comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acies duo equitatus ꝑ longitudine campi qr misceri ex utr̃aq genẽ prelium an¬
gustie nõ patiebant: pugnabant. Hispanoꝵ cum neq pedes equiti nec eques pediti
auxilio esset: pedes fiducia equitis temẽ ꝯmissus campo cederet᷑. eques crecũuẽtͤ
nec peditem afronte/ iam eni strate pedestres copie erant nec atergo equitem
sustinẽt. Et ip̃i cum diu ĩ orbem se se stantib equis defendissent: ad unũ om̃s
si sunt. nec quisꝙͣ peditum equitum ue suꝑfuit. qui ĩ ualle pugnaueru
tertia ꝑs que ĩ colle ad spectaculu magis tutu ꝙ̃ ad ꝑtem pugne capessendam
tota circumueniret᷑ acies int̾ tumultũ elapsi. Castra eodem dic hispanoꝵ p̃ter
cet̾am p̃dam cum trib ferme millib hominu capilint᷑. Romani socuiq ad mille
et. ccͥ. eo p̃lio ceciderunt. uulnerata amplius tria milia hominũ: Minus ceu¬

Expanded text:
acies, duo equitatus per longitudinem campi, quia misceri ex genere utroque proelium anacies, duo equitatus per longitudinem campi, quia misceri ex genere utroque proelium angustiae non patiebantur, pugnabant. Hispanorum cum neque pedes equiti neque eques pediti auxilio esset, pedes fiducia equitis temere commissus campo caederetur, eques circumuentus nec peditem a fronte—iam enim stratae pedestres copiae erant—nec ab tergo equitem sustineret, et ipsi cum diu in orbem sese stantibus equis defendissent ad unum omnes caesi sunt, nec quisquam peditum equitumue superfuit qui in ualle pugnauerunt. tertia pars, quae in colle ad spectaculum magis tutum quam ad partem pugnae capessendam tota circumveniretur acies inter tumultum elapsi. Castra eodem die Hispanorum, praeter ceteram praedam, cum tribus ferme milibus hominum capiuntur. Romani sociique ad mille et ducenti eo proelio ceciderunt; volnerata amplius tria milia hominum. Minus cru
Abbreviated transcription (Latin):
reliquũ peditum erat obliquo constiterunt colle Scipio ꝓ se ẽẽ loti angustias ratꝰ
ꝙ ĩ arcto pugna romano aptior ꝙͣ hispano militi futura uidebat: et ꝙ ĩ e
detracta hostium acies eẽb. qui nõ om̃e multitudine eoꝵ capẽt. nouo etiã ꝯsilio
adiecit animu: equitem nec posse circundare cornib ĩ tam angusto spatio. et
sti quẽ cum pedite deduxisset nutilem fore. Itaq imꝑat lelio ut ꝑ col
altissimo itinere circũducat equites. segregetq quãtu possit equestrem a pedestͥ
pugna. ip̃e omĩa signa peditum ad hostes uertit. quatuor cohortes ĩ fronte statuit.
quia latius pandẽ aciem nõ pot̾at. moram pugnandi nulla fecit ut ip̃o t̾tanuc̃
auerteret aconspectu transeuntiũ ꝑ colles equitatũ. Nec ante circũductos sesere ꝙ̃
tum ultum equestris pugne atergo accepe. Ita duo diu̾sa p̃lia erant due peditu

Expanded text:
reliquum peditum erat obliquo constituerunt colle. Scipio pro se esse loci angustias ratus et reliquum peditum erat obliquo constituerunt colle. Scipio pro se esse loci angustias ratus et quod in arto pugna Romano aptior quam Hispano militi futura uidebatur et quod in eum locum detracta hostium acies esset qui non omnem multitudinem eorum caperet, nouo etiam consilio adiecit animum; equitem nec se posse circumdare cornibus in tam angusto spatio, et hosti, quem cum pedite deduxisset inutilem fore. itaque imperat Laelio ut per colles quam occultissimo itinere circumducat equites segregetque quantum possit equestrem a pedestri pugnam: ipse omnia signa peditum in hostes uertit; quattuor cohortes in fronte statuit quia latius pandere aciem non poterat. moram pugnandi nullam fecit ut ipso certamine auerteret ab conspectu transeuntium per colles equitum; neque ante circumductos sensere quam tumultum equestris pugnae ab tergo accepere. ita duo diuersa proelia erant; duae peditum
Abbreviated transcription (Latin):
icta ẽ. Hispani ĩ conspecta ꝓtul petora uelites ĩ hispanos p̃da ampatos ĩcur
primo missilib territauẽ. deinde missis leuib telis que ir̃itare magis ꝙͣ dec̾nore
pugnam pot̾ant / gladios nudant. et collato pede res geri cepta ẽ. Ancepsq pestre
certamen erat: ni equites suꝑuenissent. neq ex aduerso tantu illati. obuiq obtruiẽ.
s circumuecti etiam quidam ꝑ infima cliui atergo se ut plerosq int̾cluderent: ob¬
e. maiorq cedes fuit ꝙͣ quãtam edẽ leuia ꝑ excursiones p̃lia solent. irai
accensa aduerso p̾lio barbaris ẽ ꝙͣ ĩminuti amiii. Itaq ne ꝑculsi uiderent᷑: pͥma
luce postero die ĩ aciem ꝓcessere. non capiebat om̃s copias angusta sicut añdas
est uallis. due ferme peditum partes et om̃ĩs equitatus ĩ aciem descendit. quod

Expanded text:
facta est. Hispani in conspecta procul pecora, uelites in Hispanos praeda occupatos incurrere. facta est. Hispani in conspecta procul pecora, uelites in Hispanos praeda occupatos incurrere. primo missilibus territauere; deinde missis leuibus telis, quae inritare magis quam decernere pugnam poterant, gladios nudant et conlato pede res coepta geri est; ancepsque pedestre certamen erat ni equites superuenissent. neque ex aduerso tantum inlati obuios obtriuere, sed circumuecti etiam quidam per infima cliui ab tergo se ut plerosque intercluderent obiecerunt, maiorque caedes fuit quam quantam edere leuia per excursiones proelia solent. ira magis accensa aduerso proelio barbaris est quam imminuti animi. itaque ne perculsi uiderentur prima luce postero die in aciem processere. non capiebat omnes copias angusta, sicut ante dictum est, ualles; duae ferme peditum partes omnis equitatus in aciem descendit: quod
Abbreviated transcription (Latin):
scelerata defectio esset/ deinde nequis ĩ ꝓuincia simul urtute tanta ⁊ felicitate
ꝑ domita relictus hostis dici possit. Proinde diis bene uiuantib ꝓseq̃rẽt᷑ non
tam ad bellum gerendum / neq eni cum pari haste certamen esse ꝙͣ ad expeteda
ab hostib hom̃ib scelestib penas Ab hac oratione diiussos/ ad iter se ꝯparare
ĩ diem posterum uibet. ꝓfectus q decimis castris ꝑuenit ad hybeꝵ flumen. Inde
suꝑato amni die quarto ĩ conspectu hostium posuit castea. Campus cm̃ mõtib
crta septus erat. ĩ eam uallez scipis cumi pecora rapta pleraq ex ip̃or
hostium agris propelli ad ir̃itandam feritate barbaroꝵ ussisset. uelites subsidio misit
quib ubi ꝑ procursatione cõmissa pugna esset. Lelium cum equitatu impetu ex
facẽ iubet. Mons oportune ꝓminens equitum insidias texit. nec ulla mora pugne

Expanded text:
scelerata defectio esset, deinde ne quis in prouincia simul uirtute tanta et felicitate scelerata defectio esset, deinde ne quis in prouincia simul uirtute tanta et felicitate perdomita relictus hostis dici posset. proinde dis bene iuuantibus sequerentur, non tam ad bellum gerendum—neque enim cum pari hoste certamen esse—quam ad expetendas ab hominibus scelestis poenas. ab hac oratione dimissos ad iter se comparare in diem posterum iubet profectusque decimis castris peruenit ad Hiberum flumen. inde superato amni die quarto in conspectu hostium posuit castra. campus ante montibus circa saeptus erat. in eam uallem Scipio cum pecora rapta pleraque ex ipsorum hostium agris propelli ad inritandam feritatem barbarorum iussisset, uelites subsidio misit, a quibus ubi per procursationem commissa pugna esset Laelium cum equitatu impetum ex occulto facere iubet. mons opportune prominens equitum insidias texit nec ulla mora pugnae
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ patriam ad meritum triumphum doducẽ uelit. quos consulatũ petẽti uelut si
oiũi comunis agat᷑. honos affuturos speret. ꝙͣ ad expeditionẽ eam attineat atq
instet. ĩ memore ẽe reꝵ suaꝵ gestaꝵ qui bellu ducat. Magonis hercule sibi
qui ẽx orbem terraꝵ ĩ circũfusa oteano insulaᷤᷤ quo pautis ꝑfugẽit na
maiorez curam ẽẽ sꝙ̃ flergethum. Quippe illic et ducem cartagmense et ꝙͣtũ aĩq
punicu p̃sidium ẽe.hic latrones latronũq duces. quib ut ad populandos fi¬
ni timoꝵ agros tectaq urendi et rapienda pecora aliqua uis sit. ita ĩ acie ac
signis collatis nullam esse. magis uelccitatẽ ad fugam ꝙͣ armis fretos pug̾turos
esse. Itaq nõ ꝑ ullu inde ꝑicułũ aut semen maĩoĩs belli uideat. ideo se prius¬
ꝙͣ prouincia decedat/ opp̾mendos Nlergethes duxisse. sed pͥmũ ue ĩ puula tam

Expanded text:
in patriam ad meritum triumphum deducere uelit, quos consulatum petenti uelut si in patriam ad meritum triumphum deducere uelit, quos consulatum petenti uelut si omnium communis agatur honos adfuturos speret. quod ad expeditionem attineat quae instet, immemorem esse rerum suarum gestarum qui id bellum ducat. Magonis hercule sibi qui extra orbem terrarum in circumfusam Oceano insulam cum paucis perfugerit nauibus maiorem curam esse quam Ilergetum; quippe illic et ducem Carthaginiensem et quantumcumque Punicum praesidium esse, hic latrones latronumque duces, quibus ut ad populandos finitimorum agros tectaque urenda et rapienda pecora aliqua uis sit, ita in acie ac signis conlatis nullam esse; magis uelocitate ad fugam quam armis fretos pugnaturos esse. itaque non quod ullum inde periculum aut semen maioris belli uideat, ideo se priusquam prouincia decedat opprimendos Ilergetes duxisse, sed primum ne impunita tam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib uoxiis ĩnoxiisq stipendii tumultu ac ẜitione ĩ om̃s placato facile recon¬
ciliatis militum animis priusꝙ̃ castra a Cartagine moue̾t: ꝯtione aduccata/
multis uerbis ĩ ꝑfidiam rebellantium reguloꝵ muectus/ nequaꝙͣ eodem aĩo se
ire ꝓfessus est ad uindicandum id scelus quo cuule errore nuꝑ sanauit. Tunc
haud secus ꝙͣ uscera secantem sua cum gemitu et lacrimis teiginta h
capitib expiasse/ acto milliu sen inprudentĩa seu noxam. nunc leto ⁊ erecto aĩo
ad cedem Ilergethum ire. Non eni eos noq natos ĩ eadem terã neq ulla secum
ꝙ nemo fere sit nules qui nõ ex italia aut apatruo suo gneo Scipione qui
pͥmus romaui nomĩs ĩ eani ꝓuĩciam uenerit. aut apatre consule aut a se
sit ex italia aduectus. scipionu nomini auspitiisq omes assuetos quos secum

Expanded text:
omnibus noxiis innoxiisque stipendii tum uoltu ac sermone in omnes placato facile reconomnibus noxiis innoxiisque stipendii tum uoltu ac sermone in omnes placato facile reconciliatis militum animis, priusquam castra ab Carthagine moueret contione aduocata multis uerbis in perfidiam rebellantium regulorum inuectus, nequaquam eodem animo se ire professus est ad uindicandum id scelus quo ciuilem errorem nuper sanauerit. tum se haud secus quam uiscera secantem sua cum gemitu et lacrimis triginta hominum capitibus expiasse octo milium seu imprudentiam seu noxam: nunc laeto et erecto animo ad caedem Ilergetum ire. non enim eos neque natos in eadem terra nec ulla secum quod nemo fere sit miles qui non aut a patruo suo Cn. Scipione , qui primus Romani nominis in eam prouinciam uenerit, aut a patre consule aut a se sit ex Italia aduectus. Scipionum nomini auspiciisque omnes adsuetos, quos secum
Abbreviated transcription (Latin):
respit auit modo mago cum tera mariq antipiti metu urgeret᷑ ẜ otiã audita
rebellione Ilergethum spem recuperande hispauie nactus/ nĩtios c artagine ad senatiã
qui simul seditione cuulem ĩ castris romanis simul defectione saioꝵ ĩ ma
uerbis extollentes hortaretur ut auxilia mitterent. quib traditu a patribus
im hispauie repeti posset. Mandonius et indibilis ĩ finẽs regressi paul
dum quidua de seditioe statueretur scirent. suspensi quieuerunt. si ciuiu erͣori
ignosceret: non diffidentes sib qua ignosci posse. Postꝙͣ uulgata ẽ atractas
plicii suam quoq noxam pena extimata rati uotatis rursus ad arm
pularib contractisq que ante habuerant auxiliis: ĩ sedethanũ agrum subi
principio defectionis statua habuerant cum .xx. millib peditum duobus
iullib equitũ et quingentis transcenderunt: Scipio cum fide soluendi parit

Expanded text:
respirauit modo Mago cum terra marique ancipiti metu urgeretur, sed etiam audita respirauit modo Mago cum terra marique ancipiti metu urgeretur, sed etiam audita rebellione Ilergetum spem reciperandae Hispaniae nanctus nuntios Carthaginem ad senatum mittit qui simul seditionem ciuilem in castris Romanis simul defectionem sociorum in maius uerbis extollentes hortentur ut auxilia mitterent quibus traditum a patribus imperium Hispaniae repeti posset. Mandonius et Indibilis in fines regressi paulisper dum quidnam de seditione statueretur scirent suspensi quieuerunt, si ciuium errori ignosceretur non diffidentes sibi quoque ignosci posse. postquam uolgata est atrocitas supplicii suam quoque noxam pari poena aestimatam rati, uocatis rursus ad arma popularibus contractisque quae ante habuerant auxiliis, in Sedetanum agrum, ubi principio defectionis statiua habuerant, cum uiginti milibus peditum duobus milibus equitum et quingentis transcenderunt. Scipio cum fide soluendi pariter
Abbreviated transcription (Latin):
maris fugientis. modo se se auertente iam ĩ ip̃a pugna Hec cum ĩfesto rostio
ẽt hostium nauem obliqua ip̃a ictum alteruis rostii accipiebat. Illa a
seu ponde̾ tenacior seu plurib remoꝵ ordinib scindentib uertices cu facilius
regeref: duas triremes supp̃ssit. Unus plata. inpetu lateris alterius remos
detorsit. cet̾ast quas indepta ẽẽt multasset. Inde cum reliquis quĩq nauibus
adherbal uelis ĩ afeicã transmisisset. Deluis uctor Cartheiam reuectus anditis
qiue acta gadib erant: patefactam ꝓditionem conuratos q missos Cartagino
sre ĩ ir̃itum redacta qua uenissent. litteris ad .l. Martiu missis nisi tecore
frustra temipus sedendo ad Gades uellent redeundu ad imꝑatore ẽe. assẽnionte
Nartio uaucos post dies ambo Cartaginem rediere. Ad quoꝵ discessum non

Expanded text:
maris, fugientis modo sese auertentem. iam in ipsa pugna haec cum infesta rostro maris, fugientis modo sese auertentem. iam in ipsa pugna haec cum infesta rostro peteret hostium nauem, obliqua ipsa ictum alterius rostri accipiebat: illa cuseu pondere tenacior seu pluribus remorum ordinibus scindentibus uertices cum facilius regeretur, duas triremes suppressit, unius, praelata impetu, lateris alterius remos detersit; ceterasque quas indepta esset mulcasset, ni cum reliquis quinque nauibus Adherbal uelis in Africam transmisisset. Laelius uictor Carteiam reuectus. auditis quae acta Gadibus erant—patefactam proditionem coniuratosque missos Carthaginem, spem ad inritum redactam qua uenissent—nuntiis ad L. Marcium missis nisi si terere frustra tempus sedendo ad Gades uellent redeundum ad imperatorem esse, adsentiente Marcio paucos post dies ambo Carthaginem rediere. ad quorum discessum non
Abbreviated transcription (Latin):
Lelius et ip̃e ĩ quinquerenii exportu Cartheie sequentib septem triremib eueit
ĩ Adherbalem ac triremes inuehitur. quinquerem satis credens dep̃hensam rapido
ĩ freto ĩ aduersum estum reciprocai non posse. Penus ĩ re subita parumꝑ ĩcortꝰ
trepidat. utrum quĩqueremem sequeretur/ an ĩ hostes rostra conuerteret. Ip̃a
cunctatio facultatem detrectande pugne ademit. Iam eni sub ictu teli erant
et undiq iñstabant hostes estus quoq arbitriu moderandi naues adem
Neq orat nauali pugne similis. Quippe ubi nichil uoluntariũ nichil artis aut
consilii ẽẽt / una natã freti estusq totius certaminis potens uis alienis nauib
nequicꝙ̃ remigio in contrariu tendentes inuehebat/ ut fugiente naue uidẽs
uertice retro ĩtortam uctecib illata et sequente si ĩ cotrariũ tractũ ĩ cidisset

Expanded text:
cum Laelius et ipse in quinqueremi ex portu Carteiae sequentibus septem triremibus euectus cum Laelius et ipse in quinqueremi ex portu Carteiae sequentibus septem triremibus euectus in Adherbalem ac triremes inuehitur, quinqueremem satis credens deprensam rapido in freto in aduersum aestum reciprocari non posse. Poenus in re subita parumper incertus trepidauit utrum quinqueremem sequeretur an in hostes rostra conuerteret. ipsa cunctatio facultatem detractandae pugnae ademit; iam enim sub ictu teli erant et undique instabant hostes. aestus quoque arbitrium moderandi naues ademerat; neque erat nauali pugna similis, quippe ubi nihil uoluntarium, nihil artis aut consilii esset. una natura freti aestusque totius certaminis potens suis, alienis nauibus nequiquam remigio in contrarium tendentes inuehebat; et fugientem nauem uideres, uertice retro intortam uictoribus inlatam, et sequentem, si in contrarium tractum incidisset
Abbreviated transcription (Latin):
ad uom̃ singulis ꝑ solutum. hunc finem exitumq seditio militu cepta apud
succonem hũit. ¶ Per idem tp̃s ad bethim fluuiu hanno p̃fectus a m
missus a Gadib cum parua affroꝵ merçede ⁊ hispanos solicitando ad quatuor
equite cum paucis ip̃e fugit: ¶ Dum hec ad bethim fluuiiu gerunt. Lelius
interim freto ĩ acteanu euectus ad Cartheia classe accessit. Urbs ea ĩ ora ecceai
sita est. ubi pͥmu e faucib angustis panditur mare. Gades sine certamine
ꝑ deditione retipiendi ultro qui eam rem pollicerent᷑ ĩ castra romana ueiẽtitih
pes sicut ante dictum est fuerat. sed patefacta ĩ matura ꝓditio est.
sosq om̃es Mago Adherbali p̃tori Cartaginez deuehendos tradit. Adherbar cõiu¬
ratis ĩ quinqueremi inpositis p̃missaq ea qr tardior ꝙͣ triremis erat ip̃e cu
triremib modico int̾uallo sequit᷑. Iam fretum intrabat quĩqueremis

Expanded text:
ad nomen singulis persolutum est. hunc finem exitumque seditio militum coepta apud ad nomen singulis persolutum est. hunc finem exitumque seditio militum coepta apud Sucronem habuit. per idem tempus ad Baetim fluuium Hanno praefectus Magonis missus a Gadibus cum parua manu Afrorum, mercede Hispanos sollicitando ad quattuor equite, cum paucis ipse effugit. dum haec ad Baetim fluuium geruntur, Laelius interim freto in Oceanum euectus ad Carteiam classe accessit. urbs ea in ora Oceani sita est, ubi primum e faucibus angustis panditur mare. Gades sine certamine per proditionem recipiendi, ultro qui eam rem pollicerentur in castra Romana uenientibus, spes, sicut ante dictum est, fuerat. sed patefacta immatura proditio est, comprensosque omnes Mago Adherbali praetori Carthaginem deuehendos tradit. Adherbal coniuratis in quinqueremem impositis praemissaque ea, quia tardior quam triremis erat, ipse cum octo triremibus modico interuallo sequitur. iam fretum intrabat quinqueremis
Abbreviated transcription (Latin):
auctores sanguine luent qd̾ admiẜunt. uob̃ supplicii eoꝵ spectaculu nõ modo
nõ acorbum sed letum etiam si sana mens rediit deb ẽẽ. De nullis eĩ ꝙͣ de
ub infestius aut inimicius consuluerunt: Uix fi̾ne dicendi fererat cu
p̃parato simul oiu roꝵ ter̃or malis auribq est offusus. ex̾citus ꝗ corona ꝯtiõe
circumdederat/ gladiis ad scuta concrepuit. preconis audita uox citantis noĩa
damnatoꝵ ĩ consilio. nudi ĩ medium protrahebant᷑ et simul or̃s apparatus
supplicii expromebatur. deligati ad palum uirgisq cesi et secrri ꝑcissi. a
pentib metu qui aderant/ ut non modo ferccior uox adu̾sus atrocitate pene
s ne gemitus quide exaudiret. Tracti inde de medio om̃s. purgataq loto citati
milites nominatim apud tribunos. milites ĩ uer̃ba publii scipionis iurart stipẽd

Expanded text:
auctores sanguine luent quod admiserunt. uobis supplicii eorum spectaculum non modo auctores sanguine luent quod admiserunt. uobis supplicii eorum spectaculum non modo non acerbum sed laetum etiam, si sana mens rediit, debet esse; de nullis enim quam de uobis infestius aut inimicius consuluerunt.' uix finem dicendi fecerat cum ex praeparato simul omnium rerum terror oculis auribusque est offusus. exercitus, qui corona contionem circumdederat, gladiis ad scuta concrepuit; praeconis audita uox citantis nomina damnatorum in consilio; nudi in medium protrahebantur et simul omnis apparatus supplicii expromebatur. deligati ad palum uirgisque caesi et securi percussi, adeo torpentibus metu qui aderant ut non modo ferocior uox aduersus atrocitatem poenae sed ne gemitus quidem exaudiretur. tracti inde de medio omnes, purgatoque loco citati milites nominatim apud tribunos militum in uerba P. Scipionis iurarunt stipendiumque
Abbreviated transcription (Latin):
ne dieb paucis imꝑatore egro serius numeratu satis digna causa fuit: cur
patrie indiceretis bellum : cur ad Nlergethes descsceretis apopulo romano:
ur nichil diuinar humanaꝵue reꝵ inuiolatu uobis ẽẽt. Insanistis
milites. nec maior ĩ corpus ieum uis morbi. ꝙͣ ĩ ur̃as mentes iuuasit. hp̃ret
animus refere quid crediderint homines/ quid parauerint. auferat omĩa ĩrita
obluuo si põt. siue ut cumq silentium tegat. nõ negauẽim tristem atraemq
uobis uisam orationem. quanto creditis facta ur̃a atraiora ẽẽ ꝙͣ dicta mea:
et me que fecistis pati equũ cense̾tis. Us ue dici quide om̃ia equo anim o
feretis: s ne ea quidem ip̃a ultra exprobrabunt᷑. utina tam facile uos obliuiscamini
eoꝵ ꝙͣ ego obliuiscar. Itaq ꝙ ad uniu̾sos uos attinet si er̃oris penitet satis suꝑq
iaꝵ habeo. Albius calenus et Atrius umber et ceteri nefarie seditior

Expanded text:
ne diebus paucis imperatore aegro serius numeratum satis digna causa fuit cur patriae indiceretis bellum, cur ad Ilergetes descisceretis a populo Romano, cur nihil diuinarum humanarumue rerum inuiolatum uobis esset? 'insanistis profecto, milites, nec maior in corpus meum uis morbi quam in uestras mentes inuasit. horret animus referre quid crediderint homines, quid sperauerint, quid optauerint: auferat omnia inrita obliuio, si potest: si non, utcumque silentium tegat. non negauerim tristem atrocemque uobis uisam orationem meam: quanto creditis facta uestra atrociora esse quam dicta mea? et me ea quae fecistis pati aequum censetis: uos ne dici quidem omnia aequo animo fertis? sed ne ea quidem ipsa ultra exprobrabuntur. utinam tam facile uos obliuiscamini eorum quam ego obliuiscar. itaque quod ad uniuersos uos attinet, si erroris paenitet, satis superque poenarum habeo: Albius Calenus et Atrius Umber et ceteri nefariae seditionis
Abbreviated transcription (Latin):
domitium ui bellum Tribunu milites seaiti sunt. nec cum pirro nec Samnitib
aut dnscanis hostib ipli romani se coniunxerũt. uos cum Mandoiio et Indudtili
et consilra ꝯmunitastis et arma conscciaturi fiustis. Illi sicut Cumpaus capuã
pretiam sedem erant. nec ipłm romanu nec siños ppłi romani ult lacessituri¬
bello. bucronem ne uos domiciliu habituri eratis: ubi si ues deredens confecta
puncia mꝑator reluquẽm. deum hominum ꝙ fidem implorare debeatis ꝙ nõ
rediretis ad conũges lilberes q uestreo sed hoꝵ quas momonidrate⁊ detet tiose ao

Expanded text:
sed D. Uibellium tribunum militum secuti sunt, nec cum Pyrrho nec cum Samnitibus sed D. Uibellium tribunum militum secuti sunt, nec cum Pyrrho nec cum Samnitibus aut Lucanis, hostibus populi Romani, se coniunxerunt: uos cum Mandonio et Indibili et consilia communicastis et arma consociaturi fuistis. illi, sicut Campani Capuamperpetuam sedem erant, nec populum Romanum nec socios populi Romani ultbello: sucronemne vos domicilium habituri eratis? ubi si vos decedens confecta provincia imperator relinquerem, deum hominumque fidem implorare debebatis, quod non rediretis ad coniuges liberosque vestros. " Sed horum quoque memoriam, sicut pa
Abbreviated transcription (Latin):
cui imꝑaret numꝙͣ fuerat romanus ex̾citus detulistis. in p̃torio tetenderunt
Albius et atrius classicum apud eos cetinit. signum ab iis petitu ẽ. sederunt ĩ
tribunali publii scipioĩs. lictor apparuit. sum̃oti incesserunt. fasces et secur es
p̾late sunt. lapides pluere et fulmina iaci de celo ⁊ insuetos fẽtus animalis
edere uares portenta esse putatis. Hoc est portentum qd̾ nullis hostiis uullis
supplicationib sine sanguine eoꝵ qui tantu ausi facinus sunt. expiari possit:.
Atq ego qũaꝙͣ nullum scelus ratione ht̃ tam̃ ut ĩ re nefaũa/ que mens quod
conseilium uestrum suerit scire uelim Regium quondã ĩ psidium missa legio
int̾fectis ꝑ scelus ciuitatis pͥncipib urbem opulenta ꝑ decem annos tenuit. ꝑpt
uupium non Atrium unibrum senulixam nom̃is etiã abominãdi dũcde ẜ̾

Expanded text:
cui imperarent nunquam fuerat, Romanus exercitus detulistis? in praetorio tetenderunt cui imperarent nunquam fuerat, Romanus exercitus detulistis? in praetorio tetenderunt Albius et Atrius; classicum apud eos cecinit; signum ab iis petitum est; sederunt in tribunali P. Scipionis ; lictor apparuit; summoto incesserunt; fasces cum securibus praelatis sunt. lapides pluere et fulmina iaci de caelo et insuetos fetus animalia edere uos portenta esse putatis: hoc est portentum quod nullis hostiis nullis supplicationibus sine sanguine eorum qui tantum ausi facinus sunt expiari possit. 'atque ego, quamquam nullum scelus rationem habet, tamen, ut in re nefaria, quae mens, quod consilium uestrum fuerit scire uelim. Regium quondam in praesidium missa legio interfectis per scelus principibus ciuitatis urbem opulentam per decem annos tenuit, propter  sunt. sed illi primum non Atrium Umbrum semilixam, nominis etiam abominandi ducem,
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝓcelle ĩ uobis sunt: et caũa atq origo om̃is furõi̾s penes auttores est.
 contagione insanistis. Quin iichi ne hodie quidem scire uidemiui quo amer
ꝓgressi sitis quid faciuoris ĩ me: quid ĩ patriam pareutesq ac liberos ur̃os: quid in
deos sacramenti testes : quid aduersus auspitia sub quib militastis: quid aduersus
morem militie disciplina q maioꝵ quid aduorsus sum̃i impii magestate ausi sitis.
de me ip̃o taceo tenere potius ꝙͣ auide credidẽitis. Is deniq ego sim cuiꝰ imperii tedere
ex̾citum minime mirandu sit. Patria quid de uobis meruerat: quam cũ Mandoĩo
et Indibili consociando consilia ꝓdebatis. quid populus romanus : cum iiuꝑiũ ablatũ
atribunis suffragio ppłi creatis/ ad homines pͥuatos detulistis: cum eo ip̃o non
contenti si pro tribunis illos haberetis/. fasces imꝑatois uestri ad eos quib seruus

Expanded text:
aut procellae in uobis sunt; et causa atque origo omnis furoris penes auctores est, aut procellae in uobis sunt; et causa atque origo omnis furoris penes auctores est, uos contagione insanistis; qui mihi ne hodie quidem scire uidemini quo amentiae progressi sitis, quid facinoris in me, quid in patriam parentesque ac liberos uestros, quid in deos sacramenti testes, quid aduersus auspicia sub quibus militatis, quid aduersus morem militiae disciplinamque maiorum, quid aduersus summi imperii maiestatem ausi sitis. 'de me ipso taceo—temere potius quam auide credideritis, is denique ego sim cuius imperii taedere exercitum minime mirandum sit—: patria quid de uobis meruerat, quam cum Mandonio et Indibili consociando consilia prodebatis? quid populus Romanus, cum imperium ablatum ab tribunis suffragio populi creatis ad homines priuatos detulistis, cum eo ipso non contenti si pro tribunis illos haberetis, fasces imperatoris uestri ad eos quibus seruus
Abbreviated transcription (Latin):
.id Umbrum atrummi et Calenum album detulistis: Negate uo id omes fecissez aut
factum uoluisse milites. pancoꝵ eum furore atq amentia ẽe libent̾ credam negãtib.
Nec eniz ea sunt cõmissa que uulgata ĩ om̃e ẽxcitum sine praculis ingentib expiari
possint. Inuitus ea tamꝙͣ uulnera attingo. sed nisi tacta tractataq sanari nõ possunt.
Equidem pulsis hispania Cartaginensib nullu laum tota guincia / nullos hom̃es
in ẽẽ ⁊ ubi uita inuisa ẽẽt mea. sic me nõ solum adu̾sus stcios gesseram
s etiam aduersus hostes ĩ castris uieis. quantu op iuio fefullit. fania mortis mee
crepta solum. sed etia expectata est. nõ ꝙ ego uulga̾i facinus ꝑ om̃es ueli¬
Equidem si totiun excitum meum mortem michi optasse crede̾m. hic statim ante
cut natura maris ꝑ se ĩmobilis ẽ. ut uenti et aure cient. aut trãqlli

Expanded text:
ad Umbrum Atrium et Calenum Albium detulistis. negate uos id omnes fecisse aut ad Umbrum Atrium et Calenum Albium detulistis. negate uos id omnes fecisse aut factum uoluisse, milites; paucorum eum furorem atque amentiam esse libenter credam, negantibus; nec enim ea sunt commissa quae, uolgata in omnem exercitum, sine piaculis ingentibus expiari possint. 'inuitus ea tamquam uolnera attingo; sed nisi tacta tractataque sanari non possunt. equidem pulsis Hispania Carthaginiensibus nullum locum tota prouincia nullos homines credebam esse ubi uita inuisa esset mea; sic me non solum aduersus socios gesseram sed etiam aduersus hostes: in castris en meis—quantum opinio fefellit.—fama mortis meae non accepta solum sed etiam exspectata est. non quod ego uulgari facinus per omnes uelim—equidem si totum exercitum meum mortem mihi optasse crederem hic statim ante o omnis sicut natura maris per se immobilis est, et uenti et aurae cient; ita aut tranquillum
Abbreviated transcription (Latin):
quem affectum iusuros crediderãt. uultusq qualem ne ĩ acie quide. ai¬
ineminisse. ẜedit tacitus paulisper donec nũtiatũ est deductos ĩ foru auteres
seditionis et parata omia eẽ. Tum silentio ꝑ p̃tore facto/ ita cepit. Num ꝙͣ
michi defuturam orationẽ qua excitu meu allauerer credidi. nõ quo uerba
umꝙͣ potius ꝙͣ res ex̾cuerim. s quia ꝓpe apueritia ĩ castris habitus assueuerã
militarib ingeniis. Apud uos quẽ admodũ loquar nec consiliu nec oratio suppe¬
ditat quos nec quo nomine quidez appellare debeã scio. ciues qui apatria ur̃a¬
difceffistis descistis/ an milites qui imꝑium auspitiumq abnustis sacramenti
dicta/ consilia. aĩes hostium uideo: quid eni uos nisi ꝙ flirgetes et lacethani
aut optastis aliud aut sperastis: Et illi tamen mandeniu atq indibilem
tegie nobilitatis uitos duces furorie senit sunt. Us auspitus et imperum

Expanded text:
quem adfectum uisuros crediderant, uoltusque qualem ne in acie quidem aiebant meminisse. sedit tacitus paulisper donec nuntiatum est deductos in forum auctores seditionis et parata omnia esse. tum silentio per praeconem facto ita coepit: 'nunquam mihi defuturam orationem qua exercitum meum adloquerer credidi, non quo uerba unquam potius quam res exercuerim, sed quia prope a pueritia in castris habitus adsueram militaribus ingeniis: apud uos quemadmodum loquar nec consilium nec oratio suppeditat, quos ne quo nomine quidem appellare debeam scio. ciues? qui a patria uestra descistis. an milites? qui imperium auspiciumque abnuistis, sacramenti osco: facta, dicta, consilia, animos hostium uideo. quid enim uos, nisi quod Ilergetes et Lacetani, aut optastis aliud aut sperastis? et illi tamen Mandonium atque Indibilem, regiae nobilitatis uiros, duces furoris secuti sunt: uos auspicium et imperium
Abbreviated transcription (Latin):
interceptum et sedustum seclusum hostiłr lacerant: et ꝓpe ex angue nasd auribq
mutilatis relinquunt: His messanam uuntiatis. Scipio post paucos dies lares
siracusas rediit. P. leminius in potens ire neglectam adcipione et nimis
leuiter latam suam inuiriam ratus nec quẽꝙͣ extimare aliũ eã milite
posse/ uisi qui atrõcitate eius patiendo sensisset. Tribunos attrahi ad se se
iussit: laceratosq om̃ib que pati corpus illũ põt suppliciis int̾fecit. Nec
satiatus uiuoꝵ pena. insepultos ꝓiecit: Sinili crudelitate et ĩ larensium

Expanded text:
interceptum et seclusum hostiliter lacerant et prope exsanguem naso auribusque interceptum et seclusum hostiliter lacerant et prope exsanguem naso auribusque mutilatis relinquunt. his Messanam nuntiatis Scipio post paucos dies LocrosSyracusas rediit. Pleminius impotens irae, neglectam ab Scipione et nimis leuiter latam suam iniuriam ratus nec quemquam aestimare alium eam litem posse nisi qui atrocitatem eius patiendo sensisset, tribunos attrahi ad se iussit, laceratosque omnibus quae pati corpus ullum potest suppliciis interfecit, nec satiatus uiuorum poena insepultos proiecit. simili crudelitate et in Locrensium
Abbreviated transcription (Latin):
postremo orta int̾.P. leminii milites triburioꝵq ut suis quisq oportunus
aduenerat. multitudine simul ac tumultu crescente uicti .P. leminii milites.
cum ad.p. leminiũ cruorem ac uulnera ostentãtes nõ sine uaiferãtiõe
atq indignatione concũrissent. ꝓbra ĩ eum ip̃m iactata ĩ uirgiis refẽntes.
accensus ira. domo se se ꝓripuit . uocatosq tribunos nudari ac uirgas expedrei
iubet: Dum spoliandus iis repugnabant enim militumq fidem inplorabat¬
tempus teritur: repente milites fercres recẽti uictora ex om̃ib lois uelut
ad uersus hostes ad arma conclamatũ esset. concũrerunt. et cumia uiolata
uirgis corpora tribunoꝵ iudissent: tum uõ ĩ multo potentiorem subito rabie
actensi sine respectu nõ maiestatis modo ẜ etiam humanitatis ⁊ legãtu ĩpetu
lictorib prius ⁊ dignum ĩ modum mulctatis facunt. Tunc ip̃m a suis

Expanded text:
postremo orta inter Plemini milites tribunorumque, ut suis quisque opportunus postremo orta inter Plemini milites tribunorumque, ut suis quisque opportunus aduenerat multitudine simul ac tumultu crescente. uicti Plemini milites cum ad Pleminium cruorem ac uolnera ostentantes non sine uociferatione atque indignatione concurrissent probra in eum ipsum iactata in iurgiis referentes, accensus ira domo sese proripuit uocatosque tribunos nudari ac uirgas expediri iubet. dum spoliandis iis—repugnabant enim militumque fidem implorabant—tempus teritur, repente milites feroces recenti uictoria ex omnibus locis, uelut aduersus hostes ad arma conclamatum esset, concurrerunt; et cum uiolata iam uirgis corpora tribunorum uidissent, tum uero in multo impotentiorem subito rabiem accensi sine respectu non maiestatis modo sed etiam humanitatis, in legatum impetum lictoribus prius indignum in modum mulcatis faciunt. tum ipsum ab suis
Abbreviated transcription (Latin):
nequaꝙ̾ satis ualido non modo ad lacesfendum hostem / sed ne ad tuendos
quidem apopulationib agros equitatu accepto id oium̃ pͥmu egit  ut per
conquisitionem numeꝵ militu augẽt. nec aliaꝵ gentiũ aspernatus maxĩe
unen numidas ⁊d longe pͥmum equitu ĩ affrica ẽ genus. conducit. Ia
quatuor millia equitu habebat cum Saleca nomĩe urbem atupauit / qndesi
ferme milia aromanis castris. Qd̾ ubi scipioni relatum est: estiua sub

Expanded text:
nequaquam satis ualido non modo ad lacessendum hostem sed ne ad tuendos nequaquam satis ualido non modo ad lacessendum hostem sed ne ad tuendos quidem a populationibus agros equitatu accepto id omnium primum egit ut per conquisitionem numerum equitum augeret; nec aliarum gentium aspernatus, maxime tamen Numidas—id longe primum equitum in Africa est genus — conducit. iam ad quattuor milia equitum habebat, cum Salaecam nomine urbem occupauit quindecim ferme milia ab Romanis castris. quod ubi Scipioni relatum est, 'aestiua su
Abbreviated transcription (Latin):
sepe repetiti patertii regni int̾ puuita imꝑia gentemq garamanthum omẽ
ĩs usq ad Gaii lelii Classisq romane aduentu ĩ affrica cõsũpsit
aiũim inclinant. ut cum modico potius ꝙͣ cum magno p̃sidio equitũ ad
scipionem qͦ postea uenisse Masinissam credam. Quippe illa regnanti
multitudo. hec paucitas exulis fortune conueniens ẽ. ¶Car taginens es.
ala equitu cum p̃fecto amissa alioq equitatu ꝑ nouu delecta ꝯparato. Ha¬
nione hamilcatis filiu p̃ficiũt. Hasdrubale sub inde ac Siphacẽ ꝑ lirãs
nuntiosq postremo etiam ꝑ legatos ircessunt. hasdrubalem opem ferie
ꝓpe cĩr ciunsesse patrie iuibent. Si phacem orant ut Cartagui et uniu̾se affrior.
subueniat: Ad Uticam tum castra Scipio nulle ferme passus ab urbe hẽbat.
translata amati. ubi paucos dies statiua coniuncta classi fuerant. hanno

Expanded text:
saepe repetiti regni paterni inter Punica Emporia gentemque Garamantum omne saepe repetiti regni paterni inter Punica Emporia gentemque Garamantum omne tempus usque ad C. Laeli classisque Romanae aduentum in Africam consumpsit. haec animum inclinant ut cum modico potius quam cum magno praesidio equitum ad Scipionem quoque postea uenisse Masinissam credam; quippe illa regnanti multitudo, haec paucitas exsulis fortunae conueniens est. Carthaginienses ala equitum cum praefecto amissa, alio equitatu per nouum dilectum comparato Hannonem Hamilcaris filium praeficiunt. Hasdrubalem subinde ac Syphacem per litteras nuntiosque, postremo etiam per legatos arcessunt; Hasdrubalem opem ferre prope circumsessae patriae iubent; Syphacem orant ut Carthagini, ut uniuersae Africae subueniat. ad Uticam tum castra Scipio ferme mille passus ab urbe habebat translata a mari, ubi paucos dies statiua coniuncta classi fuerant. Hanno
Abbreviated transcription (Latin):
maxime lai quo multo equiore pugnaturꝰ erat. et ip̃e dirigit suos. Atrox pliũ
et diu anceps fuit. loco et uirtute militu. Masimssa multitudiẽ que nimio
erat. Siphace iuuante ea multitudo diuisa cum pars a fronte urg
pars a tergo se cir cum fudisset: uictoria haud dubiam Siphaci dedit. Et nec
effugium quide patebat/ huit a fronte hinc atergo inclusis. Itaq ceteri pedites
esq cesi aut capti. Ducentos ferme equites Masinissa circa se conglob
diuisosq turmatim ĩ tres ꝑtes erump̃e iubet/ loro p̃dicto ĩ quem ex dissipata
nirent fuga. ip̃e qua intenderat int̾ media tela hostium euasit. Di
turme hesere altera metu dedita hosti. ꝑtinacior ĩ repugnando telis obruta
et confixa est. Uerminq ꝓpe uestigiis instante ĩ aliena atq alla flẽctedo
tiuera ludens tedio et desperatione tandem fessum absistẽ sequendo c

Expanded text:
maxime loci, quo multo aequiore pugnaturus erat, et ipse dirigit suos. atrox proelium maxime loci, quo multo aequiore pugnaturus erat, et ipse dirigit suos. atrox proelium et diu anceps fuit, loco et uirtute militum Masinissam, multitudine quae nimio maior erat Syphacem iuuante. ea multitudo diuisa cum pars a fronte urgeret pars ab tergo se circumfudisset, uictoriam haud dubiam Syphaci dedit, et ne effugium quidem patebat hinc a fronte hinc ab tergo inclusis. itaque ceteri pedites equitesque caesi aut capti: ducentos ferme equites Masinissa circa se conglobatos diuisosque turmatim in tres partes erumpere iubet, loco praedicto in quem ex dissipata conuenirent fuga. ipse qua intenderat inter media tela hostium euasit: duae turmae haesere; altera metu dedita hosti, pertinacior altera in repugnando telis obruta et confixa est. Uerminam prope uestigiis instantem in alia atque alia flectendo itinera eludens, taedio et desperatione tandem fessum absistere sequendo coe
Abbreviated transcription (Latin):
peditum armatoꝵ quatuor equitu ad eum confluerent. atq nõ in possessicẽ
modo paterni regni esset. s etiam saios cartaginensium populos messulioꝵq
nes id siphacis regnum erat uastaret. In de ir̃itato ad bellum siphace
Cirtham hipponemq ĩ uigis oportunoꝵ ad omĩa montiu consedit. Maiorem
igitur eam rem siphax ratus ꝙͣ ut ꝑ p̃fectum agẽt. cum filio iuuene nomen
ermina erat. parte excitus missa imꝑat ut circumducto agmine ĩ se
hostem atergo inuadat. Nate ꝓfectus Uermina qui ex aculto aggressurꝰ eum
erat / Siphay aute int̾diu aperto itmere/ ut qui signis collatis acie dimicatur
ẽẽt mouit castra. Ubi primo tpũs uisum est quo ꝑuenisse iam circũmissi uidẽi
pot̾ant. et ip̃e leni cliuo ferente ad hostem tũ multitudine fretus tum p̃paratis
a tergo insidiis ꝑ aduersum monte erectam acie ducit. Masinissa fiducia

Expanded text:
peditum armatorum quattuor equitum ad eum confluerent, iamque non in possessione peditum armatorum quattuor equitum ad eum confluerent, iamque non in possessione modo paterni regni esset sed etiam socios Carthaginiensium populos Masaesuliorumque fines—id Syphacis regnum erat— uastaret. inde inritato ad bellum Syphace, inter Cirtam Hipponemque in iugis opportunorum ad omnia montium consedit. maiorem igitur iam rem Syphax ratus quam ut per praefectos ageret, cum filio iuuene—nomen Uermina erat—parte exercitus missa imperat ut circumducto agmine in se intentum hostem ab tergo inuadat. nocte profectus Uermina qui ex occulto adgressurus erat; Syphax autem interdiu aperto itinere ut qui signis conlatis acie dimicaturus esset mouit castra. ubi tempus uisum est quo peruenisse iam circummissi uideri poterant, et ipse leni cliuo ferente ad hostem cum multitudine fretus tum praeparatis ab tergo insidiis per aduersum montem erectam aciem ducit. Masinissa fiducia
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e perisse credit᷑ : ac̃ duo reliqui equites cum eo int̾ uirgulta ulterioris ripe
enuerunt. Is finis Buchari sequendi fuit : n et ingredi flumen au
hr̃e credenti se iam quẽ sequeret᷑. Inde uanus auctor absumpti Masimsse
ad regem rediit: missiq qui Cartagine gaudium ingens nũtiarẽt. totaq
rica fama mortis Masinisse repleta/ uarie animos affecit.Ma
ĩ speluncha acculta cum herbis curaret uulnus duoꝵ equitum Latrocinio
ꝑ dies aliquot uixit. Ubi primum ducta citatrix pati quoq uisa iactatioe
audacia ingenti ꝑgit ire ad regnum repetendum. atq ĩ ip̃o itinẽ haud
mplius.xxx. equitib collectis cum ĩ messulios palam iam quis eẽt fe
uenisset. tantum motum tum fauore pͥstino tum gaudio insperato ꝙ quem
perisse crediderant ĩ colume cernebant. fecit ut intra paucos dies sex millia

Expanded text:
ipse perisse creditus ac duo reliqui equites cum eo inter uirgulta ulterioris ripae ipse perisse creditus ac duo reliqui equites cum eo inter uirgulta ulterioris ripae emerserunt. is finis Bucari sequendi fuit, nec ingredi flumen auso nec habere credenti se iam quem sequeretur. inde uanus auctor absumpti Masinissae ad regem rediit, missique qui Carthaginem gaudium ingens nuntiarent; totaque Africa fama mortis Masinissae repleta uarie animos adfecit. Masinissa in spelunca occulta cum herbis curaret uolnus duorum equitum latrocinio per dies aliquot uixit. ubi primum ducta cicatrix patique posse uisus iactationem, audacia ingenti pergit ire ad regnum repetendum; atque in ipso itinere haud plus quadraginta equitibus conlectis cum in Maesulios palam iam quis esset ferens uenisset, tantum motum cum fauore pristino tum gaudio insperato quod quem perisse crediderant incolumem cernebant fecit ut intra paucos dies sex milia
Abbreviated transcription (Latin):
cũ paucis ĩ uerticem montis ꝯpellit. Inde ꝓpe iam ut debellato. nec p̃da modo p
nissam ꝑsecutus ĩ ualle acta faucib utrinq obsessis conclusit. Ibi ingens
cedes messulioꝵ facta. Masinissa cu quinquaginta haud amplus eꝗtibus
ꝑ anfractus montis ignotos sequentib sese eripuit. Tenuit tam̃i uestigia
Buchat adeptusq eum patentib campis ꝓpe clipeam urbe ita circiundedit
ut p̃ter uiiͬ equites omes ad unum int̾ficeret. cum his ip̃m qͦ masinissa
sauciu ꝓpe emanib int̾ tumultum amisit. In conspectu erat fugientis ala
equitu dispersa lato campo quibdam ut cccureret ꝑ obliqua tendentibus.
hostis frequentabatur/ amnis ingens fugientes accepit. Neq ẽĩ cũ ctanter
it quos maior impetus urgẽt ĩ miserant eͣqͣuos. raptiq gurgite
obliquu relati. duob ĩ conspectu hostium ĩ p̃rapidum gurgitem haustis

Expanded text:
cum paucis in uerticem montis compellit. inde prope iam ut debellato nec praeda modo pecorum cum paucis in uerticem montis compellit. inde prope iam ut debellato nec praeda modo pecorum nissam persecutus in ualle arta faucibus utrimque obsessis inclusit. ibi ingens caedes Maesuliorum facta: Masinissa cum quinquaginta haud amplius equitibus per anfractus montis ignotos sequentibus se eripuit. tenuit tamen uestigia Bucar, adeptusque eum patentibus prope Clupeam urbem campis ita circumuenit ut praeter quattuor equites omnes ad unum interfecerit. cum iis ipsum quoque Masinissam saucium prope e manibus inter tumultum amisit. in conspectu erant fugientes; ala equitum dispersa lato campo quibusdam ut occurrerent per obliqua tendentibus quinque hostes sequebatur. amnis ingens fugientes accepit—neque enim cunctanter, ut quos maior metus urgeret, immiserant equos—raptique gurgite in obliquum praelati. duobus in conspectu hostium in praerapidum gurgitem haustis,
Abbreviated transcription (Latin):
aquosusq est. Et quia pecori bonus alendo erat: hoĩu quo carne ac lacte
uescentiũ habunde sufficiebat alimentis. Inde naturnis pͥmo ac surtiuis
incursionib deinde aꝑto latrocinio infesta omĩa circa esse maxime ici
erat . Iamq adeo licenter eludebant ut ad mare deuectam p̃dam uenderent
mercatorib appellentib naues ad ip̃m. pluresq ꝙͣ uisto sepe ĩ bello tartaguẽses
cadẽnt caperenturq. Deplorabant ea apud siphace cartaginenses ĩ fensumq
et ip̃m ad reliquias belli ꝑ sequendas instigabant. sed uix regiu udebat᷑ latͦne
iagum ĩ montib consectari: Tuchar ex p̃fectis regis uir acer et i
ad id delectus ei data uiͬ millia peditum duo equitu. p̃mioꝵq ingenti
spe honoratus. si caput Masinisse rettulisset/ aut uiuu id uõ inexitiabile
gaudium fore accepisset. palatos incurioseq agentes in prouiso a dortus pecoꝵ
hominũq ingenti multitudine ap̃sidio armatoꝵ exclusa. Masinissam ip̃m

Expanded text:
aquosusque est; et quia pecori bonus alendo erat, hominum quoque carne ac lacte uescentium abunde sufficiebat alimentis. inde nocturnis primo ac furtiuis incursionibus, deinde aperto latrocinio infesta omnia circa esse; maxime uri trocinium tutius erat. iamque adeo licenter eludebant ut ad mare deuectam praedam uenderent mercatoribus adpellentibus naues ad id ipsum, pluresque quam iusto saepe in bello Carthaginienses caderent caperenturque. deplorabant ea apud Syphacem Carthaginienses infensumque et ipsum ad reliquias belli persequendas instigabant; sed uix regium uidebatur latronem uagum in montibus consectari; Bucar ex praefectis regis, uir acer et impiger, ad id delectus. ei data quattuor milia peditum duo equitum, praemiorumque ingentium spe oneratus si caput Masinissae rettulisset aut uiuum—id uero inaestimabile gaudium fore— cepisset. palatos incurioseque agentes improuiso adortus, pecorum hominumque ingenti multitudine a praesidio armatorum exclusa Masinissam ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
necari. bonaq eus publicãi. Publium Scipione ꝙ de prouincia decessisset
ĩ iussu senatus reuacari. agiq cum.Tr̃. pł. ut de imperio eius abrogando fẽt̾ent
opulu. Larensib coram senatu respondẽ quas sibi iniurias facta
quererent᷑: eas neq senatiun neq populum factas uelle. Uiros bonos socios¬
q et amicos eos appellari. liberas coninges queq alia erepta ẽẽnt restitui
ecuniam quanta ex thesauris ꝓserpine sublata ẽẽt conquiri dupla
pecuna ĩ thesauris reponi: et sacrum piaculare fieri. Ita ut utriusq ad coll-¬
eguien pontificum referret/. ꝙ sacri thesauri moti. aperti uolatiq ẽent. que
piacula quib diis quib hostiis fieri placeret. milites qui laris essent
om̃s ĩ siciliam transportũ. quatuor cohortes socioꝵ latim nominis ĩ ỹsidiũ
laros adduci. Perrggari eo die sententie actensis studiis ꝓs cĩpione et

Expanded text:
 in carcere necari bonaque eius publicari: P. Scipionem quod de prouincia decessisset  in carcere necari bonaque eius publicari: P. Scipionem quod de prouincia decessisset iniussu senatus reuocari, agique cum tribunis plebis ut de imperio eius abrogando ferrent ad populum: Locrensibus coram senatum respondere quas iniurias sibi factas quererentur eas neque senatum neque populum Romanum factas uelle; uiros bonos sociosque et amicos eos appellari; liberos coniuges quaeque alia erepta essent restitui: pecuniam quanta ex thesauris Proserpinae sublata esset conquiri duplamque pecuniam in thesauros reponi, et sacrum piaculare fieri ita ut prius ad collegium pontificum referretur, quod sacri thesauri moti aperti uiolati essent, quae piacula, quibus dis, quibus hostiis fieri placeret: milites qui Locris essent omnes in Siciliam transportari: quattuor cohortes sociorum Latini nominis in praesidium Locros adduci. perrogari eo die sententiae accensis studiis pro Scipione et
Abbreviated transcription (Latin):
patiamur: et ille om̃i diuino humancq liberet᷑ scelere. Hec cum alegatis
dicta ceͣnt. quesissetq ab iis. Q. fabius detulissent ue eas querelas ad.P.
Scipione: responderunt missos legatos ẽe̾. sed eum belli apparatu omipatũ
ẽẽ. et ĩ affcicam aut iam traiecisse aut intra paucos dies traiectur
legati grã quanta eẽt apud imꝑatore exꝑtos ẽẽ.: cum int̾ eum et tribunos
agnita cau̾a tribunos in uincula coniererit. legatum eque sonte aut magis
m ĩ ea potestate reliquerit. Iussis excede̾ extemplo legatis . nõ . P. le
modo sed etiam scipio principum orationib lacerari. Ante om̃s. Q. fabiꝰ
natum eum ad cõrumpendam disciplina militare arguere. sic et ĩ hispaĩa
et indulgeri licentie militum et seuire ĩ eos. Bententiã deinde eq truce
orationi adiecit. publium leminiu legatu uinctu romam deportari płace.

Expanded text:
patiamur et ille omni diuino humanoque liberetur scelere.' haec cum ab legatis patiamur et ille omni diuino humanoque liberetur scelere.' haec cum ab legatis dicta essent quaesissetque ab iis Q. Fabius detulissentne eas querellas ad P. Scipionem , responderunt missos legatos esse sed eum belli apparatu occupatum esse et in Africam aut iam traiecisse aut intra paucos dies traiecturum; et legati gratia quanta esset apud imperatorem expertos esse cum inter eum et tribunos cognita causa tribunos in uincla coniecerit, legatum aeque sontem aut magis etiam in ea potestate reliquerit. iussis excedere templo legatis, non Pleminius modo sed etiam Scipio principum orationibus lacerari. ante omnes Q. Fabius natum eum ad corrumpendam disciplinam militarem arguere: sic et in Hispania et indulgere licentiae militum et saeuire in eos. sententiam deinde aeque trucem orationi adiecit: Pleminium legatum uinctum Romam deportari placere et