comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ac fam acian ⁊ mt̾ ip̃oc ircipiunt se ad lora
acie poncbantur int̾dum carobaliste ⁊ manu¬
bun starii fidibuatorer fundicores. fundi¬
unlatores sunt am fustibalis lapides iacũit.
fustis aut longus pedib quatuor cui ꝑ me¬
dium ligan sr finda de corio ⁊utraq ma¬
lui impuisꝰ ꝓpe ad instar onagri diigit sex¬
.i. funditores sunt qui fundis lino uł satis
factis ꝑugnant has .n. dicunt esse meliores
Sertus ordo post om̃s affirmissinus ⁊ scuta¬
tis ⁊ omi gen̾e aninoꝵ nuimitis bellatorib
tenebatur quos anciqui triarios applsabãt.
hii ut requieti ⁊ intega acrius mui a derent
nostes post ulimas acies sedere consueu̾ant
Si quid ⁊ enĩ primis oromib accidiss de hoꝵ
uirib tepacionis sꝑes tota pencebant. ¶Lag̃¬
enim au cipedit ut conferti pugnent ꝙͣ lon̾¬
guis seꝑati. Nam si mimũ fucrit acies temi¬
ita cito ab aduerlarus acta inp̾ssione rũpr̃
mullũ postea p̃t ẽẽ remediũ. de eqͥtibꝰ ordi¬

Expanded text:
am aciem et inter ipsos recipiunt se ad loca acie ponebantur interdum carobiliste et manubalistarii, fundibulatores et funditores. Fundibulatores sunt, qui fundibulis lapides iaciunt. Fustis est longus pedibus quatuor, cui per medium ligatur funda de corio et utraque manu impulsus prope ad instar onagri dirigit saxa. Funditores sunt, qui fundis lino vel zonis factis pugnant, has enim dicunt esse melioresSextus ordo post omnes a firmissimis et scutatis et omni genere armorum munitis bellatoribus tenebatur, quos antiqui triarios appellabant. Hi, ut requieti et integri acrius invaderent hostes, post ultimas acies sedere consueverant. Si quid enim primis ordinibus accidisset, de horum viribus reparationis spes tota pendebat. enim expedit ut conferti pugnent quam longius separati; nam si nimium fuerit acies tenuata, cito ab adversariis facta impressione perrumpitur et nullum postea potest esse remedium. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
idemitur acõmoda. Ram sicquitatu gar¬
cemꝰ campos delemꝰ oꝑtare si pedite lira e¬
lige ingulda fossis paludio i arborib
impedita i aliquociens moncuosa. ciui mar
uictus hm̃det aut desit. Nam fames ut dr̃
ĩ tũsecus pugnat ⁊ ũcit sepi qũ ferum
cetũsetus maxime. anc̾ tractand̾ utrũ expe¬
diat ucãcatem ꝓtihi an cełiuis dimicari.
ma cenitur. iut desiderio suoꝵ̾ ieuocutur ad
ꝓpria. autem nichil maguũ faciens ꝑ desꝑ¬
acom. abirx compelltm. cum fracai dolorẽ
ac tedio ꝓlum de serunt liliquanti ꝓduut
aliqũti se tradunt. quia aduersis reb rart¬
or fides est. ut iuidari incipiat. qͥ copiosus
de sus ⁊ adu̾sanii copus iudicet. ⁊ si nul
tis reb suꝑior ĩu enttur oportinũ sͥ non
differat uie conflictum. di uo aduersan¬
um intlłigit poiorem certamen publitu
uitet. Nam ꝑauciores nuo infiores mribue
supuentus ⁊ insidias facientes sb̾ lonis du¬
tib reportau̾nt seꝑe uiccoriam. ł acilius¬

Expanded text:
emo accommoda, nam si equitatu gaudemus, campos debemus optare, si pedite, loca eligere angusta fossis, paludibus, vel arboribus impedita et aliquoties montuosa, ubi magis victus abundat, aut desit. Nam fames ut dicitur intrinsecus pugnat et vincit sepius quam ferrum extrinsecus. Maxime autem tractandum, utrum expediat necessitatem protrahi, an celerius dimicari. maceratur, aut desiderio suorum revocatur ad propria, aut nihil magnum faciens, per desperationem abire compellitur. Tamen fracti dolore ac tedio plurimi deserunt, aliquanti produnt, aliquanti se tradunt; quia adversis rebus rarior fides est, ut nudari incipiat, qui copiosus de suis et adversarii copiis iudicet et si multis rebus superior invenitur, oportunum sibi non differat inire conflictum. Si vero adversarium intellegit potiorem, certamen publicum vitet; nam pauciores numero et inferiores viribus superventus et insidias facientes sub bonis ducibus reportaverunt saepe victoriam. X QVI
Abbreviated transcription (Latin):
firi ac sõpoĩtis tabuiatis ꝓmeabiles fiunt ł
terte timiultuano oꝑe coigatis manibus
uiua facere ꝯsueu̾nt. se quos loricas ⁊amia
eudent᷑ im ponũt ip̃i equis natando mnͣseunt
colligatos q secum fasdes ꝓtrabunt socii.S
cõmodiu reptum est ut monoxillos. ħ ẽ pau¬
lo laciores scapulas ex singuł nubibi exca¬
natas ꝓgene ligni ⁊ sb̾tiutate leuissia ca¬
cũctus lapidei antu solliditatem p̃st in tõre¬
festiuant adusarii ad transitꝰ fluiumũ sr̃uent¬
mente diuisi oppͥmantur. ab hostib. cauciꝰ
t̃ eͣ sudes ex utraq ꝑte prefigͥe. ac siue dei¬

Expanded text:
fixis ac superpositis tabulatis pervii fiunt vel certe tumultuario opere colligatis inanibus ulva facere consuerunt, super quos loricas et arma, ne udentur, imponunt; ipsi equique natando transeunt colligatosque secum fasces pertrahunt socis. Sed commodius repertum est ut monoxylos, hoc est paulo latiores scafulas ex singulis trabibus excavatas, pro genere ligni et subtilitate levissimas, canctus lapidei arcus soliditatem praestat in tempore.Festinanter adveniente divisi opprimantur ab hostibus. Cautius tamen est sudes ex utraque parte praefigere ac sine detri
Abbreviated transcription (Latin):
pari ossu multitudo ꝓrimpit. s matatur a
pancis. Q si fera medicinam ncãtas extre¬
ma ꝑsuasit recciꝰ more maloꝵ inductores
criuiũ ĩdicare ut ad om̃s metus pene ꝑ
pancor ꝑueniat. laudabiliores tamen duces
suns. quoꝵ exrcititum ad modestiam labor ⁊
usus instituit. ꝙͣ illi quoꝵ milites ad obediẽ¬
ciam supplicioꝵ formido comn plłit.u
fit et tum ꝓ noitate rerum ꝑiura ex temꝑe iulẽ¬
ca acqrfacicuda sint. antiquis oĩm pencumi
usus nucuit. quomo ꝙ soius dux utile iudicas¬
s ꝑ signa tocus agnosteret iscqu̾etur extertit
qoꝵ tria sunt geliem. Quoꝵ uocalia ⁊ semi¬
uocalia ꝑrecipultur amrib. Muta u̾o referũ¬

Expanded text:
udo prorumpit, sed incitatur a paucis. Quod si fieri medicinam necessitas extrema persuaserit, rectius more maiorum in inductores criminum vindicare debet, ut ad omnes metus pene per paucos perveniat. Laudabiliores tamem duces sunt, quorum exercitum ad modestiam labor et usus instituit, quam illi quorum milites ad obedientiam suppliciorum formido compellit. DEsit. Et cum pro necessitate rerum, plura ex tempore iubenda atque facienda sint, antiquus omnium gentium usus invenit, quomodo quod solus dux utile iudicasset per signa totus agnosceret et sequeretur exercitus. Quorum tria sunt genera; et eorum vocalia et semivocalia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯĩm uident ad inpugnand̾ ammo uetuunt
ppati. In iciñe minꝰ armatus minꝰ qr accent᷑
est miles ⁊ st̾ucmente impetir ur frande repente
turlatur. Itm̃ om̃i cura ꝓuidere dux d neꝓ
ficiscens paciatur mairsum uł facile ac sine
campno repellat illatum. primũ icmueraria õ¬
muni regionũ in quib bellum gitur plenissie
qualitates ꝑdiscat ꝑ compendia diu̾̃sicula mõ¬
tes flumma ad fidem descuipta consideret p̾tea
cupere cosq tustodie mancipare addita pene
rata supplicia. s ⁊ caugele caput ẽ ut ea loru
p que uł quib itin̾ib sit ꝓfectinus excercitꝰ
tauri signũ in legionib hũerũt ut qridmod̾
ille m uitino ⁊ scactissimo iaberico aditus
snuos q cum equis ꝓbatissumis mutat᷑ qui
qui loca per que it̃ faciend̾ ẽ in prognsu ⁊ atgo
drtcia lenaq pluscient. ne. inquas. adusarii io¬
uautur in sidias. tucus .ii. exꝑlorantur torer noc

Expanded text:
minus vident et ad pugnandum animo veniunt preparati. In itinere minus armatus, minusque attentus est miles et superveniente impetu vel fraude, repente turbatur. Ideo omni cura providere dux debet, ne proficiscens patiatur incursum, vel facile ac sine damno repellat illatum. Primum itineraria omnium regionum in quibus bellum geritur, plenissimqualitates perdiscat per compendia, diverticula, montes, flumina, ad fidem descripta consideret. Pretecapere, eosque custodie mancipare, addita pene rata supplicia; sed et cautele caput est, ut ea loca loca vel quibus itineribus sit profecturus exercitus tauri signum in legionibus habuerunt, ut quemadmodum ille in intimo et secretissimo labyrintho abditus simosque cum equis probatissimis mittat, qui loca per que iter faciendum est, in progressu et a tergo, dextra levaque perlustrent, ne aliquas adversarii moliantur insidias
Abbreviated transcription (Latin):
dens ⁊ emictens. Contra baustam testudo u
Senes enĩ fit annoꝵ. uerbonib int̾ se colli¬
nancim. aualide n. ac nodo se.artoris capo
fero uestitur eaq suepensa fumb muator
mam ad murũ impellitur deide retrorsum
duta maiora impetu cestiuatur. Sicq creb̾e
itib ꝯcusslim mu latus cedit. canatumq
ntũpit ac fenestram facit. Gontra inpuisum
anetis remediũ est saccus paliis plemis ⁊ in
cũ laus demissus. quo anes ꝑacit. laro eni
saccoꝵ sum ictis arietis iusus mollitur. dui¬
ora enĩ mosliorib facilius cedunt. plucci st̃
mtes corio crudo interte que mopere faciende
hossi obitũtur. De bellis
sius nequatrͣ ꝯtentus humaue societati
fedus mumpen decetatus dute aliena uastare
lilccor ppło añ cruadare aut subic̾e cepit. uii¬
usam qrasiam. usq adubie fines nona senu¬
fute p̃donuit. hinc ⁊̃ studuit urtes in nntuo
sanguine attna cede grassare. e. uamor.ant̾ sũt¬

Expanded text:
dens et emittens. Contra balistam testudo valet: dens et emittens. Contra balistam testudo valet: series enim fit armorum umbonibus inter se conlinantium; valide enim ac nodose arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus, multorum manu ad murum impellitur. Deinde retrorsum ducta, maiori impetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum, muri latus cedit, cavatumque irrumpit ac fenestram facit. Contra impulsum arietis remedium est saccus paleis plenus et in eum locum demissus quo aries percutit: laxo enim saccorum sinu, ictus arietis illisus mollitur; duriora enim mollioribus facilius cedunt. Plutei sunt crates corio crudo intexte, que in opere faciendo hosti obiiciuntur. DE BELLISsuis nequaquam contentus, humane societatis fedus irrumpens, exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare, aut subiicere cepit, universamque Asiam usque ad Libie fines nova servitute perdomuit. Hinc etiam studuit orbis in mutuo sanguine alterna cede grassari. Quatuor aut
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tegũtur Lassis delamina. galia de corieo.
sam galeros coriũ dr̃. apex est qd̃ in sũma
gale.a emin quosigitur custoa ꝙͣ greci cõ¬
lu nocant. De sagits ⁊ fudis. ac machi-¬
Aguta a sagici iactu .i. ue nic.¬
icu ictu uocata. ꝓenis .n. fatur uecu¬
qͣ auis ut scelit mors ꝑ cuirat ad homi¬
nũcupate. Scorpio saguta uenenata ẽ artu
uł tormentis extussa. que dum ad rominem
utuit mius ꝙ figit insundit. uñ ⁊ scorpio
nomen accepit᷑. pharetra sagutarum techa
a ferendo iaciia cr̃a. Sicut ⁊ fercłũ uͥ fimus
defciturq̃ iduco ethimologiam ꝯm̃em hn
quia pbaretra mortem preretium mornuũ
portat. dolo es sunt uagine lignee int̾ quas
latet pugio sb̃ batuli specie. dolonec. aut a doio
um funda cc̃a eo ꝙ ex ea finidantur lãplts
.lemittantur. balista genꝰ tormenti ab emit¬
tendo iacula cc̃a. uan .n. grece emiit̾e dr̃. tor¬
tuctur .ai. uertere nemoꝵ ⁊ magna ui iac
añ hastas aut saxa. inde ⁊fimidiblus. qiͣ fu̾¬

Expanded text:
et teguntur. Cassis de lamina; balea de corio: nam galeros corium dicitur. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista, quam Greci conum vocant. DE SAGITTIS ET FUNDIS AC MACHIagitta a sagaci iactu, id est veloci ictu vocata; pennis enim fertur quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominuncupate. Scorpio sagitta venenata est, arcu vel tormentis excussa, qui dum ad hominem venerit, virus quos figitur infundit; unde et scorpio nomen accepit. Pharetra sagittarum theca, a ferendo iacula dicta, sicut et feretrum ubi funus defertur, qui idcirco etymologiam communem, habent quia pharetra mortem, feretrum mortuum portat, dolones sunt vagine lignee, inter quas latet pugio sub baculi specie: dolones autem a dolo . Funda dicta eo quod ex ea fundantur lapides, id est emittantur. Balista genus tormenti, ab emittendo iacula dicta; βαλεῖν enim Graece mittere dicitur. Torquetur enim verbere nervorum, et magni vi iacit aut hastas aut saxa. Inde et fundibalus, quasi fun
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe mediana excetticio. loas ne in pestuenti
regione mrͣ mortosac paludesine andis ⁊ sm̃
opicitate. intoꝵ campis aut comub ne sine tẽ¬
coriis estate muites ꝯmorantur ne egressi
ad destinata ꝑuemantine scua hueme it per
iues ac ꝓuimas noctib faciant ant lignoꝵ
patiantur inopiam. iñ minor u̾t uestium
luppetat copia. acc sanitati.n. n ͨ cepediciom
ydoneus miles ẽ qui algere complsitur. ne
ꝑniciosis uł paludosis aquis utatur exceratꝰ
casus egri contub̾uales oportuis cibleficiã¬
tur ac medicoꝵ arte curntur. Maie .ii. cum hii

Expanded text:
ina, exercitio. Locis, ne in pestilenti regione iuxta morbosas paludes, ne aridis et sine opacitate arborum campis aut collibus, ne sine tentoriis estate milites commorentur; ne egressi ad destinata perveniant, ne saeva hieme iter per nives ac pruinas noctibus faciant aut lignorum patiantur inopiam aut minor illis vestium suppetat copia; nec sanitati enim nec expeditioni idoneus miles est qui algere compellitur. Nec perniciosis vel palustribus aquis utatur exercitusut casu aegri contubernales oportunis cibis reficiantur ac medicorum arte curentur principiorum tri
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ ncc̃ĩtas gem̃atur ⁊ ob̾sidio seꝑe fit lõgior
cum lecere nou desuiaut quos faine lant essẽ
nĩcendos. pret̾ea quicquid in pectore uł quacũ
fuge iuuo q iosti infercus bellum. ad uitũ
suum poc̾it atupare non solũ ammomtis ꝑ
cdta possessorib. S ĩ iam coactis ꝑ elcto ꝑsctu¬
tacores ad castella ydonea ⁊anaturae presi¬
dus firmata/ui ad cutissimas ꝯferendum est
aiuitates urgendi q ꝓuĩciales ut ante irmp¬

Expanded text:
gior rcumsedere non desinant, quos fame sperant esse vincendos. Preterea quicquid in pecore, vel quacumque fruge, vinoque, hostis inferens bellum ad victum suum poterit occupare, non solum admonitis per edicta possessoribus, sed etiam coactis per electos perscrutatores ad castella idonea et armature presidiis firmata, vel ad tutissimas conferendum est civitates; urgendique provinciales, ut ante ir
Abbreviated transcription (Latin):
aut cornu aũ bugnam dãtur. tuba que dirxã
ẽ appsłatur. buaua que in semet ereo crtulo
fleccitur. Gorm ꝙ ce uris aggstib argenco
nexum tempat. uit sp̃m quã cauenis aatꝰ
ennitat audicum. Nam ĩdubitatis ꝑ h sonis
agnosat exceititus. utrum stare ur progredi
an certoe regredi oporteat. utumi longe ꝑseqͥ¬
fugientes. in receꝑtui cauere. ¶ ulta signa
suit aquile dracones. uexilla. faminule. tũ¬
le pume. Q uocũq .n. ħ ferti iusfit ductor ne¬
ceile ẽ ut signũ suum comicantes milites ꝑ¬
⁊ ꝯmine siguũ est. quociens ꝓficistente tur¬
ha ercitatus pulius ad simituoiem iibiu
mo significant socus ꝙ alit̾ nõ p̃t nũtian.
aliquana in cascelloꝵ anturbiũ turub appc̃¬
dunt trales quib ã erxctis alũ depositis.¬

Expanded text:
aut cornu, aut buccinam dantur: tuba que directa est appellatur: buccina que in semet ereo circulo flectitur, cornu quod ex uris agrestibus, argento nexum, temperato arte spiritu quem canentis flatus emittit auditur. Nam indubitatis per haec sonis agnoscit exercitus utrum stare vel progredi an certfugientes, an receptui canere. Multa signa sunt aquile, dracones, vexilla, flammule, tumbe, pinne; quocumque enim hec fieri iusserit ductor, necesse est ut ad signum sui comitantes milites pet commune signum est, quoties proficiscente turba, excitatus pulvis ad similitudinem nubium mo significant sociis quod aliter non potest nuntiari. Aliquanti in castellorum aut urbium turribus appendunt trabes, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ex diu̾sis ioas colłctus excertitus mu¬
crũt asꝑitate insoliti laboris offensi. Cui
uuln̾i multipltͥ medicina consucuit oppoĩ.
dum ad huc seꝑati sunt ⁊ in sedib suis sribu¬
discipliuam artissima serentate teneantur
nich̾q aliud insi deuocõem mod̾acõmq cus¬
nussilia dirgenda ad iaccandos lapides uel
funida ur manu. Ad armature gestin adnec
me detuiendi cursu iam ⁊ saitu ad timismͭ¬
tendas fossas nich̾ominꝰ imbuendi seu mare
siuc flumꝰ incurꝰ ẽ sedib estiuo tempore ad
natand̃ cegendi sunt⁊ ita excectitati ierudi¬
ti emulacione uirtutis p̃liũ mag̾ ncc̃e bẽãt
optare ꝙͣ ocium. Nemo cegitat dẽ tumultu.
ce d accentus ut in omĩb legionib si qui t¬
bulenti ur sediciosi sunt milites non ꝓ ĩui¬
dia suggenamm. s ꝑterum u̾itate ꝯguoscat¬

Expanded text:
ex diversis locis collectus exercitus erunt, asperitate insoliti laboris offensi. Cui vulneri multiplex medicina consuevit opponi, dum adhuc separati sunt et in sedibus suis tribudisciplinam artissima severitate teneantur nihilque aliud nisi devotionem moderationemque cusmissibilia dirfunda, vel manu, ad armature gestum, ad veme detinendi, cursu iam et saltu ad transmittendas fossas nihilominus imbuendi. Si mare seu fluvius vicinus est sedibus, estivo tempore ad natandum cogendi sunt, ut ita exercitati et eruditi emulatione virtutis, prelium magis necesse habeant optare, quam ocium. Nemo cogitat de tumultu, esse debet attentus, ut in omnibus legionibus si qui turbulenti vel seditiosi sunt milites, non pro invidia suggerentium, sed procerum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ erogacio data ꝯsueuit suffice̾ ꝓ copia m eͣ¬
ne si abmicio paretur. Cet̾mi sera par lyme
ẽ tunc fuare cum deficit hyeme lignoꝵ ⁊
ab hus muitib qui minꝰ ꝓmpti nõ uicuiũ¬
tur in acie arius defcndantur preciprie qr

Expanded text:
 erogatio rata consuevit sufficere pro copia; maxime si ab initio procuretur. Ceterum sera parsimonia est tunc servare cum deficit. Hyeme lignorum et ab his militibus qui minus prompti inveniuntur in acie, armis defendantur, precipueque
Abbreviated transcription (Latin):
mimalib ordinantur int̾ualł ꝯpetentibus
sepate. ut ꝑ̾ mediũ pedites ⁊ Imped mienta
tuseant. Nam acies suꝑior aquaꝵ Im petum
frangit. Infidr qui rapti sb̾uers q fu̾inc col¬
ligit᷑ atq transponit. It cum alcior fluctius nͦ
poditẽ nec equitẽ patitur si ꝑ piana decurrat

Expanded text:
animalibus ordinantur intervallis competentibus separatae, ut per medium pedites et impedimenta transeant. Nam acies superior aquarum impetum frangit, inferior qui rapti subversique fuerint colligit atque transponit. At cum altior fluctus nec peditem nec equitem patitu
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵ arte cocendus sit semꝑ erteititus cũ
ei laborie ꝯsuetudo ⁊ in castris sanitatem ⁊ ĩ
ꝯflictu possit pͥstare uictoriam. Si autem au¬
tumpnali estiuoq temꝑe dinciꝰ in husd̾ loci
militũ multitudo ꝯsistat. ex contagione aqͣꝵ
todoris ip̃ms feditate inciatis haustib ⁊ aere
castroꝵ¬
ꝯsuunt atatitum ⁊ terro semor fame
est. demde ieliquis casib pt̾ in tempe
sb̃ueniri pabulacio ⁊ amnona in nlecessitate re¬
medĩ nonhũt nsi ante condantur. In omi
expedicione. unũ existet maximũ telum ut
tibi sufficiat uictus rostes frangat in opia añ
gͥ qm̃ inchoetur bellum decoplosis expenue fit
Stiracio quas a ꝓuĩcialib ꝯsuctudo depos¬
at ⁊ in oportuns ac mimicissimis lcci ampl¬

Expanded text:
armorum arte docendus sit semper exercitus, cum ei laboris consuetudo et in castris sanitatem et in conflictu possit praestare victoriam. Si autumnali aestivoque tempore diutius in hisdem locis militum multitudo consistat, ex contagione aquarum et odoris ipsius foeditate vitiatis haustibus et aercastronsumit exercitum et ferro sevior fames est. Deinde reliquis casibus potest in tempore subveniri; pabulatio et annona in necessitate remedium non habent, nisi ante condantur. In omni expeditione unum existet maximum telum, ut cibi sufficiat victus, hostes frangat inopia. Ante igitur quam inchoetur bellum, de copiosis expensis fiat procuratio, quas a provincialibus consuetudo deposcit et in oportunis ac minutissimis loci
Abbreviated transcription (Latin):
m̾idicm ad om̃c genꝰ armoꝵ cxrercebant᷑
Ueces autem ⁊ crudłti semł in die. Neq enĩ
longitudo etatis aut annoꝵ nin̾iui artera
bellicam tradit. s ꝯtiuua erccitit.cionis me¬
incrus. Nam ⁊ uelccitas usus ipo. iqquintur cor¬
porie ⁊ sciencia fenendi hostem seq ꝓtegendi
Isludu̾o mams ẽ. ut suare ordines diccant
⁊ uetils sins intantis ꝯmixcionib in ip̃a ꝓ¬
iusione ꝯmittutur. ad parslum quoq ur lu¬
ces inclipeum rursusq subdidere mine ges¬
tiendo ꝓuolare cum saltu mĩc cedentes in
triga resilire misilib ⁊ iam palos ip̃ ꝓcui
ferur medicentur. ut ⁊ cus diugent̾ ⁊ dexten
utus possit attresceie. Sagictarius uo łfũ
ditores scopas h fiuictitũ uxͣ tramniũ fasces
sine trepidacione m acie facielunt ꝙ ludenzey
inampo ferant semp. eet̃ uitem ⁊̃ hybmi

Expanded text:
eridiem, ad omne genus armorum exercebantur, veteres autem eruditi semel in die. Neque enim longitudo etatis, aut annorum numerus artem bellicam tradit, sed continua exercitationis meditatio. Nam et velocitas usu ipso acquiritur corporis et scientia feriendi hostem, seque protegendi. Illud vero magis est, ut servare ordines discant et vexillis suis in tantis commixtionibus in ipsa prolusione comitentur. Ad palum quoque vel sutes in clipeum rursusque subsidere, nunc gestiendo provolare cum saltu, nunc cedentes in terga resilire. Missibilibus etiam palos ipsos procul ferire meditentur, ut et ars dirigendi et dexterae virtus possit adcrescere. Sagittarii vero ditores, scopas hoc est fructicum vel straminum falces, sine trepidatione in acie faciebant, quod ludentes in campo fecerant semper. Ceteri autem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nati sagutis sunt omĩb grauiores cum
int̾eat. finidam portare nullus ẽ laor ⁊ ĩc¬
aturaut mons sit. aliquis cefendendus
aũ colł. auab ob pugnacione crsteloꝵ in
quutatũ iapidib carbans fundis pellẽdi
sint. Pondus quoq uauilare uit̾ face
gradũ militar freqntissime cogendi sunt
minores. quib in arluus cxpedicionib ne¬
cessitas ĩmin camonam ꝑit ianua porta

Expanded text:
inati sagittis sunt omnibus graviores, cum inati sagittis sunt omnibus graviores, cum intereat. Inatur, aut mons sit aliquis defendendus, aut collis: aut oppugnatione castellorum sive civitatum, lapidibus barbari fundis pellendi sint. Pondus quoque baiulare et iter facere gradu militari, frequentissime cogendi sunt iuniores; sepe in arduis expeditionibus necessitas imminet annonam pari
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ela .n. quonis impetu ueniat non firqͣnt᷑
int̾ficit. cum ⁊arunc uitalia ecfendantu.
tret quicquid ĩm̃gitur. dem̃ dum cesa in¬
fertur brachiũ dextrũ latus q nudatur.
pũcta aut̃ tecto corꝑe infcitur ⁊ adu̾sariũ
santiat añꝙͣ uideat. Hastula quoq tyrõ
Iactare compellitur. Eo enĩ excerticio i lac̾¬
tis robur. accrescit. NIaculandi ꝑicia .xliii.¬
itis qr lusoriis excatenda est seui rd
palos ⁊ doctores ad hanc rem artifice
elñdi ⁊ maior ad hñda sollercia ut utum
tua fixa sit. ut dextra cũ rõne ducatur. at ad
ut sine inequo. siue interra recum sagute
fundis raciendos excerteri dim̃ter ꝯueiit in¬
mores. fundaꝵ uium primi baleaꝵ insulaꝵ
lñtatores ⁊ ĩuenisse ⁊ ita ꝑite exeitiusse di¬
cũtur. ut matres paruos finios nillũ cibũ
ꝯamgere sinentin quem ex fimda desfĩaro
lapide pcussissent. Sepe .n. adu̾sum bellato¬
res cassidib catafractis lorias qi miiuicos
teretes iapides defiuido ux findi balo dest¬

Expanded text:
eniat, non frequenter interficit, cum et armis vitalia defendantur tret, quicquid immergitur. Deinde dum cesa infertur, brachium dextrum latusque nudatur. Puncta autem tecto corpore infertur et adversarium sauciat antequam videat. Hastilia quoque tyro iactare compellitur. Eo enim exercitio et lacertis robur accrescit et iaculandi peritia asagittisque lusoriis exercenda est sevire ad palos et doctores ad hanc rem artifices eligendi et maior adhibenda solertia, ut arcum nistra ut sinistra fixa sit, ut dextra cum ratione ducatur, ut ad ut sive in equo sivefundis iaciendos exerceri diligenter convenit iuniores. Fundarum usum primi Balearium insularum habitatores et invenisse et ita perite exercuisse dicuntur ut matres parvos filios nullum cibum contingere sinerent nisi quem ex funda destinato lapide percussissent. Saepe enim adversum bellatores cassidibus catafractis loricisque munitos teretes lapides de funda vel fustibalo dest
Abbreviated transcription (Latin):
alumos militum tebuitar ⁊ corpora. ouna
ccdere uortare on .a. trausue fossas nacare ĩ
mari sine iaminĩb gradu pleno amonlare
difficił nõ uideatur inhelo. Nam omadioe
dñ excentatus mules puimi cuꝑit ita formi¬
dat indoctus. poitremo sciend̃ est inpugna
usum ampiius ꝓdesse qm̃ iuies ¶inͥfides ecli¬
iii ab excerciciis non recedunt ꝓ laude mugi
mles sacramento sccus cessare non di.tuii
in meditacione consutere. d sam Ide mł.in.¬

Expanded text:
ilitum debilitaret et corpora. Sylvam cedere, portare onera, transilire fossas, natare in mari sive in fluminibus, gradu pleno ambulare,difficilis non videatur in bello. Nam quemadmodum bene exercitatus miles prelium cupit, ita formidat indoctus. Postremo sciendum est, in pugna usum amplius prodesse quam vires. Artifices etiam ab exercitiis non recedant. Pro laude vulgi miles sacramento lectus, cessare non debet, cui in meditatione consistere. DE SANITATE EXE
Abbreviated transcription (Latin):
succedat. ꝙluis copiosꝰ tñ exauntur eecentu
est ⁊ alia causa. cur atteuuate sunt legiones¬
magnus misł iabor ẽ ⁊ nulitandi grauiora
amĩa plura mina semor disciplina. Oꝵ i¬
tantet pliorm auxiuis festinant miliciẽ sat¬
menta percipe i ⁊ minor sudor ⁊ macinora st̃
los consules. idũlum hostes copiosissimos non
amplius qmͣ bias duxisse legiones additis
aneius socioꝵ tanta in uł erat exceraitacio tã¬
ta froncia ut cii belso duc legiones fierent¬
tredciur posse suffic̾e. eua p̃pꝰ ordinatõm
legions antique tui normam militauis De¬
us exponam. mo ꝯstituendi legionem
prestantib additis ⁊̃ etcertiis cotdiaĩs
numano diligenda ẽ ⁊colenda dõ.n. uł pri¬
natus uł mitaus fuit cum fideli̾ cum diligit
qui dõ regnat auctore Inrant aut̃ miite s
omia se itreune fcũros. que p̾cepit imꝑacor
nũ ꝙͣ defturos miliciam uł mortem redisatu¬

Expanded text:
succedat, quamvis copiosus exhauriatur exercitus. Est et alia causa cur atteMagnus in illis labor est et militandi graviora arma, pauca munera, sevior disciplina. Quod vitantes plerique in auxiliis festinant militie sacramenta percipere, ubi et minor sudor et maturiora sunt los consules adversum hostes copiosissimos, non amplius quam binas duxisse legiones, additis auxiliis sociorum: tanta in illis erat exercitatio, tanta fiducia, ut cuivis bello due legiones, crederentur posse suffici, quapropter ordinationem legionis antique, secundum normam militaris iuris exponam. DE MODO CONSTITUENDI LEGIONEM prestantibus, additis etiam exercitiis quotidianis, humano diligenda est et colenda; deo enim vel privatus vel militaris servit, cum fideliter eum diligit, qui deo regnat auctore. Iurant autem milites omnia se strenue facturos, que preceperit imperator; nunquam deserturos militiam
Abbreviated transcription (Latin):
cd ndñ statim puccs signoꝵ tironu
scribendus ẽ tyro dełctus. u̾ni aut̃. eh
Dexcerticio p̾temptandus ut utrũ uere
tanco opi aptus sit possit agnosci. ⁊ uelocitas
in illo requirendauidr̃. robur ⁊ utrũ armoꝵ
disciplinam edisccre ualat. utrũ hat confiden¬
tiam militarem. In omĩ .ni. ꝯflictu. nõ tam
ꝓdest multitudo. qũ nutus. Signatisitaq tỹ¬
tonib ꝓ cotidiana cecerticia armoꝵ ẽ demõ¬
stranda doccima. Nichil firmuis n felicuis¬

Expanded text:
d non statim punctis signorum d non statim punctis signorum scribendus est tyro delectus, verum ante exercitio pretendendus, ut utrum vere tanto operi aptus sit, possit agnosci. Et velocitas in illo requirenda videtur et robur; et utrum armorum disciplinam ediscere valeat, utrum habeat confidentiam militarem. In omni enim conflictu, non tam prodest multitudo, quam virtus. Signatis itaque tyronibus, per quotidiana exercitia, armorum est demonstranda doctrina. Nihil firmius, neque felici
Abbreviated transcription (Latin):
ad dełctum cegend̃ tyronem ꝓdandi¬
nuulꝰ ignorat. nõ enĩ tm̃ celuis. s ⁊ sunt¬
iam ꝑ fecciꝰ imbuũtur que discũtur .xl.¬
a pu̾̃s. Deindemilitans alacutas saltꝰ ⁊ co
crsus antetemptandus ꝙͣ corpus etate pi¬
grescit. uelocitas .n. est. que pcepto exteticio
stitimũ efficit bellatorem. Itm̃ ncc̃itas cxigͥi
s forniorem annis fuisse sigiuficat. preterea q
desctimi. astunis ẽ ueheuiciit intendat ut exꝰ
uultu ex occuł ex õĩi ꝯ firmacione membroꝵ
eos eligat. bell.atoꝵ naniq nõ tm̃ iixminib¬
declaratur iudiciis. S ͭ ergo adolescens marr̃o
opi deputaudꝰ uiguantib occur erecta cenu¬
ce lato pectore hiam̃is musciuosis ualentib
digiis longiorib brachiis uentie modicus
exitior trułib suis ⁊ pedib non suꝑflua car¬
ne distentis. s nomoꝵ dinicia colłcas. Eũ ħ ĩ
tp̃rone figna dephenderis ꝓcentatem nõ mag¬
nopere designo uł desidio. utilius ẽ .n. fortes

Expanded text:
ad delectum cogendum tyronem nullus ignorat. Non enim tantum celerius, sed etiam perfectius imbuuntur, que discuntur a pueris: deinde militaris alacritas, saltus et cursus ante tentandus est, quam corpus etate pigrescat. Velocitas enim est, que percepto exercitio, strenuum efficit bellatorem. Item necessitas exigit, sed fortiorem armis fuisse significat. Preterea qui delectum acturus est, vehementer intendat, ut ex vultu, ex oculis, ex omni conformatione membrorum eos eligat. Bellatorum namque, non tantum ideclaratur indiciis. Sit ergo adolescens martio operi deputandus, vigilantibus oculis, erecta cervice, lato pectore, humeris musculosis, valentibus digitis, longioribus brachiis, ventre modicus, exilior cruribus, suris et pedibus non superflua carne distentis, sed nervorum duricia collectis, cum hec in tyrone signa deprehenderis, proceritatem non magnopere deside
Abbreviated transcription (Latin):
.i. p. ictanos pedites qui posst urbioꝵ ꝓ desse
⁊ menoꝵ iuuis militum sumꝑtu cepo imo¬
re mitutur excercitatu. Ui ipe pedites induas
diuisi anit partes. ħ ẽ auxiliares ⁊ sociis uel
eligenco appellanca ẽ ꝙ uocabulũ eoꝵ deside¬
rat ficcm atq dilũciam qui milites probant
In autiliarus minor iniegionib longeam¬
plior ꝯsuenit. Muicum uminus ascribi D ra
dandam phalanges hũerunt ⁊̃ ut ĩ unal
aunatoꝵ octo milia censerentur. Galli ato
celcib̾i camis utebantur in prelio in quib
singui erant sena milia armatoꝵ nomani
legiones hũt ñ quib singur saia miia int̾¬
dum ompluis militare ꝯstieu̾nt. Qurd int̾
uit legiones ⁊ aurilia intẽe uidcatur expedi¬
aii. aueiliapes cum ducuntur ad preliume
nes noticie. nec affecciom ꝯscriciunt. Incer
talia instituta aluis it̃ eos usus ẽarmoꝵ. u
puerre qui discrepant añꝙͣ diu cent del
cumi in cepedicionib plurmũ ꝓsit omnes
mulites uniꝰ precepti significatione ꝯuerti

Expanded text:
ios pedites, qui possunt ubique prodesse; et maior numerus militum sumptu et editum exercitus. Verum ipsi pedites in duas divisi sunt partes, hoc est auxiliares, qui et sociis et eligendo appellata est, quod vocabulum eorum desiderat fidem atque diligentiam, qui milites probant. In auxiliariis minor, in legionibus longe amplior consuevit militum numerus ascribi. Greci Dardanii phalanges habuerunt et in una armatorum octo millia censebantur. Galli atque Celtiberi catervis utebantur in prelio, in quibus singulis erant sena millia armatorum. Romani legiones habebant, in quibus singulis sena millia, interdum amplius militare consueverunt. Quid autem inter legiones et auxiliares interesse videatur, expediam. Auxiliares cum ducuntur ad prelium ex nec notitie, nec affectioni consentiunt. Item alia instituta, alius inter eos usus est armorum. pervenire, qui discrepant antequam dimicent. Denique cum in expeditionibus plurimum prosit omnes milites unius precepti significatione connecti,
Abbreviated transcription (Latin):
Erinu ordo deposct. ut er quib uecix¬
ꝓuicus uł uacionib tyrones legendi
auit. prima parte traccetur. omnes na¬
ciones que uicine finit sol minio caiore sutatas
amplius quidam sapere s minꝰ ħre sanguiuus
dicunt. at ip̃ea ꝯstanciam ac fiduciam ꝯmĩs
no hre pugnandi. quia metuũ nulua qui erigu¬
ni sanguiem scipe noneunt. dontra seꝑceuitiio¬
nales ꝓpłi remoti a soł andrib inconsuciores
ad beuia ꝓmpnsnm. Tirones cigo de tempa

Expanded text:
erum ordo deposcit, ut ex quibus povinciis vel nationibus tyrones legendi sint, prima parte tractetur. Omnes nationes que vicine sunt soli, nimio calore siccatas, amplius quidem sapere, sed minus habere sanguinis dicunt. Ac propterea constantiam ac fiduciam comminus non habere pugnandi, quia metuunt vulnera, qui exiguum sanguinem se habere noverunt. Econtra septentrionales populi, remoti a solis ardoribus, inconsultiores ad bella promptissimi. Tyrones i
Abbreviated transcription (Latin):
te. Qaupe si recte constituta sũt ne¬
castra ita intra bellũ ⁊ ordmatione
secim milites dies noctes q pagunti cal¬
iam si hostis obsideat qiͣ mim̾itam troꝵ¬
tiutatem iudcantur secũ ubiq portaeluu¬
ie. ¶ Astia prestim uitino hoste tuto sẽꝑ
facienda funt loco u̾ lignoꝵ ⁊ pabuli ⁊ aq̃
suppet copia ⁊ si dincius ꝯmorand̾ Nt loci
ptꝰ possit officere. Conud̾an dͥ. ⁊̃ ne rercen¬
tendi. Into aũ quadrata. medum tingona

Expanded text:
e, quippe si recta constituta sunt castra, ita ut intra bellum securi milites dies noctesque peragant, etiamsi hostis obsideat, quasi munitam civitatem videantur secum ubique portare: castra, presertim vicino hoste, tuto semper facienda sunt in loco, ubi lignorum et pabuli et aque suppetat copia; et si diutius commorandum sit, loci ptus possit officere. Considerandum etiam ne torrentendi. Interdum autem quadrata, interdum trigona,
Abbreviated transcription (Latin):
colors reliquas ⁊ mim̾o militum ⁊ dignita¬
te precedit. Nam gen̾e atq institucione lĩciꝵ
uiros cłccissimos querit. Ncc .n. susciꝑit a qͥ¬
lam p̾cipiũ signũ in romano semꝑ ẽ excer¬
citu ⁊ tociꝰ legionis insigne. hec ymagĩes
atur. ħt podites mille centum quĩq. cquites
loricatos centũ duos trignita ⁊ appssatur co¬
bors miliatia. Itaq .x.cohortib legio ꝑlena fũ¬
datur queb̃t pedites sex imlia tentu equites
sepmigentos trignita. I abet p̃cea legio fa¬
bros tignarios. stinctores. ampentarios ad hy¬

Expanded text:
cohors reliquas et numero militum et dignitate precedit. Nam genere atque institutione literarum, viros electissimos querit. Hec enim suscipit aquilam, quod precipuum signum in romano semper est exercitu et totius legionis insigne. Hec imagines eratur, habet pedites mille, centum quinque equites, loricatos centum XXXII et appellabatur cohors milliaria. Item decem cohortibus legio plena fundatur, que habet pedites sex millia centum, equites septingentos triginta. Habet preterea legio fabros tignarios, structores, carpentarios,
Abbreviated transcription (Latin):
guidu ingrati. mina passuũ horis quĩ du̃¬
tarit estims ꝯficienda lunt. Eamarud addidu
iam cursus ẽ. tinꝰ spaciũ nõ pt diffium. scd̃
⁊ tursu papue assuefaciendi sunt minores ut
maiore Impetu in hoitem ꝓculsant ut loca
oportima celit̾ cumien usus aduen̾t occupẽt
ut ad explorand̾ alacuit᷑ ꝑgant alacrius redẽ¬
ant ut fugiencium terga faclus ꝯp̾hendãt.¬

Expanded text:
gradu, viginti millia passuum, horis quinque duntaxat estivis, conficienda sunt; quicquid addideris iam cursus est, cuius spatium non potest definiri, sed et cursu precipue assuefaciendi sunt minores, ut maiore impetu in hostem percursent, ut loca oportuna celeriter cum usus advenerit occupent, ut ad explorandum alacriter pergant, alacrius redeant, ut fugientium terga facilius comprehendant.
Abbreviated transcription (Latin):
seruent. n ͨ ubi ꝯ̃ cepedit autem ꝯglobem
ignien aut larent. Nam stipati pduut
spacia puquandi ⁊ sibi ĩuicem mireornto
suut ⁊ rariores atq int̾ ucentes adimm pro¬
supit ertensa sitaties ne quossiuꝰ nequas
has aunaturas ut equan limoci spacio
mles disdet a milite tunc pͥaꝑiend̾ ut sb̃ite
displicent. iciem. uti ut in ip̃o umpetu ad
coucui respondere solent ordo suetier Serero
preapiendum ut quadratam. iciem repente
ꝯstimant ¶ euo fco. ntgonũ auem cuneũ
ucant acies ip̃a disponenda est. iurxtur i̾nt
midiuant ortes. quo gene ẽ ius hoiu rt¬

Expanded text:
edit, aut conglobent agmen, aut laxent: nam et constipati perdunt spatia pugnandi et sibiinvicem impedimento sunt et rariores atque interlucentes, aditum perrsimplex extensa sit acies, ne quo sinus, ne quas habeat curvaturas, ut equali legitimoque spatio miles distet a milite; tunc precipiendum, ut subito displicent aciem, ita ut in ipso impetu ad quem respondere solent, ordo servetur. Tertio precipiendum, ut quadratam aciem repente constituant. Quo facto in trigonum, quem cuneum vocant, acies ipsa disponenda est. Iubetur etiam ut instruant orbes, quo genere cum vis
Abbreviated transcription (Latin):
sollercem elig̾eius ut ita dixim anmor
euenire inatie. atq p̃liis post̾ omĩa incampest᷑
metitacione p̾nosccre seuure indesides undican¬
do stĩa .n. iri bellice dimicandi nutrit. Remo¬
auditiam. Nemofacere metiuit. ꝙ se bñ didicis¬
se confidit. Et em̃ m certanue berłoꝵ. exciaia¬
ta pancitas adiuctoriam ꝓuco ẽ qm̃udis
⁊ i cata iuuititudo exposita semp ad cedem. n¬
tẽ line peditẽ sagitauũ pellis mibuere se
missile ad destinatum laũ magis intutibus
icent ut fossam duce suces scient fige nouit
tractare scutũ ⁊ obliquis utib uemencia tela
deflectere plagam prudent iutare. iudatitinf¬
re. huic talr̃ mitituto tyrom ꝓuguare adusũ
quosu hoster m acie fortitudonõn ẽ s cuius reg

Expanded text:
ut ita dixerim, armorum evenire in acie atque in proeliis possunt omnia in campestri meditatione praenoscere, severe in desides vindicare. Scientia enim rei bellicae dimicandi nutrit audaciam: nemo facere metuit quod se bene didicisse confidit. Etenim in certamine bellorum exercitata paucitas ad victoriam promptior est, rudis et indocta multitudo exposita semper ad caedem. uitem sive peditem sagittarium velis imbuere sive missile et destinato ictu et magnis viribus iaciat, ut fossam ducere, sudes scienter figere noverit, tractare scutum et obliquis ictibus venientia tela deflectere, plagam prudenter vitare, audacter inferre. Huic taliter instituto tironi pugnare adversus quoslibet hostes in acie formido non
Abbreviated transcription (Latin):
mitilene magncent edisicatum ẽ ⁊ cloga¬
t᷑. s poĩtum uo prudent̾. eum .ii. inhac inbe
fiat aust hommes egrotant cum morus tus¬
suint ⁊ septemtrio salntati restituũtur. u in
angiportis ⁊ plateis non post̾ ꝯstriste pp̃ ue¬

Expanded text:
Mytilene magnificenter edificatum est et elegaMytilene magnificenter edificatum est et eleganter, sed positum non prudenter, cum enim in hac urbe fiat auster, homines egrotant: cum chorus, tussiunt: cum septentrio, sanitati restituuntur. Sed in angiportis et plateis non possunt consis
Abbreviated transcription (Latin):
Cinssitudo mini taus sit ut annati bomĩes
suꝑ̃ obiam uemẽtes. sine impedicione se m¬
iicem pietur possint. Int̾ualla turiũ ita st
facienda. ne longius sit alia ab alia s dext̾a
leua q sagitas reliquus q teloꝵ missiomb
hostes iticłantur turtes quoq rotunde uł po¬
ligone faciende sunt. quadratas eĩ machĩe
celerus dissipant. ꝙ inguios aetes mindende
frangunt. in rotundacionib a uti tuneꝰ ⁊ d
centim adigendo ledere nõ possut. Idem mi¬
maones tuciores sunt agg̃ib ꝯiũcte. qr n ͨ an¬
ctes. nͨ suffosiones n ͨ machine cec̾e possunt
cis nocere. s nõ momib lccis ẽ igg̃is iauo
facienda nsi quib cẽ munrum cealto loco pla¬
nopede accessus fuit ad mema expugnanca
Menib ã tutumdatis secũtur intra murũ are¬
arm diuisiones platearum ꝙ ⁊ a n portuu
ad celi regionem directiones autuenti .s̃. sap¬
ent̾ cecludantur. Nꝗm minsuia iesto opidu

Expanded text:
Crassitudo muri talis sit, ut armati homines Crassitudo muri talis sit, ut armati homines supra obviam venientes, sine impeditione se inuicem preterire possint. Intervalla turrium ita sunt facienda, ne longius sit alia ab alia. Sed dextra levaque sagittis, reliquisque telorum missionibus, hostes reiiciantur. Turres quoque rotunde, vel poligone faciende sunt. Quadratas enim machine celerius dissipant, eo quod angulos arietes tundendo frangunt, in rotundationibus autem uti cuneus, ad centrum adigendo ledere non possunt. Item munitiores et tutiores sunt aggeribus coniuncte; quia nec arietes, nec suffossiones, nec machine cetere possunt eis nocere. Sed non in omnibus locis est aggeris ratio facienda, nisi quibus extra murum ex alto loco, plano pede accessus fuerit ad menia expugnanda. Menibus autem circundatis sequuntur intra murum arcarum divisiones, platearumque et angiportuum ad celi regionem directiones, ut venti scilicet sapienter excludantur. Nam in insula Lesbo oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
tiat. s etiam sciu cibo ⁊aqua ꝓprietates lecoꝵ
naturalit̾ pestilentes. iũ sauibres eẽ. Qĩ gͥ
in menib collocandis regiones ełite fu̾int
fiuctib ad alendam cuutatem cõpiose ⁊ ui¬
arũ iniucões aut fluminũ oportuitates seu
ꝑ portus mariuos su̾necrdes hũit expeditas
tũc turriũ muroꝵq fũdamenta iacienda Et
in prosundo ⁊ solido ampliori trassitu dine
ꝙͣ pietes suꝑ terram furͣ sunt. In cet̾iore u̾o
pte cuires Iaciende suntut in de cum bostes
ad murũ ꝓpniquare intentur dext̾ra lena
lat̾ib apertis telis nuluentur. Curand̾o
maxime uidetur. ut nõ sit facilis aditus ad
oppugnand̾ murũ. s ad loca p̾ipicia cutũ¬
candum portarũq itinera nd sunt directa
sscena. Collocanda sunt oꝑida nͣ quadrata
n ꝓcuirentib angulis s cutuitiomb ut
hossis ex plurib locis ꝯlꝑiciatur. In quibue
em̃ anguli ꝓcununt difficiliter defenditur
eo ꝙ anguuis mag̾ tuetur hostem ꝙͣ ciuem

Expanded text:
etiam scire cibo et aqua, proprietates locorum naturaliter pestilentes aut salubres esse. Cum igitur in menibus collocandis regiones electe fuerint fructibus ad alendam civitatem copiose et viatum munitiones, aut fluminum oportunitates, seu per portus marinos subvectiones habuerit expeditas; tunc turrium et murorum fundamenta facienda sunt in profundo et solido, ampliori crassitudine quam parietes super terram futuri sunt. In exteriori vero parte turres iaciende sunt, ut inde cum hostes ad murum propinquare nitentur, dextra levaque lateribus apertis, telis vulnerentur. Curandumque maxime videtur, ut non sit facilis aditus ad oppugnandum murum, sed ad loca precipitia circundanda, portarumque itinera non sint directa, sed sceva. Collocanda sunt oppida, non quadrata, nec procurrentibus angulis, sed circumitionibus, ut hostis ex pluribus locis conspiciatur. In quibus enim anguli procurrunt, difficiliter defenditur, eo quod angulus magis tuetur hostem, quam civem.
Abbreviated transcription (Latin):
guĩs inpetat adimeꝵ mortisq ⁊temptum
ĩ nõ poslit deẽe prudericia. que ⁊ modestiam
nat in castris. ⁊ no parũ prodest in dimeacõ¬
ue. S nec credo potusse dubitan apoiento
bainenũ nescia deliciaꝵ ignara amplci

Expanded text:
m mortisque contemptum et non possit deesse prudentia; que et modestiam servat in castris et non parum prodest in dimicatione. Sed nec credo potuisse dubitari, aptiorem balnearum nescia, deliciarum ignara, simpli
Abbreviated transcription (Latin):
Marcellus mediocris. Malleus marcullus
mallens ꝑusillus. forcipes .q. ferriapes eo
ꝙ ferrum candens. caꝑiant tencant qr lira
uasa dicũtur. De uasis es . Id̾.l.ix.¬
asa dc̃a sunt a nescẽdo cari u¬
ꝙ mea esce apponantur. cuiꝰ di .xxoiii.¬
mnmitinũ uascula .q. uestula. fictilia
dc̃a ꝙ fiant ⁊ fiugantur ex tena argula
aut ceteta tocta cesta uocabulum lusce¬
pit. quia dum mois ess efficitur testa. sammi
anasa quidam putant asamo oꝑido gretie
hr̃e nomen. alii dicunt coetam ee ytalie qͦ
non longe a roma nascitur que sanna ap¬
pta. greci .n. aua sursum. gliffe scupcura
dicuit .i. sursum sculpta. Discus ana scus
ad sp̃e scuti. Dñ ⁊ stucelia. postea discus uo¬
tatus.ꝙ det escas .i. apponat. parapsis ẽ qb
absidis. patena ꝙ dispansis ⁊patenib sit
oris. lances uasa sunt emissoria quib stifi¬
catur. scutella abscuto ꝑ diminub. ent e

Expanded text:
Martellus, mediocris malleus. Martulus malleus pusillus. Forcipes quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant, teneantque. Lima vasa dicuntur. DE VASIS ESCARIIasa dicta sunt a vescendo, quod in eo esce apponantur, cuius diminutivum vascula quasi vescula. Fictilia dicta, quod fiant et fingantur ex terra. Argilla autem ex cocta testa vocabulum suscepit, quia dum mollis esset, efficitur testa. Samia vasa quidam putant a Samo oppido Grecie habere nomen, alii dicunt certam esse Italie, que non longe a Roma nascitur, que samia aplpta: Greci ana sursum, gliphe sculpturam dicunt, id est sursum sculpta. Discus antea scus, a specie scuti, unde et scutella. Fostea discus vocatus, quod det escas, id est apponat. Parapsis est qut paribus absidis. Patena, quod dispansis et patentibus sit oris. Lances vasa sunt emissoria quibus sacrificatur. Scutella a scuto per diminutionem, est
Abbreviated transcription (Latin):
dicũtur. ꝙ hiis excertitus ⁊ pugnandi
⁊uictorie receptiu accipit ambouno.
fam aũ ꝑ uecem tube aut u smbolũ amoue¬
tur ereititus. legionũ pͥnapana signa sũt
aquie. dracones ⁊ ꝑile. aquueio ꝙ eadẽ a¬
uis iouis in armuis anspicio fu̾it. Nam dũ
icuouis. idusus titanas ꝓficisceretur. aqͥ¬
iam emĩ m auspicio. appusic ferũt. ꝙͣ ille pro
indicio uictorie acceptam. tutele sue auspi¬
tatus cam iegioni signũ dedit. quo fc̃m est
ut deiceps iulitumi signis ꝯmitetur. Da¬
conũ sigua ab appoline morce phitonis serpen

Expanded text:
dicuntur, quod iis exercitus et pugnandi et victorie receptui accipit simbolum. Nam aut per vocem tube, aut per symbolum admonetur exercitus legionum. Principalia signa sunt aquile, dracones et pile. Aquile ideo quod eadem avis Iovi in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Iovis adversus tytanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparvisse ferunt, quam ille pro indicio victorie acceptam tutele sue auspicatus, eam legioni signum dedit: quo factum est, ut deinceps militum signis committeretur. Draconum signa ab Apolline morte Phitoni
Abbreviated transcription (Latin):
uetes discemebant. Nam uuscina isonãs
soslicitudiem ad uella demũtiabat. tuba.iut
prelumi iudicabat tuꝰ sonꝰ uarius ẽ. Nam
into camtur ut bella ꝯmutantur int̾d̾. ut ca¬
nere dicatur ĩsequãtur eos qui fugiunt int̾¬
d̾ receptui can̾e dñtur. Nam receꝑtus dr̃. quo
se ercetitus reciꝑit. Classica sunt cormua que
ꝯuerandi causa erant fc̃a. ia calando classi¬
ta dicclantur. apud amozonas autem non
tube. sicut aregib. s a regina fistro uocaban

Expanded text:
nans solicitudinem ad bella denunciabat: tuba autem prelium indicabat, cuius sonus varius est: nam interdum canitur ut bella committantur, interdum ut insequantur eos qui fugiunt, interdum receptui canere dicuntur: nam receptus dicitur, quo se exercitus recipit. Classica sunt cornua, que convocandi causa erant facta et a calando classica dicebantur. Apud amazonas autem non tuba, sicut a regibus: sed a regina sistro vocabatur
Abbreviated transcription (Latin):
eacabus itutimia ⁊ sono semoris ꝯgnomi¬
nantur. lebetes enee sunt greceuerate. sunt
euiolle miores in usuainucndi parate. Sa¬
cago abscrepitu somuocata qũ ardet mea
olcum tripedes uocate co ꝙ tnb redib cor¬
stent. ras greci tupodas uo̾cant. mola asin ro¬
tunditate uecata ut mala pomoꝵ.Sͦ ⁊ gresi

Expanded text:
uma, a sono fervoris cognominantur. Lebetes enee sunt grece vocate, sunt enim olle minores in usum coquendi parate. Sartago a strepitu soni vocata, quando ardet in ea oleum. Tripedes vocate, eo quod tribus pedibus constent: has Greci tripodas vocant. Mola a sui rotunditate vocata, ut mala pomorum: si
Abbreviated transcription (Latin):
Ideu ⁊ climabuum dc̃m ꝙ religetur ad clu¬
nemsita a secando dca E. est enĩ gladius
breiuis quo maxime ututur. qui apud sita¬
los latrocina excercent a quo sitaui dã. se¬
cures signa sunt. que ante consules fercbã
ne autusum ꝑder belli: aut uacans aspoc¬
tum amitceret gladioꝵ. De hastis ⁊ cupe
fuiꝰ diminutiuũ facithastilia. ao¬
Nomen aut̃ hasta ab astu sumꝑ co.¬
sit. uñ ⁊ hastucia. Contum fecium nõ h̃t.

Expanded text:
Item et clunabulum dictum, quod religetur ad clunes. Sica a secando dicta: est enim gladius brevis, quo maxime utuntur, qui apud Italos latrocinia exercent, a quo et cures signa sunt quae ante consules ferebantne aut usum perderet belli, aut vacans otio aspectum amitteret gladiorum. Dicitur auteus diminutivum facit hastilia. Nomen autem hasta ab astu sumpsit; unde et astutia. Contum ferrum non habet,
Abbreviated transcription (Latin):
gladius gen̾alit̾ dr̃ ensis in prelio. s ensis
teni tm̃. gladius u̾o totus ꝓprie aut̾ appel¬
latus gladius . ꝙgulam diuidat .i. ceruicem
senurib magis cedintur colsum gladio m̃i.
acies aut̃ gladii ab acumine cc̃a. Capulus
uoratus. mi quia capud ẽ gladii. ur quia iͥ
capitur ut teneatur. Nam ał acies ferri nõ
finit. Mucro nõ tm̃ gladii ẽ. s ⁊ cuiua te
li acinũ ccũs a longitudine. Nam macrõ

Expanded text:
Gladius generaliter dicitur ensis in proelio; sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est cervicem securibus magis caedAcies autem gladii ab acumine dicta: capulus vocatus, vel quia est caput gladii, vel quia ibi capitur ut teneatur; nam alibi acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cuiuslibet teli acumen, dictus a longitudine, nam macron