comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
explerent̾ uẽto et estu fretus y¬
doneo cõuulsis anchoris ad sep¬
tem milia passuũ procł iñ plano
inlitore tota cñ classe ꝯstitit. At
britĩni intellecto ꝯsilio p̃missis
equitib atq essedis quib ĩ bello
uti ꝯsueuerant pari uelocitate lo¬
cum occupant ꝯsequũt᷑ eꝗtatu
turbe. ita omnes copie egressuris
se romanis obiciunt. Et erat pla¬
ne descẽsus in terrã difficillimus
ꝓpter aque altitudinẽ sine qua
magne naues ẽẽ regiq nõ pote¬
rant᷑ et si qui e nauib exiuissẽt
aut sicco de litore aut ex uadis
humiliorib excipiebant᷑ hostiũ
occursuset ubi stare difficile erat
cogebant̾ iniquo marte certare
Uñ nõ ĩ merito romani territi ac
turbati et locorum inscii et eius¬
modi p̃lii in expti solito segnius
pugnabant. Quod ut cesar uidi
longas naues ab alia classe secer
hostem pelli que ip̃e nauium
aspectus et magnitudine et re¬
moꝵ strepitu insuctũ talib ex¬

Expanded text:
explerentur, vento et estu fretus iexplerentur, vento et estu fretus idoneo, convulsis anchoris, ad septem millia passuum procul inde plano in litore tota cum classe constitit. At Britanni, intellecto consilio, premissis equitibus atque essedis, quibus in bello uti consueverant, pari velocitate locum occupant; consequuntur equitatum turbe: ita omnes copie egressuris se Romanis obiciunt. Et erat descensus in terram difficillimus propter aque altitudinem, sine qua magne naves esse regique non poterant: et si qui e navibus exivissent, aut sicco de litore aut ex vadis humilioribus excipiebantur hostium occursu, et ubi stare difficile erat, cogebantur iniquo marte certare; unde non immerito Romani territi ac turbati et locorum inscii et eiusmodi prelii inexperti solito segnius pugnabant. Quod ut Cesar vidit, longas naves ab alia classe secernhostem pelli, quem ipse navium aspectus et magnitudine et remorum strepitu insuetum talibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
rat/ curã portus ac custodiã pu¬
blio sulpitio ruffo cõmittit. cu
eo qd̾ sufficere uisuz est p̃sidio
Residuũ copiar ĩ menapios mi¬
trit atq in eam ꝑtem morinoꝵ
uñ qd̾ rebellioĩs in diciũ ꝯseba
nulli ad eum nũtii uenissent
his titurium sabinũ et bicium
arũculciu cottam p̃ficit ¶ Dies
interra nauigatõi aptus affuit
cũq de litore gallico ꝓfunda noc¬
te soluisset proxiẽ lucis hora qr¬
tabritãnicu litus attigerat ple¬
nũq illud armatis hostib ospi¬
catus ṗruptasq iupes pelago
ĩpendentes un teli iactus aut
lapidis usq ad naues facille p¬
uenturus eẽt substitit paruper
expectans suos qui lentins ue¬
niebãt.sic ĩ ancoris usq ad ho¬
ram diei nonã stetit. Tune asse¬
cutis omĩb legatisq et tribu¬
nis militũ ac magñs nauiu
uelxm̃t admonitis nequa eẽt¬
aut bellicis ãt maritimis rebus
mora s ad nutum omĩa dc̃o ociꝰ

Expanded text:
rat; curam portus ac custodiam Purat; curam portus ac custodiam Publio Sulpicio Ruffo committit cum eo, quod sufficere visum est, presidio; residuum copiarum in Menapios mittit atque in eam partem Morinorum, unde, quod rebellionis indicium censebat, nulli ad eum nuntii venissent; his Titurium Sabinum et Lucium Arunculeium Cottam preficit. Dies interea navigationi aptus affuit, quumque de litore gallico profunda nocte solvisset, proxime lucis hora quarta britannicum litus attigerat, plenumque illud armatis hostibus conspicatus preruptasque rupes pelago impendentes, unde teli iactus aut lapidis usque ad naves facile perventurus esset, substitit parumper expectans suos, quia lentius veniebant. Sic in anchoris usque ad horam diei nonam stetit. Tunc assecutis omnibus legatisque et tribunis militum ac magistris navium vehementer admonitis, ne qua eet bellicis aut maritimis rebus mora, sed ad nutum omnia dicto ocius
Abbreviated transcription (Latin):
orõe prosequit᷑ hortatusq ut ĩ
ꝓpoĩto ꝑseuerẽt domũ remittit
et cũ cisdem comium ꝯsilii ma¬
gni uirũ inq oris ilł omĩbus
autoritatis eximie ac spectates̾
uõ fidissimũ ut rebat᷑ Quo me¬
rito attrebatibus ictis regem
illum ĩposuerat ꝑ quẽ urbibus
britannicis ꝑsuadere nitit̾ ut
romane fidei se cõmittãt suũq
illis nũtiat ad uentũ ¶Uenẽ¬
runt et magne ꝑtis morimo¬
rũ nũcii excusantes sue gẽtis
errore ꝙ ad u̾sus ppłm roma¬
nũ ꝓpter suam ĩpitam ac tuͣbi¬
dam barbariẽ rebellassẽt morũ
uitio nõ odio aĩorum et pete¬
tes ueĩam et penitẽciã offeren¬
tes. Id ꝑ gratu cesar fuit ꝙ in
brittãnia transiturus bellum
inuitus post terga dimitteret
neq cure brittãnice p̃ferẽdum
aliquid extimaret. Impositis
igit᷑ multis obsidibus petita
ocedit. Classe aũt sicut diximis
collecta dum ad trasituz se p̃pa¬

Expanded text:
oratione prosequitur hortatusque, ut in oratione prosequitur hortatusque, ut in proposito perseverent, domum remittit, et cum eisdem Comium, consilii magni virum inque oris illis omnibus auctoritatis eximie ac spectate, sibi vero fidissimum, ut rebatur, quo merito Atrebatibus victis regem illum imposuerat; per quem urbibus britannicis persuadere nititur, ut romane fidei se committant, suumque illis nuntiat adventum. Venerunt et magne partis Morinorum nuntii, excusantes sue gentis errorem, quod adversus populum romanum propter suam imperitam ac turbidam barbariem rebellassent, morum vitio, non odio animorum, et petentes veniam et penitentiam offerentes. Id pergratum Cesari fuit, quod in Britanniam transiturus bellum invitus post terga dimitteret, neque cure britannice preferendum aliquid estimaret. Impositis ergo multis obsidibus, petita concedit. Classe autem, sicut diximus, collecta, ad transitum se prepa
Abbreviated transcription (Latin):
credere et tm̃ exterius iusa rem̃¬
tians hec ita coĩs quidẽ ht histo¬
ria habeo tam̃ nõ ignobłes auto¬
res qui cesarẽ ꝑ se ip̃m portus ⁊
nauigatõne et accessu ad ĩsu¬
lam explorasse ꝯfirmẽt Oḋ ut
credi possit ip̃e ducis aĩus facit
et siłis aliis in rebus audatia Ce¬
terum sen ꝑ aliũ seu ꝑ se cognitis
que cognosci poterãt ip̃e in ex¬
tremũ gallie angulum uñ bre¬
uior ĩbritanam est transitus
quo iam se cũ exercitu cõtulcãt
Classem omẽ otrahi umpat. et
qua ueneto in bello usus erat ɨ¬
ãno altero et que amicis ex re¬
gionib interim redacta ingẽ¬
tem nauium numerũ expleue¬
rat. Et iam fama romanorũ ag̾¬
manis transiuerat ad britãnos
et p̃sens insup apparatus late
metur sparserat. Itaq multarũ
insule ciuitatũ nũtii cesarẽ ad¬
eunt et obsides et obedientiaz
promittẽtes hos benigne susci¬
piens et sereno uultu et mitti

Expanded text:
credere, et tantum exterius visa renuncredere, et tantum exterius visa renuntians. Hec ita communis quidem habet historia. Habeo tamen non ignobiles auctores, qui Cesarem per seipsum portus et navigationem et accessum ad insulam explorasse confirment, quod ut credi possit, ipse ducis animus facit et similis aliis in rebus audacia. Ceterum seu per alium seu per se cognitis, que cognosci poterant, ipse in extremum Gallie angulum, unde brevior in Britanniam est transitus, quo iam se cum exercitu contulerat, classem omnem contrahi imperat, et qua veneto in bello usus erat anno altero, et que amicis ex regionibus interim redacta ingentem navium numerum expleverat. Et iam fama Romanorum a Germanis transierat ad Britannos, et presens insuper apparatus late metum sparserat. Itaque multarum insule civitatum nuntii Cesarem adeunt, et obsides et obedientiam promittentes. Hos benigne suscipiens et sereno vultu et miti
Abbreviated transcription (Latin):
crescebat simł duci
⁊ĩus et attritu uel¬
lut aurũ splendidi¬
or fiebat quo ue
plus difficultatũ eo et plus spei
erat. In omĩb quidem bellis q̃
ꝑeum in galliis ad id tẽpus ge¬
sta erant missa hostibr auxilia a
britanis agnouerat Id indignãs
ad eos ire disposuit. et ꝙͣuis ex¬
tremũ ia tõs eẽt estatis que illis
in regionib ꝑꝑ uciniã septẽtri¬
onis est breuior nequid tam̃ oti¬
osi tp̃ris agetim sule statũ mores¬
q hoĩu ex plorare primũ statuit.
Qõ cum neq ꝑ comunes gallos
quibus loca illa nõdũ plene no¬
ta erant neq ꝑ mercatores ip̃os
qui nõ nisi litoreas terras easq
nõ omẽs sed tm̃i gallic oppositas
adibant fieri posset Gam̃ uoluse¬
uu una cum longa naui eo ꝗd
agere uelit illũ ad monitũire
iubet et cognitis que cognosci
possent maturũ illi reditũ im¬
perat. Is ad cum quĩto die redi¬
It. nõ ausus ut dicebat in tercã
egredi neq se fidei barbarorum

Expanded text:
crescebat simul ducis crescebat simul ducis animus et, attritu velut aurum, splendidior fiebat, quove plus difficultatum, eo plus spei erat. In omnibus quidem bellis, que per eum in Galliis ad id tempus gesta erant, missa hostibus auxilia a Britannis agnoverat. Id indignans ad eos ire disposuit et, quamvis extremum iam tempus esset estatis, que illis in regionibus propter viciniam septentrionis est brevior, ne quid tamen otiosi temporis ageret, insule statum moresque hominum explorare primum statuit. Quod quum neque per homines gallos, quibus loca illa nondum plene nota erant, neque per mercatores ipsos, qui nonnisi litoreas terras easque non omnes, sed tantum Gallie oppositas, adibant, fieri posset, Gaium Volusenum una cum longa navi eo, quid agere illum velit, admonitum, ire iubet et cognitis, que cognosci possent, maturum illi reditum imperat. Is ad eum quinto die rediit, non ausus, ut dicebat, in terram egredi neque se fidei barbarorum
Abbreviated transcription (Latin):
quo uł ferru potuit uł flama p̃¬
tingere ad ubios hoc ẽ ab hostibꝰ
ad amicos transiit expectatus
atq optatus. Apud eos uõ mo
toenĩ trãsitu romanoꝵ quoꝵ
nũtios ad omẽs sue gẽtis circũ¬
quaq durexerãt unu oĩb p̃ce¬
ptũ ut iurbibus atq oppidis de¬
relictis ꝯuiges filiosq et ꝗequ
illis erant recõderẽt sum omẽs
aimipotẽtes certo locossue uie¬
in mediosex omĩ undiq regioẽ
ꝯfluerent Ibi cesirem expectarẽt
acieq ꝯfligerẽt. Cesar aut̃ quam
ob causam nescio set opinor tatũ
iurũ nil siñ certa rõne uoluisseicõ¬
tentus in p̃sens ad uentu suo in¬
bios obsidione liberasse. ac re ip̃a
ostendisse germanis mheni tran¬
situhromanos neq metu neq
difficultate prohiberi quo minuᷤᷤ
et amicis opem ferant et hostib
ultionem nõ nisi decẽ octo diebꝰ
actis in germaniarediit in ga¬
lias. pontemq post tergũ fregit
bellis atq piculis

Expanded text:
quo vel ferrum potuit vel flamma perquo vel ferrum potuit vel flamma pertingere, ad Ubios, hoc est, ab hostibus ad amicos, transiit expectatus atque optatus. Apud eos vero moto enim transitu Romanorum, quorum nuntios ad omnes sue gentis circumquaque direxerant. Unum omnibus preceptum, ut, urbibus atque oppidis derelictis, coniuges filiosque, et quiillis erant, reconderent; viri omnes armipotentes certo loco Sueviein medio, ex omni undique regione confluerent, ibi Cesarem expectarent acieque confligerent. Cesar autem, quam ob causam nescio, sed opinor tantum virum nil sine certa ratione voluisse, contentus in presens adventu suo Ubios obsidione liberasse, ac reipsa ostendisse Germanis, Rheni transitu Romanos neque metu neque difficultate prohiberi, quominus et amicis opem ferant et hostibus ultionem. Nonnisi decem et octo diebus actis in Germania, rediit in Gallias, pontemque post tergum fregit,bellis atque periculis,
Abbreviated transcription (Latin):
adstructum ponuo intẽcerat
tm et si dificultate me ⁊ man
fuminis impetus protũcut¬
ꝙ et latitudo paetende rẽe. Seo
uiluolentio ardnũ disposuit
ponte trãsirelmicito omẽ reru
pplexitate ꝯposissimi ato arcẽ¬
tissimi duais in dustriaiatqrob¬
sequẽtissimi durus labor et̾citꝰ
in colunt agressus maximis af¬
fecit cladib. S sequor ordinem
¶Osidio ualidissimo ab utraq
pontis parte dimisso primus illi
post rheni transitũ ĩ srcambros
fuit ĩpetus qui supbe romanifi¬
nes imperii mheno amne p̃scrip¬
serant so ꝑgẽti multarũ urbui
legatõnes occurrer̃t amicitiar
pacẽq petenciũ. Quib omĩbus
benigne respondẽs cesar obsides
mexx ĩ cepti fama põtis auditab
quorda qui aput eos u̾sabant᷑
quib romana notor uirtꝰ erat
ꝯsilio atq hortatu desertis urbibꝰ
cũ fortunis sins omĩb ĩ solitudi¬
nes ac siluar interiora ꝯfugerat
Cesar hec im pridem tardum.
et difficile belli genus exptus

Expanded text:
ad structuram pontis intenderat, tametsi difficultatem maximam fluminis impetus profunditasque et latitudo pretenderent. Sed nil volentibus arduum. Disposuit ponte transire, vicitque omnium rerum perplexitatem operosissimi atque ardentissimi ducis industria atque obsequentissimi durus labor exercituincolunt, aggressus maximis affecit cladibus. Sed sequor ordinem. Presidio validissimo ab utraque pontis parte dimisso, primus illi post Rheni transitum in Sicambros fuit impetus, qui superbe romani fines imperii Rheno amne prescripserant. Eo pergenti multarum urbium legationes occurrerunt amicitiam pacemque petentium, quibus omnibus benigne respondens Cesar obsides mox incepti fama pontis audita quorumdam, qui apud eos versabantur, quibus romana notior virtus erat, consilio atque hortatu, desertis urbibus cum fortunis suis omnibus, in solitudines ac silvarum interiora confugerant. Cesar hoc iampridem tardum et difficile belli genus expertus,
Abbreviated transcription (Latin):
unico ꝑuoq nauigio traiceret
⁊ forte.l. cassiu ꝑtis adu̾se ducẽ
huĩsset u̾bi nemo aliꝰ nõtimius¬
set iste ultro accessit. hortatusq
ad de ditõem. atq obedientem
⁊ ad se supplicit̾ uenientẽ cũ to¬
ta classe suscepit.tantũ cesaris
nom̃ erat ut uq potens ũque
comitatus ⁊ magis circũualli¬
tus ex̾citib credetur supplice
igit᷑ suscepto suũ iter egit. atq
ylion romane urbis originer
ĩuisit ut quidã prodidere. Ibi
audiens apud cyprũ insulam
erat ĩ egyptũ ire ꝙ ⁊ familian¬
tas regis ⁊ regni oportunitas

Expanded text:
unico parvoque navigio traiecerat, et forte Lucium Cassium, partis adverse ducem, habuisset, ubi nemo alius non timuisset, iste ultro accessit hortatusque ad deditionem, atque obedientem et ad se suppliciter venientem cum tota classe suscepit. Tantum Cesaris nomen erat, ut ubique potens, ubique comitatus et magnis circurmvallatus exercitibus crederetur. Supplice igitur suscepto, suum iter egit atque Ilion, romane urbis originem, invisit, ut quidam prodidere. Ibi audiens apud Cyprum insulam erat, in Egyptum ire, quod et familiaritas regis et regni
Abbreviated transcription (Latin):
rabilis inter cesos casus extitit
pisonis qui uir fortis ac nobilis
exaquitania amator populi.Ro.
et amicus dictus asenatuicum
germano pprio ab hostib ĩ t̾cep¬
to opem ferens illum quidem
picło liberisset uice eius detẽtus
inter turbamatq equi uulnere
adecum dacus aliq̃ndi pedes
anunosissime se deffendẽs uictꝰ
tandem ꝯcidit. Id cum frat̾ iaz
prelio digressus agnosceret/ eqͦ
stimilis adacto medios in hosteᷤᷤ
rediit. Ibiq fortit̾ dinucãs occu¬
buit ad hũc modũ duo simł frẽs
egregii mutua pietate piere. Ce¬
nullos iam legatos hostiũ audi¬
endos mnullam ꝯditõne pacis
ad mittẽua neq uł modicum
⁊ ifferendũ ratus dum copie ho¬
stium iugerent᷑ simł illud intel¬
ligens ap̃ut leues gallorũ fragi¬
lesq aĩos hostile fraude uirru¬
tis opinionẽ et uirtutis nomię
facile reptura statuit omẽ hosti

Expanded text:
rabilis inter cesos casus extitit rabilis inter cesos casus extitit Pisonis, qui vir fortis ac nobilis ex Aquitania, amator populi romani et amicus dictus a senatu, quum germano proprio ab hostibus intercepto opem ferens illum quidem periculo liberasset, vice eius detentus inter turbam atque equi vulnere ad terram datus aliquandiu pedes animosissime se defendens, victus tandem concidit. Id quum frater, iam prelio digressus, agnosceret, equo stimulis adacto, medios in hostes rediit, ibique fortiter dimicans occubuit. Ad hunc modum duo simul fratres egregii mutua pietate periere. Cenullos iam legatos hostium audiendos, nullam conditionem pacis admittendam neque vel modicum differendum ratus dum copie hostium iungerentur; simul illud intelligens, apud leves Gallorum fragilesque animos hostilem fraudem virtutis opinionem et virtutis nomen facile
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsilio uterent. Ad hec ex plorã¬
da ac firmanda cũ uibiis tridu
o q̃ opus ẽẽ. Incellexit Cesar hãc
quoq peticioẽ eodem spectare
quo primã. Respõdit tn se die il¬
lo nõ amplius ꝙͣ quatuor mil¬
lia passuu progressurũ. Illic die
proximo adessent cũ quib de il¬
lor peticione dissereret. Equitibꝰ
nichilominꝰ iã p̃gressis mãda¬
uit ne hostes inuaderẽt. ꝙ si ab
illis inuaderent usq ad ip̃ius
aduentũ impetũ sustinerẽt Eꝗ¬
tes iussuducis accepto et ꝗ apd
cũ legatos hostiu uidissẽt tãꝙ
impace securi ibãt ⁊ ĩ cauti fidi
signũ nõ prudẽtie. Id eũ hostes
aiad u̾tissent ꝙͣ numero longe ĩ¬
pares repẽteno impetu ĩuectũ qͣ¬
drĩgẽtos septuagĩta ex eis occide¬
runt. Reliquos insugam u̾ses ĩ¬
sequi nõ prius desierũt ꝙͣ ad osp̃¬
tum cesaris est ꝑuentũ. Ibi demõ
ꝑsecutoĩs fugeq finis fuit. cemo¬

Expanded text:
consilio uterentur. Ad hec exploranconsilio uterentur. Ad hec exploranda ac firmanda cum Ubiis triduo etiam opus esse. Intellexit Cesar hanc quoque petitionem eodem spectare, quo primam, respondit tamen se de die illo non amplius, quam quatuor millia passuum, progressurum; illic die proximo adessent, cum quibus de illorum petitione dissereret. Equitibus nichilominus iam pregressis mandavit, ne hostes invaderent; quod si ab illis invaderentur, usque ad ipsius adventum impetum sustinerent. Equites, iussu Cesaris accepto, et qui apud eum legatos hostium vidissent, tamquam in pace securi ibant et incauti: fidei signum, non prudentie. Id quum hostes animadvertissent, quamquam numero longe impares, repentino impetu invecti quadringentos septuaginta ex eis occiderunt, reliquos in fugam versos insequi non prius desierunt, quam ad conspectum Cesaris est perventum: ibi demum persecutionis fugeque finis fuit. Memo
Abbreviated transcription (Latin):
ubiorũ amicorũ ppłi romani de
suenorũ uiolẽtia ꝯquerẽtes opẽ¬
q poscẽtes posse eos cum illis hĩ¬
tare donec utrisq ꝯsultũ sit. Se
sucius ĩꝑaturũ. ut ab eorũ offen¬
sionib abstineant. ¶Legati se
post triduuz redituros respõsuz¬
q sue gentis relaturos eũ dixis¬
senti po̾poscer̃t ne castra in teniz
promouẽt sensit fraudẽ cesar
Equitatus enĩ partẽ magnã tras
mosam amnẽ frum̃tatu ab hii
missam senserat: quã hoc spatio
tp̃ris expectabãt. Itaq qd pete¬
rent se fcũrum negauit: proces¬
sitq et cũ iam nõ nisi duodeci
milia passuũ distaret abarbaris
legati id ip̃m poscentes ĩstanti
occurrerunt. Idq cũ iterũ nega¬
sset petierũt ut ad suos equites
qui p̃ibant madaret p̃lio absti¬
nere donec ip̃i legatos ad eos
quos in eade n ꝯditõne cũ sue¬
ius ẽẽ dicẽ̾t destinarẽt. ut fede¬
re cũ eisdem icto simul cesaĩs

Expanded text:
Ubiorum, amicorum populi romani, de Ubiorum, amicorum populi romani, de Suevorum violentia conquerentes opemque poscentes: posse eos cum illis habitare, donec utrisque consultum sit. Se Suevis imperaturum, ut ab eorum offensionibus abstineant. Legati se post triduum redituros responsumque sue gentis relaturos quum dixissent, poposcerunt, ne castra interim promoveret. Sensit fraudem Cesar; equitatus enim partem magnam trans Mosam amnem frumentatum ab iis missam senserat, quam hoc spatio temporis expectabant. Itaque, quod peterent, se facturum negavit processitque; et quum iam nonnisi duodecim millia passuum distaret a barbaris, legati id ipsum poscentes instantius occurrerunt, idque quum iterum negasset, petierunt, ut ad suos equites, qui preibant, mandaret prelio abstinere, donec ipsi legatos ad eos, quos in eadem conditione cum Suevis esse diceret, destinarent, ut, federe cum eisdem icto, simul Cesaris
Abbreviated transcription (Latin):
res sint. de reliquo mortales oes
uncere posse ꝯfidimꝰ. unũ nõ ut¬
humilior sed ut iustior ẽa nostra
sit dicimus uenisse nos ingalli¬
as nõ sponte set coactos profu¬
gos domo pulsos. aliquo ꝑgere
necessariũ fuisse.si romani uelĩt
posse eis amicos eẽ nõ in utiles
Ad id sane duorũ altero opus
ẽẽ.ut aut terras eis quas in habi¬
tent largiant᷑. aut possidere quaᷤᷤ
armis quesierĩt patiant᷑. Ad hec
cesar inter multa respondens.
Nullam illis posse secu amicitiã
emigrarẽt. Neq satis se mirari
posse que nã eẽt ista rõ ut q sua
deffendere nõ ualerẽt ĩuaderẽt
aliena. qi ad ĩ iuriã inferẽdam
ꝙͣ ad deffendenda iusticiã forci¬
ores cũ fortib uiris iires adde¬
re soleat laĩosq defensio suscepta
iusticieneq uero ẽe agros ullos
in gallia qui tante homiu ml¬
titudini assignari possint sine ĩ¬
uiria possessorũ. esse autẽ apud
se aliarũ gentiũ legatos ĩ primis

Expanded text:
res sint. De reliquo mortales omnes res sint. De reliquo mortales omnes vincere posse confidimus. Unum non humile, sed ut iustior causa nostra sit, dicimus, venisse nos in Gallias non sponte, sed coactos; profugos, domo pulsos, aliquo pergere recesse fuisse. Si Romani velint, posse eis amicos esse non inutiles. Ad id sane duorum altero opus esse; ut aut terras eis, quas inhabitant, largiantur, aut possidere, quas armis quesierint, patiantur. Ad hec Cesar inter multa respondens nullam eis posse secum amicitiam emigrarent, neque satis se mirari posse, quenam esset ista ratio, ut, qui sua defendere non valerent, invaderent aliena, quasi ad iniuriam inferendam, quam ad defendendam iustitiam, fortiores, quum fortioribus viris vires addere soleat animosque defensio suscepta iustitie. Neque vero esse agros ullos in Gallia, qui tante hominum multitudini assignari possint sine iniuria possessorum. Esse autem apud se aliarum gentium legatos, inprimis
Abbreviated transcription (Latin):
tima galliarum nichil eis defut¬
turũ oiu que petissẽt. Motus his
cesar set dissimulãs galloru yͥn¬
cipibus ad colloquiu euocatis be¬
nignis or̃onib beniit fumauit¬
q aĩos. atq edixit equitatũ quẽ
ex debito tenerent᷑ ut paratum
in armis h̃rent. ẽẽ enĩ sibi aĩum
ad liberandas gallias ab ĩcursu
germanico proficisci. Quicquid
ille p̃cepat ad impletu est nõ obe¬
dient̾ mõ set libent ea est faciliti
aĩor ¶Dum instructis gͦ para¬
tisq oĩb iter arripuissetiãq ad
castra hostiũ paucorũ dieꝵ itine̾
ꝓpinquaret legatos barbarorur
obiuos habuit. quorũ primus
in hãc sentẽcia uerba fecit. Neq̃
germani inquit o cesar bellum
inferũt romanis neq eis si ko¬
mani bellum inferãt recusant
Mos est noster a maioribz ꝑ ma¬
nus nobis traditus bella mouẽ¬
tib obstare. nullũ hanc ob camp̃¬
cari. Sueuis solis nos ĩ pares con¬
fitemur. quibus ne ip̃i celites pa¬

Expanded text:
tima Galliarum; nichil eis defutima Galliarum; nichil eis defuturum omnium, que petissent. Motus his Cesar, sed dissimulans, Gallorum principibus ad colloquium evocatis, benignis orationibus leniit firmavitque animos, atque edixit equitatum ad quem ex debito tenerentur, ut paratum in armis haberent: esse enim sibi animum ad liberandas Gallias ab incursu germanico proficisci. Quicquid ille preceperat, adimpletum est non obedienter modo, sed libenter: ea est facilitas animorum. Dum instructis ergo paratisque omnibus iter arripuisset, iamque ad castra hostium paucorum dierum itinere propinquaret, legatos barbarorum obvios habuit, quorum primus in hanc sententiam verba fecit: Neque Germani, inquit, o Cesar, bellum inferunt Romanis neque, eis si Romani bellum inferant, recusant. Mos est noster a maioribus per manus nobis traditus bella moventibus obstare, nullum ob hanc causam precari. Suevis solis nos impares confitemur, quibus ne ipsi quidem celites pa
Abbreviated transcription (Latin):
ditur ingens atq incredibilis so¬
litudo. Idq sibi tũc magne glorie
ascribebãt. Nũc etiã ꝑ eorũ fines ⁊
suspecte multis in locis solitudiẽs
expertus loquor et ambiguũ iter
est hos igit᷑ germanorũ populos
asuenis pulsos cñ in galliis cõse¬
disse cesar audiret gallorũ u̾itus
leuitatẽ qui morȩ frondiũ uẽto
quolibet agitant et m̾catores et
cuusores more patrie manu p̃hen¬
dũt detinẽtq et unde ueniant
et quo ꝑgant et ꝗd noui afferãt
ꝑ cõtantur regunt᷑q rumoribus
sepe etiã falsis et sepe his moti ea
deliberant quor mox peniteat/
hec inq̃ ueritꝰ cesar ne fame cuuꝰ¬
piam fiatib mouerẽtur. et aroã¬
na fide descisterẽt estate nõ expͦ¬
tata ad exercitu ueĩt ⁊ ĩueĩt ne¬
ra se timuisse/ Missos legatos aga¬
llis ad germanos in uitãtes hor¬
tãtesq ut aleua rheni ubi substite¬
rant abscederẽt seq inferrẽt ĩ in¬

Expanded text:
ditur ingens atque incredibilis soditur ingens atque incredibilis solitudo, idque sibi tunc magne glorie ascribebant. Nunc etiam per eorum, fines et suspecte multis in locis solitudines expertus loquor et ambiguum iter est. Hos igitur Germanorum populos a Suevis pulsos quum in Galliis consedisse Cesar audiret, Gallorum veritus levitatem, qui more frondium vento quolibet agitantur, et mercatores et cursores more patrio manu prehendunt detinentque, et, unde veniant et quo pergant et quid novi afferant, percunctantur, regunturque rumoribus sepe etiam falsis, et sepe his moti ea deliberant, quorum mox peniteat: hec, inquam, veritus Cesar, ne fame cuiuspiam flatibus moverentur et a romana fide desisterent, estate non expectata, ad exercitum venit et invenit vera se timuisse: missos legatos a Gallis ad Germanos, invitantes hortantesque, ut a leva Rheni, ubi substiterant, abscederent seque inferrent in in
Abbreviated transcription (Latin):
milites sub pellib agere. Uictor
g᷑ hoĩu sed nature cedẽs in cẽsis
ac uastatis finibus hostiũ cñ exer¬
citu in aulercios lexouiosq ĩbiber
norũ turbe ingẽtes
rhenũ metu pellẽte
traiecerant fesse bel¬
lis assidius atq ĩ¬
portuntatib et in¬
uriis sucuorũ que gens marima
belloq pot̾etissima oiu germaõr
et olim fuisse legit et nũc ẽẽ dicit᷑
Quor de morib multa quidẽ ascͥ¬
ptorib rerũ memorata p̃tereo.⁊
qm apud eos. et apud omẽs fere
hoĩes mutati sũt mores. queq iac¬
turarũ pessima est ꝓpe semꝑ in de¬
terius. horũ ut sileam reliquos illũ
saltem morẽ uideo mutatũ nẽpe
uinũ etate Iulii cesars ab horreb̃t
qo in fallor hodie nõ ab borrẽt. hii
uicinitatis atq adeo humanita¬
tis impacientes omẽs finitimos
populos aut tributanios sibi effece¬
rãt. aut prorsus expullerãt. Itaq
ad unã pͥtem finiũ sucuoꝵ fusse tra¬

Expanded text:
milites sub pellibus agere. Victor milites sub pellibus agere. Victor ergo hominum, sed nature cedens, incensis ac vastatis finibus hostium, cum exercitu in Aulercios Lexoniosque in hibenorum turbe ingentes Rhenum, metu pellente, traiecerant, fesse bellis assiduis atque importunitatibus et iniuriis Suevorum, que gens maxima belloque potentissima omnium Germanorfuisse legitur et nunc esse dicitur. Quorum de moribus multa quidem a scriptoribus rerum memorata pretereo, quoniam apud eos et apud omnes fere homines mutati sunt mores, queque iacturarum pessima est, prope semper in deterius. Horum, ut sileam reliquos, illum saltem morem video mutatum: nempe vinum etate Iulii Cesaris abhorrebant, quod, ni fallor, hodie non abhorrent. Hi vicinitatis atque adeo humanitatis impatientes omnes finitimos populos aut tributarios sibi effecerant aut prorsus expulerant. Itaque ad unam partem finium Suevorum fuisse tra
Abbreviated transcription (Latin):
Et ꝙͣuis hrems aduẽtaret sperãs
tim modici tp̃ris opus eẽ re agre¬
ditur. Erat aũt longe alia ꝙͣ cre¬
deref belli rõ audientes eniz ma¬
rimas atq creberemias uictori¬
as romanor nõ armis s latebͣs
decreuerãt se tueri. Itaq se suaq
omĩa impaludib ac siluis ab di¬
derant uirta quas dũ castra exer¬
citus romanus attolleret illi su¬
bito quasi ab inferis emgentes
effusos ato ĩ opib ĩpeditos diu̾¬
sis uiis dissonisq clamorib ĩua¬
dunt. Romani unpigre oꝑe ĩter¬
misso et armis arreptis in illos
ĩpetũ fecere. eosq in siluas redege¬
re. paucis int̾ uepres perditis mł¬
tis hostiũ int̾fcĩs. ex tũc cesar silue¬
stri matene cedende et in morez
ualli ad tutelam suorũ circũdu¬
cẽde oꝑam dabat ne clandestiniᷤᷤ
crupt̃onib p̾merent᷑. Set iã hyẽs
aderat. et ingentib ac ꝓpetius ĩ¬
bribus impedita res ẽ. uetitiq

Expanded text:
Et quamvis hiems adventaret, sperans Et quamvis hiems adventaret, sperans tamen modici temporis opus esse, rem aggreditur. Erat autem longe alia, quam crederetur, belli ratio. Audientes enim maximas atque creberrimas victorias Romanorum non armis, sed latebris, decreverant se tueri. Itaque se suaque omnia in paludibus ac silvis abdiderant, iuxta quas dum castra exercitus romanus attolleret, illi subito quasi ab inferis emergentes, effusos atque in operibus impeditos diversis viis dissonisque clamoribus invadunt. Romani impigre, opere intermisso et armis arreptis, in illos impetum fecere eosque in silvas redegere, paucis inter vepres perditis, multis hostium interfectis. Ex tunc Cesar silvestri materie cedende, et in morena valli ad tutelam suorum circumducende, operam dabat, ne clandestinis eruptionibus premerentur. Sed iam hiems aderat, et ingentibus ac perpetuis imbribus impedita res est, vetitique
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sa ꝑte negligẽtius custooir
Is p̾fcõs equitũ eo mittit. Illi ãt
his cohortib que castrorũ p̾sidio
subsederãt a unlnerib ⁊ labore
in tegris longe aospectu hostiũ
circũductis partẽ illã castror in¬
prouisi adeunt. et añ ꝙ̾ sentirẽt
uallo disiecto mediis castus tĩ
cede clamor exoritur. Territiro¬
stes repetinis malis omissa ꝑtis
alterius defensione diffuguĩt
Romanus illos equitatus locis
campestrib assecutus obtrũcat
ita ut ex quĩquagĩta milibus a¬
quitania cãtabriaq collectis uix
quarta pars p̾lio supeẽt. Quo me¬
tu diffuso pars maxima populor
circũstantiu ad dedicoẽm ueĩt
fecissentq idem omẽs nisi instã¬
tis brume spes negociũ distulis¬
set ¶hec cesar ꝑlegatos suos a¬
gebat in galliis ip̃e aũt auene¬
tis in menapios processãt extre¬
mosq hoĩu morinos. ut ait ma¬
ro. ꝙ he due gentes nec legatos
io se miserãt et inarmis ẽrant

Expanded text:
adversa parte negligentius custodiri. adversa parte negligentius custodiri. Is prefectos equitum eo mittit. Illi autem his cohortibus, que castrorum presidio subsederant, a vulneribus et labore integris, longe a conspectu hostium circumductis, partem illam castrorum improvisi adeunt, et ante quam sentirentur, vallo disiecto, mediis castris cum cede clamor exoritur. Territi hostes repentinis malis, omissa partis alterius defensione, diffugiunt. Romanus illos equitatus locis campestribus assecutus obtruncat, ita ut ex quinquaginta millibus Aquitania Cantabriaque collectis vix quarta pars prelio superesset. Quo metu diffuso, pars maxima populorum circumstantium ad deditionem venit, fecissentque idem omnes, nisi instantis brume spes negotium distulisset. Hec Cesar per legatos suos agebat in Galliis; ipse autem a Venetis in Menapios processerat extremosque hominum Morinos, ut ait Maro, quod he due gentes nec legatos ad se miserant et in armis erant.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt mane proximo in aciẽ edur̃
Expectans ut ĩ preliũ hostes egre¬
derent. Illi uõ et si de metoria nõ
diffissi tuciꝰ tñ rati sũt sine prelio
uĩcere. qd̾ ꝑ frumẽti penuriam
euenturũ sperabãt ꝑꝑ quã si ro¬
mani loco cederẽt illoꝵ tergis ĩ¬
stare decreuerãt hac spe castris se
tenebant. neq pro uictoria ob¬
sidionis infamiã recusabãt Ro¬
mani hostiu tarditatẽ nõ ꝯsili¬
o ĩputantes set panoriet hor fi¬
te duce et militib pugne signũ
una uoce poscẽtib signo dato ca¬
stra aggrediunt᷑ Quõ ĩ actu auci¬
liares in quibus ad prelĩ mo¬
dicũ spei erat mnissilib ĩucitere¬
dis fossis impiendis atq aegr¬
ribus cõuectandis multiplici
oꝑe occupati spẽm maioris exͥci¬
tus exhibebanit. ad debatq error
hic aĩos romanis atoz hostihuc
minuebat utrĩq tñ pugnabat᷑
asprime.dum ecce equites ꝗdã
crasso nũciant castra hostũ ab

Expanded text:
esset, mane proximo in aciem eduxit, esset, mane proximo in aciem eduxit, expectans ut in prelium hostes egrederentur. Illi vero, etsi de victoria non diffisi, tutius tamen rati sunt sine prelio vincere, quod per frumenti penuriam eventurum sperabant, propter quam si Romani loco cederent, illorum tergis instare decreverant. Hac spe castris se tenebant, neque pro victoria obsidionis infamiam recusabant. Romani hostium tarditatem non consilio imputantes, sed pavori, et hortante duce et militibus pugne signum una voce poscentibus, signo dato, castra aggrediuntur. Quo in actu auxiliares, in quibus ad prelium modicum spei erat, missilibus suggerendis, fossis implendis atque aggeribus convectandis multiplici opere occupati speciem maioris exercitus exhibebant; addebatque error hic animos Romanis atque hostibus minuebat. Utrinque tamen pugnabatur asperrime, dum ecce equites quidam Crasso nuntiant castra hostium ab
Abbreviated transcription (Latin):
mebãt Reu̾sis tam̃ ad se militi¬
bus romanis cum aliꝙ̃ diu gra¬
uit᷑ pro hostiũ pancitate pugna¬
cu ẽẽtisno eũ duce metiorañtes¬
q en populonm dediconẽ dux
ac solduri sũt recepti ¶De hinc cra¬
ssus in ulteriora pro grediens uici¬
narũ gentiũ cõspiratoĩb magnis
excipitur ita ut ⁊̃ ab hispanis oris
que prorimiores bello erant ꝑ le¬
gatos auxilia peterent ⁊ duces
eligerent ex his qui sub quĩto
sortorio rebelli quidemiset roma¬
no duce longo usu militaris sci¬
entie magisteriu ad eptibella ge¬
rere prorsus romano more didi¬
cerant loca ydonea capiendo ca¬
stra cõmuniendo cõmeatus ho¬
stium ĩpediendo. acies instruẽ¬
do. p̃sidia disponẽdo prelio ac re¬
reptin cauẽdo. oĩaq sius horis
et sius ordinibus faciẽdo. Que
posse diutius hostiũ ꝯsiliis atq
artib obstare pugne fortunam
expirstatuit. Quã rẽ cũ ad ꝯsili¬
um reiecisset idq ip̃m oĩb uisũ

Expanded text:
ruebant. Reversis tamen ad se militiruebant. Reversis tamen ad se militibus romanis, quum aliquandiu graviter pro hostium paucitate pugnatum esset, suo cum duce victi orantesque cum populo deditionem dux ac Soldurii sunt recepti. Dehinc Crassus in ulteriora progrediens vicinarum gentium conspirationibus magnis excipitur, ita ut etiam ab Hispanis oris, que proximiores bello erant, per legatos auxilia peterentur et duces eligerentur ex iis, qui sub Quinto Sertorio, rebelli quidem, sed romano duce, longo usu militaris scientie magisterium adepti bella gerere prorsus romano more didicerant, loca idonea capiendo, castra communiendo, commeatus hostium impediendo, acies instruendo, presidia disponendo, prelio ac receptui canendo, omniaque suis horis suisque ordinibus faciendo. Que aucitatem non posse diutius hostium consiliis atque artibus obstare, pugne fortunam experiri statuit. Quam rem quum ad consilium reiecisset idque ipsum omnibus visum
Abbreviated transcription (Latin):
hostiũ in uaditimultãq post re¬
sistentiã datis ad extremũ armis
et obsidibus ꝑ deditõne cepit.
Erant tũc in gallia qui nũc neqr
ibi neq alibi usꝙͣ sunt hoĩes tã¬
te in amicitiis fideitanteq ꝯstã¬
tiesut cũ his quorũ se amicitie
deueĩssentomẽ subire fortunã
et ad ultimũ etia mori uellent.
Neq post eos uitã ullã pati possẽt
qn si mori alit̾ nõ daretur morte
sibi ip̃i manu ꝓpria cõsciscerent
mirũ genus multũ his moder¬
nis am̾iticias utilitate metien¬
tib adu̾sum. Neq qsꝙͣ ex eo nu¬
mero inuentus aseculis fereba᷑
qui hoc facere renuisset uulgo
soldurios uocitabãt. ex his sibi sex¬
centos ad iaterinꝰ pͥnceps gentis
br̃ificiis et fide parauerat. Cũ qb
int̾ ip̃am deditõne que illi uti¬
qr nõ placebat erupt̃onẽ ĩ roma¬
nos fecre.ita ut ĩ prouidos repe¬
tina spetie dene turbauerit. Sic
deuoci onines morti ĩ prelium

Expanded text:
hostium invadit, multamque post rehostium invadit, multamque post resistentiam, datis ad extremum armis et obsidibus, per deditionem cepit. Erant tunc in Gallia, qui nunc neque ibi neque alibi usquam sunt, homines tante in amicitiis fidei tanteque constantie, ut cum iis, quorum se amicitie devovissent, omnem subire fortunam, et ad ultimum etiam mori vellent, neque post illos vitam ullam pati possent, quin, si mori aliter non daretur, mortem sibi ipsi manu propria consciscerent: mirum genus multum his modernis, amicitias utilitate metientibus, adversum; neque quisquam ex eo numero inventus a seculis ferebatur, qui hoc facere renuisset. Vulgo Soldurios vocitabant. Ex his sibi sexcentos Adiaterinus, princeps gentis, beneficiis et fide paraverat, cum quibus inter ipsam deditionem, que illi utique non placebat, eruptionem in Romanos fecit, ita ut improvidos repentina specie pene turbaverit: sic devoti omnes morti in prelium
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽq die et sabinus cesaris ⁊
cesar sabini uictoriã audiret
¶ꝑ hos ip̃os dies publius crass
in aquitaniã missus acesare ꝙͣ¬
uis adolescens senilib aĩu ex¬
cebat curis et secũ cogitãs ĩ his
terris multa illis ãnis aduersa
romanis accidisse multa sibi u¬
tendu prouidẽtia sentiebat. as¬
sũpta igit᷑ primũ solicitudine
rei frumentarieratq equitatus
cõparandi ꝙ he gentes płimu
eo gñe uiriu pollere dicebant᷑
mu̾ltis equitib fortib uins ex¬
p̃ssim tolospe narbena amicis
urbibus accersitis. eñ iam iuriu
satis eẽt sõtiatum fines ĩgredit᷑
Illi aũt nõ ꝯtenti hostẽ expectasse
progressi obuia et romanos hĩc
eor paucitatãhĩc ducis ctatẽ cõ¬
tẽpnẽtes ĩ itinere sunt agressi
Spe aũt in ꝯtrariũ u̾sa equitatus
eorũ cui unice fidebãt romano
fundit᷑ equitatu cesisq ꝙͣ płimis
eodem impetu crassus oppidum

Expanded text:
eademque die et Sabinus Cesaris et eademque die et Sabinus Cesaris et Cesar Sabini victoriam audiret. Per hos ipsos dies Publius Crassus in Aquitaniam missus a Cesare, quamvis adolescens, senilibus animum exercebat curis, et secum cogitans in his terris multa illis annis adversa Romanis accidisse multa sibi utendum prudentia sentiebat. Assumpta igitur primum sollicitudine rei frumentarie atque equitatus comparandi, quod ee gentes plurimum eo genere virium pollere dicebantur, multis equitibus et fortibus viris exressim Tholosa ac Narbona, amicis urbibus, accersitis, quum iam virium satis esset, Sontiatum fines ingreditur. Illi autem non contenti hostem expectare, progressi obviam, et Romanos hinc eorum paucitatem, hinc ducis etatem contemnentes, in itinere sunt aggressi. Spe autem in contrarium versa, equitatus eorum, cui unice fidebant, romano funditur equitatu, cesisque quamplurimis, eodem impetu Crassus oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
finori publico manus dãtrdis¬
currit hac illac et ꝯsensu ducuz
sarintis uariaq mat̾ia ex agris
collecta ad impiendas fossas et
in castra penetrandu honusti
redeũtes graue opus supͣq suas
iuires romana castra ad laboris
cumulũ malto posita ĩ uadũt
haud dubii romanos preter
fugam aut deditõne nichil
ausuros. Sed fefellit gentem
credulam uana spes Nam sabi¬
nus sus militibus ualida ex¬
hortatõe firmatis ⁊ pugnam
uehem̃t̾ optantib erũpendi si¬
gnũ dedit qui cum subito p̾ter
spem hostium erupissent idq du¬
ab simł portis et uirtute atq ex¬
pientia bellandiet na loci et las¬
situdine hostiũ aduiti in tegri ip̃i
uiriũ et quiete recreato fundunt
illos faciles prost̾nũtq. Quo me¬
tu nõ m̃õ qui euaserant ex p̃lio
s uiciri etiã se romanis dedide¬
re. Sũt eĩ galli in eũdis bellis ꝓ¬
inptiores ꝙͣ ad u̾sitatib tolerãn¬
dis. Et forte ita accidit ut una

Expanded text:
furori publico manus dant. Disfurori publico manus dant. Discurritur hac illac, et consensu ducum sarmentis variaque materia ex agris collecta ad implendas fossas et in castra penetrandum, onusti redeuntes ad grave opus supraque suas vires, romana castra ad laboris cumulum in alto imposita invadunt, haud dubii, Romanos preter fugam aut deditionem nichil ausuros. Sed fefellit gentem credulam vana spes. Nam Sabinus, suis militibus valida exortatione firmatis et pugnam vehementer optantibus, erumpendi signum dedit. Qui quum subito preter spem hostium erupissent, idque duabus simul portis, et virtute atque experientia bellandi et natura loci et lassitudine hostium adiuti, integri ipsi virium et quiete recreati fundunt illos facile prosternuntque. Quo metu, non modo qui evaserant ex prelio, sed vicini etiam, se Romanis dedidere; sunt enim Galli ineundis bellis promptiores, quam adversitatibus tolerandis. Et forte ita accidit, ut una
Abbreviated transcription (Latin):
aũt intellexit pugnare tande
sed ĩ primis ꝯtẽptũ huiꝰcemoĩ
quãtũ posset ex aggerare dispo¬
sint. Itaq gallum quenda sibi
ꝑ familiare u̾sutũq hoiẽ/ noctu
hostiũ in castra trassugere iubet
et ꝗd fieri uelit e docet paret ille
et origine dictis ascipulãte fide
m̾itus cexit hostib suadere. ⁊
aĩs credulis facile ꝑsuasit p̾mo
ꝯdem uenctorũ infinib cesarẽ
extremis piculis curcũuentur
dem̃ ĩ romanis castris hine sa¬
ma ducis hine hostiz p̃sentia
tantũ ẽẽ formidĩs ut de noctur¬
na agitẽt fuga. qua ⁊ cesarem
adeant. duciq indigo opẽferãt
et instantib se se malis eripiãt
Io cum publice ereditũ eẽtest
eñ ño uanis modo s onũb in¬
sicumint qd̾ ualde cuprũt facile
etiã credãt. totis passim castris
una õiu uor audiri. Prouidẽ¬
dum modis õibus netam fe¬
lix occasio per ignauiã dilabũ
Ex̾citus instantia mcti ducis

Expanded text:
autem intellexit, pugnare tandem, autem intellexit, pugnare tandem, sed inprimis contemptum huiuscemodi, quantum posset, exaggerare disposuit. Itaque Gallum quemdam, sibi perfamiliarem versutumque hominem, noctu hostium in castra transfugere iubet, et, quid fieri velit, edocet. Paret ille, et, origine dictis astipulante fidem, meritus cepit hostibus suadere, et animis credulis facile persuasit, primo quidem, Venetorum in finibus Cesarem extremis periculis circumventum, deinde in romanis castris hinc fama ducis, hinc hostium presentia tantum esse formidinis, ut de nocturna agitent fuga, qua et Cesarem adeant ducique indigo opem ferant, et instantibus sese malis eripiant. Id quum publice creditum esset est enim non vanis modo, sed omnibus insitum, ut, quod valde cupiunt, facile etiam credant, totis passim castris una omnium vox audiri, providendum modis omnibus, ne tam felix occasio per ignaviam dilabatur. Exercitus instantia victi duces
Abbreviated transcription (Latin):
subacti set mantima ora oĩs ad ob¬
sequiũ redacta erat ¶Ecc̃e autẽ
alia ex aliis bella ꝯsurgũt. Lituriꝰ
sabinus iussu cesaris unelloruz
fines introieratiapud quos tũc
sũme ierũ p̃erat unidonix. multe
incireuitu cuntates aromanis
deffecerant. Quarũ alique sena¬
tum suumꝙ neq defectõi neq
bello cõsentiebat interfecetant
latronũ quoq manus ĩgẽs ꝑtiz
bello ꝑtim preda illiciente dimi¬
sso agriculture studio se se istis ⁊o¬
iuxerant. ¶Quib õĩb magnus
ex̾citus iam ĩ armis erat. Sãbinꝰ
locũ castris aptissimu nactus in¬
tra uallũ suos lacessitus sepe licet
ab hostib ꝯtinebat ut iã nõ hosti¬
um mõ s suor in ꝯtẽptũ paulati
mncidisset. Ip̃e uero nõ id metu a¬
lio faciebat nisi ꝙ ab sente cesare
tanta cũ multitudine ꝯgredi qs¬
ꝗs exitus sequeret᷑ie temeritati
tribui posset potiꝰ ꝙͣ uirtuti anxiꝰ
suspensusq erat aĩonibi se sperni

Expanded text:
subacti, sed maritima ora omnis ad obsubacti, sed maritima ora omnis ad obsequium redacta est. Ecce autem alia ex aliis bella consurgunt. Titurius Sabinus iussu Cesaris in Ulnellorurm fines introierat, apud quos tunc summe rerum preerat Viridonix. Multe in circuitu civitates a Romanis defecerant, quarum alique senatum suum, quod neque defectioni neque bello consentiebat, interfecerant. Latronum quoque manus ingens partim bello, partim preda eliciente, dimisso agriculture studio, sese istis adiunxerant, e quibus omnibus magnus exercitus iam in armis erat. Sabinus, locum castris aptissimum nactus, intra vallum suos, lacessitus sepe licet ab hostibus, continebat, ut iam non hostium modo, sed suorum in contemptum paulatim incidisset. Ipse vero non id metu alio faciebat, nisi quod absente Cesare tanta cum multitudine congredi, quisquis exitus sequeretur, ne temeritati tribui posset potius, quam virtuti, anxius suspensusque erat animo. Ubi se sperni
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uela credidissẽt quasi romaos
ueriti subito siluer̃it. et stagnãte
freto destitutis ouas uehebãt na¬
uibus. in ers celi marisq tr̃aqui¬
litas cõsecuta est. sic ut ĩ mobles
lamguẽtib uadis starẽt. Assecuti
romanicũ iam hora dici quarta
cẽtiusq ad occasum solis incẽde¬
re ac ferire nũꝙͣ uł mom̃to tp̃ris
destiterũt õĩb q fere uł exustis
uł oppressis pauce bñficio uicine
noctis elapse sũt. ¶hoc prelio nõ
mõ flos iuuenũ uenetorũ set pro¬
necte etiã etatis ꝯsilĩ ac fructus
intercidit ꝓditis gͦ uiris ac naui¬
bus et oĩ insuꝑ spe amissa se sua¬
q romanorũ potestati atq arbi¬
trio cõmisere. hos cesar ꝯtra suũ
morẽ tractauit inmitius ut bar¬
baros auiolandis legatis exem¬
plo supplicii deterreretssenatum
morte igit populũ ẜuitute peã
bonis animis grauiore multa¬
uit sic cũ uenetis debellatum
qua uictoria non ip̃i tantũ mõ

Expanded text:
quum vela credidissent, quasi Romanos quum vela credidissent, quasi Romanos veriti subito siluerunt, et, stagnante freto destitutis, quas vehebant, navibus, iners celi marisque tranquillitas consecuta est, sic ut immobiles languentibus vadis starent. Assecuti Romani, quum hora diei quarta esset, usque ad occasum solis incendere ac ferire numquam vel momento temporis destiterunt, omnibusque fere vel exustis vel oppressis, pauce beneficio vicine noctis elapse sunt. Hoc prelio non modo flos iuvenum Venetorum, sed provecte etiam etatis consilium ac virtus intercidit. Perditis ergo viris ac navibus et omni insuper spe amissa, se suaque Romanorum potestati atque arbitrio commisere. Hos Cesar contra suum morem tractavit immitius, ut barbaros a violandis legatis exemplo supplicii deterreret: senatum morte, populum servitute, pena bonis animis graviore, multavit. Sic cum Venetis debellatum; qua victoria non ipsi tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
S oĩa m̃cit ingeniu et uirtus.
Erant romanis falces in audite
magntudĩs quas cũ artifitioso
quodã impulsurudentib hosti¬
um ĩ iecissent nauigio remis ĩ¬
ad u̾sum acto et rudentes uelut
cultriacie tõsorii scindebant ⁊ an¬
tẽne simul ac suꝑba ruebãt arma¬
m̃ta. fiebantq suar impedim̃t.
nauiũ quarũ fuerãt ornamẽta
ac p̃sidia Restabatq nõ nauiũ
sed uirorũ pugna in qua longe
suꝑior erat aciẽs romana Et nir¬
tute insitam spectator eximiue
excitabat Cũcta eĩ in ꝯspectu cesa¬
ris agebantet exercitus cucun¬
fusisqui litorib prorimos occupa¬
rat colles ĩ quo bellicarũ reꝵ mul¬
ti magniq erant uidices noti cẽc
bellantiũ et amicuquor sub oculis
nec nirtus nec ignauia ẽẽ posset ꝓ¬
oculta et suapte igit miatura uin
fortes ⁊ his acti stimulis strenui¬
ssime rem gerebant sic ut breui
fracta hostes ꝑtinaciaspem saluti
fuge uentisq cõmitterẽt quib

Expanded text:
Sed omnia vincit ingenium et virtus. Sed omnia vincit ingenium et virtus. Erant Romanis falces inaudite magnitudinis, quas cum artificioso quodam impulsu rudentibus hostium iniecissent, et, navigio in adversum remis acto, rudentes velut cultri acie tonsorii scindebantur, et antenne simul ac superba ruebant armamenta fiebantque suarum impedimenta navium, quarum fuerant ornamenta ac presidia; restabatque non navium sed virorum pugna, in qua longe superior erat acies romana; et virtutem insitam spectator eximius excitabat. Cuncta enim in conspectu Cesaris agebantur et exercitus circumfusi, qui litoribus proximos occupabat colles, in quo bellicarum rerum multi magnique erant iudices, noti omnes bellantium et amici, quorum sub oculis nec virtus nec ignavia esse posset occulta. Et suapte igitur natura viri fortes et his acti stimulis strenuissime rem gerebant, sic ut brevi fracta hostis pertinacia, spem salutis fuge ventisque committerent. Quibus