comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parata in qua statui deben
ipse fide feruens. hanc arri¬
puerit ac forieȩ imposuert:
atq: utraq manu erectat
ner&. donec aggesto a mili¬
tib puluere. terrȩ figeret᷑
Et hoc facto. elata in altum
uoce. cuncto exercitiui ꝓcla¬
mauerit. Flectamus om̃s
enua & dñm omipotentẽ ue
e. ut nos abhoste supibo ae
oce. sua miseratione ide¬
ꝗnddat. Scit enĩ ipse .s qua
Dla suscepimus. Fecerut
om̃s ut iusserat: & sie mei¬
plente diluculo in hostẽ ꝓ¬
essi. iuxta meritũ suȩ fi¬
dei uictoria potiti sunt. Ata
culloco orationis. innume¬
rȩ uirtutes sanitatũ noscu¬
ntur. ee. patratȩ : ad indiciũ
uidelic& ac memoriã regis
Iam & usq hodie multide
tulas excide solen: quas eũ
in aquas miserint. eisq lan¬
guentes homines aut pecu¬
despotauerint. siue asꝑse¬
rint. mox sanitati refaitium¬
tur. Vocat᷑ locus ille lingua
potestlatine cȩleftis capus:
qͦd certo utiq p̃sagio futu¬
rorũ antiquitus nom̃ acce¬

Expanded text:
praeparata, in qua statui deberet, praeparata, in qua statui deberet, ipse fide fervens hanc arripuerit, ac foveae imposuerit, atque utraque manu erectam tenuerit, donec aggesto a militibus pulvere terrae figeretur, et hoc facto, elata in altum voce cunctoexer citui proclamaverit: Flectamus omnes genua, et Deum omnipotentem vivum r, ut nos ab hoste superbo ac feroce sua miseratione defendat. Sic enim ipse, quia bella suscipimus. Fecerunt omnes ut jusserat. Et sic, incipiente diluculo, in hostem progressi, juxta meritum suae fidei victoria potiti sunt. In cujus loco orationis innumerae virtutes sanitatum noscuntur esse patratae, ad indicium, videlicet, ac memoriam fidei regis. Nam et usque hodie multi de tulas excidere solent, quas cum in aquas miserint eisque languentes homines aut pecudes potaverint sive asperserint, mox sanitati restituuntur. Vocatur locus ille lingua potest Latine Caelestis campus, quod certo utique praesagio futurorum antiquitus nomen acce
Abbreviated transcription (Latin):
Infaustus ille annus &om¬
nib bonis exosus usq hodie
ꝑman& : tã ꝓpt̃ a postasiã
regũ anglorũ qua se fidei
sacram̃tis exuerant. quã
gis tr̃rannidẽ. Unde cunc¬
tis placuit regũ tẽpora
cõputantib: ut ablata de
medio regũ ꝑfidorũ me¬
moria. idem annus sequen¬
tis regis idest osualdi uri
dõ diecti regno assigna¬
retur
Quo post occisionẽ fr̃is eau¬
fridi suꝑueniente cũ paru
exercitu. sed fide xpĩ ma¬
to : infandus brittonũ dus
cũ imm̃sis illis copiis qͥb: n¬
chil resistere posse iacta¬
bat. interemptus . ẽ. in loci
qͥ lingua anglorũ denises¬
burnã. idest̃ riuus denisi u¬
cat᷑. Ostendit᷑ aut̃ usq hod
& in magna ueneratione hab¬
tur locus ille. ubi uenturus
ad hane pugnã osualdus sie¬
nũ scȩ̃ eruciserexit: ac flex
genib dñm dep̃catus. ẽ ut in
tanta rerũ necessitate siusa
torib cęlesti succurrer&e a¬
xilio. Deniq fertur qͥa fac
citato oꝑe cruce. ac fouea

Expanded text:
Infaustus ille annus et omInfaustus ille annus et omnibus bonis exosus usque hodie permanet, tam propter apostasiam regum Anglorum qua se fidei sacramentis exuerant, quam gis tyrannidem. Unde cunctis placuit regum tempora computantibus, ut ablata de medio regum perfidorum memoria, idem annus sequentis regis, id est, Osualdi, viri Deo dilecti, regno adsignaretur: quo, post occisionem fratris Eanfridi, superveniente cum parvo exercitu, sed fide Christi munito, infandus Brittonum dux cum immensis illis copiis quibus nihil resistere posse jactabat, interemptus est; in loco qui lingua Anglorum Denisesburna, id est, Rivus   Ostenditur autem usque hodie et in magna veneratione habetur locus ille, ubi venturus ad hanc pugnam Oswaldus, signum sanctae crucis erexit, ac flexis genibus Deum deprecatus est, ut in tanta rerum necessitate suis cultoribus coelesti succurreret auxilio. Denique fertur quia facta citato opere cruce, ac fovea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuincia generis & regnt em̃¬
ginẽ duxerat : nomine ean¬
fridus. Si quidem tẽpore
toto qͦ regnauit ediuni. filii
p̃fati regis edilfridi qͥante
illũ regnauerat cũ magna
nobiliũ uiuentute apudscot¬
tos siue pictos exulabant:
ibiq ad doctrinã scottorũ
catecirati. & baptismatis s
grã recreati. Qui ut mo¬
rtuo rege inimico patriã
suis redire ꝑmissi. Accepit
primꝰ eorũ quẽ diximꝰ ean¬
fridus regnũ berniciorũ
qQui ut̃q rex ut terreni
infulas sortitus. ẽ. sacram̃¬
ta regni cȩlestis qͥb inta¬
latriȩ sordib polluendũ
ꝑdendũq refatuit. Nec
mora utrunq rexbruto¬
nũ cedualla impia manit
sẽd iusta ultione peremit.
nicipio temerarie obsedis set:
erũpens subito cũ suis omĩb.
imparatũ cũ toto exercitu
deleuit. Dem cũ anno integro
ꝓiuncias nordan himbrorũ
ñ ut rexuictor possideret.
sed quasi tr̃rannus sȩiuens
disꝑder&e. ac tragica ce¬
de dilacerar& : tandẽ ean¬
fridũ in consulte ad se cum

Expanded text:
incia generis et regni originem duxerat, nomine Eanfrid. Siquidem tempore toto quo regnavit Aeduini, filii praefati regis Aedilfridi qui ante illum regnaverat, cum magna nobilium juventute apud Scottos sive Pictos exulabant, ibique ad doctrinam Scottorum catechizati et baptismatis sunt gratia recreati. Qui ut mortuo rege inimico, patriam sunt redire permissi, accepit primus eorum, quem diximus, Eanfrid regnum Berniciorum. Qui uterque rex ut terreni regni insulas sortitus est, sacramenta regni caelestis quibus initilatriae sordibus polluendum perdendumque restituit. Nec mora, utrumque rex Brittonum Ceadualla impia manu, sed justa ultione peremit nicipio temerarie obsedisset, erumpens subito cum suis omnibus imparatum cum suo exercitu delevit. Dein cum anno integro provincias Nordanhymbrorum non ut rex victor possideret sed quasi tyrannus saeviens disperderet, ac tragica caede dilaceraret, tandem Eanfridum inconsulte ad se cum
Abbreviated transcription (Latin):
.xUIII. U. furseus apud orientales anglos xu¬
monasteriũ fecerit. & de uisionib uł
scitate eiꝰ.: cui etiã caro post mortẽ .XXUI¬
incorrupta testimoniũ ꝑhibuerit.
XX. Ut defuneto honor io pontifieatu
dudũ abiecerant. sub rege sigba
p̃dicante ceddo receperint:¬
CII Ut idem ep̃s ceddo locũ monis
conftruendi ab odiualdo rege

Expanded text:
XIX. Ut Furseus apud Orientales Anglos monasterium fecerit; et de visionibus vel sanctitate ejus, cui etiam caro post mortem incorrupta testimonium perhibueriX. Ut, defuncto Honorio, pontificatu cerant, sub rege Sigbercto, praedicante Ceddo, receperintI. Ut idem episcopus Cedd locum monasterii construendi ab Oidilvaldo rege
Abbreviated transcription (Latin):
XIII Ut in hibernia sit quidã ꝑ reliquias
eiꝰ amortis articulo reuocatus
.XIIIIUe de functo paulino. ithamar ꝓ eo
brofensis eccłȩ p̃sulatũ susceꝑit. & de .Xxi¬
humilitate mirabili regis osuni. qͥ ab
osui crudelicede ꝑemptus ẽ. Idedit.

Expanded text:
XIII. Ut in Hibernia sit quidam per reliquias ejus a mortis articulo revocatusXIV. Ut, defuncto Paulino, Ithamar pro eo Hrofensis Ecclesiae praesulatum susceperit; et de humilitate mirabili regis Osuini, qui ab Osuiu crudeli caede peremptus est.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inĩc̃ qͥsine peccato.ẽ. con¬
uus &ẽ partus. Nã cȩtera
gunes cũ peccato origina
ascentes. testimoniũ puari¬
onis adȩ etiã sine actuali
ccato existentes portare

Expanded text:
 qui sine peccato est conceptus et partus. Nam caeteri homines cum peccato originali nascentes testimonium praevaricationis Adae, etiam sine actuali peccato existentes, portare
Abbreviated transcription (Latin):
fridi filii eiꝰ: qͦs postea nu
metu ea dbaldi & osualdi
defuncti. & iuxta honore
regiis pueris. uł in nocent
xpĩ congruũ in eccła sepula
sunt. Attulit qͦq secũ uasa s¬
osa eduni regis ꝑplura : in

Expanded text:
fridi filii ejus, quos postea mater metu Eadbaldi et Osualdi defuncti, et juxta honorem vel regiis pueris, vel innocentibus Christi congruum, in ecclesia sepulti sunt. Attulit quoque secum vasa pretiosa Aeduini regis perplura, in
Abbreviated transcription (Latin):
Vt ueniens brittanniã augustmꝰ pͥmo
in insula thanato regi cantuariorũ
p̃dicatit: & sicaccepta ab eolicentia
cantiã p̃dicaturus intrauerit.
Ut idem in cantia pͥmitiuȩ ecłȩ & do¬
ctrinã sit imitatꝰ & uitã. atq in urbe
regis sedẽ ep̃atꝰ acceꝑit.
Pet idem ep̃s facꝰ gregorio pape
quȩ sint brutannie gesta mandarit:
tens accẽꝑit.
xxbͥiue papa gregorius epłam a relaten¬
gustino miserit.

Expanded text:
t veniens Brittaniam Augustinus, primo in insula Tanato, regi Cantuariorum praedicaret; et sic accepta ab eo licentia, Cantiam praedicaturus intraverit. Ut idem in Cantia primitivae Ecclesiae et doctrinam sit imitatus et vitam, atque in urbe regis sedem episcopatus acceperit.Ut idem episcopus factus, Gregorio papae, quae sint Brittaniae gesta mandarit, tens acceperit.Ut papa Gregorius epistolam Arelatengustino, miserit.
Abbreviated transcription (Latin):
Nt idem causa infirmitatis ibidẽ deten¬
tus & incendia domorũ orando restire¬
xerit. & ipse ꝑ uisionẽ a suo sit languore
Ut idẽ epĩ brittonib inpugna auxiliũ
cȩleste retulerint. sicq domũ reuer¬
si sint.
Ut renascentib uirgultis pelagiane
pestis. germanꝰ cũ seuero brittanniã
reuersus. prius claudo iuueni in ces¬
sũ. deinde pͦpło dĩ. condemnatis sace
em̃datis hereticis gressũ recuꝑarit
fidei

Expanded text:
t iidem causa infirmitatis ibidem detentus, et incendia domorum orando restinxerit; et ipse per visionem a suo sit languoreUt iidem episcopi Brittonibus in pugna auxilium caeleste tulerint, sicque domum reversi sint.Ut renascentibus virgultis Pelagianae pestis Germanus cum Severo Brittaniam reversus, prius claudo juveni incessum, deinde et populo Dei, condemnatis sive emendatis haereticis, gressum recuperarit fidei
Abbreviated transcription (Latin):
gentes siue audientes supplicit̃
p̃cor : ut ꝓmeis infirmitatib
& m̃tis &e corporis. apud suꝑnã
clem̃tiã sepius int̾uenire me¬
minerint. & irisuis qͥq ꝓuinci¬
is hanc michi suȩ remunerati¬
onis uicẽ rependant. ut qͥ de
singulis ꝓiuncus siue locis sub¬
limiorib quȩ memoratu dig¬
na atq incolis grata crediderã.
diligent̃ annotare curaui: apͥd
om̃s fruetũ piȩ int̃cessionis

Expanded text:
gentes sive audientes suppliciter gentes sive audientes suppliciter precor, ut pro meis infirmitatibus et mentis et corporis apud supernam clementiam saepius intervenire meminerint; et in suis quique provinciis hanc mihi suae remunerationis vicem rependant, ut qui de singulis provinciis sive locis sublimioribus quae memoratu digna atque incolis grata credideram diligenter adnotare curavi, apud omnes fructum piae intercessionis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdiuersas regiones in ecła sint
acta : ñ unouͦ lib& auctore. sed
fideliũ innumerorũ testiũ qui
hȩc scire uł meminis se poteranT
as sertione cognoui: exceptis
his quȩ ꝑ me ipsu nosse poterã.
Int̃ quȩ notandũ qͦdea quȩ de
scĩs simo patre & antistite cud¬
berto. uł in hoc uolumine. uł in
libello gestorũ ipsius conscripsi.
partĩ ex eisquȩ de illo prius a
frĩb ecłȩ lindisfarnensis scri¬
p̾ta repperias sũpsi. simplicit̃
fidẽ historiȩ quã legebã ac cõ¬
modats partĩ uͦ eaquȩ certis¬
sima fideliũ uirorũ attestatio
ne ꝑme ipsũ cognoscere potiu
sollert̃ adicere curaui. Lecto¬
rẽq supplicit̃ obsecro: ut si qua
in hisquȩ scripsimꝰ alit̃ quã se ueui¬
ritas hab& posita repererit. ñ
historiȩ. ẽ. simplicit̃ ea quȩ fama
uulgante collegimꝰ. ad instrucai¬
onẽ posteritatis litteris manda¬
re studumꝰ. Preterea om̃s ad
qͦs hȩc eadẽ historia ꝑuenire.
potuerit nr̃ȩ narrationis le¬

Expanded text:
per diversas regiones in Ecclesia sint acta, non uno quolibet auctore, sed fideli innumerorum testium qui haec scire vel meminisse poterant adsertione cognovi, exceptis his quae per meipsum nosse poteram. Inter quae notandum, quod ea quae de sanctissimo Patre et antistite Cudbercto vel in hoc volumine vel in libello Gestorum ipsius conscripsi, partim ex eis quae de illo prius a fratribus Ecclesiae Lindisfarnensis scripta reperi adsumpsi simpliciter fidem Historiae quam legebam accommodans, partim vero ea quae certissima fidelium virorum adtestatione per me ipse cognoscere potui sollerter adjicere curavi. Lectoremque suppliciter obsecro, ut si qua in his quae scripsimus aliter quam se veritas habet posita repererit, non historiae est, simpliciter ea quae fama vulgante collegimus ad instructionem posteritatis literis mandare studuimus. Praeterea omnes ad quos haec eadem Historia pervenire poterit nostrae nationis le
Abbreviated transcription (Latin):
teris mandata. siue ipsius no¬
thelmi uiua uoce referenda
transmisit. Qui uidelic& no¬
thelmꝰ. postea romã ueniens:
nonnullas ibi beati gregorii pa¬
pȩ.simul & aliorũ pontificũ
epłas. ꝑscrutato eiusdẽ scẽ ec¬
cłȩ romanȩ scrinio ꝑmissu eius
dẽ qͥ nunc ipsi eccłȩ̃ pͣese grego¬
ru pontificis inuenit: reuersusq
nobis nr̃ȩ historiȩ inserendas
cũ consilio pͣfati Albini reuerer¬
tissimi patris aitulit. A prin¬
cipio itaq uoluminis huiꝰ usq
ad tẽpus qͦ gens anglorũ fidẽ
xpi ꝑcepit: expriorũ maxi¬
me scriptis hinc inde colle
mus. Ex inde aut̃ usq: ad tẽpo¬
ra p̾sentia. quȩ in eccła cantu¬
ariorũ ꝑdiscipłos beati papae
gregoru siue successoreseoꝵ.
uł sub quib regib gestasinas me¬
moratĩ abbatis albini indusferia.
nothalmout diximꝰ ꝑferentẽ cog¬
nouimꝰ. Qui etiã ꝓuinciȩ orien¬
taliũ simul & occidentaliũ saxo¬
nũ. nec non & orientaliũ anglo

Expanded text:
teris mandata sive ipsius Nothelmi viva voce referenda, transmisit. Qui videlicet Nothelmus postea Romam veniens, nonnullas ibi beati Gregorii papae simul et aliorum pontificum epistolas, perscrutato ejusdem sanctae Ecclesiae Romanae scrinio permissu ejus qui nunc ipsi Ecclesiae praeest Gregorii pontificis, invenit, reversusque nobis nostrae Historiae inserendas, cum concilio praefati Albini reverentissimi Patris adtulit. A principio itaque voluminis hujus usque ad tempus quo gens Anglorum fidem Christi percepit, ex priorum maxime scriptis hinc inde collecmus. Exinde autem usque ad tempora praesentia, quae in Ecclesia Cantuariorum per discipulos beati papae Gregorii sive successores eorum vel sub quibus regibus gesta sint, memorati abbatis Albini industria Nothelmo, ut diximus, perferente cognovimus. Qui etiam provinciae Orientalium simul et Occidentalium Saxonum nec non et O
Abbreviated transcription (Latin):
ad fidẽ xp̃i quã ñ nouerat per¬
uenerit. uł ꝓiuncia orientaliũ
saxonũ. fidẽ quã olim exuffla¬
uerat recuperauerit: qͣlis
etiã ipsorũ patrũ uita uł obi¬
tus extiterit: diligent̃ a frĩb
monasterii qͦd ab ipsis conditum
lestingaeu cognominat᷑ agnoui¬
mus: Porro in ꝓiuncia orienta¬
liũ anglorũ. quȩ fuerint gesta
ecel esiastica: partim ex scriptis
uł traditione pͥorũ. partim re¬
uerentissimi abbatis esi. relatisiu.¬
one cõperimꝰ. At uͦ in ꝓuncia
lindissi quȩ sinI gesta erga fidẽ
xp̃i. quȩ ue successio sacerdota¬
lis extiterit: uł litteris reue. An¬
rentissimi antistitis cunibera.
uł alioꝵ fideliũ uirorũ uiua uo¬
cedidicimꝰ. Quȩ aut̃ in nordan

Expanded text:
ad fidem Christi quam non noverat, pervenerit, vel provincia Orientalium Saxonum fidem quam olim exsufflaverat, recuperaverit, qualis etiam ipsorum Patrum vita vel obitus extiterit, diligenter a fratribus monasterii quod ab ipsis conditum Laestingaeu cognominatur, agnovimus. Porro in provincia Orientalium Anglorum quae fuerint gesta ecclesiastica, partim ex scriptis vel traditione priorum, partim reverentissimi abbatis Esi relatione comperimus. At vero in provincia Lindissi quae sint gesta erga fidem Christi, quaeve successio sacerdotalis extiterit, vel literis reverentissimi Antistitis Cynibercti, vel aliorum fidelium virorum viva voce di
Abbreviated transcription (Latin):
rentissimꝰ occidentaliũ saxonũ
ep̃s. qͥ nunc usq suꝑ est: non nul¬
la michi de historia ecelesiastica
ꝓuinciȩ ipsius simul & pximȩ
illi australiũ saxor.ũ. nec nor &
uectȩ insulȩ. litteris mandata
decla rauit. Qualit̃ uͦ ꝑ ministe¬
riũ ceddi & ceadda religio foꝵ x¬

Expanded text:
rentissimus Occidentalium Saxonum episcopus qui nunc usque superest, nonnulla mihi de Historia ecclesiastica provinciae ipsius simul et proxima illi Australium Saxonum nec non et Vectae insulae, literis mandata declaravit. Qualiter vero per ministerium Ceddi et Ceadda religioso
Abbreviated transcription (Latin):
lectorib huiꝰ historiȩ occasio¬
nẽ dubitandi subtrahã: quib
hȩc maxime auetorib didice¬
rim. breuit̃ intimare curabo.
Auctor ante om̃s atq ad uitor
opusculi huiꝰ. Albinus abbas
eccła cantuariorũ ab eatae
memoriȩ theodoro archiepõ.
& adriano abbate. uiris uene¬
rabilib atq eruditissimis in¬
scitutus diligent̃. omĩa que iu
gregorii gesta fuere uł mont¬
mntis litterarũ. uł seniorũ tra¬
ditione cognouerat: & ea michi¬

Expanded text:
lectoribus hujus Historiae occasiolectoribus hujus Historiae occasionem dubitandi subtraham, quibus haec maxime auctoribus didicerim breviter intimare curabo. Auctor ante omnes atque adjutor opusculi hujus Albinus abba rEcclesia Cantuariorum a beatae memoriae Theodoro archiepiscopo et Hadriano abbate viris venerabilibus atque eruditissimis institutus, diligenter omnia quae in Gregorii gesta fuere, vel monimentis literarum vel seniorum traditione cognoverat: et
Abbreviated transcription (Latin):
quã nuꝑ ediderã. libentis sime
tibi desideranti rex. & prius ad
legendũ ac ꝓbandũ transmisi:
& nunc ad transcribendũ. ac ple¬
nius ex tẽpore meditandum
retransmitto. Satisq studium
tuȩ sinceritatis amplector: qͦ
non solũ audiendis scriptura ẽ
scãe uerbis mirẽ sedulus ac com¬
modas: uerũ etiã noscendis pri:¬
orũ gests siue dietis. & maxi¬
me nr̃ȩ gentis uirorũ illustri¬
um. curã uigilant̃ impendis.
Siue enĩ historia de bonis bo¬
na referat. ad imitandũbonũ
auditor sollicitus instigatur :
seu mala cõmemorae de pra¬
uis. nichilominus religiosus ac
pius iud cor siue lector. de¬
dutando qͦd noxiũ ẽ. ac ꝑuer¬
sũ. ipse sollertius ad exequere¬
da ea quȩ bona ac dõ digna
eẽ. cognouerit arcendit᷑. Quod
ipsũ tu qͦq uigilantis fime dep̃¬
hendens: hiscoriã memoratã
in noticiã tibi simul & eis quib
regendis te diuina pͣfecit auc¬
toritas obgeneralis curã salu¬
tis latius ꝓpalari desideras.

Expanded text:
quam nuper edideram, libentissime tibi desideranti, rex, et prius ad legendum ac probandum transmisi, et nunc ad transcribendum ac plenius ex tempore meditandum retransmitto; satisque studium tuae sinceritatis amplector, quo non solum audiendis Scripturae sanctae verbis aurem sedulus accommodas, verum etiam noscendis priorum gestis sive dictis et maxime nostrae gentis virorum illustrium, curam vigilanter impendis. Sive enim historia de bonis bona referat, ad imitandum bonum auditor sollicitus instigatur; seu mala commemoret de pravis, nihilominus religiosus ac pius auditor sive lector devitando quod noxium est ac perversum, ipse sollertius ad exsequenda ea quae bona ac Deo digna esse cognoverit accenditur. Quod ipsum tu quoque vigilantissime deprehendens, Historiam memoratam in notitiam tibi simulque eis quibus te regendis divina praefecit auctoritas, ob generalis curam salutis latius propalari desideras.
Abbreviated transcription (Latin):
XI Ut regnante honorio. gratianꝰ & con¬
stantinꝰ in brittanma trranni creatie¬
& mox pͥor in brittannia. scđs ingallia
XII Ut brittones a scottis uastati picasq. ro¬
manorũ auxilia quȩ sierint: qͥ seđo ue¬
nientes murũ trans insulã fecerunt. sed
tẽpore palladius ad scottos in xp̃m
credenes missus. ẽ. britones ab accio con¬
sule auxiliũ flagitantes ñ impetraue
xiii Et britones fame famosa coacci barba
frugũ copia. lusuria. pestilentia & ex¬
terminiũ gentis secutum sit.¬

Expanded text:
XI. Ut, regnante Honorio, Gratianus et Constantinus in Brittania tyranni creati mox prior in Brittania, secundus in GalliaXII. Ut Brittones a Scottis vastati Pictisque, Romanorum auxilia quaesierint, qui secundo venientes, murum trans insulam fecerint; sed tempore Palladius ad Scottos in Christum credentes missus est, Brittones ab Aetio consule auxilium flagitantes non impetraveXIV. Ut Brittones fame famosa coacti Al., frugum copia, luxuria, pestilentia, et exterminium gentis secutum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
illi dar&e : & ubicunq maximũ
ei dolorẽ in esse didicisset. de
ipsa aqua lauar&. đ ut fa¬
ctũ. ẽ: surrex̃ statĩ mulier sa¬
na. Et ñ solũ se infirmitate lori¬
ga carere. sed & ꝑditas dudũ
uires recepisse se sentiens: obtu¬
lit poculũ epõ ac nob̾: cęptũq
ministeriũ nob̾ om̃ĩb ꝓpinandi
usq ad prandiũ cõpletũ ñ omisit.
imitata socrũ beati petri. quȩ cũ
ad tactũ manꝰ dnicȩ surrex̃. &
sanitate simul ac uirtute rece¬
pta ministrabat eis

Expanded text:
illi daret, et ubicunque maximum illi daret, et ubicunque maximum ei dolorem inesse didicisset, de ipsa eam aqua lavaret. Quod ut factum est, surrexit statim mulier sana, et non solum se infirmitate longa carere, sed et perditas dudum vires recepisse sentiens, obtulit poculum episcopo ac nobis: coeptumque ministerium nobis omnibus propinandi usque ad prandium completum non omisit; imitata socrum beati Petri  Al. add.ad tactum manus Dominicae surrexit, et sanitate simul ac virtute recepta, ministrabat eis
Abbreviated transcription (Latin):
duũ ferme miliũ spaciosepa¬
rata : cuiꝰ coniux qͣdraginta
ferme dieb erat acerbissimo
languore decenta itaut trib:
septimanis ñ posset de cubiculo
in qͦ iacebat foras efferri. Con¬
tigit aut̃ eo tẽpore uirũ dĩ
illo ad dedicandũ eccłam ab
eodẽ comite uocari. Cũq de¬
dicata cõe eccła : rogauit comes¬
ingredi. Renuit ep̃s: dicens
nixius p̃cib instats uouit etiã
se elemosinas pauꝑib daturũ.:
dũmͦ ille dignaret᷑ eo die do¬
mũ suã ingredieos. i euniũ sol¬
uere. Rogaui & ego una cũ
illo: ꝓmittens eciã me elemo¬
srnas in alimoniã pauꝑm dare:
dũ ille domũ comitis pransu¬
rus ac benedictionẽ daturus
intraroe . Cũq hoc tarde ae
difficult̃ impetraremꝰ : intra¬
uimꝰ ad reficiendũ. Miserat
aut̃ ep̃s mulieri quȩ infirma
iacebat de aqua benedicta quã
in dedicationẽ eccłȩ conseeraue¬
rat. ꝑ unũ de his qͥ mecũ uene¬
rand̃ frĩb. p̃cipieos ut gustandã

Expanded text:
um ferme millium spatio sepaum ferme millium spatio separata: cujus conjux quadraginta ferme diebus erat acerbissimo languore detenta, ita ut tribus septimanis non posset de cubiculo in quo jacebat, foras efferri. Contigit autem eo tempore virum Dei illo ad dedicandam ecclesiam ab eodem comite vocari. Cumque dedicata ingredi. Renuit episcopus, dicens nixius precibus instans, vovit etiam se eleemosynas pauperibus daturum, dummodo ille dignaretur eo die domum suam ingrediens jejunium solvere. Rogavi et ego una cum illo, promittens etiam me eleemosynas in alimoniam inopum dare, dum ille domum comitis pransurus ac benedictionem daturus intraret. Cumque hoc tarde ac difficulter impetraremus, intravimus ad reficiendum. Miserat autem episcopus muliedicta quam in dedicationem ecclesiae consecraverat, per unum de his qui mecum venerant fratribus, praecipiens ut gustandam
Abbreviated transcription (Latin):
uirginis : ut otius regredaris
adcã. Qđ dũ facerẽ : repperi
ilã in grediens uultuhlariorẽ.
& udic̃ sospiti similẽ. Et dũ assi¬
derẽ illi : dix̃. Uispetamus bi
oblato poculo biberemꝰ ambo:
cepit mͥ dicere qͥa ex qͦ ep̃s oratio¬
ne ꝓme & benedietione cõpleta
egressus. ẽ. statĩ melius babere
ncpio. Et si necdũ iures pristi¬
nuis recepi: dolor tam̃ om̃is et
de brachio ubi ardentior inerat.¬
& de toto meo corpore. uelut
pso epõ foras eũ exportante furi¬
ditus ablatꝰ. ẽ tam&si tumor
adhuc brachii manere uidet᷑.
Abeuntib aut̃ nob̾ inde: conti¬
nuo fugatũ dolorẽ membrorũ.
fuga qͦq tumoris horrendi se¬
cuta ẽ & crepta morti ac dolo¬
rib uirgo. laudes dnõ saluato¬
ri una cũ cȩteris qͥ ibi eranit
seruis illius referebat.
simile miraculũ. de p̃fa¬
to antiscite narrauit idem ab¬
bas : dicens. Uilla erat comi¬
tis cuiꝰdã. qͥ uocabat᷑ buch. nore
longe amonasterio nr̃o. id est

Expanded text:
inis, ut ocius regrediaris ad eam. Quod dum facerem, reperi illam ingrediens vultu hilariorem, et velut sospiti similem. Et dum adsiderem illi, dixit: Vis petamus biboblato poculo biberemus ambo, coepit mihi dicere quia ex quo episcopus oratione pro me, et benedictione completa egressus est, statim melius habere incipio; etsi necdum vires pristinas recepi, dolor tamen omnis et de brachio ubi ardentior inerat, et de toto meo corpore, velut ipso episcopo foras eum exportante, funditus ablatus est, tametsi tumor adhuc brachii manere videretur. Abeuntibus autem nobis inde, continuo fugatum dolorem membrorum fuga quoque tumoris horrendi secuta est; et erepta morti ac doloribus virgo, laudes Domino Salvatori una cum caeteris qui ibi erant, servis illius referebat. simile miraculum de praefato antistite narravit idem abbas, dicens: « Villa erat comitis cujusdam qui vocabatur Puch, non longe a monasterio nostro, id est
Abbreviated transcription (Latin):
puella: ut cognouit qͥa luna
quarta. dix̃. Multũ insipient̃
& indoete fecistis: in luna quar¬
ta fleo̾tomando. Memini enĩ
beatȩ memoriȩ theodorum
archiep̃m dicere solitũ. quia
periculosa sit satis illiꝰ tẽporis
fleotomia: quando & lum̃ lunae
& reuma oceani increm̃to. ẽ. Et
qͥd ego possũ puellȩ si moritura
ẽ. facere: At illa instantius ob¬
seerats ꝓfilia quã oppido dili¬
gebat: nã & abbatissam eã pri
se facere disposuerat : tandẽ
obtinuit ut ad languentẽ intra¬
ret. Intrauit gͦ. me secũ assin¬
pto ad uirginẽ quȩ langueba.
multo ut dixi dolore constrie¬
ctã : & brachio in totũ grosses
onis haber& prorsus. Et astans
dix̃ orationẽ suꝑ illã : ac bene¬
dicens egressus. ẽ. Cũq post
hȩc hora cõpetente consedẽmꝰ
ad m̃sa: ad ueniers quidã cla¬
mauit me foras & ait. Postula¬

Expanded text:
puella, et ut cognovit quia in luna puella, et ut cognovit quia in luna quarta, dixit: Multum insipienter et indocte fecistis in luna quarta phlebotomando. Memini enim beatae memoriae Theodorum archiepiscopum dicere, quia periculosa sit satis illius temporis phlebotomia, quando et lumen lunae, et rheuma Oceani in cremento est. Et quid ego possum puellae, si moritura est, facere? At illa instantius obsecrans pro filia quam oppido diligebat, nam et abbatissam eam pro se facere disposuerat, tandem obtinuit ut ad languentem intraret. Intravit ergo me secum adsumto ad virginem quae jacebat multo, ut dixi, dolore constricta, et brachio in tantum grossesconis haberet: et adstans dixit orationem super illam, ac benedicens egressus est. Cumque post haec hora competente consederemus ad mensam, adveniens quidam clamavit me foras  Al., du
Abbreviated transcription (Latin):
uerentissimꝰ uir uilfridus
post longũ exiliũ in episcopa¬
tũ eõe agustaldensis eccłae
receptus. & idem ioħs defun
re qͦdã ad monasteriũ uirgi¬
nũ in loco qͥ uocat᷑ uetaduri.
eui tẽ heriburga abbatissa
p̃fuit. U̾bi cũ uenissemꝰ inqͥt.
& magno uniuersorũ gaudio
suscepti essemꝰ: indicauit nob̾
ab batissa qͥa quȩdã de nume¬
ro uirginũ quȩ erat filia ip¬
sius carnalis. grauissimo late¬
guore teneret᷑: qͥa fleotoma¬
ta. ec̃ẽ nuꝑ inbrachio. Et cum
cõ  instudio: tacta. ẽ. infirmi¬
tate repentini doloris. luo
mox increscente : grauatũ. ẽ.¬
magis brachiũ illud uulne¬
ratũ. ac uersũ in tumorẽ: ad¬
eo ut uix duab manib circũ¬
plecti posset᷑: Ipsaq iacens in
lecto p̃niietate doloris ia
moritura iuderet᷑. Rogauit gͦ
ep̃m abbatissa ut intrar& ad
ret᷑ : qͥa cređet eã ad benedi¬
ctionẽ uł tactũ illius mox me¬
lius habiturã . Int̾rogaos aut̃
ille quando flebtomata eãe

Expanded text:
imus vir Uilfrid post longum exilium in episcopatum esset Hagustaldensis Ecclesiae receptus, et idem Joannes, defuncre quodam ad monasterium virginum in loco qui vocatur Uetadun, cui tunc Heriburg abbatissa praefuit. « Ubi cum venissemus, inquit, et magno universorum gaudio suscepti essemus, indicavit nobis abbatissa, quod quaedam de numero virginum quae erat filia ipsius carnalis, gravissimo languore teneretur: quia phlebotomata est nuper in brachio, et cum esset in studio, tacta est infirmitate repentini doloris, quo mox increscente, magis gravatum est brachium illud vulneratum, ac versum in tumorem, adeo ut vix duabus manibus circumplecti posset, ipsaque jacens in lecto prae nimietate doloris jam moritura videretur. Rogavit ergo episcopum abbatissa ut intraret  retur, quia crederet eam ad benedictionem vel tactum illius mox melius habituram. Interrogans autem ille quando phlebotomata esset
Abbreviated transcription (Latin):
lus uiuere serpens ualeat. Nam
sepe illo de brittannia allãtiser¬
pentes: mox ut ꝓximante terris
nauigio odore aeris illius attae¬
cifuerint intereuas̃. Quin potius:
omĩa pene quȩ de eadẽ infula
sunt contra uenenũ ualent. Deniq
uidimꝰ qͥb dã a serpente ꝑcussis.
rasa folia codicũ qͥ de hiberna
fuerant. & ipsam rasurã aquȩ
inimissam: ac potui datã : talib
ptinꝰ totã ium ueneni crassantis.
totũ inflaticorporis ab sumpsis¬
se. ac sedasse tumorẽ. Diues lac¬
tis ac mellis infula : nec uinearũ
expers: pisciłi. uolucrũq sed &
ceruorũ caprearũq uenatu in¬
signis. Hec aut̃ ꝓpͥe patria seot¬
torũ . ẽ. Ab hac egressi ut diximꝰ:
terciã in brittannia brittonib
te pietis gentẽ addider̃. Est aut̃
sinus maris ꝑmaximꝰ: qͥ antiquitꝰ
gentẽ brittanniȩ apietis secer¬
nebat. Qui ab occidente interras
longo spacio erũpit: ubi. ẽ. ciui¬
cas brutanmȩ munitissima usq¬

Expanded text:
lus vivere serpens valeat: nam lus vivere serpens valeat: nam saepe illo de Brittania adlati serpentes, mox ut proximante terris navigio, odore aeris illius adtacti fuerint, intereunt: quin potius omnia pene quae de eadem insula sunt contra venenum valent. Denique vidimus, quibusdam a serpente percussis, rasa folia codicum qui de Hibernia fuerant, et ipsam rasuram aquae immissam ac potui datam, talibus protinus totam vim veneni grassantis, totum inflati corporis absumsisse ac sedasse tumorem. Dives lactis ac mellis insula, nec vinearum expers, piscium volucrumque, sed et cervorum caprearumque venatu insignis. Haec autem proprie patria Scottorum est: ab hac egressi, ut diximus, tertiam in Brittania Brittonibus et Pictis gentem addiderunt. Est autem sinus maris permaximus, qui antiquitus gentem Brittonum a Pictis secernebat, qui ab Occidente in terras longo spatio erumpit, ubi est civitas Brittonum munitissima us
Abbreviated transcription (Latin):
ire si uultis: habitabilẽ uobis
facere ualetis. Uel qͥ reftite¬
rit: nobis auxliariis utimini
Itaq petentes brittanniã pie¬
ti : habitare ꝑ septẽtrionales
Cunq uxores picti ñ habentes
peter eNt a scottis: ea solũ condi¬
tione dare consenser̃. ut ubi
res ꝑuenir& indubiũ. magis
de feminea regũ ꝓsapia. quã
de masculina regẽ sibi elige¬
reÑ. Qđ usq hodie apud pic¬
tos constat seruatũ. Procede¬
nte aut̃ tẽpore : brittannia ꝑ¬
brittones & pictos. t̃ciã scortoꝵ
nationẽ inpictorũ partẽ rece¬
pit. qͥ duce reuda. de hibernia
ꝓgressi. uł amicicia uł ferro si¬
tur. Nam lingua eorũ daal.
partẽ significat. Hibernia au¬
tẽ. & latitudine sui status. & sa¬
lubritate ac serenitate aerũ
multũ brittanniȩ prȩstat: ita
ut raro ibi nix plusquã tridu¬
ana remaneat: Nemo ꝓpter
hiemen aut fena secet ȩstate.
aut scabula fabric& ium̃tis: nul¬
lũ ibi reptile uideri soleat. nul¬

Expanded text:
ire si vultis, habitabilem vobis ire si vultis, habitabilem vobis facere valetis: vel si qui restiterit, nobis auxiliariis utimini. Itaque petentes Brittaniam Picti, habitare per Septentrionales Cumque uxores Picti non habentes peterent a Scottis, ea solum conditione dare consenserunt, ut ubi res perveniret in dubium, magis de feminea regum prosapia, quam de masculina regem sibi eligerent: quod usque hodie apud Pictos constat esse servatum. Procedente autem tempore Brittania Brittones et Pictos, tertiam Scottorum nationem in Pictorum parte recepit; qui duce Reuda de Hibernia progressi, vel amicitia vel ferro situr, nam lingua eorum daal partem significat. Hibernia autem et latitudine sui status, et salubritate, ac serenitate aerum multum Brittaniae praestat, ita ut raro ibi nix plusquam triduana remaneat: nemo propter hiemem aut foena secet aestate, aut stabula fabricet jumentis: nullum ibi reptile videri soleat, nul
Abbreviated transcription (Latin):
agente flatu uentorũ extra fi¬
nes om̃s brittannię hiberniã ꝑue¬
nisse. eiꝰq: septẽtrionales oras ita¬
trasse : atq inuenta ibi gente scor¬
torũ. sibi qͦq in partib illius se¬
despetisse. nec impetrare potuis¬
se. Est aut̃ hibernia infula. omĩ¬
um post brittanniã maxima. ad
occidentẽ qͥdem brictanniȩ sita :
sed sic̃ contra a qͥlonẽ ea breuior.
ita in meridiẽ se trans illiꝰ fines
plurimũ protendens. usq contra
hispaniȩ septẽtrionalia : quãuis
magno ȩqͦre inter iacente ꝑuenit.
Ad hanc gͦ usq ꝑuenientes naui¬
gio pieti ut diximꝰ: petier̃ in ea
sibi qͦq sedes & habitationẽ dona¬
ri RespondebaNs scotti : qͥa non
ambos eos caꝑet insula. Sed pos¬
sumꝰ inqͥuadT salubre uobisdare
confiliũ: qͥd agere ualeatis.
Nouimꝰ insulã aliã. eẽ. ñ ꝓcul
a nrã contra ortũ solis: quã
sepe lucidiorib dieb de Lon¬
ge aspicere solemꝰ. Hanc ad¬

Expanded text:
agente flatu ventorum, extra fiagente flatu ventorum, extra fines omnes Brittaniae Hiberniam pervenisse, ejusque Septentrionales oras intrasse, atque inventa ibi gente Scottorum, sibi quoque in partibus illius sedes petisse, nec inpetrare potuisse. Est autem Hibernia insula omnium post Brittaniam maxima, ad Occidentem quidem Brittaniae sita; sed sicut contra Aquilonem ea brevior, ita in Meridiem se trans illius fines plurimum protendens, usque contra Hispaniae Septentrionalia, quamvis magno aequore interjacente pervenit. Ad hanc ergo usque pervenientes navigio Picti, ut diximus, petierunt in ea sibi quoque sedes et habitationem donari. Respondebant Scotti, quia non ambos eos caperet insula, sed possumus, inquiunt, salubre vobis dare consilium quid agere valeatis. Novimus insulam aliam esse non procul a nostra, contra ortum solis, quam saepe lucidioribus diebus de longe aspicere solemus. Hanc ad
Abbreviated transcription (Latin):
sole nimirũ tunc libicas in partes
aestate. & dies hab& inbruma:
hoc ẽ. sex solũmͦ ȩqͥ noctialiũ hora¬
rũ cũ in armenia. macedonia. ita¬
lia cȩterisq eiꝰdẽ lineȩ regionib
longissima dies siue nox. xubre
in pͣsenti iuxta numerũ librorũ
qͥb lex diuina scripta. ẽ. quinq
gentiũ linguis. unã eandẽq sumȩ
ueritatis & uerȩ sublimitatis sci¬
entiã scrutat᷑ & confitet᷑ : anglorũ
uidelic&. brittonũ. scottorũ. pie¬
torũ. & latinorũ. quȩ meditatio¬
ne scripturarũ cȩteris om̃ib est
facta cõmunis. In pͥmis aut̃ in
sula brittones solũ a qͥb nomen
accepit. incolas habuit: qui de
tractu armoricano ut fertur
brittanniã aduecti. australes si¬
bi partes illiꝰ uindicar̃. Et cũ
plurimã insulȩ partẽ incipie¬
ntesab austro possedis sen: con¬
tigit gentẽ pictorũ de serthia
ut ꝑhibens. longis nauib: noti
multis oceanũ ingressam circũ¬

Expanded text:
sole nimirum tunc Lybicas in partes sole nimirum tunc Lybicas in partes aestate et dies habet in bruma, hoc est, sex solummodo aequinoctialium horarum: cum in Armenia, Macedonia, Italia, caeterisque ejusdem lineae regionibus longissima dies sive nox quindecin praesenti, juxta numerum librorum quibus lex divina scripta est, quinque gentium linguis, unam eamdemque summae veritatis et verae sublimitatis scientiam scrutatur et confitetur, Anglorum, videlicet, Brittonum, Scottorum, Pictorum et Latinorum, quae meditatione Scripturarum caeteris omnibus est facta communis. In primis autem haec insula Brittones solum a quibus nomen accepit, incolas habuit, qui de tractu Armoricano, ut fertur, Brittaniam advecti, Australes sibi partes illius vindicarunt. Et cum plurimam insulae partem, incipientes ab Austro, possedissent, contigit gentem Pictorum de Scythia, ut perhibent, longis navibus non multis Oceanum ingressam, circum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdã metalla transcurrit : et fit ñ
solũ calida. sed & ardens. Quȩ
etiã uenis metallorũ aeris. ferri
& plubi. & argenti fȩcunda . ẽ. Gig¬
nit et lapidẽ gagatẽ plurimum
obtimũq. Est aut̃ niger gem¬
meus & ardens igni ad motus
incensus serpentes fugat: attritu
cale factꝰ. applicita decinet ȩqͥe
ut sucinũ. Erat & ciuitatib qͦore¬
dã xax. & uiiͦi. nobilissimis insig¬
nita. p̃ter castella innumera.
quȩ & ipsa muris. turrib: por¬
tis acseris eratđ instructa fir¬
missimis. Et qͥa ꝓpe sub ipso sep¬
tẽtrionali uertice mundi iac&:
lucidas ȩstato noctes hab&. ita
ut medio sepe noctis tẽpore no-¬
otif in questionẽ ueniat intuen¬
tib. utrũ crepusculũ ad huc ꝑ¬
maneat uesꝑtinũ. aniam ad¬
uenerit matutinũ: ut pote no¬
eturnosole ñ longe subterris
ad orientẽ boreales ꝑplagas
redeunte. Vnde etiã plurimȩ
longitudinis hab& dies ȩstate.
sic & noctes contra inbruma.

Expanded text:
quaedam metalla transcurrit, et fit non quaedam metalla transcurrit, et fit non solum calida, sed et ardens. Quae etiam venis metallorum, aeris, ferri, et plumbi et argenti faecunda, gignit et lapidem gagatem plurimum optimumque: est autem nigrogemmeus et ardens igni admotus, incensus serpentes fugat, adtritu calefactus adplicita detinet aeque ut succinum. Erat et civitatibus quondam viginti et octo nobilissimis insignita, praeter castella innumera, quae et ipsa muris, turribus, portis, ac seris erant instructa firmissimis. Et quia prope sub ipso Septentrionali vertice mundi jacet, lucidas aestate noctes habet; ita ut medio saepe tempore noctis in quaestionem veniat intuentibus, utrum crepusculum adhuc permaneat vespertinum, an jam advenerit matutinum, utpote nocturno sole non longe sub terris ad Orientem Boreales per plagas redeunte: unde etiam plurimae longitudinis habet dies aestate, sicut et noctes contra in bruma,
Abbreviated transcription (Latin):
si fluuiis qͦq multũ piscosis. ac
fontib p̾clara copiosis. & qͥdem
p̾cipue issicio abundat & anguil¬
la. Capiunt᷑ aut̃ sepis sime & uituli
marini. & del fines. nec non &e bal¬
lenȩ. exceptis uariorũ generib: con¬
chiliorũ in qͥb suñ & muscule qͥb
inelusã sepe margaritã om̃isqui¬
dem coloris obtimã inueniuns: id
est & rubicundi & purpurei. &
iacinctini. & prasini. sed maxime
candidi. Suns & cocleȩsatis suꝑq
ab undantes : qͥb tinctura cocci¬
nei coloris conficit᷑: cuiꝰ rubor
pulcherrimꝰ nullo unquã solis
ardore. nulla ual& pluuiarũ
in iuria pallescere : sed qͦ uetus¬
tior. eo sol&. eẽ. uenustior. Ha¬
b& fontes salinarũ. Habet &
fontes calidos. & ex eis fluuios
balnearũ calidarũ. omni ȩtati
& sexui ꝑ distineta loca iuxta su¬
ũ cuiq modũ ac cõmodas. Aqͣi¬
et enĩ ut sc̃s basilius dicit feruis¬
dã caliditatẽ recipit: cũ ꝑcerta

Expanded text:
si. Fluviis quoque multum piscosis, ac si. Fluviis quoque multum piscosis, ac fontibus praeclara copiosis, et quidem praecipue issicio abundat et anguilla. Capiuntur autem saepissime et vituli marini et delphines, necnon et ballenae: exceptis variorum generibus conchyliorum; in quibus sunt et musculae, quibus inclusam saepe margaritam, omnis quidem coloris optimam inveniunt, id est, et rubicundi, et purpurei, et jacintini et prasini, sed maxime candidi. Sunt et cochleae satis superque abundantes, quibus tinctura coccinei coloris conficitur, cujus rubor pulcherrimus nullo unquam solis ardore, nulla valet pluviarum injuria pallescere; sed quo vetustior est, eo solet esse venustior. Habet fontes salinarum, habet et fontes calidos, et ex eis fluvios balnearum calidarum omni aetati et sexui per distincta loca juxta suum cuique modum accommodos. Aqua enim ut sanctus Basilius dicit fervidam qualitatem recipit, quum per certa
Abbreviated transcription (Latin):
RITTANIIA
oceani insula.
eui quondã albi¬
on nom̃ fuit: in¬
ter septẽtrionẽ
& occidentẽ locata.ẽ. germaniae.
galliȩ. hispanis. maxime eu¬
ropȩ partib. multo int̃uallo
aduersa : quȩ ꝑmilia passuũ
octingenta inboreã longa.
latitudinis hab& milia ducenta:
exceptis dũtaxat plixiorib di¬
uersorũ ꝓmunctoriorũ tractib.
qͥb efficit᷑ ut circuitus eiꝰ qua¬
dragies octies septuaginta qͥinq
milia cõpleat. Hab& ameri¬
die galliãbelgicã: cuius pximũ
litꝰ transmeantib. appar& ciuitas
quȩ dicit᷑ rutubi portus. a gen¬
te anglorũ nunc corrupte ces¬
tir uocata. int̃posito mari ages¬
soriaco morinorũ gentis litori
pximo traiectu miliũ quinqua¬
ginta. siue ut quidã scripsere.
sta diorũ quadringentorũ quiñ¬
quaginta. A tergo aut̃ unde ocea¬
no infinito pat&e: orca da finsulas
rib ac ium̃tis. Uineas etiã qͥb dã
in locis germinans: sed & auium
ferax t̾ra mariq generis diuer¬

Expanded text:
rittania Oceani insula, cui quondam Albion nomen fuit, inter Septentrionem et Occidentem locata est, Germaniae, Galliae, Hispaniae, maximis Europae partibus multo intervallo adversa. Quae per milia passuum octingenta in Boream longa, latitudinis habet milia ducenta, exceptis duntaxat prolixioribus diversorum promontoriorum tractibus, quibus efficitur ut circuitus ejus quadragies octies septuaginta quinque milia compleat. Habet a Meridie Galliam Belgicam, cujus proximum litus transmeantibus aperit civitas quae dicitur Rutubi portus, a gente Anglorum nunc corrupte Reptacaestir vocata, interposito mari a Gessoriaco Morinorum gentis litore proximo, trajectu milium quinquaginta, sive, ut quidam scripsere, stadiorum quadrigentorum quinquaginta. A tergo autem, unde Oceano infinito patet, Orcadas insulas ribus ac jumentis; vineas etiam quibusdam in locis germinans: sed et avium ferax terra marique generis diver
Abbreviated transcription (Latin):
ultra ñ reuersuri. Quib ad
sua remeanti Et ꝗbus: cognĩ¬
ta scotti pietiq rocbitus deue¬
gatione. redeunt confescĩ
ipsi: & solito confidentiores fa
murũ usq capessunt. Statuit᷑
adhȩc in edito arcis acies seg¬
nes: ubi trementi corde scupi
At contra ñ cessant uncinata
hostiũ tela: ignaui ꝓpugnato¬
res miserrime de muris traca
solo allidebant᷑. Quid plura:
Relictis ciuitatib ac muro di¬
sꝑgunt᷑: insequit᷑ hostis: acce¬
lerant᷑ strages crudeliores
cunctis pͥorib. Siẽ enĩ agni
a feris: ita miseri ciues discer¬
punt᷑ ab hostib. Unde a man¬
sionib ac possessiunculis sius
lecti: imminens sibi famis pe¬
riculũ. latrocinio ac rapaci¬
tate mutua tẽperabant. aut¬
agentes externas domesticis
motib clades: donec om̃is re¬
gio totius cibi sustenta culo.
excepto uenandi solatio uacu¬
carnas. Ationis quadrin¬
gentesimo iugesimo tercio.
theodosius iunior post hono¬

Expanded text:
ultra non reversuri. Quibus ad ultra non reversuri. Quibus ad sua remeantibus, cognita Scotti Pictique reditus denegatione, redeunt confestim ipsi, et solito confidentiores facmurum usque capessunt. Statuitur ad haec in edito arcies segnis, ubi trementi corde stupidAt contra non cessant uncinata hostium tela: ignavi propugnatores miserrime de muris tracti solo adlidebantur. Quid plura? relictis civitatibus ac murosperguntur. Insequitur hostis, adcelerantur strages cunctis crudeliores prioribus. Sicut enim agni a feris, ita miseri cives discerpuntur ab hostibus: unde a mansionibus ac possessiunculis suis ejecti, imminens sibi famis periculum latrocinio ac rapacitate mutua temperabant, augentes, externas domesticis motibus clades, donec omnis regio totius cibi sustentaculo, excepto venandi solatio, vacucarnationis quadringentesimo vigesimo tertio, Theodosius Junior post Hono
Abbreviated transcription (Latin):
romani denunciauere britto¬
nib ñ se ultra ob eorũ defensi¬
onẽ tã laboriosis expeditionib
posse fatigari: ipsos potius mo¬
nent arma corriꝑe. & certan¬
di cũ hostib studiũ subire: qui
ñ obaliã causam. quã si ipsi ꝯuer¬
tia soluerent᷑ eis possen. eẽ. for¬
tiores. Quin etiã. qͦd & hoc so¬
ciis qͦs derelinquere cogeban¬
tur aliqͥd cõmodi allaturũ
putabant : murũ a mari ad ma
re recto tramite int urbes quȩ
ibidẽ obmetũ omniũ factȩ fue¬
rant. ubi & seuerus quondam
uallũ fecerat. firmode lapide
nus famosũ atq conspicuũ:
saptu publico priuatoq ad iun¬
cta secũ brittannorũ manu con¬
altũ recta ab oriente in occide¬
ntẽ linea: ut usq: hodie intuen¬
tib clarũs. ẽ. Quo mox condi¬
littore oceani a meride quo
naues eorũ habebant᷑. qͥa & inde
barbarorũ irruptiones time¬
bae turres ꝑ int̃ualla ad pro¬
spectũ maris collocant :  uale¬
dicunt sociis totumq

Expanded text:
Romani denunciavere BrittoRomani denunciavere Brittonibus, non se ultra ob eorum defensionem tam laboriosis expeditionibus posse fatigari: ipsos potius monent arma corripere et certandi cum hostibus studium subire, qui non aliam ob causam quam si ipsi inertia solverentur eis possent esse fortiores. Quin etiam, quod et hoc sociis quos derelinquere cogebantur aliquid commodi adlaturum putabant, murum a marre recto tramite inter urbes quae ibidem ob metum hostium factae fuerant, ubi et Severus quondam vallum fecerat, firmo de lapide nus famosum atque conspicuum, sumptu publico privatoque, adjuncta secum Britannorum manu conaltum, recta ab Oriente in occasum linea, ut usqtibus clarum est: quo mox condilitore Oceani ad Meridiem quo naves eorum habebantur, quia et inde Barbarorum inruptio timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocant, et valedicunt sociis tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
ualli fines suos. ab hostiũ irrup¬
tione defenderens. Cuiꝰ oꝑis ibi¬
dẽ facti. idest uallilatissim
& altissimi: usq hodie certissi¬
ma uestigia cernere lic&. In¬
cipit aut̃ duorũ ferme miliũ
a monasterio ebbercurnig. ad
occidentẽ. in loco qͥ sermone
pictorũ peanfahel. lingua
aut̃ angłorũ penneltun appel¬
lat᷑: & tendens contra occidensẽ.
t̃minat᷑ iuxxta urbẽ alcluit
Uerũ pͥores inimici. ut roma¬
nũ militẽ abis se conspexerunt
mox aduecti nauib irrũ punt
t̃minos. ceduntq omĩa qͣsi matu¬
rã segetẽ. obiua queq metunt.
uoce auxiliũ implorantes: ne
penitꝰ misera patria deleret᷑.
ne nom̃ romanȩ ꝓuinciae qͦd
apud eos tã diuclaruerat. ex¬
terarũ gentiũ improbitate
obrutũ uilescer&. Rursũ mit¬
tit᷑ legio: quȩ inopinata tẽpo¬
re autũni adueniens. magnas
hostiũ strages dedit: eosq qui
euađe poterans om̃s trans ma¬
ria fugauit. qͥ prius anniuer¬

Expanded text:
valli fines suos ab hostium inrupvalli fines suos ab hostium inruptione defenderent: cujus operis ibidem facti, id est, valli latissimi et altissimi usque hodie certissima vestigia cernere licet. Incipit autem duorum ferme milium spatio a monasterio Aebercurnig ad Occidentem, in loco qui sermone Pictorum Peanfahet, lingua autem Anglorum Penneltun appellatur; et tendens contra Occidentem terminatur juxta urbem Alcluith. Verum priores inimici ut Romanum militem abisse conspexerant, mox advecti navibus inrumpunt terminos, caeduntque omnia, et quasi maturam segetem obvia quaeque metunt, I, flebili voce auxilium implorantes, ne penitus misera patria deleretur, ne nomen Romanae provinciae quod apud eos tam diu claruerat, exterarum gentium improbitate obrutum vilesceret. Rursum mittitur legio, quae inopinata tempore autumni adveniens magnas hostium strages dedit, eosque qui evadere poterant omnes trans maria fugavit, qui prius anniver
Abbreviated transcription (Latin):
conũ significat cluit. Est aut̃
iuxta fluuiũ nominis illius:
Ob harũ gͦ infestationem gen¬
tiũ. brittones legatos romã cũ
ctioneq continuã. dumͦ hosts
imminens longius arceree᷑: ꝓ¬
mittebans. Quib mox legio des¬
tinat᷑ armata. Quȩ ubi insulã
aduecta. & congressa .ẽ. cum.
hostib: magnã eorũ multitudi¬
nẽ sternens. cęteros sociorũ fi¬
nib expulit: eosq interim di¬
risfima depressione liberatos.
hortata ẽ instruenaniterti
duo maria trans insulã murũ.
qͥ arcendis hostib posset. eẽ. p̃¬
sidio: sicq domũ cũ triumpho
magno reuersa. ẽ. At insulani
murũ quẽ iussi fuerant. ñ tã
lapidib quã cespitib conftru¬
entes ut pote nullũ tanti o¬
peris artificẽ habentes : ad
nchil utile statuunt. Fecer̃
aut̃ eũ int̃ duofreta uł sinus
de qͥb diximꝰ maris: ꝑ milia
passuũ plurima: ut tibi aquã¬
rũ munitio deerat. ibi p̃sidio

Expanded text:
eorum significat petram Cluith; est enim eorum significat petram Cluith; est enim juxta fluvium nominis illius. Ob harum ergo infestationem gentium, Brittones legatos Romam cum ctionemque continuam dummodo hostis imminens longius arceretur, promittebant. Quibus mox legio destinatur armata, quae ubi in insulam advecta et congressa est cum hostibus, magnam eorum multitudinem sternens, caeteros sociorum finibus expulit: eosque interim a dirissima depressione liberatos hortata est instruere inter duo maria trans insulam murum qui arcendis hostibus posset esse praesidio: sicque domum cum triumpho magno reversa est. At insulani murum quem jussi fuerant, non tam lapidibus quam cespitibus construentes, utpote nullum tanti operis artificem habentes, ad nihil utilem statuunt. Fecerunt autem eum inter duo freta vel sinus de quibus diximus maris, per millia passuum plurima: ut ubi aquarum munitio deerat, ibi praesidio