comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ni redolit̾s ẽ. R. cũ filia aliis a patre
hr̃dib institutis. acc̾i  m d̾ dote sua
recuꝑanda hr̃e ceꝑit:. necr̾e habebit
ma̾itus. aũ exaccam dotẽ aũ accõesei
pr̃are. nͨ ullã exͥonẽ habebt̃ socĩ hĩtes¬
facẽ. ꝗñ ip̃i q̃ ouenit. s alii restitutui
ꝑetit. Alioꝗn ⁊ si pꝰ mortẽ pats cliuer¬
tͣus ndũ exacta dote: exclud̾cet᷑ ex¬
actoẽ dotis ma̾i̾tus. ꝙ ñ ẽ admittẽdũ.
¶s. si ex parte filia hĩs pat̾ suo extit̾it:
debebit maritꝰ cohĩs etꝰ. ꝓ parte uiri¬

Expanded text:
 respondi: cum filia aliis a patre heredibus institutis actionem de dote sua reciperanda habere coeperit, necesse habebit maritus aut exactam dotem aut actiones ei praestare: nec ullam exnon ipsi quem conuenit sed alii restituturus petit: alioquin et si post mortem patris diuortisset nondum exacta dote, excluderetur exactione dotis maritus, quod non est admittendum. sed et si ex parte filia heres patri suo exstiterit, debebit maritus coheredes eius pro parte uiri
Abbreviated transcription (Latin):
lũtatẽ pac̾s uxoem meuiã dux̃. ⁊ dotẽ
pat̾ accep̃. meua ticiũ repudiaint. pei
pater repudiati. absente filio. spõsalitia
cũ ead̾ noĩe filii sui fecit. diñ meiua re¬
pudtum spõsalib misit. atq abi nup¬
sit. q̃ro si meura age̾t cũ lutio ticio qͦndĩ¬

Expanded text:
luntate patris uxorem Maeuiam duxit et dotem pater accepit: Maeuia Titio repudium misit: postea pater repudiati absente filio sponsalia cum ea de nomine filii sui fecit: Maeuia deinde repudium sponsalibus misit atque ita alii nupsit. quaero, si Maeuia aget cum Lucio Titio q
Abbreviated transcription (Latin):
psatus ẽ pat̾ filie uolũtite diuo̾tio fc̃õ
dotẽ dãi. si ꝯditõ stiplors impleat᷑. et
fea filia siñ lib̾is dcesẜit: ñ ent ĩpedien¬
dus pat qͦnimꝰ exstiplitu agat. uiua
aũ filia si ag̾e̾ uult: exone sũmouendꝰ¬

Expanded text:
pater ‹non ex› filiae uoluntate diuortio facto dotem dari. si condicio stipulationis impleatur et postea filia sine liberis decesserit, non erit impediendus pater, quo minus ex stipulatu agat: uiua autem filia si agere uult, exceptione summouend
Abbreviated transcription (Latin):
ient hĩclitatẽ. qnͣͦq mõtuo patre: c̃
hr̃de etꝰ filiã d̾ dote acturã. nerua⁊
sit ͤ godicẽm. ⁊ si emãcipass ꝑat̾ filiã:
io. ⁊ int̾ gaiuĩ sem̃. ⁊ luciũ ticiũ patrẽ
mleris ꝯuenit. ne dos a uiro. uiuo bu¬
tio titio .i. patre museris petet. Pea
culpa mãiti diuõtio fc̃o. solutũ ẽ nmꝰ.¬

Expanded text:
ierit hereditatem, quandoque mortuo patre cum herede eius filiam de dote acturam Nerua etsit. ergo dicerem et si emancipasset pater filiam, io: inter Gaium Seium et Lucium Titium patrem mulieris conuenit, ne dos a uiro uiuo Lucio Titio id est patre mulieris, peteretur: postea culpa mariti diuortio facto solutum est m
Abbreviated transcription (Latin):
od̾. Seriuuis dotał his ab aliqͣ unti¬
tutus. mai̾ti iussu ł adire ł repudia¬
re cb hr̃ditatẽ. s ne ma̾itꝰ aut faci¬
le repudiãdo. aũ teni̾e suscipiendo in¬
cogͥtã successioe̾ ĩ dotis iuditõ uxoi̾sue
obligetur: ꝯsulendũ ẽ młerẽ corã tes¬
tio int̾rogai. utrũ ułit omitt̾e an
ioꝗrere hr̃ditatẽ. ⁊ si repudiare se di¬
xit. facile mãiti uissu repudiabit.
Ꝙ si hr̃clitatẽ agnoscẽ malu̾it: reddẽ¬
clus ẽ amãito ẜuusuxori. ea ꝯditõe.
ut cũ uissu ͦ adient: tursum marito
retͣdatur ¶Ita mãiti solłitudini ꝯsu¬
letur. ⁊ uxoris desideno parebitur.

Expanded text:
uus dotalis heres ab aliquo institutus mariti iussu uel adire uel repudiare debet hereditatem. sed ne maritus aut facile repudiando uel temere suscipiendo incognitam successionem dotis iudicio uxori suae obligetur, consulendum est mulierem coram testibus interrogari, utrum uel‹it› omittere an adquirere hereditatem. et si repudiare se dixerit, facile mariti iussu repudiabit. quod si hereditatem agnoscere maluerit, reddendus est a marito seruus uxori ea condicione, ut, cum iussu eius adierit, rursum marito retradatur. ita et mariti sollicitudini consuletur et uxoris desiderio parebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
dsequi potuit ac debuit restitsie cb̾.
alt̾ã uo portoẽm dotis iuditio simõ
suxor manumittẽti refragat᷑.
do tales mãnumiẜit. cũ donare ei mu¬
lier uoluit . nccd̾ libertatis cã imposi

Expanded text:
sequi potuit ac debuit, restituere debet, alteram uero portionem dotis iudicio, si modo uxor manumittenti refragatur.dotales manumiserit, cum donare ei mulier uoluit, nec de libertatis causa imposi
Abbreviated transcription (Latin):
nterdũ ⁊ dimimitionem ⁊ aug¬
mentum. ⁊ mutationẽ reciꝑe oꝑarum
obligationem sciendum ẽ. Ilã dũ lan¬
guet lib̾tꝰ. patrono oꝑe que iã cecłe ce¬
pert̃ ꝑeũt. S si lib̾ta que oꝑas ꝓmisit
ad eam dignitatẽ ꝑueniat ut inꝯue¬
niens sit pr̃are patrono oꝑas. ip̃o iure

Expanded text:
nterdum et deminutionem et augmentum et mutationem recipere obligationes operarum sciendum est. nam dum languet libertus, patrono operae, quae iam cedere coeperunt, pereunt. sed si liberta, quae operas promisit, ad eam dignitatem perueniat, ut inconueniens sit praestare patrono operas, ipso iure
Abbreviated transcription (Latin):
te sunt uisso meoeas ei cui uendidim.
non dubitabunus mͥ incelligi factã
resticucionem. Id̃ erit siuuisu meo tra¬
clãtur cui ego exfidi cominisso alia ue
qua causa eas praẽ debuer̃. uł increoi¬
ditacem exhocsenatus consulco. Iuł
scripsit sitũ caueat derato hñdo siñ

Expanded text:
 ei cui eas uendiderim, non dubitabimus mihi intellegi factam restitutionem. idem erit, et si iussu meo tradantur, cui ego ex fideicommisso aliaue qua causa eas praestar‹e› debuerim uel in crediditatem ex hoc senatus consulto Iulianus scripsit, si tamen caueat de rato habendo,
Abbreviated transcription (Latin):
honorarii consticuendum ẽ. Siue enĩ
hr̃s insticutus esset non dubie ꝓherede
cutore auctore gerere posse uidetur. siue
debonoꝵ possessione agitaretur petiei
ꝑcutorem ei posset. Ideoq ⁊hr̃s cõpelli
pocest ꝑtutorem adire irestituere here¬
dicatem quo exemplo ⁊ mutꝰ quini¬
chilincelligere pocest ꝑcuratorem ad

Expanded text:
honorarii constituendum est: siue enim honorarii constituendum est: siue enim heres institutus esset, non dubie pro herede tutor‹e› auctore gerere posse uidetur, siue de bonorum possessione agitaretur, peti ei per tutorem posset. ideoque et heres compelli per tutorem potest adire et restituere hereditatem. quo exemplo et mutus, qui nihil intel
Abbreviated transcription (Latin):
beret hereditatem exfiłi cõmisso res¬
titui ẽt̃ publice int̾ẽ restitui. pp̃rerũ
iuidicatarum heceostatem. ¶Sipu¬
pillo infanti restituere heredicatem
ꝗs rogatus sit. sisponte adierc̃ ⁊̃ seruo
eius up̃i pupillo tutõe auctõe restitue¬
cur hereditas. Si quid̃ qͥ ñ potest fari.¬
non magiseares impedietur. quã in in¬
to pub̃e uolenti sibi restituire heredita¬
tem. Si autem hr̃s recusec adi rehe¬
reditatem. quẽadmodũ resexiti pediu
possit. difficile est. Quia neq  cutorede¬
sid̾ance ꝑiculo pupilli adire at heredi¬
tatem trebelliano senatuscõ li sulto
locus sit futus. neq pupillui cudi¬
ip̃ id desiderare possit. cum fari nonpos¬
sit. qõ aliquatents circa mutos pocest¬
expediri. Nam si auditus capaces sũt.
uł int̾rogati nutu possinc significare
uelle se ꝑiculo suo hereditatem adire.
quom absences ꝑnũcium. s infan¬
tis non dubito omnimꝰ subueniend̃.
Ioꝙ exsumilicudine uiris ciulis uel

Expanded text:
ret hereditatem ut ex fideicommisso restitui, etiam publice interest restitui propter rerum iudicatarum auctoritatem. Si pupillo infanti restituere hereditatem quis rogatus sit, si sponte adierit, etiam seruo eius et ipsi pupillo tutore auctore restituetur hereditas: si quidem eonon magis ea res impedietur, quam in muto pubere uolent‹e› sibi restitui hereditatem. si autem heres recuset adire hereditatem, quemadmodum res expediri possit, difficile est, quia neque tutore desiderante periculo pupilli adiri hereditatem Trebelliano senatus consulto locus sit futurus neque pupillus ipse id ‹desi›derare possit, cum fari non possit. quod aliquatenus circa mutos expediri potest, nam si auditus capaces sunt uel interrogati nutu possint signif‹ica›re uelle se periculo suo hereditatem adire, quomodo absentes per nuntium. sed et infanti non dubito omnimodo subueniendum idque ex similitudine iuris ciuilis uel
Abbreviated transcription (Latin):
locuplex sit. Quadecaula psene¬
ditas eirestitu pocest. S exsencen¬
a legis dicendium est ꝑiñ hñdumac
si is seruus solus ub ⁊ heres scriptus
eẽt. nec titius. hr̃s essec
cucoris auctoritate. p. credita erac res¬
cituta exeo senacus consulto michi
fuerit hereditas. si soluã credicoriũ
repecam ꝙ si hr̃s post restitucionẽ
soluat. repetet non obaliud qu̾a qd̃
ab eo ĩme nat᷑alis oblig̾o translaca
incelligitur fisieius mͥ restituta sit he¬
redicas qui pupillo sine cutõis aue

Expanded text:
locuples sit: qua de causa nec hereditas ei restitui potest. sed ex sententia legis dicendum est perinde habendum, ac si is servus solus liber et heres scriptus esset nec Titius heres esset.tutoris auctoritate pecunia credita erat, restituta ex eo senatus consulto mihi fuerit hereditas, si solvam creditori, non repetam: adquin heres si post restitutionem solvat, repetet: non ob aliud, quam quod ab eo in me naturalis obligatio translata intellegitur. et si eius mihi restituta sit hereditas, qui
Abbreviated transcription (Latin):
rati habitacio subsequi pocest exẽplo
bonoꝵ possessionis. neq int̃ est ꝙ ad
ꝓpositum actinet ip̃i domino ansuo
quis rogetur resticuere hereditatem.
nec inea reconsenlu aũoꝑe seruiopꝰ ẽ
at qͥn inbonoꝵ possessione uł in ade¬
unda hereditate. consensus eius nec¬
cessarius est. Itaq siqui suspectam
dicẽnt hereditatem postulante do¬
mino: compellendi er̃ adire. ⁊ resti¬

Expanded text:
ratihabitio subsequi poterit exemplo bonorum possessionis. neque interest, quod ad propositum attinet, ipsi domino an seruo quis rogetur restituere hereditatem, nec in ea re consensu aut oper‹a› serui opus est: atquin in bonorum possessione uel in adeunda hereditate consensus eius necessarius est. itaque si qui suspectam dicent hereditatem, postulante domino compellendi erunt adire e‹t› resti
Abbreviated transcription (Latin):
ate ex hoc sena
inis eipartt debita heres institutus.
rogitus fuĩt eam ub̃is exhereditacis
afuncci libti restituere. sisua sponce
adierit. falcidie locus ert̃. S si coactus
insolidum transibunt ineum acc̃os.
exhoc senatus consulto.
rectexesticuitur hereditas. S ⁊ si postea ra¬
tum habuerit confirmatiobitur res

Expanded text:
te ex hoc senatonus ex parte debita heres institutus rogatus fuerit eam liberis exheredatis defuncti liberti restituere, si sua sponte adierit, erit Falcidiae locus, si coactus, in solidum transibun‹t› actiones ex hoc senatus consulto. recte restituetur hereditas: sed ‹si› postea ratum habuerit, confirmabitur
Abbreviated transcription (Latin):
dampnũ faciat senciat. ¶ Ius ait.
siheres institutus aicio rogatus sic
restituere. substitutus meuio. ⁊ insti¬
cucus suspectam sibi hereditacem es¬
da. ⁊ is passus fũt diem uonoꝵ possel¬
sionis agnoscente craufire. aut ꝑhoc¬
cp̃s quos is resticui debebit heredicã.
aliqua excã non potuit adire p̾corẽ.
ipostulare. ut expecita bonoꝵ posses¬
sione resticuatut sibi hereditas. suocͤti
ei debebit .i. ut resticuatur tp̃s bonoꝵ

Expanded text:
damnum sentiat. Iulianus ait, si heres institutus Titio rogatus sit restituere, substitutus Maeuio et institutus suspectam sibi hereditatem esda et is passus fuerit diem bonorum possessionis adgnoscendae transire aut cui restitui debebit hereditas, aliqua ‹e›x causa non potuit adire praetorem et postulare, ut petita bonorum possessione restituatur sibi hereditas, succurri ei debet
Abbreviated transcription (Latin):
ñ repeciturus. si ante restitucionẽ
solusset. ¶i neccessatii heredes sub
conditione quaus leuissima here¬
des sunt instituti qui parere solẽc
dicendum est cogi restituere heredi¬
tatem desid̾antib his quib resticu¬
ere rogati sunt. Quia ⁊̃ neccessariihe¬
redes ficłi cõmisse hereditatis restitu¬
ende grã conditioni parere et̾ cõpel¬

Expanded text:
titutionem soluisset. Si necessarii heredes sub condicione quamuis leuissima heredes sint instituti, cui parere solent, dicendum est cogi restituere hereditatem desiderantibus his, quibus restituere ro gati sunt, quia etiam necessari heredes fideicommissae hereditatis restituendae gratia condicioni parere erunt co
Abbreviated transcription (Latin):
tuere. ꝙ sicondicio ascripta ẽ ⁊ ea ẽ qũa
p̃tor remittit sufficit edictum. ut uił
ait. hactenus uibendꝰ est ut constitu¬
at p̾tor his acc̾onib uti auc petatb̃oꝵ
possessiõnẽ scdm tabulas ut inactꝰ
acciones tunc resticuta hereditate
tranfferat eas exsenatus consulto. si
uͦ nominis ferendi condicio ẽ. quãp̃¬
cor exigit recte quiõ facturus uidet᷑.
sieam ad impleu̾it nichilenim mali
est honesti hoĩs nomen assum̾e nec
enim infamosis ⁊ curpib nõib hãc
condicionem exigit pretor. s cñsirecu¬
sec nomen ferre remittenda est ei condi¬
aucbonoꝵ possessio Etabulas dandaẽ
us nactus actiones tranfferat eas exle¬
natus consulto. ¶Sicum sulpectam
uidef hereditatem postulante me
uissii. p̃tõis adieris ⁊ resticuerism
itaut u tar legis faicidie beneficio
aoꝰ ^Nam liquit p̃cerea ameali
ciuꝑnidei cõmissum relictum sit. id
quasi alegatario relictum sit honin
uenie incõputacionẽ eius legis. s excũ¬

Expanded text:
si condicio adscripta est et ea est, quam praetor remittit, sufficit edictum, ut Iulianus ait: hactenus iubendus est, ut constituat praetoris actionibus uti aut petat bonorum possessionem secundum tabulas, ut ita nanctus actiones tunc restituta hereditate transferat eas ex senatus consulto. Si uero nominis ferendi condicio est, quam praetor exigit, recte quidem facturus uidetur, si eam expleuerit: nihil enim male est honesti hominis nomen adsumere, nec enim in famosis et turpibus nominibus hanc condicionem exigit praetor. sed tamen si recuset nomen ferre, remittenda est ei condiaut bonorum possessio secundum tabulas danda est, uti nanctus actiones transferat eas ex senatus consulto. Si cum suspectam uideret, hereditatem postulante me iussu praetoris adieris et restitueris mihi, ita utar legis Falcidiae beneficio as: nam si quid praeterea a me alicui per fideicommissum relictum sit, id quasi a legatario relictum non uenit in computationem eius legis, sed extri
Abbreviated transcription (Latin):
iniquum ẽ. cogi eum explere eam al¬
t̃ius gr̃a. s ⁊ demittiseam ab inicio
iusum est. plus enim cribui. ap̃coẽ
ei qui ficd̃i cõmissum petit. quam
cestator uoluit ab surdum est Ytiq
autem testator nisi expleca sit con¬
dicio. neq scriptum heredem ad he¬
reditatem uocauit. neq ꝑ hunc illi
uoluit resticui hereditacemsSidã¬
de pecunie condicio ascripta ẽ hr̃di.
debec offerre ei pecuniãis qui posscit

Expanded text:
iniquum est cogi eum explere eam aliniquum est cogi eum explere eam alterius gratia. sed et remitti eam ab initio uisum est: plus enim tribui a praetore ei qui fideicommissum petit, quam testator uoluit, a‹b›surdum est: utique autem testator, nisi expleta sit condicio, neque scriptum heredem ad hereditatem uocauit neque per hunc illi uoluit restitui hereditatem. Si dandae pecunia‹e› condicio adscripta est heredi, debet ei offerre pecuniam is qui po
Abbreviated transcription (Latin):
est sa tendum. requirendum tũet
illio ẽ nͣ sicum incremento resticu
approbatum. contenplacione suiͣ
seruum esse heredem insticutum.
¶Rescripto diui antonini signifi¬
catur. ut siquis accepta atitio pe¬
cunia que quartam hereditatis
continet. rogatus sit ei resticuere
hereditatem̃ licet tardius detur pe¬
cunia. sine usutis eam dãi debere.
quia quanto cardius quilꝙ pecu¬
niam dat. tanto cardius ad ficd̃i cõ¬
missum ꝑueniet ⁊ medii cemporis
fructus ꝑdidit quã obrẽ si ant̃ datã
pecuniam tenuũt hereditatem fruc
di oportere. id̾ est ⁊ siquis ita heredis
fidei cõmiserit. rogo sicitius cibi cẽtũ
dederit. restituas ei hereditatem me¬
am. ¶Si subcondicione hr̃s insticu¬
tus qͥ sulpectam sibi hereditatem eẽ¬
neq difficultatem. neq curpitudinẽ
ullam ht̃ condicio. nec impendium
aliquod. iubendus est parere condi¬
cioni. ⁊ adire. lita restituere. Siuero
turpis aut difficilis est condicio aꝑte

Expanded text:
est fatendum. requirendum tamen et est fatendum. requirendum tamen et illud est, num cum incremento restitueadprobatum contemplatione sui seruum esse heredem institutum. Rescripto diui Antonini significatur, ut, si quis accepta a Titio pecunia, quae quartam hereditatis continet, rogatus sit ei restituere hereditatem, licet tardius detur pecunia, sine usuris eam dari debere, quia quanto tardius quisque pecuniam dat, tanto tardius ad fideicommissum peruenit et medii temporis fructus perdit. quamobrem si ante datam pecuniam tenuerit m iuris est et si quis ita heredis fidei commisserit: 'rogo, si Titius tibi centum dederit, restituas ei hereditatem meam'. Si sub condicione heres institutus sit qui suspectam sibi hereneque difficultatem neque turpitudinem ullam habet condicio nec impendium aliquid, iubendus est parere condicioni et adire et ita restituere: si uero turpis aut difficilis sit condicio, aperte
Abbreviated transcription (Latin):
Dauł. ⁊ Facta ilidi cõmissarium
cui resticuta est heredicas. ⁊ siñdũ
eat᷑ naciꝰ fũit possessionem. ¶ Si
is qui hereditatem sibi reddi ab
herede stipulatus sit eic exsupu¬
t  m quo accum
nent acciones hereditarie apud eũ
qui cõdempnatus sit Actor aut̃ qnͣ¬
titatem conseq̃tur. ¶Sihr̃s scripcũ
resticuerit heredicatem.⁊ postea de
hereditate controuersiam passus. iutiꝰ
sit aut lite cesserit durare actiones cõ¬
stitit infidi cõmissariũ semel trans¬
lacas. ¶ Siquis maiorem partem
restituerit quam rogatus ẽsiueampar¬
tem quã excedit non tranferuntur
acciones. S cum precepta aliqua re.
aut uerbis sũma rogatus sit hr̃s
restituere ⁊ omissa retentione cotã
hereditatem resticuerit: recte dicicur
cranferri acciones ¶ S hr̃s ant̃ resti¬
tutam hereditatem. seruũ heredi-¬
tarium ab aliquo heredem insti¬
tutum uislĩt adire hereditatem ne¬
gat iuł deb̾e hanc hereditatem res¬
titui qua deea rogatus noneẽt. ⁊ ħ

Expanded text:
um. Facta in fideicommissarium cui restituta est hereditas, etsi nondum earum nactus fuerit possessionem. Si is qui hereditatem sibi reddi ab herede stipulatus sit eique ex stipum quo actum nent actiones hereditariae apud eum qui condemnatus sit, actor autem quantitatem consequitur. Si heres scriptus restituerit hereditatem et postea de hereditate controuersiam passus uictus sit aut lite cesserit, durare actiones constitit in fideicommissarium semel translatas. Si quis maiorem partem restituerit quam rogatus est, in eam partem quae excedit non transferuntur actiones. sed cum praecepta aliqua re aut summa rogatus sit heres restituere et omissa retentione totam hereditatem restituerit, rectante restitutam hereditatem seruum hereditarium heredem ab aliquo institutum iusserit adire hereditatem, negat Iulianus debere hanc hereditatem restitui, quia de ea rogatus non esset: et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tib moreretur partem eius ꝙ ad eam
exbonis patris ꝑuenisset᷑ ꝙͥ si sine
lib̾is uniuersum fri restitueret que¬
rit᷑ defuncta eain mactimonio suꝑ¬
stite filia. an hr̃s euis cum parte here¬
ditatis eius quoq ꝙ docis nomine
datum erac: pardem restituere debẽ¬

Expanded text:
tibus moreretur, partem eius quod ad eam ex bonis patris peruenisset, quod si sine liberis, uniuersum fratri restitueret: quaeritur, defuncta ea in matrimonio superstite filia, an heres eius cum parte hereditatis eius quoque quod dotis nomine datum erat partem restituere debe
Abbreviated transcription (Latin):
hisd̾ codicilł durantib decessit̃. pot̃ de¬
fendi fidĩ cõmissũ uałe.simõ ineand̾
uoluntate durauit ¶Sciendũ ẽ aut̃ eoꝵ: n
fidĩ cõmitt̾e que posse: ad quos aliꝗd ꝑ
uentuꝵ ẽ morte eiꝰ. ł dũ eisdat᷑. ł dũ eis
ñ ãdiit᷑. Nec tm̃pxim bonoꝵ possẽsoñs
simõ natꝰ nob̾ successurꝰ sit. Yllud c̃te ⁊̃¬
dubitate dicitur. siquis intestatꝰ dece¬
dens. ab eo quipͥmo gradu ei succede po¬
tuit fidĩ cõmissũ reliqueĩt. sullo repu¬

Expanded text:
isdem codicillis durantibus decesserit, potest deisdem codicillis durantibus decesserit, potest defendi fideicommissum ualere, si modo in eadem uoluntate durauit. Sciendum est autem eorum fidei committi quem posse, ad quos aliquid peruenturum est morte eius, uel dum eis datur uel dum eis non adimitur. Nec tantum proximi bonorum possessorissi modo natus nobis successurus sit. Illud certe indubitate dicitur, si quis intestatus decedens ab eo, qui primo gradu ei succedere potuit, fideicommissum reliquerit, si illo repu
Abbreviated transcription (Latin):
mo credat intestam̃tis nõ eẽ ꝓbaturos.
ꝗa nicħ intestam̃to ualet quociens ipm̃
testam̃tũ ñualet si sialias fidĩcõmissũ
quis reliqueĩt. Fhiiquib aqua⁊ igiuint̃¬
dictũ ẽ. tt̃deportati. fidĩ cõmissũ relinq̃¬
re ñ possunt. qui nec testam̃ti faciendi ius
eos acciꝑe debemꝰ. quib pͥnceps insidã
anotauit. ł de quib deportandis scͥpsit.
decessisset. ciuis decessisse udet᷑. ⁊ fidĩcõ¬
missũ qdiañ reliq̃rat. quã sentenciã pa¬
ant̃ꝗͣ imp̃r cõꝓbet: ualebit ꝙ factũẽ.
quiac̾tũ statũ: itsꝙad hue habuit.¶Ap̃¬
fectis uõ p̃toriĩs. ł eoquiuice p̃fecti cx
mandatis pͥncipis cognoscit. Itẽ ap̃ pre¬
fecto urb̾ deportatos: quia eiꝰ quoꝙ
di datũẽ statĩ amate uoluntatẽ ciuita¬
tẽ.⁊ iõ nec testam̃ti faciendiuis. nec fidr̃¬
cõmittendi constat hab̾e. Si quis plane
minsulã deportatus s. codicillos ibi fe¬
cĩt. ⁊ indulgencia imip̃is restitutꝰ. sit.

Expanded text:
mo credet in testamentis no‹s› esse probaturos, quia nihil in testamento ualet, quotiens ipsum testamentum non ualet, sed si alias fideicommissum quis reliquerit. Hi, quibus aqua et igni interdictum est, item deportati fideicommissum relinquere non possunt, quia nec testamenti faciendi ius eos accipere debemus, quibus princeps insulas adnotauit uel de quibus deportandis scripsit:decessisset, ciuis decessisse uidetur et fideicommissum, quod ante reliquerat, quam sententiam paator comprobet, ualebit quod factum est, quia certum statum usque adhuc habuit. A praefectis uero praetorio uel eo, qui uice praefectis ex mandatis principis cognoscet, item a praefecto urbis deportatos quia ei quoque di datum est statim amittere ciuitatem et ideo nec testamenti faciendi ius nec fideicommittendi constat habere. Si quis plane in insulam deportatus codicillos ibi fecerit et indulgentia imperatoris restitutus
Abbreviated transcription (Latin):
philo quẽ libm eẽ iubo: instrum̃tũ tab̾ne fe¬
uiua testat̾oȩ decessit: pars hẽditatis eiꝰ
ad cohẽdẽ ꝑtiniit. quero anpanpbilus cod
testam̃to manu missus: ad peticionẽ partus
mstrumti admitti possit. licet tab̃naut¬
⁊ ex̃ceĩ ñpossit. Rdi admitti¬
re Seͣpnia: substituta hẽdinistituto. legata acce¬
pit: sihes ñcẽt. Mouet ccͣ institutũ accionẽ.
ꝙ doloeiꝰ factũ cẽ dicebat: quominꝰ testatͥx
uolens pͥmo loco scb̾e eã hẽdẽ. testam̃tũ mu¬
petip̃stãĩq: S hẽs quedã sua sponte añquin¬
quennũ soluit. Quescitũẽ aneiꝰ ꝙ añdiẽ¬

Expanded text:
e iubeo, instrumentum tabernae feuiua testatrice decessit, pars hereditatis eius ad coheredem pertinuit: quaero, an Pamphilus eodem testamento manumissus ad petitionem partis instrumenti admitti possit, licet taberna, exerceri non possit. respondi admitti. Sempronia substituta heredi instituto legata accepit, si heres non esset: mouit contra institutum actionem, quod dolo eius factum esse dicebat, quo minus testatrix uolens primo loco scribere eam heredem testamentum mupeti praestarique, sed heres quaedam sua sponte ante quinquennium soluit: quaesitum est, an e
Abbreviated transcription (Latin):
npiu debitum abesemptoĩ eid̃ꝙ oohẽdi ꝑ¬
soluẽtur. Itilie fidĩ cõmisit inħ ũba. Peto
ate filia mea ut dotalẽ cautionẽ pt̾ mortẽ
meã mutes. ⁊ itarenoue̾. ut frẽs tuidotẽ sti
mortẽ patris decessit inait̾:. añquã reno¬
uaretur cautio dotat: postea alũ nupta de¬
cessit: nullolib̾oꝵ relicto umoͥ ad huc ticio unoᷤ¬

Expanded text:
prius debitum ab eis emptori eidemque coheredi persolueretur. Filiae fidei commissit in haec uerba: 'peto a te, filia mea, ut dotalem cautionem post mortem meam mutes et ita renoues, ut fratres tui dotem stipmortem patris decess‹it› maritus, antequam renouaretur cautio dotalis, et postea alii nupta decessit nullo liberorum relicto, uiuo adhuc Titio uno
Abbreviated transcription (Latin):
bi simouxor ꝑata sit incõe bona sua confer¬
re.¶ Quattuor filios equis partib insti¬
tuit. ⁊ fundũ ꝑpceptionẽ singłis legauit.
filũ cũimiu̾sabona patris obligata cẽnt.
mutua accepta peccunia. hẽditaiõ credi¬
debitũ ñsoluẽtur: p̃diaumũsa lege pigno¬
ris uniex hẽdib uñdidit. Qucĩt̾. ancũ
iuste filuĩ excausa emptionis eapossideat
fr̃ib ⁊ cohẽdtib fidĩ cõmissi ꝓeticioeẽt. an
uõ ea ꝑempta eẽt cũ cõit̾ unursa sequenti
c̃dite¬

Expanded text:
sit in commune bona sua conferre. Quattuor filios aequis partibus instituit et fundum per praeceptionem singulis legauit: filii, cum uniuersa bona patris obligata essent, mutua accepta pecunia hereditario credidebitum non solueretur, praedia uniuersa lege pignoris uni ex heredibus uendidit: quaeritur, an, cum iste filius ex causa emptionis ea possideat, fratribus et coheredibus fideicommissi petitio esset an uero ea perempta esset, cum communiter uniuersa sequenti credit
Abbreviated transcription (Latin):
contineĩ.
ceũ ł ii. R Codicił gaioseio.c. legauit.
etꝰq fidĩcõmisit. ut ancille testatoĩs eadatet.
nec ip̃m legataĩũ legatũ pete posse ¶ nsu¬
lã lib̾tis utusq sexus legauit ita. ut cered¬
ditueiꝰ. masculi duplũ. fenime simplũ. ꝑci¬
piant. eãꝙ alienaĩ uetuit. Exconsensu
ne aũt sĩplũ consequẽtit̃ ¶snstituto filiohẽ¬
dei⁊ exeonepotib emancipatis. testator iti¬
timutuã peccuniã a flauia dionisia acceꝑ¬
it. ⁊ locatis edib ꝓparte sua pñiloneᷤ sͥ debi¬
tas creditͥti delegauãt anconditio testam̃¬
tie extitisse uideat᷑ ut filus ss fidĩ cõmissi
noĩe teneat᷑. R. ẜeaq̃ ꝓponẽntur ñexti¬
tisse. Iatre⁊ uxore hẽdib instintis.ita
tua quib relinquas. Scis unũ frẽm tuũ.
filiũ nr̃m occidisse. dũei rapinã fac̃t.Sed
alia mͥ detĩora fec̃. Quero cũuxor intesta¬
tadeceũit. ⁊ legitima eiꝰ hẽditas ad fr̃emꝑ

Expanded text:
contineri. Scaeuola. Codicillis Gaio Seio centum legauit eiusque fidei commisit, ut ancillae testatoris ea daret: nec ipsum legatarium legatum petere posse. Insulam libertis utriusque sexus legauit ita, ut ex reditu eius masculi duplum, feminae simplum percipiant, eamque alienari uetuit: ex consensunae autem simplum consequantur. Instituto filio herede et ex eo nepotibus emancipatis testator itti mutuam pecuniam a Flauia Dionysia acceperit et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegauerit, an condicio testamenti exstitisse uideatur, ut filiis suis fideicommissi nomine teneattisse. Matre et uxore heredibus institutis ita tuarum, quibus relinquas. scis unum fratrem tuum filium nostrum occidisse, dum ei rapinam facit: sed et alius mihi deteriora fecit'. quaero, cum uxor intestata decessit et legitima eius hereditas ad fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
ppẽ exegerat. Si debitor ult̾ peccumã obtu¬
paulatĩg admittemꝰ:⁊ siex hac parte peccu
missaĩũ pͥuatet fidĩ cõmisso. posse ad huc fidĩ
cõminuĩ telinq̃re exeoquis poisit udeamꝰ. m¬
⁊ putoposse. cũ enĩ dirm neceẽ sit: nulla du

Expanded text:
debitor ultro pecuniam optupaulatim igitur admittemus, etsi ex hac parte pecunimissarium priuaret fideicommisso, posse adhuc fideicocommissum relinquere ex eo quid possit, uideamus. et puto posse: cum enim dirui necesse sit, null
Abbreviated transcription (Latin):
ocare fidĩ comislanis ꝑotun et sutasit
site ñ osfendit: eq̃ debebitur. nec pot̾it hẽs cau¬
saiꝰ nẽe meĩtũ. sialius uirbonꝰ⁊ ñ infest̾. meĩ¬
licet ñsatis expͥꝑiunt fidĩcõnussũ. s mag̃ ẽ¬
sciliũ quã necessitate relmquendi: tm̃ ea p̃dia

Expanded text:
ocare fideicommissa rius potuit: et si ita sit 'si te non offenderit', aeque debebitur: nec poterit heres causari non esse meritum, si alius uir bonus et non infestus merilicet non satis exprimunt fideicommissum, sed magis consilium quam necessitatem relinqu
Abbreviated transcription (Latin):
ita relictũ. cũpater moreret᷑. s. intelligi hoc
poilit. putaqa sic relictũ ẽ : ut relinquat᷑ fi¬
liouel uolo eũ hab̾e : ł uolo ad cũꝑtinẽ. d̾fe̾m¬
aet midtp̃s fidĩ cõmissũ relictũ: quo sui¬
uiris filius efficit᷑. NSicuiita fuit fidĩcõ¬
iͥ. lu effectus.: emancipacione: sui uir̃s sit fact̾.

Expanded text:
ita relictum 'cum pater moreretur', sed intellegi hoc possit, puta quia sic relictum est 'ut relinquat filio' uel 'uolo eum habere' uel 'uolo ad eum pertinere', defentempus fideicommissum rea sic relictum est 'ut relinquat filio' uel 'uolo eum habere' uel 'uolo ad eum pertinere', defentempus fideicommissum relic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ ĩnouissimis codicilł: i ꝑponit᷑ designa¬
tu̾ẽ. accionẽ p̾stare debe.¶ filiã exasse insti¬
tuit hẽdẽ eiꝙ substituit: nepotẽ suũ ⁊it a
cauit. siꝙ ab hominor. neq filia mea neq¬
ͦ nepos ieus hẽdes mͥer̃ tc̃ portionẽ meã
partis dimidiȩ fundi illuns ad lib̾to s meoꝰ

Expanded text:
is codicillis, ut proponitur, designatus est, actionem praestare debere. Filiam ex asse instituit heredem eique substituit nepotem suum et ita cauit: 'si, quod abominor, neque filia mea neque nepos meus heredes mei erunt, tunc portionem meam partis dimidiae fundi illius ad libertos meos
Abbreviated transcription (Latin):
dubitaĩ ñ oportẽ: quin in hac ꝙͦ spẽ deqͣ¬
qsneratis sub ueniendũ sit. libis quoꝵ
portio. inunũ filiũ donationib collatis ĩ
iumtis patris ꝓhis quifidĩ cõmissũ ꝓetunt
int̾cedit d. sifalcidia leꝵ ĩnt̾celat. fidicõ

Expanded text:
dubitari non oportere, quin in hac quoque spesubueniendum sit liberis, quorum portio in unum filium donationibus collatis immluntas patris pro his qui fideicommissum petunt intercedit. sed si Falcidia
Abbreviated transcription (Latin):
cipatã. codiciłł ħ u̾ba ĩseruit. ꝑtint̃ aũ hii codicilli ad
uxorẽ. ⁊ filiã. pͥmũaũ rogo. sic ĩt uõagatis. ũme uiuo
egisti. I taq rogo uꝗcꝗd: aũ ego reliquero aut qd¬
nox uosipẽ habetis. oõę uob̾sit. filiainte¬
statipatris bonoꝵ possessionẽ accep̃. quẽit᷑.
analiqͣ pars hẽditatis lutĩ ticũ excausa
fidi cõmusl. afilia matͥ deb̾etur. ⁊ quota :¬

Expanded text:
uerba inseruit: 'pertinent autem hi codicilli ad uxorem et filiam. primum autem rogo, sic inter uos agatis, ut me uiuo egistis itaque rogo, ut quidquid aut ego rel‹i›quero aut quod uos ipsae habetis, commune uobis sit'. filia intestati patris bonorum possessionem accepit: quaeritur, an aliqua pars hereditatis Lucii Titii ex causa fid
Abbreviated transcription (Latin):
differre putat: ñposse fidĩ cõmũte ẽtũ ẽ.
ꝗͣ anec testaĩ pot̃. quia anliceat sibi testaĩ
dubitat. ¶d si filiꝰ famił. ł ẜuus. fidĩcõ¬
missum reliqueĩt. ñualet. sitm̃ manu¬
missi decessisset ꝓponant᷑. constant̃ dicemꝰ
fidĩ cõmissũ relictũ indi: quaĩ nẽ datũ
cũ mors contig̃. udlic sidurauĩt uo

Expanded text:
differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat. Sed si filius familias uel seruus fideicommissum reliquerit, non ualet: si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus fideicommissum relictum uideri, quasi nunc datum, cum mors contingit, u
Abbreviated transcription (Latin):
hõĩsam uoluntas. Nem̃ bẽdes instituit. que¬
scitũẽ intestati eiꝰ honoꝵ possessione petita
anportiones ascͥptȩ ex causa fidĩ cõmissi
des instituit: postea epłam sepͥsisse dicit᷑. qua
⁊ ꝗoꝗͥ inpecculio habuit filius ei donauit.⁊ ad¬
hab̾e uelle. q̃ rocũtestam̃to significauĩt.
ut i ꝓportione ur̃a. nlle aureos. alucretio
paccato patruo accipiatis. huiccestam̃toꝙ
quennio suꝑiux̃: ⁊ habunde patinoniũ re

Expanded text:
i uoluntas': deinde heredes instituit. quaesitum est intestati eius bonorum possessione petita, an portiones adscriptae ex causa fideiccommissi edes instituit: postea epistulam scripsisse dicitur, qua et quidquid in peculio habuit filius, ei donauit et adhabere velle. quaero, cum testamento significaverit, uti pro portione vestra mille aureos a Lucretio Pacato patruo vestro accipiatis": huic testamento quinquennio supervixit et abunde patrimonium re
Abbreviated transcription (Latin):
pbile sue. cũ pͥmaũ lib̾a fuisset. reslitue̾t᷑.
Queto panphila manumissa. utrũ extesta¬
m̃to. suꝑiore pats sui patronȩ eã partẽ pet̾ȩ
possit. anuõ extestam̃to patris naturł excã¬
sa fidĩ cõmuli. habita racione legis falcidie

Expanded text:
iae suae, cum primum libera fuisset, restitueret. quaero Pamphila manumissa, utrum ex testamento superiore patris sui patronae eam partem petere possit an uero ex testamento patris naturalis ex causa fideicommissi habita ration
Abbreviated transcription (Latin):
Rsquis mͥhẽs eĩt: sciat deb̾e me demetͥo patruo
meo denaĩa. tͥa. ⁊ depoĩta ap̃me: aseleuco
patruomeo denaiã tria: q̃ ⁊̃ reddi ⁊ ꝓtinꝰ sol
R. sin deb̾ent᷑: nullã quaĩ exdebito acc̃onet᷑
philũ: lib̾tos suos ant̃ bienniũ mortiᷤᷤ sue:
dedomo dimisit. ⁊ cibaiã q̃ dabat p̃stat᷑ꝰ de¬
sũt: mox factotestam̃to: i talegauit. ꝗsꝗ mͥ¬

Expanded text:
squis mihi heres erit, sciat debere me Demetrio patruo meo denaria tria et deposita apud me a Seleuco patruo meo denaria tria, quae etiam protinus si non deberentur, nullam quasi ex debito actionem philum libertos suos ante biennium mortis suae de domu dimisit et cibaria quae dabat praestare desiit: mox facto testamento ita legauit: 'quis
Abbreviated transcription (Latin):
partes uocantis. ¶Inpubtm filiũ hẽdẽ in¬
stituit: uxots dote plegauit: itẽ ornam̃ta:
dedi: ead omĩa ab hẽdib quoꝙ hẽdis merĩ
duplũ daĩ uolo. Querit᷑ a nex substitutione
uidĩ dedotis legato duplicãtdõ testatorẽ sen rt¬
sisse. Itẽ quero cũ corꝑa legata⁊ nunc ex lueti¬
na causa possideantur. andubstitutus peti

Expanded text:
partes uocantis. Impuberem filium heredem instituit: uxori dotem praelegauit, item ornamenta dedi, eadem omnia ab heredibus quoque heredis mei in duplum dari uolo'. quaeritur, an ex substitutione, . respondi non uideri de dotis legato duplicando testatorem sensisse. item quaero, cum corpora legata etiam nunc ex lucratiua causa possideantur, an
Abbreviated transcription (Latin):
standã. iquis .x. aliciꝑ fidĩ cõmissũ re¬
liqueĩt. ⁊ siꝑ didisset id ꝙ testam̃to relictũ ẽ.
rursus ei reliquet̃t: q̃ rebatur. ansoquens fi¬
dĩ cõmissũ ualeat. ł anexigẽ hc̃s debeat
cautionẽ. salua fore :x. necogat᷑ ad p̃stacionẽ.
⁊ ansisepiꝰ ꝑ didisset: sepiꝰ eisarciat᷑ fidĩcõmiᷤ

Expanded text:
standam. Si quis decem alicui per fideicommissum reliquerit et, si perdidisset id quod testamento relictum est, rursus ei reliquerit, quaerebatur, an sequens fideicommissum valeat vel an exigere heres debeat cautionem salva fore decem, ne cogatur ad praestationem, et an, si saepius perdidisset, saepius ei sarciretur fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
ticiꝰ cũ habet .u. lib̾os unuĩssemanei pauit:
⁊ inunũ filiũ gaiũ seiũ: amplissimas facul¬
tates donationib contulit. ⁊ modicũ tͥ sibi
residuuĩ ẜuauit.⁊ uniu̾sos lib̾os: cũ uxõe
scͥpsit hẽdeᷤ. meod̃ testam̃to. duas poisessi¬
omes quas retimierat eid gaio scio plegauit.
⁊ abco petitt. ut ex redditib p̃dioꝵ q̃ iuu̾ei do¬

Expanded text:
Titius cum haberet quinque liberos, uniuersos emancipauit et in unum filium Gaium Seium amplissimas facultates donationibus contulit et modicum sibi residuum seruauit et uniuersos liberos cum uxore scripsit heredes: in eodem testamento duas possessones, quas retinuerat, eidem Gaio Seio praelegauit et ab eo petit, ut ex reditibus praediorum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
causa cessero . pot dici: fidĩ cõmitt̃e me pꝰse.
Necquẽꝗͣ moueat: ꝙ usus fruct̾ solet mor¬
te extingui. Nã medii pociꝰ tpĩs quo uiuat
ꝗdonauit: cõmodũ cogitemꝰ.Siaut̃ pignuᷤ
delitois libquõ moriis eausa.⁊ eiꝰ fidĩ cõmi¬
sero: ñpot uale fidĩ cõmessum.¬

Expanded text:
causa cessero, potest dici fideicommittere me posse. nec quemquam moueat, quod usus fructus solet morte exstingui: nam medii potius temporis, quo uiuat qui donauit, commodum cogitemus. Si autem pignus debitoris liberauero mortis causa et eius fidei commissero, non potest ualere fid
Abbreviated transcription (Latin):
stituatis defunctatestatͥeis filia meua: lib̾t̾
decessit. hẽde instituto patrone filio ex
parte debita: ex altã extͣneo. Quescitũ ẽ an
auita hẽditate patrone filius acobẽde
suo partẽ ecer q̃ extestam̃to matͥs adme¬

Expanded text:
stituatis'. defuncta testatricis filia Maeuia libertus decessit herede institut‹o› patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo: quaesitum est, an adita hereditate patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testam
Abbreviated transcription (Latin):
eũq ꝗcx uob̾ ultimꝰ decessit: cũ moĩet᷑ resti¬
tuat sinꝑnuo lib̾to meo⁊ suocessõi.⁊ beril¬
lo⁊ sapiendo. quos inframanumitã : ꝗque
ex his tẽ suꝑuiue̾t. q̃ rocũ nec inpͥma parte
testam̃ti qua fundũ p̃legauit. eoᷤ substituit:
ꝗ exduob pͥor moĩetur: altõ restituẽt. alt̾ũ¬
uõ ut nouissimꝰ. his restituẽt. quos nõatĩ

Expanded text:
 ex uobis ultimus decesserit, cum morietur, restituat Symphoro liberto meo et Successori et Beryllo et Sapido, quos infra manumisi, quiue ex his tunc superuiuent'. quaero, cum nec in prima parte testamenti, qua fundum praelegauit, eos substituit, qui ex duobus prior morietur, alteri restitueret, alterum ut nouissimus his restitueret, quos no
Abbreviated transcription (Latin):
usum conceissi: aut sibi ad quisiũit. autci aba¬
liquo dati aut tesietũ c̃ id sibi p̃cipiat: sumat
lat filuꝰ noiẽ lełandaiũ fecat postea sentenc aͣ
gictaẽ⁊ placuit idq subnonimȩ ip̃iꝰ filĩ in
relindaĩo remanserat. ei deb̾i. ñ⁊̃ id ꝙ exactũ

Expanded text:
usum concessi aut sibi adquisiit aut ei ab aliquo datum aut relictum est, id sibi praecipiat sumat habeat'. filii nomine kalendarium fecerat. postea sententia est et placuit id, quod sub nomine ipsius filii in kalendario remanserat, ei deberi,
Abbreviated transcription (Latin):
nifeste docẽttur: eoaiõ cͥca se patr̃onũ cũ
testam̃tũ facẽt ẽẽ cepissẽt: ut his quoq le¬
gatũ dare uellet. Alioꝗnnidꝰ ip̃is p̃ste̾toꝵ rs¬
Dame ⁊ panphilo: quos testam̃tomanu mi¬
serat: fundũ dcditͣtta. inptꝰ morte  filus
st᷑ testituẽtur: cod̃ testam̃to petit ab hẽdibꝰ¬

Expanded text:
ocerent eo animo circa se patronum, cum testamentum faceret, esse coepisse, ut his quoque legatum dari uellet: alioquin nihil ipsis praeDamae et Pamphilo, quos testamento ma numiserat, fundum dedit ita, ut post mortem suam filiis stituerent: eodem testamento petiit ab heredib
Abbreviated transcription (Latin):
ħ Medicus lib̾tus ꝙ putã si lib̾ti
su medicinã ñ faceret. multo płes im¬
eis exigẽt. hocest ut acquiescere eos me¬
ridiano tp̃e ualitudinis ⁊ honestatis
sue rationem hr̃e sineret. It rogaui si
has oꝑas lib̾ticdare uollẽt. qͣnti estima¬
cet. uum ẽ deb̾e eũ non solũ ip̃i patuo.¬

Expanded text:
 Medicus libertus, quod putaret, si liberti sui medicinam non facerent, multo plures imeis exigeridiano tempore et ualetudinis et honestatis suae rationem habere sineret.Item rogaui, si has operas liber‹t›i dare nollent, quanterceat, verum est debere eum non solum ipsi patro
Abbreviated transcription (Latin):
elsus. Si lib̾tus ita uirau̾t. dare
Ise quot oꝑas patronus arbitratꝰ sit
nõ alit̃ ratũ fore arbitriũ patroni.
qͣsi equũ arbitratus sit. ⁊ fere ea
mens ẽ. ꝑsonarũ arbitrio substituẽ¬
cium. ut quia sꝑẽt eũ recte arbitra¬
turũ id faciant. nõ quia ł ĩ modice
obligari uelit ¶In libtam que uolũ.¬
tate patrori nupsit. p̃titaꝵ añ nupt

Expanded text:
um Si libertus ita iuraverit dare se, quot operas patronus arbitratus sit, non aliter ratum fore arbitrium patroni, quam si aequum arbitratus sit. et fere ea mens est personam arbitrio substituentium, ut, quia sperent eum recte arbitraturum, id faciant, non quia vel immodice obligari velint. In libertam, quae voluntate patroni nupsit, praeteritarum ante nupt
Abbreviated transcription (Latin):
i ẜuent᷑. ac sinicħ deeo lib̾to eaue li¬
lib̾ta is parens significass. QQuãuis
b̾tus qui ap̃ hostes ẽ pot̾ assignari. as
signare aũt qͥs pot̃ quib cũq u̾bis. uł
nutu. uł testõ. uel codicillis. uł iuuus
adimere assigͣtionẽ. ⁊̃ nuda uolũtate
poterit. S ⁊ si hr̃clato filio lib̾tũ qͥs¬
assignauit. ualet assignatio. nec noe
ei nota ex hr̃clationis. qñt aduis patͦ¬
natꝰ. S si post assignationẽ fuerit ex¬
hr̃clatus. nõ semꝑ ex hr̃datio adiet
assignationẽ. nisi hoc aĩo fr̃a sit. S
siis cui assignata ẽ repudiau̾it. ⁊ pu
ti fr̃s eiꝰ. ¶Sisit ex patrono filiꝰ unꝰ ex
alt̾o duo. ⁊ uni eoꝵ lib̾tꝰ assignatꝰ ẽ.
uidenclũ quot partes fiant hrdita¬
tis lib̾ti. utrũ tres aut duas hãt is

Expanded text:
uentur, ac si nihil de eo liberto eaue liberta is parens significasset'. Quamuis bertus, qui apud hostes est, adsignari potest. Adsignare autem quis potest quibuscumque uerbis uel nutu, uel testamento uel codicillis uel uiuus. Adimere adsignationem etiam nuda uoluntate poterit. Sed et si adsignaverit, valet adsignatio, nec nocet ei nota exheredationis quantum ad ius patronatus. Sed si post adsignationem fuerit exheredatus, noadsignationem, nisi hoc animo facta sit. Sed si is cui adsignatus est repudiauerit, puto ti fratres eius. Si sit ex patrono filius unus, ex altero duo et uni eorum libertus adsignatus est, uidendum, quot partes fiant hereditatis liberti, utrum tres, ut duas habeat is
Abbreviated transcription (Latin):
.b .p. ip̃i acqͥrere. S qͣ rõe senatꝰ censu¬
it ut restitui ei extrebelliano hr̃di¬
tas possit: qua rõe alio senatꝰ ẽsulto hr¬
dib eiꝰ institutis alibto acquirere
petẽde cede municipib exin: ex quo

Expanded text:
 ipsi adquirere. sed qua ratione senatus censuit, ut restitui eis ex Trebelliano hereditas possit: qua ratione alio senatus consulto heredibus eis institutis a liberto adquirere pe
Abbreviated transcription (Latin):
ut sempnio restituat. noniniq p̃¬
torem statuturum iuł scripsit. Si
ant̾ ꝙͣ legatum conlequatur lega¬
tarius ficł̃i cominissi condicionał
satis ñdet. ut mag̾ sempnio satis
det. legati ꝑsecutionem ut is legata¬
eum inuicem satis dare aut ip̃a .x.
tradere. ⁊ sempnio titium cauere. ⁊
hoc iure utimur. Ioenum ⁊ marcells¬
ait. Quid ergo ⁊ si legatum sub cõili

Expanded text:
ut Sempronio restitueret, non inique prut Sempronio restitueret, non inique praetorem statuturum Iulianus scripsit, si, antequam legatum consequatur legatarius, fideicommissi condicionalis satis non det, ut magis Sempronio det legati persecutionem, ut is legataeum invicem satisdare aut ipsa decem tradere et Sempronium Titio cavere: et hoc iure utimur, id enim et Marcellait. Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
diantur. Et pudo ita legatarium custo¬
dire res hereditarias debere ut neq
heredi auferantur. neq deꝑeatit.
det̾iores ue fiant. Qõ si ex consti¬
tutione quis inpossessionem mit¬
tatur curandum est neuis fiatu¬
tenti ⁊fruentilegatario ¶Satis¬
fieri uoluntati defunti sic accipi¬
tur quod duoluntati defuncti. ł
ex fructib uel aliuñ satis fiat. Consti¬
tutio autemdiui antonini ꝑtinet
ad omnes a quib utiliter fidi com¬
missum relictum ẽ quãius here
des non sint par enim utilitas est¬
Inpossessione missus legatoꝵ uel
testatus sit non ant̃ decedere de poᷤ¬
sessione debet. quam ei plitefuerit
cautum. ¶ Missus inpossessiõẽ
sinon admitatur. ht̃ interdictum
ꝓpositum. ⁊ aut ꝑuiatorem. aut ꝑ
officialem p̃fectiaut ꝑmagistratꝰ.
introducendus est inpossessionẽ.
Missio autem locum habebit nõ
tantũ siquis id ipsum quod le
Sititio pure legatum fuĩt. ⁊ eius
ficłĩ commissum sub conditione

Expanded text:
d‹i›antur. et puto ita legatarium custod‹i›antur. et puto ita legatarium custodire res hereditarias debere, ut neque heredi auferantur neque depereant deterioresue fiant. Quod si ex constitutione quis in possessionem mittatur, curandum est, ne uis fiat utenti et fruenti legatario. Satisfieri uoluntati defuncti sic accipitur, quoad uoluntati defuncti uel ex fructibus uel aliunde satisfiat. Constitutio autem diui Antonini pertinet ad eos, a quibus utiliter fideicommissum relictum ‹est›, quamuis hdes non sint: par enim utilitas est.In possessionem missus legat‹o›rum testatus sit, non ante decedere possessione debet, quam ei pro lite fuerit cautum. Missus in possessionem si non admittatur, habet interdictum propositum: aut per viatorem aut per officialem praefecti aut per magistratus introducendus est in possessionem. Missio autem locum habebit non tantum, si quis id ipsum, quod leSi Titio pure legatum fuerit et eius fidei commissum sub condicione,
Abbreviated transcription (Latin):
bi debetur ꝑceꝑit legatarius. exemplo
pignoratitie actionis. ⁊̃ utilis actio ad io
reddendum dari debebit. S pignora
quid̃ quis ⁊ distrahere pocest. hic auit̃
frui cĩ me constitutio ꝑmisit. ut festine¬
tur ad sententiam. ¶ Qui legatoꝵ ser¬
uandoꝵ causa inpossessionem mutit᷑.
⁊ fructus custodire. ⁊ cet̾a debebit ⁊ pati
quid̃ heredem cołe agros. ac posse frut᷑
redigere. s custodire legatarium fructꝰ
oportebit. ne ab herede consumantur.
ꝙ si bt̃s fructus nolit colere. ꝑemutẽdũ
erit legatatio cogere fructus. ⁊ coactos
seruare. quin mimo sitales sint fructꝰ
quos ptimos quoq temꝑe uenue expe¬
diat. uendere quoq legatario ꝑmiten¬
dum est. ⁊ p̃cium setuare. Inceãs quoq
reb hereditariis missi inpossessionem.
hoc erit officium ut uniuetsas heredita¬
rias res colligat.⁊ ibi custodiat. ubi do¬
micilium defunctu habĩt ⁊ simuilla
domus sit habitationẽ conducatiauelor¬
orreum quoddã in quo res collecie custo¬

Expanded text:
erit legatarius, exemplo pigneraticiae actionis etiam utilis actio ad id refundendum dari debebit. sed pignora quidem quis et distrahere potest, hic autem frui tantum ei constitutio permisit, ut festinetur ad sententiam. Qui legatorum servandorum causa in possessionem mittitur, et fructus custodire et cetera quidem heredem colere agros et fructus redigere, sed custodire legatarium fructus oportebit, ne ab herede consumantur: quod si heres fructus nolit cogere, permittendum erit legatario cogere fructus et coactos seruare. quin immo si tales sint fructus, quos primo quoque tempore uenire expediat, uendere quoque legatario permittendum est et pretium seruare. in ceteris quoque rebus hereditariis missi in possessionem hoc erit officium, ut uniuersas res hereditarias colligat et ibi custodiat, ubi domicilium defunctus habuit, et, si nulla domus sit, habitatione‹m› conducat uel horreum quoddam, in quo res collectae custo
Abbreviated transcription (Latin):
sessionem missus eẽt. ꝓpriꝰ creditor
hedis. g reipꝰ ꝑ ficli commissum mͥ
relictam adeptus fũit: nicħ me
ꝑinde ledi oportere conuenit: ñ
magis quã si ab iplo hede eam
rem pignori accepisset:
Netianus lib̾ .xii. fidĩ cominissorũ.¬
unicipio fidĩ comissum relinqui
posse dubium non ẽ. s si non caue¬
atur: adu̾sus municipes quidẽ no
dubitamus ex boc edicto ire inpos¬
sessionem posse. Ipsos uͦ municipẽ
su̾s non caueatur. non uidĩ assecu¬
tos s ext̃ ordinauo remedio opꝰ erit:
uidelic indecreto p̃tõis actor eoꝵꝰ¬
inpossessionem inuitatur.
alistratus lib̾ .iii. edicti monitorii¬
Inamius minima res legata sit. uł
ꝑfidĩ cõmissum relicta: tñ si non
soluatur abħede uł eo nõĩe caueat᷑.
cum caueri oporteat.
dimimiet si filia. neꝑtis. uł pneptis.
uxorueeẽt. nec nupta sit: nec suũ
quicquam habeat.
dolo malo fecerit heres q̃uominꝰ
res in causa h̃editaua maneant. noz
pot̾it inpossessionem eaium legata¬

Expanded text:
prius creditor heredis et rei per fideicommissum mihi relictae adeptus fuerit, nihil me per e‹u›m laedi oportere conuenit, non magis quam si ab ipso herede eam rem pignori accepisset. 12 Maecianus libro duodecimo fideicommissorum.Municipiis fideicommissum relinqui posse dubium non est. sed si non caueatur, aduersus municipes quidem non dubitauimus ex hoc edicto iri in possessionem posse: ipsos uero municipes, si his non caueatur, non ‹i›dem adsecuturos: sed extraordinario remedio opus erit, uidelicin possessionem mittatur. 13 Callistratus libro tertio edicti monitorii.Quamuis minima res legata sit uel per fideicommissum relicta, tamen, si non soluatur ab herede uel eo nomine caueatur, cum caueri oporteat, deminuet, si filia neptis proneptis uxorue esset nec nupta sit nec suum qui‹c›quam habeat. dolo malo fecerit heres, quo minus res in causa hereditaria maneant, non p‹o›terit in possessionem earum legata