comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sire ip̃e. neq trahere ad defectionem lucanos
satis habuit. nisi imperatores ⁊ eiusdem hos¬
pitis proditi capite ac sangume sedus cum
hostib sanxisset. Ad magonem qui inbrut¬
tiis preerat clam in colloquium uenit. fide¬
q ab eo accepta siromanũ his imꝑatorem tͣ¬
didisset. liberos cum suis legib uenturos in a-¬
micitiam lucanos. deducit penum in locum
patis gracchum adducturus mago ibipedi¬
tes equites q armare. s capere eas latebre ubi
ingentem numerum occuleret loco satis inspec¬
to atq undiq explorato dies composita geren¬
derei ẽ. flauus ad romanũ imperatorem uenit.
rem se ait magnam incoasse ad quam ꝑficien¬
dam: ip̃ius gracchi opera opus ẽẽ. Omnium
populoꝵ pretorib qui ad penum in illo com¬
muni italie motu descissent ꝑ suasisse. ut redi¬
dies melior atq actior fieret. hannibalis uis se¬
nesceret. ac ꝓpe ad nichilum ueniset. ueteri de¬

Expanded text:
sire ipse neque trahere ad defectionem Lucanos sire ipse neque trahere ad defectionem Lucanos satis habuit, nisi imperatoris et eiusdem hospitis proditi capite ac sanguine foedus cum hostibus sanxisset. ad Magonem, qui in Bruttiis praeerat, clam in conloquium uenit fideque ab eo accepta, si Romanum iis imperatorem tradidisset, liberos cum suis legibus uenturos in amicitiam Lucanos, deducit Poenum in locum <quo cum> paucis Gracchum adducturum ait: Mago ibi pedites equitesque armatos—et capere eas latebras ingentem numerum—occuleret. loco satis inspecto atque undique explorato dies composita gerendae rei est. Flauus ad Romanum imperatorem uenit. rem se ait magnam incohasse, ad quam perficiendam ipsius Gracchi opera opus esse: omnium populorum praetoribus, qui ad Poenum in illo communi Italiae motu descissent, persuasisse ut redidies melior atque auctior fieret, Hannibalis uis senesceret ac prope ad nihilum uenisset: ueteri de
Abbreviated transcription (Latin):
armatura beneuentũ uenire iubent. legionib
statiuisq ad optinendas res in lucanis aliquẽ
preficeret. Graccho priusqͣm ex lucanis moue¬
ret sacrificanti: triste prodigium factum est.
Adexta sacrifitio ꝑpetrato angues duo ex o¬
culto ad lapsian ereeiecur conspectiq repente
ex oculis abierunt. Id cum hauruspicum mo¬
nitu sacrificium instauraret᷑. atq intentuis ex¬
ta reseruarentur. iterum ac tertio tradunt.
libatoq iocinere intactos angues abisse. Cum
hauruspices ad imꝑatorem id ꝑtinere prodigi¬
um premonuissent.⁊ ab ocultis cauendum ho¬
minib consultisq nulla tñ ꝓuidentia factũ
ĩminens moueri potuit. flauus lucanis fuit
caput partis eius lucanoꝵ. tum pars ad han¬
nibalem defecisset:. que cum romanis stabat.
etiam anno in magistratuerat. ab isdem illis
creatus. pr. Is mutata repente uoluntate. lo¬
cum graue apud penum querens. neq tran¬

Expanded text:
armatura Beneuentum uenire iubent; legionibus armatura Beneuentum uenire iubent; legionibus statiuisque ad obtinendas res in Lucanis aliquem praeficeret. Graccho, priusquam ex Lucanis moueret, sacrificanti triste prodigium factum est. ad exta sacrificio perpetrato angues duo ex occulto adlapsi adedere iocur conspectique repente ex oculis abierunt. et cum haruspicum monitu sacrificium instauraretur atque intentius exta seruarentur, iterum ac tertium tradunt libatoque iocinere intactos angues abisse. cum haruspices ad imperatorem id pertinere prodigium praemonuissent et ab occultis cauendum hominibus consultisque, nulla tamen prouidentia fatum imminens moueri potuit. Flauus Lucanus fuit, caput partis eius Lucanorum, cum pars ad Hannibalem defecisset, quae cum Romanis stabat; et iam annuo in magistratu erat, ab iisdem illis creatus praetor. is mutata repente uoluntate locum gratiae apud Poenum quaerens, neque tran
Abbreviated transcription (Latin):
timus tñ cum paucis receptus. Seditio ide
paulisper tenuit. cum iñ alii cedendum
fortune: ⁊ tradendam urbem uictorib re
censerent: ceterum ut plerumq fortuna.
⁊ consilia mala uicerunt. Atinio cum suis
ad mare ac naues deducto. magis quiami
obimꝑium insemite ac iustum consultũ
uolebant. quam respectu romanoꝵ sar¬
thaginienses in urbe accipiunt. Consulesa
beneuento in campanũ agrum legiones
ducunt. ñ ad frum̃ta mͦ que iam in hb̃iul
erant corumpenda s ad capuam oppugnã¬
dam. nobilem se consulatum tam oppulente
urbis excidio rati facturos Simul ⁊ ingens fla¬
gitium imperio dempturos. quod urbi tam
ꝓpinque tercio anno impunita defectio es¬
set. Ceterum nebeneuentum sine presidio ẽẽt.¬
⁊ ut ad subita belli. si hannibal quod facturũ
haud dubitabant ad opem ferendam sociis ca¬
puam uenisset. equites uim sustinere possent:
ti gracchum exluranis cum equitatu ac leui

Expanded text:
tinius tamen cum paucis receptus. seditio inde tinius tamen cum paucis receptus. seditio inde paulisper tenuit, cum inde alii cedendum fortunae et tradendam urbem uictoribus censerent. ceterum, ut plerumque, fortuna et consilia mala uicerunt; Atinio cum suis ad mare ac naues deducto, magis quia ipsi ob imperium in se mite ac iustum consultum uolebant quam respectu Romanorum, Carthaginienses in urbem accipiunt. consules a Beneuento in Campanum agrum legiones ducunt non ad frumenta modo, quae iam in herbis erant, corrumpenda sed ad Capuam oppugnandam, nobilem se consulatum tam opulentae urbis excidio rati facturos, simul et ingens flagitium imperio dempturos, quod urbi tam propinquae tertium annum impunita defectio esset. ceterum ne Beneuentum sine praesidio esset et ut ad subita belli, si Hannibal, quod facturum haud dubitabant, ad opem ferendam sociis Capuam uenisset, equitis uim sustinere possent, Ti. Gracchum ex Lucanis cum equitatu ac leui
Abbreviated transcription (Latin):
ducit: ⁊ fraudis intestine. ⁊ hostium insidiaꝵ
ignarus. Pedestre p̃lium fuit ꝑ segne. paucis
in pͥma acie pugnantib romanis. thurinis
expectantib magis qͣm adiuuantib euentũ.
Et carthaginiensium acies de industria pedẽ
referebat ut ad terga collis abequite suo in¬
sessihostem incautum ꝑtraheret. Quo ubiẽ
uentum cohorti cũ clamore equites ꝓperes
inconditam thurinoꝵ turbam. nec satisfido
animo uñ pugnabat stantem extimplo in
fugam aũterunt. Romani quamqͣm circum¬
uentos. huiꝰ pedes. hinc eques urgebat. tam̃a
liquam dui pugnam traxere. Postremo et
ip̃i terga u̾tunt. atq ad urbem fugiunt. Io
proditores conglobati. cum popłariũ agm̃
patentib portis accepissent. ubi romanos
fusos ad urbem ferri uiderunt. conclamãt
instare penum. ꝑmixtosq hosteᷤ urbem
inuasuros niꝓpere portas claudant. Itae¬
clusos romanos prebuere hosti ad cedem q¬

Expanded text:
ducit, et fraudis intestinae et hostium insidiarum ducit, et fraudis intestinae et hostium insidiarum ignarus. pedestre proelium fuit persegne paucis in prima acie pugnantibus Romanis, Thurinis exspectantibus magis quam adiuuantibus euentum; et Carthaginiensium acies de industria pedem referebat, ut ad terga collis ab equite suo insessi hostem incautum pertraheret. quo ubi est uentum, coorti cum clamore equites prope inconditam Thurinorum turbam nec satis fido animo unde pugnabat stantem extemplo in fugam auerterunt. Romani, quamquam circumuentos hinc pedes, hinc eques urgebat, tamen aliquamdiu pugnam traxere; postremo et ipsi terga uertunt atque ad urbem fugiunt. ibi proditores conglobati cum popularium agmen patentibus portis accepissent, ubi Romanos fusos ad urbem ferri uiderunt, conclamant instare Poenum permixtosque et hostes urbem inuasuros ni propere portas claudant. ita exclusos Romanos praebuere hosti ad caedem; A
Abbreviated transcription (Latin):
eos ñ tarentinoꝵ magis defectio methapon¬
tinoꝵq. quib idem ex achaia oriundi.
etiam cognatione iuncti erant: quam ira
in romanos ꝓpter obsides suꝑ interfectos.
Porum amici cognati ꝙ litteras acnuntioᷤ
ad hannonem magonemq qui in ꝓpin¬
quo inbruitiis erant. miserunt. si exercitũ
ad menia ad mouissent. se in potestatẽ eoꝵ
urbem tradituros eẽ. M. atinius thuris cũ
modico presidio preerat. quem facile elici
ad certam̃ temere in eundum rebant᷑ pos¬
se. nom militum quos ꝑ paucos habebat.
fidutia quam iuuentutis thurine. Lamex
industria centuriauerat armauerat ar¬
mauerat q ad talẽcasus. Diuisis copiis int̃
se dices penicum agrum chutanũ ingitli
eẽnt. hanno cum peditum agmine infestis
signis ire ad urbem pergit mago cum equi¬
tatu tectus collib ad tegendas insidias op-¬
positis subsistit. Attinius peditum tantũ agmi¬
ne per exploratores comꝑto in aciem copiase¬

Expanded text:
eos non Tarentinorum magis defectio Metaponeos non Tarentinorum magis defectio Metapontinorumque, quibus indidem ex Achaia oriundi etiam cognatione iuncti erant, quam ira in Romanos propter obsides nuper interfectos. eorum amici cognatique litteras ac nuntios ad Hannonem Magonemque, qui in propinquo in Bruttiis erant, miserunt, si exercitum ad moenia admouissent, se in potestatem eorum urbem tradituros esse. M. Atinius Thuriis cum modico praesidio praeerat, quem facile elici ad certamen temere ineundum rebantur posse, non militum quos perpaucos habebat fiducia quam iuuentutis Thurinae; eam ex industria centuriauerat armaueratque ad tales casus. diuisis copiis inter se duces Poeni cum agrum Thurinum ingressi essent, Hanno cum peditum agmine infestis signis ire ad urbem pergit, Mago cum equitatu tectus collibus ap<te ad> tegendas insidias oppositis subsistit. Atinius peditum tantum agmine per exploratores comperto in aciem copias e
Abbreviated transcription (Latin):
rentum quidem ñ mͦ archem tanti debere ẽẽ
utcapuam: luam carchagini equare sit solituᷤ.
desertam indefensam q popło .r. tradat. han¬
nibal cure sibi fore rem campanam pollicitꝰ.
in p̃sentia duo milia equitum cum legatis
mittit. quo presidio agros populationib pos¬
sent ꝓhibere. Nomains interim sicut aliarũre¬
rum: archis tarentine presidiiq quod ibi ob¬
sileretur cura est .C. seruiluis legatus. ex auc¬
toritate patrum. a .p. cornelio. pr. inetruri¬
am ad frum̃tũ coem̃dum missus. cum aliqͦt.
nauib onustis in portum tarentinũ inter
hostium custodias ꝑuenit. suius aduentu q̃
añ in exigua spe uocati sepe ad transitionẽ
ab hostib ꝑ conloquia erant. ultro adtran¬
seundum hosteᷤᷤ uocabant sollicitabantq.
Et erat satis ualidum presidium traductis
ad archem tarenti tuendam militib. Itaq
tur lib̾tati ad hannibalem defecere. hoc idẽ
eadem ora maris ⁊ thurii fecerunt. Mouit

Expanded text:
rentum quidem, non modo arcem, tanti debere esse rentum quidem, non modo arcem, tanti debere esse ut Capuam, quam Carthagini aequare sit solitus, desertam indefensamque populo Romano tradat. Hannibal, curae sibi fore rem Campanam pollicitus, in praesentia duo milia equitum cum legatis mittit quo praesidio agros populationibus possent prohibere. Romanis interim, sicut aliarum rerum, arcis Tarentinae praesidiique quod ibi obsideretur cura est. C. Seruilius legatus, ex auctoritate patrum a P. Cornelio praetore in Etruriam ad frumentum coemendum missus, cum aliquot nauibus onustis in portum Tarentinum inter hostium custodias peruenit. cuius aduentu qui ante in exigua spe uocati saepe ad transitionem ab hostibus per conloquia erant ultro ad transeundum hostes uocabant sollicitabantque. et erat satis ualidum praesidium traductis ad arcem Tarenti tuendam qui Metaponti ertur liberati ad Hannibalem defecere. hoc idem eadem ora maris et Thurini fecerunt. mouit
Abbreviated transcription (Latin):
q plaustroꝵ ⁊ uim̃toꝵ apparatu capta. Et
alia ingens preda fuit. quam hanno popu¬
labundus passim cum ẽẽt ex socioꝵ ppłi .r.
agris traxerat. Inde deiectis hostium castris.
beneuentum reditum. Predamq ibi am-¬
bo consules. nanri app̃. claudiꝰ eo post pau¬
cos dies uenit uendiderunt. diuiiserunt q.
⁊ donati quoꝵ opera castra hostiũ capta
erant. ante alios acceus pelignus pedamꝰ
pͥnceps tertie legionis. hanno a comino o¬
crito quo nuntiata castroꝵ clades ẽ. cum
paucis frum̃tatorib quos forte secum ha¬
buerat. suge magis quam itineris modo.
in bruttios rediit. Et legati campani audi¬
ta sua pariter socioꝵ q clade. legatos ad han¬
nibalem miserunt. qui nuntiarent duos
consules ad beneuentum eẽ diei iter a capu¬
a tantũ. ñ ad portas ⁊ muros bellum ẽẽ. Hi
ꝓpere subueniat. celerius capuam quam
arposin potestate hostium uenturam. Neta¬

Expanded text:
ique plaustrorum et iumentorum apparatu capta; et ique plaustrorum et iumentorum apparatu capta; et alia ingens praeda fuit quam Hanno, populabundus passim cum isset, ex sociorum populi Romani agris traxerat. inde deletis hostium castris Beneuentum reditum praedamque ibi ambo consules—nam et Ap. Claudius eo post paucos dies uenit—uendiderunt diuiseruntque. et donati quorum opera castra hostium capta erant, ante alios Accaus Paelignus et T. Pedanius , princeps tertiae legionis. Hanno ab Cominio Ocrito, quo nuntiata castrorum clades est, cum paucis frumentatoribus quos forte secum habuerat fugae magis quam itineris modo in Bruttios rediit. et legati Campani, audita sua pariter sociorumque clade legatos ad Hannibalem miserunt qui nuntiarent duos consules ad Beneuentum esse, diei iter a Capua; tantum non ad portas et muros bellum esse; ni propere subueniat, celerius Capuam quam Arpos in potestatem hostium uenturam. ne Ta
Abbreviated transcription (Latin):
fero signum ademisset. iam hoc signum.
⁊ hic centurio inquit. intra uallũ hostium¬
eiit. Sequant᷑ qui capi signum ab hoste ꝓ hi¬
bituri sunt. Mampulares sui pͥmũ transcendẽ¬
tem fossam. dein legio tota secuta ẽ. Ianri con¬
sul ad conspectum transgredientium uallũ
mutato consilio abreuocando q ad incitan¬
dos hortandosq uersus milites: ostendere in
quanto discrimine ac ꝑiculo fortissima cohorᷤ
socioꝵ ⁊ ciuium legio eẽt. Itaq pro se quisq
om̃s ꝑ equa atq iniqua loca. cum undiq te¬
la conicerentur. armaq ⁊ corpora hostes obie¬
cerent ꝑuadunt inrumpunt q. Multi uul¬
nerati etiam quos uiressanguis desereret ut
intra uallum hostium caderent nitebantur.
Capta itaq mom̃to temporis uelut in plano
sita nec ꝑmunita castra. sedes inde ñ iã pug¬
na erat. omnib intra uallũ ꝑmixtis Supra
sex milla hostium occisa. supra septem milia
capͥtum cum frum̃tatorib campanis oĩ¬

Expanded text:
fero signum ademisset, 'iam hoc signum fero signum ademisset, 'iam hoc signum et hic centurio' inquit 'intra uallum hostiumerit; sequantur qui capi signum ab hoste prohibituri sunt.' manipulares sui primum transcendentem fossam, dein legio tota secuta est. iam et consul ad conspectum transgredientium uallum mutato consilio ab reuocandoque ad incitandos hortandosque uersus milites, ostendere in quanto discrimine ac periculo fortissima cohors sociorum et ciuium legio esset. itaque pro se quisque omnes per aequa atque iniqua loca, cum undique tela conicerentur armaque et corpora hostes obicerent, peruadunt inrumpuntque; multi uolnerati etiam quos uires et sanguis desereret, ut intra uallum hostium caderent nitebantur; capta itaque momento temporis uelut in plano sita nec permunita castra. caedes inde, non iam pugna erat omnibus intra uallum permixtis. supra sex milia hostium occisa, supra septem milia capitum cum frumentatoribus Campanis omn
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinax uirtus: ialiquot simul partib ad ual¬
rio incepto ait. Tutius sibi uideri. reduci eo
die exercitum beneuentum. Dem postero ca¬
stro se hostium uingi. ne exire iñ campani: ne¬
ue hanno regredi posset. Id quod facilius obti¬
neatur: collegam quoq ⁊exercitum euis seac-¬
citurum. totumq eo uersuros bellum. hec
concilia ducis cum iam receptui caneret. cla¬
mor militum asꝑnantium tam segne im¬
perium disiecit. Proxime porte hostiũ erat
cohors peligna. cuius prefectus uibius erep¬
tum uexillum trans uallum hostium tra¬
iecit. execratus in de seq ⁊ cohortem si eius
uexilli hostes potiti ẽẽnt. Princeps ip̃e ꝑ fos¬
sam uallum q in castra inrũpit. Iamq in
tra uallum. peligni pugnabant. cum altã
parte ualerio flacco tribimo militum tertie
legionis exprobrante romanis ignauiam.
qui sociis captorum concederent decus :t.
pedamus pͥnceps primus centurio. cũ signi¬

Expanded text:
pertinax uirtus, et aliquot simul partibus ad ualpertinax uirtus, et aliquot simul partibus ad ualrio incepto ait; tutius sibi uideri reduci eo die exercitum Beneuentum, dein postero <castra> castris hostium iungi, ne exire inde Campani neue Hanno regredi posset; id quo facilius obtineatur, collegam quoque et exercitum eius se acciturum totumque eo uersuros bellum. haec consilia ducis, cum iam receptui caneret, clamor militum aspernantium tam segne imperium disiecit. proxima forte hostium erat cohors Paeligna, cuius praefectus Uibius Accaus arreptum uexillum trans uallum hostium traiecit. exsecratus inde seque et cohortem si eius uexilli hostes potiti essent, princeps ipse per fossam uallumque iintra vallum Paeligni pugnabant, cum altera parte, Valerio Flacco tribuno militum tertiae legionis exprobrante Romanis ignauiam qui sociis captorum castrorum concederent decus, T. Pedanius princeps primus centurio, cum signi
Abbreviated transcription (Latin):
cum exertitus parte ꝓfectum frum̃tatum.
per questorem campanis datum frum̃tũ.
duo milia plaustroꝵ inconditam mnerm̃¬
q aliam turbam aduenisse ꝑtumultum
ac trepidationẽ omnia agi castroꝵ q for¬
mam ⁊ militarem ordinem ĩmixis agresti¬
b. his ex terris sublatum. His satis comꝑ¬
tis consul militib edicit. signa tantun
armaq in ꝓrimam noctem expedirent. castia
punica oppugnanda eẽ. Quarta iugilia profecti.
sarcinis omnib impedim̃tisq beneuenti relic¬
tis. Paulo ante lucem cum ad castra ꝑuenissẽt.
tantum pauoris mniecerunt: ut sim plano ca¬
stra posita eẽnt. haud dubie primo impetu
capipotuerint. Altitudo locri munim̃ta defẽ¬
derunt. que nulla ex parte adiri nisi arduo
ac difficili ascensu poterant. Luce pͥma p̾liũ
ingens accensum ẽ. Nec uallum mͦ tutantur.
peni. s ut quib locus equior ẽẽt deturbant
ntentesper ardua hostes. Uincit tam̃ omnia

Expanded text:
cum exercitus parte profectum frumentatum; cum exercitus parte profectum frumentatum; per quaestorem Campanis datum frumentum; duo milia plaustrorum, inconditam inermemque aliam turbam aduenisse; per tumultum ac trepidationem omnia agi, castrorumque formam et militarem ordinem immixtis agrestibus iis externis sublatum. his satis compertis, consul militibus edicit, signa tantum armaque in proximam noctem expedirent; castra Punica oppugnanda esse. quarta uigilia profecti sarcinis omnibus impedimentisque Beneuenti relictis, paulo ante lucem cum ad castra peruenissent, tantum pauoris iniecerunt ut, si in plano castra posita essent, haud dubie primo impetu capi potuerint. altitudo loci et munimenta defendere quae nulla ex parte adiri nisi arduo ac difficili adscensu poterant. luce prima proelium ingens accensum est. nec uallum modo tutantur Poeni sed, ut quibus locus aequior esset, deturbant nitentes per ardua hostes. uincit tamen omnia
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum in castra iussit presidiis datis que
cõmeatus eos prosequerent᷑. Capuam inde
nuntium misit. qua die in castris ad accipi¬
endum frum̃tum presto eẽnt. omni undiq
genere uehiculoꝵ uim̃toꝵ q ex agris con¬
tracto. Id ꝓ cetera socordia negligentiaq
a campanis actum. Paulo plus. ccet. uehicu¬
la missa. ⁊ pauca preter ea ium̃ta. Ob id casti¬
gati sunt ab hannone. quod ne fames qui¬
dem que mutas accenderet bestias. curam
eorum stimulare posset. Alia prodicta dies
ad frumentum maiore apparatu petendũ.
La omnia sicut acta erant cum enuntia¬
ta beneuentanis ẽẽnt. legatos decem extĩ-¬
plo circa ad consules bouianum castra ro¬
manoꝵ erant. miserunt. Qui cum auditis
que ad capuam agerent᷑. inter se comparas¬
sent. ut alter in campaniam exercitum
duceret. fuluius cui ea ꝓuintia obuenerat.
profectus nocte beneuenti menia ẽ ingreᷤᷤ¬
sus. Expropinquo cognoseit hannonem

Expanded text:
mentum in castra iussit praesidiis datis quae mentum in castra iussit praesidiis datis quae commeatus eos prosequerentur. Capuam inde nuntium misit qua die in castris ad accipiendum frumentum praesto essent omni undique genere uehiculorum iumentorumque ex agris contracto. id pro cetera socordia neglegentiaque a Campanis actum; paulo plus quadringenta uehicula missa et pauca praeterea iumenta. ob id castigatis ab Hannone quod ne fames quidem, quae mutas accenderet bestias, curam eorum stimulare posset alia prodicta dies ad frumentum maiore apparatu petendum. ea omnia, sicut acta erant, cum enuntiata Beneuentanis essent, legatos decem extemplo ad consules—circa Bouianum castra Romanorum erant—miserunt. qui cum auditis quae ad Capuam agerentur inter se comparassent ut alter in Campaniam exercitum duceret, Fuluius, cui ea prouincia obuenerat, profectus nocte Beneuenti moenia est ingressus. ex propinquo cognoscit Hannonem
Abbreviated transcription (Latin):
nuis in propatulis epulati sunt. celeberq
dies omn cerimoniarum genere fuit. Cũ
hannibas cura tarentum consules ambo
in samnio eẽnt. s circumfessuri capuam
uiderent᷑. quod malũ diuturne opsidioĩs
ẽẽ solet. iam famem campani sentiebant.
quia sem̃tem facere prohibuerant eos ro¬
mani exercitus. Itaq legatos ad hanniba¬
lem miserunt. orantes ut priusqͣm con¬
sules in agros suos educerent legiones. uie¬
q om̃s hostium presidiis insiderentur.
srum̃tum expropinquis locis conuehuu¬
beret capuani. hannibal hannonẽ ex
brutti cum ȩcercitu in campaniam transire
i dare operam ut frumenti copia fieret campa¬
nis iussit. Hanno ex brutiis profectus cum exer¬
citu uitabundus castra hostium consulesq qͥ
in sammo erant. cum beneuento iam appin¬
quaret. inĩ. passuum ab ipsara urbe loco
edito castra posuit. Iñ ex sociis cirea populis
quo estate comportatum erat. deuehi fru¬

Expanded text:
nuis in propatulo epulati sunt celeberque nuis in propatulo epulati sunt celeberque dies omni caerimoniarum genere fuit. cum Hannibal circa Tarentum, consules ambo in Samnio essent sed circumsessuri Capuam uiderentur, quod malum diuturnae obsidionis esse solet, iam famem Campani sentiebant, quia sementem facere prohibuerant eos Romani exercitus. itaque legatos ad Hannibalem miserunt orantes ut priusquam consules in agros suos educerent legiones uiaeque omnes hostium praesidiis insiderentur, frumentum ex propinquis locis conuehi iuberet Capuam. Hannibal Hannonem ex Bruttiis cum exercitu in Campaniam transire et dare operam ut frumenti copia fieret Campanis iussit. Hanno ex Bruttiis profectus cum exercitu, uitabundus castra hostium consulesque qui in Samnio erant, cum Beneuento iam appropinquaret, tria milia passuum ab ipsa urbe loco edito castra posuit; inde ex sociis circa populis quo aestate comportatum erat deuehi fru
Abbreviated transcription (Latin):
tis gaudebitis semꝑ. fiet q res ur̃a melior. Nã
isdiũ extinguet ꝑduellis uestros. qui uestros
campos pascit. Nacide ad id carmen explanã¬
dum diem unum sumpserunt. Postero die
req diuina facienda inspicerent. La cum
inspecta relataq ad senatum eẽt censuer̃t
patres apollim ludos uouendos faciendos¬
q ⁊ quando ludi facti eẽnt. duodetim mili
a enspretori ad rem diuinã. ⁊ duas hostias
maioris dandas. Alterum s.c. factum est.
ut decem uirisacrum greco ritu facerent.
hisq hostiis apollini boue aurato. ⁊ capris
duab albis auratis. latoneboue femina au¬
rata. Ludos pretor incirco maximo cum fac¬
turus eẽt. edixit ut popłs per eos ludos sti¬
pem apollini quantam cõmodum eẽt.
conferret. hec ẽ origo ludoꝵ apollinariũ
uictorie ñ ualitudinis gͣ ut pleriquereren¬
tur uotoꝵ factosq popłs coronatus specta¬
uit. matrone supplicauere. uulgo aꝑtis ia¬

Expanded text:
tis, gaudebitis semper fietque res uestra melior; nam tis, gaudebitis semper fietque res uestra melior; nam is deum exstinguet perduelles uestros qui uestros campos pascit placide.' ad id carmen expiandum diem unum sumpserunt; postero die reque diuina facienda inspicerent. ea cum inspecta relataque ad senatum essent, censuerunt patres Apollini ludos uouendos faciendosque et quando ludi facti essent, duodecim milia aeris praetori ad rem diuinam et duas hostias maiores dandas. alterum senatus consultum factum est ut decemuiri sacrum Graeco ritu facerent hisce hostiis, Apollini boue aurato et capris duabus albis auratis, Latonae boue femina aurata. ludos praetor in circo maximo cum facturus esset, edixit ut populus per eos ludos stipem Apollini quantam commodum esset conferret. haec est origo ludorum Apollinarium, uictoriae, non ualetudinis ergo ut plerique rentur, uotorum factorumque. populus coronatus spectauit, matronae supplicauere; uolgo apertis ia
Abbreviated transcription (Latin):
romane fuge cannam. ne te alienigene co-¬
gant in campo diomedis conserere manus.
s neq credes tu michi. donec compleris san¬
guine campum. multaq nilia occisa tua
deferat amnis inpontum magnum. ex
tera frugifera piscib atq auib seris queq
incolunt terras issluat esca caro tua. Nam
mͥ ita iuppiter fatus ẽ.:⁊ diomedis argiuicã¬
post ⁊ camnam slumini qui militauerãt
in his locis iuxta atq ip̃am cladem agnoᷤ¬
cebant. Tum alterum carm̃ recitatũ ñ eo
tantum obscurius quia incerciora futura
p̃teritis sunt. s pplexius etiam scripture ge¬
micaq gentiũ uenit longe apollini uo-¬
uendos censeo ludos. qui quot annis comĩt
apollini fiant. cum popłs dederit expu-¬
blico partẽ pͥuatis uti conferant ꝓ se atq
sins has ludis faciendis precerit pretor hil qui
uis popło plebeiq dabit sũmum. decem iuri
greco ritu hostiis sacra faciant. hoc sirecte facie¬

Expanded text:
a, fuge Cannam, ne te alienigenae coa, fuge Cannam, ne te alienigenae cogant in campo Diomedis conserere manus. sed neque credes tu mihi, donec compleris sanguine campum, multaque milia occisa tua deferet amnis in pontum magnum ex terra frugifera; piscibus atque auibus ferisque quae incolunt terras iis fuat esca caro tua; nam mihi ita Iuppiter fatus est.' et Diomedis Argiui campos et Cannam flumen ii qui militauerant in iis locis iuxta atque ipsam cladem agnoscebant. tum alterum carmen recitatum, non eo tantum obscurius quia incertiora futura praeteritis sunt sed perplexius etiam scripturae gemicam quae gentium uenit longe, Apollini uouendos censeo ludos qui quotannis comiter Apollini fiant; cum populus dederit ex publico partem, priuati uti conferant pro se atque suis; iis ludis faciendis praesit praetor is quis ius populo plebeique dabit summum; decemuiri Graeco ritu hostiis sacra faciant. hoc si recte facie
Abbreviated transcription (Latin):
post dies classis instructa ac parata circum¬
uehitur archem:⁊ ante eos ipsum portũ
ancoras iacit. Huno statum rerum hanni¬
bal tarenti relinquit Regressus ip̃ in hibna.
Ceterum defectio tarentinoꝵ utrum pͥore
anno an hoc facta sit in diu̾sum auctores
trahunt. Nures ꝓpiores q etate memorie
rerum hoc anno factum tradunt. Rioma cõ
tenuerunt. Eo die ꝑpetrato sacro in monte. i
suas quisq prouincias proficiscunt᷑. Religio
deiñ noua obiecta ẽ ex carminib marcianis.
uates hic marcius in lustris fuerat. Et cum
conquisitio priore anno. ex .s. c. talium libͦ¬
rum fieret. in .i. emilii p̃ r urbis. qui eam
rem agebat manus uenerant. Is protinus
nouo pretori sulle tradiderat. Ex huiꝰ mar¬
tii duob carminib alterius prostra. ẽ acta
dediti curato auctoritas euentu. alteriquoq
cuiꝰ ñdum tempus uenerat. ad ferebat fidem.
Priore carmine cannensis predicta clades
in hec fere uerba erat. Anmemtro iugenã¬

Expanded text:
post dies classis instructa ac parata circumpost dies classis instructa ac parata circumuehitur arcem et ante os ipsum portus ancoras iacit. hunc statum rerum Hannibal Tarenti relinquit, regressus ipse in hiberna. ceterum defectio Tarentinorum utrum priore anno an hoc facta sit, in diuersum auctores trahunt; plures propioresque aetate memoriae rerum hoc anno factam tradunt. Romae constenuerunt; eo die perpetrato sacro in monte in suas quisque prouincias proficiscuntur. religio deinde noua obiecta est ex carminibus Marcianis. uates hic Marcius inlustris fuerat, et cum conquisitio priore anno ex senatus consulto talium librorum fieret, in M. Aemili praetoris urbem, qui eam rem agebat, manus uenerant; is protinus nouo praetori Sullae tradiderat. ex huius Marci duobus carminibus alterius post rem actam editi comperto auctoritas euentu alteri quoque, cuius nondum tempus uenerat, adferebat fidem. priore carmine Cannensis praedicta clades in haec fere uerba erat: 'amnem, Troiugen
Abbreviated transcription (Latin):
facere. suasq sinu exiguo intus inclusas ẽẽ
Cum claustra portus hostis haberet.⁊ quem
admodũ inde in apertum mare euasurasꝰ
Euadent inquit hannibal multa q̃ impedita
natura sunt: consilio expediunt᷑. Urbem in
eam positam habetis. plane ⁊ satis late uie.
patent. in omẽspartesuia q in portu per
mediam urbẽ ad mare transmissa ẽ. plau¬
stris transueham naues. haud magna mole
⁊ mare nr̃m erit quo nunc hostes potiunt᷑.¬
⁊ illinc mare. hinc terra circunsedebimus
archem. ĩmo breui aut relictam ab hostib
aut cum ip̃is hostib capiemus. Hec oratio
ñ spem mͦ effectus. s ingentem etiam duciᷤ
admirationẽ fecit. Contracta extimplo un¬
diq plaustra. iunctaq interse.⁊ machine
ad subducendas naues admote munitũ¬
q iter quo faciliora plaustra minorq mo¬
les in transitu eẽt. Ium̃ta iñ ⁊ homines cõ¬
tracꝰti. ⁊ opus impigre ceptum. paucosq

Expanded text:
facere: suas, quae sinu exiguo intus inclusae essent, facere: suas, quae sinu exiguo intus inclusae essent, cum claustra portus hostis haberet, quem ad modum inde in apertum mare euasuras? 'euadent' inquit Hannibal. 'multa, quae impedita natura sunt, consilio expediuntur. urbem in campo sitam habetis; planae et satis latae uiae patent in omnes partes. uia, quae ex portu per mediam urbem ad mare transmissa est, plaustris transueham naues haud magna mole et mare nostrum erit, quo nunc hostes potiuntur, et illinc mari, hinc terra circumsedebimus arcem; immo breui aut relictam ab hostibus aut cum ipsis hostibus capiemus.' haec oratio non spem modo effectus sed ingentem etiam ducis admirationem fecit. contracta extemplo undique plaustra iunctaque inter se et machinae ad subducendas naues admotae munitumque inter quo faciliora plaustra minorque moles in transitu esset. iumenta inde et homines contracti et opus impigre coeptum; paucosque
Abbreviated transcription (Latin):
presidium romanis. fecit animũ ut nocte
ex imꝓuiso oꝑa hostium inuaderent. Alia
disiecerunt. alia igni corrumperunt. Isq
sinis hannibali fu̾it. ea parte archẽ oppus¬
nare. Reliqua erat. in obsidione spes. Nec
ea satis efficax. quia archem tenentes que
inpene insula posita ĩminet faucib portus
mare liberum habebant. Urbs contra exclu-¬
sa maritimis cõmeatib ꝓpiusq inopiam e¬
rant obsidentes. quam obsessi. hannibal cõ¬
uocatis pͥncipib tarentinis. om̃s p̾sentes dif¬
ficultates exposuit. Neq archis tam munite
expugnande cernere uiam. neq in obsidio¬
ne quicqͣm habere spei donec marihostes po¬
tiantur. Quod si naues sint quib cõmeatus
inuehi ꝓhibebant. extimplo aut arcessuros
aut dedituros se hostes. Adscentiebant᷑ taren¬
tini. ceterum ei qui consiliũ afferreͭ opem
qͦ in eam rem afferendam censcebant esle
Punicas enĩ naues exsicilia accitas id posse

Expanded text:
praesidium Romanis fecit animum ut nocte praesidium Romanis fecit animum ut nocte ex improuiso opera hostium inuaderent. alia disiecerunt, alia igni corruperunt, isque finis Hannibali fuit ea parte arcem oppugnandi. reliqua erat in obsidione spes nec ea satis efficax, quia arcem tenentes, quae in paene insula posita imminet faucibus portus, mare liberum habebant, urbs contra exclusa maritimis commeatibus propiusque inopiam erant obsidentes quam obsessi. Hannibal conuocatis principibus Tarentinis omnes praesentes difficultates exposuit: neque arcis tam munitae expugnandae cernere uiam neque in obsidione quicquam habere spei donec mari hostes potiantur; quod si naues sint, quibus commeatus inuehi prohibeat, extemplo aut abscessuros aut dedituros se hostes. adsentiebantur Tarentini; ceterum ei qui consilium adferret opem quoque in eam rem adferendam censebant esse. Punicas enim naues ex Sicilia accitas id posse
Abbreviated transcription (Latin):
nuerat. Fos impetum sustinuere romani. s
ab effusa fuga loci angustie eos. impeditaq
alia opere iam cepto. alio apparatu operis
morabant᷑. Plurimi infossam precipitauẽ.
occisiq sunt. plures infuga quam in pugna.
Iñ⁊ opus nullo prohibente fieri ceptum.
fossa ingens ducta ⁊ uallum intra ea erigit᷑.
modicoraq post int̾uallo. murũ etiam eadẽ
regione addere parat. ut uł sine p̃sidio tueri
se aduersus romanos possent. Reliquit tam̃
modicum presidum: simul interfaciendo
muro adiuuaret. Ip̃e profectus cum ceteris
copiis ad galesum flum̃ .u. milia ab urbe
ab est posuit castra. Ex his statiuis regressus
ad inspiciendum. quod opus aliquantum
oppinione eius celerus creuerat. spem cept
etiam archem expugnari posse. Et est ñ al¬
titudine ut cetera tuta. s loco plano posta.
⁊ ab urbe muro tantum ac fossa diuisa.
sum iam machinationũ omni genere et o¬
perib oppugnaret᷑: missum ameta ponto

Expanded text:
nuerat; nec sustinuere impetum Romani; sed nuerat; nec sustinuere impetum Romani; sed ab effusa fuga loci angustiae eos impeditaque alia opere iam coepto, alia apparatu operis morabantur; plurimi in fossam praecipitauere occisique sunt plures in fuga quam in pugna. inde et opus nullo prohibente fieri coeptum. fossa ingens ducta et uallum intra eam erigitur modicoque post interuallo murum etiam eadem regione addere parat, ut uel sine praesidio tueri se aduersus Romanos possent. reliquit tamen modicum praesidium, simul ut in perficiendo muro adiuuaret: ipse profectus cum ceteris copiis ad Galaesum flumen—quinque milia ab urbe abest—posuit castra. ex his statiuis regressus ad inspiciendum quod opus aliquantum opinione eius celerius creuerat, spem cepit etiam arcem expugnari posse. et est non altitudine, ut ceterae, tuta sed loco plano posita et ab urbe muro tantum ac fossa diuisa. cum iam machinationum omni genere et operibus oppugnaretur, missum a Metaponto
Abbreviated transcription (Latin):
cumri mari quo inpene insule modũ parᷤ
maior circumluit᷑ prealtis rupib.⁊ ab
ip̃a urbe muro ⁊ fossa ingenti septam ui¬
deret. eo q nec ui nec operib expugnabilẽ
ẽẽ. ne aut seip̃m cura tuendi tarentinos
a maiorib reb moraretur. aut inrelictos
sine ualido presidio tarentinos. impetũ
ex arche cum uellent romani facerent:
uallo urbem ab arche inter se pire statuit.
ñ sine illa etiam spe. cum prohibentib
opus romanis manũ posse comnser. Et li fero¬
tius ꝓcuturrissent. magna cede ita attenu¬
ari presidii uires. ut facile ꝑ se ip̃i tarentim
urbem ab histueri possent. Ubi ceptum opꝰ
est. patefacta repente porta ĩpetũ ĩmunienteᷤ
fecerunt romani. Pelliq se statio passa est.
que ꝓ opere erat. itt succucessu cresceret au¬
datia. pluresq ⁊ longius pulsos proseque¬
rentur. Tum signo dato cohorti undiq pe¬
ni sunt. quos instructos ad hoc hannibal te¬

Expanded text:
cum et <a> mari, quo in paene insulae modum pars cum et <a> mari, quo in paene insulae modum pars maior circumluitur, praealtis rupibus et ab ipsa urbe muro et fossa ingenti saeptam uideret eoque nec ui nec operibus expugnabilem esse, ne aut se ipsum cura tuendi Tarentinos a maioribus rebus moraretur aut in relictos sine ualido praesidio Tarentinos impetum ex arce cum uellent Romani facerent, uallo urbem ab arce intersaepire statuit, non sine illa etiam spe cum prohibentibus opus Romanis manum posse conseri et, si ferocius procucurrissent, magna caede ita attenuari praesidii uires ut facile per se ipsi Tarentini urbem ab iis tueri possent. ubi coeptum opus est, patefacta repente porta impetum in munientes fecerunt Romani pellique se statio passa est quae pro opere erat, ut successu cresceret audacia pluresque et longius pulsos persequerentur. tum signo dato coorti undique Poeni sunt, quos instructos ad hoc Hannibal te
Abbreviated transcription (Latin):
archem confugerant conticescebat q pau¬
latim tumultus. Tum hannibal tarentino ᷤᷤ
sine armis conuocare iubet. Conuenere om̃s
p̃ter quam qui cedentesin archem romanos
ad omnẽ adeundam simul fortunam ꝑse¬
cutifuerant. Ibi hannibalbenigne ad locutꝰ
tarentinos testatus queq p̾stitisset ciiib e¬
orum quos ad trasi m̃nũ. aut ad cannas ce¬
pisset. simul in dominationẽ suꝑbam roma¬
noꝵ inuectus. recipere se in domos suas quẽq
uissit. ⁊ forib nom̃ suum inscribere. Se domoᷤ
eas que inscripte ñ eẽnt. signo extimplo dato
drripi iussurum. Siquis in hospitio ciuis ro¬
mani uacuas autẽ tenebat. domos. nom̃ in¬
scripsisset: eum se ꝓ hoste habiturum. Conti¬
one dimissa cum titulis notate fores. discrim̃
pacate ab hostili domo fecissent. signo dato
ad dixipienda hospitia romana passim dis¬
cursum ẽ. Et fuit prede aliquantũ: postero
die ad oppugnandam archem ducit. Quã

Expanded text:
arcem confugerant conticiscebatque pauarcem confugerant conticiscebatque paulatim tumultus, tum Hannibal Tarentinos sine armis conuocari iubet. conuenere omnes, praeterquam qui cedentes in arcem Romanos ad omnem adeundam simul fortunam persecuti fuerant. ibi Hannibal benigne adlocutus Tarentinos testatusque quae praestitisset ciuibus eorum quos ad Trasumennum aut ad Cannas cepisset, simul in dominationem superbam Romanorum inuectus, recipere se in domos suas quemque iussit et foribus nomen suum inscribere; se domos eas quae inscriptae non essent signo extemplo dato diripi iussurum; si quis in hospitio ciuis Romani—uacuas autem tenebant domo— nomen inscripsisset, eum se pro hoste habiturum. contione dimissa cum titulis notatae fores discrimen pacatae ab hostili domo fecissent, signo dato ad diripienda hospitia Romana passim discursum est; et fuit praedae aliquantum. postero die ad oppugnandam arcem ducit; quam
Abbreviated transcription (Latin):
romanos passim cedi. oppidanis parci. S ut
fieri id posset. precipit uiuenib tarentinis.
ut ubi quẽ suoꝵ procul uidissent. quiescẽ
ac silere ac bono animo ẽẽ iuiberent. Iam
tumultus erat clamorq qualis ẽẽ incap¬
ta urbe solet. s quid rei eẽt nemo satis pro
certo scire. Tarenti romanos ad diripien¬
dam urbem credere cohortos. romanis se¬
ditio aliqua cum fraude iuderi ab oppida¬
nis mota. Prefectus pͥmo excitatus tumul¬
tu. in portum esfugit. Inde acceptus scapha
in archem circũuehitur. Terrorem ⁊ tuba
audita extheatro faciebat. Nanri romana
erat aproditorib ad hoc ipsum p̾parata
⁊ infienter agreco inflata. quis aut quibus
signum daret incertum efficiebat. Ubi inlux̃.
⁊ romanis punica. ⁊ gallica arma cognita:
tum dubitationẽ exemerunt. Et greciroma¬
nos passim cede stratoscernentes: ab hanniba¬
le captam urbem senserunt. Postqͣm lux cer¬
tior erat. ⁊ romani qui cedib suꝑfuerant in

Expanded text:
Romanos passim caedi, oppidanis parci. sed ut Romanos passim caedi, oppidanis parci. sed ut fieri id posset, praecipit iuuenibus Tarentinis ut, ubi quem suorum procul uidissent, quiescere ac silere ac bono animo esse iuberent. iam tumultus erat clamorque qualis esse in capta urbe solet; sed quid rei esset nemo satis pro certo scire. Tarentini Romanos ad diripiendam urbem credere coortos; Romanis seditio aliqua cum fraude uideri ab oppidanis mota. praefectus primo excitatus tumultu in portum effugit; inde acceptus scapha in arcem circumuehitur. errorem et tuba audita ex theatro faciebat; nam et Romana erat, a proditoribus ad hoc ipsum praeparata, et inscienter a Graeco inflata quis aut quibus signum daret incertum efficiebat. ubi inluxit, et Romanis Punica et Gallica arma cognita tum dubitationem exemerunt, et Graeci Romanos passim caede stratos cernentes, ab Hannibale captam urbem senserunt. postquam lux certior erat et Romani qui caedibus superfuerant in
Abbreviated transcription (Latin):
bat ad portam. Nicho ex improuiso ad portaᷤᷤ
sopitos iugiles in cubilib suis obtruncat. por¬
tamq aꝑit. hannibal cum peditum agmi¬
ne ingreditur. equites subsistere ubet. ut quo
res postulet occurrere libero campo possent.
Et philemenus portule parte alia qua cõme¬
are ad suerat ad propinquabat. Nota uox eiꝰ
⁊ familiare iam signum cum excitasset uigi-¬
lem. dicente uix sustinere grandis bestie onis:
portula eꝑitur. Inferentes aprum duos uiue¬
nes secutus. ipse cum expedito uenatore. iugi¬
lem incautius miraculo magnitudinis in
eos qui ferebant uersum uenabulo traieit
Ingressi dem̃ triginta fere armati. ceteros
iugiles obtrũcant. refringunt q portam
proximã:⁊ agnien sub signis confestim in¬
rũpit. Inde cum silentio inforum ducti hã¬
nibalisese conunxerunt. Tum duo milia
galloꝵ penus intres diuisas partesꝑ urbẽ
frequentia occupare iubet. Tumultu orto

Expanded text:
bat ad portam. Nico ex improuiso adortus bat ad portam. Nico ex improuiso adortus sopitos uigiles in cubilibus suis obtruncat portamque aperit. Hannibal cum peditum agmine ingreditur, equites subsistere iubet ut, quo res postulet occurrere libero campo possent. et Philemenus portulae parte alia, qua commeare adsuerat, adpropinquabat. nota uox eius et familiare iam signum cum excitasset uigilem, dicenti uix sustineri grandis bestiae onus portula aperitur. inferentes aprum duos iuuenes secutus ipse cum expedito uenatore uigilem, incautius miraculo magnitudinis in eos qui ferebant uersum, uenabulo traicit. ingressi deinde triginta fere armati ceteros uigiles obtruncant refringuntque portam proximam et agmen sub signis confestim inrupit. inde cum silentio in forum ducti Hannibali sese coniunxerunt. tum duo milia Gallorum Poenus in tres diuisa partes per urbem frequentia occupari iubet, tumultu orto
Abbreviated transcription (Latin):
rentum fama preuenerat. numidas equi¬
tes paucospopulari agros. terroremq late
agrestis iniecisse. Ad quem nuntium nichil
ultra motus prefectus romanus. quam ut
partem equitũ postero die luce pͥma iube¬
ret exire. ad arcendum populationib hostẽ.
In cetera adeo nichil obedienter cura est. ut
contra ꝓ argum̃to fĩt illa procursatio
numidarum. hannibalem ex̾citumq ca
stris ñ mouisse. hannibal concubia nocte
mouit. Dux philemenus erat. sum solito
capte uenationis onere ceteri proditores ea
que composita erant expectabant: conue¬
nerat aũt ut philemenus portula ad sueta
uenationẽ inferens. armatos induceret.
parte alia portantẽ enitida a diret hanni¬
bal. ea mediterranea regio ẽ orientem spec¬
tabat aliquantũ intra mena indudunt.
Cum porte ad propinquaret editus ex com¬
posito ignis ab hannibale ẽ refulsit q. Idẽ
redilitũ ab nichone signum Fetincte dem̃
utrimq flãme sunt. hannibal silentio duce-¬

Expanded text:
rentum fama praeuenerat Numidas equirentum fama praeuenerat Numidas equites paucos populari agros terroremque late agrestibus iniecisse. ad quem nuntium nihil ultra motus praefectus Romanus quam ut partem equitum postero die luce prima iuberet exire ad arcendum populationibus hostem; in cetera adeo nihil ab eo intenta cura est ut contra pro argumento fuerit illa procursatio Numidarum Hannibalem exercitumque <e> castris non mouisse. Hannibal concubia nocte mouit. dux Philemenus erat cum solito captae uenationis onere; ceteri proditores ea quae composita erant exspectabant. conuenerat autem ut Philemenus portula adsueta uenationem inferens armatos induceret, parte alia portam Temenitida adiret Hannibal; ea mediterranea regio est orientem spectans; busta aliquantum intra moenia includunt. cum portae adpropinquaret, editus ex composito ignis ab Hannibale est refulsitque idem redditum ab Nicone signum; exstinctae deinde utrimque flammae sunt. Hannibal silentio duce
Abbreviated transcription (Latin):
pecta eẽ iam segnis mora eiꝰ desierat. Cete¬
rum postqͣm tarentum ire constituit. de¬
cem milib peditum atq equitũ. quos ul
erpelitione uelocitate cnpoꝵ. acleuitate ar¬
morum aptissimos eẽ ratus ẽ electis: quarta
iugilia noctis signa mouit. Premissisq oc¬
toginta fere numidis equitib precipit. ut diᷤ¬
currẽnt circa uias ꝑlustrarent.q omnia o¬
culis. nequis agrestium procul spectator ag¬
minis falleret p̃gressos retraherent. obuios
occiderent. ut predonum magis qͣm exercitꝰ
accolis spes eẽt. Ip̃e raptim agmine facto: qͥn¬
decim ferme milium spatio castra ab taren¬
to posuit. Et ne ibi qͥdem nunciato quo ꝑge¬
rent. tm̃ conuocatos milites monuit. uia
om̃s irent. nec deũti quemqͣm aut exced̾e
ordinem agminis paterentꝰ: ⁊ in pͥmis intẽ¬
ti ad imꝑia accipienda eẽnt. neu quid nisi
ducum uissu facerent. Se̾ in tempore editu¬
rum. que uellet agi. Cadem ferme hora. ta¬

Expanded text:
pecta esse iam segnis mora eius desierat. cetepecta esse iam segnis mora eius desierat. ceterum postquam Tarentum ire constituit, decem milibus peditum atque equitum, quos in expeditionem uelocitate corporum ac leuitate armorum aptissimos esse ratus est, electis, quarta uigilia noctis signa mouit, praemissisque octoginta fere Numidis equitibus praecepit ut discurrerent circa uias perlustrarentque omnia oculis, ne quis agrestium procul spectator agminis falleret; praegressos retraherent, obuios occiderent, ut praedonum magis quam exercitus accolis species esset. ipse raptim agmine acto quindecim ferme milium spatio castra ab Tarento posuit; et ne ibi quidem nuntiato quo pergerent, tantum conuocatos milites monuit uia omnes irent nec deuerti quemquam aut excedere ordine agminis paterentur et in primis intenti ad imperia accipienda essent neu quid nisi ducum iussu facerent; se in tempore editurum quae uellet agi. eadem ferme hora Ta
Abbreviated transcription (Latin):
cum hannibale. Rursus fide sanxerunt l¬
beros tarentinos. leges suaq omnia habi¬
turos. neq ullum uectigal peno pensuroᷤ
presidium ue inuitos recepturos. prodita.
presidio carthaginiensium fore. Hec ubi
conuenerunt: tunc uo̾ philemenus consu¬
etudinẽ nocte egrediendi redeundiq mur¬
bem frequentiorẽ facere. Et erat uenandi
studio insignis. canes q et alius apparatus
sequebatur. captumq ferme aliquid aut
ab hoste expreparato allatum reportando
donabat aut prefecto aut custodib por¬
tarum. Nocte maxime commneare ꝓptet
metum hostiũ credebant. Ubi iam eo con¬
suetudinis adducta res ẽ. ut quocumq
noctis tempore. sibi loco dedisset signũ por¬
ta aperiret᷑ tempus agende rei hanniba¬
li usum ẽ. Tridui uiam aberat. Ubi quomi¬
nus mirum ẽẽt. uno eodemq loco statiua
eum tam duiꝰ abere egrum simulabat so¬
manis qͦ qui in presido tarenti erant. sus¬

Expanded text:
cum Hannibale rursus fide sanxerunt licum Hannibale rursus fide sanxerunt liberos Tarentinos leges <suas> suaque omnia habituros neque ullum uectigal Poeno pensuros praesidiumue inuitos recepturos; prodita praesidia Carthaginiensium fore. haec ubi conuenerunt, tunc uero Philemenus consuetudinem nocte egrediundi redeundique in urbem frequentiorem facere. et erat uenandi studio insignis, canesque et alius apparatus sequebatur, captumque ferme aliquid aut ab hoste ex praeparato allatum reportans donabat aut praefecto aut custodibus portarum; nocte maxime commeare propter metum hostium credebant. ubi iam eo consuetudinis adducta res est ut, quocumque noctis tempore sibilo dedisset signum, porta aperiretur, tempus agendae rei Hannibali uisum est. tridui uiam aberat; ubi, quo minus mirum esset uno eodemque loco statiua eum tam diu habere, aegrum simulabat. Romanis quoque, qui in praesidio Tarenti erant, sus
Abbreviated transcription (Latin):
cum publice. tum etiam singłos pͥuatim
ut quisq tam fede interentos. aut ꝓpin¬
quitate aut amicitia contingebat. Exhis
tredecim fere nobiles iuuenes tarentini con¬
urauerunt. quoꝵ pͥncipe̾ nico ⁊ phileme¬
nus erant. Hi priusqͣm aliquid mouerent.
conloquendum cum hannbale rati:noc¬
te ꝑ sp̃em uenandi urbe egressi ad eum ꝓfi¬
eiscuntꝰ. Et cum haud procul castl abent.
Ceteri silua ꝓpe uiam sese occuluerunt. nicho
⁊ philemenus progressi ad stationes compre¬
hensiq ultro id petentes ad hannibalem de¬
ducti sunt. Qui cumr ⁊ causas consilii suiet
quid pararent exposuissent conlaudati one¬
ratiq promissis. iubentur. ut fidem popula¬
rib facerent: predandi causa se urbe egres¬
sos. pecora carthaginiensiũ que pastum
propulsa ẽẽnt: ad urbem agere tuto ac sine
certamine. Id facturos ꝓmissum ẽ. Conspeo¬
ta ea p̾da uiuenum ẽ minus. qua iterũ ac
sepuis id eos aud re. miracło fuit congressi

Expanded text:
cum publice, tum etiam singulos priuatim cum publice, tum etiam singulos priuatim ut quisque tam foede interemptos aut propinquitate aut amicitia contingebat. ex iis tredecim fere nobiles iuuenes Tarentini coniurauerunt, quorum principes Nico et Philemenus erant. hi priusquam aliquid mouerent conloquendum cum Hannibale rati, nocte per speciem uenandi urbe egressi ad eum proficiscuntur; et cum haud procul castris abessent, ceteri silua prope uiam sese occuluerunt, Nico et Philemenus progressi ad stationes comprehensique, ultro id petentes, ad Hannibalem deducti sunt. qui cum et causas consilii sui et quid pararent exposuissent, conlaudati oneratique promissis iubentur, ut fidem popularibus facerent, praedandi causa se urbe egressos, pecora Carthaginiensium quae pastum propulsa essent ad urbem agere; tuto ac sine certamine id facturos promissum est. conspecta ea praeda iuuenum est minusque iterum ac saepius id eos audere miraculo fuit. congressi