comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sime tempore rediit.
Uccedente estate cum
quãto uisũ est bellico
apparatu in hispaniã ꝓficis¬
cit᷑. profectus q per barcino¬
nam. et uemiens tarraconã
quos ibidem reperit cepit.
alios fugauit. Unĩusaq loca
castella. municipia. usq tor¬
tosam us nilitaris excidit
et flãma uorax cõsumpsit
Int̾ea in loco cuiꝰ uocabulũ
est sancte colũbe diuisit copia
suas in duo. quã maximã qͥdẽ
partem secũ contra tortosam
ducens. porro hisembardũ
hademarũ. berami hurrellu.
cũ reliquis expeditissime ad
suꝑiora dirigens ut hibero
fluĩe transito dũ hostes in
sedib securi resident. ab istis
iisidus ex improuiso aggrede¬
rent᷑. aut terte turbata regi¬
one in pauorem soluerent:
Igit rege tortosam tendente
memorati uiri tamdiu supere¬
ores hiberi partes noctib eũtes¬
et diebus siluarũ lustra sectãtes
obambulauerũt us quo tinga
et hyberũ natando pariter
tnsierũt. In quo itmere sex di¬
es transigentes septima tns¬

Expanded text:
simae tempore rediit. succedente aestate 806, cum quanto visum est ei bellico apparatu in Hispaniam proficiscitur, profectusque per Barcinonam, et veniens Tarraconam, quos ibidem reperit, cepit, alios fugavit, universaque loca, castella, municipia, usque Tortosam vis militaris excidit, et flamma vorax consumpsit. Interea in loco, cujus vocabulum est sanctae Columbae, divisit copias suas in duo, quam maximam quidem partem secum contra Tortosam ducens: porro Isembardum, Hademarum, Beram, Burrellum cum reliquis expeditissime ad superiora dirigens, ut Ibero flumine transito, dum hostes in sedibus securi residerent, ab istis insidiis ex improviso eos aggrederentur, aut certe turbata regione, in pavorem solverentur. Igitur rege Tortosam tendente, memorati viri tandiu superiores in Iberi partes noctibus eunteset diebus silvarum lustra sectantes obambulaverunt, usquequo Cingam et Hiberum natando pariter transierunt. In quo itinere sex dies transigentes, septima trans
Abbreviated transcription (Latin):
uib gestis his qui euadẽ
potuerũt. hãt plagã longe
late q m̃itiantib collecta
arratenorũ maurorũ q mł¬
titudo nõ mima et eis obiua
constitit ad hostũi uallis q̃
natura est ut ip̃a in ꝓfũdo
acens hincinde preruptis
atq altis cingat᷑ mõtibus.
ouam iusꝰ dei prouisio itiure
piohibuisset nostri absq pone
ilo hostũ labore lapidii itaps
poter̃t int̾ire uel ĩ manib
ĩimitorũ deuenre. At dũ
illi uiam prestruũt nr̃i aũt
aliorsũ uiam apertiorẽ pla
moremq petũt. reputantes
mauri hoc nr̃os nõ ob sui tm̃
custodiam s metu potiꝰ eorũ
facere a tergo eos insetũt᷑
Porro aũt ñi predã retro
relinquẽtes facies hostibus
uertere compulerũt. quos ap̃p
dierũt. At tandem post dies
uigiti sue digressiomis ad
regem alacres paucissimis
suorũ amissis redierũt. Rex
aũt̃ ludonicus suos letanter
recepit. et terra hostili usqͣ
uastata domũ redut.

Expanded text:
e potuerunt hanc plagam, longe lateque nuntiantibus, collęcta est Sarracenorum Maurorumque multitudo non minima et eis obvia constitit ad hostium vallis, qunatura est, ut ipsa in profundo iacens hinc inde praeruptis atque altis cingatur montibus. Quam nisi Dei provisio intrare prohibuisset, nostri absque ullo pęne hostium labore lapidum ictibus poterant interire vel in manus inimicorum devenire. At dum illi viam praestruunt, nostri autem alnioremque petunt, reputantes Mauri haec nostros non ob sui tantum cu stodiam, sed metu potius eorum facere, a tergo eos insequuntur. Porro autem nostri praedam retro relinquentes, facies hostibus vertere compulerunt. Quos autemdierunt: ac tandem post dies viginti suae digressionis, ad regem alacres, paucissimis suorum amissis, redierunt. Rex autem Ludovicus suos laetanter recepit, et terra hostili usquequaque vastata domum rediit.
Abbreviated transcription (Latin):
mũ reuersi sũt. Facta est hec
expeditio smne oñn reꝵ ĩcõ¬
modo preter ꝙ in illa quen
rex dicebat exertitu tanta
equorũ lues exorta est ut
uix decima pars de tot milib
equorũ remãsisse dicat᷑. ip̃e
aũt cũ dimissis copiis reginũ

Expanded text:
essi sunt. Facta est haec expeditio sine omni rerum incommodo, praeter quod in illo quem rex ducebat exercitu, tanta equorum lues exorta est, ut vix decima pars de tot milibus equorum remansisse dicatur. Ipse autem cum, dimissis copiis, Reginu
Abbreviated transcription (Latin):
uña de constãtmopoli. alterã
de corduba pacis faciende cã
aduentare narrat᷑ : Qiubus
ide arceptio disposita pro tp̃is
tendicione saxoma domum
reuertit. Tanta fuit iea.
expeditione boũ pestilencia
ut pene millus tanto excitu¬
supesset qͥn om̃s usq ad uñ
interirent. et nõ solũ ibi s
iectas ꝑuĩcias illius generis
aĩa lũ mortalitas ĩ manissime
grassata est Imperator aq eu
uemiens mense octobrio memo¬
ratas legationes audiuit. pa¬
temq cũ iuceforo imperatore
et cũ abural rege hystame
fecit. Nam iuceforo uenecia
reddidit. et henricũ comĩtẽ
olmi a sarracens captũ abu¬
zal remittente recepit. Eo ãno
sol et lũa bis defecerũt. Sol
uni. ydus Iuł et .ii. hlł dẽcebr̃
a mauris nastata est. Amoror
ab adirania filio abural de
cesaraugusta expulsus et
ostam intrare compulsus est.
hũ mngus filius frĩs euis ii
regnũ successit. ac pacem cũ
imperatore fecit

Expanded text:
unam de Constantinopoli, alteram unam de Constantinopoli, alteram de Corduba, pacis faciendae causa adventare narratur. Quibus ille acceptis, disposita pro temporis conditione Saxonia, domum revertitur. Tanta fuit in ea expeditione boum pestilentia, ut paene nullus tanto exercitusuperesset, quin omnes usque ad unum interirent; et non solum ibi, seiectas provincias illius generis animalium mortalitas inmanissime grassata est. Imperator Aquasgrani veniens mense Octobrio, memoratas legationes audivit, pacemque cum Niciforo imperatore et cum Abulaz rege Hispaniae fecit. Nam Niciforo Venetiam reddidit , et Haimricum comitem olim a Sarracenis captum, Abulaz remittente, recepit. Eo anno sol et luna bis defecerunt, sol 7. Idus Iun. et 2. Kal. Decemb., iterum a Mauris vastata est. Amoroz ab Abdiraman filio Abulaz de Cesaraugusta expulsus et Oscam intrare compulsus est. Hemmingus filius fratris eius in regnum successit pacemque cum imperatore fecit
Abbreviated transcription (Latin):
cõuenerãt statuit operm. Ubi
dũ aliquot dies moraretur
elephans ille queni ei aaron
rex sarracenorũ miserat subita
morte periit. Congregatis
tandem copus quãta potuit
celeritate ad alarã fluuiũ cõ¬
tendit. castris q uxta cõflu¬
entem eus quo iuusure fluiu¬
um cõiũgit᷑ positis minarũ
godefridi regis prestolat᷑ enẽtũ
Nã rex ille uamssima spe uicto¬
rie inflatus. acie se cũ impera¬
tore congredi uelle iactabat
S dũ imperator ĩ memorato
loco scatiua haberet. diuersar
rerũ nũcii ad eũ deferũt᷑. nã
et classem que frisiam uastabat
domũ regressã. et godefridũ
regem a quodã suo satellite
interfectũ castellũ uotabulo
hohbuori albie flumnin appo¬
sitũ In quo odo legatus ĩpe¬
ratoris et orientaliũ saxomũ¬
enit a uultris captũ et pipi¬
nĩ filiũ eius regem ytalie
um. ꝓdus Iub. de corpore mi¬
grasse duas qz legationes de
Diuersis terrarũ partibus.

Expanded text:
convenerant statuit operiri; ubi convenerant statuit operiri; ubi dum aliquot dies moraretur, elefans ille, quem ei Aaron rex Sarracenorum miserat, subita morte periit. Congregatis tandem copiis, quanta potuit celeritate ad Alaram fluvium contendit, castrisque iuxta confluentem eius, quo Wisurae flumini coniungitur, positis, minarum Godofridi regis praestolatur eventum. Nam rex ille, vanissima spe victoriae inflatus, acie se cum imperatore congredi velle iactabat. Sed dum imperator in memorato loco stativa haberet, diversarum rerum nuntii ad eum deferuntur. Nam et classem quae Frisiam vastabat domum regressam, et Godofridum regem a quodam suo satellite interfectum, castellum vocabulo Hohbuoki Albiae flumini adpositum, in quo Odo legatus imperatoris et orientalium Saxonu a Wiltzis captum; et Pippinum filium eius, regem Italiae, 8. Idus Iul. de corpore migrasse; duasque legationes de diversis terrarum partibus,
Abbreviated transcription (Latin):
dalmatis ferendũ aduẽtaret
regia classis ad propͥa regre¬
ditur hrodritrud filia Impe¬
ratoris que natu maior erat¬
uii. ydus iumii diem obut. Im¬
perator uero aquisgram adhuc
agens et contra godefridũ
regem expeditionẽ meditans
mĩciũ accepit. classem ducen¬
tarũ nauiũ de nordinama
frisiam apulisse. totasq frisi¬
aco lutori adiacentes insulas
ẽẽ uastatas Iamq exercitum
illũ ĩ contm̃ẽti esse. t̾na q p̃lia
cũ frisonib cõmisisse. Danosꝙ
uictores tributũ uictis impo¬
suisse. et uectigalis nõĩe tetũ
libras argenti a frisombus
iami esse solutas. regem uero
godefridũ domi esse. Et reuera
ita erat. Qui nĩcius impera¬
torem adeo concitauit ut
missis in om̃s circũquaq re¬
giones ad congregandũ exer¬
citũ m̃ĩcus ip̃e sine mora
palacio exieno. pͥmo quide
classi octurrere. deide tns¬
misso rheno flumĩe in loco qui
lippiam uocat᷑ copias q̃ nondũ

Expanded text:
Dalmatis ferendum adventaret, Dalmatis ferendum adventaret, regia classis ad propria regreditur. Hruodtrud, filia imperatoris quae natu maior erat, 8. Idus Iun. diem obiit. Imperator vero Aquisgrani adhuc agens et contra Godofridum regem expeditionem meditans, nuntium accepit, classem ducentarum navium de Nordmannia Frisiam appulisse, totasque Frisiaco litori adiacentes insulas esse vastatas, iamque exercitum illum in continenti esse, ternaque proelia cum Frisionibus commisisse, Danosque victores tributum victis inposuisse, et vectigalis nomine centum libras argenti a Frisionibus iam esse solutas, regem vero Godofridum domi esse. Et revera ita erat. Qui nuntius adeo imperatorem concitavit, ut missis in omnes circumquaque regiones ad congregandum exercitum nuntiis, ipse sine mora palatio exiens, primo quidem classi occurrere, deinde transmisso Rheno flumine, in loco qui Lippeham vocatur copias quae nondum
Abbreviated transcription (Latin):
tnͣs pirmeũ contra ostani et
cesaraugustã residebat defũctꝰ¬
et in castellis illius p̃sidia dis¬
posuit. Missa q ad imperatorẽ
legatione sese cũ omib que
hebat in deditionẽ illi uemire
uelle promisit. Eclipsis lune
petit. ut colloquiũ fieret int̾
ip̃m et hispanici limites custo¬
des. promittens se in eo collo¬
quio cũ suis om̃ib impera¬
toris dicionem ẽe uentuꝵ¬
Quod licet imperator fieret
ãmusset multis int̾uemẽtib
causis remãsit infectũ. Maur̃i
de tota hispania maxima
classe comparata pͥmo sardi¬
niam deinde corsicã appulerũt
nullo q in ea ĩuento presidio
insulã pene totam subegerũt
Interea pipmnꝰ rex ꝑfidia
ducũ ueneticorũ incitatus
ueneciã bello terra mariqz uissit
appetere. Subiecta q uenecia
ac ducibus eius in deditionẽ
acceptis eãdem classem ad dal¬
macie litora uastanda misit
S cũ paulus cefalame p̃fectaꝰ
cũ orientali classe ad auxiliũ

Expanded text:
trans Pireneum contra Oscam et trans Pireneum contra Oscam et Caesaraugustam residebat, defunctet in castellis illius praesidia disposuit, missaque ad imperatorem legatione, sese cum omnibus quae habebat in deditionem illi venire velle promisit. Eclypsis lunaepetiit ut colloquium fieret inter ipsum et Hispanici limitis custodes, promittens se in eo colloquio cum suis omnibus in imperatoris dicionem esse ventuQuod, licet imperator ut fieret annuisset, multis intervenientibus causis remansit infectum. Mauri de tota Hispania maxima classe conparata primo Sardiniam, deinde Corsicam appulerunt; nulloque in ea invento prinsulam paene totam subegerunt. Interea Pippinus rex, perfidia ducum Veneticorum incitatus, Veneciam bello terraque marique iussit appetere, subiectaque Venecia ac ducibus eius in deditionem acceptis, eandem classem ad Dalmaciae litora vastanda misit. Sed cum Paulus, Cefalaniae praefectus, cum orientali classe ad auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
Dus abbas monasterii corbeie
romã ad leonem papã mssi
sũt. agitatũ est etiã in eodem
concilio de statu ecclĩarũ et
couersatione eorũ qui ĩeis
definitũ est. pp̃ rerũ ut uide¬
bat᷑ magnitudinẽ. Imperator
aũt̃ cũ ei multa de iactantia
et suꝑbia regis danorũ mĩ¬
ciarent᷑ statuit tͣnsalbiam
fluuiũ ciuitatem edificare.
francorũ q in ea ponẽ p̃sidũ
Cũq ad hõc per galliam
atq germamã hõies cõgre¬
gasset armis q ac ceteris
ad Usũ necessarus reb ĩstru¬
itos ꝑfrisiam ad locũ destinatũ
ducere iussisset. trasto dux abo¬
dritorũ in emporio rerit ab
hõibus godefridi per dolum
interfectus est. S imperator
postꝙ locus ciuitati cõstruẽde
fuerat exploratus egbertum
comitem huic negocio exequẽdo
p̾ficiens albim traic̾e̾ et locũ
iussit occupare. Est aũt locus
suꝑ ripã sturie flumĩs uocabło
esesfetih. et occupatus est ab
in cõmercio hyspame atq gallie

Expanded text:
dus abbas monasterii Corbeiae dus abbas monasterii Corbeiae Romam ad Leonem papam missi sunt. Agitatum est etiam in eodem concilio de statu ecclesiarum et conversatione eorum, qui in eis definitum est propter rerum, ut videbatur, magnitudinem. Imperator autem, cum ei multa de iactantia et superbia regis Danorum nuntiarentur, statuit trans Albiam fluvium civitatem aedificare, Francorumque in ea ponere praesidium. Cumque ad hoc per Galliam atque Germaniam homines congregasset, armisque ac caeteris ad usum necessariis rebus instructos per Frisiam ad locum destinatum ducere iussisset, Thrasco dux Abodritorum in emporio Reric ab hominibus Godofridi per dolum interfectus est. Sed imperator, postquam locus civitati constituendae fuerat exploratus, Egbertum comitem huic negotio exsequendo preficiens Albiam traicere et locum iussit occupare. Est autem locus super ripam Sturiae fluminis, vocabulo Essesfelt. Occupatus est itaque ab in confinio Hispaniae atque Galliae
Abbreviated transcription (Latin):
geste proferri et emẽdatione
digna inter partes enume¬
rari potuissent. Nõ abnut
iperator colloquũq tͣns
albiam habitũ cũ p̾morib
anorũ in loco qui dr̃ badefliot
nultisq hunic et inde ꝓlatis
atq enumeratis rebus nero¬
cio penitus infecto discessũ est¬
Trasto uero dux abodritorũ
postꝙͣ filiũ suũ postulanti go¬
defrido obsidem dederat colle¬
ita populariũ manu et au¬
xilio a saxombus accepto
⁊gros eorũ ferro et igni uastat
Regressus q domũ cũ ing̃ẽti
predai aitepto iterũ a saxomib
ualidiori auxilio semel dignoꝵ
maximã ciutatẽ expugnat᷑
atq his suctessibus om̃s qui
ab eo defecerãt ad suã socie¬
tatem redire coegit. His ita
gestis imperator de arduenna
aquis reuersus mẽse nouẽ¬
brio conciliũ habuit de ꝓces¬
sione spũs sancti. quã questionẽ
ioh̃es quidã monachus ihero¬
solimis pͥmo cõmouit. Euius
difimende causa bernharius
epus uuarmatensis. et alaħar¬

Expanded text:
gestae proferri et emendatione gestae proferri et emendatione digna inter partes enumerari potuissent. Non abnuit imperator; colloquiumque trans Albiam habitum cum primoribus Danorum, in loco qui dicitur Badenfliot , multisque hinc et inde prolatis atque enumeratis rebus, negotio penitus infecto discessum estThrasco vero, dux Abodritorum, postquam filium suum postulanti Godofrido obsidem dederat, collecta popularium manu, et auxilio a Saxonibus accepto, agros eorum ferro et igni vastat regressusque domum cum ingenti praeda, accepto iterum a Saxonibus validiori auxilio, Smeldingorum maximam civitatem expugnat, atque his successibus omnes qui ab eo defecerant, ad suam societatem reverti coegit. His ita gestis, imperator de Arduenna Aquas reversus, mense Novembrio concilium habuit de processione Spiritus sancti, quam quaestionem Ioannes quidam monachus Hierosolimis primo commovit; cuius definiendae causa Bernharius episcopus Wormacensis et Adalhar
Abbreviated transcription (Latin):
Postꝙͣ ardulfus rex nordan¬
humbroꝵ reductus est in
regnũ suũ et legati imperatoris
atq pontificis reuersi sũt un
tis captus est. ceteris sine peri¬
culo traicientib. ductoq ab
eis in brittimã a quodã cemulfi
regis homĩe redemptus est
romã q reuersus. Stustia po¬
puloma ciuitas maritima a
grecis qui orobite uõcat᷑ dep¬
data est. Mauri quoq de his¬
para corsicã ingressi in ip̃o
sancto pascali sabbo ciuitate
quãdam diripuerũt. Et preter
ep̃m̃ et paucos senes atq ĩfir¬
mos nichil in ea reliquerũt
Interea godefridus rex dinoꝵ
per negociatores quosdã mã¬
Dauit se audisse ꝙ imperitor
sibi fuisset natus pro eo ꝙ¬
in abodritos ano superiore du¬
xit exercitũ et suas ultus eft
iurias. addens uelle se purgare
ab eo quod obiciebat᷑ federis
irruptionẽ ab illio fuisse ĩcho¬
petebat etiã ut cõuentus
coiitũ imperatoris atq suoꝵ
bim fieret. in quo res ĩuce

Expanded text:
Postquam Ardulfus rex NordanPostquam Ardulfus rex Nordanhumbrorum reductus est in regnum suum et legati imperatoris atque pontificis reversi sunt, unus tis captus est, ceteris sine periculo traicientibus, ductusque ab eis in Brittaniam a quodam Coenulfi regis homine redemptus est Romamque reversus. In Tuscia Populonium civitas maritima a Grecis, qui Orobiotae vocantur, depraedata est. Mauri quoque de Hispania Corsicam ingressi in ipso sancto paschali sabbato civitatem quandam diripuerunt et praeter episcopum ac paucos senes atque infirmos nihil in ea reliquerunt. Interea Godofridus rex Danorum per negotiatores quosdam mandavit, se audisse, quod imperator ei fuisset iratusin Abodritos anno superiore duxit exercitum, et suas ultus est iniurias, addens velle se purgare ab eo quod ei obiciebatur; foederis inruptionem ab illis primo fuisse inchoPetebat etiam, ut conventus comitum imperatoris atque suorum Albim fieret, in quo res invicem
Abbreviated transcription (Latin):
fluuiũ duob castellis. p̃sidioq
in eis contra sclauoꝵ incur¬
siones disposito aquisgram
missa p̾mo dalmacia
deinde ueneciam appulit. Cũq
ibi hiemaret pars eiꝰ connaclũ
insulã accessit. cõmisso q plio
cotra p̾sidiũ quod in ea dis¬
positũ erat uicta atq fugata
uenetĩa recessit. Dux autera
qui classi preerat noĩe paulꝰ
cũ de pace intͤ francos et gre¬
cos constituenda qiͣ sibi hoc
esset ĩũctũ apud pipinũ
ytalie regeni ag̃e moliret᷑ mul¬
hareno et beato uenecie du¬
cibus om̃s conatus eius ĩpe¬
dientibus atq ip̃i etiã ĩsidi¬
as parantibus coginta illoꝵ
fraude discessit. At in occidius
partibus domnꝰ ludouicus rex
cũ exercitu hispamam ĩgressꝰ
dertosum ciuitatem in ripa
yberi flum̃is sitam obsedit.
consũpto qz in oppugnatione
illuis aliquãto tp̃e postꝙ̃ eã
tam cito capi non posse udit
Dimissa obsidione cũ incolum
excitu in aquitamã serecepit

Expanded text:
fluvium duobus castellis praesidioque fluvium duobus castellis praesidioque in eis contra Sclavorum incursiones disposito Aquisgranimissa primo Dalmatiam, deinde Venetiam appulit; cumque ibi hiemaret, pars eius Comiaclum insulam accessit commissoque proelio contra praesidium, quod in ea dispositum erat, victa atque fugata Venetiam recessit. Dux antem, qui classi praeerat, nomine Paulus, cum de pace inter Francos et Grecos constituenda, quasi sibi hoc esset iniunctum, apud domnum Pippinum Italiae regem agere moliretur, Wilhareno et Beato Venetiae ducibus omnes inchoatus eius impedientibus atque ipsi etiam insidias parantibus, cognita illorum fraude discessit. At in occiduis partibus domnus Hludowicus rex cum exercitu Hispaniam ingressus Dertosam civitatem in ripa Hiberi fluminis sitam obsedit; consumptoque in expugnatione illius aliquanto tempore, postquam eam tam cito capi non posse vidit, dimissa obsidione cum incolomi exercitu in Aquitaniam se recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
respicit uallo munire cõstituit.
eo modo ut ab orientalis maris
simi queni illi ostarhast dicũt
usq ad occidentalem occeam̃
totam egidore flumĩs aquilo¬
nalem ripã mummẽtũ ualli
P̾texeret. Una tantũ porta
dimissa ꝑ quã carra et eqͥtes
emitti et recipi potuissent
Diuiso itaq opere inter duces
copiarũ domũ reuersus est
Interea rex nordadan hũbroꝵ
de britania insula nõĩe eardaft
regno et patria pulsus ad
imꝑatorẽ dũ adhuc nouio¬
magi moraret᷑ uenit. et
patefacto aduentus sui nego¬
cio romã proficiscit᷑. romaq
rediens ꝑ legatos romani
pontificis et donni impera¬
toris in regnũ suũ reducit᷑
Preerat tũc tpĩs ecclĩẽ ro¬
mane leo tercius ciuiꝰ legatꝰ
ad britamã directus est
Aldulfus dyacomis de ipsa
britama natione saxo. et cũ
eo ab imperatore missi duo¬
abbates rotfridus notarius
et nantharius abbas de scõ¬
audomaro. Imꝑator uero edifi¬
catis per legatos suꝑ albun

Expanded text:
respicit, vallo munire constituit, respicit, vallo munire constituit, eo modo, ut ab orientali maris sinu, quem illi Ostarsalt dicunt, usque ad occidentalem oceanum totam Aegidorae fluminis Aquilonalem ripam munimentum valli praetexeret, una tantum porta dimissa, per quam carra et equites emitti et recipi potuissent: diviso itaque opere inter duces copiarum, domum reversus est. Interea rex Nordanhumbrorum de Brittania insula, nomine Eardulf, regno et patria pulsus, ad imperatorem dum adhuc Noviomagi moraretur venit, et patefacto adventus sui negotio, Romam proficiscitur, Romaque rediens, per legatos Romani pontificis et domni imperatoris in regnum suum reducitur. Praeerat tunc temporis ecclesiae Romanae Leo tertius, cuius legatus ad Brittaniam directus est Aldulfus diaconus de ipsa Brittania, natione Saxo, et cum eo ab imperatore missi abbates duo, Hruotfridus notarius et Nantharius de sancto Otmaro. Imperator vero aedificatis per legatos suos super Albim
Abbreviated transcription (Latin):
karolus albiam ponte uinxit
et ex̾citũ cui p̾erit in lmones
et smeldindos qui et ip̃i ad
godefridũ regem defecerant
quanta potuit teleritate tͣns¬
posuit. populatie q circũquaq
eorũ agris tñsito iterum
Fliũe cũ incolumi ex̾citu
in saxomã se recepit. Erant
cũ godefrido in expeditione
predicta sclaui qui dicunt᷑
uultri. qui pp̃ antiquas im¬
micicias quas cũ abodritis
here solebãt sponte se copus
eius cõũxerũt. Ip̃o q ĩ regmi
suũ cõuertente cũ preda quã
in abodritis caꝑe potuerũt. et ip̃i
domũ regressi sũt. Godefridus
U̾o pͥusꝙͣ reuerteret᷑ destructo
emporio quod in occeam litore
costitutũ lingua danorũ rerit
dicebat᷑ et magnã regno illiꝰ
comoditatẽ uectigaliũ ꝑsolu¬
tione p̃stabat. Enslatis q inde
negociatoribus soluta classe
ad portũ qui liesthor p̃dicit᷑
cũ uniu̾so exercitu uenit. ibi
ꝑ aliquot dies moratus lum¬
tem regni sui qui saxomam

Expanded text:
Karlus Albiam ponte iunxit, Karlus Albiam ponte iunxit, et exercitum cui praeerat in Linones et Smeldingos , qui et ipsi ad Godofridum regem defecerant, quanta potuit celeritate transposuit, populatisque circumquaque eorum agris, transito iterum flumine, cum incolomi exercitu in Saxoniam se recepit. Erant cum Godofrido in expeditione praedicta Sclavi qui dicuntur Wiltzi, qui propter antiquas inimicitias quas cum Abodritis habere solebant, sponte se copiis eius coniunxerunt, ipsoque in regnum suum revertente, cum praeda quam in Abodritis capere potuerunt, et ipsi domum regressi sunt. Godofridus vero, priusquam reverteretur, destructo emporio, quod in oceani litore constitutum, lingua Danorum Reric dicebatur, et magnam regno illius commoditatem vectigalium persolutione praestabat, translatisque inde negotiatoribus, soluta classe ad portum qui Sliesthorp dicitur cum universo exercitu venit. Ibi per aliquot dies moratus, limitem regni sui qui Saxoniam
Abbreviated transcription (Latin):
pemps mollissima ac
pestilens fuit in illo
tpe. uereq inchoante impe¬
tator nouomagũ profectus
transactoq ibi quadragestali
teiumo. celebrato etiã sacto pus¬
chauiterũ aquis regressus est
rettem danorũ in abodritos
cũ exertitu trauecisse. Eearolũ¬
filiũ suũ ad albiam cũ ualida
francorũ et saxonũ mani
misit. iubens uesano regi
resistere. si saxome terminos
aggredi temptaret. Sed ille
sscatinis per aliquot dies i
litore habitis expugnatis etiã
et prami captis aliquot sclauoꝵ
tastellis cũ magno copiarum
suarũ detͥmento reuersus est
Nã licet drasconem ducẽ abo¬
dritorũ ppłariũ fidei difidentẽ
loco pepulisset godelaibũ aliu
ducem dolo captũ patibulo
suspendisset abodritorũ duas
partes sibi uectigales feciss
optimos tñ militũ suorũ et
manu promptissimos amisit.
et cũ eio filiũ frĩs sui noie
regmoldũ qui in oppugnatẽe
cuiusdã opidi cũ plurimis
danorũ pͥmorib interfectus
est. filius aũt imperatoris

Expanded text:
emps mollissima hac pestilens fuit in illo tempore, vereque inchoante imperator Noviomagum profectus, transacto ibi quadragesimali ieiunio, celebrato etiam sancto pascha, iterum Aquas regressus est. regem Danorum in Abodritos cum exercitu traiecisse, Karlufilium suum ad Albiam cum valida Francorum et Saxonum manu misit, iubens vaesano regi resistere, si Saxoniae terminos adgredi temptaret. Sed ille stativis per aliquot dies in litore habitis, expugnatis etiam et manu captis aliquot Sclavorum castellis, cum magno copiarum suarum detrimento reversus est. Nam licet Drasconem, ducem Abodritorum, popularium fidei diffidentem loco pepulisset, Godelaibum, alium ducem, dolo captum patibulo suspendisset, Abodritorum duas partes sibi vectigales fecisset, optimos tamen militum suorum et manu promptissimos amisit, et cum eis filium fratris sui, nomine Reginoldum, qui in obpugnatione cuiusdam oppidi cum plurimis Danorum primoribus interfectus est. Filius autem imperatoris
Abbreviated transcription (Latin):
uaifarius dux ꝙͣ ꝙͣ¬
obsides dedisset. sacra¬
menta uirasset. satius tamẽ
ratus si de illato sibi ãno suꝑe¬
riore bello ultionẽ sibi exigẽt
exercitũ suũ qui francorũ
possessiones popularet᷑ usq
ad cabillonẽ ciuitatẽ fecit᷑
accedere. Quod cũ pipmo regi
generalẽ cõuentũ agenti ĩ
uilla duria fuisset mĩcupatũ
coattis ũdiq auxiliis cũ ma¬
gno belli apparatu aquitamã
ingressus quedã opida atq
castella manu cepit. In quib
p̃cipua fuere burbonis cantilla
clarus mons. quedã se uictori
ultro se dederũt. maxime qz
aruẽnorũ castella que tũt
bello premebant᷑. Rex tamen
cũcta que extra munitiones ĩue¬
int ferro et igni deuastans
Postꝙͣ ad lemouitas opidum
uenit. reuersus est. et in uilla
carisiaco hibernis habitis. na¬
talem dñ ac pascha celebuit
totius imperii sũma cõu̾sa est.

Expanded text:
Waifarius dux, quamqobsides dedisset, sacramenta iurasset, satius tamen ratus, si de inlato sibi anno superiore bello ultionem exigeret, exercitum suum, qui Francorum possessiones popularetur, usque ad Cabillonem civitatem fecit accedere. Quod cum Pippino regi generalem conventum agenti in villa Duria fuisset nuntiatum, coactis undique auxiliis cum magno belli apparatu Aquitaniam ingressus quaedam oppida atque cpraecipua fuere Burbonis, Cantilla, Clarmontis. Quaedam se victori ultro dediderunt, maximeque Arvernorum castella, quae tunc bello premebantur. Rex tamen cuncta, quae extra munitiones invenit, ferro et igni devastans, postquam ad Limovicas oppidum venit, reversus est et in villa Carisiaco hibernis habitis natalem Domini ac pascha celebravit.totius imperii summa conversa est.
Abbreviated transcription (Latin):
ficta ut nemo suo pari uitam
regnũ aut fideles suos. et ali¬
quid quod ad salutem siuie ꝓspe¬
ritatem ac honorẽ regni ꝑti¬
net discupiat aut fors cõsiliet

Expanded text:
ficta, ut nemo suo pari vitam, regnum aut fideles suos, vel aliquid quod ad salutem sive prosperitatem ac honorem regni pertinet, discupiat aut forsconsiliet
Abbreviated transcription (Latin):
et gesserat ꝓpriu et corrigẽs
si quid taliũ uel a se uel a pr̃e
suo gestũ repertre alicub po¬
tuit. Elemosmarũ etiã largitõe
or̃onũ instancia. necno et ꝓpͥa
satisfactione a deo diuinitatem

Expanded text:
em gesserat proprium; et corrigens, si quid talium vel a se vel a patre suo gestum repperire alicubi potuit, elemosinarum etiam largitione orationum instantia, necnon et propria satisfactione
Abbreviated transcription (Latin):
suorũ uxoriam medatabatur
mire copulã. Timebat᷑ em̃
a multis ne regni uellet relin¬
quere gubernatula. Tandem
et undecũq adductas ꝓcerũ
filias inspiciens udich fuiã
uuelponis nobilissimi conntis
in mat̾mo ͫ duxit. Sequẽti¬
quoq tp̃e domnꝰ imperator
cõuentũ generalẽ coire iussit.
I loco cuiꝰ uocabulũ est attunacꝰ
In quo cõuocatis ad contiliũ
necñõ et regni sui procerib
pͥmo quidem frĩbus recõciliari
studuit. quos ĩuitos attondi
fecerat. Demq om̃ib quibus
aliquid lesure intulisse uidebat᷑
Post hec autẽ palam se errasse
confessus est. et imitatus theo¬
dosii imperatoris exemplũ
pm̃am spontanẽa suscepit. tã

Expanded text:
suorum uxonam meditabatur inire copulam; timebatur enim a multis, ne regni vellet relinquere gubernacula. Sed comet undecumque adductas procerum filias inspitiens, Iudith filiam Uuelponis nobilissimi comitis in matrimonium iunxit. Estquente domnus imperator conventum generale coire iussit in loco, cuius est vocabulum Attiniacus. In quo convocatis ad concilium necnon et regni sui proceribus, primo quidem fratribus reconciliari studuit, quos invitos adtondi fecerat, deinde omnibus, quibus aliquid laesurae intulisse videbatur. Post haec autem palam se errasse confessus est et, imitatus Theodosii imperatons exemplum , penitentiam spontaneam suscepit, tam
Abbreviated transcription (Latin):
est ei qr consobrmnꝰ suus ludouicꝰ
ĩutiliter sibi et ecclie ac regno
uiuens morti succubuit. Ueniẽ¬
tes aũt p̾mores partis illius
regni que ip̃i ludouito in locariũ
data fuerat. quatenꝰ que pat̾
et auus eorũ habuerũt eis
consentiret uoluerũt se illi
cõmendare. s cõcilio pͥmorũ
suorũ pp̃ sacramẽta que inter
eũ et karolũ facta fuerũt nõ
eos ĩ cõmendationẽ recepit.
S scaram hostilem cui p̃fecit
theodericũ comitem quã in
adiutoriũ illorũ cõtra norma¬
nos disposuit. et ip̃e ultra
sequanã ac si recepturꝰ brito¬
mĩ p̾ncipes et bellatores cõtra
normanos usq turomis ꝑre¬
corpore et lectica deportatus
usq ad monasteriũ sancti dyx¬
isii mense augusto ibi mortuꝰ
est. et sepultus.

Expanded text:
est ei, quia consobrinus suus Ludovicus, inutiliter sibi et ecclesiae ac regno vivens, morti succubuit. Venientes autem primores partis illius regni quae ipsi Ludovico in locarium data fuerat, quatenus quae pater et avus illorum habuerunt, eis consentiret, voluerunt se illi commendare; sed consilio primosuorum propter sacramenta quae inter eum et Karolum facta fuerunt non eos in commendationem suscepit, sed scaram hostilem, cui praefecit Theodericum comitem, quasi in adiutorium illorum contra Nortmannos disposuit. Et ipse ultra Sequanam, acsi recepturus Brittonum principes et bellaturus contra Nortmannos, usque Turonis perrecorpore, et lectica deportatus usque ad monasterium sancti Dionysii; mense Augusto ibi mortuus est et sepultus.
Abbreviated transcription (Latin):
quos qz in fugam egit
Nno scdõ regni theodeb̾ti¬
uincentii in suburbio parisia¬
censi sepulta.
Nno tercio supradictoꝵ

Expanded text:
quosque in fugam egit. Anno II regni TheodebVincentii in suburbano Parisiacensi sepulta. Anno III supradicto
Abbreviated transcription (Latin):
Nno decimo regni theo¬
derici iuxta uolũtatẽ
brunechildio/ ex p̾cepto theode¬
rici protadius maior domꝰ c̃õ¬
stituit᷑. Qui ꝯsensu argutissimꝰ
ac in cõsilus haberet᷑ stremius
Seua tñ illi ĩerat cõtra lotu¬
pletes cupiditatis macula: fistũ
uolenti replere: ac seipm ditare
Demq nobilitatẽ in sectando
burgũdie /om̃s cupiens s̾ subi¬
cere /res eorũ conabat᷑ ĩiuste
aufferre: ne quis sibi posset
honorẽ quo fruebat᷑ subripere:
Quapp̃ nõ ualebat quil po¬
tentũ reperiri: qui eiꝯ uellet
familiari colloquio uel ami¬
cicia frui: S dũ brunechildis
ueteris inimicicie recordatõe
uiudictã meditaret᷑ ⁊xpulsioms

Expanded text:
nno X regni Theodorici, juxta voluntatem Brunechildis, ex praecepto Theodorici Protadius major domus constituitur. Qui cum sensu argutissimus ac in consiliis haberetur strenuus, saeva tamen illi inerat contra locupletes cupiditatis macula, fiscum volenti replere ac seipsum ditare. Denique nobilitatem insectando Burgundiae, omnes cupiens sibi subjicere, res eorum conabatur injuste auferre, ne quis sibi posset honorem quo fruebatur subripere. Quapropter non valebat quilibet potentum reperiri, qui ejus vellet familiari colloquio vel amicitia frui. Sed dum Brunechildis, veteris inimicitiae recordatione vindictam medit
Abbreviated transcription (Latin):
tales indiceret ausus. Tunt
uncelenꝯ ad eos uemẽs qui
iam tabernaculũ regis circũ¬
dederãt quo protadius una
cũ petro medicine artis perito
ad tabulas ludens sedebat¬
taliter infit. Sic iubet dñs meꝰ
rex theodericus ut int̾ficiat᷑
protadius paci cõtrarius. Post
quod ubũ certatim om̃s tẽtoriũ
nladus conciderũt et ꝓtadiũ
mmibi peremerũt. Theoderitꝰ
licet a suis coactus cũ fratre
theodeberto pacificat᷑. et utro¬
rũq exercitus saliuis at ĩte¬
gro nũo ad sua regreditur.

Expanded text:
tales interdiceret ausus. Tunc tales interdiceret ausus. Tunc Uncelenus ad eos veniens qui jam tabernaculum regis circumdederant, quo Protadius una cum Petro medicinae artis perito ad tabulas ludens sedebattaliter infit: « Jubet dominus meus rex Theodoricus ut interficiatur Protadius paci contrarius. » Post quod verbum certatim omnes tentorium gladiis conciderunt, et Protadium inibi peremerunt. Theodoricus licet a suis coactus, cumfratre Theodeberto pacificatur, et utrorumque exercitus salvus, ac integro numero, ad sua regreditur.
Abbreviated transcription (Latin):
thesauros patris de manu theo¬
deberti quere/ asserẽs illum
nõ childeberti s cuiusdam or¬
tolani filiũ fuisse: protadius
apud carisiatũ castra posuit:
paratus in crastinũ cũ fratre
congredi : qui haud procul cũ
ualida austrasiorũ consederat
manu: Interea leudi theode¬
ricũ hortari ceperũt: ut fratri
reconsiliaret᷑. nec uanissime
cupiditati postponeret decus
germanitatis. Protadius ẽcõtra
uehementer resistere dicens
pacem fieri nõ oporte. Aĩaduer¬
tentes ceteri proceres ẽũ solũ
ese qui conciliis eorũ refraga¬
ret᷑ alterutrũ ẜmocinabant᷑
oportunus fore unũ tradere
morti ꝙͣ totũ excitũ peridi¬
tari. Oportũẽ rex ex̾citationis
gracia tentorio egressus ru¬
more ferente comperit. qͦsdã
protadũt uelle perimere. et
proripere sese uolens ut eos
ab ĩiuriis memorati iuiri re¬
moueret. a suis prohibitus
ac ui detentus mittit quemdã
uncelenũ noĩe qui pͥncipib
factionis iussionis sue auctẽ

Expanded text:
uros patris de manu Theodeberti quaerere, asserens illum non Childeberti, sed cujusdam hortulani filium fuisse. Protadius apud Cariciacum castra posuit, paratus in crastinum cum fratre congredi; qui haud procul cum valida Austrasiorum consederat manu. Interea leudi Theodoricum hortari coeperunt, « ut fratri reconciliaretur, nec vanissimae cupiditati postponeret decus germanitatis. » Protadius econtra vehementer resistere, dicens: « Pacem fieri non oportere. » Animadvertentes caeteri proceres eum solum esse, qui consiliis eorum refragaretur, alterutrum sermocinabantur opportunius fore unum tradere morti quam totum exercitum periclitari. Opportune rex exercitationis gratia tentorio egressus, rumore ferente, comperit quosdam Protadium velle perimere, et proripere sese volens, ut eos ab injuriis memorati removeret viri, a suis prohibitus, ac vi detentus, mittit quemdam Uncelenum nomine, qui principibus factionis jussionis suae auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
iussu patris cłippiaco haud
procul parisius uenit. ibiq
germanã sichildis regme
gomatrudem noĩe in cõiugio
ei pater tradidit. Die uero
tercio inipciarũ grauis inter
patr̃e ac filiũ orta est disselio
Petebat em̃ dagobertus redsu
fbi soli datũ qued ad austrasiu
ꝑtinebat regnũ. Clotarius aũt
cõtradicebat nil ei uoles ex
hoc concede. Tandem eligũtur
xii. franci e quib unꝰ extitit
uir deo placitus armilfus mẽte¬
siũ antistes corã salubri cõsilio
pater pacificus cũ filio reddidit
ei que postulabat. hoc tm̃ exide

Expanded text:
jussu patris Clippiacum, haud jussu patris Clippiacum, haud procul Parisius, venit. Ibique germanam Sichildis reginae, Gomatrudem nomine, in conjugium ei pater tradidit. Die vero tertio nuptiarum, gravis inter patrem ac filium orta est dissensio. Petebat enim Dagobertus reddi sibi solidatum quod ad Austrasios pertinebat, regnum. Clotarius autem contradicebat, nil ei volens ex hoc concedere. Tandem eliguntur duodecim Franci, e quibus unus exstitit, vir Deo placitus; Arnulfus Metensium antistes; quorum salubri consilio pater, pacatus cum filio, reddidit ei quae postulabat. Hoc tantum exindno XLII regnante Clo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dagobertus rẽ sũmã
in austria strenue gubernaret
et quẽdam rodoaldũ maiorib
apud austrasios clarũ adhortãte
btissimo arnulfo pontifice ac
pipmo maiore domꝰ honorib
extulisset cepit idem iur
mutata insamẽs mẽte aĩosita¬
teni in se regis prouocare.Ila
dirxptiom rerũ studẽs alienaz
suꝑbie deditus elationis plenꝰ
locũ detrahendi ĩudentibus
sibi dedit. Qua de cã ex aspe¬
ratus dagobertus int̾ficere
ẽũ moliebat᷑. Unde territus
rodoaldus ad clotariũ se tõtu¬
lit obsecrãs ut suã apud filiũ
uitam obtinere dignaretur.
Elotaris uiso filio inter alia
ne rodoaldũ interimeret p̾cat᷑¬
Dagobertus promittit eũ si
que male gesserat corrigeret
spem iute habere posse Sed
cũ treueris una cũ dagob̾to
rodo aldus accessisset. milla m¬
stante mora ussu regis ip̃iꝰ
ante ostiũ cubiculi regalis a
bertario scarponẽsi capite trũta¬
Nno xliiͦ regnãte clo¬
tario dagobertus om̃
ornatu cultuq regio fultus

Expanded text:
cum Dagobertus rei summam in Austria strenue gubernaret, et quemdam Rodoaldum majoribus apud Austrasios clarum, adhortante beatissimo Arnulfo pontifice ac Pipino majore domus, honoribus extulisset, coepit idem vir, mutata insaniens mente, iracundiam in se regis provocare. Nam direptioni rerum studens alienarum, superbiae deditus, elationis plenus, locum detrahendi invidentibus sibi dedit. Qua de causa exasperatus Dagobertus interficere eum moliebatur. Unde territus Rodoaldus ad Clotarium se contulit, obsecrans ut suam apud filium vitam obtinere dignaretur. Clotarius, viso filio, inter alia, ne Rodoaldum interimeret precatDagobertus promittit eum, si quae male gesserat corrigeret, spem vitae habere posse. Sed cum Treveris una cum Dagoberto Rodoaldus accessisset, nulla exstante mora, jussu regis ipsius ante ostium cubiculi regalis a Bertario Scarponensi capite truno XLII regnante Clotario, Dagobertus, omni ornatu cultuque regio fultus,
Abbreviated transcription (Latin):
clotarii nͨ spũs flauit. uenti
nec pluuie cecidit gutta. nec
ulla prorsus chorustatois appa¬
ruerũt signa. Tũ deniũ qui
uenerãt ext̾minatũ legatos
miserũt ad clotariũ qui pãce
peterent. fedusq ꝑꝑetuum
inirent. Quod ille uolens
concessit. et ex utͥusq excit ꝰ
consensu utͥnq dicessum.
Ita precib deo deuotissime
mulieris mat̾s uidelz sue
ab ĩminẽti piaculo siul
et interitu fres erepti ĩmane
facinꝰ quod mente conceperãt
explere ꝑmissi nõ sũt. Fuere
pleriq leti quibus placebat

Expanded text:
Clotarii nec spiritus flavit venti, Clotarii nec spiritus flavit venti, nec pluviae cecidit gutta, nec ulla prorsus coruscationis apparuerunt signa. Tum demum, qui venerant exterminatum, legatos miserunt ad Clotarium, qui pacem peterent foedusque perpetuum inirent. Quod ille volens concessit, et ex utriusque exercitus consensu utrinque discessum. Ita precibus Deo devotissimae mulieris, matris videlicet suae, ab imminenti piaculo simul et interitu fratres erepti, immane facinus, quod mente conceperant, explere permissi non sunt. Fuere plerique laeti, quibus placebat
Abbreviated transcription (Latin):
pacis potencie tue uirtute
deterre. Has illa preces pro
natorũ salute fundentẽ audi¬
uit om̃p̃s celiq a parte serena
intonuit. Nam clotariꝰ ꝑicu¬
lum ratus aduersũs duorũ
potentũ regũ copias prelio
decernere confugiũ in aureli¬
anensi pago in loco qui ꝯbros
dicit᷑ fecit. donec aut animꝰ
erga se fratrũ tranquillior
aut sͥ ad resistendũ uirtus
numerosiore suoꝵ manu qui
iã iamq affuturi credebant᷑
esset paratior. Muor aũt spes
eius in xp̃i dm̃ uirtute cõsiste¬
bat. Cũ ecce subito in loco quo
aduersarii castra fixerãt ma¬
tutmo sub tp̃e auditasũt tom¬
trua mugire. ymbres ruere.
fulgura ꝟo per procellas adiecta
tentoria rũpere. equos qz
eorũ in diuersa egerũt. Porro
nulitaris manꝰ solis circa uio¬
lenciam ymbriũ contecta cli
humi prosterit᷑. ut q mode¬
ratiori ꝙͣ merebãt᷑ uindicte
pena ferirent᷑ exorant. Quod¬
q admirabilius est in castris

Expanded text:
pacis potentiae tuae virtute pacis potentiae tuae virtute deterre. » Has illam preces pro natorum salute fundentem audivit Omnipotens, coelique a parte serena intonuit. Nam Clotarius periculosum ratus adversum duorum potentum regum copias praelio decernere, confugium in Aureliano pago, in loco qui Combros dicitur, fecit, donec aut animus erga se fratrum tranquillior, aut sibi ad resistendum virtus numerosiore suorum manu, qui jam jamque affuturi credebantur, esset paratior. Major autem spes ejus in Christi Domini virtute consistebat; cum ecce subito, in loco quo adversarii castra fixerant, matutino sub tempore audita sunt tonitrua mugire, imbres ruere. Fulgura vero per procellas dejecta tentoria rupere, equosque eorum in diversa egerunt. Porro militaris manus, solis contra violentiam imbrium contecta clyphumi prosternitur, utque moderatiori quam merebantur vindictae poena ferirentur exorant. Quodque admirabilius est, in castris
Abbreviated transcription (Latin):
lũ̃ theodeberto theoderici filio
nepote suo aduersus dotarium
frem suũ pugnatũ ire dispo¬
suit. Nũciꝰ ad clotildem matr̃ẽ
supradictorũ ꝓperat regũ que
tũc parisius morabat᷑. asserẽs
ꝑniciem exercitus adunare mł¬
titudinẽ. Quo comꝑto mater
filiorũ condolens nequicie mat̾m
affectus prestricta ncc̃itudine
ad sepulchrũ sancti martim ꝓpe¬
rat et lacͥmaꝵ profundẽs flu¬
mina orõnem fudit ad dinĩ
in hec uerba. O bone in qͥt ihũ
qui discordes elemẽtorũ cursꝰ
federe sancto consocias tu frẽs
malo discordie temerãtes iura
nature in unitatem pacis redire
concede. Nlec mͥ obsit ꝙ tales
genui uel etiã educaui qui
ignorẽt fr̃es et affectus nesciãt
ꝓpiquoꝵ interemerĩt patruos
Iugulauerĩt nepotes. nõ tñ
eo usq processuros fore xxisti¬
maui ut quod nati sũt obliui¬
cerent᷑. Tũ m ͦ omp̃s pater
qui nature auctor atq arbit᷑
es honestũ inter g̃manos cõ¬
pone pactũ. Tu ꝑturbatores

Expanded text:
deberto, Theoderici filio, nepote suo, adversus Clotarium fratrem suum pugnaturus ire disposuit. Nuntius ad Chlotildem matrem supradictorum properat regum quae tunc Parisius morabatur asserenstuam perniciem exercitus adunare multitudinem. Quo comperto, mater filiorum condolens nequitiae, materni affectus praestricta necessitudine, ad sepulcrum sancti Martini properat, et, lacrymarum effundens flumina, orationem fudit ad Dominum in haec verba: « O bone, inquit, Jesu, qui discordes elementorum cursus foedere sancto consocias, tu fratres, malo discordiae temerantes jura naturae, in unitatem pacis redire concede. Nec mihi obsit quod tales genui vel etiam educavi qui ignorent fratres et affectus nesciant propinquorum. Interemerint patruos, jugulaverint nepotes, non tamen eo usque fore processuros existimavi, ut quod nati sunt obliviscerentur. Tu modo, omnipotens Pater, qui naturae auctor atque arbiter es, honestum inter germanos compone pactum; tu perturbatores
Abbreviated transcription (Latin):
gothis ciuitatẽ simulq patͥciũ
tradere uoluisse iussus est
pñtare se ad audĩani in palaciũ
pͥncipis. Et ingrẽdientẽ cũ
solo uigilio antonina patricia
sic alloquit᷑. Dic dõne silueri
quid fecimꝰ ut nos trade in
manꝰ gothorũ uelles. Adhuc
ea loquente ingressus iõhes
sabdyacon ꝯ regionariꝰ pͥme
sedis tullit palliũ de collo eiꝰ
Induit q ueste monachica.
Qui apud pontiam in sulã
exilio religatus imbi cõfessor
uita decessit. Uigilius uero in
pontificali sede resedit Iterato
belisarius cũ uoitigis rege
gothorũ dimitans exertitũ
eius maxia ꝑcede labefactauit
ip̃m q captũ constantinopolini

Expanded text:
Gothis civitatem simulque patricium Gothis civitatem simulque patricium tradere voluisse, jussus est praesentare se ad audientiam in palatium principis. Et ingredientem cum solo Vigilio Antonina patricia sic alloquitur: « Dic, domne Silveri, quid fecimus, ut nos tradere in manus Gothorum velles? » Adhuc ea loquente, ingressus Joannes, subdiaconus regionarius primae sedis, tulit pallium de collo ejus induitque veste monastica. Qui apud Pontiam insulam in exsilium relegatus, inibi confessor vita decessit. Vigilius vero in pontificali sede resedit. Iterato Belisarius cum Withige rege Gothorum dimicans, exercitum ejus maxima caede labefactavit, ipsumque captum Constantin
Abbreviated transcription (Latin):
erat apotrisariꝰ aĩaduertit
Displicẽ augusto simul et au¬
guste dampnatõem antinii
patriarche constantinopolitam
et uolens sibi apud dños reꝵ
parare gr̃ãmi ꝑsuasit auguste
ut mitteret ad silueriũ põti¬
ficem lrãs hoc m ͦ scͥptas uit
ad nos inquit ne pigriteris
uenire. aut certe scͥptis tuis
reuoca antiniũ in locũ suũ.
Quibus beatus silueriꝰ ꝑle¬
ctis ingemuit. et in hec ũba
imperatrici restripsit. Licet hec
causa finen tp̃ali mee inferat
uite ego tñ augusta dñarẽ
nata augusta mittit uigiliũ
ad belisarũ p̾cipiens ut
inuẽta occasione silueriũ in
exiliũ ageret uigiliũq põti¬
ficem cõstitueret. qui se reuo¬
caturũ antinũ repromiserat
Huiꝰ p̾cepti tenorẽ suscipiẽs
belisarius Ego inquit uolũtat
pͥncipũ cõtraire nõ audens
licet ĩuitus iussionẽ adimpleo
O huiꝰ machinator steleris
iram nõ effugiet iudicis cũcta
cernẽtis. Subornatis itaq
testib qui dicerẽt dñmi papã

Expanded text:
advertit displicere Augusto et Augustae damnationem Anthimi patriarchae Constantinopolitani, et, volens sibi apud dominos rerum parare gratiam, persuasit Augustae ut mitteret ad Silverium pontificem litteras hoc modo scriptas. « Aut ad nos, inquit, ne pigriteris venire, aut certe scriptis tuis revoca Anthimum in locum suum. » Quibus beatus Silverius perlectis ingemuit, et in haec verba imperatrici rescripsit: « Licet haec causa finem temporali meae inferat vitae, ego tamen, Augusta domina, nata Augusta mittit Vigilium ad Belisarium, praecipiens ut inventa occasione Sylverium in exsilium ageret, Vigiliumque pontificem constitueret, qui se revocaturum Anthimum repromiserat. Hujus praecepti tenorem suscipiens Belisarius: « Ego, inquit, voluntati principum contraire non audens, licet invitus, jussionem adimpleo. Sed hujus machinator sceleris iram non effugiet judicis cuncta cernentis. » Subornatis itaque testibus qui dicerent domnum papam
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdem insule cũ classe cui bur¬
chardus preerat prelio decer¬
tauerũt. uictiq ac fugati sũt.
Amissio xiii. nauibus et pluri¬
mis suorũ interfectis adeo illo
ãno in om̃ib locis adu̾sa fo¬
tuna fugati sũt ut ip̃i sibi hoc
accidisse testati sũt. eo ꝙ ano
suꝑiore contra oẽm iusticiã
de patalaria insula. he mona¬
chos asportatos in hyspama
dendiderũt. Quorũ aliqui ꝑ
libertatẽ imperatoris iterũ
patricuis qui cũ classe cõstõ¬
tmopolitana sedebat in uenetia
pace facta cũ pipmo rege et
inductus usq ad mẽsem augu¬
Si costitutis statione soluta
constãt mopolum regrossus est
hoc ãno imperator pasta aquis
delebrauit. necnõ et natalem

Expanded text:
eiusdem insulae cum classe cui Bureiusdem insulae cum classe cui Burchardus praeerat, proelio decertaverunt, victique ac fugati sunt, amissis tredecim navibus et plurimis suorum interfectis. Adeo illo anno in omnibus locis adversa fortuna fatigati sunt, ut ipsi sibi hoc accidisse testati sint, eo quod anno superiore contra omnem iustitiam de Patelaria insula sexaginta monachos asportatos in Hispania vendiderunt, quorum aliqui per liberalitatem imperatoris iterum patricius, qui cum classe constantinopolitana sedebat in Venetia, pace facta cum Pippino rege, et indutiis usque ad mensem Augustum constitutis, statione soluta Constantinopolim regressus est. Hoc anno imperator pascha Aquis celebravit nec non et natalem