comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ba excausis uisũ ẽ frũ optimũ lega¬
tos adeũ nutte̾ qui nũciarẽt hre se¬
cũ . ce. de rei pblice statu mag̾sq de
aebꝯ colloqui loci ad id ac tp̃ris oppor¬
tum ellectõe ⁊egis ẽẽ Nuit tã mo¬
deste legatiom i selẽtissimu ille res¬
ueniat ¶qͥde̾ ĩ possessionẽ Ce. neq siue
excitu pedẽ positurꝰ neq excitũ eo faci¬
le pductꝯ̃ siz pro iude fateor nurari qͥd
bꝯ me romanis iumisco aut q̃ cã in
fiues galliaru quas u̾i belli uire q̃si¬
tas scirẽt Ce. et romana signa per¬
trayit. Hoc respõso accepto Ce. legatos
adeunde renttit qui hec referant
puli Roniam beneficioꝵ ĩ menior nich
uuꝑatoris et amici sui colloqͥũ ⁊ecusaret
seq sͥ dictͥꝰ fu̾it hec madare ne scilic
ulla gͣnianoꝵ nouã manũ trasferat
in gallias¶E diũs amicis plli romani
coru̾q socus obsides restitueret bello ĩ

Expanded text:
 ex causis visum est factu optimum legatos ad eum mittere, qui nuntiarent habere secum Cesarem de rei publice statu magnisque de rebus colloqui: loci ad id ac temporis opportuni electionem regis esse. Huic tam modeste legationi insolentissimum ille resveniat. Equidem in possessionem Cesaris neque sine exercitu pedem positurus neque exercitum eo facile pbus me romanis immisceo?, aut que causa in fines Galliarum, quas michi belli iure quesitas scirent, Cesarem et romana signa pertraxerit. Hoc responso accepto, Cesar legatos ad eumdem remittit, qui hec referant:puli romani beneficiorum immemor nichil superbe romani imperatoris et amici sui colloquium recusaret, se, que sibi dicturus fuerit, hec mandare: Ne scilicet ullam Germanorum novam manum transferret in Gallias, Eduis amicis populi romani eorumque sociis obsides
Abbreviated transcription (Latin):
iõ s ad sũmũ gradũ regiuq fasti¬
gui ascẽdẽdi q̃ cũcta sͥ friuola atqr alio
recasura romano sͥ imꝑio ꝓuidetat
se oĩa Romanoꝵ iuditio se frĩ pꝰ hitu
iudignabat᷑ ac dolebat his aductus
et uiciiorũ qͥbꝰ modis pet̾at heniuo¬

Expanded text:
modo, sed ad summum gradum regnique fastigium ascendendi. Que cuncta sibi frivola atque alio recasura romano sub imperio providebat. Super omnia Romanorum iudicio se fratri posthabitum indignabatur ac dolebat. His adductus et vicinorum, quibus modis poterat, benevo
Abbreviated transcription (Latin):
colliit᷑ uł cesoꝵ uł ĩ bello cõsũptoru
¶Simiłq illud apparet ex his qͥ noctu
aẜlio fugert̃ p̾ter illa ser pulia q̃ ad Ee.
exitinere retracta memoraiumꝰ qͣtuor¬
decim milia uł uulueribꝰ uł lasfitudaͤ.
uł alus quos bellũ fert caiba pusseshec
uigaliis pͥma. Ce. nota uictoria ẽ que
nõ tam komãis ip̃is ꝙͣ gallis fere oĩbꝰ
ac suspta erat ferme gͥ ex oĩba galliaꝵ
urbibus legtatoẽs pͥncipu̾ gratulãtes
Is pactis dies totiꝯ galie cõcilio¬
reu̾tũt᷑ petitoq et cõcesso secretiore col¬
loqͥo gemiẽtes ac merore inuno ꝑfusi
se de rebꝰ acturos q̃ siqua uel tenuiri¬
mula ĩ yb̾licũ erupissẽt morte eis
data fide silentii diuuitiatꝰ ĩ leqͥnda ꝑtes
õiui exsecutꝰ ario iusti insolẽs et ĩ ma̾e
uigũ atq abiectũ et ficbile galliaru¬

Expanded text:
colligitur vel cesorum vel in bello consumptorum, simulque illud apparet, ex iis, qui noctu e prelio fugere, preter illa sex millia, que ad Cesarem ex itinere retracta memoravimus, quatuordecim millia vel vulneribus vel lassitudine vel aliis, quos bellum fert, casibus periisse. Hec in Galliis prima Cesaris nota victoria est, que non Romanis ipsis, quam Gallis fere omnibus ac suspecta erat. Ferme igitur ex omnibus Galliarum urbibus legationes principum gratulantes is peractis, dies totius Gallie conciliorevertuntur, petitoque et concesso secretiore colloquio, gementes ac merore nimio perfusi se de rebus acturos, que si qua vel tenui rimula in publicum erupissent, mortem eis Data fide silentii, Divitiacus in loquendo partes omnium executurus Ariovisti insolens et immane iugum atque abiectu
Abbreviated transcription (Latin):
błe nisi acc. ft̃m eẽt et claris aucto¬
ribꝰ scͥptũ mãdatũq meniorie qui
rebꝰ ip̃is ĩt. fuere magnĩ tñ nich¬
omiꝰ aĩose sed ĩ caute gẽtis iudiciũ
ꝓiude legatis redeu̾tiba ad p̃fixum
die negat aliꝙͥ de his q̃ reterẽt se fac¬
turũ .ct. neq s̃ romão more ꝑ ami
cos fiues armatis es citibꝰ uia dare
illi respõtõe hĩta se delusos ĩtellecye¬
rũt mesti et irati ꝑuada fluis alia
atq alio ubi ꝓfũditas nũor eẽt ũc
pedibꝰ u̾s uĩctis nauigiis et sepe
ꝑ tenebras aditũ tentauert is quona
cꝯ tñ frustra fuit łiomãis ẽĩ tpre.
atq loco adresistẽcia patis hac ne¬
cessitate ad it̃ aliuid qd̾ ĩt̾. ꝯsilia pͦ.
se quanis nolẽtibꝰ piculosissimũ sci¬
ebãt pͥm.. illos p̾ciba ne ꝙͥꝙͣ experti
gẽcui gr̃a studio carebat cupide gͦ
se ꝓheluctis apd̾ sequanos ĩ t̾xonẽs
trãsitũ impetrat ultro citro q datis
obsidibꝰ ĩde ne trasire ꝓhibeãr huis

Expanded text:
e factum esset et a claris auctoribus scriptum mandatumque memorie, qui rebus ipsis interfuere, magnum tamen nichilominus animose, sed incaute gentis indicium. Proinde legatis redeuntibus ad prefixum diem, negat aliquid de his, que peterent, se facturum Cesar, neque sibi romano more li fines armatis exercitibus viam dare. Illi, responsione habita, se delusos ubi intellexerunt, mesti et irati per vada fluminis alia atque alia, ubi profunditas minor esset, nunc pedibus, nunc iunctis navigiis, et sepe per tenebras aditum tentaverunt. Is conatus tamen frustra fuit, Romanis omni tempore ac loco ad resistentiam paratis. Hac necessitate ad iter aliud, quod inter consilia prima Sequanis nolentibus, periculosissimum sciebant, primo illos precibus nequicquam experti, gentium gratiam studio querebat. Cupide ergo se pro Helvetiis apud Sequanos interponens transitum impetrat, ultro citroque datis obsidibus, inde ne transire prohibeant, hinc
Abbreviated transcription (Latin):
eñ ee̾citũ itinere fatigatũ se qr
cũ maxĩe cõquirẽdis nulitib occu¬
paret repẽtina hostiũ turbaret ii¬
aresie delberãdi spaciũ poposcit
uissis legatis idibꝰ apͥlis ad se redi
ameoi tp̃re suor pit̾. et ĩ colas
fictꝯ opa ab ip̃o lacu ad mõtẽ uiru
quẽ pͥdixĩꝰ decẽ nouẽ nulia passuũ

Expanded text:
en exercitum itinere fatigatum seque tum maxime conquirendis militibus occupatum repentina hostium turbaret incursio, deliberandi spatium poposcit. Iussis legatis idibus Aprilis ad se redire, medio tempore suorum pariter et incolarum fretus opera ab ipso lacu ad montem Iuram, quem prediximus, decem no
Abbreviated transcription (Latin):
frumẽta ꝓmissa nõ nutterẽt se qr ĩ ee
bello destituerẽt edui qd̾ eoꝵ marime
suscepiss ortatu certis inditus notũ
donorig̾e eduũ ciuiꝰ et potẽcia et au¬
dacia par et apd̃ sues gr̃a ingens
or̃onibꝰ eduoꝵ aĩes a Romanis auerte
asserẽce homianos sa heluetios uice¬
runt nõ illic bellãdi fiuẽ fcũros esse
nempe gallie ymo orbis adimpiũ au¬
helautes ꝓ uide si renitꝰ ẜuiẽdũ sit mł¬
to equiꝰ eduos sue iugũ ge̾tis laturos
conuectẽt᷑ ebstare qu etia heluetices
obtiuuisse cladẽ q eiꝰ oꝑa nuꝑ acceptã
eẽ ꝙ ip̃e qͥ eduoꝵ p̾fuiss eqͥtatui simu¬
lato metu pꝰ. fugiẽs cet̾os fug̾e docuiss
erat donorix iumor fr̃ diuitiati qͥ tc̃
apd̾ edues colle galisco sũme rer pre¬
erat cuꝰ ne erga Romãos ac.ce. spec¬
tãtissima fides erat at donorix iłtũ
afrẽ diu̾sꝰ occulto Rõanoꝵ odio atq
helueticoꝵ studio stuabat ¶am̃ ⁊ illor

Expanded text:
frumenta promissa non mitterent, seque in illo frumenta promissa non mitterent, seque in illo bello destituerent Edui, quod eorum maxime suscepisset hortatu, certis indiciis notum fit Domnorigem Eduum, cuius et potentia et audacia par, et apud suos gratia ingens orationibus Eduorum animos a Romanis avertere, asserentem Romanos, si Helvetios vicerint, non illic bellandi finem facturos esse, nempe Gallie, immo orbis ad imperium anhelantes. Proinde si penitus serviendum sit, multo equius Eduos sue iugum gentis laturos convectentur, obstare. Quin etiam Helvetios obtinuisse, clademque eius opera nuper acceptam esse, quod ipse, qui Eduorum prefuisset equitatui, simulato metu primus fugiens ceteros fugere docuisset. Is erat Domnorix iunior frater Divitiaci, qui tunc apud Eduos collega Lisco summe rerum preerat, cuiusve erga Romanos ac Cesarem spectatissima fides erat. At Domnorix multum a fratre diversus occulto Romanorum odio, atque Helvetiorum studio exestuabat. Nam et illorum
Abbreviated transcription (Latin):
hus ẜuadis obsides det. Ad ealegatꝯ
helucties amaioribꝰ suis obsides nõ
dare s reciꝑe de disisse respõdit eiꝰ se
rei testes nolle aliesꝙ̃ Ro mãos/ Sic ĩ¬
fecto racis negocio digressi die ꝓxio
utnq castra ꝓmouẽt ¶Ce. ad exrloran¬
das hostis uias qͣtuor nulia eqͥtũ gal¬
licoꝵ quos ab edius corũq auxiliaribꝰ
cõtraxerat añ re iubet forte ꝙ itiueꝵ
ꝑitieres eẽ̾nt. Illi at ĩ ꝯsulte progaessi
uqͥs q locis cũ hoste cõgressi plures.
apancioribꝰ iucti sũt ¶ Euo successu
tuẽtes heluetii ꝯtẽruere ĩ sultare uel¬
trahere ac differre Ita qudecim spacio
dier ꝑua tellure seꝑati et pene sẽper
ĩ cõspectu mutue cñ pͥlio abstinuerũt
At quocͥq hostis redẽ protuliss uesti¬
guis. Ce. iustabat ꝯtẽtꝰ ĩ pũs metu
illũ applłatoil argiusse¶In hoc̃ reru
statu qͥre̾ti. Ce. apd̾ magr̃ata ac pͥnci¬
pes eduor qͥ se comitabãt᷑ de eo qd̾

Expanded text:
servandis obsides dent. Ad ea legatus Helvetios a maioribus suis obsides non dare, sed accipere didicisse respondit; eius se rei testes nolle alios, quam Romanos. Sic infecto pacis negotio, digressi die proximo utrinque castra promovent. Cesar ad explorandas hostis vias quatuor millia equitum gallicorum, quos ab Eduis eorumque auxiliaribus contraxerat, anteire iubet, forte quod itinerum peritiores essent. Illi autem inconsulte progressi, iniquisque locis cum hoste congressi, plures a paucioribus victi sunt. Quo successu tumentes Helvetii contemnere, insultare, veltrahere ac differre. Ita quindecim spatio dierum parva tellure separati, et pene semper in conspectu mutuo, tamen prelio abstinuerunt. At quocumque hostis pedem protulisset, vestigiis Cesar instabat, contentus in presens metu illos a populationibus arcuisse. In hoc rerum statu, querenti Cesari apud magistratus ac principes Eduorum, qui se comitabantur, de eo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uouit ĩ uicinũ colle õs copias sarcinas¬
q õs ꝯͣhite Sĩc ut totus collis asuuo
ad imui ĩpedimẽtis ⁊ hoĩbꝰ tegeretuͣ
ip̃e acie iustructa equis at cĩbꝰ non
dimissis mõ. s e cõspͤtu abductis ut
fuge syes crerta spesq par ꝑicilli oc¬
culis obiecta pares aĩos daret᷑ pedes.¬
ip̃e cũ legionibꝰ ĩ hoste̾ ⁊ uit cun eq¬
catu p̾liũ atroy eruentũq obit᷑ ab.
hora lucis septuna ad mltũ noctis ua¬
rus licet euentibꝰ dubio marte certa¬
tũ est ħomanoꝵ tadẽ nupetu ac uite¬
ribꝰ fatigati heluetii pͦ redetẽtim retas¬
cede̾ mox ⁊ terga ute adex tremũ magͣ¬

Expanded text:
novit, in vicinum collem omnes copias sarcinasnovit, in vicinum collem omnes copias sarcinasque omnes contrahit sic, ut totus collis a summo ad imum impedimentis et hominibus tegeretur. Ipse, acie instructa, equis autem omnibus non dimissis modo, sed e conspectu abductis, ut fuge spes erepta spesque par periculi oculis obiecta pares animos darent, pedes cum legionibus in hostes ruit, atu prelium atrox cruentumque conseritur. Ab hora lucis septima ad multum noctis, variis licet eventibus, dubio marte certatum est. Romanorum tandem impetu a vulneribus fatigati Helvetii primo pedetentim retrocedere, mox et terga
Abbreviated transcription (Latin):
pnussa a ce. uir qͥ lõgo bellor usu rei
militaris doctissĩꝰ credebat᷑ ut qͥ diu
sy marco erasso et lucio silla mlitass
mrũq qua cost̾natic̃e aĩ qͦ ue euore
homanos ascedẽtes ꝓcul aspiciens
hostes rata eque calcariba adacto re¬
gressa ad ce. heluetios mõtẽ occupasse
denutiar ¶Substitit Ce. ip̃e etiã labi¬
Sic uano nuntio mane illo rei iu¬
gentis occasio p̃t̾missa ẽ. admłtum
dia cũ digssis hostibo se deluyum.Ce.
icelliger more solito ĩsecuta haud ꝓ¬
cul ab cis cascrametata in sedit.
Die ãt t̾cio cũ. Ce. mopia frumẽti
eui ẜcipua cam douorigẽ de disse cõs¬
tabat ab insequendo desistẽs aliorsuz
rgeret heluetii seu pͥdiaue mẽores
tarditatis ꝙ Romam ne delatõribus
quidẽ locis se iuad̾e fuissẽt ausi qd̾
euore cõtigerat metu fc̃m eodemq¬
uũt pugne metu desced̾e illos iuti
sea fraimẽta tum ituros ausuri mag¬
nis gressili ĩ sẽcutur Ad uͥ. Ce. ag¬

Expanded text:
sare, vir, qui longo bellorum usu rei militaris doctissimus credebatur, ut qui diu sub Marco Crasso et Lucio Sylla militasset, mirum qua consternatione animi quove horrore Romanos ascendentes procul aspiciens, hostes ratus, equo calcaribus adacto, regressus ad Cesarem Helvetios montem preoccupasse denuntiat. Substitit Cesar; ipse etiam LabiSic vano nuntio mane illo rei ingentis occasio pretermissa est. Ad multum diei quum, digressis hostibus, se delusum Cesar intelligeret, more solito insecutus, haud procul ab eis castra metatus insedit. Die autem tertio, quum Cesar inopia frumenti, cui precipuam causam Domnorigem dedisse constabat, ab insequendo desistens aliorsum pergeret: Helvetii seu pridiane memores tarditatis, quod Romani ne de altioribus quidem locis se invadere fuissent ausi, quod errore contigerat, metu factum, eodemque nunc metu pugne discedere illos rati, seu frumentatum ituros aversum, magnis gressibus insequuntur. Quod ubi Cesar ag
Abbreviated transcription (Latin):
nascoma gẽs ĩ mitis ac subita galli¬
ãnis ĩ medio ꝑua ĩ sula q̃ rarisioru
lucecia dicta ẽ ubiab ip̃o lulio cesare
tũc fu̾data creditͫ citas nc̃ famosa
mlto an cesaris cõsulatũ paccati et
uifide ppłi Romaui recepti erãt ¶ Ex̃
gallis ꝟo trãsrodanum hĩtãtib aliqͥ
federati Romanis erãt quida siue fede
iuiriũ fiducia maxĩaꝵ simł q desid̾o
erestuaus galliaru oiũ miꝑio ponẽdi
orgitorige pͥmu duce ubi mox ille af¬
fectate tu auidis suspectus iͥ carc̾e die
obut cepto nchomũꝰ iusistẽtes per se
rp̃os ulło duce armis expeditis fruimẽ¬
toq qd̾ uisũ ẽ itiuen satis esse ꝗs quid
reliqui tãta illes nõ audacia s iabies
ĩuaserat una cu hedificuis sius iutisq
et opidis exurunt ut spe reditꝰ pre¬
zepta obstinaciores ĩ oc yg̾e̾t fortũa

Expanded text:
asconia, gens immitis ac subita, Galliamnis in medio parva insula, que Parisiorum Lutetia dicta est, ubi ab ipso Iulio Cesare tunc fundata creditur, civitas nunc famosa, multo ante Cesaris consulatum pacati et in fidem populi romani recepti erant; ex Gallis vero trans Rhodanum habitantibus aliqui federati Romanis erant, quidam sine federe virium fiducia maximarum simulque desiderio exestuans Galliarum omnium imperio potiendi, Orgetorige primum duce, mox, ubi ille affectate tyrannidis suspectus in carcere diem obiit, cepto nichilominus insistentes per se ipsos, nullo duce, armis expeditis frumentoque, quantum visum est itineri satis esse, quicquid reliqui erat tanta illos non audacia, sed rabies invaserat una cum edificiis suis vicisque et oppidis exurunt, ut, spe reditus prerepta, obstinatiores in omnem pergerent fortunam;
Abbreviated transcription (Latin):
qͣrta subsistat mane ꝓximo trasiu
atq ita fortũa eisponẽte cõtigerat
¶Ut hec eẽt illa ꝑs helueticor que
fecto et excitu sub iugũ musso dade
ppło Riomano grauẽ atq ignominui
iflixerat ĩ q̃ uiuis ex młtis legatus
cõsulis .l. piso ceciderat eiꝯ pisons
anus qͥ nũc cõsul ac. Ce. socer erat
¶Eo lẽcior. Ce. oblata occasione ⁊ pu¬
tas sił et pu  ĩ uirias ultiscẽdi a¬
tͥbꝰ tm̃ legionibꝰ ni tẽpesta sb nocte
castris egredit᷑ atq ĩ trãsitũ occupa¬
tos et iltle metuẽtes aggressq i¬
siguistrage deleuit pautis siluas i
ꝓximas fuge p̾sidio dilapsis ¶ll̃t
actis ce. nl subsistit s ꝯfestim ꝓree¬
põte flumẽ trãsut codẽ torẽte fortua
reliqͣs hostiũ copias oppsurꝯTne
crãsitu tu: bati hostes eo marĩe q
ardorẽ aĩ scupebãt qͥ uno die trasili
ĩ qͦ ir̃i diebꝰ uigĩti frustra desudan̾t
illico legatos ad eũ dirigr̾¶ Quori
pͥnceps fuit diuitiatꝰ in gr̃tis ap

Expanded text:
quarta substiterat mane proximo transitura; atque ita, fortuna disponente, contigerat, ut hec esset illa pars Helvetiorum, que erfecto et exercitu sub iugum misso, cladem populo romano gravem atque ignominiam inflixerat; in qua unus ex multis legatus consulis L. Piso ceciderat, eius Pisonis avus, qui nunc consul ac Cesaris socer erat. Eo letior Cesar, oblata occasione et privatas simul et publicas iniurias ulciscenditum legionibus intempesta sub nocte castris egreditur, atque ad transitum occupatos et nil tale metuentes aggressus insigni strage delevit, paucis silvas in proximas fuge presidio dilapsis. His actis, Cesar nichil substitit, sed confestim, prponte, flumen transiit eodem torrente fortune reliquas hostium copias oppressurus. Quo transitu turbati hostes, eo maxime quod ardorem animi stupebant, qui uno die transisset, in quo ipsi diebus viginti frustra desudaverant, illico legatos ad eum dirigunt, quorum princeps fuit Divico, ingentis apud
Abbreviated transcription (Latin):
alioqu qm̃ ita senatꝰ ꝯsulto cãtũ ee̾t
nẽ se posse socioꝵ muirias negligere
luit legatiomi nil placatius respẽdẽs
statui et suo iuire suoq illos arbitͥabellis
si ĩpiũ retractẽt ⁊e ip̃a ꝓbat᷑os quid de
tam leucgiuquo illie prosit ħeuiaua
chil se moueri ulła gẽtẽ ad eũ diem.
secũ siue suo discrimine ꝯcurisse ftũꝵ
se ce. ac ħomanis qͦciẽs uellet pugue
copia ostẽsuri quid ĩ domiti ginam ĩt̾.
arma geniti ⁊ mitati huii ad nubrẽ
et ad solem iace soliti et qͥ ia młtis
amus lub tecto nõ fuerint cõtra õez
gẽcẽ bello ualcat ¶ Mus intẽtũ Ce.

Expanded text:
am ita senatus consulto cautum esset, non se posse sociorum iniurias negligere. Huic legationi nil placatius respondens statui; et suo iure suoque illos arbitrio bellis Sin imperium detrectent, re ipsa probaturos, quid de tam longinquo illis prosit romana chil se moveri. Nullam gentem ad eum diem secum sine suo discrimine concurrisse. Facturum se Cesari ac Romanis, quotiens vellent, pugne copiam ostensurumque, quid indomiti Germani, inter arma geniti et nutriti, humi ad imbrem et ad solem iacere soliti, qui iam multis annis sub tecto non fuerint, contra omnem gentem bello valeant. His intentum
Abbreviated transcription (Latin):
pectꝰ ne quigẽdi copias daret hostiba
sꝑacui expeditissime dispositis q̃ uirem
erãt festinãti agnime .i. Riouistũ pro¬
ficiscit᷑ iaz tͥdiu iter exegerat dũ egressii
iIii finibꝰ ad nobile sequanorũ oppidũ
uesu̾tiõem occupãdũ ingẽti cũ ex̾citu.
propare comꝑit ¶uõd simo sibistu¬
dic ꝑibẽdũ ⁊ata erat eĩ locꝰ ⁊ flu̾is aui¬
bitu et ubi flume eũ deẜit mõtana
arce ualidissimꝰ ĩ super et reꝵ copia
bellis aptissiuiꝯ flectit it. et noctes die¬
bꝯ interserens maxĩs itmeriba ue¬
sũtiõem an regis adue̾tũ pueĩt op¬
pidũq ĩtrogressa pͥsidus oppertunis
fĩmat ¶ Hic nõ ex̾citũ Romanu in¬
credibilis ⁊ umor treniorq ꝑuaẜat ĩ¬
itiũ trahens aqͥbada qui ut fit Ce. nõ¬
nisi amicitie iuxͣ prosecuti bellorũq
i erxti atq ides ad orm̃ia treridates
tallos ycipue nĩcatores de statu hose
assidue ĩ qͥrebãt auditaq miole corp
ac uirtute et ex xiencia g̾manoꝵ¬

Expanded text:
coniungendi copias daret hostibus spatium, expeditissime dispositis, que in rem erant, festinanti agmine in Ariovistum proficiscitur. Iam tridui iter exegerat, dum egressum illum finibus ad nobile Sequanorum oppidum Vesuncionem occupandum ingenti cum exercitu properare comperit. Quod summo sibi studio prohibendum ratus erat enim locus et fluminis ambitu, et, ubi flumen eum deserit, montana arce validissimus, insuper et rerum copia bellis aptissimus flectit iter, et noctes diebus interserens maximis itineribus Vesuncionem ante regis adventum pervenit, oppidumque introgressus presidiis opportunis firmat. Hic vero exercitum romanum incredibilis rumor tremorque pervaserat, initium trahens a quibusdam, qui, ut fit, Cesarem nonnisi amicitie iure prosecuti bellorumque inexperti; atque ideo ad omnia trepidantes Gallos precipue mercatores de statu hostium assidue inquirebant; auditaque mole corporum ac virtute et experientia Germano
Abbreviated transcription (Latin):
cõsulatũ peterẽt. qt̾s tãtis cõpetitorib
ille succũbẽt ꝓuidesq ĩ posterũ ne qd
iise liuor poss hostilis/ Illd ꝙͦ suffta¬
gallia et ĩ ptalia et toto orbe mag¬
noꝵ motuu̾ ca fuit ¶Dis ei aduoti
fluẽtibꝰ iã securior ⁊ despexit adũ¬
graue belli genus aggressa illa gessit
deqͥlꝰ iỹe iaz hic aggere agrediar &
¶Scapturus res Iuln Capͣl pri.
gestas ĩ gallus pͥmũ cẽ mͥ credidi gal¬
liaꝵ sitũ ubi ⁊es geste ciãt descbere
quod aqb̾da cõfuse adec ft̃m ẽ ut legẽ¬
tis ĩgenui a noticia reꝵ arceat ip̃a
descͥpcio q̃ res eo facillor ẽẽ debet quo
regionu illaꝵ distãtissimos fines fere
õs nũt ex occio ⁊ solo uidedi noscẽdiqz
studio nũc eynegocio cͥcuiui ꝙͣuis.
ip̃a nõinum mutacio ĩ his t̾ris ut in
aliis fere oĩtꝰ mltũ noue difficultatit
et scͥhe̾ti obiciat et legẽti. s emerga
ingẽti telluris spacio diffusa magna
enrope ꝑtẽ occupat bafariã distiguit᷑

Expanded text:
tum peterent, quatenus tantis competitoribus ille succumberet; providensque in posterum, ne quid in se livor posset hostilis, illud quoque suffraGallia et in Italia et in toto orbe magnorum motuum causa fuit. His enim ad vota fluentibus, iam securior et despexit adverericulosum, grave belli genus aggressus illa gessit, de quibus ipse iam hinc agere aggrediar. Caput 3 Scripturus res Iulii Cesaris gestas in Galliis, primum esse michi credidi Galliarum situm, ubi res geste erant, describere; quod a quibusdam confuse adeo factum est, ut legentis ingenium a notitia rerum arceat ipsa descriptio. Que res eo michi facilior esse debet, quo regionum illarum distantissimos fines fere omnes, nunc ex otio et solo videndi noscendique studio, nunc ex negotio, circuivi; quamvis ipsa nominum mutatio in his terris, ut in aliis fere omnibus, multum nove difficultatis et scribenti obiciat et legenti. Sed emergamingenti telluris spatio diffusa magnam Europe partem occupat, bifariam distinguitur.
Abbreviated transcription (Latin):
lãs denorigez arcesit et pũte fr̃e
quid egerit qd molica sit os conati
eiꝯ se nosce ꝓfitet᷑ iuditia er pont
scelꝰ agrauat ꝓfidiã de testat᷑ quio
ille sit meritꝰ qd iỹe de illo ĩaĩo hũe¬
rit clare edocet/ Ad postre mu oĩa se
nõ sibi s gͣmano eia ⁊emisisse ortael
Ut de iceps se nõ culpa tm̃i si sul¬
picioniba liberũ pͥẜuaret sis ad meͥt

Expanded text:
solans Domnorigem arcessit, et, presente fratre, quid egerit, quid molitus sit, omnes conatus eius se nosse profitetur; indicia exponit, scelus aggravat, perfidiam detestatur; quid ille sit meritus, quid ipse de illo in animo habuerit, clare edocet; ad postremum omnia se non sibi, sed germano eius remisisse; hortari, ut deinceps se non culpa tantum, sed suspicioni
Abbreviated transcription (Latin):
oium cõmodoꝵ esse merieres et igraros eos¬
et in se et in populum romana Hoc bello et
preterito tyre cognouisse uos nire gentiu cuuũ¬
q iomanoꝵ istitutis cognitis miore barbaroꝵ
populi Romani magna transitio sanctis ro¬
manis semel et sepiꝰ attulistis et luce clara
captum in medio foro nepharie incerficere uo¬
liustis.Uos ita pacem semper odistis ut nullo
tpre legiones desuit populi romani in hac x¬
iuncia haberi apud uos beneficia pronale ficis¬
et maleficia yro benefitiis habent  Ita neq.
in otis concordiam neq in bello uirtutem illo.
tempore retinere poriustis Prinatꝰ ex fuha ..
pompeius adelescens a uobis receptꝰ fasces impe¬
⁊iuniq sibi arripuit multis interfectis cuileus
auxilia contra populum remanĩ comparanit
agios pro uincianiq uestio ĩpulhiu depopulatus.
niquo uos uictores existimabatis An me deleto.
nes populum ronianũ que non solum uobis

Expanded text:
omnium commodorum et immemores et ingratos omnium commodorum et immemores et ingratos in se et in populum Romanum hoc bello et praeterito tempore cognosse. 'Vos iure gentium et civiumque Romanorum institutis cognitis more barbarorum populi Romani magistratibus sacrosanctis manus semel et saepius attulistis et luce clara Cassium in medio foro nefarie interficere voluistis. Vos ita pacem semper odistis ut nullo tempore legiones desitae sint populi Romani in hac provincia haberi. Apud vos beneficia pro maleficiis, maleficia pro beneficiis habentur. Ita neque in otio concordiam neque in bello virtutem ullo tempore retinere potuistis. Privatus ex fuga Cn. Pompeius adulescens a vobis receptus fascis imperiumque sibi arripuit, multis interfectis civibus auxilia contra populum Romanum comparavit, agros provinciamque vestro impulsu depopulavit. In quo vos victores exstabatis? An me deleto nes populum Romanum, quae non solum vobis
Abbreviated transcription (Latin):
que res magno crat adiumento oppidanis tu
pieterea accẽdebat ut agger materiesq unde.
reperiebant. At pompenis ad oppidum oppu¬
gnationem tutiorem ifficeret onmne mat̾iar
crtũ oꝑpidum succisam intio congessit. Ita neces¬
sario deducebant᷑ nostri ut a nunta quã pro¬
xiie ceperat materiem illo de portarẽt. Dum
hec ad niundam gerunt᷑ et uisaonem. Ceͣ ad
inspalim cũ agadibus se recepisset insequẽti
die contione aduocata cõmeniorat mitio questirie
sue eam prouincia ex oibꝰ piouiutiis peculiaiẽ
sibi ꝯstituisse ut ea que potuisser es tỹre bene¬
ficia laigitũ esse insequenti pretura ampliato
honore uecigalia que mecellus nuiposiusset a
senatu petilse et eiꝰ yecuriis prouinciam se¬
liberasse smmiulq patrocino suscepto multis.
legibꝰ ad se in senatum inductis simł. pbͣlicis
yriuatisq causis multeꝵ mimitiis suscertie
defendisse suo Iteni inconsulatu absentẽ que
potusset cõmoda prouincie tabuisse corum

Expanded text:
quae res magno erat adiumento oppidanis. Tum praeterea accedebat ut aggerem, .reperiebatur: ac Pompeius ut se ad oppidi oppugnationem tutiorem efficeret, omnem materiem circum oppidum succisam intro congessit. Ita necessario diducebantur nostri, ut a Munda, quod proxime ceperant, materiem illo deportarent. § 42 Dum haec ad Mundam geruntur et Ursaonem, Caesar, ad Hispalim cum Gadibus se recepisset, insequenti die contione advocata commemorat: initio quaesturae suae eam provinciam ex omnibus provinciis peculiarem sibi constituisse et quae potuisset eo tempore beneficia largitum esse; insequente praetura ampliato honore vectigalia quae Metellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia provinciam liberasse simulque patrocinio suscepto multis legationibus ab se in senatum inductis simul publicis privatisque causis multorum inimicitiis susceptis defendisse; suo item in consulatu absentem quae potuisset commoda provinciae tribuisse: eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ymtes se de illoꝵ cala nutatibꝰ ctira¬
hri et spare ariouistũ. Hĩc Ronia¬
in nõis magestate hĩc rͥuatis ĩ eum
siif meritis spõte temꝑat᷑ii ab ĩiurus¬
¶ Soluto contilio et legatis reusis
te mista qͥde ad suscipiedũ nẜorum
ratrocinui imupellabãt Sed ĩ prinus
asidacio eduor ques nõ anucos mõ

Expanded text:
calamitatibus curaturum, et sperare Ariovistum hinc romani nominis maiestate, hinc privatis suis in eum meritis sponte temperaturum ab iniuriis. Soluto concilio et legatis reversintem multa quidem ad suscipiendum miserorum patrocinium impellebant, sed inprimis consideratio Edu
Abbreviated transcription (Latin):
cirugnatis germam uictores
ꝓuicias ppli ħom ane trãsmisso
rodam gurgite penetrarẽt et
prima queq uastãtes qd̾ mltia
an̾ seculis fec̾ãt ytalia irũpe¬
culo ꝓuimior Romeq uulgatior
ꝙͣ elueticoꝵ apparatꝰ et dies ad
rodam trasitũ pblud pͥfixꝰ edic¬
to idq iului cesarẽ ut ad eum
redea I celare compulit reputa¬
tẽ qͣnti discm̃s eẽt quatulacũq
cũctacio atq id p̾cipue recolẽto᷑
quał ges cadẽ quodã. le.ca. con.¬

Expanded text:
ugnatis, Germani victores in provincias populi romani, transmisso Rhodani gurgite, penetrarent, et proxima queque vastantes, quod multis ante seculis fecerant, in Italiam irrumpeculo proximior Romeque vulgatior, quam Helvetiorum apparatus et dies ad Rhodani transitum publico prefixus edicto. Idque Iulium Cesarem, ut ad rem redeam, celerare compulit, reputantem quanti discriminis esset quantulacumque cunctatio, atque id precipue recolentem, qualiter gens eadem, quondam Lucio C
Abbreviated transcription (Latin):
Iuln cesaris etate qͥ amuro citatꝭ
iapies ĩ fiibꝰ elueticor desinit
adeo ulł gẽtilii ĩ t̾secat tẽpestate.
discordibi nͥ ꝙ ad huc ꝑui fluminis
ebiceña ꝑosuerat. s huc poster reũ¬
ta:¶Uit descͥptoe cepta paucis ey¬
redia Igit᷑ ad occidẽtẽ ꝓpius arheno
bõguis se quam fuiere qͥ nescio anflius
ratai nom accepuit an dedint his
adextam belge heluetii atergo erit
ad leua ꝓuicia lugdunesis ad heluetios
illa qͥde̾ xtines¶ Demq arelatẽsis ac
narbonõsis an at occidetalis ceceauus
flumẽq garima ciua dertã ad ripa
eqͥtama ẽ gẽs mitis et tran qͥlla bithu

Expanded text:
Iulii Cesaris etate, qui a muro civitatis Iulii Cesaris etate, qui a muro civitatis incipiens in finibus Helvetiorum desinit: adeo nullum gentibus inter se ea tempestate discordibus, nisi adhuc parvi fluminis obicem natura posuerat. Sed huc postea revertar: nunc descriptionem ceptam paucis expedio. Igitur ad occidentem propius, et a Rheno longius Sequani fuere, qui nescio an fluminis patrii nomen acceperint, an dederint. His ad dexteram Belge, Helvetii a tergo erant, ad levam provincia Lugdunensis, ad Helvetios illa quidem pertinens, itemque Arelatensis ac Narbonensis, ante autem occidentalis oceanus flumenque Garunna, cuius dexteram ad ripam Aquitania est, gens mitis et tr
Abbreviated transcription (Latin):
germanie nom̃ tp̃re libete tnsiceal
atq ita gallie trã salpine magul
ꝑtes sͥ germania uĩdicauerit. sal
tota aisalrma sibn uindicauit ptae
ab oriẽte at claustra alpiũ helue¬
tios ab italia se cernũt iuigis aereis
et ui ue perretua ameridie lẽma/¬
nus lacꝯ et rodanus qͥ lacu ĩt̾serat
utees atqr alobroges lues erat
quoꝵ fimu legitudo ut Iulius cel¬
s affirmat malia passuũ ducẽta
et qͣdiagita latitudo at cẽtũ octo¬
hoium ac bellor studio angustissis
sibi carciba circuserti et cdlausi ui¬
horu ifimba fuisse quos bur gundi¬
ones aburgis mͦ diciꝰ ad meridio¬
nale plaga ad arthõa u illa rheni
uya ubi argẽtina uc̃ et basilea et
costacia urbes sedẽt¶ Cisro danum
allebreges tenuere lenam anis ad
cipa qͦꝵ ut idẽ huliꝯ celsꝯ ait eyͤmũ¬
opidu tenebat ue gebena ciutas.
tenet erigua et lemano i minẽs⁊
bodano ip̃o iͥ delacu auctiori qͥde
nmagnus ẽ hodie fueratq oliui :¬

Expanded text:
Germanie nomen, tempore labente, transierint. Atque ita Gallie transalpine magnas partes sibi Germania vindicavit, sicut totam cisalpinam sibi vindicavit Italia. Ab oriente autem claustra Alpium Helvetios ab Italis secernunt iugis aeriis et nive perpetua. A meridie Lemanus lacus et Rhodanus, qui lacum intersecat, inter eos atque Allobroges limes erat. Quorum finium longitudo, ut Iulius Celsus affirmat, millia passum ducenta quadraginta, latitudo autem centum octositate hominum ac bellorum studio, angustissimis sibi carceribus circumscripti et clausi vihorum in finibus fuisse, quos Burgundiones a Burgis modo dicimus, ad meridionalem plagam, ad arcton vero illam Rheni ripam, ubi Argentina nunc et Basilea et Constantia urbes sedent. Cis Rhodanum Allobroges tenuere levam amnis, ad ripam quorum, ut idem Iulius Celsus ait, eppidum, tenebat, nunc Gebena civitas tenet exigua et Lemano imminens et Rhodano, ipso ibi de lacu auctiori quidemagnus est hodie, fueratque olim
Abbreviated transcription (Latin):
cetĩ es affusi certatim u̾bis ac i¬
tibꝰ nuẜicordiã atq auxilur se¬
mam imperatoris exposcũt qͥe¬
tis tñ ebsecrãtibꝰ soli sequam in
esto silentio defiros ĩ tr̃az oculosl
rei que ue silẽtii cã eẽt exhis ia¬

Expanded text:
es affusi certatim verbis ac nutibus misericordiam atque auxilium romani imperatoris exposcunt. Cunctis tamen obsecrantibus, soli Sequani mesto silentio defixos in terram oculos rei queve silentii causa esset, ex his i
Abbreviated transcription (Latin):
stigeret q̃le olim suis maioribus
accedisser neq uoͣ spem Romanis
ice magnã eẽ debere ꝙ heluetiorũ
cu ꝑ ĩsidias fudissẽt nõ fraude set
aperta isolites se pugnare ꝓuide
si collatis sigius ĩ atiẽ uẽtũ eẽt iu¬
dẽt ne recẽti ip̃e etiã dade locũ altũ
isignret et antiq̃ lustorie nouam
aderet Cassii mẽoria si s uideatur
illis ĩ funba satis ee¶Idhec .ce. se et
comanos illiꝯ cladis iuenũsse relpẽ¬
dit eoq magni ingrmisc̃e qͦ nlłam
prorsꝯ ĩ helucties ko manor ĩ uiria

Expanded text:
tingeret, quale olim suis maioribus accidisset. Neque vero spem Romanis in eo magnam esse debere, quod Helvetiorum tu per insidias fudissent; non fraude enim, sed aperta vi solitos se pugnare. Proinde si, collatis signis, in aciem ventum esset, videret, ne recenti ipse etiam clade locum alterum insigniret, et antique historie novam adderet Cassii memoriam; si sibi videatur illis in finibus satis esse. Ad hec Cesar se et Romanos illius cladis meminisse respondit eoque magis ingemiscere, quo nulla prorsus in Helvetios Romanorum iniuria
Abbreviated transcription (Latin):
mba ciꝯ ac ꝑtibi una galliã uellica
dta cẽstat de ciuꝰ finibꝰ et si ua¬
riẽt scͥptores ħ tenẽdũ lñtasse uel¬
gas gallos ad siistra ⁊em ripa
ybi maxĩe ad octeano aꝓpiu quat
qͥ eiꝯ dextrũ latꝯ acolũt ia non
galli erãt s germana Ancipiene
gͥ uelgarũ regio ab occçano a nt
arton et ocasũ britanie ĩ sula acõ¬
tinẽti seꝑat adu̾so flunũs allico ie
septẽtrionẽ et oriẽte tẽdebat qbus
hodie ĩfunbꝯ flãdria et harbãtia e
acqi a nonia płruneq alie et rego¬
nũ deca adiatẽciũ amarco agrip
colonia et hos qͥdẽ cũctis gallidra
ĩ colis tam corꝑũ uiribꝰ ꝙͣ armori
cypiencia atq oĩ bellica p̃stãtes i¬
dusta et fuisse olim legĩꝯ et mĩs
simꝯ ea uo tota regio paulatiz nec
uetuit renꝰ ĩ nom̃ germanie ligi¬
q cõcessit ut iaz segallos dici noe¬
ant et si audiãt ĩ dignẽt᷑ belgies
et belli glia ⁊ u̾tute¶or fuies a¬

Expanded text:
tibus unam Galliam belgicam dictam constat; de cuius finibus etsi varient scriptores, hoc tenendum, habitasse Belgas Gallos ad sinistram Rheni ripam, ubi maxime ad oceanum appropinquat; qui enim dextrum latus accolunt, iam non Galli erant, sed Germani. Incipiens igitur Belgarum regio ab oceano, qui, inter arcton et occasum, Britannie insulam a contbus hodie in fluibus Flandria et Brabantia est atque Hannonia, plurimeque alie, et regionum decus adiacentium, a Marco AgrippColonia. Et hos quidem cunctis Galliarum incolis tam corporum viribus, quam armorum experientia atque omni bellica prestantes industria et fuisse olim legimus, et nunc scimus. Ea vero tota natio paulatim, nec vetuit Rhenus, in nomen Germanie linguamque concessit, ut iam se Gallos dici nesciant, et, si audiant, indignentur. Belgis et belli gloria et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
in gallias p̃cio cõducti trasierãt qui
mox capti suamioris celi et uberio¬
ris soli dulcediẽ qd̾ oli ĩ ytalia fec̾at
facuitq ꝯtiuuo ultro alios atq alios
arcessedo ingẽti iulticudie cucta cõ¬
pleuerãt erãtq ia ĩ gałiuis ad
cẽtũ uigĩti milia germanoru

Expanded text:
in Gallias pretio conducta transierant; at in Gallias pretio conducta transierant; at mox capti suavioris celi et uberioris soli dulcedine, quod olim in Italia fecerant faciuntque continue, ultro alios atque alios arcessendo ingenti multitudine cuncta compleverant; erantque iam in Galliis ad centum viginti Germanoru
Abbreviated transcription (Latin):
rupũ illins rapida uciuuitate flius
tato suspectũ ex̾citiu altũ ꝑ põtẽ
rodam ciuꝰ suyͣ mẽtiõe feci qd̾ al
alograbum gẽte facile se uł ui uel
p̾cibꝰ nupetraturos ꝯfidebãt iide se
lõge lateq qͦ tulliss impetꝰ effusuri
Alfo gͥ itinere omisso die statuũt
que armati os ad geneba ad suit qͥ
dies erat ad quto ualedas apͥlis. l.
pisone cesaris socero atq Aulo ga¬
bmo ꝯsulibꝰ et hec quidẽ ab aluetus
maiore aĩo ꝙ̃ cõsilio ꝑturbantur
Ampitabat tũt germais ariouisca qͥda
uir bellicosa ac feroy magne qͥde potẽcie
maiorisq suꝑbie qui tñ añ paucos.
mẽses mip̾ia Cesaris cõsulatu rexat¬
q anuca asenatu appellatꝰ cũ ppło
Romano amicitia barbarica ꝯͣyerat in¬
ciderat at ĩ hoc tẽpꝰ ĩt hedues atq.
alimos de sinma zez graue bellũ qͦ
gerẽdo ꝑs utraq stipediarios de more
germanes ad hibuit. et pͦ qͥde adue̾¬
tu na suyͣ qudecim milia germanor

Expanded text:
ate fluminis tanto suspectum exercitui; alterum per pontem Rhodani, cuius supra mentionem feci, quod ab Allobrogum gente facile se vel vi vel precibus impetraturos confidebant, inde se longe lateque, quo tulisset impetus, effusuri. Altero ergo itinere omisso, diem statuunt, quo armati omnes ad Gebennam adsint, qui dies erat ad V. kal. Aprilis, L. Pisone, Cesaris socero, atque Aulo Gabinio consulibus. Et hec quidem ab Helvetiis maiore animo, quam consilio parabantur. Imperitabat tunc Gellicosus ac ferox, magne quidem potentie maiorisque superbie, qui tamen ante paucos menses in ipsius Cesaris consulatu rex atque amicus a senatu appellatus cum populo romano amicitiam barbaricam contraxisset. Inciderat autem in hoc tempus inter Eduos atque Alvernos de summa rerum grave bellum, quo gerendo pars utraque stipendiarioshibuit. Et primo quidem adventu non supra quindecim millia Germanorum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩt. gallos magestate floruerat
eytre mas nuyias de lapsi facile
aseq̃nis gallis hostibꝰ antiqͥs de¬
mici dat᷑ obcidibꝰ ⁊ uire uirando
ĩ t̾poĩto ĩ illoꝵ dicĩoe at pene ii¬

Expanded text:
inter omnes Gallos maiestate floruerant, in extremas miserias delapsi, facile a Sequanis gallis, hostibus antiquis, edomiti, datis obsidibus et iureiurando interposito, in illorum ditionem ac pene i
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ adminicula coacuãs ip̃e calphurniã
risonis successoris sͥ in ꝯsulatu fi¬
lia ĩ mat̾iuoniũ accepit generi atq
soccri suffragus fulta ex oibꝰ ꝓunicus
gallias atq illiricũ p̃elegit aplissĩa¬

Expanded text:
sibi adminicula coacervans ipse Calpurniam, sibi adminicula coacervans ipse Calpurniam, Lucii Pisonis successuri sibi in consulatu filiam, in matrimonium accepit. Generique et soceri suffragiis fultus, ex omnibus provinciis Galliam atque Illyricum preelegit, amplissima
Abbreviated transcription (Latin):
atõe ac pietate nͥ fallor ĩ niria caese
cõpesata ẽ ut optabile fuisse uideate
Catomi sic ĩ carcez duci unde moy ll
Cesarẽ ip̃m mouit ut ꝙ ait ualead̃¬
diuim aĩ ꝑseuerãcia flexit p̃ati le
Cesar mito cõsulata seciẽs qͣ se ĩ ui¬
diã laboratẽ et cõsulibꝰ asenatu pro¬
uincias ulłiꝯ laboris ⁊ glie de crecas
idq ĩse unu fieri cogitãs et ad suam
no tagerẽt atq ĩ cesa cupiditate.
uiudicte gueum popeui magnũ
tus senatui ĩfẽsũ ꝙ mitridate p̃do¬
mico ad ip̃iꝰ honores se lẽtuis hũit
oĩm obseqͥo moueri studuit utq soli¬
dior neyꝯ eẽt marci erassi et põpei
annticia uetusto hodio ĩt̾ruptã extõ¬
sulatu que smil dissidẽtissime gesẜat
resarcire iusꝯ ẽ effecitq sollicito ac
solerti ĩgenio ut ip̃i tres ĩ re pblica
uni eent fore rata ut qd̾ eis placuiss
ulłꝯ ĩ frĩgeret uec fefellit spes utq
amicicia cõsagnitate firmaret filia
sua uilia põpero cd̃iugẽ fec̾ et udiq

Expanded text:
atione ac pietate, nisi fallor, iniuria carceris compensata est, ut optabile fuisse videatur Catoni sic in carcerem duci, unde mox sic Cesarem ipsum movit, utque ait Valeseverantiam flexit. Preter hec Cesar initio consulatus sentiens contra se invidiam laborantem, et consulibus a senatu provincias nullius laboris et glorie decretas, idque in se unum fieri cogitans, et ad suam, non tangerent, atque incensus cupiditate vindicte Gneum Pompeium Magnum, tunc senatui infensum, quod, Mithridate perdomito, ad ipsius honores se lentius habuisset, omni obsequio promereri studuit; utque solidior nexus esset, Marci Crassi et Pompeii amicitiam vetusto odio interruptam ex consulatu, quem simul diffidentissime gesserant, resarcire nixus est, effecitque sollicito ac solerti ingenio, ut ipsi tres in republica unum essent, fore ratus, ut, quod eis placuisset, nullus infringeret; nec fefellit spes; utque amicitiam consanguinitate firmaret, filiam suam Iuliam Pompeio coniugem dedit; et undique
Abbreviated transcription (Latin):
iani
castait al eẽ Cesar ẏmissis qui
mõtis aditũ cyplorarẽt ubi facilẽ
accepit titũ labienũ unũ eydu¬
aibꝰ suis cũ ꝑte copiarũ noctu.
castris enictit et mõtis ũticẽ occu¬
pare iubet nec pͥꝯ descẽde̾ ꝙͣ ip̃e in
hostes nupetũ feciss paret ille et

Expanded text:
anis castris abesse. Cesar, premissis qui montis aditum explorarent, ubi facilem accepit, Titum Labienum, unum ex ducibus suis, cum parte copiarum noctu castris emittit, et montis verticem occupare iubet nec prius descendere, quam ipse in hostes impetum fecisset. Paret ille, et
Abbreviated transcription (Latin):
barorium caebias excuisiones emua loca quisie
ab oppido remota turbus et nunitienibus a¬
truentun situt in afca rudere non tegilis ti¬
gunt/ Simulq inlnis habent specula et ps
Atitudinem lati longeq prospiciũt Item ope¬
norum magna pais eius prouincie montib
fere munita et natura excellentibꝰ locis est
constituta ut simul aditus ascensusq hilpeat
difficiles. Ita ab oppugnationibꝰ natuia len
distinentur ut cuutates lnspanie non facil
ab hostibꝰ capiantͦ. qued in hoc contingit belli
Nam cum inter ategram et ucubim quin
pida supra sũt Icripta pompenis tuns hab
castra astituta ni conspectu duoꝵ oppidoriu
A sius castus cucitei milia passuum . iiii.
guanius est excellens natura qui appellatur
castia postumiana Ibi presion caula cascella
Cͣ habuit constiturum bt pompeiue qui uodo
iugo cegibat loci natura et remotꝰ eit aesse
C ut nitanta loci difticultate ad subsieum ce¬
uigilia profectꝰ costellumm cepit ut laberdntibe

Expanded text:
crebras excursiones omnia loca quae sunt ab oppidis remota turribus et munitionibus retinentur, sicut in Africa, rudere, non tegulis teguntur; simulque in his habent speculas et propter altitudinem late longeque prospiciunt. Item oppidorum magna pars eius provinciae montibus fere munita et natura excellentibus locis est constituta, ut simul aditus ascensusque habeat difficiles. Ita ab oppugnationibus natura loci distinentur, ut civitates Hispaniae non facile ab hoste capiantur; id quod in hoc contigit bello. Nam cum inter Ateguam et Ucubim, quae oppida supra sunt scripta, Pompeius habuit castra constituta in conspectu duorum oppidorum, ab suis castris circiter milia passuum IIII grumus est excellens natura, qui appellatur Castra Postumiana: ibi praesidi causa castellum Caesar habuit constitutum. § 9 Quod Pompeius, quod eodem iugo tegebatur loci natura et remotum erat a caCaesarem ut in tanta loci difficultate ad subsidium vigilia profectus castellum oppugnare
Abbreviated transcription (Latin):
illi tũc Cõsuli de ea ip̃a ꝯuiratõe qua
loqͥt᷑ aliqͥd demiciasse mõscrauit atq.
ita confutatis adu̾sariis ut decretis
pͥmus curiꝰ pͥuaret᷑ obtiuuit uectia
uero ut pignorilii capti direptaq onui
suppelletili graui młta affc̃ꝰ ꝓ rost̾is
uiri illustris ĩ opia ut acreditorib
ꝑfectio eiꝯ ĩpediret᷑ iusi illos date
fidei iussoribꝰ qͥetass¶Rebã at il lic
gestis ꝯpositaq ꝓuicia festinant

Expanded text:
illi tunc consuli de ea ipsa coniuratione, quam illi tunc consuli de ea ipsa coniuratione, quam loquimur, aliqua denuntiasse monstravit; atque ita, convocatis adversariis, ut decretis premiis Curius privaretur, obtinuit, Vectius vero ut, pignoribus captis direptaque supellectili, gravi multa affectus pro rostris viri illustris inopia, ut a creditoribus profectio eius impediretur, nisi illos, datis fideiussoribus, quietasset. Rebus autem illic gestis compositaque provincia festinant
Abbreviated transcription (Latin):
lutorib clam discessit scatuit q tantisp
pro tp̃ꝵ ac reꝵ qͣlitate quiescere cuꝙ
certatim młti adeũ diebꝰ ꝓximis cõue¬
uirẽt ad lacessite p̃sidiũ digͥtatis opes
illi atq oꝑa offrrẽtes seu modestia seu
diffidẽcia recusauit/ atq effrenata ista¬
tes sobria oratoe cohercuit/ q̃ ies eo.
cior fuit. unde effd̾m ut senatꝰ et per
illustres uiros grates ageret et ĩ ciria
euocato ac u̾bis honorificẽtissis collau¬
alucio uectio ꝙ fuiss int̾ cõplices cati¬
liue q̃ ulła maior ee poss ĩ fanua m
senatu aut aquito curio delata cui es
pla fideiesse uidebat᷑ qͦ cõurratoez illaz
pͥmo ip̃e reuelassi atq ob id decerui q̃
de yblico pͥmia u̾iriuss ⁊ ħͥ qͥde ex¬
catelma didississe alt̾ se crog̃phũ ce¬
saris catiline datu ostesurui asserebat
¶õcumelia has ta̾tã tãq acri liuo¬
ris aculeos nlłatena ꝓferẽdes iacꝯ cebr
ciceronẽ sue ĩnocẽcie testẽ fecit seq

Expanded text:
atuitque tantisper, pro tempore ac rerum qualitate, quiescere. Quumque certatim multi ad eum, diebus proximis convenirent ad lacessite presidium dignitatis opem illi atque operam offerentes, seu modestia seu diffidentia recusavit, atque effrenatius instantes sobria oratione coercuit. Que res eo tior fait. Unde effectum, ut senatus ei per illustres viros grates ageret, et in curiam evocato ac verbis honorificentissimis collaua Lucio Vectio, quod fuisset inter complices Catiline, qua nulla maior esse posset infamia, in senatu autem a Quinto Curio delatus, cui eo plus fidei esse videbatur, quo coniurationem illam primus ipse revelasset, atque ob id decerni sibi de Catilina didicisse; alter se chirographum Cesaris Catiline datum ostensurum asserebat. Contumeliam hanc tantam tamque acres livoris aculeos nullatenus perferendos ratus Cesar Ciceronem sue innocentie testem fecit, seque
Abbreviated transcription (Latin):
¶nce ħor nõium auctores fuisse
illos qͥ rez potizẽt᷑ facile qͥdẽ ĩgẽĩo¬
sus lector ĩ telligat et cisalpina seu
citeriord̃ que fuit olim kallia que¬
tiũos hũit hĩc appeninũ ab occidẽte
ac meridie illiut alpes asertẽtriõe
ab oriẽte aũt suiꝰ maris adriatici
fliuuuq ꝑ exignũ Rubiconẽ qͥ haud

Expanded text:
unde horum nominum auctores fuisse illos, qui rerum potirentur, facile quidem ingeniosus lector intelligat. Et cisalpina seu citerior, que fuit olim Gallia, terminosque habuit hinc Apenninum ab occidente ac meridie, illinc Alpes a septentrione, ab oriente autem sinum maris Adriatici fluviumque exiguum Rubiconem, qui haud
Abbreviated transcription (Latin):
bãti nõ fautorẽ modo se p̾buit s aucto¬
rẽ nouaꝵ ubiq reꝵ aucupas mate¬
ria donec ab ad nũstratõe pblica iussu
senatꝰ ut̾q prohiberet᷑. neq uł sic ma¬
gr̃atũ gerere et uis reddere destitit de¬
nec ĩ armis ẽẽ qͥ eũ iucogerẽt parere
senatiu de phendit eiz uero tũt dissis¬

Expanded text:
non fautorem modo se prebuit, sed auctorem, novarum ubique rerum aucupans materiam, donec ab administratione publica iussu senatus uterque prohiberetur. Neque vel sic magistratum gerere et ius reddere destitit, donec in armis esse, qui eum vi cogerent parere senatui, deprehenderit. Enimvero tunc, dimis
Abbreviated transcription (Latin):
i minẽtis si tales ciues cõtra lege porcia
pemisset ut decimus illanus cõsul delig¬
natꝰ sin̾am suã quã mutare pudor
ꝓhibebot ĩ tp̃tari nͥ erubesceret atq in
sẽsum mitiorẽ fado reflitere demq
aln atq alii ĩter ceteros Ciceronis cõ¬
sulis frat̾ elloqͥo capti illius insm̃a
ibãt poterãtq scelleratissum ciues
lingue uniꝰ auxilio penã iustissune
mortis euadere inisi marcus cato.
uir grauissimꝰ oratde cõtraria pessima
i ꝑtẽ ĩ clinatos aĩos erexisset ertat ut̃q
oracio apd̃ cͥspũ salustiũ tpris illius
hiscoricũ neq tñ ceptis abstuunt dõ¬
nec Romam eqͥtes ad p̾sidiũ senatꝰ
armati mortẽ sibi strictis iuueronibꝰ
imarẽt᷑ ita ut proxinu netu pene
om̃s effugerẽt pautiq cũ cõpleruꝵ
tege q obuolutũ picło mortis euꝑẽt¬

Expanded text:
is, si tales cives contra legem Porciam interemissent, ut Decimus Silanus, consul designatus, sententiam suam, quam mutare pudor prohibebat, interpretari non erubesceret, atque in sensum mitiorem fando reflectere. Denique alii atque alii, inter ceteros Ciceronis consulis frater, eloquio capti illius in sententiam ibant, poterantque sceleratissimi cives lingue unius auxilio penam iustissime mortis evadere, nisi Marcus Cato, vir gravissimus, oratione contraria pessimam in partem inclinatos animos erexisset. Extat utraque oratio apud Crispum Sallustium, temporis illius historicum. Neque tamen ceptis abstinuit, donec romani equites ad presidium senatus armati mortem sibi strictis mucronibus minarentur, ita ut proximi metu pene omnes effugerent, paucique eum complexu togeque sinu obvolutum periculo mortis e
Abbreviated transcription (Latin):
uit ¶ Ideq dũ q̃scionẽ de sutarus
exc̾et eos qͥ ꝓscͥpcione sillana zelatis
captibꝰ ciuium Romanoꝵ ex eriquio
pecumas accepissẽt ꝙͣuis legi cor¬
nelie tũc exẽptos ꝓsictarus duxit
quod et si aduersariorũ odio fac̾et
uise tũ in iuste quidẽ ut arbitror fa¬
ciebat. No ei potest nẽ lege ley hua¬
ua cõuellere ¶Perdita spe egipti
petificatũ maximũ petuit uõ absq
fluxu muimeru iugẽti Itaq iã tũc
ambicio Romanũ orbe iuasit iam

Expanded text:
s exerceret, eos, qui proscriptione sullana, relatis capitibus civium romanorum, ex erario pecunias accepissent, quamvis legi Cornelie tunc exemptos, pro sicariis duxit. Quod etsi adversariorum odio faceret, in se tamen iuste quidem, ut arbitror, faciebat: non enim potest nature legem lex humana convellere. Perdita spe Egypti, pontificatum maximum petiit, non absque fluxu munerum ingenti: ita iam tunc ambitio romanam ur