comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nõ p̃senti tm̃ exclamatioĩ s p̃terite ꝯ̃
accusatioĩ dempta fide sine ulla discus¬
sione obierte proditioĩs abiere. Blasiꝰ
uͦ quasi fortuna ĩsꝑatũ ceptis iter apu¬
iss nũꝙͣ destitit monere dasiu et hor¬
tari ostendens quanta in cõsilio suo ꝯ
ipsoꝵ laus et patrie salus eẽt. donet
eu p̃cibus et oratioĩbus emollitũ ĩ sen-¬
tentiam suã traxit. ut amboꝵ opera
mardello salapia traderet᷑. nõ sine ml¬
to quidẽ sanguine. nã ex oĩ punico eꝗ¬
tatu ellectissimi illic erant. qui re subi¬
ta ꝑculsi ꝙͣꝙͣ equis instrui nec tẽporis
nec locoꝵ angustie paterẽt᷑ abreptis
ante armis in aptu erupe nisi sunt
ꝙ cũ p̃clusi undiq nõ possent qd̾ ulti-¬
ma sors sinebat fortissime dimicantes
fere oẽs occubuere. quinquaginta nõ
amplius capti sunt. sic salapia adro.¬
manos rediit exemplũ posteris ne ab
honestis pͥncipiis facile desistant ꝙͣus

Expanded text:
non presenti tantum exclamationi sed preterite etiam non presenti tantum exclamationi sed preterite etiam accusationi dempta fide, sine ulla discussione obiecte proditionis abiere. 75 Blasius vero, quasi fortuna insperatum ceptis iter aperuisset, nunquam destitit monere Dasium et hortari, ostendens quanta in consilio suo et ipsorum laus et patrie salus esset, donec eum precibus et orationibus emollitum in sententiam suam traxit, ut amborum opera Marcello Salapia traderetur: non sine multo quidem sanguine. 76 Nam ex omni punico equitatu electissimi illic erant, qui re subita perculsi, quanquam equis instrui nec temporis nec locorum angustie paterentur, arreptis tamen armis in apertum erumpere nisi sunt; quod cum preclusi undique non possent, quod ultima sors sinebat fortissime dimicantes fere omnes occubuere; quinquaginta non amplius capti sunt. Sic Salapia ad Romanos rediit, exemplum posteris ne ab honestis principiis facile desistant, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
auxilio et consensu nõ posse contingere
qͣ optatũ speraus euentꝰ ꝓsperos habituꝵ.
torem rem õem patefecit hanibali. uoca¬
ti ambo ad tribunal illud horribile cuz
seorsu soli starent semoti a turba et oc¬
cupatꝰ in aliis hanibal rem differret ac¬
cedenc ꝓpiꝰ et inherens blasius miti ac
subnixa uoce quid agis dasi ĩ quit aut
quid hesitas : plus ne igitur apud tem̃i
odu ꝙͣ comunis amor patrie ualebit:
quin potiꝰ ambo qui soli possumꝰ placati ⁊¬
iam tandẽ et unanimes consiliu saluta¬
re complectimur et nos ipsos et patriã
tͥsti seruitio liberamꝰ. his accensus dasiꝰ
exclamauit et quasi omnes audissent
ꝙunꝰ audienat ecce ĩquit sub oculis ⁊¬
tuis hanibal stamꝰ et hic me de ꝓditiõe
compellat. quo maior int̾pellantis au¬
dacia eo incredibilior oĩbus fuit. cre¬
ditũq odio fictũ crimen. qd̾ qr testib
carebat ꝓ libito fingi posset. sic igit᷑

Expanded text:
auxilio et consensu non posse contingere, auxilio et consensu non posse contingere, quam optatum sperans eventus prosperos habiturumctorem, rem omnem patefecit Hanibali. Vocati ambo ad tribunal illud horribile, cum seorsum soli starent semoti a turba et occupatus in aliis Hanibal rem differret, accedens propius et inherens Blasius miti ac submissa voce: ‘Quid agis, Dasi,’ inquit ‘aut quid hesitas? plus ne igitur apud te mei odium quam comunis amor patrie valebit? quin potius ambo, qui soli possumus, placati iantandem et unanimes consilium salutare complectimur, nos ipsos et patriam tristi servitio liberamus?’ 74 His accensus, Dasius exclamavit et, quasi omnes audissent quod unus audierat, ‘Ecce’ inquit ‘sub oculis tuis, Hanibal, stamus et hic me de proditione compellat’. Quo maior interpellantis audacia eo incredibilior omnibus fuit, creditumque odio fictum crimen, quod quia testibus careret pro libito fingi posset. Sic igitur
Abbreviated transcription (Latin):
quentabat. et abscedens comunitũ
fortissimi equitatꝰ p̃sidio relinquebat.
duo ibi pͥncipes erant studiis atq ⁊
animis ut est int̾ pares emulatio
prorsus adu̾si. in eo maxime ꝙ ro¬
manis alter alter fauebat hani¬
bali. et sibi urbem ipsam tradide
nomine ꝙͣtũ sine discͥmine fieri poᷤᷤ.¬
se uidebatur oẽs uias cogitabat ꝗ¬
bus patam ereprã hanibali ad ro¬
manũ trãsferet imꝑiũ. et de hoc ⁊¬
spem aliquã si qua facultas afforet
Marcello dederat. fessus tandẽ cogi¬
tando neq consilii exitũ ĩueniens
qui desperantiũ mos est etiã ĩuia
tentare adu̾sariu et cõciuẽ suum
cui dasio nomen erat u̾bis aggre¬
ditur. suadetq obnoxiꝰ priuatis simul¬
tatibus libertatẽ et salutẽ publicã com¬
uni consilio ꝓcurare / et a pessimo domi¬
no ad amicos optimos cõmigrare. mag̃
hoc faciens ne quid p̃termiteret inexꝑ¬
tu. Sciensq qd̾ optabat sine adu̾sarii

Expanded text:
quentabat et abscedens communitum quentabat et abscedens communitum fortissimi equitatus presidio relinquebat. 71 Duo ibi principes erant studiis atque animis, ut est inter pares emulatio, prorsus adversi, in eo maxime quod Romanis alter, alter favebat Hanibali et sibi urbem ipsam tradidernomine, quantum sine discrimine fieri posse videbatur, omnes vias cogitabat, quibus patriam ereptam Hanibali ad romanum transferret imperium et de hoc spem aliquam, siqua facultas afforet, Marcello dederat. 72 Fessus tandem cogitando neque consilii exitum inveniens, qui desperantium mos est etiam invia tentare, adversarium et concivem suum, cui Dasio nomen erat, verbis aggreditur suadetque omissis privatis simultatibus libertatem et salutem publicam comuni consilio procurare et a pessimo domino ad amicos optimos commigrare, magis hoc faciens nequid pretermitteretur inexpertum sciensque quod optabat sine adversarii
Abbreviated transcription (Latin):
re nequiuerit. duram uictoꝵ ẽẽ con¬
ditionem qui ab his quos uicerint i¬
accusẽtur. et quoꝵ mͦ uictores ĩ illoꝵ
patͥa fuerint. eoꝵ sua mox in patria
rei sint. deq hoc senatũ libera uoce
notauerit. dũ legatos accusatiõe pac-¬
ta e consilio egredi iussos ut mos ẽ
stare iussit ut eis p̃sentibꝰ responde¬
ret. et ipse post excusatiõe sui ip¬
sius sponte discessit. ne sua forte p̾¬
sentia minueret consilii libertatem.
neq hoꝵ aliquid sine stomaco fecit
aut dixit. et est sane diͬficile iustuz
animi dolorem sic cõpͥmere ut nulla
ex parte ĩ uultu aut u̾bis appareat.
omnibꝰ de hinc curis ĩ italicu bellũ
uersus nullaz bene gerende rei p̃ter¬
mittebat occasionẽ. erat urbs apulie
Salapia ĩ qua dictumiꝵ hanibal tã
trux uir ut supͣ diximꝰ dũ de eo lo¬
queremur tãq inuictꝰ armis amo¬
re qd̾ miraculũ auget meretͥtule
uictꝰ erat. Itaq et locũ ipse cupide fre¬

Expanded text:
re nequiverit, duram victorum esse conre nequiverit, duram victorum esse conditionem, qui ab his quos vicerint accusentur, et quorum modo victores in illorum patria fuerint eorum sua mox in patria rei sint, deque hoc senatum libera voce notaverit – dum legatos accusatione peracta e consilio egredi iussos, ut mos est, stare iussit ut eis presentibus responderet, et ipse post excusationem sui ipsius illico sponte discessit, ne sua forte presentia minueret consilii libertatem. Neque horum aliquid sine stomacho fecit aut dixit; et est sane difficile iustum animi dolorem sic comprimere, ut nulla ex parte in vultu aut verbis appareat. 70 Omnibus dehinc curis in italicum bellum versus, nullam bene gerende rei pretermittebat occasionem. Erat urbs Apulie Salapia in qua – dictu mirum – Hanibal, tam trux vir ut supra diximus dum de eo loqueremur tamque invictus armis, amore, quod miraculum auget meretricule, victus erat; itaque et locum ipse cupide fre
Abbreviated transcription (Latin):
cusandũ uenisse cognosceret inuidia¬
censuerunt ut int̾ euz et collegaz de
ꝑmutandic ꝓuintiis ageretur.Id Mar¬¬
cellus ꝙͣuis inse iniustũ et ignomini¬
osu sibi nosse se diceret. neq alit̾ cõsen¬
suꝵ ut sua ad aliũ sors transiret nisi
illi tñ qui ad accusandũ se uenissent
metu detraherent᷑ illiꝰ qui se mox pos¬
Siciliam ꝓuntiam marcellus italiã
bellũq cũ hanibale haberet. fatis
illũ sius urgentibꝰ ut in terra italica
callidissimi hostis insidiis interiret.
facta ꝑmutatiõe ꝓuntiaꝵ et dẽpto
siculis pauore. tu demũ et accusa¬
tio de qua dixi et excusatio et excu nii ent¬
satio consecuta glorie illi fuit. et ac¬
cusatoꝵ et fauentiũ eis obtrectatoꝵ
aculeos. tam ĩmobili tãq adu̾so assen¬
su doloris aĩo ꝑtulisse / quasi nõ his ip̃e¬
sed alius tangeretur. eam sibi constã¬
tiam conscientie robur dabat. quan¬
uis illud concoquere aut dissimula¬

Expanded text:
accusandum venisse cognosceretaccusandum venisse cognosceretcensuerunt ut inter eum et collegam de permutandis provinciis ageretur. 67 Id Marcellus quamvis in se iniustum et ignominiosum sibi nosse se diceret neque aliter consensurum ut sua ad alium sors transiret, ne illi tamen qui ad accusandum se venissent metu retraherentur illius qui se mox posSiciliam provinciam, Marcellus Italiam bellumque cum Hanibale haberet, fatis illum suis urgentibus ut in terra italica callidissimi hostis insidiis interiret. Facta permutatione provinciarum et dempto Siculis pavore, tum demum et accusatio de qua dixi et excusatio consecuta est. 69 Glorie illi fuit et accusatorum et faventium eis obtrectatorum aculeos tam immobili tamque averso a sensu doloris animo pertulisse, quasi non his ipsesed alius tangeretur, – eam sibi constantiam, id conscientia robur dabat, quamvis illud concoquere aut dissimula
Abbreviated transcription (Latin):
tuz consul quarto et siracusanoꝵ le¬
gatioĩbꝰ accusatꝰ obiecta sibi crimina
tã graui oratione discussit ut ꝙͣuis ac¬
cusatio quoꝵdã ex patͥbus inuidiosis
oratioĩbꝰ iuuaret᷑ ab ip̃o tñ senatu
sententiis absolutꝰ sit ratũq habitũ
qd̾ ab eo belli temporibꝰ gestũ eẽt. le¬
gatiq ex accusatoribꝰ supplices ad mraͣ¬
celli pedes strati. oratior̃s quã dolor et
extrema calamitas extorsiss ueniam
postularent. orantes ut se et urbem
suam quã armis domuiss in suã recipe¬
ret clientelam. quos ille alto animo
placatꝰ ĩmemor iurgioꝵ serena frõte
suscepit. ubi illud mirabile ꝙ ante eã
quã diximꝰ accusatiõe siculoꝵ dũ maͣ¬
cello ĩ sortem sicilia iteꝵ obuenisset
et legati flentes metuq attoniti Se¬
natus misericordiam ĩplorarent ne
irati hostis in manibꝰ traderent᷑. qui
si nulla re offensus. tã se illis asper
p̃buiss quis futurꝰ ẽẽt ubi se ad ac

Expanded text:
tum consul quarto et Siracusanorum letum consul quarto et Siracusanorum legationibus accusatus, obiecta sibi crimina tam gravi oratione discussit ut, quamvis accusatio quorundam ex patribus invidiosis orationibus iuvaretur, ipse tamen senatus sententiis absolutus sit, ratumque habitum quod ab eo belli temporibus gestum esset, legatique, ex accusatoribus supplices ad Marcelli pedes strati, orationis quam dolor et extrema calamitas extorsisset veniam postularent, orantes ut seque et urbem suam, quam armis domuisset, in suam reciperet clientelam. Quos ille alto animo placatus atque immemor iurgiorum serena fronte suscepit. Ubi illud mirabile: quod ante eam quam diximus accusationem Siculorum, dum Marcello in sortem Sicilia iterum evenisset et legati flentes metuque attoniti senatus misericordiam implorarent, ne irati hostis in manibus traderentur – qui, si nulla re offensus tam se illis asperum prebuisset, quis futurus esset ubi eos ad se
Abbreviated transcription (Latin):
tenti in patriã Senatus ad edem bel¬
lone datꝰ est. ubi cũ pro rebꝰ ase ge.¬
stis triũphu petiiss res quidẽ tͥũ¬
pho digne uide bant᷑ s quoniam
absq ex̾citu senatu iubente rediis.¬
set nõdũ ꝑacti belli signũ erat. ne¬
gato tͥumpho ꝑmissu est ut ouãs
urbem introiret. ipse uͦ siue se in¬
honoratũ dolens/ siue suoꝵ militũ
uirtutẽ merita laude finudatã. nouo
quidem more exͣ urbem albano ĩ mõte
triũphauit. neq ideo ꝙ negatũ honorẽ
ip̃se sibi usurpass concesso uti noluit.
s die postero ouans urbem introgres¬
sus. largam p̾dam et multa decora ⁊¬
uictorie pre se tulit. int̾q octo etia
merito honore pͥuatꝰ. ex̾citꝰ uͦ etia ign¬
ominia notatꝰ appareret sub suo duce
scil romã redire prohibitus. reliquis
tñ quoꝵ fideli oꝑa m arcellus ĩ sicilia us-¬
us eẽt et honores et larga ꝑsoluta st̃
p̃mia. Inde aũt orarcellus post redi¬

Expanded text:
tenti in patriam senatus ad edem Beltenti in patriam senatus ad edem Bellone datus est; ubi cum pro rebus a se gestis triumphum petiisset, res quidem triumpho digne videbantur, sed quoniam absque exercitu senatu iubente rediisset, nondum peracti belli signum erat. Negato triumpho permissum est ut ovans urbem introiret. 64 Ipse vero, sive se inhonoratum dolens sive quorum militum virtutem merita laude fraudatam, novo quidem more extra urbem Albano in monte triumphavit. Neque ideo, quod negatum honorem ipse sibi usurpasset, concesso uti noluit. Sed die postero, ovans urbem introgressus, largam predam et multa decora victorie pre se tulit, inter que octo etiam merito honore privatus, exercitus vero etiam ignominia notatus appareret, sub suo duce scilicet Romam redire prohibitus, reliquis tamen, quorum fideli opera Marcellus in Sicilia usus esset, et honores digni et larga persoluta sunt premia. 66 Inde autem Marcellus post redi
Abbreviated transcription (Latin):
stes. multis suoꝵ militibꝰ amissis at¬
q octo ĩsuꝑ elephantis. fuga duces ⁊¬
elapsi ultimã hanc intra sciciliam
mrarcello iictoriã concessere. muti.¬
nes eĩ nõ obtẽꝑatũ fuisse ͥ ta grauiter
tulit. ut indignatiõe una suꝑ alterã
accedente alienatꝰ ad ultimũ a sius
ad romana signa transiuei̾t. roma¬
nusq ciuis sit effectꝰ. Unũ ĩ his maͬ¬
celli siculis uictoriis. qd̾ ab emulis ⁊¬
carperet᷑ inuentũ est. quoniã statu¬
as oes eneas atq marmoreas. quibꝰ
Siracusana ciuitas una ante alias
ornatissima fuerat ĩ romanã urbe
transtulit. qd̾ quidã amicissimã aliꝙͣ¬
do ciuitatẽ pati nõ debuisse alii ꝙͣꝙͣ
id belli iure licuerit pͥncipiu tñ ro¬
manis ducibꝰ fuisse dixerunt mi¬
randi statuas et optandi oculoru
alias uoluptates ultra ꝙͣ decent ui¬
ros fortes modestosq ac solitos solis
uirtutibus occupari. marcello reu̾¬

Expanded text:
stes, multis suorum militibus amissis atstes, multis suorum militibus amissis atque octo insuper elephantis; fuga duces elapsi ultimam hanc intra Siciliam Marcello victoriam concessere. 61 Mutines sibi non obtemperatum fuisse tam graviter tulit ut, indignatione une supra alteram accedente, alienatus ad ultimum a suis ad romana signa transiverit romanusque civis sit effectus. 62 Unum in his Marcelli siculis victoriis quod ab emulis carperetur inventum est: quoniam statuas omnes eneas atque marmoreas, quibus siracusana civitas una ante alias ornatissima fuerat, in romanam urbem transtulit. Quod quidam amicissimam aliquando civitatem pati non debuisse, alii, quanquam id belli iure licuerit, principium tamen romanis ducibus fuisse dixerunt mirandi statuas et optandi oculorumque alias voluptates, ultra quam deceat viros fortes modestosque ac solitos solis virtutibus occupari. 63 Marcello rever
Abbreviated transcription (Latin):
nibale transmissus et sub eo õe belli
genus edoctꝰ accesserat. numida quidã
nutines nomĩe uir audax atq ĩpige̾
qui cũ multis in sicilia strenue gestis
sibi nomẽ quesiuisset nõ mͦ terribilis
hostibꝰ s ĩuidiosus suis ẽẽ ceꝑat. Is sb̾
ip̃m pugne tp̃s urgente netessitate
subita ꝓfecturꝰ ad compͥmendũ tubi¬
dos motꝰ sub eo militantiũ numidaꝵ.¬
et multũ comites monuit orauitq
ne absente se cũ hoste confligerẽt qd̾
illi molestissime ferentes hanno p̃ci¬
pue ab ignobili homine sibi nobili
uiro ꝓbatoq duci belli leges p̃scribi
mox illo digresso ambo in aciem ꝓces.¬
serunt. qd̾ orarcellus intelligens ĩdi¬
gnansq sibi qui contͣ ip̃m tot elatũ
uictoriis hanibalem totiens felicit̾
pugnass. hec purgamẽta hominu
occurrere. equo impetu cõtẽptuq il¬
los inuasit. pugna fuit magna mag̃
ꝙͣ difficilis. primo congressu fusi ho-¬

Expanded text:
nibale transmissus et sub eo omne belli nibale transmissus et sub eo omne belli genus edoctus, accesserat Numida quidam, Mutines nomine, vir audax atque impiger qui, cum multis in Sicilia strenue gestis sibi nomen quesivisset, non modo terribilis hostibus sed invidiosus suis esse ceperat. 58 Is sub ipsum pugne tempus, urgente necessitate subita, profecturus ad comprimendos turbidos motus sub eo militantium Numidarum, multum comites monuit oravitque ne absente se cum hoste confligerent; quod illi molestissime ferentes, Hanno precipue, ab ignobili homine sibi nobili viro probatoque duci belli leges prescribi, mox illi digresso ambo in aciem processerunt. 59 Quod Marcellus intelligens indignansque sibi, qui contra ipsum tot elatum victoriis Hanibalem totiens feliciter pugnasset, hec purgamenta hominum occurrere, equo impetu contemptuque illos invasit. Pugna fuit magna magis quam difficilis. 60 Primo congressu fusi ho
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ narrant ueꝵ est ꝓfecto qd̾ seꝗtur
studiũ sibi uitã dedisse studiũ abstu¬
lisse. certe hunc errorẽ et hanc moͬ¬
tem egre admodũ orarcellus tulit et
qd̾ iam sibi nõ poterat ꝓpinꝗs suis ⁊¬
studio cõquisitis ut extincti nomen
honorificũ atq utile esset effecit. si¬
bi uͦ quod unicũ fieri potuit funeris
ac sepulcri curam exhibuit. idq po¬
st longũ tempꝰ marcus cicero se dũ
in sicilia questor eẽt inuenisse. et
euo disiectũ et uepͥbus obsitũ gloria¬
tur. suisq ad eu diem ignotũ cuubꝰ
ostendisse.Ad hũc modũ captis si¬
racusis ita se in cõponendis rebꝰ insu¬
le cõpescendisq siculoꝵ motibꝰ Mar.¬
cellus gessit ut suã gloriam uehemẽ¬
ter atrolleret. et romani noĩs maie
ic tante uictorie ostrepentes. siracusa¬
nus quidã exul Epycides. et penoꝵ
unꝰ ducũ hanno hanibali consãgui¬
nitate cõiũctꝰ iis et tercius ab ipso ha¬

Expanded text:
aliter narrant, verum est profecto quod sequitur: aliter narrant, verum est profecto quod sequitur: studium sibi vitam dedisse, studium abstulisse. 55 Certe hunc errorem et hanc mortem egre admodum Marcellus tulit et, quod iam sibi non poterat, propinquis suis studio conquisitis, ut extincti nomen honorificum atque utile esset effecit; sibi vero, quod unicum fieri potuit, funeris ac sepulcri curam exhibuit. Idque post longum tempus Marcus Cicero se, dum in Sicilia questor esset, invenisse et evo disiectum et vepribus obsitum gloriatur, suisque ad eum diem ignotum civibus ostendisse. 56 Ad hunc modum captis Siracusis ita se componendis rebus insule compescendisque Siculorum motibus Marcellus gessit, ut et suam gloriam vehementer attolleret et romani nominis maiic tante victorie obstrepentes: Siracusanus quidam exul Epycides, et Penorum unus ducum Hanno, Hanibali consanguinitate coniunctus. His et tertius, ab ipso Ha
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipue ac uicinos regnat an qr sic ⁊¬
opinaret᷑ metanicũ suũ dicat cum
utrũq uere et astrolosꝰ ingens et me¬
canicus fuerit reꝑtorq et fabrica¬
ille uniuersali seu particulari Ro.¬
mani ducis edicto frustra tñ ꝑiculo
uiolente mortis exẽptꝰ. In illo eĩ pu¬
plico tumultu et tãto hĩc fauoreͭ
hostiu hinc ciiũ merore a p̃senti
reꝵ statu alienatꝰ multo alias in cu-¬
ras et nich̾ oĩu sentiens que erga ⁊¬
suam patria agerent᷑ astrologicas ⁊¬
forte ułꝰ geometricas formas in pul¬
uere designabat totꝰ in illas oculis ac
mente conu̾sus militi ad p̃dandũ in¬
gresso querentiq stricto supͣ caput a¬
clinis in terrã gladio ꝗsnã eẽt nimiꝰ
distractꝰ intentiõe nomẽ suũ nequit
exꝑmere. s hoc unũ oro ait ne hunc
michi puluerem confundas quo ille
eu uictoris ĩꝑiu sꝑni ratus occidit.
qd̾ siita ut ualeriꝰ refert nãq alii ⁊¬

Expanded text:
precipue ac vicinos regnat an quia sic precipue ac vicinos regnat an quia sic opinaretur, mechanicum summum dicat, cum utrunque vere et astrologus ingens et mechanicus fuerit, repertorque et fabricaille universali seu particulari romani ducis edicto, frustra tamen periculo violente mortis exemptus. In illo enim publico tumultu et tanto hinc fervore hostium hinc civium merore, a presenti rerum statu alienatus multo alias in curas et nichil omnium sentiens, que erga suam patriam agerentur, astrologicas forte vel geometricas formas in pulvere designabat; totus in illas oculis ac mente conversus, militi ad predandum ingresso querentique stricto supra caput acclinis in terram gladio quisnam esset, nimia distractus intentione nomen suum nequivit exprimere, sed hoc unum ‘Oro’ ait ‘ne hunc michi pulverem confundas’. 54 Quo ille eum, victoris imperium sperni ratus, occidit. Quod, si ita est ut Valerius refert, namque alii
Abbreviated transcription (Latin):
nõ uult tale est. Siquidẽ cũ in extre¬
mo positis siracusanoꝵ rebꝰ ꝑ legatoᷤᷤ
miseri postulassent seu uerius p̃cati
essent hoc unũ ne in eos ferro aut ignͤ
seuiret᷑ annuissq marcellus iustis p̃¬¬
cibus de cõsilii sententia edixit militi¬
bus ut liuius ait ne quis libeꝵ coͣpꝰ
uiolaret. cetem p̃de futura. Inde ãt¬
patentibꝰ portis . ad se reu̾sos nichilq
nisi uitã sibi et filiis suis poscentes gra¬
uiter increpitos ad misericordia peti¬
ta conditiõe recepit: edicto ut diximꝰ
ne quis liber uiolaret᷑. addit ualeriꝰ
ubi lectũ nescio edixisse eũ nomnatĩ.
ut archimenidis capiti parceret᷑ ꝙͣꝙͣ
illius ingenio atq ope multis et no-¬
uis machinis excogitatis ad tutelam
patrie diu romanoꝵ uictoria retarda¬
ta eẽt. fuit hic uir quidẽ insignis astͦ¬
logus et si eu zuliꝰ firmicꝰ et ipse sicu¬
lus nescio an inuidia que int̾ pares

Expanded text:
non vult tale est: siquidem, cum in extrenon vult tale est: siquidem, cum in extremo positis Siracusanorum rebus per legatos miseri postulassent seu verius precati essent hoc unum, ne in eos ferro aut igne seviretur, annuissetque Marcellus iustis precibus, de consilii sententia «edixit militibus», ut Livius ait, «nequis liberum corpus violaret: cetera prede futura». patentibus portis ad se reversos nichilque nisi vitam sibi et filiis suis poscentes, graviter increpitos ad misericordiam petita conditione recepit, edicto ut diximus nequis liber violaretur. 51 Addit Valerius, ubi lectum nescio, edixisse eum nominatim ut Archimedis capiti parceretur, quanquam illius ingenio atque opera multis et novis machinis excogitatis ad tutelam patrie diu Romanorum victoria retardata esset. 52 Fuit hic vir quidem insignis astrologus, etsi eum Iulius Firmicus et ipse siculus, nescio an invidia que inter pares
Abbreviated transcription (Latin):
u̾boꝵ ambitu consiliu fuit. S cum
plurima ꝑtransirem duo quidẽ haud¬
quaꝙͣ digna silentio uisa sunt. pͥmu
nẽpe mraitellus ex eminentibus locis
ingressus. cũ urbem ornatissimã sub
oculis habuisset fudisse lacrimas fertꝰ
partim letas ut credit᷑ partim pias. nã
et prosꝑis ceptoꝵ suoꝵ gnudebat euẽ-¬
tibꝰ et fortunã inclite urbis iniseraba¬
tur. ubi nõ solũ regimen nobilis ĩsule
fuerat s totiꝰ grecie fata pependerant.
tot illic classibus tot ex̾citibꝰ tot duci¬
bus amissis. urbs que totiens cũ ipsa
Carthagine ancipiti marte pugnaue¬
rat tot claros reges habuerat tot ti¬
rannos ante alios hieronẽ cuiꝰ mul-¬
toꝵ in populũ romanũ atq ingentiũ
meritoꝵ memoria recens eẽt. hec oĩa
memorantẽ simulq aĩo ꝓuidentẽ fo¬
re illico ut tot ᷑ gͥesta seculis dies unus
eu̾teret uiꝵ egregiũ humanitas q̃da
ad lacͥmas inuitabat. Alteꝵ qd̾ taceri

Expanded text:
verborum ambitu consilium fuit. 48 Sed cum verborum ambitu consilium fuit. 48 Sed cum plurima pertransirem, duo quidem haudquaquam digna silentio visa sunt. Primum nempe Marcellus ex eminentioribus locis ingressus cum urbem ornatissimam sub oculis habuisset, fudisse lacrimas fertur partim letas, ut creditur, partim pias, nam et prosperis ceptorum suorum gaudebat eventibus et fortunam inclite urbis miserabatur, ubi non solum regimen nobilis insule fuerat sed totius Grecie fata pependerant tot illic classibus tot exercitibus tot ducibus amissis, urbis que totiens cum ipsa Carthagine ancipiti Marte pugnaverat, tot claros reges habuerat tot tyrannos, ante alios Hieronem, cuius multorum in populum romanum atque ingentium meritorum memoria recens esset; hec omnia memorantem simulque animo providentem fore illico ut tot congesta seculis dies unus everteret, virum egregium humanitas quedam ad lacrimas invitabat. 49 Alterum quod taceri
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. ut interu punice classis ad¬
uentu que cũ ingentibꝰ copiis ĩ Sici¬
liam traiecerat. aut oĩu etiã obse¬
ssoꝵ aĩs siracusani relictis ĩ urbe ⁊¬
custodibꝰ magno equitũ peditũq
agmine adu̾sus consulẽ egressi cũ ex
inspenito eũ obuiu habuissent p̃lio
uicti sunt. ut deniq post longam
nẽpe triennii obsidionẽ ui simul et cõ¬
silio marcelli urbs oĩu pene illa etate
opulentissima atq pulce̾rima capta ẽ
nõ sine crebris interim eruptioĩbꝰ et la¬
bore multiplici atq ingenti tantuq
ex ea p̃da redactũ quãtũ uix capta caͣ¬
thagine redigi potuiss. cũ qua tot per
annos alteͣnantibꝰ casibꝰ de imꝑio certa¬
bat᷑. hec oĩa exp̃ssim exequi longum
erat. tã multa sunt eĩ et tã uana ut
mu nõ sit si fatignuerint bellatores ⁊
cũ et scͥptores fatigauerint. et lectores
adhuc hodie fatigent. quẽ laborẽ et
michi pariter et lectori demere breui

Expanded text:
ceret; 46 ut interim, punice classis adceret; 46 ut interim, punice classis adventu que cum ingentibus copiis in Siciliam traiecerat auctis omnium etiam obsessorum animis, Siracusani relictis in urbe custodibus magno equitum peditumque agmine adversus consulem egressi, cum ex insperato eum obvium habuissent, prelio victi sunt; ut denique, post longam nempe triennii obsidionem, vi simul et consilio Marcelli urbs omnium pene illa etate opulentissima atque pulcerrima capta est, non sine crebris interim eruptionibus et labore multiplici atque ingenti, tantumque ex ea prede redactum quantum vix capta Carthagine redigi potuisset, cum qua tot per annos alternantibus casibus de imperio certabatur; hec omnia expressim exequi longum erat. 47 Tam multa sunt enim et tam varia, ut mirum non sit si fatigaverint bellatores, cum et scriptores fatigaverint et lectores adhuc hodie fatigent. Quem laborem et michi pariter et lectori demere brevi
Abbreviated transcription (Latin):
manti marcelli potiꝰ opꝰ est. Ipse ꝗdem
expedito ꝓ quo uenerat nõlam repe¬
tiit ubi adu̾sa correptꝰ ualitudiẽ cõ¬
tra suũ uotũ aliquot otiosos egit dies.
dũ interea senatꝰ morte regis pͥmũ
mox tiranni pueri ut supͣ dcũ ẽ mł¬
ti motꝰ in sicilia et graue bellũ orire¬
tur. eam ꝓuinciã orarcello consuli
uersa qui motꝰ. que ue legationes. ꝗ¬
busue int̾ hec artibꝰ martellus se se
gessei̾t qualit̾ue leontinos qui cõcõ¬
die obstabant aggressus expugna-¬
uerit. transfugis oĩbus erant autẽ
duomilia uirgis cesis securibꝰq ꝑcus¬
sis. qualiter demũ simacusanos qui
pͥmũ ꝓ romanis senserant falsis ru-¬
moribus circũuentos. ac tumultua¬
rie rebellantes obsederit. qualiter
inter obsidionẽ herbesuz ac pelor
urbes siculas uoluntaria ciuiũ dedi¬
tione receꝑit. oregaꝵ expugnatu
direptũq subu̾terit. quo exemplo
scil alios siracusanos ĩ pͥmis pauefa-¬

Expanded text:
manti Marcelli potius opus est. 44 Ipse quidem, manti Marcelli potius opus est. 44 Ipse quidem, expedito pro quo venerat, Nolam repetiit, ubi adversa correptus valetudine contra suum votum aliquot otiosos egit dies; dum interea senatus, quod morte regis primum mox tyranni pueri, ut supra dictum est, multi motus in Sicilia et grave bellum oriretur, eam provinciam Marcello consuli quamque adversa; qui motus, que ve legationes, quibus ve inter hec artibus Marcellus se se gesserit, qualiter ve Leontinos qui concordie obstabant aggressus expugnaverit, transfugis omnibus – erant autem duo milia – virgis cesis securibusque percussis; qualiter demum Siracusanos, qui primum pro Romanis senserant, falsis rumoribus circumventos ac tumultuarie rebellantes obsederit; qualiter inter obsidionem Herbesum ac Pelorum urbes siculas voluntaria civium deditione receperit, Megarum expugnatum direptumque subverterit, quo exemplo scilicet alios Siracusanos in primis pavefa
Abbreviated transcription (Latin):
relicto nole nõ nisi duoꝵ miliũ arma¬
toꝵ p̃sidio cũ reliquis copiis ad fabiũ
tus ille comp̃ssus est. Ceteꝵ cũ duob
ducib totidẽq ex̾citibꝰ oppidũ illud
oppugnaret᷑ et multa quotidie uul¬
nera romani milites uultibꝰ ac pecto¬
ribꝰ adu̾sis exciꝑent et opinione se-¬
gniꝰ cepta procederent/ Fabiꝰ qui et
senior eẽt et grauior absistendum
conatu censebat inutili et rempar¬
uam s ꝑiculosam ac dificilem omit¬
tenda multis undiq magnis urgen¬
tibꝰ. marcello alit̾ uidebatur. futuꝵ
fortassis utiliꝰ nõ cepisse cepta desere¬
re indecoꝵ ꝓrsus et inutile. esse eĩm
ĩ fama magna reꝵ et minime spuẽda
claris ducibꝰ moniẽta. hec suadendo ⁊¬
ostendendoq quãtũ fame detͥmẽtu
eẽt allatuꝵ cepisse rem temere / quã
pauide destituerent euicit ut ĩꝓpo¬
sito ꝑstaret᷑. Itaq tamet si casilinũ re¬
cupasse fabio tribuat᷑ rite omnia exti¬

Expanded text:
relicto Nole nonnisi duorum milium armarelicto Nole nonnisi duorum milium armatorum presidio, cum reliquis copiis ad Fabium tus ille compressus est. Ceterum, cum duobus ducibus totidemque exercitibus oppidum illud oppugnaretur et multa quotidie vulnera romani milites vultibus ac pectoribus adversis exciperent et opinione segnius cepta procederent, Fabius, qui et senior esset et gravior, absistendum conatu censebat inutili et rem parvam sed periculosam ac difficilem omittendam, multis undique magnis urgentibus. 43 Marcello aliter videbatur: futurum fortassis utilius non cepisse, cepta deserere indecorum prorsus et inutile; esse enim in fama magna rerum et minime spernenda claris ducibus momenta. Hec suadendo ostendendoque quantum fame detrimentum esset allaturum cepisse rem temere, quam pavide destituerent, evicit ut in proposito perstaretur. Itaque, tametsi Casilinum recuperasse Fabio tribuatur, rite omnia exti
Abbreviated transcription (Latin):
sunt tñ hoc p̃lio in expleto hostium
plus ꝙͣ duomilia. romanoꝵ minuc
quadringentis. die ꝓximꝰ marcellus
uictor aciem campis explicuit. hani¬
bal se uictũ in silentio confessus intra
uallũ se continuit. at die demũ t̾tio
silenti agmine fusca nocte discessit oĩ
capiende nole penitꝰ spe piecta rei se¬
pe quidẽ s semꝑ infelicit᷑ retẽtate. u
dũ ad nolam hec gerunt᷑ casilinũ fa¬
bius maximꝰ obsidebat. qd̾ nõ armis
s fame ab hanibale expugnatũ cã-¬
pano simul et punico p̾sidio teneba¬
tur. ad oppugnandũ cũ adu̾sus cam¬
panos qui oppugnationẽ et obsidiõe
inpedire meditabant᷑ auxilio ege¬
ret scͥpsit college ut si tuto poss nec
digressu eiꝰ amittende nole ꝑiculuz
timeret᷑ ad se ueniret. ut comuni¬
catis uiribꝰ cepto simul insisterent.
alioquin se aliunde subsidiũ petituꝵ.
Ad hec oarcellus reꝵi gerendaꝵ cupi¬
dissimꝰ nil aliud respondit. s confestĩ

Expanded text:
sunt tamen hoc prelio inexpleto hostium sunt tamen hoc prelio inexpleto hostium plus quam duo milia, Romanorum minus quadringentis. 39 Die proximo Marcellus victor aciem campis explicuit; Hanibal se victum in silentio confessus intra vallum se continuit, ac die demum tertio silenti agmine fusca nocte discessit, omni capiende Nole penitus spe proiecta, rei sepe quidem sed semper infeliciter retentate. 40 Dum ad Nolam hec geruntur, Casilinum Fabius Maximus obsidebat, quod non armis sed fame ab Hanibale expugnatum campano simul ac punico presidio tenebatur. Ad quod oppugnandum cum adversus Campanos qui oppugnationem et obsidionem impedire meditabantur auxilio egeret, scripsit college ut, si tuto posset nec digressu eius amittende Nole periculum timeretur, ad se veniret ut comunicatis viribus cepto simul insisterent: alioquin se aliunde subsidium petiturum. 41 Ad hec Marcellus rerum gerendarum cupidissimus nil aliud respondit, sed confestim,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. ante tñ ꝙͣ portis egrederetur
Claudiũ neronẽ cũ electissimo equitatu
remotissima urbis porta ꝑ tenebras ⁊¬
noctis emiserat iussũ tacite circũire
aginen hanibalis ut adeẽt intẽpore
et conserto p̃lio terga hostis inuadere.
qd̾ consulis p̃ceptũ claudius an erro¬
re an ĩpedimento aliquo / nã igna¬
uiam in tanto uiro suspicari fas nõ
est implere nequerit ĩ dubio ẽ. id
qd̾ constat illo absente pugnatũ est
et uictoria romanoꝵ fuit. que ne
plena conrĩgeret equitũ fecit absen¬
tia. sine qbꝰ inseꝗ cedentẽ marcellꝰ
hanibalem ueritꝰ suos medio pugnͤ
ardore continuit. cecinitq receptui.
certe cũ finito p̾lio frustra uiris eꝗs¬
q lassatis neq hoste conspecto Clau¬
dius ad uespam rediisset a consule
amarissimis u̾bis increpitꝰ hoc int̾
cetera meruit audire ꝑ te claudi
nero stetit ne accepta olim clades ad
cannas hosti hodie redderetur. cesa

Expanded text:
fecit. Ante tamen quam portis egrederetur, fecit. Ante tamen quam portis egrederetur, Claudium Neronem cum electissimo equitatu remotissima urbis porta per tenebras noctis emiserat, iussum tacite circumire agmen Hanibalis, ut adesset in tempore et conserto prelio terga hostis invaderet. 37 Quod consulis preceptum Claudius an errore an impedimento aliquo, nam ignaviam in tanto viro suspicari fas non est, implere nequiverit in dubio fuit. Id quod constat, illo absente pugnatum est; et victoria Romanorum fuit. Que ne plena contingeret equitum fecit absentia, sine quibus insequi cedentem Marcellus Hanibalem veritus, suos medio pugne ardore continuit cecinitque receptui. 38 Certe cum finito prelio, frustra viris equisque lassatis neque hoste conspecto, Claudius ad vesperam rediisset, a consule amarissimis verbis increpitus hoc inter cetera meruit audire: ‘Per te, Claudi Nero, stetit ne accepta olim clades ad Cannas hosti hodie redderetur’. Cesa
Abbreviated transcription (Latin):
merito post belli finẽ ager utͥsq
numidis in africa hispanis in his¬
pania assignatꝰ est. Per id tp̃s in
Sicilia morte hieronis siracusi re¬
gis qui amicitiã cũ romanis ꝗnqͦͣ¬
ginta annis sũma fide seruauerat
moriensq rogauerat ut pari fide
ĩ ꝑpetuũ seruaretur translato ad
nepotẽ eiꝰ pueꝵ regno eoq a suis
turbidus italie status cũ sũmis ducibꝰ
egere tempora uiderent᷑ cũ fabio i¬
creatus consul tercio marcellus et a
pͥncipibꝰ nolanis accitꝰ ut conatibus
rursus insanientis plebis occurreret
nolam rediit. atq hanibalem ꝗne
apolitanis et cumanis finibꝰ uasta¬
tis ad capiendã diu optatã urhe̾ uo¬
catꝰ aplebe ueniebat in ip̃o ĩ eã fir¬
mo ꝓposito in pediuit ꝓcessit tam̃
nichilominꝰ hanibal. Cui appropĩ.¬
quanti egressus obuiam marcellus
nõ eruptioĩbꝰ ut pͥdem s instructa a¬
cie pugnaturꝰ aꝑtã sui copiã hosti

Expanded text:
merito post belli finem ager utrisque, merito post belli finem ager utrisque, Numidis in Africa Hispanis in Hispania, assignatus est. 34 Per id tempus in Sicilia morte Hieronis siracusii regis, qui amicitiam cum Romanis quinquaginta annis summa fide servaverat moriensque rogaverat ut pari fide in perpetuum servaretur, translato ad nepotem eius puerum regno eoque a suis turbidum Italie statum, cum summis ducibus egere tempora viderentur, cum Fabio creatus consul tertio Marcellus et a principibus nolanis accitus, ut conatibus rursus insanientis plebis occurreret, Nolam rediit atque Hanibalem, qui neapolitanis et cumanis finibus vastatis ad capiendam diu optatam urbem vocatus a plebe veniebat, immisso in eam firmo presidio impedivit. Processit tamen nichilominus Hanibal. 36 Cui appropinquanti egressus obviam Marcellus, non eruptionibus ut pridem sed instructa acie pugnaturus, apertam sui copiam hosti
Abbreviated transcription (Latin):
nã mediu tp̃s iugis imber occupa¬
uernt et pugne auidos hinc inde
frenauerat iusta acie decertatu
est. acerrimis dicũ adhortatioĩb
utroq exercitu irritato. Uictus ad
extremũ hanibal indignans ĩ castra
se retulit que oppugnare molienteᷤᷤ
romanos dux martellus satis ĩ pre-¬
sens actũ ratꝰ inhibuit et ĩ urbem
compulit. magna nõ mͦ nobiliũ s no-¬
lane etiam plebis exultatione que
hactenꝰ aliena tũ pͥmũ romane faue¬
re cepit industͥe breui licet hoc ĩ pro¬
posito duratura. Cesa et capta peno¬
ruz decem milia romanoꝵ mille ⁊¬
aut minꝰ hac acie piere. hec uicto.¬
ria nõ tm̃ in urbe amica mutatioẽ
aĩoꝵ fecit ut diximꝰ s hostiũ etiam
ĩ castris.Itaq tertiũ post diem de ex-¬
citu hanibalis mille ducenti septu¬
aginta duo numide simul hispani-¬
q equites ad m arcellũ transfuge¬
runt . quoꝵ fideli et egregia opera
eo in bello usa est res publica. quo

Expanded text:
nam medium tempus iugis imber occupanam medium tempus iugis imber occupaverat et pugne avidos hinc inde frenaverat, iusta acie decertatum est. Acerrimis ducum adhortationibus utroque exercitu irritato, victus ad extremum Hanibal et indignans in castra se retulit. 32 Que oppugnare molientes Romanos dux Marcellus, satis in presens actum ratus, inhibuit et in urbem compulit magna non modo nobilium sed nolane etiam plebis exultatione, que hactenus aliena tum primum romane favere cepit industrie, brevi licet hoc in proposito duratura. Cesa et capta Penorum decem milia, Romanorum mille aut minus hac acie periere. 33 Hec victoria non tantum in urbe amica mutationem animorum fecit ut diximus, sed hostium etiam in castris. Itaque tertium post diem de exercitu Hanibalis mille ducenti septuaginta duo Numide simul Hispanique equites ad Marcellum transfugerunt; quorum fideli et egregia opera eo in bello usa est respublica. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
ueteꝵ cogeret erumnaꝵ. et legatis
ad hanibalem se desertos queri et se¬
rũ auxiliũ ꝓpe flebiliter nec sine
uirgiis implorare. Aquo cũ quere¬
lis parcere iussi ꝓmissa ope rediissẽt
consecutꝰ hanibal nolam uenit si¬
mul cũ suplemento exͥcitꝰ tũc forte
Carthagine destinato. ibi castra añ
se continuit muroꝵ custodia pͥnci¬
pibus nolanis credidit. quibꝰ nõ ut
plebi s usq adeo fidebat ut eis cu
hoste colloꝗ permiteret. quibꝰ collo¬
quiis effectũ est. ut hanibal cogni¬
ta ad romanũ imꝑiũ illoꝵ fide at¬
q ideo spe prodicioĩs amissa aperta
urbem ui inuaderet. quod mr arcel¬
lus intelligens portis subito patefac¬
tis erupit. et ni imber iuolentissimꝰ
flãmãtes aĩos diremiss pugna insi¬
gnis illo die cepta erat. trux ꝓcella
romanos intra urbem penos in castra
cõpulit. penoꝵ pauci romanoꝵ nul-¬¬
lus eo die ꝑiit. tertia de hinc luce ⁊

Expanded text:
veterum cogeret erumnarum, et legatis veterum cogeret erumnarum, et legatis ad Hanibalem se desertos queri et serum auxilium prope flebiliter nec sine iurgiis implorare. 28 A quo cum querelis parcere iussi promissa ope rediissent, consecutus Hanibal Nolam venit simul cum supplemento exercitus tunc forte Carthagine destinato. Ibi castra antese continuit, murorum custodiam principibus nolanis credidit, quibus non ut plebi sed usque adeo fidebat ut eis cum hoste colloqui permitteret. Quibus colloquiis effectum est ut Hanibal, cognita ad romanum imperium illorum fide atque ideo spe proditionis amissa, aperta urbem vi invaderet. 30 Quod Marcellus intelligens, portis subito patefactis erupit et, nisi imber violentissimus flammantes animos diremisset, pugna insignis illo die cepta erat. Trux procella Romanos intra urbem, Penos in castra compulit; Penorum pauci, Romanorum nullus eo die periit. 31 Tertia dehinc luce,
Abbreviated transcription (Latin):
lem semꝑ iuncere solitũ nõ uicisse tã¬
tũ s etiam ꝑtulisse et ab uinci desiisse.
quid nisi uictoriã ingens ẽẽt: haniba¬
le inde digresso/ M arcellus portis cla¬
usis et custodibꝰ ne quis egredi posset
adhibitis mox ĩ foro de proditoribꝰ
questiõe habita septuaginta et eo ã¬
plius clandestini cũ hoste colloꝗi con¬
iunctos damnatosq proditioĩs setu¬
ri ꝑcuti iussit. et bona oĩ publicari.
Inde cũ hanibal casilinũ dura urge¬
ret obsidione optabat m arcellus e¬
gentibꝰ atq orantibus opem ferre.
s hinc uulturnꝰ annis supra solitu
medio tumens retardabat. hinc no¬
lani et aceranine digressu suo cã¬
panoꝵ illos incursibꝰ exponeret ml¬
tis eu p̃cibꝰ detinebant. nole aute
nõ otiosam egit moram s quotidie
hirpinoꝵ atq Sannitiũ ꝑuastatis
finibꝰ eo calamitatũ duos p̃potentes
populos redegit et meminisse illos

Expanded text:
lem semper vincere solitum non vicisse tanlem semper vincere solitum non vicisse tantum, sed etiam pertulisse et ab eo vinci desiisse, quid nisi victoria ingens esset? 25 Hanibale inde digresso Marcellus, portis clausis et custodibus nequis egredi posset adhibitis, mox in foro de proditoribus questione habita, septuaginta et eo amplius clandestini cum hoste colloquii convictos damnatosque proditionis securi percuti iussit, et bona omnium publicari. 26 Inde cum Hanibal Casilinum dura urgeret obsidione, optabat Marcellus egentibus atque orantibus opem ferre, sed hinc Vulturnus amnis supra solitum medio tumens retardabat, hinc Nolani et Acerrani, ne digressu suo Campanorum illos incursibus exponeret, multis eum precibus detinebant. 27 Nole autem non otiosam egit moram, sed quotidie Hirpinorum atque Samnitium pervastatis finibus, eo calamitatum duos prepotentes populos redegit, ut et meminisse illos
Abbreviated transcription (Latin):
em p̃beret excitꝰ. Sciens ꝙ hostes ni¬
chil magis ꝙͣ romanã contẽpnerent
paucitatẽ. Appropinquate igit᷑ mu-¬
ris hanibale media ingenti strepitu
apta marcellus ipse equitũ peditũq
acie magno ĩpetuet clamore ĩ aciẽ
hostis ĩuehit᷑ turbauitq eam subitꝰ
tumultꝰ. s ubi dextra leuaq portas
ambas aꝑiri pariq impetu legatos
instructis aciebꝰ in se ruere seq un-¬
diq peti uidit hanibal nõ diu pas.¬
sus imp̃ssionẽ uictꝰ in castra se retu¬
lit. duobꝰ milibꝰ ac trecentis suorũ
hoc congressu amissis. quidã scͥptoꝵ
ueteꝵ affirmant nõ nisi unũ ex ro¬
manis ꝑisse. qd̾ pugnãte in asia ale¬
xandro forsitã credi poss pugnãte at̃
ĩ italia hanibale ꝓrsus ueri faciem
nõ habet. ego igit᷑ hoc in medio relĩ¬
quens. illud assero qd̾ est certũ et ɨ¬
hec quantũcũq uictoria maior mul¬
to ꝙͣ ꝑ numeꝵ cesoꝵ fuit: nã haniba¬

Expanded text:
em preberet exercitus, sciens quod hostes niem preberet exercitus, sciens quod hostes nichil magis quam romanam contemnerent paucitatem. 23 Appropinquante igitur muris Hanibale, media ingenti strepitu aperta, Marcellus ipse equitum peditumque acie magno impetu et clamore in aciem hostis invehitur. Turbavitque eam subitus tumultus; sed ubi dextra levaque portas ambas aperiri parique impetu legatos instructis aciebus in se ruere seque undique peti vidit Hanibal, non diu passus impressionem, victus in castra se retulit, duobus milibus ac trecentis suorum hoc congressu amissis. 24 Quidam scriptorum veterum affirmant nonnisi unum ex Romanis periisse; quod pugnante in Asia Alexandro forsitan credi posset, pugnante autem in Italia Hanibale prorsus veri faciem non habet. Ego igitur hoc in medio relinquens, illud assero quod et certum et hec quantacunque victoria maior multo quam pro numero cesorum fuit. Nam Haniba
Abbreviated transcription (Latin):
uitendit qd̾ naturaliter appetebat
decreuitq modis oĩbꝰ fortunã p̃lii tẽ¬
tare.⁊taq cũ quotidie hanibal suoᷤᷤ
in aciem sub signis educeret nec ꝗs¬
ꝙͣͣ se aut in portis aut ĩmuris osten¬
deret suspicatꝰ colloquia cũ nolanis
habita erupisse et oꝑe p̃tiũ ratus
urbem aggredi ut quicꝗd id eẽt qd̾
eu latebat emergeret. ferri scalas
et machinas et apta oppugnandis
urbibꝰ instrumenta applicariq mu¬
ris imꝑat. Marcellus ad oĩa intent̾
illud ꝓuidit in pͥmis ne quis nola¬
nus portas murosue urbis attinge¬
ret. ipse tͥbꝰ portis que in castra ho¬
stiuz uerse erant tres instruxit acie̾
mediam que directiꝰ obu̾sa erat ha¬
nibali ipse cũ oĩ robore et romano ob-¬
tinuit equitatu. ad alias duas sub
duobus legatis tirones sotiosq eꝗtes
et leuem distribuit armaturã lixis
et calonibꝰ sequi uissis ut mutilis tuͣ¬¬
ba puluere et clamore magni speci¬

Expanded text:
intendit quod naturaliter appetebat, intendit quod naturaliter appetebat, decrevitque modis omnibus fortunam prelii tentare. 21 Itaque, cum quotidie Hanibal suos in aciem sub signis educeret nec quisquam se aut in portis aut in muris ostenderet, suspicatus colloquia cum Nolanis habita erupisse et opereprecium ratus urbem aggredi ut quicquid id esset quod eum latebat emergeret, ferri scalas et machinas et apta oppugnandis urbibus instrumenta applicarique muris imperat. 22 Marcellus ad omnia intentus illud providit in primis, nequis nolanus portas murosve urbis attingeret; ipse tribus portis que in castra hostium verse erant tres instruxit acies: mediam, que directius obversa erat Hanibali, ipse cum omni robore et romano obtinuit equitatu, ad alias duas sub duobus legatis tirones sotiosque equites et levem distribuit armaturam, lixis et calonibus sequi iussis, ut inutilis turba pulvere et clamore magni speci
Abbreviated transcription (Latin):
aĩu deliniuit ut ex eo die sotioru
nullus romanis ducibꝰ fidelior mili¬
tauerit. nemo magis adnisus sit ɨ¬
romanũ nomen attollere. Neq ideo
plebeiꝰ furor dẽpto lic capite ꝗeuit.
quin hanibale nolam post euersaz
nuceriam redeunte plebs ad dediti¬
onem rursus intenderer. int̾q eos
ac carthaginenses nocturna colloꝗa
sererent᷑. et conuentũ eẽt ut mrar¬
cello qui suos magis metuens ꝙͣ hosteᷤᷤ
sub aduentũ hanibalis intra urbem
se receꝑat ĩ aciem egresso ipsi sius
nobilibꝰ interfettis et direptis roma¬
noꝵ sarcinis muros urbis inuaderẽt
et clausas marcello portas haniba¬
li aꝑirent. que ubi marcello a prin-¬
cipibꝰ nunciata sunt laudauit ꝗde
eoꝵ diligentia. Ipse uͦ iustã ĩ ꝑdito¬
resiram distulit ueritꝰ ne qui motꝰ
orirent᷑. In eo reꝵ statu tã adu̾sa ⁊¬
plebe tã ꝓpĩquo hoste ip̃o piculo de¬
mũ oĩa circũspectans ad id animu

Expanded text:
animum delinivit, ut ex eo die sotiorum animum delinivit, ut ex eo die sotiorum nullus romanis ducibus fidelior militarit, nemo magis adnisus sit romanum nomen attollere. 19 Neque ideo plebeius furor, dempto licet capite, quievit quin, Hanibale Nolam post eversam Nuceriam redeunte, plebs ad defectionem rursus intenderet, interque eos atque Carthaginenses nocturna colloquia sererentur et conventum esset ut, Marcello qui suos magis metuens quam hostes sub adventum Hanibalis intra urbem se receperat in aciem egresso, ipsi suis nobilibus interfectis et direptis Romanorum sarcinis muros urbis invaderent et clausas Marcello portas Hanibali aperirent. 20 Que ubi Marcello a principibus nuntiata sunt, laudavit quidem eorum diligentiam; ipse vero iustam in proditores iram distulit, veritus nequi motus orirentur in eo rerum statu, tam adversa plebe tam propinquo hoste, periculosi; demum omnia circumspectans, ad id animum
Abbreviated transcription (Latin):
romani noĩs honore sepe gesseris no¬
minatĩ cannensi acie nec labore uic¬
tũ nec terrore pͥus p̃lio illo cruentis-
unꝰ alterue hostiũ cuneus s hominũ
atq equoꝵ et totiꝰ nostri exercitus
riuna subrueret. digne igit᷑ amici-¬
tia bonoꝵ et ĩ pͥmis romanoꝵ pro
quibꝰ hec egeris ego te ĩ amicis ue¬
lun. qd̾ tuo fiet cũ honore tuoq cũ
comodo. nec tua uirtꝰ apud me aut
gloria carebit aut p̃mio. quoq fa-¬
miliariꝰ metũ crebriũsq cõu̾sauei̾s
eo mͥ eris acceptior. hic tñ suauibꝰ
uerbis ac ꝓmissis dona addidit. e¬
quũ de suis oblettissimũ et bigatoᷤᷤ
nummos aureoᷤ quingentos. quos
illi iussus questor numerauit. de¬
inde ad lictores uersus uidete in¬
quit ut quotiens hic egregiꝰ uir ad
me uenire uoluerit sibi aditꝰ liber sit.
hac tanta reꝵ er u̾boꝵ lenitate letis.¬
simũ dimisit. et hac noua mansue
tem obruit: sic du acerrimi iuueĩs

Expanded text:
romani nominis honore sepe gesseris, noromani nominis honore sepe gesseris, nominatim cannensi acie nec labore victum nec terrore prius prelio illo cruentissiunus alter ve hostium cuneus sed hominum atque equorum et totius nostri exercitus ruina subrueret. 16 Digne igitur amicitia bonorum et in primis Romanorum pro quibus hec egeris, ego te in amicis velim. Quod tuo fiet cum honore tuoque cum commodo, neque tua virtus apud me aut gloria carebit aut premio; quoque familiarius mecum crebriusque versaberis eo michi eris acceptior’. 17 His tam suavibus verbis ac promissis dona addidit: equum de suis electissimum et bigatos nummos aureos quingentos, quos illi iussus questor numeravit. Deinde ad lictores versus: ‘videte’ inquit ‘ut quotiens hic egregius vir ad me venire voluerit sibi aditus liber sit’. 18 Hac tanta rerum et verborum lenitate letissimum dimisit, et hac nova mansuettem obruit, sic durum acerrimi iuvenis