comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stabant loco recesserunt. suosqz om̃s
remouerunt. nitu uocibq hostes
si introire uellent uocare ceꝑunt.
quoꝵ ꝓgredi ausus ẽ nemo. Qum
ex omm ꝑte lapidib coniectis detur¬
bati: turrisq succensa ẽ. Euuant in
ea legione fortissimi centuriones.
qui iam pͥmis ordinib appro pi¬
quarent. titus. pullo. ⁊ lucius uore¬
nus. hii ꝑpetuas inter se ꝯtrou̾sias
habebant quisnam cilt̾i cuite fer¬
retur: omnibzqz armis de locis
sũmis. simultatib contendebant.
Ee his pullo cum acerrime ad nu¬
intionem puguaretur. quid dubi¬
tas inquit ouorene aut q̃m locũ
ꝓ lande uirtutis tue expectas.
Hic dies de urĩs controuersiis iu¬
dicabis. Hec cũ dirisset. procedit
ertin inunitiones. q̃q hostiũ pars¬
confertisTima ẽ. uisa eũ irrumpit.
Neuorenus quidem sese tum uaillo
continet. s omnium ueritus exi¬
sti macionem subsequitur. Tũc¬
mediocti spacio celito pulło pilũ

Expanded text:
stabant, loco recesserunt suosque omnes stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum
Abbreviated transcription (Latin):
tecte iaicere ceꝑunt. hec celenter
iguem comprehenderunt ⁊ uenti
magnitudine in omuemi castroꝵ¬
locum distulerunt: Hoctes iuccrimo
citq ex plorcita uictoria. turres testu¬
diuesq cigere. ⁊ scalis uallum a¬
scende̾ ceꝑunt. ac tanta militum
uirtus acq eci presentia auii fuit.
ut cum uudiq ficuuna torrerent᷑.
maximciq teloꝵ multitudine pre¬
merentur: suciq ommnei impedim̃¬
ta. atq omnes fortuncis ⁊ flagnire
intelligerent: nõ modo demigrandi
causa de uallo decederet nemo. s
pene ne respiceret quidem quisꝙͣ
cictum õs acerrime fortissimeq
pugnarent. Hic dies nrĩs longe
grauissimꝰ fuit. s tñ hunc habuit
euentũ ut eo die maximꝰ mimerus
hoctium uulueraretur atq inter¬
ficeretur. ut se sub ip̃o uallo consti¬
pau̾ant. recessumq pͥmis ultimi
nou dabant. paulum quidem iuter¬
missa Elamina. ⁊ quodam loco tur¬
ri adacta. ⁊ contingentes uallum
t̾cie cohortis centuriones ex eo quo

Expanded text:
tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo
Abbreviated transcription (Latin):
dem reliquio fit. deinceps diebus.
suala pauro uocturui temporis adla¬
boreu int̾inittitur. non egris. non
nuluatis facultas quietis datur.
belium piloꝵ nu̾s inctituitur. Qur¬
seo cum tabulantur. ꝑincie lorice¬
quer cratib acteruntur. Ipẽ cecero¬
sis n tenuissima ualitudine escet.
ns nocturnum quidem sibi temps
sid quietem relinquebat: ut ultro
mmiditum in cursu cic uocibus sibi
ꝑcere cogeretur. Quni duces pͥn¬
ad iciun ouuisamq auucitie cum cic̃o¬
ne habebaut. colloqui se uelle dicunt.
faicta potestate: eadeniq auubiorie
etiam de sabini morte. auibiorigem
osteutunt fide faciende cã. Etiur
eoc dicunt si quicquͣ ab his p̾sidiis¬
perent qui sius iebz diesidant. sese
atq hauc inuecͥascere consuetudinẽ
ullaui accipere ab hocte armato cõ
Adiutore utantur. legatosq ad ce¬
sarem nuttant sꝑpare se pro eius iu¬
sticia que petiernt unpetuturos.
elb hac spe iepulsi uerun. uallo pedũ.

Expanded text:
idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. ralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces priaditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese atque hanc inveterascere consuetudinem li Romani accipere ab hoste armato condadiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum
Abbreviated transcription (Latin):
locatio ĩnadiis biꝑtito in silius
oportuo atq occulto loco ad
aduentum expectabant. Cum se
pars egiuiuis in maguam cõ¬
ualleui dimisisset: ex utͣq ꝑte
eius uallis subito ostenderant.
nouissimosq p̾mere ⁊ pͥmos ꝓ¬
hibere ascensu. atq ñquicsimo
nrĩs loco prelium cõmittere ce¬
perunt. Qum demum titurius¬
ut qui uichil aute ꝓuidisset tre¬
pidare. et concursare cohorces¬
ꝙ dispon̾e. hec tam̃ ip̃a tiuude
ctq ut ei ouña deficere iude̾tur.
Qd plerũq his accidere ꝯsueuit.
qui ⁊n ip̃o negotio consilium ca¬
pere cognutur. At cotta qui co¬
gutusse iuideretur hec posse in
itine acuidere. atq ob eam cc̃m
ꝓsectionuis auctor uon fuiccet.
mlla in recõmuni saluti deeint.

Expanded text:
locatis insidiis bipertito in silvis locatis insidiis bipertito in silvis opportuno atqadventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat
Abbreviated transcription (Latin):
reliquis belli casum sustineant.
non reiecti ⁊ relegati longe a
cet̾is. aut ferro auit fame inter¬
eant. Consurgitur e consilio.
comprehendunt. utrumiq ⁊ orãt
ne sua dissensione ⁊ ꝑtinatia.
rem in sumimum ꝑiculum de¬
ducant. facilem eẽ rem seu maneñt.
seu proficiscantur. si uͦ unum om̃s
sentiant ac ꝓbent. conti in discen¬
sione nullam se salutẽ ꝑspicen.
Res disputatione ad mediam
noctem ꝑducitur. Candem dat
cocta ꝑmotus manus. Suꝑat cẽ¬
tentia sabiui. ꝓnunciatur pͥma
luce ituros. consumicur uiguiis
tircimi piceret quid secum por¬
tare possit. quid ex instrum̾tã
hibuoꝵ relinquere cogeretur
omia exiogitantur. Qua ie nẽ
luce sic ex castris ꝓficiscuntur.
ut quib ẽet ꝑsuasum non abło¬
ste s ab homĩe camascimo ca¬
biorige consilium datũ longic¬
simo agmine maximisq impe¬
dimentis. et hoctes poctea qm
ex nocturno foemutu. iugiliisq
de ꝓfectione eius senserunt. coi¬

Expanded text:
reliquis belli casum sustineant, reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta permotus manus: superat sententia Sabini. Pronuntiatur prima luce ituros. Consumitur vigiliiscircumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, col
Abbreviated transcription (Latin):
romaui imꝑio redactam sumore
gła rei militaris extincta. Postie¬
mo quis hoc sibi ꝑsuaderet Ane
c̾ta spe uł re ambiorigẽ ad eius¬
modi consilium descendisse: Suã
sententiam in utromq partem
õẽ tutam: si ml sit durius nullo
cum ꝑiculo ad ꝓximam legionẽ
ꝑuenturos. Si gallia omius cũ
gernicins consenticit. uuam eẽ
inceleritate positam salutem.
cotte quidẽ atq eoꝵ qui dissenti¬
rent consilium quem hr̃et eritũ
in quo si non presens ꝑiculum.
at certe longa obsidione fames
ẽẽt ꝑtumescenda: Hac in utrã¬
q ꝑtem dicyutatione habita.
cum a cocta pͥmisq ordinibus
aicuter resisteretur: uiucite ĩqͥt
si ita uultis sabinus. ⁊ id clario¬
re uoce ut magna pars nulitum
exaudiret n is sur inquit qui
grauissime ex uobis mortis in¬
ꝑiculo terrear. Hii sapient si
granius quid accident. abste rõ¬
nem reposcent. qui si ꝑ te liceat
ꝑendino die cum proeims hi¬
bernis coniuncti cõmunem cũ

Expanded text:
Romani imperium redactam superiore Romani imperium redactam superiore gloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium quem habere exitum? In quo si non praesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti communem cum
Abbreviated transcription (Latin):
guas copias germanoꝵ sustim̾
posse munitis hib̃ius docebant.
rem ẽẽ testimonio. qdꝰ pͥmum ho¬
stium impetum multis ultro
uulu̾ib illatis fortissune susti¬
nuerint. re fruentana nõ p̾mi.
Inteci ⁊ ee ꝓximis hib̾uis. ⁊ a cesa¬
re conuentura subsidia. postremo
eẽt leuius cuit turpius. quam
auctore hoste de sumis rebus
capere consilium. Contra eos
ticurius sero factõs clamita bat.
cum maiores manus hostium
cidiunctis germanis conuenissẽt:
cait cum aliquid calamitatis
in prorinus hibis eẽt acceptũ
breuem consulendi ẽẽ occasionẽ.
Cesarem arbitͣri profectum in
italia: neq aliter caruotes int̾¬
ficiendi tasgetii consilium fuisse
capturos. neqz eburones si ille
adesset tanta contencione nũ ad
castra uenituros ẽẽ. non hostem
auctorem. s rem spectare. subeẽ
xhenum magno ẽẽ germanis do¬
lori aroiusti mortem. ⁊ suꝑiores
nr̃as uictorias ardere. Galliã tot
contumeliis acceptis sub populi

Expanded text:
gnas copias etiam Germanorum sustineri gnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasionem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galliam tot contumeliis acceptis sub populi
Abbreviated transcription (Latin):
ad labienũ deducere: quoꝵ alter
nuilici passuũ circiter quinquagĩ¬
ta. alter paulo amplius sib hĩs
absit. illud se se polliceri ⁊ iure¬
iurando confirmore. tutũ se iter¬
ꝑ suos fines daturum. Qd cum
feiciat ⁊ cuutati sese consulere
qd hib̾ns leuetur ⁊ cesari ꝓ eiꝰ
meritis gr̃am referce. Hac or̃o¬
ne hĩca discedit ambiorie: arpi¬
neius ⁊ minus. q̃ audierant ad
legatos deferunt. Illi repentina
re ꝑturbati. ⁊ si ab hoste ea dice¬
betur. tamen nõ neglegẽda
existuncibant. maximeq hac
re ꝑmonebantur. qd̾ cintatẽ
ignobilem atq humilem. e¬
buronum sua sponte ppło ro¬
mano bellum facere ausam uix
eint ccedendum. Itaq ad con¬
silium rem deferunt. magnaq
inter eos existit controu̾sia. Iuciꝰ
aurunculeius compluresq tri¬
bum nulitum ⁊ pͥmoꝵ ordinũ
centuriones nichil tem̾e agen¬
dum. neq ex hib̾ius in iussu
cesans dis cedendũ existima¬
bant: quantas ius etiam ma¬

Expanded text:
ad Labienum deducere, quorum alter ad Labienum deducere, quorum alter milia passuum circiter quinquaginta, alter paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem deferunt magnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis ma
Abbreviated transcription (Latin):
ese pro cesaus in se bene¬
ficiis plurimum ei confe¬
ter debere. qd eius ope stipendio
obsidum nuo missos apud se
i seruitute ⁊ catenis teniuccẽt.
neq hii ꝗd feceruit de oppuguo¬
tioue castroꝵ aut iuditio. aut
uoluntate fecisse. s coactu cui
nunus hre̾t uiris in se multi¬
tudo quam ip̃e multitudinem.
Ciuitati porro hanc fuisse belli
causam qd̾ repentine gallorũ
cõiurationi resi  stere non
potuerit. id se fa cile ex hũili¬
tate sua probare posce. qdꝰ nõ
adeo sit imꝑitꝰ rerũ ut suis co
dis hnnc ẽẽ dictum diem. ne
qualegio alt̾i legioni cubsidio
uenure posset. Non facilegallos
gris negare potuisce pẜtim
cum de recuꝑanda cõmunii liber¬
tate concilium initum iude̾t᷑
hẽe nũc se intionem offici pro
beneficiis cesaris moueie. ora¬
re titurium ꝓ hospicio ut sue
hac militum cciluti consuiat¬
magnam manũ germanoꝵ ꝯduic¬
tam rhenum trraisisse. hanc ad fo¬
rebiduo ip̃oꝵ ẽẽ concilium uelint¬
ue pͥusqmͣ funtimi sentiant edu¬

Expanded text:
ese pro Caesaris in se beneficiis plurimum ei confiteri debere, quod eius opera stipendio obsidum numero missos apud se in servitute et catenis tenuissent; neque id, quod fecerit de oppugnatione castrorum, aut iudicio aut voluntate sua fecisse, sed coactuminus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem. Civitati porro hanc fuisse belli causam, quod repentinae Gallorum coniurationi resistere non potuerit. Id se facile ex humilitate sua probare posse, quod non adeo sit imperitus rerum ut suis copndis hunc esse dictum diem, ne qua legio alterae legioni subsidio venire posset; non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretuhabere nunc se rationem offici pro beneficiis Caesaris: monere, orare Titurium pro hospitio, ut suae ac militum saluti consulatMagnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipsorum esse consilium, velintne priusquam finitimi sentiant edu
Abbreviated transcription (Latin):
his ad se onnem senatum uenire
iucrisset Dito audientes nõ fuerat.
tĩ apd̾ hoiuiues barbaros ualuit
ẽẽ aliquos reptos pͥncipes belli infe
tendi. tantamq omniũ uolunta¬
tis cõ mutationẽ attulit. ut preter
heduco ⁊ iemos quos pͥcipno semꝑ
honore cesar huĩt. alteros ꝓ uetere
ric ꝓpetua erga ppłm rouianum
suspectu nobis. Idq adco haut sc̃io
uandum ne sit complurib aliis
belli ouub gentib preferebant᷑:
tautũ se eius opimonis deꝑdidis

Expanded text:
ad se senatum venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos repertos principes inferendi belli tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut praeter Aeduos et Remos, quos praecipuo semper honore Caesar habuit, alteros pro vetere ac perpetua erga populum Romanum suspecta nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis belli omnibus gentibus praeferebantur, tantum se
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tit. quod ubi conspexit celeriter
uela subduci dimictiq autẽynas
iussit. ⁊ nulices armari ⁊ uexillo
sublato quo pugnandi dabat si¬
guum. q̃ pͥme naues subseque¬
brrutur idem ut fac̾ent signifi¬
cabaut. Parabant se uacimani
repente oppressi. Parati deiu¬
ceys octauiani ex portu ꝓcedelũt.
magis octamania poratior mi¬

Expanded text:
vertit. Quod ubi conspexit, celeriter vertit. Quod ubi conspexit, celeriter vela subduci demittique antemnas iubet et milites armari et vexillo sublato, quo pugnandi dabat signum, quae primae naves subsequebantur idem ut facerent significabat. Parabant se Vatiniani repente oppressi; parati deinceps Octaviani ex portu procedebantmagis Octaviana, paratior mi
Abbreviated transcription (Latin):
maritumas nõ nullas cuutates
q̃ defecerant. octauioq se tradid̾ant:
ptun recipiebat. ꝑtim remanẽtes
in suo consilio p̾ter uehebatur. n ͨ
sibi ulliꝰ rei morã necessitatemq
iniungebat quinqmͣ celerrime poss
ip̃m octauiũ ꝑsequeretur. Hunc op¬
pͥugnantem epidaurũ t̾u mariq
ubi mĩu eint p̾sidium aduentu suo
discedere ab oppugnatione coegit.
presidĩq nr̃ui recepit. Octauius
eũ uatimũ classe magna ex ꝑte
confatam. ex uaniculis actuariis
hr̃e cognosset. Confisus sua classe
substitit ad insulam tauudem qͣ
regione uatinius in sequens nã¬
uigabat. non quo octaniũ ibi re¬
stitisse sciret. s qd eum longius
ꝓgressum insequi decreu̾at. Cuin
ꝓpius tanridem accessisset distersis
sus nauibus qd̾ et tempestas
erat turbulenta: ⁊ nulla suspitio
hostis repente aduersam ad se ueni¬
entem nauem autẽpius ad me¬
dium malum denussis instrue¬
ta ꝓpugnatorib animum ad¬

Expanded text:
maritimasque non nullas civitates, maritimasque non nullas civitates, quae defecerant Octavioque se tradiderant, partim recipiebat, partim remanentis in suo consilio praetervehebatur nec sibi ullius rei moram necessitatemque iniungebat quin quam celerrime posset ipsum Octavium persequeretur. Hunc oppugnantem Epidaurum terra marique, ubi nostrum erat praesidium, adventu suo discedere ab oppugnatione coegit praesidiumque nostrum recepit. § 45 Octavius cum Vatinium classem magna ex parte confectam ex naviculis actuariis habere cognosset, confisus sua classe substitit ad insulam Tauridem; qua regione Vatinius insequens navigabat, non quo Octavium ibi restitisse sciret, sed quod eum longius progressum insequi decreverat. Cum propius Tauridem accessisset distensis suis navibus, quod et tempestas erat turbulenta et nulla suspicio hostis, repente adversam ad se venientem navem antemnis ad medium malum demissis instructam propugnatoribus animum ad
Abbreviated transcription (Latin):
cornifici ad auxiliũ pro uuitie fe¬
rendũ euocaretur. ⁊ .m. octauium
audiret cũ barbaris ꝑcussisse. com¬
piurib q locis nr̃oꝵ nulitum op¬
pugnare p̾sidia ꝑtim classe ꝑse.
ꝑtin pedestub copiis ꝑ barbaros.
⁊ si gurui ualitudine affectus. uix
corporis uirib auimũ sequebatur.
tanien iurtute uicit in cõmodum
nature. difficultatesq ⁊ hyenus.
⁊ subite p̾ꝑationis. Nam cum ip̃e
paucas in portu naues longas
hr̃et: litt̾as in cichaiam ad .q. cae¬
lenũ misit. ut sibi classem nustet.
octaui non potant: nauib actu¬
ariis quantũ nũs eiat sacis ma¬
guus maguitudine quiͣquam sa¬
tis iuxͣ ad p̾liandũ rostui imposuit.
Has adiunctas naubz longis ⁊
num̾o classis aucto nilitibus ue¬
t̾cinis impositis. quoꝵ magnam
copiam habebat ex omnib legio¬
nbus. qui numero egroꝵ elassis¬
disii. Cũ ex̾citus in greciam trans¬
portaretur. ꝓfectus ẽ in illirico.

Expanded text:
Cornifici ad auxilium provinciae feCornifici ad auxilium provinciae ferendum evocaretur et M. Octavium audiret cum barbaris foedera percussisse compluribusque locis nostrorum militum oppugnare praesidia partim classe per se partim pedestribus copiis per barbaros, etsi gravi valetudine adfectus vix corptamen virtute vicit incommodum naturae difficultatesque et hiemis et subitae praeparationis. Nam cum ipse paucas in portu navis longas haberet, litteras in Achaiam ad Q. Calenum misit, uti sibi classem mitteret. Octavi non poterant, navibus actuariis, quarum numerus erat satis magnus, magnitudo nequaquam satis iusta ad proeliandum, rostra imposuit. His adiunctis navibus longis et numero classis aucto militibus veteranis impositis, quorum magnam copiam habebat ex omnibus legionibus, qui numero aegrodisi, cum exercitus in Graeciam transportaretur, profectus est in Illyricum
Abbreviated transcription (Latin):
non ut uolebat. s ut necesse euit
bellum gerebat. ita cũ diuiscimis
tempestatib pp̃ in opiam castella
aut oppida expugnare cogeretur
crebro in cõmoda accipiebat. ad eo¬
qz ẽ a barbaris concentus. ut sa¬
lonam se recipiens in oppidum
maritumũ. qd̾ cines .r. fortissimi
fidelissimiq incolebant. ĩ agiune
dimicare sit coactus qd p̾lio: duob
milib militũ amussis amplius cẽ¬
turionib .xxx.uiii. tribunis .iiii.
cum reliquis copiis salonem se re¬
ceꝑit. summaniq ibi difficultate
rerum omnium passus. paucis
mensib morbo ꝑiit. cuius ⁊ in fe¬
licitais uiui ⁊ subita mors: ĩ ma¬
gnami spem octauium adduxit
ꝓuintie pociunde. quẽ tamen di¬
utius in reb ccd̃is ⁊ fortuna que
plurimum in bellis potest diligẽ¬
tiaq coruificii ⁊ uirtus uatun uer¬
scui passa nou ẽ. Uatinius brun¬
disii cum ẽẽt: coguitis reb q̃ geste
eraut in illiricũ cum crebris lict̾is

Expanded text:
non ut volebat sed ut necesse erat non ut volebat sed ut necesse erat bellum gerebat. Ita cum durissimis tempestatibus propter inopiam castella aut oppida expugnare cogeretur, crebro incommoda accipiebat adeoque est a barbaris contemptus ut Salonam se recipiens in oppidum maritimum, quod cives Romani fortissimi fidelissimi incolebant, in agmine dimicare sit coactus. Quo proelio duobus milibus militum amplius amissis, centurionibus XXXVIII, tribunis IIII, cum reliquis copiis Salonam se recepit summaque ibi difficultate rerum omnium pressus paucis mensibus morbo periit. Cuius et infelicitas vivi et subita mors in magnam spem Octavium adduxit provinciae potiendae; quem tamen diutius in rebus secundis et fortuna, quae plurimum in bellis potest, diligentiaque Cornifici et virtus Vatini versari passa non est. § 44 Vatinius Brundisi cum esset, cognitis rebus quae gestae erant in Illyrico, cum crebris litteris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquitatẽ se relictis ex fuga col¬
lectis compulisse audirec: litt̾as
ad gabinũ uttit ut cũ legionib
tironum. que nuꝑ erant cõscͥpte ꝓ
ficisc̾etur in illuiaun: cõiunctisq
copiis cum .q. coruificio. si qd̃ ꝑi¬
culum prouintie int̾ferret᷑ depelłet.
Sin ea non maguis copiis tuta
eẽ posset: in macedonia u legiones
adduce̾t. Omnem enim illam ꝑtẽ
regionemq uiuo .cri. pompeio bel¬
lumi instauratam ẽẽ credebat. Ga¬
binius ut in illiricũ uenit. hib̾no
tempore aui ac difficili siue co¬
piosiorem pro uintiam eristimãs.
siue multũ fortuue uictoris ce¬
saris tuibuens. siue uirtute ⁊ scĩa
sua confisus. qua sepe in bellis ꝑi¬
clicacus magnas res ⁊ scd̾as duc¬
tu ausuq suo gesserat. n prouiutiẽ
facultatib subleuatur. Que ꝑtun
erat exinauita. partim in fidelis.
n nauib int̾cluso mari tempesta¬
tib couieatus supportari pot̾at.
magiusq difficultatib coactus

Expanded text:
propinquitatem se reliquiis ex fuga colpropinquitatem se reliquiis ex fuga collectis contulisse audiret, litteras ad Gabinium mittit, uti cum legionibus tironum, quae nuper erant conscriptae, proficisceretur in Illyricum coniunctisque copiis cum Q. Cornificio, si quod periculum provinciae inferretur, depelleret; sin ea non magnis copiis tuta esse posset, in Macedoniam legiones adduceret. Omnem enim illam partem regionemque vivo Cn. Pompeio bellum instauraturam esse credebat. § 43 Gabinius ut in Illyricum venit hiberno tempore anni ac difficili sive copiosiorem provinciam existimans sive multum fortunae victoris Caesaris tribuens sive virtute et scientia sua confisus, qua saepe in bellis periclitatus magnas res et secundas ductu ausuque suo gesserat, neque provinciae facultatibus sublevabatur, quae partim erat exinanita partim infidelis, neque navibus intercluso mari tempestatibus commeatus supportari poterat; magnisque difficultatibus coactus
Abbreviated transcription (Latin):
sa ad exerctum alendũ ⁊ finitimo
bello ac dissensionib confecta et
uasta ta scamen prudentia ac diligẽ¬
tia sua magnam curam suscipie¬
bat. Neq u̾o tenere progreditur.
⁊ receyit ⁊ defendit. Namq et castel¬
la complura locis editis posita. qͦ¬
rum oportunitates castella nos ĩ¬
pellebat ad decursiones faciendas
⁊ bellũ inferũ inferendũ expugͣuit.
Eaq preda nulites Donauit. que
⁊ si eirit tenuis tamẽ in tanta Pro¬
nincie. desꝑatione eiut grata: p̾ẜtim
iurtute parte. ⁊ cũ octauius ex fuga
pharsalico ꝑrelii magna classe ĩ
illumr se siuam contulisset paucis
nauib iaͥdestinoꝵ quoꝵ semꝑ in rẽ
publicam singulare constiterat
officium. dispsis octauianis na¬
uib eurit potitus ut uel classe di¬
micare posset adiunctis captus
nauib socioꝵ cũ diuersissima ꝑte
orbis teriaꝵ. ci. pompeiũ cesar uic¬
tor sequeretur. compluresq adu̾¬
sarios in illuicũ ꝓpter macedonie

Expanded text:
sa ad exercitus alendos et finitimo sa ad exercitus alendos et finitimo bello ac dissensionibus confecta et vastata, tamen prudentia ac diligentia sua, quod magnam curam suscipiebat ne quo temere progrederetur, et recepit et defendit. Namque et castella complura locis editis posita, quorum opportunitas castellanos impellebat ad decursiones faciendas et bellum inferendum, expugnavit eaque praeda milites donavit, quae etsi erat tenuis, tamen in tanta provinciae desperatione erat grata, praesertim virtute parta, et cum Octavius ex fuga Pharsalici proeli magna classe in illum se sinum contulisset, paucis navibus Iadertinorum, quorum semper in rem publicam singulare constiterat officium, dispersis Octavianis navibus erat potitus, ut vel classe dimicare posset adiunctis captivis navibus sociorum. Cum diversissima parte orbis terrarum Cn. Pompeium Caesar victor sequeretur complurisque adversarios in Illyricum propter Macedoniae
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fecta .xxx.ui. in loca se suꝑiora
contulit non amplius. ccl deside¬
itis cecideriut. Eo pͥlio splendidi
atq illustres uii. nõ nulli eqͥtes.
r̃. quo tamiẽ in cõmodo domitius
accepto reliquias ex̾citiis dissipati
collegit. itiuerib q tutis ꝑ cappa¬
dotiam se in asiam recepit. Phar¬
naces reb scd̃is elatus cum de ce¬
sare ea que obtabat sꝑaret. pon¬
tu ouinibz copiis occupauit. ibi¬
q ⁊ uictor ⁊ crudelissimus rex cũ
sibi fortunam pat̾uam feliciore
euentu destinaret. multa oppida
expugnauit bona ciuiũ tomano¬
rum ponticoꝵq diripuit. Suppli¬
cia cousticuit iueos qui aliqmͣ for¬
me cit ecatis cõmendationẽ hẽbãt
ea q̃ morte eẽnt iuiserora pontũ¬
q nullo contendente pat̾uum regnũ
glorians se recepisse obtinebat. Sub
idem tempus in illirico est incõmod̾
acceptum. Que ꝓuintia suꝑioribus
mensib retenta nou tm̃ sine iquo¬
uinia s eciaui cũ laude erat. Nam¬

Expanded text:
interfecta XXXVI. legio in loca se superiora interfecta XXXVI. legio in loca se superiora contulit non amplius CCL desideratis. Ceciderunt eo proelio splendidi atque inlustres viri non nulli, equites Romani. Quo tamen incommodo Domitius accepto reliquias exercitus dissipati collegit itineribusque tutis per Cappadociam se in Asiam recepit. § 41 Pharnaces rebus secundis elatus, cum de Caesare ea quae optabat speraret, Pontum omnibus copiis occupavit ibique et victor et crudelissimus rex, cum sibi fortunam paternam feliciore eventu destinaret, multa oppida expugnavit, bona civium Romanorum Ponticorumque diripuit, supplicia constituit in eos qui aliquam formae atque aetatis commendationem habebant ea quae morte essent miseriora, Pontu nullo defendente paternum regnum glorians se recepisse obtinebat. § 42 Sub idem tempus in Illyrico est incommodum acceptum, quae provincia superioribus mensibus retenta non tantum sine ignominia sed etiam cum laude erat. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
cessum est ad dimicandu.
Signo lub idem temyus ab utͦq
Dato concurritur acciter. uarie¬
q pugnatur. Nam .xxx.ui. legio¬
nes cum exͣ fossam in equites
regis impecũ fecisset adeo ccd̃m
p̾lium fecit ut moenib oppidi
succederet. fossamq trausiret.
au̾sos qz hostes aggrederetur. At
pontica ex alt̾a ꝑte legio cũ pau¬
lum au̾sa hostib cessisset. fossã
autem circũie acies scdo conaca
ẽẽt ut aꝑto latere aggrederetur
hostem in ip̃o tiausitu fosse consixa
⁊ oppressa ẽ. Deiotan u̾o legiones
uix impetum sustiruerunt. Ita
uictrices regie copie cornu suo dex¬
tro mediaq acie conu̾tenut se ad.
xxx.ui. legiones: que tamen forti¬
ter uincentiũ impetũ sustinuit.
Magius copiis hostium arcun¬
data presentissimo aĩiuo pug¬
uans in urbem se recepit ad indi¬
ces montium quo pharnaces in¬
sequi pp̃ iniquitatẽ loci uoluit.
Ita pontica legione pene tota amis¬
sa magna parte deiotari nilitum

Expanded text:
rocessum est ad dimicandum. § 40 rocessum est ad dimicandum. § 40 Signo sub idem tempus ab utroque dato concurritur: acriter varieque pugnatur. Nam XXXVI. legio, cum extra fossam in equites regis impetum fecisset, adeo secundum proelium fecit ut moenibus oppidi succederet fossamque transiret aversosque hostis aggrederetur. At Pontica ex altera parte legio, cum paulum aversa hostibus cessisset, fossam autem circumire ac transcendere conata esset, ut aperto latere aggrederetur hostem, in ipso transitu fossae confixa et oppressa est. Deiotari vero legiones vix impetum sustinuerunt. Ita victrices regiae copiae cornu suou dextro mediaque acie converterunt se ad XXXVI. legionem. Quae tamen fortiter vincentium impetum sustinuit, magnis copiis hostium circumdata praesentissimo animo pugnans in orbem se recepit ad radices montium; quo Pharnaces insequi propter iniquitatem loci noluit. Ita Pontica legione paene tota amissa, magna parte Deiotari militum
Abbreviated transcription (Latin):
taret. Itaq ab oppido qua facilli¬
num acceslum ⁊ equissimũ ad di¬
micandum nrĩs iudebet: fossas
duas derectas nõ ita magno me¬
dio int̾ualio uelicto .iiii. pedum
altitudiuis in eum. locum dedu¬
xit: quo longius constituert suã
non produc̾e aiciem. Int̾ has fossas
aciem semy instruebat. equita¬
tum autẽ omnem ab lat̾ibus exͣ
tossam collocabat. qui u aliter
utilis ẽẽ potat. ⁊ multum nuu̾o
anteibat nri equitatum. Do¬
mitius autẽ cum cesans magis
ꝑiculo qmͣ suo cõmoueretur. n
se tuto discellurũ arbitraretur.
si conditiones quas ieieceuit.
nirsus appeteret. aut sine causa
discederet. ex ꝓpinquis castus ĩ
aciem ex̾citum eduxit. xxxui. legi¬
oneni in dextro cornu collocauit.
Pontictim in sinistro deiotau le¬
giones in medic aciem contu¬
lit. quib tamen angustissimũ¬
int̾uallum frontis reliquit. re¬
liquis cohortib insidiis colloca¬
tis. sic utrimiq acie instructa ꝓ¬

Expanded text:
taret. Itaque ab oppido, qua facillitaret. Itaque ab oppido, qua facillimum accessum et aequissimum ad dimicandum nostris videbat, fossas duas derectas non ita magno medio intervallo relicto IIII pedum altitudinis in eum locum deduxit quo longius constituerat suam non producere aciem. Inter has fossas aciem semper instruebat, equitatum autem omnem ab lateribus extra fossam collocabat; qui neque aliter utilis esse poterat et multum numero anteibat nostrum equitatum. § 39 Domitius autem, cum Caesaris magis periculo quam suo commoveretur neque se tuto discessurum arbitraretur, si condiciones quas reicerat rursus appeteret aut sine causa discederet, ex propinquis castris in aciem exercitum eduxit; XXXVI. legionem in dextro cornu collocavit, Ponticam in sinistro, Deiotari legiones in mediam aciem contulit, quibus tamen angustissimuintervallum frontis reliquit reliquis cohortibus in subsidiis collocatis. sic utrimque acie instructa p
Abbreviated transcription (Latin):
crederet facilius eum decipi pos¬
se. at contra spes pacis douu¬
tio in eisdem castus morandi
attuiit cãm ita pharnaces a¬
micsa ꝓximi temporis occasio¬
ne uereretur ne coguoscentur
iusidie suos in castra reuocauit.
Domuitius posto die ꝓpius nico¬
polim accessit. castraq oppido
contulit. Que dun muniunt nũ
pharnaces aiciem instruxit suo
more atq iuctituto in fronce e¬
nim simplici derecta eicie cornua.
triius firmabantur. subsidiis
ecdem uitione hec media collo¬
ceibantur cicie. Duob dextiri si¬
nistrrq uit̾ uallis simplicibus
ordib instructis ꝑfecit. Incep¬
ꝓxima nocte pharnaces int̾cep¬
tis tabellariis qui de alexand̾ius
reb lict̾as ad domitiũ ferebant. coguo¬
scit cesaren magno in ꝑiculo u̾scni.
flagitauq ab domicio ut qui pͥmũ
driam ꝑspriam accede̾t. Qua cogͣ¬
ta re pharnaces uictorie loco duce¬
bat si tinhere tempus posset. Cum
Discedendum domitio celeriter pu¬

Expanded text:
crederet facilius eum decipi poscrederet facilius eum decipi posse. At contra spes pacis Domitio in isdem castris morandi attulit causam. Ita Pharnaces, amissa proximi temporis occasione cum vereretur ne cognoscerentur insidiae, suos in castra revocavit. Domitius postero die propius Nicopolim accessit castraque oppido contulit. Quae cum muniunt nostri, Pharnaces aciem instruxit suo more atque instituto. and fronte enim simplici derecta acie cornua trinis firmabantur subsidiis; eadem ratione haec media collocabantur acie duobus dextra sinistraque intervallis simplicibus ordinibus instructis. Perfecit incepta. § 38 Proxima nocte Pharnaces interceptis tabellariis, qui de Alexandrinis rebus litteras ad Domitium ferebant, cognoscit Caesarem magno in periculo versari flagitarique ab Domitio ut quam primum dream per Syriam accederet. Qua cognita re Pharnaces victoriae loco ducebat, si trahere tempus posset, cum discedendum Domitio celeriter pu
Abbreviated transcription (Latin):
asꝑnabatur. noc sibi quicqmͣ fo
continuis itiuerb confectis cũ
aduẽtaret ad nicopolim qd̾ op¬
pidum positum in armenia mi¬
nore est plauo. ip̃m loco mon¬
tibus tamen altis ab duobusͤ
laterib obiectis satis maguo
int̾uallo ab oppido remotis castͣ
posuit longe nicopoli circiter
nł pass .uii. Quib ex castus
cum locus auguctꝰ atq impe¬
dicus ẽẽt tuanseundus pharna¬
ces in insidiis delectos pedites
õsqz pene disposuit equites ma¬
gnam autẽ multitudinem pe¬
coris iutra eas fauces dissipat
iussit. paganosq ⁊ oppidanos
in his locis obseruan. ut siue
amicus siue inimicus domitius
eas angustias trasiret. nichil
De insidiis suspicaretur cum in
agus ⁊ pecora ⁊ homines animũ
adu̾teret u̾sari tanquam ami
fines ueniret preda diupienda
ulites dissiparentur. disꝑsiq
ced̾entur. Hec cũ administraret
nũqmͣ tamen non int̾nuctebat
legatos de pace atq aucitia
mittere ad domciũ cũ hoc ipso

Expanded text:
aspernabatur nec sibi quicquam foaspernabatur nec sibi quicquam focontinuis itineribus confectis cum adventaret ad Nicopolim, quod oppidum positum in Armenia minore est plano ipso loco, montibus tamen altis ab duobus lateribus obiectis satis magno intervallo ab oppido remotis, castra posuit longe a Nicopolis circiter milia passuum VII. Quibus ex castris cum locus angustus atque impeditus esset transeundus, Pharnaces in insidiis delectos pedites omnisque paene disposuit equites, magnam autem multitudinem pecoris intra eas fauces dissipari iussit paganosque et oppidanos in his locis obversari, ut sive amicus Domitius eas angustias transiret, nihil de insidiis suspicaretur, cum in agris et pecora et homines animum adverteret versari tamquam amicfinis veniret, praeda diripienda milites dissiparentur dispersique caederentur. § 37 Haec cum administraret, numquam tamen intermittebat legatos de pace atque amicitia mittere ad Domitium, cum hoc ipso
Abbreviated transcription (Latin):
quod facilius armeniam. defendẽ
posset: subiectam reguo suo. Quã
cappadociam longius remotam
qd̾q om̃s tres legiones abductu¬
rum. domitiũ putasset. Ex quib
cum duas ad cesarem inissas
audisset. audatius in armena
substicisset. ⁊ ꝑ seuerare cepit ut eo
quo requo nõ decederet. Neq euim
aliud ius ẽẽ. cappadotie atq atiue¬
nie. uec iuste eũ postulare ut in
cesaris aduentũ res integni dif¬
ferretur. Idem̃ ẽẽt integrũ qd̾ ita
ẽẽt ut fuisset. His responsis da¬
tis cum his copiis quas supͣ scͥpsi
ꝓfectus ẽ in ariueniam. locioq su¬
ꝑiorib iter fcicere iusticuit. Nã
ex ponto a comanis iugum edi¬
tum siluestrẽ ꝑtinens in arme¬
niam minorem. quo cappadotia
in locis suꝑiorib nullus impetꝰ
repentinus accidere hostium po¬
terat: et qd cappadocia. his iugis
subiecta maguam cõmeatus co¬
piam erat subuuustrat᷑a. Com¬
plures intͥm legationes phar¬
naces ad domitiũ uuctit que de
pace agerent regiaq muu̾a do¬

Expanded text:
quod facilius Armeniam defendere posset subiectam suo regno quam Cappadociam longius remotam, quodque omnis tris legiones adducturum Domitium putasset, ex quibus cum duas ad Caesarem missas audisset, audacius in Armenia substitisse, perseverare coepit, ut eo quoque regno decederet; neque enim aliud ius esse Cappadociae atque Armeniae, nec iuste eum postulare utilitarian Caesaris adventum res integra differretur; id enim esse integrum quod ita esset ut fuisset. His responsis datis cum eis copiis quas supra scripsi profectus est in Armeniam locisque superioribus iter facere instituit: nam ex Ponto a Comanis iugum editum Silvestre est, pertinens in Armeniam minorem, quo Cappadocia in locis superioribus nullus impetus repentinus accidere hostium poterat, et quod Cappadocia his iugis subiecta magnam commeatus copiam erat sumministratura. § 36 Compluris interim legationes Pharnaces ad Domitium mittit quae de pace agerent regiaque munera Do
Abbreviated transcription (Latin):
mulcicudine om̃i suoꝵ aut cap¬
ta pharnaces cum paucis eqͣtib
ꝓsugit: cui isi castroꝵ oppugna
ductus ẽẽt. Cali uictoria totiẽs
uictor cesar incredibili ẽ letitia
affectus. qdͥ maximum bellum
tanca celentate confec̾at: qd̃q
subiti ꝑiculi recordatione letior:¬
qd uictoria facilis ex difficillinus
reb accid̾a̾t. Ponto recepto. preda
omui regia militibz condonata¬
militib postero die cum expeditis
equitib ip̃e ꝓficiscitur legionen
sextam decedere ad pͥmam acq
honores accipiendos mitaliam
iubet: auxilia deiotani domum
renittit. duas legiones cum celio
uiniciano in ponco reliquit. Ita
ꝑ gallo greciam bichiniamqz in
aisicm iterfacit: ouinium q eaꝵ
ꝓuinciarum de controu̾siis cogͦ¬
scit. ⁊ statuit iura in tetrarchas
reges ciuitates distribuit: nuthri¬
daten ꝑgamenũ quo rem felicitꝰ
celenterq gestam in egypto supͣ
scripsimus regio genere ortum.
discipliuis etiam regiis educa¬

Expanded text:
multitudine omni suorum aut capmultitudine omni suorum aut capta Pharnaces cum paucis equitibus profugit; cui nisi castrorum oppugnatductus esset. § 77 Tali victoria totiens victor Caesar incredibili est laetitia adfectus, quod maximum bellum tanta celeritate confecerat, quodque subiti periculi recordatione laetior victoria facilis ex difficillimis rebus acciderat. Ponto recepto praeda omni regia militibus condonata postero die cum expeditis equitibus ipse proficiscitur, legionem sextam decedere ad praemia atque honores accipiendos in Italiam iubet, auxilia Deiotari domum remittit, duas legiones cum Caelio Viniciano in Ponto relinquit. § 78 Ita per Gallograeciam Bithyniamque in Asiam iter facit omniumque earum provinciarum de controversiis cognoscit et statuit; iura in tetrarchas, reges, civitates distribuit. Mithridaten Pergamenum, a quo rem feliciter celeriterque gestam in Aegypto supra scripsimus, regio genere ortum, disciplinis etiam regiis educa
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ ĩmorcalium benigiitate. qͥ
cum ominib casibus bellis int̾sunt.
tum p̾cipue quib nchil rntione
potuit auumimstrari. Magno atq
acui prelio cominuo facto dextro
cornu quo uet̾aua legio sexta erat
collocata initium uuctorie ncicũ ẽ.
Abea parte cum procliui decrud̾en¬
tur hostes mulco cardius s tñ eisdẽ¬
Diis ã diuuantib. sunstro cornu
mediaq acie tote ꝓfligantur
copie regis. queqmͣ facile subie¬
rant iniquum locum tam cele¬
riter gradu pulse p̾mebantur
loci iuiquitate. Itaq multis mi¬
litib partim interfectis. partim
suorum ruina oppressis qui ue¬
locitate effugere poterant. ar¬
nuis tñ ꝓiectis uallem transgres¬
si inchil ex loco suꝑiore mnerni
ꝓficere pot̾ant. At ñĩ uictoria
elati. subire inquum locum mu¬
nitionesq aͦgredi ñ dubitarunt.
Defendentib autem his cohor¬
tibus cactris quas pharnaces
p̾sidio reliq̃uit. celeriter castus
hostium sunt potiti. Interfectu

Expanded text:
deorum immortalium benignitate; qui deorum immortalium benignitate; qui cum omnibus casibus bellicis intersunt, tum praecipue eis quibus nihil ratione potuit administrari. § 76 Magno atque acri proelio comminus facto, dextro cornu, quo veterana legio sexta erat collocata, initium victoriae natum est. Ab ea parte cum in proclive detruderentur hostes, multo tardius, sed tamen isdedis adiuvantibus sinistro cornu mediaque acie totae profligantur copiae regis. Quae quam facile subierant iniquum locum, tam celeriter gradu pulsae premebantur loci iniquitate. Itaque multis militibus partim interfectis partim suorum ruina oppressis, qui velocitate effugere poterant, armis tamen proiectis vallem transgressi nihil ex loco superiore inermi proficere poterant. At nostri victoria elati subire iniquum locum munitionesque aggredi non dubitarunt. Defendentibus autem eis cohortibus castra quas Pharnaces praesidio reliquerat, celeriter castris hostium sunt potiti. Interfecta
Abbreviated transcription (Latin):
gati eius głiabatur. suuul contẽ¬
ptu ex̾citus nrĩ quem pulsum ai se
donutio duce sciebat inito consilio
dimicandi. descendere p̾rupta ual¬
le cepit. Cuiꝰ aliqnͣdiu cesar irude¬
bat manem ostentationem. et eo
loco milicum cohortationem q̃m
in loco nenio sanus hostis subitu¬
rus ẽẽt. cũ iuterun pharnaces eodẽ
gradu quo in p̾lium descendenit.
uallem ascendere adu̾sus arduũ
colleui instructis copiis cepit. Ce
sar incredibili eius uł tem̾itate.
uł fidutia cominotus: nz opincĩs
imꝑatusq oppressus. eodẽ tpr̃e
nlites ab oꝑe uocat: arma caꝑe
iubet. legionem opponit aciemqz
iuctruit. Cuius rei subita trepida¬
tio magnum t̾rorem actulit nrĩs
noudum ordinib instructis. Fal¬
cate regie quadrige ꝑmixtos mi¬
lices ꝑturbant. que tameu celerit
multitudine teloꝵ oppͥm ntur. In¬
lequitur has acies hostium: ⁊ cla¬
more sublato confligit: multum
adiuuante natura loci: plurimũ

Expanded text:
gati eius gloriabantur, simul contemgati eius gloriabantur, simul contemptu exercitus nostri, quem pulsum a se Domitio duce sciebat, inito consilio dimicandi descendere praerupta valle coepit. Cuius aliquamdiu Caesar irridebat inanem ostentationem et eo loco militum coartationem, quem in locum nemo sanus hostis subiturus esset: cum interim Pharnaces eodem gradu quo in praeruptam descenderat vallem ascendere adversus arduum collem instructis copiis coepit. § 75 Caesar incredibili eius vel temeritate vel fiducia commotus neque opinans imparatusque oppressus eodem tempore milites ab opere revocat, arma capere iubet, legiones opponit aciemque instruit; cuius rei subita trepidatio magnum terrorem attulit nostris. Nondum ordinibus instructis falcatae regiae quadrigae permixtos milites perturbant; quae tamen celeriter multitudine telorum opprimuntur. Insequitur has acies hostium, et clamore sublato confligitur multum adiuvante natura loci, plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
ualles castra hostiũ diuid̾et ab o¬
pere incerto cesaus castroꝵ. Phar¬
naces cum id repente pͥma luce
ammadu̾tisset. copias suas om̃s
ꝓ cast̾o instrux̃. quas interposita
tanta locorũ iniquitate consue¬
tudine magis ꝑuulgata milita¬
ri credebat inctrui. cesar uel ad opꝰ
suũ tardandũ quo plures in ar¬
mis ten̾entur. uel ad ostentatio¬
nem regie fidutie. ne munitione
magis qui manu defendere locũ¬
pharnaces iunde̾tur. Itaq dec̾ritus
nõ est cominus pͥma acie ꝓ uallo
instructa reliqua pars exercitus
opus faceret. At pharnaces im¬
pulsus siue loci felicitate siue au¬
spiciis ⁊ religionib inductus qͥb
obtemꝑasse cũ poctea audiebamus.
sine paucitate nr̃oꝵ qui in ariis
erant comꝑta. cum more operis co¬
tidiam magnã illam seruoꝵ mul¬
titudinemq aggͥem portabat mi¬
licum ẽẽ credidisset. siue etiam fi¬
ducia uet̾aua ex̾citus sui quem.
.xx.ii. in acie conflixisse et uicissele¬

Expanded text:
vallis castra hostium divideret ab ovallis castra hostium divideret ab opere incepto Caesaris castrorum. § 74 Pharnaces, cum id repente prima luce animadvertisset, copias suas omnis pro castris instruxit. Quas interposita tanta locorum iniquitate consuetudine magis pervulgata militari credebat instrui Caesar vel ad opus suum tardandum, quo plures in armis tenerentur, vel ad ostentationem regiae fiduciae, ne munitione magis quam manu defendere locuPharnaces videretur. Itaque deterritus non est quo minus prima acie pro vallo instructa reliqua pars exercitus opus faceret. At Pharnaces impulsus sive loci felicitate sive auspiciis et religionibus inductus, quibus obtemperasse eum postea audiebamus, sive paucitate nostrorum qui in armis erant comperta, cum more operis cotidiani magnam illam servorum multitudinem quae aggerem portabat militum esse credidisset, sive etiam fiducia veterani exercitus sui, quem bis et vicies in acie conflixisse et vicisse le
Abbreviated transcription (Latin):
editis simus inius qui pp̃uictoriã
nuthridatis ⁊ infelicitatem triar
ht̃ nobilitatẽ nec multo longius
uuł pacc̃ .iii. ab est ab zela: Hunc
locum pharnaces ueterib pater᷑¬
pateruoꝵ feliciũ castroꝵ refectis
oꝑib copiis suis ominb occupauit.
castra posuisset uideretq eas ual¬
les quib regia castra iuuirentur.
eodem int̾uaillo sua castra munitur ꝰ
si modo ea loco hoctes pͥores ceyissẽt
q̃ multo eit ꝓpͥiora regis castris ag¬
gerem comportari iubet incra mu¬
niciones. Quo celeriter collato:
pxima nocte iugilia quarta legio¬
nbus omnib expeditius impedimẽ¬
tis ĩ castus relictis. pͥma luce neq
opinantib omnb hostib eum
ip̃m locum cepit. in quo unthrida¬
tes scd̃m prelium aduersus tuna¬
rium fecerat. Huc omnem com¬
portatum aggerem ex castris ẜ
uitia agerentur iussit. ne quis ab
opere miles discederet. cũ spatio
non amplius passum intercisa

Expanded text:
editissimus unus, qui propter victoriam editissimus unus, qui propter victoriam Mithridatis et infelicitatem Triarist oppido nec multo longius milibus passuum III abest ab Zela. Hunc locum Pharnaces veteribus paternorum felicium castrorum refectis operibus copiis suis omnibus occupavit. castra posuisset videretque eas vallis quibus regia castra munirentur eodem intervallo sua castra munituras, si modo ea loca hostes priores non cepissent, quae multo erant propiora regis castris, aggerem comportari iubet intra munitiones. Quo celeriter collato proxima nocte vigilia quarta legionibus omnibus expeditis impedimentisque in castris relictis prima luce neque opinantibus hostibus eum ipsum locum cepit, in quo Mithridates secundum proelium adversus Triarium fecerat. Huc omnem comportatum aggerem ex castris per servitia aggeri iussit, ne quis ab opere miles discederet, cum spatio non amplius passuum mille intercisa