comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitates rebus cassi studebant plures marcello fauebant Acceclit
cũ copus hogus ad exteriores marcelli munitiones pugnatur
uictoriam transferente nec tamen umꝙͣ ab oꝑibus depellitur
marcellus interim lepidus ex citeriore prouincia cũ cohortib
ionariis .xxxu. magnoq nĩo equitum et reliquor.
rum q uenit ea mente̾ ullã ut sine ullo stuclio cõtentiones cas¬
si marcelliq componeret hiuc uenienti sine dubitatione mar¬
lus se credit atq offert cassus contra se suis se tenet
siue co quod plus sibi uiris deberi quã marcello existimabat siẽ
eo quod ne ꝓoccupatus ammꝰ lepidi ẽẽt obse̾quio aduersari uere¬
batur Ponit acl ullam castra lepidus neq habet a marcello qu¬
quam diuisi ne pugnetur intercidit Ad exeundũ cassiũ ĩuitat
ficlemq suam in oĩ re interponit Cũ diu dubitasset cassuis quid
sibi faciendum quid ue lepido ẽẽt credendũ neq ullũ exitum

Expanded text:
vitates rebus Cassi studebant, plures Marcellum fovebant. Accedit vitates rebus Cassi studebant, plures Marcellum fovebant. Accedit cum copiis Boguso ad exteriores Marcelli munitiones. Pugnatur umque victoriam transferente; nec tamen umquam ab operibus depellitur Marcellus. § 63 Interim Lepidus ex citeriore provincia cum cohortibus legionariis XXXV magnoque numero equitum et reliquorum auxiliorum venit ea mente Uliam, ut sine ullo studio contentiones Cassi Marcellique componeret. Huic venienti sine dubitatione Marcellus se credit atque offert; Cassius contra suis se tenet praesidiis, sive eo quod plus sibi iuris deberi quam Marcello existimabat, sive eo quod ne praeoccupatus animus Lepidi esset obsequio adversarii verebatur. Ponit ad Uliam castra Lepidus neque habet a Marcello quicquam divisi. Ne pugnetur interdicit; ad exeundum Cassium invitat fidemque suam in re omni interponit. Cum diu dubitasset Cassius quid sibi faciendum quidve Lepido esset credendum, neque ullum exitum
Abbreviated transcription (Latin):
uni proxͦime potest ullam castra castris confert loce
cognita natura quo maxime rẽ deducere uolebat necessitite
M. c̃ ecluctus ut neq confligeret Cuuis si rei facultas cẽt resi¬
pateretur ne plures ciuitates ea paterentur que passi erant
corclubensẽs castellis idoneis locis collocatis oꝑibusq in cir¬
cuitu oppicli continuatis ullam cassiũq munitionibus clau¬
sit que priusꝙͣ proficerentur longinus omẽ suũ equitatũ e¬
misit quẽ sibi usui fore creclebat si pabulari frumẽtariq mar¬
cellum non pateretur. Magno aũt fore impeclimẽto si clause
obsidione et mutił necessariũ consumerat frumẽtũ pauciss
diebus q cassi litteris acceptis rex bogus cũ copus uenit Ad¬
uing̾q ei legionẽ quã secũ ad duxerat. Compluresq cohorte
auriliarias hispanorum nãq ut in ciuilibus dissensionibus
accidere consueuit Ita temporibus illis in hispama nõ mille ci¬

Expanded text:
quam proxime potest Uliam castra castris confert locorumque quam proxime potest Uliam castra castris confert locorumque cognita natura, quo maxime rem deducere volebat, necessitate est deductus ut neque confligeret — cuius se rei facultas esset, resisium latius pateretur, ne plures civitates ea paterentur quae passi erant Cordubenses. Castellis idoneis locis collocatis operibusque in circuitu oppidi continuatis Uliam Cassiumque munitionibus clausit. Quae prius quam perficerentur, Longinus omnem suum equitatum emisit; quem magno sibi usu fore credebat, si pabulari frumentarique Marcellum non pateretur, magno autem fore impedimento, si clausus obsidione et inutilis necessarium consumeret frumentum. § 62 Paucis diebus Q. Cassi litteris acceptis rex Boguso cum copiis venit adiungitque et legioni quam secum adduxerat compluris cohortis auxiliarias Hispanorum. Namque ut in civilibus dissensionibus accidere consuevit, ita temporibus illis in Hispania non nullae ci
Abbreviated transcription (Latin):
interfecit Cum hoc detrimento quid transitus fluminis usꝯ
difficultatisq haberet cognitũ ẽẽt marcelliis castra betim
transfert crebroq uterq legiones in aciẽ educit Neq tamen
confligitur propter locorum difficultates Erat copus pedestribus
multo firmior marcelluis habebat enĩ ueteranas multisq p̃lus exꝑtis
giones Cassus fidei magis quã uirtuti legionũ confic
Itaq cũ castra castris collocata essent et marcellus locũ idoneũ
castello cepisset qua prohibere aqua cassianos posset longniꝰ ue¬
ritus ne gñe quondam obsidionis clauderetur in regionibus
alienis sibiq infestis noctu silentio ex castris proficiscitur celeri¬
q itinere ullũ cõtendit quod sibi fidele ẽẽ oppidũ credebat
acdeo cõiuncta ponit membus castra ut est loci natu
q ulla in ecdito monte posita est ut ipã munitioẽ urbis undi¬
q ab oppugnatione tutus eẽt Hunc marcellus insequitur et

Expanded text:
interfecit. Cum hoc detrimento quid transitus fluminis viti interfecit. Cum hoc detrimento quid transitus fluminis viti difficultatisque haberet cognitum esset, Marcellus castra Baetim transfert, crebroque uterque legiones in aciem educit; neque tamen confligitur propter locorum difficultates. § 61 Erat copiis pedestribus multo firmior Marcellus; habebat enim veteranas multisque proeliis expertas legiones. Cassius fidei magis quam virtuti legionum confidebat. Itaque, cum castra castris collata essent et Marcellus locum idoneum castello cepisset quo prohibere aqua Cassianos posset, Longinus, veritus ne genere quodam obsidionis clauderetur in regionibus alienis sibique infestis, noctu silentio ex castris proficiscitur celerique itinere Uliam contendit, quod sibi fidele esse oppidum credebat. Ibi adeo coniuncta ponit moenibus castra ut et loci natura — namque Ulia in edito monte posita est — et ipsa munitione urbis undique ab oppugnatione tutus esset. Hunc Marcellus insequitur et
Abbreviated transcription (Latin):
prouincie cͥesaris causa quãpͥmũ ueniret ip̃e hostili
corduben agros uastat eclificia incendit Cuuis rei deformi¬
tate atq in clignitate legionesq marcellũ sibi clucẽ ceꝑant
d euni concurrerunt ut macie educerentur pr
confligendi sibi potestas fieret quã cũ tanta contumelia
nobilissime q carissimeq possessiones cordubensiũ ĩ cõspectu
suo rapnis ferro flãmaq consumentur. Harcellus cũ confligere
miserrimũ putaret quod et uictores et uictũ detrimentũ ad
eundem cesarem eẽt redundatͣm neq sue potestatis eẽt legiões
betĩ traducit acĩe q instruit cũ cassiũ contra prosius castri¬
in aciem instruxisse loco suꝑiore causa interposita quod is in
equũ non descenderet marcellus militibus ꝑsuadet ut se re¬
cipiant in castra Itaq copias reducere cepit cassius quo bone
rios se re recipientes complures noussimos in fluminis ripis

Expanded text:
sibi provinciaeque Caesaris causa quam primum veniret. Ipse hostili sibi provinciaeque Caesaris causa quam primum veniret. Ipse hostili modo Cordubensium agros vastat, aedificia incendit. § 60 Cuius rei deformitate atque indignitate legiones quae Marcellum sibi ducem ceperant ad eum concurrerunt, ut in aciem educerentur confligendi sibi potestas fieret quam cum tanta contumelia nobilissimae carissimaeque possessiones Cordubensium in conspectu suo rapinis, ferro flammaque consumerentur. Marcellus cum confligere miserrimum putaret, quod et victoris et victi detrimentum ad eundem Caesarem esset redundaturum neque suae potestatis esset, legiones Baetim traducit aciemque instruit. Cum Cassium contra pro suis castris aciem instruxisse loco superiore videret, causa interposita, quod is in aequum non descenderet, Marcellus militibus persuadet ut se recipiant in castra. Itaque copias reducere coepit. Cassius, quo bono rios se recipientis compluris novissimos in fluminis ripis
Abbreviated transcription (Latin):
uirorum sed etiam matrũ fanilias ac p̃textatoꝵ deprecaturq
hostili aluentu corlubam diriꝑerent Nam se cont
siũi consentire cũ om̃ibus contra cesarem ne facere cogerẽtur
orare Tante multituclinis p̃cibus et lacrimis ex̃citus cõmo¬
is est cũ iuderet ad cassiũ ꝑsequendũ nihil opus
pompei noĩe et memoria tamq omibus cesarianis quã põ¬
peianis longinũ ẽẽ inodio neq se cõuentum neq .M. mar¬
cellũ contra cesaris causam posse ꝑducere nomen pompei
ex scutis detraxerunt marcellũ qui se cesaris causam defen¬
surum profitebatur ducẽ adsciuerunt pretorẽ q appel¬
lauerunt et comientum sibi adiunxerunt castraq acd
ba cit᷑ flumen betĩ in oppidi conbiduo circiter conspectu loco
excello facit castra litteras ad regem bogudem in mauretaniã
et .M. lepicdum ꝓ c̃s. in hispaniam citeriorẽ mictit subsidio

Expanded text:
virorum sed etiam matrum familias ac praetextatorum, deprecaturque ne virorum sed etiam matrum familias ac praetextatorum, deprecaturque ne hostili adventu Cordubam diriperent: nam se contra Cassium consentire cum omnibus; contra Caesarem ne facere cogerentur orare. § 59 Tantae multitudinis precibus et lacrimis exercitus commotus cum videret ad Cassium persequendum nihil opus esse Cn. Pompei nomine et memoria tamque omnibus Caesarianis quam Pompeianis Longinum esse in odio neque se conventum neque M. Marcellum contra Caesaris causam posse perducere, nomen Pompei ex scutis detraxerunt, Marcellum, qui se Caesaris causam defensurum profitebatur, ducem asciverunt praetoremque appellarunt et conventum sibi adiunxerunt castraque ad ba citra flumen Baetim in oppidi conspectu loco excelso facit castra; litteras ad regem Bogudem in Mauretaniam et ad M. Lepidum proconsulem in Hispaniam citeriorem mittit, subsidio
Abbreviated transcription (Latin):
a flumen siciliense uenit ibi habita contione mlitũ temptat
anios quo cognostit non sua sed cesaris absentis causa sibi fidis¬
simos eẽ millũ q ꝑiculũ dep̃caturos dũꝑ eos cesari proiuncia
restitueretur. Interim thorus ad cordubam ueteres legiones
adducit acne dissensionis imtiũ natũ sediciosa militũ suaq
natura iuderetur simul ut contͣ. Q. cassũ qui cesaris nõie maiori¬
bus uiribus uti uilebatur eque potentem opponeret dignitateru
en. pompeio se proiũciã recipere uellet palam dictitibant et forsi¬
tan et̃ ħ fecerit odio cesaris et amore pompei Ciuius nomen multũ
poterat apud eas legiones quas marcus uarro obtimierat sed id
qua mente comunis erat coniectura certe ħ pre se thoruis ferebat
ilites adeo ferebantur ut . cii. pompei nomen in scutis se
hrẽnt. frequens legionis conuentuis obuam prodit neq tantũ

Expanded text:
ad flumen Singiliense venit. Ibi habita contione militum temptat ad flumen Singiliense venit. Ibi habita contione militum temptat animos; quos cognoscit non sua sed Caesaris absentis causa sibi fidissimos esse nullumque periculum deprecaturos, dum per eos Caesari provincia restitueretur. § 58 Interim Thorius ad Cordubam veteres legiones adducit ac, ne dissensionis initium natum seditiosa militum suaque natura videretur, simul ut contra Q. Cassium, qui Caesaris nomine maioribus viribus uti videbatur, aeque potentem opponeret dignitatem, Cn. Pompeio se provinciam reciperare velle palam dictitabat. Et forsitan etiam hoc fecerit odio Caesaris et amore Pompei, cuius nomen multum poterat apud eas legiones quas M. Varro obtinuerat. Sed id qua mente, communis erat coniectura: certe hoc prae se Thorius ferebat; milites adeo fatebantur, ut Cn. Pompei nomen in scutis inscriptum haberent. Frequens legionibus conventus obviam prodit, neque tantum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquot occisus qui signa tolli nõ paciebantur discessisset et
secdãm legionẽ contendisse que ad fretũ alio itinere c
Cognita re noctu cũ .u. cohortibus unde uicesimanorũ egre¬
ditur mane ꝑuenit noctu ibi ubi eũ diem ut quid ageretur ꝑ¬
ret moratus carbonẽ contendit hic cũ legio .xxx. et
et cohortes .iiii. et ex .u. legione totusq cũ uenisset equitat᷑ꝰ
audit .iiii. cohortes auernaculis oppressis ad obuculam cunis
ducem delegisse celeriter habito consilio marcellũq cordu¬
bam ut ean in potestate retineret que cassiũ legatũ hispalẽ
mictit paucis ei diebus affertur conuentũ cordubẽsem ab eo
clefecisse marcellũq aut uoluntate aut necessitate abductũ
Namq id uarie nunciabatur consentire cũ cordubensibus duas
cohortes legionis .u. que fuerant cordube ip̃sidio idẽ facere
cassius his rebus mcensis mouet castra et postero die segoniam

Expanded text:
aliquot occisis qui signa tolli non patiebantur, discessisse et ad aliquot occisis qui signa tolli non patiebantur, discessisse et ad secundam legionem contendisse, quae ad fretum alio itinere ducebatur. Cognita re noctu cum V cohortibus unetvicesimanorum egreditur, mane pervenit Naevam.5 Ibi eum diem, ut quid ageretur perspiceret, moratus Carmonem contendit. Hic, cum legio XXX. et XXI. et cohortes IIII ex V. legione totusque convenisset equitatus, audit IIII cohortis a vernaculis oppressas ad Obuculam cum hiducem delegisse. Celeriter habito consilio M. Marcellum quaestorem Cordubam, ut eam in potestate retineret, Q. Cassium legatum Hispalim mittit. Paucis ei diebus affertur conventum Cordubensem ab eo defecisse Marcellumque aut voluntate aut necessitate adductum — namque id varie nuntiabatur — consentire cum Cordubensibus; duas cohortis legionis V., quae fuerant Cordubae in praesidio, idem facere. Cassius his rebus incensus movet castra et postero die Segoviam
Abbreviated transcription (Latin):
utr̃ icħ timeret an omia licere mallet sanatis iilneribus ar¬
cessit om̃s qui sibi pecunias expensas tulerant acceptasq eas
iubet referre quibus parũ uidebatur imposiusse om̃s ãpliorẽ
om̃ibus conuentibus calonisq conscriptos transmaritana mi¬
licia ꝑterritos ad sacramentai redemptionẽ uocabat magnũ ħ
fuit uetigal mauis tamen creabat odiũi his rebus confectis notũ
ũ lustrat legiones quas in affrica ducturus erat et aui
mictit ad traiectum ip̃e classem quam parabat ut inspiceret
hispalim accedit Ibiq moratur propterea quod edictum tota ꝓ¬
ia proposuerat ut quibus pecunias imꝑasset neq cõtul
se acdirent que euocatio uehementer om̃s turbauit int̾mi l. ticiꝰ
qui eo tp̃r tribunus militũ in legione uernacula fuerat nũciat
a legionẽ .xxx. qua .Q. cassius legatus simul duceb.
ad oppiclum leptim castra haberet seditione facta centuriõib

Expanded text:
utrum nihil timere an omnia licere mallet. Sanatis vulneribus arutrum nihil timere an omnia licere mallet. Sanatis vulneribus arcessit omnis qui sibi pecunias expensas tulerant, acceptasque eas iubet referri; quibus parum videbatur imposuisse oneris, amplioromnibus conventibus coloniisque conscriptos transmarina militia perterritos ad sacramenti redemptionem vocabat. Magnum hoc fuit vectigal, maius tamen creabat odium. His rebus confectis totum exercitum lustrat; legiones quas in Africam ducturus erat et auxilia mittit ad traiectum. Ipse classem quam parabat ut inspiceret, Hispalim accedit ibique moratur, propterea quod edictum tota provincia proposuerat, quibus pecunias imperasset neque contulissent, se adirent. Quae evocatio vehementer omnis turbavit. § 57 Interim L. Titius, qui eo tempore tribunus militum in legione vernacula fuerat, nuntiat eam a legione XXX., quam Q. Cassius legatus simul ducebat, cum ad oppidum Ilipam castra haberet, seditione facta centurionibus
Abbreviated transcription (Latin):
tis et gr̃e proiuncialẽ hominẽ sibi q tã familiarẽ qͣm
lat̾ensem et raciluũ in eadẽ fuisse cõuiratione nec elui
ioratur dolorẽ suũ quin eos interfici uibeat mu
libertis tradit excrucie̾ndum Item calpurnũ saliuanũ qui
profitetur indictũ cõuiratorumq numerũ auget uere ut quidã
existimant ut nõ nulli queruntur coactus isdem cruciatibus ef
fecit .l.. Hercelio scuillus nomĩat plures quos cassius interfici uibet
exceptis his qui pecuma redemerunt Nam palam shĩ .x. cũ cal¬
pumuo pascicitur et cũ .O. festio.l. qui si maxmie nocentes sũt
multati tamen ꝑiculũ uite dolorq uulnerũ pecunie remissus
crudelitatem cũ auaricia certasse significabat aliquot post dieb
litteras a cesare missas accipit quibus cognoscit pompcuĩ in aciẽ
uictũ amissis copus fugisse Qua re cognita mixtam dolori uo¬
luptatem capiebat uictorie nuntiis leticiam expͥmebat cõfectũ
bellũ licentiam temporũ intercludebat Sic erat dubius amt

Expanded text:
tis et gratiae provincialem hominem sibique tam familiarem quam Laterensem et Racilium, in eadem fuisse coniuratione, nec diu moratur dolorem suum quin eos interfici iubeat. Minucium libertis tradit excruciandum, item Calpurnium Salvianum, qui profitetur indicium coniuratorumque numerum auget, vere, ut quidam existimant, ut non nulli queruntur, coactus. Isdem cruciatibus adfectus L. Mercello.3 . . . Squillus nominat pluris; quos Cassius interfici iubet exceptis eis qui se pecunia redemerunt. Nam palam HIS LX4 cum Calpurnio paciscitur et cum Q. Sestio L. Qui si maxime nocentes sunt multati, tamen periculum vitae dolorque vulnerum pecuniae remissus crudelitatem cum avaritia certasse significabat. § 56 Aliquot post diebus litteras a Caesare missas accipit, quibus cognoscit Pompeium in acie victum amissis copiis fugisse. Qua re cognita mixtam dolore voluptatem capiebat: victoriae nuntius laetitiam exprimebat, confectum bellum licentiam temporum intercludebat. Sic erat dubius animus
Abbreviated transcription (Latin):
uenissent nr̃i qui fuissent eq̃. R. et senatores nõ sũt ausi
introire i oppidũ preter quã qui eius ciuitates fuissent
Quoꝵ responsis ultro citroq acceptis et redditis cũ ad
nostros se reciperent qui extra oppidum fuissent illi gre¬
sicdio insecuti ex aduersione legatos ugularũt duo reliquie
ex eis fuerunt cesari rem gestam detulerunt et spcculatores
ad oppidũ a teguam imserũt. Qui cũ certũ cõmꝑissent legatoꝵ
nsa ita ẽẽ gesta quẽ admodũ illi retulissent ab oppie¬
nis concursu facto eos qui legatos iugnlasset lapiclare et ei
mamis intentare ceꝑunt illius oꝑa se ꝑisse. Ita uix ꝑiculo
atus petut ab oppidanis et ei liceret legatũ ad cesare
proficisci illi se satis factũr. Potestate data cũ inde profecto
eẽt p̃sicdio eomparato cũ bẽne magña mauũ fecisset noctũr

Expanded text:
venissent, nostri, qui fuissent equites Romani et senatores, non sunt ausi venissent, nostri, qui fuissent equites Romani et senatores, non sunt ausi introire in oppidum, praeter quam qui eius civitatis fuissent. Quorum responsis ultro citroque acceptis et redditis cum ad nostros se reciperent qui extra oppidum fuissent, illi praesidio insecuti ex aversione legatos iugularunt. Duo reliqui ex eis fugerunt et Caesari rem gestam detulerunt . . .57 et speculatores ad oppidum Ateguam miserunt. Qui cum certum comperissent legatorum responsa ita esse gesta quemadmodum illi rettulissent, ab oppidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare et ei manus intentare coeperunt: illius opera se perisse. Ita vix periculo liberatus petiit ab oppidanis ut ei liceret legatum ad Caesarem proficisci: illi se satisfacturum. Potestate data cum inde esset profectus, praesidio comparato, cum bene magnam manum fecisset et noctur
Abbreviated transcription (Latin):
equitibis congressi sunt et saucii aliquot occiderunt. Leui arm̾a¬
tura ea nocte speculatores prensi serui .ii. et nnus ex legiom
uernacula serui sunt in crucẽ sublati militi ceruices abscise.
Postero clie equites cũ leui armatura exaduersarioꝵ castris
ael nos trans fugerunt et eo tp̃r equites circiter xi. ad aqua¬
tores nrõs excucurrerunt non millos interfecerunt. Item
alios uuos adeluxerunt ex equitib capli sunt equites uni.
insequenti die pompeis securi ꝑcussit homines lxxxiiii. qͥ
icebant ẽẽ fautores cesaris iuctorie reliquos uersũ
dum iussit deluci ex quibus effugerunt cxx. etad cesarẽ
s capti sunt legati profecti sunt cũ nr̃isuti rem ꝙ
burs auonensibus referrent quid sperarent ele ei. pompeio
cũ uiderent hospites iugulari preterea multa scelera ab his
fieri qui p̃sidui causa ab hiis reciꝑentur qui ad oppidum

Expanded text:
equitibus congressi sunt, et saucii aliquot occiderunt levi armaequitibus congressi sunt, et saucii aliquot occiderunt levi armatura. Ea nocte speculatores prensi servi III et unus ex legione vernacula. Servi sunt in crucem sublati, militi cervices abscisae. § 21 Postero die equites cum levi armatura ex adversariorum castris ad nos transfugerunt. Et eo tempore circiter XL equites ad aquatores nostros excucurrerunt, non nullos interfecerunt, item alios vivos abduxerunt; e quibus capti sunt equites VIII. Insequenti die Pompeius securi percussit homines LXXIIII, qui dicebantur esse fautores Caesaris victoriae, reliquos rursus in oppidum iussit deduci; ex quibus effugerunt CXX et ad Caesaremses capti sunt legati profecti sunt cum nostris uti rem gestam Ursaonensibus referrent; quid sperarent de Cn. Pompeio, cum viderent hospites iugulari, praeterea multa scelera ab eis fieri qui praesidi causa ab eis reciperentur. Qui cum ad oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
qualẽ me illi prestiti tali uirtute et constantia futurũ me inte ẽẽ
restabo Eodem tp̃r oppiclan legati qui antea exierant
adierunt si sibi uitam concederet sese insequenti luce oppidũ
tus. Quod pompeius exꝑfugis cũ cleditionẽ oppidi factam ẽẽ
sciss castra mouit ucubĩ uersus sedcireũ ea loca castella dis¬
põsuit et munitiombus se contiuere cepit Cesar mouit et ꝓpiul
castris castra contulit. Eodẽ tp̃r mane loricatus unꝰ ex legione
uernacula ad nos transfugit et mĩciauit pompenĩ oppidano
ucũbenses cõnocasse eisq ita imꝑauisse ut diligentia adhibita
ꝑquirerent qui eent sua partiũ itẽq aduersarioꝵ uictorie fauc¬
tores h preterrito tp̃r moppido quod fuit captũ seruus ẽ pensus
in euniculo quẽ supra clemonstrauimus dominã uiggulasse is
niuius est conbustus. Iclemq temporis centurioue loricati.

Expanded text:
qualem me illi prestiti, tali virtute et consqualem me illi prestiti, tali virtute et conspraestabo'. Eodem tempore oppidani legati qui antea exierant Caesarem adierunt: si sibi vitam concederet, sese insequenti luce oppidum  appellatus. § 20 Quod Pompeius ex perfugis cum deditionem oppidi factam esse scisset, castra movit Ucubim versus et circum ea loca castella disposuit et munitionibus se continere coepit: Caesar movit et propius castra castris contulit. Eodem tempore mane loricatus unus ex legione vernacula ad nos transfugit et nuntiavit Pompeium oppidanos Ucubensis convocasse eisque ita imperavisse, ut diligentia adhibita perquirerent qui essent suarum partium itemque adversariorum victoriae fautores. Hoc praeterito tempore in oppido quod fuit captum servus est prensus in cuniculo quem supra demonstravimus dominum iugulasse; is vivus est combustus. Idemque temporis centuriones loricati
Abbreviated transcription (Latin):
quod difficile erat factu ut eã turrẽ sine ꝑicnlo quis incen¬
deret. Ita fue crure de ligno cũ propius accessisset ab oppida¬
is est interfectus Radem nocte trausfuga ñciauit põpeuĩ
labienũ deiugũlatione oppidanoꝵ nlignatos esse. ui
gili sclã propter iltitidinẽ telor turris lignea que nostra
fuisset ab unouitiũ fecit usq ad tabulatum sclm et tertiuĩ. ẜodẽ
tp̃e promuro pugnarunt acerrĩe turri mũm ut suꝑiorẽ incen¬
derunt iderco quoduentũ opidam scdm̃ habuerũt. hi sequẽti
luce materfimilias de niro se deiecit ad nos et tusilut dixẽq
sereũ familia constitutũ habuisse ut una transfuggerent acdc̃e¬
sarem illam oppressam et uigulatam ħ preterea tp̃r tabelle
de muro siuut deiect&e m quibus scriptũ est muentũ l. mima¬
tus cesarisi mͥ uitã tribues. Qm̃ ab cii. pompeio sum deserto

Expanded text:
Quod difficile erat factu, ut eam turrem sine periculo quis incenQuod difficile erat factu, ut eam turrem sine periculo quis incenderet. Ita fune crura deligatus,52 cum propius accessisset, ab oppidanis est occisus. Eadem nocte transfuga nuntiavit Pompeium et Labienum de iugulatione oppidanorum indignatos esse. § 19 Vigilia secunda propter multitudinem telorum turris lignea, quae nostra fuisset, ab imo vitium fecit usque ad tabulatum secundum et tertium. Eodem tempore pro muro pugnarunt acerrime et turrim nostram ut superiorem incenderunt, idcirco quod ventum oppidani secundum habuerunt. Insequenti luce materfamilias de muro se deiecit et ad nos transsiliit dixitque se cum familia constitutum habuisse ut una transfugerent ad Caesarem; illam oppressam et iugulatam. Hoc praeterea tempore tabellae de muro sunt deiectae, in quibus scriptum est inventuius Cesari. Si michi vitam tribuis, quoniam a Gneo Pompeio sum desertus,
Abbreviated transcription (Latin):
castris fusset. uxorem et filiũ i oppido reliquerat dñm
iugulauit et ita clama cesaris presidus in pompei castra
liscessit et mditiũ glande seriptim misit per quod certior
fieret cesar que m oppido ad defendendũ cõꝑarentur. Ita
uuteris acceptis cũ m oppidũ reuertisset qui mictere glandem
nstriptim solebant Insequenti tempore duo lusitam fc̃s trans¬
fuger renũci.trunt Q. pompeñi contionẽ habuisse qm̃ op¬
pido subsidio nõ possẽt uenire noctu ex aduersarior conspec¬
tu se deducerent ad mare uersum unũ respondisse ut potius
ad dmncandum descenderent quã sigñ̃ fuge ostenderẽt
eũ qui ita locutus ẽẽt iugulanĩ. Eoden tp̃r tabellarii eius
elepnsi qui ad oppidũ ueniebant quoꝵ litteras cesar opidanis
abiecite et qui uitam sibi peteret uissit currẽ ligucã oppida¬
noꝵ meeudere. Isibi fecissẽt ei se promisit omĩa concessurũ

Expanded text:
castris fuisset — uxorem et filios in oppido reliquerat — dominum castris fuisset — uxorem et filios in oppido reliquerat — dominum iugulavit et ita clam a Caesaris praesidiis in Pompei castra discessit . . . et indicium glande scriptum misit, per quod certior fieret Caesar quae in oppido ad defendendum compararentur. Ita litteris acceptis, cum in oppidum revertisse qui mittere glandem inscriptam solebat.51 . . . Insequenti tempore duo Lusitani fratres transfugae nuntiarunt quam Pompeius contionem habuisset: quoniam oppido subsidio non posset venire, noctu ex adversariorum conspectu se deducerent ad mare versum; unum respondisse ut potius ad dimicandum descenderet quam signum fugae ostenderet; eum qui ita locutus esset iugulatum. Eodem tempore tabellarii eius deprensi qui ad oppidum veniebant: quorum litteras Caesar oppidanis obiecit et, qui vitam sibi peteret, iussit turrem ligneam oppidanorum incendere; id si fecisset, ei se promisit omnia concessurum.
Abbreviated transcription (Latin):
en. pompei factus eẽm et hanc uirtutis constantĩa nitua
uictoria nõ illuus callamitate p̃starẽ eꝰ funeste laudes
quĩ ad hanc fortunã reciderunt ut cr.mdigentes p̃si
mimero qui neq neq in illius prospera acie pͥmã fortu¬
nã neq i aduersa scdãm obtinuimus uictoriã. Qi
lecgionũ tot impetus sustentantes nocturins diurmsꝙ
operibus gladiatoꝵ ictus teloꝵ missus expectantes uidi
et deserti apompeio tua uirtute suꝑati salutem atua clementia
tib̾ tulluis et eũ introeuntem̃ .c. antomiꝰ insecutus ne ẽẽt reuẽr¬
tit ad portam et hominẽ apprehendit. Quod tib̾. eũ fieruraĩa¬
uertit semel pugionẽ eduxisset manũ eius meidit ita refir¬
gerunt ad cesarem. Eodemq tp̃r fignifer de legione pͥma
transsugit et non timuit quo clie equestre p̃liũ factũ ẽẽt
suo signo pisse homines .xxxu. I Iec liceret castris cii. pompei
nuntiare neq dicere ꝑusse quãquã seruus cuiꝰ dñs ĩ cesaris

Expanded text:
et hanc virtutis constantiam in tua victoria, non in illius calamitate praestarem. Cuius funestae laudes quoniam ad hanc fortunam reciderunt ut cives Romani indignumero, qui neque in illius prospera acie primam fortunam neque in adversa secundam obtinuimus,45 qui legionum tot impetus sustentantes, nocturnis diurnisque operibus gladiorum ictus telorumque missus exceptantes, relicti et deserti a Pompeio, tua virtute superati salutem a tua clementia Tib. Tullius; et cum introeuntem Catonem Antonius insecutus non esset, revertit ad portam et hominem apprehendit. Quod Tiberius cum fieri animadvertit, simul pugionem eduxit et manum eius incidit. Ita refugerunt ad Caesarem. Eodemque tempore signifer de legione prima transfugit, et innotuit, quo die equestre proelium factum esset, suo signo perisse homines XXXV, neque licere castris Cn. Pompei nuntiare neque dicere perisse quemquam.50 Servus, cuius dominus in Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
neno enĩ aut in prouincia natus aut uernacle legionis milites
aut diuturnitatem iam factus proiũcialis quom nũo erat seda
legio non cũ oi prouĩcia consenserat modio cassi nã legionẽ xxx
et xxi. paucis mensibus in italia scriptas cesar attribuerat
longino Quinta legio nꝑibierat confecta uitim nĩciatur
irbatus reficit se celeriter et ad cassiũ iusendũ profi
re cognita .xxx. legio signa corclubam nnfert ad auxiliũ fe¬
rendũ imꝑatori suo facit idẽ .xxi. Subsequitur has .u. cum
due legiones relique eẽnt in castris secundami uerit
factum suꝑiorũ ꝑmansit insentencia legio uernacula nec
llo timore de gradu deiecta est cassius eos qui nom
erant conscu cecdis iubet comp̃hendi legiones .u. in castra

Expanded text:
Nemo enim aut in provincia natus, ut vernaculae legionis milites, Nemo enim aut in provincia natus, ut vernaculae legionis milites, aut diuturnitate iam factus provincialis, quo in numero erat secunda legio, non cum omni provincia consenserat in odio Cassi: nam legionem XXX. et XXI. paucis mensibus in Italia scriptas Caesar attribuerat Longino, quinta legio nuper ibi erat confecta. § 54 Interim num animo perturbatus reficit se celeriter et ad Cassium visendum proficiscitur. Re cognita XXX. legio signa Cordubam infert ad auxilium ferendum imperatori suo. Facit hoc idem XXI. Subsequitur has V. Cum duae legiones reliquae essent in castris, secundani, verifactum superiorum. Permansit in sententia legio vernacula nec ullo timore de gradu deiecta est. § 55 Cassius eos qui nominati erant conscii caedis iubet comprehendi; legiones in castra
Abbreviated transcription (Latin):
ibi tuafius et .l. mergilio simili confidentia flaccũ municipẽ
suũ adiuuant. Erant em̃ om̃s italicenses ad ipĩu longinũ.l.
licilius squillus inuolat iacentẽ q leuibus saueiat plagis cõcurri¬
tur ad cassiũ defendendũ Semꝑ eñ berones compluresq euo¬
catos cũ teł secũ hr̃e consueuerat a quibus cũ ceteri intercludũ
qui ad cecdem faciendam subsequebantur quo in nuͬo fuit cal¬
purmꝰ saluianus et manilius tusculus munitius intersaxa que
iacebant in itinere diffugiens oppͥmitur et relato doniũ cas
ad eum deducitur racilius in proximã se domũ fa
sui confert dũ certũ cognosceret confectus ne cassauis eẽt
laterensis cum id non dubitaret ac currit letus in castra annlitib
uernaculis et scdẽ legionis quibus audio sciebat p̃cip
eẽ gratulatur tollitur amultitudine intribunal pretor appellã

Expanded text:
Ibi T. Vasius et L. Mercello simili confidentia Flaccum, municipem Ibi T. Vasius et L. Mercello simili confidentia Flaccum, municipem suum, adiuvant: erant enim omnes Italicenses. Ad ipsum Longinum L. Licinius Squillus involat iacentemque levibus sauciat plagis. § 53 Concurritur ad Cassium defendendum: semper enim Berones complurisque evocatos cum telis secum habere consuerat. A quibus ceteri intercluduntur qui ad caedem faciendam subsequebantur; quo in numero fuit Calpurnius Salvianus et Manilius Tusculus. Minucius inter saxa quae iacebant in itinere fugiens opprimitur et relato domum Cassio ad eum deducitur. Racilius in proximam se domum familiaris sui confert, dum certum cognosceret confectusne Cassius esset. L. Laterensis, cum id non dubitaret, accurrit laetus in castra militibusque vernaculis et secundae legionis, quibus odio sciebat praecipue Cassium esse, gratulatur; tollitur a multitudine in tribunal, praetor appellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Redditus eius fuit celerior omniũ opmione nõ enĩ laboraut
iugilantia cupienti p̃sertim aliquid cassio deerat excercitu
coacto in unũ locum castris ad cordubam positis procontiõe
militibus exponit quas res cesaris ussu gerere deberet pol¬
licetur his cũ in mauretaniam traiecisset᷑ sestercios se datu
uintam fore in hispauiam legionẽ ex contencione se
dubam recepit eoq ip̃o die tempore post meridiano cũ
in basilicam ueniret quidã minutius silodiens .l. rasili¬
cili libellũ quasi aliquid ab eo postularet ut muił
tracdit. Demde post raciliũ nã is iatus cassi tegebat qͣsi
responsũ peteret celeriter dato lato cũ se nisinu̾asse̾t sinistra
corripit uerso dextraq bis ferit pugione clamore sublato
fit a cõuratis impetus uniuersis Munatius faccꝰ proximũ
gladio traicit littorẽ hoc intfecto Q. cassiũ legatũ iuilnerat

Expanded text:
Reditus eius fuit celerior omnium opinione: non enim labor aut Reditus eius fuit celerior omnium opinione: non enim labor aut vigilantia cupienti praesertim aliquid Cassio deerat. § 52 Exercitu coacto in unum locum castris ad Cordubam positis pro contione militibus exponit quas res Caesaris iussu gerere deberet, polliceturque eis, cum in Mauretaniam traiecisset, sestertios centenos se daturum; quintam fore in Hispania legionem. Ex contione se Cordubam recepit eoque ipso die tempore postmeridiano, cum in basilicam iret, quidam Minucius Silo cliens L. Racili libellum, quasi aliquid ab eo postularet, ut miles ei tradit, deinde post Racilium — nam is latus Cassi tegebat —, quasi responsum peteret, celeriter dato loco cum se insinuasset, sinistra corripit aversum dextraque bis ferit pugione. Clamore sublato fit a coniuratis impetus universis. Munatius Flaccus proximum gladio traicit lictorem; hoc interfecto Q. Cassium legatum vulnerat.
Abbreviated transcription (Latin):
oclerant cum ciuus nomĩe pectabant sibiq quod rapuerãt
acceptum ferebant quod interciderat aut erat interpella¬
tuni cassio assignabant quintã legionẽ nouã comseribit
augetur audiũ et ip̃o dilecte et sumptu adite legionis
complentur equitũ .ii. nuł. maximisq ornantur impẽsis
nec prouincie daturulla requies. Interim litteras accepit
a cesare ut in affricam excitum traiceret ꝑq maureta¬
neam ad fines nunuidie ꝑueniret quod magna .cii. põpeio
uiba miserat auxilia maioraq missurus existimabatur
quibus litteris acceptis insolenti uoluntate efferebantur
quod sibi nouarum prouĩciarũ et felicissimi regni tãta
oblata eẽt facultas Itaq ip̃e in lusitaniã proficiscitur ad
legiones arcessencdas auxiliaq adducenda certis hõib
dat negotiũ ut frumentũ nauesq .c. p̃parentur peciũe¬
q describerentur atq imꝑarentur ne qͣres cum redisset moraret᷑.

Expanded text:
oderant eum cuius nomine peccabant, sibique quod rapuerant oderant eum cuius nomine peccabant, sibique quod rapuerant acceptum referebant, quod interciderat aut erat interpellatum Cassio assignabant. Quintam legionem novam conscribit. Augetur odium et ex ipso dilectu et sumptu additae legionis. Complentur equitum III milia maximisque ornantur impensis: nec provinciae datur ulla requies. § 51 Interim litteras accepit a Caesare, ut in Africam exercitum traiceret perque Mauretaniam ad finis Numidiae perveniret, quod magna Cn. Pompeio Iuba miserat auxilia maioraque missurus existimabatur. Quibus litteris acceptis insolenti voluptate efferebatur, quod sibi novarum provinciarum et fertilissimi regni tanta oblata esset facultas. Itaque ipse in Lusitaniam proficiscitur ad legiones arcessendas auxiliaque adducenda; certis hominibus dat negotium ut frumentum navesque C praepararentur pecuniaeque describerentur atque imperarentur, ne qua res cum redisset moraretur.
Abbreviated transcription (Latin):
bus prouincie constituit exsoluere et ut largitionis postulat
consuetucdo ꝑ causam liberalitatis speciosam plura largitori
querebantur pecunie locuipletibus imꝑabantur quas lon¬
gunus sibi expensas ferri non tantũ paciebatur s et̃ cogebat¬
in gregem locupletamni simultantiũ cause tenues coiciebant᷑
neq ullum genus questus aut magni et eiudentis aut mini¬
mi et sordidi p̃terinictebatur quo domus et tribiuial imꝑato¬
risuacaret nenio erat qui modo aliquam iacturã facere
posset qui aut uadimonio teneretur aut i reos referret
Ita magna etiam sollicitudo periculorũ ad iacturas et det̾¬
mentis rei familiaris adiũgebatur quib de causis accidit
ut cũ longinus imꝑator eadem faceret et que fecerat q̃¬
stor similiã rursus de morte eius prouĩciales consilia mirẽt
horum oliũ confirmabant non nulli familiares eius qͥ
cũ milla societate uersarentur rapmarum inchilominus

Expanded text:
bus provinciae constituit exsolvere; et ut largitionis postulat bus provinciae constituit exsolvere; et ut largitionis postulat consuetudo, per causam liberalitatis speciosam plura largitori quaerebantur. Pecuniae locupletibus imperabantur, quas Longinus sib expensas ferri non tantum patiebatur sed etiam cogebatin gregem locupletium simultatium causa tenues coiciebantur, neque ullum genus quaestus aut magni et evidentis aut minimi et sordidi praetermittebatur quo domus et tribunal imperatoris vacaret. Nemo erat, qui modo aliquam iacturam facere posset, quin aut vadimonio teneretur aut in reos referretur. Ita magna etiam sollicitudo periculorum ad iacturas et detrimenta rei familiaris adiungebatur. § 50 Quibus de causis accidit ut, cum Longinus imperator eadem faceret quae fecerat quaestor, similia rursus de morte eius provinciales consilia inirent. Horum odium confirmabant non nulli familiares eius qui, cum in illa societate versarentur rapinarum, nihilo minus
Abbreviated transcription (Latin):
u rem feliciter gerebat alexandrieq cũ ꝑiculo magno tũ
ctiã tũ maiore ꝑiculi fama dimicabat.q. cassius longnuis
inhispania propretore prouĩcie ulterioris optimnendẽ caus
relictus siue consuetudine nature sue siue oclio quod in
illam prouintiam succepserat questor ex nsiclus ibi uulue¬
tus magnas odu sui fecerat accessiones quo uel ex
sua cũ de se mutuo sentire prouĩciam crederet uel mutis
iduertere poterat et compensare offensionẽ proi
ꝙͣ illuxit ania meclobrege̾m opꝑidum montẽ q̃ ħminiun
expugnasset quo medobrigenses confugerant Ibiq impe
rea et magnũ magna p̃mia singulis concedebat que specio¬
sum reddebant p̃sentẽ ex̃citus amorẽ paulatim tamẽ et
octulte militarẽ disciplinã seueritatemq muniebat. Cassiꝰ
legionibus in hiberna dispositis ad is dicendum cordubã
se recepit. Contractũ q in ea ars alienĩ grauissimis honeri¬

Expanded text:
li rem feliciter gerebat Alexandreaeque cum periculo magno tum li rem feliciter gerebat Alexandreaeque cum periculo magno tum etiam maiore periculi fama dimicabat, Q. Cassius Longinus, in Hispania pro praetore provinciae ulterioris obtinendae causa relictus, sive consuetudine naturae suae sive odio quod in illam provinciam susceperat quaestor ex insidiis ibi vulneratus, magnas odi sui fecerat accessiones, quod vel ex conscientia sua, cum de se mutuo sentire provinciam crederet, vel multis advertere poterat, et compensare offensionem provicum in Lusitania Medobregam oppidum montemque Herminium expugnasset, quo Medobregenses confugerant, ibique imprea et magna praemia singulis concedebat; quae speciosum reddebant praesentem exercitus amorem, paulatim tamen et occulte militarem disciplinam severitatemque minuebant. § 49 Cassius legionibus in hiberna dispositis ad ius dicendum Cordubam se recepit contractumque in ea aes alienum gravissimis oneri
Abbreviated transcription (Latin):
fert in quam plures quã cũ confugerunt depressa scapha
uulneratus tamen adnatat ad siũi mnyoparonẽ. Eo receptꝰ
uinelicarat At uatinius rebene gesta receptiu ceemit siusq
omibus incolumibus in eũ se portum uictor recepit quo expor¬
tu classis octauii ad dimicandũ processerat Capit ex eo p̃lio pẽ¬
tirenem unã treiremes duas licrotas uul. compluresq remige
se ex fuga creclebat octauiũ. Erat meũ nobilissimũ regionĩ
earũ oppidũ cõunctissimũq octauio Quo ut uenit oppi¬
dani supplices se uatinio dediderunt comꝑitq ip̃m octaui
parus raucisq nauigiis uento scdõ regionẽ greci
tisse .Inde ut siciliam demele africam peteret. Ita breui spa¬
cio re p̃clarissime gesta prouincia recepta et cornifĩcio reddita
aduersarioszum ex illo toto sinu expulsa uctor se br¬
disium icolumi excercitu et classe recepit. His aũt tpr̃ib

Expanded text:
confert; in quam plures cum confugerent, depressa scapha confert; in quam plures cum confugerent, depressa scapha vulneratus tamen adnatat ad suum myoparonem. Eo receptus, vindicarat. § 47 At Vatinius re bene gesta receptui cecinit suisque omnibus incolumibus in eum se portum victor recepit, quo ex portu classis Octavi ad dimicandum processerat. Capit ex eo proelio penterem unam, triremis duas, dicrotas VIII complurisque remiges se ex fuga credebat Octavium. Erat in ea nobilissimum regionum earum oppidum coniunctissimumque Octavio. Quo ut venit, oppidani supplices se Vatinio dediderunt, comperitque ipsum Octavium parvis paucisque navigiis vento secundo regionem Graeciae petisse, inde ut Siciliam, deinde Africam caperet. Ita brevi spatio re praeclarissime gesta, provincia recepta et Cornificio reddita, classe adversariorum ex illo toto sinu expulsa victor se Brundisium incolumi exercitu et classe recepit. § 48 Eis autem te
Abbreviated transcription (Latin):
ieͥ rem cõmictere maluit Itaq pͥmus sua quĩq re
quadriremẽ ipũis octaui impetũ fec̃. Celerrime fortissime¬
q contra illo remigante naues aduerse nr̃is rostris cõcur¬
rerunt Adeo uehementer ut nauis octauiana rostro disci¬
so ligno contineretur cõmictitur acriter reliquis locis p̃lium
concurriturq ad cluces maxime nã cũ suo quisq auxilium
ferret magnũ cominꝰ inaugusto mari p̃liũ fctm̃ est ꝙͣtoq
coniunctis mag̃ nauibiis confligendi potestas dabatur tãto
suꝑiores erant uatiniam qui admiranda uirtute ex sius
nauibus in hostiũ naues transilire non dubitabant et
dmucatione equata longe superiores uirtute rem feliciter
gerebant Depriutur ipĩus octauii quadriremis Multe
preterea capiuntur aut rostris ꝑforate merguntur
propugnatores octauiani partim in nauibus ingulãt᷑
rtim in mare precipitantur Ip̃e octauus se in scap

Expanded text:
tunae rem committere maluit. Itaque primus sua quinqueremi tunae rem committere maluit. Itaque primus sua quinqueremi in quadriremem ipsius Octavi impetum fecit. Celerrime fortissimeque contra illo remigante naves adversae rostris concurrerunt adeo vehementer ut navis Octaviana rostro discusso ligno contineretur. Committitur acriter reliquis locis proelium concurriturque ad duces maxime: nam cum suo quisque auxilium ferret, magnum comminus in angusto mari proelium factum est. Quantoque coniunctis magis navibus confligendi potestas dabatur, tanto superiores erant Vatiniani; qui admiranda virtute ex suis navibus in hostium navis transilire non dubitabant et dimicatione aequata longe superiores virtute rem feliciter gerebant. Deprimitur ipsius Octavi quadriremis, multae praeterea capiuntur aut rostris perforatae merguntur; propugnatores Octaviani partim in navibus iugulantur, partim in mare praecipitantur. Ipse Octavius se in scapham
Abbreviated transcription (Latin):
guã exꝑte confẽctam ex nauiculis aucturiaris haberet cogno¬
sceret confisus sua classe substitit ad insulam tauridem qua
regione uatimus nisequens nauigabat non quod actiũ ibi
restitisse sciret sed quod eũ longuis progressum insequi de¬
creuerat cũ propius tauridem accessisset dissensis sius nauibꝰ
quod et tempestas erat turbulenta et milla suspicio hostis re¬
pente aduersam ad se uenientẽ nauẽ autẽnis ad mediũ malũ
demissis instructa propugnatoribis animũ aduertit. Quoe
ubi consperit celeriter uela subduci dimictiq auctennas ussit
et milites armari et uexillo sublato quo pugnãdi dabat si¬
gnũ que pͥme naues subsequebantur idem ut facerent signi¬
ficabat parabant se uatiniani repente oppressi parati deinceps
octauiani demceps ex portu procedebant Instruitur utrĩq
es ordine disposita magis octauiaua paratior mili
magiuitudine neq nuͣo pareni eẽ fortiite dimucationi for¬

Expanded text:
gna ex parte confectam ex naviculis actuariis habere cognogna ex parte confectam ex naviculis actuariis habere cognosset, confisus sua classe substitit ad insulam Tauridem; qua regione Vatinius insequens navigabat, non quo Octavium ibi restitisse sciret, sed quod eum longius progressum insequi decreverat. Cum propius Tauridem accessisset distensis suis navibus, quod et tempestas erat turbulenta et nulla suspicio hostis, repente adversam ad se venientem navem antemnis ad medium malum demissis instructam propugnatoribus animum advertit. Quod ubi conspexit, celeriter vela subduci demittique antemnas iubet et milites armari et vexillo sublato, quo pugnandi dabat signum, quae primae naves subsequebantur idem ut facerent significabat. Parabant se Vatiniani repente oppressi; parati deinceps Octaviani ex portu procedebant. Instruitur utrimque acies, ordine disposita magis Octaviana, paratior militmagnitudine neque numero parem esse fortuitae dimicationi, for
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tarduus fieret ꝙͣ ꝑiculũ nr̃orũ flagitabat qui sustinere
impetũ octauii nõ poterant nauibus actuarus quãr erat mĩs
satis magnus magnitudine ꝙͣq non satis iusta ad p̃liandũ
rostra imposuit has acluctas nauibus longis et nuͣo classis
aucto militibus ucteranis impositis quorum magnã copiani
habebat ex om̃ibus legionibis qui nũo egrorũ relicti erãt
brundisu cũ ex̃citus in greciam transportaretur profectus
est in illxricum maritumasq non nullas ciuitates que clefece¬
rant octauioq se tracliderant partim recipiebat partim rema¬
uẽtes in consilio suo p̃ter uehebatur nec sibi ullius rei moram
cessitatemq miũgebat quin quod celerrime posset
tauiũ ꝑsequeretur hunc oppugnãtem epidaurũ terra mari¬
q ibi nr̃m erat p̃sidiũ aduentu suo liscedere ab oppugnacõe
coegit p̃sidiũq nr̃m recepit octauius cũ uatinũ classem ma¬

Expanded text:
cum tardius fieret quam periculum nostrorum flagitabat, qui sustinere cum tardius fieret quam periculum nostrorum flagitabat, qui sustinere impetum Octavi non poterant, navibus actuariis, quarum numerus erat satis magnus, magnitudo nequaquam satis iusta ad proeliandum, rostra imposuit. His adiunctis navibus longis et numero classis aucto militibus veteranis impositis, quorum magnam copiam habebat ex omnibus legionibus, qui numero aegrorum relicti erant Brundisi, cum exercitus in Graeciam transportaretur, profectus est in Illyricum maritimasque non nullas civitates, quae defecerant Octavioque se tradiderant, partim recipiebat, partim remanentis in suo consilio praetervehebatur nec sibi ullius rei moram necessitatemque iniungebat quin quam celerrime posset ipsum Octavium persequeretur. Hunc oppugnantem Epidaurum terra marique, ubi nostrum erat praesidium, adventu suo discedere ab oppugnatione coegit praesidiumque nostrum recepit. § 45 Octavius cum Vatinium classem ma
Abbreviated transcription (Latin):
se recepit sũmaq edifficultate rerũ omniũ pressus paucis mẽsi¬
bus morbo perut.Ciuus et infelicitas uiui et subita mors in ma¬
gna spem octauiũ adcluxit prouincie potiunde ꝗͣ taniẽ dutuiꝰ
m rebus scdĩs et fortuna que plurinũ mbellis potest. diligẽcia¬
q cornificu potest et uirtus. Uatini uersari passa non est.
Uatiuuis brundisu cũ esset cognitis rebus que geste erant in
illiricũ cũ crebris litteris cornficu ad auxiliũ proiĩcie ferẽ¬
ĩ euocarctur et.m. octaniũ audiret cũ barbaris fede pere
classem ꝑse ꝑtim pedestribus copus ꝑbarbaros et si graui ualitudi
affectus iux corꝑis uiribus animũ sequebatur tamẽ uu
uicit incõmodum nat̾e̾ difficultatesq et hiemis et sũbite p̃pa¬
rationis sam cũ ip̃e paucas in portu naues longas haberet lr̃as
m achiaui ad calenũ misit uti sibi classe cõmitteret Quod

Expanded text:
se recepit summaque ibi difficultate rerum omnium pressus paucis mensise recepit summaque ibi difficultate rerum omnium pressus paucis mensibus morbo periit. Cuius et infelicitas vivi et subita mors in magnam spem Octavium adduxit provinciae potiendae; quem tamen diutius in rebus secundis et fortuna, quae plurimum in bellis potest, diligentiaque Cornifici et virtus Vatini versari passa non est. § 44 Vatinius Brundisi cum esset, cognitis rebus quae gestae erant in Illyrico, cum crebris litteris Cornifici ad auxilium provinciae ferendum evocaretur et M. Octavium audiret cum barbaris foedera peclasse per se partim pedestribus copiis per barbaros, etsi gravi valetudine adfectus vix corporis viribus animum sequebatur, tamen virtute vicit incommodum naturae difficultatesque et hiemis et subitae praeparationis. Nam cum ipse paucas in portu navis longas haberet, litteras in Achaiam ad Q. Calenum misit, uti sibi classem mitteret. Quod