comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q tempãture. ⁊carbones suantur. signa quo¬
hastisib sagittisq ncrĩa reponũtur. s a xa
rotunda de flliuiis. quia ꝓ solditate gͣmora
sunt rapaora mittentib diligentissime colli¬
gũcur⁊ ⁊quib muri replentur itiures muniuie
ad sundas suie fustibalos uł manib iacienda
maiora ꝑ onagros diugũtur. ut dimissa ꝑ p̾¬
ceps noñ solum nostes obruant sb̃emicer̃ E
ms ingentissime fabricantur uut sint nosi¬
biles scuigantur. que ꝑ pronũ labencia sbi¬
to impetu bellatores stetuñt solent equos q¬
oppugnancium mathinis ꝑ alias machinas
ꝯlueuit obfisti pcipue cum sb̃itis oꝑib. addenda
sit muns. ux ꝓpugnatulis altitudo ne. rouer¬
sanioꝵ mobies turtes sr̾emmeant ⁊ capi lxxi¬
ant qiuitatem. De necius ⁊ aquis ⁊ iale.
cepedit couigi. quia onag̾ ur bauste ce¬
intenta nichil prosunt equoꝵ tñsete de caudis
ac iubis ad balistas utiles assenũtur. In obsidio

Expanded text:
sque temperaturae et carbones servantur in cosque temperaturae et carbones servantur in cohastilibus sagittisque necessaria reponuntur. Saxa rotunda de fluviis quia pro soliditate graviora sunt et aptiora mittentibus diligentissime colliguntur; et quibus muri replentur et turres; minima ad fundas sive fundibulos, vel manibus iacienda; maiora per onagros diriguntur, ut dimissa per preceps, non solum hostes obruant subeuntes, senis ingentissime fabricantur et ut sint volubiles levigantur, que pronum labentes subito impetu bellatores sternunt, solentque equos deoppugnantium machinis, per alias machinas consuevit obsisti; precipue cum subitis operibus addenda sit muris vel propugnaculis altitudo, ne adversariorum mobiles turres superemineant et capiant civitatem. DE NERVIS ET AQUIS ET SALE expedit colligi; quia onagri, vel baliste, ceintenta, nihil prosunt: equorum tamen sete de caudis ac iubis, ad balistas utiles asseruntur. In obsi
Abbreviated transcription (Latin):
lagitanim. Neq .n. fatue cranscunt spicula
ꝙtedit ac fluctuat. Inuentũ quoq remeon
est. ut de ligno oates facent quas metallas
ꝓpuguaala ꝯsticutas. ut si suꝑ scalas ꝯscen¬
capud suũ urgeret saxa. D almientis ⁊ cetis¬
numq sunt genera que locis ppandis.¬
compecentib inseremus. Nune sciẽ. lix
d̾ ẽ obsidendi duas ce species unam cũ aducr¬
sauis. adũsarius oportunic iocis presidiis or¬
dinatis uł apqua ꝓ ħt inlusos. ui dedicione
s perat a fame. qnͣ oñs ꝓhibu̾it ꝯmeatus ħ
eñ ꝯsiuio ip̃e cciosus ac tutus fatigat mimusl
ad quos casus possessores ꝙͣuis leius suspicio sit
pussacionis aumoniam uictus intra muros de¬
bent stdiosissime collocarelut ip̃is exuberet sol
auc ꝓficit plimũ collegisse. insi ab exordio di¬
men̾sione salubri ꝑ ydoneos eirgacio tempere¬
tur. Inuellis quoq ctas ac sexus ip̃ ncãcatem
niitus portus trequencet cedus.a est ne pemina

Expanded text:
sagittarum. Neque enim facile transeunt spicula sagittarum. Neque enim facile transeunt spicula quod cedit ac fluctuat. Inventum quoque remedium est, ut de ligno crates facerent, quas metallas propugnacula constitutas, ut si super scalas ascencaput suum urgeret saxa. DE ALIMENTIS ET CETque sunt genera, que locis competentibus inseremus. Nunc sciendum est obsidendi duas esse species. Unam cum adversarius, opportunis locis presidiis ordinatis, vel aqua prohibet inclusos, vel deditionem sperat a fame, quando omnes prohibuerit commeatus. Hoc enim consilio ipse ociosus ac tutus fatigat inimicum, ad quos casus possessores, quamvis levis suspicio sit pulsationis, alimoniam victus intra muros debent studiosissime collocare, ut ipsis exuberet subsautem proficit plurimum collegisse, nisi ab exordio, dimensione salubri, per idoneos erogatio tempereunt. Inbellis quoque aetas ac sexus propter necessitatem victus portis frequenter exclusa est, ne penuria
Abbreviated transcription (Latin):
sut coriis aut teno cegende. S amix¬
pluis põt ał ꝓdest ꝙ inuenit antiquitus ut.
ante portam addatur ꝓpugnacuum in cuius
ingilu poĩtur cataracta que mur feuxis ac
funib pend ut si hosters mantrau̾int dumł.i ea¬
dem extinguantur inlusi. tamen sup̃ portam
murus ẽ ordinandus ut accipiat foramina
Pp̃ que desupiori parte effusa equa sb̃iectum oe¬
stinguat incendirau. E Osse antem ante ures
latissune faciende sunt. ut nec facile possuit co¬
equau repleri qr ab obsidentib ⁊ cum aquis
ceꝑunt redundare. ab adũsario cimiculũ ⁊tim¬
ari mimne paciancur. Nam duplici mo opꝰ
sb̾temneinu ꝑagi carum altituoine ⁊ inmda¬
cione ꝓh̾eu. ¶Ormidatur autem ne multitudo
sagutanoꝵ de ꝓpũguacuus extritis cefrusori¬
b appoĩtis q scał occup murum. adusñ quod
cata finctus uł scuta in tiuitatib debent hl̃e.
q ͣ plurimi. deinde ꝑ ꝓpugnatula dupplicia sa¬
gͥa ciliciaq tendũcur. que impetum eccipiam

Expanded text:
sunt coriis ac ferro tegende. Sed amplius prodest, quod invenit antiquitas, ut ante portam addatur propugnaculum, in cuius ingressu ponitur chataracta, que annulis ferreis ac funibus pendet, ut si hostes intraverint, dimissa eadem extinguantur inclusi, tamen supra portam murus est ordinandus, ut accipiat foramina, per que de superiori parte effusa aqua, subiectum restinguat incendium. Fosse autem ante urbes latissime faciende sunt, ut nec facile possint coequari replerique ab obsidentibus et cum aquis ceperint redundare, ab adversario cuniculum continuari minime patiantur. Nam duplici modo opus subterraneum peragi, earum altitudine et inundatione prohibetur. Formidatur autem, ne multitudo sagittariorum, de propugnaculis exterritis defensoribus, appositisque scalis, occupet murum, adversum quod, cataphractas vel scuta in civitatibus debent habere quam plurimi. Deinde per propugnacula, duplicia saga, ciliciaque tenduntur, que impetum excipiant
Abbreviated transcription (Latin):
cul ferur. lastas ꝑendere libratas iacere sagit¬
das emict̃e artu. ¶ Irtus ẽ iinensitas mu nͤ
taciom ꝑalesta dr̃. palestram antcm nra pocu
palesim ideit alactatione ux a potui palem ie
ẽ. imotau iuine fortis nomĩatam dicũt. si qd̾
id q apud grecos palui uocantur. Qmio̾ oppi¬
nantur artem luctandi ursoꝵ ꝯtencione mon¬
stracam. Nam int̾ ceteras feras eos soloc ⁊ eugi
ꝯgressos ⁊ sb̾fidere cełiter ac reuerti ⁊ modo mai¬
b temptare micem m̾o ꝯpitui abigere sese
more luccancium. que latim cercamma greci
ad acharam quoq ułtibias incedendi gestus
demorib quoq deforma decantandi modu¬
loue trrrestus quoq uelli ⁊ nauał plii ppecc̃ioꝵ¬

Expanded text:
rocul ferire, hastas pondere librato iacere, sagitrocul ferire, hastas pondere librato iacere, sagittas emittere arcu. Virtus est immensitas virium tationis palestra dicitur. Palestram autem vel apo tis palesi, id est a luctatione, vel apo tu pallin, id est a motu ruine fortis nominatam dicunt, sciliceidque apud Grecos pallin vocatur. Quidam opinantur artem luctandi ursorum contentione monstratam. Namque inter ceteras feras, eos solos et erigi congressos et subsidere celeriter ac reverti; et modo manibus tentare invicem, modo complexu abigere sese, more luctantium. Que Latini certamina, Greci Ad citharam quoque vel tibias, incedendi gestus. De moribus quoque, de forma, de cantandi modulatione, terrestris quoque belli et navalis preli
Abbreviated transcription (Latin):
cula eo ꝙ hominib puᵈ ͣ ibi preleatur in spec¬
cio ħ aludicia nũtupata ꝙ iudis geianntur
ludus cit uelcatatis aut uirul głia cuiꝰ iccus
lanitas com puitur. hunc accidit ut om̃m ꝓpe ar¬
cium exceracia dicantur giunasia. an̾a cnĩ
in lecis ceicantes cuicti erant ne midarentur pt
relaxato cigulo repente prostratꝰ ⁊ examina¬
tꝰ ẽquid cursor. quare ex consuii decceco. tũc
archion ipponienes utiuidi demceps om̃s
excertitarentur ꝑmisit. Ex illo G̃umasium
dc̃m ꝙ uiuenes in campum udi exccccentur nͥ
quĩq sutidẽ saitus. cursus. Iactus untus at
luctatio. Unde ferũt quamdam regem tot filios
adoscentes hñtem totidem gem̾b de regno
iussisse etendere. Sartus dcũs ẽ .q. gcinre m̃¬
altum ẽ .n. saltus alcius cxilire ur iongius
¶ursus aucloctate cuit crutum uocatus est.
est enĩ cursus uelcatas pedumi¶ actus ccũs
est pedum a iaciendo. unde ⁊ ꝑiscatoꝵ reche. ia¬
culum dr̃. huic arti isus ẽ arceptos lapides ꝓ¬

Expanded text:
cula, eo quod hominibus publica ibi prebeatur inspectio. Hec et ludicra nuncupata, quod in ludis gerantur, nicus est velocitatis aut virium gloria: cuius locus velocitas comprobatur: hinc accidit, ut omnium prope artium exercitia dicantur gymnasia. Antea enim in his locis certantes cincti erant ne nundarentur, post relaxato cingulo, repente prostratus et exanimatus est quidam cursor, quare ex consilii decreto, tunc archon Hippomenes, ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo gymnasium dictum, quod iuvenes in campo nudi exercentur, ubi quinque sunt, id est saltus, cursus, iactus, virtus, atque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem, totidem generibus de regno iussisse contendere. Saltus dictus est, quasi  saltus altius exilire, vel longius. Cursus a velocitate crurum vocatus est; est enim cursus velocitas pedum. Iactus dictus est a iaciendo; unde et piscatorum rete, iaculatum dicitur. Huic arti usus est arreptos lapides p
Abbreviated transcription (Latin):
ptin in pliatum q urib in paret. Setutor
abniscquardo reciatum dcũs ẽ. gestauat nceu
pitti ⁊ massam plũbeam que adiani iacuiu
mipediret. ut añtrͣ ille feru rethe. iste crimpar
ħ amiatura lacrata erat uugtano. Ignis. R.
scruꝑ nsequitur. soq cum reciano ꝯponebatur qr
Iguis ⁊ a qua semꝑ int̃ se niita sunt. lacĩatoꝵ
pͥugna erat fugientes in ludo romines miecto
laqueo impeditos ꝯsecutos qr ꝓstrare amittos
ñ bone pelliceo. Neianim pugna crat enussas¬

Expanded text:
. Secutor ab insequendo retiarium dictus est, gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, que adversarii iaculum impediret; ut antequam ille feritet rete, iste superaret. Hec armatura sacrata erat Vulcano, ignis enim semper insequitur: ideoque cum retiario componebatur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. Laqueatorum pugna erat, fugientes in ludo homines, iniecto laqueo impeditos consecutosque prostrare, amictos umbone pelliceo. Velitum pugna erat, u
Abbreviated transcription (Latin):
taciant ⁊ cmco iui possit grurere. In sinistͥ
parte ccertitus terus ẽẽ dux d satis belli¬
cosus ⁊ ꝓuidus. quia simistra ꝑs difficiuor ẽ
iuclud manca in acie consistit. so crta se
bonos cquites supiucranos ⁊ uelocissios
pedites ħre d. De quib simidrũ cormi scmꝑ¬
cetendat necutimucniatur. ab hostib.clamor
mas tentantur. sinim teloꝵ iagu clamor
horror accrescent. scmꝑ autem studere debes
ut prior maiuas aciem R.ami sic ⁊ tius auger
forcores iudcitur qui ꝓugare non dubitãt¬

Expanded text:
faciat, ut cuneo illi possit occurrere.In sinistra faciat, ut cuneo illi possit occurrere.In sinistra parte exercitus tertius esse dux debet, satis bellicosus et providus, quia sinistra pars difficilior est et velut manca in acie consistit. Hic circa se bonos equites supernumerarios et velocissimos pedites habere debet de quibus sinistrum corextendat, ne circumveniatur ab hostibus. Clamor magis terreantur, si cum telorum iactu clamoris horror accesserit. Semper autem studere debes, ut prior instruas aciem, nam sic et tuis auges fortiores
Abbreviated transcription (Latin):
defendere alia pianosius demicab̾. Ꝙ si uelia¬
coꝵ tibi copia nõ hm̃ndat in elius ẽ aciem h̃e¬
re breuiorem dum ⁊̃ mo miusb̾sidiis uelo¬
ces pluninos. Nam cura medias parces cã¬
pi expeditib bñ annatis debes ħ. e lectissĩos
de quib tinicũ facias ⁊ statim: ciem hosti¬
un rũpas. Contra cormia aũ deconcatis lori¬
catis qr equitib ad ħ itruatis ⁊ leui armatura
peditimꝰ. ax hostium cũtũuenire teconuenit.
ux qui precipuam sustin de stacõiu¬
p̃tatem int̾ etutes ⁊ pedites trum du¬
adpugnam possit hortau. hic decquitatib
suꝑmmerarus muti pedib cxpeditis aduer¬
debent ⁊ atergo semꝑ urgere. Secundꝰ dix ĩ
media acie ponitur peditum qui cam sustẽ¬
tet ⁊ furmet. hic fortissimos pedites ⁊ uñ ar¬
matos de ils suꝑfluuis secum hr̃e dr ex quibus
ant ip̃e cuneum faciat ⁊ hostiũ atiem ñꝑat
aut si aducisani cuncum fec̾iunt ip̃e sorficẽ

Expanded text:
defendere, alia periculosius denudabis. Quod si belladefendere, alia periculosius denudabis. Quod si bellatorum tibi copia non abundat, melius est aciem habere breviorem, dummodo in subsidiis colloces plurimos; nam circa medias partes campi, ex peditibus bene armatis debes habere lectissimos, de quibus cuneum facias et statim aciem hostium rumpas. Contra cornua autem de contatis loricatisque equitibus ad hoc reservatis et levi armatura peditum, alas hostium circumvenire te convenit. ux qui precipuam sustinet potestatem inter equites et pedites,  pedites ad pugnam possit hortari. Hic de equitibus supernumerariis, mixtis peditibus expeditis, adverdebet et a tergo semper urgere. Secundus dux in media acie ponitur peditum qui eam sustentet et firmet. Hic fortissimos pedites et bene armatos de illis superfluis secum habere debet ex quibus aut ipse cuneum faciat et aciem hostium rumpat aut si adversarii cuneum fecerint ipse forficem
Abbreviated transcription (Latin):
tes hostum nou̾int camen adũsum mixcum
agnũt. parti c̃ẽ nõ posstut. uñ hec remediũ
om̃s duces uet̾es inuem̃t. ut assuescere fa¬
cerent uiuenes cirentes egregie ⁊ int̾ binos
cquitos singulos ex hus pedites collecarent
cum leuiorib scuitis gladus acq missilib.
Se ⁊ optima racio ełt ⁊ adpiccoriam płimũ
confert. ut sctissimos depedib requitib ẽ ini¬
carus comitib. triominiq uacantib hat dux
post aciem p̾ꝑitos. alios cura corma. alios
ana medium. ut si cubi hostis uehementer ĩ¬
sistit. ut rumꝑaturaciec ꝓuolent sbito ⁊ suple
frangant. Item suꝑfhos hr̃e debebunt post
acicuiꝰ de quib cimeũ aut forficem faciat aͬ
saram. Nam si ce loco suo ordinatum militẽ
tũsferre cepis acies uniu̾sa turbabitur. Deui
siglobus bostium scꝑatur ancealam tuam:
aut ꝑtem aliquam iugere ceꝑit nͥ suꝑfluos
has. quos otta globum possis opponere siue
redites. siue equites deacie tuli dũ alanis

Expanded text:
int, tamen adversum mixtum agmen pares esse non possunt. Unum hoc remedium omnes duces veteres invenerunt, ut assuescere facerent iuvenes currentes egregie et inter binos equites singulos ex his pedites collocarent, cum levioribus scutis, gladiis, atque missilibus. Sed optima ratio est et ad victoriam plurimum confert ut lectissimos de peditibus et equitibus cum vicariis comitibus tribunisque vacantibus habeat dux post aciem praeparatos, alios circa cornua alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistit, ne rumpatur acies, provolent subito et supplegant. Item superfluos habere debebunt post aciem, de quibus cuneum, aut fornicem facias, aut ferram, nam si de loco suo ordinatum militem transferre ceperis, acies universa turbabitur. Denique si globus hostium separatur, aut alam tuam, aut partem aliquam urgere ceperit, nisi superfluos habeas quos contra globum possis opponere sive pedites sive equites de acie tuleris, dum alia vis
Abbreviated transcription (Latin):
uelia que sctis ꝓuis ur sellis obascensum ap¬
ponũtur scabellum aut̃ isuppedaneũ dicit᷑.¬
tupedos scamelli sunt hñtes tres pedes. Car
dã. quia rotas hre indeutur. nota autẽ dc̃a
ꝙ niat ⁊rotundũ a rota uocatur. reda gen¬
inticum uehicun genus. qiͣ carrum pompati¬
cum plaustiũ uehiculũ duarum uochaꝵ qͥb
honera deftrũtur ⁊ dc̃m plaustrũ quia uonut̾
.q. pilastrũ. Caratutiũ uehiculũ altissimaꝵ
rotaꝵ. qĩ carruun acutum. capsus canuta un¬
diq ⁊ tecta . q. capsa. pilentuui uł pretoriu
ꝯterta quatuor rotarm uehicula quib me¬
trone oluri utebantur. bast̾ua uehiculũ ỹtr̃is
quasi uesterua mollib stramentis ꝯposita
aduob anmalib deportatur. Calanstrum
acusẽ que talefacta ⁊ adh̃ita calefacit ⁊i
torquet capillor. unde ralamutrati appllã¬
tur qui comani corquent. horrologiũ dc̃m ꝙ
iͥ horas legamus .i. colligamus. actor. ħ ⁊ aͣ¬

Expanded text:
illi, qui lectis parvis vel sellis ob ascensum adilli, qui lectis parvis vel sellis ob ascensum adponuntur. Scabillum autem et subpedaneum dicitTripodes scamelli sunt, habentes tres pedes. Sed dicti, quod rotas habere videntur. Rota autem dicta quod ruat; et rotundum a rota paticum, vehiculi genus, quasi carrum pompaticum. Plaustrum vehiculum duarum rotarum, quibus onera deferuntur; et dictum plaustrum quia volvitur, quasi pilastrum, carracutium vehiculum altissimarum rotarum quasi carrum acutum. Capsus carruca undique contecta, quasi capsa. Pilentum vel petoritum, contecta quatuor rotarum vehicula, quibus matrone olim utebantur. Basterna vehiculum itineris, quasi vie sterna, mollibus stramentis composita, a duobus animalibus deportatur. Calamistrum acus est, que calefacta et adhibita calefacit et intorquet capillos: unde et calamistrati appellantur qui comam torquent. Horologium dictum, quia ibi horas legamus, id est colligamus. Vincentius
Abbreviated transcription (Latin):
ditaitiẽ uautaꝵ sun̾t ab eo ꝙ sute sunt appe¬
lite. Inuolucium dõu ꝙ auquid inse teneat muo¬
tutium. frscus sacculus ẽ ꝓublitꝰ. uñ ⁊ fisceue
fistme dicũtur himc hñt erattores ⁊ meo micitu
debitum publicũ ꝙ redditur regib. fiscus aut̃
prime posicionis est dumatu fiscina. Ca¬
maru fissis caniꝰ ꝯtexitur. uñ ⁊ nũcupatur
aui grecium asserũt. Eiscella a costis ⁊ camna
ur ligius quib ꝯtexitur nomĩata. Cophins
ẽ uał ex uirguitis aptum mũdare stenora ⁊
tenam portare. de quo dicit ꝓpħa ꝓ ifrł. ma
nis eius. in copuimo suerunt. dcũs autem
piiꝰ enĩ a sporto fieu solebant. de lctis ⁊ sellis
nio. scuma enĩ grece apud poeticos capõ n¬
pluteus int̾ior gemales letai ꝓprie dr̃cur
qui stemũtur ꝓuelł mibentib. cci aut̃ ꝗ xi
grn̾andis lib̾is. Simabula sunt ictuu inqͥb
mna sut que lectis alciorib apponũtur dc̃a
iutem abscandendo .i. ascendendo. nuic ⁊ sc̃a¬

Expanded text:
Sitarcie nautarum sunt, ab eo quod sute sunt appellate. Involucrum dictum, quod aliquid in se teneat involutum. Fiscus sacculus est publicus, unde et fiscelle et fiscine dicuntur: hunc habent exactores et in eo mittunt debitum publicum quod redditur regibus. Fiscus autem prime positionis est, derivativum fiscina, nistrum fissis cannis contexitur, unde et nuncupatum: alii Graecum adserunt. Cistella a costis ex canna vel ligno, quibus contexitur, nominata. Cophinus est vas ex virgulis, aptum mundare stercora et terram portare. De quo dicit Psalmistanus eius in cophino servierunt. Dictus autem cprius enim a sparto fieri solebant. DE LECTIS ET SELLIS tio; garra enim grece apud poeticos caput pluteus interior. Geniales lecti proprie sunt qui sternuntur puellis nubentibus; dicti autem a generandis liberis. Cunamna sunt quae lectis altioribus adponuntur; dicta autem ab scandendo id est ascendendo. Hinc et scab
Abbreviated transcription (Latin):
nuiroꝵ diennt. alii. ab opib recondendis coꝙ
sit munitũ. alii ꝙ sibi meo ꝯuentus hĩtanciũ
opem det mutuam ꝯͣ hoscem. Nam primũ ho
ip̃i int̾ se homines ab hominib satis enaut tu¬
ti tandem naturali soleraa spelmcis siluestu¬
b q regumentis tiguria sibi ⁊casas unguiti
atudinib q ꝯteretũt. quo ess uita tutior ne
lius qui nocere possent aditus ess. Enuitates
aut̾.unt coloniẽ. aut nmcipia aut uici. ut
tadella aut pagi appellantur. Colonia neio
ẽ que defectu indigenarum nouis cultorio
adimpletur uñ ⁊ colonia a cuitu. igu ẽ dicta
muiapiũ ẽ ꝙ manente statu ciutatis is
aliquodiminoris aut maioris officii a pͥncip
impetrat. dc̃m aut̾ minncipiũ.imiiis .i. offi
dat. uici ⁊ cascella ⁊ pagi hi sunt qui nutia di¬
guitate ciuitatis hondrantur: S nulgan ho¬
maiorib cuutatib attribuũtur. dcus aut̃ĩ
siue muis. Castiũ antiqui dicebant oppidũ

Expanded text:
murorum dixerunt; alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum; alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexerunt, quo esset vita tutior, ne his, qui nocere pautem, aut colonie, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellest quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est quo manente statu civitatis ius aliquod minoris aut maioris officii a principe inpetrat. Dictum autem municipium a munidat. Vici et castella et pagi hi sunt, qui nulla dignitate civitatis honorantur; sed vulgati homaioribus civitatibus attribuuntur. Vicus autem sine muris. C
Abbreviated transcription (Latin):
dentale ẽ aratri pars prima in quo nomer in¬
ducitur q̃ dens. cultelli . acultura dã eoꝙ ce ip̃i¬
putatione uet̾os marbore ntebantur iuite. Pl¬
tnũ falcer essent reꝑte. fare ẽ quo aitores pu¬
tantur nurtes. dca uut fabe. ꝙ hac primũ mil¬
tes hbum filicem solcoant. ibstdere. fulcactiũ
⁊ similitudine falcis uocatum. Eaũ ferram̃tũ
cimuũ cum mamubrio longo. ad deusitatem uc¬
priũ suctidendam. hui ⁊ runcones dã quib ne¬
pres secantur armitanco dã. Senula ẽ preten¬
ius iamina feru denciũ mordacitate iescram
cabores seu ramos. Rastra quoq. ini a raden¬
temam lenent. qĩ ieuones. Scugitia cca eo ꝙ

Expanded text:
ale est aratri pars prima; in quo vomer inducitur quasi dens. Cultelli a cultura dictiputatione veteres in arbore utebantur et vite, priusquam falces essent reperte. Falx est qua arbores putantur et vites. Dicta autem falx, quod hac primum milites herbam filicem solebant abscindere. Falcastrum a similitudine falcis vocatum: est autem ferramentum curvum cum manubrio longo, ad densitatem veprium succidendam. Hi et runcones dicti, quibus vepres secantur, a runcando dicti. Serrula est praetenuis lammina ferri dentium mordacitate resecans arbores seu ramos. Rastra quoque aut a radenterram levent, quasi levones. Scudicia dicta e
Abbreviated transcription (Latin):
ta. dinicis .n. antiquoꝵ nihus duob crant bñ
pascere ⁊ bñ a rare. Cuitum igr. ciis aricio ñ¬
tem exsudat. aracio dc̃a. quia de here prius t̾re
tulturam crcercebant mĩꝙͣ ftui fuisl usus reꝑ¬
missio ẽ. qua alt̾uis. annis uacus ag̾ uires reci¬
pit. sccicoracio ẽ letamins aspsio. ꝙ nulgo le¬
tamen uocatur. eo ꝙ suo nitiim̃to leta faciat
gcrumma reddat qr ania pͥugnia ⁊ feciunda. oc¬
craco ẽ tum iustici sacione facta bob dimussis
grandes glebas cedunt. ac ligonib frangunt
cio ẽ a terra herbas uelłe. Ram rͣ. t̾ra ẽ. stuitus
asolc uocatus. ꝙ ꝓscissus solem capiat. ꝓsac̃o
est aracio prima cum ad ħ durus ag̾ ẽ. ꝓscisio¬

Expanded text:
ta. Divitiae enim antiquorum in iis duobus erant, bene pascere et bene arare. Cultura agri, cinis, aratio, intrem exsudat. Aratio dicta, quia de aere prius terrae culturam exercebant, antequam ferri fuisset usus reprmissio est qua alternis annis vacuus ager vires recipit. Stercoratio est letaminis aspersio; quod vulgo letamen vocatur, eo quod suo nutrimento leta faciat germina, reddatque arva pinguia et fecunda. Occatio est cum rustici satione facta, bobus dimissis, grandes glebas cedunt ac ligonibus frangunt. tio est a terra herbas vellere: nam rus terra est. Sulcus a sole vocatus, quod proscissus solem capiat. Proscissio est aratio prima, cum adhuc durus ager es
Abbreviated transcription (Latin):
nm sint. ⁊ si pocelt fieu adu̾sanoꝵ impleant
aciem. acies dr̃ cxcetatus instructus. frdusq
adũsus hostem spectat. h̾ inpugna publica si
gnui aucez arati indirect̃ temos pedes inter
le occupare ꝯsueu̾nt. ñ ẽ in misle passib mille
sex centi sexagenca ser pedites ordinantur. ĩ
longum. ut nec acies intluceat ⁊spaciũ sit ar¬
ma traccandi. Int̾ ordĩem aut̃ ⁊ ordĩem a t̃¬
go in latum sex pedes distare uolunĩt. ut he¬
rẽt pugnantes spaciũ accedendi. atq recedẽ¬
di. behemencius enĩ cum saltu cursu q dela
mictũtur. Inhiis duob ordimib ⁊ etate ma¬
turi ⁊ usu ꝯfidentes ⁊ mnuiti eciã gramoribꝰ
annis collorant hii enĩ adinicem muri nͨ
turbent s uementes. adũsarios exciꝑe ⁊ stan¬
do pugnandoq repelse uł fug̾e cegant  t̾ciꝰ
ordo disponitur de armaturis uelcassimis. de
lagittariis inuenib. de bonis iaculatorib quos

Expanded text:
nostrum sint et si potest fieri, adversariorum impleant nostrum sint et si potest fieri, adversariorum impleant faciem. Acies dicitur exercitus instructus, frons adversus hostem spectat; hec in pugna publica si guli autem armati in directum ternos pedes inter se occupare consueverunt, hoc est in mille passibus mille sexcenti sexaginta sex pedites ordinantur in longum, ut nec acies interluceat et spatium sit arma tractandi. Inter ordinem autem et ordinem, a tergo in latum, sex pedes distare volverunt, ut haberent pugnantes spatium accedendi, atque recedendi: vehementius enim cum saltu cursuque tela mittuntur. In his duobus ordinibus et etate maturi et usu confidentes et muniti etiam gravioribus aturbent, sed venientes adversarios excipere et stando pugnandoque repellere, vel fugere cogant. Tertius ordo disponitur de armaturis velocissimis, de sagittariis iuvenibus et bonis iaculatoribus, quos
Abbreviated transcription (Latin):
liũ cupit In exꝑtisem̃ duicis est ꝑugna ⁊ no¬
ĩs ce oport̾e differce si excercitati bellacores
metuũt dumcare. monicis tamen ⁊ ad por
mꝰ precipue si inimicoꝵ ignauia uł error
oñds ur si ante a nob̃ suꝑati cõmemorati di¬
cenda eciam quib militum mentes modi¬
tes hostiũ ꝯfumdit aspectus. S ħ remedie
formido lemitur. si añꝙͣ dimices ficquent᷑
exrcititum tusi locais alciorib ordines. uñ
iuidere hostem ⁊ agnoscere ꝯsuescant. ad
uidicatur. quancosupior fu̾it occupatus
In sb̃iectos .n. uehemenciꝰ tela destendunt ⁊
maiorem impetum obintentes pars alcor
peslit qui adusomtinur clino dupre subitꝰ
cuui loro ⁊ hoste cerramen. De oromanda acie.
cere solem puuem. uentum. Nlm sol. asi
fuciem eripit iusũ uentus ꝯͣrius tela
inflectit ac depͥmit hostiũ adiuuat tela puiui
a fronte congestus oculos npl ⁊ ciandit. Ita
cigo ꝯstituũt ordines. ut hit post cripicuim

Expanded text:
lium cupit: inexpertis enim dulcis est pugna et nolium cupit: inexpertis enim dulcis est pugna et noveris te oportere differre, si exercitati bellatores metus; precipue si inimicorum ignavia, vel error ostenditur, vel si ante a nobis superati commemorantur. Dicenda etiam quibus militum mentes in odiremedio formido leviatur, si antequam dimices, frequenter exercitum tuum locis vicinioribus ordines. Unde et videre hostem et agnoscere consuescant adveiudicatur, quanto superior fuerit occupatus. In subiectos enim vehementius tela descendunt et maiore impetu obnitentes pars altior pellit: qui adverso nititur clivo, duplex subit cum loco et hoste certamen. DE ORDINANDA ACIE cere: solem, pulverem, ventum. Sol ante faciem eripit visum; ventus contrarius tua inflectit ac deprimit, hostium adiuvat tela. Pulvis a fronte congestus, oculos implet et claudit. Ita ergo constituantur ordines, ut hec post occipitium
Abbreviated transcription (Latin):
ergo tempore tanto magis duces debent c̃ẽ
solliciti qñ maior spatur dilũtib głia ⁊
mag̃ ꝑiculũ ꝯmittat᷑ Ignauos inquo mo¬
m̃to ꝑiie usus ꝓugnandi doctuna ꝯsiliũq
dominatur. uet̾ib leculis mos fuit parco ci¬
bo curatos milites ad certamẽ educent. auda¬
cõres sumpta esca redderet ⁊ longiore cõflic¬
tui nõ fatigarentur media. prec̾ca obfuã¬
dũ ẽ p̾sentib rostib. siuc ex castrs siue ex
auitate ꝓducas ad p̃liũ ne dum ꝑ augusta
portarum ꝑtiailatim padit excenitꝰ.a co¬
litis ⁊ paratis debilicetur ĩmicis. idc̃q ꝓmdo¬
uetur aut̃ ne longo spacio fatigatum min¬
tem ueue lassox post cursũ cquor ad pub
p̃liũ cegas. Inꝑar .n. ꝯdicio ẽ lassum cum
requieto currentem cũ eo qui steit subire ⁊¬
flictum Ip̃a die qua certacuri sũt milites
quid stuaant dingent explora. Nam fidu¬
cia uł formido cxuultu uerbis incessu mo¬
tib q cemitur. ne confidas satis si tỹro pre¬

Expanded text:
ergo tempore tanto magis duces debent esse soliciti, quanto maior speratur diligentibus gloria et maius periculum comitatur ignavos, in quo momento peritia, usus pugnandi, doctrina, consiliumque dominetur. Veteribus seculis mos fuit parco cibo curatos milites ad certamen educere, ut audaciores sumpta esca redderet et longiore conflictu non fatigarentur inedia. Preterea observandum est praesentibus hostibus, sive ex castris sive ex civitate producas ad proelium, ne dum per angusta portarum particulatim procedit exercitus a collectis et paratis debilitetur inimicis. Ideoque proervetur autem, ne longo spatio fatigatum militem, neve lassos post cursum equos, ad publicum prelium cogas. Impar enim conditio est, lassum cum requieto, currentem cum eo qui steterit subire conflictum. Ipsa die qua certaturi sunt milites, quid sentiant diligenter explora. Nam fiducia vel formido, ex vultu, verbis, incessu, motibusque cernitur. Ne confidas satis, si tyro pre
Abbreviated transcription (Latin):
dũm cutulo. astauciũ cepectantumiq emitis
uitia uestũ sꝑacium puam cecipere luso q i¬
tre ꝯsueu̾nt. cubicalem lusum appłłant cium
duo comiꝰ re ꝓrimo ac pene ꝯuictis cubitis
pilam fenuut᷑. surã dr̃ dare qui pilam nire
plato fenendam colusorib prebet. xuii¬

Expanded text:
lo astantium expectantiumque emissa, ultra iustum spatium pilam excipere, lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant, cum duo comminus et e proximo ac pene coniunctis cubitis, pilam feriunt. Suram dicitur dare, qui pilam crure prolato, feriendam collusoribus prebet. DE N
Abbreviated transcription (Latin):
tigatis mauiinũ tñsgͥssione dinisis in paui¬
dib cccuꝑati mingis monciũ laborantib
maimpis cxꝑansus atq scanis. in mansione
arum nissa sit copia. tũc iouensum psentes
scientes uidentes equa condicõne pugnrͣtur.
sus tuneum hostiu certis resistitur modis.
elmeus dr̃ muititudo peditum que cucca ẽ
acie. primo angustior. deinde lacior ꝓcedit
⁊ aduersanoꝵ ordines rumꝑit. cuua a ꝑli
pon̾itur qm̃ forficem uocant. Nam ex lecus¬
imus muitib in unũ ⁊fertis ordo comꝑoĩt
uillum cimeu exapit icq ex utraq ꝑte so¬
aludit. quo fio aciem nõ põt iumꝑere. Itẽ sei
oppõiturut turbata acies reparetur. Globus
autem dr̃ qui asua acie seꝑatus nago supuẽ¬
quaꝵ ne sb̃tempore quo ⁊mitatur pugna
uelis ordines ꝯmutare aut de loris sus anqt
num̃os ad alia tñsferre. statim enm nascir
cumultus atq ofusio. ⁊ quos imipatos ꝯturbatos¬
q ĩuenit facilius hostis incumbit. ¶A cimeo

Expanded text:
num transgressione divisis, in paludibus occupatis, in iugis montium laborantibus, in campis expansis atque securis, in mansione arum nulla sit copia, tunc adversum presentes, scientes, videntes, equa conditione pugnatur; uditos. Adversum cuneum hostium certis resistitur modis. Cuneus dicitur multitudo peditum, que iuncta cum acie, primo angustior, deinde latior procedit et adversariorum ordines rumpit: quia tamen ponitur, quam forficem vocant. Nam ex lectissimis militibus in unum consertis ordo componitpit atque ex utraque parte concludit, quo facto aciem non potest rumpere. Item serra ponitur hostibus ut turbata acies reparetur. Globus autem dicitur qui a sua acie separatus vago superquoque, ne sub tempore quo committitur pugna, velis ordines commutare, aut de locis suis aliquos numeros ad alia transferre, statim enim nascitur tumultus atque confusio; et quos imparatos conturbatosque invenerit, facilius hostis incurrit. In cuneo
Abbreviated transcription (Latin):
uenanss octupatus oi tincomod̾. cauenomia¬
queo ne ꝑ estaccmi ant morbosa m pemio aut sa¬
lubrius aqua sit longius hyeme ne papila¬
cio desit ance signum ne sbitis tempestatious
coupus in quo manendum ẽ loleat uucau
ne sit obruptus ic deuius acutum sedertibr.
Adusanis difficius pstetur egilus. ne eempi¬
orib locis missa ab hoctib nicu tela puci¬
ns addũtur. Ita. auteya ab agͥmensoribus
meusuram cołligi or ucad qũtitatem ꝯcdu¬
deutur eicerticus. Ram ꝓpugnatores angta
Statiua aut̃ castra estateur hreme uoste ii¬
tio moiore cina ac labore fumantur pͥuia
igicur loqs sius signa ut̾ castra pomitur

Expanded text:
s occupatus, apportet incommodum. Cavendum quoque, ne per estatem, aut morbosa in proximo, aut salubris aqua sit longius, hyeme ne pabulatio desit, aut lignum; ne subitis tempestatibus, campus in quo manendum est, soleat inundari, ne sit in abruptis ac deviis et circumsedentibus adversariis difficilis praestetur egressus, ne ex superioribus locis missa ab hostibus in eum tela perveninis adiiciatur. Ita autem ab agrimensoribus mensuram colligi oportet, ut ad quantitatem concludatur exercitus. Nam propugnatores angusta Strativa autem castra, estate vel hyeme, hoste vicino, maiore cura ac labore firmantur. Primo igitur locis suis signa intra castra ponu
Abbreviated transcription (Latin):
copis sepius traccet. omiq plunuiu noc
adiuone sinumota. utiũ maiorem nũm pu¬
guacoꝵ ip̃e. an hosdes h̾ant. utiũ ip̃ius an
adusauioꝵ homines magis armati sunt ⁊
nuuti q mag̃ excercitati. qui sunt mn ncã¬
tatib forciores. Quend̾ ⁊̃ utram pars ea¬
tes utra pediter ħat meliores iouis utiho¬

Expanded text:
copiis sepius tractet, omnis que plurimum nocet copiis sepius tractet, omnis que plurimum nocet atione summota, utrum maiorem numerum pugnatorum ipse an hostes habeant, utrum ipsius an adversariorum homines magis armati sint et muniti, qui magis exercitati, qui sint in necessitatibus fortiores. Quaerendum etiam utra pars equites, utra pedites habeat meliores, sci
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ auxiliis eautio ⁊ peditib leca in quibe pa¬
piliones tcndant. deputanturim castrii acde
linguł centuis quatmi equites ⁊ quat̾m pe¬
dites cxcubias noctib faciunt. ⁊ qr iupossi¬
bile udebatur in specuł uigilantes singłos
ꝑmanere io in quatuor paites. id depłidra
sunt diuise nigilie. ut non amplius ꝙͣ tribui
tamen tri bum ⁊ ꝓbatissimos eligãt qui cur¬
cum eant iugilics ⁊ renũcient si qua emer¬
sit culꝑa. Equites cetrauallum noctunas
crubias facere debent ꝑdiem aũ sastris po¬
sitis alii mane auii post m̾idiem pp̃ fatigaci¬
pascua subuectio fruienti ceteraꝵ q sp̃or
aquatio lignacio. ꝑabulacio. secum ab hosti¬
m̃oꝵ auubulat comineatus pͥresidia dispõn¬
tur. difficile .n. hostis ad ealcra audet accedete
in quibꝵ a fronte ⁊ atergo nouit. dũsanos
ꝯmoran. Qualr masigi possit utrũ isi
hibitis ex uniu̾lo exceritũ scic̃ . nix.¬
tib rella ⁊ scipientib uris de sius ⁊ rosdũ

Expanded text:
et auxiliis, equitibus et peditibus loca in quibus papiliones tendant deputantur in castris, ac de singulis centuriis quaterni equites et quaterni pedites excubitum noctibus faciunt. Et quia impossibile videbatur in speculis vigilantes singulos permanere, ideo in quattuor partes ad clepsydram sunt divisae vigiliae, ut non amplius quam tribus tamen tribuni et probatissimos eligunt, qui circumeant vigilias et renuncient si qua emerserit culpa. Equites extra vallum nocturnas excubias facere debent, per diem autem castris positis, alii mane, alii post meridiem, propter fatigatipascua, subvectio frumenti ceterarumque specierum, aquatio lignatio pabulatio secura ab hostim ambulat commeatus, presidia disponantur. Difficile enim hostis ad ea loca audet accedere, in quibus a fronte et tergo novit adversarios commorari. QUALITER INTELLIGI POSSIT, UTRUM INSIhibitis ex universo exercitu scientibus bella et sapientibus viris, de suis et hostium
Abbreviated transcription (Latin):
opi deputaudꝰ uiguantib occur erecta cenu¬
exitior trułib suis ⁊ pedib non suꝑflua car¬
ne distentis. s nomoꝵ dinicia colłcas. Eũ ħ ĩ
tp̃rone figna dephenderis ꝓcentatem nõ mag¬
nopere designo uł desidio. utilius ẽ .n. fortes
cd ndñ statim puccs signoꝵ tironu
scribendus ẽ tyro dełctus. u̾ni aut̃. eh
Dexcerticio p̾temptandus ut utrũ uere
tanco opi aptus sit possit agnosci. ⁊ uelocitas
in illo requirendauidr̃. robur ⁊ utrũ armoꝵ
disciplinam edisccre ualat. utrũ hat confiden¬
tiam militarem. In omĩ .ni. ꝯflictu. nõ tam
ꝓdest multitudo. qũ nutus. Signatisitaq tỹ¬
tonib ꝓ cotidiana cecerticia armoꝵ ẽ demõ¬
stranda doccima. Nichil firmuis n felicuis¬

Expanded text:
operi deputandus vigilantibus oculis, erecta cerviexilior clunibus, suris et pedibus non superflua carne distentis sed nervorum duritia collectis. Cum haec in tirone signa deprenderis, proceritatem non magnopere desided non statim punctis signorum scribendus est tyro delectus, verum ante exercitio pretendendus, ut utrum vere tanto operi aptus sit, possit agnosci. Et velocitas in illo requirenda videtur et robur; et utrum armorum disciplinam ediscere valeat, utrum habeat confidentiam militarem. In omni enim conflictu, non tam prodest multitudo, quam virtus. Signatis itaque tyronibus, per quotidiana exercitia, armorum est demonstranda doctrina. Nihil firmius, neque felici
Abbreviated transcription (Latin):
ad dełctum cegend̃ tyronem ꝓdandi¬
nuulꝰ ignorat. nõ enĩ tm̃ celuis. s ⁊ sunt¬
iam ꝑ fecciꝰ imbuũtur que discũtur .xl.¬
a pu̾̃s. Deindemilitans alacutas saltꝰ ⁊ co
crsus antetemptandus ꝙͣ corpus etate pi¬
grescit. uelocitas .n. est. que pcepto exteticio
stitimũ efficit bellatorem. Itm̃ ncc̃itas cxigͥi
s forniorem annis fuisse sigiuficat. preterea q
desctimi. astunis ẽ ueheuiciit intendat ut exꝰ
uultu ex occuł ex õĩi ꝯ firmacione membroꝵ
eos eligat. bell.atoꝵ naniq nõ tm̃ iixminib¬

Expanded text:
ad delectum cogendum tyronem nullus ignorat. Non enim tantum celerius, sed etiam perfectius imbuuntur, que discuntur a pueris: deinde militaris alacritas, saltus et cursus ante tentandus est, quam corpus etate pigrescat. Velocitas enim est, que percepto exercitio, strenuum efficit bellatorem. Item necessitas exigit, sed fortiorem armis fuisse significat. Preterea qui delectum acturus est, vehementer intendat, ut ex vultu, ex oculis, ex omni conformatione membrorum eos eligat. Bellatorum namque, non tantum i
Abbreviated transcription (Latin):
iuis e. iucema. ⁊ lichimo dc̃a ẽ. lichius aũ
formatur. lacimnaria pendennia lunaa qrur
quentu cetam sinit. dc̃a a fimib quor ã
usum ꝑapiri tera cutiundatos habrrete ma
lucens. cc̃a ꝙ lambentis modũ ostendere iudeat
fit enĩ ex uitro reciuso intus iim̾e utuenti fls¬
tus adire non possit ⁊. ad ꝑtendum lumen fa¬
cile ubiq cutũferatur. uicubꝵ nocatiu q loi
ceat in uora. est .i.moditus ignis quesol
ee tenui scuꝑa ceraq forman. ꝓira est quedã
bustũ uo iam exustũ uocatur. xxxi¬
ẽ ubi colligũtur m templo ea sitoris.¬
que ad indigenciam panꝑum xoxii
mittũtur. Gara em̃ iingua psaꝵ th̾auurm.
filacion grece custodia int̾pretatur. archa¬
siquid ponend̾ in terra ftũs locus scu adueite
uł pecculam custodiendam unde ⁊ ꝓ dimmu¬

Expanded text:
Licinius autem formatur. Lacunaria pendentia sunt luminaque intra ceram sunt, dicta a funibus quos ante usum papyri, cera circundatos habuere maiolucens, dicta quod lambentis modum ostendere videatfit enim ex vitro, recluso intus lumine, ut venti flatus adire non possit et ad prebendum lumen facile ubique circumferatur. Lucubrum vocatum, quod luceat in umbra. Est enim modicus ignis qui solet ex tenui stuppa ceraque formari. Pyre est que bustum vero iam exustum vocatur. t ubi colliguntur in templo ea que ad indigentiam pauperum mittuntur: gaza enim lingua, persarum thesaurum, philacion grece custodia intliquid ponendum in terra factus locus, seu ad vestes vel pecuniam custodiendam; unde et per dim
Abbreviated transcription (Latin):
ne uocata. foc eium ignis est. Camimis
diu aidet. eum aut̃ extincta fu̾it carbo nõia¬
tur. prima. aut̾ a ꝑurendo dc̃a ẽ. carbo u̾o ꝙ
flamma car qui dum inc̾isse indecurma¬
ioris fit mitutis. Nam it̾m inicensus forciori
luce calescit. euius tanta ẽ ⁊ sine igne firm¬
tatis ut nullo humore corrũpatur millane¬
tustate m̃tatur Intus ẽ in quo fertũ tund̃.
acededo dc̃us. eudere cuĩ caidrx ⁊ feure ẽ. uetes¬

Expanded text:
ne vocata, fos enim ignis est. Caminus mdiu ardet, cum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est. Carbo vero quod flamma caret, qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis: nam iterum incensus fortiori luce calescit. Cuius tanta est etiam sine igne firmitas, ut nullo humore corrumpatur, nulla vetustate vincatur. Incus est in quo ferrum tunditur, a cudendo dicta. Cudere enim ced
Abbreviated transcription (Latin):
m̾idicm ad om̃c genꝰ armoꝵ cxrercebant᷑
Ueces autem ⁊ crudłti semł in die. Neq enĩ
longitudo etatis aut annoꝵ nin̾iui artera
bellicam tradit. s ꝯtiuua erccitit.cionis me¬
incrus. Nam ⁊ uelccitas usus ipo. iqquintur cor¬
porie ⁊ sciencia fenendi hostem seq ꝓtegendi
⁊ uetils sins intantis ꝯmixcionib in ip̃a ꝓ¬
ces inclipeum rursusq subdidere mine ges¬
tiendo ꝓuolare cum saltu mĩc cedentes in
triga resilire misilib ⁊ iam palos ip̃ ꝓcui
ferur medicentur. ut ⁊ cus diugent̾ ⁊ dexten
utus possit attresceie. Sagictarius uo łfũ
ditores scopas h fiuictitũ uxͣ tramniũ fasces
sine trepidacione m acie facielunt ꝙ ludenzey
inampo ferant semp. eet̃ uitem ⁊̃ hybmi

Expanded text:
eridiem, ad omne genus armorum exercebantur, veteres autem eruditi semel in die. Neque enim longitudo etatis, aut annorum numerus artem bellicam tradit, sed continua exercitationis meiscebant. Nam et velocitas usu ipso adquiritur corporis et scientia feriendi hostem seque protegenet vexillum suum in tantis permixtionibus in ipsa ptes in clipeum rursusque subsidere, nunc gestiendo provolare cum saltu, nunc cedentes in terga resilire. Missibilibus etiam palos ipsos procul ferire meditentur, ut et ars dirigendi et dexterae virtus possit adcrescere. Sagittarii vero ditores, scopas hoc est fructicum vel straminum falces, sine trepidatione in acie faciebant, quod ludentes in campo fecerant semper. Ceteri autem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cellant ⁊ ordinare q nob̾ utile ilł docetur ad¬
usum tractare quq ꝑdiem an ꝑ noctem it
cxpediat maoari quanca locoꝵ int̾u alla sint
ad que cupimꝰ ꝓperare. Ne estate aque renu¬
ria absit euutib ne hyeme difficiles aut̾ mẽ
occurrant paludes maiores q torrentes ⁊upe¬
dito itine aruuematur exceititus priustr ad
destmata ꝑuemat. de maiorib fluminbus

Expanded text:
precellant et ordinare quod nobis utile, illis docetur adversum. Tractare quoque per diem an per noctem iter expediat inchoari: quanta locorum intervalla sint, ad que cupimus properare; ne estate aque penuria desit euntibus, ne hyeme difficiles aut invie occurrant paludes, maioresque torrentes et impedito itinere circumveniatur exercitus, priusquam ad destinata perveniat. DE MAIORIBUS FLUMINIBUS
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃i adicutur. ⁊ ide ꝙ dubitatiue comũciones
fireq̃tissime sunt introgatiue. Intregatiua tñ
no est sꝑ̃es comũtcionum s accidens. Nulla e¬
nim ꝯuictio exui conĩccionis introgatiua est
potest enm dici ꝙ in ip̃a int̾rrgacione copu¬
lat. ut cum dicitur est ne scc̾. samus. Qmius¬
płiq dicant neqñ incogatiue põitur eẽ aduer¬
bium intrgandi. q. idm ciuando eadem ne ꝑ
tiuo pomitur et tunc aducrbium est. Item qd
ñ sola auictio ⁊postioplum acapit. Item q¬
nomĩa necue accipitur pro annon. ⁊ est ninc du
sblatis integer manet sensus. Et uide ꝙ ille
ce dem que copulatiue sunt adalias specits cõ¬
m̃ttionum ꝑtinent płmq ut si dicas eneas
uero ⁊ pus ⁊ fortis fuit hic expletiue ponicur
uero. sin autem dicas. en eas quidan pus fu¬
it. ulixes u̾o. astutus. hic ꝓ copiuatiua accip̃r
spotest tamen dici. ⁊ dismbutia. quia diu̾sas
res diuersis actubuit ꝑsonis. Est itaq copu¬
latina comũccio alia simplict. alia cum dis¬

Expanded text:
m adiiciuntur. Et vide, quod dubitative coniunctiones frequentissime sunt interrogative. Interrogativa tamen non est species coniunctionum, sed accidens: nulla enim coniunctio ex vi coniunctionis interrogativa est: potest tamen dici, quod in ipsa interrogatione copulat: ut cum dicitur: Est ne sortes sanus? plerique dicant ne, quando interrogative ponitur, esse adverbium interrogandi; quemadmodum quando eadem ne prtive ponitur, et tunc adverbium est. Item quod hec sola coniunctio apostropham accipit. Item quod necne accipitur pro an non, et tunc est sublatis integer manet sensus. Et vide, quod ille eedem que completive sunt, ad alias species coniunctionum pertinent plerumque, ut si dicas: Eneas vero et pius et fortis fuit; hic expletive ponitur vero. Sin autem dicas; Eneas quidem pius fuit, Ulixes vero astutus, hic pro copulativa accipitur. Potest tamen dici et distributiva, quia diversas res diversis attribuit personis. Est itaque copulativa coniunctio, alia simpliciter, alia cum dis
Abbreviated transcription (Latin):
ncur ⁊ condonantib. s ingietis ⁊ hebreis no¬
minib k. lĩam antiqui p̾ponebant. quociens
a. scquebatur. ut kaput. kanna. kalamus. nẽ
autem kartago ⁊ kcuende ꝑ esndem tm̃ scubũ¬
tur. Omĩa ałitem greca nomina qualicũq
sequenti. uocali ꝑ .R. sint scribenda. ora fimu
ꝑ .o. hora dicium ꝑ .h. scritnd̾ est. Omis si
de ouere uenit ꝑ.o. solam sculend̾ est. si de ho
ꝯsuctudo uet̾m erat. ut cum cadem ña anum
sille apicem apponcbant᷑. ut puta ppłs atborẽ¬
signiticaret an hominuim multitudiem apice
dislinguebanr. sit ⁊ ubi lic consonantes gi¬
mmnalantur sicilisim smꝑonebant. ut cela.

Expanded text:
ratur et consonantibus, sed in grecis et hebreis noratur et consonantibus, sed in grecis et hebreis nominibus. K literam antiqui preponebant, quotiens a sequebatur, ut kapui, kanna, kalamus. Nunc autem Karthago et kalende, per eamdem tantum scribuntur. Omnia autem greca nomina qualicumque sequenti vocali, per k sunt scribenda. Ora finium per o, hora dierum per h scribendum est. Onus si de onere venit, per o scribendum est: si de honnsuetudo veterum erat, ut cum eadem litera, asyllabe apicem apponsignificaret, an hominum multitudinem, apice distinguebatur. Sic, et ubi litterae consonantes geminabantur, sicilicum superponebant, ut sel' a,
Abbreviated transcription (Latin):
tura interptatur. orto .ii. recta. cluiu.¬
gratia. scuptura dicitur. ħ discipli rẽ.¬
na docet saibendi ꝑiciam. ut puta ad cum est
pposiuo .d. lr̃am. cum est comũccio .t. lr̃am acti¬
pit .i. haud. qñ est aduerbium negandi .d. l̃a
torumatur ⁊ aspiratur incapite. Qñ autẽ con¬
uicco est ꝑ .t. lium sine aspiratione scribitur. a¬
pud pposicio. ꝑ .d. scabitur. sicutapud patrem.
quando uetcres scpe apud ꝓ ad usi sunt dua¬
b literis cx cis mediis sb̃tractis. Equus qd̃
eit animal .ꝑ .c. solam scribendum. equus qͥd
est iustus. ꝑ ae. diꝑtongon. sobendum. cxũl
addita .s. d stubi. quia cxul dr̃ exica solum ẽe.
exultat meluis sinc .s. łr̾a scribitur. Nam cum ir̃a
x. cxit.et .s. constet quomo cum mea sit rursus ci
formis . p.e. solam scibendum foedus ꝙ cst pc̃ia
tum .oe. ꝑ diptongon scribendum. Gnatus
.h. quia est asꝑiracionis nota. miatino tm̃ no
calib. adñguur. ut honor humus humo. stłpi¬

Expanded text:
interpretatur. Ortho enim recta, graphia, scriptura dicitur. Hec disciplina docet scribendi notitiam; utputa ad cum est prepositio, d literam; cum est coniunctio, t literam accipit. Haud quando est adverbium negandi, d litera terminatur et aspiratur in capite; quando autem coniunctio est, per t literam sine aspiratione scribitur. Apud prepositio per d scribitur, sicut apud patrem, quoniam veteres sepe apud pro ad usi sunt, duabus literis ex his mediis subtractis. Equus, quod est animal, per e solam scribendum; equus, quod est iustus, per ae dypthongum scribendum. Exsul addita s debet scribi, quia exsul dicitur extra solum esse. Exultat melius sine s litera scribitur; nam cum ipsa x, ex, c et s constet, quomodo cum in ea fit, rursus ei formis, per e solam scribendum: Fedus, quod est pactum, cum oe dypthongo scribendum. Gnatus,us. H que est aspirationis nota, in latino tantum vocalibus adiungitur, ut honor, humus, homo, aspi
Abbreviated transcription (Latin):
etħ̾ .i. positura est ad distĩguendes sensus ꝑ cola
⁊ comata ⁊piidos que dum ordine suo apponi¬
positure. uł qr pũctis positis annotantur. ł
quia ibi nox pro int̾uallo distĩccionis in t̾põit᷑.
prima positura sb̾distĩctio dr̃ eadem ⁊ ꝯmina.
media distĩcco sb̃scquens est ip̃a ⁊ cola. ultĩa
distĩctio que totam suĩam ꝯcludit ip̃a ẽ ꝑio¬
dus. cuius ut diximus ꝑtes sinit. cola. ⁊ co¬
mata. quanm diuersitas ꝑmictis diuerso
loco põitis demonstratur. u̾ enii ninicio ꝓ¬
uũciacionis. nec dum plena pars sensus est.
Et tamen respirare d o. ut puta si ninco ⁊¬
ꝑco fit cõma .i. ꝑtitula sensus u. antem in
scquentib Icamm senttrtia seusum prestat. s
ad huc aliquid suꝑest ex siũe plenitudine ut¬
ucro iam ꝑ giadus ꝓm̃ciando plenam sen¬

Expanded text:
 1. Positura est figura ad distinguendos sensus per cola  1. Positura est figura ad distinguendos sensus per cola et commata, et periodos, quae dum ordine suo apponipositurae, vel quia punctis positis annotantur, vel quia ibi vox pro intervallo distinctionis deponitur. Prima positura subdistinctio dicitur, eadem et comma. Media distinctio subsequens est, ipsa et cola. Ultima distinctio, que totam sententiam concludit, ipsa est periodus; cuius ut diximus partes, sunt cola et comma; quarum diversitas, punctis diverso loco positis, demonstratur. Ubi enim in initio pronunciationis, necdum plena pars sensus est et tamen respirare oportet, utputa: Si vinco, fit comma, id est particula sensus. Ubi autem in sequentibus iam sententia sensum prestat, sed adhuc aliquid superest ad sententie plenitudinem, utvero iam per gradus