comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad eo licent̃ eludebant. ut ad male de¬
lectam p̃dam uendent mercatoribus
appellantib naues ad idipsum pluresq
ꝗͣ iusto sepe in bello carthaginienses ca¬
derent. caꝑenturq deplorabant ea ap̃
siphacem carthaginienses intensumq
& ipsum ad reliquas belli ad ꝑsequen¬
das instigabant. s uir regium uidebat᷑
latronẽ uagum in montib consectari
buchar ex prefecti regis uir acer et im¬
tum duo ȩquitũ p̃mioꝵ quȩ ingenti
spe honoratus si caput masinisse retu¬
lisset. aut uiuum. io uͦ inestimabile
gaudium fore cepisset. palatos incu¬
riose si agentis inꝓuiso ad ortus pecoꝵ
hominumq ingenti multituoine
ea p̃sidio armatoꝵ exclusa masinissã
ipsum cum paucis in uerticẽ montis
compellit. inde ꝓpe iam ut debellato
nec p̃dam mͦ pecoꝵ hominumq cap¬
toꝵ missa ad regem. s copiis ut aliqͣn¬
to maiorib ꝗͣ ꝓ reliquis belli remissis
ducentsq equitib degressum

Expanded text:
adeo licenter eludebant ut ad mare deadeo licenter eludebant ut ad mare deuectam praedam uenderent mercatoribus adpellentibus naues ad id ipsum, pluresque quam iusto saepe in bello Carthaginienses caderent caperenturque. deplorabant ea apud Syphacem Carthaginienses infensumque et ipsum ad reliquias belli persequendas instigabant; sed uix regium uidebatur latronem uagum in montibus consectari; Bucar ex praefectis regis, uir acer et imtum duo equitum, praemiorumque ingentium spe oneratus si caput Masinissae rettulisset aut uiuum—id uero inaestimabile gaudium fore— cepisset. palatos incurioseque agentes improuiso adortus, pecorum hominumque ingenti multitudine a praesidio armatorum exclusa Masinissam ipsum cum paucis in uerticem montis compellit. inde prope iam ut debellato nec praeda modo pecorum hominumque captorum missa ad regem sed copiis etiam, ut aliquanto maioribus quam pro reliquiis belli, remissis,ducentisque equitibus degressum
Abbreviated transcription (Latin):
sui castra locet si quis arceat. ut qo̾
maxime opus sit aciem cdumcaturuͭ sin
par metum agro cedatur in mediũ reg¬
num eundum aut sine certamine conces¬
suros inditionẽ eius mesuliosa: ut neqͣ¬
ꝗͣ pares futuros armis: His uocib in¬
citatus siphax masinisse bellum infert
et pͥmo certamine mesulios fundit fu¬
gatq masinissa cũ paucis equitib ex a¬
cie in montem bellum incole uocant. ꝑ¬
fugit familie aliqd̃ cum mapalib peco¬
ribꝰq uisaꝵ pecunia ilł ẽ ꝑsecuti sunt re¬
gem cet̾a mesulioꝵ multtudo inditionẽ
siphacis concessit quẽ ceꝑant exules mõ¬
tem herbidusa qͦusq ẽ. et qr pecoribonꝰ
alendo erat. hominũ quoq carne ac
lacte uiscentiũ abunde sufficiebat alim̃¬
ts: Inde nocturnis pͥmo ac furgus in¬
cursionib. deinde aꝑto latrocinio infes-¬
ta om̃ia circa ẽẽ maxime uri carthagi¬
niensis ager. qi et plus dequa it̃ numi¬
das ce latrocimum tuqus erat iam q̃q

Expanded text:
sui, castra locet. si quis arceat, id quod sui, castra locet. si quis arceat, id quod maxime opus sit, acie dimicaturum: sin per metum agro cedatur, in medium regni eundum. aut sine certamine concessuros in dicionem eius Maesulios aut nequaquam pares futuros armis. his uocibus incitatus Syphax Masinissae bellum infert. et primo certamine Maesulios fundit fugatque; Masinissa cum paucis equitibus ex acie in montem—Bellum incolae uocant—perfugit. familiae aliquot cum mapalibus pecoribusque suis—ea pecunia illis est—persecuti sunt regem: cetera Maesuliorum multitudo in dicionem Syphacis concessit. quem ceperant exsules montem herbidus aquosusque est; et quia pecori bonus alendo erat, hominum quoque carne ac lacte uescentium abunde sufficiebat alimentis. inde nocturnis primo ac furtiuis incursionibus, deinde aperto latrocinio infesta omnia circa esse; maxime uri Carthaginiensis ager, quia et plus praedae quam inter Numidas et latrocinium tutius erat. iamque
Abbreviated transcription (Latin):
agentib ad sese ꝑduxit: Hasdrubal
tum forte cum ħ gerebantur apud
symphacẽ erat qui numide haud sane
multũ ad se ꝑtinere credenti. utrum
pene stauchi mazenã masinissam. re-¬
gnum mesulioꝵ e̾et: Falli eum mag
noꝑe ait. masinissam eisdem contentũ
fore quib patrem galam. ut patruũ
eius oradem credat multo maiorem
indole in eo animi ingeniiq ẽẽ ꝗͣ in
ullo gentes ei usus ꝗͣ fuisset sepe eum
in hispania rare inter homines uir¬
tutem specim̃ dedisse sotiis pariter
hospitibq & siphacẽ & carthagini¬
ensis nͥ orientem illum ignem oppres¬
sissent ingent mox insenio cum iam
nulla morem ferre possent arsuros
adhuc gnasset. fragiles uires eius ẽẽ
iux dum coalescent fouentis regnum
instando simulandoq puincrt. ut
exercitũ ad finis mesulioꝵ admoueat
atq in agro de qͦ sepe cũ galanum
uerbis mͦ disceptatũ. s etiam armis
certatum fuerat. tanꝗͣ haud uͥ uris

Expanded text:
agentibus, ad sese perduxit. Hasdrubal agentibus, ad sese perduxit. Hasdrubal tum forte cum haec gerebantur apud Syphacem erat; qui Numidae, haud sane multum ad se pertinere credenti utrum penes Lacumazen an Masinissam regnum Maesuliorum esset, falli eum magno opere ait si Masinissam eisdem contentum fore quibus patrem Galam aut patruum eius Oezalcem credat: multo maiorem indolem in eo animi ingeniique esse quam in ullo gentis eius unquam fuisset; saepe eum in Hispania rarae inter homines uirtutis specimen dedisse sociis pariter hostibusque; et Syphacem et Carthaginienses nisi orientem illum ignem oppressissent ingenti mox incendio cum iam nullam opem ferre possent arsuros; adhuc teneras et fragiles uires eius esse uixdum coalescens fouentis regnum. instando stimulandoque peruincit ut exercitum ad fines Maesuliorum admoueat atque in agro de quo saepe cum Gala non uerbis modo disceptatum sed etiam armis certatum fuerat, tamquam haud dubie iuris
Abbreviated transcription (Latin):
ero militum aliꝗͣtum maretullus su¬
ꝑabat. nam et ipse eum exercitum
qd̾ capussam uicerat. & ex receptis pͦ
cedem regis aliqd̃ habebat. & puer
leuchumares ab symphace auxilium
ingentia adduxerat. XU. peditum
cum masinissã nequaꝗͣ tm̃ peditum
equitumue habente acie conflixit. ui
inter romana & punica arma exercita¬
t ducis regulus cum tutor & exigua
meresulioꝵ manu in carthaginensem¬
agrum ꝑfugit: ita recuꝑato regno pa¬
terno masinissa. qr sͥ aduersus sym¬
phacem haud paulo maiorẽ restare
dimicationẽ cernebat optimũ ratus
cum frẽ. patruele gr̃ãm reconciliare
missis qui et puero spem facerent si
in fidem masinisse sese ꝑmisisset fuct᷑m
eum in eod̃ honore qd apud galamo¬
eracles qͦndam fuisset. & qͥ maretul¬
lio p̃ter impunitatẽ sua omĩa cum
fide restitui. spondẽt ambo p̃optantis
exilio modicã domi fortunã omĩa ne
id fieret carthaginiensib de incdustͥa

Expanded text:
numero militum aliquantum Mazaetullus sunumero militum aliquantum Mazaetullus superabat; nam et ipse eum exercitum quo Capussam uicerat et ex receptis post caedem regis aliquot habebat, et puer Lacumazes ab Syphace auxilia ingentia adduxerat. quindecim micum Masinissa nequaquam tantum peditum equitumue habente acie conflixit. uicinter Romana et Punica arma exercitati ducis; regulus cum tutore et exigua Masaesuliorum manu in Carthaginiensemperfugit. ita reciperato regno paterno Masinissa, quia sibi aduersus Syphacem haud paulo maiorem restare dimicationem cernebat, optimum ratus cum fratre patruele gratiam reconciliare, missis qui et puero spem facerent si in fidem Masinissae sese permisisset futurum eum in eodem honore quo apud Galam Oezalces quondam fuisset, et qui Mazaetullo praeter impunitatem sua omnia cum fide restitui sponderent, ambo praeoptantes exsilio modicam domi fortunam, omnia ne id fieret Carthaginiensibus de industria
Abbreviated transcription (Latin):
nouat omnia ea auxilia p̃ꝑans adu̾¬
sus masinissam. & masinissa audita
morte patrui. dein nece fr̃is patruel
ex hispania in mauretaniã baga ea
tempestate rex mauroꝵ erat traiecit
tio ad paternos suosq amicos cum ad
ad eum conuener̾t. gͥ mauris inde sic̃
conuenerat retro ad regem remissis qͣ¬
ꝗͣ aliqͣto minor spe multitudo nec cũ
qua tanta rem aggredi satis auderet
conuenere ratus agendo ac moliendo
uires quoq ad agendum aliquid con¬
currit trepidum agmen cũ in urbem
refugisset. urbem masinissa pͥmo im-¬
petu capit ex regiis alios tradentes se.
recipit alios uim parantis occidit pars
maxima cum ipso puero int̾ tumultũ
ad syphacem quo pͥmum intenderat
iter ꝑuenert̃ fama huius modi cerei
in pͥncipio rerum ꝓsꝑe heȩ agm̃ conu̾̃¬
tit ad masinissam numidas affluebat¬
quȩ undiq ex agris uicisq ueteres
milites gale. & inuitabant iuuenem
ad recuꝑandum pat̾num in regnum

Expanded text:
nouat, omnia ea auxilia praeparans aduernouat, omnia ea auxilia praeparans aduersus Masinissam. et Masinissa audita morte patrui, dein nece fex Hispania in Mauretaniam —Baga ea tempestate rex Maurorum erat—traiecit.tio ad paternos suosque amicos, cum adad eum convenerunt. igitur Mauris inde, sicut convenerat, retro ad regem remissis, quamquam aliquanto minor spe multitudo nec cum qua tantam rem adgredi satis auderet convenerat, ratus agendo ac moliendo vires quoque ad agendum aliquid concurrit. trepidum agmen cum in urbem refugisset, et urbem Masinissa ppetu capit et ex regiis alios tradentes se recipit, alios uim parantes occidit; pars maxima cum ipso puero inter tumultum ad Syphacem quo primum intenderant iter peruenerunt. fama huius modicae rei in principio rerum prospere actae conuertit ad Masinissam Numidas, adfluebantque undique ex agris uicisque ueteres milites Galae et incitabant iuuenem ad reciperandum paternum regnum.
Abbreviated transcription (Latin):
apud numidas ẽ ꝑuenit. haud młto
post de zaleȩ quoq mortuo. maior ex
duob filiis eius capussa puero ad mo-¬
dum alt̾m pat̾num imꝑium accepit
meum magis iure gentis ꝗͣ auctorita-¬
ts inter suos aut uirib optineret reg
alienus sanguine regib familie semꝑ
inimice. ac de imꝑio uaria fortuna
cum his qui tum optinebant certan-¬
t sis concitatis popłarib apud qđ in¬
uidia regum magne auctoritatis erat
castris palam posits descendẽ regem
in aciem ac dunicare de regno cepit
in eo p̃lio capussa cum multis pͥncipũ
cecidit gens me sultoꝵ omnis inditio
imꝑiumq maretulli concessit regio
tam̃ nomine ab sumptu contentus¬
quȩ nomine modico tutoris puerum
ita detͥmarem qͥ stirpis regie suꝑerat
regem appellat: Carthaginiensem no¬
bilem feminam sororis filiam hannibał
quȩ ꝓximo ezachri regi nupta fuerat
matrimonio sͥ iungit spe carthagini¬
ensium societatis. ꝙ cum symphace
hospitrum uetustũ legatis missis re¬

Expanded text:
apud Numidas est—peruenit. haud multo post Oezalce quoque mortuo maior ex duobus filiis eius Capussa, puero admodum altero, paternum imperium accepit. ceterum cum magis iure gentis quam auctoritate inter suos aut uiribus obtineret regnalienus sanguine regibus, familiae semper inimicae ac de imperio uaria fortuna cum iis qui tum obtinebant certantis. is concitatis popularibus, apud quos inuidia regum magnae auctoritatis erat, castris palam positis descendere regem in aciem ac dimicare de regno coegit. in eo proelio Capussa cum multis principum cecidit. gens Maesuliorum omnis in dicionem imperiumque Mazaetulli concessit; regio tamen nomine abstinuit contentusque nomine modico tutoris puerum Lacumazen, qui stirpis regiae supererat, regem appellat. Carthaginiensem nobilem feminam, sororis filiam Hannibalis, quae proxime Oezalci regi nupta fuerat, matrimonio sibi iungit spe Carthaginiensium societatis, et cum Syphace hospitium uetustum legatis missis re
Abbreviated transcription (Latin):
adolescens. qd̃ tum ꝑ rarum in mandã¬
dis sacerdotiis erat quadrie auree eo
anno in capitolio posite ab edilib cur
.c. liuio. et .in. seruilio gemino. et
ludi romanib dium instaurati idẽ
ꝑ biduum plebei ab edilib . p. ullio.
et iouis epulum fuit ludoꝵ causa

Expanded text:
adulescens, quod tum perrarum in mandandis sacerdotiis erat. quadrigae aureae eo anno in Capitolio positae ab aedilibus curulibus C. Liuio et M. Seruilio Gemino , et ludi Romani biduum instaurati; item per biduum plebeii ab aedilibus P. Aelio P. Uillio ; et Iouis epulum fuit ludorum causa
Abbreviated transcription (Latin):
legiones. sextio. p̃r. acciꝑet.p̾. scippioni
cum exercitib qͦs hab̾et in ꝓuintia affrica
ꝓ rogatum imꝑium p̃torib. mͥ. ualerio
falthoni due legiones in brutchis. quib
.c. liuius priore anno p̾fuerat. decrete
.p. elius. p̾r. duas legiones in sicilia. ab
cñ. tremerio accipet legio unam fabio
in sardiniam. quam.p̾. lentulus pro
.p̾r. habuisset decernitur. m. seruilio
priores anni. cõs. cum suis duabus
item legionibus in etruria.p R0¬

Expanded text:
legiones a M. Sextio praetore acciperet. P. Scipioni legiones a M. Sextio praetore acciperet. P. Scipioni cum exercitibus quos haberet in prouincia Africa prorogatum imperium. praetoribus M. Ualerio Faltoni duae legiones in Bruttiis quibus C. Liuius priore anno praefuerat decretae— P. Aelius praetor duas legiones in Sicilia ab Cn. Tremelio acciperet, legio una M. Fabio in Sardiniam quam P. Lentulus pro praetore habuisset decernitur. M. Seruilio prioris anni consuli cum suis duabus item legionibus in Etruria pr
Abbreviated transcription (Latin):
to uiro ⁊ prudenti qͥ glẽ eius certam̃
bant ex auctoritate patrũ latum ad po¬
pulum ẽẽ cuius uellent imꝑium in af
tentionib et in senatu ⁊ ad popłm acta
res. postremo eo deducta ẽ. ut senatui ꝑ¬
mitt̾ent patre gͥ iurauit enim conuene¬
nerant censuerunt uti consules ꝓuintiã
inter se cõpararent sortirentur ue uter
italiam. uter classem nauium . Iͣ. hab̾et
cui classis obuenisset in siciliam nauiga¬
ret. si pax cũ karthaginiensib cõponi
neqͥsset in affricã traiceret. cõs. mari
scippio eod quo adhuc iure imꝑio t̾ram
gereret si conditiones conuenirent pacis
tribuni. pł. popłm rogarent utrũ con¬
sulem .p̾. scippionem iuberent pacem
dare. ⁊ quẽ si deportandꝰ exercitus ex
affrica ẽet deportare si pacem . ꝑ .p̃. scip¬
pionem. atq ab eod exercitũ deportari
iussissent. ne. cõs. ex sicilia in affricam tra¬
iceret alter. cõs. cui italie uenisset duas

Expanded text:
to uiro et prudenti, qui gloriae eius certamento uiro et prudenti, qui gloriae eius certamenbant: ex auctoritate patrum latum ad populum esse cuius uellent imperium in Atentionibus et in senatu et ad populum acta res postremo eo deducta est ut senatui permitterent. patres igitur iurati—ita enim conuenerat—censuerunt uti consules prouincias inter se compararent sortirenturue uter Italiam, uter classem nauium quinquaginta haberet; cui classis obuenisset in Siciliam nauigaret; si pax cum Carthaginiensibus componi nequisset, in Africam traiceret; consul mari, Scipio eodem quo adhuc iure imperii terra rem gereret; si condiciones conuenirent pacis, tribuni plebis populum rogarent utrum consulem an P. Scipionem iuberent pacem dare et quem, si deportandus exercitus uictor ex Africa esset, deportare. si pacem per P. Scipionem dari atque ab eodem exercitum deportari iussissent, ne consul ex Sicilia in Africam traiceret. alter consul cui Italia euenisset duas
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiumq id ppło imꝑtire. tum pate¬
facta gratulatione omĩa in urbe tẽpla
supplicationesq in triduũ decrete. le¬
gatis karthaginiensiũ. ⁊ philippi regis.
hii quoq uenerant petentib ut senatꝰ
Sͥ daret responsũ iussu patrũ ab dicta¬
tore ẽ consules nouos his senatũ dat᷑os
ẽẽ comitia. inde habita creati. cõs. ct.
unius pennus. cui sors urbane uenit.
.m. ualerius falto brutgos. mͥ. fabius
butheo. sardinã. p̾. elius. tuuͦ siciliã
es sorttus: de ꝓuintiis consulũ nichil
ante placebat agi qͣ legati philippi regis
karthaginiensiũ auditi eẽnt belli finem
alteriꝰ. alt̾us pͥncipum. alt̾us ꝓspici¬
ebant animis. ch̃. lentulũ. cõs. cupidi¬
tate flagrabat ꝓuintie affrice. seu bel¬
lum foret facilem uictoriã fore seuiam
finiret᷑. finiti tanti belli. sechos głam
petens negare. ita pͥus quicꝗͣ magis
affrica
decreta ẽe. concedente collegam mod̾a¬

Expanded text:
gaudiumque id populo impertire. tum pategaudiumque id populo impertire. tum patefacta gratulationi omnia in urbe templa supplicationesque in triduum decretae. legatis Carthaginiensium et Philippi regis—nam hi quoque uenerant—petentibus ut senatus sibi daretur responsum iussu patrum ab dictatore est consules nouos iis senatum daturos esse. comitia inde habita. creati consules Cn. res M. Iunius Pennus , cui sors urbana euenit— M. Ualerius Falto Bruttios, M. Fabius Buteo Sardiniam, P. Aelius Tubero Siciliam est sortitus. de prouinciis consulum nihil ante placebat agi quam legati Philippi regis et Carthaginiensium auditi essent; belli finem alterius, alterius principium prospiciebant animis. Cn. Lentulus consul cupiditate flagrabat prouinciae Africae, seu bellum foret facilem uictoriam, seu iam finiretur finiti tanti belli se consule gloriam petens. negare itaque prius quicquam agi Africa decreta esset, concedente collega, modera
Abbreviated transcription (Latin):
noui suffecti ñ eẽnt. res .p. sine curulib
magistratib erant .l. manilius torqͣt᷑
pontifex eo anno mortuus. in locũ eiꝰ
ludi romani ter toti instaurati. pecu¬
nia ex erario scribe uiatoresq ed curꝰ.
clam egisse ꝑ indicẽ damnati st̾. ñ sine
infamia luculli. ed̃. p̾. elius iub̃o. et.L
letoriꝰ. ed̃. pł. uitio creati magistratus se
abdicauer̃t cum ludos ludoꝵq cause
pullum ioui fecissent. & signaria ex¬
multatio argento facta in capitolio po¬
suissent. cerialia ludos dictator ⁊ mage
simul karthaginienses cũ uenissent ro
mam. senatus ad edem bellone habitꝰ
ẽ: uͥ cum .l. ueturiꝯ philo pugnatũ cũ
hannibale ẽẽ sup̃ma carthaginiensibus
pugna finemq tandem lugubr⁊ bello
impositũ. ingenti leticia patrũ exposu¬
isset adiecit. uerminã etiam siphacis fili¬
um quȩ parue bene geste rei accessio e¬
rat deuictũ in contionẽ ꝓdire iussus.

Expanded text:
novi suffecti non essent, res publica sine curulibus novi suffecti non essent, res publica sine curulibus magistratibus erat. T. Manlius Torquatus pontifex eo anno mortuus; in locum eiuslibus ludi Romani ter toti instaurati. pecuniam ex aerario scribae viatoresque aedilicii clam egessisse per indicem damnati sunt, non sine infamia Luculli aedilis. P. Aelius Tubero et L. Laetorius aediles plebis vitio creati magistratu se abdicaverunt, cum ludos ludorumque causa epulum Iovi fecissent et signa multaticio argento facta in Capitolio posuissent. cerialia ludos dictator et magisimul Carthaginiensesque cum venimam, senatus ad aedem Bellonae habitus est. ubi cum L. Ueturius Philo pugnatum cum Hannibale esse suprema Carthaginiensibus pugna finemque tandem lugubri bello impositum ingenti laetitia patrum exposuisset, adiecit Uerminam etiam Syphacis filium, quae parua bene gestae rei accessio erat, deuictum. in contionem inde prodire iussus
Abbreviated transcription (Latin):
ñtiatum ẽẽt. leticiamq ppłm ⁊ ludis cele¬
britatẽ addidit sedes suas¬
inspectaculo reddita claudiũ. ꝓcõs.ꝓ
fectum tandem ab urbe inter portus
cusanũ loretanũq attroxius tẽpestatis
adorta. in metum ingentẽ adduxit pło¬
nio inde cũ ꝑuenisset stetissetq ibi reli
abilua corficama. corsica in sardiniã tra¬
iecit. ibi suꝑantẽ insanos montis multo
et seuior ⁊ festiorib locis tempestas ad orta
disiecit classem multe quassate armam̃¬
tisq spoliate. naues quedam fracte.
ita uexata ac lacerata classis carał tenu.¬
it. uͥ dum subducte reficiunt᷑ naues hi¬
ems opp̃ssit circũ actumq anni tꝑs.
nullo progante imꝑium pͥuatus.⁊. clau¬
dius classem romam reduxit. m̃. serui¬
lius: ne comitioꝵ causa ad urbẽ reuoca¬
retur: Dictatore dicto .c. seruilio gemino
ꝑfici tẽpestates ꝓhibuert: Itaq cũ. pr̃.
idus martias. uet̾es magistratus abisseN

Expanded text:
nuntiatum esset; laetitiamque populo et ludis celenuntiatum esset; laetitiamque populo et ludis celebritatem addidit sedes sua sollemni spectaculo reddita. Claudium consulem profectum tandem ab urbe inter portus Cosanum Loretanumque atrox uis tempestatis adorta in metum ingentem adduxit. Populonium inde cum peruenisset stetissetque ibi dum ab Ilua Coriecit. Ibi superantem Insanos montes multo et saevior et infestioribus locis tempestas adorta disiecit classem. multae quassatae armamentisque spoliatae naves, quaedam fractae. ita vexata ac lacerata classis Carales tenuit. ubi dum subductae reficiuntur naves, hiems oppressit circumactumque anni tempus, et nullo prorogante imperium privatus Ti. Claudius classem Romam reduxit. M. Servilius, ne comitiorum causa ad urbem revocaretur, dictatore dicto C. Servilio Gemino, perfici tempestates prohibuerunt; itaque cum pridie idus Martias veteres magistratus abissent,
Abbreviated transcription (Latin):
karthaginiensiũ trepidatũ fuerat.
iussusq erat.t. claudius mature
classem in siciliã ducere. atq inde in
affricam traicere. ⁊ alter. cõs. in. serui¬
lius ad urbem morari. donec qͦ statu
res in affrica eẽnt sciretur. Segniter
om̃a incõparanda. omĩa deducendaq
classe. ab .t. claudio. cõs. facta erant.
ueliterno agro terra ingentib cau̾nis
consedit. arboresq in ꝓfundũ hauste
artqe foꝵ. & circa thaberne frusinone
murus aliqͦt locis. et porta deleto tac¬
ta. & inpalatio lapidib pluit. hic ꝓdi¬
gium more patrio nouendiali sacro. ce¬
tera hostiis maiorib expiata: inter que
etiam aquaꝵ insolita magnitudo in
relligionem uersa: nam ita abundaũ
tyberis. ut lidia pollinares circo inun¬
dato extra portã collinã ad edem eruei-¬
ne ueneris parati sint: Cet̾m ludorũ
ipso die subita serenitate orta pompa
duci cepta ad portam collinam reuocata
ductaq in circum ẽ. concessisse inde aꝗͣ

Expanded text:
Carthaginiensium trepidatum fuerat Carthaginiensium trepidatum fuerat iussusque erat Ti. Claudius mature classem in Siciliam ducere atque inde in Africam traicere, et alter consul M. Seruilius ad urbem morari donec quo statu res in Africa essent sciretur. segniter omnia in comparanda deducendaque classe ab Ti. Claudio consule facta erant Ueliterno agro terra ingentibus cauernis consedit arboresque in profundum haustae; Ariciae forum et circa tabernae, Frusinone murus aliquot locis et porta de caelo tacta; et in Palatio lapidibus pluit. id prodigium more patrio nouendiali sacro, cetera hostiis maioribus expiata. inter quae etiam aquarum insolita magnitudo in religionem uersa; nam ita abundauit Tiberis ut ludi Apollinares circo inundato extra portam Collinam ad aedem Erycinae Ueneris parati sint. ceterum ludorum ipso die subita serenitate orta pompa duci coepta ad portam Collinam reuocata deductaque in circum est cum decessisse inde aquam
Abbreviated transcription (Latin):
ses. Sunt qͥ hannibalem ex acie ad ma-
re ꝑuenisse. inde p̃parata naue ad regẽ
anthiocum extimplo ꝓfectum tradant
postulantiq ante omnia scippioni: ut
hanmbal sͥ trad̃etur: responsum esse
hannibalem in affrica non ẽẽ: Postꝗͣ
rediert̃ ad scippionẽ legati. que publica
in nauib fuerant ex publicis descripta
rationib. questores que pͥuata ꝓfiteri
quȩ karthaginiensib date in tres men¬
ses additum ne ꝑ indutaꝵ tempus.¬
aliorsus quamꝗͣ romam mitt̾ent legalõ.
& quicũq legat: karthaginẽ uenisseÑ
ne ante dimitt̾ent eos ꝗͣ romanũ imꝑa¬
torem qͥ ita petentes uenissent certiorẽ
facerent: Cum legatis karthaginiensib
romã missi .L. ueturius philo .I. m.
martus rallet scippio imꝑatoris fr̃. ꝑ.
eos dies cõmeatus ex sicilia sardiniaq
tantã uilitatẽ annone fecert̃. ut ꝓuec¬
tura uentiũ nautis mercator relinq̃¬
ret rome ad nuntiũ primũ rebellionis

Expanded text:
ses. —sunt qui Hannibalem ex acie ad mare ses. —sunt qui Hannibalem ex acie ad mare peruenisse, inde praeparata naue ad regem Antiochum extemplo profectum tradant, postulantique ante omnia Scipioni ut Hannibal sibi traderetur responsum esse Hannibalem in Africa non esse. postquam redierunt ad Scipionem legati, quae publica in nauibus fuerant ex publicis descripta rationibus quaestores, quae priuata, profiteri que Carthaginiensibus datae in tres menses. additum ne per indutiarum tempusalio usquam quam Romam mitterent legatos et quicumque legati Carthaginem uenissent ne ante dimitterent eos quam Romanum imperatorem qui et quae petentes uenissent certiorem facerent. cum legatis Carthaginiensibus Romam missi L. Ueturius Philo et M. Marcius Ralla et L. Scipio imperatoris frater. per eos dies commeatus ex Sicilia Sardiniaque tantam uilitatem annonae fecerunt ut pro uectura frumentum nautis mercator relinqueret. Romae ad nuntium primum rebellionis
Abbreviated transcription (Latin):
stituerenturꝰ: aliter nec indutas. nec
spem pacis ullam ẽẽ: Has conditiones
legati cum domũ referre iussit in conto¬
ne ederet. & gisgo ad dissuadendum
pacem ꝓcessisset. audiret᷑q amultitudi¬
ne inquieta ead et inbelli indignatus
hannibal dici ea intali temere audiriq
arreptum gisgonem manu sua ex suꝑio¬
re loco detraxit. quȩ insueta libere ciui¬
tati sp̃es cum fremitum popłi mouisset.
& ꝑturbatus militaris uir urbana lib¬
tate: Nouem inqͥt annoꝵ a uob̃ ꝓfectꝰ.
post sextum et .xxx. annum redii. mi¬
litaris artes quas me a puero fortuna
nẽ pͥuata. nc̃ publica docuit ꝓbe ui¬
deor scire urbis ac fori iura. leges. mores.
uos me oportet doceatis: Excusata im
erat. qd̃ ex nauib ꝑ indutias captis.
nicħ pret̾ ipsas cõpara naues
ues reddi ⁊ hõies. utiq in quiri cet̾a
quȩ abẽent estimanda scippiom ꝑmit¬
t. atq itapecuniã luere karthaginien¬

Expanded text:
stituerentur; aliter nec indutias nec stituerentur; aliter nec indutias nec spem pacis ullam esse. has condiciones legati cum domum referre iussi in contione ederent et Gisgo ad dissuadendam pacem processisset audireturque a multitudine inquieta eadem et imbelli, indignatus Hannibal dici ea in tali tempore audirique arreptum Gisgonem manu sua ex superiore loco detraxit. quae insueta liberae ciuitati species cum fremitum populi mouisset, perturbatus militaris uir urbana libertate 'nouem' inquit 'annorum a uobis profectus post sextum et tricesimum annum redii. militares artes, quas me a puero fortuna nunc priuata nunc publica docuit, probe uideor scire: urbis ac fori iura, leges, mores uos me oportet doceatis.' excusata imperat quod ex nauibus per indutias captis nihil praeter ipsas comparebat naues, ues reddi et homines utique inquiri: cetera quae abessent aestimanda Scipioni permitti atque ita pecunia luere Carthaginien
Abbreviated transcription (Latin):
ginem tñ cum et qͣta res eẽt. ꝗͣ longe tem¬
poris obsidio. tam munite etam ualide
urb reputarent. ⁊ipsum scippionẽ expec¬
labore ac ꝑiculi finiti belli famã sollicita¬
ret ad pacem omniũ animi uersi sunt:
ostero die reuocatis. & cũ multa castigati¬
one ꝑfidie muntiis. ut tot cladibꝰ edocti
tandem et uisiurandũ ẽẽ crecłent conditi¬
ones pacis dicte: ut lib̾i legib suis ue-¬
nerunt qua urb quoq agros quibꝰq
finib ante bellũ tenuissent. tenerent
popłandiq finem eo die romanus face̾t
ꝑfugas sugquosq et captuos omnis
reddẽnt romanis. ⁊naues rostratas p̃t̾
.x. triremes trad̃ent. elefantosq qͦs ha¬
berent domitos. neq domarent alios.
bellum neue in affrica. neue extra affri¬
cam ni ussu popłi .r. gererent. masinisse
res reddent. fedusq cum eo fac̾ent. fru¬
mentũ. stipendiũq auxiliis. donec a
onerarie capteq fuissent in nauib re¬

Expanded text:
ginem, tamen cum et quanta res esset et quam longi temginem, tamen cum et quanta res esset et quam longi temporis obsidio tam munitae et tam ualidae urbis reputarent, et ipsum Scipionem exspeclabore ac periculo finiti belli famam, sollicitaret, ad pacem omnium animi uersi sunt. postero die reuocatis legatis et cum multa castigatione perfidiae monitis ut tot cladibus edocti tandem deos et ius iurandum esse crederent, condiciones pacis dictae ut liberi legibus suis uiuerent: quas urbes quosque agros quibusque finibus ante bellum tenuissent tenerent, populandique finem eo die Romanus faceret: perfugas fugitiuosque et captiuos omnes redderent Romanis, et naues rostratas praeter decem triremes traderent elephantosque quos haberent domitos, neque domarent alios: bellum neue in Africa neue extra Africam iniussu populi Romani gererent: Masinissae res redderent foedusque cum eo facerent: frumentum stipendiumque auxiliis donec ab onerariae captae quaeque fuissent in nauibus re
Abbreviated transcription (Latin):
hannibale. missi ad petendam pacem:
Qͥ cum ad puippim p̃torie nauis accessissẽt
uelamente supplicum porrigentes. orantes.
nullũ his aliud responsum datum ꝗͣ ut
tinctam uenirent eo semot᷑m castra ipse
tam noscendi in p̃sentia ꝗͣ dep̃mendi
hostis causa. uthicam eod ⁊ octauio re¬
uocato rediit: Inde ꝓcedentib atgnentẽ
nuntius altus uerminam syphacis filiũ
cum equitib plurib ꝗͣ peditib uenire
karthaginiensib auxilio. pars exercitꝰ
fudit. exitu qͦq fuge intercluso parte
om̃i circũdatis equitib xũ. hominum
regulos. ipse inter tumultum cum pari-¬
cis esfugit ittumi ad thinetem eoð quo lo¬
co castra posita. legatiq.xxx. karthagi¬
ne ad scippionem uenerunt: et illi quid
multo miserabilius qͣ anteꝗͣ magis coge¬
bat fortune gerunt. s aliqͣto minore cũ
eum miscłia ab recenti memoria ꝑfidie
auditi sunt in consilio quamꝗͣ iusta ira
om̃is ad delendam stimulabat kartha¬

Expanded text:
Hannibale missi ad petendam pacem. Hannibale missi ad petendam pacem. qui cum ad puppim praetoriae nauis accessissent uelamenta supplicum porrigentes, orantes inullum iis aliud responsum datum quam ut Tynetem uenirent: eo se moturum castra. ipse tam noscendi in praesentia quam deprimendi hostis causa, Uticam eodem et Octauio reuocato rediit. inde procedentibus ad Tynetem nuntius allatus Uerminam Syphacis filium cum equitibus pluribus quam peditibus uenire Carthaginiensibus auxilio. pars exercitusfudit. exitu quoque fugae intercluso a parte omni circumdatis equitibus quindecim miregulus ipse inter tumultum cum paucis effugit. tum ad Tynetem eodem quo antea loco castra posita, legatique triginta ab Carthagine ad Scipionem uenerunt. et illi quidem multo miserabilius quam ante quo magis cogebat fortuna egerunt; sed aliquanto minore cum misericordia ab recenti memoria perfidiae auditi sunt. in consilio quamquam iusta ira omnes ad delendam stimulabat Cartha
Abbreviated transcription (Latin):
um uͥ om̃is spes milites carthaginienses
affrosq: ut omnib reb aliis pares eo
qd̾ integri confessis ac sauciis suꝑiores
eẽnt pugnarent italicos incertos socia
hannibal cũ hadrumetũ refugisset. ac¬
set fassus in curia ẽ. ñ p̃lio modos ẽẽ bel¬
lo uictum. nec spem salutis alibi ꝗͣ in
pace impetrande: Scippio confestim a
p̃lio expugnatis hostrum atriis direp¬
tisq cum ingenti p̃da ad mare ac na¬
ues rediit nuntio allato. p̃. lentulum.
cum om̃i genere cõmeatus ad uticã acces¬
sisse. ad mouendũ gͥ undiq terrorẽ per¬
culsus karthagini ratus misso lelio ro¬
mam cũ uictorie nuntio octauiũ terre¬
stri itinere ducere legiones karthagine
iubet ipse ueterem ñ ualen¬
hii classe adiuncta. ꝓfectus ab ut̾ica. por¬
tum karthaginis petiit. Haud ꝓcul
hab̾et cum uelata insuł ramisq olee
karthaginiensiũ occurrit nauis: decẽ
legati erant pͥncipes ciuitatis auctore

Expanded text:
tum, ubi omnis spes esset, milites Carthaginienses tum, ubi omnis spes esset, milites Carthaginienses Afrosque ut omnibus rebus aliis pares eo quod integri cum fessis ac sauciis pugnarent superiores essent; Italicos incertos socii Hannibal cum Hadrumetum refugisset acset, fassus in curia est non proelio modo se sed bello uictum, nec spem salutis alibi quam in pace impetranda esse. Scipio confestim a proelio expugnatis hostium castris direptisque cum ingenti praeda ad mare ac naues rediit, nuntio allato P. Lentulum ccum omni genere commeatus ad Uticam accessisse. admouendum igitur undique terrorem perculsae Carthagini ratus, misso Laelio Romam cum uictoriae nuntio, Cn. Octauium terrestri itinere ducere legiones Carthaginem iubet: ipse ad suam ueterem noua Lentuli classe adiuncta profectus ab Utica portum Carthaginis petit. haud procul aberat cum uelata infulis ramisque oleae Carthaginiensium occurrit nauis. decem legati erant principes ciuitatis auctore
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ iam equites iam elefantes fuderat
iam pͥma acie pulsa. in sccl̃am pugnabat:
n tꝑre illo lelius ac masinissa pulsos ꝑ
aliqͣtum spacii sequuti equites reu̾tentẽ
in auersam hostrũ aciem incurrere. is
demum eqͥtum impetus fudit hostem
circa campum fuga sparsi tenente oĩa
eqͥtatu passim interiert̃ carthaginiensi¬
ferme numerus captus cũ signis mill
equitib inter tumultũ elapsus. hadru¬
militie. omnẽ illam laudem adeptus sin-¬
gulari arte aciem eo die instruxisse ele¬
fantos in pͥma fronte. quoꝵ fortuitus
impetus atq intolerabił uis signa sequi
et seruare oroines in qͦ plurimũ spei po¬
nerent. romanos ꝓhiberent. Deincle
auxiliares ante carthaginiensiũ aciem.
ne hoĩes mixti & colluuione omnium
gentiũ quos ñ fides teneret. s merces.
lib̾m receptum fuge hab̾ent simul pͥmũ
ardorem atq impetũ hostium excipien¬
tes fatigarent asinisis nil aliud ꝗͣ uril¬
nerib siuis ferrũ hostiũ hebetarent:

Expanded text:
d iam equites, iam elephantos fuderat, iam prima acie pulsa in secundam pugnabat. in tempore Laelius ac Masinissa pulsos per aliquantum spatii secuti equites, reuertentes in auersam hostium aciem incurrere. is demum equitum impetus perculit hostem.circa campum fuga sparsi tenente omnia equitatu passim interierunt. Carthaginiensiferme numerus captus cum signis militequitibus inter tumultum elapsus Hadrumilitiae illam laudem adeptus singulari arte aciem eo die instruxisse: elephantos in prima fronte quorum fortuitus impetus atque intolerabilis uis signa sequi et seruare ordines, in quo plurimum spei ponerent, Romanos prohiberent; deinde auxiliares ante Carthaginiensium aciem ne homines mixti ex conluuione omnium gentium, quos non fides teneret sed merces, liberum receptum fugae haberent, simul primum ardorem atque impetum hostium excipientes fatigarent ac, si nihil aliud, uolneribus suis ferrum hostile hebetarent;
Abbreviated transcription (Latin):
parate. qm̃ pacem pati ñ potuistis: Ita
infecta pace ex colloquio ad suos cum se
recepissent: frustra uerba p̃cata renun¬
tant. armis decernendum ẽẽ haben¬
damq eam fortunam ꝗͣ dei dedissent.
in castra ut ẽ uentum ꝓnuntiant am¬
bo arma expedirent milites animos quȩ
ad sup̾mum certam̃ non in unum diem
s in ꝑpetuum si felicitas ade̾et uictores
roma an carthago iura gentib darent
ante crastinam noctem scituros. neq e
nim affricam. aut italiam. s orbem ter¬
rarum uictorie p̃mium fere ꝑ ꝑiculũ
p̃mio quib aduerse pugne fortuna fu¬
isset: Nam neq romanis effugum
lio effuso adeẽ uidebatur. p̃sens excidi¬
um: Ad hoc discrimen ꝓceclunt postõ¬

Expanded text:
parate quoniam pacem pati non potuistis.' ita parate quoniam pacem pati non potuistis.' ita infecta pace ex conloquio ad suos cum se recepissent, frustra uerba temptata renuntiant: armis decernendum esse habendamque eam fortunam quam di dedissent. in castra ut est uentum, pronuntiant ambo arma expedirent milites animosque ad supremum certamen, non in unum diem sed in perpetuum, si felicitas adesset, uictores. Roma an Carthago iura gentibus daret ante crastinam noctem scituros; neque enim Africam aut Italiam sed orbem terrarum uictoriae praemium fore; par periculum praemio quibus aduersa pugnae fortuna fuisset. nam neque Romanis effugium lio effuso, adesse uidebatur praesens excidium. ad hoc discrimen procedunt post
Abbreviated transcription (Latin):
sit uobis fraus petitis. neq patres
nr̃i pͥores de sicilia. neq nos de his¬
pania facimus bellum. & tum mam̾¬
tinoꝵ socioꝵ ꝑiculum. et nunc sa¬
gunti excidium. nobis pia ac iusta
induerunt arma uos lacessere ⁊ tu ip¬
se fateris. et dei testes sunt. ut qui et illiꝰ
belli exitum scd̾m iustas cdedert & huius
dant ⁊ dabunt penas qd̃ ad me atqnet
et humane infirmitatis memini. & uim
fortune reputo. & omnia quecumq agi¬
mus subiecta ẽẽ mille casib scio: ceterũ
uoluntate cedentem italia. & imposito in
nauies exercitu ipsum uenientem ad pa¬
cem petendam asꝑnarer: sic nc̃ cum ꝓpe
manu consertum restitantem ac tergi¬
uersantem in affricam attraxerim nulla
sum tͥ uerecundia obstrictus: Pinde si
quid ad ea quȩ tum pax conuentura ui¬
debatur. si multa nauium cum cõmeatu
ꝑ indutias expugnatarũ legatoꝵq uio¬
latoꝵ adicitur. est qd̃ referam ad consilrũ
sin illa quoq grauia uidentur. bellum

Expanded text:
sit uobis fraus petitis. neque patres sit uobis fraus petitis. neque patres nostri priores de Sicilia neque nos de Hispania fecimus bellum; et tunc Mamertinorum sociorum periculum et nunc Sagunti excidium nobis pia ac iusta induerunt arma. uos lacessisse et tu ipse fateris et di testes sunt qui et illius belli exitum secundum ius fasque dederunt et huius dant et dabunt. 'quod ad me attinet, et humanae infirmitatis memini et uim fortunae reputo et omnia quaecumque agimus subiecta esse mille casibus scio; ceterum uoluntate cedentem Italia et imposito in naues exercitu ipsum uenientem ad pacem petendam aspernarer, sic nunc cum prope manu conserta restitantem ac tergiuersantem in Africam attraxerim nulla sum tibi uerecundia obstrictus. proinde si quid ad ea in quae tum pax conuentura uidebatur, quasi multa nauium cum commeatu per indutias expugnatarum legatorumque uiolatorum, adicitur, est quod referam ad consilium: sin illa quoque grauia uidentur, bellum
Abbreviated transcription (Latin):
cippio ur̃i quoq ut audio patres ñ¬
nich etiam ob hoc qr parum cdigni¬
tatis in legatione erat. negauerunt
pacem: Hannibal peto pacem qui
neq peterem: nͥ utile crederem:
Eꝓpter eandem utilitatem tuebor eẽ
ꝓpter ꝗͣ petii. ⁊ quemadmnodũ qr a
me bellum ceptum ẽ. neq eius peni¬
teret qͦ ad ipsi inuidere dei p̃stiti:
ita adnitar ne quem pacis ꝑ me peti¬
te peniteat. Aduersus ħ imꝑator ro¬
manus: in hanc fere sententiam:
tus tui spem carthaginienses. ⁊ pre¬
sentem indutiaꝵ fidem. ⁊ spem pacis
turbasse. neq tu id sane dissimulas.
qui de conditionib suꝑiorib pacis
omnia subtrahas: ꝑ reterea quȩ iã
pͥdem in nr̃a potestate st̃: ceterum ut
tibi cure ẽ sentire ciues tuos ꝗͣto ꝑ te
onere leuentur: Sic mͥ laborandũ ẽ
ne si que tum pepigerunt hodie sub¬
tracta erunt ex conditionib pacis
p̃mia p̃fidie habeant inligni. quib
eadem pateat conditio etiam ut pro¬

Expanded text:
Scipio—uestri quoque, ut audio, patres noScipio—uestri quoque, ut audio, patres nonnihil etiam ob hoc quia parum dignitatis in legatione erat negauerunt pacem—; Hannibal peto pacem qui neque peterem, nisi utilem crederem, et propter eandem utilitatem tuebor eam propter quam petii; et quemadmodum quia a me bellum coeptum est ne quem eius paeniteret quoad ipsi inuidere di praestiti, ita adnitar ne quem pacis per me partae paeniteat.' aduersus haec imperator Romanus in hanc fere sententiam rtus tui spe Carthaginienses et praesentem indutiarum fidem et spem pacis turbasse; neque tu id sane dissimulas qui de condicionibus superioribus pacis omnia subtrahas praeter ea quae iam pridem in nostra potestate sunt. ceterum ut tibi curae est sentire ciues tuos quanto per te onere leuentur, sic mihi laborandum est ne quae tum pepigerunt hodie subtracta ex condicionibus pacis praemia perfidiae habeant. indigni quibus eadem pateat condicio, etiam ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
habenda fortuna erit ꝗͣ dii dederint :¬
nter cetera felicitatis uirtutisq exempla
m̾. attilius qͦndam in hac ead terra fu¬
isset. si uictor pacem petentib dedisset
patrib nr̃is: ñ statuendo felicitati mo¬
dum. nec cohibendo: Efferente se for¬
tuna. ꝗͣto altus elatus erat: eo fediꝰ
corruit quid̃ eius qui dat ñ qui petit
conditiones dicere pacis. s forsitan ñ¬
in indignissimis qui nob̾met ipsi mł̃ta
int̾rogemꝰ qͥ non recusamꝰ quin omĩa
ꝓpterq ea bellaim itum ẽ ur̃a sint sici¬
lia. sardinia. hispania: quicqͥd insulaꝵ
toto inter affricam italiamq continet᷑
mari carthaginienses inclusi affrice
littorib. uos ꝗͣdo ita displacuit exter¬
na etiam terra mariq uideamus re¬
gentis imꝑia haud negauerim ꝓpter
ñ numis sincere petitam aut expecta¬
tam nuꝑ ꝑacem suspectam ẽẽ uobis
punicam fidem multos ꝑ qͦs petita
sit. ad fidem tuende pacis ꝑtinet:

Expanded text:
habenda fortuna erit quam di dederint. ihabenda fortuna erit quam di dederint. inter pauca felicitatis uirtutisque exempla M. Atilius quondam in hac eadem terra fuisset, si uictor pacem petentibus dedisset patribus nostris; sed non statuendo felicitati modum nec cohibendo efferentem se fortunam quanto altius elatus erat, eo foedius corruit. 'est quidem eius qui dat, non qui petit, condiciones dicere pacis; sed forsitan non indigni simus qui nobismet ipsi multam inrogemus. non recusamus quin omnia propter quae ad bellum itum est uestra sint, Sicilia Sardinia Hispania quidquid insularum toto inter Africam Italiamque continetur mari; Carthaginienses inclusi Africae litoribus uos, quando ita dis placuit, externa etiam terra marique uideamus regentes imperio. haud negauerim propter non nimis sincere petitam aut exspectatam nuper pacem suspectam esse uobis Punicam fidem: multum per quos petita sit ad fidem tuendae pacis pertinet,
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ si in scł̃is reb bonam quoq mentẽ
darent dii. ñ ea solum quȩ euenissent.
s etiam ea que euenire possent repu¬
taremus: ut oĩum obliuiscaris alioꝵ
satis ego docum̃ti in om̃s casus sum
quem mͦ castris inter anienem atq ur¬
tissimis uiris clarissimis imꝑatorib
ornatum ante menia ꝓpe obsesse patrie
quib terrui ur̃am urbem ea ꝑ me dep̃-¬
nob̾ petentib magis necessaria ꝗͣ honesta:
Melior tutiorq est certa re: ꝗͣ separata uic¬
toria. Hȩc intua illa in deoꝵ manue:
Ne tot annoꝵ felicitatem in unius hore de¬
deris discrimen cum tua sui restum uim
fortune. martemq belli cõmunem ꝓpe
nusꝗͣ minus ꝗͣ in bello euentus respon¬
dent: Non tm̃ ad id qd̃ data pace iam
hab̾e potes si p̃lio uinces gle adieceris
parta ac sꝑata decora unius hore fortuna
euertere potem omĩa in pace iungenda
tuȩ potestatis sunt: p. corneli nunc ea

Expanded text:
quod si in secundis rebus bonam quoque mentem quod si in secundis rebus bonam quoque mentem darent di, non ea solum quae euenissent sed etiam ea quae euenire possent reputaremus. ut omnium obliuiscaris aliorum, satis ego documenti in omnes casus sum quem modo castris inter Anienem atque urtissimis uiris, clarissimis imperatoribus orbatum ante moenia prope obsessae patriae quibus terrui uestram urbem ea pro mea deprenobis petentibus magis necessaria quam honesta. melior tutiorque est certa pax quam sperata uictoria; haec in tua, illa in deorum manu est. ne tot annorum felicitatem in unius horae dederis discrimen. cum tuas uires tum uim fortunae Martemque belli communem propone nusquam minus quam in bello euentus respondent. non tantum ad id quod data pace iam habere potes, si proelio uinces, gloriae adieceris,parta ac sperata decora unius horae fortuna euertere potest. omnia in pace iungenda tuae potestatis sunt, P. Corneli : tunc ea
Abbreviated transcription (Latin):
tem unde puer ꝓfectus sum tam sede
ꝗͣ aduerse res ita fundauer̃t. ut rati¬
onem si quicꝗͣ fortunã malim tuam
& adolescentiam:⁊ ꝑpetuam felicitatẽ:
erociora utraq ꝗͣ quietis opus ẽ consi¬
liis metuo ñ temere incerta casuum
repugnet. quẽ fortuna nunꝗͣ decipit:
Ad ego fui ad tͣsmĩnum ad cannas ĩd
tu hodie uix dum militari etate imꝑio
accepto: Omnia audacissime incipien¬
tem: nusꝗͣ sefellit fortuna: Patris et
patriu ꝑsecutus mortem a calamitate
ur̃ȩ domus decus insigne uirtutis pie¬
tatisq eximie cepisti. amissas hispanias
recuꝑasti . iiͦii. inde punicis exercitib
pulsis. consul creatus cum ceteris ad
tutandam italiam parum animi ẽẽt
tͣnsgressus in affricam duob hic exer¬
citib cesis. binis ead hora captis simul
incensisq castris. siphace potentissimo
rege capto. tot urbib regni eius. tot
num herentem in possessione italie detͣ¬
xisti: Potest uictoriam malle ꝗͣ pacem

Expanded text:
tem unde puer profectus sum, iam secundae, tem unde puer profectus sum, iam secundae, iam aduersae res ita erudierunt ut rationem sequi quam fortunam malim: tuam et adulescentiam et perpetuam felicitatem, ferociora utraque quam quietis opus est consiliis, metuo. non temere incerta casuum reputat quem fortuna nunquam decepit. quod ego fui ad Trasumennum, ad Cannas, id tu hodie es. uixdum militari aetate imperio accepto omnia audacissime incipientem nusquam fefellit fortuna. patris et patrui persecutus mortem ex calamitate uestrae domus decus insigne uirtutis pietatisque eximiae cepisti; amissas Hispanias reciperasti quattuor inde Punicis exercitibus pulsis; consul creatus, cum ceteris ad tutandam Italiam parum animi esset, transgressus in Africam duobus hic exercitibus caesis, binis eadem hora captis simul incensisque castris, Syphace potentissimo rege capto, tot urbibus regni eius, tot m iam annum haerentem in possessione Italiae detraxisti. potest uictoriam malle quam pace
Abbreviated transcription (Latin):
ludibrium casus edid̾it. et fortuna.
contulerim. ad filiũ eius mermis ad
pacem petendam ueniam: Optimum
quidẽ fuerat eam patrib nr̃is mentẽ
datam ab diis ẽẽ. ut ⁊ uos italie. ⁊ nos
affrice imꝑio contenti eẽmus: neq enĩ
de uobis quid̃ sicilia ac sardinia satis
digna p̾cia sunt ꝓ tot classib. tot exer¬
citib. tot egregiis amissis ducib. sed
p̃terea magis rep̃hendi possunt quã
corrigi: Ita aliena appetiuimꝰ. ut de
nr̃is dimicaremꝰ. nec in italia solum
uos in portis ur̃is: ꝓpe ac menibus
signa armaq hostium uidistis.⁊ nos
ab carthagine fremitũ castroꝵ roma¬
noꝵ exaudimus: Qd̃ gͥ nos maxime
taretis in meliori ur̃a fortuna de pace
agitur: Agimus ei quoꝵ maxime
interest pacem ẽẽ quid qd̃ cumq ege¬
rimus ratum ciuitates nr̃e habitare
sint animo tm̃ nob̾ opus ẽ ñ abhorren¬
te acquietis consiliis qd ad meã attine-
bat etatem senem in patriam reu̾ten¬

Expanded text:
ludibrium casus ediderit fortuna uludibrium casus ediderit fortuna ucontulerim, ad filium eius inermis ad pacem petendam ueniam. optimum quidem fuerat eam patribus nostris mentem datam ab dis esse ut et uos Italiae et nos Africae imperio contenti essemus; neque enim ne uobis quidem Sicilia ac Sardinia satis digna pretia sunt pro tot classibus, tot exercitibus, tot tam egregiis amissis ducibus; sed praeterita magis reprehendi possunt quam corrigi. ita aliena appetiuimus ut de nostris dimicaremus nec in Italia solum uos in portis uestris prope ac moenibus signa armaque hostium uidistis et nos ab Carthagine fremitum castrorum Romanorum exaudimus. quod igitur nos maxime taretis, in meliore uestra fortuna de pace agitur. agimus ii quorum et maxime interest pacem esse, et qui quodcumque egerimus ratum ciuitates nostrae habiturae sunt: animo tantum nobis opus est non abhorrente a quietis consiliis. 'quod ad me attinet, iam aetas senem in patriam reuerten
Abbreviated transcription (Latin):
colloqͥum haud abnuisset. ambo ex cõ¬
posito duces castra ꝓtulerunt ut eo eie
cerunt ex ꝓpinquo possent scippio haud
ꝓcul naraggara urbem. cum ad cet̾a
loco opturno: Lum qd̃ aqualioth intͣ
teli coniectum erat consedit. Hannibal
tumulũ a qͣttuor mib inde tutum cõ¬
modumq alio qui nͥ quo longinque
aquationes erat cepit. ibi in medio locus
conspectus undiq ne qͥd insidiaꝵ e̾et
dilectus summotis par in spatũ arma-¬
tis cum singulis interp̃tib cong̾ssi ft̃
ñ sue mͦ etatis maximi duces. s omnis
ante se memorie omniũ gentiũ cuilibet
regum. imꝑatoꝵue pares paulisꝑ alter
altius in conspectu admiratione mutua
ꝓpe attoniti conticuere: Lum hannibal
pͥor si hoc ita facto datum erat. ue qui
ad pacem petendam uenirem: letor
te mͥ sorte potissimũ datum a qͦ peterẽ
tͥ quoq int̾ multa eg̾gia ñ inultimis
laudum hoc fuerit. hannibalẽ cui tot
de romanis ducib uictoriã dii dedisset᷑

Expanded text:
conloquium haud abnuisset, ambo ex comconloquium haud abnuisset, ambo ex composito duces castra protulerunt ut coire ex propinquo possent. Scipio haud procul Naraggara urbe cum ad cetera loco opportuno tum quod aquatio intra teli coniectum erat consedit. Hannibal tumulum a quattuor milibus inde, tutum commodumque alioqui nisi quod longinquae aquationis erat, cepit. ibi in medio locus conspectus undique ne quid insidiarum esset delectus. summotis pari spatio armatis, cum singulis interpretibus congressi sunt, non suae modo aetatis maximi duces sed omnis ante se memoriae omnium gentium cuilibet regum imperatorumue pares. paulisper alter alterius conspectu, admiratione mutua prope attoniti, conticuere; tum Hannibal prior: 'si hoc ita fato datum erat ut qui ad pacem petendam uenirem, laetor te mihi sorte potissimum datum a quo peterem. tibi quoque inter multa egregia non in ultimis laudum hoc fuerit Hannibalem cui tot de Romanis ducibus uictoriam di dedissent