comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in eũ nĩtis sponte temꝑature
ab ĩiurus ¶Soluto consi¬
lio et legatis reũsis ad pro¬
pria cesarẽ sux auditis actẽ¬
cius cogitãtẽ multa quide
ad suscipiendũ misiorũ pa¬
troaniũ impellebãt S in p̃mis
considerato eduorũ quos nõ ami¬
cos mõ sed con sagiineos et frẽs
a senatu tociens appellatos sub
snicio g̾manorũ cerut̾ et sibi
et populo romano ignomuino¬
sissimũ extunabat Accedebat
passu ac temẽ in galłias effui¬
di nõ modo cũ gallorũ ꝑuicie
sz non sue ꝑiculo romain ipe¬
rni uidebatur Cum p̾stĩ ario¬
nistus et natura superbus et
successib tumẽs sͣ qz hoiem̃ ela¬
tus nichil nõ ausurus apparẽt
Quibz ex causis uisũ est factu
opiniũ legatos ad eũ miclt̃ qui
nũciarẽt hĩe secũ cesarẽ deret
pu ͨ ͤ statu magnisq de reb
collogm ad id loci ac temporis
ꝯportum eleccionẽ regis esse
huic tã modeste legaciomi in¬
solentissimũ ille responsum

Expanded text:
in eum meritis sponte temperaturum in eum meritis sponte temperaturum ab iniuriis. Soluto concilio et legatis reversis ad propria, Cesarem super auditis attentius cogitantem multa quidem ad suscipiendum miserorum patrocinium impellebant, sed inprimis consideratio Eduorum, quos non amicos modo, sed consanguineos et fratres a senatu toties appellatos sub servitio Germanorum cernere et sibi et populo romano ignominiosissimum estimabat. Accedebat passim ac temere in Gallias effundi non modo cum Gallorum pernicie, sed non sine periculo romani imperii videbatur, quum presertim Ariovistus et natura superbus et successibus tumens supraque hominem elatus nichil non ausurus appareret. Quibus ex causis visum est factu optimum legatos ad eum mittere, qui nuntiarent habere secum Cesarem de rei publice statu magnisque de rebus colloqui: loci ad id ac temporis opportuni electionem regis esse. Huic tam modeste legationi insolentissimum ille responsum
Abbreviated transcription (Latin):
xissi ceteri om̃s affusi certatumm
nuxiliũ romã imꝑatoris ex¬
postut Cunctis tñ obseciãtib
soli sequam iusto silencio de¬
fixos in terraz oclos ẜuabat̾
Quod admuratus resar cum
quid rei que ue silenmn causa
ess ex his iterũ atq iterũ que¬
siuiss ipĩuero ne hiscẽ quidẽ
ausi in eadem mesticia acta
citurntate ꝑstarẽt ⁊ espondẽs
pro eis diuĩciatus Scito ait
resar misorũ oim hos esse mis¬
rimos quod arionistũ alii iuxta
pateat his solis abeundi ecia
spem adep̃tam occupatis eñ
opidis p̾clusisq tramitib seu
quibusdã ꝯpedib ñctos esst
et se trãfferre uolentibz non
alit̃ ꝙͣ carcerũ effratorib p̾sto
ob eamq mĩe causũ cũctis la¬
mẽtantib solos obtimisse
anifiatus cesar missias galliar
stratos aiõs lenut̃ erigit pro¬
mictens se de illorũ calami¬
tatib curaturũ et sperare ario¬
iuistũ huic romam nomis
marestate huic p̾uatis suis

Expanded text:
xisset, ceteri omnes affusi certatim xisset, ceteri omnes affusi certatim auxilium romani imperatoris exposcunt. Cunctis tamen obsecrantibus, soli Sequani mesto silentio defixos in terram oculos servabant. Quod admirans Cesar, quum, quid rei queve silentii causa esset, ex his iterum atque iterum quesivisset, ipsi vero ne hiscere quidem ausi in eadem mestitia atque taciturnitate perstarent, respondens pro eis Divitiacus: Scito, ait, Cesar, miserorum omnium hos esse miserrimos, quod Ariovistum alii iuxta,pateat, his solis abeundi etiam spem ademptam; occupatis enim oppidis preclusisque tramitibus, ceu quibusdam compedibus vinctos esse; et se transferre volentibus non aliter, quam carcerum effractoribus, presto ob eamque nunc causam, cunctis lamentantibus, solos obmutuisse. Miseratus Cesar miserias Galliarum, stratos animos leniter erigit, promittens se de illorum calamitatibus curaturum, et sperare Ariovistum hinc romani nominis maiestate, hinc privatis suis
Abbreviated transcription (Latin):
diuiciatus in loquẽdo partes
oĩm executus arionesti in solens et
in mane ingũ atq abiectũ et
Ilebile galliarũ statũ uerbis mul¬
tis miserabilez de plorauit unũ
se ex om̃ib dictans, nec nrreui¬
rando nec obsidib obstrictũ et
olim romam ad seuatus presidiũ
confugisse et nũc pro om̃b corã
romano imperatore liberius loq̃
demiiz nichil eis p̾ter cesarẽ ac
Romanes sper reliquũ qua si
destituerent᷑. qd̾ heluetĩ teperĩt
gallis onĩb muctandũ ut de
sua sors tulerit enadãt̾ Nuuillã
eñ fortimã nõ ingo germanico
p̾ferendã his ad smiẽ per oratis
et statu galliarũ plurib uerbis
exporto quẽ nõ repeto quia su¬
ꝙ si hec ullo modo ad arionisti
noticia ꝑferẽtur De oĩm quos
hẽret obsidib in huãnũ ille sup¬
pliciũ sic sup̃turus et opemi
se igit᷑. reb aduersis et uerbis
necĩtate ultinia expressis fidũ
silenciũ implorare Que cũ di¬

Expanded text:
Divitiacus in loquendo partes Divitiacus in loquendo partes omnium executurus Ariovisti insolens et immane iugum atque abiectum et flebilem Galliarum statum verbis multis miserabilibus deploravit, unum se ex omnibus dictitans nec iureiurando nec obsidibus obstructum et olim Romam ad senatus presidium confugisse, et nunc pro omnibus coram romano imperatore liberius loqui; denique nichil eis preter Cesarem ac Romanos spei reliquum, qua si destituerentur, quod Helvetii ceperint, Gallis omnibus imitandum, ut, desua sors illos tulerit, evadant; nullam enim fortunam non iugo germanico preferendam. His ad finem peroratis, et statu Galliarum pluribus verbis exposito, quem non repeto quia su, si hec ullo modo ad Ariovisti notitiam perferantur, de omnibus, quos haberet, obsidibus inhumanum ille supplicium sit sumpturus; et opem se igitur rebus adversis, et verbis necessitate ultima expressis fidum silentium implorare. Que quum di
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑. uel cesorũ uel in bello cõ¬
sup̃torũ sułq illud apparet ex
his qui noctu e p̾lis fugerũt p̃s
illa sex melia que ad cesarẽ ex
itiu̾e retracta memorammꝰ xiii
alus quos bellũ fert casib ꝑusse¬
¶ Hec in gallus p̾ma resars
nota uictoria est q̃ nõ Romanis
ipĩs ꝙͣ gallis fere oñib lecior
fuit ac gracior quib heluecioꝵ
potencia Dũandiq libido ĩmisa
parit̾ ac suspecta erat fferme
igit᷑. ex om̃ib galliaꝵ urbib le¬
gacõnes p̾ncipũ gratulantes
is pactis Dies tocuis
gallie cõcilio legatis
petentib cesare ꝑmctente ꝑ¬
fugit᷑ Is cũ uenisset p̾miores
gallorũ reũtũt᷑. petitoq et cõ¬
cesso secreciore cõsilio gemẽtes
ac merore nimio perfũdi ad
pedes cesaris cũcti procubue̾
p̾fati sut̃ se de Reb acturos
me si qua uel tenui rumula
in publicũ erupissent mort̾
eius atq ultimuã ex cidiũ aba¬
ture essent data fide silencii

Expanded text:
ligitur vel cesorum vel in bello conligitur vel cesorum vel in bello consumptorum, simulque illud apparet, ex iis, qui noctu e prelio fugere, preter illa sex millia, que ad Cesarem ex itinere retracta memoravimus, qualiis, quos bellum fert, casibus periisse. Hec in Galliis prima Cesaris nota victoria est, que non Romanis ipsis, quam Gallis fere omnibus letior fuit ac gratior, quibus Helvetiorum potentia dominandique libido invisa pariter ac suspecta erat. Ferme igitur ex omnibus Galliarum urbibus legationes principum gratulantes ractis, dies totius Gallie concilio, legatis petentibus, Cesare permittente, prefigitur. Is quum venisset, primores Gallorum revertuntur, petitoque et concesso secretiore colloquio, gementes ac merore nimio perfusi ad pedes Cesaris cuncti procubuere prefatique sunt se de rebus acturos, que si qua vel tenui rimula in publicum erupissent, mortem eis atque ultimum excidium allature essent. Data fide silentii,
Abbreviated transcription (Latin):
heluecii bello uicti rerũ in suꝑ õim
accende̾te pemuria dedicõnẽ per
legatos obtulerut ad sex nulia
ex his fugã in germanã medi¬
tates cesar ex ip̃õ retraxit itin̾e
proq hostib habuit reliqui flẽ¬
tes ac supplices miãm cõsecuti
sut̾ traditis armis atq obsidib
et ꝑfugis restitutis precextũq
eis a cesare ut in censos uicos
atqz opida reformarẽt. ne forte
germam uicima locorũ freti de¬
Stas terras ĩ baderẽt ac tenerẽt
ita cũ heluetuis tã suꝑba gẽte
tã ꝙͣ ĩ domita uno quide s ĩ¬
gẽti płio debellatũ est ilnd
initer multa memorabile ꝙĩ
castas ĩ uente sunt tabule Iͥb
cis in striptis erat fuerat᷑ auit
om̃is generis hom̃ capita tri¬
centa sexagĩta octo milia Quo
comꝑto cesar heluetus in ptãtem
redactis lustrũ condi fecit in quo
capita nõ insi ceruũ Decẽ milia
sui̾ ĩuenta Unde facile mĩs col¬

Expanded text:
Helvetii vero bello victi, rerum insuper omnium Helvetii vero bello victi, rerum insuper omnium accedente penuria, deditionem per legatos obtulerunt. Ad sex millia ex iis fugam in Germaniam meditantes Cesar ex ipso retraxit itinere proque hostibus habuit; reliqui flentes ac supplices misericordiam consecuti sunt, traditis armis atque obsidibus et perfugis restitutis, preceptumque eis a Cesare, ut incensos vicos atque oppida reformarent, ne forte Germani vicinia locorum freti desertas terras invaderent ac tenerent. Ita cum Helvetiis, tam superba gente tamque indomita, uno quidem, sed ingenti, prelio debellatum est. Illud inter multa memorabile, quod in castris invente sunt tabule, quibus grecis scriptus erat. Fuerunt autem omnis generis hominum capita trecenta sexaginta octo millia. Quo comperto, Cesar, Helvetiis in potestatem redactis, lustrum condi fecit, in quo capita nonnisi centum decem millia sunt inventa. Unde facile numerus col
Abbreviated transcription (Latin):
instructa equis aut̾ onõb non
Dimissis mõ sed e conspectu ad duc¬
tis, ut fuge spes erepta syẽsqz par
ꝑiculi oclis obiecta pares aiõs da¬
rent pedes ip̃e cũ legionib in hostẽ
ruit pedestriq cũ equitatu preliũ
atrox cruetũq conseritur ab hora
lucis septima ad multũ noctis
uarus licet euẽtib Dubio marte
consertũ est Romanorũ tande ĩ¬
petu ac uulnerib fatigati helue¬
cni p̾mo pedetentim retrocedẽ mox
et terga ũtere ad extrenũ magna
strage deleti sũt ĩpedimẽta eorũ
siniul et castra capĩtur pars
nocturna fuga elapsi irequieti
et in sop̃nes ad centũ triginta
milia suꝑstitũ quarto die in lo¬
goues peruent Ct sarẽ ne eos
euestigio sequeret᷑. sanciorũ cura
et cesorũ sepultura Detuunt p¬
misit tñ qui lingonib nuĩtiarẽt̾
Si hel necios frumẽto aut ope
aliqua adinuissẽt eos quoq se
pro hostib h̃tirũ Ipe tamen
nchilom̃ꝰ post tuduũ in se quit᷑

Expanded text:
instructa, equis autem omnibus non instructa, equis autem omnibus non dimissis modo, sed e conspectu abductis, ut fuge spes erepta spesque par periculi oculis obiecta pares animos darent, pedes cum legionibus in hostes ruit, pedestrique cum equitatu prelium atrox cruentumque conseritur. Ab hora lucis septima ad multum noctis, variis licet eventibus, dubio marte certatum est. Romanorum tandem impetu a vulneribus fatigati Helvetii primo pedetentim retrocedere, mox et terga vertere, ad extremum magna strage deleti sunt. Impedimenta eorum simul et castra capiuntur; pars nocturna fuga elapsi irrequieti et insomnes, ad centum triginta millia superstitum, quarto die in Lingones pervenere. Cesarem, ne eos e vestigio sequeretur, sauciorum cura et cesorum sepultura detinuit. Premisit tamen, qui Lingonibus nuntiarent, si Helvetios frumento aut ope aliqua adiuvissent, eos quoque se pro hostibus habiturum. Ipse tamen nichilominus post triduum insequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
udacto regressus ad cesarẽ helne¬
cios montẽ preocupasse deñciat
Substitit refur ip̃t eciaz labienus
cesarei nõ in menior p̾cepti se cõ¬
tiunt Sic uano nĩcio mane illo
rei ingẽtis occasio p̾termissa est
ad multu Diei cũ digressis hosti¬
bz se delusũ cesar melligeret more
solito insecutꝰ haud procul ab eis
castramẽtatus insedit ¶ Die aut̾
tercio cũ cesar in opia frumẽti cui
p̾cipuã causã donorigẽ dedisse
nstabat ab insequẽdo desistens a¬
li orsũ ꝑgeret heluecii seu pridia¬
ne memores tarditatis ꝙ Romami
ne de alciorib quidẽ locis se in¬
uade̾ꝰ fuisset̃ ausi quod errore ꝯtĩ¬
gerat metu factũ eodemq nñt pu¬
gne metu distedere illos rati sou
frumẽtatũ ituros au̾suri magnis
gressib ĩ seqũtur Quod ubi cesar
agnouit in uicinũ collem os copias
sarcinasqz om̃s contrahit sic ut
totus collis a sũmo ad ymũ imxe¬
Dimẽtis et hoĩb terget᷑ ip̃e acie

Expanded text:
adacto, regressus ad Cesarem Helveadacto, regressus ad Cesarem Helvetios montem preoccupasse denuntiat. Substitit Cesar; ipse etiam Labienus, cesarei non immemor precepti, se continuit. Sic vano nuntio mane illo rei ingentis occasio pretermissa est. Ad multum diei quum, digressis hostibus, se delusum Cesar intelligeret, more solito insecutus, haud procul ab eis castra metatus insedit. Die autem tertio, quum Cesar inopia frumenti, cui precipuam causam Domnorigem dedisse constabat, ab insequendo desistens aliorsum pergeret: Helvetii seu pridiane memores tarditatis, quod Romani ne de altioribus quidem locis se invadere fuissent ausi, quod errore contigerat, metu factum, eodemque nunc metu pugne discedere illos rati, seu frumentatum ituros aversum, magnis gressibus insequuntur. Quod ubi Cesar agnovit, in vicinum collem omnes copias sarcinasque omnes contrahit sic, ut totus collis a summo ad imum impedimentis et hominibus tegeretur. Ipse, acie
Abbreviated transcription (Latin):
nuss tacite qui om̃s urri gressus
et nõ modo actus sed uerba eciã
ob̃siuarẽt Dimusit Sub hec ñtiã¬
tur hostes ad radicẽ ꝓxumm mõ¬
ris octo nulia passim̃ a Romanis
castris abesse cesar p̾missis qui
montis aditũ explorarẽt ubi fa¬
cilem accepit titũ labiẽnũ unũ
ex Ducibus suis cũ parte copuatrũ
noctu castris enuitit et mõtis uer¬
tirẽ occupare iub̾ee Nec prius des¬
cendere ꝙͣ ip̃e in hostes ĩpetũ feci¬
ss Paret ille et cũ iã su̾ma pre¬
hendiss Cesarqz ip̃e paulo post
secutus nõ inisi nulle quĩgẽtos
passus distaret ab hostib nec
abillis aut, aut de cesare aut̾ de
labieno sicut postea ex captiuis
a cesare uir qui longo bellorũ usu
rei militaris doctissimꝰ credebat᷑.
ut qui Dui sub marco crasso et
lucio silla nulitass merũ qua cõ¬
sternacõne aĩ quo ne errore ⁊ o¬
manos astendentes procul aspi¬
ciens hostes ratus equo calcaribz

Expanded text:
missis tacite, qui omnes viri gressus missis tacite, qui omnes viri gressus et non modo actus, sed etiam verba, observarent, dimisit. Sub hec nuntiatur hostes sub radicem proximi montis octo millia passuum a romanis castris abesse. Cesar, premissis qui montis aditum explorarent, ubi facilem accepit, Titum Labienum, unum ex ducibus suis, cum parte copiarum noctu castris emittit, et montis verticem occupare iubet nec prius descendere, quam ipse in hostes impetum fecisset. Paret ille, et quum iam summa prehendisset, Cesarque ipse post paulo secutus nonnisi mille quingentos passus distaret ab hostibus, nec ab illis aut de Cesare aut de Labieno, sicut postea ex captivis a Cesare, vir, qui longo bellorum usu rei militaris doctissimus credebatur, ut qui diu sub Marco Crasso et Lucio Sylla militasset, mirum qua consternatione animi quove horrore Romanos ascendentes procul aspiciens, hostes ratus, equo calcaribus
Abbreviated transcription (Latin):
quo cõfessus ueniã facilus in¬
ueniret sed nota sibi dicens
omĩa seq exhis Dolore qñtus
ulla De re capi usꝙͣ posset et
capere et cepisse tandẽ singulaes
obsecrabat ut fratre sibi quali¬
tertudq meritũ condonaret et
presertĩ y puͦ ͤ erga se cognito
cesaris affectu si quid in euz
statueret aspius nulli ĩ ac̃m
ueniret sine ip̃iꝰ cõmuẽcia
factũ esse que suspitio oñui I¬
pulos galliaꝵ sibi uehemẽl
alienaret uictus amici lat̾mis
resar arrepta euis dextera
trepidũ mestũq ꝯsolans do¬
norigez accersit et pũte fratre
q̃d egent quid molitus sit om̃t
toguatus eius se nosse profi¬
tetur indicia exporit stelue
aggranat ꝑfidiã detestat᷑
quid ille sit meritus quid ip̃e de illo
maiõ hue̾ret clare edocet Ad postre¬
nũ unã se nõ sibi germano eiꝰ
renusisse hortari ut in deiceps
Ie nõ culxa tm̃ s suspicionib libe¬
rũ presuaret Sio admonitũ sub¬

Expanded text:
quo confessus veniam facilius inquo confessus veniam facilius inveniret, sed nota sibi dicens omnia, seque ex his dolorem, quantus ulla de re capi unquam posset, et capere et cepisse; tandem singultiens obsecrabat, ut fratrem sibi qualitercumque meritum condonaret, eo presertim quod, publice erga se cognito Cesaris affectu, si quid in eum statueretur asperius, nulli in animum veniret sine ipsius conniventia factum esse; que suspicio omnium populos Galliarum sibi vehementer alienaret. Victus amici lacrimis Cesar, arrepta eius dextra, trepidum mestumque consolans Domnorigem arcessit, et, presente fratre, quid egerit, quid molitus sit, omnes conatus eius se nosse profitetur; indicia exponit, scelus aggravat, perfidiam detestatur; quid ille sit meritus, quid ipse de illo in animo habuerit, clare edocet; ad postremum omnia se non sibi, sed germano eius remisisse; hortari, ut deinceps se non culpa tantum, sed suspicionibus, liberum preservaret. Sic admonitum, sub
Abbreviated transcription (Latin):
uehemẽter horrebat Quib
reb cesar cognitus iusta cõmo¬
tus racũdia p̾mo quidem de
ip̃uis supplicio cogitauit Ad hoc
eñ singula ar̃m inclinabant
et nichil in reb erat ãbigni
unũ onũib his obstabat amor
frĩs hoc retractus distulit ne
nẽꝰ apud eũ uideret᷑. muioris
frĩs fides ꝙͣ minoris perfidia
ualuisse dimiciato igitur euotato
totã fraterne nequicie pandit histo¬
riã petens ut uel ip̃e in eũ aiãdũ¬
tat uel si pietas iusticia remo¬
ratur ꝑ pplm̃ aĩadũti uelit Ille
lac̾mis mauãs neq excusans fãs
insamã s accusans non in alios
tmñ sed in se qũẽ sibi natura quẽ¬
tissimũ feciss beneficia uero qũt̃¬
ciorẽ fac̾e Debuissẽt qui sub se
nõ ut frat̃ s ut filius creuiss et
oni suo ĩ cremẽto nõ auctoris¬
mõ in dãpnũ s pene in ꝑuic̾ĩ¬
usus ess Nec p̾terea quicꝙͣ
negãs oĩm q̃ a cesare dicerẽtuy

Expanded text:
vehementer horrebat. Quibus vehementer horrebat. Quibus rebus Cesar cognitis, iusta commotus iracundia, primo quidem de ipsius supplicio cogitavit; ad hoc enim singula animum inclinabant, et nichil in rebus erat ambigui. Unum his omnibus obstabat, amor fratris: hoc retractus distulit, ne minus apud eum videretur maioris fratris fides, quam minoris perfidia valuisse. Divitiaco igitur evocato, totam fraterne nequitie pandit historiam, petens, ut vel ipse in eum animadvertat, vel, si pietas iustitiam remoretur, per populum animadverti velit. Ille lacrimis manans, neque excusans fratris insaniam sed accusans, non in alios tantum, sed in se, quem sibi natura coniunctissimum fecisset, beneficia vero coniunctionem facere debuissent; qui sub se non ut frater, sed ut filius crevisset, et omni suo incremento non auctoris in damnum modo, sed pene in usus esset; nec preterea quicquam negans omnium, que a Cesare dicerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
quanorũ negatu pͥmũ iter
to metu p̾mus fugiẽs ceteros
fugẽ Docuiss Is erat douorex
iumoris frater duniciati qui tũt
apud eduos collega listo sũme Rer
preerat Cuuis ne erga romanos
ac cesarez spectatissima fides erat
Ac douoris multũ a frẽ diũsis
occulto romanorũ odio atq helus¬
ciorũ studio estuabat Nã et illo¬
rũ de gẽte nobilissimo orta lo¬
to quigẽ hebat Ad hec magnas
amicicias et funtimarũ gẽtium
fauorẽ domi quoq de uectigali¬
uus pu ͥ ᷤᷤ in quib se illis licitã¬
do oponẽ millus auderet ad ĩ
mensus diuicias prouã iter
modo s ad sũmũ gradũ regni qz
fastidiũ astendendi q̃ cũcta sibi
fruola atqz alio recasura roma¬
no sub nuperio prouidebat suꝑ
onna romanorũ iudicio se frĩ
post hĩtũ indignabat᷑ ac dole¬
bat his aductus et uicinorum
quib modis pota̾t beniuolẽtuz
querebat et Romanorũ cesuris¬
q pũciã oderat atq potẽtiã

Expanded text:
quanorum negatum primo iter quanorum negatum primo iter to metu primus fugiens ceteros fugere docuisset. Is erat Domnorix iunior frater Divitiaci, qui tunc apud Eduos collega Lisco summe rerum preerat, cuiusve erga Romanos ac Cesarem spectatissima fides erat. At Domnorix multum a fratre diversus occulto Romanorum odio, atque Helvetiorum studio exestuabat. Nam et illorum de gente nobilissimo ortam loco coniugem habebat, ad hec magnas amicitias et finitimarum gentium favorem, domi quoque de vectigalibus publicis, in quibus se illi licitando opponere nullus auderet, ad immensas divitias pronum iter;modo, sed ad summum gradum regnique fastigium ascendendi. Que cuncta sibi frivola atque alio recasura romano sub imperio providebat. Super omnia Romanorum iudicio se fratri posthabitum indignabatur ac dolebat. His adductus et vicinorum, quibus modis poterat, benevolentiam querebat et Romanorum Cesarisque presentiam oderat atque potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
dem ptuliss uestiguis cesar in¬
stabat Contutus in pũs metu illũ
applãciomib artuisse In hoc rep
statu querẽti cesari apud magistra¬
tus ac p̾ncipes eduorũ qui sẽ ꝯmii¬
tabant᷑. de eo ꝙ frumẽta promissa
nõ micterẽt seq in eo bello desti¬
tuerẽt Ediu ꝙ eorũ maxiẽ sus¬
cepiss hortatu certis iudicuis notũ
douorigẽ eduũ Cuiꝰ et potẽtia
et audacia par et apud suos grã
ingens erat. om̃ibz consilus acq
om̃i studio et calidis orõnib eduoꝵ
aiõs a roͣms auert̾e asserẽtem ro¬
manos si heluecios uiterĩt non
illic bellandi finẽ faccuros ess:
Nemye gallie ymo orbis ad ĩpe¬
riũ hanellantes proinde si pe¬
nitus s̾mendũ sic multo equiꝰ
eduos sue uigũ gẽtis laturos
esse ꝙͣ externe. his atq horũ
sinilib ne frumẽtũ ex̾citui et
necessaua quelibet in tpre cõ¬
nectent obstare qͥn eciã helue¬
cies illuis precibz per fines se¬

Expanded text:
dem protulisset, vestigiis Cesar indem protulisset, vestigiis Cesar instabat, contentus in presens metu illos a populationibus arcuisse. In hoc rerum statu, querenti Cesari apud magistratus ac principes Eduorum, qui se comitabantur, de eo, quod frumenta promissa non mitterent, seque in illo bello destituerent Edui, quod eorum maxime suscepisset hortatu, certis indiciis notum fit Domnorigem Eduum, cuius et potentia et audacia par, et apud suos gratia ingens erat, omnibus consiliis atque omni studio et callidis orationibus Eduorum animos a Romanis avertere, asserentem Romanos, si Helvetios vicerint, non illic bellandi finem facturos esse, nempe Gallie, immo orbis ad imperium anhelantes. Proinde si penitus serviendum sit, multo equius Eduos sue iugum gentis laturos esse, quam externe. His atque horum similibus, ne frumenta exercitui et necessaria quelibet in tempore convectentur, obstare. Quin etiam Helvetios illius precibus per fines Se
Abbreviated transcription (Latin):
terũ offensarũ esse possit obluuo
retẽtiũ non posse quib iper
socios romanorũ affecerit n̾ noua
itidem satiffacõne de leãtur pro¬
q his suandis obsides dent
Ad ea legatus heluicios ad
maiorib suis obsides nõ dare
s uccipẽ didisse respondit eius
se rei testes nolle alios ꝙͣ rõnos
Sic infecto pacis negocio di¬
gressi die proximo utũb ca¬
stra promonẽt Cesar ad explo¬
rendas hostis uias quatuor
nulia equitũ gallicorũ quos
abedius eoꝵq auxiliarib
cõtraxerat aute ire iubet forte
qz itineris ꝑiciores essent Illi
autẽ in consulre progressi mi¬
quisq locis cũ hoste ꝯgressi
plures a panciorib uicti sut̾
Quo successu tumẽtes helue¬
tii ꝯtempnẽ insultare uelle
ꝙͣ primũ cõmictẽ rem fortu¬
ne Cesar uero tempus trahe
nle diffeue Ita quidoer o spacio
dierũ parua cellure seꝑati et penre
semꝑ inconspectu nutuo prelio¬
tñ abstuerut ac quoqͣz hostis pe¬

Expanded text:
terum offensarum esse possit oblivio, terum offensarum esse possit oblivio, recentium non posse, quibus nuper socios Romanorum affecerint, nisi nova itidem satisfactione deleantur, proque iis servandis obsides dent. Ad ea legatus Helvetios a maioribus suis obsides non dare, sed accipere didicisse respondit; eius se rei testes nolle alios, quam Romanos. Sic infecto pacis negotio, digressi die proximo utrinque castra promovent. Cesar ad explorandas hostis vias quatuor millia equitum gallicorum, quos ab Eduis eorumque auxiliaribus contraxerat, anteire iubet, forte quod itinerum peritiores essent. Illi autem inconsulte progressi, iniquisque locis cum hoste congressi, plures a paucioribus victi sunt. Quo successu tumentes Helvetii contemnere, insultare, velle quam primum committere rem fortune; Cesar vero tempus trahere ac differre. Ita quindecim spatio dierum parva tellure separati, et pene semper in conspectu mutuo, tamen prelio abstinuerunt. At quocumque hostis pe
Abbreviated transcription (Latin):
de et enr̃ sz apta ui solitos se
pugnare/ proinde si collatis si¬
guis in aciẽ ꝑuẽtũ ess uideret
ne recẽti ipe eciã clade locũ al¬
terũ insigniir et intique histo¬
rie nouã adderet Cassĩ memo¬
riã sibi uideat᷑. illis infinib sa¬
tis esse Ad hec cesar se et Ro¬
manos illuis cladis menẽsse
respondit eoq magis ĩgemuste
ꝙ nulla prorsus ĩ heluecios ro¬
manorũ ĩ iuria prece siss faci¬
le Declinãdũ si ulius offense
sibi constii fuissent nõ tuimisse
quidẽ cassiũ nec cauusse ꝙ uulle
et timere sine causa net uru
fortis esset nec Roman Securũ ergo
et in cautũ opp̾mere nec oꝑosũ fa¬
cuius fuisse nec a deo g loriosum
ut eis forsitã uideatur desinerẽt
igit᷑. gloriari cogitãtes longam
sepe multis ĩ ꝓuitatẽ stelerum
deos dare quo acrins post prosye¬
ritas excursũ torqueat rerũ inex¬
pectata mutacio Et quo cerior eo
amarior sit uindicta Seterũ ut ue¬

Expanded text:
de enim, sed aperta vi solitos se de enim, sed aperta vi solitos se pugnare. Proinde si, collatis signis, in aciem ventum esset, videret, ne recenti ipse etiam clade locum alterum insigniret, et antique historie novam adderet Cassii memoriam; si sibi videatur illis in finibus satis esse. Ad hec Cesar se et Romanos illius cladis meminisse respondit eoque magis ingemiscere, quo nulla prorsus in Helvetios Romanorum iniuria precessisset. Facile declinandum, si ullius offense sibi conscii fuissent. Non timuisse quidem Cassium nec cavisse, quod nulle et timere sine causa nec viri fortis esset nec romani. Securum ergo et incautum opprimere nec operosum facinus fuisse nec adeo gloriosum, ut eis forsitan videatur. Desinerent igitur gloriari, cogitantes longam sepe multis impunitatem scelerum deos dare, quo acrius post prosperitatis excursum torqueat rerum inexpectata mutatio, et quo serior, eo amarior sit vindicta. Ceterum ut ve
Abbreviated transcription (Latin):
ponte flumẽ trã sũt eodem torrẽ¬
te fortuns reliquas hostiũ coppias
oppressurus Quotrãsitu turbati
hostes eo maxie ꝙ ardorẽ ar
scupebant qui uno die tñssiss
in quo ip̃i dieb uiginti frustra
De sudanerãt illico legatos ad
eũ diragũt quoꝵ p̾nceps fuit
dinito ingentis apud suos fame
uir et qui clade illa cassiana dux
contͣ romanos belli fuerat Is credo
qui cesarez non dũ nosset fecit uer¬
ba pacifica s cõminacõnib int̾iu¬
ta in hant suãm Si pacẽ cũ hil¬
uecus romain uellent se paratos
imperio parere Si aũt bellũ ma¬
llent derere eñ meminisse et
Romane calamutatis et uirautis
heluecie eis aute a lios cognite
et experte ilep atq iterũ pre¬
cauẽtem ne quid sibi tale cõtin¬
geret quale olim suis maiorib
accidisset neqz uero sꝑem roma¬
nis in eos magnã esse debere
ꝙ helueticoꝵ unã partẽ in cau¬
tam et a suis indefensa noctu
per insidias fudissent non frau¬

Expanded text:
ponte, flumen transiit eodem torrenponte, flumen transiit eodem torrente fortune reliquas hostium copias oppressurus. Quo transitu turbati hostes, eo maxime quod ardorem animi stupebant, qui uno die transisset, in quo ipsi diebus viginti frustra desudaverant, illico legatos ad eum dirigunt, quorum princeps fuit Divico, ingentis apud suos fame vir, et qui clade illa Cassiana dux contra Romanos belli fuerat. Is, credo, qui Cesarem nondum nosset, fecit verba pacifica, sed comminationibus intermista, in hanc sententiam: Si pacem cum Helvetiis Romani vellent, se paratos imperio parere; si autem bellum mallent, decere eum meminisse et romane calamitatis et virtutis Helvetie eis ante alios cognite et experte; iterum atque iterum precaventem, ne quid sibi tale contingeret, quale olim suis maioribus accidisset. Neque vero spem Romanis in eo magnam esse debere, quod Helvetiorum partem unam incautam et a suis indefensam noctu per insidias fudissent; non frau
Abbreviated transcription (Latin):
aĩ qmͣ ip̃e est lentus hũc ratib
heluecii tũsibãt quos dũ trãsitu
in ipõ nox suꝑnemẽs opp̃ssisset
trib copiaꝵ partib tnͣsnectis qͣr̃ta
substiterat mane proximo trͣsi¬
tura atq ita fortuna disponẽ¬
te ꝯtigerat nt hec e ẽt illa ꝑs
heluecioꝵ que multos añ ãnos
consule de quo diximꝰ int̾fecto
et ex̾citu sub ingũ misso cladẽ
Populo romano granẽ atq igno¬
nuniã inflix̾ant in qua unus
ex multis legatis consulis .l. piso
ceciderat eius pisonis auus qui nũt
consul ac cesaris socer erat Et le¬
tior cesar oblata occasiont et priua¬
tas suuł et publicas ĩirias ulas¬
cendi cũ trib tm̃i legionib in tem¬
pesta sub nocte castris egredit᷑. atq
ad trãsitũ occuates et iul tale me¬
tuẽtes aggressus ĩsiqni strage de¬
leuit paucis siluas ĩ proximias
fuge presidio ¶ His actis cesar
nichil substitit s cõfestĩ ꝓperato

Expanded text:
amni, quam ipse est lentus. Hunc ratibus amni, quam ipse est lentus. Hunc ratibus Helvetii transibant; quos dum transitu in ipso nox superveniens oppressisset, tribus copiarum partibus transvectis, quarta substiterat mane proximo transitura; atque ita, fortuna disponente, contigerat, ut hec esset illa pars Helvetiorum, que multos ante annos, consule, de quo diximus, interfecto et exercitu sub iugum misso, cladem populo romano gravem atque ignominiam inflixerat; in qua unus ex multis legatus consulis L. Piso ceciderat, eius Pisonis avus, qui nunc consul ac Cesaris socer erat. Eo letior Cesar, oblata occasione et privatas simul et publicas iniurias ulciscendi, cum tribus tantum legionibus intempesta sub nocte castris egreditur, atque ad transitum occupatos et nil tale metuentes aggressus insigni strage delevit, paucis silvas in proximas fuge presidio dilapsis. His actis, Cesar nichil substitit, sed confestim, properato
Abbreviated transcription (Latin):
tra pancos dies in allobroges ꝑ¬
nemẽs mor cũ toto rodanũ trã¬
sut ex̾citu ¶ Illic castra hẽntez
ambaroꝵ eduopq legacõnes
adeunt fatuz prĩe miserãtes seu
fortune quo suit statu edocent
enͣsisse ꝑ sequanoꝵ sines helue¬
cioꝵo rabiẽ et in suos effusos
fines omnã uastare agros iã co¬
louis nacuos egre opida de fendi
nichil spei esse in cesare si
quid de ꝓplo romano bene uiuyͣ
meruissent ut afflictis opemi
ferat mesti orãt Idem et allo¬
broges qui uicina locorũ trãs
rodanũ terras habuerãt et q̃¬
rũt᷑. et flagitãt Quib uocib
motus cesar inlq Differendũ
ratus citato agmine hestis in¬
seguit᷑. id ꝑ eduorũ uc sequano¬
rũ fmies flumiꝰ tanta lacicũ seg¬
nicie ut quonã ꝑgat uix digno¬
sti queat sic stagno sumilis q̾es¬
cit autiquo arar noniẽ nouo
aũt sõna hic per lugdiunẽ sez
coloniã egressus ibi aute ciuitatis
muros rodano mistet᷑: tam̃ ueloci

Expanded text:
tra paucos dies in Allobroges ptra paucos dies in Allobroges perveniens, mox cum toto Rhodanum transit exercitu. Illic castra habentem Ambarorum Eduorumque legationes adeunt: fatum patrie miserantes, fortune sue quo sint in statu, edocent: transisse per Sequanorum fines Helvetiorum rabiem et in suos effusam fines omnia vastare, agros iam colonis vacuos, egre oppida defendi, nichil spei esse, nisi in Cesare. Si quid de populo romano bene unquam meruissent, ut afflictis opem ferat, mesti orant. Idem et Allobroges a vicinia locorum trans Rhodanum terras habitant conqueruntur et flagitant. Quibus vocibus motus Cesar, nilque differendum ratus, citato agmine hostes insequitur. It per Eduorum ac Sequanorum fines fluvius tanta laticum segnitie, ut, quonam pergat, vix dignosci queat, sic stagno similis quiescit, antiquo Arar nomine, novo autem Sona. Hic per Lugdunensem coloniam egressus ibi ante civitatis muros Rhodano miscetur, tam veloci
Abbreviated transcription (Latin):
se pro heluecus apud sequanos ĩ¬
terxonẽs trãsitũ imꝑat ultro citra
datis obsidib inde tiã sire prohibeat̾
huic nec noceãt tuͣseũdo Hec
cũ cesari ĩ notuissẽt uĩtus hostui
trãsitu multa gͣma sociis illa¬
turũ neq sat paucitati sue fidẽs
neqz quod irendebat per inter¬
nũcios fieri posse sperãs cõsiliũ
capit ex tpre Dumq helnecii
ĩ consilii tempus trahut Ipẽ
dimisso ad gehennã muenicõnes¬
q quas fecerat p̾fecto qñta
potest celeritate in ytaliã re¬
dit raytunq ibi constriptis
duab legionib nec nõ trbus
alus que aquilere in hibernis
erant accersitis quĩq iã nouis
legionibz subiuxus breuissima ꝑ
media alxes uia in ulteriorẽ
galliaz pau celeritate reu̾titux
dũq per abruta mõciũ constẽ¬
dit ab alpinis gemibz iter .ex
alto prohibere uolennbz multis
prelus ubiqz uictor nusꝙͣ uel
prelio uel uictoria retardatus ĩ¬

Expanded text:
se pro Helvetiis apud Sequanos inse pro Helvetiis apud Sequanos interponens transitum impetrat, ultro citroque datis obsidibus, inde ne transire prohibeant, hinc ne noceant transeundo. Hec quum Cesari innotuissent, veritus hostium transitum multa gravia sociis illaturum, neque sat paucitati sue fidens, neque, quod intendebat, per internuntios fieri posse sperans, consilium capit ex tempore, dumque Helvetii in consiliis tempus trahunt, ipse, dimissis ad Gebennam munitionibus, quas fecerat, ac prefecto, quanta potest celeritate in Italiam redit, raptimque ibi conscriptis duabus legionibus nec non tribus aliis, que Aquileie in hibernis erant, arcessitis quinque iam novis legionibus, subnixus brevissima per medias Alpes via in ulteriorem Galliam pari celeritate revertitur, dumque per abrupta montium conscendit, ab alpinis gentibus iter ex alto prohibere volentibus multis preliis, ubique victor nusquamque vel prelio vel victoria retardatus, in
Abbreviated transcription (Latin):
gatis redeũtib ud p̾fixũ diẽ
negat aliqd de his que pete¬
rent se facturũ Oesar neq
sibi Romano more licitũ dix ͭ
per amicorũ fiies armatis
ex̾citib uiã dare illi responsi¬
oue hĩta se Deluses ubi intel¬
lexerũt mesti et rrati per uada
fliũs a lia atq alia ub̃i ꝓrofũditas
mĩor ess nñt pedib nũc inc̾tis
naingus et seys per tenebras a¬
ditũ tep̃tanerũt His conatus
tamẽ frustra fuit Roͣnis onii ipre
ac loco ad resistenciã ꝑatis ac
ncc̃ĩtate ad iter aliud qd̾ cõsilia
p̾ma dap̾nauerãt redire npulsi
sũt id qm̃ sequauis nolentib
ꝑiculosissiz stiebat p̾mo illos¬
cũ precib nequimͣ experti donorotis
ad auxiliũ confuguĩt ut per illum
qd̾ per se nequeãt assequãt᷑. is e
du polens uir magnamintis et utri¬
q genti amicus erat Et crestendi
cupidine t̃ flamatus et mediocub
insuetus curis multarũ gẽciũ
gram̃ studio querebat Oupide ergo

Expanded text:
gatis redeuntibus ad prefixum diem, gatis redeuntibus ad prefixum diem, negat aliquid de his, que peterent, se facturum Cesar, neque sibi romano more licitum dicit per amicorum fines armatis exercitibus viam dare. Illi, responsione habita, se delusos ubi intellexerunt, mesti et irati per vada fluminis alia atque alia, ubi profunditas minor esset, nunc pedibus, nunc iunctis navigiis, et sepe per tenebras aditum tentaverunt. Is conatus tamen frustra fuit, Romanis omni tempore ac loco ad resistentiam paratis. Hac necessitate ad iter aliud, quod inter consilia prima damnaverant, redire compulsi sunt: quod quoniam, Sequanis nolentibus, periculosissimum sciebant, primo illos precibus nequicquam experti, Domnorigis ad auxilium confugiunt, ut per illum, quod per se nequeunt, assequantur. Is in Eduis pollens, vir magnanimus et utrique genti amicus erat et crescendi cupidine inflammatus, et mediocribus insuetus curis, multarum gentium gratiam studio querebat. Cupide ergo
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Gognito cesaris aduẽtu hel¬
neciorũ legatio ex p̾morib gẽ¬
tis illico ad eum adit orãt iter
per prouĩciam roͣnaz iterq sibi
nullũ aliud esse testãtur seq
sine cuiꝰ ꝙͣ dampno sue ĩ uiria
trãsitures spondent Cesar et¬
si male meritis plaie̾ nollet
et pollicitis nullam fidem hẽ¬
ret atq ideo iã Rusi certus
ess ne tamẽ ex̾citu itm̾e fa¬
tigatũ seq tñ maxine ꝯqui¬
rendis nlitib occupatũ repẽ¬
nua hostiũ turbaret ĩcursio de¬
liberandi spaciuz popostit ius¬
sis legatis idib aprilis ad se
redire medio tẽpore suorũ parĩ
et ĩcolaꝵ fretus oꝑa ab ip̃o la¬
cu ad montẽ unã ꝙ̃ p̃diximꝰ
decẽ nonẽ milia passuũ murũ
altitudĩs pedũ sexdeci fossã¬
q ꝑfecit p̾sidiis armatorũ ꝯpor¬
tune disposirs castellis ac ꝓpu¬
gnaculis super ĩpositis opus
mirũ uix credibile insi a resa¬
re factũ esset et a claris aucto¬
rib scrixtũ mandatũq me¬

Expanded text:
. Cognito Cesaris adventu, Helvetiorum legatio ex primoribus gentis illico eum adit, orant iter per provinciam romanam, iterque sibi nullum aliud esse testantur, seque sine cuiusquam damno, sine iniuria transituros spondent. Cesar, etsi male meritis placere nollet, et pollicitis nullam fidem haberet, atque id eo iam responsi certus esset, ne tamen exercitum itinere fatigatum seque tum maxime conquirendis militibus occupatum repentina hostium turbaret incursio, deliberandi spatium poposcit. Iussis legatis idibus Aprilis ad se redire, medio tempore suorum pariter et incolarum fretus opera ab ipso lacu ad montem Iuram, quem prediximus, decem novem millia passuum murum altitudinis pedum sedecim fossamque perfecit, presidiis armatorum opportune dispositis, castellisque et propugnaculis superimpositis: opus mirum, vix credibile, nisi a Cesare factum esset et a claris auctoribus scriptum mandatumque me
Abbreviated transcription (Latin):
teris intͣ opidũ ꝯpulsis Sic
om̃i penitꝰ spe abiecta ut die
proximo frãgentib portas
roma nullus obstiterit capłũ
opidũ uenditiq om̃s quorũ
turbã quĩ quagĩta triũ nuliũ
numeꝵ ĩplesse cõpertuz fuit¬
P. ciasso quẽ ad uenetos aliosi
ꝙͣ plures pplõs qui extremũ
accolunt octeanũ premissat ñ¬
ciatur omnes illas gentes spõte
sub romanũ imperiũ uenisse
Iamqz ud barbatos qui trans
⁊henũ hi̾̃tant romane ce sarecqz
uirtutis et clemẽcie fama per¬
uenerat ad eoq ꝑ crebuerat
rent le gatos qui se et duturos
obsides et iussa facturos spopon¬
derant Quos ad se redire mici
secuture estatis ĩperauit cuz ip̃e
stili ex italia rediiss quo deductis
nicarmites ac turo nes in hiberna
legiomibz festinabat p̾missis ro¬
mã licteris de reb a se gestis
quarũ merito quĩdec̃ĩ dierum
supplicatio est in dicta quẽ ho¬
norẽ añ eñ ducũ nllus habu

Expanded text:
teris intra oppidum compulsis; sic teris intra oppidum compulsis; sic omni penitus spe abiecta, ut die proximo, frangentibus portas Romanis, nullus obstiterit. Captum oppidum venditique omnes; quorum turbam quinquaginta trium millium numerum implesse compertum fuitP. Crasso, quem modo ad Venetos aliosque quamplures populos, qui extremum accolunt oceanum, premiserat, nuntiatur omnes illas gentes sponte sub romanum imperium venisse. Iamque ad barbaros, qui trans Rhenum habitant, romane cesareeque virtutis et clementie fama pervenerat, adeoque percrebuerat, rent, qui se et daturos obsides et iussa facturos sponderent; quos ad se redire initio secuture estatis imperavit, quum ipse scilicet ex Italia rediisset, quo, deductis in Carnutes ac Turones in hiberna legionibus, festinabat, premissis Romam literis de rebus a se gestis, quarum merito quindecim dierum supplicatio est indicta, quem honorem ante eum ducum nullus habu
Abbreviated transcription (Latin):
meritũ sequar Ita tamẽ ut fiie ar¬
morũ tradicõne dedicõ non pro¬
cedat Nam qd de odio uiciuorũ
dicitis curandũ in liquite Ego ide¬
p̾nitati ur̃e proiidebo ut uermorũ
proiidi iubendo fuitimis ne uos
ledant iussu meo ꝙͣ urĩs arimis
eritis tuciores hoc recepto uis ar¬
morũ nigens tradita Bed et ma¬
gua pars retẽta atq abdita i
ab his qui metu belli non amore
pacis agebant᷑. traditũ qͦ opidũ
et quietus ille dies fuit Nocte
proxima cesar milites suos muris
agredi claudiq portas uisserat
ne quid ĩ uerie cunes a mlitib
paterẽtur Ez huic cesaree pie¬
tati hostiũ frans ac furor obiectꝰ
erat Itaq barbarica leuitale mu¬
tato repente consilio Rebellarũt
nec uictori opidũ abstulisse cõ¬
tenti castra etiã inuasere tanto
impetu tantoq ardore nõ modo
contͣ romanã uirtute sz contra
nnquitate eciã locorũ ut faui¬
le apperet desperantes de salu¬
te pugnare Eo congressu ex
illis ad .iiii ͤ milia cecidere ce¬

Expanded text:
rum sequar, ita tamen, ut sine armorum traditione deditio non procedat. Nam quod de odio vicinorum dicitis, curandum michi linquite: ego indemnitati vestre providebo, ut Nerviorum providi, iubendo finitimis, ne vos ledant. Iussu meo, quam vestris armis, eritis tutiores. Hoc precepto, vis armorum ingens tradita, sed et magna pars retenta atque abdita, ut ab iis, qui metu belli, non amore pacis agebantur; traditum quoque oppidum; et quietus ille dies fuit. Nocte proxima Cesar milites suos muris egredi claudique portas iusserat, ne quid iniurie cives a militibus paterentur. Sed huic cesaree pietati hostium fraus ac furor obiectus erat. Itaque barbarica levitate, mutato repente consilio, rebellarunt neque victori oppidum abstulisse contenti castra etiam invasere tanto impetu tantoque ardore non modo contra romanam virtutem, sed contra iniquitatem etiam locorum, ut facile appareret desperantes de salute pugnare. Eo congressu ex illis ad quatuor millia cecidere, ce
Abbreviated transcription (Latin):
ciperẽt for inde om̃s fortũq pu¬
guarẽt et qui in fugã uerti ce¬
pant et qui uulnerib tarda¬
bant᷑. suł in hostes uultu atꝙ
aĩ uersi mutacõnem reꝵ a deo
repentuã peye ut uix ciedi/
poss ex̾citus illos esse qui ꝓ aulo
añ conflirerãt nermi modo uicto¬
les uicti illico deleti qz sunt nõ
multi tamẽ nec ut dictu sit et
pactu facile Nempe suorũ cadane¬
rib insistentes factoqz ex his cu¬
mulo ut quasi de loco alciore pu¬
guarẽt usq ad mortẽ forte propo¬
suũ tenuerũt ffregit lñ eorũ par¬
tiuẽtiã romana ꝑsenerẽtia Sic¬

Expanded text:
ciperent, fervide omnes fortiterque puciperent, fervide omnes fortiterque pugnarent; et qui in fugam verti ceperant, et qui vulneribus tardabantur, simul in hostes vultu atque animis versi mutationem rerum adeo repentinam peperere, ut vix credi posset exercitus illos esse, qui paulo ante conflixerant. Nervii, modo victores, victi illico deletique sunt, non inulti tamen, nec, ut dictu, sic et factu facile; nempe suorum cadaveribus insistentes, factoque ex iis cumulo, ut quasi de loco altiore pugnarent, usque ad mortem forte propositum tenuerunt. Fregit tamen eorum perti
Abbreviated transcription (Latin):
aut ceses aut saucios Int̾qz alios
per sextiũ baculũ fortissimũ unũ
multis De bilitatũ uuluerib et
quosdam p̾lio excedẽ hostes iusta¬
re ac prem̾e et nichil oĩno resprra¬
mẽtis suis dare Demq in ex¬
tremo rem positã intellexit inl¬
qz iã p̾sidii suꝑesse quo uel per¬
dita restaurarz uel riune occuriez
Inuẽti auxiliũ quod aliũde nõ
potal a se ip̃o exigend̃ cogitans
ꝙ ip̃e cũ forte sine clipeo esset mi¬
liti lencius duuicanti stutũ ab¬
stulit et p̾mã aciẽ prouectus ma¬
gna uoce centuriones proxios
suo ꝙͣꝙͣ noĩe increpas atq ap¬
pellans Cet̾os genãli exhorta¬
tione sollicitãs nec p̾re sed se
sequi mbens remtegrare pugnã
iã langue̾tez huic amore ducis
huic pudore cõpulit Crederes
unꝰ aĩ robur atqs ardorẽ in om̃t
subita inspiracõne diffusum
tãtũq uox ducis et exemplum
ualuit ut legiomibz sparsis in
ictum ocłi recollectis qrͣ tunc in¬

Expanded text:
aut cesos aut saucios interque alios aut cesos aut saucios interque alios P. Sextium Baculum, fortissimum virum, multis debilitatum vulneribus et quosdam prelio excedere, hostes instare ac premere et nichil omnino respiramenti suis dare, dentremo rem positam intellexit, nilque iam presidii superesse, quo vel perdita restauraret vel ruine occurreret imminenti, auxilium, quod aliunde non poterat, a se ipso exigendum cogitans, quod ipse tum forte sine clipeo esset, militi lentius dimicanti scutum abstulit et in primam aciem provectus magna voce centuriones proximos suo quemque nomine increpans atque appellans, ceteros generali exhortatione sollicitans nec preire, sed se sequi, iubens redintegrare pugnam iam languentem hinc amore ducis, hinc pudore compulit. Crederes unius animi robur atque ardorem in omnes subita inspiratione diffusum; tantumque vox ducis et exemplum valuit, ut, legionibus sparsis in ictu oculi recollectis, quasi tunc in
Abbreviated transcription (Latin):
applicabat atq illa seq̃batur
ne suũ ꝓpriũ inquirẽdo cõfu¬
sis oñb hp̃s amcteret ome
qd̃ in hostes iret suũ signũ
extimabat ancipiti et t̾ribili
marce pugnaiũ est Ez per me¬
dias difficultates atq ꝑiclã
romana uirtus eruxit Et qm̃
ꝑ gẽtes diuisus erat hostiũ
ex̾citus noua simul uc deciã
legio fessos labores uictosqz
uulnerib fregit Attrebates
Octaua uero et undecima uero¬
mãduos cũ duce suo Bodrio¬
guato quodã qui sũmi apiud
eos loci erat Cum nermis
obstinacius c̾tamẽ fiit usq
ad eo ut pene in dubio fuerit
roua fortuna et creueri eq̃tes
opinatissime uirtutis nuer
om̃s gallos qui auxilio ro¬
manis aduenerãt Dispersas
legiones et Referta hostibz
castra atq omia circũturba¬
ta ceruẽtes actũ De Romarus
rati fugerẽt uictosqz illos ac
deletos sue patrie nũciarẽt¬
¶ Cesar cũ ubiq semꝑ ma¬
ubi siq̾feros int̾fectos et cẽturiones

Expanded text:
applicabat atque illa sequebatur, applicabat atque illa sequebatur, ne suum proprium inquirendo confusis omnibus tempus amitteret: omne, quod in hostes iret, suum signum estimabat. Ancipiti ac terribili Marte pugnatum est; sed per medias difficultates atque pericula romana virtus erupit. Et quoniam per gentes divisus erat hostium exercitus, nona simul ac decima legio fessos labore victosque vulneribus fregit Atrebates, octava vero et undecima Viromanduos cum duce suo, Buduognato quodam, qui summi apud eos loci erat. Cum Nerviis obstinatius certamen fuit, usque adeo, ut pene in dubio fuerit romana fortuna; et Treveri equites, opinatissime virtutis inter omnes Gallos, qui auxilio Romanis advenerant, dispersas legiones et repleta hostibus castra atque omnia circum turbata cernentes, actum de Romanis rati fugerent, victosque illos ac deletos sue patrie nuntiarent. Cesar, cum ubique semper maubi signiferos interfectos, centuriones
Abbreviated transcription (Latin):
q ducis imperio prompta ca
sib cũctis occurr̾e Preterea cesar
ipe singulis legionibz singulos
p̾fecerat le gatos uetuerat uel
mimimũ digredi quorũ quisq
dux maguꝰ he̾retur insi sub
maxiõ militass horũ et ducũ
uirtus et niliũ egregie pͥmũ
hostũ impetuz sustrauit repu¬
litqz cesar quoqz pro lẽpore nul¬
li rei deerat et milites horta¬
bat᷑. Presstĩ p̃ dilecte s̾ legionis
Decime si exhortacio necessario
breuis erat uirtutis ut prestine
mem̃ssent ne ne ĩ solita reꝵ
specie turbarent᷑. Et qm̃ differ¬
ri res amplus nõ ualebit
signũ ꝑugne tuba dedit et
tã nchil sꝑacii fuit ut ne dicã
ꝯsuete sollep̃itates p̾lioru m
omicte̾nt᷑. S uix galeas induẽ¬
di licẽtia suꝑessi nullus fuit
acierũ ordo nulla ars nulicie for¬
tuna q̃ primas solet om̃o sibi
pugne tumultuarie partes
usur pauerat Quib ab oꝑe
ad preliũ redibat q̃ casũ q̃sq
signa ꝯspex erat illis se cõfestiz

Expanded text:
quoque ducis imperio prompta erat quoque ducis imperio prompta erat casibus cunctis occurrere. Preterea Cesar ipse singulis legionibus singulos prefecerat legatos vetuerat vel minimum digredi quorum quisque dux magnus heberetur, nisi sub maximo militasset. Horum et ducum virtus et militum egregie primum hostium impetum sustinuit repulitque. Cesar quoque pro tempore nulli rei deerat et milites hortabatur, presertim predilecte sibi legionis decime. Sed exortatio cesarea brevis erat: virtutis ut pristine meminissent, neve insolita rerum specie turbarentur; et quoniam differri res amplius non valebat, signum pugne tuba dedit. Et tam nichil spatii fuit, ut ne dicam consuete solemnitates preliorum omitterentur, sed vix galeas induendi licentia superesset. Nullus fuit acierum ordo, nulla ars militie: fortuna, que primas solet, omnes sibi pugne tumultuarie partes usurpaverat. Qui ab opere ad prelium redibant, que casu quisque signa conspexerat, illis se confestim