comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causa sit neglecta amicitia. Itaq ne¬
re amicitie difficillimo reperiunt᷑
ĩ his qui honoribus req publia ue̾¬
santur. UGi cĩ istum ĩuenias: qui ho¬
norem amici anteponat suo. quid ãt.
hec ut omittam ꝙͣ graues oͣ diffici¬
les plerisq iudentur calamitatum
socictaies. ael quas nõ est socile ĩ uẽtu
te amicus certus ĩ re ĩcerta cernit᷑:
Tamẽ hȩ ano louitatis et ĩfirmi¬
tatis plerosq cõuincunt. aut si ĩ
bonis rebril cãtenmnũt. aut ĩ malis
deserunt. Qui igitur ĩ utraq re
gr auẽ cõstantem sabilem se ĩ ami¬
citia prelcterit. hũc t maxime
raro generi haminũ iudicare do¬
bemus et pene diuino. ffirmanẽ¬
tum aute stabilitatis cõstãtiȩq ciꝰ
quã ĩ amicitia querimus fides c̃. Hi
hil eĩz stabile quod ĩ fidum. S impli¬
cem prȩterea et cõmunẽ et cõsen¬
tientem idest qui rebus isdem mo¬
ueatur. eligi par est. que omĩa perti¬

Expanded text:
causa sit neglecta amicitia. itaque vecausa sit neglecta amicitia. itaque verae amicitiae difficillime reperiuntur in eis, qui in honoribus reque publica versantur. ubi enim istum invenias, qui honorem amici anteponat suo? quid? haec ut omittam, quam graves, quam difficiles plerisque videntur calamitatum societates, ad quas non est facile inventu te: amicus certus in re incerta cernitur; tamen haec duo levitatis et infirmitatis plerosque convincunt, aut si in bonis rebus contemnunt aut in malis deserunt. qui igitur utraque in re gravem constantem stabilem se in amicitia praestiterit, hunc ex maxime raro genere hominum iudicare debemus et paene divino. firmamentum autem stabilitatis constantiaeque est eius quam in amicitia quaerimus fides est; nihil est enim stabile, quod infidum est. simplicem praeterea et communem et consentientem, id est, qui rebus isdem moveatur, elegi par est; quae omnia perti
Abbreviated transcription (Latin):
iudicare olifficile est sãne nisi expẽtũ.
Experiendum aũt est ĩ ip̃a amictia.
ita prȩcurit amicitia udiciũ. tollitq
experiendi potestatem. Est igitur pru¬
dentis substinere ut currum lic ĩ petu
beniuelentiȩ. quo utamur quasi equi
temperatis sic auicitus aliqua parte
periclitatis moribus amicorum. Qui¬
dam sępe ĩparna peccunia ꝑspiciũt᷑
qͣ sint leues: quid̾am autẽ quos par¬
ua mouere nõ potuit cognoscentur
ĩ magna. Sim uõ ermit aliqui re¬
perti qui pecciniam prefer̃o amici¬
tiȩ sordidum extiment ubi eos in¬
uoniemus qui honores qui maga¬
stratus imperium potestates opes: a¬
amicitix nõ anteponant: arit cum
exoltera parta proposita hec sũt. ex
altera uis amicitig nõ multo illa ma¬
lunt: inbecilla eñ natura est ad contẽ¬
nenolam potentiam: qua etĩa si ne¬
gleta amicitia cãsecuti sunt obscura
ri arbitrantur ciuasi nõ sine magͥ:

Expanded text:
iudicare difficile est sane nisi expertum, iudicare difficile est sane nisi expertum, experiendum autem est in ipsa amicitia: ita praecurrit amicitia iudicium tollitque experiendi potestatem. est igitur prudentis sustinere ut cursum, sic impetum benevolentiae, quo utamur, quasi equis temptatis, sic amicitia, aliqua parte periclitatis moribus amicorum. quidam saepe in parva pecunia perspiciuntur quam sint leves; quidam autem, quos parva movere non potuit, cognoscuntur in magna. sin vero erunt aliqui reperti qui pecuniam praeferre amicitiae sordidum existiment, ubi eos inveniemus, qui honores magistratus imperia potestates opes amicitiae non anteponant, ut, cum ex altera parte proposita haec sint, ex altera ius amicitiae, non multo illa malint? imbecilla enim est natura ad contemnendam potentiam, quam etiam si neglecta amicitia consecuti sint, obscuratum iri arbitrantur, quia non sine magna
Abbreviated transcription (Latin):
cam emendati mores amicorum sĩt
tum si ĩter eos om̃iu rerũ cõsilio¬
rum uoluntatum smne ulla excep¬
tione cõmunital: ut ctiam si qua
fortuna acciderit et minus iuste
dȩ ĩ quibus eorum aut de capi¬
te agatur. aut de fama decliã¬
dum est ole uia. mõ ne sũma tur¬
pitudo sequatur. Est eĩ quatenus
negligenda est fama. Hec mecho¬
erõ telum ad res gerendas erti¬
mare opertet beniuelentiam ciniui:
quã blandicus et assectando colliꝗẽ
turpe est. uirtas .quã sequitur eñ¬
tas minime repudiandda .st. Ee cel
sepe redeo ad scipimem. cuiui m¬
ns sermo erat dde amatia Quere¬
batur eĩ ꝙ ĩ om̃ibus rebiis homi¬
nes diligentiores essent et capras et
bere curam: ĩ amicis eligenais negli¬
gentes esse: Nec habere signa quydã
et notas quibus ces qiui ad amicitiã
essent idonei iudicarent. Sñt igit᷑
firmi et stabiles et tẽstates eligendi.
cuius generis est magna penuria. et

Expanded text:
cum emendati mores amicorum sint, cum emendati mores amicorum sint, tum sit inter eos omnium rerum consiliorum voluntatum sine ulla exceptione communitas, ut etiam si qua fortuna accident ut minus iustae nt, in quibus eorum aut caput agatur aut fama, declinandum de via sit, modo ne summa turpitudo sequatur; est enim quatenus neglegenda est fama, nec mediocre telum ad res gerendas existimare oportet benevolentiam civium, quam blanditiis et assentando colligere turpe est; virtus, quam sequitur caritas, minime repudianda est. sed—saepe enim redeo ad Scipionem, cuius omnis sermo erat de amicitia—querebatur quod omnibus in rebus homines diligentiores essent; capras et bere curam, in amicis eligendis neglegentis esse nec habere quasi signa quaedam et notas, quibus eos, qui ad amicitiam essent idonei, iudicarent. sunt igitur firmi et stabiles et constantes eligendi, cuius generis est magna penuria; et
Abbreviated transcription (Latin):
osurus: nec se adlnci posse ut quẽ
admodum putaretur ab hiante ẽẽ
dictum crederet: qui sapiens habitꝰ
esset unus de septem. sed imptiri criꝰ¬
dam ut ambitiosi ut omĩa ad suã
potentiam renocantis sentẽtiam esse.
Quonã eĩ modo quisqͣ amicus eẽ
poterit euis: eui se putabit inimicũ
esse posse: quim ctiam necesse eĩt cupe
et optare ut qͣ sȩpissime peccit amicꝰ.
Quo plus aet sibi tãqͣ cauãs ad repre¬
hendenlum. Ruosus autẽ recte factis
cõmodis q amicorum necesse crit at
angi dolere ĩ nidere. Quare hoc ꝗdẽ
precoptum cuiuscũq ad tollenolam
amicitiam ualet Illud potini prxci¬
piendum fuit ut cam diligentiam
adhiberenius in iciciis cõparãdis
ut ne quande amare inciporemus
eam quem aliquando odisse posse¬
mus. Quim itiam si niinus felicẽ
indiligendo fiussemus ferenedum
id scipio potius ꝙͣ inimicitiarum
terrpus cogitandum putabat. his
igitur t̾mibus utendum arbitror ut

Expanded text:
osurus; nec vero se adduci posse ut hoc, quem osurus; nec vero se adduci posse ut hoc, quem ad modum putaretur, a Biante esse dictum crederet, qui sapiens habitus esset unus e septem; impuri cuiusdam aut ambitiosi aut omnia ad suam potentiam revocantis esse sententiam. quonam enim modo quisquam amicus esse poterit ei, cui se putabit inimicum esse posse? quin etiam necesse erit cupere et optare ut quam saepissime peccet amicus, quo pluris det sibi tamquam ansas ad reprehendendum: rursum autem recte factis commodisque amicorum necesse erit angi dolere invidere. qua re hoc quidem praeceptum, cuiuscumque est, ad tollendam amicitiam valet: illud potius praecipiendum fuit, ut eam diligentiam adhiberemus in amicitiis comparandis, ut ne quando amare inciperemus eum, quem aliquando odisse possemus. quin etiam si minus felices in deligendo fuissemus, ferendum id Scipio potius quam inimicitiarum tempus cogitandum putabat. His igitur finibus utendum arbitror, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
finit amicitiam paribu ossiciis ac uo¬
luntatibas. hoc quiden est nimis exi¬
gne. et exiliter ad calenlos uocare ami¬
citiam ut pir sit ratio acceptorum
t datorum. Ditior nihi est affluẽti¬
or nidetur esse uora amicitia. neci
obseruare res stricte ne plus reddlat
p̃ accepit. Neq cñ uerendum ẽ ne
quid excidat: ant ne quid ĩ terra
defluat. ut ne plus equo quial in
amicitiam congeratur. Tertius uero
sinis ille deterĩmus: ut quantiqsq
se ip̃o faciat tanti siat ab amicis. Sę
pe ĩ quibusdam aut animus ab iectior
est aut spes amplificandę sortuno
fractior est. Non est igitur amici talẽ
esse in enin. qualis ip̃e in se est. seol
potius eniti et efficere ut amici u¬
centem aniniũ excitet. ĩducatq spẽ
cogitationẽq meliorem. Alius igitũ
sinis uero amicitie cõstituenolus ẽ.
si prius quid maxime reprehẽolẽ
scipio solitus sit echxero. Negabat
re oportere. ut aliquando esset e¬

Expanded text:
finit amicitiam paribus officiis ac vofinit amicitiam paribus officiis ac voluntatibus. hoc quidem est nimis exigue et exiliter ad calculos vocare amicitiam, ut par sit ratio acceptorum et datorum. divitior mihi et affluentior videtur esse vera amicitia nec observare restricte ne plus reddat quam acceperit: neque enim verendum est ne quid excidat aut ne quid in terram defluat aut ne plus aequo quid in amicitiam congeratur. tertius vero ille finis deterrimus, ut, quanti quisque se ipse faciat, tanti fiat ab amicis. saepe enim in quibusdam aut animus abiectior est aut spes amplificandae fortunae fractior. non est igitur amici talem esse in eum, qualis ille in se est, sed potius eniti et efficere ut amici iacentem animum excitet inducatque spem cogitationemque meliorem. alius igitur finis verae amicitiae constituendus est, si prius, quid maxime reprehendere Scipio solitus sit, dixero. negabat re oportere ut si aliquando esset
Abbreviated transcription (Latin):
Onstituendi autẽ simt qui fines¬
sunt ĩ amicitia: et quasi termini
chiligendi: de quubus uideo sentẽtias treᷤ¬
sc̃ri: quari nullam approbo. unã ut
codem modo erga amicum afficti sumꝰ
quo erga no met ip̃os. Alteram ut na¬
stra ĩ rinicos beniuolentia illorũ erga
nos beniuolentie pariter equaliterq re¬
spondeãt. Tertia ut quanti ouilq se ip̃
facit tanti fiat ab amicit. Harum trui
sentenciarum nulli prõsus assctior. hec
es illa prima uera est ut quẽ admodũ
ĩse quisq sic in amicum sit mamirat᷑.
Q multa cĩs quę nostra cauã nũopͣ
faceremus facimus caus mnicorũ: pre¬
cari ab ĩ digno: supplicare: tum accrbiꝰ
quę ĩ nostris rebus nõ satis honeste
ĩ amicorum sũt honestissime. Multe ꝙ
res sunt: ĩ quibus de sins cõmodiᷤᷤ ui¬
ri boni multa de trahunt: detrahiq
patiuntur. ut his amici potius q̃ ip̃i
fruantur. Altera sententa est quę dif̃¬

Expanded text:
onstituendi autem sunt, qui onstituendi autem sunt, qui sint in amicitia fines et quasi termini diligendi. De quibus tris video sententias ferri, quarum nullam probo: unam, ut eodem modo erga amicum affecti simus quo erga nosmet ipsos; alteram, ut nostra in amicos benevolentia illorum erga nos benevolentiae pariter aequaliterque respondeat; tertiam, ut, quanti quisque se ipse facit, tanti fiat ab amicis. harum trium sententiarum nulli prorsus assentior. nec enim illa prima vera est, ut, quem ad modum in se quisque, sic in amicum sit animatus. quam multa enim, quae nostra causa numquam faceremus, facimus causa amicorum! precari ab indigno, supplicare, tum acerbius quae in nostris rebus non satis honeste, in amicorum fiunt honestissime; multaeque res sunt, in quibus de suis commodis viri boni multa detrahunt detrahique patiuntur, ut eis amici potius quam ipsi fruantur. altera sententia est quae de
Abbreviated transcription (Latin):
torum opes prepotentiu excludunt ami¬
citias fideles. Non eĩ sola ip̃a fortuna
ceca est. sed cos etiam plerũq esficit
ritur fere fasticdio et cõtumatia. Nce
quiꝙͣ ĩscipiente fortimato ĩtollerabi¬
lius potest ficri. Atq hoc quidem iudẽ
licet cos qui antea cõmoclis fuerunt
pluribus iperio potestate prosperis re¬
bis immutari: sperni ab his ueteres
amicitias. ĩdulgere nomii. Quid autẽ
stultius ꝙͣ eñ plurimũ copiis facul¬
tatbus opibus possunt cętera paraẽ
quę parantur pecinuã equas fami¬
liam uestem egregiam: nasa preciosa.¬
sed amucos nõ parare optimã et pul¬
chernuã ut ita dicam suppe llectilem.
et cum çętera parant. eiu parentur
nescrunt. nec enuis cansa laborẽt. Eiuis
ribus. Amicitiarum sua cuiq ꝑma¬
net stabilis et certa possessio: et ut ẽt
si illa mancãt quę smit dona for¬
time tamẽ uta ĩculta et deserta
ab amicis nõ possit esse iocmida. sed

Expanded text:
torum opes praepotentium excludunt amitorum opes praepotentium excludunt amicitias fidelis. non enim solum ipsa fortuna caeca est, sed eos etiam plerumque efficit runtur fere fastidio et contumacia, nec quicquam insipiente fortunato intolerabilius fieri potest. atque hoc quidem videre licet, eos, qui antea commodis fuerint moribus, imperio potestate prosperis rebus immutari, sperni ab eis veteres amicitias, indulgeri novis. quid autem stultius quam, cum plurimum copiis facultatquae parantur pecunia, equos, famulos, vestem egregiam, vasa pretiosa: amicos vero parare optimam et pulcherrimam vitae ut ita dicam supellectilem. Etenim caetera cum parant, cui parantur nesciunt nec cuius causa laborent; eius ribus; amicitiarum sua cuique permanet stabilis et certa possessio, ut etiam si illa maneant, quae sunt quasi dona fortunae, tamen vita inculta et deserta ab amicis non possit esse iucunda. sed
Abbreviated transcription (Latin):
Non ergo homĩes erũt deliciis affiuen¬
tes andiendi: si quo modo quãdo de
muicitia. quã nec nsu nec ratione
habent coonitam clispatabũt. Nam
quis est proh deorum sidem at q
homunũ qui uelit ut neq diligat
quẽꝙͣ nec ab ullo diligatur. Circũ flu¬
ere omnibus copiis at q ĩ omĩn rerũ
ranorimi est nimirum. ĩ qua uulla
fides nulla caritas nulla stabilis beni¬
nolentie poͬst esse fiducia. Omĩa sẽp
suspecta ato solicita sint: nullus locus
mucitie. Quis eĩ ant eum diligat
quẽ metuet: aut enm a quo se me¬
tni putet: Coluntur tñ simulatiõe
dintaxit ad teminis. Or si forte ut lit
plerũq ceciderint tum ĩteligitur qi
fuerit in oros amnicorum. quod tarꝗ¬
nium dixisse ferunt tum cum exulẽ
qꝙͣͣ miror illa superbia et importuni¬
tate si quẽꝙꝙͣ amicum habere potuit.
Atq ut hinis quẽ dixi mores ueros
amicos parare nõ potuerunt. sic mul¬

Expanded text:
non ergo erunt homines deliciis diffluennon ergo erunt homines deliciis diffluentes audiendi, si quando de amicitia, quam nec usu nec ratione habent cognitam, disputabunt. nam quis est, pro deorum fidem atque hominum! qui velit, ut neque diligat quemquam nec ipse ab ullo diligatur, circumfluere omnibus copiis atque in omnium rerum annorum vita, nimirum in qua nulla fides, nulla caritas, nulla stabilis benevolentiae potest esse fiducia, omnia semper suspecta atque sollicita, nullus locus amicitiae. quis enim aut eum diligat, quem metuat, aut eum, a quo se metui putet? coluntur tamen simulatione dumtaxat ad tempus. quod si forte, ut fit plerumque, ceciderint, tum intellegitur quam fuerint inopes amicorum. quod Tarnium dixisse ferunt, tum cum exul esquamquam miror, illa superbia et importunitate, si quemquam amicum habere potuit. atque ut huius, quem dixi, mores veros amicos parare non potuerunt, sic mul
Abbreviated transcription (Latin):
Non eĩt est ĩhumana uirtui: neque¬
ĩmunis: neq superba. que ctiã popu¬
optime soleat: quad nõ faceret pre¬
fecto: si a caritate uulgi ab hore̾ret.
Atq ctiam mihi quidem iudentar
qui utilitatum causã fingũt amici¬
tias amabilissimũ nodum amicit ie
tollere. Non eñ tim utilitas parta ꝑ.
nnicum ꝙͣ amici amor ipse deleet at:
Tumq illico fit ꝙ ab amico est profec¬
tum iocũdum si cum studio e prolte¬
tum. Tantũq abest a ueritate ut ami¬
citic propter indigentiam collãtur: ut
ii qui opibus et copiis maximeqq inr¬
tuto in qua plurimũ est presidi ⁊
minime aterin idigeant lberalissimi
sint et benesicentissimi. Atq haud sci¬
ani an ne possit quidem nihil unquar
õmnino deesse amicr. Ubĩ eĩs stucdia no¬
stea niguissent. ñ nũq cõsilio. nũq
opera nastra nec domi nec militię sci¬
pio ee uilset: Non ioitur utilitatẽ ami¬
citia sed ulilitas nnicitiam cõsecuta est.

Expanded text:
non est eniminhumana virtus, neqnon est eniminhumana virtus, neque superba; quae etiam popue soleat, quod non faceret profecto, si a caritate volgi abhorreret. atque etiam mihi quidem videntur, qui utilitatis causa fingunt amicitias, amabilissimum nodum amicitiae tollere. non enim tam utilitas parta per amicum quam amici amor ipse delectat, tumque illud fit, quod ab amico est profectum, iucundum, si cum studio est profectum. tantumque abest ut amicitiae propter indigentiam colantur, ut ei, qui opibus et copiis maximeque virtute, in qua plurimum est praesidi, minime alterius indigeant, liberalis simi sint et beneficentissimi. atque haud sciam an ne opus sit quidem nihil umquam omnino deesse amicis. ubi enim studia nostra viguissent, si numquam consilio, numquam opera nostra nec domi nec militiae Scipio eguisset? non igitur utilitatem amicitia, sed utilitas amicitiam secuta est.
Abbreviated transcription (Latin):
tigit amor cyoriatur necelle est.
Quid eĩ tam absurdum est qͣi delee¬
tari multis ĩanibus rebus. ut honore ut
gloria ut edificatione: ut uestitu cul¬
tuq corporis. Animo aut nirtute:
predito eo ꝙ uel amare uel ut ita di¬
cam redamaro possit nõ ad modũ
delectari: Nihil est cĩ remimeratione
beninolentie nihil incissitudie studio
rum et officiorum iociduis. Quid.
si ẽt illud addinus quod recte addi
potest/ nihil esse quod ad se rẽ ullaz
tam alliciat t tam cõtrahat ad ami¬
citiam q̃ similitudo: Cancedatur prr¬
fecto uerum esse ut bonos bom dili¬
gant: assistanq sibi / qquasi propĩqui¬
tate cõnĩctos atq natura. Nihil est
cĩ appetentur similium sui. ncc ra¬
pacius natura: Quãcbrem hoc quidẽ
fanni  scẽuola costet. nt oppinor
bonis ĩ tor bonas quasi necessariam
beninolentiam esse. qui est fon̾s ami¬
cit ie a natura prosectus. Sed eadem
bonitas etiam ad multitudmẽ ꝑtinet.

Expanded text:
tigit, amor exoriatur necesse est. tigit, amor exoriatur necesse est. quid enim tam absurdum quam delectari multis inanibus rebus, ut honore, ut gloria, ut aedificio, ut vestitu cultuque corporis, animante virtute praedito, eo qui vel amare vel, ut ita dicam, redamare possit, non admodum delectari? nihil est enim remuneratione benevolentiae, nihil vicissitudine studiorum, officiorumque iucundius. Quod si etiam illud addimus quod recte addi potest nihil esse, quod ad se rem ullam tam alliciat, et contrahat, quam ad amicitiam similitudo: concedatur profecto verum esse, ur bonos boni diligant, adsciscantque sibi quasi propinquitate coniunctos, atque natura. Nihil est enim appetentius similium sui, nihil rapacius, quam natura. Quamobrem hoc quidem, Fanni et Scaevola, constat, ut opinor, bonis inter bonos quasi necessariam benevolentiam esse: qui et amifons a natura constitutus. Sed eadem bonitas etiam ad multitudinem pertinet.
Abbreviated transcription (Latin):
rebus. et dolere cõtrariis. ꝙͣcbrẽ si
cadit insapientem animi dolor ꝗ
erupcratam humãitatẽ arbitremur
quę cauiã est ut amicitiã fonolitꝰ
tellamus e uita. ne aliquas ꝑꝑ car
suscipiamus molastias: Quid eĩ in¬
terost mata animi sublato nõ dico
ĩter homniẽ et poceudem. sed ĩter ho¬
nim̃e e trancum aut saxuni: aut
isti audierdi. qui nirtutẽ duxam
et quasi faycam esse quandam no¬
lunt: quę quidema est tum ĩ mul¬
tis rebul tum ĩ amicitia tenera at¬
q tractabilis: ut et om̃e honis ami¬
ci quasi fundantur. et ĩ camodis
cẽtrabartur. Quãcbrem angor iste
qui pro amico ępe caru ñdu ẽ
nõ tartu ualet ut tellat e uita
amicitiam. nõ plus ꝙͣ ut et uirtu¬
tes quia nõ nullas curas  mo¬
lestias afferunt . reprcdientur. Cur
aute cõtrahat amicitiam uirtuᷤᷤ ut
supra dixi si qua signisicatio nirtu¬
tis cluceat ad quam̃ se similis ani¬
mus applicet et ad ũgat id cu cõ¬

Expanded text:
rebus et dolere contrariis. quam ob rem si rebus et dolere contrariis. quam ob rem si cadit in sapientem animi dolor, exstirpetur, humanitatem arbitramur, qui causa est cur amicitiam funditus tollamus e vita, ne aliquas propter eam suscipiamus molterest motu animi sublato, non dico inter pecudem et hominem, sed inter hominem et truncum aut saxum aut isti audiendi, qui virtutem duram et quasi ferream esse quandam volunt; quae quidem est cum multis in rebus tum in amicitia tenera atque tractabilis, ut et bonis amici quasi diffundatur et incommodis contrahatur. quam ob rem angor iste, qui pro amico saepe capiendus est, non tantum valet, ut tollat e vita amicitiam, non plus quam ut virtutes, quia non nullas curas et molestias afferunt, repudientur. cum autem contrahat amicitiam, ut supra dixi, si qua significatio virtutis eluceat, ad quam se similis animus applicet et adiungat, id cum con
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis amicitias osse expetẽdat.
Itaq ut quisq minimũ firmita¬
tis haberet: nimiũ ꝙ iuriur ita a¬
amicitias appeteret maximo. Ryco
fieri puto ut mulicreulo magis
amicitiarum prelidia querãt qͣ
uiri. et mopos ꝙ opulenti et ca¬
lamitosi qͣ ii qui putartur osse¬
brati. O prȩclaram sapientiã Se¬
lem cĩz emunde telere uidentur
equi amicitiam e uita tallunt: qua
nihil a diis ĩ irortalicus meliis ha¬
bemus. nihil iocunolius. Qua est eĩ
ista securitas. spctio quidora llanda
sed re ip̃a multis locis rernaian¬
da est. Neq eñ est cõsentanc um
ullam henestam rem actionem ue
ne solicitus sis ant nõ suscipere: aut
susceptam diponere. Quod si cu-¬
ram fugimus uirtus fugienola ẽ
quę nicesse est ut cum aliqua cuã
res sibi rẽtrarias aspernetur. atq
olerit: ut bonital maliciã: temperã¬
tia libidinem: ignauian fortitudo.
Itaq nidoas de rebus ĩ iustis iustos ma
mimi bene costituti. et letari bonis

Expanded text:
atis amicitias esse expetendas; itaque ut quisque minimum firmitatis haberet minimumque virium, ita amicitias appetere maxime: ex eo fieri ut mulierculae magis amicitiarum praesidia quaerant quam viri, et inopes quam opulenti, et calamitosi quam ei qui putentur beati. O praeclaram sapientiam! solem enim e mundo tollere videntur ei, qui amicitiam e vita tollunt, qua nihil a dis immortalibus melius habemus, nihil iucundius. quae est enim ista securitas? specie quidem blanda, sed reapse multis locis repudianda. neque enim est consentaneum ullam honestam rem actionemve, ne sollicitus sis, aut non suscipere aut susceptam deponere. quod si curam fugimus, virtus fugienda est, quae necesse est cum aliqua cura res sibi contrarias aspernetur atque oderit, ut bonitas malitiam, temperantia libidinem, ignaviam fortitudo. itaque videas rebus iniustis iustos max animi bene constituti, et laetari bonis
Abbreviated transcription (Latin):
Am auibusdam quos aucuo sa¬
pientes habitos ĩgręcia. placn¬
isse oppinor mirabilia quedam. sed i¬
hil est. qued illi nõ exequantur sus¬
argumẽtis partĩ dicũt fugiendas esse
nimias amicitias. Ne solicitũ sit imũ
necesse esse pre pluribus. satis super¬
q esse sibi cuiq curam suarũ rerũ.
alienii nimis ĩplicari molestum esse.
cõmedissimũ esse qͣ laxissimas ha¬
benas habero amicitię. quas uel ad¬
ducas cum ulis. nul romittas. Capdd̃
cĩ esse ad brate uiuẽdam securita¬
tem. qua frui nõ possit animni.
si iãq̃ imus parturit pro plurib.
Alies autẽ dicere auint multo ctiã

Expanded text:
am quibusdam, quos audio sapientes habitos in Graecia, placuisse opinor mirabilia quaedam—sed nihil est, quod illi non persequantur argutiis—partim fugiendas esse nimias amicitias, ne necesse sit unum sollicitum esse pro pluribus; satis superque esse sibi suarum cuique rerum; alienis nimis implicari molestum esse; commodissimum esse quam laxissimas habenas habere amicitiae, quas vel adducas cum velis vel remittas; caput enim esse ad beate vivendum securitatem, qua frui non possit animus, si tamquam parturiat unus pro pluribus. alios autem dicere aiunt multo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
i terest. Prĩcipiũ ciusmodi debet es¬
T ur statm aportis rationibus quibus
perscripsimui aut beniuolum aut atten¬
tum aut docilem faciamus auditorẽ.
Nt ĩsiiatio huusmodi debet esse ut oc¬
culte por dissimulanonẽ eadem illa cũ
cõficiamus: ut ad eadem cõmoditatẽ
dicendi ĩ opore uenire possimus. Iorñ
he tres unlitates tam et si ĩ rota craho¬
ne sunt cõperande/ hoc est ut andito¬
res se se porpetuo nobis attentos decilo
beniuolos prebeant. iñ id por exordiũ
cause maxime cõparandum est
ñe ne quando nitiosa cyordio
utamur que uitia uitanda hnr
docobo ¶ In cxordienda cansa scruãdũ
est ut lonis sit scomo et usitata uer¬
sborum cõsuetudo: ut nõ apparata or̃o¬
uidearur esse. ¶Uic̃ĩosum exordiũ est
ꝙ ĩ plures causas potest accõmodari
ꝙ uulgare dicitur. ¶ Ite uitiosim ẽ
quo nhilominus aduersarius potest
uti. ꝙ romie appellatur. O Item
ilud quo aduersarius ex cõtrario le¬
nieiosum ꝙ nimiũ apparate cõpositũ

Expanded text:
interest. Principium eius modi debet esse, ut statim apertis rationibus, quibus praescripsimus, aut benivolum aut attentum aut docilem faciamus auditorem: at insinuatio eiusmodi debet esse, ut occulte per dissimulationem eadem illa omnia conficiamus, ut ad eandem commoditatem in dicendi opere venire possimus. Verum hae tres utilitates tametsi in tota oratione sunt conparandae, hoc est, ut auditores sese perpetuo nobis adtentos, dociles, benivolos praebeant, tamen id per exordium causae maxime conparandum est. Nunc, ne quando vitioso exordio utamur, quae vitia vitanda sint, docebo. Exordienda causa servandum est, ut lenis sit sermo et usitata verborum consuetudo, ut non adparata videatur oratio esse. Vitiosum exordium est, quod in plures causas potest adcommodari, quod vulgare dicitur. Item vitiosum est, quo nihilo minus adversarius potest uti, quod commune appellatur; item illud, quo adversarius ex contrario vitiosum est, quod nimium apparatis conpositum
Abbreviated transcription (Latin):
tatione utemur quid potissimũ dicã¬
mus aut eui loco primũ responolea¬
mu  cum ad miratione. Si desfessi er̃t¬
mudiendo. Ab aliqua re que risum mo
uore possit ab apologo ĩ cipiemus fabula ⁊
uerisimili ĩ mitatione deprauatiõe in¬
ne irrisione stulticia superatione. colec¬
tione litterarum mutatione. preterea
expoctatione similitudine: rouitate u̾te¬
ria uersu ab alicuius interpellatic̃e. aut.
arrisione. Si pnmiscrimus aliter a pa
dem modo ut cętori solent uerba fac
ter exponemuao:¬

Expanded text:
tatione utemur quid potissimum dicatatione utemur quid potissimum dicamus aut quoi loco primum respondeamus, cum admiratione. Si defessi eraudiendo, auere possit, uel apollogo uel fabula uel uerisimili immutatione, deprauatione, inne, irrisione, stulticia, exurpatione, collectione, litterarum mutatione, preterea exspectatione, similitudine, nouitate, istoria, uersu aut aliter interpellatione aut arrisione. Et si promiserimus aliter, ut pon eodem modo, ut cuncti soleant, uerba factter exponemu
Abbreviated transcription (Latin):
bemus hoc est cum ipsa res animũ au¬
ditoris a nobis alienat: aut eñ persuasus
esse uidetur ab his qui ante cõtra duerũt
aut cum deffesus est cos audiendo: q
ta dicantur ab aduersariis. et esse ĩ di
gna aut nefaria. Deinde cum dui rem
auxerimu nihil simile a nobis factui
ostendemus.ut aliquorũ iudicium
de simili causa aut de cadem aut de
minore aut de maiore proferimus. D¬
mole ad nostram caulam pededentim
accedemu et similitudinem cõferemꝰ
Item si negabimus nos de aduersariii.
uit de aliopia re dicturos: et tamẽ oeni
persuasus auditor fuerit .i. si oratio ad¬
uersariorum fecerit sidem anditorbus
neq eũ nõ facile scire poterimus qͣ̃m ñ
sumius neseii quibus rebiis fides fieri so¬
leat ergo si factam fidem putabimus
his rebus nos ĩ ũnuabimus ad causam:
de co quod aduersarii firmissimũ sibi
aliumẽtum putarint priniũ nos dic¬
turos pellicebimur¶ Aut ab aducsarii
dicto exordiemur. et ab eo maxine ꝗ¬
dem ille nuperime dixerit. Aut dubi¬

Expanded text:
bebimus; hoc est cum ipsa res animum auditoris a nobis alienat, aut cum animus auditoris persuasus esse uidetur ab hiis qui ante contradixerunt, aut cum defessi sunt eos audiendo quita dicantur ab aduegna aut nefaria; deinde cum diu rem auxerimus, nihil simile a nobis factum ostendemus; aut aliquorum iudicium de simili causa aut de eadem aut de minore aut de maiore proferemus, deinde ad nostram causam pedetemptim accedemus et similitudinem conferemus. Item si negabimus nos de adversariis aut de aliqua re dicturos, et tamen occulpersuasus auditor ‹fuerit, id est›, si oratio adversariorum fecerit fidem auditoribus - neque enim non facile scire poterimus, quoniam non sumus nescii, quibus rebus fides fieri soleat - ergo si fidem factam putabimus, his nos rebus insinuabimus ad causam: de eo, quod adversarii firmissimum sibi adiumentum putarint, primum nos dicturos pollicebimur; ab adversarii dicto exordiemur, et ab eo maxime, quod ille nuperrime dixerit; dubi
Abbreviated transcription (Latin):
de exercitus ãmissione. In piudentiã
ut ille qui ddo co scruo qui dñ occi¬
derat supplicium sũplit: eni frater
esiet anteop tabulas testamenti aperuit.
cum is seruus testamento manamissia
terclisissent. De procatio est cũ t pecas¬
se se. et cõsulto fecisse cõfitetur: et inmt̃
postalat ut sui miscreatur. hoc ĩ iidino
nõ fere potest nsu uenire nisi quãdo pro
eo dicimns: cnius multa recte facta extãt.
hoc miodo loco comuni por amplifica¬
tonem iniciamus. Ꝙ si hoc fecisset.
tñ ei pro pristinis benesiciis ignosci
cõueniret. er̃um nihil postulat᷑ iggioso.
criminis causa cõstat: cum feeisse nos
nõ neo amus: s aliorum peceatis coac¬
tos fecisse dicimus. St horestes cũ se
desendit ĩ matrẽ cõfert erimẽ
¶Ex remotione crimimii causa cõstat.

Expanded text:
de exercitus amissione; inprudentiam, de exercitus amissione; inprudentiam, ut ille, qui de eo servo, qui dominum occiderat, supplicium sumpsit, cui frater esset, antequam tabulas testamenti aperuit, cum is servus testamento manu missus  vias interclusissent. Deprecatio est, cum et peccasse se et consulto fecisse confitetur, et tamen postulat, ut sui misereantur. Hoc in iudicio fere ‹non› potest usu venire, nisi quando pro eo dicimus, cuius multa recte facta extant, hoc modo: in loco communi per amplificationem iniciemus: «quodsi hoc fecisset, tamen ei pro pristinis beneficiis ignosci conveniret, verum nihil postulat ignosci.» criminis causa constat, cum fecisse nos non negamus, sed aliorum peccatis coactos fecisse dicimus: ut Orestes, cum se defendit in matrem conferens crimen. Ex remotione criminis causa const
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Cuiusmodi partes essent lagitimei
ec̃stitutionis ostendimꝰ: nũc dẽ iuridi¬
ciali cõstitutione dicamue
sit queritur. eius cõstitutiõis partes dre
sunt quarum una absoluta. altera as¬
suptiua nominatur. ¶ Absoluta ẽ cũ
id ipsum quod factum est. t̃ aliud
nihil foris assamatur. recte factũ elle
quidam nominasĩ actium poctã com¬
pelauit in cenaculo. Actius ĩ iuriaru
agit. hic nihil aliu defendit: nisi li¬
cere nominari cum cuius nomine
ser ipta dentur agenda. QAũpti¬
ua pars est cum p se defensio i firma
est s assupta extranea ro cõprobatũ.
Assũptiue partes sunt quatuar. cõces¬
sio criminis remotio criminii. irãs¬
latio criminis cõparano. ¶Cõcessio¬
crimĩs est cum reus postalat igno¬
sei sibi. ea cliuiditur ĩ purgatioe. et
deprecationem. Purgatio est cũ cõ¬
sulto negat se reus fecisse: ea diuiditur
ĩprudentiam fortanam necessitaiem:
fortimã ut cepio ad tribunos plebi

Expanded text:
 Cuiusmodi partes essent legitimae  Cuiusmodi partes essent legitimae constitutionis ostendimus: nunc de iuridiciali constitutione dicamus.sit, quaeritur. Eius constitutionis partes duae sunt, quarum una absoluta, altera adsumptiva nominatur. Absoluta est, cum id ipsum, quod factum est, ut aliud nihil foris adsumatur, recte factum esse quidam nominatim Accium poetam conpellavit in scaena. Cum eo Accius iniuriarum agit. Hic nihil aliud defendit nisi licere nominari eum, cuius nomine scripta dentur agenda. Adsumptiva pars est, cum per se defensio infirma est, adsumpta extraria re conprobatur. Adsumptivae partes sunt quattuor: concessio, remotio criminis, translatio criminis, conparatio. Concessio est, cum reus postulat ignosci. Ea dividitur in purgationem et deprecationem. Purgatio est, cum consulto negat se reus fecisse. Ea dividitur in inprudentiam, fortunam, necessitatem: fortunam, ut Caepio ad tribunum plebis
Abbreviated transcription (Latin):
iuicatus erit: is ob nolut nr et obligatu
corio deuehatur ĩprofluentem. Et lex pa¬
ter familias uti super famili pecunia ue
sua legarit ita ius esto. Et lex si pater sa¬
milias ĩtestatus moritur samilia pecĩa¬
q eni agnatoruri gentilium ꝙ esto. Ma¬
leolis iudicatus est̾ matrẽ necasle. co dã¬
nato statim folicolo lupino os obuolutũ
est. et solec lignec ĩ pedibir ĩducte sinit:
ĩ carcerem ĩdutus est. Qui defendebat
cum tabulas ĩ carcerem afferunt. testaniẽ¬
tum ip̃o presente cõsoribunt testes
recti afuerunt. de illo supplicium
sumitur. hi qui hends erant testamẽto
hereditatem adeunt. frater minor ma¬
leli qui eum cͦpugnauerat ĩ eius pe¬
riculo suam nocat hẽreditatẽ lege agra¬
tionis. hic certa iex ĩ rem nulla astẽ¬
tur. t tamẽ multe afferuntur ercibus
raticcinatio nascitur. cñ potucĩt ant
nõ potuerit uire testamc̃tum facere.
Constitutio legitima ẽ ex ratiocinatiõe.¬

Expanded text:
iudicatus erit, ut is obvolutus et obligatus iudicatus erit, ut is obvolutus et obligatus corio devehatur in profluentem. Et lex: paterfamilias uti super familia pecuniave sua legaverit, ita ius esto. Et lex: si paterfamilias ‹intestato moritur, familia› pecuniaque eius agnatum gentilium esto. Malleolus iudicatus est matrem necasse. Ei damnato statim folliculo lupino os ‹obvolutum est› et soleae ligneae in pedibus inductae sunt: in carcerem ductus est. Qui defendebant eum, tabulas in carcerem adferunt, testamentum ipso praesente conscribunt, testes recte adfuerunt; de illo supplicium sumitur. Ii, qui heredes erant testamento, hereditatem adeunt. Frater minor Malleoli, qui eum obpugnaverat in eius periculo, suam vocat hereditatem lege agnationis. Hic certa lex in rem nulla adfertur, et tamen multae adferuntur, ex quibus ratiocinatio nascitur, quare potuerit aut non potuerit iure testamentum facere. Constitutio legitima ex ratiocinatione.
Abbreviated transcription (Latin):
accusatorem mutandu. aut indices
mutandos rens olicit. Hac parte con¬
stitutionis gyoci ĩ iudiciis: et nos ĩ iuro
ciuili plerñimnq utimiuir. ĩ hac parte nos
iuris ciilis scĩa iunabit. In indiciis ta¬
mẽ nõ nchil nteniur. t hoc modo si
quis pcenlatus accusatur q uasa argen¬
tea publica de loco priuato dicatur su¬
tulisse poslit dicero cum diffinitiõe sit
mus quid sit furtum quid pecculatꝰ
secum furti agi nõ peculatin apartere.
Heo particio legitima cõstitutioni
his de causis raro uenit ĩ inditium:
ante si ro cõmodum sit iudiciũ de
acͤniatore fiat. utrũ illi liceat acensare
nec ne. ¶Ex racio cinatiõe cõirouẽ¬
sia cõstat cun res sini propria lege
nenit ĩ iuditium. quo tũ ab alii legibu
similitudinẽ quadam ancupatur. ea est
huiusmodi. lex est si furiosũs existet agni¬
torum gentiliumq ĩ eo pecuniaq em̃s
potest.is ẽsto. Et lex qui parentẽ necasso

Expanded text:
ndum aut accusatorem mutandum aut iudices ndum aut accusatorem mutandum aut iudices mutandos reus dicit. Hac parte constitutionis Graeci in iudiciis, nos in iure civili plerumque utimur in hac parte nos iuris civilis scientia iuvabit: in iudiciis tamen nonnihil utimur ut hoc modo: Si quis peculatus accusatur, quod vasa argentea publica de loco privato dicatur sustulisse, possit dicere, cum definitione sit usus quid sit furtum, quid peculatus: secum furti agi, non peculatus oportere. Haec partitio legitimae constitutionis his de causis raro venit in iudicium, ante, si reo commodum sit, iudicium de accusatore fiat, utrum illi liceat accusare necne. CAPUT 23 Ex ratiocinatione controversia constat, cum res sine propria lege venit in iudicium, quae tamen ab aliis legibus similitudine quadam aucupatur. Ea est huiusmodi: Lex: si furiosus existet, adgnatum gentiliumque in eo pecuniaque eius potestas esto. Et lex: qui parentem necasse
Abbreviated transcription (Latin):
torum dato. que uolet. past mort̾em
ciui uasa preciosa et celita magnifice
triginta ponolo ei debere dieit. cõstitu¬
tio est legitima ex ambigno. Misfi¬
nitione canła cõstit cũ ĩ cõtrouersia ẽ
quo namine tactum ĩpellatur. ea ẽ
nuiusmodi. cum lucilius saturninis
legem frumẽtarum de semiissibr: et
trientibus laturus esset. Quĩtus cepio
qui per id tẽporis questor urbamis
erat. docuit senatum crarium pati
nõ passe largitionem tantam. senatus
decreuit si cam legem ad populum
ferat aduersus rem̃ publicam nide¬
ri cum facere. saturninus ferẽ cępit.
college intercedero. ille nihilominus
cistelam detulit. cepio ut illum cõ¬
tra intercedentibus collegis aduersn ᷤ
rem publicam uidit ferre cũ uiris
bonis ĩpotum facit. pontes disturbat.
cistellas deicit. impodimento ẽ quo
sccius feratur lex. Acecrsitur cepio mai¬
iestati. cõstitutio legitima ex disfiniti¬
one. nocabulum eĩ diffinitur ipsu. eñ
quexitur quid sit minucre maiestitẽ

Expanded text:
mortem eius vasa pretiosa et caelata magnifice , in XXX pondo ei debere dicit. Constitutio est legitima ex ambiguo. nitione causa constat, cum in controversia est, quo nomine factum conpelletur. Ea est huiusmodi: Cum Lucius Saturninus legem frumentariam de semissibus et trientibus laturus esset, ‹Q.› Caepio, qui per id temporis quaestor urbanus erat, docuit senatum aerarium pati non posse largitionem tantam. Senatus decrevit, si eam legem ad populum ferat, adversus rem publicam videri ea facere. Saturninus ferre coepit. Collegae intercedere, ille nihilominus sitellam detulit. Caepio, ut illum, contra intercedentibus collegis, adversus rem publicam vidit ferre, cum viris bonis impetum facit; pontes disturbat, cistas deicit, impedimento est, quo setius feratur: arcessitur Caepio maiestatis. Constitutio legitima ex definitione. Vocabulum enim definitur ipsum cum quaeritur, quid sit minuere maiestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
hreniter et dilucide quibus
de rebus ad huc dicendum fuit
diceremus. Nime quoniã sonis
hiuus uoluinis magnitudo creuit
cõmodius est ĩ altero libro de cȩte¬
ris rebus deinceps exponere: ne q̃
propter multitudinẽ litterarũ pos¬
sit animũ tiũ fatigano retãdare.
sduẽtur tum reꝵ magtadini. tum
nr̃is qͦ occupanõibꝰ assignare debebis.
Uerũtm matua̾bimꝰ. et qđ negoto dimi¬
nutũ fuerit exequabiins mndustria:
ut pro tuo ĩ nos officio et nostro ĩ te
stuolio minnus hoc accumulatissime
tue largiamas noluntati:¬

Expanded text:
breviter et dilucide, quibus breviter et dilucide, quibus de rebus adhuc dicendum fuit, diceremus. Nunc quoniam satis huius voluminis magnitudo crevit, commodius est in altero libro de ceteris rebus deinceps exponere, ne qua propter multitudinem litterarum possit animum tuum defatigatio retardare. solventur, cum rerum magnitudini tum nostris quoque occupationibus adsignare debebis. Verumtamen maturabimus et, quod negotio deminutum fuerit, exaequabimus industria, ut pro tuo in nstudio munus hoc accumulatissime vestrae largiatur voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
nascatur o pirtet: quã nos iudicatio¬
nem gręci crinamenõ appollant. ła
cõstituẽtur er cauinetiono firmaniẽti
et rationis defensiono hoc modo
cimi dicat Iorostes se patrẽ ulcilcẽ¬
d causa matrẽ necasse. rectum ne
fuerit sine iudicio a filio elite me¬
stram occidi. Ergo hac ratioe indi¬
cationem reperire cõnenit. reperta
indicatione omnẽ ranonẽ totius ora¬
tionis eo cõferi oportebit. ĩ om̃ibrs
cõstitutiomibii: et partibus cõstitutio¬
num hac uia iudicanones reperiẽ¬
tur preterꝙͣ ĩ cõiectural cõstituli¬
one: nam ĩ cai nec ratio cquare tece¬
rit queritur: fecisse eñ negatur: n
firmametum exquiritur: qͣuonia
ñ subest ratio. quaro ex ĩtontione et in¬
ficiationo indicatio cõstituitur hoc
modo intentio est. accidisa aiacem.
ĩficatio est. nõ occidi. iudicatio oc¬
erut ĩ nna causa. sed et amẽs simi¬
l ratione roperientnr:
Edulo dedimus ꝯperam ut

Expanded text:
nascatur oportet: eam nos iudicationascatur oportet: eam nos iudicationem, Graecei crinomenon appellant. Ea constituetur ex coniunctione firmamenti et rationis defensione hoc modo: Cum dicat Orestes se patris ulciscendi matrem occidisse, rectumne fuerit sine iudicio a filio Clytemestram occidi. Ergo hac ratione iudicationem reperire convenit: reperta iudicatione omnem rationem totius orationis eo conferri oportebit. CAPUT 27 In omnibus constitutionibus et partibus constitutionum hac via iudicationes reperientur, praeterquam in coniecturali constitutione: in ea nec ratio qua re fecerit quaeritur, fecisse enim negatur: nec firmamentum exquiritur, quoniam non subest ratio. Quare ex intentione et infitiatione iudicatio constituitur, ‹hoc› modo: Intentio: «Occidisti Aiacem.» Infitiatio: «Non occidi.» Iudicatio: «Ocerunt in una causa, sed et omnes simili ratione reperientur. Sedulo dedimus operam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
destriari. quo ratio omnis totiui
orationis cõferatur. ¶Cõstitutione
cõtinet defensionem hoc modo. It
docendi causa in hac potissi mum
causa cõsistamus. Horestes cõfitetur se ce¬
cidisse matrem. nisi attulerit facti
rationem peruerterit defensionem.
ergo affert enn que nisi ĩterceleret
ne cansa quidern esset ille cĩz inquit
patrem meum occiderat. ergo ut ostẽ¬
di ratio ea est que cõtinet defensio¬
nenm: sine qua nec parua qiuidem
dubitatio potest romorari dãnatiõe.
Inuenta ratione firmamẽtũ querẽ¬
dum est. id est quod cõtinet accti¬
sationem. quod affirtin cotra ratio¬
nem defensionis: de qua ante dictum
est. id cõstituctur hoc modo. eñ usus
fucrit horrestes ratiano hoc modo
inre occidi ills eñ patrẽ meũ occi¬
derat: stetur accusator firmamẽto
hoc modo. s nõ abs te occidi nooꝵ
ĩdẽnatam ponas pendero oportuit.
¶Ey ratione defensionis et ex firma¬
menta acculatiorii iudicii questio

Expanded text:
destinari, quo ratio omnis totius destinari, quo ratio omnis totius orationis conferatur. CAPUT 26 Constitutione continet defensionem, hoc modo, ut docendi causa in hac potissimum causa consistamus: Orestes confitetur se occidisse matrem: nisi adtulerit facti rationem, perverterit defensionem. Ergo adfert eam, quae nisi intercederet, ne causa quidem esset. Illa enim, inquit, patrem meum occiderat. Ergo, ut ostendi, ratio ea est, quae continet defensionem, sine qua ne parva quidem dubitatio potest remorari damnationem. Inventa ratione firmamentum quaerendum est, id est, quod continet accusationem, quod adfertur contra rationem defensionis, de qua ante dictum est. Id constituetur hoc modo: Cum usus fuerit Orestes ratione hoc pacto: «Iure occidi: illa enim patrem meum occiderat», utetur accusator firmamento, hoc modo: «At non abs te occidi neque indamnatam poenas pendere oportuit.» Ex ratione defensionis et ex firmamento accusationis iudicii quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
id mouemas: et uel ĩ hamie trãstẽ¬
rimus: uel ĩ rem quãpiam cõferimus.
In hominẽ trãsfertar. ut si accusatur
Iẜ qui publium sulpicium se latratur
occidisse: it ia iusu cõsulum defen¬
dar. et cos dicat nõ medo ĩperasse. s
rationem ꝙ ostenchisse qͣ ia facc̃ lice̾t:
item cõfortur ut si quis ex testo qđ
faciro uisus sit ey plebeleito netetur.¬
¶ Ex cõpatine cansa tõstat: cñ dici¬
mus necesse fuisse alterutrum facere.
et id quod fecerimus satini fuisse
facere. Et cansa huiusmodi est. Baus
pompilius cum a galis obsidiretur. neq¬
effugere nllo modo posset: uenit cinꝰ
hostium ducibis ĩ collocntione. ita disa¬
sit ut ĩ pedimenta relinquẽt. exẽ citã
educeret. satins esse dixit amittere ĩ¬
pedimenta ꝙpͣ exercitum. exercitum
eduxit ĩpedimenta reliquit. arcessi
deor ostendisse: nie quomodo cas
et qua uia tractari cãeniat demõ¬
serandum est. Si pruis aperuerimus
quid oparteat ab ambobis ĩ causa

Expanded text:
 hominem transferimus vel in rem quampiam conferimus. In hominem transfertur, ut si accusetur is, qui Publium Sulpicium se fateatur occidisse, et id iussu consulum defendat et eos dicat non modo imperasse, sed rationem quoque ostendisse, quare id facere liceret. In rem confertur, ut si quis, ex testamento quod facere iussus sit, ex plebis scito vetetur. Ex conparatione causa constat, cum dicimus necesse fuisse alterutrum facere, et id, quod fecerimus, satius fuisse facere. Ea causa huiusmodi est: C. Popilius, cum a Gallis obsideretur neque fugere ullo modo posset, venit cum hostium ducibus in conlocutionem; ita discessit, ut inpedimenta relinqueret, exercitum educeret. Satius esse duxit amittere inpedimenta quam exercitum. ‹Exercitum› eduxit, inpedimenta reliquit: arcessitnt, videor ostendisse. Nunc quo modo eas et qua via tractari conveniat demonstrandum est, si prius aperuerimus, quid oporteat ab ambobus in causa
Abbreviated transcription (Latin):
lex sit que inbet cos qui prapter tẽpesla¬
tim nauẽ relinouerint omĩa pordere
corum nauem cyteraq elle si nauil cõ¬
secuata sit. qui remanserunt ĩ naui. ma¬
gnitudine tempestatis omes perteriti
nauem relinquerunt. scapham cõscen¬
derunt preter unũ egrotum. is proptẽ
morbum exire et fugere nõ potuit.
casu et fortuitu nauis ĩportum ĩ colu¬
mis delata est. illam egrotus possiolet.
nauem petit ille cuiui taccar. Hec cõ¬
ititutio legitima est ex scripto et sm̃ã:.
stat cum alia lex iubet aut promitit
alia uetat ꝗppiam sieri hoc mõ. lex ue¬
tat eum qui de pecimiit repetimdil dã¬
natus sit in cõtione oratione habe̾. Alte¬
ra lox inbet angurem indemortui locũ
qui petat ĩ contione nominaro. Angur ꝗ¬
dam danatus de pecuius repeturidis in
demortui lecum qui potat nominauit.
petitur ab eo inulcta. cõstitutio est logi¬
tima ex cõtrarii legibiis. O Ex mmbigũ

Expanded text:
ui propter tempestatem navem reliquerint, omnia perdere, eorum navem ceteraque esse, si navis conservata sit, qui remanserunt in navi.» Magnitudine tempestatis omnes perterriti navem reliquerunt - in scapham conscenderunt - praeter unum aegrotum: is propter morbum exire et fugere non potuit. Casu et fortuitu navis in portum incolumis delata est; illam aegrotus possedit. Navem petit ille cuius fuerat. Haec constitutio legitima est ex scripto et sententiversia constat, cum alia lex iubet aut permittit, alia vetat quippiam fieri, hoc modo: Lex vetat eum, qui de pecuniis repetundis damnatus sit, in contione orationem habere: altera lex iubet, augurem in demortui locum qui petat, in contione nominare. Augur quidam damnatus de pecuniis repetundis in demortui locum nominavit; petitur ab eo multa. Constitutio legitima ex contrariis legibus. Ex ambiguo
Abbreviated transcription (Latin):
quibus ĩ rebus tabule aut alicnuiᷤᷤ fir¬
ma auctoritas nidebitur ĩterfuisse:
Ohue que dicta sunt arbitcõ
mihi cõstare cũ cȩteris artis
scriptoribus: nisi quia de ĩsinnatiõibꝰ
noua excogitauirius: ꝙ eas soli nos
preter ceteroi ĩ tria tempora diuisimꝰ
ut plane certam uiam et porspicuam
rationem exerdicrum haberemiis. Nũc
quad reliquũ est quoniam de reru
ĩuentione disputandum est: ĩ qua sin¬
gulare cõsiitur cratoris artificium/
dabimus oreram: ut nihil minus in¬
dustrię q rei utilitas postulabit que¬
sisse iudeamur. si prius pauca de diui

Expanded text:
quibus in rebus tabulae aut alicuius firquibus in rebus tabulae aut alicuius firma auctoritas videbitur interfuisse. Adhuc quae dicta sunt arbitror mihi constare cum ceteris artis scriptoribus, nisi quia de insinuationibus nova excogitavimus, quod eam soli ‹nos› praeter ceteros in tria tempora divisimus, ut plane certam viam et perspicuam rationem exordiorum haberemus. Nunc, quod reliquum est - quoniam de rerum inventione disputandum est, in quo singulare consumitur oratoris artificium - dabimus operam, ut nihilominus industrie, quam rei utilitas postulabit, quaesisse videamur  si prius pauca de divisione