comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum intentione basilicam mi¬
bi semirutã repperiens prisco
decori renouans redoidit. ĩ cui
rescauratione mira dñi uctus
saxorum trabes in sabietibus
inter densa saltus locis maces
stroꝵ denegabat. Mirui ĩ mo¬
dum trabem qu̾e uix triginta
uel quadraginta homines
plano terre solo positam tra¬
here nequirent: ibi cum duo¬
ris meatus patebat uir det
accedens: suis ac suoꝵ hume¬
us ĩmane pondus imposuit.
et ubi autea pro itineris aspe
ritate libero gressu uix grade¬
rentur. onerati mox trabis põ¬
dere festini gradiebantur. ut uͥ¬
sauice qui onera ferrent acsi
ab aliis ueherentur. furmis ue¬
stigiis uelut ocio nacantes ĩ¬
rent. Uidens itaq uir dei tan¬
ti aurilii supplementũ: suos
hortatur. ut arreptum opus
leti ꝑficiant. animoq roborati eo
consistere in heremo studeant
dei in hoc noluntatis ẽẽ affir¬
mat. ⁊ectis itaq templi culmi¬
nib: muroꝵ restaurat nunas
ceteras qr ad monasterii neccessi¬

Expanded text:
cum intentione basilicam inicum intentione basilicam inibi semirutam reperiens, prisco decori renovans reddidit. In cujus restauratione mira Domini virtus saxorum scopula trabes ex abietibus inter densa saltus locis inaccestrorum denegarent, mirum in modum trabem quam vix triginta vel quadraginta homines plano terrae solo positam vebere non valerent, ibi cum duois meatus patebatur, vir Dei accedens, suis ac suorum humeris inmane pondus inponebat; et ubi antea prae asperitate itineris libero gressu vix graderentur, onerati mox trabium pondere festini gradiebantur, ut versa vice, qui onera ferrent, acsi ab aliis veherentur, firmis vestigiis, velut otio vagantes ovantes irent. Videns itaque vir Dei tanti auxilii supplimentum, suos hortatur, ut arreptum opus laeti perficiant, animoque roborati, eo consistere in heremo studeant; Dei in hoc voluntatis esse adfirmat. Tecta itaque templi culmina, murorum restaurat ruinas ceteraque, quaeque ad monasterii necessi
Abbreviated transcription (Latin):
uit. postq in domitoꝵ equoꝵ
caudis mretitam misecabilit̾
uita priuauit. Cunditus ego
cadicitus deleta theoderici styr¬
pe lotharius potitus at taum
regnoꝵ solus mouarchia. Quo
facto beati columbani ꝓphecia ⁊̃
oñib impleta est: miũ intra
trienniũ cum om̃i styipe fun¬
ditus deletum alium iuolent̾
dericum factum: teraum reg
Eatus ergo columbanus
rimus deuictum a theoderico¬
tur. ubi ab agilufo langobar¬
doꝵ rege honorisice receptus est.
Qui largita optione. ut intra
ytaliam quocumq loco uo¬
luisset habitaret: ibi dei cou¬
sultu accum est. dum ille pe¬
nes medrolamiũ urbem mora¬
retur. et hereseoꝵ fraudes. io est
acciaue ꝑfidie scripturaꝵ cau¬
terio discerpere ac desecari uellet
quidam nõte iocũndris ad re¬
gem uenit. qui ei indicauit se
re: in qua uirtutes exꝑtus sic
fien loca ubertate fecunda aqͥs
irrigna piscib copiosa. Que
locum ueterum traditio bobiũ
nũcupat. ob riuũ in eo loco hoc

Expanded text:
vit, postque indomitorum aequorum vit, postque indomitorum aequorum caudis inretitam miserabiliter vitae privavit. Funditus ergo radicitusque deletam Theuderici stirpein, Chlotharius potitus est trium regnorum solus monarchiam. Quo facto, beati Columbae prophetia iu omnibus impleta est, unum intra triennium cum omni stirpe funditus deletum, alium violenter clericum factum, tertium triatatupi. 30. Beatus ergo Columbanus ximus, detur, ubi ab Agilulfo Langobardorum rege honorifice susceptus est, qui largita optione ut intra Italiam, quocunque in loco voluisset, habitaret, Dei consultu actum est, dum ille penes Mediolanum urbem moraretur, ut haereticorum fraudes, id est Arianae perfidiae, Scripturarum cauterio discerpere ac desecare vellet. quidam nomine Jocundus ad regem venit, qui regi indicavit se re, in qua virtutes expertus sit fieri, loca ubertate fecunda, aquis irrigua cum piscium copia, quem locum veterum traditio Bobium nuncupabat, ob rivum in eo loco hoc
Abbreviated transcription (Latin):
chagno aldo lugduni lana¬
tis pontifice qui eius et mini¬
ster et discipulis fuit cognoni¬
mus referente qui se testabat᷑
sepe uidisse cũ in heremo uel ie¬
uinto uel or̃one uacans deam¬
bularet: sepe solitum feras a¬
uesq gaudentes ubenori leti¬
cia alludere. uelud catuli solent
arborum culminib accersitũ
manuq eius ꝑceptum suoq
collo ĩpositum sinuq suo in¬
gredientẽ ac exeuntem sepese
uidisse supradictus uir testa¬
batur:¬
orro theodericus penes
flagrantis ignis incendia
mortuus est. postquem bru¬
nechildis filium eius sigeber¬
tum in regnũ suffecit. Itaq lo¬
tharius memor ꝓphecie uirido
collecto exercitu fines regni q̃
sue ditioni debebantur recipere¬
conatur. Contra que sigebeit
cum hostium cuneis pugna¬
turus aduenit que lothacius
captum peremit. fr̃es¬
theoderia filios cum ꝓ aua bru¬
nechilde cepit puerõs. separati¬
uero primo ignobilit̾ camelo
impositam hostib monstra¬

Expanded text:
Chagnoaldum Lugduno CloaChagnoaldum Lugduno Cloade pontificem, qui eius et minister et discipulus postea fuit, cognovimus referentem, qui se testabatur sepe vidisse, cum in heremo vel ieiunio vel oratione vacans deambularet, esse sepe solitum ferasvesque gaudentes ac ludentes laetitia uberi, velut catuli solent arborum culminibus arcessitum manuque receptum suoque collo inpositum sinuque ingredientem ac exeuntem sepe vidisse supradictus vir testabaturorro Theudericus poenesflagrantes ignis incendia mortuus est. Post quem Brunichildis filium eius Sigibertum in regnum suffecit. Itaque Chlotharius memor prophetiae viri Pei, collecto exercitu, fines regni, quae suae ditioni debebantur, conatur recipere; contra quem Sigibertus cum hostium cuneis pugnaturus advenit. Quem Chlotharius captum peremit frTheuderici filios, cum proavia Brunichilde coepit. Pueros separativero primo ignobiliter camelo inpositam hostibus girando monstra
Abbreviated transcription (Latin):
febre correptus atq i ertremis
positus: felicem postularet eri¬
tum exitum. Cumq iam ul¬
uirum luce fullia amictum ac¬
cedere. sibi q dicere. Nou te mo¬
D acorpore ducere possum quia
orationib et lacrimus patas
tu columluni p̾pedior. Cumq
hec columbanus audisset: me¬
rens ac si esompno eurgilasset.
suũ ministium thendegisillum
cuus suꝑius mencionẽ fecim̃
clamare cepit. Pesti an s ĩ qͥt
ꝑge et patrem cõmunem colũ¬
Concito ille gaudii uenit. ac be¬
atum columbanũ in eccłia po¬
situm flentem repperit. Postu¬
lat ut ad egrotum festinus ac
in hac erumpnosa uita detines:
Nam ad sunt qui me ducere uo
pateant telestia regna. Aimc
metu columbanꝰ ꝑculsus: sig¬
uita maticum prebuit ac post
ertrema oscula: defunctionis
cantus impleuit. Erat enũ ex
eodem genere quo et beatus co¬
lumbanus. unoq comitatu
et nõie ex hybernia processerat
cui sic bestie et uolucres. ut ui¬
ri dei parerent imꝑio. Nam

Expanded text:
febre correptus, atque in extremis febre correptus, atque in extremis positus, felicem praesto abatur exitum. Cumque jam ulvirum fulva luce amictum accedere sibique dicere: 'Non te modo a corpore ducere possum, quia orationibus et lacrimis patris tui Columbani praepedior'. Cumque haec Columbanus audisset, merens, acsi e somno evigilasset, suum ministrum Theudegisilum, cuius superius mentionem fecimus, clamare coepit: 'Festina', inquit, 'perge et patrem communem ColumConcito ille gradu venit ac beatum Columbanum in eccsitum flentem reperit, postulat ut ad aegrotum festinus accin hac aerumnosa vita detines? nam adsunt qui me ducere volpateant coelestia regna. Tum metu Columbanvita viaticum praebet hac post extrema oscula functionis cantus implevit. Erat enim ex eodem genere quo et beatus Columbanus, unoque comeatu et nomen ex Hibernia processerant. Cui sic bestiae ac volucres viri Dei parerent imperio? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnuttẽte fiusset patratũ ãbo
suis nexiis adueĩsse asseruissẽt.
odemq in tempore actum
est. ut ꝑgens a saltu iu¬
burna fruticum solitudinis
quiꝰ iam sangumẽ lambens: eri¬
guam caris partem uora¬
iuisset. Ad quem uir dei accessit
increpans ne corium qd ad u¬
sus calciamentoꝵ neccessariũ
erat lederet. Dunc bestia oblita
ferocitate mitis ẽẽ cepit. et con¬
tta naturam absq murmure
blandiens acq colla subruit¬
tens. cadauer reliquit. Mor ur
dei ad fratres rediens: ut in cũ
cerui cadauere cornum ut euelle¬
dinem abesse nec ad cadauer sr̃
uiri dei interdictum accedere au¬
dere. Diuq alonge spectantes.
si nel fera uel aiis audaci co¬
natu prohibite esce urgerentur
predam capere conspiciunt ad
odorem cadaueris eos aduen¬
tare et procul adstantes. ac si
mortiferum aliquid acletale de¬
uitare: et celeri cursu anfugere:
alia uice penes luxoniu̾
fratrib nõie et ip̃e columbanus

Expanded text:
permittente fuisset patratum, ambo permittente fuisset patratum, ambo suis noxis evenisse asseruissent. 27. Eodemque tempore actum est ut per densa saltus viburna fruticum, solitudinis cuius iam sanguinem lambens exiguam carnis partem voravisset. Ad quem vir Dei accessit, increpans, ne corium, quod ad usus calciamentorum necessarium erat, lederet. Tunc bestia, oblita ferocitate, mitis esse coepit, et contra naturam absque murmore blandiens atque colla submittens, cadaver reliquid. Quod vir Dei ad fratres rediens indicavit, cervi cadaver corium avelledinem adesse, nec cadaver supra viri Dei interdictum contingere audere. Diuque exspectantes a longe, si vel fera vel avis audaci conatu prohibitae escae urgeretur praedam capere, conspiciunt ad odorem cadaveris adventare, et procul astantes ac si mortiferum aliquid ac lethale deviare et celeri fuga omittere. alia vice penes Luxovium fratribus nomine et ipse Columbanus
Abbreviated transcription (Latin):
hora iam refectionis appropĩ¬
quaret. et minister refectorii
ceruisam ãministrare uellet
que ex frumento uel ordeo in¬
uasis coquitur. quaq pre ce¬
est gallia. britannia. hyberna.
deferens ante nas quo cerui¬
sa erat condita apponit trac¬
est meatum obserare ꝑmaq
cursut ad beatum ꝑgit uirũ
serraculum qu̾e duciculum uo¬
cie celer ad cellarium rediit. co¬
niciens nichil inuase de quo
ceriusa decurrebat remansisse.
nituitus est supra typrũ crui¬
sam creuisse. et nec minimam
stillam foris cecidisse ut credes
in longitudinẽ typrũ gemimia¬
tũ ẽẽ ⁊ qͣlis et qnͣta rotuditasĩfra
typri i̾erat corona talis ĩ altum
creuisset sũma. O quatũ ĩꝑantis
meritũ qͣnͣta obediẽcia obsequ̾e¬
t. ut sicutrisq tusticiã dõ uolu
tis et obediẽtis ardor dimimusset:
ambo se a liatis alimẽtis ab¬
dicassẽt. Sicq eq̾mis arbit occͣ¬
iit: ut uttoꝵ ꝙ culpas ablueret
qͥs illi si casu ueniẽte uel dño

Expanded text:
hora iam refectionis adpropinquaret, et minister refecturii cervisam administrare conaretur, – quae ex frumenti vel hordei suco equoquitur, quamque prae ceest Gallia, Brittania, Hibernia, deportat et ante vase quo cervisa condita erat adponit, tracus meatum obserrare, pernici cursu ad beatum pergit virum, serraculum quem duciclum volegentiae, celer ad cellarium rediit, coniciens, nihil in vase de quo cervisa decurrebat remansisse. Intuitus supra tiprum cervisam crevisse, et ne minimam stillam foris cecidisse, ut crederes in longitudine tiprum geminatum esse, ut quali et quanta rotunditas infra tipri inerat corona, talis in altum crevisset orna. Quantus imperantis meritus, quanta oboedientia obsequentis! ut sic utriustis et obedientis ardor diminuisset, ambo se a licitis alimentis abdicassent. Sicque aequus Arbiter occurrit, ut utrorumque culpas ablueret, quas illi se casu eveniente et Domino
Abbreviated transcription (Latin):
get semet ip̃m. et tollat cru¬
cem suam et sequatur me.
Cur talia obicienti: rex prebet
tollere. et si xp̃m sequi deside¬
sectare quietem: tantum ne
nr̃e ditionis solo relicto ad ex¬
temas transeas nationes:
itaq actione. obtemperauit re¬
gi ꝑsuasionib et heremũ pe¬
ciit. Erat enim tunc quedã¬
uasta heremus uosagus no¬
mine. in qua castcum erat
memor illius uerbi non ĩ so¬
lo pane hominẽ utuere. sz uer¬
bo uite faciatum affluentib
dapib habundare. quib qͥs¬

Expanded text:
get semet ipsum sibi, tollat cruget semet ipsum sibi, tollat crucem suam et sequatur me. Cui talia obicienti rex praebet tollere et ipsum sequi desidesectare quietem, tantum ne, nostrae ditionis solo relicto, ad vicinas pertranseas nationes, itaque obtione, obtemperavit regis persuasionibus, heremum petiit. Erat enim tunc vasta heremus mine, in qua castrum erat mor illius verbi, Non in solo pane hominem vivere , sed verbo vitae satiari, et affluenti dape abundare, qua quis
Abbreviated transcription (Latin):
in medio coꝵ dñm patule nõ
ambigeres habitare. Si que
ꝓprium aliquid usurpare tẽp¬
tasset: a ceteroꝵ consorcio seg¬
gregatus penitencie ultione
um dicabatur. Nullus proxĩo
contrarietatẽ rependere. nullꝰ
ꝓferre: ita ut in humana con¬
uersatione: angelicam agi
uitam cerneres. Tanta in be¬
ato iuiro gr̃a redunndabat. utĩ
tisꝑ cõmoraretur õium aĩos¬
cultum defigere conaret᷑.
eruenit ergo fama brati¬
columbani sigeberti re¬
gis ad aulam qui eo tempore
duob regns austrasioꝵ bur¬
gundionũq inditus preerat.¬
quoꝵ erumiũ nomen precctis
gentibz que gallias incolunt
habelrtur. Ad quem iuir sanc¬
tus ami suis accessisset: gais
regi et aulicis ob egregie doc¬
trine copiam redditus cepit
tandem rex ab eo querere. ut
intra t̾minos galliaꝵ: rest¬
deret. nec ad alias gentes
nis opib fore ditandum. sed
euuangelici precepti in quan¬
tum carnis fragilitas non
quit post me uenire: abne¬

Expanded text:
in medio eorum Dominum patule non in medio eorum Dominum patule non ambigeres habitare. Si quemproprium aliquid usurpare temptasset, ceterorum consortio segregatus penitentiae ultione vindicabatur. Nullus proximo contrarietatem rependere, nullus audebat, ita ut in humana convervitam crederes. Tanta in beatum virum gratia redundabat, ut in tisper commoraretur, omnium animocultum defigeret. 12. Pervenit ergo fama Columbani Sigiberti regis ad aulam, qui eo tempore duobus regnis Austrasiorum Burgundionumque inclytus regnaum eximium nomen prae caeteris gentibus quae Gallias incolunt habebatur. Ad quem cum vir sanctus cum suis accessisset, gratus regi et aulicis ob egregiae doctrinae copiam redditus est. Coepit tandem ab eo rex petere, ut intra terminos Galliarum resideret, nec ad alias gentes one opum fore ditandum, sed evangelici praeconii, quantum carnis fragnquid, post me venire, abne
Abbreviated transcription (Latin):
memoraret᷑. si obduratas ar¬
rogantie caligine mentes rep¬
perisset: ad uicinas nationes
pertransiret.
dunt. ubi tunc uel obfreqũe¬
ciam hostiñ ert̾norum uel ne¬
gligenciam presulum religio¬
nis uirtus pene abolitahabe¬
batur fides tantum xp̃iana¬
nis amor. iux uel paucis in
illis repperiebatur locis. Agebat
hoc gratum hominib. ut qd̃
facundre ciltus adornabat. e¬
lucubrate p̾dicationis doctrina
simul et exempla uirtutum cõ¬
militatis merat uirtus ut u̾sa
uice sicut de honorib humanis
homines secull conantur q̃rere
dignitates: ita iste cum sodali¬
b sus de humilitatis cultu
alter alterutrum nitebantur
om̃ib merat. ut unũ uelle. i¬
ret. Modestia atq sobrietas.
mansuctudo et lenitas eque¬
die atq discordie iitiũ crecra¬
batur arrogantie ac elationis
suꝑcilium duris costigationũ
ictib feriebatur ire ac liuoris
nora sagaci intencione pelle¬
batur. ⁊anta paciencie uirtus
caritatis affectus. lenitatis
illis aderat cultus. ut mitem

Expanded text:
mmorare; si obduratas caligine arrogantiae mentes repperiant, ad vicinas nationes pertransire. 5dunt, ubi tunc vel ob frequentia hostium externorum vel neglegentia praesulum religionis virtus pene abolita habebatur. Fides tantum nis amor vix vel paucis in illis reperiebantur locis. Agebat enim gratum hominibus, ut quod facundiae cultus adornabat, elucubratae praedicationis doctrina, simul et exempla virtutum conmilitatis ubertas, ut versa vice, sicut de honoribus homines saeculi conantur quaerere dignitates, ita iste cum sodalibus suis de humilitatis cultu alter alterum nitebatur omnibus inerat, ut unum velle, ulle; modestia atque sobrietas, mansudiae atque discordiae vitium, arrogantiae ac elationis supercilium duris castigationum ictibus feriebatur, irae ac livoris noxa sagaci intentione pellebatur. Tanta pacientiae virtus, caritatis affectus, lenitatis cultus aderat, ut mitem
Abbreviated transcription (Latin):
in alucum iactasset: multitu¬
rit. ut nec prorsus rete retiuere¬
pat. cur non ad denunciatum
locum ꝓperasset. Cui inquit
denuo uade cito. et ad demina¬
atum ꝓpera locum. ꝑueniti¬
taq. et undis rete opposuit
titudine ad litus trahi potius¬
sct. Hec nobis supradictus
gallus sepe narrauit

Expanded text:
in alveum iactavisset, aspiadvenire nec prorsus retem tenerepat, cur non ad denuntiatum locum properasset. Aitque denuo: 'Vade cito et ad denuntiatum perge locum'. Pervenit itaque et undis rete opposuit, titudine trahi potuisset. Haec nobis supra dictus Gallus sepe narravit
Abbreviated transcription (Latin):
retro repedare nullatenus tatũ
ducere. s sese tantũ modo posce
nt sodales suos qui luxouium
incolebant: regio ammiculo
ac presidio foueret. Litteras enã¬
castigationum affamine ple¬
nas regi dirigit quas uelut¬
gratissumũ munus. et uelut
pignus federis uiri dei rex ouãs
recepit. nec eius peticioni obli¬
mons noxam p̃posuit. Om̃i
enim p̾sidio supradictum mo¬
nasterium nuumire studuit. an¬
mus censib ditauit. terminos
mdiq ꝓut uoluntas uenera¬
bilis erat eustasii auxit. om̃i¬
q conatu ad auxilium inibi
habitanciũ ob uiri dei amore
intendit. Porro beatus colũ¬
ta furctus. aĩam mẽbris so¬
lutam celo reddidit nouo kl.
decembris. Cuiꝰ strenuita tam
si quis nosse uelit: in eius rep
eo habentur in loco condite ubi

Expanded text:
retro repedare nullatenus ratum duceret: tantummodo poscere ut sodales suos, qui Luxovium incolebant, regali adminiculo ac praesidio foveret. Litteras castigationum affamine plenas regi dirigit gratissimum munus. Rex velut pignus foederis viri Dei ovans litteras recepit, nec ejus petitioni oblivionis noxam praeponit. Omni denique praesidio supradictum monasterium munire studet, annuis censibus ditat, terminos undique, prout voluntas venerabilis Eusthasii erat, auget omnique conatu ad auxilium inibi habitantium ob viri Dei amorem intendit. Porro beatus Columta functus, animam membris solutam caelo reddidit VIIII. Kl. Decembris. Cuius strenuitatem si quis nosse vellit, in eius dictis eo habentur in loco conditae, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
reuir sanctus fuerit: prudeus
lector uel auditor agnosct.
o itaq in tempore qui¬
regrinandi causa m hyber¬
niam ꝓpetaret. Cui columba¬
nus ait. ꝑgentes in heremũ
uoluntatem dei ꝓbemꝰ utrum
desideratum arcipias iter. an
in cetu fratrum ꝑmaneas.
Pgentes itaq simul. terciũ
adolescentem nõie somarium
sumunt. et ad destinatum here¬
ii locum ꝑuenerunt unius
panis tantum cibo contenti.
Cumq iam duodecimus tran¬
sisset dies. nec quicqũa panis
fragmenti remansisset. horaq
refectionis adueniret: imꝑant᷑
a patre. et ꝑ p̾cupta rupis eant
atq ad yma uallis ꝑuenien¬
tes: quicquid ad cibum opor¬
tunum repperissent ouantes
entes capturã piscium olim
a pastoribz consertam et undis
oppositam cernunt. Accedentes¬
qr quinq magnos reppererũt
pisces sumentesq tres qui in¬
uerant patri p̾sentandos ue¬
hunt. at ille. Cur inquit nõ
quinq dctulistis: Respondert¬
se eosdem mortuos repperisse

Expanded text:
nae vir sanctus fuerit, prudens nae vir sanctus fuerit, prudens lector vel auditor agnoscit. o itaque in tempore quieregrinandi causa in Hibernia perveniret. Cui Columba ait: Tergentes in heremo, voluntatem Dei probemus, utrum desideratum arripias iter, an in coetu fratrum permaneas'. Pergentes ergo simul, tertium aduliscentem nomine Sonicharium,sumunt et ad distinatum in heremo locum pervenerunt, unius panis tantum cibo contenti. Cumque iam duodecimus transisset dies, nec quicquam panis fragmentis remansisset, horaque refectionis adpropinquaret, imperantur a patre, ut per praerupta rupis eant atque ad ima vallis perveniant, et quicquid ad cibum oportune repperiant, deferant. erunt capturamque piscium olim a pastoribus consertam et undis oppositam cernunt. Accedentesque, quinque magnos reppererunt pisces, sumentesque tres, qui adviverant, patri presentandos vehunt. At ille: 'Cur', inquit, 'non quinque detulistis?' Respondent, mortuos repperisse
Abbreviated transcription (Latin):
cerimonias litabant. Sole ibi
far ac bestie. ursoꝵ bubalorũ.¬
et luporum multitudo frequen¬
tabat. Ubi residens iur egre¬
gius: monasterium constru¬
ere cepit. Ad cuiꝰ fumã plebs u̾¬
diq concurrere et cultu religio¬
rima monachorũ multitudo
adunata: iuix inius cenobii
collegio sistere ualeret. Ibr no¬
bilium undꝵ liteti indiq con¬
currere intebant᷑. ut spreta fa¬
ꝓptrare: et inius cenobii septa
tantã conu̾sancium cohortẽ
absq difficultate non posse tt¬
neri quauis mens una et cor¬
uersationi tante multitudinis
congruũ aliũ experimẽto locũ
queris que aquaꝵ riguitas
adornabat. aliũq monasten¬
um construxit cai fontanas
nomen indidit. Quib guber¬
natores pposuit: de quoꝵ reli¬
gione nichil hesitabat. his gͦ
locis monachoꝵ plebib tefer¬
tis: ip̃e uicissim om̃ib inter¬
erat. regulam q qũa ten̾ent
sp̃n scõ repletus condidit. in
qua qualis et quante discipli¬

Expanded text:
cerimonias litabant; solae ibi cerimonias litabant; solae ibi ferae ac bestiae, ursorum, bubalorum, luporum multitudo frequentabat. Ibi residens vir egregius, monasterium construere coepit, ad cuius famam plebes undique concurrere et cultui religiorima monachorum multitudo adunata, vix unius caenubii collegio sistere valeret. Ibi nobilium liberi undique concurrere nitebantur, ut, exspreta faconcurrere, et unius coenobii septa tantam conversantium cohortem absque difficultate non tenere, quamvis mente una et corversationi tantae multitudinis incongruum, alium experimento locum quaerit; quem aquarum irriguitas adornabat; aliudque monasterium construit, cui Fontanas nomen indidit, deditque gubernatores praepositos, de quorum religione nihil dubitabatur. His ergo in locis monachorum plebibus constitutis ipse vicissim omnibus intererat; regulamque quam tenerent Spiritu sancto repletus condidit, in qua qualis et quantae discipli
Abbreviated transcription (Latin):
insistens or̃onib: dñm depre¬
cabatur. ut sue neccessitati tu¬
buat oportima. Tandem enis
precib parens. pie petenti lar¬
ga subuenit potestas: morq
latex ꝓductus. fons cepit ma
ta fide pollentes ut que eius mi¬
scricordiam postulauerint ii¬
petrare non dubitent quia iye
ꝓmisit dicens. si habuentis fi¬
dem sicut granum synapis. di¬
cetis huic monti transi. et trã¬
sict. et nichil impossibrle crit uo¬
bis et alibi: om̃ia quocũq oral¬
tes pentis credite quia accpi¬
umq iam multoꝵ mo
nachorum societate supͣ
tare. ut remotiorem locum in
eadem letemo quereret quo
monasteru construeret. In¬
uenitq castrũ firmissimo olĩ
fuisse munimine cultum a supͣ¬
dicto loco distantem plus min
octo milib. quem luxouium
prisca tempora nuncupabant
lapideaꝵ dempsitas uicinas
saltus dempsabant quas cultu
miscrabili rituꝙ ꝓphano ue¬
tusta paganoꝵ tempora hono¬
rabant. et quib erecrabiles

Expanded text:
tus orationibus Dominum depretus orationibus Dominum deprecatur, ut suae necessitati tribuat opportuna. Tandem ejus parens precibus, pie petenti larga subvenit potestas: moxque latex productus fons coepit manta fide pollentes, ut quae ab ejus misericordia postulaverint, impetrare non dubitent; quia ipse promisit dicens: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic monti, Transi, et transiet, et nihil impossibile erit vobis . Et alibi: Omnia quaecunque orantes petitis, credite quia accipiCumque jam multorum onachortare, ut potioris loci in eodem heremo quereret, quo monasterium construxisset, invenitque castrum firmissimo olim fuisse munimine cultum, a supradicto loco distantem plus minus octo milibus, quem Luxovium prisca tempora nuncupabant.lapidearum densitas vicina saltus densabant, quas cultu miserabili ritoque profano vetusta paganorum tempora honorabant, quibusque execrabiles
Abbreviated transcription (Latin):
longioris spacii heremi secreta
rutabatur ut solida mente. et abs¬
q curarum inquietudine soli
or̃oni inamberet. et religioni
om̃i conatu intenderet. Erat
abis ita attenuatus. ut uix
unuere crederes. nec alius illi
penitus cibus qmͣ aggrestiũ
herbarum etigua mensura. ul
curis occupatus eque agere ne¬
quibat. saltem per interualla
tempoꝵ pro parte mentis uota
patraret. Eratq eius in mini¬
domalis. qui cum certe oportu¬
nitatis cause monasterio eue¬
nissent: solus patri renunciaret:
ac frattib obseruanda referit.
positus ergo in pfata eminen¬
tis sari concaua. qui aliunde
pene adicum denegabat multis¬
cum iam mnibi dieb resedisset.
cepit supradictus puer silenti
uoce conquerere cur in ꝓmptu
aquam non haberet: s gran¬
di dolore ꝑ montis ardua po
plitib fessis deferret. Cui colũ¬
bams. Fili inquit paulisꝑ sa
ces produxisse. At ille patri obe¬
diens: ruppem cedere aggressus
est. Sanctus itaq uir statim

Expanded text:
longiori spatio eremi secreta longiori spatio eremi secreta sectabatur, ut solida mente et absque curarum inquietudine solus orationi vacaret, et religioni omni conatu intenderet, erat cibo ita attenuatus, ut vix vivere crederetur: nec aliunde penitus quam agrestium herbarum exigua mensura, velcuris occupatus, haec aeque agere nequiret, saltem per intervalla temporum pro parte mentis vota perageret. Eratque ejus in miniDomoalis, qui cum certae opportunitates monasterio evenissent, solus Patri renuntiaret, ac fratribus observanda referret. Positus ergo in praefato sinu eminentis saxi, qui aliunde penitus aditum denegabat, multisque jam diebus inibi resedisset, coepit supradictus puerulus sub silentii voce conqueri, cur in promptu aquam non haberet, sed cum grandi labore per montis ardua fessis poplitibus deferret. Cui Columbanus, Fili, inquit, paulisper saxces produxisse. At ille Patri obediens rupem cavare aggressus est. Sanctus itaque vir statim
Abbreviated transcription (Latin):
q illi constans adstaret. ut¬
int̾ ritum relinquũt saltũ¬
qr ꝑuagantur. Hac temp¬
tationẽ in sccuritatem uer¬
sa: iter ꝑ saltum carpit. Cũq
haut ꝓcul abisset audit uo¬
cem multor fueuoꝵ ꝑauia ope¬
rancium qui co in tempore his¬
dem in locis latrocinia ererce¬
bant. Sicq demũ traiecta per
constanciam temptatione:
pepulit aduersitatem. Sed ħ
utium dyaboli fallacia finxe¬
rit: an rei ueritas gestauerit
patule non agnouit. Bursũ¬
ruptaq rupis latera. aspera
interiori simi ursi habitacu¬
lum ip̃m q interius residen¬
tem. Mitis igitur uir feram
abire iubens. non deinceps
los inquit repetas calles. A¬
biit fera mitis. nec prorsus ẽ
ausa repetere. Distabaat itaq uir¬
dem concaua scopuli so¬
eius consuetudinis erat. ut
cum dinci diei. uel quoꝵlibet
scõrum sacre solennitatis ap¬
propinquaret aduentus. ab
aliorum societate segregatus
et abditis locis receptus. sese mn¬

Expanded text:
que ille constans adstaret, que ille constans adstaret, interritum relinquunt saltumque pervagantur. Hac temptatione in securitate traiecta, iter per saltum carpit. Cumque haud procul abisset, audit vocem multorum Suevorum per avia oberrantium, qui eo in tempore hisdem in locis latrocinia exercebant; sicque demum, traiecta per constantiam temptatione, pepulit adversitatem. Sed hoc utrum diaboli fallacia finxerit, an rei veritas gestivit, patule non agnovit. Rursumuptaque rupis latera, aspera interiore sinus ursi habitaculum ipsumque interius residentem. Mitis ergo feram abire iubet: 'Nec deinceps hos', inquid, 'repetes calles'. Abiit fera mitis nec prorsus est ausa repetare, distabatqudem concava scopuli soejus consuetudinis, ut cum Dominicis festis vel quorumlibet sanctorum sacratae solemnitatis appropinquaret adventus, ab aliorum societate segregatus, et abditis locis receptus, vel
Abbreviated transcription (Latin):
manciũ cohortes obsanita¬
tem redintegrandã eum freq̃¬
ture et õium infirmitatum
suffragium querere. Quoꝵ
uota cum reuocare a se nequi¬
ret: ouinum peticionib pa¬
rens: or̃onum medicamine
cunctoꝵ ad seuenienciũ in¬
firmitates diumno fultus
opaca saltꝰ ĩt̾ nr̃e deula isdẽ
uir dei deambularet et librũ
humero ferens de scaipturis
sacus secum disputaret. su¬
bito cogitatio in mentẽ ruit
quid eligeret melius. Homiũ
imurias incidere: au ferarũ
seniciam sustinere. Cumq
urgeret cogitatione illata
seuertas crebro frontem sig¬
no cruas armans atq orãs
intra se ait. melius ẽc feroci¬
tatem bestiaꝵ absq alieno
reccato.qmͣ hominũ rabiem
sustinere cum dampno aĩaꝵ.
Dumq hec aĩo inuolueret:
conspicit duodecim lupos ad¬
uenire. et dertra leuaqz mediũ
dicens. deus in aduitorium
meum nntende: dñe ad adiu¬
uandum me festina. At illi.
ꝓpius accedunt. atq ora ue¬
stimentis eius uingunt. Cũ¬

Expanded text:
mantium cohortes ob sanitamantium cohortes ob sanitatem redintegrandam ad eum frequentare et omnium infirmitatum suffragium quaerere, quorum vota cum revocare a se nequiret, omnium petitionibus parens, orationum medicamine cunctorum ad se venientium infirmitates, divino fultus opaca saltus interdum isdem vir sanctus deambularet, et librum humero ferens de Scripturis sacris secum disputaret; subitoque cogitatio in mentem ruit quid eligeret melius in hominum injurias incidere, an ferarum saevitiam sustinere. Cumque urgeret cogitationum illata severitas, crebro frontem signo crucis armans atque orans intra se aiebat melius esse ferocitatem bestiarum absque alieno peccato, quam hominum rabiem sustinere cum damno animarum. Dumque haec animo volveret, conspicit duodecim lupos advenire, et dextra laevaque se medium dicens: 'Deus, in adiutorium meum intende; Domine, ad adiuvandum me festina!' Propius illi accedunt atque ora vestimentis eius  iungunt; cum
Abbreviated transcription (Latin):
liatores. nouem iam transie¬
rant dres. quo uir dei cũ sius
aui salicis nomen est p̾reerat.
ut famulo suo columluno
intra heremi uastitatem con¬
sistenti. neccessaria defer¬
ret. Exꝑgefactus igit᷑ caran¬
tens: cellerarium suu mar¬
culfum nommne uocat. reiq
amonite ci causam narrat.
at ille. Fac inquit ut impera¬
tum est tibi. Iubet ergo caran¬
teus marculfo. ut om̃ia que
bano deferret. Oneratis igit᷑
marculfus uehiculis: iter
arripuit. Sed ut solitudinis
ora attigit. et sibi pandi it¬
neris uiam. nequaqmͣ reppe¬
rit. fuit tandem consilium.
uirtus. Accedentes equi ig¬
notum iter ungula terunt
rectoq itinere aute fores bra¬
ti columbani angrates ꝑue¬
niunt. Mirans marculfus
equoꝵ uestigia subsequutus
ad uirum dei ꝑuenit. et qmͣ¬
rem detulerat presentauit.
Ille grates conditori repen¬
dit qui suis faimilis in de¬
serto parare mensam nõ di¬
stulit. Accepta ergo ab eo be¬
nedictione marcultus: callẽ
ex in de frequencia ppli et ĩfir¬

Expanded text:
foret. Novem iam transierant dies, quo Dei vir cum suis ui Salicis nomen est preerat, ut famulo suo Columbae intra heremi vastitate consistente necessaria deferret. Expergefactus igitur Carantocus, cellerarium suuni Marculfum nomine vocat reique ammonitae causam narrat. At ille: 'Fac', inquid, 'ut imperatum est tibi'. lubet ergo Carantocus Marculfum ire et omnia quae bano deferre. Oneratis ergo Marculfus vehiculis iter arripit, sed, cum solitudinis ora adtegit, viam sibi pandi iteneris nequaquam repperit. Fuit tandem consilii, virtus ! antecedentes aequi ignotum iter ungula calle terunt rectoque itenere ante fores beati Columbani ad Anagrates perveniunt. Mirans Marculfus, aequorum vestigia subsecutus, ad virum Dei pervenit et quae detulerat presentat. Ille grates conditori rependit, qui sic suis famulis in deserto parare mensam non distulit. Accepta ergo ab eo benedictione, Marculfus calle exinde frequentia populi et infir
Abbreviated transcription (Latin):
ostquam oꝑante diui¬
na potençia a rege terre¬
nodiscessit qd̃ sua nõta pas¬
celat dum suedas in uilla qua
ei rex dederat resideret. in primo
anno conuersionis sue: uidit
in uisu nanim in homnus sp̃e
et in totis mẽbris eius sede̾¬
tes homines. se nero in eius
genu sedentem. Qui dixit ei.¬
des. adhuc in pectore meo fessi¬
onem habebis. Ostendebatur
ei gr̃a. qua fruitura erat. Hũc
uisum cum contestatione se¬
cretius fidelib suis retulit. ut
ea suꝑstite hoc ne quis sciret.
Quam cauta in conlocutione.
quam deuota i omni accõ¬
ne. in prosperis. in aduersis.
in leticia. in tristicia semper
equalis. Nec in aduersis se

Expanded text:
ostquam, operante divina potentia, a rege terreno discessit, quod sua vota poscebant, dum Suedas in villa, quam ei rex dederat, resideret, in primo anno conversionis suae, vidit in visu navem in hominis specie et in totis membris eius sedentes homines, se vero in eius genu sedentem; qui dixit edes, adhuc in pectore meo sessionem habebis'. Ostendebatur ei gratia, qua fruitura erat. Hunc visum cum contestatione secretius suis fidelibus retulit, ut ea superstite hoc ne quis sciret. Quam cauta in conlocutione, quam devota in omni actione! In prosperis, in adversis, in laetitia, in tristitia semper aequalis, nec in adversis se
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset. et sederet: precẽpit sibi
lratum laurencim offerri.
Cui ita dicit. Delara nobis
uitus. et tu ip̃e sacrifica diis:
et noli confidere in tlesauris
quos babes absconditos. Be¬
atus laurentius dixit. Uere et
confido et securus sum de the¬
sauris meis. Decius dint. An
putas te de thesauris uberari.
aut redimi atormentis: Bca¬
tus laurencius dicit. Ego ser¬
uus xp̃i securus sum de the
cum fustib cedi. Seatus laurẽ¬
ciis cum cederctur: damabat
dicens ad decium cesarem. Ecce
miser uel modo cegnosce: qͥa
triumpho de thesauris xp̃i. et
latera eius: laminas ferreas
iussit cum leuari a terra: et di¬
rit. Uideo inte artem magicã.
ĩmo magis sacrifica: scio qͥa
ant sacrificabis: aut diu̾sis
penis te interficio. Beatus

Expanded text:
fuisset et sederet . praecepit sibi fuisset et sederet . praecepit sibi beatum lauren| tium offerri; Cui et dixit Declara nobis uitas . et tu ipse sacrifica diis . et noli confidere| in tesauris quos habes absconditos; Beatus laurentius dixit;| Vere et confido . et securus sum de tesauris meis; Decius dixit;| En putas te de thesauris liberari au\t/ redimi de tormentis?| Beatus laurentius dixit; Ego famulus christi securus sum de the|  fustibus cedi; Beatus laurentius cum cederetur clamabat| dicens ad decium cesarem; Et iam miser uel modo cognosce . quia| triumpho de thesauro christi latera eius . lami| nas ferreas sit eum leuare a terram . et dicit ei; Video in te artem magicam;| Immo magis sacrifica . scio . quia aut sacrificabis . aut diuersis penis te interficiam; Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
et celi et terre: et tu dicis sacrifi
surdam et mutam. Tunc ira¬
tus cesar iussit eum in cõspet¬
tu suo exspoliar. et cedi ami
scorpionib: decio clamante
deos blasphemare noli. Bea¬
tus laurentius inter ip̃a tor¬
menta dicebat. Ego quidem
gracias ago deo meo qui me
dignatus est conuing̾e int̾
seruos suos: tu miser̃ torq̃ris
msania tua et infurore tuo.
Decius dixit. Leuate enm: et
date in conspectu eius omne
genus tormentoꝵ. Et allate
Nam omne genus hoc tormẽ
torum: in corpore tuo uersabit᷑.
U̾catus laurencius dixit. In¬
felix has epulas ego semꝑ de
siderani. Nam tormenta ista
ꝓphani similes ibi absconsi.
Respondit beatus laurencius.
De quib interrogas. iam illi
semel dederunt nomina sua
in celum. Eu enim non es dig¬
nus: aspectib corum presen
tari. Tunc decius cesar fecit be¬
atum laurencium uinctum
cathenis duci in palatio tybe¬
rii. et ibi eum gestis audire. et
iuissit sibi tribunal in basilica
ioiis parani. Quo ingressus

Expanded text:
 creature . et tu dicis sacrificsurda et muta?| Decius cesar iratus iussit eum in conspectu suo expoliari . et cedi| cum scurpionibus ipso decio clamante; Deos blasphemare noli| Beatus laurentius in ipsa tormenta dicebat; Ego quidem gratias| ago deo meo qui me dignatus est coniungi inter seruos suos; Tu mi| ser torqueris in insania tua et furo\re/ tuo; Decius cesar dixit| Leuate eum et date ante conspectum eius omne genus tormentorum; Et al| late Nam omne genus hoc tormen| torum in corpore tuo uectabitur; Beatus laurentius dixit; Infelix| has epulas ego semper desideraui; Nam tormenta ista pena unt| profani similes tibi absconsi . Respondit| beatus laurentius; De quibus interrogas iam illi semel dederunt no| mina sua in caelo; Tu enim non es dignus aspectibus eorum praesen| tari; Tunc decius fecit beatum laurentium uinctum catenis| duci in palacio tiberii . et ibi eum gestis audir| Et iussit sibi tribunal in basilica iouis parari . um| ingressus
Abbreviated transcription (Latin):
saico uilla sibi cum preseñta¬
ri fecit. Qui cum traheretur: ob¬
uium habuit unum paraliti¬
cum: sororem q eius cecam.
surdam. et nuitam. Accepit

Expanded text:
saico villa praesentari fecit. Qui, cum traheretur, obvium habuit unum paralyticum, sororemque ejus caecam, surdam et mutam. Prot
Abbreviated transcription (Latin):
decius et ualerianus confusi
palatio tyberii. et quomodo
tes et multum tristes. tuicr̃t
et martyris. et uenerunt in
uia tybertina in predium ma¬
trone uidue quiriace. ad qu̾a
ip̃e lratus martyr fuerat noc
tu. et lintheum dedit ei unde
et ibi facta mundicia posuer̾t
eui usq ad uesperam. Iam
hora nesꝑtina sepelicrunt eñ
in cripta: in uia tyburtinua ĩ
gustas. et iciuancrunt a¬
gentes uigilias noctis tr¬
duo cum multitudine xp̃ia¬
lratus iuistinus presbiter ob¬
tulit sacrificium laudis: et
participati sunt omnes.
litus post tercium
tii martyris. Et posita men¬
sa priusquam cybum sume¬
ret. uencrunt milites et tenu¬
deus decius: subridens dixit
ei. Qũquid et tu magus effec¬
tus es: quia corpus lauren
si magus: sed quasi xp̃ianus.¬
Quo audito decius furore ar¬
reptus: iussit cum lapidibus
os eius contundere. et expolia¬
uit eui neste qua induebat¬
in habitu xp̃iano: et dicit ci.
Sacrifica diis et acquiesce pre¬

Expanded text:
 et ualerianus confusi palatio tiberii| et quomodo tes| et multum tristes tulleruntet martyris. Et uenerunt in| uia tiburtina . in praedium . matrone uiduae| ciriacae ad quem ipse martyr . fuerat nocte.| Cui et linteum dedit . unde et ibi factum mundicia . posuerunt usque| ad uesperum. Iam hora uespertina sepelierunt| in cripta . in uia tiburtina . in gusti. Et jejunaverunt agentes vigilias noctis triduo cum multitudine Christiaro Justinus presbyter obtulit sacrificium laudis, et participati sunt omnes.ris, post tertium Laurentii martyris. Et posita mensa, priusquam cibum sumeret, venerunt milites et tenudens Decius subridens dixit ei: « Numquid et tu magus efectus es, qui corpus Laurentsi magus sum, quasi christianus. » Decius furore arreptus jussit ut cum lapidibus os ejus contunderetur. Et expoliavit eum veste, qua induebatur habitu christiano, et dixit ei: « Sacrifica diis, et vives
Abbreviated transcription (Latin):
sit cum uestiri ueste militari:
qua ante gentilis utebatur.
Recole miliciam et esto nr a¬
micus: et in conspectu nr̃o ute
milicia pristina quam semꝑ
habiuisti. Tunc beatus ypoli¬
Milicia mea boc est: ip̃ianum
firium militare. Unde cupi
o celere ad palmam cum fruc¬
tu uenire. Decius iracundia
plenus: dicit ad ualerianũ.
Accipe om̃s facultates eius: et
interfice eum crudeli exami¬
nus exquisitam omnẽ facul¬
tatẽ ei: inuenit in domo eius¬
ypoliti omnẽ familiam xp̃i¬

Expanded text:
ussit eum Decius vestiri militari veste, qua gentilis utebatur, Recole militiam, et esto noster amicus, et in conspectu nostro utere militia pristina quam semper habuisti. Cumque beatus marMilitia mea haec est, Christianum firmum um fructu venire, » iracundia plenus Decius dixit Valeriano: « Accipe omnes facultates ejus, et interfice eum crudeli examinus porro, exquesita omne facultate ejus, invenit in domu Ipoliti omnem familiam chri
Abbreviated transcription (Latin):
stodia multo iam tempore
gentilis: qui plorando amis¬
sis oculis: cetus factus fue¬
rat. Dixit igitur ad eum bra¬
tus laurencius. Si credis in
filium dei dñm ih̾m xp̃m:¬
luptizare et illummabit te.
Respondit lucillus. et dixit.
Ego semper desideraui baꝑtiza
ex toto corde credis: Respondit
tus pacienter expectabat ner¬
bum corum. Tinic teatꝰ lau¬
Et accepta aqua: dixit ad cũ.
Om̃ia in confessione lauã¬
ante:responde credo. et benedi¬
xit aquam. Et cum expolias¬

Expanded text:
stodia multo jam tempore gentilis, qui plorando amissis oculis caecus factus fuerat, dixit ad eum B. Laurentius: Si credis in Filium Dei Dominum tizare . et inluminabit te;| Respondit lucillus et dixit; Ego semper desideraui babtizarex toto cor| de credis? Respondittus pacienter expec| tabat uerba eorum; Tunc beatus lauEt accepta aqua . dixit ad eum; Omnia in confessione lauangante . responde . credo; Et benedixit aquam;| Et cum expolias
Abbreviated transcription (Latin):
Et accepta aqua benedixit:
et baptizauit cum. Audiẽs
decius hoc factum dixit. Exu¬
adductus ante conspectum
augusti. T̾une nocte uenit
uistimis presbiter. et colle¬
git corpus eius: et sepeliuit
in cripta in agro uerano. Ea¬
dem nocte iussit decius una
olimpiades portare sibi tribu¬
nal: et ꝑgens nocte ad ter¬
mas urcta palatium salu¬
stii: et iussit sibi beatum lau
rentium offerri. Tunc cepit
ypolitus tristis plorare. Cui
beatus laurentius ita dixit.
Noli flere. sed magis tace et
gande: quia nado ad głam.
Dicit ei ypolitus. Quare et

Expanded text:
Et accepta aqua . benedixit .| Et accepta aqua . benedixit .| et baptizauit eum; Audiens decius hoc factum dixit;| Exiadductus est ante conspectum| augusti; Tunc nocte uenit iustinus presbiter et| collegit corpus eius . et sepeliuit in cripta in agr\um/| uerano; Eadem nocte iussit decius cesaolimpiadis parari sibi tribunal . et pergi nocte| ad termas iuxta palatium salustiani . et iussit sibi beatum lau| rencium offerri; Tunc cępit ypolitus tristis plorare;| Cui beatus laurencius ita dixit; Noli flere sed magis tace| et gaudę quia uado ad gloriam; Dicit ei ypolitus; Quare et|
Abbreviated transcription (Latin):
rp̃e qui pro nr̃n salute dig¬
natus es formam setui ac¬
apere: ut nos a scruicio demo¬
num liberares: accipe sp̃m
re au diente. Ad huc multa
ra. Uiri romani. et cetus ret
publice audistis consolatio¬
nes demonum. in sacrilegũ:
qui nec deos nec principes
nostros panescit iratos. nec
tormenta metuit exquisita.
dite cum: et scorpionib cedẽ¬
tes affligite. runc beatus
iaurencius prostratus in ca¬
tasta subridens: et gr̃as a
ricordiam. quam meriti nõ
cant oms circumistantes qͥd
tu consularis seruos tuos.
Eadem hora: unus de militib
ad beatum laurencium. Uidoo
ante te iuuenem pulcherumũ
stantem cum liutheo: et exter¬
gentem membra tua. De qua
tibi misit angelum suum:
ne derelinquas me. Lunc de¬
cius furore plenus et dolo:
dixit ad ualerianum. Puto
uicti sumꝰ per artem magicã
re. Eadem hora romanus
afferens urceum cum aqua:
offerret beato laurencio. Aũc
decius cepit estuare: et iussit
offerens a quam misit se ad
pedes laurencii: et rognuit eũ¬

Expanded text:
ste, qui pro nostra salute dignatus es formam servi accipere, ut nos a servitio demonum ludiente; Adhuc multa|ra; Viri romani et coetus rei publi| ce audistis consolationes demonum in sacrilegum . quia| nec deos nec principes nostros pauescit iratos . nec tormen| ta metuit exquisita; dite eum . et scurpionibus cedentes adfligite; Beatus| laurentius prostratus in catasta . subridens et gratias ag| agricordiam quam meriti non cant| omnes circumstantes quia tu consolaris seruos tuos; Eadem| hora unus de militibus ad beatum lauren| tium; Video ante te hominem pulcherrimum stantem| cum linteo et extergentem membra tua; De quatibi misit angelum suum ne me derelinquas;| Tunc decius furore plenus et dolo dixit ad ualerianum; Victi| sumus per artem magicam; re; Eadem +ora romanus afferens urceum cum aqua .offerret| beato lauren+; Tunc decius cepit estuari . et iussit offerens aquam . misit se ad pedes laurentii| et rogabat
Abbreviated transcription (Latin):
ianias tuas ingrediar. Et
nocte decius una cum ualena¬
no ambulauit ex inde in pala¬
tio tyberiano relicto corpore suꝑ
craticulam et ignem beati lau¬
rentii. Mane autem primo ad¬
huc crepusculum: rapuit cor¬
pus eius ypolitus: et condi¬
uit cum luntheis et aromatib
de ꝓprio suo. Mandauit hoc fac¬
tum iustino presbitero quoni¬

Expanded text:
ianuas| tuas ingredi . et nocte. Decius caesar| una cum ualeriano . ambulauit exinde ad palacium. Ty| berianum relicto corpore supra graticula et igne beati| laurentii. Mane autem prima adhuc crepusculum| rapuit corpus eius yppolitus . et condiuit cum lenteis| et aromatibus de proprio suo mandauit . hoc factum| Iustino presbytero
Abbreviated transcription (Latin):
Depone ꝑfidiam artis magi¬
ce. et dic nobis generositatẽ
tuam. Beatus laurencius
dixit. Quantũ ad genus
hyspanus cruditus uel mi¬
tritus romanus et acuna¬
bilis xp̃ianus: eruditus¬

Expanded text:
perfidiam artis magicae, et dic nobis generositatem tuam. » Cui beatus Laurentius dixit: « Quantum ad genus, Hispanus sum eruditus vel nutritus Romanus, et a cunabulis Christianus, erudi
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrifica dus: nam nox ista¬
in te expendetur cum supplici¬
is. Seatus laurencius dixt.¬
Mea nor obscurum non
habet. scd ꝯm̃ia in luce da¬

Expanded text:
Sacrifica diis; nam nox ista expendetur in te cum suppliciis. Mea, inquit Laurentius, nox obscurum non habet, sed omnia in luce cla
Abbreviated transcription (Latin):
est in arntem ferream: t adla¬
te sunt facule cum primis. Et
nuserunt sub cratem ferream:
et cum furcis fcirers coartare
fecit beatum laurencium. Et
dit beatus laurenciũs. Ego
tus. Carnifices tamen traie
crate: et desuper compremen¬
tes cum furcis ferreis. Deatꝰ
laurencius dixit. Disce mscr
quia carbones tiu michi refri¬
genum prestant. tibi autem
eternum supplicium: quia
mittelus: In ip̃a hora dicit ue¬
atus laurencius. O insania
tis: quia carbones m non ar¬
dorem sed refrigerium michi
prestant: Et cẽpetunt omnes¬
preceperat decius innum euia¬

Expanded text:
 ferream et allati sunt batuli cum pru| nis et miserunt sub gratam ferream et cum forcipis ferreis| coartare fecit beatum laurentium. Edit beatus laurentius| ego tus . carnifices tamen urgen|grauatum . et| desuper conpraementes cum ferreis forbipis. Beatus lauren| tius dixit . disce miser . quia carbones tui mihi refrigerium praes| tant . tibi autem aeternum supplicium. Quia romittebas . in ipsa hora dicebat beatus laurentius.| O insania etis. Quia carbones| uestri non ardorem . sed refrigerium mihi praestant. Et coe| perunt omnespraeceperat decius ui
Abbreviated transcription (Latin):
dis quia passus est sub pon¬
cio pylato:at ille respon¬
dit Credo.Credis quia mor¬
tuus est et sepultus. et post
tercia die resurrexit a mortu
is:atille respondit. Credo.¬
Et ascendit in celum. in de
care uiuos ac mortuos et se¬
culum perignem: Ip̃e te ĩ cor¬
pore et in anima illuminet.
Atille respondit cum fletu.
teamine. Lunc aperti sunt
lummauit per beatum lau¬
cus: et modo uideo. Aunc
audientes multi ceci: ueni¬
ebant ad beatum laurenciũt
cum lacrimus. Et beatus lau¬
renaus in custodia positus
Ostende michi chesauros:
cius. O ypolite si credis in¬
tibi ostendo. et uitam et̾nã
ꝓmitto. Dicit ei ypolitus.
faciam que hortaris. Dicit
cicius fac: qd ydola muta
et surda uana s nt: tu tan¬
tum modo baptizare. Et mo¬
re solito cathezizauit eũ. Et
accepta aqua benedixit et
laptizauit eum. et exiens
de aqua:cepit dic̾e ypolitus.¬

Expanded text:
do; Qui passus est sub pontio pilato? At ille respondit;| Credo; Ipse qui mortuus est et sepultus . et post tercia die resur| rexit? At ille respondit; Credo; Ascendit ad celum inde care uiuos et mortuos et saeculum per ignem? Ipse te in| corpore et in anima inluminet; Lucillus respondit cum fletu; edo| Tun\c/ aperti sunt luminauit per beatum laufui et modo uideo; Tunc| audientes multi ceci . ueniebant ad beatum laurentium . cum lacri| mis; Et beatus laurentius in custodia positus Ostende michi thesauros». tius: «O Ypolite, si creditibi ostendo et uitam eternam promitto». Cui Ypolitus: faciam que hortaris». cicius fac . quia idola muta et surda sunt et uana; Tu tantummodo| babtizare . et more solito catetizauit eum . et accepit aquam benedixit| Et babtizauit eum; Et extersus ex aqua . coepit dicere ypolit