comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
naindo qua euisa auditaq in eoloco ioessent non penuntiaturũ : iurare cogebant diro quodam carmine in exe¬
cnationẽ capitis familiaeq: &stirpis conposito nisuss& inpelium quodimperatores du xissent & siaut ipse &
acie fugiss& autsiquem fugientẽ uidiss& non ex templo occidiss& id primo quidam abnuentes iunaturos seõb¬
truncati curta altaria sunt iacentes deinde intet strege uictimarũ documento ceteris fuere neabnuerent
primoribus samnitiũ eadȩ testatione obstrictis deemn nominatis abimperatore asditũ ut uiruirũ legerent
donec xVi miliũ numerũ ⁊feissent ealegio linteata ab inteumento isepti quosa cnita nobilitas erat appellata
est :hus arma insigniꝰ ad lata & cristatae galeae utinterceteros seminerent populus xxmiliũ alius exercitus fuit
ne corporũ spaie negloria belli nec appanitu lintea ta eelegioni dispar hic hominũ numerus quod

Expanded text:
ando quae uisa auditaque in eo loco essent non enuntiaturum. iurare cogebant diro quodam carmine, in exsecrationem capitis familiaeque et stirpis composito, nisi isset in proelium quo imperatores duxissent et si aut ipse ex acie fugisset aut si quem fugientem uidisset non extemplo occidisset. id primo quidam abnuentes iuraturos se obtruncati circa altaria sunt; iacentes deinde inter stragem uictimarum documento ceteris fuere ne abnuerent. primoribus Samnitium ea detestatione obstrictis, decem nominatis ab imperatore, eis dictum, ut uir uirum legerent donec sedecim milium numerum confecissent. ea legio linteata ab integumento consaepti, <in> quo sacrata nobilitas erat, appellata est; his arma insignia data et cristatae galeae, ut inter ceteros eminerent. paulo plus uiginti milium alius exercitus fuit nec corporum specie nec gloria belli nec apparatu linteatae legioni dispar. hic hominum numerus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
arũ reuocare instructã intẽ ptãq ad oppugnandũ cogit .d. brutũ sca euã legatũ cũlegione prima &x cohortib: ala¬
rus equitatuq ire aduesus subsidiũ hostiũ iussit quocũq loco fuiss& obuius obsister& acmoraret᷑ manũq si forte ita
res posposcer& conferri modo nead cominiũ heae copiȩ ad moueri possent ipse scalas ferti ad muros a bomni parte
urbisiussit actestudine ad portas successit simul & refrigebant᷑ porte. & iuis undiq inmuros fiebat samites sicut
ante quã in muris d uiderent armatos satis animi habuerunt adꝓhibendos urbis adiu hostes ita postquã iã non ex in¬
te uallo nec missilib: sed cominus gerebantur res & qegre sucessi ferant explano in muros loco quẽmagis timuerant

Expanded text:
arum reuocare instructam intentamque ad oppugnandum coegit. D. Brutum Scaeuam legatum cum legione prima et decem cohortibus alaarum reuocare instructam intentamque ad oppugnandum coegit. D. Brutum Scaeuam legatum cum legione prima et decem cohortibus alariis equitatuque ire aduersus subsidium hostium iussit: quocumque in loco fuisset obuius, obsisteret ac moraretur manumque, si forte ita res posceret, conferret, modo ne ad Cominium eae copiae admoueri possent. ipse scalas ferri ad muros ab omni parte urbis iussit ac testudine ad portas successit; simul et refringebantur portae et uis undique in muros fiebat. Samnites sicut, antequam in muris uiderent armatos, satis animi habuerunt ad prohibendos urbis aditu hostes, ita, postquam iam non ex interuallo nec missilibus sed comminus gerebatur res et qui aegre successerant ex plano in muros, loco quem magis timuerant
Abbreviated transcription (Latin):
inurbem inferriiussit ingressi ꝓxima exparte ꝗ nox ad ꝓpinquabat qui uere nocte oppidũ ab hostib deser¬
illud nemoriȩ tradit᷑: nonferme aliũ ducẽ lȩciorẽ in acie uisum seu suopte ingenio seu fiducia benegerum¬
daȩrei ab edem robore animines. itouerso auspiciore uocari appelio potuit &impsq̃discrimine quotẽpla
das immortalibus uoriei moserat. uouerado uiuictori silegiones hostiũ fudiss & pocillum mulsi priusquã tametũ
bibe & sae facturũ iduotũ discordi fuit & auspicia in bonũ uerterunt eadem fortuna ab altero coñs ad cõmoniũ gesta
res primaluce admoenia omnib: copus ad motis corona cinxit urbem subsidiaq firma nequȩ ruptio fier& portis oppo¬
suit iam signum dantem eum nuntius acollega trepidus dexx cohortiũ aduentu & a dim petũ oratus ÷ & partẽ copi¬

Expanded text:
in urbem inferri iussit. ingressi proxima ex parte quia nox appropinquabat quieuere; nocte oppidum ab hostibus deserin urbem inferri iussit. ingressi proxima ex parte quia nox appropinquabat quieuere; nocte oppidum ab hostibus deserillud memoriae traditur non ferme alium ducem laetiorem in acie uisum seu suopte ingenio seu fiducia bene gerundae rei. ab eodem robore animi neque controuerso auspicio reuocari a proelio potuit et in ipso discrimine quo templa s immortalibus uoueri mos erat uouerat Ioui Uictori, si legiones hostium fudisset, pocillum mulsi priusquam temetum biberet sese facturum. id uotum dis cordi fuit et auspicia in bonum uerterunt. eadem fortuna ab altero consule ad Cominium gesta res. prima luce ad moenia omnibus copiis admotis corona cinxit urbem subsidiaque firma ne qua eruptio fieret portis opposuit. iam signum dantem eum nuntius a collega trepidus de uiginti cohortium aduentu et ab impetu moratus est et partem copi
Abbreviated transcription (Latin):
animi trans acta rese&̃ lȩtioꝑem fordmnunitȩ urbis oppugnationẽ ratus interrogat milites satinȩ quo animo pate¬
raitur ab altero cornu castracapta eẽ seuictores pelli a poras urbis reclamantib: uniuersis primus ipse scuto suꝑ
caput elato ꝑgit ad portã secuti alii testudine facta inurbem ꝑrũpunt deturbatisq samnitib: qua̧ circa portã
erant muri occupauere : penetnaere interioraurbis ꝗ pauci ad modũ erant non audent hȩ primolgnorare cos
&intentus recipiendo exercitui eẽ iã enĩ p̃ceps inoccasũ solerat & ad petensitox periculosa & suspeta omã &iã
uictorib faciebat ꝓgressus longius ab dextra capta castra uid&. ablaia clamorẽ inurbe mixtũ pugnantiũ acpa¬
uentiũ fremitueẽ & cum fortecetamen ad portã erat & uectus deinde aequa prius ut suos in muris uida na iã
in tegri quicquã eẽ quod taneritate paucorũ magnerei parta occasio ess& acciri quas re eprat copias signaq

Expanded text:
animi transacta res esset, lentiorem fore munitae urbis oppugnationem ratus, interrogat milites satin aequo animo paterentur ab altero cornu castra capta esse, se uictores pelli a portis urbis. reclamantibus uniuersis primus ipse scuto super caput elato pergit ad portam; secuti alii testudine facta in urbem perrumpunt deturbatisque Samnitibus quae circa portam erant muri occupauere; penetrare in interiora urbis, quia pauci admodum erant, non audent. haec primo ignorare consul et intentus recipiendo exercitui esse; iam enim praeceps in occasum sol erat et appetens nox periculosa et suspecta omnia etiam uictoribus faciebat. progressus longius ab dextra capta castra uidet, ab laeua clamorem in urbe mixtum pugnantium ac pauentium fremitu esse; et tum forte certamen ad portam erat. aduectus deinde equo propius, ut suos in muris uidet nec iam integri quicquam esse, quoniam temeritate paucorum magnae rei parta occasio esset, acciri quas receperat copias signaque
Abbreviated transcription (Latin):
mamulta pauidi acsignamilitaria duodexx reliquarelegio agmine in columi utextanta trepidatione ho¬
uianũ ꝑuentũ ÷ lȩxtiã utriusq exercitus romani auxit & ab altera parte felicite gestares : uterti ex alterius
satntia cõs captũ oppidum diripiendũ militi dedit &x haustis deinde tectis ignẽ iniait eodemq: die aquilo¬
nia & cominiũ deflagrauee & cõss cum gratulatione mutua legionũ suaq castra ꝯiunxere inispatu duo
rũ exetitu & caru i liussuos ꝓcuiusq merito laudauit donauitq & papirius apud quẽ multiplex in ace circa

Expanded text:
ma multa pauidi ac signa militaria duodeuiginti reliquere; alio agmine incolumi, ut ex tanta trepidatione, Boma multa pauidi ac signa militaria duodeuiginti reliquere; alio agmine incolumi, ut ex tanta trepidatione, Bouianum peruentum est. laetitiam utriusque exercitus Romani auxit et ab altera parte feliciter gesta res. uterque ex alterius sententia consul captum oppidum diripiendum militi dedit, exhaustis deinde tectis ignem iniecit; eodemque die Aquilonia et Cominium deflagrauere et consules cum gratulatione mutua legionum suaque castra coniunxere. in consperum exercituum et Caruilius suos pro cuiusque merito laudauit donauitque et Papirius, apud quem multiplex in acie, circa
Abbreviated transcription (Latin):
sicad com miniũ si cada quiloniã gestares indemedio interdua surbes spatio ubitetia expatataerat pugna hostes non in¬
uenti uii mil passũ cũ abessent acciminio raiocati absuis neutri ꝓelio occurrerunt primis feme tenebris cũ in conspectu
eat flammȩ late fusae certoris cladis indicio ꝓgredi longius ꝓhibuit eoipsolo cote ꝓpẽme e sub armis strati passimi¬
quietũ omne tẽpus noctis expatando timendoq lucẽ egere primaluce incerti quã in partẽ tenderent. Iter repte in fu¬
gã ꝯstenunt᷑ ispeti abequitib quie gressos nocte ab oppido samnites ꝑsecuti uelerant multitudinẽ non uallo
danst quibi firmatã asnata & acmuris aquiloniae qimultitudoet iarii &iam̃ lananariae iahortes saue
nonstationib: firmatã ospata &exmuris a qui loniae eamultitudo erat iamq &iam legionariae cohortes seque¬
bantur ceterũ ne pedes fugiates ꝑ sequi potuit abequite nouissimiagminis cc ferme &octoginta intefati ar¬

Expanded text:
sic ad Cominium, sic ad Aquiloniam gesta res; in medio inter duas urbes spatio, ubi tertia exspectata erat pugna, hostes non inuenti. septem milia passuum cum abessent a Cominio, reuocati ab suis neutri proelio occurrerunt. primis ferme tenebris, cum in conspectu erant, flamma late fusa certioris cladis indicio progredi longius prohibuit; eo ipso loco temere sub armis strati passim inquietum omne tempus noctis exspectando timendoque lucem egere. prima luce incerti quam in partem intenderent iter repente in fugam consternantur conspecti ab equitibus, qui egressos nocte ab oppido Samnites persecuti uiderant multitudinem non uallo, non stationibus firmatam. conspecta et ex muris Aquiloniae ea multitunon stationibus firmatam. conspecta et ex muris Aquiloniae ea multitudo erat iamque etiam legionariae cohortes sequebantur; ceterum nec pedes fugientes persequi potuit et ab equite nouissimi agminis ducenti ferme et octoginta interfecti; ar
Abbreviated transcription (Latin):
coronati primum obresbello benegestas ludos romanospectarunt palmae: tũ primum translato egreg̾io more
uictoribus datae edemanno abaedilib: curulibus quieos ludos feeunt damnatis aliquođ pecuarit uia a rartis
silice adb ouillas ꝑstra taest commitia consularia .l. papirius habuit creauit cõss qui fauiũ maxime f. gur¬
gitem & d. iuniũ brutũ scaeuã ipse papirius praetor factus multis rebus lȩtus annus uix ad solatiũ unius ma-¬
li pestilentiae urenti simul urbem atq agros sufficit portentas iamsimilis cladeserat & libri aditi qui nam
finis aut quod remediũ eus mali adiis diretur inuentũ in libris aescu lapium adepida uro romã artes cendum
req e anno quia bello occupati coss erant qͥl suamde eare actum. praeterquam quod unũ diem aescula pio
supplicatio habita est

Expanded text:
coronati primum ob res bello bene gestas ludos Romanos spectarunt palmaeque tum primum translato e Graeco more coronati primum ob res bello bene gestas ludos Romanos spectarunt palmaeque tum primum translato e Graeco more uictoribus datae. eodem anno, ab aedilibus curulibus qui eos ludos fecerunt, damnatis aliquot pecuariis, uia a Martis silice ad Bouillas perstrata est. comitia consularia L. Papirius habuit; creauit consules Q. Fabium Maximi filium Gurgitem et D. Iunium Brutum Scaeuam . ipse Papirius praetor factus. multis rebus laetus annus uix ad solacium unius mali, pestilentiae urentis simul urbem atque agros, suffecit; portentoque iam similis clades erat, et libri aditi quinam finis aut quod remedium eius mali ab dis daretur. inuentum in libris Aesculapium ab Epidauro Romam arcessendum; neque eo anno, quia bello occupati consules erant, quicquam de ea re actum praeterquam quod unum diem Aesculapio supplicatio habita est
Abbreviated transcription (Latin):
capti & faliscis pacem petentibus annuas inducias dedit pactus cm̃il grauis aeris astipendiũ eius annimilitibus
his rebus actus adtrium phum deessit utminus clarum desamnitibus quam collegȩ trium phus fuerat . Itacu¬
mulo &ruscibelli aeuatũ aeris grauis tulit in aerarium ccclxxx mil. reliquo aere aedem fortis fortunae de
manubiis faciendam loauit ꝓpea edem eius deae ab regȩ seruiotullo dedicatã &militib expraala gentenos binos
asses & alterũ tantum centurionib: atq equitib: malignitate collegae gratius accipientib munus diuisit. pauor
consulis tutatus adpopulum ÷ .l. postumiũ legatũ aus quidictadie a .m̃. scantio trp̃l fugetat in legationẽ ut fa¬
maferebat populi iudiciũ iactariq magis quã ꝑagi accusatioeius poterat ȩxacto iam anno noui tr̃ p̃lmagistratum

Expanded text:
a quadringenti, minus duo milia capti. et Faliscis pacem petentibus annuas indutias dedit, pactus centum milia grauis aeris et stipendium eius anni militibus. a quadringenti, minus duo milia capti. et Faliscis pacem petentibus annuas indutias dedit, pactus centum milia grauis aeris et stipendium eius anni militibus. his rebus actis ad triumphum decessit, ut minus clarum de Samnitibus quam collegae triumphus fuerat, ita cumulo Etrusci belli aequatum. aeris grauis tulit in aerarium trecenta manubiis faciendam locauit prope aedem eius deae ab rege Ser. Tullio dedicatam; et militibus ex praeda centenos binos asses et alterum tantum centurionibus atque equitibus, malignitate collegae gratius accipientibus munus, diuisit. fauor consulis tutatus ad populum est L. Postumium legatum eius, qui dicta die a M. Scantio tribuno plebis fugerat in legatione, ut fama ferebat, populi iudicium; iactarique magis quam peragi accusatio eius poterat. exacto iam anno noui tribuni plebis magistratum
Abbreviated transcription (Latin):
praeda &stipendium militare praestare patiuss& a edem quirini dedicauit quã in ipsa dimicatione uotã apud
neminẽ ueterẽ auctorẽ inuenio neq hercule tã exiguotem pore ꝑficere potuiss& abdictatore patre uotã filius cõs
dedicauit ex ornauitq hostiũ spoliis quorũ tanta multitudo fuit ut non tẽplũ tantũ forũ que iisornaret᷑ seedlo¬
cis &iã colonisq finutimis ad templorũ loqͥuorũq. publicorũ ornatũ diuideent᷑ aAbtriumpho exeutũ inagrum
uestinum quia rego ea infesta ab samnitib: erat hbernatum duxit interhae caruilius cõs in&ruria troilum
primum oppugnare adortus caclxx ditissimus pecunia grandi pactos ut abire inde licer & dimisit ceterã mul¬
titudinem oppidũq ipsum uicepit in dequinq castella locs sita muntas expugnauit caesa ibi hostium ĩ ceac

Expanded text:
 dari ex praeda et stipendium militare praestari potuisset. aedem Quirini dedicauit—quam in ipsa dimicatione uotam apud  dari ex praeda et stipendium militare praestari potuisset. aedem Quirini dedicauit—quam in ipsa dimicatione uotam apud neminem ueterem auctorem inuenio, neque hercule tam exiguo tempore perficere potuisset—ab dictatore patre uotam filius consul dedicauit exornauitque hostium spoliis; quorum tanta multitudo fuit ut non templum tantum forumque iis ornaretur sed sociis etiam coloniisque finitimis ad templorum locorumque publicorum ornatum diuiderentur. ab triumpho exercitum in agrum Uescinum, quia regio ea infesta ab Samnitibus erat, hibernatum duxit. inter haec Caruilius consul in Etruria Troilum primum oppugnare adortus quadringentos septuaginta ditissimos, pecunia grandi pactos ut abire inde liceret, dimisit; ceteram multitudinem oppidumque ipsum ui cepit. inde quinque castella locis sita munitis expugnauit. caesa ibi hostium duo mili
Abbreviated transcription (Latin):
muris magisse samnites quã armis acuiris maenia tutabant᷑ tandem pugnando in obsidionẽ iustã coegit hostes
mĩl hominũ pracedaq plurimũ fuit congestis samnitiũ reb: inurbes paucas militi concessa est niues ia mom̃nia
oppleuerant ne dura extnitata poterat : Itaq consul exerutũ desamnio deduxit uenientiromam triũ phus
omniũ consensum et delatus trium phauit in magistratu in signi utillorũ tẽporũ habitus erat triũ phoetuitesq
insignesdonis transiere actrans uecti multae ciuicae coronȩ ullares que acmuroales sspatae inspatata spolia
samnitiũ & decorẽ acpulchritudinẽ paternis spoliis quaenota freuenti publicorũ ornatulo corũ erant ꝯparabañ¬
tur nobiles aliquos captiuis clarisuis patrũq factis ductis aeris grauis trauecta uicinies cantũ milia &a xxxiii

Expanded text:
muris magis se Samnites quam armis ac uiris moenia tutabantur. tandem pugnando in obsidionem iustam coegit hostes muris magis se Samnites quam armis ac uiris moenia tutabantur. tandem pugnando in obsidionem iustam coegit hostes milia hominum. praeda, quae plurima fuit congestis Samnitium rebus in urbes paucas, militi concessa est. niues iam omnia oppleuerant nec durari extra tecta poterat; itaque consul exercitum de Samnio deduxit. uenienti Romam triumphus omnium consensu est delatus. triumphauit in magistratu insigni, ut illorum temporum habitus erat, triumpho. pedites equitesque insignes donis transiere ac transuecti sunt; multae ciuicae coronae uallaresque ac murales conspectae; inspectata spolia Samnitium et decore ac pulchritudine paternis spoliis, quae nota frequenti publicorum ornatu locorum erant, comparabantur; nobiles aliquot captiui, clari suis patrumque factis, ducti. aeris grauis trauecta uiciens centum milia et quingent
Abbreviated transcription (Latin):
multos annos in amicitia fuerant adlatũ for& arma &ruscis iunxisse huius ꝓpinquitas populi acuit curã patribus
ut fetiales mittendos ad resrepetendas censerent quib: non radditis ex auctoritate patrũ iussu populibellũ faliscis
& heccula neũ his&iã signis ꝯlatis ancipiti ꝓelio &cum maioresua quam hostiũ iactunt dimicauit castris deinde
positis. moenib: hostem inlusit oppugnatũ oppidum captũq: in histrib urbibus capta aut caesa ad xmil hominũ
itaut pauo ad modum plures caperent᷑ sortientib: ꝓuincias coss & ruria caruilio euenit seundũ uota militũ qui
uim frigoris iamin samnio non patiebant᷑ papirio ad sepinũ maiorius hostium restitit sȩpe inacie saȩpe inag¬
mine saepecirta ipsamurben aduersus eruptiones hostiumpugnatũ nec obsidio necbellũ exequo erat: nonenĩ

Expanded text:
multos annos in amicitia fuerant, allatum foret arma Etruscis iunxisse. huius propinquitas populi acuit curam patribus multos annos in amicitia fuerant, allatum foret arma Etruscis iunxisse. huius propinquitas populi acuit curam patribus ut fetiales mittendos ad res repetendas censerent; quibus non redditis ex auctoritate patrum iussu populi bellum Faliscis  Herculaneum etiam signis conlatis ancipiti proelio et cum maiore sua quam hostium iactura dimicauit; castris deinde positis moenibus hostem inclusit; oppugnatum oppidum captumque. in his tribus urbibus capta aut caesa ad decem milia hominum, ita ut paruo admodum plures caperentur. sortientibus prouincias consulibus Etruria Caruilio euenit secundum uota militum, qui uim frigoris iam in Samnio non patiebantur. Papirio ad Saepinum maior uis hostium restitit. saepe in acie, saepe in agmine, saepe circa ipsam urbem aduersus eruptiones hostium pugnatum, nec obsidio sed bellum ex aequo erat; non enim
Abbreviated transcription (Latin):
& hostem ꝓaris acfocis dimicantẽ conficere possent : it aqlitteris misis adsenatũ põp que .r̃ dereb absegestis diuersi papirius
quia pidem fortetãpous reblasse &ruscos allatũ est subibat coritatio animũ quanã macla talerba las fitutit itit¬
fuiss& siquid in samnio aduersi ueniss& quȩ coniunatione samnitiũ erata qm̃ ambo cos̃somnisq romana uisa uersa
ductȩ qua erebantur uriae uastari agros afinitimis & ruscis quod descicere a por nollent obtestabant᷑q p̃ .c̃.ut seui
atii in iuria cõmunium hostium tutarent᷑ res ponsum legatis curȩ senatui futurũ nesocios fidei suae peniter& & ruscorũ
ꝓpediem eandem fortunã quã samnitiũ fore segnius tamen quodad & ruriã adtinebat actares e& nifalis cos q̃q quiꝑ

Expanded text:
et hostem pro aris ac focis dimicantem conficere possent. itaque litteris missis ad senatum populumque Romanum de rebus ab se gestis diuersi Papirius et hostem pro aris ac focis dimicantem conficere possent. itaque litteris missis ad senatum populumque Romanum de rebus ab se gestis diuersi Papirius quia per idem forte tempus rebellasse Etruscos allatum est; subibat cogitatio animum quonam fuisset si quid in Samnio aduersi euenisset, quae coniuratione Samnitium erecta, quoniam ambo consules omnisque Romana uis auersa ductae, querebantur uri ac uastari agros a finitimis Etruscis quod desciscere a populo Romano nollent obtestabanturque patres conscriptos ut se a ui atque iniuria communium hostium tutarentur. responsum legatis curae senatui futurum ne socios fidei suae paeniteret: Etruscorum propediem eandem fortunam quam Samnitium fore. segnius tamen, quod ad Etruriam attinebat, acta res esset, ni Faliscos quoque, qui per
Abbreviated transcription (Latin):
tatorũ apreisq coronis donauit nautiũ ꝓpter expeditionẽ quia magis agminis modo terruerat hostes iuuenẽ
papiriũ ꝓpternauatã cũ equitatu &inpelio operã & nocte quia fugã infestam samnitib: adaqui loniã clam
ogressis fecit centuriones militesq quia primi portã murũq aqui loniae ceperant equites om̃s obinsignẽ mul¬
tis locs opeã corniculis armisq argentes donat nsiliũ inde habitũ cũ iã tempus ess& deducendi ab samnio exercitus¬
aut utriusq autcerte alterius optimumuisum quo magis facta eres samnitiũ essent eoꝑtinacius &infestius agere
cetent & ꝑseiui ut ꝑdomitũ samnium in sequentib consulib: traediposs& quando iam nullus eã hostiũ exercitus qui
signis conlatis dimicaturus uideretͥ unũ suꝑtẽ belligenus urbiũ oppugnationes quarũ ꝑexcidialitẽ locupletare pmeda

Expanded text:
aureisque coronis donauit, Nautium propter expeditionem qua magni agminis modo terruerat hostes, iuuenem Papirium propter nauatam cum equitatu et in proelio operam et nocte qua fugam infestam Samnitibus ab Aquilonia clam egressis fecit, centuriones militesque quia primi portam murumque Aquiloniae ceperant; equites omnes ob insignem multis locis operam corniculis armillisque argenteis donat. consilium inde habitum cum iamne tempus esset deducendi ab Samnio exercitusaut utriusque aut certe alterius; optimum uisum, quo magis fractae res Samnitium essent, eo pertinacius et infestius agere cetera et persequi ut perdomitum Samnium insequentibus consulibus tradi posset: quando iam nullus esset hostium exercitus qui signis conlatis dimicaturus uideretur, unum superesse belli genus, urbium oppugnationes, quarum per excidia militem locupletare praeda
Abbreviated transcription (Latin):
in hostẽ ad nutũ om̃a ut exante praepancto fiunt pandunt᷑ interor dines uiae ꝓuolata equesatq infestis cuspi¬
dibus in mediũ agmen hostiũ ruit. ꝑrũpitq ordines quacũq impetũ dedit instant uolũnius &scipio & ꝑculsos ster¬
nunt tũiam deorũ hominumq uictaui fundunt linteatae cohortes pariter iurati iniuratiq. fiunt. netquenquã
praeter hostes mecuunt peditũ agmen quod suꝑ fuit pugnae in castra auta quiloniã ꝯpulsũ ÷ nobilita sanuntesq uobia¬
nium ꝑfugerunt equites eques sequit᷑ peditẽ pede adiuersa cornua dextrũ ad castra samnitiũ. laeuũ aburbem tendit
prior aliquanto uolummus castracepit a durben sipioni maiore resistit᷑ ui non ꝗplus animiuictis ÷ sed melius muri
quamuallum armatos arcent indelapidibus ꝓpulsant hostem scipioni siin primo pauore priusquam colligerentur

Expanded text:
in hostem. ad nutum omnia, ut ex ante praeparato, fiunt; panduntur inter ordines uiae; prouolat eques atque infestis cuspiin hostem. ad nutum omnia, ut ex ante praeparato, fiunt; panduntur inter ordines uiae; prouolat eques atque infestis cuspidibus in medium agmen hostium ruit perrumpitque ordines quacumque impetum dedit. instant Uolumnius et Scipio et perculsos sternunt. tum, iam deorum hominumque uicta ui, funduntur linteatae cohortes; pariter iurati iniuratique fugiunt nec quemquam praeter hostes metuunt. peditum agmen quod superfuit pugnae in castra aut Aquiloniam compulsum est; nobilitas equitesque Bouianum perfugerunt. equites eques sequitur, peditem pedes; diuersa cornua dextrum ad castra Samnitium, laeuum ad urbem tendit. prior aliquanto Uolumnius castra cepit; ad urbem Scipioni maiore resistitur ui, non quia plus animi uictis est sed melius muri quam uallum armatos arcent; inde lapidibus propulsant hostem. Scipio, nisi in primo pauore priusquam colligerentur
Abbreviated transcription (Latin):
attonitos ineture pugnat᷑ segnite ut abhis quostimor montretur a fuga iamꝓpe ad signa caedes ꝓuenerat cum
extrans uerso puluis uelut ingentis agminis incessum motus apparuit sp̃ nautius octauiũ maeciũ quidã cum
traedunt duxalarib: cohorab erat puluer ẽ maiorẽ quã ꝓnumero excitabant in siden tes mulis calones frondo sosra
agmen dabat fefellitq non samnites modo sed &iã romanos & cõs ad sirmauit errorem clamitans interprima signa ita
utuox &iã adhostis accider& captũ cõmoniũ uictorẽ collegã ad&ẽ ad niterent᷑ uincere prius quã gloria alterius ex¬
autus fier& hecinsidens auo in detribunis centurionib:q imperat utuiã equitib: patefaciant ipse trebomo cae¬
dicioq praedixerat ut ubi sȩcus piden eretã quatientẽ uidissent quantamaxima ui possent ⁊citarent equites

Expanded text:
attonitos metu; repugnatur segniter, ut ab iis quos timor moraretur a fuga. iam prope ad signa caedes peruenerat, cum attonitos metu; repugnatur segniter, ut ab iis quos timor moraretur a fuga. iam prope ad signa caedes peruenerat, cum ex transuerso puluis uelut ingentis agminis incessu motus apparuit; Sp. Nautius —Octauium Maecium quidam eum tradunt—dux alaribus cohortibus erat; puluerem maiorem quam pro numero excitabant; insidagmen dabat fefellitque non Samnites modo sed etiam Romanos; et consul adfirmavit errorem clamitans inter prima signa, ita ut vox etiam ad hostis accideret, captum Cominium, victorem collegam adercitus foret. haec insidens equo; inde tribunis centurionibusque imperat ut uiam equitibus patefaciant; ipse Trebonio Caedicioque praedixerat, ubi se cuspidem erectam quatientem uidissent, quanta maxima ui possent concitarent equites
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ÷ dii inpelio sunt inquit hab& poenã noxium caput ante consulem hȩ dicentem coruus uoce clancoccinuit
quolȩtus augurio cõs ad firmans nũ quã humanis rebus magis prȩsentes interfuis sedeos. signa canere & clamo¬
rẽ tolli iussit ꝓelium cõmissũ a trox ceterum loce diisparibus animis romanos spes ardos cetaminis aui¬
dos hostiũ sanguinis inpdium rapit samnitium magnã partẽ necessitas a creligio inuitos magis resistere quam
IN terfere pugnã cogit nasustinuissent primum damorẽ atq impetũ romanorũ ꝑaliquot iã annos uinci
adiuetinipotentior alius metus in sidens pectoribus a fuga retiner& quippe inoculis eat omnisille occulti
&tint exenaitio a furiale carmen decestandȩ familiae stirppiq compositum: ii suiculis fugȩ obstticti stabant
ciuem magis quam hostem timentes instare romanus a cornu utroq amedicia acie excedere deorũ hominum que

Expanded text:
t, 'di in proelio sunt' inquit; 'habet poenam noxium caput.' ante consulem haec dicentem coruus uoce clara occinuit; quo laetus augurio consul, adfirmans nunquam humanis rebus magis praesentes interfuisse deos, signa canere et clamorem tolli iussit. proelium commissum atrox, ceterum longe disparibus animis. Romanos ira, spes, ardor certaminis auidos hostium sanguinis in proelium rapit; Samnitium magnam partem necessitas ac religio inuitos magis resistere quam inferre pugnam cogit; nec sustinuissent primum clamorem atque impetum Romanorum, per aliquot iam annos uinci adsueti, ni potentior alius metus insidens pectoribus a fuga retineret. quippe in oculis erat omnis ille occulti ira exsecratio ac furiale carmen, detestandae familiae stirpique compositum; iis uinculis fugae obstricti stabant ciuem magis quam hostem timentes. instare Romanus a cornu utroque, a media acie et caedere deorum hominumque
Abbreviated transcription (Latin):
esse nisicum delege agicaptum ess& alibi popularis iuuentus erat: neccetert modo tribuni tnenquillo
peregre sed refecti quoque in insequentem annum neuocequidem in commoda nedum ut illa uis fi¬
er& paulatim permulcendo tntctandoque imansue feceratnt plebem: hispertotum annum artibus
nibil noui nouus annus attulenit: legis ferendae aut accipiendȩ cunt ciuitatem tenebat: quantum
iuniores patrum plebi semagis insinuabant. eo acrius contratribuni tendebant ut plebi suspectas eos
criminando facerent : nurationẽ factã cesonem romȩ cẽ int̃ficiendorũ tribunorũ trucidant᷑ȩ plebis con¬
silia inita : id negotu datum absenioribus patrum. utiuuentus tribuniuam potestatem erẽo. toller&
formaque eadem ciuitatis ess& quȩ ante sacrum montem occupatum fuerat . & aduolscis & ȩquis
statum iamac prope sollemne insingulos annos bellum timebatur. propriusque aliud nouum malũ

Expanded text:
esse, nisi cum de lege agi coeptum esset; alibi popularis iuuentus erat. ne uoesse, nisi cum de lege agi coeptum esset; alibi popularis iuuentus erat. ne uoperegere, sed refecti quoque in insequentem annumeret, paulatim permulcendo tractandoque mansuefecerant plebem. his per totum annum artibus . nihil noui nouus annus attulerat; legis ferendae aut accipiendae cura ciuitatem tenebat. quantum iuniores patrum plebi se magis insinuabant, eo acrius contra tribuni tendebant ut plebi suspectos eos criminando facerent: coniurationem factam; Caesonem Romae esse; interficiendorum tribunorum, trucidandae plebis consilia inita; id negotii datum ab senioribus patrum ut iuuentus tribuniciam potestatem e re publica tolleret formaque eadem ciuitatis esset quae ante Sacrum montem occupatum fuerat. et ab Uolscis et Aequis statum iam ac prope sollemne in singulos annos bellum timebatur, propiusque aliud nouum malum
Abbreviated transcription (Latin):
patribus caesonis exilio ꝓpe prolatamesse crederent legem & quod ad seniores patrum ꝑtiner&
cessissent possessione reip̃ iuniores id maxime quod eaesonis sod alium fuit auxere inas in plebem
nonminuerunt animos sedibi plurimum ꝓfectumest. quod modo quodam tempentuere impetus
suos cum primo postaaesonis exlium lexcoepta ferrest. instructi partique cumingenti dientium ex¬
etitu sic tribunos ubi primum submouentes praebuere causam adhorti sunt ut nemo unus inde
precipuum quic quam odiegloriae domum inuidiȩ ueferr& mille prouno caesones extrasse pebes
quereretur mediis diebus quibus tribuni delege nona gerent nihil eis dem illis placidius autquietus
entt benigne salutare ad loqui plebis homines domum inuitare. adesse inforo tribunos ipsos caetent
pati sine interpstetatione concilia habere. num quamulli neque publice neque priuatim truces

Expanded text:
patribus Caesonis exsilio prope perlatam esse crederent legem, et quod ad seniores patrum pertineret patribus Caesonis exsilio prope perlatam esse crederent legem, et quod ad seniores patrum pertineret cessissent possessione rei publicae, iuniores, id maxime quod Caesonis sodalium fuit, auxere iras in plebem, non minuerunt animos; sed ibi plurimum profectum est quod modo quodam temperauere impetus suos. cum primo post Caesonis exsilium lex coepta ferri est, instructi paratique cum ingenti clientium exercitu sic tribunos, ubi primum submouentes praebuere causam, adorti sunt ut nemo unus inde praecipuum quicquam gloriae domum inuidiaeue ferret, mille pro uno Caesones exstitisse plebes quereretur. mediis diebus quibus tribuni de lege non agerent, nihil eisdem illis placidius aut quietius erat. benigne salutare, adloqui plebis homines, domum inuitare, adesse in foro, tribunos ipsos cetera pati sine interpellatione concilia habere, nunquam ulli neque publice neque priuatim truces
Abbreviated transcription (Latin):
mita placere pronuntiant summam petuniae quanta aeꝑimess& ꝓmittiueniebat indubium: idadie¬
natum reicitur : reus dum consulerentur patres retentus in publico est uades dare placuit unum uadem
om oo aeris obligarent que darentur ꝑmissumtribunis est x̃ finierunt : totuadib accussator
uadatus est reum hic primus uades publicos dedit: dimissus eforo nocte ꝓxima intus cõs inexilium
habut : iudicidie cum excussaretur solum uertisse exilucausa: nihi lominus uerginio comitia habente
conlegȩ appellateͥ dimisere concilium pecunia a patre ex acta crudeliter. ut diuenditis omnibus
bonis aliquam diutrans tiberim ueluti relegatus deullo quodam tugurio uiuer& hoc iudicium & ꝓ¬
mulgata lexexeruuit uuitatem: ab externis armis otium fuit : cumuelut uictores tribuni perculsis

Expanded text:
mitti placere pronuntiant. summam pecuniae quantam aequum esset promitti, ueniebat in dubium; id ad semitti placere pronuntiant. summam pecuniae quantam aequum esset promitti, ueniebat in dubium; id ad senatum reicitur: reus, dum consulerentur patres, retentus in publico est. uades dari placuit; unum uadem tribus milibus aeris obligarunt; quot darentur permissum tribunis est. decem finierunt; tot uadibus accusator uadatus est reum. hic primus uades publico dedit. dimissus e foro nocte proxima in Tuscos in exsilium abiit. iudicii die cum excusaretur solum uertisse exsilii causa, nihilo minus Uerginio comitia habente, collegae appellati dimisere concilium. pecunia a patre exacta crudeliter, ut diuenditis omnibus bonis aliquamdiu trans Tiberim ueluti relegatus deuio quodam tugurio uiueret. hoc iudicium et promulgata lex exercuit ciuitatem: ab externis armis otium fuit. cum uelut uictores tribuni perculsis
Abbreviated transcription (Latin):
pugnoictum abcesone cetidisse semianimẽ intermanus domum ab latum. mortuum que : indearbitrari
nec sibirem exequi tama trocem pertonsules superiorum anorum licuisse: hȩc uolscio damitante adeo
concitati homines sunt ut haudmultum afuerit quin impetu populi caeso interir& uerginius arripi
iub& hominem: & in uincula ducipatricu uicontrauim restsistuntu⁊. quintius clamita: cuire capi¬
talis dies dicta sit. &de quo futurum propediem iudicium eum in demnatum indcta causa non debere
uio lari : tribunus supplicium negat sumpturum sede indemnato : seruaturum tameninuinculis esse ad
iudicii diem. ut qui hominem necauerit deeo supplici sumendi copia pr. fiat: appellati tribunimedio de¬
cretoius auxilii sui expediunt : inuincla coniuuetant sistireum pecuniam que : nisi sistatur : populo pro¬

Expanded text:
pugno ictum ab Caesone cecidisse; semianimem inter manus domum ablatum, mortuumque inde arbitrari, pugno ictum ab Caesone cecidisse; semianimem inter manus domum ablatum, mortuumque inde arbitrari, nec sibi rem exsequi tam atrocem per consules superiorum annorum licuisse. haec Uolscio clamitante adeo concitati homines sunt ut haud multum afuerit quin impetu populi Caeso interiret. Uerginius arripi iubet hominem et in uincula duci. patricii ui contra uim resistunt. T. Quinctius clamitat, cui rei capitalis dies dicta sit et de quo futurum propediem iudicium, eum indemnatum indicta causa non debere uiolari. tribunus supplicium negat sumpturum se de indemnato; seruaturum tamen in uinculis esse ad iudicii diem ut, qui hominem necauerit, de eo supplicii sumendi copia populo Romano fiat. appellati tribuni medio decreto ius auxilii sui expediunt: in uincla conici uetant; sisti reum pecuniamque ni sistatur populo pro
Abbreviated transcription (Latin):
silium idindies crescere senescentibus uitiis maturescente uirtute sinerent tantum uirum senem
inciuitate fieri pater inter hos .l. quintius cui cincinnato cognomenerat . noniterando laudes necumu¬
lar& inuidiam sedueniam errori atque adulesaentiae petendo sibi qui non dicto non facto quem quam
offendiss& ut condonarent filium onbat: sedalii auersebantur preces aut uereundia aut metu.
aluif sesuosque mulcatos querentes a trocires ponso iudicium suum prȩferebant: premebat reum
prteter uulgatam inuidiam crimen unum : quodm. uolcios fictor quiante aliquot annos tr.p̃l. fu
erat testis extiterat se haud multo postquam pestilentia in urbe fuerat iuuentutem grassantem in
subunt incidisse. ibirixam natamesse fratranquesuum maiorem natu necdum ex morbo satis ualidum
subunt mnadisse. ibirhxam natamesse franran quesuum mgiorinrꝗi natium& moroo setis ualidum

Expanded text:
silium, id in dies crescere. senescentibus uitiis, maturescente uirtute, sinerent tantum uirum senem in ciuitate fieri. pater inter hos L. Quinctius , cui Cincinnato cognomen erat, non iterando laudes, ne cumularet inuidiam, sed ueniam errori atque adulescentiae petendo, sibi qui non dicto, non facto quemquam offendisset, ut condonarent filium orabat. sed alii auersabantur preces aut uerecundia aut metu, alii se suosque mulcatos querentes atroci responso iudicium suum praeferebant. premebat reum praeter uolgatam inuidiam crimen unum, quod M. Uolscius Fictor , qui ante aliquot annos tribunus plebis fuerat, testis exstiterat se, haud multo post quam pestilentia in urbe fuerat, in iuuentutem grassantem in Subura incidisse. ibi rixam natam esse fratremque suum maiorem natu, necdum ex morbo satis ualidumSubura incidisse. ibi rixam natam esse fratremque suum maiorem natu, necdum ex morbo satis ualidum,
Abbreviated transcription (Latin):
subactois maturauit collge ueuire auxliomorã ce taminis hofti exenit na utquine alteri quideme ceratu
se adcetame credidiseit pars ꝯiugi utiq passi duos sulares execitus nihilcrederenit suꝑ ẽ speiaduoneitem
in ꝯposito agmine martiũ ad grediunt᷑ raptimꝯlatae sartinae in mehum & put tẽpus patiebat᷑ instruta acis clamor
iussis raptimq eductis in aciem militib transuer sam hostium acienatq alio cetamine eccupatã inuadit damitans
summum flagitium fore sialterũ exeatũ utriusq uictorie ꝯpotẽ sinerent fierine adsȩsuibelli uindicarent de¬

Expanded text:
subactis maturauit collegae uenire auxilio, moram certaminis hosti exemit. nam ut qui ne alteri quidem exercitui subactis maturauit collegae uenire auxilio, moram certaminis hosti exemit. nam ut qui ne alteri quidem exercitui se ad certamen credidissent pares, coniungi utique passi duos consulares exercitus nihil crederent superesse spei, aduenientem incomposito agmine Marcium adgrediuntur. raptim conlatae sarcinae in medium et, prout tempus patiebatur, instructa acies. clamor iussis raptimque eductis in aciem militibus transuersam hostium aciem atque alio certamine occupatam inuadit, clamitans summum flagitium fore, si alterum exercitum utriusque uictoriae compotem sinerent fieri nec ad se sui belli uindicarent de
Abbreviated transcription (Latin):
alterius uterq ⁊sula ger& romãq is metus maner& ade utomnes iuniores sacramento adigerentur atq ad su¬
bita reũ duo iusti scriberent᷑ exercitus ceterũ hernicũ bellũ nequa quã ꝓprȩsenti terrore acuetustate gentis
glorie fuit nihil usquam dictudignũ ausitrinis castris intra paucos dies exutixxx dierũ inditta sita ut ad
senatum romam legatos mitterent pactisunt bi mestri stipendio frumentoq & singulis inmilitẽ tunicis abse-
altes cõs superior uirib: locis inpeditior erat omnia itinera obseserant hostes saltusq ꝑuios ceperant ne quã
subuehi cõmeatus possent naqes cũcotidie signa mnacem cõs ꝓferr& elicere ad certamei poterat satis que
apparebat neq samniten crtam ei prȩens na romanũ dilationẽ belli laturũ aduentus marci qui hernics

Expanded text:
alterius uterque consul ageret, Romamque is metus manaret, adeo ut omnes iuniores sacramento adigerentur atque ad sualterius uterque consul ageret, Romamque is metus manaret, adeo ut omnes iuniores sacramento adigerentur atque ad subita rerum duo iusti scriberentur exercitus. ceterum Hernicum bellum nequaquam pro praesenti terrore ac uetusta gentis gloria fuit: nihil usquam dictu dignum ausi, trinis castris intra paucos dies exuti, triginta dierum indutias ita ut ad senatum Romam legatos mitterent pacti sunt bimestri stipendio frumentoque et singulis in militem tunicis. ab senaalter consul superior uiribus, locis impeditior erat. omnia itinera obsaepserant hostes saltusque peruios ceperant ne qua subuehi commeatus possent; neque eos, cum cottidie signa in aciem consul proferret, elicere ad certamen poterat, satisque pparebat neque Samnitem certamen praesens nec Romanum dilationem belli laturum. aduentus Marci, qui Hernicis
Abbreviated transcription (Latin):
iussiq eam integrã rem noui cos p̃cornelius aruinaq marcius tremulus hiȩnim Iam creatierant ad senatum
referre daegre passi hernicisciliũ populorum omnium habentib: anagninisin cirtoquem maritimum uocant
p̃t̃ alterniła tẽ ferent natemq &ueulanum omnes hetnici nominis p̃ romano bellũ in dixerunt in samnia
qq̃ quia de esserat indefabius noꝰui motus exorti. calatia & sora p̃sidiaq quae in his romanaerant expugnata
& incaptiuorũ corporamilitũ foede seuitũ itaq eop̃ cornelius cũ exercitu missus martio noui hostes iã enĩ a nag¬
m̃inis hernicisq aliis bellum iussumeat decernunt᷑ primoita omina opportuna loca hostes interꝯsulũ castta
intecepeunt ut ꝑuadere expeditus nuntius non poss& ꝑ aliquot dies incerti rerum omnium sus pensiq destatu

Expanded text:
iussique eam integram rem noui consules P. Cornelius Aruina Q. Marcius Tremulus —hi enim iam creati erant—ad senatum iussique eam integram rem noui consules P. Cornelius Aruina Q. Marcius Tremulus —hi enim iam creati erant—ad senatum referre. id aegre passi Hernici; concilium populorum omnium habentibus Anagninis in circo quem Maritimum uocant, praeter Aletrinatem Ferentinatemque et Uerulanum omnes Hernici nominis populo Romano bellum indixerunt. in Samnio quoque, quia decesserat inde Fabius, noui motus exorti. Calatia et Sora praesidiaque quae in his Romana erant expugnata et in captiuorum corpora militum foede saeuitum. itaque eo P. Cornelius cum exercitu missus. Marcio noui hostes—iam enim Anagninis Hernicisque aliis bellum iussum erat—decernuntur. primo ita omnia opportuna loca hostes inter consulum castra interceperunt ut peruadere expeditus nuntius non posset et per aliquot dies incerti rerum omnium suspensique de statu
Abbreviated transcription (Latin):
apeticuli & laboris auidumq̃ fabius ꝓ cõs̃ adurbem allifas cũsannitiũ exerutu signis latis ꝯfligit minimeam¬
biguares fuit fusi hostes atq in caftra ꝯpulsi nec castra ferent rẽenta niexiguaũ suꝑ fuiss& dia ante notem tam̃
sunt cirtum sessa & nocte custodita nequis dabi poss& posterodie uixdum luce ceta deditio fiericepta & pacti quisam¬
nitium forent utcũ singulis uestimenti semitterant᷑ huomnes subiugum missi socios sam nitiũ ihilcautũ adinimil
suborona ueniee qui seciuem hernicum dixerat seorsus incustodia habitus eos om̃s fabius romã adenatũ miset &
cũ queitũ e&̃ dilatu anuoluntarii ꝓsamnitib aduer sus romanos bellassent ꝑ latinos populos custo diendidant᷑

Expanded text:
et periculi et laboris auidum. Q. Fabius pro consule ad urbem Allifas cum Samnitium exercitu signis conlatis confligit. minime amet periculi et laboris auidum. Q. Fabius pro consule ad urbem Allifas cum Samnitium exercitu signis conlatis confligit. minime ambigua res fuit; fusi hostes atque in castra compulsi; nec castra forent retenta, ni exiguum superfuisset diei; ante noctem tamen sunt circumsessa et nocte custodita ne quis elabi posset. postero die uixdum luce certa deditio fieri coepta et pacti qui Samnitium forent ut cum singulis uestimentis emitterentur; ii omnes sub iugum missi. sociis Samnitium nihil cautum; ad septem milia sub corona ueniere. qui se ciuem Hernicum dixerat seorsus in custodia habitus; eos omnes Fabius Romam ad senatum misit; et cum quaesitum esset dilectu an uoluntarii pro Samnitibus aduersus Romanos bellassent, per Latinos populos custodiendi dantur,
Abbreviated transcription (Latin):
um brorum populideducuntur ogicu lani sponsione inamiatiã accepts fabius alienȩ sortis uictorbelli insuã pun¬
dam exatitũ redux̃ Itaq aobres tãfeliater gestasiait priore anno populus itinuauerat nsulatũ lta senatus in se-¬
quente annũ quo appius daudius .ł. uolumnius cõss fuerunt ꝓrogauit maxime appio aduet sante imperium
app iũ cen sorẽ petisse ꝯsuilatũ comitiaq aus ab l furio tt̃ p̃ł inter pellata donet secen sura abdicauit in quib dã
amalib inuenio eeatus sul cũ collegȩ nouũ bellum salentini hostes dee nerent᷑ romȩ mansit uturbanis artibus
ops augor&. quan dobelidetus penes alios e& uolumniũ ꝑuinciaȩ haud penituit multa setunda p̃lia fecit aliquot
urbes hostiũ uicepit p̃deeat largitor uͣt benignitatẽ ꝑs egratam comitate adiuuabat miltẽq hisartib fecerat

Expanded text:
Umbrorum populi deduntur: Ocriculani sponsione in amicitiam accepti. Fabius, alienae sortis uictor belli, in suam prouinUmbrorum populi deduntur: Ocriculani sponsione in amicitiam accepti. Fabius, alienae sortis uictor belli, in suam prouinciam exercitum reduxit. itaque ei ob res tam feliciter gestas, sicut priore anno populus continuauerat consulatum, ita senatus in insequentem annum, quo Ap. Claudius L. Uolumnius consules fuerunt, prorogauit maxime Appio aduersante imperium. Appium censorem petisse consulatum comitiaque eius ab L. Furio tribuno plebis interpellata, donec se censura abdicarit, in quibusdam annalibus inuenio. creatus consul, cum collegae nouum bellum, Sallentini hostes decernerentur, Romae mansit ut urbanis artibus opes augeret quando belli decus penes alios esset. Uolumnium prouinciae haud paenituit. multa secunda proelia fecit; aliquot urbes hostium ui cepit. praedae erat largitor et benignitatem per se gratam comitate adiuuabat militemque his artibus fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
qua intuscis qua insamnio partorũ daorũ exiguã appendic̃ẽ &ruscibelli ⁊ficere iub& & uocis inpiȩ pͥenas expetete
quas e urbamromanam oppugnaturos minatisunt hȩtanta sunt a laritate militũ audita ut clamor sua
sponte ortus loquentẽ in terpellauerit ducẽ ante imperiũ deinde ꝯt᷑entu turbarũ accornuũ cursueffuso in ostem
ferunt᷑ ñ tãquã inuiros aut armatos incurrunt mirabila ditu signa primo eripi cepta signiferis deinde ipsi
signiferitrahi ad cõs armatiq milites ex ace in acem transferri & sicubi ÷ certamen scutis magis quã gladus
gerit᷑ nsumbonib: incussaq alas ternunt hostes plus capit᷑ hominũ quã cadit᷑ atq una uox ponere arma iuuentium
ptotã setꝰ aciem itaq interipsum cetamen facta deditio ÷ a primis auctorib belli postero in sequentibq dieb & ceteri

Expanded text:
qua in Tuscis, qua in Samnio partorum decorum, exiguam appendicem Etrusci belli conficere iubet et uocis impiae poenas expetere, qua in Tuscis, qua in Samnio partorum decorum, exiguam appendicem Etrusci belli conficere iubet et uocis impiae poenas expetere, qua se urbem Romanam oppugnaturos minati sunt. haec tanta sunt alacritate militum audita ut clamor sua sponte ortus loquentem interpellauerit ducem. ante imperium deinde concentu tubarum ac cornuum cursu effuso in hostem feruntur. non tamquam in uiros aut armatos incurrunt; mirabilia dictu, signa primo eripi coepta signiferis, deinde ipsi signiferi trahi ad consulem armatique milites ex acie in aciem transferri et, sicubi est certamen, scutis magis quam gladiis geritur res; umbonibus incussaque ala sternuntur hostes. plus capitur hominum quam caeditur atque una uox ponere arma iubentium per totam fertur aciem. itaque inter ipsum certamen facta deditio est a primis auctoribus belli. postero insequentibusque diebus et ceteri
Abbreviated transcription (Latin):
spenebatur umbrorum bellum &ipse minae metũ fecerant exꝑtis gallica dladeri quã intutã urbemn incolorent
itaq legati ad fabium cõs misi sunt ut si quidlaxamenti ab ello samnitiũ e&̃ in umbriam ꝓpere exectũ ducer&
dicto parauit ꝯsulmagnisq itinerib: ad meaniã ubitũ copiae umbro rũ erant ꝑrexit : repens aduentus ⁊sulis
quem ꝓcolũ bria in samnio bello alio occupatum crediderant ita extetruit umbros ut alii reedendum a durbes
munitas quidam omitendũ bellũ censerent plaga una materinam ipsi appellant nonrtinuit modo ceteros
in armis sed fistim adcertamenegit castrauallantem fabiũ ad ortisunt quos ubi effusos ruere inmunimenta cõs
uidit. reuocatos milites abopere ꝓut locinatura tempusq patiebat᷑ ita instruxit. cohortatusq p̃dicatione uera

Expanded text:
spernebatur Umbrorum bellum; et ipsae minae metum fecerant expertis Gallica clade quam intutam urbem incolerent. spernebatur Umbrorum bellum; et ipsae minae metum fecerant expertis Gallica clade quam intutam urbem incolerent. itaque legati ad Fabium consulem missi sunt, ut, si quid laxamenti a bello Samnitium esset, in Umbriam propere exercitum duceret. dicto paruit consul magnisque itineribus ad Meuaniam, ubi tum copiae Umbrorum erant, perrexit. repens aduentus consulis, quem procul Umbria in Samnio bello alio occupatum crediderant, ita exterruit Umbros ut alii recedendum ad urbes munitas, quidam omittendum bellum censerent; plaga una—Materinam ipsi appellant—non continuit modo ceteros in armis sed confestim ad certamen egit. castra uallantem Fabium adorti sunt. quos ubi effusos ruere in munimenta consul uidit, reuocatos milites ab opere, prout loci natura tempusque patiebatur, ita instruxit; cohortatusque praedicatione uera