comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat. Item post mortẽ ait̾uis recte stipu
tĩens plures res ina stipulatione ꝯp̃hen¬
dimtur. si quid̃ ꝓmissor simplicit̃ spopon¬
dent. dare spondeo: ꝓpt̾ om̃s tenentur. Sinõ
uam exhis uel quasdam datũm se spopõ¬
deit. obngatio mihis ꝓquib spopondent.
ꝯtrahitur. Exp̃nrib  stipulationib una
ł quedã uidentur ee ꝑfecte.Singłas N reȩ
stipular: ⁊ adsingulas respondere debemꝰ
ad hoc. ut unus quisq sibi adquirat. qd̃ sy¬
a inter ẽ. s et̾um sialii detur. nichil ut ẽ
stipuatoris. Plane siquis ueut hoc facere.
pena scipulari ꝯueni ⁊. ut nisuta factransit.
ut ꝯp̃hensum eẽt. ꝯmittetur pene stipula

Expanded text:
alet. Item post mortem alterius recte stipultiens plures res una stipulatione comprehenduntur, si quidem promissor simpliciter respondeat ‘ dare spondeo ’, propter omnes tenetur: si vero unam ex his vel quasdam daturum se spoponderit, obligatio in his pro quibus spoponderit contrahitur. ex pluribus enim stipulationibus una vel quaedam videntur esse perfectae: singulas enim res stipulari et ad singulas respondere debemus. ad hoc, ut unusquisque sibi adquirat quod sua interest: ceterum si alii detur, nihil interest stipulatoris. plane si quis velit hoc facere, poenam stipulari conveniet, ut, nisi ita factum sit, ut comprehensum esset, committetur p
Abbreviated transcription (Latin):
batur instrumtum sese uł adũsanum suũ
inaliis iocis eẽ. ¶Post mortem suam dan
sibi nemostipniat potãt. sunag̃ quãpost
mortem eus. a quostipulabatur. Ac ne is
udetur: S⁊ ⁊ siquis ita stipuletur pͥdie. quã¬

Expanded text:
batur instrumentum sese vel adversarium suum in aliis locis esse. Post mortem suam dari sibi nemo stipulari poterat, non magis quam post eius mortem a quo stipulabatur. ac ne is idetur. sed et si quis ita stipuletur, ‘ pridie qua
Abbreviated transcription (Latin):
pellatur cui natura impedañto ẽ quomi
nus exissat. Uelutisiquis ita dixit. Sidigito
celum attingerodare spondes at suta sti¬
puletur. sidigio celum nattingero dare
spondes. pure facta obugatio inteiligitur. ca¬
ter absentes ꝯceptamutilise. S⁊ cum hoc ma¬
t̾iam litium ꝯtentiosis hominib p̃ssabat:¬
force post tp̃s tales allegationes opponenti¬

Expanded text:
etur, cui natura impedimento est quo existat, veluti si quis ita dixerit : ‘ si digito lum attigero, dare spondes? ’ at si ita stipuletur, ‘ si digito caelum non attigero, dare spondes? ’ pure facta obligatio intellegitur iter absentes concepta inutilis est. sed cum hoc materiam litium contentiosis hominibus praestforte post tempus tales allegationes opponenti
Abbreviated transcription (Latin):
datum. Tuagrana intuenit manatum.
ueluti sitibi mant.⁊. ut pecunias tuas po¬
tius inemptionem p̃dioꝵ colloces: quã
fenẽs. ł exdiũso: ut feneres ponus pecum¬
loces. Cuius gm̃s mandatum magisꝯ
ligatonunt. qr nemo ex ꝯsino mantauob¬

Expanded text:
datum. Tua gratia intervenit mandatum, veluti si tibi mandet, ut pecunias tuas potius in emptiones praediorum colloces, quam feneres, vel ex diverso ut feneres potiuloces. cuius generis mandatum magis ligatorium, quia nemo ex consilio manda
Abbreviated transcription (Latin):
repeti. que scpulator exp̃sfit᷑. ¶IItem inuti¬
lis ẽ stipulatio. siabeo stipulens. quituoum
subiectus ẽ. uel sus are stipuletur s⁊ ẜuus ꝗ¬
lii quidẽ ulli. ¶ Fini nero fanił. alii obliga¬
ripossunt. ¶ Mintum neq scipulari neq ꝓ
mittere possẽ palam ẽ. Quod ⁊ insurdore¬
ceptum ẽ. Quia ⁊his quistipulatur. ũba pro¬
mittentis. ⁊ isqui ꝓmittit ũba strpulantis
audire deb⁊ Unde apparet nideeo nos loqui ꝗ
tardius ex audit. s deco quiom̃inonex auoit.
intelligit quod agit : Pupillus omẽ negotiũ
se obligenir. Eam alium sibiobligare ⁊ sine.¬

Expanded text:
repeti quae stipulator expresserit. Item inutilis est stipulatio, si ab eo stipuleris, qui iuri tuo subiectus est, vel si is a te stipuletur. slii quidem ulli: filii vero familias aliis obligari possunt. Mutum neque stipulari neque promittere posse palam est. quod et in surdo receptum est: quia et is qui stipulatur verba promittentis, et is qui promittit verba stipulantis audire debet. unde apparet, non de eo nos loqui qui tardius exaudit, sed de eo qui omnino non exaudit.intellegit, quid agat. Pupillus omne negotium se obligetur; nam alium sibi obligare e
Abbreviated transcription (Latin):
cuius ꝯm̃tñm pbruñt. nelrem suam dari
stipuletur. ¶Nec im̃pencdemi erit sti¬
pulatio obio quod pubuor res inpͥnatũ
deluci: ⁊ exlibũ ẜuus fieripõt. Et cõmer¬
tium adipisci stipulator põt:⁊res sua
inutilis ẽ. ¶ Item comra. licet᷑ mitio u¬
tiliter res mslipulatum deductasit. si
postea mea causa. dequib supradicium

Expanded text:
cium non habuit, vel rem suam, dari quis stipuletur. nec in pendenti erit stipulatio ob id quod publica res in privatum deduci et ex libero servus fieri potest et commercium adipisci stipulator potest et res inutilis est. item contra, licet initio utiliter res in stipulatum deducta sit, si postea in earum qua causa de quibus supra dictum
Abbreviated transcription (Latin):
dam caĩs quen soieat. utrum empno ⁊uẽ¬
dito ꝯtranatur: anlocatio ⁊ ꝯdncnio. Ut et¬
ce dep̾dus que ꝑpetuo quibda fruenda tra¬
dũtur.i. ut quãdiu pensio siue redoitus pro
his dño p̾stetur: neq ip̃i ꝯducton. neq rẽ¬
dieuis. cuiue ꝯouctor hes ue eus id p̃cunm
uendidit᷑. aut donanit. ant dotis nõie dedit.
auioue modoalienanit̃: ausferre uceat ¶S.
talis ꝯtractus quia int̾ uetes dubitabatur.
⁊ aquib cã locano. a quib dã uenoitio existi¬
neq adlocatione. neq aduenditionem in¬
clinante. s suis pactionu fulciendam.
Et siquideni anquid pactum funt. hocita¬
⁊ obtinere:. ac finaturaus eoꝵ eẽt contractus.
Sinaut inchil deꝑiculo rei fint pactum.
tẽ siquid̃ totius reunteritus accesfit᷑: ad do¬
minũ suꝑhoc redundare ꝑiculũ. Sm pãr¬
ticularis. ad emphyteutecariũ ħꝰ mõidãp¬
nũ uenire. Quo uire utimur. ¶ Item quẽ¬
ratur. sicum antifice utius ꝯuenit. ut isex

Expanded text:
 soleat, utrum emptio et venditio contrahatur, an locatio et conductio. ut ecce de praediis quae perpetuo quibusdam fruenda traduntur, id est ut, quamdiu pensio sive reditus pro his domino praestetur, neque ipsi conductori neque heredi eius, cuive conductor heresve eius id praedium vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit aliove quo modo alienaverit auferre liceat. sed talis contractus quia inter veteres dubitabatur et a quibusdam locatio, a quibusdam venditio existineque ad locationem neque ad venditionem inclinantem, sed suis pactionibus fulciendam, et si quidem aliquid pactum fuerit, hoc ita optinere ac si natura talis esset contractus, sin autem nihil de periculo rei fuerit pactum, tunc si quidem totius rei interitus accesserit, ad dominum super hoc redundare periculum, sin particularis, ad emphyteuticarium huiusmodi damnum venire. quo iure utimur. Item quaeritur, si cum aurifice Titio convenerit, ut is ex
Abbreviated transcription (Latin):
cetis aiaub cetssq ieb intelligimus. Uti¬
q tm̃ uendicationem rei ⁊ ꝯdiuonem exhi¬
bere debebit emptori qr sane quirẽ ĩidum.
empotori traclidit. ad huc ipse oñs ẽ. Idemẽ
cĩ ⁊ defurn. ⁊ oedampni inurrie actione.
Subꝯdinone. nelut sistichus intrac̾ium diem
tibi placuit: erit ubiemptus aureis tot. ¶ Lo¬
ca satra nel religiosa. item publica uelum foꝵ
basilicã frustra quis sciens emit. Que tñsi

Expanded text:
eris animalibus ceterisque rebus intellegimus. utique tamen vindicationem rei et condictionem exhibere debebit emptori, quia sane, qui rem nondum emptori tradidit adhuc ipse dominus est. idem est etiam de furti et de damni iniuriae actione.ione veluti ‘ si Stichus intra certum diem tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica, veluti forum basilicam, frustra quis sciens emit, quas tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dem emptionẽ uenditionemq contran.
Opere ant locatione ⁊ ꝯductionẽ. Sa pla-¬
cuit im̃emptionẽ ⁊ uenditionẽ ꝯtrahi.
Quodsistum aurum titius ddecdit̃: mer¬
cede ꝓopere ꝯstituta. dubium ñe qunloca¬
tio ⁊ ꝯducnosit ¶ Concluctor omia sccłm
legem ꝯductionis facere debet. ⁊siquid inꝰ
legͦe p̃termissũ fuit̃: id exrono ⁊ equode̾b

Expanded text:
enditionemque contrahi, operae autem locationem et conductionem. sed placuit, tantum emptionem et venditionem contrahi. quodsi suum aurum Titius dederit, mercede pro opera constituta, dubium non est quin locatio et conductio sit. Conductor omnia secundum legem conductionis facere debet et, si quid in lege praetermissum fuerit, id ex bono et aequo debet
Abbreviated transcription (Latin):
subiectus ẽ. sistipulatussis: tibi adquiris.
Q uox tua tanquã filii sit. sicut filii uox tã¬
quamtua inxelligitur in his rebr queadqui¬
ri posfunt. ¶ Preterea inutilis erit stipulati¬
o. siquis adeaque int̾rogatus ent. nresponde¬
tu subꝯditione ꝓmittas. uł conira. simodo
s. id expͥmas. Idẽ. sicui subꝯditione. uł indiẽ¬

Expanded text:
subiectus est, si stipulatus sis, tibi adquiris, subiectus est, si stipulatus sis, tibi adquiris, quia vox tua tamquam filii sit, sicuti filii vox tamquam tua intellegitur in his rebus quae tibi adquiri possunt. Praeterea inutilis est stipulatio, si quis ad ea quae interrogatus erit non respondetu sub condicione promittas, vel contra, si modo scilicet id exprimas, id est si cui sub condicione vel in die
Abbreviated transcription (Latin):
lanoualebit. Lutium utium cum ẜuuse.¬
rit. dare spondes: ⁊ similia. Quia quenatura
sui dmonid exemptasunt in obligatonepi
tecluci nullomo posst. ¶ Siquis ali cla¬
tũm factum ue quio spopondit. noblig̃abit᷑.
Ueluti sispondeat utium .u. aureos claturũ.
Quodsieffecum se. ut iitius daret. spopondit᷑.
obligatur. ¶ Siquis alii quam ei cuius iuri
subiectus sit scipuletur. nchil agit. ¶ Plã¬
ne solutio ⁊ inextranei ꝑsonam ꝯferipõt.Ue¬
lun siquis ita scipuletur. Michi aut stioda¬
re spondes: obligatio quide stipulaton ad¬
quiratur. soluitm seio ⁊̃ inuideorecte possii.
ut lib̃ ato ipoiire ꝯtiñgat S ⁊ille adũsũs
seium ht mandati actionem. ¶Quod¬
siquis sibi. ⁊ alii. cuiusiuri fubiecius ñsit. da¬
ri .x. aureos supulatus ẽ. ualebit quidem sti¬
pulano s ⁊utrum iotum debeatur. quodin
stipulatione decductumẽ:anuero pars di¬
midia. dubitatue. S⁊ placet ñplus quã pa¬
tẽ oiudiã ei adquir. ¶ Ei ueroquituo uin

Expanded text:
latio valebit ‘ Lucium Titium cum servus erit dare spondes? ’ et similia: quia natura sui dominio nostro exempta in obligationem deduci nullo modo possunt. Si quis alium daturum facturumve quid spoponderit, non obligabitur, veluti si spondeat Titium quinque aureos daturum. quodsi effecturum se ut Titius daret spoponderit, obligatur. Si quis alii, quam cuius iuri subiectus sit, stipuletur, nihil agit. plane solutio etiam in extranei personam conferri potest veluti si quis ita stipuletur ‘ mihi aut Seio dare spondes? ’, ut obligatio quidem stipulatori adquiratur, solvi tamen Seio etiam invito eo recte possit, ut liberatio ipso iure contingat, sed ille adversus Seium habeat mandati actionem. quodsi quis sibi et alii, cuius iuri subiectus non sit, decem dari aureos stipulatus est, valebit quidem stipulatio: sed utrum totum debetur quod in stipulationem deductum est, an vero pars dimidia, dubitatum est: sed placet, non plus quam partem dimidiam ei adquiri. ei, qui tuo iuri
Abbreviated transcription (Latin):
contra sentiebant. alñoq eẽ existimabãt
ꝑmutationem rerum: aliuo empnonẽ ⁊uẽ¬
ditionẽ. alioqum ñ posse remexpedin per¬
mutatis reb queuideatur res uenisse.⁊ q
p̃tũ noĩe data ẽẽ. Namutramq uideri aue¬
nisse. ⁊p̃ninoie data ẽẽ ratione ñpati. Set

Expanded text:
contra sentiebant, aliudque esse existimabant permutationem rerum, aliud emptionem et venditionem. alioquin non posse rem expediri, permutatis rebus, quae videatur res venisse et quae pretii nomine data esse: nam utramque videri et venisse
Abbreviated transcription (Latin):
spondere. Muin⁊i duo g̃ci larma lingna
obligationem contra here possunt. ¶S⁊ ħͣ
sollempnia tr̃ba oum quid imisu fuerunt.
Postea añt leoniana ꝯstitutio iasat̃. que sollẽ¬
pnitate u̾boꝵ sublata. sensum ⁊ ꝯsonantẽ
intellectum abutraq parte solum deside¬
stipulatio ant pure. ant indie. aũt sub ꝯdi¬
tione fit ¶Pnre. ueluti qumq aureosda¬
re spondes. itq ꝯfestimpeti pot̃ ¶ Incliẽ:
lamur. statim quid̃ debetur. s petipͥus quã
dies uemat. ñ pot. Acꝰ ne eoquid̾ ipõ die. ĩ
quẽ stipulatio factaẽ. petĩpot. qr tonus is di¬
es arbitrio soluentis mbidebet.Neq Ni
c̾tumẽ eodie. inquẽ ꝓmissumẽ. datum p̃
eẽ p̾usquam is p̃tefeat. ¶At suta stipiue

Expanded text:
etiam duo Graeci Latina lingua obligationem contrahere possunt. sed haec sollemnia verba olim quidem in usu fuerunt: postea autem Leoniana constitutio lata est, quae, sollemnitate verborum sublata, sensum et consonantem intellectum ab utraque parte solum desidestipulatio aut pure aut in diem aut sub tione fit. Pure, ut cum quinque aureos dare spondes idque confestim peti potest. In diem, lamur, statim quidem debetur, sed peti prius quam dies veniat non potest: ac ne eo quidem ipso die in quem stipulatio facta est peti potest, quia totus ille dies arbitrio solventis tribui debet. neque enim certum est eo die in quem promissum est datum non esse, priusquam is praetereat. At si ita stipuleris
Abbreviated transcription (Latin):
io. siue inscͥptis siue sine scͥptis uenditioce¬
lebrataẽ. isqnirecusat adimplere contra¬
ccum. si quidẽ emptor ẽ. ꝑdit quod dedit
sĩuero uenditor: cdupium restituere ꝯpł¬
luur. ucet nichil super arris exp̃ssũ est.
Pretium aũt ꝯstitui oportet. Nlam nulia
nit̃. ut quanu titius re existimauit᷑. tanti

Expanded text:
o, sive in scriptis sive sine scriptis venditio celebrata est, is qui recusat adimplere contractum, si quidem emptor est, perdit quod dedit, si vero venditor, duplum restituere compellitur, licet nihil super arris expressum est. Pretium autem constitui oportet: nam nulla nerit, ut, quanti Titius rem aestimaverit, tanti
Abbreviated transcription (Latin):
uinusq grãdatr. ⁊ debitoris quomagis
ei pecunia c̾cleretur. ⁊ c̾ditoris quo magis ĩ
tuto sit c̾cłitũ. placuit sufficere: quod ade¬
am renz custodiendam exactam diugẽ
fortuito caũ rem amisit. securum eẽ. nec

Expanded text:
iusque gratia datur, et debitoris, quo magis ei pecunia crederetur, et creditoris, quo magis ei in tuto sit creditum, placuit sufficere, quod ad eam rem custodiendam exactam diligenfortuito casu rem amiserit, securum esse nec
Abbreviated transcription (Latin):
adhibere solitus ẽ. simodo alius diuigentior
potit᷑ eamrem custodure.S⁊ ꝓpter maiorem
ium. maiores casus ñtenetur. simodo ĩniuꝰ
ipsius culpa is casuᷤᷤ intuenit̃. alioquin si
idquod tibi cõmodatumẽ. ꝑegre tecum fere
malius uelincursu nostium p̃donũue. ł
naufragio amiseris. dubium nẽ quin defli¬
tuenda eare teneans. Cõmodata aũt res tc̃
ꝓpͥe intelligitur. similla m̃cecde accepta. uł
ꝯftita. res tibi utendadata ẽ. Alioquin m̃¬
cecle intueniente. locatus tibi usus rei pude¬
tuir. Gratuitum ideb⁊ cẽ cõmodatũ.¶P¬
terea ⁊is apud quẽ res auqua deponitur. re
obligatur. ⁊ actione depõti. qr up̃e deeare.¬

Expanded text:
adhibere solitus est, si modo alius diligentior poterit eam rem custodire. Sed propter maiorem vim maioresve casus non tenetur, si modo non ipsius culpa is casus intervenerit. Alioquin si id quod tibi commodatum est, peregre tecum ferre malueris et incursu hostium predonumve vel naufragio amiseris, dubium non est quin detuenda ea re tenearis. commodata autem res tunc proprie intellegitur, si nulla mercede accepta vel constituta res tibi utenda data est. alioquin mercede interveniente locatus tibi usus rei videtur: gratuitum enim debet esse commodatum. Praeterea et is, apud quem res aliqua deponitur, re obligatur et actione depositi, qui et ipse de ea re
Abbreviated transcription (Latin):
ñditus casus successionis ex ꝯstitutione
diu marti. Namsii quilib̾tatem acce.¬
ꝑunt adno intestam̃to exquo non aditur
hẽditas. ueunt bona sibiadici lib̾tatumꝰ
ẜuandanimcausa: audiantur. ⁊ita rescͥo.¬
codiuimami ad popilium rusum ꝯtinetũ.
Uerba rescͥpti ita se habent. ¶ Suurgi

Expanded text:
cessit novus casus successionis ex constitutione cessit novus casus successionis ex constitutione divi Marci. nam si hi qui libertatem acceperunt a domino in testamento, ex quo non aditur hereditas, velint bona sibi addici libertatium conservandarum causa, audiuntur. et ita rescripto divi Marci ad Popilium Rufum continetur. Verba rescripti ita se habent : ‘ Si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsensu receptum e: introductae ¶ Ecce
Ncumpater famił. sese madrogationem
dat: ont̾s res eius corporales. uncorporales.
quep eidebite sunt: arrogatori añt quioe
pleno uire adquirebantur. exceptis nis:
queꝑcapitis diminurionem ꝑeunt. qua¬
les sunt oꝑaꝵ obligationes ⁊ ins assgmati¬
onis. Usus N insus fructus ucet his antea
lib pamib quã adoptinis ꝑfilios samit
ad quintur minis rebrque extrinseus filiis
obueniunt. dm̃o eus integro ẜnato. Mor.¬
tuo aũt filio arrogato madoptiua familia:
etam onium euis ad arrogatorem ꝑtransit.
nͥ suꝑͣsint alie ꝑsone. que ex nr̃a ꝯ ftatutone
patrẽ mhis queadquiri npossunt. antece
se madoptionem dedit: ip̃o quid̃ iure i¬
arrogator ntenetur. s noĩe filli ꝯuenietũ.
a ipse smoliũt eum defendere: ꝑmittuur
creditonus ꝑꝯpetentes nr̃os magistratus
bona que eis cumusu fructu futura fuiss⁊̃.
sise aueno uiri ñsubieciss⁊: posscdere ⁊ le¬

Expanded text:
consensu receptum est, introducta est. Ecce enim cum paterfamilias sese in adrogationem dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque ei debitae sunt adrogatori ante quidem pleno iure adquirebantur. exceptis his quae per capitis deminutionem pereunt, quales sunt operarum obligationes et ius adgnationis. usus etenim et usus fructus, licet his antea libus patribus quam adoptivis per filiosfamilias adquiritur in his rebus quae extrinsecus filiis obveniunt, dominio eis integro servato: mortuo autem filio adrogato in adoptiva familia etiam dominium eius adrogatorem transit, nisi supersint aliae personae quae ex nostra constitutione patrem in his quae adquiri non possunt antecedse in adoptionem dedit, ipso quidem iure adrogator non tenetur, sed nomine filii convenietur et, si noluerit eum defendere, permittitur creditoribus per competentes nostros magistratus bona, quae eius cum usu fructu futura fuissent, si se alieno iuri non subiecisset, possidere et le
Abbreviated transcription (Latin):
neq nis que ex testamto sunt. p̃tor stadui
uire ꝯnũauit. S. ⁊ quasiuntimum ⁊ extra or¬
dinarium aixilium. ꝓnt res exigit. accõmo¬
ł abintestato ueniunt. ¶Cum ignur
plures spenes successionum p̃tor intrody¬
xissi. easq ꝑordinem disposuiss. ⁊mu
naquaq sp̃etie succesfionis sepe puires ex¬
tent dispan gdu ꝑsone. neactiones c̾clitoꝵ
differrantur. s hrent quos ꝯuenirent. ⁊ ne
facue inbõꝵ possessione defuncti mittat᷑.
⁊ ineo moto sibi ꝯsuleñt. ideo petenge rõꝵ
possessionis c̃tum tp̃s p̃fimuit. ¶l ibis¬

Expanded text:
quae ex testamento sunt, praetor stabili iure connumeravit, sed quasi ultimum et extraordinarium auxilium, prout res exigit, accommovel ab intestato veniunt. 9 8. Cum igitur plures species successionum praetor introduxisset easque per ordinem disposuisset et in unaquaque specie successionis saepe plures extent dispari gradu personae : ne actiones creditorum differrentur, sed haberent quos convenirent, et ne facile in possessionem bonorum defuncti mitterentur et eo modo sibi consulerent, ideo petendae bonorum possessioni certum tempus praefinivi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitutiomi locum ẽẽ ũba ostenount: cumne¬
mo suctessor ab intestato existat. Ergo quã¬
du mc̃tumsit. uutrum ex istat ann. cessabit
ꝯstituno. Sicertum ẽẽ ceꝑit neminem exta
an quamius põt mintegrum restitui: põt ã
ergo sipost aditionem ub̃tatum ꝯẜuandarũ
cã factã inintegrum sit restitutus: utiq ñ
ent dicendum reuocari ub̃tates. quia se¬
mei qꝯpetienint. ¶ Hec ꝯstitutio lib̾tatũ
tuentaꝵ cã miroductaest. Ergo siub̾tates
nuille sunt date: cessat hec ꝯstitutio. Quit er¬
go siuiuus declĩt lib̾tates. uelmor̃tis causa:
⁊ nedehoc queratur. utrum infraudem c̾cli¬
toꝵ: annonfactum sit: idcͥconelit adici sibi
rona anandieridisunt: cimagis ẽ: ut audi

Expanded text:
constitutioni locum esse verba ostendunt, cum neconstitutioni locum esse verba ostendunt, cum nemo successor ab intestato existat. ergo quamdiu incertum sit, utrum existat an non, cessabit constitutio: si certum esse coeperit neminem extaran, quamvis potest in integrum restitui, potest ergo, si post addictionem libertatum conservandarum causa factam in integrum sit restitutus? utique non erit dicendum revocari libertates quae semel competierunt. Haec constitutio libertatum tuendarum causa introducta est: ergo si libertates nullae sint datae, cessat constitutio. quid ergo, si vivus dedit libertates vel mortis causa et, ne de hoc quaeratur, utrum in fraudem creditorum an non factum sit, idcirco velint addici sibi bona, an audiendi sunt? et magis est, ut audi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsequentur. ita ut sinon alia ꝯditone uelis.
bona tibi adici. quam ut q̃ quidirectoub̾tatẽ
acceꝑunt: tiuub̃ti fiant. Nam nunc q̃ uolur¬
tatitue. si huidequoꝵ statu agnur. ꝯsentiant:
auctontatem nram accõmot̾ammus. Et ne
huius rescͥptiorais nr̃e emolutu alia ran-¬
one irritum fiat. sifiscus bona agnostere
uouũt. ⁊ hii quiret m̃is attendunt. scient cõ¬
modopectumario p̃fer̃tã ub̃tatis causã. ⁊i¬
ta bona cogenta: ut lid̾tas his salua sit. qui
antur: ⁊ ueneant. ¶ Certe sifiunt hac ex cã
bona adita: cessat bonoꝵ uenditio. Extint
n desuncti teferadr. ⁊ quide ydoneus. qui de
solito tniorb caua. ¶ npͥmis hoc rescͥptũ
totiens locum hꝑ quotiens uu̾tates testam̃¬
todate sunt. ¶ Quid ergo siquis inte¬
status decerlens codicillis ub̃tates declit
neq ad ita sit abintestato hẽclitas: fauor
ꝯstitutionis debebit locũ hr̃e: Certe sim
testatus dececlat. ⁊ codicitł declĩt lib̾tatem:
competere ean renuni dubiumest. ¶uc

Expanded text:
sequantur : nisi si non alia condicione velis bona tibi addici quam ut etiam qui directo libertatem acceperunt tui liberti fiant; nam huic etiam voluntati tuae, si ii de quorum statu agitur consentiant, auctoritatem nostram accommodamus. et ne huius rescriptionis nostrae emolumentum alia ratione irritum fiat, si fiscus bona agnoscere voluerit, et hi qui rebus nostris attendunt scient, commodo pecuniario praeferendam libertatis causam, et ita bona cogenda ut libertas his salva sit qui antur et veneant. certe si fuerint ex hac causa bona addicta, cessat bonorum venditio; extitit enim defuncti defensor, et quidem idoneus, qui de solido creditoribus cavet. Inprimis hoc rescriptum totiens locum habet, quotiens testamento libertates datae sunt. quid ergo, si quis intestatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. certe si testatus decedat et codicillis dederit libertatem, competere eam nemini dubium est. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
statoꝵ hẽditatibris uetus us eo modop̃¬
tor em̃dauit. sicut supradictum ẽ. s me
oꝵ quoq quitestam̃to facto decessint᷑¶Nã
fialienus postumus hẽs fuit institutus. ꝙͣ¬
ĩus heditatem nire cunli adirae nonpotãt.
cum institutio ñualebat: honorario im̃ iu¬
re bonoꝵ possessor effiuebatur. Ouideł
cumap̾tore ad uniabatur. ¶S⁊ hic a
nr̃a ꝯstitutione hodie recte Nes instituit᷑:
qua si ⁊uire cuuli ñm cognitus. Aliquã¬
do tm̃ neq em̃dandi. neq impugnandi
cetur bonoꝵ possessionem. Nam illis quo¬
q. quirecte facto testam̃to hẽcles istitut

Expanded text:
tatorum hereditatibus vetus ius eo modo praetor emendavit, sicut supra dictum est, sed in eorum quoque qui testamento facto decesserint. nam si alienus postumus heres fuerit institutus, quamvis hereditatem iure civili adire non poterat, cum institutio non valebat, honorario tamen iure bonorum possessor efficiebatur, videlicet cum a praetore adiuvabatur: sed hic e nostra constitutione hodie recte heres instituitur, quasi et iure civili non incognitus. Aliquando tamen neque emendandi neque impugnandi cetur bonorum possessionem. nam illis quoque qui recte facto testamento heredes institut
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑerroiem̃ sount: re obuigatir. daiũr¬
q agenticonta eum ꝓpter repetonem
auctoritare ñdebitum ꝑerrorem daummẽ:¬
tũidatione.S.⁊ hec spẽs obligationis nui
tetur exꝯ tractu ꝯsistere. cumis quisoluecli ꝯ¬
aĩo dat: magis cliftrahẽ uoluit negotium
quã cc̃here. ¶IItenus ciures auqua utẽcla
datur.i. cõmodatur: re obligatur. ⁊ tenetur
ꝯmodati accõe. S⁊ is abcoquimutuũ accep̃.
longe clistat. Namq ñta eires datur. ut
eius fiat. ⁊ obio deẽare ip̃a restiruenda te¬
netur. Et is quimunuum accepit. siquou¬
br fortrto caũ quod accepit amisit᷑: uelu¬
ti incendioruina. naufragio. aut latronum
hostiumue incursu. nachilhominus oblig¬
atus ꝑman.¶At is quiutendum accepit. sane
quidem exactissimam diugentiã custodien¬
de rei p̃stare iubetur. nec fufficit e tantam di¬
ligentiam adhibuisse. quantam inreb suis

Expanded text:
 errorem solvit, re obligatur: daturque agenti contra eum propter repetitionem auctoritate non debitum per errorem datum estvidetur ex contractu consistere, cum is qui solvendi animo dat magis distrahere voluit negotium quam contrahere. Item is cui res aliqua utenda datur, id est commodatur, re obligatur et tenetur commodati actione. sed is ab eo qui mutuum accepit longe distat: namque non ita res datur ut eius fiat, et ob id de ea re ipsa restituenda tenetur. et is quidem qui mutuum accepit, si quolibet fortuito casu quod accepit amiserit, veluti incendio, ruina, naufragio aut latronum hostiumve incursu, nihilo minus obligatus permanet. at is qui utendum accepit sane quidem exactam diligentiam custodiendae rei praestare iubetur, nec sufficit ei tantam diligentiam adhibuisse quantam suis
Abbreviated transcription (Latin):
successorio edicto pollicetur: ac sus quip̃cede¬
uat exeo nũo neet. ¶ Siquis itaq delatã
expectatur. s stanm e ceteri exeodem ecdic-¬
ꝓuiderunt: nequis ꝓpetenda bõꝵ pos¬
sessione curet. s quocumq modo siadmit

Expanded text:
successorio edicto pollicetur ac si is qui praecedebat ex eo numero non esset. si quis itaque delatam expectatur, sed statim ceteri ex eodem edicproviderunt, ne quis pro petendo bonorum possessiones curet, sed, quocumque modo si ad
Abbreviated transcription (Latin):
un suo ugore ẜuauimus. ⁊ altiore ioco.⁊
sexto eam posiumus. ¶Decima uet̾um
boꝵ possessione. queerat uncognati ma¬
numissdris ꝓpter causas enarratas mentoi
sublata: ut᷑ sex tantum modo boꝵ posses:¬
siones orlinate ꝑmaneant. suo uigore poi¬
ientes.seotima ea secuta: qõ
optima ratione pretores introdux erunt.u
Nouissime i ꝑmittitur edicto nis a uoꝵ pos¬
sessio. quibus uidetur iege. uel .s. ꝯfuto.

Expanded text:
in suo vigore servavimus et altiore loco, id in suo vigore servavimus et altiore loco, id est sexto, eam posuimus, decima veteri bonorum possessione, quae erat unde cognati manumissoris, propter causas enarratas merito sublata: ut sex tantummodo bonorum possessiones ordinariae permaneant suo vigore pollentes. 8 7. Septima eas secuta, quam optima ratione praetores introduxerunt. novissime enim promittitur edicto his etiam bonorum possessio quibus ut detur leg
Abbreviated transcription (Latin):
manumissorib ꝯtracta sidutia manims.¬
sonem faceredecuit. ut ipsa manumiso
hõcin se hãt pͥnuilegnmm. ⁊i suꝑs uacua
fiat p̾dicta ũoꝵ possessio. subiata rgitur
p̃fata quinta bͥoꝵ possessione. ing̃dum eiꝰ
sextam antea põꝵ possessione deciũx intꝰ. ⁊
quitam fecimis. quam p̃tor ꝓximis cognatis
pollicetur. ¶Cuinq antea septimoioco fu¬
erat bonoꝵ possefsio: tuncqua exfamilia:
⁊ octauo ide libĩ patronipatroneq et
ingenuoꝵ lib̾tinoꝵ successiones posiuntus
quas usq ad quintum tmmog̃cium coar¬
tauntus. ut sit auqua inter ingennos ⁊li¬
b̾tos diffesitia: sufficit eis. ut tam contrata¬
bulas bonoꝵ possessio: quam unde legi¬
timi. ⁊u unoe cognati. ex quib possunt suani¬
ra uendicare. ori scrupulositate: ⁊ mextri¬
cabilierrore duaꝵ istaꝵ bõꝵ possesionum
resoluta. ¶ Aliamnerobonoꝵ possessione.
que unde uir auxor appellatur. ⁊ nonoloco
inter ueteres bonoꝵ possessiones posita fuãt

Expanded text:
manumissoribus contracta fiducia manumissionem facere dedit, ut ipsa manumissio eorum hoc in se habeat privilegium et supervacua fiat praedicta bonorum possessio. sublata igitur praefata quinta bonorum possessione, in gradum eius sextam antea bonorum possessionem reduximus et quintam fecimus, quam praetor proximis cognatis pollicetur. 6 5. Cumque antea septimo loco fuerat bonorum possessio, tanquam ex familia et octavo unde liberi patroni patronaeque et ingenuorum libertinorum successiones posuimus, quas usque ad quintum tantummodo gradum coartavimus, ut sit aliqua inter ingenuos et libertos differentia, sufficiunt eis tam contra tabulas bonorum possessio quam unde legitimi et unde cognati, ex quibus possint sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonorum possessionum resoluta. 7 6. Aliam vero bonorum possessionem, quae unde vir et uxor appellatur et nono loco inter veteres bonorum possessiones posita fuerat, et
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: dat sccd̾m tabulas bonoꝵ posses¬
sionemt. Item ab intestato suos hẽcdes ⁊ a¬
gnatos adbonoꝵ possessionem uocat. S⁊
ciremota quoꝙ uonoꝵ possesfione. ad eos
tor solus uõcat adiẽditatem. heredes qui
cohe̾dum ꝯstiuuntur. ⁊nocantur bonoꝵ
possesseores. adhuc aũt ⁊ auos ꝯpiures gra-¬
dus p̃tos fecit inbonoꝵ possessionem dã¬
dis. dimudagebat: nequis sine successore
mõratur. Nam angustissimis finib ꝯstitu
aũt bonoꝵ possessioꝵ nes extestam̃toꝗ
dem hee. Prima quepretentis ubĩs datur᷑.
uocaturq ta conra tabuias. ¶Secunda.
quam om̃ib uire scͥptis hẽdibuis pretor
pollicetur. Ideoq nocatur sccłm tabulas¬
testam̃ti. ¶ Et cumdetestam̃tis pͥus
logutus ẽ. adintestatos transitum fecit.
Et pͥmo loco sius hẽtib ⁊his qu exedicto p̃¬
toris suos ꝯnuimerantur. dat bonoꝵ poe
rebat. Sunt aũt decẽ ꝑsone hee. pater.
mat᷑. anus aua tam pat̃n. quan mater¬
ni.Itemfilius. filia. nepos nepris tamex

Expanded text:
sunt, dat secundum tabulas bonorum possessionem: item ab intestato suos heredes et adgnatos ad bonorum possessionem vocat: sed et remota quoque bonorum possessione, ad eos aetor solus vocat ad hereditatem, heredes quidco heredum constituuntur et vocantur bonorum possessores. adhuc autem et alios complures gradus praetor fecit in bonorum possessionibus dandis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustissimis finibus constiautem bonorum possessiones ex testamento quidem hae. prima quae praeteritis liberis datur vocaturque contra tabulas. secunda quam omnibus iure scriptis heredibus praetor pollicetur, ideoque vocatur secundum tabulas. Et cum de testamentis prius locutus est, ad intestatos transitum fecit. et primo loco suis heredibus, et his qui ex edicto praetoris suis connumerantur, dat bonorum porebat sunt autem decem personae hae: pater, mater, avus, avia, tam paterni quam materni, item filius, filia, nepos, neptis, tam ex
Abbreviated transcription (Latin):
neo nalemi. quitestam̃tosuo lib̾tatem qui¬
busoã asscͥpsit. mimine successore ab inte¬
stato exisserte: ineacausa pona ẽẽ ceꝑunt:
ut uenire cebeant: isauusceeare nontioẽad¬
uus rationem desideni tui habebit. ut ub̃ta
grana aditiantur tibi. si ydonee c̃cltorib
caueris desoudaꝙ cumq debetur: soluento.
⁊ hii quit̾ quib drrecta ub̃tas dataẽ. ꝑide

Expanded text:
nio Valenti, qui testamento suo libertatem quibusdam adscripsit, nemine successore ab intestato existente, in ea causa bona esse coeperunt ut veniri debeant: is cuius de ea re notio est aditus rationem desiderii tui habebit, ut libertgratia addicantur tibi, si idonee creditoribus caveris de solido quod cuique debetur solvendo. et hi quidem quibus directa libertas dat
Abbreviated transcription (Latin):
cino sum p̃termissum ẽ. ¶ Set nris
ꝯstitutionib omña corrigentes contra
tabulas quidẽ. ⁊ secundum tabulas bo¬
noꝵ possessiones ad misimus. utpote
necessarias ꝯsinutas. nec non abintesta¬
tounde lib̾i ⁊ nde legitu uonorũ pos¬
sesseiones. Queart inp̾toris eclicto qum¬
toiocoposita fuat. idẽ uñ .x. ꝑsone eam
pio ꝓposito ⁊ ꝯpenoioso ẜmone suꝑnacuã
ostendimus. Cuni ⁊ p̃fata bõꝵ possessio.
x. ꝑsonas p̃ponebat extranco manumisso
bõꝵ fecimus: om̃ib parentib eisdemq¬

Expanded text:
iosum praetermissum est, sed nostris constitutionibus omnia corrigentes, contra tabulas quidem et secundum tabulas bonorum possessiones admisimus utpote necessarias constitutas, nec non ab intestato unde liberi et unde legitimi bonorum possessiones. Quae autem in praetoris edicto quinto loco posita fuerat, id est unde decempio proposito et compendioso sermone supervacuam ostendimus: cum enim praefata bonorum possessio decem personas praeponebat extraneo manumissorberorum fecimus, omnibus parentibus eisdemq
Abbreviated transcription (Latin):
las bonoꝵ possessiones execlicto petie¬
rant. Nam ex hẽclau nullomodo repellebãt¬
patronum. ¶Postea uero lege papia ad¬
aucta sunt uira patronoꝵ: quilocupleti
tres libõs habebat. sine is testamto facto. siue
intestatus mortuus erat: unilis pars pa¬
tonocebebatur. IItaq cumunũ filiũ
fiuamue hẽdem reliquerat lib̃tus. ꝑinde
pars dmndia patrono debebatur. asis si¬
ne ullo filio filiane intestatus decessifsi.
Cumduos duasue hẽdes relquerat: t̾ti¬
a pars debebatur patrono. Sitres relique:¬
rat repellaebanir patronus. ¶S⁊ nr̃a ꝯsti¬
tatio quan ꝓoniuũ notione gͥca unguacõ¬
pencdiosoiractatu habito ꝯposuimus. ita hꝰ¬
modi causas diffinunt. nt siquid uõtus ł
lib̃ta minoros centenarii sint.: ioe. ut minus
sũma intp̃tati sumo. ut ꝓmille sexitus unꝰ:
aureus ꝯpuretur. nullum locum hãt pa

Expanded text:
las bonorum possessionem ex edicto petielas bonorum possessionem ex edicto petierant: nam exheredati nullo modo repellebapatronum. Postea lege Papia aucta sunt iura patronorum, quod ad locupletiotres liberos habebit, siue is testamento facto siue intestato mortuus erit, utrono deberetur. itaque cum unum filium filiamve heredem reliquerit libertus, perinde pars dimidia patrono debebatur ac si is sine ullo filio filiave decessisset: cum duos duasve heredes reliquerat, tertia pars debebatur patrono: si tres reliquerat, repellebatur patronus. Sed nostra constitutio, quam pro omnium notione Graeca lingua compendioso tractatu habito composuimus, ita huiusmodi causas definivit, ut si quidem libertus vel liberta minores centenariis sint, id est minus summam interpretati sumus, ut pro mille sestertiis unus aureus computetur, nullum locum habeat p
Abbreviated transcription (Latin):
itaq licebat libto patronũ sium impime
funtestatus mortuus eẽt ub̃tus. nutio suo
hẽcde relicto. Itaq intestato quoq mortuo
ub̾to. sis sium hẽdem reliquiss. nichu
inboms eiis patrono uiseat̃. Et siquiden
exnatitraub ubĩs auque suum hẽdem
reliquiss. nulla uidebanr querela. Si
uero ad opninis filius fuiss ⁊: aꝑte imei¬
quimi erat nichil uiris patrono supereẽ¬
¶ Quadecansa postea p̾toris edicto neciuu¬
ns iniquitas em̃data ẽ ¶Siue ⁊fatieb¬
at testm̃ lib̾tus. iubebatur ita testari. ut
patrono partem dimidiam bonoꝵ suoꝵ
reliquet. ⁊ siant nichil. aut minus par¬
tis dimidie relinquãt: dabatur patrono
contra tabulas testi partis dimmidie boꝵ
possessio. ¶Siue intestaius moriebatir.
suohẽde relicto filio adoptiuo.dabatur eq
patrono contrahunc sumn hẽdeni: partii
dimidie boꝵ possessio. ¶ ꝓ deẽ aut lib̾¬
to solebant ad excludendum patronuo
naturales lib̾i. ñ solum quos inpotestate

Expanded text:
itaque licebat liberto patronum suum impune si intestatus mortuus esset libertus, nullo suo herede relicto. itaque intestato quoque mortuo liberto, si is suum heredem reliquisset, nihil in bonis eius patrono ius erat. et si quidem ex naturalibus liberis aliquem suum heredem reliquisset, nulla videbatur querela: si vero adoptivus filius esset, aperte iniquum erat nihil iuris patrono superesse. Qua de causa postea praetoris edicto haec iuris iniquitas emendata est. sive enim faciebat testamentum libertus, iubebatur ita testari ut patrono partem dimidiam bonorum suorum relinqueret: et si aut nihil aut minus partis dimidiae reliquerat, dabatur patrono contra tabulas testamenti partis dimidiae bonorum possessio. si vero intestatus moriebatur, suo herede relicto filio adoptivo, dabatur aeque patrono contra hunc suum heredem partis dimidiae bonorum possessio. prodesse autem liberto solebant ad excludendum patronum naturales liberi, non solum quos in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
successionẽ. aicapita ñinstrpes duuda¬
tur succossio. eodem modo. ⁊ inhis.quiex
transũso latere ueniunt ẜuanto. Pẽne
N ꝯsonantia uira ingenuitatis ⁊lip̾tanta¬
tis insuccessionib fecimus. E sthecõ
his ub̃tinis hodie dicenda sunt. qͣiiaiuitatẽ
romanam ꝑuener. cũ nec funt aui ub̃n. si¬
mul ⁊ deoititus. ⁊ latiius sublans. cumla¬
tinoꝵ legitime successiones nulle peni¬
tus erant. Quilicet ut lib̾ti uitam suam ꝑ¬
agebant. atim̃ impoultimo spũ simul a¬
mmã atq lib̾tatem amittebał. ⁊ quasi ser¬
uoꝵ ita bonaeoꝵ iite quodamõpecuiũ.
exlege iunia manumissores detinebãt. Po
ut libĩ manumissoris ĩmõatĩ exhẽdati.
uł ignorante patronoadauitatem roma¬
nam nenire ex benefitio pͥncipis festina

Expanded text:
successionem, et in capita non in stirpes dividatur successio, eodem modo et in his qui ex transverso latere veniunt servando. paene enim consonantia iura ingenuitatis et libertinitatis in successionibus fecimus. Sed haec de his libertinis hodie dicenda sunt, qui in civitatem Romanam pervenerunt, cum nec sunt alii liberti simul et dediticiis et Latinis sublatis, cum Latinorum legitimae successiones nullae penitus erant, qui licet ut liberi vitam suam peragebant, attamen ipso ultimo spiritu simul animam atque libertatem amittebant, et quasi servorum ita bona eorum iure quodammodo peculii ex lege Iunia manumissores detinebant. posut liberi manumissoris, non nominatim exheredati vel ignorante patrono ad civitatem venire ex beneficio principis festina
Abbreviated transcription (Latin):
lege.xii. ta. iregrum reẜuauit. Cumuero
maiores centenarii. sint. sihẽdes suos uel
boꝵ possessores ub̃tos hañt. siue unum
sire plures cuiuscumq sexus uelgradus
ad eos suctessionem parentum deduximꝰ.
om̃ib patronis una cum sua ꝓgenie se-¬
mons ¶Sin aut sin libĩs oecessiñt. siꝗ
dem intestan: adomẽ hẽditatem patronos
parrõnasq uocaumtꝰ. Siuero testm̃ quidẽ
seciñt. patronos aũt ułpatronas p̾tiem̃t.
cumnullos uibõs habent: uel habentes eõs
exhẽdãiñt: uelmat᷑ siũ auis m̃ainus eos
p̃tenernt. ita it nonpossint argui in offiti
troneue lib̾ti ꝯ sequantur. nel quod dee eds
ex nr̃a ꝯstitutione repleatur. Siquandonu¬
bta eis reliquerat. itasine honere. ut nec lib̾i
libn liberie ue exeaparte legata nel side¬
ꝯmissa p̾stentur. s ad cohẽden⁊ noc honꝰ
redundaret. ¶Multis aliis casib anobis in
p̃fata ꝯstitutione ꝯg̾gatis: quos necessari¬
os ẽẽ ad huius moĩ uiris dispositionem ꝑspe

Expanded text:
it. cum vero maiores centenariis sint, si heredes vel bonorum possessores liberos habeant sive unum sive plures cuiuscumque sexus vel gradus, ad eos successionem parentum deduximus, omnibus patronis una cum sua progenie semotis. sin autem sine liberis decesserint, si quidem intestati, ad omnem hereditatem patronos patronasque vocavimus: si vero testamentum quidem fecerint, patronos autem vel patronas praeterierint, cum nullos liberos haberent vel habentes eos exheredaverint, vel mater sive avus maternus eos praeterierit, ita ut non possint argui inofficiosrum liberti consequantur; vel quod deest eis ex constitutione nostra repleatur, si quando mberta eis reliquerint, ita sine onere ut nec liberis liberti libertaeve ex ea parte legata vel fideicommissa praestentur, sed ad coheredes hoc onus redundaret; multis aliis casibus a nobis in praefata constitutione congregatis, quos necessarios esse ad huiusmodi iuris dispositionem pe
Abbreviated transcription (Latin):
fratns patruelis. sorons patruelis. ꝯsobrini
⁊ ꝯidbnne amitim ⁊ amitine filius fuia. ꝓ¬
pnor sobrinus. sobrina iħisunt patnu ma¬
gni. anute magne. auunciui magni.mat̾¬
tere magne. filius fuia. ¶ Sexto gdusunt
supra tnitauus. intauia. Infra. trinepos. trine¬
piis. Extransũso. fratris soronsq abneptos.
abnepus.Et ꝯuenienter abpatruus.aba¬
mita .i. ab aui frater ⁊ soror. ab auunculus.
re. quẽ admodum ult̾iores gradus nũare
debemus. Quippe. semper gnãta quoq
ꝑsona gͣclum adinat. ut longe sit facilius
ut respondere. quoto gradu quisq sit. quã
pona cognationis appellatione quemquã
dinotare. agnationis quoq gradus. eomõ¬
nuia̾ntur. S.icumagis uentas occulata fid̃:
quam ꝑ aures animis hominum infigitur.
ideo necess arium duximus post nartatioe
graduum etiam eos p̃senti ubro insribi. qua¬
one ad holestentes ꝑfectissimam graduum
doctrinam admipisci. D sE i. Sog¬
llud certum ẽ adẜuiles cognationes illam

Expanded text:
fratris patruelis sororis patruelis, consobrini et consobrinae, amitini amitinae filius filia, proprior sobrinus sobrina hi sunt patrui magni amitae magnae avunculi magni materterae magnae filias filia. Sexto gradu sunt supra tritavus tritavia, infra trinepos trineptis, ex transverso fratris sororisque abnepos abneptis et convenienter abpatruus abamita id est abavi frater et soror abavunculus re quemadmodum ulterius quoque gradus numerare debemus: quippe semper generata quaeque persona gradum adiciat, ut longe facilius sit respondere, quoto quisque gradu sit, quam propria cognationis appellatione quemquam denotare. Adgnationis quoqnumerantur. Sed quia magis veritas occulata fide quam per aures animis hoideo necessarium duximus post narrationem graduum etiam eos praesenti libro inscribi, quaone adulescentes perfectissimam graduum doctrinam adipisci. Illud certum est ad serviles cognationes illam
Abbreviated transcription (Latin):
Tonens iguur clicmus. aut potiorem nr̃ieũ.
qui proximiorem gradum cognationis opti¬
net: aut part̾ nocan eos. quicognatisunt.
quotiens neq suoꝵ rẽdum iuure. quiq int̾
suos herecles sunt: neq agnationis uire ali¬
quis p̾fem debeat. scdm eaque tradionnꝰ¬

Expanded text:
totiens igitur dicimus aut potiorem haberi eum qui proximiorem gradum cognationis obtinet, aut pariter vocari eos qui cognati sint, quotiens neque suorum heredum iure quique inter suos heredes sunt, neque adgnationis iure aliquis praeferri debeat s
Abbreviated transcription (Latin):
sexus. ⁊ adubertatem his ꝑuenienti.¬
b. ⁊hi quiex ẜ uiliuentre natisunt. n¬
bertatem meruerunt: ułdummulieres
libere erant. ip̃i inẜiitutẽ eos habuerut̃.¬
⁊ postea adlibertatem ꝑuenerut. ut hi no¬
mines adsuccessionem patris uł matris
ueniant. patronatus uire mnac parte so¬
pito. Hos N ubõs ñfolum instioꝵ parentũ
successionem: s. ⁊̃ alt̾um inalt̃uis mutuã
successionem uocauimus. ex illa lege spe¬
tialiter eos suos uocantes. siue sou inueniã¬
tur. quimẜuitute nati ⁊ postea manumi¬
sisunt: suie una cum aliis. qui post lib̃tate
parentum ꝯceptis. siue exeodem patre. uł¬
exeadem matre. siue ex alus nuptiis adsi¬
muitudinem eoꝵ qui exiustis nuptiis ꝓcre¬
atisunt. ¶ Repetitis itaq om̃iorque iam
tradiornus. apparet eos ñsemper. quipa¬
remgradũ cognationis optinent: panter
uocan. eoq ampnus. nec eum quidẽ qui ꝓ¬
xior sit cognatus. semper potiorem eẽ.
Cum ii pͥma causa sit suoꝵ nẽcdum. quos¬

Expanded text:
sexus, et ad libertatem his pervenientibus, et hi qui ex servili ventre nati sunt libertatem meruerunt, vel, dum mulieres liberae erant, ipsi in servitute eas habuerunt et postea ad libertatem pervenerunt, ut hi omnes ad successionem vel patris vel matris veniant, patronatus iure in hac parte sopito: hos enim liberos non solum in suorum parentium successionem, sed etiam alterum in alterius mutuam successionem vocavimus, ex illa lege specialiter eos vocantes, sive soli inveniantur qui in servitute nati et postea manumissi sunt, sive una cum aliis qui post libertatem parentium concepti sunt, sive ex eadem matre vel eodem patre sive ex aliis nuptiis, ad similitudinem eorum qui ex iustis nuptiis procreati sunt. Repetitis itaque omnibus quae iam tradidimus apparet non semper eos, qui parem gradum cognationis optinent, pariter vocari eoque amplius nec eum quidem, qui proximior sit cognatus, semper potiorem esse. cum enim prima causa sit suorum heredum quos
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tor ex sua unis dictione ꝯsatuit: quȩ c̃ono
s rane uocantur. Seques diuisio in .iiii. fp̃es
deducitur. aut ñ exconiracuu sũt. aut quasi
excontractu. ant ex maiefino. aut quafiex
malefirio.¶Prius ẽ nt denis que excontractu
sunt. dispitiamus. farum eqdẽ .iiiͦiͬ. sp̃es sũt.
Aut Nre ꝯtrahintur. ant u̾bis. ant uitens. a¬
ut ꝯsensu. dequis singuis dispitiamus.
tur obligatio. uelimi mutui obligatione.
Mutui ant obligatio mhis reb ꝯsistit. que
pondere. nũo. m̃suraue ꝯsistunt. Ueluti
uino. oleo. frum̃to. pecuma ñata. ere argen¬
to. auro. quasres ant nũanco. aut metien¬
to. aut apperdendo in hoc damus. ut accipi¬
entium fiant: ⁊ quandoq nob̃ noneeclem
res. s alie eiusciem nature ⁊ qualitatis red¬
dantur. Unte ⁊̃ nuituum appellaiumsit.
qr ita ame tibi tatur. ut ex meo tuũ fiat.

Expanded text:
or ex sua iurisdictione constituit, quae etiam honorariae vocantur. Sequens divisio in quattuor species deducitur: aut enim ex contractu sunt aut quasi ex contractu aut ex maleficio aut quasi ex maleficio. prius est, ut de his quae ex contractu sunt dispiciamus. harum aeque quattuor species sunt : aut enim re contrahuntur aut verbis aut litteris aut consensu. tur obligatio veluti mutui datione. mutui autem obligatio in his rebus consistit quae pondere, numero mensurave constant, veluti vino, oleo, frumento, pecunia numerata, aere, argento, auro, quas res aut numerando aut metiendo aut adpendendo in hoc damus ut accipientium fiant, et quandoque nobis non eaedem res, sed aliae eiusdem naturae et qualitatis reddantur. unde etiam mutuum appellatum sit, quia ita a me tibi datur, ut ex meo tuum fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
bit: finebat uium quioem cuĩe roma¬
num. latinum aũt morientem. S⁊ nr̃a
ꝯffitutione ꝓpdt̃ huius modi ꝯdititionũ
uices: ⁊ auas difficultates cumipĩs larnis
⁊ elictum diui traiam imꝑpetnum deleri
censiumus. ut om̃s lib̾ti cuutate romana
fruantur: ⁊ mirabii modo quibusdam ad¬
iectionib. ipsas inces uias que inlatimta¬
tem deducebant. adcuntatem romanam
se. ut quãmius adom̃s patroni libõs qui eiꝰ¬
dẽ gradus sinit. equalter bona lib̃toꝵ ꝑti¬
neat. tm̃ licere parenti uni exub̃is ad sigñã¬
re lib̾tum. ut post mõitem ens solus is
patronus habeatur. cui ad signatus ẽ. ⁊ ce¬
teriliben quupsiquoq ad eadeade hona.¬
admitterentur: nichil uris mhis bonis
cuitas eiquiduos plures ue lib̾os inpotesta¬
te habẽbit. ut eis quos in potestare ht̃. ad si¬
gnare lib̾tum lib̾tamue liceat. Unde que¬
rebatur. sieum cui adsignauit᷑. postea emã¬
cipauit: nimeuanesct adsignatio :s⁊ pla
aluis nsum ẽ. Nec intere testanuo quis:

Expanded text:
it, faciebat vivum quidem civem Romanum, Latinum autem morientem. sed nostra constitutione propter huiusmodi condicionum vices et alias difficultates cum ipsis Latinis et edictum divi Traiani in perpetuum deleri censuianus, ut omnes liberti civitate Romana fruantur, et mirabili modo quibusdam adiectionibus ipsas vias quae in Latinitatem ducebant ad civitatem Romanam se, ut quamvis ad omnes patroni liberos, qui eiusdem gradus sint, aequaliter bona libertorum pertineant, tamen liceret parenti uni ex liberis adsignare libertum, ut post mortem eius solus is patronus habeatur, qui adsignatus est, et ceteri liberi, qui ipsi quoque ad eadem bonaadmitterentur, nihil iuris in his bonis cultas ei, qui duos pluresve liberos in potestate habebit, ut eis, quos in potestate habet, adsignare ei libertum libertamve liceat. unde quaerebatur, si eum cui adsignaverit, postea emancipaverit num evanescat adsignatio? sed plarisque visum est. Nec interest, testamento quis
Abbreviated transcription (Latin):
sobrinos eos ꝓprie putant dici: quiexdu¬
ab sororib ꝓgenerantur. quasi ꝯsorori¬
nos. Eos uero qui exduobus frĩbus ꝓge¬
aut exluob fr̃ĩb fiue nascantur. sorores
patrueles appellantur. At eos qui ex fratre
isorore ꝓpagantur. amitinos ꝓprie dici
putant. amite tue filii ꝯsobrinum te ap¬
pellant. in illos amininos. ¶Quintosy¬

Expanded text:
sobrinos eos proprie putant dici, qui ex duabus sororibus progenerantur, quasi consorinos. Eos vero qui ex duobus fratribus, prautem ex duobus fratribus filie nascuntur, sorores patrueles appellantur. Qui ex fratre et sorore progenerantur, amitinos proprie dici putant. Amite tue filii consobrinum te appellant, tu illos amitinos. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
a nobꝓsucessiõib⁊ collatioib distributi¬
oĩb litigantium cautela ħut multitu¬
si circa distributioẽs ñre sultent⁊ necyp¬
ecculantes suar̃ lttͣarum ab negatioĩb
ĩsiliant malignari uolentes neq anu¬
meratiões ab neg̃. necy postea forsan so¬
iutioib utantur. necines exquib tetimꝰ¬

Expanded text:
 successionibus et collationibus et distributionibus et litigantium cautela et ut multitusipetulantes suarum litterarum abnegationibus insiliant malignari volentes neque adnumerationes abnegent neque postea forsan solutionibus utantur neque res ex quibus deti