comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
palatiq passimuagaut fit pauore iniectoraperent pecora subito ex insidis con¬
surgitur : et aduersi &undiq: hostes erant: Primoclamor circumlatus exterruis
deintela ab omni parte accedeb andco euntib:q et ruscis iam continenq agmine
armacorum septi: quo magis sebostis inferebat cogebant᷑ breuiore spatio etipsi¬
.I
orbem colligereluaeres paucitatem eorum in signem et multitudinem etruscorum¬
etrus corum multiplicatis in arto ordinib: faciebat : Tum omis sapugna quam inom̃s partis
parem in tenderant in unum locum seom̃s inclincntł onisi corporib: Armisq rũpere
cuneos uiãfatuĩ diuituia in editum leuiter collem indeprimoresticere moxutrespirandi
superior locus spatium dedit recipiendiq: a pauor etanto animum pepulere etaam sube¬
untes uincebatq auxilio locipaucitas niiugo circummis susueiens inuerticem collis eua¬

Expanded text:
palatique passim uaga, ut fit pauore iniecto, raperent pecora, subito ex insidiis conpalatique passim uaga, ut fit pauore iniecto, raperent pecora, subito ex insidiis consurgitur; et aduersi et undique hostes erant. primo clamor circumlatus exterruit, dein tela ab omni parte accidebant; coeuntibusque Etruscis, iam continenti agmine armatorum saepti, quo magis se hostis inferebat, cogebantur breuiore spatio et ipsi orbem colligere, quae res et paucitatem eorum insignem et multitudinem Etruscorum, multiplicatis in arto ordinibus, faciebat. tum omissa pugna, quam in omnes partes parem intenderant, in unum locum se omnes inclinant; eo nisi corporibus armisque rupere cuneo uiam. duxit uia in editum leniter collem. inde primo restitere; mox, ut respirandi superior locus spatium dedit recipiendique a pauore tanto animum, pepulere etiam subeuntes, uincebatque auxilio loci paucitas, ni iugo circummissus Ueiens in uerticem collis eua
Abbreviated transcription (Latin):
aliquotiens equo campo conlatisq: signis certatum gensq una populi R. sepe exopulentis¬
sima ut tum reserunt et rus caciuuttace uictoriam tulit : Id primo ac erbum indignũq
ueientib: ẽ uisum : inde consilum exrenatum in sidiis ferocem hoscem captandigaudere
et iam multo successu fabus audaciam crescere : Itaq et pecorae p̃dantib cliquotiens
uelut casu incidissent obuicm acia: & a grestium fuga uastirelict agri& subsidiaams¬
torum ad arcendas populationes missasaepius simulato quam uero pauorere figt
lamq: fabii ad eo contempserant hostemut sua inuicta carma neq: loconeq tempont
ullo crederent sustineriposse: haec spesꝓuexit ut ad conspecit ꝓcula cremera
magnocampi int̃ uallo pecora quã quacmrara hostium cpparebant armadecur¬
rerent : Et cum in prouidi effuso cursu in sidias circaipsum iter locatas supertessent

Expanded text:
aliquotiens aequo campo conlatisque signis certatum, gensque una populi Romani saepe ex opulentisaliquotiens aequo campo conlatisque signis certatum, gensque una populi Romani saepe ex opulentissima, ut tum res erant, Etrusca ciuitate uictoriam tulit. id primo acerbum indignumque Ueientibus est uisum; inde consilium ex re natum insidiis ferocem hostem captandi; gaudere etiam multo successu Fabiis audaciam crescere. itaque et pecora praedantibus aliquotiens, uelut casu incidissent, obuiam acta, et agrestium fuga uasti relicti agri, et subsidia armatorum ad arcendas populationes missa saepius simulato quam uero pauore refugerunt. iamque Fabii adeo contempserant hostem ut sua inuicta arma neque loco neque tempore ullo crederent sustineri posse. haec spes prouexit ut ad conspecta procul a Cremera magno campi interuallo pecora, quamquam rara hostium apparebant arma, decurrerent. et cum improuidi effuso cursu insidias circa ipsum iter locatas superassent
Abbreviated transcription (Latin):
gione quatuscus a gerromanoadiacet : suatuta comã infesta hostiumuagantes ꝑutrumq: fun
facere int̃uallum de inde haud magnum populationibus fuit dumueientes accito exem¬
ria exercitu p̃sidium cremere oppugnant : Etrom ane legiones ab. lemilio consule ad¬
ductae cõminus cum etruscis dimicant acie quam quamuix dirigendiaciem spacium ue¬
ientibus fuit ad eo inter primam trepidationem dumpost signa ordines in troeunt sub¬
sidiaq locant inuecta subito ab latereromana equitum ala nonpugnȩ modo incipiend
sed consistendi ad emit locum : Ita fusiretro adsax arubra ibicastrahabebant paẽ
supplices petunt Cuius impecrate. ab insitacanimis leuittte antedeductum cremen
romanum p̃sidium penituit : Cum fabus erat ueienti populosineullomaioris bellia ppa¬
ratu certim̃ necerant in cursiones modo in agros aut subitiim petus in cursantium sed

Expanded text:
gione qua Tuscus ager Romano adiacet, sua tuta omnia, infesta hostium, uagantes per utrumque finem, gione qua Tuscus ager Romano adiacet, sua tuta omnia, infesta hostium, uagantes per utrumque finem, fecere. interuallum deinde haud magnum populationibus fuit, dum et Ueientes accito ex Etruria exercitu praesidium Cremerae oppugnant, et Romanae legiones ab L. Aemilio consule adductae cominus cum Etruscis dimicant acie; quamquam uix dirigendi aciem spatium Ueientibus fuit; adeo inter primam trepidationem dum post signa ordines introeunt subsidiaque locant, inuecta subito ab latere Romana equitum ala non pugnae modo incipiendae sed consistendi ademit locum. ita fusi retro ad saxa Rubra—ibi castra habebant—, pacem supplices petunt. cuius impetratae, ab insita animis leuitate, ante deductum Cremera Romanum praesidium paenituit. rursus cum Fabiis erat Ueienti populo, sine ullo maioris belli apparatu, certamen; nec erant incursiones modo in agros aut subiti impetus <in> incursantes, sed
Abbreviated transcription (Latin):
inib i ueienti populo pestemminittentes: Sequebat̃ tcurba ꝓpria alia cognatorũ sodaliũq
nibilmedium nec spemnec curã sed in m̃scom̃ a uoluentium animo alia publica sollicitudine
Excitt fauore & ad miratione scupensire fortes irefelices iubent inceptiseuentus pares
reddere consulatus inde accriumphos omnia p̃mia abse om̃s honores sperare p̃tereuntibus
capitolium arcemq: et aliatemplaquicquid deorumoculis quiquid animooccurrit p̃cant᷑ uall
Agmen sacustum atq felix mictant sospites breui in patriam ad parentes restituant : In cuss
misse p̃ces infeliciuia dextro ianoportȩ carm̃talis ꝓfecti ad cremeram flum̃ ꝑueniunt Isora¬
tunus iusus locus communiendo p̃sidio. Vemilius inde &g. seruilius cõs. facq & donec nbi
Aliud quam in populationib: resfuit ñ ad p̃sidium modotut andum fabii satiserant sed cotor¬

Expanded text:
uiribus Ueienti populo pestem minitantes. sequebatur turba propria alia cognatorum sodaliumque, uiribus Ueienti populo pestem minitantes. sequebatur turba propria alia cognatorum sodaliumque, nihil medium, nec spem nec curam, sed immensa omnia uoluentium animo, alia publica sollicitudine excitata, fauore et admiratione stupens. ire fortes, ire felices iubent, inceptis euentus pares reddere; consulatus inde ac triumphos, omnia praemia ab se, omnes honores sperare. praetereuntibus Capitolium arcemque et alia templa, quidquid deorum oculis, quidquid animo occurrit, precantur ut illud agmen faustum atque felix mittant, sospites breui in patriam ad parentes restituant. in cassum missae preces. infelici uia, dextro iano portae Carmentalis, profecti ad Cremeram flumen perueniunt. is opportunus uisus locus communiendo praesidio. L. Aemilius inde et C. Seruilius consules facti. et donec nihil aliud quam in populationibus res fuit, non ad praesidium modo tutandum Fabii satis erant, sed tota re
Abbreviated transcription (Latin):
exspectantes steterant domum rediit. iussi armatiposterodie adlim̃ consulis ad eẽdomos
indedescendunt manat tota urberum.or fabios adcaelum laudib: fer̃ familiã unã
subis se ciuitatis honus ueiens bellum in priuatam curam in priuata arma uersum si sint
duce roborise: dẽ in urbegentes deposcant haec uuls cossibuilla ȩquos p̃opulor omano
tis enquilla pacẽ agente om̃s finitimos subigi populos possȩ: fabii posteradie armacapiunt q̃uo
ussierant c̃uenunt : sõ padudatus egrediensinuestibulogentẽ omnem suaminstructo agmine
ude t deceptus in medum signa ferri iub& fũquã exercicus neq minor numeroneq:dame
fama& ad miratione hominũ ꝑurbem in cessic: Sexet ceomilites om̃s patricu om̃ sunius gentis
qiuorũ neminẽ ducem s ꝑner& egregius quib: lib& temporib: senatus ibantunius familiȩ

Expanded text:
atus consultum exspectantes steterant, domum redit. iussi armati postero die ad limen consulis adesse; domos atus consultum exspectantes steterant, domum redit. iussi armati postero die ad limen consulis adesse; domos inde discedunt. manat tota urbe rumor; Fabios ad caelum laudibus ferunt: familiam unam subisse ciuitatis onus; Ueiens bellum in priuatam curam, in priuata arma uersum. si sint duae roboris eiusdem in urbe gentes, deposcant haec Uolscos sibi, illa Aequos: populo Romano tranquillam pacem agente omnes finitimos subigi populos posse. Fabii postera die arma capiunt; quo iussi erant conueniunt. consul paludatus egrediens in uestibulo gentem omnem suam instructo agmine uidet; acceptus in medium signa ferri iubet. nunquam exercitus neque minor numero neque clarior fama et admiratione hominum per urbem incessit. sex et trecenti milites, omnes patricii, omnes unius gentis, quorum neminem ducem sperneres, egregius quibuslibet temporibus senatus, ibant, unius familiae
Abbreviated transcription (Latin):
incursabantbellũ quiete qui et ẽbello inuicẽ ȩludentes : Ita neq: omitti cotares nec ꝑ fici
poterat & aliabella aut p̃sentia instabant utabequis uolscisq: nondiutius quã recens dolor
ꝓxime cladis transir& qui escentib: aut mox moturosse Apparebat sabinossẽꝑ infestos
etruriamq omnẽ sedueiens hostis ad siduus magis quã graui scontum elus sepius quã
periculo animos agitabat q̃ uod nullo tempore neglegi poterat aut a uertiadiosine¬
bat ium fabia gens senatũ adiit cõs ꝓgente loquitur : Ad siduo magis quã magno p̃sidio
ut scistis .pc. bellumueienseg& uos aliabella curate fabios hostes ueientib: datẽ :¬
Auctores sumꝰ tutam ibimaiestatẽ romaninominis forem̃mid nobis fumiliare
bellum priuato sumptugerere in animo ẽ : R.p. et milite illic et pecuniauac& bratiȩ in¬

Expanded text:
incursabant, bellum quiete, quietem bello in uicem eludentes. ita neque omitti tota res nec perfici incursabant, bellum quiete, quietem bello in uicem eludentes. ita neque omitti tota res nec perfici poterat; et alia bella aut praesentia instabant, ut ab Aequis Uolscisque, non diutius quam recens dolor proximae cladis transiret quiescentibus, aut mox moturos se apparebat Sabinos semper infestos Etruriamque omnem. sed Ueiens hostis, adsiduus magis quam grauis, contumeliis saepius quam periculo animos agitabat, quod nullo tempore neglegi poterat aut auerti alio sinebat. tum Fabia gens senatum adiit. consul pro gente loquitur: 'adsiduo magis quam magno praesidio, ut scitis, patres conscripti, bellum Ueiens eget. uos alia bella curate, Fabios hostes Ueientibus date. auctores sumus tutam ibi maiestatem Romani nominis fore. nostrum id nobis uelut familiare bellum priuato sumptu gerere in animo est; res publica et milite illic et pecunia uacet.' gratiae in
Abbreviated transcription (Latin):
plebis : Itaq principio annicen suit prius quam quis quã a grariȩ legis auctor tribunus
exisceretõccuparent patresipsi suũ munꝰ facerecaptiuum a grũplebi quã maxime aequalit̃ dareN:
ruare &euanescere uiuidum quondã illud caesonis in genium nullȩde indeurbanȩ factiones fuere :
uexibantur incursionib: ȩquorũ latini: eocũ exercitucae somis sus in ipsoꝵ equoꝵ a grũ depopulandũ
transicȩ qͥ se ioppida receper̃ murisq: setenebant eonulla pugna memor abilis fuitat auenente
hostedades acceptate meritate alterius cansulis a ctũq de exercitu for& nicesofibius intẽpr̃
sub sidio uenissa: edEotẽ pr̃ neq paex neqbellum cũ ue ientib: fuit: Res ꝓximȩ in formã latroci
uenerat legionibus romanis cedebant : Inurbem ubi abductas senserant legiones agros

Expanded text:
plebis. itaque principio anni censuit priusquam quisquam agrariae legis auctor tribunus plebis. itaque principio anni censuit priusquam quisquam agrariae legis auctor tribunus exsisteret, occuparent patres ipsi suum munus facere; captiuum agrum plebi quam maxime aequaliter darent; ia gloria luxuriare et euanescere uiuidum quondam illud Caesonis ingenium. nullae deinde urbanae factiones fuere; uexabantur incursionibus Aequorum Latini. eo cum exercitu Caeso missus in ipsorum Aequorum agrum depopulandum transit. Aequi se in oppida receperunt murisque se tenebant; eo nulla pugna memorabilis fuit. at a Ueiente hoste clades accepta temeritate alterius consulis, actumque de exercitu foret, ni K. Fabius in tempore subsidio uenisset. ex eo tempore neque pax neque bellum cum Ueientibus fuit; res proxime formam latrocinii uenerat. legionibus Romanis cedebant in urbem; ubi abductas senserant legiones, agros
Abbreviated transcription (Latin):
consulidecernente senatu trium phumsi exercitus sine imperatoreeriumphare
possit ꝓeximia & bello opera faccile passurum responditse familia funes tacquint
fabi frĩs mortere publica exparte orba consulealtero dmis sopublico priuatoqde¬
formẽ luctu laureã ñ accepturũ omniactutrium phodepositꝰ triũpꝰclarior fuit adira
intẽ poregloria int̃dũcumulatior reduit funera deinde duodemcepscollege frisq duc̃iub
inutroq: laudator cũ c̃cedendo illis suas laude sipse maximã pastẽ earum ferr& neq in ne¬
morei : qđ initio c̃sulatꝰ inbiberatre conciliandi animos plebiscuicios militescurandos
diuidit patrib: fabus plurimidatinec alibimaiore curah abiti inde popularesiã eẽ fabi
uerginio cõs factꝰ neq bella neq dilectꝰ neq ullã aliã priorẽ curã a gerequã ut iam
aliquaex parte inchoat concordicespeprimo q̃ q̃ tẽpore cũ patrib: coalescerent a nimi

Expanded text:
consul decernente senatu triumphum, si exercitus sine imperatore triumphare possit, pro eximia eo bello opera facile passurum respondit; se familia funesta Q. Fabi fratris morte, re publica ex parte orba consule altero amisso publico priuatoque deformem luctu lauream non accepturum. omni acto triumpho depositus triumphus clarior fuit; adeo spreta in tempore gloria interdum cumulatior rediit. funera deinde duo deinceps collegae fratrisque ducit, idem in utroque laudator, cum concedendo illis suas laudes ipse maximam partem earum ferret. neque immemor eius quod initio consulatus imbiberat, reconciliandi animos plebis, saucios milites curandos diuidit patribus. Fabiis plurimi dati, nec alibi maiore cura habiti. inde populares iam esse FabUerginio consul factus neque belli neque dilectus neque ullam aliam priorem curam agere quam ut iam aliqua ex parte incohata concordiae spe, primo quoque tempore cum patribus coalescerent animi
Abbreviated transcription (Latin):
decemimperitabant unuscum in signib: imperui  lictorib erat : quinq: dierum
spitio finiebatur imperium acꝑ om̃s in orbemibat: annuumq: in t̃uallum regni
fuit : Id abre quodnunc quoq: ten& nom̃ : in t̃regnum̃ cippellatũ : fremere deinde
pusus multiplicatã seruitutẽ centum punodominos factos. nec ultran segẽ & ab

Expanded text:
decem imperitabant: unus cum insignibus imperii et lictoribus erat; quinque dierum spatio finiebatur imperium ac per omnes in orbem ibat; annuumque intervallum regni fuit. id ab re, quod nunc quoque tenet nomen, interregnum appellatum. fremere deinde plebs multiplicatam servitutem, centum pro uno dominos factos; nec ultra nisi regem et ab
Abbreviated transcription (Latin):
explebefierent conuenerat postea ꝓmis cuũ fuit. Inde .l. genucio & q̃ seruilio cons & ad sediton
& abello quietis reb: nequando amecuac periculis uacarent pestilentia ingens ortacensre nu

Expanded text:
ex plebe fierent conuenerat: postea promiscuum fuit. inde L. Genucio et Q. Seruilio consulibus et ab seditione ex plebe fierent conuenerat: postea promiscuum fuit. inde L. Genucio et Q. Seruilio consulibus et ab seditione et a bello quietis rebus, ne quando a metu ac periculis uacarent, pestilentia ingens orta. censorem
Abbreviated transcription (Latin):
NNUS HICERIT INSIGNIS NOUINO MINIS
consulatu in signis nouis duob magistratib p̃tura et curulia edilitate hossibi
patricu quae siuere hnores ꝓconsenso plebi altero consu latu plebes consulatũ.l
sextio cui : lege partus erat deditpatres p̃turã sp̃furio marci Fcamillo, edilitatẽ gneo
quintio capitolino & p̃cornelioscipioni suarũ gentiũ uiris gratiã cãpestriceper̃ lsextio
collegi ex patrib datꝰ .l. aemilius mamentus principioann et degalis quos primopadatos
papuliam congregtri iam famuerat edehennicorũ defectione agitati iñ tiocumde
induseria om̃a nequid ꝑ plebeium cõ÷: ageretur ꝓferentur: Silentiũ omniumrerũ aeiust¬
tio simileptiũ fuit nisi quo dñ patientib ticcitũ eribunis quod ꝓaonsule un opleberotrespi¬
tricios iegis trictus cunalibus sellis p̃texttacos t̃quã cor sedentes nobilitas sibisupuse
nde in positat ẽ senatiu expatribiubendi aediles curule soretar: primo utalcernis anis

Expanded text:
nnus hic erit insignis noui hominis consulatu, insignis nouis duobus magistratibus, praetura et curuli aedilitate; hos sibi patricii quaesiuere honores pro concesso plebi altero consulatu. plebes consulatum L. Sextio , cuius lege partus erat, dedit: patres praeturam Sp. Furio M. filio Camillo , aedilitatem Cn. Quinctio Capitolino et P. Cornelio Scipioni , suarum gentium uiris, gratia campestri ceperunt. L. Sextio collega ex patribus datus L. Aemilius Mamercus . principio anni et de Gallis, quos primo palatos per Apuliam congregari iam fama erat, et de Hernicorum defectione agitata mentio. cum de industria omnia, ne quid per plebeium consulem ageretur, proferrentur, silentium omnium rerum ac iustitio simile otium fuit, nisi quod non patientibus tacitum tribunis quod pro consule uno plebeio tres patricios magistratus curulibus sellis praetextatos tamquam consules sedentes nobilitas sibi sumpsiinde imposita est senatui ex patribus iubendi aediles curules creari. primo ut alternis annis
Abbreviated transcription (Latin):
ctante ꝑseqͣnt᷑ coniuges liberiq: Nãcuii sere linquerent in et urbȩ inquanec pudicitia nec
liberias scã eẽt nuserduliter rogututes sumuas itcromȩ om̃ a insueca insolitudo fecisset in
foro p̃terpaucos seniorum nemo eẽ uocatis utiq: in senatũ pacrib desertum apparuis se
forum pluresq: iam quam oratius ao uederius uoci ferabantur quid expectatisp.c.
ẽdecẽiur quod am plexi tenetis tectis acparietib: iura dicturiestis n pudetlictorũ
ino nunim uiorẽ ꝓpenumerum in foro conspiciquam togatorum aliorũq: quidsi hos¬
a sa durbemueniant ficcturi estis qͥuidsi plebs mox ubi patrum secessione moueatur¬
libunatiuenat ocea suneurbis uultis finireimperium: atqui aut plebs nẽ habenda aut
ha dendis uit ẽ p̃lmnoscitius caruerimus patricus megistratib: quam illi plebeis nouã in ex ꝑ
em potestactẽ eripuere patrib nr̃is nenunc dulcedine semelcapti feran de sideriũ cũ

Expanded text:
ctante. prosequuntur coniuges liberique, cuinam se relinquerent in ea urbe in qua nec pudicitia nec libertas sancta esset miserabiliter rogitantes. cum uasta Romae omnia insueta solitudo fecisset, in foro praeter paucos seniorum nemo esset, uocatis utique in senatum patribus desertum apparuisset forum, plures iam quam Horatius ac Ualerius uociferabantur: 'quid exspectabitisest, decemuiri, quod amplexi tenetis? tectis ac parietibus iura dicturi estis? non pudet lictorum uestrorum maiorem prope numerum in foro conspici quam togatorum aliorum? quid si hostes ad urbem ueniant facturi estis? quid si plebs mox, ubi parum secessione moueamur, armata ueniat? occasune urbis uoltis finire imperium? atqui aut plebs non est habenda aut habendi sunt tribuni plebis. nos citius caruerimus patriciis magistratibus quam illi plebeiis. nouam inexpertamque eam potestatem eripuere patribus nostris, ne nunc dulcedine semel capti ferant desiderium, cu
Abbreviated transcription (Latin):
seiculiu quune quiqu et̃ de fendirebantur ad plistice obsidionẽ redeuntintraq picucos diessecieule
siomius pide ditionẽ plisticeꝑium sccmnis potitur muttat indebellis edese &d serã ees amnio
giones sora ad scmnites defecerat int̃fectis colonis romanorũ quo cũ
ꝑnor romanus exercitus adulcis cendã cuiũ nec ẽ repertndamqi colonie magisioneo bu

Expanded text:
Saticula, quam nequiquam defendi rebantur, ad Plisticae obsidionem redeunt intraque paucos dies Saticula Saticula, quam nequiquam defendi rebantur, ad Plisticae obsidionem redeunt intraque paucos dies Saticula Romanus per deditionem, Plistica per uim Samnis potitur. mutata inde belli sedes est; ad Soram ex Samnio Apuliaque traductae legiones. Sora ad Samnites defecerat interfectis colonis Romanorum. quo cum prior Romanus exercitus ad ulciscendam ciuium necem reciperandamque coloniam magnis itineribu
Abbreviated transcription (Latin):
tucũ embiturmis eqͥtũeuettus sub mouit hostẽ cũ inminine ꝑtinaci gene repugne siefsatune
exercut opesut in signis utrĩq clades et claritipsorũ ducũ ederent funert nuor sonoũ
impraegrepatiens qđ tã fero cit̃ ade quitss& inde sefundi fugariqi oruendohortionidoq
equte s pliũ iteracuit in quẽ in signẽ int̃s uosscientẽ pugna maca ise sequ dene metꝰ in fenca ensoideita ꝑnust
eracidauit. nec multũ afuit quincorpore etiã quicint̃ hostilis ceciderit turmas sãnites potirent
sedextẽ plo adpedescensum abromanis ẽ coactiq idẽ samnites facere repentinaaues circa coroora¬
ducũ pedestrȩ p̃liũ in uit quohaud dubiȩ supertt romanus recuperatũq aulicorpus mixtoe cũ dolo
laiñ uiuotores in ccestrtir efer̃ samnites duce amiso etperequrȩ̃ certam̃ tẽpatis uribiomisscul

Expanded text:
ltu cum omnibus turmis equitum euectus summouit hostem. tum in minime pertinaci genere pugnae sic fortuna ltu cum omnibus turmis equitum euectus summouit hostem. tum in minime pertinaci genere pugnae sic fortuna exercuit opes ut insignes utrimque clades et clara ipsorum ducum ederet funera. prior Samnitium imperator aegre patiens, quo tam ferociter adequitasset, inde se fundi fugarique, orando hortandoque equites proelium iterauit; in quem insignem inter suos cientem pugnam magisteirae trucidavit, nec multum afuit quin corpore etiam, quia inter hostilis ceciderat turmas, Samnites potirentur. sed extemplo ad pedes descensum ab Romanis est coactique idem Samnites facere; et repentinaducum pedestre proelium iniit, quo haud dubie superat Romanus, reciperatumque Auli corpus mixta cum dolore laetitia uictores in castra referunt. Samnites duce amisso et per equestre certamen temptatis uiribus, omissa
Abbreviated transcription (Latin):
nuls cis pana erist qui oceulti ꝓpinqua moenibim siderent locapartim togeti tetas ue scegle¬
dusquis iblucẽ ꝑtis portis urbos ingrederentꝰ abhis sinulcus todestruendarie eeq si nuldatt
sogiuio aeciesis ut ex insidis c̃currerent itteporteo coupate ericqio ppida euden horusodẽq
cons lio ccepte sedquit absentibi ducibiimpetus ẽ factus nullus modcaetiub: fut delatiq ausenũ
gens uixcerto defectionis crimine ꝑ inde acsi int̃ neciu obello certuss& eodemanno ꝓditohostib:¬
romano p̃sidio luceria famnicium facta. Necdiu ꝓditorib: inpunitares fuit haug ꝓculinde
exercitus romanus erat cuius primo impetu urbs sut cinplano capitur iuceriniacsã nites
a d internitionẽ cuesieoq iruꝓcessit ut rome q̃ q̃cũ decolonis mittendis iuceriam consu¬
leretr seniitus multidelenda urbem censerent p̃terodiũ quod execrabile in his captos

Expanded text:
milites, partim armati qui occulti propinqua moenibus insiderent loca, partim togati tectis ueste gladiis qui sub lucem apertis portis urbes ingrederentur. ab his simul custodes trucidari coepti, simul datum signum armatis ut ex insidiis concurrerent. ita portae occupatae triaque oppida eadem hora eodemque consilio capta; sed quia absentibus ducibus impetus est factus, nullus modus caedibus fuit deletaque Ausonum gens uix certo defectionis crimine perinde ac si interneciuo bello certasset. eodem anno prodito hostibRomano praesidio Luceria Samnitium facta; nec diu proditoribus impunita res fuit. haud procul inde exercitus Romanus erat, cuius primo impetu urbs sita in plano capitur. Lucerini ac Samnites ad internecionem caesi; eoque ira processit ut Romae quoque, cum de colonis mittendis Luceriam consuleretur senatus, multi delendam urbem censerent. praeter odium, quod exsecrabile in bis captos
Abbreviated transcription (Latin):
ronenosnecom̃s omniu &ctiũ sed ipsoseos cũ quibic̃sulib: autdict toribi dexandro fuitbellandũ ñ
uleriũ conuũ c̃marciũ rutiliũ c̃ sulpiciũ t̃manliũ torquatũ quintũ publiũ philonẽ luciũ papi¬

Expanded text:
omnes omnium aetatium sed ipsos eos cum quibus consulibus aut dictatoribus Alexandro fuit bellandum, M. omnes omnium aetatium sed ipsos eos cum quibus consulibus aut dictatoribus Alexandro fuit bellandum, M. Ualerium Coruum , C. Marcium Rutulum , C. Sulpicium , T. Manlium Torquatum , Q. Publilium Philonem
Abbreviated transcription (Latin):
libeat quinã uentꝰ romanis reb: sicũ adexandro for& bellatũ sicuturus fuerit plurimũ inbello
pollere uidentur militũ copicc& iuistus ingeniaimperatorũ fortuna ꝑ omnia huma namax¬
me inres bellica potens. Et & singula intuenti et uni uersa sic̃ abidus regib gentibq ite
abhocquoq sticile p̃stanti inuictũ romanũ imperiũ ict̃ primum u tordicr abducibu scompara¬
dis baude quidẽ ab nuo egregiũ ducẽ fuisse alex andrũ sedolariorẽ am̃ eũ ficc̃ quđ unus fuit qđ
adulescens in increm̃ torerũ nondũ cdterã fontianã ex ꝑtꝰ decessit ut adios regesclaros ducesq
omitaĩ magnaexemplacca suã hum cenorũ errũ quẽ maxime greci laudibi celebrant quidnisi
longauit sic̃ magnũ modo põpeium uertenti pbuit fortune recenseã duces romaenos nec

Expanded text:
libeat quinam euentus Romanis rebus, si cum Alexandro foret bellatum, futurus fuerit. plurimum in bello libeat quinam euentus Romanis rebus, si cum Alexandro foret bellatum, futurus fuerit. plurimum in bello pollere uidentur militum copia et uirtus, ingenia imperatorum, fortuna per omnia humana maxime in res bellicas potens; ea et singula intuenti et uniuersa sicut ab aliis regibus gentibusque, ita ab hoc quoque facile praestant inuictum Romanum imperium. iam primum, ut ordiar ab ducibus comparandis, haud equidem abnuo egregium ducem fuisse Alexandrum; sed clariorem tamen eum facit quod unus fuit, quod adulescens in incremento rerum, nondum alteram fortunam expertus, decessit. ut alios reges claros ducesque omittam, magna exempla casuum humanorum, Cyrum, quem maxime Graeci laudibus celebrant, quid nisi longa uita, sicut Magnum modo Pompeium, uertenti praebuit fortunae? recenseam duces Romanos, nec
Abbreviated transcription (Latin):
erat in eo uiro imperiungens parit̃ in socios ciuesq p̃nestinꝰ t̃r ꝑ timorẽ segnius exsubsidus suos
duxena in primã aciẽ quẽ cũ in ambulans antetabn aculũ uocariuississce lictorẽ expedire securẽ usit
Adquẽ uocem ex animistante p̃nestino agedũ lictoꝵ excidera dicẽ hanc inquit in cõmodã ambulantib:
ꝑfusimq uultũ supplicu metumultadicta dimisithaud dubiȩ illa a etatẽ quan ullac uistutũ feriacior
fuit ne mounu seratiur quomagis innixares romana star& quin eũ parem destinant animis
magno alex aendroducẽ si arma asia ꝑdomita in europã uertissec nihilminꝰ quae sitũ a principio
huoperis uideripotest quã ut plusiusto abrerũ ordinedeclincrẽ uarieta tibusq destinguendo
opereedegentib: uelut de uerticula amoena et requiẽ animomeo quaererẽ tam̃ tanti regis
aducism̃tio quib: sae peticcitus cogitationib: uolutuit animũ ea seuo cat inmediũ ut quae rere

Expanded text:
erat in eo uiro imperii ingens pariter in socios ciuesque. Praenestinus praetor per timorem segnius ex subsidiis suos duxerat in primam aciem; quem cum inambulans ante tabernaculum uocari iussisset, lictorem expedire securem iussit. ad quam uocem exanimi stante Praenestino, 'agedum, lictor, excide radicem hanc' inquit 'incommodam ambulantibus', perfusumque ultimi supplicii metu multa dicta dimisit. haud dubie illa aetate, qua nulla uirtutum feracior fuit, nemo unus erat uir quo magis innixa res Romana staret. quin eum parem destinant animis magno Alexandro ducem, si arma Asia perdomita in Europam uertisset.— nihil minus quaesitum a principio huius operis uideri potest quam ut plus iusto ab rerum ordine declinarem uarietatibusque distinguendo opere et legentibus uelut deuerticula amoena et requiem animo meo quaererem; tamen tanti regis ac ducis mentio, quibus saepe tacitus cogitationibus uolutaui animum, eas euocat in medium, ut quaerere
Abbreviated transcription (Latin):
uit templũ iouis ffinis Cognom̃q addidit deo iupiter feretriinquit. Haecibiuictor
romulus rex regia arma ferens. templum his regionibus quas modo animo metat᷑
sũ dedico sedem opimis spoliisqͣ regib: ducib:q hostium cesis meauctorẽ sequentes
posteri ferent: Haec tem pliẽ onigo quod primũ omnium romȩ sacratum est
Itadein deduis uisum nec irritam conditoris templi uocem eẽ qua laturos eo spolia posto

Expanded text:
uit templo Iouis fines cognomenque addidit deo: 'Iuppiter Feretri' inquit, 'haec tibi uictor uit templo Iouis fines cognomenque addidit deo: 'Iuppiter Feretri' inquit, 'haec tibi uictor Romulus rex regia arma fero, templumque his regionibus quas modo animo metatus sum dedico, sedem opimis spoliis quae regibus ducibusque hostium caesis me auctorem sequentes posteri ferent.' haec templi est origo quod primum omnium Romae sacratum est. ita deinde dis uisum nec inritam conditoris templi uocem esse qua laturos eo spolia post
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimisq etquerelis ciuitates concittabant : Nec domitantum in dignationes contine
bant sed congregabantur undiq: ad titum tatium regemsabinorum edegationes eoqđ
maximum tatii nom̃ in his regionib: erat conueniebant : Cen inensescrus tum iniq: itistf̃
iraq: ceninensium satisse in gremouent : Ita ꝑseipsum nom̃ ceninũ in agrum romanũ
impetum fac̃ Sed effus euastantib fit obuius cum exercitur omulus. leuiq certamine
docet uanam sine uirib: iram : Exercitũ fundit fugatq fusum ꝑ sequit᷑. regemin p̃¬
lio obtruncat et spoliat : duce hostium occiso urbem primo impetucapit : Inde exercitu
uictore reducto ipsecum factis uirmagnificus tum factorũ ostentator haudminor
spolia ducis hostium cesi suspensa fabricato ad id apte ferculo gerens : Incapitolium
ascendit ibiq eacum ad quercũ pastorib: sacram deposuissec simulcumdonode signa¬

Expanded text:
lacrimisque et querellis ciuitates concitlacrimisque et querellis ciuitates concitbant, sed congregabantur undique ad T. Tatium regem Sabinorum, et legationes eo, quod maximum Tatii nomen in iis regionibus erat, conveniebant. Caeninenses Crustuminique et iraque Caeninensium satis se impigre mouent; ita per se ipsum nomen Caeninum in agrum Romanum impetum facit. sed effuse uastantibus fit obuius cum exercitu Romulus leuique certamine docet uanam sine uiribus iram esse. exercitum fundit fugatque, fusum persequitur: regem in proelio obtruncat et spoliat: duce hostium occiso urbem primo impetu capit. inde exercitu uictore reducto, ipse cum factis uir magnificus tum factorum ostentator haud minor, spolia ducis hostium caesi suspensa fabricato ad id apte ferculo gerens in Capitolium escendit; ibique ea cum ad quercum pastoribus sacram deposuisset, simul cum dono designa
Abbreviated transcription (Latin):
tesiuolaq hospicufoedus deumq inuocantes cuius ad sollenne ludosq: ꝑstes acfidem de¬
ceptiuenis sent nec raptis aut spes desemelior aut indignatio ẽ minor : Sed ipsero¬
mulus circũ ibat docebatq patrũ id scꝑbia factum : qui conubium finitimis negas sert
Illastam̃ in matrimonio in societate fortunarũ omniũ ciuitatisq: et quonihilcarius
humanogenere sit liberum fore: Mollirent modoiras et quib: fors corpora dedisseNt
darent ãnimos Sepeex in iuria pꝰmodum gratiã ortam eoq meliorib: usuras uiris
quod ad onisurus ꝓsequisq sit ut cumsua muicem functus officio sit parentiũ eti am
patrieq ex pleccdesideriũ. Acce debant blanditiae uirorũ factũ purgantium cupi¬
ditute atq amore quaemaxime admuliebre ingenium efficaces p̃cesser̃. Iam ad mo¬
dummitigati animi raptiserant : Atraptiarũ parentes . tuncmaxime sordida ueste

Expanded text:
tes uiolati hospitii foedus deumque inuocantes cuius ad sollemne ludosque per fas ac fidem detes uiolati hospitii foedus deumque inuocantes cuius ad sollemne ludosque per fas ac fidem decepti uenissent. nec raptis aut spes de se melior aut indignatio est minor. sed ipse Romulus circumibat docebatque patrum id superbia factum qui conubium finitimis negassent; illas tamen in matrimonio, in societate fortunarum omnium ciuitatisque et quo nihil carius humano generi sit liberum fore; mollirent modo iras et, quibus fors corpora dedisset, darent animos; saepe ex iniuria postmodum gratiam ortam; eoque melioribus usuras uiris quod adnisurus pro se quisque sit ut, cum suam uicem functus officio sit, parentium etiam patriaeque expleat desiderium. accedebant blanditiae uirorum, factum purgantium cupiditate atque amore, quae maxime ad muliebre ingenium efficaces preces sunt. iam admodum mitigati animi raptis erant; at raptarum parentes tum maxime sordida ueste
Abbreviated transcription (Latin):
mi quiq ceninenses crustumini antem nates : lam sabinorum om̃is multitudo cum liberis
Acconiugibusuenit : inuitati hospitalit̃ ꝑdomos cum sitũm oeniaq: et frequentẽ tcectis urbẽ
uidissent mirantur tam breuirẽ romanã creuisse ubispectaculitẽ pꝰuenit. Dediteq:
ecm̃ tescumoculis erant . tum ex composito ortauis signoq: dato iuuentus romana
adcapiendas uirgines discurrit magna pars forte inquẽq: quae inciderat rap¬
te quasdam forma excellentes primorib: patrum destinatos explebehomines qͥb:
datũ negotiũ erat domos deferebant : unam longe anteclias specie acpuldritu¬
dine in signem a globothalassĩ cutꝰdã raptũ fer̃ multisq: scisciantib cuinã eã fer¬
rent identidem nequis eam uiolar& thalassio ferriclamitatũ : Inde nuptiadẽ hanc
uocem factã turbato ꝑmetũ ludicro mesti parentes uirginum ꝓfugiunt incus an¬

Expanded text:
mi quique, Caeninenses, Crustumini, Antemnates; iam Sabinorum omnis multitudo cum liberis mi quique, Caeninenses, Crustumini, Antemnates; iam Sabinorum omnis multitudo cum liberis ac coniugibus uenit. inuitati hospitaliter per domos cum situm moeniaque et frequentem tectis urbem uidissent, mirantur tam breui rem Romanam creuisse. ubi spectaculi tempus uenit deditaeque eo mentes cum oculis erant, tum ex composito orta uis signoque dato iuuentus Romana ad rapiendas uirgines discurrit. magna pars forte in quem quaeque inciderat raptae: quasdam forma excellentes, primoribus patrum destinatas, ex plebe homines quibus datum negotium erat domos deferebant. unam longe ante alias specie ac pulchritudine insignem a globo Thalassi cuiusdam raptam ferunt multisque sciscitantibus cuinam eam ferrent, identidem ne quis uiolaret Thalassio ferri clamitatum; inde nuptialem hanc uocem factam. turbato per metum ludicro maesti parentes uirginum profugiunt, incusan
Abbreviated transcription (Latin):
facere: satissciri origini romane et deos ad fuisse et ñde futurã uirtutẽ ꝓinde ne grauarent᷑
hominescum hominib: sanguinem acgenus miscere : Nusquam benigne legatio audita ẽ:
Ad eosimul sꝑnebant simultantũ in medio crescentẽ molem sibiacposterissus inetuebant. Acple¬
risq rogitantibus dimissi eo quod feminis qꝗđ asylum a peruissent. Idenĩ demumcõpar
comubium fore : egre idromana pubes passa. Et haud dubie aduimspectare resco ep̃: Cuitẽ pꝰ
locumq aptum utdar & romulus egritud inẽ animidissimulans. ludos ex industria para
neptuno equestri sollemnis consaaliauocat : Indicide in definitimis specta culũ ubet
quantoq: apparatu tum sciebant aut poterant concelebrant. ut rem clarã expectatãq
facerent: multi mortides conuenere studio etiã uidende noue urbis maximȩ pxi¬

Expanded text:
nomen facere; satis scire, origini Romanae et deos adfuisse et non defuturam uirtutem; proinde ne grauarentur nomen facere; satis scire, origini Romanae et deos adfuisse et non defuturam uirtutem; proinde ne grauarentur homines cum hominibus sanguinem ac genus miscere. nusquam benigne legatio audita est: adeo simul spernebant, simul tantam in medio crescentem molem sibi ac posteris suis metuebant. ac plerisque rogitantibus dimissi ecquod feminis quoque asylum aperuissent; id enim demum compar conubium fore. aegre id Romana pubes passa et haud dubie ad uim spectare res coepit. cui tempus locumque aptum ut daret Romulus aegritudinem animi dissimulans ludos ex industria parat Neptuno equestri sollemnes; Consualia uocat. indici deinde finitimis spectaculum iubet; quantoque apparatu tum sciebant aut poterant, concelebrant ut rem claram exspectatamque facerent. multi mortales conuenere, studio etiam uidendae nouae urbis, maxime proxi
Abbreviated transcription (Latin):
locũ quinunc septus descendentib: int̃duos lacds ÷ a sylum aperit . Eoex finitimis popu¬
lis turba omnis sine discrimine lib̵ an seruus eẽt auid a nouarũ rerum ꝑ fugit. Idque
primũ ad ceptam magnitudinẽ roboris fuit cumiamiurũ hcud peniter& : Consiliũ
deinde uirib: parat . Centumcreat senatores siue quiais numerus satiserat
siue quia solicentum erant quicrearipatres possent: patrescerte ab honore patri¬
cuiq ꝓgenies eorũ appellat: lam res romana ad eo erat ualida ut ciuilib& finitimar
ouuitat ũ bellopar ẽet sed penuria mulierũ hominis cetttẽ duratura magnitudo
erat : Quib: nec domi spes plis neccum fmitimis canubia eẽnt : Tum ex consilio patrum
romulus legatos curtauicinas gentes mnisit. quis ocieta tẽ conubiũqi nouo populo peteret
urbes ꝗꝙ utcetera ex infimonasci deinquasua uistus acdiiuuant magnabpes sibim agnũq

Expanded text:
locum qui nunc saeptus escendentibus inter duos lucos est asylum aperit. eo ex finitimis populis turba omnis sine discrimine, liber an seruus esset, auida nouarum rerum perfugit, idque primum ad coeptam magnitudinem roboris fuit. cum iam uirium haud paeniteret consilium deinde uiribus parat. centum creat senatores, siue quia is numerus satis erat, siue quia soli centum erant qui creari patres possent. patres certe ab honore patriciique progenies eorum appellati. iam res Romana adeo erat ualida ut cuilibet finitimarum ciuitatum bello par esset; sed penuria mulierum hominis aetatem duratura magnitudo erat, quippe quibus nec domi spes prolis nec cum finitimis conubia essent. tum ex consilio patrum Romulus legatos circa uicinas gentes misit qui societatem conubiumque nouo populo peterent: urbes quoque, ut cetera, ex infimo nasci; dein, quas sua uirtus ac di iuuent, magnas opes sibi magnumque
Abbreviated transcription (Latin):
seruiliabaletulerat falsi scriminib: aminucio circumuentum maelium arguens sat
caedem cius indemnatiobiciensq: uaniorcadpopulũ ipso auctore fuere . Cecerus
magisus morbuingrauescens cureerat troresqi ac ꝓdigia m axime qđ crebris
motibus terraeruere in agris nuntiab antur tectt . Obsecratioituq a papuon
metumuastitatis in urbe agrisq: fecit ut ñ modo p̃dandi cccusa quis quam exagl¬

Expanded text:
Seruili Ahalae tulerat, falsis criminibus a Minucio circumuentum Maelium arguens, Seruilio Seruili Ahalae tulerat, falsis criminibus a Minucio circumuentum Maelium arguens, Seruilio caedem ciuis indemnati obiciens; quae uaniora ad populum ipso auctore fuere. ceterum magis uis morbi ingrauescens curae erat terroresque ac prodigia, maxime quod crebris motibus terrae ruere in agris nuntiabantur tecta. obsecratio itaque a populo libus tantum metus <et> uastitatis in urbe agrisque fecit, ut non modo praedandi causa quisquam ex ag
Abbreviated transcription (Latin):
consulum suggerant. Tertius ab consulatu cossuannus tribunũ eũm ił consulicripsiefi¬
tehab&. lodem annomagistrume quitũ quo inimperio adlterũ in signem edidit pugnon
eque strem et clibera coniecturaẽ. Sedutego arbitror una uersare in om̃s opinioneslua
cũ auctor pugnȩ recentib spolus in saccras edepositis iouem ꝓpeipsum cuiuotaent
rumulumq: intuens hauds ꝑnendos falsitituli testes a cornelium cossum c̃sulẽ sonst¬
rit im. corneliomaluginense .l. papirio crasso consulib: exercitꝰ in agrũ ueientem ac
fadiscum duc praede ab acta ehominũ pecorumq hostis in agrisnus quã inuentu sierpg¬
nandicopia faccte urbes tam̃ ñ obpugnate quic pestilentia populum inua sit . & seluo¬
rum sealiquidratus etminutiodiem dixerat & rogationem depublicandis in

Expanded text:
consulum suggerant. tertius ab consulatu Cossi annus tribunum eum militum consulari potestconsulum suggerant. tertius ab consulatu Cossi annus tribunum eum militum consulari potestate habet, eodem anno magistrum equitum; quo in imperio alteram insignem edidit pugnam equestrem. ea libera coniectura est. sed, ut ego arbitror, uana uersare in omnes opiniones licet, cum auctor pugnae, recentibus spoliis in sacra sede positis, Iouem prope ipsum, cui uota erant, Romulumque intuens, haud spernendos falsi tituli testes, se A. Cornelium Cossum consulem scripserit. M. Cornelio Maluginense L. Papirio Crasso consulibus exercitus in agrum Ueientem ac Faliscum ducti. praedae abactae hominum pecorumque; hostis in agris nusquam inuentus neque pugnandi copia facta; urbes tamen non oppugnatae quia pestilentia populum inuasit. et seditiorum se aliquid ratus et Minucio diem dixerat et rogationem de publicandis bonis
Abbreviated transcription (Latin):
cossũcepisse. Hoc ego cũ augustum caes crem templorum omnium conditorẽ autrestitutor
ingressum aedemfere crii uuis quamuetus tatedilapsam refecit seipsum inthora celineos¬
tum legisse audis semꝓpe sccorilegium ratussum cossũ spoliorus uorum caesaremppsus te¬
pliauctorem subtraheretestem. Quisi ec inre sit error qottmueteres annales quod que
magis tratũ libriquos linteos in aede repositos inoneta eammacer liciniuscitat idendo
Auctores septimo post demum annocumt quinctinio poeno A cornelium cossũcnsi¬
lem habeant existimatio communis omnibus ẽ. Nam etiam illud accedit nec̃ cdinpina
in eũ annũ trans ferriposs& quod inbelle trienniũ ferme pestilentia in opicq hrino
circa .m. corneliũ cons fuit. ad eo ut quid am annade suelut funes qnihil p̃ter nomina

Expanded text:
t consulem ea Cossum cepisse. hoc ego cum Augustum Caesarem, templorum omnium conditorem aut restitutorem, t consulem ea Cossum cepisse. hoc ego cum Augustum Caesarem, templorum omnium conditorem aut restitutorem, ingressum aedem Feretri Iouis quam uetustate dilapsam refecit, se ipsum in thorace linteo scriptum legisse audissem, prope sacrilegium ratus sum Cosso spoliorum suorum Caesarem, ipsius templi auctorem, subtrahere testem. qui si ea in re sit error quod tam ueteres annales quodque magistratuum libri, quos linteos in aede repositos Monetae Macer Licinius citat identidem auctores, septimo post demum anno cum T. Quinctio Poeno A. Cornelium Cossum consulem habeant, existimatio communis omnibus est. nam etiam illud accedit, ne tam clara pugna in eum annum transferri posset, quod imbelle triennium ferme pestilentia inopiaque frugum circa A. Cornelium consulem fuit, adeo ut quidam annales uelut funesti nihil praeter nomina
Abbreviated transcription (Latin):
iubulanꝰ corona primum uallũ defendit. intentos deinde hostes inucllũ egressus dextra
principalicũ triarus repente in uadit quopauore in iectocaedes minor quiapauciores
populitriumphans in urberedut. longem x imumtriũ phispeccaculũ fuit. Cossusspo¬
lid opima regis int̃fectigerens in eũmilites carmina in conditaequantes eũ romulo
caneres polia in aedeioius feretri ꝓperomulis polia quae primaopima appellata
sola ea tempes tate erinđ cũ sdẽnidedicatione donofix. Auerteraaq: inseAcurru¬
diccutorisciuiũ ora etcelebritate ei diei fructum ꝓpesolustulerat. Dicatorcoronãur
libra pondo expublica pecuni apopuluussu incapito lioiouidonũ posuit . Omnis ante mẽ
nouimus nisicui: auspiciobellũ geritꝰ titulus ipses polus inscriptus illosmeq engita

Expanded text:
Uibulanus corona primum uallum defendit; intentos deinde hostes in uallum, egressus dextra Uibulanus corona primum uallum defendit; intentos deinde hostes in uallum, egressus dextra principali cum triariis, repente inuadit. quo pauore iniecto caedes minor, quia pauciores lto iussuque populi triumphans in urbem rediit. longe maximum triumphi spectaculum fuit Cossus, spolia opima regis interfecti gerens; in eum milites carmina incondita aequantes eum Romulo canere. spolia in aede Iouis Feretri prope Romuli spolia quae, prima opima appellata, sola ea tempestate erant, cum sollemni dedicatione dono fixit; auerteratque in se a currudictatoris ciuium ora et celebritatis eius diei fructum prope solus tulerat. dictator coronam auream, libram pondo, ex publica pecunia populi iussu in Capitolio Ioui donum posuit. omnes ante me nouimus nisi cuius auspicio bellum geritur, titulus ipse spoliis inscriptus illos meque argui
Abbreviated transcription (Latin):
uictimam simodo sancti quicquã in t̾ris dieẽ uolunt. legatorũ manib: dabo Calcarib
subditis infestacus pide in unũ ferturbostẽ. Quem cũ ictũ e quod eieciss&. confestim &
ipsebasta innixus sein pede sexcepit. Ad surgentẽ ibiregẽ umbone resapinat repeitũ q:
saepius cuspide adterrã adfix̃ Tũ ex anguidetriaetaspolia caputq ab scisũ uictor spicu¬
logerens terrore caesi regis hostes fundit. It aequitũ quoque fus aacies q̃ una
fecerat anceps certam̃. Dictatorlegionib: fugatis instat & ad castracõpulsos caedit
fidenatiũplurimilocorũ notitiaeffugere inmontes. Cossus tiberim cume quitatutrans¬
uectꝰ ex agroueientano ingentẽ decalit p̃dam adurbẽ Int̃plium & ad castraro mana
pugnatũ ẽ aduersus pcstẽ copicrũ a tolũ nout antedictũ ẽ ad cas tramissã fabius

Expanded text:
uictimam, si modo sancti quicquam in terris esse di uolunt, legatorum manibus dabo'. calcaribus uictimam, si modo sancti quicquam in terris esse di uolunt, legatorum manibus dabo'. calcaribus subditis infesta cuspide in unum fertur hostem; quem cum ictum equo deiecisset, confestim et ipse hasta innixus se in pedes excepit. adsurgentem ibi regem umbone resupinat, repetitumque saepius cuspide ad terram adfixit. tum exsangui detracta spolia caputque abscisum uictor spiculo gerens terrore caesi regis hostes fundit. ita equitum quoque fusa acies, quae una fecerat anceps certamen. dictator legionibus fugatis instat et ad castra compulsos caedit. Fidenatium plurimi locorum notitia effugere in montes. Cossus Tiberim cum equitatu transuectus ex agro Ueientano ingentem detulit praedam ad urbem. inter proelium et ad castra Romana pugnatum est aduersus partem copiarum ab Tolumnio, ut ante dictum est, ad castra missam. Fabius
Abbreviated transcription (Latin):
titu magister equitum processit. Parũ ꝑsilentium etquies fuit Nec etruscis nisicageren¬
auesritȩ admisse eent̃ ex composito tolleretur signum . Quod simulubi conspex̃ primos
equites damore sublato mn hostememisit. secuta peditũ acie s ingentiui conflixit. Nulla
par telegiones etrusce sustinuere impetum romanorũ equesimaxime resistebat equitũq:
longe fortissimus ipserex ab omni parte effuse sequentibus obequitans romanis tra¬
hebat certamen Eraat̃ tum interequites tribunus militũ a cornelius cossus eximia
puldritadinecorporis animo aciurib: parmemorq: generis qđ am plissimũ acceptũ mauis
auctiusq reliquid posteris. Iscum cedim petum tolũnu quacũq: seuntendiss& trepidantes
romana siuderet turmas in signẽq eum regiohabitu uolitante toticacie cognoss&. hicci¬
ne ẽ inquit ruptor foederis humani uiolatorq gentiũ iuris . lamego hancmcctatum

Expanded text:
tatu magister equitum processit. parumper silentium et quies fuit, nec Etruscis nisi cogerentatu magister equitum processit. parumper silentium et quies fuit, nec Etruscis nisi cogerenaues rite admisissent, ex composito tolleretur signum. quod simul ubi conspexit, primos equites clamore sublato in hostem emisit; secuta peditum acies ingenti ui conflixit. nulla parte legiones Etruscae sustinuere impetum Romanorum; eques maxime resistebat, equitumque longe fortissimus ipse rex ab omni parte effuse sequentibus obequitans Romanis trahebat certamen. erat tum inter equites tribunus militum A. Cornelius Cossus , eximia pulchritudine corporis, animo ac uiribus par memorque generis, quod amplissimum acceptum maius auctiusque reliquit posteris. is cum ad impetum Tolumni, quacumque se intendisset, trepidantes Romanas uideret turmas insignemque eum regio habitu uolitantem tota acie cognosset, 'hicine est' inquit, 'ruptor foederis humani uiolatorque gentium iuris? iam ego hanc mactatam