comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adħ ut pͥori ex so luta in aliud pignus p̾o¬
ri succedat. successurum eum pap̃ .ł . xi. R
nicħ aliud iurisest. ht̃. nisi ut soluat pͥori
eat pͥorem potioremẽe. Nam impignore pla¬
cet si pͥor conuen̾it de pignore. licet paste¬
riori ros tradatur: adhuc potiorem eẽ pͥorem.
annipensionem mͥ. sequentium tibi actes¬
suram. Pignorumq: ius ab inquilinoda¬
torumutrumꝙ consecuturum. neruap¬
culus nisi adutramq pensionem pignora
sufficerent ius om̃ium pignorum primũ
adme ꝑtinere. qr nichaꝑte dictumeẽt an
commmuniter ex omnib pignorib sũma
ꝓ rataseruetur. si quid suꝑ eẽt adite. pan¬
lus fã questio est. S u̾issim ẽ id actum ut
primam qͦq pensionem pͥignorum cã se¬

Expanded text:
 ut priori pecunia soluta in aliud pignus priori succedat, successurum eum Papinianus libronihil aliud iuris habet, nisi ut soluat priori est priorem potiorem esse: nam et in pignore placet, si prior conuenerit de pignore, licet posteriori res tradatur, adhuc potiorem esse prioremanni pensionem mihi, sequentium tibi acsuram pignorumque ab inquilino datorum ius utrumque secuturum. Nerva Proculus, nisi ad utramque pensionem pignora sufficerent, ius omnium pignorum primum ad me pertinere, quia nihil aperte dictum esset, an communiter ex omnibus pignoribus summa pro rata servetur: si quid superesset, ad te. Paulus: facti quaestio est, sed verisimile est id actum, ut primam quamque pensionem pignorum caus
Abbreviated transcription (Latin):
dem .L Eti am suꝑfities inalieno solo
põitapignori potest dãi. tta tamen ut po¬
cior caus a sit domini soli. si non soluatur ei
trib obligauerat. eutichiane pͥmum. et¬
demde turboni. terrio alii creclitori. cum
euthichian a de iuire suo doceret. suꝑat a
apud iudicem a tercio creditore non pro¬
uocauerat turbo apud aliumiudicẽ uit¬
tus apellauerat que rebatur utrumter ciꝰ
creditor ĩ turbonem superare deber t. quod
primam creditricem expuilerat. anea remo¬
ta turbo tertium exlutet. pͥiane cum tertiꝰ
crelitor primum de sua pecunia diiisit:
in locum eius substituitur. In eaqntita¬
te qͣm suꝑiori ex soluit. fuerunt gͥ quidi¬
cerent hic quoq tercium creditorem po¬
tiorem ẽẽ debert. ilneq̃quam hoo ĩtum

Expanded text:
m.Etiam superficies in alieno solo posita pignori dari potest, ita tamen, ut prior causa sit domini soli, si non soluatur ei tribus obligauerat, Eutychianae primum, deinde Turboni, tertio loco alii creditori: cum Eutychiana de iure suo doceret, superata apud iudicem a tertio creditore non prouoc‹a›uerat: Turbo apud alium iudicem uictus appellauerat: quaerebatur, utrum tertius creditor etiam Turbonem superare deberet, qui primam creditricem, an ea remota Turbo tertium excluderet. plane cum tertius creditor primum de sua pecunia dimisit, in locum eius substituitur in ea quantitate, quam superiori exsoluit: fuerunt igitur qui dicerent hic quoque tertium creditorem potiorem esse debere. mihi nequaquam hoc iustum
Abbreviated transcription (Latin):
N diei ⁊ consis. ¶Edeautẽ est
uł dictare uł tradere libellum. uł
codicem ꝓferre. ¶P̾tor ait argẽ¬
tario ei ue qͥ. It̾m edi postuiau̾it cã
cognita: ecli iurebo. ꝓhibet argen¬
tario ecli illa rõne: ꝙ etiã ip̃e instruc¬
tus eẽ potest. instrum̃tꝯ ꝓfessionis.
⁊ absurdum est. cum ip̃e meadem
sit cã: ut edere debeat: ip̃m pet̾e ut
edat᷑ ex an uͤec. hr̃cli argentarii ecli
rõ debeat. uidend̾. ⁊ siquid̾ ĩstrum̃t̃
argentarie adeum ꝑuen̾it. ñd ei
edi. aminꝰ edendaẽ ex cã. Nam up̃i¬
argentario ex cã tõ edenda estͥ si na
fragio ⁊c̃
aut in longin qͦ hebere ueluti tnͣs
maresnec it̾m postulanti ecli p̾ter¬
pretor uibet. insiex cã.¬
primũ editimiẽ doceat. ł minꝰ ple¬
ne eclitum uł eas rõnes quas casu
maiore. uonuo̾ neggligentia. ꝑdi¬
derit. Nam ⁊ si eo cau amisit cui ig¬

Expanded text:
 diei et consulis. Edi autem est uel dictare uel tradere libellum uel codicem proferre. Praetor ait: 'Argentario eiue, qui iterum edi postulabit, causa cognita edi iubebo'. Prohibet argentario edi illa ratione, quod etiam ipse instructus esse potest instrumento suae professionis: et absurdum est, cum ipse in ea sit causa, ut edere debeat, ipsum petere ut edatur ei. an nec heredi argentarii edi ratio debeat, uidendum: et si quidem instrumentum argentariae ad eum peruenit, non debet ei edi, si minus, edenda est ex causa. nam argentario ex causa ratio edenda est: si naufragio vel aut in longinquo habere, veluti trans mare. Nec iterum postulanti edi praetor iubet, nisi ex caprimum editum est doceat: vel minus plene editum: vel eas rationes, quas casu maiore, non vero neglegentia perdiderit. nam si eo casu amisit, cui ig
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinete autẽ ur᷑ ad mẽ rõ si modoeã
tractau̾is me maudante. s si ꝓcurator
meus ab sente memaudau̾it. an mͥ
edenda sit. qiͣ adme ꝑͥtincat. imagͦ
estꝰ ut eclatur. ¶P curatori quoq
meo edendam rõnem qͣm mecuͣ hc̃at
non dubito. qiͣ ad eum ꝑtineat. ⁊¬
cauturum de rato simandatumei
nonsit. ¶ Si uͤitiumꝰ tablꝰaꝵ ht̃ diẽ
ea sine die ⁊ consule. ĩ mͥedendꝰ ẽ dies

Expanded text:
tinere autem videtur ad me ratio, si modo eam tractaveris me mandante. sed si procurator meus absente me mandaverit, an mihi edenda sit, quasi ad me pertineat? et magis est ut edatur. procuratori quoque meo edendam rationem, quam mecum habet, non dubito, quasi ad eum pertineat: et cauturum de rato, si mandatum ei non sit. Si initium tabularum habet diem, ea sine die et consule, e
Abbreviated transcription (Latin):
nationem futuri tp̃ric tractus. papĩa¬
ni cura tutele restitutionem ꝓ fauore
pupiliorum latior interp̃tõ fcã ẽ. Ne¬
no enun ab igithodie. siue iudex accipi¬
restitintur. ineum diem quo restitint
usuras piãri. Plane si tutele iucditiono

Expanded text:
nationem futuri temporis tractatus? Papinianationem futuri temporis tractatus? Papinianus. Circa tutelae restitutionem pro fauore pupillorum latior interpretatio facta est: nemo enim ambigit hodie, siue iudex accipirestituatur, in eum diem quo restituit usuras praestari. plane si tutelae iudicio no
Abbreviated transcription (Latin):
clite et tradite non tantum eicuites tͣ¬
clita est. s successorib sĩ eius et emptori
secundo ĩsires ei nonfu̾it tradita ꝓderit.
Interest enim emptoris pͥmi: scdorem
non euncti euinci. pari rõne uenditoris
etiam successorib nocebit. sue ĩ uni¬
e u̾sumius iͣ neam dum taxat rem succes¬
de usinis ⁊ fructib ⁊ causis i omnb
accessionib ⁊ mora.
um uiclitio bone fidei disceptatur ar¬
bntrio uidicis usurarum modus ex mo¬
reregionis ubi contractum̃ est constitu¬
itur. itatamen ut legĩnonoffendat.¬
¶ So tuissi ideo condempnaridus et
quod pecuniam communem inuase¬
rit. ł msnos usus conu̾tent omnmͦ¬
etiam moranon interueiuiente prã¬
buntur usure. tiec tanioi iudex iu¬
ditio botie fideirecte iubebit. interpo¬
ni cautionemut sitardius sm̾e cõ dẽp¬
natus paiuerit. futitri temporic pendã¬
tur isure. cumm potestate sit auctoris:
uitlicatum exig̾e. Pauł notat. quid ẽ
ꝑtinet ad offitium iudicis. post condep̃¬

Expanded text:
ditae et traditae non tantum ei cui res tradita est, sed successoribus etiam eius et emptori secundo, etsi res ei non fuerit tradita, proderit: interest enim emptoris primi secundo rem non evinci. Pari ratione venditoris etiam successoribus nocebit, sive in universum ius sive in eam dumtaxat rem succesDE VSVRIS ET FRVCTIBVS ET CAVSIS ET OMNIBVS ACCESSIONIBVS ET MORAum iudicio bonae fidei disceptatur, arbitrio iudicis usurarum modus ex mregionis ubi contractum est constituitur, ita tamen, ut legi non offendat. Socius si ideo condemnandus erit, quod pecuniam communem invaserit vel in suos usus conente praestabuntur usurae. Nec tamen iudex iudicii bonae fidei recte iubebit interponi cautiones, ut, si tardius sententiae condemnatus paruerit, futuri temporis pendantur usurae, cum in potestate sit actoris iudicatum exigere. Paulus notat: quid enim pertinet ad officium iudicis post condem
Abbreviated transcription (Latin):
uis cõmod̾ temꝑis retenta pecuma sẽ¬
tire potu̾it. ¶ Qd̃ legaturus mͥ aut
hereclitatis nomine relictarucẽ. pot̃ ro¬
gatꝰ ame uxori mee relinquere. mon
uidenr ea ẽẽ donatio. q nich exbonis
meis diminut᷑. in quo maxine maio¬
res donauti succurrisse ꝓculus ant ue
amore alterius alter despoliaretur. nõ
quasi maliuolos ne alter locuplenior.
fieret. ¶Si uir uxorimmus imo¬
dicumkat̾ martias. aut natali die ⁊¬

Expanded text:
uamuis commodum temporis retenta pecunia senuamuis commodum temporis retenta pecunia sentire potuerit. Quod legatur‹u›s mihi aut hereditatis nomine relicturus es, potes rogatus a me uxori meae relinquere et non uidetur ea esse donatio, quia nihil ex bonis meis deminuitur: in quo maxime maiores donanti succurrisse Proculus ait, ne amore alterius alter despoliaretur, non quasi maliuolos, ne alter locupletior fieret. Si uir uxori munus immodicum calendis Martiis aut natali die
Abbreviated transcription (Latin):
lierãm . iaturã: placet. Nam si maritꝰ
uendicet iasulam retentione m ĩpen¬
se mulierem turam. ¶Si duoman¬
cipia fu̾int singna quin is clignas
utium uniꝰ quinis doaationis cã a ii¬
dumc̃. qͣnti maipia sint. s enͣtum
exp̾tio donatoĩs cã sit remissũ. lici sĩ
clubio auno ueluxore minoritem̾e.
sinonsit aninus donandi. ¶Siuir
uxorił ccͣ quid̃ uendidert uerd p̾tio.
⁊ donationis causa paciscantiu: neqͥd
uenditor ob eam remprẽt. uidendũ
est quid de eauenditione agatur. uttũ
res uenierit. ⁊ totum negoturm ualet.
anuero ut ea sola pactio irrita sit. quem¬
ad̾mirrita eẽt si post contractam empti¬
onemnouo consçilio inito id pactura.
funss actimi i uerus ẽ pactũ d̾taxat:
irritumeẽ. Id̾ dicemꝰ. si conationis cã :
pactisint. ne fugituũ ant erronẽ prẽt.¬
to. ¶ Ꝙuir uxori in diemd sine
metu donationis p̾sens solu̾e potest. ꝙ¬

Expanded text:
lierem seruaturam placet: nam si maritus lierem seruaturam placet: nam si maritus uindicet insulam, retentionem impensae mulierem facturam. Si duo mancipia fuerint singula quinis digna, sed utrumque unis quinque donationis causa a uidum esse, quanti mancipia sint, sed quantum ex pretio donationis causa sit remissum: sine dubio licet a uiro uel uxore minoris emere, si non sit animus donandi. Si uir uxori uel contra quid uendiderit uero pretio et donationis causa paciscantur, ne quid uenditor ob eam rem praestet, uidendum est, quid de ea uenditione agatur, utrum res uenierit et totum negotium ualeat, an uero ut ea sola pactio irrita sit, quemadmodum irrita esset, si post contractam emptionem nouo consilio inito id pacti fuisset actum. et uerius est pactum dumtaxat irritum esse. Idem dicemus, si donationis causa pacti sint, ne fugitiuum aut erronem praestto. Quod uir uxori in diem debet, sine metu donationis praesens soluere potest, q
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. idemgͦ dicemus inqualibet
ta emptum serun uendidisset. i alium
emiss pꝰteriorem ꝑiculo mułns eẽ fulci¬
nuis scpsit. ꝙ non est uerum. licet nõ
ex re mariti emptus sit. ¶ Si nrux¬
oui lanam donauit: ⁊ ex ea lana uesti¬
menta sͥ conferit uxoris eẽ uestim̃ta
labeo ait.
muł̾ri confecerit qͣmuis iduxori ofec¬
tum fu̾it iuxoris cura tñ unieẽtiu¬
laniprẽclia fu̾it. ⁊ uiri negotium ꝓ¬
curaret. ¶Siuxor lana sua oꝑis an¬
cillax utri uestimenta suo noĩe ꝯ fe¬
c̃ muliebria. i uestim̃ta muł̾is eẽ. ⁊ ꝓ
operis ancillaꝵ uiro pr̃ãri nͥl debere.
s uiri nomine uestim̃ta confecta ui¬
rilia uiri eẽ. ⁊is lane uxoriprẽt preti¬
um. S s ñ uirilia uestimenta suonoit
mulier ꝯferit. s ca uiro donauit ñ ua¬
lere donationẽ cumau illa ualeat cũ
cillarum uiri estimari ꝯuenit. ¶ Si
uir uxori aream don au̾it. uixor ĩ ea
nsulam eclificau̾it. ea insula fine o¬
duuo maritic̃. s eamimpens amimi¬

Expanded text:
possunt: idem ergo dicemus in qualibet ta emptum seruum uendidisset et alium emisset, posteriorem periculo mulieris esse Fulcinius scripsit: quod non est uerum, licet non ex re mariti emptus sit. Si uir uxori lanam donauit et ex ea lana uestimenta sibi confecit, uxoris esse uestimenta Labeo ait: mulieri confecerit, quamuis id uxori confe‹c›tum fuerit et uxoris cura, tamen ulanipendia fuerit et viri negotium procurarit. Si uxor lana sua, operis ancillarum viri, vestimenta sui nomine confecit muliebria, et uestimenta mulieris esse et pro operis ancillarum uiro praestare nihil debere: sed uiri nomine uestimenta confecta uirilia uiri esse, ut is lanae uxori praestet pretium: sed si non uirilia uestim‹ent›a suo nomine mulier confecit, sed ea uiro donauit, non ualere donationem, cum illa ualeat, cum ancillarum aestimari conuenit. Si uir uxori aream donauerit et uxor in ea insulam aedificauerit, ea insula sine dubio mariti est, sed eam impensam mu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtenitͥ ꝑtem ei solu̾o. tantumdem
erit dicendum. Plane in eam dum¬
taxat suminã imecta ⁊ allata tene¬
buntur. in qͣ cenaculum conduxi.
Non enun creclibile ħconuenisse.
ut ad unũsam pensionem uisule:⁊
friuola mea tenebantur. uidetur ã
tacite ⁊ cum domino edium ħ conue¬
nisse. ut non pactio cenaculd̃i ꝓ ficiꝰ¬
at domino. s sua ꝓpͥa. ¶Pliberam
autem ꝑsonam pignõ is obligõ nob̃
non ad quiritur adeout nec ꝑ pro¬
curatorem plerumq uł tutore m
adquiratur. ⁊dõ ip̃i actione pigno¬
raticia conueniẽtur. s ne mutat ꝙ
constitutum est. ab impre nr̃o posse
ꝑ liberam ꝑsonam possessionem ad¬
ciumi. Nam hac eo ꝑtinebit. ut pos¬
simus pignoris obligati nob̾ poᷤsc̃¬
sionemꝑprocuratoremul tutorem
apprehendere. Ip̃am autem obliga¬
tionem ubera ꝑsona nobis non semꝑ
adquiret. S siꝓcuratormens ueltu¬
tor rempignorided̾it ip̃e ag̾e pigno¬
ratitia pot̾it q̃ in ꝓcuratore ita ꝓced̾.

Expanded text:
tibi, partem ei soluero, tantundem erit dicendum. plane in eam dumtaxat summam inuecta mea et illata tenebuntur, in quam cenaculum conduxi: non enim credibile est hoc conuenisse, ut ad uniuersam pensionem insulae friuola mea tenebuntur. uidetur autem tacite et cum domino aedium hoc conuenisse, ut non pactio cenacularii proficiat domino, sed sua propria.Per liberam autem personam pignoris obligatio nobis non adquiritur, adeo ut ne per procuratorem plerumque uel tutorem adquiratur: et ideo ipsi actione pigneraticia conuenientur. sed nec mutat, quod constitutum est ab imperatore nostro posse per liberam personam possessionem adquiri: nam hoc eo pertinebit, ut possimus pignoris nobis obligati possessionem per procuratorem uel tutorem adprehendere, ipsam autem obligationem libera persona nobis non semper adquiret.Sed si procurator meus uel tutor rem pignori dederit, ipse agere pigneraticia poterit: quod in procuratore ita procedit,
Abbreviated transcription (Latin):
consequetur: icerte si seio alius hẽs
extitisset. quicquid uenditor me¬
uiane hereditatis p̾stitisset. nom̃e.¬
id ex uendito actione consequi ab eo
ponusset. Nam isicluplam hõĩs a
seio stipulatus fuissem ⁊ei hr̃s exsti¬
tissem eamq hereclitatemticio uen¬
didissem euicto homine rem atitio
sertiarem. ¶ Siqunid publiciuecti¬
gał nomine p̾stit̾it. uenditor hr̃cli¬
tatis conscquens ent dr̃e agnoscere
nonue a liquid dependat. idement
dicendum. ꝙ si funere fcõ heres uẽ¬
didisset. hereditatem: animpensã
fuiuis ab emptore consequatur. Et

Expanded text:
emptore consequatur: et certe si Seio alius heres emptore consequatur: et certe si Seio alius heres exstitisset, quidquid venditor Maevianae hereditatis nomine praestitisset, id ex vendito actione consequi ab eo potuisset: nam et si duplam hominis a Seio stipulatus fuissem et ei heres exstitissem eamque hereditatem Titio vendidissem, evicto homine rem a Titio servarem. Si quid publici vectigalis nomine praestiterit venditor hereditatis, consequens erit dicere agnoscere nomine aliquid dependat, idem erit dicendum. Quod si funere facto heres vendidisset hereditatem, an impensam funeris ab emptore consequatur? et
Abbreviated transcription (Latin):
hoc actumest ut qͥd̾ suꝑfuss ex pecu¬
liohoc hr̃et. at si cont᷑ actum est. recte
repetere eumposseait. Siuero nichil
expressim inter eos conuenit. S tm̃¬
mꝰ peculii m̃tio fcã est. ce̾sare ex uendi¬
toastionem constat. ¶ Suenditor
hr̃aitatis edes sͥ exceꝑit. qͣrum nomĩe
dampni infecti ꝓmuissũ su̾at. inter est
quit actum sit. Namsi ita excepit: ut
dampni quo infecti stipułonis honus
sꝰtmeret. nicħ ab emptore conseq̃tur.
Siuero id acdum eret ut emptor hoces
alienum ex solueret ad illum honus
stipulationis ꝑtinebit. siũ apparebit
quid act sit. u̾isimile erit si id act̃¬
ut eius quid̾ clip̃ni nomine ꝙ ante
uenditionem datum fu̾it honus ad
emptorem: alterui tp̃ris ad heredemꝑ
tutus. ienii hereclitatem seiouen¬
did̾it. ia seio heres institutus eam he¬
reditatem titio uendid̾it. anex pri¬
ore uendatione hr̃clitatis: cum titio
clitatis petere a quolib⁊ exneo hr̃de
potiusset. ud ab emptore hr̃ditatis

Expanded text:
hoc actum est, ut, quod superfuisset ex peculio, hoc haberet: at si contra actum est, recte repetere eum posse ait: si uero nihil expressim inter eos conuenit, sed tantummodo peculii mentio facta est, cessare ex uendito actionem constat.Si uenditor hereditatis aedes sibi exceperit, quarum nomine damni infecti promissum fuerat, interest quid acti sit: nam si ita excepit, ut damni quoque infecti stipulationis onus sustineret, nihil ab emptore consequeretur: si uero id actum erit, ut emptor hoc aes alienum exsolueret, ad illum onus stipulationis pertinebit: si non apparebit quid acti sit, uut eius quidem damni nomine, quod ante uenditionem datum fuerit, onus ad emptorem, alterius temporis ad heredem us Maeui hereditatem Seio uendiderit et a Seio heres institutus eam hereditatem Attio uendiderit, an ex priore uenditione hereditatditor hereditatis petere a quolibet extraneo herede potuisset, id ab hereditatis
Abbreviated transcription (Latin):
sione creclitor eẽ desinit. s si uendide¬
rit hereclitatem: equissimum ur ep̃¬
toremhỹclitatis uicem heredis optine.
udcirco ten̾i uenditori hereclitatis sũ
cum moriatur testator debuit qͣmuis
post mortem debere desiit. adita auen¬
ditore hr̃ditate. siue ꝙ. indiem debe¬
batur. siue sub conditione. ⁊ postea cõ¬
uitio extitisset. ita tñsi eiꝰ debiti adu̾sꝰ
hr̃dem actio eẽ poterat. ne forte ĩ ex
hiis cãis: ex quib cumhĩde actio non
est. cumemiptore agatur i si seruitu¬
tes amisit heres institutus. adita hr̃¬
datate ex uendito potit exꝑiti adu̾sus
emptorem. ut seruitutes eirestituant᷑.
S isi quid uenditori nondum p̾sttãt
s quo quonomine obligatussit. pp̃
hr̃clitatẽ nichominꝰ agere potest
cum emptore
actam peruniam sine dolo malo ⁊
culpa ꝑdidisiet. non placet eum
debere prãre: uͥ aliud cõuenit.¬

Expanded text:
sione creditor esse desinit: sed si vendidit hereditatem, aequissimum videtur emptorem hereditatis vicem heredis optinere et idcirco teneri venditori hereditatis, sive cum moritur testator debuit quamvis post mortem debere desiit adita a venditore hereditate sive quid in diem debeatur sive sub condicione et postea condicio exstitisset, ita tamen, si eius debiti adversus heredem actio esse poterat, ne forte etiam ex his causis, ex quibus cum herede actio non est, cum emptore agatur. Et si servitutes amisit heres institutus adita hereditate, ex vendito poterit experiri adversus emptorem, ut servitutes ei restituantur. Sed et si quid venditor nondum praestiterit, sed quoquo nomine obligatus sit propter hereditatem, nihilo minus agere potest cum emptore.actam pecuniam sine dolo malo et culpa perdidisset, non placet eum debere prae
Abbreviated transcription (Latin):
ri prestare debeat. i distingui oportebͭ.
ut si ẽ cundem aliqua hereclitas. s ad
uenditorei non ꝑtinet. ip̃a extimetur.
sinulla est deqͣ actum uideatur. p̾rium
cdimitatat ⁊ siquid in eam iem impen¬
sum est. empter auenditore conseqͣtͣ.
aboł.ł. Quod si inuenditione he¬
reclitatis id actumest. siquid iuriscẽt
uenditoris uenire. uec prͦa quicqͣm
p̾stitim iri. qmuis aduenditorem
hĩclitatis nonꝑtinuerit nichil tam̃

Expanded text:
ebuit, ita distingui oportebit, ut, si est quidem aliqua hereditas, sed ad venditorem non pertinet, ipsa aestimetur, si nulla est, de qua actum videatur, pretium dumtaxat et si quid in eam rem impensum est emptor a venditore consequatur. o.Quod si in uenditione hereditatis id actum est, si quid iuris esset uenditoris, ue‹ni›re nec postea quicquam praestitu iri: quamuis ad uendit‹o›rem hereditas non pertinu
Abbreviated transcription (Latin):
ditorihereditatis. Ceterum sinicħ absit
uenditori. oseqũs erit dr̃e ñ compet̾e
ei actionem. ¶Apud iuł. scͥpͥtumẽ¬
erit actum de peculio. ⁊ de iurem u̾so.
id cluntatat eum conseqͥ qd̃ p̾stit̾it.
eius peculii nomine ꝙ emptorem se¬
qui debeat. aut ꝙ in rem de functi est
ric soluit. ex cet̾is causis suonomine
condempnetur. Quid gͦ si seruum cũ
peculio exceꝑit. uenditor heteclitatis

Expanded text:
ditori hereditatis: ceterum si nihil absit ditori hereditatis: ceterum si nihil absit venditori, consequens erit dicere non competere ei actionem. Apud Iulianum scriptum eerit actum de peculio et in rem uerso, id dumtaxat eum consequi, quod praestiterit eius peculii nomine quod emptorem sequi debeat, aut quod in rem defuncti uersuris soluit, ex ceteris causis suo nomine condemnetur.Quid ergo si seruum cum peculio exceperit uenditor hereditatis
Abbreviated transcription (Latin):
creditor non fu̾it is cuicondemꝑnatꝰ
ẽ heres. q̃ sñtentia mͥ placet. ¶Non
solum autem hereclitarias actiones.
s ĩ eas obligationes qͣs ip̃e heres consti¬
tuit. dicendum ert prãre iemptoneũ
debere. Itaq isi fideiꝰs orem acceꝑit ab
hereclitario debitore. ip̃am hanc actionẽ
cuht̃ heres pr̃are emptori debebit. S
isi nouau̾it uł iniuditium decludxerͭ.
actionem. prãre emptori debebit hanc
ip̃am actionem qͣm heres nactus est.¬
¶ Sicuti lucrum omne ad emptorẽ
hereditatis respicit. ita dampnum qͦ
uebet ad eundem respicere. Deniq si
rem hereclitariam heres uendiderit ac
ꝙ heres eẽt: s ꝙ uendid̾it. S si p̾cium
rei distracte emptori hereclitatis dedit
uideamus au locus sit ex uendita ac¬
tioni. ⁊ puto eẽ. ¶Siue ip̃e uendi¬
tor decłit aliquid pro hereclita sine ꝓ¬
curator eiꝰ. sũ alius qͥs ꝓcodum neg¬
otiumeiꝰ gerit. Locus erit ex uendito
actioni. ip clummͦ aliquid absit uẽ¬

Expanded text:
creditor non fuerit is cui condemnatus est heres: quae sententia mihi placet. Non solum autem hereditarias actiones, sed etiam eas obligationes quas ipse heres constituit dicendum erit praestari emptori debere: itaque et si fideiussorem acceperit ab hereditario debitore, ipsam actionem quam habet heres praestare emptori debebit: sed et si novaverit vel in iudicium deduxerit actionem, praestare debebit hanc ipsam actionem quam nactus est. Sicuti lucrum omne ad emptorem hereditatis respicit, ita damnum quoque debet ad eundem respicere. Denique si rem hereditariam heres vendiderit ac  heres ‹e›sset, sed quod uendiderit. sed si pretium rei distractae emptori hereditatis dedit, uideamus, an locus sit ex uendito actioni: et putem esse. Sive ipse venditor dederit aliquid pro hereditate sive procurator eius sive alius quis pro eo, dum negotium eius gerit, locus erit ex vendito actioni, dummodo aliquid absit ven
Abbreviated transcription (Latin):
Si uinum hodie pluris sit̾ m̾ito qrͣ siue da¬
tum eẽt. hoc hrẽt emptor siue non cĩm sal¬
tim hodie dandum est. quiiam olim dario¬
portuit. ¶ Sitibi fundum uendidero ũ
eum conductum certa sumni a hĩem. ex
didero ut nulli ałii eum qm mͥ uend̾es. ac¬
tio eo nomine ex uendito est. si aliĩ uen¬
clid̾is. ¶ Qui domum uendebat excep̃
sibi hĩtationem donet uiueret. aut insi¬
gulos annos .xx. Emptorpͥmo anno malu

Expanded text:
si uinum hodie pluris sit, merito, quia siue datum esset, haberem emptor, siue non, quoniam saltem hodie dandum est quod iam olim dari oportuit. Si tibi fundum uendidero, ut eum conductum certa summa haberem, ex uendidero, ut nulli alii eum quam mihi uenderes, actio eo nomine ex uendito est, si alii uendideris. Qui domum uendebat, excepit sibi habitationem, donec uiueret, aut in singulos annos decem: emptor primo anno malui
Abbreviated transcription (Latin):
ius p̾cium solius actionem exemptonõ
hẽbis. pptalemcapitis climinutioniem. S
indebiti actionem adu̾sus uenditorem
hẽbis. añ capitis autem diminutõnem
incħ̾ ĩt̾ẽ. tu soluas. an seruus exeo peculio
ꝙ ad te ꝑtinet. Nam utroq cãu actionẽ
exemptohẽbis. ¶Seruũ tuum inppͣ¬
dens afiue toua fide emi. is ex peclio ꝙ ad

Expanded text:
mpto non habebis propter talem capitis deminutionem, sed indebiti actionem aduersus uenditorem habebis. ante capitis autem minutionem nihil interest, tu soluas an seruus ex eo peculio quod ad te pertinet: nam utroque casu actionem ex empto habebis. Seruum tuum imprudens a fure bona fide emi: is ex peculio quod
Abbreviated transcription (Latin):
cliderat ianumisit non solum petulii
nomine ꝙ seruus hũit tp̃r quo manumit¬
tebatur. s ieorum que postea adquirit
tenetur.⁊ p̃terea cauere debet. quicquad̃
exhereclitate liberti ad eum ꝑuen̾it. re¬
stitutum iri marcellus notat. illa pr̃are
uenditor exempto debet que ħrẽt emp¬
us non eẽt.

Expanded text:
erat, manumiserit, non solum peculii nomine, quod seruus habuit tempore quo manumittebatur, sed et eorum, quae postea adquirit, tenetur et praeterea cauere debet, quidquid ex hereditate liberti ad eum peruenerit, restitu‹tu› iri. Marcellus notat: illa praestare uenditor ex empto debet, quae haberet empurus non esset.
Abbreviated transcription (Latin):
artus .ł. Res ypothece darposse scien¬
dum est. ꝓqͣcumꝙ obligõne. siue mutua
pecunia datur. siue dos: siue emptio łuẽ
ditio contrahitur uł ĩ locatio ⁊ condutõ
uel mandatum. ⁊ siue pura est obligõ. sũ
incliem uł sub conditione: ⁊ siue inp̾sen¬
ti contractus est siue ĩ p̾cedat. S ⁊ future
obligõnis nomine dari possunt. S ⁊ nõ
solum soiuende omnis pecume cã: uer̃
ĩ departe eius iuł ꝓciuili obligatione ł
honoraria. ł tm̃ naturali. S inconditõ¬
nali obligõne non auas obligatur. nͥ
conditio extct̾it. ¶ Itꝑignus autem
⁊ ypothecam tãnl nominis sonus lifft̾.¬
¶ Dare autemqͥs ypothetampͭ. siue ꝓ
sua obligõne. siue ꝓ aliena.
lp̃ .ł. Gbligõne gn̾ali grerum quas
quis hu̾it. hĩturus ue sit: ea non contine¬
buntur. que u̾isimile est. quem qͣm spe¬
tiaut̾ obligaturum non fuisse. ut puta
supellex. Item uesas relinqñda est debi¬
tori. ⁊ ex mantipiis que ineousuhẽbat

Expanded text:
ariam Res hypothecae dari posse sciendum est pro quacumque obligatione, sive mutua pecunia datur sive dos, sive emptio vel venditio contrahatur vel etiam locatio conductio vel mandatum, et sive pura est obligatio vel in diem vel sub condicione, et sive in praesenti contractu sive etiam praecedat: sed et futurae onon soluendae omnis pecuniae causa, uerum etiam de parte eius: et uel pro ciuili obligatione uel honoraria uel tantum naturali. sed et in condicionali obligatione non alias obligantur, nisi condicio exstiterit.Inter pignus autem et hypothecam tantum nominis sonus differt.Dare autem quis hypothecam potest siue pro sua obligatione siue pro aliena.ligatione generali rerum, quas quis habuit habiturusue sit, ea non continebuntur, quae uerisimile est quemquam specialiter obligaturum non fuisse. ut puta supellex, item uestis relinquenda est debitori, et ex mancipiis quae in eo usu habebit,
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. aͣnon in ereclitorem ⁊ eum ad quẽ
usus fructus ꝑtinet conuen̾it.ut usus fr¬
uctus pignori sit. Nam ⁊ cum emptorẽ
usus fructus tuetur p̾tor cur non icredito¬
renituebitur. ea dem rõne. ⁊ debitori obicie¬
turexceptio. ¶Iura p̾cdiorum urbanoꝵ
pignori dãi ñ possunt. G̾nec conuenire pꝰ¬
sunt ut ypothece funit.

Expanded text:
bitur: 'si non inter creditorem et eum ad quem bitur: 'si non inter creditorem et eum ad quem usus fructus pertinet conuenerit, ut usus fructus pignori sit': nam et cum emptorem usus fructus tuetur praetor, cur non et creditoretur exceptio.Iura praediorum urbanorum pignori dari non possunt: igitur nec conuenire possunt, ut hypothecae sint.
Abbreviated transcription (Latin):
Di debitor res suas cluob simul
pignori obligau̾it. itaut utriq insoli¬
dum obligate eẽnt. singuli in solidum
adu̾sus extraneos seruiana utentur. Int̾
ip̃os autem si qõ moueatur. possidentis
meliorem eẽ conditionem. Dabitur eñi
fu̾it ut ꝓ ꝑtib res obligarentur. utuem
actionem competere. i inter ip̃os ⁊ adu̾sꝰ
extraneos. ꝑ qͣm dimicliampaitem po̾ses¬
sionis app̾hendant singnli.
iustrat: mutu am pecuniam pea accipiat.
potest rem eius obligaressi anͣti apnc
facta sit. infundum aut in edes aliqͥs
inclutatur. eo usq retinet possessionem
pignoris loco: donec illi pecunia soluaͣ
cuminusuras fructus ꝑcipiat. aut locã¬
do: aut ip̃e ꝑcipiendo. hĩtandoqiͣ si a¬
misit possessionem: sol⁊ inft̃m actione
uti. ¶usus fructus anpossit pignori
y pot̾ece uedaĩ q̃ situm est siue dommꝰ
ꝓpͥctatis conuem̾t. siue ille qui solum
croclitore: ꝓpͥetariusagere. ñ eẽ ei iꝰ utiftui
inussosertli exceptione eum pͥtortue¬

Expanded text:
i debitor res suas duobus simul pignori obligaverit ita, ut utrique in solidum obligatae essent, singuli in solidum adversus extraneos Serviana utentur: inter ipsos autem si qmeliorem esse condicionem: dabitur enim fuerit, ut pro partibus res obli garentur, utilem actionem competere et inter ipsos et aduersus extraneos, per quam dimidiam partis possessionem adprehendant singuli. nistrat mutuam pecuniam pro ea accipiat, potest rem eius obligare.Si ἀντίχρησις facta sit et in fundum aut in aedes aliquis inducatur, eo usque retinet possessionem pignoris loco, donec illi pecunia soluatur, cum in usuras fructus percipiat aut locando aut ipse percipiendo habitandoque: itaque si amiserit possessionem, solet in factum actione uti. Usus fructus an possit pignori hypothecaeue dari, quaesitum est, siue dominus proprietatis conuenerit siue ille qui solum creditore proprietarius agere 'non esse ei ius uti frui inuito se', tali exceptione eum praetor tue
Abbreviated transcription (Latin):
an ⁊culpa. anu̾o iomue ꝑiculum.
¶Et crudem incontractib interd̾
doium solum int̾clum ⁊ culpam prã
mus. Doluimmni depoĩto. Nam quia
nuilla utilitasens u̾satur. apudꝙ̃
deponitur m̾ito dolus pr̃atur solis.
nͥforit imertes acessit. Tunc enunut¬

Expanded text:
an et culpa an uero et omne periculum. an et culpa an uero et omne periculum. et quidem in contractibus interdum dolum solum, interdum et culpamstamus: dolum in deposito: nam quia nulla utilitas eius uersatur apud quem deponitur, merito dolus praestatur solus: nisi forte et merces accessit tunc en
Abbreviated transcription (Latin):
obseruabitur. q̃uamius instrictis iu¬
ditu  contestate tempus spectetur ¶ hĩs
euis qii commodatum accepit ꝓea
ꝑte qͣheres est conuenitur. nͥ forte ha¬
beat facultatem tocius rei restituende.
nec faciat. Tunc enun condempnatus
insolidum. quasi hoc boniiditis arbi¬
trio conueniat. ¶ Si fiuo familias.
seuuoue commodatum sit clumtaxat
de pecuuo erit agendum s nontm̃nex
causa doliearum ꝑsonarum pr̃ ł do¬
minus condempnetur s np̃ius q̃qdo
mini uł pr̃is fraus clumtaxat uenit.
modãi id quod usu cõnsumitur nisi
forte ad pompam uł ostentationem
quis accipiat.
dantur pecunie ut ditis grã numera¬
tionis loco interceclant.
lp̃.ł .xxuiii. Suit certo loco ueltẽ¬
pore reddatur commodatum conue¬
int officio udicis in est ut rõnem lo¬
ci uł temp̃ris hẽat. ¶ Siçiuuis hac ac¬
tione eg̾it. ⁊ oblatamlits estunati¬
onem susceꝑit rem offerentiᷤ facit.
¶Nunc uidendum est quidueniat
incommodati actione. utrum dolꝰ.

Expanded text:
uamuis in stricti litis contestatae tempus spectetur.Heres eius qui commodatum accepit pro ea parte qua heres est conuenitur, nisi forte habeat facultatem totius rei restituendae nec faciat: tunc enim condemnatur in solidum, quasi hoc boni iudicis arbitrio conueniat.Si filio familias s commodauerit, dumtaxat de peculio erit agendum. Sed non tantum ex causa doli earum personarum pater uel dominus condemnetur, sed et ipsius quoque domini uel patris fraus dumtaxat uenit, modari id quod usu consumitur, nisi forte ad pompam uel ostentationem quis accipiat. dantur pecuniae, ut dicis gratia numerationis loco intercedant.. Si ut certo loco uel tempore reddatur commodatum conuenit, officio iudicis inest, ut rationem loci uel temporis habeat. Si quis hac actione egerit et oblatam litis aestimationem susceperit, rem offerentis facit. Nunc uidendum est, quid ueniat in commodati actione, utrum dolus
Abbreviated transcription (Latin):
et lancem uderi cominodatam. Quare
culpamin eam q̃ q̃ prandam plane si
seruus cum ea fug̾it euni qui commoda¬
tum accepit non teñ nͥ fuge p̾stitit cul¬
pai¶ Side me petisses ut triclinium
tibisternerem ⁊ argentum administe
rium preberem. ⁊ fecero deinde petisses.
ut idem seqñtidie facerem. ⁊ cumicom¬
mode argentum domi referre non possẽ
ibi ħ relinquero ⁊ ꝑierit qua actione
agi possit ⁊ cuius eẽ ꝑiculum. Laleo de
ꝑiculo scripsit multuminterẽẽ custodẽ
posui. annon si posui adme ꝑiculum
spectare. si minus a deumpenes quem
relictumest. Ego puto cominodati ꝙł
agendum. uerum custodiam cum p̃¬
stare dełe. penes quem res relicte suꝑt
nisi aliud nominatim conuenit.¶S
duob uehiculum commodatumsit uł
locatum simul celsus ꝯfilius scrib̾. ł.ui.¬
soudum an ꝓꝑte teneatur. ⁊ ait. duo¬
rum quidem in soudum dñium uł pꝰ¬
sessionem eẽ non posse. nec quemqͣm

Expanded text:
et lancem uideri commodatam: quare et lancem uideri commodatam: quare culpam in eam quoque praestandam. plane si seruus cum ea fugerit, eum qui commodatum accepit non teneri, nisi fugae praestitit culpam. Si de me petisses, ut triclinium tibi sternerem et arium praeberem, et fecero, deinde petisses, ut idem sequenti die facerem et cum commode argentum domi referre non possem, ibi hoc reliquero et perierit: qua actione agi possit et cuius esset periculum?Labeo de periculo scripsit multum interesse, custodem posui an non: si posui, ad me periculum spectare, si minus, ad eum penes quem relictum est. ego puto commodati quidem agendum, uerum custodiam eum praestare debere, penes quem res relictae sunt, nisi aliud nominatim conuenit.Si duobus uehiculum commodatum sit uel locatum simul, Celsus filius scribit lisolidum an pro parte teneatur. et ait duorum quidem in solidum dominium uel possessionem esse non posse: nec quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
plane dolum solum in re commõdata
quirogauit pr̃abit: puta siquis ita
conuenit. uł si sisua clumtaxat causa
commodauit sponse forte sue. ł uxõi
quo honestius culta ad se declu ceretur.
uł siquis ludosedens p̾tor sedens p̾tor
senicis commodauit. uł ip̃i p̾tõi quis
ittro commodauit. ¶Nunc iudend̃
inquib spẽb commodati actio locum
Declisti non re pignoras: ut mͥreddas.
labeo ait.n. commodati actionet locũ
hĩe. Quod ego puto uerumneẽ niai m̾ces
interueniat. Dunc enim uł in ftmuł
clucto agendumerit. Planesiego ꝓtẽ
rem pignori decło tua uoluntate mã¬
datierit actio. Idem labeo recte ait. Si a
me culpa absit repignerandi. Erccli¬
tor autem nolit reddere pignus. Compe
actionem adu̾sus eumpͥstem. Abesse
cuipa autem a me uidetur sine iamsol¬
u petumam sine soluere sumꝑatus.
Sumptus plane litis ceterac equum
est cum agnos cere quod commodatũ
accepit. ¶Sime rogau̾is ut suum tibi

Expanded text:
plane dolum solum in re commodata plane dolum solum in re commodata qui rogauit praestabit, ut puta si quis ita conuenit: uel si sua dumtaxat causa commodauit, sponsae forte suae uel uxori, quo honestius culta ad se deduceretur, uel si quis ludos edens praetor scaenicis commodauit, uel ipsi praetori quis ultro commodauit. Nunc uidendum, in quibus speciebus commodati actio locum dedisti: non repigneras, ut mihi reddas. Labeo ait commodati actionem locum habere, quod ego puto uerum esse, nisi merces interuenit: tunc enim uel in factum uel ducto agendum erit. plane si ego pro te rem pignori dedero tua uoluntate, mandati erit actio. idem Labeo recte dicit, si a me culpa absit repignerandi, creditor autem nolit reddere pignus, competactiones aduersus eum praestem. abesse autem culpa a me uidetur, siue iam solui pecuniam siue soluere sumptum plane litis ceteraque aequum est eum adgnoscere, qui commodatum accepit. Si me rogaueris, ut seruum tibi
Abbreviated transcription (Latin):
machine aut si machine culpa fc̃m est.
minus liligenter. non ab ip̃oligate.ł
funum ꝑticarumq uetustate dicoꝑ
iculum quod culpa contingit roganti
commodatum ip̃m pr̃ae debere. Nam
i mela scrib̃. Sisermis lapidario cõ¬
modatus. sub machina ꝑiit. teneri fa¬
brum commodati quineggligentiuᷤᷤ
mnachiunam colligauit. ¶Quinim¬
moi qui alias recommodata utitur
non solum commodati uerum qͣ q̃ tene¬
cocdicem commodauero ⁊ in eo cyrogra¬
pharium delutorem tuumcau̾e feceriꝰ
egoq hoc ĩter leu̾o. si quidem ad hoc
tibi commodauero ut caueretur tibi
ineo tem̾ me tͥ contrario uiclitio. Simi¬
re commodataususes. Quemad̾i
qui equo inquit ur uestimento alit̾
qmͣ cominodatum est ut᷑ furtitene᷑¬
usci a deo autemdiligentiam re cõ¬
modata pr̃anda est ut etiamineaque
sequitur remcommodatam ͣͥ debeat.¬
putaeqͣmͣtͥ cominodaui. qͣmpullus
commitabat᷑. ĩ pulli. te custodiam p̾¬
stare debere. ueteres Rederunt. ¶Iterd̾

Expanded text:
machina, aut si machinae culpa factum minus diligenter non ab ipso ligatae uel funium perticarumque uetustate, dico periculum, quod culpa contigit rogantis commodatum, ipsum praestare debere: nam et Mela scripsit, si seruus lapidario commodatus sub machina perierit, teneri fabrum commodati, qui neglegentius machinam colligauit.Quin immo et qui alias re commodata utitur, non solum commodati, uerum furti quoque tenecodicem commodauero et in eo chirographum debitorem tuum cauere feceris egoque hoc interleuero, si quidem ad hoc tibi commodauero, ut caueretur tibi in eo, teneri me tibi contrario iudicio: si mire commodata usus es, quemadmodum qui equo, inquit, uel uestimento aliter quam commodatum est utitur, furti tenetur.Usque adeo autem diligentia in re commodata praestanda est, ut etiam in ea, quae sequitur rem commodatam, praestut puta equam tibi commodaui, quam pullus comitabatur: etiam pulli te custodiam praestare debere ueteres responderunt. Interdum
Abbreviated transcription (Latin):
dumerit pr̃are. ¶ S interdum et
mortis clampnuns ad eum ciui como¬
clitun rogauit ꝑtinet. Nam sitibi
equium cominoddiu̾o ut ad uillam᷑du¬
ceres. tu ad bellum duxeris cõmodati
tencberis. Idemerit in homine. Plane
si sic commodaniut ad bellum cluc̾es
meumerit ꝑiculum. Nami siseruũ
tͥ tectorem commodau̾o ⁊ de machina
ut in machina operaretur. Ectnisiut
te plano opis fat tieumi inpouisti

Expanded text:
dum erit praestare.Se‹d› interdum et dum erit praestare.Se‹d› interdum et mortis damnum ad eum qui commodatum rogauit pertinet: nam si tibi equum commodauero, ut ad uillam adduceres, tu ad bellum duxeris, commodati teneberis: idem erit et in homine. plane si sic commodaui, ut ad bellum duceres, meum erit periculum. nam et si seruum tibi tectorem commodauero et de machina ut et in machina operaretur: ceterum si ut de plano opus faceret, tu eum inposuisti
Abbreviated transcription (Latin):
is. penes quem deponitur. S uͥ utriusq
utilitas u̾ntur ut inempto. ut in lo¬
catout indote ut pignore. ut societa¬
te i doiusiculpa pr̃atur. ¶ Commo¬
datum autem plerumq solamutilita¬
temcontinet eius: cui cõmodatur. ⁊ õ
u̾ior est sentñtia quinti mutii existimã¬
tis ⁊ culpam pr̃andam ⁊ diligentianti si¬
forte res ex timata data sit: omine ꝑicu¬
lum ab eopr̃andum. qui. exstimatio¬
nem se pr̃aturum retepit. Q uͦsenec¬
tute contingit. ł morbouel ui latronũ
ereptumẽ aut quid simile accid̾. dicen¬
cdum est nicħeorum et̃ imputandum
ei qut commodatum accepit. nisi ali¬
qua culpa int̾ueniat. ꝓinde i si intẽ¬
clio uel riuna aliquid contingit uel
alicuid dampnum fatale. nonteneb̾r¬
i nisi forte cumpossit res commodataᷤᷤ
saluas ofacere. suas pretulit. ¶ Custo¬
custodia pr̃anda est. siuinctus cõmo¬
datus est uł etiameuis etans ut c̾codia
incligeret. Certe siħ actum est ut ĩ¬
custodiam is qui rogauit pr̃et dicen¬

Expanded text:
is penes quem deponitur. sed ubi utriusque utilitas uertitur, ut in empto, ut in locato, ut in dote, ut in pignore, ut in societate, et dolus et culpa praestatur.Commodatum autem plerumque solam utilitatem continet eius cui commodatur, et ideo uerior est Quinti Mucii sententia existimantis et culpam praestandam et diligentiaestimata data sit, omne periculum praestandum ab eo, qui aestimationem se praestaturum recepit.Quod uero senectute contigit uel morbo, uel ui latronum ereptum est, aut quid simile accidit, dicendum est nihil eorum esse inputandum ei qui commodatum accepit, nisi aliqua culpa interueniat. proinde et si incendio uel ruina aliquid contigit uel aliquid damnum fatale, non tenebitur, nisi forte, cum possit res commodatas saluas facere, suas praetulit.Custocustodia praestanda est, si uinctus commodatus est, uel eius aetatis, ut custodia indigeret: certe si hoc actum est, ut custodiam is qui rogauit praestet, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
cuiusq insolidumẽẽ neq enimminꝰ
ie uti. quod alius uteretur. u̾minne¬
hiculo cominodato uł locato ꝓꝑte qͥdẽ
effectu me usum hr̃e q non omnia
Loca uehiculi teneanis uerius ẽẽ ait ÷
dolum itulpanridiligentiam icustodi¬
am intotumme pr̃are debere. quare dͦ
quodam modorei hẽbuntur. ⁊ si alterͤ
conuentus prestit̾ir.: lib̾abit alterum.
⁊ ambobus competit furti actio..
aiterius actio contra furem tolatur. nͨ
furti egerit an ipͭ solus debeat: commo¬
dati conuentri. ⁊ ait celsus. Si alter con¬
uematur qui furtinon egit i ꝑatue
sit ꝑiculo suo conuenire alterum qd
furti a gendo lucrum sensit exre com¬
modata debere eum auliri ⁊ absolui. E
silegis aculie adu̾sus sonm iumi
hũit commnodator astionemuidend̾
erit ne cede̾ debeat si forte dampnum
uecłit ałter ꝙ hic qui conuenitur com¬
modati actione sartire compellitur.
Namrisi ad u̾sus ip̃m h̃qͥ aqiuilie actionẽ
commodator equissimum est ut com¬

Expanded text:
cuiusque in solidum esse neque enim minus me uti, quod et alius uteretur: uerum in uehiculo commodato uel locato pro parte quidem effectu me usum habere, quia non omnia loca uehiculi tenea‹m›. sed esse uerius ait et dolum et culpam et diligentiam et custodiam in totum me praestare debere: quare duo quodammodo rei habebuntur et, si alter conuentus praestiterit, liberabit alterum et ambobus competit furti actio, 6alterius actio contra furem tollatur. 7 furti egerit, an ipse solus debeat commodati conueniri. et ait Celsus, si alter conueniatur qui furti non egit, et paratus sit periculo suo conueniri alterum qui furti agendo lucrum sensit ex re commodata, debere eum audiri et absolui.Sed si legis Aquiliae aduersus socium eius habuit commodator actionem, uidendum erit, ne cedere debeat, si forte damnum dedit alter, quod hic qui conuenitur commodati actione sarcire compellitur: nam et si aduersus ipsum habuit Aquiliae actionem commodator, aequissimum est, ut com
Abbreviated transcription (Latin):
se. idem in cominodato erit dicend̾.
uec obstat. quodnon hac mente cũ
eo qui lib̾ bona fide nob̾seruiret contͣ¬
heremus quasi eumn obligatum hĩti.
plerumq enim id accidit. ut extra id
quodagritur: tacita obligationas¬
catur. Ueluticum ꝑ errorem in debitum
soluenli causa datur.

Expanded text:
 et in commodato erit dicendum. nec obstat, quod non hac mente cum eo, qui liber bona fide nobis seruiret, contraheremus quasi eum obligatum habituri: plerumque enim id accidit, ut extra id quod ageretur tacita obligatio nascatur, ueluti cum per errorem indebitum soluendi causa datur.
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. iemo enim accommodando
rem facit eius cui commodat.
tam accepit simeam rei usus est in
quͣm accepit nicħ prãre sicam inulła
ꝑte culpa sua det̾iorem fecit: uerumẽ.
Namsi culꝑa euis fecit det̾iorem: tene¬
bitur. ¶Sixem i: inspectaͣtdedi añ
bit. Sisui ⁊ custodiam udõfuiti hẽbit
actionem:s is̃ clum refeitur ꝑiit. Si¬
quidemego mandaueram ꝑ quemre¬
mutteret: ꝑiculu nicum erit. Si uo
ip̃e cuiuoluit commisit ip̃e mͥculpãeã
pr̃abit si sui causa accepit.
¶Commodatam reminissus ciuirepe¬
teret cum recepiũ aufugit. Si domi¬
nus eidãn usserat: dominoperit. Si com
modati. condempnetur. cauend̾
ei est. ut ecepettam. dominus ei p̾stet.¬
¶Si quemquestum fecisset isquiex¬
ꝑiendum id accepit ueluti si ium̃ta
fu̾nt eaq locata sunt idip̃m prã¬
bit ei qui exꝑuindum dedit. neq eñĩ
ante eamrem questui cuiq eẽ oꝑtet.
priusqͣm ꝑiculo eius sit. ¶ Si libero
homini quimͥ bona fide seriuebat:

Expanded text:
. nemo enim ‹c›ommodando rem facit eius cui commodat. tam accepit, si in eam rem usus est in quam accepit, nihil praestare, si eam in nulla parte culpa sua deteriorem fecit, uerum est: nam si culpa eius fecit deteriorem, tenebitur. Si rem inspectori dedi, an bit: si sui, et custodiam: et ideo furti habebit actionem. sed et si dum refertur quidem ego mandaueram per quem remitteret, periculum meum erit: si uero ipse cui uoluit commisit, aeque culpam mihi praestabit, si sui causa accepit, Commodatam rem missus qui repeteret cum recepisset, aufugit. si dominus ei dari iusserat, domino perit: si commmodati condemnetur, cauendum ei est, ut repertam dominus ei praestet.Si quem quaestum fecit is qui experiendum quid accepit, ueluti si iumenta fuerint eaque locata sint, id ipsum praestabit qui experiundum dedit: neque enim ante eam rem quaestui cuique esse oportet, priusquam periculo eius sit.Si libero homini, qui mihi bona fide seruiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
heres posteriore n in anemeẽ. heres ip̃e id
appbare iudicid.
iclurum ⁊ iniquum ẽẽ cum de statu alicꝰ¬
ꝓferuntui: ei potissimunistare: que uo¬
ceat. s causa cagnita u̾itatem excutioꝑ
lex eopotissinu̾is anns computari. ex
quo p̾cipuam fidem in eare. astare crecli¬
lp̃ .ł. Cirra eum qiuise ex lib̾tinitate
ingeniumlicat referendum est. quis ac
ammonet. hac ꝓbare debet. qui eumdic̃
lib̾tinum suum. quid enim initerest ser¬
uum situm quis anlib̾tum contendat.
Sicrus autem fictutia ingenuitatĩ sue¬
re ei debeat. tractari potest. inõ abre eẽ
opinor. morem eigeri ꝓbandi se ingemũ

Expanded text:
heres posteriorem inanem esse, ipse heres id adprobare iudici deb'Et durum et iniquum est, cum de statu aoferuntur, ea potissimum stare, quae nocet: sed causa cognita ueritatem excuti oportet et ex eo potissimum annos computari, ex quo praecipuam fidem in ea re constare credilis.Circa eum, qui se ex libertinitate ingenuum dicat, referendum est, quis actam mouet, hoc probare debet qui eum dicit libertum suum: quid enim interest, seruum suum quis an libertum contendat? si quis autem fiducia ingenuitatis sure ei debeat, tractari potest. et non ab re esse opinor morem ei geri probandi se ingenuum
Abbreviated transcription (Latin):
commissum restitui uisia eẽt hereli¬
tas magr̃atus actores. hoꝵ bonorum
ticium ⁊ gaium ⁊ seium ydoneos crea¬
uerunt. Post modum hii actores ĩt̾se
cliuiserunt administrationem bono¬
rum idq egerũt sine autͤ ⁊ sine consẽ¬
su magrãtuum post aliquod tp̃s te¬
stamentum ꝑ quod restitũ aiuitati
hereditas. fideicomuissa eẽt. itituim
ꝓ batum est ꝓtribunali. atq ita ab
intestato semꝓnius legittimus hr̃s.
de functi exstitit. S exhiis actoribu
nus dece sst. ⁊ ne moheres ei est est ex¬
stitit. quero si sempnius cotuẽnet
actores hoꝵ bonoꝵ ꝑ iculuminopis
ab uno exactorib ob ea que solus ges
potest. ad dampnumeiꝰ cui legntina
hr̃ditas q̃ sita est ꝑtin̾e.¬
d̾.ł.n.Ex duob frĩb uno quidem
sueetatis alio uerominore aunis c̃
hr̃ent comin umia p̾liarustica ma¬
ior frater in saltu communi hñti
hĩtationes paternas ampla eclifi¬
tia eclificau̾ at. cumq eundem sal¬
tum cum fr̃e diuideret sumptuts

Expanded text:
commissum restitui iussa esset hereditas, magistratus actores horum bonorum Titium et Seium et Gaium idoneos creauerunt: postmodum hi actores inter se diuiserunt administrationem bonorum idque egerunt sine auctoritate et sine consensu magistratuum. post aliquod tempus testamentum, per quod restitui ciuitati hereditas fideicommissa esset, irritum probatum est pro tribunali atque ita ab intestato Sempronius legitimus heres defuncti extitit: sed ex his actoribus ndo decessit et nemo heres eius extitit. quaero, si Sempronius conueniet actores horum bonorum, periculum inopis ab uno ex actoribus ob ea quae solus gesspotest, ad damnum eius cui legitima hereditas quaesita est pertine. Ex duobus fratribus uno quidem suae aetatis, alio uero minore annis, cum haberent communia praedia rustica, maior frater in saltu communi habenti habitationes paternas ampla aedificia aedificauerat: cumque eundem saltum cum fratre diuideret, sumptus sibi
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbat srĩorem fund̾ uẽtliderat. ĩ le¬
ge: ita duix̾at ut a qm sulco aperto:
emptori educ̾e ĩ fundum inferiorẽ
recte uceat. siemptor exalio fundo aꝙͣ
acciperet ⁊eã inĩferiorẽ clucere uel¬
let. quesitũ ẽ anpossit id suo uire fa
ip̃ius fundi siccandi cã deriuaret᷑
uicinũ inferiorẽ acciꝑe deb̾e̾¬

Expanded text:
habuerat, superiorem fundum vendiderat: in lege ita dixerat, ut aquam sulco aperto emptori educere in fundum inferiorem recte liceat: si emptor ex alio fundo aquam acciperet et eam in inferiorem ducere vellet, quaesitum est, an possit id suo is, quam quod ipsius fundi siccandi causa deriuaret, uicinum inferiorem recipere debe