comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctendo breuiare. donec ipso locu¬
lo caꝑetur. S mira res ce non nisi
oelitus facta. nealiqͥd hoꝵ fieride¬
beret: ꝓhibuit. Nam subito as
dica: inuentum ẽ. sarc ofagum il¬
lud congruȩ longitudinis ad men¬
suram corporis. adeo ut aparte ca¬
ꝑitis cẽ cerui cal posset interponi.
Aparte uero pedum mensura qͣ¬
tuor digitorum in sarcofago quã¬
corpus excederet. Conditus estaut̃
in eccłia beati doctoris gentium.
cuius edoctus monitis celestia spe¬

Expanded text:
ctendo breviare, donec ipso locuctendo breviare, donec ipso loculo caperetur. Sed mira res, et non nisi caelitus facta, ne aliquid horum fieri deberet, prohibuit. Nam subito adsdica, inventum est sarcofagum illud congruae longitudinis ad mensuram corporis, adeo ut a parte capitis etiam cervical posset interponi; a parte vero pedum, mensura quatuor digitorum in sarcofago corpus excederet. Conditus est autem in ecclesia beati doctoris gentium, cujus edoctus monitis caelestia spe
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ omnem ei anxietatem memo¬
ratȩ sollicitudinis auferret. insu.¬
per ce qua die esset hancuitam
terminaturus ostenderet. Uidit
enim ut post ipse referebat tres
ad seuenisse uiros claro indutos
quem languentem uisitare ue
&e sine ullo dolore. ce cum magno
lucis splendore ẽẽt egressura de
corpore. Sed &e t̾cium exindedi.¬
em quo esset moriturus. insinu¬
auit. Quod ita utrumq ut ex
uisione didicit complecum est.
Nam die dehinc tercio comple¬
ca hora nona. subito quasi leuit̃
obdormiens: sine ullo sensu do¬
loris emisit sp̃m. Cuius corpori
tumulatdo preꝑauerant sargo¬
fagum lapideum. S cum huic
corpus imponere cepissent: iuue.¬
ner̃t. hoc mensura palmi lon¬
gius ẽẽ sargofago. Dolantes gͦ
lapidem in quantum ualebant:
addidereunt longitudini sargo.¬
fagi quasi duorum m̃suram
digitoꝵ. s nec sic quidẽ corpus
capiebat. Unde facta difficultate
tumulandi. cogitabant aut ali
corpus si pouent in genib infle¬

Expanded text:
quae omnem ei anxietatem memoquae omnem ei anxietatem memoratae solicitudinis auferret, insuper et qua die esset hanc vitam terminaturus, ostenderet. Vidit enim, ut post ipse referebat, tres ad se venisse viros claro indutos quem languentem visitare venet sine ullo dolore, et cum magno lucis splendore esset egressura de corpore: sed et tertium exinde diem quo esset moriturus insinuavit. Quod ita utrumque ut ex visione didicit completum est. Nam die dehinc tertio completa hora nona, subito quasi leviter obdormiens, sine ullo sensu doloris emisit spiritum. Cujus corpori tumulando praeparaverant sarcofagum lapideum: sed cum huic corpus imponere coepissent, invenerunt hoc mensura palmi longius esse sarcofago. Dolantes ergo lapidem in quantum valebant, addiderunt longitudini sarcofagi quasi duorum mensuram digitorum. Sed nec sic quidem corpus capiebat. Unde facta difficultate tumulandi, cogitabant aut aliucorpus, si possent, in genibus infle
Abbreviated transcription (Latin):
magis quã regem odinari deceret.
Cumq annos triginta in regno
rectus ẽ. corporis infirmitate per¬
maxima qua ce mortuus ẽ. admo¬
niutq coniugem. ut uł trino
diuino seseruitio patiter mancipar
cum amplius partter muntum ams¬
plecti. uł potius mundo serure non
possent. Quod dum egre impetra¬
ret ab ea: uenit ad antistitem lon.
bitum religionis quem diu desi de
eidem ce suminam peccuniȩ non
paruam pauꝑib erogandam.¬
omnimodis nichil sibi reseruani
sed pauper sp̃u magis ꝓpter regnum
celoꝵ manere desiderans. Qui cum
ingrauescente p̾fata egretudine
diem sibi mortis imminere sensis¬
set: timere cepit homo regalis ani¬
mi. ne ad mortem ueniens tanto af¬
fectus dolore aliquid indignum
motu gereret membroꝵ. Unde
accito ad se p̾fatȩ urbis londomȩ
inqua tunc ipse manebat ep̃o:
rogauit ne plures eo moriente qͦ
ꝓmitteret: non multo post idem
uir dĩ cum membra sopori dedis¬
set: uidit uisionem consolatoriã

Expanded text:
magis quam regem ordinari deceret. magis quam regem ordinari deceret. Cumque annos triginta in regno reptus est corporis infirmitate permaxima, qua et mortuus est: ammonuitque conjugem, ut vel tunc divino se servitio pariter manciparent, cum amplius pariter mundum amplecti, vel potius mundo servire non possent. Quod dum aegre impetraret ab ea, venit ad antistitem Lundobitum religionis quem diu desideraeidem et summam pecuniae non parvam, pauperibus erogandamomnimodis sibi reservans; sed pauper spiritu magis propter regnum caelorum manere desiderans. Qui cum ingravescente praefata aegritudine, diem sibi mortis imminere sensisset, timere coepit homo animi regalis, ne ad mortem veniens tanto adfectus dolore, aliquid indignum motu gereret membrorum. Unde accito ad se praefato urbis Lundoniae in qua tunc ipse manebat, episcopo, rogavit ne plures eo moriente quapromitteret, non multo post idem vir Dei, dum membra sopori dedisset, vidit visionem consolatoriam,
Abbreviated transcription (Latin):
grauata ẽ. ut neminimam qͥ dem
lucis alicuiꝰ posset particłam uidẽ.
Ouicum aliquandui cecitatis bu-¬
ius nocte clausa maneret: repente
uenit in mentem. quia si admona
lit quin continuo qđ mente con¬
cepat. expleret. Perducta namq a
onis integram se habere ꝓfessa est:
introducta est ad cimiterium. Et
cum ibidem duitius flexis genib
oraret: nichil tardius meruit exau¬
diri. Nam exurgens ab oratione.
priusꝗͣ exiret de loco. petitȩ lucis
grãm recepit. Et quȩ famularum
manibus adducta fuerat: ipsa li¬
bero pedum gressu domum reuer.
sa ẽ. lȩta. quasi ad hoc solummͦ lu¬
cem amitteret temporalem. ut qͦn¬
ta scõs xp̃i lux in cęlis. quȩ gr̃a uir¬
tutis possicieret: sua sanatione
crebris p̾cib. piis in elemosinarũ
fructib plurimum intentus. ui¬
tam pͥuatam ce monachicam
cunctis regni cuuiciis &e honorib
preferens. quam oe olum iam siñ
obstinatus coniugis animus diuor¬
tium negaret: relicto regno subi

Expanded text:
gravata est, ut ne minimam quidem gravata est, ut ne minimam quidem lucis alicujus posset particulam videre. Cui dum aliquandiu caecitatis hujus nocte clausa maneret, repente venit in mentem, quia si ad monalit quin continuo, quod mente conceperat, expleret. Perducta namque a onis integram se habere professa est, introducta est ad  Al., in cymiterium: et cum ibidem diutius flexis genibus oraret, nihilo tardius meruit exaudiri. Nam exsurgens ab oratione, priusquam exiret de loco, petitae lucis gratiam recepit: et quae famularum manibus adducta fuerat, ipsa libero pedum incessu domum laeta reversa est; quasi ad hoc solummodo lucem amitteret temporalem, ut quanta sanctos Christi lux in caelis, quae gratia virtutis possideret, sua sanatione crebris precibus, piis eleemosynarum fructibus plurimum intentus; vitam privatam et monachicam cunctis regni divitiis et honoribus praeferens, quam et olim jam, si non obstinatus conjugis animus divortium negaret, relicto regno subii
Abbreviated transcription (Latin):
autem edilburge in officiũ
abbatisse deuota dõ famula nomi.¬
ne hildelida. multisq annis. id est
usq adultimã senectutem eidem
monasterio strenussune. & in obser.¬
uantia disciplinȩ regłaris. &e in eaꝵ
que ad cõmunes usus ꝑtinent rerũ
ꝓuidentia prefuit. Cuicum ꝓpt̾
angustiam loci in quo monaste¬
rium constructum ẽ. placuisset.
ut ossa famuloꝵ famularumq
xp̃i que ibidem fuerant tumula¬
ta tollerent᷑ &e tranfferrentur omĩa
in ȩccłiam beatȩ cłi genitricis. uno¬
q concluderentur in loco: quotieis
ibi claritas luminis cęlestis. quan¬
ta sepefragͣntia mirandi apparu̾it
odoris. que alia sint signa ostensa:
in ipso libro de quo hec excerpsimꝰ
quisq legerit inueniet. Sane nul¬
latenus p̾tereundum ẽ. miracłm
sanitatis. quł ad ipsum cumniteriu
dõdicatȩ congregationis idemlibel¬
lus refert. Erat quippe in ꝓrimo
comes qͥdam. cuius uxor ingruente
ocłis caligine subito. tantum per
dies eadem molestia crebrescente

Expanded text:
autem Aedilburgi in officio abbatissae devota Deo famula, nomine Hildilid, multisque annis, id est, usque ad ultimam senectutem eidem monasterio strenuissime, in observantia disciplinae regularis, et in earum quae ad communes usus pertinent rerum providentia praefuit. Cui cum propter angustiam loci in quo monasterium constructum est, placuisset ut ossa famulorum famularumque Christi quae ibidem fuerant tumulata, tollerentur, et transferrentur omnia in ecclesiam beatae Dei Genitricis, unoque conderentur in loco: quoties ibi claritas luminis caelestis, quanta saepe fragrantia mirandi apparuerit odoris, quae alia sint signa ostensa, in ipso libro de quo haec excerpsimus, quisque legerit, inveniet. Sane nullatenus praetereundum arbitror miraculum sanitatis, quod ad ipsum cymiterium Deo dicatae congregationis factum idem libellus refert. Erat quippe in proximo comes quidam, cujus uxor ingruente oculis caligine subita, tantum per dies eadem molestia crebrescente
Abbreviated transcription (Latin):
Namq mare ce flumina eoꝵ pisci¬
bus abundabant. s piscandi peri¬
cia genti nulla nͥad anguillas
tantum uerat. Collectis gͦ unde¬
cunq retib anguillarib homi-¬
nes antistitis miserunt tu mare. &e
diuina se iuuante gr̃a moxcepere
pisces diuersi generis trecentos. Qͥb
trifariam diuisis. centũ pauꝑib
dederunt. centum his aquib recia
acceperant. centum in suos usus
habebant. Quo beneficio multum
anstistes coromnium in suum con¬
uertit amorem. &e libentius eo pre¬
dicante oelestia sꝑare ceperunt. cuiꝰ
ministerio temporalia bona sũpse¬
runt. Quo tempore rex ediluualdꝰ
donauit reu̾entissimo antistiti
qui exules uagabant᷑ recipere pos.¬
set. uocabulo seleseũ. hunc gͦ liũ¬

Expanded text:
Namque mare et flumina eorum pisciNamque mare et flumina eorum piscibus abundabant; sed piscandi peritia genti nulla nisi ad anguillas tantum inerat. Collectis ergo undecumque retibus anguillaribus, homines antistitis miserunt in mare, et divina se juvante gratia mox cepere pisces diversi generis trecentos: quibus trifariam divisis, centum pauperibus dederunt, centum his a quibus retia acceperant, centum in suos usus habebant. Quo beneficio multum antistes cor omnium in suum convertit amorem, et libentius eo praedicante caelestia sperare coeperunt, cujus ministerio temporalia bona sumpserunt. Quo tempore rex Aedilualch donavit reverentissimo antistiti qui exules vagabantur, recipere posset, vocabulo Selaeseu  Al
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmomultũ gaudente rege: primoᷤ
prouintiȩ duces ac milites sacro.
fonte abluebat. uerum prb̃i sui
uł tunc uł tempore sequenti baꝑ.¬
illi genti ep̃s W ilfridus. noN
solum eam ab erumpna ꝑpetuȩ
damptionis. uerum or aclade in
fanda temporalis interitus eripu¬
it. Siquidem trib antis ante̾
aduentum eius in ꝓuinciam: nulla
in illis locis pluuia ceciderat. Unde
ce fames acerbissima plebem inua.¬
mul aut quinqͣginta homines ine¬
dia macerati. procederent ad p̾cipi¬
cium aliquod siue ripam maris:
ce iunctis misere manib. parcter
om̃s aut ruina percturi. aut finc.¬
tib absorbendi deciderent. Uerum
ipsa die quo baptisia fidĩ gens
prisca suꝑstitione. exsufflata ido.¬
latria. cor omniũ &e caro exulta¬
uerunt in dm̃ uiuũ. intelligen¬
tes eum qui uerus ẽ. ds̃. or interio¬
ribus se bonis ce exteriorib celesti
gr̃a ditasse. Nam & antistescum
uenisset in ꝓuintiam. tantamq
ibi famis penuriam uideret: do¬
cuit eos piscando uictum querere.

Expanded text:
imo multum gaudente rege, primos provinciae duces ac milites sacrosancto fonte abluebat, verum presbyterivel tunc, vel tempore sequente bap genti episcopus Uilfrid, non solum eam ab aerumna perpetuae damnationis, verum et a clade infanda  Al., nefanda temporalis interitus eripuit. Siquidem tribus annis ante adventum ejus in provinciam, nulla illis in locis pluvia ceciderat, unde et fames acerbissima plebem invamul aut quinquaginta homines inedia macerati procederent ad praecipitium aliquod sive ripam maris, et junctis misere manibus, pariter omnes aut ruina perituri, aut fluctibus absorbendi deciderent. Verum ipso die, quo baptisma fidei gens prisca superstitione, exsufflata idolatria, cor omnium et caro omnium exultaverunt in Deum vivum: intelligentes, eum qui verus est Deus, et interioribus se bonis, et exterioribus caelesti gratia ditasse. Nam et antistes cum venisset in provinciam, tantamque ibi famis poenam videret, docuit eos piscando victum quaerere.
Abbreviated transcription (Latin):
siue in parrochia sua recipi nor
potuit: non tñ ab errangelizandi
potuit ministerio cohiberi. Si qͥdẽ
diuertens ad prouintiam austra¬
lium saxonum quȩ adhuc eo tem¬

Expanded text:
sive parochia sua recipi non potuit, non tamen ab evangelizandi potuit ministerio cohiberi: siquidem divertens ad provinciam Australium Saxonum, quae post
Abbreviated transcription (Latin):
audientes accommodarent. Ue¬
nerat enim cum regina elditride
de ꝓuincia orientalium angloꝵ
erat q pͥmus ministroꝵ oe pͥnceps
domus. Qui cum crescente fidei
feruore scło abrenitutiare disꝑone¬
neret: non hoc segniter fecit. sed ad¬
eo rebus mundi seexuit: ut relic¬
tis omnib que habebat. simplici
tm̃ habitu indutus. & securim atq
asciam in manu ferens. ueniret
ad monasterium eiusdem reue
ad ocium ut quidam. sed adla¬
borem semonasterium intrare
signabat: Quod ipsum õe facto
monstrauit. Nam quod minus
sufficiebat meditationi scriptu¬
rarum: eo amplius operimanniũ
studium impendebat. Demiq
cum ep̃o in prefata mansione p
suȩ reuerentia deuotionis inter
fr̃s habitus. cum illi intus lecciõi
uacabant: ipse foris que opus ẽẽ
uidebantur oꝑabatur. Qui cura
die quadam tale aliquid foris age
uel orationi oꝑam daret: audiuit
repente ut postea referebat uocẽ
suauissimam cantantium atq¬

Expanded text:
audientes accommodarent. Veaudientes accommodarent. Venerat enim cum regina Aedilthryde de provincia Orientalium Anglorum, eratque primus ministrorum, et princeps domus ejus. Qui cum crescente fidei fervore saeculo abrenunciare disponeret, non hoc segniter fecit; sed adeo se mundi rebus exuit, ut relictis omnibus quae habebat, simplici tantum habitu indutus, et securim atque asciam in manu ferens, veniret ad monasterium ejusdem reverad otium, ut quidam, sed ad laborem se monasterium intrare signabat. Quod ipsum etiam facto monstravit: nam quo minus sufficiebat meditationi Scripturarum, eo amplius operi manuum studium impendebat. Denique cum episcopo in praefata mansione pro suae reverentia devotionis inter fratres habitus, cum illi intus lectioni vacabant, ipse foris quae opus esse videbantur, operabatur. Qui cum die quadam tale aliquid foris agervel orationi operam daret, audivit repente, ut postea referebat, vocem suavissimam cantantium atq
Abbreviated transcription (Latin):
rem. in quisecretius. id cum pau
cis seꝑtem siue octo fr̾ibus. quotiers
a labore ce munsterio uerbi uaca¬
bat. orare ac legere solebat. Qui
cum in illa ꝓuintia duobus anins
ac dimictio eccłiam glorisissime
rexisset: affuit suꝑno dispensante
iudicio tempꝰ de quo loquitur ec¬
clesiastes. quia tempꝰ mitendi la¬
pides. & cempus colligendi. Suꝑ¬
uenit namq clades diuinitus mis¬
sa. quȩ ꝑ mortem carnis uiuos ecclȩ¬
siȩ lapides de terrenis sedib adecti¬
ficium oleste transferret. Cumq
plurimis de eccłia eiusdem reueren¬
tissimi antistitis de carne subtra¬
ctis ueniret hora ipsuis ut transi¬
ret ex hoc mundo ad dñm: con¬
tigit die quadam ut in p̾fata ma¬¬
nsione forte ipse cum uno tantũ
is ꝓ causa oportuna adeccłiam re¬
uersis. Erat autem idem frat̾ mona¬
chus magni meriti. & pura inten¬
tione suꝑnę retributionis mundũ
derelinquens dignusq ꝑ omĩa cuĩ
dñs spetialiter sua reuelaret archa¬
na. dignus cui fidem narranti

Expanded text:
m; in qua secretius cum paucis, id est, septem sive octo fratribus, quoties a labore et ministerio verbi vacabat, orare ac legere solebat. Qui cum in illa provincia duobus annis ac dimidio Ecclesiam gloriosissime rexisset, adfuit superno dispensante judicio, tempus, de quo loquitur Ecclesiastes: Quia tempus mittendi lapides, et tempus colligendi. Supervenit namque clades divinitus missa, quae per mortem carnis, vivos Ecclesiae lapides de terrenis sedibus ad aedificium caeleste transferret. Cumque plurimis de Ecclesia ejusdem reverentissimi antistitis de carne subtractis, veniret hora ipsius ut transiret ex hoc mundo ad Dominum; contigit die quadam ut in praefata mansione forte ipse cum uno tantum is pro causa opportuna ad ecclesiam reversis. Erat autem idem Ouini monachus magni meriti, et pura intentione supernae retributionis mundum derelinquens, dignusque per omnia, cui Dominus specialiter sua revelaret arcana, dignus cui fidem narranti
Abbreviated transcription (Latin):
ret non fuisse rite consecratum:
respondens iꝑse uoce humillima
sime inquit nosti episcopatum
non rite suscepisse: libenter ab
officio discedo. quippe qui neq
me unquã hoc dignum esse ar¬
bitrabar. sed obedientiȩ causa iu¬
ssus subire hoc quamuis indig¬
mis consensi. At ille audiens hu
episcopatum dimittere. sed ipse
ordinationem eius denuo catho¬
lica ratione consummaret. Quia¬
antistiti opus euangłii magis
ambulando ꝑ loca quam equi¬
tando ꝑficere: iussit eum theo.¬
dorus ubicunq longuis iter in¬
staret equitare. multumq teni¬
tentem studio ce amore pii laboris:
ipse eum manu sua in equin leua¬
uit. Quia numirum sc̃m e̾ẽ iurum
comperit: equo uehi quo eẽt nece¬
sse compulit. Susceptum itaq
pla patrum antiquoꝵ in magne
uitȩ ꝑfectione administrare cu¬
scopalem in loco qui uocatur lice¬
felht. in quo &e defunctus acsepu¬

Expanded text:
ret non fuisse rite consecratum; respondens ipse voce humillima: « Si me, inquit, nosti episcopatum non rite suscepisse, libenter ab officio discedo: quippe qui neque me umquam hoc esse dignum arbitrabar; sed obedientiae causa jussus subire hoc, quamvis indignus, consensi. At ille audiens humepiscopatum dimittere debere; sed ipse ordinationem ejus denuo catholica ratione consummavit. Eo aantistiti, opus Evangelii magis ambulando per loca, quam equitando perficere; jussit eum Theodorus ubicumque longius iter instaret, equitare, multumque renitentem, studio et amore pii laboris, ipse eum manu sua levavit in equum; quia nimirum sanctum esse virum comperit, atque equo vehi quo esset necesse, compulit. Susceptum itaquepla Patrum antiquorum, in magna vitae perfectione administrare cuscopalem in loco qui vocatur Lyccidfelth, in quo et defunctus ac sepu
Abbreviated transcription (Latin):
ritati. continentiȩ. lectiom ope¬
ram dare. opida. rura. casas. ii¬
cos. castella. propt̾ euangelizan¬
dum non equitando. s apłorum
more pedib incedendo. Aliquã¬

Expanded text:
itati, continentiae, lectioni operam dare; oppida, rura, casas, vicos, castella propter evangelizandum, non equitando, sed apostolorum more pedibus incedendo pera
Abbreviated transcription (Latin):
nonarum marciarum. ce sepultꝰ
est pͥmo quidem iuxta eccłiam
sc̃e mariȩ. s post modiun constru¬
uslata. In quo utroq loco ad indi¬
cium uirtutis illius solent crebra
sanitatum miracła operari. De¬
niq nuꝑ freneticus quidã dum ꝑ
cuncta errando discurreret: deue¬
uit ibi uesꝑe nescientib siue non
curantibus loci custodib. & ibi
tota nocte requiescens. mane sana¬
to sensu egressus. mirantibus et gau¬
dentibus cunctis. quid ibi sanitatis
dit. Est aut̃ locus idem sepulcri tum¬
balignea in modum domuncłi
pariete ꝑ quod solent hi qui cau¬
sa deuotionis illo adueniunt ma¬
num suam imimit̾e. ac partem pul¬
ueris inde assumere. Q cũillũ i⁊ ⁊¬
a quas miserint. aq has infirmantib
ium̃tis siue hominibꝰ gustantes de¬
derint: mox infirmitatis ablata

Expanded text:
Nonarum Martiarum, et sepultus Nonarum Martiarum, et sepultus est primo quidem juxta ecclesiam sanctae Mariae; sed postmodum construejus ossa translata. In quo utroque loco, ad indicium virtutis illius, solent crebra sanitatum miracula operari. Denique nuper phreneticus quidam, dum per cuncta errando discurreret, devenit ibi vespere, nescientibus, sive non curantibus loci custodibus, et ibi tota nocte requiescens, mane sanato sensu egressus, mirantibus et gaudentibus cunctis, quid ibi sanitatis dit. Est autem locus idem sepulcri tumba lignea in modum domunculipariete, per quod solent hi qui causa devotionis illo adveniunt, manum suam immittere, ac partem pulveris inde adsumere: quam cum in aquas miserint atque has infirmantibus jumentis sive hominibus gustandas dederint, mox infirmitatis ablata
Abbreviated transcription (Latin):
ut conitrua terras ce aera terrene¬
rent: tunc ueniens adeccłiam sol¬
licius orationib &e psalinis donec
serenitas aeris rediret. fixa mente
uacaret. Cumq interrogaretur
a suis quare hoc faceret: responde¬
bat. Non legistis inquit quia in
excitat. iaculatur furgura. de cȩlo
intonat. ut t̾rigenas ad timendũ se
suscitet. ut corda eoꝵ in memoriam
futuri iudicii reuocet. ut suꝑbiam
corum dissipet &e conturbet auda¬
tiam: reducto ad memoriam trem̃¬
ac terris ardentib. uenturus est
innubib in potestate magna et
maiestate adiudicandos uiuos &e
mortuos. Propt̾ quod inquit opor¬
cet nos ad monitioni eius eclesti
debito cum cunore ce amore respo¬
ndere: ut quotiens aere cõmoto
manum quasi ad feriendum mi-¬
nitans exerit. nec tn adhuc ꝑcutit:
mox imploremus eius clementiã.
&e discussis penetralib cordis nr̃i
atq expurgatis uicioꝵ ruderib.
solliciti ne unquã ꝑcuti meream
agamus. Obiit aut̃ ceadda sexto die

Expanded text:
ac tonitrua terras et aera terreac tonitrua terras et aera terrerent; tunc veniens ad ecclesiam sollicitus orationibus ac psalmis, donec serenitas aeris rediret, fixa mente vacaret. Cumque interrogaretur a suis, quaere hoc faceret, respondebat: « Non legistis, quia intexcitat, jaculatur fulgura, de caelo intonat, ut terrigenas ad timendum se suscitet, ut corda eorum in memoriam futuri judicii revocet, ut superbiam eorum dissipet; et conturbet audaciam, reducto ad mentem tremenac terris ardentibus, venturus est in nubibus potestate magna et majestate ad judicandos vivos et mortuos. Propter quod, inquit, oportet nos admonitioni ejus caelesti, debito cum timore et amore respondere; ut quoties aere commoto, manum quasi ad feriendum minitans exerit, nec adhuc tamen percutit, mox imploremus ejus misericordiam, et discussis penetralibus cordis nostri, atque expurgatis vitiorum ruderibus, solliciti nunquam percuti mereamur, m. Obiit autem Ceadda sexto die
Abbreviated transcription (Latin):
es septem se redituros aome secum
adducturos esse promiserunt:
erat opere completum est. Nam
confeistim langore corporis tactꝰ
est. & hoc ꝑ dies in grauescente:
septimo ut ꝓmisstun ei fuerat
diepostquam obitũ suũ dm̃ic
corporis ce sanguinis ꝑceꝑtione mu¬
niuit: soluta ab ergastulo corporis
anima sc̃a ducentib ut credi fas est
angłis comitantib q ȩt̾na gaudi¬
a petiuit. Non autem mirũ si di-¬
em mortis uł potius dñi lecus aspe¬
ait: quẽ semꝑ usq dum ueniret
rat subditus. in tm̃ nouissimoꝵ
suoꝵ in om̃ibus oꝑib suis memor
ut si forte legence eo uł aliud quid
agente repente flatus uenti ma¬
ior assurgeret: continuo miscor¬
diam dñi inuocaret. &e eam ge¬
neri humano ꝓpiciari rogaret.
Si aut᷑ uiolentiqr aura insurgeroe:
iam clauso codice ꝓcideret in fa¬
ciem. atq obuixius orationi in¬
cumberet. At si ꝓcella fortior aut
nimbus ꝑ urgeret. uł e̾e̾t choruscatio

Expanded text:
es septem se redituros, ac me secum es septem se redituros, ac me secum adducturos esse promiserunt. erat, opere completum est. Nam confestim languore corporis tactus est, et hoc per dies ingravescente, septimo, ut promissum ei fuerat, die postquam obitum suum dominici corporis et sanguinis perceptione munivit, soluta ab ergastulo corporis anima sancta, ducentibus, ut credi fas est, angelis comitibus aeterna gaudia petivit. Non autem mirum si diem mortis, vel potius diem Domini laetus aspexit, quem semper usquedum veniret,ni subditus, in tantum novissimorum suorum in omnibus operibus suis memor, uagente, repente flatus venti major adsurgeret, continuo misericordiam Domini invocaret, et eam generi humano propitiari rogaret. Si autem violentior aura insisteret, jam clauso codice procideret in faciem, atque obnixius orationi incumberet. At si procella fortior, aut nimbus perurgeret, vel etiam corusci
Abbreviated transcription (Latin):
uł in patrum precedentium fac-¬
cis siue dictis in uenissent: indefes¬
sa instantia sequerentur. Deinde
subiunxit diem siu obitus iam ꝓri¬
me instare. Namq hospes inqu̾it
ille amabilis qui fr̾s nr̃os uisitare
ta est. uigiliis. orationib. bonis
oꝑibus preuenire meminerint.
Cumq hec ce huiꝰmodi plura lo¬
queretur. atq ꝑcepta eiusbene¬
dictione iam multũ tristes exissent
rediit ipse solus qui carmen celeste
audierat. Et prost̾nens se in tertã.
obsecro inquit pater. licet aliquidͥ
quod uis. At ille. Obsecro inquit
ut dicas qđerat carmen illud le¬
tantium qđ audiui uenientiũ
de cȩlis suꝑ oratorium boc. ce post
tempus redenͣtium adcęlos. Res¬
pondit ille. Si uocem carminis
audisti. & celestes suꝑuenire oetꝰ
cognouisti: precipio tibi in nomi¬
ne dñi. ne hoc cuiquam ante meu̾
obitum dicas. Reuera aut̃angłoriiu
per amabam ac desiderabam pͥ¬
inia uocare uenerunt. & post di¬

Expanded text:
vel in Patrum praecedentium facvel in Patrum praecedentium factis sive dictis invenissent, indefessa instantia sequerentur. Deinde subjunxit diem sui obitus jam proxime instare. « Namque hospes, inquit, ille amabilis, qui fratres nostros visitare ta est, vigiliis, orationibus, bonis operibus praevenire meminerint. » Cumque haec et hujusmodi plura loqueretur, atque illi percepta ejus benedictione, jam multum tristes exissent, rediit ipse solus qui carmen caeleste audierat, et prosternens se in terram: « Obsecro, inquit, Pater, licet  Al., liquod vis. At ille: Obsecro, inquit, ut dicas quod erat canticum illud laetantium quod audivi, venientium de caelis super oratorium hoc, et post tempus redeuntium ad caelos? Respondit ille: Si vocem carminis audisti, et caelestes supervenire coetus cognovisti, praecipio tibi in nomine Domini, ne hoc cuiquam ante meum obitum dicas. Revera autem angeloruper amabam ac desiderabam, praemia vocare venerunt, et post di
Abbreviated transcription (Latin):
letantium de cȩlo ad terras usq
descendere. Quã uidelicet uocem
ab eura austro. idẽ. ab altobrumał
deinde paulatim sibi aꝑꝓpinquare
donec ad tectum usq oratoriĩ in quo
erat ep̃s ꝑueniret. Quo ingressa
cotum impleuit. atq in gio cutũ¬
dedit. At ille dum sollicitus in ea
que audiebat aninum intenderet:
audiuit denuo transacto quasi
dimidiȩ horȩ spacio. ascendere de
tecto eiusdem oratoriĩ idem leticiȩ
canticum. &e ipsa qua uenerat
uia ad cȩlos usq cum ineffabili
dulcedine reu̾ti. Qui aliquantu¬
lum horȩ quasi attonitus mane
mo scrutaretur: apperuit ep̃s fe¬
nestramoratorii. & sonitum ma¬
Introuut ille concitus. Cuidix
antistes. Uade cito ad eccłiam. oe
hos .uiiʳ fr̃s huc uenire facito. tu
qͦ simul adesto. Qui cum uenissen:
primo admonuit eos ut uirtutem
dilectionis oe pacis ad inuicem et
ad om̃s fideles seruarent. instituta
qͦ disciplinȩ regłaris que uł ab ip¬
so didicissent. ce in ipso uidissent.

Expanded text:
etantium, de coelo ad terras usque descendere: quam videlicet vocem ab euroaustro, id est, ab alto brumaldeinde paulatim eam sibi adpropiare, donec ad tectum usque oratorii in quo erat episcopus, perveniret: quod ingressa, totum implevit atque in gyro circumdedit. At ille dum sollicitus in ea quae audiebat, animum intenderet, audivit denuo, transacto quasi dimidiae horae spatio, ascendere de tecto ejusdem oratorii idem laetitiae canticum, et ipsa qua venerat via, ad caelos usque cum ineffabili dulcedine reverti. Qui cum aliquantulum horae quasi adtonitus manermo scrutaretur, aperuit episcopus fenestram oratorii, et sonitum maIntroivit ille concitus, cui dixit antistes: « Vade cito ad ecclesiam, et hos septem fratres huc venire facito; tu quoque simul adesto. » Qui cum venissent, primo admonuit eos ut virtutem dilectionis et pacis, ad invicem et ad omnes fideles servarent: instituta quoque disciplinae regularis, quae vel ab ipso didicisssent et in ipso vidissent,
Abbreviated transcription (Latin):
caiezitare ipse curauit. Factumq
est. ut exsufflando in faciem meã.
confestim me meluis habere sentir̃e:
Uocauit autem medicũ. & disso.
componere atq alligare iussit.
Tantumq mox accepta eus bñdi¬
ctione conualui: ut incrastim̃
ascendens equum cumipso unia
lium locum iter facerem. Hec inu¬
.ito post plene curatus: uitali õe
unda ꝑfusus sum. Mansit aũ
in episcopatu annis triginta
trib. oe sic celestia regna conscen¬
dens: sepultus est in porticu scĩ
petri in monasteriosuo: De du

Expanded text:
cathechizare ipse curavit; factumque cathechizare ipse curavit; factumque est ut, exsufflante illo in faciem meam, confestim me melius habere sentirem. Vocavit autem medicum, et dissolucomponere atque alligare jussit. Tantumque mox accepta ejus benedictione convalui, ut in crastinum ascendens equum, cum ipso iter in alium locum facerem: nec multo post plene curatus, vitali etiam unda perfusus sum. » Mansit autem in episcopatu annos triginta tres, et sic caelestia regna conscendens sepultus est in porticu sancti Petri, in monasterio suo, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit menomine meo. ce quasi
de sonno graui excitatum. int̾roga.¬
uit si nossem quis esset. quiloque¬
retur adme. At ego apperiens ocłos:
aio. Etiam. Tu es antistes meus
Et ego. Possum inquã. peroratiões
ur̃as siuoluerit dñs. Qui imponeis
capitimeo manum cum uerbis
bñdictionis: rediit adorandum
tem. cepit q me interrogare diui-¬
no ut mox patuit admonitus in¬
stinctu. anme ẽẽ baptizatum abs-¬
q scrupulo nossem. Cuni ego absq
ulla dubietate me hoc scire respon¬
di. quia salutari fuinte in remissi¬
onem ꝑeccatoꝵ essem ablutus. ce
nomen prb̃ri a quome baptizatũ
noueram dixi. At ille. Si abhoc
inquit sacerdote baptizatus es:
non es ꝑfecte baptizatus. Noui
naniq eum. ce quia cum esset
prb̃r ordinatus. nullatenus
ꝓpter ingenii tarditatem potuit
catecitandi uel baptizandi mi¬
nisterium discere. Ppter quod
et ipse illum ab huius ministeriĩ
quod regłariter implere nequibat

Expanded text:
vocavit me nomine meo, et quasi vocavit me nomine meo, et quasi de somno gravi excitatum interrogavit si nossem quis esset qui loqueretur ad me. At ego aperiens oculos, aio: Etiam tu es antistes meus ? Et  Al., At ego: Possum, inquam, per orationes vestras, si voluerit Dominus. Qui imponens capiti meo manum, cum verbis benedictionis rediit ad orandum: tem: coepitque me interrogare, divino, ut mox patuit, admonitus instinctu, an me esse baptizatum absque scrupulo nossem: cui ego, absque ulla me hoc dubietate scire respondi, quia salutari fonte in remissionem peccatorum essem ablutus; et nomen presbyteri a quo me baptizatum noveram, dixi. At ille: Si ab hoc, inquit, sacerdote baptizatus es, non es perfecte baptizatus: novi namque eum, et quia cum esset presbyter ordinatus, nullatenus, propter ingenii tarditatem, potuit catechizandi vel baptizandi ministerium discere, propter quod et ipse illum ab hujus praesumptione ministerii quod regulariter implere nequibat,
Abbreviated transcription (Latin):
casuq euenit uł potius diuina pro¬
uisione. adpumiendam in obedien.¬
tiȩ meȩ culpam. ut hunc capite ac
manu quam capiti ruens suppo¬
sueram tangerem. atq infracto
poͥlice capitis quoq uinctura sol¬
ueretur. ce ego ut dixi simillimus
mortuo fierem. Et quia moueri
non poteram: tetenderunt ibidẽ
papilionem in quo iacerem. Frat
aut̾ hora diei circiter septumna. a qͣ¬
aduesꝑam usq quietus & quasi
mortuus ꝑmanens tunc paululũ
reniuisco. ferorq domum a sociis.
actacitus tota nocte ꝑduro. Uome.¬
bamautem sanguinem: eo qđ et
interanea essent ruendo conuul¬
sa. At ep̃s grauissime de casu ce
interitu meo dolebat. eo quod me
spetiali diligeret affectus. nec uolu¬
it nocte illa iuxta morem cum cleri¬
cis suis manere. uerum solus in oĩone
ꝑsistens noctem ducebat ꝑuigilem
ꝓmea ut reor sospitate suꝑnȩ pieta¬
ti supplicans. Et mane pͥmo ingres¬
sus ad me. ac dicta suꝑ me oratione:

Expanded text:
casuque evenit, vel potius divina procasuque evenit, vel potius divina provisione, ad puniendam inobedientiae meae culpam, ut hunc capite ac manu quam capiti ruens subposueram, tangerem, atque infracto pollice capitis quoque junctura solveretur; et ego, ut dixi, simillimus mortuo fierem. Et quia moveri non poteram, tetenderunt ibidem papilionem in qua jacerem. Erat autem hora diei circiter septima  ad vesperum usque quietus, et quasi mortuus permanens, tunc paululum revivisco, ferorque domum a sociis, ac tacitus tota nocte perduro. Vomebam autem sanguinem, eo quod et interanea essent ruendo convulsa. At episcopus gravissime de casu et interitu meo dolebat, eo quod me speciali diligeret affectu: nec voluit nocte illa juxta morem cum clericis suis manere, verum solus in oratione persistens noctem ducebat pervigilem, pro mea, ut reor, sospitate supernae pietati supplicans. Et mane primo ingressus ad me, ac dicta super me oratione,
Abbreviated transcription (Latin):
stineat. Porro iꝑse diligentius ob¬
secrans. ut oe mͥ certandi cũ illisco¬
pia daretur: confidebam namq
equo quem michi ipse optimum
donauerat nequaquã impetrare
potui. At cum seꝑus huc atq il¬
luc spectante me &e ep̃o quomodo
concitatis incursumequis reuer.¬
terentur. ce ipse lasciuo suꝑatus animo
non me ultra potui cohibere. s prohi¬
bente licet illo ludenttibus memis.¬
cui. ce si mul cursu equi contendere
cepi. Quoddum agerem: auduuil¬
lum post tergum michi cum gemi¬
tu dicentem. O quã magnum uefa¬
cis michi. sicequitando. & ego audi¬
ens: nichilominus ceptis institiue¬
titis. Nec mora dum feruens equus
quoddã itineris concauum ualen¬
tiore impetu transsiliret: lapsus
decidi. &e mox uelut emoriens sen¬
sum penitus omnemq motum
ꝑdidi. Erat namq illoinloco lapiͤ
terrȩ equalis. obtectus cespite tenui.
neq ullus alter in tota illa campi
planiciȩ lapis inueniri poterat.

Expanded text:
stineat. Porro ipse diligentius obstineat. Porro ipse diligentius obsecrans, ut et mihi certandi cum illis copia daretur, fidebam namque equo quem mihi ipse optimum donaverat, nequaquam impetrare potui. « At cum saepius huc atque illuc spectante me et episcopo, concitatis in cursum equis reverterentur; et ipse lascivo superatus animo non me potui cohibere, sed, prohibente licet illo, ludentibus me miscui, et simul cursu equi contendere coepi. Quod dum agerem, audivi illum post tergum mihi cum gemitu dicentem: O quam magnum vae facis mihi sic equitando! Et ego audiens, nihilominus coeptis institi vetitis. Nec mora, dum fervens equus quodam itineris concavum valentiore impetu transiliret, lapsus decidi, et mox velut emoriens sensum penitus motumque omnem perdidi. Erat namque illo in loco lapis terrae aequalis obtectus cespite tenui, neque ullus alter in tota illa campi planitie lapis inveniri poterat;
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i herembaldus in scipso factum
solet narrare miracłm. quitunc
quidem inclero illius conu̾satus.
tini fluminis abbatis uire preest.
Hitam inquit illius quantum ho¬
optime cognoui ꝑ omnia ep̃o dig¬
nam esse comꝑi. Sed & cuius meri¬
ti apud internũ testem habitussit:
& in multis aliis & inine ipso mari¬
me exꝑtus sum. quippe quem ab
ipso ut ita dicam mortis limine re¬
uocans. ad uiam uitȩ sua or̃one ac
bñdictione reduxit. Nam cũ pͥme
clero illius degerem. legendiq ac
canendi studiis traditus. s adhuc
aminum perfecte aiuiuenilibus
dam nos iter agentes cum eo deue¬
nisse inuiam planam & amplam
aptamq cursui equoꝵ ceꝑuntq
iuuenes qui cum ipso erant maxi¬
me laici postulare ep̃m. ut cursu
maiore equos suos inuicem proba.¬
re liceret. At ille pͥmo negauit. ocio.¬
sum dicens quod postulabant.
S adultimum multoꝵ unanima
intentione deuictus: facite inquit¬
quod uultis. ita tñ ut herebaldus

Expanded text:
 Heritbald, in seipso ab eo factum solet narrare miraculum, qui tunc quidem in clero illius conversatus,Tini fluminis, abbatis jure praeest. « Vitam, inquit, illius, quantum hooptime cognovi, per omnia episcopo dignam esse comperi. Sed et cujus meriti apud internum testem  Al., judicem habitus sit, et in multis aliis, et in meipso maxime expertus sum: quippe quem ab ipso, ut ita dicam, mortis limite revocans, ad viam vitae sua oratione ac benedictione reduxit. Nam cum primaclero illius degerem legendi quidem canendique studiis traditus, sed non adhuc animum perfecte a juvenilibus dam nos iter agentes cum illo devenisse in viam planam et amplam aptamque cursui equorum: coeperuntque juvenes qui cum ipso erant, maxime laici, postulare episcopum ut cursu majore equos suos invicem probare liceret. At ille primo negavit, otiosum dicens esse quod desiderabant; sed ad ultimum multorum unanima intentione devictus: Facite, inquit, si vultis, ita tamen ut Herebald
Abbreviated transcription (Latin):
altus: om̃i nocte supra locum ful¬
gebat illum ubicunq ea peruent¬
re contingeret. &e hoc c̃e paganis
qui eos occiderant intuentibus. S
&e unus exeiz. in uisione nocturna
apparuit cuidam de sociĩs suis uiro
milite factus fuerat monachus.
indicans qd̾ eo loci eoꝵ corpora pos¬
set intienire. ubi lucem de celoterris
radiasse conspisc̾et. Qđ ita comple¬
tum ẽ. Inuenta namq eorum cor¬
pora iuita honorem martyribus
comdlignũ recondita sunt. &e dies
passionis uł unnuentionis eoꝵ con-¬
grua illis in locis ueneratur. fert᷑¬
aut̃ quia in loco quo occisi sunt
fons ebullierit. qui in eodem loco usq
hodie copiosa fluenti sui dona per

Expanded text:
altus omni nocte supra locum fulaltus omni nocte supra locum fulgebat illum ubicumque ea pervenisse contingeret, et hoc etiam paganis qui eos occiderant intuentibus. Sed et unus ex eis in visione nocturna apparuit cuidam de sociis suis, cui nmilite factus fuerat monachus; indicans quod eo loci corpora eorum posset invenire, ubi lucem de caelo terris radiasse conspiceret. Quod ita completum est. Inventa namque eorum corpora juxta honorem martyribus condignum recondita sunt, et dies passionis vel inventionis eorum congrua illis in locis venerationeAl. om. in quo occisi sunt fons ebullierit, qui in eodem loco usque hodie copiosa fluenti sui dona pr
Abbreviated transcription (Latin):
habiti. quia si ꝑuenirent ad satra¬
pam ce loquerentur cum eo: auer¬
terent illum a diis suis &e ad no
eoꝵ ꝓuincia ueterem cogerentur
rapuerunt eos subito ce intere¬
merunt album heuualdum uo.¬
loci occisione gladii. nigellum
autem longo supplicioꝵ crucia¬
tu. ce horrenda membrorum om̃iũ
discerptione: quos interemptos in rhe
ille quem uidere uolebant audisset:
iratus. ẽ. ualde. quod ad seuenire uo.¬
lentes ꝑegrini ñ ꝑmitt̾entur. Et mut¬
tens occidit uicanos om̃s illos. uicum̃¬
q incendio consumpsit. Passisunt
autem p̃fati sacerdotes ce famuli
xp̃i quinto nonas occobrium die
Nec marcyrio eoꝵ celestia defuere
miracła. Nam cũ ꝑempta eoꝵ cor¬
pora amni ut diximus a paganis
essent iniecta: contigit ut hec con-¬
traimpetum fluiuĩ decurrentis
ꝑ quadraguita fere milia passuũ
ad ea usq loca ubi illoꝵ erant socũ¬
tranfferrentur. Sed ce radius luciͦ
permaximus atq ad cȩlum usq

Expanded text:
habiti, quia si pervenirent ad satrahabiti, quia si pervenirent ad satrapam et loquerentur cum illo, averterent illum a diis suis et ad noveorum provincia veterem cogeretur nrapuerunt eos subito, et interemerunt: Album quidem Hewaldum veloci occisione gladii, Nigellum autem longo suppliciorum cruciatu et horrenda membrorum omnium discerptione: quos interemptos in Rhenille quem videre volebant audisset, iratus est valde quod ad se venire volentes peregrini non permitterentur; et mittens occidit vicanos illos omnes, vicumque incendio consumpsit. Passi sunt autem praefati sacerdotes et famuli Christi quinto Nonarum Octobrium die. Nec martyrio eorum caelestia defuere miracula. Nam cum perempta eorum corpora amni, ut diximus, a paganis essent injecta, contigit ut haec contra impetum fluvii decurrentis, per quadraginta fere millia passuum, ad ea usque loca ubi illorum erant transferrentur. Sed et radius lucis permaximus atque ad caelum usque
Abbreviated transcription (Latin):
gloꝵ. qui in hibernia multotem¬
pore ꝓ ȩterna patria exulaueruii.¬
qui uenerunt ad ꝓuinciam an¬
tiquoꝵ saxonum. si forte ibidem
possent. Erant autem unius am¬
bo sicut deuotionis. sic õe uocabuli.
Namq uterq eoꝵ appellabaturr
heuualdus. eatñ distinctione ut
ꝓ diuersa capilloꝵ spetie unus
niger heuualdus. alter albus¬
S heuualdꝰ
diceretur. Quoꝵ uterq pietate re.¬
ligionis imbutus. s niger heuti¬
aldus magis sacrarum literarum
erat scientia institutus. Quiuem
spicium cuiusdam uillici. peciert̃¬
q ab eo ut transmiterentur ad sa
haberent aliquid legationis ce cau
ferre. Non enĩ habent regem idem
antiqui saxones. s satrapas pluri.¬
mos suȩ genti p̾positos. Suscepit¬
ergo uillicus. &e ꝓmittens se mitt̾e
eos ad satrapam qui suꝑ seerat:
ut petebant aliquot dieb secum
retinuit. Quicum cogniti eent
abarbaris. quod ee̾nt alterius re-
secum uascula sacra. & tabulam¬
scãm altaris ue dedi¬
catam: suspecti sunt

Expanded text:
glorum, qui in Hibernia multo tempore pro aeterna patria exulaverant, venerunt ad provinciam antiquorum Saxonum, si forte aliquosere possent. Erant autem unius ambo, sicut devotionis, sic etiam vocabuli: nam uterque eorum appellabatur Hewald; ea tamen distinctione, ut pro diversa capillorum specie unus Niger Hewald, alter Albus Hewald diceretur: quorum uterque pietate religionis imbutus, sed Niger Hewald magis sacrarum litterarum erat scientia institutus  Al., ispitium cujusdam villici, petieruntque ab eo, ut transmitterentur ad sathaberent aliquid legationis et causerferre. Non enim habent regem iidem antiqui Saxones, sed satrapas plurimos suae genti praepositos, quiergo eos villicus, et promittens se mittere eos ad satrapam qui super se erat, ut petebant, aliquot diebus secum retinuit. Qui cum cogniti essent a barbaris quod essent alterius relisecum vascula sacra et tabulam altaris vice dedicatam, suspecti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Accinctus gͦ gladio. accepit lan¬
ceam in manu. Q ascendens¬
equum emissarium regis: per¬
gebat ad idola. Quod aspiciers
uulgus estimabat eum insa¬
nire. Nec distulit ille mox ut
in iecta in eo lancea quã cenebat.
multumq gauisus de agnitione
ueri dĩ cultus: ussit sociĩs destru¬
ere ac succenłe fanum cum õib¬

Expanded text:
Accinctus ergo gladio accepit lanAccinctus ergo gladio accepit lanceam in manu, et ascendens emissarium regis, pergebat ad idola. Quod aspiciens vulgus, aestimabat eum insanire. Nec distulit ille, mox utinjecta in eo lancea quam tenebat: multumque gavisus de agnitione veri Dei cultus, jussit sociis destruere ac succendere fanum cum om
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾et: exclamauit auditis eius
sermonib dicens. Iam olum ait¬
intellereram nichil ẽẽqđ coleba¬
mus. quia uidelicet quanto studi¬
osius in eo cultu ueritatem quere¬
bam: tanto minus inueniebam:
Nunc aut᷑ aꝑte ꝓfiteor. quia in hac
p̾dicatione ueritas claret illa.
quȩ nob uitȩ salutis oe beatitu¬
diuis eternȩ dona ualet tribuere
Unde suggero rex. ut templa &
altaria que sine fructu utilitatis
sacrauimus: otius anathemati
ra: Prebuit palam assensum e.
rex. &e abrenuntiata idolatria.
fidem se xp̃i susciꝑe confessus. ẽ.
Cumq ap̾fato pontifice sacroꝵ
suoꝵ quereret quis aras ce fana
idoloꝵ cum septis quib erant cir.¬
cumdata primus ꝓfanare debe¬
ret: ille respondit. Ego. Quisenĩ
ea que ꝑ stulticiam colui. munc
ad exemplũ omnium aptius qͣm
ipse destruam ꝑ sapientiam michi
gauit sibi regem arma dare ce e¬
quum emissarium. quẽ a scenders
ad idola destruenda ueniret. Non

Expanded text:
faceret, exclamavit, auditis ejus faceret, exclamavit, auditis ejus sermonibus, dicens: « Jam olim intellexeram nihil esse quod colebamus: quia videlicet quanto studiosius in eo cultu veritatem quaerebam, tanto minus inveniebam. Nunc autem aperte profiteor, quia in hac praedicatione veritas claret illa, quae nobis vitae, salutis et beatitudinis aeternae dona valet tribuere. Unde suggero, rex, ut templa et altaria quae sine fructu utilitatis sacravimus, ocius anathemati ra? praebuit palam adsensum evarex, et abrenunciata idolatria, fidem se Christi suscipere confessus est. Cumque a praefato pontifice sacrorum suorum quaereret, quis aras et fana idolorum cum septis quibus erant circumdata, primus profanare deberet; ille respondit: « Ego. Quis enim ea quae per stultitiam colui, nunc ad exemplum omnium aptius quam ipse per sapientiam mihi gavit sibi regem arma dare et equum emissarium, quem ascendens, ad idola destruenda veniret  Al.
Abbreviated transcription (Latin):
subdidit. Talis inquiens michi
iudetur iexuita hominũ p̃sens
in terris ad comꝑationẽ eius qđ
nobis incertũ est temporis: qua¬
lecum te residente ad qenam
cum ducib ac ministris tiuis tem¬
pore brumali. accenso quidẽ fo¬
co in mecdio &e calido effecto ce¬
naculo. furentib aut̃ foris ꝑ oĩa
turbinib hiemalium pliriua¬
rum uł niuium. adueniens unꝰ
passerum domum citissime ꝑ
ipso quidẽ tempore qͦ nitus ẽ. hie
ad mom̃tum excurso. mox de hi.¬
eme in hiemem regrediens tius
oculis elabit᷑: ita hȩc uita homi.¬
num ad modicum apparet. quid
aut̃ sequat᷑ quid ue p̾cesserit.
ꝓrsus ignoramꝰ. Unde si hȩc no¬
ua doccrina certius aliquid at
detur. hissimilia ce ceteri maio¬
res iratu ac regis consiliariĩ diui.¬
nitus ad moniti ꝓsequebantur.
Adiecit aut̃ cotfi. quia uellet ip¬
sum paulinũ diligentiꝰ audixe
de dõ quẽ p̃dicabat u̾bum faci.¬
entem. Quod cũ iubente rege

Expanded text:
subdidit: « Talis, inquiens, mihi subdidit: « Talis, inquiens, mihi videtur, rex, vita hominum praesens in terris, ad comparationem ejus quod nobis incertum est temporis, quale cum te residente ad coenam cum ducibus ac ministris tuis tempore brumali, accenso quidem foco in medio et calido effecto coenaculo, furentibus autem foris per omnia turbinibus hiemalium pluviarum vel nivium, adveniensque unus passerum domum citissime peIpso quidem tempore quo intus est, hiemad momentum excurso, mox de hieme in hiemem regrediens, tuis oculis elabitur. Ita haec vita hominum ad modicum apparet; quid autem sequatur, quidve praecesserit, prorsus ignoramus. Unde si haec nova doctrina certius aliquid attdetur. » His similia et caeteri majores natu ac regis consiliarii divinitus admoniti prosequebantur. Adjecit autem Coifi, quia vellet ipsum Paulinum diligentius audire de Deo quem praedicabat, verbum facientem. Quod cum jubente rege
Abbreviated transcription (Latin):
susciꝑe quidem sefidem quã
docebat & uellece debere respon¬
debat. Uerum ad huc cum amicis
sese de hoc collocuturum esse dice¬
batut si ceilli eadem cum illo senti¬
reuellent: om̃s pariter in fonte
uitȩ xp̃o consecrarentur. Et annu.¬
ente paulino: fecit ut dixerat. ha¬
bito enim cum sapientib consilio:
sciscitaibat᷑ singulatim ab om̃ib
qualis sibi doctrina hȩc eatenus
inaudita. ce nouus diuinitatis
de rex quale sit hoc quod nobis
quia nichil uirtutis habet. nichil
utilitatis religio illa quã hucusq
a te beneficia quam ego &e maioreᷤ
accipiunt dignitates. magisq pro¬
sꝑantur ui omnib que agenda ł
adquirenda disponunt. Si aut̃
diĩ ali quid ualerent. me potius
iuuareuellent. qui ilł impensiuis
seruire curaui. Unde restat ut
si ea que nunc nobis noua pre¬
natione perspereris: absq ulis
cunctamine suscipere illa festi.¬
nemus. Cuiꝰ sirasioni uerbisq
prudentib alius obtimatum re¬
gis tribuens assensum: continuo

Expanded text:
suscipere quidem se fidem quam docebat, et velle et debere respondebat. Verum adhuc cum amicis sese de hoc collaturum esse dicebat, ut si et illi eadem cum illo sentire vellent, omnes pariter in fonte vitae Christo consecrarentur. Et annuente Paulino, fecit ut dixerat. Habito enim cum sapientibus consilio, sciscitabatur singillatim ab omnibus, qualis sibi doctrina haec eatenus inaudita, et novus divinitatis de, rex, quale sit hoc quod nobis quia nihil omnino virtutis habet, nihil utilitatis religio illa  Al., habet a te beneficia quam ego, et majores accipiunt dignitates, magisque prosperantur in omnibus quae agenda vel adquirenda disponunt. Si autem dii aliquid valerent, me potius juvare vellent, qui illis impensius servire curavi. Unde restat, ut si ea quae nunc nobis nova praenatione, perspexeris, absque ullo cunctamine suscipere illa festinemus. Cujus suasioni verbisque prudentibus alius optimatum regis tribuens assensum, continuo
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i petri apłi. quã ibidem ipse
deligno cum caterizaretur atq
ad ꝑcipiendum baptisma cita
ciuitate. ipsi doctori atq antisti¬
ti suo paulino esedem episcopa¬
tus donauit. Mox aut᷑ ut bap¬
tisma consecutus est: curauit
docente eodem paulino maio¬
rem ipso in loco ce augustiorem
de lapide fabricare basilicam.
Paulinus autem ex eo tempore
bat. Credebantq ce baptizabant᷑
quot quot erant p̃ordinati ad fi

Expanded text:
sancti Petri apostoli, quam ibidem ipse de ligno cum catechizaretur atque ad percipiendum baptisma imbuecivitate ipse doctori atque antistiti suo Paulino sedem episcopatus donavit. Mox autem ut baptisma consecutus est, curavit, docente eodem Paulino, majorem ipso in loco et augustiorem de lapide fabricare basilicam, Paulinus autem ex eo tempore bat: credebantque et baptizabantur quotquot erant praeordin