comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed amor generandȩ iuxxta diuinum p̃sagiũ
sobolis. Concipitur gͦ futurus xpi pontifexe.
& cxp̃i amminiculante miscđia. mat̾ beatissima
quẽ auspice dõ concepit. feliciter filium
genuit. cui remigium scdm̃ dñĩ dictũ in bap¬
tisimate nomen imponi fecit. Et ablactatus.
sic ut suus p̃nuntiator p̃dixerat. lacte ma¬
tris oculos sui uatis matre obstetricante
ꝑ ungens. lumen illi gratia diuina restituit.
Nec incredibile uideri deb& si puer iste ante¬
quã ꝑ etatem corporis sciret uocare patrẽ
& matrẽ suã. uirtutes munere diuno oꝑatus
e. qui & si ut homo ininiquitatib concept
E contra morẽ tam̃ humanȩ conditionis. ñ
indelictis eum p̃uaricationis. sed in gratia
remissionis mater sua peperit. N eq enim
futurum p̃dixit. et cuiis munere conceptus
fuit. etiã peccatis ab soluit. Constat quippe
ueridica patrum sententia. quia lege non
stringitur scĩ spc̃ donum. Et propterea

Expanded text:
sed amor generande iuxta divinum presagium sed amor generande iuxta divinum presagium subolis. Concipitur ergo futurus Christi pontifex, et Christi adminiculante misericordia, mater beatissima, quem auspice Deo concepit, feliciter filium genuit. eui Remigium secundum Domini dictum in baptismate nomen imponi fecit. Et ablactatus, sicut suus prenuntiator praedixerat, lacte matris oculos sui vatis, matre obstetricante, perunguens, lumen illi gratia divina restituit. Nec incredibile videri debet, si puer iste, antequam per etatem corporis sciret vocare patrem et matrem suam, virtutes munere divino operatus est, qui etsi ut homo in iniquitatibus conceptus est, contra morem tamen humanae conditionis non in delictis eum prevaricationis, sed in gratia remissionis mater sua peperit. Neque enim futurum predixit, et cuius munere conceptus fuit, etiam a peccatis absolvit. Constat quippe veridica patrum sententia, quia lege non stringitur sancti Spiritus donum. Et propterea,
Abbreviated transcription (Latin):
laeis̃ filiũ cum michi atemporib diu trans¬
eiils muliebria defecerunt et ulr meus
emilius uetulus sit. ac in euoso ei corpore
frigidus eactet circum p̃cordia sanguis et
uoluptatis opera in eo penitus emarcuerant:
Erant enim ambo genere nobiles. & gratia
int̃ suos nominatissimi. Et quia liberorum
parentes ꝓcesserant indieb muitis effecti et
carne iam in fecundi. conuigale commertiũ
nonquerebant. nec eis spes ultra uel appetitꝰ
generandi sobolẽ ierat. Cui beatus mon¬
tanus respondit. Scias quia cum ablactaue¬
ris puerum remigium. de lacte tuo ꝑunget
oculos meos & recipiam lumen. Nam ut
merita illi accrescerent sicuti & sco tobiȩ.
uicta diuinum sermonẽ ut uistus iustificet᷑
adhuc. isdem beatus montanus lumen corpo¬
ralium oculoꝵ amiserat. Tandẽ credentibus
parentib uerbis uiri dĩ fit gaudium qđ
talẽ suscepturi essent ꝓlem. in cuius concep¬
cione nonforet ardor explendȩ libidinis.

Expanded text:
lactem filium, cum michi a temporibus diu translactem filium, cum michi a temporibus diu transactis muliebria defecerint, et vir meus Emilius vetulus sit, ac in aevoso eius corpore frigidus extet circum precordia sanguis, et voluptatis opera in eo penitus emarcuerint?' Erant enim ambo genere nobiles et gratia inter suos nominatissimi. Et quia liberorum parentes processerant in diebus multis, effeti et carne iam infecundi coniugale commercium non querebant, nec eis spes ultra vel appetitus generandi subolem inerat. Cui beatus Montanus respondit: 'Scias, quia cum ablactaveris puerum Remigium, de lacte tuo perunget oculos meos, et recipiam lumen. Nam ut merita illi adcrescerent. sicuti et sancto Tobiae, iuxta divinum sermonem, ut iustus iustificetur adhuc, isdem beatus Montanus lumen corporalium oculorum amiserat. Tandem credentibus parentibus verbis viri Dei, fit gaudium, quod talem suscepturi essent prolem, in cuius conceptione non foret ardor explende libidinis,
Abbreviated transcription (Latin):
bunda ꝓmulgaret sententia. ita dicendo.
Dns ꝓspecit de excelso sancto suo. decȩlo in
terram aspexit. ut audiret gemitum com¬
peditoꝵ. ut solueret filios interemptorum.
ut annuntient nomen eius ingentib. in con¬
ueniendo populos inunum. & reges ut ser¬
uiant̾ ei. Cilinia in utero concipiens. filium
pariet nomine remigium. cui ame saluan¬
dus populus commitetur. B eata si quidẽ
cilinia intenta piis operib licet corpore
teneretur in mundo. mente conuersabat᷑ in celo.
Quȩ inflore uiuentutis pepererat de unico
uiro suo emilio principiũ postea suessorũ
lupi epĩ eidẽ principi successoris qui usq
ad ultima gloriosi remigii tempora sãcer¬
dotio ẽ functus. sicq defunctus. Uir aut̃
isie uenerabilis inter illius temporis in¬
numera pericula tanta consolatione acep¬
tercilinię diuinũ oraculũ gratia dei
perceptum innotuit. At illa dixit ad
montanum. Quomodo fieri potest ut anus

Expanded text:
bunda promulgaret sententia, ita dicendo: bunda promulgaret sententia, ita dicendo: 'Dominus prospexit de excelso sancto suo, de caelo in terram aspexit, ut audiret gemitum compeditorum, ut solveret filios inter emptorum, ut adnuntietur nomen eius in gentibus, in conveniendo populos in unum et reges, ut serviant ei: Cilinia. in utero concipiens filium pariet nomine Remigium, cui a me salvandus populus committetur'. Beata siquidem Cilinia intenta piis operibus, licet corpore teneretur in mundo, mente conversabatur in caelo. Quae in flore iuventutis pepererat de unico viro suo Emilio Principium postea Suessorum Lupi episcopi, eiusdem Principii successoris, qui usque ad ultima gloriosi Remigii tempora sacerdocio est functus, sicque defunctus. Vir autem ille venerabilis, inter illius temporis innumera pericula tanta consolatione accepta, Ciliniae divinum oraculum gratia Dei perceptum innotuit. At illa dixit ad Montanum: 'Quomodo fieri potest, ut anus
Abbreviated transcription (Latin):
contemplatione ꝑ mansit. Qui cũ lassitu¬
dine ac fragilitate carnis compellente. pau¬
lulum membra sopori dedisset. subito ꝑ diui¬
nã gratiã angeloꝵ choris & animarũ cętib.
beatissimoꝵ hominum iam spiritib cum deo
regnantium. & immortalitatẽ adhuc corpoꝵ
expectantiũ interfuit. & familiarissimũ coepit
adire colloquium. Inter cȩtera gͥ quȩ in con¬
uentu illo cȩlico audiuit. etiã illi scĩ spiriꝰ
humanȩ salutis auide queritare coeperunt
de gallicane deiectione aeccłȩ. et quid facto
ad talia opus esset. crebro uersare sermone
dicentes. quia iam tempus eẽt miserendi eius.
Duplicia enim receperat ꝓ onnibus peccatis suis.
quãquã fecc eius non sit exxinanita. His inter
se ita serentib subito uoxe affuit. asuꝑioribꝰ
atq secreciorib aditis. saluberrime atq
suauissime intonans. quȩ & p̃sentiũ solaret᷑
spirituũ mestitiã. & qđ futurũ erat gratula¬

Expanded text:
contemplatione permansit. Qui cum, lassitucontemplatione permansit. Qui cum, lassitudine ac fragilitate carnis compellente, paululum membra sopori dedisset, subito per divinam gratiam angelorum choris et animarum cetibus beatissimorum hominum iam spiritibus cum Deo regnantium et immortalitatem adhuc corporum exspectantium interfuit et familiarissimum cepit audire colloquium. Inter cetera igitur, que in conventu illo caelico audivit, etiam illi sancti spiritus humanae salutis avidi queritare ceperunt de Gallicane deiectione aecclesiae, et quid facto ad talia opus esset, crebro versare sermone, dicentes, quia iam tempus esset miserendi eius; duplicia enim receperat pro omnibus peccatis suis, quamquam fex eius non sit exinanita. His inter se ita serentibus, subito vox affuit a superioribus atque secretioribus aditis saluberrime atque suavissime intonans, que et presentium solaretur spirituum mestitiam, et quod futurum erat, gratula
Abbreviated transcription (Latin):
IOST UIN DICIAU
scelerum quȩ facta ẽ adnõ cede
galliarum ꝓsequente vuandalorũ
crudelitate misericordiã cęli distillauerius.
cum admitigandam gentẽ francorũ bar¬
barica ferocitate suꝑ uenturã diuinȩ anim¬
Saduersionis ꝓpter iniquitates ꝑ seuerantes
Aultionẽ. mundo p̃sulẽ adõ p̃destinatum
remigiũ pontificẽ hoc ordine ꝓtulerunt.
Erat quidã uenerabilis ac dignus ꝓfessione
& nomine montanus monachus in reclusio¬
ne solitariã uitã ducens. ieuinus uigilus
atq orationib continue uacans. nec non
ceterarũ uirtutũ insignib. ad eo diuinitanse
cõmendabilẽ reddens. ut angelicis sepius
frueret᷑ alloquiis. & celestib frequenter
uisionib ac reuelationib inter esset. Is gͦ
multis ac diuersis afflictionib apud gal¬
liarum et belgicarum ꝓ untias uexabat᷑.
dĩ omnipotentis clementiã indefessis p̃cib
ex oraret. Nocte quadã plus solito orano¬
nẽ ꝓtelans. usq lucis crepusculũ in con¬

Expanded text:
ost vindictam scelerum, que facta est a Domino cede Galliarum, prosequente Wandalorum crudelitate, misericordiam caeli distillaverunt, cum ad mitigandam gentis Francorum barbarica ferocitate superventuram divinae animadversionis propter iniquitates perseverantes ultionem mundo praesulem a Deo predestinatum Remigium pontificem hoc ordine protulerunt. 1. Erat quidam venerabilis ac dignus professione et nomine Montanus monachus, in reclusione solitariam vitam ducens, ieiuniis, vigiliis atque orationibus continue vacans nec non ceterarum virtutum insignibus adeo divinitati se commendabilem reddens, ut angelicis sepius frueretur alloquiis et caelestibus frequenter visionibus ac revelationibus interesset. Is ergomultis ac diversis afflictionibus apud Galliarum et Belgicarum provincias vexabatur, Dei omnipotentis clementiam indefessis precibus exoraret, nocte quadam plus solito orationem protelans, usque lucis crepusculum in
Abbreviated transcription (Latin):
inuidiȩ faucib scribere breuiter respondebo.
hereticis me num quã pepercisse. sed omni egisse
studio ut hostes eccłȩ. me quoq hostes fierets
Pergunt itaq adiusitandum consolandumq
hieronimum dum in labore ess& itidẽ catho¬
lici seniores. ad beatũ quoq augustinũ ep̃m.
secum quidẽ animũ aeccłȩ catholicȩ consolan¬
tem. corpore aut̃ in affrica scribentem. sic inter
cetera scripsit. Nr̃a habuimus tempora. et cu
currimus quantum potuimus. N unc te curren¬
te & longa spatia trahente. nobis detur otium.
gitur hieronimus quȩ xp̃o dño ad olescens
uouerat hoc ꝑfacta eidẽ iam corpore obtulit.
uitã suã cautã. placabilẽ. unicã in heremo
poenitentiã bethleemiticã. Libris preterea suis
per quinquaginta et sex annos sine ullo otio
aput bethleemiticos totum repleuit orbem.
spũali opere in reprehensibiliter consummatis.
etogesimo octauo aetatis suȩ anno. in dño re¬

Expanded text:
invidiae facibus scribere, breviter respondeo, invidiae facibus scribere, breviter respondeo, nunquam me haereticis pepercisse; sed omni egisse studio, ut hostes Ecclesiae, mei quoque hostes fierent. Pergunt itaque ad visitandum, consolandumque Hieronymum, dum in labore esset identidem Catholici seniores. Ad Beatum quoque Augustinum Episcopum secum quidem animo in Ecclesia Catholica cooperantem, corpore autem in Africa scribentem, sic in caetera scripsit: Ncurrimus quantum potuimus, nunc te currente et longa spatia transmeante, nobis detur otium.adolescens voverat, hanc perfectam eidem jam corpore senex obtulit vitam suam, castam, placibilem, unicam in eremo poenitentiam Bethleemiticam. Libris praeterea suis per sex et quinquaginta annos sine ullo otio apud Bethleemiticos, totum implevit orbem, uali opere irreprehensibiliter consummatis, nonagesimo octavo aetatis suae anno in Domino re
Abbreviated transcription (Latin):
sum. qui cunctoꝵ gła mordeoꝵ. Tanta demiq
lassitudine fatigatur. ut etiã instratu suo iacens
funiculo trabe suspenso suspensisq manib ap¬
prehenso erigeretur. ut scilicet offitiũ monaste¬
riale ꝓut poterat exhiberet. Transibant in
squalore corporis. uocisq tenuitate dies pluri¬
mi. De hinc hieronimus in libroꝵ habundan¬
tia fultus. dictis sius scõ spũ dedicatis. immo¬
bilem catholicȩ turrim aeccłe. contra per¬
heluidium. contraq pelagium. & aduersus
iouinianum. euidentissima uolumina catholis
correctione roborata. magno studio & acul¬
mine laxauit. Ad iuris quoq consultus in¬
gularẽ tonantemq edidit librũ. Plerasq
heremitarũ parrũ q uitas insigniũ ueracisins
eloquio texuit. hystoriis. Demansionibus
quoq hirłtaci populi scripsit unũ librum.
declarauit. ut unica fore arburetur. Plures
quippe ait qui me dicunt hoc opus infamatũ

Expanded text:
sum qui cunctorum gloria mordear. Tanta denique sum qui cunctorum gloria mordear. Tanta denique lassitudine fatigatus est, ut etiam in stratu suo jacens, funiculo trabe suspenso, supinisque manibus apprehenso erigeretur; ut scilicet officium Monasterii prout poterat exhiberet, transeuntes in squalore corporis, vocisque tenuitate dies plurimi. Dehinc Hieronymus librorum abundantia fultus, dictis suis Sancto Spiritui dedicatis, immobilem Catholicae Ecclesiae turrem contra perHelvidium, contraque Pelagium, et adversus Jovinianum evidentissima volumina, Catholicaque correptione roborata, magnoque scripta acumine laxavit: juris quoque consultus singularem tonantemque edidit librum. Plerasque Eremitarum Patrum vitas insignium veracissimo eloquio texuit historiae. De Mansionibus quoque Israelitici populi scripsit librum unum; declaravit, ut unicam fore arbitretur. Plurimis quippe, ait, qui me dicunt hoc opus inflammatum
Abbreviated transcription (Latin):
nia anullo quoq romanoꝵ uel meminisse uel
tuor & .Lx. libris editis commentatus ẽ. Ne¬
rasq preterea pauli epłas. & iohannis reuela¬
tionẽ disseruit. Inter has itaq numerosas
ad quartum decimum theodosii imperatoris
annum in ordine digessit. omnesq qui de
scripturis scĩs memoria aliquid tradiderunt
breuiter exposuit. N erũ hoc contra celsum
porphiriũ et uilianũ augustia nũ rabidos
ad uersus xp̃m canes. et contra sectatores ȩcłe
uel eoꝵ qui putant aeccłam nullos philoso¬
phos et eloquentes habuisse doctores. magno
sudauit ingenio. ut sciant quanti et quales
uri. eam fundauerint. exstruxerint. ad or¬
nauerint. et desinant fidẽ nram rusticȩ simpl¬
citatis arguere. suãq potius imperitiã recog¬
noscere. in numeris p̃terea libris. apostolorũ
ꝓphetarumq constructionib. Et post pauca
Nunc quoq mysterium iniquitatis operatus.
& garrit unus quisq quod sentit. E go solis

Expanded text:
nia a nullo quandoque Romanorum vel meminisse vel nia a nullo quandoque Romanorum vel meminisse vel eptuaginta libris editos Commentatus est. Plerasque praeterea Pauli Epistolas, et Joannis revelationem disseruit. Inter has itaque numerosas ad quartum decimum Theodosii Imperatoris annum, in ordinem digessit, omnesque qui de Scripturis sanctis memoriae aliquid tradiderunt, breviter exposuit. Verum et contra Celsum, Porphyrium, et Julianum Augustum, rabidos adversus Christum canes, et contra insectatores Ecclesiae, vel eos qui putant Ecclesiam nullos Philosophos et eloquentes habuisse doctores, magno suda vit ingenio: ut sciant quanti et quales viri eam fundaverint, exstruxerint, adornaverint: et desinant fidem nostram rusticae simplicitatis arguere, suamque potius imperitiam recognoscere. Innumeris praeterea libris Apostolorum Prophetarum constructionibus: et post pauca, nunc quoque mysterium iniquitatis operatur. Et garrit unusquisque quod sentit: ego solus
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ chaldaicũ legere & intellegere
quã sonare. Xpi itaq gr̃a hieronimus fidẽ
ad eptus. litterisq grecis latinis atq hebraicis
doctus. cuncta heb reoꝵ uolumina quȩ in ca¬
none continentur. excueteri testamento uera
editione in latinã linguã uertit. eaq omnia
commentatus ẽ. Danihelẽ quoq chaldaico
sermone loquutũ. romano stilo descripsit.
ꝑsalteriũ uidelicet. quod asofrani apostolatus
hieronimus ex hebreo canone. latina modo¬
lectione canendũ uerbũ aduerbum exposuit.
eumq breuit᷑ disseruit & myfidonẽ appellauit.
duob libris salomonis explanatis. Cantic a
uero canticoꝵ ex origenis interpretation e.
tinã transtulit linguã. mathei nichil ominus
euangelium. de hebreo fecit ẽẽ romanum.
Quodq compendiosa potius quã fastidiosa ex¬
planatione studiosis lectorib interpretatus est.
Quindecim namq ꝓphetarũ uolumina uel uatic¬

Expanded text:
sermonem Chaldaicum legere et intelligere, sermonem Chaldaicum legere et intelligere, quam sonare. Christi itaque gratia Hieronymus fidem adeptus, litterisque Graecis ac Latinis atque Hebraicis doctus, cuncta Hebraeorum volumina, quae in Canone continentur, ex veteri Testamento, vera Editione in linguam Latinam vertit, eaque omnia commentatus est. Danielem quoque Chaldaico sermone locutum Romano stylo descripsit. Psalterium videlicet quod a Soffronio postulatus Hieronymus ex Hebraeo Canone Latina modulatione canendum, verbum ad verbum exposuit, eumque breviter disseruit et enchiridionem appellavit. Duos libros Salomonis explanavit: Cantica vero Canticorum ex Origenis interpretatione: Latinam transtulit linguam. Matthaei nihilominus Evangelium ex Hebraeo fecit esse Romanum; quodque compendiosa potius quam fastidiosa explanatione studiosis lectoribus interpretatus est. Sexdecim quoque Prophetarum volumina seu vatici
Abbreviated transcription (Latin):
lyddeum rituf quendã preceptorẽ qui apud
hebreos peritus habebatur. non paruis rede¬
misse nummis. Si eius doctrina aliquid pro¬
fecerim nescio. Unum scio. non posse me inter
labore sudoreq chaldeam linguã didicerit.
idem hieronimus ita scribens atq affirmans
dicit. Ego ad olescentulus post quintilliani
et tullii lectionẽ ac flores rethoricos cũ me
in linguȩ huius pistrinoreclusissem. et multo
sudore multoq tempore coepissẽ anhelantia
stridentiaq uerba resonare. & quasi ꝑcriptã
ambulans rarũ de suꝑ lumen aspicerẽ. impe¬
gi nouissime indanielem. et tanto tedio af¬
fectus sum. ut desperatione subita omnem
ueterẽ laborẽ uoluissẽ contempnere. Uerum
ad hortante me hebreo & illud michi sua
lingua. crebrius ingerente labor improbus
omnia iuncit. qui michi uidebar sciolus. int̃
eos coepi rursus discipulus eẽ chaldaicus. Et
ut uerius fatear. usq inp̃sens magis possum

Expanded text:
Liddeum quemdam praeceptorem, qui apud Liddeum quemdam praeceptorem, qui apud Hebraeos primus habebatur, non parvis redemisse nummis. Si ejus doctrina aliquid profecerim, nescio: hoc unum scio, non potuisse me nis vero labore sudoreque Chaldaeam linguam didicerit, idem Hieronymus ita scribens, atque adfirmans dicit. Ego adolescentulus post Quintiliani et Tullii lectionem ac flores Rhetoricos, cum me in linguae hujus pistrinum reclusissem, et multo sudore multoque tempore coepissem anhelantia stridentiaque verba resonare, et quasi per cryptam ambulans, rarum desuper lumen aspicere, impegi novissime in Danielem, et tanto taedio affectus sum, ut desperatione subita omnem veterem laborem voluerim contemnere. Verum adhortante me viro Hebraeo, et illud mihi sua lingua crebrius ingerente, labor omnia vincit improbus, qui mihi videbar sciolus inter eos, coepi rursus discipulus esse Chaldaicus. Et ut verius fatear, usque in praesentem diem
Abbreviated transcription (Latin):
serta uallarent. incentiua uicioꝵ ardorẽq
naturę ferre non poteram. Quȩ cũ crebris
ieiuniis frangerẽ. mens tam̃ cogitationib
aestuabat. ad quod edomandũ cuidã fratri
qui exhebreis crediderat me indisciplinã
dedi. ut post quintilłani acumina ciceronis¬
fliuiuũ. grauitatẽq frontonis. & lenitatem
plenii. al fabetum discerẽ. & stridentia anhe¬
lanniaꝙ uerba meditarer. Quid ibi laboris
sumpserim. quid sustinuerim difficultatis. qͥtienꝰ
desperauerim. quotiensq cessauerim. et con¬
tentione discendi rursũ inceperim. quid¬
passus sim. quã eoꝵ qui mecũ uitã dugert̃.¬
dño. quod de amaro semine litterarũ. dulce¬
dinis fructus capio. Porro librũ danihelis
hebraicis quidẽ litteris sed chaldaico sermone
conscriptũ cum hieronimus uerteret inlatinũ.
hunc qui subter adneccus ẽ habuit p̃ceptorẽ.
Memini inquit obintellegentiã huius Noluminis

Expanded text:
serta vallarent, incentiva vitiorum, ardoremque serta vallarent, incentiva vitiorum, ardoremque naturae ferre non poteram ; quem quum crebris jejuniis frangerem, mens tamen cogitationibus aestuabat. Ad quem edomandum, cuidam fratri, qui ex Hebraeis crediderat, me in discipulum dedi: ut post Quintilfluvios, gravitatemque Frontonis, et lenitatem Plinii, alphabetum discerem, et stridentia anhelantiaque verba meditarer. Quid ibi laboris insumpserim, quid sustinuerim difficultatis, quoties desperaverim, quotiesque cessaverim, et contentione 941 discendi rursus inceperim, passus sum, quam eorum qui mecum duxerDeo, quod de amaro semine litterarum, dulces fructus capio. Porro librum Job Hebraicis quidem litteris, sed Chaldaico quidem sermone conscriptum, cum Hieronymus verteret in Latinum, hunc qui subter adnexus est, habuit praeceptorem: Memini me, inquit, ob intelligentiam hujus voluminis,
Abbreviated transcription (Latin):
soluet: Sed & si omnia fecit ds̃ bona ualde
quare ad noe demundis & inmundis ani¬
mantib mandat. cum in mundũ nichil bonũ
eẽ possit. & in nouo testamento post uisio¬
nẽ quȩ petro fuerat ostensa dicente absit
ame dñe quia commune et in mundum
numquam introuit in os meũ uox facta¬
mune ne dixceris: Cur ds̃ loquitur a d
abrabam quod quarta ꝓgenie filii isrł
de egypto eeñt reuersuri. et postea moyses
scripsit quinta generatione uel progenie
exxierunt filii isrł de terra ȩgypti. quod
utiq nisi exxponatur uidetur eẽ contrariũ.
Cur abraham signum circum cisionis accepit:
Cur isaac iustus dõq carus non illi cui uoluit.
sed cui noluit deceptus errore benedixit.e
Nunc quib ausib quantis ue laborib solus
omniũ romanoꝵ hieronimus hebraicã lin¬
guam litterasq immo chaldaicã didicerit.
sicut ipse ꝑ hibuit subnectendum ẽ. Dum
essem inquit uiuenis & solitudinis me de¬

Expanded text:
solvet. Sed et si onmia fecit Deus bona valde, solvet. Sed et si onmia fecit Deus bona valde, quare ad Noe de mundis et immundis animalibus mandat, cum immundum nihil bonum esse possit? Et in novo Testamento post visionem quae Petro fuerat ostensa dicenti: Absit, Domine, quia commune et immundum nunquam introivit in os meum, vox de comune ne dixeris? III. Cur Deus loquitur ad Abraham, quod quarta progenie filii Israel essent de Aegypto reversuri, et postea Moyses scexierunt filii Israel de terra Aegypti. Quod utique nisi exponatur, videtur esse contrarium. Cur Abraham signum Circumcisionis suscepit? Cur Isaac justus et Deo carus, non illi cui voluit, sed cui noluit deceptus errore benedixit? Nunc quibus ausibus quantisque laboribus solus omnium Romanorum Hieronymus, Hebraicam linguam litterasque, imo Chaldaicam linguam didicerit, sicut ipse perhibuit, subnectendum est: Dum essem, inquit, juvenis, et solitudinis me de
Abbreviated transcription (Latin):
quod rogare uolueram etiã si negasses. Neq
uero ullam puto digniorem disputationis
nr̃ȩ confabulationem fore. quã ut descrip¬
turis ut̃ nos sermocinemur: idẽ ut ego
interrogẽ tu respondeas. Qua uita in hac
nichil luce puto uicundius. quo animȩ pa
bulo omnia mella superantur. Quã dulcia
differimur. qđ loqui possumus. qua laude
cugnus ẽ qui in ea re cȩteros superat: inqͥ
homines bestias ante cellunt: Aecingere g̃
in cũ que subiecta sunt edissere seruans utrobiq
moderamen. ut nec ꝓposita solutionẽ desi¬
derent. nec epła breuitatẽ. Fateor quippe
descripseras ideirco non libenter lego. quia
tenduntur. et raro de nr̃o idiomate disputant.
Quo fit ut legenti fastidium generent lon¬
gitudo. et si quando breuia sint scolasticis
magis apta sunt quã nobis. de metricis &
regionum situ. & philosophiis disputans.
Q uid gͦ sibi uult quod in genesi scriptũ est.
omnis qui occiderit cain septẽ undietas

Expanded text:
quod rogare volueram, etiam si negasses. Neque quod rogare volueram, etiam si negasses. Neque enim ullam puto digniorem disputationis nostrae confabulationem fore, quam ut de Scripturis inter nos sermocinemur, id est, ut ego interrogem, tu respondeas, qua vita nihil in hac luce puto jucundius, quo animbulo omnia mella superantur. Quam dulcia,differamus, quod loqui possumus: qua laude dignus est, qui in ea re caeteros superat, in qua homines bestias antecellunt? Accingere igitur, et mihi quae subjecta sunt edissere. Quid sibi moderamen, ut nec proposita solutionem desiderent, nec epistola brevitatem. Fateor quippe deras libros, ideo non libenter lego, quia versuum tenduntur, et raro de nostro dogmate disputant: quo fit, ut et legenti fastidium generet longitudo; et si qua brevia sunt, scholasticis magis sint apta, quam nobis, de metris, et regionum situ et philosophis disputantia. I. Quid sibi vult quod in Genesi scriptum est: Omnis qui occ
Abbreviated transcription (Latin):
scribensq ueritatẽ ponit. multaq alia li¬
bellis suis epłisq suo in monasterio confici¬
ens edisserit. beatus damasus urbis romane
a eccłȩ eloquemissimus pontifex. ut ab sua
idẽ romanȩ urbis aeccłȩ obscribenda mit¬
tendaq uolumina assiduo opera ñ desiste¬
ret. huiuscemodi ex hortatus ẽ. Dilectissimo
filio hieronimo damasus. Dormitante te
& longo iam tempore neglegente pottꝰ
quã scribente. quȩ stilunculis ad te missis
sciscitari disposui. non quo et legere non
debeas. hoc enim ueluti cotidiano cibo alitͦ¬
& pinguescit oratio. sed quod lectionis
fructus sit iste si scribas. Itaq quoniã et
tabellario ad me remisso nullas te iam
epistolas habere dixxisti excceptis his quas
inheremo aliquando dictaueras. quasq tota
auiditate legi atq scripsi. et ultro pollicitꝰ
es. & furtiuis noctium operib aliqua si uelis
possis dictare. libenter accipio ab offerente

Expanded text:
scribensque veritatem exponit, multaque alia liscribensque veritatem exponit, multaque alia libellis suis, epistolisque suo in Monasterio conficiens edisserit; beatus Damasus Romanae urbis Ecclesiae eloquentissimus Pontifex, ut ad suam idem Romanae urbis Ecclesiam, ad scribenda mittendaque volumina assiduo opere non desisteret, hujusmodi verbis exhortatus est. Dilectissimo filio Hieronymo Damasus. Dormitantem te, et longo jam tempore legentem potius quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: non quo legere non debeas, hoc enim veluti quotidiano cibo alitur et pinguescit oratio; sed quod lectionis fructus sit iste, si scribas. Itaque quoniam et tabellario ad te remisso, nullas te jam habere Epistolas dixisti, exceptis his quas in eremo aliquando dictaveras, quasque tota aviditate legi atque scripsi, et ultro pollicitus es, furtivis noctium operibus aliquas si velim posse dictare: libenter accipio ab offerente,
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiȩ ex acto. ad bethleẽ oppidũ hieroni¬
mus remeauit. ubi prudens animal ad p̃sepe
dnĩ sese obtulit. ꝑ mansurũ. B ibliothecam
suã quã sibi summo studio ipse condidera
clausã. omniũq libroꝵ orationes quas pene
memorialit̾ retinebat. iterũ relegens. diẽ
ieuinans ducebat ad uesperum. Plures ad
eũ religiosoꝵ quib uitȩ etꝰ fama comꝑta
ẽ patres confluxerunt. bonũq doctorem
paruo ad huc subtugurio boni obseruaue¬
re discipuli. Nec multo post cellulã sibi
ob discipuloꝵ suoꝵ copiã. et ꝓpt̃ frequentiã¬
aduentantium. ad bethleemiticã portam
quȩ ad occidentẽ respicit. et egredientibus
ad septemtrionẽ uidetur. paruulũ habitatio¬
nis locellũ construxit. Interim hieronimꝰ
dum exximioꝵ heremitarũ monachoꝵq hu¬
milia subterraneaq ꝑ agrans habitacula con¬
templatur. uitasq eoꝵ supplici uoce sciscitans

Expanded text:
nitentiae exacto, ad Bethleem oppidum Hieronynitentiae exacto, ad Bethleem oppidum Hieronymus remeavit, ubi prudens animal ad praesepe Domini sese obtulit permansurum. Bibliothecam suam quam sibi summo studio ipse condiderat, clausam, omniumque librorum orationes, quas pene memoriter retinebat, iterum relegens, diem jejunans ducebat ad vesperam. Plures ad eum Religiosorum, quibus vitae ejus fama comperta erat, protinus confluxerunt: bonumque Doctorem parvo adhuc sub tugurio boni observavere discipuli. Nec multum post cellulam sibi ob discipulorum copiam, et propter frequentiaadventantium ad Bethleemiticam portam, quae ad Occidentem conspicit, et egredientibus ad Septentrionem videtur, parvulum habitationis locellum construxit. Interim Hieronymus dum eximiorum Eremitarum, Monachorumque humilia subterraneaque peragrans habitacula contemplatur, vitasque eorum supplici voce sciscitans,
Abbreviated transcription (Latin):
desideriis estuabat infrigido corpore. et ante
hominẽ suum iam carne premortua. sola
libidinum incendia pullulabant. Itaq om̃
auxxilio destitutus. iacebã ad ihũ pedes.ri¬
gabam lacrimis. crine tergebam. et repug¬
nante carne ebdomadarum in edie sub iace¬
bam. N on erubesco in felicitatis meȩ. quin
potius plango non eẽ quod fueram. Memin
me clamantẽ diẽ crebrus iuinxisse cũ nocte.
nec prius pectoris cessasse uerberib quã
dño rediret imperante tranquillitas. Ipsã
quoq cellulam meam quasi cogitationum
consciam ꝑtimescebam. et mͥ iratus & rigidus¬
solus deserta penetraham. Sic ubi concaua
uallium aspera montium. rupium prerupta
ẽ dñs. post multas lacrimas. post cęlo ocu¬
los in herentes. non numquã uidebar michi
int̾ eẽ agminib angeloꝵ. & letus gaudensq
cantabã. post te in odorẽ unguentoꝵ tuoꝵ
curremus. Quad riennio itaq dedicatȩ ƿȩ¬

Expanded text:
desideriis aestuabat in frigido corpore et ante desideriis aestuabat in frigido corpore et ante hominem suum iam carae praemortua sola libidinum incendia bulliebant. itaque omni auxilio destitutus ad Iesu iacebam pedes, rigabam lacrimis, crine tergebam et repugnantem carnem ebdomadarum inedia subiugabam. non erubesco infelicitatis meae, quin potius plango non esse, quod fuerim. memini me clamantem diem crebro iunxisse cum nocte nec prius a pectoris cessasse uerberibus, quam domino rediret increpante tranquillitas. ipsam quoque cellulam meam quasi cogitationum consciam solus deserta penetrabam. Sicubi concava vallium, aspera montium, rupium praerupta est Dominus, post multas lacrymas, post coelo oculos inhaerentes, nonnumquam videbar mihi interesse agminibus Angelorum; et laetus gaudensque cantabam: Post te in odorem unguentorum tuorum currimus. Quadriennio itaque dedicatae poe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓperare cupierat. ita lȩtus accinctusq accessit.
Q uomodo uero per quadriennium continuo
xp̃i potius auxilio pentuerit idem hiero¬
nimus. quȩ sponte ꝓtulit. ipsiꝰ dĩ affuisse
in heremo constitutus. & in illa uasta solitu¬
dine. quȩ exusta solis ardorib horridum
monachis p̃stat habitaculum. putaui in qͥt¬
me romanis inter ẽẽ deliciis. Sed ebã solus.
quia amaritudine repletus eram. Horre¬
bant sautia membra deformia. squalida
cutis situm ethiopicȩ carnis adduxerat. Cot¬
die lacrimȩ cotidie gemitus. & siquando re¬
pugnantẽ somnus imminens oppressisset. nuda
humo uix ossa herentia collidebam. De cibis
uero & potu taceo. etiã cum languentes aqua
frigida utantur. & coctum aliquid accepissȩ
ludcuriȩ sit. Ille gͥ ego qui ob gehennȩ metũ
tali me carcere ipse dampnaueram scorpionũ
tantum socus & ferarum. sepe choris intererã
puellarum. Pallebant ora ieuiniis. et mens

Expanded text:
properare cupiebat, ita laetus accinctusque accessit, properare cupiebat, ita laetus accinctusque accessit, Quomodo vero per quadriennium continue Christi potius auxilio poenituerit; idem Hieronymus, quae sponte pertulerit ipsius Dei gratiam in heremo constitutus et in illa uasta solitudine, quae exusta solis ardoribus horridum monachis praestat habitaculum, putaui me Romanis interesse deliciis! sedebam solus, quia amaritudine repletus eram. horrebam sacco membra deformis, squalida cutis situm Aethiopicae carnis adduxerat. cotidie lacrimae, cotidie gemitus et, si quando repugnantem somnus inminens oppressisset, nuda humo uix ossa haerentia conlidebam. de cibis uero et potu taceo, cum etiam languentes aqua frigida utantur et coctum aliquid accepisse luxuriae sit. ille igitur ego, qui ob gehennae metum tali me carcere ipse damnaueram, scorpionum tantum socius et ferarum, saepe choris intereram puellarum. pallebant ora ieiuniis et mens
Abbreviated transcription (Latin):
potius. quã prauoꝵ hominum ꝑ sequutionib
paratum fore exxistimo. scilicet ut romana ȩc¬
spũali studio desudante. hebraicam habeat
manos ase omnes scripturas diuinitus inspira¬
tas accepisse plaudebat. id eos habere quod
Gregorium natanTenum constantinopolita¬
ne urbis epm̃. ubi ita ꝓficere studuit. ut
scãrũ scripturarum studiis erudiret᷑. Sup¬
plex docibilisq discipulus adut p̃ceptorem
eũq constantinopolitana urbe obseruabat.
Hoc discipulatu ꝑ acto hieronimus in syriam
ꝑ rexcit. et dum inpossessionẽ euagrii pb̃ri
moraretur. malchum monachum & aliquando
captiuum repƿerit. ꝑ cunctatusq eum omnẽ
captiuitatis euis accepit historiam. et postea
edidit. scriptamq romanis fidelib misit.
Scribere inquit disposui si tamen ds̃ uitam
dederit. & si uituperatores mei saltẽ fugientẽ
me et clausum ꝑ sequi desierint. Ad deserta
de inde loca atq olim obagendã pęnitentiã

Expanded text:
, quia pravorum hominum persecutionibus , quia pravorum hominum persecutionibus paratum fore existimo: scilicet, ut Romana Eccspeciali studio desudante, Hebraicam quoque manos a se omnes Scripturas divinitus inspiratas accGregorium Nazianzenum, Constantinopolitanae urbis Episcopum: ubi ita proficere studuit, ut sanctarum Scripturarum studiis erudiretur: et supplex, docilisque discipulus, adiit praeceptorem: eumque in Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit; et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum monachum aliquando captivum reperit: percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis didicit historiam, quam postea edidit, scriptamque Romanis fidelibus misit: Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit: et si vituperatores mei saltem fugientem me, et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ob agendam inibi poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ets oculos aperui. tanto lacrimarũ imbro ꝑ¬
fusos. ut etiam in credulis fidem facerẽ ex dolore.
N ec uero sopor ille inanis fuit aut uana somnia
quib sepe deludimur. Teste ẽ tribunal ante
michi mͥ numquam contingat talẽ incidere
questionẽ. liuentes habuisse me scapulas. pla¬
gas sensisse ꝑ somnium. et tanto de hinc studio
diuina legisse. quanto mortalia antea non le¬
geram. Interea hieronimus romanȩ eccłȩ pres¬
biter os damasi sacerdons. sacrȩ bibliothecȩ
serutator. diuinoꝵ dissertor uoluminũ. dum
ꝑtrienniũ coninue carus acceptusq apopula¬
rib ueneraret᷑. omniumq uiditio dignus esse
summo sacer dotio decernitur qͥdã ex dericoꝵ
discursantes ad effugandum urbe hieronimũ
qui utrumq eoꝵ scribens uitia deprehende¬
rat. insidias parauerunt. Uerum enim uirum¬
hunc ego dixerim felicem. huius fuge euentũ
corripientem. iusto xp̃i iuditio dispensatum¬

Expanded text:
ctis oculos aperio tanto lacrimarum imbre perctis oculos aperio tanto lacrimarum imbre perfusos, ut etiam incredulis fidem facerent ex dolore. nec uero sopor ille fuerat aut uaua somnia, quibus saepe deludimur. teste est tribunal, ante mihi numquam contingat talem incidere quaestionem! —, liuentes habuisse me scapulas, plagas sensisse divina legisse, quanto mortalia antea non legeram. Interea Hieronymus Romanae Ecclesiae Presbyter, os Damasi Sacerdotis, sacrae Bibliothecae scrutator, divinorum dissertor voluminum, dum triennium continuum charus acceptusque populis veneraretur, omniumque judicio dignus esse summo sacerdotio decerneretur, quidam ex clericorum discursantes, ad effugandum Urbe Hieronymum, qui utrumque eorum scribens vitium deprehenderat, insidias paraverunt. Verum ipse prugae eventum corrigentis, Christi judicio dispensatum
Abbreviated transcription (Latin):
Qualit̃ de paruo liquore in uilla celto uinũ redundare
fecit. ex uasculo non modicȩ quantitatis. et nos ꝑ oranenes
etꝰ si fideliter petierimus. repleri abundamti gr̃a di uale¬
bimus. ut fiat in nobis fons uitȩ acĩeuis lumine uideamꝰ
incendio liberauit & nos si fidelit̾ pecierimus. ei metis
& orationib auitioꝵ flammis & abigne ꝑpetuo libas
ualebimꝰ. Unde sumpta similitudine commemorata ĩ

Expanded text:
Qualiter de parvo liquore in villa Celto vinum redundare Qualiter de parvo liquore in villa Celto vinum redundare fecit ex vasculo non modice quantitatis, et nos per orationes eius, si fideliter petierimus, repleri habundante gratia Dei valebimus, ut fiat in nobis fons vitae, ac in eius lumine videamus incendio liberavit, et nos, si fideliter petierimus, eius meritis et orationibus a viciorum flammis et ab igne perpetuo liberari valebimus. Unde, sumpta s
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ memoriã descripsisse. gentiles quoq
poetas sua figmenta grandisonis pompare
modis studuisse legamus.
nasciturus sc̃s remigius. et quomodo ꝑ eum dns
post annos scolares reclusioni se mancipauit.
Qualiter electus ad episcopatũ fuerit ses̃ remigius & de
signis celitus in eius electione ostensis.
ualit̃ sc̃s remigius ẽ ordinatꝰ ep̃s. et qualem mox se
in episcopatu exhibuit.
Oualit̾ intrepidi passeres in manu illius mensȩ reliquas
colligebant. & de iohanne apło. & quomodo de hoc beci
remigii facto maximã instruetionis aedificationen
in carorum caritosa dilectione & infragilitatis nr̃e
disereta condescensione nobis ualemus assumere.
Qualit̃ cȩcum doemonis in uasione possessum & stipndu
petentẽ adoemone liberauit. lumen ei reftituit. et sut sidn
quod petebat ex hibuit. & quod tunc miraculo corporal
exhibuit. cotidie fideliter petentib sp̃ualit̃ ex hibebet.

Expanded text:
rorum memoriam descripsisse, gentiles quoque rorum memoriam descripsisse, gentiles quoque poetas sua figmenta grandissonis pompare modis studuisse legamus. nasciturus sanctus Remigius, et quomodo per eum Dopost annos scolares reclusioni se mancipavit. 3. Qualiter electus ad episcopatum fuerit sanctus Remigius, et de signis celitus in eius electione ostensis. 4. Qualiter sanctus Remigius est ordinatus episcopus, et qualem mox se in episcopatu exibuit. 5. Qualiter intrepidi passeres in manu illius mensae reliquias colligebant, et de Iohanne apostolo, et quomodo de hoc beati Remigii facto maximam instructionis aedificationein in carorum caritosa dilectione et in fragilits valemus assumere. 6. Qualiter cecum demonis invasione possessum et stipendia petentem a demone liberavit, lumen ei restituit et subsidium quod petebat exibuit; et quod tunc miraculo corporali exibuit, cotidie fideliter petentibus spiritaliter exibebit. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
licoꝵ dictis sub iungere studebo. uestigia
beati gregorii licet non ualeã ꝓsequi molidr
qui describens scoꝵ actus prauoꝵq casus
ex hortatone inde assumpta. secundum
sapientiã sibi adõ datã multa necessaria
& utilia legentib ac audientib int posuit.
Uerũ & ñ abre agere aquoquã uideri puto.
si ea quȩ de ortu & actu atq obitu domni
& patroni ac protectoris nr̃i inscedulis uetus¬
tate ꝓpe deletis inuenta sunt reparo. & de
ab ditis ad lucẽ reduco. et ea quȩ ueterum
certa relatione cognoui litteris cõmendare
ꝓcuro. cum sicuti premisi scĩ esdrȩ pontificis
studio sacras scripturas desidia & ꝓfanitate
impioꝵ udȩoꝵ ab olitas noscamus fuisse res¬
tauratas. Et non solũ euuangelicã & apłicã
hystoriã ab euuangelistis sacratissime conditã
sed & plurimoꝵ scoꝵ gesta plurimos aeccłe
magistros ad instructionẽ multoꝵ et etiã
hystorio graphos. agones seculariũ ad poste¬

Expanded text:
licorum dictis subiungere studebo, vestigia licorum dictis subiungere studebo, vestigia beati Gregorii, licet non valeam, prosequi moliar, qui describens sanctorum actus pravorumque casus, exortatione inde assumpta, secundum sapientiam sibi a Deo datam multa necessaria et utilia legentibus ac audientibus interposuit. Verum et non ab re agere a quoquam videri puto, si ea que de ortu et actu atque obitu domni et patroni ac protectoris nostri in scedulis vetustate prope deletis inventa sunt reparo et de abditis ad lucem reduco et ea que veterum certa relatione cognovi litteris commendare procuro, cum, sicuti premisi, sancti Esdrae pontificis studio sacras Scripturas, desidia et profanitate impiorum Iudaeorum abolitas, noscamus fuisse restauratas, et non solum euvangelicam et apostolicam historiam ab euvangelistis sacratissime conditam, sed et plurimorum sanctorum gesta plurimos aecclesiae magistros ad instructionem multorum et etiam historiographos agones secularium ad poste
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ dictis ea mutuabo ponere ꝓcurabo
uel meo sermone dictabo. Nolens qͥd dã
debiti mei obsequii in laude qua ñ indiget.
offerendo ipsi benefactori meo retribuere
ꝓ omnib quȩ indigno mͥ gratis potius tribuit
quã meritis ullis retribuit. Deniq indescrip¬
tione uirtutũ eiꝰ ordinẽ quo per illum eas
dñs dignatus ẽ operari seruare non potero.
sed sicut eas uel scripto uel auditu accepi
illas describã. Sic enim saluo altiore ꝓphe¬
ticȩ inspirationis munere duuno allatȩ mys¬
terio & psalmos sẽs hieronimus dicit in or¬
dine digestos. non sicut fuerunt editi. sed sic̃
ab esdra diuersis temporib fuerunt inuenti.
Uerũ tam̃ ꝓut notitiã temporũ inuenero. uel
ordini gesta congruere indero. ea digerere
ꝓcurabo. In his aut̃ quȩ descriptis uirtutũ
miraculis adnõ ꝓbatissimum patronum nr̃m
operatis ad exchortationẽ legentium sue au¬
dientium ꝓmodulo intellectus mei de catho¬

Expanded text:
quorum dictis ea mutuabo ponere procurabo quorum dictis ea mutuabo ponere procurabo vel meo sermone dictabo, volens quiddam debiti mei obsequii in laude qua non indiget offerendo ipsi benefactori meo retribuere pro omnibus, quae indigno michi gratis potius tribuit, quam meritis ullis retribuit. Denique in descriptione virtutum eius ordinem, quo per illum eas Dominus dignatus est operari, servare non potero; sed, sicut eas vel scripto vel auditu accepi, illas describam: sic enim salvo altiore propheticae inspirationis munere divino allate mysterio, et psalmos sanctus Hieronimus dicit in ordine digestos, non sicut fuerunt editi, sed sicut ab Esdra diversis temporibus fuerunt inventi. Veruntamen, prout notitiam temporum invenero vel ordini gesta congruere videro, ea digerere procurabo. In his autem, quae descriptis virtutum miraculis, a Domino per beatissimum patronum nostrum operatis, ad exortationem legentium sive audientium pro modulo intellectus mei de catho
Abbreviated transcription (Latin):
opitulante dño qui inse confidenti et oꝑa
sua qui mirabilis & gloriosus ẽ in sc̃is suis
uolenti loqui ꝓmittit. aperi inquiens os
aẜgenitorib & ortu eius incipiens & sic
tam ea quȩ in hystorus amaiorib editis de
illo inueni. quã & illa quȩ indiuersis scedulis
dispersa repperi. uerum et illa inserie digerens
quȩ uusgata relatione ꝑcepi. quia ut longe
ante nos dictũ ẽ. et etiã inscĩs scripturis sed
& in euuangelica ueritate comperitur. uera ẽ
lex hystoriȩ simplicit᷑ ea quȩ fama uulgante
colligitur. ad instructionẽ posteritatis litteris
cõmendare. In quib omnib lectorẽ stili di¬
uersitas non ꝑturbet. qm̃ ea quȩ de hystoruis
maiorũ assumam. et ea quȩ in antiquis scedu¬
lis reperiam. tta ut inuenta fuerint ponam.
Illa uero quȩ exantiquis uulgata relatione
ꝑcepi. et quȩ adinstructionẽ legentium
uel audientium addam. uel eoꝵ uerba de

Expanded text:
opitulante Domino, qui in se confidenti et opera opitulante Domino, qui in se confidenti et opera sua, qui mirabilis et gloriosus est in sanctis suis, volenti loqui promittit: Aperi, inquiens, osa progenitoribus et ortu eius incipiens, et sic tam ea quae in historiis a maioribus editis de illo inveni, quam et illa que in diversis scedulis dispersa repperi, verum et illa in serie digerens quae vulgata relatione percepi, quia, ut longe ante nos dictum est et etiam in sanctis Scripturis, sed et in euvangelica veritate comperitur, vera est lex hystoriae simpliciter ea que fama vulgante colligitur ad instructionem posteritatis litteris commendare. In quibus omnibus lectorem stili diversitas non perturbet, quoniam ea que de historiis maiorum assumam et ea quae in antiquis scedulis repperiam ita, ut inventa fuerint, ponam; illa vero quae ex antiquis vulgata relatione percepi et quae ad instructionem legentium vel audientium addam, vel eorum verba de
Abbreviated transcription (Latin):
scriba ueloo in lege moysi. N eloa uidelic&
quia ꝓmptiores lnterarum figuras quã
eatenus hebrei habebant reppererit. Et
in epła regis persarũ. Artaraceraes rex
regũ. esdrȩ sacerdoti scribe legis di cȩli
doctissimo salutem. Quo contra et nos
multis aluis p̃ditis. plura inquib dã hysto¬
rus & diuersis pitaciolis ac usitata rela¬
tione ap̃cedentib relicta posteris de ortu
& uita seu uirtutib & obitu domni et
scissimi patris ac ꝓtectoris nr̃i remigii
habemus. quȩ inmemorata excceptione ñ
continentur. Unde bonis uris desideriis
placuit. ut illa mea seruitus ad ignorantiũ
& sub sequentium noticiã in unum colligeret.
Quod etiã dui fecissem nisi me spes uana de¬
luderet. quib clam dicentib quia in illo
&e illo loco magnũ librum de uita et uir¬
tutibꝰ ipsius domni & patroni nr̃i reperire
ualerem. Ad quẽ mittens quȩ mͥ ꝓmissa
fuerunt penitus falsa inueni. N unc aut̃

Expanded text:
scriba velox in lege Moysi, – velox videlicet, scriba velox in lege Moysi, – velox videlicet, quia promptiores litterarum figuras quam eatenus Hebrei habebant reppererit, – et in epistola regis Persarum: Artarxerxes rex regum Esdre sacerdoti, scribae legis Dei caeli doctissimo salutem. Quo contra et nos, multis aliis perditis, plura in quibusdam historiis et diversis pitaciolis ac usitata relatione, a precedentibus relicta posteris, de ortu et vita seu virtutibus et obitu domni et sanctissimi patris ac protectoris nostri Remigii habemus, que in memorata exceptione non continentur. Unde bonis vestris desideriis placuit, ut illa mea servitus ad ignorantium et subsequentium notitiam in unum colligeret. Quod etiam diu fecissem, nisi me spes vana deluderet, quibusdam dicentibus, quia in illo et illo loco magnum librum de vita et virtutibus ipsius domni et patronis nostri repperire valerem. Ad quae mittens, quae michi promissa fuerunt, penitus falsa inveni. Nunc autem,
Abbreviated transcription (Latin):
sicentt ẽ liber belloꝵ dñi cuus in libro
numerorũ mentio ẽ. Neq carmina salo¬
meduis. neq disputationes eiꝰ sapientissimas
delignoꝵ natura herbarumq omnium.
Itemq uimentoꝵ. uolucrum. reptiliũ & pis¬
cium. uel quod in libro uerba dierũ dicitur.
Reliqua uero operum salomonis priorum. &
nouissimoꝵ scripta sunt inuerbis nathan
ꝓphete. et in libris ahiae silonitis. Inuisione
quoq ad douidentis contra hieroboam filiũ
nabath & multa huius uolumina quȩ scrip¬
tura quidẽ fuisse ꝓbat. sed hodie constat
non esse. Uastata namq achaldeis iudea ut
in patrũ litteris legimus. etiã bibliothec a
antiquitus congregata. inter alias ꝓuntiȩ
opes hostili ẽ igne consumpta. ex qua pauci
qui nunc inscã scriptura continent᷑ libri
post modum hesdre pontificis & ꝓphetȩ
sunt industria restaurati. Unde scriptũ ẽ
de eo. Ascendit hesdras debabilone. et ipse

Expanded text:
sicut est liber bellorum Domini, cuius in libro sicut est liber bellorum Domini, cuius in libro Numerorum mentio est; neque carmina Salomonis neque disputationes eius sapientissimas de lignorum natura herbarumque omnium itemque iumentorum, volucrum, reptilium et piscium, vel quod in libro verba dierum dicitur; reliqua vero operum Salomonis priorum et novissimorum scripta sunt in verbis Nathan prophete et in libris Ahiae Silonitis, in visione quoque Addo Videntis contra Hieroboam, filium Nabath; et multa huius volumina, quae Scriptura quidem fuisse probat, sed hodie constat non esse. Vastata namque a Chaldeis Iudea, ut in patrum litteris legimus, etiam bibliotheca antiquitus congregata inter alias provinciae opes hostili est igne consumpta, ex qua pauci, qui nunc in sancta Scriptura continentur libri, postmodum Esdrae pontificis et prophetae sunt industria restaurati. Unde scriptum est de eo: Ascendit Esdras de Babilone, et ipse