comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sniãꝵq p̃cepta sũt eadem ad ꝯhu̾atione ꝑtinebũt. ¶ B cũ orõnis
indicem uoce hãmus ĩ uoce aut duo ꝯsequam ut clara sit ut suaius.
utrũq oĩo ana petendũ est. Ueꝵ alteꝵ exercitatio augebit. Alteꝵ imi¬
tacio presse loquenciũ ⁊ leniter. Quod fuit ĩ catulis ut exꝗsito eos iũ¬
uti latina lingua putabantur. sonus erat dulcis. litere nẽc expresse
neq oppresse ne aut obscuꝵ eẽt aut putridũ sine ꝯfẽcione uox.
nec langũes nͨ canora. uberior orõ.l. crassi nec minꝰ faceta sed

Expanded text:
aecepta sunt, eadem ad sermonem pertinebunt. Sed cum orationis indicem vocem habeamus, in voce autem duo sequamur, ut clara sit, ut suavis, utrumque omnino a natura petundum est, verum alterum exercitatio augebit, alterum imitatio presse loquentium et leniter. Nihil fuit in Catulis, ut eos exquisite iutime uti lingua Latina putabantur; sonus erat dulcis, litterae neque expressae neque oppressae, ne aut obscurum esset aut putidum, sine contentione vox nec languens
Abbreviated transcription (Latin):
sunt hot maxĩe officii ẽ ut ꝗsq maxiẽ oꝑis indigeat uta e po¬
tissimũ opitulari. quod ꝯtra fit a plerisq aquo eĩ plimũ sperant
etiã sille hiis nõ eget tñ ei potissimũ inseruiũt. Eoptime ãt
humane reppetendũ udet᷑ altius Est eĩ pͥmũ qd̾ cernit᷑ ĩ uniuꝰ¬
scendo coĩcando. disceptãdo uidicãdo ꝯciliat int̾ se hoĩes ꝯiũgitq
nõ dicimꝰ. Sũt eĩ rõnis ⁊ ordinus exꝑtes et latissime ꝗde̾patẽs hõĩb

Expanded text:
sunt, hoc maxime officii est, ut quisque maxime opis indigeat, ita ei posunt, hoc maxime officii est, ut quisque maxime opis indigeat, ita ei potissimum opitulari; quod contra fit a plerisque; a quo enim plurimum sperant, etiamsi ille iis non eget, tamen ei potissimum inserviunt. Optime autem humanae, repetendum videtur altius; est enim primum, quod cernitur in univescendo, communicando, disceptando, iudicando conciliat inter se homines coniungitque non dicimus; sunt enim rationis et orationis expert
Abbreviated transcription (Latin):
que mutuo ufeda accepis maiore m̃sura si mõ possis iubet reddẽ
hesiodus ꝗdña beneficio ꝓuocati face̾ debemꝰ: an imitari agros debemꝰ¬
fertiles qui młte plus afferũt ꝙͣ acceꝑũt et eĩ si ĩ eos quos speramꝰ
nobis ꝓfutures nõ dubitamꝰ beneticia ꝯferre/ quales ĩ eoseẽ debe¬
nuus qui iã ꝓfuerũt: Nam cũ duo gn̾a liberalitatis sĩt dnũ dadi
ben siciũ alceꝵ edde̾di demus nͨ ne. ĩ nr̃a potestate ẽ. nõ reddere
uiro bono nõ licet modo id facere possit sine ĩuria. ¶ Acceptoꝵ
aũt beneficioꝵ sũt delectus hñdi. nec dubiũ ꝗn maxĩo cuiq plimi
debeat. In qͣ tñ ĩpͥmis quo ꝗsq aĩo studio beniuolẽtia feceĩt ponderã¬
dũ ẽt Multi ei faciũt młta temĩtate quadam sine iudicioł modo
eque magna nõ sut hñda atq ea q̃ iudicio ꝯsiderate ꝯstãterqa
delata sũt  S ĩ collocando beneficio ⁊ referenda grã si cetera paia

Expanded text:
quae utenda acceperis, maiore mensura, si modo possis, iubet reddere Hesiodus, quidnam beneficio provocati facere debemus? an imitari agros fertiles, qui multo plus efferunt quam acceperunt? Etenim si in eos, quos speramus nobis profuturos, non dubitamus officia conferre, quales in eos esse debemus, qui iam profuerunt? Nam cum duo genera liberalitatis sint, unum dandi beneficii, alterum reddendi, demus necne, in nostra potestate est, non reddere viro bono non licet, modo id facere possit sine iniuria. Acceptorum autem beneficiorum sunt dilectus habendi, nec dubium, quin maximo cuique plurimum debeatur. In quo tamen in primis, quo quisque animo, studio, benivolentia fecerit, ponderandum est. Multi enim faciunt multa temeritate quadam sine iudicio vel moeque magna non sunt habenda atque ea, quae iudicio, considerate constanterque delata sunt. Sed in collocando beneficio et in referenda gratia, si cetera paria
Abbreviated transcription (Latin):
sua cupdoitate nõ utilitate cõi impellit᷑ audacie pocius nomen
hãt ꝙͣ fortitudinis.¶Itaq iuros fortes ⁊ magnanimos eosde
bonos ⁊ simplicis u̾itatis amicos minimeq fallaces ẽẽ uolumꝰ.
Q sut ex media laude iusticie. S illud odiosu est ꝙ ĩ hac elati¬
one ⁊ magnitudine aĩ faalime ꝑtinacia ⁊ numia cupddnas pn¬
cipat᷑ ĩmnascitur. ut eĩ ap̃ platone ẽ. ome morẽ lacedemonioꝵ

Expanded text:
sua cupiditate, non utilitate communi impellitur, audacia potius nomen habeat, quam fortitudinis. Itaque viros fortes, et magnanimos, eosdem bonos et simplices, veritatis amicos, minimeque fallaces esse volumus, quae sunt ex media laude iustitiae. 3. Sed illud odiosum est, quod in hac elatione et magnitudine animi facillime pertinacia, et nimia cupiditas principatus innascitur.
Abbreviated transcription (Latin):
spolia sine sudore ⁊ sanguine. Contraq ĩ laudibꝰ q̃ magno aĩo ⁊ forti¬
ter excellenterq gesta sũt ea nescio quo qiͣ pleniore ore laudamꝰ. Hĩc¬
rat᷑ aut studiũ bellice głie ꝙ statuas qͦ uidemꝰ ornatu fere militari.
S ea aĩ clatio q̃ cernit᷑ ĩ ꝑieulis ⁊ laboribꝰ si iusticia uacat pugnatq
nõ ꝓ salute coĩ s ꝓ sius comodis ĩ uicio ẽ. Nõ mõ eĩ id uirtutis nõ
ẽ s ẽ pecius ĩmanitatis oẽm humanitatẽ pepellẽtis. Itaq ꝓprie dissi-¬
nitur a stoycis fortitudo. cũ eã uirtutẽ ẽẽ dicũt ꝓpugnãte ꝓ equitate.
Quocirca nemo ꝗ fortitudinis głia ꝯsecutus est in insidiis ⁊ malicia ẽ¬
laudem adeptus. Nicħ eĩ honestũ eẽ pot̃ qd̾ iu sticia uacat. Preclaꝵ

Expanded text:
spolia sÍne sudore et sánguine. Contraque in laudibus, quae magno animo et fortispolia sÍne sudore et sánguine. Contraque in laudibus, quae magno animo et fortiter excellenterque gesta suratur autem studium bellicae gloriae, quod statuas quoque videmus ornatu fere militari. 2. Sed ea animi clatio, quae cernitur in periculis et laboribus, si iustitia vacat, pugnatque, non pro salute communi, sed protuis commodis, in vitio est, non enim modo id virtutis non est, sed potius immanitatis, omnem humanitatem repellentis. Itaque probe definitur a Stoicis forti tudo, cum eam virtutem esse dicunt, propugnantem pro aequitate. Quocirca nemo, qui fortitudinis gloriam consecutus est, insidiis et malitia laudem est adeptus. Nihil enim honestum esse p
Abbreviated transcription (Latin):
et amicũ ꝙͣ uiainũ deffenderis. Hec gͥ ⁊ talia circũspiciẽda sũt ĩ omĩ
officio et ꝯsuetudo excitacioq capienda ut boni rõcinatores officioꝵ eẽ
possimus ⁊ docendo discendoq uidere que reliꝗ sũma fiat. ex quo ꝙͣ¬
tũ cuiq debeat᷑ intelligas. S ut nec mediçi nec imꝑatores nec oratores
tacione ꝯsequi possũt sic officii ꝯẜuandi p̃cepta tradũt᷑ illa ꝗdẽ ut fa
apcũ est officiũ satis fere diximus. ¶ Intelligendũ ãt ẽ cũ ꝓposita
sint gnã .iiiͦiͦʳ. ex quibꝰ honestas officiũq manẽt splẽdidissimũ uideri
quod aĩo magno elatoq humanasq res despiciẽte factũ sit. Itaqt
improbis maxime ĩ ꝓmptu ẽ siꝗd tale dici pot̃. Uos eĩ iuuenes aĩi
geritis muliebrẽ. illa uirgo uiri gerit et siꝗd ẽ eiusmoĩ. salmacida

Expanded text:
et amicum quam vicinum defenderis. Haec igitur et talia circumspicienda sunt in omni et amicum quam vicinum defenderis. Haec igitur et talia circumspicienda sunt in omni officio et consuetudo exercitatioque capienda, ut boni ratiocinatores officiorum esse possimus et addendo deducendoque videre, quae reliqui summa fiat, ex quo, quantum cuique debeatur, intellegas. Sed ut nec medici nec imperatores nec oratores,tatione consequi possunt, sic officii conservandi praecepta traduntur illa quidem, ut facaptum est officium, satis fere diximus. Intelligendum autem est, cum proposita sint genera quattuor, e quibus honestas officiumque manaret, splendidissimum videri, quod animo magno elatoque humanasque res despiciente factum sit. Itaque in probris maxime in promptu est si quid tale dici potest: Vós enim, iuvenes, ánimum geritis múliebrem, ílla virgo viri et si quid eius modi: Salmácida,
Abbreviated transcription (Latin):
pro qua ꝗs bonus nõ dubitet mortẽ appetere si ei sit ꝓfuturꝰ. Quo ẽ de¬
tribuẽdum sit officii prĩcipes sit̃ patria et parẽtes quoꝵ beneficiis ma¬
ximis obligati sumus. ꝓximi liberi totaq domus q̃ spectat ĩ nos solos⁊
ꝯsolationes interdũ ⁊̃ obiurgationes in amiciciis iugent maxie.Estq
iocũdissima amicitia quã siłitudo moꝵ ꝯiugauit. ¶ S ĩ hiis õĩbꝰ officiis
tribuẽdis uidẽdũ erit ꝗd cuiq maxime neccͣe sit ⁊ quid ꝗsq nobiscũ
ul sine nob̾ aut possit ꝯsequi aut nõ possit. Itaq nõ erũt ide neces¬
situdinũ gradus qui sũt tp̃ꝵ. ¶ Sunt q̃dam offiçia q̃ aliis magis
ꝙͣ aliis debeãt᷑ ut uicinũ at̾ius adiiueris ĩ fructib ꝑcipiendis ꝙͣ
aut fcẽm aut familiarem. at se lis ĩ udicio sit ꝓpĩquũ pocius

Expanded text:
pro qua quis bonus dubitet mortem oppetere si ei sit profuturus? Quo est depro qua quis bonus dubitet mortem oppetere si ei sit profuturus? Quo est debus plurimum tribuendum sit officii, principes sint patria et parentes, quorum beneficiis maximis obligati sumus,proximi liberi totaque domus, quae spectat in nos solos consolationes, interdum etiam obiurgationes in amicitiis vigent maxime, estque ea iucundissima amicitia, quam similitudo morum coniugavit. Sed in his omnibus officiis tribuendis videndum erit, quid cuique maxime necesse sit, et quid quisque vel sine nobis aut possit consequi aut non possit. Ita non iidem erunt necessitudinum gradus, qui temporum; suntque officia, quae aliis magis quam aliis debeantur; ut vicinum citius adiuveris in fructibus percipiendis quam aut fratrem aut familiarem, at, si lis in iudicio sit, propinquum potius
Abbreviated transcription (Latin):
naiui .x. p. secũt᷑ frm̃ ꝯiũctiones post ꝯsobrinoꝵ sobrinoꝵq qui cũ
una domo iã capi nõ possĩt ĩ alias domos tãꝙͣ ĩ colonias exeũt. secũt᷑
go ẽ reꝵ publicaꝵ. Sangiũs at̃ ꝯũictio ⁊ beniuolẽtia deiũcit hoĩes
caritate. Magnũq ẽ eĩ hr̃e eadem hp̃e monum̃ta maioꝵ. eiusde¬
eĩ honestũ quod sepe dicimus ⁊̃ si ĩ alio cexnimꝰ tñ nos mouet atq
illi ĩ quo id ĩcẽ udet᷑ amicos facit. et ꝙͣꝙͣ omĩs uictus nos ad se al¬
hiis fit ut eque ꝗsq altero delectet᷑ ac se ip̃o. efficit᷑q id quod py¬
thagoras uult ĩ amicitia ut unus fiat ex plurib. ¶ Magna ⁊̃
mutua ⁊ grata dũ sũt inter quos ea sũt firma derũtiũt᷑ societate.
S cũ omĩa põe aĩoq lustraris oiũ societatũ nulla ẽ gratior nulla¬
propiq familiares/ s om̃es omĩu caritates patria una ꝯplexa est.

Expanded text:
 fratrum coniunctiones, post consobrinorum sobrinorumque, qui cum una domo iam capi non possint, in alias domos tamquam in colonias exeunt. Sequuntur go est rerum publicarum. Sanguinis autem coniunctio et benivolentia devincit homines et caritate; magnum est enim im honestum quod saepe dicimus, etiam si in alio cernimus, tamen nos movet atque illi, in quo id inesse videtur, amicos facit. Et quamquam omnis virtus nos ad se aliis fit ut aeque quisque altero delectetur ac se ipso, efficiturque id, quod Pythagoras vult in amicitia, ut unus fiat ex pluribus. Magna etiamutua et grata dum sunt, inter quos ea sunt, firma devinciuntur societate. Sed cum omnia ratione animoque lustraris, omnium societatum nulla est gravior, nullapropinqui, familiares; sed omnes omnium charitates patria una complexa est,
Abbreviated transcription (Latin):
ne co bellano magis fuga ꝙͣ utilitatis rõne faciam. Bellũ aut̃ ita
suscipiat᷑ ut nicħ aluo nisi pax quesita uideatur. ¶ Fortis ił ani¬
mi ⁊ ꝯstãtis ẽ nõ ꝑturbari in rebus aspis nec tumultuãte de gͣ
hoc aĩ sit. illuco etia ingenii inagni est pcipe cogitatione futura
et aliqñ ante ꝯstituere quid acctoere possit ĩ utrãq ꝑte ⁊ qo¬

Expanded text:
magis fuga quam utilitatis ratione faciamus. Bellum autem ita suscipiatur, ut nihil aliud nisi pax quaesita videatur. Fortis vero animi et constantis est non perturbari in rebus asperis nec tumultuantem de grhoc animi, illud etiam ingenii magni est, praecipere cogitatione futura et aliquanto ante constituere, quid accidere possit in utramque p
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad largiẽdũ suppetãt copie. Uidere ⁊̃ licet plerosq nõ tã naͣ libe
cisci ab ostentatiõe magis ꝙͣ a uolũtate uidẽãt᷑. Talis at simulatio
uanitati ẽ ꝯuĩctior ꝙͣ aut libalitati aut honestati. Terciũ ẽ ꝓpositum¬
ut ĩ benificencia delectꝰ eẽt dignitatis ĩ qͦ⁊ mores eiꝰ erũt spectãdi in
quẽ beneficiũ ꝯferetur. et aius erga nos et coĩtas ac societas uite ⁊ ad
nrãs utilitates officia añ collata: que ut ꝯcurrcant omĩa oꝑtabile est
si minus płes cause maiorisq ponderis plus habebũt. ¶ Qm̃ at̃ non
nõ uiuit᷑ cũ ꝑfũs hõib pleneq sapiẽtib s cũ his ĩ quib p̃clare
agit᷑ si sũt simłaoca u̾tutis ⁊̃ hoc in telligendu puto nemine
oĩo eẽ negligendu ĩ quo aliqua significatio u̾tutis appareat.
Colendũ aut̃ eẽ ita queniq maxiẽ ut ꝗsꝗs maxie u̾tutib hirẽ
lenioribꝰ erit ornatus modestia tẽꝑancia ac ip̃a de qua iã młta

Expanded text:
ut ad largiendum suppeditent copiae. Videre enim licet plerosque non tam natura lcisci ab ostentatione magis quam a voluntate videntur. Talis autem simulatio vanitati est conjunctior quam aut liberalitati aut honestati. Mores ejuut in beneficentia dilectus esset dignitatis; in quo et mores eius erunt spectandi, in quem beneficium conferetur, et animus erga nos et communitas ac societas vitae et ad nostras utilitates officia ante collata; quae ut concurrant omnia, optabile est; si minus, plures causae maioresque ponderis plus habebunt. Quonplaneque sapientibus, sed cum iis, in quibus praeclare agitur si sunt simulacra virtutis, etiam hoc intellegendum puto, neminem omnino esse neglegendum, in quo aliqua significatio virtutis appareat, colendum autem esse ita quemque maxime, ut quisque maxime virtutibus his lenioribus erit ornatus, modestia, temperantia, hac ipsa, de qua multa iam
Abbreviated transcription (Latin):
bello nec ĩmanes fuerũt ut maiores nri Tusculanos. Equos. Uol¬
scos. Sabinos. Bernicos ł hernicos ĩ ciuitatẽ ⁊̃ aecepũt at carta¬
ginem et numãtiã funditꝰ sustulerũt: Nolã ⁊ corinchu. sedt
credo aliquos secutos oportunitate loci maxĩe ne poss aliquãdo

Expanded text:
bello, non immanes fuerunt, ut maiores nostri Tusculanos, Aequos, Volbello, non immanes fuerunt, ut maiores nostri Tusculanos, Aequos, Volscos, Sabinos, Hernicos in civitatem etiam acceperunt, at Carthaginem et Numantiam funditus sustulerunt; nollem Corinthum, sed credo aliquid secutos, opportunitatem loci maxime
Abbreviated transcription (Latin):
ui .q. fabiu labeonẽ seu quẽ aliũ. nichil eĩ hẽo p̃t̾ auditũ. arbitͥu
nolanis ⁊ neapolitanis de finibꝰ agroꝵ a senatu datũ cũ ad locũ uenis¬
set cũ utrisq seꝑatĩ locutũ ne cupide ꝗd agerent ne appeterẽt atq
ut regredi ꝙͣ ꝓgredi mallẽt. Id cũ utriq fecissẽt aliꝙͣtũ agri ĩ medi
pelictu ẽ. Itaq illoꝵ fines sicut ipĩ dixãnt t̾minauit. ĩ medio re
quocirea ĩ omĩ re ẽ fugienda talis solercia. ¶ Bũt at̃ quedã officia
etiã adu̾sus eos ẜuanda a quibꝰ iniuria acceꝑis. Est eĩ ulciscendi ⁊
puniendi modus.atq haud scio an satis sit eũ qui lacesẜit ũurie
sue penitepe ut ⁊ ip̃e neꝗd tale posthac et ceteri sint ad ũuria
ꝓpriu sit hoĩs hoc beluaꝵ. confugiẽdũ ẽ ad posterius si uti ñ licet
suꝑiore. Quare suscipiẽda ꝗdem bella sũt ob eã cãm ut sine ĩuina
ĩ pace uiuat᷑. Parta aut uictoria ꝯẜuãdi sũt hii ꝗ nõ crude les in

Expanded text:
 Q. Fabium Labeonem seu quem alium nihil enim habeo praeter auditum arbitrum Nolanis et Neapolitanis de finibus a senatu datum, cum ad locum venisset, cum utrisque separatim locutum, ne cupide quid agerent, ne appetenter, atque ut regredi quam progredi mallent. Id cum utrique fecissent, aliquantum agri in medio relictum est. Itaque illorum finis sic, ut ipsi dixerant, terminavit; in medio relQuocirca in omni est re fugienda talis sollertia. Sunt autem quaedam officia etiam adversus eos servanda, a quibus iniuriam acceperis. Est enim ulciscendi et puniendi modus; atque haud scio an satis sit eum, qui lacessierit, iniuriae suae paenitere, ut et ipse ne quid tale posthac et ceteri sint ad iniuriam proprium sit hominis, hoc beluarum, confugiendum est ad posterius, si uti non licet superiore. Quare suscipienda quidem bella sunt ob eam causam, ut sine iniuria in pace vivatur, parta autem victoria conservandi ii, qui non crudeles in
Abbreviated transcription (Latin):
tudo liberalitas uulgaris refrenãda ẽ ad illũ Ennii finẽ nichomi¬
nus ip̃i luceat ut facultas sit qua ĩ nr̃os simus libales. ¶ Gradꝰ
ãt płes sũt societatis hoĩu. ut eĩ ab illa infinitate di scedat᷑ ꝓpͥor
ẽ ciusde ẽẽ ciuitatis. multa eĩ sũt cuubꝰ inter se corã. foꝵ. fa na
porticus uie leges iuxa Iudicia suffragia ꝯsuetudines p̃terea
et familiarites mrulteq cũ młtis pes rõesq ꝯtracte. Arcior uoͣ
colligacio ẽ societatis ꝓpĩquoꝵ. ab illa eĩ ĩmẽsa societas humani gnͣs

Expanded text:
 liberalitas referenda est ad illum Ennii finem: Nihilo minus ipsi lucet, ut facultas sit, qua in nostros simus liberales. Gradus autem plures sunt societatis hominum. Ut enim ab illa infinita discedaturest eiusdem esse civitatis; multa enim sunt civibus inter se communia, forum, fana, porticus, viae, leges, iura: iudicia, suffragia, consuetudines praeterea et familiaritates multisque cum multis res rationesque contractae. Artior vero colligatio est societatis propinquorum; ab
Abbreviated transcription (Latin):
¶ dio forfis aũis ⁊ magius. dii abꝰ rebꝰ maxie cernit᷑ quaꝵ una ĩ rerum
exenart despicĩetia ponit᷑ cũ ꝑsuasũ sit nichil hoĩem nͦ ꝗd honestun
deconq socs aut admirari aut optare aut expeteͥ ꝯporte̾ nlłiq uec
hoi net ꝑturbationi aĩ nec fortune succũbere. Alca ẽ res ut cũ ita
sis affecłus aĩo ut supicadixi res geras magnas. illas ꝗdẽ ⁊ maximet
utiles s tũ uehem̃ter arduas plenasq laboꝵ ⁊ ꝑiculoꝵ tur cã uite

Expanded text:
una in rerum externarum despicientia ponitur, cum persuasum sit, nihil hominem, nisi quod honestum decorumque sit, aut admirari, aut optare, aut expetere oportere; nullique neque perturbationi animi, nec fortunae succumbere, altera est res, ut, cum ita sis affectus animo, ut supra dixi, res geras magnas illas quidem et maxime utiles, sed ut vehementer arduas, plenasque laborum et perie
Abbreviated transcription (Latin):
uili hec ita tencãtur ut sit ꝯstitutu. ex ꝗbꝰ ip̃is cetera sic ꝯseruẽtur¬
ferri ui ꝑ młtas potest. hõ ꝗ erranti comiti uia mostrat quasi
lumẽ de suolumĩe accendat facit ut ruichominꝰ ip̃i luceat cũ illi
accenderit. Una eĩ ex re satis p̃cepit Enniꝰ ut ꝗtad sine nr̃o de¬
trim̃to comodai̾ possit id tribuat᷑ uł ignoto. Ex quo sũt illa coĩa ⁊
nõ ꝓhibere aquã ꝓfluẽte. pati ab igne igne caꝑe. Siꝗs uelit cõ¬
silui fidele delibanti darc q̃ sũt hiis utilia qui accipiũt. dãti nõ mo

Expanded text:
antur, ut sit constitutum legibus ipsis, cetera sic observenturferri in permultas potest: Homó, qui erranti cómiter monstrát viam, Quasi lúmen de suo lúmine accendát, facit. Nihiló minus ipsi lúcet, cum illi accénderit. Una ex re satis praecipit, ut, quicquid sine detrimento commodari possit, id tribuatur vel ignoto; ex quo sunt illa communia: non prohibere aqua profluente, pati ab igne ignem capere, si qui velit, consilium fidele deliberanti dare, quae sunt iis utilia, qui accipiunt, danti non mol
Abbreviated transcription (Latin):
suppliciũ redipe maluit ꝙͣ fĩdẽ datã hosti fallere. ac de bellicis ꝗdem
ita iubẽt uti ut mercenaiis operã exigendã iusta p̃benda imponamꝰ.
Cũ at duobꝰ moĩs .i. aut ui aut fraude fiat ĩiuiria fraus qͣiͣ uulpetul¬
le uis leonis uidet᷑. Utrũq ab hoĩe ẽ alienissimũ. s firaus odio
digna maiore. Tociꝰ at̃ ĩiusticie nlła capitalior ꝑs ꝙͣ eoꝵ ꝗtũ cum

Expanded text:
supplicium redire maluit quam fidem hosti datam fallere. supplicium redire maluit quam fidem hosti datam fallere. ita iubent uti, ut mercennariis: operam exigendam, iusta praebenda. Cum autem duobus modis, id est aut vi aut fraude, fiat iniuria, fraus quasi vulpeculae, vis leonis videtur; utrumque homine alienissimum, sed fraus odio digna maiore. Totius autem iniustitiae nulla capitalior quam eorum
Abbreviated transcription (Latin):
altero capitis ⁊ fame. Sic cũ celtiberis cũ cỹbris bellũ ut cũ mi¬
micis gerebat᷑ ut uter eẽt forcior nõ uter imperaret Cũ la¬
tinis sabinis sannitib penis. pyrpo de impio dimicabat᷑. peni
fideifragi. crudelis hanibal reliq iustiores. Pirri ꝗdẽ de captuus
reddendis illa p̃clara siña ẽ. Nẽc mͣ auꝵ posto nec m p̃ciũ dedc̾iͣtis
nec cauponãtes bellũ s belligerãtes fe̾ro nõ aupo cernamus utriq.
eoꝵdẽ me lib̾tati parcere certũ ẽ. Dono ducite doq uolẽtibꝰ cũ ma¬
gnis diis. Regalis sane ⁊ digna eacidaꝵ gne̾ snĩa. atq ⁊̃ siꝗd singulis¬
tprĩbꝰ abducti hostes ꝓmifũt ẽ ĩ eo ip̃o fides ꝯẜuãda ut pͥmo piũco
bello Regulus captus apenis cũ de captiuis ꝯmutãdis Romã miss
ẽet iurassetq ad suppliciũ se redituꝵ pͥmũ ut uenut captiug nõ

Expanded text:
altero capitis et famae, sic cum Celtiberis, cum Cimbris bellum ut cum inialtero capitis et famae, sic cum Celtiberis, cum Cimbris bellum ut cum inimicis gerebatur, uter esset, non uter imperaret, cum Latinis, Sabinis, Samnitibus, Poenis, Pyrrho de imperio dimicabatur. Poeni foedifragi, crudelis Hannibal, reliqui iustiores. Pyrrhi quidem de captivis reddendis illa praeclara: Nec mi aurum posco nec mi pretium dederitis, Nec cauponantes bellum, sed belligerantes Ferro, non auro vitam cernamus utrique. rundem libertati me parcere certum est. Dono, ducite, doque volentibus cum magnis dis. Regalis sane et digna Aeacidarum genere sententitemporibus adducti hosti promiserunt, est in eo ipso fides conservanda, ut primo Punico bello Regulus captus a Poenis cum de captivis commutandis Romam missus esset iurassetque se rediturum, primum, ut venit, captivos
Abbreviated transcription (Latin):
obsuacio ĩ bello mouẽdo. ¶Marci ꝗdẽ catonis ẽ Epla senis ad .m.
nia bello ꝑsico miles ẽẽt. Monet igit᷑ ut caueat ne p̃liũ meat. ne¬
gat eĩ ius eẽ qui miles nõ sit cũ hoste pugnare. Equidẽ ⁊̃ illud
rei cristiciã mittigãte. Hostis eĩ ap̃ maiores nrõs is dicebat᷑ que
nũc ꝑegrinũ dicimus. Indicãt .xii. tabule aut statutus die cũ ho¬
ste. Itẽq adu̾sus hostem eterna auctoritas. Quid ad hãc mãsue¬
tudine addi pot̃: eũ quo cũ bellũ geras tã molli noĩe applłare ꝙͣꝙͣ
id nomẽ durius effecit iã uetustas. a ꝑegrino enĩ pecessit ⁊ ꝓprie
ĩ eo ꝗ ꝯͣ fert arma remãsit. ¶ Cum uoͣ de imꝑio decertatur bel
iustas cãs ẽẽ belloꝵ. s ea bella quib imꝑii posita głia ẽ minus
alr si ꝯpetitor. cum alteo certamẽ honoris ⁊ dignitatis ẽ. Cum

Expanded text:
observatio in bello movendo. M. quidem Catonis senis est epistula ad M. observatio in bello movendo. M. quidem Catonis senis est epistula ad M. nia bello Persico miles esset. Monet igitur, ut caveat, ne proelium ineat; negat enim ius esse, qui miles non sit, cum hoste pugnare. Equidem etiam illrei tristitiam mitigatam. Hostis enim apud maiores nostros is dicebatur, quem nunc peregrinum dicimus. Indicant duodecim tabulae: aut status dies cum hoste, itemque: adversus hostem aeterna auctoritas. Quid ad hanc mansuetudinem addi potest, eum, quicum bellum geras, tam molli nomine appellare? Quamquam id nomen dur contra ferret, remansit. Cum vero de imperio decertatur belliustas causas esse bellorum. Sed ea bella, quibus imperii proposita gloria est, minus imicus, aliter, si competitor cum altero certamen honoris et dignitatis est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
hrẽmꝰ. Et cu his quos ui deuiceris ꝯsulendũ ẽ Tum hii qui
armis positis ad Imꝑatoꝵ fide ꝯfugiẽt ꝙͣius muꝵ aries ꝑcus¬
ut hii ꝗ ciuitates aut nationes deiuctas bello ĩ fidẽ recepissẽt
eaꝵ pacroni eẽnt more maioꝵ. At belli ꝗde equitas scĩssimi spe᷑¬
ciali ppłi .r. iure ꝑscripta ẽ. Ex qͦ intelligi pot̃ nullũ bellũ eẽ iustũ
nͥ qd̾ aut ꝓ reb repetitis geratur aut denũciatũ sit añ ⁊ indictum.
¶Pompiliꝰ imꝑator tenebat proiũciam ĩ cuiꝰ ex̾citu catonis filius ty¬
ro militabat. Cũ at pompilio uideret᷑ unã dimitere legionem
Catonis qͦ filiũ ꝗ ĩ eade legione militabat dimisit. s cũ amore ⁊¬
pugnãdi ĩ ex̾citu remãsisset cato ad pompiliũ scripsit ut si eu
pateret᷑ ĩ ex̾citu remanere scd̾o eũ obligaret milicie sacrõ qui ĩ¬
pore ãmisso iure cũ hostib pugnare nõ poterat adeo sũma eãt

Expanded text:
remus. Et cum iis, quos vi deviceris, consulendum est, tum ii, qui armis positis ad imperatorum fidem confugient, quamvis murum aries percusut ii, qui civitates aut nationes devictas bello in fidem recepissent, earum patroni essent more maiorum. Ac belli quidem aequitas sanctissime fetiali populi Romani iure perscripta est. Ex quo intellegi potest nullum bellum esse iustum, nisi quod aut rebus repetitis geratur aut denuntiatum ante sit et indictum. Popilius imperator tenebat provinciam, in cuius exercitu Catonis filius tiro militabat. Cum autem Popilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem legione militabat, dimisit. Sed cum amore pugnandi in exercitu remansisset, Cato ad Popilium scripsit, ut, si eum patitur in exercitu remanere, secundo eum obliget militiae sacramento, quia priore amisso iure cum hostibus pugnare non poterat.Adeo summa erat
Abbreviated transcription (Latin):
tile uł ei cui ꝓmissũ sigul ei ꝗ promiẜit. Nã sicut ĩ fabulis ẽ Nep¬
tunus qd̾ theseo ꝓmisat si nõ fecisset Theseus ypolito filio nõ eẽt orba¬
tus. Ex trib eĩ optatis ut sccibit᷑ hoc erat tertiu ꝙ ypolita interitum
iratus optauit. quo impetrato ĩ maximos luctus in cidit. ¶Nec pro¬
missa gͥ ẜuãda sũt ea que sint hiis quib promiẜis ĩutilia. nec si plus
tͥ ea noceãt ꝙͣ illi prosĩt cui ꝓmiseris. Contra officiũ ẽ dãnũ maiust
dixeris mag̃q ille cui promissu sit ab officio discedat si se destitutu
q̃rat᷑. Iã ĩ illis promissis standũ nõ eẽ quis nõ uidet q̃ coactus q̃ metu
que deceptꝰ dolo ꝓmiẜit: que ꝗdẽ pleraq iure p̃torio lib̾ãtur. nõ nlła
legibꝰ. ¶ Existũt ⁊̃ sepe ĩiurie calũnia quadã ⁊ nimis callida s mali¬
ciosa uris in t̾p̃tacione. ex quo illud sũmu uis sũma ĩiuiria fcm̃ est

Expanded text:
el ei, cui promissum sit, vel ei, qui promiserit. Nam si, ut in fabulis est, Neptunus, quod Theseo promiserat, non fecisset, Theseus Hippolyto filio non esset orbatus; ex tribus enim optatis, ut scribitur, hoc erat tertium, quod de Hippolyti interitu iratus optavit; quo impetrato in maximos luctus incidit. Nec promissa igitur servanda sunt ea, quae sint iis, quibus promiseris, inutilia, nec, si plus tibi ea noceant quam illi prosint, cui promiseris, contra officium est maius dixeris, magisque ille, cui promissum sit, ab officio discedat, si se destitutum queratur. Iam illis promissis standum non esse quis non videt, quae coactus quis metu, quae deceptus dolo promiserit? quae quidem pleraque iure praetorio liberantur, non nulla legibus. Exsistunt etiam saepe iniuriae calumnia quadam et nimis callida, sed malitiosa iuris interpretatione. Ex quo illud Summum ius summa iniuria factum est
Abbreviated transcription (Latin):
liberalis uideri. Nichil enĩ liberale ẽ qd̾ nõ idẽ sit iustũ. ¶ Alt̾ locꝰ
erat cautionis ne benignitas maior ẽẽt ꝙͣ facłtates: ꝙ ꝗ benigͥores¬

Expanded text:
liberalis videri; nihil est enim liberale, quod non idem iustum. Alter locus liberalis videri; nihil est enim liberale, quod non idem iustum. Alter locus erat cautionis, ne benignitas maior esset quam facultates, quo
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑. qua quidẽ nich̾ ẽ nͣe hoĩs accomodatius s ht̃ multas cautiones.
Oeidendũ ẽ eĩ pͥmũ ne obsit benignitas ⁊ hiis ipĩs quib benigne ui¬
debit᷑ fiei̾ ⁊ ceteris. deĩde ne maior benignit᷑as sit ꝙͣ facultates. Ter
referenda sũt hec omĩa. Nã et ꝗ gratificãt᷑ ciupiã qd̾ obsit illi cui
ꝓdeẽ se uelle uideãt᷑ nõ benefici neq liberales s ꝑniciosi assẽtatões
iudicãdi sũt. Et qui aliis nocẽt ut ĩ alios liberales sĩt ĩ cadẽ sũt in¬
lendoris ⁊ glie ꝗ eripiũt aliis quod aliis largĩat᷑. Hii arbitrãt᷑ se be¬
neficos ĩ suos amicos uisũ iri si locuplectent eos quatũq roẽ. Io at
tm̃ abest ab officio ut nichil magis officio possit eẽ ꝯtrariũ. Uidẽd̾
ẽ gͥ ut ea lib̾alitate utam̃ q̃ ꝓsit amicis noceat nemini. Qr̃ ⁊ lucii
Sylle ⁊ .G. cesaris pecuniaꝵ tpãslatio a iustis dnĩs ad alieno nõ d

Expanded text:
t naturae hominis accommodatius, sed habet multas cautiones. Videndum est enim, primum ne obsit benignitas et iis ipsis, quibus benigne videbitur fieri et ceteris, deinde ne maior benignitas sit quam facultates, tum referenda sunt omnia. Nam et qui gratificantur cuipiam, quod obsit illi cui prodesse velle videantur, non benefici neque liberales, sed perniciosi et assentatores judicandi sunt. Et qui aliis nocent ut in alios sint liberales, in eadem sunt inlendoris et gloriae, qui eripiunt aliis, quod aliis largiantur, iique arbitrantur se beneficos in suos amicos visum iri, si locupletent eos quacumque ratione. Id autem tantum abest ab officio, ut nihil magis officio possit esse contrarium. Videndum est igitur, ut ea liberalitate utamur, quae prosit amicis, noceat nemini. Quare L. Sullae, C. Caesaris pecuniarum translatio a iustis dominis ad alienos non debet
Abbreviated transcription (Latin):
sant ĩuiriam. Nam ꝗ ĩuste impetũ ĩ quẽpiã facit aut ua aut ali¬
qua ꝑturtatioẽ incitat᷑ is qrͣ manus afferre iudet᷑ sicio. Qui aut̃
no defendit nõ obsistit si pot̃ iniurie tã ẽ ĩ uicio ꝙͣ si parẽtes aut
amicos aut patriã deserat. ¶ atq ille ꝗdẽ iniurie q̃ nocendi cã
de industria inferũt᷑ sepe ametu proficiscũt᷑ cũ is ꝗ noceͣ alteĩ co¬
gitat timet ne nͥ id fecerit ip̃e aliquo afficiat᷑ incomodo. Alaxĩa
at ꝑtẽ ad iniuria faciendã aggrediũt᷑ nõnulli ut adipiscantur
ea que ꝯcupiuerũt ĩquo uicio latissime patet auaricia. Expetũtur
at diuitie tũ ad usus uite neciͣos tũ ad ꝑfruendas uolupeates. In
quib aut̃ maior ẽ aĩis in hiis pecunie cupiditas spectat ad opes ⁊
ad gratificãdi facultatẽ ut nũꝑ.M. crassus negabat ullã sacis ma
alere nõ posset. Delectãt ⁊̃ magnifici apꝑatus uiteq cultus cã ele¬

Expanded text:
sant iniuriam. Nam qui iniuste impetum in quempiam facit aut ira aut aliqua perturbatione incitatus, is quasi manus afferre videtur socio; qui autem non defendit nec obsistit, si potest, iniuriae, tam est in vitio, quam si parentes aut amicos aut patriam deserat. Atque illae quidem iniuriae, quae nocendi causa de industria inferuntur, saepe a metu proficiscuntur, cum is, qui nocere alteri cogitat, timet ne, nisi id fecerit, ipse aliquo afficiatur incommodo. Maximam autem partem ad iniuriam faciendam aggrediuntur, ut adipiscantur ea, quae concupiverunt; in quo vitio latissime patet avaritia. Expetuntur autem divitiae cum ad usus vitae necessarios, tum ad perfruendas voluptates. In quibus autem maior est animus, in iis pecuniae cupiditas spectat ad opes et ad gratificandi facultatem, ut nuper M. Crassus negabat ullam satis magalere non posset. Delectant etiam magnifici apparatus vitaeque cultus cum ele
Abbreviated transcription (Latin):
ĩusticie ꝓpoĩtis adiũximꝰ cãs utriꝰq gnis easq ues añ ꝯstitumꝰ
quibꝰ iusticia ꝯtinetar facile qd̾ cuiꝰq tpr̃is officiũ sit poteri mus
nisi nos met ipõs ualde amabimus iudicare. Est eĩ difficilis
a sealienũ putat. sed tñ qr mag̾ ea ꝑcipimꝰ atq sentimꝰ q̃ nobis
ipĩs aut prosꝑa aut aduersa cueiunt ꝙͣ illa q̃ ceteris q̃ qrͣ
lõgo ĩt̾uallo interiecto uidemus alr de illis ac d̾ nob iudicamus.

Expanded text:
s utriusque generis easque res ante constituimus, quibus iustitia contineretur, facile, quod cuiusque temporis officium sit, poterimus, nisi nosmet ipsos valde amabimus, iudicare; est enim difficilis  atque sentimus, quae nobis ipsis aut prospera aut adversa eveniunt, quam illa, quae ceteris, quae quasi longo intervallo interiecto videmus, aliter de illis ac de nobis iudicamus.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ alteꝵ iusticie genus assequũtur. ĩ inferẽda ne cui noceant
ĩuiria in alteꝵ peccatum incidũt. discendi studio impediti quos
nͥ coactos. Equius at erat id uolũtate fceri. Aã hoc ip̃m ita iustũ
ẽ qd pecte fit si ẽ uolũtariũ ¶ Sũt ⁊̃ qui aut studio rei familia¬
ris tuende aut odio quoda hõĩu suũ se negociũ agere dicant
ne facere cuiꝙͣ uideantur ĩiuiria ꝗ dũ altero gne ĩiusticie ua¬
cãt ĩ alteꝵ incurrũt. Desexũt ei uite societatẽ qr nichil ꝯfert̃

Expanded text:
 alterum iustitiae genus assequuntur, ut inferenda ne cui noceant  alterum iustitiae genus assequuntur, ut inferenda ne cui noceant iniuria, in alterum incidunt; discendi enim studio impediti, quos nisi coactos. Aequius autem erat id voluntate fieri; namhoc ipsum ita iustum est, quod recte fit, si est voluntarium. Sunt etiam, qui aut studio rei familiaris tuendae aut odio quodam hominum suum se negotium agere dicant nec facere cuiquam videantur iniuriam. Qui altero genere iniustitiae vacant, in alterum incurrunt; deserunt
Abbreviated transcription (Latin):
nionis errore finxerat pͥncipatu. Est at̃ in hoc gne̾ molestu
quod ĩ maximis aĩs spledidisq ingeniis plerũq existũt honoris
imꝑii potencie głie cupiditates quõ mag̃ cauendũ ẽ ne quid
ĩ eo gñe peccetur. ¶ S in oĩ gñe iusticie ꝑmultũ interest utrũ
cogitata fiat iniuria. leuiora eĩ sũt ea q̃ repentino aliqͦ motu
acridũt ꝙͣ ea q̃ meditata ⁊ p̃parata inferũtur. ac de ĩferenda ꝗdẽ
inuitia satis dcm̃ est ¶ Pret̾m ittende at̃ defensionis desendiq
officii plures eẽ solent ⁊ caẽ. Nã aut inimicitias aut laborẽ
aut᷑ suptus susciꝑe nolũt aut ⁊̃ negligẽcia pigricia inhercia
aut suis stũdiis ꝗbusdã eccupationib ue sic impediũt᷑ ut eo qͦs
tutari debeant deẜtos eẽ paciant᷑. Itaq uidendũ ẽ ne non satis sit
ꝙq ea q̃ płiq uehemẽt᷑ expettant de quib int̾ se digladiari so¬
leãt ꝯtẽnant ⁊ ꝓ nichilo ducãt ꝑutãt se ꝑpea iustos eẽ. Nam¬

Expanded text:
nis errore finxerat, principatum. Est autem in hoc genere molestum, quod in maximis animis splendidissimisque ingeniis plerumque exsistunt honoris, imperii, potentiae, gloriae cupiditates. Quo magis cavendum est, ne quid in eo genere peccetur. Sed in omni iniustitia permultum interest, utrum cogitata fiat iniuria. Leviora enim sunt ea, quae repentino aliquo motu accidunt, quam ea, quae meditata et praeparata inferuntur. Ac de inferenda quidem iniuria satis dictum est. Praetermittendae autem defensionis deserendique officii plures solent esse causae; nam aut inimicitias aut laborem aut sumptus suscipere nolunt aut etiam neglegentia, pigritia, inertia aut suis studiis quibusdam occupationibusve sic impediuntur, ut eos, quos tutari debeant, desertos esse patiantur. Itaque videndum est, ne non satis sit id, quae plerique vehementer expetant, de quibus inter se digladiari soleant, contemnant et pro nihilo putent, propterea iustos esse. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
et ĩ qua uersetur subiecta ẽ ueritas. Eteliꝗs at trib uirtutibus
necc̃itates ꝓpoĩte sũt ad cas res parandas tuendasq ꝗb actio ui¬
re ꝯtinetur ut ⁊̃ societas hoĩu ꝯiũctioq ẜuet᷑. Et aĩ excellencia
magtudoq tũ ĩ augendis opib utilitatib et sibi ⁊ sius ꝯpandis
tũ młto magis ĩ hiis ipĩs despiciẽdis eluceat. ¶ Ordo at̃ ⁊ cõstã¬
cia et moderatio et ca que sut hiis siłia u̾sant᷑ ĩ eo gnͣe ad quod
ẽ adhibenda actio q̃da nõ solũ mentis agitacõ. Hiis eĩ rebꝰ q̃ tras

Expanded text:
et in qua versetur, subiecta est veritas. Reliquis autem tribus virtutibus et in qua versetur, subiecta est veritas. Reliquis autem tribus virtutibus necessitates propositae sunt ad eas res parandas tuendasque, quibus actio vitae continetur, ut et societas hominum coniunctioque servetur et animi excellentia magnitudoque cum in augendis opibus utilitatibusque et sibi et suis comparandis, tum multo magis in his ipsis despiciendis eluceat. Ordo autem et constantia et moderatio et ea, quae sunt his similia, versantur in eo genere, ad quod est adhibenda
Abbreviated transcription (Latin):
laudet᷑ naͣ eẽ laudabłe. ¶Formã ꝗde ip̃a Marce fili ⁊ tãꝙͣ faciem
honesti uides que si oculis cernẽtur mirabiles honores ut ait plato
excitaret sapiẽ. U om̃e qd̾ ẽ honestũ id quatuor ꝑtiũ orit᷑ ex aliq ͣ
aut eĩ in ꝑspicienda ui solertiaq uersat᷑. aut ĩ hoiu societate tuẽda
tribuẽdoq suũ cuiq ⁊ reꝵ ꝯtractaꝵ fide: aut ĩ aĩ excelsi atq ĩuicti
magnitudine ac robore : aut ĩ oũi que fuĩt queq dñr ordine et
modo ĩ quo ĩest modestia ⁊ tẽꝑancia. Que .iiiiiͦʳ. quãꝙͣ int̾ se colliga¬
ta atq implicata sint tam̃ ex singłis certa officioꝵ gna̾ nascũtur
uelut ex ea ꝑte q̃ pͥma descripta ẽ in qua sapĩa ⁊ prudẽtiã ponimꝰ
ĩest indagatio atq inuencio ueri cuiꝰq uirtutis hoc munus est
actutissime ⁊ celeberime pot ⁊ uidere ⁊ explicare rõe is prudẽ
tislimꝰ rite hr̃i solet. Quocirta huic quali materia quã tractat

Expanded text:
laudetur, natura esse laudabile. Formam quidem ipsam, Marce fili, et tamquam faciem honesti vides, quae si oculis cerneretur, mirabiles amores, ut ait Plato, excitaret sapientiae. Sed omne, quod est honestum, id quattuor partium oritur ex aliqua: aut enim in perspicientia veri sollertiaque versatur aut in hominum societate tuenda tribuendoque suum cuique et rerum contractarum fide aut in animi excelsi atque invicti magnitudine ac robore aut in omnium, quae fiunt quaeque dicuntur, ordine et modo, in quo inest modestia et temperantia. Quae quattuor quamquam inter se colligata atque implicata sunt, tamen ex singulis certa officiorum genera nascuntur, velut ex ea parte, quae prima discripta est, in qua sapientiam et prudentiam ponimus, inest indagatio atque inventio veri, eiusque virtutis hoc munus est acutissime et celerrime ptissimus rite haberi solet. Quocirca huic quasi materia, quam tractet
Abbreviated transcription (Latin):
aicoire de libris tus quenã illos exceꝑit fortuna. ꝙͣ seu uulgo seu
doctiorib probentur. Extant equidem p̃clara uolumĩa que ne dicã
plegere s nec enumerare sufficimus. fama reꝵ tuaꝵ celebexima
atq ingens ⁊ sonoꝵ nom̃e. ꝑrari aũt studiosi seu tp̃ꝵ adu̾sitas
seu ingenioꝵ hebetudo ac seglucies seu quod magis arbitror. alio co¬
gens aĩos cupiditas cã est. Itaq libroꝵ aliqui nescio quedem an ir¬
reꝑabiłr nobiscum qui nũc iuuimus nisi fallor ꝓcul dubio ꝑiere.
Magnus dolor meus. magnus seculi nr̃i pudor. magna posteritatis
iniuria. Neq eñ satis in famie uisum ẽ ingenia nr̃a n egligere
n equio inde fructuosu ꝑciꝑet sequẽs etas nisi laboris ⁊̃ nr̃i ał ur̃i
fructum crideli ꝓrsus ⁊ intolanda corrupissemus iniuria. ꝓfecto
nãq quod ĩ tius ꝯqueror et ĩ młtoꝵ iuroꝵ illustriu libris accidit.

Expanded text:
audire de libris tuis, quenam illos exceperit fortuna, quam seu vulgo seu audire de libris tuis, quenam illos exceperit fortuna, quam seu vulgo seu doctioribus probentur? Extant equidem preclara volumina, que ne dicam perlegere, sed nec enumerare sufficimus. Fama rerum tuarum celeberrima atque ingens et sonorum nomen; perrari autem studiosi, seu temporum adversitas seu ingeniorum hebetudo ac segnities seu, quod magis arbitror, alio cogens animos cupiditas causa est. 12 Itaque librorum aliqui, nescio quidem an irreparabiliter, nobis tamen qui nunc vivimus, nisi fallor, periere: magnus dolor meus, magnus seculi nostri pudor, magna posteritatis iniuria. Neque enim satis infame visum est ingenia nostra negligere nequid inde fructuosum perciperet sequens etas, nisi laboris etiam vestri fructum crudeli prorsus et intoleranda corrupissemus incuria; profecto namque quod in tuis conqueror, et in multis virorum illustrium libris accidit. 13
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcepisse. nec non ⁊ Latinis gratulatus musis ꝙ ĩsolentib graiis.
uł reliꝗssent ambigua uł certam uictoria ab stulissent. Utriusq
er̃ snĩe auctores sũt. te si ex libris aũi tuũ noui quẽ nosce mͥ
non alr ꝙͣ si tecũ iuixissem uideor ultime asẜtore futuꝵ utq
ĩ oratoria dedisti sic ĩ poetica palmã latio datuꝵ atq ut eneydi
cederet ylias iussuꝵ fuisse non dubito: quod iã ab inicio uirgili¬
ani laboris ꝓper ciuis asseuerare nõ timuit. ubi eĩ pierii operis
fuitoam̃ta ꝯtemplatus est quid de illis sentiret ⁊ quid sꝑaret a¬
apte ꝓnũciauit hiis uersib. Credite romar scriptores credi¬
te grai nescio ꝗd maius nascitur yllade. Hec de altero lati¬
ne duce facundie magneq rome spe altera. Nũc adte re¬
uertor. Quid de uita quid de ingenio tuo sentia audisti. Expectas

Expanded text:
concepisse; 9 necnon et latinis gratulatus musis, quod insolentibus graiis concepisse; 9 necnon et latinis gratulatus musis, quod insolentibus graiis vel reliquissent ambiguam vel certam victoriam abstulissent. Utriusque enim sententie auctores sunt; te, si ex libris animum tuum novi, quem nosse michi non aliter quam si tecum vixissem videor, ultime assertorem futurum, ut que in oratoria dedisti sic in poetica palmam Latio daturum, atque ut Eneydi cederet Ylias iussurum fuisse non dubito, quod iam ab initio virgiliani laboris Propertius asseverare non timuit. 10 Ubi enim pyerii operis fundamenta contemplatus est, quid de illis sentiret et quid speraret aperte pronuntiavit his versibus: Cedite romani scriptores, cedite graii; Nescio quid maius nascitur Yliade. Hec de altero latine duce facundie magneque Rome spe altera; nunc ad te revertor. 11 Quid de vita, quid de ingenio tuo sentiam, audisti. Expectas
Abbreviated transcription (Latin):
mat᷑ quicũq sius eloquẽtie finib crrcũscribens. Ueꝵ expectacõe¬
te torqueo. quisna dux ille sit queris. Nosti hoĩe si modo noĩs
menuilisti. Publius uirgiliꝰ maro ẽ mantuanus euus d quo
egregie uaticinatus es. Cu eius ut scriptu legimus iuueĩle
ꝙdam eius opusculũ mixatus quesiuisses auctore cũq u¬
uenem iam senior uroisses delectatus es et de mexhausto
elecquentie tue fonte cum ꝓpria qdem laude ꝑmixtu ueru
tamẽ p̃clarũq ac magnifitu illi testimoriu reddidisti. dixi¬
sti eni. Magne spes altera rome. quod dictum exore tuo au¬
ditu adeo sibi placuit inseditq memorie ut illud post años
iuginti te pride ueb humanis exẽpto diuino oꝑi suo cisde
penitus uerbis insereret: quod opus si tibi uidere licuisset
letatus cẽs de primeuo flore tã certu te uenturi fructus p̃sagium

Expanded text:
ergo quisque suis eloquentie finibus circuergo quisque suis eloquentie finibus circue torqueo; quisnam dux ille sit, queris. Nosti hominem, si modo nominis meministi: Publius Virgilius Maro est, mantuanus civis, de quo egregie vaticinatus es. Cum enim, ut scriptum legimus, iuvenile quoddam eius opusculum miratus, quesivisses auctorem eumque iuvenem iam senior vidisses, delectatus es, et de inexhausto eloquentie tue fonte, cum propria quidem laude permixtum, verum tamen preclarumque ac magnificum illi testimonium reddidisti. 8 Dixisti enim: Magne spes altera Rome. Quod dictum ex ore tuo auditum, adeo sibi placuit inseditque memorie, ut illud post annos viginti, te pridem rebus humanis exempto, divino operi suo eisdem penitus verbis insereret, quod opus si tibi videre licuisset, letatus esses de primevo flore tam certum te venturi fructus presagium
Abbreviated transcription (Latin):
hate rceo ũ te matior ut bixi ingenso pratulot eloquiqne
grao aguꝰ quiquq latine lingue florib ornaier. Niue sunim
pra a gnfontib iigamiꝰ. tuo ducata digrnto ꝯtues sistira¬
pus adiutos tuc nos neĩe illuspoltos qrgenue afitem c tbes
dipao ut ita dicam auspiciis ao hãc quatulacũq ẽ scriben¬
densacultate ac ꝓpositu ꝑuenisse. Accessit ⁊ alter poetice a¬
iue dux. Ita eniꝰ necessitas poscebat ut eẽt ⁊ que solutis
utquei freniãtib gressib p̃eunte sequepem̃: que loquẽtem
quem canente itudaremur. q̃m cum bona ueniq am̃boꝵ
neuter ad utrũq satis erat. Ille tius equoribꝰ tu illiꝰ impar
angustiis. Non ego primꝰ hoc dicerẽ fortasse ꝙͣiuis plane
seneca cordubensis. cui te ut idem ip̃e ꝯquerit᷑ nõ etas ꝗde
s belloꝵ ciuiliũ furor eriput Uroepe te potuit s nõ iũdit.
magnus tñ opeꝵ tuoꝵ atq illius alteriꝰ Laiccator. hoc affir

Expanded text:
ratulor eloquio ve. gratias agimus, quicunque latine lingue floribus ornamur; tuis enim prata de “fontibus irrigamus”, tuo ducatu directos, tuis suffragiis adiutos, tuo nos lumine illustratos ingenue profitemur; tuis denique, ut ita dicam, auspiciis ad hanc, quantulacunque est, scribendi facultatem ac propositum pervenisse. 5 Accessit et alter poetice vie dux; ita enim necessitas poscebat, ut esset et quem solutis et quem frenatis gressibus preeuntem sequeremur, quem loquentem, quem canentem miraremur, quoniam cum bona venia amborum, neuter ad utrunque satis erat, ille tuis equoribus, tu illius impar angustiis. 6 Non ego primus hoc dicerem fortasse, quamvis plane Seneca Cordubensis, cui te, ut idem ipse conqueritur, non “etas” quidem “sed bellorum civilium furor eripuit”; videre te potuit, sed non vidit; magnus tamen operum tuorum atque illius alterius laudator; apud hunc
Abbreviated transcription (Latin):
ab reb gerendis abduci cõtra officiũ ẽ. Wirtutis eĩ laus oĩs in
actione ꝯsistit a qua tũc fit intermissio sepe multiq dãt᷑ ad stu¬
dia redoitus. tũ agitacio mẽtis q̃ nũꝙͣ acꝗescit pot̃ nos ĩ stiddiis cogni
siliis capiendis de rebꝰ honestis ⁊ ꝑtinẽtibꝰ ad bñ btẽq uiuendũ aut in
studiis scie cognitionisq u̾sabit. Ac de pͥmo ꝗdẽ officii fonte diximꝰ.
¶De trib at̃ reliꝗs latissime p ea rõ qua societas hoĩu int̃ ipõs ⁊ uite¬

Expanded text:
a rebus gerendis abduci contra officium est. Virtutis enim laus omnis in a rebus gerendis abduci contra officium est. Virtutis enim laus omnis in actione consistit; a qua tamen fit intermissio saepe multique dantur ad studia reditus; tum agitatio mentis, quae numquam acquiescit, potest nos in studiis cogniti aut in consiliis capiendis de rebus honestis et pertinentibus ad bene beateque vivendum aut in studiis scientiae cognitionisque versabitur. Ac de primo quidem officii fonte diximus. De tribus autem reliquis latissime patet ea ratio, qua societas hominum inter ipsos et vit
Abbreviated transcription (Latin):
pͥm ille ꝙ ĩ ueri cegnitiõe ꝯsistit maxiẽ naͣ actingit humanami.
bms eĩ trahim ⁊ ducimur ad cognitionis ⁊ scĩe cupiditaren iĩ
qua excellere pulcrũ putamꝰ. labi at̃ errare nescirs decipi et
malui ⁊ furper dicimus. In hoc gnẽ ⁊ nali ⁊ honesto duo uca
sutanda sũt. unũ ne ĩ cognita ꝓ cognitis hõmꝰ hisq temere
assentiamꝰ quod uiciũ esfugere ꝗuolets om̃s at uelle debẽt ad¬
hibebit ad ꝯsiderandas res ⁊ tp̃s ⁊ diligẽtiam. Alteꝵ ẽ uiciu
qd̾ qͥdã nimis magnũ stũdiũ młtãq oꝑa ĩ res obscuras atq t
difficiles ꝯferũt easdẽq nõ nectia̾s. quib uiciis declinatis qued
⁊̃ reb honestis ⁊ cogiutione dignis opere cureq ponetur id iure
lartoabitur. ut ĩ astrelogia. G. Sulpitiũ ualere audiuimꝰ: ĩ geo¬
metria sextũ põpetu ip̃i cognouimꝰ. multos ĩ dyaleticis. plu¬
res ĩ iure ciuili quẽ ꝯ̃s artes ĩ ueri ĩuestigatõe u̾sant᷑. cuiꝰ studͦ

Expanded text:
 ille, qui in veri cognitione consistit, maxime naturam attingit humanam. Omnes enim trahimur et ducimur ad cognitionis et scientiae cupiditatem, in qua excellere pulchrum putamus, labi autem, errare, nescire, decipi et malum et turpe ducimus. In hoc genere et naturali et honesto duo vitia vitanda sunt, unum, ne incognitapro cognitis habeamus iisque temere assentiamur; quod vitium effugere qui volet omnes autem velle debent, adhibebit ad considerandas res et tempus et diligentiam. Alterum est vitium, quod quidam nimis magnum studium multamque operam in res obscuras atque difficiles conferunt easdemque non necessarias. Quibus vitiis declinatis quod in rebus honestis et cognitione dignis operae curaeque ponetur, id iure laudabitur, ut in astrologia C. Sulpicium audivimus, in geometria Sex. Pompeium ipsi cognovimus, multos in dialecticis, plures in iure civili, quae omnes artes in veri investigatione versantur; cuius studio
Abbreviated transcription (Latin):
copioseq aphys disputata lacissime patere uidẽtur ea q̃d officuĩs
tradita ab illis ⁊ ꝯsumata sũt. Nulla eĩ uite ꝑs neq publics neq
priuatis neq forensib neq domesticis ĩ reb neq si tecũ agas quio
neq si cum altero ꝯtrahas uacare officio pot̃ ĩ eoq colendo sita iute

Expanded text:
copioseque a philosophis disputata, latissime patere videntur ea, quae de officiis copioseque a philosophis disputata, latissime patere videntur ea, quae de officiis tradita ab illis et praecepta sunt. Nulla enim vitae pars neque publicis neque privatis neque forensibus neque domesticis in rneque si cum altero contrahas, vacare officio potest, in eoque excolendo sita est