comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes cebannã. ac uires porrigunt.
p̃ pinguib glebis accomode ꝑuentib fiuc¬
tuariis. Plere ħsite uitib ⁊ arbustie omnia.
Adiisũ amiinantiũ fetu beatissimo i trigue
aqͥs fluminũ. ⁊ fontiũ. S fontaneit ut̃dũ
sacͥs ⁊ uaporãtib infamant᷑. iitu incolar᷑. qͥ
ut anĩt. ueri enĩ ꝑicłm ñ ad me recipio: in¬
uiria religiõis humanis litãt hostiis. Ex
isto simi qͦqͣ uelis exeas orbis. in hispaniis.
⁊ italiã: t̾ra mariq ĩ affrica inari tm̃. Si
tͣchia sit pet̾nda : excipit ager reticꝰ. optiniꝰ
⁊ ferap. iñ noricꝰ Frigidus. ⁊ partiꝰ fructuo¬
sus. Tũ: pannonia. uiro fortis. ⁊ solo leta.
dem̃ mesie qͥ s maiores nr̃i uire cet̾is horre¬
parte q̃ pantica e: apparet herba qͣ insicit᷑
oleũ. qͦd uocãt medicũ. hoc ad ineñdiũ ex¬
citatũ. si obruere aqͣ gestias: ardetinagis.
Nec alio sopit᷑: qͣm iactu pidiu̾s. llebitã¬
hora gallici litoris. uͭ britanuia

Expanded text:
tes Cebennam ac Iuris porriguntur, praepinguibus glebis accommodae prouentibus fructuariis, pleraeque consitae uitibus et arbustis, omni ad usum animantium fetu beatissimae, riguae aquis fluminum et fontium, sed fontaneis interdum sacris et uaporantibus. Infamantur ritu incolarum, qui ut aiunt ueri enim periculum non ad me recipio iniuria religionis humanis litant hostiis. Ex isto sinu quoquo orbis uelis exeas: in Hispanias et in Italiam terra marique, in Africam mari tantum; si Thracia sit petenda, excipit ager Raeticus optimus et ferax, inde Noricus frigidus et parcius fructuosus, tum Pannonia uiro fortis et solo laeta, deinde Moesiae, quas maiores nostri iure Cereris horreparte quae Pontica est apparet herba, qua inficitur oleum quod uocant Medicum: hoc ad incendium excitatum si obruere aqua gestias, ardet magis nec alio sopitur quam iactu pulueora Gallici litoris, nisi Brittania
Abbreviated transcription (Latin):
tis freq̃ntussimi sut. Monet apͥncipio hoe
animantiũ genus dĩe. Igit᷑ elesanti unta
sensũ humanũ intellectus hñt. memoria
pollent. sidum seruant disciplinã. Lima
itaq crescente gregatĩ amnes petunt. opr
asꝑã liquore: soł erortũ motib qͥb porsũt
salutãt. dem̃i insaltus reu̾tunt᷑. Duo gr̃a
eoꝵ sunt. Nobiliores: indicat magnitudo.
Minores : nothos dñt. Cancdore dñtiũ:
nitłłigitur uiuentas. Quoꝵ alt̃ semꝑi¬
nimułio ẽ: alti parcit᷑. ne hebetatiis assi¬

Expanded text:
t. Monent a principio hoc animantium genus dicere. Igitur elephanti iuxta sensum humanum intellectus habent, memoria pollent, siderum servant disciplinam. Luna nitescente gregatim amnes petunt, mox perspersi liquore solis exortum motibus quibus possunt salutant, deinde in saltus revertuntur. Duo eorum genera sunt: nobiliores indicat magnitudo, minores nothos dicunt. Candore dentium intellegitur iuventa: quorum alter semnisterio est, alteri parcitur, ne hebetatus assi
Abbreviated transcription (Latin):
MUitis infulis nͨ ignobilib cͥũatur.
Quar̃ hib̾nia ei ꝓtimat. magnitudine
inhumana. incolar̃ ritu aspo. Abasita
pabulosa : ut pecua nͥ int̃dũ apastibus
arceant : ad ꝑicłm agat sacietas. Iilicmil¬
lus agiis. ⁊ auis rara. Gẽns iubospita
⁊ bellicosa: sanguine int̾e mptoꝵ pͥus
hausto. uictores ustus suos obliniunt. fas
nefasq: eod̾ loco duct. apes nusqͣm aduectũ
iũ pulu̾em seu lapillos siqͥs sparsĩt int̃ aluea¬
tia: eximina fauos deserẽt. S mare qͣd int̃ hrãc
⁊ britãnã int̾luit: undosũ inqͥetũq toto
ĩ anno. ⁊ nͥ paucłis dieb e᷑ nanigabile. It̃ in
cent̃ uigĩti milia passuũ latitudinis diffũ

Expanded text:
Multis insulis nec ignobilis circumdatur. Quarum Hibernia ei proximat magnitudine, inhumana incolarum ritu aspero, alias ita pabulosa, ut pecua, nisi interdum a pastibus arceantur, ad periculum agat satias. Illic nullus anguis, auis rara, gens inhospita et bellicosa. Sanguine interemptorum hausto prius uictores uultus suos oblinunt. Fas ac nefas eodem loco ducunt. Apis nusquam: aduectum inde puluerem seu lapillos si quis sparserit inter aluearia, examina fauos deserent. Sed mare quod inter hanc et Brittaniam interluit undosum inquietumque toto in anno nonnisi pauculis diebus est nauigabile idque in centum uiginti milia passuum la
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdã hostio aꝑit lim̃ int̾ni equoris mꝑxtus
medit̾rauens sinib: qͦs adusq oriente᷑: ꝓpel¬
lit. Hoꝵ qͥ hisꝑamas ꝑfundit. hibencus fer¬
tur:ibalearicus. Qui naibonensẽ ꝑuintiam:
gallicͦ. Mex ligusticus. ¶abeo ad sciliciam:
tuscus. quẽ greci iomũ. ł tyrenuĩ: i tali in¬
ferũ uocitant. Asicilia cretã usq: siculus

Expanded text:
it limen interni aequoris, mixtus mediterraneis sinibus, quos ad usque orientem propellit. Horum qui Hispanias perfundit, Hibericus fertur et Balearicus: qui Narbonensem provinciam, Gallicus: mox Ligusticus: ab eo ad Siciliam Tuscus, quem Graeci Ionium vel Tyrrhenum, Itali inferum vocitant: a Sicilia Cretam usque Siculus:
Abbreviated transcription (Latin):
plagar̃ figinas iã mñ apĩis uarie aĩaliũ effigi¬
es ĩcorꝑant᷑. ĩ scͥptis q uieͥid humanis. icre¬
m̃to pigm̃tis note ciesc̃t nͨ qͥeqͣm mage pa¬
tiente loco uac̃õnes fere ducunt: quam ut ꝑ
memores cicałdes. płimñ fuci artus bibant:¬
nienses uocãt. tr̃ar̃ plaga ꝯparanda fre.¬
ta oꝑtimis: nulł pꝰ poñda frugis ⁊ soli cor¬
a siue uinear̃ ꝓuentꝰ respic̃e. siue arborari¬
os uelis: oĩ mat̾a affluit. q̃cq aut p̃cio ãbia¬
osa e᷑ aut usu necc̾ia. Aigñtũ ⁊ aur̃ si reqͥ¬
Uiget pabidis. Etiã q̃ aricda st̃ ast̾ilitate:
tudũtiũ mat̾ias nautis submininͣt. Nõ ibi
sales: s esfodũt. Depͣgant ĩ munĩ Imminu¬
unt uitellas pulu̾s. fucant nelła. ut ruborẽ
Hoc clũ ñas mari : distĩgnt at̃ns. Hispanie
latus sinit celũ i maria ħ mͦ dundit. Qd̾ acͥ

Expanded text:
alium effigies incorporantur, inscriptisque uisceribus hominis incremento pigmenti notae crescunt; nec quicquam mage patientiae loco nationes ferae ducunt, quam ut per memores cicatrices plurimum fuci artus bibantnienses uocant. Terrarum plaga conparanda optimis, nulli posthabenda frugis et soli copia, siue uinearum prouentus respicere siue arborarios uelis. Omni materia affluit, quaecumque aut pretio ambitiosa est aut usu necessaria. Argentum vel aurum requviget pabulis: etiam quae arida sunt, ab sterilitate rudentum materias nauticis subministrant. sales, sed effodiunt. Depurgant in minium nitellas pulueris. Fucant uellera, ut ad ruborem Hoc caelum terras maria distinguit, terris Hispaniae latus finit; caelum et maria hoc modo diuidit, quod a
Abbreviated transcription (Latin):
tant. Bant res. ⁊ accipiũt. mutuatõne mecessa¬
na potiꝰqͣm p̃cio parãt. Deos ꝑcolũt. scĩam fu¬
turoꝵ parit uirri fem̃e offñtant. At tanos
estuario tenin feꝑata fẽlx frum̃tariis cãpis.
⁊gleba ub̾i. nͨ tant̃ soli ł: uer̃ ⁊i alus salube
locis. Nã c̃ ip̃a ulło scipat᷑ ãgue. aspoetata ĩn

Expanded text:
t: mutationibus necessaria potius quam pretiis parant: deos percolunt: scientiam futurorum pariter viri ac feminae ostentant. At Tanatus inente aestuario tenui separata, felix frumentariis campis et gleba uberi, nec tantum sibi verum et aliis salubris locis: nam c
Abbreviated transcription (Latin):
anelitus. ł rechucti: modo efflent maria mͦ
reuocent. Arhi qui sidum sequnt᷑ discipli¬
b. adeo ut sic uicissitud mes int̾ maciem
aqͣrũ. ⁊ plenitudinẽ tespiciant ad auclucel
leliqͥa. ueq eodẽ sẽꝑ tentꝑe. s ꝓ ut illa aut
mergat᷑ aut sui̾gat: uariant se alt̾uãtes re¬

Expanded text:
maria, modo reuocent. At hi qui siderum sequuntur discipliibus, adeo ut sic uicissitudines inter maciem aquarum et plenitudinem respiciant ad auctus eius uel eliquia. Neque eodem semper tempore, sed prout illa aut mergatur aut surgat uariant se alternantes re
Abbreviated transcription (Latin):
Ita fudẽ arar̃ inscͥptio palam fecit. Aua s¬
ditigñta. nonagnta. seximilia passuũ. ĩn¬
famẽs bestus filue obsident. Amnes dͥea eũ
ñ tacñdi. Quilicet separcut᷑ int̾uallis ani¬
pliorib. tnͣsierunt tñ inqͦddani aghlanti no¬
muns minst̾iũ a sono marino. Haustubã.¬
botũ. cocodrillis ⁊ ipotanus ere ferrũ itq̃
adhuc aminis. qͥ atro colore exir ꝑitimas.
i enistas solitudines. q̃ toriente ꝑpetuo.⁊
sole nimio plusqͣm ignoto: nũqm̃ͣ ab es¬
tu uindicat᷑. Hede athlinte quẽ maini
addirũ nominant.⁊ amonis punici libi.
ifilius qͥutͥusq małitanie regno ponnus
est. suctonis qͦ paulmus. tuminã huic

Expanded text:
facit. Qua spadringenta nonaginta sex milia passuum infames bestiis silvae obsident. Amnes circa eum non tacendi, qui licet separentur intervallis amplioribus, transierunt tamen in quoddam Atlantici nominis ministerium, Asana marino haustu, Bambotum crocodillis et hippopotamis refertum ultraque adhuc amnis qui atro colore exit per intimas et exustas solitudines, quae torrente perpetuo et sole nimio plus quam ignito numquam ab aestu vindicantur. Haec de Atlante, quem Mauri Addirim nominant, et Hannonis Punici libri i filius qui utriusque Mauretaniae regno potitus est. Suetoni
Abbreviated transcription (Latin):
dessiꝑ inũtũt̃ calathos largosq rosar̃.
Umbres. ⁊ uolas. plenis sparsere pharetͥs.
Collectas uenis pͣto qͥb ip̃e pepertit
t iriꝰ ⁊ tenenis. clem̃ti side fouit.
Cemuratis alii ꝑtotũ balsama tectũ.
e ffude eadis duro q̃sandtiuis icta¬
E iliacꝰ pingui desudat uuln̾e cortex.
A gẽditur titerea uir̃ flentẽq cupido.
D etrarit matͥs g̃mio mat᷑a tumesc̃.
n patͥum flauis. testatur eͥnib histr̃.
t ñ dextiã ꝯplera uiri dextrñꝙ puelle.
tͣ dit ⁊ his ult᷑. sanctit conubia dictis.
Iuncte concordes ⁊nr̃m discite musꝰ.
oscła mille fouent liuescant brachianeru
C onsidas uiuenis. ñ ẽ t̾rore domanda.
S p̃cib paccanda tͥ concede marito.
t uꝙͦ nen scitichas infensi ũ guib uus.
Ex̃cere ueł. uinci pariare rogam̃.
Sic uror sic mat̃ ens. qͥd lumina tinguis.
Dir̃ alligãs geminos arcuꝙ manuꝙ
p̃ stantes ephebe uocat. puer illie ethon.
& pẏrois rutilas resꝑsi murice plumas.

Expanded text:
Desuper invertunt calathos largosque rosarum Imbres et violas plenis sparsere pharetris Collectas Veneris prato, quibus ipse pepercit Sirius et teneras clementi sidere fovit. Gemmatis alii per totum balsama tectum Effudere cadis, duro quae saucius ungue Niliacus pingui desudat vulnere cortex. Aggreditur Cytherea nurum flentemque pudico Detraxit matris gremio. Matura tumescit m flavis testatur crinibus Histrum. Tum dextram complexa viri dextramque puellae Tradit et his ultro sancit conubia dictis: Vivite concordes et nostrum discite munus. Oscula mille sonent; livescant brachia nexu; Confidas iuvenis; non est terrore domanda, Sed precibus placanda tibi. Concede marito Tu quoque neu Scythicas infensis unguibus iras Exercere velis: vinci patiare, rogamus. Sic uxor, sic mater eris. Quid lumina tinguis, Dixit et aligera geminos arcuque manuque Praestantes e plebe vocat. Puer ilicet Aethon Et Pyrois rutilas respersi murice plumas
Abbreviated transcription (Latin):
mentoꝵ. ut leco fruatur aspectu. fundam̃ta
autem ħ modo ponenda sunt. ut latiora sint
ex utraq paite. semipedis spatio: qmͣ parie¬
tis corpus increscet. Si lapis ł cofus occuat.
facilis causa est collocandi. Inquo sculpicm̃
fundam̃ti forma debebet unius pedis altitu¬
dine ł duoꝵ. Si solida ⁊ constricta inueniet᷑

Expanded text:
mentorum et ut leto fruatur aspectu. Fundamenta autem hoc modo ponenda sunt, ut latiora sint ex utraque parte semipedis spatio, quam parietis corpus increscit. Si lapis occurrat, facilis causa est collocandi, in quo sculpi tantum fundamenti forma debebit, unius pedis altitudine, vel duorum. Si solida et constricta invenietur
Abbreviated transcription (Latin):
Sitibi ager ẽ silius inutili tectus. ita eũ
diuide: uti loca pinginia paras reddas no¬
uales. Loca sterilia siliustecta ẽe pati¬
aris quia illa naturali ubtate respon¬
dent: ħ bñficio letant᷑ incendii. S sic urẽ¬
da distingues. ut ad in censũ agrumm pͦ
quiennium reu̾taris. ita efficies ut eq̃li
⁊ ł st̾ilis gleba cum fecunditate conten¬
⁊legit᷑ amudis pueris atq uirginibꝰ oꝑ¬
andum. Credo recordati: arbori huic ẽẽ pͥ¬
sulem castitatem. Nomina frientoꝵ¬

Expanded text:
Si tibi ager est sylvis inutilibus rectus, ita eum divide, ut loca pinguia puras reddas novales, loca sterilia sylvis tecta esse patiaris: quia illa naturali ubertate respondent, hec beneficio letantur incendii: sed sic urenda distingues, ut ad incensum agrum post quinquennium revertaris: ita efficies ut equaliter vel sterilis gleba cum fecunditate contenet legitur, a mundis pueris atque virginibus operandam; credo recordati, arbori huic esse presulem castitatem. In om
Abbreviated transcription (Latin):
suuis agri quieligñdus est. ea sit infrigidis
ꝓuinciis. Oienti. aut meridiano lat̾i: ager¬
ẽe debr oppositus. ne alicuius magni monti
obiectu his duab partibꝰ exclusis: algore ti¬
gescat. aut ꝑ partem seꝑcentrionis remo¬
tio. aut ꝑ octidentis in uesꝑam sole dilato:
Incalidis uͭ ꝓuincuis. pars potius septentõs
opcanda est. que ⁊ ucilitati ⁊ uoluptaci ⁊
saluti equa uobonitate respondeat. Siuuici¬
nus est fluuius. ubi statiumus fabrice sedẽ
parare: eius debemus explorare nacuram
quia płmq qd̾ exalat: inimicum est. aquo¬

Expanded text:
sius agri qui eligendus est ea sit: in frigidis provinciis orienti et meridiano lateri debet esse oppositus, ne alicuius magni montis obiecta, his duabus partibus exclusis algore rigescat. Aut per partem septentrionis remoto, aut per occidentis in vesperam sole dilato. In calidis vero provinciis pars potius septentrionis optanda est, que et utilitati et voluptati et saluti, equa bonitate respondeat. nus est fluvius ubi statuimus fabrice sedem parare, eius debemus explorare naturam, quia plerumque, quod exhalat inimicum est. Palu
Abbreviated transcription (Latin):
quindecim fiat Frumenta omnia maxime
letantur patenti campo ⁊ soluco. ⁊ adso¬
lem reclini. spissa. ⁊ crecosa ⁊ humida t̾ra:
bũ far ⁊ cͥcicum nutrit. Hordeum: soluto
ddelectatur ⁊ sicco. Nlam si mlutoso agͦ spar¬
gatur: immoriet᷑. Trimenstris satio: locis¬
frigidis nimbosis conuenit. ubi qualitas esta¬
tis humecta est. Cet̾is r̃aro respondet euentu.
Sementrimenstre: locis tepidis meluis respõ¬
debit: si seratur autonno. Si necessitas cogi.¬

Expanded text:
includit. Frumenta omnia maxime letantur patenti campo et soluto et ad solem reclivi. Spissa et cretosa et humida terra, bene far et triticum nutrit. Hordeum soluto delectatur et sicco: Nam si in lutoso agro spargitur, morietur. Trimestris satio locisfrigidis nivosis convenit, ubi qualitas estatis humecta est, ceteris raro respondet eventu. Semen trimestre locis tepidis melius respondebit, si seratur autumno. Omnia leg
Abbreviated transcription (Latin):
bularis. siiurides sicͥcidantur. ⁊ statim su¬
pra sectas eoꝵ radices arecur: stercorissi¬
militudine agͦs fecundant. Que si exse
aruerint. anceqm᷑ procindas. in his teire
succis aufeit᷑. aquosus plus stercoris q̃rit
siccus ag̃ minus. Calidis maritimis. sicci
apͥcis. campestribus locis. omne opusui¬
nearum maturius inchoetur. frigidis
meditetraneis humidis. opacis. montani.
locis tardius. Qd̾ non solum de mensibꝰ au

Expanded text:
bularis, si virides succidantur et statim supra sectas eorum radices aretur, stercoris similitudine agros fecundant, que si ex se arverint antequam proscindas, in his terre succus aufertur. Ager aquosus plus stercoris querit, siccus minus. apricis, campestribus locis, omne opus vinearum maturius inchoetur; frigidis mediterraneis, humidis, opacis, montanis locis, tardius: quod non solum de mensibus aut
Abbreviated transcription (Latin):
donec munda sine ruderũ suspicione occͤrat
argilla. Que si omnino desit. quarcam mer¬
sisse sufficri. Scudendum postea ut horcis.
⁊ pomariis cingi possit. aut pratis. S totꝰ fa¬
brice tractus unius lat̾is longitudine: inqͦ
frons erit. meridianã partem respiciat. Inpͥmo
angło excipiens orcum solis hib̾n ⁊ paululũ
ab occidente auertatur hyemali. Ita ꝓuenrat
ut ꝑ hyemẽ sole illustretur ⁊ calores eiꝰ estate
ñ sentiat.
mansiones. Que hyemi parant᷑: ita

Expanded text:
donec munda, sine ruderum suspicione occurrat argilla: que si omnino desit: quartam mersisse sufficiet. Studendum preterea, ut hortis et pomariis cingi possit, aut pratis. Sed totus fabrice tractus, unius lateris longitudine in quo frons erit, meridianam partem respiciat. In primo angulo excipiens ortum solis hyberni et paululum ab occidente averratur hiemali. Ita proveniet, ut per hyemem sole illustretur et calores eius estate non sentiat mi prebeat mansiones. Que hyemi parantur ita
Abbreviated transcription (Latin):
s eiba ntu fi e pig̃. ⁊ acegen am se gra¬
da. nec succin.u̾a. ig ĩ .a. ferat qd frum̃tis
dandis utile sigt ĩ ẽ. ehu um. iuncum. calaroũ.¬
gra . en. tric olium non iuacrũ. rubos ping̃s
pruna siluestria. Cilor tñ ñ magnoꝑe querẽ¬
dus est: s pinguedo etq dulcedo. Pinguem:
sic agnoscis. Glebam paruulam cͦ alciaquia ꝯ¬
spargis ⁊ subigis. Si glucinosa ẽ ⁊ adheret.
stat illi inẽe pinguedinem. Item scrobe effosa
⁊ repleta. Si suꝑau̾it tena: pinguis ẽ. Si defu¬
eri : erilis. Si conuenerit equata: mediocris.
Dulcedo autẽ cognoscitur. si erea parte agri:
qu mag̃ d plicet. glebam fict li uase: dulci a¬
qua madefc̃a iudicio saporis explores. Uineis
rari aliquateniis. atq resoluti ẽ. si uirgulta
q̃ protulit. leiua. nitida. ꝓcera. fecunda sunt.
imũ deiecta ualie subsidar. noq ardiuis ut tẽ¬
pestaces inmodice sentiat icalo es. S exhis om̃i
bus utilis semꝑ ⁊ equata mediocritas. ⁊ uelcã¬

Expanded text:
s et fere nigra et ad tegendam se grada, nec succi naturalis egentia ferat quod frumentis dandis utile signum est ebulum, iuneum, calamum, trifolium non macrum, rubos pingues, pruna sylvestria. Color tamen non magnopere querendus est, sed pinguedo atque dulcedo. Pinguem sic agnosces, glebam parvulam dulci aqua consperge et subige si glutinosa est et adheret, constat illi inesse pinguedinem. Item scrobe effossa et repleta si superaverit terra, pinguis est; si defuerit exilis; si convenerit equata mediocris. Dulcedo autem cognoscitur, si ex ea parte agri que magis displicet, glebam fictili vase dulci aqua madefactam, iudicio saporis explores. Vineis rari aliquatenus atque resoluti est, si virgulta que protulit levia, nitida, procera fecunda sunt; uno deiecta valle subsideat; neque arduus ut tempestates immodice sentiat et calores sed et ex omnibus his utilis semper et equate mediocritas et vel cam
Abbreviated transcription (Latin):
tus qui celo clementi subiacet. ⁊ fontano
humore ꝑcuititur. ꝓpe est ut lib̾ sit. ⁊ nul¬
lam serendi disciplinã requirat. Subliga
tio acbis uus fatienda est qñ excutien¬
di aut rumpendi ac innulla formido ẽ.
Ligatura inuitibꝰ locum debr mutare. ne
unum semꝑ assiduitas conterat uincłoꝵ.
fossorem si aꝑtus uitis occulus uidit: ceta¬
bitur spes magna uindemie. ⁊ idõ dum ẽ
clausa fodietur. Terre altitudinẽ cũ fecũ¬
ditate. si ad frumenta: duob pedib explo¬

Expanded text:
tus qui celo clementi subiacet et fontano humore percurritur, prope est ut liber sit et nullam serendi disciplinam requirtio acerbis vuis facienda est, quando excutiendi aut rumpendi acini nulla formido est. Ligatura in vitibus locum debet mutare, ne unum assiduitas semper conterat vinculorum. Fossorem si apertus vitis oculus viderit, celabitur spes magna vindemie; et ideo dum est udo neglecta. Terre altitudinem cum fecunditate, si ad frumenta duobus pedibus explo
Abbreviated transcription (Latin):
solo int̾ nouellas uites omnino nicħ est cõ¬
serendum. Greci uibent exceptis callibꝰ. t̾cio
anno que libebit inuing̾e. Omnia legumi
na gͥcis auctoribꝰ seriubentur insicca t̾ra.
faba cm̃modo inhumida deb spargi. Dño

Expanded text:
solo inter novellas vites omnino nihil est conserendum. Greci iubent exceptis caulibus tertio anno, que libebit adiungere. Vina grecis authoribus seri iubentur in sicca terra, faba tantummodo in humida debet aspergi. O
Abbreviated transcription (Latin):
que uera salubricas sic a noscit᷑.iiii.
pͥmum: ne alaciis auc palude duca¬
tur. ne de mecallil originem sumat. s sit ꝑ¬
spicui coloris. neq ullo art sapore aut odo¬
re uicietur nullus illi limis iat  gri
tepore sio mulceat. estatis incendia mode¬
retur. S q .. solet his omnibꝰ⁊dsp̃. m cus¬
toditis. octultioren norar. e.tior seruare
natura. ipsam ouoq i inc. larum salubͥ¬
tate noscanuis. i fai. ces atum pure

Expanded text:
que vero salubritas sic agnoscitur, primum ne a lacunis aut palude ducatur, ne de metallis originem sumat, sed si perspicui coloris, neque ullo, aut sapore, aut odore vitietur; nullus illi limus insideat, frigus tepore suo mulceat, estatis incendia moderetur. Sed quia solet, his omnibus ad speciem custoditis, occultiorem noxam tectior servare natura, ipsam quoque ex incolarum salubritate noscamus, si fauces bibentium pure
Abbreviated transcription (Latin):
eris gͥ salubritatẽ D¬
declarant loca. ab infimis allibꝰ
lib̾a. ⁊ nebularum noctib aploluta ⁊ ha¬
bitatoꝵ consid̾ata corpuscia. si eis color sanꝰ.
capitis firma sinceritas. in offe isũ lu nen
ociłoꝵ. purus aud is. fauces commeatũ
liquide uocis ex̃cent h gñe: henignitas
aeris appiorat᷑ his aut̃ co tͦria norium

Expanded text:
eris salubritatem declarant loca ab infimis vallibus libera et nebularum noctibus absoluta et habitatorum considerata corpuscula, si eis color sanus, capitis firma sinceritas, inoffensum lumen oculorum, purus auditus, fauces commeatus liquide vocis exercent; hoc genere benignitas aeris approbatur. His autem contraria noxium
Abbreviated transcription (Latin):
mandandũ. qd̾ apd̾ uet̾es inc̾ta. utaria gña
uirtutũ insertorio. p̃cipue cõstat ẽe lauda¬
tum. Iuuentꝰ̾ .N. cui defensio ꝓuintiar. cͥ bel¬
loꝵ ẽ ꝯmittenda fortuna. ⁊ gn̾e si copia suppe¬
tat. ⁊ moribꝰ debr excelłe. Honestas enĩ idoneũ
militẽ reddit. Nerecundia dũ ꝓhibr fug̾e:
fac̃ ẽe uictorem. Quid enĩ ꝓdẽ si ex̃ceat᷑ igna¬
uuis. sipłibꝰ stipendiis moret᷑ in castͥs. Numꝗͣ
ex̃citus ꝓfec̃ temꝑe. cuiꝰ in ꝓbandis tironibꝰ:
claudicarit electio. Et qnͣtũ usu exꝑim̃tisq
cognouimꝰ: hinc tot ubiq ab hostibꝰ inlate s̃
clades. dũ longa pax militẽ incuriosiꝰ legit.
dũ honestiores quiq cuulia sectant᷑ officia. dũ
indicti possessoribꝰ tirones. ꝑ gram. aut dissimła¬
tionem. ꝓbantiũ tales sotiant᷑ armis quales
dñi hr̃e fastidiunt. Amagnis gͦ uiris. magna¬
q diligñtta. idoneos eligi ꝯuenit uiniores.

Expanded text:
mandandum; quod apud veteres inter tam varia genera mandandum; quod apud veteres inter tam varia genera virtutum in Sertorio praecipue constat esse laudatum. Iuventus enim cui defensio provinciarum, cui bellorum est committenda fortuna, et genere, si copia suppetat, et moribus debet excellere. Honestas enim idoneum militem reddit, verecundia, dum prohibet fugere, facit esse victorem. Quid enim prodest si exerceatur ignavus, si pluribus stipendiis moretur in castris? Numquam exercitus proficit tempore cuius in probandis tironibus claudicarit electio. Et quantum usu experimentisque cognovimus, hinc tot ubique ab hostibus inlatae sunt clades, dum longa pax militem incuriosius legit, dum honestiores quique civilia sectantur officia, dum indicti possessoribus tirones per gratiam aut dissimulationem probantium tales sociantur armis quales domini habere fastidiunt. A magnis ergo viris magnaque diligentia idoneos eligi convenit iuniores.
Abbreviated transcription (Latin):
mantuanꝰ auctor dic̃ ẽẽ seruandũ. Nam duo
sunt gn̾a. ħͥ melior insignis ⁊ ore. ⁊ rutulis clarꝰ
sqͣmis. ille horridꝰ. alt̃ desidia latamq trahẽc
ingloriꝰ aluũ. Sit gͦ adolescens martio oꝑid̃
putandꝰ uigilantibꝰ occłis. erecta c̃uice. lato
suris expeditꝰ. ñ suꝑflua carne distentus. sed
neruoꝵ duritia collectis. Cũ ħ intirone sig¬
na dep̾hendis ꝓceritatẽ ñ magnoꝑe desid̾e.
tilius ẽ .ii. fortes milites ẽẽ: qmͣ gͣnde. U¬
diandi sint milites indagemꝰ. Piscatores.
aucupes. dulciarios. linteones õsq qui aliqͥd
tractasse uidebunt᷑ adgynnecea ꝑtinens lõ¬
ge arbit᷑r pellendos acastͥ. fãbros. ferrarioᷤ.
carpentarios. macellarios. ⁊ c̾uoꝵ aproꝵ q
uenatores: conuenit sotiare militie. Et hẽ
res regni ⁊ romani nominis fundam̃tũ in
pͥma dilectis examinatione cõsistũt. Nec le¬
ue ħ putecur offm̃. Aut passim quibꝰcũq

Expanded text:
Mantuanus auctor dicit esse servandum: Nam duo Mantuanus auctor dicit esse servandum: Nam duo sunt genera: hic melior, insignis et ore et rutilis clarus squamis, ille horridus alter desidia latamque trahens inglorius alvum. Sit ergo adulescens Martio operi deputandus vigilantibus oculis, erecta cervice, lato suris et pedibus non superflua carne distentis sed nervorum duritia collectis. Cum haec in tirone signa deprenderis, proceritatem non magnopere desideres. Vtilius est enim fortes milites esse quam grandes. diandi sint milites indagemus.Piscatores aucupes dulciarios linteones omnesque qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens longe arbitror pellendos a castris; fabros ferrarios carpentarios macellarios et cervorum aprorumque venatores convenit sociare militiae. Et hocres regni et Romani nominis fundamentum in prima dilectus examinatione consistunt. Nec leve hoc putetur officium aut passim quibuscumque
Abbreviated transcription (Latin):
cere. sudes scient̃ fing̾e nou̾it. tͣctare scutũ.
⁊ obliqͥs ictibꝰ uenientia tela deflecte. plagã
prudent̃ uitare. audact᷑ inferre. Hinic ta¬
lit̾ instituto tironi pugnare adũsũ qͦsli¬
Roceritatem u. Qua statura uiniores
exastam ita ut senos pedles. ł certe quinos. ⁊de¬
nas untias int̃ alares equites. ł inpͥmis legio¬
naim cohortibꝰ ꝓbarent᷑. S tunc erat amplior
muititulo ⁊ pses militiam sequebant᷑ armatã.
Reccdũ etũ cuuł pars florentiorem addux̃at uui¬
tideum minorẽ quid̃ corꝑe. s fortiorem armis fu¬
isse significat. Ex iuiltu ⁊ positione corꝑi
agnosci ineligendo qͥ meliores possint ẽẽ tirõe.
ed qui dilectum acturꝰ ẽ uehem̃t intendat
ut exuultu ex occłis ex om̃i cõformatione m̃¬
broꝵ eos eligat. qui implere ualeant bellatore
tꝰ multis declarat᷑ indiciis. sicut doctissimorũ
hominũ disciplina cõphendit. qd̾ ⁊̃ inapib̾us

Expanded text:
cere, sudes scienter figere noverit, tractare scutum cere, sudes scienter figere noverit, tractare scutum et obliquis ictibus venientia tela deflectere, plagam prudenter vitare, audacter inferre. Huic taliter instituto tironi pugnare adversus quoslivoluptas. V QVA STATVRA IVNIORES exactam, ita ut senos pedes vel certe quinos et denas uncias inter alares equites vel in primis legionum cohortibus probarentur. Sed tunc erat amplior multitudo, et plures militiam sequebantur armatam; necdum enim civilis pars florentiorem abduxerat iuTydeum minorem quidem corpore sed fortiorem armis fuisse significat. VI EX VVLTV ET POSITIONE CORPORIS AGNOSCI IN ELIGENDO QVI MELIORES POSSINT ESSE TIRONES Sed qui dilectum acturus est vehementer intendat ut ex vultu, ex oculis, ex omni conformatione membrorum, eos eligat qui implere valeant bellatoreset canibus virtus multis declaratur indiciis, sicut doctissimorum hominum disciplina comprendit; quod etiam in apibus
Abbreviated transcription (Latin):
robur p̃cipue uidet᷑ ex̃citꝰ. Nescio quo mͦ enĩ
minꝰ mortẽ timet. qui minꝰ delitiar̃ nouit in
uita .iiii. Cuius eltatis cirones prshaudi
Unc qua ȩtate milites legi cõueniat: sint.
exploremus. Et quid̃ si antiqͣ consuetudo
seruanda ẽ. incipientẽ pub̾tatẽ. ad delectũ
militaris alacͥtas saltus ⁊ cursꝰ ante temptã¬
dꝰ ẽ: qmͣ corpꝰ etate pigrescat. Uelocitas .ii.
ẽ que ꝑcepto ex̾citio strenuũ effic̃ bellatorẽ.
Adolescentes legendi sunt sicut ait salustiꝰ.
Nam simulac uiuentꝰ belli patiens erat in
castͥs ꝑ laborem usu militiã discebant. Me¬
liꝰ enĩ ẽ ut ex̃citat᷑ uiuenis causet᷑ etatẽ ñ dũ
ad uenisse pugnandi. ꝗͣ doleat p̃t̾isse. hãt ÷⁊
spatium. uniu̾sa discendi. neq .N. parua aũ
leius ars uidet᷑ armoꝵ. siue. eqͥtẽ. siu pedicẽ.
serat. ne ordines tbet. ut missile ⁊ distinna¬
to ictu ⁊ magnis uiribꝰ iacrat. ut fossam di¬

Expanded text:
robur praecipue videtur exercitus. Nescioquomodo enim robur praecipue videtur exercitus. Nescioquomodo enim minus mortem timet qui minus deliciarum novit in vita. IIII CVIVS AETATIS TIRONES PROBANDI SINT Nunc qua aetate milites legi conveniat exploremus. Et quidem, si antiqua consuetudo servanda est, incipientem pubertatem ad dilectum militaris alacritas, saltus et cursus ante temptandus est quam corpus aetate pigrescat; velocitas enim est quae percepto exercitio strenuum efficit bellatorem. Adulescentes legendi sunt, sicut ait Sallustius; nam ‘simul ac iuventus belli patiens erat in castris per laborem usum militiae discebant’. Melius enim est ut exercitatus iuvenis causetur aetatem nondum advenisse pugnandi quam doleat praeterisse. Habeat etiam spatium universa discendi; neque enim parva aut levis ars videtur armorum, sive equitem sive peditem serat, ne ordines turbet, ut missile et destinato ictu et magnis viribus iaciat, ut fossam du
Abbreviated transcription (Latin):
neoꝵ nescia. delitiar̃ ignara. simplicis ãi. par¬
uo contenta. duratis ad om̃em laboꝵ tołanti¬
am m̃bris. cui gestare ferr̃. fossam duc̾e. onuᷤ
ferre. consuetudo de rure ẽ. Int̾dũ tñ nec̾itas
exig̃. ⁊̃ urbanos adarma cõpelli. qui uͥ nom̃ d̃¬
dere militie. pͥmũ laborare. decurr̃e. portare.
pondꝰ ⁊ solem pulu̾emq fene condiscãt. Par¬
co uicta utant᷑ ⁊ rustico. nondũ subdiuo. in¬
terdũ sub papilionibꝰ ꝯmorent᷑. Tunc demum
adusũ erudiant᷑ armoꝵ. & si longior expedit̾o
em̃git in angarus płimũ detinendi sunt. ꝓcłq
habendi a ciuitatis illecebris. ut eo mͦ ⁊ corꝑibꝰ
tur. sudorẽ. cursu. ⁊ cãpestͥ ex̃citio collec̾tũ na¬
tans uiuentꝰ abluebat in tyberi. idẽ bellator.
idẽ agͥcola. gn̾a tm̃ mutabat armoꝵ. Qd̾ usq
adeo uerum ẽ. ut aranti quintio. cincinnato
dictat᷑am constet oblatã. Exagͥs gͦ supplendũ

Expanded text:
nearum nescia, deliciarum ignara, simplicis animi, parnearum nescia, deliciarum ignara, simplicis animi, parvo contenta, duratis ad omnem laborum tolerantiam membris, cui gestare ferrum, fossam ducere, onus ferre, consuetudo de rure est. Interdum tamen necessitas exigit etiam urbanos ad arma compelli; qui ubi nomen dedere militiae primum laborare, decurrere, portare pondus et solem pulveremque ferre condiscant, parvo victu utantur et rustico, interdum sub divo interdum sub papilionibus commorentur. Tunc demum ad usum erudiantur armorum, et si longior expeditio emergit in agrariis plurimum detinendi sunt proculque habendi a civitatis inlecebris, ut eo modo et corpotur; sudorem cursu et campestri exercitio collectum natans iuventus abluebat in Tiberi; idem bellator, idem agricola, genera tantum mutabat armorum; quod usque adeo verum est ut aranti Quintio Cincinnato dictaturam constet oblatam.Ex agris ergo supplendum
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ibꝰ locis. & ignauos & strenuos nasci. Sed
tñ & gens gentem p̾cedit in bello. & plaga cȩ¬
ꝓbata sunt ñ omittã. Om̃s nationes que uici¬
ne sunt soli. nimio calore siccatas. ampliꝰ ꝙ sa¬
pere: s minꝰ hr̃e sangͥnis dicunt. Hac ꝓpt̾ea
cõstantiã ac fiduciã cominꝰ ñ hr̃e pugnandi.¬
qr metuunt uuln̾a. qui exiguũ sangͥnẽ se hr̃e
nouerunt. Cont᷑ septẽtͥonales popłi remotia
ne redundantes: sunt a dbella ꝓmpcissimi. Tĩ¬
rones gͥ de temꝑatioribꝰ legendi sunt plagis.
Quibꝰ ⁊ copta sangͥnis suppetat aduulnerũ
mortisq contemptũ. ⁊ ñ possit deẽe pͥdñtia:
que ⁊ modestiam seruat incastł. & ñ par̃ ꝓdẽ
indemicatione consiliis .iii. Utrũ ęxagͥs an
deqͣ parte. Nunqmͣ credo potusse dubitan
aptiorẽ armis rusticã plebẽq sub diuo ⁊ in
labore nutrit᷑. soł patiens. umbre negligẽs bal¬

Expanded text:
in omnibus locis et ignavos et strenuos nasci, sed in omnibus locis et ignavos et strenuos nasci, sed tamen et gens gentem praecedit in bello et plaga caehominibus comprobata sunt non omittam. Omnes nationes quae vicinae sunt soli, nimio calore siccatas, amplius quidem sapere sed minus habere sanguinis dicunt ac propterea constantiam ac fiduciam comminus non hquia metuunt vulnera, qui exiguum sanguinem se habere noverunt. Econtra septentrionales populi, remoti aine redundantes, sunt ad bella promptissimi. Tirones igitur de temperatioribus legendi sunt plagis, quibus et copia sanguinis suppetat ad vulnerum mortisque contemptum et non possit deesse prudentia, quae et modestiam servat in castris et non parum prodest in dimicatione consiliis. III VTRVM EX AGRIS AN s.De qua parte numquam credo potuisse dubitari aptiorem armis rusticam plebem, quae sub divo et in labore nutritur, solis patiens, umbrae neglegens, bal
Abbreviated transcription (Latin):
sponte ꝓrei p. salute disponis. agnoscaso¬
lim custodisse romani imꝑii creditores. Et̃
inhoc paruo libello qd̾ qͥd de maximis rebꝰ
olla enĩ ⁊ Romanosõs grs sola armoꝵ¬
romanũ orbem subegisse t̾rarũ. cisse.¬
nͥ armoꝵ ex̾citio. disciplina castͦrũ atq mi¬
litie. Qͥd enĩ adũsus galloꝵ multitudinem
paucitas romana ualuss. qͥd adũsus gͥma¬
tiis semꝑ impares fummꝰ. Grecoꝵ artibꝰ prii¬
dentiaq nos uinci nemo dubitauit. s adũ¬
sus omnia ꝓfuit tironem sollertem elig̾e. uiꝰ
ut ita dix̃im. armoꝵ doc̃e. cotidiano ex̃citio
roborare. quetumq euenire inatie. atq p̾liis
possint. om̃ta in campestri medicatione p̃noᷤ¬
c̾e. seuire indesides: uindicando. Scientia enĩ
rei bellice dimicandi nutͥt audatiam. Nemo
fac̃e metuit. qd̾ se bñ didicisse confidit. Et .ii.
in c̾tamine belloꝵ ex̃citata paucitas acluicto¬
riam ꝓmptior ẽ. rudis & in docta multitudo
legendi sint. pͥma parce trtetur. Constat qͥd̃

Expanded text:
pro rei publicae salute disponis agnoscas olim custodisse Romani imperii conditores et in hoc parvo libello quicquid de maximis rebus invenias. I ROMANOS OMNES GENTES SOLA ARMORomanum orbem subegisse terrarum nisi armorum exercitio, disciplina castrorum usuque militiae. Quid enim adversus Gallorum multitudinem paucitas Romana valuisset? Quid adversus Germatiis semper impares fuimus; Graecorum artibus prudentiaque nos vinci nemo dubitavit. Sed adversus omnia profuit tironem sollerter eligere, ius, ut ita dixerim, armorum docere, cotidiano exercitio roborare, quaecumque evenire in acie atque in proeliis possunt omnia in campestri meditatione praenoscere, severe in desides vindicare. Scientia enim rei bellicae dimicandi nutrit audaciam: nemo facere metuit quod se bene didicisse confidit. Etenim in certamine bellorum exercitata paucitas ad victoriam promptior est, rudis et indocta multitudo legendi sint prima parte tractetur. Constat quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nitas sit necc̾ia : nec acum̃ ingenii. s labor
diligens ac fidelis. Et ido que apud diu̾soᷤ
hystorieos. ł armoꝵ disciplinam docentes
disꝑsa & inuoluta celant᷑ ꝓutilitate rõana
ꝓferant᷑ in mediũ. De dilecto gͥ ac ex̾citati¬

Expanded text:
nitas sit necessaria nec acumen ingenii sed labor nitas sit necessaria nec acumen ingenii sed labor diligens ac fidelis, ut quae apud diversos historicos vel armorum disciplinam docentes dispersa et involuta celantur pro utilitate Romana proferantur in medium. De dilectu igitur at
Abbreviated transcription (Latin):
da sint cast᷑. cũ hostis ĩmineat .xxui qũead̾m
exceantur tirones. XUI Qnͣtum spatiũ ire¬
ł redire debeant. ł quotiens imm̃se ex̾ceri
cũ educunt᷑ milites ambulatũ. ruii Dead¬
ortatione rei militaris romaneq uirtutis.
ntiquis temporibꝰ mos fuit bonar̃ artiũ
studia. mandare litt̾is. atq in libͦs redacta of¬
ferre pͥncipibꝰ. quia neq recte aliqͥd incho¬
gis decet. ł meliora scire ł płã. ꝗͣ pͥncipẽ cuiꝰ
doctrina omnibꝰ potest ꝓdesse. subiectis. Qd̾ oc¬
touianũ augustũ ac bonos dehinc pͥnceps li¬
bent̾ habuissem. frequentibꝰ declarat᷑ exẽpli.
Sic regnantiũ testimoniis crebuit eloqñcia.
dum ñ culpat᷑ audatia. Hac ego imitatione
compulsus. dũ considõ clementiam ur̃am au¬
sibꝰ lict̾arum mag̾ ignosc̾e posse qm cet̾os. tã¬
to inferiorem me antiquis scͥptoribꝰ ẽẽ uix
sensi. licet in hoc opuscło nec u̾boꝵ concin¬

Expanded text:
da sint castra cum hostis immineatXXVI Quemadmodum da sint castra cum hostis immineatXXVI Quemadmodum erceantur tirones ut in acie orvel redire debeant vel quotiens in mense exerceri cum educuntur milites ambulatumXXVIII De adhortatione rei militaris Romanaeque virtutis Antiquis temporibus mos fuit bonarum artium studia mandare litteris atque in libros redacta offerre principibus, quia neque recte aliquid inchogis decet vel meliora scire vel plura quam principem, cuius doctrina omnibus potest prodesse subiectis. Quod Octavianum Augustum ac bonos dehinc principes libenter habuisse frequentibus declaratur exemplis. Sic regnantium testimoniis crebuit eloquentia dum non culpatur audacia. Hac ego imitatione compulsus dum considero clementiam vestram ausibus litterarum magis ignoscere posse quam ceteros, tanto inferiorem me antiquis scriptoribus esse vix sensi, licet in hoc opusculo nec verborum concin
Abbreviated transcription (Latin):
ores sint tirones. iiii Cuius ętatis tirones ꝓ¬
bandi sint.. Qua stat᷑a iuniores ꝓbandi
sint. Ui. Exuultu expositione corꝑis agnos¬
ci in eligendo qui meliores possint ẽẽ tiro¬
nes. ii Cinꝰ artis tirones ł eligendi ł respuẽ¬
d .Uii. Quando tirones signandi sint .ix. ad
gͣdum militarẽ. ⁊ cursum ⁊ saltũ ex̃cendos
tirones.x Ad usum natandi excẽdos tirõe .
Quemadmodũ adscuta uiminea. ł ad paloᷤᷤ
antiqͥ ex̾cebant tirones .xii. Non cesim s pũ¬
ctim ferire docendos tirones .xiii. Armat᷑ã
docendos tirones. xIII. Tirones excendos ad
missibilia iaciencda.x. Sagittis diligent̃
tirones imbuendos.u. Ad iactandos la¬
pides fundis excendos tirones. xUii De ex̾ci¬
tio plumbatarum. ruiii Qũead̾m a d ascendẽ¬
sint: antiqͥ. xri. De munitione castroꝵ rru
qualibꝰ locis ꝯstituenda sint castra .xxiii. q̃¬
li sp̃e castra delinianda sint. xxiuii qͦ gen̾e
munienda sint cast᷑.xu. Quead̾m muniẽ¬

Expanded text:
irones probandi sintV Qua statura iuniores probandi sintVI Ex vultu et positione corporis agnosci in eligendo qui meliores possint esse tironesVII Cuius artis tirones vel eligendi sint vel respuendiVIII Quando tirones signandi sintVIIII Ad gradum militarem et cursum et saltum exercendos tironesX Ad usum natandi exercendos tironesXI Quemadmodum ad scuta viminea vel ad palos antiqui exercebant tironesXII Non caesim sed punctim ferire docendos tironesXIII Armaturam docendos tironesXIIII Tirones exercendos ad missilia iaciendaXV Sagittis diligenter tirones imbuendosXVI Ad iactandos lapides fundis exercendos tironesXVII De exercitio plumbatarumXVIII Quemadmodum ad ascendensint antiquiXXI De munitione castrorumXXII In qualibus locis constituenda sint castraXXIII Quali specie castra delinianda sintXXIIII Quo genere munienda sint castraXXV Quemadmodum munien
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑim̃tis ꝯꝓbant᷑ indigni. Repudiandi gͦ minꝰ
utiles ⁊ in locũ eoꝵ strenuissimi subrogandi s̃.
In om̃i enĩ cõflictu ñ tã ꝓdẽ multitudo. qmͣ
uirtus. Signatis itaq tironibꝰ ꝑ cotidiana ex̃¬
citta armoꝵ ẽ demonstͣnda doctͥna. S hꝰ rei
usũ dissimulat̾o. longe securitatis ab oleuit.
Quem inuenias qui doc̾e possit. qd̾ ipse ñ di¬
dicit. De historiis gͦ ł libris: nob̾ antiqͣ ꝯsue¬
tudo repetenda ẽ. S ille resgestas ⁊ euentuᷤ
tm̃ scͥpsere belloꝵ. Ista que nũc querimꝰ tã¬
qmͣ nota linq̃ntes. Lacedemonũ quid ⁊ athe¬
nienses. aliiq g̾coꝵ inlibris retułe cõplura.s¬
nos disciplinã militarẽ popłi .R. debemꝰ inqͥ¬
rere. qui exparuissimis finibꝰ imꝑiũ suũ pene.
soł regionibꝰ ⁊ mundi ipsiꝰ fine distendit. ħ
nec̾itas cõpulit euolutis auctoribꝰ eame in ħ
opuscło fidelissime dic̾e q̃ cato ille censorius
de disciplina militari stripsit. Q corneliꝰ celsꝰ

Expanded text:
mprobantur indigni. Repudiandi ergo minus utiles et in locum eorum strenuissimi subrogandi sunt. In omni enim conflictu non tam prodest multitudo quam virtus. Signatis itaque tironibus per cotidiana exercitia armorum est demonstranda doctrina. Sed huius rei usum dissimulatio longae securitatis abolevit. Quem invenias qui docere possit quod ipse non didicit? De historiis ergo vel libris nobis antiqua consuetudo repetenda est. Sed illi res gestas et eventus tantum scripsere bellorum, ista quae nunc quaerimus tamquam nota linquentes. Lacedaemonii quidem et Athenienses aliique Graecorum in libros rettulere compluranos disciplinam militarem populi Romani debemus inquirere, qui ex parvissimis finibus imperium suum paene solis regionibus et mundi ipsius fine distendit. Haec necessitas compulit evolutis auctoribus ea me in hoc opusculo fidelissime dicere quae Cato ille Censorius de disciplina militari scripsit, quae Cornelius Celsus,
Abbreviated transcription (Latin):
Rimis liber electionem edocet
uisuoꝵ. exquibus locis. uel quales milites
probandi sint. aut quibꝰ armoꝵ excitiis
imbuendi. Sccłs liber ueteris militie ꝯ¬
tinet morem. adquem pedestris institiu
possit exertitus.¶ ex cuis liber omnia ar¬
tium genera. que texrestri p̾lio necessaria
uidentur exponit. ¶uartus lib̾ uniu̾sas
machinas. quibꝰ ł oppugnantur ciuitates.
⁊ defendunt᷑ enum̾at. nauał quoq belli
omanos om̃s gc̾es sola armoꝵ ex̾citatione
uicisse. .N. Ex quibꝰ regionibꝰ tirones legẽdi

Expanded text:
rimus liber electionem edocet iuniorum, ex quibus locis vel quales milites probandi sint aut quibus armorum exercitiis imbuendi.Secundus liber veteris militiae continet morem, ad quem pedestris institui possit exercitus.Tertius liber omnia artium genera quae terrestri proelio necessaria videntur exponit.Quartus liber universas machinas quibus vel oppugnantur civitates vel defenduntur enumerat; navalis quoque belli Romanos omnes gentes sola armorum exercitatione vicisseII Ex quibus regionibus ti
Abbreviated transcription (Latin):
urgered ĩ thalamũ ducto ẽ pelion
nͨ caꝑet tantos hospita t̾ra deos.
Cn socer equorẽ: mimi̾osaq t̾ba soroꝵ.
Certarent: epuł ꝯtinuare dies:
p̃ beret ꝙ ioui coĩa pocła chẏron:
Mollit̾ obliqua parte refusus equi.

Expanded text:
urgeret in thalamum ducto cum Pelion areu nec caperet tantos hospita terra deos, cum socer aequoreus numerosaque turba sororum certarent epulis continuare dies praeberetque Iovi communia pocula Chiron, molliter obliqua parte refusus equi
Abbreviated transcription (Latin):
Hybleos latebris ñ spoliat fauos.
Si fronti caueat. si timeat rubos.
Armat spina ros as. mella tegunt apes.
Crescunt difficili gar dia ñirgio.
Accendit q̃ magis que refugit uenꝰ.
Qd̃ flenti tułis plꝰ sapit oscłm. dices:
Oqͣtiens hoc mͥ dulcꝰ:
Qmͣ flauos decies iũcere sarmatas.
Aspirare nouam pestoribꝰ fidem.
Mansura q facem tradite senibꝰ.
Tã iũctis manibꝰ tradite uincula.
Qͣ frondẽs hed̾a stringit᷑ esculo
ꝙͣ lento p̃mit᷑ palmite popłs.
Imͣ᷑mur q̃rula blandiꝰte alite:
Iinqͥs assiduis reddite nuinciis.
⁊ labͥs aĩum ꝯciliantibꝰ:
Atenũ rapiat sompnꝰ hanelitum.¬
¶ Amplexu careat purpura regio.
⁊uestes tyrio sanguine fulgidas:
Alter uͥginens nobilitet cruor.
Tunc uictor madido ꝓsilias thoro.
Noct᷑m referens uulnera p̃lii.
Ducant ꝑuigiles carmina tybie.
ꝑnuissisq locis turba licentior:
erultet tetͥcis libera legibus.
Passim c̃ ducibꝰ ludite milites.
Passim cũ pueris ludite uͥgies.

Expanded text:
Hyblaeos latebris nec spoliat favos, si fronti caveat, si timeat rubos; armat spina rosas, mella tegunt apes. crescunt difficili gaudia iurgio accenditque magis, quae refugit, Venus, quod flenti tuleris, plus sapit osculum. dices o! quotiens, “hoc mihi dulcius quam flavos deciens vincere Sarmatas!” Adspirate novam pectoribus fidem mansuramque facem tradite sensibus. tam iunctis manibus nectite vincula, quam frondens hedera stringitur aesculus, quam lento premitur palmite populus, et murmur querula blandius alite Unguis adsiduo reddite mutuis. et labris animum conciliantibus alternum rapiat somnus anhelitum. amplexu caleat purpura regio et vestes Tyrio sanguine fulgidas alter virgineus nobilitet cruor. tum victor madido prosilias toro nocturni referens vulnera proelii. Ducant pervigiles carmina tibiae permissisque iocis turba licentior exultet tetricis libera legibus. passim cum ducibus ludite milites, passim cum pueris ludite virgines.
Abbreviated transcription (Latin):
Se rubeo misceri mari rupto ne niphate
Rursum barbaricis oriẽs uastabit᷑ armis
An morbi uentura lues: an nulla colono
Respõsura seges que tantas expiet iras:
Uictima: quo diras iugło placabimꝰ iras
Ssule lustrandi fasces ip̃oq litandum
E utͦꝑrus cͥui ce luat sic oĩa nobis
Hoc regni fortuna tenes q̃ nã ista iocũdi
Seuitia humanis qnͣtũ bachab̾re reb
Si tibi seruili placuit fedare curulus
Crimine ꝓcͥm cedat laxata ꝯpede osul
Rupta quirinał sumãt ergastula cĩctꝰ
Ses salutẽ q̃ẽq uirũ discͥmina quedam
Ut famulis splendor q suis macłamq mi

Expanded text:
Se rubro miscere mari? ruptone Niphate Se rubro miscere mari? ruptone Niphate Rursum barbaricis Oriens vastabitur armis? An morbi Ventura lues? an nulla colono Responsura seges? Quae tantas expiet iras Victima? quo diras iugulo placabimus aras? Consule lustrandi fasces ipsoque litandum Eutropius cervice luat. Sic omnia nobis, Hoc regni, Fortuna, tenes? Quaenam ista iocandi Saevitia? humanis quantum bacchabere rebus? Si tibi servili placuit foedare curules Crimine, procedat laxata compede consul, Rupta Quirinales sumant ergastula cinctus; Da saltem quemcumque virum. Discrimina quaedam Sunt famulis splendorque suus, maculamque mi
Abbreviated transcription (Latin):
Insudant tonsis satiri. taurinaq pulsu
Bacharũ cromios in uitãt tĩpana remos
Trant᷑ ligãt. ligat hed̾e malũ cͥcũ flua uestit
Panpinꝰ. autenniꝰ illabit᷑ ebria serpens
ꝑq meo madidos currũt saliuntq rudenteᷤ
Tinces ⁊ insolite mirant᷑ carbasa tigres
emiferos partꝰ metuẽdaq pignora m̃ri
Menib ⁊ mediis auditũ nocte lupoꝵ
Murm᷑ iattonito pecudes pastore loctaᷤᷤ
lapidis duras hiemes. nĩboq minacẽ
Sanguineo rubuisse iouẽ puteosq cruore
Mutatos. uisasq polo ꝯcurreͥ lunas
Igeminos soles. mirari de si nat orbis
Omia. cessert̾ eunucho ꝯsule mostra
Heu terre celi q pudor trabeata ꝑ urbis
Ostentant᷑ anus titulũq effeminat anni
Pandite pontifices cumane carmina uatis
Fulmineos sollertia et᷑ria ꝯsulat iomis
Inm̃sũq nefas. fibris exploret aruspex
Que noua portendat suꝑi nilus ue meatꝰ
Deuius. ⁊ ur̃i tẽptat iã tnͣsfuga mundi

Expanded text:
adsudant tonsis Satyri taurinaque pulsu adsudant tonsis Satyri taurinaque pulsu Baccharum Bromios invitant tympana remos : transtra ligant hederae, malum circumflua vestit pampinus, antennis inlabitur ebria serpens, perque mero madidos currunt saliuntque rudentes lynces et insolitae mirantur carbasa tigreemiferos partus metuendaque pignora matri Moenibus et mediis auditum nocte luporum Murmur et attonito pecudes pastore locutas Et lapidum duras hiemes nimboque minacem Sanguineo rubuisse Iovem puteosque cruore Mutatos binasque polo concurrere lunas Et geminos soles mirari desinat orbis. Omnia cesserunt eunucho consule monstra. Heu terrae caelique pudor! trabeata per urbes Ostentatur anus titulumque effeminat anni. Pandite pontifices Cumanae carmina vatis, Fulmineos sollers Etruria consulat ignes Inmersumque nefas fibris exploret haruspex, Quae nova portendant superi. Nilusne meatu Devius et nostri temptat iam transfuga mundi
Abbreviated transcription (Latin):
Pendentis stimulata fames ñ fossa fefellit
Agͥcole referãt iã tuta mapolia mauri
Tũ uirides ꝑdos ⁊ c̾etã colligit austri
ꝑdia ĩ manẽs simł latonia dentes
Qui seti ferro intabłas auroq micante ᷤᷤ
Inscͥptiruptilũ celato ꝯsule nomen
ꝑꝓceres iuulgus eant stupor õib indis
Dl̾urib ereptis elephas ingloriꝰ errat
Dentib insedit nigra c̾uice gem̾tum
Ifixum dã qͣssat ebur penitꝰq cruentis
Stirpib auulsis patulos exarmat hẏatꝰ
Ipõs quin ⁊̃ nobis miracła uellet
Duce̾. s pigra cuntari mole ueret᷑
Tirrenas fetus libicos amplexa ꝑundas
EClassica turba sonat caudãq apupe retorq̃s
Ad pram lacet usq uix subleuat unde
Tardaratis. fremitꝰ stagnis auditꝰ ĩ hunis
Cuntaq ꝓsiliũt cete. t̾renaq nereus
Confert mõstrasiuis s ñ equare fatet᷑
Equora sic uictor qͦtiens. ꝑrubra lẏeus
Haingat. intor quet clauu silenꝰ ⁊ acres

Expanded text:
pendentis stimulata fames, non fossa fefellit pendentis stimulata fames, non fossa fefellit agricolae reserant iam tuta mapalia Mauri. tum virides pardos et cetera colligit Austri prodigia inmanesque simul Latonia dentes, qui secti ferro in tabulas auroque micantes inscripti rutilum caelato consule nomen per proceres et vulgus eant. stupor omnibus Indis plurimus ereptis elephas inglorius errat dentibus : insedit nigra cervice gementum et fixum dea quassat ebur penitusque cruentis stirpibus avulsis patulos exarmat hiatus, ipsos quin etiam nobis miracula vellet ducere : sed pigra cunctari mole veretur. Tyrrhenas fetus Libycos amplexa per undas classis torva 1 sonat, caudamque in puppe retorquens ad proram iacet usque leo : vix sublevat unum tarda ratis ! fremitus stagnis auditur in imis cunctaque prosiliunt cete terrenaque Nereus confert monstra suis et non aequare fatetur. aequora sic victor quotiens per rubra Lyaeus navigat, intorquet clavum Silenus et acres