comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adtã ineffalile miraculũ non obstupes¬
cat: Quis non pene. &l inguis fiat:
Generat puella suũ. & om̃iũ ereatore
Nutrit suũ & om̃iũ nutritorẽ : Postãad
tẽplũsuũ : & om̃iũ creatorẽ. Oad mirau¬
dũ spectaculũ ad qđ non solũ humana ui¬
rũ &iã angelica stu pescitnatura : Adio
ꝓuobis in carnehumiliatũ sed adoratein
sua diuinitate dm̃excelsũ. Ampleltim¬
niparuulũ : sed cogitate ĩmensũ Ama¬
te humiliatũ sedtime te excelsũ : lim
uero dilectissimi. si quȩritur quid mis¬
tice significatu fuerit. in eo qđ redẽp¬
uitate in ihrłm. ad tẽplũ dñi sepofari
uoluit : inuenimus ipsã gloriosã ma¬
trẽ & uirginẽ eiusq ꝓpinquos sigura
gessisse illius ecđȩ : quȩ eciudea in apt
credidit Quando erũ eccła. nonuago

Expanded text:
ad tam ineffabile miraculum non obstupesad tam ineffabile miraculum non obstupescat? Quis non pene elinguis fiat? Generat puella suum et omnium creatorem, nutrit suum et omnium nutritorem, portat ad templum suum et omnium rectorem. O admirandum spectaculum, ad quod non solum humana, verum etiam angelica stupescit natura! Ad hoistum pro vobis in carne humiliatum, sed adorate in sua divinitate excelsum Deum. Amplectimini parvulum, sed cogitate immensum. Amate humiliatum, et timete excelsum. 6. Jam vero, dilectissimi, si quaeritur quid mystice significatum fuerit in eo quod Redempvitate in Jerusalem ad templum Domini se portari voluit, invenimus ipsam gloriosam matrem et virginem, ejusque propinquos figuram gessisse illius Ecclesiae quae ex Judaea in apostolis credidit. Quando enim Ecclesia non virgo,
Abbreviated transcription (Latin):
duiset surrecisti : & floruisti Virgaaa¬
ron frondiusti : &nucẽpeperisti & quia
p̃om̃ib in m̃si tatẽ eius agnouisti: quẽ tã
paruissimũ extenatũ uidisti. Pro cul
dubio. quẽ in fantẽ genuisti : dm̃ omĩpo ł¬
tentẽ tremens adorasti. Adorans tremũ¬
isti. Quetam̃ quid scđm humanitatẽ fili¬
ũ recognouisti. lactasti. forusti. aluisti
Quas putas nobis pos s& indicare int̃hui¬
& odi obsequia animitiusensũ : Obeatis¬
sima uirgo. Cũ hinc cerneres ectenatũ
tant illum in fantẽ . illinc adtenderes dr̃
mmensũ: Hine creatũ. illine creato¬
rẽ: hinc infirmũ. illinc fortissimum.
hincalendũ illincalettẽ: hinc ñ loqͥen¬
te. illinc angłos docente: Quis inquã
tui pectoris archana nobis reserare uale
at. qͥb modis cogitatũ adutraq fleste¬
bas.: Cũunũ eundẽq dĩ atq honunis fi¬
liũ manib tenens. hinc adorares ut
dnm. illinc osculares ut parualu. Quis

Expanded text:
Jesse surrexisti, et floruisti. Virga AaJesse surrexisti, et floruisti. Virga Aaron fronduisti, et nucem peperisti: et quia prae omnibus immensitatem ejus agnovisti, quem tamen parvissimum ex te natum vidisti; procul dubio quem infantem genuisti, Deum omnipotentem tremens adorasti, adorans tremisti: quem tamen quia secundum humanitatem filium recognovisti, lactasti, fovisti, aluisti. Quis putas nobis possit indicare, inter hujuscemodi obsequia, animi tui sensum, o beatissima Virgo? cum hinc cerneres ex te natum tantillum infantem, illinc attenderes Deum immensum; hinc creatum, illinc creatorem; hinc infirmum, illinc fortissimum; hinc alendum, 670 illinc alentem; hinc non loquentem, illinc angelos docentem. Quis, inquam, tui pectoris arcana nobis reat, quibus modis cogitatum ad utraque flectebas; cum unum eumdemque Dei atque hominis filium manibus tenens, hinc adorares ut Dominum, illinc osculares ut parvulum? 5. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
cupitu iosȩph concepisse : si necorruptio¬
ne uirginali edidisse. Sed quur abscoꝵ¬
dit c̃ceptionis acnatiuitatis illius sa¬
cram̃tũ quẽ nouit dm̃ ĩ mensũ Nũ quid¬
nã quĩa inuid& aliis quẽ ad tȩplũ deferens
apperiat. Sciebat enĩ iã tunc grã plena
cipes cognouis sent Nũquã ꝑsalut enr̃a cru¬
cifixissent Lc̃ .iiii. Offer ergobea¬
tissima uirgo tãquãlegẽ obseruans intẽ¬
ploquẽ aedidisti : ut ñ om̃ib: sed paueis
reuel&. Quis ẽ. quẽ geniusti : Appade¬
at interĩ lapis humilis abscisus demonte
sinemanib: ut rȩꝓb&ur ab adificantib usq¬
qostatuã ĩpedib ꝑcutiens: crescat ĩ montẽ
magnũ: Impleatq uniuersũ orbẽtra¬
rũ Oquã paruus o quã magnꝰ. ẽ : quc̃ pe¬
persti. Paruus in humanitate : magrus
indiuiratate Faruus in regno udeor
magnꝰ in regnogentiũ : sed non ab om̃ibi
in regna uidoꝵ paruus estimat᷑. Nãsuip¬
sa quȩhunc genuisti &x ipso ppło isrł in

Expanded text:
cubitu Joseph concepisse, sine corruptione virginali edidisse. Sed cur abscondit conceptionis ac nativitatis illius sacramentum, quem novit Deum immensum? Nunquid invidet aliis, quem ad templum deferens aperiat. Sciebat enim jam tunc gratia plena, culi principes cognovissent, nunquam pro salute nostra crucifixissent. Offer ergo, beatissima Virgo, tanquam legem observans, in templo quem edidisti, ut non omnibus, sed paucis reveletur quis est quem genuisti. Appareat interim lapis humilis abscissus de monte sine manibus, ut reprobetur ab aedificantibus, usquequo statuam in pedibus percutiens, crescat in montem magnum, impleatque universum orbem terrarum. 4. O quam parvus, o quam magnus est quem peperisti! Parvus in humanitate, magnus in divinitate; parvus in regno Judaeorum, magnus in regno gentium. Sed non ab omnibus in regno Judaeorum parvus aestimatur. Nam et ipsa quae hunc genuisti, ex ipso populo Israel in
Abbreviated transcription (Latin):
uo cabis nom̃ eiꝰ iħmi Ipse enũ saluũ
facia pplũ suũ a peccatis eoꝵ
Nũ quio & ipsa sacratis sima uirgo.
Quȩ salua ur ginitate filiũ se genus se
sciebat: Prius quã parer& uł cõcipe¬
r& ab angłorio audierat: Aue gratia
plenaoñs tecũ bene dictat uinmu

Expanded text:
et vocabis nomen ejus Jesum. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum . Nunquid et ipsa sacratissima virgo, quae salva virginitate filium se genuisse sciebat, priusquam pareret vel conciperet, ab angelo non audierat: Ave, gratia plena, Dominus tecum. Benedicta tu
Abbreviated transcription (Latin):
aciant : in alio sitientẽ dant
potũ. in alio hos pitem. sus cipiunt.
in alionudũ operiunt : In alio infir¬
mũ uł in carcere positũ uisitant.
His ꝓcul dubio deuotis actionib: tan¬
quã brachiis cotidie eundẽ ipsũ pu¬
erũ amplectunt᷑ Qq haec agentes
illũ se in hissus cipere plenafide
cognoscuni: Illũ se uihis uidere
nõ dubitant quidixit: Quã dufecistis
uni dehis mininus meis mihi fecistis.
Atq: eisdẽ operib: ut ad pacẽ dñi
redeant : a peccatiscandalo absol¬
Acsi e lectidicant: deonos a peccati
scandalo scđm ꝓ missionẽ tuã ab soluens
Lã in carne recõ ciliatos pas sibus
amoris ꝓpinquare caelestib: facis
istidõ pacridicunt: Quod p̃parasti
ante faciem om̃iũ ppłoꝵ: Hisi a toto
pars intelliganda nt ppłoꝵ Iuxtalit

Expanded text:
atiant, et in alio sitientem potant, et in alio hospitem suscipiunt, et alio nudum operiunt, et in alio infirmum vel in carcere positum visitant, his procul dubio devotis actionibus tanquam brachiis, quotidie eumdem ipsum puerum amplectuntur Et quia haec agentes illum se in his suscipere plena fide cognoscunt, illum se in his videre non dubitant, qui dixit: Et quandiu fecistis uni de his minimis meis, mihi fecistis, atque eisdem operibus, ut ad pacem Dei redeant, et peccati scandalo absolare tuum. Ac si electi dicant: Ideo nos a peccati scandalo promissione tua absolvens, jam in pace reconciliatos passibus amoris propinquare coelestibus facis,isti, Deo Patri dicunt: Quod praeparasti ante faciem omnium populorum. Nisi a toto pars intelligenda sit populorum,
Abbreviated transcription (Latin):
aiã inmdotptui. Subaudis in medio ec
quur xp̃s aparentib ad scam ciuitatẽ
i tẽplũ ducat᷑: causa manifestat᷑. cum
subiungit᷑. Vt darent sostiã scđm qđ¬
listũ ÷ in lege dñi partur turũ aut du¬
ospullos colubarũ
sorte agnus de fuis s&. & unimi
hor . Idẽ. aut parturturũ aut
duos pullos colũbarũ inuenis s&.
dõ in oblationẽ filu offerr& Hec
significant credendũ est. utrĩu
ad sacrificiũ maarẽ inuenis se. atque
obtulis se Deniqͥ. En hac oblatione
auiũ. illa p̃figurabatur oblatro.
quȩ ꝓsalute mundioblata ẽ. ues¬
peradiei : Dñi uide lic& passio:
quippe hostia ꝑpaulũ fide libus
dicitur. Ambulate in dilectione
sicut & xp̃s dilex̃uos & tradidit
sem& ipsũ ꝓ nob oblationẽ & hostiã
dõinodorẽ suauitatis: crurs ũ
Qui dilex̃ me inquid: & tradidit
seipsũ mne. Quia uero om̃s electi
membras unt xp̃i. Inturture sc̃i¬
licet turtures. Atque in colũba
colũbe: De signat &iã haec aui ũ

Expanded text:
io templi tui , subaudis in medio Ecccur Christus a parentibus ad sanctam civitatem et templum ducatur, causa manifestatur, cum subst in lege Domini, par turturum, aut duos pullos columbarum . forte agnus defuisset, et unum horum, id est aut par turturum, aut duos pullos columbarum invenisset, Deo in oblationem filii offerret, nec significant, credendum est utrumque ad sacrificium matrem invenisse atque obtulisse. Denique in hac oblatione avium illa praefigurabatur oblatio quae pro salute mundi oblata est vespera diei, Domini videlicet passio, quippe hostia per Paulum fidelibus dicitur: Ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit nos et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo, in odorem suavitatis ; et rursum: Qui dilexit me, inquit, et tradidit seipsum pro me . 8. Quia vero omnes electi membra sunt Christi, in turture scilicet turtures, atque in columba columbae, designat etiam haec avium
Abbreviated transcription (Latin):
÷ ppinqͥ qui frs & sorores s̃ appellati
ceritaq & ꝓrinqui redemptorẽ niũ
eccłt audeis repulsa: eiusdẽ redẽp¬
toris dispensationis ad notitã get
ꝑduxit: Ipsa enieceła usolũ exge

Expanded text:
propinqui, qui fratres et sorores sunt appellati? Mater itaque et propinqui Redemptorem nostrEcclesia a Judaeis repulsa, ejusdem Redemptoris dispensationem ad notitiam gentium perduxit. Ipsa enim Ecclesia non solum ex ge
Abbreviated transcription (Latin):
cuscũ positis. uerũ &iã a quib: q prouinciarũ remotissimis locis: Deni
ꝑsolutis nondũ clare aurore. refulgentib: nediis qui&is grccia suaquiq par
cubilia:: Quidĩ uero efraxtrib: cuituendȩ basilicȩ cun delegata erat
cũ ad nanciscenda suꝑnȩ aeternitatis guidiaiugit̃ intentus suorũq peccattrũ om̃a le
md cuta alcius ꝓtelans lassitudine cogente obdormuit: Cuimox quidã senior honestt
Seuuo a famine in quisiuit: Ille auc ẽ ꝓtinꝰ dormitĩ ise respondit quo ostaliquanta
tporce necesstidinis reereatioĩ diurmi ossitu uberius uolere ꝑslcer nu u¬

Expanded text:
circumpositis, verum etiam a quibusque provinciarum remotissimis locis. Deniqsolutis, nondum aurorae clare refulgentibus radiis, quietis gratia sua quique petiere cubilia. Quidam vero ex fratribus cui tuendae basilicae cura delegata erat, cum ad nanciscenda supernae aeternitatis gaudia jugiter intentus suorumque peccatorum omni devoti  etiam inchoata altius protelans, lassitudine cogente obdormivit. Cui mox quidam senior honestatjucundo affamine inquisivit. Ille autem protinus dormitum isse respondit, quo post aliquantulam corporeae necessitudinis recreatio
Abbreviated transcription (Latin):
tũ die in magna populi mul¬
titudine uiderimus: una
tantũ de uirginibus. et
unꝰ dep̃s biteris : tres tantũ
uidere de monachis Cete¬
ricur non uiderint: non
potest nr̃i eẽ iudicii

Expanded text:
tum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur non uiderint, non potest nostri esse iudicii
Abbreviated transcription (Latin):
singulorũ. quisnã hoc ea¬
su fuisset ad fectus.
Neminẽ quidem. de esse
de monachis. sed unũ rus¬
ticũ mercede conduc¬
tũ. ut uehiculo ligna
de ferret ise ad siluã
nunciant. Iubet igitꝰ.
aliquos ire ei obiua.
ita haud longe a mo¬
nasterio um poene
exanimis inuenitur.
indicat fratribus ca¬
sum mortis et uulne¬
ris iunctis scilicet bo¬
bus dũ dissoluta ar¬
tius lora constungit
bon iibi excusso

Expanded text:
singulorum, quisnam hoc casingulorum, quisnam hoc casu fuisset affectus. Neminem de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. um trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ esse. uctorẽ
Sed paruo post tẽperee¬
se periturũ. Quod qui¬
dẽ ita uidimꝰ. Nam pn¬
mo aduentu eiꝰ. ualen¬
tinianus infugã ueri
est. de in post cantũ
annũ resumptis uirib
captũ intra aquileias
muros maximum intti¬
angłos a beo plerũs
uisos ita ut conserto m¬
lo que ren tus
uero tã conspica¬
bilem et subiectũ ocu¬
lis habebat. ut siue sẽ in
ppri substantia contine¬
rct. siue in diuersas figu¬
ras spiritalesq nequitias¬
Se transtulis iet qualibet
sub iniagine uideretus.
Quodcũ diabolus sciret
ie effugere non posse: con¬
uitis eũ frequenter ur¬
gebat. qr fallere non pos¬
set insidis. Quodam
autẽ tẽ pore. cornubouis
cruentũ inmanu teners.
cũ ingentifremitu cellu¬
lã eius inrupit Cruen¬
tãq ostendens dexterã.
et ad misso recenti scelere
quit martine uirtus tu¬
a. unũ detius modo in¬
t̃ feci Tunc ille conuoci¬
tis fribus refert. quid di¬
abolus indi casiet sollici

Expanded text:
futurum esse uictorem, futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interangelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto aloquerentur: uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere quit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid dia
Abbreviated transcription (Latin):
fectus idẽq consul euodius.
uir quo nihil unquã iustiuꝰ
fuit comites duo sũmapo¬
testate prediti frt̃ regis
et patruus. Medius int̃
hos mantini prbt accubue¬
rat. Ipse aũt insella. uix¬
ta regẽ posita consederat:
Ad mediũ fere conuiuiũ. s̃¬
ut moris est. paeerã regi
minister optulit. ille scõ
ad modũ ep̃o potius da¬
riiubet. Ex pectans atq
anibiens ut ab illius derc¬
tera poculũ sumeret:
Sedmartinus ubi ebibit:
paterã pr̃bo suo tradidic:
Nullũ s̃ilicet existimans
dignitẽ. qui post se pri¬
or biberet: nec integrũ
sibi fore si regẽ ipsum
rant ita ad mirati sunt.
ut hoc ipsũ eis in quo
contẽpti fuerant place¬
Ac ita celeberrimũ qđ p
om̃e palatiũ fuit fecisses
martino inregis prandi
qđ in infimorũ iudicũ
fetisset Eidẽ que mu¬
mo longe ante predix
futurem. ut si ad itali
ꝑgeret. quoire cupiere
bellũ ualentinia no im¬
peratori insȩrens sciret
se primo quilẽ impei

Expanded text:
aefectus idemque consul Euodius, aefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum rant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placet. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum fecisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu
Abbreviated transcription (Latin):
ersis orbis partib: ep̃i con
licnussent. et fedi circa
principẽ om̃i ũ ad ula¬
fio notaretur. seq de ge¬
neri in constantia regię
clientellȩ sacerdotalis dig¬
utas subdidisset in solo
itas ꝑ manebat. Nã it
tius quã rogauit. Et acon¬
uiuio eius frequenter roga¬
tus abstinuit dicens st men¬
sȩ tius participẽ eẽ ñ posse:
Qui imperatores unũ de¬
regno alterũ deuita ex¬
pulisset:
Postremo autẽ cũ maximu
se non sponte: sũpsisse
imperiũ ad firmaret sed
inpositã sibi amilitibus
diuino nutu regni neces¬
sitatẽ non armis de fen¬
disse. et non alienã abeo
di uoluntatẽ uideri penes
quẽ tã in credibili eunntu
uictori fuisset nullũd
ex ad uersariis nisi inabi¬
e occubuisse. Tandẽ uic¬
tus aed ratione treł prẽci¬
bus ad coneu ũ uente
Mirũ in mođi guedente
rege qđ id impot ruseti
Contuue aderant. qeluo
ad diẽ festũ euocati sũi¬
miatq in lustres uiri. p̃¬

Expanded text:
uersis orbis partibus episcopi uersis orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo tas permanebat. nam et tius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, pr
Abbreviated transcription (Latin):
migni post modũ futurus
exẽpli cũ oculũ dolere¬
cȩpisset : et iã pupillã ocu¬
li eius crassior nubes suꝑ¬
ducta texisset. oculdse
martinus pennaculocor¬
tigit pristinãq ei sanio¬
te sublato om̃i dolore
restituit:¬
pse autẽ cũ casu quodi
Desset de cenaculo de uoli¬
tus et ꝑ confragosos scalr¬
gradus decidens multi
uul neribus eẽt ad fectus.
cũ exaninus iaceret incos¬
lula et ñ modicis dolor¬
bus cruciaretur. nocte e
restitutus ẽ sanitati u
nihil unquã ꝑtulisse
in cõmodi putaretur
Sed quia longũ est ire ꝑs
Sula. sufficiant uel pu¬
ca de plurimis. Satisq
sit : nos it in excellentior
Non subtrahere ueritatẽ: et
mmulcis uitare fastiditĩ.
leque ut minora tantis in¬
ȩtas tẽporũ. quib: iã depra¬
itata om̃a atq corrupta
sunt pȩne precipuũ sit.
adulationiregiȩ sacerdo¬
alẽ non cessĩsse constara¬
peratorẽ maximũ
ferocis ingenii uirũ
t bellorũ ciuliũ iucto¬
tia elatũ plures ex di¬

Expanded text:
magni postmodum futurus exempli, cum oculum gravitcoepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituitpse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalgradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte eirestitutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inaetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex di
Abbreviated transcription (Latin):
q suꝑ aquã refectionis educauerat eã dñs ⁊nutrierat. ex qͣ multi dedicuriui
om̃em irrigant t̃ram deliciart ⁊ infundunt ostũ uoluptatis. ex qͥb cotiche lara
ꝑfusabeatu dĩ genetriꝵ ascendit hodierna diespeciosa ualde ⁊ ãnurabibis
u oda inestimabilis erat nimis. ⁊ideo inaffabilis. Adcui ꝓfecto fraglan
odous om̃is illa cȩlesus hierb n letud cucurrat: quã cireũ dabant florsres

Expanded text:
ia super aquam refectionis educaverat eam Dominus et nutriverat : ex qua multi deducti rivi, omnem irrigant terram deliciarum, et infundunt hortum voluptatis, ex quibus quotidie ita et perfusa beata Dei genitrix ascendit hodierna die speciosa valde et admirabilis: cujus odor inaestimabilis erat nimis, et ideo ineffabilis. Ad cujus profecto fragrantiam odoris, omnis illa coelestis Jerusalem laeta decurrit, quam circumdabant flores
Abbreviated transcription (Latin):
persu urgniẽ urgintatis & castitatis amatorẽ gͥmatrẽ uit  i lco. elgit ut ipsa om̃ib eã
qonplũ castitatis quȩ quasi inspeculo refulge qcima iustuus Nab aisigit in ea magistiria ꝓbitu¬
ds expssa ql primũ eligere qͥdrespuen qͥ se qui debeatis. Prima quistis : fundam̃tũ om̃ium
it m̃elibeatũ medicrł om̃s gñrcioñs Ergo primũ discendi ĩ citam̃tic nolilitãs t̃ magistri
ende meras lubius aptimi. frut beatitudinis. Quidigit nobilius matedñi quid splent¬
didus ea quã splendor elegit pat̃ne głe: quid castius qco pxpisine c̃tagione ccrporis gehe¬

Expanded text:
elegit, ut ipsa omnibus esset exemplum castitatis, in qua velut in speculo refulget forma virtutis. Habetis igitur in ea magisteria probitatis expressa, quid primum eligere, quid respuere, quid sequi debeatis. Prima ejus virtus est fundamentum omnium  Ergo primum discendi incitamentum, nobilitas est magistri: deinde merces laboris optimi, fructus beatitudinis. Quid igitur nobilius matre Domini, quid splendidius ea, quam splendor elegit paternae gloriae? Quid castius ea, quae corpus Ch
Abbreviated transcription (Latin):
facta quãuis iustutib exonia cõꝓbetur. Unus ẽ pat̃ uester qui incelis ẽ uinus & mags
una est & forma uirginitatis in mceria : cui uos om̃s ut imaginẽ reformetis integratet
sed ꝑ maensit scã mente ac corpore. multis donoꝵ priuilegiis sublimata. Idcirco ha
imitamini moub: sequimimi castitict. huiꝰ mplorate auxiliũ. Lcsim qritalo qua
atq dilectionẽ q rogantibi uobis ne hoc quidẽ in exꝑtus iudicaui negandũ.

Expanded text:
erfecta, quamvis virtutibus eximiis comprobetur. Unus est Pater noster, qui in coelis est: unus et magister: una est forma virginitatis in Maria, cui vos omnes ut imaginem reformetis integritatised permansit sancta mente et corpore, multis donorum privilegiis sublimata. Idcirco hanc imitamini moribus, sequimini castitate, hujus implorate auxilium. XVII. Quod si me, atque dilectionem, quia rogantibus vobis ne hoc quidem inexpertus judicavi negandum.
Abbreviated transcription (Latin):
istimans quo peteret mis¬
onẽ. neq enĩ integrũ sili
fore arbitrabtur sidoni¬
uũ ñ militaturus accipes
Actenus inquit ad cesarem
militaui tibi: Patere ut
militẽ dõ: Donatiuũ tui
pugnaturus accipiat:
non licet: Tum uero ad¬
uersũ hanc uocẽ trans
infremuit : dicens eũ r¬
tupugnȩ quȩ postera as
erat futura. ñ religionis
grã detractare militiã:
tmartinꝰ intrepidus. im
molato sibi terrore cons¬
tantior: si hoc inquit igna¬
uie ad scribitur non fide¬
tus aut galea. hostiũ cu¬
neos penetrabosecurus :¬
etrudiergo incustodia
iubet᷑ facturus fidẽ dic¬
tis ut inermis burbaris
hostes legatos miserunt.
dentes Vnde quis du¬
bitet hanc uere beati uiri
fuisse uictoriã. cuipsti¬
tũ sit ne inermis ad p̃li¬
ũ miteretur : et quã uis
pius dñs seruare militẽ
suũ. licet inter hostiũ
gladios et tela potusset :
tam̃ nȩ uel aliorũ morte.
sc̃ĩ uolarentur obtutus
exemit pugne necessita¬

Expanded text:
istimans, quo peteret misistimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidetus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. Retrudi ergo in custodiam jubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris hostes legatos de pace dentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessita
Abbreviated transcription (Latin):
tis mihi fecistis: se in pauperẽ
ꝓfessus est eẽ uestitũ: Et
ad confirmandũ tã boni
operis testimoniũ: in eodẽ
se habitii quẽ pauꝑ acceperat.
ẽ dignatus ostendere:
Quo uiso uir beatꝰ non inglo¬
riã ẽ. elatꝰ humanũ : sed
bonitatẽ dĩ insuo opere
agnoscens: cũ esset anno¬
rũ duo de iuginti ad bap¬
tisma conuolauit.
Nec statĩ nulitiȩ renunti¬
auit. tribunis sui p̃cibus
eiuctus: cui contuberni¬
ũ familiare p̃stabat.
Et enĩ trans acto tribuna¬
tꝰ sui tẽ pore: renuntia¬
turũ se scło polliceba¬
tur
Qua martin expectatione
susperisus: ꝑ bienniũ fere pon¬
tea quã est baptisma con¬
secutus solo scilicet nomi¬
ne militauit.H
nterea inruentib intra
gallias barbaris : iulianis
cȩsar coacto in unũ exeri¬
tu. apud uangionũ ciuitas
donatiuũ cepit erogare
litibus: Et ut ẽ consuet¬
dinis singuli citabantur
donec ad martinũ uentũ
Cũ uero oportunũ tẽpuses¬

Expanded text:
tis, mihi fecistis, se in paupere tis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus ex
Abbreviated transcription (Latin):
Quid tam̃ ageret᷑ nihil
p̃ter clamidẽ qua indu¬
t̾erat habebat: Iu enĩ
reliqua: in opussimile
consũpserat : Arreptoq
ferro quo accinctus erat
mediã diuidit partẽq
eius pauperi tribuit:
Reliquã rurs is induitur
Interea de circũstantib
ridere non nulli : qr defor¬
mis esset . et truncatus habi¬
tu uideritur. Mulaqͥdẽ
quib erat menssanior
altius gemere quod nil
similȩ fecissent cũ utiq
plus habentes uestire pau¬
perẽ sine sua nuditate
potuissent: Nocte igi¬
tur insecuta cũ sẽ sopo¬
ride disset : uidit xp̃m
clamidissuȩ qua paupe¬
rẽ texerat pirte uesti¬
tũ: Intueri diligentis¬
sime dñm. uestemq
quã dederat iubetur
Mox ad angłorũ circũstan¬
tiũ multitudinẽ : audit iħ m
clara uoce dicentẽ Martinꝰ
adhuc caticuminus. hacme
ueste c̃texit Uere me¬
mor dñs dictorũ suorũ qui
ante p̃dixerat. quã diu feł.¬
cistis hȩc uni de minimis ist¬

Expanded text:
quid tamen ageret? nihil quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubeturumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis is
Abbreviated transcription (Latin):
litas: ultra humanũ mi¬
dũ. Nã frugalitatẽ ina
laudari ñ est necessẽ : ꝙ
ita usus ẽ. ut iã illotẽ po¬
re ñ miles sed monachs
putaretur: Quib: rebi
ita sibi omĩs cõmilitones
suos de uinxerat: ut eil
miro affectu uenerares
ec dũ tam̃ regeneratꝰ inxp̃o.
agebat quendã bonis ope¬
ribus baptis matis candidat
Adsĩstere quidẽ laboranti¬
bus opẽ ferrȩ miseris : ale¬
re ȩgentes uestire nudos:
ihil sibi exmilitiȩ stipen¬
dus : p̃ter cotidianũ uic¬
angłii ñ surdus auditor
de crastino ñ cogitabat:¬
uodã itaq tẽpo¬
re. cũ iã nilul p̃ter
armaet simplicẽ mi¬
litiȩ uestem haberet:
media hieme que solito
asperior inhorruerit. ad¬
eo ut plerosq uis algoris
extingueret: obuiã ha¬
bet inporta ambianens ÷¬
ũ ciuitatis pauperẽ nudũ:
uicũ pretereuntes ut
suimisererentur oraret
om̃sq miserũ p̃terirent
intellexit uir dõplenꝰ
sibiillũ aliis misericordi¬
ã ñ prestantib reseruari.

Expanded text:
humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum vicangelii non surdus auditor de crastino non cogitabatuodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordinon praestantibus, reseruari.
Abbreviated transcription (Latin):
spetialit̃ grauior quã
ceterorũ ad sueuerat
ꝓcella populari:
Sed facta ibi oratione mar¬
tinus. Ita uniuersã pę¬
nitus liberauit ab in
postea mansit inçorpore.
grandinẽ in ill&locis ne
moꝑtulerit Quod ne
fortuitu tũ eẽ et non
pocius inartinop̃stitũ
putaretur : eo annoqͦ
sũ incubuit rediuiua
tẽ pestas Adeo enĩsen
sit mundus uiri fidelis
ex cessũ : ut cuius uita
iure gaudebat. eius de
mortelugeret. Ceterũ
si adhec ꝓbanda que
dixinius testes etiã in¬
firmior auditus exe¬
gerit: ñ unũ ego ho¬
minẽ sed milia mul
testimoniũ uirtutis
credo meministi nuꝑ
nobis suꝑoccũ romulo
auspici illius filio. hono¬
rato atq religioso uiro
fuisse sermonẽ : qui hȩc
nobis tã quã in cõꝑta re¬
ferebat: Et cũ futuris
ꝓuentibus ꝑ assidua dãp¬
na trepidaret. ut ipse
uidisti magno secũ me¬
rore lugebat: mirtinũ
ñ in hęctẽ pora reserua¬

Expanded text:
specialiter grauior quam specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingpostea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno, quo sum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multtestimonium uirtutis credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum maerore lugebat, Martinum non in haec tempora reserua
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ exorcirandor ũ de¬
monũ martinus operã de¬
id trectabat. neminẽ
sermonibus increpabat.
sicut plerũq ꝑclericos
rotatur turbo uerbo¬
rũ : Sed remotis in ergu¬
minis ceteros iubebat
abscedere. acforribus ob¬
seracis in medio eccłȩ ci¬
licio circũ tectus cinere
res persus. solostracus ora¬
bat: Tũ uerocerneres
miseros diuerso exitu
ꝑurgeri: Hos sublatis
in sublime pedibus qua¬
si denube pendere: nec
tam̃ uestis deflueret
suꝑ faciẽ. ne faceret
sine inter rogatione ue¬
xatos. et sua crimina
confitentes : Nomina
etiã: nullo interrogan¬
te ꝓdebant: Ille se iouẽ:
iste mercuriũ facebatur:
Postremo cunctos diabo¬
li ministros cũ ipsocerne¬
res auctore cruciari:
ut iã in martino illud
fatebamur impletũ¬
co: annis singulis gran
Adouastabat: Conpul¬
si extremis malis in co¬
lȩ: a martino auxili¬
um poposcerunt:
Misia ẽ. ꝑ auspiciũ p̃fec¬
toriũ uirũ satis fida
legatio: cuius agros

Expanded text:
autem exorcizandorum daeautem exorcizandorum daemonum Martinus operam readtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateco annis sido uexabat. conpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros
Abbreviated transcription (Latin):
nospie prescruere ꝓ¬
fitemur historie ue¬
ritatẽ . H et me ex¬
trinsecus inserere :¬
ñ nullorũ increduli¬
tas. ñ sine meo dolore
cõpulerit : Sed rede¬
at ad nr̃m sermo con¬
sensum : In quo cũ me
tã studiose audiri
uideã. fateor necesse
ẽ aprũ fecisse cons¬
tant̃ qui reppulit insi¬
deles: eostantũ audire
crederent: VI.¬
PFERO
si quidẽ credi¬
tis spũ et pre
dolore totus
insanio : si non crelent
martini uirtutibus xp̃i¬
ani. quas demones fa¬
tebantur.
Monasteriũ beatiuiri
quotiens uenturiis ad
ecłam pedẽ extra cel¬
lulȩ suȩ lim̃ extulerat
uideres ꝑtotã eeđam
inerguminos rugien¬
tes et quasi ad uenien¬
te iudice agmina dãp¬
nanda trepidare : ut
aduentũ epĩ clericis
qͥuenturũ eẽ nescirent
demoniorũ gemitus
indicarent:
Vidiquendã ad ꝓpian¬
te martinci in aera rap¬
tũ. manibus ex tensis . ir
sublime suspendi: ut ne¬
qua quã solũ pedibi is
attingeret: Si quando

Expanded text:
nos pie praestruere pronos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans crederent. efferor, si quid creditis, spiritu et prae dolore totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad singulas quasq
uirtutes nomina testiũ.
ꝑsonasq sub nectã :
Ad quas siquis fuerit in¬
credulus: quia ad huc
incor pore st̃ recurrat:
Txigit id infidelitas plu¬
rimorũ: qui in aliquib
quȩ hesterno memora¬
ta sunt nutare dicuntur:
Accipiant ergo testes
adhuc in colomes. atq
uiuentes: quibus quia
de fide nrã dubitant
magis credant: Sed si
adeo infideles sunt: ꝓ¬
fiteor quia nec illis
sunt credituri:
Miror aũt quenquã
qui uel cenuẽ sensũ
religionis habeat :
tantũ piaculi uelle
cõmittere. ut putet
quenquã de marci¬
no possẽ m̃tiri:
F acessat a quoquã
quisub dõ uiuit. ista
suspicio Neque enĩ¬
martinus hoc indiget :
ut m̃daciis asseratur:
Sed tam̃ totius sermonis
mimus : nos nec alia
dixisse nec alia dictu᷑¬
aut ipsi uidimus: aut
que manifestis auecori¬
b uł plerũq ipsorefe¬
rente cornouimus :
Ceterũ et si dulori spe¬
tiẽ quo adleuandũ
fastidiũ lectio uari¬
aretur ad sũpsimus.

Expanded text:
ut ad singulas quasque ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque eniMartinus hoc indiget, ut mendaciis adseratur. sed totius sermonis nimus, nos nec alia dixisse nec alia dictuaut ipsi uidimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus,
Abbreviated transcription (Latin):
rursũ soluitur in soporẽ:
Sed mox ui maiore concus¬
sus exclamat martinũ
stare ꝓforibus. sibi ideo
nullã quietẽ animi cor¬
porisq ꝑ mitti
Tardantibus serius. ipse
adlimina exteriora
ꝓgreditur : ibi martinũ
ut senserat de p̃hendit
Perculsus miser tante
quid inquit mihi dñe
hoc fecisti: nihil loqui¬
te necesse ẽ: Scio inquii¬
quid desideres: uideo
quid requiras: Discede
quantotius : ne me ob
iniuriã tuã cęlestis ira
consumat: Satissoluerĩ
Crede qr non leuit̃ apud
me accũ ẽ: ut ipseꝓce¬
derẽ: Post discessũ. aii¬
tẽ sci: aduocat officiales
suos. iubet om̃s custo¬
dias relaxari: et mox
ipsẽ ꝓficiscitur: Ita fu¬
gato auiciano: letata
.ẽ. ciuitas et liberata:
Haec cũ multis auiciano
fideli uiro extribunis.
sub inuocatione diuinę
maiestatis audiuit.
qui sibi hoc ab ipso aui¬
ciano relatũ . eẽ. iura¬
bat : Ceterũ nolo mi¬
remini me hodie face¬
re. qđ esterno ñ feci:

Expanded text:
rursum soluitur in soporem: rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser tantae quid, inquit, mihi hoc, domine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci,
Abbreviated transcription (Latin):
quentibus eũ misera¬
bilf facie ordinibus
catenatis. et diuersa
ꝑdendis parare iubet
genera poenarũ: dispo¬
nens posterodie atco¬
nita ciuitate ad opus
diã noctẽ ad precoriũ
bestie tendit: Sed cũ ꝓ¬
funde noctis silentio.
qui escentibus cunctis
nullus foribus obseratis
pateret in gressus. ante
limina cruenta ꝓster¬
nitur: Interea.
auicianus grauisõno
sepultus. angło ingru¬
ente ꝑcellitur: Ser¬
uus inquit dĩ ad cua
limina iacet. et tuqui¬
cepta: lecto suo turba¬
tus excutitur: Conuo¬
catisque seruis. trepi
ꝓtinus. claustra rese¬
rarent: nedĩ seruus
pateretur iniuriã :
Sed illi ut .ẽ. om̃iũ na¬
tura seruorũ uix
primalimina egressi
inridentes dominũ suũ
qđ sõno fuisset in lusus.
negant quẽ quã eẽ ꝓfo¬
ribus: ex suo met inge¬
nio coniectantes. nemi¬
nẽ posse nocte uigilare
Nedũ illi crederent in
illius noctis hor rore. ia¬
cere ante aliena limi¬
Liiina sacerdotẽ: Idque aui¬
ciano facile ꝑ suasum:

Expanded text:
quentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera poenarum, disponit postero die adtonita ciuitate ad opus diam noctem ad praetorium bestiae illius tendit sed cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quicepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidotinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est.
Abbreviated transcription (Latin):
uertitur. Uisa certe ẽ.
parilẽ quodã modo colũ¬
nã ruere decęlo: quȩ in¬
pacta idolo tocã illã in¬
expugnabilẽ molẽ soluc
inpuluerẽ. Paruũ scili¬
cet si inuisibiliter cęli
uirtutibus uceretur: nisi
ipse uirtutes uisihiliter
sercure martino huma¬
nis etiã oculiscernerens
DEM AU¬
tẽ refrigerius mihi
testisẽ. mulierẽ ꝓ¬
fluuio sanguins labo¬
rantẽ. cũ martini uel¬
te exẽplo mulieris illi¬
us euangelicȩ contigisset
sub mom̃cotẽporis fuisse
sanata
ERPENS EHU¬
inꝗ constetera mus
ad natabat: In nomine
qͥt dñi: iubeo te redire.
Mox se malabestia ad uer¬
bũ sc̃ĩ retorsit : et inulte¬
rior ẽ ripã nobis exspec¬
tantibus trans meauit :
Qđ om̃s non sine miracu¬
lo cerneremus : alcius
ingemescens ait
Serpentes me audiunt:
et homines ñ audiunt:

Expanded text:
uertitur. uisam certum est uertitur. uisam certum est parilem quodammodo columnam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluuio sanguinis laborantem, cum Martini uestem exemplo mulieris illius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. Serpens fluin qua constiteramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt
Abbreviated transcription (Latin):
ambiensi idẽ. castel¬
lo ueteri qđ nunc
frequens habitatur
Safribus: idolũ no¬
&ueratis grandi oꝑe
constructũ: politissi¬
nus saxis: moles turri¬
ta surrexerat.
intronũ sublime ꝓce¬
dens: suꝑsticionẽ loci
operis dignitate seruabut:
Huius deftructionẽ: mar
mandauerat
Post aliquantũ tẽpus
regressus increpat prb̃m
cur ad huc idoli structu¬
ra consisteret: Ille causa¬
tus uix militari manu
et uip ublice multitu¬
dinis tantã molẽ posse
subuerti: nedũ id faci¬
le putaret. ꝑ imbecil¬
los clericos aue infir¬
mos monachos quiuis¬
tinus recurrens ad no¬
ta presidia: noctẽ to¬
tã in oratione ꝑuigilat
Mane orta tẽpestas ȩdẽ
idoli usq ad fundam̃¬
tũ ꝓ uoluit: Uerũ hȩc
marcello teste dicta st̃
asimil ẽ insimuli
oꝑe uirtutẽ: refrigeri¬
o ad stipulante ꝑ hibeo
Colũnã mnm̃sȩ molis
cui idolũ suꝑstabat
parabat euertere: sed
nulla erat facultas
qua id daretur ef
Tũ adorationẽ suo more con¬

Expanded text:
atiensi, id est castello ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, n conum sublime procedens superstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcemandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuistinus recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint. similem in simili opere uirtutem Refrigerio adstipulante perhibebo. columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat euertere, sed nulla erat facultas, qua id daretur effectui: tum ad orationem suo more con
Abbreviated transcription (Latin):
nihil magnificentiu aud¬
rt possumus ꝑge tam gil¬
le qđ etiã nunc demirti¬
nosuꝑ e sermonis euolus¬
re Nã eciã minima illue
et cotidiana animꝰ sestinat
agnoscere qr miruma illuꝰ
aliorũ maximis maiorst
nulli dubiũ est. lta faci
gallus inquit uerũ id qd
dicturus sũ ipie ñ uidi
Prius enĩ gesta resẽ qua
me illi uiro iungerẽ sed
factũ celebre t̃ fideliũ
frũm qui int̃ fuerant ser¬
mone uulgitũ. UI¬

Expanded text:
nihil magnificentius audnihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. nam etiam minima illius et cotidiana animus festinat agnoscere, quia minima illius aliorum maximis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgatum.
Abbreviated transcription (Latin):
tantiũ salute. ut postea
nobis ipse dicebat conseqͥ
se posse uirtutẽ: de func¬
ti corpus ꝓpriis manib
accepit Et cũ spectan¬
tibus cunctis genua fle¬
xisset: consũmata orati¬
one surrex̃. uiuificatũ
Tũ uero multitudo omis ł
cateruatĩ ad genua
beatiuiri ruere ceper̃¬
fideliter postulantes ut
eos faceret xp̃ianos:
Uec cunctatus in medio ut
erant cãpo cunctos in po¬
sita uniuersis manu cati¬
cuminos fecit Cũ qui¬
dẽ ad nos conuersus di¬
ceret. non in rationabile
in cãpocaticuminos fieri.
ubi solent marty rescon¬
secrari Vicisti inquit
postumianus galle uicis¬
ti non utiq me qͥ marti¬
ni sũ potius adsertor et
qͥ hec om̃a de illo uiro
et sciui sẽꝑ it credidi sed
heremitas om̃s anacho¬
ritasq uicisti. nenio enĩs
illorũ sicut martinus hic
imprrauit. Mericoquer
hunc iste sulpitius apłis
cõparit ac ꝓphetis. quẽ
poma illis esse consimi¬
le fideiur di acuirtu¬
tũ opera testintur

Expanded text:
tantium salute, ut postea tantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum tum uero multitudo ocateruatim ad genua beati uiri ruere coeperufideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur.