comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tu solitus erat. duab aut tribus
horis quiescebat. Noctib sic dor¬
miebat. ut somnũi quater aut qͥn¬
quies ñ solum exꝑgiscendo. s etiã
exurgendo int̾rumꝑ et. Cũ calcia¬
retur & amiciretur. ñ tantũ ami¬
cos admittebat: uerũetiam si co¬
mes palatii litem aliquã ẽe. dicẽt.
que sine eius iussu defimiri ñ pos¬
set: statim litigantes introducere
uissit. & quau ꝓ tribunali sed̾et:
lite cognita sententiam dixte. Nec
hoc tantũ eo tempore. s etiam qͥc
quid ea die cinꝰlibet officii agendũ:
aut cuiqͣm ministrorũ inuingen¬
dum erat: expediebat. Erat eloq̃n-¬
tia copiosus & exuberans. Poterat
quicquid uellet aꝑtissime expͥmere.
nec patrio tantum sermone con¬
tentus. etiam ꝑ egrinis linguis
ediscendis oꝑamꝰ impendit. Ix
quib latinam ita didicit: itt̃ eque
illa ac patria lingra orare sit soltꝰ
Grecam uͦ melius intelligere qͣm
ꝓmintiare poterat. Ad eo quidem

Expanded text:
tu solitus erat, duabus aut tribus tu solitus erat, duabus aut tribus horis quiescebat. Noctibus sic dormiebat, ut somnum quater aut quinquies non solum expergiscendo, sed etiam deresurgendo interrumperet. Cum calciaretur aut amiciretur, non tantum amicos admittebat, verum etiam, si comes palatii litem aliquam esse diceret quae sine eius iussu definiri non posset, statim litigantes introducere iussit, et velut pro tribunali sederet, lite cognita sententiam dixit; nec hoc tantum eo tempore, sed etiam, ea die quicquid cuiuslibet officii agendum ant cuiquam ministrorum iniungendum erat, expediebat. 25. Erat eloquentia copiosus et exuberans, poteratque, quicquid vellet, apertissime exprimere. Nec patrio tantum sermone contentus, etiam peregrinis linguis ediscendis operam impendit; in quibus latinam ita didicit, ut aeque illa ac patria lingua orare sit solitus; graecam vero melius intelligere quam pronuntiare poterat. Adeo quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cibo & potu temperans. s in potu
temperantior. Quippe qui ebrie¬
tatem in qualicunq homine.
nedum in se aut suis plurimũ
abominabatur. Cibo enĩ ñ adeo
abstinere poterat. ut sepe que¬
reretur. noxia corpori suo ẽẽ. ie¬
iuma Conuiuabatur rarissi¬
me. & hoc p̃cipuis tantũ festrui¬
tatib. tunc tam̃ cũ magno homi¬
num numero. Cena cotidian a
quaternis tantum ferculis pre¬
bebatur: preter assam quã uena¬
tores uerub inferre solebant. qͣ
ille libentiꝰ qͣm ullo alio cibo ues¬
cebatur. Inter cenandũ aut aliqͦd
acroama. aut lectorem audiebat.
Legebantur ei hystorie. & antiqͦ¬
rum res geste. Delectabatur & li¬
bris sc̃i augustim. p̃cipueq his
qui de quitate dei pretitulati sc̃.
Nini & om̃is potus adeo parcus in
bibendo erat. ut suꝑ cęnam raro
plusqͣm ter biberec. Estate pꝰt ci-¬
bum meridianũ pomorũ aliqͥd
sumens. & semel bibens: deposi-¬
tis uestib & calciam̃tis uelut noc¬

Expanded text:
cibo et potu temperans, sed in potu cibo et potu temperans, sed in potu temperantior, quippe qui ebrietatem in qualicumque homine, nedum in se ac suis, plurimum abhominabatur. Cibo enim non adeo abstinere poterat, ut saepe quereretur, noxia corpori suo esse ieiunia. Convivabatur rarissime, et hoc praecipuis tantum festivitatibus, tunc tamen cum magno hominum numero. Caena cotidiana quaternis tantum ferculis praebebatur, praeter assam, quam venatores veribus inferre solebant, qua ille libentius quam ullo alio cibo vescebatur. Inter caenandum aut aliquod acroama aut lectorem audiebat. Legebantur ei historiae et antiquorum res gestae. Delectabatur et libris sancti Augustini, praecipueque his qui de civitate Dei praetitulati sunt. Vini et omnis potus adeo parcus in bibendo erat, ut super caenam raro plus quam ter biberet. Aestate post cibum meridianum pomorum aliquid sumens, ac semel bibens, depositis vestibus et calciamentis, velut noc
Abbreviated transcription (Latin):
batur. ad corpus camisia linça &
feminalib lineis induebat᷑. De¬
inde tunica quȩ limbo serico am¬
biebatur. & tibialib. Tum fascio
fecto: humeros ac pectus hieme
muniebat. Sago ueneto amictus.
& gladio semꝑ accinctus: ciiꝰ ca¬
pulns ac balteus aut aureus aut
argenteus erat. Aliquotiens & gẽ¬
mato ense utebatur. quo tam̃ nos
nisi in p̃cipuis festiuitatib. uł si
quando exterarũ gentiũ legati
uenissent¶ Peregrina uͦ indum̃tta
qnuis pulcherrima respuebat.
nec unquã eis indui patiebatur:
excepto quod romȩ semel adria¬
no pontifice petente. & iterum
leone successore eiꝰ supplicante. los¬
ga tunica & clamide amictꝰ: cal¬
ceis qͦ: romano more formatis in¬
duebatur. In festiuitatib ueste
auro texta. & calciam̃tis gema¬
tis. & fibula aurea sagũ astrin¬
gente. diademate qͦ ex auro &
genimis ornatus incedebat. Aliis
autẽ dieb. habitus eiꝰ ꝑarũ acom¬
muni ac ꝑlebeio abhorrebat. In

Expanded text:
batur. Ad corpus camisam lineam et batur. Ad corpus camisam lineam et feminalibus lineis induebatur; deinde tunicam quae limbo serico ambiebatur, et tibialia; tum fasciolfecto humeros ac pectus hyeme muniebat; sago veneto amictus, et gladio semper accinctus, cuius capulus ac balteus aut aureus aut argenteus erat. Aliquoties et gemmato ense utebatur, quod tamen non nisi in praecipuis festivitatibus, vel si quando exterarum gentium legati venissent. Peregrina vero indumenta, quamvis pulcherrima, respuebat, nec umquam eis indui patiebatur, excepto quod Romae semel, Adriano pontifice petente, et iterum Leone successore eius supplicante, longa tunica et clamide amictus, calceis quoque Romano more formatis induebatur. In festivitatibus veste auro texta et calciamentis gemmatis, et fibula aurea sagum adstringente, diademate quoque ex auro et gemmis ornatus incedebat; aliis autem diebus habitus eius parum a communi et plebeio abhorrebat. 24. In
Abbreviated transcription (Latin):
annos trebro febrib corripiebatur.
Ad extremũi etiam uno pede claudi¬
cabat: & tunc quid̾e plura suo ar¬
bitratu qͣm medicorũ consilio faci¬
ebat. Quos pene exosos habebat:
quod ei in cibis assa quib assuetus
erat dimittere. & elixis assuescere
suadebant. Assidue exercebatur
equitando ac uenando qͦd illi gen¬
tilicium erat: quia uix ulla int̾ris
natio inuenitur. quȩ in hac arte
francis possit ȩquari. Delectabat᷑
euam uaporib aquarũ naturalit̃
calentiũ. frequenti natatu corpus
extrtens. cuiꝰ adeo ꝑitus fuit: ut ei¬
nullus ualeat iuste ante ferri. Ob
hoc etiam aquif grani regiam
extruxte.ibiq extremis uitȩ an¬
nis usq ad obitum ꝑpetim ha¬
bitauit. & ñ solum filios ad bal¬
neum. uerũ & optimates & amncoᷤ.
aliquando etiam satellitũ & tu¬
stodum corporis turba inuttauit:
ita ut ñ nunqͣm centũ uł eo am¬
plius homines una lanarentur.
¶Uestitu patrio idẽ. francisco ute¬

Expanded text:
annos crebro febribus corripiebatur, annos crebro febribus corripiebatur, ad extremum etiam uno pede claudicaret . Et tunc quidem plura suo arbitratu quam medicorum consilio faciebat, quos pene exosos habebat, quod ei in cibis assa, quibus assetus erat, dimittere, et elixis adsuescere suadebant. Exercebatur assidue equitando ac venando, quod illi gentilicium erat: quia vix ulla in terris natio invenitur, quae in hac arte Francis possit aequari. Delectabatur etiam vaporibus aquarum naturaliter calentium, frequenti natatu corpus exercens, cuius adeo peritus fuit, ut nullus ei iuste valeat anteferri. Ob hoc etiam Aquisgrani regiam extruxit, ibique extremis vitae annis usque ad obitum perpetim habitavit. Et non solum filios ad balneum, verum optimates et amicos, aliquando etiam satellitum et custodum corporis turbam, invitavit, ita ut nonnumquam centum vel eo amplius homines una lavarentur. 23. Vestitu patrio, id est francisco , ute
Abbreviated transcription (Latin):
curam: adeo ut eorũ multitudo¬
n solum palatio. uerũ etiam reg¬
no ñ immerito uideretur onerosa.
Ipie tam̃ prȩ magnitudine animi
hmꝰcemodi pondere minime gra¬
nabatur. cũ etiam ingentia in cõ¬
moda laude liberalitatis ac bonȩ
famȩ mercede compensaret¶Corꝑe
fuit amplo atq robusto. statura e¬
minenti. quȩ tam̃ nistam ñ excede¬
rit: nam septem suorũ pedum ꝓce¬
ritatem eiꝰ constat habuisse mensu¬
ram. Apice capitis rotundo. oculis
prȩ grandib ai uegetis. Naso pau¬
lulum mediocritatẽ excedenti. ca¬
nicie pulchra. facie leta & hilari.
Unde formȩ auctoritas ac dignitas.
tam stanti qm sedenti ꝓlurima
ad qutrebatur. Quanqͣm teruix obe¬
sa & breuior: uenterq ꝓiectior uide¬
retur. Tam̃ hec ceterorum m̃brorum
celabat ȩqualitas. Incessu firmo. to¬
taq corporis habitudme uirili. uo¬
ce clara quid̾e: s quȩ minꝰ corporis
forme conueniret. ualittudine ꝓs¬

Expanded text:
curam, adeo ut eorum multitudo nocuram, adeo ut eorum multitudo non solum palatio, verum etiam regno non inmerito videretur onerosa. Ipse tamen prae magnitudine animi huiuscemodi pondere minime gravabatur, cum etiam ingentia incommoda laude liberalitatis ac bonae famae mercede conpensaret. Corpore fuit amplo atque robusto, statura eminenti, quae tamen iustam non excederet – nam septem suorum pedum proceritatem eius constat habuisse mensuram –, apice capitis rotundo, oculis praegrandibus ac vegetis, naso paululum mediocritatem excedenti, canitie pulchra, facie laeta et hilari. Unde formae auctoritas ac dignitas tam stanti quam sedenti plurima adquirebatur; quamquam cervix obesa et brevior venterque proiectior videretur, tamen haec ceterorum membrorum celabat aequalitas. Incessu firmo totaque corporis habitudine virili; voce clara quidem, sed quae minus corporis formae conveniret. Valitudine
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus patrem coniurauit. quẽ pͦt
fraudem detectam & comuratorũ
priuma religiose uite iamq: uo¬
lentem uacare ꝑmisit.¶ Facta e. & a¬
lia pͥus contra cum ingermana
ualida comuratio. cunis auctores
partim luminib orbati. partim
m̃bris incolumes. om̃s tam̃ exilio
ne comp̃henderentur strictis gla¬
diis defenderent. aliquos etiam
octidissent: quia aliter coherceri ñ
poterant interempti sunt. Harum
tam̃ coniurationũ fastrade rigine
trudelitas causa & origo extitisse rre¬
ditur. Et iccirco in ambab contrare¬
gem conspiratũ ẽ: quia uxoris cru¬
delitati consentiens. asue nature
benignitate ac solita mansuetudi¬
ne immanit̃ ex orbitasse uidebitt̃
Cȩterum ꝑ omne uite sue temyꝰ. ita
cum sũmo om̃ium amore atq fa¬
uore & domi & fori conũs atus est:
ut nunqͣm ei uł minima inuste
crudelitatis notaͥ aqtioqͣm furisstt
obiecta ¶Amabat ꝑegrinos. & in
eis suscipiendis magña habebat

Expanded text:
adversus patrem coniuravit. Quem post adversus patrem coniuravit. Quem post fraudem detectam et damnationemPrumia religiosae vitae iamque volentem vacare permisit. Facta est et alia prius contra eum in Germania valida coniuratio. Cuius auctores partim luminibus orbati, partim membris incolomes, omnes tamen exilio ne conprehenderentur strictis gladiis defenderent, aliquos etiam occidissent, quia aliter coerceri non poterant interempti sunt. Harum tamen coniurationum Fastradae reginae crudelitas causa et origo extitisse creditur. Et idcirco in ambabus contra regem conspiratum est quia, uxoris crudelitati consentiens, a suae naturae benignitate ac solita mansuetudine inmaniter exorbitasse videbatur. Ceterum per omne vitae suae tempus ita cum summo omnium amore atque favore et domi et foris conversatus est, ut numquam ei vel minima iniustae crudelitatis nota a quoquam fuisset obiecta. Amabat peregrinos et in eis suscipiendis magnam habebat
Abbreviated transcription (Latin):
sine ipsis cenaret. nunqͣm uersme
ipsis faceret. Ad equitabant ei filii.
filie uͦ pone sequebantur. Quarum
aginen extremũ. ex satellitũ numero
ad hoc ordinati tuebantur. Quȩ cum
pulchre ẽent. & ab eo plurm̃ di¬
ligerentur: mirũ dictu qͦd nullam
earum cuiqͣm aut suorũ aut exte¬
rorum nuptũ dare uoluit. s om̃s
secũ usq: ad obitum suũ in domo
sua recimut. dicens se earum con¬
tub̾no carere ñ posse / Ac ꝓpt̃ hoc
licet alias felix. adn̾se fortune ma¬
lignitatẽ exꝑtus est. Quod tam̃ ia
dissimulauit. ac si de eis nulla un¬
qͣm alicuiꝰ probri suspicio exorta
uł fama disꝑsa fuissec strat ei fili
nomine pipinus ex concubina eatͦ
cuiꝰ inter ceteros m̃tionem facere qi¬
stuli: facie quidem pulcher. s gibbo
deformis. Is cum pater bello contra
bunos suscepto in baioaria hiema¬
ret. egritudine simulata: cũ quib¬
dam epͥmorib francorĩl qui eum
uana regni ꝓmissione illexerant

Expanded text:
sine ipsis caenaret, numquam iter sine sine ipsis caenaret, numquam iter sine illis faceret. Adequitabant ei filii, filiae vero pone sequebantur, quarum agmen extremum ex satellitum numero ad hoc ordinati tuebantur. Quae cum pulcherrimae essent et ab eo plurimum diligerentur, mirum dictu quod nullam earum cuiquam aut suorum aut exterorum nuptum dare voluit, sed omnes secum usque ad obitum suum in domo sua retinuit, dicens se earum contubernio carere non posse. Ac propter hoc, licet alias felix, adversae fortunae malignitatem expertus est; quod tamen ita dissimulavit, acsi de eis nulla umquam alicuius probri suspicio exorta vel fama dispersa fuisset. Erat ei filius nomine Pippinus, ex concubina editus, cuius inter ceteros mentionem facere distuli, facie quidem pulcher, sed gibbo deformis. Is, cum pater bello contra Hunos suscepto in Baioaria hiemaret, aegritudine simulata, cum quibusdam e primoribus Francorum, qui eum vana regni promissione inlexerant,
Abbreviated transcription (Latin):
enus pͥmogenita. & a constantino
grecorũ imꝑatore desponsata erat.
Quorũ pipmꝰ unũ filiũ suũ ber¬
nardum. filias autẽ quinq. adala¬
idem. atulam. gundrad̃a. berthaid̃a.
ac theo dradamꝰ suꝑstites reliquit.
In quib rex pietatis sue p̃cipuũ
docum̃tum ostendte: cum filio
definicto nepotem patri succedere.
& neptes inter filias suas educ̃a¬
ri fecisset. Mortes filiorũ ac filie ꝓ
magnanimitate qua excellebat᷑
minus patient̃ tulit. pietate uide¬
licet qua ñ minꝰ insignis erat com¬
pulsus ad lacrimas. Nuntiato etĩa
sibi adriani romani pontificis obi¬
tu quẽ in amicis p̃cipuum habebat.
sic fleuit: ac si fr̃em ant filiũ karis
simũ amisisset Erat enĩ in amicicniᷤ
optime temperatꝰ. ut eas & facile ad¬
mitteret: & constantissime retine¬
ret. colebatq sc̃is sime quoscunq
affinitate sibi comunxeratstiliorũ
ac filiarũ tantã in educando turam
habuit: ut nunqm domi positus

Expanded text:
ejus primogenita a Conejus primogenita a ConGrecorum imperatore desponsata erat. Quorum Pippinus unum filium suum Bernhardum, filias autem quinque, Adalhaidem, Atulam, Gundradam, Berhthaidem ac Theoderadam, superstites reliquit. In quibus rex pietatis suae praecipuum documentum ostendit, cum filio defuncto nepotem patri succedere et neptes inter filias suas educari fecisset. Mortes filiorum ac filiae pro magnanimitate qua excellebat minus patienter tulit, pietate videlicet qua non minus insignis erat conpulsus ad lacrimas. Nuntiato etiam sibi Hadriani Romani pontificis obitu, quem in amicis praecipuum habebat, sic flevit acsi fratrem aut carissimum filium amisisset. Erat enim in amicitiis optime temperatus, ut eas et facile admitteret et constantissime retineret, colebatque sanctissime quoscumque hac adfinitate sibi coniunxerat. Filiorum ac filiarum tantam in educando curam habuit, ut numquam domi positus
Abbreviated transcription (Latin):
hildigarde cũ iam tres nepotes su¬
os totidemq neptes in filii domo
uidisset. quam ille in eadem eccl̃a
qua pater situis ẽ. apud sc̃m dio¬
nisium cũ magno honore fecit
humari. Erat ei unica soror noie
gisla: a puellarib annis religio¬
se conu̾sationi mancipata. qua
similit̃ ut matr̃e magna coluit
pietate. que etiam paucis ante
obitum illius annis in eo quocos¬
uersata ẽ. monastĩo decessit̃. libe¬
ros suos ita censuit instituendos.
ut tam filii qm filie pͥmo libera¬
lib studiis quib & ipse oꝑam da¬
bat erudirentur. Tum filios cũ
pͥmum etas patiebatur more frai¬
corũ eqiitare. arinis ac uenati¬
b exerceri fecit. filias uͦ lanificio
assuescere. coloq & fuso ne ꝑ oti¬
um torperent oꝑam impendere.
atq: ad omñe honestatẽ erudiri
iussit iE x his om̃ib. auos tantũ
filios & unã filiam pͥusqͣm morere
tur amisit. karolum qui natu ma¬
ior erat. & pipmrũ quẽ regem italie
p̃fecerat: & ruotrudem quȩ filiam̃

Expanded text:
Hildigardae, cum iam tres nepotes suos totidemque neptes in filii domo vidisset; quam ille in eadem basilica qua pater situs est, apud Sanctum Dionisium, magno cum honore fecit humari. Erat ei unica soror nomine Gisla, a puellaribus annis religiosae conversationi mancipata, quam similiter ut matrem magna coluit pietate. Quae etiam paucis ante obitum illius annis in eo quo conversata est monasterio decessit. Liberos suos ita censuit instituendos ut tam filii quam filiae primo liberalibus studiis, quibus et ipse operam dabat, erudirentur. Tum filios, cum primum aetas patiebatur, more Francorum equitare, armis ac venatibus exerceri fecit, filias vero lanificio adsuescere coloque ac fuso, ne per otium torperent, operam impendere atque ad omnem honestatem erudiri iussit. Ex his omnibus duos tantum filios et unam filiam priusqtur, amisit, Karolum, qui natu major erat, et Pipinum, quem regem Italiae fecerat, et Rothrudem, quae filiarum
Abbreviated transcription (Latin):
leo los stupa inuolutos ac pice obli¬
tos uncis insuꝑ aculeis tenaces pre¬
parauissent: eoss flaminatos in
terga beluarum turres uibrareñ
non difficile furentes ardentes be¬
luas in eorum excidia quorũ sub¬
sidia fuerant recorserunt. lxxx.
milia peditum in illo prelio ha¬
buisse regem dicunt: equitum
fugit.¶Qui post multa grauissi¬
masbella que gessit: ingrecia a¬
pud argos achaie florentissimam
urbem spartani regni auiditage
seductus. saxo ictus occubuit. lins
quoq apud romanos sextilia uir¬
go uestalis. conuicta dampnata¬
q incesti: ad portam collinam
uiua defossa est.
Nno ab urbe condita. ccͣce. hxx
tarentini phirri morte com¬
ꝑta. iterum noua aduersus roma¬
nos arma sollicitant. Cartaginen¬
sium auxilia ꝑ legatos poscu̾m.
atq accipiunt. Conserto prȩlio.
uicere romani. Ubi iam tunc car¬
taginienses quanuis nondũ hostis
adiudicati: uind tam̃ a romanis
se posse senserunt ¶Sequenti an¬

Expanded text:
leolos stuppa inuolutos ac pice oblileolos stuppa inuolutos ac pice oblitos uncis insuper aculeis tenaces praeparauissent eosque flammatos in terga beluarum turresque uibrarent, non difficile furentes ardentesque beluas in eorum excidia, quorum subsidia fuerant, retorserunt. LXXX milia peditum in illo proelio habuisse regem dicunt, equitum fugit. qui post multa grauissimaque bella, quae gessit, in Graecia apud Argos Achaiae florentissimam urbem, Spartani regni auiditate seductus, saxo ictus occubuit. Tune quoque apud Romanos Sextilia uirgo Vestalis conuicta damnataque incesti ad portam Collinam uiua defossa est. Anno ab Vrbe condita CCCCLXXV Tarentini Pyrrhi morte conperta iterum noua aduersum Romanos arma sollicitant, Carthaginiensium auxilia per legatos poscunt atque accipiunt. conserto proelio uicere Romani: ubi iam tunc Carthaginienses, quamuis nondum hostes adiudicati, uinci tamen a Romanis se posse senserunt. Sequenti an
Abbreviated transcription (Latin):
sat indiciis. Consumitur morboꝵ
malis: intercapedo bellorum ¶Et
tum foris cessatur aprelio: agitur
introrsus ira de cęlo. Nam fabio gur¬
gite merumi gaio. genucio. clepissina
ton sulibus: pestisentia grauis us¬
bcin ac fines eius inuasit. Quȩ oͣm¬
nes tum precipue mulieres pecu¬
desq corripiens: necatis in utero fe¬
tibus futura prole uacuauit. & im¬
maturis partub cum periculo ma¬
trum excorti abortus proitiebantur.
Adeo: ut defectura successio & defu¬
turum animantium genus. adẽp¬
to uitalis partus legitimo ordine
crederetur. Interea reuersum ex
sicilia phirrum: curius consul
excȩpit. Tertiumq id bellũ contͣ
ephirotas. apuo lucaniam man
rosinis campis gestum ẽ. Itaq cũ
primo concursu phirri milites. ro¬
manorum impressione trepidared
& circunspectantes fugam bello cẽ¬
dere molirentur: phrrus elefantor
ex sublidiis induci. romani assurti¬
iam pugnare cum beluis. tum mal¬

Expanded text:
sat induciis. Consumitur morborum sat induciis. Consumitur morborum malis intercapedo bellorum: et cum foris cessatur a praelio, agitur introrsum ira de coelo. Nam Fabio Gurgite iterum, C. Genucio Clepsina consulibus, pestilentia gravis Urbem ac fines ejus invasit, quae cum omnes, tum praecipue mulieres pecudesque corripiens, necatis in utero fetibus, futura prole vacuabat, et immaturis partubus cum periculo matrum extorti abortus projiciebantur: adeo ut defectura successio, et defuturum animantium genus, adempto vitalis partus 219 legitimo ordine crederetur. Interea reversum ex Sicilia Pyrrhum Curius consul excepit; tertiumque id bellum contra Epirotas, apud Lucaniam in Arusinis campis gestum est. Itaque primo concursu, cum Pyrrhi milites Romanorum impressione trepidarent, et circumspectantes fugam bello cedere molirentur, Pyrrhus elephantos ex subsidiis jussit induci. Romani assuiam pugnare cum beluis, cum mal
Abbreviated transcription (Latin):
mata ᷤ & capta complurima: ut me¬
rito contigisse non insignum ua¬
stationis future. sed uastatio ipsa
nos consules pugna in apuue
finib fuit: ubi clades belli ad ittͦsq
sed maxime ad phirrum. uictoriã
ad romanios coucessit. Nam cum
diu obnixe cuncts in mutuam cȩ¬
dem ruentib anceps belli pende¬
ret euentus: phirrus trans fixo
brachio saucius prior cessit ẽ pre¬
lio¶S ed fabricius legatis: tunc uul¬
neratus ẽ ¶Ulefanti pꝰrima puomnnqa
uulnerari. atq in fugam cogi posse
deprehensi: deinde subiectis inter
posteriora ac mollia ignib exagi¬
tati. ardentes insuꝑ machinas fu¬
rort trepido arcũferentes. exitio
suis fuere ¶Cesa sunt mn ea pugna
quinq milia romanorum de ex¬
ercitu uero phirri .xx. milia ꝓros¬
trata sunt. Regis signa ablaͬta.L.
OPhrrus bello fractus. agothode mor¬
tuo rege siracusano. ad sicilie acitm¬
situs: imꝑium siracusas concessit.
¶Sed romanorũ miseria. nullis ces¬

Expanded text:
mata et capta conplurima: ut memata et capta conplurima: ut merito contigisse non in signum uastationis futurae sed uastatio ipsa nos consules pugna in Apuliae finibus fuit: ubi clades belli ad utrosque, sed maxime ad Pyrrhum, victoria ad Romanos concessit. Nam cum diu 218 obnixe cunctis in mutuam caedem ruentibus, anceps belli penderet eventus, Pyrrhus, transfixo brachio saucius, prior cessit e praelio. Sed et Fabricius legatus tunc vulneratus est. Elephanti prima pugna vulnerari, atque in fugam cogi posse deprehensi; deinde subjectis inter posteriora ac mollia ignibus exagitati, ardentes insuper machinas furore trepido circumferentes, exitio suis fuere. Caesa sunt in ea pugna quinque millia Romanorum: de exercitu vero Pyrrhi viginti millia prostrata sunt. Regis signa ablata quinPyrrhus, bello fractus, Agathocle mortuo rege Syracusano, ad Siciliae arcessitus imperium, Syracusas concessiSed Romanorum miseria nullis ces
Abbreviated transcription (Latin):
pud alexandrum magnũ fuit. Cui
inter. cc̾co. fere milla hostium intͣ¬
fecta: nouem tantumm pedites in
exercitu eius desuisse referuntur.¬
¶ Sed phirrus atrocitatem cladis qua
hoc bello excerpserat diis sius hõa¬
busq testatus ẽ: affigens tttulume
in templo tarentini iouisin quo
liec scribit. Qui ante hec inͣuicti
fuere uiri. pater optime olimpi:
hos ego inyugna uici. uictusq sũ
ab his dems& cum a sociis increpi¬
taretur cur se uictum diceret qui
uicisset Irespondisse fertur. Ne ego
si iterum codem uicero modo sine
ullo miltte epirum reuertar. ¶n¬
terea romanus exercitus postquã
uictus clam fugit e castris: misera¬
bilem belli cladem gramriorib mon¬
stris auctam accumulatamq per¬
sensit INam pabulatores forte pro¬
gressos: ueluti hostilis quedam ab¬
orta tempestas cum horrsbili frago¬
re celi correptos. diris fulminib ex
idem turbo prostrauit: ũ. &.xx.
semineces relicti siumenta ex anͣi¬

Expanded text:
pud Alexandrum Magnum fuit: cui pud Alexandrum Magnum fuit: cui inter cccc fere milia hostium interfecta nouem tantummodo in exercitu eius pedites defuisse referuntur. sed Pyrrhus atrocitatem cladis, quam hoc bello exceperat, dis suis hominibusque testatus est, adfigens titulum in templo Tarentini Ionis, in quo haec scripsit: Qui antehac inuicti fuere uiri, pater optime Olympi, Hos ego in pugna vici uictusque sum ab isdem. et cum a sociis increpitaretur, cur se uiotum diceret qui uicisset, respondisse fertur: Ne ego si iterum eodem modo uicero, sine ullo milite Epirum reuertar. interea Romanus exercitus, postquam uictus clam fugit e castris, miserabilem belli cladem grauioribus monstris auctam accumulatamque persensitgressos, velut hostilis quaedam oborta tempestas, cum horribili fragore coeli correptos, diris fulminibus exuidem turbo prostravit, viginti et duo semineces relicti, jumenta exani
Abbreviated transcription (Latin):
rentia agmina elefantos. forma
truces. odore graues. mole t̾ribiles.
ut uidere romani: nouo pugnan¬
di genere circumuenti & territi.
equis maxime pauitantib diffu¬
garunt ¶Sed postqͣm minuciꝰ quat¬
t̾ legionis prim hastatus . pros icc¬
dio dissecuit. & conturbatam do¬
lore uulneris auerti bello atq
in suos seure compulit: eiusq:
immederato discursu ꝑturbari
ac ꝑmisceri cepere finis p̾rigne
etum beneficio pugnȩ impositus
est. hictos fuisse romanos: turpis
figo prodidat. Quorum tunc ce¬
udisse referunt peditum.xiiii.mi¬
INam quantus ẽdiuerso numerusso¬
ciorum phirri fuit extinctus. memo¬
riȩ traditum ñ e: maxime quia scͥp¬
torum ueterum mos ẽ. ex ea partẽ
que uicerit occisorum ñ commndare
numerum. ne uictorie głam ma-¬
culent dampna uictoris. nisi forte
tum adeo pauci cadunt: ut admi¬
rationem terroremq uirtittis au¬
geat paucitas ꝑditorum. Sicut in
prima ꝑsici belli congressione: a¬

Expanded text:
rentia agmina elephantos forma rentia agmina elephantos forma truces, odore graues, mole terribiles ut uidere Romani, nouo pugnandi genere circumuenti et territi, equis maxime pauitantibus, diffugerunt. sed postquam Minucius quartae legionis primus hastatus prodio desecuit et conturbatam dolore uulneris auerti bello atque in suos saeuire conpulit eiusque inmoderato discursu perturbari ac permisceri coepere, finis pugnae etiam beneficio noctis inpositus est. Victos fuisse Romanos turpis fuga prodidit: quorum tunc cecidisse referuntur peditum xNam quantus e diverso numerus sociorum Pyrrhi fuerit exstinctus, memoriae traditum non est: maxime quia sctorum ueterum mos est ex ea parte quae uicerit occisorum non commendare numerum, ne uictoriae gloriam maculent damna uictoria, nisi forte oum adeo pauci cadunt, ut admirationem terroremque uirtutis augeat paucitas perditorum, sicut in prima Persici belli congressione a
Abbreviated transcription (Latin):
cat¶Continuo tarentinos pluri¬
mo finitimorũ presidio fultos. m¬
ximiͤ phyrrus auxit Qui etiam in
se ob magnitudinẽ uirium cons¬
liorumq:: summã belli nomenq
transduxit. Nam tarentum ite¬
pote ex lacedemoniis conditam
cognatamq greciȩ ciuitatẽ uin¬
dicaturus: totas uires epyRi
chesalie & macedoniȩ. elefantos
etiam usq: in id tempus inuisos
romanis numero .xx. in italiam
primus inuexit. Terra. mari. ui¬
ris. equis. armis. bellis. ad postre¬
mum uirib suis. dolisq terribi¬
lissnisi quod difficilius uamissi¬
mi sp̃c & mendacissimi nebulo¬
nis. quem magnũ ipsi uͤatem fe¬
runt: responso circumuenti am¬
biguo. exitum fecit eiiis qurnon
consuliusset ¶ Itaq apud herade¬
am campanie urbem fluinumq
lyrim: pr̾ma inter phirrum re¬
gem & leuinum consulem pugna
commissa ẽ. Consumpta ẽ. grauis¬
simo certamine dies: utrinđͦ: om¬
nib mori intentis. fugere nesciis.
TIntroductos autem inter concur¬

Expanded text:
icat. Continuo Tarentinos, pluriicat. Continuo Tarentinos, plurimis finitimorum praesidiis fultos, maxime Pyrrhus auxit, qui se ob magnitudinem virium, consiliorumque summam belli, nomenque transduxit. Nam Tarentum, utpote ex Lacedaemoniis conditam cognatamque Graeciae ciuitatem, uindicaturus totas uires Epiri Thessaliae et Macedoniae, elephantos etiam usque in id tempus inuisos Romanis numero xx in Italiam primus inuexit: terra mari, uiris equis, armis beluis, ad postremum uiribus suis dolisque terribilis, nisi quod Delphici illius uanissiritus et mendaoissimi nebulonis, quem magnum ipsi uatem ferunt, responso circumuentus ambiguo exitum fecit eius, qui non consuluisset. itaque apud Heracleam, Campaniae urbem, fluuiumque Lirim prima inter Pyrrhum regem et Laeuinum consulem pugna commissa est. consumpta est grauissimo certamine dies, utrimque omnibus mori intentis, fugere nesciis. introductos autem iflter -conour
Abbreviated transcription (Latin):
Nno ab urbe condita. cccc. hx¬
quarto tarentini romanam
cdassem forte pretereuntem spec¬
raculo theatrl prospectam hosti¬
liter inuaserunt. Qumq tantum
nauib uix ꝑ fugam elapsis: cȩtera
retracta in portum classis & profli¬
gata ẽ. Prefecti nauium trucidat.
omnes bello utiles cesi: reliqui uen
qati sunt.¶ Continuo missi tarentũ
aromanis legati. ut de illatis qui¬
rerentur inuriis: pulsati ab his¬
dem actas insuꝑ iniurias retuli¬
runt. His causis: bellum ingens
ortum est¶ Romanos qui quantu
hostes aircũ streperent ꝑmetientte
ustima ad egit necessitas: proseta¬
rios quoꝙ: in arma cogere. hoc elt
eos qui in urbe semꝑ sufficiende
prolis causa uacabant milicie as¬
cribere. Quippe cum frustra de pn¬
le cura est: nisi rebus presentib o¬
sulatur. Itaq irruit in uniu̾sos
tarentinorum fines. cum emnilio
consule: romanus exercttus. Ig¬
ni ferroq uastat omnia: plurim
expugnat oppida. iniuriam inõ¬
lenter acceptam: crudeliter und¬

Expanded text:
nno ab Vrbe condita CCCCLXIIII Tarentini Romanam classem forte praetereuntem, speaculo theatri prospectam hostiliter inuaserunt, quinque tantum nauibus uix per fugam elapsis; cetera retracta in portum elassis et profligata est; praefecti nauium trucidati, omnes bello utiles caesi, reliqui pretio uenditi sunt. continuo missi Tarentum a Romanis legati, ut de inlatis quererentur iniuriis, pulsati ab isdem auctas insuper iniurias rettulerunt. his causis bellum ingens exortum est. Romanos, qui quantique hostes circumstreperent permetientes, ultima adegit necessitas prorios quoque in arma cogere, hoc est, eos qui in Urbe semper sufficiendae prolis causa vacabant, militiae ascribere: quippe cum frustra de prole cura est, nisi rebus praesentibus consulatur. Itaque irruit in universos Tarentinorum fines cum Aemilio consule Romanus exercitus, igni ferroque vastat omnia, plurima expugnat oppida, injuriam insolenter acceptam crudeliter vind
Abbreviated transcription (Latin):
oetaua legio diffidens romane spei
nouum scelus ausa: reginenses om̃i
quib subsidio prȩerat inter fecte. pre¬
dam sibi omnem atq iꝑsum opidũ
uindicauit. hoc fa̾cinus nitam sce¬
leratos defertores puniendum: ge¬
numo consuli uisum ẽ. Qui obsessa
reginorum urbe captisq ornnnb:
ipse quidem in reliquos ꝑfugai & la¬
trones exertuit digna suppliciasRo¬
manos uero inilites integrȩ legioniᷤ
romam milte. qui populi uissu
medio inforo uirgis cesi sunt: se¬
curiꝙ ꝑcussi Uisa sibi est tuncro¬
ma uincere cum legionem suam
integram occidit: quȩ sine dubio
uicta fuisset. si ẽamͣ hostili prelio
perdidisset:
hno ab urbe condita. ccͣce.xxxͦ.

Expanded text:
octaua legio diffidens Romanae spei, nouum scelus ausa Reginenses omnes, quibus subsidio praeerat, interfecit, praedam sibi omnem atque ipsum oppidum uindicauit. hoc facinus in tam sceleratos defectores puniendum Genucio consuli iussum est qui obsessa Reginorum urbe captisque omnibus ipse quidem in reliquos perfugas et latrones exercuit digna supplicia, Romanos uero milites integrae legionis Romam misit: qui populi iussu medio in foro uirgis caesi sunt securique percussi. Visa sibi est tunc Roma uincere, cum legionem suam integram occidit, quae sine dubio uicta fuisset, si eam hostili proelio perdidisset., Anno ab Vrbe condita CCCCLXX
Abbreviated transcription (Latin):
ditione suorũ dececti sunt. hos pũ
uarisius bello exceptos: ñ paruo s¬
am romanorũ clade suꝑarrit. pas
eorum prelio elapsa: lacham cons¬
fugit. Cumq milites circundat̃a
urbem incendio aduri pararent.
dux carisius & a suis cessationemi
imꝑauit incendii. & abarbaris us¬
luntatem deditionis exegit. Sui¬
diose enim nitebatur: integiam
atq incolumen ciuitatem iseto¬
rie suȩ testem relinquere¶ Cara¬
brice iuicrorie hunc honorẽ cesas
Qetulit: ut tunc quoq iani pꝰ¬
tas claustra cohiberi iuberet. I
tunc scd̾o p̃ost cȩsarem. quarͭ¬

Expanded text:
proditione detecti sunt. hos postea proditione detecti sunt. hos postea Carisius bello exceptos non parua etiam Romanorum clade superauit. pars eorum proelio elapsa Lanciam confugit. cumque milites circumdatam urbem incendio adoriri pararent, dux Carisius et a suis cessationem impetrauit incendii et a barbaris uoluntatem deditionis exegit. studiose enim nitebatur integram atque incolumem ciuitatem uictoriae suae testem relinquere. Cantabricae uictoriae hunc honorem Caesar detulit, ut tunc quoque belli portas claustro cohiberi iuberet. ita tunc secundo per Caesarem, quar
Abbreviated transcription (Latin):
pene consumpti sunt. Racilium o¬
inde oppidum magna uui cedium
repignans: postremo caprtum deqͥ¬
rutum ẽ. Pret̾ea ulteriores galli
parres. quȩ montib siluisq consti
oceano termicntur: antistius e
firmins legtt magnis grauibq
bellis ꝑdomuerunt. Nam & meau¬
lium montẽ minio flumim i¬
minentẽ. in quo se magna muti
tudo hominũ tuebatur. ꝑ.xu. mi
lia passuum fossa circũ segtum ob¬
sidione cinxerunt. Itaq ubi se gens
hominũ trux natura & ferox. ntq
tolerande obsidioni sufficientem.
neq suscipiendo bello parem intel¬
lexit: ad uoluntariam mort̃ẽ ser¬
untutis timore concurrit. Nam si
pene om̃s certatim igne: ferro acu¬
neno necauerunt. ¶Astutes u posti
castris apud asturam flumen: ro¬
manos nisi proditi pręuentiq: c̃q
magnis consiliis uiribq opp̃ssissent
Tres legaros cum legionib sius
intra castra anusos trib eque as¬
minib obruere repente moliti ꝓt

Expanded text:
paene consumpti sunt. Racilium depaene consumpti sunt. Racilium deinde oppidum magna ui ac diu repugnans, postremo captum ac dirutum est. praeterea ulteriores Gallaeciae partes, quae montibus siluisque consitae Oceano terminantur, Antistius et Firmius legati magnis grauibusque bellis perdomuerunt. nam et Medullium montem Minio flumini inminentem, in quo se magna multitudo hominum tuebatur, per quindecim milia passuum fossa circumsaeptum obsidione cinxerunt. itaque ubi se gens hominum trux natura et ferox neque tolerandae obsidioni sufficientem neque suscipiendo bello parem intellegit, ad uoluntariam mortem seruitutis timore concurrit. nam se paene omnes certatim igne ferro ac ueneno necauerunt. Astures uero positis castris apud Asturam flumen Romanos, nisi proditi praeuentique essent, magnis consiliis uiribusque oppressissent. tres legatos cum legionibus suis in tria castra diuisos tribus aeque agminibus obruere repente moliti, suorum
Abbreviated transcription (Latin):
cesare.sexies. & bis marco agrippa
consule: cesar pariium in hispania
ꝑ ducentos annos actum intelligeis
si cantabros atq astures duas for¬
tissimas hispanie gentes suis uti
legib smneret: aꝑut ianiͦ portas. at¬
q: in hispaniam ipse cum exercitu
profectus ẽ. Cantabri & astures gal
renei ingum hand procul scd̾o õce¬
ano sub septentrione deducitur.
Chi ñ solum propriam libertatem tu¬
eri parati. uerum etiam finitimoꝵ
p̃ripere ausi: uaceos & turmogos & au¬
trigonas. assiduis eruptionib popula¬
banturIIg csar apud segessimam ca-¬
stra posuit: trib agminib totam
pene amplexus cantabriam. Diu
fatigato frustra atq in ꝑiculum se¬
pe deducto extrcttui: tandem ab aqͥ¬
tanico sinii ꝑ oramũ incautis hos¬
tib amoueri classem atq exponi co¬
pias inbet.¶Tunc demnũ cantabres
sub menib attice maximo congres¬
si bello & uicti: in uinniũ monte
uatura tutissimũ confugerunt.
Nbi obsidionis fame: ad extremũ

Expanded text:
esare sexies, et bis M. Agrippa consulibus, Caesar parum in Hispania per ducentos annos actum intelligens, si Cantabros atque Astures, duas fortissimas Hispaniae gentes, suis uti legibus sineret, aperuit Jani portas, atque in Hispanias ipse cum exercitu profectus est. Cantabri et Astures Gallrenaei jugum haud procul secundo Oceano sub septentrione deducitur. Hi non solum propriam libertatem tueri parati, verumetiam finitimorum praeripere ausi, Vaccaeos et Turmodigos et Autrigonas assiduis eruptionibus populabantur. Igitur Caesar apud Segisamam castra posuit, tribus agminibus totam pene amplexus Cantabriam. Diu fatigato frustra atque in periculum saepe deducto exercitu, tandem ab Aquitanico sinu per Oceanum incautis hostibus admoveri classem atque exponi copias jubet. Tunc demum Cantabri sub moenibus Belgicae maximo congressi bello et 445 victi, in Vinnium montem natura tutissimum confugerunt, ubi obsidionis fame ad extremum
Abbreviated transcription (Latin):
eoium si quando p̃ uentu romano¬
rum inter claustra sua concludeban¬
tur.: deficientib telis uł qualibet
re qua uelut telo uti furor possit.
paruos filios collisos humi mͣhos¬
nim ora iaciebant: insingulis fi¬
borum necib parriude.

Expanded text:
eorum, si quando praeventu Romanoeorum, si quando praeventu Romanorum inter plaustra sua concludebantur, deficientibus telis, vel qualibet re, qua velut telo uti furor possit, parvos filios collisos humi in hostium ora jaciebant, in singulis filiorum necibus bis parricidae.
Abbreviated transcription (Latin):
post urbem conditam: clausus est
anussP ost hoc claudius drusus pͥ¬
ngnus cȩsaris galliam retiamq: sor¬
ntus: maximas fortissimaso gen¬
tes fermaniȩ armis subegit sNam uost¬
tuntꝰ uelut ad constitutũ diem pa
tis festinarent. ita om̃s ad exꝑien¬
tiam belli decessionemue federis
undatim gentes cõmouebant᷑: aut
suscepture conditiones pacis si um¬
cerentur. aut usure quitta liber¬
tate si uincerent.
Ioriti. illirici. pannonii. dalma¬
te. moesi. thraces. & daci. sarma¬
teplurimiq & maximi germanie
repressi: uł etiam obiectu maximoꝵ
fluminũ rheni danubiiq: secdus ĩ
sunt Drusus in germania pͥmo
suseptes. deinde tencteros & cathos
ꝑdomuit: marcoinannos pene ad in¬
trnecionẽ cecidit¶ Postea fortissimã
nationes & quib natura uires. con¬
suetudo exꝑientiam uiriũ dabat:
cheroscos. sueuos. & sigambros parit
mo bello: s etiam sins aspero supe¬
rauit Quorũ ex eo considerari uirtꝰ
ac feritas potest: quod mulieres qͦ

Expanded text:
post Urbem conditam clausus est Janus. Post hoc Claudius Drusus, privignus Caesaris, Galliam Rhetiamque sortitus, maximas fortissimasque gentes Germaniae, armis subegit. Nam tunc, veluti ad 446 constitutum pacis diem festinarent, ita omnes ad experientiam belli decisionemve foederis undatim gentes commovebantur: aut suscepturae conditiones pacis, si vincerentur, aut usurae quieta libertate si vincerent. Norici, Illyrii, Pannonii, Dalmatae, Moesi, Thraces, Daci, Sarmatae, plurimique et maximi Germaniae repressi, vel etiam objectu maximorum fluminum, Rheni, Danubiique, seclusi sunt. Drusus in Germania primo Usipetes, deinde Tencteros et Cattos perdomuit. Marcomannos pene ad internecionem caecidit. Postea fortissimas nationes, et quibus natura vires, consuetudo experientiam virium dabat, Cheruscos, Suevos et Sicambros pariter uno bello, sed etiam suis aspero, superavit. Quorum ex eo considerari virtus ac feritas potest, quod mulieres quoque
Abbreviated transcription (Latin):
uicerunt.
nno ab urbe condita. ccccͦ.¬
lxxx: in terra multa ꝑrodi¬
gia sanguis eterra: lac iussum
est manare de celo. Nam et plu¬
rimis locis: scaturiens efontib
cruor fluxit. Et de nubibus gut¬
tatim in spetiem pluine lacte de¬
misso: diri ut ipsis uisum est ter¬
ras imbres irrigauerunt. Et tem¬
pore Rartaginieses dato aduer¬
sus romanos auxilio tarentinis:
cum a senatu perlegatos argue¬
rentur. turpissimam rupti fede¬
ris labem presumpto accumula¬
uere periirio.
unc etiam uulsinienses etru¬
scorum florentissum: luxuriȩ

Expanded text:
uicerunt. Anno ab Vrbe condita CCCCLXXX inter multa prodigia sanguis e terra, lac uisum est manare de caelo. nam et plurimis locis scaturiens e fontibus cruor fluxit et de nubibus guttatim in speciem pluuiae lacte demisso, diri, ut ipsis uisum est, terram imbres inrigauerunt. eo tempore Carthaginienses dato aduersum Romanos auxilio. Tarentinis, cum a senatu per legatos arguerentur, turpissimam rupti foederis labem praesumpto accumulauere peiurio. Tunc etiam Vulsinienses, Etruscorum florentissimi, luxurie
Abbreviated transcription (Latin):
um curatio illa ad pristinũ statũ
alexandrum deduxiss mox phi
uipus ultionem nĩdacii querit.
ame alexander: ꝑ medos exercitũ
rii exercitus iuxta tygridis alueũ
locaretur. & aduentum macedonũ
lica: unus eꝑsis indutus macedo¬

Expanded text:
cum curatio illa ad pristinum statum Alexandrum deduxisset Philippusque ultionem mendacii flagitardine Alexander per Medos exercitum rii exercitus propter Tigridis alveum locatus adventum Macedonum lica unus e Persis armis Macedo
Abbreviated transcription (Latin):
nomachia eius cũ amarone.
uom bulgares noctu suꝑ castra lango u¬
bardorũ irruentes agelmundũ regem
int̾fecer̃t. & filiam ipsiꝰ captiũa duxer̃t̃.
uom̃ lamissio rex effectus ẽ. & qualtõ Ui
bulgares suꝑauit.
uomodo mortuo lamissione regnũ le¬
thu suscepit. & post hunc filius eiꝰ hil¬
lehoc. post quem quoq gedehos.
s tltheum egem rugorum & quoma
langobandi suꝑatis abodo acre rugiseoꝵ
prouintiam possederunt.
Mortuo godelioc regnauit claffo. & pͦt hc xix
tato qui deleuit regnũ herulorum.
De morte tatonis & regno uuaclionis. &
quomͦ uuacho sueuos suꝑauit. & de
uxorib eiꝰ & de filiab. & de regno uual¬
tari filii eius.
Mortuo unaltari regnauit audoin qui xxi¬
langobardos in pannoniam adduxit
Dellum gepidorum cũ langobardis. inqͦ xxii
dum regẽ cuiꝰ filium int̾emerat ꝓfectꝰ
ẽ. ab eo arma petens. ut cũ suo patre
posset in conuiuio residere. & quomͦ
aturissindo arma accepit.

Expanded text:
nomachia eius cum Amazone. 16. nomachia eius cum Amazone. 16. Quomodo Vulgares noctu super castra Langobardorum inruentes, Agelmundum regem interfecerunt et filiam eius captivam duxerunt. 17. Quomodo Lamissio rex effectus est, et qualiter Vulgares superavit. 18. Quod, mortuo Lamissione, regnum Lethu suscepit, et post hunc filius eius Hildehoc, post quem quoque Godehoc et Feletheum regem Rugorum, et quomodo Langobardi, superatis ab Odoacre Rugis, eorum provinciam possiderunt. 20. Mortuo Godehoc, regnavit Claffo, et post hunc Tato, qui delevit regnum Herulorum. 21. De morte Tatonis et regno Wachonis, et quomodo Wacho Suavos superavit, et de uxoribus eius et filiabus, et de regno Waltari, filii eius. 22. Mortuo Waltari, regnavit Audoin, qui Langobardos in Pannoniam adduxit. 23. Bellum Gepidorum cum Langobardis, in quo Albdum regem, cuius filium interemerat, profectus est arma ab eo petens, ut cum suo patre possit in convivio residere; et quomodo a Turisendo arma accepit. 25.
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ. hoc ẽ. longobardorũ gens ẽ. egressa.
Quod hibor & aio pͥmi duces uuilmorũ cũ
matre sua gambara fuerunt. & de int
Neauob umbilicis maris oceani. qui
sunt ex utraq parte britaniue.
Q uod uuilini in scoringam uenerunt.
& qr ambri & asiami uuandaloꝵ duces
eis tributa sibi ꝑsoluere mandauer̃t.
De godan & frea ridicula fabula. uii
Q uare uuilini langobanli appellati sĩ.
& quod godan ipsẽ sit qui apud roma¬
nos mercurius dicitur.
Quom langobardi uuandalos uicer̃t. uiiii¬
& de fame langobardorum.
Quia langobardi in mauring̾a transire
uolentes. ab assispictis sunt impediti.
De monomachia duorũ uirorũ fortuũ. qͦrũ xi¬
unꝰ e lango bardis alt̾ ex assispictis fuit.
d̾ langobardi in mauringã transiert̃. acrii
deind̾e ad ult̾iora loca progressi sunt.
Qua mortuis hibor & aione ducib. lon¬
gibardi pͥmũ reg̃ẽ agelmundũ habuert̃.
emeretrice quȩ septem infantulos peꝑte.iiii
ix quib lamissio unus fuit. & de mo¬

Expanded text:
lorum, hoc est Langobardorum, gens est egressa. 3. Quod Ibor et Aio primi duces Winilorum cum matre sua Gambara fuerunt. 4. De sepDe duobus umbilicis oceani maris, qui sunt ex utraque parte Brittaniae. 7. Quod Winili in Scoringam venerunt, et quia Ambri et Assi Wandalorum duces eis tributa sibi persolvere mandaverunt. 8. De Godan et Frea ridicula fabula. 9. Quare Winili Langobardi appellati sint, et quod Wotan ipse sit qui apud Romanos Mercurius dicitur. 10. Quomodo Langobardi Wandalos vicerunt, et de fame Langobardorum. 11. Quia Langobardi in Mauringam transire volentes ab Assipittis sunt impediti. 12. De monomachia duorum virorum fortium, quorum unus e Langobardis, alter ex Assipittis fuit. 13. Quod Langobardi in Mauringam transierunt, ac deinde ad ulteriora loca progressi sunt. 14. Quia, mortuis Ibor et Aione ducibus, Langobardi primum regem Agelmundum habuerunt. 15. De meretrice ex quibus Lamissio unus fuit, et de mo
Abbreviated transcription (Latin):
minio consulib scartago in affrica
restitui iussa. uicesimo scd̾̃o demum
anno qͣm fuerat euersa: deductis
ciuium romanorũ familiis quȩ ẽ
incolerent. restituta & repleta est
magno ante prodigio p̃cedente. sã
cum mensores ad limitandũt carca¬
giniensem agrum missi. stipites
terminorũ indices fixos. & nocte
a lupis reuulsos. mordicos corrosoq
reꝑissent: aliquandui hesitatũ est
itrum romane paci expediret
cartaginem reformari.

Expanded text:
aminino coss. Carthago in Africa restitui iussa uicensimo secundo demum anno quam fuerat euersa deductis ciuium Romanorum familiis, quae eam incolerent, restituta et repleta est, magno ante prodigio praecedente. nam cum mensores ad limitandum Carthaginiensem agrum missi stipites, terminorum indices, fixos nocte a lupis reuulsos mordicus conrososque reperissent, aliquamdiu haesitatum est, utrum Romanae paci expediret Carthaginem reformari.
Abbreviated transcription (Latin):
adustas quoq rupes dissoluerit. ta¬
bulataq nauium liquefactis ceris
extorruerit. exanimatos pisces suꝑ¬
natantes coxerit. Homines quoq nͣ
qui longius potuere diffugere: re¬
ciprocato anhelitu calidi aeris. adustiͤ
introrsũ uitalib suffocauerit.

Expanded text:
adustas quoque rupes dissoluerit, taadustas quoque rupes dissoluerit, tabulata nauium liquefactis ceris extorruerit, exanimatos pisces supematantesque excoxerit, homines quoque, nisi qui longius potuere diffugere, reciprocato anhelitu calidi aeris adustis introrsum uitalibus suffooarit
Abbreviated transcription (Latin):
facile cum uniu̾so exercitu suo parthoꝵ
uirib oppressus: interiit.
Neo sempronio tuditano. & mar
co acilio consulib: publium sci¬
pionem affricanũ pridie ꝓ contione
de ꝑiculo salutis suȩ contestatũ. quod
sibi ꝓpatria laboranti ab improbis¬
& ingratis & ingratis denuntiari co¬
gnouisset. alio die mane exanimem
in cubiculo suo reꝑtum: ñ temere int̾
maxima romanorũ mala recensueri
Preserti cũ tantũ i ea urbe affrica¬
ni uigor & modestia ualeret: ut facile
eo uiuo neq sociale neq: ciuile bellũ
posse existere crederetur. Hunc quid̃a
uxoris suȩ semproniȩ graccorũ aut̃e
sororis dolo necatum ferunt: ne sce¬
lerata ut credo familia ad ꝑniciem
patriȩ nata. inter impias seditiones
uirorum. non etiam facinorib mu¬
lierum ẽec immanior.
Emilio lucio oreste consulibus:
ethna uasto tremore concussa.
exundauit igneis globis Rursusq
alio die lipara insula. & uicinũ cir¬
ca eam mare in tantũ efferuit: ut

Expanded text:
facile cum uniuerso exercitu suo Parthorum uiribus oppressus interiit. C. Sempronio Tuditano et M. Acilio consulibus P. Scipionem Africanum pridie pro contione de periculo salutis suae contestatum, quod sibi pro patria laboranti ab improbis et ingratis denuntiari cognouisset, alio mane exanimem in cubiculo suo repertum non temere inter maxima Romanorum mala recensuerim, praesertim cum tantum in ea urbe Africani uigor et modestia ualeret, ut facile uiuo eo neque sociale neque ciuile bellum posse exsistere crederetur. hunc quidam uxoris suae Semproniae, Gracchorum autem sororis, dolo necatum ferunt, ne scelerata ut credo familia ad perniciem patriae suae nata inter impias seditiones uirorum non etiam facinoribus mulierum esset immanior. M. Aemilio L. Oreste consulibus Aetna uasto tremore concnssa exundauit igneis globis, rursusque alio die Lipara insula et uicinum circa eam mare in tantum efferbuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Chisdem temporib antiochus ñ con¬
temytus babillona atq egebatana
tutoq medio imꝑio: aduersus fara
chatem parthorum regem congres¬
sus & uictus ẽ. Qui cum in exercitu
suo centũ milia armatorũ habere
inderetur: ducenta milia ampliuis
calonum att lixarum imnuxta
cohortib & nłrionib trahebat. Itaq¬

Expanded text:
Isdem temporibus Antiochus, non conIsdem temporibus Antiochus, non contentus Babylona atque Ecbatana totoque Mediae imperio, aduersuhatem Parthorum regem congressus et victus est; qui cum in exercitu suo centum millia armatorum habere videretur, ducenta millia amplius calonum atque lixarum immixta scortis et histrionibus trahebat. Itaq