comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ septẽ triremit ꝗnq remi una est missus ut t̾¬
ra mariq cõi cõsilio rem getetẽt. Scipio ip̃e gͣui
erat insita hoĩu libictine alendi de industria ru¬
mores adiceret aliꝗd ꝓũciã ome ac maxiã len¬
gĩqua eis turbait apparuit q quãta excitatura ⁊¬
molem uera fuiss clader. Cũ uanꝰ tumor tantas
procellas exciuissẽt nõ socii infide nõ ex̾citur ĩ ef¬
ficio mansit. Dandomus ciiudibilis ꝗb ꝗa re¬
gnũ sibi hispanit pulsis inde cãthaginesib de¬
stinarãt aĩs nichil ꝓsꝑe cõtingerat cc̃citatis po¬
pularib lacem aũt erat. c unẽtute celtiberoꝵ ex¬
ad sucronẽ ortus. Octo ibi maliã militũ erãt. p̃sidĩ¬
um gẽtib ꝙ eir hiberã incolũt ĩpositũ. Mote eo
alati sũt. s ia ante licẽtiã exdiutino ut fit otu ⁊
collecta. ⁊⁊ nõ nichil ꝙ inhostico latius rapto suetis
uiut᷑. artiores inpace res erat. ac pͥmo res tãtu &¬

Expanded text:
cum septem triremibus quinqueremi una est missus ut terra marique communi consilio rem gererent. Scipio ipse graui isque quod audierat insita hominibus libidine alendi de industria rumores adiceret aliquid, prouinciam omnem ac maxime longinqua eius turbauit; apparuitque quantam excitatura molem uera fuisset clades cum uanus rumor tantas procellas exciuisset. non socii in fide, non exercitus in officio mansit. Mandonius et Indibilis, quibus quia regnum sibi Hispaniae pulsis inde Carthaginiensibus destinarant animis nihil pro spe contigerat, concitatis popularibus—Lacead Sucronem ortus. octo ibi milia militum erant, praesidium gentibus quae cis Hiberum incolunt inpositum. motae lati sunt, sed iam ante licentia ex diutino, ut fit, otio conlecta, et non nihil quod in hostico laxius rapto suetis vivere artiores in pace res erant. ac primo sermones tantum o
Abbreviated transcription (Latin):
anno punici belli .p̾. corneliꝰ scipie. ⁊ .l. licinus
guissus ut cosulatũ mier nosate c̃osulib ꝓuĩcie
sũt. Scicilia scipioni extra sortẽ cõcedc̃te̾ colle¬
ga qa sascroꝵ cura põtisitẽ maximsi ĩ ytalia
ictinebat bructi gusso tũ p̃torie ꝓm̃tie ĩ sorte
cõiccte. urluna. Cħ. serilio opfigie ꝯtiminu
ita galliã appłabãt. sp̃. lucretia sicilia .ĩ. emilio
ciĩ. octanu sardita. senatus ĩcapitolio habi¬
quos ludes inter sedictionẽ nulitãe in ihispa¬
nia nouisset ex ea petiũa quã ip̃e mecariũ de¬
tuliss facẽt. Tum saguntinoꝵ legatos ĩsencitu
introduxit exeis marimꝰ natu ⁊sinich ultra

Expanded text:
anno Punici belli P. Cornelius Scipio et P. Licinius anno Punici belli P. Cornelius Scipio et P. Licinius Crassus ut consulatum inierunt, nominatae consulibus prouinciae sunt, Sicilia Scipioni extra sortem, concedente collega quia cura sacrorum pontificem maximum in Italia retinebat, Bruttii Crasso. tum praetoriae prouinciae in sortem coniectae. urbana Cn. Seruilio obtigit, Ariminum —ita Galliam aCn. Octavio Sardinia. senatus in Capitolio habiquos ludos inter seditionem militarem in Hispania vovisset, ex ea pecunia quam ipse in aerarium detulisset faceret. tum Saguntinorum legatos in senatum introduxit. ex eis maximus natu: " etsi nihil ultra
Abbreviated transcription (Latin):
misso urbẽ ẽ itigessus. cirgẽtiq p̃se tulio me¬
tia inde creandis cõsulib habuit .ł. ueturius
pbilo cẽtuuria eque õs ingẽti fauore .p̃. scipi¬
onẽ cõsulẽ dixerut. Collega ad dit̃ ci.p̃. lutiniꝰ
ciassus põtifex maximꝰ. ceterũ comitia maiõd
ꝙ ulla ꝑio bellũ celebrata frequẽtia ꝓditũ me¬
morie est cõueneãtundiq nõ iusfmgãdi modo
s q̃ cxpectãdi cã pͥ. sçipioĩs caurretõq domo fre¬
quet᷑ ꝙĩ cupitoliũ adimmclãtẽ tũ cũ cẽtũ bubus
uotis ioui sacrificaret in ispainia sp̃ deb ãtq
cnuim sic̃.c̾. lucatius suꝑiꝰ bellũ punicũ finisset
ita id ꝙ instaret.p̾. corneliũ fũtuti. citq ut in
ispania oĩ poenos expuliss. sic italia pulsurũ cẽ.
affricãq ei ꝑmnẽ h ce debellats ĩ italia foẽt ꝓñ¬
ciã destinabãt pretoria in de comitia habita. cre¬
lius cepio .s.ĩ. omilius rapus. Quãto decimo

Expanded text:
misso urbem est ingressus, argentique prae se in aemisso urbem est ingressus, argentique prae se in aeonsulibus habuit L. Ueturius Philo , centuriaeque omnes ingenti fauore P. Cornelium Scipionem consulem dixerunt; collega additur ei P. Licinius Crassus pontifex maximus. ceterum comitia maiore quam ulla per id bellum celebrata frequentia proditum memoriae est. conuenerant undique non suffragandi modo sed etiam spectandi causa P. Scipionis et in Capitolium ad immolantem eum cum centum bubus uotis in Hispania Ioui sacrificaret; spondebantque animis, sicut C. Lutatius superius bellum Punicum finisset, ita id quod instaret P. Cornelium finiturum, atque uti Hispania omni Poenos expulisset, sic Italia pulsurum esse; Africamque ei perinde ac debellatum in Italia foret prouinciam destinabant. praetoria inde comitia habita. crelius Caepio et L. Aemilius Papus . quarto decimo
Abbreviated transcription (Latin):
uiris armuis haud eque ualidã itaq egressi na¬
ubus suꝑ portũ loco munito castri ac sine certa¬
mine urbe agroq potiti. duob milib auxilia¬
riũ r̃i cõ ĩ cͥptis nussisq cãthaginẽ ad biber nã dũ
naues sub direx erut post magoĩs ad occeani
or a uiscessũ gruoitã romaĩs dcilũtur Chec ĩ
bispania ỹ. scipioĩs ductũ auspitieq gesta
ta iũ .x. nauib romã rediit et senctu ext᷑a urbẽ
drito ĩe debelbone q̃s tes ĩ hispirua gessisset uisse¬
ruit quotiẽs sigͥs cõlatis. mucasi et ꝙ oppita
exhostibꝰ ĩcepiss. Ns gẽtes indicicne ppłi roma¬
ni redegiss. adu̾sus quattuor se ĩꝑatorer qua¬
tuor uictores eycicus ĩ hisparua isse Ncĩem
tnͣthaginẽsẽ initis t̾rorib reliqsse. obhas res
gestus magis tẽptata est triumphi spesq reti¬
tn ꝑtinaciter. qa neminẽ ad eã diẽ triũphasse ꝙ
sine magistra tu res gessisset ꝗstabat. Senotu

Expanded text:
uiris armis haud aeque ualidam. itaque egressi nauiris armis haud aeque ualidam. itaque egressi nauibus super portum loco munito castra locant; ac sine certamine urbe agroque potiti, duobus milibus auxiliarium inde conscriptis missisque Carthaginem, ad hibernandum naues subduxerunt. post Magonis ab Oceani ora discessum Gaditani Romanis deduntur. haec in Hispania P. Scipionis ductu auspicioque gesta.ta decem nauibus Romam rediit, et senatu extra urbem dato in aede Bellonae quas res in Hispania gessisset disseruit, quotiens signis conlatis dimicasset, quot oppida ex hostibus ui cepisset, quas gentes in dicionem populi Romani redegisset; aduersus quattuor se imperatores, quattuor uictores exercitus in Hispaniam isse; neminem Carthaginiensem in iis terris reliquisse. ob has res gestas magis temptata est triumphi spes quam petita pertinaciter, quia neminem ad eam diem triumphasse qui sine magistratu res gessisset constabat. senatu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitate classis bona cũ pace accepta ẽ. nec cõ¬
mentus modo benigne prebiti. s ĩsupplemẽtsi
classi uiuctus armaq data quorũ fiducia pen̾¬
inualecins inualeans insulas qnquaginta
indemilia absũt transmisit. Due sũt baliuros
ĩ su le maior alter atq opulentior ãmis uirisq
⁊ portũ ht̃. ubi cõmode hibernaturũ. s etiã extre¬
mũ autum ru erat credebat. Ceterũ aut secus
ꝙͣ si rom ani eã insulãt incolerẽ t hostilit̾ dassi ce¬
cui sũ ẽ fũdis ut nẽ pluĩmũ itacũ solo to telo
utelñt᷑. nec ꝗcꝙͣ alte̾i̾us genai unus tãtũ ea ãte
quãtũ int̾ alios emẽs baliares excellũt. Ituq
tanta uis lapidũ creberrime grandĩs mͦ ĩpro¬
pinquãtẽ iam dassem tr̃e effusa est. ut ĩtrare por¬
tũ non ausi adũteret in altũ naues Inminor ẽ
inde baliarũ insulã traiecerũt. fertilem agro

Expanded text:
traiecit. itaque classis bona cum pace accepta est, nec comtraiecit. itaque classis bona cum pace accepta est, nec commeatus modo benigne praebiti sed in supplementum classis iuuentus armaque data; quorum fiducia Poenus in Baliares insulas—quinquaginta inde milia absunt —tramisit. duae sunt Baliares insulae, maior altera atque opulentior armis uirisque; et portum habet, ubi commode hibernaturum se—et iam extremum autumni erat—censebat. ceterum haud secus quam si Romani eam insulam incolerent hostiliter classi occursum est. fundis ut nunc plurimum, ita tum solo eo telo utebantur, nec quisquam alterius gentis unus tantum ea arte quantum inter omnes alios Baliares excellunt. itaque tanta uis lapidum creberrimae grandinis modo in propinquantem iam terrae classem effusa est ut intrare portum non ausi auerterent in altum naues. in minorem inde Baliarium insulam traiecerunt, fertilem agro,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ rũperẽt tirhũt scalas orasq et anchoras dem-
moliendo morai esset. precidũt multiq ad natã¬
tes nauib incertos pre tenebris ꝗd cuit peterẽt
aut ĩ uitarẽt fede interierũt. Postero die tũ cłas¬
sis recto ad occeanũ unde uenerat fugiss ad oc¬
figẽti hoĩes cesi. inter murũ litusq ⁊ ad duo
milia armatoꝵ ĩuẽta. Mago cũ gndis recepiss
exclusus ĩ de classe ad ambres heud procul agadib
his locus abẽ. classe adpulsa mittẽdis legats.
q̃rendoq ꝙ porte sibi socio atq amico cdause forẽt
purgãtib his multitudĩs contursu factũ in ui¬
ste obdirepta quedã abscondẽtib naues militi¬
bus ad colloqum superstes coꝵ ꝗsũmus peĩs ẽ ma¬
gistaͣt̾ cũ q̃store elicuit laceaͣtos q uerberib truri
adfigi uissit in de nauib ad ꝑcisã insulam ẽctsi
milici ferm̃ ad cõtinẽt̃ti penitum eã intollebãt.¬

Expanded text:
inrumperent, trahunt scalas, orasque et ancoras, ne in inrumperent, trahunt scalas, orasque et ancoras, ne in moliendo mora esset, praecidunt; multique adnantes nauibus, incerto prae tenebris quid aut peterent aut uitarent, foede interierunt. postero die cum classis inde retro ad Oceanum unde uenerat fugisset, ad octingenti homines caesi inter murum litusque et ad duo milia armorum inuenta. Mago cum Gades repetisset, exclusus inde ad Cimbios —haud procul a Gadibus is locus abest—classe adpulsa, mittendis legatis querendoque quod portae sibi socio atque amico clausae forent, purgantibus iis multitudinis concursu factum infestae ob direpta quaedam ab conscendentibus naues militibus, ad conloquium sufetes eorum, qui summus Poenis est magistratus, cum quaestore elicuit, laceratosque uerberibus cruci adfigi iussit. inde nauibus ad Pityusam insulam centum milia ferme a continenti—Poeni tum eam incolebant—
Abbreviated transcription (Latin):
ntheret̾ hilpanis oram aus ꝓtul cͣathagine no¬
ua cipositis interã militibus ꝓximos depopula¬
tur agros. In de ad urbẽ classẽ appulit. ibicũ diu
milites ĩ nauib tenuisset. nocte inlitus expositts
cid pnte eã muri qua capta cathago a romanis fu¬
ercit ducit nec p̃sidio satis ualido urbem teneri
tact̾us ⁊ aliquos eppidanoꝵ ad spẽ nouãdi tes ali¬
ꝗd moturos. ceterũ nuncii ex agris trepidi simł
te urbẽ stuctione apparebat. Itaq instructi.
ãmatiq intraportã adstagnũ ac mare uersam
cõtinebat᷑. ubi effusi hostes inretamte milites na¬
uales turla ad muros tumultu maiore ꝙͣ m
subiert patefacta tepente porta romani tum cla¬
mere erum punt turbatosq hostes ⁊ ad primũ
incursum coniecturaq telorum aduersos usq
ad litus cũ multa cide persequntur. nec nisi na¬
ues litori ad pulse trepidos accepissent superfu¬
isset fuge aut pugne ꝗs quã. in ipĩs quoq tre¬
pitatũ nauibus est dum ne hostes cũsius simł

Expanded text:
heretur Hispaniae oram, haud procul Carthagine Nova expositis in terram militibus proximos depopulatur agros; inde ad urbem classem adpulit. Ibi cum interdiu milites in navibus tenuisset, nocte in litus expositos ad partem eam muri qua capta Carthago ab Romanis fuerat, ducit, nec praesidio satis valido urbem teneri ratus et aliquos oppidanorum ad spem novandi res aliquid moturos. ceterum nuntii ex agris trepidi simulte urbem stationem apparebat. itaque instructi armatique intra portam ad stagnum ac mare versam continebantur. ubi effusi hostes, mixta inter milites navalis turba, ad muros tumultu maiore quam vi subierunt, patefacta repente porta Romani cum clamore erumpunt, turbatosque hostes et ad primum incursum coniectumque telorum aversos usque ad litus cum multa caede persequuntur; nec, nisi naves litori adpulsae trepidos accepissent, superfuisset fugae aut pugnae quisquam. In ipsis quoque trepidatum navibus est, dum, ne hostes cum suis simul
Abbreviated transcription (Latin):
nũtus recepee hisꝑanie romã ẽ missus. Et cũ
cecer letia głiaq ingẽti ea rem uulgo fẽtẽt.
unus ꝗ gessetat in explebilis u̾tatir uereq lau¬
dis ꝑnũt instar eoru q sꝑe ac magnitudine
aĩus cõcepisset receptas hipanas dicebat iã af¬
frica in agnẽq cãthaginẽ ci insuũ decus no¬
menq uelud cõsumatã eiꝰ belli gbia spectatat.

Expanded text:
nuntius receptae Hispaniae Romam est missus. et cum nuntius receptae Hispaniae Romam est missus. et cum ceteri laetitia gloriaque ingenti eam rem uolgo ferrent, unus qui gesserat, inexplebilis uirtutis ueraeque laudis, paruum instar eorum quae spe ac magnitudine animi concepisset receptas Hispanias ducebat. iam Africam magnamque Carthaginem et in suum decus nomenque uelut consummatam eius be
Abbreviated transcription (Latin):
obsidione. ip̃e cũ ceteris copus septuagesĩs
castris ꝓtinus cansis regulorum ciuitatiu q
cognoscendi. ut p̃mia ad uaͣ metitoru extima¬
tione tribui poss. cartaconẽ rediit. Pest ꝓ¬
fectionẽ eiꝰ massima cũ silano cla cõgresius
ut ad noua cõsilia gente quo sua obeclien¬
tem haberes. cũ paucir popiuarib inafritam
traiecit. Non tã euidenti tp̃rt subite muta¬
tionis cã ꝙ̃ documẽto post id tẽpus cõstãtissĩe
adultimã senectã fidei ne tũ ꝗde eũ sine pro¬
babili causa fecisse. Mago inde remissis ad
hasdrubałe nanb gactis petit. ceten deẜti a
ducib ꝑs transitione fuga dissipati ꝓximas cin¬
tates sũt nulla manu nuimero aut uirib imi
gnes. Hoc maxĩe modo ductu atq auspicio si¬
pionis pulsi hispama caͣthaginienses sũt qua¬
lanus debellatũ refetẽs carraconẽ. ad scipio¬
ne recliie .L. scipio cũ multis nobilip̾ captinis

Expanded text:
obsidionem; ipse cum ceteris copiis septuagensimis obsidionem; ipse cum ceteris copiis septuagensimis castris, protinus causis regulorum civitatiumque cognoscendis, ut praemia ad veram meritorum aestimationem tribui possent, Tarraconem rediit. post profectionem eius Masinissa cum Silano clam congressus, ut ad noua consilia gentem quoque suam oboedientem haberet cum paucis popularibus in Africam traiecit, non tam euidenti eo tempore subitae mutationis causa quam documento post id tempus constantissimae ad ultimam senectam fidei ne tum quidem eum sine probabili causa fecisse. Mago inde remissis ab Hasdrubale nauibus Gades petit; ceteri deserti ab ducibus, pars transitione, pars fuga dissipati per proximas ciuitates sunt, nulla numero aut uiribus manus insignis. hoc maxime modo ductu atque auspicio P. Scipionis pulsi Hispania Carthaginienses sunt, qualanus debellatum referens Tarraconem ad Scipionem rediit. L. Scipio cum multis nobilibus captiuis
Abbreviated transcription (Latin):
tura. nũc acergo. nũc ab latetib occurrendo fati¬
gabat morabatur ꝙ. set cũ ad crebros cumultus
signa cõsisteret ⁊ nũc equestriã. Nũc cũ ueliti¬
bus cuxilis q pelitũ prelia cõsetetet. suguene¬
runt legiones. inde nõ iã pugna set tracidatio.
ueld̾ pecorum. fieti donec ip̃t dux ac fuge auctõ
inproriinos colles cũ sex militib ferme semi er¬
miu euasit ceteri cesi capti q. castra tumultua¬
ria rapti penitumulo edicissimo cõmuniuerũt
atq inde cũ hostis ne ꝗquã subire iniquo ascensu
conatus esset. haud difficult̾ sese tutatir s opsi¬
dio in loco nudo atq inopi uix inpaucor dies tolle¬
tabilis erat. Itaq traniitiõer ad hoste fiebant
Poittemo dux ip̃e nauib acceptis nec ꝓcul inde
ab eiat mate nocte relicto excitu gadis ꝑfugit᷑.
Scipio suga ducis hostiu inclita .x. milia pecti¬
tum. mille eꝗtes relinꝗd s ilano ad casttorum

Expanded text:
tura nunc ab tergo nunc ab lateribus occurrendo fatitura nunc ab tergo nunc ab lateribus occurrendo fatigabat morabaturque; sed cum ad crebros tumultus signa consisterent et nunc equestria nunc cum velitibus auxiliisque peditum proelia consererent, supervenerunt legiones. inde non iam pugna sed trucidatio velut pecorum fieri, donec ipse dux fugae auctor in proximos colles cum sex milibus ferme semermium evasit; ceteri caesi captique. Castra tumultuaria raptim Poeni tumulo editissimo communiverunt, atque inde, cum hostis nequiquam subire iniquo ascensu conatus esset, haud difficulter sese tutati sunt. Sed obsidio in loco nudo atque inopi vix in paucos dies tolerabilis erat; itaque transitiones ad hostem fiebant. postremo dux ipse navibus accitis —nec procul inde aberat mare—nocte relicto exercitu Gades perfugit. Scipio fuga ducis hostium audita decem milia peditum mille equites relinquit Silano ad castrorum
Abbreviated transcription (Latin):
fuga ut tutiorũ mora inderentur fecit pͥncipium
defectioĩs. ab attene regulo turdetanorũ factus
est is cã magna populariũ manu tranĩtugit᷑.⁊
inde duo munita oppida cũ presidur tracticta a p̃¬
fectis romano. Et ne latiũs inclinatis̃ semł ad
defectionẽ aĩs serpetit res silentiõ ꝓxime noctir
hasclrubal castra mouet. Scip̃io ut pͥma luct ꝗ
iñstatiẽnib erãt reculerunt ꝓfectos hostes p̃miso
eꝗtatu ĩigna fetti iũbet. Adeo ꝙ citaito agmine
dũcti sũt. ut si niã recta uestigia sequẽter issent ⁊
haud dũbie adsegturi fuerĩt: set ducib est credi
tum breuius aliud esse ieer ad boctim fluuitum ⁊
utͣns euntes ad grederetur. Hasdrubal elauso tran¬
situ fluminis. a doceanũ flettit᷑. c ia inde fugi¬
entiũ modo effusi ab ibãt. I taq alegionib tonia¬
nis aliquantũ int̾ualli fecit eques leuisq arma¬

Expanded text:
fuga ut tutior mora uideretur fecit. principium fuga ut tutior mora uideretur fecit. principium defectionis ab Attene regulo Turdetanorum factum est; is cum magna popularium manu transfugit; inde duo munita oppida cum praesidiis tradita a praefectis Romano; et ne latius inclinatis semel ad defectionem animis serperet res, silentio proximae noctis Hasdrubal castra mouet. Scipio, ut prima luce qui in stationibus erant rettulerunt profectos hostes, praemisso equitatu signa ferri iubet; adeoque citato agmine ducti sunt ut, si uia recta uestigia sequentes issent, hatum brevius aliud esse iter ad Baetim fluvium, ut transeuntes adgrederentur. Hasdrubal clauso transitu fluminis ad Oceanum flectit, et iam inde fugientium modo effusi abibant; itaque ab legionibus Romanis aliquantum intervalli fecit; eques levisque arma
Abbreviated transcription (Latin):
hasctrubal ab tergo ẽt̃ colle. tutũq receptuta si me¬
diee se recipent clamĩtans tam̃ uiñcinte metu
uerecundia cũ ꝓximo consistere sic una iñ radi¬
cibur colliu ac reuocate inordines militẽ ceꝑãe.
Cuntatib inadibsum collẽ erigete acie romanis
inde inferri inpigre signa uiderũt integra fuga
incitulta paindi compellunt᷑. nec ꝓcul uallo rom¬
anis ab erat. Cepũei q tanto impetu tastia in¬
se exuthementi ĩole qualis̃ int̾ graues ĩmbres
nubes effulget tata uis atq deiecisset. ut in ca
ĩtra sua recepiũt st uictores quordã cͥ religio ce¬
ꝑĩt ulterius qtꝙ̃ eo die conandi. Catthaginienser
quãꝙ̃ fessos labore ac uulerib nox im̃ber q ad netis¬
saxis unctiq cir̾ta ex propinꝗs uallib cõtestis aug¬
ent uallu munimẽto sese quãto mamnis paru
presidii foret defensuri. Set tñ sccio sociorum ⁊¬

Expanded text:
Hasdrubal ab tergo esse colles tutumque receptum si moHasdrubal ab tergo esse colles tutumque receptum si modice se reciperent clamitans, tamen uincente metu uerecundiam cum cibus collium ac reuocare in ordines militem coeperant cunctantibus in aduersum collem erigere aciem Romanis; deinde ut inferri impigre signa uiderunt, integrata fuga in castra pauidi compelluntur. nec procul uallo Romanus aberat; cepissetque tanto impetu castra nisi ex uehementi sole, qualis inter graues imbre nubes effulget, tanta uis aquae deiecta esset ut uix in castra sua receperint se uictores, quosdam etiam religio ceperit ulterius quicquam eo die conandi. Carthaginienses, quamquam fessos labore ac uolneribus nox imberque ad necessaxis undique circa ex propinquis uallibus congestis augent uallum, munimento sese quando in armis parum praesidii foret defensuri; sed transitio sociorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ pͥus ꝙ̃ cibo corpora fir̾marẽt iptĩ in aciem ⁊¬
true Ad id sectulo diem extraxerat scip̃io ⁊¬
ut sera pugna eẽt nam abseptima domũ hota
pecticũ signa corni incũrebãt. Admettiar acies
aliquãto ẜuis ꝑuenit. Pagnauit pͥur estus a
nefuliano sol laborq statidi am̃iy ⁊⁊ simł̃ famer
sitis ꝙ caepora ad ficeiet ꝙ manur cũ hoste con¬
sesetet. It sceterũt scutis in nixi. Nam suꝑ
cetera elephantiã cͥ tumultuoso gentre pugnt eꝗtũ
uelitũq cileius armature cõsternati. ecornib inme¬
diam aciem sese intullerãt. Fessi igit᷑ corporibur
aĩs q retulere pedem ordines tam̃ ẜuanter. haud
secus ꝙ̃ si imꝑio ducis cederãt integre acies: Set
tu eo ip̃o acrius ũbi inclita nasenset̾e uictores i¬
se undiq inueherent. Nec facile impetus sustin¬
eri posset quãꝙ retinebat. Obsistebat q cendẽtib

Expanded text:
que priusquam cibo corpora firmarent, raptim in aciem eque priusquam cibo corpora firmarent, raptim in aciem exire. et ad id sedulo diem extraxerat Scipio ut sera pugna esset; nam ab septima demum hora peditum signa cornibus incucurrerunt ; ad medias acies aliquanto serius pervenit pugna, ita ut prius ameridiano sole laborque standi sub armis et simul fames sitisque corpora adficerent quam manus cum hoste consererent. itaque steterunt scutis innixi. iam super cetera elephanti etiam tumultuoso genere pugnae equitum uelitumque et leuis armaturae consternati e cornibus in mediam aciem sese intulerant. fessi igitur corporibus animisque rettulere pedem, ordines tamen seruantes haud secus quam si imperio ducis cederet integra acies. sed cum eo ipso acrius ubi inclinatam sensere rem uictores se undique inueherent, nec facile impetus sustineri posset quamquam retinebat obsistebatque cedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tum oẽm leuẽq armatura inmectiũ acc.ptã. di¬
uisamq inꝑter duar. insubsidus post cornua ⁊¬
locatus. inde ũbi incipiende ia pugne tempoĩs
etat. hispanos ea media acier fuit. p̃misso gra¬
du incedere iubet ip̃e a dextro cormi ubi nãq pre¬
etat. Nluntiũ ad silanũ ti mat̾t cuã mictit ut cor¬
tis peclitũ eꝗtũ q pͥus pugnã cõsetetẽt cũ hoste ⁊¬
ꝙ̃ cohire int̾ se medit acier possẽt : Ita dic̃tuctis
cornibus cũ t̾ͥnis peclitũ cohortĩb ternis q eꝯtu
turmis ad hoc uelitib citato gradu inhostem du¬
cẽbat sequẽtib alus in oblicum. Sicius ĩ medio
erat qua segnius hispariorum signa incedebãt.
exaduer so hosti cornua napici plio urgebat᷑ equer
leuis q aͣmatura uelicer citunductis. alus in
latria incũedãt. cohortes afronet urgebant.¬
ut abramꝑes cornua cetera acie: Et cũ ab om̃i
pte haud qñaꝙ̃ par pugna erat. tum ꝙ pugna

Expanded text:
tum omnem levemque armaturam, in medium acceptam divisamque in partes duas, in subsidiis post cornua locat. inde , ubi incipiendae iam pugnae tempus erat, Hispanos—ea media acies fuit— presso gradu incedere iubet; ipse e dextro cornu —ibi namque praeerat—nuntium ad Silanum et Marcium mittit ut coritum equitumque prius pugnam consererent cum hoste quam coire inter se mediae acies possent. ita diductis cornibus cum ternis peditum cohortibus ternisque equitum turmis, ad hoc uelitibus, citato gradu in hostem ducebant sequentibus in obliquum aliis; sinus in medio erat, qua segnius Hispanorum signa incedebant. ex aduerso hosti. cornua ancipiti proelio urgebantur; eques leuisque armatura ltacgt uelites circumductis alis in latera incurrebaut abrumperent cornua a cetera acie. et cum ab omni parte haudquaquam par pugna erat, tum quod turba
Abbreviated transcription (Latin):
repulsus amuris. haud satir decoro pliotre pi¬
daret. Io ubi uicdit scipio. ueritus ne uanis
miles fietet. sibimet conãctũ ad ꝑtẽ ꝑiculica¬
pescendã ẽẽ ratur increpita inagnauia militũ
ferri scalas iubes i se ip̃m si ceteri nũc tent̃ as¬
censurũ minat᷑. Iam suberat haud mediocri
ꝑiculo menia cũ clamor unctiq a sollicitir ui¬
ce imꝑatoi militib sublatꝰ. scaleq multis

Expanded text:
repulsus a muris haud satis decoro proelio trepidaret. id ubi uidit Scipio, ueritus ne uanis miles fieret, sibimet conandum ac partem periculi capessendam esse ratus increpita ignauia militum ferri scalas iubet et se ipsum si ceteri cunctentur escensurum minatur. iam subierat haud mediocri periculo moenia cum clamor undique ab sollicitis uicem imperatoris militibus sublatus, scalaeque multis
Abbreviated transcription (Latin):
dientis ad cõinges liberos q uestros. s hoꝵ qͦ
memoriã sicut patriẽ meiq eieceticis ex aĩs ue¬
stris. uiã cõsilii scelerati. s nõ adulerimũ demẽ¬
tis ex quolo me ne uiuo ⁊ cetero incolomi eier¬
citu cũ quo ego die imo tãthaginẽ cepi. cũ qͦ
Uos occomilia hoĩum maioi̾s certe oẽs pretis q̃
albius ciumbrius sũt q̃b sũdiecistis. hispa
tam̃ moueo nom̃ meñ nichil ultra face̾ cit¬
dicã mortẽ meã uobis uiclatus sutm. Ꝙ siepo
isb met̾nũ conilitã huio fragali emortali cõ¬
pori equale eẽ. Postumio albino. M. mãtel¬
meo duob imꝑatorib int̾fectis. septimũ mã¬
cum ducẽ nõbis adu̾sis exultatis recẽti uicto¬
tia penos dilegistir. as̃ic loquor tãꝙͥ sior da¬
ce hispanie futurt fuerũt.m. silanus eoł
une eodẽ imꝑio metũ in ꝑrom̃cia missus.l
scipio fr̃ ms̃. tic̾. lelis legati uindices mareis¬

Expanded text:
dieritis ad coniuges liberosque uestros. 'sed horum quoque memoriam, sicut patriae meique, eieceritis ex animis uestris: uiam consilii scelerati sed non ad ultimum dementis exsequi uolo; mene uiuo et cetero incolumi exercitu, cum quo ego die uno Carthaginem cepi, cum quo uos octo milia hominum, minoris certe omnes pretii quam Albius et Atrius sunt quibus uos subiecistis, Hispanet amoueo nomen meum; nihil ultra facile creditam mortem meam a uobis uiolatus sim: quid? si ego ribus in aeternum conditam huic fragili et mortali corpori aequalem esse. meo duobus imperatoribus interfectis Septimum Marcium ducem uobis aduersus exsultantes recenti uictoria Poenos delegistis. et sic loquor tamquam sine duce Hispaniae futurae fuerint: M. Silanus eodem iure eodem imperio mecum in prouinciam missus, L. Scipio frater meus et C. Laelius legati, uindices maiest
Abbreviated transcription (Latin):
a tribunis suffragio populi ciratis. ad hoĩes
pͥuatos detulistis: cũ eo ip̃o nõ ꝯtẽti si ꝓttibuõs
illor haberetis fascer ĩꝑatõis uestri adeos qb
ẜirs cui imꝑarẽt nũꝙͣ fuerat romanꝰ excitus
detulistis. Inp̃torio tetendrũt albius ⁊ acti¬
us classi cu apud cos cetinit sgiũ ab hir ꝑt¬
titũ ẽ: Sederunt intrĩbunali. p̃. scipioĩs lic¬
tor apparuit sũmoto incesẜũt fasces cũ se¬
cutorib p̃lati sũt. Lapides pluers ci flumiã
iacid̾ celo ci insueros fetus aĩalis edere: uis
porcenta ẽẽ putatis. Hoc t̃ portentũ ꝙ nullis
hostiis nullis supplicatiõib sine sanginẽ eoꝵ
ꝗ tantũ facraus ausi sint expiari poisit. Ato
egr quãꝙ milla scebas rationẽ het. tam̃ ut

Expanded text:
ab tribunis suffragio populi creatis ad homines priuatos detulistis, cum eo ipso non contenti si pro tribunis illos haberetis, fasces imperatoris uestri ad eos quibus seruus cui imperarent nunquam fuerat, Romanus exercitus detulistis? in praetorio tetenderunt Albius et Atrius; classicum apud eos cecinit; signum ab iis petitum est; sederunt in tribunali P. Scipionis ; lictor apparuit; summoto incesserunt; fasces cum securibus praelatis sunt. lapides pluere et fulmina iaci de caelo et insuetos fetus animalia edere uos portenta esse putatis: hoc est portentum quod nullis hostiis nullis supplicationibus sine sanguine eorum qui tantum ausi facinus sunt expiari possit. 'atque ego, quamquam nullum scelus rationem habet, tamen, ut
Abbreviated transcription (Latin):
retur exiguis tamẽ tanto alendo exertitui etat.
Tum magtia ptem iuuentutis abitracta acul¬
ti agrotu bellum occupauerat. ⁊i mos iricit q̾
mñsitus genti. Par latrociniã militiũ exercĩcti.
nec ab domo ꝗcꝙ̃ mic̃tetatur. De hispaniã res t
queda expt: eande fortunã queda longe dis¬
pare habetat. Sande ꝙ prelio uicti ca̾thaginiẽ¬
ser duce ammisso inultima hispanie ora usq
ad occeanum cõpulsi. erant dispare aũ. qd̾ hupa¬
niã nõ ꝙ̃ italia modo set ꝙ̃ ulla pars teriarum
bello reporando apticr erat lecoro hoĩu q ĩgeniũ.
Ita gͦ prima tomanis initia peouiciatun q quide

Expanded text:
retur exiguus tamen tanto alendo exercitui erat; retur exiguus tamen tanto alendo exercitui erat; tum magnam partem iuuentutis abstractam a cultu agrorum bellum occupauerat et mos uitio etiam insitus genti per latrocinia militiam exercendi; nec ab domo quicquam mittebatur, de Hispania retquadam ex parte eandem fortunam, quadam longe disparem habebant: eandem quod proelio victi Carthaginienses duce amisso in ultimam Hispaniae oram usque ad Oceanum compulsi erant, disparem autem quod Hispania non quam Italia modo, sed quam ulla pars terrarum bello reparando aptior erat locorum hominumque ingeniis. itaque ergo prima Romanis inita provincia
Abbreviated transcription (Latin):
illo duct censebaat. ac nescio an mĩt̾abilier. adu̾¬
nor .xiii.tam ꝓcul ad como uatia fortuna bellũ
gereret excitu nõ suo ciuile ⁊ mixeo excolunione
oĩur gentium qbus nõ ley. nõ mos non lingua
comunis alius habitur. alia uestir. alia arma.⁊
alii ritur. alia sacra. alii ꝓpe dii essent. ita qͦda.
uno itiñculo copulanerit eor. ut nulla nec intẽ
ipõs nec adu̾sus ducẽ sechtu extiterit cũ ⁊ pecu¬
nia sepe instipedium. ⁊i c̃omeatur inhostiitra a¬
gro de esset quoru inõpia pͥore pumco belo mł¬
ta infaada int̾ ducer milites q cõmissa fuerãt:
Dost haschrubalis uͦ ex̾citũ duas inabus sper oĩs re
posita uctorie fuerat deletum cedendoq mnangu¬
lum bructiũ cetera italia cõcessỹ cui non uideat᷑
mirabile. nullum motu incastrii factum. Nlata
ad citera id quoq accesserat ut ne alencłi ꝗde ex̾¬
citur nisi exbtuttio agro sper esset. ꝗ ut oĩs cele¬

Expanded text:
illo duce censebant. ac nescio an mirabilior adueillo duce censebant. ac nescio an mirabilior adue tam procul ab domo, uaria fortuna bellum gereret, exercitu non suo ciuili sed mixto ex conluuione omnium gentium, quibus non lex, non mos, non lingua communis, alius habitus, alia uestis, alia arma, alii ritus, alia sacra, alii prope di essent, ita quodam uno uinculo copulauerit eos ut nulla nec inter ipsos nec aduersus ducem seditio exstiterit, cum et pecunia saepe in stipendium et commeatus in hostium agro deesset, quorum inopia priore Punico bello multa infanda inter duces militesque commissa fuerant. post Hasdrubalis posita uictoriae fuerat deletum cedendoque in angulum Bruttium cetera Italia concessum, cui non uideatur mirabile nullum motum in castris factum? nam ad cetera id quoque accesserat ut ne alendi quidem exercitus nisi ex Bruttio agro spes esset, qui ut omnis cole
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipio drinde ueris ⁊ ip̃i ad bellum profetti ĩũt. R
cecilius. cõs. excitẽ ãb .c̃. Nerone .l. uetunus. ab.sͥ.
claudiu. ꝓ. p̃. n̾ͥ. accepit. nonisq nũlitib quos ip̃se
cõscripserat sub pleuit. inconsentinũ agru cõsules
ex̾citũ duxerunt. passim depopulati. cu agm̃ iam
graue preda eẽt. iñs altu angusto abrutus iugu¬
latoribus ꝙ numidis turbati sũt. ita ut ñ p̾da sec¬
at maci quoq inpiculo fuerĩs maior cam̃ tirmaltꝰ
ꝙ̃ pugna fait. Et p̃missa preda incolomer cilegi¬
oner in leca cũta euasẽ in lutanos profecti ea sine
circamine tota gens inditionẽ. ꝓ .p̃.uͥ. rediit.
Cuta bãndale uichil eo anno rei gestuia ẽ. Na
ueq ip̃e se optulit in tã recẽti uoluntate pũblico
priuatoq neq lacesserẽt ꝗetũ romani tantũ i nes¬
se uim. cisi omĩa alia c̾ca eum reuerent̾ in uno ⁊¬

Expanded text:
principio deinde ueris et ipsi ad bellum profecti sunt. Q. principio deinde ueris et ipsi ad bellum profecti sunt. Q. Caecilius consul exercitum ab C. Nerone , L. Ueturius a Q. Claudio propraetore accepit, nouisque militibus quos ipse conscripserat suppleuit. in Consentinum agrum consules exercitum duxerunt, passimque depopulati, cum agmen iam graue praeda esset, in saltu angusto a Bruttiis iaculatoribusque Numidis turbati sunt ita ut non praeaior tamen tumultus quam pugna fuit, et praemissa praeda incolumes legiones in loca culta euasere. inde in Lucanos profecti; ea sine certamine tota gens in dicionem populi Romani rediit. cum Hannibale nihil eo anno rei gestum est. nam neque ipse se obtulit in tam recenti uolnere publico priuatoque neque lacessierunt quietum Romani; tantam inesse uim etsi omnia alia circa eum ruerent in uno
Abbreviated transcription (Latin):
aut uisii domi precuigus tertuit aĩos hoĩam.
ignis in ede ueste extintus. cesa ꝙ fragroẽ ue¬
bas deii cecitũ neglegẽtia humana acuderat.
tam nihostipus maiorib ꝓcurari. ci supplicatõe
adueste haben placuie: prius ꝙ̃ ꝓficiscetc̃tur
consules ab bellum moniti a senatu sũt ue in
agtos reducende plebis curam haberẽt. Dm̃ lt¬
colead̃ maiorem curam ẽt. ẜ in haud ꝙ̃ꝙ ernt.
ropalo facilis. libtis cultarib bello ab suntis crm̃¬
opia seruitioꝵ. ⁊⁊ pecore directo itillis ꝙ diruptis ⁊¬
aut inc̾esis. magna tamã pars auctotitate cõpulsa
in agro remigiiruit. Mouerant aũ huiusce rei ⁊¬
mẽtione placentinorũ ctemonẽsiũ legati quere¬
ter agrum suũ ab incolis gallir ac uastari magna¬
q ptem colonioru suorũ dilapsam ẽẽ qͥ infrequẽ¬
tes se ucbes agrum uastũ ac deẜ̃tum hr̃e. Mamliõ
pretori mandatũ ut cõlonias ab hoste tuerentut. cõs:

Expanded text:
is terruit animos hominum ignis in aede Vestae exstinctus, caesaque flagro est Vebus deis ceterum neglegentia humana acciderat, tamen et hostiis maioribus procurari et supplicationem ad Uestae haberi placuit. priusquam proficiscerentur consules ad bellum moniti a senatu sunt ut in agros reducendae plebis curam haberent: deum becolendae maiorem curam esse. sed res haudquaquam erat populo facilis et liberis cultoribus bello absumptis et inopia seruitiorum et pecore direpto uillisque dirutis aut incensis; magna tamen pars auctoritate consulum compulsa in agros remigrauit. mouerant autem huiusce rei mentionem Placentinorum et Cremonensium legati querentes agrum suum ab accolis Gallis incursari ac uastari, magnamque partem colonorum suorum dilapsam esse, et iam infrequentes se urbes, agrum uastum ac desertum habere. Mamilio praetori mandatum ut colonias ab hoste tueretur: consule
Abbreviated transcription (Latin):
teritas. ut nõ s yphacẽ modo barbatũ insuetũ¬
q morib romanis. set hostẽ c̾ infestissimũ
facunde adloquẽdo sibi cõciliart mirabilio¬
re q sibi eũ uirũ cõgressco corã uisũ p̃ se fr¬
rebat quã bello rebus gestis nec dubitare ⁊¬
qn syphax regnũ q eiꝰ iã in rorgnorũ eẽnt
pot̾att. eam artẽ illi urro ad cõcili andos aĩ
ẽt. Itaq nõ quõ hispanie amisse sĩt que

Expanded text:
teritas ut non Syphacem modo, barbarum insuetumteritas ut non Syphacem modo, barbarum insuetumque moribus Romanis, sed hostem etiam infestissimum facunde adloquendo sibi conciliarit. mirabiliorem sibi eum congresso coram uisum prae se ferebat quam bello rebus gestis, nec dubitare quin Syphax regnumque eius iam in Romanorum essent potestate; eam artem illi uiro ad conciliandos animos esse. itaque non qu
Abbreviated transcription (Latin):
trũ fete̾r. ꝑcussa enĩ exaleo uela action ust¬
to penis inportu intulerũt ꝗnq remes. ꝙͣ
pemi anchoras moliretur. nec ultra tumłtu
eiereclere qsꝙ̃ in regio portu audebat. Ita pͥ
or int̾ra hascliubal. mox scipio ⁊ lelius egͥssi
adirgẽ ꝑ gunt magnificũq id siphaci nͦ
erat alit̾ uisu duorũ opulentissimorum
ea tẽpestate duces populoꝵ uno die sua pa¬
cem amititiã petẽtes uenisse. Uttũq hospi¬
tiũ muitat. ci ꝙͣ fores eos sab uno tecto esse.⁊
atq ad eosde penates uolursset. cethere ad co¬
loqũ dirimendarũ simł tacitã cã ẽ conatus.
Scipione abmurnit haud pͥuatũ sibi ullum
posse. illud magno pere tendẽte rige. ne
alt̾ hospitiũ exclusus mẽsa uidetur ut inai¬
mũ induceret ad ede uenire. epulas haud
ãbnuit cenatũ q siml apud regẽ ẽ. ceode
q̾ lecto scipio atq hasctrubal qa ita cordi erit
regi accubuerũt. Tanta haud inerat comi¬
tas scipionĩ atq adoĩa naturał ingeni ex¬

Expanded text:
t. percussa enim ex alto uela paulo acriori uento prius in portum intulerunt quinqueremes quam Poeni ancoras molirentur; nec ultra tumultum ciere quisquam in regio portu audebat. ita in terram prior Hasdrubal, mox Scipio et Laelius egressi ad regem pergunt. magnificumque id Syphaci—nec erat aliter—uisum duorum opulentissimorum ea tempestate duces populorum uno die suam pacem amicitiamque petentes uenisse. utrumque in hospitium inuitat, et quoniam fors eos sub uno tecto esse atque ad eosdem penates uoluisset, contrahere in conloquium dirimendarum simultatium causa est conatus, Scipione abnuente aut priuatim sibi ullum posse. illud magno opere tendente rege, ne alter hospitum exclusus mensa uideretur, ut in animum induceret ad easdem uenire epulas haud abnuit, cenatumque simul apud regem est; eodem etiam lecto Scipio atque Hasdrubal quia ita cordi erat regi accubuerunt. tanta autem inerat comitas Scipioni atque ad omnia naturalis ingenii dex
Abbreviated transcription (Latin):
es castulo etat. Castulo cũ ꝓsꝑis teb socii fiunssẽt
post cesos cũ ex̾citib scipioĩs defecerat ad penos.
Ili tutgitam ꝓdendis ꝗ ex illa clade ad eos ꝑfugt¬
tã int̾ficienctis ꝙ scelus cͥ defectiõis adcliderãt.
ineos ppłes pͥmo aduẽtu cũ dubie hispanie es¬
sent. mẽito magis ꝙ̃ utilit̾ se uitũ foret. trĩc ⁊
i tm̃ꝗłłis rebus ꝗa tẽpus expetende petie uidea¬
cuit uenisse. accitũ ab tat᷑acone .L. mãciũ cu
t̾ia ꝑte copiaꝵ ad castulonẽ oppugtĩactũ mic¬
tit ip̃t cũ cetero ex̾citu ꝗntis feme ad iliturgĩ
castrii ꝑueĩt. Clause erãt porte ꝯĩaq ĩstru¬
ita ci parata adoppugnationẽ arcendã adeo cõ¬
sientia. qd se meĩtos scirẽt ꝓ indicto eis bello
fuerat. Hinc ciortai militis scipio orsus ẽ ip̃os
claudendis portis inclirasse hispanos ꝗ ut time¬
rent meriti eẽnt. Itaq multo infestimoribus
aĩr cũ eis ꝙ̃ cũ cãthaginiẽ sis bellũ gerendum

Expanded text:
et Castulo erant. Castulo, cum prosperis rebus socii fuissent, post caesos cum exercitibus Scipiones defecerat ad Poenos: Iliturgitani prodendis qui ex illa clade ad eos perfugerant interficiendisque scelus etiam defectioni addiderant. in eos populos primo aduentu cum dubiae Hispaniae essent merito magis quam utiliter saeuitum foret: tunc iam tranquillis rebus quia tempus expetendae poenae uidebatur uenisse, accitum ab Tarracone L. Marcium cum tertia parte copiarum ad Castulonem oppugnandum mittit, ipse cum cetero exercitu quintis fere ad Iliturgin castris peruenit. clausae erant portae omniaque instructa et parata ad oppugnationem arcendam; adeo conscientia quid se meritos scirent pro indicto eis bello fuerat. hinc et hortari milites Scipio orsus est: ipsos claudendo portas indicasse Hispanos quid ut timerent meriti essent. itaque multo infestioribus animis cum eis quam cum Carthaginiensibus bellum gerendum
Abbreviated transcription (Latin):
lat forẽt. instructã stragẽ ulciscetẽtut. ⁊ in cẽ
tp̃s grani derumẽto sancirẽt. neꝗs urcꝙ̃ roma¬
nũ ciuẽ militẽ uł in usla fortuna opportunũ
iniuĩe ducẽt. Ab hac cohortatiõe duas ĩcitati
scalas electis ꝑ mampulos utris diuidũt parͥ¬
tito ex̾citu ita ut ꝑti alteri leliur p̃esset legniꝰ.
duob simł locis ancipiti terore urbe adgre¬
diunt᷑. Non duximus aut plue̾s pͥncipes ⁊¬
oppidanos. s suo ip̃oꝵ cõsiẽtia culpe metus. ⁊¬
ad defendendã inpigre urbẽ ortat᷑ ci miner¬
ant cimouebãt alios suppliciũ ex se nõ uicto¬
na peti. ubi ꝗdq mortẽ oppeteret id referit⁊
utrũ inpugna crinacie ubi mors coĩs ciuictum
sepecerigeret. ⁊ asfuge̾t uictorẽ. An postine¬
dũ grauata cidiruta urbe añ ora captaꝵ cõ¬
q indigna passi expiratẽt. Igit᷑ nõ militaĩs
modo etas aut itiri tantũ s femĩe putiͣq suꝑ
aĩ corpoĩs ꝙ ures adsũt pugnãtib tela mi

Expanded text:
 ulciscerentur, et in omne tempus graui documento sancirent ne quis unquam Romanum ciuem militemque in ulla fortuna opportunum iniuriae duceret. ab hac cohortatione ducis incitati scalas electis per manipulos uiris diuidunt, partitoque exercitu ita ut parti alteri Laelius praeesset legatus, duobus simul locis ancipiti terrore urbem adgrediuntur. non dux unus aut plures principes oppidanos, sed suus ipsorum ex conscientia culpae metus ad defendendam impigre urbem hortatur. et meminerant et admonebant alios supplicium ex se non uictoriam peti: ubi quisque mortem oppeteret, id referre, utrum in pugna et in acie, ubi Mars communis et uictum saepe erigeret et adfligeret uictorem, an postmodo cremata et diruta urbe, ante ora captarum conque indigna passi exspirarent. igitur non militaris modo aetas aut uiri tantum, sed feminae puerique super animi corporisque uires
Abbreviated transcription (Latin):
tegu gentũ q aĩos si phacẽ pͥmũ t̾egt̃ sta¬
tuit cc̃tart masse syliorũ uitxetat masse ⁊¬
suligẽs adfinis mantis inregionẽ hispanie
maxĩe quesita noua cãtrago ẽ. spectãt fecta
Ea tẽpestatt rer cũ cãchaginitusib erut ꝙ a
ut grauins santius q ꝙͣ uiugo bartaris ꝗb¬

Expanded text:
egum gentiumque animos, Syphacem primum regem statuit temptare. Masaesuliorum is rex erat. Masaesulii, gens adfinis Mauris, in regionem Hispaniae maxime qua sita Noua Carthago est spectant. foedus ea tempestate regi cum Carthaginiensibus erat, quod haud grauius ei sanctiusq
Abbreviated transcription (Latin):
barus letur. ciꝗa res tõ ꝓsꝑt ubiq romanis.
penis aũ initaliã adu̾se inhispania nulle iã
etũt amicitia se romanoꝵ acciꝑt ãmut fir¬
inandã. Heis fidt̃ nec dare nec acciꝑt nisi
cũ ip̃o cora duce romano. Ita ltnus inid̾ mo¬
do fide ab rege accipta. tutũ aduentũ fore ad
scipionẽ ieclit. Magnũ inoiĩa momentus
siphax adfectandi res erat asfrict opulẽtissi¬
mus auis ceͣit bello iai exꝑtus ip̃os cãthagrn¬
ensꝙ finb e̾ regni apte ad hispamã quo ⁊
freco exiguo ditimuntur positi. Digtiam
magno ꝑiculo peteretur .l. macio tartaconẽ
silano cãthagint nona quo pectib ab iaraco
itinerib magnis ierat ad p̃sctisi hispanit
telictis. ip̃e cũ. c̾. lelio duab gnq itmibus
ab ca̾thagine protcetus tranqlo mari płisa.
remis. intctũ cilem adiuuãte uẽto in affrica
timecit. Forte ita incicdit ut eo ip̃o tfre has¬
drubal palsus hispania ĩ eptẽ tri remibis
portũ inuectus ancoris positis c̾te applicani

Expanded text:
us, et quia res tum prosperae ubique Romanis, Poenis in Italia adversae, in Hispania nullae iam erant, amicitiam se Romanorum accipere annuit: firmandae eius fidem nec dare nec accipere nisi cum ipso coram duce Romano. ita Laelius in id modo fide ab rege accepta, tutum adventum adventurn fore, ad Scipionem redit. magnum in omnia momentum Syphax adfectanti res Africae erat, opulentissimus eius terrae rex, bello iam expertus ipsos Carthaginienses, finibus etiam regni apte ad Hispaniam quod freto exiguo dirimuntur positis. dignam magno periculo peteretur, L. Marcio Tarracone M. Silano Carthagine Noua, quo pedibus ab Tarracone itineribus magnis ierat, ad praesidium Hispaniae relictis ipse cum C. Laelio duabus quinqueremibus ab Carthagine profectus tranquillo mari plurimum remis, interdum et leni adiuuante uento, in Africam traiecit. forte ita incidit ut eo ipso tempore Hasdrubal, pulsus Hispania, septem triremibus portum inuectus, ancoris positis terrae applicaret
Abbreviated transcription (Latin):
ne legiones erant habuissẽt exertitũ inetruria
ciꝑet ⁊ q̃. mamuilio ut college uĩs dictione tradi¬
ta gallia eũ excitu cui .L. porcius. ꝓ . p̃.nͥ. p̃fueãt
optinetit decretũ est. iussus ꝙ populari agtos
gallotum. ꝗ ad penos subaduentũ hasdrubal ⁊
defecissẽt .c seruilio cũ cãnemib duab legioĩ¬
bus sicut .p̃. manulib cenuerat si alia euenda
data. ey sarctima uetus ex̾cicas cai iã hostilius
p̃fuert deportatus noua legionẽ ꝙ tͤ. claudi¬
us teaicẽt secũ cõn. cõscripsetũt. q̃ clauditi
ut carencũ . cͥ. hostilio tabulo. ut capuũ ꝓm̃ciã

Expanded text:
nae legiones erant—habuisset exercitum: in Etrurianae legiones erant—habuisset exercitum: in Etruriaciperet, et Q. Mamilius ut collegae iurisdictione tradita Galliam cum exercitu cui L. Porcius praetor praefuerat obtineret decretum est, iussusque populari agros Gallorum qui ad Poenos sub aduentum Hasdrubalis defecissent. C. Seruilio cum Cannensibus duabus legionibus, sicut C. Mamilius tenuerat, Sicilia tuenda data. ex Sardinia uetus exercitus, cui A. Hostilius praefuerat, deportatus; nouam legionem quam Ti. Claudius traiceret secum consules conscripserunt. Q. Claudio ut Tarentum, C. Hos
Abbreviated transcription (Latin):
dins asellus q manilius tartinus qci edilis
abdicato oimasso ꝙ eycitu itetruriã preuĩtia¬
storum umbrtrũ ne ppłi defectioĩ ab temaĩ
ad has cttuba s ul aduentu el cosilia agitass
ꝗ que eũ axtilius aus c̃mentu. aut ope aliq̃ uinissẽt
Hoc eo anno coni militis q gesta ciludi romani ter
toci instaitraei. ab ecdilib curuł. cũ. seruilio cepione
ser̃t cortielis leutalo. itẽ luli plebei semel coti in
siauraci ab edile plebis .m. ponponio machone. ⁊⁊
q̃ mamilio cutrino cẽtͣo decime anno punici belli
i. uetatio philone ciq cetilio metello cõs. btacii
ambo pulsi ut cũ hãnbale bellũ gereret ꝓnĩcia
decreta. Pretores exinde sortiti sunt .m. ceciluis
mecellus urbis. 2.mͥ. e milius pegrinis .c̾. ser¬
uilis siciliã. tͥ. daudius sardimã. Exercitus
ita diuisi consulum. Alcen q .c̾. elauclius prioris
antũ. cõs alteri quẽq claudius. ꝓ. p̃. x̃. esse bi¬

Expanded text:
dius Asellus Q. Mamilius Turrinus , qui tum adius Asellus Q. Mamilius Turrinus , qui tum aabdicato dimissoque exercitu, in Etruriam prouinciascorum Umbrorumue populi defectionis ab Romanis ad Hasdrubalem sub aduentum eius consilia agitassent quique eum auxiliis aut commeatu aut ope aliqua iuuissent. haec eo anno domi militiaeque gesta. ludi Romani ter toti instaurati ab aedilibus curulibus Cn. Seruilio Caepione Ser. Cornelio Lentulo ; item ludi plebeiomponio Mathone et Q. Mamilio Turrino . tertio decimo anno Punici belli L. Ueturio Philone et Q. Caecilio Metello consulibus, Bruttii ambobus ut cum Hannibale bellum gererent prouincia decreta. praetores exinde sortiti sunt M. Caecilius Metellus urbanam, Q. Mamilius peregrinam, C. Seruilius Siciliam, Ti. Claudius Sardiniam. exercitus ita diuisi: consulum alteri quem C. Claudius prioris anni consul, alteri quem Q. Claudius propraetor—eae bi
Abbreviated transcription (Latin):
ad cõtinendũ castris hc̃mibale. hasctrubalt᷑
nõ qua alia ie cp̃ aduentũ eiꝰ obrutũ atq extĩ¬
triumpdum uehi. ⁊leinẽ ꝙ aͥ si pedes iuce¬
dat uł parato eo bello. uł spreto trucgipħo. gle¬
nam memcrabile fore. Hi sermoner spec¬
cantrã neronẽ usq rucapitoliũ ꝓsecuti sunt
pecuni meratiũ tulerunt sesterciũ tricies ⁊
atognta miliã hetis. militid .m̾. lir̃̾us qno¬
genos sener asse diui it. tanturadẽ. c̾. clauti¬
us adsentib militib suis ẽ pollicitut. cã ad ex¬
citũ redisiet. netatum eo die plura cãmitia ⁊
tatꝰ eꝯtes .l. uetu riũ. i qͦ ceciliũ legatos ma¬
tiene ꝙ̃ forti fideliq duor p̃cioue legatoru oꝑa
nisi essent cõmemora̾̃ter. cũ comitior t̃p̃s adpe¬
ceret ci ꝑdictatorẽ comitia hãbere placuisset.
c clancluis tõs.mͥ. liuiũ collegã dictator : dix̃
erat mag̾ eqtũ. inde pretar coniitia habita c̾¬
ati.c̾. seruiliũs. m̾. cecilim mecellar.t̾ clau¬

Expanded text:
Hannibalem; Hasdrubalem vero qua alia re quam adventu eius obrutum atque exstintriumphum vehi, Neronemque, etiam si pedes incedat uel parta eo bello uel spreta eo triumpho gloria memorabilem fore. hi sermones spectantium Neronem usque in Capitolium prosecuti sunt. pecuniae in aerarium tulerunt sestertium triciens, octoginta milia aeris. militibus M. Liuius quinquagenos senos asses diuisit; tantundem C. Claudius absentibus militibus suis est pollicitus cum ad exercitum redisset. notatum est eo die plura carmina mil iactata; equites L. Ueturium et Q. Caecilium legatos mantione quam forti fidelique duorum praecipue legatorum opera usi essent commemorantes. cum comitiorum tempus appeteret et per dictatorem comitia haberi placuisset, C. Claudius consul M. Liuium collegam dictatorem dixit, erat magister equitum. inde praetorum comitia habita; creati C. Seruilius M. Caecilius Metellus Ti. Clau