comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
timuniens uiatico.uitȩ alterius ingressuparauit: et int¬
rogauit quã propee&hora qua fr̃sꝰ addicendas dobaudes
nocturnas excitarideberent: Res pondebant: non longe
est atille Bene ergo: xpectem horã illã: et signans se
signo scȩ crucis reclinauit capuđ ad cercical. modicũque
obdormiens ita cũ silentio uita finiuit: Sicque factũ est ut quo¬
modo simꝓlicacpuram̃te tranquilla que deuotione dño ser¬
uierat lta etiam tranquilla morte mundũ relinquens ad
eius uisionẽ ueniret illa que lingua quȩ tot salutaria uer¬
bae in laudem conditoris cposuerat: Vltima quo que uer
cõmdando clauderet. Qui etiã p̃scius sui obitus extitis¬
se ex his que narrauimus ui detur. XXIII¬
Nis temooribus monas terium uirginum quod caludiur¬
bem cognominant. Cuius et supra memini us ꝑculpam
incure flamis absumtũ est quod tam̃ amalitia in habi¬

Expanded text:
muniens viatico, vitae alterius ingressui paravit; et intmuniens viatico, vitae alterius ingressui paravit; et interrogavit, quam prope esset hora qua fratres ad dicendas Domino laudes nocturnas excitari deberent. Respondebant, « Non longe est. » At ille: « Bene ergo, exspectemus horam illam. » Et signans se signo sanctae crucis, reclinavit caput ad cervical, modicumque obdormiens, ita cum silentio vitam finivit. Sicque factum est ut quomodo simplici ac pura mente tranquillaque devotione Domino servierat, ita etiam tranquilla morte  Al., mente mundum relinquens ad ejus visionem veniret, illaque lingua quae tot salutaria verba in laudem Conditoris composuerat, ultima quoque  Al.commendando clauderet: qui etiam praescius sui obitus exstitisse, ex his quae narravimus, videtur. s DCLXXIX monasterium virginum quod Coludi urbem cognominant, cujus et supra meminimus, per culpam incuriae flammis absumptum est. Quod tamen a malitia inhabi
Abbreviated transcription (Latin):
conclusit Nam propinquante bora suidis cessus xiiii die
moderate ut et loqui eo toto tempore posset et in gredi
morituriẽe uidebant᷑ induci solebant: Rogauit ergo
minis trũsuũ uespere incũbente nocte qua desdo erat
exiturus ut in ea sibi locũ quiescendip̃pararet. Quimira¬
tus curhocrogaret quine quaquã adhuc moriturus es¬
seuidebatur fecit tam̃ quod dixerat: Cuque ibidẽ posi¬
ti uicissimaliqua gaudente animo una cũ eis qui ibidẽ
ante inerant loquerentur aciocaientui. &iã medi&
am intus haberent Respondebant: quid opus est eubaristia
neque enĩ mori adhuc abes. quitã hilanter nobcũ uelut sospes
loqueris Ruesus ille : et tamait afferte mihi eul arisdam: qua
accepta in manu interro gauit sioms placidumergase animu
et sine querela controuersiae acrancoris haberent. Respon¬
debant om̃s pladissimam sementem adillũ etabomni ira

Expanded text:
conclusit. Nam propinquante hora sui decessus  Al., discconclusit. Nam propinquante hora sui decessus  Al., disc; adeo tamen moderate, ut et loqui toto eo tempore posset et ingredi.morituri esse videbantur, induci solebant. Rogavit ergo ministrum suum vespere incumbente, nocte qua de saeculo erat exiturus, ut in ea sibi locum quiescendi praepararet: qui miratus cur hoc rogaret, qui nequaquam adhuc moriturus esse videbatur, fecit tamen quod dixerat. Cumque ibidem positi vicissim aliqua gaudente animo, una cum eis qui ibidem ante inerant, loquerentur ac jocarentur, et jam mediae am intus haberent. Respondebant. « Quid opus est Eucharistia? neque enim mori adhuc habes qui tam hilariter nobiscum velut sospes loqueris. » Rursus ille: « Et tamen, ait, afferte mihi Eucharistiam. » Qua accepta in manu, interrogavit, si omnes placidum erga se animum, et sine querela controversiae ac rancoris haberent. Respondebant omnes placidissimam se mentem ad illum, et ab omni ira
Abbreviated transcription (Latin):
inmonasterio cuomnibus suis statru cborti ad sociauit iussitque
illu seriem sacro his torie doceri atipse tuncta que audiendo disce¬
re poterat rememorando secũ et quasimundũ animalrum inan¬
do in carm̃ dulcissimũ conuertebat. Suauiusq resonandodoc¬
tores suos uicissim auditores suifaciebat. Canebat aut decre¬
atione mundi et horigine hum anigeneris et tota genesislis¬
deterro refutuniiudicut horrore poene gehennalis. acdul¬
cedine regnicaelestis. multa carmina faciebat sed et ali aꝑ¬
plura debenesicus it iudiciis diuinis in quibus cunctis ho¬
mines ab amorescerũ abstrahere addilectionem uero
et solertiam bong aetionis excitare curabat: Engenimui
multum religiosus et regularibus disciplinis humiliter sub¬
ditus aduersum uero illos quia lit̃ facere uolebant xelo
magni feruoris accensus Vnde et pulcrouitam suam fene

Expanded text:
monasterium cum omnibus suis fratrum cohorti adsociavit, jussitque monasterium cum omnibus suis fratrum cohorti adsociavit, jussitque illum seriem sacrae historiae doceri. At ipse cuncta quae audiendo discere poterat, rememorando secum et quasi mundum animal, ruminando, in carmen dulcissimum convertebat; suaviusque resonando, doctores suos vicissim auditores sui  Al., suos faciebat. Canebat autem de creatione mundi, et origine humani generis, et tota Genesis hisde terrore futuri judicii, et horrore poenae gehennalis, ac dulcedine regni caelestis multa carmina faciebat; sed et alia perplura de beneficiis et judiciis divinis, in quibus cunctis homines ab amore scelerum abstrahere, ad dilectionem vero et sollertiam bonae actionis excitare curabat. Erat enim vir multum religiosus, et regularibus disciplinis humiliter subditus; adversum vero illos qui aliter facere volebant, zelo magni fervoris accensus: unde et pulchro vitam suam fine
Abbreviated transcription (Latin):
bat neque enĩ possunt carmina quã uis obtime conpo¬
sita ex alia in aliã lin guã aduerbiumsine de trimto
sui decoris ac dignitatis trans ferri Ex surgens tuit
a somno cuncta que dormiens cantauerat. memoriter
retinuit . et eis moxplura in eundẽ modũ uerba dẽ digni
carminis atiunxit. Veniens quemane ad uilicũ quisib
perat quid doniꝑcȩpisset indicauit. at que ad abba¬
tissã ꝑductus iussus est multis doctoribus uiris p̃sen¬
tibus indicare somniũ & dicere carmen Ntuniuen¬
soruiuidicio quiduel unde esset quod referebat ꝓba¬
retur uisuque est omnibus celes tem ei adño cm cessa
ẽẽ gratiã exponebantq illi quendã sarithis torie siu
doctrino sermone ꝓcipienteseũ sipas sechior in modu¬
lationẽ carminis tranferre. At ille sus cepto neouio
ab iit et manere dimis chnmo carmine quoduibiebu
conpositũ reddidit Vndemex abbatissa amplexa est

Expanded text:
bat; neque enim possunt carmina, quamvis optime compobat; neque enim possunt carmina, quamvis optime composita, ex alia in aliam linguam ad verbum sine detrimento sui decoris ac dignitatis transferri. Exsurgens autem a somno, cuncta quae dormiens cantaverat, memoriter retinuit, et eis mox plura in eundem modum verba Deo digni carminis adjunxit. Veniensque mane ad villicum qui sibi praeerat, quid doni percepisset indicavit, atque ad abbatissam perductus, jussus est, multis doctioribus viris praesentibus, indicare somnium et dicere carmen, ut universorum judicio quid vel unde esset quod referebat, probaretur. Visumque est omnibus, caelestem ei a Domino concessam esse gratiam. Exponebantque illi quendam sacrae historiae sive doctrinae sermonem, praecipientes ei, si posset, hunc in modulationem carminis transferre. At ille suscepto negotio abiit, et mane rediens, optimo carmine quod jubebatur, compositum reddidit. Unde mox abbatissa amplexata gr
Abbreviated transcription (Latin):
sucã domũ repedabat: Quod dũ tempore quoddã fac¬
r& & relictadomoconuui egressus esset̃ adsta¬
bala iumentorũ quorũ ei pistodia nocte illa erat
sopri adstitit enĩei quida ꝑ somnlũ eũ ⁊ sedut as
acsuo appellans nomine cedmon inquit canta mihi atilleres pon¬
dens nescio inquit cantare: Na et ideo de conuiuio egressus huc
secessi quia rantarẽ ñ poterã Rursu ille quicũ eo loquebatur
atura sũ quo accepto responso: statimipse coepit cantare in
laudem dĩ conditoris uersus quos nũquã audierat. Quoruis¬
te est sensus. Nũ lauda redebemus auctor ẽ regnicaelestis
potentiamoreatoris. & consiliũ illius facta patris gloriȩ
quomodo ille cũ sit &eternus. ds̃ omniũ miraculorũ tuctorã
extitit. Quiprimo filiis hominũ cȩlum proculmine tecti de¬
hinc t̃ram custos humani generis omp̃s creauit. Hinc est sen¬
sus n autem ordo ipse uerborũque dormiens ille cane¬

Expanded text:
suam domum repedabat. Quod dum tempore quodam facsuam domum repedabat. Quod dum tempore quodam faceret, et relicta domo convivii egressus esset ad stabula jumentorum quorum ei custodia nocte illa erat sopori, adstitit ei quidam per somnium, eumque salutans, ac suo appellans nomine: « Caedmon, inquit, canta mihi aliquid. » At ille respondens, « Nescio, inquit, cantare; nam et ideo de convivio egressus huc secessi, quia cantare non poteram. » Rursum ille qui cum eo loquebatur, aturarum. » Quo accepto responso, statim ipse coepit cantare in laudem Dei conditoris versus, quos nunquam audierat, quorum iste est sensus: « Nunc laudare debemus auctorem regni caelestis, potentiam creatoris, et consilium illius facta Patris gloriae. Quomodo ille cum sit aeternus Deus, omnium miraculorum auctor exstitit, qui primo filiis hominum caelum pro culmine tecti, dehinc terram custos humani generis omnipotens creavit. » Hic est sensus, non autem ordo ipse verborum quae dormiens ille cane
Abbreviated transcription (Latin):
specialit̃ in signis qui carmina religioni & pi&ati
apta facere solebat. ita ut quicquid ex diuinis lit te¬
ris per interpreces discera. hoc ipse post pus illũ uerbs
po&i cis maxima suauitate & conpunctione compo¬
sitis insu id est anglorum lingua ꝓferr& cuius car¬
minibus multorũ sepȩ animi ad contemptu saeculi
alii post illũ ingente anglorũ religiose poemata
tuit: Namq: ipse non ab hominib: neque ꝑ hominem
insticutus canendi artem didicit. sed diuinitus ad¬
iutus gractis canendidonũ accepit : Vnde nilumquã
friuoli & suꝑ uacui poematis facere potuit. sed ea tan¬
cũ modo quae ad religionẽ ꝑtinent religioscc̃eius lin¬
guã docebant siquidem in habitu sae culari us que
ad tẽpora ꝓuectioris a eatis constitutũs nilcarmi¬
nũ aliquando didicerat: Vn de ñnũqua in coniu¬
uio cũ esset laeitiae causa de creũ ut om̃s ꝑ ordinẽ
cantaredeberent: Ille ubr ad ꝓpinquare sibi crt¬
rã cernebat surgebat a media cenae. & egressus ad

Expanded text:
ia  Al., qui carmina religioni et pietati apta facere solebat; ita ut quicquid ex divinis literis per interpretes disceret, hoc ipse post pusillum verbis poeticis maxima suavitate et compunctione compositis, in sua, id est, Anglorum lingua proferret. Cujus carminibus multorum saepe animi ad contemptum saeculialii post illum in gente Anglorum religiosa poemata tuit. Namque ipse non ab hominibus, neque per hominem institutus canendi artem didicit; sed divinitus adjutus gratis canendi donum accepit. Unde nihil unquam frivoli et supervacui poematis facere potuit; sed ea tantummodo quae ad religionem pertinent, religiosam ejus linguam decebant. Siquidem in habitu saeculari usque ad tempora provectioris aetatis constitutus nil carminum aliquando didicerat. Unde nonnunquam in convivio, cum esset laetitiae causa ut omnes per ordinem cantare deberent, ille ubi adpropinquare sibi citharam cernebat, surgebat a media coena et egressus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ne necessitatis alicuꝰ anticipant illitẽpus in lege p̃scriptũ quido
re incipiunt : Elaret qđ illã in exordio suipaschȩ diẽ statuunt:
cuiusnulla omini nom̃tionẽ indecrecolegis inueniunt : Et cũ
exi diemsis pascha dñicũ caȩlebrare refugiunt: patet profeo¬
to qđ illa ꝑom̃a diema suas olenitate secernunt quã lexmaio
rep̃ceteris festiuitate memorabilẽ sepenumero cõmdat:
dic̃ que die paschae ordine ꝑ uerso et aliquando in secunda ebdo¬
mada totã compleant et nũ quã in ebdoma dettia diẽ sep¬

Expanded text:
ne necessitatis alicujus anticipant illi tempus in lege praescriptum, quine necessitatis alicujus anticipant illi tempus in lege praescriptum, quire incipiunt, claret quod illum in exordio sui paschae diem statuunt, cujus nullam omnino mentionem in decreto legis inveniunt. Et cum vicesima prima die mensis pascha dominicum celebrare refugiunt, patet profecto quod illam per omnia diem a sua solemnitate secernunt, quam lex majore prae caeteris festivitate memorabilem saepenumero commendat. Sicque diem paschae ordine perverso, et aliquando in secunda hebdomada totam compleant, et nunquam in hebdomadae tertiae die sep
Abbreviated transcription (Latin):
ad xxi diẽ eius dẽ m̃sis : In quacũq: enĩ harũ inuenta fuerit. me¬
rito inea paschacaelebrat : qui animirũ hac adnumerũ ꝑtin&
illarũ septẽ dierũ quib: azimacaelebrare iub et : Itaq fit ut
nũ quã pascbanr̃m a septimana m̃sis primittia in utrauis
partẽ declinet : Sedułtotã eã idẽ om̃s septẽ legaliũ aximo¬
rũ dies uł certe aliquos deillis teneat nã et sis alteunũ exeis. hoc
ẽ ipsũ septimũ adp̃henderit quẽ tã excellent̃ scriptura cõmdat:
Dies aut inquit septimꝰ erit eaeleberrimꝰ et sanctior nullũq ser¬
uile opus fiet meo : Nullus arguere nos poterit qđ nrecte domi¬
nicũ pascba diẽ quẽ de euangelio suscepim̃ in ipsa quãlex sta¬
tuit ttia primimsis eb domada caelebremus : cuius obseruan¬
tia catholica ratione pate facta pat& econtrario error in¬
ra tionabils eorũ quipfipos in leget̃ minos. nulla cogente neces si¬
tato uł anticipare uł transcendene p̃sumunt : Naq sine ratio¬

Expanded text:
am diem ejusdem mensis. In quacunque enim harum inventa fuerit, merito in ea pascha celebrabitur, quia nimirum haec ad numerum pertinet illarum septem dierum quibus azyma celebrari jubetur. Itaque fit ut nunquam pascha nostrum a septimana mensis primi tertia in utramvis partem declinet, sed vel totam eam, id est, omnes septem legalium azymorum dies, vel certe aliquos de illis teneat. Nam etsi saltem unum ex eis, hoc est ipsum septimum apprehenderit, quem tam excellenter Scriptura commendat: Dies autem, inquiens, septimus erit celebrior et sanctior, nullumque servile opus fiet in eo , nullus arguere nos poterit quod non recte dominicum paschae diem, quem de Evangelio suscepimus, in ipsa quam lex statuit tertia primi mensis hebdomada celebremus. Cujus observantiae catholica ratione patefacta, patet e contrario error irrationabilis eorum qui praefixos in lege terminos, nulla cogente necessitate, vel anticipare vel transcendere praesumunt. Namque sine ratio
Abbreviated transcription (Latin):
proximam ameri dieroma norum ditioni sub iugauit. quae ha¬
bet ab oriente in occidente triginta cinciter mili a passuum. ab
austro inboream duo decim in orien talibussius partibus marisee.
milium in occidentalibus trium ameridia nobrit tamȩ littore dis¬
tans. Suecedens autẽ claudio inimperium nero: nbil omnino in re
militare ausus est Unde inter alia romani regni detrimenta in¬
numera brit taniam pene amisit Nam duo sub eo nobilissima op¬
pida illic capta at que subuersa sunt .iiii. Anno ab in carnatione
dñi tentesimo quin qua gesimo secto marcus antonus uerus. quar¬
to decimus ab augusto regnum cum aurelegio em modo fratresus ce

Expanded text:
proximam a Meridie, Romanorum ditioni subjugavit; quae haproximam a Meridie, Romanorum ditioni subjugavit; quae habet ab Oriente in Occasum triginta circiter milia passuum, ab Austro in Boream duodecim, in Orientalibus suis partibus mari sex milium, in Occidentalibus trium a meridiano Brittaniae litore distans. Succedens autem Claudio in imperium Nero, nihil omnino in re militari ausus est. Unde inter alia Romani regni detrimenta innumera Brittaniam pene amisit; nam duo sub eo nobilissima oppida illic capta atque subversa sunt. CAPUT IV. Ut Lucius ini centesimo quinquagesimo sexto Marcus Antoninus Verus, decimus quartus ab Augusto, regnum cum Aurelio Commodo fratre susce
Abbreviated transcription (Latin):
augustoquartus cupiens utilem remipublice ostenta reprincipem. bellum
ubque & uic toriam undecum que que suit Itaque ex peditio nem in brt¬
tu niam mouit que ecitata intumultum propter red hibitos trans fugas
uidebatur trans uectus in in sulam est quam ne que ante iulium caesasrem
neque posteum quis quam adheausus fuerat . I Ibiquesine ullo proclio¬
ao sangur ne ontrapaucis si mos dies plurimam in sulcepar temin deditione m
recepit  Orcadas etiam in sulas ultra brittaniam in ocea napo si tasro¬
mano adiecit imperio Ecsȩ toquam fectus erat mensero mamrediit
filio que suo brittanicinomen in posuit hoc autem bellum quarto
imperusui anno compleuit. quiest annus ab in carnatio ne dñi qua¬
dra gesimus sextus. Quo&iam anno fames grauissima ꝑsiri am
facta est que in actibus a pos tolorum ꝑfetam agabum prȩdic¬
ta es sememanatur. ab eodem claudio ues pasianus qui post neronẽ
imperauit inbritaniam missus. &iam uec tam in sulam britttimȩ

Expanded text:
Augusto quartus, cupiens utilem  Al. add. se reipublicae ostentare principem, bellum ubique et victoriam undecunque quaesivit. Itaque expeditionem in Brittaniam movit, quae excitata in tumultum propter non redhibitos  Al., redditos transfugas videbatur. Transvectus in insulam est, quam neque ante Julium Caesarem. neque post eum quisquam adire ausus fuerat, ibique sine ullo praelioac sanguine intra paucissimos dies plurimam insulae partem in deditionem recepit. Orcadas etiam insulas ultra Brittaniam in Oceano positas Romano adjecit imperio, ac sexto quam profectus erat mense Romam rediit, filioque suo Brittanici nomen imposuit. Hoc autem bellum quarto imperii sui anno complevit, qui est annus ab Incarnatione Domini quadragesimus sextus, quo etiam anno fames gravissima per Syriam facta est, quae in Actibus apostolorum per prophetam Agabum praedicta esse memoratur. Ab eodem Claudio Vespasianus, qui post Neronem imperavit, in Brittaniam missus, etiam Vectam insulam Brittaniae
Abbreviated transcription (Latin):
lacerabant. Interea trino uantum firmis simaciuitas cum an droio duce
datis xl. obsi dibus caesari ses ededit quod exemplum saecuteur besaliae
complures infedus romanorum uenerunt. sdem demonstrantibus caesarop¬
pidũ cassobellaum interduas paludes situm obtentu in suꝑ siluarum mu¬
nitum omnibus querebus confertis simum tandem graui pugna coepit
exim cesam abrit tania reuersus ingalliam posquã loegiones in hiberni
unisit repentinis bellorum tumultibus undiquecir cum uentus & c̃flieatẽ¬

Expanded text:
lacerabant. Interea Trinovantum firmissima civitas cum Androgio duce lacerabant. Interea Trinovantum firmissima civitas cum Androgio duce datis quadraginta obsidibus Caesari sese dedit  Al., dedidit: quod exemplum secutae urbes aliae complures in foedus Romanorum venerunt. Iisdem demonstrantibus, Caesar oppidum Cassobellauni inter duas paludes situm, obtentu insunitum omnibusque rebus confertissimum tandem graui pugna cepit. Exim Caesar a Britannis reuersus in Galliam postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumuentus et conflict
Abbreviated transcription (Latin):
acdis solutȩ sunt: Ex quibus quad raginta perierunt cetere cum magna dis¬
ficultate reparate sunt Cesaris aequitatus primo congres si abint tams
uictus ibi quelaui enus tribunus occisus estSecundo prodio cum magna suorũ
dis crimine uictos brittanos in fugamuertit. Inde ad flumen tamensuim ꝓfec¬
tus in huius ulter pcasso belaunoduce in mensa ostium multitudo con¬
sederat. Ripam que fluminis ad poene cotum subaqua uadum acutis simis sudibus
praes truxerat Quarum uestigia sudium ibidem us que hodieui suntur & uide¬
tur inspectantibus quod singula earum admodum huma nifemoxis grosse & c̃ircũ¬
fusȩ plumbo immobiliter hereant in profundum fluminis infixȩ quod hu
aromanis deprȩhensum acuitatum est barbari legionum impetum nonferentes
siluis sese obdidere Un de crebris eructionibus romanos grauiter ac sepe

Expanded text:
ac dissolutae sunt: ex quibus quadraginta perierunt, caeterae cum magna difac dissolutae sunt: ex quibus quadraginta perierunt, caeterae cum magna difficultate reparatae sunt. Caesaris equitatus primo congressu a Brittanis victus, ibique Labienus tribunus occisus est: secundo praelio cum magno suorum discrimine victos Brittanos in fugam vertit: inde ad flumen Tamesim  Al., Tamensium profectus. In hujus ulteriore ripa Cassobellauno duce, immensa hostium multitudo consederat, ripamque fluminis ac pene totum sub aqua vadum acutissimis sudibus praestruxerat: quarum vestigia sudium ibidem usque hodie visuntur, et videtur inspectantibus quod singulae earum ad modum humani femoris grossae, et circumfusae plumbo immobiliter erant in profundum fluminis infixae  Al. add. haereant: quod ubi a Romanis deprehensum ac vitatum est, barbari legionum impetum non ferentes, silvis sese obdidere  Al., abdidere, unde crebris irruptionibus Romanos graviter ac saepe
Abbreviated transcription (Latin):
maximus. qui anti quitus gentem brittaniȩ apictis secer inebat
qui ab occidente in terras longos patio erumpitubiefeciuitas brittaniȩ
adgaium uliumcesarem in ac cessa adque in cognita fuit. Qui annoab
annosexa gesima functus gradu consolatus cũlutiobibulo dũ contra
germanorum gallorum quegentes. qui renotantum fluminis dirimebantur
bellũ gerer& uenit admoria nos unde inbriataniam proximus & breuis sim
transitus est & nauibus circiter honerariis atque aetuarus. Lxxx.
preparatis in brittaniam trans uehitur lbia cerua primum pugna fatigat
demde aduersatem pestate correptus. plurimam dasas partem & non par¬
uum numerum militum equitum uero poene omnẽ disperdidit Regres¬
sus ingalliam legiones in hibernia dimisit acsexcentas naues utrius que
quo modo fieri imperauit l Quibus iterum in brittamam premouere
ris stantes tempestate correpte uel conliseinter se uel arenis inlisȩ

Expanded text:
ermaximus, qui antiquitus gentem Brittonum a Pictis secernebat, ermaximus, qui antiquitus gentem Brittonum a Pictis secernebat, qui ab Occidente in terras longo spatio erumpit, ubi est civitas Brittonum ad Gaium Julium Caesarem inaccessa atque incognita fuit: qui anno abanno sexagesimo, functus gradu consulatus cum Lucio Bibulo, dum contra Germanorum Gallorumque gentes qui Rheno tantum flumine dirimebantur, bellum gereret, venit ad Morinos, unde in Brittaniam proximus et brevissimus transitus est. nauibus circiter onerariis atque actuariis octoginta praeparatis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum, equitum uero paene omnem disperdidit. regressus in Galliam legiones in hcommodi fieri imperavit: quibus iterum in Brittaniam primo vere ris stantes, tempestate correptae, vel conlisae inter se, vel arenis inlisae
Abbreviated transcription (Latin):
brictanie prestat ita ut raro ibinix plus quã triduanarema neat
Nemo ꝓpt̃ hiemem aut fena secet aestate. autstabula fabricet iumtis
Nullaũ hibireptile uideris oleat nullus uiuere serpens ualeat. Nusae¬
pae illo debrittanie adlati serpentes mox ut proximante terris nauigio
odore deris illius ad tacti fuerint intereunt  equin potius omnia poene
quae de eadem in sula sunt contrauenenum ꝥabent :  Denique uidim
quibus dam a serpente percus sis rasa folia cõdicum qui deiberna fucrant
& ipsanarasurã a que inmissam acpotuidatam talibus. protinus totamuim
ueneni grassantis totũ in flaticor poris absunssisse ac sedcis setumarem̃
diues lactis amellis insula neui nearum epers. piscium uolutrũque
sed & ceruorũ caꝑre arum que uenatu in signis. Haec autem propropri e
pa tria scottorum est Ab hao egresi ut diximus tertiam inbricta¬
nia brittonibus & pietis gentem ad diderunt: Est autem sinus maris ꝑ¬

Expanded text:
Brittaniae praestat, ita ut raro ibi nix plusquam triduana remaneat: Brittaniae praestat, ita ut raro ibi nix plusquam triduana remaneat: nemo propter hiemem aut foena secet aestate, aut stabula fabricet jumentis: nullum ibi reptile videri soleat, nullus vivere serpens valeat: nam saepe illo de Brittania adlati serpentes, mox ut proximante terris navigio, odore aeris illius adtacti fuerint, intereunt: quin potius omnia pene quae de eadem insula sunt contra venenum valent. Denique vidimus, quibusdam a serpente percussis, rasa folia codicum qui de Hibernia fuerant, et ipsam rasuram aquae immissam ac potui datam, talibus protinus totam vim veneni grassantis, totum inflati corporis absumsisse ac sedasse tumorem. Dives lactis ac mellis insula, nec vinearum expers, piscium volucrumque, sed et cervorum caprearumque venatu insignis. Haec autem proprie patria Scottorum est: ab hac egressi, ut diximus, tertiam in Brittania Brittonibus et Pictis gentem addiderunt. Est autem sinus maris p
Abbreviated transcription (Latin):
facereua letis. uel qui res titirit. nobis auxiliurus utimini. Ixique
petentes brittania in picti. habi reper septentrionales in sulȩ partes
coeperunt. Nã aus trina britto nes occupa uerant Cum que uro¬
rem pictinon habentes peterene ascortis. ca solum conditione da recensen¬
serunt ut hubires ꝑuenira in dubium. magis defeminea regumꝓsapia
quã demasculina regem si bi eligerent. quodusque hodie apud pictos
constat ãẽ seruatum. Procedente autẽ tempore brittani abritto
nes & pietos tertiam scrtorum nationem inpicttrum parterecepit. Quidi
duade ii bernia progres si uel amicitia udl ferrosibim& inter coiaue
quas actenus habentun dicarunt. A quo udelic& duceus que hodre da¬
reu diniuocantur Mam lingua eorum da alpartem significat: hber¬
nie autm & latitudine suistatus et sa lubritate acserenitate aerum multũ

Expanded text:
facere valetis: vel si qui restiterit, nobis auxiliariis utimini. Itaque facere valetis: vel si qui restiterit, nobis auxiliariis utimini. Itaque petentes Brittaniam Picti, habitare per Septentrionales insulae partes coeperunt, nam Austrina  Al., Austrinas Brittones occupaverant. Cumque uxores Picti non habentes peterent a Scottis, ea solum conditione dare consenserunt, ut ubi res perveniret in dubium, magis de feminea regum prosapia, quam de masculina regem sibi eligerent: quod usque hodie apud Pictos constat esse servatum. Procedente autem tempore Brittania nes et Pictos, tertiam Scottorum nationem in Pictorum parte recepit; qui duce Reuda de Hibernia progressi, vel amicitia vel ferro sibimet inter eos sedes quas hactenus habent, vindicarunt: a quo videlicet duce usque hodie Dalreudini vocantur, nam lingua eorum daal partem significat. Hibernia autem et latitudine sui status, et salubritate, ac serenitate aerum multum
Abbreviated transcription (Latin):
agente flatuiten ox tra fines om̃s brittantȩ iber mamperuenisse
cius que septemtrionales oras intrassa. At que iiuenta ibigente scot¬
torum sibi quoque in portibus illius sedes petisse nec in petrare. potuiss:
Est autem hrbernia in sula omnium pofbrittanã maxiama ad
occidentem quidem brittama ista. Sedsi cut antra aquilonem ea beuior
ita in meridiem setrans illius fines plurimũ praetendens: usque contra
his panie septentrtonalia quamuis magno equore in teriacente peruenit
Adhanc ergo usqueper uenientes nauigio picti ut diximus pelitie¬
runt in ea sibi quoque sedes & babitationemdonari. Respon debano
scotti quia ñ ambos eos caperet in sulã sed pos isumus inquiunt salu bn
uobis da reconsilium quid a gereualeatis. Nouimus in sulam aliã
esse non ꝓcul a nostra contraor tum solis quã sepelu cidioribis die¬
bus de longe as picere solemus handidi resiuliltis habita lemuobis

Expanded text:
agente flatu ventorum, extra fines omnes Brittaniae Hiberniam pervenisse, agente flatu ventorum, extra fines omnes Brittaniae Hiberniam pervenisse, ejusque Septentrionales oras intrasse, atque inventa ibi gente Scottorum, sibi quoque in partibus illius sedes petisse, nec inpetrare potuisse. Est autem Hibernia insula omnium post Brittaniam maxima, ad Occidentem quidem Brittaniae sita; sed sicut contra Aquilonem ea brevior, ita in Meridiem se trans illius fines plurimum protendens, usque contra Hispaniae Septentrionalia, quamvis magno aequore interjacente pervenit. Ad hanc ergo usque pervenientes navigio Picti, ut diximus, petierunt in ea sibi quoque sedes et habitationem donari. Respondebant Scotti, quia non ambos eos caperet insula, sed possumus, inquiunt, salubre vobis dare consilium quid agere valeatis. Novimus insulam aliam esse non procul a nostra, contra ortum solis, quam saepe lucidioribus diebus de longe aspicere solemus. Hanc adire si vultis, habitabilem vobis
Abbreviated transcription (Latin):
& octo splurimȩ Itẽ breuitatis noc tes estate & dies hab& in bru¬
ma hbo ẽ sec solum modo equi nocti alium orarum cum in arme¬
nia. macedonia italia ceteris qut eiusdem lin ȩ regionibus
longis sima dies siuenox .xi. breuissima uiii. compleat cras: Haes
in presenti uxta numerum librorum quibus leediuina scripta est. quin que
gentiũ linguis unđ̃ eandem que summe ueritatis & uere sablimitatis
scuenti ã serutatur & confitetur. Anglorum uidelica. brittonum scot¬
torum pictorum & latinorum quȩ meditatione scripturarum c&eris om¬
nibus est facta communis. In primis aut̃ insulabrit tones solũ a quibus
nomen ac cepit in colas habuit Quide tractuar momca no ut fertur
brittaniam aduecti australes. sibi partos lluis uindicarunt Et cũplũ¬
rimã in sule partem incipientes abaus tropossedissent. contigit gentem pio¬
torũ desitia ut ꝑhibent longis nauibus non multis oceanũ ingressam cincũ¬

Expanded text:
et octo. Plurimae item brevitatis noctes aestate, et dies habet in bruet octo. Plurimae item brevitatis noctes aestate, et dies habet in bruma, hoc est sex solummodo aequinoctialium horarum, cum in Armenia, Macedonia, Italia, caeterisque ejusdem lineae relongissima dies sive nox quindecim, brevissima novem compleat horas. Haec in praesenti, juxta numerum librorum quibus lex divina scripta est, quinque gentium linguis, unam eamdemque summae veritatis et verae sublimitatis scientiam scrutatur et confitetur, Anglorum, videlicet, Brittonum, Scottorum, Pictorum et Latinorum, quae meditatione Scripturarum caeteris omnibus est facta communis. In primis autem haec insula Brittones solum a quibus nomen accepit, incolas habuit, qui de tractu Armoricano, ut fertur, Brittaniam advecti, Australes sibi partes illius vindicarunt. Et cum plurimam insulae partem, incipientes ab Austro, possedissent, contigit gentem Pictorum de Scythia, ut perhibent, longis navibus non multis Oceanum ingressam, circum
Abbreviated transcription (Latin):
sed & ardens qude ad amꝰudnis mecallorum eris ferri aplũ bi
& argenti feciulla giginit & laep̃idem gagate plurimđ ei fimũ qu
ese aut̃ nigro gemmeus & ardens igni ad motus . intensus serpen¬
tes fugat᷑ ad tritu calefactus ad plicita detine eque st sucinũ
Frat aciui tatibus quondã inginti& octo nobilissimis ensignita
fruetercastella in numera quȩ & ipsa muris turribus portis ac̃
seriserant instructa firmissimis. Et quia prope sub ipso septe¬
trionali uerticemundi iac& lucidis estate noctes babo
Itaut medio sepe tempore noctis i questio neue mat intuentibus
utrum crepus culum ad hucpermaneam ues pertinum an aduemerio
matutinum. Vt pote noctur nosole: non longe sub terris adcti¬
iniem boria les per plagas redeuntes. Unde ctiam plurime
longitudinis hab& dies estatesicut & noctes contrabrumam
solonimirum tunclibi cas in parites secedente id est orarum decẽ¬

Expanded text:
sed et ardens. Quae etiam venis metallorum, aeris, ferri, et plumbi sed et ardens. Quae etiam venis metallorum, aeris, ferri, et plumbi et argenti faecunda, gignit et lapidem gagatem plurimum optimumque: est autem nigrogemmeus et ardens igni admotus, incensus serpentes fugat, adtritu calefactus adplicita detinet aeque ut succinum. Erat et civitatibus quondam viginti et octo nobilissimis insignita, praeter castella innumera, quae et ipsa muris, turribus, portis, ac seris erant instructa firmissimis. Et quia prope sub ipso Septentrionali vertice mundi jacet, lucidas aestate noctes habet; ita ut medio saepe tempore noctis in quaestionem veniat intuentibus, utrum crepusculum adhuc permaneat vespertinum, an jam advenerit matutinum, utpote nocturno sole non longe sub terris ad Orientem Boreales per plagas redeunte: unde etiam plurimae longitudinis habet dies aestate, sicut et noctes contra in bruma, sole nimirum tunc
Abbreviated transcription (Latin):
bus predara copiosis & quidem praecipuae esocio abuindat & anginlia
capiuntur auten sepissime & uituli marim & del fines. nec ñ & balle¬
ne eceptis uariorum generibus conciliorum in quibus sunt & mnus¬
cule quibus inclusam sepemar garitã. Omnis quidem coloris opti¬
mam inueniunt id est & rubicundi & purpurei & iac cinctim
& prasini sed maxime candidi Sunt & codeȩsatis suꝑque habun¬
dantes quibus tinetura coccinei coloris conficitur. Icuius rubor pub¬
cherrimus nulloumquam solis ardo renulla ual& pluui arum in iu¬
na pallescere. sed quouetustior eosolet eẽ uenustior. hab& fontes
salinarũ hab& & fontes calidos & excis fluuios balnearum calidarũ
omnietati & sȩcui perdistincta loca iux tasuum cuique modũ ac como¬
dos. A qua enĩ ut scsbasilius dicit feruidã qualitatemꝰ recipit
cũ percepta quȩdam metalla trans currit. & fit non solum calida.

Expanded text:
bus praeclara copiosis, et quidem praecipue issicio abundat et anguilla. bus praeclara copiosis, et quidem praecipue issicio abundat et anguilla. Capiuntur autem saepissime et vituli marini et delphines, necnon et ballenae: exceptis variorum generibus conchyliorum; in quibus sunt et musculae, quibus inclusam saepe margaritam, omnis quidem coloris optimam inveniunt, id est, et rubicundi, et purpurei, et jacintini et prasini, sed maxime candidi. Sunt et cochleae satis superque abundantes, quibus tinctura coccinei coloris conficitur, cujus rubor pulcherrimus nullo unquam solis ardore, nulla valet pluviarum injuria pallescere; sed quo vetustior est, eo solet esse venustior. Habet fontes salinarum, habet et fontes calidos, et ex eis fluvios balnearum calidarum omni aetati et sexui per distincta loca juxta suum cuique modum accommodos. Aqua enim ut sanctus Basilius dicit fervidam qualitatem recipit, quum per certa quaedam metalla transcurrit, et fit non solum calida,
Abbreviated transcription (Latin):
MI IIII Ut edil fridrexnora anymbrarũ scattoã geates p̃lio conterens abam¬
glorũ finibus expulerit
ocer ani insula cusquondam abion nomen fuit. inter septen¬
trionem eoccidentem locata est germaniȩ galliȩ his pa¬
niȩ i maximis curopȩpartilius mulcointer uallo aduers.a
quae ꝑmilia passuum occo inboream longa latitudines hab&
milia ducenta. Ex ceptis dumtaxati prolixioribus diuersorũ promunto¬
riorum tractibus. quibus efficitur ut circuitus eius quadragies octies
septuaginta quinque milia compleat. Habet ameridiȩ galliã bellicã
cuius ꝓximũ litus trans ineantibus apparetciuitas quae dicitur rut. ubi
portus agente anglorum nunc corrupta cestir uocata: interposito
mari ages soriaco. morinorumgentis. littore proximo traiectu miliũ
frugibus at que arboribus in sula. & alendis apta pecoribus aciuonrtis
Vineas &iam quibus damin locis germinans sed & auium ferax
corra marique guneris diuensi fluuus quoque multum pis cosis ac fone¬

Expanded text:
IV. Ut Aedilfrid rex Nordanhymbrorum, Scottorum gentes praelio conterens, ab Anglorum finibus expuleritOceani insula, cui quondam Albion nomen fuit, inter Septentrionem et Occidentem locata est, Germaniae, Galliae, Hispaniae, maximis Europae partibus multo intervallo adversa. Quae per milia passuum octingenta in Boream longa, latitudinis habet milia ducenta, exceptis duntaxat prolixioribus diversorum promontoriorum tractibus, quibus efficitur ut circuitus ejus quadragies octies septuaginta quinque milia compleat. Habet a Meridie Galliam Belgicam, cujus proximum litus transmeantibus aperit civitas quae dicitur Rutubi portus, a gente Anglorum nunc corrupte Reptacaestir vocata, interposito mari a Gessoriaco Morinorum gentis litore proximo, trajectu milium frugibus atque arboribus insula, et alendis apta pecoribus ac jumentis; vineas etiam quibusdam in locis germinans: sed et avium ferax terra marique generis diversi. Fluviis quoque multum piscosis, ac fon
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ad quos hec eadem hrstoria peruenire pocueritt urde mationis
onis da quos hec gadem hupplĩciter p̃eca ut ꝓmeis infirmitatibus
& mentis & corparis. apud suꝑnamdem̃ tiam sepius interuenire me¬
minerint & insius qui que prouintus bano mihi suae remune rationis
uicem rependant. Ue quide singulis prountus si uelocis sublimio¬
ribus que memoratu digna as que in colis grata credideram. Diligen¬
ter ad notarecuraui apud om̃s fructũ piae intercessi onis inuemam

Expanded text:
omnes ad quos haec eadem Historia pervenire poterit nostrae nationisomnes ad quos haec eadem Historia pervenire poterit nostrae nationis audientes suppliciter precor, ut pro meis infirmitatibus et mentis et corporis apud supernam clementiam saepius intervenire meminerint; et in suis quique provinciis hanc mihi suae remunerationis vicem rependant, ut qui de singulis provinciis sive locis sublimioribus quae memoratu digna atque incolis grata credideram diligenter adnotare curavi, apud omnes fructum piae intercessionis inveniam
Abbreviated transcription (Latin):
pu fueiu api ꝑceperunt us quea sp̃ sens ꝑduersas regiones: ineccle¬
siitio aecta non uno quolibet auqtere sed fidelimnumerta umtestiũ
nulie csar uel neminis sepoterant adsertione cagnoui: eceptis his
quaꝑani pr̃ smqlis  pͥoferam Inter queno tandũ qđ ea quae descis sima
paere & antistite cuoberto u i hocuelumine uł in libello gestoũ ꝓpsus
tenscripsi partrm ecis quȩdeillo prius a fratribus et d esiȩlindis fac¬
nensis scripta repperi ad sumsi simpliciter fidẽ is toue quã legeban
ac comodans partomuero eaque certissima fideliũ uitorum adte¬
tutio ne per ineipsum cognoscere potui. solerter a dicere curaui. Lxo¬
torem que suppliciter obsecro ut si qua i his ques cripsimus. aliter qua se
ueritas habe positareppererit. Non hoc nobis inputet qui quod uera
lex hrstoriae est simpliciter eaquefama uulgante collegimus ad
in scructionem posteritatis literis mandarestuduimus prgatios

Expanded text:
i perceperunt usque ad praesens per diversas regiones in Ecclesia sint acta, non uno quolibet auctore, sed fideli innumerorum testium qui haec scire vel meminisse poterant adsertione cognovi, exceptis his quae per meipsum nosse poteram. Inter quae notandum, quod ea quae de sanctissimo Patre et antistite Cudbercto vel in hoc volumine vel in libello Gestorum ipsius onscripsi, partim ex eis quae de illo prius a fratribus Ecclesiae Lindisfarnensis scripta reperi adsumpsi simpliciter fidem Historiae quam legebam accommodans, partim vero ea quae certissima fidelium virorum adtestatione per me ipse cognoscere potui sollerter adjicere curavi. Lectoremque suppliciter obsecro, ut si qua in his quae scripsimus aliter quam se veritas habet posita repererit, non hoc nobis imputet qui, quod  Al., quae vera lex historiae est, simpliciter ea quae fama vulgante collegimus ad instructionem posteritatis literis mandare studuimus. Praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
num fidem quã olrpi xsuffla uerat recupera uerit qualis qiam
psorum patrũ uic ued obitus ex titerie diligenter a fratribu s ionas mu
quod ab ipsis candifi lestingeu: eognominatur agnouimus. Peromp
uintia orientalium anglorũque fuerint gesta eccdesi astica pastim
& strap̃tis ul tra diqone pranũ partim re uerentis simi abbatis ̃
relatione conperimus: Atiuero in prouintia lindissi que sint gesta eo

Expanded text:
num fidem quam olim exsufflaverat, recuperaverit, qualis etiam num fidem quam olim exsufflaverat, recuperaverit, qualis etiam ipsorum Patrum vita vel obitus extiterit, diligenter a fratribus monasterii quod ab ipsis conditum Laestingaeu cognominatur, agnovimus. Porro in provincia Orientalium Anglorum quae fuerint gesta ecclesiastica, partim ex scriptis vel traditione priorum, partim reverentissimi abbatis Esi relatione co
Abbreviated transcription (Latin):
conslio prefati albimi reumentissi me patris ad tidit A principio itaq
uoluminis huiususq adterus quogens anglirũ fid expĩ ꝑcepit exprionũ
maxime scriptis hinc inde collectis ett qaae ꝓ morenus didicimus ex¬
inde aut usque ad tẽpora p̃sent a quae inxelesia cantuarioruĩ ꝑ
discipulos beticipapa gregorii siue sucitisores eorũ uel sub quibus
regibus gesta sint memorati abbatis albim industria notel no
ut diximus ꝑferente cognauimus Quod& iam prouintiȩ orientalia
anglorum at quenor danhim brorum a quibus pnta silibus uel quorum
tem poreregum̃ gratiam enuangeluper ceperint inoy iuillamhi uo rar¬
tepre diderunt deniquecatatu praccipuȩ ipsus albq ut hoc opis adgre
pro uinti dipisi us simul eeproxima illics australium saronum nes ron& utt¬
prinsule le teris matelatã declaraunit Qualiter uero ꝑministerium ced
di & ceadda relugtos eru apĩ sacerdotum uel prouintia mertiorun
adfidem xp̃i qua nom podigae per uenerit uel ꝓuintia orientalium saro¬

Expanded text:
concilio praefati Albini reverentissimi Patris adtulit. A principio itaque voluminis hujus usque ad tempus quo gens Anglorum fidem Christi percepit, ex priorum maxime scriptis hinc inde collectis ea quae promeremus  Al. promemus didicimus. Exinde autem usque ad tempora praesentia, quae in Ecclesia Cantuariorum per discipulos beati papae Gregorii sive successores eorum vel sub quibus regibus gesta sint, memorati abbatis Albini industria Nothelmo, ut diximus, perferente cognovimus. Qui etiam provinciae OrientaliAnglorum atque Nordanhymbrorum, a quibus praesulibus vel quorum tempore regum gratiam Evangelii perceperint, nonnulla mihi ex parte prodiderunt. Denique hortatu praecipue ipsiusprovinciae ipsius simul et proxima illi Australium Saxonum nec non et Vectae insulae, literis mandata declaravit. Qualiter erdotum, vel provincia Merciorum ad fidem Christi quam non noverat, pervenerit, vel provincia Orientalium Saxo
Abbreviated transcription (Latin):
hutbritones as iuectis uastuti pictis proma norũ aixilia quȩ serint qui atm douenit¬
calamitate depsna¬
AIII trcẽ manto hȩodosi om̃ nore cuus tẽpore palladius adicottos in xp̃m credentes
misius est bric cones ab ac eio consule auxiliũ flagrelntes n im po eriuiorint
xiii. dt uretones fame fumo sato actibarba rosnus finibu s reppulerint nec mora
frugũ copia liixoria pestilentia a atminium gentis secatum sit

Expanded text:
astati Pictisque, Romanorum auxilia quaesierint, qui secundo veniecalamitate depXIII. Ut, regnante Theodosio minore, cujus tempore Palladius ad Scottos in Christum credentes missus est, Brittones ab Aetio consule auxilium flagitantes non impetraverintXIV. Ut Brittones fame famosa coacti Al., fame coacti, Barbaros suis e finibus pepulerint; nec mora, frugum copia, luxuria, pestilentia, et exterminium gentis secutum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ttia tinsimuli &eis quib: te regendis diuno tede fecica ier¬
ato olgenq tebis curã salutis latius ꝓpadar disideras ut autim
didicrhrauit̃ intimare curabo auctor ante oms at ꝗ adui¬
noss ecclesiae presbiterĩ nohelmũs ueli teris inaneduta. siue ipsi¬
us nothelm uiua uoce referenda trepis mustt quit delic& nothe¬
manȩ scrinio cnasu euas quenu c ipsi eccleside preait gregorii

Expanded text:
tibi simulque eis quibus te regendis divina praefecit auctoritas, ob generalis curam salutis latius propalari desideras. Ut autemdidicerim breviter intimare curabo. Auctor ante omnes atque adjuensis Ecclesiae presbyterum Nothelmum, sive literis mandata sive ipsius Nothelmi viva voce referenda, transmisit. Qui videlicet Nothemanae scrinio permissu ejus qui nunc ipsi Ecclesiae praeest Gregorii
Abbreviated transcription (Latin):
&iugili arũ : auc toritatẽ sacerdotȩ dignã redarguen¬
di suꝑbos ac poten tes. pariter & infirmos consolandi
ac pauperes recre andi uel de fendidementia. qui
ut breui t̃multa conpendam quantũ abeis qui illum
no ueredidicimusnil e omnibus quȩ ine uangeli¬
cis uela postocis siue ꝓ pheticis literis facienda cognouerat p̃mit

Expanded text:
et vigiliarum, auctoritatem sacerdote dignam, redarguenet vigiliarum, auctoritatem sacerdote dignam, redarguendi superbos ac potentes, pariter et infirmos consolandi, ac pauperes recreandi vel defendendi clementiam. Qui, ut breviter multa comprehendam, quantum ab eis qui illum novere didicimus, nil ex omnibus quae in evangelicis, vel apostolicis sive propheticis literis facienda cognoverat, praet
Abbreviated transcription (Latin):
sam aec clesiã in memo riã mira culi posuerunt ubi in¬
trantes genuflectere ac mi se cordicie celesti sub plica¬
redeberent: Constat que multos & eotẽpore gratiã
sadestina ex cisis in aquã missis plures sibi suis langorũ
remedia conquisi ere. Scripsi aut haec depersona &
operibus uiri p̃fati nequa quã in eolaudans uel eli¬
gens hoc quod de obseruatione pas chae minus ꝑ fec¬
te scpiebat. Immo hoc multũ detes tons. sicut in¬
libro quem de temporibus composui. manifestis simꝙ baui:
Sed quasi uerax historicus : simpliciter eaque de illo siueper
illum sunt gesta describens: et que lau desunt digna in eiusat¬
tibus laudans: at que adutilitatem legentium Memori¬
& commendans stu diũ uili& pacis & caritatis continen¬
tiae & humilitatis animũ ire: & auaritia uictorẽ suꝑbi
multi & uane gloriae contẽtorẽ. Indus triã faciendi si¬
mul & docendi mandata &celestia: Sollertiã lectionis

Expanded text:
sam ecclesiam in memoriam miraculi posuerunt, ubi insam ecclesiam in memoriam miraculi posuerunt, ubi intrantes genu flectere, ac misericordiae caelesti supplicare deberent. Constatque multos ex eo tempore gratiam sa destina excisis et in aquam missis, plures sibi suisque languorum remedia conquisiere. Scripsi autem  Al. om. autem haec de persona et operibus viri praefati; nequaquam in eo laudans vel eligens hoc, quod de observatione Paschae minus perfecte sapiebat: immo hoc multum detestans, sicut ilibro quem de Temporibus composui, manifestissime probavi, sed quasi verax historicus, simpliciter ea quae de illo sive per illum sunt gesta, describens, et quae laude sunt digna in ejus actibus laudans, atque ad utilitatem legentium memoriae commendans: studium, videlicet, pacis et caritatis, continentiae et humilitatis; animum irae et avaritiae victorem, superbiae simul et vanae gloriae contemptorem; industriam faciendi simul et docendi mandata caelestia, sollertiam lectionis
Abbreviated transcription (Latin):
Contigit aut post aliqđ annos ut penda mertiorũ re cũ os¬
tili&ercitu hec in loca perueni ens. Cũ cuncta quȩ poterat
ferro flãmaq per der& uicus quoque in quo antistes obi it
una cũ ec clesia memorata flãmis absũ meretur. sed mirũ
inmodũ sola illa detina cui in cũ bens obi it ab igniscir cũ
cuncta uorantibus ab sũmi non potuit: quoclarescente
miraculo mox ibidemec clesia restaurata: Et haec
eadem destina in monumentũ ẽ parie tis ut ante fuerat
forinsecus ad posita. Rursũq: per ac to tẽpore aliquan¬
to euenit ꝑculpã incuriae uicũeũ dem & ipsã pariter. aec¬
clȩsiã ignibus consũmi: Sedne tunc quidem eandem tange¬
reflama destinã ualebat: &cũ magno utique miraculo ip¬
saeius foramina ingrediens. quibus edifitio erat ad fixa
un de tertio aedificata ibi aec clesiã destinã nm ut an¬
te adeforis infulcim̃tũ domus ad posuer̃. sed intro ip¬

Expanded text:
Contigit autem post aliquot annos, ut Penda Merciorum rex cum hosContigit autem post aliquot annos, ut Penda Merciorum rex cum hostili exercitu haec in loca perveniens, cum cuncta quae poterat ferro flammaque perderet, vicus quoque ille in quo antistes obiit, una cum ecclesia memorata flammis absumeretur. Sed mirum in modum sola  Al. om. sola illa destina cui incumbens obiit, ab ignibus circum cuncta vorantibus, absumi non potuit. Quo clarescente miraculo, mox ibidem ecclesia restaurata, et haec eadem destina in munimentum est parietis, ut ante fuerat, forinsecus adposita. Rursumque peracto tempore aliquanto, evenit per culpam incuriae, vicum eundem, et ipsam pariter ecclesiam ignibus consumi. Sed ne tunc quidem eandem tangere flamma destinam valebat: et cum magno utique miraculo ipsa ejus foramina ingrediens, quibus aedificio erat adfixa,Unde tertio aedificata ibi ecclesia, destinam illam non ut antea deforis in fulcimentum domus adposuerunt; sed intro ip