comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
emͣt delicta ⁊ p̃tea aliiᷤ mitsa ã ordinẽ illũd̾be¬
amus facere quẽ iuł mõstrat. anũoc̃tri¬
bũeinus om̃s fidei cominarios quasi eqͣ¬
les. ⁊ magis ẽ ut ita cdistiguantus multũ
imnt̃ẽe utrum incidit medictũ hes. anñ.
Nam ñ inciciit. pferẽi erunt hi quib te¬
stam̃to relicta fuerunt quedã. Siu̾o ñ m¬
cidit. quia hec fuit testatoris uoluntas
ut daret ei facultates. ⁊ ab intestato fucce¬
quata. ¶ Nõ sim plicit̾ aut ptor pollicitus
ẽ se daturum actionẽ s causa cognitata. Pc̃
siue inuenĩt testato   uisrei auctorẽ ẽe.
ip̃m q ꝑmisisse ab intestato succed̾e. arit
siqua alia iusta causa omittẽtii int̾uerĩt.
utic ñ. dabit actionẽ incu legattes. Ite
simuemĩt bona ad aliũ ꝑtinere. ñ tabitacti¬
onẽ. Siuo nulla sufpicio colusioris religio¬
nẽ p̾toris instruxẽtt. sĩ aut iscui auferni hed¬
tas põt aliquid possideat de heditate. ⁊ p̾¬
sid̾e desicrit. sine dolo malo. magis ẽ ut de¬

Expanded text:
icommissa? an ordinem illum debeamus facere, quem Iulianus monstrat, an vero contribuemus omnes fideicommissarios quasi aequales? et magis est, ut ita distinguamus multum interesse, utrum incidit in edictum heres an non. nam si incidit, praeferendi erunt hi quibus testamento relicta fuerunt quaedam: sin vero non incidit, quia haec fuit testatoris voluntas, ut daret ei facultatem et ab intestato succequata. Non simpliciter autem praetor pollicitus est se daturum actionem, sed causa cognita: nam sive invenerit testatorem huius rei auctorem esse ipsumque permississe ab intestato succedere aut si qua alia iusta causa omittendi intervenerit, utique non dabit actionem in eum legatorum. Item si invenerit bona ad alium pertinere, non dabit actionem, si vero nulla suspicio collusionis religionem praetoris instruxerit. Si autem is, cui auferri hereditas potest, aliquid possideat de hereditate et possidere desierit sine dolo malo, magis est, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
legatoꝵ actionẽ utilẽ. Nec erũ asꝑnari
debet ob ẽe sibi factũ seclis scͥpti cui ĩ ꝓfui̾t
hoc aut̃ ita est nisi pecuniã accepit isqui
orcusit causam costam̃ti. lũc enĩ insoliclũ
tenebitur., ¶cum substititutis abinsti¬
tutis legata finfsent relicta ⁊̃ instituti quã
substituti omissa causa cestañtti possi¬
deant ab intestato heditatẽ. diuspius rescͥe¬
sit. neq ir ꝓbe. neq inprudent̃ institutos
legata reclisare substitut data. Recte eni¬
ẽ recus ant inse cata legatoꝵ fidei ue cõmisso¬
tum petitionẽ substituto. cuilib̃m fuit ad¬
eunti h̾eclitatẽ ñ fidei cõmissum pct̃e. s. ui¬
nu̾sabona optinere.s ¶Sidũo sint hedes

Expanded text:
ec enim aspernari debet obesse sibi factum heredis scripti, cui etiam profuerit. hoc autem ita est, nisi si pecuniam accepit is qui omisit causam testamenti: tunc enim in solidum tenebitur. Cum substitutis ab institutis legata fuissent relicta et tam instituti quam substituti omissa causa testamenti possideant ab intestato hereditatem, divus Pius rescripsit neque improbe neque imprudenter institutos legata recusare substitutis data: recte enim recusant in se dari legatorum fideive commissorum petitionem substitutio, cui liberum fuit adeunti hereditatem non fideicommissum petere, sed universa bona optinere. Si duo sint heredes
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Sifilius quimã sit mpatris potestare
Litẽ filiahedes iustituti p̃t̾ito fr̃eemãcunto
quicͣt tabulasacciꝑe ᷤ possessionẽ potuit ut
intestan patris possesionẽ acceꝑint. legata
oĩb pr̃abunt uet siliadotẽ suãfr̃icõfert.
cumut sꝙͥpta uideatur ħeditatẽ hab̾e
Sauł. Si dolo iutoriidimsenit pupillus
causani restaũm ⁊ legitimã ħedit̾ posside
pubes ẽ plerq putãt ob ẜ uãclũ ꝓ qua pã¬
te possideat seneatur quãns p̾tor ꝑm̃ ĩ¬

Expanded text:
ris potestate, item filia heredes instituti praeterito fratre emancipato, qui contra tabulas accipere possessionem potuit, ut intestati patris possessionem acceperint, legata omnibus praestabunt nec filia dotem suam fratri conferet, cum ut scripta videatur hereditatem habeum Si dolo tutoris omiserit pupillus causam testamenti et legitimam hereditatem possideapubes est plerique putant observandum, ut pro qua parte possideat, teneatur, quamvis praetor peri
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Si cadẽ res cliu̾is ꝑsonĩ ab institu¬
to⁊ substituro fuit relicta. ñ uĩtps qui
ab instituto accepit solusuẽdicabit. gn
fuit ⁊ ego testam̃ti causa omissa boꝵ posso ef¬
sionẽ eiꝰtẽ filii nõe petiero. actiolegatoꝵ
inme cari debeb̾. ñ scͤus ac sup̃e Res scͥptus o¬
missa cansa testam̃ti bõꝵ .p. ad intestatdac᷑

Expanded text:
 Si eadem res diversis personis ab instituto et substituto fuerit relicta, non uterque, sed qui ab instituto accepit solus vindicabit. Iufuerit et ego testamenti causa omissa bonorum possessionem eiusdem filii nomine petiero, actio legatorum in me dari debebit non secus ac si ipse heres scriptus omissa causa testamenti bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
m̃it. ab intestato possidcat hecditatẽ co¬
gatur om̃imõiegata prãre. Nec etũ utiq
omitt̾e eiħxclitate cagitã ꝑmĩsit qui fi¬
dei cõmissa ab eo reliquid. ab intestato
pianc sincatĩ idei ꝑmisit dicemus ncũ
incid̾e medictũ. quia usus est faculta¬
te ea quã ei testator cõcessit. quod siñ
ei cõcessit. speciałr testator omitt̃e is

Expanded text:
ato possideat hereditatem, cogatur omnimodo legata praestare: nec enim utique omittere ei hereditatem permisit, qui fideicommissa ab eo relinquit ab intestato. Plane si nominatim id ei permisit, dicemus non eum incidere in edictum, quia usus est facultate ea, quam ei testator concessit: quod si non ei concessit specialiter testator omittere, is
Abbreviated transcription (Latin):
tarĩ iationatẽda ẽ. quia alit̾ quã abhede da¬
ri ñ potuerunt. heclitatis nõque ita dataẽ ra¬
tionẽ hab̾e p̃tor ñdebet. Suaem̃ culpa testa¬
tot subhac cõcdit̾ Relitatis partẽ ded quã po¬
ñ debet. necheditatis petsonẽ ei dare ¶ Si
quis hoc modo testam̃tum scͥsent. cit̾tes¬

Expanded text:
a est, quia aliter quam ab herede dari non potuerunt: hereditatis vero quae ita data est rationem habere praetor non debet: sua enim culpa testator sub hac condicione hereditatis partem dedit, quam ponon debet nec hereditatis petitionem ei dare. Si quis hoc modo testamentum scripse
Abbreviated transcription (Latin):
libationem lib̾tus reliquiss. isq ususẽ. ad¬
ũsus heredem petentem debitumdoli excep¬
tione aut acceptilatione lib̾atus ẽ debito
ꝓpt̾ legatum dicendumẽ eum nõ posse
accipe cc̃ tabr̃ bonorum possõnem.
abeo .ł. Sieundem lib̾tum ⁊ iucapi¬
liccusasti. ⁊ pat̾ tutis manumisit: nõ po¬
tit ibi euis lib̾ti bonorum possõ exedicto
siquem ẜuum acccisau̾is dem̃ patris tui fo¬
ent factus.⁊ is postea eum manumisit. de¬

Expanded text:
liberationem libertus reliquisset isque usus est adliberationem libertus reliquisset isque usus est aduersus heredem petentem debitum doli exceptione aut acceptilatione liberatus est debito propter legatum, dicendum est eum non posse accipere contra tabulas bonorum pdebenti patrono certam pecuniam eundem libertum et tu capitis accusasti et pater tuus manumisit, non poterit tibi eius liberti bonorum possessio ex edicto si quem seruum accusaueris, deinde is patris tui fuerit factus et is postea eum manumisit. DE
Abbreviated transcription (Latin):
plate commnꝰdum.⁊ bonorum possonis contͣ
tab. haberet falcilior suspectio ꝑscriptum
filium si b̾rdem quamuis emancipatum
clausis tabulis testamenti lib̾ti cum igno¬
raret iudicium eius patronus eorum quid̃
que supra scripta sunt cirea institutum sub¬
iectum uiri suo fecit. amota fraudis suspi
utetur. ¶ Si patronus exdebita portioẽ
alib̾to scriptus. rogatusq hereditatem re¬
stiturre suspetam dixit. ⁊ compulsus a dire
cum retinere poss restituit. non pot̾ cẽ ta¬
agnouit iudicium lib̾tĩq spreuit: ⁊ qua¬
si dampnauit eam possõnem longe distat
ab hoc patromi filius quem lib̾tus arrogaũ:
et ex minore pate heredem scripsit. cumne¬
mo ex familia patroni alius eẽt. quãquã
enim hic ip̃ouire quippe suus ħrs dep̃hẽ¬
datur si tam̃ se ñ mimiscuit herectitati. ut
patris. s abstimut: qĩ patroni tamen filus
ad mittendus ẽ. ad contra tab̾.bo. po.¶ Si¬
debenti patronocertam pecumam debitam

Expanded text:
latae commodum et bonorum possessionis contra tabulas haberet? faciliorque suspicio per filium scriptum heredem quamuis emancipatum adhuc tabulis testamenti liberti, cum ignoraret iudicium eius patronus, eorum quid, quae supra scripta sunt, circa institutum subiectum iuri suo fecit, amota fraudis suspica tabulas utetur. Si patronus ex debita portione a liberto scriptus rogatusque hereditatem restituere suspectam dixit et compulsus adire, cum retinere posset, restituerit, non poteritadgnouit iudicium liberti et quia spreuit et quasi damnauit eam possessionem.Longe distat ab hoc patroni filius, quem libertus adrogauit et ex minore parte heredem scripsit, cum nemo ex familia patroni alius esset: quamquam enim hic ipso iure, quippe suus, heres deprehendatur, si tamen se non immiscuit hereditati ut patris, sed abstinuit, quasi patroni tamen filius admittendus est ad contra tabulas bodebenti patrono certam pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
clitide. Sititꝰ incapitolim̃ ascẽłit. quã uis
ñ alias hes ẽẽ possit sẽpniꝰ. nͥtitiꝰ ascẽdifs in
capitoliũ. ⁊ ħ ipũ ĩpotestate sit repoĩtũ titii.
qͥa tñ scͥpt᷑a ñ est exp̾ssa uolũtas titii. erit.
utił eaĩstitutio. At qͥn. siqͥsita scͥpserit. Si

Expanded text:
erit', quamuis non alias heres esse possit Sempronius, nisi Titius ascendisset in Capitolium, et hoc ipsum in potestate sit repositum Titii: quia tamen scriptura non est expressa uoluntas Titii, erit utilis ea institutio. atquin si quis ita scripserit: 'si
Abbreviated transcription (Latin):
tioextit̃it m̃ ille sextans ñtrti hedi. s
meuio adcrescet. Nãcũ adhuc dubiũ cẽt
titioan meuio. hissextans datꝰ eẽt. tuiꝰ d̾ces¬
sit. Nec potest intelligi datꝰei qui tp̃re dã¬
dimirr̃ nat᷑a ñ fuit. ¶ Siattitiꝰ titiũ ⁊ me¬
uiũ ⁊ seiũ. eqͥs partib hedes instituit. titꝰ
tuit. poterit semstitii adire ħeditatẽ. At¬
titii uł adire. uł omittẽ. s attiꝰo ante ꝗͣ

Expanded text:
titerit, tamen ille sextans non Titii heredi, sed Maeuio adcrescet: nam cum adhuc dubium esset, Titio an Maeuio is sextans datus esset, Titius decessit nec potest intellegi datus ei qui tempore dandi in rerum natura non fuit. Si Attius Titium et Maeuium et Seium aequis partibus heredes instituit, Titius tuit, poterit Seius Titii adire hereditatem, Attii uel adire uel omit
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ possessioĩb. ¶ Fitiꝰ ex semisse h̾esesto. Se¬
usexquadĩte h̾es esto. litiꝰ si ĩ capitoliũ
ascẽcłit. ex alio qua cliãte hesesto. Ante¬
quã capitoliuĩ ascẽdat sipħede gerat. exsei¬
misse urs eĩt. si capitoliũ ascẽdit. ⁊̃ exqͥdñte
hẽs eĩt. Nec erit ei necesse ꝓhedegerere
quidpe iã hecdi. ¶Siita scͥptũ fuerit. ntiꝰ¬
Sexparte t̾cia mensus expate t̾cia hedes

Expanded text:
ossessionibus. 'Titius ex semisse heres esto: Seius ex quadrante heres esto: Titius si in Capitolium ascenderit, ex alio quadrante heres esto'. antequam Capitolium ascendat si pro herede gerat, ex semisse heres erit, si Capitolium ascenderit, et ex quadrante heres erit nec erit ei necesse pro herede gerere quippe iam heredi. Si ita scriptum fuerit: 'Titius ex parte tertia, Maeuius ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
ab sit ꝙ. ꝓ muliere aliquid expendit. uł
mandato eius p̃stitit. cet̃m si nondum
ei ab est ut puta sub xitione est obliga¬
tus nonlum uidetur facere pͥosse.
isuam personam de dote accionemtr¬
ansfr̾e. si excontincinti. scipuletur. Cet̃m̃
si interposito tpẽ stipulari uelit. nontu¬
si consenciente filia poterit quamius in
potestate sit. quia det̾iorem condicionem
indotem filie ͤ ficere nõ potest. nisi consen¬
tiat. plane si ante nuptias dotem dderit
poterit ex in teruallo ante nupcias tr̃icir
ca uoluntatem queq filie stipulari ¶ Si
quis ꝓmuliere dotem ãecierit. conuene¬
ritq ut quoquo m̃o dipreipto matrim¬
onio ip̃i solueretur. post ea maritus uxori
dotẽ soluerit rectissime dicetur: exactionẽ
nichlominus eiqui dederit contramaritum
cesserit. aut mat̾ familias. facta eum qui
dotem repmiserant hercdem. institu.¬
erit. satis constat nichł aplius uirum p

Expanded text:
absit, quod pro muliere aliquid expendit uel mandato eius praestitit: ceterum si nondum ei abest, ut puta sub condicione est obligatus, nondum uidetur facere posse. 2suam personam de dote actionem transfert, si ex continenti stipuletur: ceterum si interposito tempore stipulari uelit, non nisi consentiente filia poterit, quamuis in potestate sit, quia deteriorem condicionem in dote filiae facere non potest nisi consentiat. plane si ante nuptias dotem dederit, poterit ex interuallo, ante nuptias tamen, et citra uoluntatem quoque filiae stipuquis pro muliere dotem dederit conveneritque, ut quoquo modo dirempto matrimonio ipsi solveretur, postea maritus uxori dotem soluerit, rectissime dicetur exactionem nihilo minus ei qui dedit contra maritum cesserit aut mater familias facta eum qui dotem repromiserat heredem instituerit, satis constat nihil amplius uirum p
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i modo cdetrimentum ip̃e pr̃abueisi
quidotalium scruoꝵ in fuga erunt caue¬
re debebit maritus se eos uiri boni arbi¬
tratu ꝓsecutuꝵ: restiturum. ¶ Si iuĩr
in ꝗnquennium locauĩt fundum.⁊
post primum forte annum diuorcũ
ĩ tuer̾it. sab̾ ait. non alias fundum
mulieri reddi oport̾e. quasi cau̾it si
quidẽ pret̃ unius anni locationẽ ma¬
rituᷤᷤ dapnatus sit id se pr̃at᷑um iri.
s.⁊ mulieri cauendum quicꝗd preter
ꝯprimum annum ex locatic̃e uir ꝯsexr¬
melmora facta si seruum dotalem pea
offerente marito mulieracciꝑe nolu¬
erit. ⁊ is ita decesẜit non debebit p̃ciũ
cius maritus uł hr̃s eius. ne dãpnum sẽ¬
liere. hñs ciuis cum uiro parenteue eiꝰ agit
eãdem uident᷑ de restituenda dote inter¬
uenire q̃ ip̃a muliere agente obẜuaĩ solĩ¬

Expanded text:
omnimodo detrimentum ipse praestabit. Si qui dotalium seruorum in fuga erunt, cauere debebit maritus se eos uiri boni arbitratu persecuturum et restituturum. Si uir in quinquennio locauerit fundum et post primum forte annum diuortium interuenerit, Sabinus ait non alias fundum mulieri reddi oportere, quam si cauerit, si quid praet‹e›r unius anni locationem maritus damnatus sit, id se praestatum iri: sed et mulieri cauendum, quidquid praeter primum annum ex locatione uir consecmel mora facta si seruum dotalem postea offerente marito mulier accipere noluerit et ita is decesserit, non debebit pretium eius maritus uel heres eius, ne damnum senliere heres eius cum uiro parenteue eius agat, eadem uidentur de restituenda dote interuenire, quae ipsa muliere agente obseruari sol
Abbreviated transcription (Latin):
deũ. Niexpłib reb legatis hr̃s qͣsdam sol¬
NS ⁊ si unares sit legata cuiꝰ pars soluta sit gͥͣ
ex reliquo põt plena falcidia recineri.  hqq ic̃¬
d̾: Sipꝰ missioẽm faciat codicillos miles
lis habita falcidie rõne p̃star deb̾e dr̃.¬

Expanded text:
ex pluribus rebus legatis heres quasdam sol data sunt.Sed et si una res sit legata, cuius pars soluta sit, ex reliquo potest plena Falcidia retineri. 17 I post missionem faciat codicillos miles lis habita Falcidiae ratione praestari deber
Abbreviated transcription (Latin):
gõe. ut ⁊̃ infalcidia ħrdi im̃putent. qͣuis
pudiato legatouł sticho qui legatꝰ ẽ mor.¬
tuo nicħ repetẽ p̾sit. ¶Siego ⁊ ẜuus m̃i
ħ̾ides instituti sumꝰ ex cliu̾sis partib nͦ
a ẜuo errogatꝰ dodnͣs. his quib ame legat̃
ẜui falcidia ex .x. mͥ legatis ñ tenetũt ex¬
demplo eod̃ falcidie. nam qͣrtam retineo
ex ꝑ soã ẜiũ qͣmuis d̾ mea porcioẽ nicͥ exaustũ¬

Expanded text:
gatione, ut etiam in Falcidia heredi imputentur, quamuis pudiato legato uel Sticho qui legatus est mortuo nihil repetere possit.Si ego et seruus meus heredes instituti simus ex diuersis partibus nec aserui Falcidia ex decem mihi legatis non tenetur exemplo eodem Falcidiae: nam quartam retineo ex persona serui, quamuis de mea portione nihil exhaustu
Abbreviated transcription (Latin):
d.uod conis uire falcidie ꝯtͥbuend̾ ẽ a de¬
bitore quui mortis cã pacto d̾bitũ remissum
ẽ. infcm xepta replicõne retinebitur. ¶st
cliti ħidem sororem scb̾et. aliũ ab ea cui doat eẽ
euolebat stipulari curauit ne falcidie u det᷑.
ͣtut cͥtam pecĩam si ccͣ feciss p̃starets pͥuatoᷤ¬
rũ cautiõe legob noñ eẽ frangend̾ ꝯstitit.⁊

Expanded text:
uod bonis iure Falcidiae contribuendum est a debitore, cui mortis causa pacto debitum remissum est, in factum concepta replicatione retinebitur.Frater cum heredem sororem scriberet, alium ab ea cui donatum uolebat stipulari curauit, ne Falcidia uteretur et ut certam pecuniam, si contra fecisset, praestaret. priuatorum cautione legibus non esse refragan
Abbreviated transcription (Latin):
sipatitur falcictia. ¶Si debitor lib̾atio le¬
gata sit. qͣmuis solundo ñ sit. totum lega¬
tum ꝯputetur. lic nom̃ hoc ñaugeat Redti¬
tatem nisi exeũntu. gͥ si falcidia locum hãt
hoc plus uidebit᷑ legatum qd̃ huic legatũ
eẽt. cetã qͦ minuentur legata ꝑ hoc. ⁊ ip¬
sum hoc ꝑalia. caꝑe enim udentur eoc
lib̾atur: s sialii hoc nom̃ legatur. nul¬
lum legatum eiͣt. nec ceũis ꝯtribuetur.

Expanded text:
si patitur Falcidia.Si debitori liberatio legata sit, quamuis soluendo non sit, totum legatum computetur, licet nomen hoc non augeat hereditatem nisi ex euentu. igitur si Falcidia locum habeat, hoc plus uidebitur legatum, quod huic legatum esset: cetera quoque minuentur legata per hoc et ipsum hoc per alia; capere enim uidetur eo, quod liberatur.Sed si alii hoc nomen legetur, nullum l
Abbreviated transcription (Latin):
iuia legato minꝰ ex utroq desidet᷑ qͣm si uie
ptͥum. põt coccta rõne dici nõ tm̃ sundũ
solidum cepi ħ. ⁊̃ ut doli ex ceptio tm sariat
qͣntum deẽ. neplus hãt qͣm falcidia desidet¬
pdut tẽ solum uia inttidat quociens plus fal¬
cidia desid̾et qͣm ẽ uie p̃cium᷑:¬

Expanded text:
minus ex utroque desideret quam sit uiae pretium. potest coacta ratione dici non tantum fundum solidum capi, sed etiam, ut doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desidetunc solum uia intercidat, quotiens plus Falcidia desiderat quam est uiae pretium
Abbreviated transcription (Latin):
detͣcͣtioẽ fuiss legatario soluta. ¶S auus
excã tutele nepoti debuit. cum auo neposa
solus hr̃s extitiss rõ falcidie sipone̾tur in hẽ¬
re alienobonis deducend̾ ẽ. R. nec ad rem
ꝑtinere qd̾ ħrdem auus id̾q tutor rogaua̾t. ũl
sisine lib̾is añ cͥtãm etatem deced̾et tam ħrdi¬
i taria boã qm ꝓͥa restitue̾t. ñ enĩ ex hoc brditatẽ
debito ꝯpensatam uid̾i. cum uł id maxĩe uł d̾¬
claretur nõ eẽ ꝯpensatioẽm fcãm. qm ħrdem

Expanded text:
detractione fuissent legatario soluta.Quod auus ex causa tutelae nepoti debuit, cum auo nepos solus heres exstitisset, ratio Falcidiae si poneretur, in aere alieno bonis deducendum respondi. nec ad rem pertinere, quod heredem auus idemque tutor rogauerat, ut, si sine liberis ante certam aetatem decederet, tam hereditaria quam propria bona restitueret: non enim ex hoc hereditatem debito compensatam uideri, cum uel ideo maxime declaretur non esse compensationem factam, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
pele ꝯpensabũtur. s qrͣcam hr̃s nepotis den
bonis dũtaxat q̃ moriens anus reliquid reti¬
M nebitur. ¶ Cum fid̾iꝯ̃mssu ex uolũtatema¬
tris apaire moriente debitũ siio pat ħroi¬
tatẽ suã ꝙͣ ĩsilium ꝯferehat ⁊pensan uo e¬
cluit ꝙ filiõ debetutr si rõ falcidie ponice¬
ꝑĩt fimi qͣdnͣtis q̃ exbonis patris cum efser¬
tu ꝑceꝑit. ꝯpensabitur atꝙ tra suꝑfluũ erpe
alieni codranti cti derrahetir. ¶ exdõatioil
¶ Dmbonis mulieis non ert. nam ita fit lo¬
cuplecior ut tanto pauꝑior eẽ uid̾at᷑ ꝙ¬

Expanded text:
res nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens avus reliquit, retinebit. Cum fideicommissum, ex voluntate matris a patre moriente debitum, filio pater hereditate sua, quam in filium conferebat, compensari voluit: quod filio debetur, si ratio Falcidiae poni coeperit, fini quadrantis, quem ex bonis patris cum effectu percepit, compensabitur atque ita superfluum aeris alieni dodranti tantum detrahetur. Ex donationibus , in bonis mulieris non erit. nam ita fit locupletior, ut tanto pauperior esse videat
Abbreviated transcription (Latin):
ciantur. E cum his qui legatum p̃staturꝰ
ẽ ab eod aliquid excest̾o petit. ñ ẽ audiẽ¬
d̾.d̾ sid̾ans uti adu̾sus eum falcidie bñ s¬
ficio. si id qd̾ ꝑ̃cept᷑us ẽ ex uoluntate te¬
statoris suppleat quod delucere desid̾at ac
plane legat᷑ariis cet̾is nõ uniu̾sũ qd̾ co

Expanded text:
cum is qui legatum praestaturus est ab eodem aliquid ex testamento petit, non est audiendus desiderans uti aduersus eum Falcidiae beneficio, si id quod percepturus est ex uoluntate testatoris suppleat, quod deducere desiderat. plane ceteris legatariis non uniuersum, quod co
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuãue exea familia. qui cĩ facinr̃oris noxiꝰ
erit. recepit. uł celauerit sciens dolo malo ĩ
causa est. ac filege que desicͤariis lata ẽ fa¬
cinoris noxi ł fuerit. ¶Si exstipłatii ẜuus
debeatur ⁊ cedẽ cdñi arguerit. ⁊ ꝓ hoc p̾miõ
Slib̾ eẽ iussus sit. E exstipulami actõstipula¬
rpcorũditur. Nam ⁊̃ sisupplitõ affectus fuiss
coñ dacetũr. Quodsi subeodẽ tecto ñfuir. Ex
stipulatu actio mexitimatõe ỹuintił erit c̃ditoᷤ¬
ri. ¶utrum̃ ant̃ iss̃duᷤ uideatur iñclicasse
uł arguisse qui adhi ꝓsilit ultro. ant̾ isqui
cũ accusaretur ip̃s detorsit malium crim̃/. ⁊
magis ẽ ut ille hoc p̃mio dignus sit. qui ul¬
tro adaccusationẽ ꝓsilit. Hiquo qui ñ potu¬
erunt alias adlib̾tatẽ ꝑuenire ut puta si hac
quod incõe utile ẽ adlib̾tatẽ ꝑuerure. Ex his
quo sers qui intestam̾̃to manunussi sunt.
ꝑ inde atq de ẜiuissupliciũ sum̃dũ ẽ cẽhis

Expanded text:
uamue ex ea familia, qui eius facinoris noxius erit, receperit uel celauerit sciens dolo malo, in ea causa est, ac si lege quae de sicariis lata est facinoris noxius fuerit. Si ex stipulatu seruus debeatur et caedem domini arguerit et pro hoc praemio liber esse iussus sit, ex stipulatu actio stipulatori non datur: nam et si supplicio adfectus fuisset, non daretur. quod si sub eodem tecto non fuit, ex stipulatu actio in aestimatione serui utilis erit creditori. Utrum autem is solus uideatur indicasse uel arguisse, qui ad hoc prosilit ultro, an etiam is, qui, cum accusaretur ipse, detorsit in alium crimen? et magis est, ut ille hoc praemio dignus sit, qui ultro ad accusationem prosilit. Hi quoque, qui non potuerunt alias ad libertatem peruenire, ut puta si h‹a›quod in commune utile est, ad libertatem peruenire. De his quoque seruis, qui testamento manumissi sunt, perinde atque
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Siquis moriens dixiss a ẜuo iũ mortis
hmorieris hocdix̃. nisi potuerit ꝓbari. ¶ Sĩ
maritus uxorẽ noctu intracubiculũ secũ
cubantẽ necau̾it. uł uxor maritũ. ẜuipe.¬
tulisse plectẽdi erunt. ñ tantũ sipͥi eẽnt
mulieris. s ⁊̃ simaritissĩ cam̃ maritus in
adult̾io cep̃hensã occidat. quia ignoscił ei
si iustũ doiorẽ exequenti cño ñrestiterunt.¬
¶ Sicũ cinis dni aggressurã pat̾etur um¬

Expanded text:
dixisset a seruo uim mortis moriens hoc dixit, nisi potuerit et probari. Si maritus uxorem noctu intra cubiculum secum cubantem necauerit uel uxor maritum, setulissent, plectendi erunt, non tantum si proprii essent mulieris, sed etiam si mariti. Si tamen maritus in adulterio deprehensam occidat, quia ignoscitur eisi iustum dolorem exsequenti domino non restiterunt. Si cum omnes domini adgressuram paterentur, u
Abbreviated transcription (Latin):
uulnera ista fecer̃t data oꝑa nepiirentur.
aut aua uulnera isti accoperint: ut pos
sent nichomintis opẽ ferre siuoluissent.
si dñs mortisere uulneratus suꝑ iuxĩt.
Snec de quoquã ẜuoꝵ suoꝵ cõquestͦ sit ⁊ sis¬
rissb eodẽ tecto fucrurit. tam̃ parcẽclũ illisat᷑.
ħm̃e uiliũ conatũ postea quã ꝯteritus ẽ ad¬
̃ im̃ tu latronũ ꝓͥfagerat ullã suã uulnera¬
tũ ẽẽ mox testam̃to facto purgasse offũ ẜ̃
do hectis obtinere debet ut adpenã uocentur.¬

Expanded text:
vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, sent nihilo minus opem ferre, si uoluissent. Si dominus mortifere uulneratus superuixerit nec de quoquam seruorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis me, Iulium Donatum, posteaquam conterritus aduentu latronum profugerat uillam suam, uulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium do heredis optinere debet, ut ad poenam uocentur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut te ipub̾e nec ꝗõ habetur. ⁊ aliaridet᷑
inhec usu obfuari ut in pubes ñ torqueantur
terreris aut̃ sclẽt. ⁊ habna uł ferulacedi ¶ Ex¬
cusantur ant̃ ẜui qui auxiltum tuleruut
sine dolo malo. Nam si fiux̃it quis auxili¬
um ferreuł dictis grãtulit iuchł hoc com̃¬
tum eiꝑderit. Tulisse aut̃ auxilium ñ tãtũ
is uidetur qui ẜuauit chñm hoc ẽ qui potuit
ita op̃e ferre ut saluisẽẽt cdñsuerum his qͦ¬
ꝗ quicquid potuit fecit. tam ⁊ si dñs int̾¬
fectus ẽ. ł tisiquis clamauit ut ad auxili ũ
ꝯueniretur. aut terruit aggressores. atq
siquis turbam ꝯuocauit. arit si corpusobᷤ
iecit. uł alias corꝑe suo auxiltũ tulit  ñ tñ
sẽꝑ qui clamore ususus ẽ auxilium tullisse
uidetur. quidem̃ sicũ poss manu depelle̾a ño
ꝑiculum. ille clamorẽ inanẽ eleg̃. plectẽle
̃utiꝙert. quid si nulnerati sint ẜui cũ ꝓtegẽt¬
im. dicẽtũ ẽ parcieis dcte. nisi aut ip̃i sͥ

Expanded text:
ut de impubere nec quaestio habeatur: et alias solet hoc in usu obseruari, ut impuberes non torqueantur: terreri tantum solent et habena uel ferula caedi. Excusantur autem serui, qui auxilium tulerunt sine dolo malo: nam si finxit s‹e› quis auxilium ferre uel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit. Tulisse autem auxilium non tantum is uidetur qui seruauit dominum, hoc est qui potuit ita opem ferre, ut saluus esset dominus, uerum is quoque, qui quidquid potuit fecit, tametsi dominus interfectus est: ueluti si quis clamauit, ut ad auxilium conueniretur, aut terruit adgressores atque si quis turbam conuocauit aut si corpus suum obiecit uel alias corpore suo auxilium tulit. Non tamen semper qui clamore usus est, auxilium tulisse uidetur: quid enim, si, cum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? plectendus utique erit. Quid si uulnerati sint serui, cum protegem? dicendum est parci eis debere, nisi si aut ipsi sibi
Abbreviated transcription (Latin):
r inuenitur ꝑ inde ac side ẜuis. questio habẽda
supliciumq sum̃dum est. Nam ẽ qͣuissi¬
mum clñoꝵ ultioni ñ obstare indulgen¬
ciam ip̃oꝵ quã quisqs pleniorẽ ẽẽt exꝑtus
eo gramorẽ scelerisuo penã merebitur. Quod
ad cansamtestam̃ti ꝑtinẽs relictũ ert abeo
qui occisus eẽ licetur id nͣcoͣ sͣciens doloma¬
Io aꝑieclum recitadũ. describedumꝙ ceret.
Edictꝰ cauetur priu̾quã de ea familia q̃õ
fuit. Aꝑire aut hic ille uidetur qui nata¬

Expanded text:
tur, perinde ac si de seruis quaestio habenda suppliciumque sumendum est: nam est aequissimum ultioni dominorum non obstare indulgentiam ipsorum, quam quisque pleniorem esset expertus, eo grauiorem sceleri suo poenam merebitur. Quod ad causam testamenti pertinens relictum erit ab eo qui occisus esse dicetur, id ne qui‹s› sciens dolo malo a‹p›eriendum recitandum describendumque curet, edicto cauetur, priusquam de ea familia quaesfuerit. Aperire autem hic ille uidetur qui natu
Abbreviated transcription (Latin):
sic eẽ ĩ lidicatũ. it quicũq eo loci fuerant ũ
uoce exandmi potuerunt hii ꝑimiantur quia¬
si subeedẽ tecto fuerit. licet alii ualidi oris
uocis. alnexgnioris sint. nec ꝯm̃s utcdico eꝵ¬
andiri possitia. uxta hoc tam̃ udetur. ⁊ liũ
Addrianus rescͥpsisse in hec u̾ba. Serui quo¬
tieis dñs q̃ auxilium ferre possunt ñ tebẽt
salutieoꝵ suã ant̾ ponere seotunsse aut̃ancil¬
lã que mecde̾ ꝯ claui cũ dña sua fuerat anxi¬
liũ eiferre. sine corre suo aut cente uoter
plorantẽ. ut hi qui in domo fuerant. aut ui¬
scini audirent. hoc ip̃m mariifestũ e sclreit

Expanded text:
ut quicumque eo loci fuerunt, unde uocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii ualidioris uocis, alii exiguioris sunt nec omnes undique exaudiri possunt. Iuxta hoc tamen uidetur et diuus Hadrianus rescripsisse in haec uerba: 'Serui quotiens dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere: potuisse autem ancillam, quae in eodem conclaui cum domina sua fuerat, auxilium rei ferre, si non corpore suo, at certe uoce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant aut uicini audirent, hoc ips‹o› manifestum est
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sum incũ eẽ ut uẽcdito᷑ p̃tium pr̾aret. ne
ẽp̃tori mniuriã fecisse uideatur. senatus.
¶ S filius fam̃ qui inca̾ᷤsᷤ trensipetulio te¬
status ẽeccisus sit. oimõ id deferidẽdũ ẽ.
ut ex quib causis ad fiscũ patris fam̃ br̃a
ꝑtinẽt hiscasib ⁊ ħꝰ peculiũ potiꝰ quã adħe¬
c des qui dereliquerunt madeũdo. ⁊ simili¬
dicantur ꝓt̾ ĩultã mortẽ ineũ legatm ro
actio datur. ⁊ lib̃tates rate sut. eoꝵ scłꝗ.¬
tur patris heclitas occ̃isus sit. exeuentu in¬
spicietur. ut siaclitaᷤ fuit heditas quasi a¬
lenifuisse uidcantur sui̾s irritum te¬
stam̃tũ factũsit. quia ip̃iꝰ ec̃nt. si uinerent
oĩa ꝑinde agũtur ac si dñs ẽĩt. ¶Subdi

Expanded text:
sum in eum esset, ut uenditor pretium praestaret, ne emptori iniuriam fecisse uideatur senatus. Si filius familias, qui in castrensi peculio testatus est, occisus sit, omnimodo id defendendum est, ut, ex quibus casibus ad fiscum patris familias bona pertinent, his casibus et huius peculium, potius quam ad heredes, qui del‹i›querunt in adeundo et similidicantur propter inultam mortem, in eum legatorum actio datur: et libertates ratae sunt eorum scilitur patris hereditas, occisus sit, ex euentu inspicietur, ut, si adita fuerit hereditas, quasi alieni fuisse uideantur: si uero irritum testamentum factum sit, quia ipsius essent si uiuer‹e›t, omnia perinde aguntur ac si
Abbreviated transcription (Latin):
quia delocarer qui ip̃as tabulas ñ aꝑint.
Si aut̃ ñ totũ testam̃tũ. s uars eius aꝑ¬
tasit dicẽdum ẽ medicto incidisse eũ ꝗ
aꝑuit. parui enĩ refert utrum totum an
ad causam substitutionis ꝑtinẽt ¶S ipu¬
pillus ppillane octisus occisane ẽẽ dicet᷑
si aliꝰ aꝑuit aliꝰ descripserit. om̃s mne¬
dictum incident. qui singła coꝵ fecerunt.
noꝵ ue possessionẽ petat. antͦquã qõ de
sceñ ait. ut quis adhedẽ sun itues actio¬
nes transmittat. si forte aditioriẽ deces¬

Expanded text:
qui ipsas tabulas non aperuit. Si autem non totum testamentum, sed pars eius aperta sit, dicendum est in edictum incidisse eum qui aperuit: parui enim refert, utrum totum an ad causam substitutionis pertinent, si pupillus pupills recitauit, alius descripserit, omnes in edictum incident, qui singula eorum fecerunt. norumue possessionem petat, antequam quaeScaeuola ait, ut quis ad heredem suum utiles actiones transmittat, si forte ante aditionem deces
Abbreviated transcription (Latin):
sulere oefe. hoc rescpͥtũ multa ꝯtinet. Nã
ei ũ parcit qui eodẽ ꝯclam fipt. ⁊ el quitemu¬
it mori ñ ignoiãt. ⁊ quod ut uoce oporteat
ꝓnos clñis auxiliũ frrt ostẽcit. ¶ Si auis
smilla ages octisus sit. plusquã iuiguũ

Expanded text:
onsulere debere'. Hoc rescriptum multa continet: nam ei non parcit, qui eodem conclaui fuit: et ei, qui timuit mori, non ignoscit: et quod uel uoce oporteat seruos dominis auxilium ferre, ostendit. Si quis in uilla agens occisus sit, plus quam iniquum
Abbreviated transcription (Latin):
sitiõ ũ potuerũt libentur. ¶ Sigius ũ meru
criminis mininentis. s tedio uite. uł iupit.¬
eitia deloris sibi maniis intulit. euis testam̃tũ
aꝑirir recitari mortis casui ñ mpedst.S It uliũ
sciẽdum ẽ. rasĩ ꝯstet aliquẽ eẽ occisum. ñha ħ¬
b̾i de familia questionẽ. li quere gͥ cebet see¬

Expanded text:
on potuerunt, liberentur. Si quis non metu criminis inminentis, sed taedio uitae uel inpatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit. Item illud sciendum est, nisi constet aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem: liquere igitur debet sce
Abbreviated transcription (Latin):
Parcianꝰ .r. Cuni mulier deferente hrce
uirau̾it se pregnantem ẽẽ bonorum po¬
sõ. ex edicto carbomanodaridebr. uł dene¬
gari si heredidetulit iusuirandum: cum
sã cognita detur possd̃. ne aut heredi põrũ
possõdata faciat p̃ iudicium aut de nega¬
ta uis ordinarium eripiat pupillo.
tuur controu̾siam filuis ħrs eẽ pot̾ fortis
quia scriptus edicto carboniano locus nõ
ẽ. ac similit̃ cumcertum ẽ quanuis filui
sit eum tanien heredem non fore. ueluti si
tio herede instituto postumus aut impu¬
bos ex heredatus negetur filiuseẽ. nec ad
tibonaiure litertorum. ⁊pulchroꝵ. Ist¬
osemmcassis ad carbonianum constat ñ

Expanded text:
rum.Cum mulier deferente herede iurauerit se praegnatem esse, bonorum possessio ex edicto Carboniano dari debet, uel denegari, si illa heredi detulit iusiurandum, cum causa cognita detur possessio, ne aut heredi bonorum possessio data faciat praeiudicium aut denegata ius ordinarium eripiat pupillo. titur controuersiam filius heres esse potest, forte quia scriptus est, edicto Carboniano locus non est: ac similiter cum certum est, quamuis filius sit, eum tamen heredem non fore, ueluti si Titio herede instituto postumus aut impubes exheredatus negetur filius. nec ad remti bona uel iura libertorum et sepulchrorum: istos enim casus ad Carbonianum constat n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiture. aut deu̾iores future sint. distͣbere
debr. Item adebitorib quitp̃r lib̾abunt᷑
exigere debrcet̾a cum pupillo posside¬
bit. ¶ Anau uescendi causa diminuere
possit is. qui ex carboniano missusẽ uidea¬
mus. ⁊ si quidem satis impubes detlit siũ
decreuit p̃ses suie nõ dimirant uescendi
mittendus ẽ. nec mirum debet uideri ħr¬
ditatem ppt̾ alimenta minui eus quem
fortasse iudicabitur filiumeẽ. cumoĩ
umedictis uent̾ inposso̾nem mittatur.
⁊ alimenta mulieri prẽntur: ꝓpt̾ eum

Expanded text:
t deteriores futurae sint, distrahere t deteriores futurae sint, distrahere debet: item a debitoribus, qui tempore liberabuntur, exigere debet: cetera cum pupillo possidebit.An autem uescendi causa deminuere possit is qui ex Carboniano missus est, uideamus. et si quidem satis impubes dedit, siue decreuit praeses siue non, deminuet uescendi mittendus est. nec mirum debet uideri hereditatem propter alimenta minui eius, quem fortasse iudicabitur filium non esse, cum omnium edictis uenter in possessionem mittatur et alimenta mulieri praestentur propter eum
Abbreviated transcription (Latin):
uersiam sibi mou̾i. pot̾icetiam finito ip̃r
intraq̾ ex pͥma parte bonorum possd̃em
acceꝑat. ex sequenti bonorum possõnem
perẽ. quam cum accepit ꝓpetuo possessor¬
ip̃ .ł. Set sus qui controu̾siam impu¬
b̾i facit exliberis sit: eueniet. ut suie caue¬
at is cͥstatus sit controu̾sia siue non eaueat.
artamen simul sit inpossõne.¶ Si mĩ¬
m.dig̃. ait. E uratorem constituit dełe
qui omĩa quicuret accõnes exerceat de¬
niꝙ scribit etiam eum quicum impułe
missus ẽ inpossõnem. accõnes posse ad¬
uersus curatorem intende. necesse ꝓhibẽ¬
dum nullum enim ꝑ hoc p̃iudiciumbe¬
reditatis fieri. nam ⁊ adu̾sus ip̃m pupil¬
lum si satis dediss: recte ex ꝑiretũr. ¶Qͦ¬
tiens impubes satis nondat muttitur in
siue nondet.siuelit adu̾sarus cõmiti
sibi ãministrationem satis dare debet
pupillo.cet̾msi satis nondet debr curator
constiturꝑ quem bõa administrentur.⁊
adu̾sarius aũ si satis dedĩt res que tpr¬

Expanded text:
uersiam sibi moueri, poterit etiam finito tempore, intra quod ex prima parte bonorum possessionem acceperat, ex sequenti bonorum possessionem petere. quam cum acceperit, perpetuo possessorm Sed si is, qui controversiam impuberi facit, ex liberis sit, eveniet, ut, sive caveat hic, cui status fit controversia, sive non caveat, attamen simul sit in possessionem. Si imdigestorum curatorem constitui debere, qui omnia curet actiones exerceat. denique scribit etiam eum, qui cum impubere missus est in possessionem, actiones posse aduersus curatorem intendere nec esse prohibendum: nullum enim per hoc praeiudicium hereditati fieri: nam et aduersus ipsum pupillum, si satis dedisset, recte experiretur.Quotiens impubes satis non dat, mittitur isiue non det. si uelit aduersarius committi sibi administrationem, satis dare debet pupillo: ceterum si satis non det, debet curator constitui, per quem bona administrentur. aduersarius autem si satis dederit, res, quae t
Abbreviated transcription (Latin):
ripossit. ⁊ dicatur non ẽẽ filius. ¶ Si pũ¬
pillus liberti paternibonorum possonem̃
petet. Negetur añ filius patroni cẽ. qui a
de pat̾nis bonis nulla controues sia ei fie¬
ret. differendum hoc uditium nõ eẽ. Si
post mĩpositum carbonianum decretum.
hec controũsia mou̾etur hoc uidicium in
id tp̃s differridebet. ¶Quesitumẽ ansi¬
mul ⁊ pupillus ex carbomano et scripti
s cc̃ tabulas uł ab intestatobonorũ pos¬
sõnem simul ⁊ ip̃m excarboniano⁊ scͥp¬
tosheredes scd tabulas habituros bono
et in meapotestare ẽẽ dico: exstitit impu¬
res. qui cum patrem fa.⁊ ad se heredita¬
tem ꝑtin̾e dicat. decretum necessarium
eẽ.R. I tem emancipatus decessit intes.¬
tato suꝑstite filio impułe. qui seei su¬
umeẽ dicit. ego contendo añ emancipa¬
cionem conceptum: atꝙid̾o in mea po¬
testate eẽ.⁊ bona ẽmancipati ad me ꝑti¬
nere: ⁊ quidem bunc filiumẽe constat.¬

Expanded text:
ri possit et dicatur non esse filius.Si puri possit et dicatur non esse filius.Si pupillus liberti paterni bonorum possessionem petet, negaretur autem filius patroni esse, quia de paternis bonis nulla controuersia ei fieret, differendum hoc iudicium non est. si uero post interpositum Carbonianum decretum haec quoque controuersia moueretur, hoc iudicium in id tempus differri debet.Quaesitum est, an simul et pupillus ex Carboniano et scripti set contra tabulas uel ab intestato bonorum possessionem, simul et ipsum ex Carboniano et scriptos heredes secundum tabulas habituros bonoret in mea potestate esse dico: existit impubes, qui eum patrem familias et ad se hereditatem pertinere dicat: decretum necessarium esse respondit.Item emancipatus decessit intestato superstite filio impubere, qui se ei suum esse dicit: ego contendo ante emancipationem conceptum atque ideo in mea potestate esse et bona emancipati ad me pertinere. et quidem hunc filium esse constat
Abbreviated transcription (Latin):
tin̾e hereditarem possit. locuserit rarbom¬
ano edicto. cum u̾oxponitur ex heredatũ
stamenti iure queritur. ¶ Simat̾ eius
cui ⁊ delibertare ⁊ de hereditare pat̾nacon¬
trou̾sia sit: inquestioẽ libertatis uocatur.
Iuditium dematre non semꝑ intempus
pubertatis differendum erit. nam ⁊ ip̃iqui
sũbiectus ẽẽ dicitur ex cã rep̃sentari solet.¬
¶ Quotens carbomanum dec̾tum in t̃põiti.
eodem loco rem hab̾ioportet᷑. quoeẽt. sin¬
ulla controu̾sia fieret ei quibonorum po¬
sonem accipet. ¶ Cum aũt ex duob frĩ¬
b ex hoc decreto missis. alt̾ ꝓ parte suapaᷤ¬
t̾nam hereditatem ut defendat. compel¬
lituralit̾ totam defendẽ. aut uniu̾samc̃¬
ditorib cede̾. ¶Iterdumctiam ex here¬
datus filius excar roniano decreto bonoꝵ
possõnem accipiet. sinõ contra rabulas
petit bonorum possõnem. S ab inrestatõ
unde liberiq neget rabulas testamentip¬
atris tales eẽ ut scd̃ eas bonorum posso̾ da¬

Expanded text:
tinere possit, locus erit Carboniano edicto.Cum uero proponitur exheredatus testament‹i› iure quaeritur.Si mater eius, cui et de libertate et de hereditate paterna controuersia fit, in quaestionem libertatis uocatur, iudicium de matre non semper in tempus pubertatis differendum erit: nam et ipsi, qui subiectus esse dicitur, ex causa repraesentari solet.Quotiens Carbonianum decretum interponitur, eodem loco rem haberi oportet, quo esset, si nulla controuersia fieret ei, qui bonorum possessionem acceperit.Cum autem ex duobus fratribus ex hoc decreto missis alter pro parte sua paternam hereditatem non defendit, compellitur alter totam defendere aut uniuersa creditoribus cedere.Interdum etiam exheredatus filius ex Carboniano decreto bonorum possessionem accipiet, si non contra tabulas petit bonorum possessionem, sed ab intestato unde liberi quia neget tabulas testamenti patris tales esse, ut secundum eas bonorum possessio da
Abbreviated transcription (Latin):
uł .l. Sumpubeo negetur iure ad op¬
tatus. ⁊ ideo pat̾ne hereditatis ei controu̾¬
sia fiat. nonerit miquum simile carbo¬
mano decretum int̾ pon̾e. Item sumpu¬
bes madoptionem datus ẽẽ dicatur. ⁊ id̾o
negetur naturalis patris hereditas patͥs¬

Expanded text:
um.Si impubes negetur iure adoptatus et ideo paternae hereditatis ei controuersia fiat, non erit iniquum simile Carboniano decretum interponi.Item si impubes in adoptionem datus esse dicatur et ideo negetur naturalis patris hereditas a
Abbreviated transcription (Latin):
positus ec̃ dicatur. pupillus. cum quod̾
patris eiuis hereditate controu̾sia ẽ. curare
p̃corem debe ut his inpossõne sit de eo pu¬
ro eum uelle intelligi qui post mortem
patris fa. quis se sine lib̾is decedẽ credidit
filuis eius ẽẽ dici cepit. ꝯiam eius qui agͣ

Expanded text:
positus esse dicitur pupillus, cum quo de patris eius hereditate controuersia est, curare praetorem debere, ut is in possessione sit: de eo puto eum uelle intellegi, qui post mortem patris familiae, qui se sine liberis decedere credidit, filius eius esse dici coepit: nam eius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ayian̾. ¶ apͥtatorias institutioes ñ eas
senatꝰ ñbauit q̃ mutuis affectiõib udici
a ꝓuocauer̃t s quaꝵ c̃ditioc̃fert᷑ ad secre¬
tũ aliene uolũtatis.
aulꝰ.. Ille aut̃ ĩstitutiões captatorie ñ ft̾
ueluti siitaħedẽ qͥs ĩstituat. qua exparte ti¬
Iuꝰ me ħedẽ iͣstiruit. eyeaparte meuiꝰ hes
mesto. quia ĩpͥt̾itũ ñ ĩfutũ ĩstiritio collataẽ.¬

Expanded text:
.Captatorias institutiones non eas senatus improbauit, quae mutuis affectionibus iudicia prouocauerunt, sed quarum condicio confertur ad secretum alienae uoluntatis.am.Illae autem institutiones captatoriae non sunt, ueluti si ita heredem quis instituat: 'qua ex parte Titius me heredem instituit, ex ea parte Maeuius heres esto', quia in praeteritum, non in futurum institutio collata
Abbreviated transcription (Latin):
Daulꝰ. Clem̃is patͦnꝰ testam̃to cauerit.
t sibi filiꝰ natꝰ fuiss ħeseẽt. siduo filii.
ex ecͥs partib hedeseẽnt. Sidue filie. simi¬
lĩt̃. Si filiꝰ ⁊ filia. filio duas partes. filie t̃¬
tiã tecerat Duob filiis ⁊ filia natis. que.¬
rebat᷑ quẽ at modũ ĩꝓpoi̾ta spẽ partes fa

Expanded text:
um.Clemens Patronus testamento cauerat, ut, si sibi filius natus fuisset, heres esset, si duo filii, ex aequis partibus heredes essent, si duae filiae, similiter: si filius et filia, filio duas partes, filiae tertiam dederat. duobus filiis et filia natis quaerebatur, quemadmodum in proposita specie partes fa
Abbreviated transcription (Latin):
mã uolũtatẽ fictis ad udicariõib. ⁊ int̾¬
pẽitis ꝓpt̾ actiões cautioib. seqͥ salua falci¬
chia scilicet. ut quod uice mutua p̃sta¬
rent᷑ uolrratice quacdãte reunẽdocõpõ¬
senrr. ¶utio titio exduab partib publi¬
o meluo exqͣ drãte scͥptis ħedib. assẽ ĩ toclr̃a¬
tẽ ẽe diuisũ respõdit. Mocdũ enĩ duaꝵ¬

Expanded text:
luntatem factis adiudicationibus et interpositis propter actiones cautionibus sequi salua Falcidia, scilicet ut, quod uice mutua praestarent, doli ratione quadranti retinendo compensetur.Lucio Titio ex duabus partibus, Publio Maeuio ex quadrante scriptis here dibus assem in dodrantem esse diuisum respondi: mo
Abbreviated transcription (Latin):
state fr̃is filio fr̃s eluab u̾ciis. unũ assẽ
tt̃om̃s icdi factũ. placuit. ⁊ exeo tec̃t u̾¬
cias filios actepiñe. tc̃etũ exali̾o asse portio¬
nẽ intelligi reliciãcũ asseicati tato. łluod̾¬
c̃cĩ unciis custributis. residua portio ñ inue.¬
nit  Nichil aut̃ int̃ ẽ quo leco sine portiõe
qͥs hes ĩstituat᷑. qͦ magiꝰ assis residuũ acce¬
pisse uit̾at᷑. GSeuis meuiũ ex parte qͣm
ꝑlegẽcaꝵe possit ħedẽ instituit. exreliqͣ
titiũ. Simeuꝰ solidũ caꝑt pot̾it. titiꝰat¬
iectus. ut substitutꝰ hes ñerit.

Expanded text:
atris filio pro duabus unciis unum assem inter omnes uideri factum placuit et ex eo decem uncias filios accepisse: tunc enim ex altero asse portionem intellegi relictam, cum asse nominatim dato uel duodecim unciis distributis residua portio non inuenitur: nihil autem interest, quo loco sine portione quis heres instituatur, quo magis assis residuum accepisse uideatur.Seius Maeuium ex parte, quam per leges capere possit, heredem instituit, ex reliqua Titium. si Maeuius solidum capere poterit, Titius adiectus aut substitutus heres non erit.
Abbreviated transcription (Latin):
nunt. anhiconferredebeant: ẽmancipa¬
ius. namꝙ ex hac parteedictiubis id̾ facẽ
cogitur. unde ce̾ rabulas accepit bonorũ
possd̃nem. que int̾ eos quib itabonorũ
possõ dabitur caũi decollatione abeman
cipato iubet iste enim qui mansit inpote¬
statequi ex beredatus nominatm fuit.
nonẽ uocatus ad bonorum possõnẽ con¬
tra tabulas ñeq ex illa parte ecdicti. qua
intestato patremortuo: emancipatus ⁊¬
ad bonorum possõnem admissus ad cou¬
ationem compellitur. qi ⁊ si fr̃ab itestã¬
toheres sit emancipatus tñ non inde acce¬
pit bonorum põssonem ⁊ uereor. ne acte¬
nus filio suo ꝓfui̾t factum heredis scripti
nõ ad euntis ut eum ad portionem admit¬
tẽt bonorum pat̾norum. nõ enam eorũ
que emancipatus ꝓpͥa huĩt ⁊ hoc sit comtꝙ̃¬
illiꝙ cum ex minore parte scriptus apa¬
tre heres relictus inporestate ad misso frẽ
emancipato ad cẽ cabulas bonorum possõ.¬

Expanded text:
niunt, an ei conferre debeat emancipaniunt, an ei conferre debeat emancipatus: nam neque ex hac parte edicti uerbis id facere cogitur, unde contra tabulas accepit bonorum possessionem, quae inter eos, quibus ita bonorum possessio dabitur, caueri de collcipato iubet: iste enim qui mansit in potestate quod exheredatus nominatim fuit, non est vocatus ad bonorum possessionem contra tabulas: neque ex illa parte edicti, qua intestato patre mortuo emancipatus ad bonorum possessionem admissus ad collationem compellitur, quia etsi frater ab intestato heres sit, emancipatus tamen non inde accepit bonorum possessionem. et vereor, ne hactenus filio suo profuerit factum heredis scripti non adeuntis, ut eum ad portionem admitteret bonorum paternorum, non etiam eorum, quae emancipatus propria habuit, et hoc sit co cum ex minore parte scriptus a patre heres relictus in potestate, admisso fratre emancipato ad contra tabulas bonorum poss
Abbreviated transcription (Latin):
habebit bonorum possõnem. S cumexħi¬
datio nõ ad ita bereditate ex testamento
nultius sit momenti. idẽꝙ nõ obstare eam
amentum pomĩa irritum ad notamex¬
hereclationis solam ꝓficisse uideatur. redi¬
it res ad inrestatiexitum ut ad ñsus fili¬
um suum exasse heredem intestato patre
emancipatum p̃torin partemdimidiam
iucatur. E rt ergouenale beneficium sc̃p¬
tiheredis ex traneiut cum ip̃ẽ uire heredi¬
tatis nehil sit consccuturus ad eundo re¬
pellat silium in potestate relictum prẽt¬
ꝙ asse memancipato filio iure cc̃ tabulas
bonorum possõnii ¶S i autemomis it he¬
animeffectum ad mittet uire factum so¬
lum suum heredem. S quemadmodum
pretoremancipatum tuetur si adita nõ fu¬
erit hereditas. ita nec filius quimpotesta¬
reremansit adiuone ad hibita. inrotum
expellenduserit. s ad hereditatis petitionẽ
ad mutendus ẽ. ¶ Ex cã mofficiosique¬
rele cc̃ emancipatum mouende iũdeamus
tñ mistocasu quouirꝙ ad bona patris ue¬

Expanded text:
habebit bonorum possessionem. sed cum exheredatio non adita hereditate ex testamento nullius sit momenti ideoque non obstare eam amentum per omnia irritum ad notam exheredationis solam profecisse videatur, redit res ad intestati exitum, ut adversus filium suum ex asse heredem ab intestato patri emancipatum praetor in parte dimidia tueatur. erit ergo venale beneficium scripti heredis extranei, ut, cum ipse iure hereditatis nihil sit consecuturus, adeundo repellat filium in potestate relictum praestetque assem emancipato filio iure contra tabulas bonorum possessionis: si autem omiserit heatum effectu admittet, iure factum solum suum heredem. sed quemadmodum praetor emancipatum tueatur, si adita non fuerit hereditas, ita nec filius qui in potestate remansit aditione adhibita in totum expellendus erit, sed ad hereditatis petitionem admittendus est ex causa inofficiosi querellae contra emancipatum mouendae. Uideamus tamen isto casu, quo utrique ad bona patris ue