comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ari debeat. marcellus .R. Conditio¬
nem que lib̾tati eoꝵ de quibus queret᷑
si fili hr̃des extitissent apposita eẽt rei¬
pecitam non uidĩ. ideoq confestim lib¬
tanm prãndam eẽ ⁊ a primis ⁊ asub¬
stitutis hr̃dibus. Nam ut supra sc̃p¬
tum est petit ut que testam̃to cauisset
prãrentur cauit aũt de lib̾tate eorum
seruoꝵ. At quin sub conditione cauit.
⁊ si alt̾us generis conditio eẽt expectan¬
da eẽt. S non est ueri simile ut hoc
in ista conditione cogitau̾it. cum fidĩ

Expanded text:
praestari debeat.Marcellus respondit condiciopraestari debeat.Marcellus respondit condicionem, quae libertati eorum, de quibus quaere‹re›tur, si filii heredes exstitissent, adposita esset, repetitam non uideri ideoque confestim libertatem praestandam esse et a primis et a substitutis heredibus: nam ut supra scriptum est, petit, ut quae testamento cauisset praestarentur, cauit autem de libertate eorum seruorum. atquin sub condicione cauit et, si alterius generis condicio esset, exspectanda esset: sed non est uerisimile, ut hoc in ista condicione cogitauerit, cum fidei
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. In paruuł aut nulla dep̃hendi
liquero ualere uolo. Siquis mͥ ex pau¬
la que uxor mea fint intra.x. m̃ses
natus nataue erit ex semisse hr̃des sun
to gauis sens ex semisse hr̃s esto. sti¬
chum ⁊ pamphilum & uos meos ⁊ he¬
rotem ⁊ diphilium peto. ⁊ fidĩ hr̃dum
cõmitto ut cum ad pub̃tatem lib̃i mĩ
ꝑuen̾int manumittant. Dem̃ nouissima
parte ita cauit: quod si michi liberi
nati non erunt. aut intra pub̾tatem
decessu̾nt. tunc hr̃des ex paribus par¬
tibus sunto mutius ⁊ meuius legata q̃
pͥore testam̃to quo filius ⁊ seium reliꝗ
pr̃ari uolo. hoc ẽ ⁊ asequentib hr̃dib¬
dem̃ eo dicilł ita cauit. Lucius ticnis
hr̃dibus pͥmis ⁊ substitutis salutẽ. Pe¬
to ut ea que testamto caui legaui. iea
que codicilł cau̾o legau̾o prestetis. q̃ro
cum lib̾i lucio ticio nati non sint an
sticho ⁊ pamphilo ⁊ heroti. ⁊ diphilo
seruis confestim fidĩ cominissa lib̾tas

Expanded text:
sunt: in paruulis autem nulla deprehenditsunt: in paruulis autem nulla deprehenditliquero, ualere uolo. si quis mihi ex Paula, quae uxor mea fuit, intra decem menses natus nataue erit, ex semissesemisse heres esto. Stichum et Pamphilum servos meos et Erotem et diphilum peto et fidei heredum committo, ut, cum ad pubertatem liberi mei pervenerint, manumittant". deinde novissima parte ita cavit: "quod si mihi liberi nati non erunt aut intra pubertatem decesserint, tunc heredes ex paribus partibus sunto Mucius et Maevius. legata, quae priore testamento, quo filios et Seium, reliqui, praestari volo, hoc est et a sequentibus heredibde codicillis ita cauit: 'Lucius Titius heredibus primis et substitutis salutem. peto, ut ea quae testamento caui legaui et ea quae codicillis cauero legauero, praestetis'. quaero, cum liberi Lucio Titio nati non sint, an Sticho et Pamphilo et Eroti et Diphilo seruis confestim fideicommissa libertas
Abbreviated transcription (Latin):
indignus est hr̃s seruos hab̾e nec ꝗđ
libertos habebit.
postqͣm filium suum accepisset. uł qui
in eius locum successit pr̃are noluit si¬
b̃tatem compellendi sunt amplius si
mat̾ aut nollet sibi filium tradi aut
in rerum natuna eẽ desisset non ab
re est dio̾e nichilominus ita natis
da hr̃ditate delib̾at idem dicendumẽ.
⁊ si postea cognouit se hr̃dem institutũ
qͣm ancilla peꝑit placet hoc quoq casu
subueniendum ẽẽ. hoc tam̃ casu ip̃e ma¬
niuintt̾e cd ebit non matri trade sed si
directo lib̾tas data fũit ancille. ⁊ horũ
aliquid euen̾it quemadmodum natis
subuenietur. Nam ibn quidem patitur
fidĩ cõminissa lib̾tas. ⁊ p̃tor paruulus
subuenit cum u̾o directo lib̾tas datur.
non petitur. Sed ⁊̃ hoc casu puto nato
subueniendum ẽẽ ut aditus p̃tor miem
matri decernat actionem exemplo fidei¬
tatem usu captis qui testam̃to manu¬
missi sunt subuemendũ eẽ ut ei lib̃-¬

Expanded text:
indignus est heres servos habere, ne quidem indignus est heres servos habere, ne quidem libertos habebit.postquam filium accepisset, uel qui in eius locum successit praestare noluit libertatem, compellendi sunt: amplius si mater aut nollet sibi filium tradi aut in rerum natura esse desisset, non ab re est dicere, nihilo minus ita natis da hereditate deliberat, idem dictum est. et si postea cognouit se heredem institutum, quam ancilla peperit, placet hoc quoque casu subueniendum esse: hoc tamen casu ipse manumittere debebit, non matri tradere.Sed si directo libertas data fuerit ancillae et horum aliquid euenerit, quemadmodum natis subuenietur? nam ibi quidem petitur fideicommissa libertas et praetor paruulis subuenit: cum uero directo libertas datur, non petitur. sed etiam hoc casu puto nato subueniendum esse, ut aditus praetor in rem matri decernat actionem exemplo fideitatem usucaptis, qui testamento manumissi sunt, subueniendum esse, ut eis liber
Abbreviated transcription (Latin):
erindem pͥncipem rescripsisse relatũ ẽ.¬
S si matrimonii cã quis manumitt̾e
rogatus est non ẽ cogendus eam uxo
alienati sunt serui quibus fidĩ cõmissa
libtas ad scripta est. non nisi cã exiusta
iquis roga¬
tus ancillam maniuinttere moram fece¬
rit. si int̾ea enixa fu̾it constitutum est h¬
uiusmodi partum lib̾m nasci ⁊ quidem
ingenuum. Sed sunt constitutiones ꝗb
cauetur statim ex quo lib̾tas lib̾tas deb̾i
ceꝑit ingenuum nasci ⁊ hoc magis est
sine dubio sequendum. quatinus lib̾tã
non pͥuata. sed publica res est ut ultro
is qui eam d̃et offerre debeat. s si non¬
dum debita lib̾tate fidĩcommissa an¬
cilla peꝑit studio tam̃ hr̃dis fu̾it effeo¬
tum. ut nondum lib̾tas deberetur.
uł utiq quod tardius adit hr̃ditatẽ.
ut qui nati sint ex ancilla seruu eius
fiant placet manumittendos. sed tradi
matri oport̾e ut ab ea manumitt̾ent᷑.
⁊ lib̾ti potius matris fiant. Nam quos

Expanded text:
eundem principem rescripsisse relatum est.eundem principem rescripsisse relatum est.Sed si matrimonii causa quis manumittere rogatus est, non est cogendus eam uxoralienati sunt servi, quibus fideicommissa libertas adscripta est, non nisi ex iusta caui quis rogatus ancillam manumittere moram fecerit, si interea enixa fuerit, constitutum est huiusmodi partum liberum nasci et quidem ingenuum. sed sunt constitutiones, quibus cavetur statim ex quo libertas deberi coeperit ingenuum nasci: et hoc magis est sine dubio sequendum, quatenus libertas non privata, sed publica res est, ut ultro is qui eam debet offerre debeat. Sed si nondum debita libertate fideicommissa ancilla peperit, studio tamen heredis fuerit effectum, ut nondum libertas deberetur, veluti quod tardius adit hereditatem, ut qui nati sint ex ancilla servi eius fiant, placet manumittendos, sed tradi matri oportere, ut ab ea manumitterentur et liberti potius matris fiant: nam quos
Abbreviated transcription (Latin):
Sli ab est ⁊ qui ab hr̃dibus tm̃ cautum
erat adiectũ est eodem senatus ꝯsulto
ut quicunq fidĩ commissam lib̾tatem¬
debet ex quacumq cã ꝓnunciatũ fu̾it
eum eosue abẽe ꝑinde habeatur. atq si
ut oportet ex cã sidĩcominissi manum¬
issus est. ¶ S arti ficuleiano senatus con¬
sulto cauetur ut in ꝓuincis p̃sides pro¬
uincie cognoscant. licet hr̃s non sit eiꝰ
ꝓumcie. s si non hr̃ditarium seruum
quis rogatus sit manumitt̾e. s ꝓpͥum
ex senatus consulto uinciano post pro¬
nunciationem ꝑuenit ad lib̾tatem si¬
ue ex iusta cã abest. siue latitet siue
p̃sens non uult manumitt̾e. pro absen¬
te eum hab̾i diuis pius rescripsit. em-¬
ptor quoq ut manumittat eodem se¬
natus consulto expressum est. ⁊ presens
coheres ꝑinde manumittat. eodem sena¬
tus consulto atq si traditum a coherede
accepisset. quod ⁊ impubis ꝑsona cohe¬
redis qui non erat rogatus manumitt̾e

Expanded text:
li li erat, adiectum est eodem senatus consulto, ut quicumque fideicommissam libertatem ex quacumque causa pronuntiatum fuerit eum eosue abesse, perinde habeatur, atque si, ut oportet, ex causa fideicommissi manumissus esset.Sed Articuleiano senatus consulto cauetur, ut in prouinciis praesides prouinciae cognoscant, licet heres non sit eius prouinciae.Sed si non hereditarium seruum quis rogatus fuerit manumittere, sed proprium, ex senatus consulto Iunciano post pronuntiationem peruenit ad libertatem. Siue iusta ex causa abest siue latitet siue praesens non uult manumittere, pro absente eum haberi diuus Pius rescripsit. Emptor quoque ut manumittat, eodem senatus consulto expressum est. Et praesens coheres perinde manumittat, atque si traditum a coherede accepisset. quod et in impuberis redis, qui non erat rogatus manumittere,
Abbreviated transcription (Latin):
rogatus est manumitt̾e ad libtatem per¬
ducere potest. sed ⁊ successores eius siue
emptione siue aliquomodo successem̾t
sed ⁊ sinemo successor extiterit ad fiscũ¬
ita transit ut lib̾tas ab eo prẽtur. is autem
qui rogatus est manumitt̾e ĩ eo temp̃r
quo alienare ꝓhibetur potest manumit¬
tere. ¶ Si alienum ꝙuum quis rogotus
fu̾it manumitt̾e cum ei pecunia certa
legata eẽt ut emat eum ⁊ manumittat.
⁊ dñs nolit eum uendere legatum reti¬
net ex uoluntate defuncti. ¶ Cui ꝑ fidei¬
commissum lib̃tas debetur lib̾i quodam¬
modo loco est ⁊ statu lib̃i locum optinet.
ul eomagis quod nec inalium transfe¬
rendus ẽ ut aut lib̾tas eius impediatur
aut uira patronoꝵ grauiora exꝑiatmr¬
E Senatus consulto dasumiano cautum ẽ
ut si ex iusta cã absit qui fidĩcõmissam
lib̾tatem d̃et ⁊ hoc ꝓnunciatum fu̾it
ꝑinde libtas competat atq si ut oportet
ex cã fidĩcommissi manumissus ẽẽt.¬
¶ Abeẽ aũt is intelligͥ quia triumpha¬

Expanded text:
ogatus est manumittere, ad libertatem perducere potest, sed et successores eius, siue emptione siue quo alio modo successerint. sed et si nemo successor extiterit, ad fiscuita transit, ut libertas ab eo praestetur.Is autem qui rogatus est manumittere etiam eo tempore quo alienare prohibetur potest manumittere.Si alienum seruum quis rogatus fuerit manumittere, cum ei pecunia certa legata esset, ut emat eum et manumittat, et dominus nolit eum uendere, legatum retinet ex uoluntate defuncti. Cui per fideicommissum libertas debetur, liberi quodammodo loco est, et statuliberi locum optinet uel eo magis, quod nec in alium transferendus est, ut aut libertas eius impediatur aut iura patronorum grauiora experiatur. Senatus consulto Dasumiano cautum est, ut, si ex iusta causa absit qui fideicommissam libertatem debet et hoc pronuntiatum fuerit, perinde libertas competat, atque si, ut oportet, ex causa fideicommissi manumissus esset. Abesse autem is intellegitur, qui a tribuna
Abbreviated transcription (Latin):
um in testam̃to scͥptũ
est stichum ticio lego uł hr̃s m̃s dato rea
ut eum ticius manimittat dixi petenti
legatario stichum exceptionem doli mali
obstatutam nsi cauerit se lib̾tatem scđm
uoluntatem defuncti prãturum.
ffricanus. ł .ix. q̃st̃.¬

Expanded text:
um in testamento scriptum est: 'Stichum Titio lego' uel 'heres meus dato ita, ut eum Titius manumittat', dixi petenti legatario Stichum exceptionem doli mali obstaturam, nisi cauerit se libertatem secundum uoluntatem defuncti praestaturum. 49 Africanus
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatis comp̃hendisse. ꝗ cõputandi sunt a
die testam̃n facti nͥ aliud uoluisset testato¬
rem ꝓbaret᷑. ¶Pendophorus cũ familia m̃a
in filia nupsit̾ si rõnes idonee filie mee ãmi¬
nistratas redlidit lib esto. Filia cũ adhuc pu¬
bes eẽt uiuo patre decessit. ⁊ ex substitutione
seius hr̃s extitit. q̃ro cũ spendophorus rõ¬
nes pupille ñ ãministrau̾it. ⁊ unuo patre fa¬
mił desie̾i̾t ip̃ius rõnes ãministrare: ⁊ si uiu̾et

Expanded text:
libertatis comprehendisse, qui computandi sunt a libertatis comprehendisse, qui computandi sunt a die testamenti facti, nisi aliud uoluiss‹e› testatorem probaretur. 'Spein familia nupserit, si rationes idonee filiae meae administratas reddiderit, liber esto': filia cum adhuc pubes esset, uiuo patre decessit et ex substitutione Seius heres extitit: quaero, cum Spendophorus rationes pupillae non administrauerit et uiuo patre familias desierit ipsius rationes administrare et, si ui
Abbreviated transcription (Latin):
manifestũ eẽ testatorẽ huiꝰ quoq actus
rõnem stichos redli uoluisse. IStichus ser¬
uus m̃s uibeo ut det pr̃ẽt filie ⁊ uxori
mee hr̃dibꝰ m̃is sine ulla ꝯtrou̾sia tot au¬
reos ⁊ ut ip̃m manumittant: fidĩ eoꝵ com¬
mitto. Quesitũ ÷ cũ uxor ab hr̃ditate ab¬
stinu̾it utrum duabꝰ anfilie pr̃are d̃eat.
R. filie que hr̃s ex asse extitisse ꝓpon̾etur
ꝓ solido dandũ. shr̃de filio m̃o suo ex asse
instituto lib̾tatẽ dedit in ħ u̾ba decemb dĩ¬
pensator m̃s seuerus uilicus ⁊ uictor inaui
quos inminist̾io filii mi ẽẽ uolo. te aũt seu̾e
idonea ministĩa hab̾es quos sꝑo te ⁊ libtos
idoneos habit᷑um. Quero cũ eo tp̃r quo ticiũ
testam̃tũ faciebat filiꝰ natus annoꝵ fuerat no¬
uẽ. ⁊ ticus post biennũ ⁊ ui m̃ses decessit
anni octo in quos lib̾tas erat dilata ex testa¬
m̃to faca tp̃r an uͦ ex mortis num̾are̾ cbeant.
R. posse uidĩ testatorẽ eos annos octo dilate

Expanded text:
manifestum esse testatorem huius quoque actus rationem a Sticho reddi uoluisse. 'Stichus seruus meus iubeo ut det praestet filiae et uxori meae heredibus meis sine ulla controuersia tot aureos: et ut ipsum manumittant, fidei eorum committo': quaesitum est, cum uxor ab hereditate abstinuerit, utrum duobus an filiae praestare debeat.  filiae, quae heres ex asse extitisse proponeretur, pro solido dandum. Herede filio suo ex asse instituto libertatem dedit in haec uerba: 'December dispensator meus, Seuerus uilicus et Uictorina uiquos in ministerio filii mei esse uolo: te autem, Seuere idonea ministeria haberes, quos spero te et libertos idoneos habiturum'. quaero, cum eo tempore, quo Titius testamentum faciebat, filius natus annorum fuerat nouem et Titius post biennium et sex menses decesserit, anni octo, in quos libertas erat dilata, ex testamenti facti tempore an uero ex mortis numerari debeant. respondit posse uideri testatorem eos annos octo dilatae
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to lib̾ sit .R. si nullas rõnes ãministrais&
nec postea nom̃ nullũ fecit q̃ro. an si ꝗminus
soluendo fuerint debitores. quib alii exacto¬
res erant applicati ñdũ uideat᷑ ꝯditioni satis
eẽt uoluntas sup̃ma cũ i institutus.⁊ substitu¬
tus in ꝯtinenti pͥusꝗͣ adirent hr̃ditatẽ decessĩ¬
sent eos quibus ab his ⁊ lib̾tas ⁊ hr̾ditas amilite
ꝑ fidĩcõmissum data ẽẽt. ꝑinde libos ⁊ hr̾des
ẽẽ iussit ao si utrũq directo accepissent. Eoꝵ

Expanded text:
istrassetnec postea nomen ullum fecit: quaero, an, si qui minus soluendo fuerint debitores, quibus alii exactores erant a‹p›plicati, nondum uideatur condicioni satisfesset uoluntas suprema, cum et institutus et substitutus in continenti, priusquam adirent hereditatem, decessissent, eos, quibus ab his et libertas et hereditas a milite per fideicommissum data esset, perinde liberos et heredes esse iussit, ac si utrumque directo accepissent. e
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscat: ⁊ si inea cã ẽẽ uidebit᷑ ut si p̃¬
sens ẽẽt manumitt̾e cogi deb̾et id ita ẽẽ ꝓ¬
nunciet. Cũq ita ꝓnunciasset id iuris erit
qd eẽt si ita ut ex fidĩcõmisso manumitt de-¬
buisset. manumissus eẽt ex iusta cã abẽe
sentie cũ sufficiat q̃ ñ infraudẽ lib̾tatis
absint qd magis uideant᷑ ex iusta cã ab ẽẽ.
cõmissa lib̾tas. dicendũ ñ eẽ est necesse euo¬
cari eũ ꝗ fidĩ cõmissã lib̾tatẽ debe dr̃. qr¬

Expanded text:
uidebitur, ut, si praesens esset, manumittere cogi deberet, id ita esse pronuntiet: cumque ita pronuntiasset, idem iuris erit, quod esset, si ita, ut ex fideicommisso manumitti debuisset, manumissus esset'.Ex iusta causa abesse  sufficiat, quod non in fraudem libertatis absint, quo magis uideantur ex iusta causa abesse: commissari‹a› libertas, dicendum est non esse necesse euocari eum, qui fideicommissam libertatem debere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dere deduci ex peculio quo dño de¬
beat᷑. Itẽ q̃ro an si exreliquis in pecu
que ꝓpon̾entur in peculiũ u̾sum est:
reliquoꝵ noĩe. dissolutũ ẽ fieri satis
uolo. Post mortẽ testatoris tutores cu¬
pito exacc̃onem cõmiser̃. isq nũmos
redactos expensauit eisdẽ tutoribꝰ. Dem̃
filius impubes decessit cui mat̾ heres
extitit. ⁊ cutorẽ tutele iudicio fili ꝯdẽ¬
natũ habuit cupitus ad lib̃tatẽ ꝓcla¬
mat eo tp̃r quo si uiu̾et marcianus
anno .xui. etatis habiturꝰ eẽt offerers
rõnes uniꝰ anm in die mortis testatoris
q̃ cet̾e subscpte suer̃. Quesitũ ẽ an eas quoq¬

Expanded text:
non debere deduci ex peculio, quod domino debeatur.Item quaero, an, si ex reliquis in pecuquae proponeretur in peculium uersum est, reliquorum nomine desolutum est, fieri satis uolo': post mortem testatoris tutores Cupito exactionem commiserunt isque nummos redactos expensauit eisdem tutoribus: deinde filius impubes decessit, cui mater heres extitit et tutorem tutelae iudicio filii condemnatum habuit: Cupitus ad libertatem proclamat eo tempore, quo, si uiueret Marcianus, annos sedecim aetatis habiturus esset, offerens rationes unius anni in diem mortis testatoris, quod ceterae subscriptae fu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditioni rõnis redlende ita uidi pariuisse.
si om̃e ex eo qd gessit recte desidari potest
redhidit. Nam alt̾am ꝯditionẽ humanio¬
re int̃p̃tatione ita accipi posse. ut defun¬
cto pupillo tp̃s quo si inu̾et .xui. annos
impleret expectare satis fu̾it. ¶Stichus
⁊ damas &̃uimĩ si rõnes redliditis libi esto¬

Expanded text:
condicioni rationis reddendae ita uideri paruisse, si omne ex eo, quod gessit, recte desiderari potest, reddiderit: nam alteram condicionem humaniore interpretatione ita accipi posse, ut defuncto pupillo tempus, quo, si uiueret, sedecim annos impleret, exspectare satis fuerit. 'Stichus et Damas serui
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝓ cõmoditatib rei sue amministrãde
ȩs alienũ tardiꝰ exsolu̾it. u̾um si mani¬
feste studiũ ñ solu̾et ꝓbaretur ei rei ꝑa¬
tum ut lib̾tatib mora fieret ꝓbaret᷑
rep̃sentandas lib̃̾tates tutoris. quem ⁊
ip̃m testam̃to lib̾is ded̾at fidĩ cõmisit de
manumittendis ẜuis ip̃ius tutoris. s
is a tutela excusatus fuerat quero an
eisdem. ẜuis lib̾tatẽ pr̃are deb̾ent tuto¬
res ꝗ in locũ excusati dati tutelã ãmi¬

Expanded text:
si pro commoditatibus rei suae administrandae aes alienum tardius exsoluerit: uerum si manifeste studium non soluentis ei rei paratum, ut libertatibus mora fieret, probaretur, repraesentandas libertates.Tutoris, quem et ipsum testamento liberis dederat, fidei commisit de manumittendis seruis ipsius tutoris, sed is a tutela excusatus fuerat: quaero, an eisdem seruis libertatem praestare deberent tutores, qui in locum excusati dati tutelam admi
Abbreviated transcription (Latin):
sentata ꝯfestim arbit̃ ap̃tore erit dandũ
apđ quẽ rõnem ꝗͣ amministrasse eũ ap¬
paruit ex fide reddat. Tantũ gͥ rõnes red¬
de cogetur. s an ⁊ reliqua restituere de¬
beat. nicħ adicit᷑ nec puto cogendũ nam
de eo qdͥ m.suitutẽ gessit post lib̾tatẽ ꝯue¬
miri ñ pot̃ corpora plane rõnũ ⁊ si qͣ res
uł pecumas ex his detinet cogendus ẽ ꝑ p̃¬
torẽ restituere itẽ de singłis instruere.

Expanded text:
aesentata confestim arbiter a praetore erit dandus, aesentata confestim arbiter a praetore erit dandus, apud quem rationem, quam administrasse eum apparuit, ex fide reddat'. tantum igitur rationes reddere cogetur. sed an et reliqua restituere debeat, nihil adicitur, nec puto cogendum: nam de eo, quod in seruitute gessit, post libertatem conueniri non potest. corpora plane rationum et si quas res uel pecunias ex his detinet cogendus est per praetorem restituere: item de singulis instruere.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ ex cã fidĩcõmissi at̃ pr̃are lib̾tatẽ. Qͥd
gͦ ẽ: damusiano senatꝰ ꝯsulto subuenitur
is quocautũ ẽ de his ꝗ iusta excã ab eẽnt
ut neo lib̾tas impediat᷑. nec libtus eripiat᷑.
his ꝗ fraude careant. ¶Si ꝑ ꝓcuratorem
quis defendat᷑ semꝑ iusta ex cã ab eẽ dr̃ nec
lib̾tus ei eripit᷑. . Nicħi faõ ad int̃pellandã
iurisdictionẽ eiꝰ ꝗ de fidĩcõmissa lib̾tate
cognoseit pͥuilegiũ ciiꝰq uł ciuitatis uł
re data sit fidĩ cõmissa lib̾tas ⁊ is &uus rõ¬
nes amministrasse dicat᷑ diuis marcus
rescͥpsit morã lib̾tati ñ eẽ faciendã. Ex ꝯti
meat. Uerba rescͥpti ita se hñt equus ui¬
detur triphonio ex cã fidĩ cõmissi pr̃are lib̾¬
tatẽ. ꝗͣ sine ꝯditione redlandaꝵ rõnũ datã
eẽ ꝯstat. neq humanũ fu̾t obrei pecunia¬
rie q̃stionẽ lib̾tati morã fie̾i. qua tam̃ rep̃¬

Expanded text:
 ex causa fideicommissi debet praestare libertatem. quid  ex causa fideicommissi debet praestare libertatem. quid ergo est?Dasumiano senatus consulto subuenitur his, quo cautum est de his, qui iusta ex causa abessent. ut nec libertas impediatur nec libertus eripiatur his, qui fraude careant.Si per procuratorem quis defendatur, semper iusta ex causa abesse dicitur nec libertus ei eripitur.Nihil facit ad interpell‹a›ndam iurisdictionem eius, qui de fideicommissa libertate cognoscit, priuilegium cuiusque uel ciuitatis uel sorum.Si pure data sit fideicommissa libertas et is seruus rationes administrasse dicatur, diuus Marcus rescripsit moram libertati non esse faciendam, ex continutationem ineat. uerba rescripti ita se habent: 'Aequius uidetur Trophimo ex causa fideicommissi praestari libertatem, quam sine condicione reddendarum rationum datam esse constat, neque humanum fuerit ob rei pecuniariae quaestionem libertati moram fieri. qua tamen repr
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ recepta sententia eristimantis. ⁊ hr̃di
⁊ legataĩo remittendã int̾dũ ꝓpͥis. ẜui ma-¬
numittendi necessitatẽ si uł usus tam̃ nece̾¬
sariꝰ eẽt ut eo carere ñ expediret. ułuti dis¬
pensatoris pedagogi siũ lib̾oꝵ uł tantũ de¬
lictũ ÷ ut ultio remittenda ñ ẽẽt. Uisũ est
I⁊ ipsos in sua potestate habuisse. nã poꝰ¬
tuissent discede acã testam̃ti qua non
neq furiosi. neq ab hostibꝰ capti. neq hi¬
quos religio aut honestior cã uł calamitaᷤᷤ
aliqͣ uł maioris rei familiaris aut capitis
fameue ꝑicłm aut simił cã moret᷑ rubria¬
no senatꝰ ꝯsulto ꝯtinent᷑. ac ne pupilli qͥ
qui tutores ñ hñt aut̃ eos hañt. quos
eaꝵq cã detinet. S nec sibi data oꝑa
sui potestatẽ ñ faciunt puto pupilł li¬
b̃tos eripi. qr ⁊ iniquũ ẽ facto tutoris ꝗ
forsitan soluendo ñ sit pupillũ damno
affici. ⁊ senatus ꝯsulto ñ ꝯtinet᷑ aliꝰ ꝗqͣm¬

Expanded text:
non est recepta sententia existimantis et heredi et legatario remittendam interdum proprii servi manumittendi necessitatem, si vel usus tam necessarius esset, ut eo carere non expediret, veluti dispensatoris paedagogive liberorum, vel tantum delictum est, ut ultio remittenda non esset: visum est enim ipsos in sua potestate habuisse: nam potuissent discedere a causa testamenti: qua non neque furiosi neque ab hostibus capti neque hiquos religio aut honestior causa vel calamitas aliqua vel maior res familiaris aut capitis famaeve periculum aut similis causa moretur, Rubriano senatus consulto continentur: ac ne pupilli quidem, qui tutores non habent, aut eos habeant, quos earum quae causa detinet. sed nec, si hi data opera sui potestatem non faciunt, puto pupillis libertos eripi, quia et iniquum est facto tutoris, qui forsitan solvendo non sit, pupillum damno adfici, et senatus consulto non continetur alius q
Abbreviated transcription (Latin):
lieno seruo
dari pot̃ ꝑfidĩcõmissũ lib̾tas. si tam̃ eiꝰ sit
cũ quo testam̃ti factio ẽ. ¶ Gĩ intestato mo¬
riturus fili cõmisisset ut ẜuũ manumt̾tet.
⁊ postumus ei natus fuisset diui fr̃s rescͥpse

Expanded text:
uo dari potest per fideicommissum libertas, si tamen eius sit, cum quo testament‹i› factio est.Cum intestato moriturus fidei filii commississet, ut seruum manumitteret, et postumus ei natus fuisset, diui fratres rescripse
Abbreviated transcription (Latin):
parareret uerũ hr̃dẽ si morã fidĩ com¬
misse lib̾tati fecit cõpellendũ partũ
qͦ ad lib̾tatẽ ꝑduc̾e. hucius ticus ita
in tuo iudicio ei̾t ut habeas bonos lib¬
tos ⁊ medicos. Iđ si ego lib̾tatẽ eis dedis-¬
sem ueritus sũ qd sorori mee bem̃e fecer̃.
medici.ẜ ui eiꝰ manumissi ab ea qui fa¬
lario expleto reliquer̃ eã. q̃ro an fidĩ cõ¬
missa lib̾tas supͣsẽptis compet̾e pot̃ R¬
scdm ea que ꝓpon̾entur ñ necessitatem
hr̃dibus positã: s arbitͥum remusã.¬
¶ Ticus sticho ẜuo suo lib̾tatẽ dedit si
cid̾int ut. suo nieħ possit imputari
non ꝑtin̾e ad reliquoꝵ onus item q̃ro
cũ om̃e peculiũ redđe uissus sit anita
peculiũ computari d̃eat ut id solũ

Expanded text:
 tunc cum pareret: uerum heredem, si moram fideicommissae libertati fecit, compellendum partum quoque ad libertatem perducere.Lucius Titius ita in tuo iudicio erit, ut habeas bonos libertos et medicos. quod si ego libertatem eis dedissem, ueritus sum, quod sorori meae carissimae fecerunt medici serui eius manumissi ab ea, qui salario expleto rel‹i›querunt eam': quaero, an fideicommissa libertas supra scriptis competere potr non necessitatem heredibus impositam, sed arbitrium permissum.Titius Sticho seruo suo libertatem dedit, si ciderint, ut seruo nihil possit imputari, non pertinere ad reliquorum onus.Item quaero, cum omne peculium reddere iussus sit, an ita peculium computari d
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe sacce ⁊ eutichie ⁊ tyrene sub ꝯditio¬
ne lib̾tatẽ reliꝗt his u̾b̾ saccus .ẜ. uus
m̃s. ⁊ eutchia ⁊ yrene ancille mee õs
sub hac ꝯditione lib̃i sunto ut monum̃¬
to m̃o alt̾us m̃sib lucernã accendant.
⁊ solẽma mortis ꝑagant q̃ro cũ assidu
ꝯditione suspensa sit: cũ libos eos mo¬
num̃to adeẽ uoluit offo̾ tam̃ udicis
eos eẽ cõpellendos testatricis uissioni
sub płib ꝯditionib data lib̾tate leuis¬
simã ꝯditionẽ spectandã eẽ ita u̾ũ ẽ.
si seꝑatim ꝯditiones sint date. Quod
si ꝯuinctim dates funt nͥ om̃ib paruit
ac postea reuocet᷑ sine dubitatione cũ
libtate legatũ ad eũ ꝑtin̾e. neq metallo¬
rũ pena us eiꝰ mutari. nec alud si heres
eẽt sub ꝯditione insitutus. fut̾um enim
eum etiam necessarium.

Expanded text:
Sacc‹o› et Eutychiae et Irenae sub condicione libertatem reliquit his uerbis: 'Saccus seruus meus et Eutychia et Irene ancillae meae omnes sub hac condicione liberi sunto, ut monumento meo alternis mensibus lucernam accendant et sollemnia mortis peragant': quaero, cum adsiduocondicione suspensa sit, cum liberos eos monumento adesse uoluit: officio tamen iudicis eos esse compellendos testatricis iussionisub pluribus condicionibus data libertate leuissimam condicionem spectandam esse, ita uerum est, si separatim condiciones sint datae: quod si coniunctim datae sunt, nisi omnibus paruerit,ac postea reuocetur, sine dubitatione cum libertate legatum ad eum pertinere neque metallorum poena ius eius mutari: nec aliud, si heres esset sub condicione institutus: futurum enim eum etiam necessarium.
Abbreviated transcription (Latin):
peto manumittas seus eod testam̃to tu¬
tor datus a tutela se excusanit queritur
¶ Sorore sua hr̃de insttuta de .s. uis ita
cauit. Quero si ꝑatis actorib rõnes red¬
de hr̃s lib̾tatẽ ñ pr̃et dicendo eos ñ pla¬
poss plac̾e ut lib̾tatẽ ꝯseqͣntur: lucia ti¬
cia hr̃dum fidĩcõmisit uti pamphilam
ancillã seie cũ filiis eiꝰ redim̾ent ⁊ ma¬
numitt̾ent.⁊ uiridicus qͣnti singłi ee̾nt
redim̃di estimauit. medio tp̃r pãphila

Expanded text:
peto manumittas.' Seius eodem testamento tutor datus a tutela se excusauit: quaeritur,Sorore sua herede instituta de seruis ita . quaero, si paratis actoribus rationes reddere heres libertatem non praestet, dicendo eos non plaposset placere, ut libertatem consequantur. Lucia Titia heredum fidei commisit, uti Pamphilam ancillam Seiae cum filiis eius redimerent et manumitterent, et iuridicus, quanti singuli essent redi
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃. ł.u. explaut̃. ulianꝰ ait cũ idẽ
homo ⁊ ꝑ fidĩ cõmissũ det᷑ alicui. ⁊ lib̾ ẽẽ.
iubet᷑ hr̃dem lib̾tatẽ pr̃are ere. ñ enim
coget᷑ inꝗt ex cã fidĩ cõmissi estimationẽ
sufferre cũ debitã lib̾tatẽ redlidit. s ⁊ sub¬

Expanded text:
ait, cum idem homo et per fideicommissum detur alicui et liber esse iubeatur, heredem libertatem praestare debere: non enim cogetur, inquit, ex causa fideicommissi aestimationem sufferre, cum debitam libertatem reddiderit.Sed
Abbreviated transcription (Latin):
compellendũ manumit̾e. Uideamꝰ utiq
in hac sp̃e aliud dicendũ sit. S in suꝑio¬
re sunt ꝗ putant cogendũ legatãium.
redim̾e .ẜuũ: ⁊ se hõiũ subiecisse. dum
accipit uł dodrantẽ. S si ꝑatus sit retro
restituere qđ accepit: an audiendus sit.
integra prestarentuꝵ.
centũ ita ut &uũ alienũ redimat: ⁊ ma¬
nimittat: ⁊ bonis hr̃dis uenditis. par¬
tẽ non totũ ꝑsequatur. ñ alias dt̃ ꝑ̾seꝗ
legatũ qͣm si cau̾it se manumissurum.
S ħ tc̃ demũ. si largiat᷑ porcio qͣ acceꝑit
ad serui p̃cium: ꝑatusq sit dñs tanti eum
uende. Alio ꝗn exceptione doli debebit
legatarius repelli.
mille nũm legati fuissent. si rogatus
fuisset.xx. ẜuũ manumitt̾e: ñ cogi fidĩ¬
cõmissam lib̾tatẽ prãre: si legatũ non
caꝑet constat.

Expanded text:
compellendum manumittere. uideamus, ne utique in hac specie aliud dicendum sit. sed in superiore sunt qui putant cogendum legatarium redimere seruum, et se oneri subiecisse, dum accipit uel dodrantem: sed si paratus sit retro restituere quod accepit, an audiendus sit, integra praestentur. centum ita, ut seruum alienum redimat et manumittat, et bonis heredis uenditis partem, non totum persequatur, non alias debet consequi legatum, quam si cauerit se manumissurum sed hoc tunc demum, si largiatur portio quam accepit ad serui pretium paratusque sit dominus tanti eum uendere: alioquin exceptione doli debebit legatarius repelli. mille nummi legati fuissent, si rogatus fuisset uiginti seruum manumittere, non cogi fideicommissam libertatem praestare, si legatum non caperet, constat.
Abbreviated transcription (Latin):
suie quis alius senatis ꝯsulto lociis ẽ. Os
enĩ omino qui d̃ert fidĩ cõmissã lib̾ta¬
tem prãre in ea cã sunt ut ad senatus
ꝯsultũ ꝑtineant. Suare si heres ꝗͥ latitet.
legatarius aũt uł fidĩ cõmissarius qui
rogatus sit lib̾tatẽ prãre p̃sens sit:
senatus ꝯsultũ effieit. ⁊ nicħ ominus
impedietur lib̃tas. Proponamus enim
legatariũ ñdũ dñm ꝙẜui nactũ eẽ.¬

Expanded text:
alius, senatus consulto locus est: omnes enim omnino, qui deberent fideicommissam libertatem praestare, in ea causa sunt, ut ad senatus consultum pertineant.Quare si heres quidem latitet, legatarius autem uel fideicommissarius, qui rogatus sit libertatem praestare, praesens sit, senatus consultum deficit et nihilo minus impedietur libertas: proponamus enim legatarium nondum dominium serui nactum e
Abbreviated transcription (Latin):
an in aliquo casu ꝯditio ꝯsistat. Immo ĩ
amittit libtum hr̃s: si ꝯditioni impedi¬
m̃tum fec̾it. ⁊ si filiꝰ defuncti sit. quãus
alio uire habiturꝰ sit lib̃tum. Nonnulla
N ⁊ hic penã patit᷑. Nam i siin ẜuitutẽ
petieit aut capitis accusau̾it ꝑdidit bo
noꝵ possessionẽ cͥc tabłas. ¶Is cui .s. uus
legatus ẽ rogatus fuerat ut eñ manu¬
mitt̾et. ⁊ nolit eũ acciꝑe cõpellendus ẽ
tercidat libertas.

Expanded text:
an in aliquo casu condicio consistat. immo etiam amittit libertum heres, si condicioni impedimentum fecerit, etsi filius defuncti sit, quamuis alio iure habiturus sit libertum. nonnullam enim et hic poenam patitur: nam et si in seruitutem petierit aunorum possessionem contra tabulas.Si is cui seruus legatus est rogatus fuerat, ut eum manumitteret, et nolit eum accipere, compellendus est ntercidat libertas.
Abbreviated transcription (Latin):
seu̾ius ꝯsecut᷑um. ⁊ putẽ refunde sit paratũ
non eẽ cogendũ. Iccirco qr alia ꝯtẽplatioe
agnouit legatũ. q ex inopinato deminu.¬
tũ ẽ. parato gͥ ei alegato recede cogendus ñ¬
ħ ñ : ẽ ei̾t. nͥ forte residnũ legatũ ad p̃cium
sussic̃. ꝗd gͦ : si plures ẜ uos rogatus sit ma¬
numitt̾e. ⁊ ad quoꝵdã p̃cium sufficiat id
qđ relictũ ẽ ad om̃iũ ñ sufficiat : an cogendꝰ
sit quosdã manumitt̾e : ⁊ putẽ deb̾e eũ cogi
uł eos quoꝵ p̃ciũ patitur manumitt̾e. Iuis
gͦ statuet qui potius manumittat᷑: utrũ¬
ne ip̃ legatariꝰ eligat quos manumittat.
tiri eos oportebit. ne aliꝗͣ ambitionis ułgrẽ
suspitionẽ p̃tor subeat. aut m̾itis cuiꝰq al-¬
legatis arbitri eos oportet simili mͦ dicendũ
ẽ ⁊ si redim̾e uissus sit lib̾tatẽq pr̃are. nec

Expanded text:
um refundere sit paratus, non esse cogendum, idcirco, quia alia contemplatione adgnouit legatum, quod ex inopinato deminutum est: parato igitur ei a legato recedere concedendum erit, nisi forte residuum legatum ad pretium sufficit.Quid ergo, si plur‹e›s ‹seruos› rogatus sit manumittere et ad quorundam pretium sufficiat id quod relictum est, ad omnium non sufficiat, an cogendus sit quosdam manumittere? et putem debere eum cogi uel eos, quorum pretium patitur, manumittere. quis ergo statuet, qui potius manumittitur? utrumne ipse legatarius eligat, quos manumittat, tiri eos oportebit, ne aliquam ambitionis uel gratiae suspicionem praetor subeat, aut meritis cuiusque allegatis arbitrari eos oportet.Simili modo dicendum est et si redimere iussus sit liberta
Abbreviated transcription (Latin):
a fiẽ dño frẽm eundq cohr̃dẽ cit dãnum
uoluntatis redim̾e ñ cogendũ. nec obeun¬
dẽ errorẽ cet̾aq pat̾ inmilitia ꝓfecturo
filio donauit frĩ ꝗ mansit in potestate
ꝯfenda. Cũ peculiũ oastrense filius. ĩ int̾
legitimos hr̃des p̃cipuũ retineat ⁊̃ fidĩ¬
cõmissaĩa libtas afilio pꝰ c̾tam etatẽ eiꝰ
data si ad eã puer ñ ꝑuenit ab hr̃de
fili p̃stituta die reddat᷑ quã sententiã
iure singłari receptã ad cet̾a fidĩ cõmusa
relicta porrigi ñ placuit. ¶Seruũ a filio
post .u. annos si eo tp̃r m̾cedẽ diurnã
filio p̃stitisset manumitti uoluit. Bienmo
ꝑximo uagatus ñ p̃stit̾at. ꝯditione defe¬
ctus uidebat᷑. Si tam̃ hr̃s filius. aut tuto¬
res eiꝰ ministi̾ũ s ui ꝑbiennũ elegisset eã
rem ex p̃cerito qd ꝑ hr̃dẽ stetisset impedi¬
m̃to residue ꝯditioni ñ ẽẽ ꝯstitit.

Expanded text:
 fratrem eundemque coheredem citra damnum uoluntatis redimere non cogendum. nec ob eundem errorem cetera, quae pater in militia‹m› profecturo filio donauit, fratri, qui mansit in potestate, conferenda, cum peculium castrense filius etiam inter legitimos heredes praecipuum retineat.Etiam fideicommissaria libertas a filio post certam aetatem eius data, si ad eam puer non peruenit, ab herede filii praestituta die reddatur: quam sententiam iure singulari receptam ad cetera fideicommissa relicta porrigi non placuit.Seruum a filio post quinque annos, si eo tempore mercedem diurnam filio praestitisset, manumitti uoluit: biennio proximo uagatus non praestiterat: condicione defectus uidebatur. si tamen heres filius aut tutores eius ministerium serui per biennium el‹e›gisset, eam rem, ex praeterito quod per heredem stetisset, impedimento residuae condicioni non esse constitit.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq gen̾e s ui actũ fidẽq respiceret.¬
htra certa tp̃ra ꝯditioni redlendarũ rõ¬
num ñ paruer̃ postea ꝑati erant. Isitũ
tisset quominus intra tp̃ra p̃sc̃̾pta ꝯditio¬
ni parerẽt ñ iccirco libos fore. qđ postea
rõnes uelint redde. ¶ Ab hr̃dib mis peto.
fidĩq eoꝵ cõmitto. eũ filius m̃s. xui. ãnos
impleu̾it. stichum rõnib redlitis manu¬

Expanded text:
piceret.Intra certa tempora condicioni reddendarum rationum non paruerunt, postea parati erant: quaesitum tisset, quo minus intra tempora praescripta condicioni parerent, non idcirco liberos fore, quod postea rationes uelint reddere. 'Ab heredibus meis peto fideique eorum committo, cum filius meus sedecim annos impleuerit, Stichum r
Abbreviated transcription (Latin):
ali fundũ cũ moriet᷑. alii centũ pr̃are si
tm̃ ex fructib fundi ꝑceꝑit. qͣntũ ẽ infi¬
dĩ cõmisso cogendũ eũ pr̃ãre. sic fit ut in
pendenti fidĩ cõmissũ pecuniariũ ⁊ fidĩ¬
cõmisse lib̾tatis p̃statio. Iuotiens autem
fidĩcõmissaĩa lib̾tas relinquit᷑ efficacit̃
mea cã ẽ. ut neq alienatione. neq usu¬
capione extingui possit. Ad quẽcũq i⁊

Expanded text:
re si tantum ex fructibus fundi perceperit, quantum est in fideicommisso, cogendum eum praestare. sic fit, ut sit in pendenti fideicommissum pecuniarium et fideicommissae libertatis praestatio.Quotiens autem fideicommissaria libertas relinquitur efficaciter, in ea causa est, ut neque alienatione neque usucapione exti
Abbreviated transcription (Latin):
fidĩ cõmissas lib̾tates neq etate neq cor¬
ditione neq mora ñ p̃stantiũ tardiue
redlentiũ corrũpi aut in det̾iorẽ statũ
ꝑdici. ¶Iuãqͣm ex irritis codicilł lib̾¬
tates ñ debeant᷑ attam̃ sihr̃s hoscodi¬
cillos factos hũit ⁊ ex his quȩdã p̃sttat.
⁊ seruos prande fidĩ cõmisse lib̾tatis gr̃a
in lib̾tatẽ morari uoluit ad iustã lib̾tatẽ
eos ꝑuenisse rescͥpto imꝑatoris nr̃i idiui
patͥs eiꝰ declaratur.

Expanded text:
icommissa‹s› libertates neque aetate neque condicione neque mora non praestantium tardiusue reddentium corrumpi aut in deteriorem statum perduci.Quamquam ex irritis codicillis libertates non debeantur, attamen si heres hos codicillos ratos habuit et ex his quaedam praestitit et seruos praestandae fideicommissae libertatis gratia in libertate morari uoluit, ad iustam libertatem eos peruenisse rescript‹um› imperatoris nostri et diui patris eius declarat.
Abbreviated transcription (Latin):
tato pat̾ petisset pios tñ filios debuisse m¬
anumitt̾e eõ qͣm pat̃ dilexisset Anunciaũ
gͥ recte eam manuimissã: ⁊ iõ fidĩcõmissa ⁊̃
ei prestanda.
ueniat᷑ ẜuis. quẽ ut suũ testator ab umo
ex hr̃dib uolu̾it manumitt. tam̃ cogen¬
dũ eũ ꝗ rogatus ẽ redim̾e eũ ⁊ manum¬

Expanded text:
tato pater petisset, pios tamen filios debuisse manumittere eam, quam pater dilexisset. pronuntiauit igitur recte eam manumissam et ideo fideicommissa etiam ei praestanda.ueniatur seruus, quem ut suum testator ab uno ex heredibus uoluerit manumitti, tamen cogendum eum, qui rogatus est, redimere eum et manum
Abbreviated transcription (Latin):
nã suffic̾e si exͤ qͦ ⁊ bono rõnẽ redlat de¬
missus ita demũ sit lib si testam̃tũ uale
at. ⁊ ex eo adita sit hr̃ditas. ł siꝗ omissa
cã testam̃ti ab intestato possideat hr̃ditatẽ.¬
¶Testam̃to data lib̾tas cõpeait pure q data

Expanded text:
nam sufficere, si ex aequo et bono rationem reddat: demissus ita demum fit liber, si testamentum ualeat et ex eo adita sit hereditas, uel si quis omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem.Testamento data libertas co
Abbreviated transcription (Latin):
linꝗtur. Si s uiis in metallũ fu̾it dãnatu.
lib̾tatẽ spectare ñ pot̾it. Quid gͦ si fidĩ cõ¬
missaĩa lib̾tas ei relicta sit. ⁊ pena metal¬
li indulg̃ntia pͥncipis sit lib̾atus. ⁊ ẽ res¬
cͥptum ab imꝑatore nr̃o hc̃ in dñm pͥoris
dñi ñ restitui. cuiꝰ tam̃ sit ñ adicitur. ser¬
te cũ fisci efficiat᷑ sꝑare pot̾ fidĩ cõmisso¬
riã lib̾tatẽ ¶ Ex dãnata in metallũ ꝯcep
to ⁊ nato fidĩ cõmissaĩa libtas dari po̾it
quid mirũ : cũ ⁊̃ uenundari eũ posse quasi
ẜuũ diuiis pius rescͥpsit. Si petitũ a testa¬
tore fu̾it ne postea stichus .s. uiret: pla¬
cuit fidĩ cõmissaĩam lib̾tatẽ datã uidi. Nã
qui ħ petit ne postea ẜuiat uidr̃ petere.
ut lib̾tas ei prẽtur. s ⁊ si ita scͥpsit ne eũ
alienes. ne eũ uendas. id ei̾t dicendũ. si mͦ
ħ animo fu̾it adscͥptũ qd uolu̾it eũ testator
ad lib̾tatẽ ꝑduci. Cet̾m si alia m̃te id scͥp¬

Expanded text:
i seruus in metallum fuerit damnatus, libertatem sperare non poterit. quid ergo, si fideicommissaria libertas ei relicta sit et poena metalli indulgentia principis sit liberatus? et est rescriptum ab imperatore nostro hunc in dominium prioris domini non restitui: cuius tamen sit, non adicitur. certe cum fisci efficiatur, sperare potest fideicommissariam libertatem.Ex dcommissaria libertas dari poterit: quid mirum, cum etiam venumdari eum posse quasi servum divus Pius rescripsit? Si petitum a testatore fuerit, ne postea Stichus serviret, placuit fideicommissariam libertatem datam videri: nam qui hoc petit, ne postea serviat, videtur petere, ut libertas ei praestetur. Sed et si ita scripsit: "ne eum alienes" "ne eum vendas", idem erit dicendum, si modo hoc animo fuerit adscriptum, quod voluerit eum testator ad libertatem perduci. ceterum si alia mente id scrip
Abbreviated transcription (Latin):
đ.ł. sing̃. de manumissionibꝰ. mꝑator
antoninꝰ cũ firmus ticiano tragedos
tres legasset ⁊ adiecisset. quos tͥ cõmendo
ne cui ali seruiant publicatis bonis ticiani
rescͥpsit deb̾e eos publice manumitti.¬
¶ Et legatariꝰ ñ minus ꝗͣ heres rogari potest
ẜuũ manumitt̾e.⁊ si añ manumissionem
decessit̾ successores eiꝰ dent manumittere.¬
¶diuus antoninꝰ ⁊ ꝑtinax rescͥpser̃ hr̃ditatẽ
fisco uendicata qm̃ tacite & rogatus erat
ei ꝗ caꝑe ñ pot̾at restituere hr̃ditatẽ. et
directo ⁊ ꝑ fidĩ cõmissũ datas lib̾tates debi.¬
ñ studio manumissoris. s fortuito patiat᷑

Expanded text:
 singulari de manumissionibus.Imperator Antoninus, cum Firmus Titiano tragoedos tres legasset et adiecisset: 'quos tibi commendo, ne cui alii seruiant', publicatis bonis Titiani rescripsit debere eos publice manumitti.Et legatarius non minus quam heres rogari potest seruum manumittere et, si ante manumissionem decesserit, successores eius debent manumittere.Diuus Antoninus et Pertinax rescripserunt hereditate fisco uindicata, quoniam tacite quis rogatus erat ei, qui capere non poterat, restituere hereditatem, et directo et per fidnon studio manumissoris, sed fortuito patiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
erat fidĩ cõmissa lib̾tas relicta distrao¬
xerit is ꝗ erat rogatus ⁊ emptor ꝗdem
latitet. is aũt qui rogatus erat p̃sens sit
an rubriano senatus ꝯsulto locus sit. et
ait marcellus rubrianũ locũ hab̃e. ꝗa
ab est ꝙ ⁊ manumitt̾e oportet. hȩc autẽ
u̾ba adẽe noluissent. ñ utiq exigunt

Expanded text:
erat fideicommissa libertas relicta, distraxerit is qui erat rogatus et emptor quidem latitet, is autem qui rogatus erat praesens sit, an Rubriano senatus consulto locus sit? et ait Marcellus Rubrianum locum habere, quia abest quem manumittere oportet.Haec autem uerba 'adesse noluissent' non utique exigunt
Abbreviated transcription (Latin):
lu̾it is ꝗ rogatus ẽ. latius i⁊ acceptũ ẽ ut
⁊si sub ꝯditione fu̾i̾t lib̃tas relicta. et
pendente ꝯditione alienatus sit attam̃
cũ sua cã alienat᷑. Iđ si nolit ab eo ma¬
numitti. s potius ab eo ułid ad lib̾tatẽ
ꝑduci. ꝗ erat rogatus eũ manumit̾te
audiri eũ oportere diuus adriamis et
diuus pius resc̾pser̃. quummo ⁊ siiã
manumissus ẽ ułit tam̃ potiꝰ eiꝰ lib̃tus
fieĩ qui erat rogatus eũ manumittentẽ
audiendũ eũ diuus pius rescͥpsit. s ⁊ si
ex ꝑsona manumissoris uł ex qͣcũq
cã manumissus ostend̾e potest uis suũ
ledi manumissione uł ⁊̃ lesũ succurri
ei ex his ꝯstitutionib oportet. ne cͣcͣ uo¬
lntatẽ defunca durior eiꝰ ꝯditio ꝯstitua¬
tur. Plane si ea sit defuncti uoluntas. uł
ut aquacũq manumitti uolu̾it dicen¬
dũ ẽ ꝯstitutiones supͣscͥptas cessare.
auł. ł .iii. fidĩ cõmissoꝵ. ⁊hr̃s qui
uendidit. ẜuũ sine successore decessĩt. ẽp¬

Expanded text:
luit is qui rogatus est: latius enim acceptum est, ut et si sub condicione fuit ei libertas relicta et pendente condicione alienatus sit, attamen cum sua causa alien‹e›tur. quod si nolit ab eo manumitti, sed potius ab eo uelit ad libertatem perduci, qui erat rogatus eum manumittere, audiri eum oportere diuus Hadrianus et diuus Pius rescripserunt. quin immo et si iam manumissus est, uelit tamen potius eius libertus fieri, qui erat rogatus eum manumittere, audiendum eum diuus Pius rescripsit. sed et si ex persona manumissoris uel ex quacumque causa manumissus ostendere potest ius suum laedi manumissione uel etiam laesum, succurri ei ex his constitutionibus oportet, ne contra uoluntatem defuncti durior eius condicio constituatur. plane si ea sit defuncti uoluntas, ut uel a qu‹o›cumque manumitti uoluerit, dicendum est constitutiones supra scriptas cessare.s qui uendidit seruum sine successore decesserit, emp
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ qͣsi pase mortẽ hr̾dis data uidebitur:
Q̃ eo ꝑtinet. ut siuius eũ alienau̾it. ꝯfestim
lib̾tas petat᷑. neo ꝓsit ad impediendã libta¬
tis petitionẽ si redem̾it eũ cuius semel con¬
ditio excitit. Itidẽ ꝓbandũ ẽ ⁊ si ñ uolun¬

Expanded text:
tamen quasi post mortem heredis data uidebitur: tamen quasi post mortem heredis data uidebitur: quod eo pertinet, ut, si uiuus eum alienauerit, confestim libertas petatur nec prosit ad impediendam libertatis petitionem, si redemerit eum, cuius semel condicio extitit. idem probandum est et si non uolun
Abbreviated transcription (Latin):
ita scͥptũ ẽ. si heres rogatus ẜ uũ manu¬
mitt̾e ex trebelliano senatus ꝯsulto hr̃di¬
tatẽ restitui̾t oogi cb̃ebit manumitt̾e: ⁊ si
latitabit. uł si iusta ex cã aberit p̃tor
cã cognita scd̾m senatus ꝯsulta ad eas
cãs ꝑtinentia. ꝓnunciare b̃ebit. si uͦ ẜ. uũ
susceꝑit is cui hr̃ditas restituta fu̾it ipsũ
cõpetit manumitt̾e. ⁊ ead in ꝑsonã eius
obseruaĩ ꝯueniet. que circa emptores cu-¬
stodiri solent. an hȩc u̾a putẽ : nã ego
discendi cupiditate ꝗͣ solã iuuendi rõnẽ
optimã in octauũ ẽ septuagesimũ annum
duxi memor sũ eiꝰ sententie qui dixisse
putabant hc̃ &. uũ de quo quereret᷑ fidĩcõ¬
misse hr̃ditatis ñ eẽ. qr testator rogando
hr̃dem ut eũ manumitt̾et ñ uidet᷑ de eo
restituendo sensisse si tñ ꝑ errorẽ ab hr̃de
alt̾ius suitutẽ exꝑiatur: intelligi datã
fidĩ commissam lib̾tatẽ placri pͥncipi.
Quid Ntam cͣcͥriũ õ cruituti ꝗͣ lib̾tas: nec

Expanded text:
 'si heres rogatus seruum manumittere ex Trebelliano senatus consulto hereditatem restituerit, cogi debebit manumittere, et, si latitabit uel si iusta ex causa aberit, praetor causa cognita secundum senatus consulta ad eas causas pertinentia pronuntiare debebit. si uero seruum ‹usu›ceperit is, cui hereditas restituta fuerit, ipsum competit manumittere et eadem in personam eius obseruari conueniet, quae circa emptores custodiri solent'. an haec uera putes? nam ego discendi cupiditate, quam solam uiuendi rationem optimam in octauum et septuagesimum annum aetatis duxi, memor sum eius sententiae, qui dixisse putabant hunc seruum, de quo quaereretur, fideicommissae hereditatis non esse, quia testator rogando heredem, ut eum manumitteret, non uidetur de eo restituendo sensisse: si tamen per errorem ab herede alterius seruitutem experiatur.' intellegi datam fideicommissam libertatem placuit principi: quid enim tam contrarium est seruituti quam libertas? nec
Abbreviated transcription (Latin):
affic̾e uolentes: ne seruiunꝗͣ ad lib̾tatẽ
ꝑueniant hactenꝰ scrib̾e solitos: stichus
cũ moreret᷑ lib esto. s iuliamus ait lib̾¬
tatẽ que mnultimũ uite tp̃s conferatur:
nulliꝰ mom̃ti eẽ. cũ testator impediendae
lib̾tatẽ testatorẽ uoluisse: nec mutianae
cautiomi locũ eẽ. Et si ita in testam̃to sc̃p¬
tũ fu̾it: stichus scapuã iei̾t: lib esto. non

Expanded text:
efficere ‹u›olentes, ne serui sui umquam ad libertatem perueniant, hactenus scribere solitos: 'Stichus cum moreretur, liber esto'. sed et Iulianus ait libertatem, quae in ultimum uitae tempus conferatur, nullius momenti esse, cum testator impediendae libertatem testatorem uoluisse, nec Mucianae cautioni locum esse.Et si ita in testamento scriptum fuerit 'Stichus, si Capuam ierit, liber esto
Abbreviated transcription (Latin):
erede instituto
marito ꝑ fidĩ cõmissũ lib̾tatẽ serius
dedit in quib ⁊ sticho actori mariti
quesitũ ẽ cũ absente dño isti p̃sidem
pumcie adiei̾nt: ut lib̾tas sibi pr̃aret᷑.
oie ꝓnunciau̾it lib̾tatẽ deb̾i: anagi cũ
sticho possit ut rõnẽ actus a se minist᷑¬
ti redde compellatur. R. ñ posse.
¶uxori dotẽ ⁊ alias res plures legauit.
⁊ eiꝰ fidĩ cõmisit. ut aquilinũ seruum
ꝓpͥum mulieris apđ ꝯsilium manumit¬
teret. Id negat se fac̾e deb̾e qđ ipsius ꝓͥꝰ¬

Expanded text:
erede instituto marito per fideicommissum libertatem seruis dedit, in quibus et Sticho actori mariti: quaesitum est, cum absente domino isti praesidem prouinciae adierint, ut libertas sibi praestaretur, it libertatem deberi, an agi cum Sticho possit, ut rationem actus a se administrati reddere compellatur. respondit non posse. Uxori dotem et alias res plures legauit et eius fidei commisit, ut Aquilinum seruum proprium mulieris apud consilium manumitteret: id negat se facere debere, quod ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
sit. nec ccͣrium ẽ qͥ statu lib̾ ⁊̃ si uen̾it ex
tas data facto hr̃dis ñ ꝑmut᷑. aut quid in
legato eomͦ dato dicemius : diu̾sũ enĩ nulla
rõne dicet᷑. nã int̾ lib̾tatẽ ⁊ legatũ qͣntũ
ad hanc cãm nicħ distat. Gͥ nec sic directo¬

Expanded text:
it. nec contrarium est, quod statuliber, etiamsi uenierit, ex tas data facto heredis non peremitur. aut quid in legato eo modo dato dicemus? diuersum enim nulla ratione dicetur: nam inter libertatem et legatum, quantum ad hanc ca
Abbreviated transcription (Latin):
tuta. I Ex testam̃to qd agnatione pꝰtume
ruptũ eẽ ꝯstat neq directas lib̾tates com¬
pet̾e. neq fidĩ cõmissaĩas debi quas non
a legitimis quoq hr̃dib pat̾famił relique¬
rit satis ꝯstat. S Si quis alienũ. ẜuũ roga¬

Expanded text:
adgnatione postumae ruptum esse constitit, neque directas libertates competere neque fideicommissarias deberi, quas non a legitimis quoque heredibus pater familias reliquerit, satis constat.Si quis alienum uel