comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ibi nactus est recentem ȩquitatum quem multis ante diebus
eo pręmiserat: neq diurno neq nocturno itinere intermisso
per fines heduorum in lingones contendit. ubi duȩ legiones
hiemabant: ut siquid etiam de sua salute abheduis iniretur
consilii: celeritate percurrer&. Eo cum peruenisset ad reli¬
quas legiones mittit. priusq in unum locum omnes cogit ꝗͣ
de eius aduentu aruernis nuntiari poss&. Hac re cognita
Uercingentorix rursus in bituriges exercitum reducit. atq
in de profectus gergobinam boiorum oppidum: qđ ibi hel¬
uetios prelio uictos Cȩsar collocauerat: heduisq attribue¬
rat: oppugnare instituit. Magnam hȩc res Cȩsari difficul¬
tatem ad consilium capiendum afferebat. si reliquam partem
hiemis uno in loco legiones continer&&: ne stipendiaruis
heduorum expugnatis cuncta gallia deficeret: qđ nullu
amicis in eo prȩsidium uideretur positum esse. si maturiꝰ

Expanded text:
Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius
Abbreviated transcription (Latin):
ac ne singulari quidem unꝗͣ homini eo tempore ani semita
pantuerant. ȩquitibus imperat ut ꝗͣ latissime possunt uagẽ¬
tur. & ꝗ̃ maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter
hȩc fama ac nuntii ad uertingentorigem perferunt᷑. quẽ
perterriti᷑ aruerni circunsistunt atq obsecrant ut sius fortu¬
nis consulat. ne ue ab hostibus diripiantur. presertim cus
uideant omne ad se bellum translatum. Iuorum ille preci¬
bus permotus castra ex biturigibus mouet per aruernoe
uersus. At Cȩsar biduum in his locis moratus: qđ hȩc de
Uercingentorige usus uentura opinione perceperat. pro cau-¬
sa supplementi ȩquitatusq cogendi ab exercitu discedit. Bru¬
tum adolescentem his copiis prȩfecit. Hunc monet ut in oẽs
partes equites ꝗͣ latissime peruagentur. daturum se operam ne
longius triduo ab castris abfit. His constitutis rebus. suis ino¬
pinantibus. ꝗͣ maximis potest itineribus uiennam peruenit.

Expanded text:
ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
ciam narbonam uersus eruptionem fatere contendit. Qua
re nuntiata Cȩsar omnibus consiliis anteuertendum extima¬
uit: ut narbonam proficisceretur. Eo cum uenisset timente
confirmat. presidia in rhutenis prouincialibus. uolscis:
aretomiis. tolosatibus circumq narbonam. quȩ loca hosti¬
bus erant finitima: constituit. Partem copiarum ex prouin¬
cia supplementumq quod ex italia adduxerat in heluios. ꝗ¬
fines aruernorum contingunt: conuenire iubet. His rebus
comparatis represso iam Lucterio & remoto. qđ intrare in¬
tra prȩsidia periculosum putabat: in helubios proficiscitur.
& cebenna. qui aruernos ab heluiis discludit. durissimo tem¬
pore anni altissima niue iter impediebat. tamen discussa niue
sex in altitudinẽ pedum. atq ita uiis patefactis summo mili¬
tum sudore ad fines aruernorum peruenit. Quibus oppressis
inopinantibus. qđ se sicebenna ut muro munitos existimabãt

Expanded text:
ciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua ciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qfines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant,
Abbreviated transcription (Latin):
uerni se circunsisterent. Id ea e decausa quam legati pro¬
nuntiarint an perfidia adducti fecerint. quod nihil no¬
his constat non uidetur pro certo esse proponendum. Bi¬
turiges eorum discessn statim cum aruernis iungunt᷑. His
rebus in italiam Cęsari nuntiatis: cum iam ille uirtute. eN.¬
Pompeii urbanas res commodiorem in statum peruenisse in¬
telligeret. in transalpinam galliam profectus ẽ. Eo cum ue¬
nisset magna difficultate afficiebatur qua ratione ad exer¬
citum peruenire poss&. Nam si legiones in prouinciam ac-¬
censeret. se absente in itinere prelio dimicaturas intelligebat:
si ipse ad exercitum contenderet. ne us quidem qui quieti ui
derentur: suam salutem recte committi uidebat. Interim
Lucterius Cadurcus in rhutenos missus eam ciuitatem aruer¬
nis conciliat. Progressus in nicibriges & gaballos ab
utrisq obsides accipit. & magna coacta manu in prouin¬

Expanded text:
erni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis proerni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provin
Abbreviated transcription (Latin):
uiore decausa auribus desectis: aut singulis effossis oculis.
domum remietit. ut sint reliquis documento. & magnitu¬
dine penȩ perterreant alios. his suppliciis teleriter coacto ⁊¬
exercitu lucterum cadurcum sum mȩ hominem audaciȩ cũ
parte copiarum in rhutenos mittit. ipse in bicturiges pro¬
ficiscitur. Eius aduentu bituriges ad heduos quorum⁊
erant in fide legatos mutunt subsidium rogatum: quo fa¬
cilius hostium copias substinere possint. Hedui de consilio
legatorum quos Cȩsar ad exercitum reliquerat. copias ȩꝗ¬
tatus peditatusq subsidio biturigibus mittunt. Qui cum
ad flumen ligerim uenissent. quod bituriges ab heduis di¬
uidit paucos dies ibi morati: neq flumen transire ausi do¬
mum reuertuntur:legatisq nostris renuntiant se biturigum
perfidiam ueritos reuertisse: quibus id fuisse consilii cognoue¬
rint. Ut si flumen transissent una ex parte ipsi altera ar-¬

Expanded text:
viore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis viore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arv
Abbreviated transcription (Latin):
nu quoscunq adit ex tiuitate: ad suam sententiam ꝑducit
hortatur ut communis libertatis causa arma capiant: ma¬
gnis coactis copiis aduersarios suos a quibus paulo an erat
eiectus. expellit de ciuitate. Rex ab sius appellatur: dimit¬
tit quoqͦ uersus legiones: obtestatur ut in fide maneant.
Celeriter sibi scenones parisios. pictones. cadurcos. tulones
aulercos. lemonices. andos reliquosq omnes qui occeanũ
attingunt. adiungit. Omnium consensu ad eum defertur
imperium. Qua oblata potestate: his ciuitatibus obsi¬
des imperat: certum num erum militum celeriter ad se¬
adduri iussit. armorum quantun quͤq ciuitas domi qͦdq
ante tempus efficeͥrat. constituit. Imprimis equitatui stu¬
det. summȩ diligentię summam imperii seueritatem ad¬
dit. magnitudine supplicii dubitantes cogit. Nam ma¬
iore cõmisso delicto igne atq omnibus tormentis necat. le¬

Expanded text:
nu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; nu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, le
Abbreviated transcription (Latin):
qui negociandi causa ibi constiterant. in iis.C. Ruffum cottã
honestum equitem romanum. qui rei frumentariȩ iussu cesariᷤ
preerat. interficiunt: bonaq eorum diripiunt. Celeriter ad
omnes galliȩ ciuitates fama perfertur. Nam ubi maior atꝗ
illustrior incidit res: clamores per agros regionesq signifi¬¬
cãt. Hanc alii deinceps excipiunt. & proximis tradunt ut
tum accidit. Fam quȩ cenabi oriente sole gesta sunt: ante
primam confectam uigiliam in finibus aruernorum audi
ne ibi vercingentorix celtilli filius arusnus summȩ po¬
tentiae adolescens: cuius pater principatum galliȩ totiue
obtinuerat. & ob eam cansam qđ regnum appetebat. ab ciui¬
tate fuerat interfectus: conuocatis suis clientibus facile eoᷤ¬
incendit. Cognito eius consilio ad arma concurrunt. Pro¬
hibetur ab gergobia patruo suo aliisq principibus. qui
hanc temptandam fortunam non extimabant. Expellitur
habet delectum egentium ac perditorum. Hac coacta ma¬

Expanded text:
qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum auditne ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta ma
Abbreviated transcription (Latin):
quinq mił. passuum proxima intertedere itineris campestͥs:
inde excipere loca aspera & montuosa. qui prior has angu¬
stias occupauerit: ab hoc hostem prohibere nihil esse nego¬
cii. Disputatur in consilio a Petrcio & ab afranio. & tem¬
pus profectionis quęxitur. Pleriq censebant ut noctu iter
faterent posse prius ad angustias perueniri ꝗͣ sentiretur. alii
qđ pridie noctu conclamatum ess& a castris cȩsaris argumẽ¬
tũ sumebãt loco non posse clam exiri. circunfundi noctu eq¬
tatum Cęsaris: atq omnia loca & itinera obsideri. nocturnaq
prelia esse uitanda qđ perterritus miles in ciuili dissensione
timori magis ꝗͣ religioni consulere consuerit: at lucem multum
per se pudorem omnium oculis: multum etiam tribunorum
militum & tenturionum presentium afferre: quibus rebus co-¬
exceri milites & in officio contineri soleant. Quare omni ⁊¬

Expanded text:
v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde excipere loca aspera et montuosa; qui prior has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent; posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco non posse clam exiri. circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civili dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luce multum per se pudorem omnium oculis, multum etiam tribunorum militum et centurionum praesentiam adferre, quibus rebus coerceri milites et in officio contineri soleant. quare omni
Abbreviated transcription (Latin):
prohiberent: ipsi sine periculo ac timore hiberum copias tra¬
ducerent. Quod fuit illis conandum atq omni ratione effi¬
ciendum. & totius diei pugna atq itineris labore defessi rẽ
in posterum diem distulerunt. Cȩsar quoq in proximo col-¬
le castra ponit media circiter nocte. his qui aquandi causa
longius a castris processerant: ab ȩquitibus correptis. Fit ab
his certior Cęsar. duces aduersariorum silentio copias castͥs
educere. Quo cognito signum dari iubet: & uasa militari mo¬
re conclamari : proferre. Illi ex audito clamore ueriti ne no¬
ctu impediti sub onere confligere cogerentur: aut ab ȩquita¬
tu cȩsaris in angustus tenerentur iter supprimunt copiasq
in castris continent. Postero die petreius cum paucis eꝗti¬
bus occulte ad exploranda loca proficiscitur. Hoc idem
fit ex castris Cȩsaris. mittitur. L. decidius saxo cum paucis
qui loci naturam prospiciant. Uterq idem suis renuntiat.

Expanded text:
prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traprohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias castris educere. quo cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris Caesaris. mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat. uterque idem suis renuntiat:
Abbreviated transcription (Latin):
ex iis militibus in flumine arepti ab equitatu excipiuntur ac sb̃¬
leuantur: interiit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copi.¬
as instruit. triplicemq aciem ducere incipit. ac tantum fuit in
militibus studii: ut miliũ sex ad iter addito ad uadum circũitu
magnaq fluminis mora interposita: eos qui de tertia uigilia exis¬
sent ante horam diei nonam consequerentur. Quos ubi afra¬
nius procul uisos tum fetrcio conspexit noua re perterritus lo¬
cis superioribus constitit aciemq instruit. Cęsar in campis
exercitum reficit. ne defessum prelio obiiciat. rursus conanteᷤ
progredi: insequitur & moratur. Illi necessario maturius ꝗͣ
constituerant castra ponunt. Suberant.N. montes atq a
milibus passuum .u. itinera difficilia atq angusta excipiebãt
hos montes intra se recipiebant ut ȩquitatum Cȩsaris ef
fugerent: presidiisq in angustiis collocatis: exercitũ itinere

Expanded text:
ex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac subex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus conantis progredi insequitur et moratur. illi necessario maturius quam constituerant, castra ponunt. suberant enim montes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, ut equitatum effugerent Caesaris praesidiisque in angustiis collocatis exercitum itinere
Abbreviated transcription (Latin):
tremum agmen atq interrumpi alas. inferri signa: & uni¬
sus conuersos insequi: totis uero castris milites conturbari
& dolere hostem ex manibus dimitti: bellumq necessario
longius duci. centuriones tribunosq militum adire atq ob¬¬
secrare. ut per eos cȩsar certior fieret: ne labori suo: ne ue pe¬
riculo parteret. paratos esse se se posse & audere transire flu¬
men qua traductus ess& ȩquitatus. Quorum studio & uoci¬
hus excitatus Cȩsar & si timebat tantę magnitudinis flumi.¬
ni exercitum obii cere: conandum tamen atq experiendũ in-¬
dicat. Itaq infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi
iubet. quorum aut animus aut uires uidebantur substinere nõ
posse. hos cum legione una prȩsidio castris reliquit. reliquas
legiones expeditas educit: magnoq numero iumentorum ĩ
flumine supra atq infra constituto traducit exercitum. Pauci

Expanded text:
tremum agmen atque interrumpi, alias ferri signa et unitremum agmen atque interrumpi, alias ferri signa et unisus conversos insequi. totis vero castris milites circulari et dolere hostem ex manibus dimitti, bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire atque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori suo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse et audere ea transire flumen, qua traductus esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus Caesar, etsi timebat tantae magnitudini fluminis exercitum obicere, conandum tamen atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum legione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit magnoque numero iumentorum in flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiabatur. & in sycori uadum reperiebatur. Iam uero
eo magis illi maturandum iter existimabant. Itaq duabus
auxiliaribus cohortibus ylerdȩ presidio relictis omnibus
copiis sycorim transeunt. & cum duabus legionibus quas in¬
superioribus diebus traduxerant: castra coniungunt. Re¬
linquebatur Cȩsari nihil nisi uti equitatu agmen aduersa.¬
riorum male haber& et caperet. fons. enim ipsius magnũ
circuitum habebat ut multo breuiore itinere illi ad hiberũ
peruenire possent. Equites ab eo missi flumen transeunt.¬
& cum de tertia uigilia petreius & afranius castra mouiss&̃
repente se se ad nouissimum agmen ostendunt: & magna mul¬
titudine circunfusa morari: atq iter impedire incipiunt.
Prima luce ex superioribus locis: quȩ Cȩsaris castris erant
coniuncta. cernebantur ȩquitatus nostri prelio nouissimos¬
illorum premere uehementer: ac non nunꝗͣ substinere ex¬

Expanded text:
nuntiabatur et in Sicori vadum reperiebatur. Iam vero nuntiabatur et in Sicori vadum reperiebatur. Iam vero eo magis illi maturandum iter existimabant. itaque duabus auxiliaribus cohortibus Ilerdae praesidio relictis omnibus copiis Sicorim transeunt et cum duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu agmen adversariorum male haberet et carperet. pons enim ipsius magnum circuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius repente sese ad novissimum agmen ostendunt, et magna multitudine circumfusa morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex superioribus locis, quae Caesaris castris erant coniuncta, cernebatur equitatus nostri proelio novissimosillorum premi vehementer ac nonnumquam sustinere ex
Abbreviated transcription (Latin):
ris erat nomen obscurius. hĩc magnos ȩquitatus. magnaq
auxilia expectabant.: & sius in locis bellum in hiemem dute¬
re cogitabant. Hoc inito consilio toto flumine hibero na¬¬
ues conquirere: octogesimã adduci iubent. Id erat oppidum
positum ad hiberum milibus .U. passuum: a castris aberat .xx.
ad eum locum fluminis nauibus iunctis pontem imperant
fieri. legionesq duas flumen sicorim transducunt: castraq
muniunt uallo pedum.xii. Qua re per exploratores cognita
summo labore militum cęsar continuato diem noctemq oꝑe
in flumine auertendo huc iam reduxerat rem: ut ȩquite
& si difficulter atq egre fiebat possent tamen atq auderent
flumen transire. pedites uero tantumodo humeris ac sum¬
mo pectore extabant: ut tum altitudine aquȩ: tum etiã
rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed
tamen eodem fere tempore pons in hibero prope effectus

Expanded text:
ris nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaque ris nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaque auxilia exspectabant et suis locis bellum in hiemem ducere cogitabant. hoc inito consilio toto flumine Hibero navis conquiri et Otogesam adduci iubent. id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen Sicorim transducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per exploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemque opere in flumine avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire, pedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero prope effectus
Abbreviated transcription (Latin):
sciscunt. & cęsaris amiciciam sequuntur. Quibus rebus per¬¬
territis animis aduersariorum Cȩsar ne semper magno circuitu
per pontem ȩquitatus esset mittendus. nactus idoneũ locu
fossas pedum .xxx. in altitudinem complures facere insti¬
tuit: quibus partem aliquam sicoris auerter&. aditumq in eo
flumine efficer&. His pene effectis magnum in timorem Afra¬
nius petreiusq perueniunt: ut omnino frumento pabuloq in¬
tercluderentur. qđ multum cęsar equitatu ualebat. Itaq cõ¬
stituunt ipsi locis excedere: & in celtiberiam bellum trans-¬
ferre. huic consilio suffragabatur etiam illa res: qđ ex duobꝰ
contrariis generibus: quȩ superiore bello cum. L. Sertorio
steterant ciuitates iunctȩ nomen atq imperium absentis
timebant: quȩq in amicicia manserant pompeii: magnis
affectȩ beneficuis eum diligebant. Cęsaris autem in barba.¬

Expanded text:
sciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus persciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine efficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius Petreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod multum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentis Pompei timebant, quae in amicitia manserant magnis adfectae beneficiis eum diligebant, Caesaris autem erat in barba
Abbreviated transcription (Latin):
so ex medio itinere proiectis sarcinis fugiebant. Postremo & plu¬
res intermittere dies : preter consuetudinem omnium noctu con¬¬
stituerãt pabulari. Interim oscenses & calagurritani qui erãt
cum oscensibus contributi: mittunt ad eum legatos. se seq im¬
perata facturos pollicentur. Hos tarraconenses & iacentani. &
assuetani. & paucis post diebus illurgauonenses: qui flumen
yberum attingunt. insequuntur. Petit ab his omnibus ut se fru¬
mento iuuent. pollicentur. atq omnibus undiq conquisitis
iumentis in castra deportant. transit etiam cohors lurgauo¬
nensis ad eum. Cognito ciuitatis consilio & signa ex statio¬
ne transfert. magna teleriter fit commutatio rerum per¬
fecto ponte magnis quinq ciuitatibus ad amicitiam adiun¬¬
ctis. expedita re frumentaria. extinctis rumoribus de au-¬
xiliis legionum quȩ cum Pompeio per mauritaniam uenire
dicebantur: Multȩ longinquiores ciuitates ab afranio de¬

Expanded text:
so ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et pluso ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hiberum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio de
Abbreviated transcription (Latin):
Factȩ enim subito ex humida materia non eundem usum celerita¬
tis habuerant. Itaq dum locus cõmunis pugnandi daretur¬
equo animo singula bonis nauibus obuiciebant. atq iniecta m anu
ferrea & retenta utraq naui diuersi pugnabant. atq in hostiũ
naues transcendebant. Et magno numero albicorum & pasto¬
rum interfecto partem nauium deprimunt: non nullas cum
hominibus capiunt: reliquas in portum compellunt. Eo die na-¬
ues massiliensium cum his quȩ sunt captȩ intereunt nouem. Hoc
primum Cȩsari ad ylerdam nuntiatur. simul perfecto ponte ce¬¬
leriter fortuna mutata. Illi perterriti uirtute ȩquitum minus
libere minus audacter uagabantur. Alii non longo a castris ꝓ¬¬
gressi spatio ut celerem receptum haberent. angustius pabula¬
bantur: alii longiore circuitu custodias: stationesq ȩquitum ui-¬
tabant. aut aliquo accepto detrimento: aut procul ȩquitatu ui¬

Expanded text:
factae enim subito ex umida materia non eundem usum celeritafactae enim subito ex umida materia non eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus pugnandi dareturequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi pugnabant atque in hostium naves transcendebant et magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu vi
Abbreviated transcription (Latin):
ci nostris uirtute cedebant. homines asperi & montani exer¬
citati in armis. atq hi modo digressiꝰ massiliensibus recen¬
tem eorundem pollicitationem animis continebant. pastoresq¬
indomiti spe libertatis incitati sub oculis domitu suam phare
operam studebant. Ipsi massilienses & celeritate nauium &
scientia gubernatorum confisi nostros eludebant: impetusq eo
t rum excipiebant: ex quo allicere latiore spatio producta lon¬
gius acie circunuenire nostros: aut pluribus nauibus adoriri
singulas: aut remos transcurrentes detergere si possent conten¬
debant. Cum propius erat necessario uentum: ab scientia gu¬¬
bernatorum atq artificiis ad uirtutem montanorum con-¬
fugiebant: qui minus exercitatis remigibus: minusq peritis
gubernatoribus utebantur: Quiq repente ex onerariis nauibus
erant producti: neq dum etiam uocabulis armamentorum co-¬
gnitis. tum & tarditate & grauitate nauium impediebantur.

Expanded text:
ci nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exerci nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massilienses et celeritate navium et scientia gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum excipiebant et, quoad licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire nostros aut pluribus navibus adoriri singulas aut remos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat necessario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem montanorum confugiebant. nostri cum minus exercitatis remigibus minusque peritis gubernatoribus utebantur, qui repente ex onerariis navibus erant producti nequedum etiam vocabulis armamentorum cognitis, tum etiam tarditate et gravitate navium impediebantur;
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa multitudine nostra classis terreatur: magnum numerum
sagittariorum: magnum albicorum de quibus supra demõstra¬
tum est imponunt: atq hos premiis pollicitationibusq incitãt.
Certas sibi deposcit domitius naues: atq has coloniis pastoribꝰq
quos secum adduxit complet: sic omnibus rebus instructa
classe magna fiducia ad nostras naues procedũt. quibus pre¬
erat . D. Brutus. Hic ad insulam quȩ est contra massiliam
stationes obtinebat. Frat multo inferior numero nauium brutꝰ
sed electos ex omnibus legionibus fortissimos uiros antesigna¬
nos centuriones Cȩsar ei classi attribuerat: qui sibi id mune¬
ris causa depoposcerãt. Hi manus ferreas atq arpagones pa¬¬
rauerant. magno numero pilorum tragularum: reliquorumq
telorum se instruxerant. Ita cognito hostium aduentu suas
naues ex portu dedutunt. cum massiliensibus confligunt. Fu¬
gnatum utrinq est fortissime & acerrime: neq multum albi¬

Expanded text:
ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic omnibus rebus instructa classe magna fiducia ad nostras navis procedunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed electos ex omnibus legionibus fortissimos viros, antesignanos, centuriones, Caesar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero pilorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu educunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albi
Abbreviated transcription (Latin):
ex utraq parte pontem institutum biduo perfecit ita cõmea¬
tus eos qui frumenti causa processerant tuto ad se recipit: &
rem frumentariam expedire incipit. Fodem die ȩquitũ ma¬
gnam partem flumen traiecit. qui inopinantes pabulatores &
sine ullo dissipatos timore aggressi qͣ magnum numerum iumẽ¬
torum atq hominum intercipiunt: cohortibusq centuriatis
subsidio missis: scienter in duas partes se se distribuunt. Alii ut
pręde presidio sint: alii ut uenientibus resistant. atq eos pro¬
pellant: unamq cohortem: quȩ temere ante ceteras extra
aciem procurrebat. seclusam a reliquis circunueniunt atq inter¬
ficiunt: in columesq cum magna preda eodem ponte in castra
reuertuntur. Dum hȩc ad ylerdam geruntur massilienses usi
L Domiti consilio naues longas expediunt numero.xuii. qua¬
rum erant.xi. tectę multa hin̾c minora nanigia addunt ut

Expanded text:
ex utraque parte pontem institutum biduo perficit. ita commeaex utraque parte pontem institutum biduo perficit. ita commeatus et, qui frumenti causa processerant, tuto ad se recipit et rem frumentariam expedire incipit. Eodem die equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopinantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore adgressi magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt cohortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt, alii ut praesidio sint praedae, alii ut venientibus resistant atque eos propellant, unamque cohortem, quae temere ante ceteras extra aciem procurrerat, seclusam ab reliquis circumveniunt atque interficiunt, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi L. Domiti consilio navis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bus litteris nuntiisq romam perlatis magni demum concur¬
sus ad afranium: magnę gratulationes fiehant. Multi ex ita¬
lia ad . cN. Pompeium proficiscebantur: alii ut principes talem
nuntium attulisse: alii ne euentum belli expectasse: aut ex omnibus
nouissimi uenisse uiderentur. Cum in uis angustiis res esset. atii
omnes uiȩ ab afranianis militibus equitibusq obsiderentur: nec
pontes perfici possent. imperat militibus cęsar ut naues faciant.
cuiꝰ generis eum superioribus annis usus britanniae docuerat ca¬
rinȩ ac primum stramine & leui materia fiebant. reliquum corpꝰ
nauium uiminibus contextum coriis integebatur. Has perfe¬
ctas carris iunctis deuehit noctu milia passuum a castris. xxii.
militesq his nauibus flumen transportat: continentemq ripae
collem improuiso occupat. Hunc celeriter priusꝗͣ ab aduersa¬
riis sentiatur communit. huclegionem postea transiecit. atq

Expanded text:
bus litteris nuntiisque Romam perlatis magni domum concurbus litteris nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat. carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his navibus flumen transportat continentemque ripae collem improviso occupat. hunc celeriter, priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea transicit atque
Abbreviated transcription (Latin):
ra receperant. Desiderati sunt eo die sagutarii circiter. cc. xq¬
tes pauti: calonum atq impedimentorum non magnus nume¬
rus. His tamen omnibus annona treuit. Quȩ fere res non so¬
lum in opia pręsentis. sed etiam futuri temporis timore ingra
peruenerat. & militum uires inopia frumenti diminuerat. atq¬
incommoda in dies augebantur. & tam paucis diebus magna
erat rerum facta commutatio: ac se fortuna inclinauerat ut
nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur:
illi omnibus abundarent rebus superioresq haberent᷑. Cesar
his ciuitatibus quȩ ad eius amiciciam accesserant quo minor
erat frumenti copia pecus imperabat. calones ad longin quio¬
res ciuitates dimittebat. Ipse presentem in opiam quibus pote¬
rat subsidiis tutabatur. hec afranius petreiusq & eorum amici
pleniora etiam atq uberiora romam ad suos perscribebant. Mul¬
ta rumor fingebat ut pene bellum confectum uideretur. Qui¬

Expanded text:
ra receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, eqra receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, equites pauci, calonum atque impedimentorum non magnus numerus. His tamen omnibus annona crevit. quae fere res non solum inopia praesenti, sed etiam futuri temporis timore ingravpervenerat, et militum vires inopia frumenti deminuerat, atqincommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur, illi omnibus abundarent rebus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. qui
Abbreviated transcription (Latin):
prȩterea cuiusq generis hominum milia circiter sex cum ser¬
uis liberisq: sed nullus ordo: nullum imperium certum.
cum suo quisq consilio uteretur: atq omnes sine timore iter
facerent. usi superiore temporum atq itinerum licentia. Erãt
complures honesti adolestentes senatorum filii & ordinis eq̃¬
stris: erant legationes ciuitatum: erant legati Cȩsaris. hoᷤ
omnes flumina continebant. Ad hos opprimendos cum oĩ
equitatu tribusq legionibus afranius die noctuq profici¬
scitur. imprudentes  ante missis ȩquitibus aggreditur. cele¬
riter tamen se se galli ęquites expediunt. preliumq cõmit¬
tunt. Hi dum pariꝰ certamine res geri potuit magnum hosti¬
um numerum pauci substinere. sed ubi signa legionum
appropinquare ceperunt. paucis amissis se se in montes proxi¬
mos conferunt. Hoc pugnȩ tempus magnum attulit nr̃is
ad salutem momentum: nacti enim spatium se in loca superio¬

Expanded text:
praeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum serpraeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis equestris; erant legationes civitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte proficiscitur inprudentisque ante missis equitibus adgreditur. celeriter sese tamen Galli equites expediunt proeliumque committunt. ii dum pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proximos montes conferunt. hoc pugnae tempus magnum attulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superio
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quibus erat procliue tranare flumen: qđ consuetudo
eorum omnium est ut sine utris ad exercitum non eant.
At exercitus afranii omnium rerum abundabat copia: mul¬¬
tum erat frumentum prouisum & conuectum superioribꝰ
temporibus: multum ex eoru̾m prouincia comportabatur.
magna copia pabuli suppetebat. Harum omnium rerum
facultates sine ullo peritulo pons ylerde prebebat: & lo¬
ca trans flumen integra: quo omnino Cȩsar adire non po¬
terat. hȩ permanserunt aquȩ dies complures. Conatusq
est Cȩsar reficere pontes: sed nec magnitudo fluminis per¬
mittebat: neq ad ripam dispositȩ cohortes aduersariorum
perfici patieb antur: qđ illis prohibere erat facile. tum i
& tela uitare. Nuntiatur afranio magnos comitatus qui
iter habebant ad Cȩsarem ad flumen constitisse. Uenerãt
eo sagittarii ex rutenis. ȩ quites ex gallia tum multis car¬
ris magnisq impedimentis ut fert galliȩ consuetudo. Frãt

Expanded text:
tur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo tur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipset tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia cum multis carris magnisque impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant
Abbreviated transcription (Latin):
flumina duo sicorim & cingam spacio milium triginta
neutrum horum transiri poterat. necessarioq omnes his an¬
gustiis continebantur. neq ciuitates quȩ ad cesaris amiciciã
accesserant frumentum subportare: neq ii qui pabulatũ
longius progressi erant: interclusi fluminibus reuerti: neq
maximi cꝯmitatus qui ex italia galliaq ueniebant in
castra peruenire poterant. Tempus autem erat difficil¬¬
limum quo neq frumenta in hibernis erant. neq mul¬
tum a maturitate aberant: ac ciuitates exinanite. qđ
A franius pene omne frumentum ante Cȩsaris aduentum
ylerdam conuexerat. reliqui si quid fuerat cȩsar superio-¬
ribus diebus consumpserat. pecora qđ secundum poterat
esse inopiae subsidium propter bellum finitimȩ ciuitates
longius remouerant. Qui erant pabulandi aut frumen-¬
tandi causa progressi: hos leuis armaturȩ lusitani peritiq¬
illarum regionum cetrati citerioris hispaniȩ consectaban-¬¬

Expanded text:
flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civitates longius removerant. qui erant pabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectaban
Abbreviated transcription (Latin):
cio inferiores uiderentur. quominus tamen diu stetissent &
nostrorum impetum substinuissent. & initio locum tumulũq
tenuissent. qui causa pugnandi fuerat: & nostros primo
congressu terga uertere coegissent. Nostri autem qđ iniquo
loco atq impari congressi essent: qđ quinq horis prelium
substinuissent. qđ montem gladus districtis ascendissent. qđ
pidum compulissent. Illi eum tumulum pro quo pugnatũ
est magnis operibus munierunt. presidium ibi posuerunt.
Accidit etiam repentinum in cõmodum biduo quo hȩc gesta
sunt. Tanta enim tempestas exoritur ut nunꝗͣ illis locis
maiores aquas fuisse constar&. Tum autem ex omnibu
montibus nix proluit. ac summas ripas fluminis supera¬
uit. pontesq ambos quos . C. fabius fecerat uno die inter-¬
rupit. Quȩ res magnas difficultates exercitui Cȩsaris attu-¬
lit. Castra enim ut supra demonstratum est cum essent int̾

Expanded text:
cio inferiores viderentur, comminus tamdiu stetissent et cio inferiores viderentur, comminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnandi fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destrictis ascendissent, quopidum compulissent. illi eum tumulum, pro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter
Abbreviated transcription (Latin):
conuertere cogunt. Submotis sub murum cohortibus: ac nõ¬
nulla parte propter terrorem in oppidum compulsis. facile est
nostris receptus datus. Equitatus autem noster ab utroq la¬
tere & si deiectis atq inferioribus locis constiterat: tamen sũ¬
mum in iugum uirtute connititur: atq inter duas acies per¬
equitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. Ita
uario certamine pugnatum est. Nostri in primo congressu cir-¬
citer . Lxx. ceciderant. ex quibus. Q. fulginius ex primo asta¬
to legionis .xii. qui propter eximiam uirtutem ex inferio¬
ribus ordinibus in eum locum peruenerat. uulnerant᷑ ampliꝰ
.dcͣ. Ex afranianis interficiuntur . T. Cecilius primi pili centu¬
rio. & preter eum centuriones quatuor. milites amplius. ccͦ.
Sed hȩc eius diei prefertur opinio: ut se utriq superiores di¬
scessisse extimarent. A franiani qđ cum esse omnium iudi¬

Expanded text:
convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonconvertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod cum esse omnium iudi