comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ali destinatumẽ ademptũ
cc̃ udeatur. ¶Et sinanem leg¬
uero. et specialit̾ meam ascripi¬
o. eamq ꝑ partes totam ie fec̃

Expanded text:
 alii destinatum est ademptum esse uideatur.Si nauem legauero et specialiter meam adscripsero eamque per partes totam refec
Abbreviated transcription (Latin):
tis adcestm̃ ad hib̾i pot̾it. cu
neq testĩ factionẽ hãt. Siꝗs
obcarm̃ famosum dãpnetur
senatꝰ cõsulto ex p̾ssu ẽ ut
in testabił sit ergo nec testm̃
fac̾e pot̾it nec ad testm̃ adhi¬
ben. NOd.

Expanded text:
poterit, cum neque testamenti factionem habeat. Si quis ob carmen famosum damnetur, senatus consulto expressum est, ut intestabilis sit: ergo nec testamentum facere poterit nec ad testamentum adhiberi. Mod
Abbreviated transcription (Latin):
rentis oppugnau̾it nõ d exead
hr̾ditate quicꝙͣ cõsequi. S mar¬
celł clegant distinguit multũ
ut̾eẽ utrum exassẽ fu̾it institu
tꝯ patris testo an exꝑte ut si ex
paite potuit sinc metu remota
patris successione impubis hr̃¬
stinuit si ex br̾dati fr̃is br̃dita¬
tisem miscu̾it et ꝓ hrde iesẜ it po¬
t̾it exsb̃stitutione Prditatẽ opti¬
nere. Arpiamuis.

Expanded text:
entis oppugnauerit, non debet ex eadem hereditate quicquam consequi. sed Marcellus eleganter distinguit multum interesse, utrum ex asse fuerit institutus in patris testamento an ex parte, ut, si ex parte, potuerit sine metu remota patris successione impuberis herestinuit, si exheredati fratris hereditati se immiscuerit et pro herede gesserit, poterit ex substitutione hereditatem optiner
Abbreviated transcription (Latin):
sine culpa mulris oiuorcuiz
ftm̃ eẽt dos omĩs seie uxori
ułgaio seio auo matno red¬
detur restitũcturq. Quero cũ
gaius seiuus auus mat̾nus
scatim tefuncto sit nitaet sti¬
a postea sine culpa sua diu̾
tent nino patir suo inciiꝰ
potestate ẽan et cui acc̃o erħ
pacto erstipulacione cõpeta¬
exstipulatu an nepti. R.ĩ
qm̃i auus mat̾nus ei stipul¬
atus ꝓponitur. Qd̃ cum itaẽ
hrdistipulatoris quͣq diu̾tit¬

Expanded text:
sine culpa mulieris factum esset, dos omnis Seiae uxor‹i› uel Gaio Seio auo materno redderetur restituereturque'. quaero, cum Seius auus maternus statim uita defunctus sit et Seia rterit vivo patre suo, in cuius potestate est, an et cui actio ex hoc pacto et stipulatione competaex stipulatu an nepti. Respoquoniam avus maternus ei stipulatus proponitur: quod cum ita est, heredi stipulatoris, quand
Abbreviated transcription (Latin):
sce ageno hrs ingitutꝰ adien¬
t hiditatem qͥnq mortuo pa¬
tre cim h̃rde ch filiam dedoti
incõsensit ergo dicerem et sie¬
mãcipass pat fili am ip̃m qu¬
oq ꝯucniri posse. ¶ Luciꝯ ticiꝰ:
gaio scio. et intͥganim seyum
et luciu ticium᷑ patrem mulr¬
is ꝯuenit ne dos auiro iuo
licio ticio .i. patreꝵ mułris pe¬
tctur. postea culpã mariti di¬
uorcio fco solutum est matri¬
moniur. et pat̾ mułris decede¬
ns alios hr̃des instituit filia
crhr̃dataquero an ab hr̃dibo
socimantus exige dotem pot̾
cum cam mulieri rediturꝯẽ.

Expanded text:
cer a genero heres institutus adierit hereditatem, quandoque mortuo patre cum herede eius filiam de dote em Aristoni consensit. ergo dicerem et si emancipasset pater filiam, ipsum quoque conueniri posse.Lucius Titius Gaio Seio: inter Gaium Seium et Lucium Titium patrem mulieris conuenit, ne dos a uiro uiuo Lucio Titio id est patre mulieris, peteretur: postea culpa mariti diuortio facto solutum est matrimonium et pater mulieris decedens alios heredes instituit filia exheredata: quaero, an ab heredibus soceri maritus exigere dotem potest, cum eam mulieri re
Abbreviated transcription (Latin):
dicendum ẽ seie posse soliu
qua ius acc̃o cidirepto nõ
ꝯpetat ac si sibi aut et uli x¬
cdum ẽ nepti ex hãc hĩta ꝯuẽ¬
cione ne comodo dotis defr¬
audetur utile accione fau̾o¬
affectionem pionaꝵ ad hoc
decurrendum est. ¶Dem.¬

Expanded text:
dicendum est Seiae posse dotem solvi quamvis actio ei directo non competat, ac si sibi aut illi dari adum est nepti ex hac avita conventione, ne commodo dotis defrudetur, utilem actionem: favoaffectionem personarum ad hoc decurrendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
nio adult̾a fu̾it. nicherdote
ixtinctur cur eñ in ꝓbet ma¬
ritus mores quos ip̃c aut añ
cormpit. aut postea ꝓbauit
ut nec accusait possit qui len¬
Somcinu uxori p̾bu̾it audi¬
end est. Caligrato.¬

Expanded text:
inio adulterata fuerit, nihil ex dote retinetur: cur enim improbet maritus mores, quos ipse aut ante corrupit aut postea probavit? ut nec accusare possit, qui lenocinium uxori praebuerit, audiendus est. Callistratu
Abbreviated transcription (Latin):
se iuter se sunt per npti¬
as copulantur. et altera
ad alterius cognationis
finem accedit. Namq cõ¬
uingende affinitatis cã
fit ex imptus nomina u̾o

Expanded text:
e inter se sunt, per nuptias copulantur et altera ad alterius cognationis finem accedit: namque coniungendae adfinitatis causa fit ex nuptiis. Nomina
Abbreviated transcription (Latin):
care utrum ceteros aduit¬
tamus acqz si mater non ess
an ip̃am heredẽ dicimus fieri
ul alius nomen sueẽonis in¬
duere. s negaur ius ei actio¬
nes et inuenimus rescriptũ
eos ad mitti qui uemirent si
mater non finss ergo et agna¬
ti ceteriq succederit aut sit
nemo si bona uacabunt.

Expanded text:
care utrum ceteros admittamus, atque si mater non esset, an ipsam heredem dicimus fieri uel aliud nomen successionis induere, sed denegamus ei actiones? et inuenimus rescriptum eos admitti, qui uenirent, si mater non fuisset: ergo et adgnati ceterique succedent aut, si nemo sit, bona uacabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Elsus. Lon est dubium
quĩ ea legata a quib sũmo
ile hr̃s exceptione petitorẽ
pot̾ ei in quartam ei impu¬
tentur ne cet̾orum legata

Expanded text:
um. Non est dubium, quin ea legata, a quibus heres summouere exceptione petitorem potest, in quartam ei imputentur nec ceterorum legata
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe et ubertatem ẜuo non
dare. s parte debita accept.a
⁊ a legato temꝑare ⁊ lib̾tatẽ
impone non cogi ne ẜuum
forte de se male meritum coga¬
tur maninnitte quid ergo si
solo. eodem hrde instituto
dem libertus pecierit. Si sub¬
stitutum he̾bit eque decreti
remedium pot̾it procedere.
ut accepta debita portione
cetera pars ad subtitutur
perueniat. ita ut si forte ser¬
uus redimi potuisset pr̃ae¬
cur libertas. Cessante uero
suosticutione patronum
hr̾ditatem liberti amplectẽ¬
tem pretor qui de fidei com¬
smnisso cognoscit libertatez
seruo eum imponere cogat.

Expanded text:
cipere et libertatem servo non dare: sed parte debita accepta et legato temperare et libertatem imponere non cogi, ne servum forte de se male meritum cogatur manumittere. quid ergo si solo eodem herede instituto idem libertus petierit? si substitutum habebit, aeque decreti remedium poterit procedere, ut accepta debita portione cetera pars ad substitutum perveniat ita, ut, si forte servus redimi potuisset, praestaretur libertas: cessante vero substitutione patronum hereditatem liberti amplectentem praetor, qui de fideicommisso cognoscit, libertatem servo eum imponere cogat.
Abbreviated transcription (Latin):
cõsequenter dicem postbi¬
ciium deb̃i. Si .xui. post an¬
num debebitur /Si mensos de
is mensibo debebit᷑. ¶Hoc ita
nale est et indicm. ¶Condicio
caindiem. et ideo siquid añ.xi

Expanded text:
consequetur dicemus post biennium deberi: si sedecim, post annum debebitur: si menses desis mensibus debetur. haec ita, nale est et in diem, condicionpostea in diem. Et ideo si quidem ante
Abbreviated transcription (Latin):
lira. aut intiba ut ni milli ꝯfici¬
idẽent dicendum. & uodsi ĩco¬
dicibus sint membrineis nel
cntaceis uel eciam membris ł
alterius matene uel meeratis
codicillis. andebentur indenꝰ
et gaus cassius scnbit. deberi
⁊ membranas libris legatis ꝯ se¬
quatin. Igitur certa quaq debe¬
buntur sine aduersetur nolm¬
tas testationis ¶Siem.s. libr.¬
non .cͦ. que quis ingemosuo
mentitus est qui adubris scnp¬
turam sufficeretur. non putis
corpus sit legatuma nõ sit ple¬
num quant᷑ecumq in burnt¬
teo hodie mueniantin debent¬
libus ite legitis bibliottec

Expanded text:
lyra aut in tilia ut nonnulli conficiidem erit dicendum. quod si in codicibus sint membraneis uel chartaceis uel etiam eboreis uel alterius materiae uel in ceratis codicillis, an debeantur, uideamus. et Gaius Cassius scribit deberi et membranas libris legatis: consequenter igitur cetera quoque debebuntur, si non aduersetur uoluntas testatoris.Sicentum, quae quis ingenio suo metitus est, qui ad libri scripturam sufficerent: ut puta corpus sit legatum et non sit plenum, quantaecumquae rha‹p›sodiae inueniantur, debentur.Libris autem legatis bibliothec
Abbreviated transcription (Latin):
sensum de eo cm̃ qͦuo curem
tutele liberetir ex his et hurꝰ¬
moch appet nolutatis questi¬
oneni sabim int̾pretatum et
ħ scriptura uera est et uoluꝵ¬
tatis h questionem ut illa qͥx¬

Expanded text:
sensum casu, quo curae et tutelae liberetur.Ex his et huiusmodi apparet uoluntatis quaestionem Sabinum interpretatum: ethaec scriptura uaria est et uoluntatis habet quaestionem, ut illa q
Abbreviated transcription (Latin):
ni filio famil. italegatur cum
his intutelam suam puenerit
pubeitatis tempus significt᷑
et sane si ꝑuberi filio fanur le¬
fiat s ut pubes. ceteru si mr̃
que suspectam habinit manti
aquo diueitant intam filio sue
quamins inpuben legi nõ ur̃
sensisse de eo tempe quo in pu¬
bes est. s eo q. et pubes. ⁊ pater
familuas enim. nam ⁊ si pubes
fuit multomagis dicemus de
pat̾famił ennsensisse ac si drai¬
ss insna tutelam ⁊ insnã po¬
testate. Or uodsiquipat᷑ famil
inpuben leget cum snc tutele
sit depubertite sensit int̾dum
ins atpareat. nanisuam piibi

Expanded text:
 filio familias ita legatur: 'cum is in tutelam suam peruenerit', pubertatis tempus significatur. et sane si impuberi filio familias lefiat, sed ut pubes. ceterum si mater, quae suspectam habuit mariti a quo diuorterat uitam, filio suo quamuis impuberi leget, non uidetur sensisse de eo tempore, quo pubes est, sed eo, quo et pubes et pater familias est nam et si pubes fuit, multo magis dicemus de patre familias eam sensisse, ac si dixisset 'in suam tutelam et in suam potestatem'.Quod si quis patri familias impuberi leget, cum suae tutelae sit, de pubertate sensit, interduis appareat. nam si iam
Abbreviated transcription (Latin):
Estucores pupillo ¶der ret.¬
dati sunt um tutelam gessit.
et soluendo nõ est. scd̃s ticio g̃¬
endam mandauit. et ticius
no gessit. quesitum ẽ quaten
quisq eoꝵ tencatur. ettutorũ
quidem ꝑiculu ꝯmune ẽ ĩa¬
mĩstracione tutele. et insolid
umusi teneantur plane si pac¬
cuma nũata pupilli int̾tos
distributa est. Nonĩmaiorer
tur S et si ip̃i tutores rem pu¬
pilli furatisũt.uidcam  anca
accione que ꝓponicur exlege.
xii. tabularu. adu̾sꝯ tucorem
ta est s tucoros pꝑt̾ amissar
amĩstratioe nõtam ĩ iuto do¬
mmno ꝯtractare eam uidencir
quam ꝑfide age. Remo dem¬
q dicet unu tutore et dup
eius estimatc̃e.nõsolũ ergo
gessisse tutela iscreditur qui
alu gerenda mãdauit. s etq
satis aꝯtutore accepit rem:
saluam pupillo fucura. ei¬
q ꝑmisit amĩstratõem tocio
tutelenec pot̾ se deffent̾e ꝯstit¬
ucionib que iube̾t añ ꝯuemi¬

Expanded text:
es tutores pupillo dati sunt, unus tutelam gessit et soluendo non est, secundus Titio gerendam mandauit et Titius no gessit: quaesitum est, quatenus quisque eorum teneatur. et tutorum quidem periculum commune est in administratione tutelae et in solidum uersi tenentur. plane si pecunia numerata pupilli inter eos distributa est, non in maioretur. Sed si ipsi tutores rem pupilli furati sunt, uideamus, an ea actione, quae proponitur ex lege duodecim tabularum aduersus tutorem ta est. sed tutores propter admissam administrationem non tam inuito domino contrectare eam uidentur quam perfide agere: nemo denique dicet unum tutorem et dupleius aestimationem. Non solum ergo gessisse tutelam is creditur, qui alii gerendam mandauit, sed et qui satis a contutore accepit rem saluam pupillo futuram eique permisit administrationem totius tutelae, nec potest se defendere constitutionibus, quae iubent an
Abbreviated transcription (Latin):
reliquerat etum post inciso
lino et recognito testam̾to
aliud testamentum fecit ĩ
quorepecut legitum hus

Expanded text:
reliquerat, post inciso lino et recognito testamento aliud testamentum fecit, in quo repetit legatum his
Abbreviated transcription (Latin):
ipl. S ed cum ab brde pro parte
instituto fideicommissaria brdi¬
tas subcondictione relicta esset.
Imꝑator ticius antoninus res¬
cripsit non ẽe locum constitutio¬
in sue neq pupillum extra ordi¬
nem uuandum. presertĩ si uouũ
bñficium cum alterius in urria
postularet.

Expanded text:
. Sed cum ab herede pro parte instituto fideicommissa hereditas sub condicione relicta esset, imperator Tit‹u›s Antoninus rescripsit non esse locum constitutioni suae neque pupillum extra ordinem iuuandum, praesertim, si nouum beneficium cum alterius iniuria postularet
Abbreviated transcription (Latin):
pete accoe sic tñ ut ubi qui¬
dem peccunia accepta repu¬
diauit ibi dicem eur quio¬
misit coueniend̃. ub̃i no gͣ¬
tis infraude tñ eoꝵ quibꝰ qͥd
relictũẽ possõrẽ debere cõue¬
niri utił acõone. ¶Quã ꝙͣ ad

Expanded text:
ere actionem, sic tamen, ut, ubi quidem pecunia accepta repudiauit, ibi dicamus eum qui omisit conueniendum, ubi uero gratis, in fraudem tamen eorum quibus quid relictum est, possessorem debere conueniri utili actione.Quamqua
Abbreviated transcription (Latin):
adannos .l. annorum com¬
putatio fit. quot etatis erꝰ
ad annum sexagenĩmum
de erit remisso uno anre
nis quĩquaginta qumq
usq. ad ãnũ sexagesimum
annorum .uii. ab annis.lx.¬
cuiuscumq etatis sit ãno¬
rum .u. eoꝙ nos iure uti
ulpianus. ait ⁊ circa com¬
put.itionem usus fructus
faciendam. solitum est tu
sexagessimum de ẽẽ uidentur
nuꝙͣ ergo. implius qmͣ trigi¬
ta amiorum computaturtõ
initur sic deniq et su p̃i rei
publite usus fructus leget᷑
suie simplicit siue ad hido
fit. ¶Si quis ex hr̃dibus
rem ꝓpriam ẽẽ contendat
dem̃ h̃rditariam eẽ .ꝯ. con¬
iuncatur quidam putant
eius quoq falcidiam non
posse reti neri. quia nichil

Expanded text:
aginta tot annorum computatio fit, quot aetati eius ad annum sexagesimum deerit remisso uno anno:nis quinquaginta quinque usque ad annum sexagesimum annorum septem, ab anniscuiuscumque aetatis sit, annorum quinque. eoque nos iure uti Ulpianus ait et circa computationem usus fructus faciendam. solitum est tamsexagesimum deesse uidentur. numquam ergo amplius quam triginta annorum computatio initur. sic denique et si rei publicae usus fructus legetur, siue simpliciter siue ad ludos, fit.Si quis ex heredibus rem propriam esse contendat, deinde hereditariam esse conuincatur, quidam putant eius quoque Falcidiam non posse reti neri, quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
In condicionibus pri¬
mum locum uolimtas de fũc¬
ti optinet ea que regit. con¬
ditiones. denqr et in ea con¬
ditione si fili.a mea cum ticio
ipta erit placuit uon sẽꝑ
inortis tempus ob ẜuari. si
uoluntate patrocinante tar¬
dius ꝓduca. ¶Hec seripta
si pͥmus heres erit. dampn¬
as esto dare. ꝓ conditione
uon est capienda. magis eĩ

Expanded text:
In condicionibus primum locum uoluntas defuncti optinet eaque regit condiciones. denique et in ea condicione 'si filia mea cum Titio nupta erit' placuit non semper mortis tempus obseruari, sed uoluntate patrocinante tardius produci. Haec scriptura 'si Primus heres erit, damnas esto dare' pro condicione non est accipienda: magis enim
Abbreviated transcription (Latin):
Uem. Libertus qui sol¬
uendo non erat. pretito
patrono extraneos reliqͥt
heredes. quero an possit pa
tis hr̃dibus adita est hr¬
ab surdum est ius pr̃oni
tabulas aliorum compu¬
tatione non iuiditio ip̃ius
patroni extimari aufferri¬
ꝙ patrono qd̾ modicum
uendicaturus est. multi
enuim caus interuenire po¬
ssunt quibus expediat pa¬
uitudo. quam ubertus re¬
liquerit. facuitates pr̃o¬
ni eius excedat. ueluti si
predia sunt aliqua ex bo¬
nis uberti inquioꝰ maio¬
rum patroni sepultura:
sit. et mag̾m extimat pa¬
tronus bon oꝵ possõnem.

Expanded text:
um Libertus, qui solvendo non erat, praeterito patrono extrarios relinquit heredes: quaero, an possit pattis heredibus adita est hereabsurdum est ius patroni one contra tabulas aliorum computatione, non iudicio ipsius patroni aestimari auferrique patrono, quod modicum vindicatenim casus interuenire possunt, quibus expediat panitudo, quam libertus reliquerit, facultates patrimonii eius exced‹a›t, ueluti si praedia sunt aliqua ex bonis liberti, in quibus maiorum patroni sepulchra sint et magni aestimat patronus bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
diare sicuti su egitimã uelimad
me ꝑtin̾e cũ scĩa testõ michi re¬
nicta indeboꝵ añ repudiare tes¬
tametu. et ita legitimã acꝗsisse
unerant eoꝵ alt intestato mor¬
cuus suũ hr̃dem nõ reliq̃rat fr̃
qui superat nolebat ei hr̃s ẽẽ ꝯ

Expanded text:
diare, sicuti, si legitimam velim ad me pertinere, cum sciam testamento mihi relictam, videbor ante repudiare testamentum et ita legitimam adquisissuerant: eorum alter intestato mortuus suum heredem non reliquerat: frater qui supererat nolebat
Abbreviated transcription (Latin):
cadem distributio fiet ut
missarius reliquas tres ie¬
gacarius. nam iniquissi
num plus ferre legatari¬
um adeo quia suspecta dic¬
ta est hrditas ꝙͣ la tut ẽẽt
si sponte adita fuiss quod
aũt insuspecta hr̃ditate
dictum est hoc idem dici po¬
test in his testĩs inquibus
lex falcidia locum non ht ĩ
multis dico. et si qui sunt
aliispomponius scribit si de¬
ductis legatis resticuere qͥs
h̃rdicatem rogetur. qͣi tum
est utrum solida legata pr̃ã¬
da sĩt. et .iiiiͦ. ex solo fidei cõ¬
misso detrahere possit an
uero ex legatis.⁊ ex fidei cõ¬
misso. qͣrtam detrahere pos¬
sit.⁊ referet. aristonem. Rn¬

Expanded text:
adem distributio fiet, utdeicommissarius, reliquas tres legatarius: nam iniquissimum est plus ferre legatarium ideo, quia suspecta dicta est hereditas, quam laturus esset, si sponte adita fuisset. Quod autem in suspecta hereditate dictum est, hoc idem dici potest in his testamentis, in quibus lex Falcidia locum non habet, in militis dico et si qui sunt alii. Item Pomponius scribit, si deductis legatis restituere quis hereditatem rogatur, quaesitum est, utrum solida legata praestanda sint et quartam ex solo fideicommisso detrahere possit, an uero et ex legatis et ex fideicommisso quartam detrahere possit? et refert Aristonem r
Abbreviated transcription (Latin):
dam hoc est ex legatis ⁊ exfi¬
dei comisso. ¶Res que abhr¬
de alienate sunt inqͣrtam. ĩ¬
putantur urdi ¶ Quidam
uberis suis ex disꝑibus ꝑti¬
bus institutis datis precep¬
ti ombus. sie ut ip̃e maxima
ꝑtem patrimonii int̾ liberos
diuisiss rogauit eum qui si¬
ne liberis decedẽt porcõm suã
fr̃ibus restituere. Imperitor
nr̃ rescripsit p̾ceptiones qͦ
fidei cõmisso contineri quia
non portionẽ h̃rditariam tes
gatus fuerat hr̃ditatem res¬
ticuere. ant̾ qõnem de famili¬
a hĩtam uł tabulas apũit
uł hrditatem adierit. uł qͥd
eorum que senatus cõsulto
.phibetur fecerit. ac per hoc
publicata fuerit hr̃ditas.
fiscus cum sius honeribus
h̾rditatem acquirit. Qr̃e
ꝯmodum qͣrte quod erat

Expanded text:
ex legatis et fideicommisso. Res, quae ab herede alienatae sunt, in quartam imputantur heredi. Quidam liberis suis, ex disparibus partibus institutis, datis praeceptionibus, ut ipse maximam partem patrimonii inter liberos ita divisisset, rogavit eum, qui sine liberis decederet, portionem suam fratribus restituere. imperator noster rescripsit praeceptiones quoque fideicommisso contineri, quia non portionem hereditariam testgatus fuerit hereditatem restituere, ante quaestionem de familia habitam vel tabulas aperuerit vel hereditatem adierit vel quid eorum quae senatus consulto prohibentur fecerit ac per hoc publicata fuerit hereditas, fiscus cum suis oneribus hereditatem adquirit. quare commodum quartae, quod erat
Abbreviated transcription (Latin):
fuiss. posse te extestõ age̾ iabo
scribit. qr nõ uidetur hr̃s de di¬
se qd̾ ita ded̾at. ut ũre nõ pos¬
sis. et hoc uerum piito. S et
hxc amplius ut debeteprins

Expanded text:
fuisset, posse te ex testamento agere Labeo scribit, quia non uidetur heres dedisse, quod ita dederat, ut habere non possis: et hoc uerum puto. sed hoc amplius ait deber
Abbreviated transcription (Latin):
lia uiris eẽt labeonis snĩa ua
est. Cumita legatum eẽt ut
ticia upor mca tantam ꝑtem
hãt quantulam unꝰ h̃rs si
nõ equales ꝑtos eent hr̃du
quintus mucius et galh pu¬
tabat maxima ꝑte legata
eẽ. qr in maiore numoro quo¬
qr inect. Seruus offilius

Expanded text:
iuris esset.Labeonis sententia uera est.Cum ita legatum esse‹t›, ut Titia uxor mea tantandem partem habeat quantulam unus heres, si non aequales partes essent heredum, Quintus Mucius et Gallus putabant maximam partem legatam esse, quia in maiore minor quoque inesset, Seruius Ofilius
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝙ uerum est. ¶Cũm ita leg¬
tum ẽet quanta pectunia exhr¬
ditate ticuadme puenit tan¬
ta pectuma hr̃s meus seio
dato id legatum pucat lauo
quod acceptur intabul suis.
E rea hrditate testator retulis¬
set.¶Cetm negat cauendum
hrdi alegatario forte siquid

Expanded text:
Cum ita legatum esset: 'quanta pecunia ex hereditate Titii ad me peruenit, tantam pecuniam heres meus Seiae dato', id legatum putat Labeo, quod acceptum in tabulis suis ex ea hereditate testator rettulisset: ceterum negat cauendum heredi a legatario, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
mutetur exnentro testo peci¬
cio cõpctit. ¶Si de falcidia q̃¬
ratur pinde omĩa ẜuabun¬
tur ac sinonxĩatini ei q̃ post¬
ea dectus ẽ. pͥo testõ fideic̃o

Expanded text:
mutetur, ex neutro testamento petitio competit. Si ‹de› Falcidia quaeratur, perinde omnia seruabuntur ac si nominatim ei, qui postea electus est, primo testamento fideico
Abbreviated transcription (Latin):
deatur hr̃s rogatꝰ remitte io
debitori. Nam si ꝯuenia tur
debitor ab hr̃de doli excepite
uti pot̾ que res utile fidei cõ.
facit. qd cum ita se h̃t etia ab
om̃i debitore fidei. cõ. relin q
potest.Dem .l.

Expanded text:
deatur heres rogatus remittere id debitori: nam si conveniatur debitor ab herede, doli exceptione uti potest: quae res utile fideicommissum facit. quod cum ita se habet, ab omni debitore fideicommissum relinqui potest. Idem l
Abbreviated transcription (Latin):
re primum quia subcondictõ¬
ne fidis missum datum est deĩ¬
de quia non probet de brditate
uuentis pueri ageͣt. ¶ OUrtuͦ
autem pupillo compelli deb hr¬
ditatem patris adire. ¶Qd̃
si duo hr̃des apatre instituti fue¬
rint. et utriusq fidĩ ꝯmissum sit
ut ex br̃ditati filii hrditatem res¬
ticuerent satis erit uł unum.
cogi a dire. hoc enim fc̃o etiam is
qui patris hr̾ditatem non adi¬
it filii brditatem. adire et resti¬
cuere cogetur. ¶Quociens fi¬
lius emancipatus bõrum pos¬
sõem.ccͣ. tabulas accipit nulla
rõ est compellendi brdis ad resti¬
cuendam hrditatem. Et sicut
neq legata neq fidei ꝯmissa ce¬
tera prare cogitur. ita nec ad resti¬
cutionem quidem pr̃ditatis cõ¬
pelli deb. ¶ Marceltus plane
non est compellendus a dire su
am filius bõrum possessionem.
ue intercidat fidĩ ꝯmissum. ou.¬
tuo brde insticuto. et omissaa
fino bõrum posẜõe. ¶ Qui ex
restitiit siue petat a debitorib

Expanded text:
re, primum quia sub condicione fideicommissum datum est, deinde quia non probe de hereditate uiuenti‹s› pueri aget: mortuo autem pupillo compelli debet hereditatem patris adire. Quod si duo heredes a patre instituti fuerint et utriusque fidei commissum sit, ut exheredati filii hereditate‹m› restituerent, satis eri‹t› uel unum cogi adire: hoc enim facto etiam is, qui patris hereditatem non adit, filii hereditatem adire et restituere cogetur. Quotiens filius emancipatus bonorum possessionem contra tabulas accipit, nulla ratio est compellendi heredis ad restituendam hereditatem et sicut neque legata neque fideicommissa cetera praestare cogitur, ita ne ad restitutionem quidem hereditatis compelli debet. Marcellus: plane non est compellendus adire, si iam filius bonorum possessionem, ne intercidat fideicommissum mortuo herede instituto et omissa a filio bonorum possessione. Qui ex tatem restituit, siue petat a debitorib
Abbreviated transcription (Latin):
naufragio perut cum exp¬
loran non possit ucerprior
extinctus sit humanns.
ẽ. c̾dere filium dicius ui¬

Expanded text:
naufragio periit: cum explorari non possit, uter prior exstinctus sit, humanius est credere filium diutius vi
Abbreviated transcription (Latin):
debi siuc prudens muuer plo
cet stipuiata cẽtsiũ in prudẽs
babeonis snĩam probo. ¶ux¬
or diuorcio fc̃o ꝑtemdotis i¬
cẽꝑat ꝑtem apud uirum reli¬
querat. ¶Deinde aui nupẜat
et itcrum uidiaa fcã ad pͥrio¬
ti ded̾at neq ei peccunie que
reliqua erpriore dote erat mõ¬
cionem foc̾at diuorcio fco re¬
li qͣu expriore dote hisdem di¬
ebuii rediturum.ait laboo
dotis obligonemẽẽt traslatã.
et hec uerum puro ¶Si uirso.¬
co ĩnissu uxoris manente i

Expanded text:
eri, siue prudens mulier plus esset stipulata siue imprudens: Labeonis sententiam probo. Uxor diuortio facto partem dotis receperat, partem apud uirum reliquerat, deinde alii nupserat et iterum uidua facta ad prioti dederat neque eius pecuniae, quae reliqua ex priore dote erat, mentionem fecerat. Divortio facto reliquum ex priore dote iisdem diebus virum redditurum ait Labeo,dotis obligationem esset translata: et hoc verum puto. Si vir socero iniussu uxoris manente
Abbreviated transcription (Latin):
tur ticu adicio ut sci h̃rs fiat.
et sane et iuliano et t̾tuliano
ħ̾ uidet᷑. ¶ Qui fidei comisẜam
ub̾tate sp̃cõdicic̾e accepit. pot̾
abhrde pure cum lib̾tate hr̃s¬

Expanded text:
tur Titii aditio, ut Seius heres fiat: et sane et Iuliano et Tertulliano hoc uidetur. Qui fideicommissam libertatem sub condicione accepit, potest ab herede pure cum lib
Abbreviated transcription (Latin):
am sõscituto filii ex hr̃datt̾em
cũ et si fu̾nit fc̃a frustra ẽ po mor¬
te cñi fiui fca ẽ. quã inutilẽ cẽ
alias ostendim. Opinamur
igitur filiũ si sit institutꝰ sb̾ca
condicione que sit ineiꝰ potesta¬
te nõ indig̾e ex hr̃dacione a se¬
quẽtibꝰ gractib alioquĩ et eaco

Expanded text:
to filii exheredationem, cum et, si fuerit facta, frustra est: post mortem enim filii facta est, quam inutilem esse alia‹s› ostendimus: opinamur igitur filium, si sit institutus sub ea condicione et sit in eius potestate, non indigere exheredatione a sequentibus gradibus: al
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatcm et brditate cõsequit.
et erit int̾im necess. uri et cxist¬
ente ꝯdicione nolũtarius he¬
ros efficietur.ut nõ desinat he¬
ies ẽt. s ut ius in eo miitetur
successionis. ¶ aꝑture tabula¬
rum dilacio neccͣarii. brdis io
nõ mutat ut solemꝰ ĩsbstituto
si se. ad.arrogandum dedit sb̃s¬
tituto ĩ pubi deffuncto silio ne

Expanded text:
tem et hereditatem consequitur et erit interim necessarius: et existente condicione uoluntarius heres efficietur, ut non desinat heres esse, sed ut ius in eo mutetur successionis. Aperturae tabularum dilatio necessarii heredis ius non mutat, ut solemus in substituto si se adrogandum dederit substitutus impuberi def
Abbreviated transcription (Latin):
fiuiꝯ qr nõ sub onũ cõdicione
institui pot̾ et quide subea cõ¬
dicione que est in potestate ip¬
sius pot̾ de hoc eñi int̾ om̃s cõs¬
tat. S utiu ita demũ institu¬
cio effectum hat si parint cõ¬
dicioni anet si nõ panierit. ct
decefsit. Iuł putat filum sb̃
buuꝰ modi ꝯdicione institutũ
etiã si odicioni nõ ꝑari̾nt sũme¬
tum ẽe ẽt ido si cob̾rdem hãt ita
institutꝯ nõ debx cum expecta¬
re donec cõcliciomi parrat filiꝰ
cum et si patirm ĩtestatu fac¬
et. ułfecit nd parendo ꝯliciõi
ꝓculdubio expectan d que sẽ¬

Expanded text:
quia non sub omni condicione institui potest. et quidem sub ea condicione, quae est in potestate ipsius, potest: de hoc enim inter omnes constat sed utrum ita demum institutio effectum habeat, si paruerit condicioni, an et si non paruerit et decessit? Iulianus putat filium sub eiusmodi condicione institutum etiam, si condicioni non paruerit, summotum esse, et ideo si coheredem habeat ita institutus, non debere eum exspectare, donec condicioni pareat filius, cum et si patrem intestatum faceret non parendo condicioni, procul dubio exspectare de
Abbreviated transcription (Latin):
os et ad hibuit .u. mutiũ
qui nchil numerat si
dotem stipulatus ẽ.si mor¬
te muliens solutum fu¬
erit macrimonnum. Seia
moriens testamento suo
ita camt lucio ticio marito
meo cui maximas gras
ago dariuolo suꝑ dodem
quam ei dedi tot aureos
quero cum is insticint lu¬
cium ticium conuenire
quincus mucius exscipu¬
lacione an repellere enm:
maritus possit. ex u̾bis tes¬
dato sernon donations
causa stipulatus ẽ.tã q̃m¬
eris eum tenen. et i deo
quntum mucium ercer¬
cione repellendum ẽẽ.qd
si donatioms causa seia sti¬
pulari piisiss inderieñ
ineum casum qui morte
mulieris exticit morcis
cansa stipulatum et ideo
fideienis comitti potunss
meum casum men dicẽ¬

Expanded text:
os et adhibuit Quintum Mucium, qui nihil numerauit, sed dotem stipulatus est, si morte mulieris solutum fuerit matrimonium.Seia moriens testamento suo ita cauit: 'Lucio Titio marito meo, cui maximas gratias ago, dari uolo super dotem, quam ei dedi, tot aureos'. quaero, cum instituit Lucium Titium conuenire Quintus Mucius ex stipulatu action‹e›, an repellere eum maritus possit ex uerbis tesia non donationis causa stipulatus est, eris eum teneri et ideo Quintum Mucium exceptione repellendum esse. quod si donationis causa Seia stipulari permississet, videri eum in eum casum, qui morte mulieris exstitit mortis causa stipulatum: et ideo fidei eius committi potuisse in eum casum dicen
Abbreviated transcription (Latin):
uida ixferũt qͣntũ repeto apd̾
uuilanũ sabim et cassu et ꝓ¬
erũt codicilł adscripta uł ad¬
empta sũt apͥstitutis debeant
ioest anꝑṁde dato et ad epto
etia hoc tp̃r codicilł fc̃a ualcat

Expanded text:
uidam referunt, quantum repeto apud Uiuianum, Sabini et Cassii et Proerunt codicillis adscripta uel adempta sunt, a substitutis debeantur, id est an perinde datio et ademptio etiam hoc tempore codicillis facta ualeat
Abbreviated transcription (Latin):
rator en pecierat᷑ hr̃des auiura¬
tam hr̃e nõ potũant erꝑsona
defuncti restitutte in incegrũ
ĩplorabant que stricto iure s̃
um refert in eo qui legatioĩs
cã rome erat et ĩ filiu qui ma¬
tris delatam possc̾e ab sens
amif at sinc respectuen disti¬
nctionis restitutõe locu hr̃e
ꝙ et hic huanitatis gr̃ã ob¬
tinendu.¶rei ꝑduessionis
prditate suspensa cogna¬
tione filius emancipatꝰ cui
depatris ĩ nocentia liqueret
pocest q̃rere ꝓixere degessisse fi¬
liũ placuitꝰ qui moriẽs cõꝑto
matrez suã intestato uita de
cessisse codicuł petit abhr̃de:

Expanded text:
rator eius petierat, heredes Aviti ratam habere non potuerant, ex persona defuncti restitutionem in integrum implorabant, quae stricto iure nonum refert in eo, qui legationis causa Romae erat et filium, qui matris delatam possessionem absens amiserat, sine respectu eius distinctionis restitutionem locum habere. quod et hic humanitatis gratia optinendum est. Rei perduellionis hereditatem suspensa cognitione filius emancipatus, cui de patris innocentia liquet, potest quaerere. Pro herede gessisse filium placuit, qui moriens comperto matrem suam incessisse codicillis petit ab herede
Abbreviated transcription (Latin):
bucionẽ uenire. ¶Ob dona¬
ciones. itẽ obies amotas ex
his fructibo qui post diuor¬
qum ꝑcepti sũt ẽopẽsatioẽs

Expanded text:
butionem uenire. Ob donationes, item ob res amotas ex his fructibus, qui post diuortium percepti sunt, compensationes
Abbreviated transcription (Latin):
uend̾e illi obligauerit. uł cõtͣ.
an ualeat ꝙ accuẽ et in ea
forte opinio eum qui alud̃
nichꝰ egisse quid igitur si p̃¬
tor ita decreuit uend̾e oblig¬
riue ꝑmitto. an possit libu
arbitrium hr̃e quid faciat.
et magis est ut possit dum¬
modo sciam p̾torer nõ rec¬
te ꝑtib siuis functum debu¬
it enĩ statu̾e et elig̾e utrum
mag̾ obligare anuende per¬
pittat. ¶ Sioligau̾it remtu¬
tor sine dec̾to. quãuis obli¬
gatio nõ ualeat est tñ excep¬
tiomi doli locus. s tunc cum
tutor acceptã mutuam pec
cuniam ei solu̾it qui sub pi¬
gnori erat c̾clicor. Item irdẽ¬
dum ẽ an et obligare ei rez
possit et dicend̾ est sieãdẽ for¬
tem acceꝑit. nec grauiornb
usuris uale obligatd̃em u

Expanded text:
uendere, illi obligauerint uel contra, an ualeat quod actum est? et mea fert opinio eum, qui aliud nihil egisse. Quid ergo si praetor ita decreverit "vendere obligareve permitto ", an possit liberum arbitrium habere, qui faciat? et magis est ut possit, dummodo sciamus praetorem non recte partibus suis functum: debuit enim ipse statuere et eligere, utrum magis obligare an vendere permittat. Si obligavit rem tutor sine decreto, quamvis obligatio non valeat, est tamen exceptioni doli locus, sed tunc, cum tutor acceptam mutuam peccuniam ei soluerit, qui sub pignore erat creditor.Item uidendum est, an et obligare ei rem possit: et dicendum est, si eandem sortem acceperit nec grauioribus usuris, ualere obligationem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nõ posse eos distrahere res
pupilloꝵ. uładolescentim
nuilla dubitacioẽ. IS si cur¬
ator sit furiosi. uł cui alt̾iꝰ
nõ adolescẽtis. uidend̾ est u¬
trum uire uetiualebit uen¬
dicio. an hãc oroem admit¬
tem.et puto qr de pupillis
princeps loquitur et ꝯ uĩc¬
tim tucorim curatores acci¬
puuntur. ꝓtinẽ et decet̾is ꝓ¬
uto exsnĩa oronis idem eẽ
dicendum anobligan coĩa
possint q̃ritur. S nõ puto
sine decto obliganda. Nar
ꝙ excep̾ orõ ad hoc ꝑtinet

Expanded text:
eos non posse distrahere res pupillorum uel adulescentium nulla dubitatio est.Sed si curator sit furiosi uel cuius alterius non adulescentis, uidendum est, utrum iure ueteri ualebit uenditio an hanc orationem admittemus. et puto, quia de pupillis princeps loquitur et coniuncti tutoribus curatores accipiunt, pertinere: et de ceteris puto ex sententia orationis idem esse dicendum.An obligari communia possint, quaeritur, sed non puto sine decreto obliganda: nam quod excepit oratio, ad hoc tant
Abbreviated transcription (Latin):
clistrahendires pupillares orit
demum sies auenum in mĩea
t ꝓude. et si ꝑmiẜit ere aueno
nõ allegato ꝯseqͥnt̾ dicemus
nuliam᷑ eẽ uenditẽe. mulum¬
que decretum. nõ enĩ passima
cdistrahi ube̾ p̾tori tributũ en
srita demũ si urgeat es alienũ.¬
¶Maneat accio pͥupillo si post¬
ca pot̾it ꝓbari obreptum eẽ p̃¬
tori. s uidend̾ est. utrum in rẽ
an in ꝑsonam dabimt ei acco¬
nem. et mag̾ẽ ut inrem detur
nõ tm̃ in ꝑsonam adu̾s turo¬
ros. siuecuratores. ¶ Coĩa p̾ci¬
ia accipe debem.si ꝓ indiuiso

Expanded text:
res pupillares, sed ita demum, si aes alienum immineat. proinde et si permiserit aere alieno non allegato, consequenter dicemus nullam esse uenditionem nullumque decretum: non enim passim distrahi iubere praetori tributum est, sed ita demum, si urgueat aes alienum.Manet actio pupillo, si postea poterit probari obreptum esse praetori. sed uidendum est, utrum in rem an in personam dabimus ei actionem. et magis est, ut in rem detur, non tantum in personam aduersus tutores siue curatores.Communia praedia accipere debemus, si pro indiuiso
Abbreviated transcription (Latin):
ciosior. circa uentrem an¬
cille nulla temporis ad mi¬
ssa distinctione. nec in me¬
rito. quia ꝑtus non dũ edi

Expanded text:
iosior. Circa uentrem ancillae nulla temporis admissa distinctio est nec immerito, quia partus nondum edi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe qd patronũ. s om̃n como¬
lionis dampnatꝰ salua c̃ẽ
diuus seuerꝯ etantoninꝰ
benignissime Rpẜunt. sic̃
ex alia c̃a punitoꝵ libis in

Expanded text:
esse quidem patronum, sed omni commolionis damnatus, salva esse divi Severus et Antoninus benignissime rescripserunt, sicut ex alia
Abbreviated transcription (Latin):
milites sũt et uire militari
posse testari eos nlła dubi¬
tato ẽ. ¶ Sed quis militu
et illo nõdũ ꝑuen̾it tñ poc̾it
iure militari testari. est n mi¬
les ꝙͣuis ĩnimĩus nõ sit.p̃
tos p̾sides audire ⁊ no
tñnatiue exequi debent. eũ
si ingͣtus lib̾tus sit no ĩpu¬
ne eum ferre oporteat. S si
qd in officiosus patrono pa¬
troneue lib̾is ne eoꝵ sit tm̃¬
modo castigari eum sb̃ com¬
min.at̾de aliqua sen̾itatis ñ
de future. Si rursũ cam q̃rele
si ꝯtumeliam fecit.aut ꝯin¬
cium eis dreit ⁊̃ in exilium
tp̃rale dari debebit.ꝙ sima¬
nꝰ intulis. in metallũ dando
erit id̃ ⁊ si calumpnia aliqͣ
eis instruxit uł delatorem

Expanded text:
milites sunt et iure militari eos testari posse nulla dubitatio est. Si quis militum et illo nondum pervenerit, tamen poterit iure militari testari: est enim miles, quamvis in numeris non sit. n translaticie exsequi debent, cum, si ingratus libertus sit, non impune ferre eum oporteat. sed si quidem inofficiosus patrono patronae liberisve eorum sit, tantummodo castigari eum sub comminatione aliqua severitatis non defuturae, si rursum causam queresi contumeliam fecit aut convicium eis dixit, etiam in exilium temporale dari debebit: quod si manus intulit, in metallum dandus erit: idem et si calumniam aliquam eis instruxit vel delatorem
Abbreviated transcription (Latin):
uus claudius lib̾tum qui
ꝓbutꝰ fu̾it patrono delatore
sb̃misisse qui de statu eiꝰ fa¬
cerent ei q̃onem ẜuum pat̾¬
ni ẽe iussit eum lib̾tum. ¶
ut si patronꝰ lib̾tum suum
nõ aluenit ius patroni pdat.
Dige iureuirando Daulꝰ
ne mibat liberta uł liberos
tollat intelligitur etiam is
qui lib̾tam iurare pacitur. S¬
⁊ si ignorante eo suus filius
adegent stipłatus ue fu̾it in¬
ch̾ eiꝰ nccebit. ¶Cet̾m si iussu
patroni is qui in pot᷑ate est
idem fecerit dicendum est
cum hac lege tenen. ¶Qui
scipłatus est centum oꝑas
aut in singulas aureos q¬
nos dari non uidetur ꝯtra
legem stipłatꝰ. qr in pot̾ate
liberti est oꝑas dare.¶Quaᷤ¬
ius nlła ꝑsona lege excipia¬
tur. tñ intelligendũ est de
hus sentire qui lib̾os tollere

Expanded text:
uus Claudius libertum, qui probatus fuit patrono delatores summisisse, qui de statu eius facerent ei quaestionem, seruum patroni esse iussit eum libertum. Iut, si patronus libertum suum non aluerit, ius patroni perdat.digere iureiurando, ne nubat liberta uel liberos tollat, intellegitur etiam is, qui libertum iurare patitur. sed si ignorante eo suus filius adegerit stipulatus fuerit, nihil ei nocebit: certe si iussu patroni is qui in potestate est idem fecerit, dicendum est eum hac lege teneri. Stipulatus est centum operas aut in singulas aureos quinos dari: non uidetur contra legem stipulatus, quia in potestate liberti est operas dare. Quamuis nulla persona lege excipiatur, tamen intellegendum est de his legem sentire, qui liberos tollere
Abbreviated transcription (Latin):
ubtatem accepenint et qui
nire moran solebant.siĩ¬
structum fundimilegassi
ea pedacogia que ibi hacebat¬
et ut cum ibi ueniss. p̃ sto
ẽẽt intriclimo legato con¬
timentur contube̾males
quoq suorum .i. urores et
natos instructo fundo con¬
tinen uenim ẽ. Instincto
antem fundo et bibliotheci
et libros qui ilic erant. ut
queciens uenissent utecur
conciner constat.s si q̃si
upotheca librorum utebat
contra ent dicendum.ne
ppellectilem et uina et ma¬
cipia non solum ad cuicu
quoq hec sole legate uident
que maliquo ornatu nlle
diis instructis legatis man¬
cipia non continen quetẽ¬
poris causi illi fuerint ac ñ¬

Expanded text:
tatem acceperunt, et qui rure morari solebant. Si instructum fundum legasset, ea paedagogia, quae ibi habebat, ut, cum ibi uenisset, praesto essent in triclinio, legato continentur. Contubernales quoque seruorum, id est uxores, et natos, instructo fundo contineri uerum est. Instructo autem fundo et bibliothecam et libros, qui illic erant, ut quotiens uenisset uteretur, contineri constat. sed si quasi apotheca librorum utebatur, contra erit dicendum. Neppellectilem et uina et mancipia non solum ad cultumquoque hae solae legatae uidentur, quae in aliquo ornatu uillae diis instructis legatis mancipia non contineri, quae temporis causa illic fuerunt ac n
Abbreviated transcription (Latin):
pure qui dem liber hxies au̾t
Sub conditione scriptus ẽ
si heies non extit̾it legatur
accipere uissus est. in lega¬
to repetitam uideri liberta¬
tem. diuus pius rescripsit

Expanded text:
pure quidem liber, heres autem sub condicione scriptus et, si heres non exstiterit, legatum accipere iussus est, in legato repetitam uideri libertatem diuus Pius rescribsit
Abbreviated transcription (Latin):
Undi trebaciam reddicus
urori mee quo adumet
dari uolo quero an possit tu¬
cor br̃dis fundum uendere
et legatano quancitatem of¬
recte desiderare. quod ob eam
rem dumrutum sicitem
quero quodistat hoc legatu

Expanded text:
undi Aebutiani reditus uxori meae quoad uiuat dari uolo': quaero, an possit tutor heredis fundum uendere et legatario offerre quantitatem recte desiderare, quod ob eam rem deminutum sit. item quaero, quo distat hoc legatum
Abbreviated transcription (Latin):
tum autem presenti die da¬
tum est in hoc questio est q̃
constit̾it legatum et eium
nec catomane sentencie lo¬
cum in ꝓposito ẽẽ. quia et si
statim testator decessisset ñ
tamen omnimodo in utile
esset legatum cum posset
ditio libertatis ante addi

Expanded text:
tum autem praesenti die datum est, in hoc quaestio est, an constiterit legatum: etenim nec Catonianae sententiae locum in proposito esse, quia etsi statim testator decessisset, non tamen omnimodo inutile esset legatum, cum posset condicio libertatis ante adi
Abbreviated transcription (Latin):
mo loco scripti sunt nã
ita scripsserit primus
ta iustituerit heredes ex
fr̃ibus meis seiam. ux̃.
duxerit ex dodrante
mͥ hr̃s esto. uter nõ du¬
xerit ex qnͣtitate hr̃s
esto. si qui dem mor tua
fuerit seia. equas par¬
tes habituros brdes
constat qd̾ si ab altero
ducta fuerit dodrantẽ

Expanded text:
mo loco scripti sunt: namita scripserit: 'Primuita instituerit heredes: 'uter ex fratribus meis Seiam uxorem duxerit, ex dodrante mihi heres esto, uter non duxerit, ex quadrante heres esto', si quidem mortua fuerit Seia, aequas partes habituros heredes constat: quod si ab altero uxor ducta fuerit, dodrante
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃. Quesitũ est an si
uissus fu̾it seruus .U. oper¬
as extraneo dare. ut liber
sit. conditio talis sit recipi¬
enda. ut quẽ admodum
cura peocume dationem.
dicitur et ita cirea prestati¬
onem operarum dicamus.
Sed hoc iure utimur ut q̃¬
admodum dictum est si pe¬
ccũiam ex pecculio suo d
extraneo. admitti ad lib̾ta¬
tem. ita et si operam pres¬
ti terit. necesse sit eum ad¬
mitti ad lib̾tatem. Itaq ⁊

Expanded text:
m.Quaesitum est, an, si iussus fuerit seruus quinque operas extraneo dare, ut liber sit, condicio talis sit recipienda, ut, quemadmodum circa pecuniae dationem dicitur, ita et circa praestationem operarum dicamus. sed hoc iure utimur, ut, quemadmodum dictum est, si pecuniam ex peculio suo det extraneo, admitti eum ad libertatem, ita et, si operam praestiterit, necesse sit eum admitti ad libertatem. itaq
Abbreviated transcription (Latin):
mitti bonorum posso¬
nem ex edicto carboni¬
ano certum sit. tamen
questionem status ĩ tp̃s
pubertatis differri pro¬
cul dubio est. Ergo si
quidem de parentis bois
simul et de statu contro¬
ctum locum habebit.

Expanded text:
mitti bonorum possessionem ex edicto Carboniano certum sit, tamen quaestionem status in tempus pubertatis differri procul dubio est. ergo si quidem de parentis bonis simul et de statu controctum locum habebit
Abbreviated transcription (Latin):
et usus .f. legar pocest ticio nsũ
fruccum fundi lego et quocies¬
cumq capite dimmicus erit
uctuarius ecim simaturis fru¬
ctibus nond̃ tm̃̃ perceptis:
decessent heredi suo eos fructuꝰ
libertis legicorum no ie
que mannos singulos religd
pignus cẽ uoluitͦ excausa fĩ¬
dricomissi reiẜuande gra recte
petetur. panlus notat᷑ hit ad¬
mictendum et malis rebus
prdicatins ut et meas legata¬
rius mittatur. Idem

Expanded text:
 legari potest: "Titio usum fructum fundi lego et quotiensque capite minutus erit, uctuarius, etiamsi maturis fructibus, nondum tamen perceptis decesserit, heredi suo eos fructus libertis legatorum nomine, quae in annos singulos relinquit, pignus esse voluit, ex causa fideicommissi rei servandae gratia recte petetur. Paulus notat: hoc admittendum est et in aliis rebus hereditariis, ut et in eas legatarius mittatur. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
aũt pr̃ĩmonu spectare d cum a¬
lim̃ta dec̾int. et d statuere tam
mod̾ ate ut nõ uniu̾sum redi¬
tum patrimoniu alimẽta de¬
cernatis sp̃ sit ut aliquid ex re¬
diu sũpsit añ ocłos hr̃e indecͥnẽ

Expanded text:
atrimonii spectare debet, cum alimenta decernit: et debet statuere tam moderate, ut non universum reditum patrimonii in alimenta decernat, sed semper sit, ut aliquid ex reditu supersit. Ante oculos habere debe
Abbreviated transcription (Latin):
anito nõ incͥpit s amułre. S
si mantꝯ iutro custodes offe¬
rat et ea nõ admittat ul si
nõ denunciauerit mułraut
si denuciauit quide custode
aut arbitrio indicis nõ ami¬
sit lib̃mẽ marito parentiue
ch ꝑtum nõ agnoscẽ. si mlr
es nd deminciaũit posteade¬
nũcians cã cognita audiri de

Expanded text:
arito non incipit, sed a muliere: Sed si maritus ultro custodes offerat et ea non admittat, uel si non denuntiauerit mulier, aut si denuntiauerit quidem, custodes autem arbitrio iudicis non admiserit, liberum est marito parentiue eius partum non agnoscere. Si mulier es non denuntiauerit, postea denuntians
Abbreviated transcription (Latin):
uiustis .f. legatus ẽet do¬
nec ei tecius dotis sacis¬
fieret. cumeilỹs ꝓ sua parte
satis dediss qͣmiᷤ renqui sacis
lierem mora fieret quo mi¬
ms sacis acciperet ¶Colono
his colebat legauerat adit
colonus am hrde ita ut uide
cogat hrdem ex locatiomis ac

Expanded text:
fructus legatus esset, donec ei totius dotis satisfieret, cum ei heres pro sua parte satis dedisset, quamuis reliqui satis mulierem mora fieret, quo minus satis acciperet.Colono undi, quem is colebat, legauerat: agat colonus cum herede ita, ut iudex cogat heredem ex locationis ac
Abbreviated transcription (Latin):
plane si contra eum qui sb̃¬
iectus dicitur fuerit iudi¬
catum.data non intellr
s et inpatrono pendente

Expanded text:
plane si contra eum qui subiectus dicitur fuerit iudicatum, data non intellegitur. sed et in patrono pendente
Abbreviated transcription (Latin):
ceret conditionem quie¬
quid mͥ ephesi oportet da¬
ri. hoc do lego. s si sic leg¬
erit. dampuas esto sed̾s
dare. et primus heres exti¬
tit. legatum non debetur
si primus adierit cum se¬
cundo non extitisse condi¬
tonem nequaquam ambi¬
gendum est. ¶ Si patronꝰ
contra tabulas bonorum
possessionem accepta debi¬
tam portõnem occu pet le¬
gata que sic data sunt. si
patroms heres non erit. nĩ
debet coheres pationi pr̃a¬
re ¶Si aprimo ita lega

Expanded text:
cere condicionem: 'quidquid mihi Ephesi oportet dari, hoc do lego'. sed si sic legerit, damnas esto secundus dare' et Primus heres exstitit, legatum non debebitur: si Primus adierit cum Secundo, non exstitisse condicionem nequaquam ambigendum est. Si patronus contra tabulas bonorum possessione accepta debitam portionem occupet, legata quae sic data sunt 'si patronus heres non erit' non debet coheres patroni praestare. Si a Primo ita lega
Abbreviated transcription (Latin):
gradus sunt concurere ¶p¬
mo gradu aũt supra. pater
cio gradu supra sunt pro a¬
uus pro auia qͣ. pnepos pro¬
neptis. ex transuerso fratris
sororisqo. filius filia. Et
conuenienter patruus.
amita. auunculus mater¬
tera. ¶Quarto gradu
sunt supra ab auus ab a¬
uia .iͣ. apnepos ab neptis
extransũso fris sororisqo
nepos. nepotis. et conueni¬
enter patruus magnus a¬
or. auunculus magnus ma¬
ttera magna .i. auie fr̾. et so¬
ror.iten frẽs patrueles soro¬
res pacrueles .i. qui que ue
ex du obus fratribus ꝓgͣnan¬
consobrini. Item amituu a¬
et fre. ꝓpagant᷑. s fere uulg̃¬
fere om̃s istos cõi appellatio

Expanded text:
gradus sint, concurrere. Primo gradu sunt supra pater mtio gradu sunt supra proauus proauia. infra pronepos proneptis. ex transuerso fratris sororisque filius filia: et conuenienter patruus amita, auunculus matertera. Quarto gradu sunt supra abauus abauia. infra abnepos aex transverso fratris sororisque nepos neptis et convenienter patruus magnus aor, auunculus magnus matertera magna id est auiae frater et soror: item fratres patrueles sorores patrueles id est qui quaeue ex duobus fratribus progeneranconsororini, item amitini aet sorore propagantur. sed fere uulgus omnes istos communi appella