comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ testo suo fili lib̾tateͤdedisset
qui ad eun test̾o filii ꝑtin̾e cepit
uidend̾ est ñ quid ei conꝑan debe¬
at qui cum mamimiteret᷑ alie¬
nis erat dem̃ post ea ad quisitus
est s fauorabiliꝰ est libtate a pa¬
trerelictam amit̾e ⁊ ab uucio
pr̃is eum esse uideri ex quo hoc ꝙ
Apͥulegium ⁊ int̾ cet̾a ⁊̃ in delietis
h̃t p̾regatiuam nt sepentur a ce¬
teris in ꝑenis nec ad bestia ᷤ utiq uete
iunitas ⁊̃ in eis cnutatibus apud
quos iͥn cose sut ialetnec labe fac¬
tatur si quis coꝵ uolũtate sua hono¬
rem aut munus succeꝑit nẽtiga¬
lia ⁊ patrimonioꝵ honera sollenp¬
nia om̃s susliere oꝑt¬
irẽ U etͥams ⁊ lib̾is uetanoꝵ idem
honor hẽt ͦ qui⁊ decurionib gͥ nec
in metallum daupuabunt᷑ uec iti
opus publicum⁊ił ad bestias / nec fus¬
tib cedunt᷑¬

Expanded text:
eruo filii libertatem dedisset, qui ad eum ex testamento filii pertinere coeperit, uidendum est, numquid ei comparari debeat, qui, cum ‹m›anumitteretur, alienus erat, deinde postea adquisitus est. sed fauorabile est libertatem a patre relictam admittere: et ab initio patris esse eum uideri ex hoc, priuilegium inter cetera etiam in delictis habet praerogatiuam, ut separentur a ceteris in poenis. nec ad bestias itaque uetermunitas etiam in eis ciuitatibus, apud qu‹a›s incolae sunt, ualet: nec labefactatur, si quis eorum uoluntate sua honorem aut munus susceperit. Uectigalia et patrimoniorum onera sollemnia omnes sustinere ois et liberis ueteranorum idem honor habetur, qui et decurionibus: igitur nec in metallum damnabuntur nec in opus publicum uel ad bestias, nec fustibus caedunt
Abbreviated transcription (Latin):
descriptum sit quia milec ⁊̃ ab
niicio ꝓ ꝑte testatus ꝓ parte in¬
testatus potuerat mori ꝙ uis iste
hr̃s scriptꝰ uinusa bona hẽbit
ꝑmde ac si pauꝑrimis fc̃o testo
decessisset ignorans se locupleta¬
tum ꝑ suos alio loco age̾tesspã¬
t̾ reculii castrẽsis filii sernũ des¬
tam̃to lib̾im eẽ inssit in test̾o̾ de¬
functo filis ẜa .mor au libͥtas ser

Expanded text:
rescriptum sit, quia miles ab initio pro parte testatus, pro parte intestatus potuerat mori, quod ius iheres scriptus uniuersa bona habebit, perinde ac si pauperrimus facto testamento decessisset ignorans se locupletatum per seruos alio loco agentes. Pater peculii castrensis filii seruum testamento liberum esse iussit: intestato defuncto
Abbreviated transcription (Latin):
denti ut ni aliis ⁊ in hac sp̃e habe¬
amus dm̃i a ut ex post fc̃o rectro fũ¬
isse aut non suisse patris credamus
sed̾m ꝙ disficile erit expedire si dũ
ex quopat᷑ nichil caꝑe potuisset
an id ad ip̃m ꝑtineat cum utiꝙ
ad hĩdem filii ꝑtin̾et facilior tñt
de lib̾tate serui delibatõne in sp̃e
in qua indestatus filius decessisse. ꝓ¬
ponit᷑ ñ est gͦ rat̃o respõdendi cõ¬
pet̾e ub̾tate eod̾ tenpore datam
quo ñ fuit in dĩo patri fauora¬

Expanded text:
denti, ut in aliis, et in hac specie habeamus dominia, ut ex facto retro fuisse aut non fuisse patris credamus? secundum quod difficile erit expedire, si, duex quo pater nihil capere potuisset, an id ad ipsum pertineat, cum utique ad heredem filii pertineret. facilior tamen de libertate serui deliberatio est in specie, in qua intestatus filius decessisse proponitur. non est ergo ratio respondendi competere libertatem eo tempore datam, quo non fuit in dominio patris? fauora
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ntq parit̾ decessissent ñ dubi¬
taret᷑ ex testõ fili lib̾m eum eẽ s¬
⁊ in suꝑiore casu ꝓ ub̾tate apatre
data illa dici posfunt ñ quid admi
tat᷑ nire cõcesso filiuns in castrensi
peculio eousq ius patris cessau̾it
ꝙ si in testatus decesserit filuis pꝰ¬
uiminii cuiꝰdam similitudine pat̾
anti quo uire ht̃ peculiũ rectro
indeat᷑ habuisse reꝵ dña non tũ¬
nt si hẽsnino filio iundietam s¬
uo mposuit dicat᷑ enm post mor¬
tem in test̾i filii ex illa manimus
hĩditas ñ tam facile eit dic̾e con¬
tinuatã patri post mortẽ rernm
poculii dñium cum mediũ tẽpus
quo delib̾ant insituti hr̃des yma¬
ginẽ successori pͥstit̾it alio quim
⁊ si adita sit ab milttuto filii hr̃di¬

Expanded text:
utrique pariter decessissent, non dubitaretur ex testamento filii liberum eum esse. sed in superiore casu pro libertate a patre data illa dici possunt, numquid, qu‹o›ad utatur iure concesso filius in castrensi peculio, eousque ius patris cessauerit, quod si intestatus decesserit filius, postliminii cuiusdam similitudine pater antiquo iure habeat peculium retroque uideatur habuisse rerum dominia. Non tamen ut heres uiuo filio uindictam seruo imposuit, dicatur eum post mortem intestati filii ex illa manumisshereditas? non tam facile est dicere continuatum patri post mortem filii rerum peculii dominium, cum medium tempus, quo deliberant instituti heredes, imaginem successioni praestiterit. alioquin et si adita sit ab instituto h
Abbreviated transcription (Latin):
cousq cogrindices donec ꝯsenci¬
ant si id ñ itingit sab̾nus refer
existimasse duci ẜuũ deb̾e̾ ab eo
culum est arbitrar eum ꝙ par¬
lib̾tatem eius tueri. ꝯmodius
aũt ẽ fanore lib̾tatis lib̾um qui¬
demi ẽẽ pelli aũt p̾cii sui partẽ
res extitit ꝓ hib̾i a patre suũ

Expanded text:
eo usque cogi iudices, donec consentiant: si id non continget, Sabinum refertur existimasse duci servum debere ab eo e ridiculum est arbitrari eum pro parliber tatem eius tueri. commodius autem est fauore libertatis liberum quidem eum esse, compelli autem pretii sui partem res extitit, prohiberi a patre suu
Abbreviated transcription (Latin):
a certacione tractuni ait nam
qui p̾uaricatur ex utra ꝑte ꝯs¬
istit quinimo ex alt̾a¶ Is aut
p̃uaricator ꝓpͥe dicit᷑ qui publi¬
co indicio acensauerit. cet̾ui
aduocatus ũ ꝓprie p̾uaricator
dicit᷑. quid gͦ de eo fet sine pͥ¬
nato iudicio sine publico pͥuari¬
catus sit hoc est ꝓderit cãm hic
extra ordinẽ solet ꝑumiri.

Expanded text:
 ait: nam qui praevaricatur, ex utraque parte constitit, quin immo ex altera. Is autem praevaricator proprie dicitur, qui publico iudicio accusaverit: ceterum advocatus non proprie praevaricator dicitur. quid ergo de eo fiet? sive privato iudicio sive publico praevaricatus sit, hoc est prodiderit causam, hic extra ordinem solet puniri.
Abbreviated transcription (Latin):
Harcen ꝑreuaticat̃onis indiciu
morib inductum ẽ /nã si reus ac¬
cusatori publico indicio id̾o p̾scri¬
bet ꝙ dicat se cod̾ crimine aba¬
lio accusatum ⁊ solutiun cauet᷑
lege uilia publicoꝵ iudicioꝵ ut
ñ prius acuses᷑ ꝙͣ de prioris aqͤn
nũtiatio publici iudicii intelligit᷑¬
quodsi ad uocato p̾uaricationis
crimen intẽdit᷑ public̾ iudicirm
ñ est / nec int̾est publico an pͥua¬
to indicio pͥuaricat᷑ dicat si ideo
quis accuset᷑ ꝙ dicat᷑ crime̾ indi¬
cũ iudicu dessituuse iudiciũ publi¬
cum ũ ẽ q neq lege aliqua de
hac recautum ẽ neq ꝑ seuatꝰ¬

Expanded text:
aeuaricationis iudicium moribus inductum est.Nam si reus accusatori publico iudicio ideo praescribat, quod dicat se eodem crimine ab alio accusatum et absolutum, cauetur lege Iulia publicorum, ut non prius accusetur, quam de prioris accusuaricationis pronuntiatio publici iudicii intellegitur.Quod si aduocato praeuaricationis crimen intendatur, publicum iudicium non est: nec interest, publico, an priuato iudicio praeuaricatus dicatur.Si ideo quis accusetur, quod dicatur crimen iudicii publici destituisse, iudicium publicum non est, quia neque lege aliqua de hac re cautum est, neque per senat
Abbreviated transcription (Latin):
nͥr imũ abigeatꝰ crimi fac̾e eimiq
plenius cohercend̃ qm a stabulo ab¬
egit domitũ pecuis ñ asilua nec
agrege qui sepins ab egerunt l sẽ¬
per unum nel alt̾um pecus surri¬
ꝑuerunt tũ abigei sunt¶ recepti¬
tores abigeoꝵ aua pena plda de
debeant epistola diuiadriam ita
cauetur ut extra t̾ram i taliam
.x. ꝯunis re legarent᷑ de p̾uarita¬

Expanded text:
num abigeatus crimen facere. Eum quoque plenius coercendum, qui a stabulo abegit domitum pecus, non a silua nec grege. Qui saepius abegerunt, licet semper unum uel alterum pecus subripuerint, tamen abigei sunt. Receptores abigeorum qua poena plecti debeant, epistula diui Traiani ita cauetur, ut extra terram Italiam decem annis relegarentur. DE PRA
Abbreviated transcription (Latin):
ab̾ Quaꝵ dam reꝵ aĩo pos¬
b̾o neluti s ac̾uũ lignoꝵ
enio ⁊ eum uenditor tolłe
me uisserit sinul atq cus¬
todiam posuissem traditꝰ

Expanded text:
arundam rerum animo posbeo: ueluti si aceruum lignorum emero et eum uenditor tollere me iusserit, simul atque custodiam posuissem, traditus
Abbreviated transcription (Latin):
ductus errore filiũ meum
sim ab alio possideatur n
se lrb̾m ẽẽ creoat possõ no
bis adquiritur Ponono

Expanded text:
ductus errore filium meum si neque ab alio possideatur neque se liberum esse credat, possessio nobis adquiritur. 51
Abbreviated transcription (Latin):
fore ꝯuieuit id ꝙ nerua fi
nus de usucapionib nbris¬
intulit. id̾ scribit aliã cãm
ẽẽ hõis ⁊ modati omissa cũs¬
todianam posso̾m tandiu
uet̾ eifiꝰ quamdu nemo ali¬
us eum possidẽ cepit iidel
id̾o qr pot̾ homo ꝓ posito
redeundi dño possõm s ui¬

Expanded text:
consueuit: idque Nerua filius libris de usucapionibus rettulit. idem scribit aliam causam esse hominis commodati omissa custodia: nam possessionem tamdiu ueterem fieri, quamdiu nemo alius eum possidere coeperit, uidelicet ideo, quia potest homo proposito redeundi domino possessi
Abbreviated transcription (Latin):
S Predia ⁊ fiuis donauit
eoꝵ ꝙ se traditisse possõm
lit̾is declaranit si uł uus
ex ẜuis qui simulcõ p̾diis do¬
nauit᷑ est ad eum qui donũ
dia remissus est.ꝑ seruũ p̾oi¬

Expanded text:
Praedia cum seruis donauit eorumque se tradidisse possessionem litteris declarauit. si uel unus ex seruis, qui simul cum praediis donatus est, ad eum, qui donum dia remissus est, per seruum p
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ni procuratorienis qui mort¬
userat sine ndice soluta fu̾it
legata stipło ⁊mittetur nisi
hrsratũ habuerit ita sidebita
fa̾it tnc enĩ ñ dubie int̾est sti¬
płatoris ratam sołonẽ ab hr̃de
hr̃i ne biscad̾ p̾stet. ¶ si instip¬
ulacione ratã hr̃irem hactemis¬

Expanded text:
i procuratori eius, qui mortuus erat, sine iudice soluta fuerint legata, stipulatio committetur, nisi heres ratum habuerit, utique si debita fuerint: tunc enim non dubie interest stipulatoris ratam solutionem ab herede haberi, ne bis eadem praestet.Si in stipulationem ratam rem haberi
Abbreviated transcription (Latin):
quos ea res ꝑtineret omit t̾ẽ¬
tur diticile est existimari doli
clansulam ⁊mitti. sane cum
ꝑmprudentiam hec ꝑsoneo
mittentur actõ ex doli clau¬
sula ꝯpetit ¶ si ꝓcinator de he¬

Expanded text:
quos ea res pertineret, omitteur, difficile est existimari doli clausulam committi. sane cum per imprudentiam hae personae omittantur, actio ex doli clausula competit.Si procurator
Abbreviated transcription (Latin):
tractari posstint. ¶nt̾d̾ exm
tegro datur ad lib̾tate ꝓ clama¬
tiõ uehiti eius ꝙ asfirmat. Ideo
sc primo indicio inctim ꝙ statu¬
ta lib̾tas ñdum ei oꝑtingͥatq̃
ñ dici sibi optigisse ¶ Licet muil¬
go dicat᷑ post ordinatũ lib̾ale u¬
dicnm hõiem cims de statu cõ¬
sit certum est nichominus eum
quod ei eritdatum stipsetꝰ ꝑñ¬

Expanded text:
tractari possunt.Interdum ex integro datur ad libertatem proclamatio, ueluti eius, qui adfirmat ideo se primo iudicio uictum, quod statuta libertas nondum ei optigerat, quam nunc dicit sibi optigisse.Licet uulgo dicatur post ordinatum liberale iudicium hominem, cuius de statu consit, certum est nihilo minus eum, quod ei tradatur
Abbreviated transcription (Latin):
tem ꝙ clamat̃o dc̃a sunt ⁊ addo¬
natos ⁊ in dotẽ datos referripos¬
s It ad eos qu pignori se dari
passi ⁊ sunt. ¶Si mat̃ ⁊silĩ
es libtãde litigant aut uĩgẽ¬
da sunt utroꝵq iudicia aut̃
disferẽda ẽ cã. filii donee dema¬
tre ꝯstet si cut dius quo adui¬
anus decrenit sam cum apud
auiñ indicẽ mat̾ litigabat apnd
alĩ aũt filus diuus angꝰ dixit
ante de matre ⁊ stare oꝑt̾e sic
demde de filio cognosci

Expanded text:
tem proclamatio, dicta sunt, etiam ad donatos et in dotem datos referri posse, item ad eos, qui pignori se dari passi sunt.Si mater et filius de libertate litigant, aut coniungenda sunt utrorumque iudicia aut differenda est causa filii, donec de matre constet, sicut diuus quoque Hadrianus decreuit. nam cum apud alium iudicem mater litigabat, apud alium autem filius, Augustus dixit ante de matre constare oportere, sic dein de filio cognosci
Abbreviated transcription (Latin):
qui se dũm ẽs dixit actiones ei
ñ denegent᷑ quasꝙ intẽd̾e nelit
quid .n. si tales sint actiões q̃¬
tẽpore aut morte int̾tant qua¬
re ñ concedatꝰ ei ltẽ cõtestando
in tuto cas redige. ¶ Qumuẽ¬
ẜuus at in actiõnib ammus ⁊̃
ex eo tẽpore amnũ ced̾e ex quo
us ordinata sit ¶ S ⁊ si cũ aliis
exꝑiri nelit ñ est querẽd̾ an
lc̃ ordinata sit nc int̾ueniat᷑
rõ cuemad̾mi subiecto aliquo qͥ
lib̾tati ꝯtrou̾siam moneat nit̾¬
ini actiones excludant᷑ eque .n.
ex encrtu indicii li b̾ał aut in¬

Expanded text:
um esse dicit, actiones ei non denegentur, quascumque intendere velit: quid enim si quae tales sint, ut tempore aut morte intereant? quare non concedatur ei litem contestando in tutum eas redigere? Quus ait in actionibus annuis ex eo tempore annum cedere, ex quo lis ordinata sit. Sed si cum aliis experiri velit, non est quaerendum, an lis ordinata sit, ne inveniatur ratio, quemadmodum subiecto aliquo, qui libertati controversiam moveat, interim actiones excludantur: aeque enim ex eventu iudicii liberalis aut
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ ⁊ Et si filuũ pat̾ decurionẽ ce̾ no¬
luit tñ defucto houores qui filio
decurioni congruentes post moctẽ
patris obtingerũt ad homis coh̾rdis
filii ñ ꝑtinent cum ei deci̾oni sufficiẽ¬
tes facultates pat̾ relmq̃rit
pAnstimatõnẽ honoris aut inun̾s ĩ
peccuma ꝓ administratõne offerẽdes
andiendi ñ sunt ¶ qui ꝓ houore pet¬
cimiam ꝓnusit si solu̾e caim cepit totã
pr̃are oꝑis in choati exe̾plo cogẽdus

Expanded text:
um Etsi filium pater decurionem esse voluit, tamen defuncto honores, qui filio decurioni congruentes post mortem patris obtigerunt, ad onus coheredis filii non pertinent, cum ei decurioni sufficientes facultates pater reliqueritis aut muneris in pecunia pro administratione offerentes audiendi non sunt.Qui pro honore pecuniam promisit, si soluere eam coepit, totam praestare operis inchoati exemplo cogendus
Abbreviated transcription (Latin):
nus patrie obscqͣt᷑ ꝑiculo eius qui no¬
minam̃t iure patue pot̾atis ñ potes
gerendoꝵ honoꝵ ñ ꝓnustua facultas
est s ordo cͥtus hinc rciadibitꝰ est nã
n p̾us maiorẽ magrãtũ quisꝙͣ uͥ ini
norẽ susceꝑit gere pot̾it n ab om̃i
etaten ꝯtinuare quis honores pͭ
Si alii ñ sunt qui honores ger̾at eos¬
d̾ ꝯpellẽdos qui gessermt cõpłib cõs¬
titutõnib canet᷑. Dim ⁊̃ aut̃ ⁊ adri¬

Expanded text:
nus patriae obsequatur periculo eius qui nominavit, iure patriae potestatis non potes". Gerendorum honorum non promiscua facultas est, sed ordo certus huic rei adhibitus est. nam neque prius maiorem magistratum quisquam, nisi minorem susceperit, gerere potest, neque ab omni aetate, neque continuare quisque honores potest. Si alii non sint qui honores gerant, eosdem compellendos, qui gesserint, conplurimis constitutionibus cavetur. divus etiam Hadri
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑsone s locoꝵ mun̾a sunts dẽ honori¬
mis cõsid̾anda ꝑsona eus cui defeitur
honor sine mun̾is administratõ It̃
origo natalium facultates quo an
susfic̾e iincto inum̃ possint it̾ lex
scd̾mn qua mum̾b quisq sungi debeat.
¶ꝑlebei filii fa. ꝑicło eiuc qui noĩau̾it¬

Expanded text:
 munera sunt. De honoriimis consideranda persona est eius, cui defertur honor sive muneris administratio: item origo natalium: facultates quoque an sufficere iniuncto muneri possint: item lex, secundum quam muneribus quisque fungi debeat. Plebei
Abbreviated transcription (Latin):
sit gͦ ⁊ si forte actor ꝯfinẽ agrũ
emerit ⁊ ex agro i quẽ hoc an¬
no aqua dux̾it post ca fundiẽ¬
ti noĩe uelit aquam duc̾e ita
deinum e ũ recte hoc int̾dc̃o utti
de ituie actu ꝙ putaut ut se¬
mel in suo ingressus mnd egredi
eua uenit ꝑossit nͥ ei nocitura
sit er cͣnio aquam ducit ¶tem
querit᷑ si quis aq̃ quam hoc an¬
no ducebat aliã aꝙͣ admiscue¬
rit ⁊ q̃n impime ꝓhibcat᷑ ⁊ ex
stat ofilũ snia estrinantis recte
eum ꝓ hiberi ¶S co loco in quo
prinnim aqu̾a aliam in riuũ
a dmittit ⁊ ofilius in tota aqua
eum ꝓ hiberi recte ait ¶Ego o¬
filio assentio ñ posse diuidi qui
plior nm̾uis pectoris ad a quam
appeliat᷑ ꝙͣ debet appesti posse ni¬
musitmꝰ pecus in pine ꝓhiberi
quia adiuactum pecus ei pecto¬
ri cui appulsus debebatur totũ
corimpit peccoris appulsum.¬
coris hr̃et ad aquam appellendi
plura peccora apprilerit ñ in oĩ¬
b peccorib enm ꝓ hibend̾ ꝓ est
ueꝵ quia reccora seꝑari possũt¬

Expanded text:
si forte actor confinem agrum emerit et ex agro, in quem hoc anno aquam duxerit, postea fundi empti nomine uelit aquam ducere, ita demum eum recte hoc interdicto ut de itinere actuque uti putant, ut semel in suum ingressus inde egredi qua uelit possit, nisi ei nocitum sit, ex quo aquam ducit.Item quaeritur, si quis aquae, quam hoc anno ducebat, aliam aquam admiscuerit, an impune prohibeatur. et extat Ofilii sententia existimantis recte eum prohiberi, sed eo loci, in quo primum aquam aliam in riuum admittit: et Ofilius in tota aqua recte eum prohiberi ait. ego Ofilio adsentio non posse diuidi, quiamplior numerus pecoris ad aquam appelletur, quam debet appelli, posse uniuersum pecus impune prohiberi, quia iunctum pecus ei pecori, cui adpulsus debeatur, totum corrumpat pecoris adpulsum.ens pecoris ad aquam appellendi plura pecora adpulserit, non in omnibus pecoribus eum prohibendum: quod est uerum, quia pecora separari possunt
Abbreviated transcription (Latin):
alias xmimtre pot̃ iuderi quare
si alia a qua sit quam quis ue¬
fit dnc̃e qͣm in hoc annoduxit
uel eã d̾ ꝑ aliam tñ regionem
uelit duc̃e ipune ei nis fiet Il¬
sud labes dicit omĩs ꝑtes itlius fĩ¬
d in quem locũ aqua ducit᷑ ẽius¬
d̾ modi eẽ ut indisteret᷑ ut eas

Expanded text:
ississe potest uideri. quare si alia aqua sit, quam quis uelit ducere, quam hoc anno duxit, uel eadem, per aliam tamen regionem uelit ducere, impune ei uis fiet.Illud Labeo dicit omnes partes illius fundi, in quem loci aqua ducitur, eiusd
Abbreviated transcription (Latin):
ipediat  ñ idd mimis it̃ nauigĩ detiꝰ
FT Set̾ior stacio it̃ q it nanigit de¬
terius si indet᷑ si enis usuc corumpa¬
tire uel duficilior fiat autminor aut
rarier aut ei in totum aufãtur ꝓiũ
siue diriuet᷑ aꝙͣ aut exgiuor fcã
sit munis naingabile uel si dilate¬
t᷑ ut si disfusa breuem aꝙͣ faciat
uł ꝙͣ si eo augustetur uł rapidins flu¬
mẽ faciat ut ꝯͣ si quid aluid fiat
ꝙ nanigatõ nc̃ inꝯmodet᷑ dificilio¬
rem ue faciat uł ꝓsus inpediat in¬
terdẽs locus erit¶labo soubit non
cẽ dadam eceptõem ei qui me̾dco
ꝯuenitur aut nͥ ripe tuende cãfa
ctum sit s ita excipiend̾ ait ex̃ qͣm
si quid ĩ fcm̃ sit ati lege facere licu¬
it ¶Si in mari aliquio fiat ia¬
it̾ ue nauigio det̾uic fiat s ⁊ si ̃
gabili fiat id putat ¶Deinde ait ͤ .÷ i¬
p̾tor. ꝙ in flumne pu. ripa ue ciust¬
fiat. siue quid in id flum̃ ripam ue sͣͫ¬
eius fcm̃ inmissum hẽs quo statõ
it̾ ue naigio det̾ior sit fiat resti

Expanded text:
igio deterius fit.Deterior statio itemque iter nauigio fieri uidetur, si usus eius corrumpatur uel difficilior fiat aut minor uel rarior aut si in totum auferatur. proinde siue deriuetur aqua, ut exiguior facta minus sit nauigabilis, uel si dilatetur, aut diffusa breuem aquam faciat, uel contra sic coangustetur, et rapidius flumen faciat, uel si quid aliud fiat quod nauigationem incommodet difficilioremue faciat uel prorsus impediat, interdicto locus erit.Labeo scribit non esse dandam exceptionem ei, qui interdicto conuenitur: 'aut nisi ripae tuendae causa factum sit', sed ita excipiendum ait: 'extra quam si quid ita factum sit, uti de lege fieri licuit'.Si in mari aliquid fiat, Laiterue nauigio deterius fiat'. Sed et si in gabili fiat, idem putat. Deinde ait pra'Quod in flumine publico ripaue eiusfiat siue quid in id flumen ripamue eius immissum habes, quo statio iterue nauigio deterior sit fiat, restit
Abbreviated transcription (Latin):
duo ẜuũ reden̾unt. alt̾ ꝓpriis
nũmis alt̾ nummis fu̾i dicen¬
d̾ erit cititutõnem cessare nͥ
forte is qui ꝓprus nũmis redemit
manumit̾e fu̾it ꝑatusis ⁊ si
ꝑtem quis redemit. ꝑsalt̾a ex
cã incratiua accesserit dd̾ erit
ꝯstitutõnem locum hr̃e.¬
art̃ Piquis dicit se suis num¬
mis emptũ pot̾ ⁊sistere ⁊ dño
suo cꝰ infidem ꝯfugit ⁊ queri
ꝙ ab eo ñ manumittatur rome
quid̾ ap̃ p̾ftm urbis. in ꝓm̃ciis
u̾o ap̃ p̃sices ex sacris ⁊ stitutõ¬
nib diuoꝵ frm sub ea tm̃ de¬
intend̾it ñ i pleu̾it in opus me¬
ea cã penam ⁊ stitutus s ⁊ si
rõmbus redditis lb̾ t̃ẽ nissus

Expanded text:
duo seruum redemerint, alter propriis nummis, alter nummis serui, dicendum erit constitutionem cessare: nisi forte is qui propriis nummis redemit manumittere fuerit paratus.Sed et si partem quis redemit, pars altera ex causa lucratiua accesserit, dicendum erit constitutionem locum habeSi quis dicat se suis nummis emptum, potest consistere cum domino suo, cuius in fidem confugit, et queri, quod ab eo non manumittatur, Romae quidem apud praefectum urbis, in prouinciis uero apud praesides ex sacris constitutionibus diuorum fratrum, sub ea tamen deintenderit nec inpleuerit, in opus meea causa poenam constituturus.Sed et si rationibus redditis liber esse iussus
Abbreviated transcription (Latin):
cus gaii ticii suus can̾at. q̃si¬
tum an ex ẽt̾is eyrographis
que ñ sticus ẜmis cam̃ s ip̃e de¬
bitoe nn tegra manet actõid
est reliquis ex cyrogͣphis pip
sum debitorem captis.R. eã
solam obligõnem dissolutam
ex quasolutum a pot̾eti .. lu¬
cios ticius ex ouob eyrogra

Expanded text:
i Titii seruus cauerat'. quaesitum est, an ex ceteris chirographis, quae non Stichus cauit, sed ipse debitor, integra manet actio ex reliquis chirographis per ipsum debitorem cautis. respondit eam solam obligationem dissolutam, ex qua solutum proponeretur. Lucius Titius ex duobus chirogra
Abbreviated transcription (Latin):
misit an eiꝰ ad quẽ missa ẽ. et
si quid̾ dedit ẜuo eius statim
tolam ut mͥremittat᷑ dm̃ũ
merm manetqr enis uolui
amitt̃e nł trãfferre dmũ
quis gͦ furtiaget is cuis i¬
ntilitatem ꝑtinebant ea q̃ scrip¬
ta sunt ⁊ id̾o queri pot̾. an ⁊̃is
cui data ẽ ꝑferenda furtiag̾e
possit ⁊ si enstodiaenis ad eũ

Expanded text:
misit, an eius ad quem missa est? et si quidem dedi seruo eius, statim tulam, ut mihi remittatur, dominium meum manet, quia eius nolui amittere uel transferre dominium. quis ergo furti aget? is cuius iutilitatem pertinebant ea quae scripta sunt. et ideo quaeri potest, an etiam is, cui data est perferenda, furti agere possit. et si custodia eius ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
Cip Aisliuptõ origitus queñ est
ueritatem nature ñ ꝑͥmit erro¬
rc .ii. ueritas originis ñ adinitit᷑
triam ex qua oriundus est nz
menciendo de ea quaui ũ h̃t̃ ue¬
ritatẽ mirtare pot̾¶ filius cuuta¬
tem ex qua pat̾ eius nat᷑alem
originẽ duxit si domicilium se¬
quit᷑ ¶Mͣnͣic prudentib plaouit
duob locis posse aliquem hr̃e
domiciliũ si utrobiq ita se in¬
strue it nt ñ ideo mniuus apud
alt̃os se collocasseuideat᷑ ¶libti¬
n originẽ patronoꝵ uł domici¬
lnum secit᷑ t̾ qui ex huis nasꝯtͤ¬
d Si quis a płib manumissus
uilius prãre frim̃tum cinibus
suis quam annona exigit diui

Expanded text:
 Adsumptio originis, quae non est, ueritatem naturae non peremit: errore enim ueritas originis non amittiturtriam, ex qua oriundus est, neque mentiendo de ea, quam non habet, ueritatem mutare potest. Filius ciuitatem, ex qua pater eius naturalem originem ducit, non domicilium sequitur. Uiris prudentibus placuit duobus locis posse aliquem habere domicilium, si utrubique ita se instruxit, ut non ideo minus apud alteros se collocasse uideatur. Libertini originem patronorum uel domicilium sequuntur: item qui ex his nas Si quis a pluribus manumissus uilius praestare frumentum ciuibus suis, quam annona exigit, diui
Abbreviated transcription (Latin):
lius ꝑicłi a sano ⁊ in bonaua¬
utudine posito ⁊ cui ex hu̾a
sorte mortis cograltõ est a¬
lia ex metu moras aut ex
p̃senti ꝑiculo aut ex futo
si quid̾ t̾ra maria taminpa¬
ce ꝙͣ in bello tam domi ꝙͣ
milicie mubas gu̾ib mortis
tudine donatore mortuo
res ñ reddatur. ⁊̃ si pͥor ex ea

Expanded text:
lius periculi a sano et in bona valetudine posito et cui ex humana sorte mortis cogitatio est: alias ex metu mortis aut ex praesenti periculo aut ex futuro, si quidem terra marique, tam in pace quam in bello et tam domi quam militiae multis generibus mortistudine donatore mortuo res non reddatur, et ut redda
Abbreviated transcription (Latin):
deductus hostib ue ꝓditis erit fem¬
ue dolo . in. cuĩ dicit᷑ quominꝰ hos
atu armis delis equis peccuma ali¬
a ue qͣ readintierunt ut ue ex

Expanded text:
deductus hostibusue proditus erit: factumue dolo malo cuius dicitur, quo minus hostatu armis telis equis pecunia aliaue qua re adiuti erunt: utue ex
Abbreviated transcription (Latin):
rogo site ꝓ me usi fu̾int oignos
eos ubtates existimes p̾toris
hee ꝑtes sunt ut cogat lib̾ta¬
tem pr̃ari nisi si quid tale hu
su admiserint ut dignisint
ut talia osficia ab hus exigã¬
tur ꝓ quib lib̾tatẽ m̾eri de¬
bent arbitriũ tm̃ enis erit
qui rogatus sit quo tp̃r quid¬
iuis ñ mamimississ hr̃s eius
statim ub̃tatem pr̃are cogat᷑

Expanded text:
rogo, si te promeruerunt, dignos eos libertate existimes". praetoris hae partes sunt, ut cogat libertatem praestari, nisi si quid tale hi servi admiserint, ut indigni sint, ut talia officia ab his exigantur, pro quibus libertatem mereri debent. arbitrium tamen eius erit qui rogatus sit, quo tempore quemvivus non manumississet, heres eius statim libertatem praestare cogat
Abbreviated transcription (Latin):
fam̾iliẽ sciente eo adispicẽde recu.¬
paude possonis cã arma sũpserat
It̃ qui accor seditionis sũ it et
falca indicia cõfessus fu̾̃itꝰ Eñ fran¬
d̾ uecuraũit quo quis innocens
circõnemret᷑ qui hõiem libidinis
uł ꝯm̃cii cã castrauerit᷑ legis cor¬
nelie desicariis ⁊ ueneficuis pena
nisule deportatõ ẽ ⁊ oĩum bonoꝵ
ademptõ. S solẽt hodie capite
pimiri nisi honestiori loco positi
fu̾it ut penam legis sustiueant.
humiliores .ni. solent ul bestiic sub¬

Expanded text:
ilia sciente eo apiscendae reciperandae possessionis causa arma sumpserit: item qui auctor seditionis fuerit: et falsa indicia confessus fuerit confitendaue curauerit, quo quis innocens circumueniretur: et qui hominem libidinis uel promercii causa castrauerit, ex neliae de sicariis et veneficis poena insulae deportatio est et omnium bonorum ademptio. sed solent hodie capite puniri, nisi honestiore loco positi fuerint, ut poenam legis sustineant: humiliores enim solent vel bestiis sub
Abbreviated transcription (Latin):
Pi ꝓcurator rei pecimia ace¬
pta daupnari se passn si ᵈ ⁊ q
duo indicati agatur tuebitur
se doli .i. exceptõe nec hoc ꝙ
acceperit ꝓcurator anferri ab
cod̾ potest. nam turpit̾ accep¬
ta pecuma iustiꝰ penes eñ est
deqrui deceptus sit ꝙͣ qui deceꝑit

Expanded text:
procurator rei pecunia accepta damnari se passus sit et cum domino iudicati agatur, tuebitur s‹e› doli mali exceptione. nec hoc, quod acceperit procurator, auferri ab eo potest: nam turpiter accepta pecunia iustius penes eum est qui deceptus sit quam qui decepit
Abbreviated transcription (Latin):
it eiꝰ qui nr̃m negocium gerẽs
uendidit. ¶Si eum qni uolebat᷑
iͥ donare supͣ legramũ mod̾. de¬
legau̾o cͥditoti ineo ñ pot̾ adu̾sꝰ
petent̾ẽ uti exceptõe qm̃ c̾didor
suũ repetit. in ead̾ ant cã ẽ ma¬

Expanded text:
it eius, qui negotium nostrum gerens uendidit.Si eum, qui uolebat mihi donare supra legitimum modum, delegauero creditori meo, non poterit aduersus petentem uti exceptione, quoniam creditor suu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ estituit. at tũ qui honestiore loco
nati sunt non debent ad hanc penã
abigunt ñ inique bestiis sb̾iciũt᷑¬
¶Q ui peccora de quoꝵ ꝓpͥccate faciebat
ꝯtrou̾siam ab egit ut sat᷑nimis qui¬
igcat᷑ quesitꝰ ẽ s uere ꝑutanit sua.
arc̃ ¶ Bigeatus crim̃ ꝑnbliciindicii
ñ est ꝙ furtũ magis ẽ s qma plerim¬
sum solet

Expanded text:
estituerit, attamen qui honestiore loco nati sunt non debent ad hanc poenam abiguntr.Qui pecora, de quorum proprietate faciebat controuersiam, abegit, ut Saturninus quiigeatus quaesitus est, sed uere putauit sua rum.Abigeatus crimen publici iudicii non est, quia furtum magis est. sed quia plerumsum solet
Abbreviated transcription (Latin):
lo inreut cnus a hiberi pos¬
sit añ edes meas uei pretori¬
um nr̃m pistari quare si
re rossum.
ad aliquẽ ꝑtłncat utipͥoisi¬
detis int̾ocm̃ ei ꝯpetit si ꝓ¬
hibeat᷑ uis suũ excercere
cum de inre fruendo agatur
publica adpͥuatas.n. cãs a cõme¬
data mt̃dc̃a sut ñ ad publica ᷤᷤ
si quis mentẽ alicunis medica¬
mento alio ᷤ quo alieuau̾it in
agi posse ¶Si quis pulsatus
quid̾ non ẽ uerum manus ad¬
uersus eum seuate ⁊ sepet̾ti¬
tus quasi hapulaturꝰ ñ tñ ꝑ¬

Expanded text:
lo iure, ut quis prohiberi possit ante aedes meas uel praetorium meum piscari: quare si re possum.ad aliquem pertineat, uti possidetis interdictum ei competit, si prohibeatur ius suum exercere, cum de iure fruendo agatur,publica. ad priuatas enim causa‹s› accommodata interdicta sunt, non ad publicas. si quis mentem alicuius medicamento alioue quo alienauerit, an agi posse.Si quis pulsatus quidem non est, uerum manus aduersus eum leuatae et saepe territus quasi uapulaturus, n
Abbreviated transcription (Latin):
tro ire dum m̃te hac ⁊ cogita¬
tone sit ut ⁊ totum fũd̾ uẜa:
ad t̾minũ uelit possid̾e ¶In
natural possõmi id auimus in¬
pͣlet. c̾t̾m brutus ⁊ manilius
putant eum aui lõga possõ¬
puse ꝙͣuis nesciat in fũto eẽ
ꝙ ñ est u̾m. is eiũ nescit ñ pos
at s ⁊ si scit n poindet capi¬
et ionga possõne ꝙ scit aliͣ¬
enũ eẽ. quidamꝰ putãt sabini
snĩam ueriorem eẽ nec aui¬
as enmqui scit posside nisuo
co motu sit qr ñ sit sub custo¬
dia nr̃a quib ꝯsentio ¶ ex płu¬
rimis cais possid̾e eãd̾ rem pos¬
sumꝰ ut quidam pntãt ⁊ eũ
qui usuceꝑit ⁊ ꝓ emptore ⁊

Expanded text:
introire, dum mente et cogitatione hac sit, uti totum fundum usque ad terminum uelit possidere.Incnaturali possessioni, id animus implet. ceterum quod Brutus et Manilius putant eum, qui fundum longa posspisse, quamuis nesciat in fundo esse, non est uerum: is eat. sed et si sciat, non capiet longa possessione, quia scit alienum esse. quidam putant Sabini sententiam ueriorem esse nec alias eum qui scit possidere, nisi si loco motus sit, quia non sit sub custodia nostra: quibus consentio.Ex plurimis causis possidere eandem rem possumus, ut quidam putant et eum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qui p̾cario ded̾it ⁊ ip̃m pos¬
fid̾e ⁊ eũ qui p̾cario acceꝑii
id̾ trebaciꝰ approbat eristimas
posse aliũ iuste anũ iniuste pos¬
sid̾e duos ininste uł duos iuste nͨ¬
n rosse que labo ubre reỹhẽ¬
dit qm̃ in suma possonis non

Expanded text:
eum qui precario dederit et ipsum possidere et eum qui precario acceperit. idem Trebatius probabat existimans posse alium iuste, alium iniuste possidere, duos iniuste uel duos iuste non posse. quem labeo reprehendit, quoniam in summa possessionis non
Abbreviated transcription (Latin):
es possid̾e sicut pupulus mar¬
me tutore actore ad ar̃ possõ¬
nemnam ꝑ ancillam qͣiimpos¬
sessionẽ nancisci possim ñ du¬
si tutore actore iussit eũ in
infuga est nicħ posse n ͤ uosi¬
d̾e nerua filiait ncet ꝵp¬
deant quandiu ab alio ñ pos¬
sideatur a nobis eñ possid̾i
tatis cã receptũ ẽ nt mplea¬
tur usncapio ꝙͣdiuniemoei¬

Expanded text:
upillus, maxime tutore auctore, adquirit possessionem.Nam per ancillam quin possis nancisci possessionem, non dusi tutore auctore iusserit eum ire in in fuga sit, nihil posse nos possidere Nerua filius deatur, quamdiu ab alio non possideatur, a nobis eum possideri tatis causa receptum est, ut impleatur usucapio, quamdiu nemo
Abbreviated transcription (Latin):
ne curatorem posso nob n adqͣri¬
lur c̃ aut̾ suonoĩe naca fu¬
erĩt possom ñ cum eam̃te ut
oꝑam diuntarat suam accõmo¬
darẽt nobis ñ possunt ad quir̾e.
deat cuires tradita sit qr ñ ht̃
animũ possidẽtis nec is quiͥ tra¬
iussero uẽditorem ꝓcurator ⁊ rẽ¬

Expanded text:
atoremue possessio nobis adquiritur. cum autem suo nomine nacti fuerint possessionem, non cum ea mente, ut operam dumtaxat suam accommodarent, nobis non possunt adquirere. deat cui res tradita sit, quia non habeat animum possidentis, neque is qui traiusserim ue
Abbreviated transcription (Latin):
qum pilic s atͦꝙ̃ spins elumi¬
pirest pisula. ¶ N insula i flu¬
mine nãta fu̾it deide ĩt̾ eã
insulam ⁊ cͣciam ripam alia
infula nata fu̾it m̃sura eo noĩe
erit instruenda atua infula. ñ
ab agro tuo p̃pqnẽ ea insula
ior insula cͦuius sit queratur.¬
gataͦut usucapta alio ue quo¬
Sani modo alienata ꝑiat eius

Expanded text:
ica atque ipsius fluminis est insula.Paulus: si insula in flumine nata tua fuerit, deinde inter eam insulam et contrariam ripam alia insula nata fuerit, mensura eo nomine erit instruenda a tua insula, non ab agro tuo, propter quem ea insula tatem posterior insula cuius sit quaeraturgata aut usucapta alioue quo modo alienata pariat, eius
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ tenetur ab eo amei insis¬
miniũq reꝵ ex natiiilli pos¬
sessione cepisse nerna flluisait
enis ꝙ uestig ium reman̾e in
his que t̾ra mari celo᷑ capiũ¬
turnam ħ ꝓtinus eoꝵ fiũt
tiata ⁊ gẽme lapilli margari¬
te ulitorib inuẽte eius fllĩt
qui primis eoꝵ posso̾m nactͥ

Expanded text:
raliter tenetur ab eo qui ei insisminiumque rerum ex naturali possessione coepisse Nerua filius ait eiusque rei uestigium remanere in his, quae terra mari caeloque capiuntur: nam haec protinus eorum fiunt, enata et gemmae lapilli margaritae in litoribus inuentae eius fiunt, qui primus eorum possessionem nanctus
Abbreviated transcription (Latin):
nũ deducta adult̾ium ꝯmuserit inox
apud eum etatẽ egresserit cepitq
cẽ uxor ñ poc̾it iure uiri act̾ari ex
eo adult̾io ꝙ aute etatẽ ipta cou¬
misit S uel quasi spõsa potĩt ac¬
cusariex rescripto diui seu̾i quod
supͣ relatum ẽ S ⁊ si repudiata mox
reducta sit ñ quasi ecd matrimo¬
niodurãte S quasi alio int̾posi¬
to ndend̾ ẽ au ex delieto quod in
pͥori matrimonio cõmi sit acc̾ari
possit ⁊ puto ñ posse aboleuit .ii.
pͥoris matrimonii delicta reducẽ¬
do cam ⁊ id̾ dd̾ est si stupri uelit ac¬
cusare eam quain post ea duxitio¬
rẽ. scro .n. accusat mores quos nxod¬
ceũ Is cuiꝰ ope cõsilio dolo .m. fcm̃ ẽ
ut uir fenina ue in adult̾io dep̃hẽ¬
si peccuma alia ue qua pacc̃onere
tituta ẽ in eos qui lenocitui crimi¬
ne dãpnant᷑ ¶Si uir infamande
Sxoris sue cã adult̾uut subiecc̾itut
ip̃e dep̾ hẽderet uir ⁊ mulier adul¬

Expanded text:
deducta adulterium commiserit, mox apud eum aetatem excesserit coeperitque esse uxor, non poterit iure uiri accusari ex eo adulterio, quod ante aetatem nupta commisit, sed uel quasi sponsa poterit accusari ex rescripto diui Seueri, quod supra relatum est. Sed et si qua repudiata, mox reducta sit non quasi eodem matrimonio durante, sed quasi alio interposito, uidendum est, an ex delicto, quod in priore matrimonio admisit, accusari possit. et puto non posse: aboleuit enim prioris matrimonii delicta reducendo eam. Idem dicendum est, si stupri uelit accusare eam quam postea duxit uxorem: sero enim accusat mores, quos uxo Is, cuius ope consilio dolo malo factum est, ut uir feminaue in adulterio deprehensi pecunia aliaue qua pactione se tituta est in eos, qui lenocinii crimine damna‹n›tur. Si uir infamandae uxoris suae causa adulterum subiecerit, ut ipse deprehender‹e›t, et uir et mulier adul
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ mstitũe ñ ꝓhibedͫ si modo
ca sit qne in rcubinatu se dã¬
co matre matrone nom̃o ñ amisit
ytputa aue pationi ꝯxu biua fuit
plane si ue uista uxor fuit siue
iniusta acc̾atione institu̾e uir
pot̾it. nam ⁊ sextus cecilius
ait heclex ad oũua matrimoni
a ꝑtinet ⁊ illuo yemeritum

Expanded text:
 si modo ea sit, quae in concubinatu‹m› se dando matronae nomen non amisit, ut puta quae patroni concubina fuit. Plane siue iusta uxor fuit siue iniusta, accusationem instituere uir poterit: nam et Sextus Caecilius ait, haec lex ad omnia matrimonia pertinet, et illud Homericum
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ suam cum apud hostes eẽt ⁊ ad¬
ult̾ium ꝯmisisse arguat benugni¬
iis dicet᷑ posse eum actõni accusa¬
rsiure uiri s itademũ adult̾ium
maritꝰ uiudicabit si uim hostiumpas

Expanded text:
 uxorem suam, cum apud hostes esset, adulterium commisisse arguat, benignius dicetur posse eum accusare iure uiri: sed ita demum adulterium maritus uindicabit, si ui
Abbreviated transcription (Latin):
imẽd̾ eẽ Si dñs asscripserit suoie
gatun cũ lib̾ erit dicimius senatꝰ
ꝯsulto dñm excusadimi ẽẽ qui cõ¬
rẽdio suo nullo m̾do ꝓspexit cadẽ
⁊ de filio post ea emancipato dici
fc̃os in quib ei logatum ascriptũ
erat ꝯfirmat in seuatus
de debet auasi sibi aliquid ded̾it
uelicti si suo logato sibi eod̾q ma¬
nmisso lib̾tate̾ sua manu ademe¬
rit hoc ita si uolũtate testatoris
adem̾uit nam si iguorãte eo liber¬
tas ualebit ¶It̃ si rogatꝰ restitu
¶It non ꝯtinet᷑ uerbis ẜinis qui alie¬
no testo fideiꝯmisrã ub̾tatẽ sibi
asc̾psit s dum hoc pot̾ hesitari

Expanded text:
nus adscripserit servo legatum, cum liber erit, dicimus senatus consulto dominum excusatum esse, qui compendio suo nullo modo prospexerit. eadem et de filio postea emancipato dici factos, in quibus legatum ei adscriptum erat, confirmat, in senatus oenam debet, quasi sibi aliquid dederit: veluti si servo legato sibi eodemque manumisso libertatem sua manu ademerit hoc ita, si voluntate testatoris ademerit: nam si ignorante eo, libertas valet: item si, rogatus restitueItem non continetur verbis servus, qui alieno testamento fideicommissam libertatem sibi adscripsit. sed de hoc potest haesitari
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ ut supͣ diximꝰ senatꝰ ita dem̃
ei qui sibi lib̾tadẽ fidei ꝯmissam in
testo dnĩ ascripsit penã remisit
si dñc subscͥpsit Inmo mag̃ dicẽd̾
ẽ hiĩc cr seuatꝰ ꝯsultũ fac̾e quam
eum qui legatũ sibi astribit cũ
lib̾tas oio ip̃i cipetitura sit legatũ
aũt a dño ad quiri possiassi teita¬
ded̾it indeamꝰ ne exͣ penam sit qm̃
turadiecit sua mariu iditionẽ
pectuie sibi dand̾ in uolũ tadem
senatꝰ ⁊sulti incidit¶ qui ant̃ uo¬
lũtate prĩc se exhĩdat uel legatũ
sibi adimit n u̾bis seuatꝰ ꝯsulti

Expanded text:
am, ut supra diximus, senatus ita demum ei, qui sibi libertatem fideicommissam in testamento domini adscripsit, poenam remisit, si dominus subscripsit. immo magis dicendum est hunc contra senatus consultum facere, quam eum qui legatum sibi adscribit, cum libertas omnimodo ipsi competitura sit, legatum autem domino adquiri possit. Si testadederit, uideamus, ne extra poenam sit, quoniam tur, adiecit sua manu condicionem pecuniae sibi dandae, in uoluntatem senatus consulti incidit.Qui autem uoluntate patris se exheredat uel legatum sibi adimit, neque uerbis senatus consulti
Abbreviated transcription (Latin):
porcio hẽditatis relicta erat ab hus
cini ex mdecim porcionib hĩdes
erant msliduti ꝓfessus ẽ iudicio
sum testamĩçtum ueciti calionici¬
introgatus a maxilla ꝓfessus ẽ
ꝓbaturũ quẽ admod̾ sit falsum

Expanded text:
licta erat ab his, qui ex undecim portionibus heredes erant instituti, professus est indicium sum testamentum Betiti Calliniciinterrogatus a Maximilla professus est probaturum, quemadmodum falsum
Abbreviated transcription (Latin):
St teueri cum dolus malus m eã
ctate ñ cadit ¶Si ei filio quiap̃
hostes ẽ astripsit pr̃ legatũ dicen¬
d̾ ẽ reu̾soeo incid̾e̾ in renã seuatꝰ
ꝯ sulti qui si ibi decesseriiit sͦ nocẽs
pater existimetur S ⁊ si eniacipa¬
to filio ascribat recte id faciet It
in ad̾itionẽ dato. It sisuo cui mor̃a

Expanded text:
t teneri, cum dolus malus in eam aetatem non cadit. Si ei filio, qui apud hostes est, adscripserit pater legatum, dicendum est reverso eo incidere in poenam senatus consulti: quod si ibi decesserit, innocens pater existimatur. Sed et si emancipato filio adscribit, recte id faciet: item in adoptionem dato. Item si servo, cui mor
Abbreviated transcription (Latin):
rium ñ habuiss Qnelli res mor¬
tis cã ab ec donata d. nam cũ
inutilia sunt rossunt uid̾i ⁊̃
conatõnes mortis cã sce̾ retindi
deb̾e qr legatoꝵ insta̾t᷑ obtinẽt
Oortis cã capinus ñ tũc soł
um quis sue mortis cã nobis
conet. s ⁊ si p̃p alt̾ns mortem
id faciat ueluti si quis filio uł
frẽ suo moriente donet menio
ea ⁊ dc̃one ut si ꝯualinit᷑ alt̾ut᷑ an
eoꝵ reddat ᷑ ĩ res si decesserit
maneat apud meuĩ¶ si dona¬
tinrus mͥ mortis cã debitorem
tuũ c̾ditorimeo delegan̾is oĩ¬
mͦ caꝑe uidebor tantam petu

Expanded text:
rum non habuisset, avelli res mortis causa ab eo donata debet. nam cum inutilia sint, possunt videri etiam donationes mortis causa factae rescindi debere, quia legatorum instar optinentortis causa capimus non tunc solum, cum quis suae mortis causa nobis donat, sed et si propter alterius mortem id faciat: ueluti si quis filio uel fratre suo moriente donet Maeuio ea condicione, ut, si conualuerit alteruter eorum, reddatur sibi res, si decesserit, maneat apud M‹ae›uium.Si donaturus mihi mortis causa debitorem tuum creditori meo delegaueris, omnimodo capere uidebor tanta
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑticũ ⁊ menii donat᷑a illis
ag̃e dedit ⁊ rogauit cam ut
si illa decessiss illu carct si cõ¬
ualuiss sibi redde̾t morte se¬
cuta menia ticie silig hr̃s ex¬
stitit. ag̾ia autem ut rogata

Expanded text:
ii donatura illis Ageriae dedit et rogavit eam, ut ea, si decessisset, illis daret, si convaluisset, sibi redderet: morte secuta Maevia Titiae filia heres extitit: Ageria autem, ut rogata
Abbreviated transcription (Latin):
Ut nemno pot̾ utrũ simul fac̾e
Ita aliquis pot̾ uentͫ ueluti is ꝙ
accumbit alt̾ins gn̾is ẽ cum ex
posttis fimbus ita ñ pot̃ nent̾r
ñ eẽ ut possit utĩ q ẽẽ uelicti cũ
dicimꝰ om̃e animal aut facit

Expanded text:
ut nemo potest utrumque simul facere, ita aliquis potest neutrum, ueluti is qui accumbit. alterius generis est, cum ex propositis finibus ita non potest neuter esse, ut possit utrumque esse, ueluti cum di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in codicillis scriptum erit itt¬
ne futuri denporis demostratõ si¬
at an ⁊̃ pͣtiti si ant̃ scuptos co¬
diciuos quis relinquat cy qui¬
d̾ ex noluntate scribentis int̾p¬

Expanded text:
 in codicillis scriptum erit', utrumne futuri temporis demonstratio fiat an etiam praeteriti, si ante scriptos codicillos quis relinquat. quod quidem ex uoluntate scribentis int
Abbreviated transcription (Latin):
mei hos tutores eẽ masculis d̾¬
ri casu hoc filio. ad pluralẽ uide¬
tin transisse ꝯtinẽtẽ n eñ d̾ sex¬
dum ꝙ̃ singulatis pͥor ꝓꝯsitus
hũisset. s hoc fcĩ poͣciui᷑ nris ht̃¬

Expanded text:
meis hosce tutores do', masculis duri casu hoc 'filio' ad pluralem uidetur transisse continentem eundem sexum, quem singularis prior positus habuisset. sed hoc f
Abbreviated transcription (Latin):
aillus ¶ epos ꝓculo suo salute̾ ab
eo qui ita dotẽ ꝓmisit cum cõmo¬
d̾ erit dotis filiemee tibi enint
aurei cẽtũ putas ne protimus
nuptis fc̃is dotẽ peti possecund
si ita ꝑmisisset cum potu̾e doti

Expanded text:
arum. Nepos Proculo suo salutem. Ab eo, qui ita dotem promisit: 'cum commodum erit, dotis filiae meae tibi erunt aurei centum', putasne protinus nuptiis factis dotem peti posse? quid si ita promisisset: 'cum potuero, doti
Abbreviated transcription (Latin):
ex turba fuit iderrco illud quid̃
edc̃m pp̃ atrocitadẽ fc̃am quadru¬
pli peua cõminat᷑ at hec onpli¬
S ⁊ hoc ⁊ illud intͣ annum tribu¬
it exꝑundi facultatẽ post amuĩ
in smmplũ ꝙpeat loquit᷑ aũt hoc
edẽm de danpno dato ⁊ de amisso¬
⁊ derapto ñ ¶S suꝑiori edc̃o in
bonoꝵ raptoꝵ agipot̾it. amis¬
sa aũt digt᷑ ea que cornpta alicui
relinqũitur cesa forte uł fraucta¬
¶hec aũt accõ in fẽm ẽ ⁊ dat᷑ in du¬
ꝑlum quanti ca res erit ꝙ ad p̾ci

Expanded text:
lud quidem edictum propter atrocitatem facti quadrupli poenam comminatur, at hoc dupli.Sed et hoc et illud intra annum tribuit experiundi facultatem: post annum in simplum competit.Loquitur autem hoc edictum de damno dato et de amisso, de rapto non: sed superiori edicto ui bonorum raptorum agi poterit.Amissa autem dicuntur ea, quae corrupta alicui relinquuntur, scissa forte uel fracta.Haec autem actio in factum est et datur in duplum, quanti ea res erit:
Abbreviated transcription (Latin):
si aucͤui ꝙͣ in turba cessabit hec
acc̃o. ¶Si cũ ẜuũ meũ ticuis pul¬
saret darba fu̾it collecta isq euiꝰ¬
⁊ in ca tiba anquid ꝑdid̾it cum
co qui pulsabat ag̾e possun. Em

Expanded text:
in turba, cessabit haec actio.Si, cum seruum meum Titius pulsaret, turba fuerit collecta isque seruus in ea turba aliquid perdiderit, cum eo qui pulsabat agere possum
Abbreviated transcription (Latin):
quid̾ si fec̃it ꝓmissor quoni¬
nus sołue̾ possit expeditũ intel¬
lectũ habeat ͤ Estitutõ. si u̾o
scribit eñ aui moram fecit in
soluẽdo sticũ ꝙ̃ ꝓmiserat posse
em  re  cam moram posteaos¬

Expanded text:
quidem si effecerit promissor, quo minus soluere possit, expeditum intellectum habet constitutio: si uero scribit eum, qui moram fecit in soluendo Sticho quem promiserat, posse emendare eam moram postea of
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ res in reb humanis s dariñ mpsois
possit ut fũdꝰ religiosus puta
in hũc mod̾ diiudicatur ut sid̾¬
d̾ ip̃ius promisioris res łtꝑe stipu¬
latõis ł post eafuerit ⁊ quid eo

Expanded text:
idem res in rebus humanis, sed dari non possit, ut fundus religiosus puta in hunc modum diiudicatur, ut, si quidem ipsius promissoris res uel tempore stipulationis uel postea fuerit et quid e
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ a nonam a tẽptare uexare uł
maxime daͬdanarii solent quey a
uaricie ouiam itũ est tam man¬
datis ꝙͣ ꝯstitutõnib. mãdatis de¬
nq ita cauet᷑ ptͥ ea deb̾e ᷤᷤ custo¬
dire ne dardauarii illius mercis
sint ne aut ab hus qui ẽptas m̾¬
ces suppͥmant autͣ locupleciorib
qui fruetus suo ᷤ equis x̾cus uen¬
d̾e nolleut iniiminus ubeᷤ ꝓnẽc

Expanded text:
Annonam adtemptare et uexare uel maxime dardanarii solent: quorum auaritiae obuiam itum est tam mandatis quam constitutionibus. mandatis denique ita cauetur: 'Praeterea debebis custodire, ne dardanarii ullius mercis sint, ne aut ab his, qui coemptas merces supprimunt, aut a locupletioribus, qui fructus suos aequis pretiis uendere nollent
Abbreviated transcription (Latin):
xrm̃  emiuria mĩc exͣ ordinẽ ex
cã ⁊ ꝑsona statui solet ⁊ sui qui¬
dem inflagellis cesi dm̃s resti¬
tuantur. lib̾i uero humilioris ꝙ¬
dem loci fustib subiciuntꝰ cet̾i au¬
tem nel exilio tc̃porali uł int̾dc̃oe
aulusO ollicitatores ali arus erf¬
nuptiaꝵ. It̾ q matrimoni ͫm¬
orum int̾pellatores ⁊ si asfeñsce¬
leris potiri ñ possunt pp̃ uolũtatẽs
¶fit imuria ꝙͣ bonos mores neluti
si quis fumo corupto aliquẽ ꝑfu¬
d̾it cẽnoluto oblinitit quasspur¬
tau̾t fistulas lacꝰ quid̾ue aliud¬
ad nnuria publicam ꝯtamina¬
nerit in quos grauit̾ aĩau̾ti so¬
set¶ qui puero stuprun abducto
ab eo nel corupto comite ꝑsuaserit
aut mulierẽ ꝑuellã ne int̾pella¬
uerit quid ue ipudicicie grã¬

Expanded text:
 iniuria nunc extra ordinem ex causa et persona statui solet. et serui quidem flagellis caesi dominis restituuntur, liberi uero humilioris quidem loci fustibus subiciuntur, ceteri autem uel exilio temporali uel interdictione nibus: Solicitatores aliarum nuptiarum itemque matrimoniorum interpellatores, etsi effectu sceleris potiri non possunt, propter voluntatem Fit iniuria contra bonos mores, ueluti si quis fimo corrupto aliquem perfuderit, caeno, luto oblinierit, aquas spurcauerit, fistulas lacad iniuriam publicam contaminauerit: in quos grauiter animaduerti solet.Qui puero stuprum abducto ab eo uel corrupto comite persuaserit aut mulierem puellamue interpellauerit quidue impudicitiae gra
Abbreviated transcription (Latin):
paulus notat ñ .ii. sũt duo reiti¬
cius ⁊̃ menius eiusõ obligatõis
s menius sub ⁊ dcõe deb si atitio
exigi ñ possit gͥ nec ticio ⁊ ne᷑n᷑¬
to menis lib̾atur qui an debi
atur ⁊ ꝯdc̃o stipulatdis deficit
nͨ meius pẽdẽte stipulatõnis
ꝯdc̃one recte pot̾ cõnemri im¬

Expanded text:
Paulus notat: non enim sunt duo rei Maevius et Titius eiusdem obligationis, sed Maevius sub condicione debet, si a Titio exigi non poterit: igitur nec Titio convento Maevius liberatur qui an debitatur, cum condicio stipulationis deficit, nec Maevius pendente stipulationis condicione recte potest conveniri
Abbreviated transcription (Latin):
plmł. R. ñ id̾o ilłos aͣm irilẽ porti¬
Nonem ex ca fid̾ic⁊ missi mferre debu¬
erãt lib̾atos ind̾i. qm̃ quidam ex
collegiss ꝑ etrorem plus debitoin
pignus distrahẽtis nam cum debi¬
tor soluit pectumã in pot̾ate enis
ẽẽ ⁊ memorare in qua cãmo solu̾et

Expanded text:
non ideo eos, qui uirilem portionem ex causa fideicommissi inferre debuerant, liberatos uideri, quoniam quidam ex collegis per errorem plus debito inpignus distrahentis: nam cum debitor soluit pecuniam, in potestate eius esse commemorare, in quam causam solue