comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
o debitori mortis causadonaturus
que debebãt. itascͥpsit tabule uel
mor tis caula. ut uullocasu reułoce¬
crtur: causa don̾amdi mag̃ ẽ quam
mortis causadonãtio. Et idõꝑ inde
haberideb: atꝙ alia queuis inter
uiuos donatioualz Idõq int̃ uiro
⁊uxores nonualet. Ndõnec falcidi¬
a locumht: quãi in mortis ciusa

Expanded text:
o debitori mortis causa donaturus quae debebat ita scripsit tabulae uelmortis causa, ut nullo casu reuocetur, causa donandi magis est quam mortis causa donatio: et ideo perinde haberi debet atque alia quaeuis inter uiuos donatio. ideoque inter uiros et uxores non ualet et ideo nec Falcidia locum habet quasi in mortis causa
Abbreviated transcription (Latin):
pitur: cum pp̃ mortem alicuius ca¬
piendi oecasio obuenit. exceptis his¬
capiendi figuris que ꝓͥo nomine a¬
pellantur. certe enim quihr̃ditaĩo¬
aut legati: aut fi dĩ conmissi uire¬
capit. ex morte altius nanciscitur¬
capiendi occasionem. s quia ꝓono¬
mine hec spẽs capiendi appellant᷑.¬
iõ abhac diffim̾tione seꝑantur.
sit debitor cui a cce pto latũsit. uide¬
riei mortis causa dõnatum sSine¬
donatione autem eapĩtur: ueluti¬
pecunam quam statuliber: aut le¬
gatarius: aliciui conditionis ĩple¬
n degr̃a uumerat. siue extraneus

Expanded text:
ur, cum propter mortem alicuius capiendi occasio obuenit, exceptis hiscapiendi figuris quae propripellantur. certe enim et qui hereditaaut legati aut fideicommissi iurecapit, ex morte alterius nanciscitucapiendi occasionem, sed quia prohae species capiendi appellano ab hac definitione separantur. sit debitor, cui acceptum latum sit, uidri ei mortis causa donatum. Sinedonatione autem capitur uelutipecunia, quam statuliber aut lgatarius alicui condicionis implee gratia numerat, siue extraneus
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatem potĩt. Nec it deditio spem
illi ad mitti libertans. ¶ Distatulibe¬
rum non eadem̃ conditionem hns ue¬
cdat causieuis inmũtabilis est. ⁊ lue¬
re se abeo põt simili modout abhede
Sitñsuppsserit conditionẽ statuli¬
beri ⁊ ex empto quidem tenetur gra¬
iuoͬris autem ⁊ stellionatus crimen
inportantur. ei quissciens dissimu¬
lata conditione statute lib̾tatis sim
plicit eumuendidit. Nulud tractã¬
dum est. anlibatio contingat. ei qui
nosxe delit statulib̾m. ⁊ oc tauenus
putabat lib̾ari. ⁊ idem dicebat.⁊ sier
sti pulatustichum deb eumq statu¬
lib̃m soluiss. At ꝯsi ante solutionem
ad lib̾tatem ꝑueniss: extingueret̃
obligatiotota. Eam̃n᷑ obligationẽ
consistere quae pecunialui: p̃stãĩq
possunt. lib̾tas autem pecunalum̃
potĩt. nec re pari põt. Que sentñtia
michuudetur uã. ¶ Statulibiꝰ con¬
ditio itademu in mutabilis est si a¬
dita hr̃ditas fũit᷑. Cet̾̃m ante aditam

Expanded text:
libertatem poterit: nec enim deditio spem illi adimit libertatis.Si statuliberum non eadem condicione heres uendat, causa eius immutabilis est et luere se ab eo potest simili modo ut ab herede. si tamen suppresserit condicionem statuliberi? et ex empto quidem tenetur: grauiores autem etiam stellionatus crimen inportant ei, qui sciens dissimulata condicione statutae libertatis simimpliciter eum uendiderit.Illud tractatum est, an liberatio contingat ei qui noxae dederit statuliberum. et Octauenus putabat liberari: et idem dicebat et si ex stipulatu Stichum deberet eumque statuliberum soluisset: na‹m› et si ante solutionem ad libertatem peruenisse‹t›, extingueretur obligatio tota: ea enim in obligatione consistere, quae pecunia lui praestarique possunt, libertas autem pecunia lui non potest nec reparari potest. quae sententia mihi uidetur uera.Statuliberi condicio ita demum immutabilis est, si adita hereditas fuerit: ceterum ante aditam
Abbreviated transcription (Latin):
at icdq colligi põt ereo ꝙ uił sc̃bit
in sp̃e huꝰmoĩ. Querit.it. Si egotͥ
fundũ p̃cai̾o dedero ciuiuia debe¬
batur.⁊ turogaũs p̃caĩo ut ea uia
inꝗd efficit. ut siegouiã p̃caĩo roga¬
ũõ: tibi funꝰdũ pcaĩo dedo quãuis
hacm̃te ieris quaĩ fundo meo de
rendaẽ. Tutm̃ credo potis int̾dic¬
to uti ⁊ side hoc nichil se̾bat ut.¬
¶ Siquis supͣ dicto tp̃r anni ñ ui
ñ elam ñ p̃caĩo itͥinẽ usussit. Ueꝵ
postea nonsit usus. s clã p̃caĩoue.
uidendũ ẽ aneinoceat.⁊ magis
ẽ ut nichil einoceat. ꝙ attinz ad
aut ẽ mutai ꝙ recte tranͥsactũ ẽ
suꝑueni en te delicto potest.
baris. fundũ udidero ꝑ quem
utebais demnẽptor te ꝓhibuĩt. Li¬
c clam udearis ab eouti. Nã qui

Expanded text:
bit in specie huiusmodi. quaerit enim, si ego tibi fundum precario dedero, cui uia debebatur, et tu rogaueris precario, ut ea uia inquit, efficit, ut et, si ego uiam precario rogauero et tibi fundum precario dedero, quamuis hac mente ieris, quasi fundo meo debrenda est. tu tamen, credo, poteris interdicto uti, etsi de hoc nihil scribat Iulianus.Si quis supra dicto tempore anni non ui non clam non precario itinere usus sit, uerum postea non sit usus, sed clam precarioue, uidendum est, an ei noceat. et magis est, ut nihil ei noceat, quod attinet ad aut mutari, quod recte transactum est, superveniente delicto potest. baris, fundum vendidero, per quem utebaris, deinde emptor te prohibuit: licet clam videaris ab eo uti nam qui
Abbreviated transcription (Latin):
fatiat. fodiat. serat. suocidat putz
edifficr. Quaerre eaaqua quã ille
ħ amnio ꝑfundũtuũ sine uitio dux̃.
neliceat sibiaquã petẽ: eacessioua¬
l.¶ Demait p̃tor. Utipͥore estate
aquã dequa agit᷑ nec ui nec clãnec
p̃cũo ab illo dunsti quominus ita¬

Expanded text:
faciat fodiat serat succidat putet aedificet, quare ex re ea aqua, quam ille hoc anno per fundum tuum sine uitio duxit,ne liceat sibi aquam quaerere, ea cessio ualet.Deinde ait praetor: 'Uti priore aestate aquam, qua de agitur, nec ui nec clam nec precario ab illo duxisti, quo min
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ ad cotidianã referenda ẽẽ sciendũ
est. Nãsicuticleitin̾ẽ actuq ⁊ succes¬
sorib dantur int̃dicta ⁊ ep̃tͣoi ita
hec qͦ dã clap̃tor putauit. ¶ Ait p̃re¬
tor. Quo ex castello illi aquã ducere
ab eocuieiꝰ reiius fũit ꝑmissũ ẽ. quo
minus ita uti ꝑmissũ ẽ ducat fie̾i¬
isi uetos qͣndoq deoꝑe faciendo ĩt¬
dictũ erit dãpni infecti cauĩ iube

Expanded text:
dum est: nam sicuti de itinere actuque et successoribus dantur interdicta et emptori, ita haec quoque danda praetor putauit. Ait praetor: 'Quo ex castello illi aquam ab eo, cui eius rei ius fuit, permissum est, quo minus ita uti permissum est ducat, uim fieri ueto. quandoque de opere faciendo interdictum erit, damni infecti caueri iube
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quã deb appelli.posse uniu̾sũ
pecus in pune ꝓhiberi. quia ĩiũct̃o
pecus ei peccõi cułappulsus debeit᷑.
totũ corrũpat peocõis appulsũ Mar¬
cellus aũt ait. Siquis iꝰ hñs peccõis ad
aquã appellandi. plũa peccõa appu

Expanded text:
tur, quam debet appelli, posse uniuersum tur, quam debet appelli, posse uniuersum pecus impune prohiberi, quia iunctum pecus ei pecori, cui adpulsus debeatur, totum corrumpat pecoris adpulsum.Marcellus autem ait, si quis ius habens pecoris ad aquam appell
Abbreviated transcription (Latin):
duci aquã ussisse. quo ducta est h
anno. Pĩumeq amplioris modi.
neq alias pmisisse poͣt uidĩ. Qũa
si alia aquasit. quã quis uelit duc̃e.
quãħ anno cduxi̾t. uł eãdẽ ꝑ aliam
tm̃ regionẽ uelit duce. in pune ei ui
fir. Allud labeo dic̃ õs partes illiꝰ
emĩt. ⁊ exagro inquẽ ħ annoaquam
duxiͦt. postea fimdi ẽptinoĩe uelit
aquã ducẽ itademũ eũ rectehoc ĩt¬
chetoutiut deitinẽ actuquti pu¬
tant ut semel in suũingss indee¬
gredi quauelit possit. nisiernoci¬
tũ sit ex quo aqua clux̃. ¶Itẽ q̃rit᷑
siquis aque quãh anno ducebat
aliã aquã admiscuerit aninpune
ꝓhibeatur. Et exstat offilii sentẽ¬
cia estimãtis recte eũ ꝓhib̃i. S ex
eolooo in quo pͥmũ aquãaliã inri¬
uũ admittit. ⁊ offilius into taaqͣ
recte eũ ꝓhiberiait. Ego offilio
assentio ñ posse diuidi. quia ñ põt
itam partes uis fie̾i: ut non into̾tꝰ
aquafiat. ¶ Trebatius cũãplior
numerus peccõis al aquã appelle¬

Expanded text:
duci aquam iussisse, quo ducta est hoc anno. proinde neque amplioris modi, neque alia permississe potest uideri. quare si alia aqua sit, quam quis uelit ducere, quam hoc anno duxit, uel eadem, per aliam tamen regionem uelit ducere, impune ei uis fiet.Illud Labeo dicit omnes partes illius emerit et ex agro, in quem hoc anno aquam duxerit, postea fundi empti nomine uelit aquam ducere, ita demum eum recte hoc interdicto ut de itinere actuque uti putant, ut semel in suum ingressus inde egredi qua uelit possit, nisi ei nocitum sit, ex quo aquam ducit.Item quaeritur, si quis aquae, quam hoc anno ducebat, aliam aquam admiscuerit, an impune prohibeatur. et extat Ofilii sententia existimantis recte eum prohiberi, sed eo loci, in quo primum aquam aliam in riuum admittit: et Ofilius in tota aqua recte eum prohiberi ait. ego Ofilio adsentio non posse diuidi, quia non potest ita in parte uis fieri, ut non in tota aqua fiat.Trebatius, cum amplior numerus pecoris ad aquam appelle
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a sibi mm̃eo ducente. anhiue int̃¬
dicto locussit. Et refert seuerus
ualerius ẽpetẽ eih int̃dictũ quãidu¬
ꝯisse iuideatur. lie penitus ꝓspiei¬
entib ñiudetur isteduxisse. Item
quesitũe siquis dũputat᷑ t̃tio ꝙͦ die
hab̾e seiꝰaque ducende. duñt unadi¬
e. anrecte ⁊ sine captione possessois¬
recte duxisse uideãt. Utħ int̾dictũ
locũhãt. Ait it p̃tor. utiħ anno aquã
duxisti .i. alt̾nuis dieb Illud autem
nicħ interẽ. utrũ ꝗntodie aqua de¬
beatur an alt̾nis dieb ancotidie eiꝗ
si alt̾nis dieb ducẽs int̃ dixĩt.nicͥ¬

Expanded text:
ipsa sibi me non ducente, an hoc interdicto locus sit. et refert Seuerus Ualerius competere ei hoc interdictum, quasi duxisse uideatur, licet penitus prospicientibus non uidetur iste duxisse.Item quaesitum est, si quis, dum putat tertio quoque die habere se ius aquae ducendae, duxerit una die, an recte et sine capxisse uideatur, ut hoc interdictum habeat: ait enim praetor: 'uti hoc anno aquam duxisti' id est alternis diebus.Illud autem nihil interest, utrum quinto die aqua debeatur an alternis diebus an cottidie ei, qui asi alternis diebus ducens interdix
Abbreviated transcription (Latin):
.e.s ħanno uł unadie. uł nocte. Ergo
cotidiama quidẽ aqua ea ẽ. que coti¬
die ducipossit. uł hiẽme uł estate:
si aliquo mom̃to tp̃is ducta ñ sit
Estiua ea ẽ. q̃ cotidie quidẽ ducipꝰ¬
dictode ea aqua sola que phennis ẽ.
quas dix̃mus hint̃cdictũ ptinẽ.: ad
Cet̾m sunt q̃dã que⁊ sup̃e phennes
sint. duc itm̃ ñ possunt. ut puta pu¬
tales ⁊ que ita sunt submerse.: ut de¬

Expanded text:
 anno uel una die uel nocte. ergo cottidiana quidem aqua alia est, quae cottidie duci possit, uel hieme uel aestate, etsi aliquo momento temporis ducta sit, aestiua ea, quae cottidie quidem duci poterdicto de ea aqua sola, quae perennis est: quas dixerimus hoc interdictum pertinere, adceterum sunt quaedam, quae, etsi perennes sunt, duci tamen non possunt, ut puta puteales et quae ita sunt summersae, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
inh int dicto totãq̃stionẽ finiriassi¬
gnationis. Nonit p̃parat ħ int̃ dictũ
totum finitur.
nocturnaꝵ horaꝵ aquae ductũhãm.
ñ possũ alia horaducere. quã ĩnqua

Expanded text:
 interdicto totam quaestionem finiri adsignationis: non enim praeparat hoc interdictum totum finitur. nocturnarum horarum aquae ductum habeam, non possum alia hora ducere, quam qua
Abbreviated transcription (Latin):
aquis frigidis sent᷑iat. tñ decalidis
aquis interdita ñ ẽe deneganda.
dis agͥs p̃stant¶ His accidit.ꝙ inꝗb
tñ agͥs necessarie sunt. Uthierap̃o¬
li. Constat it ap̃hierapolitanos ina¬
sia aquaagrũ callida rigai. Et quã¬
uis easit aqua quae adirrigandos
Iagros ñsit necessaia: tñ nemo ãbi¬
gi his int̃̾dictis locũfore. ¶ Suie aut

Expanded text:
aquis frigidis sentiat, tamen de calidis aquis interdicta non esse deneganda: dis agris praestant. his accedit, quod intamen agris necessariae sunt, ut Hierapoli: constat enim apud Hierapolitanos in Asia agrum aqua calida rigari. et quamuis ea sit aqua, quae ad rigandos non sit necessaria, tamen nemo ambiget his interdictis locum fore.Siue aut
Abbreviated transcription (Latin):
tutoiũ⁊ ꝑtini ad aquã cotidignam:¬
Cotidiana aũt aqua ñ illaequȩ coti¬
Idie ducitur. s ea qua quis cotidie pꝰ¬
s uti siuell. Quã quã cotidianã.¬
int̾dũ hieme duc̃e ñ ex pelat ⁊si
poss duci. ¶ Luo aũt sgña aquaꝵ

Expanded text:
et pertinet ad aquam cottidianam.Cottidiana autem aqua non illa est, quae cottidie ducitur, sed ea, qua quis cottidie possit uti, si uellet: quamquam cottidianinterdum hieme ducere non expediat, etsi possit duci
Abbreviated transcription (Latin):
res ⁊ bonoꝵ possessores int̃ dicãm.¬
¶Hoc int̾dicͬtũ deaqua estiua põi¬
tur. Qđi aũt di nmus estiuã aquã
aliquidẽ distare abaqua coticdama.
pͥore estate. Nec inmĩto. nãꝗhieme
ñutitur. referre señad p̃sentẽ esta¬
tẽ s ad pͥorẽ debuit¶¶ Estatẽ inciꝑe
sicꝑitiores tradiderunt ab eꝗnotio
uernaliꝰ finiri equinõtio auctum¬
ñali. ⁊ ita senis m̃sib eftas atq hic̃pᷤᷤ
diuiditur ¶ Priorẽ estatẽ exc̃ꝑa
tione duaꝵ estatũ accipi. ꝓp̃t hoc
siestate int̾clicatur ñ nũquã annũ
⁊ sex m̃ses continẽ. ꝙ itac̃tigĩt. si m¬
in ĩtio uerni equinoctu ducta sit
a qua⁊ seqñti estate pͥdie equĩnoc¬
tio autũpnaliᷤ int̃ clicatur.⁊ ꝓ ind̾
si hie me int̃ dicat᷑ ⁊̃ inbiẽnnũ hr̃es¬

Expanded text:
ores interdicam'.Hoc interdictum de aqua aestiua proponitur.Quia autem diximus aestiuam aquam aliquo distare ab aqua cottidiana, priore aestate', nec immerito: nam quia hieme non utitur, referre se non ad praesentem aestatem, sed ad priorem debuit.Aestatem incipere sic peritiores tradiderunt ab aequinoctio uerno et finiri aequinoctio autumnali: et ita senis mensibus aestas atque hiems dratione duarum aestatium accipi.Propter hoc, si aestate interdicatur, nonnumquam annum et sex menses continere: quod ita contingit, si initio uerni aequinoctii ducta sit aqua et sequenti aestate pridie aequinoctium autumnale interdicatur: et proinde, si hieme interdicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
deficit int̃dictũ. Nec inmito. Ꝙi
uult ire agẽ tanͨtis ꝑ quo ad de ẜui¬
tute cstꝰ. ñ deb desuoiure docẽ. Qdi¬
põt ut qui iuis eundi hãt ⁊ agendi re
aut sic ut suelit reficẽ usq ad cer¬
tumodũ reficiendiiussit. Meritogͦ
adre fectionẽ sep̃tor retulitsut tͥ mn¬
refitias sicuti ꝑẜ uitutẽ inpoĩtãlic¬
Reficẽ sicaccipimus ad pͥstinã form
it̃ ⁊ actũs reduõe. Hoc est neꝗs diła¬
noꝰuu uelit facẽ uie muniende cau¬
sa: anei ꝑmittatur. ⁊ ait ꝑmit tendũ¬
s uãĩ pars sit refectionis huꝰ mõimu¬
mtio. Et ego puto uerã labeonis sũ¬
tentiã simõ sineh comme ariñ pꝰ sit

Expanded text:
deficit interdictum, nec immerito. qui enim uult ire agere, tantisper, quoad de seruitute constet, non de‹bet de› iure suo dpotest, ut qui ius eundi habeat et agendi, reaut sic, ut, si velit reficere, usque ad certum modum reficiendi ius sit: merito ergo ad refectionem se praetor rettulit: "ut treficiast.Reficere sic accipimus ad pristinam formam iter et actum reducere, hoc est ne quis dilanouum uelit facere uiae muniendae causa, an ei permittatur: et ait permittendum, quasi pars sit refectionis huiusmodi munitio. et ego puto ueram Labeonis sententiam, si modo sine hoc commeari non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
ciuili constitui põt. Cap̃ aq̃ illud ẽ
un aquanascitur. Si exfonte nasca¬
tur ip̃e fons. siexflumine uł lacu
pma incilia uł pͥncipia fossaꝵ quib
srib manando in aliquẽ pͥmũ locũef¬
fluere atq ubi appaere incipit eil
cap̃ dicemus. ubi pͥmũ eniersit ⁊ qͣlit̃¬

Expanded text:
ciuili constitui potest.Caput aquae illud est, unde aqua nascitur: si ex fonte nascatur, ipse fons: si ex flumine uel lacu, prima incilia uel principia fossarum, quiribus manando in aliquem primum locum effluere atque ibi apparere incipit, eius hoc caput dicemus, ubi primum emergit.Et qualite
Abbreviated transcription (Latin):
patiturħ c̃ geĩ uĩ facẽ quominus qͦ
ꝑfiiat. Plane siquis cũposs alia
sã apportare: idegit ut alia parte ap¬
portar inꝑunc eiũi ficirecte placu¬
it. ¶ Hoc int̾ dictũ ñ solũ p̃iuerũ¬
⁊̃ successoĩb qͦ eẽ dandũ. ñ ẽ abigen

Expanded text:
patitur haec congeri, uim facere, quo minus quis perficiat.Plane si quis, cum posset alia di impensam adportare, id egit, ut alia parte adportet, impune ei uim fieri recte placuit.Hoc interdictum non solum ipsi, uerum successoribus quoque esse dandum non est ambigen
Abbreviated transcription (Latin):
tiner: qui a capite ducunt. uł in põĩ
taẜ uitute.uł quia putant inpõitã.
equissimũuisũẽ ei quoq quier ca¬
stello ducit. int̾lictũ daĩ .i. ereorece¬
pta culo quoaquã publicã susce̾pit.¬
¶ Castellũ accipe. si excastello ꝑmiᷤᷤ.e

Expanded text:
tinent, qui a capite ducunt uel imposita seruitute uel quia putant impositam: aequissimum uisum est ei quoque, qui ex castello ducit, interdictum dari. id est ex eo receptaculo, quod aquam publicam suscipit. castellum accipe.Si ex castello pe
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inuire sy in facto errauit: dicendũ
est. eoq iure utimur. ut int̃ dicto ħ
uti possit. Sufficit it si ure ducere¬
seputauit. Necui. nec clã nec p̃caio
dũ Illudq̃ritur utrũ eatãtũ aqua
uelit ħ int̃ dictum locũ hab̾e põt ꝓ¬
terea labeo scͥbit.⁊ siquidẽ ductus a¬
quaꝵ ñ sint fundi. quia quocũq du

Expanded text:
acto errauit, dicendum est eoque iure utimur, ut interdicto hoc uti possit: sufficit enim, si iure se ducere putauit nec ui nec clam nec precario duxit.Illud quaeritur, utrum ea tantum aqua uelit, hoc interdictum locum habere potest.Praeterea Labeo scribit, etsi quidam ductus aquarum non sit fundi, quia quocumque du
Abbreviated transcription (Latin):
mõe ꝗͣsirefecit. Corruptoenim it¬
nere minus commo de frui aut
agi potest hoc autem asuperi¬
ore clistat. ꝙ. illo quidẽ int̃dicto õs
utipossunt: quih anno usi sunt h
aũt intlicto eũ demũutiposse. qħ¬

Expanded text:
m si refecerit? corrupto enim itinere minus commode frui aut agi potest.Hoc autem a superiori distat, quod illo quidem interdicto omnes uti possunt, qui hoc anno usi sunt: hoc autem interdicto eum demum uti posse, qu
Abbreviated transcription (Latin):
le int̃dictũ deitinẽ nos habe. Et si¬
ue forte ab extraneo fructuarius ꝓ¬
tuario conpetet.Nã ⁊ siquilib phi¬
beat ire. int̃ dictũ adu̾sus eũ cõpe¬
tit ¶Hocint̃ dict̾u ⁊ ei conpetit ꝗ do¬
nationis causa fundi uacuã posses¬
sionẽ ademptus ẽ. ¶ Siquis exmã¬
dato meo fundu emit equissimũ

Expanded text:
le interdictum de itinere nos habere: et siue forte ab extraneo fructuarius ptuario, competet: nam et si quilibet prohibeat ire, interdictum aduersus eum competit.Hoc interdictum et ei competit, qui donationis causa fundi uacuam possessionem adeptus est.Si quis ex mandatu meo fundum emerit, aequissimum
Abbreviated transcription (Latin):
tus int̾missionetp̃is diuisa est
Estiua aũt ea ẽ qua estate sola uti
expedit. ⁊ sic̃dicimus uestim̃ta esti¬
ua. saltus estiuos. castra estiuaq
to exposito utentis. ⁊ ex natãlocoꝵ
aquã estiuã ab aqua cot̾idiana di¬
iti scerni. Nãsi sit eaaqua q̃ ꝑpetuo
duci possit. ego tm̃ estate sola ea¬
iũt ⁊ iutar. dicendũe hanc aquã ẽẽ esti¬
teduci possit. estiua dicetur. Sĩea
sunt loca. q̃nata n ad mittat aꝗͣ
nisi estate dicendũ eĩt recte estiuam

Expanded text:
tus intermissione temporis diuisa est. aestiua autem ea est, qua aestate sola uti expedit, sicuti dicimus uestimenta aestiua, saltus aestiuos, castra aestiua,proposito utentis et ex natura locorum aquam aestiuam a cottidiana discerni: nam si sit ea aqua, quae perpetuo duci possit, ego tamen aestate sola ea utar, dicendum est hanc aquam esse aestite duci possit, aestiua dicetur: et si ea sint loca, quae natura non admittant aquam nisi aestate, dicendum erit recte aestiuam
Abbreviated transcription (Latin):
rator aliene possessioni pstat miͭ¬
niftiũ ¶ dr̃ furioso quẽ sue m̃tis
tu inumbrate quietis fuĩt consti¬
tutus ⁊em tradidis. liczille nerit
adeptus possessionẽ tupossidere
mit tere. quia enstimat setransfer
dũmereato uenditor mẽarẽ demo¬
strat. uaeuamq sepossessionẽ trade
dicat: ñ minus posside ceꝑi: quã si pe¬
dẽ finib intulissẽ. ¶ d idũ in alia
parte fundisum: alius quis clama¬
nimo posses soris intrauerit. ñ de¬
susse me illico possidere enstiman¬
drssũ. facile expulsurus finib simł¬
desinat possidere annonꝰ R. im¬

Expanded text:
ator alienae possessioni praestat ministerium. Si furioso, quem suae mentis tu inumbratae quietis fuit constitutus, rem tradideris, licet ille non erit adeptus possessionem, tu possidere mittere, quia existimat se transferrdum mercato uenditor in mea turre demonstret uacuamque se possessionem tradere dicat, non minus possidere coepi, quam si pedem finibus intulissem. Si, dum in alia parte fundi sum, alius quis clam animo possessoris intrauerit, non desisse ilico possidere existimandus sum, facile expulsurus finibus, simdesinat possidere an non.
Abbreviated transcription (Latin):
siõe utiuelit exꝑsonaeiꝰ cuic̃ cessit. ãpꝰsit
querit: egoputo eum ꝗp̃cario conces¬
sit quã diuman p̃caiũ accessione
uti non poͣsse. sitñ rece pit possessio¬
nẽ rupto p̃cario dicendum ẽe. acce¬
dere possessionẽ eiꝰ tp̃is: quo p̃caĩo p̾si¬
debatur. ¶ Ex facto queritur. siquiꝰ
manumissus ex causa peculiariht̃
rem ñ conoe̾s so sibi peculio. de iñ dñs
uelit retracta possessione accessione
uti. anpossit: ÷ plaguit ñ ẽẽ dandam
hanc accessionẽ q̃ dahabita ẽ. p̃done
possidente. ¶Siuissu uidicis res mͥ
restitutasit᷑. ꝗccessionẽ ẽẽ mͥ cdandã
placuit Secł legataĩo dandã ẽẽ ae¬
cessionẽ eiꝰ tꝑ̃is qͦ fuit ap̃testatorem
sciendũe. Anhrelis possessio ei acce¬
dat uide amus. Et puto siue pure
sue sub conditione fu̾it relictũ. dioẽ
dũe id tp̃is quoheres p̾ sedit añt existũ¬
tẽ ẽdit̾ionẽ ⁊ restitutionẽ iei. legata¬
rio ꝓficẽ testatois aũ sẽꝑ ꝓdĩt legata¬

Expanded text:
it uti ex persona eius cui concessit, an possit, quaeritur. ego puto eum, qui precario concessit, quamdiu manet precarium, accessione uti non posse: si tamen receperit possessionem rupto precario, dicendum esse accedere possessionem eius temporis, quo precario possidebatur. Ex facto quaeritur, si quis manumissus ex causa peculiari habeat rem non concesso sibi peculio, deinde dominus uelit retracta possessione accessione uti, an possit. et placuit non esse dandam hanc accessionem, quae clam habita est. Praedone possidente si iussu iudicis res mihi restituta sit, accessionem esse mihi dandam placuit. Sed et legatario dandam accessionem eius temporis, quo fuit apud testatorem, sciendum est. an heredis possessio ei accedat, uideamus: et puto, siue pure siue sub condicione fuerit relictum, dicendum esse id temporis, quo heres possedit ante existentem condicionem uel restitutionem rei, legatario proficere. testatoris autem
Abbreviated transcription (Latin):
uł ẜuusm̃s undidit: dabit̃ accessio eiꝰ
ꝙ penes me fuit. suic siuolente me
aut depeculio. cuiꝰ lib̾am peculii ad¬
ministrationẽ habuer̃ uendidint.
¶Tutõe quoq uł cuãtore uendenite
dabitur accessio eiꝰ tp̃is quo pillus. ł
furiosus possedit.

Expanded text:
 uendiderit, dabitur accessio eius, quod penes me fuit, scilicet si uolente me aut de peculio, cuius liberam peculii administrationem habuerunt, uendiderunt. Tutore quoque uel curatore uendente dabitur accessio eius temporis, quo pupillus uel furiosus possedit.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ p̾oisessio testatoris hrdi ꝓ cedit que
mortifuat inułncta. Ueruea qͦs
que um quã testatõis fuit. ¶Indo¬
dem qͣqs sidatares flut uel exdote
accepta aocessio dabitur. uł maĩto ł
uori. ¶ Siis ꝗ peaio con cessit acce̾¬

Expanded text:
tatoris heredi procedit, quae morti fuit iniuncta, uerum ea quoque, quae umquam testatoris fuerit. In dote quoque si data res fuerit uel ex dote recepta, accessio dabitur uel marito uel uxori. Si is, qui precario concessit, acce
Abbreviated transcription (Latin):
pides intib̾im demersieẽnt naufra¬
gio. ⁊ post t̃ps extracti. andominiũ¬
meũ in integrõ fuit ꝑ id tp̃s qͦ erant
mersi. ego me dominiũretinẽ puto.
possessionẽ ñ puto. nẽcẽe simile fugi¬
tiuo. Namq fugitiuus ido̾co a nob̃
possidĩ uidetur: neip̃e nos pͥu posses¬
niq addsmin in accessione Dẽui aon
ritu n quis ominẽ uenditõi redi¬

Expanded text:
pides in Tiberim demersi essent naufragio et post tempus extracti, an dominium in integro fuit per id tempus, quo erant mersi. ego dominium me retinere puto, possessionem non puto, nec est simile fugitivo: namque fugitivus idcirco a nobis possideri videtur, ne ipse nos privet possesnique addimus in accessione de vi et ritu
Abbreviated transcription (Latin):
clam posside nn ratioobtinendẽ
psessionis ẜ. origonanciscende exꝗ¬
renͣdãe ne queniqua clam posside
inciꝑe: quisciente aut uolente eo¬
ad quẽ eares ꝑtim. aut aliqua rat̾io¬
ne bone fidei possessone nan cisci¬
tur. Itaq inquid pomponius clã
nanciscitur possessionẽ. qui futurã
controũsianmetuens ignoante co
quẽ metuit. fur tiue inpossessionẽ
ingreditur. ¶Quiad nundinas
ꝓfectus nẽminẽ reliquerit. ⁊ dũ ille
animdinis redit: aliquis occupaue¬
rit possessionẽ uidĩ cũ clam posside
laboscͥbit. Retim ergo possessionẽ
telligi posside ñclam

Expanded text:
inendae possessionis, sed origo nanciscendae exest: nec quemquam clam possidere incipere, qui sciente aut uolente eoad quem ea res pertinet, aut aliqua ratione bonae fidei possessionem nanciscitur. itaque, inquit Pomponius, clam nanciscitur possessionem, qui futuram controuersiam metuens ignorante eo, quem metuit, furtiue in possessionem ingreditur. Qui ad nundinas profectus neminem reliquerit et, dum ille a nundinis redit, aliquis occupauerit possessionem, uideri eum clam possidere Labeo scribit: retinet ergo possessionem tellegi possidere, non clam
Abbreviated transcription (Latin):
omni no nr̃o sit noĩe in possessione
queluti ꝓcurator. hospes am̃icus nos
discessisse aconductione ꝙ siante a¬
rogaui̾t. posteacondux̃ conddusse
udebitur. potius it ħ ꝓcedere iuide¬
bitur. ꝙ nou̾issime ẽ factũ ⁊ ħ pom̃
ponius ait. d põp bellissime temp¬
tat clicẽre. num quid qui condũ rit
qͣuidẽ p̃diũ p̃cario aũt rogauit. nõ
ut possider. s ut inpossessione eẽt
e aut longeꝰ dusũ aliud ẽ ⁊ posside̾.¬

Expanded text:
omnino nostro nomine sit in possessione, ueluti procurator hospes amicus, nosdiscessisse a conductione: quod si ante rogauit, postea conduxit, conduxisse uidebitur. potius enim hoc procedere uidetur, quod nouissime factum est: et hoc Pomponius ait. Idem Pomponius bellissime temptat dicere, numquid qui conduxerit quidem praedium, precario autem rogauit non ut possideret, sed ut in possessione esset est autem longe
Abbreviated transcription (Latin):
cduxerat. prior einixa filium expo¬
suit. hic sub latus ab alio educatus
est. nomine patris uocitatus. Usqͣ
adiute tp̃s patris. tam abeo quam
amatre. anuiuorum nũo ess igno¬
rabatur. Mortuo patre testamen¬
toq eius quo filius neq exhrdatus
neq hr̃s institutussit. recitato. filiꝰ
⁊ amatre.⁊ abaui. apat̃na agnitus.
hr̃litatem ꝑatris ab intestato quasi
legitimus possidz. Quesitum ẽ. hi
qui testam̃to libertatem acceper̃t.
utrum libi. anseruisint. Rdi. Filiũ
quidem nichil pre uidicii passum
fuisse. si pater eum ignorauĩt. ⁊ idõ
cum in potestate ⁊̃ ignorantis patris
ess. testam̃ tũ nonualere. Seruiau¬
tem manumissi. si perquinqñniũ
in libertate morati sunt. se melda¬
tam. libertatem. infirmari contra¬
rium ftudium fauori libtatis est.
tatem perueniunt. quam uisneq
testam̃ti. neq mortis tp̃r testantiᷤᷤ
s hostium fuerunt.
nedcessario hr̃de sistente: quamius
se abstineat tm̃libertates comͣpetẽ.
dari non potest liber est.

Expanded text:
duxerat: prior enixa filium exposuit: hic sublatus ab alio educatus est nomine patris uocitatus usque: ad uitae tempus patris tam ab eo quam a matre, an uiuorum numero esset, ignorabatur: mortuo patre testamentoque eius, quo filius neque exheredatus neque heres institutus sit, recitato filius et a matre et ab auia paterna adgnitus hereditatem patris ab intestato quasi legitimus possidet. quaesitum est, hi qui testamento libertatem acceperunt utrum liberi an serui sint. respondit filium quidem nihil praeiudicii passum fuisse, si pater eum ignorauit, et ideo, cum in potestate et ignorantis patris esset, testamentum non ualere. serui autem manumissi si per quinquennium in libertate morati sunt, semel datam libertatem infirmari contrarium studium fauore libertatis estrtatem perueniunt, quamuis neque testamenti neque mortis tempore testantis, sed hostium fuerunt. 31 necessario herede existente, quamuis se abstineat, tamen libertates competere, dari non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
cum seruo cum libtaͣte substituto
scͥpta libertate ꝑude hab̾i atq siad¬
scripta ess libert᷑as.
lib̾tatem perdueere. possint.⁊̃ necẽ¬
sãium hr̃dem facere. ut haec necessi¬
tãs ꝓbabilem fatiat manũmissiõẽ.

Expanded text:
m servo cum libertate substituto scripta libertate, perinde haberi, atque si adscripta esset et libertas. Plibertatem perducere, possunt etiam necessarium heredem facere, ut haec ipsa necessitas probabilem faciat manumissionem.
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ recte gerimus que subiciusibus
dominioꝙ nr̃o statim possu̾nt Et na¬
nauis si hacm̃te resoluta est: ut inali¬
ũ usum tabule destinarentur. licet
si reficiende nauis causa om̃s tabule
refi̾re sunt: ñdũ int̃ cidisse nauis ui¬
detur ⁊ ẽpositis ruxsus. eadẽ nauiseẽ
incipit ¶Sicutide edib depõita tigna
mat̾ia restituatur aliaerit Chictraca¬
nr quib dere restituenda cauetur
⁊ eadem ressit queritur. ¶ Sirem
quã ex causa lucratiua stipulatu̾sũ
nactus fuero ex causa lucratiua: e
i.conditione. legatasit. quia⁊ si ipse
debitor rem subconditione legatã¬

Expanded text:
tium recte geremus, quae subici usibus tium recte geremus, quae subici usibus dominioque nostro statim possunt. et nauis si hac mente resoluta est, ut in alium usum tabulae destinarentur, licet sed si reficiendae nauis causa omnes tabulae refixae sint, nodum intercidisse nauis uidetur et compositis rursus eadem esse incipit: sicuti de aedibus deposita tigna materia restituatur, alia erit. hic trac quibus de re restituenda cauetur et an eadem res sit, quaeritur. Si rem, quam ex causa lucratiua stipulatus sum, nactus fuero ex causa lucratiua, eucondicione legata sit, quia et, si ipse debitor rem sub condicione legata
Abbreviated transcription (Latin):
pondit. dns dissoliũt. ⁊ isdẽ tabulis
c̃pegeit quia eadẽ naius eẽt incipi¬
⁊ obligai ¶ ioquo ⁊ illud diciposse pe¬
chius scͥbit. Sistipulatus fuero exfundo
centũ anphoras uini exspectare deb̃o
donec nascatur sinatum sine culpa
ꝓmissoĩs consũptum sit. rursus ex¬
spectare debeam. donec iterũ nascat᷑
⁊ cłmi possit. ⁊ ꝑhasuices aut cessaturam
ant ualituram stipulatione Ss dis¬
ẽ. s uitutis tp̃s spectandũnẽe: ut nec
hec quidẽstipulatio: dehoie libo ꝓbã¬
dasit. Illũ cu ẜuus ẽe ceꝑit. dare spõ¬
des ¶tem eum locum cuersacro reli¬
nec p̃sentis tp̃is obligationẽ reciꝑe
pot. Et eadũta xat: quaenaturasui p¬
sibilia sunt deducuntur i nobligatio¬
nẽ ¶ini au̾t ñ spẽm. s ge̾nus stipła¬
ri. uiderã ⁊ tacite in ea tꝑs ẽtinet᷑ ¶Hõ
lib c̃ta sp̃ẽ continet᷑ ¶ casũ adũsamq
fortunam spectãĩ hõis lib̾r: neq cuule
neq naturale d̃¶Nam dehis reb nego¬

Expanded text:
pondit, dominus dissoluit et isdem tabulis compegerit, quia eadem nauis esset, inciperet obligari. pro quo et illud dici posse Pedius scribit: si stipulatus fuero ex fundo centum amphoras uini, exspectare debeo, donec nascatur: et si natum sine culpa promissoris consumptum sit, rursum exspectare debeam, donec iterum nascatur et dari possit: et per has uices aut cessaturam aut ualituram stipulationem. sed haec diseruitutis tempus spectandum non esse, ut ne haec quidem stipulatio de homine libero probanda sit: 'illum, cum seruus esse coeperit, dare spondes?' item 'eum locum, cum ex sacro relinec praesentis temporis obligationem recipere potest et ea dumtaxat, quae natura sui possibilia sunt, deducuntur in obligationem. uini autem non speciem, sed genus stipulari uidemur et tacite in ea tempus continetur: homo liber certa specie continetur. et casum aduersamque fortunam spectari hominis liberi neque ciuile neque naturale est: nam de his rebus nego
Abbreviated transcription (Latin):
dediis non libaretur. Si siconditi et¬
one deficiente remanserit petiti¬
oinfirmabitur. ¶Stichu quide¬
cessit sisti puler. siquide conliei ieme¬
⁊̃ mortuus potuit ut fu̾ri :utilit᷑
ler. ¶ Siquis ancillã si stere se ĩ ali¬
quo ioco ꝓmiserit: que p̃gͥñas erat ⁊¬
sisine partueam si stat. ineadẽ cau¬
sa eam sistere intelligiti
a.t. auimi. ads. Si insu̾lã fieisti¬
pulatus cẽ ⁊ transierit tp̃s quopotiu¬
stifacẽ quã diulitem contestãtus nõ

Expanded text:
dedisset, non liberaretur: sed si condicione deficiente remanserit, petitio infirmabitur. Stichum, qui decessit, si stipuler, si quidem condici etiam mortuus potuit, ut furi, utiliter arer. Si quis ancillam sistere se in aliquo loco promiserit, quae praegnas erat, etsi sine partu eam sistat, in eadem causa eam sistere arto ad edictum. Si insulam fieri stipulatus sim et transierit tempus, quo potueris facere, quamdiu litem contestatus non
Abbreviated transcription (Latin):
ũt Sanerẽmeĩ mrestłtuis rectesti¬
pulaĩ iudeor. ¶ Si post morã ꝓmisso¬
ris hodecesẜit. tenet̾ nicͥominus. ꝑ¬
mñ ac sihõuiuer. Eth̾ morã udetur
fecisse. quilitigͤ aemaluit quãqne¬
ꝓmittẽ tem negd̾tiũ õc hitur. Itaq
alius ꝓalio ꝓmit tensdatuꝵ factuꝵ¬
ue eũ nobligatur. Nãdese quẽq ꝓ¬
mittẽ oportet. ¶ Et quisꝑonc do¬

Expanded text:
 sane rem meam mihi restitui recte stipulari uideor. Si post moram promissoris homo decesserit, tenetur nihilo minus, proinde ac si homo uiueret. Et hic moram uidetur fecisse, qui litigare maluit quam repromittentem negotium contrahitur. itaque alius pro alio promittens daturum facturumue eum non obligatur: nam de se quemque promittere oportet. et qui spondet 'do
Abbreviated transcription (Latin):
u nũdaturũ te spop̾onłis ẽstat ñ
tenite. nec aclint rogatũ ee respon¬
sum ¶iũsa cãu̾sa ẽ sũmaꝵ. ueluti
decem aut .Mx. darespondes. Hic
puler. stichũputa.⁊ pan philũ li¬
crunum spo pondis. tenĩs uiđis it
ad unam ex du̾ab sti pulationibus
spopondisse ¶ Sacram rẽ. ut religi¬
osam ułusib publicis in ꝑ petuum
relictam ut foꝵ aut basilicam aut
hoĩem lib̾m. inutilit̃ ftipulor qua¬
usib relicta in pͥuatosusus conu̾ti.
⁊ ex lib̾o ẜuis fie̾ipõt ¶Na cuꝗs rem
ꝓphanam: aut stichudare ꝓmisit
libatur.si sine facto eiꝰres sac̃ ẽe ceꝑit
aut stichus adlibtatẽ ꝓuenĩt¶ Nec
reuocant̃ in obligatione. sirursus
lege aliqua ⁊ ressaẽ ꝓphana ee cepe¬
rit᷑ ⁊ stichus exliboẜuus effectussit

Expanded text:
tat non teneri te nec ad interrogatum esse responsum. Diuersa causa est summarum, ueluti 'decem aut uiginti dari spondes?' hic puler, Stichum puta et Pamphilum, licet unum spoponderis, teneris: uideris enim ad unam ex duabus stipulationibus respondisse. Sacram uel religiosam rem uel usibus publicis in perpetuum relictam ut forum aut basilicam aut hominem liberum inutiliter stipulor, quas relicta in priuatos usus reuerti et ex libero seruus fieriprofanam aut Stichum dari promisit, liberatur, si sine facto eius res sacra esse coeperit aut Stichus ad libertatem peruenerit, nec reuocantur in obligationem, si rursus lege aliqua et res sacra profana esse coeperit et Stichus ex libero seruus eff
Abbreviated transcription (Latin):
dem tuũ fic̃ĩ. quominus fiat. ¶ Sifti¬
chustipulatus dealio sentiã: tudea¬
lio: nicͥ actuerit. ¶Qđ in iuditiis ari¬
sto exstimauit ¶ Shmagis ẽ. ut is
petitus udeatur. dequo actor sñsit.
Nãstipulatio exittusq ẽ sensuual.¬

Expanded text:
dem tuum fieri, quo minus fiat'. Si Stichum stipulatus de alio sentiam, tu de alio, nihil actum erit. quod et in iudiciis Aristo existimauit: sed hic magis est, ut is petitus uideatur, de quo actor sensit. nam stipulatio ex utriusque consensu ual
Abbreviated transcription (Latin):
selectiom ooher: inhr̃des tñ t̃nsit ob¬
ligͥatio. : melectionẽ: mortuostipła¬
dꝗ tore. ¶Cũstipulam̃ ꝗcqͥ te dare facere¬
iii  porcet idꝙ. p̃sentidiedũta uat debet᷑
instipulationededucit᷑. nut inudici

Expanded text:
electio cohaeret: in heredes tamen transit obligatio et ante electionem mortuo stipulatore. Cum stipulamur 'quidquid te dare facere oportet', id quod praesenti die dumtaxat debetur in stipulationem deducitur, non ut in iudici
Abbreviated transcription (Latin):
appar quid quale. quantuꝙ sit Y
ecce aurei .x. fundus tuscilanius hõ
stichus. tritici affricioptum modii
centũ uinicãpam optimi anphõe
centum.

Expanded text:
apparet quid quale quantumque sit, ut ecce aurei decem, fundus Tusculanus, homo Stichus, tritici Africi optimi modii centum, uini Campani optimi amphorae centum.
Abbreviated transcription (Latin):
gnificatiua. Cũid ꝙ bono meliussit
ipsũquoq bonũ sit ¶It cũoptimũꝗ q
tipulatur. idstipulari intelligit̃. ciuꝰ¬
e bonitas pͥncipalem gradum bonitatise¬
t. Queres efficit: ut ex appellatio ẽte¬
rei significatiua sit. ¶ Fundi c̃tisiquis.
usũfructũstipulatus fũt inctũ intel¬
ligitur i nobligatione deduuisse. Hocꝰ
eni magis ureutimur. ¶ Illud dubi¬
tusculano natierunt dãisibistipulat᷑
sit. aninc̃tũstipulatus uideatur. Sr ipͥ¬
sa natura manifestissimuie. inctiesse
hanestipulationẽ ¶ quiuinũ aut o¬
leũ ł triticũꝙ inorreo ẽ stipulat᷑: c̃tum

Expanded text:
gnificatiua, cum id, quod bono melius sit, ipsum quoque bonum sit. at cum optimum quisque stipulatur, id stipulari intellegitur, cuius bonitas principalem gradum bonitatis habet: quae res efficit, ut ea appellatio certi significatiua sit. Fundi certi si quis usum fructum stipulatus fuerit, incertum intellegitur in obligationem deduxisse: hoc enim magis iure utimur. Illud dubiTusculano nati erunt, dari sibi stipulatus sit, an certum stipulatus uideatur. sed ipsa natura manifestissimum est incerti esse hanc stipulationem. Sed qui uinum aut oleum uel triticum, quod in horreo est, stipulat
Abbreviated transcription (Latin):
Idõ ⁊ tnhgne diiudistipulationẽ
Sodmq̃ celsus ait posse dici tuxta
estimationẽ facti. dandã ẽẽ petici¬
dnẽ ¶ Siꝗs itasti pulatussit. siãn
Reldas marcias pͥmas opus ꝑfectum

Expanded text:
oc genere diuidi stipulationem: secundum quem Celsus ait posse dici iusta aestimatione facti dandam esse petitionem. Si quis ita stipulatus sit: 'si ante kalendas Martias primas opus perfectum
Abbreviated transcription (Latin):
ñerit. tuncquan idoꝰp̾erit. tantam
pecuniamdãi diẽ ꝓmissiom cedere.
fulciri quis stipulatussit. ñẽ expec¬
tanclũ ut insula ruat sie dem aꝯip̾¬
sit mec fnsulã fiei. ut tantu tp̃is p̃teitꝰ
quanto insula fabricaripͥossit Sed
ubi iam cepͥit niori faciencleinsule a
fiei tuncaget diesꝙ obligationi c
tuͦros aut domũ edifficaĩ. stipulatus
sit. Tunc i incipit actio. cũ ea ꝑ reꝵ
naturam p̃staĩ põt Dic qii cartaa unob

Expanded text:
n erit, tum quanti id opus erit, ta‹n›tam pecuniam dari?', diem promissionis cedere fulciri' quis stipulatus sit, non est exspectandum, ut insula ruat, si deinde agi possit: nec 'insulam fieri', ut tantum temporis praetereat, quanto insula fabricari possit: sed ubi iam coepit mora faciendae insulae fieri, tunc agetur diesque obligationi ceturos aut domum aedificari stipulatus sit: tunc enim incipit actio, cum ea per rerum naturam praestari potest. sic qui Cart
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ intͣ dicto ꝙ ui aut clam. cũ uttoq
eoꝵ recte exꝑietur. ¶Labeosc̾ bit
sifilioꝓhibente:op̾ factusit. ⁊ teha¬
bere int̾ dictũ. ac site ꝓhibente opꝰ
factũẽ.⁊ filiũ tuũ nicħominus ¶d
ait adũsu filiũ familias in rep̾ecu

Expanded text:
 interdicto quod vi aut clam cum utroque eorum recte experietur. Labeo scribit, si filio prohibente opus factum sit, et te habere interdictum, ac si te prohibente opus factum est, et filium tuum nihilo minus. Idem ait adversus filium famili
Abbreviated transcription (Latin):
cdificatum habes agotibi ius ñ ẽẽ hab¬
eorficat ĩñdefendis. adme possessio tͣns¬
ferelida est. nonquidem ut ꝓtinus de¬
struatur. opusiniquum it ẽ demoliti¬
onẽ ꝓtinus fieri. s ut id fia̾t: nisi in¬
ruant cdomum sumptu publico extͣr¬
tam. si dñs ad tem̃pus peccuniam ĩ p̃n¬
sam cuusuris restituere noluerit
urre eã res publiea distrahit.
binarum elium dñs exaluis edibus
in aliarum uẽrsum conuertit. ñ solũ
sic̃tĩgłło qu̾aid sustine bitur or etur
ex parte earum edium ĩ quarũ usum
parietibus sedebit ¶S⁊ lab̾o in libo
postiorum. scͥpͣsit. binarum ediũ
dominum utrisq porticum super.¬
posuiss in que ea maditu ex alteris
edib delato altãs edes. seruit ute honer
porticus ẜuande inpoĩtam uendi¬
disse totam porticum earum ecliũẽ¬
quas retinuiss. cum ꝑtinuiss cuper
logitudinem utriusq domus extñ¬
sa eẽt tͣns ũse contignͣtioni. que abu¬
traq parietib domus q̃ uẽniss su¬

Expanded text:
dificatum habes: ago tibi ius non esse habere: non defendis. ad me possessio transferenda est, non quidem ut protinus destruatur opus iniquum enim est demolitionem protinus fieri, sed ut id fiat, nisi inruantur.Domum sumptu publico exstructam, si dominus ad tempus pec‹u›niam impensam cum usuris restituere noluerit, iure eam res publica distrahit.binarum aedium dominus ex aliis aedibus in aliarum usum convertit, non solum si contignatio, qua id sustinebitur, orietur ex parte earum aedium, in quarum usum parietibus sedebit. sed et Labeo in libris posteriorum scribit binarum aedium dominum utrisque porticum superposuisse inque eam aditu ex alteris aedibus dato alteras aedes servitute oneris porticus servandae imposita vendidisse: totam porticum earum aediuquas retinuisset, cum per longitudinem utriusque domus extensa esset transuersae contignationi, quae ab utraque parte parietibus domus, quae uenisset, su
Abbreviated transcription (Latin):
Decidit. rectissime sab scͥpsit: parẽ¬
p̃tiosiores amiserit. melius ẽ dicẽ
quia ambo õnera in posuerunt. ne¬
utri aduersus alterum competere
actione. Quotiens exdanni ĩ fec¬
ti plures agunt. quiã in eademredã¬
num passisunt. Idẽm inedibus. nõ
deb umus quisq eoꝵ insolidum
agere. s inpart̾em experi. neꝙ u
dannum quod plũib datũe. uni

Expanded text:
decidit, rectissime Sabinus scripsit, pardecidit, rectissime Sabinus scripsit, parpretiosiorequia ambo onera imposuerunt, neutri aduersus alterum competere actionem.Quotiens ex damni infecti plures agunt, quia in eadem re damnum passi sunt, id est in aedibus, non debet unusquisque eorum in solidum agere, sed in partem experiri: neque enim damnum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
hende t̃cauereautem debebit ĩs¬
quisti pulabitur. dnm̃ratam rem
habiturm exceptioꝙ ꝓ curatoria
stipulationi inserendaerit. sicut
instipulatione legatorum. Qud¬
siei non caubit᷑ mit tendus est in
possessionẽ ꝓcurator omĩmodo.
ut ei exceꝑtione ꝓcratoĩa ñ noce¬
at. ¶Inextĩmando nouo parie¬
te ratiohabideb eius impnse que
mod ꝓbabilem non exoeditanlie
lp̃. xl. ads̃. Ex damni infecti
stipulatione ñ oport infinitam
uel inmoderatã extimationem
tñ exdannꝰ infectistipulatione
moderatam extimationem faciẽ¬
dam quiahonestus modus ẜuãd̾
est. ñ nmoderata cius ꝙ lũxͣuĩã
subsequenda NQuotiens conmunis
parietis uitio quid accidit sotius
sotio nichil pr̃are debr: cũ conmu¬
nis reiuitio contingĩt ¶Qđ siquia
alt̾ eum p̃sserat. uł onerauãt ide co
damnum contig̃. consequens᷑ di¬
cere detrim̃tum ħ quodbene fitio
eius contingit. i p̃m sarcire debere
quodsiequalit̾ utruiꝰ ꝙ honẽibrp̃ss

Expanded text:
›tur: cauere autem debebit ui stipulabitur dominum ratam rem habiturum exceptioque procuratoria stipulationi inserenda erit, sicut in stipulatione legatorum: qusi ei non cauebitur, mittendus est in possessionem procurator omnimodo, ut ei exceptio procuratoria non noceat.In aestimando nouo pariete ratio haberi debet eius impensae, quae modum probabilem non excedet in  Sabinum. Ex damni infecti stipulatione non oportet infinitam uel inmoderatam aestimationem tamen ex damni infecti stipulatione moderatam aestimationem faciendam, quia honestus modus seruandus est, non immoderata cuiusque luxuria subsequenda. Quotiens communis parietis uitio quid accidit, socius socio nihil praestare debet, cum communis rei uitio contigerit. quod si, quia alter eum presserat uel onerauerat, idcirco damnum contigit, consequens est dicere detrimentum hoc, quod beneficio eius contingit, ipsum sarcire debere. quod si aequaliter utriusque oneribus pressus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in partem competere actionẽ u¬
lianꝰ scripsit Item si plurium sint
edes que damnose inminent. U¬
trum aduersus unumquemꝙ do¬
minorum insolidum con petit. an
quidamni infecti sibi ꝓspicere uo¬
ue at. mittendiom̃s in possessionẽ
erunt si ꝗd̾e equalib partib quauiꝰ
diuersas portiones dominiihabu
pariete. eipotius facultas ecdifican¬
di pͥat̃ quimag̃ idonee reficere pari¬
etem uelit. Idemq dicendum ẽ.⁊ si
eodem itinere ruoue reficiendo ĩt
duos uł plures queratur.

Expanded text:
que in partem competere actionem Iulianus scripsit.Item si plurium sint aedes, quae damnosae imminent, utrum aduersus unumquemque dominorum in solidum competit an iqui damni infecti sibi prospicere uoueat, mittendi omnes in possessionem erunt et quidem aequalibus partibus, quamuis diuersas portiones dominii habupariete ei potius facultas aedificandi praestatur, qui magis idonee reficere parietem uelit. idemque dicendum est et si de eodem itinere riuoue reficiendo inter duos uel plures quaeratur.
Abbreviated transcription (Latin):
pluu᷑ damnum dabitac¬
tiduem aque pluiue arcen¬
de auertetur aquas aquam
pluinam dicimus. que de
celocadit. atq. excresit. siue ꝑse hac¬
Squa caelestis nõdeat. ut tub̾oait. siue
icum alia mixta sitshec autem actiolo
cumhab indampno nondum faco¬
pere tamiam facto hocest de eoopere
ꝑe agro aqͣuã nocitura est. idest cũ ꝗs¬
manufecĩt. quo alit̃ fluer quam na¬
tura soł. si forte inmit tendo eamaut
maiorem fecĩt aut citacio̾rem. aut ue¬
hem̃tiorem. aut sic conprim̃do redũ¬

Expanded text:
pluuia damnum dabit, actione aquae pluuiae arcene auertetur aqua. aquam pluuiam dicimus, quae de caelo cadit atque imbre excrescit, siue aqua caelestis noceat, ut Tubero ait, siue cum alia mixta sit.Haec autem actio cum habet in damno nondum fapere tamen iam facto, hoc est de eo opere, e agro aqua nocitura est, id est cumanu fecerit, quo aliter flueret, quam natura soleret, si forte immittendo eam aut maiorem fecerit aut citatiorem aut uehementiorem aut si comprimendo redu
Abbreviated transcription (Latin):
siaqua pluuia nõceat lab̃o existimat¬
pliorum. ut natura ꝓfluentem a¬
quam excipiant. Plane si p̃p idopus
sublatũ. uł uehem̃tior aqua ꝓfluat
uł corructur aquã pluuiae arcende
actionem agiposse. ⁊ lab̾o confitet̃:¬
¶Peniq ait conditionib agrorũ quas¬
clam leges ẽẽ dic tas ut quib agͦris
magna sint flumina. liceat michi
scilio in agro tuo agͣgẽs. uel fossas hãe
sitam̃ lex nonsit. agro dicta agrinatã
ẽẽ ẜ uandam s⁊ semꝑ inferiorem suꝑi¬
ori ẜiuire. atq inconmodum hoc¬
nat᷑alit̾ patiinferiorem agrũ asuꝑi¬
ore cõn pñsare qͣue debere cũ alio
com̃odo. Sicut n omnis pinguitu¬
do t̃re. ad eum decurrit: ita ⁊̃ aquȩ
incõmodum adeum de fluer sitam̃
lex agrinoninuẽniatur. uẽtustatẽ
inuen t in poĩta quidiuu sus est
ẜuitute: neq̃ pineq p̃caĩo. neꝙ clã
habuisse longã con sue tudieues ut¬

Expanded text:
si aqua pluuia noceatsi aqua pluuia noceatpraediorum, ut natura profluentem aquam excipiant. plane si propter id opus sublatum uehementior aqua profluat uel corriuetur, aquae pluuiae arcendae actione agi posse etiam Labeo confitetur.Denique ait condicionibus agrorum quasdam leges esse dictas, ut, quibus agris magna sint flumina, liceat mihi, scilicet in agro tuo, aggeres uel fossas habere: si tamen lex non sit agro dicta, agri naturam esse seruandam et semper inferiorem superiori seruire atque hoc incommodum naturaliter pati inferiorem agrum a superiore compensareque debere cum alio commodo: sicut enim omnis pinguitudo terrae ad eum decurrit, ita etiam aquae incommodum ad eum defluere. si tamen lex agri non inueniatur, uetustatem inuenitur imposita, qui diu usus est seruitute neque ui neque precario neque clam, habuisse longa consuetudine u