comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit eum ab urbis consino. Qui fugiens in pagum u̾man¬
densem in castrum uidelicet sancti quintini. amicis quidem
et cognatis suffragantibus sub alberto comite aliquan-¬
diu receptatur. ibiq rogato auxilio tantam satellitum co-¬
piam sibi cõiunxit. ut aliquando occultis in sidiis huc de ĩ¬
prouiso erumpens. uillas huius uicinie misera populatio¬
ne uastaret. Unde pontifex plerumq exterritus quonam
modo tante immanitatis latronẽ reprimere possit. diuerse
motibus meditationis excitatur. Hec illũ cogitantẽ. uual¬
terus quidã lenensis castri uasallus. iuxta eminentiam se¬
culans potentie clarus. sed uersuta et calliditate ingenii ple-¬
nus. factionum stipamine curũenit. pollicitus sane qd̾ si fi¬
lio suo equiuoco quicquid iohannes tenebat beneficiauert.
eumq uice iohannis adsciscarr uoluerit. totis uiribꝰ urban
constanter aduersũ impetum illiꝰ tyrannidis defensaret . ip¬

Expanded text:
vit eum ab urbis confinio. Qui fugiens in pagum Vermanvit eum ab urbis confinio. Qui fugiens in pagum Vermandensem, in castrum videlicet sancti Quintini, amicis quidem et cognatis suffragantibus, sub Alberto comite aliquandiu receptatur; ibique rogato auxilio, tantam satellitum copiam sibi conjunxit, ut aliquando occultis insidiis hunc de improviso erumpens, villas hujus viciniae misera populatione vastaret. Unde pontifex plerumque exterritus, quonam modo tantae inmanitatis latronem reprimere possit, diversae motibus meditationis excitatur. Haec illum cogitantem, Walterus quidam Lenensis castri vasallus, juxta eminentiam secularis potentiae clarus, sed versutia et calliditate ingenii plenus, factionum stipamine circumvenit, pollicitus sane, quod si filio suo aequivoco quicquid Johannes tenebat beneficiaverit, eumque vice Johannis adsciscere voluerit, totis viribus urbem constanter adversum impetum illius tyrannidis defensaret, ip
Abbreviated transcription (Latin):
nulitibus suis sustinut.
ub eodem namq tempore erat uir quidam iohannes
nomine. potens tam cameracensium qm̃ uermanden¬
sium genere. qui maior dominatu cetens prestabat in urbe sb̾
pontificali auctoritate. Sed quo maior ceteris atq potentior:
tanto peior pontifici atq ferotior. Porro ut de reliquis taceã.
uir dei presul uenerabilis lapidum congestiones et calcẽ. om¬
nẽ quoq materiam parauerat. unde ercliam beate deigenitri¬
cis mane amplificare disposuerat. Sed inter agendum exig¬
te rei necessitate ad imperatorẽ profactus ẽ. Ubi uero dũ mo¬
raretur: interim p̃dictus castellanus ipos materiales cumu¬
los sibi conuehi fecit. et ex hiis domũ cum sũmo edificio ĩ eo¬
dem castro fundari. Hoc ubi factum reuerso pontifici nunci¬
atur. altius ingemuit. diuinãq clementiam diutina lam̃¬
tatione ad ulciscendam tante temeritatis audaciam excitauͭ.
Nec multopost coacto copiosi exercitus auxilio. extermina¬

Expanded text:
litibus suis sustinuit. Sub eodem namque tempore erat vir quidam Johannes nomine, potens tam Cameracensium quam Vermandensium genere, qui majordomatu ceteris prestabat in urbe sub pontificali auctoritate. Sed quo major ceteris atque potentior, tanto pejor pontifici atque ferocior. Porro, ut de reliquis taceam, vir Dei presul venerabilis, lapidum congestiones et calcem, omnem quoque materiam paraverat, unde aecclesiam beatae Dei genitricis Mariae amplificare disposuerat. Sed inter agendum exigente rei necessitate ad imperatorem profectus est. Ubi vero, dum moraretur, interim predictus castellanus ipsas materiales cumulos sibi convehi fecit, et ex his domum cum summo aedificio in eodem castro fundari. Hoc ubi factum reverso pontifici nuntiatur, altius ingemuit, divinamque clementiam diutina lamentatione ad ulciscendam tantae temeritatis audaciam excitavit. Nec multo post coacto copiosi exercitus auxilio, extermina
Abbreviated transcription (Latin):
limatur. cuiꝰ tam consilio qmͣ auxilio. pulsis quidẽ canoni-¬
cis. domno abbate ricardo monachorum religio reuocat᷑. Cai
ricardus postea fulciunũ abbatem sibi substituere estimauit.
Hunc ergo domnus ep̃s gerardus unaq abbas ricardꝰ impe¬
ratori presentarunt. abbatia donandũ. Nullũ enim abbatias
preter imperatorem aut epm largiri cuiquã fas ẽ. quãuis ad¬
uocatie earum laicis cõmendantur. Subrogatus itaq fulcu¬
inus multo labore monasterium quod desertũ inuenerat. dõ¬
no qp̃õ adiuonte tam cdaustro et cetens edificiis. quã regũ¬
lar fratrum seruitute muniui. Quod ita innouatumꝰ tl
maĩ in honore scõrum apłorum petri et pauli ut ante fuerat
dominus ep̃s consetanit. Albbas aũt clencorum incursus qͥ
eiccti fuerant ferre nõ poterat. nisi domnus ep̃s uictute com

Expanded text:
limatur; cujus tam consilio quam auxilio pulsis quidem canonilimatur; cujus tam consilio quam auxilio pulsis quidem canonicis, domno abbate Ricardo, monachorum religio revocatur . Qui Ricardus postea Fulcuinum abbatem sibi substituere estimavit. Hunc ergo domnus episcopus Gerardus unaque abbas Ricardus imperatori presentarunt abbatia donandum. Nullum enim abbatias praeter imperatorem aut episcopum largiri, cuiquam fas est, quamvis advocatiae earum laicis commendantur. Subrogatus itaque Fulcuinus, multo labore monasterium, quod desertum invenerat, domno episcopo adjuvante, tam claustro et ceteris aedificiis quam regulari fratrum servitute munivit. Quod ita innovatum, Kalendis Maii in honore sanctorum apostolorum Petri et Pauli, ut ante fuerat, domnus episcopus consecravit. Abbas autem clericorum incursus, qui ejecti fuerant, ferre non poterat, nisi domnus episcopus virtute
Abbreviated transcription (Latin):
st autẽ monasterium in pago hainon. in uilla q̃ dicit᷑¬
altus mons. quod ut posterius lectori occurrit. scũs
uincentius beati autberti p̃dicatione de laico monachꝰ factꝰ.
ex rebus sui iuris sub monachorum religione construxit.
ac sub regia manu ꝑ multos annos nõ mediocriter florũt.
Suꝑuenientibus autẽ cansis diuersarum tempestatum qͣs
legimus comitibꝰ in beneficium traditũ est. et ad tantũ casũ
paulatim deuoluitur. ut monachis quidẽ egestate coactis pau¬
corum clericoꝵ custodie mandaretur. Procedente uero tem¬
pore. contigit amulfo patri domini ep̃i a comite herimanno ĩ
beneficio compensari. Hic profecto audito de antiquitate et sũ¬
ma ueneratione loci. sicuti uir sanus ad pristinũ gradum uo¬
luit reformare. sed subripientibus causis bessoꝵ non potuit.
Post cuius excessum cum arnulfo filio hereditarie cessit. huiꝰ
nimirum meliorare uolentis desiderium diuina clementia se¬
cundauit. Ipso enim tempore frater sius ad pontificium sub¬

Expanded text:
st autem monasterium in pago Hainou, in villa quae dicituAltusmons, quod, ut posterius lectori occurrit, sanctus Vincentius, beati Autberti predicatione de laico monachus factus, ex rebus sui juris sub monachorum religione construxit, ac sub regia manu per multos annos non mediocriter floruit. Supervenientibus autem causis diversarum tempestatum, quas legimus, comitibus in beneficium traditum est, et ad tantum casum paulatim devolvitur, ut, monachis quidem egestate coactis, paucorum clericorum custodiae mandaretur. Procedente vero tempore contigit Arnulfo, patri domni episcopi, a comite Herimanno in beneficio conpensari. Hic profecto audito de antiquitate et summa veneratione loci, sicuti vir sanus, ad pristinum gradum voluit reformare; sed subripientibus causis bellorum non potuit. Post cujus excessum, cum Arnulfi filio hereditarie cessit, hujus nimirum meliorare volentis desiderium divina clementia secundavit. Ipso enim tempore frater suus ad pontificium sub
Abbreviated transcription (Latin):
spem fore pacis. Sinautẽ: naufragium patrie.
tem etiam comes quidam geraid̾ sod̾m secularẽ pompã ma¬
le sastuosus plerisq assultibus imperatorẽ irritabat. illĩq
quasi capiti et dño om̃ium maloꝵ cuncti rebelles et infide¬
les imperatoris. subiecti cuncta mala ꝑpetrabant. Qaui pa¬
rata ualida malaͣ cͥura uiciniam ducis godefaidi. illũ quidẽ
incautũ estimans. quadã die cum incendiis et depredationi¬
hus deseuire accessit. At subito dux nunciis excitatus. coller¬
tes quos p̾sentes habebat. in fidelitate imperatoris. sed et in
de dementia fisus. aduersum hostẽ ierat. bellumq iniens
geraito fugato et unico filio uulnerato capto. postmodum
uem defuncto. uictoriam adeptus ẽ. Que causa reliquis in¬
sidelibus magnũ incusit timor ẽ. ac patuie intulit patis et
quietis tranquillitatem. S

Expanded text:
spem fore pacis; sin autem, naufragium patriae. spem fore pacis; sin autem, naufragium patriae. tem etiam comes quidam Gerardus, secundum secularem pompam male fastuosus, plerisque assultibus imperatorem irritabat; illique quasi capiti et domino omnium malorum, cuncti rebelles et infideles imperatoris subjecti, cuncta mala perpetrabant. Qui parata valida manu, circa viciniam ducis Godefridi, illum quidem incautum estimans, quadam die cum incendiis et depraedationibus desevire accessit. At subito dux nuntiis excitatus, collectis quos presentes habebat, in fidelitate imperatoris sed et in Dei clementia fisus, adversum hostem ierat; bellumque iniens, Gerardo fugato et unico filio vulnerato capto, postmodum vero defuncto, victoriam adeptus est . Quae causa reliquis infidelibus magnum incussit timorem, ac patriae intulit pacis et quietis tranquillitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
delicet et haimone adhibitis. gratiam imperatoris ipsis ma-¬
lefactoribus pace interueniente obtinuit.
iis ita gestis. ramerus ad integrandã amicitiã. filiã
herimanni comitis sibi quesiuit matrimonio copula¬
ri. sed hoc pro consanguinitate que dicebatur esse illicitum
gerarto episcopo estimanti omnino displicuit. Et tamẽ pos¬
tea consilio coepiscopoꝵ usus. inuitus siluit. quippe proponẽ¬
tium beati gregorii monitus. suo discipulo augustino collatoᷤ
Cui cum anglõs predicatione dñici uerbi erudiens. ad fidem
xp̃iane religionis excoleret: siuirum ac mulierẽ seu quarte seu
quinte propaginis iunctos inueniret. iunctos etiam si nol¬
lent pateretur ammonuit. gratia uidelicet propagande noue
xp̃ianitatis. Prolem ens̃ esse futuram. que melius legẽ serua¬
rent. Hoc ergo potius cõsentire deberi. ne forte aliquid ess dis¬
pendium antique xͥanitatis. Si enim tanti uiri gener fieret.

Expanded text:
delicet et Haimone adhibitis, gratiam imperatoris ipsis madelicet et Haimone adhibitis, gratiam imperatoris ipsis malefactoribus pace interveniente optinuit. 10. Hiis ita gestis, Rainerus ad integrandam amicitiam filiam Herimanni comitis sibi quaesivit matrimonio copulari. Sed hoc, pro consanguinitate quae dicebatur, esse illicitum Gerardo episcopo estimanti omnino displicuit. Et tamen postea consilio coepiscoporum usus, invitus siluit, quippe proponentium beati Gregorii monitus suo discipulo Augustino collatos. Cui, cum Anglos predicatione Dominici verbi erudiens ad fidem Christianae religionis excoleret, si virum ac mulierem seu quartae seu quintae propaginis junctos inveniret, junctos etiam si nollent pateretur, ammonuit, gratia videlicet propagandae novae Christianitatis. Prolem enim esse futuram, quae melius legem servarent. Hoc ergo potius consentire deberi, ne forte aliquid esset dispendium antiquae Christianitatis. Si enim tanti viri gener fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
tur: uisa c̃ facie sanguinolenta. Eauo prodigio domnus e¬
piscopus tella ĩminere predixit. quod ita ipsa res postea m
iamdictus cuĩ aincro nepote suo rainer filio inuni¬
citiam aduersũ ducem godefridum et herimannũ fratrẽ so¬
luto federe iterum excitauit. alternisq pulsibus contentio in-¬
uicem eo usq processit. dum ĩ campum flormensẽ conuenien¬
tes. asperam pugnã cõmitterent. dei tamẽ iusto iudicio. lant¬
bertus cũ multa quoq suorum strage cesus occumberet. Pos¬
tea idem rainerus et henricus lantberti filius. paternos qui-¬
dem mores om̃ino imitati. suꝑ fideles imperatoris plerosq
impetus faciebant. ac humanis oꝑibus morumq in solentiiᷤ
imperatorẽ male offenderant. Uidens autẽ gerardus ep̃s do¬
minũ imperatorẽ cura alia negocia occupatum. in quantum
potuit. salutẽ patrie sapienter p̾uidit. sibiq coepĩs albaldo ui-¬

Expanded text:
etur, visa est facie sanguinolenta. Quo prodigio domnus eetur, visa est facie sanguinolenta. Quo prodigio domnus episcopus bella inminere predixit; quod ita ipsa res postea inam dictus cum Rainero nepote suo, Raineri filio, inimicitiam adversum ducem Godefridum et Herimannum fratrem, soluto foedere, iterum excitavit, alternisque pulsibus contentio invicem eo usque processit, dum in campum Florinensem convenientes, asperam pugnam committerent ; Dei tamen justo judicio Lantbertus cum multa quoque suorum strage caesus occumberet. Postea idem Rainerus et Heinricus Lantberti filius, paternos quidem mores omnino imitati, super fideles imperatoris plerosque impetus faciebant, ac humanis operibus morumque insolentiis imperatorem male offenderant. Videns autem Gerardus episcopus domnum imperatorem circa alia negotia occupatum, in quantum potuit salutem patriae sapienter previdit; sibique coepiscopus Albaldo vi
Abbreviated transcription (Latin):
ir Usoctonie filii karoli. godeftidus antea dictus. interres¬
sionege di ep̃. et obtentu maiorum fidelium imperatorᷤ
qdipt ad dignitatem. Inter quẽ et lantbectum comite iam¬
Tnstem uenio fitueb̾ discordia. Quos gerardus ep̃s licet lat¬
rbepti ppofliuuã fidem et instabilẽ animũ nouerat. tamẽ ne
qu calliditate godeftido intam nouo honore officeret. incer¬
posita pace amicauit. Hic itaq ad tantum culmẽ promotir.
cunrhonore et maxima uirtute fidelitatẽ imperatoriᷤᷤ agetat᷑
sane adro ut nemo melius pacẽ patrie dilataret. bella sedaret.
Allo si quidẽ rectort consilii. imperator suꝑborum ceruuces sõ¬
igebat. hostesq uincebat:
Dxta castaum montẽ fonticulus ẽ ꝑmultos annos ab in¬
colis scẽ nualdetiudꝰ ueneratione sẽmuatus. ubi infumi per¬
fusi sospitatẽ meritis scẽ uirginis recuparare ferunit. Uobi
cum co tempore quedam femina ꝓgeret pro infirnitate laua¬
tum. repperit quasi recenti auore resꝑsum. Et dum lauar¬

Expanded text:
is Ottonis , filii Karoli, Godefridus antea dictus, intercessione Gerardi episcopi et obtentu majorum fidelium imperatoris, adeptus est dignitatem. Inter quem et Lantbertum comitem jamdudum vetus fervebat discordia; quos Gerardus episcopus, licet Lantberti profluviam fidem et instabilem animum noverat, tamen ne qua calliditate Godefrido in tam novo honore officeret, interposita pace amicavit. Hic itaque ad tantum culmen promotus, cum honore et maxima virtute fidelitatem imperatoris agebat; sane adeo, ut nemo melius pacem patriae dilataret, bella sedaret. Illo siquidem rectore consilii, imperator superborum cervices subigebat hostesque vincebat. 8. Juxta castrum Montem fonticulus est, per multos annos ab incolis sanctae Waldetrudis veneratione servatus, ubi infirmi perfusi sospitatem meritis sanctae Virginis recuperare feruntur. Ubi cum eo tempore quaedam femina pergeret pro infirmitate lavatum, repperit quasi recenti cruore respersum, et dum lavar
Abbreviated transcription (Latin):
tos quoqz pontifices Autbertum. uindentianũ. hadulfũ
qui et ipsi eiusdẽ altaris cõministri fuerãt. altrinsecus
statuerunt. interposito etiam baculo sc̃i uedasti cũ reliqui¬
is suis. Beinde uero ceteros. id̾. martyres. confessores.
ac uirgines. unũquẽq iuxta ordinem suũ in circuitu ꝓ¬
ut decebat composuit. Porro sic compositos. quisquis
spũaliter senserat. proculdubio sc̃ẽ consecrationis studio
credidit incumbentes. Sed quid de nundinis sollemnit̾
institutis: Quid etiam de ceteris sollemnibꝰ ornamenti᷑.
Quod nimirũ facilius admirari possumꝰ. quã referre. Cõ¬
secrato ergo monastĩo. multa ornamẽta adhibuit.

Expanded text:
tos quoque pontifices Autbertum, Vindentianum, Hadulfum, tos quoque pontifices Autbertum, Vindentianum, Hadulfum, qui et ipsi ejusdem altaris comministri fuerant, altrinsecus statuerunt, interposito etiam baculo sancti Vedasti cum reliquiis suis. Deinde vero ceteros, id est martires confessores ac virgines, unumquemque juxta ordinem suum, in circuitu prout decebat conposuit. Porro sic conpositos quisquis spiritualiter senserat, procul dubio sanctae consecrationis studio credidit incumbentes. Sed quid de nundinis sollemniter institutis? quid etiam de ceteris sollemnibus ornamentis? Quod nimirum facilius admirari possumus quam referre. Consecrato ergo monasterio, multa ornamenta adhibuit
Abbreviated transcription (Latin):
solleniter dedicauit. Quis enĩtante glorie pompã digne
sufficit enarrare. aut quis dicacissimus uerboꝵ ambitu tan¬
tã dignitatẽ poterit cohibere. ubi uidel scõrum corpora nr̃
dyoceseos cum plebe et clero in unũ congregat᷑. ubi choros
tam monachorum qmͣ canonicoꝵ cateruatim cõmixtos.
ubi etiã non tantũ urbem interius. uerũ et campos exteriꝰ
passim utriusq sexus multitudine ꝑnatare uideres: Qũo
autẽ scõrum corpora cura altare domnus ep̃s ordinasset.
summe pietatis ẽ memorare. ac piis auditoribus salutare.
Ipse nãq pariterq abbas richarous. ambo uidelz secmen¬
tati. beatissimũ Gaugericũ utpote pontificẽ summũ. et scẽ
dedicationis magistrum precipuum. cũ summa deuotione
tollentes. laudibus decantatis. clero quidẽ ac populo pre
gaudio dũ hec spectarent illacrimantibꝰ. in cathedra ponti-¬
ficali sicut ante fuerat collocarunt. Iuxta quẽ medium sãc¬

Expanded text:
sollemniter dedicavit. Quis enim tantae gloriae pompam digne sollemniter dedicavit. Quis enim tantae gloriae pompam digne sufficit enarrare, aut quis dicacissimus verborum ambitu tantam dignitatem poterit cohibere? ubi videlicet sanctorum corpora nostrae dioceseos cum plebe et clero in unum congregata, ubi choros tam monachorum quam et canonicorum catervatim commixtos, ubi etiam non tantum urbem interius, verum et campos exterius passim utriusque sexus multitudine pernatare videres. Quomodo autem sanctorum corpora circa altare domnus episcopus ordinasset, summae pietatis est memorare ac piis auditoribus salutare. Ipse namque pariterque abbas Richardus, ambo videlicet secmentati, beatissimum Gaugericum, utpote pontificem summum et sanctae dedicationis magistrum precipuum, cum summa devotione tollentes, laudibus decantatis, clero quidem ac populo prae gaudio dum haec spectarent illacrimantibus, in cathedra pontificali, sicut ante fuerat, collocarunt. Juxta quem medium sanc
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. que procul ab urbe fere in trigesimo miliario cedebantur
Diuinã ergo clementiã deprecatus. ut sibi propius solamẽ
aliqd p̾stare dignetur. quatam siquidẽ die ascenso aquo per
nram uiciniam in multis locis abdita terre scrutatur. tan¬
demq deo opitulante qui numquã deest sperantibꝰ in se. in
uico quẽ dixit antiquitas lesden. qui quarto misiauo abur¬
re secedit. aꝑta terra iuxta uotum lapides columnares inue¬
nit. Mer solum ibi sed etiam propius in uilla indelz nigella
fodiens. aliud genus bonorum lapidũ se reperisse letatur.
Dnde des grãs reddens. totum se studio pii laboris accinxit.
ac ne amplius demorer. operante diuina miscd̾ia opus im¬
mensũ septennio. anno uidel deuice incarnationis .ĩ.xxx.
reddidit consũmatũ. Exen uero quod consequẽs erat ꝓut
decuit .x. klꝰ nouẽbris sollemniter. et ut ita dicã plus quã

Expanded text:
rum, quae procul ab urbe fere in trigesimo miliario caedebantur. rum, quae procul ab urbe fere in trigesimo miliario caedebantur. Divinam ergo clementiam deprecatus ut sibi propius solamen aliquod praestare dignetur, quadam siquidem die ascenso equo, per nostram viciniam in multis locis abdita terrae scrutatur; tandemque Deo opitulante, qui numquam deest sperantibus in se, in vico quem dixit antiquitas Lesden, qui quarto miliario ab urbe secedit, aperta terra, juxta votum lapides columnares invenit. Nec solum ibi, sed etiam propius, in villa videlicet Nigella fodiens, aliud genus bonorum lapidum se reperisse laetatur. Unde Deo gratias reddens, totum se studio pii laboris accinxit; ac ne amplius demorer, operante divina misericordia, opus immensum septennio, anno videlicet Dominicae incarnationis 1030 reddidit consummatum. Exin vero, quod consequens erat, prout decuit, 15. Kalendas Novembris sollemniter et ut ita dicam plus quam
Abbreviated transcription (Latin):
x quo dõnꝰ ep̃s gerardꝰ urbẽ commissam
primũ intrauit. uidens quidẽ tam angusta qmͣ uetus¬
ta monasterii scẽ marie edificia. ac annosoꝵ panetũ fissu¬
rã suspectans. mox animũ ad meliorandũ intendit. si for¬
te deo prestante tempus ei suppeteret oportunũ. Sed quia
impeditus. iusq ad annũ dnĩce incarnationis. ĩ.xxiii. si
nero plulatus. ad an inchoare nõ potuit. Tunc uero diui¬
na miscdĩs fretus. ac multorum ficelium dei or̃onibꝰ qui¬
bus fiderat roboratus. tã antiquas moles parietũ demo¬
lui p̃cepit. Quo facto. omni studio accictus utpote sa¬
piens architectus. incepto labori sollicitus instat. necessa¬
ris sumptibꝰ prudenter expensis. ad reedificandum tante
dieficultatis opus anhelat. quippetimens ne aut morte p̃¬
uentus. aut qualibet alia causa coactus. opus imꝑfectum
relmquat. Ad hoc uero difficilius nichil esse quod suũ desi¬
derium remoretur aduertit. quã lenta conuectio columna¬

Expanded text:
x quo domnus episcopus Gerardus urbem commissam primum intravit, videns quidem tam angusta quam vetusta monasterii sanctae Mariae aedificia, ac annosorum parietum fissuram suspectans, mox animum ad meliorandum intendit, si forte, Deo praestante, tempus ei suppeteret oportunum; sed quia, e incarnationis 1023, sui vero praesulatus inchoare non potuit. Tunc vero divina misericordia fretus, ac multorum fidelium Dei orationibus quibus fiderat roboratus, tam antiquas moles parietum demoliri precepit. Quo facto, omni studio accinctus, utpote sapiens architectus, incepto labori sollicitus instat, et necessariis sumptibus prudenter expensis, ad reedificandum tantae difficultatis opus anhelat; quippe timens, ne aut morte preventus aut qualibet alia causa coactus, opus inperfectum relinquat. Ad hoc vero difficilius nihil esse, quod suum desiderium remoretur, advertit, quam lenta convectio columna
Abbreviated transcription (Latin):
in suꝑflius cõmessationibus tota effusione consumpsit.
Thesaurum eccłie dissipabat. prebendas uendebat. inmo et
eccliastici ministerii negocia emptus precio largiri mercan¬
tibus usurpabat. Sicq totius infanue sarcinam tã diu ges-¬
sit. donec imperator reuersus ad melius restituit: Rothar
periei pruinis incumbentibus. imperator reuocata manu a
bello. ad uillam polidam propriam uidelicet sedem. in natale
domini ẽ reuersus. Ubi cum ei uacatio cameracensis ecclesie
suggerit᷑: cõmuni suffragio et acclamatione lothariensiũ.
immo et obtentu nocheri leodecensium ep̃i. rothardo ex pro¬
sapia nobili orto. pus moribus adornato. infulam p̃sulatus
imꝑtiuit. quippe estimans illum lenitudine ingemi seuici-¬
as cameracens ium posse pressurũ. Huius doni sublimita¬
te adepta cara initium qua dragesime cõmissum gregẽ uisẽs.
urbem petiit. nec multopost ab alberone remensium archiep̃o

Expanded text:
in superfluis commessationibus tota effusione consumpsit. in superfluis commessationibus tota effusione consumpsit. Thesaurum aecclesiae dissipabat, prebendas vendebat, immo et aecclesiastici ministerii negotia emptus pretio largiri mercantibus usurpabat; sicque totius infamiae sarcinam tamdiu gessit, donec imperator reversus ad melius restituit. 102. Roperiei pruinis incumbentibus, imperator revocata manu a bello, ad villam Polidam, propriam videlicet sedem, in natale Domini est reversus . Ubi cum ei vacatio Cameracensis aecclesiae suggeritur, communi suffragio, et acclamatione Lothariensium, immo et obtentu Nocheri Leodecensium episcopi, Rothardo ex prosapia nobili orto, piis moribus adornato, infulam presulatus impertivit; quippe aestimans illum lenitudine ingenii sevitias Cameracensium posse pressurum. Hujus doni sublimitate adepta, circa initium quadragesimae commissum gregem visens, urbem petiit; nec multo post ab Alberone Remensium archiepiscopo
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑuasoribus defensaret: uasallosq eiusdem loci ad fidelitatẽ
imperatoris sacramaito et obsidibus constringeret. dũ impe¬
rator reuersurus in pr̃ĩan s rediberet. Huic consilio karolieᷤ
libent̾ accessit: sed male tractans. nõ eque executionis actu
librauit. Nam copioso agmine comitatus. cum p̃fatis etiã
comitibus in urbem uenit. sed tamen sicuti erat inepti at¬
q tardi ingenii detestandas usupationes exercuit. adeo
ut raptor potius qmͣ tutor. potius temerator qmͣ obserua¬
tor esse uideretur. Unde indign ati prefati comites
et in iras moti. illo quidem eo loci relicto. ad sua reuersi stͦ.
Porro ille deinceps oportunitatẽ et gratiam loa atq suf¬
ficiẽntiam totius alimenti nactus. uxorem sibi affuiturã
esse mandauit. cui in cubiculo ep̃i cum tota p̃sumptione lec¬
tum sterni p̃cepit. omnesq opes in nsibus ep̃i exhibendas

Expanded text:
que pervasoribus defensaret, vasallosque ejusdem loci ad fidelitatem que pervasoribus defensaret, vasallosque ejusdem loci ad fidelitatem imperatoris sacramento et obsidibus constringeret, dum imperator reversurus in patriam, episcopum rediberet. Huic consilio Karolus libenter accessit sed male tractans, non aequae executionis actu libravit. Nam copioso agmine comitatus cum prefatis etiam comitibus in urbem venit; sed tamen, sicuti erat inepti atque tardi ingenii, detestandas usurpationes exercuit, adeo ut raptor potius quam tutor, potius temerator quam observator esse videretur. Unde indignati praefati comites et in iras moti, illo quidem eo loci relicto, ad sua reversi sunt. Porro ille deinceps oportunitatem et gratiam loci atque sufficientiam totius alimenti nactus, uxorem sibi adfuturam esse mandavit, cui in cubiculo episcopi cum tota praesumptione lectum sterni precepit; omnesque opes in usibus episcopi exhibendas
Abbreviated transcription (Latin):
multo tempestuosioribꝰ procellis ecclia cameratensiũ
naufragatur. Siquidem imperator a finibus sui regni procul
remotus. suꝑ sclauones quos aduersum ierat expugnandos
morabatur relictiq principes lothariensium quidnã de resti¬
tutione ep̃ facerent ambigebant. Iam uero lotharium regẽ
res atrebatensis episcopii occupasse audierant. ideoq illum
fortasse subita incursione urtem cameracensiũ ꝑuasurũ ẽẽ for¬
midabant. Quare comites. godefridus uidelicẽt quo digni¬
tate morum alter illustrior. alter nõ erat consilio prestantioꝵ
amnulfus quoq admodum sollicitati. karolum ducẽ regis
lothani fratrem. quẽ otto imperator multis beneficiis cõn-¬
ductum. ut staternis motib secum fortior resisteret. citeriori
lothoringie sub se prefecerat: hunc inquã collato utrimq cõ¬
silio adorłi monuenurt. ut urbem suo pastore orbatam festinã¬
ter ingressus. ab incursione fratus ĩmunẽ. sed a cunctis quo¬

Expanded text:
multo tempestuosioribus procellis aecclesia Cameracensium naufragatur. Siquidem imperator a finibus sui regni procul remotus, super Sclavones quos adversum ierat expugnandos morabatur; relictique principes Lothariensium, quidnam de restitutione episcopi facerent, ambigebant. Jam vero Lotharium regem res Atrebatensis episcopii occupasse audierant, ideoque illum fortasse subita incursione urbem Cameracensium pervasurum esse formidabant. Quare comites, Godefridus videlicet, quo dignitate morum alter illustrior, alter non erat consilio prestantior, Arnulfus quoque, admodum sollicitati, Karolum ducem regis Lotharii fratrem, quem Otto imperator multis beneficiis conductum, ut fraternis motibus secum fortior resisteret, citeriori Lotharingiae sub se prefecerat--hunc, inquam, collato utrimque consilio adorsi monuerunt, ut urbem suo pastore orbatam festinanter ingressus, ab incursione fratris inmunem, sed a cunctis quo
Abbreviated transcription (Latin):
tas. cleronomus heres. inde cle¬
rici nũcupant᷑. eo qd̾ sint de sor¬
te dñi. Canou grece. latine re¬
gula. Ab eo canonici. regula-

Expanded text:
tas, cleronomus heres; inde clerici nuncupantur, eo quod sint de sorte Domini. Canon Grece, Latine regula; ab eo canonici regula
Abbreviated transcription (Latin):
tes. quibus neq mos neqz cultus ratione magistra regebãtur.
nichilq diuinum aut humanũ sapiebant. sed propter erroren

Expanded text:
tes, quibus neque mos, neque cultus ratione magistra regebatur, nichilque divinum aut humanum sapiebant, sed propter errore
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ clodouens rex quartus post lodionẽ in urbe ca¬
meraco ragnachario consobrino aut nepote suo custode relic¬
to. in terris et ciuitatibus quas usq aurelianum occupauit
moralutur. Uude cum quodã tempore reuerteretur: ipse ra¬
gnacharius mundano fastu suꝑbus mutata fide ei urbis in

Expanded text:
quod Clodoveus rex quartus post Clodionem, in urbe Caquod Clodoveus rex quartus post Clodionem, in urbe Cameraco Ragnachario consobrino aut nepote suo custode relicto, in terris et civitatibus, quas usque Aurelianum occupavit, morabatur. Unde cum quodam tempore reverteretur, ipse Ragnacharius mundano fastu superbus, mutata fide ei urbis in
Abbreviated transcription (Latin):
corum hystoria. qd̃ postquam dñice sanctionis sententia gẽ¬
tili gladio ferienda gallia traderetur. iustino imperatore. dodi¬
o rex habitabat indisbargo castello infinibus toringorum
regione germanie. In huis autẽ partibus id est ad meridia¬
nam plagã citra rhenum habitabant romani usq ligerẽ
fluunim. Ultra ligerem fluuium gothi domĩabãtur. Gͣ¬
gundiones quoq arrianorum sectam sequentes habitabãt
trans rodanum quod adiacet ciitati lugdunensi. Clodio
autẽ missis exploratoribus ad urbem cameracum. ĩ qua ro¬
mani habitantes iam xp̃iane religionis culturã exhibebant.
ip̃e postea cumi grandi exercitu rhenum transiit. et carbona¬
rias ingressus tornacensem urbem obtinuit. exide usq ad
cameracensem urbẽ ueniens pauco temporis spacio resedit.
comanosq quos ibi inuenit interfecit. exuide usq somnam
aluuium ocrupauit.
ed et eiusdem
hystorie textus indicat.

Expanded text:
corum historia, quod postquam dominicae sanctionis sententia gencorum historia, quod postquam dominicae sanctionis sententia gentili gladio ferienda Gallia traderetur, Justino imperatore  Clodio rex habitabat in Disbargo castello, in finibus Toringorum, regione Germaniae. In his autem partibus, id est ad meridianam plagam citra Rhenum, habitabant Romani usque Ligerem fluvium. Ultra Ligerem fluvium Gothi dominabantur. Burgundiones quoque Arrianorum sectam sequentes habitabant trans Rodanum, quod adjacet civitati Lugdunensi. Clodio autem, missis exploratoribus ad urbem Cameracum, in qua Romani habitantes jam christianae religionis culturam exhibebant, ipse postea cum grandi exercitu Rhenum transiit, et Carbonarias ingressus, Tornacensem urbem obtinuit. Exinde usque ad Cameracensem urbem veniens, pauco temporis spatio resedit, Romanosque quos ibi invenit, interfecit. Exinde usque Somnam fluvium occupavit.Sed et ejusdem historiae textus indicat,
Abbreviated transcription (Latin):
delc uniture. arr afdliti leuantur. Itaq pars mielio eoꝵ scils¬
cet que honore potiebantur. in quos potuis cesans consilia
hecb narant mitiora consilia dabanie. Maxima tamẽ apud ce¬
sarrm portio salutis uiro fuit deuotus patrie aninus et spar¬
tata in rebus uellias uirtus. Aduertens namiq in eum fie
e egregn anini constantiam. inter primos militans ne¬
gocq iros et regios consiliarios promouit. perquẽ postino¬
dum multa steeianue uirtutis insignia peregii. Nam bello
stremituis. sonsilio loms. qͣmfrequenter innumeras hostiũ
copiaas parita manu fuderit. nõ est presentis ꝓsequi negocii.
Parent aute usq in hodiaiiuum constiratis aggenbr loca a¬
pud mariolum ubi romane acies castra metauerant.
cameraci urbis
licet auctor et etas certa non pateat: inter antiqͥo¬
res tamen nomen et famã obtinere eam res ipsa indicat. qd̾
in gestis antiquoꝵ scripta sepe memoratur. Narrat itẽ fran¬

Expanded text:
dejiciuntur, aut afflicti levantur. Itaque pars melior, eorum scilidejiciuntur, aut afflicti levantur. Itaque pars melior, eorum scilicet qui honore potiebantur, in quos potius Cesaris consilia reclinabant, mitiora consilia dabant. Maxima tamen apud Cesarem portio salutis viro fuit devotus patriae animus et spectata in rebus bellicis virtus. Advertens namque in eum fidei et egregii animi constantiam, inter primos militaris negotii viros et regios consiliarios promovit, per quem postmodum multa strenuae virtutis insignia peregit. Nam bello strenuus, consilio bonus, quam frequenter innumeras hostium copias parva manu fuderit, non est presentis persequi negotii. Parent autem usque in hodiernum constratis aggeribus loca apud Mariolum, ubi Romanae acies castra metaverant. Cameracae urbis licet auctor et aetas certa non pateat, inter antiquiores tamen nomen et famam obtinere eam, res ipsa indicat, quod in gestis antiquorum scripta saepe memoratur. Narrat item Fran
Abbreviated transcription (Latin):
doena me noratus comes romani principis fortitudinem
sustinere nõ ualesis ã auibus ad aditione cogeretur. Cii
relellionis ausũ et moras obsidionis in uirũ capiti uloisos¬
das acclamabant. Fit concursus ad euis aduemientis specta¬
culum romanis confluentib. Elii uidẽ ceicetũ desidea tñ ꝙ pai¬
Io att ĩ amplisimo honore positum summe rei praellei nue¬
tant᷑. clii certabans alluderre capto. ali uices rerum humana¬
nus. tam natias atq flexibiles mirabantur. Pleriq cosus¬
tuis ingemiscebant. qui in alienis casibris sibi eadẽ posse ac¬
sidt ir esinalans. Cesar pre ceteris monebatur ingenita ami¬
nt mansuecudine. illuim dudum bellatorem superbũ subito
potestat addictum hostium. alienimuitus sortem openi. uite
naufra gum. crulem spa. incectũ salucis. tantũ ualere momẽ¬
tea in preliis. ut breui casu dispares sui reddans. cui aut pocẽtes

Expanded text:
donec memoratus Comeus, Romani principis fortitudinem donec memoratus Comeus, Romani principis fortitudinem sustinere non valens, cum civibus ad deditionem cogeretur. Alii rebellionis ausum, et moras obsidionis in virum capiti ulciscendas acclamabant. Fit concursus, ad ejus advenientis spectaculum Romanis confluentibus. Alii videre dejectum desiderabant, quem paulo ante in amplissimo honore positum summae rei preesse intuebantur; alii certabant illudere capto; alii vices rerum humanarum tam varias atque flexibiles mirabantur. Plerique consultius ingemiscebant, qui in alienis casibus sibi eadem posse accidere estimabant. Cesar pre ceteris movebatur ingenita animi mansuetudine, illum dudum bellatorem superbum, subito potestati addictum hostium, alieni nutus sortem operiri, vitae naufragum, exulem spei, incertum salutis. Tantum valere momenta in preliis, ut brevi casu dispares sui reddant, cum aut potentes
Abbreviated transcription (Latin):
cidentales quoq regiones suo imperio adiungere meditaba¬
tur. Unde superatis alpibus gallisq ad dedicionẽ coactis. aꝰ
gladio trucidatis: forte atrebatum que superat in extremis
gallie finibus septus militaribus copiis deuenit. Cui cumci¬
ues comeo duce uiro milicie ueteris stipendiis egregio. et gẽ¬
tis sue et patrie salute feruentissimo resisterent: indignatus
qdꝰ romane potentie resistere auderent. cui &xtrema indie pate¬
rent. assyrius atq egyptius parerent. macedonia et om̃is pa-¬
lestina regio senuret. seotia que nichil tarris debebat. atq sar¬
onia inacressa paludibus et inuiis septa regionib iam treme¬
bat. postremo omnia subiecta erãt. msi que ninuo estu aut
gelu inuia sunt. et ideo extra romanũ imꝑium quis eadẽ
xtea humanum usũ: super hus indignatus uchementius ob¬
sidione uecubuit. Conflictum promiptisumnc ad rtiaq ps ct

Expanded text:
cidentales quoque regiones suo imperio adjungere meditabacidentales quoque regiones suo imperio adjungere meditabatur. Unde superatis Alpibus, Gallisque ad deditionem coactis aut gladio trucidatis, forte Atrebatum, quae supererat in extremis Galliae finibus, septus militaribus copiis devenit. Cui cum cives, Comeo duce, viro militiae veteris stipendiis egregio et gentis suae et patriae salute ferventissimo, resisterent: indignatus, quod Romanae potentiae resistere auderent, cui extrema Indiae paterent, Assyrius atque Aegyptius parerent, Macedonia et omnis Palestina regio serviret, Scotia, quae nihil terris debebat, atque Saxonia inaccessa paludibus et inviis septa regionibus, jam tremebat, postremo omnia subjecta erat, nisi quae nimio aestu aut gelu invia sunt, et ideo extra Romanum imperium, quia eadem extra humanum usum,--super his indignatus, vehementius obsidioni incubuit. Conflictum promptissime ab utraque parte,
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes imperite condempnare debemꝰ quia antiquitas ipsa
creauit errorẽ. Sed si tante ciuitatis certa ratio nõ apparet. nõ
mirũ si in aliarum opinione dubitatur. Facturi igit᷑ menti¬
onẽ scõrum prm̃ quos prouida dei dispositio acrebatensi seu ca¬
meracensi ecclesie preesse constituit. harum duarũ conditoes
urbium scripto annotare debueraꝰ. Sed quia nomina a̾ me¬
moriam eorum. nec hystorie nec aniales aut etiam fama su¬
ꝑstes seruauere: de hus consultius reticere censuimus. qmͣ
sabulosum quid conficere. De temporibus quoqz conditaꝵ
eadem constat ratio ut quoꝵ auctores nescuutur. et tempora
sileant᷑. preter quod inter antiquiores et nobiliores urbes a¬
trebatum nomẽ optinere. siquis hystorias iulii cesaris retex¬
uerit nõ ignorabit. Hic namq postquã totius peneorientis
orbem romano subiugasset imꝑio. regesq gentium tributa¬
nios ferisset: uidens qd ei incert᷑a bellorum p̾rosperanissent. oc¬

Expanded text:
dicentes imperite condempnare debemus, quia antiquitas ipsa creavit errorem. Sed si tantae civitatis certa ratio non apparet, non mirum si in aliarum opinione dubitatur. Facturus igitur mentionem sanctorum patrum, quos provida Dei dispositio Atrebatensi seu Camaracensi aecclesiae preesse constituit, harum duarum conditores urbium scripto annotare debueram. Sed quia nomina aut memoriam eorum nec historiae aut annales aut etiam fama superstes servavere, de his consultius reticere censuimus, quam fabulosum quid conficere. De temporibus quoque conditarum eadem constat ratio, ut quorum auctores nesciuntur, et tempora sileantur, preter quod inter antiquiores et nobiliores urbes Atrebatum nomen obtinere, si quis historias Julii Cesaris retexuerit, non ignorabit. Hic namque postquam totius poene orientis orbem Romano subjugasset imperio, regesque gentium tributarios fecisset, videns quod ei incerta bellorum prosperavissent, oc
Abbreviated transcription (Latin):
erat. et ubi quondam psallentium chori. ibi lustra ferarum.
uidelant᷑. Candem inter fracmenta murorum diligentius
contemplatus. inuenit aram sc̃ẽ dei genitrias marie. quã¬
licet inter stragem murorum tamẽ illesam ad huc seruari dui¬
nitus nõ ambigit. Qua in re intellexit uir scũs. nobis quoq
intelligere datur ibi pontificalis cathedre arcem extitisse. p̃ser¬
tim cum et dyonisius papa quem iuxta chronicorum fidem
annis. cc. lxiii. ante hormuscam papã qui tempore fuit beati
uedasti. constat romane exclesie sedem tenuisse. uiter ceteras.
has quoq urbes: cameracum et atrebatum asscriptas. et cũ
suis parochiis eque distinctas reliquerit. cum singulas dyoce¬
ses cirrunscriptis finibus ordinauit. et ediciores quasq in

Expanded text:
erat, et ubi quondam psallentium chori, ibi lustra ferarum erat, et ubi quondam psallentium chori, ibi lustra ferarum videbantur. Tandem inter fracmenta murorum diligentius contemplatus, invenit aram sanctae Dei genitricis Mariae, qualicet inter stragem murorum, tamen inlesam adhuc servari divinitus non ambigit. Qua in re intellexit vir sanctus--nobis quoque intelligere datur--ibi pontificalis cathedrae arcem extitisse, presertim cum et Dyonisius papa, quem juxta chronicorum fidem annis 263 ante Hormisdam papam, qui tempore fuit beati Vedasti, constat Romanae ecclesiae sedem tenuisse, inter ceteras has quoque urbes. Cameracum atque Atrebatum, ascriptas et cum suis parochiis eque distinctas reliquerit, cum singulas dioceses circumscriptis finibus ordinavit, et editiores quasq
Abbreviated transcription (Latin):
li administratione gaudebant. nunc autẽ quia ab hoc sanc¬
to pontifice uastate reꝑte sunt. uno regimine colliguntur.
Qui in atrebati urbis introitu claudum unũ. alterum ce¬
cum clamantes ad se. hunc lucis a dempte. illum ambulã¬
di facultate donauit. Introgressus stupet flenda urbis deier¬
tione. Nam antiquis ferme temporibus sacre eo loci fidei
floruisse religionem agnouit. sed propter offensam incolẽ¬
tium occulto sed iusto dei iudicio tradita ẽ cum ceteris gal¬
lie uel germanie ciuitatib pagano et ꝑfido hunorum regi
actile urbs quoq illa depredanda. qui propter animi seui-¬
ciam nec sacerdotibus dei ut supra deflenimus. nec ecclesiis
da reuerentiam nouerat impendere. sed omnuia quasi tem¬
pestaᷤ ĩmanissima ferro uastauit et igni. Perscntanti si
quod signum eccłie patuisset. nullum ueteris templi indic¬
um parebat. quia loci situs uepribus et spinis iam inhorru¬

Expanded text:
li administratione gaudebant; nunc autem, quia ab hoc sancli administratione gaudebant; nunc autem, quia ab hoc sancto pontifice vastatae repertae sunt, uno regimine colliguntur.  Qui in Atrebatae urbis introitu claudum unum, alterum caecum, clamantes ad se, hunc lucis ademptae, illum ambulandi facultate donavit. Introgressus, stupet flenda urbis dejectione. Nam antiquis ferme temporibus sacrae eo loci fidei floruisse religionem agnovit; sed propter offensam incolentium, occulto sed justo Dei judicio tradita est cum ceteris Galliae vel Germaniae civitatibus pagano et perfido Hunorum regi Attilae urbs quoque illa depredanda. Qui propter animi saevitiam nec sacerdotibus Dei, ut supra deflevimus, nec ecclesiis Dei reverentiam noverat impendere, sed omnia quasi tempestas immanissima ferro vastavit et igni. Perscrutanti, si quod signum ecclesiae patuisset, nullum veteris templi indicium parebat, quia loci situs vepribus et spinis jam inhorru
Abbreviated transcription (Latin):
precrosum. Aduertens lratus remigius in iunĩ conuersatio-¬
ius et spiri tualium donoꝵ insignia. indignum duxit siderye
lampadis lumẽ daudi sub tenebris. que ad salutẽ et illumĩa¬
tionem melius luceret multoꝵ. Fanente igitur rege dodone
s̃ ꝑdei prouidentiam ordinatum epm̃ ad euangesrandiun
cameraco et a crebato dirigit urbib. Liquet ergo qd rexiste ꝙͣ¬
to impensius paternas sedes amauerat. tanto p̾robatioris uite
pastorem eo loci delegauerat. Ibi enimi preter ceteras sedes ut
paulo suꝑius dictum ẽ specialius uersabatur. ideoq maiori
gratia d̾uctus pastorali regimĩe par ochiam ditare conabat᷑.
quippe nullum meliorẽ quã beatum uedastum et ad ferocẽ po¬
pulum edomandũ. et ad gratiam fidei excitandũ arbitratus.
ꝑ quem ipse fidem catholicam erat adeptus. Notandum uers
qd̾ ut supra tetigim ⁊ hoc due parochie ãcea gemina episcopa¬

Expanded text:
preciosum. Advertens beatus Remigius in virum conversationpreciosum. Advertens beatus Remigius in virum conversationis et spiritualium donorum insignia, indignum duxit sidereae lampadis lumen clausi sub tenebris, quae ad salutem et illuminationem melius luceret multorum. Favente igitur rege Clodoveo, per Dei providentiam ordinatum episcopum ad evangelizandum Cameraco et Atrebato dirigit urbibus. Liquet ergo, quod rex iste, quanto impensius paternas sedes amaverat, tanto probatioris vitae pastorem eo loci delegaverat. Ibi enim preter ceteras sedes, ut paulo superius dictum est , specialius versabatur; ideoque majori gratia ductus, pastorali regimine parochiam ditare conabatur; quippe nullum meliorem quam beatum Vedastum et ad ferocem populum edomandum et ad gratiam fidei excitandam arbitratus, per quem ipse fidem catholicam fuerat adeptus. Notandum vero, quod ut supra tetigimus , hae duae parochiae antea gemina episcopa
Abbreviated transcription (Latin):
dei lumen reddidit oculorum. nõ sine admiratione palatiõ¬
rum procerum inmo etiam regis. quẽ presentis erxhibitio
muiraculi ꝓp̃iane fide feruore accendit. Cernitur usq usq in
hodierium ecrlesia in testimonium urtutis huius constencta.
in qua orantibus et credentib beneficia prestantur diuina:
apti. Otũs uedastus uinũ de sicco uase protulit. et a
irg reditur. sanctus uero uedastus cum beato remigio ꝑ ali¬
quod temporis detinctur. ad quẽ nobilium et religios orum
multos ob celebrem conuersationis famã fit concursus. In¬
ter quos cũ eum doctrine celestis amore familiariter unus
pre cettris uisitare consuesceret. et quadã die uespere incum¬
bẽm sol aᵈ occasum rueret: noluit iurũ absq cai̾tati biatico
dimittere &ogatus igitur puer uiũ deferre. cum exhaustũ
oume reniniciasset propter hospitum frequentiã: de fidei di¬
ncis haud dubius uinum de sicro uase suꝑexcrescere dedit

Expanded text:
Dei lumen reddidit oculorum, non sine admiratione palatinoDei lumen reddidit oculorum, non sine admiratione palatinorum procerum, immo etiam regis, quem presentis exhibitio miraculi christianae fidei fervore accendit. Cernitur usque in hodiernum ecclesia in testimonium virtutis hujus constructa, in qua orantibus et credentibus beneficia prestantur divina. 7. Beatus Vedastus vinum de sicco vase protulit, et a r; sanctus vero Vedastus cum beato Remigio per aliquod temporis detinetur; ad quem nobilium et religiosorum multus ob celebrem conversationis famam fit concursus. Inter quos cum eum doctrinae celestis amore familiariter unus pre ceteris visitare consuesceret, et quadam die vespere incumbente sol ad occasum rueret, noluit virum absque caritatis viatico dimittere. Rogatus igitur puer vinum deferre, cum exhaustum omne renuntiasset propter hospitum frequentiam, de fidei divitiis haud dubius, vinum de sicco vase superexcrescere dedit
Abbreviated transcription (Latin):
uitã. Antelligens rex nõ tam sua uirtuce qmͣ dei munere hol¬
pidum adiit. audito ibi beatum uedastũ laudabili religione
deo seruire. Cui cum aduentus sui causã exponeret. et pugne
euentum qui ex deorum inuocatione in aduersum cesserat.
ad xp̃i nomen secundo successu prouenisse notificaret. uirdo¬
mini gratias agens des qui gentib regnum simm s perire dig¬
uatus ẽ. cepit catholice fida ministerium regi annunciare. et
euangelicis assertionib instructum duxit ad neuerabilẽ uirũ
da rrinigium. qui tũc temporis remensis eccłie airem tenelat.
uir ex sapientia uirtutibusq factus. cuius spiritualium uir¬
tutum insignia testatur gens gallica ꝑ eum ad xp̃m conuer¬
sa. cui etiam ormisca papa uices suas qͥuondã in galłiis agen¬
dae cõmiserat. Medastus igitur festinantẽ ad nite fontẽ dedu-¬
cebat regem. Quo in itinere cuidam ceco ad seclamanti iur

Expanded text:
vitam. Intelligens rex non tam sua virtute quam Dei munere hosvitam. Intelligens rex non tam sua virtute quam Dei munere hospidum adiit, audito, ibi beatum Vedastum laudabili religione Deo servire. Cui cum adventus sui causam exponeret, et pugnae eventum, qui ex deorum invocatione in adversum cesserat, ad Christi nomen secundo successu provenisse notificaret: vir Domini, gratias agens Deo, qui gentibus regnum suum apperire dignatus est, coepit catholicae fidei ministerium regi adnuntiare, et ewangelicis assertionibus instructum duxit ad venerabilem virum Dei Remigium, qui tunc temporis Remensis ecclesiae arcem tenebat;  vir ex sapientia virtutibusque factus, cujus spiritualium virtutum insignia testatur gens Gallica per eum ad Christum conversa; cui etiam Ormisda papa vices suas quondam in Galliis agendas commiserat. Vedastus igitur festinantem ad vitae fontem deducebat regem. Quo in itinere cuidam caeco ad se clamanti vir
Abbreviated transcription (Latin):
mortis periculum. qmͣ glorie triumphum. Ipse itaq signi¬
fer reuocans acies. primus equum in hostem egit. et clamo¬
re magno secuti ceteri acriter dimicabant. Alemanni eõtra
uiribus et numero prestantiores quibus pre uita et patrie li¬
batate res erat. ceperunt fortiter francos urgere. alii sagittis.
alii telis. alii balistis. cedentes confodere. Rex autẽ ubi multo¬
rum amissione uidet dilabentẽ nõ posse subsistere exercitũ.
nec uocatos deos instanti periculo sibi subuenisse. rebus des¬
peratis fortissimũ deum xp̃ianorum quẽ regina colendũ
ei suaserat innocauit. uoto se ꝯbligans. se cum suꝰ exerritu
sacro fonte diluendum. si conuersis rebus uictoꝵ ab hostib
remeasset. Ner mora reuxatis uiribz et reparatis agnnibus
cum anxilio trinitatis hostes inuadunt. et pene ad internit.¬
onẽ omnes deuineunt. nisi quibus fuga ant deditis fuit ad

Expanded text:
mortis periculum quam gloriae triumphum. Ipse itaque signimortis periculum quam gloriae triumphum. Ipse itaque signifer revocans acies, primus equum in hostem egit, et clamore magno sequuti ceteri acriter dimicabant. Alemanni e contra viribus et numero prestantiores, quibus pro vita et patriae libertate res erat, coeperunt fortiter Francos urgere; alii sagittis, alii telis, alii balistis cedentes confodere. Rex autem ubi multorum amissione videt dilabentem non posse subsistere exercitum, nec vocatos Deos instanti periculo sibi subvenisse, rebus desperatis fortissimum Deum christianorum, quem regina colendum ei suaserat, invocavit, voto se obligans, se cum suo exercitu sacro fonte diluendum, si conversis rebus victor ab hostibus remeasset. Nec mora recreatis viribus et reparatis agminibus, cum auxilio Trinitatis hostes invadunt, et poene ad internecionem omnes devincunt, nisi quibus fuga aut deditio fuit ad