comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cunũ quẽq sine uulnere quãta
ibi cum uirtute res gesta eẽt a¬
gnouit. et ciceronẽ et legionez
giꝰ dignis laudib cõcelebrans
centuriones noĩati ⁊ tribunos
militumut cuiꝰq uirtus atq
operato merebantur.postero die
cõtione ad uocata cõfirmat suoꝵ
aĩos solaturq suꝑ damno frau¬
de hostis et legati temenitate su¬
scepto ostendens celitum fauore
et iurtute militum illius malis
artibus quesite nctorie haud lõ¬
geuam fuisse leticiam.cõsequẽs
esse ut nec cis diuturmor dolor
sit. ¶hui fama uictorie ad labie¬
nũ tanta uelocitate ꝑ lata est. qd̾
cũ hora diei nona pugnatũ esset
añ mediam noctem remi ad ca¬
stror portas que sexagĩta passuñ
milib aberant iubilantes iuicisse
cesarem nũtiarẽt. Quare latius
uulgata in duciomarꝰ eui castra
labiem in crastinũ ad oriri ꝓposi¬
tum eraticum õibus sius noctu a¬
biit treuerĩq repetiit. Cesar ĩhi¬

Expanded text:
cimum quemque sine vulnere, quanta cimum quemque sine vulnere, quanta ibi res cum virtute gesta esset, agnovit. Et Ciceronem et legionem ergo dignis laudibus concelebrans, centuriones nominatim et tribunos militum, ut cuiusque virtus atque operatio merebantur, postero die concione advocata, confirmat suorum animos solaturque super damno fraude hostis et legati temeritate suscepto, ostendens celitum favore et virtute militum illius malis artibus quesite victorie haud longevam fuisse letitiam; consequens esse, ut nec eis diuturnior dolor sit. Huius fama victorie ad Labienum tanta velocitate perlata est, quod, quum hora diei nona pugnatum esset, ante mediam noctem Remi ad castrorum portas; que sexaginta passuum millibus aberant, iubilantes Cesarem vicisse nuntiarent. Qua re latius vulgata, Indiciomarus, cui castra Labieni in crastinum adoriri propositum erat, cum omnibus suis noctu abiit Treverimque repetiit. Cesar in hi
Abbreviated transcription (Latin):
trãsmisso riuo quo ab inuicem
se parabant̾nurgente ĩpetu aĩor
iniquis aciem locis instruunt
nibus inuadũt. et eo usq ꝯtẽptꝰ
excreuerat ut p̃cones circũ castͦ
dimitterẽt. qui et gallis et roma¬
nis edicerent eque licitũ utris¬
q ad se si uelint añ horã terciam
sine pericło tr̃asire. post eã horaz
nõ licere. Cesar ubi aĩadu̾tit sic
eẽ oĩa apud hostes ut optau̾at
signo dato subito castris erũpẽs
sua cum ꝯtẽptibłi paucitate mł¬
titudine illam in solente et ꝯfi¬
dentiã obstupẽtem miracło er¬
ruptõis aggredit.omẽs infugã
u̾tit. occiditq ꝙ plurimos atq
exarmauit multo plures occisu¬
rus nisi profugos insequi siliuis
de more t̾rar ac paludib uetare¬
tur. Cepto itaq progressus itinẽ
codem die saluis siuis oĩb ad cice¬
ronis hibema ꝑuenit tunes qͣs
in circuitu errexerant atq opa
hostium miratus in ueniesq
emilitibus legioĩs illius uix de¬

Expanded text:
transmisso rivo, quo ab invicem transmisso rivo, quo ab invicem separabantur, urgente impetu animorum, iniquis aciem in locis instruunt, nibus invadunt; et eo usque contemptus excreverat, ut precones circum castra dimitterent, qui et Gallis et Romanis edicerent eque licitum utrisque ad se, si velint, ante horam tertiam sine periculo transire, post eam horam non licere. Cesar, ubi animadvertit sic esse omnia apud hostes, ut optaverat, signo dato, subito castris erumpens sua cum contemptibili paucitate multitudinem illam insolentem, et confidentiam obstupentem miraculo eruptionis aggreditur. Omnes in fugam vertit occiditque quamplurimos atque exarmavit, multo plures occisurus, nisi profugos insequi silvis de more terrarum ac paludibus vetaretur. Cepto itaque progressus itinere, eodem die, salvis suis omnibus, ad Cices hiberna pervenit. Turres, quas in circuitu erexerant, atque opera hostium miratus inveniensque e militibus legionis illius vix de
Abbreviated transcription (Latin):
pente aggredi loco miquissimo
ꝑicłosum et cicerone liberato di¬
latõne tutam ratus sustitit et lo¬
cis idoneis castra metatus ẽ ꝙͣti
quiuit angustiis. id agens ut sͨ
hostib cõtemptũ sue paucitatis
obiceret. Erant enĩ uere pauci uix
septẽ milia sed uiror. et impedi¬
m̃tis dimissis uidebant ⁊̃ pauci¬
ores et arte ducis effem erat ut
paucissimi uiderẽt. Tantus de¬
niq ꝯtẽptus fuit ut mane pro¬
ximo ad castra hostes accederẽt
Cesar uõ equitatũ parũp prelio
exꝑtus qͣi trepidant̾ in castra re¬
traberet et portas claudi et castͣ
undiq cõmuniri multa cum
siłatione metus imparet.tanto¬
qr enĩ tãtoq in uicto erat animo
ut de tanta hostium multitudiẽ
nil timeretinisi ne prelium de¬
trectarent deniq qd̃ omẽs cupi¬
unt iste unus metuebat fuga
inimicoꝵ. Illi uero ꝯspicientes
que apud romanos gerebant᷑
et formidinẽ arbitrati e loco u̾
ꝯstiterant altiore descendũt. et

Expanded text:
pente aggredi loco iniquissimo pente aggredi loco iniquissimo periculosum et, Cicerone liberato, dilationem tutam ratus substitit, et locis idoneis castrametatus est quantis quivit angustiis, id agens, ut sic hostibus contemptum sue paucitatis obiceret. Erant enim vere pauci, vix septem millia, sed virorum, et, impedimentis dimissis, videbantur etiam pauciores, et arte ducis effectum erat ut paucissimi viderentur. Tantus denique contemptus fuit, ut mane proximo ad castra hostes accederent. Cesar vero equitatum parumper prelio expertus, quasi trepidanter in castra retraheret et portas claudi et castra undique communiri multa cum simulatione metus imperaret. Tanto enim tamque invicto erat animo, ut de tanta hostium multitudine nil timeret, nisi ne prelium detrectarent. Denique, quod omnes cupiunt, ille unus metuebat fugam inimicorum. Illi vero conspicientes que apud Romanos gerebantur, et formidinem arbitrati, e loco ubi constiterant altiore descendunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
te atq in ꝯcilio militũ recitaten
magna oẽs fidutia et gaudio re
abarbaris posset intelligi scripta
literis grecis hac sentẽtia. Ego iã
cũ legionib iter arripu cõfestĩ¬
q ad ero. tu uirtute tuã pristinã
ut retineas queso. Accessit ad spẽ
fumꝰ ab ea ꝑte prospectus qua uẽ¬
turus erat cesar ⁊ uillarũ ĩ cendia
signa propĩquãtiũ legionũ. Gal¬
li de aduentu hostiũ ab explora¬
torib e docti omissa obsidione⁊
castrorũ ueĩentib obuã eunt.
Qđ ut cicero intellexit cu ip̃m
qui pͥmas tulerat. cum lr̃is aliis¬
mittit ad cesarem monẽs ut it̾
suum caute pagat hostes enim
oẽs se dimisso contra cum ꝓpera¬
re.Erant aũt milia armatoꝵ sexa¬
ginta. Cesulũs nocte ꝑceptis ex̾¬
citum do atc̃tis in eisdem admo¬
net. iubet fortib ẽẽ aĩs et ad p̃li¬
um paratis primo mane castra
mouet. et quatuor milia passuu
progressus hostem uidet quẽ re¬

Expanded text:
te atque in concilio militum recitate te atque in concilio militum recitate magna omnes fiducia et gaudio repa barbaris posset intelligi, scripta literis grecis hac sententia: Ego iam cum legionibus iter arripui confestimque adero: tu virtutem pristinam ut retineas queso. Accessit ad spem fumus ex ea parte prospectus, qua venturus erat Cesar, et villarum incendia, signa propinquantium legionum. Galli de adventu hostium ab exploratoribus edocti, omissa obsidione castrorum, venientibus obviam eunt. Quod ut Cicero intellexit, eum ipsum, qui primas tulerat, cum literis aliis ad Cesarem mittit, monens ut iter suum caute peragat; hostes enim omnes, se dimisso, contra eum properare. Erant autem millia armatorum sexaginta. Cesar, literis nocte perceptis, exercitum de contentis in eisdem admonet; iubet fortibus esse animis et ad prelium paratis. Primo mane castra movet, et ad quatuor millia passuum progressus hostem videt, quem re
Abbreviated transcription (Latin):
seripserat ut si rei.p. cõmodo pos¬
set ad se ueĩret. Ille rescripsit legio¬
nis et legatorũ cede sublatos aĩos
hostium et omẽ potentiã trene¬
ror adtria milia passuũ ĩ armis
ẽẽ.si discedat hoc iustatu nõ ꝓfec¬
tionẽ s fugam pocius uisum rei.
nec p̃terea suũ iter uacare ꝑiculo.
Cesar ꝙ uis ad paucos redactus
legati tam̃ ꝯsiliũ approbauit dũ¬
q ad hostes ꝓperat in itinere an¬
diit quãto aput ciceronẽ in dis¬
crimine res eẽnt. Illius gͦ solici¬
tus gallum equitem quendam
promissis ingentib ĩpellit ut¬
lr̃as suas ad ciceronẽ ferat. et si
castra ingre di nequeat alligataᷤᷤ
iaculo intra uallum iaciat. paret
ille. et ad castra cum ueĩsset acce¬
dere metuens ut uissus erat lr̃as
iaculatur. Ille caũ quãda ĩturrĩ
inciderũt. neq aquoꝙͣ ante dier
tercium uise sunt. tũc ꝯspecte aqͦ¬
dam milite detrahunt. et ad ip̃m
Cui inscripte erant ciccionẽ pla¬

Expanded text:
scripserat, ut, si reipublice commodo posscripserat, ut, si reipublice commodo posset, ad se veniret. Ille rescripsit legionis et legatorum cede sublatos animos hostium, et omnem potentiam Treverorum ad tria millia passuum in armis esse: si discedat hoc in statu, non profectionem, sed fugam potius visum iri, nec preterea suum iter vacare periculo. Cesar, quamvis ad paucos redactus, legati tamen consilium approbavit, dumque ad hostes properat, in itinere audit, quanto apud Ciceronem in discrimine res essent. Illius ergo sollicitus gallum equitem quemdam promissis ingentibus impellit, ut ad Ciceronem castra ingredi nequeat, alligatas iaculo intra vallum iaciat. Paret ille, et, quum ad castra venisset, accedere metuens, ut iussus erat, literas iaculatur. Ille casu quamdam in turrim inciderunt, neque a quoquam ante diem tertium vise sunt; tunc conspecte a quodam milite detrahuntur et ad ipsum, cui inscripte erant, Ciceronem perla
Abbreviated transcription (Latin):
emanib hostiu expeditus ⁊ nu¬
dato iã gladio metuendus erri¬
puit. sic illesi ambo ad suos mul¬
tis hostiũ cesis et ad huc ambi¬
gua lite iurtutis euasere ¶Ceter
quãto in dies durior obsiduo ⁊
ulneribus interiore militia a¬
fflicta decrescebat numerus de¬
fensoꝵ.atq hostiu augebat᷑. tã¬
to cicero attẽtius cogitabat de
statu rer nũtios ad cesarem de¬
stinare quor aliqui in hostium
manus lapsi ⁊ sub ocłis suor cru¬
delib suppliciis int̾fci reliqͦs me¬
rito terrore cõpleuerãt. Inuẽtus
est tandem seruus unus ex gal¬
lia qui lib̾tate et magnis p̃miis
promissis lr̃as iaculo in sertasa
gallus nõ suspectus gallis tulit
ad cesarem. Qui ut erãt reb cogͥ¬
tis legiones sibiomẽs expectan¬
das non existimãs ne mora picłz
allatura eẽt euocatis proximis
satiꝰ duxit cito cum paucis ꝙͣ tar¬
de cũ multis proficisci. Cõueneĩt
qui uocati erant omẽs. Labieno

Expanded text:
e manibus hostium expeditus et nue manibus hostium expeditus et nudato iam gladio metuendus eripuit. Sic illesi ambo ad suos, multis hostium cesis, et adhuc ambigua lite virtutis evasere. Ceterum quanto in dies durior obsidio et vulneribus interiore militia afflicta decrescebat numerus defensorum atque hostium augebatur, tanto Cicero attentius cogitabat de statu rerum nuntios ad Cesarem destinare, quorum aliqui in manus hostium lapsi et sub oculis suorum crudelibus suppliciis interfecti reliquos merito terrore compleverant. Inventus est tandem servus unus ex Gallia, qui libertate et magnis premiis promissis literas iaculo insertas Gallus non suspectus Gallis tulit ad Cesarem. Qui, ut erant, rebus cognitis, legiones sibi omnes expectandas non existimans, ne mora periculum allatura esset, evocatis proximis, satius duxit cito cum paucis, quam tarde cum multis, proficisci. Convenerunt, qui evocati erant, omnes. Labieno
Abbreviated transcription (Latin):
cogitas Nr̃aꝵ litium dies iste sen¬
tẽcia feret. hec dicens castris egre¬
ditur munitoẽmq hostii q̃ den¬
sissima erat irrũpit. Nec uorrenus
segnior seu uirtutis stimłis ad ac¬
tus seu metu infanue emulum
ꝯsequit᷑. Pullo cum ad iactũ teli
puenisset unũ hostiũ qui se ante
alios ferebat pili emissione trans¬
figit. Concunũt otra unũ milia
et cadauer suum clipeis prote¬
gẽtes hostem telis omẽs p̃mũt
reditũ eius impediũt. Iam scu¬
tum sagittaꝵ una traiecerat. bal¬
teoq heserat. dextrãq ad capulũ
reflectẽti obstabat. Sic implicitũ
hostes p̃munt. emulus adiuut
fertq illi quẽ odisse ꝯsueuerat
auxiliũ. In hũc primo omisso to¬
ta acies ruit ip̃e stricto gladio se¬
qr et illũ protegens uno hostiu
occiso parũp alios submouerat
s dum ardentius in uehit elo¬
co altiore excidit. Cui ꝯfestĩ pul¬
lo affuit et similit circũuentu

Expanded text:
cogitas? Nostrarum litium dies ista sencogitas? Nostrarum litium dies ista sententiam feret. Hec dicens castris egreditur, munitionemque hostium, qua densissima erat, irrumpit. Nec Vorenus segnior, seu virtutis stimulis adactus, seu metu infamie, emulum consequitur. Pullo, quum ad iactum teli pervenisset, unum hostium, qui se ante alios ferebat, pili emissione transfigit. Corruunt contra unum millia et cadaver suum clipeis protegentes hostem telis omnes premunt, reditumque eius impediant. Iam scutum sagittarum una traiecerat balteoque heserat dextramque ad capulum reflectenti obstabat. Sic implicitum hostes premunt, emulus adiuvat fertque illi, quem odisse consueverat, auxilium. In hunc, primo omisso, tota acies ruit. Ipse stricto gladio seque et illum protegens, uno hostium occiso, parumper alios submoverat, sed dum ardentius invehitur, e loco altiore excidit. Cui confestim Pullo affuit, et similiter circumventum
Abbreviated transcription (Latin):
res inultimu est ad ducta di¬
serimꝰ tanta aũt romanoꝵ mi¬
litum iurtus fuit ut cũ et celo¬
rum procellis urgerent᷑ ⁊ flan¬
mis aflati ac semusti eẽnt et
fortune eorũ incendio omnes
ocłm reflecteret aut momẽto
tp̃ris adefensione cessaret. Etx
quãꝙ̃ romanis dies ille duri¬
ssimus nichilo tam̃ lenior gal¬
lis fuit eorũ plurimis uulnera¬
tis atq occisis. Ita ut intrinseci
deserta statõe quã defendebãt
hostes nutu frontis ac uerbis
ad introitũ iuitarẽt neq oĩo
qui introire presumeret in uẽt̾
est aliquis. ¶Exat in romana le¬
gione par uiroꝵ fortiuz quoruz
mĩme nuchi quidem p̃tereũda
ũr historia. Alteri titus pullo lu¬
cius uerenus alteri nom̃ fuit hi
ppetuũ int̾ se de uirtute erat ac
supioritate certam̃. Uno quoque
ad sũmũ tota uinitẽte neq spõ¬
te alti cessuro. dum ad munitões
igit res ferueret pullo exclamãs
Quid agis uorone inquit seu d

Expanded text:
res in ultimum est adducta dires in ultimum est adducta discrimen. Tanta autem romanorum militum virtus fuit, ut, quum et telorum procellis urgerentur et flammis affecti ac semiusti essent, et fortune eorum incendio omnes oculum reflecteret aut momento temporis a defensione cessaret. Et quamquam Romanis dies ille durissimus, nichilo tamen levior Gallis fuit, eorum plurimis vulneratis atque occisis, ita ut intrinseci, deserta statione quam defendebant, hostes nutu frontis ac verbis ad introitum invitarent; neque omnino, qui introire presumeret, inventus est aliquis. Erat in legione romana par virorum fortium, quorum minime michi quidem pretereunda videtur historia. Alteri Titus Pullo, Lucius Vorenus alteri nomen fuit. His perpetuum inter se de virtute erat ac superioritate certamen, unoquoque ad summum tota vi nitente neque sponte alteri cessuro. Dum ad munitiones igitur res ferveret, Pullo exclamans: Quid agis, Vorene, inquit, seu quid
Abbreviated transcription (Latin):
cicero longe alit ac titurius. nõ
ẽẽ romanis morẽ ait ut ꝯdi¬
tones pacis ab armato hoste
suscipiant. Qd̾ si arma posuer̃t
et legatos ad cesarem miserĩt
se illis ut petita obtineant apd̃
suũ ducẽ p̃cib affuturũ nec di¬
fidere illos iustis eñ peticõnibꝰ
facilem reꝑturos. Amuissa igit᷑
spe fallendi ad cogendu ui stu¬
diu omẽ traslatum est. ⁊ ad le¬
gionẽ unã oppugnãda quãta
hostiũ turba ꝯfluxerit uł hinc
liquet. ꝙ munitõnes quĩdeci
niliũ passuum in circuitu ho¬
ris tribus nõ integris expleuẽ
et suis locis turres addite muĩ¬
teq obsidionalib instrumẽtis
Quib in reb ab ipĩs romanis
p̃cedentib annis edocti erant
et nũc captiuor quordaz roma¬
norũ ꝯsilio atq opera uiuabãt.
Multis dieb durauit oppougna¬
tio et die quodã uẽtis forte ue¬
hem̃tib igne arida in castra ia¬
ctato cuntisq intus ardentib

Expanded text:
Cicero, longe aliter ac Titurius, non Cicero, longe aliter ac Titurius, non esse Romanis morem ait, ut conditiones pacis ab armato hoste suscipiant; quod si arma posuerint et legatos ad Cesarem miserint, se illis, ut petita obtineant, apud suum ducem precibus affuturum, nec diffidere illos iustis eum petitionibus facilem reperturos. Amissa igitur spe fallendi, ad cogendum vi studium omne translatum est; et ad legionem unam oppugnandam quanta hostium turba confluxerit, vel hinc liquet, quod munitiones quindecim millia passuum in circuitu horis tribus non integris explevere; et suis locis turres addite muniteque obsidionalibus instrumentis; quibus in rebus ab ipsis Romanis precedentibus annis edocti erant, et nunc captivorum quorumdam romanorum consilio atque opera iuvabantur. Multis diebus duravit oppugnatio, et die quodam ventis forte vehementibus, igne arida in castra traiecto cunctisque intus ardentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
repositam spem putaret. Roma¬
ni autẽ ꝑiculũ cognoseentes ni¬
chil omitterent ot ꝙ luci de fu¬
isset nocte supplerẽt ut uix ullũ
sopori tp̃s indulgeret nõ ab aliiͦ
modo s ab ip̃o duce cuiꝰ in becili¬
tatẽ mlites miserati nõ nũꝙ̃
recusantem illum ad requiem
cõpellebant. Ip̃e uõ iam prider
primo ab obsidionis die de sta¬
tu rerũ sua cesarẽ facere certorez
nisus erat s p̃clusis itinerib et
ꝯp̃hensis nũtiis frustra fuerat
¶Tentatum in his q̃hiberus
fuit qd̾ in aliis paulo añ succes¬
serat ut romani et ꝯiurate gal¬
lie et germanici auxilii metu
meusso et coĩtu recẽtis caũs
memoria ad moniti abeãt qͦẽ¬
q libuerit in tacti nõ enĩ se ro¬
manos odisse nec ciceronem
perii recusare p̃ter ĩportunã hãc
ꝯsuetudinẽ hiberor qua subl¬
ata cetera oĩa facile cõuẽtura.
proiũ paratam illis ẽẽ securita¬
tem ac licẽtiam abeundi. Ad ħ

Expanded text:
repositam spem putarent, Romarepositam spem putarent, Romani autem periculum cognoscentes nichil omitterent, et, quod luci defuisset, nocte supplerent, ut vix ullum sopori tempus indulgeretur; non ab aliis modo, sed ab ipso duce, cuius imbecillitatem milites miserati nonnumquam recusantem illum ad requiem compellebant. Ipse vero iampridem primo ab obsidionis die de statu rerum suarum Cesarem facere certiorem nisus erat, sed, preclusis itineribus et comprehensis nuntiis, frustra fuerat. Tentatum in his etiam hibernis fuit quod in aliis paulo ante successerat, ut Romani, et coniurate Gallie et germanici auxilii metu incusso, et comitum recentis casus memoria admoniti abeant, quocumque libuerit, intacti; non enim se Romanos odisse nec Ciceronem, perii recusare preter importunam hanc consuetudinem hibernorum, qua sublata, cetera omnia facile conventura; proinde paratam illis esse securitatem ac licentiam abeundi. Ad hec
Abbreviated transcription (Latin):
ignauiam ppatiant. Ardentes in
insaniunt. fcõq agmine ad ali¬
a romanor hibema ꝑueniũt ⁊
ad ea scilicet quibus Quĩtus ci¬
cero magni ciceronis fratͥ p̾erat
iur ingentis aĩ set nullaꝵ uiriũ
Eo itaq cũ uenissent quo acce¬
ꝑte cladis nõdu fama ꝑuen̾at
aliquot lignatores nil tale me¬
tuẽtes insilius quo munitõnis
castror cã perrexerãt ad uẽtu ho¬
stiũ subito capti sũt. hanc uelut
arrã uictorie tenẽtes magno ĩ¬
petu castra inuadũt romani
usq ad uesperam circa defensi¬
one occupatiꝑ noctem ex ꝯuec¬
ta iam añ materia centũ iugĩti
turres in castiorũ ambitu at̾tol¬
lunt tam mira uelocitate ut
mane hostes attoniti nõ huã¬
nuz opus sed mõstruz aliquod
sibi cernere uiderent Multis
dem̃ ꝯtimus dieb hĩc ad defẽ¬
sionẽ illinc ad oppugnatõnem
castroꝵ multa utrinq aĩoꝵ ꝑti¬
natia atq obstinatõe certatũ ẽ
dum gallii ꝑpetue iuctorie hic

Expanded text:
ignaviam patiantur. Ardentes infignaviam patiantur. Ardentes infinsaniunt, factoque agmine, ad alia Romanorum hiberna perveniunt, ad ea scilicet, quibus Quintus Cicero, magni Ciceronis frater, preerat, vir ingentis animi, sed nullarum virium. Eo itaque quum venissent, quo accepte cladis nondum fama pervenerat, aliquot lignatores nil tale metuentes in silvis, quo munitionis castrorum causa perrexerant, adventu hostium subito capti sunt. Hanc velut arrham victorie tenentes, magno impetu castra invadunt. Romani usque ad vesperam circa defensionem occupati per noctem ex convecta iam ante materia centum viginti turres in castrorum ambitu attollunt, tam mira velocitate, ut mane hostes attoniti non humanum opus, sed monstrum aliquod sibi cernere viderentur. Multis deinde continuis diebus hinc ad defensionem, illinc ad oppugnationem castrorum multa utrinque animorum pertinacia atque obstinatione certatum est; dum Galli perpetue victorie hic
Abbreviated transcription (Latin):
tute usq ad noctẽ locũ ubi ꝯstite¬
rant defenderũt. Nocte aũt des¬
pata undiq salute ne uui ĩ ma¬
nus hostium puenirẽt ĩ domiti
sp̃s se se oc̃s manib ꝓpriis ꝑeme¬
runt preter paucos qui ꝑ diem
p̃lio dilapsi incertis hinc intra¬
mitib ad legatum alium Titu¬
labienũ tristes nũtii precesserãt
Et hic quidem in fauste legioĩs
exitus fuit inter tres belli ext̾n
adu̾sitates cesareas numeratus
ubi ad monuisse lectorẽ uelim.
ꝙ suctoniꝰ tranquillus auͣ certis¬
simus germanor hoc infinibr
accidissẽ ait. Iullius aũt celsus
cesaris comes ⁊ qui reb int̾fuit
eburonũmifinib fcm̃ refeit. nõ
est autiicagita dissensio cũ et
qr hodic sint germani. ¶Post
hec ambiorix iniquissimi noti
cõpos ad grauiora se p̃parat. ꝑq
omẽs ucinas gentes odio rap¬
tante discurrit legatos duos ⁊
magnar ꝑtem romani ex̾citus
piisse dictitãs monet orat. obse

Expanded text:
rtute usque ad noctem locum, ubi constituertute usque ad noctem locum, ubi constituerant, defenderunt; sua autem desperata undique salute, ne vivi in manus hostium pervenirent, indomiti spiritus sese omnes manibus propriis peremerunt, preter paucos, qui per diem prelio dilapsi incertis hinc inde tramitibus ad legatum alium Labienum tristes nuntii precesserant. Et hic quidem infauste legionis exitus fuit, inter tres belli externi adversitates cesareas numeratus. Ubi admonuisse lectorem velim, quod Svetonius Tranquillus, auctor certissimus, Germanorum hoc in finibus accidisse ait; Iulius autem Celsus, Cesaris comes et qui rebus interfuit, Eburonum in finibus factum refert. Non est autem magna dissensio, quum et que hodie sint Germani. Post hec Ambiorix, iniquissimi voti compos, ad graviora se preparat, perque omnes vicinas gentes, odio raptante, discurrit, legatos duos et magnam partem romani exercitus periisse dictitans; monet, orat, obsec
Abbreviated transcription (Latin):
ad ambiorige ꝓpinquaret uis¬
sit ille sͥ ĩprimis ut arma depo¬
neret et opei morte o cesareis
armis in suctum dedecus paru¬
it hac inre barbari imperio Ro¬
manus ⁊ parẽ comites p̃cepit
cum demũ cũ inermi de pacis
ꝯditõnib agi ceptũ dũq de in¬
dustria proditor tp̃s trahit circ̃¬
fusi sensi barbari tituriũ obtrũ¬
cant. qui secũ exierãt retro ad
suos quãta possũt celeritate ꝯ¬
fugĩt hostes barbarico ulula¬
tu uictoriã cõclamãtes in roma¬
nos ruunt una uallis ĩꝑte con¬
densos. iãq nix ĩ petũ sustinẽtes
ibi arũculeius cotta fortissime
dimicãs occidit uir haud dignꝰ
qui aliene stulticie penas daret
Multi alii p̃tea inter quos lucius
petro sidius uexillifer turba cucũ¬
uẽtus ingenti aquilam ne sibi
extorqueret cũ in castra iactass
ip̃e gnͣoso impetu mediis sese ho¬
stib inferens occubuit. Milites
ducib spoliati multo labore ac nͥ¬

Expanded text:
ad Ambiorigem propinquaret, iusad Ambiorigem propinquaret, iussit ille sibi in primis, ut arma deponeret, et o peius morte! o cesareis armis insuetum dedecus! paruit hac in re barbari imperio Romanus, et parere comites precepit. Tum demum cum inermi de pacis conditionibus agi ceptum; dumque de industria proditor tempus trahit, circumfusi sensim barbari Titurium obtruncant. Qui secum exierant, retro ad suos, quanta possunt celeritate, confugiunt. Hostes barbarico ululatu victoriam conclamantes in Romanos ruunt unam vallis in partem condensos, iamque vix impetum sustinentes. Ibi Arunculeius Cotta fortissime dimicans occiditur, vir haud dignus, qui aliene stultitie penas daret; multi alii preterea, inter quos Lucius Petrosidius vexillifer, turba circumventus ingenti, aquilam, ne sibi extorqueretur, quum in castra iactasset, ipse generoso impetu mediis sese hostibus inferens occubuit. Milites ducibus spoliati multo labore ac vi
Abbreviated transcription (Latin):
pplicit᷑ adeo iuta poscat hostis ab
hosteromanus abarbaro. At ille
hospes egreguis nõ ꝯtentus fidẽ
hospitui illa etate religiosissimũ
iuolaret respondit in t̾p̃ti. posse
tituriũ si libeat ad colloquium
ueĩre nõ se despare romanorur
militũ salutẽ asius militibus ĩ¬
petrari posse. sibi uero si ueniat
nichil ẽẽ picłi. inq hoc sua se illi
fidem obligare. Credidit uerbis
miser. et illi fidem huĩt aquo
tũc maxiẽ prodebatur o. seu er¬
ror ingens seu uite ceca cupidi¬
tas. Ante tam̃ ꝙͣ ad hostẽ pgat i¬
ꝓposituz suum college aꝑit uelle
se ad ambiorigẽ proficisci. spem
sibi salutis ostendi posse eumqͦ
si uelit secũ ire. Negat cotta et ut
fracto ore loqui poterat ṅo ibo ĩ¬
quit adarmatũ hostẽ. cumq hac
fixus insentẽcia ꝑmaneret nec
diuelli posset. Tituriꝰ et tribunis
militũ et cẽturionib seq uissis
uut ip̃e quo destinauerat et qͦ
sua illum sors trahebat. Cumq

Expanded text:
ppliciter adeo vitam poscat hostis ab ppliciter adeo vitam poscat hostis ab hoste, Romanus a barbaro. At ille hospes egregius, non contentus fidem hospitii, illa etate religiosissimum, violaret, respondit interpreti posse Titurium, si libeat, ad colloquium venire; non se desperare romanorum militum salutem a suis militibus impetrari posse; sibi vero, si veniat, nichil esse periculi, inque hoc suam se illi fidem obligare. Credidit verbis miser, et illi fidem habuit, a quo tunc maxime prodebatur. O seu error ingens, seu vite ceca cupiditas! Ante tamen, quam ad hostem pergat, propositum suum college aperit, velle se ad Ambiorigem proficisci; spem sibi salutis ostendi; posse eum quoque, si velit, secum ire. Negat Cotta, et, ut fracto ore loqui poterat: Non ibo, inquit, ad armatum hostem. Quumque hac fixus in sententia permaneret nec divelli posset, Titurius, et tribunis militum et centurionibus sequi iussis, ivit ipse, quo destinaverat, et quo sua illum sors trahebat. Quumque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯserant s instantib parũ ꝑ cedã
instẽtq cedentib et locns ip̃e
ducis cõsilũi adiuuabat pugͦ¬
tum ẽ aprimo mane ad horam
diei octauã. cum romani militeᷤ
multis licet uulnerib affecti ⁊
afortuna et ab alterius ducis a¬
uxilio destituti acrit̾ tam̃ ad huc
⁊ suo hoc est romano more cer¬
tarent tum demũ fortissimis ui¬
ris elegione ꝑtim sauciis ꝑtim
cesis cum ⁊ ip̃e iam legatus cot¬
ta in quospei sũma erat graui ic¬
tu funda iacti lapidis os cõtusus
solitis munerib obeũdis inua¬
lidus reddereturin clinare res
cepit ac ruere. Tituriꝰ tũc pͥmu
intelligere in cipiens sui ꝑtina¬
cis ꝯsilii uanitatez oĩ spe defen¬
sionis amissa romane fortassis
origius nõ romane uirtutis ã¬
biorigẽ ab aduerso suos ĩstigan¬
te prospiciens intͥpretẽ quedã
ad illum hospitem suum misit
oratũ ut sibi siusq militib par¬
cẽt. O in dignũ uita uirũ qui su¬

Expanded text:
conserant, sed instantibus parumper cedant, conserant, sed instantibus parumper cedant, instentque cedentibus. Et locus ipse ducis consilium adiuvabat. Pugnatum est a primo mane ad horam diei octavam, quum romani milites, multis licet vulneribus affecti, et a fortuna et ab alterius ducis auxilio destituti, acriter tamen adhuc et suo, hoc est, romano more certarent. Tum demum, fortissimis viris e legione partim sauciis partim cesis, quum et ipse iam legatus Cotta, in quo spei summa erat, gravi ictu funda iacti lapidis os contusus, solitis muneribus obeundis invalidus redderetur, inclinare res cepit ac ruere. Titurius tunc primum intelligere incipiens sui pertinacis consilii vanitatem, omni spe defensionis amissa, romane vir fortassis originis, non romane virtutis, Ambiorigem ab adverso suos instigantem prospiciens interpretem quemdam ad illum hospitem suum misit oratum, ut sibi suisque militibus parceretur. O indignum vita virum, qui su
Abbreviated transcription (Latin):
castror murmure ituros mane
p̃sagiebant nec qua ituri ẽẽnt
dubitabat ad proximã scilicet
legionẽ oportuno eos loco expe¬
ctabat Erat uic meᷤ procł acastris
ad duo milia passuum uallis ⁊¬
nemorosa et difficił. illic locarat
insidias cum in eã uallez roma¬
na acies descendisset hostes añ
retidq ex insidiis erũpũt ut nec
primis in cedere nec ultĩs retio¬
cedere licitum eẽt iniquissimis
pugna locis instituit et qm̃ na
magis aĩos deicere. titurus q
secura sibi oĩa finxerat pauere ce¬
pit atq oĩ bellica arte destitui.i
Contra aũt collega eiꝰ qui hec enẽ¬
tura p̃uiderat atq iõ itꝰ illd̃ dis¬
suaserat quolibet boni simł et
militis et ducis officio fũctus
pugnando parit̾ et hortando i¬
nichil oĩu pretͥmisit que ad sa¬
lutẽ suor militũ ꝑtinerẽt hostis
qui exptus agnosceret suos ro¬
manis in angusto ĩ pares edi¬
cit ut telis eminus hostẽ petãt
ꝓpius nõ accedãt. neq manum

Expanded text:
castrorum murmure ituros mane castrorum murmure ituros mane presagiebat, nec, qua ituri essent, dubitabat, ad proximam scilicet legionem, opportuno eos loco expectabat. Erat vie medio procul a castris ad duo millia passuum vallis nemorosa et difficilis: illic locarat insidias. Quum in eam vallem romana acies descendisset, hostes ante retroque ex insidiis erumpunt, ut nec primis incedere, nec ultimis retrocedere liceret. Iniquissimis pugna locis instituitur; et quonmagis animos deicere, Titurius, qui secura sibi omnia finxerat, pavere cepit atque omni bellica arte destitui, contra autem collega eius, qui hec eventura previderat atque ideo iter illud dissuaserat, quolibet boni simul et militis et ducis officio functus, pugnando pariter et hortando nichil omnium pretermisit, que ad salutem suorum militum pertinerent. Hostis, qui expertus agnosceret suos Romanis in angusto impares, edicit ut telis eminus hostem petant, propius non accedant neque manum
Abbreviated transcription (Latin):
ro ꝯsultantibet magno in am¬
biguo ꝯstitutis Ego qui exitu
reiscio nõ alit̾ scribendo ꝯpassus
sum ꝙͣ si futura nũc q̃ res ip̃a ⁊
notus mͥ miserabilis finis eẽt
Cui occurrere nec ꝯsilio possem
nec auxilio. ea me cõpassio du¬
ciꝰ ꝙͣ uolebam in hac narratõne
detinuit. Quã tibi olector sic ex¬
cusatus expedio. Tandez gͦ nõ
rõe s college ꝑtinacia uictus co¬
tta osentit. et qd̃ crebrum in o¬
ediciturq militib dilucło pro¬
fcũros. neq tñ noctis qd̾ supera
somno datũsed ad aurorã usq
iugilatũ est occupatis oĩb qd
efferre secum possent. quid reli¬
quere cogerent᷑. ¶ubi primũ il¬
luxit casfris egre diunt securi
quasi ꝯsiliũ abeũdi nõ ab hoste
ꝑfido ac uersuto s aprudẽte et
fido amico aliquo datũ eẽt. Se¬
curi inꝙ̃ alii Cocta aũt et q̃ secũ
senserant fraudis aliqd sub esse
taciti cogitabãt. hostis proditor
qui nocturnis iugiliis et ꝯfuso

Expanded text:
ro consultantibus et magno in amro consultantibus et magno in ambiguo constitutis, ego, qui exitum rei scio, non aliter scribendo compassus sum, quam si futura nunc etiam res ipsa et notus michi miserabilis finis esset, cui occurrere nec consilio possem nec auxilio. Ea me compassio diutius, quam volebam, in hac narratione detinuit, quam tibi, o lector, sic excusatus expedio. Tandem ergo non ratione, sed college pertinacia victus Cotta consentit, et, quod crebrum in conediciturque militibus diluculo profecturos. Neque tamen noctis quod supererat somno datum, sed ad auroram usque vigilatum est, occupatis omnibus, quid efferre secum possent, quid relinquere cogerentur. Ubi primum illuxit, castris egrediuntur securi, quasi consilium abeundi non ab hoste perfido ac versuto, sed a prudente et fido amico aliquo datum esset. Securi, inquam, alii: Cotta autem et qui secum senserant, fraudis aliquid subesse taciti cogitabant. Hostis proditor, qui nocturnis vigiliis et confuso
Abbreviated transcription (Latin):
resistebant. Itaq crescente litigi¬
o titurius in collegam in digna¬
bũdus exclamat sic ut ab oĩb
auduet̾ et iĩcite ait si oĩo sic ẽ
aĩus. nõ sum ego qui magis ꝙͣ
ostendit milites siqd aduenei̾t
adu̾si a te exigent rõnez. qui si
tu pmiseris cras sus cõmilitoĩ¬
bus ꝯũcti et se picło exemeñt
et suo illos aduentu effecerint
tutiores. Alioqn disgregati asius
aut feĩs aut ferri pericłu subiti
sũt. Rũperũt in terea ꝯsiliũ. mili¬
tes utrũq circũstant obsecrant
ne sua dissensione piculũ faciãt
uͥ piculũ nõ ẽ seu abeant seustẽt
tuta ẽẽ oĩa. modo sui duces unũ
sentiant. cõtra si dissentiãt tutũ
nichil. quid multa. Ad mediar
noctẽ uigilando et disceptãdo
res trahitur. In qua quide curi¬
osior fuerĩ fortasse ꝙ debui ⁊ po¬
tii fateor uł rem totã p̃t̾anttere
uł multo pauciorib ꝑstringere
s deũ testor miseris hoĩb defutu¬

Expanded text:
resistebant. Itaque, crescente litigiresistebant. Itaque, crescente litigio, Titurius in collegam indignabundus exclamat sic, ut ab omnibus audiretur: Et vincite, ait, si omnino sic est animus. Non sum ego, qui magis, quam ostendit milites, si quid evenerit adversi, a te exigent rationem, qui, si tu permiseris, cras suis commilitonibus coniuncti et se periculo exemerint, et suo illos adventu effecerint tutiores. Alioquin disgregati a suis aut famis aut ferri periculum subituri sunt. Rumpitur interea consilium. Milites utrumque circumstant, obsecrant, ne sua dissensione periculum faciant, ubi periculum non est. Seu abeant, seu stent, tuta esse omnia, modo sui duces unum sentiant; contra, si dissentiant, tutum esse nichil. Quid multa? ad mediam noctem vigilando et disceptando res trahitur. In qua quidem curiosior fuerim fortasse, quam debui; et potui, fateor, vel rem totam pretermittere, vel multo paucioribus perstringere. Sed, Deum testor, miseris hominibus de futu
Abbreviated transcription (Latin):
Galliam pro fco odiis ingẽtib
galliam que solebat sed alia ne¬
scio quam externo subditam in¬
perio atq ĩ opem glorie milita¬
ris. Germania rhemi trasitu et
ario usti fuga ac morte nictoriis¬
q tam mustis romanor pudo¬
rem in expiabilẽ ocepisse neu¬
tri ugũ ferre ꝓpositũ eẽ deniq
uideri sibi nõ posse sine magna
cã ambiorigẽ ista ꝯsuse̾. Ceteꝵ q̃
cũq illi sit mens cõsiliũ ip̃m ũ¬
diq tutũ eẽ posse in mora aliqd̃
expugnatõnis aut obsidionis
in discessu aũt nlłm ꝓrsus esse
picłm/nam si nichil ambigui
sit eos ad proximã legione tuto
calle uenturos. nulliq passures
nͥ unicũ uie breius in cõmodũ
sun ut sua feret oppinio metu¬
endũ alliud instaret nullũ esse
aliud ꝙͣ in uelocitate remediũ
sic uł non in utilem certe uł util¬
lissimã eẽ ꝓfectoẽ morã uł p̃senti
discrimini obnoria uł futuro hi
cotta fortesq uiri alii acenime¬

Expanded text:
Galliam profecto odiis ingentibusGalliam profecto odiis ingentibusGalliam, que solebat, sed aliam nescio quam externo subditam imperio atque inopem glorie militaris; Germaniam Rheni transitu et Ariovisti fuga ac morte victoriisque tam multis Romanorum pudorem inexpiabilem concepisse; neutri iugum ferre propositum esse; denique videri sibi non posse sine magna causa Ambiorigem ista consulere; ceterum, quecumque illi sit mens, consilium ipsum undique tutum esse: posse in mora aliquod expugnationis aut obsidionis, in discessu autem nullum prorsus esse periculum; nam si nichil ambigui sit, eos ad proximam legionem tuto calle venturos, nullumque passuros, nisi unicum vie brevis incommodum: sin, ut sua ferret opinio, metuendum aliquid instaret, nullum esse aliud, quam in velocitate, remedium; sic vel non inutilem certe vel utilissimam esse profectionem, moram vel presenti discrimini obnoxiam, vel futuro. His Cotta fortesque viri alii acerrime
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝙͣ tam magna cõtra cesarẽ
ausura crederetur. res ad ꝯsiliũ
defert̾ ubi diu ad u̾sis sentẽciis
alt̾catũ est. Ar̃culeꝰ cotta et tri¬
buni militũ ac centuriones plu¬
rimi secũ sentientes ne utiꝙͣ di¬
scedendũ ex hibernis absq eius
qui illos ibi locasset impio ꝯsule¬
bant. Castra enĩ ẽẽ et ualida et
munita rem frum̃tariã ab unde
suppetere. Quib ita se hñtib et
eburones et germanos si acces¬
serĩt facile substin̾i posse. Int̾im ł
acesare uł aproximiorib hibernis
auxilia uentura. postremo nichil
stultius ꝙ indubio de sua salute
ab antiquo hoste ꝯsiliũ accipere
Contra ista Tituriꝰ sabinꝰ metu
u̾bis augere et multa dicẽ non
ꝯsilii auetorẽ sed ꝯsiliũ extiman¬
dum. et nõ quis s ꝗd quisq di¬
cat actẽdendu. Credere se cesarẽ
initalia profc̃m̃. quo p̃sente ne¬
q eburones hec ausuros neq
carmites principem suũ quem
dieb illis occiderant occisuros

Expanded text:
nunquam tam magna contra Cesarem ausura crederetur. Res ad consilium defertur: ubi diu adversis sententiis altercatum est. Arunculeius Cotta et tribuni militum ac centuriones plurimi secum sentientes neutiquam discedendum ex hibernis absque eius, qui ibi eos locasset, imperio consulebant; castra enim esse valida et munita, rem frumentariam abunde suppetere; quibus ita se habentibus, et Eburones et Germanos, si accesserint, facile sustineri posse; interim vel a Cesare vel a proximioribus hibernis auxilia ventura; postremo nichil stultius, quam in dubio de sua salute ab antiquo hoste consilium accipere. Contra ista Titurius Sabinus metum verbis augere et multa dicere: non consilii auctorem, sed consilium estimandum, et non, quis, sed quid quisque dicat, attendendum; credere se Cesarem in Italiam profectum, quo presente neque Eburones hec ausuros, neque Carnutes principem suum, quem diebus illis occiderant, occisuros;
Abbreviated transcription (Latin):
ciuẽ ad romanũ principẽ truci¬
dandũ sic egiptii ⁊ obsteni regi
imꝑio paruisse. o ꝙͣto erat hone¬
stior casus ñ romana manus
intͥuenisset. s hanc maloꝵr seriẽ
fortuna texuerat necubi cuuł
deesset insania. si ad indos ꝑgẽt
romano ut reor gladio ꝑ elind̾
erat.corpus in undas abiectu.
caput reẜuatũ pio iuctori mum
impiũ.donũ donatario in dig
s donante dignissimũ. Nauis
ĩ qua uxor eratꝰ ⁊ filius fuga eua¬
sit. aliquot alie capte crudelitq
ħ̃ite. captus ⁊ lentulus ac ꝑduc¬
tus ad regẽ ⁊ ĩ custodia enecatꝰ
hic põpen ꝗdem s nõ belli ciuił
exitus fuit.

Expanded text:
civem ad romanum principem trucicivem ad romanum principem trucidandum sic egyptii et obsceni regis imperio paruisse. O quanto erat honestior casus, nisi romana manus intervenisset! Sed hanc malorum seriem fortuna texuerat, necubi civilis deesset insania. Si ad Indos pergeret, romano, ut reor, gladio pereundum erat. Corpus in undas abiectum, caput reservatum pio victori munus impium, donum donatario indignum, sed donante dignissimum. Navis, in qua uxor erat et filius, fuga evasit; aliquot alie capte crudeliterque habite; captus et Lentulus ac perductus ad regem et in custodia enecatus. Hic Pompeii quidem, sed non belli civilis, exitus fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
nlła erat. nẽpe cum ab eo rege
tutor asenatu datus regnũ sum¬
ma fidr ẜuauerat. ⁊ pat̾na pie¬
tate restituerat ⁊ prm ire bos¬
pitii ⁊ sui in illum meriti suxili¬
um petiturus in fiustã puppira
xdlitus egiptiũ appuliss cogͥto
tanti uiri solitario aduentu rex
ĩpubes ꝓtholomeꝰ ex illi ħĩtu for¬
tunã ꝯiectãs ⁊ sb̾ita re turbatus
dum tumultuario osilio qd agẽ¬
dum esset quereret ꝯsultore siꝗs
tu romanoꝵ ut se excusantes pꝰt
dicebant. seu sola ꝑfidia ⁊ ꝯtep¬
tu eius fidem sꝑnere ⁊ captare
gr̃am uictoris ac fortune obseq
diffinitũ ẽ. missiq carnifices qͥ
enaui instaphã sb̾ p̃textu ꝓcello¬
si litoris cũ paucis exceptu ut
ad regem duceret᷑ interficerẽt
aꝵ.sub filii atq uxoris ⁊ amicor
oculis crudelit᷑ int̾fectus ẽ gla¬
dio achille seuissumi hoĩs atque
septimii uiri ĩmanissimi olĩ sui
cunc regii militis sui autẽ deẜ¬
toris pudor in expiabił romaũ

Expanded text:
nulla erat. Nempe, quum ab eo rege, cui tutor a senatu datus regnum summa fide servaverat, et paterna pietate restituerat, et paterni iure hospitii et sui in illum meriti auxilium petiturus infaustam puppim ad littus Egyptium appulisset, cognito tanti viri solitario adventu, rex impubes Ptholomeus ex illius habitu fortunam coniectans, et subita re turbatus, dum tumultuario consilio, quid agendum esset, quereret, consultore, si quis tu Romanorum, ut se excusantes post dicebant, seu sola perfidia et contemptu eius fidem spernere et captare gratiam victoris ac fortune obsequi definitum est; missique carnifices, qui e navi in scapham sub pretextu procellosi littoris cum paucis exceptum, ut ad regem duceretur, interficerent. rosperarum! Sub filii atque uxoris et amicorum oculis crudeliter interfectus est gladio Achille, sevissimi hominis, atque Septimii, viri immanissimi, olim sui, tunc regis militis, sui autem desertoris: pudor inexpiabilis, romanum
Abbreviated transcription (Latin):
satiꝰ duxit ire ne ad se acçedere po¬
sset &currẽ ⁊ opponere illi ignorã¬
tia offensar ꝙ presente rone mo¬
derari. mirũ genus clem̃tie ⁊ oĩbꝰ
nictoriis recto sb indice p̾ferẽdũ
penitusq ab alexͥ macedonis ꝯsi¬
lio diu̾sum qui nõ solum ultͦ ob¬
latas hostium epłas nõ ꝯbussit
s qd̾ certissimi sunt autores suor
litas callide ꝓquisiuit. cognito eor
de se iudicio suppliciũ meditatus
lexindrea potiꝰ ꝙͣ cesarea ẽẽ quis
dubitet pro fc̃o ut ĩ multis. ĩ hoc
quoq unicus cesir ẽ. S pompen
fugã prosequor ¶pulsus gͦ pon¬
peius ꝑ thesalicas siluas uno eqͦ
ꝑ egen pelagꝰ una naui fugiebat
romani imperii pudor in̾gens
ꝙ ille nutu rexerat. s sic est. res
hoĩum nõstant. ⁊ quo maior ẽ
altitudo eo grauior runasic les¬
bon insulam adiit ubi sua illa a¬
mãtissima cõuinx erat. receptoq
carissimo pignore illic deposito
atergo sibi metuens mox disce¬

Expanded text:
satius duxit ire, ne ad se accedere posatius duxit ire, ne ad se accedere posset, occurrere, et opponere illi ignorantiam offensarum, quam presentem ratione moderari: mirum genus clementie et omnibus victoriis recto sub iudice preferendum, penitusque ab Alexandri Macedonis consilio diversum, qui non solum ultro oblatas hostium epistolas non combussit, sed, quod certissimi sunt auctores, suorum litteras callide perquisivit, cognito eorum de se iudicio, supplicium meditatus.lexandrea potius, quam cesarea, esse quis dubitet? Profecto, ut in multis, in hoc quoque unicus Cesar est. Sed Pompeii fugam prosequor. Pulsus ergo Pompeius per Thessalicas silvas uno equo, per Egeum, pelagus una navi fugiebat, romani imperii pudor ingens, quod ille nutu rexerat. Sed sic est. Res hominum non stant, et quo maior est altitudo, eo gravior ruina. Sic Lesbon insulam adiit, ubi sua illa amantissima coniux erat, receptoque carissimo pignore illic deposito, a tergo sibi metuens mox disce
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ luiiii. aquile. Intͥ cesos fuit Cra¬
stinus ut dcm̃ ẽ ardentissiẽ di¬
micĩs quẽ cesar eo prelio mra
uirtute rem gessisse ⁊ de se op¬
time meritum p̃dicauit. atq ita
ut p̃dix̾at uł mortuo grãs egit.
piit ⁊ domitiꝰ is qui ad corfim¬
um captus fuerat ac dimissus.
deꝑte cesaris nõ nͥ cc. milites st̃
amussi. centuriones .xxx. iuri ex¬
cellentes mirũ deũ romanis
ab utraq ꝑte pugnãtib eã fuis¬
se cedis imparitatẽ. s pompeũi
sua illa iam uetus fortuna reliq̃¬
rat. ¶hoc loco nõ uidet p̃teũda
silentio laudatissima illa cesaris
uirtus ac modestia. cuiꝰ ⁊ pliniꝰ
sed̃s ⁊ seneca multiq alii memi¬
nere. nẽpe cũ int̾ alia ĩ pompeni
castris strima inuenisset epłaꝵ
ad põpeiũ apͥncipib directaru
belli prodesse potuisse nõ ẽ dubi¬
um. nec epłas legi. nec aꝑiri stri¬
nia passus bona fide sieut erant
obsignata ⁊ in tacta cõbussit. et
raros ac modice solitus sbirasti

Expanded text:
 novem aquile. Inter cesos fuit Crastinus, ut dictum est, ardentissime dimicans, quem Cesar eo prelio mira virtute rem gessisse et de se optime meritum predicavit, atque ita, ut predixerat, vel mortuo gratias egit. Periit et Domitius is, qui ad Corfinium captus fuerat ac dimissus. De parte Cesaris nonnisi ducenti milites sunt amissi, centuriones triginta, viri excellentes. Mirum dictu, Romanis ab utraque parte pugnantibus, eam fuisse cedis imparitatem; sed Pompeium sua illa iam vetus fortuna reliquerat. Hoc loco non videtur pretereunda silentio laudatissima illa Cesaris virtus, modestia, cuius et Plinius Secundus et Seneca multique alii meminere. Nempe quum inter alia in Pompeii castris scrinia invenisset epistolarum ad Pompeium a principibus directarum, belli prodesse potuisse non est dubium, nec epistolas legi nec aperiri scrinia passus, bona fide, sicut erant, obsignata et intacta combussit; et raro licet ac modice solitus subirasci,
Abbreviated transcription (Latin):
lium copiar. equitatus ĩfinitus
ẽẽ dicebat᷑ ⁊ regis.iiii. scipionis
aũt illi eĩ cato cesẜat x legiones
ad hec leius armatre uis ĩ mẽsa
tñ aduenerat nõ sine aĩ labore a¬
ugm̃tũ sui ex̾citus expectabat. ꝗ
diffusis hac illac edictis quotid¬
die augebat᷑ neq illud int̾ p̃t̾e¬
unda posueri. fama quidẽ ⁊ opĩo
uetus in ualuerat nõ illa quidẽ
casu fortuitos magnis ex causis
originẽ hñs in uictũ in africa sci¬
pionũ nom̃. qd̾ eo spectabat ut
uulgari errore uictoriã scipionis
futurã uaticinarẽt᷑. Id uͥ cesar sen
q unũ de gente cornelia abiecti
castris secũ procurauit. Habuitq
postꝙ̃ uõ ui. integras legiones
⁊ .ii. equitũ aduenisse cognouit
sufficere ratus has copias nauibꝰ
ĩposuit. ⁊ his p̃missis ip̃e quoq
tanti hostia diffugiss. gõ diriomi¬
nis apud illos erat/ ꝯtẽpsit alto a¬
nimo uł ob ħ ip̃m uictoria dignꝰ

Expanded text:
lium copiarum: equitatus infinitus lium copiarum: equitatus infinitus esse dicebatur, et regis quatuor, Scipionis autem illi enim Cato cesserat decem legiones; ad hec levis armature vis immensa,tamen advenerat, non sine animi labore augmentum sui exercitus expectabat, qui diffusis hac illac edictis quotidie augebatur. Neque illud inter pretereunda posuerim: fama quidem et opinio vetus invaluerat, non illa quidem casu fortuito, sed magnis ex causis originem habens, invictum in Africa Scipionum nomen, quod eo spectabat, ut vulgari errore victoriam Scipionis futuram vaticinarentur. Id ubi Cesar senssque unum de gente Cornelia abiectiscastris secum procuravit, habuitque. Postquam vero sex integras legiones et duo millia equitum advenisse cognovit, sufficere ratus, has copias navibus imposuit, et, his premissis, ipse quoque, tanti hostia diffugisset quod tunc diri ominis apud illos erat contempsit alto animo, vel ob hoc ipsum victoria dignus,
Abbreviated transcription (Latin):
tatib absq ulla in¬
tͥmissione nauigãs ad xiiii. kł̃.⁊
Iañ. lilibeum attigit. ⁊ ꝙͣuis ut
dixi romã reuocatus ⁊ rome nec¬
cessarius oĩa tñ posth̾nda ĩminẽ¬
ti bello censuit. qm fama erat po¬
peianas ꝑtes ĩ africa maxĩs ĩere¬
mentis assurgere. Uniducis in
locum duo succesẜant cato ⁊ sci¬
pio. ⁊ culi potentie mafricam
coacte extͥne quoq uires uibe re¬
gis accesẜant ⁊ in gentẽ undiq̃
qiͣde in dustria rer molẽ fortuna
colleg̾at. quo uictoriã cesaris ef¬
siceret claniorẽ. ⁊ reges cũ ciuib
miscerent᷑ Eo igit cũ ueĩsset ten¬
doria fixit in litore ita ut pene ũ¬
dis abluerent ne ꝗs dubitaret
eum nichil aliud ꝙͣ trasitũ cogi¬
tare. essentq sui oẽs horis õibus
parati. ⁊ ꝙ̃ ius adu̾santib undis
ac fluctib remiges tñ ĩpuppib
detinebat ne more suo ꝑ licẽtia
uagarent̃. s dc̃o obaudientes ñ
queredi usꝙͣ essent nec uocandi
crescebat autẽ in dies fama hosti¬

Expanded text:
tatibus, absque ulla intermissione navigans, ad XIIII Kalendas Ianuarii Lilybeum attigit, et quamvis, ut dixi, Romam revocatus et Rome necessarius, omnia tamen posthabenda imminenti bello censuit, quoniam fama erat pompeianas partes in Africa maximis incrementis assurgere. Unius ducis in locum duo successerant, Cato et Scipio, et civili potentie in Africam coacte externe quoque vires Iube regis accesserant, et ingentem undique quasi de industria rerum molem fortuna collegerat, quo victoriam Cesaris efficeret clariorem, et reges cum civibus miscerentur. Eo igitur quum venisset, tentoria fixit in litore ita, ut pene undis abluerentur, ne quis dubitaret eum nichil aliud, quam transitum cogitare, essentque sui omnes horis omnibus parati. Et, quamvis adversantibus undis ac fluctibus, remiges tamen in puppibus detinebat, ne more suo per licentiam vagarentur, sed dicto obaudientes nec querendi usquam essent nec vocandi. Crescebat autem in dies fama hosti