comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c actoues inreniuł. ꝑsonales. in¬
crolucenda pot̾ hoc face̾ itatũ
ut satisdatõm iucheatũ solui
fensor ydoneus incelligit᷑ q̃n
omnia aꝑsius ⁊ pfectissime
acocicliano iucliciorũ usu in
ipsi sirerũ documentis apparẽt.
quam formã nõ solũ uiluc re
cias capud õium nr̃arũ ciui¬
tatũ. id. lũc regiam urbem eiꝰ¬
q obserũaciam sequi. De per
petuo solere antiquitus ꝑ sen¬
tine. donec sacre ꝯstinitõnes. utł¬
nib certos fines dederunt eas uͦ
que exppria p̾coris iurisdicone
pendent. plerũq int᷑ ãnum iuu̾e.
siam ⁊ ip̃ius p̃coris intra ãnum
nb introchuictũ quales sũt hec
quas bonorũ possessori cetisq ꝙ
heredis loco sũt acõmodat furti
quoq manis esti acto qũ auis ex
ip̃is p̃coris iurisditõne ꝓficiseat᷑.
tñ ꝓpetuo dat᷑. absurcdũ enĩ ẽet
dant ⁊ moeine heredem ꝯpetũt aut
dari solcneist ciũ certissuna uiris
regula ex mileficus penoles.attẽs

Expanded text:
sonales introducenda, potest hoc facere, ita tamen ut satisdationem iudicatum solvi fensor idoneus intellegitur. Quae omnia apertius et perfectissime a cottidiano iudiciorum usu in ipsis rerum documentis apparent. Quam formam non solum in hac recias caput omnium nostrarum civitatum id est hanc regiam urbem, eiusque observantiam sequi. TIT. petuo solere antiquitus competere, donec sacrae constitutiones nibus certos fines dederunt: eas vero quae ex propria praetoris iurisdictione pendent, plerumque intra annum vivere nam et ipsius praetoris intra annum nibus introductum, quales sunt hae quas bonorum possessori, ceterisque qui heredis loco sunt, accommodat. furti quoque manifesti actio, quamvis ex ipsius praetoris iurisdictione proficiscatur, tamen perpetuo datur: absurdum endantur, et in heredem aeque competunt aut dari solent. est enim certissima iuris regula, ex maleficiis poenales actiones
Abbreviated transcription (Latin):
iequiciam ẽoꝵ. ultͣ ip̃orum corpori
clũis dĩpnosã esse. ¶dñs noxali iui¬
dicio serui sui noĩe ꝯuentus seruñ
actori noxie de dendo liberat᷑. nec
minus ꝓpetuũ eius dñum adño
trinifert. N añ dãpnũ ei cuideditꝰ
est res airierit q̃sica peccu auia.
auxilio p̾toris inuito dño manui¬
niutet᷑. ¶ Sũt aũ ꝯstitute noxiles

Expanded text:
rum corpora dominis damnosam esse. Dominus noxali iudicio servi sui nomine conventus servum actori noxae dedendo liberatur. nec minus perpetuum eius dominium a domino transfertur: si autem damnum ei cui deditus est resarcierit quaesita pecunia, auxilio praetoris, invito domino, manumittitur. Sunt autem constitutae noxales
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ ꝯsuetuuẽ hubuerat.¬
¶ post ea ex nr̃a dstitucio¬
ne dotalibus iustrumentis
ꝯpositis inpotestate patris
esficitur. quod si ⁊ alii li¬
beri ex eodem matrimoni
o fuerĩt ꝓcreati siiliter
que cdiximus in potes cio¬
tate nr̃a sũt. uerũ ecĩa ne
hii quos ad optamius ad
imperio magistratus. aut¬
toris auctoritate adoptare¬
que ue sui iuris sũt. que
species ad optionis dictur¬
uel adrogacio Imperiõ
magistratus ad optamus
potestate parentũ sũt. siue
primũ gradũ liberorũ

Expanded text:
pater consuetudinem habuerat.pater consuetudinem habuerat. postea ex nostra constitutione, dotalibus instrumentis compositis, in potestate patris efficitur: quod et alii si ex eodem matrimonio non fuerint procreati, similiter quae diximus, in potestate nostra sunt, verum etiam ii quos adoptamus. Adimperio magistratus. toris auctoritate adoptaquaeve sui iuris sunt. quae species adoptionis dicitur adrogatio. imperio magispotestate parentium sunt, siue primum gradum liberorum
Abbreviated transcription (Latin):
lectarũ ciumerari ꝓmisi¬
mus. ¶ si ad uersus ea que
diximus aliqui coierĩt nͣ¬
tur iu postestate patris nõ
sũt. sed tales sũt qũatũ ad
patriam potestatẽ ꝑtinet.¬
quales sũt hi quos mater
iullꝯ dcepit. nam nechi pa¬
trem habere intelligũtur.⁊
his etiam incertus patͥ est
unde solent filii spurii appel¬
lari. uel agreca uoce quasi
si sine patre filii. ¶sequitar
ergo ut dissoluto tali coitu.
nec dotis ex accioni locus
sit. ¶ qui aũ ꝓhibitis np¬
tias coeũt. et alias penas pa¬
ciantur que sacris ꝯstitu¬
cionibus cõtiũetur aliqͣ¬
do aũ euenit ut liberi qui
statim ut uati sũt in pot¬
estate parẽtũ ũ fiant post¬
ea añ religantur inpotes¬
tatem ꝑentũ qualis est is
qui dum naturalis fuer¬
at. post ea curie datus pot¬
estate patris subicitur. ¶nec
nõ is qui ex muliere libe¬
ra ꝓcreatus. cuius matrim¬
omiũ minime legibus in¬
terdictũ fuerat sed ad qũa

Expanded text:
lectarum enumerari permisilectarum enumerari permisimus. Si adversus ea quae diximus aliqui coierint, ntur, in potestate patris non sunt, sed tales sunt quantum ad patriam potestatem quales sunt ii quos mater vulgo concepit. nam nec hi patrem habere intelleguntur, cum his etiam incertus est: unde solent filii spurii appellari, vel a Graeca voce quasi si sine patre filii. sequitur ergo, ut et dissoluto tali coitu nec dotis exactioni locus sit. qui autem prohibitas nuptias coeunt et alias poenas patiuntur, quae sacris constitutionibus continentur. Aliquando autem evenit, ut liberi quidem statim ut nati sunt in potestate parentum non fiant, postea autem redigantur in potestatem. qualis est is qui dum naturalis fuerat postea curiae datus potestati patris subicitur. nec non is qui a muliere libera procreatus, cuius matrimonium minime legibus interdictum fuerat sed ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
ta est. diimi iure imꝑe¬
ditur tibi uubere. quia
cadem duobus nupta ẽẽ
nõ potest: item si ad huc
socrus ẽ. id si ad huc fũlt¬
a eius tibi nupta .ẽ. ido
impediũtur tibi npcie
quia ddnas uxores habere
nõ possis Mariti tñ filius
ex alia uxore. ⁊ uxoris fili¬
ã ex alio manto. uel ꝯtra
matrimoniũ ꝯtrahunt.
licet habeant fr̃m sororẽ¬
ue. ex matrimonio post¬
ea ꝯtracto natos ¶siuxor
tua post diuorciũ. ex ali¬
o filiam ꝓcreauerit lȩc
nõ est quidem priuigna. tia
sed iulianus huius modi
nupciis abstinere debere
ait.Nam nec sponsam fi¬
lii nurũ esse nec patris sp̃o¬
sam nouercam eẽ. rectius
tñ ⁊ iure facturos eos qui
huiusmochi nuptuis se abs¬
tinuerũt Ellud certũ est.
seruiles quoꝙ cognatõnes
impedimento eẽ. nuptus.
si forte pater ⁊ filia. aut frat̾
et soror manumissi fuerĩt¬
diuersas raciones nuptias
ꝯtrahere ꝓhibñtur. quas
inlibris cligestoꝵ scu pan¬
dectarũ exueteri iure col¬

Expanded text:
ta est, communi iure impeta est, communi iure impeditur tibi nubere, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc socrus est id est si adhuc filia eius tibi nupta est, ideo impediuntur nuptiae, quia duas uxores habere non possis. Mariti tamen filius ex alia uxore et uxoris filia ex alio marito vel contra matrimonium recte contrahunt, licet habeant fratrem sororemve ex matrimonio postea contracto natos. Si uxor tua post divortium ex alio filiam procreaverit, haec non est quidem privigna tua, sed Iulianus huiusmodi nuptiis abstinere debere ait: nam nec sponsam filii nurum esse nec patris sponsam novercam esse, rectius tamen et iure facturos eos, qui huiusmodi nuptiis se abstinuerint. Illud certum est serviles quoque cognationes impedimento esse nuptiis, si forte pater et filia aut frater et soror manumissi fuerintdiversas rationes nuptias contrahere prohibentur, quas in libris digestorum seu pandectarum ex veteri iure col
Abbreviated transcription (Latin):
soror̃ liberi. uel frĩs ⁊ soro¬
ris uigi possũt ¶tem ami¬
tã ad optinã uxorẽ chacere
nõ licet ¶tem mat̾teram
quia parentũ loco habetur.
qua racione uerũ est Mag¬
nã quoꝙ amitã ⁊ macerte¬
ram magnã ꝓhiberi uxorẽ
aucere ¶fistmitatis quog
uencratõne quarũdã ip¬
cus absiere necesse ẽ. ut
ecce pͥuguinã. aut nurũ
uxorẽ ducere nõ licet. quia
utreque filiarũ loco sunt
quod scilicet ita accipi
debeat. si fuit munis aut
priuignatua. sam si
ad huc nurus est. ił si
huc nupta est. filio tuo
alia racione uxorẽ cluce¬
re eam ñ possis quia ea¬
nõ potest ¶tem si ad huc
prinigna fuarẽ. id est si
mater eius tibi nupta
est: ideo eam uxorẽ cdu¬
cere ñ potens. quia clu¬
as uxores eodem tp̃r ha¬
bere ñ licet. ¶ socrumqͥ¬
que ⁊ nouercam ꝓhibi¬
tũ ẽ uxorẽ dncere. quia
inatris loco sũt. quod et
ipsũ disoluta asfinitate
ꝓcedit demũ alioquin
si ad huc nouerra est iã
ẽ si ad huc patri tuo nup¬

Expanded text:
liberi vel fratris et sororis iungi possunt. Item amitam licet adoptivam uxorem ducere non licet, item materteram, quia parentum loco habentur. qua ratione verum est, magnam quoque amitam et materteram magnam prohiberi uxorem ducere. Adfinitatis quoque veneratione quarundam nuptiis abstinere necesse est. ut ecce privignam aut nurum uxorem ducere non licet, quia utraeque filiae loco sunt. quod scilicet ita accipi debet, si fuit nurus aut privigna: nam si adhuc nurus est, id est si adhuc nupta est filio tuo, alia ratione uxorem eam ducere non poteris, quia eanon potest: item si adhuc privigna tua est, id est si mater eius tibi nupta est, ideo eam uxorem ducere non poteris, quia duas uxores eodem tempore habere non licet. Socrum quoque et novercam prohibitum est uxorem ducere, quia matris loco sunt. quod et ipsum dissoluta demum adfinitate procedit: alioquin si adhuc noverca est, id est si adhuc patri tuo nup
Abbreviated transcription (Latin):
sinitõm. ex qui hec aꝑcins possibile
ẽ. scire. lex ¶Rex nilia pecculatꝰ. eos
siquidẽ ip̃i indices tp̃r ad ministͣo¬
onis publicas peccunias subfxerĩt.
capitali aũu̾sione punũt᷑ et non¬
solũ hus ⁊̃ qui muust̾iũ eis ad hoc
adhibuerũt. uł. qui subtͣctas ab his
scientes susceperũt: Alu uo̾ qui ni
hanc legẽ in ciderint. pene deporta¬
inlicia ley fania de plagiarus que
nnic̾clũ capitis penam exsacris ꝯsti¬
dirõib irrogat. int̾dũ lemorẽ. sũt
p̃c̾er publica uiclicia lex iuliade
ambitu. lex uilia repetundarum.
⁊ lex uilia de annona.⁊ lex uilia de
resicdius. Que decetis capitulis lo¬
quntͣ ⁊ amme quidẽ aminonẽ nõ
irrogit. aliis añ penis eos subicit.
qui p̃cepa earũ neglexernt. s de

Expanded text:
finitionem, ex qua haec apertius possibile est scire. Lex Iulia peculatus eos si quidem ipsi iudices tempore administrationis publicas pecunias subtraxerunt, capitali ased etiam qui ministerium eis ad hoc adhibuerunt vel qui subtracta ab his scientes susceperunt: alii vero qui in hanc legem inciderint poenae deportaiudicia lex Fabia de plagiariis, quae interdum capitis poenam ex sacris constitutionibus irrogat interdum leviorem. Sunt praeterea publica iudicia lex Iulia ambitus et lex Iulia repetundarum et lex Iulia de annona et lex Iulia de residuis, quae de certis capitulis loquuntur et animae quidem amissionem non irrogant, aliis autem poenis eos subiciunt qui praecepta earum neglexerint.
Abbreviated transcription (Latin):
dari solcuriest eiũ certissuna uiris
regula ex mileficus penoles a etõs
inb̾rdem rei ꝯpete ueluci furti ui
bonorũ tapeoꝵ iniurum ⁊ dõpni
iniurie sed beredib suͥ. ictõnes ꝯpe

Expanded text:
dari solent. est enim certissima iuris regula, ex maleficiis poenales actiones in heredem non competere, veluti furti, vi bonorum raptorum, iniuriarum, damni iniur
Abbreviated transcription (Latin):
cruus aũ ma¬
nimissus capi¬
te ũ minuitur qͥa
nullũ capud habuit
Quibus aũ cuignitas ma¬
gis quam ftatus ꝓmutat᷑.
capite ñ minuũtur⁊ ide¬
o senatu motos capite ñ
miuui ꝯstat. quod autẽ
dem̃ est mauere cognatõ¬
nis ius. ⁊ post capitis dimi¬
nucion̾ẽ hoc ita est. Simi¬
nima capitis diminucĩ¬
o inturniat. mauet enim
cognacio ¶ Nam si maxi¬
ina capitis diminncio ĩ¬
currat. ius quoꝙ cognatõ¬
nis perit. ut puta seruĩ¬
tute alicuius cognati et
ne quidẽ sĩ manumussĩ
fuerit recipit cognatõne.
Sed ⁊ si minsulam depor¬
tatus quis sĩt cognacio sol¬
uitur. Qum autẽ ad ag¬
natos tutela ꝑtineat ñ si¬
mul ad om̃i ꝑtinet. sed
xnnori gradn sũt. uel si
eiusdem gradus sint ad

Expanded text:
rvus autem manumissus capite non minuitur, quia nullum caput habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capite non minui constat. Quod autem dictum est manere cognationis ius et post capitis deminutionem, hoc ita est, si minima capitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis deminutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut puta servitute alicuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, non simul ad omnes pertinet, sed ximo gradu sunt, vel, si eiusdem gradus sint, ad
Abbreviated transcription (Latin):
nem nuitũ suerat. ꝓpt̃ hoc c̃n
bium erat. qñ nonancu ani¬
mo. inder ᷑ hoc fieri. ⁊ quasdã
de hoc p̃sũꝑciones alii in asiis
fieri nouatõnẽ quociens hoc
ipm̃ int̃ ꝯtralentes ex p̃ssũ
suerit. qd̃ ꝓpier nouacionẽ
prioris obligatõnis mencrt̃.
alioquim manere ⁊ priuinẽ
sins lectõne aꝑcius agnosce¬
re. ¶ Hoc ampłius lee obliga¬
tõnes que consensu ꝯtrabñt᷑.
contraria uoluntate dissoluũ¬
tur. sam siticius ⁊ segins
int̃ie consenserũt. uit sun¬
dum tusculanũ emptũ se¬
gius haleret: centum aureo¬
rum. ceinde re nũcdũ sccuta.
icł. n p̃cio soluto: neque fñ¬
dotractito: placuerit int̾ eos
ut cdliscecerent᷑: ab ea empcio¬
ne. ⁊ uendicione inuicem li¬
locatõne ⁊ omĩb ꝯtractib que
ix consensu descendũt. sicur
iam clictum est. dictum¬

Expanded text:
itum fuerat: per hoc autem dubium erat, quando novandi animo videretur hoc fieri, et quasdam de hoc praesumptiones alii in aliis fieri novationem, quotiens hoc ipsum inter contrahentes expressum fuerit quod propter novationem prioris obligationis convenerunt; alioquin manere et pristinam sius lectione apertius cognoscere. Hoc amplius eae obligationes, quae consensu contrahuntur, contraria voluntate dissolvuntur. nam si Titius et Seius inter se consenserunt ut fundum Tusculanum emptum Seius haberet centum aureorum, deinde re nondum secuta, id est neque pretio soluto neque fundo tradito, placuerit inter eos ut discederetur ab emptione et venditione, invicem lilocatione et omnibus contractibus qui ex consensu descendunt, sicut iam dictum est. TIT
Abbreviated transcription (Latin):
prior ꝓ inde obligatus manet.
ac si post ea nullus stipulatus
suisset. S sierdem ꝑsomi sit
aquaposter scipuleris. Itide¬
mũ nourtio sit. sĩquid inpos¬
teriorẽ scipulatonẽ noui fĩt. for¬
te cteꝯdicio: aut clies: aut si¬
dcinssor acliciat᷑. aut decraha¬
tur. ¶quod aũ cuxiuuis.
si conliciꝰ acliciat᷑. nou acõm
ficri: sic intellisi oporcet ut
ita cdicamus factam nouarõ¬
nem si ꝯdicio existerit. alio¬
quim sidececerit: clurax poi¬
or obligatõ. ¶ Sed cõ hoc qui¬
dem int̾ ueteres ꝯstabat. tẽ
cieri nouacõnẽ. eum nouin

Expanded text:
prior proinde obligatus manet ac si postea nullus stipulatus fuisset. sed si eadem persona sit a qua postea stipuleris, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si condicio adiciatur novationem fieri, sic intellegi oportet, ut ita dicamus factam novationem si condicio extiterit: alioquin si defecerit, durat prior obligatio. Sed cum hoc quidem inter veteres constabat, tunc fieri n
Abbreviated transcription (Latin):
cutõnes appellant ¶Pla¬
ne sũt ex his quedam ꝑso
nales. que nec ad exemplũ
trahũtur. quomĩ nõ hoc
princeps nult nam quod
alicͥi obinerita indulsit.
uel sicui penani irrogauit
ucl si cui sine exemplo sub¬
uenit ꝑsonam nõ trris¬
greditur. alie añ ꝯgene¬
rales sunt om̃s ꝓculdubio
tenentur ¶Peccorum quo¬
ꝙ edicta non modicam
iuris obtinẽt auctoritatem
mus appellare quodqs hono¬
reᷤ gerũt. idẽb magistrat᷑
ic uiri dederũt. ¶ꝓponebãt
et ediles curules eucdum
de quibusdam causis. quod
edictum uiris honoraru
porcio st est. ¶ Responsa pru¬
dentũ sũt. sententie. ⁊ oppi¬
niones eoꝵ. quib eit ꝓmis¬
tiquitus institutũ erat ut
essent qui iur publice in¬
tͥpretarentur. quibus ace¬
sare ius respondenli datũ
est. qui iuris ꝯsulti appel¬
labantur. quoꝵ om̃iũ sen¬
tentie ⁊ oppiniones eam auc¬
toritatem tenerẽt. ut iud̃i¬
ci recedere a responso eoꝵ

Expanded text:
tutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt personales, quae nec ad exemplum trahuntur, quoniam non hoc princeps vult: nam quod alicui ob merita indulsit, vel si cui poenam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit, personam non egreditur. aliae autem, cum generales sunt, omnes procul dubio tenent. Praetorum quoque edicta non modicam iuris optinent auctoritatem. mus appellare, quod qui honorem gerunt, id est magistratus, ic iuri dederunt. proponebant et aediles curules edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones eorum, quibus permistiquitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eo
Abbreviated transcription (Latin):
dorib ceteri cues signi¬
ficãtur ¶sed plebiscitale
quod senatus iubet. acq
ostituit. nini cũ auctus
est ppłs romanus meum
sum est senatũ ince ppłi s¬
suli. ¶ sed ⁊ qd principi pla¬
cuit legis habet ũgorẽ.
o lege regia. que de impe¬
rio eius lata est.ppłs ei et
ineum omine fuũ imꝑium.
et pocestatem ꝯcessit / quod¬
cũꝙ igitur imꝑitor ꝓ epłmi

Expanded text:
oribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lst, quod senatus iubet atque constituit. nam cum auctus est populus Romanus in eum sum est senatum vice populi consuli. Sed et quod principi placuit, legis habet vigorem, cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus ei et eum omne suum imperium et potestatem concessit. quodcumque igitur imperator per epi
Abbreviated transcription (Latin):
e fuerit. sed ¶ti inco. anno pluri¬
nui fuerit. Qua rõne creditum ẽ
penalem eẽ. huius legis actõnem.
quia nõ solum t nti quisq̃ obli¬
gat᷑ quanitum dĩpni dederit. sed
aliquando lũge pluris. Idoq con¬
srat in heredem ean accionem ũ
ceni. que trasituri fuisset. si ultͣ
dipnum nũꝙͣlis exstimiret᷑. Ild
nõ exu̾bis logis. sed ex int̾p̃titõe.
placuit nõ solumm ꝑempti corꝑis
exstimatõm habu̾dam esse. s eo¬

Expanded text:
e erat, sed quanti in eo anno plurie erat, sed quanti in eo anno plurimi fuerit; qua ratione creditum est poenalem esse huius legis actionem, quia non solum tanti quisque obligatur quantum damni dederit, sed aliquando longe pluris: ideoque constat, in heredem eam actionem non transire, quae transitura fuisset si ultra damnum numquam lis aestimaretur. Illud non ex verbis legis, sed ex interpretatione placuit, non solum perempti corporis aestimationem habendam esse, se
Abbreviated transcription (Latin):
licet nõ p̃clamauit quia eolõ¬
co nulu extrieo ius fuerat
uintuum secuit de reliquid cura¬
cionen. atq ob iel mortuus fue¬
rit seruus culpe reus est. Imꝑicia
quoq̃ culpc annumerat᷑: uelutisi
ineclicus idd ẜuum tuum occicdit.
qd̾ eum male secuerit: aut ꝓperani
ei mecdicam̃tũ decłit. ¶Impetuqͥ¬
que mularũ. quas mulio ꝓpt̾ ini¬
ꝑisiam retine nõ potuit. siseruus
tius opp̾ssus fuerit. culpe reus ẽ
niulio. s ⁊ si ꝓpt̃ infirmitatemi re¬
tiue eas nõ potuerit cum alius fir¬
nuoꝵ retin̾e potuisset. eque culpe
tenet᷑ ¶ Erdem placuerũt de eod
que ꝙ eũ equo ueret᷑. Impetum q̃
q̃ euis: aut ꝓpt̾ infirmitatem. aut
ꝓpt̾ imꝑisiam suam rece nõ potu¬
erit. ¶ his. aũ uͥbis legis qͣci ies
anno plurimi fuerit illa senten¬
cia exprimt᷑. ut siquis hominem
aut mancus crit occidit. qui in
eo anno integer. aut p̃ciosus fu¬
erit ñ tanti tenet᷑ quanti is hocli¬

Expanded text:
licet non proclamaverit, quia eo lolicet non proclamaverit, quia eo loco nulli extraneo jus fuerat um tuum secuit, dereliquerit curationem, atque ob id mortuus fuerit servus, culpae reus est. Imperitia quoque culpae adnumeratur, veluti si medicus ideo servum tuum occiderit, quod eum male secuerit, aut perperam ei medicamentum dederit. Impetu quoque mularum, quas mulio propter imperitiam retinere non potuerit, si servus tuus oppressus fuerit, culpae reus est mulio. sed et si propter infirmitatem retinere eas non potuerit, qui, cum alius firmior retinere potuisset, aeque culpae tenetur. eadem placuerunt de eo quoque, cum equo veheretur, impetuejus aut propter infirmitatem, aut propter imperitiam suam retinere non potuerit. His autem verbis legis quanti in eo anno plurimi fuerit illa sententia exprimitur, ut si quis hominem aut luscus erat, occiderit, qui in eo anno integer aut pretiosus fuerit non tanti teneatur quanti hic hodi
Abbreviated transcription (Latin):
qui nullo iure occiclit. quita
qui latrouem occilit non tene¬
potest. Ne ne is quidem hac lege
tenee᷑: ꝙ casuoccicłit. si modo cu¬
ꝑa eius nulla iuuenit᷑. Nam alio¬
quim nõ minus ex dolo ꝙͣ ex cũl¬
pa quis q̃ ac lege tenet᷑. icaq si
quis dum iaculis ludit: ułex¬
ersitit᷑. tr̃isemutem seruumitu¬
um cͣiecerit distinguit᷑. Nam
siid amilite ꝙ in cimpo eoq
ubi solitũ ẽ. exercitari ad mis¬
sus est nulla eulpa eius in tel¬
miserie. eulpe reus ẽ. Idem iu¬
ris est de milite. sim alio loco
quam in exercendis militib
destinatus est id. iduisit. ¶ Itẽ
si putator ex arbore deiecto ra¬
mo. seruum trinseũtem oc¬
eiderit si ꝓpe uiam publicacm.
aut uiciualem. id factum est.
neque p̾clamauit. ut eisus ẽ¬
uitari possit. eulꝑe reus est.
sed si p̃climauit ueq ille cura¬
uit eiuere extra culpam ẽ pu¬
tator. ¶Eque eytra culpani esse
intelligit᷑. si se orsum auia for¬
te. uł in inodio fũdo cedebat.

Expanded text:
ure occidit. itaque qui latronem occidit, non tenepotest. Ac ne is quidem hac lege tenetur, qui casu occidit, si modo culpa eius nulla invenitur: nam alioquin non minus quam ex dolo ex culpa quisque hac lege tenetur. Itaque si quis, dum iaculis ludit vel exercitatur, transeuntem servum tuum traiecerit, distinguitur. nam si id a milite quidem in Campo, locove ubi solitum est exercitari, admissum est, nulla culpa eius intelmisit, culpae reus est. Idem juris est de milite, si in alio loco quam qui exercitandis militibus destinatus est id admisit. Item si putator ex arbore dejecto ramo servum tuum transeuntem occiderit; si prope viam publicam, aut vicinalem id factum est, neque proclamavit, ut casus evitari posset, culpae reus est. Sin proclamavit, neque ille curavit cavere, extra culpam est putator. Extra culpam aeque esse intelligitur, si seorsum a via forte, vel in medio fundo caedebat,
Abbreviated transcription (Latin):
lis in co actõdat᷑. ¶ s siquis alieñ
seruum. de ponte aut gripa. influ¬
mem de iecit. ⁊ is suffocatus fue¬
rit: eo qd̃ ꝓiecit corꝑe suo dãpnũ
declisse: nõ clifficilit̾ intelligi po¬
tuit. Idd̾q ip̃a lege aquilia cenct᷑.¬
¶ Seod si non in corꝑe dãpnum fue¬
rit. datũ. neq corpus lesum fue¬
rit. sed alio modo dĩpnum alicui
dtingit. cũ non sufficit. neq cdirec¬
ta. n aquilia utilis actõ. placuit

Expanded text:
lis in eum actio datur. sed si quis alienum lis in eum actio datur. sed si quis alienum servum de ponte aut ripa in flumen deiecerit et is suffocatus fuerit, eo quod proiecerit corpore suo damnum dedisse non difficiliter intellegi poterit ideoque ipsa lege Aquilia tenetur. sed si non corpore damnum fuerit datum neque corpus laesum fuerit, sed alio modo damnum alicui contigit, cum non sufficit neque directa neque utilis Aquilia, placuit
Abbreviated transcription (Latin):
mo aut q̃drupedes occisus ocei¬
saue fuerit. ita ex hoc capite ex
dolo aut culpa de ccto dapno
ac ne plurimi. quidem u̾bum
adicit. sed sabino recte placuit
ꝑinde habũdam estimatõnem.
ac ii ⁊̃ hac ꝑte plurimi u̾bum
adicctum sit. Nam ait plebem
romanim. que aquilio tribuno
int̾rogante hanc legem culit
contentm fuis se qd̾ prima ꝑ¬
de co u̾bo u̾sa est. Eccerum pli¬
cuit ici demũ ex huc lege clirec̃¬
tam actõnem ec̃. siquis p̃cipue
corpore suo dãpnum dedit. Id̾q
ineo qui alio modo dãpnũ dedit.
utiles actõnes dari solent. ulii¬
ti si quis hominem alienum
aut peocns ita incłiserit. ut ea¬
me necaret᷑: aut iumentumtã
cus intm̃ ex agiciu̾it. ut p̃cipi¬
caret᷑. aut siquis alienum ser¬
uumi ꝑsuaserit. ut in arboren
ascendẽt. uł inputeuuni descũ¬
det. ⁊ is ascendũdo: uł. de soendẽ¬
do aut mortuus suent aut¬
aliqua ꝑte corꝑis lesus fuerit. uti¬

Expanded text:
mo aut quadrupes occisus occimo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cetero damnAc ne ‘ plurimi ’ quidem verbum adicitur. sed Sabino recte placuit, perinde habendam aestimationem ac si etiam hac parte ‘ plurimi ’ verbum adiectum fuisset: nam plebem Romanam, quae Aquilio tribuno rogante hanc legem tulit, contentam fuisse, quod prima parte eo verbo usa est. Ceterum placuit, ita demum ex hac lege actionem esse, si quis praecipue corpore suo damnum dederit. ideoque in eum qui alio modo damnum dederit, utiles actiones dari solent: veluti si quis hominem alienum aut pecus ita incluserit ut fame necaretur, aut iumentum tam cus in tantum exagitaverit ut praecipitaretur, aut si quis alieno servo persuaserit ut in arborem ascenderet vel in puteum descenderet, et is ascendendo vel descendendo aut mortuus fuerit autaliqua parte corporis laesus erit, uti
Abbreviated transcription (Latin):
lie in usu nõ est ¶ Eapite ii de
onum cctõ dãpno cauet. Itaq
siquis ẜuum. uł. eam qͣdrupe¬
dem que peccoru numero ẽ.
uisnerauit. siue eam quadru¬
peden q̃ pecudũ niun̾o nõ est.
ueluti canem. aut feram besti
hoc capite act̾o constituit᷑. ince¬
tis quoq om̃ib aĩalib itm in
õtb rebus. q̃ anima carent dĩp¬
uinlicit᷑. si quid enim ruptũ
aut ustũ aut fractum fuerit.
actõ ex łoe capite constitust᷑. ꝙͣ¬
quam potuerit sola rupti ap¬
pellatõ inom̃s istis cuisas suf¬
Rice. Ruptũ eni intelligit᷑ qd̾ã¬
quo modo ruptũ ẽ: uude nõ so¬
limiusta aut fracta s ⁊̃ scissa. ⁊
collisi: ⁊ efusi. ⁊ qͦ quo modo ꝑ¬
eniti ad quẽ deteriora facta hoẽ
ubo continent᷑ denique respõ¬
sum ẽ. siquis ialienum uiũ
aut oleum id miscrit qd̾ na¬
curslis bonitas uini uł olei
corrũperet᷑. ex huc ꝑte legis eũ
teiũ ¶Nud palam ẽ. sicut expͥ¬
mo capitt ita demum quisq̃
tenet᷑. si dolo aut culpa eius ho¬

Expanded text:
 de omni cetero damno cauetur. itaque si quis seruum uel eam quadrupedem, quae pecudum numero est, uulnerauerit siue eam quadrupedem, quae pecudum numero non est, uelut canem, aut feram bestiahoc capite actio constituitur. in ceteris quoque animalibus, item in omnibus rebus, quae anima carent, damuindicatur. si quid enim ustum aut ruptum aut fractum fuerit, actio hoc capite constituitur, quamquam potuerit sola rupti appellatio in omnes istas causas sufficere; ruptum enim intellegitur, quod quoquo modo corruptum est; unde non solumcollisa et effusa et quoquo modo perempta atque deteriora facta hoc verbo continentur: denique responsum est, si quis in alienum vinum aut oleum id immiserit quo naturalis bonitas vini vel olei corrumperetur, ex hac parte legis eum teneri. Illud palam est, sicut ex primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius ho
Abbreviated transcription (Latin):
ius eius qui ripinam passus ẽ
id̾ quod ex substincia eius. i¬
blatum eẽ. ꝓponat᷑. ¶ Et gn̾ałĩ¬
ter cliceudum est: ex quibus
eausis furti actõ ꝯpetit. iurẽ
clam factam. exhisdem causis
cuiut primo capite eautũ est.
ut siquis hominem alienũ
alienam ue quadrupedem q̃
precium nuniero sit cauet᷑ eo
ꝑtinet ut neq̃ de feris bestiis.
neque de auibus cautũ eẽ. in¬
celligamus. s de his tm̃ q̃ pprie
pasci elicũt᷑. quales sũt equi
muli. asiui boues. oues. capre¬
de suis quoq idem plicuit. sũ
⁊ sues peccoꝵ appellatõne cõti¬
nent᷑ quia ⁊ hu. gregatim pis

Expanded text:
is eius qui rapinam passus est, id est quod ex substantia eius, ablatum esse proponatur. et generaliter dicendum est, ex quibus causis furti actio competit in re clam facta, ex iisdem causis cuius primo capite cautum est ut, si quis hominem alienum alienamve quadrupedem, quae pecudum npertinet, ut neque de feris bestiis neque de canibus cautum esse intellegamus, sed de his tantum quae proprie pasci dicuntur, quales sunt equi, muli, asini, boves, oves, caprde suibus quoque idem placuit : nam et sues pecorum appellatione contin
Abbreviated transcription (Latin):
siuc ꝯmodati actõnem adu̾sus ẽ¬
um ꝙ rem ꝯmodat̃ accepit. mo¬
u̾e decidãt siue furtim ad u̾sus
eum ꝙ rem sub ripuit. ⁊ alt̾ut᷑
carum electa dñmn nõ posse. ex pe¬
nitencia ad alterani uenire acci¬
oneui. Sod siquidem furem eli¬
gerit. illum ꝙ remutendam. ac¬
cepit penitus liberari. Sui aũ cõ¬
modatoruenut adu̾sus cum ꝙ
rem utendam accepit. Ip̃i quidẽ
nullo modo posse conpete adu̾sus¬

Expanded text:
commodati actionem adversus eum qui rem commodatam accepit movere desiderat, sive furti adversus eum qui rem subripuit, et alterutra earum electa, dominum non posse ex poenitentia ad alteram venire actionem. sed si quidem furem elegerit, illum qui rem utendam accepit penitus liberari. sin autem commodator veniat adversus eum qui rem utendam accepit, ipsi quidem nullo modo compe
Abbreviated transcription (Latin):
cit. ⁊ placet quia furtum ex af¬
rectu asistit. ita demum obligari
eo ersmine inpuberen. siꝑximꝰ¬
impubertati sie. ⁊ ob se id intesli¬
gat se deunquere. ¶ Furti acto siue
dupłi. siue quadrupli. tm̃ ad pene
ꝑsecutõm ꝑtinet. siam ipsius rei
ꝑsecutõnem extrinsecus habet do¬
minus: ꝙ aut uenclicando: aut
cõdicendo. potest auf̾rs. s ed ip̃ius¬
ttiuencdicito quidem ad u̾sus pos¬
sessoreni siue fur ip̃e possideat si¬
ue alius quilibet. condicio aũ ad¬
uͥsus ip̃m furem heredem. ue elus
tur quidem ⁊̃ furti. eus eñraptoꝵ
magis alienam reni inuito dño
contracit & qui uiripit Pdoc

Expanded text:
iat. plerisque placet, quia furtum ex adiat. plerisque placet, quia furtum ex adfectu consistit, ita demum obligari eo crimine impuberem, si proximus pubertati sit et ob id intellegat se delinquere. Quidupli sive quadrupli tantum ad poenae persecutionem pertinet: nam ipsius rei persecutionem extrinsecus habet dominus, quam aut vindicando aut condicendo potest auferre. sed vindicatio quidem adversus possessorem est, sive fur ipse possidet sive alius quilibet: condictio autem adversus ipsum furem heredemve eius, ltur quidem etiam furti quis enim magis alienam rem invito domino contrectat quam qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodati actõm. ad furti aũ ꝑue¬
lo ei opponendo. quoniam incertꝰ
constitutus mouit adu̾sus eumꝙ
rem utendam accepit. ꝯmodati
actõm nisi dũo ab eo satis factaui
est. eunc enimmodo õimodo furẽ
adño quidem furti actõne libera¬
ri subpõitũ aũesse ei ꝙ ꝓ re sibi
cõmodati dũo satis fecit. eumi
manifestissimum ẽ. ecum si ab
micio dominus actõin ostituit
cõmodati ignorans rem esse sui¬
brepti. post ea aũ hoc ei cognito
liberari eum. ꝙ remomodatam
acccpit. Quem cũque cuise exitũ
dominus adu̾sus furcm habue¬
rit. eadem cdifinitõne obtinente.
słue inꝑte siue in solidum solu̾ẽ¬
do sit.is ꝙ rtmi comodatam acce¬
pit ¶Sed is apud quem res depõi¬
ta ẽ. eustocdiam nõ p̃stat s tm̃ĩ
co obnixius est si quid ip̃e dolo
malo feciͥt. qui deciuisa si res eis
siłrepta fuerit quia restituenda
tius reinoĩe deꝑõiti ũ tenet᷑. nec
est. quesitum esse an ĩpubis re
alicnam sumouendo furtum fi

Expanded text:
commodati actionem, ad furti autem pervelo ei opponendo, quoniam incertus constitutus movit adversus eum qui rem utendam accepit commodati actionem nisi domino ab eo satisfactum est: tunc etenim omnimodo furem a domino quidem furti actione liberari, suppositum autem esse ei qui pro re sibi commodata domino satisfecit, cum manifestissimum est, etiam si ab initio dominus actionem instituit commodati ignarus rei subreptae, postea autem hoc ei cognito liberari eum qui rem commodatam accepit, quemcumque causae exitum dominus adversus furem habuerit: eadem definitione obtinente, sive in partem sive in solidum solvendo sit is qui rem commodatam accepit. 17 19. Sed is, apud quem res deposita est custodiam non praestat, sed tantum in eo obnoxius est, si quid ipse dolo malo fecerit: qua de causa si res ei subrepta fuerit, quia restituendae eius nomine depositi non tenetur nec est quaesitum esse, an impubes rem alienam amouendo furtum fac
Abbreviated transcription (Latin):
um debitorẽ habert quia exped
ei pignori ꝑocius incumbe ꝙͣ:
in ꝑsonam ag̃c. ad eogidem Nit̾
quamuis ip̃e debitor eam rem
subripuerit. nichilominus c
uenta mercede certa acceꝑit e¬
aq̃ furto amiserit. ip̃e curciiu
iudicio loeati a fullone aut sar¬
cinatore. rem suamꝑsequi po¬
ceit. ¶ ecꝙ ⁊ bone fidei emptori
subrept ꝓore ꝙͣ ẽmerit. quauis
dñs ñ sit om̃unodo ꝯpecit fur¬
ti accio quem admodum ⁊ crẽ¬
dicori. ¶ Tilloni uõ ⁊ sarcinato

Expanded text:
torem habeat, quia expedit ei pignori potius incumbere quam in personam agere: adeo quidem ut, quamvis ipse debitor eam rem subripuerit, nihilo minus crmenta mercede certa acceperit eaque furto amiserit, ipse furti haiudicio locati a fullone aut sarcinatore rem suam persequi potest. sed et bonae fidei emptori, subrepta re quam emerit, quamvis dominus non sit, omnimodo competit furti actio, quemadmodum et creditori. ful
Abbreviated transcription (Latin):
estimatõni solie possint. Naisi
soluendo nõ sint tune ꝙ ad eis
sunui domiuns oscqui nõ pos¬
sit. ip̃i dũo furti actõ conpecit.
quia hoc cãu ip̃ius int̾ẽ. remsal¬
uam. tc̃. Idem est ⁊ siin ꝑtẽ sol¬
uendo suit. fullo aut sareinator
que de fullone ⁊ sarcinatore cli¬
xiuius eadem. ⁊ ad cum cuires¬
ꝯmodata ẽ. crãsfercudi ueteres
existinabant. Nam ut ille fullo
sucedem accipiendo custocliã¬
prestat. ita is qui cõmodatũ uten¬
dum ꝑcepit. similit̾ necesse lubit
custocliam p̃stare ¶ Sed nr̃a ꝓui¬
dencia ⁊̃ ħ indecisionib nr̃is cm̃¬

Expanded text:
nam si solvendo non sunt, tunc quia ab eis suum dominus consequi non possit, ipsi domino furti actio competit, quia hoc casu ipsius interest rem salvam esse. idem est et si in parte solvendo sint fullo aut sarcinator. 16 18. Quae de fullone et sarcinatore diximus, eadem et ad eum cui commodata res est transferenda veteres existimabant: nam ut ille fullo mercedem accipiendo custodiapraestat, ita is quoque qui commodum utendi percipit similiter necesse habet custodiam praestare. sed nostra providentia
Abbreviated transcription (Latin):
dueni: s ⁊ se̾ui corruptiꝯtra
eum dari. licet eñ is seruus
deterior asolucrtatore minim¬
e factus est ⁊ ideo nõ curraut̾
regule quo serui corruptõm
introducerent: tũ ꝯscilium cor¬
ruptoris adꝑniciem ꝓbitatis
seiui introdutũ. ẽ. ut sit ei pena¬
lis accio inposta. tainqã si re
ip̃a fuisset serius corruptus.

Expanded text:
d etiam servi corrupti contra eum dari: licet enim is servus deterior a sollicitatore minime factus est, et ideo non concurrant regulae quae servi corrupti actionem introducerent, tamen consilium corruptoris ad perniciem probitatis servi introductum est, ut sit ei poenalis actio imposita, tamquam re ipsa fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
furtiuares quesita ⁊ ĩuen¬
ta sit. uaui in eũ ꝓpria accio
constituta .ẽ. quauis fur nõ
uousit que accio appellatur
comcepti. ¶ Oblatũ furtũ di¬
citͣ cum reg furtiua ab ali¬
quo cibi oblata sit. eaq ap¬
ud de ꝯcepta sit utique si eai
mente cibi data fuerit ut a¬
pud te pocius ꝙͣ apud euui
qui dederit conciperet᷑. Niauitͥ
apud quem cõcepta sit ꝓpria
au̾sus eum qui obtunt quami¬
ius fur nõ sit. ꝯscituta ẽ ac̃o
que apellatͣ oblati ¶Est eciã
qui furtũ querere p̾sentib
ter ea pena ꝯstituit eclictõp̃¬
toris ꝑ accionem furci uõ ex¬
hibiti ad u̾sus eum qui fur¬
ciuaui rem apud se quesi
et furti ꝓhibiti nec nõ furti
non exhibiti indesuetudinẽ
babierũt. ¶eum enun rei fur¬
I

Expanded text:
inuenta est; nam in eum propria actio constituta est, quamuis fur non sit, quae appellatur 'concepti'. 'Oblatum' furtum dicitur, cum res furtiua tibi ab aliquo oblata sit eaque apud te concepta sit, vel utique si ea mente data tibi fuerit, ut apud te potius quam apud eum, qui dederit, conciperetur. nam tibi, apud quem concepta est, propria aduersus eum, qui optulit, quamuis fur non sit, constituta est actio, quae appellatur 'oblati'. Est etiam qui furtum quaerere uolentem terea poena constituitur edicto praetoris per actionem furti non exhibiti adversus eum qui furtivam rem apud se quaesiet furti prohibiti nec non furti non exhibiti in desuetudinem abierunt. cum enim requi
Abbreviated transcription (Latin):
tuie boclie sccł̾m ueteres obser¬
uatõm nõ sit nũto ex cõsequẽ¬
tia eciani p̃fate actõnes ab usu
onuni recesserũt. ꝯinauifestis¬
entes reui furtiuã susceperũt:
et celaueruit. furti nec manifesti
obnoxusint. ¶ꝑͥeua manifesti
furti quadrupli ẽ. tam ex ẜui ꝑ
sona. quam ex liberi. nec maufes¬
sidupli. ¶Furcũ. aũ fit. ñ solum
cũ quis intcipieneli causa rem a¬
lienam ãmouet. s ⁊̃ gn̾alit̾ com
quis alienã rem ĩuito dño ꝯtrac¬
tat. Itaq siue creclitor pignore.
siue is apud qũe res depõisita est
ea re utatat᷑. siuc is ꝙ reni utẽdam
accepit: in aliũ usumi eam txins¬
ferat. ꝙ cuius gr̃a ei data ẽ. furtũ
cõuuttit. ueluti siquis aigentũ
utẽdũ accepit: quasi.amicos ad ce¬
naminuitaturus.⁊ id pegre se¬
cuni tiuerit. aut si quis equũiu
gestancli causa ꝯinodatũ sibi. lon¬
gius aliquo cluxerit. quod uete¬
res scripserũt de co ꝙ inaciem e¬
quũ ꝑduxit placuit tũ eos ꝗ reb

Expanded text:
e hodie secundum veterem observationem non fit: merito ex consequentia etiam praefatae actiones ab usu communi recesserunt, cum manifestisentes rem furtivam susceperint et celaverint, furti nec manifesti obnoxii sunt. Poena manifesti furti quadrupli est tam ex servi persona quam ex liberi, nec manifesti dupli. Furtum autem fit non solum, cum quis intercipiendi causa rem alienam amovet, sed generaliter cum quis alienam rem invito domino contrectat. itaque sive creditor pignore, sive is apud quem res deposita est ea re utatur, sive is qui rem utendam accepit in alium usum eam transferat quam cuius gratia ei data est, furtum committit. veluti si quis argentum utendum acceperit quasi amicos ad cenam invitaturus et id peregre secum tulerit, aut si quis equum gestandi causa commodatum sibi longius aliquo duxerit, quod veteres scripserunt de eo qui in aciem equum perduxisset. Placuit tamen eos, qui rebus
Abbreviated transcription (Latin):
quesitũ cõ ticius seruũ meu
sollicit auerit ut quasdam res
rat. ⁊ seruus id ad ieuium per¬
i ip̃o delicto dep̃hend̾e̾: ꝑiisit̾
seruo quasdam res ad c̃um ꝑferre
utrũ furti au serui corrupti in¬
idicio teneat᷑ ticius. an uentro.
⁊ cum nobis suꝑ hac clubitatõ¬
ne sugestũ ẽ. ⁊ antiquorum
prudeneium suꝑ hoc. ilt̾acio¬
nes ꝑ spȩximus: quibdam in
furti. neque serui corrupti ac¬
cionem prestautib. quibdam
furti tĩmnodo. Nos hi callidita¬

Expanded text:
est: cum Titius seruum meum sollicitauerit, ut quasdam res et seruus id ad me perin ipso delicto deprehendere, permiserim seruo qutrum furti an servi corrupti iudicio teneatur Titius, an neutro? et cum nobis super hac dubitatione suggestum est et antiquorum prudentium super hoc altercationes perspeximus, quibusdam neque furti neque servi corrupti actionem praestantibus, quibusdam furti tantummodo: nos hui
Abbreviated transcription (Latin):
de obligatõnib ex contractu
et quasiexꝯtractn. sequit᷑
ut de obligatõnio ex male¬
ficio cdisꝑiciamus. s ile qui¬
dem ut suo lodo tradidimus
in quatuor gnã cliuidũt᷑.
iee nero huius gnĩs sunt.
siam om̃s ex re nascuntur.
icł ex ip̃õ maleficio: ueluti ex
furto: aut rapma: aut dap̃¬
no: aut iniuria. ¶ Furcũ
ẽ. ꝯtractacio rei trauclulosa
eius. poccessionic ne qd̃ lege
naturali ꝓ hibitũ c̃. admit¬
tere. Turtũ aũ. uł afuruo

Expanded text:
ibus ex contractu et quasi ex contractu, sequitur, ut de obligationibus ex maleficio dispiciamus. sed illae quidem, ut suo loco tradidimus, in quattuor genera dividuntur: hae vero unius generis sunt, nam omnes ex re nascuntur, id est ex ipso maleficio, veluti ex furto aut rapina aut damno aut iniuria. Furtum est contrectatio rei fraudulosa eius possessionisve, quod lege naturali prohibitum est admittere. Furtum autem vel a furvo
Abbreviated transcription (Latin):
uit arinentũ. s si quid eorũ
ꝑ lasimam ⁊ nõ data operiut
furtũ admiteret᷑ factũ . ẽ. ĩ fie¬
tum actõ dari debet. ¶ at ubiõ¬
pe meui ticius furtũ fecit.
audo furti tenent᷑. ope ꝯscilio
cur. ꝙ scalas forte fenestris suꝑ¬
posuit. aut ip̃as fenest̾is uel
hostiũ effregit. ut alius tur¬
tum face̾t. uei. ue fe̾ramienta
ad deffringũduui. aut scalas
ut fenestris supͥouerent con¬
modauerit. sciens cuius grã
operam ad furtũ facienclũ
at que ortatus est. ad furtũ
taciendũ nõ tenet᷑ furti
potestite sũt. si rem eius sud¬
ripiant. furtũ quidem illis
faeiunt. ⁊ infurtiuam cãm
cacdit. nͨ ob id ab ullo nsu capi
potest. añ in clñi potestatemi
rtũtat᷑. s furti actõ ñ nascit᷑.
ꝗͥa nec ex alia ulla ci p̾ int eos

Expanded text:
entum. sed si quid eorum per lasciviam, et non data opera ut furtum admitteretur, factum est, in factum actio dari debet. at ubi ope Maevii Titius furtum fecerit, ambo furti tenentur. ope consilio tur, qui scalas forte fenestris supponit aut ipsas fenestras vel ostium effringit, ut alius furtum faceret, quive ferramenta ad effringendum aut scalas, ut fenestris supponerentur, commodaverit, sciens cuius gratioperam ad furtum faciendum atque hortatus est ad furtum faciendum, non tenetur furtipotestate sunt, si rem eis subripiant, furtum quidem illis faciunt et res in furtivam causam cadit nec ob id ab ullo usucapi potest antequam in domini potestatem revertatur, sed furti actio non nascitur, quia nec ex alia ulla causa potes
Abbreviated transcription (Latin):
torum aũ gnã duo sũt ma¬
iistestũ ⁊ nec manifestũ.
uam ꝯceptũ ⁊ oblatũ species
herentes quam guã furtoꝵ.
sient incerius apparebit
lum is qui ipo furto dephẽ¬

Expanded text:
sunt, manifestum et nec manifestum. nam conceptum et oblatum species haerentes quam genera furtorum, sicut inferius apparebit.lum is qui in ipso furto depre
Abbreviated transcription (Latin):
oliuarũ. aut in uineto ui¬
ĩ eo oliueto. aut ĩuineto.s
ulterius curtũ manifestũ
extendendum ẽ quam diu
eamrem curteuens uisus.
uł dep̃hensus. fuexit. sine
inpublico. siuc in priuato.
quo deferre ac depouere rem
destiuassset. s ⁊ si ptulit quo
destinauit. tñ si dep̃henclitur
cuni re furtiua non est ma¬
iufestus fur. ¶Nec inaiufes¬
cum furtũ quid fit ex bis
q̃ cliicunus intelligitur. uã
quod manifestũ noirẽ. id sci

Expanded text:
oliuarum, in uineto uin eo oliueto aut uineto ulterius furtum manifestum extendendum est, quamdiu eam rem fur tenens visus vel deprehensus fuerit sive in publico sive in privato quo perferre ac deponere rem destinasset, sed si pertulit quo destinavit, tametsi deprehendatur cum re furtiva, non est manifestus fur. nec manifestum furtum quid sit, ex his quae diximus intellegitur: nam quod manifestum non est, id s
Abbreviated transcription (Latin):
tores in ꝑu̾nc suam exerceant
auaricum. melius diualibus
consritutõnibus ꝓ hac ꝑte ꝓspec¬
tum c̃. ut nemini liccat ui raꝑe.
rem mobilem uł se mouentẽ.
licet suam eudem rem estimet.
Sed si quid contra statuta princi¬
pum fecit. rei quidem sue dũio
ead̾e si aũ aliena sit. post restitu¬
tõnem eius ⁊̃ estimatõra eiusdem
constitutõnes obtine censut
sa omni rapina homines ab¬
stineant. ¶ Saue in hãc actõ¬
ne nõ utiq̃ expectat᷑. rem in
bonis actoris este. Nam siue ĩ
bonis sit. siue ñ sit: sic tũ exb
bonis sit. locuni hec actõ habe¬
bit: quare siue cõmodata sit.
sũe locata. siuie ⁊̃ ꝑignorata. si¬
ue depõiti sit. apud ciciunisis
ut iutersit eius eim rem nõ
auferri: ucluti si in redepõi¬
ticulpani quoq ꝓmisit. siue
bona fide possideat. siue usũ
fructũ in ea quis habeat. uel
quid aliud us: ut iut̾sit eius
nõ rapi. ddicendum est ꝯpece ei
hanc actõnẽ. ut nõ dñium ac¬

Expanded text:
tores impune suam exerceant tores impune suam exerceant avaritiam: melius divalibus constitutionibus pro hac parte prospectum est, ut nemini liceat vi rapere rem mobilem vel se moventem, licet suam eandem rem existimet: sed si quis contra statuta fecerit, rei quidem suae dominio cadere, sin autem aliena sit, post rei restitutionem etiam aestimationem eiusdem constitutiones optinere censuc omni rapina homines abstineant. In hac actione non utique exspectatur rem in bonis actoris esse: nam sive in bonis sit siue non sit, si tamen ex bonis sit, locum haec actio habebit. quare siue commodata res sit siue locata siue etiam pignerata ve deposita sit apud Titium, sic ut intersit eius non auferri, veluti si in re deposita culpam quoque promisit, sive bona fide possideat, sive usum fructum in ea quis habeat, vel quod aliud ius ut intersit eius non rapi: dicendum est, competere ei hanc actionem, ut non dominium ac
Abbreviated transcription (Latin):
rem ẽẽ s cm̃ ꝓpuam accioneni
eius delicti uoĩe. p̃tor introdux¬
it. que appellat᷑ ui bonorũ raptoꝵ.
et intra aluium q̃clrupli post
annum simpli. que actõ utilis
est ⁊̃ siquis unam rem licet mi¬
nimam ripuert. ¶Quadruplũ
aũ ẽ ñ totuui pena e̾. ⁊ extrapenã
rei ꝑsecutõ ẽ. sicur in actõne ma
iufesti eliximus. Sco in quadru¬
plum inc̃ ⁊ rei ꝑsecutõ. ut pena
cripli sit: siue ap̃bendat᷑ raptor
in ip̃o delicto siue nõ. ꝑudiculũ
est en ĩ lauioris esse cõclitõis eũ
qui uini prapuit. quam qui
clam amouet Quia tũ ita coni¬
petit hec actõ. si dolo inalo quis¬
que rapuerit. qui aliquo erro¬
re incluctus. suani rem eẽ. exis¬
timãs ⁊ inprudeus iuris. eo aĩo
rapuit. quasi clũo liceat rem su
aui ⁊̃ ꝓuim auferre possessorib.
absolui deb. eni scilicet ouenies
est. nec furti ceneri eum ꝙ codẽ
hoc aĩo rapuit. sed ne dum talia
excogitent᷑. inueniat᷑ uia ꝑ ꝙͣ rip¬

Expanded text:
ionem eius delicti nomine praetor introduxit, quae appellatur vi bonorum raptorum et est intra annum quadrupli, post annum simpli. quae actio utilis est, etiamsi quis unam rem, licet minimam, rapuerit. quadruplum autem non totum poena est et extra poenam rei persecutio, sicut in actione furti manifesti diximus: sed in quadruplo inest et rei persecutio, ut poena tripli sit, sive comprehendatur raptor in ipso delicto sive non. ridiculum est enim levioris esse condicionis eum qui vi rapit quam qui clam amovet. Quia tamen ita competit haec actio, si dolo malo quisque rapuerit: qui aliquo errore inductus, suam rem esse, et imprudens iuris eo animo rapuit quasi domino liceat rem suam etiam per vim auferre possessoribus, absolvi debet. cui scilicet conveniens est nec furti teneri eum qui eodem hoc animo rapuit. sed ne, dum talia excogitentur, inveniatur via per quam rap
Abbreviated transcription (Latin):
facielut testam̃tũ ubtus uibe̾¬
lurͣ ita testari. ut patẽ climi¬
re linqueret. ⁊ si aut nichil aut
minuc ꝑtis climidie bonorũ¬
uo oabat᷑ eque patrono atra

Expanded text:
faciebat testamentum libertus, iubebatur ita testari ut patrono prelinqueret: et si aut nihil aut minus partis dimidiae r dabatur patrono contra
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓpt̾ huiusmodi ꝯlicionũ
uices. ⁊ alias cdifficultates cõ
ipĩs latinis ⁊̃ legem iuniam.
⁊ scnatus ꝯsultũ largianũ.
⁊ edictũ diui traĩani in ꝑx¬
tuũ deleri censuimus. ut o¬
om̃s liberti ciuitate romana
fruant᷑. ⁊ mirabili modo qui

Expanded text:
ne propter huiusmodi condicionum ne propter huiusmodi condicionum vices et alias difficultates cum ipsis Latinis etiam legem Iuniam et senatus consultum Largianum et edictum divi Traiani in perpetuum deleri censuianus, ut omnes liberti civitate Romana fruantur, et mirabili modo qui
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ stirpes diuidat᷑ successio: codẽ
modo. ⁊ ĩ his qui ex trasu̾sola¬
tere ueniũt ꝯseruando. pene eñ
souancia iura ĩgenuitatis. ⁊
libertinitatis in successionib
fecums. Sed lec de hic libertinis
hoclie clicendasũt. que ĩciui¬
tatẽ romanam ꝑuenerũt. eũ
nec sint alii lib̾ti: simul decli¬
ticiis ⁊ latinis sub latis. ꝯlitinoꝵ
legitime successiones nulle pe¬
uitus erat. quia licet ut liberi
uitam suam ꝑ agebãt. at tñ ip̃o
ultimo spũ. simul animã atcx
lib̾tatẽ . ĩ mitebãt. ⁊ quasi ser¬
norũ itibona eorũ iure qd̃ amo¬
co peculu ex lege iunia manu¬
missorẽ detinebant. ¶ postei
uero ceuatus ꝯsulto largiano
cautũ fuerat. ut liberi manu¬
quibus suꝑuenit ⁊ diui tra¬
iani eclictũ. qd̾ eumdẽ homi¬
nem. si inuito uł ignorante
pationo. adciuitatem uenire
ex beneficiõ prinripis festi¬
nabat. faciebat niuum qui¬
oem ciuem romanũ. latinũ
aũ moriẽtem. sed nr̃a ꝯstitutõ¬

Expanded text:
em modo et in his qui ex transverso latere veniunt servando. paene enim consonantia iura ingenuitatis et libertinitatis in successionibus fecimus. Sed haec de his libertinis hodie dicenda sunt, qui in civitatem Romanam pervenerunt, cum nec sunt alii liberti simul et dediticiis et Latinis sublatis, cum Latinorum legitimae successiones nullae penitus erant, qui licet ut liberi vitam suam peragebant, attamen ipso ultimo spiritu simul animam atque libertatem amittebant, et quasi servorum ita bona eorum iure quodammodo peculii ex lege Iunia manumissores detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manuquibus supervenit etiam divi Traiani edictum, quod eundem hominem, si invito vel ignorante patrono ad civitatem venire ex beneficio principis festinavit, faciebat vivum quidem civem Romanum, Latinum autem morientem. sed nostra constitutio