, quam ad genitale solum pertingerent. 32. Circa haec tempora
Abbreviated transcription (Latin):
piuentes irriserunt: dicentes pa¬
triarcham contra se cũ clericis
aduentare. Qui c̃i ad ponte nati¬
sionis flummis qui ibidem ẽ. uͭ
sclaui residebant ꝓpinquasset:
uultũ suũ sclauis ostendit. Erat
enim caluo capite. Quẽ dũ scla¬
ui quia ipse ẽet̾ nueccarit cogno¬
uissent: mox ꝑturbati huectarte

Expanded text:
ientes, irriserunt dicentes patriarcham contra se cum clericis adventare. Qui cum ad pontem Natisonis fluminis, qui ibidem est ubi Sclavi residebant, propinquasset, vultum suum Sclavis ostendit, erat enim calvo capite. Quem dum Sclavi quia ipse esset Wectari cognovissent, mox perturbati Wectar
Abbreviated transcription (Latin):
refert. illuc ꝓꝑandi ꝑfluenta allian¬
ti. & retimam. ꝑq: osupum. & alpem
iuliam. ꝑꝙ aguntũ castrum. dra¬
uumq & birrum fluuios acriores.
& augustam ciuitatem quã uirdo
& lec fluentant. iter fuisse descri¬
bit. Qui postqm turonis uxta uo¬
tum propriũ aduenit: pictauis ꝑ¬
transiens illic habitauit. & muł¬
torum ibidem sc̃orum gesta partim
prosa. partim metrica ratione con-¬
scripsit. Nouissimeq in eadem ci¬
uitate p̾mum prbr. deinde ep̃c ordi¬
natus ẽ: atq in eodem loco digno tu¬
mulatus honore quiescit. hic beati
martim uitam. iͦii. in libris heroico
uersu contexuit. & multa alia. ma¬
ximeq himnos singłarum festiui¬
tatum. & p̃cipue ad singłos amicos
uersiculos. nulli poetarum scds. su¬
aui & diserto sermone composuit.
Ad cuiꝰ ego tumulũ cum illuc orati¬
onis gr̃a aduentassem: hoc epita¬
phium rogatus aħ eiꝰdem loci ab¬
bate scribendum contexir.

Expanded text:
refert, illuc properanti per fluenta Tiliamenrefert, illuc properanti per fluenta Tiliamenti et Reunam perque Osupum et Alpem Iuliam perque Aguntum castrum Dravumque et Byrrum fluvios ac Briones et Augustam civitatem, quam Virdo et Lecha fluentant, iter fuisse describit. Qui postquam Turonos iuxta votum proprium advenit, Pictavis pertransiens, illuc habitavit, et multorum ibidem sanctorum gesta partim prosa, partim metrali ratione conscripsit; novissimeque in eadem civitate primum presbiter, deinde episcopus ordinatus est, atque in eodem loco digno tumulatus honore quiescit. Hic beati Martini vitam quattuor in libris heroico versu contexuit, et multa alia maximeque ymnos singularum festivitatum et praecipue ad singulos amicos versiculos, nulli poetarum secundus, suavi et diserto sermone conposuit. Ad cuius ego tumulum, cum illuc orationis gratia adventassem, hoc epitaphium, rogatus ab Apro, eiusdem loci abbate, scribendum contexui:
Abbreviated transcription (Latin):
si castro uł taruissiana distat ciui¬
tate. Sed tam̃ Rauennȩ nutritus &
doctus. in arte gr̃amatica siue retho¬
rica. seu etiam metrica. clarissimus
exstitit᷑. Hic cũ ocłorum dolorem ue¬
hem̃tissime pateretur. & nicħominꝰ
felrx iste ipsitis socius pari modo ocu¬
los doleret: utriq ad basilicam bea¬
torum pauli atq ioħis que intra
eandem urbem sita ẽ. ꝑrexerunt.
In qua etiam altarium in honorẽ
beati martini confessoris construc¬
tum: ꝓpinquam habet fenestram.
in quã lucerna ad exhibendum lum̃
est constituta. De ciꝰ oleo mox ut iste
fortunatꝰ scilicet & felix dolentia lu¬
mina tetigerunt: ilico dolore fugato.
sanitatem quã optabant adepti st̃.
Qua decausa fortunatus in tantum
beatũ marcinũ ueneratꝰ ẽ: ut relic¬
ta patria paulo ante qͣm langobar¬
di italiam inuaderent. turonis ad
ceiꝰdem beati uiri sepulchrũ ꝓparet.¬
Qui sibi ut in suis ipse carminib

Expanded text:
se castro vel Tarvisiana distat civise castro vel Tarvisiana distat civitate. Sed tamen Ravennae nutritus et doctus, in arte grammatica sive rethorica seu etiam metrica clarissimus extitit. Hic cum oculorum dolorem vehementissimum pateretur, et nihilominus Felix iste ipsius socius pari modo oculos doleret, utrique ad basilicam beatorum Pauli atque Iohannis, quae intra eandem urbem sita est, perrexere. In qua etiam altarium in honorem beati Martini confessoris constructum propinquam habet fenestram, in qua lucerna ad exhibendum lumen est constituta. De cuius oleo mox sibi isti, Fortunatus scilicet et Felix, dolentia lumina tetigerunt. Ilico dolore fugato sanitatem, quam optabant, adepti sunt. Qua de causa Fortunatus in tantum beatum Martinum veneratus est, ut, relicta patria, paulo antequam Langobardi Italiam invaderent, Turonis ad eiusdem beati viri sepulchrum properQui sibi, ut in suis ipse carminibus
Abbreviated transcription (Latin):
regis: suꝑ sigibtum eiꝰ filiũ irruunt.
Quib ille mn toringia octurrens: eos
iuxta albem fluuiũ potentissime
suꝑauit. eisdemq petentib pacem
dedit. Huic sigibto de hispaniis ad¬
ueniens brunichildis. matͥmonio
iuncta ẽ. De qua ille filium childe¬
bertum nomine suscepit. Rursũq
derentes exertitum: uictoriam st̃
ibidem ñ pͦt multũ tempꝰ ex hac
luce subtractus ẽ. Cuiꝰ corpus positum
in locello plumbeo: cũ om̃ib eꝰ diui¬
tiis constantinopolim est ꝑlatum.
futur albom cũ ad fluuium
plauem uenisset: ibi ei t elix ep̃s
taruisiane eccł̃iȩ occurrit. Cui rex
ut erat largissimus: om̃s sue eccłie
facultates postulanti coniessit. & ꝑ
suum pracmaticum postulata fir¬
felicis fecimꝰ m̃tionem: libet qͦ
nos pauca de uenerabili & sapientis¬
simo uiro fortunato retexere. quihc̃
feluem siñ asseuerat socium fuisse.
Demiq: hic de quo loquimur fortuna
fuit. Qui locus haud longe a geniten¬

Expanded text:
regis, super Sigisbertum eius filium inruunt. regis, super Sigisbertum eius filium inruunt. Quibus ille in Turingia occurrens, eos iuxta Albem fluvium potentissime superavit, eisdemque petentibus pacem dedit. Huic Sigisberto de Hispaniis adveniens Brunicheldis matrimonio iuncta est, de qua ille filium Childepertum nomine suscepit. Rursumqueproterentes exercitum, victoriam suntibidem non post multum tempus ex hac luce subtractus est. Cuius corpus positum in locello plumbeo, cum omnibus eius divitiis Constantinopolim est perlatum. 12. Igitur Alboin cum ad fluvium Plabem venisset, ibi ei Felix episcopus Tarvisianae ecclesiae occurrit. Cui rex, ut erat largissimus, omnes suae ecclesiae facultates postulanti concessit et per suum pracmaticum postulata firFelicis fecimus mentionem, libet quoque nos pauca de venerabili et sapientissimo viro Fortunato retexere, qui hunc Felicem suum adseverat socium fuisse. Denique hic de quo loquimur Fortunatfuit; qui locus haud longe a Ceniten
Abbreviated transcription (Latin):
is dieb quib langobardi ttaliã
inuaserunt. francorũ regnum
mortuo iam eorũ rege clothario: filii¬
eiꝰ quadrifarie regebant diuisũ. Pri¬
musq ex his ariꝑͦtus. sedem habebat
apud parisius. Scd̃s uͦ guntrannus
ciitati p̃sidebat aurelianensi. Ter¬
tius qͦ hilpericus. cathedram habe¬
bat apud suessonas in loco chlotharii
patrissui. Quartus nihilom inꝰ sigi¬
bertus: apud urbem regnabat me¬
tensem.hoc itiam tempore.roma¬
nam ȩccłiam uir scissimus bene¬
dictus papa regebat. Aquileien si
qͦ ciuitati eiꝰq populis. beatꝰ panlus
patriarcha preerat.Qui langobar¬
dorũ barbariem metuens: ex aqui¬
leiensi ciuitate ad gradus insulam
confugit: secũq omñe suȩ thesaurũ
eccłie deporta uit̃ Hoc anno suꝑiori
hieme tanta nix in planicie cecidit:
quanta in sũmis alib cadere solet.
Sequenti uͦ estate tanta fertilitas ex¬
stitit: quant̃ã nulla etas asseuerat᷑
meminisse. Eo qͦ: tempore comꝑta
huni qui & auares morte clotharii

Expanded text:
is diebus, quibus Langobardi Italiam invaserunt, Francorum regnum, mortuo iam eorum rege Chlotario, eius filii quadrifarie regebant divisum. Primusque ex his Aripertus sedem habebat apud Parisios. Secundus vero Gunthramnus civitati praesidebat Aurelianensi. Tertius quoque Hilpericus cathedram habebat apud Sessionas in loco Chlotarii patris sui. Quartus nihilominus Sigisbertus apud urbem regnabat Metensem. Hoc etiam tempore Romanam ecclesiam vir sanctissimus Benedictus papa regebat. Aquileiensi quoque civitati eiusque populis beatus Paulus patriarcha praeerat. Qui Langobardorum barbariem metuens, ex Aquileia ad Gradus insulam confugiit secumque omnem suae thesaurum ecclesiae deportavit. Hoc anno superiori hieme tanta nix in planitie cecidit, quanta in summis Alpibus cadere solet; sequenti vero aestate tanta fertilitas extitit, quanta nulla aetas adseveratur meminisse. Eo quoque tempore comperta Hunni, qui et Avares, morte Chlotarii
Abbreviated transcription (Latin):
equenti ab hinc anno: sem ꝓ¬
nius consul aduersum picen¬
tes ducit exercitum. Et cum direc¬
ta intra iectum teli utraq acies con¬
stitisset. repente ita cum horrendo
fragore terra tremuit: ut stupore
miraculi utrumq paue factum ag¬
inem hebesceret. Dui antoniti utrum¬
q populi estuauere: pretudicata
incepti conscientia: Tandem pro¬
cursu concito. imiere certamen.
Triste adeo ibi bellum fuit: ut
merito dicatur. tantum hominũ
sanguinem susceptura etiam cum
gemitu horribili sono tunc ter¬
ra tremuisse. Romani pauci ad¬
modum. eo prelio qui euasere

Expanded text:
equenti abhinc anno Sempronius consul aduersum Picentes duxit exercitum. et cum directae intra iactum teli utraque acies constitissent, repente ita cum horrendo fragore terra tremuit, ut stupore miraculi utrumque pauefactum agmen hebesceret. diu attoniti utrimque populi haesitauere praeindieata incepti conscientia; tandem procursu concito iniere certamen. triste adeo id bellum fuit, ut merito dicatur tantum humanum sanguinem susceptura etiam cum gemitu horrisono tunc terra tremuisse. Romani pauci admodum eo proelio qui euasere