comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ginqmͣ ꝓruntiam post menses
.iII. eam q tibi dari stipulanti
spopondit ⁊ post paucos dres
rome testato creditori dixit eã
q̃sitũ est esi integram sũmam
qua scipulatione obligatꝰ est
obtulerit. an eo loco uyquo
soluenda ꝓmissa ẽ. sua die ĩ¬
pulatorem sua die ibi. ubi sol¬
uendam stipulatus est pet̾e.i.¬
¶ Calimatus mutuã petuniam
ranticam accepit. a sticho ẜuo
seri in prouincia siria ĩ ciuita¬
te berito. isq bretentiũ. Idq
creditũ eẽ ĩ om̃s nauigii dies
ducentos sub pignorib et
ypothetis merrib aberito cõ¬
paratis. ⁊ bretenciũ ꝑferendis
⁊ qͣs brecentõ empturus eẽt :
⁊ ꝑ nauem berito inuecturꝰ
Conuenitqs int̾ eos uti cũ cali¬
matus bretensiũ ꝑuenisset:
intra idꝰ sepremb̾. q̃ tunc ꝓxi¬
mne future eẽnt. aliis merci
b emptis. ⁊ ĩ nauẽ missis ip̃e
in sỹria ꝑ nauigiũ ꝓficiscat᷑.
aut̃ si iitra diẽ supͣ scriptã
ñ reparasset meres. nec na¬

Expanded text:
ginqua prouincia per menses tres eamque ibi dari stipulanti spopondisset, post paucos dies Romae testato creditori dixit paraquaesitum est, cum in integrum summam, qua stipulatione obligatus est, optulerit, an eo loco, in quo soluenda promissa est, sua die inposse stipulatorem sua die ibi, ubi soluenda‹m› stipulatus est, petere.Callimachus mutuam pecuniam nauticam accepit a Sticho seruo Seii in prouincia Syria ciuitate Beryto usque Brentesium: idque creditum esse in omnes nauigii dies ducentos, sub pignoribus et hypothecis mercibus a Beryto comparatis et Brentesium perferendis et quas Brentesio empturus esset et per nauem Beryto inuecturus: conuenitque inter eos, uti, cum Callimachus Brentesium peruenisset, inde intra idus Septembres, quae tunc proximae emptis et in nauem mercis ipse in Syriam per nauigium proficiscatur, aut, si intra diem supra scriptam non reparasset merces nec ena
Abbreviated transcription (Latin):
mutile ÷. ut nec ad solutõnẽ ꝓfici¬
at adiectõ absentis. cui pͥncipalit̾
obligatõ querebatur. suꝑ est. ut
queramus an ex numieratõne ip̃e
cͥꝑ contraxit pecuniã creditã petẽ
possit. Nam quociens mutuam
dantes eandẽ stipulamur. ñ due

Expanded text:
inutile est, ut nec ad solutionem proficiat adiectio absentis, cui principaliter obligatio quaerebatur. superest quaeramus, an ex numeratione ipse qui contraxit pecuniam creditam petere possit: nam quotiens pecuniam mutuam dantes eandem st
Abbreviated transcription (Latin):
iorentiꝰ.ł. Ex duob reis
pͥmntendi aluis in diẽ uł sb̾
condicõne obligari pot̾. nec
enĩ impedim̃to erit dies aut̃
condicio quominꝰ ab eo ꝙpu
si duo rei facti sunt eũ cꝑ abs¬
ens fuerit. non ten̾. p̃sentẽ
aũ in solidũ ẽe obligatũ. aut

Expanded text:
ionum.Ex duobus reis promittendi alius in diem uel sub condicione obligari potest: nec enim impedimento erit dies aut condicio, quo minus ab eo, qui pursi duo rei facti sint, eum qui absens fuit non teneri, praesentem autem in solidum esse obligatum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Iod̾ .l. Mandatis cauet᷑ int ͥ
annũ requirendoꝵ obsignari¬
fendant habuĩnt. tũc post an¬
nũ bonã in fiscũ cogũtur̾. et ĩtͣ
annũ medio tepore si qua sunt
mouentia. ne aut mora det̾iora
fiant. aut aliquo modo int̾rant᷑
erunt. S et diuus traianus int̾
mouentia fructus quoq haberi
rescripsit. ¶ Curandũ aũt nequid
ei qͥ profuit medio tp̃r a debitori¬
bus eius soluatur nec ꝑ hec fu

Expanded text:
 Mandatis cavetur intra annum requirendorum bona obsignarifendant habuerint, tunc post annum bona in fiscum coguntur. Et intra annum medio tempore moventia si qua sunt, ne aut mora deteriora fiant aut aliquo modo intereant, erunt. Sed et divus Traianus inter moventia fructus quoque haberi rescripsit. Curandum est autem, ne quid ei qui profugit medio tempore a debitoribus eius solvatur, ne per hoc fu
Abbreviated transcription (Latin):
a sufficitur. qui ĩ publicũ mala
medicamenta uendid̾it. ł hoĩs
necandi cã hũit. ¶ Adiectõ aũ
ista ueneni mali ostendit eẽ q̃¬
dam. et non mala uenena ergo
ergo nonĩ mediũ est. et tam
id ꝙ ad sanandũ. ꝙͣ id ꝙ ad occi¬
dendũ paratũ est continet. set
⁊ id ꝙ amatoriũ applłatur. Set¬

Expanded text:
adficitur, qui in publicum mala medicamenta uendiderit uel hominis necandi causa habuerit. Adiectio autem ista 'uen‹en›i mali' ostendit esse quaedam et non mala uenena. ergo nomen medium est et tam id, quod ad sanandum, quam id, quod ad occidendum paratum est, continet, sed et id quod amatorium appellatur: se
Abbreviated transcription (Latin):
.S.s. religari. uissa est ea q̃ ñ qͥdẽ
malo aĩo. s malo exem o medi¬
camentũ ad conceptõnẽ dedit
si cui tenĩe cicutã salamandrã at¬
conitũ pictuo cãpas. aut bubostr̃.
mandragoram. et id ꝙ lustramẽ¬
ti causa ded̾it. cathandas pena
teneanturꝰ huiꝰ legis. Itẽ is cuiꝰ
familia sciente eo adipiscende
recuꝑande ue possonis causa ar¬
ma s̃upp̃sserit. Itẽ qui accor sedr¬
tionis fu̾it. et qui naufragium
supp̾sserit qui ue falsa iudicia cõ¬
fessus fu̾i̾t confccenda ue curau̾it
quo quis ĩnocẽs circsueniretur.
¶ Qui hoĩem libidinis uł com̃
hodie capite puniri nͥ honestio¬
i loco cõpõiti fu̾int ut penam
legis sustineant. hũiliores .N. so¬

Expanded text:
 relegari iussa est ea, quae non quidem malo animo, sed malo exemplo medicamentum ad conceptionem dedit,s‹i› cui temere cicutam salamandram aconitum pituocampas aut bubrostim mandragoram et id, quod lustramenti causa dederit cantharidas, poena teneantur huius legis. Item is, cuius familia sciente eo apiscendae reciperandae possessionis causa arma sumpserit: item qui auctor seditionis fuerit: et qui naufragium suppresserit: et qui falsa indicia confessus fuerit confitendaue curauerit, quo quis innocens circumueniretur: et qui hominem libidinis uel promercii hodie capite puniri, nisi honestiore loco positi fuerint, ut poenam legis sustineant: humiliores enim so
Abbreviated transcription (Latin):
qui exceptione u¬
titur. Nam reus
in exceptõne accor
cẽptio dictã est
qĩ quedam exclusio q̃ int̾poni
actioni cuiꝰq re̾i solet ad excluden¬
dũ id ꝙ in intentõnẽ cõdempnatõ¬
nẽ ue deductũ est. ¶ Replica¬
tiones nicħ aliud sunt qmͣ excep¬
tiones. et aꝑte actoris ueniunt
q̃ quidem id̾o nectĩe sunt ut excep¬
tiones excludant semꝑ enĩ repłcõ
icito obicitur ut exceptõnẽ obp¬
ugn. ¶ Ilud tenendũ ÷ oẽm ex¬
ceptione uł replicõnẽ exclusori¬
am ẽẽ. ¶ Exceptõ actorẽ ex¬
cludit. Replicõ reu̾. s ⁊ ccͣ repli
nem rursus. ⁊ deinceps multiplicant᷑
tpĩa. dũ anteꝰ reus aut actor obict᷑
¶Sane solemꝰ dice̾ qͣsdam exceptõnes
eẽ diatorias. quasdã ꝑemptoria᷑⁊
ut puta dilatoria ẽ exceptõ q̃ diat᷑
actionẽ uelit ꝓcuratoriã exceptio¬
tem inficiatur. s ꝑsonam euitat᷑
duatorie. ¶ Perpetue atq ꝑemp¬
torie sũt q̃ semꝑ locũ hñt. nec eus¬

Expanded text:
qui exceptione utitur: nam reus in exceptione actor ceptio dicta est quasi quaedam exclusio, quae opponi actioni cuiusque rei solet ad ‹ex›cludendum id, quod in intentionem condemnationemue deductum est. Replicationes nihil aliud sunt quam exceptiones, et a parte actoris ueniunt: quae quidem ideo necessariae sunt, ut exceptiones excludant: semper enim replicatio idcirco obicitur, ut exceptionem oppugnet. Illud tenendum est omnem exceptionem uel replicationem exclusoriam esse: exceptio actorem excludit, replicatio reum. Sed et contra nem rursus et deinceps multiplicantur nomina, dum aut reus aut actor obicit. Sane solemus dicere quasdam exceptiones esse dilatorias, quasdam peremptorias: ut puta dilatoria est exceptio, quae differt actionem, veluti procuratoria exceptiotem infitiatur, sed personam euitat. dilatoriae. perpetuae atque peremptoriae sunt, quae semper locum habent nec eui
Abbreviated transcription (Latin):
dnõs hr̃e ħ infcłc̃m. ⁊ qͥdẽ in soli¬
dum. qr etiam seruitutis uendi¬
cionem singłih̾ant. ¶ Ait p̃tor
si ꝑtestat quominus eam adi¬
mas qͥmue an eam arborẽ adim̃e¬
lieat: uim fieri neto. pͥis itacꝭ tibi
dat᷑ adimendi facultas si tu non faci¬
as. tuc uicino ꝓibet uim fĩ adimere
uolenti. ¶ Dem̃ ait p̃tor. q̃ arbor ex
agro tuo s agrũ illiꝰ inpendet si ꝑ te
stat. quominꝰ pedes .xu. a t̾ra eam
lignacꝙ sibi hr̃e liceat. uim fiert ue¬

Expanded text:
quidem in solidum, quia et seruitutium uindicationem singuli habeant. Ait praetor: 'si per te stat, quo minus eam adimas, quo minus illi eam arborem adimeeat, uim fieri ueto'. prius itaque tibi datur adimendi facultas: si tu non facias, tunc uicino prohibet uim fieri adimere uolenti. Deinde ait praetor: 'Quae arbor ex agro tuo in agrum illius impendet, si per te stat, quo minus pedes quindecim a terra eam lignaque sibi habere liceat, uim fieri ue
Abbreviated transcription (Latin):
ueto. ¶ Hoc int̾dcm ꝓhĩtoriũ ẽ.
Si erbor eclib alienis inpendeat
utrũ totam arborem iubtat p̾tor
adimi. an u̾o id solum ꝙ supͣ excurꝰ¬
rit. qr᷑. ⁊ rutiliꝰ ait. astirpe exridẽ¬
dam idq plurisq uidetur uerius
⁊ nͥ adimat dñs arborẽ. labo ait.
ꝑmiti ei cui arbor officeret
ut si uellet succid̾et eam. lignã¬
ꝙ tolberet arboris appllatõne. ⁊̃
uites continent᷑. ñ solũ aũ dño edi¬

Expanded text:
veto". Hoc interdictum prohibitorium est. Si arbor aedibus alienis impendeat, utrum totam arborem iubeat praetor adimi an vero id solum, quod superexcurrit, quaeritur. et Rutilius ait a stirpe excidendam idque plerisque videtur verius: et nisi adimet dominus arborem, Labeo ait permitti ei, cui arbor officeret, ut si vellet succidue tolleret. Arboris appellatione etiam uites continentur. Non solum autem d
Abbreviated transcription (Latin):
sit an non sit. et ꝙ teneat accõ. ⁊ si nͥl
in peculio fu̾it. ¶ Item uideamꝰ siquiᷤ
adu̾sus ĩ rem actõnẽ latitet. an bona.
eus possid̾i uenũdari q̃ possunt. ⁊ extat
siũa ueracii existimantis. bona esse
uendenda. et hoc rescripto diui adria¬
ni otineat᷑ qͦ iure utimur. ¶ Celsus

Expanded text:
on sit, et quod teneat actio, etiam si nihil in peculio fuerit.Item uideamus, si quis aduersus in rem actionem latitet, an bona eius possideri uenumque dari possint. extat Neratii sententia existimantis bona esse uendenda: et hoc rescripto Hadriani continetur, quo iure utimur.Celsus
Abbreviated transcription (Latin):
eum latitare. an uo̾ is solus ad⁊¬
u̾sus ꝙ̃ litigat. ⁊ quide̾ um est
latitare eũ. ⁊ fraudatõis cã lati¬
tare.⁊ si non adu̾sus om̃s me la¬
titet. s et illud spectandũ. põp̃.
putat. an adu̾sus om̃᷑ eũꝙꝑ solũ
posse hnͣc uendicõnẽ impetrare
adu̾sus cỹ latitet. ¶ latitare
aũ est cum tractu aliquo latẽ
dictũ sit. furiosũ hnͣc uenditõ¬
nẽ pati ñ posse. qr ñ se occultat
qͣ suus ñ est. plane si ñ defendaᷤ
furiosus curatorẽ ei dandũ. aut
bona eius ut possideantur no¬
minatĩ ꝑmittendũ ẽ. lab̾o aut̃
scribit si nõ sueniat᷑ curatoꝵ
ł defensor furios. ¶S et si cura¬
tor datus eum ñ defendat. tũc re
furiosi ueneat eaꝙ seruanda la¬
b̾o ait. que solent seruari cũ uen¬
ter in possõne mittit᷑. Plane ĩt̾¬
cdũ bona eiꝰ cã ꝯgnita uendenda st̃
si urgeat es alienũ ⁊ dilatõ dãpñ
sit allatura treditorib. Ita autẽ

Expanded text:
eum latitare, an uero is solus, adueum latitare, an uero is solus, aduersus quem latitat? et quidem uerum est eum latitare et fraudationis causa latitare, etsi non aduersus me latitet: sed illud spectandum Pomponius putat, an aduersus me, eumque solum posse hinc uenditionem impetrare, aduersus quem latitetur.Latitare autem est cum tractu aliquo lateredictum sit furiosum hinc uenditionem pati non posse, quia non se occultat, qui suus non est.Plane si non defendatur furiosus, curatorem ei dandum, aut bona eius ut possideantur, nominatim permittendum est.Labeo autem scribit, si non inueniatur curator uel defensor furiosi, sed et si curtor datus eum non defendat, tunc remfuriosi ueneat: eaque seruanda Labeo ait, quae solent seruari, cum uenter in possessionem mittitur.Plane interdum bona eius causa cognita uendenda erunt, si urgueat aes alienum et dilatio damnum sit allatura creditoribus, ita autem
Abbreviated transcription (Latin):
dre uendicõnẽ bonoꝵ secutã
nulliꝰ momenti e̾ẽ. ¶ Quid
sit aũ latitare uideamꝰ. lati¬
tare est ut cit̾o diffinit tur¬
pis occultutio sui. Pot᷑ enim
quis latitare non turpidecã uelu¬
ti qͥ tỹrnni crudelitatẽ tim. aut
uim hostiũ. aut domesticas seditõ
possideri bona eius possuit. qr ñ
hoc aĩo latitat ut fraudet credito
causa quid ergo si duas causas la¬
titandi huĩt uł plures int̾ quas
⁊̃ fraudandi creclitores an uenditõ
recte ꝓcedat. ⁊ puto ꝓbanclũ si p¬
ures cause sint lauitatõis int̾ qͥs
est. ⁊ fraudationis cã noc̾e deb̾e pos¬
seꝙ hec bona uendi¶x si adu̾sus
quosdam occuitare sẽ ꝯsiliũ ñ est
adu̾sus quosdam est Quid dice¬
mus ⁊ rectissime põp. scrib̾. ñ ad¬
u̾sus om̃s latitatõnẽ exigendam
s adu̾sus eũ quẽ quis decipere et
fraudare latitatõne destinat. U¬
trũ ergo om̃s bona euis uendere
possunt qͥ latitat. hoc ẽ ⁊̃ hii ad¬
u̾sus quos nõ latitat. qr um̃ est

Expanded text:
onem bonorum secutam nullius momenti esse.Quid sit autem latitare, uideamus. latitare est non, ut Cicero definit, turpis occultatio sui: potest enim quis latitare non turpi d‹e› causa, ueluti qui tyranni crudelitatem timet aut uim hostium aut domesticas seditionpossideri bona eius possint, quia non hoc animo latitet, ut fraudet creditorcausa.Quid ergo, si duas causas latitandi habuit uel plures, inter quas etiam fraudandi creditores? an uenditio recte procedat? et puto probandum, si plures causae sint latitationis, inter quas est et fraudationis causa, nocere debere posseque hinc bona uendi.Quid si aduersus quosdam occultare se consilium non est, aduersus quosdam est, quid dicemus? et rectissime Pomponius scribit non aduersus omnes latitationem exigendam, sed aduersus eum, quem quis decipere et fraudare latitatione destinat. utrum ergo omnes bona eius uendere possunt, quia latitat, hoc est etiam hi, aduersus quos non latitat, quia uerum est
Abbreviated transcription (Latin):
tores rei seruande c̃ missos in
possõnẽ ex hiis reb aliiñ deb̾e.¬
¶Pretor ait qͥ fraudatõnis
cã latitauit si boni uiri arbitͥ¬
tu non defendeturꝰ euis bona
possidi uendi ꝙ iubebo ¶ Cã
ħ edcm̃ locũ ħãt eũ. ñ sufficit
latitare. S necc̃e ÷ fraudatõis

Expanded text:
i seruandae causa missos in possessionem ex his rebus ali non debere.Praetor ait: 'Qui fraudationis causa latitabit, si boni uiri arbitratu non defendetur, eius bona possideri uendique iubebo'.Cum hoc edictum locum habeat, non sufficit latitare, sed et necesse est fraudationis
Abbreviated transcription (Latin):
possideret bona eius possidenda uel
uendenda sunt. ¶ Diuis quoq pius
in ꝑ᷑ eius qui herẽditatẽ possideus
copiam sui non faciebat rescripsit ĩ
in possonẽ rerũ hereditariũ adu̾sariũ
inducendũ in quo rescripto. ⁊ frucf᷑
ꝑciꝑe uissit eũ qui ꝑ nimiã cõtuma¬
tiam possoris hereditatis ut lucͦ eiꝰ
cedat in possõnẽ inductus ẽ rr̃ h̾e¬
sa cognita ꝑmitti oꝑtebit bona
rei seruande cã possideri. ⁊ si resł
urgeat uł condicio. bonũ ⁊̃ hoc erit
concedendũ ut curator ꝯstituat᷑.¬

Expanded text:
ius possidenda et uendenda sunt.Diuus quoque Pius in persona eius, qui hereditatem possidens copiam sui non faciebat, rescripsit in possessionem rerum hereditariarum aduersarium inducendum: in quo rescript‹o› et fructum percipere iussit eum, qui per nimiam contumaciam possessoris hereditatis, ut lucro eius cedat, in possessionem inductus est rerum heresa cognita permitti oportebit bona rei seruandae causa possidere, et, si ita res urgueat uel condicio bon‹or›um, etiam hoc erit concedendum, ut curator constituat
Abbreviated transcription (Latin):
se existimare ĩ fũdi possoñẽ mͣtendum
qmͣ bona eiꝰ possideri. ħ ad notandũ ẽ
celsum cõsultũ ñ de latitante. s de
absente. ¶Idem celsus existimat si
is a quo hereditatẽ pet̾e uelun lati¬
tet cõmodissime fieri posse uł ĩ possõ¬
ne mittarꝰ rr̃. quas pro herede. uel

Expanded text:
se existimare in fundi possessionem mittendum quam bona eius possideri. hoc adnotandum est Celsum consultum non de latitante, sed de absente.Idem Celsus existimat, si is, a quo hereditatem petere uelim, latitat, commodissime fieri posse, ut in possessionem mittar rerum, quas pro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdigo dd̾ est. cet̾is q curatorum¬
qui oꝑe uiuantur. nec enĩ quisꝙͣ
ꝓprie latitare eos dixerit. ¶In
⁊ non latitare. ⁊ enĩ qͥ ĩ alia dͤ sit
copiamq sui faciat i puͣ ibicꝑ¬
apparet an lauitet uideamꝰ. s et
hoc iure hodie utimurꝰ ut siue
quis eodem loco agat siue alio.¬
siũ ꝑegre agat. si tñ occursum
creditoris euitet latitare uidea¬
tur̾. deniq eũ quoꝙ qͥ in foro eo¬
dem agat si circa colũpnas aut
scationes se occultat uidĩ latita
terũ. ñ ostat aũ ut ip̃e possit
bona ei uend̾e adu̾sus ꝙ̃ latitat.¬
Si in diem uł sub condicõne
debitor latitet añqmͣ dies uł cõ¬
dicio ueniat ñ possũt bona eius
sienire. Quid enĩ int̾est debitor
quis non sit. an ñdũ ouenire
possit. Nam ⁊ si non debitor idẽ
dicemꝰ. Idẽ er̃ dd̾. ⁊ siquis h̾ãt
qͥdẽ actionẽ. s talem que ꝑ excep

Expanded text:
dicendum est ceterisque, qui curatorum ope iuuantur: nec enim quisquam proprie latitare eos dixerit.Illude et non latitare. etenim qui in alia ciuitate sit copiamque sui faciat in publico ibique pareat, an latitet, uideamus. et hodie hoc iure utimur, ut siue quis eodem loci agat siue peregre agat, si tamen occursum creditoris euitet, latitare uideatur. denique eum quoque, qui in foro eodem agat, si circa columnas aut stationes se occultet, uideri latitarterum non. constat autem, ut ipse eius possit bona uendere, aduersus quem latitat.Si in diem uel sub condicione debitor latitet, antequam dies uel condicio ueniat, non possunt bona eius uenire: quid enim interest, debitor quis non sit an nondum conueniri possit? nam et si non sit debitor, idem dicemus. idem erit dicendum et si quis habeat quidem actio
Abbreviated transcription (Latin):
dem ł. U el ei p̃buit exceptõnẽ
siue se obligauit fraudandoꝵ c̾clitoꝵ
cã. siũ nũauit pecuniam. uł ꝙ cũc
aliud fecit in frandẽ creditoꝵ. palã
eclutũ locũ hr̃e. ¶ Gesta frauda¬
tõnis cã acciꝑe debemus. nõ solũ
ea q̃ contrahens gesserit aliqͥs u̾m
⁊̃ si forte data oꝑa ad iudiciũ nõ

Expanded text:
m. uel ei praebuit exceptionem siue se obligauit fraudandorum creditorum causa siue numerauit pecuniam uel quodcumque aliud fecit in fraudem creditorum, palam est edictum locum habere. Gesta fraudationis causa accipere debemus non solum ea, quae contrahens gesserit aliquis, uerum etiam si forte data
Abbreviated transcription (Latin):
portebit intͣ annũ ex quo exꝑ¬
iundi pͥas fuu̾it: actõnẽ dabo. Idẽ
q ⁊̃ adu̾sus ip̃m qͥ fraudẽ fec̃ ser¬
uabo. ¶Necessario p̃tor hoc edic¬
tum ꝓposuit quo elicto cõsuluit
creditorib reuocando ea q̃ ĩ frau
p̃tor q̃ fraudatõnis cã gesta eruntꝰ
ent in se oẽm oso in fraudẽ ft̃ã
uł alienationẽ. uł q̃icũq cõ¬
qualecimꝙ fuent. nam late ista u̾ba pa¬
tent. Siue ergo rẽ alienauĩt siue ac¬
ceptilatõne. uł pacto aliquẽ lib̾auit.
pignora liberet uł quc̃ aliũ ĩ fraudẽ
creditoꝵ p̃ponat.¬

Expanded text:
bit, intra annum, quo experiundi potestas fuerit, actionem dabo. idque etiam aduersus ipsum, qui fraudem fecit, seruabo'. Necessario praetor hoc edictum proposuit, quo edicto consuluit creditoribus reuocando ea, quaecumquepraetor 'quae fraudationis causa gesta erunt'. ent in se omnem omnino in fraudem factam uel alienationem uel quemcumque conqualecumque fuerit: nam late ista uerba patent. siue ergo rem alienauit siue acceptilatione uel pacto aliquem liberauit,pignora liberet uel quem alium in fraudem creditorum praeponat
Abbreviated transcription (Latin):
litione uł ab eo q̃in ꝑĩnilitiam
cognonit heres institututꝰ citra
uissũ patris suo arbitrio recte
ꝓ herede geret.
scruũ manumtendi cã donauerit
an seruũ libertũ fecerit uidemmꝰ.
qr peculuiares ⁊ seruos ⁊ ubtos po¬
tuit hr̃e magis est ut hoc castrẽ¬
si peculio non adnũeturͦ. qr uxor ei

Expanded text:
litone uel ab eo, quem per militiam cognouit, heres institutus et citra iussu‹m› patris suo arbitrio recte pro herede geret. seruum manumittendi causa donauerit, an suum libertum fecerit, uideamus, quia peculiares et servos et libertos potuit habere. et magis est, ut hoc castrensi peculio non adnumeretur, quia uxor ei
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qui sui iuris est in ea lege nõ
seꝑatur. Diuꝰ quoꝙ adriamis rosia¬
no gemino resc̾psit. et s̃uito prẽ falia
hcͣ lege reũ facẽ posse. ¶ Maritꝰ ⁊ si
duos peos ex alio t̾mine hãt : pot̃it

Expanded text:
ab eo, qui sui iuris est, in ea lege non separatur. divus quoque Hadrianus rosiano gemino rescripsit et invito patre filium hac lege reum facere. Maritus etsi duo reos ex alio crimine ha
Abbreviated transcription (Latin):
iando ⁊ bñ disputando. ⁊ optima
ratõnc decreuit. Nam decapueti
torum fiscalia detriment᷑a resarci¬
iuit. ut m̾ito int̾mixta hoc munus
nũmari debeat. Set ⁊ ea que suꝑ
ꝑsonalia ẽẽ diximus. Si hii qui
funguntur ex lege ciuitatis sue.ł
more ⁊̃ de ꝓpriis facultatib impẽ¬
sas faciant. uł annonam exigen¬
tes desercoꝵ p̃diorum dampna su¬
stineant mixcoꝵ diffinicõne ꝯtine
p. appellantur. Siue ã p᷑lium dũ¬
taxat. seu ⁊̃ ciuiliũ munerlm in¬
munitas alicui concedatur. nec¬
ab annona. nec ab angariis. neq
aurendo. nec ab hospite respicien¬
do. nec a nalle. nec a capitatione
exceptis militibus. ⁊ ueteranis ex¬
tusare possunt se. ¶Magr̃is qui
ciuilium munerum nacationem
hãt. Item gͣmaticis et oratorib
⁊ medicis. ⁊ philosophis ne hospi¬
tem reciperent a pͥncipibus fuss¬
se ĩmunitatẽ induitam. et diuꝰ

Expanded text:
ando et disputando bene et optima ratione decreuit: nam decaproti ibus defunctorum fiscalia detrimenta resarciunt, ut merito inter mixta hoc munus numerari debeat. Sed ea, quae supra personalia esse diximus, si hi qui funguntur ex lege ciuitatis suae uel more etiam de propriis facultatibus impens‹a›s faciant uel annonam exigentes desertorum praediorum damna sustineant, mixtorum definitione continebpublica appellantur. Siue autem personalium dumtaxat siue etiam ciuilium munerum immunitas alicui concedatur, neab annona neque ab angariis neque a veredo neque ab hospite recipiendo neque a nave neque capitatione, exceptis militibus et veteranis, excusari possunt. Magistris, qui civilium munerum vacationem habent, item grammaticis et oratoribus et medicis et philosophis, ne hospitem reciperent, a principibus fuisse immunitatem indultam et di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iorꝑalis laboris intentõne sine
aliquo gentis detͥmentõ ꝑpetrã ⁊¬
tur. uelirti tutela ⁊ cura kalen:¬
darii. quoq curõ ⁊ q̃stura ĩ aliqͣa
ciuitate int̾ honores ñ habett᷑.
d ꝑsonale munus est. tronũ
siue equoꝵ ꝓductio. ⁊ s qua alia aĩali
siue ꝑseq̃nde sũt pecunie fiscał. siue ã¬
none uł uestis ꝑsone munꝰ est cursus
uehicularis sollicitudo. Itẽ angariarũ
ꝑ̃hibitio ꝑsonale munus ẽ. cura qͦ
emendi.frum̃ti olei. nam haꝵ spẽꝵ
moris est int̾ ꝑsonalia munera ĩ qͥbus¬
dam ciuitatib nuantur. et calefactõ
pu. balnei si ex redditib alicꝰ ciuitatibꝰ
curatoꝵ petunia submĩstnͣtur. Set¬
⁊ cura custodiendi acĩ subditus ꝑ̾lib
nicħ de ꝓpͥo patmonio ĩ hoc munus
conferat. Itẽ epp̃i qui p̾sũt pãniᷤ. et
cet̾is uenalib reb ꝙ̃ ciuitatũ ꝓpłis co

Expanded text:
et corporalis laboris intentione sine aliquo gerentis detrimento perpetrantur, veluti tutela vel cura, kalendarii quoque curatio. Et quaestura in aliqua civitate inter honores non habetur, sed personale munus est. Tironum sive eae sunt, uel pecuni‹a› fiscalis siue annona uel uestis, personae munus est. Cursus ‹ue›hicularis sollicitudo, item angariarum praebitio personale munus est. Cura quoque emendi frumenti olei nam harum specmoris est inter personalia munera in quibusdam ciuitatibus numerantur: et calefactio publici balinei, si ex reditibus alicuius ciuitatis curatori pecunia subministratur. Sed et cura custodiendi aquae ductus personalibus nihil de proprio patrimonio in hoc munus conferant: item episcopi, qui praesunt pani et ceteris uenalibus rebus, quae ciuitatium po
Abbreviated transcription (Latin):
ceu .l. Qui habebat seruum
crãstitũ testõ ita cauit seruus
meus tracinꝰ liber esto. Quero an
seruus cratistus ad lib̾tatẽ ꝑueni¬
re possit cũ testator seruũ crastitũ
non habebat. S huius solũ cͣasti
data huc iam decursũ est ut si per
statũ lib̾ũ ñstet quominꝰ cõdconipa¬
reat ꝙͣuis nͨ ꝑhr̃dẽ quidẽ stet tm̃
ad libertatẽ ꝑueĩat ꝙ q̃ro .Rx. opor¬
tere.⁊ si ꝑ fidi cõmissũ utiq hr̃dita¬
riis seruis lib̾tas data fuerit nõ
absurde ⁊ dehedis seruis idc dicet᷑¬
⁊ dehus aũ quos redimendos hxebit
ñ iniuste dubitamꝰ. Siqͥdẽ eo cau
iniquũ erit h̾edem periñ ꝯpelli

Expanded text:
um. Qui habebat seruum Cratistum, testamento ita cauit: 'seruus meus Cratinus liber esto': quaero, an seruus Cratistus ad libertatem peruenire possit, cum testator seruum Cratinum non habebat, sed hunc solum Cratidata huc iam decursum est, ut, si per statuliberum non stet, quominus condicioni pareat, quamuis ne per heredem quidem stet, tamen ad libertatem perueniat. qtere et si per fideicommissum utique hereditariis seruis libertas data fuerit. Non absurde et de heredis seruis idem dicetur. De his autem, quos redimendos habebit, non iuste dubitamus, siquidem eo casu iniquum erit heredem perinde compelli
Abbreviated transcription (Latin):
ea quesita sunt intra finẽ oꝑis cõ¬
sũmati ꝓfessionib ecli possunt᷑. siqͥs
ueniam petierit ut censũ sibi e¬
mendare ꝓmutatur deinde post
hoc impetratũ ꝯgnou̾it seũ debu¬
isse hoc petere qr res emendationẽ
non delid̾abãt. pullũ ei p̃iudiciũ
ex eo ꝙ petiit incensũ emendaret᷑

Expanded text:
ea quaesita sint, intra finem operis conea quaesita sint, intra finem operis consummati professionibus edi possunt.Si quis ueniam petierit, ut censum sibi emendare permittatur, deinde post hoc impetratum cognouerit se non debuisse hoc petere, quia res emendationem non desiderabat: nullum ei praeiudicium ex eo quod petiit, ut censum emendaret
Abbreviated transcription (Latin):
extidendi censitor i ꝓbauerit :¬
¶ Si uero qͥ agrũ in alia ciuitate ht̃
in ea ciuitate ꝓfit̾i d in qua ag̃ est:
agri enĩ tribucũ in eam ciutatẽ d
leuare in cuiꝰ t̾ritorio possidẽtur qmͣ¬
qmͣ in quibusdam bñficia ꝑsonis data
musĩtate cũ ꝑsona extinguantur̾
tñ cũ gn̾alit̾ locis aut cũ ciuitatibus
.ĩmunitas. sic data ẽẽ uidet᷑ ut ad pos¬
teros tnͣsmittantur. ¶Sicut ergo
fundũ possid̾em ꝓfessus sũ petitor
autẽ eiꝰ non su̾it ꝓfessus accionẽ illi
manere placet. In serus defẽndiͤ
obseruandũ est. ut ⁊ nationes eoꝵ
et erates. ⁊ officia. ⁊ artificia speci¬
alit̃ deferantur. Lacus quocꝙ pucato¬
rios. et portus incensũ dñs debet
inferre salmesique sunt ĩ p̃diis ⁊
equepe incensũ defend̾e sunt siquis
inquiluuũ uł colonũ non fui̾t pro¬
fessus uinculis censualib tenetur¬
q̃ post censũ edcm̃ neta. aut post¬

Expanded text:
 causam excidendi censitori probauerit causam excidendi censitori probauerit› uero, qui agrum in alia ciuitate habet, in ea ciuitate profiteri debet, in qua ager est: agri enim tributum in eam ciuitatem debet leuare, in cuius territorio possidetur. quamquam in quibusdam beneficia personis data immunitatis cum persona extinguantur, tamen cum generaliter locis aut cum ciuitatibus immunitas sic data uidetur, ut ad posteros transmittatur.Si, cum ego fundum possiderem, professus sim, petitor autem eius non fuerit professus, actionem illi manere placet. In servis deferendis observandum est, ut et nationes eorum et aetates et officia et artificia specialiter deferantur. Lacus quoque piscatorios et portus in censum dominus debet deferre. Salinae si quae sunt in praediis, et ipsae in censum deferendae sunt. Si quis inquilinum fessus, uinculis censualibus tenetur.Quae post censum ed‹i›tum nata aut post
Abbreviated transcription (Latin):
dem.ł. Etatem incensendo sig¬
nificare necc̃e qr quibusdam etas
tribuit nec tributo honorentur ue¬
luti in syriis apinrannis masculi a
.xii annis. femineusq ad sexagesi¬
mũ quintũ annum tributo oblig¬
anturᷤ. etas autẽ spectatur cessandi
tempore rebus concessam ĩ munita¬
imꝑatoris nr̃i appelliañ. recte exp̃s
sum quippe ꝑsonis est quidẽ data
simuntas cũ ꝑsona extinguitur re
ut agri sic insensũ referantur no¬
men fundi cuiuscꝵ ⁊ in qua ciuita¬
te. ⁊ in quo pago sit ⁊ quos duos
Itẽ silueceduc oĩa ip̃e qui defert
existimet illam equitatẽ deb̾et
admit̾e censitor. ut eiꝰ officio ꝯgru¬
at reilenari eũ quimpublicis tab¬
ulis dclato modõ fieri certis ex
caisis non posset quare ⁊ si agͥ por¬
tio chasmate ꝑierit debebis ꝑ cen¬
sitorem releuari. fini̾ces mortue
sint uł arboreꝰ aruerinx iniquũ
est cum inferi cẽsui. ¶ Gꝵ si ex¬
ciderim arbores ił uides ĩ chom
munꝰi eum mim profiteri iube

Expanded text:
etatem in censendo significare necesse est, quia quibusdam aetas tribuit, ne tributo onerentur: veluti in Syriis a quattuordecim annis masculi, a duodecim feminae usque ad sexagensimum quintum annum tributo capitis obligantur. aetas autem spectatur censendi tempore. Rebus concessam immunitaimperatoris nostri ad Pelignianum recte expressum est: quippe personis quidem data immunitas cum persona extinguitur, reut agri sic in censum referantur. nomen fundi cuiusque: et in qua ciuitate et in quo pago sit: et quos duos item siluae caeduae. omnia ipse qui defert aestimet.Illam aequitatem debet admittere censitor, ut officio eius congruat releuari eum, qui in publicis tabulis delato modo frui certis ex causis non poss‹i›t. quare et si agri portio chasmate perierit, debebit per censitorem releuari. si uites mortuae sint uel arbores aruerint, iniquum eum numerum inseri censui: quod si exciderit arbores uel uites, nihilo minus eum numerum profiteri iubet
Abbreviated transcription (Latin):
ex re fructuarii dnõ ꝓprietatis acc̾i¬
ret. ¶Sicũ mͥ donare uelles iusse¬
rim te seruo cõĩ meo ⁊ tich rẽ tra:¬
dere isq hac mente acceꝑit ut rem
ticii face̾t nicħ agetur. Nam ⁊ si ꝓcu.¬
ratori meo rem tradid̾is ut meam
face̾s isq hac mente acceꝑit ut suã
face̾t nicħ agetur ꝙ si cõis seruus

Expanded text:
ex re fructuarii domino proprietatis adquiex re fructuarii domino proprietatis adquireret. Si, cum mihi donare velles, iusserim te servo communi meo et Titii rem tradere isque hac mente acciperet, ut rem Titii faceret, nihil agetur: nam et si procuratori meo rem tradideris, ut meam faceres, is hac mente acceperit, ut suam faceret, nihil agetur. quod si servus
Abbreviated transcription (Latin):
uo ꝯmuni pecuniã donz. Nam si ħ
rõnib.⁊ in peculio serui sit mane¬
quo alienis seruis donare solemꝰ fi¬
et socioꝵ ꝯmunis ꝓportõnẽ ꝙͣ in
seruo habebunt. s ut seq̃s q̃stio
locũ hat᷑ constituamꝰ sociuĩ ita ser¬
uo comuni peccunam donasse ut ꝓ¬
prietatẽ suam man̾e illis uellet. s: si
ex hac pecunia seruus fundũ ꝯꝑau¬
adquirit ꝓpͥetario ita ⁊ coĩs seruus
diu̾sa condicõ fructuarii serui ⁊ coĩs
ueliti cũ alt̾ fictuari non accrurati
cruarii acquisitum fu̾at ad eũ solũ
ꝑtinebit. ¶ br uod ex re alt̾iꝰ dnĩ
seruus coĩs acquisierit ad utrũq dñm̃
ꝑtinebit. ¶Sicut seruus coĩs sti¬
pulando noĩatĩ att̾i ex oñis. ita ꝑ t
ditõnẽ accipiendo soli ei acqͥrit. ¶Q
iuuꝰ seruus ꝑtraditõnẽ accipiendo
acqͥrit ĩ ꝑtẽ nich̾ agit. ¶ Fructua¬
riꝰ serũ si dix̃it se dnõ ꝓprietatis ꝑ
tradicõnẽ acciꝑe ex re fructuaruͭ¬
dño tutũ accriuret. Nam ⁊ stipłando

Expanded text:
uo communi pecuniam donet. nam si hoc rationibus et in peculio serui sit, maneuerit, quomodo alienis seruis donare solemus, fiet sociorum communis pro portione, quam in seruo habebunt.Sed ut sequens quaestio locum habeat, constituamus socium ita seruo communi pecuniam donasse, ut proprietatem suam manere uellet. si ex hac pecunia seruus fundum comparauadquirit proprietario, ita et communis seruus diuersa condicio est fructuarii et serui communis, ueluti cum alter fructuario non adquirat, ctuarii adquisitum fuerit, ad eum solum pertinebit, quod ex re alterius domini seruus communis adquisierit, ad utrumque dominum pertinebit.Sicut seruus communis stipulando nominatim alteri ex dominis, ita per traditionem accipiendo soli ei adquirit.Quod unius seruus per traditionem accipiendo adquiret, in parte nihil agit.Fructuarius seruus si dixerit se domino proprietatis per traditionem accipere, ex re fructuarno adquiret: nam et sic stipulando
Abbreviated transcription (Latin):
od. ł. Eum qui fugitiuũ alie¬
nũ suscepisse. ⁊ celasse doceatur. ex
si ꝓbetur euitare minime posse.
qui furti actione obseruos alienos in¬
terceptos tenetur. diuus adriamis
in hec u̾ba rescripsit. ¶Seruos
alienos qui sollicitauerit aut int̾ce¬
perit crimine plagii ꝙ illi intendi¬
scire d posse aliquẽ furti cͥmine
obseruos alienos int̾ceptos teneri.
noc icuto tñ statũ plagiariũ existim¬
ari. Idẽ pͥnceps de eudem re in hec
uerba rescripsit ap̃ quem unũs aiͥ
alt̃ fui̾t fugitiuus inuentus qui or¬
as suas locauerint ut pascerenturꝰ
et utic si idem ante alios opus fece¬
rint hunc supp̃ssorẽ non iure quis
dixerit. ¶Lege.ẜ. cauetur ut lib̾i¬
ͣ qui hoĩem ingenuũ hu̾it enĩt¬
sciens do .m. qui ue in eaꝵ qrͣ so¬
cius erit quiq feruo alieno serue¬
ne ꝑsuaserit iro a dnõ domina ue
fug̾iat uł eum eam ue inuito uł
insciente dño dnã ue celauerint ĩ¬
uinitũ huĩt emerit sciens .d. i. qͥ

Expanded text:
dit eum, qui fugitiuum alienum suscepisse et celasse doceatur, ex si probetur, euitare minime posse. qui furti crimine ob seruos alienos interceptos tenetur, diuus Hadrianus in haec uerba rescripsit: 'Seruos alienos qui sollicitauerit aut interceperit, crimine plagii, quod illi intendiscire debet posse aliquem furti crimine ob seruos alienos interceptos teneri nec idcirco tamen statim plagiarium esse existimari'.Idem princeps de eadem re in haec uerba rescripsit: 'Apud quem unus aut alter fuerit fugitiuus inuentus, qui operas suas locauerint ut pascerentur, et utique si idem antea apud alios opus fecerint, hunc suppressorem non iure quis dixerit'.Lege Fabia cauetur, ut liber, qui hominem ingenuum uel lisciens dolo malo quiue in earum qua re socius erit, quique seruo alieno seruaeue persuaserit, ut a domino dominaue fug‹i›at, uel eum eamue inuito uel insciente domino dominaue celauerit, inuinctum habuerit emerit sciens dolo
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ .ł. Ad pͥncipẽ remissa cogni¬
tor cesaris qui partib psidis non fũ¬
giebatur in lite ꝓͥuatoꝵ ius dandi
iudicis non hiũisser frustra ꝓuocatũ ab
ea sentẽtia cõsistit q̃ ñ tenebat. ¶ Fi¬

Expanded text:
.Ad principem remissa cogni procurator Caesaris, qui partibus praesidis non fu‹n›gebatur, in lite priuatorum ius dandi iudicis non habuisset, frustra prouocatum ab ea sententia constitit, quae non tenebat.Fi
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nam cetere res q̃ se ponũt᷑
ut ad iuiniones ꝑueniatur. non
furti faciendi cauisa ꝯtrectant¬
¶Qui lancẽ rasit tocius fur
est. ⁊ furti tenetur ad id quod

Expanded text:
uerum. nam ceterae res, quae seponuntur, ut ad uniones perueniatur, non furti faciendi causa contrectantur.Qui lancem rasit, totius fur est et furti tenetur ad id, quod
Abbreviated transcription (Latin):
auł.l. Si parit̾ adu̾sus eũ qui
de ub̾tate litignt cõsistant fructuariꝰ
⁊ ꝓp̾etariꝰ fieri pot̾ ut alt̾ut̾ absit:
quo casu an p̾senti soli ꝑmissurus
sit p̾tor adu̾sus eum ag̾e dubitari
potꝰ. qr non d alt̾us collusionẽ aut
mertia alt̾ius ius corrumpi. Set
maneat ꝙ si adhuc ñ dũ finito uidi¬
cio suꝑuen̾it ad eũdẽ iudicẽ mitet᷑
nisi iustam cãm afferat qͣre ad eũ
mitti non debeat forteꝰ eũ iudicẽ
ĩ micũ sibi ẽẽ affirmet. Idẽ ditimꝰ
⁊ si duo plures ue ẽẽ dnĩ dicantur
⁊ quidam p̃sto sint quidam abie¬
rint. Uñ in utmq casu despiciam᷑
an si is qui pͥor egerit nicrus sit ꝓsit

Expanded text:
ausa.Si pariter aduersus eum, qui de libertate litigat, consistant fructuarius et proprietarius, fieri potest, ut alteruter absit: quo casu an praesenti soli permissurus sit praetor aduersus eum agere, dubitari potest, quia non debet alterius collusione aut inertia alteri ius corrumpi. sed maneat. quod si adhuc nondum finito iudicio superuenerit, ad eundem iudicem mittetur, nisi si iustam causam adferat, quare ad eum mitti non debeat, forte si eum iudicem inimicum sibi esse adfirmet.Idem dicemus et si duo pluresue domini esse dicantur et quidam praesto sint, quidam aberint.Unde in utroque casu dispiciamus, an, si is qui prior egerit uictus sit, prosit
Abbreviated transcription (Latin):
heres extiterit uideamꝰ. añ ea irst
testõ datis lib̾tatib ꝓficiat ut c̾oito¬
ies fraudari ñ uideant᷑. ⁊ sane sinit
quedam qui cũ hrẽs locuplox entatet
tiles ẽẽ crediderunt quale si ipẽ testa¬
tosadiunctis postea farultatib dse¬
cessiss. Se m̾ traditũ ẽ hoc uue õ

Expanded text:
heres exstiterit, videamus, an ea res testamento datis libertatibus proficiat, ut creditores fraudari non videantur. et sane sunt quidam, qui, cum heres locuples existeret, tale esse crediderunt, quale, si ipse testator adauctis postea facultatibus decessisset. sed mihi traditum est hoc iure nos
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .R. Ecire debemꝰ inscipłonibus
tot ẽẽ stipulatõnes quot sũme sunt.
totc ẽe stipulatõnes quet spẽs sunt
scd̾m ꝙy euenit ut mixta una sũma
uł spẽs que non fuit ĩp̃cedenti stip¬
ulatione non fiat nguatõ. s efficit
duas ẽẽ stipułones.¶Qmͣuis aũ pla¬
cuit tot ẽẽ stipulatones tot sũme
totꝙ ẽẽ stipulatõnes qͦt res. tñ si pe¬
cuniam quisq ui conspectu eiꝰ stip¬
ulatus sit. uł aceruũ pecunie. ñ tot
sut̃ stipułones quot nũmoꝵ corꝑa
s una scipulatio. Nam ꝑ singulos
absurdũ ẽ. ¶ Stipulatõm qͦ legato

Expanded text:
. Scire debemus in stipulationibus tot esse stipulationes, quot summae sunt, totque esse stipulationes, quot species sunt. secundum quod euenit, ut mixta una summa uel specie, quae non fuit in praecedenti stipulatione, non fiat nouatio, sed efficit duas esse stipulationes. quamuis autem placuerit tot esse stipulationes, quot summae, totque esse stipulationes quot res: tamen si pecuniam quis, quae in conspectu est, stipulatus sit, uel aceruum pecuniae, non tot s‹u›nt stipulationes, quot nummorum corpora, sed una stipulatio: nam per singulos absurdum est. sti
Abbreviated transcription (Latin):
atq siquis aluid ⁊ aliud stipulatus
sit. tot stipułones sũt quot corꝑa
¶si a fure hoĩem stipulatus sĩ q̃sitũ
ẽ an stipulatõ ualeat. mouet qõnẽ
quis rem suã stipulatus ẽ.⁊ cõstat
siquide̾ tta scipiuatus sim ꝑ ex cã
tionẽ ꝙsi postea sine mora decessis¬
se ꝓponatur sernus nõ teni furẽ
condicione. Marcelł. ait qmͣ diu enĩ
uiuit cũ dici pot̾it. at si decessisse ꝓpo

Expanded text:
at si quis illud et illud stipulatus sit, tot stipulationes sunt, quot corpora. Si a fure hominem sim stipulatus, quaesitum est, an stipulatio ualeat. mouet quaestionem, quis rem suam stipulatus est. et constat, si quidem ita stipulatus sim: 'quod ex causa tionem. quod si postea sine mora decessisse proponatur seruus, non teneri furem condictione Marcellus ait: quamdiu enim uiuit, condici poterit, at
Abbreviated transcription (Latin):
rator egiss dño. aut ipõ uire. au
pp̃ exceptõnẽ actio mutilis eẽt.
¶Qui patris noĩe iniuriaꝵ ag ͭ
obeam rem ꝙ filius euis uerbera¬
tus pulsatus ue in stipłonẽ co¬
gendus est. filii quoq ꝑsonam
comp̃hend̾e̾ p̃sertim cum fieri
possit. ut pat̾ añ discedat. qmͣ
sciret ꝓcuratorẽ suũ egiss. et ita
iniuriaꝵ accio redeat ad filium.¬
s et si nepoti ĩiria frã suent
⁊ ꝓcurator aui pp̃ hanc cãm. in¬
in stipłone. seuid enĩ ꝓhibet᷑
et prẽm ⁊ filiũ aute qmͣ scirent ꝓ¬
curatorem egisse deced̾e. qͦ casu
iniquũ est fideiussores non te¬
neri nepote iniuriarũ agente¬

Expanded text:
rator egisset, domino aut ipso iure aut propter exceptionem actio inutilis esset. Qui patris nomine iniuriarum agit ob eam rem, quod filius eius verberatus pulsatusve sit, in stipulatione cogendus est filii quoque personam comprehendere, praesertim cum fieri possit, ut pater ante decedat, quam sciret procuratorem suum egisse, iniuriarum actio redeat ad filium.Sed et si nepoti iniuria facta fuerit et procurator aui propter hanc causam inin stipulatione: quid enim prohibet et patrem et filium, antequam scirent procuratorem egisse, decedere? quo casu iniquum est fideiussores non teneri nepote iniuriarum agente
Abbreviated transcription (Latin):
iniudiciũ fcẽ fid̾iusserint.oꝵ si
dñs ratũ huiss fideiussores qͥdẽ
uberantur. s ab ip̃o dompno do¬
mino eadem petunia ꝑ condicio¬
nem peti potest. ꝙ si procurator
debitam domino petuniã sine u¬
dice erigiss. Idem iuris est. hoc
serus ꝙ si dñs ratã rem habuisset
nulla eius petunie repeticio fut¬
ura est. ꝙ si ꝓrurator ꝓ iudire ñ
debitam petuniam exegisset
rltum hr̃e possit. uł quia nichu sti¬
piuatoris int̾eẽt ratũ hrẽ afficiet᷑
ergo inuiria is qui ꝓcuratori solurq

Expanded text:
in iudicium factae fuissent. quod si dominus ratam habuisset, fideiussores quidem liberantur, sed ab ipso domino eadem pecunia per condictionem peti potest.Quod si procurator debitam domino pecuniam sine iudice exegisset, idem iuris est, hoc secus, quod, si dominus ratam rem habuisset, nulla eius pecuniae repetitio futura est.Quod si procurator per iudicem non debitam pecuniam exegisse‹tratam habere possit, uel quia nihil stipulatoris interest ratum haberi: adficietur erg
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽt. et pp̃ hoc exceptõibus
ꝓcuratoriis exbludi possit. ne fi¬
deiussores pͥoris ꝓcuratoris tene
obligari fideiussores. sam ĩ stip¬
ulatione cauetur. non petiturum
eum. cuiꝰ de ea rractõ peticõ ꝑse¬
cutio sit. et ratũ hĩturũ d̾s ad qͦs

Expanded text:
non esset et propter hoc exceptionibus procuratoriis excludi posset, num fideiussores prioris procuratoris tenerobligari fideiussores: nam in stipulatione cauetur non petiturum eum, cuius de ea re actio petitio persecutio sit, et ratum habituros omnes, ad q
Abbreviated transcription (Latin):
Sane cũ ꝑ inprudentiã hee ꝑsoẽ
ꝯmittantur. accio ex deli clausu¬
la competit. ¶ Si procurator faltͦ¬
iudiciũ de hereditate edid̾it. dem̃
dñs fundum ex ea hr̃ditate pe¬
tierit stipło ratam rem haberi
comictitur. qr si uerus ꝓcurator
fuiss excepito pei iudicate dñm sũ

Expanded text:
sane cum per imprudentiam hae personae sane cum per imprudentiam hae personae omittantur, actio ex doli clausula competit. Si procurator iudicium de hereditate ediderit, deinde dominus fundum ex ea hereditate petierit, stipulatio ratam rem haberi committetur, quia, si uerus procurator fuisset, exceptio rei i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iudicẽ cui nichis mandatũ fuent
petier̃. mag̃ est ut in solcdũ fide¬
iussores teneantur si dñs ratũ nõ
habi̾t. ¶ Cum aũ ꝓcurator recte
petit. dñs ꝑperam non debet ꝓcu¬
rator p̃stare. nec iniuria iudicis
dominus aliquid consequatur. ñ¬
res obligantur. Uerius tñ ẽ hoc
casu fideiussores obligantur nõ¬
nͥ impensa̾m litis teni ¶ Marc̃.¬
ait. si dñs ratam rem non huit.s
lite mota rem amiserit. nichilł p̾¬
ter inpensas in stipłone ratam
rem dectucitur. ¶ Si procurato¬
ri eius qui mortuis erat sñ indi¬
ce soluta fuerint legata. stipło
cõmittetur. nisi ratum heres ha¬
buerit. Utiq si debita fuerintꝰ. tr̃
enĩ non dubie int̾est stipłatoris
ratam sołoem ab hr̃de haberi. ne
bis eadem p̃stet. ¶ Si in stipło¬
nem ratam rem hr̃i hactenus
tomp̃hensũ fuit luciũ ticiũ ratũ
hĩturum cũ id aꝑit ageretur.
ꝑtineret omitterentur difficile ẽ
estimari doli clausulam cõmtti.

Expanded text:
per iudicem, cui nihil mandatum fuerit, petierit, magis est, ut in solidum fideiussores teneantur, si dominus ratum non habuerit.Cum autem procurator recte petit, dominus perperam, non debet procurator praestare, ne iniuria iudicis dominus aliquid consequatur: nures obligantur. uerius tamen est hoc casu fideiussores non nisi in impensas litis teneri.Marcellus: si dominus ratam rem non habuerit, sed lite mota rem amiserit, nihil praeter impendia in stipulationem ratam rem deducitur. Iulianus. Si procuratori eius, qui mortuus erat, sine iudice soluta fuerint legata, stipulatio committetur, nisi heres ratum habuerit, utique si debita fuerint: tunc enim non dubie interest stipulatoris ratam solutionem ab herede haberi, ne bis eadem praestet. Si in stipulationem ratam rem haberi hactenus comprehensum fuerit 'Lucium Titium ratum habiturum?', cum id aperte ageretur, quos ea res pertineret, omitterentur, difficile est existimari doli clausulam committi.
Abbreviated transcription (Latin):
pluinie arcende agi si uicinius opus
fecerit ue aqͣ q̃ alioqͥn decurrens agͦ
meo ꝓderat huic ꝓsit. offiliꝰ igitur
⁊ lab̾õ putant agi ñ posse. ⁊̃ si ĩc̾sit
iea ad me aqmͣ ꝑuenire. hauc .N.
actõnẽ locũ hr̃e si aqua pluuia no¬
ceat ñ siñ ꝓsit. ¶ S et si uicimus

Expanded text:
pluviae arcendae agi, si vicinus opus fecerit, ne aqua, quae alioquin decurrens agro meo proderat, huic prosit. Ofilius igitur et Labeo putant agi non posse, etiamsi intersit mea ad me aquam pervenire: hanc enim actionem locum habere, si aqua pluvia noceat
Abbreviated transcription (Latin):
id opis sublatũ uehem̃tius aqͣ pro¬
fluat. ⁊ deriuetur aq̃ pluuie arcẽde
accõne agi posse ⁊ lab̾. confitetur.¬
¶ Deniq ait de cõdcõnib agroꝵ qͣsdam
dam ⁊ semꝑ inferiorẽ suꝑiori seriuire
atq hoc incõmodũ naturalit̾ pati i¬
feriorẽ agrũ ad suꝑiorẽ compensare¬
q de b̾e̾ cũ alio ꝯmodo sic̃ enĩ omnis
pinguedo t̾re ad eũ decurrit .iͣ. ⁊̃ acĩ
ĩ cõmodũ ad eum defluet. ¶ Si tñ
lex agri non ĩuemiat᷑ uetustateᷤ uicẽ
legis ten̾e. Sane. Nͣ ĩ seruitutib ħ
idem seqͥmur ut nͥseruitꝰ ñ ĩueni¬

Expanded text:
opus sublatum vehementior aqua profluat vel corrivetur, aquae pluviae arcendae actione agi posse etiam Labeo confitetur. Denique ait condicionibus agrorum quasdam dam et semper inferiorem superiori servire atque hoc incommodum naturaliter pati inferiorem agrum a superiore compensareque debere cum alio commodo: sicut enim omnis pinguitudo terrae ad eum decurrit, ita etiam aquae incommodum ad eum defluere. si tamen lex agri non inveniatur, vetustatem vicem legis tenere. sane enim et in servitutibus hoc idem sequimur, ut, ubi servitus non i
Abbreviated transcription (Latin):
endoꝵ cã id̾ opus fiat. sab̾. cassius opus¬
nͥ siquidagͥ colendi cã fiat sulcos tñ
siquis faciat aque pluuie artende actio¬
ne eũ tm̃ ait. ¶Idẽ auint si aqͣ nata᷑¬
lit̾ decurrat aque pluuie accende accio¬
nem cessare ꝙ si fcõ oꝑe aqua aut ⁊̃¬

Expanded text:
endorum causa id opus fiat. Item Sabinus Cassius opusnisi si quid agri colendi causa fiat: Sulcos tamen si quis faciat, aquae pluviae actione eum teneri ait. Idem aiunt, si aqua naturaliter decurrat, aquae pluviae arcendae actionem cessare: quod si opere facto aqua
Abbreviated transcription (Latin):
dixcrit ñ aꝙͣ s loci nm noc̾e. ¶In
sũnia puto ita acĩ pluuie arcende̾ lo¬
pluuia crescit non noceat naturałr
sit imbre aũ c̾sc̾e eã aqmͣ dicens que
colorẽ mutat uł inc̾scit. ¶ Itẽ sciẽd̾
ẽ hnͣc actionẽ non alias locũ hrẽ qr
si aqua pluuia agro noceat cetm si
edificõ uł opido noceat cessat ħ actio.
licidia flumina ĩmit̾e ⁊ ita lab̾o ⁊¬
cassius auint. aque qͥdẽ pluue arten¬
⁊ stillicidiis gnãlẽ et ubiꝙ agi ea li¬
tẽ tacy aque que agro nõcet aquẽ¬
r pliuie arcende accione coh̾cebit᷑ net
illud q̃ramus uñ oriatur. Nam ⁊ si ĩ¬
pu . oꝑr oriens uł ex loco aliquo
agro ꝓfundum uicini decendat iscꝑ
oꝑe fcõ ĩ meũ fundum eam au̾tat
aqͣue ꝑluuie arcende ten̾i cũ lab̾oait.
Cassiuis quoq scrb̃. si aqua ex edifi¬
cid urbano noceat uł agro uł edifi¬
cio rustico agendũ de fluminib et
stillicidus. ¶ Ap̃ lab̾onẽ inuenio
relatũ si ex agro meo aqua fluens

Expanded text:
loci natura nocet. In summa puto ita demum aquae pluuiae arcendae lopluuia crescit noceat non naturalitsit: Imbre autem crescere eam aquam, quae colorem mutat uel increscit. Item sciendum est hanc actionem non alias locum habere, quam si aqua pluuia agro noceat: ceterum si aedificio uel oppido noceat, cessat actio licidia flumina immittere. et ideo Cascellius aiunt aquae quidem pluviae arcenet stillicidiis generalem et ubique agi ea licere. itaque aqua, quae agro nocet, per aquae pluviae arcendae actionem coercebitur. Nec illud quaeramus, unde oriatur: nam et si publico oriens uel ex loco sacro per fundum uicini descendat isque opere facto in meum fundum eam auertat, aquae pluuiae arcendae teneri eum Labeo ait. Cassius quoque scribit, si aqua ex aedificio urbano noceat uel agro uel aedificio rustico, agendum de fluminibus et stillicidiis. Apud Labeonem autem inuenio relatum, si ex agro meo aqua fluens
Abbreviated transcription (Latin):
agrũ meliorẽ faciendi id facit. ¶Idẽ
sciend̾ ẽ hnͣc actõnẽ uł suꝑiori ãdu̾¬
sus inferiorẽ cõpet̾e. ne aquã q nͨ que
natura fluat oꝑe fcõ inhibeat ꝑ su¬
um agrũ decurrere ⁊ inferiori adu̾sꝰ

Expanded text:
agrum meliorem faciendi id fecit. Item sciendum est hanc actionem uel superiori aduersus inferiorem competere, ne aquam, quae natura fluat, opere facto inhibeat per suum agrum decurrere, et inferiori aduersus