comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
citato larissam contendit. neq ibi constitit. sed eadem celerita¬
te paucos suos ex fuga nactus nocturno itinere non intermis¬
so comitatu equitum.xxx.ad mare peruenit: nauemq frumẽ¬
tariam conscendit: sȩpe ut dicebatur querens suam eum opi¬
nionem fefellisse: ut a quo genere hominum uictoriam speras¬
set: ab eo initio fuge facto pene perditus uideretur. Cȩsar castris
potitus ad milites contendit: ne in preda occupati reliqui
negocii gerendi facultatem dimitterent.Qua re impetrata mõ¬
tem opere circummunire instituit. Pompeiani qđ is mons erat
sine aqua diffisi eo loco relicto monte uniuersi simul larissam
uersus se recipere cȩperunt. Qua spe animaduersa cȩsar copias su¬
as dimisit: partemq legionum in castris pompeii remanere
iussit. parteni in sua castra remisit. quatuor secum legiones du¬
xir. commodioreq itinere pompcianis occurrere cȩpit. & pro¬

Expanded text:
citato Larisam contendit. neque ibi constitit, sed eadem celeritacitato Larisam contendit. neque ibi constitit, sed eadem celeritate paucos suos ex fuga nactus nocturno itinere non intermisso comitatu equitum xxx ad mare pervenit navemque frumentariam conscendit, saepe, ut dicebatur, querens tantum se opinionem fefellisse, ut a quo genere hominum victoriam sperasset, ab eo initio fugae facto paene proditus videretur. Caesar castris potitus a militibus contendit, ne in praeda occupati reliqui negotii gerendi facultatem dimitterent. qua re impetrata montem opere circummunire instituit. Pompeiani, quod is mons erat sine aqua, diffisi ei loco relicto monte universi iugis eius Larisam versus recipere coeperunt. qua re animadversa Caesar copias suas divisit partemque legionum in castris Pompei remanere iussit, partem in sua castra remisit, iiii secum legiones duxit commodioreque itinere Pompeianis occurrere coepit et pro
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinem teloꝵ sustinerȩ poruerunt. Sed confecti iuilne¬
ribus locum reliquerunt. Protinusq omnes duobus usi cen¬
turionibus tribunisq militum in altissimos montes qui ad
castra pertinebant confugerunt. In castris pompeii uidere licu¬
it trichilas straras magnum argenti pondus expositum recenti¬
bus cespitibus tabernacula constrata.L. etiam Lentuli & non¬
nulloꝵ tabernacula protecra hedera: multa preterea que ni¬
miam luxuriam & uictoriȩ siduciam designarent: ut facile
existimari posser: nihil eos de aduentu eius diei timuisse.qui
non necessarias conquirerent uoluptates.Atq hi miserrimo at¬
q potentissimo exercitui cę̧s.aris luxuriem obiiciebant: cui sem¬
per omnia ad necessarium defuissent. fompeius iam cum intra
uallum nostri uersarentur equum nactus detractis insignibus
imꝑatoriis decumana porta se ex castris eiecit: protiniisq equo

Expanded text:
multitudinem telorum sustinere potuerunt, sed confecti vulnemultitudinem telorum sustinere potuerunt, sed confecti vulneribus locum reliquerunt, protinusque omnes ducibus usi centurionibus tribunisque militum in altissimos montis, qui ad castra pertinebant, confugerunt. In castris Pompei videre licuit trichilas structas, magnum argenti pondus expositum, recentibus caespitibus tabernacula constrata, Luci etiam Lentuli et nonnullorum tabernacula protecta hedera multaque praeterea, quae nimiam luxuriem et victoriae fiduciam designarent, ut facile existimari posset nihil eos de eventu eius diei timuisse, qui non necessarias conquirerent voluptates. at hi miserrimo ac patientissimo exercitu Caesaris luxuriem obiciebant, cui semper omnia ad necessarium usum defuissent. Pompeius, iam cum intra vallum nostri versarentur, equum nactus detractis insignibus imperatoriis decumana porta se ex castris eiecit protinusque equo
Abbreviated transcription (Latin):
& defendite diligenter: si quid durius acciderit. ego reliquas
portas cucumeo & castroꝵ presidia confirmo.tlȩc cum dixis¬
set se in pretorium contulir summȩ rei diffidens. & tamen en¬
uentum expectauit. Cȩsar pompeianis ex fuga intra uallum
compulsis: nullum spacium perterritis dare õportere existimas
milites cohorratus est: ut benesicio fortumȩ uterentur: castraq
oppugnarent quietsi magno estu fatigati nam ad meridicm
res erat perducra: tamen ad omnem laborem animo parati
imperio paruerunt. Castra a cohortibus quȩ ibi presidio erãt
relictȩ industrie defendebantur. multoq enam acrius a thra¬
cibus barbarisq auxiliis. Nam qui acie refugerant milites &
animo perterriti & lassitudine confecti amissis pleriq armis
signisq militaribus: magis de reliqua fuga ꝗͣ de castroꝵ defen¬
sione cogitabant: neq uero diutius qui in uallo constiterant.

Expanded text:
et defendite diligenter, siquid durius acciderit. ego reliquas et defendite diligenter, siquid durius acciderit. ego reliquas portas circumeo et castrorum praesidia confirmo. haec cum dixisset, se in praetorium contulit summae rei diffidens et tamen eventum expectans. Caesar Pompeianis ex fuga intra vallum conpulsis nullum spatium perterritis dari oportere existimans milites cohortatus est, ut beneficio fortunae uterentur castraque oppugnarent. qui etsi magno aestu fatigati — nam ad meridiem res erat perducta — tamen ad omnem laborem animo parati imperio paruerunt. castra a cohortibus, quae ibi praesidio erant relictae, industrie defendebantur, multo etiam acrius a Thracibus barbarisque auxiliis. nam qui acie refugerant milites, et animo perterriti et lassitudine confecti, missis plerique armis signisque militaribus magis de reliqua fuga quam de castrorum defensione cogitabant. neque vero diutius, qui in vallo constiterant,
Abbreviated transcription (Latin):
ad id tempiis loco tenuerat precurrere iussit. ira cum recentes
atq integri defessis successissent: alii aiit a tergo adorirentur:
sustinere pompeiani non potuerunt: atq uniuersi terga uer¬
terunt. Nec uero cęsarem fesellit: ꝗn ab his cohortibus que
contra equiratum in quarta acie collatȩ essent initium iu¬
coriȩ oriretur: ut ip̃e in cohorrandis militibus pronuntiaue¬
rat. ab his enĩ primum equitatus est pulsus. ab eisdem facte
cedes sagitrarioꝵ atq funditoꝵ. ab cisdem acies pompeiana
a sinistra parte erat circuita atq initium fugȩ factum. Sed põ¬
pcius equitatum suum ut pulsum uidit atq eam partem ciu
maxime confidebat perterritam animaduertit: aliisq ꝗ̃ ma¬
xime diffisus acic excessit: protinusq se in castra equo intulit.
Ex his centurionibus: quos in statione ad prȩcoriam portam
posuerat: clare ut milites exaudirent: tucamini inquit castia

Expanded text:
ad id tempus loco tenuerat, procurrere iussit. ita cum recentes ad id tempus loco tenuerat, procurrere iussit. ita cum recentes atque integri defessis successissent, alii autem a tergo adorirentur, sustinere Pompeiani non potuerunt atque universi terga verterunt. neque vero Caesarem fefellit quin ab iis cohortibus, quae contra equitatum in quarta acie collocatae essent, initium victoriae oriretur, ut ipse in cohortandis militibus pronuntiaverat. ab his enim primum equitatus est pulsus, ab isdem factae caedes sagittariorum ac funditorum, ab isdem acies Pompeiana a sinistra parte erat circumita atque initium fugae factum. sed Pompeius ut equitatum suum pulsum vidit atque eam partem, cui maxime confidebat, perterritam animum advertit, aliis diffisus acie excessit protinusque se in castra equo contulit, et iis centurionibus, quos in statione ad praetoriam portam posuerat, clare, ut milites exaudirent, tuemini, inquit castra
Abbreviated transcription (Latin):
tum uniuersi procurrerunt. omnisq multitudo sagittarioꝵ se
profudit. Quoꝵ impctum noster equitatus non tubia. sed pau¬
lum loco motus cessit: equitesq pompcii hoc acriter instare
& se rurmatim explicare aciemq nostram a latere aperto circũ¬
ire cȩperunt. Quod ubi cęsat animaduertit. quartȩ acici quam
instruxerat ex cohortum numero signum dedit. illa celeriter ꝓ¬
currit. infestisq signis tanta ui in pompeii milites impetami fe¬
cerunt. ut coꝵ nemo consisterer: omnes q conuersi non solum
loco excederent: sed protinus incitata fuga montes altissimos
pererent. Quibus summons sagutatii funditoresq destituri in¬
ermes sine presidio interfecti sut. Fodem impetu cohortes si¬
nistro cornu pugnantibus etiam tum ac resistentibus in
acie pompeianis circumierunt: cosq a tergo sunt adorti
Codem tempore tertiam aciem cȩsar: quȩ quiera fuerat & se

Expanded text:
tum, universi procucurrerunt, omnisque multitudo sagittariorum se tum, universi procucurrerunt, omnisque multitudo sagittariorum se profudit. quorum impetum noster equitatus non tulit, sed paulum loco motus cessit, equitesque Pompei hoc acrius instare et se turmatim explicare aciemque nostram a latere aperto circumire coeperunt. quod ubi Caesar animum advertit, quartae aciei, quam instituerat sex cohortium numero, dedit signum. illae celeriter procucurrerunt infestisque signis tanta vi in Pompei equites impetum fecerunt, ut eorum nemo consisteret, omnesque conversi non solum loco excederent, sed protinus incitati fuga montes altissimos peterent. quibus submotis omnes sagittarii funditoresque destituti inermes sine praesidio interfecti sunt. eodem impetu cohortes sinistrum cornu pugnantibus etiamtum ac resistentibus in acie Pompeianis circumierunt eosque a tergo sunt adorti. Eodem tempore tertiam aciem Caesar quae quieta fuerat et se
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus qui studio pugne incenduntur. hanc non reprimere
sed arguere imꝑatores debent. Neq frustra antiquitus institutum
est: ut signa undiq concinerent: clamoremqr uniuersi tollerent
quibus rebus & hostes terreri et suos incitari existimabant. Sed
nostri milites signo dato cum infestis pilis procurrissent atq ai
aduectissent non occurri a pompeianis usu periti ac supioribus
pugnis exercitati sua sponte cursum represserunt: & ad mediũ
fere spacium constiterunt: ut non consumptis uiribus appro¬
pinquarent. paruoq intermisso temporis spacio ac rursus re¬
nouato cursu pila miserunt.celeriterq ut erat preceptum a cȩ¬
sare gladios distrinxerunt. Nec uero pompeiani rei huic defuerũt.
Nam & tela missa exceperunt & impetum legionum tulerunt &
ordines conseruarunt:pilisq missis ad gladios redierunt. Eodem
tempore equites a sinistro pompeii cornu intenti ut erat impera¬

Expanded text:
omnibus, quae studio pugnae incenditur. hanc non reprimere, omnibus, quae studio pugnae incenditur. hanc non reprimere, sed augere imperatores debent; neque frustra antiquitus institutum est, ut signa undique concinerent clamoremque universi tollerent; quibus rebus et hostes terreri et suos incitari existimaverunt. Sed nostri milites dato signo cum infestis pilis procucurrissent atque animum advertissent non concurri a Pompeianis, usu periti ac superioribus pugnis exercitati sua sponte cursum represserunt et ad medium fere spatium constiterunt, ne consumptis viribus adpropinquarent, parvoque intermisso temporis spatio ac rursus renovato cursu pila miserunt, celeriterque, ut erat praeceptum a Caesare, gladios strinxerunt. neque vero Pompeiani huic rei defuerunt. nam et tela missa exceperunordines conservaverunt pilisque missis ad gladios redierunt. eodem tempore equites ab sinistro Pompei cornu, ut erat impera
Abbreviated transcription (Latin):
tuo gratias agas. Hęc cum dixisset primus ex dexiro cornu procur¬
rit:atq eum electi milires circiter .cxx. uoluntarii eiusdem centu¬
riȩ sunt prosecuti. Inter duas acies tantum erat relictum spacii: ut
sans esset ad concursum urriusq exercitus. Sed pompeius suis pre¬
dixerat: neu cesaris impctum exciperent: neue se loco mouerent:
aciemq cius distrahi paterentur. Idq admonitu .C. Triarii fecisse
dicebatur: ut primus excursus uisq militum refringeretur. aci¬
esq distenderetur.atq suis ordinibus dispositi dispersos adoriren¬
tur. leuiusq ausura pila sperabat in loco retentis militibus ꝗͣ si
ip̃i immissis telis occurrissent: simul fore ut duplici cursu cesa¬
ris milites exinanirentur & lassitudine conficerentur. Quod no¬
bis quidem nulla ratione factum a pompeio uidetur ppea qdđ
est quȩdam animi incitatio atq alacritas naturaliter innata

Expanded text:
tuo gratias agas. haec cum dixisset, primus ex dextro cornu procucurtuo gratias agas. haec cum dixisset, primus ex dextro cornu procucurrit atque eum electi milites circiter cxx voluntarii eiusdem centuriae sunt prosecuti. Inter duas acies tantum erat relictum spatii, ut satis esset ad concursum utriusque exercitus. sed Pompeius suis praedixerat, ut Caesaris impetum exciperent neve se loco moverent aciemque eius distrahi paterentur; idque admonitu C. Triari fecisse dicebatur, ut primus excursus visque militum infringeretur aciesque distenderetur, atque in suis ordinibus dispositi dispersos adorirentur; leviusque casura pila sperabat in loco retentis militibus, quam si ipsi immissis telis occurrissent, simul fore ut duplicato cursu Caesaris milites exanimarentur et lassitudine conficerentur. quod nobis quidem nulla ratione factum a Pompeio videtur, propterea quod est quaedam animi incitatio atque alacritas naturaliter innata
Abbreviated transcription (Latin):
ppctui temporis officia predicaret. In primis cõmemorauit testib
se nuliribus uti posse quanto studio pacem petisset:quȩ per uati¬
nium in colloquiis quȩ per.A. claudium cum scipione egisset.
quibus modis ad oricum cum libone de mittendis legatis con¬
tendisser: neq se unꝗ̃ abuti militum sanguine: neq rem ꝑ. alter¬
utro exercitu priuari uolusser. Hac habita oratione exposcenti¬
bus militibus & studio pugnȩ ardentibus tuba signum dedit.
erat crastinus euocatiis in exercitu cȩsaris: qui supiore anno a¬
pud eum primum pilum in legione decima duxerat uir singula¬
ri uirtute Hic signodato sequimini me inquit manipulares mei
qui fuistis: & uestro imperatori quam constituistis oꝑam date.
Unum hoc prelium superest: quo confecto & ille suam dignitatẽ
& nos nostram libertatem rectiperabimus. Simul respiciens cȩsa¬
rem: faciam inquit hodie imperator ut aut mihi uiuo aut mor¬

Expanded text:
perpetui temporis officia praedicaret, in primis commemoravit testibus perpetui temporis officia praedicaret, in primis commemoravit testibus se militibus uti posse, quanto studio pacem petisset, quae per Vatinium in colloquiis, quae per Aulum Clodium cum Scipione egisset, quibus modis ad Oricum cum Libone de mittendis legatis contendisset. neque se umquam abuti militum sanguine neque rem publicam alterutro exercitu privare voluisse. hac habita oratione exposcentibus militibus et studio pugnae ardentibus tuba signum dedit. Erat Crastinus evocatus in exercitu Caesaris, qui superiore anno apud eum primum pilum in legione x duxerat, vir singulari virtute. hic signo dato sequimini me, inquit manipulares mei qui fuistis, et vestro imperatori, quam constituistis, operam date. unum hoc proelium superest; quo confecto et ille suam dignitatem et nos nostram libertatem recuperabimus. simul respiciens Caesarem faciam, inquit hodie, imperator, ut aut vivo mihi aut mor
Abbreviated transcription (Latin):
sic adiuxit octauam ut pene unam ex duabus efficeret: atq alte
ri presidio esse iusserat. cohortes in acie octoginta constitutas ha¬
bebat. quȩ summa erat hominum milia.xxxii. cohortes duas castris
presidio reliquerat. Sinistro cornu Antonium dextro.ẜ. sillam me¬
diaacie.Cti. domicium ꝓposuerat. Ip̃e contra pompeium constitit.
Simul his animaduersis rebus quas demonstrauimus timens ne
a multitudine cquitum dextrum cornui circum ueniretur celeri¬
ter ex tertia acie singulas cohortes detraxit: atq ex his quartam in¬
stituit. equitatuiq opposuit. & quid fieri ueller ostendit. monu¬
itq eius dici uictoriam in earum cohortium uirtute constare:
simul tertie aciei ronq exercitui impcrauit: ne iniussu suo con¬
currerent: sed cum id fieri uellet: ex illo signum daturum. Exer¬
citum cum militum more ad pugnam cohortaretur suaq in cũ

Expanded text:
sic adiunxit octavam, ut paene unam ex duabus efficeret, atque alteram sic adiunxit octavam, ut paene unam ex duabus efficeret, atque alteram alteri praesidio esse iusserat. cohortes in acie lxxx constitutas habebat, quae summa erat milium xxii; cohortes vii castris praesidio reliquerat. sinistro cornu Antonium, dextro P. Sullam, mediae acie Cn. Domitium praeposuerat. ipse contra Pompeium constitit. simul iis rebus animadversis, quas demonstravimus, timens ne a multitudine equitum dextrum cornu circumveniretur, celeriter ex tertia acie singulas cohortes detraxit atque ex his quartam instituit equitatuique opposuit, et quid fieri vellet ostendit, monuitque eius diei victoriam in earum cohortium virtute constare. simul tertiae aciei totique exercitui imperavit, ne iniussu suo concurrerent; se cum id fieri vellet, vexillo signum daturum. Exercitum cum militari more ad pugnam cohortaretur suaque in eum
Abbreviated transcription (Latin):
ra tertia appellabatur. In eo loco ip̃e erat pompeitis mediam aciẽ¬
scipio cum legionibus tenebat syriacis. cilicensis legio coniuncta
cum cohortibis hispanis quas traducras ab eranio docuimus
in dextro cornu erant collocate. Has firmissimas se pompeius
habere existimabat. reliquas inter aciem mediam cornuaq int̾¬
iecerat. numeroq cohortes ex. expleuerat. Hlȩc erant milia xli.
euocatoꝵ circiter duo: qui ex beneficiariis supcriorum exercituũ
adeum conuenerant. quȩ tora acie disperse erant. reliquas co¬
hortes .uii. castris ꝓpinquisq castellis presidio disposuerat. Dex¬
trum cornucius riuus quidam impedius quidam muniebat.
Quam obcausam cunctum equitatum sagittarios funditoresqi
omnes sinistro cornu obiecerat. Cęsar superius institutum ser¬
uans xM legionem in dextro cornu non amin sinistro collocaue¬
rat. ramet si erant dirachinis preliis uehementer attenuate. huic

Expanded text:
ra tertia appellabatur. in eo loco ipse erat Pompeius. mediam aciera tertia appellabatur. in eo loco ipse erat Pompeius. mediam acieScipio cum legionibus Syriacis tenebat. Ciliciensis legio coniuncta cum cohortibus Hispanis, quas traductas ab Afranio docuimus, in dextro cornu erant collocatae. has firmissimas se habere Pompeius existimabat. reliquas inter aciem mediam cornuaque interiecerat numeroque cohortes cx expleverat. haec erant milia xlv, evocatorum circiter duo, quae ex beneficiariis superiorum exercituum ad eum convenerant; quae tota acie disperserat. reliquas cohortis vii castris propinquisque castellis praesidio disposuerat. dextrum cornu eius rivus quidam impeditis ripis muniebat; quam ob causam cunctum equitatum, sagittarios funditoresque omnes sinistro cornu obiecerat. Caesar superius institutum servans x legionem in dextro cornu, nonam in sinistro collocaverat, tametsi erat Dyrrachinis proeliis vehementer adtenuata, et huic
Abbreviated transcription (Latin):
non audistis ex iis loqui qui per causam ualitudinis remanser̃t
cohortes esse brundusii factas. Hȩ copiȩ quas uidetis ex delectu
hoꝵ annoꝵ in citeriori gallia sunt refectę. & pleriq sunt ex co¬
loniis transpadanis. Atramen quod fuit roboris duobus preliis
dyrachinis interiit. Hex cum dixisset iurauit se nisi uictorem
in castra non reuersuirum: reliquosq ut idem facerent horta¬
tus est. Hoc laudans pomperus idem iurauit. nec ucro ex reliqs
fuit quisꝗ̃ qui iurare dubitaret.hȩc cum facta sunt in consilio
magna spe & lȩtitia omnium discessum est: &iam animo uicto¬
riam percipiebant: qđ de re tanta & ram perito imperatore ni¬
hil frustra confirmari uidebatur. Cȩsar cum pompeii castris
appropin quasset:ad hunc modum aciem eius instructam aĩ
aduertit. Erant in sinistro cornii legiones duȩ tradite a cęsare
initio discessionis ex senatiis consulto:quarum una prima alte¬

Expanded text:
non exaudistis ex iis qui per causam valetudinis remanserunt, non exaudistis ex iis qui per causam valetudinis remanserunt, cohortes esse Brundisii factas? hae copiae quas videtis, ex dilectibus horum annorum in citeriore Gallia sunt refectae, et plerique sunt ex coloniis Transpadanis. ac tamen, quod fuit roboris, duobus proeliis Dyrrachinis interiit. haec cum dixisset, iuravit se nisi victorem in castra non reversurum, reliquosque ut idem facerent hortatus est. hoc laudans Pompeius idem iuravit; nec vero ex reliquis fuit quisquam qui iurare dubitaret. haec cum facta sunt in consilio, magna spe et laetitia omnium discessum est; ac iam animo victoriam praecipiebant, quod de re tanta et a tam perito imperatore nihil frustra confirmari videbatur. Caesar cum Pompei castris adpropinquasset, ad hunc modum aciem eius instructam animum advertit. erant in sinistro cornu legiones duae traditae a Caesare initio dissensionis ex senatus consulto; quarum una prima, alte
Abbreviated transcription (Latin):
aggrederentur: ut circumuenta a tergo acie prius extiebatũ
exercitum pellerent ꝗ̃ a nobis telum in hostem iaceretur. Ita
sine periculo legionum & pene sine uulnere hellum conficiem
id autem difficile non est: cum tantum equiratu ualeamus. Si¬
mul denunciauit ut essent animo parati in prelium. & quoniã
fieret dimicandi potestas ut sȩpe cogitauissent. neusu manuq
reliquoꝵ opinionem fallerent. hunc labienus axcepit. ut cum
cȩsaris copias despiceret: pompeii consilium simmis laudib
efferret. Noli inquit existimare pompei hunc esse exercitum
qui galliam germaniamq deuicit. omnibus interfui preliis.
ueq temere incognitam promitto. perexigua pars illius exer¬
citus superest magna pars deperiit: quod accidere rot preliis fu¬
it necesse: Multos autummi pestilentia in italia consumpsit
nulti domum discesserant. Multi sunt relicti in continenti. an

Expanded text:
adgrederentur et circumventa a tergo acie prius perturbatum adgrederentur et circumventa a tergo acie prius perturbatum exercitum pellerent, quam a nobis telum in hostem iaceretur. ita sine periculo legionum et paene sine vulnere bellum conficiemus. id autem difficile non est, cum tantum equitatu valeamus. simul denuntiavit, ut essent animo parati in posterum, et quoniam fieret dimicandi potestas, ut saepe rogitavissent, ne suam neu reliquorum opinionem fallerent. Hunc Labienus excepit, ut, cum Caesaris copias despiceret, Pompei consilium summis laudibus efferret, noli, inquit existimare, Pompei, hunc esse exercitum, qui Galliam Germaniamque devicerit. omnibus interfui proeliis neque temere incognitam rem pronuntio. perexigua pars illius exercitus superest; magna pars deperiit, quod accidere tot proeliis fuit necesse, multos autumni pestilentia in Italia consumpsit, multi domum discesserunt, multi sunt relicti in continenti. an
Abbreviated transcription (Latin):
dianis itineribis defatigaret. His constitutis rebus signo iam pro¬
fectionis dato tabernaculisq incensis animaduersum est pau¬
lo ante ex̃ quotidianam consuetudinem longius a uallo esse aci¬
em pomptii progressam ut non iniquo loco dimicari posse uide¬
retur. Tunc cesar ad suos cum iam esser agmen in portis diffe¬
rendum estinquit iter in presentia nobis & de prelio cogirãdũ.
Sicut semper depoposcimus animo simus ad dimicandum pa¬
rati. non facile occasionem postea reperiemus: confestumq ex¬
peditas copias educit. fompeius quoq ut postea cognitum est
exercitus cȩsatis pelleretur. Id eum essent pletiq admirati: Scio
me inquit incredibilem rem polliceri: sed rationem consilii ma
accipite. quo firmiore animo in prelium prodeatis persuasi
equitibus nostris id quod mihi esse facturos confitmauerunt. ut
cum ꝓpius sit accessum dexirum cesaris cornu a latere aperto

Expanded text:
dianis itineribus defatigaret. his constitutis rebus, signo iam prodianis itineribus defatigaret. his constitutis rebus, signo iam profectionis dato tabernaculisque detensis animum adversum est paulo ante extra cotidianam consuetudinem longius a vallo esse aciem Pompei progressam, ut non iniquo loco posse dimicari videretur. tum Caesar apud suos, cum iam esset agmen in portis, differendum est, inquit iter in praesentia nobis et de proelio cogitandum, sicut semper depoposcimus. animo simus ad dimicandum parati; non facile occasionem postea reperiemus. confestimque expeditas copias educit. Pompeius quoque, ut postea cognitum est, exercitus Caesaris pelleretur. id cum essent plerique admirati, scio me, inquit paene incredibilem rem polliceri; sed rationem consilii mei accipite, quo firmiore animo in proelium prodeatis. persuasi equitibus nostris, idque mihi facturos confirmaverunt, ut cum propius sit accessum, dextrum Caesaris cornu ab latere aperto
Abbreviated transcription (Latin):
orum perciperent. his erat rebiis effectum ut equitum mille
etiam a peritioribus loci uii. pompeianoꝵ impetum cũ ad¬
esser tempus sustinere auderent: neq magnopere eoꝵ multi¬
tudine rerrerentur: Namq etiam per eos dies prelium secun¬
dum equestre fecit. atq unum allobrogem ex duobus perfu¬
ꝯisse ad pompeium supra docuimus cum quibusdam interfe¬
cir. sompenis castris incolle habitis ad insimas radices mon¬
tis aciem instruebat: semperur uidebatur expectans si iniquis
locis cesar se subiceret. Cȩsir iuilla ratione ad pugnam pom¬
peium elici posse existimans hanc sibi commodissimam belli
rationem iudicauit: uti castra ex co loco moueret: semper q
esset in itineribus hoc sperans ut mouendis castris pluribusq ad¬
eundis locis commodiore consilio passim frumentaria re ute¬
retur: simulq in irinere ut aliquam occasionem dimicandi
nancisceretur: & insolitum ad laborem pompcii exercitum qͦti¬

Expanded text:
orum perciperent. his erat rebus effectum, ut equitum mille orum perciperent. his erat rebus effectum, ut equitum mille etiam apertioribus locis vii milium Pompeianorum inpetum, cum adesset usus, sustinere auderent, neque magnopere eorum multitudine terrerentur. namque etiam per eos dies proelium secundum equestre fecit atque unum Allobrogem ex duobus, quos perfugisse ad Pompeium supra docuimus, cum quibusdam interfecit. Pompeius, qui castra in colle habebat, ad infimas radices montis aciem instruebat, semper, ut videbatur, expectans, si iniquis locis Caesar se subiceret. Caesar nulla ratione ad pugnam elici posse Pompeium existimans hanc sibi commodissimam belli rationem iudicavit, uti castra ex eo loco moveret semperque esset in itineribus, haec spectans, ut movendis castris pluribusque adeundis locis commodiore re frumentaria uteretur, simulque in itinere ut aliquam occasionem dimicandi nancisceretur et insolitum ad laborem Pompei exercitum coti
Abbreviated transcription (Latin):
bus suꝑare possent. sed quemadmodum uti uictoria deberẽt
cogitabant. Re frumentaria pparata confirmatisq inilitibus
& satis longo spacio temporis a dyrachinis preliis interinisso: qͦ
satis perspectum habere uideretur temptandum cȩsar existi¬
mauit: quidnam pompeius ꝓpositi ac uoluntatis ad dimicã¬
dum haberet. Itaq exercitum e castris ediuxit aciemq instru¬
xit.frimum suis locis pauloq a castris pompeii longius conti¬
nentibus uero diebus ut progrederetur a castris suis collibus¬
q pompeianis aciem subiiccret. Quȩ res in dies confiriatiorẽ
eius exercitum efficiebat. Superius tamen institutum in equi¬
tibus quod diximus setuabat: ut quoniam numero multis par¬
ribus esset inferior adolescentes atq expeditos ex antesignariis
electos milites ad pernicitatem armis inter equites preliari iu¬
ber: qui quotidiana consuctudine usum quoq eius generis p̃li¬

Expanded text:
bus superare possent, sed quemadmodum uti victoria deberent, bus superare possent, sed quemadmodum uti victoria deberent, cogitabant. Re frumentaria praeparata confirmatisque militibus et satis longo spatio temporis a Dyrrachinis proeliis intermisso, quo satis perspectum habere militum animum videretur, temptandum existimavit, quidnam Pompeius propositi aut voluntatis ad dimicandum haberet. itaque exercitum ex castris eduxit aciemque instruxit, primum suis locis pauloque a castris Pompei longius, continentibus vero diebus, ut progrederetur a castris suis collibusque Pompeianis aciem subiceret. quae res in dies confirmatiorem eius exercitum efficiebat. superius tamen institutum in equitibus, quod demonstravimus, servabat, ut quoniam numero multis partibus esset inferior, adulescentes atque expeditos ex antesignanis electis milites ad pernicitatem armis inter equites proeliari iuberet, qui cotidiana consuetudine usum quoque eius generis proeli
Abbreviated transcription (Latin):
qui in labore pari acpericulo ne unus ommes antecederet recu¬
sarent. lam de sacerdotio cęsaris domicius scipio spinter & Q
lentulus quoridianis contentionibus ad grauissimas uerboꝵ
contumelias palam descenderunt. cum lentulus eratis hono¬
rem ostentaret: domicius urbanam gratiam dignitatemq ia¬
ctaret.Scipio affinitate pompeii confiderer. Postulauit & L. afra¬
nium proditionis exercitus. Actius Rufus apud pompeium qͥ
gestum in hispania diceret & .l. domicius in consilio dixit. place¬
re sibi bello confecto ternas tabellas dari ad iudicandis iis qui or¬
dinis essent senatorii belloq una cum ip̃is non interfuissent: sẽ¬
fore tabellam qui liberandos omines periculo censerent: alte¬
ram qui capitis damnarent: tertiam qui pecunia mnulctarent.
Postremo ommes aut de honoribus suis aut de premiis pecunie
aut de persequendis inimicitiis agebant. nec quibus rationi¬

Expanded text:
qui, in labore pari ac periculo ne unus omnes antecederet, recuqui, in labore pari ac periculo ne unus omnes antecederet, recusarent. Iam de sacerdotio Caesaris Domitius, Scipio Spintherque Lentulus cotidianis contentionibus ad gravissimas verborum contumelias palam descenderunt, cum Lentulus aetatis honorem ostentaret, Domitius urbanam gratiam dignitatemque iactaret, Scipio adfinitate Pompei confideret. postulavit etiam L. Afranium proditionis exercitus Acutius Rufus apud Pompeium, quod gestum in Hispania diceret. et L. Domitius in consilio dixit placere sibi bello confecto ternas tabellas dari ad iudicandum iis qui ordinis essent senatorii belloque una cum ipsis interfuissent, senfore tabellam, qui liberandos omni periculo censerent, alteram, qui capitis damnarent, tertiam, qui pecunia multarent. postremo omnes aut de honoribus suis aut de praemiis pecuniae aut de persequendis inimicitiis agebant, neque, quibus rationi
Abbreviated transcription (Latin):
pud eum cani & alterum illi iubet prȩxorium tendi. Auctis co¬
piis pompeii duobusq magnis exercitibus iuncris pristina omni¬
um confirmatur opinio: & spes uictoriȩ augetum: adeo ut quic¬
quid intercederet temporis id morari reditum in iralia uidere¬
tur. Et siquando quid pompeius tardius aut consideratius facer&
unius esse negocium diei. sed illum delectari imperio & consu¬
lares pretoriosq: seruoꝵ habere numero dicerent.Itemq inter se
palam de premiis ac sacerdotiis contendebant. in annosq con¬
sulatum diffiniebant. Alii domos bonaq corum qui in castris erãt
cȩsaris petebant. magnaq inter eos in consilio fuit controuersia.
oporteret ne.l. hircii qd is a pompeio ad parthos missus esset pro¬
ximis comitiis pretoriis abseutis rationem haberi. cum eius ne¬
cessarii fidem implorarent pompeii ut prestaret. quod proficiscẽ¬
ri recepisser: ut per eius aucroritatem deceptus uidereuir. Reli¬

Expanded text:
pud eum cani et alterum illi iubet praetorium tendi. auctis copud eum cani et alterum illi iubet praetorium tendi. auctis copiis Pompei duobusque magnis exercitibus coniunctis pristina omnium confirmatur opinio et spes victoriae augetur, adeo ut, quidquid intercederet temporis, id morari reditum in Italiam videretur, et siquando quid Pompeius tardius aut consideratius faceret, unius esse negotium diei, sed illum delectari imperio et consulares praetoriosque servorum habere numero dicerent. iamque inter se palam de imperiis ac de sacerdotiis contendebant in annosque consulatum definiebant, alii domos bonaque eorum, ui in castris erant Caesaris, petebant; qmagnaque inter eos in consilio fuit controversia, oporteretne Lucili Hirri, quod is a Pompeio ad Parthos missus esset, proximis comitiis praetoriis absentis rationem haberi, cum eius necessarii fidem implorarent Pompei, praestaret, quod proficiscenti recepisset, ne per eius auctoritatem deceptus videretur, reli
Abbreviated transcription (Latin):
inum eodem usi consilio iisdem permoti rumoribus portas clau¬
serunt murosq armatis compleuerunt. Sed postea casu ciuita¬
tis comprehensis cognito ex captiuis quos ad murum produce¬
dos curauerat portas aperuerunt: quibus diligentissime conser¬
uatis collata fortuna metropolitum cum casũ gomphensium
nulla thessaliȩ fuit ciuiras preter larisscos: qui exercitibus sci¬
pionis tencbantur: quȩ non cęsari pareret atq imperata facerer.
ille segetis idoncum locum in agris nactus que ꝓpe iam matura
erat ibi aduentum expecrare pompeii ac cõmunem belli rationẽ
conferre constituit. Pompeius post diebus paucis in thessaliam
peruenit: contionatusq apud cunctum exercitum sius agit gr̃as.
scipionis cohortatur milites ut parta iam uictoria predȩ ac pre¬
mioꝵ uelint esse participes: recepnsq onmibus in una castra le¬
gionibus suum cum scipione honorem partitur: classicumq a¬

Expanded text:
imum eodem usi consilio, isdem permoti rumoribus portas clauimum eodem usi consilio, isdem permoti rumoribus portas clauserunt murosque armatis compleverunt, sed postea casu civitatis Gomphensis cognito ex captivis, quos Caesar ad murum producendos curaverat, portas aperuerunt. quibus diligentissime conservatis, collata fortuna Metropolitum cum casu Gomphensium nulla Thessaliae fuit civitas praeter Larisaeos, qui magnis exercitibus Scipionis tenebantur, quin Caesari parerent atque imperata facerent. ille idoneum locum in agris nactus, quae prope iam matura erant, ibi adventum expectare Pompei eoque omnem belli rationem conferre constituit. Pompeius paucis post diebus in Thessaliam pervenit contionatusque apud cunctum exercitum suis agit gratias, Scipionis milites cohortatur, ut parta iam victoria praedae ac praemiorum velint esse participes, receptisque omnibus in una castra legionibus suum cum Scipione honorem partitur classicumque a
Abbreviated transcription (Latin):
confidere munitionibus oppidi si celeriter succurratur: longin¬
quam oppugnationem sustinere non posse. Scipio discessu exerci¬
tus a dirachio cognito larissam legiones ad duxerat. Pompeius nõ¬
dum thessaliȩ appropinquabat. Cęs ar castris munitis scalas muscu¬
los q ad repentinam oppugnationem fieri et crates parari iussit.
Quibus rebus effectis cohortatus milites docuit quantum usum
haberet ad subleuandum omnium rerum inopiam potiri oppi¬
do pleno atq opulento. simul reliquis ciuitatibus huius urbis exẽ¬
plo inferre terrorem & id fieri celeriter prius q̃ auxilia concurre¬
rent. Itaq usus singulari militum studio eodem quo uenerat die
post horam nonamꝰ oppidum altissimis męnibus oppugnare ag¬
gressus ante solis occasum expugnauit: & ad diripiendum militi¬
bus concessit: starimq ab oppido castra mouit & metropolim ueit
sic ut nuncios expugnati oppidi famaq antecederer: Metropolite pͥ¬

Expanded text:
confidere munitionibus oppidi, si celeriter succurratur; longinconfidere munitionibus oppidi, si celeriter succurratur; longinquam oppugnationem sustinere non posse. Scipio discessu exercituum ab Dyrrachio cognito Larisam legiones adduxerat; Pompeius nondum Thessaliae adpropinquabat. Caesar castris munitis scalas musculosque ad repentinam oppugnationem fieri et crates parari iussit. quibus rebus effectis cohortatus milites docuit, quantum usum haberet ad sublevandam omnium rerum inopiam potiri oppido pleno atque opulento, simul reliquis civitatibus huius urbis exemplo inferre terrorem et id fieri celeriter, priusquam auxilia concurrerent. itaque usus singulari militum studio eodem quo venerat die post horam nonam oppidum altissimis moenibus oppugnare adgressus ante solis occasum expugnavit et ad diripiendum militibus concessit statimque ab oppido castra movit et Metropolim venit, sic ut nuntios expugnati oppidi famamque antecederet. Metropolitae pr
Abbreviated transcription (Latin):
pompeii docuerunt. A quibus domicius certior factus uix .iiiiʳ. ho¬
rarum spacio antecedens hostium beneficio periculum uitauit: &
id eginium quod est obiectum oppositumq thessaliȩ cęsari ueniẽ¬
ti occurrit. Coniuncto exercitu cȩsar gomphos peruenit: quod est
oppidum primum thessaliş uenientibus ab epyro: quȩ gens paucis
ante mensibus ultro ad cęsarem legatos miserat: ut suis omnib
facultatibus uteretur: presidiumq ab eo militum peteret. sed eo
famaiam precurrerat: quam supra docuimus de prelio dyrachi¬
no. quod inultis auxerat partibus. Itaq androscenes prȩcor thes-¬
saliȩ cum se uictoriȩ pompeii comitem esse mallet ꝗ̃ socium cę¬
saris in rebus aduersis omnem ex agris multitudinem seruoꝵ
ac liberorum in oppidum cogit portasq precludit: et ad scipio¬
nem pompeiumq nuntios mittit ut sibi subsidio ueniant. se

Expanded text:
Pompei docuerunt. a quibus Domitius certior factus vix iiii hoPompei docuerunt. a quibus Domitius certior factus vix iiii horarum spatio antecedens hostium beneficio periculum vitavit et ad Aeginium, quod est obiectum oppositumque Thessaliae, Caesari venienti occurrit. Coniuncto exercitu Caesar Gomphos pervenit, quod est oppidum primum Thessaliae venientibus ab Epiro. quae gens paucis ante mensibus ultro ad Caesarem legatos miserat, ut suis omnibus facultatibus uteretur, praesidiumque ab eo militum petierat. sed eo fama iam praecurrerat, quam supra docuimus, de proelio Dyrrachino, quod multis auxerat partibus. itaque Androsthenes, praetor Thessaliae, cum se victoriae Pompei comitem esse mallet quam socium Caesaris in rebus adversis, omnem ex agris multitudinem servorum ac liberorum in oppidum cogit portasque praecludit et ad Scipionem Pompeiumque nuntios mittit, ut sibi subsidio veniant: se
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ est subiecta candauiȩ iter fecerat: & ip̃a fortuna ip̃m obiice¬
re pompeio uiderenr. Hȩc ad id tempus cȩsar ignorabat: simul a
pompeio litteris per omnes prouintias ciuitatesq dimissis quib
prȩlio ad dyrachium facto latius inflatiusq multo ꝗ̃ res erat ge¬
sta fama percrebuerat. pulsum fugere cę̧sarem pene omnibus co¬
piis amissis. hȩc itinera infesta reddebant. hȩc ciuitates non nullas
ab eius amicitia auecrebant. Quibus accidit rebus: ut plurimis di¬
missis itineribus a cȩsare ad domicium & adomicio ad cęsarem
nulla ratione conficere iter possent. Sed allobroges contonici at¬
q eorum familiares quos perfugisse ad pompeium demonstraui¬
mus conspicati in itinere exploratores domicii seu pristina sua cõ¬
suetudine qđ una in gallia bella gesserant: seu gloria elati cuncta
ut erant acta exposuerunt: & cęsaris profectionem & aduentum

Expanded text:
quae est subiecta Candaviae, iter fecerat, ut ipsa fortuna illum obicequae est subiecta Candaviae, iter fecerat, ut ipsa fortuna illum obicere Pompeio videretur. haec ad id tempus Caesar ignorabat. simul a Pompeio litteris per omnes provincias civitatesque dimissis de proelio ad Dyrrachium facto elatius inflatiusque multo, quam res erat gesta, fama percrebruerat pulsum fugere Caesarem paene omnibus copiis amissis. haec itinera infesta reddiderat, haec civitates nonnullas ab eius amicitia avertebat. quibus accidit rebus, ut pluribus dimissi itineribus a Caesare ad Domitium et a Domitio ad Caesarem nulla ratione iter conficere possent. sed Allobroges, Roucilli atque Aeci familiares, quos perfugisse ad Pompeium demonstravimus, conspicati in itinere exploratores Domiti, seu pristina sua consuetudine, quod una in Gallia bella gesserant, seu gloria elati, cuncta, ut erant acta, exposuerunt et Caesaris profectionem, adventum
Abbreviated transcription (Latin):
tibus quatuor lissi una tribus otici relictis. quiq erant ex uul¬
neribus egri depositis per epyrum atq acarnaniam iter facere cȩpit
Pompeius quoq de cesaris consilio coniectura iudicans. ad scipio¬
nem ꝓperandum sibi existimabat. si cęsar illo iter haberet. ut sub¬
sidium scipioni ferret: si ab ora maritima corcyraq discedere
nollet. qd legiones equitatumq ex italia spectaret: ip̃e ut omnib
copiis domicium aggrederetur. His de causis uterq eoꝵ cleritati
studebat: & suis ut esset auxilio ad opprimendos aduersarios ne
occasio temporis deesser. Sed cęsar apolloniam a recto itinere auer¬
rerat. Pompeius per candauiam iter in macedoniam expeditum
habebat. Accessit etiam ex improuiso aliud incommodum: qđ do¬
micius qui dies complures castris scipionis castra collata habuis¬
set: rei frumentariȩ causa ab eo discesserat: & heracleam senticã

Expanded text:
tibus iiii, Lissi una, iii Orici relictis quique erant ex vutibus iiii, Lissi una, iii Orici relictis quique erant ex vuneribus aegri depositis per Epirum atque Athamaniam iter facere coepit. Pompeius quoque de Caesaris consilio coniectura iudicans ad Scipionem properandum sibi existimabat, si Caesar iter illo haberet, ut subsidium Scipioni ferret, si ab ora maritima Oricoque discedere nollet, quod legiones equitatumque ex Italia expectaret, ipse ut omnibus copiis Domitium adgrederetur. His de causis uterque eorum celeritati studebat, et suis ut esset auxilio, et ad opprimendos adversarios ne occasioni temporis deesset. sed Caesarem Apollonia a derecto itinere averterat; Pompeius per Candaviam iter in Macedoniam expeditum habebat. accessit etiam ex improviso aliud incommodum, quod Domitius cum dies complures castris Scipionis castra collata habuisset, rei frumentariae causa ab eo discesserat et Heracliam Senticam
Abbreviated transcription (Latin):
citui dandum socios confirmandos & presidium urbibus relin¬
quendum necesse erat adire apolloniam. Sed his rebus tantum
temporis cribuit quantum erat pperanti necesse: timensq domi¬
cio ne aduentu pompeii preoccuparetur: ad eum omni celerira¬
re &studio incitatus ferebatur. Torius aut rei consilium his ratio¬
nibuis explicabat: ut si pompeius eodem contenderet abductum
illum a mari atq his copiis quas dirachio comparauerat: fru¬
mento ac commeatu abstractum pari conditione belli secum
decertare cogeret. Si in italiam transiret coniuncto exercitu cũ
domicio per ylliricum italię subsidio proficisceretur. si apollo¬
niam oricumq oppugnaret. & si omni maritima ora excludere
conaretur. obsesso tamen scipione necessario illum suis auxili¬
um ferre cogeret. Itaq premissis nuntiis ad cti. domicium cesar
scripsit. & quid fieri uellet ostendit. presidioq appolloniȩ cohor¬

Expanded text:
citui dandum, socios confirmandos, praesidium urbibus relincitui dandum, socios confirmandos, praesidium urbibus relinquendum necesse erat adire Apolloniam. sed his rebus tantum temporis tribuit, quantum erat properanti necesse. timens Domitio, ne adventu Pompei praeoccuparetur, ad eum omni celeritate et studio incitatus ferebatur. totius autem rei consilium his rationibus explicabat, ut si Pompeius eodem contenderet, abductum illum a mari atque ab iis copiis quas Dyrrachii comparaverat, frumento ac commeatu abstractum pari condicione belli secum decertare cogeret; si in Italiam transiret, coniuncto exercitu cum Domitio per Illyricum Italiae subsidio proficisceretur; si Apolloniam Oricumque obpugnare et se omni maritima ora excludere conaretur, obsesso Scipione necessario illum suis auxilium ferre cogeret. itaque praemissis nuntiis ad Cn. Domitium Caesar scripsit et quid fieri vellet ostendit praesidioque Apolloniae cohor
Abbreviated transcription (Latin):
contubernio armis uallum relinquebant. Quibus ad sequendỹ
impeditis cęsar: quod forte preuiderat meridiano fere tempore
signo profectionis dato exercitum educit: duplicatoq cius dici
itinerc.uiii. milia passuum ex eo loco procedit. Quod facere pom¬
peius discessu militum non potuit. fostero dic cęsar premis¬
sis prima nocte impedimentis de quarta uigilia ip̃e egreditur.
ut si qua esser imposita dimicandi necessitas: subitum casum ex¬
pedito exercitu subiret. hoc idem reliquis fere diebus: Quibus oi¬
bus perfectum est ut altissimis fluminibus atq impeditissimis
itincribus nullum acciperet incommodum. Pompeius enĩ pri¬
midiei mora illara & reliquoꝵ dierum frustra labore suscepto
cum se magnis itineribus extenderet & progressos consequi cupet.
quarta dicꝰ finem sequendi fecit: atq aliud sibi consilium capiẽ¬
dum existimauit. Cęsari ad saucios deponendos stipendium exer¬

Expanded text:
contubernio armis vallum relinquebant. quibus ad sequendum contubernio armis vallum relinquebant. quibus ad sequendum impeditis, Caesar quod fore providerat, meridiano fere tempore signo profectionis dato exercitum educit duplicatoque eius diei itinere viii milia passuum ex eo loco procedit. quod facere Pompeius discessu militum non potuit. Postero die Caesar similiter praemissis prima nocte impedimentis de quarta vigilia ipse egreditur, ut siqua esset imposita dimicandi necessitas, subitum casum expedito exercitu subiret. hoc idem reliquis fecit diebus. quibus rebus perfectum est, ut altissimis fluminibus atque impeditissimis itineribus nullum acciperet incommodum. Pompeius enim primi diei mora inlata et reliquorum dierum frustra labore suscepto cum se magnis itineribus extenderet et praegressos consequi cuperet, quarta die finem sequendi fecit atque aliud sibi consilium capiendum existimavit. Caesari ad saucios deponendos, stipendium exer
Abbreviated transcription (Latin):
suit. expeditosq antesignarios admiscuit quadringentos: qui
tantum profecerunt: ut equestri prelio cõmisso pellerent omnes.
compluresq interficerent: ip̃iq incolumes se ad agmen recipe¬
reur. Confecro iusto irinere eius diei quod pposuerat cȩsar trady¬
ctoq exercitu flumen genusum ueteribus suis incastris contra as¬
paragium consedit: militesq omnes intra uallum castrorum cõ¬
tinuit: equitatumq per causam pabulandi emissum confestim
decumana porta in castra se recipere iussit. Simili ratione pom¬
pcius confecro cius dici iunere in suis uereribus castris ad sparagi¬
um consedit: eiusq milites qđ ab opere in regros munitionib
uacabant alii liguriandi pabulandiq causa longius progredi¬
ebantur. Alii qđ subito consilium profectionis cẽperant: ma¬
gna parte impedimentorum & sarcinarum relicta. ad hȩc repe¬
renda inuitatippinquitate suꝑiorum castrorum depositis in

Expanded text:
suit expeditosque antesignanos admiscuit cccc, qui suit expeditosque antesignanos admiscuit cccc, qui tantum profecerunt, ut equestri proelio commisso pellerent omnes compluresque interficerent ipsique incolumes se ad agmen reciperent. Confecto iusto itinere eius diei quod proposuerat Caesar, traductoque exercitu flumen Genusum veteribus suis castris contra Asparagium consedit militesque omnes intra vallum castrorum continuit equitatumque per causam pabulandi emissum confestim decumana porta in castra se recipere iussit. simili ratione Pompeius confecto eius diei itinere in suis veteribus castris ad Asparagium consedit. eius milites, quod ab opere integris munitionibus vacabant, alii lignandi pabulandique causa longius progrediebantur, alii, quod subito consilium profectionis ceperant magna parte impedimentorum et sarcinarum relicta ad haec repetenda invitati propinquitate superiorum castrorum depositis in
Abbreviated transcription (Latin):
premisit. hȩc conquiescere ante iter confectum uetuit. his una
legio missa precipiie est. His explicitis rebus duas in castris legio¬
nes retinuit. Reliquas de quarta uigilia compluribus portis edu¬
ctas eodem utinere premisit. paruoq spacio intermisso: ut mili¬
rare instirutum seruaretur: & ne citissime eius profectio cognosce¬
retur conclamari iussit: statimq egressus et nouissimum agmen
consecutus celeriter e discessu castrorum discessit. Neq uero pom¬
peius cognito consilio cius moram ullam ad insequendum intu¬
lit. sed cadem spectans si initinere impeditos & perterritos depre¬
hendere posser exercitum e castris eduxit: cquitatumq premisit
ad uouissimum agmen demorandum: neq consequi potuit qͥ
multum expedito itinere antecesserat cęsar. Sed cum uentum es¬
set ad flumen genusum: quod ripis erat impeditis: consecutus eq¬
tatus nouissimos prelio detinebat. Huic suos cȩsar equires oppo¬

Expanded text:
praemisit ac conquiescere ante iter confectum vetuit. his una praemisit ac conquiescere ante iter confectum vetuit. his una legio missa praesidio est. his explicitis rebus duas in castris legiones retinuit, reliquas de quarta vigilia compluribus portis eductas eodem itinere praemisit parvoque spatio intermisso, ut et militare institutum servaretur et quam serissime eius profectio cognosceretur, conclamari iussit, statimque egressus et novissimum agmen consecutus celeriter ex conspectu castrorum discessit. neque vero Pompeius cognito consilio eius moram ullam ad insequendum intulit, sed eadem spectans, si itinere impedito perterritos deprehendere posset, exercitum e castris eduxit equitatumque praemisit ad novissimum agmen demorandum, neque consequi potuit, quod multum expedito itinere antecesserat Caesar. sed cum ventum esset ad flumen Genusum, quod ripis erat inpeditis, consecutus equitatus novissimos proelio detinebat. huic suos Caesar equites oppo