comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã mundi opifex deus mente concepit. eamq idean cogno¬
minauit plato. alterum imaginẽ eiꝰ Quae natura est cor¬
poris Porro corporas siꝑseipsa spectent᷑. ꝑfectã uidebunt᷑
habere substantiam. Sedsi adoriginẽ eorũ conuertas mentis
intentionẽ. inuenies cuncta. & eorũ scatebras siluae gremio
contineri. Tunc ergo cõpendio principalib materus quat tuor
sumptis exeaedifica uerat sermone mundum. Sed quia erat
philosophi proprium. cuncta quae ad causam ꝑtinent sum ma
curamentis & diligentiore indagine per agrare. ratio porro
asserit subiacere corporũ diuersitati siluae capacitatẽ. rec te
rationabiliter q censuit hanc ipsam rationem trahendã usq ad
intelligentiae lucem. Difficile opus omino initia assequi. longe
tamen difficilius ddeclarare ac docere: Talis quippe natura est:
initiot. quȩ neq exemplis demonstrari. non dum᷑bis que ad exẽplũ

Expanded text:
quam mundi opifex deus mente concepit, eamque idean cognoquam mundi opifex deus mente concepit, eamque idean cognominauit Plato, alterum imago eius, quae natura est corporis. Porro corpora, si per se ipsa spectentur, perfectam uidebuntur habere substantiam, sed si ad originem eorum conuertis mentis intentionem, inuenies cuncta et eorum «scatebras» siluae gremio contineri. Tunc ergo compendio principalibus materiis quattuor sumptis exaedificauerat sermone mundum, sed quia erat philosophi proprium cuncta quae ad causam pertinent summa cura mentis et diligentiore examine peragrare, ratio porro asserit subiacere corporum diuersitati siluae capacitatem, recte rationabiliterque censuit hanc ipsam rationem trahendam usque ad intellegentiae lucem, difficile opus omnino uel assequi, longe tamen difficilius declarare ac docere. Talis quippe natura est initiorum quae neque exemplis demonstrari, nondum his quae ad exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis cuiꝰ opem exorat ingrediens ꝓcellosum denatur a
siluę fretũ. ꝓpt̾ nouum atq insolitũ & iã tunc disputationis
genus. rursum ergo ab exordio dicamus inquit merito. iã eñi
deutraq origine tã exẽplari quã corporea tractauerat. con¬
cedens sensilem mundũ ex hisdem substitisse. Iuippe id qđgig¬
uitur & perit nec uere semꝑq est corporea speciesest. Quae
quiden corpora sola & ꝑse acsine suscipiente ex eadẽ essentia
esse nonpossunt. quã modo matrẽ. alias nutriculam. int̃dũ totius
Senerationis gremium nonnũquã locum appellat. quãq iuniores
hyaer. Nos siluã uocamus. ut quoddeerat adderet hunc desilua
trac tatũ initiorũ tracꝰtatui iungit. posteriorẽq diuisionẽ ait¬
operosius eẽ. ordinandam. Tunc quippe res om̃is induo fue¬
rat initia diuisa. quorũ alterũ intelligibilis erat species.

Expanded text:
diuinitatis, cuius opem exorat ingrediens procellosum de natura diuinitatis, cuius opem exorat ingrediens procellosum de natura siluae fretum propter nouum atque insolitum etiam tunc disputationis genus. Rursum ergo ab exordio dicamus, inquit. Merito. Iam enim de utraque origine tam exemplari quam corporea tractauerat concedens sensilem mundum ex isdem substitisse; quippe id quod gignitur et perit nec uere semperque est corporea species est. Quae quidem corpora cum sola et per se ac sine suscipiente ex eadem essentia esse non possunt, quam modo «matrem», alias «nutriculam», interdum totius generationis «gremium», non numquam «locum» appellat quamque iuniores ὕλην, nos «siluam» uocamus, ut quod deerat adderet, hunc de silua tractatum initiorum tractatui iungit posterioremque diuisionem aitoperosius esse ordinandam. Tunc quippe res omnis in duo fuerat initia diuisa, quorum alterum intellegibilis erat species,
Abbreviated transcription (Latin):
purus. & c&creae sincerȩ intelligibilesq substantiae. speci¬
essunt exẽplaria corporũ ide ae cognominatae Quarum
ad presens differt examinationem. necquerit una nesit ar¬
che typa species. eorũ quȩ sunt cõmunis om̃ium. an inmime¬
rabiles. & ꝓrerum existentiũ numero. quarũ co&u & congre¬
gatione concreuerit uniuersa moles. Anuero idem unum
pariter. & multasint. ut docuit inparmenide. quae causa
dec linandi fuit Nionlaborem. sedne instituto sermori
conueniens tractatus admisceatur. Haec quippe natura¬
lis illa ephothica disputatio ẽ. Naturalis quidem ut imago
nutans aliquatenus. & inuerisimili quadã stabilitate conten¬
ta. Ep hothicauero : quae ex sincerissimȩ rerũ scientiae fon¬
te manat ¶Deũ ergo inquit & iam nunc liberatorẽ in uoco :¬
extur beda & procellosa sermonis iac tatione. laborat om̃i¬
no & id agitur ut instituam᷑. Atq piae atem uenerationẽq

Expanded text:
purus et ceterae sincerae intellegibilesque substantiae specipurus et ceterae sincerae intellegibilesque substantiae species sunt exemplaria corporum, ideae cognominatae; quarum ad praesens differt examinationem nec quaerit unane sit archetypa species eorum quae sunt communis omnium, an innumerabiles et pro rerum existentium numero, quarum coetu et congregatione concreuerit uniuersa moles, an uero idem unum pariter et multa sint, ut docet in Parmenide. Quae causa declinandi fuit non laborem, sed ne instituto sermoni minime conueniens tractatus admisceatur; haec quippe naturlis, illa epoptica disputatio est, naturalis quidem ut imago nutans aliquatenus et in ueri simili quadam stabilitate contenta, epoptica uero quae ex sincerissimae rerum scientiae fonte manat. Deum ergo, inquit, etiam nunc «liberatorem inuoco ex turbida et procellosa sermonis iactatione». Laborat omnino et id agit ut instituamur ad pietatem uenerationemque
Abbreviated transcription (Latin):
ner ulla contegione int̃ polatoꝵ . Omnes quippe quide cri¬
rinibus trac tauerunt. uniuersȩ rei quet tuorse quiele ori¬
uias iaetuti. haec que concretione mutua ex maioris utqy
optiertis materiae uocabulo cognominatȩsunt & is aten
porto ea nbemimateriae. & ex quibus antiqui oribus substite¬
sint nemo sq: adhuc dixerat. sed tam qua scientibuis natura
leiento mnundi sensilis eẽ. dixerunt: quȩ nec in sillabarum
quidlem ordinem locanda sunt. quia sermonis elementa litte¬
he smi. Post quã secundi ordinis sillabae. Rec tedix i
bec muncdana corpora. ne in sillabarũ quidem or dinem collo¬
cancia. quippe primũ elementum uniuerse rei dilitat infronis
acsine qualitate. quã ut sit mundus format intelligibilisspecies
ex quibus silua uidelicet & specie. ignis purus & intelligibilis.
c& erȩq sincerȩ substantiae quat tuor equibus dȩmũ hae mate¬
riae sensiles igneae. aquatiles. terrȩne. & aeriae ignis porro

Expanded text:
nec ulla contagione interpolatorum; omnes quippe qui de originibus tractauerunt uniuersae rei quattuor sunt materias executi has quae concretione mutua ex maioris atque obtinentis materiae uocabulo cognominatae sunt. Quatenus porro eaedem materiae et ex quibus antiquioribus substiterint, nemo usque adhuc dixerat, sed tamquam scientibus naturam lementa mundi sensilis esse dixerunt, quae ne in syllabarum quidem ordinem locanda sunt. Quia sermonis elementa litterae sunt, post quas secundi ordinis syllabae, recte dixit quattuor haec mundana corpora ne in syllabarum quidem ordinem collocanda. Quippe primum elementum uniuersae rei silua est informis ac sine qualitate quam, ut sit mundus, format intellegibilis species; ex quibus, silua uidelicet et specie, ignis purus et intellegibilis ceteraeque sincerae substantiae quattuor, e quibus demum hae materiae sensiles, igneae, aquatiles, terrenae et aereae. Ignis porro
Abbreviated transcription (Latin):
fien C ũ ĩ candidũ cognominamus: naturã eius exprimimus.
Sicergo & iadicimꝰ de nonexistente fier ialiquid. Dupliciter
dicinus non existere : simel iux tariaturã quod ẽ impossibile uit
quod nisqua omi nogentiũ ⁊ ex eo aliquidfiat qłsit. lterũ exac¬
cidenti dicimis nonexistere. cũ qđ fit al it̃ se habebit quã erat
art ea. ei cuiplus accidit quã anatura tributum ẽ. ut si ex informi
mosso ert ismil a orum fiat in formitas quippes eris exnatun
osto ilcumeuero inpressio quã imn pont spitex e oisexuatntia
prouenit. eeer enq enxaccidenti dicit᷑ puenir e . oriit asnert

Expanded text:
fieri; cum uero candidum cognominamus, naturam eius exprimimus. fieri; cum uero candidum cognominamus, naturam eius exprimimus. Si ergo dicimus etiam de non existente fieri aliquid, dupliciter dicimus non existere: semel iuxta naturam, quod est impossibile ut quod nusquam omnino gentium est, ex eo aliquid fiat quod sit; iterum ex accidenti dicimus non existere, cum quod fit aliter se habebit quam erat antea et cui plus accidit quam a natura tributum est, ut si ex informi massa aeris simulacrum fiat; informitas quippe aeris ex natura est, formae uero impressio, quam imponit opifex, de non existente prouenit proptereaque ex accidenti di
Abbreviated transcription (Latin):
edo istoteles diuidit syllogismũ notata & pate facta dupliei
signficatione r⁊iominũ. existentis scilicet & non existenisium
uerborũ fieri & corrũpi. & enĩ omĩa quaefiunt. uel secundum
natira sa fiunit. uelex aliquo accidenti. ut puta simusicus ae¬
grotus conualescat. quod quidem ex natura est. aegrotat & con¬
ualescit. non tamen quia musicus ẽ. ex accidenti porro qr musicus
est accidit quippe. ut musicus. eõ. qui aegritudine sustineret
Similit̃ quod corrumpit᷑ si quid candidũ pedalis proceritatis cor¬
rũpat᷑ inatrũ colorẽ. scełm naturã quidẽ & principalit᷑ patitur
mmutationẽ sui. qr ẽ. candidũ. & ex accidenti uͦ. qr ẽ pedalis modi
Qnigit᷑ dicimꝰ musicũ conualescere. tunc qđ fit. exaceidentifit.
q ꝓuenit ut conualescat. Porro cũ ȩgrotare eũ dicimus se dire
natura patitur. Tur sũ cũ dicimꝰ candidũ illud pedalis m̃ surẽ
erũpi. q conuertat᷑ innigredinẽ hoc ex accidenti dicimuis

Expanded text:
Sed Aristoteles diuidit syllogismum notata et patefacta duplici significatione nominum, existentis scilicet et non existentis, item uerborum fieri et corrumpi. Etenim omnia quae fiunt uel secundum naturam suam fiunt uel ex aliquo accidenti, ut puta si musicus aegrotus conualescat: quod quidem ex natura est, aegrotat et conualescit, non tamen quia musicus est; ex accidenti porro, quia musicus est, accidit quippe ut musicus esset qui aegritudinem sustineret. Similiter quod corrumpitur, si quid candidum pedalis proceritatis corrumpatur in atrum colorem, secundum naturam quidem et principaliter patitur immutationem sui, quia est candidum, ex accidenti uero, quia est pedalis modi. Cum igitur dicimus musicum conualescere, tunc quod fit ex accidenti fit, quia prouenit ut conualescat; porro cum aegrotare eum dicimus, secundum naturam patitur. Rursum cum dicimus candidum illud pedalis mensurae corrumpi, quia conuertatur in nigredinem, hoc ex accidenti dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
uers que secundo loco descripta est inueniunt᷑ nasci epocdoi numeri qͥtoni
sunt. Peinde ant ep oc doi spacu epitrita omĩa cõpleri.hoc t& iam illa epttrita
quȩ sunt in sescuplarib numeris nã & in his epitrita ratio continetun
prosterca quodepo  do a sup putatione maiort & sescuplaris numerus

Expanded text:
uero quae secundo loco descripta est, inueniuntur nasci epogdoi numeri qui toni sunt. Deinde ait epogdoi spatiis epitrita omnia compleri, hoc est etiam illa epitrita quae sunt in sescuplaribus numeris; nam et in his epitrita ratio continetur, propterea quod epogdoa supputatione maior est sescuplaris numerus
Abbreviated transcription (Latin):
imģus platonis & aueteribi difficilis habitꝰ atq existimat᷑ est adin¬
tellegendũ. non eximbicillitate sermonis obscuritate nata. qͥd illo
uiro ꝓitius : sed quialegentes artifitiosae rationis quae oꝑatur in ex¬
plicandis rerũ quaestionib usum non habebant.stiligenere sic insti

Expanded text:
imaeus Platonis et a ueteribus difficilis habitus atque existimatus est ad intellegendum, non ex imbecillitate sermonis obscuritate nata — quid enim illo uiro promptius? —, sed quia legentes artificiosae rationis, quae operatur in explicandis rerum quaestionibus, usum non habebant stili genere sic insti
Abbreviated transcription (Latin):
tionis globorum uł etiũ orbium qͥb colocati feruntur planetes: qͥdã
expythagoreis hanc. ee. dixer̃. citimũ qͥd ẽ terrae p̃cipuae. eͥe. lunȩ
globum: Post quẽ : merturiu : Secundo loco suꝑ quos : liciferi  Suꝑquȩ
eum : solis. ultra quos : globũ martiũ : Ulterius iouium: Vltimũ uero
suicinũ a planis stellisq ad herentib ei saturnũ sidus scilic& ut int̃ planetas sol
medius locatus. cordis immo uitalium omĩum praestantiam optinere
intellegatur: Consentit his alexander ita dicens : Sortitos cerfis replicant

Expanded text:
tionis globorum uel etiam orbium quibus collocati feruntur planetes quidam tionis globorum uel etiam orbium quibus collocati feruntur planetes quidam ex Pythagoreis hanc esse dixerunt: citimum quidem terrae praecipue esse lunae globum, post quem Mercurii secundo loco, supra quos Luciferi superque eum solis, ultra quos globum Martium, ulterius Iouium, ultimum uero et uicinum aplani stellisque adhaerentibus ei Saturnium sidus, scilicet ut inter planetas sol medius locatus cordis, immo uitalium omnium praestantiam obtinere intellegatur. Consentit his Alexander Milesius ita dicens: Sortitos celsis replicant
Abbreviated transcription (Latin):
a cronichos : cũ sole occidente astrũ diametro distans in parte orientis
uidet᷑: similit̃ occasus. ꝓpͥȩ qͥdẽ pͥmꝰ descensus infra circulũ limitantẽ
Alit̃ tam̃ & iam pͥma stellȩ alicuiꝰ obscuratio sole obum brante t̾cia
acronichos cũ sole oriente dia metro distans mergitur stella: Ortuum
uero & occasuum quoꝵ sol auctor ÷ hoc ÷ effulsionũ & occultationũ:
qͥdã matutini qͥdã uesꝑtini sunt: Matutinꝰ ortus dr̃: quociens solis splen¬
dore p̃uento. stella quaepiã ante ortũ eiꝰ apparet. ut canicula uesꝑtinꝰ.
cũ post occasũ solis pͥmitꝰ exoriens astrũ uidet᷑ ut lunã nouã dicimꝰ exoriri:
Similit̃ occasus matutinꝰ qͥdẽ. quotiens stella eaque pͥdie ante solem
ortai erat: ꝓximante sibi sole splendore eiꝰ obumbrata obscurat᷑. & lat&.
pͥmã eam corusco splendore condit. Positionẽ uero atq ordinẽ c̃loca¬

Expanded text:
acronychos, cum sole occidente astrum diametro distans in parte orientis acronychos, cum sole occidente astrum diametro distans in parte orientis uidetur. Similiter occasus proprie quidem primus descensus infra circulum limitantem, aliter tamen etiam prima stellae alicuius obscuratio sole obumbrante, tertia acronychos, cum sole oriente diametro distans mergitur stella. Ortuum uero et occasuum quorum sol auctor est, hoc est effulsionum et occultationum, quidam matutini, quidam uespertini sunt. Matutinus ortus dicitur quotiens solis splendore praeuento stella quaepiam ante ortum eius apparet, ut Canicula, uespertinus cum post occasum solis primitus exoriens astrum uidetur, ut lunam nouam dicimus exoriri. Similiter occasus matutinus quidem quotiens stella, quae pridie ante solem orta erat, proximante sibi sole splendore eius obumbrata obscuratur et latetprimam eam corusco splendore condit. Positionem uero atque ordinem colloca
Abbreviated transcription (Latin):
lucis auspitio : Luciferporro & stilbon: concurrentes soli: iuxtaq eũ plerũq
comitantes cõp̃hendentes etiã & ab eo inuicẽ cõp̃hensi siqͥdẽ uespere
ouentur. condent᷑ in aliã uesperam: si matutino illucescent: in aliud
icine mergentur Etenĩ ceteris erraticis stellis asole longo int̾ uallo¬
recedentibus. ut plerũq diametro distent: stilbon & lucifer circa solẽ
semꝑ uidentur Stlbon qͥdẽ uiginti mom̃tis non amplius idẽ duab
unius signi partib ł ad aqͥlonẽ. ł non nũquã ad austrũ. propensior.
Ueneris uero ꝓpe qͥnquaginta mom̃tis ad orientẽ occidentẽq discedens:
Ortus aut̃ uarie dicitur. Propͥe qͥdẽ pͥma stellarũ & solis effulsio : & ultra
finalẽ circulũ elatio: Promisce uero: pͥmꝰ splendor inuehentis solis diem:
hunc: poete iubar. & int̾dũ auroram cognominant: Tcia quȩ appellat᷑

Expanded text:
lucis auspicio. Lucifer porro et Stilbon concurrentes soli iuxtaque eum plerumque lucis auspicio. Lucifer porro et Stilbon concurrentes soli iuxtaque eum plerumque comitantes, comprehendentes etiam et ab eo inuicem comprehensi si quidem uespere orientur, condentur in aliam uesperam, si matutino illucescent, in aliud mane mergentur. Etenim ceteris erraticis stellis a sole longo interuallorecedentibus, ut plerumque diametro distent, Stilbon et Lucifer circa solem semper uidentur, Stilbon quidem uiginti momentis non amplius, id est duabus unius signi partibus uel ad aquilonem uel non numquam ad austrum propensior, Veneris uero prope quinquaginta momentis ad orientem occidentemque discedens. Ortus autem uarie dicitur, proprie quidem prima stellarum et solis effulsio et ultra finalem circulum elatio, promisce uero primus splendor inuehentis solis diem — hunc poetae iubar et interdum auroram cognominant —, tertia quae appellatur
Abbreviated transcription (Latin):
Lunci quidem dierum & noctium spaciis uiginti septem. & tercia parte
& quinq dieb : & ꝓpe modũ quarta diuturni & nocturni spacu:
Lucifer & stilbon: imparib quidẽ gressib: lsdem tamen poene tẽporib
qͥb sol cursus conficiunt modo in tacito uolatu cõp̃hendentes eum.
modo pigro tractu demũ ab eodem cõp̃hensi: Pyrois: paenebiennio:
ph&on: ꝓpe annis duodecim: fenon: triginta annis modico minꝰ:
Pro pt̃eaq solis ꝑagrationib effulsionib:q & obscurationib: qͥs ortꝰ &oc¬
casus uocamꝰ : minime concurr̃: Quippe luna quidem post conuentũ
coitumq solis quia pͥor c̃uenit ad destinatũ: prior uesperi semꝑ appar&
& exorens matutina conditur in occasum: Contra fenon & fethon.
& prrois : quia ttirdius quã sol signoꝵ spacia ꝑ agunte: Tamquã ab eo com¬
prehensi & p̃teriti semꝑ uespere occidentes. ex oriunt᷑ matutinae

Expanded text:
luna quidem dierum et noctium spatiis XXVII et tertia parte luna quidem dierum et noctium spatiis XXVII et tertia parte ebus et propemodum quarta diurni et nocturni spatii, Lucifer et Stilbon imparibus quidem gressibus, isdem tamen paene temporibus quibus sol cursus conficiunt, modo incitato uolatu comprehendentes eum, modo pigro tractu demum ab eodem comprehensi, Pyrois paene biennio, Phaethon prope annis duodecim, Phaenon triginta annis modico minus; proptereaque solis peragrationibus effulsionibusque et obscurationibus, quas ortus et occasus uocamus, minime concurrunt. Quippe luna quidem post conuentum coitumque solis, quia prior conuenit ad destinatum, prior uesperi semper apparens et exoriens, matutina conditur in occasum. Contra Phaenon et Phaethon et Pyrois, quia tardius quam sol signorum spatia peragunt, tamquam ab eo comprehensi et praeteriti semper uespere occidentes exoriuntur matutinae
Abbreviated transcription (Latin):
Idq ipsum ñ om̃s ꝑaeque: sed alii magis. qͥdam minꝰ: Uidetur eciã non
nulla intuentib in quantitate diũ sittis: Siquidẽ elonginquo minores.
deꝓximo cũ adima uergunt maiores uideantur: necesse ÷: Propt̾eaq
etiã in motu non aequa uelocitts qđ aequa signoꝵ dim̃sa ñ eqͥs uideant᷑
conficere tẽporibus: sed citius qͥdẽ tunc cũ exꝑximitate maiores apparent
Tardius uͦ cũ longius at̾ra remoti minores uidentur: Euagatio tamen
inlaitum quȩ fit intodiaco: non aequa ÷ omĩum Quippe solis minor
quã ceteroꝵ ignium : tota enĩ euagatio sub unius portionis aestimati¬
onem uenit: Lune uero & luciferi: iuxta opinionẽ ueterũ uiroꝵ
longe maior adduo decĩ fere portiones Mercurii fere: ad octo partes:
pyroi. & f&hontis adquinq: saturni : ad tresportiones obeunt. Porro
signiferi orbis circulos in longum id ÷ qua finis exorduiq confinium ÷:

Expanded text:
idque ipsum non omnes peraeque, sed alii magis, quidam minus. Videtur etiam non idque ipsum non omnes peraeque, sed alii magis, quidam minus. Videtur etiam non nulla intuentibus in quantitate diuersitas, siquidem e longinquo minores, de proximo, cum ad ima uergunt, maiores uideantur necesse est. Proptereaque etiam in motu non aequa uelocitas, quod aequa signorum dimensa non aequis uideantur conficere temporibus, sed citius quidem tunc cum ex proximitate maiores apparent, tardius uero cum longius a terra remoti minores uidentur. Euagatio tamen in latum, quae fit in zodiaco, non aequa est omnium, quippe solis minor quam ceterorum ignium; tota enim euagatio sub unius portionis aestimationem uenit. Lunae uero et Luciferi iuxta opinionem ueterum uirorum longe maior ad duodecim fere portiones, Mercurii fere ad octo partes, Pyrois et Phaethontis ad quinque, Saturni ad tres portiones. Obeunt porro signiferi orbis circulos in longum, id est qua finis exordiique confinium est;
Abbreviated transcription (Latin):
orie ordinẽq immutabili tenore seruantes neq¬
umquã uł in conformatione. uł in ortu uel in¬
antarstieꝰ quantitate. ł etiã in colore ad mittentes ullam
mutationẽ: Soluero & luna & cx̧terȩ quinq id ẽ planetes. una quidem
maiores globi conuersione rapiuntur aboriente in occidentẽ ꝑdies sin¬
gulos ita ut ille ratȩ atq inerrabiles stellȩ uarias tam̃ alias agitationes
facere uident᷑: cũ ł in p̃tereuntis signi locũ migrant tam quã uniuersi
globi motui Contrarios motus agentes. ł cũ ab aqͥlentanis ad australia.
& contra latiore deflexione oberrant: atq ab aestiuo ad brumalem
tropicum. & inde demũ ad aestiuũ reuertuntur: Cuiꝰ quidẽ caiusa :¬
eẽ signiferi orb latitudo aestimat᷑. atq etiã ipsius todiaci latitudinem
obliquã modo ad aquilonẽ modo ad austrum uertentes. Cũ qͥdẽ aqͥloni
se applicant elatiores. cum uero austro humiles cognominantur.

Expanded text:
 ordinemque immutabili tenore seruantes neq ordinemque immutabili tenore seruantes nequmquam uel in conformatione uel in ortu uel in quantitate uel etiam in colore admittentes ullam mutationem. Sol uero et luna et ceteri quinque, id est planetes, una quidem maioris globi conuersione rapiuntur ab oriente in occidentem per dies singulos item ut illae ratae atque inerrabiles stellae; uarias tamen alias agitationes facere uidentur, cum uel in praetereuntis signi locum migrant tamquam uniuersi globi motui contrarios motus agentes, uel cum ab aquilentanis ad australia et contra latiore deflexione oberrant atque ab aestiuo ad brumalem tropicum et inde demum ad aestiuum reuertuntur, cuius quidem causa esse signiferi orbis latitudo aestimatur. Atque etiam in ipsius zodiaci latitudine obliqua modo ad aquilonem, modo ad austrum uertentes cum quidem aquiloni se applicant, elatiores, cum uero austro, humiles cognominantur,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ circulos. iuxta difinitionẽ quae doc& circulum. eͥe. planã figurã : quã
una linea circum ducta contineat: Itaq singulos singulis lineis circũ¬
ductis contineri : signiferũ uero ex multis constare ĩspeciem circuli.¬
incuiꝰ latitudine signoꝵ ad umbrant᷑ figurȩ: Secat porro latitudinẽ
eiꝰ circulus qui int̾ signa medius apella tur existens maximꝰ. contingens
utrũq tropicũ ⁊ aeqͥdialẽ bissecans: Reliqͥ extimi duo signifere latitu¬
dinis circuli: huꝰ ipsius qͥ int̃ signa medius uocatur breuiores sunt¬
Igitur fixe quidẽ stellȩ nec errantes &itẽ¬
poli cũ maxima cunctaq cãplexu ꝓpͥo c̃ti¬
nente sphera quae aplanes uoca t᷑ circũ:¬
ferunt᷑ una simpliciq circa illã agitatione
adherentes ei quaq circũ egerit: circũ actȩ
unã & eandem semꝑ positionẽ obtinentes:¬

Expanded text:
esse circulos iuxta definitionem quae docet circulum esse planam figuram quam esse circulos iuxta definitionem quae docet circulum esse planam figuram quam una linea circumducta contineat, itaque singulos singulis lineis circumductis contineri, signiferum uero ex multis constare in speciem circuliin cuius latitudine signorum adumbrantur figurae. Secat porro latitudinem eius circulus qui inter signa medius appellatur, existens maximus, contingens utrumque tropicum et aequidialem bis secans. Reliqui extimi duo signiferae latitudinis circuli huius ipsius, qui inter signa medius uocatur, breuiores suntgitur fixae quidem stellae nec errantes epoli cum maxima cunctaque amplexu proprio continente sphaera, quae aplanes uocatur, circumfr una simplicique circa illam agitatione adhaerentes ei quaque circumegerit circumactae, unam et eandem semper positionem obtinentes
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rã directo despicit nutu S aeqͥdialis qͥdẽ & qͥ latã eiꝰ circũ sistunt: tã magnitu dine
quã positione fixi c̃firmatiq : Todiacꝰ aut̃ magnitudine qͥdẽ fixus & firmo cardine
fositione etiã iuxta caelũ rata: uxta nos tam̃ p̃ponderat. ꝓobliqͥtate uariae
nuttins. alit̃q nob̵ atq alit̃ insistens: Meridialis qͦq utẽ ficialis qͦd amagnitudinẽ
spectat uigoratis: qͥ ppe maximi : s positione nutant ꝑdiũsas trȩ plagas. his
& itẽ aliisse applicantes: At uero uicini polis id ÷ septẽ trionalis. & huic diũsꝰ
antarcticꝰ neq magni neq positioni solida st̃. s ꝓdifferentia regionũ aqͥ lentane
itẽq australis apud qͦsdã maiores apud alios minores puttint᷑: Contra medi¬
tulliũ tam̃ t̾̃rȩ idẽ ubi sub meridialem circulũ tona se porrigit exusta

Expanded text:
terram directo despicit nutu. Sed aequidialis quidem et qui latera eius circumsistunt tam magnitudine terram directo despicit nutu. Sed aequidialis quidem et qui latera eius circumsistunt tam magnitudine quam positione fixi confirmatique, zodiacus autem magnitudine quidem fixus et firmo cardine, positione etiam iuxta caelum rata, iuxta nos tamen praeponderat pro obliquitate, uarie nutans aliterque nobis atque aliter insistens. Meridialis quoque et item finalis, quod ad magnitudinem spectat, uigorati sunt, quippe maximi, sed positione nutant per diuersas terrae plagas his et item aliis se applicantes. At uero uicini polis, id est septentrionalis et huic diuersus antarcticus, neque magnitudine neque positione solidati sunt, sed pro differentia regionum aquilentanae itemque australis apud quosdam maiores, apud alios minores putantur. Contra meditullium tamen terrae, id est ubi sub meridialem circulum zona se porrigit exusta
Abbreviated transcription (Latin):
saturni & pheton: iouis. pẏrois quoq martius item lucifer: ueneris qͥ alio
quoq censent᷑ hespheri nõe. p̃terea stilbon: mercuriale sidus Dicitur
etiã circulus finalis : quẽ nr̃ uisus imaginat᷑ orizon greco nomine limitans
mundũ diuidensq induas partes uixta hominũ uisũ quando obiectu
trae solũ id hemispheriũ qđ suꝑ nȩ fuerit uidetur. alterũ interĩ lateat
sub australi polo: quẽ ut ait poeta suppedib styxatra uidet manesq ꝓfund
Magnꝰ & ipse & maximꝰ : secans gemina sectione aequidialem atq todiacũ:
Vnde fit ut signoꝵ diametro a sedistantiũ : alterũ quidẽ inortu. alterũ
appareat in occasu: hunc autẽ ipsũ bifariã diuidit meridialis: qͥ hemerino
finalẽ. quẽ urg& meridialis appellatꝰ: qͥamedio die ꝑ eũ sol excelsi itineris elatior

Expanded text:
Saturni et Phaethon Iouis, Pyrois quoque Martius, item Lucifer Veneris, qui alio Saturni et Phaethon Iouis, Pyrois quoque Martius, item Lucifer Veneris, qui alio quoque censetur Hesperus nomine, praeterea Stilbon, Mercuriale sidus. Dicitur etiam circulus finalis, quem noster uisus imaginatur, horizon Graeco nomine, limitans mundum diuidensque in duas partes iuxta hominum uisum, quando obiectu terrae solum id hemisphaerium quod superne fuerit uidetur, alterum interim latet sub australi polo quem, ut ait poeta, Sub pedibus Styx atra uidet Manesque profundi, magnus et ipse et maximos secans gemina sectione aequidialem atque zodiacum; unde fit ut signorum diametro a se distantium alterum quidem in ortu, alterum appareat in occasu. Hunc autem ipsum bifariam diuidit meridialis, qui meshemerfinalem, quem urget; meridialis appellatur, quia medio die per eum sol excelso itineris elatior
Abbreviated transcription (Latin):
antarcticus medius & maximꝰ omĩumbis diuidens spherã aeqͥdialis:
quẽ isemeri ñ appellant: propterea qđ subiectȩ sibi regionib t̾rȩ noctes
omĩb dieb omĩb ȩquales exhib&: Nihiloq minꝰ in aliis quoq minime
subiectis sibi regionib quaesolis ortꝰ & occasus uident: cũ idẽ sol ad hunc
se applicuerit circulũ pares horas diei noctisq m&itur Int̾hunc porro
& arcto os: hac atq illac duo tropici aestiuus & brumale̾s hic eregione
nrã uicinꝰ a qͥloni aestiuus: Brumalis austro propinquus: Perquos obliquus
curuat᷑ signifer & ipse maximꝰ circulus contingens tropicos singulis
signis: Aestiuũ quidem cancro: brumalẽ aut̃ capricorno: Idemq aeqͥdialẽ
bis secat circulũ : & ipse abeo tociens secat᷑ ꝑ chelas & arietem. subquẽ
luna & sol ferunt᷑. ceteriq ignes qui uocantur planetes. fenõ : idẽq

Expanded text:
antarcticus; medius et maximus omnium bis diuidens sphaeram aequidialis, antarcticus; medius et maximus omnium bis diuidens sphaeram aequidialis, quem isemerinon appellant, propterea quod subiectis sibi regionibus terrae noctes omnes diebus omnibus aequales exhibet, nihiloque minus in aliis quoque minime subiectis sibi regionibus, quae solis ortus et occasus uident, cum idem sol ad hunc se applicuerit circulum, pares horas diei noctisque metitur. Inter hunc porro et arctoos hac atque illac duo tropici, aestiuus et brumalis, hic e regione nostra uicinus aquiloni, brumalis austro propinquus. Per quos obliquus curuatur signifer, et ipse maximus circulus, contingens tropicos singulis signis, aestiuum quidem Cancro, brumalem autem Capricorno; idemque aequidialem bis secat circulum et ipse ab eo totiens secatur per Chelas et Arietem, sub quem luna et sol feruntur ceterique ignes qui uocantur planetes, Phaenon idemque
Abbreviated transcription (Latin):
quidem tocius mundi t̾rae etiam hoc amplius de eiꝰdem media positioni
cõparatione quoq aduersum uniuersi corporis in mensittitẽ hac tenꝰ
dictum: Sed enĩ caelite sphera uertente sem& circa fixos & manentes
sẽꝑ piͦlos: continuantẽq eosdẽ polos axẽ. cui adheret medo media tellus.
comitat᷑ uertiginẽ celitis sphere stellarũ omĩum polus & ꝓmisce signa
caelestia gẏris aeqͣbiliter exꝓpͥa c̃uersione distantib depingentia
circulos aduersos atq obuiosaxi : Quoꝵ multitudo uĩcit dinumerat¬
onem : pauci taim̃ nobili caelebres appellatione quos scire utile ÷ ad
spectaculum caelestis chorȩ ae: Unꝰ qͥ excelso cognitoq nobis & ꝑspicuo
polo uicinꝰ ÷ septẽ trionalis appellatꝰ: ob constellatũ sibi sidus septentrionis
Alt̃ adũsus aeqͣlis huic iuxtasũ mersũ latentẽq sẽꝑ polũ: Ipse etiã latens

Expanded text:
quidem totius mundi, terrae etiam, hoc amplius de eiusdem media positione, quidem totius mundi, terrae etiam, hoc amplius de eiusdem media positione, comparatione quoque aduersum uniuersi corporis immensitatem, hactenus dictum. Sed enim caelite sphaera uertente semet circa fixos et manentes semper polos continuantemque eosdem polos axem, cui adhaeret medio media tellus, comitatur uertiginem caelitis sphaerae stellarum omnium populus et promisce signa caelestia gyris aequabiliter ex propria conuersione distantibus depingentia circulos aduersos atque obuios axi. Quorum multitudo uincit dinumerationem; pauci tamen nobili celebres appellatione, quos scire utile est ad spectaculum caelestis choreae. Vnus, qui excelso cognitoque nobis et perspicuo polo uicinus est, septentrionalis appellatur ob constellatum sibi sidus septentrionis; alter aduersus aequalis huic iuxta submersum latentemque semper polum ipse etiam latens,
Abbreviated transcription (Latin):
habebit. nec lineas porrectas exqͣlib& nota & usq ad extremũ amb
mundi ꝑuenientes. aequales inuicẽ & aeqͣlia spacia linearũ non . e̾e
nullus docet: minime ergo amedietate deflectit : Qđ uero cũ ampli¬
tudine uniuersae rei cõparate notȩ optineat modum : declaratur
aciae uerrutor. quignomones appellant᷑ a mechanicis ad faciendam
solariis umbrã qua declãtur horȩ: Quippe mechanici horo logia insti¬
tuentes : ꝑ om̃s ꝓuincias om̃sq etiã plagas habitabiles sumunt sibi
ꝓmisceatq in different̃ hoꝵ ipsoꝵ gnomonũ muchrones ꝓpuncto &
mediettite solsticialis pilȩ: nec errant: Ergo si est una uera & certa medi¬
ettis solstitialis pylȩ. om̃s aut̃ notȩ atq omĩa puncta exomĩ regione
trarũ assequunt᷑ uerã istam solis medietatẽ: ꝑspicuũ est qđ omĩs t̃ra
puncti uicẽ habeat. aduersum solis globũ cõparata. Sed deforma

Expanded text:
habebit, nec lineas porrectas ex qualibet nota et usque ad extremum ambitum habebit, nec lineas porrectas ex qualibet nota et usque ad extremum ambitum mundi peruenientes aequales inuicem et aequalia spatia linearum non esse nullus docet; minime ergo a medietate deflectit. Quod uero cum amplitudine uniuersae rei comparata notae obtineat modum, declaratur acie uerutorum, qui gnomones appellantur a mechanicis, ad faciendam solariis umbram qua declarantur horae; quippe mechanici horologia instituentes per omnes prouincias omnesque etiam plagas habitabiles sumunt sibi promisce atque indifferenter horum ipsorum gnomonum mucrones pro puncto et medietate solstitialis pilae, nec errant. Ergo si est una uera et certa medietas solstitialis pilae, omnes autem notae atque omnia puncta ex omni regione terrarum assequuntur ueram istam solis medietatem, perspicuum est quod omnis terra puncti uicem habeat aduersum solis globum comparata. Sed de forma
Abbreviated transcription (Latin):
R contegat᷑. increm̃to aquae etiã .s: ꝑueniat᷑ usq ad .N. quo aequabiliter ꝑ
omĩa mẽbra fundat aquã cum ambitu cumuli Ex quo perspicuum est
marinã quoq & totius aquae suꝑ ficiem globosam. ee. siquidem una eademq
& saxosam asperitaitẽ dispiciens: similẽ dicat e̾e adtornum leuigatȩ
pile de formitatum asperiorum montium non
rectȩ sentit : Non enim nos terram globũ ee dicimꝰ :
sed globosam. Nec pilam : sed similẽ pilȩ : Certe tocius
t̃rȩ magni tudinẽ animo ratio nabilit̃ concipientes a¬
ueritatem non uisu & sensib in uestigamus. sed ad
rationis intelligentiaeq remedia potius ẽaminatio¬
nemq deducimus:
Nunc iã quopacto mediam mundi sedem optineat : considerabitur: Opinor
simedici non est atq amedietatis rigore deflectit : on exomĩ & qͣlib&
sui parte dimidietatẽ caeli suprase dimidietatẽ uͦ alteram intra se

Expanded text:
Κ contegatur incremento aquae etiam Β et perueniatur usque ad Η, quo aequabiliter se per Κ contegatur incremento aquae etiam Β et perueniatur usque ad Η, quo aequabiliter se per omnia membra fundat aqua cum ambitu cumuli; ex quo perspicuum est marinam quoque et totius aquae superficiem globosam esse, siquidem una eademque et saxosam asperitatem aspiciens similem dicet esse ad tornum leuigatae pilae deformitatem asperiorum montium, non recte sentit; non enim nos terram globum esse dicimus sed globosam, nec pilam sed similem pilae. Certe totius terrae magnitudinem animo rationabiliter concipientes ueritatem non uisu et sensibus inuestigamus, sed ad rationis intellegentiaeque remedia potius examinationemque deducimus. Nunc iam quo pacto mediam mundi sedem obtineat considerabitur. Opinor, si media non est atque a medietatis rigore deflectit, non ex omni et qualibet sui parte dimidietatem caeli supra se, dimidietatem uero alteram infra se
Abbreviated transcription (Latin):
considerentur: Artificialit̃ quoq considerantes : in uenimꝰ aquae placide &
quies centis globositatem: Siquidẽ natura tributũ sit: ut ex superioribus locis
humor inde p̃ssiora defluat: Sunt porro celsiora quidẽ ea quae apuncto t̃rȩ
plurimũ distant. humiliora uero quȩ minimũ: Quare : si ponamꝰ aquae suꝑ¬
ficiem planam & in directa lineã positam ut ẽ ab .ĩ. dehinc apuncto t̃rȩ
ut putã .R. sursũ uersum ducatur linea .R.B. coniungant᷑ aut̃ extimȩ suꝑ¬
ficiei partes duabus lineis his: R .a. &.k .s. maiores er̃ utreq hȩ lineae:¬
ħ .B. lineae cõparatȩ quã si exaequare uoluerimꝰ. ꝑ ueni& incrementum
usq ad .B. ti &erit uera suꝑ ficies in a. ti s Itaq ex suꝑioub partibus tam
a. quã .s. flu& aqua in humiliorem: .o. usq eo quo ad cõpleto uasea fundo

Expanded text:
considerentur. Artificialiter quoque considerantes inuenimus aquae placidae et considerentur. Artificialiter quoque considerantes inuenimus aquae placidae et quiescentis globositatem, siquidem natura tributum sit ut ex superioribus locis humor in depressiora defluat; sunt porro celsiora quidem ea quae a puncto terrae plurimum distant, humiliora uero quae minimum. Quare si ponamus aquae superficiem planam et in directa linea positam, ut est ΑΒΓ, dehinc a puncto terrae, ut puta Κ, sursum uersum ducatur linea ΚΒ, coniungantur autem extimae superficiei partes duabus lineis his, ΚΑ et ΚΓ, maiores erunt utraeque hae lineae ΚΒ lineae comparatae; quam si exaequare uoluerimus, perueniet incrementum usque ad ΒΗ et erit uera superficies in ΑΗΓ. Itaque ex superioribus partibus, tam Α quam Γ, fluet aqua in humiliorem Β usque eo quoad completo uase a fundo
Abbreviated transcription (Latin):
scđm naturã ꝓna int̾rã ferantur. ut initiaculorũ tormentis: Quaequã¬
diu uig& pulsus suspens s uolitare. & secare auram uidentur: Vbi porro uisilla
quae impellebat defecerit : conuerso muerone descendunt ad terram quae
medietas mundi est festinantia: Maris etiam & tocius aq̃ cum est intranqͥlli¬
tate stabili: forma & species apparet globosa: Quae enĩ stantẽ sinlitore uidemꝰ
ultra fretũ ut arborem turrem ue aut & iam in eodem freto nauẽ. haec: iacentes
ex aequata faciȩ uisuq̃ cũ dorso & suꝑficiȩ maris. aut̃ omĩno non uidemꝰ aut
multo certȩ minora quã prius uidebantur obsistente uidelic& contem¬
plantib marina incuruittite Atq etiam in nauigando sepe numero cũ
denaui terra non dum uideretur ascensa arbore uidere nautȩ. scilic& ut pre¬
texto oppositȩ molis emenso. libero iam exaltiore despectu subiecta undiq

Expanded text:
secundum naturam prona in terram ferantur, ut in iaculorum tormentis quae, quamsecundum naturam prona in terram ferantur, ut in iaculorum tormentis quae, quamdiu uiget pulsus, suspensa uolitare et secare auram uidentur; ubi porro uis illa quae impellebat defecerit, conuerso mucrone descendunt ad terram, quae medietas mundi est, festinantia. Maris etiam et totius aquae, cum est in tranquillitate stabili, forma et species apparet globosa. Quae enim stantes in litore uidemus ultra fretum, ut arborem turrimue aut etiam in eodem freto nauim, haec iacentes exaequata facie uisuque cum dorso et superficie maris, aut omnino non uidemus, aut multo certe minora quam prius uidebantur, obsistente uidelicet contemplantibus marina incuruitate. Atque etiam in nauigando saepe numero, cum de naui terra nondum uideretur, ascensa arbore uidere nautae, scilicet ut praetexto oppositae molis emenso libero iam ex altiore despectu subiecta undique
Abbreviated transcription (Latin):
homines im pediri quominꝰ om̃s uideant. sciantq terrae molib atqi agge¬
rationib: uisui obiectis: ex quo condudit᷑ terrã spherȩ globo similẽ eͥe. cuiꝰ
ex omĩb regionib crescere in molẽ suꝑficies cõp̃hendatur. Idẽ hoc etiam
naturaliter intelliꝰ & cõprehendi potest: siqͥdẽ om̃ia quae in aliquo sunt
pondere. undiq & ex qualib& parte directo tenore descendentia. ad unũ
punctum medietatis cõmeant omĩa. descensusq rigidi tractus faciant
in modum. & speciem linetirũ alatiore exordio profectarũ & angusti¬
ore semꝑ tramite usq ad puncti sedẽ ꝑuenientium : eandẽ puncti sedẽ
aequalib undiq circum sistentib angulis. quaest imago rotunditatis:
Porro qđ omĩa inqualicumq pondere festinent ad medium: sic ꝓbat᷑ qđ
etiã ui extrinsecꝰ adhibita sibi pleraq pondera. ubi primũ uis recesserit:

Expanded text:
homines impediri quo minus omnes uideant sciantque terrae molibus atque exaggehomines impediri quo minus omnes uideant sciantque terrae molibus atque exaggerationibus uisui obiectis. Ex quo concluditur terram sphaerae globo similem esse, cuius ex omnibus regionibus crescere in molem superficies comprehendatur. Idem hoc etiam naturaliter intellegi et comprehendi potest, siquidem omnia quae in aliquo sunt pondere undique et ex qualibet parte directo tenore descendentia ad unum punctum medietatis commeent, omnia descensusque rigidi tractus faciant in modum et speciem linearum a latiore exordio profectarum et angustiore semper tramite usque ad puncti sedem peruenientium, eandem puncti sedem aequalibus undique circumsistentibus angulis, quae est imago rotunditatis. Porro quod omnia in qualicumque pondere festinent ad medium sic probatur, quod etiam ui extrinsecus adhibita sibi pleraque pondera, ubi primum uis recesserit,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã elatiorẽ eminentiã int̾̃ utrãq caeli plagam. quae obiet ta pͥusquam
sol fiat excelsior teneat noctis umbras. uł qđ lunȩ defect idem ubiq eodẽq
mom̃to accidens diuersis tẽporib notat᷑. ouenti qͥdẽ uicinis regionibus
tardius. ceteris uero prolocoꝵ diuersitate ꝓpt̃ anfractus m&asq & natu-¬
rales eminentias terrae. non isdẽ ubiq curriculis illustrante sole terrae
plagas : ideoq luci eius ediũso terrenis umbris &iam nunc obstantibus
& alunae illustratione prohibentib cũ lunae labor noc turna tempestate
fiat: Quid : qđ globositas terrae liquido apparet. Item aqͥloni septemtrio¬
niq & itẽ austro meridiȩq subiecta. cum exutraq regione. huc atq.
illuc nocturnis itinerib cõmetintes in cognitas sibi stellas spectant cum
admiratione nouitatis. cũ sit euidens non regionũ stellas. eͥeͥ. propͥ assed

Expanded text:
aliquam elatiorem eminentiam inter utramque caeli plagam quae obiecta, priusquam aliquam elatiorem eminentiam inter utramque caeli plagam quae obiecta, priusquam sol fiat excelsior, teneat noctis umbras, uel quod lunae defectus idem ubique eodemque momento accidens diuersis temporibus notatur, orienti quidem uicinis regionibus tardius, ceteris uero pro locorum diuersitate propter anfractus metasque et naturales eminentias terrae non isdem ubique curriculis illustrante sole terrae plagas, ideoque luci eius e diuerso terrenis umbris etiamnunc obstantibus et a lunae illustratione prohibentibus, cum lunae labor nocturna tempestate fiat. Quid quod globositas terrae liquido apparet inter aquiloni septentrionique et item austro meridieique subiecta, cum ex utraque regione huc atque illuc nocturnis itineribus commeantes incognitas sibi stellas spectant cum admiratione nouitatis, cum sit euidens non regionum stellas esse proprias, sed
Abbreviated transcription (Latin):
obsistente t̾ra: Tum ꝗͥđ exomĩ uisu om̃s lineae undiq uersum por recte usq
ad extimos ambitꝰ caeli aequales uidentur. similit̃ uteirruli cuiꝰ apuncto radũ
ꝑuenientes usq ad extimã circũ actionẽ aequali mensura sunt: ꝓpt̾ea qđ
signifer circulus obliqͣ uertiginꝰ eleuans inortũ signa certa exaduerso consisten¬
tia diametroq disttintia signa alia signis ouentib condat & p̃mat inoccasũ.
itẽ ut in rote uertigine cuiꝰ cũ certa pars ascendat. descenditq eiꝰ aduersa.
qđ incilia forma nisi insola rotunditate non prouenit: Sphere similitudo
ineffigiae t̾rae multi modȩ cõp̃henditur : uel quod nanisdem mom̃tis tẽpoꝵ
dies ubiq illucescit. noxq succedens umbras facit. sedtã ortꝰ quã occasus
in eois qͥdẽ citius fiunt: in occiduis uero regionib tardius. ut ꝑspicuum sit ẽe

Expanded text:
obsistente terra. Tum quod ex omni uisu omnes lineae undique uersum porrectae usque obsistente terra. Tum quod ex omni uisu omnes lineae undique uersum porrectae usque ad extimos ambitus caeli aequales uideantur, similiter ut circuli, cuius a puncto radii peruenientes usque ad extimam circumactionem aequali mensura sunt. Praeterea quod signifer circulus obliqua uertigine leuans in ortum signa certa ex aduerso consistentia diametroque distantia signa alia signis orientibus condat et premat in occasum, item ut in rotae uertigine, cuius cum certa pars ascendat, descendit eius aduersa, quod in alia forma nisi in sola rotunditate non prouenit. Sphaerae autem similitudo in effigie terrae multimode comprehenditur, uel quod non isdem momentis temporum dies ubique illucescit noxque succedens umbras facit, sed tam ortus quam occasus in eois quidem citius fiunt, in occiduis uero regionibus tardius, ut perspicuum sit esse
Abbreviated transcription (Latin):
inmediettite mundi sitã eãq puncti quidẽ instar optinere quod ad
positionem ꝑtinet. qđ uero ad exiguitatẽ notaecũ uniuerse rei magni¬
tudine cõpartitã: Sedhoͣpinor dixisse non sufficit: nisi hoc ita ẽe. eui¬
dentib ostendatur rationib : Quatenꝰ igit᷑ est mundi for materes & glo¬
bosa. Principio caelestium ignium ortus uelut emergentium eximo
pagrationesq cũ certis exciltationib & de inceps descensionib usq
id occasuũ sũ mersionẽ eorũq rursũ ipsoꝵ ortꝰ ex eodẽ loco &itẽ occasꝰ
mocenduũ mare testantur ambire se dieb ac noctib caeli etĩmã suꝑ¬
fuiem dehinc quod ex qualib& regione t̾rae dimidia & insũmitate
posida tinundi pars uideat᷑ a nob̵. inferior uero non uideat᷑ nisi dierũ
& noc tium uicib & successione superior red dita obiecta aruisui nõ¬

Expanded text:
in medietate mundi sitam eamque puncti quidem instar obtinere, quod ad in medietate mundi sitam eamque puncti quidem instar obtinere, quod ad positionem pertinet, quod uero ad exiguitatem, notae cum uniuersae rei magnitudine comparatam; sed, opinor, dixisse hoc eum non sufficit, nisi hoc ita esse euidentibus ostendatur rationibus. Quatenus igitur est mundi forma teres et globosa? Principio caelestium ignium ortus uelut emergentium ex imo peragrationesque cum certis exaltationibus et deinceps descensionibus usque ad occasum submersionem, eorumque rursum ipsorum ortus ex eodem loco et item occasus in occiduum mare, testantur ambire se diebus ac noctibus caeli extimam superficiem. Dehinc quod ex qualibet regione terrae dimidia et in summitate posita mundi pars uideatur a nobis, inferior uero non uideatur nisi dierum et noctium uicibus et successione superior reddita, obiecta et uisui nos
Abbreviated transcription (Latin):
mediã mediae inspeciem. chi grecae litterȩ coartauit curuauitq
eundẽ quod erat eiꝰdem naturae consanguineus cognominauit:
Interioris aut̃ diuersum: Etexteriorem quidẽ circulum quẽ eundẽ
illi circum actione uirtute pontificioq rotatꝰ dato unã quippe ut erat
eam & indiuisam reliquid Interiorem uero: scidit sepͣties Septẽq im¬
pares orbes fabricatus est iuxta dupli & triplispacia. orbes quae ipsos
contraria ferri iussit agitatione Exquib septẽ: tres quidẽ pari uelo¬
cittite. quattuor uero & sibi met ipsis & ad cõparationẽ ceterorũ
dispari dissimiliq sed cum ratione motu: Rursũ quo etiã exꝑtibus¬
astro nomiae assecutio traditur aliquatenus ea quae ad presentẽ trac¬
tatũ ꝑtinent. breuit̃ dilucideq pro ut natura coꝵ ÷ explicabunt᷑ Ait
plato mundi formã rotundam ee. & globosam terrã itẽ globosam

Expanded text:
mediam mediae in speciem chi Graecae litterae coartauit curuauitque mediam mediae in speciem chi Graecae litterae coartauit curuauitque eundem, quod erat eiusdem naturae consanguineus, cognominauit, interioris autem diuersum; atque exteriorem quidem circulum, quem eundem et simili illi circumactioni uirtute pontificioque rotatus dato. Unam quippe, ut erat, eam et indiuisam reliquit, interiorem uero scidit sexies septemque impares orbes fabricatus est iuxta dupli et tripli spatia orbesque ipsos contraria ferri iussit agitatione, ex quibus septem tres quidem pari uelocitate, quattuor uero et sibimet ipsis et ad comparationem caeterorum impari dissimilique sed cum ratione motu. Igitur cum pro astronomiae assecutio tradatur aliquatenus, ea quae ad praesentem tractatum pertinent breuiter dilucideque, prout natura eorum est, explicabuntur. Ait Plato mundi formam rotundam esse et globosam, terram item globosam
Abbreviated transcription (Latin):
exaliquo reparabitur : nec quicquã ex eo: Nimirũ eni exinitio
cunctaquȩ sunt : in generatione subsistunt: Sic ergo motꝰ quidẽ
initium quod intimo & ingenuino motu mouetur: hoc porro nec
nascĩ. nec emori fas est aut om̃e caelũ. omẽmq geniturã labe facta¬
tã consistere. nec ullũ remedium fore quodemũ quȩ moueri conser¬
uationis rerũ exigat caiusa recre entur: Quare oftensa immortalitate s¬
eius quod exse mouet̾: animae mentisq immortalitas reuelata est:
Om̃e enĩ corpus quod quidem hab& intrase motiuũ uigorẽ : cũ anima ÷
Qđ uͦ extra: sine anima: Siquidem haec animae natura sit. qđ cum
itasit appar& animã solam fore quae exse ipsa moueatur: Propt̃ eaq
positam extra ortꝰ interitꝰq necessitatem: Ihanc igit᷑ inquid consti¬
tutionem dĩtam seriem in longum scidit: & exuna ducis fecit easq̃¬

Expanded text:
ex aliquo reparabitur nec quicquam ex eo; nimirum enim ex initio ex aliquo reparabitur nec quicquam ex eo; nimirum enim ex initio cuncta quae sunt in generatione subsistunt. Sic ergo motus quidem initium quod intimo et genuino motu mouetur; hoc porro nec nasci nec emori fas est, aut uero omne caelum omnemque genituram labefactatam consistere, nec ullum remedium fore quo demum quae moueri conseruationis rerum exigat causa recreentur. Quare ostensa immortalitate eius quod ex se mouetur animae mentisque immortalitas reuelata est. Omne enim corpus, quod quidem habet intra se motiuum uigorem, cum anima est, quod uero extra, sine anima, siquidem haec animae natura sit. Quod cum ita sit, apparet animam solam fore quae ex se ipsa moueatur proptereaque positam extra ortus interitusque necessitatem». «Hanc igitur», inquit, «constitutionem d