comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut una ꝑmedios orbes ducta linea sꝑinam duob planis orbibus
insigniat : erit diam& ros amboꝵ eadem linea & eiꝰ sũma parsscin¬
dens proximũ circulum. catabiba zon appellat᷑. Ima uero secans
aequae susum uersum maiorem orbem: anabibaton: Quare: si coetus
solis & lunae fi& directus & uelut ad perpendiculi destinationem
ut pote proximis sibi factis ex concursu corporib obici& se ante uisum
minor lic& multo maiorem obcęcans obdirectũ
proptereaq angustum oculoꝵ nrõꝵ tramitẽ.
Si uero non ad ꝑpendiculũ coetus eordꝰ factus
erit. s prolixitas quidem int̃ ualli erit latera
porro auigore declinabunt aliquatenus ita
ut alter ignium ad aquilonem alter uero
ad austrum uergat: obscuratio nulla fi&:¬
nr̃m & obstabit angustum uidendi obsistens tramitẽ luna lucemq solis a nobis arc&.¬

Expanded text:
ut una per medios orbes ducta linea spinam duobus planis orbibus ut una per medios orbes ducta linea spinam duobus planis orbibus insigniat, erit diametrus amborum eadem linea et eius summa pars scindens proximum circulum catabibazon appellatur, ima uero secans aeque sursum uersum maiorem orbem anabibazon. Quare si coetus solis et lunae fiet directus et uelut ad perpendiculi destinationem, utpote proximis sibi factis ex concursu corporibus, obiciet se ante uisumminor licet multo maiorem obcaecans ob directum proptereaque angustum oculorum nostrorum tramitem. Si uero non ad perpendiculum coetus eorum factus erit, sed prolixitas quidem interualli eadem erit, latera porro a rigore declinabunt aliquatenus ita ut alter ignium ad aquilonem, alter uero ad austrum uergat, obscuratio nulla firum et obstabit angustum uidendi obsidens tramitem luna, lucemque solis a nobis arc
Abbreviated transcription (Latin):
tas plerũq condit fenon quoq summꝰ ab obsistente sibi occultittu
phetonte & om̃s planetes immin entessibi ad directam lineam ratas Rcl¬
las obumbrant: Luna item diametro asole distans & in currens umbrã
trae obscuratur: Nec tam̃ omib mensib.. sicut neomĩ quidẽ cortui
hoc ÷ om̃ĩ noua luna solis obscuratio interuenit aut om̃i plena pfecta
luna lunae labor atq obscuratio propterea quod circuli eoꝵ nimia
obliquitate a se inuicem differant: quippe sol subipsam libram
medietttis signiferi om̃is. modico dicatur ferri de flexior ad dimi¬
dium fere mom̃tum declinans ł in austrum. ł in aqͥlonẽ: at uero luna
ut asseuerat hẏpparcus decẽ utrimq mom̃tis deuia reperitur : Igit᷑
si utrosq orbes epipedos id est planos & sine ulla soliditate tam solis
quã lunȩ consideremꝰ animo positos ad uersum se ita directa positione.

Expanded text:
tas plerumque condit. Phaenon quoque summus ab obsistente sibi occultatur tas plerumque condit. Phaenon quoque summus ab obsistente sibi occultatur Phaethonte, et omnes planetes imminentes sibi ad directam lineam ratas stellas obumbrant. Luna item, diametro a sole distans et incurrens umbram terrae, obscuratur nec tamen omnibus mensibus, sicut ne omni quidem coetu, hoc est omni noua luna, solis obscuratio interuenit, aut omni plena perfectaque luna lunae labor fit atque obscuratio, propterea quod circuli eorum nimia obliquitate a se inuicem differant. medietatis signiferi omnis modico dicatur ferri deflexior ad dimidium fere momentum declinans uel in austrum uel in aquilonem, at uero luna, ut asseuerat Hipparchus, decem utrimque momentis deuia reperitur. Igitur si utrosque orbes epipedos, id est planos et sine ulla soliditate, tam solis quam lunae consideremus animo, positos aduersum se ita directa positione
Abbreviated transcription (Latin):
posiro longe ercelsa &eminens sphera: q̃ aplatones đr̃ subt quã sunt
puura estspbere planetum ita ut supͣ demonstrauimꝰ ordinitas Pasoi¬
ouum. est lmȩ globum qui t infimus proxim̃q t̃rae ceteris ustrti se loestis
por riunquã obstet alias stellas superiores diuersa ratione condit e ueliu
pioo rini fastis lueis suae daritudine cȩteroꝵ luces tegit. uelcũ obiectu
suo uisui nrõ resultat. Stilbon uero &lucifer & superiores auisu es
sterlas ins positi remouent : & plerũq sibi in uicẽ obsistunt piopts
suensuras ionaequas obliquationesq orbium & positionũ diuesfeatẽ
superiores inuieem humilioresq facti mera enim p̃hensio difficili
est imipsis propt̃ inseparabilem prope cursum comitatũq sosus quoq
mier curius minimo corpore exiguoq igne soli magis proximꝰ ad herens¬
quae eiusdem inflammatione obumbratu: mars duos suprase plane¬

Expanded text:
porro longe excelsa et eminens sphaera quae aplanes dicitur, subter quam sunt porro longe excelsa et eminens sphaera quae aplanes dicitur, subter quam sunt positae sphaerae planetum ita ut supra demonstrauimus ordinatae, perspicuum est lunae globum, qui est infimus proximusque terrae, ceteris ultra se locatis nonnumquam obstat, alias stellas superiores diuersa ratione condit, uel cum proximus factus lucis suae claritudine ceterorum luces tegit uel cum obiectu suo uisui nostro resultat. Stilbon uero et Lucifer et superiores a uisu nostro stellas interpositi remouent et plerumque sibi inuicem obsistunt propter mensuras non aequas obliquationesque orbium et positionum diuersitatem, superiores inuicem humilioresque facti. Mera enim prehensio difficilis est in ipsis propter inseparabilem prope concursum comitatumque. Solus quoque Mercurius minimo corpore exiguoque igni soli magis proximus adhaerensque eiusdem inflammatione obumbratur. Mars duos supra se plane
Abbreviated transcription (Latin):
ne lustiauerit ambitum .a.a. Todiaci orbis ambitum obisse credatur.
iuxta signoꝵ sequentium ordinẽ ꝑgens Ex. aut̃ ambitu lustrato: similit̃
etiam nunc ad sequentia signa putabit᷑
pro gredi: ⁊ti. porro ambitum
emensa : rur sum consistere
putabit᷑ in .a. ꝑ .s a. ambitũ
ad .a. retrorsum reũsa
propt̃ẽa que regradata:
Aatq ita tam phisicoꝵ
quã mathematicoꝵ
rationib stationũ p̃cessio¬
numq & regradationum
uisa pate fiunt:
Longum est demonstrando ꝑsequi quaesit & quatenꝰ accidat maxime
stellarũ errantium altitudo. quae ue media. quae minima seu ꝑscentros
ferantur seu ꝑ epycidos circulos: itaq ueniemꝰ ad demonstrationem
co&uum: quos alios etiã nomine concursus solemꝰ uocare. itẽ obsta¬
culoꝵ esfulsionũq & repentinarum obscurationum: Erit porro disserta¬
pions uortiuntale : quia naturalit̃ uisus nr̃ indirectum porrigitur: Est

Expanded text:
ΕΗ lustrauerit ambitum, ΑΔ zodiaci orbis ambitum obisse credetur ΕΗ lustrauerit ambitum, ΑΔ zodiaci orbis ambitum obisse credetur iuxta signorum sequentium ordinem pergens; ΕΖ autem ambitu lustrato similiter etiam nunc ad sequentia signa putabitur progredi, ΖΗ porro ambitum emensa rursum consistere putabitur in Δ, per ΒΑ ambitum ad Δ retrorsum reuersa proptereaque regradata. Atque ita tam physicorum quam mathematicorum rationibus stationum praecessionumque et regradationum uisa patefiunt. Longum est demonstrando persequi quae sit et quatenus accidat maxima stellarum errantium altitudo, quaeue media, quae minima, seu per eccentros ferantur seu per epicyclos circulos. Itaque ueniemus ad demonstrationem coetuum quos alio etiam nomine concursus solemus uocare, item obstaculorum effulsionumque et repentinarum obscurationum. Erit porro dissertationis initium tale: quia naturaliter uisus noster in directum porrigitur, est
Abbreviated transcription (Latin):
uidebitur nob ꝑã. a ad .s. demũ repedasse. obuia facta signis sequacib
pno ptereaq es regradata. cũq non multum spacu a ⁊ recede᷑ etuam nuno
ttinquam ins diu in eodem loco morari putaitur: At uero cũ recesserit longus
transitoq e. limite ad .ti. ꝑuenerit rursum consistere ina. & p̃cedentia
signa eistimabitur p̃currisse. Recedensq ab .ii. longius ꝑaz. ad .D. repe¬
dasses mathematicorꝰ tamen ñ eadẽ ÷ opinio q̃. philo sophoꝵ. qͥ non ad ea
quae uidentur. s ad nacuralem stellarum motũ ant̃ aduertunt: Nullã
quippe stellã diuerso contrarioue motu moueri coutra uniuerse rei motũ
crcum actionẽq asserunt. s om̃s uniformit ferri seđm naturã suam:
faciã gͦ ut etiam iuxta mathematicos e. ⁊ .ti. eħ ciclus contra totius mund
motũ feratur Ergo stella cum erit in ti. uidebit᷑. eͥeͥ. poenes .a. & cum

Expanded text:
uidebitur nobis per ΑΔ ad Β demum repedasse obuia facta signis sequacibus uidebitur nobis per ΑΔ ad Β demum repedasse obuia facta signis sequacibus proptereaque esse regradata. Cumque non multum spatii a Ζ recedet, etiam nunc tamquam in Β diu in eodem loco morari putabitur; at uero cum recesserit longius transitoque Ε limite ad Η peruenerit, rursum consistere in Δ et praecedentia signa existimabitur praecurrisse recedensque ab Η longius per ΗΖ ad Β repedasse. IMG 16 Mathematicorum tamen non eadem est opinio quae philosophorum. Qui non ad ea quae uidentur sed ad naturalem stellarum motum animaduertunt; nullam quippe stellam diuerso contrarioue motu moueri contra uniuersae rei motum circumactionemque asserunt, sed omnes uniformiter ferri secundum naturam suam. Faciam ergo ut etiam iuxta mathematicos ΕΖΗ epicyclus contra totius mundi motum feratur. Ergo stella cum erit in Η, uidebitur esse penes Δ, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
circulus .a.s.t. a cuiꝰ punctum in medietate e: epyciclus aut̃ erraticae cuiꝰ¬
lib& stellȩ et .n. cuiꝰ item punctum: in medietate sit littera .M. ꝑquã medie¬
tattem : uelut axem propͥum feratur id ÷ epyciclus cũ stella insemet locata.
todiciei circuli pari motu hoc ÷ abouente in occidentem: Agantur etiã eregione
e. obliq duae lineae stringentes utrũq extremos ambitus epycidi. et .S.¬
o.ti.a. ꝑq̃. epicicli punctum .M. ducatur in altum linea s .M. A. Ergo stella
cum erit inz. nob̃ et̾ra directo uisus spectantib : uidebit᷑ consistere in
regione todiaci inq̃t d Et cũ ⁊ .e. iustrauerit ambitum: putabit᷑ todia ci
D.ã. ambitum ꝑ agrisse. & ad ycedentia signa uersum pngressa cͥeͥ. Similit̃
eti ambitũ lustrato: iudebi xa. Zodiaci ambitum obisse & ad p̃cedentia
uersum signa etiam nunc festinas se Rursum. ii.⁊. regione pagratas

Expanded text:
circulus ΑΒΓΔ cuius punctum in medietate Θ, epicyclus autem erraticae cuiucirculus ΑΒΓΔ cuius punctum in medietate Θ, epicyclus autem erraticae cuiuslibet stellae ΕΖΗ, cuius item punctum in medietate sit littera Μ, per quam medietatem uelut axem proprium feratur idem epicyclus cum stella in semet locata zodiaci circuli pari motu, hoc est ab oriente in occidentem. Agantur etiam e regione Θ obliquae duae lineae stringentes utrimque extremos ambitus epicycli ΘΖΒ-ΘΗΔ, perque epicycli punctum Μ ducatur in altum linea ΘΜΑ. Ergo stella cum erit in Ζ, nobis e terra directo uisu spectantibus uidebitur consistere in regione zodiaci in qua est Β, et cum ΖΕ lustrauerit ambitum, putabitur zodiaci ΒΑ ambitum peragrasse et ad praecedentia signa uersum progressa esse. Similiter ΕΗ ambitu lustrato uidebitur ΑΔ zodiaci ambitum obisse et ad praecedentia uersum signa nunc festinasse. Rursum ΗΖ regione peragrata
Abbreviated transcription (Latin):
mas alias minimas. quasdam ex alto moueri. quasdã adima ee dep̃ssas
umq alicis causas solidas. item alias stellarum corpora continentes
eas demq om̃s ꝑ inde utceteras stellas minime errantes infixas ee celo
atq ex diuersis regionib dep̃ssisq & elatiorib locis ad occidentẽ meare
eãque eeͥ causam circuloꝵ effigies depingatur. qͥa concursus ad unũ locũ
exdiuersis caeli plagis tamquã uestigia uarior delin& tramitũ utsi naues
ex omĩb maris regionib ad unũ eundemq portum uariis temporib defe¬
rantur: ac de stellarum qͥdẽ errantium in constanti discursione dictum
satis: Sequit᷑: ut qm̃ uidentur quaedã nob̾ earũ modo stare in pro gressu.
modo regradari: & int̾dum p̃currere certa signa rodiaci circuli: int̃dum re¬
manere a crelinqui : quae causa sit huiꝰ imaginis consideretur: Sit ergo rodiacꝰ

Expanded text:
mas, alias minimas, quasdam ex alto moueri, quasdam ad ima esse depressas, mas, alias minimas, quasdam ex alto moueri, quasdam ad ima esse depressas, iamque alias cassas, solidas item alias stellarum corpora continentes, easdemque omnes, perinde ut ceteras stellas minime errantes, infixas esse caelo atque ex diuersis regionibus depressisque et elatioribus locis ad occidentem meare eamque esse causam cur circulorum effigies depingatur, quia concursus ad unum locum ex diuersis caeli plagis tamquam uestigia uariorum deliniet tramitum, ut si naues ex omnibus maris regionibus ad unum eundemque portum uariis temporibus deferantur. Ac de stellarum quidem errantium inconstanti discursione dictum satis. Sequitur ut, quoniam uidentur quaedam nobis earum modo stare in progressu, modo regradari et interdum praecurrere certa signa zodiaci circuli, interdum remanere ac relinqui, quae causa sit huius imaginis consideretur. Sit ergo zodiacus
Abbreviated transcription (Latin):
solis luciferiq & stilbontis minime apparet: propt̃ breuitatem circulo
angustiasq tẽporis. intra qđ conficiunt cursus suos. multoq etiã magis in
lunae motib: quippe in hoꝵ motib ł statio uł regradatio nulla cernitur.
similis solis quarũ maiores ambitꝰ cõpetenti teporis prolixitate pagrant᷑:
Aristoteles tuimen contra opinionẽ omĩum : neq qui escente corpore aetherio
ferri stellas ueluti solito aclibero motu nec scđm uniuersȩ rei motum
uł contra moueri docet. quinpotius om̃s eas trahi una & eadẽ naturali
propterea qđ circulis hoc ÷ lincis picturatis & ca̾rentib corpore uehi stellirũ
uera & solida corpora nom posse dicat: qͣtenꝰ enĩ corpus in corporeae rei
uinciri possit sed spheras: eẽ. quasdam quanti illius corporis naturae congru¬
entis easdẽq ꝑomẽ caelum ferri uario diũsoq motu. earũ alia : e̾e maxi¬

Expanded text:
solis Luciferique et Stilbontis minime apparet propter breuitatem circulorum solis Luciferique et Stilbontis minime apparet propter breuitatem circulorum angustiasque temporis intra quod conficiunt cursus suos multoque etiam magis in lunae motibus; quippe in horum motibus uel statio uel regradatio nulla cernitur, sed in illis solis quorum maiores ambitus competenti temporis prolixitate peragrantur. Aristoteles tamen contra opinionem omnium neque quiescente corpore aethereo ferri stellas ueluti soluto ac libero motu nec secundum uniuersae rei motum uel contra moueri docet, quin potius omnes eas trahi una et eadem naturali propterea quod circulis, hoc est lineis picturatis et carentibus corpore, uehi stellarum uera et solida corpora non posse dicat. Quatenus enim corpus incorporeae rei nexu uinciri possit? Sed sphaeras esse quasdam quinti illius corporis naturae congruentes easdemque per omne caelum ferri uario diuersoque motu; earum alias esse maxi
Abbreviated transcription (Latin):
tatur uł cum humiliatur. ł cũ amedietate ad diuersas caeli plagas discedit
incurrere nobis uidetur : eamq omẽm intemperiem anni uertentis t̃mino
daudit: Cȩteri planetes: quia singillatim unius cuiꝰq eorum pro magni¬
tudine circuloꝵ quãs obeunt & plixitate tempoꝵ quib confecto cursu. ad
exordia reuertuntur. fit reditus ad exordia uarias & multi formes mo-¬
tuum conditiones pati non im merito putant᷑. quippe unꝰ biennio : alt̃
duodecĩ annis. t̾cius prope triginta orbes suos obeunt Ex quo fit: ut
uisus nr̃ motũ stellarũ notans sine intellectu & recordatione alterius
stellȩ cõpendii. ex breuitate circuli ꝓ uenientis. aliarũ itẽ tarditatis
que prouenit examplissimoꝵ orbium ꝑ agrationib p̃irȩ alios planetas alios
sub sistere. alios regradari. id ẽ ferri retrorsũ imaginetur: Quod incircuitu

Expanded text:
tatur uel cum humiliatur uel cum a medietate ad diuersas caeli plagas discedit tatur uel cum humiliatur uel cum a medietate ad diuersas caeli plagas discedit incurrere nobis uidetur eamque omnem intemperiem anni uertentis termino claudit. Ceteri planetes, quia singillatim uniuscuiusque eorum pro magnitudine circulorum quos obeunt et prolixitate temporum quibus confecto cursu ad exordia reuertuntur fit reditus ad exordia, uarias et multiformes motuum condiciones pati non immerito putantur, quippe unus biennio, alter duodecim annis, tertius prope triginta orbes suos obeunt. Ex quo fit ut uisus noster motum stellarum notans sine intellectu et recordatione alterius stellae compendii ex breuitate circuli prouenientis, aliarum item tarditatis quae prouenit ex amplissimorum orbium peragrationibus, praeire alios planetas alios subsistere alios regradari, id est ferri retrorsum, imaginetur. Quod in circuitu
Abbreviated transcription (Latin):
suus moras faciens tardius ad M. deferetur. ttirdiusq t̃ .M. ob ibit quadrantẽ.
multoq putait᷑ tardius. A.A. todiaci circuli quadrantẽ ꝑ agrasse Sie &
epieyclus anno uertente confici& cursũ suũ:
& solnaturalem: estq in solis circuitu
maximũ int̾ uallum. a .e. ad .e. id ÷
aterra ad sum mũ limitem. sol sti¬
cialis epycicli : minimũ uero
adeius dem infinitum
limitem:
Eodemq modo ceteri pla¬
netes cũ inglobis consisten¬
tes ferant᷑ ꝑ todiacũ ferri nob̾
obsupͣ de monstratas causas uident᷑.
tarditatisq & cęleritatis idem intellectus
in omĩb erraticis rationẽ assequetur. licet diuersis temporib c& eri
nec isdem qͥb solcursus suos ꝑ agrant. usq adeo utquidã eoꝵ propt̃ nimiam
tarditatem int̾dũ consistere. int̾dum repedare uideantur: Sol enĩ minorẽ
ut pote anniũ sarium circulũ lustrans minores euagationes. uelcũ exal¬

Expanded text:
suus moram faciens, tardius ad M deferetur tardiusque ΞΜ obibit quadrantem, suus moram faciens, tardius ad M deferetur tardiusque ΞΜ obibit quadrantem, multoque putatur tardius ΔΑ zodiaci circuli quadrantem peragrasse. Sic et epicyclus anno uertente conficiet cursum suum et sol naturalem, estque in solis circuitu maximum interuallum a Θ ad Ε, id est a terra ad summum limitem solstitialis epicycli, minimum uero ad eiusdem infimum limitem. Eodem modo ceteri planetes, cum in globis consistentes ferantur, per zodiacum ferri nobis ob supra demonstratas causas uidentur, tarditatisque et celeritatis idem intellectus in omnibus erraticis rationem assequetur, licet diuersis temporibus ceteri nec isdem quibus sol cursus suos peragant usque adeo ut quidam eorum propter nimiam tarditatem interdum consistere, interdum repedare uideantur. Sol enim minorem, utpote anniuersarium, circulum lustrans minores euagationes, uel cum exal
Abbreviated transcription (Latin):
palã fit etiã scđm epyciclum motũ eaquae uident᷑ : nob̾ alit̃ quã re¬
abse fiunt uideri: tardior enĩ & minor uisu uidetur sol cũ uelut
ingeminis erit: maximꝰ uͦ & incitatissimꝰ cũ uelut insagittario nec in¬
merito qͥppe. et .I .R. Epyciclo moto ꝑ M.ΟΝ circulũ sol ab .e. ad &e¬
ꝑgens c̃tra quã fertur epicy dus suus morã faciens. tardius. ad .o. deferet᷑
tardius quae . a .o. ob ibit ambitum multoq tardius zodiaci circuli . a .s.¬
regionẽ obisse existimatur: & rursũ epicydo supra dicto moto ad .o.n.
ambitũ soldemũ .a.R. ad ti. ꝑgens concurrere uidebitur mundicircũ¬
actionẽ &adiutꝰ abea ꝓpere &cicius obire todiaci quadrantẽ: eodẽq
eydi sui motũ p̃cipitare cursũ ꝑ tociacũ uidet᷑. Rursũq eodẽ epyciclo
moto ꝑ.z. Mi. ambitum: sola .z. ad .e. ꝑgens contra quã fert᷑ epiesclus

Expanded text:
palam fit etiam secundum epicycli motum ea quae uidentur nobis aliter quam repalam fit etiam secundum epicycli motum ea quae uidentur nobis aliter quam reapse fiunt uideri; tardior enim et minor uisu uidetur sol, cum uelut in Geminis erit, maximus uero et incitatissimus, cum uelut in Sagittario. Nec immerito; quippe ΕΖΗΚ epicyclo moto per ΜΟΝΞ circulum sol, ab Ε ad Κ pergens contra quam fertur epicyclus suus moram faciens tardius ad Ο deferetur tardiusque ΜΟ obibit ambitum, multoque tardius zodiaci circuli ΑΒ regionem obisse existimatur, et rursum, epicyclo supra dicto moto, ad ΟΝ ambitum sol demum a Κ ad H pergens concurrere uidebitur mundi circumactioni et adiutus ab ea propere et citius obire zodiaci quadrantem. Eodemquecycli sui motum praecipitare cursum per zodiacum uidetur, rursumque eodem epicyclo moto per ΝΞ ambitum sol a Η ad Ζ pergens contra quam fertur epicyclus
Abbreviated transcription (Latin):
regione .O. littere ꝓfectus ꝑueniat. ad n. & sola: .i. ad .n. ꝑgłt. erit ubi
est .n. nob̾ tam̃ directo uisu intuentib uidebitur. ẽe ubi ł. littera
ita cum aequalẽ quartã mundi partẽ confecerit alittera .B. usq ad .t.
litteram maiorẽ. quartam citius & incitatius uidet᷑ ꝑ agrasse : rursũ id ẽ
epyciclus conficiat aliam mundi aequalẽ partem id ÷ .n .⁊. sol qͦq itẽ
ut inpͥorib ab .ii. adz. ꝑgat erit ubi ÷ z. nob̾ aut̃ uidebit᷑ ubi ÷a. litt̃a
ita cũ aeqͥlẽ qͥrtã mundi partẽ ꝑ agrauerit maiorẽ ꝑ agrasse putabit᷑.
.T. a Todiaci circuli residuũ demũ quadrantẽ .z. M: idẽ obeat epicyclus
cũ ꝑ uenerit ad e. rep̃sentatꝰ pꝰ annũ loco suo: uidebit᷑. e̾ẽ. tunc sol ubi ÷¬
.a. & putabit᷑ todiaci circuli obrei pisse semitam .a. a qua ratione

Expanded text:
regione Ο litterae profectus perueniat ad Ν et sol a Κ ad Η perget; erit, ubi regione Ο litterae profectus perueniat ad Ν et sol a Κ ad Η perget; erit, ubi estIta, cum aequalem quartam mundi partem confecerit a littera Β usque ad Γ litteram, maiorem quartam citius et incitatius uidebitur peragrasse. Rursum idem epicyclus conficiat aliam mundi aequalem partem, id est ΝΖ, sol quoque item ut in prioribus ab Η ad Ζ pergat; erit ubi est Ξ, nobis autem uidebitur ubi est Δ littera. Ita, cum aequalem quartam mundi partem peragrauerit, maiorem peragrasse putabitur ΓΔ zodiaci circuli. Residuum demum quadrantem ΞΜ idem obeat epicyclus; cum peruenerit ad Ε repraesentatus post annum loco suo, uidebitur esse tunc sol ubi est Α et putabitur zodiaci circuli obrepsisse semitam ΔΑ. IMG 15 Qua ratione
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ naturalit̃ adũ sum tocius mundi uolatum: solq rursus in eodem
epẏcido constitutꝰ iuxta totius mundi con ũ sionem moueri Ergo cum¬
.e.t.ti .R. epicyclus ꝑdescriptũ. M O.N.. circulum naturali motumeans
contra quẽ mouetur totius mundi raptatio moderate & aeqͣbilit̾ anni
spacio cursum istum c̃ficiat. solque itẽ in hoc eodẽ epycicdo constitutus
epier di quidẽ sui motui contrtiriũ motum moliatur mundi uero tocius
comitaitum sequat᷑: Ibit ergo e.⁊ .ii .N. eprciclus ꝑ .aI.o.N.z. circulũ gradiens
& cũ ꝑuenerit ad .o. litteram : qͣͥr tã mundi partẽ obibit tunc sol ab .e. ad .R.¬
ꝑge Erit gͦ solubili & .o. littera nob̵ tam̃ at̾ra id ÷ e. expectantib directa
uisus aciae uidetur c̾e. apud notam .s. ita cum quartam confecerit mundi
partẽminorem quartam confecisse uidebitur. acrursũ idẽ epydidus a

Expanded text:
tamen naturaliter aduersum totius mundi uolatum solque rursus in eodem tamen naturaliter aduersum totius mundi uolatum solque rursus in eodem epicyclo constitutus iuxta totius mundi conuersionem moueri. Ergo ΕΖΗΚ epicyclus per descriptum ΜΟΝΞ circulum naturali motu means, contra quam mouetur totius mundi raptatio, moderate et aequabiliter anni spatio cursum istum conficiat, solque item in hoc eodem epicyclo constitutus epicycli quidem sui motui contrarium motum moliatur, mundi uero totius comitatum sequatur. Ibit ergo ΕΖΗΚ epicyclus per circulum gradiens et, cum peruenerit ad Ο litteram, quartam mundi partem obibit. Tunc sol ab E ad Κ perget; erit ergo sol ubi est Ο littera, nobis tamen a terra, id est Θ spectantibus directa uisus acie uidebitur esse apud notam Β. Ita, cum quartam confecerit mundi partem, minorem quartam confecisse uidebitur. Ac rursum idem epicyclus a
Abbreviated transcription (Latin):
feret᷑ longius a t̾ra remotꝰ id ÷
e: minor nob uidebit᷑ elon¬
ginquo &iam ttirdior:
qđ fit iuxta qͥntam
semis fere partẽ gemi¬
ꝓximꝰ t̃re maior putabit᷑
uelotiorq intuentib: Quod
demũ fit iuxta qͥntã semis partẽ
sagittarii. mediae uͦ tã staitura quã b¬
Et qm̃ solis motꝰ intemperiem falso putari demonstrauimꝰ ineꝰ centris
circulis: nc̃ si ut qͥdam putant ꝑeprcidos globos fertur nihil hominus
moderaitis eum gressib: temperatis quae conficere an nuos cursus: ex¬
fertur Sit igitꝰ etiam nunc todiacus ciroulus: quẽ limitant notȩ . A. B.T .a.
solsticialis uero exludens ⁊odiaci circuli punctũ idẽ. et ii re habens
ipse ꝓpͥum punctũ .M. & puncto qͥdẽ e int̃uallo aut̃ .M. describat᷑ circulus¬
ai ens: & e.z.n .i. epidyciis intellega t᷑ cũ uniuersi mundi uertigine
rapi similit̃ ut ceteri ignes ab oriente in occidentẽ raptatu cotidiano ferri

Expanded text:
feretur longius a terra remotus, id est a Θ, minor nobis uidebitur e longinquo, etiam tardior, quod fit iuxta quintam semis fere partem Gemiproximus terrae, maior putabitur uelociorque intuentibus, quod demum fit iuxta quintam semis partem Sagittarii; mediae uero tam staturae quam m solis motus intemperiem falso putari demonstrauimus in eccentris circulis, nunc si, ut quidam putant, per epicyclos globos fertur, nihilo minus moderatis eum gressibus temperatisque conficere annuos cursus excirculum fertur. Sit igitur etiam nunc zodiacus circulus quem limitant notae ΑΒΓΔ solstitialis uero excludens zodiaci circuli punctum, id est ΕΖΗΚ, habens ipse proprium punctum Μ et a puncto quidem Θ, interuallo autem Μ describatur circulus ΜΟΝΞ et ΕΖΗΚ epicyclus intellegatur cum uniuersi mundi uertigine rapi similiter ut ceteri ignes ab oriente in occidentem raptatu cotidiano, ferri
Abbreviated transcription (Latin):
ceteriq huiꝰ modi motꝰ quoꝵ concentufit tocius uita mundi
modificata: sectioni quoq partium exqͥb Animã constituit posi¬
tio planetum conueniens uidetur cũ unã ab uniuerso facit sũptã
pͥmitꝰ portionem id ẽ nimiã aterra ad lunam. cuiꝰ duplicem secun¬
dam id ẽ que int̾ lunã solemq int̾ iacet. cuiꝰ triplam terciam scibae
ueneris quartã duplicẽ secundȩ id ÷ quadruplam mercuno octuplã

Expanded text:
ceterique huius modi motus, quorum concentu fit totius mundi uita ceterique huius modi motus, quorum concentu fit totius mundi uita modificata. Sectioni quoque partium ex quibus animam constituit positio planetum conueniens uidetur, cum unam ab uniuerso facit sumptam primitus portionem, id est minimam, a terra ad lunam; cuius duplicem secundam, id est quae inter lunam solemque interiacet, cuius triplam tertiam, scilicet Veneris, quartam duplicem secund
Abbreviated transcription (Latin):
circulum septẽqi impares orbes fabricatꝰ est uxta dupli &tripli
spacia tenemꝰ memoria primã psy chogoniae descriptionẽ sio e̾t.
formatã ut unũ qͥdẽ latꝰ exduplicib alterũ uero extriplicibus:
numeris sit odinatum. septemq utrimq limites factos quoꝵ
ꝑ singula latera sint int̾ ualla t̾na: huic ergo adumbrationi qua
depinxit animã imaginẽ similitudinis emule speciem quae
mundi deliniat. septemq circulos instituit planetũ. cosdẽq
aduersum se distare facit int̾uallis musicis. ut iuxta pithagoran
motu armonico stellȩ rotatę musicos inuertigine modosedant
similit̃ ut in policia serenas singulis insistere circulis dicens
quas rotatas cũ circulis unam ciere mellifluam cantilenam. atq
eximparib octo sonis unũ concordem concentũ excitari.erit
ergo animae aplanes ratio planetes. ut iracundia & cupiditas.

Expanded text:
circulum — «septemque impares orbes fabricatus est iuxta dupli et tripli circulum — «septemque impares orbes fabricatus est iuxta dupli et tripli spatia». Tenemus memoria primam psychogoniae descriptionem sic esse formatam ut unum quidem latus ex duplicibus, alterum uero ex triplicibus numeris sit ordinatum, septemque utrimque limiter factos, quorum per singula latera sint interualla terna. Huic ergo adumbrationi, qua depinxit animam, imaginem similitudinis aemulae speciemque mundi deliniat, septemque circulos instituit planetum eosdemque aduersum se distare facit interuallis musicis, ut iuxta Pythagoram motu harmonico stellae rotatae musicos in uertigine modos edant, similiter ut in Politia Sirenas singulis insistere circulis dicens, quas rotatas cum circulis unam ciere mellifluam cantilenam atque ex imparibus octo sonis unum concordem concentum excitari. Erit ergo animae aplanes ratio, planetes ut iracundia et cupiditas
Abbreviated transcription (Latin):
actioni uirtute pontificioq rocatꝰ dato unã qͥppe uterat eam & indi¬
uisã reliqͥt merito. nani sphera una quae aplanes dr̃. multas & in nu¬
merabiles stellas circum agit. cumplanecas singulos multȩ sphere
circum ferant potest tamen & aliogenere uirtꝰ eiꝰ quã obtin& aduersũ
motum omĩum planetum intelligi. quod eadem semꝑ atq indifferens eiꝰ
conuersio ttim ipsas planetas quã ceteras stellas coherentes sibi curriculo
noctis diciq curcum agat aboriente in occidentem. exquo aiunt planetus
mutabilis illius naturaȩque diuersa cogno minatur. ẽẽ participes ut pote
qui rapti uertiginȩ uniuersae rei abeo is ad occidua referant᷑. demum¬
ab occidiuis ad eo. ut in nauigando Cũ ad destinata uenti pulsu naui
uolante cregione ꝓre quidam exnciuigantib ad puppem recurr̃:
Deinde ait interiorẽ uero scidit sexies interiore idẽ diuersum

Expanded text:
actioni uirtute pontificioque rotatus dato. Vnam quippe, ut erat, eam et indiactioni uirtute pontificioque rotatus dato. Vnam quippe, ut erat, eam et indiuisam reliquit». Merito, nam sphaera una quae aplanes dicitur multas et innumerabiles stellas circumagit, cum planetas singulos multae sphaerae circumferant. Potest tamen et alio genere uirtus eius, quam obtinet aduersum motum omnium planetum, intellegi, quod eadem semper atque indifferens eius conuersio tam ipsos planetas quam ceteras stellas cohaerentes sibi curriculo noctis dieique circumagat ab oriente in occidentem. Ex quo aiunt planetas mutabilis illius naturae quae diuersa cognominatur esse participes, utpote qui rapti uertigine uniuersae rei ab eois ad occidua referantur demumb occiduis ad eoa, ut in nauigando cum ad destinata uenti pulsu naui uolante e regione prorae quidam ex nauigantibus ad puppim recurrunt. Deinde ait: «interiorem uero scidit sexies» — interiorem, id est diuersum
Abbreviated transcription (Latin):
puto lapsum alitis augurantem dixisse dext̃ ad eaum uolitans solemque
diemq Nec uero sũmum quid aut inimum erit ineffigiae pile sin
uiuente atqi animali pilauere dici haec nihil impendit: Demꝰ enim
corpori nr̃o quaedam extrinsecus exluto ceraue ad ditam̃ta usq ad
tumor ẽ globi certe mutata forma erit. adundiq uersam mẽbris
omĩb similib effectis. & ad indecliuem potunditatẽ redactis. nullũ
dextrum nullũ sinistrum uidetur latꝰ. nec imi pedes nec sũmũ caput
cũ sint mebra condita in uolucris uittilis uero substantiae ratio. imas
summas dextrasq & sinistras partesscit intꝰ latere. sic mundi parciun
diũsa int̃sticies quã uis indifferenti mẽbroꝵ similitudine occultatur
in suꝑ ficiae. motu tamen ⁊ spirabili proditor con uegetatione ut
corpus animalq formatum. de inde ꝓseqͥtur idem & simili illi circum¬

Expanded text:
puto lapsum alitis augurantem dixisse Dexter ad eoum uolitans solemque puto lapsum alitis augurantem dixisse Dexter ad eoum uolitans solemque diemque. Nec uero summum quid aut imum erit in effigie pilae, sed in uiuente atque animali pila uere dici haec nihil impedit. Demus enim corpori nostro quaedam extrinsecus ex luto ceraue additamenta usque ad tumorem globi: certe mutata forma erit, ac, undique uersum membris omnibus similibus effectis et ad indecliuem rotunditatem redactis, nullum dextrum, nullum sinistrum uidetur latus nec imi pedes nec summum caput, cum sint membra condita inuolucris. Vitalis uero substantiae ratio imas summas, dextrasque et sinistras partes scit intus latere; sic mundi partium diuersa interstities, quamuis indifferenti membrorum similitudine occultatur in superficie, motu tamen et spirabili proditur conuegetatione ut corpus animalque formatum. Deinde prosequitur: «eidem et simili illi circum
Abbreviated transcription (Latin):
minatum eͥt diximꝰ. aregione dextera ad sinistrum latꝰ usq ad dextrũ
inflexit Piuersum porro ꝑdia metrum ꝑsinistrũ latꝰ eadẽ quippe. sc̃ꝑ
& constans sibi circũ uectio id÷ aplanes ꝑquã meridialis circulus uoluit᷑
dextera parte mundi mouetur: Dextera porro mundi pars: oriens. ẽtͥ.
docebitur: Diuersum porro inqͥt ꝑdiam& rum Id ÷ interiorem motum:
quo subter obliquitatem orbis signiferiplanetes mouentur: Latera uero:
cumsit mundicorpus sphere simile & globosum. & undiq uersũ simile:
nec differenis. itemq dexterȩ leueqi partes mundi non recte dici udent᷑.
speram cogitantib & ad solam eius speciem respicientibus quia tam̃ idẽ
mundus animal ÷ & animal intellegens dexteras partes habebit ꝓfecto
eas in quib ÷ initium motꝰ exquaparte ꝑinde utcetent animalia mo¬
uentur primitꝰ Haec porro mundi pars in eois÷ proptereaq homerũ

Expanded text:
minatum esse diximus, a regione dextra per sinistrum latus usque ad dextrum minatum esse diximus, a regione dextra per sinistrum latus usque ad dextrum inflexit, diuersum porro per diametrum in sinistrum latus». Eadem quippe semper et constans sibi circumuectio, id est aplanes per quam meridialis circulus uoluitur, dextra parte mundi mouetur. Dextra porro mundi pars oriens esse docebitur. «Diuersum porro», inquit, «per diametrum», id est interiorem motum quo subter obliquitatem orbis signiferi planetes mouentur. «Latera» uero, cum sit mundi corpus sphaerae simile et globosum et undique uersum simile nec differens, itemque «dextrae laeuaeque partes mundi» non recte dici uidentur sphaeram cogitantibus et ad solam eius speciem respicientibus. Quia tamen idem mundus animal est et animal intellegens, dextras partes habebit profecto eas in quibus est initium motus et ex qua parte perinde ut cetera animalia mouentur primitus. Haec porro mundi pars in eois est proptereaque Homerum
Abbreviated transcription (Latin):
bundã aplanꝗ̃ lobi effigiem delini¬
are interior uero circulus intellegi
debetis in quo signoꝵ circũ fertur
ordo subter quẽ planetes feruntur.
id eoqi exteriorẽ motũ eundẽ cogno¬
minauit quia idem semꝑ minimeq
differens ÷ aplanus uolatus: Interiorem uͦ: diũ sũ. Cuncti enĩ qui subter
todiacum oberrant planetes. lic& in orbem referantur singuli diuersas
tamen uariis decciusis & cõpugnant̃ accidentib casib faciunt agitationes.
uel facere potius uidentur. dũ exaltantur  humilitant᷑: Tardius int̃¬
dum interdum incitacius ꝑgunt : proptereaq rapiuntur ab uniuersȩ
rei motu : & tam̃ ut possunt renituntar: Int̾dum etiã latius euagant᷑.
sepe etiam p̃currere signa. sepe remanere. sepe subsistere putaintur
sepe repedare Quod aut̃ denullis aliis a sed dehis ipsis senciat ac loqͥt᷑
ipse manifestat cũ ita dicit: Et exteriorẽ quidẽ circulũ quẽ idẽ cogno¬

Expanded text:
bundum aplanis effigiem globi delinibundum aplanis effigiem globi deliniare, interior uero circulus intellegi debet is in quo signorum circumfertur ordo subter quem planetes feruntur. Ideoque exteriorem motum eundem cognominauit, quia idem semper minimeque differens est aplanis uolatus, interiorem uero diuersum. Cuncti enim qui subter zodiacum oberrant planetes, licet in orbem ferantur singuli, diuersas tamen uariis de causis et compugnanter accidentibus casibus faciunt agitationes uel facere potius uidentur, dum exaltantur et humiliantur, tardius interdum, interdum incitatius pergunt; proptereaque rapiuntur ab uniuersae rei motu et tamen ut possunt renituntur, interdum etiam latius euagantur, saepe etiam praecurrere signa, saepe remanere, saepe subsistere putantur, saepe repedare. IMG 20 Quod autem de nullis aliis sed de his ipsis sentiat ac loquatur, ipse manifestat, cum ita dicit: «Et exteriorem quidem circulum, quem eundem cogno
Abbreviated transcription (Latin):
alterum limitem in sertis aeris & aquae materus mundi corpus conti¬
nuatum est : ita numeroꝵ potentuis insertis. tamquã elem̃tis materusq
membra animȩ intellegibilia conecterentur. e&q aliqua int̾ animã
corpusq similitudo hanc igitur seriem non materiam neq corpus
secuit inquit ds̃ utsiquis. a.B. rectam lineam in longun findat & de
segminib: duob chi faciat. Γa et. idipsum incuru& demũ & duos
in nexos sibi inuicem circulos faciat. HOΚΑ & Η .Μ R .Ν
Hosque ipsos exteriore alio cir¬
culo cuius motꝰ conuersioq idem
semꝑ & uniformis sit circũlig&
idẽ aplani: his quippe orbiculata fapli¬
est agitatio semꝑ eadem. semper
aequali uelocitate. nelocũ qͥdem
ullum desiderans extra c̃sueti ãbitꝰ
quaẽ dicit eum  qui inaplani globo
sum mꝰ ÷ quẽ meridialẽ nos. greci
mesem brinon appellant: utrumq
cõplectentem polum cũq isdẽ uertila¬

Expanded text:
alterum limitem insertis aeris et aquae materiis mundi corpus contialterum limitem insertis aeris et aquae materiis mundi corpus continuatum est, ita numerorum potentiis insertis ut tamquam elementis materiisque membra animae intellegibilia conecterentur essetque aliqua inter animam corpusque similitudo. Hanc igitur «seriem», non materiam neque corpus, «secuit», inquit, «deus», ut si quis ΑΒ rectam lineam in longum findat et de segminibus duobus chi faciat ΓΔ.ΕΖ, id ipsum incuruet demum et duos innexos sibi inuicem circulos faciat ΗΘΚΛ et ΗΜΚΝ, hosque ipsos exteriore alio circulo cuius motus conuersioque idem semper et uniformis sit circumliget, id est aplani. Huius quippe orbiculata est agitatio semper eadem, semper aequali uelocitate, ne locum quidem ullum desiderans extra consueti ambitu quem dicit eundem, is est qui in aplani globo summus est, quem meridialem nos, Graeci mesembrinon appellant, utrumque complectentem polum cumque isdem uertila
Abbreviated transcription (Latin):
uel contra eucisa terrena umbra. nullam patit᷑ obscurationem:
Ac dehis quidem actenꝰ nunc uero
iam ꝑ agratis omib ueniamus
ad orationem &iam. ome fere
cõmixtum illud genꝰ essentia¬
consumptum erat huius modi
sectionib partium: tunc
hanc ipsam seriem. in longũ
secuit & ex una serię duas fec̃
easq eafq mediam mediae in
speciem .x. grecę litterę coartauit:
curuabitq in orbes quo ad coirent
int̃se capita Extrib his: essentia¬
scilic& eodem & diuerso miscuerat
animã : & eam secuerat in numeros
partim duplices usq ad cẏbum
aliis contexi uolebat ut. e̾e̾t. in animae textu corporis similitudo:
Itaq limitib constitutis uno sex altero .xii. qui ÷ duplex dĩab medie¬
tatib octo. & nouẽ sex & duodecim. limitem int̃ uallum continuauit
epitrita Item sescuplari potentia ꝑ indeq ut int̾ ignis limitem t̾ręq

Expanded text:
uel contra, euasa terrena umbra nullam patitur obscurationem. uel contra, euasa terrena umbra nullam patitur obscurationem. Ac de his quidem hactenus; nunc uero iam peragratis omnibus ueniamus ad orationem. «Et iam omne fere coconsumptum erat huius modi sectionibus partium. Tunc hanc ipsam seriem in longum secuit et ex una serie duas fecit easque mediam mediae in speciem chi Graecae litterae coartauit curuauitque in orbes, quoad coirent intscilicet et eodem et diuerso, miscuerat animam et eam secuerat in numeros partim duplices usque ad cubum aliis contexi uolebat, ut esset in animae textu corporis similitudo. Itaque limitibus constitutis, uno sex, altero duodecim qui est duplex, duabus medietatibus, octo et nouem, sex et duodecim limitum interuallum continuauit epitrita, item sescuplari potentia, perindeque ut inter ignis limitem terraeque
Abbreviated transcription (Latin):
hȩpparcus in eo opere quod scribitur de secessib
atq int̃ uallis solis & lunae doc& magnitu¬
dinem solis mille octingentis octoginta par¬
tib potiorẽ. eẽ. quã t̾ram : trã demũ uiginti
apparet umbram terrae coni similem effici:
quippe radii solis  .H. & item .o.p. angustant se
iuxtti diametrum t̾rae: N.p. & dextra leuaq
omĩa illuminant: Terra uero obiecta lumini solis
circum fluente se. lumine umbrtm efficit. adiam&ri sui latitudine in an¬
gustiam pro uectam. & usq ad finem ultimũ angustiarum attenuatã
Quam cum inciderit nocturna luna dia m&ro aterra & sole distans.
utquae propͥa luce indigeat. atq a sole semꝑ mutuetur. & sit minor quã
tra obsistente sibi ea intenebras conditur: Porro cum non ad directũ
rigorem solis t̾rȩq & lunae positio conueni& ut ꝑ puncta medietatũ
transeat diametra linea sed sol inaquilonẽ. luna in austrũ uergat

Expanded text:
Hipparchus, in eo opere quod inscribitur De secessibus Hipparchus, in eo opere quod inscribitur De secessibus atque interuallis solis et lunae, docet magnitudinem solis mille octingentis octoginta partibus potiorem esse quam terram, terram demum uiginti apparet umbram terrae coni similem effici. Quippe radii solis ΞΠ et item ΟΡ angustant se iuxta diametrum terrae ΠΡ et dextra laeuaque omnia illuminant; terra uero obiecta lumini solis, circumfluente se lumine, umbram efficit a diametri sui latitudine in angustiam prouectam et usque ad finem ultimum angustiarum attenuatam. Quam cum inciderit nocturna luna diametro a terra et sole distans, ut quae propria luce indigeat atque a sole semper mutuetur et sit minor quam terra, obsistente sibi ea in tenebras conditur. Porro cum non ad directum rigorem solis terraeque et lunae positio conueniet, ut per puncta medietatum transeat diametra linea, sed sol in aquilonem, luna in austrum uergat
Abbreviated transcription (Latin):
morłis .R.a. quae ÷ N .M .MN in formam quidem
effigiari calathi: nec ttimen hanc specialem mutari:
&iam sicrescat umbra inimmensum: nãcumsit
maior R.a. diam& rus R .e. dia metro : profecto
tam N .R .MI. radius quã e.ΑΝ. in immensum
porrecti: latiorem quo plus crescent effigiunt
opacitatem Ergo siue umbra cylindro seu
calatho i deserit: contingat necesse est ut multe
stelle quȩ supranos imminebunt. ꝑ noctem non
uidetintur a nobis hac aut illa alia umbris obiec¬
tis & obstantib Sed hoc rationem non habet:
tudine ut ꝵ O. minꝰ erit uero quod illustrat᷑¬
ut .ti .p. utraq autẽ globosa .mp. circuli ũbra:
quae : t.ec nascit᷑ immodum cidesinens in
acum̃ : ibidemq finita ÷ .n.oe. radiis porrectis
in altum & contingentib se inuicem apud
notam c Quod fit ex eodem : quia n .p. dia¬
m& rosminor ÷ dia m&ro: ÷ .o. proptereaquȩ
umbrae species conoi deserit Quia igitur

Expanded text:
orbis ΚΛ, quae est ΚΜΛΝ, in formam quidem orbis ΚΛ, quae est ΚΜΛΝ, in formam quidem effigiari calathi, nec tamen hanc speciem mutari, etiamsi crescat umbra IMG 19 in immensum; nam cum sit maior ΚΛ diametrus ΗΘ diametro, profecto tam ΗΚΜ radius quam ΘΛΝ in immensum porrecti latiorem, quo plus crescent, effigiant opacitatem. Ergo siue umbra cylindroides seu calathoides erit, contingat necesse est ut multae stellae quae supra nos imminebunt per noctem non uideantur a nobis, hac aut illa alia umbris obiectis et obstantibus. Sed hoc rationem non habet; tudine, ut ΞΟ, minus uero erit quod illustratur, ut ΠΡ, utraque autem globosa, ΠΡ circuli umbra quae est ΠΡΣ nascitur in modum coni desinens in acumen ibidemque finita, ΞΠ et ΟΡ radiis porrectis in altum et contingentibus se inuicem apud notam Σ. Quod fit ex eodem, quia ΠΡ diametrus minor est diametro ΞΟ, proptereaque umbrae species conoides erit. Quia igitur
Abbreviated transcription (Latin):
Lunae uero labor siue defectio: sic demonstrat᷑:
Qđ quidẽ cũ incurrerit. umbram terrae: defi¬
cere uideatur constatꝰ apud om̃s: Sexur non
semꝑ aut om̃ib mensibus: hoc dicendum:
Ignium lucẽ p̃bentium radirecti feruntur:
umbras obiectorum corporum formantes in
uarias figuras. Ergo : cum ignis lucẽ p̃benᷤ
aequalis erit corpori ex quo emicant umbrae:¬
sitam ignis quam corporis globos & erit forma:
umbre nascentur in modum cilindri. ut puta
sit lucem afferens & luminans. a .B. Quod uͦ
illuminatur .s.A. haec uero aequalia sunt &¬
in immensum lic& auctus aequali cresc& rigore. nec eorum cacumina
immensum lic&:¬
globosa utraq ꝑspicuum est radios unum . a.s. alterum .sa. indirectum
exciltatos iuxta se . eeͥ. positos aequali distantia: merito. quia circuli . as.
dic metrus circuli .T. A. diametro aequalis ÷: Idem radii crescant in altum
Sitam̃ qđ illuminat breuius erit ut ne qđ uero
illuminatur maius ut R .a manifestumest umbrã

Expanded text:
Lunae uero labor siue defectio sic demonstratur. Quod quidem, cum incurrerit umbram terrae, deficere uideatur, constat apud omnes, sed cur non semper aut omnibus mensibus hoc dicendum. Ignium lucem praebentium radii directi feruntur umbras obiectorum corporum formantes in uarias figuras. Ergo cum ignis lucem praebens aequalis erit corpori ex quo emicant umbrae,si tam ignis quam corporis globosa erit forma, umbrae nascentur in modum cylindri. Vt puta sit lucem afferens et luminans ΑΒ, quod uero illuminatur ΓΔ, haec uero aequalia sint in immensum licet auctus aequali crescet rigore nec eorum cacumina immensum licglobosa utraque: perspicuum est radios, unum ΑΓ, alterum ΒΔ, in directum exaltatos iuxta se esse dispositos aequali distantia. Merito, quia circuli ΑΒ diametrus circuli ΓΔ diametro aequalis est. Idem radii crescant in altum: Si tamen quod illuminat breuius erit, ut ΗΘ, quod uero illuminatur maius, ut ΚΛ, manifestum est umbram
Abbreviated transcription (Latin):
exordium sui circuli representatꝰ. sđ in .a. alieni id÷ todiaci cireuli sũ mi¬
tatem Qđsi duum circuloꝵ id÷ maious todiaci & minoris solstitialis & centri
duo puncta coniungant᷑ & fiat. a.o. deinde phane ductã pͥexeat: N⁊̃.

Expanded text:
exordium sui circuli repraesentatus sed in Α alieni, id est zodiaci, circuli summiexordium sui circuli repraesentatus sed in Α alieni, id est zodiaci, circuli summitatem. Quod si duum circulorum, id est maioris zodiaci et minoris solstitialis eccentri, duo puncta coniungantur et fiat ΜΘ. Deinde per hanc ducta perexeat ΝΞ
Abbreviated transcription (Latin):
plurib quã ratio aeqͣbilitatis exigit dieb obisse creditur: Rursũq ꝗn
ambitu sui circuli scđȩ magnitudinis ꝑ agrato aeqͥbilit̃ dieb non aginta
duob semis. tot enĩ partium ÷ idem ambitꝰ ubi ad .ii. ꝑuenerit uidet᷑
nob ad s. ꝑuenisse. & .s.t. ambitũ uelut aeq̃lẽ pͥori pauciorib dieb
em̃ sus eodẽ q mͦ n .R. nimiũ ambitũ lustrans ut pote qͥsit inoctoginta
octo partib &octaua. ubi totidẽ dieb obierit ꝑueneritq ad .R. e
regione .o. spectantib uidebitur quidẽ ferri supra .a. putabitur
aut̃ .s. a. amibitũ a eqͥlem ceteris pauciorib dieb obisse Similiq erroris
ꝓseuerantia. R.e. ambitu em̃so ñ aginta dieb Moctaua parte iuxta
numerum portionũ reprensentat᷑q demũ. in .e. finito aniuersario anfractu
Aa ambitu putaitur em̃sus. aequalem ceteris iniqͦ & impari gessu nec m .e.

Expanded text:
pluribus quam ratio aequabilitatis exigit diebus, obisse creditur rursumque ΖΗ pluribus quam ratio aequabilitatis exigit diebus, obisse creditur rursumque ΖΗ ambitu sui circuli secundae magnitudinis peragrato aequabiliter diebus nonaginta duobus semis — tot enim partium est idem ambitus — ubi ad Η peruenerit, uidebitur nobis ad Γ peruenisse et ΒΓ ambitum uelut aequalem priori paucioribus diebus emensus, eodemque modo ΗΚ minimum ambitum lustrans, utpote qui sit in octoginta octo partibus et octaua, ubi totidem diebus obierit perueneritque ad Κ, e regione Θ spectantibus uidebitur quidem ferri supra Δ, putabitur autem ΓΔ ambitum aequalem ceteris paucioribus diebus obisse. Similique erroris perseuerantia ΚΕ ambitu emenso nonaginta diebus et octaua parte iuxta numerum portionum repraesentatusque demum in Ε, finito anniuersario anfractu, ΔΑ ambitum putatur emensus aequalem ceteris iniquo et impari gressu nec in Ε
Abbreviated transcription (Latin):
exequationẽ et. qͥdẽ ambitꝰ nonagunita qͣttuor semis portionib conti¬
nebitur.z.Ni. uero: ñ aguita duũ semiserit partiũ Itẽ. E .N. octoginta
& octo partes habebit & unius partis octauam. Residuus ambitus. R.e.
Ex non aginta constabit partib & octtiua unius partis. Necesse est
itaq utxũ sol accedat ad eam partem inqͣ÷ .e: nob̵ in puncto agentibus
mundi totius .s. idẽ t̾ra & inde qͦ ad possumꝰ intuentib suꝑ. A tc̃ ferri
uideatur cum illa regio ñ solsticialis circulis todiaci sit multo altioris
sũ mitas ad quã uisus nr̃ non potest peruenire. atq ita ꝑ .e.℥. ambitum
means aeqͣbilit̃: qͥ ãbitꝰ trib ceteris maior ÷ plurib ut necesse : dieb
maiorem ambitum c̃ficiens. ubi .℥. ꝑuenerit ad .s. ꝑ uenisse uidebit᷑.
& tamquã ad .A .B. ꝑ agrato ambitu aequalẽ qͣrtã partẽ zodiaci circuli

Expanded text:
exaequationem ΕΖ quidem ambitus nonaginta quattuor semis portionibus contiexaequationem ΕΖ quidem ambitus nonaginta quattuor semis portionibus continebitur, ΖΗ uero nonaginta duum semis erit partium, item ΗΚ octoginta et octo partes habebit et unius partis octauam, residuus ambitus IMG 14 ΚΕ ex nonaginta constabit partibus et octaua unius partis. Necesse est itaque ut, cum sol accedat ad eam partem in qua est Ε, nobis in puncto agentibus mundi totius Θ, id est terra, et inde quoad possumus intuentibus super Α tunc ferri uideatur, cum illa regio non solstitialis circuli sed zodiaci sit multo altioris summitas, ad quam uisus noster non potest peruenire. Atque ita per ΕΖ ambitum means aequabiliter, qui ambitus tribus ceteris maior est, pluribus ut necesse est diebus maiorem ambitum conficiens, ubi ad Ζ peruenerit, ad Β peruenisse uidebitur, et tamquam ΑΒ peragrato ambitu aequalem quartam partem zodiaci circuli,