comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iecerint: ⁊ hominem opp̾sserint. eque ue¬
cerib placet om̃s lege aquilia teneri.
¶Item cum eo qui canemincitau̾it i efte¬
cenit ut auquem morderet quamuis eũ
cetermi sinon tenuit. infactum a gend̾.
¶Legis autem aquiliȩ actio hero m¬
petit hoc est domino. ¶Simeohomĩe
quem tibi reclibituius ẽem dampnũ ini¬
ia datumeẽt uił ait. legis aquilie actio¬
nem nichi competere. meq cumcepero:
reclibere tibi restiturum. S isi seruus bo¬
na fide alicu senuat. anei competit a qͥ¬
lie actio. ⁊ magis in factum actio erit dã¬
danda. ¶ Eum cuiuestimenta commo¬
data sunt non posse si scissa fu̾int lege
petere. ¶Anfructuarius nel usuarius. le¬
gis aquiuie actionem hr̃et uił ait. trac¬
tat. iego puto melius utile iudiciumex
hac causa dandum.

Expanded text:
iecerint et hominem oppresserint, aeque veteribus placet omnes lege Aquilia teneri. Item cum eo, qui canem irritaverat et effecerat, ut aliquem morderet, quamvis eum ceterum si non tenuit, in factum agendum. Legis autem Aquiliae actio ero competit, hoc est domino. Si in eo homine, quem tibi redhibiturus essem, damnum iniuria datum esset, Iulianus ait legis Aquiliae actionem mihi competere meque, cum coepero redhibere, tibi restituturum. Sed si servus bona fide alicui seruiat, an ei competit Aquiliae actio? et magis in factum actio erit danda. Eum, cui uestimenta commodata sunt, non posse, si scissa fuerint, lege petere. An fructuarius uel usuarius legis Aquiliae actionem haberet, Iulianus tractat: et ego puto melius utile iudicium ex hac causa dandum.
Abbreviated transcription (Latin):
ret eius quadrupedis que concita¬
uit nomine agendument
Siue autem corpore suo pauꝑiẽ
quadrupes declit. sine ꝑ aliamrẽ
qmͣ tetigit quadrupes ħ actio loc̃
hẽbit. puta si plaustro bos obtͥuit
anquem ueł ulla alia redeiecta
Inbestiis autem pp̃ naturalem
feritatem ħ actio locum non ht̃. Et
ideo siursus fugit isic nocuit: nõ
potest quondam dominus conue¬
ñi. qr desinit dominus eẽ uͥfera e¬
uasit. ⁊ ideo sieum ursum occidetĩ.
meum corpus est. ¶Cum arietes
uel boues commisfiũẽt i alter alte¬
tum ocaidit: quintus mutius. dnis¬
tinguit ut si quidemis ꝑisset qui
agresu erat. cessaret actõ si is
qui non ꝓuocau̾at competeret
dedere. oportere. ¶Cum ĩ inqua¬
drupeclib noxa cap̃sequitur: ad¬
u̾sus dominum ħ actiodatur. nõ
cuius fu̾it quadrupes cumnoc̾et
s cuiꝰ nuncest. Plane siante litẽ
contestatam decesserit aninial ex¬
tinctaerit actio. ¶oxe autemde¬
uere. est animal tradere. uiuum de¬

Expanded text:
ret, eius quae concitaret, eius quae concitauit nomine agendum erit. Siue autem corpore suo pauperiem quadrupes dedit, siue per aliam rem, quam tetigit quadrupes, haec actio locum habebit: ut puta si plaustro bos obtriuit aliquem uel alia re deiecta. In bestiis autem propter naturalem feritatem haec actio locum non habet: et ideo si ursus fugit et sic nocuit, non potest quondam dominus conueniri, quia desinit dominus esse, ubi fera euasit: et ideo et si eum occidi, meum corpus est. Cum arietes uel boues commississent et alter alterum occidit, Quintus Mucius distinxit, ut si quidem is perisset qui adgressus erat, cessaret actio, si is, qui non prouocauerat, competeret dedere oportere. Et cum etiam in quadrupedibus noxa caput sequitur, aduersus dominum haec actio datur, non cuius fuerit quadrupes, cum noceret, sed cuius nunc est. Plane si ante litem contestatam decesserit animal, extincta erit actio. Noxae autem dedere est anima‹l› tradere uiuum. de
Abbreviated transcription (Latin):
huius ꝑtis seruitutis fruitur.
stum ht̃ ꝑtempus quo seruitus a¬
mittatur non ierit ad fontem nͨ
aquamhauserit iter quoꝙ eum a¬
qua alia qͣm dequa insi̾itute inpo¬
nenda actum est seruitus amittit᷑
tempus quo non est usus p̾redens
funli dominus cui seruitus debetͣ¬
imputatur ei quiineuis loco succeᷤ.¬
sit. ¶ Sicum ius hr̃es imnittendis
uicinus statuto tempore edificatũ
non habu̾it. ideoq nec tu inmitt̾e
poteris. non ideo magis seruitutem
amittes. quia non potest iuderi u¬
sii cẽpisse uicinus tuus: libertatẽ
uendendo lege cau̾im utiꝑeam ꝑtẽ
in reliqum fundum meum aꝙͣ
clucerem: ⁊ statur̃ tempus interaᷤ¬
serit anteqͣm riuum facerem nicħ¬
ommus iuris amiito. qr nullum
iter a que fuit s manet mͥ ius ĩ¬
tegrum. Ꝙ si fecissemiter neq u¬
sus ẽẽ amittam. ¶Si ꝑfundum
meum uiam tͥ legauero. ⁊ adita
mea hĩditate ꝑ constitutum tempꝰ
ad adinittendam seruitutem ignora¬
ueris eam tͥ: legatameẽ amittes

Expanded text:
huius partis servitutis fruitur. stum habet, per tempus, quo servitus amittitur, ierit ad fontem nec aquam hauserit, iter quoque eum aquam de qua in seruitute imponenda actum est, seruitus amittitur. Tempus, quo non est usus praecedens fundi dominus, cui seruitus deber ei, qui in eius loco successit. Si, cum ius haberes immittendi, uicinus statuto tempore aedificatum non habuerit ideoque nec tu immittere poteris, non ideo magis seruitutem amittes, quia non potest uideri usucepisse uicinus tuus libertatem uendendo lege cauerim, uti per eam partem in reliquum fundum meum aquam ducerem, et statutum tempus intercesserit, antequam riuum facerem, nihil iuris amitto, quia nullum iter aquae fuerit, sed manet mihi ius integrum: quod si fecissem iter neque usus essem, amittam. Si per fundum meum uiam tibi legauero et adita mea hereditate per constitutum tempus ad amittendam seruitutem ignoraueris eam tibi legatam esse, amittes
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si quis ꝑuim uł ꝑsuasum mechi¬
camentum alicui infuncdit uel ore
uel cestere. uel si eran unxit malo
ueneno. lege aquilia eumtem̾. quem¬
nens. Siquis hominem faine uecan̾¬
it inf̾actum actione teneri ueratutꝰ¬

Expanded text:
 Si quis per uim uel suasum medi Si quis per uim uel suasum medicamentum alicui infundit uel ore uel clystere uel si eum unxit malo ueneno, lege Aquilia eum teneri, quemnetur. Si quis hominem fame necauerit, in factum actione teneri Neratiu
Abbreviated transcription (Latin):
continuo subuersusest. aut lassus
ui fluminis ꝑient iictus. legea qui¬
lia teneri. quem admoclum siquis
puerum saxo illusisiets proculus a¬
itSimedicus seruum imperite secu¬
camento ꝑperam usus fu̾it. sed ⁊ quiᷤ
bene secuerit ⁊ dereliquit curationẽ
securus nonest. s culpe reus intelli¬
gitur. ¶ Mulionem quoq si ꝑ in
non potuerit. si hee alienum homm̃e
obtriuerint: uulgo dr̃ culpe nomĩe
rit. nec uidetur iniquum sufirmitaᷤᷤ
ꝙ non debeat᷑. in quo uł intelligit. ł
intelligere debet. infirmitatem suam
alii ꝑiculos am futuram. ¶Idem iu¬
ris est in ꝑsona euis qui impetumeqͥ
quo uelebatur. pp̃imꝑiciam uł infir¬
mitatem retiuere non poterit.
camentum decdit. ⁊ inde mulier ꝑie¬
rit labeo clistinguit: ut siquidem su¬
is manib supposuit uidcatur occidiᷤ¬
se. Siuero deł̾it ut sibi mulier offer¬
ret in factum actionemdandam:
que sñtentia uera est. Magis enim
causam prestitit. mortis qm occidit.¬

Expanded text:
continuo submersus est aut lassatus ui fluminis uictus perierit, lege Aquilia teneri, quemadmodum si quis puerum saxo inlisisset. Proculus ait, si medicus seruum imperite secucamento perperam usus fuerit. sed et qui bene secuerit et dereliquit curationem, securus non erit, sed culpae reus intellegitur. mulionem quoque, si non poterit, si alienum hominem obtriverint, vulgo dicitur culpae nomine rit: nec uidetur iniquum, si infirmitque non debeat, in quo uel intellegit uel intellegere debet infirmitatem suam alii periculosam futuram. idem iuris est in persona eius, qui impetum equi, quo uehebatur, propter imperitiam uel infirmitatem retinere non poterit. camentum dederit et inde mulier perierit, Labeo distinguit, ut, si quidem suis manibus supposuit, uideatur occidisse: sin uero dedit, ut sibi mulier offerret, in factum actionem dandam, quae sententia uera est: magis enim causam mortis praestitit quam occidit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit. qm ingenui solent ceitare.
infilio fammlias uulnerato proced̾
plane si cecentemuulnerau̾it erit
a quiue locus. aut sibou certamĩẽ
seruum acciderit insi domino comit¬
tente hac factumsit. Tunc enim a¬
cuulia cenat. Sicuis seruum egro¬
tum leuiter ꝑcusierit. us obierit. rͤ¬
te labeo dicit lege aquilia euni teneri.
ciuia aliud alii mortiferum eẽ solet.
Celsus autem multumintereẽ dicit¬
an occiłit anmortis cãm prestiterit.
ut qui mortis cãm prestitit. non aqͥ¬
lia se factum actione. teneatur.
Unde affert eum quipro medicasũ¬
to delit uenenum cãm mortis p̾sti¬
tisse ciuemad̾m eumqͥ furenti gla¬
clium porrexit. Nam net hunc lege
aquilia teneri. s infactum¶ Sed isi
quis deponte aliquem p̾cipitau̾it
celus ait. siue hoc ip̃o ictu ꝑierit. aũ¬

Expanded text:
procedit, quoniam ingenui solent certare: procedit, quoniam ingenui solent certare: in filio familias uulnerato procedit. plane si cedentem uulnerauerit, erit Aquiliae locus, aut si non in certamine seruum occidit, nisi si domino committente hoc factum sit: tunc enim Aquilia cessat. Sed si quis seruum aegrotum leuiter percusserit et is obierit, recte Labeo dicit lege Aquilia eum teneri, quia aliud alii mortiferum esse solet. Celsus autem multum interesse dicit, occiderit an mortis causam praestiterit, ut qui mortis causam praestitit, non Aquilia, sed in factum actione teneatur. unde adfert eum qui uenenum pro medicamento dedit et ait causam mortis praestitisse, quemadmodum eum qui furenti gladium porrexit: nam nec hunc lege Aquilia teneri, sed in factum. Sed si quis de ponte aliquem praecipitauit, Celsus ait, siue ipso ictu perierit au
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł.xix. Quã actĩoneꝰ prem conse¬
cuturum ait. ꝙ minus ex operis filis
sui. propter uiciatum oculum sit ha¬
biturus uimpenclia que ꝓ eius cura¬
tione fecerit. ¶Occisum ĩ acciꝑe
debemus siue gladio. suie fuste. uel
aliotelo uł manibus si forte strang¬
ulau̾it eum uel calce peciit uel. capi¬
occiderit: aquilia locum ht̃. fuit e
nim ip̃ius arbitrioita se lpnerare.
Nam ⁊ si lapsus aliquis semum a lie¬
plus iusto se honerau̾it uł neggligẽ¬
tius ꝑlubricum transierit. ꝑinde slqͥ
alterius impulsu dampnum decłit
procur scribit. neq eum quimpuł
teneri qr non occio. neq eumqui ĩ
pulsus est quia dampnum iniuri a ñ
declit. secundum hoc in fc̃m aciorrit
danda. in eum qui iipuł. ¶ Siaͥs
in colluctatione uł inpanchratio
pugiles duminter se certant alius
auum acciderit siquidem in publico
certamine alius alium occiderit: ces¬
satacuilia quia głe cansa iuntu¬
tis non inurie gratia iudetur damp¬
num datum hoc autem insuo: non

Expanded text:
. Qua actione patrem consecuturum ait, quod minus ex operis filii sui propter uitiatum oculum sit habiturus, et impendia, quae pro eius curatione fecerit. Occisum autem accipere debemus, siue gladio siue etiam fuste uel alio telo uel manibus si forte strangulauit eum uel calce petiit uel capionim in ipsius arbitrio ita se non onerare. nam et si lapsus aliquis servum alieplus iusto se on‹er›auerit uel neglegentius per lubricum transierit. Proinde si quis alterius inpulsu damnum dederit, Proculus scribit neque eum qui impulit teneri, quia non ocpulsus est, quia damnum iniuria non dedit: secundum quod in factum actio erit danda in eum qui impulit. Si quis in colluctatione vel in Pancratio, vel pugiles dum inter se exercentur alius alium occiderit, si quidem in publico certamine alius alium occiderit, cessat Aquilia, quia gloriae causa et uirtutis, non iniuriae gratia uidetur damnum datum. hoc autem in seruo non
Abbreviated transcription (Latin):
quis cortupit uł pecuĩa ł ambitõne
uł aduocatum du̾se partis. uł aliꝙ̃
ex hiis quib cãm suam cõmiserat:
ex doli cãpot̾it conueniri. uł si adu̾¬
sariuum caluide circumuen̾it.⁊ oĩo si
ĩ hac lite dolou̾satus est. loc̃ hẽbit ex¬
ex stpulatu actõ. nõ si uelit actõem
de dolo exercere: ad u̾sarus non debe¬
bit cumhẽat exstipulatu actõnem.

Expanded text:
quis corrupit uel pecunia uel ambitione, uel aduocatum diuersae partis, uel aliquem ex his, quibus causam suam commiserat, ex doli clausula poterit conueniri, uel si aduersarium callide circumuenit, et omnino si in hac lite dolose uersatus est, locum habebit ex stipulatu actio: et ideo si uelit de dolo actionem exercere aduersarius, non debebit, cum habeat ex stipulatu actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
minus ꝓbabilem sm̃i amequo aĩo
ferre debet. ¶Siplures arbitrifu̾int.
⁊ diu̾sã sentẽciam dyxcͣitͣ. licebit sẽ¬
tñtie eoꝵ noustari. S simaior
pars consentiat. e⁊ stabit᷑. alioqͥn
pena cõnuttit᷑. Idem querit᷑ aꝑud
uilim. Siextrib arbitris. unus qͥn¬
decim. alius decem. Tercius qͥnq
scͥibit. quĩq debere pr̃ari. quia in
hac summa om̃s consenserĩt.¬
¶ Et siquis litigatoꝵ de fuĩt. qr
peum factũ est quominus arbi¬
quidem dc̃a non coram litigatorib
exp̾ssum sit. uͥ ł uno uł utͦq absente
sententia ꝓmat᷑. penamaũ isqͥ de¬
fuit cominitrit. qr ꝑeum fc̃mest qͦ
mmꝰ arb̾itret᷑. Corã autẽ dr̃e sĩam¬

Expanded text:
minus probabilem sententiam aequo animo ferre debet". Si plures arbitri fuerint et diversas sententias dixerint, licebit sententia eorum non stari: sed si maior pars consentiat, ea stabitur, alioquin poena committetur. inde quaeritur apud Iulianum, si ex tribus arbitris unus quindecim, alius decem, tertius quinque scribit quinque debere praestari, quia in hanc summam omnes consenserunt. Si quis litigatorum defuerit, quia per eum factum est, quo minus arbiquidem dicta non coram litigatoribus expressum sit, ut vel uno vel utroque absente sententia promatur: poenam autem is qui defuit committit, quia per eum factum est quo minus arbitretur. Coram autem dice
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it: morte soluit᷑ comꝓmissum.
uecutim᷑ labeonis sm̃a qui estima¬
uit. Si arbiter auꝙ̃ petuniã dare
iꝰsait iis decesserit anteqͣm daret.
penam cõmitti licet hr̃es eins ꝑatꝰ iͭ¬

Expanded text:
fuerit, morte soluetur compromissum: nec utimur Labeonis sententia, qui existimauit, si arbiter aliquem pecuniam dare iusserit et is decesserit antequam daret, poenam committi, licet heres eius pa
Abbreviated transcription (Latin):
sit: qͣm res deqͣ agͣr. ¶ Non cagetur
uuttat: nonerit pena com ro¬
missa pp̃ int̾cessiõenᷤ. Summa reiẽ
ut p̾tor se ũint̾ponat. siue ininitio
nullum sit conꝓpmissum. sũ sit. s
pẽdeat. anexeo pena exigi pot̾. siue
postea cefitiat pena. ¶ Comꝑmisso
solutodie. mortẽ acceptilatõe. iuditõ
pacto: Sacerdotõ obueniente inde
bnnus ancogat᷑: arbiter sũtentiã
uraiestati dei induigetur: cuius sacͥf
uacare sacerdotes oportet. Ceterum
si postea suscep̃: iste quo om̃imͦ sr̃¬
tentiam ferre de. Item non est cogẽ¬
clus si denegõ tnͣfactum est. uł hõ o
iuortiuis est. de quo erat comꝓmis
umintersit. ¶ Iuł. i inlistincte scͥb̃
Si ꝑerroremn de famoso delicto adar¬
lntum itu est. uł de eare deqͣ pu¬
blicum iuditium constitutum est.
ueluti si deadult̾iis desicariis isimi

Expanded text:
poena quam res de qua agitur. Non cogetur romittat, non erit pecunia compromissa propter intercessionem. Summa rei est, ut praetor se non interponat, sive initio nullum sit compromissum: sive sit, sed pendeat, an ex eo poena exigi potest: sive postea deficiat poena compromisso soluto die morte acceptilatione iudicio pacto. Sacerdotio obveniente videbimus an cogatur arbiter sententiam arum, sed et maiestati dei indulgetur, cuius sacris vacare sacerdotes oportet. ceterum si postea suscepit, iste quoque omnimodo sententiam ferre debet. Item non est cogendus, si de negotio transactum est, vel homo mortuus est de quo erat compromium intersit. Iulianus indistincte scribit: si per errorem de famoso delicto ad arbitrum itum est, vel de ea re, de qua publicum iudicium sit constitutum, veluti de adulteriis sicarii
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum iuditium in quo pͥma creditrx sĩ¬
ata ẽ a tercio creditore. scd̾ arditorfertior
obtinuerit poterit uti exceptione rei iudi¬
cate adũsus pͥmam craditricem: nullomͦ
uieiꝰ locumquem exclusit. nec int̾ alios
ros uidicata aliipdẽẽ aut nocere solet. s
sine p̾uiditiopͥoris sñie totumius auicre¬
ad pͥoren crelitoremex p̃tio petunie ꝑ¬

Expanded text:
mum iudicium, in quo prima creditrix superata est a tertio creditore, secundus creditor tertium optinuerit, poterit uti exceptione rei iudicatae aduersus primam creditricem? nullo moin eius locum quem exclusit, nec inter alios res iudicata alii prodesse aut nocere solet, sed sine praeiudicio prioris sententiae totum ius alii cread priorem creditorem ex pretio pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃.x.xxx. Mex causa furtiua con¬
dixero: cesiabir ꝓsocio actio. nisi płis
mea intersit. ¶ Si dampnumin
re communi socuis declit. aquilia
tem̃ eum icelsus uiulianus. ⁊ pompo¬
nus scribunt.¬

Expanded text:
i ex causa furtiua condixero, cessabit pro socio actio, nisi si pluris mea intersit. Si damnum in r‹e› communi socius dedit, Aquilia teneri eum et Celsus et Iulianus et Pomponius scribunt
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł .xxx. Merito aute m a diectum
est. ita demuni furti actõem eẽ. si ꝑ fal¬
latiam ⁊ dolomalo amouit.quienim
sñ dolo malo fent furti nontenetur.¬
qͥ ꝑtis dominus est. iuire potius suo
ut: qͣm furticon silium inire. ⁊ ideo
uidebimꝰ an fama teneatur. ⁊ rõ qͥd̃

Expanded text:
. Merito autem adiectum est ita demum furti actionem esse, si per fallaciam et dolo malo amouit, quia, cum sine dolo malo fecit, furti non teneturqui partis dominus est, iure potius suo re uti quam furti consilium inire. Et ideo videbimus, an Fabia teneatur. et
Abbreviated transcription (Latin):
Sei ius est ininfinit̃ supͣsuur edifitiũ
imponere. dum inferiora edifitia:
non grauiore seruitute honeret qͣm
pati debent.
inmisũs. locum hẽat᷑ ex edifitio ali¬
o in aliud alliter enim supͣ alim
eclifitium superius hr̃e nemopotest.
¶Si ex trib eclib in loco impari põi¬
nsi tis edes medie superior ib seruiant e¬
clib. inferiores autem nulliseruant
⁊ paries cõmis qui sit interedes in¬
feriores ⁊ m̾etlias altius a domino ĩ¬
feriorum eclium sublatus sit. iure
mo dominoꝵ uire seruituͣs n facere
quicqm inuito altero potest. n ꝓhib̾e
quo minus alter faciat. Nulli enim
res sua seruit. Itaq pp̃ inmensas
contentiones plenmq res ad diui
simodo toti societati ꝓcest opꝰ tolli.
commes suit tinane edes. iex hii
aliquid non iure inalias edes meas
ꝓͥpas inmissum sit: nemꝑe tecum
mͥ agere licet  aut remperd̾e. Idem
fiet si extuis ꝓpͥis eclib in cõmũes
meas ⁊tuas edes quid similit̾ eẽt ꝓ¬

Expanded text:
ei ‹i›us est in infinito supra suum aedificium imponere, dum inferiora aedificia non grauiore seruitute oneret quam pati debent.immissis, locum habet ex aedificio alio in aliud: aliter enim supra alienum aedificium superius habere nemo potest. Si ex tribus aedibus in loco impari positis aedes mediae superioribus seruiant aedibus, inferiores autem nulli seruiant, et paries communis, qui sit inter aedes inferiores et medias, altius a domino inferiorum aedium sublatus sit, iure mo dominorum iure seruitutis neque facere quicquam inuito altero potest neque prohibere, quo minus alter faciat nulli enim res sua seruit: itaque propter immensas contentiones plerumque res ad diuissi modo toti societati prodest opus tolli.communes sunt Titianae aedes et ex his aliquid non iure in alias aedes meas proprias immissum sit, nempe tecum mihi agere licet aut rem perdere. idem fiet, si ex tuis propriis aedibus in communes meas et tuas aedes quid similiter esset p
Abbreviated transcription (Latin):
si expecliebat petitori id debitum eẽ
uere. ¶Iustus autempossessor ꝓcł
dubio debebiti deduc̾e ꝙ sibi debetur¬
¶ Siclit ã sũptum quem fecit decdluc̃
ita si facere debuit nec fecit: culpehꝰ
reddat rõnem nͥ bone fidei possessorẽ.
Dunc enimqi ꝙͣ rensuam negglex̃
nulli querele subiectus est ante peti¬
tam hr̃litatem. posteauo̾ np̃e p̾ do ẽ.
potest curpassus est debitores uiberari.
⁊ pauꝑiores fierranon eos conuenit cum
actionem ñhabu̾it ¶ E aũ possessori
solutumest anirstitue debeat uideamus
i siue bone fidei possessor fuit siue ñ dełe
rescitile. placet. ⁊ si quiden restituerit uͭ¬

Expanded text:
si expediebat petitori id debitum esseuere.Iudubio debebit deducere quod sibi debetur. Sicut autem sumptum quem fecit deducit, ita si facere debuit et non fecit culpe huius reddat rationem, nisi bone fidei possessor est. Tunc enim quia quasi rem suam neglexit, nulli querele subiectus est ante petitam hereditatem. Postea vero et potest, cur passus est debitores liberari et pauperiores fieri et non eos conuenit, cum actionem non habuerit.Quod autem possessori solutum est an restituere debeat, uideamus: et si bonae fidei possessor fuit siue non, debere restituere placet,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ua ꝓhibeat᷑ ħ int̾licto pꝰse me exꝑiri
placuit. qr infre ꝓhibeor qui uiauti
ꝓhibeor. Idq ent ꝓband̾. ⁊ si alia serui
est. ¶ Pixtor ait. et illius est ĩ uitote
mortuũ ĩferre. qͦ minꝰ illũ eoloco sepul¬
chrum sñ dolo malo eclificare liceat iũ¬

Expanded text:
 prohibear, hoc interdicto posse me experiri placuit, quia inferre prohibeor qui uia uti prohibeor: idque erit probandum et si alia seruitest. Praetor ait: 'Quo ill‹i› ius est inuito te mortuum inferre, quominus illi in eo loco sepulchrum sine dolo malo aedificare liceat, u
Abbreviated transcription (Latin):
ene est pͥusqͥ ad uborimꝰ int̾ptationem
uarios ꝑtinentia uira subhoc tytulo
ptor inseruit. Iorr̃ creditaꝵ tytulum p̾¬
misit. Om̃s enumo tractus quos alicnã
fidem secuti instituimꝰ ꝯplectitur. Nam
ñalis apłłatio est. Idõ subħ tytulop̾tor
⁊ de commodats ⁊ de pignore eclixit. Nã
cuicumq rei ad sentiamus alienamfi

Expanded text:
E re est, priusquam ad uerborum interpretationem uarios pertinentia iura sub hoc titulo praetor inseruit, ideo rerum creditarum titulum praemisit: omnes enim contractus, quos alienam fidem secuti instituimus, conplectitur: nam,neralis appellatio est: ideo sub hoc titulo praetor et de commodato et de pignore edixit. nam cuicumque rei ad
Abbreviated transcription (Latin):
creditorib reputabit qm̃qmͦ ip̃o: iͦe
non liberabit peb itoreni hr̃ditatis.
Hani quod ꝙ suo nomine soluit.
putaturum posiõrem si cau̾it se pe¬
titorem de fensum iri. S an ibone fi¬
dei posiessor deleat ad defẽded̾ cau̾e

Expanded text:
creditoribus, reputabit, quamquam ipso iure creditoribus, reputabit, quamquam ipso iure non liberauerit petitorem hereditatis: nam quod quis suo nomine sputaturum possessorem, si caverit se petitorem defensum iri. sed an et bonae fidei possessor debeat defendendum cave
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. ł .xi. Ancillarumꝑtus ⁊ ꝑtuum
ꝑtus qm qm fructus non est existim̃ã¬
tur eẽq non tem̾e ancille eiꝰ causa
comꝑantur ut ꝑtant. augent tñ
hr̃ditatem quippe cumea omnia fiũt
hr̃ditaria: dubium non est. quinea
possessor si aut possideat aut post peti¬
tam hiditatem dolo in alo fecit quo
ex locatõnib p̾dioꝵ urbanoꝵ ꝑcepte
sunt: uenient. licet alupanano ꝑ¬
cepte sunt. Naur unmultoꝵ hone¬
stoꝵ uirorum p̾diis lupanaria ex̾cẽt᷑.
tani bone fidei possessori qm predoni
dicendum est.
setuoruum in cademerunt cã qͣ sunt
petsiones It̃ uectare nauiũ num̃toꝵ¬
Dauł .l.xx. I uł scribit actoremelig̃e
debere. utrum sortem tantum anet
possessorem teneri qͣiͣ iocupletior sit.
Qui deninsi pecuniam eligat actor
q̃ seruarinon potest. dicendum ita
est in bone fidei possessore hcm̃ mͦ eũ¬
prãre delere .i. uł sortem ⁊ usuras eius:
srieas ꝑcepit. uł nomina cumeoꝵ ces¬
sione nudfacienda. quod ex hiis ad

Expanded text:
partuum partus quamquam fructus esse non existimantur, quia non temere ancillae eius rei causa comparantur ut pariant, augent tamen hereditatem: quippe cum ea omnia fiunt hereditaria, dubium non est, quin ea possessor, si aut possideat aut post petitam hereditatem dolo malo fecit quo ex locationibus praediorum urbanorum perceptae sunt, uenient, licet a lupanario perceptae sint: nam et in multorum honestorum uirorum praediis lupanaria exercenturtam bonae fidei possessori quam praedoni dicendum est. seruorum in eadem erunt causa, qua sunt pensiones: item uecturae nauium etIulianus scribit actorem eligere debere, utrum sortem tantum an etpossessorem teneri quatenus locupletior sit: quid enim si pecuniam eligat actor, quae seruari non potest? dicendum itaque est in bonae fidei possessore haec tantuare debere, id est uel sortem et usuras eius si et eas percepit, uel nomina cum eorum cessione in id facienda, quod ex his adh
Abbreviated transcription (Latin):
eligere. ut sibi p̃tia iusure pr̃entur.
Catt senatus plac̾e̾ aquib hr̃ditas
petita ion fuisset. si adu̾sus cos in¬
clicatum eẽt. p̾tiaq ad eos rr̃ ex he¬
reditate uenditaram ꝑuenissent.
isi aũpecitam hr̃ditatem deꝑifsent.
diminute cent restitu̾e dełe. ¶ Bo¬
ne fidei possessor siuendi dit res hr̃¬
ditartas. siue exegit p̾tium siue nõ
actiones prãre. S siuendid̾: ieinc¬
tare. restituit ꝙ acceprt ñ iidebr ad

Expanded text:
eligere, ut sibi pretia et usurae praestentur. eligere, ut sibi pretia et usurae praestentur. Ait senatus: 'placere, a quibus petita hereditas fuisset, si aduersus eos iudicatum esset, pretia, quae ad eos rerum ex hereditatem deperissent deminutaeue essent, restituere debere.' bonae fidei possessor si uendiderit res hereditarias, siue exegit pretium siue non, actiones praestare. Sed si uendidit et euicta re restituit quod accepit, non uidebitur ad
Abbreviated transcription (Latin):
fecisie:⁊ in male fidĩ possessorib alio¬
quin senatus de hiis lo curus est qui se
hĩdes existimant. nͥ forte ad eas res re¬
feramus quas cdistrahi expedierat. q̃
hon̾abãt mag̃ hĩditatẽ qm fructiue¬
rant. ut sit in arbitrio petitoris qͣlem
computatõem faciat. ad u̾sus male
fidei possessorem utrum p̃ius rerifruc¬
tinm an ⁊pretii iusurarum post motã¬
controu̾siam. ¶Licet autenisenatꝰ
dehiis locutus sit quise hĩdes existi¬
ment. tantam isibonoꝵ possessores
se existimant uł alios successores. iꝰ toᷤ
uł sibi restituta est. hr̃ditas: in eadẽ
Ap̃.ł.iii. Si poñessor hr̃ditatis pecu¬
niam inuentam ĩ hr̃ditatemnon
attingat eum omninoinusuras non¬
conueniendum. ¶ Redacte inquid
petiũe ex p̾tiorerum uenditarum. Re¬
clictamsic accipiemns: ñ solum iam
exactam uerum si exigi potuit nec ex
actaest. E si post pentam hĩclitatẽ
ies d  fraxerit. hͥ ip̃e res ueniũt. fiuctꝰ¬
q earum. d si forte tales fu̾int ⁊que

Expanded text:
fecisse et in malae fidei possessoribus: atquin senatus de his est locutus qui se heredes existimant. nisi forte ad eas res referemus, quas distrahi expedierat, quae onerabant magis hereditatem quam fructui erant: ut sit in arbitrio petitoris, qualem computationem faciat aduersus malae fidei possessorem, utrum ipsius rei et fructuum an pretii controversiam. Licet autem senatus de his locutus sit, qui se heredes existiment, tamen et si bonorum possessores se existiment vel alios successores iustos vel sibiaestionum, si possessor hereditatis pecuniam inuentam in hereditate non attingat, negat eum omnino in usuras conueniendum. 'Redactae', inquit, 'pecuniae ex pretio rerum uenditarum.' redactam sic accipiemus, non solum iam exactam, uerum acta est. Quid si post petitam hereditatem res distraxerit? hic ipsae res uenient fructusque earum. sed si forte tales fuerunt, qua
Abbreviated transcription (Latin):
soluit. liberari debitores. uili amis .ł.
sor siue p̾do fu̾it qui debitum abhiis
exegerat.: np̃o uire eos liberari. ¶Pe
titio hĩclitatis isi in rem actio sit. tñ p̾
acta. Itẽ p̾cioꝵ. ¶ ħsenatus consuit̃
ad petitõnem hĩlitatis fc̃m ĩ ui fami¬
liçercis cinde iulitõ: locum hĩe pla
cet. ne rey absurda sit. ut que peti pos¬
sitit cliuidinonpossit̃. Augent h̃rdata

Expanded text:
soluit, liberari debitores Iulianus libro soluit, liberari debitores Iulianus libro sor siue praedo fuit qui debitum ab his exegerat, et ititio hereditatis, etsi in rem actio sit, habet tacta, item pretiorum. Hoc senatus consultum ad petitionem hereditatis factum etiam in familiae herciscundae iudicio cet, ne res absurda sit, ut quae peti possint diuidi non possint. Augent hereditat
Abbreviated transcription (Latin):
plo rescͥpͥti diuimarti an ex soloprĩmo¬
no uidendum erit ⁊ iluis est ut ex suo
pr̃ĩnonio decedant ea que ⁊ si non he
res fuisset errogass ¶stem si rem dntͣxͣ
bone fidei possessor nec p̾tio fc̃s sit
locupletior ausingulas res. sinondũ
usu capte sunt. uenlicare petitor ab
emptore possit. ⁊ si uenclicet a nexoep¬
tione non repellatur. quod p̾iutlitiũ
hr̃ditati non fiat. inter actorem. et
eum qui uenũdedit.q non indetur
uenire inpetitõe hĩtlitatis p̾tium
eorum. qm̃ uicti emptores reu̾s iuis
ad eum qui distraxit. ⁊ putoposse res
uenclicare. iisi emptores reg̾ssum ad
bone fidei possessorem hñt: quid t̾̃n
siis qui uendit ꝑ atns sit. ita defend̾ẽ
conueniatur. incipit exceptõ locũ
hre. ex ꝑson a emptorum. ¶Si mi¬
nore pretio resuen̾it̃. ⁊ preciuim ꝙ¬
cumq iliud actor sit consecutus. mł¬
tomag̃ potit dici exceptõe eum sub¬
mou̾i. Nam ⁊ sudquod adebitorib
exegit ex possessor petitorihĩlitatis

Expanded text:
plo rescripti divi Marci an ex solo patrimonio, videndum erit: et verius est, ut ex suo patrimonio decedant ea quae et sres fuisset erogasset. Item si rem distraxit bonae fidei possessor nec pretio factus sit locupletior, an singulas res, si nondum usucaptae sint, uindicare petitor ab emptore possit? et si uindicet, an exceptione non repellatur 'quod praeiudicium hereditati non fiat inter actorem et eum qui uenum dedit', quia non uidetur uenire in petitionem hereditatis pretium earum, quamquam uicti emptores reuersuri sunt ad eum qui distraxit? et puto posse res uindicari, nisi emptores regressum ad bonae fidei possessorem habent. quid tamen si is qui uendidit paratus sit ita defendere conueniatur? incipit exceptio locum habere ex persona emptorum. certe si minori pretio res uenierint et pretium quodcumque illud actor sit consecutus, multo magis poterit dici exception‹e› eum summoueri. nam et si id quod a debitoribus exegit possessor petitori hereditatis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum. ł cum aliꝰ p̾ced̾et agnatus. sͥ
ponus deferri.: ⁊ non puto hunc ẽẽ p̾¬
donem. qui dolo caret. qmuis eirat
in iure. ¶ Si añ litem contestatam ĩ¬
quid fecerit. ħ iõ adiectũ qm̃ post¬
male fidĩ possessores eẽ. quin immo
post controu̾siam motam. Qm̃ qͣm at
litis cantestate in m̃tõ fiat in senatꝰ
consulti. tanien ipꝰ motam otro¬
u̾si ami om̃s posso̾res ꝑes fiũt iqͣ p̾¬

Expanded text:
cum eum alius praecederet adgnatus, sibi cum eum alius praecederet adgnatus, sibi potius deferri. et non puto hunc esse praedonem qui dolo caret, quamuis in iure erret. 'Si ante litem contestatam', inquit, 'fecerit': hoc ideo adiectum, quomalae fidei possessores esse, quin immo post controversiam motam. quamquam enim litis contestatae mentio fiat in senatus consulto, tamen et post motam controversiam omnes possessores pares fiunt et
Abbreviated transcription (Latin):
tione hr̃clitatis dederet᷑. s iculpa. ⁊ iõ
abeo ciui abalio iroii. exegit.
uł a semet ip̃o. si temꝑe eẽt liberatus:
peti hr̃clitatem posse. ħutiq si exige̾
potuit. ¶ Ee autẽ ait senatus eos
quibona de inuasissent. loquit᷑
de p̾donib .i. dehiis quicumscirent
Adse non ꝑtin̾e hr̃ditatẽ. inuaser̃t
bona .s. cum nullam cãm hẽant pos¬
si dencli. s i fructus non quos ꝑce ꝑĩt
inquid. s quos ꝑcipere debuerunt:
cos pr̃aturos. ¶Deeo aũ senatus lo¬
reclitarias app̾hendit. Ꝙ si abmitõ
quid̾ iustam cãmhĩnt. adipisten de
possessionis. Pastea uero conscius ad
re u̾saricepit. nich̾ senatus loqͥ uidet᷑.
tem senatus .d. ꝑtinere. ꝑuii .ni. re¬
fert ab initõ quiᷤᷤ dolose in hrclitatẽ
sit u̾satus. an postea hoc facere cep̃.
¶Scire ad se non ꝑtin̾e. utrumis tm mͦ
uideatur. q  fc̃m scit. an ⁊is qui
iniure errau̾it. Putauit .N. recte fcm̃
testamentum cum inutile erat testa

Expanded text:
itatis deduceretur: sed et culpa. et ideo ab eo qui ab alio non exegit vel a semet ipso, si tempore esset liberatus, peti hereditatem posse: hoc utique si exigere potuit. Quod autem ait senatus "eos qui bona invasissent", loquitur de praedonibus, id est de his qui, cum scirent ad se non pertinere hereditatem, invaserunt bona, scilicet cum nullam causam haberent possidendi. Sed et fructus non quos perceperunt, inquit, sed quos percipere debuerunt, eos praestaturos. De eo autem loreditarias adprehendit. quod si ab initio quidem iustam causam habuit adipiscendae possessionis, postea uero conscius ad re uersari coepit, nihil senatus loqui uidetur: ntem senatus fert, ab initio quis dolose in hereditate sit versatus an postea hoc facere coepit. Scire ad se non pertinere utrum is tantummodo uidetur, qui factum scit, an et is qui in iure errauit? putauit enim recte factum testamentum, cum inutile erat: uel
Abbreviated transcription (Latin):
fcs locupletior: Instatutis u̾o suis sũp¬
tib usdecur fc̃ locupletior. utiq. il. l¬
si nontamlate erco gasset. aliquid ã¬
tñ n ad uictum cotidianum erroga̾s
thpdori qui rogatuserat. ꝙ sͥ suꝑfius¬
set exhr̃clitate reddere decreuit. ea q̃
alienata erãt nonminuendi fideicõ¬
missi cã nec p̾tium incorpus pr̃imonii

Expanded text:
factus locupletior, in statutis uero suis sumpfactus locupletior, in statutis uero suis sumptibus uideatur factus locupletior: utique enim etsi non tam laute erogasset, aliquid tamen ad uictum cottidianum erogasset. Pythodori, qui rogatus erat quod sibi superfuisset ex hereditate reddere, decreuit ea, quae alienata erant non minuendi fideicommissi nec pretium in corpus patrimonii
Abbreviated transcription (Latin):
non nũteatat᷑. qi id quod eriogau̾it
ex eofu̾it ꝙ ad eum non ꝑtiuetat. S
ad coheredes. Naisi is quiꝰ eres non e¬
rat. totum quicquid apud se fu̾it con¬
sumpsisset. sñ dubio ũtenetur. ꝙͣi locu¬
pletior non fq̃. S inꝓpõita qõe trib
cliuisionib relatis una pͥma demde
alia posse dicitotimnꝙ suꝑ ẽ testituere.
eum deł̾e. cuͣsuam ꝑten consumpsit.
Tertia utriq ꝙ consumptum ẽ decede
aiti utiq non nicħ restituendum de
illo clubitat. utrũ totum aut ꝑtem
restituencdam dicat. putotamen re¬
auis exhĩditate enogauit: unumto¬
tum dececdat. anu̾oprata pr̃ĩmonii
euis. ut puta penum hr̃elitarium ebi¬
bit utrum totum hĩlitati expensum
ferat᷑. an aliꝙͥ exprĩmomo eius. uͥ
in idfcs locupletior uideat᷑. quod sole¬
bat ip̃e ertogare añ aditam hĩditatẽ.
ut si quid latius contemplatõne hr̃di¬
tatis impendit. in hoc non uideatur

Expanded text:
num non teneatur, quasi id quod erogaverit num non teneatur, quasi id quod erogaverit ex eo fuerit, quod ad eum non pertinebat, sed ad coheredes: nam et si is qui heres non erat totum, quidquid apud se fuit, consumpsisset, sine dubio non tenetur, quasi locupletior non factus. sed in proposita quaestione tribus visionibus relatis, una prima: deinde alia posse dici totum quod superest restituere eum debere, quasi suam partem consumpserit: tertia utrique quod consumptum est decedere: ait utique nonnihil restituendum, de illo dubitat, utrum totum an partem restituendam dicat: puto tamen requis ex hereditate erogauit, utrum totum decedat an uero pro rata patrimonii eius? ut puta penum hereditarium ebibit: utrum totum hereditati expensum feratur an aliquid et patrimonio eius? ut in id factus locupletior uideatur, quod solebat ipse erogare ante delatam hereditatem: ut si quid lautius contemplatione hereditatis impendit, in hoc non uideatur
Abbreviated transcription (Latin):
sus eum quidolo fecit quominus
possideat qͣm adu̾sus possidentem
ĩ litẽ iuratra. ¶ Consuluit senatꝰ
bone fidei possessorib non intotũ
dampno affic iantur. S inid dumi¬
taxat teneantur. in quo locupletio¬
res fcĩsunt. Quẽcumq gͥ sumptinu
feceruit exhr̃ditate. siquid dilapi¬
Dau̾int uł ꝑcliderit dumie sua
se abutiputant nonprãbunt. nec si
donau̾it locupletiores fcĩ iudebunt᷑
tiores quatetuis acceperunt. i genꝰ
uelut quoddam hoẽ ꝑimitationisc¬
¶ Si quis resua latus usus sit contẽ¬
platione delate sͥ hĩditatis. marcelł
Simili modo isi mutuampeturi am
accepit. qͣ diues eẽ ceꝑat si tarte ñ pig¬
uori res hr̃ditarias dedit: uidendum an
uł sic attingatur. hr̃ditas. quodest dif¬
ficile camip̃ẽ sit obligatus. ¶Adex aũ
ciu locupletior fẽs nonest. nonteneat᷑.
ut siquis putans se exasse hr̃dem ꝑtẽ
dimidiam hr̃ditatis sñ dalo malocon¬
sumpserit. marcełł. ł .iiii.dig̃. tractat

Expanded text:
rsus eum qui dolo fecit quo minus possideat quam adversus possidentem in litem iuratur. Consuluit senatus bonae fidei possessoribus, ne in totum damno adficiantur, sed in id dumtaxat teneantur, in quo locupletiores facti sunt. quemcumque igitur sumptum fecerint ex hereditate, si quid dilapidaverunt perdiderunt, dum re sua se abuti putant, non praestabunt. nec si donaverint, locupletiores facti videbuntur, tiores factos, quatenus acceperunt: velut genus quoddam hoc esset permutationis. Si quis re sua laplatione delatae sibi hereditatis, MarcelluSimili modo et si mutuam pecuniam accepit, quasi diues se deceperit. Si tamen pignori res hereditarias dedit, uidendum, an uel sic attingatur hereditas: quod est difficile, cum ipse sit obligatus. Adeo autem qui locupletior factus non est non tenetur, ut si quis putans se ex asse heredem partem dimidiam hereditatis sine dolo malo consumpserit, Marce
Abbreviated transcription (Latin):
scire rem ad se non ꝑtinentem possid̾e
iscuu interpellatur. Quero predo ẽ
i ante litemcontestatam doli noĩe
possiderent m̾ito. Namis quidolo
fecit quominus possideret m̾ito
ut posiessor condempnatur. acci¬
pies siue dolodesient posudere. siue
Daio possessionem nolu̾it admitt̾e.
Siue aũalio res possideatur siue
intotum non extet. locum hẽbit
ħ clausula. Uñ si sit alius possessor:
abutroq hĩditas petipossit. ⁊ si ꝑ
multos ambulau̾it possessio tene.
omnos tenentur. Utrumis solus qui
possidet fructus prãbit. an ĩis qui
dalo fecit quo minus possid̾et. ⁊ di

Expanded text:
scire rem ad se non pertinentem possidere se is qui interpellatur. qui uero praedo est, et ante litem contestatam doli nomine possiderent': merito: nam is qui dolo fecit quo minus possideret, ut possessor condemnatur. accipies, siue dolo desierit possidere siue dolo possessionem noluerit admittere. siue autem ab alio res possideatur siue in totum non extet, locum habebit haec clausula. unde si sit alius possessor, ab utroque hereditas peti possit: et si per multos ambulauerit possessio, omnes tenebuntur. Sed utrum is solus qui possidet fructus praestabit an etiam is qui dolo
Abbreviated transcription (Latin):
restituere delebit bone fidei possessor.
anu̾o ita demum si fc̃s sit locupletior
udendum. finge pretium acceptum.
uł ꝑdidisse ur consumpsisse. uł donas¬
se ⁊ uerbum qui demꝑuenisse ãbigu¬
um ẽ. solum ne hoc continere quod
prima rõne fu̾it. anu̾o ⁊ id qd̾ clurat.
⁊ puto seq̃ntẽ clausuiam senatus con¬
sulti seqñdam. Siħ sit ambigua ita
demum computet. si fcs sit locupleti¬
ors p̃m̃ si non solum p̾tiuins ĩ pena
tardius p̾tõ soluto ꝑuen̾it. poterit
diciq locupletior in totum fcs est. de¬
non debere restituere penam ex eocõ¬
missam. quod eam actor hr̃e potest
sic nec penam restituere debet qͣm ad¬
diderit idemerit dicendum lutrumꝙ
sensit lege cõmissoria prãturum Ĩ tem
si rem distraxerit iex p̾tio aliam rem
comꝑauit ueniet p̾tium iu petõe hr̃di¬
tatis. non res quas inpr̃ĩmoniũ suum
conu̾tit. S si res minoris ualet qͣm cõ¬
ꝑata est hactenus locupletior fõs iudebͣ.

Expanded text:
restituere debebit bonae fidei possessor an uero ita demum, si factus sit locupletior, uidendum: finge pretium acceptum uel perdidisse uel consumpsisse uel donasse. et uerbum quidem peruenisse ambiguum est, solumne hoc contineret, quod prima ratione fuerit, an uero et id quod durat. et puto sequentem clausulam senatus consudemum compet‹a›t, si factus sit locupletior. Proinde si non solum pretium, sed etiam poena tardius pretio soluto peruenerit, poterit dici, quia locupletior in totum factus est, denon debet restituere poenam ex eo commissam, quod eam actor habere non potest. sic nec poena restitui debet, quam addidit, idem erit dicendum lucrum, quod sensit lege commissoria, praestaturum. Item si rem distraxit et ex pretio aliam rem comparavit, veniet pretium in petitionem hereditatis, non res quam in patrimonium suum conuertit. sed si res minoris ualet quam comparata est, hactenus locupletior factus uidebitur,
Abbreviated transcription (Latin):
bone fidei posseñor. puta quodeand
redem̾t an audiendꝰ sit siuelit rem¬
tadere dare. non p̾tium. Inp̾done di¬
cimus electionem ẽẽ debere actoris.
anhic mag̃ posiessor au dieulus sit
si uelit remtradere. lic detiorem fae¬
tam non petitor. sip̃tium desideret
ꝙ inue retunclum sit tale desideriũ.
anuero quia ex re hĩditaria locuple¬
tior sit udꝙ amplius h̃t exp̃tio re

Expanded text:
onae fidei possessor, puta quod eandem redemerit: an audiendus sit, si velit rem dare, non pretium? in praedone dicimus electionem esse debere actoris: an hic magis possessor audiendus sit, si velit rem tradere licet deteriorem factam, non petitor, si pretium desideret, quod inverecundum sit tale desiderium: an vero, quia ex re hereditaria locupletior sit, et id quod amplius habet ex pretio re
Abbreviated transcription (Latin):
eum ꝑuerasse qͣm qm posset dici. nec
abinitio p̃tium uenire. q non fint
hĩditaria res. q̃ distracta ẽ. S isi sena¬
tus ex hr̃clitate ierum distractarum
nouhĩtlitariaꝵ fec̃ m̃tõnem: restitui
tantem non debet. q nͥ ap̃ erm reuia¬
net. Nam iuuulianꝰ. ł .ui. dig̃. scb. qui¬
in debitumexegit. restitũe eũ ñ deb̾e
uet imꝑut aturum quod non debitũ
soluit. S i si res sit reclibita ħ utiq i
hr̃clitaria est. ⁊p̾tium ñ ueniet ꝙ re¬
fusum ẽ. S ⁊ si ob uenditõnẽ obstrist᷑
sit empcori possesior hr̃ditatis. dicen¬
clum est ꝓspi tiei cautões Restituere
autenidñdum p̾tia debebit possessor
i si deꝑdite sunt res uł diminute. d
utrum ita demum restituat sibone
fidei posiessorẽ. an ⁊ simale fidei. ⁊iꝙͥ
debeb̃it prãre male fidei possessor qd
sireciꝑx eas ab emptore nullo modo
posũt. tñ qnͣtum inlitem eẽt iuratũ.
at uͥ deꝑdite sunt uel diminute ue¬
rum p̾tium debet p̾stare. qr si petitor

Expanded text:
eum peruenisse: quamquam possit dici nec ab initio pretium uenire, quia non fuit res hereditaria quae distracta est: sed etsi senatus rerum ex hereditate distractarum, non hereditariarum fecit mentionem, restitui tamen non debet, quia nihil apud eum remanet. nam et Iulianus indebitum exegit restituere eum non debere nec imputaturum quod non debitum soluit. Sed si res sit redhibita, hic utique et hereditaria est et pretium non ueniet quod refusum est. Sed et si ob uenditionem obstrictus sit emptori possessor hereditatis, dicendum erit prospici ei cautione. Restituere autetsi deperditae sunt res vel deminutae. sed utrum ita demum restituat, si bonae fidei possessor est, an et si malae fidei? et debet praestare malae fidei possessor aut, si recipere eas ab emptore nullo modo possit, tantum quantum in litem esset iuratum. at ubi deperditae sunt et deminutae, verum pretium debet praestari, quia si petitor
Abbreviated transcription (Latin):
allegentur. side fide eorum consistit. ñ¬
nullam nicem instrum̃toꝵ optinere
decretumẽ. ¶Mulier guida a mari¬
to repudiata falium enixa absente ia¬
rito ut spurium inactis ꝓfessa est. que¬
situmest. anis inpotestate pr̃is sit. ⁊ mr̃e
intestata mortua iussu cius hereditatẽ.

Expanded text:
allegarentur, si de fide e‹a›rum con‹stet›, nonnullam uicem instrumentorum optinere d‹e›cretum est'. Mulier grauida repudiata, filium enixa, absente marito ut spurium in actis professa est. quaesitum est an is in potestate patris sit et matre intestata mortua iussu eius hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
testes qui atm̾sus fidem sue testanois
aminanda est. iõq inꝑsona eoꝵ expło¬
randa erunt. in pͥmis conditio cͦq utr̃
quuis de curis an plebeius siti an ho
suᵗ ut lucri cã quid facile ad mittat. ł
an ei inimicussit. adu̾sꝰꝙ̃ testimomũ fert
lamicus ei sit ꝓ quatestimonium
clat. Namsi careat suspitione testuno

Expanded text:
testes, qui adversus fidem testationis testes, qui adversus fidem testationis aminanda est, ideoque in persona eorum exploranda erunt imprimis conditio cujusque, utrum quis decurio, an plebeius sit, et an sit, ut lucri causa quid facile admittat, vel an ei inimicus sit, adversus quem testimonium fert, vel amicus ei, pro quo testimonium dat. Nam, si careat suspicione testimon
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Quicumq a fiscoduenit᷑ ñ
ex indice. iexemplo alicuius scͥpture. s
fides possit ostendi. Ceteriun calumpni¬
osamscͥpturam uim iniuditio optinere
nem interponi non debuisse. s fłi cͥmẽ
qnͣtum ad eos qui in hoc consensint con¬
tractum non uideri. cum int̾ p̾sentes
⁊ ouenienttes res aditata sit. magisꝙ
uebitor qm creditor deliq̃rit.
gata adrem non ꝑtinet. quib sit u̾b̾
sicutiẽ. ⁊ inhiic obligõnib q̃ consẽ¬
in otrahuntur. ⁊ iõ ⁊ sine scͥpͥtura si con¬

Expanded text:
m Quicumque a fisco convenitur, non ex indice et exemplo alicuius scripturae, ssi contractus fides possit ostendi: ceterum calumniosam scripturam vim in iudicio optinere nem interponi non debuisse, sed falsi crimen quantum ad eos, qui in hoc consenserunt, contractum non videri, cum inter praesentes et convenientes res actitata sit magisque debitor quam creditor deliquerit.gata ad rem non pertinet, quibus fit verbis, sicuti est et in his obligationibus, quae consensu contrahuntur: et ideo et sine sc
Abbreviated transcription (Latin):
celł.ł .ii. dig̃. scribit ⁊ si forte lib̾a pe¬
culii administratõ inmoriseruo sit
conces̃a maior dominus ex hac cãnõ
intelligendus est. ⁊ magis ħ appa¬
rebit. si aut de iustit oria actõe q̃¬
ratur. aut si ꝓponatur ma iorẽ
it cui fideicommnissaĩa libertas de be¬
bat᷑ presens ⁊ fuit captus cuminrẽ
mora eifit pot̾it dicip̾torẽ ei succe¬
reoport̾e.¬

Expanded text:
cundo digestorum scribit. et si forte libera peculii administratio minori seruo sit ‹con›cessa, maior dominus ex hac causa nintellegendus est. et magis hoc apparebit, si aut de institoria actione quaeratur, aut si proponatur maiorem ait, cui fideicommissaria libertas debebatur praesens, et fuit captus, cum re mora ei fit, poterit dici praetorem ei succurrere oporte
Abbreviated transcription (Latin):
Naicelsus licentiam domum reuocatõ¬
tutele reddende cã rome eẽt euocatus ai¬
t̾uis tutele cã. cuiꝰ cã non erat euocatus.
uencrat nonẽẽ romeaudiend̾: om̃s aũ
isti domos reuocant si ñ ibi contraxenuit
ul ꝯuenuunt᷑. Ceterum si ꝯrent ibi uis
reuocandi non hẽant exceptis legatis
quilicet ibi contraxeruit dũmͦ ante
lega tõem contraperint non compellũ¬
tur se rome defendere. qͣm dui legatõis

Expanded text:
nam Celsus huic etiam domus reuocattutelae reddendae causa Romam erat a se euocatus, alterius tutelae causa, cuius causa non erat euocatus, uenerat, non esse Romae audiendum. Omnes autem isti domum reuocant, si ubi conveniuntur. ceterum si contraxerunt ibi, revocandi ius non habent: exceptis legatis, qui licet ibi contraxerunt, dummodo ante legationem contraxerunt, non compelluntur se Romae defendere, quamdiu legationis
Abbreviated transcription (Latin):
rescͥsit᷑ plane siꝑfcã legatõe subsistãt
conueniendos eos dunis pius rescͥpͥsit.
Itẽ si extra ꝓuintiam suam contraxerĩt
domum reuocandi ꝙ incuntate sua ł
t᷑ ait aut inpune ꝯtumeliis ⁊ dampnis
efficient᷑. aut erit in potestate cuiusq

Expanded text:
gatione subsistant, conveniendos eos divus Pius rescripsit. Item si extra provinciam suam contraxerunt, domum revocandi, quod in civitate sua vel ter ait, aut impune contumeliis et damnis adficientur aut erit in potestate cuiusque
Abbreviated transcription (Latin):
negatur actio. aũ si controu̾sia erit.
.i. si ambigitur aniusiurand̾ sit datũ
exceptioni locusest. ¶Iure iurando da¬
co ł remisso reusquidem adqrit exceꝑ¬
tionem sͥ aliisq actorno actionem
adqͥrit. Inqͣħ solum q̃ ritur aniura¬
u̾it clãi sibi oport̾e. ł cu iurãe ꝑatꝰ

Expanded text:
negatur actio: aut, si controversia erit, id est si ambigitur. an iusiurandum datum sit, exceptioni locus est. Iureiurando dato vel remisso reus quidem adquirit exceptionem sibi aliisque, actor vero actionem adquirit, in qua hoc solum quaeritur, an iuraverit dari sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uam. s plerumq id ip̃m p̾torem uełe
cognosce. an captus sit.: ⁊ sic mintegr̃
restitu̾e nec utiq quiminorest statĩ
⁊ cutunscͥpͥtum se docuit ¶p̃terea excep¬
tio ista siue cognitio stanitũtp̃s pꝰ anñ
infraudem creclitorum uisiurand de¬
tułit debitõ adu̾sus exceptionem iu¬
risiurandi replicatio fraudis crelitori¬
b debi dãi. Picterea si fraudator detu¬
op̃t̾e. Mox bõis enis uenditis exꝑpͣuo
li. aut denegãi eidcbi aũ extiptio op

Expanded text:
am, sed plerumque ipsum praetorem debere cognoscere, an captus sit, et sic in integrum restituere: nec enim utique qui minor est statim et circumscriptum se docuit. praeterea exceptio ista siue cognitio statutum tempus post in fraudem creditorum iusiurandum detulerit debitori, adversus exceptionem iurisiurandi replicatio fraudis creditoribus debet dari. praeterea si fraudator detuoportere, mox bonis eius venditis experiri volet, aut de