comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ noctem clam dilapsis diluculo
igitur Cesar hostes/ e mõte descen¬
dere adq ad t̾ram om̃es arma pro¬
icẽ cum iussisset cupide optemꝑa¬
tum est tensis q ad eũ palmis af¬
fusi ac genẽtes uemiã petiere Ius¬
sos assurgẽ nichilq metuẽ dumi¬
hunc tranffugã q eius labienũ
int̾fuisse facilis ac ꝓmpta discre¬
cio est/ Cesar lassitudini militũ
compassus sue uero negligẽs q̃ͥe¬
tis legiones q̃ sec̃ũ fu̾ant ad cast̃
que sexͫ passuũ atergo aberant
redire precipit/ ut qͥestant/eas n̾õ
que ĩ castris Remãẜant ad se ue¬
mie imꝑat ut la borent, cũ quib
eodem ip̃o die larissam ꝑueme
qua iam pompeius fugiendo en¬
scerat ubi redicum est in Castea
facta cesoꝵ Racione dephensumiẽ
de Legiõĩbus atq equitatu pompei
qͥndeam milia ceadisse Rami ex¬
terraꝵ gentiu ⁊ auxilioꝵ que
bilis strages qui uagi et mermes
nullo ordine ad sacietatẽ ceden¬

Expanded text:
per noctem clam dilapsis. Diluculo per noctem clam dilapsis. Diluculo igitur Cesar hostes de monte descendere, atque ad terram omnes arma proiicere quum iussisset, cupide obtemperatum est, tensisque ad eum palmis, affusi ac gementes veniam petiere. Iussos assurgere nichilque metuere dimihunc transfugamque eius Labienum interfuisse facilis ac prompta discretio est. Cesar lassitudini militum compassus, sue vero negligens quietis, legiones, que secum fuerant, ad castra, que sex millia passuum a tergo aberant, redire precipit, ut quiescant; eas vero, que in castris remanserant, ad se venire imperat, ut laborent. Cum quibus eodem ipso die Larissam pervenit, qua iam Pompeius fugiendo transierat. Ubi reditum est in castra, facta cesorum ratione, deprehensum est de legionibus atque equitatu Pompeii quindecim millia cecidisse. Nam externarum gentium et auxiliorum, que bilis strages fuit, qui vagi et inermes nullo ordine ad satietatem ceden
Abbreviated transcription (Latin):
ns tam clauũ ꝙ no Galeat obs¬
curau Itaꝙ tempestina morte
mibis mesiuo prd de hoc postea
cermlitib cũ in p̾dam intenti
tempus labisment quo maior
negligẽtur occasio quad cum obci¬
nusset mõtem cur cuuallare dis¬
posuit hostes moti ꝙ iam quosꝰ
erat diffidentes abiere ¶ Quos
Ce sar intelligens criffariã ꝑticꝰ
castris ad custodiam resideret
ꝑs expedicior secũ iret ad hostes
ꝓseq̃ndos quos cum nõ lorigo de¬
curso spacio ꝓpe esset ut actingẽt
illi in mont̾em a lui conscenderũt
cuiꝰ ad radicem fluuius latebat᷑
Cesar illuc eos obsedit ac militibus
ꝙ̃uo diuno labore fatigatis et las¬
situdo Reqͥem et noy ꝓpiã suadẽt
ꝑsuasit tñ ut qͥetis immemores
nouũ susciꝑent laborem et nincõi¬
bus int̾iectis flumẽ a monte secer¬
u̾ent quo nocturna clausis preri¬
ꝑentur aquatio quod cũ factũ eẽt
cerriti dodicõnem ꝑ nũcios petiẽ¬
re aliquod Senatorii ordis fuga

Expanded text:
nil tam clarum, quod non valeat obsnil tam clarum, quod non valeat obscurari. Itaque tempestiva morte nichil melius. Sed de hoc postea:cum militibus, ne in predam intenti tempus labi sinerent, quo maior negligeretur occasio. Quod quum obtinuisset, montem circumvallare disposuit. Hostes monti, quod inaquosus erat, diffidentes abiere. Quod Cesar intelligens trifariam partitus castris ad custodiam resideret, pars expeditior secum iret ad hostes persequendos. Quos quum non longo discursus spatio prope esset, ut attingeret, illi in montem altum conscenderunt, cuius ad radicem fluvius labebatur. Cesar illic eos obsedit, ac militibus quamvis labore diurno fatigatis, et lassitudo requiem et nox proxima suaderet, persuasit tamen, ut quietis immemores novum susciperent laborem, et, munitionibus interiectis, flumen a monte secernerent, quo nocturna clausis preriperetur aquatio. Quod quum factum esset, territi deditionem per nuntios petiere, aliquot senatorii ordinis fuga
Abbreviated transcription (Latin):
est ¶lle etia pie uoti cõsenta¬
neus actus fuit ꝙ cuilz suoꝵ u
in hostiui quẽ optasset bita dare
ꝓmisit nec minꝰ ille ꝙ in tanto
conflictu nullus quuentus ẽ insi
armatus ĩ acie ceadisse ¶ Pom¬
peis turbatis ac territis suor
ordinibz cante Rune molem nec
suffĩe ualens nec attollo abie¬
cit pondus Impii seq fuge
tradidit nõ ta uiue̾ cũpiens ꝙͣ
metuens mori ne secum totus
ex̾citus moriretur quo sumoto
mo amplius in acie scetit do¬
cumentum ingens nõ semꝑ plu¬
rĩ esse uictoriã cum ut apud
scͥptores constat nil pompeio ma¬
gis ꝙͣ suoꝵ nocuerit multitudo
nõ minus tam ut arbitror. no¬
cuit in digestas uarietas que ꝑ
unũ frenari et Regi nulla po¬
tuit Racone/ hec thesalice pug¬
ne funs fuit fuisset ut et po¬
pei ne ĩ suũ dedecus paucos ui¬
te dies agẽt longamq gliam bre¬
i spacio de honestarẽt atq poe¬
uet sed sic eunt res huane ml
tar altu ꝙ nõ possit deprimi

Expanded text:
est. Illi etiam pie voci consentaest. Illi etiam pie voci consentaneus actus fuit, quod cuilibet suorum uni hostium, quem optasset, vitam dare permisit; nec minus ille, quod in tanto conflictu nullus inventus est, nisi armatus, in acie cecidisse. Pompeius, turbatis ac territis suorum ordinibus, tante ruine molem nec sufferre valens nec attollere, abiecit pondus imperii seque fuge credidit, non tam vivere cupiens, quam metuens mori, ne secum totus exercitus moreretur. Quo submoto, nemo amplius in acie stetit: documentum ingens, non semper plurium esse victoriam, quum, ut apud scriptores constat, nil Pompeio magis, quam suorum nocuerit multitudo. Non minus tamen, arbitror, nocuit indigesta varietas, que per unum frenari et regi nulla potuit ratione. Hec Thessalice pugne finis fuit: fuisset et utinam Pompeii, ne in suum dedecus paucos vite dies ageret, longamque gloriam brevi spatio dehonestaret atque pollueret. Sed sic erant res humane. Nil tam altum, quod non possit deprimi;
Abbreviated transcription (Latin):
cũ effundẽt ab ueroq cornu Cestio
suis eqͥtib quos intẽtos in hanc
rem fecãt subito signũ dedit qͥ
dicto cicius in effusos facto impe¬
tu ne̾ illos effuderunt ut uertere
cerga coogunt sequuta ẽ eqͥtatũ
uis ardentissima legionũ adeo
coglobata ut quasi una manus
omiuz uidẽtur sie om̃es simul ⁊
fernre cern̾es et uige ut sustinẽi
uirtus tam iuita posset Accessit
et leuis fragor ac screpitus arma¬
ture magni demq instar ex̾citus
Cesar ip̃e ubiq pñs utrũq simł
exhibens et fortissum militis
et sũmi ducis officiũ et feriens
et exortans due ex omib illius
ꝑ omĩa discurientis atq om̃ib
occurrẽtis uoces amotate memorie¬
ꝙ mãdate sunt ferox a lc̃a sedad
uincendũ utilis miles faciem fer¬
ri altã aut pia licet ad iactacõ¬
nem compoĩta florus dicat mi
uictoris ⁊ miẜentis uox fuit Il¬
la in medio prelii ardore hac ĩa
uictus ĩ fugam u̾sis hostibꝰ usꝯ

Expanded text:
tum effunderet, ab utroque cornu Cesar tum effunderet, ab utroque cornu Cesar suis equitibus, quos intentos in hanc rem fecerat, subito signum dedit, qui dicto citius, in effusos facto impetu, vere illos effuderunt, et vertere terga coegerunt. Secuta est equitatum vis ardentissima legionum, adeo conglobata, ut quasi una manus omnium videretur. Sic omnes simul et ferire cerneres et urgere, ut sustineri virtus tam unita non posset. Accessit et levis fragor ac strepitus armature, magni denique instar exercitus. Cesar ipse, ubique presens, utrumque simul exibens et fortissimi militis et summi ducis officium, et feriens et exortans. Due ex omnibus illius per omnia discurrentis atque omnibus occurrentis voces adnotate memorieque mandate sunt, ferox altera, sed ad vincendum utilis: Miles, faciem feri; altera autem pia, licet ad iactationem compositam Florus dicat: Mivictoris et miserantis vox fuit: illa in medio prelii ardore, hac iam victis et in fugam versis hostibus usus
Abbreviated transcription (Latin):
Simotus corrnitus om̃is tracie ca¬
padocieq Cilicie macedome grecie
etolie tocius q robur orientis a ci¬
es magno utͥnq ordine steterũt du¬
ces nescio an omiuz suppremi qui
uinꝙͣ arma tractau̾it Rec excipio
Affricanũ atq hambalem/ Ram
quis hor utͥusq seu uictorias ne
dicam bella duinueret seu Rer
magͥtudine metiatur mirum tamẽ
dictu qͦmodo iam pompei ardor
atq Impetus uel etate ul p̾sagio
quodam ac fortue uarietate len¬
tescẽt ut qui eum cernẽt qui duis
potius ꝙͣ pompeĩ crede̾t quomi¬
rabilior michi est ille totiens pe¬
tite pacis ꝯtemptus atq illa spes
uictorie ¶ Ged et ip̃e tam suos
ꝑtim mẜabili orone cohortatus
est descenditq ĩ p̾lui nũidi ꝑtẽ
maximã secũ traħes fuit tamẽ
bilis pugne sinis/ Nam cũ ali¬
ꝙͣdiu equis uiribus huic inde
dimicaret᷑ ¶ Pompeus mlti¬
tudine fisus ut dictũ est ad
circuuemend Cesarem ut equita¬

Expanded text:
dimotus, Corintus, omnis Thracie, Cadimotus, Corintus, omnis Thracie, Capadocie, Cilicie, Macedonie, Grecie, Etolie totiusque robur orientis. Acies magno utrinque ordine steterunt. Duces nescio an omnium supremi, qui unquam arma tractaverint, nec excipio Africanum atque Hannibalem. Nam quis horum utriusque seu victorias, ne dicam bella, dinumeret, seu rerum magnitudinem metiatur? Mirum tamen dictu, quomodo iam Pompeii ardor atque impetus vel etate vel presagio quodam ac fortune varietate lentesceret, ut, qui eum cerneret, quidvis potius, quam Pompeium, crederet. Quo mirabilior michi est ille totiens petite pacis contemptus atque illa spes victorie. Sed et ipse tamen suoss est, descenditque in prelium mundi partem maximam secum trahens. Fuit autem bilis pugne finis. Nam quum aliquandiu equis viribus hinc inde dimicarent, Pompeius multitudine fisus, ut dictum est, ad circumveniendum Cesarem equita
Abbreviated transcription (Latin):
li auctor a biit Inmunis In fixo
in os gladio int̾ cadau̾ã mox Iuuẽ¬
tus atq Recogͥtus nõtus q oris uul¬
ne̾ ⁊ oris impetus punitus ulcio¬
ne iustissima concur sũ. est in cam¬
pis Chesalie quos filipos uocauit
illũ sibi locum rome quuidens
copiap longe uariant auctores
in magͥtudine piculi om̃es conso¬
nat plena onña sunt lamentis
et qui iotem nui meru dicunt
addunt tame unde Immẽsum qͥd¬
dam lector possit mente conaꝑe
Annei quidam florni qui hanc Rem
elegantissima breuitate ꝑscuxit
u̾ba sunt hec ¶ Aullo uinꝙͣ loco
tantum uirum ppłi Romam for¬
tuna uidit .iiͤ. et amplius milia
bellatoꝵ hunc illinc p̾ter auxilia
regum et senatus. Idem si belli
inquit duces inspicias totus Se¬
natus in ꝑtibus si ex̾citus hinc
.xi. legiones qude decem et octo
flos om̃is et robiu italici san¬
giums si auxilia socioꝵ lme
gaflici germamq dilectus Inde
deiotarus ariobatzanes chare ho¬

Expanded text:
li auctor abiit immunis; infixo li auctor abiit immunis; infixo in os gladio inter cadavera mox inventus atque recognitus, notatumque oris vulnere oris impetum punitum ultione iustissima. Concursum est in campis Thessalie, quos Philippos vocant. Illum sibi locum Rome invidens copiarum longe variant auctores: in magnitudine periculi omnes consonant; plena omnia sunt lamentis, et, qui minorem numerum dicunt, addunt tamen, unde immensum quiddam lector possit mente concipere. Annei quidem Flori, qui hanc rem elegantissima brevitate perstrinxit, verba sunt hec: Nullo unquam loco tantum virium populi romani fortuna vidit: trecentum et amplius millia bellatorum hinc illinc, preter auxilia regum et senatus. Idem: Si belli, inquit, duces inspicias, totus senatus in partibus; si exercitus, hinc undecim legiones, inde decem et octo, flos omnis et robur italici sanguinis; si auxilia sociorum, hinc gallici germanique dilectus, inde Deiotarus, Ariobarzanes, Tarcon
Abbreviated transcription (Latin):
me iqͥt mampulares olim mei
et Imꝑatori uro qua debetis opã
ex hibere ultimũ hoc pͥlũ est
quo ꝑacto ille sua digͥtacẽ nos
nr̃am recuꝑabimꝰ libertatẽ de¬
hinc u̾sus in Cesarem faciã ĩqͣt
hodie Imꝑatori unde ul uino
mͥ nel mortuo grates agas hec
dicens pͥmus ĩ hostes impetũ
fecit eumiq delecti milites cirat̾
fuãt ut aliqui tradide̾ nec dissi¬
nle ueri est quidam ut̾uq in
ip̃o pugne pͥncipio pus torpor
qui iam strictos gladios ꝯtinẽt¬
¶ Aempe cũ g̾ mani suos fratres
ab aduersa açie patres filios et
ꝑentes filii uiderent dones cͣsti¬
nus hic precipitanti rabie uocem
colloret pilum ꝙ torq̃ret Ita p̾lui
ceptum ẽ quod insi uinꝰ furorho¬
minis miscuisset pot̾at fortasse
duab ip̃is pacientib citra Romam
Imꝑii huamq gñis excidiu mutu¬
a pietate compomi Ced ꝓchdolor
inuẽtus ẽ qui Cesare ip̃o differẽ¬
ce pperaret/ neq ip̃e tam tantima¬

Expanded text:
me, inquit, manipulares olim mei, me, inquit, manipulares olim mei, et imperatori vestro, quam debetis, operam exhibete. Ultimum hoc prelium est, quo peracto, ille suam dignitatem, nos nostram recuperabimus libertatem. Dehinc versus in Cesarem: Faciam, inquit, hodie, imperator, unde vel vivo michi vel mortuo gratias agas. Hec dicens primus in hostes impetum fecit, eumque dilecti milites circiteFuerat, ut aliqui tradidere, nec dissimile veri est, quidam utrinque in ipso pugne principio pius torpor, qui strictos iam gladios contineret, nempe quum germani suos fratres ab adversa acie, parentes filios et parentes filii viderent, donec Crastinus hic precipitanti rabie vocem tolleret pilumque torqueret. Ita prelium ceptum est, quod nisi unius furor hominis miscuisset, poterat, fortasse ducibus ipsis patientibus, citra romani imperii humanique generis excidium, mutua pietate componi. Sed proh dolor! inventus est, qui, Cesare ipso differente, properaret. Neque ipse tamen tanti ma
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ optĩe ac bñfic̃e uolũtatis
Inter alia nõ omisit se om̃ib
modis pacem q̃suusse et hũili
us forte eciam ꝙͣ deceret nonnĩa¬
uit ꝑ quos de pace pompenĩ aut
Gapionem int̾pellasset ut pu ͤ
etiã capsis amnis ad Rpã de eo¬
dem mittendis ultro atroq lega¬
tis age̾ uoluisset atq hec oĩa
nõ metu aliquo sed pietate ut
ciiuili sangiu ꝑceretur neq Reos¬
pub᷑a paucor fauoribus ĩ mag¬
nas calamitates maderet¶Ex
neglecte peticiones sue uel teloꝵ
eciam Inimissione repulse mag¬
nam nobilibus animis indignadi
matiam pͥbuisset ¶ His expli¬
citis obsecrãtib ꝙ militibus pug¬
ne signũ dodit/ Erat in ex̾citu qs¬
tuuus qͥ pori tpre honesco gradu
sub Cesare militasset curic uero
nõ milicie sacramento quo solu¬
tus erat sed Iure quodam amici¬
⁊e euocatus aderat uir bellica
uirtute memorablis/ hic Cesaris
cocione ĩtellecta ⁊ signo p̾lii ai¬
duto alacͥ uultu as uoce seqͥmim

Expanded text:
semper optime ac benefice voluntatis. semper optime ac benefice voluntatis. Inter alia non omisit se omnibus modis pacem quesivisse, humilius etiam forte, quam deceret. Nominavit, per quos de pace Pompeium aut Scipionem interpellasset, ut publice etiam Tapsi amnis ad ripam de eodem mittendis ultro citroque legatis agere voluisset, atque hec omnia non metu aliquo, sed pietate, ut civili sanguini parceretur, neque respublica paucorum furoribus in magnas calamitates incideret; neglecte petitiones sue vel telorum etiam immissione repulse magnam nobilibus animis indignandi materiam prebuissent. His explicitis obsecrantibusque militibus pugne signum dedit. Erat forte in exercitu Crastinus, qui priori tempore honesto gradu sub Cesare militasset, tunc vero non militie sacramento, quo solutus erat, sed iure quodam amicitie evocatus aderat, vir bellica virtute memorabilis. Hic, Cesaris concione intellecta, et signo prelii audito, alacri vultu ac voce: Sequimini
Abbreviated transcription (Latin):
cesẜunt iuramentũ tanti ducis
de tam magͣ Re uelut arr̃a uic¬
torie tenẽtes diggssi aũt e con¬
silio non ita multo post ud
xiiꝰ in aciem sunt progressiqͦs
ubi Cesar cum ip̃e eciam castra mo¬
uens adu̾tit in eum locũ descen¬
disse ubi equo marte certari pos¬
set subscitit ⁊ cõu̾sus ad suos
nõ est inquit m̃o ampliꝰ de cir¬
nẽ sed de plio laborandũ Sidest
ecce nobis occasio qũã semper
optauimꝰ pugnãdi et finẽ labo
Imponẽdi hec dicens instrue̾
acies cepͭ. om̃i cuiꝰ erat ꝑitissi¬
mus militari arte suos q ĩtm
ad mouẽ ne se aml tituditie ho¬
sciũ circũueniri sin̾e̾nt sine
id quod pompeius ĩ consilio
dix̾at erupisset sue id futu¬
rum anmi presagio cõcepisset
om̃ibus iubens ne ĩ iussu eiꝰ
ĩciꝑent se ĩ tpr̃e quid agendũ
esset siglo indicatur cuicuire
inde acies ⁊ aĩos u̾bis accende
uiututẽ ꝙ insitam excitare cõ¬
memoraçõne sue erga illos

Expanded text:
cesserunt, iuramentum tanti ducis cesserunt, iuramentum tanti ducis de tam magna re velut arrham victorie tenentes. Digressi autem e consilio non ita multo post, ut diximus, in aciem sunt progressi. Quos ubi Cesar, tum ipse etiam castra movens, advertit in eum locum descendisse, ubi equo marte certari posset, substitit et conversus ad suos: Non est, inquit, modo amplius de itinere, sed de prelio laborandum. Adest ecce nobis occasio, quam semper optavimus, pugnandi et finem laboribus imponendi. Hec dicens instruere acies cepit omni, cuius erat peritissimus, militari arte suosque interim admonere, ne se a multitudine hostium circumveniri sinerent, sive id, quod Pompeius in consilio dixerat, erupisset, sive id futurum animi presagio concepisset, omnibus iubens, ne iniussu eius inciperent: se in tempore, quid agendum esset, signo indicaturum. Circumire inde acies, et animos verbis accendere, virtutemque insitam excitare commemoratione sue erga illos
Abbreviated transcription (Latin):
cuisset la bienus incepit et poin
ad celum ferens et Ce saris mmibe¬
cillitatem orone depͥmens insole¬
ti noli inqͥt/ o/ pompei noli in¬
ꝙͣ opmari hũc ep̾citum illũ eẽ
qui galliã g̾maniãq ꝑ domuit
õmib int̾fui et quid loquar scio
nõ ẽ ille michi crede magna pars
bello periit diuturno moruitur
antũnali pestilentia ꝑiere Reqͣue
his ad durachiũ in preliis sũt
consupte demq ille uetãnus ex¬
citus mille modis euanuit no¬
m̃e ducat milites nõ suꝑsunt
hic aute quẽ uidetis ex dilectu
nouo aisalpine gallie et pars
maior ex transpadanis constat
his dietis ne quid deesset qusa¬
nie iurauit se insi uictorẽ nũꝙͣ
e p̾lio reu̾surum Cetosq ad idem
iusiutandum u̾bis mcitauit nec
minus exemplo pompeuis dc̃m
laudas Iurans ꝙ similr. Dic
omes Igitur Iurau̾unt ut nec¬
cesse fuerit multos esse ꝑuiros
ingenti gaudio tamꝙ̃ felicie̾ reb
gestis nec ñori spe consilio dis¬

Expanded text:
cuisset, Labienus incepit, et Pompcuisset, Labienus incepit, et Pompad celum ferens, et Cesaris imbecillitatem oratione deprimens insolenti: Noli, inquit, o Pompei, noli, inquam, opinari hunc exercitum illum esse, qui Galliam Germaniamque perdomuit. Omnibus interfui, et, quid loquar, scio. Non est ille, michi crede. Magna pars bello periit diuturno. Moriuntuautumnali pestilentia periere, reliquie his ad Durachium preliis sunt consumpte. Denique ille veteranus exercitus mille modis evanuit: nomen durat, milites non supersunt. Hic autem, quem videtis, ex dilectu novo cisalpine Gallie, et pars maior ex transpadanis constat. His dictis, ne quid deesset insanie, iuravit se, nisi victorem, numquam e prelio reversurum, ceterosque ad idem iusiurandum verbis incitavit, nec minus exemplo Pompeius, dictum laudans iuransque similiter. Sic omnes igitur iuraverunt, ut necesse fuerit multos esse periuros. Ingenti gaudio, tamquam feliciter rebus gestis, nec minori spe e concilio dis
Abbreviated transcription (Latin):
iam ĩ agris eẽnt uicturũ uberiꝰ
ex̾citum confidebat Illa autem
spe potissimũ mouebant᷑ si forsi¬
tan se uagante hostis eciam mo¬
uetur et sic int̾e̾undum casus
aliqͥs atq occursus exoptate pug¬
ne t̾bueret facultate Ex his om̃i¬
bus hoc ultimũ eueĩt ut sine
ampliore discursu pugne daret᷑
occasio dum enĩ Castra moturꝰ
ut decreu̾at signũ dedisset itine¬
ris et iam centoria uellerentur
ecce iam mota pompei cascra cõs¬
picuit qui ut diximꝰ uictus oi¬
um uoaibus suo abiecto aliena
cõsilia seq̃batur/ et assupta ut
fit młtoꝵ hortatibus fidutia
paulo ante eum diem ĩ cõsilio
dix̾at euẽtuꝵ ut ante congͥssũ
excitus Cesaris uincẽtur quibꝰ¬
dam q mirantibus addiderat
nõ se nesciũ incredibilem pͥma
facie rem uideri de hine latus
ng̾ssus exposuit cum eqͥtatr
habundarent circũuenin om̃s
sibi maturo consilio iam ꝓuisũ
que cũ pluribus uerbis ẽxp li¬

Expanded text:
iam in agris essent, victurum uberius iam in agris essent, victurum uberius exercitum confidebat. Illa autem spe potissimum movebatur, si forsitan, se vagante, hostis etiam moveretur, et sic inter eundum casus aliquis atque occursus exoptate pugne tribueret facultatem. Ex his omnibus hoc ultimum evenit, ut sine ampliore discursus pugne daretur occasio. Dum enim castra moturus, ut decreverat, signum dedisset itineris, et iam tentoria vellerentur, ecce iam mota Pompeii castra conspiciunt, qui, ut diximus, victus voce omnium, suo abiecto, aliena consilia sequebatur, et assumpta, ut fit, multorum hortatibus fiducia, paulo ante eum diem in consilio dixerat eventurum, ut ante congressum exercitus Cesaris vinceretur, quibusdamque mirantibus, addiderat non se nescium incredibilem prima facie rem videri. Dehinc egressus latius exposuit, quum equitatu abundarent, circumveniri omnes sibi maturo consilio iam provisum. Que quum pluribus verbis expli
Abbreviated transcription (Latin):
sod suoꝵ impetu discussum et
mefficax milites ad laborem nati
otiu ferre nõ potant ¶ Socn pat̾e
desiderio impacientes erãt more
pͥnçipes ducis ãbicionẽ in ꝓrogã¬
do Imꝑio arguebat tot uoobus
cõsiliis q suꝑatus unus om̃ibus
cessit inuitus et Raptanti om̃ia
fortue mestus frena lauauit decre¬
utq pugnare ad huc tamẽ rem
tralebat ¶ Nam qd̵ quisq nolens
facit quo ac pot differt ¶Cesar dila¬
conem oderat nec spabat tñ pos¬
se pompei ullo ingemo ad pug¬
nandum induci hãc difficultate
ꝑplexus utilimũ belli genus ele¬
git ut motis castris imppetuo
motu ẽet neꝙ umꝙͣ amplius ꝙͣ
unũ diem uno ageret in loco hoc
sibi consilio nõ una ratio sugg̾ebat
nou̾ãt excitum suũ fortem dura¬
cũq laboribus pompeia nũ uero
meliorem u̾satum in urbibus et
discursibus insuetũ Itaq arcũ¬
ducendo illũ posse fatigari se pꝰ¬
t̾ea mutacõe locor ꝙ frumenta

Expanded text:
sed suorum impetu discussum et sed suorum impetu discussum et inefficax. Milites ad laborem nati otium ferre non poterant, socii patrie desiderio impatientes erant more, principes ducis ambitionem in prorogando imperio arguebant. Tot vocibus consiliisque superatus unus omnibus cessit invitus, et raptanti omnia fortune mestus frena laxavit decrevitque pugnare. Adhuc tamen rem trahebat; nam, quod quisque nolens facit, quoad potest, differt. Cesar dilationem oderat, nec sperabat tamen posse Pompeium ullo ingenio ad pugnandum induci. Hac difficultate perplexus utilissimum belli genus elegit, ut, motis castris, in perpetuo motu esset neque unquam amplius, quam unum diem, uno ageret in loco. Hoc sibi consilium non una ratio suggerebat. Noverat exercitum suum fortem duratumque laboribus, pompeianum vero molliorem, versatum in urbibus et discursibus insuetum; itaque circumducendo illum posse fatigari; se preterea mutatione locorum, quod frumenta
Abbreviated transcription (Latin):
pta noctuq impedimẽtis om̃ib
p̾missis Eiposloma ꝓfectus est
Quadrimesti obsidione derelicta
hunc ĩ cesaliam fatis Impellentib
cõmigrauit bellum̃ / Eo cesarem
ꝓgressum paucis post diebus p̃o¬
peuis assequitur statimq ĩ contio¬
ne suis pro Rebene gesca grãs a¬
git / Eos qui cum Gaipione uene¬
rant non tam ad bellũ ꝙͣ ad belli
p̾nna hortatur / Ipi autẽ socero ⁊
classicum ⁊ p̾torui act̾buit om̃is¬
ꝙ eum ⁊ honoris et Imperii ꝑti¬
cipem facit duobus tantis ex̾citib
in eadem castra couictis uenio erat
qui de uietoria dubitaret usq adeo
ut iam om̃es de p̾miis deq hono¬
ribus deniq ꝙ stulticia om̃em suꝑ¬
greditur d. ip̃is Cosaris racerdo
io ml se nõ sine cõtumelia pat̾cn
litigarent sed a liud illi Cesai. ꝙ
liuid cogitabat atq aliud fortua
u̾parabãt/ Et pompenis quidom
solitis artibus bellum traheᷤ conc¬
tando uicturus ceꝑat cõsiliu uile

Expanded text:
pta, noctuque impedimentis omnibus pta, noctuque impedimentis omnibus premissis, Apolloniam profectus est, quadrimestri obsidione derelicta. Hinc in Thessaliam, fatis impellentibus, commigravit bellum. Eo Cesarem pregressum paucis post diebus Pompeius assequitur, statimque in concione suis pro re bene gesta gratias agit; eos, qui cum Scipione venerant, non tam ad bellum, quam ad belli premia hortatur, ipsi autem socero et classicum et pretorium attribuit, omnisque eum et honoris et imperii participem facit. Duobus tantis exercitibus in eadem castra coniunctis, nemo erat, qui de victoria dubitaret, usque adeo, ut iam omnes de premiis deque honoribus, denique, quod stultitiam omnem supergreditur, de ipsius Cesaris sacerdotio inter se non sine contumelia patricii litigarent. Sed aliud illi, Cesarque aliud cogitabat, atque aliud fortuna preparabat. Et Pompeius quidem solitis artibus bellum trahere cunctando victurus ceperat consilium utile,
Abbreviated transcription (Latin):
Tempanda adu̾sam q fortuna uir¬
tutis ope lemendam ¶ Et hec qͥde
ad excitum quosda u̾o sigͥferos qͦs
culpa clades accepta erat notatos
ĩfanna e gradu milicie sue emo¬
uit ex̾citum Reliquũ tantus pudor
et tantus dolor Inuaẜat tãtũq
desideriu ignonne abolende ut nõ
exp̾tato suꝑioris imꝑio ultro quis¬
q ꝓ supplicio grauissimos sibi labo¬
res assumẽt omiuz q anmi ar¬
derent incredibili quadã cupidi¬
tate pugnãdi uiam illã expiu¬
gande infanne unica extimates¬
¶ Qui et legati et qͥ ad consilium
uocabat᷑ oĩone Imꝑatoris et pudo¬
re tacti ꝑsistendum pugnãdumq
cenẜent et acceptam prelio cladem
p̾lio hostibus Refundenda solus
Cesar contraria erat in sententia
Nam neq uictis tam cito ĩ aciẽ
Reu̾surus sat fidebat et repan¬
dis aĩs spacio opus eẽ ¶ Req p̾t¬
ea tã hostem ꝙͣ fuumẽti mopiam
metuendam eo loci manẽtibus
indicabat Illico igitur saucioꝵ
atq egrotanciũ cura ꝯgrna susce¬

Expanded text:
temperanda, adversamque fortunam virtutis ope leniendam. Et hec quidem ad exercitum. Quosdam vero signiferos, quorum culpa clades accepta erat, notatos infamia e gradu militie sue movit. Exercitum reliquum tantus pudor et tantus dolor invaserat, tantumque desiderium ignominie abolende, ut, non expectato superioris imperio, ultro quisque pro supplicio gravissimos sibi labores assumeret, omniumque animi arderent incredibili quadam cupiditate pugnandi, viam illam expurgande infamie unicam estimantes; quin et legati, et qui ad consilium vocabantur, oratione imperatoris et pudore tacti persistendum pugnandumque censerent, et acceptam prelio cladem prelio hostibus refundendam; Solus Cesar contraria erat in sententia; nam neque victis tam cito in aciem reversuris sat fidebat, et reparandis animis spatio opus esse, neque preterea tam hostem, quam frumenti inopiam metuendam eo loci manentibus iudicabat.Illico igitur sauciorum atque egrotantium cura congrua susce
Abbreviated transcription (Latin):
tabat et tociens frust̾ tentatam
ced̾nt cantũ scudm̃ tamq cotinuũ
Metellũ Scipionem pompei soce¬
rum i macedomã E puso ꝓx im̃a
uenisse Clodium quedim. ẜuio
ad illũ misit hic ꝑ familiaris sa¬
pionis fuerat et ab illo cõmẽdatꝰ
¶ Summa om̃ius hec erat se de
pace om̃ia ꝓbasse ml ꝙ ad eum
diem ꝑ fecisse Cird̃ie seaute
nõ pomper uicio sed ñciorũ
acadisse qui uel noscierms ues¬

Expanded text:
tabat, et totiens frustra tentatam tabat, et totiens frustra tentatam cederent, tantum studium tamque continuum Metellum Scipionem, Pompeii socerum, in Macedoniam Epiro proximam venisse, Clodium quemdam e suis ad illum misit. Hic perfamiliaris Scipioni fuerat, et ab illo commendatus . Summa omnium hec erat: Se de pace omnia probasse, nilque ad eum diem profecisse; credere autem, si non Pompeii vitio, sed nuntiorum accidisse, qui
Abbreviated transcription (Latin):
xisse ¶Cohortem nõ tota duplica
scipendio et domo militaribus ꝓ¬
sequutũ ap̃ud alios ¶ Doena idc̃
buit Iacens quoq uictoribus
terribilis ac scupendus qͥ tot
exumias pugnas in gallia brita¬
ma q fecãt cont̾ om̃es hostes
semꝑ Inuictus a suis candem
auibus int̾fectus ẽ felix asqp¬
toribus dictus si ꝓ libtate om̃i¬
um fecisset quod ꝑ dño suo fe¬
ait ¶ Sie se rebus hab encibus
se sar nec ꝓsꝑitate timdior
nec adu̾sitate contractior quoti¬
die ĩ aciem educebat ex̾citum et
pugne copiam faciebat/ Sepe eciã
legiones ꝓpe castra hosciũ subibãt
ita e uallo telis eciam peti posset
Pompeius cõtra ne obçessus om̃o
uidẽtur fame pocius scudio ꝙͣ bel¬
li ꝓ castris explicabat sed ita ut
castra nouissum tagerent ut.¬
 om̃es intra telloꝵ e/ uasso ue¬
men iactũ starent ¶ trichilomuĩꝰ
Cesai int̾ea ꝙͣnis bello intentus
tamẽ ꝓpoiti sui menior de pace cogi¬

Expanded text:
xisse, cohortem vero totam duplici xisse, cohortem vero totam duplici stipendio et donis militaribus prosecutum. Apud alios Sceva idem, buit, iacens quoque victoribus terribilis ac stupendus, qui tot eximias pugnas in Gallia Britanniaque fecerat; contra omnes hostes semper invictus a suis tandem civibus interfectus est; felix a scriptoribus dictus, si pro libertate omnium fecisset, quod pro domino suo fecit. Sic se rebus habentibus, Cesar nec prosperitate tumidior, nec adversitate contractior, quotidie in aciem educebat et pugne copiam faciebat; sepe etiam legiones prope castra hostium subibant ita, ut e vallo telis etiam peti possent. Pompeius contra, ne obsessus omnino videretur, fame potius studio, quam belli, pro castris explicabat, sed ita, ut castra novissimi tangerent, atque omnes intra telorum e vallo venientium iactum starent. Nichilominus Cesar interea, quamvis bello intentus, tamen propositi sui memor, de pace cogi
Abbreviated transcription (Latin):
li qui cum t̾bus cohortib Pom¬
peyana legionem ꝑtulit repu¬
lit q nec nõ ⁊ quoꝵdam gma¬
noꝵs qui municoibus erupen¬
ces multis hostiũ cesis sospites
rediere/ In cascello aũt quodã
quod pompeiꝰ ĩuaẜat tantus
fuit Imber sagittaꝵ ut sine
uuln̾e deffensoꝵ nullus eua¬
det qͥn et centuriones quatuor
oculis capti ẽent et cũ sero diui¬
ni laboris ac piculi simiam
Imꝑatoris nõ tam auib ꝙͣ ocu¬
lis subice̾ ac Rep̾sentare decrenis¬
sent t̾ginta sagittaꝵ milia nu¬
marunt int̾ aicta scesii sceue
centurionis amirabilis uirtus
fuit cuiꝰ scutũ felatum Cesari
ꝑfossum .c.xx. foramĩbus est
muentũ de quoquidem uaria
est fama quidam tradut Ce¬
sarem uiri de se et de re pubͨͣ
ut auit ita meriti exuma uu¬
tute ꝑmotũ qua castellum prope so¬
la ẜuatum esset peciũariis eum
doms ingẽtibus et magnis hono¬
ribus cumulasse ⁊ int̾ cetã ab oc¬
tanis ordinib ad pͥmipulu pue¬

Expanded text:
llii, qui cum tribus cohortibus pomllii, qui cum tribus cohortibus pompeianam legionem pertulit repulitque, nec non et quorumdam Germanorum, qui munitionibus erumpentes, multis hostium cesis, sospites rediere. In castello autem quodam, quod Pompeius invaserat, tantus fuit imber sagittarum, ut sine vulnere defensorum nullus evaderet, quin et centuriones quatuor oculis capti essent, et quum sero diurni laboris ac periculi summam imperatoris non tam auribus, quam oculis subiicere ac representare decrevissent, triginta sagittarum millia numerarent. Inter cuncta Cesii Sceve centurionis admirabilis virtus fuit, cuius scutum relatum Cesari perfossum CXX foraminibus est inventum. De quo quidem varia est fama. Quidam tradunt Cesarem viri et de se et de republica, ut aiunt, ita meriti eximia virtute permotum, qua castellum prope sola servatum esset, pecuniariis eum donis ingentibus et magnis honoribus cumulasse, et inter cetera ab octavis ordinibus ad primipilum prove
Abbreviated transcription (Latin):
cursu uersi in fugam pompe¬
yami et si inseqͥ pfugos uictori¬
bus licuisset cedicum fuit die
illo confici bellum potuisse / Gic
nescio an uecordia an fortua peni¬
tus melmata res erat/ Bed silla
suoꝵ Impetũ continuit ⁊ ceci
int Receptui cuiꝰ consiliũ a sqͥp¬
toribus excusatũ lego aliuid est
tat et consilio metitur ac lega¬
tus solam Imꝑatoris sui iussũ
aspicit et mandati finib secõ¬
tinet Gille castroꝵ custodia cõ¬
missa erat a Cesare custodisse
contentus ⁊ suos ꝑiculo liberas¬
se ult̾ius ꝓgredi noluit in quo
ut uincendospes sit ꝑdendi ꝑicu¬
lum merat ne omisso suo offi¬
cium sibi ducis arrogaret mul¬
te pretea erupcõnes alie et ad
durachiu ⁊ ad castra usq ad eo
ut uno die sex in locis pugna¬
retiu quibus in pliis de Cesaria¬
nis uigniti dum taxat pompe¬
yanor uero duo milia ꝑiere
mtꝰ quos multi centuriones et
insignes uiri his cong̾ssibus in¬
signis uirtus aꝑꝑuit uolcacii tu¬

Expanded text:
cursu versi in fugam Pompecursu versi in fugam Pompeiani; et, si insequi profugos victoribus licuisset, creditum fuit die illo confici bellum potuisse: sic, nescio an vecordia an fortuna, penitus inclinata res erat; sed Sylla suorurm impetum continuit ceci receptui. Cuius consilium a scriptoribus excusatum lego. Aliud est exitum spectat et consilio metitur, at legatus solum imperatoris sui iussum aspicit, et mandati finibus se continet. Sylle castrorum custodia commissa erat a Cesare: custodisse contentus, et suos periculo liberasse, ulterius progredi noluit; in quo, ut vincendi spes, sic perdendi periculum inerat, ne, omisso suo, officium sibi ducis arrogaret. Multe preterea eruptiones alie et ad Durachium et ad castra usque adeo, ut uno die sex in locis pugnaretur, quibus in preliis de Cesarianis XX dumtaxat, Pompeianorum vero duo millia periere, inter quos multi centuriones et insignes viri. His congressibus insignis virtus apparuit Volcatii Tu
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citũ neq duitius tollerari posse
uidebatur. Insuꝑ et quod sumli¬
nũ ueri erat ut uirtus ãosissum
ducis cedio atq expͨtatõne senesc̾e̾t
Impetusꝙ lencestet ⁊ ardor cepes¬
ceret hac spe pugna recusabat
neq racois ꝑtes fortue ciede Gole¬
bat sic cm illi cũctacio hiue ce¬
seritas graca erat que quomani
sibi ꝓtinacit negabatiu statuit qͦs
obsidione ang̾e̾ mirũ dictu puiͣ
passuũ fossam circũduxit ac ual¬
lum Impoitis q castellis ac tur¬
ribus ⁊ pauc̃õrihus obsedit plu¬
res sibi obsideri fite dici possũt
quib maria pacent classes pa¬
rent rerpq om̃iu copia suppe¬
tit quib ne intͣ ip̃m obsidionis
ambitũ ⁊ mutare castͣ licitũ et
uagari Ibi uo crebre obscessoꝵ
eruptõnes et sepe erũpencibus
fueste ut cũ Cesar ꝓfecturus
P. sillam cast̾o ꝑfecisset et ille
audisset cohortem una ab hosti¬
bus urgen duaꝵ legionũ au¬
piliũ culit laborãtib quaꝵ ac¬

Expanded text:
exercitum neque diutius tolerari posse exercitum neque diutius tolerari posse videbatur; insuper et, quod simillimum veri erat, ut virtus animosissimi ducis tedio atque expectatione senesceret, impetusque lentesceret ardorque tepesceret: hac spe pugnam recusabat, neque rationis partes fortune credere volebat. Sic, quum illi cunctatio, tum huic celeritas grata erat; que quoniam siobsidione cingere. Mirum dictu: XVI millia passuum fossam circumduxit ac vallum, impositisque castellis ac turribus, cum paucioribus obsedit plures, si obsideri rite dici possunt, quibus maria patent, classes parent, rerumque omnium copia suppetit, quibusve intra ipsum obsidionis ambitum et mutare castra licitum et vagari. Ibi vero crebre obsessorum eruptiones, et sepe erumpentibus funeste; ut, quum Cesar profecturus P. Syllam castris prefecisset, et ille audisset cohortem unam ab hostibus urgeri, duarum legionum auxilium tulit laborantibus, quarum ac
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾atus quam traieasse nequiu̾at ut
conqͥsitis salicet ac refectis nauibus
ille eam arrepta oportuitate traiecet᷑
quod cum cupienti non sacis expedire¬
tur tanta erat impaciencia expectãdi
ad euocãdos bina uoce quos sepe ne¬
quiꝙͣ lũĩs euocasset cm̃idum uentis
mare ingredi piscatoria ad cerrã
sed Reiectus ad terram ¶ Nota est¬
uox euis ad exc̾ritũ noctui no eqͦ¬
reo ꝙ ꝑiculo gubnatorem Qcus tu
metius Cesarem uehis consecuto cũ
amibus copiis pauas post dieb
Ancomo et ad motis ad host̃e caser
explicando nũc hostes ad p̾lũt mri¬
tando ñc durachur oppugnando
⁊ posus moram ⁊ celeritatis auidis¬
simꝰ cupiens ꝙ uehemẽt̾ ut qui¬
cũq fucurus esset belli exitus sta¬
tim ẽẽt om̃ia autẽ siustra Nam
⁊ durachii mex pugnabile et põ¬
penis Inmmuitabilis ut qui cont̾ro
consilio inte̾tur spans dilatione bic¬
toriam ꝓpt̾ Inopiam rei frumen¬
tarie que ualde Cescireu p᷑mebat

Expanded text:
exercitus, quam traicere nequiverat, ut, exercitus, quam traicere nequiverat, ut, conquisitis scilicet ac refectis navibus, ille eam, arrepta opportunitate, traiceret. Quod quum cupienti non satis expediretur, tanta erat impatientia expectandi ut ad evocandos viva voce, quos sepe nequicquam litteris evocasset, tumidum ventis mare ingredi piscatina cimba sed reiectus ad terram fluctu vox eius ad exterritum nocturno equoreoque periculo gubernatorem: Quid tu metuis? Cesarem vehis. Consecuto cum omnibus copiis paucis post diebus Antonio, et admotis ad hostem castriexplicando, nunc hostes ad prelium irritando, nunc Durachium oppugnando, et perosus moras, et celeritatis avidissimus, cupiensque vehementer, ut, quicumque futurus esset belli exitus, statim esset. Omnia autem frustra. Nam et Durachium inexpugnabile, et Pompeius immutabilis, ut qui contrario consilio niteretur, sperans dilatione victoriam per inopiam rei frumentarie, que valde cesareum premebat
Abbreviated transcription (Latin):
et que uellent loqui uatimo qͦq
dies eadem ad radicum p̾sixa que
cum uenisset et ille ad emidẽ re
duisset turba inges utnqz ꝯuene¬
rant intentis ut uidebatur ad pa¬
cem ammis dum res ad bonum
exitum prona esset labienus ꝑ¬
diit et cum uatimo loqui cepit
ac contende̾ ut qui ingenti odio
Cesarem odisset cela utnq missa
ẜmone diremẽ uacmũ armis
milices ꝓ teu̾unt mnlti autem
uuln̾ati sunt noĩatim Cornelius
balbus ⁊ centuriones ac milites a
lii hunc effectũ int̾ pompeianos
hũit ꝑ cosarem tam huilr pax
de lata labienus uero quasi facmno¬
yis compos eggii desmite inquit
iam de pace age̾ pax eni nsi trũ¬
cho ⁊ oblato nobis capite Cesaris
nꝙͣ erit dictum pessimũ ⁊ nes¬
cio miqui magis homis an ame¬
tis ¶ uenat in Epirrũ Cesar
Rebus in Italia y tẽpore disposi¬
tis ꝓpter festinãconem quidem fi¬
ne non expectato sed Reliquo ad
Brundusilim Ancomo cum ꝑte

Expanded text:
et, que vellent, loqui. Vatinio quoque et, que vellent, loqui. Vatinio quoque dies eadem ad reditum prefixa. Que quum venisset et ille ad eumdem locum rediisset, turba ingens utrinque convenerat, intentis, ut videbatur, ad pacem animis. Dum res ad bonum exitum prona esset, Labienus prodiit, et cum Vatinio loqui cepit atque contendere, ut qui ingenti odio Cesarem odisset. Tela utrinque missa sermonem diremere. Vatinium armis milites protexerunt, multi autem vulnerati sunt, nominatim Cornelius Balbus, et centuriones militesque alii. Hunc effectum inter Pompeianos habuit per Cesarem tam humiliter pax delata. Labienus vero quasi facinoris compos egregii: Desinite, inquit, iam de pace agere; pax enim, nisi trunco et oblato nobis capite Cesaris, numquam erit. Dictum pessimum, et nescio iniqui magis hominis, an amentis. Venerat in Epirum Cesar, rebus in Italia pro tempore dispositis, propter festinationem quidem fine non expectato, sed relicto ad Brundusium Antonio cum parte
Abbreviated transcription (Latin):
pacis ing̾ssus recentare uoluit
an quod secreto nõ potuerat pala
posset ¶ Erat mt̾ castra ducum
aminis unus exignus capsis no¬
nie Ibi milites ⁊ apis int̾ se
cotidiana colloqͥa serere soliti
di credo desiderio tantisꝑ nas co¬
hibente Illuc Cesar I P. uatimũ
unũ ex legatis suis ire iubet
⁊ q̃cũq magis extiaret ad pacẽ
motura animos cum cuuib eisd¬
q hostibus agẽ ⁊ sepe alta uoce q̃¬
rere lic̾et ne cuub ad cuies quod
fugituus int̾dum ac p̾dombus
liciusset legatos de pace mittere
ne aues int̾ se funesto marte cõ¬
curreret ⁊ suoꝵ maibus Roma¬
nu eu̾ceretur Imꝑiũ mlta quoq
huilia uerba et que ut dixi tumẽtis
uideri possent insi a Cesare dicen¬
tur paret illi ⁊ ad Ripam ams
ꝓfectus mandata sui ducis exe¬
quitur et ab utraq ꝑciũ ingenti
silencio auditus est responsũ¬
ꝙ ab adu̾so ꝙ Aulus uair die
yxima ad colloqͥum ueniret lega¬
ti aut tuto et uenire possent

Expanded text:
iter ingressus retentare voluit, iter ingressus retentare voluit, an, quod secreto non poterat, palam posset. Erat inter castra ducum amnis unus exiguus, Tapsus nomine; ibi milites e ripis inter se quotidiana colloquia serere soliti di, credo, desiderio tantisper iras cohibente. Illuc Cesar P. Vatinium, unum ex legatis suis, ire iubet, et quecumque magis estimaret ad pacem motura animos cum civibus eisdemque hostibus agere, et sepe alta voce querere, liceret ne civibus ad cives, quod fugitivis interdum ac predonibus licuisset, legatos de pace mittere, ne cives inter se funesto marte concurrerent, et suorum manibus romanum everteretur imperium; multa quoque humilia verba et que, ut dixi, timentis videri possent, nisi a Cesare dicerentur. Paret ille et ad ripam amnis profectus mandata sui ducis exequitur, et ab utraque partium ingenti silentio auditus est, responsumque ab adverso, quod Aulus Varro die proxima ad colloquium veniret, legati autem tuto et venire possent,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatu quod cũ fecit ut̾q neccessaĩo
senatus ac ppli iudicio standum
fore hec cũ bibullo ad corcirã ubi
eũ forte cõperat / cũ egisset ⁊ bibul¬
lus ad pompeiu uut et Cesar
oricum castͥs contͣ hostem consci¬
tit magnus ĩ ex̾citu pompei Ino¬
pnio Cosaris aduentu tumultus
ex auẜat quo comp̾sso ubi pͥmum
annui congen̾e bibullus adhibitis.
aliquot exhis quos pompeio caros
fidos q cognou̾ãt de mandatis Cesa¬
ris loqui cepit uix q dum incipi¬
entem pompeuis int̾rupit eecla¬
mans ¶ Et quid inqͥd michi uel ui¬
ta nel cuutas ꝓfutura ẽ quã bene¬
ficio Cosaris assecutus uideau cuis
contrarui uideri nequit insi bello
ꝑacto in Italiã unde discesẜum
sim Reu̾sus Responsum hoc Cesari
ꝑ eos ip̃os qui illud audiu̾ant no¬
tum fuit potuisset mediocrix e¬
ciam uir fortue subirasci indig¬
nari omem pacis omittẽ mecõe
Ip̃e u̾o̾ nõ destitit sed aliud iter

Expanded text:
paratum; quod quum fecerit uterque, necessario paratum; quod quum fecerit uterque, necessario senatus ac populi iudicio standum fore. Hec cum Vibulo ad Corcyram, ubi eum forte compererat, quum egisset, et Vibulus ad Pompeium ivit, et Cesar, Oricum castris, contra hostem constitit. Magnus in exercitu Pompeii inopino Cesaris adventu tumultus exarserat, quo compresso, ubi primum animi conquievere, Vibulus, adhibitis aliquot ex iis, quos Pompeio caros fidosque cognoverat, de mandatis Cesaris loqui cepit, vixque dum incipientem Pompeius interrupit exclamans: Et quid, inquit, michi vel vita vel civitas profutura est, quam beneficio Cesaris assecutus videar? Cuius contrarium videri nequit, nisi, bello peracto, in Italiam, unde discesserim, sim reversus. Responsum hoc Cesari per eos ipsos, qui illud audierant, notum fuit. Potuisset mediocris etiam vir fortune subirasci, indignari, omnem pacis omittere mentionem: ipse vero non destitit, sed aliud pacis
Abbreviated transcription (Latin):
et Rursus in his ponia hũc quod
et sibi beneficio abstrictus ⁊ põ¬
peio carus esset pacio idoneuni
seq̃strn ratus cumlis mãdatis ad
pomper misit Batis iã malorũ
rei pubͨ ͤ bellis Inuectũ idq suf¬
fice̾ posse ad ꝓuidentiã futuri tẽ¬
poris ne plura nũc eciã miehã¬
cur decere utrũq ꝓtinatia omis¬
sa ab armis abscedẽ neq fortuas
sepius exꝑir si Rem pubͭᵃ se se ip¬
sos amẽt unũ illud tractatibus
pacis ydoneũ tempus arripiãt
dum scilicet ꝑciũ status anceps eqͥs
ppe lanabus pendet ubi p̾ponde¬
rare ceꝑit pars alt̾a eum qui su¬
ꝑior. enaẜit equis condicoibus
nõ staturũ ¶ Nam quis ĩ ꝓsꝑi¬
tate uti soleat equitate et qui
de condicõib pacis ambigetur
eas a senatu ⁊ ppło romauo peti
oportere. Si emi ⁊ ipis cuuilem
animũ et Rei pubͭ ͤ maiestatem
pͥscinã restituta esse uisum ir̃i In
ut bona fide agi Pompeuis nouit
se pͥorem om̃es copias diitte

Expanded text:
et rursus in Hispania. Hunc, quod et rursus in Hispania. Hunc, quod et sibi beneficio obstrictus et Pompeio carus esset, pacis idoneum sequestrum ratus, cum his mandatis ad Pompeium misit: Satis iam malorum reipublice bello invectum, idque sufficere posse ad providentiam futuri, ne plura nunc etiam invehantur, docere utrumque; pertinacia omissa, ab armis abscedere neque fortunam sepius experiri, si rempublicam, si seipsos ament. Unum illud tractatibus pacis idoneum tempus arripiant, dum scilicet partium status anceps equis prope lancibus pendet: ubi preponderare cepit pars altera, eum, qui superior evaserit, equis conditionibus non staturum. Nam quis in prosperitate uti soleat equitate? Et quoniam de conditionibus pacis ambigeretur, eas a senatu et populo romano peti oportere; sic enim et ipsis civilem animum et reipublice maiestatem pristinam restitutam esse visum iri. Intut bona fide agi Pompeius noverit, se priorem omnes copias dimittere
Abbreviated transcription (Latin):
tem duxerat secutus/
Dectenus quasi quibus¬
dam preludiis gerebat᷑
bellum crebre huic uictoriẽ il¬
line fuge atq deditiones prelia
aũt Rara/ ed iam tandẽ tantoꝵ
collisionẽ motuũ differre ampliq
fortua nõ pot̾at Iam pompenis
Epirũ occupau̾at idoneã bellose¬
dez ratus/ Co Cesar inseq̃ndũ ho¬
stem scatuit/ Et ꝙͣuis ad huc In¬
ops nauiũ ꝙnis adu̾sa hieme
tantus erat ardor animi canta
cupido bellandi ꝑ medias pella¬
tuaria elasse crasfretauit neqilo
ꝓsꝑis neꝙ adu̾sis sit et inflari
potuit uel irasci ut aꝓpoĩto pacis
aũ duĩt̾ẽt qͥn bellando pacem
cogitaret eam ꝙ om̃i quo posset
studio ꝓ ciuaret quod curiosius
ꝓpter illos dico qui ignari Rer
opinione quadam nescio ne ip̃i
quidem sciũt unde orta cesarem
belli pompei pacis amicũ sibi
ꝑtinacit fmxunt ¶ Erat inter
p̃fectos pompei .l. bibullus Ruf¬
fus bis captus a Cesare bis di¬
imissus semel ad Corsinũ inter
illos nobiles de quib diximus

Expanded text:
tem duxerat, secutus. 22 Hactenus quasi quibusdam preludiis gerebatur bellum: crebre hinc victorie, illinc fuge atque deditiones, prelia autem rara. Sed iam tandem tantorum collisionem motuum differre amplius fortuna non poterat. Iam Pompeius Epirum occupaverat, idoneam bella sedem ratus. Eo Cesar insequendum hostem statuit, et, quamvis adhuc inops navium, quamvis adversa hieme tantus erat ardor animi, tanta cupiditas bellandi per medias pelatuaria classe transfretavit is neque adversis sic vel inflari potuit vel irasci, ut a proposito pacis animum diverteret, quin bellando pacem cogitaret, eamque omni, quo posset, studio procuraret. Quod curiosius propter illos dico, qui ignari rerum, opinione quadam nescio, ne ipsi quidem sciunt, unde orta, Cesarem belli, Pompeium pacis amicum sibi pertinaciter finxerunt. Erat inter prefectos Pompeii L. Vibulus Rufus, bis captus a Cesare, bis dimissus, semel ad Corfinium inter illos nobiles, de quibus diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
ille p̾stantissimo imꝑatori fruc¬
tũ uirtutis actulisse uideretur
cum de Regno disposuit ueritus ꝙ
illud in ꝓuintie formẽ Redegisse
neqũado forte ꝓpter opulentiam
regionis preses aĩosior eo mnsso¬
x Egipto Cesar. in Giri¬
am ueiit Gir ad labore
natus nec cessare sciens nec qͥesdẽ
emntẽ nĩcii ex Italia assequũt᷑
tia ũna erat multa et urbe et ĩ
Italia pperam agi quod pene nec
nret Cleopatre cuiꝰ blanda cõ¬
suetudine cenebatur et cui iure
eciam de bebatur nec nõ et imiori
eius frat᷑ sceptrum dedit qm̃ ma
ioi male moint eius audierat mi¬
norem filiam ar finocem regno
eduxit ne forte rebus ad huc
ten̾is pretextu illius puelle quod
aliꝙͣdiu fecerat ganimedes noui
motus ꝑ aliũ oruetur ¶Aliquod
ibi p̾cea legiones liqͥt idq alto
cõsilio ut quod statuerat firmũ
eẽt qd̵ nec antiqtas pueris nec
cuiũ amor Cesarem amãtibus p¬
stare potãt ⁊ gliosum eet nomini

Expanded text:
ille prestantissimo imperatori frucille prestantissimo imperatori fructum virtutis attulisse videretur. Tum de regno disposuit, veritusque illud in provincie formam redegisse, ne quando forte propter opulentiam regionis preses animosior eo missEx Egypto Cesar in Syriam venit, vir ad laborem natus, nec cessare sciens, nec quiescere. Euntem nuntii ex Italia assequunturtia una erat, multa et in urbe et in Italia perperam agi, quod pene necniret, Cleopatre, cuius blanda consuetudine tenebatur, et cui iure etiam debebatur, nec non et minori eius fratri sceptrum dedit, quoniam maior male monitus eius audierat. Minorem filiam Arsinoen regno eduxit, ne forte, rebus adhuc teneris, pretextu illius puelle, quod aliquandiu fecerat Ganymedes, novi motus per alium orirentur. Aliquot ibi preterea legiones liquit, idque alto consilio, ut, quod statuerat, firmum esset, quod nec antiquitas pueris nec civium amor Cesarem amantibus prestare poterat; et gloriosum esset nomini