comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
niceforũ imꝑatorẽ ante duos an¬
nos interfecit.⁊ michaelem de me¬
sia fugauit: secundis reb elatꝰ. ẽ
excitu usq ad ipãm constanti¬
nopolim accessit ⁊ iuxta portã
ciuitatis castra posuit. Quẽ me¬
nib urbis obequitantẽ leo ĩꝑa¬
tor eruptione facta incautũ ex¬
cepit.⁊ grauiter uulneratũ fugi¬
endo sibi consulere. atq inpatͥam
turpiter redire coegit. D omnus
karolꝰ imꝑator dum aquisgͣni¬
hẏemaret: anno etatis circiter.
.Axxͦi. regni autẽ. xluii. sub acte¬
q italie. xͦliii. ex quo uero imꝑ¬
ator ⁊ augustus appellatus est
anno.xiiii. cͦ. kł febroarii reb ꝯo
humanis excessit. Incip̃ ꝓlogꝰ egi

Expanded text:
Niciforum imperatorem ante duos anNiciforum imperatorem ante duos annos interfecit et Michahelem de Moesia fugavit, secundis rebus elatus cum exercitu usque ad ipsam Constantinopolim accessit et iuxta portam civitatis castra posuit. Quem moenibus urbi obequitantem Leo imperator eruptione facta incautum excepit et graviter vulneratum fugiendo sibi consulere ac patriam turpiter redire coegit. 814. DCCCXIIII. Domnus Karolus imhiemaret, anno aetatis suae circiter LXXI., regni autem XLVII. subactaeque Italiae XLIII.d, ex quo vero imperator et augustus appellatus est, anno XIIII. V. Kal. Febr. rebus humanis excessit. Oui Hludowi
Abbreviated transcription (Latin):
comquilonẽ bͥtannie sumitatẽ
ispictt. cꝰ pͥncipes ac ppłs eis subi¬
co stcusabant. Quib perdomitis ẽ
sim Eecepissent: filii godefridi regi
⁊ expͥuorib danoꝵ ñ pauci qui iã
didum relicta patͥa apud sueones
exiilibant. comꝑatis undecũq co¬
pũs. Bellum eis intuler̃. ⁊ confluent
b se passim ex om̃i danoꝵ terra
poerunt. Mauris de corsica ad
hyspaniam c̃ młta p̃da redeuntib
hymuigariꝰ comes emporitanꝰ ĩ ma¬
iie insidias posuit.⁊uiii. naues
Cs captiuos inuenit. Hoc may¬
ri ustisci uolentes. centũcellas tͦ¬
borensis uastauerunt. Sardiniã
q aggressi. cõmissoq c̃ sardis p̃lio:
pulsi ac uicti. ⁊ multis suoꝵ amĩ¬
sis: retesserunt. At micbael ĩ¬
ꝑator bulgaros bello appetens. haud
ꝓsꝑis successib utit᷑ ac ꝓinde do¬
mum reuers deposito dyadema¬
te monachꝰ efficit᷑. Ciiꝰ in locũ
leo barde patͥcis filiꝰ imꝑator cons¬
tituit᷑. Crumas rex buigaroꝵ qͥ

Expanded text:
quilonalem Brittaniae summitatem respicit, cuius principes ac populus eis subici recusabant. Quibus perdomitis, cum sum recepissent, filii Godofridi regis et ex primoribus Danorum non pauci, qui iam dudum relicta patria apud Sueones exulabant, conparatis undecumque copiis, bellum eis intulerunt, et confluentibus ad se passim ex omni Danorum terra eos labore pepulerunt. Mauris de Corsica ad Hispaniam cum multa praeda redeuntibus Irmingarius, comes Emporitanus, in Maiorica insidias posuit, et octo naves Corsos captivos invenit. Hoc Mauri vindicare volentes Centumcellas Tubonensis vastaverunt. Sardiniam quoque adgressi commissoque cum Sardis proelio pulsi ac victi et multis suorum amissis recesserunt. AtMichahel imperator Bulgaros bello adpetens haud prosperis successibus utitur ac proinde domum reversus deposito diademate monachus efficitur; in cuius locum Leo, Bardae patricii filius, imperator constituitur. Crumas rex Bulgarorum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ingalliã karolo: quidã rex affrice
nomine aigolandꝰ cũ suo exercitu
terrã hẏspanie sibi subiugauit. int¬
fectis innumeris. eiectisq de opidis
⁊ urbib xp̃ianis custodib. quos
ad custodiendam terrã karolꝰ reli¬
querat. His auditis karolꝰ cum
innumeto exercitu rursũ ꝓficiscit᷑

Expanded text:
in Galliam Karolo Magno, quidam rex Affrice nomine Aiolandus cum exercitu terram Hyspanie sibi subiugavit, interfectis universis eiectisque de oppidis et urbibus Christianis custodibus, quos ad custodiendam terram reliquęrat. His auditis Karolus cum magno exercitu rursum proficiscitur
Abbreviated transcription (Latin):
interra remanser. ex se postea mag¬
na generauerũt nemora: que ad¬
huc in eodẽ loco apparent. Erant
autẽ multe exhastis fraxinee. Mie
gͥ sequenti cõmissa ÷ contͣ hostes
fronduerant: s ⁊ karoli equus in
eadem pugna interẽptꝰ est. T unc
milib xp̃ianoꝵ peditũ. ⁊ ip̃e pedes.
c̃ se inter inumera hostiũ milia
cerneret cͥcũ uallatũ. euagina uit
gladiũ suũ ⁊ multos saracenorum
trucidauit. Die uͦ aduesꝑascente.
tam xͥani qmͣ saraceni in castra re¬

Expanded text:
in terra remanserunt, ex se postea magin terra remanserunt, ex se postea magna genuerunt nemora, quae adhuc in eodem loco apparent. Erant autem multe ex hastis fraxineae. Die igitur sequenti commissa est contra hostes fronduerant. Sed et Karoli equus in eadem pugna interemptus est. Tunc milibus Christianorum peditum et ipse pedes, cum se inter innumera hostium milia cerneret circumvallatum, evaginato gladio multos Sarracenorum trucidavit. Die vero advesperascente tam Christiani quam Sarraceni in castra re
Abbreviated transcription (Latin):
sus mille: uł uno contͣ unũ. uł duobꝰ
contͣ duos decertantib Interea mis¬
si funt a karolo centõ exsuis contra
centũ aigolandi milites: ⁊ interfec¬
ti sunt sarraceni. Nem̃ misit aigo¬
milites. ⁊ statĩ occisi sunt om̃s mauri.
Item misit aigolandꝰ duo milia
contͣ duo milia: ẽ quib alia pars
occisa ÷: alia terga uertit. Tertia
uͦ die iecit sortes aigolandꝰ secreto. ĩ
quib agnouit karoli detrimentũ.
⁊ mandauit ei ut ad pugnã plena¬
riam contͣ eũ die sequenti ueniret.
qd̃ ab utͣq parte concessum ẽ. Iũc
astiterunt quidã xp̃ianis qui sero
ante diẽ belli arma sua bellica stu¬
diose p̾parantes. hastas suas interra
infixerunt erectas. ante castra sciłe
in pratis uixta p̾fatũ fluuiũ. quas
sũmo mane corticib ⁊ frondib i¬
uenerunt uestitas. hii sciłc qui ĩacie
ꝓprima palmã martirii ꝓfidẽ.xp̃i
erant accepturi. Unde ultͣ qmͣ di¬
hastas ꝓpe terrã. quarũ radices q̃

Expanded text:
sus mille, vel uno contra unum, vel duobus contra duos decertantibus. Interea missi sunt a Karolo centum contra C Agyolandi milites, et interfecti sunt Sarraceni. Deinde misit Agyomilites, et statim occisi sunt omnes Mauri. Iterum misit Agyolandus duo milia contra duo milia, e quibus alia pars occisa est, alia terga vertit. Tercia vero die iecit sortes Agyolandus secreto, in quibus agnovit Karoli detrimentum, et mandavit ei, ut ad pugnam plenariam contra eum die sequenti veniret; quod ab utraque parte concessum est. Tunc astiterunt quidam ex Christianis, qui sero ante diem belli arma sua bellica studiose preparantes hastas suas in terra fixerunt erectas ante castra, scilicet in pratis iuxta prefatum flumen; quas summo mane corticibus et frondibus invenerunt vestitas: hii scilicet, qui in acie proxima palmam martyrii pro fide Christi erant accepturi. Unde ultra quam diprope terram; quarum radices, quae
Abbreviated transcription (Latin):
aut uasa aut libri aut alia ornam̃¬
ta. que liquido constaret eidẽ capel
iustoͤ estimatiõis p̾tio emẽt ⁊ hab̾et.
Similit̾ ⁊ de lib̾ͥs quoꝵ magnã inbi¬
bliotheca sua copiã congregãfut. sta¬
tuit ut abhis qui eos habere uellent.
auros atq peccuniã. tres mensas ar¬
genteas ⁊ unã aureã p̃cipue magni¬
tudinis ⁊ pond̾is ẽe. constat. De quibꝰ
statuit atq decreuit. ut una ex eis
que forma quadrãgła descͥptionem
urbis constantinopolitane continet.
inter cetera donaria que ad hoc depu-¬
tata sunt. romã ad basilicam bĩ petͥ
apli deferat᷑. ⁊ altera que forma rotũ¬
da romane urb̃ effigie figurata ẽ:
ciam que cetrris ⁊ oꝑis pulcͥtudine ⁊
pondis gͣuitate multũ precellit. quȩ
extͥb orbib conuexa totiꝰ mundi d̃¬
scriptionẽ subtili ac minuta figu
atq in elemosinã diuidende partis
augm̃to ẽẽ. constituit. Constitutio¬

Expanded text:
aut vasa aut libri aut alia ornameaut vasa aut libri aut alia ornamenta quae liquido constaret eidem capelliustae aestimationis pretio emeret et haberet. Similiter et de libris, quorum magnam in bibliotheca sua copiam congregavit, statuit ut ab his qui eos habere vellent iauros atque pecuniam tres mensas argenteas et auream unam praecipuae magnitudinis et ponderis esse constat. De quibus statuit atque decrevit ut una ex his, quae forma quadrangula descriptionem urbis Constantinopolitanae continet, inter cetera donaria quae ad hoc deputata sunt, Romam ad basilicam beati Petri apostoli deferatur, et altera, quae forma rotunda Romanae urbis effigie figurata est, tudine et ponderis gravitate multum excellit, quae ex tribus orbibus conexa totius mundi descriptionem subtili ac minuta figuratque in eleimosinam dividendae partis augmento esse constituit. Hanc constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
b secarent᷑. ⁊ una quidẽ earum. supͣoictis
.xx.⁊ uni partib addetur. Altera uͦ a
filiis ⁊ filiab suis filiisq ac filiab fili¬
oꝵ suoꝵ assũpta. iusta ⁊ rationabili ĩ¬
ter eos partitione diuidet᷑. Tercia uͦ
elemosine inseruoꝵ ⁊ ancilarũ usib
palatii famulantiũ sustentationẽ dis
ex ere ⁊ ferro aliisq metallis uasa at¬
q utensilia. c̃ armis ⁊ uestib aliaq
aut p̾ciosa aut uili ad narios usus
facta suppellectili. ut st̃ cortine. stra¬
glã. tapetia. filtra. coria. sagmata.
⁊ quicquid incamera atq uestiario
eiꝰ eo die fuiss inuentum. ut ex hoc
maiores illiꝰ partis diuisiones fierẽt.¬
⁊ erogatio elemosine ad plures ꝑueni¬
re potuisset. Capellam id÷ ecclasti¬
cũ misusteriũ tam id qd̃ fecit ipse at¬
q congregauit. qͣm qd̃ ad eum expat̃¬
na hereditate ꝑuenit. ut integrum
eẽt. neq ulla diuisione scind̾etur or¬
dinauit. Si qua autẽ inuenirent᷑

Expanded text:
secaretur, et una quidem earum supradictis XX et unae partibus adderetur, altera a filiis ac filiabus suis filiisque ac filiabus filiorum suorum adsumpta iusta et rationabili inter eos partitione divideretur, tertia eleimosinae in servorum et ancillarum usibus palatii famulantium sustentationem distex aere et ferro aliisque metallis vasa atque utensilia cum armis et vestibus alioque aut pretioso aut vili ad varios usus facto suppellectili, ut sunt cortinae, stragula, tapetia, filtra, coria, sagmata, et quicquid in camera atque vestiario eius eo die fuisset inventum, ut ex hoc maiores illius partis divisiones fierent et erogatio eleimosinae ad plures pervenire potuisset. Capellam, id est ecclesiasticum ministerium, tam id quod ipse fecit atque congregavit, quam quod ad eum ex paterna hereditate pervenit, ut integrum esset neque ulla divisione scinderetur ordinavit. Si qua autem invenirentur
Abbreviated transcription (Latin):
qui baptizati uoluerunt aduitã re¬
seruauit. eos uero qui rennuerunt:
gladio feriendos tradidit. His auditis
ditionẽ tradebant. obuiamq ei tribu¬
ta mittebant. ⁊ urbes ultͦ recddebant:¬

Expanded text:
qui baptizari voluerunt ad vitam reservavit eosque qui rennuerunt gladio feriendos tradidit. His auditis dicionem tradebant obviamque ei tributa mittebant et urbes ultro reddebant
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ terram sit᷑. inferiꝰ latꝰ ⁊ quadrat᷑.¬
ta :÷ umago illa de auricalco obtimo.
pedes suos erecta. faciẽ tenens uersꝰ
no quo rex fut᷑us ingallia natꝰ fu̾it.
qui totã terrã hẏspanie xp̃ianis
legib innouissimis temꝑib subiu¬
cam t̾c ꝑ tres annos in illis horis cõ¬
morans augm̃tauit. antistitẽ ⁊ cano¬

Expanded text:
supra terram situs, deorsum latus et quadratta est imago illa de aurichalco optimo pedes suas erecta, faciem habens versusno quo rex futurus in Gallia natus fuerit, qui totam Hispaniam Christianis legibus in novissimis temporibus subjuobi tunc per tres annos in illis oris commorans, augmentavit. Antistitem et cano
Abbreviated transcription (Latin):
tes. uualah. mengineriꝰ. odulfus. ste¬
hatto. Rihuiun: edo. erchengarius.
geroldꝰ. Bero. hildigerus. roculfus.
Hec omnia filius eius hludouicus
qui ei diuina iussione successit. ins¬
pecto codem brtuiario quam celer¬
rime potuit: post obitum eus sũ
ma deuotione ad implere curauit:¬

Expanded text:
es: Walacho , Meginherus, Otulfus, SteHatto, Rihwinus, Edo. Ercangarius, Geroldus, Bero, Hildigerus, Rocculfus. » Haec omnia filius eius Hluduicus, qui divina ei iussione successit, inspecto eodem breviario, quam celerrime poterat, post obitum eius summa cum devotione adimplere curavit
Abbreviated transcription (Latin):
regiones. innum̾asq urbes. a mari usq
ad mare diuinis munitꝰ subsidiis. inuin¬
cibłi potentie sue brachio subuigauit: ce
ab infideliũ potestate liberauit. xp̃ianoq
imꝑio subclicdit: tanto sudore ac graui fa¬
nocte intuitꝰ est incelo qmͣdã qͣi uĩã
stellatã. incipientẽ a mari frisie et
tendentẽ inter terrã theutonicam
⁊ italiam. inter galliam ⁊ aquitaniã.
rectissime transeuntẽ ꝑ guasconiã.
basculamq ⁊ nauarriã atq hispa¬
niã. usq galliciam. ubi corpꝰ beati
iacobi tunc temꝑis latebat incog-
noctes conspiceret: cepit secũ medita¬

Expanded text:
regna innumerasque urbes a mari usque ad mare, divinis munitus subsidiis, invincibili potentie sue brachio subiugavit et ab infidelium potestate liberavit, Christiane imperio subdidit. Tanto igitur sudore ac gravi fanocte intuitus est in celo quandam viam quasi stellatam, incipientem a mari Frisie et tendentem inter terram Teutonicam et Italiam, inter Galliam et Aquitaniam rectissime transeuntem per Wasconiam Basculamque et Navarriam atque Hyspaniam usque Galiciam, ubi corpus beati Iacobi tunc temporis latebat incogninoctes conspiceret, apparuit
Abbreviated transcription (Latin):
tis exercitib multis profectꝰ. expug¬
nare gentes hyspanie ꝑfilas aggͤs¬
sus est. Prima urbꝰ qm obsidione
cinxit. pampilona extitit. ⁊ sedit cͥ¬
ca eã tͥbus m̃sib. s eam capere non
poterat: qr muris in expugnabilib
munita erat. ¶c̃ p̃cem ad dñm ⁊¬

Expanded text:
natis exercitibus multis expugnare gentes Hyspanie et Galicie aggressus est. Prima urbs, quam obsidione cinxit, Pampilona extitit, et sedit circa eam tribus mensibus; sed eam capere non poterat, quia muris inexpugnabilibus munita erat. Tunc prece ad Dom
Abbreviated transcription (Latin):
domo. Pericdem autẽ tempꝰ. iã
nuꝑrime autẽ karolo itidẽ fr̾e eiꝰ
res humanas relinquente spes uni¬
uersitatis potiunde hludouico
assurgebat. Misso enĩ ꝓ quibꝰdã
necessariis prẽm consulendis ger¬
rico capis p̾lato. c̃ inpalatio mora¬
retur. p̾stolans relatoꝵ responsũ.
monitꝰ ÷ tam afrancis qm̃q ger¬
manis ut ad prẽm rex ueniret. eiq ꝑꝑ
assisteret. uideri sͥ dicentes. qd̾ pat̾¬
c̃ iam in senilem uergẽt etatem.⁊
tionẽ. Qd̾ gerricꝰ ẽ regi rex uͦ con¬
siliariis retuliss. qͥb dam ł pene
om̃ib uisũ ÷ salubre suggestum
Sed rex altiori consilio. ne forte ꝑ
hoc prẽm suspectũ redderet. agere
distulit. Hec tam̃ diuinitas. ꝓ cꝰ
timore ⁊ amore face noluit. ut sͥ
moris : amatores sui sublimiꝰ qͣm
Dacem porro petentib. his quos bel¬
lo fatigare solitꝰ erat. rex articulo du

Expanded text:
domo. Per idem autem tempus 813domo. Per idem autem tempus 813nuperrime autem Carolo itidem fratre res humanas relinquente, spes universitatis potiundae in eum assurgebat. Misso enim pro quibusdam necessariis patrem consulendis Gerrico Capis praelato, cum in palatio moraretur, praestolans perlatorum responsum, monitus est tam a Francis quam a Germanis ut ad patrem rex veniret, eique propter assisteret: videri sibi, dicentes, quod cum pater jam in senilem vergeret aetatem, et tionem. Quod Gerricus cum regi, rex vero consiliariis retulisset, quibusdam vel pene omnibus visum est salubre suggestum. Sed rex altiori consilio, ne forte per hoc se patri suspectum redderet, agere distulit. Haec tamen Divinitas, pro cujus timore et amore facere noluit, ut sibi moris est amatores sui sublimius quas ordinavit. Pacem porro petentibus his, quos bello fatigare solitus erat, rex articulo du
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾a płima. quib ueluti quibꝰ lichni.
totum decorat᷑ aquitanie regnum.
Hoc eius exemplũ non mͦ ep̃oꝵ mul
lapsa restaurabant. ⁊ noua certabant
monasteria instituere. qd̾ cernere occłis
ciscente quolibet rege. uł inpalatio re¬
sidente. uix aliquis repperiret᷑. conq̃¬
rens se aliquid ab iure perpessum.
rib enĩ diebi rex ꝑsingłas ebdoma¬
das rei iudãciarie intererat. Nam qͣ¬
dam tempestate misso herchenbaldo
cõmentariensi imꝑatoris. dum ei q̃¬
dam ferenda filio referendaq cõmisiᷤ¬
se: ille ordinationẽ hane ut uidat
rediens patͥ retuliss. ad eo exultas¬
se dr̃. ut p̃nimia alacͥtate lacͥmis
fluxerit. ⁊ cͥcumstantib. o inquit
socii uictos nos gratulem:. iuuenis
hꝰ senili sagacitate. Unde qr ser¬
uus fuit fidelis dñi. in cõmisso pru¬
dens. in aum̃tando sͥ tradito talen¬
to fidelis. constitutꝰ : potestatem
habens. in cuncta patͥfamilias

Expanded text:
cetera plurima, quibus veluti quibusdam lychnis cetera plurima, quibus veluti quibusdam lychnis totum decoratur Aquitanie, regnum. Hoc eius exemplum non modo episcopolapsa restaurabant et nova certabant monasteria instituere, qciscente quolibet rege, vel in palatio residente, vix aliquis reperiretur se conquerens aliquid a jure perpessum. Tribus enim diebus rex per singulas hebdomadas rei judiciariae intererat. Nam quadam tempestate misso Archambaldo Commentariensi Imperii, dum ei quaedam ferenda filio referendaque commisisset, et ille ordinationem hanc, ut viderat, rediens patri retulisset, adeo exsultasse dicitur, ut prae nimia alacritate lacrymis fluxerit, et circumstantibus, O, inquit, socii, victos nos gratulemur ab hujus juvenis senili sagacitate. Unde quia servus fuit Domini fidelis in commisso, prudens in augmentando sibi tradito talento, constitutus est potestatem habens in cuncta patrisfamilias
Abbreviated transcription (Latin):
tio patͥs. uel potiꝰ diuine nutꝰ uo¬
luntatis. que tante pietatis uirũ
noluit sub sue cura soliꝰ salutis de¬
litescere. s potiꝰ ꝑ eum ⁊ sub eo mł¬
toꝵ uoluit salutẽ adolesc̾e. Et qͥ¬
dem multa ut dictũ ÷ ab eo sunt
meiꝰ ditione reꝑata. ĩmo a funda¬
m̃tis edificata monasteria. s p̃ci¬
pue hec. Monastũ sci philibera
monastiũ sc̃i fiorentii. monast̾ium
catrofi. monast̾ium concas. monaste¬
riũ scĩ maxentii. monasteriũ menate
monast̾iũ magni loci. monast̾iũ mũ¬
cacũ. monast̾iũ scĩ sauini. monast̾iũ
masciacũ. monasteriũ nouiliaẽ. mo¬
cii. monast̃ dorosa. monast̾ sollemp¬
niac̃. monast̾ puellare fc̃e marie. mo¬
nast̾iũ puellare sc̃e radegundis. monaᷤ¬
teriũ de uera. most̾ de utera inpago
tolosano. monast᷑ uadala inseptima¬
ma. monast̾ aniane. monast̃ galii-¬
ne. monast̾ sc̃i laurentii. monast̾ sc̃e

Expanded text:
tio patris vel potius divine nutus votio patris vel potius divine nutus voluntatis, que tante pietatis virum noluit sub suae cura solius salutis delitescere, sed potius per eum et sub eo multorum salutem adolescere. Et quidem multa, ut dictum est, ab eo sunt in eius ditione reparata, immo a fundamentis aedificata monasteria, sed praecipue haec: monasterium sancti Filiberti, monasterium sancti Florentii, monasterium Carroffi, monasterium Concas, monasterium sancti Maxentii, monasterium Menate, monasterium Magni–Loci, monasterium Musciacum, monasterium sancti Sauini, monasterium Masciacum, monasterium Nouiliacum, motii, monasterium Dorosa, monasterium Sollempniacum, monasterium puellare sanctae Mariae, monasterium puellare sanctae Radegundis, monasterium de Vera, monasterium Deutera in pago Tholosano, monastnia: monasterium Anianę, monasterium Galunę, monasterium sancti Laurentii, monasterium s
Abbreviated transcription (Latin):
poss inferre iacturam. His gestis.
cessit. Et regis quidẽ ab ineunte
etate. s t̃ qm maxime cͥca diuinũ
cultũ. ⁊ sc̃e eccłe exaltationẽ. piissimꝰ¬
animꝰ ita ut ñ mͦ regem s ipͣiꝰ opera po¬
tiꝰ rũ uociferarent᷑ sacerdotem. N an
totiꝰ aquitanie qui uidebat᷑ derꝰ. añꝙͣ
ei credet̾. ut pote sub tirannis agens.¬
magis equitationi. bellice excitationi
missiliũ librationi. ꝗͣ oꝑam dare no¬
uerat diuino cultui. Negis autem
studio undec̃q adductis magistris tã
legendis ꝗͣ cantandi. studio necñ di¬
uinarũ ⁊ mũdanarũ incelligentia
litterarũ. citiꝰ ꝙͣ credi poterat coaluit.
Precipue tam̃ affectu illoꝵ ducebat᷑
cipes uite. Nam anteꝗͣ aqͥtania ab
eo regẽtur. conlapsꝰ erat in ea hꝰ modi
ordo. At sub eo adeo conualuit. ut
⁊̃ ipse aui pat̾ni karlomagni imi¬
tari gestiens memorabile exemplũ
pos fieret. obicem se p̾buit refraga¬

Expanded text:
posset inferre iacturam. XVIIII. XVIIII.His gestis, posset inferre iacturam. XVIIII. XVIIII.His gestis, cessit. Et regis quidem ab ineunti etate, sed tunc quam maximę, circa divinum cultum et sanctae ecclesiae exaltationem piissimanimus; ita ut non modo regem, sed ipsius opera potius eum vociferarentur sacerdotem. Nam totius Aquitaniae qui videbatur clerus, antequam ei crederetur, ut pote sub tmagis equitationi, bellicę exercitationi, missillium librationi quam operam dare noverat divino cultui. Regis autem studio undecumque adductis magistris, tam legendi quam cantandi studium, necnon divinarum et mundanarum intellegentia litterarum citius quam credi poterat coaluit. Precipue tamen affectu illorum ducebatcipes vitae. Nam antequam Aquitania sub eo regnaretur, conlapsus erat in ea huiusmodi ordo; at sub eo adeo convaluit, ut etiam ipse avi fraternum Karlomanni imitari gestiens memorabile exemplum,i ne compos fieret, obicem se praebuit refraga
Abbreviated transcription (Latin):
to ꝓut opportuit exercitu. aqͥsiullã
ꝑuenit. ⁊ ut adse uenirent qui infi¬
delitatis insimulabant᷑ iussit. S ed
illis uenire detrectantib. ad eoꝵ ui-¬
cinia deuenit. cuncta eoꝵ popłari
manu militari ꝑmisit. Adultimũ
cunctis que ad eos ꝑtinere uidebant᷑
cuͤͦnsũptis. ipsi supplices uener̃. ⁊ tan¬
dem ueniã ꝑditis om̃ib magno ꝓ
mun̾e meruerunt. Suꝑato. aut̃
pene difficili pirinearum tnͣsitu
alpium panpilonã descendit. ⁊ in
illis qmͣdu uisũ ÷ moratꝰ locis. ea q̃
ucilitati tam plublice ꝙͣ priuate ꝯ¬
gruerent ordinauit. S ed c̃ ꝑ eiꝰdẽ
montis remeandũ foret angustias.
uuascones natiuũ assuctumq fal¬
lendi morem exerere conati. mox
sunt prodenti astutia dep̾hensi. cõ¬
silio cauti. atq cautela uitati.
Uno enĩ eoꝵ qui ad ꝓuocandũ pro¬
cesserat comp̾henso. atq adpenso
reliquis pene om̃ib uxores aut filii
sunt erepti. usqueqͦ eo nr̃i ꝑuenirent
qͦ fraus illoꝵ nullã regi ł exercitu

Expanded text:
out oportuit exercitu, Aquis villam pervenit et, ut ad se venirent qui infidelitatis insimulabantur, iussit. Sed illis venire retrectantibus, ad eorum vicinia devenit, cuncta eorum populari manum militarem permisit. Ad ultimum, cunctis que ad eos pertinere videbantur consumptis, ipsi supplices venerunt et tandem veniam perditis omnibus magno pro munere meruerunt. Superato autem pene difficili Pyrenearum transitu Alpium, Pampalonam descendit; et in illis quamdiu visum est moratus locis, ea que utilitati tam publicę quam private conducerent ordinavit. Sed cum per eiusdem montis remeandum foret angustias, Uuascones nativum assuetumque fallendi morem exerere conati, mox sunt prudenti astutia deprehensi, consilio cauti atque cautela vitati. Uno enim eorum, qui ad provocandum processerat, comprehenso atque adpenso, reliquis pene omnibus uxores aut filii sunt erepti, usquequo eo nostri pervenirent, quo fraus illorum nullam regi vel exercitui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊legati qui dudum añ . iiiͦi. fere
ãnos ad regem ꝑsarum missi st̃:
ꝑlp̃as grecarum nauix̃ statiões
transuect. ad taruisiani portus
receptacłm nullo aduersarioꝵ
sentiente regressi sunt. Im ꝑa
septemb̾ fuit ecclipsis lune. sole s
iusa :: &e . uiͦi. idꝰ febrr fuit eclips
solis media die stante utͦq syden
in parte. xxxͣ. aquarii. Iterũ. i
kł mictii. fuit eclpͥsis lune. ⁊ app¬
ruerunt acies in eadẽ nocte mi¬
medio centro eiuslem sycłis. q
pͥmum intrau̾it uł exierit. nule
impedientib minime notare
septẽbͥs. eclipsis lune facta ÷ ho
noctis tercia. sole posito in.uͦ.
cium. sicq ab anni suꝑioris sepi¬

Expanded text:
legati, qui dudum ante quattuor fere legati, qui dudum ante quattuor fere annos ad regem Persarum missi sunt, per ipsas Grecarum navium stationes transvecti ad Tarvisiani portus receptaculum nullo adversariorum sentiente regressi sunt. ImperatSeptembr. fuit eclypsis lunae; visa est, et 3. Id. Febr. fuit eclypsis solis media in 25 parte Aquarii. Item quarto Kalendas fuit eclipsis lunae, et apparuerunt acies in eadem nocte mimedio centro eiusdem sideris, quae mum intravit vel exivit, nubibus impedientibus minime notare Septemb. eclypsis lunae facta est hora noctis tertia, sole posito in quinta Piscium. Sicque ab anni superioris Sep
Abbreviated transcription (Latin):
am dans: pꝰ reuersionẽ excitꝰ ad ru¬
meriti castellũ ꝓfectꝰ. ibiq aliqͣntũ
temꝑis morat᷑ ad hyemandũ. inthe
odonuis uilla palatio suo sedit. ce¬
ci mbo filii sui pippinꝰ ⁊ hludo
iicꝰ ner̃. Statim post natalem
dñ uenerunt willeriꝰ⁊ beatos
duces uenecie: nec ñ ⁊ paulꝰ dux
iadere. atq donatꝰ eiꝰdem ciuitatiᷤ
ep̃c legati dalmatarum ad p̃sen¬
tiam imꝑatoris c̃ magnis donis.
Ex facta ÷ ibi ordinatio ab imꝑato¬
re de ducibꝰ ⁊ ppłis tam uenetie
ꝗͣ dalmatie: illisq ab solutis: con¬
da inter filios suos. ⁊ diuisionẽ
regni facienda intres partes. ut
sciret unꝰquisq illoꝵ ꝗͣ partem
partione ⁊ testam̃tũ ÷ factũ. ⁊ ui¬
reurando ab optimatib frãcoꝵ
confirmatũ. ⁊ constitutiones pa
tifex lectis. ⁊ assensum p̃buit. &
propria manu ssubscͥpsit. Imp̃r
⁊hludouico: de uilla cheodonis
ueniens. karolũ filiũ suũ int̾rã
sclanoꝵ qui dic̃tur sorbi. c̃ exꝯtu¬

Expanded text:
eram dans, post reversionem exercitus ad Rumerici castellum profectus est. Ibique aliquantum temodonis-villa palatio suo conmbo filii sui Pippinus et HludoDCCCVI. Statim post natalem Domini venerunt Willeri et Beatus duces Venetiae necnon et Paulus dux Iaderae atque Donatus eiusdem civitatis episcopus legati Dalmatarum ad praesentiam imperatoris cum magnis donis. Et facta est ibi ordinatio ab imperatore de ducibus et populis tam Venetiae quam Dalmatiae. Illisque absolutis conda inter filios suos et divisione regni facienda in tres partes, ut sciret unusquisque illorum, quam partem partitione et testamentum factum et iureiurando ab optimatibus Francorum confirmatum, et constitutiones pactifex lectis et adsensum praebuit et propria manu subscripsit. Imperator et Hludowico, de villa Theodonisveniens. Karlum filium suum in terram Sclavorum qui dicuntur Sorabi, e
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatoris qui de oriente reuer¬
batur defunctꝰ :÷: ⁊ legatꝰ regis
sarum noĩe abdella cum mon¬
chis de iherłm qui legatione pi
noĩa sunt georgiꝰ ⁊ felix. uen̾i¬

Expanded text:
atoris, qui de oriente revertebatur, defunctus est, et legatus regis Persarum nomine Abdella cum monachis de Ierusalem, qui legatione Thomae nomina fuere Georgius et Felix. Ge
Abbreviated transcription (Latin):
lore uario. mire magnitudinis:
pusctudinis. E rant autẽ omĩa
bissina. tam tentoria ꝗͣ ⁊ funes eoꝵ
diuctas tincta colorib. Euerunt
p̃terta munera p̃fati regis pallia
setica multa ⁊ preciosa. odoresq et
unguenta acbalsamũ. necñ ⁊ horo¬
.xi loginm ex auricalco arte mechani
ca mitifice cõpositũ. in quo duode¬
cim horarum cursꝰ ad clepsedram
uertedat᷑: c̃ totidem ereis pilulis. que
ad completionẽ horarum decidebãt.
⁊ casu subiectum sͥ cimbalũ tinnire
faciebant additis in codem eidẽ nu¬
meti equitib. qui ꝑ .xii. fenestras
complecis horis exibant.⁊ inpulsy
eguissionis sue totidẽ fenestras que
bi mauricalco mire magnitudi¬
nis ⁊ proceritatis. que omĩa aquis.
palano imꝑatori p̾sentata sunt.
mꝑator legatũ ⁊ monachos aliqnͣ¬

Expanded text:
L.  mirae magnitudinis et pulchritudinis; erant enim omnia bissina, tam tentoria quam et funes eorum, diversis tincta coloribus. Fuerunt praeterea munera praefati regis pallia sirica multa et preciosa, et odores atque unguenta et balsamum; nec non et horologium ex auricca mirifice compositum, in quo XII horarum cursus ad clepsydram vertebatur cum totidem aereis pillulis, quae ad completionem horarum decidebant, et casu suo subjectum sibi cymbalum tinnire faciebant, additis totidem equitibus, qui per XII fenestras completis horis exibant, et impulsu egressionis suae totidem fenestras quae duo ex auricalco mirae magnitudinis et proceritatis. Quae omnia Aquis palatio ad imperatorem delata sunt. Imperator legatum et monachos
Abbreviated transcription (Latin):
adib eẽ. ñ poterant. Quem ĩꝑator
eiꝰ annuens. muneribꝰ donatum re-¬
dut ꝑmisit. Qui rediens ad ppłm su.¬
um. paruo temꝑe tnͣsacto diẽ obiit.
Et misit caganus unũ de optimatibꝰ
sus. petens sͥ honorem antiquũ qͣm
cacanꝰ apud hunos hab̾e solebat.
Cuiꝰ p̃cib imꝑator assensum p̃buit.
⁊ summã totiꝰ regni iuxta pͥscum
coꝵ nitum. caganum hab̾e p̃cepit.
Eodem anno misit excitum cũ filio

Expanded text:
dibus esse non poterat. Quem imperator eius annuens, muneribus donatum redire permisit. Qui rediens ad populum suum, pauco tempore transacto diem obiit. Et misit Caganus unum de optimatibus suis, petens sibi honorem antiquum, quem Caganus apud Hunos habere solebat. Cuius precibus imperator adsensum praebuit, et summam totius regni iuxta priscum eorum ritum Caganum habere praecepit. Eodem anno misit exercitum suum cum filio
Abbreviated transcription (Latin):
francis auxiliante domino dis
germano suo karlomanno. in
loco qͥ dicit᷑ duasdiues. nde kar¬
lomannꝰ reuertendo infranciã
iter arripuit. & domnꝰ karolus
iuit ad equolesinã cuutatẽ. sũp

Expanded text:
Francis auxiliante Domino dissgermano suo Carlomanno in loco, qni dicitur Duasdives. Inde Carlomannus se revertendo Franciam iter arripiens, domnus Carolusivit ad Aequolesinam civitatem, et inde
Abbreviated transcription (Latin):
ritate apłica. sullato om̃i timore
humano. sollẽpnit̾ ordinau̾ũt dõ¬
nũ leotheriũ in sede pontificali:
ut p̃eẽt eccłe senonensi. Anno ĩ¬
dux burgundie sñ filiis. rebella¬
uer̃ q burgũdiones ꝯͣ rob̃tũ regẽ¬
dricꝰ comes. tenuit autisiodorũ
rob̾tꝰ rex assũptis normannis cũ
drice suo ricardo ⁊ excitu copioso
ualde. uastauit burgũdiã. obsidñs
diones aũ nullo mͦ ei se subde no¬
lentes: unaͣmiter resistebãt. Obse¬
dit uͦ auallonẽ castrũ tͥb fere m̃¬
sib ⁊ famis necessitate illd̃ cepit.

Expanded text:
ritate apostolica, sublato omni timore ritate apostolica, sublato omni timore humano, sollempniter ordinaverunt donnum Leothericum in sede pontificali, ut preesset ecclesiae Senonensi. Anno dux Burgundiae sine filiis. Rebellaveruntque Burgundiones contra regedricus comes Autissiodorum tenuit Rodbertus rex, assumptis Normannis cum duce suo Richardo, et exercitu copioso valde, vastavit Burgundiam, obsidens diones autem, nullomodo ei se subdere volentes, unanimiter resistebant ei. Obsedit vero Avallonem castrum tribus fere mensibus, et famis necessitate eum cepit.
Abbreviated transcription (Latin):
segͥnus arcħep̾c ab imo cep̃ res¬
taurare cenobix sc̃i petͥ milidu¬
nensis. ⁊ monachos ibi mutens: ab
odoni comiti. Congͤgans uͦ rob̾tꝰ
rex ex̾citũ copiosũ ualde. ⁊ burcar¬
dꝰ comes. conuocatisq normannis
c̃ duce suo ricardo: obsedit castrỹ
milidunũ. Castro gͥ capto: suspẽ
Burcardꝰ aũ comes recep̃ castrum
milidunũ. sic̃ añ possedat. I git᷑
rainardꝰ comes uecłs senonũ. pꝰ¬
est: sepultꝰq ÷ inbasilica sc̃e colũ¬
be uirginis. cui successit fromũdꝰ
filiꝰ eiꝰ. habens ĩ ꝯuigio filiã rainal¬
di comitis roͤmoꝵ. Anno ĩ carnat᷑
metͦpolitan᷑ ep̃c. Post tnͣsitũ uͦ
illiꝰ stetit eccła senonica sñ bñdie¬
tione saccdotali anno uno. Accla
leotheriũ. nobilissimis ortũ nata¬
libꝰ tẽ archidiaconũ om̃i bonita¬
te ꝯspicuũ: s resistebãt ꝗͣ płimi
mitebat fĩ eo qd̾ hab̾et filiũ cłic̃
Dei aũ nutu ꝯgͤgati suffranei ep̃i
senonice eccł̃e c̃ uoluntate ⁊ aucto¬

Expanded text:
Sewinus archiepiscopus ab imo coepit restaurare coenobium Sancti Petri Milidunensis, et monachos ibi mittens, abbOdoni comiti. Congregans vero Rodbertus rex exercitum copiosum valde et Burchardus comes, convocatosque Nort mannos cum duce suo Richardo, obsedit castrum Milidunum. Capto igitur castro suspensus Burchardus autem comes recepit castrum Milidunum sicuti ante possederat. Igitur Rainaldus comes Vetulus Senonum pest, et sepultus in basilica Sanctae Columbae virginis. Cui successit Fromundus filius ejus, habens in conjugio filiam Rainaldi, comitis Remorum. Anno Domini metropolitanus episcopus. Post transitum vero illius, stetit ecclesia Senonica sine benedictione sacerdotali anno I. AcclamabLeothericum, nobilissimis ortum natalibus, tunc archidiaconum, omni bonitate conspicuum. Sed resistebant quamplurimi ermittebat fieri, eo quod haberet filium clericum Dei autem nutu congregati suffraganei episcopi Senonicae ecclesiae, cum voluntate et aucto
Abbreviated transcription (Latin):
noluit ꝯsentire regis neqͥtie s ma¬
gis ĩ ꝗͣtũ potuit redarguit ip̃m re
buit. Cũ magno itaq dedecore ex¬
pelli uissit arnulfũ de eccła bẽ¬
dĩ genitͥcis marie rem̃sis.⁊ sic alli¬
gatũ retrudi ĩ cardem. Alligatꝰ ã
ĩ carc̾e aurelianis ciuitate. uͥ d̾ti¬
arnulfr̃ deiec̾ant: ⁊ girb̾tũ ordina¬
u̾ant. Misit qͦ leonẽ albem a sede
apłica. ad dõnũ seuuinũ arcħep̃m
urbe rem̃si ꝯgregaret. mandãs illi
ũ sñ dilatiõe reuocaret de carcere
arnulfũ: ⁊ degͣdaret girb̃tũ. C ol¬
lecto gͥ ꝯcilio it̾m ĩ urbe rem̃si ex
iussione apłica reuocatꝰ ÷ arnulfꝰ
de cͦtodia. ⁊ c̃ honore magno recep
cepiss: penitñtia ductꝰ÷. Alt̾cati¬
onẽ uͦ girb̃ti pontificis ⁊ leonis ab¬
batis ualde utilẽ: pleniꝰ ĩuenies ĩ
dõnꝰ girb̃tꝰ electꝰ ÷ pontifex ĩ urbe
urb̾ rome. S tatĩq om̃is ppłs roma

Expanded text:
noluit consentire regis nequitiae; sed magis in quantum potuit redarguit ipsum rebuit. Cum magno itaque dedecore expelli jussit Arnulfum de ecclesia beatae Mariae Remensis, et sic alligatum retrudi in carcerem. Alligatus autem in carcArnulfum dejecerant et Gerbertum ordinaverant. Misit quoque Leonem abbatem a sede apostolica ad donnum Seguinum arum congregaret; mandans illi ut sine dilatione revocaret de carcere Arnulfum et degradaret Gerbertum. Collecto igitur concilio iterum in urbe Remensi, ex jussione apostolica revocatus est Arnulfus de custodia, et cum honore magno receptcepisset, poenitentia ductus est. Altercationem vero Gerberti pontificis et Leonis abbadomnus Gibbertus electus est pontifex in urbe urbis Rome statim omnis populus Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ta a temꝑore paganoꝵ: usq in
hodiernũ diem. Arcħ ep̃e aũ leo¬
theriꝰ nimis angustiatꝰ ꝓ hac re.
qͦ se u̾teret omĩo nesciebat. T otũ
ingiliis exorabat. xp̃m. ut ei suꝑna
pietas auxiliũ ministraret. Igit᷑
anno a passione dñi.m .xu. ĩdictio¬
ne. xiii.x. k̾ maii capta ÷ ciuitas
senonũ ab arcħep̃o leotherio. per
rainardi comitis fromũdũ. quẽ¬

Expanded text:
 usque in hodiernum diem. Archiepiscopus autem Leothericus nimis angustiatus pro hac re quo se verteret omnino nesciebat. Totum vigiliis exorabat Christum, ut ei superna pietas auxilium ministraret. Igitur anno a passione Domini 1015, indictione 13, 10 Kal. Maii capta est civitas Senonum ab archiepiscopo Leotherico per cRainardi comitis, que
Abbreviated transcription (Latin):
tulus c̃ exercitu maximo ĩloco
qui dicit᷑ uillare. int̾fectosq saxo¬
nes c̃ duce suo helpone nomĩe
senone extiteront Uixerat enĩ¬
q̃ sunt suꝑ uenenã fluuiũ usq
adciuitatẽ: ĩ fige̾tq lanceã suã ĩ
porta sci leonis. Int̾fectꝰ ẽ. aũ c̃
ppło suo a senonensib reportatꝰ
q ÷ ĩpatͥã suã ardennã aserius
suis. sic enĩ uisserat mat̾ ipsius
helponis noie uuarna. Mlaxer̃
autẽ eũ plantu magno. rainar¬
dꝰ comes ⁊ archẽbaldꝰ archiep̃e.
consangͥneꝰ enĩ illoꝵ erat. U idns
itaq bruno dux. sociꝰ eiꝰdẽ helpo¬
nis. qͥ obsedat tͤcas ciuitãtẽ. qd̾
mortuus eẽt sociꝰ suus helpo cũ
suis: reu̾sꝯ ÷ ad patͥam suã D em̃¬
ñ pꝰ mł̾tos dies. clotariꝰ rex congͣ¬
gans excitũ copiosũ ualde. reno¬
uauit ĩdicione sua lotharium
regnũ Ueniensq ad palaciũ qͥ
d̾r aqͥsgrani. uͥ c̃ manebat otto
imꝑator c̃ tixore sua hora pͣndͤn¬

Expanded text:
tulus cum exercitu maximo in loco qui vocatur Villare, interfectosque Saxones cum duce suo Helpone nomine; Senonenses extiterunt victquae sunt super Venena fluvium, usque ad civitatem, infigereque lanceam suam in portam Sancti Leonis. Interfectus autem cum populo suo a Senonensibus, reportatus est in patriam suam Ardennam a servis suis. Sic enim jusserat mater ipsius Helponis, nomine Warna. Planxerunt autem cum planctu magno Rainardus comes et Archembaldus archiepiscopus; consanguineus enim illorum erat. Videns itaque Bruno dux, socius ejusdem Helponis, qui obsederat Trecas civitatem, quod mortuus esset socius suus Helpo cum suis, reversus est in patriam suam. Den multos dies, Lotharius rex, congregans exercitum copiosum valde, revocavit in ditione sua Lotharium regnum, veniensque ad palatium quod vocatur Aquisgrani, ubi manebat Otto imperator cum uxore, hora pranden
Abbreviated transcription (Latin):
rodulf.ꝰ ii. idꝰ iulii. suessiois cun¬
tate. His temꝑib it̾m pagani
burgiuidiã uastauerunt. Factũ
q÷ bellũ int̾ xp̃ianos ⁊ paganos
in monte chalo. ꝑemptis ãpaga
gis. hug̃o magnꝰ unã c̃ francis ac
nicũ filiũ eiꝰ. Eugerat enĩ ad pa¬
trẽ suũ regẽ angloꝵ obtimorẽ ħ¬
berti ⁊ hugonis. Ueniens illuc.W.

Expanded text:
Rodulfus, IV Idus Julii, Suessionis civiRodulfus, IV Idus Julii, Suessionis civitate. His temporibus pagani iterum Burgundiam vastaverunt, factumque est bellum inter Christianos et paganos in monte Chalo, peremptis a pagangis, Hugo Magnus una cum Francis accvicum filium ejus. Fugerat enim ad patrem suum regem Anglorum, ob timorem Herberti et H
Abbreviated transcription (Latin):
sepultꝰq ÷ ĩ basilica sc̃e colũbe.u̾.
in oratorio sc̃i simphoriani mr̃is.
ceps rebellauit contͣ karolũ sipli
factũ ÷ bellũ suessiõis urbe. ĩt̾ ka¬
rolũ simplicẽ ⁊ ip̃m rob̾tũ qͥ regnũ
tente. occurrit illi ħbertꝰ ĩ fideliũ
neqͥssimꝰ. ⁊ sub ficte pacis simłatio¬
ne ĩ castro qd̾ parrona dr ut hos¬
pitandi gr̃a diu̾teret ꝯpulit. ⁊ sic
eũ dolo captũ retinuit. Habebat
enĩ rob̃tꝰ sororẽ istiꝰ ħberti ĩconi¬
gio. de qͣ ortꝰ ÷ hugo magnꝰ. I llic
itaq positꝰ karolꝰ rodulfũ nobilẽ
filiũ ricardi burgundionũ ducẽ.
qm de sacro fante susceꝑat una
c̃ onsilio hugonis magni. silii su¬
pͣdicti rob̃ti. ⁊ ꝓcerũ francoꝵ in¬
regnũ sublunauit. dẽ autem
karolꝰ simplex pꝰ longã carceris
macerationẽ defunctꝰ in ip̃a cͥtͦo¬
dia.⁊ sepultꝰ ⁊ in basilica sc̃i fur¬
sei confessoris. que ẽ. ĩ ip̃o parro¬
na castro. U nctꝰ uͦ ÷ in regẽ ip̃e

Expanded text:
in basilica Sanctae Columbae, in oratorio Sancti Symphoriani martyris. ceps rebellavit contra Carolum Simplicfactum est bellum Suessionis civitate inter Carolum Simplicem et ipsum Rodbertum, qui tente, occurit illi Herbertus infidelium nequissimus, et sub fictae pacis simulatione in castro quod Parrona dicitur ut hospitandi gratia diverteret conpulit. Et sic eum dolo captum retinuit. Habebat enim idem Robertus sororem istius Herberti in conjugio; de qua ortus est Hugo Magnus. Illic itaque positus Karolus, Rodulfum, nobilem filium Richardi, Burgundionum ducem, quem de sacro fonte susceperat, una cum consilio Hugonis Magni, filii supradicti Roberti, et procerum Francorum sublimavit. Isdem autem Karolus Simplex post longam carceris macerationem defunctus est in ipsa custodia, et sepultus in basilica ssei confessoris, quae est in ipsa Parrona castro. Unctus est vero in regem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uͥctoria. Post ħ ñ apposuit ultͣ
otto rex ut ueniret. nec ip̃e nͨ ex¬
citꝰ eiꝰ ĩ frãciã. In ip̃o aũ anno
pacificatꝰ ÷ lothariꝰ rex c̃ ottone
rege remis ciritate. contͣ uolũta¬
uoluntatẽ ex̾citꝰ suĩ. Dedit autẽ
lothariꝰ rex ottoni regi ĩ bñficio
lothariũ regnũ. q̃ ca mag̃ ꝯffista¬
uit corda pͥncipũ frãcoꝵ. Anno

Expanded text:
ria. Post haec non apposuit ultra Otto rex ut veniret, nec ipse nec exercitus ejus, in Frantiam. In ipso anno pacificatus est Hlotharius rex cum Ottone rege Remis civitate contra voluntavoluntatem exercitus sui. Dedit autem Hlotharius rex Ottoni regi in beneficio Hlotharium regnum; quae causa magis cvit corda principum Francorum.  Co
Abbreviated transcription (Latin):
sicit regnũ karoli magni. Indi.¬
eb ilł erat ĩ rem̃siũ ciuitatẽ arcħ̃.¬
tharii regis. ex ꝯcũbina noĩe arnol¬
fꝰ. Hugo aũ ĩuidebat ei uolẽs ext̾¬
miare ꝓgeniẽ lotharii regis ꝯgre¬
gansq ĩ urbe rem̃si synodũ idem
hugo rex. ĩuitauit arcħ ep̃m seno
nonice urb̃ noĩe sexinũ: c̃ suffra¬
lo nepotis sui qͣm tenebat ĩ carcẽ.
bina. In loco uͦ eiꝰ ꝯsecͣri fec̃ dõnũ
girb̾tũ monacũ philosofũ. Qui
girb̾tꝰ magist̾ fuit rob̾ti regis filii
istiꝰ hugõis. ⁊ dõni leotherii archi¬
ep̃i successoris uen̾abłis seuuini.
Arnulfũ aũ fecit mancipari cꝰtodie
tione arnulsi. neq ĩ ordinatione
girbt. Iossio aũ regis urgebat.

Expanded text:
ficit regnum Karoli Magni. In diebus illis erat in Remensium civitate architharii regis ex concubina, nomine Arnulfus. Hugo autem rex invidebat ei, volens exterminare progeniem Hlotharii regis. CongreganHugo rex invitavit archiepiscopum Senonicae urbis, nomine Sewinum, cum suffralo nepotis sui, quem tenebat in carcere, bina. In loco vero ejus consecrari fecit dGerbertum monachum philosophum. Qui Gerbertus magister fuit Roberti regis, filii istius Hugonis, et donni Leotherici archiepiscopi , successoris venerabilis Seguini. Arnulfum vero fecit mancipari custodiatione Arnulfi neque in ordinatione Gerberti. Jussio autem regis urgebat.
Abbreviated transcription (Latin):
obiit ludouicꝰ rex iouenis qͥ regna¬
uit ĩ frãciã annis .ix. sepultꝰq : ĩ
basilica scĩ cornelii m̃r c̃pendio.
rii regis. E odẽ anno rebellauit
accepiss karolꝰ filiã ħb̃ti comitis
tͤcarũ. Collecto gͥ hugo ex̾citu co¬
pioso ualde: obsedit laudunũ. uͥ
iens uͦ karolꝰ de ciuitate fugauit
hugonẽ ẽ ex̾citu suo ĩcensis hos¬
pitiis uͥ manebãt hostes. Cernẽs
itaq dux hugo qd̾ minime poss
karolỹ uinc̾e. consilir huit c̃ asce¬
lino tͣlitore uetło qͥ erat ep̃e falsꝰ
laudunis ⁊ ꝯsiliariꝰ karoli. Itaq
tͣdens ascelinꝰ ep̃c laudunũ ĩ noc¬
te una qͥescentib cunctis hugo¬

Expanded text:
obiit Hludovicus rex juvenis, qui regnavit in Frantia annis 9. Sepultus vero est in basilica beati Cornelii martiris Compendio. s Hlotharii regis. Eodem anno rebellavit accepisset Karolus filiam Herberti comitis Trecarum. Collecto igitur Hugo exercitu copioso valde, obsedit Laudunum, ubi iens vero Karolus de civitate, fugavit Hugonem cum exercitu suo, incensa hospitia ubi manebant hostes. Cernens itaque Hugo dux quod minime posset Karolum vincere, consilium habuit cum Ascelino traditore vetulo, qui erat episcopus falsus Laudunis et consiliarius Karoli. Itaque tradens Ascelinus episcopus Laudunum in nocte una quiescentibus cunctis Hugo
Abbreviated transcription (Latin):
utilitas eccłastica dictau̾it. siue ĩe¬
uocanda synodo. siue in aliis nego
ce ꝑ ip̃m ep̃is manifesta efficiant᷑.
⁊ rursꝰ que gesta fuerĩt eiꝰ relatio¬
ne si necesse fu̾it apłice sedi pandat᷑.
⁊ maiora negocia ac difficiliora qͦq
suggestiõe p̃iꝰ a sede apłica disponẽ¬
da ⁊ enucleanda q̃rant᷑ T unc ĩꝑ¬
ator responsũ q̃siuit ab ep̃is. qͥd de
his nusso apłici respondent. Quoꝵ
responsio tał fuit. ut seruato sin¬
głis met᷑politanis iure pͥuilegii. se¬
cũdũ sacros canones ⁊ iuxta decͣta
sedis romane pontificũ. ex eisdem
rint. ut absolute archiep̃i respon¬
d̾ent se obedit᷑os. de pͥmatu ansegi¬
si sic̃ apłicus scͥpsit. aliud responsr̃¬

Expanded text:
utilitas eccvocanda synodo, sive in aliis negotpsum episcopis manifesta efficiantur, et rursus quae gesta fuerint, ejus relatione, si necesse fuerit, apostolicae sedi pandantur, et majora negotia ac difficiliora quaeque suggestione ipsius a sede apostolica disponenda et enucleanda quaerantur.  responsum quaesivit ab eis, quid de his misso apostolici responderent. Quorum responsio talis fuit, ut servato singulis metropolitanis jure privilegii secundum sacros canones et juxta decreta sedis Romanae pontificum ex eisdem rint, ut absolute archiepiscopi responderent se obedituros de primatu Ansigisi sicut apostolicus scripsit, aliud, n
Abbreviated transcription (Latin):
inchoata ÷ synodꝰ p̃paratis ⁊ ut pꝰ
cantata antiphona exaudi nos d̾
⁊ legit ioħs arctinꝰ qnͣdã scedu¬
lam. ratione ⁊ auctoritate caren¬
tem. Post qmͦ legit odo beluagoꝵ
ansegiso ⁊ ab eodem odone sine
conscientia sinodi dictata. int̾
se dissona. ⁊ nullã utilitatem
habentia. uerũ ⁊ rõne ⁊ aucto¬
ritate carentia. ⁊ iccirco hic ñ

Expanded text:
inchoata est synodus, praeparatis. Et ut prius, cantata antiphona Exaudi nos DomEt legit Joannes Aretinus quandam schedulam ratione et auctoritate carentem; post quam legit Odo, BelgivagAnsegiso et ab eodem Odone sine conscientia synodi dictata, inter se dissonantia et nullam utilitatem habentia, verum et ratione ac auctoritate carentia; et idcirco hic n
Abbreviated transcription (Latin):
ronatꝰ. ꝑ dñi sacerdotes acclamo¬
re fidelis ppłi sic̃ uidimꝰ qͥ affuimꝰ.
corona regni ÷ imꝑio restitutus.
Et qr ut ĩ hystoriis sacͥs legimꝰ. re¬
ges qñ regna obtinuert̃. singłoꝵ
regnoꝵ sͥ diademata ĩposuerũt.
placet. ut ĩ obtentu regni unde
uos ad illũ sponte ꝯuenistis.⁊ nõ
ei cõmendastis. sac̾dotali minis¬
terio añ altare hoc coronet᷑. et
sacͣ unctione consecret᷑. Qd̃ si
uob̾ placet: ꝓpͥis uocib ꝯsonate.
Et in hoc conclamantib om̃ib.
dixit idẽ ep̃c. Agamꝰ gͦ dño una¬
nimit̾ gr̾̃as: decantantes te dm̃
laudamꝰ E t pꝰ hec ab ep̃is ẽ b̾ndic¬
tione sac̾dotali ÷ idẽ rex coronatꝰ.¬

Expanded text:
otes, acclamatione fidelis populi, sicut vidimus qui adfuimus, corona regni est imperioque restitutus. Et quia, ut in historiis sacris legimus, reges quando regna obtinuerunt, singulorum regnorum sibi diademata imposuerunt, placet, ut in obtentum regni, unde vos ad illum sponte convenistis et ei vos commendastis, sacerdotali ministerio ante altare hoc coronetur, et sacra unctione Domino consecretur. Quod si vobis placet, propriis vocibus consonate. Et in hoc conclamantibus omnibus, dixit idem episcopus: Agamus ergo unanimiter Deo gratias, decantantes, Te Deum laudamus. Et post haec ab episcopis cum benedictione sacerdotali est idem rex coronat
Abbreviated transcription (Latin):
młtos dies ludouicꝰ rex filiꝰ karoli
simplicis baiocas ciuitate a normã¬
nis. młtis ex francoꝵ ppło int̾emp¬
tis: consentiente hugone magno.
Post ħ m̃se maio fix .uͭi. pluit san¬
gͥs suꝑ oꝑarios. Et ip̃o anno m̃se
septẽbͥ ludouicꝰ rex totũ tẽpꝰ uite
sue plenũ ducens angtiarũ ⁊ tͥbła¬

Expanded text:
tus est Ludovicus rex, filius Caroli Simplicis, dolo, Bajocas civitate, a Normannis, multis ex Francorum populo interemptis, consentiente Hugone Magno. Post haec, mense Maio, feria III, pluit sanguis super operarios. Et ipso anno, mense Septembri, Ludovicus rex totum tempus vitae suae plenum ducens ang
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtra p̃sidia sarracenoꝵ ex̾citũ mo¬
uet. Et ĩterfecto duce sarracenoꝵ
diu de duarñ femĩarũ conubio
uacillando. pene totã eccl̃am
contͣ se concitauit. Obid duo
metͦpolitani ep̃i treuericꝰ ⁊ co¬
lonicꝰ. tentgaudꝰ ⁊ guntariꝰ: sen¬
tentia apłica dampnati sunt.
cetus synodales subiñ euocati.

Expanded text:
contra praesidia Saracenorum exercitum mocontra praesidia Saracenorum exercitum movet, et, interfecto duce Sarracenorudiu de duarum feminarum connubio vacillando pene totam Ecclesiam contra se concitavit. Ob id duo metropolitani episcopi Trevericus et Colonicus, Theuthaudius et Guntharis sententia apostolica damnati. Coetus
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris afr̃ib reu̾ent̃ humat᷑.
Huiꝰ imꝑatoris temꝑe. ossa bea ͭ an¬
deoli mt̾is ip̃o reuclante reꝑta. ĩ
loco qui antiqͥtꝰ gentib dr᷑: ĩ ui¬
uariensi parrochia sito. B ernar.¬
rit᷑. ⁊ aglimar᷑ iuennensẽ suscep̃
ep̃atũ. mulo qͦ lugdunensis e¬
piscopꝰ efficit᷑. ⁊ pontifex romanus
gregoriꝰ morit᷑: atq eiꝰ loco sergiꝰ
ordinat᷑. illo defuncto: leo succedit.
Quo obeunte: bñdictꝰ insede apłi¬
ca substituit᷑. Iam tñ defuncto
lothario imꝑatore. sub hꝰ imꝑato¬
ris temꝑe. segart beneuentorum
dux. a snis int̾sicit᷑. et ab int̾fectori¬
b saraceni abñuentanis euocati.
infra ciutatẽ beneuentũ recipi¬
unt᷑. Iudouicꝰ imp̃r initalia. hic
pꝰ obitũ patͥs.uiii. anno mortuo fr̃e
suo karolo iniore. ⁊ lugduni sepul
fr̃ĩs mortui partit᷑. Iccepit autẽ
partẽ tnͣsuirensis burgundie simł
⁊ ꝓuinciã. Reliꝗͣ partẽ. lotharius
rex sͥ retinuit. Anno incarnatio

Expanded text:
atribus reverenter humatur. Hujus imperatoris tempore ossa beatissimi Andeoli martyris, ipso revelante, reperta in loco qui antiquitus Gentibus dicitur, in Vivariensi parochia sito. Bernardmoritur, et Aglimatus Viennensem suscepit episcopatum. Amulo quoque Lugdunensis episcopus efficitur. Et pontifex Romanus Gregorius moritur atque ejus loco Sergius ordinatur. Illo defuncto, Leo succedit. Quo obeunte, Benedictus in sede apostolica substituitur, jam tamen defuncto Lothario imperatore. Sub hujus imperatoris tempore, Segari Beneventanorum dux a suis interficitur, et ab interfectoribus Sarraceni a Beneventanis evocati, intra civitatem Beneventum recipiuntur. Ludovicus imperator in Italia. Hic, post obitum patris, octavo anno, mortuo fratre suo Carolo minore, et Lugduni sepultfratris mortui partitur. Accepit autem partem Transjurensis Burgundiae simul et Provinciam: reliquam partem Lotharius rex sibi retinuit. Anno Incarnation