comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in ultimis gallie finibus occcano connĩcte q̃ armorite
appellantur auctoritate acdducte carmitũ aduẽtu
fabii legionũq imꝑata sine mora facĩt. Dũnacus
sius fimbus expulsus errans latitansq extremas gal¬
lie regiones petere est coactus. At drappes un aq
huc tenus cum legiones cãmum ad esse cognosce¬
rent. nec se sine certa ꝑuicie ꝑsequente exercitu pu¬
tarent proiuncie fines intrare posse. nec tam libe¬
re uagandi latrocimorũq faciendorũ facultatẽ
herent in fimbus consistunt cadincorũ. Ibi cum
lucterius apud suos ciues qͦndã integris mstum
potuisset. sꝑq auctor nouorũ consiliorum: mag¬
nã apud barbaros auctoritatẽ hẽret: oppidũ ue¬
xellodunuĩ qđ in elientela fuerat enuis egregie na¬
tura loci munitũ occupat. sius & drappeti cõpiis.
oppiclanosq sibi cõiungit. Quo cũ cõfestini uenis
lo tñ armatis ascendere eẽt difficile. magna aũt

Expanded text:
in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctoritate adductae Carnutum adventu Fabi legionumque imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine certa pernicie persequente exercitu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vagandi latrociniorumque faciendorum facultatem haberent, in finibus consistunt Cadurcorum. Ibi cum Lucterius apud suos cives quondam integris rebus multum potuisset, semperque auctor novorum consiliorum magnam apud barbaros auctoritatem haberet, oppidum Vxellodunum, quod in clientela fuerat eius, egregie natura loci munitum, occupat suis et Drappetis copiis oppidanosque sibi coniungit. Quo cum confestim Gaius Cefendente nullo tamen armatis ascendere esset difficile, magna autem
Abbreviated transcription (Latin):
galie defcerat collectisq midiq ꝑditis homibus
manorum interceꝑat. non amplius hoĩm millibꝰ
consiliũ cum eo luc teriũ cadurcũ cepisse. quẽ su¬
ꝑiore cõmentario pͥma defectione gallie facere in
piunciam uoluisse impetũ. cognitum est. Cãmus
legatus cum legiombus cluabus ad cos ꝑsequẽdos
contendit. ne cletrimento aut timore prouincie:
magna infanria ꝑditorũ hoĩm latrocimis capetur.
Ganis fabnis cum reliquo exeraitu in carmites cete¬
rasq proficiscitur ciuitates. quarũ eo plio qđ cum
dimaco fecerat copias ẽẽ accisas sciebat. Nõ enĩ du¬
bitabat qͥn recenti calamitate: sũmissiores ce̾nt fute᷑
Dato uero spacio ac tp̃re eodẽ instigante dũnaco pos¬
sent cõcitari. Qua in re sũma felicitas celeritasq i re¬
cipienclis cruitatibus. fabnuĩ cõsequitur. Nã carmites
qui sepe uexati mĩꝗͣ pacis ferant mentionẽ. clatis ob¬
sidibus ueniut in leditionẽ. Cetereq quitates posite

Expanded text:
Gallia, collectis undique perditis hominibus, manorum interceperat, non amplius hominum duobusconsilium cum eo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario prima defectione Galliae facere in provinciam voluisse impetum cognitum est, Caninius legatus cum legionibus duabus ad eos persequendos contendit, ne detrimento aut timore provinciae magna infamia perditorum hominum latrociniis caperetur. Gaius Fabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur. Nam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus veniunt in deditionem, ceteraeque civitates positae
Abbreviated transcription (Latin):
pedites p̾liantur. hlostesq nhil amplius copiarũ
accessurũ credentes ut p̾die cognouerant. delendi
equitatus nri nac ti occasionem uclebantur. Cũ
aliꝗͣdni sũma cõtentione dimicareturi dũnacus.a
munt. Quibus uisis ꝑcusse barbarorũ turine ac
ꝑtenite acies hostium ꝑturbato impedimentorm̃
agmine. magno clamore discursuq passim fuge
sẽ mancdant. At mĩ equites qui paulo ante cum re¬
sistentibus fortissimc cõflixerunt. leticia uictone e¬
lati: magno undiq clamore sublato cedentibus
cartũ fusi. qͣtum equorũ uues ad ꝑsequẽdũ. clextre¬
ꝙ ad cedendũ ualent: tantũ eo p̃lio interficiunt.
rum aut corũ qui eo tpr̃e arma proicerãt interfe¬
ctis: omis multitudo capitur npedimentonĩ. Qͣ

Expanded text:
pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum credentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu summa contentione dimicaretur, Dumnacus inniunt. Quibus visis perculsae barbarorum turmae ac perterritae acies hostium, perturbato impedimentorum agmine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant. At nostri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia victoriae elati magno undique clamore sublato cedentibus circumfusi, quantum equorum vires ad persequendum dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. rum aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfec
Abbreviated transcription (Latin):
Consequutur equites mĩ ut erat p̾ceptum. In¬
uaduntq dũnaci aginen. & fugientes ꝑterritosq
sub sarcims itinere aggressi: magna preda multis ĩ¬
ter fectis pociuntur. Ita re bene gesta. se recipnĩt in
castra. Insequente nocte. fabnis cquites p̃misit. sic
paratos ut confligerent. atq om̃e agmen morarẽ¬
tur dũ conseq̃retur ip̃e. Cinus p̾ceptis ut res gerere¬
tur: Quintus titatius narus p̃fectus cquitũ. singu¬
laris amini & prudentie uir. suos hortatur. agmẽ¬
q hostiũ consecutus. turmas partim ydoneis locis
dũponit. partim equitũ p̾liũ cõmittit. Confligit
aucdlacius equitatus hostiũ succedentibus sibi pedi¬
tibus. qui toto agiine subsistentibus sius contra
ños ferunt auxilium. fit p̃lium acri certamine.
Iãq nris contentis pridic suꝑatis hostibus cũ sub¬
sequi legiones meminissent. S puclore cedendi. &
cupiditate ꝑ se conficlendi p̃li. fortissic contra

Expanded text:
Consecuntur equites nostri, ut erat praeceptum, inConsecuntur equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra nostros ferunt auxilium. Fit proelium acri certamine. Namque nostri contemptis pridie superatis hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime contra
Abbreviated transcription (Latin):
recepit. obsidibus firmat. Literis gan cãnii rebil¬
li fu certior q̃ in pic tombus gererentur. Quibus
rebus cognitis. proficiscitur acl auxiliũ diratio
ferendii. At dimacus aduenti coginto. desꝑata
salute si tpnĩt codem coactus eẽt. ⁊ romanorũ &¬
extremũ sustinere hostem. & respicere ac timere
oppiclanos: repente ex eo loco cũ copiis recedit.
ec se satis tutũ fore arbitrabatur nisi flummine
ligeri quod erat ponte propt̾ magnitudinẽ transe¬
undum copias tracluxisset. fabnis ꝙ si nondũ ĩ
conpectũ uenerat hostibus: neq se cãmo iuxent
tamen doctus ab hus qui locorũ nouerãt naturã
potissimũ. cedidit hostes ꝑterritos. non eũ locum
quem petebant petituros. Itaq cum copiis ad eun¬
dem locũ contendit. equitatũ tantum procedere
ante agien imperat legionũ. ꝗͣtũ cũ processisset
sine fatigatione equorium in eacdem se reciꝑe cast᷑.

Expanded text:
recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebirecipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab eis qui locorum noverant naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet castra.
Abbreviated transcription (Latin):
cultu. & feritate non multũ a gerinans liffere¬
bant. neq imꝑata unꝗͣ insi exẽrcitu coact̾a facie¬
bat. Intermi. G. cãmus legatus cũ magna mul¬
titudine comienisse hostiũ in fines pectonũ. hrĩs
nunciisq dunaa cognosceret. qui ꝑpetuo in ami¬
cicia manserat romanorũ. Cũ pars quedã defe¬
cũ aduẽtaret. atq ex captiuis cognosceret. S młtis
hõim mmllibus adũnaco cluce audiũ dunaciũ.
clausum lunone oppugnari. neq infirmis legio¬
nes hostibus cõmittere auderet. castra posuit lo¬
co nmito. Dimatus cũ apropinqͣre cãmũ cog¬
nosce̾t. copiis omĩbus ad legiones cõuersis: castra
romanorum oppugnare instituit. Cũ cõplures di¬
es moppugnatione ꝯsumpsisset: & magno suo¬
rũ detrm̃to millã partẽ nnmitionũ conuellere
potuisset. rursus ad obsidendũ lunonẽ redit.
Co tpr̃e. G. fabius legatus cõplures ciuitates in fidẽ

Expanded text:
cultu et feritate non multum a Germanis differecultu et feritate non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaetivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius legatus complures civitates in fidem
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Titum labienũ ad se euocat. legionem aũt. xiiͫ.
que cum eo fuerat in hibernis. in togatam galliam
mittit. ad colonias romanorum cuuũ tuencdas. ne
qđ simile incõmodũ accideret de incursione bar¬
barorum. ac suꝑiore estate t̾gestinis acciderat. qͥa
repentino latrocimno atq impetu mcole illorũ erãt
opp̾ssi. Ip̃c ad deuastandos cdepopulandosq fines
ximũ sue digintatis esse dicebat. Ad eo fines enis
uastare. cnubus. edificiis. pecore. ut odio suorum
ambiorix suos si quos reliquos fortuna fecisset. mil¬
lum reditum propter tantas calamitates he̾ret in
ciuitatẽ. Cum in oins partes finis ambiorigis. aut
legiones aut auxilia dimisisset. atq omĩa cedibus
incenchis. rapinis. uastasset. magno nũo hom̃ ĩ
terfecto aut capto: labienũ cum cluabus legiom¬
bus in treiuiros mittit. quorũ cuitas ꝓpter germa¬
me uicinitatem coticliams exercitatiombus. bellis

Expanded text:
bat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, bat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines ximum suae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nullum reditum propter tantas calamitates haberet in civitatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis
Abbreviated transcription (Latin):
Cum utrinq gladii districti ce̾nt non tã pugnã¬
di ꝗͣ diffugiendi fuit utrorumq consiliũ. Nr̃orum
qđ mortifero uulnere cõnnũ creclebant affectum.
Gallorum qđ insidiis cognitis plura ꝗͣ uidebant
extimescebant. Quo facto st atuisse cõnnus dicebat᷑
nũꝗͣ in conspectu cuiusq romani uenire. Bellico¬
sissimis gentibus deuictis cesar. cum iucleret millã
iam ẽẽ cintatẽ que bellũ id pararet qđ sibi resiste¬
ret. s nonmillos ex oppidis demigrare. ex agris diffu¬
impnui euit idũ. plures in partes exeratũ dmnttere
constituit. Marcum antonium q̃storem cum legio¬
ne .xii. sibi cõiungit. G. fabium legatum cũ cohor¬
tibus.xxu. mittit inclui̾sissimam partem gallie. qđ
ibi quasdam ciuitates in armis ee̾ audiebat. Neq¬
sibi caminium rebillũ legatum qui in illis regioni¬
bus erat satis firmas cluas legiones hẽre existima¬

Expanded text:
Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnanCum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consilium: nostrorum, quod mortifero vulnere Commium credebant adfectum; Gallorum, quod insidiis cognitis plura quam videbant extimescebant. Quo facto statuisse Commius dicebatur numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosissimis gentibus devictis Caesar, cum videret nullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffuium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi coniungit. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere existima
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatum legati qui bellouacorũ speculabantur
cuentũ. obsides clant. imꝑata faciũt. excepto com¬
mio quem timor prohibebat cuiusꝙͣ fidei suam
cõnittere salutem. Nam supiore anno litus labi¬
emus cesare in gallia citeriore nus dicente. cũ cõmiũ
comꝑisset sollicitare ciuitates & comurationem
cont̾ra cesarem facere. inficlelitatem enis sinc ulla
ꝑficdia nidicauit. compͥ̾im posse. Quem quia nõ
arbitrabatur. uocatũ i castra uenturũ. ne tẽptan¬
docauciorem faceret: Gaium uolusenũ qͣdratum
misit. qui eũ ꝑ simulationẽ colloqui cuaret inter¬
ficiendũ. Ad eam rem cdelectos ydoneos ei tradi¬
dit centuriones. Cum in colloquiũ uentũ eẽt. ⁊ ut
cõuenerat manũ cõnmi uolusenis arripuisset. cen¬
turio uelut insucta re ꝑmotus. uel celeriter a famnli¬
abus prohibitus cõiii. conficere hoĩem nõ potuit.
grauiter tamẽ primo ictu gtadio caput ꝑcussit.

Expanded text:
civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, imperata faciunt excepto Commio, quem timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commium comperisset sollicitare civitates et coniurationem contra Caesarem facere, infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulationem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tradit centuriones. Cum in colloquium ventum esset, et, ut convenerat, manum Commi Volusenus arripuisset, centurio vel insueta re permotus vel celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit.
Abbreviated transcription (Latin):
lia interiisse. uix refugisse nuncios cedis. Tamẽ ma¬
gnum ut in tanta calamitate bellouacos eo p̾lio
cõmodum ẽẽ consecutos. qđ corbeus auctor belli
concitator multitudinis. eeͣt interfectus. Nuꝗͣ enĩ
senatũ tantũ in cruitate illo uiuo ꝗͣtũ imperitam
plebem potuisse. Hec orantibus legatis cõmemorat
cesar. codem tpĩe suꝑiore anno. bellouacos ceterasq
gallie ciuitates suscepisse bellũ ꝑtinacissime. hos cx
omibus in sententia ꝑmansisse. Neq ad santatem
reliquorũ deditione ẽe ꝑductos. Scire atq intelli¬
gere se causam peccati facilline mortius delegare.
Neminẽ uero tantũ pollere. ut inuitis prmcipibus
resistente senatu. omĩbus bonis repugnantibus
infirma manu plebis bellũ concitaie ꝙ gerere pos¬
set. sed tñ se contentũ fore ca pena quã sibi ipĩ cõ¬
traxissent. Nocte insequenti. legati responsa ad su¬
os referunt. obsicles conficiũt. Concurrunt reliqͣrum

Expanded text:
lia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen malia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen magnum ut in tanta calamitate Bellovacos eo proelio commodum esse consecutos, quod Correus, auctor belli, concitator multitudinis, esset interfectus. Numquam enim senatum tantum in civitate illo vivo quantum imperitam plebem potuisse. Haec orantibus legatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates suscepisse bellum: pertinacissime hos ex omnibus in sententia permansisse neque ad sanitatem reliquorum deditione esse perductos. Scire atque intellegere se causam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum
Abbreviated transcription (Latin):
bus dicebantur. tam & si flumnie impeditũ transi¬
tum udebat. tamen ȩxercitu traclucto progreditur.
At bellouati reliqueq aiutates repente ex fuga. pau¬
tis atq hns uulneratis receptis. qui siluarũ bñficio
casum eiutauerant. omibus aduersis coginta cala¬
mitate. interfecto corbeo. amisso equitatu. ꝙ fortis¬
sums peditibus. cum aduentare romanos existima¬
rent. consilio repente cantu tubarũ comiocato con¬
damant. Legati obsidesq ad cesarẽ imituntur.
Hoc omibus probato consilio. cõmius attrebas ad
cos confugit germanos aquibus ad id bellũ auxi¬
lia mutuatus erat. Ceten e uestigio imitũt ad cesa¬
remlegitos. petuntq ut ea pena sit contentus hos¬
tium. quam si sine dicatione infene integris
posset. pro sua clementia atq hum anitate. mĩꝗͣ
profecto cͣeͣt illaturus. Afflictas opes equestri pre¬
lio bellouacorum ee̾ delectorum peditũ multa mil¬

Expanded text:
bus dicebantur, tametsi flumine impeditum transibus dicebantur, tametsi flumine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur. At Bellovaci reliquaeque civitates repente ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitate, interfecto Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. Hoc omnibus probato consilio Commius Atrebas ad eos confugit Germanos, a quibus ad id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legatos petuntque, ut ea poena sit contentus hostium, quam si sine dimicatione inferre integris posset, pro sua clementia atque humanitate numquam profecto esset illaturus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacorum esse; delectorum peditum multa mi
Abbreviated transcription (Latin):
confisi nrĩ accerrime p̾liantur. ne si tardius rem ges¬
sissent. uictorie glĩam cõmuncasse cũ legiombus
uiderentur. Hostes concidunt ammnis. atq itmeri¬
bus diuersis fugam querũt. ne qͥcꝗͣ. Nã quibus
cdifficultatibus locorũ romanos claudere uoluerant:
hiis ipĩ tenebantur. Uicti tñ ꝑculsiq pauore ꝑte
amissa. consternati profugiunt. partim siluis petitis
partim flummẽ. qui tñ in fuga nrĩs acriter insequẽ¬
tibus conficiiitur. Cum mttrim milla calamita¬
te uictus corbeus excedere p̾lio siluasq petere aut
nintantibus mĩs ad cleditionem potuit adduci q̃n
fortissime p̾liando compluresq uulerando coge¬
ret elatos iracinidia uictores in se tela comcere.
ali modo re gesta recentibus preli uestigns mgres¬
sus cesar. cum uictos tanta calamitate existimaret
hostes: mĩcio accepto locum castrorum relicturos que
non longius ab ea cede abesse plus minus .uiii. milli¬

Expanded text:
confisi nostri acerrime proeliantur, ne, si tardius rem gesconfisi nostri acerrime proeliantur, ne, si tardius rem gessissent, victoriae gloriam communicasse cum legionibus viderentur; hostes concidunt animis atque itineribus diversis fugam quaerunt. Nequiquam: nam quibus difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur. Victi tamen perculsique maiore parte amissa consternati profugiunt partim silvis petitis, partim flumine qui tamen in fuga a nostris acriter insequentibus conficiuntur, cum interim nulla calamitate victus Correus excedere proelio silvasque petere aut invitantibus nostris ad deditionem potuit adduci, quin fortissime proeliando compluresque vulnerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum victos tanta calamitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non longius ab ea caede abesse plus minus octo mili
Abbreviated transcription (Latin):
pabulatiombus id qđ acciclere erat nccͣe. cũ raris
disiectisq ex eclificuis pabulum cõquereretur. ut
impedimentis locis disꝑsis pabulatoriis cnru̾ue¬
iientur. Que res & si mediocre detrimentũ ni¬
mentorum ac seruorum numerus afferebat. tñ
stultas cogitationes incitabat barbarorũ ammmus
atq co magis qđ cõmnis quem profectũ ad auxi¬
lia germanorũ arcessenda docui: cũ equitibus ue¬
nerat. Qui tam ⁊ si nunero nõ amplius erant
quingenti. tñ germanorum aduentu barbari nite¬
bantur. Cesar cum ammacluerteret hostem com¬
plures dies castris palude & locis natura munitis
se tenere neq oppugnare castra corum sine dimica¬
tione ꝑiiciosa. nec locũ mumtiomibus dandi. tiuus¬
diantibus imprudentes acceꝑant detrimentũ. Aoce
dunt propnis legiones interim. crebriq eodẽ tp̃re
ꝙ nris & hostibus nũcii afferuntur. imꝑatorẽ instru¬
ctis copns adesse. Quare cognita p̾sidio cohorcium

Expanded text:
pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentum iumentorum ac servorum nostris adferebat, tamen stultas cogitationes incitabat barbarorum, atque eo magis, quod Commius, quem profectum ad auxilia Germanorum arcessenda docui, cum equitibus venerat; qui, tametsi numero non amplius erant quingenti, tamen Germanorum adventu barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitionibus claudi nimuneris obvenerat. Namque hi, cum repente hostium nterim legiones, crebrique eodem tempore et nostris et hostibus nuntii adferuntur, imperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita praesidio cohortium
Abbreviated transcription (Latin):
nuerentur. ut ab hostibis dupplici fossa dupplici ꝓ¬
pugnatorũ ordinc defenderentur. Quorum alter
ex pontibus quo tutior altitudine eẽt. hoc audaciꝰ
longiusq ꝑuntteret tela. Alter quoq propior qͦ¬
hostem uallo collocatus ceͣt. ponte ab micientibus
telis tegxietur. Portis fores altioresq turres impo¬
suit. Huius mumtionis lupplex consilium. Nãq
x oꝑum magnitudinem & timorem suũ sꝑabat
fiduciam barbaris allaturum. Et cum pabulatum
frumentatũq longnis eeͣt proficiscendum parius
copns castra mutione ip̃a udebat posse defendi.
Interim crebro paucis utrinq prociurentibus. int̾
bina castra palude interiecta contẽdebatur. Quã
tñ palucde nõnunꝗͣ aut nr̃a auxilia. aut gallorũ
germanorumq transibant. acriusq hostẽs inseqͣ¬
bantur. aut uicissim hostes eodẽ transgressi. nr̃os
longns sũmouebant. Accidebat aũt coticlians

Expanded text:
nirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici pnirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque permitteret tela, alter, qui propior hostem in ipso vallo collocatus esset, ponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, parvis copiis castra munitione ipsa videbat posse defendi. Interim crebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis
Abbreviated transcription (Latin):
posset. quã ipĩ depoposcissent. Hac ratione pene qͣ¬
drato agmine instructo in conspectum hostiũ celeriꝰ
opimone corũ exercitum adducit. Cũ repente m̃¬
structas uelut macie certo graclu legiones. accedere
galli iuderent. quorũ erant ad cesarem plena fidu¬
cie consilia perlata. siuc certamĩs ꝑiculo. siue subi¬
to aduentu seu expectatione nri consiln: copias
instruunt. pro castris. nec loco suꝑiore descedunt.
esar ꝙ. si cdiincare optauerat: tamen adimratus tã¬
tam multitudinem hostium ualle intermmssa. ma¬
gis maltitudinẽ clep̃ssa ꝗͣ late patente. castra castris
hostium confert. Hec imꝑat. uallũ pedũ. xii. mui¬
mie. loriculã pro hac ratione enus altitudinis medi¬
ficari. fossam dupplicem pedũ denũ quinuĩ lateri¬
bus depͥmi directis. turres exitari crebras m altitu¬
dinem trium tabulatorũ. pontibus traiectis cõstra¬
tisq cõningi. quorum frontes iunica loricula mi¬

Expanded text:
posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quaposset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quadrato agmine instructo in conspectum hostium celerius opinione eorum exercitum adducit. Cum repente instructas velut in acie certo gradu legiones accedere Galli viderent, quorum erant ad Caesarem plena fiduciae consilia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula mu
Abbreviated transcription (Latin):
a tñ disiccta cẽt. E frumentatione ꝙ reliquo com¬
nicatu ex insidns prohibere romanos que cesar cõ¬
sentientibus pluribus cũ cognosset. atq ea que p̃¬
ponerentur consilia plena prudentie. longeq a te¬
meritate barbarorum remota ee iudicaret. om̃ibus
rebus inscriuendũ statuit. quo celerius hostes con¬
tempta suorũ paucitate. prodirent in aciẽ. Singu¬
lans enĩ untutis ueterrimas legiones. ui.uiii.uiiii.
hẽbat. Sumine spei delecteq iuiuentutis .xi. que
octauo iam stipencdio. tñ incolatione reliquarum
nonclum canclẽ uetustatis ac uirtutis ceꝑat opini¬
onem. Itaq cõsilio aduocato rebus hns q̃ ad se
eent delate omibui expositis: aĩos multitudinis
cõfirmat si forte hostes triũ legioniũ munero poss
elicere ad dumicandũ. Agminis ordinẽ ita constitũ
Deinde om̃i impedimẽtorum agmen qł tũ erat
mecliocre. ut in expeditiomibus eͥẽ consueuit coge

Expanded text:
a tum disiecta esset, et frumentatione et reliquo coma tum disiecta esset, et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae proponerentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua paucitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones VII, VIII, VIIII habebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis ordinem ita constituitdeinde omnium impedimentorum agmen, quod tamen erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, coge
Abbreviated transcription (Latin):
locũ conuenisse. Iteniq ambianos. aulercos. cale¬
tos. uelocasses. attrebatas. locum castris excelsum
in silua circuncdata palude clelegisse. impechimen¬
ta omĩa in ulteriores siluas contulisse. Complines
ẽẽ principes belli auctores. s nniltituchinc̾ maxie
corbeo optemꝑare. qđ ei sũmo cͣe odio nomen
po. ioͦ. intellexissent. Paucis aũt diebus ex hui
castris attrebatem cõmium discessisse ad auxilia
germanorum adducenda. quorum ꝙ uicinit. as
propinqua. ⁊ multitudo eẽt infinita. Constituisse
autem bellouacos oĩm p̾ncipũ consensu summa
plebis cupiditate si ut diceretur cesar cũ tribus le¬
giombus ueniret. offerrent se ad diinicandum.
ne miseriore ac duriore postea conclitione cũ toto
exencitu clecertare cogerentur. si maiores copias ad¬
cluceret ꝙ in eo loco ꝑmaneret quẽ deligissẽt. fa¬
bulatione aũt que propt anni temporis cũ exigu¬

Expanded text:
locum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Calelocum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores, sed multitudinem maxime Correo obtemperare, quod ei summo esse odio nomen populi Romani intellexissent. Paucis ante diebus ex his castris Atrebatem Commium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quorum et vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Constituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, quae propter anni tempus cum exigu
Abbreviated transcription (Latin):
nitos accipe. Legionem ex hiberis rursus euocat
undecimam. Litteras aũt ad Gaiuim fabiũ mit¬
tit. ut in fines suessonum legiones duas quas hẽ¬
bat acdcluceret. Alteramq ex cluabus ab titola¬
bieno arcessit. Ita ꝗͣtum hibernorum oportum¬
tas belliq ratio postulabat. ꝑꝑxtuo suo labore in
uicem legiomibus expeditionum homis inunge¬
bat. Hnis copiis coactis ad bellouacos proficiscitur
castrisq in eorum fimibus positis. equitũ turmas di¬
nutit in om̃s partes ad aliquos excipiendos ex qui¬
bus hostium consilia cognosceret. Equites officio
functi reminiciant paucos in edificiis ẽe̾ inuentos
atq hos non qui agrorum colendorum cã reman¬
sissent namq eͥeͣ. undiq diligenter demigratum
sed qui speculancli causa eͣeͣnt remissi. Aquibus
cum quereret cesar quo loco multitudo ẽẽt bello¬
uacorum. quo dic ceͣt consiliũ eorũ. muemebat
bellouacos om̃s qui arma ferre possent in unum

Expanded text:
ritos accipere, legionem ex hibernis evocat ritos accipere, legionem ex hibernis evocat undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant paucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sidio tempestatibus dinissimis regi possent. Dis¬
persi magna parte suorum amissa. dissipantur ĩ
finitim. is ciuitates. Cesar tempore aumi clifficillimo
cum satis hẽret comuenientes manis dissipare. ne
qđ iiciũ belli nasceretur ꝗͣtuncũq niratione eẽt
exploratum hẽret sub tempus estiuorũ. nullũ sũ¬
ium bellũ posse conflari. Gaium treboniũ cum
duabus legiomibus quas secum hẽbat in hibernis
cenabi collocauit. Ip̃e cum crebris legatiombus re¬
morum certior fieret. & bellouacos qui belli glia
gallos om̃s belgasq p̾stabant. finitimasq hns cini¬
tates duce corbeo bellouaco ꝙ cõno attrebate exer¬
citus comparare. atq munum locũ cogere. ut omĩ
multitudine in fines suessonum qui remis erant at¬
tributi. facerent imp̃ssionẽ. Fertmere aũt nõ tantũ
ad dignitatem. sed etiã ad salutẽ suam iudicaret
millam calamitatem. Socios optime cde re puͫ. me¬

Expanded text:
praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispraesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica me
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Ita cum duabus legionibus ad ꝑsequen¬
dos carmutes proficiscitur. Cum fama exercitus
ad hostes eẽt perlata. calamitate ceterorũ ducti car¬
mites. cdesertis uicis oppidisq que tolerande hiemis
cã constitutis repente exigius ad nccͣitatem edifi¬
ciis incolebant. nꝑ em̃ cleuicti complura oppi¬
cla dimiserant. dispersi profugiunt. Cesar erum¬
pentes eo maxime tp̃re. accerrimas tempestates cũ
subire milites nollent. in oppiclũ carmitũ cena¬
bo castra ponit. atq intecta partimi gallorum
partiniq comectis celeriter stramentis tentorio¬
rum tegendorum grã erant medificata. milites
contegit. E quites tamen ꝙ auxiliarios pedites in
oñs partes mittit quoscunq petisse clicebantur
hostes. nec frustra. nam plerumq magna preda
potiti mĩ reuertuntur. Oppressi carmites hyemis
difficultate terrere ꝑiculi cum tectis expulsi. ulło
loco diucius consistere auderent. Hec siluarum

Expanded text:
tum est: ita cum duabus legionibus ad persequentum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stramentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum
Abbreviated transcription (Latin):
Iali conditione proposita biturges cum sibi uide¬
rent dementia cesaris reclitũ patere. menis annci¬
ciam finitimasq ciuitates sine ulla pena declisse
obsides. atq in fidem receptas cͥe. iclẽ fecerũt. Cesar
militibus pro tanto labore ac paciencia qui bruma¬
libus diebus itmeribus difficillimis. frigoribus in¬
tollerandis. studiosissime ꝑmanserant in labore.
ducens sestercios centurionibus tot millia mĩmo¬
rum precle nomme condonata pollicetur. legio¬
mbusq in hiberna remissis ip̃e se recipit. dic xxx.
bibracte. Ibi cum nis cliceret. biturges acl eu̾ lega¬
tos mittunt auxilium petitũ contr̃a carmites quos
intulisse sibi bellum querebantur. Qua re cogni¬
ta cum clies non amplius . xuiiii. in hibernis cẽt mo¬
ratus. Legionem .xiiiiͦ. et sextam ex hiberns ab a¬
rare clucit quasi ibi collocatas explicancle rei fru¬
mentarie causa suꝑiore cõmentario demonstra-¬

Expanded text:
Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi videTali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non amplius decem et octo in hibernis esset moratus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
latos fmesꝙ. complura oppicla hẽrent uiis legioĩs
hiberius non potuerunt contineri quin bellum pa¬
rarent. connirationesq facerent. Repentino aduẽ¬
tu cesaris accidit qcł imꝑatis deiectisq acciclere fuit
necesse. ut siue timore ullo rura colentes prius ab
equitatu p̾merentur. ꝗͣ confugere in oppida pos¬
sent.Nlamq etiam illud uulgare nicursioiis hosti¬
umi signum qđ mncendiis edificiorũ intelligi consu¬
euit. cesaris erat interlicto sublatum. ne aut copia
pabuli frumentiq si longnis progredi uellet defi¬
ceretur. aut hostes mncendnis tererentur. Multis
hoĩm militibus captis ꝑterriti bituriges qui pͥmũ
aduentum potuerant effugere romanorũ. in fim¬
timas cruitates. aut priuatis hospicus confisi. aut
societate consiliorũ confugerant frustra. Nã cesar
di. Qua celeritate. E fideles amicos retinebat. ⁊ du¬
bitantes terrore ad conclitiones pacis adducebat.

Expanded text:
latos fines et complura oppida haberent, unius legionis latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesadi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat.
Abbreviated transcription (Latin):
cta. cesar cum a suꝑiore estate
milli bellandi tempus inter¬
misisset. militesq hibernorũ
quiete reficere atantis labori¬
bus uellet: complures codẽ
tempore ciuitates renouare belli consilia nũciabã¬
tur. comurationesq facere. Cimis rei simlis ueri cã
afferebatur qđ gallis omĩbus cognnitum eeͣt. Neq
ulla multitudinc in unum locum coacta resisti pos¬
se aromanis. Nec si cliuersa tpra complures eoclẽ
tempore intulissent cuitates: satis auxili aut spa¬
cii aut copiarũ habiturum exercitũ po .ro. ad omĩa
ꝑscquenda. Non eeͣ autem alicui ciuitati sortem
incõmodi recusandam. si tali mora relique possĩt
se uindicare in libertatem. Que ne opinio gallonĩ
confirmarctur: cesar Marcum antoninm qͣstorem
sius p̃fecit hiberins. Ip̃e equitũ p̾sidio pͥdic kł. Ia¬
miaris ab oppido bibracte proficisatur ad legionẽ
ad impedimenta tuenda relictis. Reliquũ exercitũ
in copiosissimos agros. biturigum inducit. Qui cũ

Expanded text:
cta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ꝗͣ ytaliã attingeret in itinere audirẽt. tñ non
existimauit. Ut hus grãs ageret qđ frequẽtiam atq¬
officium suũ anthonio p̾stitissent. simulꝙ se ꝙ
honorẽ suũ scquẽtis anni cõmendarẽt. ꝓpt̾ ea qd̃
insolenter aclũsarii sui gliarentur. Lentulũ ꝙ
G. marcellũ cõss. airatos qui om̃em honorẽ & dig¬
intatẽ cesaris expoliarẽt ereptũ sergio galbe cõsũ

Expanded text:
factum quam Italiam attingeret in itinere audierat, tamen nofactum quam Italiam attingeret in itinere audierat, tamen noexistimavit, ut eis gratias ageret, quod frequentiam atquofficium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui gloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliare
Abbreviated transcription (Latin):
cia ciuitates. nullã spem aut cãm clare amarũ. Nihil
em̃ mimis uolebat. ꝗͣ sub discessu suo nccitatẽ sibi ali¬
quã impomi belli gerendi. Ne cũ exercitũ deducturꝰ
cẽt bellumaliqđ relinq̃retur. qđ oũs gallia libenter
sine pñti ꝑiculo susciꝑet. Itaq honorifice ciuitates ap¬
pellãdo. pͥncipes maximis p̾miis afficiẽdo. nlła on̾a
ĩningẽdo. Defessam tot adũsis p̾lus galliam cõditõ¬
ne parendi meliore. facile in pace cõtinuit. lp̃e hiber¬
ns ꝑactis cõtra cõsuetudinẽ in ytaliã. ꝗͣmaximis
itincribus ẽ profectus. ut municipia & colomas ap¬
pellaret. Quibus. M. antoni q̃storis sui cõmendã¬
uerat sacerdocii petitione. Contenclebat em̃ gr̃a cũ
libenter pro homĩe sibi cõnictissimo quẽ paulo ante
p̾miserat. ad petitionẽ tñ acriter contra factionẽ et
potẽtiam paucorũ qͥ. M. antorii repulsa cesaris decẽ¬
tis grãm cõuellere cupiebat. Hũc ꝙ si augurẽ pͥus

Expanded text:
em aut causam dare armorum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necessitatem sibi aliquam imponi belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus esset, bellum aliquod relinqueretur quod omnis Gallia libenter sine praesenti periculo susciperet. Itaque honorifice civitates appellando, principes maximis praemiis adficiendo, nulla onera iniungendo defessam tot adversis proeliis Galliam condicione parendi meliore facile in pace continuit. Ipse hibernis peractis contra consuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M. Antoni quaestoris sui, commendaverat sacerdoti petitionem. Contendebat enim gratia cum libenter pro homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et potentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius
Abbreviated transcription (Latin):
exeratibus contmerentur. Ip̃e in ytaliam ꝓfectꝰ
missas que ex senatu consulto deberent ad parthi¬
cum bellum duci. Gñ. pompeio traditas atq in
ytalia retentas ce̾. Hoc facto ꝗͣꝗͣmilli erat cdubnĩ
quidnam contra cesarem pararetur: tamẽ cesar
omĩa pacienda ẽeͣ statuit. quo ad sibi spes aliq̃
relinqͥretur. nue pocius disceptandi ꝗͣ belli ge¬
renli contendit.¬

Expanded text:
exercitibus continerentur. Ipse in Italiam profectus exercitibus continerentur. Ipse in Italiam profectus missas, quae ex senatus consulto deberent ad Parthicum bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius disceptandi quam belli gerendi. Contendit
Abbreviated transcription (Latin):
tes. quibus cogi posset senatus id probart qđ ip̃e
constitiusset. Fit demde senatus cõsultũ. ut acl
bellũ parthicũ legio ima a Gnco pompeio. alt̾a
a .G. cesare mitteretur. Neq obstare duc legiones
uni eletrahuntur. Nã Gncꝰ pompeiꝰ legionẽ pri
quam ad cesarem miserat ꝯfectam ex dilectu ꝓ¬
iuncie cesari cam tanꝗͣ ex suo inimero dedit. Ce¬
sar tñ cũ de uoluntate minime clubiũ eẽt adu̾sa¬
rorum suorũ: pompcio legionẽ remisit. ex suo
noumne qͥntaclecimã quam in gallia citeriore hũc
rat ex senatus consulto iubet. menis locũ terciã
decimã legionẽ in ytaliã mittit q̃ p̾sidia tueren¬
tur. Ex quibus p̾sidns quintacletima cleduceba¬
tur. Ip̃e exercitui distribuit hiberna. Trebonium
cũ legiombus.iii.in belgis collocat. G. fabium
cũ totidem in heduos deducit. Sic enĩ existima¬
bat tutissimam fort galliam. si belge quorũ maxi¬
ma uirtus. hediũ quorum auctoritas suma eẽt

Expanded text:
tes, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a Cn. Pompeio, altera a C. Caesare mitteretur; neque obscure duae legiones uni detrahuntur. Nam Cn. Pompeius legionem primam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex delectu provinciae Caesaris, eam tamquam ex suo numero dedit. Caesar tamen, cum de voluntate minime dubium esset adversariorum suorum, Pompeio legionem remisit et suo nomine quintam decimam, quam in Gerat, ex senatus consulto iubet tradi. In eius locum tertiam decimam legionem in Italiam mittit quae praesidia tueretur, ex quibus praesidiis quinta decima deducebatur. Ipse exercitui distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus, Aedui, quorum auctoritas summa esset,
Abbreviated transcription (Latin):
compluribusq treueris interfectis & germanis qͥ
nlłis aduersus romanos auxilia dencgabãt. pͥncipes
corũ uiuos redigit in suã potestatẽ. atq in hnis su¬
rũ heduũ qui ꝙ uirtutem & gn̾is sũmam nobili¬
tatem hẽbat. solusq ex hedius ad id tp̃s ꝑma̾serat
marmmis. Et a re cognita cesar cũ in omĩbus ꝑtibus
gallie bñ res geri iuderet. iudicaretq suꝑioribus

Expanded text:
compluribusque Treveris interfectis et Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam potestatem atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summam nobilitatem habebat solusque ex Aeduis ad id tempus permanserat in armis. Ea re cognita Caesar, cum in omnibus partibus Galliae bene