comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sie mat̾ patruus aũtis est rce¬
patris suꝑ ⁊ ipẽ duplicit intel¬
ligedus est. expatre uł matre
auia pat̾na mea nupsit patri
tuo pepit teaut inta paterna
tuamipsit patrimeo pepit me
ego tibi patruus suma trimad̾
onupsit.nam qui exbiis ma¬
masculim femims siłr patrin
femine alł amite. siuir qmułx
ille filiam eius duxĩt illa filio
enis ipsit. qui exꝑte ad ole¬
scentis nati erunt exmr̃e puel¬
le natos fris filios illi eos patrͣ¬
os ⁊ amitas appellabunt.
Aiumculus est matris fr̃eatez
masculims nati fui̾nt mince
auuncłi q̃ femine mincẽ mat̾¬
tere erunt. ⁊ cadem rõe masculi¬

Expanded text:
›nae mater. patruus, is autem est patris frater et ipse dupliciter intellegendus est ex patre uel matre. auia paterna mea nupsit patri tuo, peperit te, aut auia paterna tua nupsit patri meo, pepe‹ri›t me: ego tibi patruus sum et tu miho nupserit: nam qui ex his mamasculi feminis similiter patrui, feminae illis amitae. si uir et mulier ille filiam eius duxerit, illa filio eius nupserit: qui ex patre adulescentis nati erunt, ex matre puellae natos fratris filios, illi eos patruos et amitas appellabunt. auunculus est matris frater eadem masculi nati fuerint, inuicem auunculi, quae feminae, in uicem materterae erunt, et eadem r
Abbreviated transcription (Latin):
exfr̃ib ant sororib nascuntẽ.
quos ꝗdam ita dixerut ut eosꝗ
dem qui exftĩb nati sunt srẽs
patrueles.item eas q̃ exfrĩb na¬
te sunt. sorores patrueles exfrẽ
⁊ sorore amitinos amitinas ecł
uõ ⁊ eas qui q̃ exsororib natin

Expanded text:
ribus vel sororibus nascuntur. quos quidam ita distinxerunt, ut eos quidem, qui ex fratribus nati sunt, fratres patrueles, item eas, quae ex fratribus natae sunt, sorores patrueles: ex fratre autem et sorore amitinos amitinas: eos vero et eas, qui quaeve ex sororibus nati
Abbreviated transcription (Latin):
pote ⁊ pnepte singulis quad̃i¬
fariam.ut .s. demonstrammuᷤ
sunt abnepotis uł abneptis
filius filia ꝓnepotis uł ꝓnep¬
tis nepos. neptis nepotis łnep¬
tis ꝓnepos ꝓneptis filii fi uel
filie abnepos abneptinumã¬
buntur. subhac appellatõe.xx¬

Expanded text:
pote et pronepte singulis quadrifariam, ut supra demonstrauimus, ptis: hi sunt abnepotis uel abneptis filius filia, pronepotis uel proneptis nepos neptis, nepotis uel neptis pronepos proneptis, filii uel filiae abnepos abneptis: numerabuntur sub hac appellat
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ñ semꝑeos ꝗeiusden gra¬
dus sunt scrrrẽ. ¶Dnmo graᷤ¬
du sunt supraꝑat mꝯt infra.fi¬
lus filia
gradu sunt supra ꝓainus pamna.
Gfra ꝓnepos pnep̾tis exĩransu̾¬
io srĩs sororis ne filio filias⁊ eo

Expanded text:
mus, non semper eos, qui eiusdem gradus sint, concurrere. Primo gradu sunt supra pater mater. infra filius filia. gradu sunt supra proauus proauia. infra pronepos proneptis. ex transuerso fratris sororisque filius filia
Abbreviated transcription (Latin):
nurus ⁊ auus m̃s socer magnꝰ
estalla illi ꝓnurus. ¶Item ꝓ¬
socrus michi uxoris mee quia
estego ergo illi sum ꝓ genersq̃
retro mater mea uxorismec ꝓ
a illi ꝓmirus ẽ priuignus ãt ẽ¬
uxons mee filius exalio uiro
um uxor mealibis quos exali¬
auxore hẽo nouerca dr̃. libera
mei illi prungin.um frat leir¬
ẽ et ap̃ grecos dapp. appellatur ũ
est ap̃ homerum legatum.sic ẽ¬

Expanded text:
us uxoris meae socer magnus est, illa illi pronurus. item prosocrus mihi uxoris meae avia est, ego illius sum progener: et retro mater mea uxoris meae a illi pronurus est. privignus est uxoris meae filius ex alio viro um uxor mea liberis, quos ex alia uxore habeo, noverca dicitur, liberi mei illi privigni. viri frater levir. is apud Graecos δαήρ appellatur, ut est ap
Abbreviated transcription (Latin):
ret. ñ ur̃ suus hr̃s agnosci ac
ne auo ꝗdem suo hũc nepo¬
te p̾tumum cũ inuo filio na¬
sceretur. suum hr̃dem ꝓtinꝰ
agnosci⁊ iõ nec aui testĩ rẽ¬

Expanded text:
detur suus haeres agnosci, ac ne avo quidem suo hunc nepotem posthumum, cum vivo filio nasceretur, suum haeredem protinus adnasci. Et ideo nec avi testame
Abbreviated transcription (Latin):
seuerass in ea uolũtare. ũ uel¬
let adhucillum testiñ uałe.
ualiturm ullud. oiͣ rursu
aluro fcm. si mõ militarẽt ad¬
huc eo tp̃r. quo nascẽtur illi
postinus S si filiꝰ fam̃
miles feciss restm̃ dem̃ pꝰa in¬

Expanded text:
severasset in ea voluntate, ut vellet adhuc illud testamentum valere, valiturum illud, quasi rursum aliud factum: si modo militaret adhuc eo tempore quo nasceretur illi posthumus. Sed si filius familias miles fecisset testamentum, dein
Abbreviated transcription (Latin):
Ertullianꝰ.I dem ⁊si pater
fam̃. miles.decastrẽsib reb dỹ¬
taxat testatus adarrogãdu se
de dit siu̾opmissus iam hoc feᷤ¬
cerat. non ualet testm̃.¬
iuus traianus
rata sint. sic intelligi debẽt.ut u¬
tiq prius ꝯstare debeat testm̃
am testaretur. ita locutus ẽ ut de¬
clararet q̃m uellet sibi brdez ẽẽ.
⁊ cui lib̾tatem tribue̾t. pot̃ indĩ
sine scripto hoc mõ ẽẽ testatꝰ. uo
luntas eius rata hñda ẽ Cet̃u
si ut płmq ẜmonib fi̾ solet.
dix̾ alicin. ego te hrdem fatio a¬
ut tibi bona mea reliquo. ñ oꝑ¬

Expanded text:
eculio. Idem et si pater familias miles de castrensibus rebus dumtaxat testatus adrogandum se dederit: si uero missus iam hoc fecerat, non ualet testivus Traianus rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeat, testamam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere, potest videri sine scripto hoc modo esse testatus, et voluntas eius rata habenda est. ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit alicui : ‘ ego te heredem facio ’ aut ‘ tibi bona mea relinquo ’,
Abbreviated transcription (Latin):
mag̾ int̾est. q̃m ipõrum ꝗb id
priulegiuĩ datum ẽ eiusmoĩ
exẽplum ñ admitti.alicqnñ
difficult᷑ post mortẽ alicꝰ mili¬
tis testes existerẽt ꝗ affirmarẽt.
se audisse dicẽtem.aliꝙͣ relmn¬
q̃re se bona cui usum sit.⁊ ꝑ hͣ
iuditia uã subuerterentur.¬
Arcꝰ ituis priusquã tri¬
defunctus ẽ quero an militis
tandum ẽ. ꝗ se uellet testm̃ qd̃
an fecerat ualere aliquo mo
sinũt militari iure uałe. ꝙ ãni
spatium testis eorũ ꝗ honesta
uł cãriam missi cẽm mneruer̃t
tribuiturius testãdi. in castrẽ¬
si peculio. qd̾ filiis. fam̃. militã¬
tib ꝯcessum ẽ. ad eos ꝗ igno¬
minie cã sunt missi nõ ꝑtinet.
qͣs̾ hoc prenii loco merentib
mos hr̃des instituit. n substi¬
tutos dedit.qb ñ aditus. ad
suꝑns testm̃n se redire testatu
irrita placiit. nisi noĩatim eã
ꝯfirmass ad priorem uolũta¬
tem reuersus.

Expanded text:
magis interest, quam ipsorum, quibus id priuilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicentem aliquem relinquere se bona cui uisum sit, et per hoc iudicia uera subuertunturius priusquam tridefunctus est: quaero, an militis etandum est, qui se uelle testamentum quod ante fecerat ualere aliquo modsin‹u›nt militari iure ualere, quod anni spatium testamentis eorum, qui honestam uel causariam missionem meruerunt, tribuitur. ius testandi de castrensi, quod filiis familias militantibus concessum est, ad eos, qui ignominiae causa missi sunt, non pertinet, quod hoc praemii loco mos heredes instituit neque substitutos dedit: quibus non editis ad superius testamentum se redire testatus irrita placuit, nisi nominatim ea confirmasset ad priorem uoluntatem reuersus.
Abbreviated transcription (Latin):
inẽidi̾t. ⁊ legerit testiñ. hac rur¬
sus suo signo signamt ãpluiᷤ¬
circũduxerit.adiecerit.eñda¬
testm̃ enis ad prinlegia mili¬
tumñ ꝑtinebit.
Efrican.¬

Expanded text:
iderit et legerit testamentum ac rursus suo signo signaverit, ampliperduxerit adiecerit emendatestamentum eius ad privilegia militum non pertinebit. African
Abbreviated transcription (Latin):
stm̃ qd̃ inmilitia feẽ.si iur mi¬
litiefut scriptum. alioqn si
sumqiec tñ circam̃ilitẽ eade
adbibebitur distinctiõ. na
niamuoluntas ꝗdem militis
iles si testiñ inꝑfect᷑ũ
reliquat.scriptura que ꝓfert̃.
ꝑfecti testĩ potãtem obtin et. yã
militis testm̃. sola̾ ꝑficitur uo¬
lĩtate quiqͦ pła ꝑdies uarioᷤᷤ

Expanded text:
ntum quod in militia fecit, si iure militiae fuit scriptum: alioquin ssum. Nec tamen circa militem eadem adhibebitur distinctio: nam qoniam voluntas quoque militis Miles si testamentum inperfectum relinquat, scriptura quae profertur perfecti testamenti potestatem optinet: nam militis testamentum sola perficitur uoluntate: quique plura per dies uarios
Abbreviated transcription (Latin):
s dimi frẽs ixpserũt. substitu¬
toẽm ꝗdem uałe.tutoris autẽ
datõẽm ñ ualẽ.qr hr̃oitati qde
sue. miles q̃lem uellet substitr¬
toem face̾ pot̾.uerumtñ alienỹ
aus minuere non poͬt.
hr̃ssua spote adierit hr̃ditatẽ
⁊ regatus totam hr̃ditatem re¬
stituerit. extrebelliano trãseũt¬

Expanded text:
ipserunt substitutionem quidem ualere, tutoris autem dationem non ualere, quia hereditati quidem suae miles qualem uellet substitutionem facere potest, uerum tamen alienum ius minuere non potestheres sua sponte adierit hereditatem et rogatus totam hereditatem restituerit, ex Trebelliano transeu
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾it ꝑ testm̃ sequẽs cauendo.
inpotãte institutõĩs redige̾ ⁊
efficere directam institutoẽm
ferebam. si h animofueritmi
hefficiut duo testã sint simp¬

Expanded text:
testamentum sequens cauendo in potestatem institutionis redigere et efficere directam institutionemferebam, si hoc animo fuerit mihoc effici, ut duo testamenta si
Abbreviated transcription (Latin):
testõrumꝯu̾tiss. utrum autẽ.
sit hoc ẽ ⁊ hr̃dis institõ.an uero
cet᷑a post institutõem hr̃dis s
⁊ ip̃am inscitutõem in cãm fi¬
deiꝯmissi u̾tisse. msi alud te¬
statorem scripsisse ꝓbetur.
hr̃s apriore relicta legata d.
⁊ arbitror se non debenisi ali
si intradies cͥtos qͣm successor
eiusincastra uenerat.manẽs
in castris coclicilios fecĩt ⁊ ibi
decesẜit. qm̃ desimͣt militis lo
hri.postquam successor enis ĩ
castra uenĩt.ideo cõĩ iure cim¬
um roãnorum cocdicilli eiꝰs esti¬
testõ militareceꝑit. id q̃p testĩ

Expanded text:
se. Utrum autem sit, hoc est et heredis institutio, an uero cetera praeter institutionem heredis, sed et ipsam institutionem in causam fideicommissi uertisse, nisi aliud testatheres a priore relicta legata debet. et arbitror hunc non debere, nisi aliasi intra dies certos, quam successor eius in castra uenerat, manens in castris codicillos fecerit et ibi decesserit, quoniam desinit militis loco haberi, postquam successor eius in castra uenit, ideo communi iure ciuium Romanorum codicilli eius aestitestamento militare coeperit, id
Abbreviated transcription (Latin):
aul. Iam in bona castren¬
sia non eẽ dãdam.cc̃ tabulas
io seruum legaui̾t ⁊ eum titiꝰ
manuisit. delib̾ante seionxx¬
qr. islegatum omisiss. lb̾an¬
dum fore dico.qr ⁊ si hr̃s ẜuũ
alicin legato int̾m maumm¬
siss. dem̃ legatarius repudiaᷤᷤ¬

Expanded text:
um Nam in bona castrensia non esse dandam contra tabulas io servum legaverit et eum Titius manumississet deliberante Seio moxque is legatum omisisset, liberandum fore dico, quia et si heres servum alicui legatum interim manumisisset, deinde legatarius repudia
Abbreviated transcription (Latin):
quo exasse scripsit. hrdem. fidĩq
eius ꝯmisit.ut qc quid adeuz ex
hr̃ditate enus ꝑueniss cũ moret.
restitue̾t filio testatricis nepoti
meo exigiuõ q̃situ ẽ. cum iste se¬
ius sb̾am suam dissipat ⁊ ueretũ
pa̾t fideis missurii. ne mane fidei¬
ꝯmifsum ostituatur. an ad sat̃da¬
tõem fidei omissi noĩe prẽm defu̾c¬
testatricemͣ ap̃maritum suu ex
quo filium suum relinq̃rat res d̾¬
posunsse. ñ exacta cautõe depõĩti¬
stitui debeat.an u̾o qm̃ emolum̃¬
tũ totius hr̃ditatis adfilium d̾¬
fũcte reu̾ti deb̾et. ap̃ miẽm reanẽt¬

Expanded text:
scripsit hered‹e›m fideique eius commisit, ut, quidquid ad eum ex hereditate eius peruenisset, cum moreretur, restitueret filio testatricis nepoti meo exigi ueto'. quaesitum est, cum iste ‹S›eius substantiam suam dissipa‹t› et ueretur pater fideicommissarii, ne inane fideicommissum constituatur, an ad satisdationem fideicommissi nomine patrem defunctestatricem apud maritum suum, ex quo filium reliquerat, res deposuisse non exacta cautione depositistitui debeat? an vero quoniam emolumentum totius hereditatis ad filium defunctae reverti deberet, apud maritum remane
Abbreviated transcription (Latin):
naĩa distracta s̃uł testatoris ꝑ¬
missiim uł ꝯcetẽte legatario p̃ti¬
um eorũ fideiomissi ẜuadi cã in
deposito habendum.
fideiꝯmissi. ꝗ cognoscit intaxati¬
oe quo fidenissores petunt. ¶A¬
monẽd̾i aũt sumꝰ. reb publicis
uolũtati defunti statum iri.

Expanded text:
am distracta sunt uel testatoris permissu uel concedente legatario, pretium eorum fideicommissi seruandi causa in deposito habendum. fideicommissi, qui cognoscit taxationem quoque fideiussores petuntur.Admonendi autem sumus rebus publicis uoluntati defuncti statu ‹i›ri.
Abbreviated transcription (Latin):
tõe frĩs fuerunt ꝯsecuti cũ bona
ꝓpria ꝯferre cepint se restitutuoᷤ
S si nec ip̃i cau̾e possint. itilit᷑
ꝓbatũ ẽ uirum bonum ab ut᷑q
ꝑte eligẽdum ap̃ quẽ ut sei ue¬
stremsructus ceponãtur. ꝗcr
utiles actões ap̃tore datas exer
to. ñ alit ad eum qui fideis petit
uł res deponẽda ẽ. uł iunsdictõ
restituentaerit. ¶Sidies ay
ꝯdictio legatiuł fideiomissipe¬
titõem actõem uedeferridicatũ.
⁊ io safclatio desideretur. hr̃s ãt
ꝑcalum pmã postulari ꝯtẽdat.
et relictum neget. ñ ałr audiẽdꝰ
erit. qui cauẽ postulat. qm̃ s sc̃p¬
turam q̃m relictam affirmet. e¬
xibũit. ¶ Cum q̃rebatur uͥ fi¬
deiomissi ẜuandi cã cam̾i opte¬

Expanded text:
secuti, cum bona propria conferre coeperit, se restituturos. sed si nec ips‹i› cauere possint, utiliter probatum est uirum bonum ab utraque parte eligendum, apud quem ut sequestrem fructus deponantur quique utiles actiones a praetore datas exercto non aliter ad eum, qui fideicommissum petit,uel res deponenda uel iurisdictio restituenda erit.Si dies aut condicio legati fidei commissi petitionem actionemue differre dicatur et ideo satisdatio desideretur, heres autem per calumniam postulari contendat et relictum neget, non aliter audiendus erit qui cauere postulat, quam si scripturam, qua relict‹u›m adfirmet, exhibuerit.Cum quaerebatur, ubi fideicommissi
Abbreviated transcription (Latin):
liano fidciꝯmissario. utͣq ꝗdem
stipło committetur. s except̃. se
tueĩ hr̃s. quia caue̾ nõ debuit᷑.
S si ps brditatis restituta sit ab
utroq cauẽdumẽ. ¶Etia si
ab intestatodebeatur fideicom¬
nec hoẽrari hr̃dem cum possit cos¬
dẽ fidenissores adutrãq stipłoẽ¬

Expanded text:
dem stipulatio committetur, sed exceptione se tuebitur heres, quia cauere non debuerit. sed si pars hereditatis restituta sit, ab utroque cauendum est.Etiam si ab intestato debeatur fideicom‹n›ec onerari heredem, cum possit eosdem fideiussores ad utramque stip
Abbreviated transcription (Latin):
uẽdicat ꝓprietarius. ꝓ exceptõ¬
nem doli repellipot.qr fructuari
derestituẽdis qnqͦ hr̃di cauit.
planesi .x. aureorum põnez le¬
gatarius hãt. marcellus ait.dã¬
damaił hr̃diuł fructuarĩouti¬
lem actõem in legatariũsimõ
ei cauetĩ s si subꝯdictõe eĩ .x. le¬

Expanded text:
uindicat proprietarius, per exceptionem doli repelli, qua fructuarius de restituendis quinque heredi cauit. plane si decem aureorum possessionem legatarius habeat, Marcellus ait dandam uel heredi uel fructuario utilem actionem in legatarium, si modo ei caueatur. sed si sub condicione ei
Abbreviated transcription (Latin):
qnissiꝗs inspexĩt. qd sub cõ¬
dictõe relictum ẽ. dicẽ debeat sat̃¬
datõem exigẽdam ẽte siuc exas¬
se siune exꝑte quis legatum debe¬
at cauẽd sine institutus sit hrs.
sine substitutũs. ¶ Helissimẽ
q̃ritur an h̾stipło increm̃tum
exfructib uł usuris sentiat a rec¬
te placint exmora in crem̃tur hi¬
turam stipłonemait id qd opte¬
bit ꝯp̃hendat. ¶Siꝗs subcõ¬
dictõe legatum stipłatur. pentẽ¬
te ꝯdictõe decesẜit. stipło euane¬
scit. qr nec lẽgatum tr̃asmmttit᷑¬

Expanded text:
quis inspexerit, quod sub condicione relictum est, dicere debeat satisdationem exigendam.Certe siue ex asse siue ex parte quis legatum debeat, cauere debet, siue institutus sit heres siue sub stitutus.Bellissime quaeritur, an haec stipulatio incr‹e›mentum ex fructibus uel usuris sentiat. et recte placuit ex mora incrementum habituram stipulationem, ‹ut› id quod oportebit conprehendat.Si quis sub condicione legatum stipulatus pendente condicione decesserit, stipulatio euanescit, quia ne‹c› legat‹um› transmittitu
Abbreviated transcription (Latin):
si existẽtis ꝯdictõis tp̃r. ñ hrẽnt
eos ĩpotate. euenit tam̃ ẜm hoc.
ut incauno sit delegato cautr.
Namsi existẽtis ꝯdictõis tp̃r sri
iuns sunt. non erit cautum.
uere nemtinẽ ãplus petituru.
ꝯpellend̾erit hrslegatũ qd̃ ia¬

Expanded text:
si existentis condicionis tempore non haberent eos in potestate. euenit tamen secundum hoc, ut in casum non sit de l‹eg›ato cautum: nam si existentis condicionis tempore sui iuris sunt, non erit cautum. uere neminem amplius petiturum, compellendus erit heres legatum, quod ia
Abbreviated transcription (Latin):
płanti legati nomiẽsi sponteat
hr̃s offilius aitita cauere deb̾e.
si is cums nõie eaueat uinãtan
Saͣtibi eorum ususf. legatus sit.
sipure utriq legatum sit relic¬
tumas cui pprietas legata sit ip¬
soiure uẽdicabit.xfructuanũ

Expanded text:
anti legati nomine spondeat heres, Ofilius ait ita cauere debere, si is, cuius nomine caueat, uiuat, sint, tibi eorum usus fructus legatus sit, si pure utrique legatum sit relictum, is cui proprietas legata est ipso iure decem uindicabit, fructuarium
Abbreviated transcription (Latin):
ei facultas fatiẽda ẽ. ¶Si dubi¬
dicẽdum est p̃torem cãm cog̃¬
ta statuere id debere xtsi licuͣt.
eum ñ muẽnon pmittat ĩ spi¬
ci tabulasuł ⁊̃ ipãm scriptam
ꝗs inspiciat⁊ sigillet ⁊qd ali¬
nd̾ extabuł uelit spectare. ¶¬
spectio tabularum q̃ lectõe es¬
rumindicat. ¶Diemãt ⁊s
matĩam fło fabricãdo instrũe
ti potãtem inspiciẽdi. uel de¬
scribendi mbet.an desidãnti
tp̃c. dab̾ ad exibitoem ⁊ mag̾
ẽ. ut dari deb̾at ẜm locorum ã¬
gustias sen ꝓlixit᷑ates. ¶Si

Expanded text:
ei facultas facienda est. Si dubidicendum est praetorem causa cognita statuere id debere, ut, si liquerit eum uiuere, non permittat. Inspici tabulas est, ut ipsam scripturam quis inspiciat et sigilla et quid aliud ex tabulis uelit spectare. Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat. Diem autem et materiam falso fabricando instruere ti potestatem inspiciendi uel describendi iubet an desideranti tempus dabit ad exhibitionem? et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates. Si
Abbreviated transcription (Latin):
adlep̃tõĩid oft ẽ ut cogat sig̃to¬
re ueĩre ⁊ sigilla sua recognõscere.
se. pͣł eni expedit supp̃ma ho¬
Set si maior ꝑs signa¬
torum fiñt muẽta pof̾it ip̃iꝰ
ubi ipe sit utiagnoscat.na
reuocan eum agnoscẽdi cã.
hoẽrosum ẽ quippe sepe cum
magna captõe arebnrĩs re¬
uocamur. ⁊ sit imiquum dãp¬
nosum cinꝙ eẽ offitium su¬
um. nec adrem ꝑtinet unus
int̾uemẽtib optime opimo¬
tũ ⁊ recognitum fcm ab eisdẽ
ubi ip̃i signatores sint ad in¬
spicienda sigilla sũa.
pianturattam̃ si seorsinͭ ea
signatas restator reliq̃rit pre¬
tor eas aꝑiri ñ cã cogm̃ta ñ¬

Expanded text:
aetoris id officium est, ut cogat signatores conuenire et sigilla sua recognoscere 5 se: publice enim expedit suprema hoSed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis ubi ipse sit, uti agnoscat: nam revocari eum adgnoscendi causa onerosum est. quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur et sit iniquum damnosum cuique esse officium suum. nec ad rem pertinet, unus intervenientibus optimae opinitum et recognitum factum ab isdem, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua. 8perirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator reliquerit, praetor eas aperiri nisi causa cognita n
Abbreviated transcription (Latin):
to fc̃õ. ptem dimidiam brdita¬
tis sue restitui usserit. dem̃ p̃
missionem feĩs codicilłalta
ꝑtemtitio restitui rogam̾t. Si
quidem post annum missioi
sue decesserit. et tibi et titiohr̃
ptem qͣrtam retinebit. quia eo
tp̃r testator decesserit. quo test
eius adbnfitium principale
ptinẽ desiderat si uero intra an¬
nummissionis sue decesserit.
solus titius deductionem ꝑti
qͣrte patieturquia eo tp̃r fider¬
cominissum est relictum ei. qͦ
testatoriuremilitari testan nõ¬
stitue pecuniam que p̾t mortẽ
fitiãt. tam̃ ꝑꝑ fidei cominissu
seques. quarte retentioni locꝰ
erit. tunc enim exconstitutõe
diui adriam falcidie satfacit.
ea qͣntitas cum ap̃brdem rea¬
net. s falcidiam patietur sol
et ꝑceptã peciniam. si qͣrte suf¬
fitiat.induçere trebellianum.
tis hrdib singulis c̾ta plega¬
uit. s lõge minus filie cui ⁊ do¬
mum obligatam p̃legaũ. cur
instris et quicquidibi fuerit.
et adiecit ħuba. s ea condicti¬

Expanded text:
cto partem dimidiam hereditatis suae tibi restitui iusserit, deinde post missionem factis codicillis alteram partem Titio restitui rogauerit: si quidem post annum missionis suae decesserit, et tibi et Titio heres partem quartam retinebit, quia eo tempore testator decessit, quo testamentum eius ad beneficium principale pertinere desierat: si uero intra annum missionis decesserit, solus Titius deductionem partis quartae patietur, quia eo tempore fideicommissum ei relictum est, quo testator iure militari testari nostituere pecuniamque post mortem ficiant, tamen propter fideicommissum sequens quartae retentioni locus erit: tunc enim ex constitutione diui Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, cum apud herednet. sed Falcidiam patietur soluet praeceptam pecuniam, si quartae sufficiat, inducere Trebellianum. tis heredibus singulis certa praelegauit, sed longe minus filiae, cui etiam domum obligatam praelegauit cum instrumentis et quicquid ibi fuerit et adiecit haec uerba: 'sed ea condici
Abbreviated transcription (Latin):
condictoe non debebitur rur¬
sus siqua condictio defitiat. le¬
gatum ualiturum ñ sit legi
falcidielocus non ent porro
si legi locus non sit.existente
condictoelegatum tibi de be¬
bitur cum autem uoluntatẽ
testatoris eam funsse appãcat.
ut ꝑꝑtuum legatum cet̾oru
legata minui nolet. mag̃q ẽ
ut statu̾e debeamustui lega
tiꝯdictõem defecisse quid ei¬
godicemus si ducẽta legaũ.
et tibi simiłr. sub eadem ꝯdicti¬
nam aut extitisse aut defecis¬
se legati tui condictõem ut a¬
ut totum aut mchtibi debe¬
atur.⁊ iniquum et ẽc uolũta¬
est totius legati ꝯdictoẽmuł
extitisse uel defecisse. ergo ꝑex
ceptõem dolimali tota ea res
tempanda erit qͣrcum qs tale
quid ꝯsequi uelit.sic ꝯseq̃nte
siquid amplius legauiul le
gauero quam ꝑlegem falci¬
diam licebit.tam̃ quãtum al
suplẽdum q̃drantem deduci
oꝑtet ex eolegato qd titiod̾dli.
¶heres mĩs dampnas esẗodare¬
qui .cc. imbonis relinq̃bat. le¬
gauit michi .c. p̾senti die.tib

Expanded text:
condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum autem uoluntatem testatoris eam fuisse appareat, ut propter tuum legatum ceterorum legata minui nollet, magis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse.Quid ergo dicemus, si ducenta legauit et tibi similiter sub eadem condicinam aut exstitisse aut defecisse legati tui condicionem, ut aut totum aut nihil tibi debeatur, et iniquum et contra uoluntaest totius legati condicionem uel exstitisse uel defecisse. ergo per exceptionem doli mali tota ea res temperanda erit.Quare cum quis tale quid consequi uelit, si‹c› consesi quo amplius legaui uel gauero, quam per legem Falcidiam licebit, tum quantum ad supplendum quadrantem deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare'.Qui ducenta in bonis relinquebat, legauit mihi centum praesenti die, tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem senatus cõ.plautiano
no concedr̃ quartam retine̾. Set
ea quarta quam nõ retinuit:
adfiscum ꝑtm⁊ exrescͥpto diui
filie hr̃de rbstitiñt. id ꝙ legato¬
rum nomine apatre obuenit:
cum b̃rditas adsubstitutum ꝑ¬
tinet. in ꝯputatõem legis falci¬
die nõuenit. ¶Legato petito
cum inlitem iuratum ẽ.ratio
legis falcidie no eius sume in
qua legatarius iurauit. habi
debet.s eius quanti reuera idfy¬
it. ꝙ petitum ẽ. Nam id quod
gatus ẽ. Ex hr̃s cum eni̾e. nisi ĩ¬
funto p̾cio nõ possi: emit mul¬
to plunis quam quanti erant.
qua empcione effectum est ũ
legatarii ad legem falcidiam
reuocarentur. Quero cũ si sit
fundus tanti quanti reuera
emptus eet. legata nõ fuerãt

Expanded text:
ditatem, senatus consulto Planciano non conceditur quartam retinere: sed ea quarta, quam non retinuit, ad fiscum pertinet ex rescripto diuifiliae heredem substituit, id quod ei legatorum nomine a patre obuenit, cum hereditas ad substitutos pertinet, in computationem legis Falcidiae non uenit.Legato petito cum in litem iuratum est, ratio legis Falcidiae non eius summae, in quam legatarius iurauit, haberi debet, sed eius, quanti re uera id fuit quod petitum est: nam id quod gatus est: hunc heres cum emere nisi infinito pretio non posset, emit multo pluris, quam quanti erat, qua emptione effectum est, ut legatarii ad legem Falcidiam reuocarentur. quaero, cum, si fundus tanti, quanti re uera, emptus esset, legata non fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s cuiꝰ fidei cominissum ẽut
accepta cͥta pecunia br̾ditatẽ
restituat auoluntate enus q
testm̃ fecit discedata p̾a legis
falcidie bñfitionti uolet ⁊si
non detur eiquo accepto hr̃¬
ditatem restitue rogatus est.
tam̃ fidei comimissum restitr¬
ere cogi debet.qm̃ qd ei pat̾ fa¬
milias dari uoluit.legis fal.

Expanded text:
res, cuius fidei commissum est, ut accepta certa pecunia hereditatem restituat, a uoluntate eius qui testamentum fecit discedat et postea legis Falcidiae beneficio uti uolet: etsi non detur ei, quo accepto hereditatem restituere rogatus est, tamen fideicommissum restituere cogi debet, quoniam quod ei pater familiae dari uoluit legis Falcidiae
Abbreviated transcription (Latin):
integra retinere deb̾e. s impte
quartamimputari oꝑte duo¬
decimam ptemp̃hiorums set si
non eẽt adiectumait ꝑs quar¬
tadeduceretur. totumtrientez
prediorum legi falcidie impr¬
tari optere qm contrasm̃ami¬

Expanded text:
integra retinere debere, sed in partem integra retinere debere, sed in partem quartam imputari oportere duodecimam partem praediorum. sed si non esset adiectum, ut pars quarta deduceretur, totum trientem praediorum legi Falcidiae imputari oportere, quoniam contra sent
Abbreviated transcription (Latin):
set deresidins.c.l.que exigino
possunt uenditor fiet nomĩs
id que qͣi solumimboms fue¬
rit rep̾sentatir. qd sinchil fa
ditionem nominis fatienda
neratius. at quod⁊ nos ꝓba.¬
Nł. S Icreditor filiitin. here¬
demte instituerit ⁊ legis falci¬
die rõnẽponas peculu quãtita
que adite hrditatis tp̃e finss
luti si tutor cum solueret lega¬
tanon interposuerit stipula¬
tionem. quanto plusquam ꝑ
legem falcidiam licuerit capł¬
solitum fuerit reddipupiliũ
agit. s hrdi quoq enus hoc qͦꝵ
nommne tutorobligatuserit.
filius patri hrs extitiss dotẽꝰ
festim inꝯputatõe hrditatis
et falcidie rõnem inere alico
deducet. alit enimindebitur
indotatam hre uxorem qd sifi¬
lius eẽneum cobrdem hãt aṗe
quidem sꝑ. ꝓqua parte patĩbrᷤ
erit.dotemmere alieno deduc.
et cohr̃s enis aṅquam dos afi¬
expte tertia hrdem institit. fi¬
deiq eius commmisit. ut br̃di¬
tatemretenta quarta pͣte.ẜe⁊
tinere debeat.R. titium legata

Expanded text:
nta, quae exigi non possunt, uenditio fiet nominis idque, quasi solum in bonis fuerit, repraesentatur. quod si nihil facnditionem nominis faciendam Neratius ait, quod et nos .Si creditor filii tui heredem te instituerit et legis Falcidiae rationem ponas, peculii quantitas, quod aditae hereditatis tempore fuisset, luti si tutor, cum solueret legata, non interposuerit stipulationem, quanto plus quam per legem Falcidiam capi licuerit solutum fuerit, reddi: pupillus agit, sed heredi eius hoc quoque nomine tutor obligatus erit. filius heres patri exstitisset, dotem confestim in computatione hereditatis et Falcidiae ration‹e› in aere alieno deducet: aliter enim uidebitur indotatam uxorem habere. quod si filius extraneum coheredem habeat, ipse quidem semper pro qua parte patri heres erit dotem in aere alieno deducet, et coheres eius, antequam dos a fiex parte tertia heredem instituit fideique eius commisit, ut hereditatem retenta quarta parte Sectinere debeat. respondi Titium legata
Abbreviated transcription (Latin):
nicḣ debeaturdein brdes ⁊ le¬
gatarii int̾se caueãt. ut exi¬
stente conditõe aut hr̃s red¬
dat qͣ nmius sosinit. aut le¬
gatarii restituant. quanto
p̾luns consecuti sĩt S si le¬
gita q̃dampurc.qdam sub¬
ditione relicta efficiant ut
existente conditõe lex falci¬
dia locum hãt: pure legata
cum cautone redduntũ. qͦ
cãu mag̾ musu ẽ solin quid
pure leg̾ata. pin acsi nulla a¬
la sub conditione legata fu¬
issent. caue aut legatanos de¬
bere excuẽtu conditois qḋ ã¬
plius accepissĩ redditum ir.¬
Cuius gm̃s cauto nec̃caria
uidetur. ⁊ siquib̾dam ẜuis eo
data sit. quorum pretia condi¬
cione existẽte. bois dethũtur.¬
¶idiem relicta legata alterius
ẽe iuris palam ẽ. cum ea omĩ¬
mõ tam ip̃i legatario. quar
hrdib eius deberi.c̾tum ẽS
tãto min errogan exbonis

Expanded text:
des et legatarii inter se caueant, ut exsistente condicione aut heres reddat, quanto minus soluerit, aut legatarii restituant, quanto plus consecuti sint.Sed et si legata quaedam pure, quaedam sub condicione relicta efficiant, ut exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, pure legata cum cautione redduntur. quo casu magis in usu est solui quidem pure legata perinde ac si nulla alia sub condicione legata fuissent, cauere autem legatarios debere ex euentu condicionis quod amplius accepissent redditu iri.Cuius generis cautio necessaria uidetur et si quibusdam seruis eoddata sit, quorum pretia condicione exsistente bonis detrahuntur.In diem relicta legata alterius esse iuris palam est, cum ea omnimodo tam ipsi legatario quam heredibus eius deberi certum est: sed tanto minus erogari ex boni
Abbreviated transcription (Latin):
quadraginta cepisse uidebit᷑
lic⁊ mchꝰ face possit. Sesisse n
libatoem plenam urdetur. q̃uiͦ
nicħ̾ fac̾e̾ possit. si soli ei libaçi¬
o relicta ẽa ideo falcidia inter¬
ueniente.ecc. accepto ferni illi
debent.residua.c. durabunt
inolligatõe. ⁊ siquid facere
posse cẽpit: erigentur abeo dỹ¬

Expanded text:
genta cepisse uidebitur, licet nihil facere possit: sensisse enim liberationem plenam uidetur, quamuis nihil facere possit. si soli ei liberatio relicta est, et ideo Falcidia interueniente trecenta accepto illi ferri debent, residua centum durabunt, in obligationem et si quidem facere posse coeperit, exigentur ab eo dum
Abbreviated transcription (Latin):
aũt. cccc. legau̾at. si debitor uł
soluendo no sit.l.c. face̾ possit.
quãtum quisꝙ hãt intͥuẽtu
legis falcidie. dicebam legem
falcidiam exeo quod refici exhr̃¬
ditate põt. quartam hr̃di t̾bu¬
ere. residuum dodrãtem inter
reditate ꝯputetur. quanti no¬
men distrahi põt. S cũ debi¬
tori liberatõ relinq̃r. ip̃e sibi
solundo indetur. ꝙ ad se adti¬
net. diues eẽ. Quippe si mõti

Expanded text:
a legauerit, si debitor uel soluendo non sit uel centum facere possit, quantum quisque habeat interuentu legis Falcidiae. dicebam legem Falcidiam ex eo quod refici ex hereditate potest quartam heredi tribuere, residuum dodrantem inter reditate computetur, quanti nomen distrahi potest. sed cum debitori liberatio relinquitur, ipse sibi soluendo uidetur et quod ad se attinet, diues est: quippe si ei
Abbreviated transcription (Latin):
excessura ius legis falcidie.an
hoc ipõ hr̃s institutus partem
reuocandi alegatariis ius hãt.
ꝙ uoluntate defuncti plis e¬
nũt fundum: quam quanti
idlege falcidia inputan non
põt. quia negligentia eius no
ẜuandum iul.ait. ut si duo
rei ꝓmittendi fuĩnt. uł duo
rei stipulandi. siquidem sint
socii m ea re.diuidi int̾ eos de¬
bere obligatiõem. atq sigłi si
pãtem peccunie stipulatiẽet.
ułpmisissent. Qd si societas ĩ¬
t̃eos nulla fuissi. ĩpendenti eẽ.
inutriusq bonis computai
oporteat idꝙ debetur. ul excu¬
ius boms detrahi. ¶Cõpȯa
si qua sint bonis defuncti. ẜm
rei uitatem eristimãda erunt.
hoc ẽ secundum presens p̾ciu
nec ꝗcq̃ eorum formaliptio
existimãdum eẽ. sciendũ est.
Nulus.IPrecia rerumã ex
affectu.nec utilitate singło¬
rum. si comunit̾ fungũtur.
Nec enim qui filium possidet
naturalem. tanto locupletior
ẽ ꝙ eum si alius possit̾et. plu̾¬
mo redepturus fuissi Sinec

Expanded text:
excessura ius legis Falcidiae, an hoc ipso heres institutus partem reuocandi a legatariis ius habeat, quod ex uoluntate defuncti pluris emerit fundum, quam quanti id lege Falcidia imputari non potest, quia neglegentia eius nocseruandum Iulianus ait, ut, si duo rei promittendi fuerint uel duo rei stipulandi, si quidem socii sint in ea re, diuidi inter eos debere obligationem, atque si singuli partem pecuniae stipulati essent uel promisissent: quod si societas inter eos nulla fuisset, in pendenti esse, in utrius bonis computari oporteat id quod debetur uel ex cuius bonis detrahi.Corpora si qua sunt in bonis defuncti, secundum rei ueritatem aestimanda erunt, hoc est secundum praesens pretium: nec quicquam eorum formali pretio aestimandum esse sciendum est..Pretia rerum non ex affectu nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur. nec enim qui filium naturalem possidet tanto locupletior est, quod eum, si alius possideret, plurimo redempturus fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
cõnelianum uendẽ seiã fũdi
ꝑtem hrditario nire ht⁊tez
qui dampnatus e seianum
fundum uẽdere.ptem corne¬
lianam fundi hereditario iy¬
res extitiss. hec .c. in ere alieo
ponerentur. ¶Situ expa¬
te quartatitius exꝑte qͣrta
brdes seripti fueritis. demd
tu exparte dumidia hr̃s ist¬
itutus fueris sub condictõe.
et legata. Item silib̾tates da¬
te fuerint pendente condicti¬
oñe libertates competent.le¬
gata tota pr̃abuntur.quia si¬
uecondictio extitent debrde ⁊
existente utraq ualẽt siues
dictio defecerit.tu et titius hr¬
des entis delege falcidia si h̾
q̃ris an existente condictioẽ
miscetur quadranstuus. et
semis atq ita ꝓdodrate rõ po¬
nẽda ẽ.Cum his ꝗb ate pure
riduas ꝑtes. Qui filium sinĩ
ĩpubem ⁊ titium equis ꝑtib
hr̃des instituant afilio totu
semissem legauãt.atitio nich.
et titium filio substitũat. que¬
situm ẽ cum titius exinstitõe
adiss. ⁊ impub̾e filio mortuo

Expanded text:
Cornelianum uendere, Seiani fundi partem hereditario iure habet, item qui damnatus est Seianum fundum uendere, partem Corneliani fundi hereditario iures exstitisset, haec centum in aere alieno ponerentur.Si tu ex parte quarta, Titius ex parte quarta heredes scripti fueritis, deinde tu ex parte dimidia heres institutus fueris sub condicione, et legata, item libertates datae fuerint: pendente condicione libertates competent, legata tota praestabuntur, quia sive condicio exstiterit, te herede exsistente utraque valent, sive condicio defecerit, tu et Titius heredes eritis. de lege Falcidia, si hoc quaeris, an exsistente condicione miscetur quadrans tuus et semis atque ita pro dodrante ratio ponenda est cum his, quibus a te pureri duas partes.Qui filium suum impuberem et Titium aequis partibus heredes instituerat, a filio totum semissem legauerat, a Titio nihil et Titium filio substituerat. quaesitum est, cum Titius ex institutione adisset et impubere filio mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
puta mannos singulos legatũ
relictum ẽ. quã diu falcidia ñ¬
dum locum h̃t. integre pensio¬
nes annuedabũtur. S enim
si ãnus ueriit quoed fitut cc̃
legem falcidiam ult̃ dodrãte
aliquid dehe⁊tur eueni⁊ ut re¬
troonĩa legata singulorum
annorum minuãtur. ¶Nu¬
quam legatarius.ul fideicom¬
missarius licet extrebelliano
senatus cõ. restituitur ei brdi¬
tas.utitur legis falcidie bñfi
Ium emptor ue̾cio.¬
ditori.cc̃. hr̃s extitit. euicto ho¬
mine. utrum duplumines a¬
uenum deduee̾. ul cõputare
debeat. ansinplum. duplum a
ẽ. eodem hr̃de existente. sĩplu
ei inputani.
Dem. ¶lautius suo quem
tibi legaueram. fundum lega¬
uit. atilicinus. nerua. sabinuᷤ.
primum inẜuo roem legis fal¬
cidie hñdam ⁊ quota pars ex
eo decederet. eam partem ĩfun¬
do legato inutilem futuram
deinde exreliquis partis fũdi.
legis falcidie portionem deces¬
suram.sicut exomĩb legatis¬
cassius.ꝙ ẜuo pars leg̾ falcidi¬

Expanded text:
puta in annos singulos legatum relictum est: quamdiu Falcidia nondum locum habet, integrae pensiones annuae dabuntur: sed enim si annus uenerit, quo fit, ut contra legem Falcidiam ultra dodrantem aliquid debeatur, eueniet, ut retro omnia legata singulorum annorum imminuantur.Numquam legatarius uel fideicommissarius, licet ex Trebelliano senatus consulto restituitur ei hereditas, utitur legis Falcidiae benefium emptor uenditori uel contra heres exstitit, euicto homine utrum duplum in aes alienum deducere uel computare debeat an simplum? duplum enim est eodem herede existente simplum ei imputum.Plautius.Seruo, quem tibi legaueram, fundum legaui.Atilicinus Nerua Sabinus primum in seruo rationem legis Falcidiae habendam et quota pars ex eo decederet, eam partem in fundo legato inutilem futuram, deinde ex reliquis partibus fundi legis Falcidiae portionem decessuram, sicut ex omnibus legatis.Cassius, quod seruo pars lege Falci
Abbreviated transcription (Latin):
ducto eo ꝙ lex falcidia exceperit
reliquum si nõ excedat statuta
ległs portionem. debeatur.
etate. uĩq ad annum uicesimũ.
quantitas alim̃torũ.xxx. ãno¬
rum ꝯputetur.eiꝰq quãtitatis
falcidia p̾stetur ab annis uero

Expanded text:
ducto eo, quod lex Falcidia exceperit, reliquum, si non excedat statutam lege portionem, debeatur. aetate usque ad annum vicesimum quantitas alimentorum triginta annorum computetur eiusque quantitatis Falcidia praestetur, ab annis vero
Abbreviated transcription (Latin):
legatur. siu simpłr siue ad lu
Siquis exhrdibrem ꝓpriam
ẽẽ contendat. dem̃ brditariam
ẽẽ conuincatur. quidã putãt
eiꝰ qq̃ falcidia nõ posse retineri.

Expanded text:
legetur, siue simpliciter siue ad ludSi quis ex heredibus rem propriam esse contendat, deinde hereditariam esse conuincatur, quidam putant eius quoque Falcidi
Abbreviated transcription (Latin):
lex falcidia innuit legata redurẽ
abhrdeꝑte debere. quemad mod̾
si t̾ utrumq legass. ¶Sepiuᷤ
instituiss hrdem.⁊ dodrantem
legau̾it. nich̾ aliud sub occͣoe
leg̾ falcidie int̾uemre põt. ꝗa
nius undetur hrdi futuro pro
tituatur. no hre legem falcidiã
locum: dicẽdum est. ⁊ sane ĩple¬
risꝙ ita obsuatur. ut omissam
t̃poiti. capientis ꝑsõa specetur.

Expanded text:
lex Falcidia minuit legata: redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrumque legasset.Saepius instituerit heredem et dodrantem legaverit, nihil aliud sub occasione legis Falcidiae intervenire potest, quia vivus videtur heredi futuro provtituatur, non habere legem Falcidiam locum dicendum est. et sane in plerisque ita observatur, ut omissa interpositi capientis persona spectetur.
Abbreviated transcription (Latin):
numitt̾e deb̾et exeo ꝙ int̾iz
exoperib ẜui adticium ꝑueĩ¬
ret põt.quarta apud hr̃dem re¬
manere. quemadmodum si
directo post triemnum ẜuo
libertatem dedisset eiusq usr̃
f. ei legass. aut ei ꝓprietatem

Expanded text:
numitteret: debet ex eo, quod interim numitteret: debet ex eo, quod interim ex operis serui ad Titium peruenire potest, quarta apud heredem remanere, quemadmodum si directo post triennium seruo libertatem dedisset eiusque usum fructum ei legasset, aut ei proprietatem
Abbreviated transcription (Latin):
tit. qr cuius temporis peculiu
computan oporteat in lege¬
falcidiã. płiq putant ꝙ tune
inpeculio fuerit. cum adixetur
hrditas inspiciendum. Ego
dubito. qi mortis tempus ĩ
racione legis falcrdie in eũda.
placuit obẜuar. Quid eĩ int̾ ẽ
peculium sui post mõtem c̾di¬
toris deminutu sit andbitõ
paupior factus sit aliquis di¬
ceret. quod excontrario si añt
aditam hr̃ditatem adquisie¬
nt suiis ⁊ ego queram si debi¬
toris qui tuncno erat solue̾¬
do ampliate facultates fui̾nt.¬
⁊ cum inisto placu̾it. expost fcõ
uberiorem inderi fuisse hrdi.¬
tatem. sicuti cum conditõ cre¬
diti extitit. post mortem.etia
ita peculium in crem̃tu plem¬
orem fcĩz b̾rditatem.sceũ nõ¬
tat. Quid ergo si idem ẜuus ḋ¬
functo ⁊ aluꝰ dena debint. ⁊ u¬
debebantur. in hrditate marẽ¬
tib. ¶Isqui inbonis unu
dumtaxat ẜuum he̾bat. le¬
gauit eum ticio: ⁊ eius fideicõ¬
misit ut post trieninum ma¬

Expanded text:
 cuius temporis peculium computari oporteat in Falcidia lege. plerique putant, quod tunc in peculio fuerit, cum adiretur hereditas, inspiciendum. ego dubito, quoniam mortis tempus in ratione legis Falcidiae ineunda placuit obseruari: quid enim interest, peculium serui post mortem creditoris deminutum sit an debitor pauperior factus sit?Aliquis dicet: quid ex contrario, si ante aditam hereditatem adquisierit seruus? et ego quaeram, si debitoris, qui tunc non erat soluendo, ampliatae facultates fuerunt? et cum in isto placuerit ex post facto uberiorem uideri fuisse hereditatem, sicuti cum condicio crediti exstitit post mortem, ita etiam peculii incrementum pleniorem faciet hereditatem.Scaeuola notat: quid ergo, si idem seruus defuncto et alii dena debuit et udebebantur, in hereditate manentibus.Is, qui in bonis unum dumtaxat seruum habebat, legauit eum Titio et fidei eius commisit, ut post triennium ma
Abbreviated transcription (Latin):
beat:. quanti uenire idlegatu
põt. In incto poĩto. quam diu
uicturus sit ticius. ¶Rortuo a¬
utem ticio nõ aliud spectari de¬
beat. quam quod hr̃s exea cã de¬

Expanded text:
beat, quanti uenire id legatum potest, in incerto posito, quamdiu uicturus sit Titius: mortuo autem Titio non aliud spectari debet, quam quid heres ex ea ca
Abbreviated transcription (Latin):
mntum. siue pat̾. f siue filius f.
sit. licet intra annum missioĩs
decedat. lex falcidia ꝑtini. ¶Si
habebitur.
siiam mota quis controuẽsia
hrditaitis legata sine cautonibꝰ¬

Expanded text:
ntum, siue pater familias siue filius familias sit, licet intra annum missionis decedat, lex Falcidia pertinet.Sihabebitur. si iam mota quis controuersia hereditatis legata sine cautionib
Abbreviated transcription (Latin):
minus computande sũt.qr
morte eorum int̾citere posst̃
econtrano aut e heed̃ acconẽ
nich inbonis rei defuncto eo.
detrahunt. Si nec inauctoris
quidem bonis. defuncto eo ĩ¬
iuriarum actõ pot̾it ꝯputar.
quia. ⁊ ip̃a simul cum eo inter¬
meses annosue singulos ali
reo eo minus inbõis eius mn¬
telligebatur. Nam ⁊ si ita stipł¬
atus eẽt ut cum in oreretun
deheri ei incipet. tñ augerentũ
bona eius quemad modum
sip̃e subeadem condicione
promisiss.defuncto eo minu¬
erẽtur.Honorarie qq̃ acc̃oneᷤᷤ
que intra ctum tp̃s ap̃tore p¬
mittũtur. cum bonis actõis.
defuncto eo.augm̃tum. rei.
decesione ue. sitales erunty
inh̃rdem qͦq transeãt: pr̃abt.
¶Iulianus soribit siutriusq he¬
redis pars exausta ẽ legatis
et alter exhrdib cautiõemꝰ
p̃toriam accepit alegatarii.

Expanded text:
minus computandae sunt, quia morte reorum intercidere possunt. e contrario autem eaedem actiones nihil bonis rei defuncto eo detrahunt. sed ne in actoris quidem bonis defuncto eo iniuriarum actio poterit computari, quia et ipsa simul cum eo interin dies menses annosue singulos alicreo eo minus in bonis eius intellegebatur: nam et si ita stipulatus esset, ut cum moreretur debere ei inciperet, tamen augerentur bona eius, quemadmodum, si ipse sub eadem condicione promisisset, defuncto eo minuerentur. Honorariae quoque actiones, quae intra certum tempus a praetore promittuntur, cum bonis actoris defuncto eo augmentum rei decessionemve, si tales erunt, ut in heredem quoque transeant, praestabunt. Iulianus sredis pars exhausta est legatis et alter ex heredibus cautionem praetoriam accepit a legatariis,
Abbreviated transcription (Latin):
tam que plegem falcidiam re¬
tinetur erstimationem quam
testator fecit. nõ mag̾ minui
legatis.Heres quasdam soluit¬
exreliquis falcidiam plenam
ꝑdoli excepcionem retinere p̃t
etiam ꝓhis que iam data sunt¬
Set ⁊ si una res sit legata. cinus
pars soluta sit exreliqua potet
plena falcidia retineri.
Si post missi õem faciat
codicillos miles⁊ intra annuz
decedat. extestamento quod in
militia iure militari fecit. ple¬
na legata. excodicillis hĩta fal¬
cidie racionem pr̃are debere d̾r.
S res ita expedietur. sicũ qua¬
dringenta haberet. testõ q̃drin¬
genta. codicillis. centum lega¬
uerit. exquinta parte .i. octu
uerat decedens. patris sun fidei
commisit codicillis. ut pecculi¬
um suum castrense. ticio post
mortem restitueret. Quereba¬
tur an ut heres quartam d̾du¬
cere posset. dixi. legem .f. induc¬
tam ẽẽ adiuopio.etiam inte¬
statorum successionib ꝓpter
fideicominissa. S inpropoito
nec hereditatem eẽ. quamuis

Expanded text:
quae per legem Falcidiam retinetur, aestimatione quam testator fecit non magis minui legatis heres quasdam solueper doli exceptionem retinere potest etiam pro his, quae iam data sunt.Sed et si una res sit legata, cuius pars soluta sit, ex reliquo potest plena Falcidia retineri.Si post missionem faciat codicillos miles et intra annum decedat, ex testamento, quod in militia iure militari fecit, plena legata, ex codicillis habita Falcidiae ratione praestari debere dicitur. sed res ita expedietur: si, cum quadringenta haberet, testamento quadringenta, codicillis centum legauerit, ex quinta parte, id est ouerat decedens patris sui fidei commisit codicillis, ut peculium suum castrense Titio post mortem restitueret: quaerebatur, an ut heres quartam deducere possit. dixi legem Falcidiam inductam esse a diuo Pio etiam in intestatorum successionibus propter fideicommissa: sed in proposito nec hereditatem esse, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
titio exnuigĩti. detractum ẽc̃t.
que snia ⁊ equitatem ⁊ rõem
mag̾ ht. quia exemplohr̃dis
legatarius adfideicommissa
pranda obligabitur. nec quia
exsua psona legatarius indu¬
cere legem falcidiam ñ possit
id cuco quod passus eẽt.Non ĩ¬
putatur̾ insi forte testator i¬
ra fidei eius commisissi. ut to¬
tum quicquid extestõ pcepis¬
si. restitueretur. Si aũt manu¬
enum rogatus sit. om̃imodo
prare debebit lib̾tatem. Nech
contrarium ẽ supiori. quia
fauor lib̾tatis. sepe ⁊ aliasbe¬
nigniores smias exprimit.
mitt̾e. necp̃tea cãpias inde
quartam que pfalcidiam re¬
tinetur. recipere possis: senatꝰ
censut cessare falcidiam.

Expanded text:
Titio ex uiginti detractum esset. quae sententia et aequitatem et rationem magis habet, quia exemplo heredis legatarius ad fideicommissa praestanda obligabitur: nec quia ex sua persona legatarius inducere legem Falcidiam non possit, idcirco quod passus esset non imputaturum: nisi forte testator ita fidei eius commississet, ut totum, quidquid ex testamento cepisset, restitueret. Si autem manuenum rogatus sit, omnimodo praestare debebit libertatem, nec hoc contrarium est superiori, quia favor libertatis saepe et alias benigniores sententias exprimit. mittere nec praeterea capias, unde quartam, quae per Falcidiam retinetur, recipere possis, senatus censuit cessare Falcidiam.
Abbreviated transcription (Latin):
getur.⁊ uia. infalcidie ratione
si tantum sit in uia quãtumẽ
amplius infalcidia.itegẽ fũd̃
capictur.⁊ uia perit S⁊ si uia
legetur. nec soluendo si  hrdita
nõ debebitur Uidendum eti¬
am si fundo ⁊ malegatomin ex
utroq desid̾et quam sit uic p̾ci¬
um.pot coacta racione dici.ñ
tantu fundum solrou capi.
sictiam ut doli excepcio.tãtu
sarciat. quãtum de ẽ. nec plus
hab̾et quam falcidia desiderat.
ut tunc solum uia int̾cidat. qͦ¬
ciens plus falcidia desiderat:
tet ita habendam. ac si res hec
que ab herede subtracta suntã
hereditate relicta nõ fuissent.¬
Idem .R. partus ancillarum ã¬
te diem fidei. cõ. editos. ad h̃r̃¬
des eius qui rogatus ẽ ꝑtinẽ.

Expanded text:
idiae ratione, si tantum sit in uia, quantum amplius est in Falcidia, integer fundus capietur et uia perit. sed si uia legetur nec soluendo sit hereditas, non debebitur. uidendum etiam, si fundo et uia legato minus ex utroque desideret quam sit uiae pretium. potest coacta ratione dici non tantum fundum solidum capi, sed etiam, ut doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desiderat: ut tunc solum uia intercidat, quotiens plus Falcidia desiderat qtet, ita habendam, ac si hae res, quae ab herede substractae sunt, in hereditate relictae non fuissent.Idem respondit partus ancillarum ante diem fideicommissi editos ad heredes eius qui rogatus est