comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scẽdu putaret: hec ẽe quȩ ab eo postularet. Primu
neꝙ młtitudie hẽui amplius tras rhenu ĩ gallia trasa¬
ucer&. deĩde obsides quoi hr̃et ab hedius rederet: sequa¬
ibꝙ ꝑmitteret ut quos illi hr̃ent uolũtate eius
illis licer&: neue heduos iniuria lacesser& : neue iis sonisq¬
neglectur. Ad hec arioustus respõdit : ius esse belli
suo iure impediri. heduos sibi qm̃ belli fortũa tentassẽt
& armis cõgressi ac suꝑati essent : stipẽdiarios esse facstos.
magna Caesare iniuria facere ꝗ suo aduẽtu uectigalia
sibi deteriora faceret. hedius se obsides redditur nõ e̾e̾:
neꝙ iu neꝙ eort sõtus inuria bellu illatuꝵ: si ĩ eo non¬
manerẽt quod cõuenissent: stipẽdiũꝙ quot añis nõ pẽde¬
rẽt: si id nõ fecissent lõge uis fraternu nom̃ .p.r. abtutuꝵ.
d sibi Caesar denũciaret se heduort iniurias nõ

Expanded text:
scendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum scendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisqneglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli mano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis fraternum nomen populi Romani afuturum. Quod sibi Caesar denuntiaret se Haeduorum iniurias non
Abbreviated transcription (Latin):
toniꝙ fecisient ĩ ꝓiũtia exrẽt. atꝙ inde ĩ italia cõtẽderẽt.
p̃serti cũ sequanos a ꝓiũtia nr̃a rhenus diuider&. Quib
reb ꝗͣ maturrime occũrẽdu putabat. Ipse aũt arioiustus
tãtos sibi spiritus tãta arogãtia sumpserat ut ferẽdus
nõ iuderet᷑. Ꝙobre placuit ei ut ad Arioustu legatos mitter&e:
qui ab eo postularẽt ut alique locu medui utͥusq collo quio
deligeret: uelle sc se de .x.p̃. & sum̃is utriusq reb cu eo
igere. Ei legatiõi Ariouistus respõdit: si quid ip̃i a casare
opus esiet sese ad cu uẽtuꝵ fiusse: si quid illease uelit
partes galliȩ uenire se audere quas Caesar possider&: neꝙ
excitu sine magno cõmeatu atꝙ emolũmto ĩ unu locũ
cõtrahere posse. sibi aũt miri uidẽi. ꝗd ĩ sua gallia quã
onsis ad Caesare legatis redeũtib: iteꝵ ad eui Cxsar lega
ctus cu ĩ cõsulatu suo rex atꝙ amicus a senatu appellatus

Expanded text:
 inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit,partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quamonsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus
Abbreviated transcription (Latin):
die collaturus fiuss& rep̃sentatuꝵ : & ꝓxĩa nocte de quarta¬
iugilia castra motuꝵ: ut ꝗͣ pͥmu intelligere possẽt utr apuo
eos pudor atꝙ osficiu an timor plus ualer&. ꝙ si preterea
nemo sequat᷑ tñ se cu sola .xͨ. legiõe iturt de qua nõ du-¬
bitaret. sihiq ea p̃toria cohorte fũtura: Nuic legiõi Cxsar¬
induserat p̃cipue. & ꝑꝑ iurtute cõfidebat maxĩe.
& cupiditas belli gerẽdi innata ẽ. Prĩcepsq .x. legio ꝑ tribu¬
nos militu ei gr̃as egit: ꝙ de se optimu iudiciu fecili& :
seꝙ c̃e ad lellu gerẽdu paratissima cõsirmauit. Deinde
liquȩ legiũes cu tribunis militu & pͥoꝵ orelinus

Expanded text:
diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quartadiem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quartaigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuraipue et propter virtutem confidebat maxime. ummaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones
Abbreviated transcription (Latin):
ariouistu cu mltos mẽses castris se ac paludib cõtinuissce.
neq sui potestate fecissa desꝑantes ia: de pugna & disꝑsos
subito adortu magis rõe & cõsilio ꝗͣ uirtute uicuse: cui rõ
cõtra hoĩes barbaros atꝙ imperitos locus fiuss& : ac ne ĩpu
ꝗde sperare nr̃os excitus capi posse : ꝗ suu timoͬꝵ ĩ rei fru¬
mẽtarie simulatiõe angustiasq itineris cõfer& face̾ arrogãtꝰ:¬
cu aut de officio imꝑatoris desꝑare aut pręscribere uiderẽt᷑.
hec sibi esse cure: frum̃tu sequanos. leucos: lingones sũ mini¬
strare: iãꝙ esse ĩ agris frum̃ta matura: de itinere ip̃os breut
audiẽs nõ fuerit : aut male re gesta fortũa defuisse: aut aliqͦ
facinore comꝑto auaritia esse cõiũcta. sua innocẽtia ꝑpetua
uitx. felicitate heluenioꝵ bello e̾e̾ ꝑspecta. itaꝙ se ꝙ ĩ lõgiore:

Expanded text:
Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arrogantcum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi s dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem
Abbreviated transcription (Latin):
.p.r. amicitia appetisse. cur igit᷑ hũc ta: temere ꝗsꝗͣ ab offĩcio disce¬
ssur udicar&. sebi ꝗde ꝑsuaderi cognitis suis postulatis atq ȩꝗtate
sua iurtute: aut de ip̃ius diligẽtia desꝑarẽt. factu eiꝰ hostis ꝑicu¬
lu patru nr̃oꝵ memoria: cu cymbris et theotonis a .C. Mario
pulsis: nõ minore laude ex̾citus ꝗͣ ip̃e imꝑator meritus esse¬
uidebat᷑. ꝑꝑ factu ẽt̃ miꝑ ĩ italia nuꝑ seruili tumultu. lic&
aliꝗd usus ac disciplina qua a nobis accepissent subleuarẽt.
ex quo iudicai possae: quãtu hr̃et ĩ se boni constantia: ꝑꝑea
illos: quib cũ sepenũo heluenii cõgressi nõ solu ĩ sius: sed ẽt
ĩ illoꝵ hꝰnib plerunq suꝑarũt: qui tñ pares esse nũo exercitu
ñõ potuerĩt: si quo adusu pliu & fuga galloꝵ cõmouer&: hoc
si quȩxerẽt reperiri posse diuturnitate belli defãtigatis gallus:

Expanded text:
 amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitasua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, proptmanos quibuscum saepe numero Helvetio exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis
Abbreviated transcription (Latin):
tãtus subito timor oẽ ex̾citu occupauit: ut nõ me diocrit̾ oiu
mẽtes aĩosꝙ ꝑturbaret. Hic pͥmu ortus est timor tribunis mi¬
illata qua sibi ad ꝓficiscẽdu necesfaria ẽe dicer& petebat:
ut eius uolũtate discedere liceret. Nõnulli pudore adducti: ut
timoris suspiciõe iutarẽt. remanebãt. li neꝙ uoltu finge.
neꝙ interdu lacrimas tenere poterãt. Abditi ĩ taber naculu
aut suu fatu querebãt᷑ : aut cu familiarib sius cõmũe ꝑicu¬
lu miserabant᷑. Uulgo totis castris testam̃ta obsignabãt᷑. hoꝵ uo-¬
cib ac timore paulati ẽt ii ꝗ magnu ĩ castris usu hẽbant
milites: cẽturionesq : quiꝙ eꝗtatiu p̃erãt perturbabantur
ui se ex is minus timidos existimari uolebãt. nõ se hoste
uereri: sed angustia locoꝵt magnitudĩe siluaꝵ quę int̾cede¬
rẽt ĩt̾ ip̃os atq arioiustu  aut re frum̃taria ⁊ ut satis cõmode

Expanded text:
tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis miinlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et magnitudinem silvarum quae intercederent inter ipsos atque Ariovistum, aut rem frumentari
Abbreviated transcription (Latin):
uel nõie. p.r. deterrere posse ne maior m̃łtitudo gremãoꝵ rhe¬
nuu traducat᷑: galliãq oẽ ab Arioiusti inuria posse defendere¬
Hac orõe a diuitiaco habita. om̃es ꝗ aderãt magno fletu auxiliu a
Crsare petere ceꝑũt. Aĩadutit Casar unu ex õib sequanos nihil
eaꝵ reꝵ quas ceteri facerẽt sea tristes capite demisso t̾ra ĩtue̾i
Eius rei quȩ̨ cã esset miratus ex ip̃is quȩsut. Nihil sẽquani
respõdere : sed ĩ eade tristitia taciti ꝑmanere. Cu ab iis se¬
pius quęreret: neq ulla oĩo uoce expͥmeͬ poss&: ide diu¬
tacus heduus respõdit. hoc esse miseriore fortua & graui

Expanded text:
uli Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendereHac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus
Abbreviated transcription (Latin):
tutu ẽ atꝙ oẽi hostes te rga uerterũt neꝙ pͥus fuge destite¬
rũt ꝗͣ ad flum̃ rhenu milia passuu ex eo loco circit̾ ꝗnꝙ¬
ꝑuenerũt. Ibi perpauci aut urib cõsisi tranare cõtẽderũt: aut
lam deligata ad ripa nactus ea ꝓfugit. Reliquos oẽs eꝗ
res: una sueua natiõe qua domo secu duxerat: altera¬
norica regis uoccionis soror: qua ĩ gallia duxerat afrẽ inissa:
Utretp ĩ ea fuga ꝑierũt. duȩ̨ filie harꝑ altera occisa altera capta ẽ
C.Ualerius Procillus: aa custodib ĩ fuga trinis cathẽis iuẽtꝰ
traheret᷑ ĩ ipsu Caesare hostes eꝗtatũ ꝑiequẽte incidit.

Expanded text:
ue omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes cores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, alteraNorica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequente
Abbreviated transcription (Latin):
rẽt: cõmutato consilio atq itinere cẽuerso: nr̃os a nouis¬
simo agmĩe mirꝗ. ac iacessere ceperũt. Postꝗͣ id aĩad
uertit: copiai suai Caesar ĩ ꝓxue colle subducit: eꝗtatũꝙ
ꝗ sustiner& hostiu impetu misit. Ipse interi ĩ colle
medio triplite acre instruxit: legionu quatuot ueterãoꝵ¬
ita uti supra se ĩ sum̃o iugo duas iegiões quas ĩ gallia
citeriore ꝓxĩe cõscripserat: & em̃ia auxilia collocari
muniri iussit. Heluetu cu om̃ib sius carris secuti imp
successerũt. Caesar pͥmu suo deĩde oĩu e cõspectu
remotis equis ut equato mu ꝑiculo ipe fuge toller&
cohortatus suos preliu cõmisit. Milites e loco suꝑiore
s misis: facile hostiu phalange ꝑfregerũt : ea
ad pugna er̃at impedim̃to: ꝙ plurib eoꝵ scutis uno
oterant. Miut ut du iactato brachio preopi
scutu manu emitere: & nudo coͬpoͬe pugnare. Tande
uulnerib defessi & pede referre: & ꝙ mõs suberat

Expanded text:
silio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia conlocavimuniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impesuccesserunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Eaad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit
Abbreviated transcription (Latin):
miss& mlto magis alacritas studiuꝙ pugnãdi mauis ex̾citiu
iniectu ẽ. Biduo post Arioiustus ad Caesare legatos mittit.
uti aut iteꝵ colloꝗo die cõstitueret. aut si id minus uell&
e suis legatis alique ad se mitter&. Colloq̃ndi casari cã
uisã nõ ẽ. & eo magis ꝙ pͥdie eius diei germani retine̾ nõ pote¬
rãt ꝗn ĩ nr̃os tela cõicerẽt. liegatu e suis sese magno cũ ꝑiculo ad

Expanded text:
misset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: vuti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad
Abbreviated transcription (Latin):
cose dert. Quod ubi cesir rescut oͦrt ꝑ fines ierae ias u
cõ quireretu& reduceret s sibi purgati esleueuars ioue¬
coqui ⁊ erduotoss hostiu nũo habuit: reliquos om̃es obsi¬
dib armis ÷ ꝑfugis traditis ÷ deditiõe accepit. Helue¬
tios tulinges: larobrigos ĩ fines suos unde er̃at ꝓfecti
tolerarẽt: allobrogib imꝑauit: ut us frum̃ti copia facerent.
sos oppida uicosq quos incẽderãt restituͬe̾ uissit. Id

Expanded text:
contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profectolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incender
Abbreviated transcription (Latin):
iuuarẽt: ꝗ si iuuissent se eode loco quo heluecios habitu qu
Ip̃e triduo int̾misso cu oib copuis eos seg xpit. Helueru qui
coriter milia sen hõui eius pagi ꝗ urbigenus appellatur
siuei timonl ꝑferrifne armis traditis surplitio afficero tisiue
ut occuustasuit oio ignorãĩ posse existimarẽt. pͥma nocutr¬

Expanded text:
iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium ominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive aut occulta
Abbreviated transcription (Latin):
secũda acies. ut iuetis ac sũmotis resisteret: tertia ut ue¬
niẽtes sustineret: ita ancipiti p̃lio diu atꝙ acrit
se ut ceperãt ĩ mõte receꝑũt: alteri ad impedim̃ta & car¬
ros suos se cõtulerũt. Na hoc toto p̃lio ci ab hora sep¬
tima ad uesꝑu pugnatu sit adu̾su hoste iudere nemo
ntes tela cõiciebãt: & nõnlli int̾ carros rotasꝙ mazaras
ac tragulas subiciebãt nostrosq uulnerabãt. Dui cu ẽẽt pu¬
gnatu: impedim̃tis castrisq nr̃i potiti sũt. Ebi Orgẽtorii
filia at unus &filii captus est. Ex eo p̃lio circitꝰ hõuu
milia .c.xxx. suꝑtuerũt: eaꝙ tota nocte cõtinẽter ierũt.
Nulla parte noctis itinere intermuso ĩ fines lingonu die
quarto ꝑuenerãt. Cu et ꝑꝑ uubnera militu & ꝑꝑ sepultũa
occisoꝵ nr̃i triduu morati eos seꝗ nõ potiussent. Cesar ad
lingonas litteras nũciosq misit ne eos frum̃to neue alia re

Expanded text:
secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acse, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo ntes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re
Abbreviated transcription (Latin):
niu reꝵ nide hõbat : cu eo colloꝗt᷑. Simul cõmonetacit quȩ
ip̃o presente ĩ cõcilio galloꝵ de dũnorige sunt dicta: &
estendit quȩ̨ seperati quisꝙ de eo apud se dixerit. Petit
atꝙ horeat᷑ ut sine eius oftensiõe animi. uel ip̃e de eo cã
cognita statuat: uel cuutate statuere uibeat. Duuaticuo
multis cu lacrim is cesare complexus obsecrare cepit ne
quid grauius s frẽ statueret scire se illa esse uera: nec
quenꝗͣ ex eo se plus ꝗͣ se doloris capere: proptea q̃đ cu ip̃e
cẽtia. posset ꝑ se creiuisse. Quib opib ac nerius nõ solu
ad minuẽda grã. sed pene ad ꝑnicie sua uteret᷑. sese tñ

Expanded text:
omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum icentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ei p̃ceptie a Cresare. ne p̃liui cõmitteret nisi ipsius copiȩ
ꝓpe hostuu castra uisȩ essent. ut undiꝙ uno tp̃re ĩ hostes
impetus fieret. mõte occupato nr̃os expeetabat . prelio ꝙ
bstinebat. Multo deniꝙ lie ꝑ exploratores Casa
rut. et mõte a sius teneri & exploratores castra mo¬
& considiu timore ꝑterritu quod nõ uidisset ꝓiuso sibi

Expanded text:
ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, moet Considiu
Abbreviated transcription (Latin):
pro prȩtore cu duab legiõib & is ducib ꝗ iter cognouerãt.
sumu iugu mõtis ascendere iub&. Quio sui cõsilu sit ostẽ¬
it: ipse de quarta iugilia eode itinere quo hostes i
ad eos cõtendit. eꝗtatũꝙ om̃e añ se mittit. Considius ꝗ
rei militaris ꝑitissimus hẽbat᷑ ĩ excitu.L. Sillȩ: & postȩx
M. Crassi fuerat : cu exploratorib p̃mittit᷑. Prima luce cu
summus mõs a E. Labieno teneret ip̃e ab hestiu castris
lõgius mille ꝗngẽtis passib abess&. Neꝙ ut postea
captuis cõperit : aut ipsuis aduẽtus aut labieni cognitus
esset. Considius equo amisso ad eu accurit. dicit mõte
que a Labieno occupari uoluerit. ab hostibi teneri. Id se gal¬
licis armis atꝙ ĩsignib cognouisse. Casar suas copias ĩ pro¬
ximu colle subducit: acie instruit. Labienus ut erat

Expanded text:
pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat
Abbreviated transcription (Latin):
ei grauius a Casare accidisset. cu ip̃e eu locu amicitis
apuo eu teneret. nemĩe existimaturt nõ sua uolũtate ta¬
ctu : qua ex re futuꝵ uti totius galliȩ aĩ a se auerterẽt᷑.
Sec cu plurib uerbis flens a Casare peteret Cesar eiueo
dextera prehendit. cõsolatus rogat faciat sine or̃adi: tãti
eius ap̃ se gr̃a e̾e ostẽdit ut & .x.p. inuria et suu dolõe¬
eius uolũtati ac p̃cib cõdon&. Dũ norige ad se uocat. fratre
suspitiões uitet: p̃fea se duutiaco frĩ cõdonare dicit. clũno¬
rigi custodes ponit: ut quid agat quib cũ loquat᷑ scire possit.
Fode die ab exploratorib certior factus hostes sub mõte cõ-¬
sedisse: milia passuu ab ipsis castris octo qualis esset natua
mõtis & qualis ĩ circiutu ascensus ꝗ cognoscerẽt misit.
Renũciatu ẽ facile esse. De tertia iugilia .T. Labienu legatu

Expanded text:
e gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apeius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum
Abbreviated transcription (Latin):
dieb esset factie. initiu eius tuge tactis a dũnorige atꝙ eiꝰ
eꝗtib. Na eꝗtatiũ que auxilio Cesari hediu miserãt dũno¬
rix p̃erat. eoꝵꝙ fuga reliquu esse eꝗtatu ꝑterritu. Quibus
reb cognitis: cu ad has suspiciões. certissimȩ res accederẽt
ꝙ ꝑ sines sequanoꝵ heluenos traduxiss& . ꝙ obsides inter
eos dandos curaside. ꝙ ea oĩa nõ m̃o iniussu suo & cuutatis
sed ẽt insciẽtim ipsis teciss&: ꝙ a mãgratu heduoꝵ accula¬
ret᷑: satis esse cause arbitrabat᷑: quare ĩ eu aut ip̃e aĩadu¬
erteret : aut cuutate aĩaduertere iuber&. Is om̃ib rebus

Expanded text:
a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus
Abbreviated transcription (Latin):
tu eit. Caelar initio oroii sua senanatusꝙ ĩ eu bñtiaa cõme¬
morauit. ꝙ rer appellatui esi& a sonatu: ꝙ amicus: ꝙ muneͬa
amplissime missa: qua re & paucii cõtigiie & lꝑ magnis
hõi offitiis cõsuesie tribui. Docebat illu cũ neꝙꝙ aditum
neꝙ causa postulandi iusta haber&: bñtirio ac liberalitate sua
ac senatus ea p̃mia cõsecutu. Docebat ẽt ꝗͣ ueteres ꝗͣꝙ¬

Expanded text:
 sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres
Abbreviated transcription (Latin):
illa comparãda. Arioiustus aũt. ut semel. galloꝵ copias p̃lio
uicerit. quod p̃liu factu sit ad magetrobię sũperbe & cruelelit̾
imperare. obsides nobilissimi cuiuiq liberos petere: & ĩ eos oĩa
exempla cruciatusq federe. si qua res nõ ad nutu aut ad uolũ¬
te eius factu sit. hoĩe ee barbaꝵ. iracũdu. temerariu: nõ po¬
sse imꝑia eius diutius sustine̾. nisi quid ĩ Cesare .p.ꝙ.x. sit

Expanded text:
illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse
Abbreviated transcription (Latin):
sub illoꝵ ditiõe atꝙ imꝑio ẽẽnt. Unu se e̾e ex om̃i ciuitate he¬
duoꝵ qui addduci nõ potuerit ut iurar&e. aut liberos suos obsides
daret. ob ea re ex cuutate se ꝓfugisse. et roma ad senatu uẽisse
auxiliu postulatu. ꝙ sõlus nec iureuirãdo: neꝙ obsidib teneret᷑.
Sed peius uictorib sẽquanis ꝗͣ heduis uietis accidisse: ꝑꝑea ꝙ ario
iustus rex germanoꝵ ĩ eoꝵ finib cõsedissit: tertiãꝙ pͣte agri
sequani ꝗ essae optimꝰ totiꝰ galliȩ occupasset. & nũc de altera
parte tertia sequanos decedere iuberet. ꝑꝑea ꝙ paucis mẽsib
pararẽt᷑. futuꝵ esse paucis añis uti ões ox gallię finib palle¬
rẽt᷑. atip õẽs germãi rhenu trãsirent. Neꝙ ẽĩ cõferẽdu e̾e¬
gallicũ cu germanor⁊ agro. neꝙꝙ hãc ꝯsuetudiẽ iuetus cu

Expanded text:
sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haesub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed pevistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum traGallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum
Abbreviated transcription (Latin):
faostiones esse duas. haꝵ alteriꝰ pͥncipatu tene̾ heduos: alteri
aruernos. li cũ tãtoꝑe de potẽtatu int̾ se młtos años cõtẽde¬
Hort ꝓͥmo circiter milia .xii. rhenu trãsisse. Postea ꝗͣ agros &
cultu & copias gallort hoĩes feri ac barbari adamassen
cstos plures nũc essẽ ĩ gallia ad cẽtu miliu nuͣꝵ et uiginti.
Cu ui heduos eoꝵꝙ ditioĩs hõĩes: sẽmel atꝙ iter armis cõtẽdisse:
magna calamitate pulsos accepiie. Om̃e nobrlitate: oẽ se natu:
õẽ: eꝗtatie amisisie. Qiib pręlus calamitatibꝙ fractos: ꝗ et¬
sua uirtute &.p.r. hospitio atꝙ amicitia płrimu añ ĩ gallia poliu¬
sent. coactos esse sequanis obsides dare nobilissimos ciuitatis: & iu¬
reiurãdo ciuitate obstrĩgere. sesẽ neꝙ obsiedes repetituros: neꝙ
auxiliu: a .p.r. imploraturos. neꝙ recusaturos quo minus ꝑpetuo

Expanded text:
factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contendeesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractosuli Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo
Abbreviated transcription (Latin):
disse: ꝑpea ꝙ eo cõsilio fsorẽtissimis reb domos suas heluetu
reliꝗsient uti toti gallie bellu inferrẽt. imꝑioꝙ potirẽt᷑
locũꝙ domicilio ex magna copia deligerẽt: que ex bĩ gallia
opulẽtissimu fructuo sissimu iudicassent. reliquasq cuuitates
stipendiarias hẽrent. Petierũt uti sibi ꝯsiliu totius galliȩ
ĩ die certa ĩdiceret: idꝙ Caesaris uolũtate facere liceret: sẽsi
hr̃e quasda res: quas ex cõmuni cõsensu ab eo petere uellet.
Fa re ꝑmista die cocilio cõstituerũt: & ureiuirãdo ne ꝗs enũ¬
ciar&: nisi ꝗb cõmuni ꝯsilio mãdatu ess& ĩt̾ se sanxerũt.
Eo cõcilio dimisso: ude pͥncipes cuutatu ꝗ ante fuerãt ad ce¬
sare reu̾tũt᷑. petierũtꝙ uti sibi secreto ĩ oculto de sua oiu
salute cũ eo agẽ licer&. Ea re impetrata sẽse oẽs flẽtes
Caesari ad pedes piecẽrũt nõ minus se io cõtẽdere & laboraẽ

Expanded text:
ea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare
Abbreviated transcription (Latin):
iudexunt proximas ulterioree impulsuras impulerunt eo modo propa
citer supra romanos xiuna manu magna eliserunt.
Quemad modu ea quibris deficimus iudeantur non deuise
ut uslis eoram compleatiue.uII.

Expanded text:
e per proximas ulteriores impulerunt. Eo modo propagata e per proximas ulteriores impulerunt. Eo modo propagata pariter supra Romanos ruina magnam manum eliserunt. VII Quemadmodum ea, quibus Deficiemur, Videantur non Deesse aut Usus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
quinq ad sinistra. atq ita predationi intentos hostes
tu prohiberet moraretur. cu rapiditate: altera legione in occulto citrã
fumen collocauit ut hostes paucitate contempta audaciue sequerentur
quod ubi factu est legio que ob hoc disposita exat de insidiis hoste agge esi
uastauit.
Ippocrates in thracia cu propter conditione locoru longu agmen de¬
duceret et nunciatu esset ei hostes summu id aggremueos cohortes in
uteaq latera secedexe et consistere ussit ceteros suffugere et iter matua¬
re transeunte aute toto agmine lectissimos quosq retinuit et ita passĩm
cueca preda occupatos hostesia etia fatigatos ipse requietis et ordinatis
siue aggressus fudit exuitq preda.
De insili slitina qua tu ansilucus exat noster ex excitus succiderant de¬
bores ita ut ex paxte exigua sustentate starent donet impellexentur deli¬
unt deinde ad extremae ipsi. Ubi ingressos silua host¬

Expanded text:
quinque ad sinistram, atque ita praedationi intentos hostes tum prohiberet, moraretur tamen rapididate, alteram legionem in occulto citra flumen conlocavit, ut hostes paucitate contempta audacius sequerentur. Quod ubi factum est, legio, quae ob hoc disposita erat, ex insidiis hostem adgressa vastavit. Iphicrates in Thraciam, cum propter condicionem locorum longum agmen deduceret et nuntiatum esset ei hostes summum id adgressuros, cohortes in utraque latera secedere et consistere iussit, ceteros suffugere et iter maturare; transeunte autem toto agmine lectissimos quosque retinuit et ita passim circa praedam occupatos hostes, iam etiam fatigatos, ipse requietis et ordinatis suis adgressus fudit exuitque praeda. Boii in silva Litana, quam transiturus erat noster exercitus, succiderunt arbores ita, ut parte exigua sustentatae starent, donec impellerentur; delituerunt deinde ad extremas ipsi ingressoque silvam host
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt indignũ cõmittebãt. Tu .T. baluennio ꝗ iuꝑiore año
pͥmũ pilu duxerat uiro forti & magnȩ auetoritatis utrũꝙ
pugnãs: du circiuẽto filio subueĩt int̾n̾icit᷑. L. Cocta loga¬
tusꝰ oet cohortes erdiiesq adhortãs ĩ adu̾su os tunda uul¬
nerat᷑ lis reb ꝑmotus & Titurius cu ꝓcul ambiorige
cõspexiset interprate suu Ct. pompeui ad eũ mutit
rogatu ut tibi militibꝙ parcat. Ille appellatus respõdit
si uelit secũ colloꝗ litere sperare a młtitudĩẽ impetrari
passe qđ al militu salute ꝑtineat: ip̃i uͦ nihil nocitaꝵtri
inꝙ ea re sẽ suãꝙ fide interponere ille cũ Cocta sautio
cõmunicat si udeat᷑ pugna ut excedat. Ambiorige una coll¬
quãt᷑ sperare ab es de sua militũꝙ ialute impetrari poste
Cocta se ad armatu haste iture negat atꝙ ĩ eo ꝑseuerat. Sa¬
innus quos ĩ p̃sentia tribunos mulitu circue se hẽbat et pͥmoꝵ

Expanded text:
to Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneraconspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ petierĩt impetraturos. Ab hac spe repulsi neruũ uallo pedũ
tudiẽ a nobi cognouerat: ot quosda de excitu hẽbãt captiuos:
ab iis docebãt᷑. Sed nulla ferram̃toꝵ copia q̃ ẽẽt ad hũc usu¬
rẽt᷑ idoneal. gladus cespites circũcidere. manib sagulisꝙ terram
urire usdebãt᷑: qua ꝗde ex re hõue młtuudo cognosci
tuit na minus horis tribꝰ^ miliu pedu xu. ĩ circuitu muni

Expanded text:
quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsquae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulstudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu muni
Abbreviated transcription (Latin):
ne nocturnũ sibi ꝗde ip̃s ad ꝗete relĩquebat: ut ultro militu
cõcursu ac uocib sibi parte̾ cogeret᷑. Tũc duces pͥncipesq neruioꝵ
ꝗ aliquẽ sermõis aditu cã ꝙ amicitix cũ citerone hãbãt. colloꝗ sese
uelle dicũt. facta potestate eade quȩ̨ Ambiorix cũ liturio egeãt
nemorat oẽ ẽe ĩ armis gallia germãoi rhenũ trãsist
saris reliquorꝙ hiberna oppugnai. addũt ẽt̃ de Sabini moͬte
ambiorige ostẽtãt fidei fatiũdȩ cauia. Frãre eos dicũt si quicꝗͣ
ab ui p̃sidu sperẽt ꝗ sius reb diffidãt. sese tñ stire hoc esse ĩ
Citeronẽ.p.ꝙ .r. aĩo ut nihil nisi hiberna recusent: atꝙ hanc¬
nueterascere cõsuetudiẽ nolit̃ licere illis in colu mib
ex hibernis discede̾ et quascũq partes uelit sine metu ꝓfici¬
acciꝑe ab hoste armato cõclitiõe. si ab armis asscede̾ uelĩt. se
adiutore utãt: legatos ad Caesare mittãt sperare ꝓ eiꝰ iustitia

Expanded text:
ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem pinveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu proficili Romani accipere ab hoste armato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia,
Abbreviated transcription (Latin):
dimittãt. intfectos esse legatos duos magñaꝙ pͣte ex̾citus ĩt̾isse
demõstrat: nihil esfẽ negotii sobito opp̃ssa legiõe quȩ cũ cice¬
rone hiemet interfici. se ad ea re ꝓsitet᷑ adiutore. facile
hac orõe neruiis ꝑsuadet. itaꝙ cõtesti dimissis nũtis add cẽ trõ es
grudios. leuatos. pleumoximos: geidunnos : ꝗ oẽs sub coꝵ imꝑio
sũt ꝗͣ maxĩas manui possunt cogũt. & de imꝑiuso ad cicerõis
hiber᷑ aduolãt. nõ dũ ad eũ fama de Tituru moͬte ꝑlata. huc qͦꝙ
accidit quod fuit necesse ut nõ nłłi milites ꝗ lignatiois munitioi
cã ĩ siluas discessissẽt: repẽtino eꝗtũ aduẽtu int̾ciꝑẽt᷑. lis cirã

Expanded text:
dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu intercipe
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ nr̃os facto ordiẽs ꝑturbãt. Ibi. L. Ceta pugnãs interfiat᷑ cu
maxĩa p̾te militu. reliꝗ sẽ ĩ castra recipiũt unde er̃at egressi
Ex ꝗb .L. petrosidius aꝗlifer cũ magna młtitudiẽ hostiu p̃meret
aꝗla intra uallu ꝓiecit. ip̃e ꝓ castris fortissime pugnãs occidit᷑
lli egre ad nocte oppugnatiõe sustinẽt noctu ad unũ desꝑata
salute se ip̃i int̾ficiũt. pauci ex p̾lio lapsi incertis itinerib ꝓ su¬
uas ad .T. Labienũ legatu ĩ hiberna ꝑueniũt atꝙ eũ de reb ge¬
stis certioe faciũt. Hac uictoria sublatus Ambiorix stati cũ eꝗtatu
ĩ aduatucos ꝗ erat eiꝰ regno finitimi ꝓficiscit᷑ neꝙ die neq nocte:
int̾mittit. peditatũꝙ sese subseꝗ iub&. Re demõstrata aduatucis ꝙ
cõcitatis. postero die ĩ neriuos ꝑuẽit hortatꝙ ne sui ĩ ꝓpetuu
lberãdi atq ulciscẽdi romanos ꝓ us quas acceꝑãt iniurus otasiõe

Expanded text:
t. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem
Abbreviated transcription (Latin):
uictoes cõtidebãt. Mittũt᷑ ad casare cõtesti a citerõe lrẽ ma¬
gnis ꝓpositis p̃mus si ꝑtulissẽt. obsessis õib uiis missi int̾cipiũt :
Noctu ex m̃a quã munitiõis cã cõportauerãt turres ad modũ cẽtũ¬
.xx.excitãt᷑ in credibili celeritate: quȩ deesse oꝑi uidebãt᷑ ꝑficiũtꝰ
Hostes postero die młto maiõib copis coactis castra oppugñat. fõsa

Expanded text:
ctores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero
Abbreviated transcription (Latin):
et fletu oĩa cõplerẽt᷑ at barbaris cõsiliu nõ defuit. Nam
duces eoꝵ tota acie ꝓnũciare iusserũt: ne ꝗs ab loco clisce
uirtate et nũo pugnãdi pares nr̃i. ta et si aduce & a tortũa
deserebat᷑  tn oẽ ipe salutii ⁊ uirtute ponebãt : et qͣtieni
quȩꝙ cohors pcurrerat: ab ea pͣte magnus hostiu nus ca¬
debat. Qua re aĩadusa ambiorix ꝓnũciari iubet ut ꝓcul
tela cãiciant : neu ꝓpus accedãt & quã ĩ p̾te rom̃a impe¬
tu focerit cedãt: leuitate armort & quotidiana ex̾cita¬
nõe nihil us noceri posse. rursus se ad signa recipientes
insequãt᷑ Quo p̃cepto ab us ailigẽtissĩe olseruato cũ quȩpia pͥma
eohors ex orbe extesserat atꝙͦ impetu fecerat. hostes ue¬
locissie ietũgoãt in teri ea parte nudari necense eit
& ab litere apto ta rcipi. Rursus cũ ĩ eui lotũ unde
erat regressi reuerti cep̃ãt : &e ab ui ꝗ cesserãt & ab usꝗ

Expanded text:
et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discedvirtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
dere nõ possent iusserũt ꝓnũtiari ut impedim̃ta relĩquerẽt
atꝙ ĩ orbe cõ sisterẽt. Quod cõsiliũ et si ĩ eiuimodi casu
re p̃hẽcẽdu nõ ẽ: tñ ĩcõmode accidit: na et nr̃is mili¬¬
tib ipe mrauit: et hostes ad pugnãdu alatriores effecit.
ꝙ ñõ tine iumo timõe et delꝑatiõẽ io tactu uidebat᷑. Pre¬
terea accidit quod fieiͣ necasse erat : ut uulgo militus ab
signis descederẽt quȩ quisq eort carissima hẽbat : ab
impedim̃tis petere atꝙ arriꝑe proꝑara: clamore et

Expanded text:
videre possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent videre possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et
Abbreviated transcription (Latin):
silio: atꝙ occulto loto a militius passuu circit᷑ duob romãoꝵ
aduẽtu expectibãt. Et cũ se maior pars agminis ĩ magna
cõualle dimisisiẽt. ex utraꝙ pͣte eius uallis subito se ostẽ¬
derũt nouissiosꝙ p̃me̾. & pͥmos ꝓhibere aicẽsu atꝙ iniꝗt¬
simo nr̃oꝵe loco p̃liu cõmittere ceꝑũt. Tu demũ łiturius
ꝗ nihil añ p̃iudiss& trepidare & cãcursare cohortesꝙ clispone̾.
hec tñ ip̃a timide atq ut eũ oĩa defice iucderẽt: quod ple¬
¶ rũꝙ ui acciaere solet ꝗ ĩ ip̃o negotio cõsiliu caꝑe cogũt᷑.
At Cocta ꝗ cogitasset hec posse ĩ itinere accidere. atꝙ̃ ob eã
tã ꝓfectiõĩs auctor nõ fuisset : nulla ĩ re cõmuni saluti
deerat: et ĩ appellandis cohortãdisq militib imꝑatoris: et
pugna militis officiti p̃stabat. Cu ꝑꝑ lõgitudĩe agm̃ĩs min
tacere oĩa ꝑ ie olire. et quid quoquo loco faciẽdu ẽẽt ꝓu-¬

Expanded text:
rtuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, pro
Abbreviated transcription (Latin):
rũt magnaꝙ int̾ eos existit cõtrou̾sia. L. Aurũculeuis comp¬
luresq tribũi militu et pͥmoꝵ ordinũ cẽturiõẽs: nihil temere age¬
aũsneꝙ ex hibernis iniussu caesaris discẽelẽdũ existimabãt ꝗͣtisuis
magnas copias germãoꝵ susti nẽi posse munitis hiberrus doce butt
re ur testimõio ꝙ pͥmũ hostiu impetũ młtis ultro uol nẽib ilati
fortissie sustinuerũt re trum̃tiria nõ p̃mi interea et e pumnu
hibernis et a casare cõuẽtura subsiclia. Postremio quid eẽt leuius

Expanded text:
inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius