comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que caua ire consternationisq subite foret / ꝙͣ factum accusantes. uulgo stipẽdiũ
nõ datum ad diem iactabatur. Et cum codem tempore sus quo scelus fliturgitano
romanu. ac retenta ꝓuincia esset. yliturgitanos pena noxe mẽito  hr̃e suis
recte factis gratiam qui exoluat nõ esse. talia querentes/ equa orare/ seq ea
relaturos ad imꝑatorem respondebant. letari ꝙ nichil tristius nec ĩ sanabilius ẽẽt.¬
ublium Scipione deum benignitate et Reipublice esse gratie referen
Scipione bellis assuetum ad seditionu ꝓcellas rudem solicitu habebat res
ne aut ȩxtitus pectando aut ip̃e puniendo modum excedẽt ĩ p̃sentia: aut cepisset¬
leniter. agi placuit. et missis circa supendiarias auitates exactorib stipendii ste
ꝓpinquã facẽt. et edictum subinde positum ut ad stipendiu petendu cõueniret.

Expanded text:
quae causa irae consternationisque subitae foret quam factum accusantes. uolgo stipendium quae causa irae consternationisque subitae foret quam factum accusantes. uolgo stipendium non datum ad diem iactabatur, et cum eodem tempore quo scelus Iliturgitanum Romanum ac retenta prouincia esset, Iliturgitanos poenam noxae meritam habere, suis recte factis gratiam qui exsoluat non esse. talia querentes aequa orare seque ea relaturos ad imet P. Scipionem deum benignitate et rem publicam esse gratiae referendae. Scipionem bellis adsuetum, ad seditionum procellas rudem, sollicitum habebat res, ne aut exercitus peccando aut ipse puniendo modum excederet. In praesentia, ut coepisset,leniter agi placuit et missis circa stipendiarias civitates exactoribus stipendii spem propinquam facere; et edictum subinde propositum ut ad stipendium petendum convenirent
Abbreviated transcription (Latin):
sub inde retentes nuntios nõ mortis modo sed etiam funeris expectarent. neq suꝑueniret
quisꝙͣ euanesceretq temere ortus rumor: tum pͥmi autores/ requiri cepti/ et
subtrahentes qua se ut credidisse potius temẽ ꝙͣ fiuxisse rem talem udei posset.
tuti duces. iam iam sua ip̃i ĩsigna⁊ ꝓuana ymagine imperii qd̾ gerei
ueram iustamq mox ĩ se uersura potestatem horebant. Stupenti ita seditioni
cum uiuẽ primo mox etiam ualẽ Scipione certi auctores afferent. Tribun militũ
em qui ab ip̃o scipione sunt missi suꝑuenerunt. ad quoꝵ pͥmu aduenti
ex asperati animi. mox ip̃is placido ẜmone ꝓmulcentib notos cũ quib ꝯgressi
it leniti sunt. Cir cumeuntes enis tẽtoria pͥmo/ deide ĩ pͥncipiis p̃torio
ubi sermones int̾ se serentiu circulos iudissent / alloquebant᷑/ ꝑ contantes magis

Expanded text:
subinde recentes nuntios non mortis modo sed etiam funeris exspectarent, neque superueniret subinde recentes nuntios non mortis modo sed etiam funeris exspectarent, neque superueniret quisquam euanesceretque temere ortus rumor, tum primi auctores requiri coepti; et subtrahente se quoque ut credidisse potius temere quam finxisse rem talem uideri posset, destituti duces iam sua ipsi insignia et pro uana imagine imperii quod gererent ueram iustamque mox in se uersuram potestatem horrebant. stupente ita seditione cum uiuere primo, mox etiam ualere Scipionem certi auctores adferrent, tribuni militum septem ab ipso Scipione missi superuenerunt. ad quorum primum aduentum exasperati animi: mox ipsis placido sermone permulcentibus notos cum quibus congressi erant, leniti sunt. circumeuntes enim tentoria primo, deinde in principiis praetorioque ubi sermones inter se serentium circulos uidissent adloquebantur, percontantes magis
Abbreviated transcription (Latin):
q inprobare tribunos eaq fieri et conari obuiam ire et ꝓpalam ab mĩe i
eoꝵ / se futuros stcios senserũt. fugatis itaq pͥncipiis ac post paulo e castris
tribunis/ ad pͥncipes seditionis gregarios milites/. Calenum albium ademon⁊ .C.
atrium um̃brum delatum oĩi consensu imperiu est: Qui nequaꝙ̾ tribunitiis
contenti ornamentis/ insignia etiã sum̃i imperii fasces seciresq attrectare ausi.
eq iis uenit ĩ mentem suis tergis suisq ceruitib uirgas illas secures ꝙ
quas ad metum alioꝵ p̃fer̃ent. Mors scipionis falso credita/ arecabat animo.
sub cuius uulgata iam mox famã nõ dubitant tõtã hispaniã arsur̃a bello. In eo
tumultu et scciis pecuiias imꝑari et diripi ꝓpinquas urbes posse. et t
reb cum omĩa om̃es auderent. munꝰ insgnia fore que ip̃i fetissent. Cum .dios

Expanded text:
atque improbare tribunos ea quae fierent et conari obuiam ire et propalam abnuere furoris atque improbare tribunos ea quae fierent et conari obuiam ire et propalam abnuere furoris eorum se futuros socios senserunt. fugatis itaque ex principiis ac post paulo e castris tribunis ad principes seditionis gregarios milites C. Albium Calenum et C. Atrium Umbrum delatum omnium consensu imperium est; qui nequaquam tribuniciis contenti ornamentis, insignia etiam summi imperii, fasces securesque, attractare ausi; neque eis uenit in mentem suis tergis suis ceruicibus uirgas illas securesque imminere quas ad metum aliorum praeferrent. mors Scipionis falso credita occaecabat animos, sub cuius uolgatam iam famam non dubitabant totam Hispaniam arsuram bello: in eo tumultu et sociis pecunias imperari et diripi propinquas urbes posse; et turbatis rebus cum omnia omnes auderent minus insignia fore quae ipsi fecissent. cum alios
Abbreviated transcription (Latin):
ẽet. quid se se int̾ pacatos facẽ: si debellatum iam et confecta ꝓuincia eẽt
cur ĩ itałia nõ reuehi: Flagitatum quos stipendiu ꝓcatius ꝙͣ ex more et
modestia militari erat. et a custodib ꝓbra ĩ circum eñtes ugilias Tribunos iactat
et uatu quidam p̃datum ĩ agrum circa pacatum ierant. Nostremo int̾diu at
ꝓpalam sine cõmeatu a signis abibant. omĩa libidine ac licentia milituꝵ nichl
instituto ac disciplina militie aut imꝑio eoꝵ qui p̃erant/ gerebat: Forma tam̃
romanoꝵ constabat una ea spe ꝙ Tribunos ex contagione furoris haud exꝑtes seditionis
fectionisq rati fore ⁊ iura reddẽ ĩ pͥncipiis sinebant. et signum ab iis peteb.
ĩstatione ac iugilias ordine ibant. et ut uim imperii abstulerãt/ ita spem dicto
parentium ultrcq ip̃i imperantes seruabant. Ecupit deinde seditio postꝙͣ rep̃hende

Expanded text:
in prouincia esset, quid sese inter pacatos facere? si debellatum iam et confecta prouincia esset, in prouincia esset, quid sese inter pacatos facere? si debellatum iam et confecta prouincia esset, cur in Italiam non reuehi? flagitatum quoque stipendium procacius quam ex more et modestia militari erat, et ab custodibus probra in circumeuntes uigilias tribunos iacta, et noctu quidam praedatum in agrum circa pacatum ierant; postremo interdiu ac propalam sine commeatu ab signis abibant. omnia libidine ac licentia militum, nihil instituto aut disciplina militiae aut imperio eorum qui praeerant gerebatur. forma tamen Romanorum castrorum constabat una ea spe quod tribunos ex contagione furoris haud expertes seditionis defectionisque rati fore, et iura reddere in principiis sinebant et signum ab eis petebant et in stationes ac uigilias ordine ibant; et ut uim imperii abstulerant, ita speciem dicto parentium ultro sibi ipsi imperantes seruabant. erupit deinde seditio, postquam reprehendere
Abbreviated transcription (Latin):
eius turbauit. apparutq quanta excitatura molem uera fuisset clades. cun
uanus rumor tantas ꝓcellas exciuisset. Non scai ĩ fide non excitus ĩ officio
mansit: Mandonius et Indibilis quib quia regnum sibi hispame pulsis in de
Cartaginensib destinauerãt animis/ nichil ꝓspere contingebat. concitatis pplarab¬
lacethani autem erant/ et iuu entute celtiberoꝵ excita agrum suesithanum
sedeth anuiq scnoꝵ ppłi romani hostilit̾ depopulati sunt. Cuulis alius furor
⁊̃ casteis ad sucrone ortus. actomillia ibi militu erant p̃sidium gentib que
cis hibeꝵ icoliuit ĩ positum. Mote eoꝵ autẽ mentes sunt nõ tum cũ pͥmum
de iuta imꝑatoris dubii rumores allan sunt. sed iam ante licentiaͣ ex diutino
ut fit otio collecta. ⁊ nõ nichil ꝙ ĩ hostico laxius rapto suetis uiue̾ artiares
ate res erant. ac pͥmo sermones tantu atulti serebant si bellu ĩ

Expanded text:
eius turbauit; apparuitque quantam excitatura molem uera fuisset clades cum eius turbauit; apparuitque quantam excitatura molem uera fuisset clades cum uanus rumor tantas procellas exciuisset. non socii in fide, non exercitus in officio mansit. Mandonius et Indibilis, quibus quia regnum sibi Hispaniae pulsis inde Carthaginiensibus destinarant animis nihil pro spe contigerat, concitatis popularibus—Lacetani autem erant—et iuuentute Celtiberorum excita agrum Suessetanum Sedetanumque sociorum populi Romani hostiliter depopulati sunt. ciuilis alius furor in castris ad Sucronem ortus; octo ibi milia militum erant, praesidium gentibus quae cis Hiberum incolunt impositum. motae autem eorum mentes sunt non tum primum cum de uita imperatoris rumores dubii allati sunt, sed iam ante licentia ex diutino, ut fit, otio conlecta, et nonnihil quod in hostico laxius rapto suetis uiuere artiores in pace res erant. ac primo sermones tantum occulti serebantur: si bellum
Abbreviated transcription (Latin):
ingenti flam̃a nõ esset. Ita astapa sine p̃da militum ferro igneq ab sumpta ẽ.
Martius cet̾is eius regionis metu ĩ deditione acceptis/ uictorem excitur
gine ad Scipione reduxit. ¶ Per eos ip̃os dies ꝑsuge a Gadib uenerunt
pollicentes urbem punicumq p̃sidiu qd̾ ĩ ea urbe esset. et imꝑatore p̃sidii cũ
classe prodituros ẽẽ. Mago ibi ex fuga substiterat. nauibq ĩ ateanoc
ꝑ hannonem p̃fectum ccegerat: Fide accepta dataq ꝑfugiss et Martius eo
cum expeditis cohortib et leluis cum septem triremib/ quĩqueremi una estꝭ
missus ut terra mariq cõi consilio rem gererent. Scipio ip̃e graui morbo ĩplicitꝰ
grauiore tam̃ famna cum ad id quisq qd̾ audierat insita hom̃ib libidine alẽdi
de industria rumores adiiceret aliquid prouinciam om̃e ac maxime longinqua

Expanded text:
ab tergo ingenti turba non esset. ita Astapa sine praeda militum ferro ignique absumpta est. ab tergo ingenti turba non esset. ita Astapa sine praeda militum ferro ignique absumpta est. Marcius ceteris eius regionis metu in deditionem acceptis uictorem exercitum Carthaginem ad Scipionem reduxit. per eos ipsos dies perfugae a Gadibus uenerunt pollicentes urbem Punicumque praesidium quod in ea urbe esset et imperatorem praesidii cum classe prodituros. Mago ibi ex fuga substiterat, nauibusque in Oceanoper Hannonem praefectum coegerat. fide accepta dataque perfugis, et Marcius eo cum expeditis cohortibus et Laelius cum septem triremibus quinqueremi una est missus ut terra marique communi consilio rem gererent. Scipio ipse graui morbo implicitus, grauiore tamen fama cum ad id quisque quod audierat insita hominibus libidine alendi de industria rumores adiceret aliquid, prouinciam omnem ac maxime longinqua
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ uestigio quoq suo uidit patefacta acie: quod ut face̾ posset / multitud.
armatoꝵ facile suppeditabat. cornua hostium amplexus/. ĩ orbem pugnantes adinũ
armatos repugnantesq edebant᷑. Fedior alia ĩ urbe trucidatio erat. cu turbam
feminaꝵ pueroꝵq ĩbellem ĩ ex memq cuies sui cederent. et ĩ succensũ rogũ
semianima pleraq ĩ iicerent corpora. riuiq sanguinis flanĩa orientẽ restingũent
Costremo ip̃i cede miseranda suoꝵ fatigati cum armis medio incendio se ĩiecer̃t.
am cedi ꝑpetuate uictores rumani suꝑuenerunt: ac pͥmo conspectu tan
rei mirabundi parumꝑ obstupuerunt. Deinde cum aurũ argentũq cumulo
roꝵ aliaꝵ int̾ fulgens auiditate ingenii humani rapere ex igne uellent/ cõrepti
alii flama sunt: alii ambusti afflatu uaporis: cum receptus pͥmis urgente

Expanded text:
mori in uestigio quemque suo uidit, patefacta acie, quod ut facere posset multitudo mori in uestigio quemque suo uidit, patefacta acie, quod ut facere posset multitudo armatorum facile suppeditabat, cornua hostium amplexus, in orbem pugnantes ad unum cantium iure belli in armatos repugnantesque edebantur: foedior alia in urbe trucidatio erat cum turbam feminarum puerorumque imbellem inermem ciues sui caederent et in succensum rogum semianima pleraque inicerent corpora riuique sanguinis flammam orientem restinguerent: postremo ipsi caede miseranda suorum fatigati cum armis medio incendio se iniecerunt. iam caedi perpetratae uictores Romani superuenerunt. ac primo conspectu tam foedae rei mirabundi parumper obstipuerunt; dein cum aurum argentumque cumulo rerum aliarum interfulgens auiditate ingenii humani rapere ex igni uellent, correpti alii flamma sunt, alii ambusti adflatu uaporis, cum receptus primis urgente
Abbreviated transcription (Latin):
sumẽnt manus ꝙͣ insultarent suꝑbo ludibrio hostes. His adhortationibus
execratio dira adiecta si quem a ꝓposito spes mollitia ue animi flexisset. Inde
contitato agnuine patentib portis ingenti cum tumultu crumput. Neq erat ulla
satis firma statio opposita quia nichil minus ꝙͣ ut egredi menib auderent
timeri pot̾at. Per pauçe equitu turme leuisq ar matura repente e castͥe
ad id ip̃m emissa occurit. Accior impetus atq animis ꝙͣ conpositior ullo ordĩe
pugna fuit. Itaq pulsus eques qui pͥmus se hosti obtuerat ter ore intulit
leui armature: pugnatũq sub ip̃o uallo foret ni robur legionũ pexigno
ad insteuendum dato tp̃e aciem direxisset. Ibiꝙ trepidatu parumꝑ cuta
signa est cum ceti furore. in uulnera ac forͣu uecordi audacia ruẽrẽt.
supp̾ssit. conatus paulopost ultro inferre pedem/ ut nemine cedẽ atq obstin atos

Expanded text:
sumerent manus quam insultarent superbo ludibrio hostes. his adhortationibus sumerent manus quam insultarent superbo ludibrio hostes. his adhortationibus exsecratio dira adiecta si quem a proposito spes mollitiaue animi flexisset. inde concitato agmine patentibus portis ingenti cum tumultu erumpunt; neque erat ulla satis firma statio opposita, quia nihil minus quam ut egredi moenibus auderent timeri poterat. perpaucae equitum turmae leuisque armatura repente e castris ad id ipsum emissa occurrit. acrior impetu atque animis quam compositior ordine ullo pugna fuit. itaque pulsus eques qui primus se hosti obtulerat terrorem intulit leui armaturae; pugnatumque sub ipso uallo foret, ni robur legionum perexiguo ad instruendum dato tempore aciem direxisset. ibi quoque trepidatum parumper circa signa est cum caeci furore in uolnera ac ferrum uecordi audacia ruerent;  insequentes suppressit. conatus paulo post ultro inferre pedem, ut neminem cedere atque obstinatos
Abbreviated transcription (Latin):
salutis erat facinus ĩ se ac suss fedum ac ferum consciscunt. locum ĩ foro destinãt
quo p̃tiosissima reꝵ suaꝵ congregarent. Suꝑ eum tumũłũ coniuges ac liberos
dere cum iussissent ligna cieca extruũt. facesq uirgultoꝵ coniiciur
Quinquaguita deinde armatis iuuenib ẜcipiunt ut donec inc̾tus euentus pugne
ẽẽt p̃sidium eo loo fortunaꝵ suaꝵ corpoꝵq que cariora fortunis ee̾nt ẜuarẽt.
rem incdinatam uiderent atq ĩ eo iam esse urb caperetur. scirent om̃e
euntes ĩ pliun cernerent morte ĩ ip̃a pugna obituros. Illos se ꝑ deos superos ĩferosq
orare ut meniores libertatis que illo die aut morte honesta aut seruitute
ĩ finenda ẽẽt. nichil relinquerent. ĩ quod seuire iratus hostis posset.
fer̾um ignemq ĩ manib ẽẽ. amuce ac fideles potuis ea que peritura forent / ab¬

Expanded text:
salutis erat, facinus in se ac suos foedum ac ferum consciscunt. locum in foro destinant salutis erat, facinus in se ac suos foedum ac ferum consciscunt. locum in foro destinant quo pretiosissima rerum suarum congererent. super eum cumulum coniuges ac liberos considere cum iussissent, ligna circa exstruunt fascesque uirgultorum coniciunt. quinquaginta deinde armatis iuuenibus praecipiunt ut, donec incertus euentus pugnae esset, praesidium eo loco fortunarum suarum corporumque quae cariora fortunis essent seruarent; si rem inclinatam uiderent atque in eo iam esse ut urbs caperetur, scirent omnes quos euntes in proelium cernerent mortem in ipsa pugna obituros; illos se per deos superos inferosque orare ut memores libertatis, quae illo die aut morte honesta aut seruitute infami finienda esset, nihil relinquerent in quod saeuire iratus hostis posset; ferrum ignemque in manibus esse; amicae ac fideles potius ea quae peritura forent ab
Abbreviated transcription (Latin):
et castrensi apparatu. Res intẽim nichilominus a legatis gerebant᷑. Martiꝰ
suꝑato Bethe amni/ quen incole appellant cirthen/ duas opulentas auitates
tamine ĩ deditione accepit. Astapa urbs erat Cartaginensium semper
partis. neq id tam digͣnum ita erat ꝙͣ ꝙͣ ex̃ necessitates belli p̃cipuũ ĩ romãos
gerebant odium nec urbem aut situ aut munimento tutam habebant que¬
siis animo facẽt. sed ingenia incolaꝵ latrocinio leta ut excursiones
ĩ finitimũ agrum sccioꝵ populi romani facẽnt. ĩpulerant et uagos milites
romano lixasq ⁊ mercatores excip̃ent magnu etia comitatũ qr pautis par
tutum fuerat transgredientem fines positis insidiis circumuẽtu iniquo loco ĩt̾fecer̃t
Ad hanc urbem oppugnandã cum admotus excitus esset. oppidani conscientia sceleꝵ
quia nec deditio tuta ad tam infestos uidebat᷑/ neq spes menib aut armis tuende

Expanded text:
et castrensi apparatu. res interim nihilo minus ab legatis gerebantur. Marcius et castrensi apparatu. res interim nihilo minus ab legatis gerebantur. Marcius superato Baete amni, quem incolae Certim appellant, duas opulentas ciuitates sine certamine in deditionem accepit. Astapa urbs erat Carthaginiensium semper partis; neque id tam dignum ira erat quam quod extra necessitates belli praecipuum in Romanos gerebant odium. nec urbem aut situ aut munimento tutam habebant quae ferociores iis animos faceret; sed ingenia incolarum latrocinio laeta ut excursiones in finitimum agrum sociorum populi Romani facerent impulerant et uagos milites Romanos lixasque et mercatores exciperent. magnum etiam comitatum, quia paucis parum tutum fuerat, transgredientem fines positis insidiis circumuentum iniquo loco interfecerant. ad hanc urbem oppugnandam cum admotus exercitus esset, oppidani conscientia scelerum, quia nec deditio tuta ad tam infestos uidebatur neque spes moenibus aut armis tuendae
Abbreviated transcription (Latin):
ferro decceuerunt. Neq obscuri generis homines/ sed clari illustresq Corbis
et Orsula patrueles fratres de pͥncipatu ciutatis/ quem iisdem uctabãt
ambigentes ferro st certaturos ꝓfessi sunt. Corbis maior erat etate /orsue
pater pͥnceps ꝓxime fuerat a featre maiore post morte ey pͥncipatu acepto.
Cum uerbis discepture Scipio uellet ac sedare iras: negatu id ambo dice̾ comiub
natis/ nec alium deoꝵ hominum ue ꝙͣ martem se iudice hituros ẽe. Re¬
maior/ Flor minor flore etatis ferox/ mortem ĩ certamine ꝙͣ ut alt̾ alterius
inꝑio subiiceret᷑ p̃optantes. Qd̾ dirimi a tanta rabie nequirent in
spectaculum excitu p̃buẽ documentumq quantu cupiditas imperii malum
int̾ mortales ẽẽt. Maior usu armoꝵ ⁊ astu facile stolidas uires minoris
auit. Huic gladiatoꝵ spectaculo ludi funebres aditi ꝓ copia ÷ ꝓiuĩc

Expanded text:
equeretur, ferro decreuerunt. neque obscuri generis homines sed clari inlustresque, Corbis equeretur, ferro decreuerunt. neque obscuri generis homines sed clari inlustresque, Corbis et Orsua, patrueles fratres, de principatu ciuitatis quam Ibem uocabant ambigentes ferro se certaturos professi sunt. Corbis maior erat aetate: Orsuae pater princeps proxime fuerat a fratre maiore post mortem eius principatu accepto. cum uerbis disceptare Scipio uellet ac sedare iras, negatum id ambo dicere cognatis communibus, nec alium deorum hominumue quam Martem se iudicem habituros esse. robore maior, minor flore aetatis ferox, mortem in certamine quam ut alter alterius imperio subiceretur praeoptantes cum dirimi ab tanta rabie nequirent, insigne spectaculum exercitui praebuere documentumque quantum cupiditas imperii malum inter mortales esset. maior usu armorum et astu facile stolidas uires minoris superauit. huic gladiatorum spectaculo ludi funebres additi pro copia prouinciali
Abbreviated transcription (Latin):
dama fide accepta cerdubelus romano ꝓdit. Mitior ea iuctõĩa fuit. nec
tantunde noxe aduixu erat / et aliquantu ire lenierat uoluntaĩa deditio.
Martius deinde ĩ barbaros si qui nõdum ꝑdomiti erãt sub ius ditionẽq̃
redigendos missus. Stipio Cartaginez ad uota soluenda diis munusq
gladiatorium quod mortis cauã patris patriuq palauerat edendum
rediit. Gladiatoꝵ spectaculum fuit / nõ ex eo gne hominu/ ex quo lanistis
cõparare mos est/ seruoꝵ decauã ac liberor qui uenalez sanguinem hñt.
Uoluntaria om̃is et gratuta opera pugnantiu fuit. Nam alii missi a
egulis suis ad specimen insite genti uirtutis ostendendũ. alii ip̃i
se pugnaturos ĩ gratiam ducis. alios emulatio et certamen/ ut ꝓuatarẽt
ꝓuccatiq haud abnuerent traxit. Quidem quas disceptando controu̾sias
inre nequiuerant/ aut noluerant. pacto int̾ se/ ut uictore res

Expanded text:
clam fide accepta Cerdubelus Romano prodit. mitior ea uictoria fuit; nec clam fide accepta Cerdubelus Romano prodit. mitior ea uictoria fuit; nec tantundem noxae admissum erat et aliquantum irae lenierat uoluntaria deditio. Marcius inde in barbaros si qui nondum perdomiti erant sub ius dicionemque redigendos missus. Scipio Carthaginem ad uota soluenda dis munusque gladiatorium, quod mortis causa patris patruique parauerat, edendum rediit. gladiatorum spectaculum fuit non ex eo genere hominum ex quo lanistis comparare mos est, seruorum de catasta ac liberorum qui uenalem sanguinem habent: uoluntaria omnis et gratuita opera pugnantium fuit. nam alii missi ab regulis sunt ad specimen insitae genti uirtutis ostendendum, alii ipsi professi se pugnaturos in gratiam ducis, alios aemulatio et certamen ut prouocarent prouocatique haud abnuerent traxit; quidam quas disceptando controuersias finire nequierant aut noluerant, pacto inter se ut uictorem res s
Abbreviated transcription (Latin):
patentib ad direptione om̃ib p̃de memor est. trucidant mermes uixta
armatos/ feminas pariter ac uiros/ usq ad infaatiũ cedes ira &rudel
pueuit. Ignem deinde tectis iniicuint ac diruunt que incendio absumi neq¬
ueunt. adeo uestigia qua urbis extinguere ac delere memoriã hostium
sedis cordi est. Castulonem inde Scipio ex̾citum ducit. quã urber
hispani modo ꝯuene sed punici etiam ex̾citus ex dissipata passim fuga
reliquie tutabant᷑. S aduentu scipionis p̃uenerat fama cladas Iliturgitanoꝵ
terrorq deinde ac desperatio inuaserat. et ĩ diuersis causis cum sibi quisqs
consultu sine alterius respectu uellet. pͥmo tacita suspitio/ deinde aperta
discordia secessione int̾ Cartagiuenses atq hispanos fecit. his cerdubelus
ꝓpalam deditionis cutor. himilco punitis auxiliãĩb p̃erat. quos urbemq

Expanded text:
patentibus ad direptionem omnibus praedae memor est; trucidant inermes iuxta patentibus ad direptionem omnibus praedae memor est; trucidant inermes iuxta atque armatos, feminas pariter ac uiros; usque ad infantium caedem ira crudelis peruenit. ignem deinde tectis iniciunt ac diruunt quae incendio absumi nequeunt; adeo uestigia quoque urbis exstinguere ac delere memoriam hostium sedis cordi est. Castulonem inde Scipio exercitum ducit, quam urbem non Hispani modo conuenae sed Punici etiam exercitus ex dissipata passim fuga reliquiae tutabantur. sed aduentum Scipionis praeuenerat fama cladis Iliturgitanorum terrorque inde ac desperatio inuaserat; et in diuersis causis cum sibi quisque consultum sine alterius respectu uellet, primo tacita suspicio, deinde aperta discordia secessionem inter Carthaginienses atque Hispanos fecit. his Cerdubelus propalam deditionis auctor, Himilco Punicis auxiliaribus praeerat; quos urbemque
Abbreviated transcription (Latin):
militib sublatus. scaleq multis ꝑtib simul erigi cepte et ex alt̾a ꝑte lelius instat.
Tum uicta opidanoꝵ uis. deiectisq ꝓpugnatorib arupantur muri. arx etiã
ꝑte qua ĩ expugnabilis udẽbatur int̾ tumultu capta est. transsuge affri. qui tu
et romanis subeuntib qua adire poterant/ conspexerunt editissima urbis ꝑtem
t̾ auxilia romana erant: et oppidanis ĩ ea tuenda unde ꝑiculum uidebat᷑ i¬
leuiu corpoꝵ homines et multa excitatione ꝑniciu clauos secum fer̾ẽos potãtes
qua ꝑ inequãłẽ eminentia rupis poterant scandunt. Sic ubi nimis ardium
et leue saxum amirebat claues ꝑ modica int̾ualla figentes / cu uelut gradis
ĩ sum̃u euadunt. inde decur̾unt cum cdamore ĩ urbem ia capta a romanis. Tu
uõ apparuit ab ira et odio urbem oppugnata ẽẽ. Nemo capiendi iuiuos nemo

Expanded text:
militibus sublatus, scalaeque multis simul partibus erigi coeptae; et ex altera parte Laelius institit. militibus sublatus, scalaeque multis simul partibus erigi coeptae; et ex altera parte Laelius institit. tum uicta oppidanorum uis deiectisque propugnatoribus occupantur muri. arx etiam ab ea parte qua inexpugnabilis uidebatur inter tumultum capta est: transfugae Afri, qui tum et Romanis subeuntibus qua adire poterant, conspexerunt editissimam urbis partem auxilia Romana erant, et oppidanis in ea tuenda unde periculum uidebatleuium corporum homines et multa exercitatione pernicium, clauos secum ferreos portantes, qua per inaequaliter eminentia rupis poterant scandunt. sicubi nimis arduum et leue saxum occurrebat, clauos per modica interualla figentes cum uelut gradus  se irent, in summum euadunt. inde decurrunt cum clamore in urbem iam captam ab Romanis. tum uero apparuit ab ira et ab odio urbem oppugnatam esse. nemo capiendi uiuos, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
tela ministrant: saxa ĩ muros mimientib gerunt. Non libertas sola agebatur
que uiroꝵ fortiu tantũ pectora acuit. sed ultimna om̃ib supplicia et feda mors
ob cculos erat. Accendebant᷑ animi et certamine laboris ac ꝑiculi at
int̾ se conspectu. Itaq tanto ardore certamen initũ est ut domitor ille totiꝰ
hispanie excctus ab unius oppidi uuientute sepe repulsus a muris. haud satis
o p̃lio trepidarit. Id ubi uidit scipio. ueritus ne uanis tot conatibu
suoꝵ hostium resce̾t animus/ et segnior miles fieret : sib met conandum
hant ꝑtem ꝑiculi capessendam ẽe ratus: increpita ignauia militu ferri
scalas uibet: et se ip̃m si ceteri cunctentur ascensurum minat. Iam subierat
haud medicr ꝑiculo menia cum clamor undiq a solicitiş uuicem imiꝑatoris

Expanded text:
s adsunt, pugnantibus tela ministrant, saxa in muros munientibus gerunt. non libertas solum agebatur, s adsunt, pugnantibus tela ministrant, saxa in muros munientibus gerunt. non libertas solum agebatur, quae uirorum fortium tantum pectora acuit, sed ultima omnibus supplicia et foeda mors ob oculos erat. accendebantur animi et certamine laboris ac periculi atque ipso inter se conspectu. itaque tanto ardore certamen initum est ut domitor ille totius Hispaniae exercitus ab unius oppidi iuuentute saepe repulsus a muris haud satis decoro proelio trepidaret. id ubi uidit Scipio, ueritus ne uanis tot conatibus suorum et hostibus cresceret animus et segnior miles fieret, sibimet conandum ac partem periculi capessendam esse ratus increpita ignauia militum ferri scalas iubet et se ipsum si ceteri cunctentur escensurum minatur. iam subierat haud mediocri periculo moenia cum clamor undique ab sollicitis uicem imperatoris
Abbreviated transcription (Latin):
et ĩ om̃e tp̃s graui daumento sanꝰcirent. ne quis uniꝙͣ romanu ciue militẽq
ĩ ulla fortuna oportunu iniurie ducẽt. Ab hac hortatione ducis intitati scalas
electis ꝑ manipulos uiris diuidunt: ꝓartitaq excitu. ita ut parti alteri Lelius
p̃esset legatus duob simul latis ancipiti tẽrore urben aggrediunt᷑. Nõ dux
nnus aut plures pͥncipes / oppidanos/ sed suus ip̃oꝵ ex conscientia culpe metus
ad defendendam inpigre urbem hortat᷑ et meminerãt et monebat alios suppliciũ
ex se nõ uictõiam peti. ubi quisq mortem oppefet. id referre utrũ ĩ pugna et
ubi mars comunis et uictu sepe erige̾t et afflige̾t uictorem. an pos
cremata et dirata urbe ⁊ ante ora captaꝵ coniugum liberoꝵq int̾ uerbera et
uincula. omĩa feda atq indigna passi expirarent. Igit᷑ non militaĩs modo etas

Expanded text:
et in omne tempus graui documento sancirent ne quis unquam Romanum ciuem militemque et in omne tempus graui documento sancirent ne quis unquam Romanum ciuem militemque in ulla fortuna opportunum iniuriae duceret. ab hac cohortatione ducis incitati scalas electis per manipulos uiris diuidunt, partitoque exercitu ita ut parti alteri Laelius praeesset legatus, duobus simul locis ancipiti terrore urbem adgrediuntur. non dux unus aut plures principes oppidanos, sed suus ipsorum ex conscientia culpae metus ad defendendam impigre urbem hortatur. et meminerant et admonebant alios supplicium ex se non uictoriam peti: ubi quisque mortem oppeteret, id referre, utrum in pugna et in acie, ubi Mars communis et uictum saepe erigeret et adfligeret uictorem, an postmodo cremata et diruta urbe, ante ora captarum coniugum liberorumque, inter uerbera et uincula, omnia foeda atque indigna passi exspirarent. igitur non militaris modo aeta
Abbreviated transcription (Latin):
tenipus expetende pene uidebat᷑ uenisse accitu a Larrachone .L. Martium cu
tertia ꝑte copiaꝵ ad Castulone oppugnandum mittit. ip̃e cum cet̾o̾ ex̾citu qntis
ferme ad Illiturgin castris ꝑuenit: Clause erant porte/ omĩaq instructa et
ta ad oppugnatione arcendam. adeo ꝯscientia quid se meitos scirẽt.
iis bello fuerat. Hint et hortari milites scipio orsus est. ip̃os claudendo põtas
in dicasse hispanos. quid ut timerent meriti essent. Itaq multo ĩfestioribus
aniiis cum hiis ꝙ̃ cum Cartaginensib bellum gerendum ẽẽ. Quippe cũ illis
ꝓpe sine ira de imꝑro et gloria certari. ⁊ ab iis ꝑfidie et crudelitatis ⁊ sceleris
penas expetendas ẽẽ. Uenisse tempus quo et nephanda cõnulitonu nece et
semetip̃os si codem fuga delati forent instructa fraudez strage ulciscerentur

Expanded text:
tempus expetendae poenae uidebatur uenisse, accitum ab Tarracone L. Marcium cum tempus expetendae poenae uidebatur uenisse, accitum ab Tarracone L. Marcium cum tertia parte copiarum ad Castulonem oppugnandum mittit, ipse cum cetero exercitu quintis fere ad Iliturgin castris peruenit. clausae erant portae omniaque instructa et parata ad oppugnationem arcendam; adeo conscientia quid se meritos scirent pro indicto eis bello fuerat. hinc et hortari milites Scipio orsus est: ipsos claudendo portas indicasse Hispanos quid ut timerent meriti essent. itaque multo infestioribus animis cum eis quam cum Carthaginiensibus bellum gerendum esse; quippe cum illis prope sine ira de imperio et gloria certari, ab his perfidiae et crudelitatis et sceleris poenas expetendas. euenisse tempus quo et nefandam commilitonum necem et in semet ipsos, si eodem fuga delati forent, instructam fraudem ulciscerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
affectantem. hr eum iam pͥdem uolutare ĩ auimo hoc palam fremẽ ꝙͫ non quẽ adꝰ
haiubal ĩ italia sic Scipio ĩ africa bellum gerẽt. Ecipio fedẽ icto cum si phace
ꝓfectus ex africa dubiisq et plerumq seuis ĩ alto iactatus uentis die quarto
noue cartaginis portum tenuit. Hispanie sĩc abello punico quiete erant ita qͥsdã
ciuitates ꝑꝑ conscientia culpe metu magis ꝙͣ fide/ quietas ẽẽ apparebat. quaꝵ
ime insignes et magnitudine et noxa Illiturgi et Castulo erant. Casti
cum ꝓspẽis reb satii fuissent . post cests cum excitib scipiones defecerat ad penos.
Iliturgitani prodendis qui ex illa clade ad eõs ꝑfugerant int̾ficiendisq scelus
ctiam defectionis addiderant. In eos populos pͥmo aduentu cum dubie hispanie
essent merito magis ꝙͣ utilit̾ seuitu foret. et tunc iam tran quillis reb quiã

Expanded text:
adfectantem. hoc eum iam pridem uolutare in animo, hoc palam fremere quod non quemadmodum adfectantem. hoc eum iam pridem uolutare in animo, hoc palam fremere quod non quemadmodum Hannibal in Italia sic Scipio in Africa bellum gereret. Scipio, foedere icto cum Syphace, profectus ex Africa dubiisque et plerumque saeuis in alto iactatus uentis die quarto Nouae Carthaginis portum tenuit. Hispaniae sicut a bello Punico quietae erant, ita quasdam ciuitates propter conscientiam culpae metu magis quam fide quietas esse apparebat, quarum maxime insignes et magnitudine et noxa Iliturgi et Castulo erant. Castulo, cum prosperis rebus socii fuissent, post caesos cum exercitibus Scipiones defecerat ad Poenos: Iliturgitani prodendis qui ex illa clade ad eos perfugerant interficiendisque scelus etiam defectioni addiderant. in eos populos primo aduentu cum dubiae Hispaniae essent merito magis quam utiliter saeuitum foret: tunc iam tranquillis rebus quia
Abbreviated transcription (Latin):
auimu m duceret ad easdem uenire epulas haud abnuit. cenatũq simul apd̾
regem est. et eodem etiaz lecto Scipio atq hasdrubal/ quia ita cordi erat regi
dexteritas ut non siphacem modo barbarum insuetumq morib romanis/ sed
hostem etiam infestissimu facunde alloquendo sibi conciliaret. mirabilioremq sib
eum urum congressio coram uisum p̃ se ferebat ꝙ bello reb gestis. Nec dubitãe
quiñ diphax regtiumq eius ĩ romanoꝵ esset potestate. eam artem illi uiro ad
conçiliandos aninios ẽẽ. Etaq nõ quomodo hispanie amisse sint guerendu magis
Cartagiuensib ẽẽ ꝙͣ quomodo africam retineãt cogitandum. nõ ꝑegͥnabundum
neq circa amenas oras uagantem tantum duce romanu relicta prouincia
⁊ hostilem teram ĩ potestatem regiam ĩ fidem inexꝑtam. sed potuinde africe spe

Expanded text:
animum induceret ad easdem uenire epulas haud abnuit, cenatumque simul apud animum induceret ad easdem uenire epulas haud abnuit, cenatumque simul apud regem est; eodem etiam lecto Scipio atque Hasdrubal quia ita cordi erat regi dexteritas ut non Syphacem modo, barbarum insuetumque moribus Romanis, sed hostem etiam infestissimum facunde adloquendo sibi conciliarit. mirabiliorem sibi eum congresso coram uisum prae se ferebat quam bello rebus gestis, nec dubitare quin Syphax regnumque eius iam in Romanorum essent potestate; eam artem illi uiro ad conciliandos animos esse. itaque non quo modo Hispaniae amissae sint quaerendum magis Carthaginiensibus esse quam quo modo Africam retineant cogitandum. non peregrinabundum neque circa amoenas oras uagantem tantum ducem Romanum, relicta prouincia  commisisse sese in hostilem terram, in potestatem regiam, in fidem inexpertam, sed potiundae Africae spem
Abbreviated transcription (Latin):
ac nautaꝵ nequicꝙͣ armaq et naues expedientiu fecerunt. Pcussa eni ex alto
uela paulo acriori uento/ prius ĩ portu intulerunt quinqueremes: ꝙͣ peni anchoras
molirentur / nec ultra tumultu ad easdem uenire ĩ regio portu audebat
ĩ terram hasdrubal mox scipio et lelius egressi ad regem ꝑgunt. Magnificũ ꝙ
id Siphaci. nec erat aliter uisum. duoꝵ opulentissimoꝵ ea tempestate duces
populoꝵ uno die suam patem amicitiamq petentes uenisse. utrũq ĩ hospitiũ
muitat. et qm̃ fors eos sub uno tecto esse atq ad eosdem penates uoliuss et
contrahẽ ad collaruiu dirimendaꝵ simultatu caũa conatus. Scipione abiu¬
ente haud priuatu sibi ullum cum peno odium ẽẽ quod collaquendo finiret.
aut de Re publica se cum hoste agere quicꝙͣ in uissu senatus posse. illud
magnopẽ tendente rege ne alter hospitum exdusus mensa uideret᷑ ut in

Expanded text:
ac nautarum nequiquam armaque et naues expedientium fecerunt. percussa enim ex alto ac nautarum nequiquam armaque et naues expedientium fecerunt. percussa enim ex alto uela paulo acriori uento prius in portum intulerunt quinqueremes quam Poeni ancoras molirentur; nec ultra tumultum ciere quisquam in regio portu audebat. ita in terram prior Hasdrubal, mox Scipio et Laelius egressi ad regem pergunt. magnificumque id Syphaci—nec erat aliter—uisum duorum opulentissimorum ea tempestate duces populorum uno die suam pacem amicitiamque petentes uenisse. utrumque in hospitium inuitat, et quoniam fors eos sub uno tecto esse atque ad eosdem penates uoluisset, contrahere in conloquium dirimendarum simultatium causa est conatus, Scipione abnuente aut priuatim sibi ullum cum Poeno odium esse quod conloquendo finiret, aut de re publica quicquam se cum hoste agere iniussu senatus posse. illud magno opere tendente rege, ne alter hospitum exclusus mensa uideretur, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
rex erat africe opulentissimus eius terre bello iam exꝑtus ip̃os carthaginenses.
ĩuib etiam regni apte ad hispauia ꝙ freto exiguo dirinit᷑ positis. Dign
rem scipio ratus que qm̃ nõ ałr posset/ magno ꝑiculo peteret᷑. L. Martio tat achone
bilano Cartagine noua quo pedib a larrachone itinerib magnis ierat ad p̃sidiũ
hispanie relictis ip̃e am. G. lelio duab quinqueremib a Cartagine. ꝓfectus
tranquillo mari plurinũ remtis int̾dum et leni adiuuante uento ĩ africã traietit.
forte ita incidit ut eo ip̃o tpẽ hasdrubal pulsus hispania septem triremibus
portum inuectus/ anchoris positis terre applicaret naues. Cum conspecte due
quin queremes haud cuiꝙͣ dubio quin hostium essent: oppͥmiq aplurib prius ꝙͣ
portum intrarent possent. nichil aliud ꝙͣ tumultu ac trepidatione simul militũ

Expanded text:
res Africae erat, opulentissimus eius terrae rex, bello iam expertus ipsos Carthaginienses, res Africae erat, opulentissimus eius terrae rex, bello iam expertus ipsos Carthaginienses, finibus etiam regni apte ad Hispaniam quod freto exiguo dirimuntur positis. dignam itaque rem Scipio ratus quae, quoniam non aliter posset, magno periculo peteretur, L. Marcio Tarracone M. Silano Carthagine Noua, quo pedibus ab Tarracone itineribus magnis ierat, ad praesidium Hispaniae relictis ipse cum C. Laelio duabus quinqueremibus ab Carthagine profectus tranquillo mari plurimum remis, interdum et leni adiuuante uento, in Africam traiecit. forte ita incidit ut eo ipso tempore Hasdrubal, pulsus Hispania, septem triremibus portum inuectus, ancoris positis terrae applicaret naues cum conspectae duae quinqueremes, haud cuiquam dubio quin hostium essent opprimique a pluribus priusquam portum intrarent possent, nihil aliud quam tumultum ac trepidationem simul militum
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ que spe ac magnitudine aniui concepisset: receptas hispamas dicebãt. Ia
africam magnamq cartagine et ĩ suu decus nomenq uelut ꝯsumãta ei belli
gloriam sreitabat. Itaq premoliendas sib ratus iam xes conailiandosq regu
gentiumqs anim& Siphacem primu regẽ statuit temptare. Messulioꝵ is Rex
erata q essuli gens asfinis Mauris ĩ regione hispanie⁊ maxime qua sita noua
Hauto ge est spectunt i fedus ea tempestate regium Cartaginensib erat quod
haud grauꝰ er sanctiusq g̃ ĩulgo barbans quib ex soruna pende t si oiacit
fore oratorem ad eum Gaium lelium cum donis mittit. Qub barbarus letus et qr
amicitiam se romanoꝵ accip̃e annuit. firmandam eius fidem nec dare nec acꝑẽ
insi cum ip̃o coram duce romano. Ita lelius ĩ id modo fide a rege acrepta tutim
aduentum fore ad Scipione rediit. Magnum ĩ omĩa momẽtu sĩphax affectati

Expanded text:
eorum quae spe ac magnitudine animi concepisset receptas Hispanias ducebat. iam eorum quae spe ac magnitudine animi concepisset receptas Hispanias ducebat. iam Africam magnamque Carthaginem et in suum decus nomenque uelut consummatam eius belli gloriam spectabat. itaque praemoliendas sibi ratus iam res conciliandosque regum gentiumque animos, Syphacem primum regem statuit temptare. Masaesuliorum is rex erat. Masaesulii, gens adfinis Mauris, in regionem Hispaniae maxime qua sita Noua Carthago est spectant. foedus ea tempestate regi cum Carthaginiensibus erat, quod haud grauius ei sanctiusque quam uolgo barbaris, quibus ex fortuna pendet fides, ratus fore, oratorem ad eum C. Laelium cum donis mittit. quibus barbarus laetus et amicitiam se Romanorum accipere adnuit: firmandae eius fidem nec dare nec accipere nisi cum ipso coram duce Romano. ita Laelius in id modo fide ab rege accepta tutum aduentum fore, ad Scipionem redit. magnum in omnia momentum Syphax adfectanti
Abbreviated transcription (Latin):
pautis popularib ĩ africam traiecit. nõ tam euidenti eo tp̃e subite mutatiõĩs
cauã ꝙ̃ decumiento post id tp̃s constantissime ad ultuma senectam fi dei. ne tum
quidem eum sine ꝓbabili caũa fecisse. Mago inde remissis ab hasdrubale nauib
Gades petiit. ceteri deserti aducib. pars transitione. pars fuga dissipati per
proximas ciuitates sunt. nulla manu numero aut uirib insignes. Hat maxie
modo ductu atq auspitio .P. Scipionis pulsi hispania Cartaginenses sunt
quartodecimo auno post bellu initum. quinto postꝙͣ.P. Scipio prouintiam et
excitum accepit. Haud multo post Sil anus debellatum referens. Tartachonem
ad scipionez rediit: Lutius Scipio cum multis nobilib captuus/ nũtiꝰ recepte
hispanie romam ẽ missus. Et cum ceteri letitia gloriaq ingenti eam re uulgo
ferent. unus qui gesserat ĩ explebilis uirtutis uereq laudis paruu instar

Expanded text:
cum paucis popularibus in Africam traiecit, non tam euidenti eo tempore subitae mutationis cum paucis popularibus in Africam traiecit, non tam euidenti eo tempore subitae mutationis causa quam documento post id tempus constantissimae ad ultimam senectam fidei ne tum quidem eum sine probabili causa fecisse. Mago inde remissis ab Hasdrubale nauibus Gades petit; ceteri deserti ab ducibus, pars transitione, pars fuga dissipati per proximas ciuitates sunt, nulla numero aut uiribus manus insignis. hoc maxime modo ductu atque auspicio P. Scipionis pulsi Hispania Carthaginienses sunt, quarto decimo anno post bellum initum, quinto quam P. Scipio prouinciam et exercitum accepit. haud multo post Silanus debellatum referens Tarraconem ad Scipionem rediit. L. Scipio cum multis nobilibus captiuis nuntius receptae Hispaniae Romam est missus. et cum ceteri laetitia gloriaque ingenti eam rem uolgo ferrent, unus qui gesserat, inexplebilis uirtutis ueraeque laudis, paruum instar
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑͥuenerunt legiones. Inde nõ iam pugna sed trucidatio uelut pecoꝵ fier
ceteri cesi captiq. castra tumultuaĩa raptim peni tumiulo editissimo ꝯmuniuer̃t.
atq inde cum hostes nequicꝙͣ subire iniquo ascensu conati essent. haud diffi-¬
culter sese tutati sunt. sed obsidio ĩ loco nudo atq inopi uix ĩ paucos dies
cabilis erat. Itaq transitiones ad hostem fiebant. Postremo ip̃e dux n.
acteptis. nec ꝓcul inde aberat mareꝰ nocte relicto excitu Gades ꝑfugit. Ecipio
fuga ducis hostiu audita decẽmillia peditum/ mille equites rel inquit silano ad
steoꝵ obsidionem: ip̃e cum cetẽis copiis septuagesimis castris ꝓtinus e
reguloꝵ ciuitatumq aognoscendis ut p̃mia ad ĩuersa meritoꝵ extimatione
tribui possent. Tarrachone rediit. Post ꝓfectione eius Masiuissa cu Si lano
congressus ut ad noua consilia gentem quoq suam obediente haberet

Expanded text:
ererent, superuenerunt legiones. inde non iam pugna sed trucidatio uelut pecorum fieererent, superuenerunt legiones. inde non iam pugna sed trucidatio uelut pecorum fieceteri caesi captique. castra tumultuaria raptim Poeni tumulo editissimo communiuerunt, atque inde cum hostis nequiquam subire iniquo adscensu conatus esset haud difficulter sese tutati sunt. sed obsidio in loco nudo atque inopi uix in paucos dies tolerabilis erat; itaque transitiones ad hostem fiebant. postremo dux ipse nauibus accitis—nec procul inde aberat mare—nocte relicto exercitu Gades perfugit. Scipio fuga ducis hostium audita decem milia peditum mille equites relinquit Silano ad castrorum obsidionem; ipse cum ceteris copiis septuagensimis castris, protinus causis regulorum ciuitatiumque cognoscendis ut praemia ad ueram meritorum aestimationem tribui possent, Tarraconem rediit. post profectionem eius Masinissa cum Silano clam congressus, ut ad noua consilia gentem quoque suam oboedientem haberet
Abbreviated transcription (Latin):
nimento se se quando ĩ armis parum p̃sidii foret defensuri. sed transitio
sccioꝵ fugaͣ ut tutior mora uderetur fent. Principiu defectiois ab Atenne
tulo tur dethanoꝵ ftũ est. Is cum magna populariu manu transfugit
duo munita oppida cum p̃sidiis tradita a p̃fectis rom̃ano. Et ne lanꝰ incdinatis
semel ad defectionez auimis serperet res/ silentio proxime uatis hasdrubal castra
ouet. Ecipio ut prima luce qui ĩ stationib erant rettulerunt ꝓfectos hosi
p̃misso equitatu signa ferĩ iubet. adea citato agmine ducti sunt ut si uia recta seq¬
uentes uestigia issent. haud dubie assecuturi fue̾int. sed ducib est creditũ breuiꝰ
alud ẽẽ iter ad bethim fluuiu ut transeñtes aggrederent. Hasdrubal dauso trãsitu
fluminis ad areamun flectit. et iam inde fugientũ modo effusi abibant. idq a
legionib romanis aliquantum int̾ualli fecit. Eques leuisq armatura i

Expanded text:
nimento sese quando in armis parum praesidii foret defensuri; sed transitio nimento sese quando in armis parum praesidii foret defensuri; sed transitio sociorum fuga ut tutior mora uideretur fecit. principium defectionis ab Attene regulo Turdetanorum factum est; is cum magna popularium manu transfugit; inde duo munita oppida cum praesidiis tradita a praefectis Romano; et ne latius inclinatis semel ad defectionem animis serperet res, silentio proximae noctis Hasdrubal castra mouet. Scipio, ut prima luce qui in stationibus erant rettulerunt profectos hostes, praemisso equitatu signa ferri iubet; adeoque citato agmine ducti sunt ut, si uia recta uestigia sequentes issent, haud dubie adsecuturi fuerint: ducibus est creditum breuius aliud esse iter ad Baetim fluuium ut transeuntes adgrederentur. Hasdrubal clauso transitu fluminis ad Oceanum flectit, et iam inde fugientium modo effusi abibant; itaque ab legionibus Romanis aliquantum interualli fecit. eques leuisque armatura n
Abbreviated transcription (Latin):
atergo ẽẽ colles tutumq receptum. si modice se recipent clamitans. tam̃ uincẽte
metu uerecundiam/ cum proxinius quisq hostem cedet/ terga exteraplo data/
ac reuocare ĩ ordines militem ceꝑat: cunctantib ĩ adu̾sum collem erige̾ aciem
romanis. Deuide ut inferri inpigre signa uiderunt. integrata fuga ĩ castra
auidi ꝯpelluntur. nec ꝓul uallo romanus aberat. cepissetq tanto i
castra/ nisi ex uehementi sole/. qualis inter graues imbre nubes effulgent/ tãta
ius aque deiecta ẽẽt ut uix ĩ castra sua reciperent se uictores: quosda etiam
eligio cepeit / ulterius quicꝙ̃ eo die conandr. Carthaginenses quã ꝙͣ fõ
labore ac uulnerib nox imberq ad necessariam quiẽtem uctabat : tum qr metus
et ꝑiculum cessandi nõ dabat tempus⁊ prima luce oppugnatius hostibus:
astra saxis undiq arca ex ptopnĩquis uallib congestis augent uallu¬

Expanded text:
ab tergo esse colles tutumque receptum si modice se reciperent clamitans, tamen uincente ab tergo esse colles tutumque receptum si modice se reciperent clamitans, tamen uincente metu uerecundiam cum proximus quisque hostem cederet, terga extemplo data, s collium ac reuocare in ordines militem coeperant cunctantibus in aduersum collem erigere aciem Romanis; deinde ut inferri impigre signa uiderunt, integrata fuga in castra pauidi compelluntur. nec procul uallo Romanus aberat; cepissetque tanto impetu castra nisi ex uehementi sole, qualis inter graues imbre nubes effulget, tanta uis aquae deiecta esset ut uix in castra sua receperint se uictores, quosdam etiam religio ceperit ulterius quicquam eo die conandi. Carthaginienses, quamquam fessos labore ac uolneribus nox imberque ad necessariam quietem uocabat, tamen quia metus et periculum cessandi non dabat tempus prima luce oppugnaturis hostibus castra, saxis undique circa ex propinquis uallibus congestis augent uallum, mu
Abbreviated transcription (Latin):
corpora firmarent. raptim ĩ aciem exire. ad id sedulo diem extrasserat scipio
ut sera pugna esset. Nam a septima demu hora. peditum signa cornib ꝯcũrer̃t.
ad medias acies aliquanto serius ꝑuenit pugna. Ita ut prius estus ameridiano
ble. laborq standi sub artis et simul fames sitisq corpora affice̾nt. ꝙͣ
cuun hoste consererẽt. Itaq steterunt scutis innixi. Nam suꝑ cetera elephanti
etiam tumultuoso gene̾ pugne equitu luelitumq et leuis armatue ꝯst̾nati
e cornib ĩ mediam aciem se se intulerant. Fessi igitur corporib auimisq
pedem: ordines tamen ẜuantes haud secus ꝙͣ si imꝑio ducis cede̾nt integre
acies. ẜi cum eo ip̃o acrius ubi inclinatam sensere/ uictores se undiq ĩueherẽt.
nec facile impetus sustineri posset: quãꝙͣ retinebat obsistebatq cedentib hasdrubas

Expanded text:
corpora firmarent raptim in aciem exire; et ad id sedulo diem extraxerat Scipio corpora firmarent raptim in aciem exire; et ad id sedulo diem extraxerat Scipio ut sera pugna esset; nam ab septima demum hora peditum signa cornibus incucurrerunt; ad medias acies aliquanto serius peruenit pugna, ita ut prius aestus a meridiano sole laborque standi sub armis et simul fames sitisque corpora adficerent quam manus cum hoste consererent. itaque steterunt scutis innixi. iam super cetera elephanti etiam tumultuoso genere pugnae equitum uelitumque et leuis armaturae consternati e cornibus in mediam aciem sese intulerant. fessi igitur corporibus animisque rettulere pedem, ordines tamen seruantes haud secus quam si imperio ducis cederet integra acies. sed cum eo ipso acrius ubi inclinatam sensere rem uictores se undique inueherent, nec facile impetus sustineri posset quamquam retinebat obsistebatque cedentibus Hasdrubal