comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filiuem s uies hluido uuicũ in biuoaria dirext interriturio tullense uecta
cũ marciacũ uilla Puellaquedã nomine. ũ annoꝵ cireiter duodecĩ
post sacrã communione quã in pascha desacerdotis manusu m̃doꝑceperait
primo pane deinde alis omnb cim̃is & potib abfinendo intãtũ iei unãdo phibet᷑
ut nulla penitus corporis alimenta ꝑcipiens sine omni uictus deside¬
rio plenũ trienniũ compleuerit:  Cepit aut̃ ieiunare anno in car¬
nacionis dominicae dcce xx iii sicut In ipsius anni descriptione
ad notatũ est Et hoc anno idest decxxv. circa nouembris mensis

Expanded text:
ta Commerciacum villam puella quaedam nomine N. annorum circiter duodecim post sacram communionem, quam in pascha de sacerdotis manu sumendo perceperat, primo pane, deinde aliis omnibus cibis et potibus abstinendo in tantum ieiunasse perhibetur, ut nulla penitus corporis alinienta percipiens sine omni victus desiderio plenum triennium compleverit. Coepit autem ieiunare anno incarnationis dominicae DCCCXXIII., sicut in ipsius anni descriptione superius adnotatum est; et hoc anno, id est DCCCXXV., circa Novembris mensis
Abbreviated transcription (Latin):
mor aeto aududi ialgioto enites eti coit pereosd quiadeum rissi fiern lceatis
regi eorum massis let ceris ꝓut uidebatur respendit. dimis soque cothartum
uose gu ad rume ricimonte uenandigratia ꝓfectus siliũ suunh lotharun
ocis eidi a d geossum ibique adse uenientẽ suscepit. Acperadta ueratione
a quas grani redicis gencrilem populi sui c̃uentũ more sollem l meuse aueusto
labust Inquo cientu nt̃ catonas lgationes quede diũ sis partib. amertant.

Expanded text:
or vero audita Bulgarorum legatione per eosdem, qui ad eum missi fuerant, legatos regi eorum missis litteris, prout videbatur, respondit. Dimissoque conventu in Vosegum ad Rumerici montem venandi gratia profectus filium suum Hlotharium ex Italia regressum ibique ad se venientem suscepit; ac peracta venatione Aquasgrani rediens generalem populi sui conventum more sollempni mense Augusto habuit. In quo conventu inter ceteras legat
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdã xtitsse narrantur. inquib p̃cipua fuer̃ in aquense palatio tre
motus & int̾rtorio tullense uixta uillam cũ menciacũ puella quaȩ dam
annorũ fere xIi . abomniciba ꝑdecem menses abstinens & in saxonia a
in pago quiuocat᷑ finhsari iugintitres uillȩ igne caelefa c̃erematȩ & fl¬
gomi sereno aq int̃ diudecaelo caclentia & in multis regionib: fuuge sgras¬
atq ingentis ponderis dicidere uisi Domꝰ decaelo tactȩ hominesq: accetn
animalia passim fluminũ ietu p̃t̃ solitũ crebro e animata dicint᷑ secuta t̃
ingens pestilentia atq: hominũ mortalitas quȩ ꝑ totã franciã inmanit̃ usq¬
quaq: grassata ẽ & innumerã hominũ maltitudinẽ diuers: sexus & etats

Expanded text:
quaedam extitisse narrantur, in quibus praecipua fuerunt in Aquense palatio terrae quaedam extitisse narrantur, in quibus praecipua fuerunt in Aquense palatio terrae motus et in territorio Tullense iuxta villam Commerciacum puella quaedam annorum fere XII ab omni cibo per decem menses abstinens. Et in Saxonia in pago, qui vocatur Firihsazi, viginti tres villae igne caelesti concrematae, et fulgora sereno atque interdiu de caelo cadentia. Et in territorio Cumetensatque ingentis ponderis decidere visi; domus quoque de caelo tactae hominesque ac caetera animalia passim fulminum ictu praeter solitum crebro exanimata dicuntur. Secuta est ingens pestilentia atque hominum mortalitas, quae per totam Franciam inmaniter usquequaque grassata est et innumeram homi
Abbreviated transcription (Latin):
bdam primorib populi sui compendiũ uenit dilatiq ꝑtot annos aduentus sui
parer& tam̃ ꝓpt̃ merita parentũ suorũ ñ selũ inpunitus. uerũ munerib: donat
adregnũ redire ꝑmissus ẽ. Uenerat & hol riolđ denormannia auxiliũ petẽs
c̃ta filios Godo fridi qui eũ patria pellere munabant᷑ obcuius causam diligen¬
tius explorandã ad cosqẽ filios godofridite otharius& hruo dmundus comites
missi fuer̃ quid causã filiorum godo fridi & statũ totius regni nor dmannorum
diligenter ex plorantes aduentũ harioldip̃cesseruNs: & impr̃i om̃ia
quȩ in illis partibus comperire potuer̃ pate fecer̃ Cum quibus & ẽbore¬
morum archi ep̃s qui consilio impris & acitori tate romani pontificis
prȩdicandi gratia ad terminos da norũ dc cesserat Aestate prꝓterita
multos exeis adĩdẽ uenientes baptiza uerat regressus est Hoc anne ꝑdicia

Expanded text:
busdam primoribus populi sui Compendium venit dilatique per tot annos adventus sui busdam primoribus populi sui Compendium venit dilatique per tot annos adventus sui pareret, tamen propter merita parentum suorum non solum inpunitus, verum muneribus donatus ad regnum redire permissus est. Venerat et Harioldus de Nordmannia, auxilium petens contra filios Godofridi, qui eum patria pellere minabantur; ob cuius causam diligentius explorandam ad eosdem filios Godofridi Theotharius et Hruodmundus comites missi fuerunt, qui et causam filiorum Godofridi et statum totius regni Nordmannorum diligenter explorantes adventum Harioldi praecesserunt et imperatori quae in illis partibus comperire potuerunt, patefecerunt. Cum quibus et Ebo Remorum archiepiscopus, qui consilio imperatoris et auctoritate Romani pontificis praedicandi gratia ad terminos Danorum accesserat et aestate praeterita multos ex eis ad fidem venientes baptizaverat, regressus est. Hoc anno prodigia
Abbreviated transcription (Latin):
Legatiromã uementes reigesta certitudinẽ ad sequi nom potuerunt
quia paschalis pontifex & seab huius facti cum munione cummagno epis¬
coporum numero iure iurando purificandg  Sinter fictores predictorum
hominũ qui a defamilia scĩ p&rierant sum mopere defendens mortuos uelitt
magestatis: toscondemnabit. iure ẜasos ꝓnuntiauit. Atque obhoc cũ p̃dictis
quia deum missi fuerant . Legatis lohannem siluae candidȩ epm. & sergium bi¬
blio tecarium quirinũ quoqͦ: subliaconũ ac leonẽ magistrũ militũ adimprin
misit. quicũ tam ꝑ illos. quã ꝑ suos legatos desacramento pontificis et excu¬
satione reoꝵ comperis sec. Nihil sibi ultra in hoc negocio faciendũ ratus
memoratũ iohianneme pm̃. & socios eius ad pontificem dato conuenienteres pon-
sremist̃ Cedragusabodritorũ prineps pollicitationib: suis ad hibenis fidẽ cũ qui¬

Expanded text:
Legati Romam venientes rei gestae certitudinem adsequi non potuerunt, Legati Romam venientes rei gestae certitudinem adsequi non potuerunt, quia Paschalis pontifex et se ab huius facti communione cum magno episcoporum numero iureiurando purificavit et interfectores praedictorum hominum, quia de familia sancti Petri erant, summopere defendens mortuos velut maiestatis reos condemnabat, iure caesos pronuntiavit atque ob hoc cum praedictis, qui ad eum missi fuerant, legatis Iohannem Silvaecandidae episcopum et Sergium bibliothecarium, Quirinum quoque subdiaconum ac Leonem magistrum militum ad imperatorem misit. Qui cum tam per illos quam per suos legatos de sacramento pontificis et excusatione reorum comperisset, nihil sibi ultra in hoc negotio faciendum ratus, memoratum Iohannem episcopum et socios eius ad pontificem dato conveniente responso remisit. Cedragus Abodritorum princeps pollicitationibus suis adhibens fidem cum qui
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃is a gerent. Erant & qui dicerent uelius suuel consilio phaschalis pontificis
rem fuisse perpetratã Ad quos explorandum acdiligenter inuestigandũ
missis ad alũgus abbas mosiasteruscĩ uedasti: & hunfridus comes curiensis
sed antequã illi fuissent ꝓ fecti uenerun legati paschalis pontificis
lo hannes ep̃s siluȩ candidȩ & benedictus archidiaconus scȩ sedisa posto¬
licȩ. rogantes imprm ut illã in famiã apontifice duferr&
quia ille in memoratorũ hominum necem confensisse csedebattr
Quibuscum ille iuxta qđ ratio postulabat respendis set eosque
dimisisset. predictos legatos suos ad inuistigandã reiuerittẽ
sicut prius disposuit romam ire p̃cep̃. Ipse uero reliquum aestatis tẽpus
in pago uuor macense acdeinde in arduenna transigens. ꝑ acta autũ¬
nali uenatione aduł noub. sicut c̃idixerat compendium uenit.

Expanded text:
peratoris agerent; erant et, qui dicerent, vel iussu vel consilio Paschalis pontificis peratoris agerent; erant et, qui dicerent, vel iussu vel consilio Paschalis pontificis rem fuisse perpetratam. Ad quod explorandum ac diligenter investigandum missi sunt Adalungus abbas monasterii sancti Vedasti et Hunfridus comes Curiensis. Sed antequam illi fuissent profecti, venerunt legati Paschalis pontificis, Iohannes episcopus Silvae-candidae et Benedictus archidiaconus sanctae sedis apostolicae, rogantes imperatorem, ut illam infamiam a pontifice auferret, qua ille in memoratorum hominum necem consensisse credebatur. Quibus cum ille, iuxta quod ratio postulabat, respondisset eosque dimisisset, praedictos legatos suos ad investigandam rei veritatem, sicut prius disposuit, Romam ire praecepit; ipse vero reliquum aestatis tempus in pago Wormacense ac deinde in Arduenna transigens peracta autumnali venatione ad Kal. Novembr., sicut condixerat, Compendium venit.
Abbreviated transcription (Latin):
brixiꝓ̧ comitũ setuad sumer& & incõatas iuificias ꝑfioere curar&e. Dro¬
gonem fratrẽ ei : sub ca noni cauita degentẽ m&tensi ecclȩsi ae dero er
giadũ censuit promoueri. In eodem conuentitem pꝰ&̃ loca alterius
conuentus habendi condictus est. Nouemberuidelicet mensis et cõpendi
palatium peractoque placito & dimissis & dimissis primorib Cum
impr̃ iã inde gredistatuss& ad latũ ist eide interitu liu de uuti
quod relictis sorabiscũ dalmaciã ad liude muhs lũ auũculũ bornȩ
ducis peruenissa & aliquantũ temporis cũ comoratus fuis i&
dolo ipsius es fa inter festus Nuntia tũ est &iã theodorũscaẽ
romanȩ ecclesia prumicerium & leonẽ clatorẽ generũ eius in
patri archio lateranense primo excȩcatos acdeinde fuis se decollato
& hoc eis oboe contigisse qđ se in om̃ib fidelit̃ erga partes hlotharii iuuenis im¬

Expanded text:
Brixiae comitem secuin adsumeret et inchoatas iustitias perficere curaret. DroBrixiae comitem secuin adsumeret et inchoatas iustitias perficere curaret. Drogonem fratrem eius sub canonica vita degentem Mettensi ecclesiae clero eiugradum censuit promoveri. In eodem conventu tempus et locus alterius conventus habendi condictus est, November videlicet mensis et Compendium palatium; peractoque placito et dimissis primoribus, cum imperator iam inde digredi statuisset, adlatum est ei de interitu Liudewiti, quod relictis Sorabis, cum Dalmatiam ad Liudemuhslum avunculum Bornae ducis pervenisset et aliquantum temporis cum eo moratus fuisset, dolo ipsius esset interfectus. Nuntiatum est etiam, Theodorum sanctae Romanae ecclesiae primicerium et Leonem nomenclatorem, generum eius, in patriarchio Lateranense primo excaecatos ac deinde fuisse decollatos et hoc eis ob hoc contigisse, quod se in omnibus fideliter erga partes Hlotharii iuvenis im
Abbreviated transcription (Latin):
it ut is delatam populo suo potistateni habtr&. Ambos ta men munerib: donatos
& sacra mento firmatos in patriã remiste. Accusatus est in eodẽ placito apud imprem
cra dragus abo uriturum princeps qđ seerga partẽ francoꝵ parũ fidelit̃ ageret
& calim pr̃is prae senciã iam diuuenire dissimularet ꝓpt̃ qđ adeũ legatidirectis:
Cũqb ille iterũ quosua ex primorib gentis suae adimpr̾m misit ꝑq illorũ ũba
ꝓmisit sead ꝓximũ hienus tepus ad illius p̃sentiã tẽuenturũ. Hlotharius uero
cũ secundũ patris iussionem initaliam iustitias facer&. & iam se adreũ tandũ
dectalia p̃parar& ragunte paschale papam romã uenit & honer fice abillo suscept
noñ ascepit Inde papiam negresĩisiuense uitio adimprim uentt qsuicun
impr̃ deiustitus initalia a separũ facitis pantm inchoatis faciss& indicium
mnisius est inttalim ad alhor đ comes palioi lus sũqueẽ ut mauring

Expanded text:
it, ut is delatam sibi a populo suo potestatem haberet, ambos tamen muneribus donatos et sacramento firmatos in patriam remisit. Accusatus est in eodem placito apud imperatorem Ceadragus Abodritorum princeps, quod se erga partem Francorum parum fideliter ageret et ad imperatoris praesentiam iam diu venire dissimulasset. Propter quod ad eum legati directi sunt, cum quibus ille iterum quosdam ex primoribus gentis suae ad imperatorem misit; perque illorum verba promisit, se ad proximum hiemis tempus ad illius praesentiam esse venturum. Hlotharius vero, cum secundum patris iussionem in Italia iustitias faceret et iam se ad revertendum de Italia praepararet, rogante Paschale papa Romani venitnomen accepit; inde Papiam regressus mense Iunio ad imperatorem venit. Qui cum imperatori de iustitiis in Italia a se partim factis partim inchoatis fecisset indicium, missus est in Italiam Adalhardus comes palatii, iussumque est, ut Mauringum
Abbreviated transcription (Latin):
denda sq̧̃ romane ec desiȩ iustitia obsides xl recepiss&: Datsuero xi
obsidib ꝓmis sisq iure iurando firmatis. ipse quidẽ in regiũsuum regres¬
sis est &stephanũ panã cũsul rado presbitero capella no & nonminima
fran corũma nuromã remisit. Carlo mannꝰ aut monachis frater regs .
qui cũ ber tura da regina in uienna ciuitate remansit prius quã rexdei¬
talia reuerteretur. febre correptus diem obitt. Cu iuis corpus iussu
reds ad monasteriũ sc̃i bene deti in quo monachicũ habitũ susceperat
rela tũ est
DCC LUI.
cistulfus rox langobardorũ quã quã an nosuperiore obsides dedisse
las de reddendi scȩ romanȩ eodesiȩ iustitia tã sequã obtimates suos
nare iurando obstrinsisse&. Nhil de ꝓmissis opere conple ut Poptes hoc

Expanded text:
denda sanctae Romanae ecclesiae iustitia obsides 40 recepisset. Datis vero 40 denda sanctae Romanae ecclesiae iustitia obsides 40 recepisset. Datis vero 40 obsidibus promissisque iureiurando firmatis, ipse quidem in regnum suum regressus est, et Stephanum papam cum Folrado presbytero capellano et non minima Francorum manu Romam remisit. Karlomannus autem monachus, frater regis, qui cum Berthrada regina in Vienna civitate remansit, priusquam rex de Italia reverteretur febre correptus, diem obiit; cuius corpus iussu regis ad monasterium sancti Benedicti, in quo monachicum habitum susceperat, relatum est. DCCLVI. Heistulfus rex Langobardorum, quamquam anno superiore obsides dedisset, et de reddenda sanctae Romanae ecclesiae iustitia tam se quam optimates suos iureiurando obstrinxisset, nihil de promissis opere complevit. Propter hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Sentt & carlomannꝰ frat regisiam monacdius factus iussu abbatissui. ut
apud fratre suũ precib romanipontificis obsisteres. Itiuitus tamen
hoc fecisse putatur: quia nec ille abbatis sui uissa conten sere. pet abbas
mitatẽ accepit. ipsusacraunctione adregiȩ dignitatis honorẽ consecra¬
uit : & cũeoduos filioseius harolũ & carlomannam mansitq inber¬
no tẽpore infrancia. Iodem anno bonifaciũ ardy ep̃s mogonti¬
pontifice ꝓpter iusticiam beatip&ri a postoli arege langobardo¬
rũ exigendam: Italiam cũ ualida manu ingreditur. resiftentibus
langobardis & dauistra italiȩ tuentib adipsas montium dusas acer¬
ius difficilẽ uiam non magno labore superaruns. Heistul fus uero lango¬
ber dorũ rex manũ conserert non ausus inciutate papia arege pippino
obsessus est. Qui ante obsidionẽ non soluit quã frmitats causa ꝓred¬

Expanded text:
Venit et Karlomannus frater regis, iam monachus factus, iussu abbatis sui, ut Venit et Karlomannus frater regis, iam monachus factus, iussu abbatis sui, ut apud fratrem suum precibus Romani pontificis obsisteret; invitus tamen hoc fecisse putatur, quia nec ille abbatis sui iussa contempnere, nec abbas mitatem accepit, ipsum sacra unctione ad regiae dignitatis honorem consecravit et cum eo duos filios eius Karlum et Carlomannum; mansitque hiberno tempore in Francia. Eodem anno Bonifatius archiepiscopus Mogontipontifice propter iustitiam beati Petri apostoli a rege Langobardorum exigendam Italiam cum valida mann ingreditur. Resistentibus Langobardis et claustra Italiae tuentibus ad ipsas montium clusas acermvis difficilem viam non magno labore superarunt. Heistulfus vero, rex Langobardorum, manum conserere non ausus, in civitate Papia a rege Pippino obsessus est; qui ante obsidionem non solvit, quam firmitatis causa pro red
Abbreviated transcription (Latin):
pores ditẽ regiam habuerunt ł quos p̃dictus pontifta mandautt meli¬
is cẽ illum uocani regẽ. apud quem summia potes tatis consif derie.
oc anno secundum romani pontificis sanctionem pippinus rex fran¬
torum appellatus es t. & ad htuus dignitatẽ honoris unctus sa
Lil dericus uero qui falso rggis nomine funge batur. tonso captc in mo
nasterium missus est
oc annopippinus rexcũ &xercitu magnos axoniã in gressis est. &
quãuis saxones ei obstinatis sime re sisterent. pulsi tamencesser
& ipse usq acd locũ qui dicitur rimi qui ẽ suꝑ fliuiam puuisura accent
citur iuburg. Reuerentiuero regi desixonia nuncius uenit demerte
sttis suigriphons: & aquo uel qualit̃ fuissec intfestus. Sodẽ aemostenba¬
plan piri uenit adpp piũ regem inulla queuo catur carisi acus suggertns
ei ut se eromanaedesiam abinsesta cione langobar dorũ defeodero

Expanded text:
potestatem regiam habuerunt; per quos praedictus pontifex mandavit, melipotestatem regiam habuerunt; per quos praedictus pontifex mandavit, melius esse illum vocari regem, apud quem summa potestatis consisteret; 50. DCCL. Hoc anno secundum Romani pontificis sanctionem Pippinus rex Francorum appellatus est et ad huius dignitatem honoris unctus sacHildericus vero, qui falso regis nomine fungebatur, tonso capite in monasterium missus est. DCCLI.DCCLII. DCCLIII. Hoc anno Pippinus rex cum exercitu magno Saxoniam ingressus est, et quamvis Saxones ei obstinatissime resisterent, pulsi tamen cesserunt, et ipse usque ad locum qui dicitur Rimi, qui est super fluvium Wisuram, accessit. nte qui dicitur Iuburg. Revertendi vero regi de Saxonia nuntius venit de morte fratris sui Griphonis, et a quo vel qualiter fuisset interfectus. Eodem anno Stephanus papa venit ad Pippinum regem in villa quae vocatur Carisiacus suggerens ei, ut se et Romanam ecclesiam ab infestatione Langobardorum defenderet.
Abbreviated transcription (Latin):
iuꝑ fliauũ uus saha hn loco qui uocatur sbahningi Prelũ tamen uon
inor eos commissũ sed explacito discesser̃. DCC XLUII
osaxonum fidei diffidens ba ioariorũ petut & copiris quȩ de
fantia a feum confluebant. ipsũ dicatũ insuã redegt potestatẽ
assi lonẽ o il trudem inde diciosiẽ eccepit. su uthgenũ ad au¬
ciliũ sibi ueruentẽ suscepit: Hȩc cũ adpippinũ ꝑlatasius ser au
inaxono exercitu baio ariam ꝓfectus est fratreq suũ grifonẽ cun
onib qui cũ ipso uel ad ipsũ uenerant coepit : Tassilonẽ inducatũ restituit
uomue reũsus griphoneni moreducũ duo d eum comitatib: donauit
tarillẽ d beneficio contentus non erat: Nam eodent anno aduua¬
tariũ duce iquitaniȩ ꝓfugit Dec XLUIIII
Burhordus uur aibui genis eps & foltadus presbiter capellanus mis¬
si surt nomam ad tachariã papam. ut consulerent pontificem edecaus a
rogiũ quiillo tẽporit fuer̃ infrancia. qui nomon tantũ regis. sed nullam

Expanded text:
 fluvium Missaha in loco qui vocatur Skahningi . Proelium tamen non est inter eos commissum, sed ex placito discesserunt DCCXLVIII. Gripho Saxonum fidei diffidens, Baioariam petiit, et copiis, quae de Francia ad eum confluebant, ipsum ducatum in suam redegit potestatem, Tassilonem et Hiltrudem in deditionem accepit, Swithgerum ad auxilium sibi venientem suscepit. Haec cum ad Pippinum perlata fuissent, cum maximo exercitu Baioariam profectus est, fratremque suum Griphonem cum omnibus qui cum ipso vel ad ipsum venerant coepit, Tassilonem in ducatum restituit, domumque reversus, Griphonem more ducum duodecim comitatibus donavit. Sed ille tali beneficio contentus non erat, nam eodem anno ad Waarium ducem Aquitaniae profugit. 749. DCCXLVIIII. Burchardus Wirziburgensis episcopus et Folradus presbyter capellanus missi sunt Romam ad Zachariam papam, ut consulerent pontificem de causa regum, qui illo tempore fuerunt in Francia, qui nomen tantum regis, sed nullam
Abbreviated transcription (Latin):
N c anno barlomamꝰ qa diu anpmeditat᷑ est pate fecit frĩ sue pirpmo s¬
culare conuersationẽ seuelle dimitere. & habitumon achao dõse q
& in montesoracti monasteriũ in honore scisiuaestri aedifaduiq
dimisso admo nasteriũ sci benediati in sartnie ꝓutieia uxtaa isnu
trũ constittũ dõseruiturus uenit ibiq: mouahut hia¬
I ater carlomanni & pipuni nominegrifo pippu o trateuagsp
cus essenoleus quanqua subillo honorifice iuiuer&. colleganie¬
nu insaxoniã ꝓfugit. collatoq saxnũ exeretu suꝑfluĩ eua¬

Expanded text:
patefecit fratri suo Pippino, saecularem conversationem se velle dimittere et habitu monachico Deo servire. et in monte Soracti monasterium in honorem sancti Silvestri aedificavitdimisso, ad monasterium sancti Benedicti in Samnio provincia iuxta Casinum castrum constitutum Deo serviturus venit, ibique monaater Carlomanni et Pippini, nomine Grifo, Pippino fratri suo subiectus esse nolens, quamquam sub illo honorifice viveret, collecta manu in Saxoniam profugit collecto que Saxonum exercitu supe
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ibi. sed &iam suꝑ corpus scĩ martini & scĩ germani simili sacramen¬
to fidem sepredictis dominis suis dieb uitȩ suȩ seruaturũ est pollicitus
Similiter & om̃s primores ac maiores natu baioarii qui cũ eo inp̃sentiã
regis ꝑuenerunt. fidẽ seregi & filios eius seruaturos. inp̃dictis uene¬
rabilib: locis ꝓmiseruN DcCł Vui¬

Expanded text:
solum ibi, sed etiam super corpus sancti Martini et sancti Germani simili sacramensolum ibi, sed etiam super corpus sancti Martini et sancti Germani simili sacramento, fidem se praedictis dominis suis diebus vitae suae servaturum, est pollicitus. Similiter et omnes primores ac maiores natu Baioarii, qui cum eo in praesentiam regis pervenerant, fidem se regi et filiis eius servaturos, in praedictis venerabilib
Abbreviated transcription (Latin):
redditãq sibirauennã & penta polim &om nẽ exarchatũ adraue upiu¬
nentẽ. ad scm̃ p&rũ tradidit atq: hisꝑactis ingallicm estreuersus:
Heistulfus aut̃ post abscessueius cũ medit ar&ur quomodo sua ꝓmis¬
sa nontã implera. quã do lose eaquȩ impl&a fuerant cõmutar&
iuenatione deequo suo casuplapsus est att &x hoc egritudine contrada
intra paucos dies uiuendi terminũ fecit: Cui desideriũ qui comes
stabuli eiuserat successit in regnum
DCC LUII
onstantinus imperator musitpippino regimunera Int̃que & organum
quaeadeũ in cõpendio uila ꝑuenerunt ubitunc populisiu generalẽ conuen¬
tũ habuit. Illuc & tassilo duf baio ariorũ. cũ primorib gentis suȩ uenit.
& more francico in manus regis inuassaticũ manibus suis sem& ipsum
c̃mendauit. Fidelitateq tamipso regi pipino quã filus eius karlo
& karlo manno lure iurando supra corpus sci dronisu ꝓmisit: & non

Expanded text:
 sibi Ravennam et Pentapolim et omnem Exarchatum ad Ravennam pertinentem ad sanctum Petrum tradidit; atque his peractis, in Galliam reversus est. Heistulfus autem post abscessum eius, cum meditaretur, quomodo sua promissa non tam impleret, quam dolose ea quae impleta fuerant conmutaret, in venatione de equo suo casu prolapsus est; atque ex hoc aegritudine contracta, intra paucos dies vivendi terminum fecit. Cui Desiderius, qui comes stabuli eius erat, successit in regnum. DCCLVII. Constantinus imperator misit Pippino regi multa munera, inter quae et organum; quae ad eum in Conpendio villa pervenerunt, ubi tunc populi sui generalem conventum habuit. Illuc et Tassilo dux Baioariorum cum primoribus gentis suae venit, et more Francico in manus regis in vassaticum manibus suis semetipsum commendavit, fidelitatemque tam ipso regi Pippino quam filiis eius Karlo et Karlomanno iureiurando supra corpus sancti Dionisii promisit; et non
Abbreviated transcription (Latin):
nordmannicis infestũ classẽ institiut. presidia disposuit pasdia incen¬
tulo apud scm̃ richariũ cȩlebrauit: Inde iterũ ꝑlitus mars iteragens¬
ratumagũ cuuitatẽuenitꝰ. Ibiq sequana amne transmiso turonosadsem
mastinũ orationis causaꝓfectus est. Moratus ibidies aliquot ꝓpter aduer¬
sam luagardȩ coniugi ualitudinẽ quȩ ibidem & defincta xhunae raest
Obiit aũt̃ diem .ii. Nõ io tũ Indeꝑ aurelianis acparisuꝰ aquisgrto¬
reuer sus est: & mense augusti inchoante mogontia cũue diens ge¬
nauenleomi conutntã ibidem habut & iter ini taliam condixs. dt quemide
ꝓ festis cu extrciturauennũuent. Ibiq septẽnonã plius dies moratas pippin
filiũ suũ cũ eodẽ exercitu interrã beneuentanorũ ire ius sit
Mouensq derauenna simulcũ filio an conã usq ꝑuent. quo bidimi sora¬
mã pro ficiscit: Cu cũ pridiequam illouenir& leo papa apud nementũ

Expanded text:
piratis infestum erat, classem instituit presidiaque disposuit. Pascha in Cenpiratis infestum erat, classem instituit presidiaque disposuit. Pascha in Centulo apud sanctum Ricarium celebravit. Indeque iterum per litus Ratumagum civitatem venit, ibique Sequana amne transmisso, Turonos ad sanctum Martinum orationis causa profectus est, moratus ibi dies aliquot propter adversam Liutgardae coniugis valitudinem, quae ibidem et defuncta et humata est. Obiit autem pridie Non. Iunii. Inde per Aurelianis ac Parisius rreversus est, et mense Augusto inchoante Mogontiacum veniens, generalem conventum ibidem habuit, et iter in Italiam condixit: atque inde profectus, cum exercitu Ravennam venit, ibique septem non amplius dies moratus, Pippinum filium suum cum eodem exercitu in terram Beneventanorum ire iussit; movensque de Ravenna simul cum filio, Anconam usque pervenit; quo ibi dimisso, Romam proficiscitur. Cui cum pridie quam illo veniret, Leo papa apud Nomentum
Abbreviated transcription (Latin):
qui se dedideruns inscriptis singulorũ nominibus detultt
idebat eñquodea puntia tum ess &extoto subacta & css&nisiꝑ fidiȩ gen¬
tis instabilitascito id aliorsũ more solito commutasse& allata sunt
& signa quȩ occisis inmaiorica mauris prȩdonib: erepta fuerunt. &
axan saratenus prefestus oscae clauis urbis cum aliis donismi
sit ꝓmittens eã sedediturũ sicportunitas euenir&. Sed & menachus quidã
de hienosolimaueniens beneditionẽ & reliquias delocore suror¬
tionis dominicȩ quȩ patri ar cdha regimiserat dexulit. & rex netilem
dnĩ in eodem palatioresidens cedebrauit ac monachumreuerti uolente
absluens racharium quendã presbiterũ depalatiosuo cũ eodẽ ireiuis is
cui & donariasua adillo ueneranda loca deferenda commuisit
Qe deunti aiuer natempere mediosere mastiorex aquis grandigres as
litus occani gallici ꝑlustrauit. & in ipsomari qđ tu ꝑactis

Expanded text:
qui se dediderunt, inscriptis singulorum nominibus, detulit. qui se dediderunt, inscriptis singulorum nominibus, detulit. Videbatur enim, quod ea provincia tum esset ex toto subacta, et esset, nisi perfidae gentis instabilitas cito id aliorsum more solito commutasset. Allata sunt et signa, quae occisis in Maiorica Mauris praedonibus erepta fuerunt. Et Azan Sarracenus, praefectus Oscae, claves urbis cum aliis donis regi misit, promittens eam se dediturum, si oportunitas eveniret. Sed et monachus quidam de Hierosolima veniens, benedictionem et reliquias de loco resurrectionis dominicae, quae patriarcha regi miserat, detulit. Et rex natalem Domini in eodem palatio residens celebravit, ac monachum reverti volentem absolvens, Zachariam quendam, presbiterum de palatio suo, cum eodem ire iussit, cui et donaria sua ad illa veneranda loca deferenda commisit. DCCC. Redeunte verna temperie, medio fere Martio rex Aquisgrani digressus, litus oceani Gallici perlustravit. In ipsoque mari, quod tunc
Abbreviated transcription (Latin):
susceptus est. Mansitq apud eũ dies aliquot & cũ ei cuncta ꝓpter
quȩ uenerat intimass& Iterũ romami cũ magna honore ꝑlegatos regis
quicum eo missi sunt reductus atq: in locumsuum restititus est
Quo dimis sorex paucos dies ibidẽ morat᷑ legatũ michahelis patricu
desic ã nomine danielem ad semissũ ab soluit : Accepit & iam tristem
nuntium degerol di& erici interitu. Quorũ alt̃ gelolđ uide lic& ba¬
icariae prefectus commisso cumhunis prȩlio ceciddt Alter uero
id est ericus post multa prȩlia & insignes uctores apud tharsatica
liburnia ciuitatẽ insidus oppidanorũ interceptus at que inter¬
feltus est Rebus itaq saxonũ ꝓrerũ oportunitate dispositis¬
ba gẽ infranciã reuertitur. & cũ aquis grani hiemar& iuido
comes ac prefectus brit tanici limitis quieodẽ anno cũ socus
contib tottubratonũ ꝓunciã perlustrauerat armaducum

Expanded text:
susceptus est, mansitque apud eum dies aliquot. Et cum ei cuncta, propter susceptus est, mansitque apud eum dies aliquot. Et cum ei cuncta, propter quae venerat intimasset, iterum Romam cum magno honore per legatos regis qui cum eo missi sunt, reductus, atque in locum suum restitutus est. Quo dimisso, rex paucos dies ibidem moratus, legatum Michaelis patricii de Sicilia, nomine Danihelem, ad se missum absolvit. Accepit etiam tristem nuntium de Geroldi et Erici interitu, quorum alter, Geroldus videlicet Baioariae praefectus, commisso cum Hunis proelio cecidit, alter vero, id est Ericus, post multa proelia et insignes victorias apud Tharsaticam , Liburniae civitatem, insidiis oppidanorum interceptus atque interfectus est. Rebus itaque Saxonum pro rerum oportunitate dispositis, rex in Franciam revertitur. Et cum Aquisgrani hiemaret, Wido comes ac praefectus Brittanici limitis, qui eodem anno cum sotiis comitibus totam Brittonum provinciam perlustraverat, arma ducum
Abbreviated transcription (Latin):
ome leo papa cũletaniam ꝓcessurus delateranis ad eđłam heati laurentu
que ad gratculã uocatur equosedensꝑgere. In in sidias aremanis dispo¬
sitas uix tasinde basilicã incidit. ubiequode iectus &erutisoculis utalicͥ¬
bus usũ est lingua quoq amputata nudus acsemiuiuus inplateao eliet est
Deinde ussueor: quihuius facti auctores fuere in monasterui sci heras¬
mi mastyris uelut adcurandũ inissus. albini cuiusdã cubilarii suicura
moc iuꝑ murũ denussus auiunigiso duce spolitino qui audito huiusmodi
facinore romã festinꝰ aduenerat susceptus acspoldum ductus est¬
dens pontificis adieprestolantis prestolat᷑ aduentũ. Misit interea har¬
lũfiluũ suĩ adalbim cũpaste exercitus ꝓpter quȩ da negotia cũ uulcis
abodritis disponenda & quosdã saxones denordl uidis recipiendos
Cuius uersionẽ cũ expectat uenit pontifex & ualde honorifice abillo

Expanded text:
omae Leo papa, cum, letaniam processurus, de Lateranis ad ecclesiam beati Laurentii, quae ad Graticulam vocatur, equo sedens pergeret, in insidias a Romanis dispositas iuxta eandem basilicam incidit. Ubi equo deiectus, et erutis oculis ut aliquibus visum est, lingua quoque amputata, nudus ac semivivus in platea relictus est. Deinde iussu eorum qui huius facti auctores fuere, in monasterium sancti Herasmi martyris velut ad curandum missus, Albini cuiusdam, cubicularii sui, cura noctu per murum dimissus, a Winigiso duce Spolitino, qui audito huiusmodi facinore Romam festinus advenerat, susceptus, ac Spoletium deductus estdens, pontificis ad se properantis praestolatur adventum. Misit interea Karlum filium suum ad Albim cum parte exercitus propter quaedam negotia cum Wilcis et Abodritis disponenda, et quosdam Saxones de Nordliudis recipiendos. Cuius reversionem cum expectat, venit pontifex, et valde honorifice ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
Homnus Karlus rex habuit populi sui conuentum generalem
inuuor maciacuutate ber thradauero mater regũ cũharlomanno minore
filio apud salusiam locuta pacis causa in italium ꝓficiscitur. Peractoq: ꝓpt̃
quodillo ꝓfesta est negotio. adoratis &iam romȩ sc̃oꝵ apostolorũ liminib:
adfilios ingalliã reuertitur. Rarlus aũt rex natalem dñĩ mogonciaci
scm̃q pascha inuilla haristallio celebrauit
DEC LXXI
Penacto secundũ morẽ generali conuentu. suꝑ fluuiũ scaldiam iniulla
ualentianas. Rex harlus adhiemandũ pficiscitur . Cumq ibi aliquanditi
morar&ur. Karlomannus frater ad pridie decembris decessit in
uilla salmontiaco. & rex ad capiendũ exintegro regnũ animũ intendep
carboniacũ uillã uenit: Ibruiulhariũ episcopũ sed unensem & folradũ
prb̃m & alios plures sacerdotes. Comites &iam atq primatos fratris sui
Int̃quos uel p̃cipui fuere uuarin & ad dus ad seuenientes suscepit

Expanded text:
omnus Karlus rex habuit populi sui conventum generalem in Wormacia civitate. Berthrada vero, mater regum, cum Karlomanno minore filio apud Salusiam locuta, pacis causa in Italiam proficiscitur, peractoque propter quod illo profecta est negotio, adoratis etiam Romae sanctorum apostolorum liminibus, ad filios in Galliam revertitur. Karlus autem rex natalem Domini Mogontiaci sanctumque pascha in villa Haristallio celebravit. DCCLXXI. Peracto secundum morem generali conventu super fluvium Scaldiam in villa Valentianas, rex Karlus ad hiemandum proficiscitur. Cumque ibi aliquamdiu moraretur, Karlomannus frater a. d. 2 Nonas Decembris decessit in villa Salmontiaco. Et rex ad capiendum ex integro regnum animum intendens, Carbonacum villam venit. Ibi Wilharium episcopum Sedunensem et Folradum presbiterum et alios plures sacerdotes, comites etiam atque primates fratris sui, inter quos vel praecipui fuere Warinus et Adalhardus ad se venientes suscepit
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire possent. Sed illiiã reper acta reuerte bansur ad
sua. quorũ uestigia sequuiti quia rege missi fueruns inpago¬
hassiorum suꝑfluuum adernam iteragentes in uenerant eos que statim
in ipso fluminis uado ad orti tanta ferage ceciderunt ut exinginti
multituidine ipsorum uix pauci domum fuendo peruenis re
dicantur

Expanded text:
invenire possent. Sed illi, iam re peracta, revertebantur ad invenire possent. Sed illi, iam re peracta, revertebantur ad sua. Quorum vestigia sequuti qui a rege missi fuerunt, in pagoHassiorum super fluvium Adernam iter agentes invenerunt, eosque statim in ipso fluminis vado adorti, tanta strage ceciderunt, ut ex ingenti multitudine ipsorum vix pauci domum fugiendo pervenisse dicantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ac cepti magnã partẽ rerũ felicter in inspania gestarũ in corde regis
obnubuauit. interea saxones uelut occasionẽ nancti suptis armis
adrhenũ us quȩ ꝓfecti sunt. Sed cũ amnem traicere non possent quio¬
quid adiuti aciuitate usque ad fluentẽ mosellȩ uicorũ ullarũ¬
q: fuit ferro & igni depopulatisuns: Parimodo sacra ꝓfanaq: pes¬
sũ datanullũ & tatis aut sexus discrimenira hostis fecerat
Ut liquido apparer& eos non predan di sed ultionẽ exercendi
gatia francorũ terminos introisse. Cuius rei nuntiũ cũ rex
a pud autesi odorũ ciuitatẽ accepiss& extẽplo francos orientales
at que ala mannos ad ꝓpulsandũ hostẽ festinare iussit. ipse
cȩteris copiis dimissis heris talliũ uillã in quã hiemare constituerat
uenit. At franti & alamanni qui contra saxones missieraNT.
magnis itine rib: ad eosire contenduns si fortes infinib: suis eos

Expanded text:
acceptio magnam partem rerum feliciter in Hispania gestarum in corde regis acceptio magnam partem rerum feliciter in Hispania gestarum in corde regis obnubilavit. Interea Saxones, velut occasionem nancti, sumtis armis ad Rhenum usque profecti sunt. Sed cum amnem traicere non possent, quicquid a Diutia civitate usque ad fluentem Mosellae vicorum villarumque fuit, ferro et igni depopulati sunt. Pari modo sacra profanaque pessumdata. Nullum aetatis aut sexus discrimen ira hostis fecerat, ut liquido appareret, eos non praedandi, sed ultionem exercendi gratia Francorum terminos introisse. Cuius rei nuncium cum rex apud Autesiodorum civitatem accepisset, extemplo Francos orientales atque Alamannos ad propulsandum hostem festinare iussit. Ipse caeteris copiis dimissis, Heristallium villam, in qua hiemare constituerat, venit. At Franci et Alamanni qui contra Saxones missi erant, magnis itineribus ad eos ire contendunt, si forte in finibus suis eos
Abbreviated transcription (Latin):
pompelonom nauar rorũ oppidũ ad gressus indeditio nẽ accepit : Indehi¬
berũ amnemuadetsatiens caesr augustã precipuã illarũ partium ciuita¬
taetem actessit: acceptisq: quos sibi nalarab & abut haur quos que
alii quidã sarraceni obtulerunt obsidib: pompelonẽ reuertitur cuius
muros nerebella reposs& adsolum usq: destruxit acregredistatu¬
ens prrinei saltũ ingressus est. In cuius sũ mitate uuas cones insidus
conlocatis extremum agmen adortitotũ exercitũ magno tumul¬
tu ꝑ turbaN. &li & franci uuas conib: tã armis quã animis prestare
uiderentur tamen & iniquitate locorũ & genere inparis pugne infe¬
riores effisti sunt. In hoc certamine plerique aulicorũ quos rex
copiis p̃fecerat interfecti sunt. Direpta impedim̃ta & hostis ꝓpter
notitiã locorum statim indiuersa di lapsus est. Cuius uulneris

Expanded text:
Pompelonem Navarrorum oppidum adgressus, in deditionem accepit. Inde HiPompelonem Navarrorum oppidum adgressus, in deditionem accepit. Inde Hiberum amnem vado traiciens, Caesaraugustam praecipuam illarum partium civitatem accessit, acceptisque quos Ibinalarabi et Abuthaur, quosque alii quidam Sarraceni obtulerunt obsidibus, Pompelonem revertitur. Cuius muros, ne rebellare posset, ad solum usque destruxit, ac regredi statuens, Pyrinei saltum ingressus est. In cuius summitate Wascones insidiis conlocatis, extremum agmen adorti, totum exercitum magno tumultu perturbant. Et licet Franci Wasconibus tam armis quam animis praestare viderentur, tamen et iniquitate locorum et genere inparis pugnae inferiores effecti sunt. In hoc certamine plerique aulicorum, quos rex copiis praefecerat, interfecti sunt, direpta impedimenta, et hostis propter notitiam locorum statim in diversa dilapsus est. Cuius vulneris
Abbreviated transcription (Latin):
Eocum uenis s&totũ ꝑ fidȩ gentis senatũ ao płm quemad se uenire iusserat
mori ger̃ acfaclacit̃ sibi deuotũ inuenit. Nã cuncti ad eũ uener̃ p̃ter
priuarent. Baptizata est ex eis ibi dẽ maxima multitudo quȩ se
quauis falso xp̃ianã fieri uelle promiserat. uenit: eodemin loco actenpo¬
re ad regis presentiã deis pania saracenus quidã nomine ibina lara¬
bicũ aliis sarra cenis socus suis dedense ac ciuitates quib: eumr ex¬
sarracenoꝵ prȩfecerat. Id circo rex ꝑacto memorato conuentũ
Ingalliã reuersus natalẽ ch̃i indut ciacouilla. pascha uero inaquita¬
nia apud cassino ilũ celebra uit. DeC LXX UuI
unc ex ꝑsuasione predicti sar raceni spem capiendarũ qua rundã
in his pania ciuitatũ haud frustra concipiens congregato exercitu
ꝓfectus est superatoq inregione uuas conũ prrinei iugo primo

Expanded text:
Eo cum venisset, totum perfidae gentis senatum ac populum, quem ad se venire iusserat, Eo cum venisset, totum perfidae gentis senatum ac populum, quem ad se venire iusserat, morigerum ac fallaciter sibi devotum invenit. Nam cuncti ad eum venerunt praeter privarentur. Baptizat a est ex eis ibidem maxima multitudo, quae se, quamvis falso, Christianam fieri velle promiserat. Venit eodem in loco ac tempore ad regis praesentiam de Hispania Sarracenus quidam nomine Ibin al Arabi cum aliis Sarracenis socSarracenorum praefecerat. Idcirco rex, peracto memorato conventu, in Gallia reversus, natalem Domini in Dutciaco villa, pascha vero in Aquitania apud Cassinoillum celebravit. DCCLXXVIII. Tunc ex persuasione praedicti Sarraceni spem capiendarum quarundam in Hispania civitatum haud frustra concipiens, congregato exercitu, profectus est, superatoque in regione Wasconum Pyrinei iugo, primo
Abbreviated transcription (Latin):
resistere parabant illa festinatione p̃uerter& Nam ad
fontem lippiȩ uiniens in mensam illius ꝑfidi populi multitu¬
dinẽ uelut deuotã acsup plicẽ & quã onporis sui peniter&
ueniam poscentem inuenit. cuicũ & misericor diter ignouiss& & eos
qui s exp̃ianos fieri uelle ad firmabant. baptitari feciss& datis & accep¬
tis ꝓfide seruanda fraudulentis eorũ dẽ ꝓmissionib: obsidib: quoq
quos imperauerat receptis ȩnes burgo castrͦ quod dirutũ erat
rest aurato alioq castello suꝑ lippiam cõstructo & inutroq non
modico p̃sidio relicta ingalliam reuersus in uilla hȩrist allio hiemaut:
E& post celebratã ibidẽ paschalis festisollemnitatẽ ꝓ pt̃ frau¬
dilentas saxonũ ꝓmissiones quib fidem habere non poterat.
ad locum qui pa drabrunno uocat᷑ gene ralẽ populisui conuentũ
ineo habiturus cum ingenti ex ercitu insaxoniã ꝓ fectus est.

Expanded text:
resistere parabant, illa festinatione praeverteret Nam ad resistere parabant, illa festinatione praeverteret Nam ad fontem Lippiae veniens, inmensam illius perfidi populi multitudinem velut devotam ac supplicem, et quam erroris sui poeniteret, veniam poscentem invenit. Cui cum et misericorditer ignovisset, et eos qui se christianos fieri velle adfirmabant, baptizari fecisset, datis et acceptis pro fide servanda fraudulentis eorundem promissionibus, obsidibus quoque quos imperaverat receptis, Aeresburgo castro quod dirutum erat restaurato, alioque castello super Lippiam constructo, et in utroque non modico praesidio relicto, ipse in Calliam reversus, in villa Heristallio hiemavit.et post celebratam ibidem paschalis festi sollemnitatem propter fraudulentas Saxonum promissiones, quibus fidem habere non poterat, ad locum, qui Padrabrunno vocatur, generalem populi sui conventum in eo habiturus cum ingenti exercitu in Saxoniam profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
iatib: quoq: quae ad eum defecerant. sine dilatatione receptis & in eis
francorum comitab: constitutis ea demquauenerat uolocireuersus est.
cui uix al pestrans gresso occurrerunt qui nuntiarent acresbur¬
gum castrum asaxonibus expugnatum ac presidium francorum
quod in eo posuerat expulsum. Sigiburgum aliud castellum op¬
pugnatum quidem sed non captum eo quod hu quuneo causa pre¬
si dii fuerant constituti. facto eruptione in cautos atque obpug¬
nationi intentos saxones a tergo inuaserunt. et plurimis interfec¬
tis reliquos non solum obpugnationem dimittere sedetiã fugere com¬
pulerunt. palantesque acdis ꝑ sos ad libiam usque fluuium perse¬
cutisuns. Haec cumregi ad lata fuissent: conuentu apud uuor¬
maciamh abitosaxoniam sinemore statiut cum ex ercitu essepetendã.
contractisque ingentib copiis tanta celeritate ad destinatum
ase in saxoniam locũ ꝑuenit ut om̃s hostium conatus quib ei

Expanded text:
itatibus quoque, quae ad eum defecerant, sine dilatione receptis, et in eis itatibus quoque, quae ad eum defecerant, sine dilatione receptis, et in eis Francorum comitibus constitutis, eadem qua venerat velocitate reversus est. Cui vix Alpes transgresso occurrerunt, qui nunciarent, Aeresburgum castrum a Saxonibus expugnatum, ac praesidium Francorum quod in eo posuerat expulsum; Sigiburgum aliud castellum oppugnatum quidem, sed, non captum, eo quod hii qui in eo causa praesidii fuerant constituti, facta eruptione incautos atque obpugnationi intentos Saxones a tergo invaserunt, et plurimis interfectis reliquos non solum oppugnationem dimittere, sed etiam fugere compulerunt, palantesque ac dispersos ad Lippiam usque fluvium persecuti sunt. Haec cum regi adlata fuissent, conventu apud Wormaciam habito, Saxoniam sine mora statuit cum exercitu esse petendam, contractisque ingentibus copiis, tanta celeritate ad destinatum a se in Saxonia locum pervenit, ut omnes hostium conatus, quibus ei
Abbreviated transcription (Latin):
romanorũ suscipiendũ ratuscũ toto francorũ exercitugenuã burgundi& ciuita¬
tẽ iux ta rodanũ sitã uent ibiq: debello suscipiendo deliberans copias quas se cũ¬
tris excesse runs & expacto quod inter eos intali neces sitate fieri
peterat discesserunt. Quod cũ regifuiss& ad latũ quanta potut
cdertate adcur rens fugientiumt̃ga in sequit᷑. magna exeis prastrauit
multitudinẽ & tum demumuuest falorũ obsidib: ecceptis. adiemandũ¬
in frantia reuertit. DeC LXXUI.
Aegido mum re uertent inuintiat᷑ hruod gaudum langobar dorum quem
ipse foro iuliensib: ducem dederat. in italia resnouas moliri &iam com¬
plures ad eumciutates defecisse. ad quos motꝰ comprimendo s cum sibi
festinandũ iudicar& : strenissimũ quemque suorũ secumducens raptim
italiam proficiscit᷑. Hruod gaudoq: qui regnũ ad fetabat int̃fecto cun¬

Expanded text:
Romanorum suscipiendum ratus, cum toto Francorum exercitu Genuam , Burgundiae civitaRomanorum suscipiendum ratus, cum toto Francorum exercitu Genuam , Burgundiae civitatem iuxta Rhodanum sitam venit. Ibique de bello suscipiendo deliberans, copias quas secutris excesserunt, et ex pacto quod inter eos in tali necessitate fieri poterat, discesserunt. Quod cum regi fuisset adlatum, quanta potuit celeritate adcurrens, fugientium terga insequutus, magnam ex eis prostravit multitudinem; et tum demum Westfalaorum obsidibus acceptis, ad hiemanduin Francia revertitur. DCCLXXVI. Regi domum revertenti nuntiatur, Hruodgaudum Langobardum, quem ipse Foroiuliensibus ducem dederat, in Italia res novas moliri, et iam conplures ad eum civitates defecisse. Ad quos motus comprimendos cum sibi festinandum iudicaret, strenuissimum quemque suorum secum ducens, raptim Italiam proficiscitur, Hruodgaudoque qui regnum adfectabat interfecto, civ
Abbreviated transcription (Latin):
uium accessit. ibiq axonib: duo decim obsides accepit. Inde in frantiã reuersus inuilla
heris tallio & natalẽ dni & siam pascͥalis festi sollẽnita tẽ celebrauit DECLXΝIII
adrianus papa cum in solenciam desi derii regis & langobardorum oppres¬
sionemferr& non poss&. decreuit. ut legationẽ ad karlum regem francoꝵ
mitter& : Eum que sibi atque romanos aduersus langobardos opemserre
sogar& Et quia id terreno Itinere ꝑitaliã fieri non poterat : eum quem
miserat legatum nomine parum. Rome naue conscendere. & massili amuisque
ꝑm are ire. atque inde terreno ltinere infrancia fecit ꝑuenire Quicũad
regem intheodone uilla ubitunc hy emauerat ꝓueniss& ⁊ eilegationis sue
causam aperuiss& eadẽ quauenerat uia romã regressus est Rexuerorebus
quae int̃romanos aclañgobardos gerebantur diligenticura ꝑtractatis
bellũ sibi contra langobar dosꝓ defensione¬

Expanded text:
vium accessit, ibique a Saxonibus duodecim obsides accepit. Inde in Franciam reversus, in villa vium accessit, ibique a Saxonibus duodecim obsides accepit. Inde in Franciam reversus, in villa Heristallio et natalem Domini et sanctam paschalis festi solemnitatem celebravit. DCCLXXIII. Hadrianus papa cum insolentiam Desiderii regis et Langobardorum oppressionem ferre non posset, decrevit ut legationem ad Karlum regem Francorum mitteret, eumque sibi atque Romanis adversus Langobardos opem ferre rogaret. Et quia id terreno itinere per Italiam fieri non poterat, eum quem miserat legatum, nomine Petrum, Romae navem conscendere et Massiliam usque per mare ire, atque inde terreno itinere in Franciam fecit pervenire. Qui cum ad regem in Theodone villa, ubi tunc hiemaverat, pervenisset, et ei legationis suae causam aperuisset, eadem, qua venerat, via Romam regressus est. Rex vero rebus, quae inter Romanos ac Langobardos gerebantur, diligenti cura pertractatis, bellum sibi contra Langobardo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfectionẽ eorũ initaliã quasi suꝑ uaeuam patient̃ tula. Celebratuutq
natalem chũ attiniaco. & pascha haris tallio: DecIXM
Xome stȩphano papa defuncto. harianus inpentificatu susces sit:
Rex uero harlus congregato apud uuor maciani genirali conuen¬
tu saxoniam bello ad gredi statuit: Eamq: sunit mora ingressus ferro
&igni cuncta depopulatꝰ eres burgũ castirum coepit : Idolũ quodir minsul
a saxonibus uocabitur euertit Incuius destructione cũ in eode loquo per
triduum moraretur : Contigit ut ꝓpter continuam celi serenitatẽ & sic¬
catis omnib: illius lociriuis acfontib: aqua adbibendum inuenire nonpos¬
s& sed nediutius siti confectus laborar& xercitus diuinitus factum cre¬
ditur : ut quadã die cuiux tamore tẽpore meridiano cuncti quiescereNt
uxta montẽ qui castris erat contiguus tantauis aquȩ in cancauo cuiusdam torrentis
eruperit ut cuncto exercitu suffecerłt. Iunc rexidolo destructo aduusurã flu¬

Expanded text:
fectionem eorum in Italiam quasi supervacuam patienter tulit. Celebravitque natalem Domini Attiniaco et pascha Haristallio. DCCLXXII. Romae Stephano papa defuncto, Hadrianus in pontificatu successit. Rex vero Karlus, congregato apud Wormaciam generali conventu, Saxoniam bello adgredi statuit, eamque sine mora ingressus, ferro et igni cuncta depopulatus, Aeresburgum castrum coepit, idolum quod Irminsul a Saxonibus vocabatur evertit. In cuius destructione cum in eodem loco per triduum moraretur, contigit ut, propter continuam caeli serenitatem exsiccatis omnibus illius loci rivis ac fontibus, aqua ad bibendum inveniri non posset. Sed ne diutius siti confectus laboraret exercitus, divinitus factum creditur, ut quadam die, cum iuxta morem tempore meridiano cuncti quiescerent, iuxta montem qui castris erat contiguus, tanta vis aquae in concavo cuiusdam torrentis eruperit, ut cuncto exercitui sufficeret. Tum rex, idolo destructo, ad Wisuram flu