comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sine dãno creditoꝵ fut᷑um ẽ adiectionẽ ad¬
mittendã. ¶Si sub ꝯditione dandoꝵ decẽ
libtas data sit. siue hr̃di dare iussus sit: ꝗ
lib̾tatẽ acceꝑit siũ ñ sit dictũ cui andãdo
ei cui bona adicienda s̃ ꝑueniat ad lib̾¬
tatẽ. q̃ri pot̃. ⁊ mag̃ ẽ ut ei daĩ deat cui
bona addicta sint q̃i tͣns lata ꝯditio uide¬
atur. Certe si alii ꝗͣ hr̃di daẽ uissus sit.
ip̃i cui uisus ẽ dabit. ¶Si ꝗ sidĩ cõmissam
lib̾tatẽ acceꝑunt. ñ statim uͥ addicta bona

Expanded text:
sine damno creditorum futurum est, addictionem admittendam.Si sub condicione dandorum decem libertas data sit, siue heredi dare iussus sit qui libertatem accepit siue non sit dictum cui, an dando ei cui bona addicenda sunt perueniat ad libertatem, quaeri potest: et magis est, ut ei dare debeat, cui bona addicta sint, quasi translata condicio uideatur. certe si alii quam heredi dare iussus sit, ipsi, cui ‹i›us‹s›us est, dabit.Si qui fideicommissam libertatem acceperunt, non s
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatẽ dedit si rationẽ actus sui ex
fide redlidisset gaio seio filio suo. Cũ
annos pubtatis egressus fuisset gaiꝰ
seius accuratorib eiꝰd̃ ꝯuentus ẜuus
ĩ apd uidicẽ om̃ib satis fec̃ exaucta
cautione accuratorib ꝓnunciatũ ẽ
lib̾um eum esse. Nunc gauis seius
filius testatoris negat curatorib suis
recte pecuniã illatã. q̃ro an uire solu¬
reliꝗͣ rõnẽ ut ꝯditio testam̃to ascͥpta
impleat᷑ ñ uire ex solutã uidi. s si p̃¬
sente adolescente pecuma illata est
uł in rõnib eiꝰ relata. impletã ꝯditio¬
nẽ uidĩ ac si ipsi soluta fuisset.
uũ eratistũ testam̃to ita cauit seruns
m̃s cratinus lib̾ esto quero an. ẜuus era¬
tistus ad lib̾tatẽ ꝑuenire possit. cum
testator.ẜuui eratinũ ñ habebat sed
sillaba errasset.scͥpti testam̃to hr̃¬
des ante aditã hr̃ditatẽ pacti sunt
cũ creditorib ut parte dimidia coi¬
tenti eẽnt. ⁊ ita decreto a p̃tore int̾¬

Expanded text:
libertatem dedit, si rationem actus sui ex fide dedisset Gaio Seio filio suo: cum annos pubertatis egressus fuisset Gaius Seius, a curatoribus eiusdem conuentus seruus etiam apud iudicem omnibus satisfecit: exacta cautione a curatoribus pronuntiatum est liberum eum esse: nunc Gaius Seius filius testatoris negat curatoribus suis recte pecuniam inlatam: quaero, an iure solurationem, ut condicio testamento adscripta impleatur, non iure exsolutam uideri: sed si praesente adulescente pecunia illata est uel in rationibus eius relata, impletam condicionem uideri, ac si ipsi soluta fuisset. uum Cratistum, testamento ita cauit: 'seruus meus Cratinus liber esto': quaero, an seruus Cratistus ad libertatem peruenire possit, cum testator seruum Cratinum non habebat, sedsse, quod in syllaba errasset.Scripti testamento heredes ante aditam hereditatem pacti sunt cum creditoribus, ut parte dimidia contenti essent, et ita decre‹to› a praetore inte
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ñ adicient᷑. Quid deinde si sub ꝯditioẽ
data sit lib̾tas: ⁊ siꝗd aliq pure. aliq sub
ꝯditione utiq adici statĩ possunt. Si om̃s
sub ꝯditione. ꝗͥ ꝯsequens eĩt dic̾e : utrũ ex¬
pectandũ ut ꝯditio existat. an uͦ statim adi¬
ꝓbandũ. Ad dicas itaq bonis directe lib̾ta

Expanded text:
deinde, s‹i› sub condicione data sit libertas? et si quidem aliquae pure, aliquae sub condicione, utique addici statim possunt: si omnes sub condicione, quid consequens erit dicere? utrum exspectandum, ut condicio existat, an uero statim addiprobandum. addictis itaque bonis directae
Abbreviated transcription (Latin):
R̾. q̃ ꝯstitutũ ẽ uetitũ in testam̃to ad lib¬
tatẽ ꝑduci ñ posse manumitti. ħ ad eos ꝑ¬
tin̾e puto qui testatoris fuer̃ hr̃dis ł. Ser¬
uo i⁊ alieno id irrogari ñ pot̾it:
bum eũ eẽ ꝯstat. Multũ i int̾̃ est int̃
genus ⁊ spẽm. Sp̃ẽm n eximi degn̾e
placet q̃ est inpeculio legato ⁊ uicai̾o
manumisso. ¶ Si .s. uis legatus lib̾ eẽ
iussus ẽ lib ẽ. s si pͥus lib̾ eẽ uissus pꝰea
legatus sit siꝗd equidens uoluntas sit
testatoris q ademit libtatem cũ placeat
hodie ⁊̃ lib̃tatem adimi posse legato eũ
cede puto qd in obscuro sit tunc fauorabi
dĩ cõmissaĩa lib̾tas relicta ẽ. uł hr̃s uł le¬
gatariꝰ eum cogit᷑ manumitt̾e. ¶Si sticꝰ
⁊ pamphilus a dedint lib̾i sunto pot̾ alt̃
ꝗnq dando lib̃ ẽẽ ꝗͣuis alt̾ non dedit.¬
ex plurib hr̃dib institutis ad eunte hr̃¬
ditatẽ statim lib̾ est.

Expanded text:
 constitutum est uetitum in testamento ad libertatem, perduci non posse manumitti, hoc ad eos pertinere puto, qui testatoris fuerunt uel heredis: seruo enim alieno id irrogari non poteritberum eum esse constat. multum enim interest inter genus et speciem: speciem enim eximi de genere placet: quod est in peculio legato et uicario manumisso.Si seruus legatus liber esse iussus est, liber est. sed si prius liber esse iussus, postea legatus sit, si quidem euidens uoluntas sit testatoris, quod ademit libertatem, cum placeat hodie etiam libertatem adimi posse, legato eum cedere puto: quod si in obscuro sit, tunc fauorabildeicommissa libertas relicta est, uel heres uel legatarius eum cogitur manumittere. 'Si Stichus et Pamphquinque dando liber esse, quamuis alter non dederit.ex pluribus heredibus institutis adeunte hereditatem statim liber est.
Abbreviated transcription (Latin):
õq si ita scͥptum
sit stichus usq ad annos .xx. lib̾ esto tẽ¬
posse ẜuis dari testam̃to directã libtatẽ
ꝗ utroq tp̃r et qͦ testam̃tũ sit ⁊ qͦ morit᷑
testatoris fuer̃ que sententia uera est.¬
d.ł.uii. ad plaut̃. eruũ testam̃to ita
manumissũ si uirau̾it se cornelio filio
meo .x. oꝑas daturũ lib̾ esto querit᷑ quid
uiris sit. ⁊ sciendũ ẽ uirando seruũ con¬

Expanded text:
oque si ita scriptum sit "Stichus usque ad annos decem liber esto", temis posse servis dari testamento directam libertatem, qui utroque tempore, et quo testamentum fit et quo moritur, testatoris fuerunt: quae sententiseptimo ad Plautium.Seruum testamento ita manumisi: 'si iurauerit se Cornelio filio meo decem operarum daturum, liber esto': quaeritur, quid iuris sit. et sciendum est iurando seruum con
Abbreviated transcription (Latin):
uire cautionẽ idoneã offerre ñ minus qͣm
cet̃os defuncti lib̾tos. aut extͣncos declaraũ.
qđ bñficium inmorib annis hr̃dib sc̃p¬
tis auxiliũ bonis p̃stitutũ more solito desi
suos uenire ꝓhibuit. ac petit ꝓut quisq
m̾uisset eos manumitti. Lib̾tates utiliter

Expanded text:
 minus quam ceteros defuncti libertos aut extrarios declarauit: quod beneficium, minoribus annis heredibus scriptis auxilium bonis praestitutum more solito desidsuos uenire prohibuit ac petit, prout quisque meruisset, eos manumitti. libertates utiliter
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe sacce ⁊ eutichie ⁊ tyrene sub ꝯditio¬
ne lib̾tatẽ reliꝗt his u̾b̾ saccus .ẜ. uus
m̃s. ⁊ eutchia ⁊ yrene ancille mee õs
sub hac ꝯditione lib̃i sunto ut monum̃¬
to m̃o alt̾us m̃sib lucernã accendant.
⁊ solẽma mortis ꝑagant q̃ro cũ assidu¬
o monum̃to meiue saccus ⁊ eutichia
⁊ yrene ñ ad sunt an libi eẽ possunt.
neq m̃tẽ testatricis eã eẽ. ut libtas sub
ꝯditione suspensa sit: cũ libos eos mo¬
num̃to adeẽ uoluit offo̾ tam̃ udicis
eos eẽ cõpellendos testatricis uissioni
sub płib ꝯditionib data lib̾tate leuis¬
simã ꝯditionẽ spectandã eẽ ita u̾ũ ẽ.
si seꝑatim ꝯditiones sint date. Quod
si ꝯuinctim dates funt nͥ om̃ib paruit
ac postea reuocet᷑ sine dubitatione cũ
libtate legatũ ad eũ ꝑtin̾e. neq metallo¬
rũ pena us eiꝰ mutari. nec alud si heres
eẽt sub ꝯditione insitutus. fut̾um enim
eum etiam necessarium.

Expanded text:
Sacco et Eutychiae et Irenae sub condicione libertatem reliquit his verbis: "Saccus servus meus et Eutychia et Irene ancillae meae omnes sub hac condicione liberi sunto, ut monumento meo alternis mensibus lucernam accendant et sollemnia mortis peragant": quaero, cum adsiduo monumento Maeviae Saccus et Eutychia et Irene non adsint, an liberi esse possunt. neque mentem testatricis eam esse, ut libertas sub condicione suspensa sit, cum liberos eos monumento adesse uoluit: officio tamen iudicis eos esse compellendos testatricis iussionisub pluribus condicionibus data libertate leuissimam condicionem spectandam esse, ita uerum est, si separatim condiciones sint datae: quod si coniunctim datae sunt, nisi omnibus paruerit,ac postea reuocetur, sine dubitatione cum libertate legatum ad eum pertinere neque metallorum poena ius eius mutari: nec aliud, si heres esset sub condicione institutus: futurum enim eum etiam necessarium.
Abbreviated transcription (Latin):
inferendos eẽ hr̃di pͥnceps ꝯstiaunt. s ⁊i si
ꝯditionis implende grã seruũ institurais
manumisit. ac postea filius de officioso a¬
gendo tenu̾it uł testam̃tũ falsũ fu̾it ꝓnũ¬
ciatũ ꝯsequens ei̾t idẽ in hac sp̃e fiei̾ qđ mn
ita dedit pamphił si eũ socius manumi
cõmunẽ ficĩ lib̾tum familie atq manu¬
missoris. neq i nouũ aut in cognitũ est
uario iure cõmuni mancipio lib̾tatem
ita manumissã sanuã in lib̾tate ẽẽ uissi
directã lib̾tatẽ uire militie accepisse pla
ꝓ lib̾tatib ꝯseruandis placuit locũ ht̃
irrito testam̃to facto si bona uentura sĩt
alioꝗn uacantib fisco uendicatis ñ habe
ꝯstitutionẽ locũ a parte cauet᷑ .s uos aũt in

Expanded text:
inferendos esse heredi princeps constituit.Sed et si condicionis implendae gratia seruum institutus manumiserit ac postea filius de inofficioso agendo tenuerit uel testamentum falsum fuerit pronuntiatum, consequens erit idem in hac specie fieri, quod in ita dederit: 'Pamphilus, si eum socius manumiscommunem fieri libertum familiae atque manumissoris: neque enim nouum aut incognitum est uario iure communi mancipio libertatemita manumissam 'Samiam in libertate esse iussi' directam libertatem iure militiae cepisse po libertatibus conseruandis placuit, locum habet irrito testamento facto, si bona uenitura sint: alioquin uacantibus fisco uindicatis non habere constitutionem locum aperte cauetur.Seruos aut
Abbreviated transcription (Latin):
b̾tatẽ pedisseque que mortis demũ tp̃r
⁊ ex hr̃ditate multa ꝑ fraudẽ amorusse
dr̃. Quesitũ ẽ an ñ ante in lib̾tatẽ ꝓcla¬
mare debeat. ꝗͣ ea que ex hr̃ditate amo¬
uisse ꝓbari pot̾it hr̃dib restitueret. R.¬
Scđ̃m ea que ꝓpon̾entur eũ de quo que
reret᷑ lib̾m eẽ claudius uti detur absoluis¬
se ⁊id de quo querit᷑. nã hr̃dib satis con¬
sultũ ẽ edicto de furtis. ¶Lucius ticius
testam̃to suo ita cauit: onesiphore. nͥ di¬
ligent̃ rõnẽ excusseris: lib̾ ne esto. Iuero
an onesiphorus ex his uerb̃ lib̾tatẽ sͥ
uendicare possit : ꝑx. u̾b̾ que ꝓpon̾entur:

Expanded text:
bertatem pedisequae, quod mortis demum tempoet ex hereditate multa per fraudem amovisse dicitur: quaesitum est, an non ante in libertatem proclamare debeat, quam ea, quae ex hereditate amovisse probari poterit, heredibus restitueret. resreretur liberum esse. Claudius: uidetur absoluisse et id de quo quaeritur: nam heredibus satis consultum est edicto de furtis. Lucius Titius testamento suo ita cauit: 'Onesiphore, nisi diligenter rationem excus‹s›eris, liber ne esto': quaero, an Onesiphorus ex his uerbis libertatem sibi uindi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. qͣm ut caueat᷑ existente ꝯditione lib̾ta¬
ti eũ restitui. Nam in om̃ib fere causis fi¬
dĩ cõmissas lib̾tates ꝓ directo datas hñdas.
s ofilius aiebat si adĩdi legati causa fidĩ¬
cõmissã lib̾tatẽ testator dedisset ea u̾a e̾e̾.
Si uͦ honorari hor̾dẽ a testatore legata¬
rius ostñdit: estimatione nicħominus
legatario prãndam.
licta stichus. ẜuus m̃s anno .xii. postqͣm
ego mortuus ero lib̾ esto u̾i simile ẽ a pͥn¬
cipio .xii. anni eũ libm ẽẽ. nã ħ mortuũ

Expanded text:
tati eum restitutum iri: nam in omnibus fere causis fideicommissas libertates pro directo datis habendas. sed Ofilius aiebat, si adimendi legati causa fideicommissam libertatem testator dedisset, ea uera esse: si uero onerari heredem a testatore legatarius ostenderit, aestimationem nihilo minus legatario praestandalicta: 'Stichus seruus meus anno duodecimo, postquam ego mortuus ero, liber esto', uerisimile est principio duodecimi anni eum li
Abbreviated transcription (Latin):
uissus ẽ. s ⁊ si ita sit sc̾ptũ in testam̃to
stichus .ẜ.uus nĩs hr̃di meo mille num¬
mos anno biennio triennio postquam
ego mortuns ero si solu̾it satis ue fec̾it
lib esto ñ pot̃ is seruus nͥ triennuo p̃ti¬
to lib̾ ẽẽ. nͥ p̃sentẽ eã pecuniã soluat
aut satis faciat. cõponenda enĩ ẽ ⁊ hr̃

Expanded text:
iussus est.Sed si ita sit scriptum in testamento: 'Stichus seruus meus heredi meo mille nummos anno biennio triennio, postquam ego mortuus ero, si soluerit satisue fecerit, liber esto', non potest is seruus nisi triennio praeterito liber esse, nisi praesentem eam pecuniam soluat aut satisfaciat: compensanda etenim
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ꝓpͥecatis hr̃dem scͥpsei̾t ⁊ seruo sub
ꝯditione sit lib̾tas data qm int̃im sit
hr̃dis ꝯfusione facta usus fructus si
cui lib̾tas sic data est. si mͥ nullus filus
eĩt cũ moriar stichus lib̾ esto impediri
lib̾tatẽ postumo natu s dũ sꝑatur nas¬
ci utrũ in ẜ uitutẽ remade dicimus.
an uͦ ex post facto responciemus retro
lib̾m fuisse nullo filio nato qđ magis
arbitror ꝓbandum.

Expanded text:
 tatis heredem scripserit et seruo sub condicione sit libertas data: quoniam interim fit heredis, confusione facta usus fructus, sicui libertas sic data est 'si mihi nullus filius erit cum moriar, Stichus liber esto', impediri libertatem postumo nato. sed dum speratur nasci, utrum in seruitute remanere dicimus an uero ex postfacto respondemus retro liberum fuisse nullo filio nato? quod magis arbitror probandum.
Abbreviated transcription (Latin):
cauit ita. Rogo si de ꝓmeru̾it dignoᷤ
eos lib̾̃tate existimes. Frecoris ħ partes
s̃ ut cogat lib̾tatẽ pr̃ari. nͥ si quid tale
tur. ꝓ qꝰ lib̾tatẽ m̾eri ̾ent. arbit᷑um
tñ eiꝰ eit̾ ꝗ rogatꝰ sit qͦ tp̃r quẽq uelit
manumitt̾e. ita ut siuusus ñ manim¬

Expanded text:
cauit ita: 'rogo, si te promeruerunt, dignos eos libertate existimes'. praetoris hae partes sunt, ut cogat libertatem praestari, nisi si quid tale tur, pro quibus libertatem mereri debent. arbitrium tamen eius erit qui rogatus sit, quo tempore quemque uelit manumitte
Abbreviated transcription (Latin):
chuis lib̾ esto siue statm siue post tp̃s
eiq cũ lib̾erit hr̃i m̃s decẽ dato idẽ
dicendum ẽ. Illud ꝯstat si lib̾tate da¬
ta sic fu̾it datũ legatũ eiq si eũ uindic¬
ta lib̾au̾o hr̃s m̃s x dato licet ex mini¬
ma subtilitate seꝑatũ ẽ a testam̃to att̃n
humanitatis intuitu ualebit legatum:
si uiuis eũ manumisi̾t.
qui manumisso facilior sit ealeuissi¬
ma intelligat᷑. s in fidĩ cõmissariis

Expanded text:
ue statim siue post tempus 'eique, cum liber erit, heres meus decem dato', idem dicendum est.Illud constabit, si libertate data sic fuerit legatum 'eique, si eum uindicta liberauero, heres meus decem dato', licet ex nimia suptilitate separatum est a testamento, attamen humanitatis intuitu ualebit legatum, si uiuus eum manumiserit.quae manumisso facilior sit, ea leuissima intellegatur: sed in fideicommissari
Abbreviated transcription (Latin):
nã suffic̾e si exͤ qͦ ⁊ bono rõnẽ redlat de¬
missus ita demũ sit lib si testam̃tũ uale
at. ⁊ ex eo adita sit hr̃ditas. ł siꝗ omissa
cã testam̃ti ab intestato possideat hr̃ditatẽ.
¶Testam̃to data lib̾tas cõpeait pure q data

Expanded text:
nam sufficere, si ex aequo et bono rationem reddat: demissus ita demum fit liber, si testamentum valeat et ex eo adita sit hereditas, vel si quis omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem. Testamento data libertas co
Abbreviated transcription (Latin):
đ ł . U. ad sab̾. iquis ita hr̃dem in¬
stituit titius hr̃s esto sitituis hr̃s non ei̾t
stichus hr̃s esto. Stichus lib esto noneẽ
stichum lib̾̃m aristo ait titio hr̃de exis¬
tente mͥ uidr̃ posse dici lib̃m fore quasi ñ
utiq alio gͣdu acceꝑit. lib̾tatẽ s duplici¬
ter quo uire utimur

Expanded text:
 quinto ad Sabinum Si quis ita heredem instituerit "Titius heres esto. si Titius heres non erit, Stichus heres esto. Stichus liber esto", non esse Stichum liberum Aristo ait Titio herede existente. mihi videtur posse dici liberum fore, quasi non utique alio gradu acceperit libertatem, sed dupliciter: quo iure utimur
Abbreviated transcription (Latin):
sticho lib̾tas competit. s legatũ non de¬
lebitur. Nam fauore lib̾tatis receptũ est
ut mortuo titio tp̃s suꝑẽẽ uidet᷑. quoumn¬
pleco lib̾tas ꝯting̾et. circa legatũ defecĩ¬
uite tp̃s ꝯfertur uluti stichus cũ moriet᷑¬
lib̾ esto nullius mom̃ti existimanda ẽ. ħ
aũt scͥptura stichus si capitoliũ ñ ascen¬
dit isto enĩ mͦ ꝑueniet stichus ad lib̃
tatẽ facultate data ascendendi capi¬
toliũ absiinu̾it. hȩc scͥptura testam̃ti
pamphilus lib̾ esto ut filiꝰ meis rõnẽ red¬
dat an sub ꝯditione lib̃tas data iud̾et᷑
ditionẽ libtati ñ uinc̾e. tam̃ qr manife¬
sta uoluntas testantis expͥmeret᷑ cogen¬
dũ eũ ad rõnẽ redlendã. Post annos
indistincte lib̾ẽẽ iussus pꝰ bienmũ lib̃
ei̾t. Idq ⁊ fauor lib̾tatis exig̃. ⁊ uerba
patiunt᷑. nͥ aliud sensisse patrẽfamilias
manifestissimis rõnib is aqͦ lib̾tas relic¬
ta ẽ probauerit:¬

Expanded text:
Sticho libertas competet, sed legatum non debebitur. nam fauore libertatis receptum est, ut mortuo Titio tempus superesse uideretur, quo impleto libertas contingeret: circa legatum defecisvitae tempus confertur, veluti "Stichus cum morietuliber esto", nullius momenti existimanda est. haec autem scriptura "Stichus si Capitolium non ascendrtatem, si facultate data ascendendi Capitolium abstinuerit. Hac scriptura testamenti "Pamphilus liber esto, ita ut filiis meis rationem reddat" an sub condicione libertas data videretur, ati non inicere: tamen quia manifesta voluntas testantis exprimeretur, cogendum eum ad rationes reddendas. Post annos indistincte liber esse iussus post biennium liber erit: idque et favor libertatis exigit, et verba patiuntur: nisi si aliud sensisse patrem familias manifestissimis rationibus is, a quo libertas relicta est, probaverit
Abbreviated transcription (Latin):
actum ẽ.: ut ecce si res legata fuĩt. ⁊ de liban¬
te legataria eam rem hr̃s ali tradidit. Nã
siquidem uoluĩt legatariꝰ habe legatũ
ira traditio nulla est. si uorepudiaũit: ualet Tan¬
tundem ẽ ⁊ si pecuniam hr̃ditariã legatam cre¬
didit hr̃ .s. Nam siquidem non repudiauerit
legatarius. alienam pecuniã credidit. Si uero
repudiaũit: suam peciniã credidisse uidetur
Quia gͦ si consũpta fuit pecunia utiq idem erit¬
ex euentu dicendum.
agitatum est. ut ecce simat̃ stipulata ẽ dotema
marito: mortua filia in matͥmonio sibi reddret
simulcum filia ꝑit: an ad hr̃dem matris actio
ex stipulatu competere ⁊ diuus pius rescͥpsit.
non eẽ commissam stipulationem. quia mat̾
filie non suꝑuixit. Item querit᷑: si excͣneus qͥ
dotem stipulatus est. simul cũ marito decesseĩt:
uł cum ea ꝓpt̾ qͣmstipulatus eẽt: an ad hrdẽ suũ
actionem qͣimittat.

Expanded text:
actum est. ut ecce si res legata fuerit et deliberanactum est. ut ecce si res legata fuerit et deliberante legatario eam rem heres alii tradiderit: nam si quidem voluerit legatarius habem, traditio nulla est, si uero repudiauerit, ualet. tantundem est et si pecuniam hereditariam legatam crediderit heres: nam si quidem non repudiauerit legatarius, alienam pecuniam credidit, si uero repudiauerit, suam pecuniam credidisse uidetur. quid ergo, si consumpta fuerit pecunia? utiqex eventu dicendum. agitatum est. ut ecce si mater stipulata est dotem a marito mortua filia in matrimonio sibi reddi et simul cum filia perit, an ad heredem matris actio ex stipulatu competere? et divus Pius rescripsit non esse commissam stipulationem, quia mater filiae non supervixit. Item quaeritur, si extraneus, qui dotem stipulatus est, simul cum marito decesserit vel cum ea, propter quam stipulatus esset, an ad heredem suum actionem transmittat.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ suam declarauit. Si non aliter
extͣneum hr̃dem ẽẽ uolet. quam si neq
filius neq filia hr̃s sit. hoc enĩmͦ concipi
oportet. si mͥ neq silius neq filia hr̃serit.
Potest aũt int̾dum suꝑior scͥptura eẽ necessa¬
ria. Si quis cũ filium ⁊ filiũ ⁊ filiam habeat.
utrũq hr̃dem instituere ułit. Sed siue alt̃
hr̃s futurus sit: extraneũ miscere. siue ne¬
uter extͣneum substituere. S ꝓcluuor ẽ sen¬
tentia testatoris. sic eẽ int̃pretanda: ut siue
filius siue filia nati ei fuĩnt: extraneus noi
admittatur: nͥ specialit̾ ħtestator exp̃sserit.
Uarcianus .ł.S¬
i quis ita scͥpserit ilł
qui testam̃tum ineum signauĩt. hr̃s m̃s .x.
dato. trebatius utile legatũ ẽẽ putat. quod
pãp̃ uerius eẽ existimat: quia ipsũ testam̃¬
tum confirmatur testib adhibitis: quod ue
sed xxp̃ost facto retroducit᷑ .i apparet quid

Expanded text:
uoluntatem suam declarauit, si non aliter uoluntatem suam declarauit, si non aliter extraneum heredem esse uolet, quam si neque filius neque filia heres sit: hoc enim modo concipi oportet: 'si mihi neque filius neque filia heres erit'. potest autem interdum superior scriptura esse necessaria, si quis, cum filium et filiam habeat, utrumque heredem instituere uelit, sed siue alter heres futurus sit, extraneum miscere, siue neuter, extraneum substituere. sed procliuior est sententia testatoris sic esse interpretanda, ut, siue filius siue filia nati ei fuerint, extraneus non admittatur, nisi specialiter hoc testator expresserit. 14 Marcianus i quis ita scripserit: "illis, qui testamentum meum signaverint, heres meus decem dato", Trebatius utile legatum esse putat: quod Pomponius verius esse existimat, quia ipsum testamentum confirmatur testibus adhibitis, quod versed ex post facto retro ducitur et apparet, quid
Abbreviated transcription (Latin):
decessisse. id accidit. quia significatio sumit᷑
ex umũso in quos aliquid falsum ẽ totamora¬
tionem falsam efficit. Inimadũtendum est
gͥ quid sit de quo queritur. Nam cum ita coi¬
cipio. si illud aut illud non fũit: queri deb
an aliquid factum non sit illuis effectus. h est
ut neutrũ fiat: huiꝰ aũt ut utrũq fiat: nec
in illo ꝓdest aliquid non fecisse. si aliquid fac¬
tum sit. neq in hoc aliquid fecisse. si aliquid
factum nonsit. ꝓinde siquis ita int̾roget. eoꝵ
sti. ille neget. ħ expͥmat eoꝵ quidq obiciunt᷑:¬
Si quis aũt plura nstipulatũ deducat. quorum
unũ fieri ułit. ita comp̃hende debetillud aut
illud fieri spondes: si nichil eoꝵ factũ erit:
tantum dabif. Item si pat̾familias intestam̃¬
to ita scͥpserit. siquis mͥ filius aut filia gig¬
nitur. hr̃s mͥesto. si mͥ neq filuis aut neq¬
filia hr̃s non erit. seuis hr̃s esto nonsatis

Expanded text:
decessisse. id accidit, quia significatio sumitur decessisse. id accidit, quia significatio sumitur ex uniuerso, in quo si aliquid falsum est, totam orationem falsam efficit. animaduertendum igitur est, quid sit, de quo quaeritur. nam cum ita concipio 'si illud aut illud non fuerit', quaeri debet, an aliquid factum non sit: illius effectus hic est, ut neutrum fiat, huius autem, ut utrumque fiat: nec in illo prodest aliquid non fecisse, si aliquid factum sit, neque in hoc aliquid fecisse, si aliquid factum non sit. Proinde si quis ita interroget: 'eorum sti?' ille neget, hoc exprimat: 'eorum quid, quae obiciuntSi quis autem plura in stipulatum deducat, quorum unum fieri uelit, ita comprehendere debet: 'illud aut illud fieri spondes? si nihil eorum factum erit, tantum dabis?' Item si pater familias in testamento ita scripserit: 'si quis mihi filius aut filia genitur, heres mihi esto: si mihi filius aut filia heres non erit, Seius heres esto', non satis
Abbreviated transcription (Latin):
ułuti stichimridamam .i herotem sisti. siquis
eoꝵ nonstetĩt .x. dari. Necesse est ii om̃s eẽ sis¬
tendos: ut stipulationi satis fiat. uł ut ꝓpiusac¬
cedamus fingamus ita stipulationem factã.
si stichum idamam.iherotem non sisteris.
x. dari. neq enĩ dubitamꝰ: quin eque om̃s
sisti oporteat. utrum ita concipias stipulatio¬
nem. si illud aut aliud factum nonerit. anh
modo siquid eoꝵ factum non erit. que ut sie¬
rent comp̃hensa sunt. hoc int̃ est qđ quãus
ẽẽ. Nam simulea possunt ẽẽ uera quamius
int̾ se contraria sunt. quia cum significatio noi
ex unuĩso sed ex aliquo sumitur. si ueri aliquid
inde sit ueram efficit totam orationem. Sicut
e cont̾rio due orationes pugnantia continentẽ.
simł false sunt ułuti siqui liborum partim pub¬
es partim impub̃es decesserint. Nam ⁊ ħ falsũ
erit om̃s impub̃es decessisse.: u illud om̃s pub̾es

Expanded text:
ueluti 'Stichum et Damam et Erotem sisti? si quis ueluti 'Stichum et Damam et Erotem sisti? si quis eorum non steterit, decem dari?' necesse est enim omnes esse sistendos, ut stipulationi satisfiat. uel ut propius accedamus, fingamus ita stipulationem factam: 'si Stichum et Damam et Erotem non sisteris, decem dari?' neque enim dubitabimus, quin aeque omnes sisti oporteat. Utrum ita concipias stipulationem 'si illud aut illud factum non erit' an hoc modo 'si quid eorum factum non erit, quae ut fierent, comprehensa sunt', hoc interest, quod, quamuis esse. nam simul ea possunt esse uera, quamuis inter se contraria sunt, quia cum significatio non ex uniuerso, sed ex aliquo sumitur, si ueri aliquid inde sit, ueram efficit totam orationem: sicut e contrario duae orationes pugnantia continentes simul falsae sunt, ueluti si qui liberorum partim puberes, partim impuberes decesserint, nam et hoc falsum erit omnes impuberes decessisse et illud omnes puberes
Abbreviated transcription (Latin):
ea pecuna distribuenda significauit cesta¬
tor. ut uideantur hrditariis ꝓporcionibus
congruere. consentaneũ ẽẽ. ⁊̃ fidĩcõmissũ
ꝓhr̃ditariis partib eis restitui debe.
i int̾ uirũ ⁊ uxorem do¬
satio facta fuerit. pͥore defuncto cui dona¬
tum ẽ: ad eum res red̾. qui donauerat: qđ
si simul tam is cui donatũ est. quam is qui do¬
nauerit questionis decidende grã magis pla¬
cuit uale donationem eomaxime. q dona¬
tor non suꝑuiuat qui rem condicẽ possit.
Rifomius.ł. Qui duos impub̾es filios
habebat: ei qui subp̃mus moritur titium sub¬
stituit. duo impubes simulin naue ꝑierunt.
Quesitum est an substituto icuiꝰ hr̃ditas de¬
feratur dixi si ordine uita decessissent. pͥori
mortuo fr̃ ab intestato hr̃s erit. posteriori
substitutus. mea enĩ hr̃ditate. ⁊̃ ante defun¬
cti filii habebit hr̃ditatẽ. inꝓposita autem
questione ubi simul ꝑierunt. quia cum

Expanded text:
ea pecunia distribuenda significauit testaea pecunia distribuenda significauit testator, ut uideantur hereditariis portionibus congruere, consentaneum esse etiam fideicommissum pro hereditariis partibus eis restitui debere. i inter uirum et uxorem donatio facta fuerit, priore defuncto cui donatum est ad eum res redit qui donauerat: quod si simul tam is cui donatum est quam is qui donauerit, quaestionis decidendae gratia magis placuit ualere donationem, eo maxime, quod donator non superuiuat, qui rem condicere possit.tionum. Qui duos impuberes filios habebat, ei qui supremus moritur Titium substituit: duo impuberes simul in naue perierunt: quaesitum est, an substituto et cuius hereditas deferatur. dixi, si ordine uita decessissent, priori mortuo frater ab intestato heres erit, posteriori substitutus: in ea tamen hereditate etiam ante defuncti filii habebit hereditatem. in proposita autem quaestione ubi simul perierunt, quia, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃.ł. Ex eo umo q̃ in illo fundo nasceretur
hr̃s m̃s amphoras .x. quot annis iannos singłos
dato: quo anno natũ non fuisset ex suꝑiore anno
eiꝰ fundi eũ num̃um amphoraꝵ hr̃de daturum:
Iuasa secuntur q̃ ita diffusa s̃ ut ñ ad ꝑpetuum
batius qđ in dolus fit debi. ⁊ sensũ testatoris alium
putat eẽ u̾boꝵ aliũ cet̃oꝵ dolia in uasis uinarii
ñeẽnt. Gͦ ⁊̃ si dolia inuasis uinarus ñ sunt cantũ
cũ uasis legatũ erit. ei amphoras cados in quib
uina diffusa seruamꝰ legatos eẽ. Uinũ enĩ in am̃¬
phoras ⁊ cados hac m̃te diffundimꝰ. ut i his sit. do
cadis. In dolia aut̃ alia m̃te coiemꝰ. scił ut ex his
postea ł in amphoras ⁊ cados disfundimꝰ sine ipfis

Expanded text:
inum. 'Ex eo uino quod in illo fundo nascetur, heres meus amphoras decem quotannis in annos singulos dato.' quo anno natum non fuisset, ex superiore anno eius fundi eum numerum amphorarum heredem daturum uasa sequuntur, quae ita diffusa sunt, ut non ad perpetuum batius quod in doliis sit deberi et sensum testatoris alium putat esse, uerborum alium: ceterum dolia in uasis uinariis non essent. ego et si dolia in uasis uinariis non sunt, tamen se puto, cui uinum cum uasis legatum erit, ei amphoras cados, in quibus uina diffusa seruamus, legatos esse: uinum enim in amphoras et cados hac mente diffundimus, ut in his sit, dons amphoris et cadis: in dolia autem alia mente coicimus, scilicet ut ex his postea uel in amphoras et cados diffu‹n›damus uel sine ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
rem se se.R. nulla eũ acc̃one teneri. Si tñ
curator non eẽt. responso suo in aliquam
captionem adolescentem induxit. utilem
acc̃ionem adũsus eum dandam.
de
fidemissorib et nominatorib ⁊ heredib
tutorum et curatorum. o

Expanded text:
respondit, nulla eum actione teneri: si tamen, cum tutor non esset, responso suo in aliquam captionem adulescentem induxit, utilem actionem aduersus eum dandam. DE FIDEIUSSORIBUS ET NOMINATORIBUS ET HEREDIBUS TUTORUM ET CURATORUM
Abbreviated transcription (Latin):
reddi labeo scribit. Nec in ipsum post annũ.:
qm̃ ⁊ factum puniunt. ⁊ in dolum concipiuis.
i adu̾sus eas ꝑsonas que alieno ure subiec¬
i falso tutore ac
ltum sit. ⁊ int̾ea dies actionis exierit. aut reᷤ
usu capta sit om̃ia in commoda ꝑinde sufti¬
nere debet. ac si alio tp̃r uero tutore auctõe
fuerit uł sui uiris uł aliem. Qu¬
uo dolo
malo auctoritatem accõmodauit. denebit᷑
hoc edicto. Sed siquis filiefamilias auctor
factus sit ad contrahendum. tenet᷑. Iđq nu
merus ẽ. si ancille quis tutore auctore credi¬
disset. Non om̃ib istis modis ꝓpter cutorem
decipitur. his qui contraxit. quia alter cum
in pube contracturus non fuit. quasi tutoriᷤ
acc̃o. quia filium minorem .xii. annis nup¬
tum dedit. & magis ꝓbat patri ignoscendũ
eẽ qui filiam suam maturius in familiam sp¬
onsi ꝑducere uoluit. Affectu enim ꝓpension¬
e magis quam dolo malo id uidi fecisse. & đ
si intra .xii. annos hec decesserit. cum hab̃et

Expanded text:
reddi Labeo scribit nec in ipsum post annum, quoniam et factum puniunt et in dolum concipiuntur: et aduersus eas personas, quae alieno iuri subieci falso tutore ‹auctore› actum sit et interea dies actionis exierit aut res usucapta sit, omnia incommoda perinde sustinere debet, ac si illo tempore uero tutore auctore fuerit uel sui iuris uel alieni, qui dolo malo auctoritatem accommodauit, tenebitur hoc edicto.Sed et si quis filiae familias auctor factus sit ad contrahendum, tenetur. idemque iuris est, si ancillae quis tutore auctore credidisset: nam omnibus istis modis propter tutorem decipitur is qui contraxit, quia aliter cum impubere contracturus non fuit, quam si tutoris actio, qui filiam minorem duodecim annis nuptum dedit. et magis probat patri ignoscendum esse, ‹qui› filiam suam maturius in familiam sponsi perducere uoluit: affectu enim propensiore magis quam dolo malo id uideri fecisse.Quod si intra duodecim annos haec decesserit, cum haberet
Abbreviated transcription (Latin):
entia noceat. tantum restitutio facienda erit.
putanda non ẽ tutoris eius computanda ẽ.
Utiq ⁊ si pupllo cautũ sit. melius dicitur rem
suam restitui pupillo. quam incertum cautio¬
nis euentum eum spectare. Quod ⁊ uł si aliaᷤᷤ
circumuentus sit pupillus respondit.
bo. ut qͣnti res ea erit. in tantam pecuniam
condẽpnetur. Non semꝑ tutor conuenitur.
nec sufficit. si sciens auctor fuit. uerum ita de¬
mum. si dolo malo auctor fuit. Quod si com¬
pulfus aut metu ne compelleretur. iuctorita¬
tem accommodauit. nonne debebit eẽ ex¬
cus anis. Quod ait p̃tor qͣnti eareserit. Mag̃
puto non penam. s ueritatem his uerbis c̃¬

Expanded text:
entia noceat, tamen restitutio facienda erit, putanda non est, tutoris eius computanda est: utique etsi pupillo cautum sit, melius dicitur rem suam restitui pupillo quam incertum cautionis euentum eum spectare: quod et Iulianus, si alias circumuentus sit pupillus, respondit.bo, ut quanti ea res erit, tantam pecuniam condemnetur". Non semper tutor convenitur nec sufficit, si sciens aucto fuit, verum ita demum, si dolo malo auctor fuit. quid si compulsus aut metu, ne compelleretur, auctoritatem accommodaverit, nonne debebit esse excusatus? Quod ait praetor "quanti ea res erit", magis puto non poenam, sed veritatem his verbis co
Abbreviated transcription (Latin):
habet ei ꝑmutatur in domum alt̃us cuutatis
ari. ⁊ephicani obdebitum publicum desidantium
ut sibi distrahere ꝑmitatur. quodeius distrahendi
denegauerunt. Hoc senatus .c. non tantum
ad edes. sed ⁊ ad balnea uł aliud qtł xdificium uł
portieus in edib uł tabnas. uł opinas extenditur.
tem hoc ꝓhibetur legari. quod non alias prari po¬
test. quam ut edib detrahatur. subducatur:. id est
marmora. uł columnae. Idem u in tegłis: ii tigniꝰ
⁊ ostiis. senatus censuit. Sed ⁊ inbibliothecis. pa¬
rieti inbrẽntib sed si cancelli sint ualue legari
poterunt. non tantum fistule. uł castelli. sed aut¬
ri potest uerũ senatus plenius mens accipienda
est. ut si qua ibi fuerint ꝑpetuo. quasi porcio edi¬
um distrahi non possint. Proinde dicendum est
nec tabulas affixas. ⁊ parietib adiundas uł sit¬
gula sigilla adequata logari posse. Sed si parauit
quedam testator quasi tnslaturus in aliã domum

Expanded text:
habet, ei permittatur in domum alterius civitatis habet, ei permittatur in domum alterius civitatis iani et Epitynchani ob debitum publicum desiderantium ut sibi distrahere permittatur, quod eis ius distrahendi denegaverunt. Hoc senatus consultum non tantum ad aedes, sed et ad balinea vel aliud quod aedificium vel porticus sine aedibus vel tabernas vel popinas extenditur. Item hoc prohibetur haec legari, quod non alias praestari potest, quam ut aedibus detrahatur subducatur, id est marmora, vel columnae. idem et in tegulis et in tignis et ostiis senatus censuit: sed et in bibliothecis parietibus inhaerentibus. Sed si cancelli sint vel vela, legari poterunt, non tamen fistulae vel castelli. Sed autri potest: verum mens senatus plenius accipienda est, ut si qua ibi fuerunt perpetua, quasi portio aedium distrahi non possinec tabulas adfixas et parietibus adiunctas uel singula sigilla adaequata legari posse.Sed si parauit quaedam testator quasi translaturus in aliam domum
Abbreviated transcription (Latin):
non est possessor futurus.¬
i duob domum legau̾it semꝓnianam:i
ex ea alti eoꝵ marmora ad extructionem do¬
mus seiane quam ei legau̾at. non male agi¬
tabitur anualeat. quia dñs ẽ utriusq legatariꝰ.¬
& quid si quid siquis domum deductis mar¬
morib legauit que uoluit hr̃dem hab̾e ad ex¬
truendam domũ quam recinebat in hr̃ditate :
Sed melius dicetur inutroq detractionẽ non
uałe. legatum tam̃ ualebit. ut extimatio prẽcur
eoꝵ. Sed siquis adopus rei publice faciendũ
legauit: puto uale legatum. Nam ⁊ pãpinianus
seuũ constitusse eos qui rei publice ad opus ꝓmi¬
serunt. posse detrahere ex hedib suis urbanis
atq rusticis. uid ad opus uti: quia hi quoq
non comertii causa idhab̃ent. sed uideamus¬
utrum ei soli ciuitati legari possit in cuius
t̾ritorio est. an ⁊ dealia cuutate inaliam tͣns¬
ferre possit. & puto non ẽẽ ꝑmittendum quã¬
quam constitutum sit ut de domo quã aliquiꝰ

Expanded text:
non est possessor futurus.Si duobus domum legauerit Sempronianam et ex ea alteri eorum marmora ad exstructionem domus Seianae quam ei legauerat, non male agitabitur, an ualeat, quia dominus est utriusque legatarius. et quid si quis domum deductis marmoribus legauerit, quae uoluit heredem habere ad exstruendam domum, quam retinebat in hereditate? sed melius dicetur in utroque detractionem non ualere: legatum tamen ualebit, ut aestimatio eorum prae stetur.Sed si quis ad opus rei publicae faciendum legauit, puto ualere legatum: nam et PapinianusSeverum constituisse eos, qui rei publicae ad opus promiserint, posse detrahere ex aedibus suis urbanis atque rusticis et id ad opus uti, quia hi quoque non promerutrum ei soli ciuitati legari possit, in cuius territorio est, an et de alia ciuitate in aliam transferre possit. et puto non esse permittendum, quamquam constitutum sit, ut de domu, quam aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
in legitimã tutelam fr̃is sui ꝑfecte ȩtatis con-¬
sticute recidit. eum qui datus eẽt tutorem eẽ
m̃to datus fuisset. non desineret eẽ tutor eiꝰ.
quia adhuc erat inpubes. quia semꝑ legitima
tutela testam̃tarie cedit. Si testamento¬

Expanded text:
in legitimam tutelam fratris sui perfectae aetatis constituti reccidit, eum qui datus esset tutorem esse mento datus fuisset, non desineret esse tutor eius, qui adhuc erat impubes, quia semper legitima tutela testamentari
Abbreviated transcription (Latin):
dum ac si nec fundum nec partes noĩasset.
di corneliani hr̃s esto mͥ duo titi illius insu¬
lȩ hr̃des sunto habebunt duotiti semissẽ.
at titius semissem. idq ꝓculo placet. Qd
i in ȩqualib
partib datis ita adiciatur. quos ex dispa¬
ribus partib hr̃s institui. eque hr̃des sun¬
to: extimandum ẽ exxquari eos scilicet
si hoc ante ꝑactum testam̃tum scͥptum
adiectio ȩque hr̃des sunto testatoris uo¬
luntatem expͥmit ut puta pͥmus ⁊ fr̃is m̃i
fili eque hr̃des sunto. Nam hȩc adiectio
declarat om̃s ex uirilib parabus institu¬
tos uo labeo scripsit. Qua detͣcda semissẽ
frĩs filii: semissem pͥmus habet.
ater familias distribuere hr̃ditatẽ.
in tot partes potest quot uoluerit. Sed
solẽpnis assis distributio in .xii. uncias
sit. deniq siminus distribui potestate
uiris in hoc reuoluitur. utputa. si duõ
hr̃des ex quadrante scͥꝑserit. Nam hr̃¬

Expanded text:
dum, ac si nec fundum nec partes nominasset.dum, ac si nec fundum nec partes nominasset.um. 'Attius fundi Corneliani heres esto mihi, duo Titii illius insulae heredes sunto.' habebunt duo Titii semissem, Attius semissem idque Proculo placet: qui‹d› i inaequalibus partibus datis ita adiciatur: "quos ex disparibus partibus heredes institui, aeque heredes sunto", existimandum est exaequari eos, scilicet si hoc ante peractum testamentum scriptumadiectio 'aeque heredes sunto' testatoris uoluntatem exprimit, ut puta 'Primus et fratris mei filii ‹ae›que heredes sunto': nam haec adiectio declarat omnes ex uirilibus partibus institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta semissem fratris filii, semissem Primus haberet. Pater familias distribuere hereditatem in tot partes potest quot uoluerit: sed sollemnis assis distributio in duodecim uncias fit. Denique si minus distribuit, potestate iuris in hoc reuoluitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scripserit: nam here
Abbreviated transcription (Latin):
⁊aliquem sine parte fecisset hr̃dem utrum¬
ne is assem habiturus foret: anid dũ taxat
quod ex dipondio deeẽt. ⁊ hanc ẽẽ tołabilis¬
simam sent̃ntiam puto. ut eadem ratio in
dipondio omĩq re deinceps. quȩ in asse ser¬
uetur. Pauł. eadem ratio ẽ in u̾ asse: quę¬
et inprimo.
x facto agitatum ĩ¬
pomponuis. i arrius referunt. Si quis ua¬
oua parte relicta ita insticuerit: Si mͥ seius
hr̃s nonerit. quem instituant semiꝑnuis heres
esto. anhic occupare possit uacantẽ porcionẽ.
et p̃gassus quidem existimat ad eam partem
admmiiti. arstocẽ putat. quia huic pars eẽt
data que nulla ẽẽt. Quam sententiam ⁊ ia¬
bolenus ꝓbat. ⁊ pomponius: ⁊ arrianus. ⁊ ħ
uire utmur.

Expanded text:
et aliquem sine parte fecisset heredem, utrumet aliquem sine parte fecisset heredem, utrumne is assem habiturus foret an id dumtaxat, quod ex dupundio deesset. et hanc esse tolerabilissimam sententiam puto, ut eadem ratio in dupondio omnique re deinceps quae in asse seruetur. Paulus: eadem ratio est in secundo asse quae in primo. Ex facto etiam agitatum Pomponius et Arrianus referunt, si quis uacua parte relicta ita instituerit: 'si mihi Seius heres non erit', quem non instituerat, 'Sempronius heres esto', an hic occupare possit uacantem portionem. et Pegasus quidem existimat ad eam partem admitti: Aristo contra putat, quia huic pars esset data, quae nulla esset: quam sententiam et Iauolenus probat et Pomponius et Arrianus et hoc iure ut
Abbreviated transcription (Latin):
quantum adius ac crescendi non sunt con¬
uinca qui sine patre instituunt᷑. Qđ ⁊ celsus
ł.xui. dig̃ ꝓbat. Idemq putat ⁊ si expleto
asse duos sine parte hr̃des scͥpserit. neq hoᷤ
neq illos coniunctos. Sed ⁊ si asse expleto a¬
lium sine parte hr̃dem scͥpserit: in alium
assem ueniet. alit̾ atq si ita scͥpsisset expleco
asse: ex reliqua parte hr̃s esto. Qm̃ eũ nicħ
reliquum est ex nulla parte hr̃s insttatus ẽ.
Sed si expleto asse duo sine partib scribant᷑
utrum in singulos asses isti duo: an nũmũ
assem uĩgantur. Queritur. & putat labeo
⁊ ueruis ẽ muniũ assẽ uenire. Namr i si unus
sine parte. duo conuincti sine parte institui¬
antur. non tres trientes fieri celsus .ł.xui.
scͥpsit. Sed duos semisses quod siquis dipon¬
dium distribuit. ⁊ c̃cium sine parte institu¬
it. hic non in alium assem s intrientem ueñ.
tum ẽ si plus asse pater familias distribuiss.

Expanded text:
quantum ad ius adcrescendi non sunt conquantum ad ius adcrescendi non sunt coniuncti, qui sine parte instituuntur: quod et Celsusum probat. Idemque putat et si expleto asse duos sine parte heredes scripserit, neque hos neque illos coniunctos. Sed si asse expleto alium sine parte heredem scripserit, in alium assem ueniet. aliter atque si ita scripsisset expleto asse: 'ex reliqua parte heres esto', quoniam, cum nihil reliquum est, ex nulla parte heres institutus est. Sed si expleto asse duo sine partibus scribantur, utrum in singulos asses isti duo an in unum assem coniungantur, quaeritur. et putat Labeo, et uerius est, in unum assem uenire: nam et si unus sine parte, duo coniunctim sine parte instituantur, non tres trientes fieri Celsus libro sexto decimo scripsit, sed duos semisses. Quod si quis dupundium distribuit et tertium sine parte instituit, hic non in alium assem, sed in trientem uenit, m est, si plus asse pater familias distribuisset
Abbreviated transcription (Latin):
indi institutos. sic frui ticius semissẽ. hii duo
quadrantes ferant.
d̾. eodem libro scͥꝑpsit.E
i pͥmus ex semisse
scd̾s ex semisse. Si pͥmũs hr̃s non erit. tc̃uiᷤ
ex dodrante substitutus sit. facti quidem q̃¬
stionem eẽ uerum recte dr̃. Si quidem pͥmꝰ
adierit equales partes habitos. Si repudia¬
uerit quindecim partes futuras ex quibuᷤ
nouem quidem laturum c̃c̃ium sex scđm.¬
stitutis ⁊ substituti psona suistinere in tres
partes institutũ uidi. in sex substitutum.
ait. Si cui pars apposita non ẽ excutiamiis
duos exquadrantib hr̃des scͥpsit. t̾eiũ sine
parte qđ assis de ẽ feret hoc ⁊ labeo. Unde
idem tractat. si duos ex duo decim. duos si¬
ne parte scͥpsit. mox unus ex his qui sine pa¬
rte fuerit repudiauerit utrum om̃ib semi
uncia an ad solum sine parte scͥptum ꝑtine¬
at i uariat. Sed seruius om̃ib adcrescere
ait quam sentñtiam ueriorem puto. Nam

Expanded text:
uideri institutos: sic fiet, ut Titius semissem, hi duo uideri institutos: sic fiet, ut Titius semissem, hi duo quadrantes ferant. Idem eodem libro scripsit, si Primus ex semisse, Secundus ex semisse, si Primus heres non erit, Tertius ex dodrante substitutus sit, facti quidem quaestionem esse: uerum recte dicitur, si quidem Primus adierit, aequales partes habituros, si repudiauerit, quindecim partes futuras, ex quibus nouem quidem laturum Tertium, sex Sstituti et substituti personam sustinere, in tres partes institutum videri, in sex substitutum. d Sabinus ait, si cui pars adposita non est, excutiamus. duos ex quadrantibus heredes scripsit, tertium sine parte: quod assi deest, feret: hoc et Labeo. Vnde idem tractat, si duos ex undecim, duos sine parte scripsit, mox unus ex his, qui sine parte fuerunt, repuuncia an ad solum sine parte scriptum pertineat: et uariat. sed Seruius omnibus adcrescere ait, quam sententiam ueriorem puto: nam
Abbreviated transcription (Latin):
ex .xii. uncis scripti sunt. ex semisse hr̃¬
des fore. cuuis sent̾ntie ad sentiendũ puto.
Sed si duos ex asse hr̃des instituerit. dertium
aũt ex dimidia. ⁊ sexta eod ł. labeo ait. in
iuginti uncias assem diuidendum. octo la¬
turum ex dimidia. i sexta scͥptum. Illos duo
XII.apud eundem refertur titius ex parte
t̃cia. deinde asse. expleto idẽ ex parte sexta.
batius ait.
te scd̾a. meuius exparte.iii. sulpitius ex par¬
te quarta. hr̃s funto eque partes hr̃ditatis
adinstitutos ꝑtinebunt. quia testator appella¬
tione nĩi scͥpture magis ordinem quã modũ
partib imposuisse indetur.
lp̃. ł .uii. ad sab̃. ulianus quoq libro
xxͥ. refert. Si quis ita hr̃dem scͥpserit titius
exparte dimidia hr̃s esto seiuis ex parte di¬
midia. ex qua parte seuerus institui ex eadẽ
parte sempnius hr̃s esto dubitari posse utrũ
intres semisses diuidẽ uoluit hr̃ditatẽ. anuõ
inunum semissem seiũ ⁊ semꝑnium coN¬
uingere quod ẽ ueruis. & ideo coniuneti eos

Expanded text:
ecim unciis scripti sunt, ex semisse heredes fore, cui sententiae adsentiendum puto. sed si duos ex asse heredes instituerit, tertium autem ex dimidia et sexta, eodem libro Labeo ait in uiginti uncias assem diuidendum, octo laturum ex dimidia et sexta scriptum illos duoim. Apud eundem refertur: 'Titius ex parte tertia', deinde asse expleto 'idem ex parte sexta':batius ait. te secunda, Maevius ex parte tertia, Sulpicius ex parte quarta heredes sunto": aequae partes hereditatis ad institutos pertinebunt, quia testator appellatione numeris scripturae magis ordinem, quam modum partibus imposuisse videtur. libro septimo ad Sabinum Iulianus quoque libro trigesimo refert, si quis ita heredem scripserit: "Titius ex parte dimidia heres esto: Seius ex parte dimidia: ex qua parte Seium institui, ex eadem parte Sempronius heres esto", dubitari posse, utrum in tres semisses dividere voluit hereditatem an vero in unum semissem Seium et Sempronium coniungere: quod est uerius, et ideo coniunctim eos
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ib se iam uxorem duxerit hr̃s esto. sed n¬
putohanc uale institutionem quasi sub con-¬
ditione factam. Peredes iuris successores
sunt. &̾ si plures instituantur diuidi inter
eos a testatore uis oportet. Quod si nonfiat:
om̃s equalit̾ hr̃des sunt. Si duo funt
hr̃des instituti. unus ex parte tercia fundi cor¬
neliani. alter ex besse eiusdem fundi. celsus
expeditissimam sabini sententiam sequit᷑.
ut detͣctata fundi m̃tione. quasi si non par¬
tibus heredes scͥpti hr̃ditatẽ potirentur si
modo uoluntas patris familias manifestis¬
sime non refragatur. Si quis ita
serit. stichiis lib esto. & postea quam liber
erit hr̃s esto. labeo neratius:⁊ asto opinant᷑
detractato uerbo medio postea simulei ⁊ lib̾ta¬
tem ⁊ hr̃ditatem competere. Quȩ sententia :¬
michi quoq uera uidetur. Siquis pͥmũ
extriente scd̾m ex triente hr̃dem institũit.
⁊ si scds hr̃s non erit. t̾cium exbesse hr̃aẽ
scribat. hic scdo repudiante bessem habeb̾.

Expanded text:
eiam uxorem duxerit, heres esto': sed et hanc puto ualere institutionem quasi sub condicione factam. Heredes iuris successores sunt et, si plures instituatur, diuidi inter eos a testatore ius oportet: quod si non fiat, omnes aequaliter heredes sunt. Si duo sint heredes instituti, unus ex parte tertia fundi Corneliani, alter ex besse eiusdem fundi, Celsus expeditissimam Sabini sententiam sequitur, ut detracta fundi mentione quasi sine partibus heredes scripti hereditate potirentur, si modo uoluntas patris familias manifestissime non refragatur. Si quis ita serit: 'Stichus liber esto et, posteaquam liber erit, heres esto', Labeo, Neratius et Aristo opinantur detracto uerbo medio 'postea' simul ei et libertatem et hereditatem competere: quae sententia mihi quoque uera uidetur. Si quis Primum ex triet, si Secundus heres non erit, Tertium ex besse heredem scribat, hic Secundo repudiante bessem habebit
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est quod uoluit ⁊⁊ qđ adiectum est
Que sententia non ẽ sine ratione. Tantundẽ
marcellus tractat. ⁊ ineo qui conditionem
destinans inserere non addidit. Nam ⁊ hũc
ꝓnũ instituto putat. Sed si conditionem ad¬
didit: dum nollet detͣcta ea hr̃dem futurum
nec nuncupatum uidi. quod contra uolun¬
tatem scͥptum ẽ. Quam sent̃ntiam ⁊pse ⁊
nos ꝓbamus Idem tͣctat ⁊ si testam̃tarius
contͣ uoluntatem testatoris conditionie

Expanded text:
scriptum est et quod voluit et quod adiectum estscriptum est et quod voluit et quod adiectum estquae sententia non est sine ratione. Tantundem Marcellus tractat et in eo, qui condicionem destinans inserere non addidit: nam et hunc pro non instituto putat: sed si condicionem addidit dum nollet, detracta ea heredem futurum nec nuncupatum uideri quod contra uoluntatem scriptum est: quam sententiam et ipse et nos probamus. Idem tractat et si testamentarius contra uoluntatem testatoris condicione