comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex una familia uiuo utroq non solum magistratus creari uetarent sed
etiam ĩ senatu esse prohiberent. Cotum imperium deponere coegit con¬
uictolitauem: qui ꝑ sacerdotes ciuitatis more ĩ termissis magistratibus esset
creatus potestatem obtinere iussit. hoc decreto interposito cohortatus eduos
ut controuersiarum ac dissensionis oblui scerentur. atq omnibus obmissis
his rebus huic bello seruirent. ea quȩ meruissent prȩmia a se deuicta gal¬
lia expectarent. equitatumq omnem & peditum milia .x. sibi celeriter
mitterent. ꝗͣ prȩsidiss rei frumentariȩ causa disponeret exercitum ĩ duas
dit .Ui. ip̃e in aruernos ad oppidum gergouiam secundum flumen
clauer duxit. equitatus ꝑtem illi attribuit. ꝑtem sibi reliquit. Qua re
cognita Uertingentorix omnibus ĩ terruptis eius fluminis pontibus ab alt̾a
fluminis ꝑte iter facere cępit. Cum uterq utrinq exisset exercitus ĩ cõ¬

Expanded text:
ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duasdedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in con
Abbreviated transcription (Latin):
flgat. Id ne accidat posicum ĩ eius cdiligentia acq auctortute. Cefira
si a bello atq hoste discedere detrimentosum esse existimabat tamen
non ignorans quanta ex dissensionibus ĩ cõmoda oriri consuessent. ne tãta
& tam coniuncta populi romani cuutas quam ip̃e semper aluisset omnib¬
q rebus ornasset ad uim atq arma descẽderet. atq ea pars quȩ minuscõ
fideret auxilia a Uertingenotorige arcesseret. huic rei prȩueniendum
existimauit. Et q legibus eduoꝵ his qui summum magistratum obti¬
nerẽt excedere ex finibus non liceret ne quid de iure aut legibus eoꝵ
diminuisse uideretur. ip̃e ĩ eduos proficisci statuit. Senatumq omnem &
quos inter controuersia esset ad se etiam cuocauit. Cum prope omnis ciui¬
tas eo conuenisset. docereturq paucis clam conuocatis alio loco alio tem¬
pore ad quȩ oportuerit fratrem a fratre renũtiatum. cum leges duos

Expanded text:
fligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, fligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo
Abbreviated transcription (Latin):
confecta cum ip̃o anni tempore ad genenendum bellum uocaretur & ad
hostem proficisci constituisset siue eum ex paludibus siliusq eliccre siue
obsidione premere posset. legati ad eum principes eduoꝵ ueniunt ora¬
tum ut maxime necessario tempore ciuitati subuenat. summo esse pericu¬
lo rem qđ cum singuli magistratus antiquitus creari atq regiã potesta¬
tem annum obtinere consuessent. duo magistratũ gerant & se ut̾q eoꝵ
legibus creatum essedicat. Horum esse alterum Conuitolitauem floren¬
tem & illustrem adolescentem. alterum cotum antiquissima familia na¬
tum. atq ip̃m hominem summȩ potentiȩ & magnę cognationis cuius
frater ualetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Cuitatẽ
omnem esse ĩarmis. diuisum senatum. diusum populum suascuiusq eorũ
chentelas ꝗͣ si duitius alatur controuersia fore uti pars cum ꝑte ciuitatis cõ¬

Expanded text:
confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis con
Abbreviated transcription (Latin):
uitates adiungeret. atq eas bonis pollicitationibus alliciebat. Nuic rei
idoneos homines deligebat quorum quisq aut oritione subdola aut
amicitia facilime posset. Qui auarico ex pugnato confugenint uestiẽdos
armandosq curant. Simul ut diminute copiȩ reintegnirentur imꝑat
certum numerum militum ciuitatibus quem & ꝗͣ ante diem ĩ castra
adduci uelit. sagiptariosq omnes quorum erat ꝑ magnus numerus ĩ galliã
conquiri & ad se mitti iubet. his rebus celeriter id qđ auarici deꝑierant
expletur. Interim Teutomatõ Sollouiconis filius rex nitiobrogum. ciuius
pater a senatu nostro amicus erat appellatus cum magno equitum suoꝵ
numero & quos ex aquitana conduxerat ad eum ꝑuenit. Cȩsar auari¬
eoͥ complures dies cõmoratus sũmam q ibi copiam frumenti & reliqui cõme¬
atus nactus exercitum ex labore atq inopiã refecit. lam prope iͥeme

Expanded text:
vitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei vitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme
Abbreviated transcription (Latin):
cõmimis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent: quo faci¬
liuis repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit hec oratio non ĩgrata
gallis & maxime qͣ ip̃e animo non defecerat tanto accepto ĩ commodo.
neq ĩoccultum abdiderat & conspectum multitudinis fugerat plusq
animo prouidere & presenti re existimabatur ꝗ re integra primo ĩcẽ¬
dendum auaricum postea deserendum cenfuerat. Itaq ut reliquoꝵ
imꝑatorum res aduerse auctorititem miniunt sic huuis ex eõtrario
dignitas ĩ commnodo accepto ĩ dies augebatur. Simul ĩspem ueniebant
eius affirmatione de reliquis a diungendis ciuitatibus. primumq eotp̃r
galli castra muire ĩstituerunt. & sicut sunt animo consternati homines
s̃sueti laboris ut omnia quȩ imperarentur sibi patienda ex istimarent.
N ec minus ꝗͣ est pollicitus Uertĩgentorix animo labortibat ut reliquasci¬

Expanded text:
communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facicommunis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas ci
Abbreviated transcription (Latin):
procul iuia dispositis familiaribus suis principibusq ciuitatum disparãdos
obuenerat. Postero die concilio conuocato consolatus cohortatusq est.
ne se animo ad modum demitterent. ne ꝑturbarentur ĩ commodo. nõ uir¬
tute neq ĩ acie uicisse romanos. sed artificio quodam & scientia oppugna¬
tionis. cuius rei fuerint ip̃i imꝑiti Errare si qui in bello: omnis secundos
rerum prouentus expectent. Sibi nunquam placiusse auaritum defendi
eius rei testes ip̃os haberet. sed factum imprudentia biturigum & nimia
obsequentiã reliquoꝵ uti hoc ĩ cõmodum reciperetur. id tamense cele¬
niter maioribus cõmodis sanaturum. Nam quȩ ab reliquis gallis ciuitates
dissentirent hassua diligentia adiuncturum atq unum consilium to-¬
tius gallię effecturum cuius consensui ne orbis quidem terraꝵ possit ob¬
sistere. dq st prope am effectum habere. Enterea equum esse ab his

Expanded text:
procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos io obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
patentioribus cuneatim constiterũt. hoc animo ut siqua ex ꝑte obuiam
contra ueniretur acie ĩstructa pugnarent. Ubi neminem ĩ equũ locum
se se dimittere. sed toto undiq muro circũfundi uiderunt. ueriti ne
omnino spes fugȩ tolleretur abiectis armis ultimas oppidi partes continẽ¬
ti impetu petuierumnt. parsq ibi cum angusto exitu portaꝵ se ip̃i pre¬
merent a militibus: pars iam egressa portis ab equitibus ĩ terfecta est.
Nec fuit quisꝗͣ qui prede studeret. sic & genabẽ c̃ede & labore operis
ĩ citati. non etate confectis. non mulieribus. non infantibus peꝑcerunt. De¬
niq ex omni numero qui fuit circiter milium. xl. uix octingenti ꝗ¬
primo clamore audico. se ex oppido eiecerunt ĩ columes ad sertĩgento¬
rigem ꝑuenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio. ex fuga recepit ue¬
ritus neꝙͣ in castris ex eorum concursu & miseria uulgi seditio orireturut

Expanded text:
patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
timor mĩãm non recipit conclamare & signifigire de fuga romanis ceꝑũt.
Quo timore ꝑterriti galli ne ab equitatu romanoꝵ uie preoccuparentur¬
a consilio destiterunt. Postero dic cȩsar ꝑmota turri derelictisq operibus
quȩ facere ĩstituerat magno coorto imbre non ĩ utilem hanc ad capien¬
dum consilium tempestatem arbitratus est. ꝗ paulo ĩ cautius dispositas ĩ
muro custodias uidebat. Suosq languidius in opere uersari iussit & quid
fieri uellet ostendit. legionibus que extra castra uineis ĩ occulto expeditis
cobortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum uictoriȩ ꝑciperent.
his qui primi murum ascendissent prȩmia proposuit. militibusq signum de¬
dit. Illi subito ex omnibus partibus euolauerunt murumq celeriter com¬
pleuerunt. Hostes re noua ꝑterriti muro turribusq deiecti ĩ foro ac locis

Expanded text:
timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis
Abbreviated transcription (Latin):
propugnatoribus uacuus relictus locus ꝗ restincto aggere atq omni illa¬
ꝑte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omm̃a experti galli q̃ res
nulla successerat. postero die consilium cepunt. ex oppido profugere. hort̃¬
te & iubente Uertingentorige. Id silentio conati noctis nõ magna iactura
suoꝵ se se effecturos sperabant propterea q̃ neq longe ab oppido castra
Uertingentorigis aberant. & palus quȩ ꝑpetua ĩ tercedebat romanosad
in sequendos tardabat. Iamq id facere noctu apparabant. cum matresfa¬
miliȩ repente ĩ publicum ꝑcurrerunt flentesq proiecte ad pedes suoꝵ
omnibus prȩcibus petierunt. ne se & omnes liberos hostibus ad supplicium
dederent. quos ad capiendam fugam naturȩ & uirium ĩ firmitts impe¬
diret. Ubi eos ĩ sententia ꝑstare uiderunt ꝗ plerũq ĩsummo periculo

Expanded text:
propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex papropugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo
Abbreviated transcription (Latin):
ducerent, aggeremq interscinderent. omnis uero ex castris multitudo
ad restrĩgendum concurreret. Cum omnibus locis consumpta iam reliq
ꝑte noctis pugnaretur semꝑq hostibus spes uictoriȩ remtegraretur eo ma¬
gis qͣ deustos pluteos turrium uidebant neo facile adire aꝑtos ad auxili¬
andum animaduertebant. semꝑq ip̃is defessis recentes succederent. omnẽ¬
q gallie salutem ĩ illo uestigio temporis positam arbitrarentur. accidit
inspectantibus nobis. q dignum memoria uisum pretereundum nõ exi¬
stimauinus. Quidam ante portam oppidi gallus ꝑ manus picis ao sẽps
traditas glebas in ignem ẽ regione turris proiciebat᷑. scorpione: a laterõ de¬
xtro traiectus ex animatusq concidit. Hunc ex proximis unus iacentẽ
transgressus eodem illo munere fungebatur. Eadem ratione ictu scorpionis
exanimato alteri successit tertius & tertio quartus. Nec prius ille est a

Expanded text:
ducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a
Abbreviated transcription (Latin):
continenti labore omnia hȩc suꝑauerunt. & diebus .xxx. aggerem latũ
pedes .ccc xxx. altum pedes .lxxx. extruxerunt. Cumis murum
hostium pene cõtingeret. Cȩsar ad opus consuetudine excubaret milites¬
q hortaretur ne qͣ omnino tempus ab opere ĩtermitteretur pauloãte
tertiam uigiliam est angnaduersum fu mare aggerem quem cuniculo
hostes succenderant. eocsenge tempore toto e muro clamore sublato duab
portis ab utroq latere turrium eruptio fiebat. alii faces atq arridam ma¬
teriam de muro ĩ aggerem ȩminus iaciebant picem reliquasq res quib
ignis excitari potest fundebant ut quo primum curreretur aut cui rei
stͣretur auxilium uix ratio inim posset. tamen ꝗͣ instituto cesaris semꝑ
duȩ legiones pro castris excubabant. pluresq partitis temporibus erant ĩ
opere celeriter factum est ut alii eruptionibus resisterent. alii turres re¬

Expanded text:
continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres re
Abbreviated transcription (Latin):
locantur. ere uinciuntur extrorsus a multo aggere uestiuntur. hȩc
autem quȩ diximus ĩterualla grandib ĩ fronte saxis effalcuntur. his
collocatis & coagmentatis alius insuꝑ ordo ad ditur Ut illudidem ĩ terual¬
lum seruetur neq ĩterse contingant trabes sed paribus ĩtermisse spatis
singulȩ singulis saxis ĩ teriectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus
contexitur: dum iusta muri altitudo expleatur. hoc cum ĩ spetiem ua¬
rietatemq opus deforme non est alternis trabibus ac saxis. quȩ rectis li¬
neis suos ordines seruant. tum ad utilitatem & defensionem xrbium sumã
habet oportunitatem q & ab incendio lapis & ab ariete materia defendit.
quȩ perpetuis trabibus pedes quadragenos plerũq ĩtrorsus reiuncta.
neq ꝑrumpi. neq distrahi põt. His tot rebus ĩpedita oppugnatione
milites cum toto tempore frigori & assiduis imbribus turbarentur. tamẽ

Expanded text:
locantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea locantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nostroꝵ uirtuti consilia cuiusq modi galloꝵ occurrebant. ut est sũmȩ
genus solertiȩ atq ad omnia imitanda & efficienda quȩ ab quoq tra¬
duntur altissimum. Nam & laqueis falces auertebant. quos cum desti¬
nauerant: tormentis introrsus reducebant & aggerem cuniculis sub¬
trahebant eo seientius ꝗ apud eos sunt magnȩ ferrarie atq omnege¬
nus cuniculoꝵ notum atq usitatum est. Totum autem muꝵ ex onmni
ꝑte turribus cõtabulauerant. atq has coris ĩ texerant. Tum crebris diũ¬
nis nocturmisq eruptionibus aut aggeri ignem ĩ ferebant: aut milites
occupatos ĩ opere adoriebantur & nostraꝵ turrium altitudinem ꝗͣtum
has cotidianus agger expresserat cõmissis suar turriũ malis a dequabãt.¬
Muri autem omnes gallici hac fere forma sunt. trabes directȩ perpetue ĩ
longitudinem paribus in terualis distantes inter se binos pedes in solo cõ¬

Expanded text:
nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequabaMuri autem omnes Gallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo col
Abbreviated transcription (Latin):
nec ferre operis laborem posse. Itaq statuisse imꝑatorem si nibil t̃qp¬
pugnatione oppidi profecissent triduo exercitum deducere. S inquit
ã me Uertingentorix benefitiã habetis. ꝗͣ prodicionis ĩ simulatis cuius oꝑa
sine uestro sanguine. tantum exercitum uctorem famȩ cõsumptum ui:¬
detis. ꝗ turpiter se ex fuga recipientem ne qua ciuitis suis fimbus re¬
cipiat ame prouisum est. Conclamat omnis multitudo & suo moreã¬
mis cõcrepat qđ in eo facere cõsuerunt. eius orationem approbant sũ¬
mum esse Uertingentorigem ducem. nec de eius fide dubittndum nec
maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt ut .x. milia ho¬
minum delecta ex ommibus locis ĩ oppidum mitantur. nec solis bituri¬
gibus cõmunem salutem cõmittendam censent ꝗđ penes eossiuid oppidũ
retinuissent summam uictoriȩ constare ĩ telligebant. Singulari militũ

Expanded text:
nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in opnec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum
Abbreviated transcription (Latin):
uenissent fortunȩ. si alicuus indicio uocati. huic habendam gratiam Ꝙ
& paucitatem eoꝵ ex loco suꝑiore cognoscere. & uirtutem despicerope¬
tuerint: qui dimicart non ausi turpiter se ĩ castnai receꝑint. Imꝑuom se
a cȩsare ꝑ proditionem nullum desiderare qđ habere uictoria posset
quȩ iam esset sibi atq omnibus gallis explonita. Quin etiam ip̃is remit:¬
teret sisibi magnum honorem tribuẽ ꝗͣ ase salutem accipe uideãt᷑
But ĩtelligatis inquit a me sincere: pronũciari audite rominos milites.
preducit seruos quos ĩ pabulatione paucis ante diebus exceꝑat & fame
uinculisq exeruciauenit. hi iam ante edocti ut quȩ ĩterrogat pro¬
nuntiarent milites se esse legionarios dicunt. famȩ & inopia acdductos
clam ẽ castris exisse siquid frumenti aut pecoris ĩ agris reꝑire possit̃.
somili omnem exercitum inopia premi nec iams uires sufficere ciuusꝙ̃.

Expanded text:
venerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod venerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam
Abbreviated transcription (Latin):
rix cum ad suos redisset. proditionis ĩ simulatus q̃ castra propius romanos mo¬
uisset. qͣ cum ommi equittitu distessisset. q sine imꝑio tantas copias reli-¬
quisset. ꝗ eius discessu. romani tanta opportumtate & celeritate uenissent
nõ hȩc omnia fortuito. aut sine consilio actidere potuisse. Regnum illũ
tus ad ħ respondit. & castra mouisset. factum inopia pabuli etiam ip̃is
hortantib. Ꝙ propius romanos accessisset. ꝑsuasum loci oportunataite
qui se ip̃m munitione defenderet. equitum uero oꝑam. neq ĩ loco pa-¬
lustri desiderari debuisse & illis fuisse utilem. quo sint profecti. Sũmam.
imperii se consulto nulli discedentẽ tradidisse: neis multitudinis stucho
ad dimicandum impelleretur: cui rei propter animi mollitiem omnes stu-¬
dere uideret. qui diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intẽ¬

Expanded text:
rix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos morix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum tus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu inter
Abbreviated transcription (Latin):
distributi ĩ ciuitates. ommia uada ac saltus eius paludis. obtinebant. sic aĩo
parati. Ut si eam paludem romani ꝑrũꝑe conarentur. hesitantes premerẽt
ex loco suꝑiore At qui propĩquitatem loci uiderent. paratos prope equo
marte ad dimicandum ex istimarẽt. qui iniquitatem condictionis ꝑspi¬
ceretꝰ in ani simulatione se se ostentare cognosceret. Indignantes milites
cȩsaris. ꝗ hostes conspectum suum ꝑferre possent tantulo spatio ĩteriecto
& signum prelii exposcentes. edocet quanto detrimento & q urroꝵ fõ¬
tium morte necesse sit cõstare uictoriam. Quos cum sic animo paratos
uderet ut nullum pro sua laude periculum recusent. summȩ se iniqui-¬
tatis cõdempnari debere dixit nisi eoꝵ uitam. sua salute habeat cari¬
orem. Sic milites consolatos eodem die reducit in castra. reliquaq quȩ
oppidi ad oppugnationem ꝑtinebant adminis tnire ĩstituit. Uertĩgento¬

Expanded text:
distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppidi administrare instituit. Vercingeto
Abbreviated transcription (Latin):
Cum iam muro turres appropinquassent ex captiuis Cȩsar cognouit Uer¬
tingentorigem consumpto pabulo castra mouisse propius auaricum atq
ip̃m cum equitatu expeditisq qui inter equites prȩliari confuessent insicdi¬
arum causa eo profectum quo nostros postero die pabulatum uẽturos
arbitraretur. Quibus rebus cognitis mehia nocte silentio profectus ad ho¬
stium castra mane ꝑuenit. Illi celeriter ꝑ exploratores aduentu cęsaris
cognito carros impedimenttiq sua in altiores siluas abdiderunt copiasõs
ĩ loco edito atq aꝑto ĩstruxerunt. Qua re nuntiata Cesir celeriter sarcinas
conferri. arma expedri iussit. Colliserat leuiter ab infimo acdiuis. hũe
ex omnibus fere ꝑtibus palus difficilis atq impedita cingebat. non latior pe
dibus.L. Noc se colle ĩterrupeis pontib gali fiducia loci cõtinedãt gnãtĩq

Expanded text:
Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit VerCum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque
Abbreviated transcription (Latin):
tate rei frumentariȩ affecto exercitu tenuitate boioꝵ in diligentia e¬
duoꝵ incendiis ȩdifitioꝵ usq eo ut complures dies frumento milites
caruerit . & pecore ex longinquioribus uicis adacto extremam famẽ
sustentarent. nulla tamen uox est ab his audita. populi.r. maiestate &
superioribrs uictoriis ĩdigna. Quin etiam Cesar cum ĩ opere singulas le¬
giones appellaret & si acerbius inopiam ferrent se dimissurum oppugna¬
tionem drẽt. Uniuersi abeo ne id faceret petebant. Sic se complures
annosillo imꝑante meruisse Ut nullam ignominiam acciperent nusꝗͣ
incepta re discederent. Hoc se ignominie laturos loco si inceptam oppugna¬
tionem reliquissent. Prestare omnes ꝑferre acerbitates ꝗͣ non ciuibus roma¬
nis qui qenabi ꝑfidiã galloꝵ interissent. parentarent. Hec eadem centu¬
rionibus tribunisq militum mandabant ut ꝑ eos ad cęfirem deferrentũ.

Expanded text:
tate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aetate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audita populi Romani maiestate et superioribus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur.
Abbreviated transcription (Latin):
longe milia passuum .xui. ibi ꝑcertos exploratores in singula diei tpr̃a
quȩ ad auaricum agerentur. cognoscebat & quid fieri uellet imperabat.
Omnes nostras pabulationes frumentationesq obseruabat dispersosq cũ lon¬
gius necessario procederent adoriebatur magnoq ĩ cõmodo afficiebat & si
quantum ratione prouideri poterat a nostris eccurrebatur ut ĩ certis tprib
diuersisq itineribus iretur. Castris ad eam ꝑtem oppidi positis. Cȩsarquȩ ĩ¬
termissa a flumine & a paludibus aditum ut supra dinximus angustum
habebat aggerem apparare: uineas agẽ turres duas constituere cepit.
rtam circũuallare locinatura prohibebat᷑. De refrumentaria boios atq
eduos adhortari nõ destitit. Quoꝵ alteri ꝗđ nullo studio agebant. non
multum aduuiabant. alteri non magnis facultatibus ꝗđ ciuittis erat exi¬
gua & infirma celeriter qđ habuerunt consumpserunt. Summa difficł¬

Expanded text:
longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficul
Abbreviated transcription (Latin):
accidere uictis. Omnium consensu hȩc sententia probata uno die am¬
plius .xx. urbes bicturigum ĩcenduntur. hoc idem in reliquis ciuitatib.
ĩ omnibus partibus incendia conspiciuntur. Quȩ & si magno cum dolore
omnes ferebant tamen hoc sibi solati proponebãt, explorata uictoria ce¬
leriter amissa recuꝑaturos confidebant. Dicebatur de auarico ĩ cõmuni cõ-¬
silio incendi placeret an defendi procumbunt omnibus gallis ad pedes bitu¬
riges ne pulcerrimam prope totius galliȩ urbem quȩ prȩsidio & ornam̃to
sit ciuitati suis manibus succendere cogerentur. Facile se loci natura de¬
fensuros dñt. qđ prope ex omnibus ꝑtibus flumine & palude circũ data
unum habeat & ꝑ angustum aditum. Datur petentibus uenia dissuadẽte
fensores idonei oppido deliguntur. Uertĩgentorix minoribus .c. itinerib .c̃.
subsequitur & locum castris deligit paludibus siliusq munitum ab auarico

Expanded text:
accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amaccidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant, tamen hoc sibi solati proponebant, quod se prope explorata victoria celeriter amissa reciperaturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente fensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico
Abbreviated transcription (Latin):
ex edifitiis petere. Nos omnes gõtidie ab equitibus diripi posse. frȩterea
salutis causa rei familiaris cõmoda negligenda: uicos atq edifitia ĩcendi
opportere hoc spatio ab hora quoq uersus quo pabulandi causa adire
posse uideantur. harum ip̃is rerum copiam suppetere đ quoꝵ in finibus
bellum geratur eorum opibus subleuentur. Romanos aut ĩ opiam nõ
laturos aut magno periculo longius a castris processuros. Neq ĩ teresse ip̃os¬
ne interficiant. impedimentis ne exuant. quibus amissis bellum geri nõ
posse. preterea oppida ĩcendi oportere quȩ nõ munitione & loci natura
ab omni sint periculo tuta. neu suis sint ad detractandam militiam re¬
ceptacula neu romanis proposita ad copiam commeatus prȩdamq tol¬
lendam. Hȩc sigrauia aut acerba uideantur multo illa grauius exti-¬
mare liberos conuiges ĩ seruitutem abstrahi ip̃os interfici quȩ sit necesse

Expanded text:
ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse
Abbreviated transcription (Latin):
galli substinere non potuerunt atq ĩ fugam comecti multis amississe
ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani ꝑterriti cõ¬
prehensos eos quorum opera plebem concitatam existimabant ad cȩsarẽ
produxerunt. seq dediderunt. Quibus confectis cȩsar ad oppidum aua¬
ricum qđ erat maximum munitissimumq ĩ finibus biturigum atq fe
tilissima regione profectus est qđ ex eo oppido recepto ciuitatẽ biturigũ
se in potestatem redacturum confidebat. Uertingentorix tot continus
ĩ cõmodis.Xelladuni. Genabi. Nouiodũni aceptis. suos ad concilium cõ¬
uocat. docet longe alia ratione esse bellum gerendum ꝗͣ antea gestum
sit. omnibus modis huic rei studendum. ut pabulatione aut cõmeatu
romani prohibeantur. Id facile esse ut equitatu ip̃t habũdant. & q anni
tempore subleuentur. pabulum secari non posse. necessario dispersos hostes

Expanded text:
Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes
Abbreviated transcription (Latin):
consuleret. Ut celeritate reliquas res conficeret qua pleraq erat consuecu¬
tus arma conferri. equos produci obsides dari iubet. Parte iã obsidũ
tradita cum reliqua administrarentur centurionib & paucis militibus ĩ¬
tromissis. qui arma iumentaq conquirerent equitatus bostium procul
iusus est: qui agmen uertĩgentorigis antecesserat. Quem simul atq op¬
pidani conspexerunt. atq ĩ spem auxilii uenerunt clamore sublato. ar¬
ma capere. portas claudere. murum complere cȩꝑunt. Centuriones in oꝑ¬¬
pido cum ex significatione galloꝵ noui aliquid ab his miri consilii in¬
tellexissent gladiis districtis portas occupauerunt: suosq omnes ĩ colu¬
mes receperunt. Cȩsar ex castris equitatum educi iubet preluimq eq̃¬
stre commititur. laborantibus iam suis germanos equites circiter quadrĩ¬
gentos summit: quos ab initio habere secum ĩstituerat. Eorum impetũ

Expanded text:
consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecuconsuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum
Abbreviated transcription (Latin):
di causa q eo mitterent comꝑabant. Nuc biduo ꝑuenit castris ante
oppidum positis. Diei tempore ex clusus ĩ posterum oppugnationem dif-¬
fert quęq ad eam rem usui sint militibus imꝑat. Et q̃ oppidum gena¬
bum pons fluminis ligeris continebat. Ueritus ne noctu ex oppido pro-¬
fugerent duas legiones ĩ armis excubare iubet. Genabenses paulo ante
mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire ceperunt. Qua
re ꝑ exploratores nuntiata .C. legiones quas expeditas esse iusserat por¬
tis incensis ĩtromitit atq oppido potitur ꝑ paucos ex hostium numero
fugam intercluserant oppidum diripit atq incenditꝰ predam militibus
donat. exercitum ligerim traducit atq ĩ bitturigum fines ꝑuenit. Uer-¬
tingentorix ubi de cȩsiris aduentu cognouit oppugnatione desistit atq
oppido cum legati ad eum uenissent oratum ut sibi ignosteret suȩq uitȩ

Expanded text:
di causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante di causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque oppido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae
Abbreviated transcription (Latin):
suorum uoluntates alienare: Itaq cohoritatus eduos de suppoͬtando cõ¬
meatu premittit. ad boios qui de suo aduentu doceant hortenturq ut
ĩ fide maneant atq hostium impetum magno animo substincant. Du-¬
abus agedinci legionibus atq impedimentis totius exercitus relictis ad
boios proficiscitur. altero die cum ad oppidum Senonum Uellaudunũ
uenisset ne quem post se hostem relinqueret quo expeditiore re fru-¬
mentaria uteret᷑ oppugnare ĩstituit. idq biduo circũuallauit tertio
die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri. uimenta pro¬
duci. sexcentos obsides dari iubet. Ea qui cum conficeret .C. Trebonium
legatum. relinquit. ipẽ ut ꝗͣ primum iter faceret Genabum Carnutum
proficiscitur. Qui tum primum allato nuntio de oppugnatione xellaudũni
cum longius eam rem ductum iri existimarent presidium Erenabi tuẽ¬

Expanded text:
suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando comsuorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuen