comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ locumeẽ uiginti annorum
siue incademꝓuincia resꝯ
stitute sunt. siu̾in alia. suꝑ
his controu̾siam in iudicio
ꝓuincialimon̾i. ⁊ multo.
magis in hac florentissima
ciuitate. Quid enimꝓdẽ ĩ
ip̃a ꝓuincia ẽẽ possc̾em. an
inaliacum ius uendica cõ¬
isincorporale ⁊ ut ubicũ:
reᷤpoĩte sunt. ⁊ dominium
earum iuiuculum. ad do¬
minimuł creditorempos¬
sit reu̾ti. Ideo enimurima¬
iores subtilissimo auimo ⁊
diunio quodam motu ad ac
incorporales constitute pos¬
sent ubiq ius suum ⁊ effec¬
cum corporalem extendere.
Sit ig̃r secundu hanc diffi¬
incõem caus a ꝑfectissime
compoĩta. ⁊ uemo post hec
dubitet.n interpͥsentes.
n int̾ absentes quid statuen¬
dumsit. ut bono inicõ ⁊ pos¬
sone ceuentis utͥusq partis
domicilio requisito. sit expe¬
dita q̃o. ꝓ reb ubicumq po¬
sitis. Nullascĩa uł ignoranci¬
a expectanda. ne altera dubi¬
tacõnis in extricabił oriatur
ccc̃o. ¶ Eodemobseruando. ⁊

Expanded text:
rum sive in eadem provincia res constitutae sint sive in alia, super his controversiam in iudicio provinciali moveri et multo magis in hac florentissima civitate. Quid enim prodest in ipsa provincia esse possessionem an in alia, cum ius vindicationis incorporale est et, ubicumque res positae sunt, et dominium earum et vinculum ad dominum vel creditorem possit reverti? ideo enim nostri maiores subtilissimo animo et divino quodam motu ad actincorporales constitutae possint ubicumque ius suum et effectum corporalem extendere. Sit igitur secundum hanc definitionem causa perfectissime composita et nemo posthac ue inter praesentes neque inter absentes quid statuendum sit, ut bono initio et possessione tenentis et utriusque partis domicilio requisito sit expedita quaestio pro rebus ubicumque positis, nulla scientia vel ignorantia expectanda, ne altera dubitationis inextricabilis oriatur occasio. Eodem observando et
Abbreviated transcription (Latin):
corememisti nõ sis inductus.
imim gessisse. iz emim istr¬
ninento non sit comp̾hensũ
qd ⁊̃ cradita sit posso. ip̃atame
reuintate io consecutuses sises¬
ente uenditore in possõne fuisti
quacumꝙ ꝓsona infantiua¬
cua posso cradita corpore qrit᷑.
Qimuis enimsint auctorum
fĩe discencientes cain consul¬
nus nõ fuiss effectiis. possõnem

Expanded text:
orem emisti, non sis inductus, minum gessisse. Licet enim instrumento non sit comprehensum, quod tibi tradita sit possessio, ipsa tamen rei veritate id consecutus es, si sciente venditore in possessione fuisquacumque persona infanti vacua possessio tradita corpore quaeritur. Quamvis enim sint auctorum sententiae dissentientes, tamen consulnus non fuisset adfectus, po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuincia. s siut̃q domiciliũ
in eadenihãt ꝓuincia cãm ĩ¬
ter pͥsentes ẽe iud̾i ⁊ decennii¬
pͥscͥptione agentem excludi.
Dereb autem de quib
dubitatõ ÷ nulla erit diffr̃a.¬

Expanded text:
 si uterque domicilium in eadem habet provincia, causam inter praesentes esse videri et decennio agentem excludi De rebus autem, de quibus dubitatio est, nulla erit diff
Abbreviated transcription (Latin):
ipr. ⁊ ongi tempons pͥscͥp¬
cõ his quibonafide ceptam pꝰ¬
soem ⁊ contimuiatamnec iut¬
ruptam iqnecudine litis
cenuerit solet patrocina
mat̾ cua uitͥto tuo indotem
dedit tue ꝓprictatis funt. nec
unia pͥscͥpoo extͥͣns actitempo¬
risꝓliritate adoleuit. pͥses
prncie resatuicͥ easefficiet

Expanded text:
. Longi temporis praescriptio his, qui bona fide coeptam possessionem continuatam nec interruptam inquietudine litis tenuerunt, solet patrocinamater tua vitrico in dotem dedit, tuae proprietatis sunt nec ulla praescriptio ex transacti temporis prolixitate adolevit, praeses provinciae restitui tibi eas efficiet
Abbreviated transcription (Latin):
tue q̃ifilius ex causa cautii
adopcõnis defendit. affectio
destinate nilicite adoptõnis
ad horui dominum eiqreu¬
dum solasufficit. Qua pp̃ mã¬
cipiapet̾e non ꝓhreris. mulã
timens cemporis pͥscͥpocem.
cente is cͥe q̃m suppucas horũ

Expanded text:
 filius ex causa tantum adoptionis defendit, adfectio destinatae illicitae adoptionis ad horum dominium ei quaerendum sola non sufficit. Quapropter mancipia petere non prohiberis nullam timens temporis praescriptionem , dent
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ⁊ c̾ciasi in eademꝓuinci¬
a uł simea dememitate debe¬
ant ẽẽ ꝓsone. tampetenins
tatur.omnes pͥsentis legis am¬
plectimur diffinicõne ut ni¬
ch extra cam relinquatur. Sã¬
ctimuis itaq debere in huius¬
modisp̃e utriusq ꝑsone. tã
petentis qͣmpossidentis spec¬
tari domicilium. ut camis
qui dominiiur ypothece q̃sti¬
onemindutit. qͣm is qui res
possidet comicilium mima

Expanded text:
adem provincia vel si in eadem civitate debent esse personae tam petentis tatur: omnes praesentis legis amplectimur definitione, ut nihil citra eam relinquatur. Sancimus itaque debere in huiusmodi specie utriusque personae tam petentis quam possidentis spectari domicilium, ut tam is qui dominii vel hypothecae quaestionem inducit quam is qui res possidet domicilium in
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Improbaposso firmmũ
ciulium possidendi nullum
prare potest. unde ingrediẽ¬
tem ce innacuam possc̾ema¬
liem fundi. nõ consenciente
dommno. ul actore qui enis re¬
i concedende pot̾atemhũit.
cam iustampossonis adipis¬
ci non potinsse cercum est.¬
dem. Per ꝓcuratorem utili
cas ab hac separarinon possit.¬

Expanded text:
. Improba possessio firmum titulum possidendi nullum praestare potest. Unde ingredientem in vacuam possessionem alieni fundi non consentiente domino vel actore, qui eius rei concedendi potestatem habuit, causam iustam possessionis adipisci non potuisse certum ester procuratorem utilitroprietas ab hac separari non possit
Abbreviated transcription (Latin):
qonenres ad nouador¬
mimnarona fide tͣnsierint.
ex inde nomi uiginti ani
intͥcesserint sine interpella¬
cõnenõ ÷ inquietanda q̃ nũc
possicet ꝑsona. q̃sicut acces¬
sione pͥoris comimnoutitur
qui ÷ inquictatus. ita nec ini¬
pedienta ÷ qd̾ enmota contuo¬
usia sit. qd si prior possor ind̾¬
etatus: ⁊ si postea perlongũ
cempus sinc auoua interpe¬
sacone m possone remiansit
camnõ potest uti temponis

Expanded text:
onem res ad nova dominia bona fide transierint et exinde novi viginti anni intercesserint sine interpellatione, non est inquietanda quae nunc possidet persona, quae sicut accessione prioris domini non utitur, qui est inquietatus, ita nec impedienda est, quod ei mota controversia sit. Quod si prior possessor inquietatus est, etsi postea per longum tempus sine aliqua interpellatione in possessione remansit, tamen non potest uti longi
Abbreviated transcription (Latin):
uitaprõne iuste possonis de
possõem adeptisiongitempo¬
iispscͥpcõ post moramlitis cõ¬
cestate completa ꝓfuit. cuiu
post motam controu̾si amĩ
pret̾itum estimetur.

Expanded text:
ione iustae possessionis defssionem adeptis longi temporis praescriptio post moram litis contestatae completa proficit, cum post motam controversiam in praeteritum aestimetur.
Abbreviated transcription (Latin):
dam. ut si quis alien amrem
mobilem seuse monentem
frrmo iure eampossideat qua
siꝑusu capionem eiadarsi¬
cam. hoctantummodo obs¬
nando ut nhis omnib casib
abmicõbonafide eam capia
secudum qd̾ exigit iongitẽ¬
poris pscͥpcõ. ⁊ nt continuetᷤ
ei posso etiam anterioris iusti
possoris ⁊ contimeretur iide¬
cenuium uł uiginti annoꝵ
spacium. uł tͥenmiu qd in
reb mobilib obseruandũ
eẽ censennis. ⁊ inomibus
insto tytulo possõnis auteces¬
soris iusta detencio qͣmiure
hũit non interrumpatur ex
ampliatur quidem de lonsi
temporis materia que ei sub¬
dita ÷ mimiatur aut̃ usuca¬
piomum compendiosa domi¬
nĩ iactura ⁊ eius iura nooen¬
eia. E um ĩ res diuidi manci¬
pii. inͦ mancipii. Sanean¬
tiquinn : ⁊ m̾ito antiquari

Expanded text:
dam, ut, si quis alienam rem mobilem seu se moventem uerit, is firmo iure eam possideat, quasi per usucapionem ei adquisitam. Hoc tantummodo observando, ut in his omnibus casibus ab initio bona fide eam capiat, secundum quod exigit longi temporis praescriptio, et ut continuetur ei possessio etiam anterioris iusti possessoris et connumeretur in decennium vel viginti annorum spatium vel triennium, quod in rebus mobilibus observandum esse censemus, ut in omnibus iusto titulo possessionis antecessoris iusta detentio, quam in re habuit, non interrumpatur ex nim ampliatur quidem longi temporis materia, quae ei subdita est, minuitur autem usucapionum compendiosa dominis iactura et eius iura nocentia. Cum etiam res dividi mancipi et nec mancipi sane antiquum est et merito antiquari
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ ꝑ eos acquirat. Cumi ⁊ auti¬
det̾iorem condicõem domimi¬
ꝑ seruum domino millofie¬
de dampno domimis ꝑiclite¬
tur. Noncums lucrum ꝓ ser

Expanded text:
s adquirat, cum et antideteriorem condicionem per servum domini nullo fiede damno dominus periclitetur, non cum sibi lucrum per
Abbreviated transcription (Latin):
rissimo uiro qui cute lari¬
res curatores ue er quolibet
ordine ẏdoucos faciat rep̾sẽ¬
cari ⁊ sane idubero iudicõ ex¬
peries q̃ dumpui cõstituent
iudicantes. ⁊ si regendis pu¬
pillarib substancus siuiguli
creandorum pares cẽ nõ pos¬
sunt. plures ad hoc sed̃u le¬
ges ueceres comieniet aduo¬
carut q̃ni cecus ille ad minis¬
trandis uego ciis pupiloꝵ
dignissimum indicabit: so¬
la siña optineat ꝑfecture.
Suꝑ cuius nomĩe sollempi¬
cace seruata. postea ꝑp̾corem
int̾ponatur decretin. Itaq

Expanded text:
rissimo viro, qui tutelarires curatoresve ex quolibet ordine idoneos faciat retentari. et sane id libero iudicio expertesque damni constituent iudicantes. Et si regendis pupillaribus substantiis singuli creandorum pares esse non possunt, plures ad hoc secundum leges veteres conveniet advocari, ut, quem coetus ille administrandis negotiis pupillorum dignissimum iudicabit, sola sententia obtineat praefecturae, super cuius nomine, sollemnitate servata, postea per praetorem interponatur decr
Abbreviated transcription (Latin):
eius ciuitatis unde
filiicmi origiemper
condicõem̃ prĩs ducũt.
uł ubi corum sunt facul¬
tates. cutores uł curacores
his qͣm primum secundũ
formam perpecuam dare
curabunt. Ꝙ si filii cui neq
possident quicqͣm in ꝓuin¬
cia ubimorantur. nẽq inde
originem ducunt. restitui ap̃
patriam suam ⁊ ubi pr̃imo¬
nium hũt morabuntur ut
uibi defensores legitimos sor¬
ciantur.

Expanded text:
eius civitatis, unde filii tui originem per condicionem patris ducunt vel ubi eorum sunt facultates, tutores vel curatores his quam primum secundum formam perpetuam dare curabunt. quod si filii tui neque possident quicquam in provincia, ubi morantur, neque inde originem ducunt, restituti apud patriam suam et ubi patrimonium habent morabuntur, ut ibi defensores legitimos sortiantur
Abbreviated transcription (Latin):
mnp̃r. Matres nacuralib
ctiam filiis ad similitudinei
coꝵ qui ex iustis ac legitimis
nuptiis sunt ꝓcreati. peten¬
dorum cucorum necc̃ĩtati sub¬
iaceant. Nulla eis ignorancia
iuris adeuicanda iẽgib uł sa¬

Expanded text:
p. Matres naturalibus etiam filiis ad similitudinem eorum, qui ex iustis ac legitimis nuptiis sunt procreati, petendorum tutorum necessitati subiaceant, nulla eis ignorantia iuris ad evitanda legibus
Abbreviated transcription (Latin):
Dc̃m. i acris pietas iustru¬
cre ce potest. qͦs cutores filio cuo
petere debes. s obseruare de bes¬
ne quid secus qm opordet. ꝓn
te filii pupilli agatur. ¶pe¬
cendi autẽ filiis curatores mne¬
cc̃itas macrib impoita nõ ẽ.
cumpuberes minores amiis¬

Expanded text:
. Matris pietas instruere te potest, quos tutores filio tuo petere debes, sed et observare, ne quid secus quam oportet in re filii pupilli agatur. petendi autem filiis curatores necessitas matribus imposita non est, cum puberes minores a
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. Ndmone cam q̃ qͦn¬
dam pupilla cua fuit cum
cami nõ cantum uiri poten¬
cems etiam nupsisse ꝓponas
ut sͥ peceat euratorem. oꝵ si
ea petere neglexit quo mat᷑uis
possis racõnes reddere anmi¬
instracõuis adico eo cuius suꝑ
ca renocõ ẽ. pet̾e curatores
nõ uetaris.
oulum pecendi cucoris offi¬
cium exigatur. nõ fortuiti
casus impedimentis ascribũ¬
cur ꝓponasq ꝓcuratoreiqͥ¬
ad petendum pupillotuto¬
rem a matre fuerat constitu¬
cus. a latrouib inter fectum
peticõeni ex noccĩtate demo¬
ratam cẽ abhr̃ditatis succes¬
sione mr̃em repelli cuius
nullum uicium int̾cessisse
asseris ꝑ qͣm durum est.
rem cucor darinõ possit. incei¬
ligis irẽm nõ officium pieta¬
tis in petendo tutorẽ deseruis¬
se s iure munitam m̾ito filio
suocutorem nõ postulare.

Expanded text:
. Admone eam, quae quondam pupilla tua fuit, cum eam non tantum viri potentem, sed etiam nupsisse proponas, ut sibi petat curatorem. quod si ea petere neglexerit, quo maturius possis rationes reddere administrationis, adito eo cuius super ea re notio est petere curatorem non vetaris. dulum petendi tutoris officium exigatur, non fortuiti casus impedimentis adscribantur, proponasque procuratoread petendum pupillo tutorem a matre fuerat constitutus, a latronibus interfectum petitionem ex necessitate demoratam esse, ab hereditatis successione matrem repelli, cuius nullum vitium intercessisse adseris, perquam durum est. rem tutor dari non possit, intellegis matrem non officium pietatis in petendo tutore deseruisse, sed iure munitam merito filio suo tutorem non postulare.
Abbreviated transcription (Latin):
b deputandis sine quolib a¬
lio dispendio. alus setiam p¬
uilegiis pociant᷑. que diu̾sis
cemporib cõsecutisunt. sũ
me sedis. Nam qͥd̃ nob̾ digni
iudicatisunt. humulto ma¬
ꝯis in anteriorib quo sunt ad¬
iumuandi.
mus ne auteqͣm in octogin¬
ta tantĩmm uirorumnme¬
rum fori cui culminis cogato¬
rum collegium deduclint suit.
aspirare quis arte concedat᷑
aut possit. iisieorum uł filii
tineant nunnum sacundia¬
⁊ studiis eruditi gratis udel.
et sine ullo fuffragio ⁊ fortas¬
sis exterior ultra duos peran¬
ños singulos facuudia up̃i
conspicui caxati sinnt. nulle
deinceps postqm lxxx. iuroꝵ¬
num̾nm redacti fu̾int suꝑa¬
astucia qnͣtitatem mansuro.
interdicenda qͦ enuctis licẽ¬
ciam pͥn̾tendi progressus se¬
riem qm ip̃ius cemporeis or
in aliis degat regionib relic¬
ca obsuõe glorificetue se no¬
u̾int eniui qd̃ post nomen ĩ¬
petratumiam patronilitiũ
ultra tͥum annoꝵ spacium

Expanded text:
bus deputandis sine quolibet abus deputandis sine quolibet alio dispendio. Aliis etiam privilegiis potiantur, quae diversis temporibus consecuti sunt sive simae tuae sedis. nam qui novis digni iudicati sunt, ii multo magis in anterioribus quoque sunt adiuvandi. mus, ne, antequam in octuaginta tantum virorum numerum fori tui culminis togatorum collegium deductum fuerit, adspirare quis qualibet arte concedatur aut possit, nisi vel eorum filii, tinent numerum, facundiae studiis eruditi, gratis videlicet et sine ullo suffragio, aut fortasse exteri non ultra duos per annos singulos, facundia et ipsi conspicui taxati fuerint: nullo deinceps, postquam in onumerum redacti fuerint, superaastutia quantitatem ausuro. Interdicenda quoque cunctis licentia praevertendi progressus seriem, quam ipsius temporis ordin aliis degat regionibus relicta observatione glorificae tuae sedis. noverint etenim, qui post nomen impetratum patroni litium ultra trium annorum spatium
Abbreviated transcription (Latin):
nomine. s alt̾erius qͦ uniu̾¬
sis pr̃andas ꝑspicimus siue
suos filios siue qͦsdam aliosd
duxͥunt illustrandos. ad hec
alcior bñficõ codicillos quib
illustris hon᷑atur dignitas ꝯ¬
scqͣntur quosumus solum
nomine ensdeu niris facu¬
is. binos homines ans sin¬
gulos itidem offendi nr̃am
adoraturis purpuram sta¬
cutis inserendos p̾sentib do¬
mesticis unum equitum al¬
tͥum sõle pͤditum inuaten¬
tem eorum locum qui diem¬
suncti sunt. nullodum suꝑ¬
erant de nlicia uenundan¬
da.⁊ pacto cum eisinterpo¬
sico equorum huiusmodi cõ¬
uencõneᷤ siintersunt. ita cam̃
utidem uiri facundissimi ẽ
offerendos cos dem credidert̃
homines. bina solidorumper
singula milia inchamplius
nou̾int dependenda uirismag¬
nificis comitib ducatorum
domesticoꝵ id est equitum qͥ¬
demꝓeo qd int̾ equites meti¬
t᷑ est. peditum autẽ qd co int̾
pedices inserendꝰ est. solitis ui¬
del statim suipendus nec nõ
ceteris solaciis his dem cironi¬

Expanded text:
omine, sed alterius quoque unius praestandas perspicimus, sive suos filios sive quos alios duxerint illustrandos. Ad haec altiore beneficio codicillos, quibus illustris honoratur dignitas, consequantur, quos unius solum nomine eisdem viris facus binos homines annis singulis itidem offerendi nostram adoraturos purpuram, statutis inserendos praesentalibus domesticis, unum equitum, alterum scholae peditum, in vacantem eorum locum qui defuncti sunt, nullo, dum supererant, de militia venumdanda pacto cum eis interposito, quorum eiusmodi conventiones intersunt, ita tamen, ut idem viri facundissimi, cum offerendos eosdem crediderint homines, bina solidorum pro singulis millia nihilque amplius noverint dependenda viris magnificis comitibus dicatissimorum domesticorum, id est equitum quidem pro eo, qui inter equites meriturus est, peditum autem pro eo, qui inter pedites inserendus est: solitis videlicet statim stipendiis nec non ceteris solaciis isdem tironi
Abbreviated transcription (Latin):
nip̃r. N estituende sunt
clarissimis eloqntie nomi¬
nib sexaginta auri libre qͣs
sub imperio ⁊ enonis diue
iemorie pedaneis deputataᷤ
arbitris uoc nõ fideiussoꝵ ui¬
ros estimantib tñ auseren¬
das credidit ꝓ parte post̾ioris
subtilitas principis ut iam
liberalitate nr̃i nominis uiri
clarissimifisci patroni pre¬
fatam aurisuauisme
fraude amus siguł conseqnͣ¬
tur ab amplissima tua sede
parilance in utrumq diui¬
dendam. Nam inuniu̾sis red¬
ditur qd̃ ꝓuoto omnium pri

Expanded text:
p. Restituendae sunt clarissimis eloquentiae luminibus sexaginta auri librae, quas sub imperio Zenonis divae memoriae pedaneis deputatas arbitris nec non fideiussorum vires aestimantibus, tamen auferendas credidit parca posterioris subtilitas principis, ut iam liberalitate nostri numinis viri clarissimi fisci patroni praefatam auri summam sine fraude annis singulis consequantur, ab amplissima tua sede pari lance in utrumque dividendam. nam universis redditur, quod pro voto omnium pri
Abbreviated transcription (Latin):
cõcõpetenti fu̾it intũnata: ei¬
q. administracõ reiꝓprie per¬
missa fu̾it ut ad ꝑseqͣudas in
incegrum restitucõiis fimẽ¬
das q causas iure cempꝰ hãt
pͥstitũtum itatame̾ ut num¬
qmminorib iugintiquinq
amus constitutis de hisque ã¬
te impetratam uemanictatiᷤ
gesserunt auxilium minte¬
grum resticõnis denegetur.
Si qͣnto sane inmiuoris uira
successerit minor minime ꝓ¬
hileatur. cum quintum ⁊ ui
co. ¶ or simaioris fu̾it mi¬
normra nactus qnͣtum ad caᷤᷤ
ꝑtinet causas qͣs ex ꝑsona ma¬
ioris fuerat consecutus: tm̃dẽ
poris ad ex ꝑsona ponendas
mintegrum restitucõnas doci¬
dendas q lides accipere debe¬
bit. qͣnͣtum defuncto cuius he¬
res aut bonorum possor doce¬
bitur extitisse reliquui fue¬
rat. ¶ Eumu̾o maior succes¬
sionem fu̾nt adeptus iumnoris
siquidem ciuili iure ab iutes¬
tato uł cestam̃to successerit.
mox cum fu̾it adita herẽditas.¬

Expanded text:
eique administratio rei propriae permissa, ut ad persequendas in integrum restitutionum finiendasque causas iure tempus habeat praestitutum, ita tamen, ut numquam minoribus viginti quinque annis constitutis de his, quae ante impetratam veniam aetatis gesserunt, auxilium in integrum restitutionis denegetur. Si quando sane in minoris iura successerit minor, minime prohibeatur, cum quintum et vito. Quod si maioris fuerit minor iura nactus, quantum ad eas pertinet causas, quas ex persona maioris fuerit consecutus, tantum temporis ad exponendas in integrum restitutionis decidendasque causas accipere debebit, quantum defuncto, cuius heres aut bonorum possessor docebitur extitisse, reliquum fuerat. Cum vero maior successionem fuerit adeptus minoris, si quidem civili iure ab intestato vel ex testamento successerit, mox cum fuerit adita hereditas
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. e Et ab auͣtiquis legi¬
br ⁊ adiũsis retro principib
semꝑ rusticitati consultum
cẽ ⁊ in multis legum subtili¬
catib stricta obseruacõ eis re¬
missa ẽ. qd̃ ex ip̃is rerum iu¬
uenimus docum̃tis. E um .ir.
cestam̃torum ordinacõ sub
c̾ca diffinicõne legum insti¬
cuta ẽ homines rusticri qui¬
possunt cautam legum subti¬
litatem custodire multiiis
suis uoluntatib idco ad deiꝰ hu¬
maintateni respicientes ne¬
cessanium duximus ꝑhancle¬
gem eori simplicitati subue¬
nire. ¶ Sanctimus itaq in
omnib quidem ciuitatib et
incastris orbis romani̾r ue
obsuari. nullamq ex p̾senti
lege si̾ inuouacõem. ¶In
illis u̾o locis quib raro inue¬
niuntur homines lit̾ati ꝑ pͥ¬
sentem legem rusticauis cõ¬
cedimus autiqͣm corum con¬
suetudinem legis uicem opti¬
uere. Ita cam̃i ut uͥ scientes li¬
teras imienti fu̾int: septem

Expanded text:
. Et ab antiquis legibus et a diversis retro principibus semper rusticitati consultum est et in multis legum subtilitatibus stricta observatio eis remissa est, quod ex ipsis rerum invenimus documentis. cum enim testamentorum ordinatio sub certa definitione legum instituta est, homines rustici et quipossunt tantam legum subtilitatem custodire in ultimis suis voluntatibus? ideo ad dei humanitatem respicientes necessarium duximus per hanc legem eorum simplicitati subvenire. Sancimus itaque in omnibus quidem civitatibus et in castris orbis Romani, ubi observari nullamque ex praesenti lege fieri innovationem. In illis vero locis, in quibus raro inveniuntur homines litterati, per praesentem legem rusticanis concedimus antiquam eorum consuetudinem legis vicem obtinere, ita tamen, ut, ubi scientes litter
Abbreviated transcription (Latin):
bat. ¶ hoi autẽ nõ mueni¬
untur litcerati septem testeᷤᷤ
⁊ siue scͥptũra cestimonium
adhibentes adim̃cti. ¶Sin
autẽ in illo loco minime iuẽ¬
ti su̾int septem cestes usq ad
quiq modis omnib cestes
adhiberi iubemus. minus ã
nullo modo concedius.
.¶Sui autẽ unis aut duo
ui plures scieruit litceras:
l his ꝓ ignorantib litteras
nem suam inc̾pon̾e sic tam̃
ut ip̃i cestes cognoscant cesta
ceni cestatoris iurati deponãt.
.¶oꝵ gͥ quisq rusticorum
posu̾it hoc ominimodo legũ

Expanded text:
bat: ubi autem non inveniuntur litterati, septem testes et sine scriptura testimonium adhibentes admitti. Si autem in illo loco minime inventi fuerint septem testes, usque ad quinque modis omnibus testes adhiberi iubemus: minus autem nullo modo concedimus. Si vero unus aut duo vel plures scierint litteras, liceat his pro ignorantibus litteras, nem suam imponere, sic tamen, ut ipsi testes cognoscant testattem testatoris iurati deponant. Quod igitur quisque rusticorum,posuerit, hoc omnimodo legu
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. Macedonianisena¬
t᷑ consulti auctoritate pe¬
ticõemens pecume non
impedit. que filio samilias
studiorum uł legacõis cã
auibi degenti ad necessanos
sumptus qͦs patris ꝑietas ñ
rłcusaret credita ẽ. s ex con¬
tractu filii post mortem eiꝰ
de peculio acdõ in prem cõ¬
pecere ita demum pot̃. si ã¬
ni utilii spaciim peticõm
nõ impedit. ¶ Sane si ius¬
su patris catui mutuum
ꝓbetur: nec inqͦs usus u̾sa
sit pecunia in quiri necesse
est. si perpetua in patrem ĩ
mortuo filio actõ estͣ.
mp̃r. Si filius cuus in
pot̾ate tua agens contra se¬
natꝰ consultum macedoni¬
anum mutuam sumpsit
pecunam. actõ de peculi¬
o adu̾sus c̾e eo nomine effi¬
cacit̾ dirigi nequaqͣm pot̃.
oꝵ senatus consulti auxili¬
um l filii familias memi¬
n̾it ad nepotes ⁊ ꝓ nepotes
porrigitur.

Expanded text:
. Macedoniani senatus consulti auctoritas petitionem eius pecuniae non impedit, quae filio familias studiorum vel legationis causa alibi degenti ad necessarios sumptus, quos patris pietas non recusaret, credita est. Sed ex contractu filii post mortem eius de peculio actio in patrem competere ita demum potest, si anni utilis spatium petitionem non impedit. Sane si iussu patris datum mutuum probetur, nec in quos usus versa sit pecunia disquiri necesse est et perpetua in patrem etiam mortuo filio actio est.. Si filius tuus in potestate tua agens contra senatus consultum macedonianum mutuam sumpsit pecuniam, actio de peculio adversus te eo nomine efficaciter dirigi nequaquam potest. Quod senatus consulti auxilium, licet filii familias meminit, ad nepotes et ad pronepotes porrigitur.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ miles filius fanilias
pecuniam creditam acceꝑit
siue sine mandato uel con¬
sensu ułuoluntate uł raci¬
hĩcõem patris stare oportet
contractum nulla differen¬
eia introducenda. Ob qͣm cau¬
sam pecume credite uł ubi
consumpte sunt. in plurib
enim iuris arcicuł fiui faim¬
lias milites nõ absimiles in¬
dentur hominib qui sui in¬
ris sunt. ⁊ ex pͥsumptõne
ommꝰ miles uõ credatur in ali¬
ud quicqͣm pecunias acciꝑe
⁊ expendere insi in causa cas¬
alienam obligacõem susci¬
piu̾ut aut inse cͣnfferiunt. si
id contrahentes nõ iguorant
senatus consulto subuemt᷑.
D si ꝓ aliis cum obligate nõ
cẽnt pecuniam exsolunt iu¬
c̾cessione cessaute repeticõ nł¬

Expanded text:
ius familias pecuniam creditam acceperit, sive sine mandato vel consensu vel voluntate vel ratihabitione patris, stare oportet contractum, nulla differentia introducenda, ob quam causam pecuniae creditae vel ubi consumptae sunt. In pluribus enim iuris articulis filii familias milites non absimiles videntur hominibus qui sui iuris sunt, et ex praesumptione omnis miles non credatur in aliud quicquam pecunias accipere et expendere nisi in causas casalienam obligationem suscipiunt aut in se transferunt, si id contrahentes non ignorant, senatus consulto subvenitur. Sed si pro aliis, cum obligatae non essent, pecuniam exsolvunt, intercessione cessante repetitio n
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum pecumas credi¬
tas acceꝑit. postea autẽ pr̃
ratum habu̾it contractum
uet̾um ambiguitatem de¬
cidentes sancimus. q̃mad¬
modum si ab inicõ uolim¬
tate pacris uł mandato filiꝰ
fauislias pecuniam credi¬
tam accepiss obuoxius
firmit᷑ conͣstituebat᷑. ita ⁊ si p᷑¬
ca ratum pr̃ hũit contractũ
ualidum huiusmodi ẽẽ con¬
tractum. Eum cestimoniũ
pat̾num respuere satis iiiͦqũ
est. Necesse est eniu prĩs rati
cum nr̃a nouella sẽge ⁊ gen̾¬
alit omnis rati hĩcõ prorsus
Erahitur ⁊ confirmat ea que¬
 ab inicõ subsecuta sunt. et
hec quidem de priuatis ho

Expanded text:
ntatem pecunias creditas acceperit, postea autem pater ratum habuerit contractum, veterum ambiguitatem decidentes sancimus, quemadmodum, si ab initio voluntate patris vel mandato filius familias pecuniam creditam accepisset, obnoxius firmiter constituebatur, ita et si postea ratum pater habuerit contractum, validum esse huiusmodi contractum, cum testimonium paternum respuere satis iniquum est. Necesse est enim patris raticum nostra novella lege et generaliter omnis ratihabitio prorsus trahitur et confirmat ea ab initio quae subsecuta sunt. Et haec quidem de privatis ho
Abbreviated transcription (Latin):
s ad similitudinem castrensiᷤ
pcculii omnem facultatem
meas filii ul filie famil. ha¬
beant. iit enim imꝑiar fortu¬
na ouues suꝑemmiet alias.
ita oportet principales liber¬
alitates culmen hr̃e p̾cipuũ¬

Expanded text:
sed ad similitudinem castrensis peculii omnem facultatem in eas filii vel filiae familias habeant. Vt enim imperialis fortuna omnes supereminet alias, ita oportet et principales liberalitates culmen habere praecipuu
Abbreviated transcription (Latin):
soient qͣi remu̾acõnis gr̃a
afilio accipere iir retuiere:
ex hac causa it̾m pars non
minima substancie liberoꝵ
ad imebatur. S anctim̃ hĩ
cãn interueniente ieman¬
caipatõne liberis inpoi̾ta nõ
cͥciam ꝑtem dominii rerum
inimine ad quisitarum. si
dumdiamusus fcuct apͥ iua¬
iores qui emancipacouem ar¬
uant residere exceptis castrẽ

Expanded text:
solent, quasi remunerationis gratia solent, quasi remunerationis gratia a filio accipere vel retinere, et ex hac causa iterum pars non minima substantiae liberorum adimebatur, sancimus huiusmodi casu interveniente et emancipatione liberis imposita non tertiam partem dominii rerum minime adquisitarum, sed dimidiam usus fructus apud maiores qui emancipationem donant residere: exceptis et
Abbreviated transcription (Latin):
os tͥnsferat. siũ inextncos siũ
uberos suos seu qmulet ꝑso¬
nam. ¶Sin autem sͥ resme¬
morato modo ad crusitas pa¬
rens nolu̾it cenere. s ap̃ fi¬
los aut fiias uł deinceps
ꝑsonas reliciuert nualam
post obitum eius im̃am ha¬
ltant heredes aui patris aui
tumur ꝙ ex hoc ad filium
familias ꝑuenit ut pote pa¬
cri debitiusͥ uendicare. s
celebranda qui usumfrue¬
tum oetimut q̃m prẽm hr̃e
oportuerat. Ita causa incelli¬
gatur ⁊ euidem usumsrie¬
tum post obitum patris ip̃e
lucretur. parente ius exactõ¬
nis qͣu sͥ cebite a fuio quiusũ
fructum conscnsu eius pꝰside¬
bat sue post̾itatiur successio¬
i mimine tͣnͣsmittente qͣde¬
mis inomni pace ⁊ inter se
successio eiuis ꝑmaneat ue
alcͥca cõnis cuiusdaminaxis
unt̾ frẽs oriatur occ̃o. ¶ Eũ
aut̃ constiniana lege cautũ
erat si funfamił ab his qui
cos inpot̾ate hũt uexupater¬
no ꝑemancipatõemuarerẽ¬
cur Debere prem c̾ͥciampar¬
tem bonorum q̃ acquiri nõ

Expanded text:
os transferat sive extraneos sive liberos suos seu quamlibet personam. Sin autem res sibi memorato modo adquisitas parens noluerit tenere, sed apud filium vel filiam vel deinceps personas reliquerit, nullam post obitum eius licentiam habeant heredes alii patris avi l quod ex hoc ad filios familias pervenit utpote patri debitum sibi vindicare, sed celebranda, qui usum fructum detinuit, quem patrem habere oportuerat, ita causa intellegatur et eundem usum fructum post obitum patris ipse lucretur, parente ius exactionis quasi sibi debitae a filio, qui usum fructum consensu eius possidebat, suae posteritati vel successioni minime transmittente, quatenus in omni pace inter se successio eius permaneat nec altercationis cuiusdam maxime inter fratres oriatur occasio. Cum autem Constantiniana lege cautum erat, si filii familias ab his, qui eos in potestate habent, nexu paterno per emancipationem liberentur, debere patrem tertiam partem bonorum, quae adquiri non
Abbreviated transcription (Latin):
luĩam simintegrum restitu¬
cõnem petat respuendam
ẽẽ credens hereditatem adhẽ
imorib curricuł instantib
iderum ꝑ aliam restitucõmi ẽ
adire p̾fatam hereditatem
nec ludibuo ei leges fiant
sepius eandem ⁊ amplecti ⁊¬

Expanded text:
si in integrum restitutionem petat respuendam esse credens hereditatem, adhuc minoribus curriculis instantibus iterum per aliam restitutionem adire praefatam hereditatem, ne ludibrio leges ei fiant saepius eandem et amplecti
Abbreviated transcription (Latin):
modo fr̃es uł sorores corum
puemant. aut suꝑstitem
s ex husdem fr̃ib sororib ue
imus ur una remanserit.
Omnib autẽ qui ex codem
comugio fu̾nt ꝓcreati defũe¬
cis cunc deurm ad cos qui
dem res ꝓuirili parce ꝑue¬
nire statuimus. Nulla aut̃
ex memoratis ꝑsomis sristẽ¬
te: pareptem eorum eas per¬
pere. ¶ parentib u̾o quoꝵ
sub potate sunt usunisiue¬
nõ ꝓhibendis hisdem uberiᷤ¬
siqindo quia sin iuris fu̾int
nulla temporali p̾scͥptõe
obsistente eascem res omu¬
b: iodis uendicare uisi for¬
liberari cancu temporis es¬
flux̾it ut ex continua n uꝰ¬
cussa cenentis possõne coꝵ ex¬
cłudantur intencõ.

Expanded text:
modo fratres vel sorores eorum perveniant aut ad superstitem, si ex isdem fratribus sive sororibus unus unave remanserit. Omnibus autem, qui ex eodem coniugio fuerint procreati, defunctis tunc demum ad eos, qui dem res pro virili parte venire statuimus: nullo autem ex memoratis personis existente parentes eorum eas percipere. Parentibus vero, quorum sub potestate sunt, usum frucnon prohibendis isdem liberis, quandoque sui iuris fuerint, nulla temporali praescriptione obsistente easdem res omnibus modis vindicare, nisi forliberari, tantum temporis effluxerit, ut ex continua cussa tenentis possessione eorum excludatur intentio.
Abbreviated transcription (Latin):
re prĩ uecesse est. nõ ꝓp̃ he¬
redicatem. s ꝓp̃ ip̃am nacu¬
ram ⁊ leges q̃ ⁊ aparentib
aliendos eẽ liberos imꝑau̾int
i ip̃is libere parentes si in o¬
pia ex utraq ꝑte uertitur.
s p̃r quidem in p̾ocĩs cantũ¬
modo causis hãt luũam rite
res filiorum famil uende̾.
filiorum nomine. uł si emp¬
corẽ non iuuen̾it suppon̾e.
nullo modo liña concedenda
filuis casdem uendicõnes ur
memorataᷤ causas res quax
dominium ap̃coꝵ post̾itatẽ
ẽ : alienare uł pignoriul y¬
pothoce citulo dare. s si hoc
fccerint scituri qd necesse ẽ
cos in logum laqueos incidere
quib huiusmodi uendicõnes
uł ypothece sunt intͥdce excep¬
tis indelz rebr mobilib ⁊llis

Expanded text:
re patri necesse est non propter hereditates, sed propter ipsam naturam et leges, quae et parentibus alendos esse liberos imperaverunt et ipsis liberis parentes, si inopia ex utraque parte vertitur. Sed pater quidem in praedictis tantummodo causis habeat licentiam recte res filiorum familias vendere filii nomine vel, si emptorem non invenerit, supponere, nullo modo licentia concedenda filiis easdem venditiones velmemoratas causas res, quarum dominium apud eorum posteritatem est, alienare vel pignori vel hypothecae titulo dare, sed si hoc fecerint, scituris, quod necesse est eos in legum laqueos incidere, quibus huiusmodi venditiones vel hypothecae sunt interdictae, exceptis videlicet rebus mobilibus
Abbreviated transcription (Latin):
rentes uiuunt. nec de cisd̃
citra uoluntatem corum qͦꝵ
inpot̾ate sunt nulla luĩa cõ¬
cedenda dominium rei ad coᷤ
ꝑtinentis auienare. uł ẏpo¬
thece titulo dare uł pignori
assignare. Melius ẽ eniui co¬
arcare iuueniles calores ne
cupidini dediti tͥstem exitũ
senciant qui cos pꝰ disꝑsum
expectat prĩmoniũ. Cum
enim sic̃ dem̃ ẽ parentes alere
compelluntur: Qr ad ueu¬
dicõnem rerum suarum pro
cem nomuine eius adire. si
hoc fec̾it: dam̃ quidem fiuo
in integrum restitutõm pꝰ¬
qͣm pat̾ua fu̾it pot̾ate ubera¬
t̃: uł adoleu̾it. prẽm autẽ¬

Expanded text:
 de isdem citra voluntatem eorum, quorum in potestate sunt, ulla licentia concedenda dominium rei ad eos pertinentis alienare vel hypothecae titulo dare vel pignori adsignare. melius enim est coartare iuveniles calores, ne cupidini dediti tristem exitum sentiant, qui eos post dispersum expectat patrimonium. cum enim, sicut dictum est, parentes alere compelluntur, quare ad venditionem rerum suarum prostem nomine eius adire, si hoc fecerit, damus quidem filio in integrum restitutionem, postquam patria fuerit potestate liberatus vel adole
Abbreviated transcription (Latin):
pstita sut dignum inoremẽ¬
tum. i hñ offẽrte nr̃a diguata ẽ
clemencia. ¶Siquis igitur
a serenissimo principe uel a
piissiura angusta siue mascu¬
lus siue femina donacõnem
sit consecutus. uł consecuta.
seu mobiliumul inmobili¬
um seu se mouentium rerũ
filius famił tam̃ constitut᷑ uł¬

Expanded text:
stita sunt, dignum incrementum et his offerre nostra dignata est clementia. Si quis igitur a serenissimo principe vel a piissima Augusta sive masculus sive femina donationem sit consecutus vel consecuta sive mobilium sive immobilium seu se moventium rerum, in filiis familias tamen constitut
Abbreviated transcription (Latin):
c̾e. patre autẽ nolente res si¬
ln gub̾nare ꝓp̃ cause nocessi¬
tatem: hat facultatem fuiꝰ.
adire competẽtem iudicẽ
⁊ ab eo petere curatoreni he¬
reditati dari. ꝑ qr̃m gub̾ua¬
cõ rerum in eimi delatarũ
ꝓcedat. iutroq casumm
tegrum restitiicõis auxilio
minime ei denegando.
Similiq modo ⁊ minilite fi¬
lio familias qui recusai̾t ad¬
icõemi hereditatis q̃ ex castrẽ¬
tridanda liuia adire heredi¬
tatem. ut ad ip̃m plenoĩe¬
tum qͣm ꝑ dominiũ eandẽ
hereditatem possessurum.
res iustitut᷑. Eo uidelicet sb̃¬
iacente omnib hoñib he¬
reditauis ⁊ omnia cominoda
hĩturo ⁊ ad filiũ nullo ꝑicu¬
lo redundande. ⁊ hec quidem
inhiis casib obseruanda sint.
ciib discordia int̾ patremi ⁊
finum uͥtitur. iibi autẽ in

Expanded text:
nte res filii gubernare propter causae necessitatem habeat facultatem filius adire competentem iudicem et ex eo petere curatorem hereditati dari, per quem gubernatio rerum in eum delatarum procedat: in utroque casu in integrum restitutionis auxilio minime ei denegando. Similique modo et in milite filio familias, qui recusaverit aditionem hereditatis, quae ei ex castrentri danda licentia adire hereditatem, ut ad ipsum peinium eandem hereditatem possessurum, res institutus: eo videlicet subiacente omnibus oneribus hereditariis et omnia commoda habituro et ad filium nullo periculo redundante, et haec quidem in his casibus observanda sunt, quibus discordia inter patrem et filium vertitur. Vbi
Abbreviated transcription (Latin):
sorum pͥstatõem uł minime
redditus uł alias accessioues
contineat. sunt cam̃ mobile¬
rosur inmobiles steruos qͥ¬
dem. ñ tam̃ inutiles uł utido¬
inus in ꝓuinciis pͥciose uel
nbi cumic poĩta suburbana¬
pͥdia ex quib hĩlegata posse̾
expucari: lña dabitur patei
sufficientem ꝑtemi eoꝵ simiłe¬

Expanded text:
sorum praestationem vel minime reditus vel alias accessiones contineat, sint tamen res mobiles vel immobiles, steriles quidem, non tamen inutiles, veluti domus in provinciis pretiosae vel ubicumque posita suburbana, ex quibus huiusmodi legata possunt explicari, licentia dabitur patri sufficientem partem eorum simi
Abbreviated transcription (Latin):
ad cos ⁊̃ tacentes ius ⁊ bñfici¬
umi nsusfructus retinendiri
post obitum corm iusus sre¬
tus in omnib numeratis cau¬
sis ad eos ꝓueniat Quorumdo
omnib suandis q̃ de mac̾ms
⁊ iuptialib bonis iegib con¬
sultissimis difinita sunt.

Expanded text:
ad eos etiam tacentes ius et beneficium usus fructus retinendi, ut post obitum eorum et usus fructus in omnibus memoratis causis ad eos perveniat, quorum domomnibus servandis, quae de maternis et nuptialibus bonis consultissimis legibus definita sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nimodo dare compellit. s siu
autẽ iegata ur fidei conuinissa
relicta iimineant hiu̾mod̾
psonis. si quidem talos reddit᷑
sunt qui sufficiant ad auua¬
lia legata pat̾ ex huiusmodi
redditib hoc dependere com¬
pellatur. ¶ Sin autẽ nõh̃t
subͥam sufficientẽ reddituũ

Expanded text:
. Sin autem legata vel fideicommissa relicta imminent huiusmodi personis, si quidem tales reditus sunt, qui sufficiunt ad annalia legata, pater ex huiusmodi reditibus haec dependere compelletur. Sin autem non habet substantia sufficientem redit
Abbreviated transcription (Latin):
se adusus fructus cantuminꝰ
pr̃offertur uł aliis parentib
a silio famił ciũcumq grad
uł sexus siũ pr̃ adure filium
faniił. integre etatis compel¬
lit. ⁊ ille reclamandum existi¬
mat. siũ filius famil a dire

Expanded text:
fructus tantummodo patri offertur vel aliis parentibus a filio familias cuiuscumque gradus vel sexus, sive pater adire filium familias integrae aetatis compellit et ille reclamandum existimat, sive filius familias adire
Abbreviated transcription (Latin):
silii nominc uende̾ ⁊ satisfa¬
c̾e legatis. hoc ꝓculdubio ob¬
seruando. ut ⁊ mancipia ip̃e
usufructuarius aleret. ⁊ oĩa
cͥca usum fructum fac̾et q̃
nillo modo possunt ꝓprieta¬
tem det̾iorem fucͥe. pat̾na re¬
u̾encia eum excusante ⁊ a
racõciniis ⁊ a caucõnib et
ab aliis omnib q̃ abusufruc¬
tuariis extͣneis legib exigũ¬
tur scd̃m nr̃e consti tucõnis
denorem qm iam suꝑ huius

Expanded text:
ilii nomine vendere et satisfacere legatis. Hoc procul dubio observando, ut et mancipia ipse usufructuarius aleret et omnia circa usum fructum faceret, quae nullo modo proprietatem possint deteriorem facere, paterna reverentia eum excusante et a ratiociniis et a cautionibus et ab aliis omnibus, quae usufructuarii extranei a legibus exiguntur, secundum nostrae constitutionis tenorem, quam iam su
Abbreviated transcription (Latin):
gentib ⁊ ifugientib pr̃cͥ
dem susçipiat acdõnes imo¬
neat ciniꝰciiq etatis filius
inueniat᷑ adhibeatur auteui¬
⁊̃ fsliorum consensus. nadhe
in prima ecate constitutiul
ionge absunt. sumptib mde¬
licet᷑ a pacre ꝓp̃ perum increm̃¬
ta faciendis. ¶ Eumemimu¬
da ꝓprietas ꝑ fimim iuuem¬
atur ex qua sub̾a possibile ẽ

Expanded text:
gentibus et in fugientibus pater quidem suscipiat actiones et moveat, cuiuscumque aetatis filius inveniatur, adhibeatur autem etiam filiorum consensus, nisi adhuc in prima sunt aetate constituti vel longe absunt, sumptibus videlicet a patre propter rerum incrementa faciendis. cum enim nuda proprietas apud filium invenitur, ex
Abbreviated transcription (Latin):
cliuat. liberam hr̃e liñam
⁊ prẽm ip̃m sͥ adiquirere
hereditatem recͣusante filio
uelucrum insuam hr̃e for¬
cunam. nullo ex hoc pͥiu¬
dicõ filio gen̾ando. siũ econ¬
trano pre recͣnͣsante filius ad
offerri. s ip̃m filium sͥ im¬
putare. siquidex hoc conti¬
g̾it nulla actõne neq contͣ
patrem danda. ubi adu̾sus
eius uoluntatem filius here¬
ditatem ułlegatum uł ficei¬
commissum uł aliud quie¬
quid ex quocumq tictulo
siue donacõnis seu contrac¬
adu̾sus filium simiłimodo
accõne extendenda ubi recu¬
sante eo pr̃ auctoritate sua¬
eum cotum commnodum ad¬
uenit. ⁊ filius sum̃limodo
ui agendo ⁊ pulsando solus
hãt ⁊ decͥmentum ⁊ comino¬
dum necessitate ꝑ officium
tuminodo filio consentire
uł agenti ur fugienti. ne iu
te uideatur consist̾e. ⁊ hoc qͥ¬
dem si plene etatis filius ẽ qͥ
pat̾nam uoluntatem sequi
nõ patitur. ¶Sin autẽ ui
secunda ad huc filius ẽ ⁊ hẽ¬

Expanded text:
clinat, liberam habere licentiam et patrem ipsum sibi adire hereditatem recusante filio ve lucrum in suam habere fortunam, nullo ex hoc praeiudicio filio generando: sive e contrario patre recusante filius adiofferri, sed ipsum filium sibi imputare, si quid ex hoc contigerit: nulla actione neque contra patrem danda, ubi adversus eius voluntatem filius hereditatem vel legatum vel fideicommissum vel aliud quidquid ex quocumque titulo sive donationis sive contracadversus filium simili modo actione extendenda, ubi recusante eo pater sua auctoritate haeum totum commodum pervenit, et filius simili modo in agendo et pulsando solus habeat et detrimentum et commodum, necessitate per officium tummodo filio consentire vel agenti vel fugienti, ne iute videatur consistere. Et haec quidem, si plenae aetatis filius est, qui paternam voluntatem sequi non patitur 1b . Sin autem in secunda aetate adhuc filius est e
Abbreviated transcription (Latin):
cõnem. ¶Siquis ita q filuꝰ
famnlias uł prĩs sui uł aui.
uł proaui in pot̾ate constitut᷑
aliquid sͥ adquisierit: nõ de
b suis ad eum ꝑueniant. ca
sius parentib nõ implemin
sicut aũea erat sanctitui s
usq ad solum usum fructum
ad quirat. ⁊ corum usus frue¬
ulꝰ ꝓ auum quorum in sacͥs
sit constitutꝰ ꝑmaneat. do¬
minium autẽ filiis famił. ĩ¬
hereat ad exemplum tamma¬
t̾narum qm ex nptialib
causis filiis famił ad quisita¬
rum rerum. sic ⁊ enim ⁊ pa¬
renti nicħ derogabr̃ usum frc
cum possidenti. ⁊ silii nõ luge¬
bunt q̃ ex suis laborib sͥ pos¬
sessa sunt ad alios cͣnͣsferenda
aspicientes uł ad extͣueos uł
ad fr̃es suos. qd̃ ĩ multis gͣuiꝰ

Expanded text:
m. Si quis itaque filius familias vel patris sui vel avi vel proavi in potestate constitutus aliquid sibi adquisierit non ex ebus suis ad eum perveniant, ea suis parentibus non in plenum, sicut antea erat sancitum, sed usque ad solum usum fructum adquirat, et eorum usus frucvel proavum, quorum in sacris sit constitutus, permaneat, dominium autem filiis familias inhaereat ad exemplum tam maternarum quam ex nuptialibus causis filiis familias adquisitarum rerum. Sic etenim et parenti nihil derogabitur usum fructum rerum possidenti et filii non lugebunt, quae ex suis laboribus sibi possessa sunt, ad alios transferenda adspicientes vel extraneos vel ad fratres suos, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cedunt. In his enim nich̾ m̃o¬
uamus s uet̾a iura iutacta s¬
uamus: codem obsuando ĩ in
his peculiis. q̃ qͣ castrensia pe¬
culia adiustar castrensis pe¬
cuui accesserunt sub hac ca¬
mẽ dissumcõne hunc legis
articulum inducim̾ut insuc¬
cessione quidem caruu q̃ ex¬
tͥnscrꝰ filiis famił ad quirunt᷑.¬
iura cadem obsuentur q̃ ui
mat̾uis ⁊ iꝑtialib reb sta¬
cuta sunt. ¶Nonã ypothe¬
cã filiifalmilias adu̾sus res pa¬
tris uiuentis adhuc seu iam
mortui sꝑare audeant. nec
rõciuia enis suꝑ adiuinistͣ¬
cõne inferre. s cantummodo
alieuatõne uł ypocheca suo
nonune prĩb denegata rerũ.
hãt parens plenissimam po¬
lo modo audeat fulius familias
uetare eum in ciuĩ pot̾ate sc̃
easdemres cenere. aut quomo¬
do uolu̾it gub̾nare. uł si hoc
fecerint patria potestas in eoᷤ
sunt plenissimam pot̾atem
uti frui gub̾nare q rem q̃ p̾¬
dcõ modo acquisita ẽ. S ⁊ sicͥ
ex usu carum p̃r aut amis uł¬

Expanded text:
cedunt: in his enim nihil novamus, sed vetera iura intacta servamus. eodem observando etiam in his peculiis, quae quasi castrensia peculia ad instar castrensis peculii accesserunt. Sub hac tamen definitione hunc legis articulum inducimus, ut in successione quidem earum rcedunt: in his enim nihil novamus, sed vetera iura intacta servamus. eodem observando etiam in maternis et nuptialibus rebus statuta sunt. Non autem hypothecam filii familias adversus res patris viventis adhuc seu iam mortui sperare audeant nec articulum inducimus, ut in sucatione inferre, sed tantummodo alienatione vel hypotheca suo nomine patribus denegata rerum, habeat parens plenissimam polo modo audeat filius familias vetare eum, cuius in potestate sunt, easdem res tenere aut quomodo voluerit gubernare, vel si hoc fecerint, patria potestas in eos sunt, plenissimam potestatem uti frui gubernareque res praedicto modo adquisitas. Et si quid ex usu earum pater avus vel pr
Abbreviated transcription (Latin):
quid maritus uł uxoria po¬
tate constituti inuicems re¬
quicis ad eorimins ꝑcinere:
impone qlm̃us ergo siguifi¬
catõne nominis marit᷑ uei
qui eum de dotali p̾diotracta¬
cu ꝓpoito id ẽ iustam de urore
qͣua de sponsa obseruare arbitͤ¬
t sit aicet iex uilia de uxore cã¬
crnui lociuatur. quarõne caui
sponsaliciam conacõem qͣa
hereditatem qmmemoratꝰ spõ¬
sus suam sponsam lucrari uo¬
uuit uõ adquiri patri. s ad eã¬

Expanded text:
aritus vel uxor in potestate constituti invicem sibi rei, sed ad eorum ius pertinere, imponere. Quamvis ergo significatione nominis maritus velqui cum de dotali praedio tractatu proposito idem ius tam de uxore quam de sponsa observare arbitratus sit, licet lex Iulia de uxore tantum loquatur: qua ratione tam sponsaliciam donationem quam hereditatem, quam memoratus sponsus suam sponsam lucrari voluit, non adquiri patri, sed ad ea
Abbreviated transcription (Latin):
cͣs igͣitabatur ex quo yro¬
checas compet̾e oporteturrũ¬
ne ab inicõ anex eotempore
e compendiosa nareatoue int̾¬
ptanuramtium gerende ii
oeferende aminunstratõras uł

Expanded text:
 dubitabatur, ex quo hypothecas competere oportet, utrumne ab initio an ex eo tempore, est, compendiosa narratione interpretamur initium gerendae vel deserendae admin
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. e Qum oportet suui¬
lem ꝓuidenciam cam patrib
qͣm liberis deferri. inuenimꝰ
audem inueteris uiris obser¬
natõne multas ẽẽ ree q̃ extͥn¬
secꝰ ad silios fumilias ueniũt.
⁊ minime prĩb ad quirunt᷑.
Q̾madinod̾ in mat̾us bonis.¬

Expanded text:
p. Cum oportet similem providentiam tam patribus quam liberis deferri, invenimus autem in veteris iuris observatione multas esse res, quae extrinsecus ad filios familias veniunt et minime patribus adquiruntur, quemadmodum in mat
Abbreviated transcription (Latin):
dium ita demum conferre co¬
guntur. si uł ab incestacosue¬
cedant. uł cont̾ra cabulas ꝑe¬
tant. Net dubium ẽ ꝓfec¬
diciam seu aduentiam docẽ
a pr̃e datam uł constitutam
fr̃ib qui iu potãte fuerant
conferendam ẽc̃. huis ⁊i emm
qui in familia defuncti sũt
ꝓfecticiam cantummodo poᷤᷤ¬
se dotem post uarias pruden¬
cum opiniones conferri pla¬
cuit.

Expanded text:
dium ita demum conferre coguntur, si vel ab intestato succedant vel contra tabulas petant: nec dubium est profecticiam seu adventiciam dotem a patre datam vel constitutam fratribus qui in potestate fuerunt conferendam esse. his etenim, qui in familia defuncti non sunt, profecticiam tantummodo dotem post varias prudentium opiniones conferri placuit.
Abbreviated transcription (Latin):
dera. De fide cestaintiaue
rentiouplex ialitigandi
tbuta est. Qimusitaq per
nõ potes. disceptacone carõ¬
hiberis cumrens ita comie¬
t non tantum ab alio iuste

Expanded text:
. De fide testamenti enti duplex via litigandi tributa est. quamvis itaque per non potes, disceptatione privhiberis, cum reus ita conventus non tantum ab alio iuste