comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti. si rẽ corporalẽ possideat ꝗs quã ticiuꝰ suã ẽẽ affirm&
⁊ possessorͤdñm ẽẽ dicat. Nã siticiũ suã ec̃ intendat in rem
actio : E quesi agat. ius sibi eẽ de sundo forte ułedib utendi
fruendi: uł ꝑfundũ uicini eundi agendi. uł ex sundo uicini
aquã ducendi inr̃e actio ẽ ¶E iꝰdẽgnris ÷ actio de iure̾ p̃dioꝵ
urbanoꝵ. ueluti. si agat ius sibiẽẽ iltiusedessuas tollendi. ꝓ¬
spiciendiue. ł piciendi aliꝗd uł inmittendĩinuicini edei
ontͣ qq̃ deusu fructũ ⁊ deseruitutib p̃dioꝵ rusticoꝵ itẽ p̃dioꝵ
ad u̾sariũ utendi fruendi. agendiaqua ue ducendi. Itẽ altuis

Expanded text:
alem possideat quis, quam Titius suam esse affirmet, et possessor dominum se esse dicat: nam si Titius suam esse intendat, in rem actio est. Aeque si agat ius sibi esse fundo forte vel aedibus utendi fruendi vel per fundum vicini eundi agendi vel ex fundo vicini aquam ducendi, in rem actio est. eiusdem generis est actio de iure praediorum urbanorum, veluti si agat, ius sibi esse altius aedes suas tollendi prospiciendive vel proiciendi aliquid vel immittendi in vicini aedes. contra quoque de usu fructu et de servitutiadversario utendifruendi, eundi, agendi aquamve ducendi, item altius
Abbreviated transcription (Latin):
potestate etẽ re eiꝰꝗ inciuitate eã usu ceꝑit. ꝑmittit᷑ dño sipos¬
sessor rei publicȩ causa ab ẽẽ desierit. tt̃ intraannũ recisa usu¬
capione eã pctere .i. ita potere utdicat possessorẽ usũ ñcepise
obid suã eẽrẽ. ꝙgenꝰ actionisi ꝗb dã ⁊ aliis simili eꝗtate motꝰ¬
p̃ror accomodat sic̃ exlatiore digestoꝵ seupandectaꝵ uolu¬
mine intelligere lic& Itẽ. siꝗs infraude creditoꝵ. rẽ suã alicin
t̃ diderit bonis eiꝰ acreditorib ex sententia p̃sidis possessis:
ꝑmittit᷑ ipsis creditorib recisa traditione. eã rẽ petere iđ
dicere rẽ traditã ñ ẽe & obidanbonis debitorib mansisse.

Expanded text:
potestate esset, rem eius qui in civitate esset usuceperit, permittitur domino, si pospotestate esset, rem eius qui in civitate esset usuceperit, permittitur domino, si possessor rei publicae causa abesse desierit, tunc intra annum, rescissa usucapione, eam petere, id est ita petere ut dicat, possessorem usu non cepisse et ob id suam esse rem. quod genus actionis et aliis, simili aequitate mote digestorum seu pandectarum volumine intellegere licet. Item si quis in fraudem creditorum rem suam alicui tradiderit, bonis eius a creditoribus ex sententia praesidis possessis, permittitur ipsis creditoribus, rescissa traditione, eam rem petere, id est dicere eam rem traditam non esse et ob id in bonis debitoris mansi
Abbreviated transcription (Latin):
buimꝰ. ⁊ si que s̃ sĩmilest Ex legitimis ⁊ ciuilib causis descendt̃.
liȩ aut̃ s̃ quas p̃tor ex sua uris dictione cõparatas: ht̃ tã in r̃e
quã in ꝑsoñã. quas & ipsas neces sariũ ÷ exemplis ostendere
exceplerũq ita ꝑmittit inrẽ agere. ut uł actor dicer& so
quasi usũ cepisse tꝓusũ ñceperat uł ex diuerso: possessor dicerxꝰ.
aduersariũ suũ usũ ñ cepiss&eꝙusũ ceperat. Nãq sicui exiusta
causa resaliqua tradita suerit. ueluti. e& causa ep̃tionis aut
ad eã rẽ. ꝑ sequendã. ꝗppe ita ꝓditȩ s̃ iure ciuili actiones ut
ꝗs dñiũ suũ uindic& Sed ꝗa sane durũ erat: eo casu deficere
actionẽ inuenta ÷ aut̃ ap̃tore actio inqua: dic̃ is ꝗ possessionẽ
ã misit eãrẽ scusucepisse:⁊ ita uindicat suã eẽ.quȩ actio pub¬
liciana appellat᷑ qm̃ pͥmũ apublicio p̃tore. in edicto ꝓposita ẽ.
ursuꝰ ex diuerso. Siꝗscũ reipublicȩ causa ab eẽt uł in hostiũ

Expanded text:
t. aliae autem sunt, quas praetor ex sua iurisdictione comparatas habet tam in rem quam in personam, quas et ipsas necessarium est exemplis ostendere. ecce plerumque ita permittit in rem agere, ut vel actor diceret, se quasi usucepisse quod usu non ceperit, vel ex diverso possessor diceret, adversariam suum usu non cepisse quod usu ceperit. Namque si cui ex iusta causa res aliena tradita fuerit, veluti ex causa emptionis aut ad eam rem persequendam: quippe ita proditae sunt iure civili actiones, ut quis dominium suum vindicet. sed quia sane durum erat, eo casu deficere actionem, inventa est a praetore actio, in qua dicit is qui possessionem amisit eam rem se usucepisse, et ita vindicat suam esse. quae actio Publiciana appellatur, quoniam primum a Publicio praetore in edicto proposita est. Rursus ex diverso si quis, cum rei publicae causa abesset vel in hostium
Abbreviated transcription (Latin):
Actio aut̃ nihil aliud ÷ qña ius ꝑsequendi iudicio ꝙ sibi debetur:
m̃iũ actionũ ꝗb int̾ aliquoꝰ apud iudiceꝰ arbitros ue de quaq re
querit᷑: sũmadiuisio inluogenera. deducit᷑. aut uir̃e st̾ aut

Expanded text:
actio autem nihil aliud est quam ius persequendi iudicio quod sibi debetur. actio autem nihil aliud est quam ius persequendi iudicio quod sibi debetur. Omnium actionum, quibus inter aliquos apud iudices arbitrosve de qua re quaeritur, s
Abbreviated transcription (Latin):
u& nocitũq eieẽ dr̃ quantũ obeã rẽ equũ iudici uidst᷑actiodat᷑.
udex enĩ cõputare deb& mercedes medicis p̃stitas ceteraq in¬
pendia: que incuratione facta s̃. Preterea oꝑarũ. ꝗb caruit.
habitauerit ⁊ qd ex cenaculo eiꝰ deiectũ esfu sũ ue sit siue gipositũ
sus pensũ ue habuerit. cuiꝰ casꝰ periculo suꝰ ẽ iuliano placuit
in patrẽ nullã eẽ actiorẽ sed cũ ipso filio agendũ. Q& insilio¬
familias iudice. obseruandũ ẽ ꝗ litẽ suã fecerit. Ntẽ excerci¬
tor nauis aut cau ponȩ. autstabuli. dedolo aut furto ꝙ in naue
aut incaupona aut stabulo factũ fuerit quasi ex ma lefitio teneri
uidet᷑. simͦ ipsiuꝰ nullũ ẽ maleficiũ. s alicu ius eoꝵ quoꝵ oꝑa
nauẽ aut cau poña aut stabulõ iexerceret. Cũ enĩ neq ex ctractu
in factũ actio c̃petit quȩ hdi ꝗdẽ dat᷑ ad u̾sꝰ hdem aut̃ ñc̃petit.
Suꝑ tͥ ut de actionib loquam᷑.

Expanded text:
ue ei esse dicetur, quantum ob eam rem aequum iudici videtur, actio datur: iudex enim computare debet mercedes medicis praestitas ceteraque impendia quae in curatione facta sunt, praeterea operarum quibus caruit, habitaverit et quid ex coenaculo eius deiectum effusumve sit, sive quid positum suspensumve habuerit cuius casus periculosus est: Iuliano placuit, in patrem nullam esse actionem, sed cum ipso filio agendum. quod et in filiofamilias iudice observandum est, qui litem suam fecerit. Item exercitor navis aut cauponae aut stabuli de dolo aut furto, quod in nave aut in caupona aut in stabulo factum erit, quasi ex maleficio teneri videtur, si modo ipsius nullum est maleficium, sed alicuius eorum, quorum opera navem aut cauponam aut stabulum exerceret: cum enim neque ex contractu in factum actio competit, quae heredi quidem datur, adst, ut de actionibus loquamur.
Abbreviated transcription (Latin):
tenet᷑ ꝗ fec̃ iniuriã hoc ẽ ꝗ ꝑcussit. uerũ ille qq̃ c̃tinebit᷑ ꝗ dolo fec̃
uł ꝗ curauit ut alicuiꝰ mala: pugno ꝑ cuteret᷑. Maec actio dissimu¬
latione abolet᷑. ⁊ idõsiꝗs in iuriã dereliquerit. hocẽ statĩpasrꝰ
ad animũ suũ ñ reuocauerit: postea expenitentia remissã in ui¬
riã. ñ poterit recolere.

Expanded text:
 percussit: verum ille quoque continebitur qui dolo fecit vel qui curavit ut cui mala pugno percuteretur. Haec actio dissimulatione aboletur: et ideo, si quis iniuriam dereliquerit, hoc est statim passus ad animum suum non revocaverit, postea ex poenitentia remissam iniuriam non poterit recolere.T
Abbreviated transcription (Latin):
alieno bona fide tͥ seruenti. ut tociens ad mittat᷑ in iuriaꝵ
quasi in magna ueterũ pauꝑtate. s postea p̃tores ꝑmit¬
tebant ipsis ꝗ iniuriã passit eã existimare ut uidex łtanti
c̃dẽpn& quanti in iuriã passuꝰ exxistimauerit. uł minoris.¬
tabulaꝵ introducta ÷ inde suetudinẽ abut. Quã aut̃ p̃¬
tores introduxer̃ quaȩ etiã honoraria appellat᷑ in iudicis
frequentat᷑. Ilã scđm gradũ dignitatis. uitȩq honestatẽ.
crescit aut minuit᷑ extimatio in iuriȩ. ꝗ građu c̃dẽpna¬
tionis: ⁊ in seruili ꝑ sona ñ in merito seruatur. ut aliud in
seruo actore aliud in medii actꝰ hõe. aliud inuilissimo
uł c̃pedito ẽstituat᷑ s ⁊ &r lex cornelia de iniuriis loꝗt᷑.
⁊ in iuriaꝵ actionẽ introdux̃. quȩ cõpetit obeã rẽ ꝙ ĩe
pulsitũ ꝗs uerberatũ ułdo mũ suã ui introitũ eẽdicat.¬

Expanded text:
alieno bona fide tibi serviente, ut totiens admittatur iniuriarum quasi in magna veterum paupertate. sed postea praetores permittebant ipsis qui iniuriam passi sunt eam aestimare, ut iudex vel tanti condemnet, quanti iniuriam passus aestimaverittabularum introducta est in desuetudinem abiit: quam autem praetores introduxerunt, quae etiam honoraria appellatur, in iudiciis frequentatur. nam secundum gradum dignitatis vitaeque honestatem crescit aut minuitur aestimatio iniuriae: qui gradus condemnationis et in servili persona non immerito servatur, ut aliud in servo actore, aliud in medii actus homine, aliud in vilissimo vel compedito constituatur. Sed et lex Cornelia de iniuriis loquitur et iniuriarum actionem introduxit. quae competit ob eam rem, quod se pulsatum quis verberatumve, domu
Abbreviated transcription (Latin):
ipso iure ñte neant᷑ equñ tam̃ est peculio tenꝰ ꝙ ueluti patri.
lanie adu̾sario iurauerat deberi sibi pecuniã quã peterde
neq ei soluat᷑. iustissime ac comodat eitalẽ actionẽ ꝑ quã ñ illud
querit᷑ anei pecunia debeat᷑ sed aniurauerit.: Senales qq̃
actiones p̃tor bene multas exsua uris dictione introduẽ. ueluti
inius uocas secũid ñ inpetras s&. Itẽ adu̾seũ qui exemerit eũ
ꝗ inius uociret᷑ cuiꝰ uedolo aliuꝰ exemerit. ⁊alias innumerabile
pͥiudiciales actiones In rẽ tẽ uident᷑ qualess ꝑquas querit᷑ an¬

Expanded text:
ipso iure non teneantur, aequum tamen esset peculio tenus, quod veluti patrimoipso iure non teneantur, aequum tamen esset peculio tenus, quod veluti patrimolante adversario iuraverit deberi sibi pecuniam quam peteret, neque ei solvatur, iustissime accommodat ei talem actionem, per quam non illud quaeritur, an ei pecunia debeatur, sed an iuraverit. Poenales quoque actiones praetor bene multas ex sua iurisdictione introduxit: veluti in ius vocasset, cum id non impetrasset: item adversus eum qui vi exemerit eum qui in ius vocaretur, cuiusve dolo alius exemerit: et alias innumerabiles. Praeiudiciales actiones in rem esse videntur, quales sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ipothecas ue ꝑ sequnt᷑. Int̾ pignꝰ aut̃ & i pothetã quantũ ad actionẽ
ipothe cariã suhił intẽ.Na dequare int̾ereditorẽ ⁊debitorẽ
ẽuenerit it sit ꝓdebito obligata utraq hac appellatione c̃tinet᷑.
sedin alis differentiae. Nãpignoris appellationẽ eã ⁊ ppͥec̾ti¬
neri dicimꝰ quȩ simuletiã tradit᷑ ereditorimaxime si mobilist.
similis unidebat᷑ sxcepticia. Sed ex nraestitutione. eũ si ꝗd
pleniuꝰ habebat hoc in actione pecuniȩ c̃stitute trans susũ ẽ
eã quasi supuacua pssa ẽ eusua aucfornate. a nr̃is legib recede.
tẽ p̃tor ꝓposuit depeculio soruoꝵ filioꝵq fanulias. & exqua
queritꝰ a nactor iurauerit ⁊ alias conplures. de pecunia aut᷑
nulla scilica stipuli tono intꝰ posita. Nã alioꝗnst stipulanti
ꝑmiserit iure ciuili tenot᷑ actiones aut̃ depeculio idõ adu̾sũ
patrẽ dñm ue cõparauit ptorqa lic& exc̃tractu filioꝵ seruoꝵ ue.

Expanded text:
othecasve persequuntur. inter pignus autem et hypothecam quantum ad actionem hypothecariam nihil interest: nam de qua re inter creditorem et debitorem convenerit ut sit pro debito obligata, utraque hac appellatione continetur. sed in aliis differentia est: nam pignoris appellatione eam proprie contineri dicimus quae simul etiam traditur creditori, maxime si mobilis sit: similis videbatur recepticia: sed ex nostra constitutione, cum et, si quid plenius habebat, hoc in pecuniam constitutam transfusum est, ea quasi supervacua iussa est cum sua auctoritate a nostris legibus recedere. item praetor proposuit de peculio servorum filiorumque familias, et ex qua quaeritur, an actor iuraverit, et alias complures. De pecunia autemnulla scilicet stipulatione interposita. nam alioquin si stipulanti promiserint, iure civili tenentur. Actionem autem de peculio ideo adversus patrem dominumve comparavit praetor, quia licet ex contractu filiorum servorumve
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e ꝙ ñ iuresit. Spetialit̾ aliasc̃tumelia quae ac̃ tẽpnendo
dicta÷ quã g̃ci ybbryn appellant. Alias culpa: quã g̾ci
aduen m . dicitit. sic̃ in lege aqlia dãpnũ in uiria accipit᷑
Alias iniꝗtas ⁊ iniusticia quãg̾ci. adiayiuii. uocant. Cũ enĩ
p̃tor uł iudex ñ iure c̃tͣquẽ ꝓnuntiat: iniuriã accepisse dr̃.
niuria aut̃ cõmittit᷑ ñ solũ cũ ꝗs pugno puta aut fustib cesꝰ
uł etiã u̾beratꝰ erit. s etiã sicui c̃uiciũ factũ fuerit. siuecuiꝰ
bona quasi debitoris ꝗnihil debera possessa suerint ab eo qui
intellegebat nihil eũ sibi deb̾e. ułsiꝗs ad infamiã aliciuꝰ libellũ
aut carm̃ scripserit. cõposuerit. ediderit. dolo ue malo fecerit.
quo ꝗd eoꝵ sierae. siue ꝗs matrẽ samilias aut p̃testatũ p̃testa¬
tanuetad sectatꝰ suerit. siue cuiꝰ pudicitia ad tenata eẽ dicet᷑.
ideniq aliis plurib modis ad mitti in iuriã manifestũ est.

Expanded text:
od non iure fit specialiter alias contumelia, quae a contemnendo dicta est, quam Graeci ὕβριν appellant; alias culpa, quam Graeci ἀδἰχημα dicunt, sicut in lege Aquilia damnum iniuria accipitur; alias iniquitas et iniustitia, quam Graeci ἀδἰχιαν vocant. cum enim praetor vel iudex non iure contra quem pronuntiat, iniuriam accepisse dicitur. Iniuria autem committitur non solum, cum quis pugno puta aut fustibus caesus vel etiam verberatus erit, sed etiam si cui convicium factum fuerit, sive cuius bona, quasi debitoris, possessa fuerint ab eo qui intellegebat nihil eum sibi debere, vel si quis ad infamiam alicuius libellum aut carmen scripserit, composuerit, ediderit, dolove malo fecerit quo quid eorum fieret; sive quis matremfamilias aut praetextatum praetextatamve adsectatus fuerit, sive cuius pudicitia attentata esse dicetur: et denique aliis
Abbreviated transcription (Latin):
filiȩ alicuiꝰ qua ticio nuptaẽ in iuriã feceris: ñ sõlũ silie nõe
tecũ iniuriaꝵ agi potest. s etiã patris qq̃ ⁊ mariti nõe. c̃t
aũ. siuiro in uiria factasit: uxor inuriaꝵ agere ñ potest.
Defendi enĩ uxores auiris ñ uiroꝰ ab uxorib equũ ẽss⁊ & socer
nurꝰ nõe cuiꝰ uir in potestate : in iuriaꝵ agere potest sseruis¬

Expanded text:
lum filiae nomine tecum iniuriarum agi potest, sed etiam patris quoque et mariti nomine. contra autem, si viro iniuria facta sit, uxor iniuriarum agere non potest: defendi enim uxores a viris, non viros ab uxoribus aequum est. sed et socer nurus nomine, cuius vir in potestate est, iniuria
Abbreviated transcription (Latin):
Nã plebẽ romanã qu&e aꝗlio tribimo rogante hanclegẽ tulit con¬
tẽptã fuisse ꝙ pͥma parte eo u̾bo usae Neterũ placuit itademũ
ex hac lege directã actionẽ ẽẽ. siꝗs p̃cipue corporesuo dãpnũ
dederit. idõq in eũ ꝗaliomͦ dãpnũ dederit utiles actiones
dari solent. ueluti. siꝗs hõem alienũ aut pecꝰ ita incluserit.
ut fame necaret᷑. aut ium̃tũ tã uebem̃t̃ egerit: ut rũperet᷑.
ant pecꝰ intatũ exagita uerit : uitp̃cipitaret᷑. aut siꝗs alieno
seruo ꝑsuaserit ut arborẽ ascendera& uł inputeũ descenđ&.
⁊ is ascendendo uł descendendo aut mortuus suerit aui ali
tellegi poterit᷑. idõq ipsalege aꝗlia tenet᷑. Sed si ñ corpore
dãpnũ suerit datũ neq corpꝰ lesũ fuerit. sed alio mͦ dãpnũ alicui
c̃tigit. cũ ñ sussic̃ neq directa neq utilis aꝗlia. placuit eũ

Expanded text:
nam plebem Romanam, quae Aquilio tribuno rogante hanc legem tulit, connam plebem Romanam, quae Aquilio tribuno rogante hanc legem tulit, contentam fuisse, quod prima parte eo verbo usa est. Ceterum placuit, ita demum ex hac lege actionem esse, si quis praecipue corpore suo damnum dederit. ideoque in eum qui alio modo damnum dederit, utiles actiones dari solent: veluti si quis hominem alienum aut pecus ita incluserit ut fame necaretur, aut iumentum tam vehementer egerit ut rumperetur, aut pecus in tantum exagitaverit ut praecipitaretur, aut si quis alieno servo persuaserit ut in arborem ascenderet vel in puteum descenderet, et is ascendendo vel descendendo aut mortuus fuerit aut aliqtellegi poterit ideoque ipsa lege Aquilia tenetur. sed si non corpore damnum fuerit datum neque corpus laesum fuerit, sed alio modo damnum alicui contigit, cum non sufficit neque directa neque utilis Aquilia, placuit eum
Abbreviated transcription (Latin):
uulnera uerit aut occiderit᷑ hoc capite actio c̃stituitꝰ ¶sncet̃is qq̃ om̃ib
animalib Itẽ in om̃ib reb que anima carent. dãpnũ in iurie datũ hac
parte undicat᷑. Si ꝗd enĩ ustũ aut ruptũ aut fractũ fuerit actio¬
ex hoc capite : c̃stituit᷑ quã quã poterit sola rupti appellatio: in om̃s
istas causas sufficere. Ruptũ enĩ intelligit᷑ quo quomͦ ruptũ ÷ uñ
alienũ uinũ aut oleũ id miscuerit: quo nat᷑alis bonitas uini autole
corrũperet᷑: ex hacparte legis eũ teneri. ¶llud palã ẽ sic̃ expͥmo
capite. ita demũ ꝗsq tenet᷑: siculpa aut dolo eiꝰ hõ aut quadrupe
occisuꝰ occisaue fuerit. ita ex hoc capite exdolo autculpa de cet̃o
dãpno quẽq teneri. Ploctam̃ capite. ñ quantiineo anno sed quant
plurimiꝗdẽ u̾bũ adicit᷑. Sed sabino recte placuit. ꝑinde ha¬
bendã extimationẽ: acsietiã ac parte. plurimi u̾bũ adiectũ fuiss&.

Expanded text:
uulnerauerit uel occiderit, hoc capite actio constituitur. in ceteris quoque animalibus, item in omnibus rebus, quae anima carent, damnum iniuria datum hac parte uindicatur. si quid enim ustum aut ruptum aut fractum fuerit, actio hoc capite constituitur, quamquam potuerit sola rupti appellatio in omnes istas causas sufficere; ruptum enim intellegitur, quod quoquo modo corralienum vinum aut oleum id immiserit quo naturalis bonitas vini vel olei corrumperetur, ex hac parte legis eum teneri. Illud palam est, sicut ex primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cetero damno quemque teneri. hoc tamen capite non quanti in eo anno, sed quant‘ plurimi ’ quidem verbum adicitur. sed Sabino recte placuit, perinde habendam aestimationem ac si etiam hac parte ‘ plurimi ’ verbum adiectum fuisset:
Abbreviated transcription (Latin):
tutionẽ eiꝰ etiã extimationẽ eiꝰdẽ reip̃stare. Qđ ñ solũ in
mobilib reb quȩ rapi posst̃ c̃stitutiones obtinere censuer.
sed etiã in inuasionib qua circares soli fiunt ut ex hac causa om̃i
rapina hões abstineant s ane in hac actione ñutiq ex pectat᷑
rẽ in bonis actoris eẽ. Nã siue inbonis sit siueñsit. si tam̃ exbonis
sitlocũ haecactio habebit. Qua re siue cõmodata. siue locata.
dñiũ accipiat sed illud solũq ex bonis eiꝰ ꝗ rapinã passus ÷ idẽ
ꝙ ex substantia eiꝰ ab latũ eẽ ꝓponat᷑. ⁊ gn̾ralit̃ dicendũ est¬

Expanded text:
iam aestimationem eiusdem rei praestare. quod non solum in mobilibus rebus, quae rapi possunt, constitutiones optinere censuerunt, sed etiam in invasionibus quae circa res soli fiunt, ut ex hac omni rapina homines abstineant. In hac actione non utique exspectatur rem in bonis actoris esse: nam sit, locum haec actio habebit. quare siue commodata res sit siue locata dominium accipiat, sed illud solum quod ex bonis eius qui rapinam passus est, id est quod ex substantia eius, ablatum esse proponatur. et generalit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃toris in iuria fac tasit suł exꝑsona. ueluti.Simagistratꝰ
in iuriã passuꝰ fuerit. uł si senatori ab humili in iuria facta
sit. aut parenti patronoq fiat. a lib̾is uł lib̾tis. Alit eni sena¬
toris ⁊ parentis: patroniq alit̾ ex tranei ⁊ humilis ꝑsonȩ
in uiria extimat᷑ Inonnũquã ⁊ locꝰ uulneris: atrocẽ in iuriã fac̃.
ueluti. Si inoculo ꝗs ꝑcus ssit. Parui aut̃ refert utrũ patrifamilias.
anfilio familias. talis in uria facta sit. Nã ⁊ haec atrox estimabitur.
nsũ ma sciendũ ẽ deom̃i in iuria. eũ ꝗpassꝰẽ. posse ł criminalit̾ agere
ł ciuilit̃. ⁊ siꝗdẽ ciuilit̃ agat᷑ estimatione facta scđm ꝙ dictũ ẽ:
pena inponit᷑. Sin aut̃ criminalit̃ officio iudicis extͣordinaria
pena : reo irrogat᷑. hoc uidelic& obseruando ꝙ tenoniana c̃sti¬
tutio introdux̃. Utuiri illustreꝰ ꝗq supͣ eos st̃. ⁊ꝑ ꝓcuratores¬

Expanded text:
praetoris iniuria facta sit: vel ex persona, veluti si magistratus iniuriam passus fuerit, vel si senatori ab humili iniuria facta sit, aut parenti patronoque fiat a liberis vel libertis; aliter enim senatoris et parentis patronique, aliter extranei et humilis personae iniuria aestimatur. nonnumquam et locus vulneris atrocem iniuriam facit, veluti si in oculo quis percussus sit. parvi autem refert, utrum patrifamilias an filiofamilias talis iniuria facta sit: nam et haec atrox aestimabitur. In summa sciendum est de omni inuria eum qui passus est posse vel criminalitimatione facta secundum quod dictum est, poena imponitur. sin autem criminaliter, officio iudicis extraordinaria poena reo irrogatur: hoc videlicet observando, quod Zenoniana constitutio introduxit, ut viri illustres quique supra eos sunt et per pr
Abbreviated transcription (Latin):
annũ qua drupli. post annũ simpli. quae actio utilis : etiã
siꝗs unã rẽ lic& minimã rapuer̃.sQuadruplũ aut̃ ñ totũ
pȩnaẽ ⁊ extrapenã reiꝑsecutio. sic̃ inactione surti manifesti
diximꝰ. s inquad ruplo in ÷ ⁊ rei ꝑsecutio. ut pena triplicisit
siue c̃p̃hendat᷑ raptor in ipso delicto siuenon. Ridiculũẽ enĩ
leuioris ec̃ c̃ditionis eũ ꝗui rapit quã ꝗclã ãmou&e. Ia tam̃
ita c̃petit haec actio sidolo milo ꝗsq rapuerit sqa ꝗaliquo errore
indutꝰ suã rẽ ẽẽ :⁊ in prudens iuiris eo animo rapuit quasi dño¬

Expanded text:
tilis est, etiamsi quis unam rem, licet minimam, rapuerit. quadruplum autem non totum poena est et extra poenam rei persecutio, sicut in actione furti manifesti diximus: sed in quadruplo inest et rei persecutio, ut poena tripli sit, sive comprehendatur raptor in ipso delicto sive non. ridiculum est enim levioris esse condicionis eum qui vi rapit quam qui clam amovet. Quia tamen ita competit haec actio, si dolo malo quisque rapuerit: qui aliquo errore inductus, suam rem esse, et imprudens iu
Abbreviated transcription (Latin):
si aut̃ nesciũꝰ ⁊ dubitans re ñ eẽ sub reptã. apud eũ cõ modati actionẽ
instituit. p̾ea aut̃ re c̃ꝑta uoluit remittere ꝗdẽ cõmodati actionẽ.
ad furtiaut̃ ꝑuenire tc̃ ꝗdẽ licentia ei c̃cedat᷑. ⁊ ad u̾s furẽ uenire
nullo obstaculo ei opponendo qm̃ incertꝰ c̃stitutꝰ mouit ad u̾suꝰ
eũ qr̃c utencdĩ ac cepit cõmodati actionẽ. nisidño ab eosatis¬
factũ ẽ . ⁊t̃ eñi om̃i mͦ furẽ a dño ꝗdẽ furti actione lib̾ari. sup¬
positũ aut̃ eẽ ei quipre sibi cõmodata dño satis fec̃. cũ manifes¬
tissimũ ÷ etiã si ab inicio dñs actionẽ instituit cõmodatiugnarꝰ

Expanded text:
pud eum commodati actionem instituit, postea autem, re comperta, voluit remittere quidem commodati actionem, ad furti autem pervenire, tunc licentia ei concedatur et adversus furem venire, nullo obstaculo ei opponendo, quoniam incertus constitutus movit adversus eum qui rem utendam accepit commodati actionem,  nisi domino ab eo satisfactum est: tunc etenim omnimodo furem a domino quidem furti actione liberari, suppositum autem esse ei, qui pro re sibi commodata domino satisfecit, cum manifestissimum est, etiam si ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃oꝵ ꝗ in potestate nr̃a sit sub reptꝰ fuerit saliquando aut̃ etiã
su ł reiꝗsq furtũ cõmittit. ueluti. Si debitor rẽ quã creditori
pignoris causa dedit: sub traxerit ¶Int̃dũ surti tenet᷑. ꝗipse furtũ
ñ fecerit. qualis ẽ cuiꝰ ope & ẽsilio furtũ factũ ẽ. in quo nũo ÷ ꝗ tibi
nũ mos excussit : ut aliuꝰ eos raper& aut obstint tibi ut aliuꝰrẽ tuã¬
fecerit. ĩbo farti tenent᷑. Ope c̃silio eiꝰ qq̃ furtũ ad mittiuidet᷑ꝗ
scalas forte fenestris sub ponit aut ipsas fenestras uł hostiũ ef¬
fringit. ut aliuꝰ furtũ facer&. ꝗuł feͬra m̃ta ad effringendũ aut scalaᷤ
ut fenestris subponerent᷑ cõ modauerit: sciens cuiꝰ gr̃a cõmo

Expanded text:
 in potestate nostra sunt, subreptus fuerit. Aliquando autem etiam suae rei quisque furtum committit, veluti si debitor rem quam creditori pignoris causa dedit subtraxerit. Interdum furti tenetur, qui ipse furtum non fecerit: qualis est cuius ope et consilio furtum factum est. in quo numero est qui tibi nummos excussit, ut alius eos raperet, aut obstifecerit, ambo furti tenentur. ope consilio eius quoque furtum admitti videtur, qui scalas forte fenestris supponit aut ipsas fenestras vel ostium effringit, ut alius furtum faceret, quive ferramenta ad effringendum aut scalas, ut fenestris supponerentur, commodaverit, sciens cuius gratia commo
Abbreviated transcription (Latin):
uito dño se rẽ cõmodatã sibi c̃ traet tare: dño aut̃ uolente idfiat
dr̃ furtũ ñ fieri Nñ illud quesitũ ẽ. cũ ticiũ seruũ meui soliei¬
ad meuiũ ꝑtulerit. meuius dũ uult ticiũ in ipso delicio dephen¬
dere ꝑ misit seruo quas dĩ res ad eũ ꝑferre: utrũ furti aniserui
corrupti iudicio teneat᷑ ticiuꝰ᷑ anneutro. ⁊ cũ nob suꝑ hac du

Expanded text:
vito domino se rem commodatam sibi contrectare, domino autem volente id fiat, vito domino se rem commodatam sibi contrectare, domino autem volente id fiat, dicitur furtum non fieri. unde illud quaesitum est, cum Titius servum Maevii solliciad me pertulerit, ego, dum uolo Titium in ipso delicto deprehendere, permiserim seruo quasdam res ad eum perferre, utrum furti an serui corrupti iudicio teneatur Titius mihi, an neutro? responsum neu
Abbreviated transcription (Latin):
noxiis : ssena manifesti furti: quadrupliẽ tã ex serui ꝑsona
quã ex lib i. nec manifesti dupli sfurtũ aut̃ sit ñ solũ cũꝗs int̃
cipiendi causa : rẽ alienã amou&. sed gñralit̾ cũ ꝗs alienã rẽ
inuito dño contraectat. Itaq siue ere ditor pignore siue is
apudquẽ res deposita ÷ ea re utat᷑ siue is ꝗrẽ utendã accepit
ialiũ usũ eã transferat quã cuiꝰgrã eidataẽ : furtũ cõmittit.
ueluti. Siꝗs argentũ utendũ acceꝑit quasi amicõ adcenã in¬
uitaturꝰ. ⁊ id peregre secũ tulerit. autsiꝗs equũ gestandicausa
quã utendas acceper̃ ita furtũ cõmittere: si se intellegant id
inunto dño facere. eũq siitellexissent ñ ꝑmis surũ. acsipmis¬
surũ credant: extra crim̃ uideri.optima sane distinctione ꝗa
surtũ sine affectu furandĩ ñ cõmittit᷑. s e sicredat aliꝗs in¬

Expanded text:
noxii sunt. Poena manifesti furti quadrupli est tam ex servi persona noxii sunt. Poena manifesti furti quadrupli est tam ex servi persona quam ex liberi, nec manifesti dupli. Furtum autem fit non solum, cum quis intusa rem alienam amovet, sed generaliter cum quis alienam rem invito domino contrectat. itaque sive creditor pignore, sive is apud quem res deposita est ea re utatur, sive is qui rem utendam accepit in alium usum eam transferat quam cuius gratia ei data est, furtum committit. veluti si quis argentum utendum acceperit quasi amicos ad cenam invitaturus et id peregre secum tulerit, aut si quis equum gestandi causaquam utendas acceperint, ita furtum committere, si se intellegant id invito domino facere eumque, si intellexisset, non permissurum, ac si permissurum credant, extra crimen videri: optima sane distinctione, quia furtum sine affectu furandi non committitur. Sed et si credat aliquis in
Abbreviated transcription (Latin):
uares quesita: ⁊ inuenti sit Nã meũ ꝓpͥa actio ẽstitutae
qurons sue ñ sit quȩ appellat᷑ c̃cepti soblitũ furtũ dĩ eũtes
furtiua ab aliquo tibi oblata sit. eaq apudte c̃ceptasd. utiq
sicumte tibi data fuerit ut apudte pociuꝰ quã apud eũ qui
dederit. c̃ciperet᷑. Nãtibi apud quẽ c̃ceptasit ꝓpͥa aduersꝰ
eũ ꝗobtulit quã uis fur ñ sit ẽstituta: actio qua appellatur
oblati st etiã ꝓhibiti surti actio aduersũ eũ qfurtũ quertrt¬
testib p̃sentib uolentẽ ꝓhibuerit słre t̃expena c̃stiruit᷑ edicto
p̃toris paccionẽ surti ñ ex hibiti. adu̾seũ ꝗ furtiuã rẽ apudse
quesitã & inuentã ñ exhibuit. S heȩ actiones iđ c̃cep̃ti &
oblati: ⁊ furti ꝓhibiti nec ñ furti ñexhibiti indesuc iudinẽ
abier̃. ¶Cũ enĩ reꝗsitio rei furtiuȩ b̾die scđm ueterem
obseruationẽ ñ sit meritoex c̃sequentia etiã p̃fate actioneꝰ

Expanded text:
a actio constituta est, quamvis fur non sit, quae appellatur concepti. oblatum furtum dicitur, cum res furtiva ab aliquo tibi oblata sit eaque apud te concepta sit, utique si ea mente tibi data fuerit, ut apud te potius quam apud eum qui dederit, conciperetur: nam tibi, apud quem concepta sit, propria adversus eum qui obtulit, quamvis fur non sit, constituta est actio, quae appellatur ablatitestibus praesentibus volentem prohibuerit. praeterea poena constituitur edicto praetoris per actionem furti non exhibiti adversus eum qui furtivam rem apud se quaesitam et inventam non exhibuit. sed hae actiones, id est concepti et oblati et furti prohibiti nec non furti non exhibiti in desuetudinem abierunt. cum enim requisitio rei furtivae hodie secundum veterem observationem non fit: merito ex consequentia etiam praefatae actiones
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗb dã furti tantũmꝰ. tos huiꝰmo di calliditati obuiã orantẽ purãm
dicisioniẽ sanc cimꝰ ñ solũfurtiactionẽ sẽs̃ etiĩ serui corrupticont᷑
eũ dari. lic& enĩis seruus deterior asolicitatore minime factꝰẽ. ⁊idõ
ñ c̃currant regulę quaȩ serui corrupti actionẽ introducerent. tam̃
c̃siliũ corruptoris ad ꝑniciẽ ꝓbitatis serui introductũ ẽ. ut sit ei pe¬
nalis actio inposita: tã quã re ipsa fuiss& seruuꝰ corruptꝰ. ne ex huiꝰ¬
modi inpunitate:⁊ in aliũ seruũ ꝗ possit corrũprtale facinꝰ aꝗbꝰdã¬

Expanded text:
dam furti tantummodo: nos huiusmodi calliditati obviam euntes, per nostram decisionem sanximus, non solum furti actionem, sed etiam servi corrupti contra eum dari: licet enim is servus deterior a sollicitatore minime factus est, et ideo non concurrant regulae quae servi corrupti actionem introducerent, tamen consilium corruptoris ad perniciem probitatis servi introductum est, ut sit ei poenalis actio imposita, tamquam re ipsa fuisset servus corruptus, ne ex huiusmodi impunitate et in alium servum, qui possit corrumpi, tale facinus a
Abbreviated transcription (Latin):
siniuit. ⁊c̃ solũ fieri nouationẽ. quotiens hoc ipsũ int̾ c̃tͣhentes
ex p̃ssũ suerit: ꝙ ꝓpt̃ nouationẽ pͥoris obligationis c̃uenerĩt.
lioꝗn manere ⁊ pͥstinã obligationẽ ⁊ scdam ei accede. ut ma¬
neat ex utraq causa obligatio. scđm nr̃ȩ c̃stitutionis diffi¬
nitionẽ. quã lic& ex ipsiuꝰ leccione aꝑtiuꝰ cognoscere ¶hoc am¬
pliuꝰ. heȩ obligationes quȩ c̃sensu c̃tͣhunt᷑. ctͣria uoluntate
dissoluunt᷑ Nã siticiuꝰ ⁊ seius int̾̃se c̃senser̃ ut fundũ tusculanũ
ẽptũ seius haber& centũ aureoꝵ. de inde re ñdũ secuta. idẽ
ñdũ p̃tiosoluto neq fundo rradito. placuerit int̃ eos
ut discede rent᷑: ab ea ẽptione ⁊ uenditione inuicẽ lib̾ant᷑.
dẽ est ⁊ in c̃ductione un locatione. ⁊ in om̃ib c̃tractib qui

Expanded text:
finivit, tunc solum fieri novationem, quotiens hoc ipsum inter contrahentes finivit, tunc solum fieri novationem, quotiens hoc ipsum inter contrahentes expressum fuerit quod propter novationem prioris obligationis convenerunt; alioquin manere et pristinam obligationem et secundam ei accedere, ut maneat ex utraque causa obligatio secundum nostrae constitutionis definitiones, quas licet ex ipsius lectione apertius cognoscere. Hoc amplius eae obligationes, quae consensu contrahuntur, contraria voluntate dissolvuntur. nam si Titius et Seius emptum Seius haberet centum aureorum, deinde re nondum secuta, id est neque pretio soluto neque fundo tradito, placuerit inter eos ut discederetur ab emptione et venditione, invicem liberantur. idem est et in conductione et locatione et
Abbreviated transcription (Latin):
ã x pͥor debitor lib̾at᷑ xposterior obligatio nullaẽ Monidẽ
iuris ÷ si a seruo ꝗsstipulatꝰ fuerit: nã tẽpͥor ꝑ inde obligatꝰ man&:
acsi postea nulluꝰ stipulatꝰ fuiss& S⁊ si eadẽ ꝑsona sit aqua postea
stipuleris ita demũ nouatiosit si ꝗd in posteriore stipulatione
no uisit. forte sic̃dicio aut dies aut fide iussor adiciat᷑ aut de¬
trahat᷑. ꝙ aut̃ diximꝰ sic̃ditio adiciat᷑ nouationẽ fieri: sic in¬
tellegi oport& ut ita dicamꝰ factã nouationẽ si c̃ditio extiterit
Alioꝗn si defecerit: durat pͥorobligatio⁊ cũ hoc ꝗdẽ int̾ uet̾es
c̃stabat. ⁊t̃ fieri nouationẽ. cũ nouandi animo in scđam obliga¬
tionc̃ iͥtiufuerat sro hoc aut̃ dubiũ erat qñ nouandi animo
uidet᷑ hoc fieri. ⁊ quasdã de hoc p̃suptiones alii in aliis casib
introducebant ¶ Idõ nr̃a ꝓcessit c̃stitutio. quȩ aꝑtissime df¬

Expanded text:
nam et prior debitor liberatur et posterior obligatio nulla est. non idem nam et prior debitor liberatur et posterior obligatio nulla est. non idem iuris est, si a servo quis stipulatus fuerit: nam tunc prior proinde obligatus manet ac si postea nullus stipulatus fuisset. sed si eadem persona sit a qua postea stipuleris, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si condicio adiciatur novationem fieri, sic intellegi oportet, ut ita dicamus factam novationem si condicio extiterit: alioquin si defecerit, durat prior obligatio. Sed cum hoc quidem inter veteres constabat, tunc fieri novationem cum novandi animo in snem itum fuerat: per hoc autem dubium erat, quando novandi animo videretur hoc fieri, et quasdam de hoc praesumptiones alii in aliis casibus introducebant: ideo nostra processit constitutio, quae apertissime de
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sens indic̃ue aut sub c̃ditione quarũ cũq reꝵ miħtecũ actio
que q̃ abste peticio uł aduersuꝰ te ꝑsecutio ÷ erit ꝙq tu meũ
habes tenes possides posũderesue. doloue malo fecisti qͦ muinꝰ
possideas quanti quęq reꝵ eaꝵ reserit tantã pecuniã dari
stpulat ÷ aulus augerius. Spopondit numerius negidius Itẽ
exx diuerss numęrius negidius int̾ rogauit aulũ augeriũ. Ie
qd tibi b dierno diȩ ꝑ aꝗlia nã stipulationẽ spo poueluad om̃e
habes ne accoptũ : Respondit auluꝰ augeriũꝰ. habediacceptũq
tuli ¶Preterea nouatione tollit᷑ obligatio. ueluti. sud ꝙ tu
seio de beasticio stipulatꝰ dari sit. Nã int̾uentu nouȩ ꝑsone.
noua nascit᷑ obligatio ⁊ pͥma tollit᷑ trans lata in posteriorẽ adõ
ut int̾dũ lic& posterior stipulatio inutilissit : tam̃ pͥma noua¬
tionis iure: tollit᷑. ueluti. Sud ꝙ ticio tudebeas apupillo sine
tutoris auctoritate stipulatꝰ suerit̃ ticiuꝰ : qͦ casu resamittit᷑.

Expanded text:
e quarumque rerum mihi tecum actio quaeque abs te petitio vel adversus te persecutio est erit quodque tu meum habes tenes possides possideresve dolove malo fecisti, quo minus possideas: quanti quaeque earum rerum res erit, tantam pecuniam dari stipulatus est Aulus Agerius, spopondit Numerius Negidius. ’ item e diverso Numerius Negidius interrogavit Aulum Agerium: ‘ quidquid tibi hodierno die per Aquilianam stipulationem spopondi, si omne habesne acceptum? ’ respondit Aulus Agerius: ‘ habeo acceptumque tuli. ’ Praeterea novatione tollitur obligatio. veluti si id quod tu Seio debeas, a Titio dari stipulatus sit. nam interventu novae personae nova nascitur obligatio et prima tollitur translata in posteriorem, adeo ut interdum, licet posterior stipulatio inutilis sit, tamen prima novationis iure tollatur: veluti si id quod Titio tu debebas a pupillo sine tutoris auctoritate stipulatus fuerit, quo casu res amittitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ex positũ sit superiori libro. deobligationib exc̃tractu
Q iquas exc̃tractu seꝗt᷑ ut de obligationib et malesitiõ dis¬
piciamꝰ s ille ꝗdẽ ut sũ oloco tradidimꝰ inquat tuor gnr̃a di¬
uidunt᷑ hee uo. uniũgnris st̃. Nã om̃s exre nascunt᷑ .i ex
ipsõ maleficio. aeluti. exfurto aut rapina aut dãpno ant
inuiria. furtũ ⁊ c̃tractio rei fraudulosa uł ipsiuꝰ rei ułetiã
usueiꝰ possessionisueꝙ lege nat᷑ ali ꝓ hibitũ ẽ ad mittere. sur¬
tũ aut uł asiruo id: anigro. dictũ ẽ ꝙꝓcli ⁊i obscurest ⁊ pleꝵq¬

Expanded text:
um expositum sit superiore libro de obligationibus ex contractu et quasi ex contractu, sequitur, ut de obligationibus ex maleficio dispiciamus. sed illae quidem, ut suo loco tradidimus, in quattuor genera dividuntur: hae vero unius generis sunt, nam omnes ex re nascuntur, id est ex ipso maleficio, veluti ex furto aut rapina aut damno aut iniuria. Furtum est contrectatio rei fraudulosa vel ipsius rei vel etiam usus eius possessionisve, quod lege naturali prohibitum est admittere. Furtum aut
Abbreviated transcription (Latin):
Adeb& analiuꝰ ꝓ eo. Libat᷑ enĩ. ⁊ alio soluente: siue sciente debitore
siue ignorante: uł inuita solutio fiat. Ntẽ si reus soluerit. ẽtiã
hii ꝗpeo int̃ uener̃ t̃. lib̾ant᷑: Idẽ ex c̃trario c̃tigit. si fide iussor
soluerit: ñ solũ ipse libat᷑ sedetiã reus. NItẽ ꝑ accepti lationem:
tollit᷑ obligatio. Est accepti latio: imaginaria solutio. Eenim
ex uerboꝵ obligatione ticio debet᷑ id si uelit ticiuiꝰ remittere.
poterit sicfieri ut paciat᷑ haȩc uerba debitorẽ dicere. ego
gationes soluunt᷑ quȩ ex uerb̾ c̃ sistunt ñ enã ceterae. Consen
debitsaccoptilatio ficri potest Est ꝓdita stipulatio quaȩ uulgo
aqlana appelat᷑ ꝑquã sipulationẽ c̃tingitut om̃iũ reꝵobligatio
instipulationẽ deducat᷑ ⁊ ea ꝑ accepti litionẽ tollat᷑. Stipulatio
enĩ aꝗliana nouat om̃is obligationes: ⁊ agallo aꝗlio ita cõpositaẽ.¬

Expanded text:
et, an alius pro eo: liberatur enim et alio solvente, sive sciente debitore sive ignorante vel invito solutio fiat. item si reus solverit, etiam ii qui pro eo intervenerunt liberantur. idem ex contrario contingit, si fideiussor solverit: non enim solus ipse liberatur, sed etiam reus. Item per acceptilationem tollitur obligatio. est autem acceptilatio imaginaria solutio. quod enim ex verborum obligatione Titio debetur, id si velit Titius remittere, poterit sic fieri, ut patiatur haec verba debitorem dicere: ‘ qugationes solvuntur, quae ex verbis consistunt, non etiam ceterae: consentta in partem debiti acceptilatio fieri potest. Est prodita stipulatio, quae vulgo Aquiliana appellatur, per quam stipulationem contingit ut omnium rerum obligatio in stipulationem deducatur et ea per acceptilationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes et a Gallo Aquilio ita composita
Abbreviated transcription (Latin):
is ius sutuo adira. Nã hditatatis qq̃ ã missȩ rationẽ ẽẽ habendã :¬
c̃stat. Itẽ si ex pari mulaꝵ unã uł ex qua drigis equoꝵ unũ¬

Expanded text:
is iussu tuo adiret: nam hereditatis quoque amissae rationem esse habendam cis iussu tuo adiret: nam hereditatis quoque amissae rationem esse habendam constat. item si ex pari mularum u
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuerit ¶is aut̃ u̾b legis quanti id in ed anno plurimi fuerit.
illa sententia ex pͥmit᷑ ut siꝗs hõem tuũ ꝗd̾ die claudus aut luscꝰ
aut mancꝰ erit occiderit ꝗ̃ in eo anno integer aut p̃cios fuerit:
ñ tanti teneat᷑ quantibͥdie erit. s quanti in ed anno plurimi
suerit quaratione creditũ ẽ penalẽ eẽ huiꝰ legis actionẽ ꝗa
ñ solũ tantiꝗsq obligat᷑. quantũ dãpni dederit. sed aliquando
longe pluris. idõq c̃stat in hdem eã actionẽ ñ transire. quȩ¬
i transitura fuiss&: siultra dãpnu nũ quã lis extimaret᷑. Illud
ñ ex u̾b legis sed ex int̾p̃tatione placuit ñ solũ ꝑ ẽpticorporis ex¬
timationẽ habendã eẽ scđm ea quȩ diximꝰ: sed eo ãpluꝰ ꝗcqu̾id
p̃terea ꝑ ẽpto eo corpore dãpni uob allatũ suerit. ueluti. siser¬
uũ tuũ hđem ab aliquo institutũ. antea ꝗs occiderui quã

Expanded text:
non potuerit. His autem verbis legis ‘ quanti id in eo anno plurimi fuerit ’ non potuerit. His autem verbis legis ‘ quanti id in eo anno plurimi fuerit ’ illa sententia exprimitur, ut si quis hominem tuum, qui hodie claudus aut luscus aut mancus erit, occiderit, qui in eo anno integer aut pretiosus fuerit, non tanti teneatur quanti is hodie erit, sed quanti in eo anno plurimi fuerit. qua ratione creditum est, poenalem esse huius legis actionem, quia non solum tanti quisque obligatur quantum damni dederit, sed aliquando longe pluris: ideoque constat, in heredem eam actionem non transire, quae transitura fuisset si ultra damnum numquam lis aestimaretur. Illud non ex verbis legis, sed ex interpretatione placuit, non solum perempti corporis aestimationem habendam esse, secundum ea quae diximus, sed eo amplius quidamni vobis adlatum fuerit, veluti si servum tuum heredem ab aliquo institutum ante quis occiderit quam
Abbreviated transcription (Latin):
mauit. neq ille curauit cauere: extͣ culpã ẽ putator. & que extͣ
culpã intelligit᷑ si seorsũ auia fort̾e uł in medio fundo cedebat.
lic& ñ pclamauit: ꝗa eo loca nulli extͣneo ius fuerat uersandisł̾re¬
terea si medicꝰ ꝗ seruũ tuũ secuit dereliquerit curationẽ. atq
ob id mortuus fuerit seruu. culpȩreus ẽ. ¶smperitia qq c̃ulpȩ
annumerat᷑. ueluti si medicꝰ idõ seruũtuũ occiderit: qd eũ
male secuerit. aut ꝑperã ei medi cam̃tũ dederit ¶Inpetũ q̃q̃
mulaꝵ quas mulio ꝓpt̃ inperitiã retinere ñ potuerit. si ser¬
uuꝰtuũ op̃ss suerit: culpȩ reu̾: mulio. S⁊ & siꝓpt̃ infirmitatẽ
retinere eas ñ potuerit. cũ aliuꝰ firmior retinore potuis s&i ȩ̃q
culpȩ tenet᷑ se. dẽq placuer t. deeo qq̃ ꝗ cũ equo ueheret᷑.
impetũ eiꝰ aut ꝓpt̃ infirmitatẽ aut ꝓpt̾ inperitiã suã retinere

Expanded text:
lle curavit cavere, extra culpam est putator. aeque extra lle curavit cavere, extra culpam est putator. aeque extra culpam esse intellegitur, si seorsum a via forte vel in medio fundo caedebat, licet non praeclamavit, quia eo loco nulli extraneo ius fuerat versandi. Praeterea si medicus, qui servum tuum secuit, dereliquerit curationem atque ob id mortuus fuerit servus, culpae reus est. Imperitia quoque culpae adnumeratur, veluti si medicus ideo servum tuum occiderit, quod eum male secuerit aut perperam ei medicamentum dederit. Impetu quoque mularum, quas mulio propter imperitiam retinere non potuerit, si servus tuus oppressus fuerit, culpae reus est mulio. sed et si propter infirmitatem retinere eas non potuerit, qui, cum alius firmior retinere potuisset, aeque culpae tenetur. eadem placuerunt de eo quoque, cum equo veheretur, impetum eius aut propter infirmitatem aut propter imperitiam suam retinere
Abbreviated transcription (Latin):
que pecudũ nũo sit in uiria occiderit: quantieares in eo
dequadru pedei sed de ea tantũ quȩ pecudũ nũo : cauerur:
eo ꝑtin& ut neq deferis bestiis. neq de canib cautũ eẽ:
muli. asini. boues. oues. caprȩ. desuib qq̃adẽ placuit. Mai sues:
petudũ appellatione c̃tinent᷑. ꝗa& hi g̃gatĩ pascunt᷑. sic
deniq & omerus in odisssa ait sicaelius marcianꝰ in suis insti¬
ligit᷑ꝗ nullo iure occidit. Itaq ꝗ latronẽ occidit ñ tenet᷑ utiq
si alit̃ periculũ effugere ñ potest. ac neis ꝗdẽ lege tenet᷑ ꝗ̃ casu
occidit simͦ culpa eiꝰ nulla inueniat᷑. Nã alioqnñ minꝰ ex dolo
exercitat᷑ transcuntt̃ seruũ tuũ iraiecerit. distinguit᷑. Hã snd
natꝰ ẽ: id ã misit. Itẽ siputator ex arbore deiecto ramo seruum
tuũ transẽ untẽ occiderit: sꝓpe uiã publicã aut uicinali id fac¬
tũ ẽ. neq p̃clamaiit ut casꝰ euitari possit: culpa& reus ẽ. si p̃ cla¬

Expanded text:
quae pecudum numero sit, injuria occiderit, quanti ea res in eo de quadrupede, sed de ea tantum quae pecudum numero est cavetur: eo pertinet ut, neque de feris bestiis, neque de canibus cautum esse muli, asini, boves, oves, caprae. De suibus quoque idem placuit; nam et sues pecorum appellatione continentur, quia et hi gregatim pascuntur: sic denique et Homerus in Odyssea ait, sicut Aelius Marcianus in suis instilegitur, qui nullo iure occidit. itaque qui latronem occidit, non tenetur, utique si aliter periculum effugere non potest. Ac ne is quidem hac lege tenetur, qui casu occidit, si modo culpa eius nulla invenitur: nam alioquin non minus exercitatur, transeuntem servum tuum traiecerit, distinguitur. nam si natus est, id admisit. Item si putator ex arbore deiecto ramo servum tuum transeuntem occiderit, si prope viam publicam aut vicinalem id factum est neque praeclama
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentia etiã hoc indicisionib nr̃is em̃ dauit . ut in dñi sit
mouere desiderat siue furti adu̾suꝰ eũ ꝗrẽ subripuit. ⁊ alterut᷑
caꝵ electã dñm ñ posse expenitentia ad alterã uenire actio nẽ.
s si ꝗdẽ furẽ elegerit illũ ꝗ rẽ utendĩ accepit penitꝰ lib̾ari. sin
aut̃ cõmodator ueniat ad u̾scũ ꝗrẽ utendã accepit. ip̃si ꝗdem
nullo mͦ c̃ pctere posie ad u̾s fure furti accionẽ. Eũ aut̃ ꝗ pror
cõmodata c̃uenit᷑ posie ad usuꝰ furẽ surtihab̾e actionẽ : ita tam̃

Expanded text:
providentia etprovidentia etmovere desiderat, sive furti adversus eum qui rem subripuit, et alterutra earum electa, dominum non posse ex poenitentia ad alteram venire actionem. sed si quidem furem elegerit, illum qui rem utendam accepit penitus liberari. sin autem commodator veniat adversus eum qui rem utendam accepit, ipsi quidem nullo modo competere posse adversus furem furti actionem, eum autem qui pro re commodata convenitur, pos
Abbreviated transcription (Latin):
sub repto: furti agere posse. etiã sudoneũ debitorẽ habeat ꝗ a
expedit ei pignori pociuꝰ incũbere: quã in ꝑsonã agere. adõ ꝗͥdẽ
ut quã uis ipse debitor eã rẽ subripuerit: nihi lominꝰ creditori
sarcinator sarcianda uestim̃ti mercelexerta accepit & ea
eã rẽ ñ perire. cũ iudicio locati asullone aut sarcinatoretrx̃
suã ꝑseꝗ potest. scd & bonȩ sidĩ ẽptori subrepta re quã emerit.
quãuis dñ sñ sit om̃i mͦ cõpetit actio furtiquẽ ad modũ ⁊ cre¬
ditori s ulloniuo ⁊i sarcinatori ñ alit̾ surti ẽpetere placuit quã
c̃petit. ꝗa hoc casu ipsiuꝰ int̾ ÷ rẽ saluã eẽ. Idẽ ÷ ⁊ siiparte soluen¬
do sint fullo aut sarcinator quȩ desullone ⁊ sircinatore diximus.
eadẽ udeũ cui cõmodata res ẽ. transferenda ueteres existimabant.
N ã ut ille fullo merce dẽ accipiendo cꝰtodiã p̃stat. ita is qq̃ ꝗ cõmo¬
datũ uten dũꝑcipit. similit̃ ne cesse ht̃. cꝰto diã p̾stare. Sed nr̃a

Expanded text:
subrepto furti agere posse, etiamsi idoneum debitorem habeat, quia expedit ei pignori potius incumbere quam in personam agere: adeo quidem ut, quamvis ipse debitor eam rem subripuerit, nihilo minus creditorisarcinator sarcienda vestimenta mercede certa acceperit eaque eam rem non perisse, cum iudicio locati a fullone aut sarcinatore rem suam persequi potest. sed et bonae fidei emptori, subrepta re quam emerit, quamvis dominus non sit, omnimodo competit furti actio, quemadmodum et creditori. fulloni vero et sarcinatori non aliter furti competere placuit, quam competit, quia hoc casu ipsius interest rem salvam esse. idem est et si in parte solvendo sint fullo aut sarcinator. 16 18. Quae de fullone et sarcinatore diximus, eadem et ad eum cui commodata res est transferenda veteres existimabant: nam ut ille fullo mercedem accipiendo custodiam praestat, ita is quoque qui commodum utendi percipit similiter necesse habet custodiam praestare. sed nostra
Abbreviated transcription (Latin):
ex positũ ẽ. ⁊ꝙ antea obtinebat ⁊ ꝙ postea indesuetudine inũ¬
bratũ: ab imperiali remedio illuminatũ ẽ. quas exõĩb anti¬
quoꝵ institutionibꝰ ⁊p̃cipue excõm̃tarus gagi nr̃i tã institu¬
tionũ quã rex cottidianaꝵ aliisq multis cõmtariis cõpositã
⁊ plenis simũ nr̃aꝵ c̃stitutionũ robd̾r eis ac cõmodauimꝰ dũma
itaq ope ⁊ alacri studio has leges nr̃as accipite. ⁊ uos metip¬
sos sic eruditos ostendite : ut spes uos pulcherrima foueat
toto legitimo oꝑe ꝑfecto posse etiã nramrem publicã in

Expanded text:
expositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumexpositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum quam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis compositas et plenissimum nostrarum constitutionum robur eis accommodavimus. Summa itaque ope et alacri studio has leges nostras accipite et vosmet ipsos sic eruditos ostendite, ut spes vos pulcherrima foveat, toto legitimo opere perfecto, posse etiam nostram rem publicam in