comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ma ĩ fronte constituit. post hos lig¬
urũ et galloꝵ balearibꝰ ac mauris
int̾mixtã aciem locat. secũdã aciem
ex carthaginẽsibꝰ atq afris ordinat.
in qua et legio una macedonũ fuit.
ꝑ eos dies a philippo rege macedoĩe
romana iam tũc bella meditãte a¬
uxilio carthaginẽsibꝰ trãsmissa. tẽ-¬
ciã ex italicis plerisq brutiis. quoꝵ
pars maior nõ spõte s ui ⁊ metu ⁊¬
exẽploq iunoĩs ĩ tẽplo crudelit̾ ꝑ¬
eptoꝵ ex italia discedentẽ secuta
erat. cingit et ipse cornibꝰ acies de¬
xtrũ carthaginẽsibꝰ adu̾sus italicos
at sinistrũ adu̾sus massinissã nõ a¬
lio ꝙͣ numidico fulcit equitatu.n
nõ est eĩ odiũ seruili acrius ubi sem¬
el cõtra dñm erigi ceꝑit. ĩ hũc quidẽ
modũ acies stabant. ⁊ bant uͦ oẽs
in p̃liũ spe ac metu uario ut dixi ⁊
p̃terea sic affectos accendebant ad hoͣ¬
tationes ducũ hinc inde magni fice.

Expanded text:
ima in fronte constituit; post hos Ligima in fronte constituit; post hos Ligurum et Gallorum Balearibus ac Mauris intermixtam aciem locat; secundam aciem ex Carthaginensibus atque Afris ordinat, in qua et legio una Macedonum fuit, per eos dies a Philippo rege Macedonie, romana iam tunc bella meditante, auxilio Carthaginensibus transmissa; tertiam ex Italicis plerisque Brutiis, quorum pars maior non sponte sed vi et metu exemploque Iunonis in templo crudeliter peremptorum ex Italia discedentem secuta erat. 7 Cingit et ipse cornibus acies: dextrum Carthaginensibus adversus Italicos at sinistrum adversus Massinissam non alio quam numidico fulcit equitatu; non est enim odium servili acrius, ubi semel contra dominum erigi ceperit. In hunc quidem modum acies stabant. 8 Ibant vero omnes in prelium spe ac metu vario, ut dixi, et preterea sic affectos accendebant adhortationes ducum hinc inde magnifice,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenire. Fodẽ ferme ordine quo adu̾sꝰ
hasdrubalẽ ac siphacẽ quondã roma¬
na nũc acies stetit. nͥ ꝙ cornua cõmu¬
tata sunt. dextrũ eĩ qd̾ tũc itali nunc
massinissa et numide tenuerũt. leuuz
tenuit equitatꝰ italicꝰ sub lelio ꝗ legatꝰ
hactenꝰ scipioĩs at nũc questor factꝰ nõ
ideo tñ ab ĩꝑatoris sui cessabat obseꝗis.
imo quidẽ adhuc scipio ex senatꝰ cõsul¬
to eiꝰ ut legati oꝑa exͣ sortẽ utebat᷑. in
medio positas cohortes nõ cõdens aᷤᷤ ut
mos erat s rariores et parũꝑ int̾ se di¬
stantes dux romanꝰ instituit. ut ele¬
phantibꝰ hostiũ irrupentibꝰ uiã darẽt.
et beluaꝵ pͥor ĩpetꝰ in cassũ effusus siñ
strage militũ trãsiret. Cũ hanibale ⁊¬
multe ⁊ uarie qentes erant. instruc¬
turꝰ aciem octoginta elephante ᷤᷤ quoͭ
nũꝙͣ hactenꝰ simul habuerat ad ter¬
rorẽ hostiũ spargendosq ordines pͥ¬

Expanded text:
pervenire? 4 Eodem ferme ordine quo adversus pervenire? 4 Eodem ferme ordine quo adversus Hasdrubalem ac Siphacem quondam, romana nunc acies stetit, nisi quod cornua commutata sunt: dextrum enim quod tunc Itali nunc Massinissa et Numide tenuerunt, levum tenuit equitatus italicus sub Lelio qui, legatus hactenus Scipionis at nunc questor factus, non ideo tamen ab imperatoris sui cessabat obsequiis, imo quidem adhuc Scipio ex senatus consulto eius ut legati opera extra sortem utebatur. 5 In medio positas cohortes non condensas ut mos erat, sed rariores et parumper inter se distantes dux romanus instituit, ut elephantibus hostium irrumpentibus viam darent et beluarum impetus prior in cassum effusus sine strage militum transiret. Cum Hanibale multe et varie gentes erant. 6 Instructurus aciem octoginta elephantes, quot nunquam hactenus simul habuerat, ad terrorem hostium spargendosque ordines pr
Abbreviated transcription (Latin):
uł deiecturi funditꝰ uł celotenꝰ erectu.
ri. Iure ig̃ florus nõ fuit maior ĩꝗt sub
ĩꝑio romano dies ꝙͣ quo hec scil gesta
sunt. certe neq ꝑiculosior neq foͬmi¬
dabilior. ita dico. si utrũq simul qd̾ sub
oculis erat. et instãs ꝑiculũ spectaret᷑.
licet eĩ et pͥus et postea cũ uali dissimis
gentibꝰ sepe pugnatũ sit nũꝙͣ tñ tãtis
odiis. nũꝙͣ tanta arte tãtaq paritate
sus sic adducta re publica. postremo nũ¬
ꝙͣ sic ultimo cõgressu cũ altero haniba¬
le duce certatũ est. quis ergo miret᷑ ta¬
le in discͥmẽ eũtibꝰ uicissimq nũc suas
nũc hostiũ ures extimãtibus. nutasse
aĩos. mediocrenichil. s hinc sibi mestis.¬
simahĩc letissima promittẽtes. cũ ego
ipse qui post tantũ tp̃s hec scͥbo ab illo lo.¬
co atq ab illa etate remotissimꝰ quasi
metꝰ speiq particeps. ⁊ finis insciꝰ hereã¬
⁊ ad id ip̃m actũ prelii stilo uix audeã

Expanded text:
ecturi funditus vel celotenus erecturi! 2 Iure igitur Florus «non fuit maior» inquit «sub imperio romano dies» quam quo hec scilicet gesta sunt; certe neque periculosior neque formidabilior. Ita dico, si utrunque simul quod sub oculis erat et instans periculum spectaretur. Licet enim et prius et postea cum validissimis gentibus sepe pugnatum sit, nunquam tamen tantis odiis, nunquam tanta arte, tantaque paritate sus sic adducta re publica, postremo nunquam sic ultimo congressu cum altero Hanibale duce certatum est. 3 Quis ergo miretur, tale in discrimen euntibus vicissimque nunc suas nunc hostium vires extimantibus nutasse animos, mediocre nichil sed hinc sibi mestissima hinc letissima promittentes, cum ego ipse, qui post tantum tempus hec scribo ab illo loco atque ab illa etate remotissimus, quasi metus speique particeps et finis inscius heream, et ad ipsum actum prelii stilo vix audeam
Abbreviated transcription (Latin):
tis p̃cipitiũ p̃uenissent magno ꝓti¬
nus comitatu uiroꝵ illustͥu ĩ sigͥnis
reus ad iudiciũ rediit. iãq antea re¬
cordatus illũ forte anniu̾sariũ diem
eẽ. quo ante aliquot annos haniba-¬
lem uiciss eleuatꝰ cõsciẽtia. ⁊ illiꝰ et a¬
liaꝵ maximaꝵ reꝵ laureã suã sibi

Expanded text:
enissent, magno protinus comitatu virorum illustrium insignis reus ad iudicium rediit; iamque antea recordatus illum forte anniversarium diem esse quo ante aliquot annos Hanibalem vicisset, elevatus conscientia et illius et aliarum maximarum rerum, lauream suam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ĩ illius ore sordebat. nõ eĩ cupide ne¬
q ꝓ mani iactantia s coacte et ꝓ sa¬
lute ꝓq ĩnocentia dicebant᷑. ad cõ¬
monefaciendũ ingratos suiq et su¬
aꝵ reꝵ ĩ memoriã reducendu ac
cusatores uera criminũ deficiente
materia ut est dictũ ad suspitionũ
sese arma cõu̾terant legatiq flagi¬
tia apud locros dimissi ip̃iꝰ ducis in
culpa qn et oẽ eiꝰ gloi̾a ĩ ĩuidiam
atq ĩfamiã reflectebant. his cõten¬
tionibꝰ absũpta luce res dilata est¬

Expanded text:
 in illius ore sordebat; non enim cupide neque pro inani iactantia sed coacte et pro salute proque innocentia dicebantur, ad commonefaciendum ingratos suique et suarum rerum in memoriam reducendum. 22 Accusatores vera criminum deficiente materia, ut est dictum, ad suspitionum se se arma converterant, legatique flagitia apud Locros dimissi ipsius ducis in culpam, quin et omnem eius gloriam in invidiam atque infamiam reflectebant. 23 His contentionibus absumpta luce
Abbreviated transcription (Latin):
comitatiorq ꝙͣ uł ũꝙͣ ipse uł aliꝰ ante
illũ diem ad iudiciu ueĩt. et quasi
cur ueĩss oblitus de obiectis nichil
s de sius uictoriis et inrem publicã
meritis młtis ac magnis tã p̃clama
ac fidenti oratiõe disseruit ut con¬
staret nũꝙͣ alias hominẽ aut altiꝰ
aut ueriꝰ laudatũ. nimiꝵ dicebat
idẽ ip̃e qui feterat. et eodẽ illo gene

Expanded text:
alius ante illum diem ad iudicium venit; et, quasi cur venisset oblitus, de obiectis nichil sed de suis victoriis et in rem publicam meritis multis ac magnis tam preclara ac fidenti oratione disseruit, ut constaret nunquam alias hominem aut altius aut verius laudatum. 21 Nimirum: dicebat idem ip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdiit. indictoq silẽtio cũ intẽti oẽs
ĩ eu expectarẽt ut accusatoribꝰ resp¬
onderet ille tͥumphali corona suo
capiti suꝑ ĩposita hoc die ĩquit o tri¬
buni uosq romani ciues cũ haniba¬
le et cathaginẽsibꝰ in africa ordina¬¬
ta acie bñ ac felicit̾ deceͬtaui bello¬
q durissimo finẽ dedi. quã ob cãm
diem hũc ĩmunẽ litibꝰ eẽ ĩ ꝑpetuũ de¬
bere festũq et memori gaudio cele

Expanded text:
iit, indictoque silentio, cum intenti omnes in eum expectarent ut accusatoribus responderet, ille triumphali corona suo capiti superimposita: ‘Hoc die’, inquit ‘o tribuni vosque romani cives, cum Hanibale et Carthaginensibus in Africa ordinata acie bene ac feliciter decertavi, belloque durissimo finem dedi. Quam ob causam diem hunc immunem litibus esse in perpetuum debere festumque et memori gaudio c
Abbreviated transcription (Latin):
uata de patria te pulsuri sunt. imo
uͦ felix scipio magnifice tuũ debitũ
ĩplesti. miseri qui suũ debitũ impie
neglexerũt. hec relaturo tanti uiri
exitũ de reꝵ causis p̃libasse sufficiat.
ad remuenio.Accusabat᷑ a duobus
quintiis petiliis id unũ duobꝰ accusa¬
toribꝰ nomẽ fuit. alii aliter tradũt.
ego aũt sciens que plus cõfusioĩs er¬
ant ꝙͣ notitie allatura p̃teruehor.
tribunos plebis fuisse satis cõstat.
qbꝰ ad tantã rem hortator aĩos dabat
cato. de his rome interĩut ĩlibera
ciuitate sermões erãt uarii. qbꝰda
indignãtibꝰ nec accusatoꝵ magis
audaciã ꝙͣ populi patientiã culpã

Expanded text:
vata de patria te pulsuri sunt. Imo vata de patria te pulsuri sunt. Imo vero felix Scipio: magnifice tuum debitum impresti; miseri qui suum debitum impie neglexerunt! Hec relaturo tanti viri exitum de rerum causis prelibasse sufficiat. Ad rem venio. 18 Accusabatur a duobus Quintiis Petiliis; id unum duobus accusatoribus nomen fuit. Alii aliter tradunt; ego autem sciens que plus confusionis erant quam notitie allatura pretervehor. Tribunos plebis fuisse satis constat; quibus ad tantam rem hortator animos dabat Cato. 19 De his Rome interim ut in libera civitate sermones erant varii, quibusdam indignantibus nec accusatorum magis audaciam quam pop
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quis queso nͥ oderit inimicꝰ ẽ: aut
ꝗd ẽ aliud inmicitia ꝙͣ inueteratu
odiũ : miꝵ unde uiri optimi odiu
ĩ tã sapiẽtis uiri pectꝰ intrauei̾t. p̃ẜtĩ
cũ constet qd̾ rem p̃grauat. Catonem
sub scipione questorẽ ĩ africa militasse.
S nullũ acriꝰ ꝙͣ familiare odiũ ubise¬
mel exarserit. p̾sto inueĩt alimẽta. at
Graui aĩo qd̾ sequit᷑ dicã. s uera fate
ri ꝓpositũ stat. quãto demũ odio petitꝰ
sit uł hinc patet. ꝙ et uiuẽtis ĩnocen¬
tia cõtumeliis accusatioĩbꝰq uexata.
defũcri fama eoꝵ dẽ ꝑserutoꝵ obtretta¬
tioĩbus lacenta est. quãtũ ergo fuit
odiu qd̾ nec uirtꝰ leniit nec moͣs ip̃a
⁊ ĩuidiã et odiũ extĩguere solita .I. ñc
miser scipio uoluptates oes fuge.u
oẽs labores amplectere obice teꝑicu¬
lis expone te moͣti: ꝓ his qui tibi ĩui¬
suri te sp̃turi teq osuri. deniq ser¬

Expanded text:
 quis, queso, nisi oderit inimicus est, aut  quis, queso, nisi oderit inimicus est, aut quid est aliud inimicitia quam inveteratum odium? Mirum unde viri optimi odium in tam sapientis viri pectus intraverit, presertim cum constet, quod rem pregravat, Catonem sub Scipione questorem in Africa militasse; sed nullum acrius quam familiare odium: ubi semel exarserit, presto invenit alimenta. 17 Gravi animo ri propositum stat. Quanto demum odio petitus sit vel hinc patet, quod et viventis innocentia contumeliis accusationibusque vexata et defuncti fama eorundem persecutorum obtrectationibus lacerata est. Quantum ergo fuit odium, quod nec virtus leniit nec mors ipsa, et invidiam et odium extinguere solita! I nunc, miser Scipio, voluptates omnes fuge, omnes labores amplectere, obice te periculis, expone te morti pro his, qui tibi invisuri te spreturi teque osuri denique ser
Abbreviated transcription (Latin):
ta est ⁊ ip̃i nõ cognita sciproĩ. nã quid
aliud queso sibi uult lacerata ĩ senatu
pͥncipũ oratioĩbꝰ fama uiri: quid illa
p̃sertĩ fabii maximi in absentẽ liuida
et pene hostilis inuectio: qd decreta in
Siciliã atq africã ⁊ usq siragusas pro¬
fecta legatio ad retrahendũ manu cõ¬
sulem ducẽq ex̾cituũ populi romani.
tot iam bellis ac uictoriis illustrẽ: tã¬
ꝙͣ expilatorẽ aliquẽ ĩfamẽ seugraui a¬
liquo crimine dep̃hensũ. ac ne quid
ulteriꝰ sit ꝓcessũ unde illa false fame
tã prõpta credulitas cõtra eũ de quo
tã multa decora sẽꝑ ab ineũte erate/.⁊
turpe ũꝙͣ nichil audierãt. Quid de o¬
dio : cũ sit scͥptũ habuisse eũ inimicos
et eoꝵ pͥncipẽ fuisse m arcũ poͣtiũ ca¬
tonẽ illũ censoriũ. o rem auditu etia
indignã. qui ut ait liuiꝰ Scipioĩs afri¬
cani magnitudinẽ lacerare solitꝰ erat.¬

Expanded text:
erta est et ipsi non incognita Scipioni; nam quid erta est et ipsi non incognita Scipioni; nam quid aliud, queso, sibi vult lacerata in senatu principum orationibus fama viri? quid illa presertim Fabii Maximi in absentem livida et pene hostilis invectio? quid decreta in Siciliam atque in Africam et usque Siracusas profecta legatio, ad retrahendum manu consulem ducemque exercituum populi romani, tot iam bellis ac victoriis illustrem, tanquam expilatorem aliquem infamem seu gravi aliquo in crimine deprehensum? ac, nequid ulterius sit processum, unde illa false fame tam prompta credulitas contra eum, de quo tam multa decora semper ab ineunte etate et turpe unquam nichil audierant? 16 Quid de odio? cum sit scriptum habuisse eum inimicos, et eorum principem fuisse Marcum Portium Catonem illum Censorium, o rem auditu etiam indignam, qui, ut ait Livius, Scipionis Africani magnitudinem lacerare solitus erat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat. Inuidiã sane ꝙͣuis id int̾ mõta¬
les difficillimũ crispus dicat ip̃a supe¬
minẽs gloria iincere nõ ĩmerito debu¬
isset. p̃sertĩ cũ int̾ pares eosq p̃cipue
qui obscuri sũt uirus illud soleat u̾sa¬
ri: utq aiunt uiꝑe ĩ morẽ humi ser¬
pere. Africano aũt quis par: quidue
ipse nͥ a claris uiris licet ĩparihus pas¬
sus est : Sic undiq tutꝰ eẽ cũ deberet
iste uirtantꝰ undiq fere patuit inu-¬
riis. et de spe quidẽ metuq suspicarili¬
citũ certi eĩ inchil habeo. a nulla uͦ reli¬
quaꝵ triũ pestiu ĩmunẽ licuisse sibi
uitã agere sat cõꝑtũ est. et pͥmũ quidẽ
qd̾ pͥus indignor ⁊ quonich indignĩ afri-¬
cano etiã tp̃s et cõuictũ ut coĩbꝰ solet ho¬
minibꝰ uł cõtẽptũ attulisse uł qd̾ hiuc
ꝓximũ est reuerẽtiã minuisse. ex iã dic.¬
tis apparuit. de inuidia quid dicã: liuiꝰ
eĩ utrũq ꝑmiscuit. res p̃terea nuis aꝑ¬

Expanded text:
fuerat. 13 Invidiam sane, quamvis id inter mortales difficillimum Crispus dicat, ipsa supereminens gloria vincere non immerito debuisset, presertim cum inter pares eosque precipue qui obscuri sunt virus illud soleat versari, utque aiunt vipere in morem humi serpere. Africano autem quis par? quid ve ipse nisi a claris viris, licet imparibus, passus est? 14 Sic undique tutus esse cum deberet iste vir tantus, undique fere patuit iniuriis. Et de spe quidem metuque suspicari licitum, certi enim nichil habeo; a nulla vero reliquarum trium pestium immunem licuisse sibi vitam agere sat compertum est. Et primum quidem, quod prius indignor et quo nichil indignius, Africano etiam tempus et convictum ut comunibus solet hominibus, vel contemptum attulisse vel, quod huic proximum est, reverentiam minuisse ex iam dictis apparuit. De invidia quid dicam? 15 Livius enim utrunque permiscuit. Res preterea nimis ap
Abbreviated transcription (Latin):
ud condignã rebꝰ eẽ m̾cedẽ. aliis cõ
tradicentibꝰ nulliꝰ ciuis excellentia
solutã legibꝰ ẽẽ. ⁊ rationi reddẽde i¬
nõ obnoxiã oportere. neminẽ ciue
tã sublimẽ qui uistitie nõ subiace¬
at. neminẽ tã potentẽ ut nequeat
accusari. uĩpatidignũ ⁊ iniuriã quis
equũ pati libero recuser in populo. i
hec inter respondendi accusatioĩbus
dies affuit. et scipio ꝙͣuis ut assuetꝰ
cãpestribꝰ sic forẽsibꝰ insuetus bellis
nõ deiectꝰ tñ s erectus ĩiuria cũ reoꝵ

Expanded text:
condignam rebus esse mercedem –; aliis vero contradicentibus nullius civis excellentiam solutam legibus esse et rationi reddende non obnoxiam oportere; neminem civem tam sublimem qui iustitie non subiaceat, neminem tam potentem ut nequeat accusari; vim pati dignum et iniuriam quivis equum pati libero recuset in populo. 20 Hec inter respondendi accusationibus dies affuit et Scipio, quamvis ut assuetus campestribus sic forensibus insuetus bellis, non deiectus tamen sed erectus infuria, cu
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ debuerat. Certe õez spez huiꝰ modi o¬
pũ mediocritas ⁊ nulliꝰ insignis aut
magnoꝑe alienã auaritiã irritaturi
patrimonii possessio. metũ uͦ sius cuu¬
bus mansuetꝰ etiã hostibꝰ ⁊ benignus
aĩus sustulisse poterat. ut odio uaca.¬
ret uirtus et in patͥa atq ĩ ciues ma¬
ximoꝵ recordatio meritoꝵ ne cõtem¬
ni posser a quoꝙͣ ipse uiri habitꝰ. cũ bo¬
naꝵ artiũ copia reꝵq gestaꝵ claritas
⁊ nobilitas sanguĩs et magne ꝑ orbẽ

Expanded text:
esse debuerat. 12 Certe omnem spem huiusmodi oesse debuerat. 12 Certe omnem spem huiusmodi opum mediocritas et nullius insignis aut magnopere alienam avaritiam irritaturi patrimonii possessio, metum vero suis civibus mansuetus etiam hostibus et benignus animus sustulisse poterat; ut odio vacaret virtus et in patriam atque in cives maximorum recordatio meritorum, ne contemni posset a quoquam ipse viri habitus cum bonarum artium copia, rerumque gestarum claritas et nobilitas sanguinis et
Abbreviated transcription (Latin):
bitrio urbs roma et senatꝰ ⁊ populus
et totũ penderet ĩpiu. bellũ ac pacez
in illiꝰ manucẽ oẽ qd̾ illi placitũ eẽt a¬
pd̾ romanos ꝓ legibus obseruari. Sic
culpe oĩs exptẽ gloria sua p̃mũt. ⁊ ĩ fa¬
mialibeꝵ inuidia ĩsectãtuͣ. sic ĩuidia
accusatoꝵ reo cõflabat ĩuidiã ut quẽ
noxiũ facere nõ ualebant ĩuidiosu fa¬
cerent. o uere difficilis ars uiuendi. qs
sic ũꝙͣ illã didicit ut nõ ei multa defu-¬
erĩt ad iuiuendũ bñ: ingens rei huiꝰ ar¬
gumẽtũ scipio ꝙͣꝙͣ mille passim uicis
oĩbus occu̾sent. s hoc p̃manibꝰ et p̃cla¬
rũ est. itaq libet ĩsistere et parũp di¬
lut pestes sũmo nob̾ studio uitãdaᷤ ut
securi int̾ imꝓbos uiuamꝰ. philosophi¬
ca sentẽtia est. ne ꝗd scil de nob̾ ꝑ occa¬
sionẽ miurie sperent: ne ĩuideãt ne
oderint ne metuãt ne cõteninãt. ho¬
rũ nͥ fallor oĩu ab ĩcursu scipio tutus

Expanded text:
bitrio urbs Roma et senatus et populus bitrio urbs Roma et senatus et populus et totum penderet imperium, bellum ac pacem in illius manu esse, omne quod illi placitum esset apud Romanos pro legibus observari. 10 Sic culpe omnis expertem gloria sua premunt, et infamia liberum invidia insectantur; sic invidia accusatorum reo conflabat invidiam, ut quem noxium facere non valebant invidiosum facerent. O vere difficilis ars vivendi! quis sic, inquam, illam didicerit, ut non ei multa defuerint ad vivendum bene? Ingens rei huius argumentum Scipio, quanquam mille passim vicis omnibus occursent; sed hoc pre manibus et preclarum est, itaque libet insistere et parumper dilut pestes summo nobis studio vitandas, ut securi inter improbos vivamus, philosophica sententia est: nequid scilicet de nobis per occasionem iniurie sperent, ne invideant, ne oderint, ne metuant, ne contemnant. Horum, nisi fallor, omnium ab incursu Scipio tutus
Abbreviated transcription (Latin):
potẽtissimã inimicissimãq uͣbẽ ꝗ crude¬
lissimũ hostẽ ad orbis ĩꝑiu aspirantem
sic fregiss ut et illa in obeditia ac tͥbu¬
to ⁊ ille trãsinarina ĩ fuga oez repone¬
ret spem salutis. Is ĩ ꝙͣ ĩ patͥa quã seruaᷤ¬
set populo paciente a tribunis plebis
ut rei publice ꝓditor accusatꝰ sit: ꝙ ab
anthioco rege petuniã filiũq qui ab ho¬
stibꝰ captꝰ erat sine p̃cio recipiss. qd̾ eo
spectabat ut fauisse eũ populi romaĩ
adu̾sario credi poss. plurima ciͣca ide
nõ tã ad accusatioĩs formã ꝙͣ ad reliqͦꝵ
fidẽ querendãq glorie ĩuidiã iactahãt᷑.
Isse eũ fratri noĩe legatũ re aũt uera
dictatorẽ seu dominũ. neq ad id cari¬
tate fratͥs aut patͥe motũ s suꝑbia. ut
qd̾ hispania iam dudũ ⁊ sicilia et africa
⁊ gaillia totꝰq occidens sciebat id gretia
atq asia oẽsq ad oriẽtẽ reges ac popu.¬
li uiderent. Scipionẽ unũ esse cuiꝰ ex aͣ¬

Expanded text:
potentissimam inimicissimamque urbem qui crudelissimum hostem ad orbis imperium aspirantem sic fregisset, ut et illa in obedientia ac tributo et ille transmarina in fuga omnem reponeret spem salutis, is, inquam, in patria quam servasset, populo patiente, a tribunis plebis ut reipublice proditor accusatus sit, quod ab Anthioco rege pecuniam filiumque, qui ab hostibus captus erat, sine precio recepisset. Quod eo spectabat ut favisse eum populi romani adversario credi posset. 9 Plurima circa idem non tam ad accusationis formam quam ad reliquorum fidem querendamque glorie invidiam iactabantur: isse eum fratri nomine legatum, re autem vera dictatorem seu dominum; neque ad id caritate fratris aut patrie motum sed superbia ut, quod Hispania iandudum et Sicilia et Africa et Gallia totusque Occidens sciebat, id Grecia atque Asia omnesque ad Orientem reges ac populi viderent, Scipionem unum esse cuius ex ar
Abbreviated transcription (Latin):
stratũ extinaret. uir homero uir¬
gilioq p̃cone dignior ꝙͣ ennio. sed
sic est p̾terita ac futura optari possũt
s p̃sentibꝰ uti opoͣtet. coluit ergo quoᷤᷤ
poruit deo aũt grãs. nostris ea cura ⁊¬
pͥncipibꝰ nõ est. qui sic uiuũt ut eis
metuendi poete sint potiꝰ ꝙͣ optãdi.
ab his eĩ dũtaxat optant᷑ qui illoꝵ
testimoĩo exornari spenint. eodẽ di¬
cente claudiano. Gaudet eĩ mͣtꝰ testes
sibi iũgere musas. Carmen amat ꝗs¬
q carmĩe dignagerit. iure igꝰ nostri
nec amãt carmen nec poetas optãt.
s nec metuũt ut qui ex equo urtu¬
tẽ et famã ⁊ ĩ famia cõtẽpsere. setu¬
rissimũ genꝰ. sed reu̾tor ad scipionẽ.
iss nichꝰ penitꝰ qd̾ de fortuna sua q̃re¬
retur habuiss. gloria eĩ sibi nõ ad
satietatẽ mͦ s pene ad fastidiũ obtigit.
usq adeo ut ei nõ glorie s inuidie ad
augmẽtũ ab hoste etiã sit obiectũ. a¬

Expanded text:
stratum extimaret: vir Homero Virstratum extimaret: vir Homero Virgilioque precone dignior quam Ennio. Sed sic est: preferita ac futura optari possunt sed presentibus uti oportet; coluit ergo quos potuit. 15 Deo autem gratias nostris ea cura principibus non est, qui sic vivunt ut eis metuendi poete sint potius quam optandi. Ab his enim duntaxat optantur, qui illorum testimonio exornari sperant, eodem dicente Claudiano: gaudet enim virtus testes sibi iungere Musas, carmen amat quisquis carmine digna gerit. 16 Iure igitur nostri nec amant carmen nec poetas optant, sed nec metuunt, ut qui ex equo virtutem et famam et infamiam contempsere. Securissimum genus! 17 Sed revertor ad Scipionem, isset, nichil penitus quod de fortuna sua quereretur habuisset; gloria enim sibi non ad satietatem modo sed pene ad fastidium obtigit. Usque adeo ut ei non glorie sed invidie ad augmentum ab hoste etiam sit obiectum, a
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ. ideoq naturalit̾ ĩ esse magnis
⁊ excelentibꝰ aĩs ut nõ mͦ cũ coeuis s
cũ oĩu seculoꝵ uiris se cõparent: cu
oĩbus de claritate contendãt. dictũ
oĩbus semꝑ qui ĩ altũnitũt᷑ memo¬
rabile. hoc de fonte ꝓdiit ꝙ potaᷤ sui
temporis coluit ac dilexit. cuiꝰ rei ɨ¬
claudianꝰ memĩt his uersibꝰ. maioͣ
Scipiades italis qui solus ab oris in
ꝓpͥu u̾tit punica bella caput. nõ si¬
ne pyeriis ex̾cuit artibꝰ arma. semp
erat uatũ maxima cura duci Ante
oẽs fnniũ poetã caꝵ hũit. quẽ bellis
oĩbus comitẽ suaꝵq testẽ reꝵ late¬
ri sẽꝑ huĩt herentẽ. deniq tũphi die
gemina c arthagine uicta ut testat᷑
idem ĩ capitoliũ ascendẽs coronatꝰ uic¬
tor laureatũ secũ illũ retulit alta soͣs
humilis poete. quin et illiꝰ senis effi¬
giem ĩ sepulcro Scipionũ iuxta suã ac
fratris imagine̾ sculpi fecit. ꝙ suu
nomen illius ingenio ac literis illu¬

Expanded text:
esse magnis et excellentibus animis, ut non modo cum coevis sed cum omnium seculorum viris se comparent, cum omnibus de claritate contendant: dictum omnibus semper qui in altum nituntur memorabile. 12 Hoc de fonte prodiit quod poetas sui temporis coluit ac dilexit; cuius rei Claudianus meminit his versibus: maior Scipiades, italis qui solus ab oris in proprium vertit punica bella caput, non sine pyeriis exercuit artibus arma: semper erat vatum maxima cura duci. 13 Ante omnes Ennium poetam carum habuit, quem bellis omnibus comitem suarumque testem rerum lateri semper habuit herentem. 14 Denique triumphi die, «gemina Carthagine victa», ut testatur idem, in Capitolium ascendens coronatus victor, laureatum secum illum retulit, alta sors humilis poete; quin et illius senis effigiem in sepulcro Scipionum iuxta suam ac fratris imaginem sculpi fecit, quod suum nomen illius ingenio ac literis illu
Abbreviated transcription (Latin):
solus eẽt. uox a catone censorio pri¬
mũ scripta. deĩd̾ a marco tullio copi¬
osius laudata. que declait illũ ⁊ in
otio de negotiis cogitare. et in solitu¬
dine secũ loqui solitũ. nota sunt reli¬
qua. et hec quidẽ hactenꝰ seorsuz de
Scipionis ueͬbis ac moribꝰ dicta sunt.
uiri de hinc exitꝰ attingendꝰ est. id eĩz
expectari arbitror abhis qui ad hunc
historie locũ uł legendo uł audiendo ꝑ¬
uenerint. me uꝰ ut rem ꝑsequar ueri¬
tas et ceptoꝵ series hortat᷑. s retrahit
reuerẽtia romaĩ noĩs sine cuius ĩ famia
res narrari nequit. que facile silentiũ
ĩpetraret nͥ eẽnt oĩa me lic occultante
ac florentis sic cadentis ac iacentis ex¬
pediã. si iacere dici debet pedibꝰ substraᷤᷤ¬
se fortuna. et si hac ĩ parte longe ua¬
rient auctores s uestigia illoꝵ sequar
quoꝵ uł autoritas maior uł uulgati¬
or trames est. huic siquidẽ tanto du¬

Expanded text:
solus esset»: vox a Catone Censorio prisolus esset»: vox a Catone Censorio primum scripta, deinde a Marco Tullio copiosius laudata, «que declarat illum et in otio de negotiis cogitare, et in solitudine secum loqui solitum». Nota sunt reliqua. Et hec quidem hactenus seorsum de Scipionis verbis ac moribus dicta sint. 12 1 Viri dehinc exitus attingendus est; id enim expectari arbitror ab his qui ad hunc historie locum vel legendo vel audiendo pervenerint. Me vero ut rem prosequar veritas et ceptorum series hortatur, sed retrahit reverentia romani nominis, sine cuius infamia res narrari nequit; que facile silentium impetraret, nisi essent omnia me licet occultante is magnitudinem ac florentis sic cadentis ac iacentis expediam – si iacere dici debet pedibus substrasse fortunam –; etsi hac in parte longe varient auctores; sed vestigia illorum sequar, quorum vel autoritas maior vel vulgatior trames est. 3 Huic siquidem tanto du
Abbreviated transcription (Latin):
stuporẽ uerti solitos accepimꝰ. et qd̾
in hoc uiro mirũ õe suꝑgredit᷑ quem
mirabilẽ fama fecerat mirabilio¬
rem congressio faciebat. qd̾ nescio i¬
an de alio secularibꝰ ĩ historiis lectũ
sit. ⁊ ꝙͣ sit difficile ac mnꝵ facile est
adu̾tere cogitãti quãtũ ĩ ceteris fame
sit adu̾sa p̃sentia. Ex his atq aliis apd̾
uniꝰ dei in sotios oriri potuit illa di¬
uine stirpis opinio.de qua ĩcipiẽs
dixi. Sentio eĩ me quod instituera
qd̾q ꝓmiserã p̃stare nequisse. ne se¬
mel dicta repeterẽ tulit me stili ĩpetꝰ.
et fortasse nõ abre fuerit hec ex diu̾¬
sis unũ ĩ locũ aceruasse ⁊ quesitu fa¬
ciliora et tenatiꝰ hesura memorie.
exercitus educatũ fusse otii quotiẽs
poss et solitudinis amatorẽ. constat.
idq ita eẽ si aliunde nescirẽ uulgata
eiꝰ illa uox indicat. nũꝙͣ se minus o¬
tiosũ ꝙͣ cũ otiosus nec minꝰ solũ ꝙͣ cũ

Expanded text:
stuporem verti solitos accepimus; et, quod stuporem verti solitos accepimus; et, quod in hoc viro mirum omne supergreditur, quem mirabilem fama fecerat mirabiliorem congressio faciebat. Quod nescio an de alio secularibus in historiis lectum sit; et quam sit difficile ac rarum, facile est advertere cogitanti quantum in ceteris fame sit adversa presentia. 20 Ex his atque aliis apud unius dei inscios oriri potuit illa divine stirpis opinio, de qua incipiens dixi. Sentio enim me quod institueram quodque promiseram prestare nequivisse, ne semel dicta repeterem: tulit me stili impetus, et fortassis non ab re fuerit hec ex diversis unum in locum acervasse, et quesitu faciliora et tenacius hesura memorie. exercitus educatum, fuisse otii quotiens posset et solitudinis amatorem constat, idque ita esse, si aliunde nescirem, vulgata eius illa vox indicat, «nunquam se minus otiosum quam cum otiosus, nec minus solum quam cum
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ĩ comitio ĩ rostris ĩ curia ĩ capitolio
in cella iouis poni. uetuisse p̃t̾a ne decꝰ¬
neret᷑ ut imago eiꝰ triũphali habitu
e tẽplo iouis exiret. ad hec et amici¬
tie regũ ⁊ ueneratio populoꝵ ⁊ mil-¬
le alia que enumerare longũ ẽ. Cle¬
mentie tante fuit ut nõ dicã militeᷤ
sui s ne hostes quidẽ nͥ admodũ ĩfã¬
da flagitia ausi de ip̃iꝰ miseĩcoͣdia de¬
sperarent. ip̃e tã terribilis hostibꝰ ut
ux aliũ metuere didicissent. pudi-¬
citie tã ĩsignis ut eẽt nõ solũ in iuue¬
ne tã formoso s ĩ forma qualibet at¬¬
q etate mimbilis. Eloquentie qͦ tã
efficacis ut nõ solũ barbaros s hosti¬
les etiã aĩos mitigaret. forma illi m¬
ra et excellens. neq femine̾ s uiri¬
lis cultꝰ atq hahitꝰ militaris. coma
ꝓlixior. ĩꝑiosa frons. p̃fulgida facieᷤᷤ
ac uiuida. cuiꝰ aspettu hostes atq a¬
micos regesq ⁊ duces et ex̾citus ĩ

Expanded text:
ostris in curia in Capitolio et in cella Iovis poni, vetuisse preterea ne decerneretur ut imago eius triumphali habitu e templo Iovis exiret; ad hec et amicitie regum et veneratio populorum et mille alia que enumerare longum est. 18 Clementie tante fuit, ut non dicam milites sui sed ne hostes quidem, nisi admodum infanda flagitia ausi, de ipsius misericordia desperarent, idem ipse tam terribilis hostibus, ut vix alium metuere didicissent; pudicitie tam insignis, ut esset non solum in iuvene tam formoso, sed in forma qualibet atque etate mirabilia; eloquentie quoque tam efficacis, que non solum barbaros sed hostiles etiam animos mitigaret. 19 Forma illi rara et excellens, neque femineus sed virilis cultus atque habitus militaris, coma prolixior, imperiosa frons, prefulgida facies ac vivida, cuius aspectu hostes atque amicos regesque et duces et exercitus in
Abbreviated transcription (Latin):
atores transgressa contentio studia ã¬
nitentiũ accendiss uictũ tandẽ suffra¬
giis affricanũ narrat. ⁊ ratiões affe¬
rens. maior ĩquit gloria scipioĩs et
quo maior eo ꝓpior inuidie. hoc ẽ ĩꝙͣ¬

Expanded text:
eratores transgressa contentio studia aneratores transgressa contentio studia annitentium accendisset, victum tandem suffragiis Africanum narrat, et rationes afferens «maior» inquit «gloria Scipionis et quo maior eo propior invidie». 7
Abbreviated transcription (Latin):
erat familiaritate et cõu̾satiõe uilue¬
rit quid sperare queant alii: et hic mͥ
aures apiat quisꝗs ad gloriã iuͬtutis
calle puenerit. fidat ille uirtuti eiꝰq p̃¬
cipue largitori. uirtꝰ nẽpe ui ꝓpͥa fulge¬
re. maloꝵ lic pedibꝰ calcata nõ desinit.
glorie nõ fidat. est eĩ solidũ nichil/ sed
uł umbra quedã uł aura uolatilis quã
qui dant hoĩes eripiũt. und̾ sepe hodiͤ
ubi nudiꝰ tertiꝰ fuerat celebrata cõtem¬
nitꝰ. stultũ ẽ in deposito quod penes ĩ¬
stabilẽ ꝑfidũq locaueris spem habere.
inconstantissimꝰ iudicũq oĩu iniꝗssi¬
mus ẽ populus. huiꝰ e manibꝰ uno ex
linguis pendent fame hominũ. s ꝓce
forsan ex ore meret᷑ ip̃a titiluu ueͬha
ponã. quicũ int̾ scipioĩs africani ac
titi quĩtii flãminii fratres hũc geͣma¬
nũ alteꝵ patruelem cõsulatꝰ ĩ petitiõe
certamẽ incidiss. et ab ip̃is candidatis
ad eoꝵ fratres illiꝰ etatis clarissimos ĩꝑ¬

Expanded text:
tate et conversatione viluerit, quid sperare queant alii? 5 Et hic michi aures aperiat quisquis ad gloriam virtutis calle pervenerit. Fidat ille virtuti eiusque precipue largitori virtus nempe vi propria fulgere, malorum licet pedibus calcata, non desinit, glorie non fidat; est enim solidum nichil, sed vel umbra quedam vel aura volatilis quam qui dant homines eripiunt; unde sepe hodie ubi nudiustertius fuerat celebrata contemnitur. Stultum est in deposito quod penes instabilem perfidumque locaveris spem habere; inconstantissimus iudicumque omnium iniquissimus est populus; huius e manibus imo ex linguis pendent fame hominum. Sed proforsan ex ore mereretur, ipsa Titi Livii verba ponam. Qui, cum inter Scipionis Africani ac Titi Quintii Flaminii fratres, hunc germanum alterum patruelem, consulatus in petitione certamen incidisset, et ab ipsis candidatis ad eorum fratres illius etatis clarissimos imp
Abbreviated transcription (Latin):
ruisse. huiꝰ ope igͦ atq consilio anthi¬
ocus ille potentissimꝰ rex asie uictꝰ est.
qr tñ nõ sius s frat̾nis hoc ẽ cõsulari¬
bus auspiciis de his sub fratre aget᷑
oportumꝰ ne ordinẽ historie p̃ue̾ta

Expanded text:
ruisse. Huius ope igitur atque consilio Anthiruisse. Huius ope igitur atque consilio Anthiocus ille potentissimus rex Asie victus est; quia tamen non suis sed fraternis hoc est consularibus auspiciis, de his sub fratre agetur oportunius, ne ordinem historie preverta
Abbreviated transcription (Latin):
endas res in africã mtti.: cuiꝰ pͥncepe
fuit Scipio. nemo eĩ ad id aptior ui¬
sus est ꝙͣ is qui et rem nosset egregie
et partiu alteri uita carior. alteri mõ¬
te formid abilior foret. ueꝵ ip̃e cũ so¬
tiis audito iure partiũ ĩspectisq rebus
indecisã litẽ reliquerũt. de eo dubita¬
tuͣ suo ne consilio id egerĩt an senatꝰ
iussu. quisꝗs sane consultor fuei̾t fac¬
tũ tẽpori cõueĩens dubitari nequit.
nouis eĩ bellis ab oriente surgentibꝰ
suis curis cathaginẽses implicitos re¬
manere oꝑep̃tiu erat. alioꝗn soliꝰ sci.¬
pioĩs autoritas nutu solo terminare
lirigiu potuiss. neq multo post tẽ¬
pore Germano unico .l. Scipioni cõ¬
suli ad bellũ siriacũ ꝑgenti. neq alite̾
ꝑrecturo quid nõ potest pietas ⁊ e
tate maior ⁊ factis ĩ cõparahilis le¬
gatꝰ ire sustinuit. ⁊ sponte sua illi sb̾¬
esse cui glorie magne ess bñ sibi pa¬¬

Expanded text:
endas res in Africam mitti, cuius princeps endas res in Africam mitti, cuius princeps fuit Scipio; nemo enim ad id aptior visus est quam is qui et rem nosset egregie et partium alteri vita carior, alteri morte formidabilior foret. 85 Verum ipse cum sotiis, audito iure partium inspectisque rebus, indecisam litem reliquerunt; de eo dubitatur suo ne consilio id egerint an senatus iussu. Quisquis sane consultor fuerit, factum tempori conveniens dubitari nequit; novis enim bellis ab Oriente surgentibus, suis curis Carthaginenses implicitos remanere opereprecium erat; alioquin solius Scipionis autoritas nutu solo terminare litigium potuisset. 86 Neque multo post tempore germano unico L. Scipioni consuli ad bellum syriacum pergenti neque aliter perrecturo – quid non potest pietas? – et etate maior et factis incomparabilis legatus ire sustinuit, et sponte sua illi subesse cui glorie magne esset bene sibi pa
Abbreviated transcription (Latin):
gloriã uirtꝰ atq aĩus nõ deess. gerẽ¬
daꝵ tñ reꝵ materiã nõ ĩueĩt. ip̃e qdẽ
si sors eẽt mutri ĩ macedoniã sũmostu¬
dio nisus est. ꝙ illis in regioĩbꝰ p̃ter
philippũ regẽ multa de romaĩs male
meritũ. cũ anthioco quoq ꝓpediẽ spe¬
rabat᷑ bellũ. qd̾ hanibalis ad eũ pro¬
fugi cõsiliis ille moliebat᷑. en maxĩe
cogitatio in eas terras scipioĩs aũi
urgebat. s Senatui nõ placuit no¬
uũ adhuc ducẽ uł ex̾citũ ad id bellũ
ꝓficisci. imo utrũq cõsulẽ eo ãno in¬
tra italiã manere. ꝓfectũ tñ ĩboros
oĩa eoꝵ in finibꝰ uastasse ꝗdã sunt i¬
auctores. et eousq ꝓgressũ donet nõ
hostis occuͣsu s nemoꝵ ac paludũ obi¬
cibꝰ arceret᷑. I ꝑ idẽ tp̃s int̾ caͣthagin¬
ense populũ massinissãq regẽ lite
de finibus exorta/ cũ legatio utͥusq
paͣtis romã ueniss disceptatũq eẽt
in senatu placuit legatiõe ad ĩspici¬

Expanded text:
non deessent, gerendarum tamen rerum materiam non invenit. Ipse quidem, si sors esset, mitti in Macedoniam summo studio nisus est, quod illis in regionibus preter Philippum regem, multa de Romanis male meritum, cum Anthioco quoque propediem sperabatur bellum, quod Hanibalis ad eum profugi consiliis ille moliebatur. 83 Ea maxime cogitatio in eas terras Scipionis animum urgebat; sed senatui non placuit novum adhuc ducem vel exercitum ad id bellum proficisci, imo utrunque consulem eo anno intra Italiam manere. Profectum tamen in Boios omnia eorum in finibus vastasse quidam sunt auctores et eo usque progressum, donec non hostis occursu sed nemorum ac paludum obicibus arceretur. 84 Per idem tempus inter carthaginensem populum Massinissamque regem lite de finibus exorta, cum legatio utriusque partis Romam venisset disceptatumque esset in senatu, placuit legationem ad inspici
Abbreviated transcription (Latin):
cipiũ. ⁊ ꝓgressus uite inclitꝰ et singu¬
laria cũta ꝓuenerãt . quasi coĩs excel¬
lentiu semꝑ ĩ populis sors fuit. quibꝰ
fere uirtꝰ et gloriã simulet ĩuidiã pa-¬
rit. hũc certe nec singularia illa que
diximꝰ nec exhis nascentis fame cla¬
ritas. nec q̃ oĩa ante ire debuerat in
patriã pietas ac m̾itũ et res geste ab
inuidia ꝓtexerunt. s quid loquor: imo
uꝰ hec ĩ primis eũ ĩuidie obiecerũt. neq

Expanded text:
cipium et progressus vite inclitus et singularia cunta provenerant, quasi comunis excellentium semper in populis sors fuit, quibus fere virtus et gloriam simul et invidiam parit. 4 Hunc certe nec singularia illa que diximus, nec ex his nascentis fame claritas, nec que omnia anteire debuerat in patriam pietas ac meritum et res geste ab invidia protexerunt. Sed quid loquor? imo vero hec in p
Abbreviated transcription (Latin):
tituliuiũ mͦ clarissimũ scriptorẽ cuius
hec de fontibꝰ magna ex parte libauimꝰ
s mille alios ꝑ oẽs fere libros nõ tm̃hi¬
storicos s poeticos et morales huiꝰ uiri
laus effusa est. quos romana ht̃ eloquẽ¬
tia: multos etia grecoꝵ ĩcursatq ocu¬
lis legentiũ quocũq se flexerint. uix

Expanded text:
Titum Livium modo clarissimum scriptorem, cuius hec de fontibus magna ex parte libavimus, sed mille alios. Per omnes fere libros, non tantum historicos sed poeticos et morales, huius viri laus effusa est, quos romana habet eloquentia, multosque etiam Grecorum, incursatque oculis legentium quocunque se flexerin
Abbreviated transcription (Latin):
nulla cã exteriꝰ impellente cõplexi sũt.
huic tñ illud ualerii maximi adiciam
nulla est tanta humilitas que dulcedĩe
glorie nõ tãgat᷑. Illud quoq exp̃ssiꝰ ci¬
ceronĩs annectã. uix ĩuenit᷑ ĩquit ꝗ
laboribꝰ susceptis ꝑiculisq additis nõ
quasi m̾cedẽ reꝵ gestaꝵ desideret glori¬
am. et si hec glorie cupiditas ut ait
idẽ ĩ magnis aĩs et ingeniis plerũq
contĩgit eoq magis si sũt ad rẽ mili¬
tarẽ apti cupidi belloꝵ gerendoꝵ: qua.¬
les ꝓcul dubio oẽs hi de quibꝰ loquim᷑
fuerũt. nõ negauerĩ iu̾i̾tutẽ neq ꝓpt̾

Expanded text:
nulla causa exterius impellente complexi sunt. nulla causa exterius impellente complexi sunt. 45 Huic tamen illud Valerii Maximi adiciam: «nulla est tanta humilitas, que dulcedine glorie non tangatur». Illud quoque expressius Ciceronis annectam: «vix invenitur» inquit «qui laboribus susceptis periculisque aditis non quasi mercedem rerum gestarum desideret gloriam»; et hec “glorie cupiditas”, ut ait idem, «in magnis animis et ingeniis plerunque contingit, eoque magis si sunt ad rem militarem apti, cupidi bellorum gerendorum», quales proculdubio omnes hi de quibus loquimur fuerunt. Non negaverim virtutem neque propter
Abbreviated transcription (Latin):
tã gloriosus aliquis ut et tribunos ⁊
Senatũ et fortunã pudeat honori eiꝰ
obstare. cui et sua uirtꝰ ⁊ rei publice
necessitas ĩ unũ plures ue annos im¬
ꝑiu ꝓrogauerit ut de hoc scipiõe
dictũ est. nũꝙͣ tñ ideo successoi̾s aut col¬
lege ꝑdendeq glorie qui ĩgens ẽ no¬
biliu stimulus aĩoꝵ metus ac soli¬
citudo cessabit. quã ob cã dubiũ nõ
est ⁊ multa ꝓrsus omissa et multa
que fuerũt cepta feliciter destituta
atq in ꝓcursureꝵ a romaĩs ducibꝰ
intẽmissa. hic ego aũt uidere mͥ uide¬
or nõ nullos cõtentiosos qui de oĩ re
litigãt occu̾suros dicturosq nõ eẽ
hoc illiꝰ quã sepe p̃dico romane ui̾tu¬
tis ut uł accedat ad res magnas adipi¬
scende glorie cupiditate uł resiliat am-¬
utende metu. quibus ego fidẽtissime ꝯ
ut puto u̾issime respondebo̾. ĩ ulla usꝙͣ
gente tãtã exẽploꝵ copiã fore eoꝵ qui

Expanded text:
tam gloriosus aliquis, ut et tribunos et tam gloriosus aliquis, ut et tribunos et senatum et fortunam pudeat honori eius obstare, cui et sua virtus et reipublice necessitas in unum plures ve annos imperium prorogarit, ut de hoc Scipione dictum est, nunquam tamen ideo successoris aut college perdendeque glorie, qui ingens est nobilium stimulus animorum, metus ac solicitudo cessabit; quam ob causam dubium non est et multa prorsus omissa et multa, que fuerant cepta feliciter, destituta atque in procursu rerum a romanis ducibus intermissa. 44 Hic ego autem videre michi videor nonnullos contentiosos, qui de omni re litigant, occursuros dicturosque non esse hoc illius quam sepe predico romane virttis, ut vel accedat ad res magnas adipiscende glorie cupiditate, vel resiliat amittende metu. Quibus ego fidentissime et ut puto verissime respondebo, in nulla usquam gente tantam exemplorum copiam fore eorum qui
Abbreviated transcription (Latin):
liuiꝰ idẽ ait. Iam ip̃e ut locoꝵ sic et
tẽpoꝵ angustie magna moliẽtes un¬
pediunt. atq utinã id ip̃m quãtulũ¬
cũq erat spatiũ libeꝵ cõtigiss et nõ
alius tͥbunitiis dissensioĩbus ex̾citu
cõscͥbere uetitꝰ ⁊ rome diutiꝰ ꝙͣ opor¬
tuit detentꝰ ad bellũ seriꝰ exiuiss a
liũ senatꝰ añ tẽpꝰ ad comitia reuoca¬
sset. ꝙͣ multos inuenias quibꝰ ĩ ip̃o flo¬
re belloꝵ annꝰ effluxerit. ꝙͣ multis
quibꝰ ignauo uł infausto duci succedẽ¬
tibus nõ agendi mͦ magnũ aliꝗd sed
inchoandi defuit facultas. et refor¬
mandis que alter de formauerat u¬
breue anni spaciũ fuit. quotiẽs tem¬
arius collega forti modestoq uiro nocu¬
it. nec potuit in ĩꝑio uniꝰ uirtꝰ alteͬ̾ius
uiciis uicta clarescere. ut cõstet hĩc ro¬
manos interdũ ad extrema cladiũ eẽ¬
eẽ ꝑductos. detur int̾ hos tã felix et

Expanded text:
Livius idem ait. Iam ipse ut locorum sic et Livius idem ait. Iam ipse ut locorum sic et temporum angustie magna molientes impediunt. Atque utinam id ipsum quantulumcunque erat spatium liberum contigisset et non alius, tribunitiis dissensionibus exercitum conscribere vetitus et Rome diutius quam oportuit detentus, ad bellum serius exivisset, alium senatus ante tempus ad comitia revocasset! 42 Quam multos invenias quibus in ipso flore bellorum annus effluxerit, quam multos quibus, ignavo vel infausto duci succedentibus, non agendi modo magnum aliquid sed inchoandi defuit facultas, et reformandis que alter deformaverat breve anni spatium fuit! Quotiens temerarius collega forti modestoque viro nocuit, nec potuit in imperio unius virtus alterius vitiis victa clarescere! ut constet hinc Romanos interdum ad extrema cladium esse perductos. 43 Detur inter hos tam felix et
Abbreviated transcription (Latin):
ret. et tñ romanos sese forsitan mi¬
nores nulli aũt gentiũ secũdos ma¬
gni tudine reꝵ ac numero s dic̾e
petuũ dominiũ hñt soliq sunt ha.¬
bẽt nẽpe consilia quibꝰ ꝓ suo utãtur
arbitrio nõ quibus pareant. nãut
bñ ait liuiꝰ nõ liberi solũ ĩpedimẽtis
oĩbꝰ s dñi reꝵ tẽpoꝵq trahũt cõsili¬¬
is cũta nõ sequũt᷑. Sic est uere non
ip̃i ab aliis s alii ab eis pendẽt. sciũt
quid acturi sint. bellũ dũ libet ĩci¬
piunt ut libet ꝓsetũt᷑ꝰ. deponũt cũ
uolunt nõ parate illis glorie p̃rep¬
tor nõ gerende rei successor nõ ge¬
ste censor. nõ domi emulus meruẽ¬
dus qui supplemẽtũ qui cõmeatũ
qui stipendiũ mitti uetet nullus
deniq aliũde ꝙͣ ab hoste metꝰ pars
securitatis ẽ ab una tm̃ parte metu¬
ere. At romani duces post regũ tẽpo¬
ra denos uicenosq dies dictaturam
nemo plusꝙͣ annũ cõsulatũ gessit. ut

Expanded text:
ret, et tamen Romanos se se forsitan miret, et tamen Romanos se se forsitan minores, nulli autem gentium secundos magnitudine rerum ac numero sed, dicere erpetuum dominium habent solique sunt, habent nempe consilia quibus pro suo utantur arbitrio non quibus pareant; nam, ut bene ait Livius, «non liberi solum impedimentisini rerum temporumque trahunt consiliis cunta, non sequuntur». Sic est vere. Non ipsi ab aliis, sed alii ab eis pendent; sciunt quid acturi sint; bellum dum libet incipiunt, ut libet prosequuntur, deponunt cum volunt; non parate illis glorie prereptor non gerende rei successor non geste censor non domi emulus metuendus, qui supplementum qui commeatum qui stipendium mitti vetet; nullus denique aliunde quam ab hoste metus: pars securitatis est ab una tantum parte metuere. 41 At romani duces post regum tempora «denos vicenosque dies dictaturam, nemo plusquam annum consulatum gessit», ut
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ ex̾citũ reportari iussit. qd̾q popu¬
lus tã cõsentiens iubebat senatꝰ con¬
sulto a patribꝰ approbatũ est. et ꝙͣuis
hec ita postea gesta sint cõtusaq nũc
celestibꝰ nũc humaĩs udiciis ambitio suc.¬
cubuerit. hic tñ metꝰ in ex̾citu ad pacẽ
ut dixi totiꝰ consilii aĩos atq sentẽtias
ĩclinauit qui ĩ partẽ cõtrariã proni e¬
rant. hic ego paululũ int̾rupta nar¬
ratioĩs serie illos audire libens uellẽ
qui quoꝵ libet regũ gesta cũ romano¬
rũ ducũ gloria cõparare audẽt. omit¬
to aũt qd̾ ꝑ se mũdo notũ si negetũ ꝓ¬
batu facile est eã int̾ ceteroꝵ hominũ
romanoꝵq res gestas eẽ ꝓportionẽ q̃
ꝙͣ multa ergo romanis ducibꝰ ĩpedim̃¬
ta domestica fuere quãte negotiorũ
difficultates : que si alienigenis fuissẽt
hodie illoꝵ nomen obscurũ ⁊ his ip̃is
a quibꝰ tãtope celebrat᷑ in auditũ fo¬

Expanded text:
torem exercitum reportari iussit; quodque poputorem exercitum reportari iussit; quodque populus tam consentiens iubebat senatus consulto a patribus approbatum est. 37 Et quamvis hec ita postea gesta sint contusaque nunc celestibus nunc humanis iudiciis ambitio succubuerit, hic tamen metus in exercitu ad pacem ut dixi totius consilii animos atque sententias inclinavit, qui in partem contrariam proni erant. 38 Hic ego, paululum interrupta narrationis serie, illos audire libens vellem, qui quorumlibet regum gesta cum romanorum ducum gloria comparare audent. Omitto autem quod, per se mundo notum, si negetur probatu facile est: eam inter ceterorum hominum Romanorumque res gestas esse proportionem, que ogit. 39 Quam multa ergo romanis ducibus impedimenta domestica fuere, quante negotiorum difficultates, que si alienigenis fuissent, hodie illorum nomen obscurum et his ipsis a quibus tantopere celebratur inauditum fo
Abbreviated transcription (Latin):
forte uenturi alieniq laboris fructu
ꝑacti scil belli gloriã ꝑcepturi adue̾sos
ad pacẽ inflexere aĩos. incidit eĩ in hec
tempora quibꝰ ⁊ funtũ bellũ ⁊ cõposi¬
ta pax est ambitio rome ingens cõsulũ
uolentiũ in africã proficisci. ut seubel¬
lũ restaret uicto hanibale facile pro¬
fligari poss. seu pax instaret ip̃i gloriã
tante pacis arriꝑent. In quibꝰ p̃cipue fu¬
erunt titꝰ claudiꝰ ⁊ cõneliꝰ lentulus ꝗ¬
bus senatꝰ adu̾sante licet populo faue.
ĩ ꝓiuĩciã ꝓperantẽ indignata ut sic dixe¬
rĩ natura turpi et horrendo naufragio
reiecit ingloriu. de secũdo interrogat᷑ꝰ
ꝑ tͥbunos populus romanꝰ cõcordi oũi
trigintaꝗnq tͥbuũ sententia indignũ
censuit ulla ex parte scipioĩs laudibꝰ
ĩmisceri: neq ꝑ illũ cõsulẽ ĩpudent̾ et
ĩmodice ambientẽ neq ꝑ aliũ ꝙͣ per
Scipionẽ qui uiciss ⁊ pacẽ fieri et uic¬

Expanded text:
 laboris fructum – peracti scilicet belli gloriam – percepturi, aversos ad pacem inflexere animos. 35 Incidit enim in hec tempora, quibus et finitum bellum et composita pax est, ambitio Rome ingens consulum volentium in Africam proficisci, ut seu bellum restaret victo Hanibale facile profligari posset, seu pax instaret ipsi gloriam tante pacis arriperent. In quibus precipui fuerunt Titus Claudius et Cornelius Lentulus, quibus senatus adversante licet populo favebain provinciam properantem, indignata ut sic dixerim natura turpi et horrendo naufragio reiecit inglorium; de secundo interrogatus per tribunos populus romanus, concordi omnium triginta quinque tribuum sententia, indignum censuit ulla ex parte Scipionis laudibus immisceri; neque per illum consulem impudenter et immodice ambientem neque per alium quam per Scipionem qui vicisset et pacem fieri et vic
Abbreviated transcription (Latin):
diissent atq auxiliis scipendiũ mi¬
nistrarent. decẽ milia p̃t̾a talẽtorũ
argenti tributi nomĩe ĩ annos ꝓxi¬
mos quĩquagĩta ꝑsoluerent. his ad¬
ditũ ut seruande pacis gratia cẽtu
obsides quos scipio e tota caͣthagine
delegiss oẽs supͣ quaͣtũ decimũ nullũ
supͣ trigesimũ annũ darent. nã qd̾ de
restituendis que ꝑ inducias abstulis

Expanded text:
diissent, atque auxiliis stipendium midiissent, atque auxiliis stipendium ministrarent; decem milia preterea talentorum argenti tributi nomine in annos proximos quinquaginta persolverent. 49 His additum ut servande pacis gratia centum obsides, quos Scipio e tota Carthagine delegisset, omnes supra quartum decimum nullum supra trigesimum annum darent; nam quod de restituendis que per indu