comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adiuo pio constitutum est ꝓ lib̾tatesta¬
tum obtinet. In aliis aut̃ causis ꝓ reo.
quod ⁊ mnpublicis uidicus obtinere o¬
portet. ¶Si diu̾sis summis condẽnent
uidices. minimam spectandam ẽẽ uił
tribus iudicibus uno absente uidica¬
re non possunt. Quippe om̃s iudicare
uisti sunt. sed si adsit ⁊ non consentiat:
demnato placuit int̾dici. Et eam pe¬
cuniam pignoris uire in causam iu¬
dicati capiunt.
uero creditori meo. an in solidum co¬
ueniendus sit̾ ⁊ si es insolidum con¬
uemiendus : an diuersum putes. si noi
creditori meo. si ei cui donare uolebam
te delegauero. Et quid de eo qui ꝓmu¬
liere cui donare uolebat marito eius
dotem ꝓmiserit. Redi. Nulla credito
exceptione submouetur. licot is qui¬
ei delegatus est poterit uti aduersus
eum cuuis nomine ꝓmisit. Cui simit
est marinis. maxime s̃ constante ma¬
trimonio petat. ⁊ sicut hỹs donatoriᷤ
in solidum condeninatur.⁊ ipse fide¬
uissor quem indonando adhibuit..

Expanded text:
a diuo Pio constitutum est, pro libertate statutum optinet, in aliis autem causis pro reo. quod et in iudiciis publicis optinere oportet. Si diuersis summis condemnent iudices, minimam spectandam esse Iulitribus iudicibus uno absente iudicare non possunt, quippe omnes iudicare iussi sunt. sed si adsit et contra sentiat, demnato placuit interdici et eam pecuniam iure pignoris in causam iudicati capi. 41 uero creditori meo, an in solidum conueniendus sis? et si in solidum conueniendus, an diuersum putes, si non creditori meo, sed ei, cui donare uolebam, te delegauero? et quid de eo, qui pro muliere, cui donare uoleba‹t›, marito eius dotem promiserit? respondit: nulla creditor exceptione summoueretur, licei delegatus est, poterit uti adversus eum, cuius nomine promisit: cui similis est maritus, maxime si constante matrimonio petat. et sicut heres donatoris in solidum condemnatur et ipse fideiussor, quem in donando adhibuit,
Abbreviated transcription (Latin):
iuus adrianus aditus
ꝑ libellum auilio traiano. ⁊ iudicante eo
falsis testimonus conspiratione adu̾sorũ
testibus pecunia corruptis religionem
uidicis circumuentam ẽẽ in tegrum ca-¬
usam restituendam in hec uerba rescͥp¬
sit. Exemplum libelli dati michi aui¬
lio carentino: mitti tibi ussit. Lu si tibi
ꝓbauerit conspiratione adu̾sariorum
et testibus pecuma corruptis opp̃sum
se: rẽ seuere uindica.⁊ si qua auidice
tam malo exemplo circum scͥptio uidica¬
ta est: mintegrum restitue.
uł stratum inferri quis udicato non pa¬
tiatur utilis eum penalis actio danda
est ułut quidam putant: iniuriarum
cum eo agi pot̾it.
mus ⁊ seuerus rescripserunt. Iuam qͣm
sub olitentu nouorum instrum̃torum re¬
stitui negocia minime oporteat: tñ iN
negocio publico ex causa ꝑmittere se h¬
uiusmodi instrum̃tis uti.

Expanded text:
ivus Hadrianus, aditus per libellum a Iulio Tarentino et indicante eo falsis testimoniis, conspiratione adversariorum testibus pecunia corruptis, religionem iudicis circumventam esse, in integrum causam restituendam in haec verba rescripsit: "Exemplum libelli dati mihi a Iulio Tarentino mitti tibi iussi: tu, si tibi probaverit conspiratione adversariorum et testibus pecunia corruptis oppressum se, et rem severe vindica et, si qua a iudice tam malo exemplo circumscripto iudicata sunt, in integrum restitue". uel stratum inferri quis iudicato non patiatur, utilis in eum poenalis actio danda est uel, ut quidam putant, iniuriarum cum eo agi poterit.ninus et Uerus rescripserunt, quamquam sub obtentu nouorum instrumentorum restitui negotia minime oporteat, tamen in negotio publico ex causa permittere se huiusmodi instrumentis uti.
Abbreviated transcription (Latin):
datum uł eum qui se pat̾na hr̃ditate
abstinuit. nec ex ipsuis contractu nisi ĩ
id quod facere potest condemnandus. quẽ¬
dendum est utrum deducto om̃i ȩre alie¬
no ut is qui ex donatione conuenitur: an
ut maritus ⁊ patromis nullo deducto ere
alieno. ⁊idubitati uiris est ad similitudi¬
nem uiri ⁊ patroni eum condẽnandũ.
pĩgnius enim donatori suc ciurere debe¬
mus. quam ei qui uerum debitum ꝑsol¬
uere compellitur.¬

Expanded text:
datum uel eum, qui se paterna hereditate abstinuit, nec ex ipsius contractu nisi id quod facere potest condemnandum. quemdendum est, utrum deducto omni aere alieno, ut is, qui ex donatione conuenitur, an ut maritus et patronus nullo deducto aere alieno. et indubitati iuris est ad similitudinem uiri et patroni eum detrahendum: pinguius enim donatori succurrere debemus quam ei, qui uerum debitum persoluere compellitur
Abbreviated transcription (Latin):
ribus non tm̃ petentibus dies ad sol¬
uendum dandi sunt: sed ⁊ prolongan¬
di sires exigat. Si qui tñ ꝑ contuma¬
ciam magis quam quia non possint
explicare pecuniam differant solutioẽs:
pignoribus captis compellendi sunt ad
satisfaciendum ex forma quam cassio
ꝓculi diuus puis in hec uerba rescͥpsit.
lns qui fatebuntur deb̾e. aut exre ui¬
dicata necẽe habebunt redđe: tẽpus
ad soluendum detur. quod sufficere
cuiq ꝓ facultate uidebitur. Eorũ qui
intra diem uł ab inicio datum. uł ex ea
causa postea prorogatum sibi non red.¬
dint pignora capi. eaq si intra duos
m̃ses non solu̾int: uendantin: si quid
ex p̃cio suꝑsit: reddatur ei cuius pig¬
nora uendita erant.
existimat causam de qua uidicat ꝑ eas
iuuari: non uidetur contra constitutio¬
nes sententiam dedisse. ideoq ab huuis¬
modi sententia appellandum est. alioqͥn:
rei udicate stabunt.¬

Expanded text:
ribus non tantum petentibus dies ad soluendum dandi sunt, sed et prorogandi, si res exigat: si qui tamen per contumaciam magis, quam quia non possint explicare pecuniam, differant solutionem, pignoribus captis compellendi sunt ad satisfaciendum ex forma, quam Cassio proconsuli diuus Pius in haec uerba rescripsit: 'His, qui fatebuntur debere aut ex re iudicata necesse habebunt reddere, tempus ad soluendum detur, quod sufficere pro facultate cuiusque uidebitur: eorum, qui intra diem uel ab initio datum uel ex ea causa postea prorogatum sibi non reddiderint, pignora capi eaque, si intra duos menses non soluerint, uendantur: si quid ex pretiis supersit, reddatur ei, cuius pignora uendita erant'.existimat causam, de qua iudicat, per eas iuuari, non uidetur contra constitutiones sententiam dedisse. ideoque ab eiusmodi sententia appellandum est: alioquin rei iudicatae stabit
Abbreviated transcription (Latin):
sententias dedunt. Mlo destimis.ix.
utramq sententiam impendenti ẽẽ
donec competens uidex unam earũ
confirmauerit.
uidicato etiam hr̃dibus eius cet̃isq qui
in locum eius succedunt tribuitur. ui¬
delicet quod ex tempore deest quiac¬
ause magis quam ꝑsone bñficiũ prãtur.¬

Expanded text:
sententias dederunt. Modestinus respondit utramque sententiam in pendenti esse, donec competens iudex unam earum confirmaverit. iudicato, etiam heredibus eius ceterisque qui in locum eius succedunt tribuitur videlicet quod ex tempore deest, quia causae magis quam personae beneficium pra
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ litigatores quid ꝓnuncietur. non
ras usurarum condemnauit contra
leges ⁊ sacras constitutiones. Ideoq lu¬
cuis tieius contra ꝓlatam sententiam
exigi possit pecunia scđm condemna.¬
tionem. Modestimis. Si certa qͣntitas

Expanded text:
inter litigatores, quid pronuntietur, non ras usurarum condemnavit contra leges et sacras constitutiones ideoque Lucius Titius contra prolatam sententiam exigi possit pecunia secundum condemnationem. Modestinus respondit, si
Abbreviated transcription (Latin):
piendum est si a socero dos ex ꝓmissiõe
petatur. soluto matrimonio. Uerum si
manente matrimonio dos ab eo petat᷑.
succurrendum est utiq ut ne maioris
sumine condemnetur: quam qͣntum
facere potest. ¶ Quod aũt de sociis dictũ
est ut ⁊ hi in quantum facere possuqs
condemmnentur: causa cognita se factu¬
rum p̃tor edicit. sause aũt cognitio
in hoc erit. ut neganti se socium ẽẽ aut
ex doli clausula obligatio ñ succurrat᷑.
i cum ꝓcu¬
ratore mariti dedote actum fuerit. siꝗ̃
uiuo marito condemnatio fiet in qͣntũ
facere potest condemnabitur. Nam et
defensor mariti in id quod facere pot̃
damnatur. mortuo uero marito: inso
quantum facere potest condeminan-¬
do. licet ipsi marito ꝓsit quod fac̾e

Expanded text:
piendum est, si a socero dos ex promissione petatur soluto matrimonio: uerum si manente matrimonio dos ab eo petatur, succurrendum utique est, ut ne maioris summae condemnetur, quam quantum facere potest. Quod autem de sociis dictum est, ut et hi in quantum facere possint condemnentur, causa cognita se facturum praetor edicit. causae cognitioautem in hoc erit, ut neganti se socium esse aut ex doli clausula obligato non succurratur. i cum procuratore mariti de dote actum fuerit, si quidem vivo marito condemnatio fiet, in quantum facere potest fiet damnatio nam et defensor mariti in id quod ille facere potest damnatur, mortuo vero marito in solquantum facere potest, condemnanit, licet ipsi marito prosit, quod facere
Abbreviated transcription (Latin):
auł ł .iiii. ex plaut̃. nt̾ eos quibus
ex eadem causa debetur. occupantis me¬
lior conditio est. nec deducitur quod eiꝰ¬
dem conditionis hominib debetur. si¬
cuti fit inde peculio accioꝵe. Nam ⁊ ħ
occupantis est mehor ea causa. sed ⁊ si
cum patre patronoue agetur: nonẽ
deducendum es alienum. Maxime q̃
eiusdem conditionis ꝑsonis debebitur.
ut libis lib̾tis. Is quoq qui ex causa
donationis conuenitur: in qͣntum
facere potest condemnatur. et quid̃
is solus deducto ere alieno. Et incetos
quibus ex simili causa pecunia debet᷑.
occupantis potior erit causa. Immo
nec id tam quod habet extorquendũ
ei puto.sed ⁊ ipsius habenda ẽ ne egeat.
maritus in qͣntum facere possit condẽ¬
natur. sed ex aliis quoq contractibus
ab uxore udicio conuentus. in qͣntum
facere potest condemnandus est. ex
diui piz constitutione quod ⁊ in ꝑsona
mulieris equa lance seruari eꝗtatis
suggerit ratio.
cum marito agitur. ita et cum socio: ũ

Expanded text:
o sexto ad Plautium. Inter eos, quibus ex eadem causa debetur, occupantis melior condicio est nec deducitur, quod eiusdem condicionis hominibus debetur, sicuti fit in de peculio actione: nam et hic occupantis melior est causa. sed et si cum patre patronoue agetur, non est deducendum aes alienum, maxime quod eiusdem condicionis personis debebitur, ut liberis libertis. Is quoque, qui ex causa donationis conuenitur, in quantum facere potest condemnatur et quidem is solus deducto aere alieno: et inter eos, quibus ex simili causa pecunia debetur, occupantis potior erit causa. immo nec totum quod habet extorquendum ei puto: sed et ipsius ratio habenda est, ne egeat.maritus in quantum facere possit condemnatur, sed ex aliis quoque contractibus ab uxore iudicio conventus in quantum facere potest, condemnandus est ex divi Pii constitutione. quod et in persona mulieris aequa lance servari aequitatis suggerit ratio. cum marito agitur, ita et cum socero, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sic condennet. ut quod habet ex testam̃¬
to uł codicilł meuii restitueret ticio. sic
accipiendum est quasi quantitatẽ no¬
minau̾it. que testam̃to uł codicilł re¬
licta est. Sed ⁊ fidei commissum sine scͥ¬
ptura ꝓnunciatum est: idem erit dicen¬

Expanded text:
sic condemnet, ut, quod habet ex testamesic condemnet, ut, quod habet ex testamento vel codicillis Maevii, restitueret Titio, sic accipiendum est, quasi quantitatem nominavit, quae testamento vel codicillis relicta est. sed et si fideicommissum sine scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
timo: repletur ex lege quod sententie
uidicis deest. Sinaut̃ ampliorem nũm
dierum in sua diffinitione uidex ample¬
xuis est computabitur reo ⁊ legitimum
tempus: ⁊ quod supra uidex prestitit.¬
¶ Condemnatum acciꝑe debemus qui
eum condemnatus sit ut sententia ua¬
leat. Cet̃m si aliqua ratione sentñtia
mllius mom̃ti sit: dicendum est con¬
demnationis uerbum non tenere .S
Soliuisse acciꝑe debemus. non tm̃ eũ
qui soluit: uerum om̃em om̃mo qui
ea obligatione libatus est: que ex cau¬
sa uidicati descendit. ¶Celsus scribit.
si noxali condemnatus eum seruum
in quo usus fructus alienus est noxe de¬
disti. posse te tñ adhuc agi uidicati.s
si usus fr int̾ierit: lib̾ari eum.
đ. ł. u. ađ. it p̃tor cuius de ea re
iuris dictio est meluis scripsisset cuius
de ea re nocio est. Etenim notionis nom̃
etiam ad eos ꝑtinet qui uirisdictionem
non habent. sed habent de quauis ali¬
a causa notionem. ¶Si uidex aliquem

Expanded text:
timo, repletur ex lege, quod sent‹ent›iae timo, repletur ex lege, quod sent‹ent›iae iudicis deest: sin autem ampliorem numerum dierum sua definitione iudex amplexus est, computabitur reo et legitimum tempus et quod supra id iudex praestitit. Condemnatum accipere debemus eum, qui rite condemnatus est, ut sententia ualeat: ceterum si aliqua ratione sententia nullius momenti sit, dicendum est condemnationis uerbum non tenere. Soluisse accipere debemus non tantum eum, qui soluit, uerum omnem omnino, qui ea obligatione liberatus est, quae ex causa iudicati descendit. Celsus scribit, si noxali condemnatus eum seruum, in quo usus fructus alienus est, noxae dedisti, posse tecum adhuc agi iudicati: sed si usus fructus interierit, liberari ait.edictum Ait praetor: "cuius de ea re iurisdictio est". melius scripsisset: "cuius de ea re notio est": etenim notionis nomen etiam ad eos pertineret, qui iurisdictionem non habent, sed habent de quavis alia causa notionem. Si iudex aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
exꝓmissorem habeat. sed ratio pecuni¬
ȩ exigende hec fuit : quod nolu̾it p̃tor
obligationes er obligationib fieri. idci¬
rco ait ut pecuna soluatur. Ex mag¬
na tñ n idonea causa accedendũ erit
ad labeonis sententiam. ¶ Si ex conũe¬
tione litigautium cautum sit post rem
uidicatam ei oui quis condeninatus
est: eueniet ut hic recedatur. si modo
nouatio int̾cessit. Cet̃m si non nouan¬
di causa id factum est: manebit ordo
executionis. Sed ⁊ si pignora accepta
sint. uł fideuissores in remuidicatam
consequens erit dicere: non cessare ex¬
secutionem. Iuippe cum excesserit ali¬
quid rei iuidicate. non est are iudicata
recessum. Idem obseruandum est in eo
cuiuis ꝓcurator condennatus est. S¬
Si quis condeminatus sit ut intͣ certos
dies soluat. unde ei tempus iudicati
actionis computamus. utrum ex quo
sententia ꝓlata est. an uͦ ex quo dies
statutus p̃terut: Sed si quidem mino¬
rem diem statuerit uidex tempore legi¬

Expanded text:
expromissorem habeat. sed ratio pecuniexpromissorem habeat. sed ratio pecuniae exigendae haec fuit, quod noluerit praetor obligationes ex obligationibus fieri: idcirco ait 'ut pecunia soluatur'. ex magna tamen et idonea causa accedendum erit ad Labeonis sententiam. Si ex conuentione litigantium cautum sit post rem iudicatam ei, cui quis condemnatus est, eueniet, ut hic et retendatur, si modo nouatio intercessit: ceterum si non nouandi causa id factum est, manebit ordo exsecutionis. sed et si pignora accepta sint uel fideiussores in rem iudicatam, consequens erit dicere non cessare exsecutionem, quippe cum accesserit aliquid rei iudicatae, non sit a re iudicata recessum. idem obseruandum est in eo, cuius procurator condemnatus est. Si quis condemnatus sit, ut intra certos dies soluat, unde ei tempus iudicati actionis computamus, utrum ex quo sententia prolata est an uero ex eo, ex quo dies statutus praeteriit? sed si quidem minorem diem statuerit iudex tempore legi
Abbreviated transcription (Latin):
es iudicata dr̃. que finem controu̾¬
siarum ꝓnunciatione uidicis accipit. q̃
uel ꝑ raro intͣ statutum tempus sentũ¬
tie exequentur. ułuti si alim̃ta constituã¬
negabitur. ⁊ in dñm dabitur. si se obtu¬
lit  in ip̃m dabitur. Obtulisse seliti ui¬
detur. non is qui inrem suam ꝓcurator
datus sit. Nam hic alia ratione recusa¬
re uidicati actionent non potest. quia
hic non inalienam sed inrem suam
ꝓcurator factus est ¶lutor quoq uł
curator in ea conditione sunt. ut ñ
debeant se uidi liti obtulisse. ideuto¬
q debet denegari in eos iuidicatiac¬
cio .¶ Actor mumcipum potest rem
uidicatam recusare. ¶In municipes
eium iudicati actio dabitur. ¶ Ait p̃-¬
tor. condemnatus ut pecuniam solu¬
at. aiuidicato gͦ hoc exigitur. ut pecu¬
nam soluat. Quid gͦ si soluere quidẽ
paratus non sit. satisfacere aũt para¬
tus sit quid diciimuis : Et ait labeo debu¬
isse hic quoq addici. neq eo nomine
satisfaciet. fieri enim posse ut idoneũ

Expanded text:
es iudicata dicitur, quae finem controuersiarum pronuntiatione iudicis accipit: quod sed perraro intra statutum tempus sententiae exsequentur, ueluti si alimenta constituannegabitur et in dominum dabitur: si se optulit, in ipsum dabitur. optulisse autem se liti videtur non is, qui in rem suam procurator datus sit: nam hic alia ratione recusare iudicati actionem non potest, quia hic non in alienam, sed in suam rem procurator factus est. Tutor quoque vel curator in ea condicione sunt, ut non debeant videri se liti optulisse, idcircoque debet denegari in eos iudicati actio. Actor municipum potest rem iudicatam recusare: in municipes enim iudicati actio dabitur. Ait praetor: 'condemnatus ut pecuniam soluat'. a iudicato ergo hoc exigitur, ut pecuniam soluat. quid ergo, si soluere quidem paratus non sit, satisfacere autem paratus sit, quid dicimus? et ait Labeo debuisse hoc quoque adici 'neque eo nomine satisfaciat': fieri enim posse, ut idoneum
Abbreviated transcription (Latin):
certiorem dñm facere. aut si potueris quoꝙ
⁊ fec̾is certiorem usucaꝑes. Sin uͦ cum scireᷤ
et posses non fec̾is certiorem: contra ẽẽ.
Tunc enim clam possedisse uideb̾is. neq
idem.⁊ pro suo ⁊ clam posside potest.
¶Si cum pater filiis bona que habebat
partitus sit:iex ea causa post mortem
patris ea teneant quod int̾̃ eos conueni¬
ret ut ea diuisio rata eẽt: usucapio his
ꝓcedet pro suo. in his rebus que aliena
in bonis patris coͥmieniuntur. ¶ Iuod
legatum non sit ab hr̃de. tñ ꝑperam tra¬
ditum sit: placet a legatario usucapi.qr
ex aliis causis concessa interum ꝓpt̃ea q̃
existimantes possidemus constituta est.
ut aliquis litium finis ẽẽt. sed id quod ꝗ
cum suum ẽẽ estimaret possedit usu capi
et.⁊̃ si falsa fuit eius estimatio. Quod tñ
ita interp̃tandum est ut ꝓbabilis error
possidentis usucapioni non obstet. ułuti
si obid aliquid possideam quod ẜuũ

Expanded text:
certiorem dominum facere, aut si potueris quoque certiorem dominum facere, aut si potueris quoque et feceris certiorem, usucaperes: sin uero, cum scires et posses, non feceris certiorem, contra esse: tum enim clam possedisse uideberis, neque idem et pro suo et clam possidere potest. Si pater cum filiis bona quae habebat partitus sit et ex ea causa post mortem patris ea teneant, quod inter eos conueniret, ut ea diuisio rata esset: usucapio his procedet pro suo in his rebus, quae aliena‹e› in bonis patris inueniuntur. Quod legatum non sit, ab herede tamen perperam traditum sit, placet a legatario usucapi, quex aliis causis concessa interim, propter ea, quae nostra existimantes possideremus, constituta est, ut aliquis litium finis esset. sed id, quod quis, cum suum esse existimaret, possederit, usucapiet, etiamsi falsa fuerit eius existimatio. quod tamen ita interpretandum est, ut probabilis error possidentis usucapioni non obstet, ueluti si ob id aliquid possideam, quod seruum
Abbreviated transcription (Latin):
patri hr̃des extiterunt. ⁊ mancipia com¬
munia singule in dotem deđ̾unt. ⁊ post
aliquot annos amorte patrisfamilias
hereciscunde uidicium int̾ eas dictatum
est. Quesitum est cum mariti bona fide
mancipia in dotem accepta ut dotalia
multis annis possedunt an ea usucepis¬
se uideantur. si hii qui accipiebant. dã
non usucepissent.
talis est cum dĩnum nobis ac quiri pu¬
tamus. ut ex ea causa possidemus ex qua
adquiritur. Est p̃terea pro suo utputa
ex causa emptionis. ⁊ pro emptore.⁊ pro
suo possideo. Item legata uł donata. uel
⁊ ed si res michi ex causa uista puta emp¬
tionis tradita sit :⁊ usucapiam: icipio
quidem ⁊ ante usucapionem ꝓ modo po¬
sidere. sed an desinam ex causa emptio¬
nis post usucapionem posside dubitat᷑¬

Expanded text:
patri heredes exstiterunt et mancipia communia singulae in dotem dederunt et post aliquot annos morte patris familiae herciscundae iudicium inter eas dictatum est. quaesitum est, cum mariti bona fide mancipia in dotem accepta ut dotalia multis annis poss‹e›derunt, an usucepisse uideantur, si qui accipiebant, dantnon usucepissent. talis est. cum dominium nobis adquiri putamus, et ex ea causa possidemus, ex qua adquiritur, et praeterea pro suo: ut puta ex causa emptionis et pro emptore et pro suo possideo, item donata uel legata uel Sed si res mihi ex causa iusta puta emptionis tradita sit et usucapiam, incipio quidem et ante usucapionem pro meo possidere. sed an desinam ex causa emptionis post usucapionem, dubitat
Abbreviated transcription (Latin):
i uni ex płibus
uidicibus de lib̾ali causa cognoscenti
dere non liqueat. cet̾i aũt consentiant.
si is uirau̾it non liquere. eo quiescente.
ceteros qui consentiant sententiam ꝓ-¬
ferre. quia ⁊ si dissentiret: plurium sen¬
dentia obtinet.¬

Expanded text:
i uni ex pluribus iudicibus de liberali causa cognoscenti de re non liqueat, ceteri autem consentiant, si is iurauerit sibi non liquere, eo quiescente ceteros, qui consentiant, sententiam proferre, quia, etsi dissentiret, plurium sententi‹a› optine
Abbreviated transcription (Latin):
ł .xx. R. emphonius theti¬
di status questionem facere temptabat.
quasi de serua sua nata sit qui iam
testamento conuentus a procula nu¬
trice thetidis in soluendis alimentis
R. non se habe unde alim̃ta ea exsol¬
uat. sed deb̾e eam patri suo restituere
lucio ticio. Idq cum illa intestatione
redigisset ut postea nullam questionẽ
pateretur ab eodem semꝓnio lucius ti¬
cius seie ꝓdere solutis alim̃tis puellam
uindicta manumisit. quero an possit
rescindi lib̾tas thetidis. paulus.m.
thetidem pro delicto habuisse iudet᷑.
potusse xam a lucio ad lb̾tatẽ ꝓduci.¬

Expanded text:
. Sempronius Thetidi status quaestionem facere temptabat, quasi de serua sua nata sit. qui iam testato conuentus a Procula nutrice Thetidis in soluendis alimentis respondit non se habere, unde alimenta eiusdem exsoluat, sed debere eam patri suo restituere Lucio Titio: idque ex illa in testationem redegisset, ut postea nullam quaestionem pateretur ab eodem Sempronio, Lucius Titius Seiae Proculae solutis alimentis puellam uindicta manumisit: quaero, an possit rescindi libertas Thetidis. Paulus resThetidem pro derelicto habuisse uidetur, potuisse eam a Lucio Titio ad li
Abbreviated transcription (Latin):
delicto habi possit. queri solet. Et ꝗdẽ
si inre cominum sociuis partem suam
deliquit: eius ẽẽ desiit. ut hoc sit ĩ
parte quod in toto. at quin totuis rei
dñs efficere non potest ut partẽ retine¬
at partem pro deliedo hãt.

Expanded text:
licto haberi possit, quaeri solet. et quidem si in re communi socius partem suam reliquerit, eius esse desinit, ut hoc sit in parte, quod in toto: atquin totius rei dominus efficere non potest, ut partem retineat, partem pro derelicto habeat.
Abbreviated transcription (Latin):
causa donationis ꝓmissa est pecuma
si dubium sit an ea res eousq clonatoris
facultates ex haurire possit. ut uix ꝗcꝗͣ
ei in bonis relictum sit. actio mid quod
facere possit danda est ita ut upsi do¬
natori aliquid sufficiens relinquatur.

Expanded text:
causa donationis promissa pecunia est, si dubium sit, an ea res eo usque donatoris facultates exhaurire possit, ut uix quicquam ei in bonis relictum sit, actio in id quod facere possit danda est, ita ut et ipsi donatori aliquid sufficiens relinquatur.
Abbreviated transcription (Latin):
donato ⁊ is usucapit. cui donatio¬
nis causa res tradita est nec suffi
eẽ oportet. ¶ Si pat̾ filio quem in
potestate habet donet. deinde
decedat: filuis ꝓ donato non ca-¬
piet usu. qm nulla donatio fuit.
Isi int̃ uirum ⁊ uxorem donatio fa¬
cta sit: cessat usucapio. Item si uxori
uir rem donau̾it.⁊ diuorcium
sessionis sibi ipsa mutare. Alias ait
post diuorcium ita usucapturum. si¬
eam maritus concesserit: quasi nunc
donasse intel ligatur. Posside autem
uxorem rem a uiro donatam: uł putat.
donationem.⁊̃ si uidicium edidit. rẽq
ceꝑit uendicare: curret usucapio.
prtabat. si pauꝑior is qui donasset
non fieret: usucapionem possidenti

Expanded text:
donato is usucapit, cui donationis causa res tradita est: nec sufficit esse oportet. Si pater filio quem in potestate habet donet, deinde decedat, filius pro donato non capiet usu, quoniam nulla donatio fuit. Si inter uirum et uxorem donatio facta sit, cessat usucapio. item si uir uxori rem donauerit et diuortium sessionis sibi ipsa mutare: alias ait post diuortium ita usucaptuream maritus concesserit, quasi nunc donasse intellegatur. possidere autem uxorem rem a viro donatam Iulianus pudonationem, etiamsi iudicium ediderit remque coeperit vindicare, curret usucapio. putabat, si pauperior is qui donasset non fieret, usucapionem possidenti
Abbreviated transcription (Latin):
erit. ademptiore apͥore legatario facta ad
scđ̾m legatum testatorem conuolasse. solũ
postĩorem ad legatum ꝑuenire placet. Sin
aũt minime apparere potest hoc: ꝓuirili po¬
rcione ad leganim om̃s uenire. scilicet nisi
eoꝵ solidum acciꝑe uoluisse. Tunc enim uni
p̃cium. alii ipsa res assignatur. electione rei
uł p̃ci seruanda ei. qui pͥor delegato siue fi¬
dei cõmisso littẽ contestatus ẽ. Ita tam̃: ut nos
habeat licentiam altõ electo ad alt̾um tͣnsire.
luit legatum innoiussimum: pͥori non debe¬
bitur. tam ⁊ si nouissimus talis sit in ciuus
ꝑsona legatum non constitit. At si conuine¬
turi disuincturiue commixti sint comucti po
i eadem res sepuis legetur in eodem
testam̃to ampluis quam semel peti ñ potest.
Sufficitq ułrem consequi. uł rei estimationẽ.
Sed si duoꝵ testam̃tis michi eadem res legata sit:
bis pedere potero. ut ex alt̾o destam̃to rem con¬

Expanded text:
erit ademptione a priore legatario facta ad erit ademptione a priore legatario facta ad secundum legatum testatorem conuolasse, solum posteriorem ad legatum peruenire placet: sin autem hoc minime apparere potest, pro uirili portione ad legatum omnes uenire: scilicet nisi  utrumque eorum solidum accipere uoluisse: tunc enim uni pretium, alii ipsa res adsignatur electione rei uel pretii seruanda ei, qui prior de legato siue fideicommisso litem contestatus est, ita tamen, ut non habeat licentiam altero electo ad alterum transireluit legatum in nouissimum, priori non debebitur, tametsi nouissimus talis sit, in cuius persona legatum non constitit. at si coniuncti disiunctiue commixti sint, coniuncti tur. Si eadem res saepius legetur in eodem testamento, amplius quam semel peti non potest sufficitque uel rem consequi uel rei aestimationem. Sed si duorum testamentis mihi eadem res legata sit, bis petere potero, ut ex altero testamento rem con
Abbreviated transcription (Latin):
uenisset pecuniam legasset. ⁊ a substituto hr̃e¬
de legata repetierit. inpub̾e filio mortuo. hĩs
sed̾s legatum non debebit. Quod ita ẽẽ uerũ.
tam sextus quam põponius putant. Si repe¬
titio legatorum ad eum modum conceptasit
uluti que filio meo legaui. queq eum dare uiꝰ¬
si si michihr̃s eẽt: ea hr̃s m̃s his d dieb dato.
Sed si ita repetita fuerit que a filio meo legaui.
hrs m̃s esto. dato: pure repetita uidebuntur le¬
gata. idum taxat demonstrare eoꝵ facta gͥ¬
⁊ hoc ipsum legatum de quo querit᷑ p̃sens
stichum legaũit. si non apparet de quo sticho
sensit: quem hr̃s elegerit debet pr̃ãre.
Si parti ciuitatis aliquid sitrelictum qđ
adornatum uł compendium rei publice spec¬
tat: sine dubio debebitur.
i pluribus eademres
legata fuerit. si quidem coniuncturi ⁊⁊̃ si alter
uendicet. ex testam̃to alter agat. non plusꝗͣ
partem habebit his qui ex testam̃to agit. qđ
si separatim: si quidem euidentissime apparu¬

Expanded text:
uniam legauerit et a substituto herede legata repetierat, impubere filio mortuo secundus heres legatum non debebit. quod ita uerum esse tam Sextus quam Pomponius putant, si repetitio legatorum ad eum modum concepta s‹i›t ueluti: 'quae a filio meo legaui quaeque eum dare iussi, si mihi heres esset, id heres meus isdem diebus dato': sed si ita repetita fuerint: 'quae a filio meo legaui, heres meus dato', pure repetita uidebuntur legata et hoc ipsum legatum de quo quaeritur praesStichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho sensit, quem elegerit debet praestare. Si parti civitatis aliquid sit relictum, quod ad ornatum vel conpendium rei publicae spectat, sine dubio debebitur. i pluribus eadem res legata fuerit, si quidem coniunctim, etiamsi alter uindicet, alter ex testamento agat, non plus quam partem habebit is qui ex testamento aget: quod si separatim, si quidem euidentissime apparu
Abbreviated transcription (Latin):
debitam nõi libationis dari uoluisset. ¶Int̃
cet̾a lib̾o ita legauit. ⁊ siquid meuio gessit rati¬
ones ab eo exigi ueto. Querit᷑ an caritas in quib
rationes inscripte sunt. Item reliqua scđm ac-¬
cepto ⁊ expensa hr̃dibus reddere debeat: &.
ea de quib quereretur posse hr̃dem uindica¬
re. id aũt quod conserius qui remanent in ħ
reliquis ẽẽ. titia quoq duos tutores habuerat.
ita cauit. Rationem tutele mee. quam egit.
publus meuius cum lutio titio repossi ab eo nolo.
queritur. an si qua pecunia apud eũ ex tute
non libari. I Gaio seio optime merito hoc¬
ampluis lego concediq uolo neq ab eopea.
neqs ab hr. dib euis. quicquid imͥ aut cyro¬
graphis aut rationib debitor est. uł quic qa
ame nutuũ accepit uł fidem meã pro eo
obligai. Q uero utrum id solum quod eo

Expanded text:
debitam, non ius liberationis dare uoluisset. Inter debitam, non ius liberationis dare uoluisset. Inter cetera liberto ita legauit: 'et si quid me uiuo gessit, rationes ab eo exigi ueto'. quaeritur, an chartas, in quibus rationes conscriptae sunt, item reliquas secundum accepta et expensa heredibus reddere debeat. respondit ea de quibus quaereretur posse heredem uindicare, id autem, quod conseruis, qui remanent ireliquis esse. Titia, quae duos tutores habuerat, ita cauit: 'rationem tutelae meae, quam egit Publius Maeuius cum Lucio Titio, reposci ab eo nolo': quaeritur, an, si qua pecunia apud eum ex tutelnon liberari. 'Gaio Seio optime merito hocamplius lego concedique uolo neque ab eo peti neque ab heredibus eius, quidquid mihi aut chirographis aut rationibus debitor est uel quidquid a me mutuum accepit uel fidem meam pro eo obligaui.' quaero, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
etitor. uł possessor damnauit hr̃dem
suum necentum uitale udicium exerceat. de
effectu legati queritur: et dictum ẽ. ita demũ
utile uidi legatũ ẽẽ: si malam causam aduer¬
sarius testatoris habũit. ut litigante hr̃de
uinci debuerit. tunc enĩ non tantum litis
emolum̃tum. sed etiam sumptus hr̃s lega¬
tario prare cogitur. Nam inbona cã nichiliu¬
ita gaio seio. quicqͥd mͥ sub pignore hortoꝵ
suoꝵ debuit abhr̃dib meis dari uolo: quero
cum testator. uiuus aliqͥd a seio recepit. an id
tatorẽ ante factos codicillos quib legauit. pe¬
ne om̃em pecuniã sortis ⁊ usurarum recepiss
ita ut modicũ sortis ⁊ usurarum debeat᷑. ⁊ que¬
siit an ei repetitio competeret. ꝓpt̾̃ uerba ad p̃¬
dem scđm ea que ꝓponentur. recte responsũ
est. uerũ postĩs ꝓpt̾ea que in tp̃r adderent᷑.
ita auidice estimandũ ut inspiceret obliuionẽ
pecunie solute aut quod eo in seio numerata
eẽt id fecisset. anconsulto qđ qͣntitatem qͦndam

Expanded text:
etitor vel possessor damnavit heredem suum, ne centumvirale iudicium exerceat: de effectu legati quaeritur. et dictum ita demum utile videri legatum esse, si malam causam adversarius testatoris habuit, ut litigante herede vinci debuerit: tunc enim non tantum litis emolumentum, sed etiam sumptus heres legatario praestare cogitur. nam in bona causa nihil vita: "Gaio Seio, quidquid mihi sub pignore hortorum suorum debuit, ab heredibus meis dari volo": quaero, cum testator vivus a Seio aliquid recepit, an id tatorem ante factos codicillos, quibus legavit, paene omnem pecuniam sortis et usurarum recepisse, ita ut modicum sortis et usurarum debeatur, et quaesiit, an ei repetitio competeret propter verba ad prdem secundum ea quae proponerentur recte responsum est, uerum posterius propter ea, quae in tempore adderentur, ita ab iudice aestimandum, ut inspiceret, obliuione pecuniae solutae, aut quod eo inscio numerata esset, id fecisset, an consulto, quod quantitatem quondam
Abbreviated transcription (Latin):
in quibdam aut̃ recedat. quod minorem
qͣntitatem sumtuum dicat fidei cominisso
contineri quam ipse erogauerat: an audi¬
ri deb̾et. R non impediri eum scriptam
testam̃ti quominus om̃e quod sibi deberi
ꝓbasse petere posset. Quidam ita legauit.
semꝓnie uxori mee. reddi uibeo abhr̃dibus
meis qͥnquaginta: ea que mutua acceꝑam.
cyrographo particłatim in negocia mea. que¬
situm ẽ. an siue uxoris debitor fũit. fidei com¬

Expanded text:
in qui‹bu›sdam autem recedat, quod minorem in qui‹bu›sdam autem recedat, quod minorem quantitatem sumptuum dicat fideicommisso contineri quam ipse erogauerat, an audiri deberet. respondit non impediri eum scriptura testamenti, quo minus omne, quod sibi deberi probasse‹t›, petere p"Semproniae uxori meae reddi iubeo ab heredibus meis quinquaginta ea, quae mutua acceperam chirographo particulatim in negotia mea": quaesitum est, an, si vere uxoris debitor fuerit, fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
aut tẽpus a testatore p̃scriptum ea sũma
consequi posse. filias hrẽdes scripserat.
quarum fidei cõmisit in hec uerba. ne agaio
seio rationes actus reimee que ꝑmensã eius
siue extra m̃sam indie mortis mee gestaẽ:
exigatis eoq nomine eũ libetis. Quesitũ est
cũ uniũsas rationes in die mortis iste admi
nistrabantur. an ad rationes reddendas ħre
pͣnda sit ex qualitate disceptationis uidicem
estimaturũ: eum qui tutelam ipsius admin¬
istrauerat: ⁊ frẽm suum ⁊ alios quosdam scͥp¬
sit hr̃des. ⁊ tutori legauit. que impenderat
in se ⁊ frẽm ipsuis decẽ quesitum est an uale
posse. Idem quesit si in tutoris ꝑsona inutile
eẽt. an in ꝑsona fr̃is utile ẽẽ uid̾etur. qm̃ illi ꝓ¬
ficeret. ciuius ⁊ ipsius tutelam ad ministrasset.ꝵ.
Idem quesudsi tutor amplecteretur fidĩ cõmissũ
ita ut quib dam stari uellet uerbis testamenti:

Expanded text:
ante tempus a testatore praescriptum ea summa ante tempus a testatore praescriptum ea summa proponerentur consequi posse. Filias heredes scripserat, quarum fidei commisit in haec uerba: 'ne a Gaio Seio rationes actus rei meae, quae per mensam eius siue extra mensam in diem mortis meae gesta est, exigatis eoque nomine eum liberetis'. quaesitum est, cum uniuersas rationes in diem mortis iste adminnistrabantur, an ad rationes reddendas herepraestanda sit, ex qualitate disceptationis iudicem aestimaturum. Eum, qui tutelam ipsius administrauerat, et fratrem suum et alios quosdam scripsit heredes et tutori legauit, quae impenderat in se et fratrem ipsius, decem: quaesitum est, an utile posse. Idem quaesiit, si in tutoris persona inutile esset, an in persona fratris utile uideretur, quoniam illi proficeret, cuius et ipsius tutelam administrasset. resIdem quaesiit, si tutor amplecteretur fideicommissum ita, ut quibusdam stari uellet uerbis testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
debeat. pretea geñalit̾ dampnauit hr̃des
fideiq eoꝵ cominisit. uti daretur. restituerẽt
unicuiq quicquid ei legasset. postea seius
aliam p̃ter eam pecuniam atitio mutuatus ẽ.
quero anhec quoq pecunia que post testam̃tum
non eẽ posterius credñdum legatum.  litius
testam̃to facto ⁊ filiis hr̃dib institutis de patre
tittore suo quondam facto: ita loquutus est. Se¬
ium patrem m̃mn lib̾atum ẽẽ uolo ab actione
tutele. quero hec uerba quatenus accipi debñt.
idem anpecunias quas ex uenditionib rerũ
factis. aut ex nominib exactas in suos usus
conuertit. uł nomine suo fenerauit. filiis .⁊
hr̃edibus testatoris.⁊ nepotib suis debeat red¬
dere.R. eum cuius notio ẽ estimaturum. Pre-¬
sumptio enĩ preter naturalem affectum fac̃
om̃ia patri uideri concessa nisi aliud sen¬
sisse testatorem. ab hr̃dib enis approbetur.
Meuia testam̃to suo alterum ex hr̃dibus

Expanded text:
debebat'. praeterea generaliter damnauit heredes debebat'. praeterea generaliter damnauit heredes fideique eorum commisit, uti darent restituerent unicuique, quidquid ei legasset. postea Seius aliam praeterea pecuniam a Titio mutuatus est. quaero, an haec quoque pecunia, quae post testamentum non esse posterius credendum legatum. Titius testamento facto et filiis heredibus instutore suo quondam facto ita locutus est: "Seium patrem meum liberatum esse volo ab actione tutelae". quaero, haec verba quatenus accipi debent, id est an pecunias, quas vel ex venditionibus rerum factis aut ex nominibus exactis in suos usus convertit vel nomine suo faeneravit, filiis et heredibus testatoris nepotibus suis debeat redspondit eum, cuius notio est, aestimaturum. praesumptio enim propter naturalem affectum facit omnia patri uideri concessa, nisi aliud sensisse testatorem ab heredibus eius approbetur. Maeuia testamento suo alterum ex heredibus
Abbreviated transcription (Latin):
ubi id ẽẽt tradet. si id postea sine dolo ⁊ culpa
perierit hr̃dis. det̾ior sit legataris conditio.
um bonoꝵ parte legata dubium situtrũ
rerum partes an existimatio debeatur: sabinus
quidem ⁊ cassius existimationem. ꝓculus ⁊ ner¬
ua rerum partes eẽ legotas existimauerunt.
Sed oportet hr̃di succurri ut ipse eligat siuie
rerum partes. siue estimationem dare u̾alũmt.
In his tam̃ rebus partẽs hr̃s dare conceditur.
que sine dampno diuidi possunt. Sinaut̃ uel
naturalit̾ indiuise sunt uł sine dampno diuisio
earum fieri inde potest. Existimatio abhr̃de oĩ¬
modo prãnda est.

Expanded text:
traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior fit legatarii condicio. Cum bonorum parte legata dubium sit, utrum rerum partes an aestimatio debeatur, Sabinus quidem et Cassius aestimationem, Proculus et Nerua rerum partes esse legatas existimauerunt. sed oportet heredi succurri, ut ipse eligat, siue rerum partes siue aestimationem dare maluerit. in his tamen rebus partem dare heres conceditur, quae sine damno diuidi possunt: sin autem uel naturaliter indiuisae sint uel sine damno diuisio earum fieri non potest, aestimatio ab herede omnimodo praestanda est.
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł.xuiiii. ad s̃.Si meo creditoritutus
adũsus eum exceptionẽ id qđ ei debeo legare
utile legatum ẽ. quia remissa ei exceptio uide¬
tur: sicut aristo ait. d quod honoraria acc̃o¬
ne mirhi debetur si legetur mͥ. legatum ualere.
pulatu mͥ debes. si legaueris mͥ. utile eẽ legatũ.
ut neq falcidia hoc minuat.¬

Expanded text:
 creditori meo, tutus aduersus eum exceptione, id quod ei debeo legem, utile legatum est, quia remissa exceptio uidetur, sicut Aristo ait id quod honoraria actione mihi debetur si legetur mihi, legatum ualere, pulatu mihi debes si legaueris, utile esse legatum, ut neque Falcidia hoc minuat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ poñentur uidi om̃em obligationem seio
enis debiti ꝑfidei cõmisum solui uoluisse.
Item queritur si postea nouatione facta. et
ampliata summa ceꝑit debe. anid quod
ex ueti contractu debebatur. nichilominꝰ
incã legan duret. ⁊ anũo nouatione facta
quasi nouus debitor amplius a te sumne
possit conuentri .R. id dum taxat legatum
uidĩ. quod tunc debuisset: sitm̃ mansit in
ea uoluntate testator. que tunc fuisset :
De adim̃dis ł tñ eferendis legatis łfidĩ comissis

Expanded text:
proponerentur uideri omnem obligationem Seio eius debiti per fideicommissum solui uoluisse. Item quaeritur, si postea nouatione facta et ampliata summa coeperit debere, an id, quod ex uetere contractu debebatur, nihilo minus in causa legati duret et an uero nouatione facta quasi nouus debitor ampliatae summae possit conueniri. respondit id dumtaxat legatum uideri quod tunc debuisset, si tamen mansit in ea uoluntate testator, quae tunc fuisset. DE ADIMENDIS UEL TRANSFERENDIS LEGATIS UEL
Abbreviated transcription (Latin):
Si is qui dnos reos ꝓmiitendi
habet dãpnauerit hr̃dem ut utrosq liberet.
Si alter ex his caꝑe non possit nec soci sunt de¬
legari debebit is qui nichil cap̃ ei cui hec cõmo¬
dum lege competit. cuius petitionis utrumq
accidit ut ⁊ hoc cõmodum ad eum ꝑueniat.
et is qui capit libetur. quod si socu sunt ꝓpt̾
eum qui capax est.uille cap̃ ꝓconsequentias
libato illo ꝑaccepti lationem n id eueniet ñ¬

Expanded text:
Si is, qui duos reos promittendi habet, damnauerit heredem, ut utrosque liberet, si alter ex his capere non possit nec socii sint, delegari debebit is qui nihil capit ei cui hoc commodum lege competit: cuius petitione utrumque accidit, ut et hoc commodum ad eum perueniat et is qui capit liberetur. quod si socii sint, propter eum qui capax est et ille capit per consequentias liberato illo per acceptilationem: id enim
Abbreviated transcription (Latin):
egato geñaliter relicto
uluti homines. gauis. cassius. scribit idẽẽ ob
obseruandum. ne optunus. uł pessimus acci¬
piatur. Que sentñtia rescͥpto imꝑatoris nr̃i
⁊ diui seueri uiuatur qui rescͥpserunt ho¬
minem legato auctorem non posse eligi.
i de certo fundo sensit destator. nec ap¬
pareat de quo cogitauit electiohr̃dis eritquẽ
uelit dare. aut si appareat ip̃ sundꝰ uñdicabit᷑ s tc si
lancẽ legaiũt nec appareat ꝗͣ: eq̃ electio ẽ hdiꝰ qͣ ułit dare.¬

Expanded text:
egato generaliter relicto, veluti hominis, Gaius Cassius scribit id esse observandum, ne optimus vel pessimus accipiatur: quae sententia rescripto imperatoris nostri et divi Severi iuvatur, qui rescripserunt homine legato actorem non posse eligi. Si de certo fundo sensit testator nec appareat de quo cogitavit, electio heredis erit, quem velit dare: aut si appareat, ipse fundus vindicabitur. sed et si lancem legaverit nec appareat quam, aeque electio est heredi
Abbreviated transcription (Latin):
sit legata. quoꝵ alt̾ hr̃e institutus. a semet ipso ei
legatum inutilit̃ uidetur. Idõq quodei a se le¬
gatum ẽ. ad collegatarium ꝑtinebit. Inde dỹ¬
si duo sint hr̃des. unus ex uncia. alt̃ ex duode¬
cim unciis: ⁊ eis fundus legatus sit. unciarũ
hr̃dem undecim partes infundo habiturum co¬
hr̃dem unciam. Plane si alit̾ ex legotaris hr̃s
extiterit hr̃di. a quo legaium erat relictũ. non
idõ minus partem collegatario faciet. Retinet
enim ꝓ parte legatum.
i ita titio legetur. fundum seianum uel
usum.F. eius sibi habeto. Duo eẽ legata ex ar¬
bitrio eius ẽẽ anuelit usum.F. uendicare.
ed ⁊ si quis ita leget. titio fundum do
lego ut eũ ꝓ parte habeat: mͥ uidetur posse
dici partem eum habiturum. Uidĩ enim fun-¬
di appellatione non totum fundum: sed partẽ
appellasse. Nam ⁊pars fundi fundus recteap
manumissiis sit. nichil ex hoc legato debetur.
mẽos om̃s p̃ter quam quos hoc testamento
alii legaui. lego plotie. urnas om̃s meos p̃t¬

Expanded text:
sit legata, quorum alter heres institutus sit, a semet ipso ei legatum inutiliter videtur, ideoque quod ei a se legatum est ad collegatarium pertinebit. Inde dicsi duo sint heredes, unus ex uncia, alter ex undecim unciis, et eis fundus legatus sit, unciarium heredem undecim partes in fundo habiturum, coheredem unciam. Plane si alter ex legatariis heres extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus partem collegatario faciet: retinet enim pro parte legatum. Si ita Titio legetur: 'fundum Seianum uel usum fructum eius sibi habeto', duo esse legata et arbitrio eius esse, an uelit usum fructum uindicare. Sed et si qlego, ut eum pro parte habeat ", mihi videtur posse dici partem habiturum: videri enim fundi appellatione non totum fundum, sed partem appellasse: nam et pars fundi fundus recte apmanumissus sit, nihil ex hoc legato debetur. meos omnes, praeterquam quos hoc testamento alii legaui, lego. Plotiae uernas meos omnes, praeter
Abbreviated transcription (Latin):
cuit:⁊ si debitari hr̃s extit̃it creditor pꝰeaq
ipse creditor. decessit. legatũ extingui:⁊ hoc
uerum est quia confusione ꝑinde extingu¬
tur obligatio. ac solutione sed si sub conditi¬
one dato legato hr̃s p̃occupaũit. ⁊ si exig̃it
debitum aliud dici oportet. quia in arbitrio
hr̃dis eẽ non debet. ut qͣndoq conditione
existente. neq ipsi legatario debeat᷑ legatũ
tantũ exceptionẽ habe debitarẽ s ⁊ fidaĩ cõmis¬
S.ł.Procurator a quorationẽ hr̃s exig̃e
ꝓhib̾itus eoq noĩe ꝓcuratorẽ lib̾are dãna¬
tus ẽ pecuniã ab argentario debitã ex con¬
tractu quẽ ut ꝓcurator fecit iure manda¬
ti coget᷑ restituere. uł actiones prãre.¬

Expanded text:
 si debitori heres exstiterit creditor posteaque ipse creditor decesserit, legatum extingui: et hoc verum est, quia confusione perinde exstinguitur obligatio ac solutione. Sed si sub condicione dato legato heres praeoccupaverit et exegerit debitum, aliud dici oportet, quia in arbitrio heredis esse non debet, ut quandoque condicione existente neque ipsi legatario debeatur legatumtantum exceptionem habere debitorem, sed et fideicommisProcurator, a quo rationem heres exigere prohibitus eoque nomine procuratorem liberare damnatus est, pecuniam ab argentario debitam ex contractu, quem ut procurator fecit, iure mandati cogetur restituere uel actiones prae
Abbreviated transcription (Latin):
annua. bima. trima die dato. ad corporea legata
non ꝑtinet. sed ad ea que ponde. num̾o. mñsura.
continentur ⁊ad ea tantum legata ꝑtinet. qui¬
bus dies nonẽ appositus. Prornde si forte pure le¬
gatum ẽ. ex hac adiectione ꝓrogabinir. qui si
forte centum mͥ legata sunt p̃sentia. utruman¬
nua die dabuntur. anuero p̃sentia: ⁊ ait seuius
⁊ labeo p̃sens deb̾i. Quãuis gͥ suꝑuacua sit haec
adiectio quantũ ad ium ⁊ effectum legati ꝑtinet.
tantum adhoc ꝓficiet. ut p̃senti die legatũ debeat᷑.
Sed ⁊ sim annos singłos aut in singłos m̃ses
sit legatum relictum: cessabit ea scriptura. Ꝙa¬
et hoc legarum ⁊ inicium ⁊ finem habet. Sed ⁊
si sub conditione sit legatum relictum. potest dici.
cessare annuam adiectionem. quia dies incertus
appellatur conditio. Cui congruit qđ trebatius
existimat. Sicui legetur. qr̃ñ annoꝵ xxx. erit.
uulgare: hanc clausulam cessare. Item sileget᷑
pecunia que in archa ẽ. uł uinum qđ apotechiꝰ

Expanded text:
 trima die dato', ad corpora legata non pertinet, sed ad ea quae pondere numero mensura continentur. Et ad ea tantum legata pertinet, quibus dies non est adpositus: proinde si forte pure legatum est, ex hac adiectione prorogabitur. Quid si forte centum mihi legata sunt praesentia, utrum annua die dabuntur an uero praesentia? et ait Seruius et Labeo praesens deberi. quamuis igitur superuacua sit haec adiectio, quantum ad uim et effectum legati pertinet, tamen ad hoc proficiet, ut praesenti die legatum debeatur. Sed si in annos singulos aut singulos menses sit legatum relictum, cessabit ea scriptura, quia hoc legatum et initium et finem habet. Sed et si sub condicione sit legatum relictum, potest dici cessare annuam adiectionem, quia dies incertus appellatur condicio. Cui congruit quod Trebatius existimat, si cui legetur, quando annorum uiginti erit, uulgarem hanc clausulam cessare. Item si legetur pecunia quae in arca est uel uinum quod in apothecis
Abbreviated transcription (Latin):
tionib excludatur. Rx. Si pͥusquam conditi¬
om pareret fidei cõmissum ꝑcepisset. ⁊ ꝑgẽt
petere id in quo contradictionẽ faceret doli
mali exceptionem obstatinũ nisi paratus
eẽt : quod ex causa fidei cõmissi ꝑcepisset red

Expanded text:
tionibus excludatur. respondit, si prius, quam condicitionibus excludatur. respondit, si prius, quam condicioni pareret, fideicommissum percepisset et pergeret petere id, in quo contra condicionem faceret, doli mali exceptionem obstaturam: nisi paratus esset, quod ex causa fideicom