comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
H ac igitur potione pꝰ longã famen recales¬
centes: bello sese optulerunt. Atror diu
certam̃. & usq ad ꝑiculũ romanoꝵ fuit.
terũq romani pugnare se adufũ numanti¬
nos fugiendo ꝓ bauissent: nͥ sub scipione
pugnassent. Iumantini int̾fectis suoꝵ fortis¬
simis bello cedunt: cõpositis tam̃ ordinuibꝰ nec
sic̃ fugientes ĩurbem reu̾tunt᷑. T orꝑa int̾fec¬
toꝵ ad sepultura oblata acciꝑe noluer̃. no¬
uissima spe desꝑationis in morte̾ om̃s destina¬
ti. clausam urbe̾ ipsi introrsũ succender̃. euuc¬
tiq parit᷑ ferro. ueneno atq igne consũpti
st̃. Iomani nichil exchis penitꝰ habuere uie¬
tis: p̃ter securitatẽ suã. Meq enĩ eu̾sa numan¬
tia uicise se magis numnantinos qͣm euasisse
duxer̃. Unũ numantinũ uctoris cathena
ñ tenuit. unde tũ phũ dederit roma. non ui¬
dit. Aurũ && argentũ qđ igni suꝑ e̾ẽ potuis¬

Expanded text:
hac igitur potione post longam famem recaleshac igitur potione post longam famem recalescentes bello sese obtulerunt. atrox din certamen et usque ad periculum Romanorum fuit, iterumque Romani pugnare se aduersum Numantinos fugiendo probauissent, nisi sub Scipione pugnassent. Numantini interfectis suorum fortissimis bello cedunt, conpositis tamen ordinibus nec sicut fugientes in urbem reuertuntur, corpora interfectorum ad sepulturam oblata accipere noluerunt. nouissima spe desperationis in mortem omnes destinati clausam urbem ipsi introrsum succenderunt cunctique pariter ferro ueneno atque igne consumpti sunt. Romani nihil ex his penitus habuere uictis praeter securitatem suam; neque enim euersa Numantia uicisse se magis Numantinos quam euasisse duxerunt. unum Numantinum uictoris catena non tenuit; unde triumphum dederit, Roma non uidit; aurum uel argentum, quod igni superesse potuis
Abbreviated transcription (Latin):
sine muro fuisse. Uñde credibile. q hoc es pã¬
cii cus alendoꝵ custo diendoꝵq peccoꝵ uł eciã
exercendi ruris cõmodo cũ bello p̾merentur
incluseruit: ipsi arce̾ paruã natura munitã
optinentes. Ilio quit: tantã paucitate̾ ho¬
minũ. tã amplũ urbis spatiũ. ñ munire ma¬
gis qͣm ꝓdere uidebat᷑. Igit᷑ conclusi diu nu¬
mancini. & fame trucidati. deditionem sui ob¬
tuler̃. si tolerabilia uderent᷑. S epe etia oran¬
tes iuste pugne facultatẽ: ut tãquã uiris mo¬
ri licer&. Ndultimũ oñis duobꝰ subito portis
eruper̃. larga priꝰ potione usi : ñ uini. cuiꝰ
ferax is locꝰ non est. s sueo tritici ꝑ artem con¬
fecto: quẽ sucũ. acale faciendo celiã uoeant.
Huscitat᷑ enĩ ignea illa uis germinis. madefac¬
te frugis. ac deinde siccat᷑. & pꝰ infarinã re¬
dacta. molli suco admiscet᷑. cui ferm̃to.
sapa̾r austeritatis. & calor ebrietatis ad dit᷑.

Expanded text:
sine muro fuisse. Unde credibile est, quod hoc spasine muro fuisse. Unde credibile est, quod hoc spatii cura alendorum custodiendorumque pecorum, vel etiam exercendi ruris commodo cum bello premerentur, incluserint, ipsi arcem parvam natura munitam obtinentes; alioquin tantam paucitatem hominum tam amplum urbis spatium non munire magis quam prodere uidebatur. igitur conclusi diu Numantini et fame trucidati deditionem sui obtulerunt, si tolerabilia iuberentur, saepe etiam orantes iustae pugnae facultatem, ut tamquam uiris mori liceret. nltime omnes duabus subito portis eruperunt, larga prius potione usi non uini, cuius ferax is locus non est, sed suco tritici per artem confecto, quem sucum a calefaciendo caeliam uocant. suscitatur enim igne illa uis germinis madefactae frugis ac deinde siccatur et post in farinam redacta molli suco admiscetur , quo fermento sapor austeritatis et ealor ebrietatis adicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
petu numantinoꝵ. t̃ga conuerut. s in cre¬
patione & minis obiectantis sese consulis. ma¬
tiuq retinentis. tandem indignatꝰ inhostem
rediit. & quẽ fugiebat fugere cõpulit. Dif
ficilis tc̃ in relatu fides. uumrantinos in pelatu
effugauere: & fugientes eos uidere romani.
Unde quãuis scipio qr p̾ter spem accidat. letatꝰ.
dendũ non ẽẽ ꝓfessus est. Itaq scipio insis¬
tendũ inopinatis ꝓuentibꝰ censuit. urbem ip¬
sã obsidione conclusit. fossa etiã circũdedit.
cuiꝰ latitudo pedũ decẽ: altitudo.xx. fuit.
Ipsũ deinde uallũ sudibꝰ ꝑstructũ. erebris tur¬
ribꝰ cõmuniuit. ut si qua ab erũpente hoste
in eu̾ tẽptaretur irruptio: ia ñ quasi obses¬
sor cũ obsesso. s uersa uice. obsessus cũ obsesso¬
re pugnar&. Numantia au intumulo si¬
ta haut ꝓcul aflumine durio tria milia
passuũ ambitu muri amplexa uidebatur.
quãuis aliqui asserant eam & paruo situ &

Expanded text:
petu Numantinorum terga conuertit; sed increpetu Numantinorum terga conuertit; sed increpatione et minis obiectantis sese consulis manuque retinentis tandem indignatus in hostem rediit et quem ficilis tunc in relatu fides, Numantinos et fugavere, et fugientes videre Romani. Unde quamvis Scipio, quia praeter spem acciderat, laetatdendum non esse, professus est. Itaque Scipio insistendum inopinatis proventibus censuit, urbem ipsam obsidione conclusit, fossa etiam circumdedit: 302 cujus latitudo pedibus decem, altitudo viginti fuit. Ipsum deinde vallum, sudibus praestructum, crebris turribus communivit: ut si qua ab erumpente hoste in eum tentaretur irruptio; jam non quasi obsessor cum obsesso, sed versa vice obsessus cum obsessore pugnaret. Numantia autem in tumulo sita, haud procula flumine Durio, tria millia passuum ambitu muri amplexabatur; quamvis aliqui asserant eam et parvo situ et
Abbreviated transcription (Latin):
NNO ab urbe condita de.xxͦx: cum
maior pene infama de fede apud
mimantiã pacto : quã apud caudinas qͦn¬
dã furculas pudorem romanȩ frontis hone¬
rar&. scipio africanꝰ cũ assensi om̃ũi cobu
sul creatꝰ. atq ad oppugnandã numantiã
cũ exercita missus est. Iuinantia au citeri¬
oris hispaniȩ haue ꝓcul auaccheis & canta¬
bris in capite gallicie sita: ultima celtibe
deribꝰ affecit. Igit᷑ scipio africanꝰ hispania
ingressus: ñ se ilico ingessit hostibꝰ. ut qͣsi
in cautos circũuenir&: sciens nũqͥm id genꝰ
hominũ adeo inociũ corꝑeatq animo re¬
solui: ut ñ ipsa qualitate habitudinis sue ap¬
paratꝰ alioꝵ p̾celler&. s aliqͥndiu milttem.
suũ in castris uelut inscolis exercuit. R eũ
parte estatis totãq hiemen ne adceͣptata q̃¬
dem pugna transegiss&: sic qͦq parũ ꝓpe¬
modũ hac ꝓfecit industria. Nãq uͥ copia pug¬
nandi facta ẽ: exercitꝰ romanꝰ oppress im¬

Expanded text:
nno ab Urbe condita DCXX, cum major pene infamia de foedere apud Numantiam pacto, quam apud Caudinas quondam furculas, pudorem Romanae frontis oneraret, Scipio Africanus consensu omnium tribuum consul creatus, atque ad oppugnancum exercitu missus est. Numantia autem citerioris Hispaniae, haud procul a Vaccaeis et Cantabris in capite Gallaeciae sita, ultima Celtiberderibus adfecit. igitur Scipio Afrioanus Hispaniam ingressus non se ilico ingessit hostibus, ut quasi incautos circumueniret, sciens numquam hoc genus hominum adeo in otium corpore atque animo resolui, ut non ipsa qualitate habitudinis suae apparatus aliorum praecelleret, sed aliquamdiu militem suum in castris uelut in scholis exercuit. et cum partem aestatis totamque hiemem ne adtemptata quidem pugna transegisset, sic quoque parum propemodum hac profecit industria. namque ubi copia pugnandi faota est, exercitus Romanus oppressus im
Abbreviated transcription (Latin):
exercitui p̃fecerat apud calamã urbeni
thesauris regiis conditis. inhiante bello oppres¬
sit. Cuͣq uicto ignominiosissimũ fedꝰ exegis¬
s&: uniusã pene africa a romanis deficiente
regno suo iunit. PP ostea tam̃ metelli con¬
sulis integͥtate & disciplina cohercitꝰ: duo¬
bꝰ etiã pliis uictꝰ: iudit p̾sentese & uastari
nuinidiã sua. & ñ posse defendi. A quo ad¬
deditionem coactꝰ ccc̃. obsides dedit. fru¬
m̃tũ quoq atq alios cõmeatꝰ ꝑsolu. turum
sese spopondit. tria nuilia amplius ꝑfugarũ
reddidit. E & in cũ incertꝰ in pace imꝓbos ñ
phib& excursꝰ ga marii consulis non mino¬
ripene qͣm ipse p̃ditꝰ erat astucia. romanisq
uiribꝰ fractꝰ est. maxime pꝰ quã mariꝰ urbem
capsã ab hercule phenice ut fer conditã regisi
t̃c thesauriis confertissima dolo circi̾uienit¬
& cepit̃ Diffidens deinde ꝓpriis pebꝰ & uiribꝰ
iugurcha. societate cũ boccho mauroꝵ rege

Expanded text:
exercitui praefecerat, apud Calamam urbem exercitui praefecerat, apud Calamam urbem thesauris regiis conditis inhiantem bello oppressit adque uicto ignominiosissimum foedus exegit. uniuersam paene Africam a Romanis deficientem regno suo iunxit. postea tamen Metelli consulis integritate et disciplina coercitus, duobus etiam proeliis uictus uidit praesente se et uastari Numidiam suam deditionem coactus, trecentos obsides dedit, frumentum atque alios commeatus persoluturum sese spopondit, tria perfugarum amplius millia reddidit. Exin cum incertus in pace improbos non cohiberet excursus, C. Marii consulis, non minore pene quam ipse praeditus erat astutia, Romanisque viribus fractus est: maxime postquam Marius urbem Capsam, ab Hercule Phoenice ut ferunt conditam, regiis tunc thesauris confertissimam, dolo circumvenit et cepit. Diffidens deinde propriis rebus et viribus Jugurtha, societatem cum Boccho Maurorum rege
Abbreviated transcription (Latin):
te agminibꝰ. & p̃pꝑo transitu pontis um¬
cla ruper̃. ac mox cũ ipsis lintribꝰ mersi st̾.
entũ. lxixx. milia armatoꝵ in excercitu
bituiti fuisse tradunt᷑. Exe quibꝰ.c. qͥn qua¬
guita milia cesa uł tiersa st̃. Quintꝰ mar¬
ciꝰ consul: galloꝵ gente̾ subradice alpiu̾ si¬
tã bello aggressus est. Qui cũ se romanis
copiis circu̾septos uiderent. belloq impa¬
res intelligerent fore. occisis coniugibꝰ &
lib̾is. in flamias sese ꝓiecer̃. Qui uͦ p̃oc¬
cupantibꝰ romanis ꝑ agende tc̃ mortissue
copiã non habuerant. capciq fuerant. alii
ferro. alii suspendio. alii abnegato cibo sese
consũpser̃. Mullisq om̃ino uł paruulꝰ suꝑ¬
fuit: qͥ seruitutis conditione̾. uite amore
NNo ab urbe condita tolerar &ie¬
sica. & lucio calpulnio bestia consulibꝰ:
Iugurte nunudarũ regi bellũ cũ consensu
popłi romani senatꝰ indixit. E: ego de
Iugurtha ordinis tantũ loco & causa cõme¬

Expanded text:
te agminibus et praepropero transitu pontis uite agminibus et praepropero transitu pontis uincula ruperunt ac mox cum ipsis lintribus mersi sunt. centum cotoginta milia armatorum in exercitu Bituiti fuisse traduntur, ex quibus centum quinquaginta milia uel caesa uel mersa sunt. Q. Marcius consul Gallorum gentem sub radioe Alpium sitam bello adgressus est. qui cum se Romanis copiis circumsaeptos uiderent belloque inpares fore intellegerent, occisis coniugibus ac liberis in flammas sese proiecerunt. qui uero praeoccupantibus Romanis peragendae tunc mortis suae copiam nferro, alii suspendio, alii abnegato cibo sese consumpserunt: nullusque omnino vel parvulus superfuit, qui servitutis conditionem vitae amorenno ab Urbe condita DCXXXIsica et L. Calpurnio Bestia consulibus, Jugurthae Numidarum regi bellum consensu populi Romani senatus indixit. Sed ego de Jugurtha ordinis tantum loco, et causa comme
Abbreviated transcription (Latin):
etiã quȩ elephanti corio extento atq durato
habilia & tuta gestabant: cuiꝰ ea natura est.
ut acceptũ imbrem tãqͣm spongia ebibat.
ac ꝑ hoc intractabile repentino pondere
fiat. quandui circũferre ñ poterant. de¬
fende nequiuer̃. Ita ex insꝑato contbacis
destitutisq mauris ac numidis: bocchus
& iugurtha fuger. Post hoc nonaguita
milia armatoꝵ norussimo bello abhisdem
regibꝰ obiecta : hȩc quoq usq ad int̾netio¬
nẽ romanis uincentibꝰ cȩsa referiuit᷑. ẜ xeo
bocchꝰ spem belli abiciens. pac̾e peciuit: atq
in p̃ciũ pacis iugurchã dolo captũ cathenisq
obrutũ. ꝑ sillã ligatũ misitadinarũ. Qui
intriupho ante currũcũ duobꝰ filiissu

Expanded text:
etiam, quae elephanti corio extento atque durato etiam, quae elephanti corio extento atque durato habilia et tuta gestabant — cuius ea natura est, ut acceptum imbrem tamquam spongia ebibat ac per hoc intractabile repentino pondere fiat — quia circumferri non poterant, defendere nequiuerunt. ita ex insperato conturbatis destitutisque Mauris ac Numidis Bocchus ac Iugurtha fugerunt. post hoc nonaginta milia armatorum nouissimo bello ab isdem regibus obiecta; haec quoque usque ad internecionem Romanis uincentibus caesa referuntur. ex eo Bocchus spem belli abiciens, pacem petiuit atque in pretium pacis Iugurtham dolo captum catenisque obrutum per Sullam legatum misit ad Marium. qui in triumpho ante currum cum duobus filiis su
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. fugere ñ pot̾at. Undiq enĩ uelocior
adꝑsequendũ eques incluserat. Nã t̾ua dies
& nullu undecũq suffragui. dira undiq
mortis facies obiciebat᷑. Taudẽ mariꝰ consul
forti desꝑatione spei uiã fecit: cũ unuerso
simul agnuine prupit euallo. capoq sese
simul & pͣlio dedit. Et cũ iterũ cir cũfusi
hostes ñ solũ agminis extrema latarent.
uerũ etiã media excussis ꝓcul telis cȩdent.
tͣbatosq romanos. insuꝑ etia estu solis. into¬
lerantia sitis. morcis circu̾stantia usq adere¬
treniũ desꝑationis defatigar&. subito nocũ
illud romanoꝵ adu̾sus afros tẽpestatũ im¬
briũq suffragiũ cęlo missũ. insperate salu¬
tis fuit. Siqͥdem repentina pluuia sitien¬
tibꝰ pontanis & estuantibꝰ. refrigeriũ potũq
tribuit. P orro aũ numidis hastilia teloꝵ
quȩ manũ intorquere sine adiumͣtis solen.
lubrica ac ꝑ hoc inutilia redelidit. Eg cuta

Expanded text:
batur; fugere non poterant, undique enim uelocior batur; fugere non poterant, undique enim uelocior ad persequendum eques incluserat. iam tertia dies et nullum undecumque suffragium, dira undique mortis facies obiciebatur: tandem Marius consul forti desperatione spei uiam fecit, uniuerso simul agmine prorupit e uallo campoque sese simul et proelio dedit. et cum iterum circumfusi hostes non solum agminis extrema laniarent, uerum etiam media excussis procul telis caederent turbatosque Romanos insuper etiam aestus solis, intolerantia sitis, mortis circumstantia usque ad extremum desperationis defetigaret, subito notum illud Romanorum aduersus Afros tempestatum imbriumque suffragium caelo missum insperatae saluti fuit. siquidem repentina pluuia sitientibus Romanis et aestuantibus refrigerium potumque praebuit, porro autem Numidis hastilia telorum, quae manu intorquere sine ammentis solent, lubrica ac per hoc inutilia reddidit; scuta
Abbreviated transcription (Latin):
se regiã: aduersũ rouianos expugnatio¬
nem eiꝰ parantes .xl. mulibꝰ equitũ instructꝰ
occurrit. Muꝓmi ullo ñomano miltai tumul¬
tuosior pug̃na: & t̾ribilior fute: adeo ut
discursu & frenittu circũcursantui & impe¬
tentiũ eqͣdio suscitatꝰ puluis celũ sub texuerto.
diẽ ademerit. nostẽq obduxerit. Uantꝰ
aũ teloꝵ nimbꝰ ingruerit: ut uulla pars cor¬
ꝑis ab ictu tuta essoc. Quippe. quib & uisꝰ
ad pspiciendũ ĩpedum̾to caliginis. & expe¬
ditio ad cauendũ cõpressione multitudinis
deerat. Nec laborabat eques maurꝰ ac numida.
ut bene collocatũ hoste̾ oportuno teli impetu
rimaret᷑. s potiꝰ in incertũ pila mictebant.
certi qđ uulnera incerta ñ essent. Ita coacti
in unũ Romani pedites densabantur. Inter¬
capedinem tanti ꝑiculi: nox int̾ueniens dedit.
Ea dem postera die. & belli & ꝑiculi facies. E rũ¬
pere ĩ hoste̾. quãuis stricto miles gladio
non ualebat. Ps minꝰ enĩ iaculis repelle¬

Expanded text:
anos expugnationem eius parantes sexaginta milibus equitum instructus occurrit. numquam ulla Romano militi tumultuosior pugna et terribilior fuit, adeo ut discursu et fremitu circumcursantium et impetentium equitum suscitatus puluis caelum subtexuerit, diem ademerit noctemque obduxerit, tantus autem telorum nimbus ingruerit, ut nulla pars corporis ab ictu tuta esset, quippe quibus et uisus ad prospiciendum impedimento caliginis et. expeditio ad cauendum compressione multitudinis deerat. nec laborabat eques Maurus ac Numida, ut bene conlocatum hostem opportuno teli impetu rimaretur, sed potius in incertum pila mittebant certi quod uulnera incerta non essent. ita coacti in anum Romani pedites densabantur. intercapedinem tanti periculi nox interueniens dedit. eadem postera die et belli et periculi facies: erumpere in hostem quamuis stricto miles gladio non ualebat, eminus enim iaculis repelle
Abbreviated transcription (Latin):
excenta late littora ppulissent. tretrũ ni¬
mis atq ultra opitũonẽ pestiferũ odore̾ ta¬
bida & putrefacta congeries eocalauit..
Unde om̾iũ partt̾ animantiũ tanta pestilen¬
tra consecuta ẽ : ut auiũ. pecudũ. ac besti¬
arũ corruptione aeris dissolutarũ putre¬
facta passim cadauera. uitiũ corruptio¬
tuis augerent. At uͦ quanta fuerit homi¬
nũ lues. ego ipłe dũ refero. toto corꝑe ꝑ hor¬
resco. Si quidem intunudia inqua tc̃ micipsa
rex erat. d. ccc. nulia hominũ: circa orã uͦ
maritunã quȩ maxutie carchaginiensi atq
uticensi littori adiac& plusquã. ce. milias¬

Expanded text:
extenta late littora propulissent, tetrum niextenta late littora propulissent, tetrum nimis atque ultra opinionem pestiferum odorem tabida, et putrefacta congeries exhalavit. Unde omnium pariter animantum tanta pestilentia consecuta est, ut avium, pecudum, ac bestiarum corruptione aeris dissolutarum, putrefacta passim cadavera, vitium corruptionis augerent. At vero quanta fuerit hominum lues, ego ipse dum refero, toto corpore perhorresco. Siquidem in Numidia, in qua tunc Micipsa rex erat, octinginta millia hominum: circa oram vero maritimam, quae maxime Carthaginensi atque Uticensi littori adjacet, plusquam ducenta millia
Abbreviated transcription (Latin):
buit. ut adustas quoq rupes dissoluerit. ta¬
bulata nauiui liquefactis cereis exetorrue¬
rit. ex aiimatos pisces suꝑ natances ex corce¬
rit. homines quoq nͥ qui longiꝰ potuere ef¬
fugere. recipeato anelitu calidi aeris. ad¬
ustis introrsus uttalibꝰ suffocarit.
arco plaucio. hypseo marco. fuliuo flac¬
cõ consulibꝰ. uix dũ africa ab elloꝵ excidiis
quiescer&. horribilis & inusitata ꝑditio con¬
secuta est. Al ãq cũ ꝑtoea affricã ĩmense
locustarũ multitudines conualusserI. et
ñ mͦ iã cuucta spem frugũ abrasissent. her¬
basq om̃is cũ parte racdicũ. folia arboꝵ eũ
teneritudite ramoꝵ cõsũpsissent. uerum
etiã amaras cortices atq arida ligna p̾ro¬
derent. repentino ab reptȩ uento. atq ui
globos acte. portateq diuꝑaerem. africa¬
uo pelago immerse st̃. I arũ cũ ĩ mensos
aceruos longuis undis urgentibꝰ fluctꝰ ꝑ

Expanded text:
buit, ut adustas quoque rupes dissoluerit, tabuit, ut adustas quoque rupes dissoluerit, tabulata nauium liquefactis ceris extorruerit, exarit. Homines quoque nisi qui longius potuere diffugere, reciprocato anhelitu calidi aeris, adustis introrsum vitalibus, suffocabat. M. Plautio Hypseo, M. Fulvio Flacco coss., vix dum Africa a bellorum excidiis quiescente, horribilis et inusitata perditio consecuta est. Nam cum per totam Africam immensae lucustarum multitudines coaluissent et non modo iam cunctam spem frugum abrasissent herbasque omnes cum parte radicum, folia arborum cum teneritudine ramorum consumpsissent, uerum etiam amaras cortices atque arida ligna praeroderent, repentino abreptae uento atque in globos coactae portataeque diu per aerem, Africano pelago inmersae sunt. harum cum inmensos aceruos longe
Abbreviated transcription (Latin):
armatoꝵ hab̾e uderet᷑.sceͣ. milia ampliꝰ ca¬
lonũ atq lixxarũ. ĩ mixtasq cohortes. his¬
trionibꝰ trahebat. Itaq facile eũ utuu̾so ex¬
ereitu suo parthoꝵ uiribꝰ oppressus. interiit.
nũ pridie ꝓcontione de ꝑiculo salutis sue
contestatũ. qđ sibi ꝓpatria laboranti. ab in¬
ꝓbis & ingratis denuntiari cognouiss&e. alio
die mane exanimen incubiculo suoreꝑtũ.
ñ temere int̾ maxxima romanoꝵ inala¬
recensuerĩ. p̃sertĩ cũ tantũ in ea urbe afri-¬
can uigor & modestia ualer&. itͦ facile¬
eo uiuo. neq sociale neq ciule bellum
posse excistere credetur. I unc quidã uxxo¬
ris suȩ semꝑnie. graccoꝵ aũ sororis dolo
necatum ferunt. neͣ scelerata ut credo fa¬
milia ad ꝑniciem patͥe sue nata utc̃ impias
seditiones uiroꝵ. si non etiã facinoribꝰ mu¬
lierũ ee̾t immanior.
na uasto tremore concussa. exundauit
igdeis globis. PRursusq alio die lyppara
insula. & uicinu̾ circeũ mare intantũ effer¬

Expanded text:
armatorum habere videretur, ducenta millia amplius calonum atque lixarum immixta scortis et histrionibus trahebat. Itaque facile cum universo exercitu suo, Parthorum viribus oppressus, interiit. num, pridie pro concione de periculo salutis suae contestatum, quod sibi pro patria laboranti ab improbis et ingratis denuntiari cognovisset, alio die mane exanimem in cubiculo suo repertum, non temere inter 311 maxima Romanorecensuerim, praesertim cum tantum in ea urbe Africani uigor et modestia ualeret, ut facile uiuo eo neque sociale neque ciuile bellum posse exsistere crederetur. hunc quidam uxoris suae Semproniae, Gracchorum autem sororis, dolo necatum ferunt, ne scelerata ut credo familia ad perniciem patriae suae nata inter impias seditiones uirorum non etiam facinoribus mulierum esset immanior. na uasto tremore concnssa exundauit igneis globis, rursusque alio die Lipara insula et uicinum circa eam mare in tantum effer
Abbreviated transcription (Latin):
mos chiliudros amant fingere: eosq
ꝑforacos elefautorũ secis suspendunt.
ac monilia habent : uel plerũq excutͦq
capite infer̃ aureos umbilicos. ut mar¬
orem : quo ꝑ industria metallo hinc inde
addito fulgentiorem trahant lucem.

Expanded text:
mos cylindros amant fingere eosque mos cylindros amant fingere eosque perforatos elephantorum setis suspendunt ac monilia habent, uel plerumque ex utroque capite insertis aureis umbilicis inorem, ut per industriam metallo hinc inde addito fulgentiorem trahant lucem.
Abbreviated transcription (Latin):
ad calorem digitorũ attritu excitata
est : aut palearũ cassa. aut chartarũ
fila ad se rapit. contumaciter scuptu¬
ris resistens Ac siqͥndo insignita est
dũ signa impͥmit. qͥsi qͦdã animali
morsu: partẽ cere retentat᷑. Perillos
insere anguloᷤ formas indi at terunt
ut hebetem coloris lenitatẽ. anguloꝵ re¬
ꝑcussu excitent ad rigorem Heril¬
lorũ genꝰ. diuidit᷑ inspeciẽ multif ariã.
Edcimi int̾ iurente glauci & ceruli
tẽꝑam̾to : quanda̾ p̾fer̃ puri maris
grͣam. Infra hoc st̃ crisoberilli: qui
langͥdius micantes. nube aurea circun¬
funduntur. Criso prassos qͦq ex auro
& purpuraceo mictã lucẽ trahentes.
eque berilloꝵ generi adiudicauer̃. iacinẽ¬
tizontas scilic&. qͥ iaciuctos pꝑe ferant.
& ipsos ꝓbant. Hos uero qui cristallis
enĩ niciũ illoꝵ illoꝵ noitien est. scientis¬
simi lapidũ plebi dederunt. Indici
reges. hoc genꝰ genimarũ in longissi¬

Expanded text:
ad calorem digitorum attritu excitata ad calorem digitorum attritu excitata est, aut palearum cassa aut chartarum fila ad se rapit; contumaciter scalpturis resistens ac si quando insignita est, dum signa exprimit, quasi quodam animali morsu partem cerae retentat. Beryllos in sexangulas formas Indi atterunt, ut hebetem coloris lenitatem angulorum repercussu excitent ad uigorem. Beryllorum genus diuiditur in speciem multifariam: eximii interuirente glauci et caeruli temperamento quandam praeferunt puri maris gratiam. Infra hos sunt chrysoberylli, qui languidius micantes nube aurea circumfunduntur. Chrysoprasos quoque, ex auro et porraceo mixtam lucem trahentes, aeque beryllorum generi adiudicauerunt. Hyacinthizontas, scilicet qui hyacinthos prope referant, et ipsos probant. Eos uero, qui crystallis enim uitio illorum nomen est, scientissimi lapidum plebi dederunt. Indici reges hoc genus gemmas in longissi
Abbreviated transcription (Latin):
It illi qͦs pͥmos suꝑiꝰ dixximꝰ: necͥ ferro uin¬
cunt᷑. nec igne soluuntur. Uerũtamen.
si diu insanguine hircino macerentur.
non alit̃ qͣm si calido uł recenti. malleis
aliqͦt ante fractis. & incudibꝰ dissipatis.
aliqͣtdo cedunt. atq in particulas dissi.
insigniende cuiꝰcũq modi gemine expe¬
tuntur. Int̾ ad amante̾ & magnetẽ
est quedã naturȩ occulta dissensio decoris.
adeo ut iuicta positꝰ. non surat magne.¬
tem raꝑe ferrũ. uł si ad motꝰ magnes fer¬
rũ traccerit. quasi p̃dã quandã qͥcqͥd
auferat. Lignite̾ ꝑinde fert uudia.
Cuiꝰ lucis uigorem: ardor exeicat lucer¬
uarũ. Qua exeausa. lignitem greci uo¬
cauer̃. Duplex ei facies. Aut enĩ in
pur purea emicat claritatẽ . aut meraciꝰ
susfunditur: cocci rubore. ꝑ omem
intiuiũ sui. si qͥdem pura sit. in offeusã
ad mittens ꝑspicutatẽ. At si excan¬
duit non ꝑse: radus solis icta. uel

Expanded text:
At illi quos primos significauimus nec ferro uinAt illi quos primos significauimus nec ferro uincuntur nec igni domantur; uerum tamen si diu in sanguine hircino macerentur, non aliter quam si calido uel recenti, malleis aliquot ante fractis et incudibus dissipatis aliquando cedunt atque in particulas dissiliinsigniendae cuiusce modi gemmae expetuntur. Inter adamantem et magnetem est quaedam naturae occulta dissensio, adeo ut iuxta positus non sinat magnetem rapere ferrum uel si admotus magnes ferrum traxerit, quasi praedam quandam adamans auferat. Lychniten perinde fert India, cuius lucis uigorem flagrantia excitat lucernarum, qua ex causa lychniten Graeci uocauerunt. Duplex ei facies: aut in purpurae emicat claritatem aut meracius suffunditur cocci rubore, per omne intimum sui, si quidem pura sit, inoffensam admittens perspicuitatem; at si excanduit radiis solis incita uel
Abbreviated transcription (Latin):
fraglantia sp̃f mirifici sp̃s sitauitate.
ndicoꝵ lapidũ. iadamantibꝰ dignitas
pͥma. ut̾ pote qͥ limfationes adimant.
uenenis resistant. pauitantiũ uanos me¬
tꝰ pellant. Hec pͥmũ de his p̃dicare
oportuit : que respicere ad utilitatem
uidebamꝰ. Nunc reddemꝰ qͦt adamantũ
sint species. & qͥs color cuiq. E ximiꝰ
in qͦdã eristalli genere inuenit᷑. Ma¬
teria in qua nascit᷑. adeque similis splen¬
dore liquidissimo in muerone̾ sex angu¬
lum utrĩq secꝰ leuiter tur binatꝰ. nec um¬
quã ultra magnitudinẽ nuclei auellanȩ
reptꝰ. Huc premiꝰ in excellentissimo
auro dep̃henditur. Seds̃. pallidior. ac
magis a d argenti colorem renitens. Ter¬
ciꝰ inuenis cesͣ ͫ pri apparoe. ꝓpior ad erea
faciem. Quartꝰ. in metallis ferre̾riis le¬
git᷑. pondere ceteros antecedens: non
tam̃ & potestate. Nã & hic & qui incy¬
pro dep̾hendit᷑. frangi queunt. Ple¬
riq etiã ab adamante altero ꝑforant᷑.

Expanded text:
 mirifici spiritus suauitate. Indicorum lapidum in adamantibus dignitas prima, utpote qui lymphationes abigunt, uenenis resistunt, mentium uanos metus pellunt. Haec primum de his praedicari oportuit, quae respicere ad utilitatem uidebamus; nunc reddemus quae adamantium sint species et quis color cuique. Eximius in quodam crystalli genere inuenitur, materiae in qua nascitur adaeque similis splendore liquidissimo, in mucronem sexangulum utrimque secus leuiter turbinatus nec umquam ultra magnitudinem nuclei Abellani repertus. Huic proximus in excellentissimo auro deprehenditur, pallidior ac magis ad argenti colorem renitens. Tertius in uenis cypri apparet, propior ad aeream faciem. Quartus in metallis ferrariis legitur, pondere ceteros antecedens, non tamen et potestate. Nam et hic et qui in cypro deprehenduntur frangi queunt, plerique etiam adamante altero perforantur.
Abbreviated transcription (Latin):
s infra famã uocabuli res est.  n pͥma
earũ cui ꝓsmen est  eprigta edificia
nec st̃ nec fuer.  uga inontiũ stagnis
madescunt: F ule ibi excrescunt ad
arboꝵ mnagiitcudinẽ. Earũ quȩ nigre
st̃ ex presse : liquorem reddunt a maris¬
simũ. Quȩ candide: sucis manant etiã
potui accõmodatis. Nlterã insulã. uno¬
niã appellari fecer̃: inqua padeille ecles
ignobilit̃ adculmen fastigate. I ercia. hu¬
ic ꝓocunat eodem nomine: nuda om̃ia.
Quarto loco capraria appellat᷑. en ormib
lacertis : plusquã refaa. es equit᷑ ni¬
uaria. aere uebuloso & coacto: ac ꝓpt̾er
semꝑ nutalis. Peinde canaria pletia ca¬
nibꝰ. forma eminentissimis. I nde etiã duo
exibiti st̃ iube regi. Inea edificiorũ du¬
rant uestigia. aiuũ magna copia. nemora
pomifera. P alme tacariotas ferentia mul¬
ta Mux pinea larga mellatio. amnes
siluris piscibꝰ habundantes.  erhibent
etiã expui in eã. undoso mari beluas.

Expanded text:
sed infra famam uocabuli res est. In prima sed infra famam uocabuli res est. In prima earum, cui nomen est Embrion, aedificia nec sunt nec fuerunt. Iuga montium stagnis madescunt. Ferulae surgunt ad arboris magnitudinem; earum quae nigrae sunt, expressae liquorem reddunt amarissimum, quae candidae, aquas reuomunt etiam potui accommodatas. Alteram insulam Iunoniam appellari ferunt, in qua pauxilla aedes ignobiliter ad culmen fastigata. Tertia huic proximat eodem nomine, nuda omnia. Quarto loco Capraria appellatur, enormibus lacertis plus quam referta. Sequitur Niuaria aere nebuloso et coacto ac propterea semper niualis. Deinde Canaria repleta canibus forma eminentissimis, unde etiam duo exhibiti sunt Iubae regi. In ea aedificiorum durant uestigia. Auium magna copia, nemora pomifera, palmeta caryotas feritantia, multa nux pinea, larga mellatio, amnes siluris piscibus abundantes. Perhibent etiam expui in eam undoso mari beluas;
Abbreviated transcription (Latin):
quantur. I ietiofagi non secꝰ quam
marine belue nando in mari ualeant.
Ita ex quisito athlantico mari usq in
occasũ. eriã gorgadũ meminto insularũ.
Gorgades insule ut accepimꝰ: obuerse fc̃
ꝓmunctorio qͦd uocamꝰ hesperũ. ¶ er¬
ras has in coluer̃ gorgones monstra. &
saue usq adhuc monstruofa gens ha¬
bitat. Willant a continente: bidui
nicitate. atq exx om̃ibꝰ que apparueł¬
rant. duas capras. tã hirco & asꝑo eor¬
ꝑe: ut ad arguntũ spectande rui.
duarũ cutes miraculi gr̃a inter dotia¬
ria uinoni suspenderit. Que dura¬
uere usq adcepora excidii cartagi¬
nensis. Uitra gorga das hesperidũ insule
sicut sebosus affirmat. dierũ. del. nauiga¬
tione in intimos maris sinꝰ recesser. I or¬
tunatas insulas certe contraleua maurita¬
niȩ tradunt iacere: quas iuba sub meridie
qͥdem sitas. s ꝑ ꝯcimas occasi edictt ebe
harũ nominibꝰ exepectari magnũ miror

Expanded text:
quantur, Ichthyophagi non secus quam quantur, Ichthyophagi non secus quam marinae beluae nando in mari ualent. Ita exquisito Atlantico mari usque in occasum, etiam Gorgadum meminit insularum. Gorgades insulae, ut accepimus, obuersae sunt promunturio quod uocamus Hesperu ceras. Has incoluerunt Gorgones monstra et sane usque adhuc monstruosa gens habitat. Distant a continente bidui nicitate atque ex omnibus quae apparuerunt duas captas tam hirto atquee, ut ad argumentum spectandae rei duarum cutes miraculi gratia inter donaria Iunonis suspenderit, quae durauere usque ad tempora excidii Carthaginensis. Vltra Gorgadas Hesperidum insulae, sicut Sebosus adfirmat, dierum quadraginta nauigatione in intimos maris sinus recesserunt. Fortunatas insulas certe contra laeuam Mauretaniae accepimus iacere, quas Iuba sub meridie quidem sitas, sed proximas occasui dicit. De harum nominibus expectari magnum miror,
Abbreviated transcription (Latin):
fedei argum̃tũ: om̃e illud ittare ab
inclia usq gadis uoluit intelligi naui
quã uis queant classem: dũ modo abeo
ꝓmuuctorio indie curs dirigatur :¬
ꝗd alii leptanaerã. alii drepauã no¬
minauerunt. Nddidit etiã stauo¬
nũ loca: & spationũ mocdũ. Nã ab
indica ꝓ minentia ad malichũ insulã
affirmant e̾e quindecies centena mi
arauũ : centũ. quinquaginta milta.
Hic confici ad aꝑtum mare. decẽ. octiel
centena & septitaginta quinq milia:
idest opinioni plurimoꝵ. qui ob¬
solis flagrattiã. maxinã partis
sic reluctatur. ut mercantium ibi
transitꝰ ex arabicis unifulis infesta¬
ri dicant. quas aschete habent
arabes. quibꝰ ereiata dacũ nomen.
Na bubulatis utribꝰ contabulatas era¬
tes suꝑ ponunte. uectitatiq hoc cra¬
tis genere. pretereuntes infestant
ditis ethiopie. adusta. crogoditarum
& ictio fagorũ nationibꝰ. Quoꝵ tro¬
godite tanta ꝑncitate pollent. ut

Expanded text:
fidei argumentum, omne illud mare ab fidei argumentum, omne illud mare ab India usque Gades uoluit intellegi nauigquamuis queant classem, dummodo ab eo promunturio Indiae cursus dirigatur, quod alii Lepten acran, alii Drepanum nominauerunt. Addidit etiam stationum loca et spatiorum modum: nam ab Indica prominentia ad Malichu insulam adfirmat esse quindecies centena milAdanum centum quinquaginta milia; sic confici ad apertum mare decies octies centena et septuaginta quinque milia. Idem opinioni plurimorum, qui solis flagrantia maxima partis sic reluctatur, ut mercantium ibi transitus infestari ex Arabicis insulis dicat, quas Ascitae habent Arabes. Quibus e re nata datum nomen; nam bubulis utribus contabulatas crates superponunt uectitatique hoc ratis genere praetereuntes infestant dit Aethiopiae adusta Trogodytarum et Ichthyophagorum nationibus; quorum Trogodytae tanta pernicitate pollent, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tã nobilis. ut ꝓpt̃ eã & assyrii ⁊ meso¬
potami: inbabilonnȩ nom̃ tranlierint.
Urbs est sexaguita milia passuu circuitu
patens: Muris circudata. quoꝵ altitu¬
do. ducentos pedes extenditur. a¬
titudo. quinqͥ guita. ternis in singulos
pedes digits ultra quã mensura nr̃a
est altioribꝰ. Nmni int̾luit᷑ eufrate :
Beli ibi iouis templũ: quẽ inuentorẽ
celestis discipliue tradie ipsa religio.
que deũ credit inemulatione̾ huiꝰ¬
thi cotdider̃. Nempꝰ est ad oceani oras
reuerti: represso in ehuaria stilo. Iãq
achlanticos estus occiꝑe ab occiciem
& hilpanta dudum dixeramꝰ. ab his
quoq partibꝰ unde primũ athlaneici
nom̃ inducit. exprimi par est..
Pelagꝰ aranium usq ethiopũ litora ꝓ¬
mouetur: ethiopieũ ad massilicũ pro¬
muntoriũ. Uude rurs oceauꝰ achlati
tieꝰ. Iuga igitur unuerse partis quã
plurimi ꝓpt᷑ solis ardorr̃ ꝓuia nega¬
uer̃. I acta etiã uł gentiũ uł insula¬
rum cõmemoratione. Ad confirntande

Expanded text:
tam nobilis, ut propter eam et Assyrii et Mesopotamia in Babyloniae nomen transierint. Vrbs est sexaginta milia passuum circuitu patens, muris circumdata, quorum altitudo ducentos pedes detinet, latitudo quinquaginta, ternis in singulos pedes digitis ultra quam mensura nostra est altioribus. Interluitur Euphrate. Beli ibi Iouis templum, quem inuentorem caelestis disciplinae tradidit etiam ipsa religio, quae deum credit. In aemulationem thi condiderunt. Tempus est ad Oceani oras reuerti, represso in Aethiopiam stilo; namque ut Atlanticos aestus occipere ab occidente et Hispania dudum dixeramus, ab bis quoque partibus mundi unde primum Atlantici nomen induat, exprimi par est. Pelagus Azanium usque Aethiopum litora promouetur, Aethiopicum ad Massylicum promunturium, unde rursus oceaa igitur uniuersae partis, quam plurimi propter solis ardorem peruiam negauerunt, facta etiam uel gentium uel insularum commemoratione ad confirmandae
Abbreviated transcription (Latin):
Sethia marmoreo fecit dea pande ponto.
Et salis eqͦreas spirantis mole cat̾uas.
Queq sub estifluis humida cõtin& antriᷤ.
Ceptante meniis alia foue semine teli
Parturiente salo duuni germinis esta.¬

Expanded text:
ethya marmoreo fecundam pandere ponto Et salis aequoreas spirantis mole cateruas, Quaeque sub aestifluis Thetis umida continet antris, Coeptantem, Venus alma, foue, quae semine caeli Parturient
Abbreviated transcription (Latin):
arianosq cariatuã amedio die. medos
ab occidui solis plaga. Iseptẽtrione.
hircanos. Iꝓsa autẽ media ab occasu
transuersa: utraq parthie regna am¬
plectit᷑. S eptẽtrione armenia circũ¬
dat᷑. ab ortu caspios uid&. a meridie
ꝑseleta. P eitcde. tractꝰ hie peedit ulq
ad castellũ qͥd magi optinent satarchia
nominatũ. Ih ic egri sepulchrũ. babilon.

Expanded text:
Arianosque a medio die, Medos ab occidui solis plaga, a septemtrione Hyrcanos. Ipsa autem Media ab occasu transuersa utraque Parthiae regna amplectitur; septemtrione Armenia circumdatur; ab ortu Caspios uidet; a meridie Persidem. Deinde tractus hic procedit usque ad castellum quod Magi obtinent, Fidasarcida n
Abbreviated transcription (Latin):
caducꝰ. torretur feruido solo. Uocamen
trahit de colore. atq ex ipsa arbore strui¬
greur ut est: albũ piꝑ dicit᷑. S ut piꝑ
sola inclia: ita & hebenũ sola mitait.
Nec tam uniu̾sa. uerũ exeigua sui parte
siluas hoc genꝰ gignie. Arbor est ple¬
rũq tenuis: & frequentior. uimine ra¬
ro. in crassitudine̾ eodicis exub̾ata. huil¬
co cortice & admodũ reticulato. dehiscen¬
tibꝰ uenis. a deo ut ꝑ ipsos sinꝰ pars inti¬
ma uix tenui libro contegat᷑. Lignũ
om̃e atq mediale. eaden ferme & facie
& nitore: qͥ est in lapide gagate
Ndi reges. ex eo sceptra de hebeno.
non nisi ex hebeno habent. Idem fer̃.
materie ista liquorem nox iũ non con¬
tineri. & qe qͥd maleficũ fuerit : tactu
ciꝰ auertit. Naxͥ gr̃am: pocula adehebe¬
no habent. Pta nichil mirũ: si peregre
sit in pretio: qͦd etiã ipsi quibꝰ puenit
honorant᷑. I ebenum rome exindia¬
exchibuit. Mittit & india. calamos odo¬

Expanded text:
caducus torretur fervido solo, vocamen caducus torretur fervido solo, vocamen trahit de colore: at qui ex ipsa arbore stringitur, ut est, album piper dicitur. Sed ut piper sola India, ita et hebenum sola mittit; nec tamen universa, verum exigua sui parte silvas hoc genus gignit. Arbor est plerumque tenuis et frequentior vimine raro, in crassitudinem codicis extuberata, hiulco cortice et admodum reticulato dehiscentibus venis, adeo ut per ipsos sinus pars intima vix tenui libro contegatur. Lignum omne atque mediale eadem ferme et facie et nitore, qui est in lapide gagate. Indi reges ex eo sceptra sumunt et qnon nisi ex hebeno habent. Iidem ferunt materie ista liquorem noxium non contineri et quidquid maleficium fuerit, tactu eius averti. Hac gratia pocula ex hebeno habent. Ita nihil mirum, si peregre sit in pretio, quod etiam ipsi quibus provenit honorantur. Hebenum e Pompeius exhibuit. Mittit India et calamos odo
Abbreviated transcription (Latin):
ut barbari psiticos merc̾e̾ fecerint in¬
dorũ. Nemora. in tã ꝓcerã sublimaui᷑
excelsitatem: ut trans iaci ne sagit¬
tis quidem possint. P omarias ficus
habent : quarũ codices in orbem spatia
sercaguita passuũ erctub erraiscu. Ra¬
nor umbre. ambitu binastadia consu¬
mutie: Foliorun latitudo. forma ama.¬
toniee pelte cõparatur. Pomũ exinue
suauitatis. Que palustria st̃: harundi¬
nem ereant. ita crassam. ut fissis int̃¬
nodiis. lembi uice uectito nauigan¬
tes. Fradicibꝰ eius expͥmit᷑ humor
oleu̾ ereat. uineis habundat. Terras
om̃s hoc miraculo sola uincit. qͦd qͦ¬
cũq in ea arbor uascit᷑: nũqͣm car&
folio. Ihi mons eaueasus. qͥ maximã
orbis parte̾ ꝑ petuis iugis penetrat.¬
Idem fronte qua soli obuersus est.
arbores piꝑis ostentat: qͥs ad iumperi
similitudinem diuersos fructꝰ edere asseue¬
rant. E orũ qui pͥmꝰ erumpit uelut coriloꝵ
fimbria : dicit᷑ piꝑ longum. Qui deui de

Expanded text:
ut barbari psittacos mercem fecerint. Inut barbari psittacos mercem fecerint. Indorum nemora in tam proceram sublimantur excelsitatem, ut transiaci ne sagittis quidem possint. Pomaria ficus habent, quarum codices in orbem spatio sexaginta passuum extuberantur; ramorum umbrae ambitu bina stadia consumunt; foliorum latitudo formae Amazonicae peltae conparatur; pomum eximiae suauitatis. Quae palustria sunt, harundinem creant ita crassam, ut fissis internodiis lembi uice uectitet nauigantes. E radicibus eius umor oleam creat, uineis abundat. Terras omnes hoc miraculo sola uincit, quod quaecumque in ea arbos nascitur, numquam caret folio. Ibi mons Caucasus, qui maximam orbis partem perpetuis iugis penetrat, fronte qua soli obuersus est arbores piperis ostentat, quas ad iuniperi similitudinem diuerse fructus edere adseuet. Eorum qui primus erumpit velut corylorum fimbria, dicitur piper longum: qui deinde
Abbreviated transcription (Latin):
lunt. haustosq fistulis fluctꝰ ita eructant.
ut nimbosa allulue plerũq depͥntant al¬
ueos nauigantiũ. Sola india mittit
auẽ psitacum. colore uiridem. torque
puniceo. Cuiꝰ rostri tanta duricia est
ut e sublimi p̾cipitat᷑. insadeũ nisu se
oris excipiat. & qͦdã quasi p̾sidio utat᷑.
extra ordinarie firmitatis. Caput
uero : ualens : ut si quando ad discen¬
dũ plagis sit ad monendꝰ. na studo
ut qđ homines allo quatur. ferrea
clauicula sit uerbandus. dũ pullꝰ est:
Atq id̾o intra alterũ ȩtatis sue annũ.
que monstrata st̃ & ciciꝰ discit. & tenaciꝰ
retin&e. Maior. paulo segnior est: &¬
obliuiosus. & indocilis. Int nobiles &
rus digitoꝵ. Qui prestant. qͥnos in
pedes habent digitos. cęteri ternos.
Tingira lata. multoq latior quã ceteris
auibꝰ. Unde ꝑficitur. ut articulata
uerba penitꝰ elo quat᷑. Quod inge¬
niũ. ita romane delitie mirate st̃:

Expanded text:
lunt haustosque fistulis fluctus ita eructant, lunt haustosque fistulis fluctus ita eructant, ut nimbosa adluuie plerumque deprimant alueos nauigantium. Sola India mittit auem psittacum colore uiridem torque puniceo, cuius rostri tanta duritia est, ut cum e sublimi praecipitat in saxum, nisu se oris excipiat et quodam quasi fundamento utatur extraordinariae firmitatis; caput uero tam ualens, ut si quando ad discendum plagis sit admonendus nam studet ut quod homines loquatur, ferrea clauicula sit uerberandus. Dum in pullo est atque adeo intra alterum aetatis suae annum quae monstrata sunt et citius discit et retinet tenacius; paulo senior et obliuiosus est et indocilis. Inter nobiles et rus; qui praestant, quinos in pedes habent digitos, ceteri ternos. Lingua lata multoque latior quam ceteris auibus; unde perficitur, ut articulata uerba penitus eloquatur. Quod ingenium ita Romanae deliciae miratae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
S atrocissimũ est monoceros monstrũ.
mugitu horridaͦ. equino corpore. ele¬
fanti pedibꝰ. cauda siuilla. capite ceruino
Cornu emedia fpͣnte fronte eiꝰ ꝓtendit᷑.
splendore mirifico. ad magnitudinem
pedũ quactuor: ita acutũ. ut qͥcqͥd im¬
petat. facili ictu ꝑforet᷑. Uiuus noti
uenit in hominu̾ potestatẽ: & interi¬
mi qͥdem pot̾. capi ñ pot̾. Aquȩ
etia gignunt miracła non minora.¬
nguillas ad tricenos pedes longas.
educat ganges: Quem statiꝰ sebosus
int̾ p̃cipua miracula ait uermibꝰ habun¬
cdare ceruleis. nomine & colore. Hi bi¬
na habent brachia: longitudinis ñ mi
nꝰ cubita sena: adeo robustis uiribꝰ ut ele¬
fautos ad potũ uentitantes. mordicꝰ cõp̃hen¬
sos: ⁊psoꝵ manu rapiant in ꝓfundũ.
N dica maria ballenas habent: ultra spa¬
tia qͥttuor iugerũ. S & quos fiseteras no¬
minant : qͥ enormes supra molẽ ingentium
colũpnarũ : ultra antenirasse rrauiũ exxcol¬

Expanded text:
Sed atrocissimus est monoceros, monstrum Sed atrocissimus est monoceros, monstrum mugitu horrido, equino corpore, elephanti pedibus, cauda suilla, capite ceruino. Cornu e media fronte eius protenditur splendore mirifico, ad magnitudinem pedum quattuor, ita acutum ut quicquid impetat, facile ictu eius perforetur. Viuus non uenit in hominum potestatem et interimi quidem potest, capi non potest. Aquae etiam gignunt miracula non minora. Anguillas ad tricenos pedes longas educat Ganges. Quem Statius Sebosus inter praecipua miracula ait uermibus abundare caeruleis nomine et colore. Hi bina habent brachia longitudinis cubita non minus sena, adeo robustis uiribus, ut elephantos ad potum uentitantes mordicus conprehensa ipsorum manu rapiant in profundum. Indica maria balaenas habent ultra spatia quattuor iugerum, sed et quos physeteras nuncupant. qui enormes supra molem ingentium columnarun ultra antemnas se nauium extol
Abbreviated transcription (Latin):
exigit pliandi. Quoꝵ alterũ cũ pug¬
nant : ꝓtendit. alterũ excͤplicat. ut si ic¬
tu aliquo alteriꝰ acumen offendit: acies¬
succedat alteriꝰ. Hippopotamis cõparat᷑.¬
NDisa ͥ gaud& sane aquis fluminũ. Indi¬
dis tauris color fuluus est: uolueris ꝑnici¬
tas. pilas incontrariũ uersꝰ. Hiatꝰ om̃e
qͦd capud. Hi quoq cir cũfer̃ cornira:
flexilitate qua uolunt.Tergi duricia.
om̃e telu respuunt. & tã imiti fero¬
citate: uit capti animas ꝓietant furore.
Manticora qͦq nomine int̾ hec naseit᷑.
triplici dentiũ ordine. coeunte uicibꝰ
alteruus. facie hominis. glaucis ocłis.
sanguineo colore. corpore leonino.
cauda ueluti scorpionis aculeo spiculata
U oce tã sibila. ut untcetur fistuloꝵ mo¬
dulos. tubarũq einnentiũ. Humanas
uig&. saltu sic pot̃. ut morari eã nec
extentissima spatia possint. nec obsta¬
cula latissima. S̾t p̃terea þoues uni.¬
cornes. solidi ungulis. nec fi bifidis.

Expanded text:
exigit proeliandi: quorum alterum cum pugexigit proeliandi: quorum alterum cum pugnat protendit, alterum replicat, ut si ictu aliquo alterisuccedat alterius. Hippopotamis comparatur, et ipsa sane aquis fluminum gaudet. Indicis tauris color fuluus est, uolucris pernicitas, pilus in contrarium uersus, hiatus omne quod caput. Hi quoque circumferunt cornua flexibilitate qua uolunt. Tergi duritia omne telum respuunt et tam inmiti feritate, ut capti animas proiciant furore. Mantichora quoque nomine inter haec nascitur, triplici dentium ordine coeunte uicibus alternis, facie hominis, glaucis oculis, sanguineo colore, corpore leonino, cauda uelut scorpionis aculeo spiculata, uoce tam sibila ut imitetur modulos fistularum tubarumque concinentum. Humanas uiget, saltu sic potest, ut morari eam nec extentissima spatia possint nec obstacula latissima. Sunt praeterea boues unicornes et tricornes solidis ungulis nec bifissis.
Abbreviated transcription (Latin):
Enormitas inserpentibꝰ tanta est: ut ceruos
& animantũ alia ad parẽ molẽ tota hau¬
riant : Quin etiã oceanũ indicũ quantꝰ
est penetrent. & insulas longissuno spa
tio acontinenti separatas. pabulandi pe¬
tant gr̃a. Idq ipsũ palã est ñ quali¬
h& magnitudine uenire. ut ꝑtanta
sali latitudine̾ adloca ꝑmeent destinata
Sunt illie multe ac mirabiles bestiȩ: qua.¬
rũ multitudine & copia: uł particułã
ꝑsequem̾. L eucocrota. uelocitate ꝑ tran¬
sit p̾cedit om̃s feras. Ipsa asini fieri
magnitudine. cerui clunibꝰ. pectore ac
crurib leoninꝰ. capite melino. bissulea
ungula. ore adusq aures dehiscente.
dentiũ locis osse ꝑpetuo. Hec qͦd ad formã.
sonos. Est & eale alias ut equus. cauda
elefanti : nigro colore. maxillis aprinis.
p̾ferens cornua ultra cubitalem modũ.
ad obseqͥum cuiꝰ uelit motꝰ accõmodata
Neq enim rigent s flectunt᷑ ut usus

Expanded text:
Enormitas in serpentibus tanta est, ut ceruos Enormitas in serpentibus tanta est, ut ceruos et animantium alia ad parem molem tota hauriant, quin etiam oceanum Indicum quantus est penetrent insulasqutio a continenti separatas pabulandi petant gratia. Idque ipsum palam est non qualibet magnitudine evenire, ut per tantam sali latitudinem ad loca permeent destinata. Sunt illic multae ac mirabiles bestiae, quarum e multitudine et copia vel particulam persequemur. Leucocrota velocitate praecedit feras universas: ipsa asini feri magnitudine, cervi clunibus, pectore ac cruribus leonis, capite melium, bisulca ungula, ore ad usque aures dehiscente, dentium locis osse perpetuo. Haec quod ad formam: latur. Est et eale, alias ut equus, cauda elephanti, nigro colore, maxillis aprugnis, praeferens cornua ultra cubitalem modum longa ad obsequium cuius velit motus accommodata: neque enim rigent sed moventur, ut usus
Abbreviated transcription (Latin):
tur. G angis fontẽ qui accolunt. nulliꝰ ad
escã opis indigi: odore uiuunt pomorum.
siluestriũ. Longiꝰq ꝑgentes: eadem illa
inp̾sidio ger. ut olfactu alantur. Quod
si tetriorem sp̃m force traxerint : ẽxxani¬
mari eos certũ est. ꝑ hibent ẽẽ & gentẽ
feminaril: que quinquennes concipunntt
s ulcra oet auũ antiũ iiuencti spaciaya
ꝑtrahunt. S unt qui ceruicibꝰ carenit
N iahumneris habent oculos. Ent̃ qui sil¬
uestres. hirti corpora. caninis dentibꝰ strido¬
ne trfico. I pud eos uͦ quibꝰ aduiuendi ra¬
tionem ere actior est cura: multe ureores
icibei uiri coeunt m atͥmonit̃:  cũ ma¬
ritꝰ homine decesserit. apud grauissimos iu¬
dices sua qͦq de meritis ag̾t causã. Ꝙ quȩ
officiosior ceteris sententia udicũ uiceritꝰ.
hoc palme fert pͥmiũ. ut arbitratu suo
ascendat rogũ coniugis. & supp̃mis eius
semo ipsã doe inferias. cetere nota uuant.

Expanded text:
tur. Gangis fontem qui accolunt, nullius ad tur. Gangis fontem qui accolunt, nullius ad escam opis indigi odore uiuunt pomorum siluestrium longiusque pergentes eadem illa in praesidio gerunt, ut olfactu alantur. Quod si taetriorem spiritum forte traxerint, exanimari eos certum est. Perhibent esse et gentem feminarum, quae quinquennes concipiant, sed ultra octauum annum uiuendi spatium non protrahant. Sunt qui ceruicibus carent et in umeris habent oculos. Sunt qui siluestres, hirti corpora, caninis dentibus, stridore terrifico. apud eos uero, quibus ad uiuendi rationem exactior cura est, multae uxores in eiusdem uiri coeunt matrimonium, et cum maritus homine decesserit, apud grauissimos iudices suam quaeque de meritis agunt causam, et quae officiosior ceteris sententia uicerit iudicantium, hoc palmae refert praemium, ut arbitrio suo ascendat rogum coniugis et supremis eius semet ipsam det inferias; ceterae nota uiuunt.