comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a tyronibꝰ iubet secerni. Ab ducite istos ĩꝗt nefaio
scele̾ cõtamĩatos &cede ciuiũ saginatos.sic extra
uallũ deducti sũt et cruciabilit int̾fecti. tyrones:
autẽ iuber int̾ legiões disꝑtiri. & cõmiũ cũ ticida in
cõspectũ suũ ꝓhibet adduci. Qua ex re caesar cõmotꝰ
eos qͦs instationibꝰ cũ lõgis nauibꝰ apud tabsim cus¬
todie causa iusserat ee ut suis onerarus lõgisq: na¬
uibꝰ p̾sidio essẽt obnegligẽtiã ignomĩe cã dimutẽ do
ab excitu: grauissimũq in eos edictũ ꝓponẽdũ cura¬
uit. ꝑid tẽpus fere caesaris excitui res accidit ĩcredi¬
bilis auditu. Nanq uigiliarũ signo cõfecto circit̾ ui¬
gilia secũda noctis nĩbꝰ cũ saxorũ grãdine subito est
exortꝰ ingẽs. Ad hoc autẽ in cõmodũ accesserat quod
caesar nõ more suꝑiorũ ĩꝑatorũ in hibernis excitũ t¬

Expanded text:
a tironibus iubet secerni. 'Abducite istos,' inquit, 'nefario a tironibus iubet secerni. 'Abducite istos,' inquit, 'nefario scelere contaminatos et caede civium saginatos.' Sic extra vallum deducti sunt et cruciabiliter interfecti. Tirones autem iubet inter legiones dispertiri et Cominium cum Ticida in conspectum suum prohibet adduci. Qua ex re Caesar commotus eos quos in stationibus cum longis navibus apud Thapsum custodiae causa in salo esse vibus praesidio essent, ob neglegentiam ignominiae causa dimittendos ab exercitu gravissimumque in eos edictum proponendum curavit. § 47 Per id tempus fere Caesaris exercitui res accidit incredibilis auditu. Namque vergiliarum signo confecto circiter vigilia secunda noctis nimbus cum saxea grandine subito est exortus ingens. Ad hoc autem incommodum accesserat quod Caesar non more superiorum temporum in hibernis exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio ab iis grãs sibi actũ iri potestatẽ iis dicẽ¬
di fecit. Ex eiscẽturio legiõis.xiiii.pro tuo ĩꝗt sũ mo
beneficio scipio tibi grãs ago. nõ.ii. ĩꝑatorẽ te appel¬
io q mihi uitã incolumitatẽq belli iure capto
polliceris. et forsã isto uterer beneficio si nõ ei
sũmũ scelus adiũgeret᷑. Ego ne cõtra caesarẽ ĩꝑa¬
torẽ meũ apud quẽ ordinẽ duxi eiusq ex̾citum
pro cuius dignitate uictoriaq ãpliꝰ.xxxui. annis
depugnaui adu̾sus armatusq cõsistã: neq ego
istud facturus sũ. & te magnoꝑe ut de negocio de¬
sistas adhortor. cõtra cuiꝰ.ii. copias cõtedas si:
minꝰ antea exꝑtꝰ es licet nũc cognoscas.Elige ex
tus cohortẽ unã quã putas esse firmissimã et
cõstitue cõtra me. ego autẽ ex meis cõmilitonibꝰ
qͥs nũc intua tenes potestate nõ amplius .x.sũmã

Expanded text:
sine dubio ab his gratias sibi actum iri, potestatem eis dicensine dubio ab his gratias sibi actum iri, potestatem eis dicendi fecit. Ex eis centurio legionis XIIII. 'Pro tuo,' inquit, 'summo beneficio, Scipio, tibi gratias ago — non enim imperatorem te appello — quod mihi vitam incolumitatemque belli iure capto polliceris, et forsan isto uterer beneficio, si non ei summum scelus adiungeretur. Egone contra Caesarem imperatorem meum, apud quem ordinem duxi, eiusque exercitum, pro cuius dignitate victoriaque amplius XXXVI annos depugnavi, adversus armatusque consistam? Neque ego istud facturus sum et te magnopere ut de negotio desistas adhortor. Contra cuius enim copias contendas, si minus antea expertus es, licet nunc cognoscas. Elige ex tuis cohortem unam quam putas esse firmissimam, et constitue contra me; ego autem ex meis commilitonibus quos nunc in tua tenes potestate non amplius X sumam. T
Abbreviated transcription (Latin):
et .l. titida eq̃s .r. ab residua classe cũ errauisset ⁊¬
delataq: esset uẽto ad tapsõ a uirgilio scaphis na¬
uiculisq actuariis excepta est & ad scipionẽ deduc¬
ta. Itẽ altera nauis triremis ex eadẽ classe erra¬
bũda ac tẽpestate ad egimurũ delata a classe uai
et.M. octauii est capta. inqͣ milites ueterani cũ'
uno cẽturione et nõnulli tyrones fuerũt.qͦs uarꝰ
asseruatos sine cõtumelia deducẽdos curauit ad'
scipionẽ. Qui postꝗͣ ad eũ ꝑuenerũt & ãte suggestũ
eius cõstiterũt: nõ uestra inꝗt spõte uos certo scio sed
illiꝰ scelerati uestri ĩꝑatoris ĩpulsu & ĩꝑio coactosi
ciues & optimũ quẽq nefarie cõs ectari: qͦs quoniã
fortuna in nostrã detulit potestatẽ si id ꝙ face debe
et pecuniã donare. quaꝓpt̾ ꝗͥ sentiatis ꝓloqͣmini.
N ac habita oratiõe scipio cũ ex istĩasset ꝓ suo bñficio

Expanded text:
et L. Ticida, eques Romanus, ab residua classe cum erravisset et L. Ticida, eques Romanus, ab residua classe cum erravisset delataque esset vento ad Thapson, a Vergilio scaphis naviculisque actuariis excepta est et adducta. Item altera navis trieris ex eadem classe errabunda ac tempestate delata ad Aegimurum a classe Vari et M. Octavi est capta, in qua milites veterani cum uno centurione et non nulli tirones fuerunt; quos Varus asservatos sine contumelia deducendos curavit ad Scipionem. Qui postquam ad eum pervenerunt et ante suggestum eius constiterunt, 'Non vestra,' inquit, 'sponte vos ci vestri imperatoris impulsu et imperio coactos civis et optimum quemque nefarie consectari. Quos quoniam fortuna in nostram detulit potestatem, si, id quod faceret pecuniam donare. Quapropter quid sentiatis proloquimini.' § 45 Hac habita oratione Scipio cum existimasset pro suo beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
incornu dextrũ ac sinistrũ ex iniꝗore loco pugnaͬe
p̾sertĩ cũ milites a mane diei ieiuni sub armis ste¬
tissẽt de fatigati. Itaq: reductis suis copiis incastra
postero die ꝓpius eorũ aciẽ instituit ex porrige
mũitiones. Interĩ cõsidius ꝗ acillã & .uiii. cohor¬
tes stipẽdiarias nũidis getulisq obsidebat: ubi
c. messius ꝗ cohortibꝰ pͥerat diu multũq exꝑtus
magnisq oꝑibꝰ sepe admotis iis ab oppidaĩs ĩcẽsis
cũ proficeret nihil subito nũtio de eq̃stri p̾lio al
cõmotꝰ. frumẽto cuiꝰ incastris copiã habuerat ĩcẽso
uino oleo ceterisq: rebꝰ q̃ ad uictũ parari solent cor¬
ruptis acillã quã obsidebat deseruit. atq: iinere
ꝑ regnũ ube facto copias cũ scipione ꝑtitꝰ adrumẽ¬
tũ se recepit. Interea ex secũdo cõmeati quẽ a sicilia
miserat allienꝰ nauis una in qͣ fuerat.Q.cõminiuᷤ

Expanded text:
cornu dextro ac sinistro ex iniquiore loco pugnare, cornu dextro ac sinistro ex iniquiore loco pugnare, praesertim cum milites a mane diei ieiuni sub armis stetissent defatigati. Itaque reductis suis copiis in castra postero die propius eorum aciem instituit exporrigere munitiones. § 43 Interim Considius, qui Acyllam VIII cohortibus et stipendiariis Numidis Gaetulisque obsidebat, ubi C. Messius cum III cohortibus praeerat,4 diu multumque expertus magnisque operibus saepe admotis et his ab oppidanis incensis cum proficeret nihil, subito nuntio de equestri proelio allato commotus, frumento cuius in castris copiam habuerat incenso, vino, oleo ceterisque rebus quae ad victum parari solent corruptis, Acyllam, quam obsidebat, deseruit atque itinere per regnum Iubae facto copias cum Scipione partitus Hadrumetum se recepit. § 44 Interea ex secundo commeatu, quem a Sicilia miserat Alienus, navis una, in qua fuerat Q. Cominius
Abbreviated transcription (Latin):
scipio ueritꝰ ne oppidũ amutẽt unde aqͣri reliꝗsq re¬
bus subleuari excitꝰ eiꝰ cõsuerar eductisq õibꝰ copiis
q̃ druplici acre instructa ex ĩstituto suo pͥma eq̃strin
durmatĩ directa elephãnsq turritis intͥpositis arma¬
usq suppetias ire cõtẽdit. Quod ubi cesar aĩadutit
arbitrat᷑ scipionẽ ad dimicãdũ paratũ ad se certo aĩo
uẽire in eo loco qͥ paulo ante cõmẽoraui ante oppidũ
cõstiit suãq aciẽ mediã eo oppido texit. dextrũ sinis¬
neq ex eoloco quo cõstiterat scipionẽ ꝓgredi propius
E adutisset. locoq se magis defẽdere si res coegiisei ꝗ campo¬
in cominꝰ cõsistere audere: nõ estuisa ramo propias:
accede di eodit adoppidũ quoniã ibi pͥsidiũ nũdaꝵ
grãde esse cognouerat:hostesq: mediã aciẽ suã i¬
oppido texisse:sibiq: difficile factu esse intellexit
simul & oppidũ uno tẽpore oppugnare & in acie

Expanded text:
Scipio veritus ne oppidum amitteret, unde aquari reliquisque reScipio veritus ne oppidum amitteret, unde aquari reliquisque rebus sublevari eius exercitus consuerat, eductis omnibus copiis quadruplici acie instructa ex instituto suo, prima equestri turmatim derecta elephantisque turritis interpositis armatisque, suppetias ire contendit — quod ubi Caesar animadvertit, arbitratus Scipionem ad dimicandum paratum ad se certo animo venire, in eo loco, quo paulo ante commemoravi, ante oppidum constitit — suamque aciem mediam eo oppido texit; dextrum sinisneque ex eo loco quo constiterat Scipionem progredi propius se animadvertisset locoque se magis defendere, si res coegisset, quam in campo comminus consistere audere, non est visa ratio propius accedendi eo die ad oppidum, quoniam ibi praesidium grande Numidarum esse cognoverat, hostisque mediam aciem suam oppido texisse et sibi difficile factu esse intellexit simul et oppidum uno tempore oppugnare et in acie
Abbreviated transcription (Latin):
fortit̾q resistẽtes cõcidũt uniu̾si. Quod ubi legiões
copiis in cãpo collibꝰ ex turbatis atq: ĩcastra cõpulsis
cũ receptui cesar cani iussisset eqtatũq oẽm intra
suas mũitiones recepisset cãpo purgato aĩadutit miri¬
fica corpora gallorũ germanorũq ꝗ ꝑtĩ eiꝰ auctorita¬
tẽ erãt ex gallia secuti ꝑtĩ pͥtio pollicitatiõib̾q ad ducti
ad eũ se cõtulerãt: nõ nulli ꝗexcuriõis pͥlio capticon¬
se ruatiq parẽ gratiã infide partiẽda pͥstars uoluerãt
horũ corpora mirifica specie ãplitudĩẽq cesa toto
incãpo extruxit. Scipio suis male acceptis occisis cõ¬
uulneratisq intra suas cõtinere se mũitiones cepit..i
Cesar instructã aciẽ secũdũ infimas ingi radices propiꝰ
mũitiões lenit̾ accessit. Iãq minꝰ mille passuũ ab oppi¬
douruta qͥ scipio tenebat ab erãt legiões iuliane. cũ

Expanded text:
fortiterque restantes conciduntur universi. Quod ubi legiones fortiterque restantes conciduntur universi. Quod ubi legiones copiis campo collibusque exturbatis atque in castra compulsis cum receptui Caesar cani iussisset equitatumque omnem intra suas munitiones recepisset, campo purgato animadvertit mirifica corpora Gallorum Germanorumque; qui partim eius auctoritatem erant ex Gallia secuti, partim pretio pollicitationibusque adducti ad eum se contulerant, non nulli, qui ex Curionis proelio capti conservatique parem gratiam in fide pariter tuenda praestare voluerant. Horum corpora mirifica specie amplitudineque caesa toto in campo instruxit. Scipio suis male acceptis, occisis convulneratisque intra suas continere se munitiones coepit. Caesar instructa acie secundum infimas iugi radices propius munitiones leniter accessit. Iamque minus mille passus ab oppido Uzitta, quod Scipio tenebat, aberant legiones Iulianae, cum
Abbreviated transcription (Latin):
mũ collẽ ꝓꝑeaccurerẽt.pͥsidiũq: inde deturbarẽt lo¬
cũq caꝑẽt. eodẽq iubet leuis armature paucos cõseꝗ
subsidio. Qui missi celerit̾ nũidas adort ꝑtĩ uiuos ca¬
piũt: nõ nullos eꝗtes fugiẽtes cõuulnerauerũt.locoq
sũt potiti. Postꝗͣ labienꝰ id aĩadutit qͦ celeriꝰ iis ailxiliũ
feret ex acie instructa eꝗtatꝰ sui ꝓpe totũ dextrum
cornu au̾nt.atq suis fugiẽtibꝰ suppetias ire cõtẽdit'
Quod ubi cesar cõspexit labienũ ab suis copiis longius iã
abscessisse. eꝗtatus sui alã sinistrã ad int̾cludẽdos hos¬
tes ĩmissit. Erat ieo cãpo ubi ea res gerebat᷑ uillai
diebat: ne posset aĩadutere se ab eꝗtatu caesaris inter¬
cludi. Itaq nõ pͥus uidit turmas iulianas ꝗͣ suos cedi
a tergo sẽtit.ex qͣre subito int̾rorẽ cõu̾so eꝗtatui
nũidarũ recta ĩcastra fuge̾ cõtẽdit.galli germaĩq
ꝗ restiterãt ex suꝑioͬe loco et post tergũ circũuenti

Expanded text:
m propere occurrerent praesidiumque inde deturbarent locumque caperent, eodemque iubet levis armaturae paucos consequi subsidio. Qui missi celeriter Numidas adorti partim vivos capiunt, non nullos equites fugientis convulneraverunt locumque sunt potiti. Postquam id Labienus animadvertit, quo celerius eis auxilium ferret, ex acie instructa equitatus sui prope totum dextrum cornu avertit atque suis fugientibus suppetias ire contendit. Quod ubi Caesar conspexit Labienum ab suis copiis longius iam abscessisse, equitatus sui alam sinistram ad intercludendos hostis immisit. § 40 Erat in eo campo ubi ea res gerebatur villa diebat, ne posset animum advertere ab equitatu Caesaris se intercludi. Itaque non prius vidit turmas Iulianas quam suos caedi a tergo sentit. Ex qua re subito in terrorem converso equitatu Numidarum recta in castra fugere contendit. Galli Germanique, qui restiterant, ex superiore loco et post tergum circumventi
Abbreviated transcription (Latin):
uerat & qͥ ipse suã causã ꝓbauerat cesari senasidu
casse captũ cũ ad necẽ ducet᷑ beneficio uai ẽt serua¬
tũ postea sibi facultatẽ nullã datã trãseũdi igno¬
uit .ł. st in africa cõsuetudo incolarũ ut agris ĩ oĩb
fere uillis sub tra specus cõdẽdi frumẽtigrana lã
habeãt. atq id ꝓpt̾ bella maxĩe hostiũ subitũ aduẽ

Expanded text:
suam causam probaverat Caesari, se a Nasidi classe captum, cum ad necem duceretur, beneficio Vari esse servatum, postea sibi facultatem nullam datam transeundi, ignovit. § 65 Est in Africa consuetudo incolarum ut in agris et in omnibus fere villis sub terra specus frumenti condendi gratia clam habeant atque id propter bel
Abbreviated transcription (Latin):
preda potiuntur. Cae sar gadibus rursus ad hispalĩ
recurrit. Fabius maximus quem ipse adoppugnã¬
recuꝑandum occasionẽ non pretermittunt pugnaͬe¬
et reliquos uiros capiunt.xiiii.Ursonem ꝓficiscũt
quod oppidum magna munitione continebat᷑. sic
ut ipse locus non solum oꝑe sed etiam natura ad op¬
pugnandum aditus hostem appeteret. huc accide¬
rat ut aquam preter quam in ipso oppido habebãt¬
batur propius.Uͣiii.passuum.que res magno erat:
adiumento oppidanis. Tum preterea accidebat ut
aggerem materiemq: unde solite sũt turres agi¬
ad oppidum oppugnationẽ tutiorem efficeret oẽm
materiam circum oppidum succisam intro cõgessit
Ita necessario deducebantur nostri ut a munda qđ
proxime ceꝑant materiem illo deportarent.Dum
hec ad mundam geruntur & ursonem caesar ad his¬
palim cum agadibus se recepisset insequẽti die cõ-¬
tione aduocata cõmemorat inito questure sue eã

Expanded text:
praeda potiuntur. Caesar Gadibus rursus ad Hispalim praeda potiuntur. Caesar Gadibus rursus ad Hispalim recurrit. § 41 Fabius Maximus, quem ad Munreciperandum occasionem non praetermittunt et reliquos vivos capiunt, XIIII milia. Ursaonem proficiscuntur; quod oppidum magna munitione continebatur, sic ut ipse locus non solum opere sed etiam natura datus ad oppugnandum hostem appareret. Huc accedebat ut aqua praeter quam in ipso oppidiretur propius milia passuum VIII; quae res magno erat adiumento oppidanis. Tum praeterea accedebat ut aggerem, . . . materiesque, unde soliti sunt turris aad oppidi oppugnationem tutiorem efficeret, omnem materiem circum oppidum succisam intro congessit. Ita necessario diducebantur nostri, ut a Munda, quod proxime ceperant, materiem illo deportarent. § 42 Dum haec ad Mundam geruntur et Ursaonem, Caesar, ad Hispalim cum Gadibus se recepisset, insequenti die contione advocata commemorat: initio quaesturae suae eam
Abbreviated transcription (Latin):
letitia proximo se recepit castello. non nullasque
manu comparata ad didium se reportant. Huic &si
non aberat diligentia ad naues tuendas tamen nõ
nunꝗͣ ex castello propter eorum crebras excursio¬
nes eiiciebatur. et prope quoudianis pugnis insidia
ponunt. et tripartito signo distribuunt. Erant pa¬
rati qui naues incenderent: incensisq ꝗ subsidiũ
repeterent. Ii sic dispositi erãt ut a nullo conspectu
didius ad propellendum: processisset cum copiis sig¬
num a lusitanis tollitur. naues succendunt. simulq
qui incastello ad pugnam processerant edem signo
fugientes latrones dum ꝑsequuntur a tergo insidie
clamore sublato circũueniunt. didius magna cum
uirtute cum compluribus interficitur. Nonnullique
ea pugna scaphas que ad litus fuerant occupant.t
item complures nando ad naues que in salo fuerũt
se recipiunt. anchoris sublans pelagum remis petẽ
ceperunt. que res eorum uite subsidio fuit.liusitaĩ

Expanded text:
laetitia proximo se recepit castello non nullasque laetitia proximo se recepit castello non nullasque manu comparata ad Didium se reportant. Huic etsi non aberat diligentia ad navis tuendas, tamen non numquam ex castello propter eorum crebras excursiones eliciebatur,122 et prope cotidianis pugnis insidias ponunt et tripertito signa distribuunt. Erant parati qui navis incenderent, incensisque qui subsidium repellerent:123 hi sic dispositi erant, ut a nullo conspici pDidius ad propellendum processisset cum copiis, signum a Lusitanis tollitur, naves incenduntur, simulque qui ex castello ad pugnam processerant, eodem signo fugientis latrones dum persequuntur, a tergo insidiae clamore sublato circumveniunt. Didius magna cum virtute cum compluribus interficitur; non nulli ea pugna scaphas quae ad litus fuerant occupant, item complures nando ad navis quae in salo fuerunt se recipiunt, ancoris sublatis pelagus remis petere coeperunt; quae res eorum vitae fuit subsidio. Lusitani
Abbreviated transcription (Latin):
ex suꝑiore loco defẽdere possũt.subeũt. ĩ aduẽtu
nosidepellũt᷑ telis. ꝗbꝰ cedẽtibꝰ cupidiꝰ inseq̃bãtur
aduersarii. & cõfestĩ tardabãtur accessu. hoc sepiꝰ
circũmũire instituit. pari autẽ & celeri festina¬
tione circũuẽtos iugo dirigũt. ut eqͦ pede cũ adu̾¬
sibi p̾sidiũ capiũt. Pompeius ut supra demonstra¬
uimus saucio & intorto talo idcirco tardabatur
ad fugiẽdũ. itẽq propt̾ loci difficultatẽ neq equo
neq uehiculo salutis sue p̾sidiũ parare poterat
cedes a nr̃is undiq adm̃istrabat᷑. Exclusa mũĩtiõe
amissisq auxiliis ad cõuallẽ atq exesũ locũ ut ĩ
speluncã põꝑeius se occultare cepit: ut a nr̃is nõ
facile inueniretur nisi captiuorũ inditio. ita ibi
interficit᷑. Cum caesar gradiebatur ab hispali pͥdie
apriles idus caput allitum & populo datũ est in
conspectu. Interfecto. cii. pompeio adolescente di¬
dius quem supra de monstrauimus illa affectus:

Expanded text:
dventu nostri, depelluntur telis. Quibus cedentibus cupidius insequebantur adversarii et confestim tardabant ab accessu. Hoc saepiucircummunire instituunt;118 pares autem ex celeri festinatione circummunitiones iugo deriguntsibi praesidium capiunt. § 39 Pompeius, ut supra demonstravimus, saucius et intorto talo idcirco tardabatur ad fugiendum, itemque propter loci difficultatem neque equo neque vehiculo saluti suae praesidium parare poterat. Caedes a nostris undique administrabatur. Exclusus munitione amissisque auxiliis ad convallem exesumque locum in speluncam Pompeius se occultare coepit, ut a nostris non facile inveniretur nisi captivorum indicio. Ita ibi interficitur. Cum Caesar Gadibus fuisset, Hispalim prid. Id. April. caput allatum et populo datum est in conspectum. § 40 Interfecto Cn. Pompeio adulescente Didius, quem supra demonstravimus, illa adfectus
Abbreviated transcription (Latin):
ĩꝑatorũ mẽtes timore pͥpediebat. hic ut ait ẽnius
pes pede pͥmit̾.armis terũt᷑ arma. Adu̾sariosq uehe-¬
mẽtissiẽ pugnãtes nr̃i agere ceꝑũt. ꝗbꝰ oppidũ fuit
r. ꝑtĩ ex urbe partĩ ex prouĩcia ad milia.iii.nostri
ad .d. Adu̾sariorũ aꝗle sũt ablate.xiii.& signa et
In suꝑ occisi &e gladii &e mucrones & capita hostium
ordinata ad oppidũ cõu̾sa uniu̾sa hostiũ tmorem¬

Expanded text:
inperitorum mentes timore praepediebat. Hic, ut ait Ennius, inperitorum mentes timore praepediebat. Hic, ut ait Ennius, pes pede premitur, armis teruntur arma, adversariosque vehementissime pugnantes nostri agere coeperunt; quibus oppidum fuit tes Romani partim ex urbe partim ex provincia ad milia III. Nostri ad D. Adversariorum aquilae sunt ablatae XIII et signa et bscisa in gladiorum mucrone capita hominum ordinata ad oppidum conversa universa, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
sinistrũ.iii. & .u.legio. itẽ & ceteri auxilia. Eꝗtatus
antecedebãt:adu̾sar u loco suꝑiore defẽdebãt acer¬
rime: & uehemẽs fiebat ab utrisq:clamor:telorũq:
incollatu pari erãt cõditione.Ita ex utroq: genere
pugne cũ parẽ u̾tutẽ adbellãdũ cõtulissẽt pilorum
missus fixorũ cumulat᷑. & cõcidit adu̾sariorũ multi¬
tudo. Dextrũ demõstrauimꝰ decumanos cornu tenuisse
qui & si erãt pauci tamẽ propt̾ u̾uitẽ magno adu̾sa¬
rios timore eorũ oꝑa afficiebãt: q a suo loco hostes
uehemẽt̾ p̾mere ceꝑũt ut ad subsidiũ ne ab lateͣ nr̃i
occuparẽt legio adusariorũ traduci cepta sit.Addex¬
trũq simul est motꝰ eꝗtatꝰ caesaris. sinistrũ cornu pͥme
cepit. At ii eximia uͥtute p̾liũ face̾ incipiũt: ut locus
in acie ad subsidiũ ueniẽdi daret̾ nõ. Incaelũ clamor
int̾mixtus & gemitꝰ gladiorũq crepitꝰ auribꝰ oblatus

Expanded text:
sinistrum III. et V., itemque cetera ausinistrum III. et V., itemque cetera auantecedebant, adversarii loco superiore se defendebant acerrime, et vehemens fiebat ab utrisque clamor telorumquein collatu pari erat condicione. Ita ex utroque genere pugnae cum parem virtutem ad bellandum contulissent, pilorum missu fixa cumulatur et concidit adversariorum multitudo. Dextrum ut demonstravimus decumanos cornum tenuisse; qui etsi erant pauci, tamen propter virtutem magno adversarios timore eorum opera adficiebant, quod a suo loco hostes vehementer premere coeperunt, ut ad subsidium, ne ab latere nostri occuparent, legio adversariorum traduci coepta sit a dextro.94 Quae simul est mota, equitatus Caesaris sinistrum cornum premere coepit ita uti eximia virtute proelium facere possent,95 locus in aciem ad subsidium veniendi non daretur. Ita cum clamor esset intermixtus gemitu gladiorumque crepitus auribus oblatus,
Abbreviated transcription (Latin):
excelso loco aut oppido discederẽt.Nostri pedes
propiꝰ ruũ cũ appropĩquassẽt adusarii patro¬
cinati loco iniqͦ nõ discesserãt.Erat acies.xiii.
aꝗlis cõstituta q̃ lateribꝰ eꝗtũ tegebat᷑ cũ leuiar-¬
matura milibꝰ.ui.p̾terea auxiliares accedebãt
militibꝰ eꝗtũ. Ita cũ extrema planitie iniquũ int
locũ nr̃i appropĩquassẽt paratꝰ hostis erat suꝑior
ut trã seũdi suꝑiꝰ it̾ uehemẽt̾ esset ꝑiculosum. Qđ
cũ a caesare esset aĩadu̾sũ neꝗͥ temere culpa sua
admuteret᷑ eũ locũ diffinire cepit. ꝙ cũ hoĩum auribꝰ
esset obiectũ moleste & acerbe accipiebãt se ĩpediri
qͦminꝰ pͥliũ cõficere possẽt. hec mora alacriores ad-¬
u̾sarios efficiebat: caesaris timore ĩpediri ad cõmit¬
tẽdũ pͥliũ. Ita se efferẽtes iniqͦ loco sui pote statem
efficiebat: ut magno tam ẽ ꝑiculo accessus eorum
haberet᷑. hic decumaĩ suũ locũ cornu dextrũ tenebãt

Expanded text:
excelso loco aut ab oppido discederent. Nostri pede presso propius rivum cum appropinquassent, adversarii patrocinari loco iniquo non desinunt. § 30 Erat acies XIII aquilis constituta, quae lateribus equitatu tegebatur cum levi armatura milibus sex, praeterea auxiliares accedebant milibus equitum. Ita cum in extrema planitie iniquum in locum nostri appropinquassent, paratus hostis erat superior, ut transeundum superius iter vehementer esset periculosum. Quod cum a Caesare esset animadversum, ne quid temere culpa secus admitteretur, eum locum definire coepit. Quod cum hominum auribus esset obiectum, moleste et acerbe accipiebant se impediri quo minus proelium conficere possent. Haec mora adversarios alacriores efficiebat: Caesaris copias timore impediri ad committendum proelium. Ita se efferentes iniquo loco sui potestatem faciebant, ut magno tamen periculo accessus eorum haberetur. Hic decumani suum locum, cornum dextrum, tenebant,
Abbreviated transcription (Latin):
classi p̾fuerat: ad quẽ simul nũtiꝰ allatꝰ est cõfestĩ
seꝗ cepit: partĩ pedibꝰ ꝑtĩ ad eꝗtatꝰ ad ꝑseq̃ndum
insequũt.ꝙ ĩꝑati acratela profecti sine aqua ⁊
naues incẽdit. nõ nullas capit. Põpeis cũ paucis t¬
profugit: et locũ quẽdã mũitũ natura occupat.⁊
E quites &e cohortes q̃ ad ꝑseq̃ndũ misse erãt specu¬
latoribꝰ ante missis certiores fĩt. diẽ noctẽq: iter
faciũt. Põpeius humero & sinistro crure uehemẽ¬¬
ter erat saucius. huc accedebat ut ẽ talũ intror¬
sisset: q̃ res maxĩe ĩpediebat. Ita lectica aturrẽ
inꝗͣ esset allatꝰ inea ferebat᷑. Lusitanus moͬe̾ mi
eꝗtatu cohortibꝰq circũcludit̾. Erat accessus lo¬

Expanded text:
classi praefuisset, simul nuntius allatus est, confestim classi praefuisset, simul nuntius allatus est, confestim sequi coepit; Carteia pedites quod imparati a Carteia profecti sine aqua funavis incendit, non nullas capit. § 38 Pompeius cum paucis profugit et locum quendam munitum natura occupat. Equites et cohortes qui ad persequendum missi essent speculatoribus antemissis certiores fiunt; diem et noctem iter faciunt. Pompeius umero et sinistro crure vehementer erat saucius. Huc accedebat ut etiam talum intorsisset; quae res maxime impediebat. Ita lectica ad turrem cum esset ablatus in ea ferebatur. Lusitanus, more milequitatu cohortibusque circumcluditur. Erat accessus lo
Abbreviated transcription (Latin):
et menia delerẽt:ita cõsilio hĩto noctu patit᷑ lusi¬
tanos eruptionẽ face̾: id q cõsulto nõ existiãbant
fugĩt & ab eꝗtibꝰ cõcidũt᷑. Quo facto oppido re¬
cuꝑato hastã iter face̾ cepit. Ex qua ciuitate le¬
gati ad deditionẽ uenerũt. Mũdẽses ꝗex prelio
in oppidũ cõfugerãt cũ diunꝰ circũderẽt bene t¬
multi deditionẽ faciũt. et cũ essẽt in legionẽ distri¬
buti cõiurãt int̾ se ut noctu signo dato ꝗ inoppido
suissẽt eruptionẽ facerẽt. illi cedẽ incastris admi¬
nistrarẽt.hac re cognita in seq̃nt nocte uigilia
dẽses duces.Caesar in itinere reliꝗͣ oppida oppug¬
nat q̃ propt̾ põpeiũ dissentire ceꝑãt.pars erat
q̃ legatos ad caesarẽ miserat.pars erat inquã põ¬
peianarũ ꝑtiũ fautores erãt. Seditioe cõcitata
partes occupãt.cedes fit magna. saucius põpeius
naues .xx. occupat lõgas & ꝓfugit. Didius ꝗ gadis

Expanded text:
et moenia delerent; ita consilio habito noctu patitur Lusiet moenia delerent; ita consilio habito noctu patitur Lusitanos eruptionem facere; id quod consulto non existimabant fugiunt et ab equitibus conciduntur. Quo facto oppido reciperato Astam iter facere coepit; ex qua civitate legati ad deditionem venerunt. Mundenses, qui ex proelio in oppidum confugerant, cum diutius circumsiderentur, bene multi deditionem faciunt et, cum essent in legionem distributi, coniurant inter sese, ut noctu signo dato qui in oppido fuissent eruptionem facerent, illi caedem in castris administrarent. Hac re cognita insequenti nocte vigilia 7 Carteienses, dum Caesar in itinere reliqua oppida oppugnat, propter Pompeium dissentire coeperunt. Pars erat quae legatos ad Caesarem miserat, pars erat quae Pompeianarum partium fautores essent. Seditione concitata portas occupant; caedes fit magna; saucius Pompeius navis XX occupat longas et profugit. Didius, qui Gadibus
Abbreviated transcription (Latin):
oppido potitꝰ dũ hic detinet᷑ ex p̾lio qͦs circũmũitos suꝑiꝰ
demõstrauimꝰ eruptionẽ fecerũt & bene mult ĩtͥfecti
inoppidũ sũt redacti.Caesar hispalĩ cũ cõtẽdisset le
oppidũ ponit. Frat bene magnũ intra põpeianas ꝑteᷤ¬
p̾sidiũ receptũq. Indignabat᷑ clã cuidã philoni illiꝗ
põpeianarũ ꝑtiũ fuisset defẽsor acerrimus. is tota
lusitania notissimus erat. hic clã p̾sidia iusitaniam
proficiscit᷑ & ceciliũ nigrũ noĩe barbaro ad lẽnium
cõuenit: ꝗ bene magnã manũ lusitanorũ habebat
Reuersus hisꝑalĩ oppidũ denuo noctu ꝑmurũ recipit᷑
p̾sidiũ uigiles iugulãt. portas pͥcludũt. de integro
nũtauerũt ꝙ põpeiũ in potestatẽ haberẽt. ꝙ ante
cesari portas preclusissẽt illo beneficio suũ maleficiũ
existiãbãt se lucri face̾. lusitani hispalĩ oppugnare ⁊¬
nullo tẽpore desistebãt.Quod cũ aiaduteret cesar¬

Expanded text:
circummunitos superius demonstravimus, eruptionem fecerunt et bene multis interfectis in oppidum sunt redacti. § 35 Caesar Hispalim cum contendisset, leoppidum ponit. Erat bene magna manus intra Pompeianasidium receptum indignaretur clam quendam Philonem, illum qui Pompeianarum partium fuisset defensor acerrimus — is tota Lusitania notissimus erat —: hic clam praesidia Lusitaniam proficiscitur et Caecilium Nigrum, hominem barbarum, ad Lennium convenit, qui bene magnam manum Lusitanorum haberet. Reversus Hispalim in oppidum denuo noctu per murum recipitur: praesidium, vigiles iugulant, portas praecludunt, de integro nuntiaverunt quod Pompeium in potestatem haberent. Quod ante Caesari portas praeclusissent, illo beneficio suum maleficium existimabant se lucri facere. Lusitani Hispali pugnare nullo tempore desistebant. Quod Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
Ex hoc p̾lio falerius adoloscẽs cordubã cũ paucis eꝗtibꝰ
fugit. sex. põpeio ꝗ cordube fuisset rẽ gestã refert:
eis distribuit. & oppidanis dixit sede pace ad caesarẽ
proficisci. & .ii.uigilia ab oppido discessit.cn.põpeiꝰ
cũ eꝗtibꝰ paucis nonullisq peditibꝰ ad nauale p̾sidiũ

Expanded text:
Ex hoc proelio Valerius adulescens Cordubam cum paucis equitibus fugit; Sex. Pompeio, qui Cordubae fuisset, rem gestam refert. eis distribuit et oppidanis dixit se de pace ad Caesarem proficisci et secunda vigilia ab oppido discessit. Cn. Pompeius cum equitibus paucis non nullisque peditibus ad navale praesidium
Abbreviated transcription (Latin):
eius cõcubinus alterũ se iugulare. alterũ pyrã ĩcẽdẽ
nostra ꝑueiret.Fere int̾ caesarianos et int̾ põpela
occuparẽt:denuo legatos ad caesarẽ mutũt:ut sibi'
legiões subsidio intromutet.hoc cũ aĩadutent fugi¬

Expanded text:
eius concubinus, alterum se iugulare, alterum pyram incendere. § eius concubinus, alterum se iugulare, alterum pyram incendere. § nostra perveniret rixae inter Caesarianos et inter Pompeiaoccuparunt. Denuo legatos ad Caesarem mittunt, ut sibi legiones subsidio intromitteret. Hoc cum animadvert
Abbreviated transcription (Latin):
castris antea põpeii p̾positꝰ esset eiꝰ u̾bis nũtiũ munt
eũ munꝰ belli habere ut mutat lecticã qͣ inoppidũ
deferri possit.lr̃is missis põpeiꝰ cartaiã defertur
Qui illarũ ꝑtiũ fautores erãt cõueniũt indomũ qua
erat delatꝰ: ꝗ arbitrati sũt clãculũ ueĩsse ut ab eo q̃
uellet de bello reꝗrerẽt.Cũ freq̃ntia cõuenisset de
lectica põpeius in eorũ fidẽ cõfugit. Cesar ex p̾lio
fugerãt põtẽ occuparũt.Cũ eo circũuẽtũ esset nos
cõuitiare ceꝑũt: nos ex p̾lio paucos suꝑesse qͦ fuge̾mꝰ
ita pugnare ceꝑũt de põte.Caesar flumẽ traiecit
et libertos cõuocauit: pyrã sibi extruxit: cenam af¬
ferri optimã ĩꝑauit. itẽ opũs inst̾nit᷑ uestimẽtis. pe¬
cuniã & argẽtũ in presẽtia faĩlie donauit. ipse de
tẽpore cenae. uinũ & nardũ idẽtidẽ sibi infundit.
ita nouissio tẽpore seruo iussit & liberto ꝗ fuisset:

Expanded text:
esset, eius verbis nuntium mittit eum minus belle habere: ut mitterent lecticam qua in oppidum deferri posset. Lecticariis missis Pompeius Carteiam defertur. Qui illarum partium fautores essent conveniunt in domum quo erat delatus — qui arbitrati sunt clanculum venisse —, ut ab eo quae vellet de bello requirerent. Cum frequentia convenisset, de lectica Pompeius in eorum fidem confugit. § 33 Caesar ex fugerunt, pontem occuparunt. Cum eo ventum esset, conviciari coeperunt: nos ex proelio paucos superesse; quo fugeremus? Ita pugnare coeperunt de ponte. Caesar flumen traiecit , familiam et libertos convocavit, pyram sibi exstruxit, cenam adferri quam optimam imperavit, item optimis insternendum vestimentis; pecuniam et argentum in praesentia familiae donavit. Ipse de tempore cenare; resinam et nardum identidem sibi infundit. Ita novissimo tempore servum iussit et libertum, qui fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
qua nr̃i milites facile suꝑabãt. atq eo magis qͦ in
cõspectu caesaris oĩsq exercitꝰ res gerebat᷑. ut nullũ
paulo fortiꝰ factũ latere posset. Om̃es enĩ colles.
ac loca suꝑioã unde erat propĩquꝰ despectus ĩmaẽ
ab exercitu tenebãtur. Disiectis ut diximꝰ antẽnis
cũ singulas bine aut terne naues circũstererant
militẽs sũma ui trãscẽde̾ inhostiũ naues cõtẽdebãt.
Quod post ꝗͣ barbari fieri aĩaduertẽ. expugnatis cõ¬
pluribꝰ nauibꝰ cũ ei rei nullũ repiret᷑ aux iliũ fuga
salurẽ peteͣ cõtẽderũt: aciã cõuersis ĩ eã partẽ na¬
uibꝰ quo uẽtus ferebat tãta subito mallacia ac rrã¬
qͥllitas extitit ut se ex loco mouẽ nõ possẽt. Quas
ꝗe res ad negociũ cõficiẽ dĩmaxĩe fuit oportuã
N am sigulas nr̃i cõsectati ita expugnauerũt urꝑ
pauee ex om̃i nũo noctis ĩteruẽtu adterrã ꝑuene

Expanded text:
qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terr
Abbreviated transcription (Latin):
militũ cẽturiõibꝰq ꝗbꝰ singulȩ naues erãt auͥbutȩ
cõstabat ꝗͥ agerẽt: aut qua ratõe pugnȩ ĩsisterẽt
Rostro.ii. nocẽ nõ posse cognouerãt turribꝰ autẽ ex¬
citatis tamẽ has altiudo turriũ ex barbaris na-¬
uibꝰ suꝑabat: ut neq ex ĩferioẽ loco satis cõmode
tela adiici possẽt.et missa ab gallis grauiꝰ acciꝑẽt
Una erat magno usui res preꝑata a nrĩs falces pre¬
acute ĩsertae affixeq lõguris nõ ab simili forma
muraliũ falciũ. His cũ funes ꝗãtenas ad malos
deferebãt cõprehẽsi ad ductiq erãt. nauigio reĩs¬
ĩcitato prerũpebãtur. Quibꝰ abscissis ãtene necessa¬
rio cõcidebãt. ut cũ oĩs gallicis nauibꝰ spes ĩuelisar¬
mamẽtisq cõsistẽt: His ereptis oĩs usus nauiũ uno
tẽpore erꝑet᷑. Reliquũ erat certamẽ positũ ĩutute

Expanded text:
militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agRostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remincitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute,
Abbreviated transcription (Latin):
eiusmodi cõgressus erat. ut una celeritate ce plsu
remorũ prestaret.Reliqua pro loci natua. pro
ui tẽpestatũ illis essẽt apuora et accõmodatioa
N eq ñ. his nr̃e rostro nocẽ poterãt. tãta ĩ hiserat
firmitudo: neq propter altitudinẽ facile telum
aduciebãt. & eadẽ de causa minꝰ cõmode scopulis
cõsisterẽt tutius: et ab aestu derelicte nihil saxa
et cautes timerẽt. Quarũ rerũ oĩum nr̃is nauibꝰ
casus erat extimescẽdus. Cõpluribꝰ expugnatis op¬
pidis cesar ubi ĩtellexit frustra tãtũ laborẽ su-¬
mi neq hostiũ fugam captis oppidis reprimii
neq his noceri posse: st atuit expectãdã classem.
Que ubi cõueĩt ac pͥmũ abhostibꝰ uisa est. circiter.
ccxx. naueseorũ paratissiẽ atq oĩ genẽ armorũ
ornatissiẽ profectae ex portu nr̃is aduerse cõsti¬
terũt. neq satis bruto ꝗclassi preerat uel tri.i

Expanded text:
eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis
Abbreviated transcription (Latin):
prope nullis portubꝰ difficultas nauigãdi. Nãq
ipsorũ naues ad hũc modũ facte armateq erãt
Carine aliquãto plaĩores ꝗͣ nr̃arũ nauiũ: quo
faciliꝰ uada ac decessũ estus exciꝑe possẽt. ꝑrae
admodũ erectae atq idẽ pupes ad magnitudinẽ
fluctuũ tẽpestatũq accõmodate. naues totae facte
ex robore ad qͣuis uĩ et cõtumeliã ꝑferẽdã tras¬
tra pedalibꝰ ĩ altitudinẽ trabibꝰ cõfixa clquis fer¬
reis digiti pollicis crassitudĩẽ. Anchore pro fũibꝰ
catheĩs ferẽis reuĩctae. pelles pro uelis aluteq te¬
nuiter cõfectae. Haec faciebãt siue propter lini ĩ
opiã atq eiꝰ usus ĩsciẽtiã siue eo q est magis uerisi¬
mile. ꝙ tãtas tẽpestates oceani tãtosq ĩpetꝰ uẽtoꝵ
sustinẽ ac tãta onera nauiũ regi uelis nõ satis ⁊¬
cõmode posse arbitrãtur. Cũ his nauibꝰ nr̃e classi

Expanded text:
prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ pͥmũ posset ĩuenetos proficisci iubet. Ipse eo
pedestribꝰ copiis cõtẽdit. Erãt eiusmodi fere situs
oppidorũ: ut poĩta ĩ extremis liguis promõtousq
neq pedibꝰ aditũ hr̃ent cũ ex alto se ȩstus ĩcitasset
q bis accidit sẽꝑ horarũ.xii. spacio. neq nauibus q
rursus minuẽte estus naues ĩuadis afflictarentur
Itaq utraq re oppidorũ oppugnatio ĩpediebat᷑i
Acsi quãdo magnitudiẽ oꝑis forte suꝑati extruso
mari aggere ac molibꝰ atq his oppidi menibus
adeqͣtis suis fortunis desꝑare ceꝑãt magno nuo
nauiũ appulso cuiꝰ rei sũmã facultatẽ hẽbanti
sua deportabãt oĩa seq ĩ proxĩa oppida recipie¬
bãt. Ibi se rurs usdẽ oportiũtatibꝰ loci de fẽdebãt
Noc eo faciliꝰ magna parte aestatis faciebãt. quod
nr̃e naues tẽpestatibꝰ detinebant᷑. Sũmaq erat
uasto atq aꝑto mari magnis aestibꝰ. raris ac

Expanded text:
et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac
Abbreviated transcription (Latin):
tis odisse: priusꝗͣ plures ciuitates cõspirarẽt. pa-¬
uẽdũ sibi ac latius distribuẽdũ exercitũ putauit
Itaq titũ labienũ legatũ intreueros: ꝗ proximi i¬
rheno flum̃i sũt cũ eꝗtatu mittit. Huic mãdat rhe¬
mos reliquosq belgas arceat.atq ĩofficio cõtineat.
germaosq quia auxilio abelgis arcessiti dicebant᷑
si ꝑ uĩ nauibꝰ flumẽ trãsire conẽtur. prohibeat.P.
crassũ cũ cohortibꝰ legionariis xii. et magno nuͬo
eꝗtatꝰ ĩ aꝗtaniã proficisci iubet: ne ex his natiõi¬
bus auxilia ĩgalliã muttãtur: ac tãte natiões con-¬
iũgant᷑.Q. tituriũ legatũ sabinũ cũ legiõibꝰ tribꝰ
ĩ xnellos. curiosolites. lexobiosq mutit:ꝗcopiã
nauiũ distinẽdã curet. Decimũ brutũ adolescẽ¬
tẽ classi gallicisq nauibꝰ. quas ex pictõibꝰ et Sãtõis
reliꝗsq pacatis regioibꝰ cõuẽire iusserat. pͥfeceãt

Expanded text:
tis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit
Abbreviated transcription (Latin):
oceano ꝑspiciebãt. His initis cõsiliis oppida mũiũt
frumẽta ex agris ĩ oppida cõportãt. naues ĩuene¬
ciã ubi caesarẽ pͥmũ bellũ eͥe̾ gesturũ cõstabat: ꝗͣ.
plurimas possũt cogũt. Socios sibi ad id bellũ offi¬
sinos. Lex obios. nanẽtes. ambibatos. Mormos. diablĩ¬
tẽs. Menapios adsciscũt auxilia ex britania: q̃ cõtra
eas regiões posita est arcessũt. Erãt hae difficultates
belli gerẽdi q̃s supra ostẽdimꝰ. tamẽ multa ce sarem
ad id bellũ incitabãt. Iniuriae retẽtorũ eꝗtũ roma¬
norũ. rebellio facta pꝰdeditionẽ. defectio datis obsi¬
dibus. tot ciuitatũ cõiuratio. In primis ne hac par¬
te neglecta reliq̃ natiões sibi idẽ lice̾ arbitrarẽt᷑
Itaq cũ intelligẽt oẽs fere gallos nouis rebꝰ studẽ
et ad bellũ mobiliter celeriterq excitai. oẽs autẽ
hoĩes natura libertati stude: et cõditionẽ seruitu¬

Expanded text:
Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitu
Abbreviated transcription (Latin):
legatos ꝗ nomẽ apud oẽs natiões sanctũ ĩuiolatũꝙ
seꝑ mãsisset: retẽtos a se. & ĩuĩcula cõiectos a sei¬
pro magnitudiẽ ꝑiculi bellũ paraẽ: et maxime
ea q̃ ad usũ nauiũ ꝑtinerẽt. prouidẽ ĩstituũt. Noc
maiore spe qͥ multũ natura loci cõfidebãt. pedes¬
tria ẽe itinera cõcisa. estuariis nauigationẽ esse¬
ĩpeditã propter ĩsciẽtiã locorũ paucitatẽq por¬
tuũ sciebãt. neq nr̃os exercitus propter frumẽ
ti ĩopiã diutiꝰ apud se morari posse cõfidebant.
Ac iã ut oĩa cõtra opinionẽ acciderẽt: tamẽ se plu¬
rimũ nauibꝰ posse ꝗͣ romaõs: neq ullã facultatẽ
hr̃e nauiũ. neq eorũ lõcorũ ubi bellũ gesturi essẽt
uada portꝰ ĩsulasq nouisse. ac lõge aliã ẽẽ nauiga¬
tionẽ ĩ cõcluso mari atq ĩuastissimo atq aꝑtissiõ

Expanded text:
legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebant, neque nostros exercitus propter inopiam frumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo
Abbreviated transcription (Latin):
missis legatis ꝑsuos prĩcipes ĩter se cõiurant
nihil nisi cõmuni cõsilio acturos. Eũdẽq oĩs
fortune exitũ esse laturos: reliquasq ciuitateᷤᷤ
solicitãt: ut ĩ ea libertate: qͣm a maioribꝰ acceꝑãt
ꝑmane̾. ꝗͣ romãorũ seruitutẽ ꝑferre mallent
Omni ora maritiã celeriter ad sẽtẽtiã suã ꝑduc¬
ta cõmunẽ legationẽ ad .p. crassũ mutũt. Si ue¬¬
lit suos reciꝑe: obsides sibi remittat. Quibꝰ de
rebꝰ caesar ab crasso certior factus: q ip̃e aberat
lõgiꝰ. naues ĩterĩ lõgas edificari ĩ flumĩe ligeͬi
qͣ influit ĩ oceanũ. Remiges ex prouĩcia ĩsfitui
nautas gubernatoẽsq cõparari iubet.His rebꝰ
celeriter ad mĩstratis ip̃e cũ pͥmũ ꝑ ãni tẽpus po¬
tuit ad exercitũ cõtẽdit. Ueneti reliqueq item
ciuitates cognito caesaris aduẽtu certiores facti
simul qͥ quãtũ inse facinus admisissẽt intelligebãt

Expanded text:
missis legatis per suos principes inter se coniurant missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant,