comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
empcorẽ uicem hr̃ois optin̾e
et idarco teñ uenditori prdi¬
tatis siue cum moriatur test¬
ator debu̾it. qm̃ius post mortẽ
dełe desiit.ad ita auenditore br̃¬
ditate. siueqͥ in diẽ debeatur.
siue sub condcone et postea cõ¬
dito extitiss ita tñ si cius debi¬
ti adu̾s hrdem acc̾o ec̃ poterat.
ne forte ⁊̃ ex hiis cãis ex quib
cum urde accõ ñ ẽcum empto¬
reagatus et si suctutes amisit
br̃s institutus. ad ita b̾rditate
ex uendito pot̾it exꝑiri. adũs
emptorẽ itẜuitutes ei restit¬
uantur s et si quid̃ uẽclitor
ñdum p̾stit̾it s quoquono¬
mine obligatus sit pp̃ hrdi¬
tatemanchominus agr̃pot̃

Expanded text:
editatis uicem heredis optinere et idcirco teneri uenditori hereditatis, siue cum moritur testator debuit quamuis post mortem debere desiit adita a uenditore hereditate siue quid in diem debeatur siue sub condicione et postea condicio exstitisset, ita tamen, si eius debiti aduersus heredem actio esse poterat, ne forte etiam ex his causis, ex quibus cum herede actio non est, cum emptore agatur.Et si seruitutes amisit heres institutus adita hereditate, ex uendito poterit experiri aduersus emptorem, ut seruitutes ei restituantur.Sed et si quid uenditor nondum praestiterit, sed quoquo nomine obligatus sit propter hereditatem, nih
Abbreviated transcription (Latin):
et c̃ equm sicut᷑ mandante ⁊¬
iiquo accõm nacti cogimur
accõm ut libemin¶Si fidenus¬
sor multiplicau̾it sumam in
qmͣ fideuissit simͣptib ex iu¬
sta rõne fc̃is totam eam pr̃a¬
bitis pro quo fideiussit. ¶Qd̾¬
michi debeas adebitore tuosti¬
pulatus sim pituso tuo posse

Expanded text:
et est aequum, sicut mandante aet est aequum, sicut mandante aliquo actionem nacti cogimur actionem, ut liberemur. Si fideiussor multiplicauerit summam, in quam fideiussit, sumptibus ex iusta ratione factis, totam eam praestabit is pro quo fideiussit. Qebas a debitore ‹tuo› stipula
Abbreviated transcription (Latin):
Nui. Eimandato meofuns
em̃is utr̃ cum dedis precium
ages mecum mandati.in et
anteqm des necesse hãs restu¬
as uende et recce dicitur in ħ̾
ẽẽ mandatiaccom. ut suscipi¬
am obligom. que adu̾sus teue¬
ditori competit. ¶Nam et ego
tecum agẽ possum ut prestes
michi adu̾sus uenditorem
emptiactomi S simãdato
meo iuditium susceꝑisti man¬
ente urdito sine iustaca. ñ deb¬
es mecum age ut tñsferatur
uiditiũ in me nũdum enim
ꝑfecisti mandatũ ¶ Item si dũ
dicend̃ ẽ teage̾ posse ut obuig¬
u̾e tibi debeo defensur tessiui¬
dit̾o ce sisti ꝓmifo. nec exibu¬
ero. et añqm p̾stem mandati
age̾ possum/ut me lib̾es ulł siꝑ
te reus ꝓmittendi fc̃s sũ. ¶S
si mandau̾o tibi ut creditori n¬
mco soluas tuq expmisis et
ex eacã dampnatus sis. huma¬
nius eet mn ħ cãu mandatiactõ¬
nem cibi compet̾e. ¶Quociens
aut̃. añ solutam pecimiammã¬
dati agi posse dixĩmus. facien¬
di ca ñͥ dandi cenebitur reus

Expanded text:
ium. Si mandatu meo fundum emeris, utrum cum dederis pretium ageres mecum mandati an et antequam des, ne necesse habeas res tuas uendere? et recte dicitur in hoc esse mandati actionem, ut suscipiam obligationem, quae aduersus te uenditori competit: nam et ego tecum agere possum, ut praestes mihi aduersus uenditorem empti actiones. Sed si mandatu meo iudicium suscepisti, manente iudicio sine iusta causa non debes mecum agere, ut transferatur iudicium in me: nondum enim perfecisti mandatum. Item si, dum dicendum est te agere posse, ut obligre, cavere tibi debeo defensurum te. Si iudicio te sisti promisero nec exhibuero, et antequam praestem, mandati agere possum, ut me liberes: vel si pro te reus promittendi factus sim. Sed si mandavero tibi, ut creditori meo solvas, tuque expromiseris et ex ea causa damnatus sis, humanius est et in hoc casu mandati actionem tibi competere. Quotiens autem ante solutam pecuniam mandati agi posse diximus, faciendi causa, non dandi tenebitur reus:
Abbreviated transcription (Latin):
D. Sedsi suo meo uł ei ciuim
mandau̾o uendas. sciens fu¬
gitiuũ. illo ignorante uł mesc¬
iente.ñ ten̾i te exempto u̾m ẽ.¬
Lp̃ Quid tñ dicem si imat̾¬
ia et inqͣlitate amibo errantut
puta siego me uende aurum
putarem et tuem̾e cum esẽet
inputa cobrdes aureolam que
aurea dicebatur p̾cio exquisitoᷤ
uni brdi uendidissent eaque
inuenta eet magna ex ꝑte ene¬
a uendicõm ee̾t constat ĩo ꝗa
aurialiquid hũit. ¶ Nlam sum
auratum. aliquidaun sit lic
an uenditom ẽe desierit. nulla
emptõ ẽ ignorantia enĩ ẽpto¬
ri prodest que suinsupinũ ho¬
minem cadatsi meam rem
michi ignoranci uendideris

Expanded text:
. Sed si seruo meo uel ei cui mandauero uendas sciens fugitiuum illo ignorante, me sciente, non tener‹i› t‹e› ex empto ue Quid tamen dicemus, si in ma teria et qualitate ambo errarent? ut puta si et ego me uendere aurum putarem et tu emere, cum aes esset? ut puta coheredes uiriolam, quae aurea dicebatur, pretio exquisito uni heredi uendidissent eaque inuenta esset magna ex parte aenea? uenditionem esse constat ideo, quia auri aliquid habuit. nam si inauratum aliquid sit, licet ante uenditionem esse desierit, nulla emptio est. Ignorantia emptori prodest, quae non in supinum hominem cadit. Si rem meam mihi ignor
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. cetĩ familieħ̾ciscũde uditiu
dampnũ sentuit impediutur¬
ił reditr᷑. ¶Siuenditori plureᷤᷤ
h̾des extitunt. singuł ꝓ port̾o¬
ne hrditaria pot̾it euus ret̾n¬
bi. fuũ et si euus płium uenier¬
it. ad̾ erit dicent. nam simus¬
mancipia. abuno emantur.aic
ditores singnlis insolid reditẽ¬
dum. s tn ptes empte sintasi¬

Expanded text:
amiliae herciscundae iudicium damnum sentiunt impediunturque redhibere.Si uenditori plures heredes exstiterint, singulis pro portione hereditaria poterit seruus redhiberi. et si seruus plurium uenierit, idem erit dicendum: nam si umancipia ab uno emantur, uerunt uenditores, singulis in solidum redhibendum: si tamen partes emptae sint
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo ꝙ egĩt. ad eum ꝑuen̾it. do¬
nus pueniret. io reddat. ¶Qͣsͣ
impensas necessano incurand
ẜuum post litem ꝯtestatam em¬
pcor fecit. imputabit. precedẽtes
impensas noĩatim comp̾hẽd̾as
pedius. ait s cibaria fuo data nõ
eẽ imputanda. ansto ait. nannͤ¬

Expanded text:
it doinus perueniret, id reddat.Quas impensas necessario in curandum seruum post litem contestatam emptor fecerit, imputabit: praecedentes impensas nominatim comprehendendas Pedius: sed cibaria seruo data non esse imputanda Aristo
Abbreviated transcription (Latin):
n magis inquit qm̃ cũ empto¬
riplures hrdes extit̾int nec om¬
nes adrecubend̾ ꝯ señtiumt¶ Idẽ
marcelkut. ñ posse alt̾umex do¬
minĩ ꝯsequi accõne exempto
ut sibiꝓ ꝑte uenditor tradat
si proportone p̾cium dabit. ẽt
s̾ memptorib ẜuari oportere
at n uenditor pignoris loco
ꝙ u̾eclicdit. retin quoa demptor
sanffaciat. Pomponius ait.
si unus ex hr̃dib famina eins
rem det̾iorem cquũ ec̃ in solidũ
eum trn̾i. arbitrio iudicis ħ. uit¬

Expanded text:
n magis, inquit, quam cum emptori plures heredes exstiterunt nec omnes ad redhibendum consentiunt.Idem Marcellus ait non posse alterum ex dominis consequi actione ex empto, ut sibi pro parte venditor tradat, si pro portione pretium dabit: et hoc in emptoribus servari oportere ait: nam venditor pignoris loco quod vendidit retinet, quoad emptor satisfaciat. Pomponius ait, si unus ex heredibus vel familia eius rem deteriorem, aequum esse in solidum eum t
Abbreviated transcription (Latin):
sensit: solam dabimus ei corpo¬
ris retencõm cet̾um pot̾it euit¬
are p̾statõm. uenclitor si nolit ho¬
minem reciꝑe./ quo fc̃o p̾tii pr̃a¬
solañ euitabit. Si uenclitor
tenẽtur ex suã ꝓmissione. si fur¬
tum fuus facit. ẽẽ enm ẜ cãsu
fure ñ t̾m eum qui extͣnio. s et
eum qui clnĩo suo res subtͣxit:
intelligendum c̃. ¶ Si anciullare¬
ddibeatur: et ꝙ ex ea postuenditi¬
onem natum erit reddetur sine
unus partus sit siue plures. S
et si forte usuffructus ꝓprietati
accreu̾it.andubitate ħic quoq
restituetur si peculium q̃ sunt¬

Expanded text:
sensit, solam dabimus ei corporis retentionem: ceterum poterit euitare praestationem uenditor, si nolit hominem recipere, quo facto pretii praestasolam non euitabit.Si uenditor tenetur ex sua promissione, si furtum seruus fecit: esse enim hoc casu furem non tantum eum, qui extraneo, sed et eum, qui domino suo res subtraxit, intellegendum est.Si ancilla redhibeatur, et quod ex ea post uenditionem natum erit reddetur, siue unus partus sit siue plures.Sed et si forte usus fructus proprietati adcreuerit, indubitate hic quoque restituetur.Si peculium q
Abbreviated transcription (Latin):
mechitunt sanan possit. ix ma¬
in adhibuit s cuspasuass boc
dicemus si. in inditiu acceptũ
decessit cet̾um si post iuditium
acceptũ decessisse ꝓponatur tut
in abitriu udicis ueniet qͣlit
mortuus sit / nt ⁊̃ et peclio indet᷑
ea quetũq post litis ꝯtestatom
ꝯtinguntur ibitriũ iudicis
desid̾ant. ¶ Q inꝓcuratoredi¬
ximus id̾et intutore et cura¬
tore dicendũ erit. cetisq qui ex
offito ꝑalis int̾ucinunt erita
pechũs. ut et adicit quib. adin¬
Idẽ pedius. ut familie appeuati¬
onc et filios familias demostn
agentemprar uoluit Siqs

Expanded text:
medicum, ut sanari possit, uel malum adhibuit, sed culpa sua.Sed hoc dicemus, si ante iudicium acceptum decessit: ceterum si post iudicium acceptum decessisse proponatur, tunc in arbitrium iudicis ueniet, qualiter mortuus sit: ut enim et Pedio uidetur, ea, quaecumque post litis contestationem contingunt, arbitrium iudicis desiderant.Quod in procuratore diximus, idem et in tutore et curatore dicendum erit ceterisque, qui ex officio pro aliis interueniunt: et ita Pedius ait, et adicit, quibus admin.Idem Pedius ait familiae appellatione et filios familias demonstragentem praestare uoluit.Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
gͥnlis recte dicetur alti quidem
posse redibi. cum aito. aut. igi q̃¬
tominoris¶ Ite sipses singuli ꝑ¬
unusquisq insolidũ reclibebit.¬
Si mancipium ꝙ redib̾i oporie¬
ret mortuui erit ẜ quenitur nu¬
quid culpa emptoris ur famn¬
ue euis iii ꝓcuratoris hõ de mor¬
tuus sit nam siculpa enis dece¬
ssit. ꝓuiuo habendus ẽpͣrent᷑¬

Expanded text:
gulis, recte dicetur alteri quidem posse redhiberi, cum altero autem agi quanto minoris. item si plures singuli punusquisque in solidum redhibebit.Si mancipium quod redhiberi oportet mortuum erit, hoc quaeretur, numquid culpa emptoris uel familiae eius uel procuratoris homo demortuus sit: nam si culpa eius decessit, pro uiuo habendus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
siquid ex ie emptoris id.accresit
dicendum ẽ.ap̃ ip̃m relinqut¬
dum si aliũde accrenitaiendit¬
ori restituendum ẽ.Si płes
hrdes sit emptoris. an omis ad
reclibendũ ꝯsentire debeant. ui
qr imum procuratorem ne forte

Expanded text:
it, dicendum est apud ipsum relinquendum, si aliunde creuit, uenditori restituendum est.Si plures heredes sint emptoris, an omnes ad redhibendum consentire debeant, uidque unum procuratorem, n‹e› forte
Abbreviated transcription (Latin):
uiene. ¶Sipeciue ususfructus
iegatus sit uralianum rerum
que in abusi ꝯsistunt. nec cau¬
tio int̾ueniat uidendũ finiton
sufruccu an pecunia que data
sunt condicipossut. ⁊ S siꝗ¬
dem adhuc constante usufructu
cantom quis uelit ꝯdic̾e dici

Expanded text:
lienae. Si pecuniae sit usus fructus legatus uel aliarum rerum, quae in abusu consistunt, nec cautio interueniat, uidendum, finito usu fructu an pecunia quae datasunt, condici possint. sed si quidem adhuc constante usu fructu cautionem quis uelit condicere, dici
Abbreviated transcription (Latin):
est emptor. Teñi plane michi
ex locato ꝓprictarium qnͣti mea
int̾fuit: id fc̃m ñ eẽ qm̃qm si a
meꝯduccum usum fructũ cui¬
nis alii locau̾it. retinetur ususf̃
suo nõminedicent̾. amitti. No
enm meo noie fruitur colon:
S siemptum ame usumfruct᷑
ꝓprictarius uendidiss mamit¬
terem nsumfructũ querend̾ est.
et puto amitti qm̃ et hic si ut
ame emꝑto emptor fundi fr¬
uitur. Id̾ pomp quent. si le¬
gatum micħ usumfructũ rog¬
atus sim tibi restitũe. an perte
frui uidear nec amittatur usu¬
sfructus et ait dubitare se de

Expanded text:
hi ex locato proprietarium, quanti mea interfuit id factum non esse. quamquam si a me conductum usum fructum quis alii locaverit, retinetur usus frsuo nomine, dicendum amitti: non enim meo nomine fruitur colonus. Sed si emptum a me usum fructum proprietarius vendidisset, amitterem usum fructum, quaerendum est. et puto amitti, quoniam et hic non ut a me empto fruitur fundi emptor. Idem Pomponius quaerit, si legatum mihi usum fructum rogatus sim tibi restituere, an per te frui uidear nec amittatur usus fructus. et ait dubitare se de
Abbreviated transcription (Latin):
Alius. Caro: et corium mor¬
tui pecoris in fructu ñ est quia
sfructus legatus c̃. et usq eo mi¬
m̾us ꝑuenit gregis. ut grex ñ
incelligatur penit ususfructꝰ.¬
enatus cenuit
ut omnium rerumqͣs hia
in cuiusq pr̃imonio ẽẽ
constaret. ususfructus
legan possit. Quo senatus mi¬
ꝯsulto induccum uidecur.
ut carum rerum que usu tollũ¬

Expanded text:
ale. Caro et corium mortui pecoris in fructu non est, quia s fructus legatus est et usque eo numerus peruenit gregis, ut grex non intellegatur, perit usus fructenatus censuit, ut omnium rerum, quas in cuiusque patrimonio esse constaret, usus fructus legari possit: quo senatus consulto inductum uidetur, ut earum rerum, quae usu tollun
Abbreviated transcription (Latin):
ostqm̃ om̃ium rerum
nsusfructus legari pot̾it. an ⁊
nõim. nerua negauit s ẽ u̾ius
q cassius et ꝓcuius existimãt.
posselegari Id̾ tñnerua ipĩ quo
debicori posse nsimi fructum le¬
gari scribit. et remittendas ei
nsuras.

Expanded text:
ost quod omnium rerum usus fructus legari poterit. an et nominum? Nerua negauit: sed est uerius, quod Cassius et Proculus existimant, posse legari. idem tamen Nerua ipsi quoque debitori posse usum fructum legari scribit et remittendas ei usuras.
Abbreviated transcription (Latin):
sit in m̃mo. filia. qm ad primas
iurgium: ꝑ dissimułom mułr
uluti uenali concordia: ne dota¬
ta sit conueniat. conuent̾o ẜm
uł. añ nuptias. uł post iptias.
ut ex fundi fructib: qmͣ dedit
in dotem creditor mułris dim¬
ittatur: anualeat pactum dico
si añ nuptias id conuenit. uale
pactum eo quos ꝙ mo inmore
dotem ꝯstitutam. ¶Post mi¬
ptias u̾o cum honanrimonii
fructus reuelaturi sunt. iamde
suo mantus paciscitur. ut dim¬
ntat creditore et erit meradonã
manente mr̃imonio pactus ẽ.
cicũscribende mułris grã ut p̃¬
dia mestimata eent ut sineꝑi¬
culo ea det̾iora facet. qĩtum est

Expanded text:
imonio filia, quoniam ad primas iurgium per dissimulationem mulier ueluti uenali concordio ne dotata sit conueniat, conuentio secuel ante nuptias uel post nuptias, ut ex fundi fructibus quem dedit in dotem creditor mulieris dimittatur, an ualeat pactum? dico, si ante nuptias id conuenerit, ualere pactum eoque modo minorem dotem constitutam: post nuptias vero cum onera matrimonii fructus relevaturi sunt, iam de suo maritus paciscitur ut dimittat creditorem, et erit mera donatmanente matrimonio pactus est circumscribendae mulieris gratia, ut praedia inaestimata essent, ut sine periculo suo ea deteriora faceret: quaes
Abbreviated transcription (Latin):
qm sit. dampnũ dñi ẽc opor¬
cẽ .n. agrum p̾stari ꝯductori
ut frui possit. ¶Cum qͣdam
incendiũ fundi Allegaret. et
remissionem desid̾aret. ita ei
rescriptum ẽ. si p̾diũ coliusti
p casum incendii repentimñ
onemquis colono ded̃it. ob
sterlitatem. dem̃ scqñtib.an¬
nis ꝯting̾it ub̃tas nch̃ obẽc
domino itmissionẽ. s integrã
tem anni remisitlid̃ crit dicẽ¬
dum qͣi ñ sit donato. s tñsacto
Quid tñ eet si nouissimus cẽt
annus st̾ił in quo remisit enu¬
erius dicetur. et si supiores u¬
bes fu̾unt et scit iõcatorñ deb̾e
eum ad computatõm uocari.¬
Cum quidam defructuũ exi

Expanded text:
m sit, damno domini esse: oportere enim agrum praestari conductori, ut frui possit. Cum quidam incendium fundi allegaret et remissionem desideraret, ita ei rescriptum est: "Si praedium coluisti, propter casum incendii repentini nonem quis colono dederit ob sterilitatem, deinde sequentibus annis contigit uberitas, nihil obesse domtem anni remiserit, idem erit dicendum, quasi non sit donatio, sed transactio. quid tamen, si nouissimus erat annus sterilis, in quo ei remiserit? uerius dicetur et si superiores uberes fuerunt et scit locator, non debere eum ad computationem uocari.Cum quidam de fructuum exi
Abbreviated transcription (Latin):
cum quidam naue amissa u
augusto ñ inm̾to ꝓcuͣratorẽ
cesaris nanc uecturam.ib co¬
repet̾e cum mum̃e uehendi fu¬
nctus ñ sitꝙ in omĩibo pͥsõis

Expanded text:
cum quidam naue amissa ueAugusto non immerito procuratorem Caesaris ab eo uecturam repetere, cum munere uehendi functus non sit: quod in omnibus personis
Abbreviated transcription (Latin):
ct int̾ moras pͥmbes fc̃s sit urͣ
ẜui uł filii fam̃. et int̾ea liber
aut pr̾fam effec̃tus sit ħ ⁊ ego
u̾ius ẽc didicinnsiab init̾o qͣsi
unũ negotinũ gesturus. acc¬
accesẜo eo tempore quo iã pu

Expanded text:
et inter moras pubes factus sit? uel serui aut filii familias et interea liber aut pater familias effectus sit? hoc et ego uerius esse didici, nisi si ab initio quasi unum negotium gesturus accaccessero eo tempore, quo iam pu
Abbreviated transcription (Latin):
Slur. Sum q̾miurauit ex ea
accõne que inficrando crescit
auqͣd sibi debi simpli ñdupli
psecutom sibi. acquirere pediꝰ¬

Expanded text:
um, qui iurauit ex ea actione quae infitiando crescit aliquid sibi deberi, simpli, non dupli persecutionem sibi adquirere Pedi
Abbreviated transcription (Latin):
id̾ erit dicendum et in ea cã
ex qua hr̃s nteneturut mar¬
celł scribit. ¶ Item si fundũ
tinim ur ciuitatis ꝑ obreptio¬
nem petiero negotiũ tuũ uł ci¬
uitatis gerẽs et ampliores ꝙͣ
oportint fructus fuoꝯ secutus.
rẽprobate fiunt ꝯpensensatõ¬
nes.uus ẽ qiͣ re iuditata am¬
plius.igi cͣcrio iudito ñ posse

Expanded text:
in ea causa, ex qua heres non teneretur, ut Marcellus scribit.Item si fundum tuum uel ciuitatis per obreptionem petiero negotium tuum uel ciuitatis gerens et ampliores quam oportuit fructus fuero consecutus, reprobatae fuerint pensationes, uerius est quasi re iudicata amplius agi contrario iudicio non poss
Abbreviated transcription (Latin):
agͣit ñ solumsi effectũ hũit ne¬
gotium ꝙ gessitactõne istau¬
tetur. s sufficit siutilit̾ gͦessit.
et si effectum ñ hͣuit negotiũ.
et ĩo si minsulam fuͣlsit. uł ser¬
uum egrũ curauit. ⁊̃ siinsula
exͣuͣsta uł ẜuis obiit. agit nego¬
s ut cellus refert. ꝓculus apd̃
eum notat ñ semp deb̾e dari.
Quid enim si cam insulam
cum unicuiq liceat et dãpni
infecti nomine rem delinq̃re.
s istam snͣiam celsus elegant̾

Expanded text:
agit non solum si effectum habuit negotium quod gessit, actione ista utetur, sed sufficit, si utiliter gessit, etsi effectum non habuit negotium. et ideo si insulam fulsit uel seruum aegrum curauit, etiamsi insula exusta est uel seruus obit, aget negosed ut Celsus refert, Proculus apud eum notat non semper debere dari. quid enim si eam insulam cum unicuique liceat et damni infecti nomine rem derelinquere. sed istam sententiam Celsus eleganter
Abbreviated transcription (Latin):
uetur eo ꝙ si data sunit adu̾¬
sus cnm acco necce erit et eñ
pstringi qui netuit. s et ilrd̃
eẽt iniquũ eum ꝗ ñ ꝓhibu¬
it alieno fc̃o lib̃an cum et su
mutuam pecuniam.altĩ ex so¬
cus ꝓhibente socio de dissem
accõm ita tñ ut is ꝗ ꝓhibuit̃
ex nulla pt̾e n ꝑ socuim n¬

Expanded text:
a fuerit aduersus eum actio, necesse erit et eum pertingi qui uetuit: sed et illud esse iniquum eum qui non prohibuit alieno facto liberari, cum ‹et› si mutuam pecuniam alteri ex sociis prohibente socio dedissem, actionem, ita tamen ut is qui prohibuit ex nulla parte neque per socium n
Abbreviated transcription (Latin):
si adebitore meo exegit᷑ et ꝓbriu¬
ermi quemiad mod recipiam.
Item siueñdid̾it ip̃e demq liqͥ¬
dem impend̃it quẽ. admod̃ re¬
cipict. Nam unq mandatum
ñ est̾ eritigitur et postratib̃¬
cõm negorum gestorum actoł.

Expanded text:
si a debitore meo exegerit et probauerim? quemadmodum recipiam? item si uendiderit? ipse denique si quid impendit, quemadmodum recipiet? nam utique mandatum non est. erit igitur et pos‹t› ratihabitionem negotiorum gestorum actio.
Abbreviated transcription (Latin):
trahi uł ad c̾tam rem eꝗssi¬
mum ent id obẜũarĩ quo
p̃põitus ẽItem siplures
huit institores uł cũ om̃ib
simulcontrahi noluit uł c̃
imosolos et si denũtiauit
trahi uetuit ꝯcinua uariatõ
hentes s si in cotum ꝓhibuit
cum eo ꝯtrahiꝓͥpoĩti loco ño¬
ñ hetur cum magis hic cu¬
stodis sic loos qm̃ institoris.
ergo nec uende̾ m̾cem hic po¬
t̾it nec modicũ ꝗd ex tab̾nã.
Si institoria rẽcoe accum est.
tributoria ipõ iure locum ñ
butoria inm̾ce dominica ꝙ
sin fuit institor domine mͥ¬
cis tribugoria suꝑest acͣtio.
Si asuo tͦuo oͬpͣas iucarii
eius condux̾o eteum m̾cis
mee ĩstitorem fecõ. isq cibi
m̾cem uendiõit. empt̾o est.

Expanded text:
certam rem? aequissimum erit id seruari, in quo praepositus est. item si plures habuit institores, uel cum omnibus simul contrahi uoluit uel cum uno solo. sed et si denuntiauit trahi uetuit continua uariationntrahentes. Sed si in totum prohibuit cum eo contrahi, praepositi loco non habetur, cum magis hic custodis sit loco quam institoris: ergo nec uendere mercem hic poterit nec modicum quid ex taberna. Si institoria recte actum est, tributoria ipso iure locum non butoria in merce dominica. quod si non fuit institor dominicae mercis, tributoria superest actio. Si a seruo tuo operas uicarii eius conduxero et eum merci meae institorem fecero isque tibi mercem uendiderit, emptio est
Abbreviated transcription (Latin):
inde sidñs quid̃ m̾cis ꝓscri¬
psiss alius aũt substulisset
aut uetustateant pluuia e
quo simili conting̾it ne ꝓs¬
criptum ẽẽt uł ñ appareret.
dicendum eum ꝗ pposuit
ten̾i ¶ d su p̾e̾ ĩstitor decipiẽ¬
di meicã detraxit. dor ip̃ius

Expanded text:
inde si dominus quidem mercis proscripsisset, alius autem sustulit aut vetustate vel pluvia vel quo simili contingit, ne proscriptum esset vel non pareret, dicendum eum qui praeposuit teneri. sed si ipse institor decipiendi mei causa detraxit, dolus ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
siqͣd eẽt stipͣłat ⁊ uł n tp̃ris uti¬
ex hac accõne cognoscit. cũ sit
arbitraria absolu̾e reum d ca¬
utõneab eo exacͣtã de peciũaibi
somẽda ubipmissa e. Quid en ĩ
si ibi uroblata pecin̾a actoridic¬

Expanded text:
et stipulatus, vel si temporis utiex hac actione cognoscit, cum sit arbitraria, absolvere reum debet cautione ab eo exacta de pecunia ibi solvenda ubi promissa est. quid enim si ibi vel oblata pecunia actori dic
Abbreviated transcription (Latin):
ffric̾. Centũ capuedaristiplã¬
tus figerussore accͣepisti ea pecu¬
nia ab eo simłr ut. ab ipo̾ ꝓmis¬
sore peti debebit id ẽut si alibi
qm capne petanturarbit᷑ria a¬
gi debeat. uis ꝙ cantiestimetur
sũmam capne potiusꝙͣ alibi so

Expanded text:
.Centum Capuae dari stipulatus fideiussorem accepisti: ea pecunia ab eo similiter ut ab ipso promissore peti debebit, id est ut, si alibi quam Capuae petantur, arbitraria agi debeat lisque tanti aestimetur, summam Capuae potius quam alibi
Abbreviated transcription (Latin):
io fideubeas ¶Tua et mea
ułuti si mandem tibi ut sub
iisuris crede̾s ei ꝗurem meã
mutuaretur. ¶Tua et alien

Expanded text:
io fideiubeas.Tua et mea, ueluti si mandem tibi, ut sub usuris crederes ei, qui in rem meam mutuaretur.Tua et alien
Abbreviated transcription (Latin):
fuintages manͣdati ¶ Itẽ si
ẜuus m̃s nauem ex̾cebit et c̃
abit᷑ quommadu̾s magis¬
trum expiaraccone q̃ michi
uł iure cuuli u honano pet᷑¬
it. nam et cuiuis alii s̃i obstat

Expanded text:
 mandati ages.Item si seruus meus nauem exercebit et cum abit, quo minus aduersus magistrum experiar actione, quae mihi uel iure ciuili uel honorario competit: nam et cuiuis alii non obstat
Abbreviated transcription (Latin):
mox hic uicarius decessisset
ut sibi solu̾et  Ꝙ anͣt dedu¬
ci deb̾e diximus id ꝙ debetur
ci qui de peculio conuenitur
ita. accipiend̾ ẽsiñ ħ. aliunde
consequi potuit ¶ Deniq iul
scribit uenditorem qui fuũ
cum peculio uendidit si de
peculio ꝯueniatur ñ dełe de¬
duce ꝙ sibi debetur potuit e¬
nim ħ rõne peculii detratx¬

Expanded text:
mox uicarius decessisset,ut sibi solveret. Quod autem deduci debere diximus id quod debetur ei qui de peculio convenitur, ita accipiendum est, si non hoc aliunde consequi potuit. Denique Iulianus scribit uenditorem, qui seruum cum peculio uendidit, si de peculio conueniatur, non debere deducere quod sibi debetur: potuit enim hoc ex ratione peculii detra
Abbreviated transcription (Latin):
DE M. ost remiudita
tam ⁊ si prouocatõ ñ est int̾po¬
fita. tñsi negetur iudicatũ eẽ.
ur ignorari pot̾. in iuditatũ
sit. qr ad huclis subẽe possit. tr
geñalit in hus que testamto
ei relictasunt tñseg̾it si postea

Expanded text:
m. Post rem iudicatam etiam si prouocatio non est interposita, tamen si negetur iudicatum esse uel ignorari potest an iudicatum sit: quia adhuc lis subesse possit, trageneraliter in his, quae testamento ei relicta sunt, transegerit, si postea
Abbreviated transcription (Latin):
manumicere lic̾et. ¶ Emptor
alii ea lege uendidit et suus
fugit a scod emptore. et rome
moratur.quero an sit manꝰ¬

Expanded text:
nicere liceret: emptor alii eadem lege vendidit: servus fugit a secundo emptore et Romae moratur: quaero, an sit man
Abbreviated transcription (Latin):
agetucacita obligo nascat᷑.
ułuti cũ ꝑ errorem indebitũ
soluendi causa datur
p̃. Si suus meus rẽ meã ti¬
bi scienti. nole me tibi ꝯmod¬
ari ꝯmodau̾it et ꝯmodatiet
fuitinascitur acc̾o et cõnͣdcõ¬

Expanded text:
acita obligatio nascatur, veluti cum per errorem indebitum solvendi causa datur Si servus meus rem meam tibi scienti nolle me tibi commodari commodaverit, et commodati et furti nascitur actio et
Abbreviated transcription (Latin):
que dicũtur contͣri¶siex fc̃o
urdis agaturihrs ꝯmodatuĩ
solid̾ ꝯtempnatur l ex parte
h̾rs sit ¶ Sic̾ aũt uolũtatis ⁊
officii mãgis qm̃ necͣritatis
ẽmodare ita mod̾ꝯmodati
cit. idemͣ postqmͣ ꝯmodauitti
nic finem pͥscribe et retroagẽ.
atq intempestiueusimiꝯmo¬
date rei auferre.ñ offitiũ tm

Expanded text:
ex facto heredis agatur commodati, in solidum condemnatur, licet ex parte heres est. Sicut autem uoluntatis et officii magis quam necessitatis est commodare, ita modum commodati cit, id est postquam commodauit, tunc finem prae scribere et retro agere atque intempestiue usum commodatae rei auferre non officium t
Abbreviated transcription (Latin):
. Cum br̃ditatẽ anqs uen¬
didit e̾e d h̾rditas ut sit ẽpt̃õ.
nec enim alea emitur ut inue¬
natone et insimiib. s res q̃ si
ñ est ñ contrahitur emptõ/ et
ĩo p̾cium condicetur.

Expanded text:
. Cum hereditatem aliquis uendidit, esse debet hereditas, ut s‹it› emptio: nec enim alea emitur, ut in uenatione et similibus, sed res: quae si non est, ‹non› contrahitur emptio et ideo pretium condicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Abol ⁊uod sinuia hrditas
ad uenditorem ꝑtinuit qnͣt̾ ẽ¬
ptori pr̃ar debuit ita distĩgni
oportebit. ut si ẽ siquid̾. aliqua
hr̃ditas s. ad uenditorẽ ñ ꝑti
nec. et ip̃a extimetur si nulla
ẽ de q̃ auctum uideatur. ħ u̾o¬
et si quid mn eam rẽ impensũ e̾.
Abor. Quod si inuenditõne
b̃rditatis idactum ẽ siquidi¬
uir ẽẽt uenditoris uenire. nec
postea quicqmͣ p̾stitum in ꝙͣ¬
nis ad uenditorem urditas
Abitur qr idactum ẽc̃ manife

Expanded text:
o. Quod si nulla hereditas ad uenditorem pertinuit, quantum emptori praestare debuit, ita distingui oportebit, ut, si est quidem aliqua hereditas, sed ad uenditorem non pertinet, ipsa aestimetur, si nulla est, de qua actum uideatur, et si quid in eam rem impensum eo. Quod si in uenditione hereditatis id actum est, si quid iuris esset uenditoris, ue‹ni›re nec postea quicquam praestitu iri: quamuis ad uendit‹o›rem hereditas abitur,
Abbreviated transcription (Latin):
alrcem. In unus ex sociisicoĩ
ioco imuitis cet̾i̾s mie edificare
poͣssit et an si ꝓhibeatur a socus
ag̾e possint is sibi ẽẽ prohñdi
ur illi ius edificandi ñ eẽ et si
eclificatũiam sit. nͣ possint cũ eo
ita exꝑinius tibi ñ ẽe ita edifica¬
tum hr̃e queritur et magis dici
pot̾ prohibẽdi potius qm̃ faciẽ¬
di eẽ ius socio qr magis illequi

Expanded text:
rum. An unus ex sociis in communi loco inuitis ceteris iure aedificare possit, id est an, si prohibeatur a sociis, agere possint ius sibi prohibendi esse uel illi ius aedificandi non esse: et si aedificatum iam sit, non possit cum eo ita experiri ius tibi non esse ita aedificatum habere, quaeritur. et magis dici potest prohibendi potius quam faciendi esse ius socio, quia magis ille, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Il. Eiateem̾o ut micħ liceat
ex eclib meis medes tuas stillici¬
duimitte et postea te sciente
ex cã emp̃tõis ĩmissu ham .que.¬
ro an ex hacca accõne quadam
uł exceptõne cuendus sĩiRe. utro¬

Expanded text:
i a te emero, ut mihi liceat ex aedibus meis in aedes tuas stillicidium immittere et postea te sciente ex causa emptionis immissum habeam, quaero, an ex hac causa actione quadam uel exceptione tuendus sim. r
Abbreviated transcription (Latin):
P.eratius. ãt postea furta
edci qñci eares erit. ome dẽtͣri¬
m̃tum recipuit. ¶ Seruo ꝑs¬
uasi ut cirographa debitorũ
corrupat. indel cenebor s si

Expanded text:
eratius ait postea furta edicti 'quanti ea res erit' omne detrimentum recipiunt.Seruo persuasi, ut chirografa debitorum corrumpat: uidelicet tenebor. sed si
Abbreviated transcription (Latin):
prietate conting̾et. nam alt̾o
repudiante. ait̃ totum fundũ
h̃at. s musufructu ħ plusꝰ est.
qr et ꝯstiutus et postea ãmisẜ
ncħominus ius accrescendi
et legatur ñut ꝓprietas eo solo
tempore quo uendicatur: cum
prium itaq ñ inueniet. alte
rum qui sibi ꝯcurrat. solus u¬
tetur in cotum nec refert diun¬
ctim.an seꝑatim relinquatur.

Expanded text:
tate contingeret: nam altero repudiante alter totum fundum haberet. sed in usu fructu hoc plus est, quia et constitutus et postea amissus nihilo minus ius adcrescendi et legatur, non, ut proprietas, eo solo tempore quo vindicatur. cum primum itaque non inveniet alter eum, qui sibi concurrat, solus utetur in totum, nec refert, coniunctim an
Abbreviated transcription (Latin):
ati acced̾e. ¶ Idem ait et si com¬
muni ẜuo et seꝑatim cit̾ousu
missum. ab alto ex socũs usũf¬
diciussifructũ in suo statu esse
Idẽ est et siduob ꝯiuncti seꝑa¬

Expanded text:
ati accedere. Idem ait et si communi servo et separatim Titio usus missum ab altero ex sociis usum fdici usum fructum in suo statu esse. idem est, si duobus coniunctim e
Abbreviated transcription (Latin):
cumaliꝗdaddimusuł detra¬
himus iri coĩ. ius ꝓpriũ id ẽ
cuule efficimus Higitur ius
nt̃mꝯstat aut ex scripto. aut si¬
ne scripto ut. ip̾grecos. Tohya¬

Expanded text:
cum aliquid addimus vel detrahimus iuri communi, ius proprium, id est civile efficimus. Hoc igitur ius nostrum constat aut ex scripto aut sine scripto, ut apud Graecos:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Ius aũt ciuile ẽ ꝙ̃ ex leg¬
ib plebiscitis senatusꝯ sultis
decretis principum auccorita
adiuuandi ur supplendi ur
corrigendiuirs cuulis grapp̃¬

Expanded text:
. Ius autem ciuile est, quod ex legibus, plebis scitis, senatus consultis, decretis principum, auctoritaadiuuandi uel supplendi uel corrigendi iuris ciuilis gra
Abbreviated transcription (Latin):
si dinisus ẽ fũdus int̾ socios re¬
gionib ꝙ. ad suitutẽ attin q̃ci
fũdo debebatur. ꝓĩ est atq si.ab
itio duob fũdis debita sit. et
cuius fũdus ẜuit. ĩmosiquom¬
dus ꝗ suerit ita disus sit pͥt¬
culum dubitatõs ea res ht̃ Nã
sictus ac finitus uie locũs ẽ tũc
si ꝑ longitudunt eͣrꝰ fudus diuis.
ẽ. eadem omia ẜuanda eruntqͣi

Expanded text:
si diuisus est fundus inter socios regionibus, quod ad seruitutem attinet, quae ei fundo debebatur, perinde est, atque si ab initio duobus fundis debita sit: et cuius fundus seruit, immo si quo mservierit ita divisus est, plusculum dubitationis ea res habet: nam si certus ac finitus viae locus est, tunc, si per longitudinem eius fundus divisus est, eadem omnia servanda erunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sfructus extinguitur ñ tñsi aree
ususfructus iegetur. et ibium¬
ee sint poite. uł ꝯtraputo extin¬
gni. ¶Terte si silue usufructu
legato. siua cesa illic. satõnes
fuint fce̾.sine dubio ususfructꝰ
extinguitur. ¶Si masse usust.
fca uł 3ͣ. cassius ap̾ urseium scri¬
bit. int̾ure nsum fructũ quami
m̃tum bissolutum aut cnͣsfig¬
uratum extinguit usũfructum
In nanis quo usufnictuiegato
sabimis scribit. siquid ꝑ ꝑtͥes
refecta sit usum fructũ ñ int̾ire.
Siaũt dissoluta sit lic husdem
tabur milla p̾terea adiecta sit re¬
stanrata. nsusfructus extĩguit᷑.¬

Expanded text:
fructus extinguitur. Non tamen, si arui usus fructus legetur et ibi uineae sint positae uel contra, puto extingui. certe siluae usu fructu legato si silua caesa illic sationes fuerint factae, sine dubio usus fructus extinguitur. Si massae usus facta vel contra, Cassius apud Vrseium scribit interire usum fructum: quam mentum dissolutum aut transfiguratum extinguit usum fructum. In navis quoque usu fructu Sabinus scribit, si quidem per partes refecta sit, usum fructum non interire: si autem dissoluta sit, licet isdem tabulis nulla praeterea adiecta restaurata sit, usum fructum extinct
Abbreviated transcription (Latin):
ssusfructus extingnitur. ¶Qua¬
drige legatonsufructu: siumus
ex equis decesẜit. an extingnat᷑
ususfructus qr. Ego puto mul¬
tumint̾ẽc equorum anqͣdrige
usuffructus sit iegatus. nam si
equoꝵ: suꝑerit in residuis. Si
quadrige n remanebit qm̃ qͣd¬
p. isialis añ diem legati ce¬
dentem substitutus sit.

Expanded text:
usus fructus extinguitur. Quadrigae usu fructu legato si unus ex equis decesserit, an extinguatur usus fructus quaeritur. ego puto multum interesse, equorum an quadrigae usus fructus sit legatus: nam si equorum, supererit in residuis, si quadrigae, non remanebit, qisi alius ante diem legati cedentem substitutus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
c̾te integram et. abstinẽtem oĩ
lucro pr̾are fidem debentiliten¬
tia qua uidentur. ibuti m̃ãxi¬
mis usuris. iuce ciuusd̃a penei
subitiantur. hic bona rõne. icce¬
pit ab.iuo mutuũ et usuras qr
ñ soluit ñ qr ex negocus q̃ ge̾b¬
as ad se peciĩam transtulit. cõ¬
dempnãd ẽ młtum. aũt refeit
incipiat nenũc debituman. an¬
tea nom̃ fu̾it sibi debitoris ꝙ sa¬
q. aũt alicu debetiu. iliꝰ sñ uo¬
n̾tate ei ñ pot̾ iure exͣige̾. natu¬
raus enim simł et ciuilꝰ rõ sua¬
e posse det̾iorem. non posse.

Expanded text:
certe integram et abstinentem omni lucro praestare fidem deberent, licentia, qua uidentur abuti, maximis usuris uice cuiusdam poenae subiciuntur: hic bona ratione accepit ab alio mutuum et usuris, quia non soluit, non quia ex negotiis quae gerebat ad se pecuniam transtuli‹t›, condemnandus est. multum autem refert, incipiat nunc debitum an ante nomen fuerit debitoris, quod saquod autem alicui debetur, alius sine uoluntate eius non potest iure exigere. naturalis enim simul et ciuilis ratio suacere posse, deteriorem non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
sinataib sit restitutus ham
Princeps ingenumfaicet ¶Ql
minumititur acorpore. aliquo
et couegio uł cuutate singlos.
Snitutuminius sit uoẽatus¬
Ubos parentes q prõni patr¬
oneq utriusq sexus. accipere
debemus. ¶S si ꝑ penam de¬
portatonis ad pegrinitatem
redactus sit pronus. putat põp̃
tamdiu. adoptõ ꝙͣ diu durat.¬
¶Si fulius meus madoptõem
datus sitaocari aub̾to meoin
ius ñ poͣtit. s nec nepos matop
tinafamilia susceptus E
si filius meus emancipatus ad¬
optaĩnt filumi. Hic nepos in
ut inparentib et iutͣ trinepo¬
tem accepimus. ¶Silibta ex
prono fuit enixa mutuo se ipã
et filius eius. iius ñ u̾ocabt.
pitis accusaiuñt lib̾tum pr̃¬
num uł in suitute petierunt.
nullus eis honoꝵ debetur. ¶P¬
cor.ait mius nisi ꝓmissu meo
ne quis uocetspmissurus enĩ
ẽ is si fam̾osa actõñsit ur pudo¬
rem ñ sugiliat q̃ pronus ꝯue¬
nitur uł parentes et totum
s causa cognita debuit facere.
nam int̾dum etiam ex causa

Expanded text:
si natalibus sit restitutus: nam princeps ingenuum facit.Qui manumittitur a corpore aliquo uel collegio uel ciuitate, singulos constitutum in ius sit uocaturus.Liberos parentesque patroni patronaeque utriusque sexu saccipere debemus.Sed si per poenam deportationis ad pereg‹ri›nitatem redactus sit patronus, putat Pomponius mdiu quamdiu adoptio durat.Si filius meus in adoptionem datus sit, uocari a liberto meo in ius non poterit: sed nec neptiva familia susceptus. sed si filius meus emancipatus adoptaverit filium, hic nepos in ut in parentibus, et ultra trinepotem accipimus. Si liberta ex patrono fuerit enixa, mutuo se ipsa et filius eius in ius non vocabunt. pitis accusaverunt libertum paternum vel in servitutem petierunt, nullus eis honor debetur. Praetor ait: "in ius nisi permissu meo ne quis vocet". permissurus enim est, si famosa actio non sit vel pudorem non suggilat, qua patronus convenitur vel parentes. et totum hoc causa cognita debet facere: nam interdum etiam ex causa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Dedsihac lege emiut ma¬
numittam ex constitutõe diui
marci uenit ad lib̾tatem cũ sim
pr̃onus. in ius uocan no pot̾o.
D si suis niimis eni et fidem

Expanded text:
Sed si hac lege emi ut manumittam, et ex constitutione diui Marci uenit ad libertatem: cum si‹m› patronus, in ius uocari non potero. sed si suis nummis emi et fidem
Abbreviated transcription (Latin):
prono ñ hebor siꝯtͣ me iudicat᷑
e.aut sime deferente iurau̾it se
lib̾tum ñ eess si. ad iusiuranõ
adegrne uxorem ducat ne nub¬
at.impue i ius uocabor. et¬
celsus quid. at intali ubtoius
ad filium meum meuiuo no

Expanded text:
patrono non habebor, si contra me iudicatum est aut si me deferente iuraverit se libertum non esse. Sed si ad iusiurandum adegi, ne uxorem ducat, ne nubat, impune iCelsus quidem ait in tali liberto ius ad filium meum me uiuo no
Abbreviated transcription (Latin):
cua ẽ adũsus enm qui ĩ alt̾ius
archam lapideam inq̃ adhuc
mortuus ñ erat ditus mor¬
tuum intułit utilem accoem
infẽm proconsul dat. qr ñ pro¬
prie in sepulcrum uł ĩ iõcums.
At̾ius intulisse dici potest.
fode ur eruere sine decreto pon

Expanded text:
tua est.Aduersus eum, qui in alterius arcam lapideam, in qua adhuc mortuus non erit conditus, mortuum intulerit, utilem actionem in factum proconsul dat, quia non proprie uel in sepulchrum uel in locum alterius intulisse dici potest. fodere uel eruere sine decreto pon
Abbreviated transcription (Latin):
postĩtatem inferrelicLib̾ci
aũt nec sẽpeliri nec alios ĩferre.
potͥunt nisi hrdes exstiu̾int pa¬
trono. qm̃uis quidam ĩscripse¬
rint monumtum sibilib̾cis¬
sicenõtaphium sit posse ħ cõ
ueniri dicend̾ ẽ. nec enm ẽc

Expanded text:
posteritatem inferre licet. liberti autem nec sepeliri nec alios inferre poterunt, nisi heredes extiterint patrono, quamuis quidam inscripserint monumentum sibi libertissi cenotaphium fit, posse hoc uenire dicendum est: nec enim esse
Abbreviated transcription (Latin):
Ite cet̾is qr successorib q̃lescũ
fumt. lic sepelire. et mortuu
inferre etiam si ex inmnima ꝑ¬
te br̃des ex testo uł ab intesta¬
co. sunt lic ñ ꝯsenͣciant alii li¬
b̾is aũt cinuscsq sexus sint¬

Expanded text:
idem ceterisque successoribus qualescumque fuerint licet sepeliri et mortuum inferre, etiamsi ex minima parte heredes ex testamento uel ab intestato sint, licet non consentiant alii. liberis autem cuiuscumque sexus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpetunt. qr si possident nichu
fructuum nomine ꝯsequentur.
¶Q ergo offitium erit midicisͤ
q̃m ł ut securus ꝯsequatur fru¬
ctuanus fruendi licentiam ꝓpri
um accepit si desierit possidere
sine doio. absoluetur ꝙ siliti se
obtunt et q̃i possor ictõm deu¬
sufructu accepit dapnabitur.

Expanded text:
competunt: quod si possident, nihil competunt: quod si possident, nihil fructuum nomine consequentur. quid ergo officium erit iudicis quam hoc, ut securus consequatur fructuarius fruendi licentiam, propum accepit, si desierit possidere sine dolo, absolvetur: quod si liti se obtulit et quasi possessor actionem de usu fructu accepit, damnabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus uicini fundi dominũ.
Sipartis sundi usuffructus
ꝯstituatur pot̾ de eo in remagi
siue uendicet ꝗs usũfructum
siue. alii neget. ¶ In hiis autẽ
acc̃onib que de usufructuag¬
uitmr etiam fructus uenire
plusqm manifestũ ẽSi pꝰ
ario qui uicit omĩs causa resti¬
tuenda ẽ. et ĩosi ẜui fu̾it ususfr¬
uctus legatus quicquid ex rei
fructuaruiur ex oꝑis sis ꝯsecu¬
tus ẽ possõr debebit restitũe s
si forte tempore usuffructus am¬
issus ẽ alio quid possidente. alio
aũt liti se offerente ñ sufficit eũ
usumfructũ it̾m renouare u̾m
can̾e eum quo de euictõne usus
fructus oport Quid enim si ser¬
uum aut fũdum ꝗ possidebat
pignori ded̾it. is qr. ib eo ꝗ pig̃¬
nori accepit m̃re uti prohibet᷑¬
debebit itaq hr̃c cautum. Sic̃
fructuario in rem ꝯfessoria agẽ¬
ti fructus pr̃andi sunt. ita et ꝓ¬
prictatis domino sinegatoria
omibo reb.ita demum sinsit
possor qui agat. nam et possõri

Expanded text:
aduersus uicini fundi dominum. Si partis fundi usus fructus constituatur, potest de eo in rem agi, siue uindicet quis usum fructum siue alii neget. In his autem actionibus, quae de usu fructu aguntur, etiam fructus uenire plus quam manifestum est. Si post ario qui uicit omnis causa restituenda est: et ideo si serui fuerit usus fructus legatus, quidquid ex re fructuarii uel ex operis suis consecutus est, possessor debebit restituere. Sed et si forte tempore usus fructus amissus est alio quidem possidente, alio autem liti se offerente, non sufficit eum usum fructum iterum renouare, uerum cauere quoque eum de euictione usus fructus oportet: quid enim si seruum aut fundum is qui possidebat pignori dedit isque ab eo qui pignori accepit iure uti prohibetdebebit itaque habere cautum. Sicut fructuario in rem confessoriam agenti fructus praestandi sunt, ita et proprietatis domino, si negatoria omnibus ita demum, si non sit possessor qui agat nam et possessori
Abbreviated transcription (Latin):
enmi nẽgotiũ inuice et ido
inuicẽ ĩpoĩte sũt accõnes ut
appareat ꝙ in principio bene¬
ficui ac mide uolu̾tatis fu̾at
Sĩt inmutuas p̾statõnes ac¬
conesq ciniles ut accidit ĩeo
qui absentis negotia g̾ere m¬
chouuit Neq enĩ impie
ꝑiͣtũra desereret suscepiss eĩ
fortassis aliussi ĩs ñ cepisset.
oluntatis ẽ enĩ susciꝑe mã¬
si pugillareᷤ michi ꝯmodasti
ut debitor michi cau̾e ñ recte
facies importune repetendo.
MNam si negasses uł emissez
iĩ testes adhibuissẽ. ¶ Id̃q ẽ
si ad fiicienda insulam tigna
modasti demii ꝓtraxistiaut
inuari quippe nos ñ decipibe¬
nefito oport ex quib causis

Expanded text:
enim negotium invicem et ideo invicem propositae sunt actiones, ut appareat, quod principio beneficii ac nudae voluntatis fuerat, converti in mutuas praestationes actionesque civiles. ut accidit in eo, qui absentis negotia gerere inchoavit: neque enim impune peritura deseret: suscepisset enim fortassis alius, si is non coepisset: voluntatis est enim suscipere mansi pugillares mihi commodasti, ut debitor mihi caveret, non recte facies importune repetendo: nam si negasses, uel emissem uel testes adhibuissem. idemque est, si ad fulciendam insulam tigna commodasti, deinde protraxisti aut iuuari quippe nos, non decipi beneficio oportet. ex quibus causis
Abbreviated transcription (Latin):
conciliat que res efficit. ut tu¬
ui negotumi gestũ uide. itͣ
et a te hrditas peti possit. ¶Qͥd
ergo inquid pedius si cumte
nr̃dem putarem insulam ful¬
sero hrditanam.tuq ritum
habu̾it.in sit michi.adu̾sus
cum ħ fcõ meont̾ sit locup¬

Expanded text:
conciliat: quae res efficit, ut tuum negotium gestum uideatur et a te hereditas peti possit. quid ergo, inquit Pedius, si, cum te heredem putarem, insulam fulsero hereditariam tuque ratum habueris, an sit mihi aduersus cum hoc facto meo alter sit locup
Abbreviated transcription (Latin):
que ñ gessit ꝙ puto ĩnis c̾te
si quis a se exige debiut ꝓcul
dubio ħ ei impuͣtabitur ꝙ ꝙͣ
enim ħ ei imputan ñ possit̾.
cultatem ñ hi̾ut. qr nullã act̾o¬
nem intende̾ potiut tñ aseim
ip̃o curñ exegit. s eiimputa

Expanded text:
 puto uerius. certe si quid a se exigere debuit, procul dubio hoc ei imputabitur. quamquam enim hoc ei imputari non possit, cultatem non habuit, qui nullam actionem intendere potuit: tamen a semet ipso cur non exegerit, ei imput
Abbreviated transcription (Latin):
nͣm. postutẽ rectitui ei oportet
que ad̃m plac in dnio edium¬
se ex tabna cassiana fumum sr̃¬
iora edifitia nͣre ĩmitti posse n̾
euti euitutẽ talem admtitit.

Expanded text:
ntestatam, restitui ei oportet, quemadmodum placet in domino aediumse ex taberna casiaria fumum in superiora aedificia iure immitti posse, nisi ei rei seruitutem talem admittit.
Abbreviated transcription (Latin):
solumut tigna suscipiat ꝙ ñ ẽ
sciend̾ e possorĩs ꝑtes sustincie.
Si qd̾ tigna ĩmissa sint eum q
fuitutẽ sibi deb̾i ait siu̾oñ sũt
ĩmissa eum ꝗ negatset si quid
is optinuut qͥ euitutẽ sibi defe¬

Expanded text:
solum, ut tigna suscipiat, quod nosciendum est possessoris partes sustinere, si quidem tigna immissa sint, eum, qui seruitutem sibi deberi ait, si uero non sunt immissa, eum qui negat. Et si quidem is optinuerit, qui seruitutem
Abbreviated transcription (Latin):
ctumĩ ẽ quoquomio res se hr̾et
cũ dño postĩoꝵ mularagi nõ
posse. qr ñ sua sponte si ꝑcusse
retro redissent.Quida bo¬
nes uendidit calege uti daret.
exꝑiũdos. postea dedit exꝑum¬
dos emptoris ẜuus mexpiun¬
do ꝑcussus. ab alt̾o bone corm
ẽ. q̃ rebatur m̃iuenditor emp¬
tori oampnũ prarc deb̾etur res¬
pondi si emptor boues emptoᷤᷤ

Expanded text:
certe, quoquo modo res se haberet, cum domino posteriorum mularum agi non posse, quoniam non sua sponte, sed percussae retro redissent.Quidam boues uendidit ea lege, uti daret experiundos: postea dedit experiundos: emptoris seruus in experiundo percussus ab altero boue cornu est: quaerebatur, num uenditor emptori damnum praestare deberet. respondi, si emptor boue
Abbreviated transcription (Latin):
oport̾et. rendi in cã ius ẽẽ poitũ
slamsi muliones qui suꝑnis
plaustrum sustinussent. sua
sponte se subduxissent. et ido
fc̾m eẽt. ut mule plaustrũ reti¬
ñe ñ possent. atq hoñe ip̃o retͣ¬
ħ̾entur. cũ dño mularũ nuliã¬

Expanded text:
oporteret. respondi in causa ius esse positum: nam si muliones, qui superius plostrum sustinuissent, sua sponte se subduxissent et ideo factum esset, ut mulae plostrum retinere non possint atque onere ipso retraherentur, cum d
Abbreviated transcription (Latin):
si uito bons. dełx. ¶ Cumpila
płes lud̾e̾nt. quidã ex hiis ẜuu¬
lu cũpilã ꝑciꝑx conaretur ĩpu¬
lit ẜuus cecidit et crus fregit.
Querebatur. an dñs ẜuulilege
aquilia cum eo cunis impulsu

Expanded text:
bouis, debere.Cum pila complures luderent, quidam ex his seruulum, cum pilam percipere conaretur, impulit, seruus cecidit et crus fregit: quaerebatur, an dominus seruuli lege Aquilia cum eo, cuius impulsu
Abbreviated transcription (Latin):
aquilia agiposse. Namnichom
sustin̾et᷑ mitt̾et suauoluitate
ut aliqm̃ ferret ułuti siꝗs asel¬
lum cũ agitass ñ retinusset.
Eq̾ si quis ex manudeluauta¬
uud ꝗd ĩmisiss. dampnũnuria
dariss si mule qr aliqd reform¬
idassent. et muliones timore
promoti ne opprimentur plau¬
strum reliꝗssent. cũ hoĩb.actio¬
nem nullã et. cũdnõ mulaꝵ ẽe.¬

Expanded text:
sse: nam nihilo sustineret mitteret sua uoluntate, ut id aliquem feriret: ueluti si quis asellum cum agitasset non retinuisset, aeque si quis ex manu telum aut aliud quid immississet, damnum iniuria daret. sed si mulae, quia aliquid reformidassent et muliones timore permoti, ne opprimerentur, plostrum reliquissent, cum hominibus actionem nullam esse, cum domino mularum e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑictur. ¶ Quod eo tẽpore
qͣ ininsulamaliquis fuit ex
pena irrogata ciuius restitutõ¬
nem ĩmpetͣuit. ab alio usirpa¬
tum ex bonis que ñ erant aͣdẽ¬
pta ꝓbatum fu̾it sue cause rt¬
stituendus est.

Expanded text:
non peremitur. Quod eo tempore, quo in insula aliquis fuit ex poena ei irrogata, cuius restitutionem impetrauit, ab alio usurpatum ex bonis, quae non erant adempta, probatum fuerit, suae causae restituendum est.