comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
castra plurima ꝑ pacẽ. post sacram̃ta data que se eis
crediderant nullũ ab eis dolũ eristimantes. Nomina
aut̃ castroꝵ q̃ diruert̃ in territorio tridentino st̃
ista. Thesana. maleton. saenuana. apianũ fagitanũ
cĩbra. uitianũ. brentonicũ uolaenes. enne masae. ꝙ
duo in alsica ꝙ unũ in uerona. Haec omĩa castracũ
diruta c̾ent a francis. ciues uniũsi ab eis ducti sunt
captiui. Pro ferruge uͦ castro int̾cedentib ep̃is. inge¬
nuno suauione. & agnello tridentino data ẽ redep¬
tio ꝑ caput uniuꝰ cuiꝰq uiri ad solidos scicentos. In¬
terea francoꝵ epertitũ cũ ee̾t tẽpꝰ estiuũ ꝓpt̃ incõsueti
aeris incõmoditatẽ. dissentene morb gͣuit̃ eragitare
cepit. Quo morbo plures ex eis interiert᷑. Quid plura
cũ ꝑ tres m̃ses francoꝵ eiercitꝰ italiã ꝑuagarꝙ. nichil¬
q ꝓ ficer&. neq se de inimicis ulcisci possoꝵ. eo qd̾ in lo¬

Expanded text:
castra plurima per pacem post sacramenta data, quae se eis castra plurima per pacem post sacramenta data, quae se eis tradiderant, nullum ab eis dolum existimantes. Nomina autem castrorum, quae diruerunt in territorio Tridentino, ista sunt: Tesana, Maletum, Semiana, Appianum, Fagitana, Cimbra, Vitianum, Brentonicum, Volenes, Ennemase, et duo in Alsuca, et unum in Verona. Haec omnia castra cum diruta essent a Francis, cives universi ab eis ducti sunt captivi. Pro Ferruge vero castro, intercedentibus episcopis, Ingenuino de Savione, et Agnello de Tridentino, data est redemptio, pro capite uniuscujusque viri solidi sexcenti. Interea Francorum exercitum, cum esset tempus aestivum, propter inconsueti aeris incommoditatem, dysenteriae morbus graviter exagitare coepit, quo morbo plures interierunt ex eis. Quid plura? Cum per tres menses Francorum exercitus Italiam pervageretur, nihilque proficeret, neque se de inimicis ulcisci posset, eo quod se in lo
Abbreviated transcription (Latin):
castrũ accessiss&s. iaculo cũ mãmilla sautiat᷑ cecidit &
mortuus ẽ. Reliqͥ uͦ franci cũ egressi fuissent ad p̃dandũ.
a langobardis irruentib passi ꝑ loca singula ꝓternebant᷑
At uͦ audoaldus & sex duces francoꝵ ad mediolanensiũ
urbẽ uenientes. ibi eminꝰ in cãpestrib castra posuert̃.
Quo loco imꝑatoris legati ad eos uenert̃. nuntiantes ade
exercitũ in socatio eoꝵ dicentesq qͥa post tridini cũ
eisdẽ ueniemꝰ. & hoc uob̾ erit signii. Cũ uideritis ullȩ
huiꝰ q̃ in monte sita ẽ domos incendio cõcremari. &¬
exercitii quẽ pollicem aduentare. Ded expectantes
francorũ duces dieb sex uixta placitũ nullũ ex his quib
legati imꝑatoris ꝓmiserant uenisse comtẽplati sunt.
Caedinꝰ aut̃ cũ tredecĩ ducib leuã italie ingressus. qͥnq
castella cepit. a quib etiã sacram̃ta eregit. ꝑ peniten¬

Expanded text:
castrum accessisset, iaculo sub mamilla sauciatus cecidit et castrum accessisset, iaculo sub mamilla sauciatus cecidit et mortuus est. Reliqui vero Franci cum egressi fuissent ad praedandum, a Langobardis inruentibus passim per loca singula prostemebantur. At vero Audoaldus et sex duces Francorum ad Mediolanensium urbem advenientes, ibi eminus in campestribus castra posuerunt. Quo loco ad eos imperatoris legati venerunt, nuntiantes, adesse exercitum in solatio eorum, dicentesque quia: "Post triduum cum eis veniemus, et hoc vobis erit signum: cum videritis villae hujus, quae in monte est sita, domos incendio concremari, cohortibus, quas pollicemur, adventare. » Sed exspectantes Francorum duces diebus sex juxta placitum, nulllegati imperatoris promiserant venisse contemplati sunt. Cedinus autem cum tredecim ducibus laevam Italiae ingressus, quinque castella cepit, a quibus etiam sacramenta exegit. Per Placen
Abbreviated transcription (Latin):
ille aud̃iens. caput se eiꝰ amputaturũ si hac de re ãplius
aliqͥo dicerte cõminatus ẽ. Cui illo. Ego quedẽ inquit¬
occidi possũ. nã certe adhoc ista in hanc patriã femina
uenit ut tuis nuptus debeat copulari. Qb ita qͦq post
factũ ẽ. hoc tẽpr̃ quã ob causa incertũ. ansul cognatus re¬
gis authari apud ueronã ẽ int̃ fectus  Xxi
Sac &iam tempestate grippo legatus chil deberti regis
francoꝵ cũ constantinopolĩ remeasset & eidẽ regi
suo quomꝰͦ honorifice ab imꝑato re mauricio susceptꝰ
fuiss&e nuntiass. & iniuirias quas apud cartaginẽ
ꝑpessis fuerat imꝑator ad uoluntatẽ childeberti rogis
ultũ iri ꝓmissise. childebertus cõfestĩ iterato in italiã
erercitũ francoꝵ cũ xx. ducib ad debellandã langobardoꝵ
gentẽ dirent Equib aucib aldo audus & holo. & cedinꝰ.
eminentiores fuert̃. Sed holo cũ oportune ad bilicionis

Expanded text:
ille audiens, caput se eius amputaturum, si hac de re amplius ille audiens, caput se eius amputaturum, si hac de re amplius aliquid diceret, comminatus est. Cui ille: "Ego quidem", inqui"occidi possum; nam certe ad hoc ista in hanc patriam femina venit, ut tuis debeat nuptiis copulari". Quod ita quoque post factum est. Hoc tempore, quam ob causam incertum est, Ansul, cognatus regis Authari, aput Veronam est interfectus. 31. Hac etiam tempestate Grippo, legatus Childeperti regis Francorum, cum Constantinopolim remeasset et eidem regi suo, quomodo honorifice ab imperatore Mauricio susceptus fuisset, nuntiasset, et quia iniurias, quas apud Cartaginem perpessus fuerat, imperator ad voluntatem Childeperti regis ultum iri promisisset: Childepertus conf ducibus ad debellandam Langobardorum gentem direxit. E quibus ducibus Audualdus et Olo et Cedinus eminentiores fuerunt. Sed Olo cum importune ad Bilitionis
Abbreviated transcription (Latin):
lererunt baioaru qͥ cũ eo comitabant᷑ eũ ipsũ regẽ authari
eẽ.Beniq post aliquot tẽpus. cũ ꝓpt̃ francoꝵ erercitũ
ꝑturbatio regi garibaldo uenissꝙ. theo delinda eiꝰ filia cũ
suo germano nomune gundoalt. ad italiã c̃fugit eãq
aduentare authari suo sponso nuntiauit Cui statĩ obiuia
ille cũ magno apparatu nuptias celebraturus: in cãpũ sardis
qui suꝑ ueronã ẽ occurrens. eã cunctis letantib in con¬
iugiũ idus maias accepit. Erat aut̃ tt̃ ibi intꝰ ceteros
lang uobardoꝵ duces agiluf dui taurinensiũ ciuitatis
Quo in loco cũ ꝑturbato aere lignũ qdda qđ in regiis scptis
sitũ erat cũ magno tonitruoꝵ fragore ui fulminis ictu
fuissco. H abebat tt̃ agiluf quendã de suis aruspicem
puerũ qͦͥ ꝑ artẽ diabolicã qͥd futurũ portenderent iet
nupsit. tua ñ post multũ tẽpus c̃ur̃ futura ẽ. Quos

Expanded text:
lexerunt Baioarii qui cum eo comitabantur, eum ipsum regem Authari lexerunt Baioarii qui cum eo comitabantur, eum ipsum regem Authari esse. Denique post aliquod tempus, cum propter Francorum adventum perturbatio Garibaldo regi advenisset, Theudelinda, eius filia, cum suo germano nomine Gundoald ad Italiam confugiit seque adventare Authari suo sponso nuntiavit. Cui statim ille obviam cum magno apparatu nuptias celebraturus in campum Sardis, qui super Veronam est, occurrens, eandem cunctis laetantibus in coniugium idus Maias accepit. Erat autem tunc ibi inter ceteros Langobardorum duces Agilulf dux Taurinensium civitatis. Quo in loco cum perturbato aere lignum quoddam, quod in regiis septis situm erat, cum magno tonitruorum fragore vi fulminis ictum fuisset, habebat tunc Agilulf quendam de suis aruspicem puerum, qui per artem diabolicam, quid futurum portenderent ictus nupsit, tua non post multum tempus coniux futura est". Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ste nisi rer ꝙ sponsus tuus c̾ẽt. te omĩno tangere ñ auderq
sed interĩ sileam᷑. ne patri tuo hoc fiat cognitũ. Re enĩ
uera digna ꝑsona ẽ. que tenere debeat regnũ. & tuoso¬
tiari coniugi o. Erat aut̃ te authari iuuenili etate flo¬
ridus. statura detens. candido crine ꝑfusus. & satisde¬
corus aspectu. Qui mor a rege cõmeatu accepto iter
patriã reũsuri arripiunt deq norichorũ finib festi¬
nant̃ abs cedt̃. Hori choꝵ siquidẽ ꝓiuntia. quã baio¬
ariorũ popłs in habitat. hab& ab oriente pannoniam
ab occidente sueuiam. ameridie italiã. ab aquilonis
E parte danubu fluenta. Igitur authari cũ iã ꝓpe itdie
fines uenissor. secũq adhuc qui cũ ducebant baioarios habor
citiet se quantũ suꝑ equũ cui residebat potuit ꝙ toro adn¬
su securiculã quã manu gestabat in arborẽ q̃ ꝓtimior

Expanded text:
"Iste nisi ipse rex et sponsus tuus esset, te omnino tangere non auderet. "Iste nisi ipse rex et sponsus tuus esset, te omnino tangere non auderet. Sed interim sileamus, ne hoc patri tuo fiat cognitum. Re enim vera digna persona est, quae tenere debeat regnum et tuo sociari coniugio". Erat autem tunc Authari iuvenili aetate floridus, statura decens, candido crine perfusus et satis decorus aspectu. Qui mox, a rege comeatu accepto, iter patriam reversuri arripiunt deque Noricorum finibus festinanter abscedunt. Noricorum siquidem provincia, quam Baioariorum populus inhabitat, habet ab oriente Pannoniam, ab occidente Suaviam, a meridie Italiam, ab aquilonis vero parte Danuvii fluenta. Igitur Authari cum iam prope Italiae fines venisset secumque adhuc qui eum deducebant Baioarios haberet, erexit se quantum super equum cui praesidebat potuit et toto adnisu securiculam, qua manu gestabat, in arborem quae proximior
Abbreviated transcription (Latin):
aria puenati Eau cũ in c̃spectu garibalds regis iurta mo¬
rt̃ legaera introducti c̾ent & his qui cũ authari quas seu¬
er uenerat post salutationẽ ũba ut moris ẽ intulisas au¬
pbari cũ anuis illius genuis cognosceretur ad regẽ garbaldĩ
ꝓpius accedens ait. Dñs meus authari rex langoba dorun¬
me ꝓprie obhoc direrit. ut urãm filiã ipsius sponsa q̃ dnã
meo ualeã cereius dño renuntiare. Cũ q rer hec audi¬
ens filiã suã ad se uenire iubsisso. eã q autharo ut
eratsatis eleganti forma. tacito nutu cõtẽplatus eẽt.¬
testati de eiꝰ manu sicut nob̃ postea factura ẽ. uini
poculũ sumere p̃optamꝰ. Cũq rex ut id fieri debere
an niusset illa accepto umi poculo ei prius qui senior
et uidebatur propinauit. Deinde cũ authari quẽ suũ
detterã q suã sibi a fronte ꝑ nasũ ac fatie ꝓdurit. lua hoc
sue nutrici rubore ꝑfusa nuntiauit Cui nutrir sua ait

Expanded text:
ariam perrexit. Qui cum in conspectu Garibaldi regis, juxta moariam perrexit. Qui cum in conspectu Garibaldi regis, juxta morem legatorum, introducti essent, et is qui cum Authari quasi senior venerat, post salutationem, verba, ut moris est, intulisset, Authari cum a nullo illius gentis cognosceretur, ad regem Garibaldum propinquius accedens, ait: Dominus meus Authari rex me proprie ob hoc direxit, ut vestram filiam ipsius sponsam, quae nmeo valeam domino certius nuntiare. Cumque rex haec audiens filiam venire jussisset, eamque Authari, ut erat satis eleganti forma, tacito nutu contemplatus evestrae potestati, de eius manu, sicut nobis postea factura est, vini poculum sumere preoptamus". Cumque rex id, ut fieri deberet, annuisset, illa, accepto vini poculo, ei prius qui senior esse videbatur propinavit. Deinde cum Authari, quem suum dexteramque suam sibi a fronte per nasum ac faciem produxit. Illa hoc suae nutrici rubore perfusa nuntiavit. Cui nutrix sua ait:
Abbreviated transcription (Latin):
dans ei ut qd̃ pͥus ñ fecerat. nc̃ c̃tra langobardorũ gentẽ
bellũ susciꝑar. atq cũ eiꝰ c̃filio eos ab italia remouer&e.
Aui andn moratus erertaitũ siuũ ad langobardorũ debellati¬
uesunt. Siea pugna lingobardi uictorã capiunt franci
aod patrius reũtunt᷑. Tanti q ibi stragos bi facta c̃ do tran¬
hanc rantã corũ uictoriã p̃terũt cũ hecque pisirpse
de francoꝵ interitu in eoꝵ historia hisdẽ ipsis peniits
exarate legantur. XUIIII¬
Anuiua ũ rer authari. logatos posthec ad baioariã misit
qua garibaldi eoꝵ regis filiã sibi in matrimonũ peterent
Ques ilie benigne suscipiens treodelincdes suio fili s autoar
seo rlauurdi ꝓmisit. Qui legati renitentes cũ hec aihari
ponci asceũ  ile ꝑ semaȩ ipsũ suã sponsa uidere cupiens
pauus sani ses expeditis er langobardis adhibitis unti qpit
Erdelissimii & quasi seniorẽ fecũ ducens sine mora ns baso¬

Expanded text:
dans ei, ut, quod prius non fecerat, nunc contra Langobardorum gentem dans ei, ut, quod prius non fecerat, nunc contra Langobardorum gentem bellum susciperet atque cum eius consilio eos ab Italia removeret. Qui nihil moratus, exercitum suum ad Langobardorum debellatifligunt. In ea pugna Langobardi victoriam capiunt; Franci ad patriam revertuntur. Tantaque ibi strages facta est de Franhanc tantam eorum victoriam praeterierit, cum haec quae praemisimus de Francorum interitum in eorum historia hisdem ipsis pene verbis exarata legantur. 30. Flavius vero rex Authari legatos post haec ad Baioariam misit, qui Garibaldi eorum regis filiam sibi in matrimonium peterent. Quos ille benigne suscipiens, Theudelindam suam filiam Authari se daturum promisit. Qui legati revertentes cum haec Authari nuntiassent, ille per semet ipsum suam sponsam videre cupiens, paucis secum sed expeditis ex Langobardis adhibitis, unumque sibi fidelissimum, et quasi seniorem secum ducens, sine mora ad Bajo
Abbreviated transcription (Latin):
Qac tẽpestate rex authari ad istriã erercitũ mistes bd
Puertitui eiũ dux tridentinꝰ p̃fuitm Qui post pdas
& incendia facta pace in annũ unũ magnã pecunia
regi detulert̃. Alii qͦq langobardi ininsula amacina fran¬
donẽ magistrũ militũ. qui abhuc de narsetis parte fu
francio post sex m̃ses obsidionis suȩ. langobardis eandẽ
insulã tradidit. Ipse uͦ ut optauerat dimissus arege
cũ sua urore & om̃i suꝑellectili rauennã pꝑat. Inuen
coꝵ misit petens ei germanã suo matrimonio sotiari.
ũ q childeb̾tꝰ acceptis munerib a langobardorũ legatis
suã germanã eoꝵ regi se daturũ ꝓmisissoe aduenientib
tam̃ gothoꝵ de hispania legatis: eandẽ suã germanã
eoqd̵ gentẽ illã ad fidẽ catholicã cũsa fuisse nouerat
repromisit AXUIIi¬
nt̃ hec legationẽ ad imꝑatorẽ mauritiũ direrit. man¬

Expanded text:
Hac tempestate rex Authari ad Histriam exercitum misit; cui Hac tempestate rex Authari ad Histriam exercitum misit; cui exercitui Euin dux Tridentinus praefuit. Qui post praedas et incendia, facta pace in annum unum, magnam pecuniam regi detulerunt. Alii quoque Langobardi in insula Amacina Francionem magistrum militum, qui adhuc de Narsetis parte fueFrancio post sex menses obsidionis suae Langobardis eandem insulam tradidit, ipse vero, ut obtaverat, dimissus a rege, cum sua uxore et supellectili Ravennam properavit. tum misit, petens eius germanam suo matrimonio sociari. Cumque Childepertus, acceptis muneribus a Langobardorum legatis, suam germanam eorum regi se daturum promisisset, advenientibus tamen Gothorum de Hispania legatis, eandem suam germanam, eo quod gentem illam ad fidem catholicam conversam fuisse cognoverat, repromisit. 29. Inter haec legationem ad imperatorem Mauricium direxit, man
Abbreviated transcription (Latin):
lentiã inferens. ẽmunicare c̃pulit iobanni raueninati
epõ. triũ capituloꝵ dãpnatori qͥ tẽpr̃ pape uigili. i
pelagũ a romane ecłẽ desciuerat sotietate erepto s̃
anno a rauenna aͦgradus reũsi st̃. Quib nec plebs cũ¬
matinicare uoluit. nec ceteri epĩ eos recepert̃. Smarigoꝰ
patricius a demonio ñ iniuste corrept᷑. successorẽ roma¬
nũ patriciũ accipiens. constantinopolĩ remeauit. Pofthet
facta ẽ symodus decẽ epõꝵ in mariano ubi recepert̃ seue
rũ patriarchã aqͥleiensẽ. dantẽ libellũ erroris sui quia
triũ capituloꝵ dãpnatorib c̃municarat rauenne hho
mina uͦ epoꝵ qui se ab hoc scismate cohibuert̃. hec sunt
Petrus de altino darissimꝰ ingenunꝰ de sabione agnellꝰ
tridentiñ. iunior ue ronensis. horontiũ uncentius nistic̃
ac tariusio. fronteiuĩ feltrinꝰ. agnellus de acilio. laurentuis de
parentiñ. iołis. patricius iundemuis. &iohes. aN UI

Expanded text:
lentiam inferens, communicare conpulit Iohanni Ravennati episcopo, trium cadesciverat societate. Exempto vero anno, e Ravenna ad Grados reversi sunt. Quibus nec plebs communicare voluit, nec ceteri episcopi eos receperunt. Smaragdus patricius, a demonio non iniuste correptus, successorem Romanum patricium accipiens, Constantinopolym remeavit. Post hec facta est synodusrum patriarcham Aquilegensem dantem libellum erroris sui, quia trium capitulorum damnatoribus communicarat Ravennae. Nomina vero episcoporum qui se ab hoc scismate cohibuerunt haec sunt: Petrus de Altino, Clarissimus, Ingenuinus de Sabione, Agnellus Tridentinus, Iunior Veronensis, Horontius Vicentinus, Rusticus de Tarvisio, Fonteius Feltrinus, Agnellus de Acilo, Laurentius BellParentinus Iohannes, Patricius, Vindemius et Iohannes. 27.
Abbreviated transcription (Latin):
de ducatu arichis.XUIII Epła beati gregorii pape ad
eundẽ arichis. XUIIIDe captiuitate filie regis aglulfi. &
qr rer agiluf eacano artificẽ direrit. XX De basilica
beati ioħis in modicia quã theodelinda rogina edifica¬
uit xXI De palatio qd̃ c̃strurit .X.X II De subũsione
patauine urbis. xx INI De pace facta cũ auarib & qd lan¬
gobardi histriã sint ingressi xx iuiide natiuitate ada¬
lo ardi filit agilulsi regis. & inuasione multis silicas.
De morte mauritu imꝑatoris. xxUI De giaidualdo ꝙ
gisulfo ducib &e de baptismo ad aloardi.XX U. II Decaptu
cre mone r mantue. & de morte filic regis & de bello
francoꝵ. XXUIIIDe transitu beati gregorii pape &tiꝰ
scitatexiU uise regno ad aloaldi. & de pace facta cũ
francis.xxx Peltũ francoꝵ cũ satonibus.
de pace facta cũ smaragdo patricio. & de captis tuscie
ciuitatis X .XX II De morte seueri patriarche &sa¬

Expanded text:
t ducatu Arichis. 19. Epistula beati Gregorii papae ad t ducatu Arichis. 19. Epistula beati Gregorii papae ad eundem Arichis. 20. De captivitate filiae regis Agilulfi, et quia rex Agilulf cacano artifices direxit. 21. De basilica beati Iohannis in Modicia, quam Theudelinda regina aedificavit. 22. De palatio, quod construxit. 23. De subversione Patavinae urbis. 24. De pace facta cum Avaribus, et quod Langobardi Histriam sunt ingressi. 25. De nativitate Adaloaldi, filii Agilulfi, et de invasione Montis Silicis. 26. De morte Mauricii imperatoris. 27. Do Gaidoaldo et Gisulfo ducibus, et de baptismo Adaloaldi. 28. De captu Cremonae et Mantuae, et de morte filiae regis, et de bello Francorum. 29. De transitu beati Gregorii papae et eius sanctitate. 30. De regno Adaloaldi, et de pace facta cum Francis. 31. Bellum Francorum cum Saxonibus. 32. De pace facta cum Smaracdo patricio, et de captis Tusciae civitatibus. 33. De morte Severi patriarchae et sa
Abbreviated transcription (Latin):
E bonis actib euusoẽ theodelinde regine UII Qdtas¬
silo ab hadeberto franooꝵ rege ordinat᷑ ẽviq& uos
romanꝰ patriciũ cuitates quas langobardi tenebant
inuasit & qͥa rer agilulf marsionẽ ducẽ occidt ꝙ
quo eũ beato gregorio & romanis pacem fecit
e epłã beati gregorii pape ad tbeo delindã reginam
&e alia cĩdẽ ad agilulfũ regẽ. X De stella comete
& morte ioħis epĩ. & euin ducis. & de baioariis. XI De
morte childeb̾ti regis francorũ. & de bello auaroꝵ cum
stancis. & de transitu guntranni regis. UII Quia cacanꝰ
legatos ad agilu̾fũ misit & de pace cũ gallicano patricio.
De pace agilulfi cũ francis. & de morte xangrulfi.ꝙ uuar¬
negatii. XIII De peste apud rauennã & mortalitate ap̃
ueronã. XIIII De signo sanguineo in cȩlĩ & bello inter
francos. XU De morte ariulfi ducis spoletani & de
ducatu teo delaphii. XUI De p̃catione facta a langobardis
in cenobio scĩ benedicti. XUII. De morte zottonis. &e¬

Expanded text:
e bonis actibus eiusdem Theudelindae reginae. 7. Quod Tassilo ab Hildeperto Francorum rege rex ordinatus est. 8. Quod Romanus patricius civitates quas Langobardi tenebant invasit; et quia rex Agilulf Maurissionem ducem occidit, et quia cum beato Gregorio et Romanis pacem fecit reginam. Item alia eiusdem ad Agilulfum regem. 10. De stilla comete et morte Iohannis episcopi et Euin ducis, et de Baioariis. 11. De morte Childeperti a Francorum regis, et de bello Avarorum cum Francis, et de transitu Gunthramni regis. 12. Quia cacanus legatos ad Agilulfum misit, et de pace cum Gallinico patricio. 13. De pace Agilulfi cum Francis, et de morte Zangrulfi et Warnecautii. 14. De peste aput Ravennam et mortalitate aput Veronam. 15. De signo sanguineo in caelo et bello inter se Francorum. 16. De morte Ariulfi ducis Spolitani, et de ducato Theudelapii. 17. De depraedatione facta a Langobardis in coenobio sancti Benedicti. 18. De morte Zottonis e
Abbreviated transcription (Latin):
& sibi uirũ oe langobardoꝵ genti regẽ elegit. Frat
aut̃ isoc̃ uir strenuuꝰ & bellicosus. & tã forma quã
animo ad regni gubernacula coaptatꝰ. Quc̃ statim
regina adse uenire mandauit ipsaq ea obuã ad lamellũ
opidũ ꝓꝑauit. Qui cũ ad eã uenissoꝵ. ipsa sibi post
aliquot ũba umũ ꝓpinari fecit. Que cũ prior
bibiss& residuũ agiluffo ad bibendũ treenut
is cũ regme accepto poculo manũ honorabiliter
osculatus ẽẽt. regina cũ rubore subridens. ñ debe¬
re sibi manũ osculari ait. quẽ osculũ ad os uinge¬
re oporter&. Moxq eũ ad suũ basiũ erigens. ei
suas nuptias deq regni dignitate aperuit. Qed
plura: Celebrant᷑ cũ magna leticia nuptiȩ sus¬
cepit agilulfus. qͥ fuerat cognatꝰ regis authari in¬
choante iã m̃se nouẽbrio regiã dignitatẽ. S tam̃
congregatis in unũ langobardis. postea m̃se maio
ab om̃ib in regnũ apud mediolanũ leuat̾ ẽ:
Qd agilulf rer ꝓcaptiuis legatos in francũ squarti.

Expanded text:
irum, et Langobardorum genti regem elegit. Erat enim isdem vir strenuus, et bellicosus, et tam forma quam animo ad regni gubernacula coaptatus. Quem statim regina ad se venire mandavit, ipsaque ei obviam ad Laumellum oppidum properavit. Qui cum ad eam venisset, ipsa sibi post aliquot verba vinum propinari fecit. Quae cum prior bibisset, residuum Agilulfo ad bibendum tribuit. Is cum reginae accepto poculo manum honorabiliter osculatus esset, regina cum rubore subridens, non debere sibi manum osculari ait, quem osculum sibi ad os jungere oporteret. Moxque eum ad suum basium erigens, ei de suis nuptiis, deque regni dignitate aperuit. Quid plura? Celebrantur cum magna laetitia nuptiae; suscepit Agilulfus, qui erat cognatus regis Authari, inchoante jam mense Novembris, regiam dignitatem. Sed tamen congregatis in unum Langobardis, postea, mense Maio, ab omnibus in regnum apud Mediolanum levatus od A
Abbreviated transcription (Latin):
gusto. ꝙ eiꝰ nece ꝙ imꝑio eradii.XxXXUI De morte
gisulfi ducis. & de p̃datione forouilane urbis. ꝙ ceteris
malis que langobardi ab hunis sunt ꝑpessi
e gradulfo duce foroulane: & de aduentu radoaldi ꝙ
grimoaldi in beneuentũ.XXXUIIII De pace facta cum

Expanded text:
imperio Eraclii. 37. De morte Gisulfi ducis et depraedatione Foroiulanae urbis et ceteris malis quae Langobardi ab Hunnis sunt perpesDe Grasulfo duce Foroiulano, et de advento Rodoaldi et Grimoaldi in Beneventum. 40. De
Abbreviated transcription (Latin):
nensg̃ carpens uiã. usq macho uillã quã nũmul
Rodanus aut̃ grãnopolĩ urbẽ ingressus er bist amo qͥdẽ
ardatense debellauit proiuntiã. cũ ubib que cutũ¬
site erant. & usq ad ipsũ lapideũ cãpre qui adiacoe
urbi massiliensi accedens: uniũsa quę repperire po¬
trit de populatus ẽ. A quinensib aut̃ obsidionẽ pa¬
rans. uinginti duab libris auti acceptis. aberedẽ docs
discessit Roclanus qͦq & zaban pari mͦ incendiis
& rapinis loca ad que accesserant dlemolit. pan
ue cĩ nũmulo patricio ꝑlata fuissent. cũ man
ualida ueniens. primũ cũ rodano qui gratianopolĩ
debellauit conflirit. & multos de eiꝰ e̾rercitu ꝑemit.
excelsa fugere conpulit. Qui ex inde cũ quingen¬
tis iuris qui ei remanserant ꝑ deuia siluarũ pro¬
rũpens. ad zaban qͥ tẽ urbẽ ualentiã obsidebat
puenit. eiq omĩa que acta fuerant retulitutẽq¬

Expanded text:
nensem carpens viam, usque Machovillam, quam Mummulus nensem carpens viam, usque Machovillam, quam Mummulus Rhodanus autem Gratianopolim aggressus est. Et Amo quidem Arelatensem debellavit provinciam, cum urbibus quae circumsitae sunt, et usque ad ipsum Lapideum campum, qui adjacet urbi Massiliensi, accedens, universa quae reperire poterat depopulatus est. Aquinensibus autem obsidionem parans, viginti duabus libris argenti acceptis, ab eodem loco discessit. Rodanus quoque et Zaban pari modo incendiis et rapinis loca ad quae accesserant demoliti sunt. Quae cum Mummulo patricio perlata fuissent, cum valida manu veniens, primum cum Rodano, qui Gratianopolin debellabat, conflixit et multos de eius exercitu peremit excelsa fugere conpulit. Qui exinde cum quingentis viris, qui ei remanserant, per devia silvarum prorumpens, ad Zaban, qui tunc urbem Valentiam obsidebat, pervenit, eique omnia quae acta fuerant nunt
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Simul possumꝰ uiuere. & sine collisione cõmunit habi¬
tare. Cũq illi nullo mͦ adquiescerent. de binꝰ obtulerum
cis medietatẽ. Posthec duas partes sibi tamtũ terciã reti¬
nentes. Holentib aut̃ illis : obtulerunt eis terciã etiã om̃i
pecora tãtũ ut abello cessarent. S nec hoc sarones adqͥ
escentes. certam̃ expetunt. atq int̾se ante certam̃ qualũ
urores sueuorũ diuiderent statuunt. sed ñ eis ut puta¬
bant euenit. Nã cõmisso p̃lio. uiginti misia ex eis in¬
terfecti sunt. Sueuorũ uͦ quadringenti octoginta ce¬
ciderunt. reliqui uͦ uictoriã capiunt. Dex milia qͦs
saronũ qui bello suꝑerant. deuouert̃ se neq barbã
Qui iterũ pugnã ingredientes. uehem̃t᷑ contriti fr̃
& sic abello quieuerunt.
ost hec tres langobardorũ duces idẽ. anno. ⁊ aban
& rodanus. gallias inrupert̃ Amo quidẽ ebredu¬

Expanded text:
tes: Simul possumus vivere, et sine collisione communiter habites: Simul possumus vivere, et sine collisione communiter habitare. Cumque illi nullo modo acquiescerent, dehinc obtulerunt eis medietatem; post haec duas partes, sibi tantum tertiam reservantes. Nolentibus autem illis, obtulerunt cum terra etiam omnia pecora, tantum iescentes, certamen expetunt atque inter se ante certamen, qualiter uxores Suavorum dividerent, statuunt. Sed non eis ut putabant evenit. 8. Nam commisso proelio, viginti milia ex eis interempta sunt, Suavorum vero quadringenti octoginta ceciderunt, reliqui vero victoriam capiunt. Sex milia quoque Saxonum, qui bello superfuerant, devoverunt, se neque barbam Qui iterum pugnam adgredientes, vehementer adtriti sunt, et sic a bello quieverunt.Post haec tres Langobardorum duces, id est, Amo, Zaban, ac Rhodanus, Gallias irruperunt. Et Amo quidem Ebredu
Abbreviated transcription (Latin):
ardis ꝑmissũ ẽ. in italia ꝓprio iure cõsistere. ideo¬
estimantur ad patriã repedasse. Hu gallias ingres¬
uiri. duos ex se cuncos fatiunt & unꝰ qͥde cuneuꝰ ꝑniceã
rbẽ. alt̃ uͦ ꝑ ebredunũ ingressus ẽ. illa reũtens uia
quã anno suꝑiore tenuerat. Ilu quia tẽpus erat
colligentes ac triturantes frumenta comedebant. ac
sius animantib ad csũ p̃bebant. dep̃dabantur pecora.
d nec ab incendus abstinebant. Qui dii ad rodanũ
minẽ ꝑuenissent. ut transmeato eo regi sigisberto
cõferrent. occurrit eis nũmolus cũ ualida multi¬
idine Gẽ illi uiso eo ualde timentes. cdatis ꝓ sua
redẽptione multis ari nomismatib rodanũ tsansire ꝑmissi
ui dũ ad suã patriã uenissent
inuenert̃ eã asueuis &e aliis gentib sic̃ supra memoraumus
reuneri. Contra quos insurgentes. conati st̃ eos destruere
ac delere. At illi obtulert̃ eis tertiã partẽ regionis dice¬

Expanded text:
bardis permissum est in proprio jure subsisterebardis permissum est in proprio jure subsistereaestimantur ad suam patriam repedasse. Hi Gallias ingressuri, duos ex se cuneos faciunt; et unus quidem cuneus per Niceam urbem, alter vero per Ebredunum ingressus est, illa revertens via, quam anno superiore tenuerat. Hi quia tempus messium erat, colligentes, ac triturantes frumenta comedebant, ac suis animantibus ad esum praebebant. Depraedabantur pecora, sed nec ab incendiis abstinebant. Qui cum ad Rhodanum amnem pervenissent, ut transmeato eo regno se Sigisberto, conferrent, occurrit eis Mummulus cum valida multitudine. Tunc illi viso eo valde timentes, datis pro redemptione sua multis auri numismatibus, Rhodanum transire permissiui dum ad suam patriam venissent, invenerunt eam a Suavis, et aliis gentibus, sicut supra commemoravimus, retineri. Contra quos insurgentes, conati sunt eos destruere, ac delere. At illi obtulerunt eis tertiam partem regionis, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
uel &iã cuncta uastantes. Q d̃ cũ nũmolus cõperiss&.
suꝑ eos cũ crercitu irruit. multosq et eis int̾fecit.
pnec nor finẽ facerae acede ñ cessauit. Ignaros enĩ repere¬
it homines. & nichil debis que acciderant autumantes:
ne aut̃ facto. statuunt saxones exercitũ. p̃parantes se for¬
t̃ ad bellũ sed intercurrentib nuntus pacẽ fecert̃. Datisq mu¬
erib nimiulo. relictis captiuis & uniu̾sa p̾da. ad italiam
reuertuntur.
itur regressi saronesin italiã. assũptis secũ utorib aiq
aruulis suis omĩq suꝑ lectili. rursus ad gallias delib̾ant
uenire. scilicoe ut asigisberto rege suscepti. eiꝰ possent
diutorio ad patriã remeare. Certũ ẽ aut̃ hos saxones
leo ad italiã cũ uxorib & paruulis aduenisse. ut in ea
abitare deberent. s quãtũ dat᷑ intelligi noluerũt
angobardoꝵ imꝑus subiacere. D neq eis alango¬

Expanded text:
etiam cuncta vastantes. Quod cum Mummulus comperisset, etiam cuncta vastantes. Quod cum Mummulus comperisset, super eos cum exercitu irruit, multosque ex eis interfecit, ac donec nox finem faceret, caedere non cessavit. Ignaros enim repererat homines, et nihil de iis quae acciderant autumantes. Mane auttiter ad bellum; sed intercurrentibus nuntiis, pacem fecerunt, datisque muneribus Mummulo, relictis captivis et universa praeda, ad Italiam revertuntur. 6. Igitur regressi saxones in Italiam, adsumptis secum uxoribus atque parvulis suis vel omni supellectili, rursum ad Gvenire, scilicet ut a Sigisberto rege suscepti, ejus possint adjutorio ad patriam remeare. Certum est autem hos Saxones ideo ad Italiam cum uxoribus et parvulis advenisse, ut in ea habitare deberent. Sed quantum datur intelligi, noluerunt Langobardorum imperiis subjacere. Sed neque eis a Lango
Abbreviated transcription (Latin):
exercitũ durit. cõmisso q bello t̾ga u̾tit. ibiq ertinctus e
Cantã q stragẽ it langobardi de burgundionib fecert̃. ut
ñ possit colligi numerꝰ occisorũ. Pitatiq iestimabili preda
ad italiã reuertuntur.III
uib discedentib. ennius qui & nũmolus arcessitus arege
patriciat᷑ honorẽ ꝓmeruit Irruentib uterũ langobardi
in gallias. & usq muscias calmes accedentib. qui locus ebi¬
dunensi adiacoe ciuitati. nũmulus exercitũ mouit. & cũ
burgundionib illic profisciscit᷑ Circũdatisq langobar¬
dis cũ ctercitu factisceiã concisis ꝑ deuia siluarũ irruit
suꝑ eos. multosq ex eis int̾fecit Non nullos uͦ cepit & regi
suo guntranno dirent. langobardi quoq his patratis adu
liã sunt regressi.U
ost hec saroos qui cũ langobardis in italiã uenerant
biũ uicinarũ. diripientes p̃das. captiuos adducentes

Expanded text:
exercitum duxit, commissoque bello, terga vertit ibique extinctus eexercitum duxit, commissoque bello, terga vertit ibique extinctus enc stragem Langobardi de Burgundionibus fecerunt, ut non possit colligi numerus occisorum. Ditatique inaestimabili praeda ad Italiam revertuntur. 4. Quibus discedentibus, Eunius, qui et Mummulus, accersitus a rege, patriciatus honorem emeruit. Inruentibus autem iterum Langobardis in Gallias et usque Mustiascalmes accedentibus, qui locus Ebredunensi adiacet civitati, Mummulus exercitum movit et cum Burgundionibus illuc proficiscitur. Circumdatisque Langobardis cum exercitu, factis etiam concisis per devia silvarum, inruit super eos multosque ex eis interfecit; nonnullos vero cepit et regi suo Gunthramno direxit. Langobardi quoque, his patratis, ad Italiam sunt regressi. 5. Post haec Saxones, qui cum Langobardis in Italiam venerant, bium vicinarum, diripientes praedas, captivos abducentes
Abbreviated transcription (Latin):
catũ q interp̃tẽ sciscitantur ab eo quid mali fecerit ut
asi supplitio artaretur. At ille fatetur se homicidã ẽẽ.¬
iiũq criminũ reũ: Tc̃ unꝰ extracto gladio ut caput
iꝰ amputar&e. mor eiꝰ dextera in ipso ictu suspensa diri¬
ruit. nec eã potuit adse reuocare. Qui relicto gla¬
lio terre se deiecit. Hec uidentes sotu eiꝰ clamorẽ in
elo dederunt. Flagitantes a scõ. ut qͥd eis agendũ c̾e̾t
leint̃ insinuaret. Ipse uͦ inposito salutis signo arens
rachiũ restituit sanitati. Langobardus aut̃ qui re¬
utȩ sue in dĩ seruitio ꝑmansit. Peatus uͦ hospicius
ũ langobardis ũbũ dĩ loqueretur. duo duces qui
cũ uenerabilit̾ audiert᷑. incolumes patrie redditi sun
Quidã uͦ qui eiꝰ uerba dexperert̃. in ipsa prouintia mis
rabilit̾ periert̃:
tur deuastantib langobardis gallias. amatus patricus
pronntiȩ qui guntramno regi francoꝵ parebat. contͣ eos

Expanded text:
Vocatumque interpretem, sciscitantur ab eo, quid mali fecerit, ut Vocatumque interpretem, sciscitantur ab eo, quid mali fecerit, ut tali supplicio artaretur. At ille fatetur, se homicidam esse omniumque criminum reum. Tunc unus, extracto gladio, ut caput eius amputaret, mox eius dextera in ipso ictu suspensa diriguit, nec eam ad se potuit revocare. Qui relictum gladium terrae deiecit. Haec videntes socii eius, clamorem in caelo dederunt, flagitantes a sancto, ut, quid eis agendum esset, clementer insinuaret. Ipse vero inposito salutis signo arens brachium sanitatis restituit. Langobardus autem qui savitae suae, in Dei servitio permansit. Beatus vero Hospitius dum Langobardis Dei verbum loqueretur, duo duces, qui eum venerabiliter audierunt, incolumes patriae redditi sunt; quidam vero, qui ejus verba despexererabiliter perierunt. 3. Igitur devastantibus Langobardis Gallias, Amatus patricius Provinciae, qui Gunthramno regi Francorum parebat, contra eos
Abbreviated transcription (Latin):
tu dñi. Est enĩ om̃is popłs ꝑ iuirus deditus. furtis
obnorius. rapinis intentus. homicidus prõptus. in quib
ñ ẽ iusticiȩ fructus. ñ decime dantur. ñ pauꝑ alitur.
ñ tegitur nudus. ñ suscipitur hospitio pcregrinꝰ. ideo
hec plaga uentura ẽ suꝑ popłm istũ. Monachis suis
precipiens dirit.Abscedite &e uos a loco isto auferen¬
tes uobiscũ om̃ia que habetis. ecce enĩ gens ad propiat
uã p̃dixi. Dicentib aut̃ illis ñ relinquemus te sc̃issime
ur sẽs uiclusus erat ꝑuenitur At ille ꝑ fenestrã turris
eis ostendit. Illi uͦ circũ euntes turrẽ. dũ aditũ quere¬
ent ꝑ quẽ ad eũ ingredi possent. & minime inuenirent.
luo ei ipsis ascendentes tectũ discooperuert̃ illud. & uden
es uinctũ catenis inductũ q cilicio. dict̃. Hic malefactor ẽ
homicidiũ fecit. ideo in his ligaminib uinctus tenetur.

Expanded text:
tu Domini. Est enim omnis populus perjuriis deditus, furtis tu Domini. Est enim omnis populus perjuriis deditus, furtis obnoxius, rapinis intentus, homicidiis promptus, in quibus non est justitiae fructus. Non decimae dantur, non pauper alitur, non tegitur nudus, non suscipitur hospitio peregrinus. Ideo haec plaga ventura est super populum istum. Monachis quoque suis praecipiens dixit: Abscedite vos a loco isto, auferentes vobiscum quae habetis. Ecce enim gens appropiat quam praedixi. Dicentibus illis: Non relinquemus te, sanctissivir sanctus inclausus erat pervenit. At ille per fenestram turris se eis ostendit. Illi vero circumeuntes turrem, dum aditum quaererent, per quem ad eum ingredi possent, et minime invenirent, duo ex eis ascendentes tectum, discoperierunt illud. Et videntes eum vinctum cathenis indutumque cilicio, dicunt: "Hic malefactor est et homicidium fecit, ideo in his ligaminibus vinctus tenetur".
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ rex athauri beneuentũ perrexit. ua¬
De Zortone primo bene uentorũ duce.
sityr aliquanti ex ducib langobardorũ cũ ualido
eiercitu gallias ingrediuntur. Horũ aduentũ uir dĩ hos¬
picius qui apud nicenã erat inclausus. scõ sibi reuclante
spũ longe ante p̃uidit. eiꝰdẽq urbis ciuib que mala
imminerent p̃dirit Erat enĩ uir iste magne abstinen¬
tie. & probabilis uite. qui constrictus carne catenisfer¬
reis. induto desuꝑ cilicio. solo pane in cibo cũ paucis
dactilis utebatur. In dieb aut̃ quadragesime radicib
herbarũ egiptiarũ quib heremite utuntur crigentib
sibi negotiatorib alebatur. ꝑhc̃ dnis magnas untutes
oꝑari dignatus ẽ. quȩ scripte habentur in libris uene¬
rabilis uiri gregorii turonensis ep̃i. Igitur iur iste
sc̃s aduentũ langobardorũ in gallias hoc mͦ p̃dixit
enient inquit langobardi in gallias & deuastabunt
ciuitates septẽ. eoqd̃ increuerit malitia eoꝵ in conspec¬

Expanded text:
o rex Authari Beneventum perrexit. De Zottone primo Beneventanorum duce. Igitur aliquanti ex ducibus Langobardorum cum valido exercitu Gallias ingrediuntur. Horum adventum vir Dei Hospitius, qui aput Niceam erat inclausus, sancto sibi revelante Spiritu, longe ante praevidit, ejusdemque urbis civibus quae mala imminerent praedixit. Erat enim vir iste magnae abstinentiae, et probabilis vitae, qui constrictus carnem catenis ferreis, induto desuper cilicio, solo pane in cibo cum paucis dactylis utebatur. In diebus autem Quadragesimae, radicibus herbarum Aegyptiarum, quibus eremitae utuntur, exhibenalebatur. Per hunc Dominus magnas virtutes operari dignatus est, quae scriptae habentur in libris venerabilis viri Gregorii Turonensis episcopi. Igitur vir iste sanctus adventum Langobardorum in Gallias hoc modo praedixit. Venient, inquit, Langobardi in Gallias, et devastabunt civitates septem, eo quod increverit malitia eorum in conspec
Abbreviated transcription (Latin):
segetũ excreurrant extinctis. exceptis his regionib quas
alboin ceprrat italia exmanima parte capta. & alango¬
bardis subiugata ẽ EXPLICIT. LIPER.SECUNOU
INCIPIUNT̃ CAPITULI LIBLI TERCIIN
uia duces langobardoꝵ galliã ad dep̃dandã ft̃ ingressi.

Expanded text:
segetum excreverant, extinctis, exceptis his regionibus quas segetum excreverant, extinctis, exceptis his regionibus quas Alboin ceperat, Italia ex maxima parte capta et a Langobardis subiugata est. EXPLICIT LIBER SECUNDUS INCIPIUNT CAPITULA LIBRI TERTII 1. Quia duces Langobardorum Galliam ad praedandum sunt ingressi
Abbreviated transcription (Latin):
angobareli uͦ apud italiã om̃s cõmuni cõsilio eleph no¬
bilissimũ de sius uirũ in urbe ticinensi regẽ sibi statuert̃.
ic multos romanoꝵ uiros potentes. alios gladus extinoat.
alios ex italia exturbauit. Iste cũ annũ unũ & sex menses
ũ massane sua cõiuge regnũ obtinussar. apuero de suo
post annos decẽ rege̾ ñ habentes. sub dũcib fuert̃. unus¬
quisq enĩ ducũ suã obtinebat cuutatẽ. Laban ticinũ. uual¬
lari ꝑgamii. alichis breriã. eiun tridentũ. gisulfus forũuili.
Ded & alii extra hos. in sius urbib xxͣx duces erant. His dieb
multi nobiliũ romanorũ ob cupiditatẽ int̃fecti sunt. Reliqͥ
uͦ ꝑ hospites diuisi. ut t̃cia partẽ suarũ frugũ langobardis
ꝑ soluerent. tributarii efficiuntur. Ferhos langobardoꝵ duces
septimo anno ab aduentu albom. & tociuꝰ gentis spoliatis &ccłis.
sacerdotib int̾ fectis. ciuitatib subrutis. popłisq qui more

Expanded text:
angobardi vero apud Italiam, omnes communi consilio Cleph nobilissimum de suis virum, in urbe Ticinensium sibi regem statuerunt. Hic multos Romanorum viros potentes, alios gladio exstinxit, alios ex Italia exturbavit. Iste cum annum unum et sex menses, cum Massana sua conjuge, regnum obtinuisset, a puero de suo nos decem regem non habentes, sub ducibus fuerunt. Unusquisque enim ducum suam civitatem obtinebat: Zaban Ticinum, Wallari Bergamum, Alichis Brexiam, Eoin Trientum, Gisulfus Forumiuli. Sed et alii extra hos in suis urbibus triginta duces fuerunt. His diebus multi nobilium Romanorum ob cupiditatem interfecti sunt. Reliqui vero per hospites divisi, ut tertiam partem suarum frugum Langobardis persolverent, tributarii efficiuntur. Per hos Langobardorum duces, septimo anno ab adventu Alboin et totius gentis, spoliatis ecclesiis, sacerdotibus interfectis, civitatibus subrutis populisque, qui more
Abbreviated transcription (Latin):
uenissent. ibi eis nũmulus cũ in numero eiercitu
occurrit. cõmissoq p̃lio cosdẽ uicit. Tc zaban&
todanꝰ italiã repetentes secusiũ deuenẽre Quam
urbẽ sisinnius tc̃ magist᷑ militũ a parte retine¬
b̵at imꝑatoris. Ad que̾ puer nũmuli adueniens.
litteras ei directas anumulo porretit. cũq aitius
aduentare dixit. Quo cõꝑto zaban & rodanus.
ex ude mor ad ꝓpria discesserunt. his auditis amo. col¬
llecta onui p̃da italiã rediturꝰ proficiscitur. sed resisten¬
subois iruibꝰ pdã ex magna parte reluiquens uit cum
suas cipinũ tramitẽ erũpere potuit. e sic qͥpatri am

Expanded text:
ummulus cum innumero exercitu occurrit; commissoque proelio, eosdem vicit. Tunc Zaban et Rodanus Italiam repetentes, Secusium devenere; quam urbem Sisinnius tunc magister militum a parte retinebat imperatoris. Ad quem puer Mummuli adveniens, litteras ei directas a Mummulo porrexit eumque citius adventare dixit. Quo conperto, Zaban et Rodanus exinde mox ad propria discesserunt. His auditis, Amo, collecta omni praeda, Italia rediturus' proficiscitur; sed resistentibus nivibus, praedam ex magna parte relinquens, vix cum suis Alpinum tramitem erumpere potuit
Abbreviated transcription (Latin):
UIIII. Quomͦ franci anagnis castrũ langobardorũ cepert̃. & qͦmͦ ragilo
comes a francoꝵ duce chrãnichis occisus esti
Ae morte iustini minoris eutocaui
De regno athaurii &e quanta securitas eiꝰ tẽpr̃ fuit .s.i.
Quomͦ childebtꝰ uutaliã introuuit & facta pace discessit.
oer pugnatione brexilli &e de fuga droctulfiducis:
emorte droctulfi & quali epitaphio honoratus est.ti
De sacerdotio pelagii pace &e errore helic patriarche
De bello childeberti contra hispanos Mmu¬

Expanded text:
ur. 9. Quomodo Franci Anagnis castrum Langobardorum ceperunt, et quomodo Ragilo comis a Francorum duce Chramnichis occisus est De morte Iustini minoris ; et quDe regno Authari, et quanta securitas eius tempore fuit. 17. Quomodo Childepertus Italiam introivi, sed facta pace discessit. 18. De expugnatione Brexilli, et de fuga Doctrulfi ducis. 19. De morte Doctrulfi, et quali epitaphio honoratus est. 20. De sacerdotio Pelagii papae et errore Heliae patriarchae. 21. De bello Childeperti contra Hispanos
Abbreviated transcription (Latin):
in loco dotharui patris sui. Quartus nichilominꝰ
sigisbertus. apud urbẽ regnabat metensẽ. Hoc & iã
dictus. Aquileiensi quoq ciuitati. eiusq populis be¬
atus paulus patriarcha p̾erat. qui lango bardorum¬
barbariẽ metuens. ex aquileia ad gradus insulam
estate tanta fertilitas extitit. quanta nulla etis asseue¬
ratur meminisse. Eo quoq tẽpr̃. conꝑta huni qui &
auares morte dotharii regis. suꝑ sigisbertũ. eiꝰ filium
irruunt. Quib ille in turingia occurrens. eos iurta
albẽ fluuiũ potentissimȩ suꝑauit. eisdẽq pacẽ petentib
pacẽ dedit. Huic sigisberto de hispanus aduemensbru¬
nichildis regina matrimonio iuncta ẽ. de qua ille fi¬
liũ nomine childebertũ suscepit Rursũq auares
cũ sigisberto in locis ubi & prius pugnantes. francoꝵ
ꝓterentes eiertitũ. uictoriã adepti sunt. XI¬
aReis uͦ de camniã romã regressus. ibidẽ non¬

Expanded text:
in loco Chlotarii, patris sui. Quartus nihilominus in loco Chlotarii, patris sui. Quartus nihilominus Sigisbertus apud urbem regnabat Metensem. Hoc etiam  papa regebat. Aquileiensi quoque civitati eiusque populis beatus Paulus patriarcha pbarbariem metuens, ex Aquileia ad Grados insulam aestate tanta fertilitas extitit, quanta nulla aetas adseveratur meminisse. Eo quoque tempore comperta Hunni, qui et Avares, morte Chlotarii regis, super Sigisbertum, eius filium, inruunt. Quibus ille in Turingia occurrens, eos iuxta Albem fluvium potentissime superavit, eisdemque petentibus pacem dedit. Huic Sigisberto de Hispaniis adveniens Brunicheldis matrimonio iuncta est, de qua ille filium Childepertum nomine suscepit. Rursumque Avares cum Sigisperto in locis ubi et prius pugnantes, Francorum proterentes exercitum, victoriam sunt adepti. 11. Narsis vero de Campania Romam regressus, ibidem non
Abbreviated transcription (Latin):
uirsĩ per om̃a idoneũ qui eidẽ strator erat. quem
lingua propria marpahis appellant. foro uilanȩ ciuita
&e tote illius regioni p̃fitere statuit. Qui gisulfus
ñ prius se regimen euisdẽ cuutatis & populi suscep¬
turũ edixit. nisi ei quas digeit uoluissae lango¬
bardorũ faras. hoc ẽ generationes. ł lineas tribuere
Factũq ẽ & annuente sibi rege. quas optauerat langi¬
bardoꝵ p̃cipuas. prosa pias ut cũ eo habitarent accepit
& ita demũ ductoris honorẽ adeptus est. Poposcit
quoq arege generosar equarũ greges. & in hocqͦq
libalitate principis erauditus ẽ. P X
is dieb quib langobardi italiãm inuaserunt. fran¬
corũ regnii mortuo iã eoꝵ rege dothario. cus¬
filii quadrifarie regebant diuisũ. Primusq ex his a¬
riꝑtus sedẽ habebat apud parisius dcd̃s uͦ gum¬
trannus. ciuitati p̃sidebat aurelianensi. Tercius
quoq hilpericus. cathedrã habebat apud suessionas

Expanded text:
virum per omnia idoneum, qui eidem strator erat, quem virum per omnia idoneum, qui eidem strator erat, quem lingua propria 'marpahis' appellant, Foroiulanae civitati et totae illius regioni praeficere statuit. Qui Gisulfus non prius se regimen eiusdem civitatis et populi suscepturum edixit, nisi ei quas ipse eligere voluisset Langobardorum faras, hoc est generationes vel lineas, tribueret. Factumque est, et annuente sibi rege quas obtaverat Langobardorum praecipuas prosapias, ut cum eo habitarent, accepit. Et ita demum doctoris honorem adeptus est. Poposcit quoque a rege generosarum equarum greges, et in hoc quoque liberalitate principis exauditus est. 10. His diebus, quibus Langobardi Italiam invaserunt, Francorum regnum, mortuo iam eorum rege Chlotario, eiusfilii quadrifarie regebant divisum. Primusque ex his Aripertus sedem habebat apud Parisios. Secundus vero Gunthramnus civitati praesidebat Aurelianensi. Tertius quoque Hilpericus cathedram habebat apud Sessionas
Abbreviated transcription (Latin):
eniq retulit mͥ quidã ueracissimus senex. talem
se coruũ in hoc monte uidisse. occisi bisontis: in quo
quindecĩ ut aiebat homines unus uixta alium
potuss& cubare.U iIiI¬
ndeq alboin cũ uenetie fines que prima c̃ italie
prouintia sine aliquo obstaculo. hoc est ciuitatis
uel potius castri foroulani terminos introissot.
ꝑpendere cepit. cui potissimũ prouinciarũ quã
ceꝑat cõmittere deberet. Siquidẽ omĩs italia
quȩ uersus meridiẽ. uel potius in eurũ exten¬
ditur tirreni. siue adriatici maris fluctib ambitu
ab occiduo uero & aqͥuilone uigis alpiũ ita cutũ¬
cluditur. ut nisi ꝑ angustos meatus. & ꝑ sũma
iuga montiu ñ possit habere introitum Abori¬
entali uͦ parte qua parmonie cõuingitur. & lar¬
gus patentẽ. & planissimũ ht̃ ingressũ. Igitur
ut diximꝰ diũ alboin animũ intender&. quẽ in his
locis ducẽ constituer&e. sigulfũ ut fertur suũ nepotẽ

Expanded text:
Denique retulit mihi quidam veracissimus senex, tale Denique retulit mihi quidam veracissimus senex, tale se corium in hoc monte occisi bisontis vidisse, in quo quindecim, ut aiebat, homines, unus iuxta alium potuisset cubare. 9. Indeque Alboin cum Venetiae fines, quae prima est Italiae provincia, sine aliquo obstaculo, hoc est civitatis vel potius castri Foroiulani terminos introisset, perpendere coepit, cui potissimum primam provinciarum quam ceperat committere deberet. Siquidem omnis Italia, quae versus meridiem vel potius in eorum extenditur, Tyrreni sive Adriatici maris fluctibus ambitur, ab occiduo vero et aquilone iugis Alpium ita circumcluditur, ut nisi per angustos meatus et per summa iuga montium non possit habere introitum; ab orientali vero parte, qua Pannoniae coniungitur, et largius patentem et planissimum habet ingressum. Igitur, ut diximus, dum Alboin animum intenderet, quem in his locis ducem constituere deberet, Gisulfum, ut fertur, suum nepotem,