comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ tãtũ progrediat᷑ ꝗͣtũ naues processissẽt: reliqͣs
copias cõtra labienũ duxerũt.Prima luce & nr̃i
oẽs erãt trãsportati et hostiũ acies cernebãt᷑. Labi.
milites cohortatꝰ. ut sue pͥstine uͥtutis et secũdissioꝵ
Dat signũ pͥlii. pͥmo cõcursu ab dextro cornu ubi.ui.
legio cõstit̾at hostes pellũtur atq ĩ fugã cõiiciũtur
Absinistro quẽ locũ ꝗntadecĩa legio tenebat cum
pͥmi: hostiũ telis ordiẽs trãsfixi cõcidissẽt: tamen
reliꝗ acerĩme resistebãt. nec dabat suspicionem
fuge ꝗsqͣ. Ipse duoc hostiũ camulogenꝰ suis adeãt
atq eoscohortabat᷑ incerto nũc etiã exitu uicto¬
rie. Cũ a septima legiõe tribunis essẽt nũtiata q̃ in
sinistro cornu gererẽt᷑. post tergũ hostiũ legionẽ
ostẽderũt. signãq ĩtulerũt. Nec eo ꝗẽ tẽpore ꝗsꝗͣ

Expanded text:
quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secundissimordat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergum hostium legionem ostenderunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sidio reliꝗt. ꝗnq eiusdẽ legioĩs reliqͣs de media
nocte cũ oĩbꝰ ĩpedimẽtis adu̾so flumĩe magno tu¬¬
multu proficisci uibet. Cõ ꝗrit cẽ litres has magͦ
sonitu remorũ incitatas in eãdẽ ꝑtẽ mutit. Ipse
post paulo silẽtio egressus cũ tribꝰ legiõibꝰ eũ dem
locũ petit: quo naues appelli uisserat. Eo cume̾et
Uno fere tẽpore sub lucẽ hostibꝰ nũtiat᷑ in castra rõa¬
noꝵ p̾t̾ cõsuetudinẽ tumultuari : et magnũ ire ag¬
mẽ adu̾so flũine. sõĩtũq remoꝵ ĩ eãdẽ ꝑtẽ ex audĩ
et paulo ĩfra milites nauibꝰ trasportai. Quibꝰ rebus
auditis qd estĩabãt tribꝰ locis trãsire legiões atq oẽs
ꝑturbatos defectiõe heduoꝵ. fugã parare.suas qͦq
copias ĩtres partes distribuerũt.Nã p̾sidio regiõe
castroꝵ relicto: et parua manu elesedũ u̾sus missa

Expanded text:
praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis adverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum esseVno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa,
Abbreviated transcription (Latin):
heduoꝵ cognita ꝗ ante erãt ꝑse ĩfideles manꝰ coge̾
atq aꝑte bellũ parae ceꝑũt. Cũ labienꝰ tãta rerũ
cõmutatiõe lõge aliud sibi capiẽdũ cõsiliũ atque
cẽ cogitabat. Nlãq alt̾ea ex parte bellouaci q̃ ciui¬
tas ĩgallia maximã ht opinionẽ u̾tutis ĩstabãt
Alterã camulogenꝰ paͣto atq ĩstructo ex̾citu tenebat.
Cũ legioẽs a p̾sidio atq ĩpedimẽtis int̾clusas maxi¬
mũ flumẽ distrahebat: tãtis subito difficultaribꝰ
obiectis ab aĩu̾tute auxiliũ petẽdũ uidebat. Sub
uesꝑũ cõcilio cõuocato hortat᷑ ut ea q̃ ĩꝑasset di¬
ligẽt᷑ ĩdustrieq adm̃istrarẽt. Haues qͣs amelleduno
de dux eat singulas eꝗtibꝰ romaĩs attribun
mã cõfecta uigilia .iiii. milia passuũ secũdo silẽtio
progredi ibiq se expectai iubet.Quĩq cohortes
qͣs miniẽ firmas ad dimicãdũ ẽe existĩãbat castͥs

Expanded text:
 se infideles, manus cogere  se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque ceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet. Quinque cohortes, quas minime firmas ad dimicandum esse existimabat, castris
Abbreviated transcription (Latin):
dũ senonũ in ĩsula sequana positũ: ut paulo ãte
de lutecia diximꝰ. deprehẽsis nauibꝰ circit̾ ꝗnqua¬
gĩta celer iterq cõiũctis.: atq eo militibꝰ iniectis:
et rei nouitate ꝑterritis oppidaĩs qͦꝵ magna
pars erat ad bellũ euocata sine cõtẽtione oppido
potit᷑. refectoq: põte quẽ suꝑioribꝰ diebꝰ hostes
resciderãt: exercitũ traducit. Et secũdo flumiẽ
ad lutetiã iter facẽ cepit.Hostes recognita ab
his ꝗ a melleduno fugerãt luteciã ĩcẽdi põteh
eiꝰ oppidi restĩdi iubẽti. Ipsi prospecta palude ad
ripas seqͣne e regiõe lutecie cõtra labiẽĩ castra
cõsidũt. lã caesan agorgonia discessisse audiebatur
Iam de heduoꝵ defectiõe & secũdo motu gallie ru
mores afferebãtur. Qalliq ĩ colloquis int̾clusum
itine̾ et ligeri cesarẽ inopia frumẽti coactũ in pro¬
uĩciã cõtẽdisse cõfirmabãt. Bollouaci autẽ defectõe¬

Expanded text:
dum Senonum in insula Sdum Senonum in insula Se Lutetia diximus. Deprensis navibus circiter quinquaginta celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defect
Abbreviated transcription (Latin):
Dũ hec apud caesarẽ gerũtur labienꝰ eo supplem̃to
q nuꝑ ex italia uẽrat relicto agẽdiciut eet ĩpedi¬
mẽts p̾sidio cũ .iiii. legiõibꝰ luteciã pro ficiscitur
seqͣne.Cuiꝰ aduẽtu ab hostibꝰ cognito magne ex fi¬
nitĩs ciuitatibꝰ copie cõuẽrũt. Sũma ĩꝑi traditur
Camulogenio aulerco ꝗ prope cõfectꝰ etate:tamẽ
propr̾ singularẽ scĩam rei militaris ad eũ est ho¬
norẽ euocatꝰ. Is cũ aĩaduertisset ꝑpetuã e̾e̾ paludẽ
q̃ influe̾t ĩseqͣnã. atq illũ cẽs locũ magno ꝑe ĩpedi¬
ret. hic cõsedit nr̃osq trãsitu prohibe̾ instituit. La¬
bienꝰ pͥmo uineas age̾: cratibꝰ atq agge̾ paludẽ ex¬
plere atq it̾ muĩre conabat᷑. Post ꝗͣ id difficiliꝰ fiei
aĩadu̾nt silẽtio e castris terua egressus uigilia eo¬
dẽ quo ueneaͬt itinẽ melledunũ ꝑueĩt. Id estoppi¬

Expanded text:
Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur.Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus aetate tamen propter singularem scientiam rei militaris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppi
Abbreviated transcription (Latin):
frumẽtaria romãos excludẽ aut adductos inopia
ex prouĩcia expelle̾ possẽt. quã ad spẽ multũ eos'
adiuuabat. q liger ex niuibꝰ creuerat: ut oĩo uado
trãsiri nõ posse uideret᷑. Quibꝰ rebꝰ cognits caesar:
caret.Nãut cõmutato cõsilio iter ĩprouĩciã cõuer¬
uiarũq difficultas ĩpediebat: tũ maxĩe q adiũcto
labieno atq his legiõibꝰ quas una miserat uehemẽ¬
ter tiebat. Itaq: demũ diurnis nocturnis itineribꝰ¬
cõtra oĩum opinionẽ ad ligerĩ ueĩt. uadoq ꝑeꝗteᷤ
inuẽto pro rei necessitate oportuo: ut brachia
modo atq humei̾ ad sustinẽda arma liberi ab aqͣ ee
possẽt: dispoito eꝗtatu quĩ flum̃is refrĩge̾t atque
hostibꝰ pͥmo aspectu ꝑturbatis incolumẽ excitũ tra¬
ducit. frumẽtũq in agris et pecoris copiã nactus
repleto his rebꝰ excitu iter ĩ senones face̾ instituit

Expanded text:
frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus crtransiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar mcaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converviarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis ncontra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit.
Abbreviated transcription (Latin):
oportuo loco positũ. Huc caesar oẽs obsides galliae
uitatis cognouissẽt. Latauicũ bibracte ab heduis'
receptũ. q est oppidũ apud eos maxĩe auctoritaus.
eũ senatus cõuẽisse legatos ad rercingẽtorigem
de pace &e amicicia cõciliãda publice missos nõ pre¬
termitẽdũ tãtũ cõmodũ existĩauerũt. Itaq ĩt̾fecti
nouioduni custodibꝰ ꝗq eo negociãdi cã cõuerant
pecuĩam atq equos int̾se partiti sũt. obsides ciui¬
tatũ bibracte ad magistratũ deducẽdoscuraue.
oppidũ ꝗ a se teneri nõ posse iudicabãt necui ẽẽt
usui romãis incẽderũt. Frumẽti qd subito potue Nt
nauibꝰ auxerũt. reliquũ flumie atq ĩcẽdio corru¬
ꝑũt. Ipsi ex finiũs regiõibꝰ copias coge̾ pͥsidias cus¬
todiasq ad ripas ligeris disponẽ eꝗtatũq om̃ibꝰ
locis initiẽdi timoris cã ostẽtare ceꝑũt:Si ab rei

Expanded text:
opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae,opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae,vitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, atus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re
Abbreviated transcription (Latin):
cũ om̃i eꝗtatu litauicũ ad sollicitãdũ heduos ꝓfec¬
tũ. opus esse ip̃os antecede̾ ad cõfirmãdã ciuitatem
Et si multis iã rebꝰ ꝑfidiã heduoꝵ ꝑspectã hẽbat. atq:
hoꝵ discessu admaturai defectionẽ ciuitatis existiã¬
bat: tñ eos retinẽdos nõ cõstituit. ne aut inferre in¬
iuriã uidẽtur: aut dare timoͬis aliꝗͣ suspicionẽ. Disce¬¬
dẽtibꝰ his breuiter sua in heduos merita expoĩt.qͦs
et ꝗͣ huiles accepisset. et cõpulsos inoppida multa¬
tos. agris. õibꝰ ereptis. copis. ĩposito stipẽdio. obsidibꝰ
sũma cũ cõtuelia extortis.et qͣm infortunã quãq
inãplitudinẽ de duxisset:ut nõ solũ in pͥstinũ sta¬
tũ reduxissẽt: sed oĩum tẽpoꝵ dignitatẽ et gratiã i¬
antecessisse uident.His datis mãdans ab se dimisit.
Nouiodunũ erat oppidũ heduoꝵ ad ripas ligeris:

Expanded text:
cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profeccum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris
Abbreviated transcription (Latin):
licẽtiã arrogãtiãq reprehẽde̾. ꝗ plus se ꝗͣ ĩꝑato¬
rẽ de uictoria atq exitu rerũ sentire existia¬
rent. nec minꝰ se ab milite modestiã et cõtinẽ¬
tiã. ꝗͣ uirtutẽ: atq ãi magnitudiẽ desiderare.
Hac hĩta cõciõe et ad extremũ oratiõe cõfirmatiᷤᷤ
militibꝰ ne obhãc cãm aĩo ꝑmouentur.neu qđ
iniꝗtas loci aitulisset id u̾tuti hostiũ auribue¬
rent. Eadẽ de profectiõe cogitãs q̃ ante sense¬
rat. legiões ex castris eduxit. aciẽq: idoneo cõ¬
stituit. Cũ uercingẽtorix nihilominꝰ inequũ
locũ descẽde̾t leui facto eq̃stri p̾lio atq: secũdo
satis ad gallicam ostẽtationẽ minuẽdã militũq¬
aĩos cõfirmãdos factũ existiãns in heduos mouit
castra. ne tũ ꝗͥẽ insecuts hostibꝰ. tertio die ad flumẽ
elaber põtes reficit:atq: exercitũ traducit.Ibi
aUiridomaro atq: epodor heduis appellatꝰ discit

Expanded text:
 reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo locnstituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumqanimos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ nihil publico factũ cõsilio demõstrãt Questionẽ
de publicãt. legatos ad caesarẽ sui purgãdi grã t
cõtamĩati facinore et capti cõpẽdio ex direptis bo¬
nis q eares ad multos ꝑtinebat:timore pene ex tͥ¬
riti cõsilia clã de bello inire incipiũt.Ciuitates ⁊
reliquas legatiõibꝰ sollicitãt. q̃ tãet si caesar intel¬
ligebat: tamẽ ꝗͣ miissime põt legatos appellat
N ihil se propt̾ inscĩam leuitatẽq uulgi grauius i¬
de ciuitate iudicare.neq:de sua in heduos bẽiuo¬
lẽtia diminue̾.Ipse maiorẽ gallie motũ expec
tãs ne ab oĩbꝰ ciuitatibꝰ circũsisteͬtur: cõsilia ũbat
quẽ ad modũ agorgonia discedet:ac rursꝰ oẽm
exercitũ cõtraheͬt. ne profectio nata ab timoͬe
defectiõis similis fuge uideret᷑.Hec cogitanti
accidere uisa estfacultas bene gerẽde rei.Nam
cũ mĩora incastra oꝑis ꝑ spiciẽdi cã uẽisset aĩad¬

Expanded text:
tium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem tium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem na publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia demibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animad
Abbreviated transcription (Latin):
in castra ꝑueĩt. dũ hec ad gorgoniã gerũt᷑. hedui pͥ¬
mis nũtuis ab litauico acceptis nullũ sibi ad cognoscẽ¬
dũ spatiũ relinquũt. Impellit alios auaritia. alios
iracũdia et temeritas. q̃ maxĩe illi hominũ generi:
est ĩnata. ut leuẽ auditionẽ hñt pro re cõꝑta.bona
ciuiũ ro. diripiũt. cedes faciũt. inseruitut ẽ abstrahũt
adiuuat rẽ proclinatã Cõuictolitauicus plebẽq fu
rorẽ ĩpellit. Ut facinora admisso ad sanitatẽ reu̾ti
pudeat. Marcũ aristũ tri. militũ iter ad legionẽ:
faciẽtem fide data ex oppido cauillano educũt.Idẽ
face̾ cogũt ꝗ negociãdi cã ibi cõstiterãt. Hos cõtinuo
initinẽ adorti oĩbꝰ ĩpedimẽtis exuũt. repugnãtes ⁊¬
diẽ noctẽq obsidẽt. Multis uirĩq int̾fectis maiorem
milites inporestate caesaris teneri. Cõcurrũt ad aris¬

Expanded text:
in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui prin castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aris
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ significaͬe et proiectis armis mortẽ dep̾cari ĩ¬
cipiũt. Litauicus cũ suis cliẽtibꝰ ꝗbꝰ more galloꝵ nefa
est eriã mextrema fortuã desere̾ patronos gorgoniã
profugit. Cesar nũtuis ad ciuitatẽ heduoꝵ missis ꝗ
suo beneficio cõseruatos docent:quos iure belli intͥfi¬
cere potuissẽt tribusq horis noctis ex̾citui ad qetem
danis castra adgorgoniã mouet. medio fere itinere
eꝗtes a fabio missi: q̃res: inꝑiculo fuerit exponũt sũ¬
mis copus castra oppugnata demõstrãt.Cũ crebro ĩ¬
tegri defessis succedent:nostrosq: assidue labore de¬
fatigarẽt: ꝗbꝰ propt̾ magnitudinẽ castroꝵ ꝑpetuo
nẽda magno usui fuisse tormẽta. Fabiũ discessueoꝵ
duabꝰ relictis portis obstrue cet̾as pluteosq uallo ad-¬
dere et se inposterũ diẽ similẽ casũ expectae.His re¬
bus cognitis caesar sũmo studio militũ ante ortũ soliᷤᷤ

Expanded text:
nem significare et proiectis armis mortem deprecari innem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo nenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis
Abbreviated transcription (Latin):
propĩꝗ neglige̾ neq ciuitas leui momẽto existiãe
posset. Magna affectꝰ sollicitudĩe hoc nũuo caesar'
qͥ sẽꝑ heduorũ ciuitati p̾cipue indulxerat: nulla ĩ¬
q oẽm ex castris educit. nec fuit spatiũ tali tẽpoͬe
ad cõtrahẽda castra ꝙ res posita inceleritate uide¬
batur. Fabiũ legatũ cũ legiõibꝰ duabꝰ castris p̾sidio:
reliꝗt. Fratre ᷤ litauicii cũ cõprehẽdi iussisset: paulo
ante reꝑit adhostes fugisse adhortatꝰ milites nei
necessario tẽpore itneris labore ꝑmoueãt᷑ cupi¬
dissimis oĩbꝰ progressus milia passuũ xxu.agmen
heduoꝵ cõspicatus ĩmisso eꝗtatu iter eoꝵ moratur
atq ĩpedit int̾dicitq oĩbꝰ ne quẽ ꝗͣ int̾ficiãt. Epore.¬
dorigẽ et Uirodomaꝵ quos illi int̾fectos ex istiãbãt
int̾ eꝗtes u̾sari suosq appellare iubet. Hiscogͥts
et litauici fraude ꝑspecta hedui manꝰ tẽdẽ deditio¬

Expanded text:
propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla intatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passiter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditio
Abbreviated transcription (Latin):
romãos ꝗ eiꝰ pͥsidii fiducia in ea erãt. magnũ nũm
frumẽti cõmeatũq diripit. ip̃os crudelit̾ excru¬
ciatos int̾ficit. nũtios tota ciuitate heduoꝵ dimit¬
tit. eodẽ mẽdacio decede eꝗtũ et pͥncipũ monet
Nortatur ut simili ratiõe atq ip̃e fecerit suas in¬
iurias prosequãtur. Eporedorix heduis sũmo i¬
loco natus adulescẽs sũme domi potẽtie: et una
uiridomarꝰ pari etate et grã sed genẽ dispari
quẽ caesar ab diuciaco sibi traditũ ex humili loco
ad sũmã dignitatẽ ꝑduxerat. et in eꝗtũ numeoͣ
collocauerat. noĩatĩ ab eo euocati. His erat inter
se de pͥncipani cõtẽtio: er in illa magr̃atuũ cõtro¬
uersia alter pro cõuictolitane. alter pro cocto
sũmis opibꝰ pugnauerãt. Ex his e poredorix cognito
litauici cõsilio media fere nocte re ad caesarẽ defert
orat ne patiat᷑ ciuitatẽ prauis adulescẽtiũ consiliiᷤ
hoĩum milia cũ hostibꝰ cõiũxer ĩt. Quoꝵ salutẽ neq

Expanded text:
s praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis lia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque
Abbreviated transcription (Latin):
q millia xxxu. parẽ nuͣm aruernis adiũctis heluetu
cadurcis. balballis. uellauiis ꝗ sub ĩpio aruernoꝵ ẽẽ
cõsuerũt. Sequanis. senonibꝰ. biturigibꝰ. sãtonis. rutẽis
carnutibꝰ duodena milia. bellouacis totidẽ. lemoui¬
cibꝰ octena. pictonibꝰ. turoniis. pari̾siis et heluetiise
trocoriis. neruiis. morinis. ninobrogibꝰ. ꝗnamilia.
aulercis. cenomanis totidẽ attrebatibꝰ. iiii.belliocassis
tudine armorice appellant᷑ quo sũt innuõ. corioso¬
lites. rhodones.ambibaru. cadetes.ossisinii. lemoni¬¬
ces et unelli. Ex his bellouaci suũ nuͣm nõ cõpleueꝵt
q se suo noĩe atq arbitrio cũ romaĩs bellũ gestuoͣs
credebãt nec cuiusꝗͣ ĩꝑioobtẽꝑatuõs. Rogati tamen:
ab cõmio pro eius hospitto xxii.milia misererunt
huiꝰ oꝑa cõmii ut atea demõstrauimꝰ fideli atq utili
suꝑioribꝰ ãnis erat usus inbritãnia caesar. ꝗbꝰ ille pro
meritis ciuitatẽ eiꝰ ĩmunẽ eͥe iusserat. iura legesq

Expanded text:
um Arvernis adiunctis Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis, Senonibus, Biturigibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellovacis X; totidem Lemovicibus; octona Pictonibus et Turonis et Parisiis et Helvetiis; trocoriis, Nerviis, Morinis, Nitiobrigibus quina milia; Aulercis Cenomanis totidem; Atrebatibus IIII milibus; Veliocassis,tudine Armoricae appellantur, quo sunt in numero Curiosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismi, Veneti, Lemovices, Venelli. Ex his Bellovaci suum numerum non compleverunt, quod se suo nomine atque arbitrio cum Romanis bellum gesturos dicebant neque cuiusquam imperio obtemperaturos; rogati tamen ab Commio pro eius hospitio duo milia una miserunt. Huius opera Commi, ut antea demonstravimus, fideli atque utili superioribus annis erat usus in Britannia Caesar; quibus ille pro meritis civitatem eius immunem esse iusserat, iura legesque
Abbreviated transcription (Latin):
germãi se se recipiũt.Uercingẽtorix priusꝗͣ
mũitiõ es ab romãis ꝑficiãtur cõsiliũ capit. õem
ab se eꝗtatũ noctu mute discedẽtibꝰ mãdat ut i
ferre possẽt:ad bellũ cogãt.Sua ĩ illos merita
propoĩt.obtestatur ut sue salutis rationẽ hant.
Neq se opũe de cõmũi libertate meritũ hostibuᷤᷤ

Expanded text:
Germani sese recipiunt. Vercingetorix, priusquam Germani sese recipiunt. Vercingetorix, priusquam munitiones ab Romanis perficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus maferre possint ad bellum cogant. Sua in illos merita proponit obtestaturque ut suae salutis rationem habeant neu se optime de communi libertate meritum in
Abbreviated transcription (Latin):
tria millia passuũ in lõgitudinẽ pate̾ supra demõ¬
strauimꝰ. Sũma ui ab utrisq cõtẽdit̾. laborãtibꝰq
nr̃is cesar germaõs submittit. legiõesq ꝓcastris
cõstituit. nẽ qua subito eruptio ab hostium.
peditatu fiat. presidio legionũ addito: Nostris
aĩus auget᷑. hostes infugã cõiecti se ip̃os multitu¬
dine ĩpediũt. atq ãgustioribꝰ portis relictis co¬
aceruãtur. Tũ germaĩ acrius ad mũitioes sequ¬
ũtur. fit magna cedes. nõnulli relictis eꝗs fossã
trãsire et materiã trãscẽde̾ conãtur. Paulũ legi¬
ones caesar quas pro uallo cõstitueaͬt ꝓmouei
iubet. Nõ minꝰ ꝗ intra muĩtiões erãt ꝑturbãtur
Calli ueniri ad se cõfestim existiãntes ad arma cõ¬
clamãt. nõ nulli ꝑterriti in oppidũ irrũpũt.
Uercingẽtorix iubet portas claudi. ne castra
nudẽtur. multis int̾fectis cõpluribꝰ eꝗs capus:

Expanded text:
tria milia passuum in longitudinem patere supra demontria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque contenditur. Laborantibus nostris Caesar Germanos summittit legionesque pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium peditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angustioribus portis relictis coacervantur. Germani acrius usque ad munitiones secuntur. Fit magna caedes: nonnulli relictis equis fossam transire et maceriam transcendere conantur. Paulum legiones Caesar quas pro vallo constituerat promoveri iubet. Non minus qui intra munitiones erant perturbantur Galli: veniri ad se confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum irrumpunt. Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. Multis interfectis, compluribus equis captis
Abbreviated transcription (Latin):
modũ edito loco ut nisi obsidiõe expugnari nõ pos¬
se uideret᷑. Cuius collis radices duoduabꝰ ex partibus
flumĩa subleuebãt. Ante id oppidũ planicies circi¬
ter millia passuũ tria ĩ lõgitudinẽ patebat. reliꝗs
ex õĩbꝰ partibꝰ colles mediocri ĩter iecto spacio pãi
altitudinis fastigio oppidũ cingebãt. Sub muroq
pars collis ad orientẽ solẽ spectabat. Nũc õem lo
cũ gallorũ copie cõpleuerãt. Fossãq et materiã
sex in altitudinẽ pedũ ꝑduxerãt. Eiusq munitioiᷤ
q̃ ab romais ĩstituebat᷑: circuitꝰ xi. passuũ tenebat
Castra oportũs locis erãt posita. ibiq castella xx
iii.facta. Quibꝰ incastellis int̾diu statiões poẽbãt᷑
ne qua subito eruptio fieret.Hec eadẽ noctu excu¬
bitoribꝰ ac firmis pͥsidus tenebãtur. oꝑe ĩstituto
fit eq̃stre pͥliũ in ea planitie qͣm int̾missã collibuᷤ

Expanded text:
modum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posmodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo duabus ex partibus flumina subluebant. Ante id oppidum planities circiter milia passuum tria in longitudinem patebat: reliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. Sub muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab Romanis instituebatur circuitus XI milia passuum tenebat. Castra opportunis locis erant posita ibique castella viginti tria facta, quibus in castellis interdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus
Abbreviated transcription (Latin):
pͥfectꝰ eꝗtũ ꝗ cõtrou̾siã cũ cõuictolutani prox̃is comiui
hẽuerat. Et cauarillꝰ ꝗ post defectionẽ lutauici pedes¬
tris copiis p̾fuerat.Et eporedorix quo duce ante ad¬
uẽtũ caesaris hedui cũ sequãis bello cõtẽderãt. Fugato
oĩ eꝗtatu. vercingẽtorix copias ut pro castris collo¬
cauerat reduxit. Protinusq alexiã qͥ est oppidũ mã¬
dubiorũ uter faceͣ cepit. Celerit᷑ ĩpedimẽta excasti
eduici et subseꝗ se iussit. C&sar ĩpedimẽtis ĩ proximũ
collẽ deductis legiõibꝰ duabꝰ pͥsidio relictis secutꝰ ꝗͣtũ
diei tẽpus est passũ: circit̾ tribꝰ milibꝰ hostiũ ex no¬
uissimo agmie ĩterfectis altero die ad alexiã castꝰ
fecit. ꝑspecto urbis situ ꝑterritisq hostibꝰ qͥ eꝗta¬
tuᷤ qua maxĩe parte ex̾citus cõfidebat erãt depul¬
si adhortatꝰ ad laborẽ milites alexiã circũuallare
instituit. Ipsũ erat oppidũ alexia ĩ colle sũmo ad¬

Expanded text:
onvictolitavi proximis comitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copias, ut pro castris collocaverat, reduxit protinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter facere coepit celeriterque impedimenta ex castris educi et ctis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, adhortatus ad laborem milites circumvallare instituit. Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo ad
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutũt. Utrĩq clamoͬe sublato excipit᷑ rursus ex
uallo atq oĩbꝰ mũitiõibꝰ clamor. nr̃i omissis pilis
gladiis rẽgerũt. repẽte post t̾gũ eꝗtatꝰ cernit̃. cohoͣ¬
tes alie aꝓpĩqͣnt.Hostes t̾ga u̾terũt. fugiẽtibꝰ eꝗtes¬

Expanded text:
committunt. Vtrimque clamore sublato excipit rursus ex committunt. Vtrimque clamore sublato excipit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vert
Abbreviated transcription (Latin):
iã rescĩdũt. Mutit pͥmobrutũ adulescẽtẽ cũ cohor¬
tibꝰ caesar post cũ alitꝰ gaiũ fabiũ legatũ. postrẽo
ip̃e cũ uehemẽtiꝰ pugnaret᷑ ĩtegros subsidio adducit
restituto p̾lio ac repulsis hostibꝰ eo quo labienũ mise¬¬
rat cõtẽdit. cohortes qͣtuor ex ꝓoĩo castello deducit
eꝗtũ partẽ seꝗ et partẽ circuire ext̾ioes muitiões
et at̾go hostes adorĩ iubet. Labienꝰ postꝗͣ ne agges
neq fosse uĩ hostiũ sustine̾ pot̾ãt coactis una lax .co-¬
hortibꝰ qͣs ex prox̃is pͥsidiis deductas fors ottulit.cae¬
sarẽ ꝑ nũtios facit certiorẽ ꝗ faciẽdũ existiẽt. Accẽ:¬
lerat caesar ut pͥlio intͥsit. Eius aduẽtu ex coloe ues¬
tuꝰ cognito quo ĩsigni uti ĩpͥluis cõsuerat turmisque
eꝗtũ & cohortibꝰ uisis qͣs se seꝗ iusserat: ut de locis su¬
ꝑioribꝰ ac decliuibꝰ et deuexis cernebãt᷑. Hostes pͥliũ

Expanded text:
cam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohorcam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteriores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium
Abbreviated transcription (Latin):
obtinuerĩt finẽ oĩum laborũ expectãt: maxĩe
ad suꝑioẽs muĩtioes laborat᷑ quo uercasiuella¬
nũ missũ demõstrauimꝰ. Iniquũ loci ad decliui¬
tatẽ fastigiũ magnũ ht̃ momẽtũ. Alii tela conii¬
ciũt: alii testudie facta subeũt. defatigatis ĩuicẽ
ĩtegri succedũt. Agger ab uniu̾sis ĩmũitionẽ
cõiectꝰ et ascẽsũ dat gallis. et eaq̃ ĩtra occultauert̃
romaĩ cõtegit. Nec iã arma nr̃is nec uires suppe¬
tũt. His rebꝰ cognitis caesar labienũ cũ cohortibꝰ
sex subsidio laborãtibꝰ mittit. ĩꝑat si sustine̾ nõ
possit deductis cohortibꝰ eruptiõe pugnaret.Id
nisi necessario nõ faciat. Ipse adit reliq̾s cohõtalꝰ
ne laboi̾ succũbãt oĩum suꝑioꝵ dimicationum
fructũ in eodie atq hora docet cõsistẽ. Int̾ioes des
a scẽsu tẽtãt.Huc ea q̃ parauerãt cõferũt. mul¬
titudiẽ teloꝵ exturͣibꝰ propugnãtes deturbant

Expanded text:
exspectant. Maxime ad superiores munitiones laboratur, quo Vercassivellaunum missum demonstravimus. Iniquum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela coniciunt, alii testudine facta subeunt; defatigatis in vicem integri succedunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus sex subsidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores dascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant,
Abbreviated transcription (Latin):
ex ip̃a cede fugerũt. Nam ego fr̃ibꝰ atq õibꝰ meis
propĩꝗs int̾fectis doloe prohibeor quagesta sũt
pronũtiare. Producũtur hi quos ille edocuerat ⁊¬
q̃ dici uellet. atq eadẽ q̃ litauicus pronũciauerat
multitudini exponũt. multos eꝗtes heduoꝵ intͥ¬
fectos ꝗ collocuti cũ aruernis dice̾nt̾. ipsos se int̾
multitudinẽ militũ occultasse atq: ex media cede
fugisse. cõclamãt hedui et litauicũ obsecrãt ut sibi
sit nobis gorgoniã cõtẽdere et cũ aruernis nos¬
met cõiũge̾. Andubitamꝰ ꝗn nefario faciõre admiᷤ¬
so romãi iã ad nos int̾ficiẽdos cõcurrãt: Proĩde si
ꝗ nobis manĩ est proseqͣmur eo mortẽ ꝗ ĩdigͥssime

Expanded text:
ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur e
Abbreviated transcription (Latin):
nõ fore. ẽẽ nõ nullo caesai̾s bñficio affectũ. sic tamẽ
ut iustissimã apud eũ cãm obtinuei̾t. Sed plꝰ cõmũ
libertati tribuẽ: Cur.n. hedui potiꝰ de suo iure: et
de legibꝰ ad caesarẽ di sceptaturi ꝗͣ romãĩ ad heduoᷤᷤ
ueniãt. Celerit̾ adulescẽtibꝰ et oratiõe magratus
et pͥmio deductis: cũ se uel pͥncipes eiꝰ cõsilii foe pro¬
fite̾t᷑. Ratio ꝑficiẽdi q̃rebat᷑. qͥ ciuitatẽ temere ad
suscipiẽdũ bellũ adduci posse nõ cõfidebãt. Placuit
Atq ea ducẽda curaret: frẽsq: eiꝰ ad caesarẽ pͥcurent.
reliqua qua ratiõe agi placeat cõstituũt. Larauicꝰ
accepto exertitu cũ milia passuũ circit᷑ trigĩta ab
gorgonia ab ee̾t. Cõuocatis subito militibꝰ lacͥmãs
quo proficiscimur inꝗt milites. om̃ĩs ñr eꝗtatus
õĩs nobilitas int̾iit. Principes ciuitatis Epoẽdori
et uindomarꝰ insimulan proditiõis ab romaĩs in¬
dicta cã interfecti sũt. Nec ab ip̃is cognoscite qui

Expanded text:
ullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione madeductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Pauci ex tãto nũo se incolumes ĩcastra receꝑũt. Cõspi¬
cati ex oppido cedẽ & fugã suoꝵ desꝑata salute co¬
pias a muĩtiõibꝰ reducunt. fit protinꝰ hac re audi¬
ta ex castris galloꝵ fuga. ꝗ nisi crebris subsidiis
ac totiꝰ diei laboẽ milites defatigati fuissẽt. om̃es
hostiũ copias delẽ potuissẽt. De media nocte missꝰ
eꝗtatꝰ nouissimũ agmẽ cõseꝗt̾. magnꝰ nus capit̾ atq
int̾ficit᷑. reliqͣ ex fuga ĩciuitates discedũt. Postera
die uercĩgẽtorix cõcilio cõuocato id bellũ nõ susce¬
pisse suaꝵ. necessitatũ cã sed cõmũis libertatis de
mõstrat. Et quoniã sit fortune cedẽdũ ad utrã¬
q rẽ se illisofferẽ seu morte sua romãis satisfacẽ
seu uiuũ trade̾ uelĩt. Mutũt̃ de his rebꝰ ad caesarẽ
legati. iubet arma tradi. pͥncipes produci. ipse
ĩmũitiõe pro castris cõsedit. Eo duces ꝓducuntur
Uercĩgẽtorix dedit̾. Arma ꝓiiciũt᷑. reseruati heduᷤ

Expanded text:
pauci ex tanto numero se incolumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defessi, omnes hostium copiae deleri potuissent. De media nocte missus equitatus novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum necessitatium, sed communis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. Reservatis Aeduis
Abbreviated transcription (Latin):
hostibꝰ futurũ. Cõclamãt eꝗtes sãctissimo iure iurãdo
cõfirmari oportẽ ne tecto recipiatur.ne ad liberos. ne
ad parẽtes:aduxorẽ aditũ hẽant:ꝗ nõ bis ꝑ agmẽ hosti¬
ũ bisꝑeꝗtasset. Probata re atq: oĩbꝰ iureiurãdo ad actis
postero die intres partes distributo eꝗtatu:due se acieᷤ
ab duobꝰ lateribꝰ ostẽdũt. Una pͥmo agmie iter ĩpedire
cepit.Quare nũtiata caesar suũ quoq: eꝗtatũ triparti¬
to diuisũ ire cõtra hostẽ iubet. Pugnatur una oĩbꝰ in
partibꝰ. cõstitit agmẽ. ĩpedimẽta inter legiões recipi¬
ũtur.Siqua ĩparte nr̃i laborare aut grauiꝰ premi'
uidebãtur.Eo signa ĩferͣi cesar aciẽq cõstitui uibebat
q̃res et hostes ad inseq̃ndũ tardabat: et nr̃os spe auxi¬
lii cõfirmabat: Tandẽ germaĩ a latere dextro sũmũ
iugũ nacti hostes loco depellũt. fugiẽtes usq ad flum̃

Expanded text:
hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qui non bis per agmen hostium perequitasset. Probata re atque omnibus iureiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones recipiuntur. Si qua in parte nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat et nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen,
Abbreviated transcription (Latin):
copias ex aruernis eꝗtesq ꝗtoti gallie erãt ĩꝑati
cõueniũt. magno hoꝵ coacto nũo cũ caesar ĩ seqͣnos
ꝑ extremos lingonũ fines iter facẽt. quo facilius
subsidiũ ferri posset circit̾ milia passuũ .x. aroãis
trinis castris vercingẽtorix cõsedit. Cõuocatisq
ad cõsiliũ pͥfectis eꝗtũ ueisse tẽpus uictor ie demons¬
trat. fuge̾ in prouĩciã romaõs galliaq excedẽ id
suros neq finẽ bellãdi facturos. pro inde agmine:
ipeditos ad orirẽtur si peditibꝰ suis auxiliũ ferãt. atq
cĩeo morẽtur it̾ face̾ nõ posse. Si id qd magis futurum
cõfidat: relictis ĩpedimẽtis sue saluti cõsulãt: et usũ
rerũ necessariarũ et dignitate spoliatũ iri. Nam:
eqtibꝰ hostiũ ꝗn nemo eorũ progredi modo extra
agmẽ audeat. Et ip̃os ꝗͥẽ nõ debere dubitare id qͥ maio¬
re faciãt aĩo copias seoẽs pro castris hĩturũ:er terõri

Expanded text:
rvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convocatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excedere. Id rsuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine impeditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant atque in eo morentur, iter facere non posse; si, id quod magis futurum confidat, relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore faciant animo, copias se omnes pro castris habiturum et terrori
Abbreviated transcription (Latin):
rutiliũ auribuit. Qaiũ fabiũ legatũ et luciũ mi¬
nutiũ basiliũ cũ legiõibꝰ ĩ hiberna duabꝰ ĩrhemis
collocat. neqͣm a finitĩs bello uacis calamitatem
capiãt.C. antistiũ reginũ inãbibaretos. Titũ sexti¬
ũ inbituriges .c. caĩliũ rebinũ inrutẽos cũ singulis
legiõibꝰ mitit. Quĩtũ tulliũ ciceronẽ et .p. sulpitiũ
cabilloĩ et macissane ĩheduis ad ararĩ rei frumẽ¬
tarie cã collocat. Ipse bibracte hiemare cõstituit¬
Narũ reꝵ lr̃is cognitis rome dieꝵ.xx. supplicatio in¬

Expanded text:
lum attribuit. Gaium Fabium legatum et Lucium Minucium Basilum cum legionibus duabus in Remis collocat, ne quam ab finitimis Bellovacis calamitatem accipiant. Gaium Antistium Reginum in Ambivaretos, Titum Sextium in Bituriges, Gaium Caninium Rebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romae dierum viginti supplicatio
Abbreviated transcription (Latin):
trãsrhenũ ingermaĩa mitit ad eas ciuitates. qͣs
suꝑioribꝰ ãnis pacauerat. eꝗtes abhis arcessit et
leuis armature pedires ꝗ int̾eos p̾liari cõsuerant
eorũ aduẽtu qd minꝰ idoneis eꝗs utebãtur atri mili.

Expanded text:
trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas superioribus annis pacaverat, equitesque ab his arcessit et levis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant. Eorum adventu, quod minus idoneis equis utebantur, a tribunis
Abbreviated transcription (Latin):
Huc addir eꝗtes octĩgẽtos. his pͥficit frẽm epore.
bellũq ĩferri allobrogibꝰ iubet.Altera ex parte
gaballos prox ĩosq pagos aruernoꝵ ĩhelinos:
itẽ rutenos cadurcosq affines uolgaꝵ.aremicoꝵ¬
q depopulãdos mutit.nihilominꝰ clãdestinis
nũtiis legatiõibꝰq allobroges sollicitat. Quorũ
mẽtes asuꝑiore bello resedisse sꝑabat.Horum
pollicet᷑. Ad oẽs caus prouisa erãt pͥsidia cohor¬
tiũ duarũ et .xx. q̃ ex ip̃a prouĩcia ab lucio ce
sare ad oẽs partes oppoẽbãt᷑.Heluetii sua spõte
cũ finitĩs pͥlio cõgressi pellũtur. Et .C. Ualerio
domatauro caburci filio pͥncipe ciuitans cõplu̾ibꝰ
aliis int̾fectis ĩtra oppida ac muros cõpelluntur
Allobroges crebris ad rhodanũ dispositis presiduᷤ¬
magna et diligẽtia suos fines tuẽt᷑. Caesar ꝗͥ hosteᷤᷤ
eꝗtatu suꝑiores ẽe ĩtelligebat et ĩtclusis oĩbꝰ itĩe¬
ribnulla re exprouĩcia atq italia subleuaĩ pot̾at

Expanded text:
huc addit equites octingentos. His praeficit fratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet. Altera ex parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item Rutenos Cadurcosque ad fines Volcarum Arecomicorum depopulandos mittit. Nihilo minus clandestinis nuntiis legationibusque Allobrogas sollicitat, quorum mentes nondum ab superiore bello resedisse sperabat. Horum pollicetur. Ad hos omnes casus provisa erant praesidia cohortium duarum et viginti, quae ex ipsa provincia ab Lucio Caesare legato ad omnes partes opponebantur. Helvii sua sponte cum finitimis proelio congressi pelluntur et Gaio Valerio Donnotauro, Caburi filio, principe civitatis, compluribusque aliis interfectis intra oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesida suos fines tuentur. Caesar, quod hostes equitatu superiores esse intellegebat et interclusis omnibus itineribus nulla re ex provincia atque Italia sublevari poterat,