comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ergo: Ille nesciet aquo ac¬
ceꝑit: Pͥmũ nesciat. si hoc
ipsum beneficii pars est.
Deinde multa alia faciã.
multa tribuã ꝑ que ĩtel¬
ligat et illius auctorem.
Deniq ille nesciet accepis¬
se se. ego sciam me dedis¬
se. Parum est. inquis.
Parum si fenerare cogi¬
tas. S ed si dare: quo ge¬
nere accipienti maxime
ꝓfuturũ ent: dabis con¬
tentus eris te teste alio¬
quin: non benefacere de¬
lectat. sed uideri benefecis¬
se. Uolo utiq sciat. Debi¬
torem q̃ris. Uolo utiq
sciat. Quid si illi utilius
est. nescire: si honestius.
sigratius: Non i aliam
ptem abibis. Uolo sciat.
Ita tu hominẽ non serua¬
bis intenebris: Nõ nego
quotiens patitur res:
capiendũ gaudiũ ex ac¬
cipientis uolũtate. Sin
adiuuare illũ ⁊ oportet
et pudet. si quod p̾stamꝰ
offendit. n si abscondit᷑
beneficiũ in acta nõ mit¬
to. Quid ni ego illi sum
indicaturus me dedisse.
cui inter prima p̾cepta
ac maxime necessaria

Expanded text:
ergo ? ille nesciet, a quo acergo ? ille nesciet, a quo acceperit ? " Primum nesciat, si hoc ipsum beneficii pars est ; deinde multa alia faciam, multa tribuam, per quae intellegat et illius auctorem ; denique ille nesciet accepisse se, ego sciam me dedisse. " Parum est," inquis. Parum, si fenerare cogitas ; sed si dare, quo genere accipienti maxime profuturum erit, dabis. Contentus eris te teste ; alioqui non bene facere delectat sed videri bene fecisse. " Volo utique sciat." Debitorem quaeris. " Volo utique sciat." Quid ? si illi utilius est nescire, si honestius, si gratius, non in aliam partem abibis ? " Volo sciat." Ita tu hominem non servabis in tenebris ? Non nego, quotiens patitur res, respiciendum gaudium ex accipientis voluntate ; sin adiuvari illum et oportet et pudet, si, quod praestamus, offendit, nisi absconditur, beneficium in acta non mitto. Quidni ? ego illi non sum iudicaturus me dedisse, cum inter prima praecepta ac maxime necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
Censura est. auxiliũ est.
principale tributũ est be¬
neficiũ non est. Cuiꝰ sine
rubore meminisse non
possũ. Adiudicẽ missus
suui ut ĩpetrarẽ. Causã
dixi. Pcipiunt itaqz õs
auctores sapiencie q̃dã
beneficia palain danda:
quedam secreto. Palam:
que consequi glĩosũ: ut
militaria dona ut hono¬
res. et quicquid aliud no¬
ticia pulchrius fit. Rur¬
sus que non ꝓducunt.
nec honestiorem faciũt.
sed succurrunt infirmi¬
tati egestati. ignominie:
tacite danda sunt. ut
nota sint solis qͥbz ꝓsũt.
Interdũ etiam ip̃e qui
iuuatur fallendus est:
ut habeat. nec aquo acce¬
pit sciat. Archesilan
aiunt amico pauperi et
pauptatem suam dissi¬
mulanti. egro autẽ et
ne hoc quidem confitẽti.
deesse sibi in sũptũ ad ne¬
cessarios usus. cum clã
sucturrendũ iudicasset:
puluino eius ignoranti
sactulũ subiecit. ut homo
in utiliter uerecũdus. qd̃
desiderabat ĩueniret po¬
cius: quã acciperet. Qͥ d¬

Expanded text:
censura est. Auxilium est, censura est. Auxilium est, principale tributum est ; beneficium non est, cuius sine rubore meminisse non possum. Ad iudicem missus sum ; ut impetrarem, causam dixi. Praecipiunt itaque omnes auctores sapientiae quaedam beneficia palam danda, quaedam secreto. Palam, quae consequi gloriosum, ut militaria dona, ut honores et quidquid aliud notitia pulchrius fit; rursus, quae non producunt nec honestiorem faciunt, sed succurrunt infirmitate egestati, ignominiae, tacite danda sunt, ut nota sint solis, quibus prosunt. Interdum etiam ipse, qui iuvatur, vel fallendus est, ut habeat nec, a quo acceperit, sciat. Arcesilan aiunt amico pauperi et paupertatem suam dissimulanti, aegro autem et ne hoc quidem confitenti deesse sibi in sumptum ad necessarios usus, clam succurrendum iudicasse ; pulvino eius ignorantis sacculum subiecit, ut homo inutiliter verecundus, quod desiderabat, inveniret potius quam acciperet. "
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc non est. donare. sed
creditores cõuotare. Cum
edita essent: scripsit ne¬
poti. iussisse se peccuniã
solui Adiecta cõtumelio¬
sa ammonitione: effecit
ut nepos nec es alienũ
haberet nec beneficium.
Liberauit illũ a creditori¬
bus sibi non obligauit.
Aliquid tiberius secutus
est. Puto noluit plures
ẽẽ. qui idem rogatui cõ¬
currerent. Ista fortasse
efficax ratio fuerit: ad
hominũ ĩpbas cupidita¬
tes pudore reprimendas.
Wñficiũ uero danti: tota
alia sequenda est uia.
Om̃i genere qd̃ des quo sit
acceptatius: adornadũ ẽ.
Hoc uero non ẽ benefici¬
uin dare: dep̾hendere est.
Et ut intransitu de hac
quoqz ꝑte dicam quid
senciam: ne principi qui¬
dem satis decor est. donare
ignominie causa. Tamen
inquit effugere tibr. ne
hoc quidem modo qd̃ in¬
tabat potuit. Nã aliqͦt
post ea qui idem rogarent
inuenti sunt quos omnes
iussit reddere insenatu
aeris alieui causas. et ita
illis certas sũmas dedit.
Non est illud liberalitas.

Expanded text:
hoc non est donare sed hoc non est donare sed creditores convocare. Cum edita essent, scripsit Nepoti iussisse se pecuniam solvi adiecta contumeliosa admonitione. Effecit, ut Nepos nec aes alienum haberet nec benefidum; liberavit illum a creditoribus, sibi non obligavit. Aliquid Tiberius secutus est ; puto, noluit plures esse, qui idem rogaturi concurrerent. Ista fortasse efficax ratio fuerit ad hominum improbas cupiditates pudore reprimendas, beneficium vero danti tota alia sequenda est via. Omni genere, quod des, quo sit acceptatius, adornandum est. Hoc vero non est beneficium dare, deprehendere est. Et ut in transitu de hac quoque parte dicam, quid sentiam, ne principi quidem satis decorum est donare ignominiae causa. " Tamen," inquit, " effugere Tiberius ne hoc quidem modo, quod vitabat, potuit ; nam aliquot postea, qui idem rogarent, inventi sunt, quos omnes iussit reddere in senatu aeris alieni causas, et ita illis certas summas dedit." Non est illud liberalitas,
Abbreviated transcription (Latin):
quidqz aut dicatur aut fi¬
at. Multũ celeritas fecit.
multũ abstulit mora. Sic̃
intelis eadem ferri uis ẽ
S infinitũ int̾est. utrũ
extusso lacerto torq̃ãtur.
an remissa manu efflu¬
ant. Gladius idẽ: et strin¬
git et tranfforat. Quam
presso articulo uenerit:
refert. Idẽ est. qd̾ datur. s
int̾est quomꝰ detur. Qmͣ
sibi agi non est. passus
qui dedit. si dedisse dũ dat:
oblitus est. Num corriꝑe
eũ cui cũ maxime ali¬
quid prestes dem̃cia est:¬
⁊ in serere cõtumeliã meri¬
tis: Itaqz non sunt ex¬
asperanda beneficia. nec
quicqmͣ illis triste mi¬
scendũ. Etiam si quid
erit de quo uelis admo¬
nere: aliud tẽpus eligito.
Sabius uerrucosus bene¬
ficiũ ab hoĩe duro aspere
datum: panẽ lapidosũ uo¬
cabat. quem esurienti acci¬
pere necessariũ sit. etiã si
acerbũ. Tiberius cesar ro¬
gatus a nepote. M. aelio.
pretorio. ut er alieno eius
succurreret: edere illũ sibi
nomina creditoꝵ iussit.

Expanded text:
quidque aut dicatur aut fiquidque aut dicatur aut fiat. Multum celeritas adiecit, multum abstulit mora. Sicut in telis eadem ferri vis est, sed infinitum interest, utrum excusso lacerto torqueantur an remissa manu effluant, gladius idem et stringit et transforat, quam presso articulo venerit, refert, ita idem est, quod datur, sed interest, quomodo detur. Quam sibi agi non est passus, qui dedit, si dedisse, dum dat, oblitus est ! Nam corripere eum, cui cum maxime aliquid praestes, dementia est et inserere contumeliam meritis. Itaque non sunt exasperanda beneficia nec quicquam illis triste miscendum. Etiam si quid erit, de quo velis admonere, aliud tempus eligite. Fabius Verrucosus beneficium ab homine dure aspere datum panem lapidosum vocabat, quem esurienti accipere necessarium sit, esse acerbum. Ti. Caesar rogatus a Nepote Mario praetorio, ut aeri alieno eius succurreret, edere illum sibi nomina creditorum iussit ;
Abbreviated transcription (Latin):
more adicis: Inde ille
uoces quas ingenuus
dolor ex primit. Fac si
quid facis. Et nichil ẽ.¬
Ubi intediũ adductus
animꝰ incipit beneficiũ
odisse dũ expectat: potest
obid gratus ei iam esse:
Quẽadmodũ acerbis
est. cito occidere: quia tor¬
mentũ ultimũ finẽ sui
secũ affert. qd̃ antecedit
tẽpus: maxima uẽturi
supplicii pars est. ita ma¬
ior est nuneris gr̃a quo
minus du pependit.
Est enim etiam bonaꝵ
rerũ sollicita expectatio.
⁊ cũ plurima beneficia
remediũ alicuiꝰ rei affe¬
rant: ut aut ducius
torqueri patitur quem
ꝓtinus potest liberare.
aut tardius gaude benefi¬
cio suo. manꝰ ad fert. Oĩs
benignitas ꝓperat. ⁊ ꝓpͥũ
est libenter facientis: cito
facere. Qui tarde ⁊ diem
de die extrahens profuit:
non ex animo fecit. Ita
duas res maximas ꝑdi¬
dit. ⁊ tempus ⁊ arginnẽ¬
tũ amice uolũtatis. Tar¬
de uelle: nolentis est. In
om̃i negotio liberalis nõ
minima portio ẽ. quomi

Expanded text:
morae adicis ? Inde illae morae adicis ? Inde illae voces, quas ingenuus dolor exprimit : " Fac, si quid facis " et: " Nihil tanUbi in taedium adductus animus incipit beneficium odisse, dum expectat, potest ob id gratus esse ? Quemadmodum acerbisscordiae genus est cito occidere, quia tormentum ultimum finem sui secum adfert, quod antecedit tempus, maxima venturi supplicii pars est, ita maior est muneris gratia, quo minus diu pependit. Est enim etiam bonarum rerum sollicita expectatio, et eum plurima beneficia remedium alicuius rei adferant, qui aut diutius torqueri patitur, quem protinus potest liberare, aut tardius gaudere, beneficio suo manus adfert. Omnis benignitas properat, et proprium est libenter facientis cito facere ; qui tarde et diem de die extrahens profuit, non ex animo fecit. Ita duas res maximas perdidit, et tempus et argumentum amicae voluntatis ; tarde velle nolentis est. In omni negotio. Liberalis, non minima portio est, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
est ut admoneat: ille ut
hit. quisquis post illum
rogandus est. Hoc itaq
cure habebis si grate esti¬
mari que prestabis uoles:
ut beneficia tua illibata
ut integra ad eos quib
ꝓmissa sunt pueniant.
sine ulla quod auint de¬
ductione. Nemo illa int̾¬
cipiat. nemo detineat.
Nemo meo quod daturꝰ
est. gr̃am suam facere p̃t:
ut non tuã minuat. Ni¬
chil eque amarũ qmͣ diu
pendere. Equiore quidã
animo ferunt p̾cidi speni
suã: quã trahi. Plerisq
autem hoc uiciũ ẽ. ambi¬
tione praua differendi
ꝓmissa. ne minor sit rogã¬
tiũ turba. Quales regie
potencie ministri sũt. qͦs
delectat suꝑbie sue lõgũ
spectaculũ minusq se
iudicant posse: nisi diu
multũq singulis quid
possint ostenderint. Ni¬
chil confestim. nichil se¬
mel faciunt. Iniurie il¬
loꝵ p̾cipites. lenta bene¬
ficia sunt. Quare. ueris¬
simũ existima. qd̃ ille
comicꝰ dixit. Quid: tu
non intelligis tantum
te gr̃e demere. quantũ

Expanded text:
est, ut admoneat, ille, ut est, ut admoneat, ille, ut hit, quisquis post illum rogandus est. Hoc itaque curae habebis, si grate aestimari, quae praestabis, voles, ut beneficia tua inlibata, ut integra ad eos, quibus promissa sunt, perveniant, sine ulla, quod aiunt, deductione. Nemo illa intercipiat, nemo detineat ; nemo in eo, quod daturus es, gratiam suam facere potest, ut non tuam minuat. Nihil aeque amarum quam diu pendere; aequiore quidam animo ferunt praecidi spem suam quam trahi. Plerisque autem hoc vitium est ambitione prava differendi promissa, ne minor sit rogatium turba, quales regiae potentiae ministri sunt, quos delectat superbiae suae longum spectaculum, minusque se iudicant posse, nisi diu multumque singulis, quid possint, ostenderint. Nihil confestim, nihil semel faciunt; iniuriae illorum praecipites, lenta beneficia sunt. Quare verissimum existima, quod ille comicus dixit : Quid ? tu non intellegis tantum te gratiae demere, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
me uoluisti. qd̃ tã diligẽt᷑
rogasti. qd quẽqmͣ adhi¬
buisti. Ego uero gratu¬
lor michi qid̃ expir ãmi
meũ libuit. postea quit¬
quid de siderabis tuo uire
exiges. Semel rusticitati
tue ignoscitur. Sic efficies
ut animũ tuũ pluris esti¬
met. quã illud quicquid ẽ.
ad quod petendũ uenerat.
Tunc est sũma uirtus tri¬
buentis tunt benignitas:
ubi ille qui discessit dicet
sibi. Magnũ hodie lucrũ
feci. Malo ꝙ illũ talem
inuemi: qmͣ si multiplisa¬
tum hoc ad me de quo lo¬
quebar: alia uia puenisset.
Huit eius animo: nũqmͣ
parem referam grãm. At
pleriqz sunt qui beneficia
aspitate uerboꝵ ⁊ suꝑcilio:
in odiũ adducunt. eo ser¬
mone usi. ea supbia: ut
impetrasse peniteat. Alie
deinde post rem ꝓmssã:
secuntur more. Nichil
autẽ est a cerbius: quam
ubi quo ĩpetrasti: rogã¬
dũ est. Representãda sũt
beneficia. que a quibꝰ dam
accipere difficilius est ꝙͣ
impetrare. Hic rogandus

Expanded text:
me voluisti, quod tam diligenter me voluisti, quod tam diligenter rogasti, quod quemquam adhibuisti. Ego vero gratulor mihi, quod experiri animum meum libuit ; postea, quidquid desiderabis, tuo iure exiges ; semel rusticitati tuae ignoscitur." Sic efficies, ut animum tuum pluris aestimet quam illud, quidquid est, ad quod petendum venerat. Tune est summa virtus tribuentis, tunc benignitas, ubi ille, qui discessit, dicet sibi : " Magnum hodie lucrum feci; malo, quod illum talem inveni, quam si multiplicatum hoc ad me, de quo loquebar, alia via pervenisset; huic eius animo numquam parem gratiam referam." At plerique sunt, qui beneficia asperitate verborum et supercilio in odium adducunt eo sermone usi, ea superbia, ut impetrasse paeniteat. Aliae deinde post rem promissam secuntur morae ; nihil autem est acerbius, quam ubi quoque, quod impetrasti, rogandum est. Repraesentanda sunt beneficia, quae a quibusdam accipere difficilius est quam impetrare. Hic rogandus
Abbreviated transcription (Latin):
sed certiores facti: statim
ꝓmittamꝰ facturosq nos
etiã anteqmͣ in t̾pellemur:
ip̃a festinatione. approbe¬
mus. Quẽ adinodũ ĩ egͥs
oportunitas cibi saluta¬
ris est. ⁊ aqua tẽpestiue
data remedii locũ opti¬
nuit. Ita ꝙͣuis leue ⁊ nul¬
gare beneficiũ sit: si p̾sto
fuit. si ꝓximã quãq̃z ho¬
ram non ꝑdidit: multũ
sibi adicit gratiaq precio¬
si sed lenti ⁊ diu cogitati
muneris uincit. Qui tã
parate fecit: non ẽ dubiũ
quin libenter faciat. Itaz
letus facit ⁊ induit sibi
auimi sui uultũ. In gencia
quorũdã beneficia silẽtiũ
aut loquendi tarditas
imitata grauitatẽ ⁊ tristi¬
tiam: corrupit. cũ ꝓmitte¬
rent uultu n eganciu.
Quanto melius adicere
bona uerba rebz bois et
p̾dicatione humana bemi¬
gnaqz commendare que
prestes. Ut ille se castiget
quod tardior in rogando
fuit. adicias licet fami¬
liarem querelã. Irascor
tibi. quod cũ aliquid desi¬
derasses: non olim scire

Expanded text:
sed certiores facti, statim sed certiores facti, statim promittamus facturosque nos, etiam antequam interpellemur, ipsa festinatione approbemus. Quemadmodum in aegris opportunitas cibi salutaris est et aqua tempestive data remedii locum obtinuit, ita, quamvis leve et vulgare beneficium est, si praesto fuit, si proximam quamque horam non perdidit, multum sibi adicit gratiamque pretiosi sed lenti et diu cogitati muneris vincit. Qui tam parate facit, non est dubium, quin libenter faciat ; itaque laetus facit et induit sibi animi sui vultum. Ingentia quorundam beneficia silentium aut loquendi tarditas imitata gravitatem et tristitiam corrupit, cum promitterent vultu negantium. Quanto melius adicere bona verba rebus bonis et praedicatione humana benignaque commendare, quae praestes ! Ut ille se castiget, quod tardior in rogando fuit, adicias licet familiarem querellam : " Irascor tibi, quod, cum aliquid desiderasses, non olim scire
Abbreviated transcription (Latin):
gemur. quia cũ hõi ꝓbo
ad rogandũ os concurrat¬
⁊ suffundatur rubor. qui
hoc tormentũ remittit.
multiplicat munꝰ suũ.
Non tulit gratis: qui cũ
rogasset accepit. Qm̃ qͥdẽ
ut maiorib nrĩs grauis¬
simis uiris uisũ est: nulla
res carius constat. quam
que p̾cib empta ẽ. Uota
hominis partius facerẽt:
si palã facienda essent.
Adeo etiam deos quib
honestissime supplicaꝰ:
tacite malumꝰ. ⁊ intra
nos met ip̃os p̾tari. Mo¬
lestũ u̾bũ est. onerosũq:
demisso uultu dicendũ.
Rogo. Huius facienda
est grã: amico ⁊ cuicũq¬
quem amricũ sis ꝓmerẽdo
facturus. properet licet.
Sero beneficiũ dedit qui
roganti dedit. Ideo diui¬
nanda cuiusq uolũtas.
et cum in tellecta est: ne¬
cessitate grauissima ro¬
gandi liberanda ẽ. Illud
beneficiũ iocundũ uictu¬
rumq in animo scias:
qd̃ obuiam uenit. Si nõ
contingit p̾uenire: plura
rogantis uerba int̾rida¬
mus. ne rogati uideamꝰ

Expanded text:
gemur, quia, cum homini probo gemur, quia, cum homini probo ad rogandum os concurrat et suffundatur rubor, qui hoc tormentum remittit, multiplicat munus suum. Non tulit gratis, qui, cum rogasset, accepit, quoniam quidem, ut maioribus nostris gravissimis viris visum est, nulla res carius constat, quam quae precibus empta est. Vota homines parcius facerent, si palam facienda essent ; adeo etiam deos, quibus honestissime supplicamus, tacite malumus et intra nosmet ipsos precari. Molestum verbum est, onerosum, demisso vultu dicendum, rogo. Huius facienda est gratia amico et quemcumque amicum sis promerendo facturus ; properet licet, sero beneficium dedit, qui roganti dedit. Ideo divinanda cuiusque voluntas et, cum intellecta est, necessitate gravissima rogandi liberanda est; illud beneficium iucundum victurum in animo scias, quod obviam venit. Si non contigit praevenire, plura rogantis verba intercidamus ; ne rogati videamur
Abbreviated transcription (Latin):
Nspiciamus libe-¬
ralis uiroꝵ optime
Sid quod expriori
ꝑte ad huc supẽquẽad¬
modũ dandũ sit beneficiũ
Cuiꝰ rei expeditissimam
uideor monstraturus uiã.
Sic demus: quomodo uel¬
lemus accipere. Ante oĩa:
libenter cito. sine ulla du¬
bitatione. In gratũ est be-¬
neficiũ: quod diu inter
manus dantis hesit. qd̃
quis egre dimittere uisꝰ ẽ.
⁊ sic dare tanqmͣ sibi eri¬
peret. Etiam si quid mo¬
re interuenit: euitemus
oũmodo. ne deliberasse
uideamur. ꝓximus est.
a negante: qui dubitauͭ.
nullãq mniet gr̃am. Nã
cum beneficio iocũdissĩa
sit tribuentis uolũtas:
quia nolentẽ se tribuisse
ip̃a cunctatione testatꝰ
est:non dedit sed adu̾sꝰ
ducentẽ male retinuit.
Multi sunt autẽ quos
liberales facit fortis infir¬
mitas. Gratissima sunt
beneficia parata. facilia
occurrencia ubi nulla mo¬
ra fuit: nisi in accipientis
uerecundia. Optimũ est
antecedere desideriũ cuius¬
q ꝓximũ sequi. illud me¬
lius occupare: anteqm ro¬

Expanded text:
nspiciamus, Liberalis virorum optime, id quod ex priore parte adhuc superest, quemadmodum dandum sit beneficium ; cuius rei expeditissimam videor monstraturus viam : sic demus, quomodo vellemus accipere. Ante omnia libenter, cito, sine ulla dubitatione. Ingratum est beneficium, quod diu inter dantis manus haesit, quod quis aegre dimittere visus est et sic dare, tamquam sibi eriperet. Etiam si quid intervenit morae, evitemus omni modo, ne deliberasse videamur; proximus est a negante, qui dubitavit, nullamque iniit gratiam. Nam eum in beneficio iucundissima sit tribuentis voluntas, quia nolentem se tribuisse ipsa cunctatione testatus est, non dedit sed adversus ducentem male retinuit ; multi autem sunt, quos liberales facit frontis infirmitas. Gratissima sunt beneficia parata, facilia, occurrentia, ubi nulla mora fuit nisi in accipientis verecundia. Optimum est antecedere desiderium cuiusque, proximum sequi. Illud melius, occupare ante quam ro
Abbreviated transcription (Latin):
potẽciã putat. ⁊ unũ occi¬
di iubere aut alterũ: parũ
ĩpatoriũ credit. nsi eodẽ
tẽpore grex miseroꝵ sub
diectus stetit: crudelitatẽ
suã mordinẽ coactã pu¬
tat. Selicitas illa multis
salutẽ dare. ⁊ ad uitã ab
ip̃a morte reuocare. ⁊ mereri
ornam̃tũ pͥncipis fastigio
dignius pulchriusqz est:
quã illa corona obciues ser¬
uatos. nõ hostilia arma de¬
tracta nictis. nõ currus bar¬
baroꝵ sangiũe cruenti. nõ
parta bello spolia. Hec di¬
uina potencia est: gregatĩ
ac publice seruare. Multos
autẽ occide̾ ⁊ ĩ discretos: in¬
tendii ac ruine potẽtia est.¬
de clem̃tia ad neronẽ. Inci¬

Expanded text:
potentiam putat ; et unum occipotentiam putat ; et unum occidi iubere aut alterum parum imperatorium credit; nisi eodem tempore grex miserorum sub ictu stetit, crudelitatem suam in ordinem coactam putat. Felicitas illa multis salutem dare et ad vitam ab ipsa morte revocare et mereri ornamentum principis fastigio dignius pulchriusque est quam illa corona ob cives servatos, non hostilia arma detracta victis, non currus barbarorum sanguine cruenti, non parta bello spolia. Haec divina potentia est gregatim ac publice servare; multos quidem occidere et indiscretos incendii ac ruinae potentia est.de clementia scriberem. N
Abbreviated transcription (Latin):
mesta. trepida cõfusa. Uo¬
luptates ip̃e: timẽt᷑. Non
cõuiuia securi ineunt. ĩqͥb
lingua sollicite etiã ebrus
custodienda est. Nõ specta¬
cula. ex quib materia cri¬
minis ac piculi q̃rit. appa¬
rentur licet magna ĩpẽsa.
⁊ regiis opib. ⁊ artificum
exquisitis noĩb. Quẽ tñ
ludi incartere uiuent. Qd̃
istud dii boni malũ ẽ occi¬
dere. seuire. delectari sono
catenarũ. ⁊ ciuiũ capita
decidere. quocũq uentũ ẽ.
multũ saugĩis fũde̾. aspe¬
ctu suo terrere ac fugare:
Que alia uita cẽt si leones
ursiq regnarẽt. si serpẽti¬
bus innos ac noxiosissĩo
cuiqz ammali daretur po
testas: Illa rations mex¬
ꝑta ⁊ a nobis immanita¬
tis crimĩe dãnata: abstiuẽt
suis. ⁊ tuta ẽ etiã int̾ feras
hoĩes aũt: ne a necessariiᷤ
quidẽ sͥ rabies tẽꝑat. sed ex¬
terna suaqz in equo habet.
inicere tectis ignẽ. aratrũ
uetustis urbib inducere:

Expanded text:
maesta, trepida, confusa ; vomaesta, trepida, confusa ; voluptates ipsae timentur; non convivia securi ineunt, in quibus lingua sollicite etiam ebriis custodienda est, non spectacula, ex quibus materia criminis ac periculi quaeritur. Apparentur licet magna impensa et regiis opibus et artificum exquisitis nominibus, quem tamen ludi in carcere iuvent ? Quod istud, di boni, malum est occidere, saevire, delectari sono catenarum et civium capita decidere, quocumque ventum est, multum sanguinis fundere, aspectu suo terrere ac fugare ? Quae alia vita esset, si leones ursique regnarent, si serpentibus in nos ac noxiosissimo cuique animali daretur po- testas ? Illa rationis expertia et a nobis immanitatis crimine damnata abstinent suis, et tuta est etiam inter feras horum ne a necessariis quidem sibi rabies temperat, sed externa suaque in aequo habet, inicere tectis ignem, aratrum vetustis urbibus inducere
Abbreviated transcription (Latin):
q: quatũq incessit balistis
petitur. Possũt u̾ba dare:
⁊ euad̾e pusilla mala. In¬
gentib: obuiã itur. Sic
unus eger. nec domũ qͥdẽ:
ꝑturbat. At ubi crebris
mortib pestilẽtiã eẽ. appa¬
ruit: cõclamatio ciuitatis
ac fuga ẽ. ⁊ diis ipĩs ma¬
nus ĩtẽdũt᷑ Sub uno ali¬
quo tecto flãma apparuit.
familia uitiniqz aquam
ingerũt. At incẽdiũ ua¬
stũ et multas iã domos
depastũ: ꝑte urbis obrint᷑.
Crudelitatẽ pͥuatoꝵ quo:
seruiles manus sub t̾to
crucis ꝑiculo ulte sunt.
Tyrannor gẽtes. pplĩq
quib ĩminebat: excide
ad gressi sunt. Aliquãdo
sua p̾sidia ĩ ip̃is cõsurre¬
xerunt ꝑfidiamqz ⁊ ĩpieta¬
tem ⁊ feritatẽ ⁊ quicqͥd mali
abillis didicerant: in ip̃os
excrcuerunt. Quid em̃ p̃t
quisqmͣ ab eo spare. quem
tutã crudelitatẽ. Quale his
regnũ est. nõ aliud qmͣ cap¬
tarũ urbiũ forma. ⁊ t̾ribileᷤ
facies. publici metus. omĩa

Expanded text:
que, quacumque incessit, ballistis que, quacumque incessit, ballistis petitur. Possunt verba dare et evadere pusilla mala, ingentibus obviam itur. Sic unus aeger ne domum quidem perturbat ; at ubi crebris mortibus pestilentiam esse apparuit, conclamatio civitatis ac fuga est, et dis ipsis manus intentantur. Sub uno aliquo tecto flamma apparuit : familia vicinique aquam ingerunt ; at incendium vastum et multas iam domos depastum parte urbis obruitur. Crudelitatem privatorum quoque serviles manus sub certo crucis periculo ultae sunt ; tyrannorum gentes populique quibus inminebat, exscindere adgressi sunt. Aliquando sua praesidia in ipsos consurrexerunt perfidiamque et impietatem et feritatem et, quidquid ab illis didicerant, in ipsos exercuerunt. Quid enim potest quisquam ab eo sperare, quem tutam crudelitatem, quale eius regnum est ? Non aliud quam captarum urbium forma et terribiles facies publici metus. Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
nifex int̾ hoĩes eligitur.
Hoc est quare uel maxĩe
abhominãda sit: seuicia.
qd̃ excedit fines pͥmũ soli¬
tos: deinde hũanos. Noua
supplicia cõquirit. ĩgeniũ
aduocat. instrumẽta exco¬
gitat ꝑ que uariet᷑ atqz ex¬
tendatur dolor. ⁊ delectetꝰ
malis hoĩm. Tuc illi dirꝰ
ammi morbus ad insaniã
puenit ultimã: cũ crudeli¬
tas uersa ẽ . ĩuoluptatẽ. et
iam occide hominẽ iuuat.
Nã talem uirũ a tergo
sequitur euersio. Odia
uenena. gladii tã multa
pericula patitur: quam
multorũ ip̃e piculũ est.
p̾uatisq nõnũqmͣ cõsili¬
is. Alias uero: cõsternacõe
publica circũuenit᷑ Leuis
em̃ ⁊ pͥuata ꝑnicies: non
totas urbes mouet. Quod
late furere cepit. ⁊ omnes
appetit: undiq configit
Serpentes paruule fal¬
lunt: nec publice cõse ꝯt᷑
Ubi aliqua solitam mẽsu¬
ram transit. ⁊ ĩmõstrũ ex¬
creuit. ubi fontes potu ĩfecit.
⁊ si afflauit: deurit obtexit¬

Expanded text:
nifex inter homines eligitur. nifex inter homines eligitur. Hoc est, quare vel maxime abominanda sit saevitia, quod excedit fines primum solitos, deinde humanos, nova supplicia conquirit, ingenium advocat ut instrumenta excogitet per quae varietur atque extendatur dolor, delectatur malis hominum ; tunc illi dirus animi morbus ad insaniam pervenit ultimam, eum crudelitas versa est in voluptatem et iam occidere hominem iuvat. Matura talem virum a tergo sequitur aversio, odia, venena, gladii; tam multis periculis petitur, quam multorum ipse periculum est, privatisque non numquam consiliis, alias vero consternatione publica circumvenitur. Levis enim et privata pernicies non totas urbes movet ; quod late furere coepit et omnes appetit, undique configitur. Serpentes parvulae fallunt nec publice conquiruntur ; ubi aliqua solitam mensuram transit et in monstrum excrevit, ubi fontes sputu inficit et, si adflavit, deurit obterit
Abbreviated transcription (Latin):
cõtumax est. hũanus ani¬
mus. ⁊ ĩ cõtrariũ atq ar¬
duũ nitens. sequiturq
facilius qmͣ ducit᷑. Et
ut generosi ac nobiles
equi melius facili freno
regũt᷑ ita demẽtiã uolun¬
taria innocẽcia ĩpetu suo
sequitur. ⁊ dignã putat
ciuitas: qmͣ seruet sͣ. plꝰ
itaq hac uia ꝓficit᷑. Cru¬
delitas: minime hũanũ
malũ ẽ. ĩdignũq tã miti
animo. Ferina ista rabies
ẽ: sangiũe gaude ac uul¬
nerib ⁊ abiecto hoĩe: ĩsil¬
uestre aĩal trãsire. Quid
em̃ int̾est oro te alexãder.
leomi lysimachũ obicias.
an ip̃e laceres dẽtib tuis:
tuũ os ẽ. Est tua illa fer¬
tas. Oqm cuꝑes t̾ potius
ungues ẽẽ. tibi rictũ illũ
edendoꝵ hoĩm capacẽ. Nõ
exigimꝰ ate ut manus
ista exitio famulariũ
certissima. ulli salutaris
sit: ut iste animꝰ ferox ĩ¬
saciabile gẽtiũ malũ: ci¬
tra sanguinẽ cedẽqz sacie¬
tur. Elemẽcia ĩuocatur
ad occidendũ amitũ. Car¬

Expanded text:
contumax est humanus anicontumax est humanus animus et in contrarium atque arduum nitens sequiturque facilius quam ducitur ; et ut generosi ac nobiles equi melius facili freno reguntur, ita clementiam voluntaria innocentia impetu suo sequitur, et dignam putat civitas, quam servet sibi. Plus itaque hac via proficitur. Crudelitas minime humanum malum est indignumque tam miti animo ; ferina ista rabies est sanguine gaudere ac vulneribus et abiecto homine in silvestre animal transire. Quid enim interest, oro te, Alexander, leoni Lysimachum obicias an ipse laceres dentibus tuis ? Tuum illud os est, tua illa feritas. O quam cuperes tibi potius ungues esse, tibi rictum illum edendorum hominum capacem ! Non exigimus a te, ut manus ista, exitium familiarium certissimum, ulli salutaris sit, ut iste animus ferox, insatiabile gentium malum, citra sanguinem caedemque satietur ; clementia iam vocatur, ad occidendum amicum cum car
Abbreviated transcription (Latin):
ultra audaciã positũ p̾te¬
rire: quã dum uindicant:
ostendere posse fieri. Itaqz
paruicide cũ lege ceperũt:
⁊ illis facinus pena mon¬
strauit. Pessimo uero loco
pietas fuit: postꝙͣ sepius
culeos uidimꝰ qmͣ cruces.
In qͣ ciuitate raro homñes
puniũt᷑: mea cõsessus fit
innocẽcie ⁊ ĩ dulget uelut
publico bono. Putet se inno¬
centem ẽẽ: ciuitas erit. Ma¬
gis irascet᷑ a cõmuni fiuga¬
litate desciscentib: si paucos
eos ẽẽ. inderit. Periculosũ est.
mͥ crede. ostendere ciuitati
quãto plures mali sũt. In¬
dicta est aliqũ a senatu sẽ¬
tencia. ut seruos a liberis
cultus distingueret. Dem̃
apparuit quãtũ piculũ im¬
mineret: si serui nri mi̾are
uos cepissent. Idem scito
metuendũ ẽẽ: si nulli igno¬
scit. Cito apparebit. pars
ciuitatis det̾ior: quãto pre¬
grauet. Nõ minꝰ principi
turpia sũt multa suppli¬
cia: qmͣ medico multa
funera. Remissius ĩpanti
melius paretur. Natura

Expanded text:
ultra audaciam positum praeteultra audaciam positum praeterire quam, dum vindicant, ostendere posse fieri; itaque parricidae cum lege coeperunt, et illis facinus poena monstravit ; pessimo vero loco pietas fuit, postquam saepius culleos vidimus quam cruces. In qua civitate raro homines puniuntur, in ea consensus fit innocentiae et indulgetur velut publico bono. Putet se innocentem esse civitas, erit ; magis irascetur a communi frugalitate desciscentibus, si paucos esse eos viderit. Periculosum est, mihi crede, ostendere civitati, quanto plures mali sint. Dicta est aliquando a senatu sententia, ut servos a liberis cultus distingueret ; deinde apparuit, quantum periculum immineret, si servi nostri numerare nos coepissent. Idem scito metuendum esse, si nulli ignoscitur; cito apparebit, pars civitatis deterior quanto praegravem Non minus principi turpia sunt multa supplicia quam medico multa funera ; remissius imperanti melius paretur. Natura
Abbreviated transcription (Latin):
genus est: iã nõ hr̃e pene
locũ. Ciuitatis aũt mores.
magis corngit ꝓcitas am¬
madu̾sionũ. facit eĩ cõsue¬
tudinẽ pectandi: multitu¬
do pectãtiũ. Et minus gͣ¬
uis nota ẽ: qm turba dam¬
puationũ leuat. Et seue¬
ritas quod maximũ re¬
mediũ ht̃: assiduitate
amictit auctoritatẽ. Con¬
stituit bonos mores ciui¬
tati pͥnceps. ⁊ uitia eius:
si patiens eoꝵ ẽ nõ tanqmͣ
ꝓbet: sed tanqm in uitus.
⁊ cũ magno torm̃to ad ca¬
stigandũ ueniat. Uerecũ¬
diam pectandi: facit ipsa
demẽcia regentis. Graui¬
or multo pena uidet᷑ que
amiti uiro cõstituit᷑. Pt̾ea¬
uidebis ea sepe cõuncti: q̃
sepe uindicãt᷑ Pr̃ tuus
plures intra qͣnquenniũ
culleo insuit qmͣ oĩb sclĩs
insutos accepimꝰ Nulto
minus audebant liberi
nefas ultimũ admittere:
qmͣdiu sine lege crimen
fuit. Sũma enĩ prudẽcia
altissimi uiri. ⁊ rerũ nat̾e
peritissimi maluerunt
uelut incredibile scelus ⁊

Expanded text:
genus est iam non habere poenae genus est iam non habere poenae locum. Civitatis autem mores magis corrigit parcitas animadversionum; facit enim consuetudinem peccandi multitudo peccantium, et minus gravis nota est, quam turba damnationum levat, et severitas, quod maximum remedium habet, adsiduitate amittit auctoritatem. Constituit bonos mores civitati princeps et vitia eluit, si patiens eorum est, non tamquam probet, sed tamquam invitus et cum magno tormento ad castigandum veniat. Verecundiam peccandi facit ipsa clementia regentis. Et gravior multo pena videtur, que a miti viro constituitur. videbis ea saepe committi, quae saepe vindicantur. Pater tuus plures intra quinquennium culleo insuit, quam omnibus saeculis insutos accepimus. Multo minus audebant liberi nefas ultimum admittere, quam diu sine lege crimen fuit. Summa enim prudentia altissimi viri et rerum naturae peritissimi maluerunt velut incredibile scelus et
Abbreviated transcription (Latin):
surgit laus eius: qͥ cõtentꝰ
fuit ex rege uicto nichil pͥt
glĩam sumere. Hoc est etiã
ex uictoria sua triũphare.
testanq nichil se qd dignũ
eẽt uictorie: apud uictos in¬
uenisse. Cũ ciuibz ⁊ ignotis
atq humilib eo modera¬
tius agendũ est: qͦ mĩoris
ẽ. afflixisse eos. Quibusdã
libent̾ ꝑcas. aquibusdam
te uindicare fastidias. Et
non aliter qmͣ ab animali¬
bz paruis ⁊ obterentẽ ĩ qui¬
nãtib: reducenda manꝰ ẽ.
At in hus qui more ciuita¬
tis seruati punitiq erunt:
occasione note clemencie
utendũ est. Transeamꝰ
ad alienas iniurias. ĩqͥb
uindicãdis hec tria lex se¬
cuta ẽ. q̃ pͥnceps quoz seqͥ
debet. aut ut eũ quẽ punit
emeudet: aut pena eius
ceteros meliores reddat.
aut ut sublatis malis:
securiores ceteri iuuant.
Ip̃os facilius emendabis
minore pena. Diligentius
enĩ uiuit: cui aliquid inte¬
gri supest. Nemo dignita¬
ti ꝑdite: ꝑcit. Impunitatis

Expanded text:
surgit laus eius, qui contentus surgit laus eius, qui contentus fuit ex rege victo nihil praeter gloriam sumere. Hoc est etiam ex victoria sua triumphare testarique nihil se, quod dignum esset victore, apud victos invenisse. Cum civibus et ignotis atque humilibus eo moderatius agendum est, quo minoris est adflixisse eos. Quibusdam libenter parcas, a quibusdam te vindicare fastidias et non aliter quam ab animalibus parvis sed obterentem inquinantibus reducenda manus est; at in iis, qui in ore civitatis servati punitique erunt, occasione notae clementiae utendum est. Transeamus ad alienas iniurias, in quibus vindicandis haec tria lex secuta est, quae princeps quoque sequi debet : aut ut eum, quem punit, emendet, aut ut poena eius ceteros meliores reddat, aut ut sublatis malis securiores ceteri vivant. Ipsos facilius emendabis minore poena ; diligentius enim vivit, cui aliquid integri superest. Nemo dignitati perditae parcit; impunitatis
Abbreviated transcription (Latin):
Pͣncipis maior ẽ fortuna:
qmͣ ut solatio egeat. maii¬
festiorqz nis: qmͣ ut alieno
malo opinionẽ sͥ uirium
c̃irat. Hoc dico: cũ ab inferio¬
rib petitus uiolatusq est.
Nam si quos pares aliqũ
habuit. infra se uidet: satis
uindicatus ẽ. Regẽ: ⁊ seruꝰ
occidit. ⁊ serpẽs. ⁊ sagita ser¬
uauit quidẽ nemo. nͥ maior
eo quã seruauit. Uti itaq
anmose debet tãto muni̾e
deor daudi auferendiqz ui
obtinuisse: hoc arbitrium
ad eptus: ultionẽ ĩpleuit.
ꝑfecitqz quãtũ uere pene
satis erat. Pdidit enĩ uitã
qui debet. Et quisquis ex al¬
to adiimici pedes abiectus.
alienã de capite regio sẽten¬
ciam expectauit: ĩseruato¬
ris sui glĩam uiuit plusq
nõi eius cõfert ĩcolumis:
qmͣ si ex oculis ablatus ẽẽt.
Assiduũ em̃ spectaculum
aliene uirtutis ẽ ĩ triuphũ
cito transisse. Si uero regnũ
quo suũ tuto relinqui apud
eũ potuit reponiqz eo unde
deciderat: igenti ĩcrem̃to

Expanded text:
Principis maior est fortuna, Principis maior est fortuna, am ut solacio egeat, manifestiorque vis, quam ut alieno malo opinionem sibi virium quaerat. Hoc dico, cum ab inferioribus petitus violatusque est ; nam si, quos pares aliquando habuit, infra se videt, satis vindicatus est. Regem et servus occidit et serpens et sagitta ; servavit quidem nemo nisi maior eo, quem servabat. Uti itaque animose debet tanto munere deorum dandi auferendique viar fastigium obtinuisse, hoc arbitrium adeptus ultionem implevit perfecitque, quantum verae poenae satis erat ; perdidit enim vitam, qui debet, et, quisquis ex alto ad inimici pedes abiectus alienam de capite regnoque sententiam expectavit, in servatoris sui gloriam vivit plusque eius nomini confert incolumis, quam si ex oculis ablatus esset. Adsiduum enim spectaculum alienae virtutis est ; in triumpho cito transisset. Si vero regnum quoque suum tuto relinqui apud eum potuit reponique eo, unde deciderat, ingenti incremento
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dolori debet᷑ ultio: qmͣ
ubi exemplo. Suꝑuacuũ
ẽ hoc loco admonere ne fa¬
cile credat. ut uerũ excu¬
ciat. ut ĩ nocencie faueat.
⁊ appareat ut nõ minorẽ
magis rem piclitãtis: ꝙͣ
iudicis sciat. Hoc eñ ad
iusticiã: nõ ad clemenciã
ꝑtinet. Nuc̃ illũ hortam᷑.
ut manifeste lesus: an
mũ ĩpotestate hẽat. ⁊ pe¬
nã si tuto poterit: donet.
sui minus: tẽperet lõgeqz
sit in suis qmͣ ĩ alienis in¬
iuriis exorabilior. Nam
quẽadiodũ nõ ẽ magni
animi qui de alieno libe¬
ralis ẽ. sed ille qui qd̃ alteri
donat sibi detrahit: ita cde¬
mẽtẽ uocabo nõ ĩ alieno
dolore facilẽ. sed eũ qͥ cũ
suis stimulis exagitetur:
nõ ꝓsilit. qui ĩtelligit ma¬
gni animi eẽ ĩiurias in
sũma potẽcia pati. nec qͥt¬
qmͣ eẽ glĩosius prĩcipe im¬
pune leso. Ultio duas res¬
p̾stare solet. Aut solaciũ
affert ei qui accepit ĩiuriã:
aut ĩ reliquũ securitatẽ.

Expanded text:
ubi dolori debetur ultio, quam ubi dolori debetur ultio, quam ubi exemplo. Supervacuum est hoc loco admonere, ne facile credat, ut verum excutiat, ut innocentiae faveat et, ut appareat, non minorem agi rem periclitantis quam iudicis sciat; hoc enim ad iustitiam, non ad clementiam pertinet ; nunc illum hortamur, ut maimum in potestate habeat, et penam, si ex toto poterit, donet, sin minus, temperet, longe que sit in suis quam in alienis iniuriis exorabilior. Nam quemadmodum non est magni animi qui de alieno liberalis est, set qui, qdonat, sibi detrahit, ita clementem vocabo non in aheno dolore facilem, sed eum, qui, cum suis stimulis exagitetur, non prosilit, qui intellegit magni animi esse iniurias in summa potentia pati nec quicquam esse gloriosius principe impune laeso. Ultio duas praestare res solet : aut solacium adfert ei, qui accepit iniuriam, aut in reliquum securitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
nũcupãtib. si paulũ ua¬
litudo titubauit. nõ spẽ
hoĩm excitari sed metũ
nichilq ẽẽ. tuiquã tam
p̾sidis cõmutatũ uelit:
Oue ille cui hoc cõtĩgit.
sibi quoz uiu̾e debeat. In
hoc assiduis bonitatis
blice. Quis huic audeat
struere aliqd̃ ꝑiculum:
quis abhoc nõ si possit for¬
tumã quo au̾tere uelit. sb̃
quo iusticia .pax. pudicicia
securitas. dignitas florent.
sub quo opulẽta ciuitas.
copia bonoꝵ oĩm abundat:
Nec alio aĩo rectorẽ suũ in¬
tuet. qm̃ si dii ĩmortales
potestatẽ uisendi sui faciãt.
Intueamur uenerãtes colẽ¬
tesq. Quid aũt nõ ꝓximũ
illis locũ tenet is qui se ex
deor natura gerit. benefitꝰ
ac largus ⁊ in melius potẽs.
Hoc affectare hoc imitari
decet. Maximũ ita hẽri:
ut optimus simul hẽat᷑
Aduab causis punire prĩ¬
ceps solet. si aut se uĩdicat:
aut aliũ. pͥus de ip̃a parte
disserã: q̃ ip̃m contingit
Difficilius ẽ eĩ moderari

Expanded text:
nuncupantibus ? si paulum vanuncupantibus ? si paulum valetudo titubavit, non spem hominum excitari, sed metum ? nihil esse cuiquam tam aesidis sui commutatum velit ? O ne ille, cui contingit, ut sibi quoque vivere debeat ; in hoc adsiduis bonitatis blicae. Quis huic audeat struere aliquod periculum ? Quis ab hoc non, si possit, fortunam quoque avertere velit, sub quo iustitia, pax, pudicitia, securitas, dignitas florent, sub quo opulenta civitas copia bonorum omnium abundat ? Nec alio animo rectorem suum intuetur, quam, si di immortales potestatem visendi sui faciant, intueamur venerantes colentesque. Quid autem ? Non proximum illis locum tenet is, qui se ex deorum natura gerit, beneficus ac largus et in melius potens ? Hoc adfectare, hoc imitari decet, maximum ita haberi, ut optimus simul habeare. A duabus causis punire princeps solet, si aut se vindicat aut alium. Prius de ea parte disseram, quae ipsum contingit ; difficilius est enim moderari,
Abbreviated transcription (Latin):
nis uiribz exerceret odia.
Facile em̃ lassaretur furor:
si ꝑse sͥ satifface̾t. ⁊ si mor¬
tis ꝑiculo uim suã effun¬
deret. Sz ne nc̃ quidẽ illi
cursus tutus est. Tãtũ eĩ
necesse ẽ timeat. quãtũ
timeri uoluit. ⁊ manus
oĩm obseruet: ⁊ eo quoz
tẽpore quo nõ captat᷑ peti
se iudicet. nullũq mom̃¬
tũ ĩmune ametu. Hẽat
hanc aliquis egram uitã
sustinet cũ liceat ĩnoxiũ
aliis obhoc securũ. salu¬
tare potẽtie ius letis oĩbz
tractare. Errat em̃ si quis
existimat tutũ ẽẽ. ibi regẽ:
ubi nichila rege tutum.
S seciuitas leturitate
mutua paciscenda ẽ. Nõ
opus est instruere: ĩaltũ
editas arces. Nec inascen¬
sũ arduos colles emunire
nec latera mõtiũ abscide
multiplicib se muris tur¬
rib q sepire. Saluũ regẽ.
clem̃cia ĩ aꝑto p̾stabit
Unũ ẽ. ĩ expugnabile
munimẽtũ: amor tiuiũ.
Quid pulchrius ẽ qmͣ ui¬
uere obtantib cunctis.
et uota non sub custode

Expanded text:
nis viribus exercere odia ! nis viribus exercere odia ! Facile enim lassaretur furor, si per se sibi satis faceret et si mortis periculo vim suam effunderet. Sed ne nunc quidem illi cursus tutus est; tantum enim necesse est timeat, quantum timeri voluit, et manus omnium observet et eo quoque tempore, quo non captatur, peti se iudicet nullumque momentum immune a metu habeat. Hanc aliquis agere vitam sustinet, cum liceat innoxium aliis, ob hoc securum, salutare potentiae ius laetis omnibus tractare ? Errat enim, si quis existimat tutum esse ibi regem, ubi nihil a rege tutum est ; securitas securitate mutua paciscenda est. Non opus est instruere in altum editas arces nec in adscensum arduos colles emunire nec latera montium abscidere, multiplicibus se muris turribusque saepire : salvum regem clementia in aperto praestabit. Unum est inexpugnabile munimentum amor civium. Quid pulchrius est quam vivere optantibus cunctis et vota non sub custode
Abbreviated transcription (Latin):
q ac tutissimo loco. Pterea
onere uacat: ex actor alie¬
norũ operũ. Et amissimo
rege: totũ dilabit᷑. Nec ũꝙͣ
pusillũ patiũt᷑ meliorẽq
pugna q̃rũt. Pt̾ca ĩsignis
regi forma ẽ. dissimilisq
cetĩs. tũ magnitudine: tũ
nitore. Hoc tamen maxĩe
distinguit᷑. Iracũdissime
ac ꝓcorporis captu:pug¬
nacissime sũt apes ⁊ acule¬
os inuulnere relinquũt
Rex ip̃e: sine aculeo ẽ. No¬
luit illũ natura nec seuũ
eẽ. nec ultionẽ magno cõ¬
stiturã petere. telũq detra¬
xit. ⁊ irã eius mermen re¬
liquit. Exẽplar hoc ma¬
gnis regib ingẽs. Est em̃
illis mos exercere se inpar¬
rius. ⁊ ingẽciũ rerũ docu¬
mẽta minima age pudeat
ab exigiis aĩalib nõ tra¬
here mores. cũ tanto hoĩm
moderatior ẽẽ. auimꝰ debeat:
quãto uehemẽcius nocet.
Utinã quidẽ eadẽ hoĩ lex
esset. ⁊ ira cũ telo suo frãge¬
retur. Nec cepius liceret
nocere qmͣ semel nec alie¬

Expanded text:
que ac tutissimo loco ; praeterea que ac tutissimo loco ; praeterea opere vacat exactor alienorum operum, et amisso rege totum dilabitur, nec umquam plus unum patiuntur melioremque pugna quaerunt ; praeterea insignis regi forma est dissimilisque ceteris cum magnitudine tum nitore. Hoc tamen maxime distinguitur : iracundissimae ac pro corporis captu pugnacissimae sunt apes et aculeos in volnere relinquunt, rex ipse sine aculeo est ; noluit illum natura nec saevum esse nec ultionem magno constaturam petere telumque detraxit et iram eius inermem reliquit. Exemplar hoc magnis regibus ingens ; est enim illi mos exercere se in parvis et ingentium rerum documenta minima largiri. Pudeat ab exiguis animalibus non trahere mores, cum tanto hominum moderatior esse animus debeat, quanto vehementius nocet. Utinam quidem eadem homini lex esset et ira cum telo suo frangeretur nec saepius liceret nocere quam semel nec alie
Abbreviated transcription (Latin):
quid offenderant. ĩuiuariũ
quid aliud qmͣ serpẽtiũ: abi¬
ci iubebat. O hominẽ mille
moribz dignũ. siue deuorã¬
dos seruos obiciebat mure¬
nis quas esurus erat. siue
in hoc tantũ illas allebat.
ut sic aleret. Quẽ admod
diñ crudeles tota ciuitate
cõmõstrãt᷑ inuisiq ⁊ dete¬
stabiles sunt. Ita regũ et
iniuria latius patet: ⁊ in¬
famia atq odiũ seculis
tradit᷑. Quãto aũt nõ na¬
sci melius fuit. qmͣ miari
inter publico malo natos
Ex cogitare nemo quicꝙͣ
poterit. quod magis decoꝵ
regenti sit: quã clemencia
quocũq modo is ⁊ quocũz
iure i̾positus cetis erit. Eo
scilicet formosius id esse.
magnificẽciusq fatebim᷑.
quo ĩ maiore p̾stabit pote¬
state. qmͣ nõ oportet noxi¬
am esse: si ad nature legẽ
cõponitur. Natura enin
comenta ẽ regem qd̃ et ex
aliis animalib licet cogno¬
scere: ⁊ ex apib quarũ regi
amplissimũ cubile ẽ medio¬

Expanded text:
quid offenderant, in vivarium, quid offenderant, in vivarium, quid aliud quam serpentium, abici iubebat ? O hominem mille mortibus dignum, sive devorandos servos obiciebat muraenis, quas esurus erat, sive in hoc tantum illas alebat, ut sic aleret. Quemadmodum domini crudeles tota civitate commonstrantur invisique et detestabiles sunt, ita regum et iniuria latius patet et infamia atque odium saeculis traditur ; quanto autem non nasci melius fuit, quam numerari inter publico malo natos ! Excogitare nemo quicquam poterit, quod magis decorum regenti sit quam clementia, quo- cumque modo is et quocumque iure praepositus ceteris erit. Eo scilicet formosius id esse magnificentiusque fatebimur, quo in maiore praestabitur potestate, quam non oportet noxiam esse, si ad naturae legem componitur. Natura enim commenta est regem, quod et ex aliis animalibus licet cognoscere et ex apibus ; quarum regi amplissimum cubile est medio
Abbreviated transcription (Latin):
nec mortifera signa ꝓm̃¬
ciare. Luctetur cũ uicus. re¬
sistat. aliis morbũ suũ ex¬
ꝓbret. quosdã molli cura¬
tione decipiat. cicius meli¬
qz sanaturus remedus fal¬
lentib. Agat pnceps curã
non tm̃ salutis: sed etiam
honeste cicatricis. Nulla
regi glĩa ẽ: ex seua ammad¬
u̾sione. Quis enim dubitat
posse: At contra maxima:
si uim suã cõtinet. si mul¬
tos ire aliene eripuit. nemi¬
nẽ sue ĩpendit. Ceruis im¬
pare moderate: laus est.
Et in mãcipio cogitãdũ ẽ
ꝑatis iubet. Quãto iustius¬
hoĩb liberis ĩgenuis hone¬
stis. nõ ut mãcipiis abuti.
sed hus quos gradu antece¬
dat. quoꝵq tͥ nõ seruitꝰ tra¬
dita sit: sed tutela. Seruis
adstatuã licet cõfugere. cũ
inseruũ oĩa liceãt. Est ali¬
quid qd in hoĩe licere com¬
mune ius animãtiũ uetet.
Quis nõ uediũ pollionem
peius od̾at qmͣ serui sui.
ꝙ murenas sãguĩe hũa¬
no sagiabat. ⁊ eos qui ali¬

Expanded text:
nec mortifera signa pronec mortifera signa pronuntiare ; luctetur cum vitiis, resistat, aliis morbum suum exprobret, quosdam molli curatione decipiat citius meliusque sanaturus re- mediis fallentibus ; agat princeps curam non tantum salutis, sed etiam honestae cicatricis. Nulla regi gloria est ex saeva animadversione quis enim dubitat posse ?, at contra maxima, si vim suam continet, si multos irae alienae eripuit, neminem suae impendit. Servis imperare moderate laus est. Et in mancipio cogitandum estparatis iubet. Quanto iustiu liberis, ingenuis, honestis non ut mancipiis abuti sed ut his, quos gradu antecedas quorumque tibi non servitus tradita sit, sed tutela. Servis ad statuam licet confugere ; cum in servum omnia liceant, est aliquid, quod in hominem licere commune ius animantium vetet. Quis non Vedium Pollionem peius oderat quam servi sui, quod muraenas sanguine humano saginabat et eos, qui se ali
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Idem facit uenator.
quisq ĩstituit catulos ue¬
stigia sequi. quiqz iam
exertitatis utit᷑ ad excitã¬
das uel ꝑsequẽdas feras
nec crebro illis minatur.
Cõtundet eĩ aĩos. ⁊ quicqͣd
ẽ. indolis cõminuet᷑ tre¬
pidatione de generi. nec
licẽciã uagãdi errandiq
passim concedit. Adicias
hus licet tardiora a gẽ¬
tes iumẽta. q̃ cũ ad cõtu¬
melias ⁊ miserias nata
sint: ninua seuicia cogantͤ
iugũ detrectare. Nullũ aĩal
morosius est. nullũ maiore
arte tractandũ qmͣ homo.
nulli magis parcẽdũ. Quid
em̃ est stultius qmͣ ĩium̃tis
quidẽ ⁊ canibz erubesc̾e. iras
exertere. pessima autẽ cõdi
medemur: nec uascimͣ᷑. At¬
qui et hic morbus ẽ animi.
mollẽ medicinã desiderat.
ip̃mq medentẽ minime ĩ¬
festũ egro. Mali medici est.
despare ne curer. Idẽ ĩ hus
quox animꝰ ad fectus ẽ face
debebit: cui tradicta salus
om̃iũ ẽ. non cito spem ꝓicere.

Expanded text:
ris. Idem facit ille venator, ris. Idem facit ille venator, quique instituit catulos vestigia sequi quique iam exercitatis utitur ad excitandas vel persequendas feras : nec crebro illis minatur contundet enim animos et, quid- quid est indolis, comminuetur trepidatione degeneri nec licentiam vagandi errandique passim concedit. Adicias his licet tardiora agentes iumenta, quae, cum ad contumeliam et miserias nata sint, nimia saevitia cogantur iugum detractare. Nullum animal morosius est, nullum maiore arte tractandum quam homo, nulli magis parcendum. Quid enim est stultius quam in iumentis quidem et canibus erubescere iras exercere, pessima autem condicmedemur nec irascimur ; atqui et hic morbus est animi; mollem medicinam desiderat ipsumque medentem minime infestum aegro. Mali medici est desperare, ne curet : idem in iis, quorum animus adfectus est, facere debebit is, cui tradita salus omnium est, non cito spem proicere