comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
UROPAM TERTIAM ORBIS TER¬
RARUMESSEPARTEM PERE TRA¬
ditum est eamq aphrica haud multo maio¬
rem q̃ asia minorem Non nulli fecere mediam.
aphrica illi subiecta. Forum qui tertiam uolunt: qui-¬
dam nõ secundam magnituõme dicunt esse sed pri-¬
mam. Nos uero recepeam opinionem s plurium
auctoritatem de nũo sequentes sicut magnitudinis
questionem in ambiguo relinquimus. quia parui re¬
fert hicde ea pluribus dicere. ita palmam europę
tribuimus in omni prope genere digniatis. Quod
nisi et planum esset . 4. aures latmnorum grȩcorumq
assentirentur multis doctorum hominũ testimoniis
demonstrarem. Nunc publica persuasione cõmuniq
consensu contentus sum ¶Ipsa aũt Europa nusq̃ ap¬
tius conueuentiusꝙ mitium sumere dicena est. q̃
ubi primum se ab aphirica dirimit. nõ flumme aut
monte ut alibi fit. sed freto oceani ac mediterra¬
nei maris hoc est in hispania. ¶Quam caput Euro¬
pe & si illa trium dignissima est. caput orbis terrarũ

Expanded text:
uropam tertiam orbis terrarum esse partem fere traditum est, eamque Africa haud multo maiorem, quam Asia minorem. Nonnulli fecere mediam, Africa illi subiecta. Eorum qui tertiam volunt, quidam non secundam magnitudine dicunt esse, sed primam. Nos vero receptam opinionem et plurium auctoritatem de numero sequentes, sicut magnitudinis questionem in ambiguo relinquimus, quia parvi refert hic de ea pluribus dicere, ita palmam Europe tribuimus in omni prope genere dignitatis. Quod nisi et planum esset et aures Latinorum Grecorumque assentirentur, multis doctorum hominum testimoniis demonstrarem. Nunc publica persuasione communique consensu contentus sum. 2 Ipsa autem Europa nusquam aptius convenientiusque initium sumere dicenda est, quam ubi primum se ab Africa dirimit, non flumine aut monte, ut alibi fit, sed freto Oceani ac Mediterranei maris, hoc est in Hispania: quam caput Europe, et si illa trium dignissima est, caput orbis terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
tuum habere/ edes sacras et opera publi¬
ea circire inspiciendi gracia an sint sarta
tecta illoꝵ./ an aliqua refectione indigeat
et si qua cepta sunt. ut consũma᷑ prout ui
res rei publice ꝑmittunt que uos ad hono

Expanded text:
t dare. Aedes sacras et opera publica circumire inspiciendi gratia, an sarta tectaque sint uel an aliqua refectione indigeant, et si qua coepta sunt ut consummentur, prout uires eius rei publicae permittunt, curare debet
Abbreviated transcription (Latin):
obedit patri refrigerabit matrez./ Qui tiniet¬
dñn deuz honorat parẽtes et quasi dñis.
sermet hiis qui se genuerut in omĩ opere et
sermone et in om̃i patiencia honora patrez
lunz ut superueniat. tibi benedictio a deo.
et uenediccio ilius ini nouissimis manet
Male famne est qui relinquit patrem et est
moledretus a deo quia exasperat matrez¬

Expanded text:
ui timet Deum: honorat parentes: et quasi dominis serviet his: qui se genuerunt in opere et sermone et in omni sapientia. Fili: honora patrem tuum ut superveniat tibi benedictio a Deo: et benedictio illius in novissimo manetlae famae est, qui relinquit patrem; et est maledictus a Deo, qui exasperat matre
Abbreviated transcription (Latin):
ubis quoq notum facimus de uniuersis
sacerdotibus et lenitis cantoribus ianito¬
ribus nathueis et mimistris domus.
dei ut uectigal. tributum et annonas nõ
habeatis potestatem imponẽdi super eos

Expanded text:
bisque notum facimus de universis sacerdotibus et levitis, cantoribus, ianitoribus, Nathinneis et ministris domus Dei huius, ut vectigal et tributum et annonas non habeatis potestatem imponendi super eos
Abbreviated transcription (Latin):
cum tempore famis cunctoꝵ egiptioꝵ.
terrani pharao sibi emetet atq sub eade
iee possessionibus nec libertate nudarẽt᷑
domino ex tune pronunciante sacerdotes
iii omni gente liberos esse opportere. Et¬

Expanded text:
cum tempore famis cunctorum Egipciorum terram sibi emeret Pharao atque sub eadem nec possessionibus nec libertate nudarentur, domino tunc pronunciante sacerdotes in omni gente liberos esse oportere,
Abbreviated transcription (Latin):
sic ait. liberi sunt filii regni. in omni regno
tunc multo magis sunt liberi filii illuis
regni sub quo sunt omĩa regna in quolibet
iem filius regis erat ex dauid natus et
omĩpotentis dei uerbum ergo ut filius
regum tributa non debebat᷑. Sed pro hu¬
militate carins decuit euz ĩplere omnem

Expanded text:
i, etc. Liberi sunt filii regni in omni regno, tunc multo magis liberi sunt filii illius regni, sub quo sunt omnia regna in quolibet nem filius regis erat ex David natus, et omnipotentis verbum: ergo ut filius regum tributa non debebat, sed pro humilitate carnis decet eum implere omnem
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. de ornamentis regiis rubrica. habet autẽ
potestas secularis ornamenta quedam dignitatis
sue quibus et excellentia ordinis sui ostenditur
et sacrametũ misterii figuratur ¶ Amulus fidez¬
operationẽ ¶ Sceptrum iusticiam ¶Gladius uni¬
dictam ¶Purpura reuerenciam ¶ Dyadema sine¬

Expanded text:
IX. De ornamentis regiis. Habet autem potestas saecularis ornamenta quaedam dignitatis suae, quibus et excellentia ordinis ostenditur, et sacramentum ministerii figuratur. Annulus fideoperationem, sceptrum justitiam, gladius vindictam, purpura reverentiam, diadema g
Abbreviated transcription (Latin):
tibus gentibus uultis si de eis actore deo
uietores existere festinatis eiusdez oĩpotẽtis
domini cum tuore precepta suscipite ut Ipe
pro uobis contra aduersarios uestros pugre
dignetur qui per sacrumi eloquiuz pollicitꝰ
est dicens/ dommius pugnabit pro uobis ⁊¬

Expanded text:
tibus gentibus vultis, si eis, auctore Deo, victrices existere festinatis, ejusdem omnipotentis Dei cum tremore praecepta suscipite, ut ipse pro vobis contra adversarios vestros pugnare dignetur, qui per sacrum eloquium pollicitus est, dicens: Dominus pugnabit pro vobis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sũpsit ipso iuuente iu potiꝰ ꝙͣ amore regni habenas p̃riꝑe. conferens m¬
suꝑ multa donaria. ut eiassensũ pb̾ent pͥmorib pat̾e. Sed neqͥequã. Dñi
erit amicꝰ illuis. Gens enĩ p̃cipue regni eiꝰdẽ assertionẽ fidei floccipendit.
& fędꝰ ꝓ nichilo ducit. Extitit gͥ pꝰ mortẽ heurici imꝑatoris qui fuit ne¬
pos regis rodulsi chuonradꝰ de quo in subsequentib naritbumif habens
in conuigio neptã p̃fati rodulfi ob hoc maxime ualeut̃ resistens contͣdice¬
bat odoni. quoꝵ etiã lis ac̾runa regni utusꝙ maximã fec̃ depoplationẽ.
Ad ultimũ deniq cũ iã in conspectu dĩ exced̾et mensura canti mali col¬
lecto undecũꝙ exercitu ꝑmaximo conscendit odo intullensẽ pagũ quẽ
ã sepĩ depoplau̾at. ibiꝙ oppugnans cepit barrense castert s magna cauĩs

Expanded text:
praesumpsit ipso vivente, vi potius quam amore, regni habenas praeripere, conferens ipraesumpsit ipso vivente, vi potius quam amore, regni habenas praeripere, conferens insuper multa donaria, ut ei assensum praeberent primores patriae. Sed nequidquam: Domini erit amicus illius. Gens enim praecipue regni ejusdem assertionem fidei floccipendit, et foedus pro nihilo ducit. Exstitit igitur post mortem Henrici imperatoris, qui fuit nepos regis Rodulfi, Chuonradus de quo in subsequentibus narrabimus, habens in conjugio neptem praefati Rodulfi: ob hoc maxime valenter resistens contradicebat Odoni. Quorum etiam lis acerrima regni utriusque maximam fecit depopulationem. Ad ultimum denique cum jam in conspectu Dei excederet mensura tanti mali, collecto undecunque exercitu permaximo, conscendit Odo in Tullensem pagum, quem jam saepius depopulaverat, ibique oppugnans cepit Barrense castrum, cum magna tamen
Abbreviated transcription (Latin):
in eiꝰ loco subrogari. Sed odo rerũ ditissimꝰ licet fide pauꝑ alt̾m econt᷑ de¬
leg̾at. ne ius regiuĩ hac in parte foret integrũ. Nã qui iuuenti pat rob̃to
multa tã ui ꝙͣ calliditate subripuerat. arte simili filiis fac̃e cupiebat. Cũ enĩ
pͥmitꝰ cuitates trecoꝵ uidelicet ac meldoꝵ ẽ multiplicil castris illi p̃ripuis¬
set: pꝰ mortẽ eꝰ couiugi & filiis illiꝰ senoincã subripuit urbẽ quã etiã tẽ
adu̾sus illos infamis possessor uallau̾at. Qd̾ cerneus henricꝰ acra anum fe¬
rocitate tã diu illũ insecutꝰ ẽ debellando: q̃ usq genti fiectens ei se fubderet
eiꝰq ditioni obediens pareret. Erat enĩ isdẽ odo nat᷑ ex filia chuonradi
regis austrasioꝵ berta noĩe. licet a patͥs sui ꝓauis. obscure duxisset genꝰ linee
Et qĩ regi radulfo auuncło scilicet ei ñerat ples ulla que foret regni heres:

Expanded text:
in ejus loco subrogari. Sed Odo rerum ditissimus, licet fide pauper, alterum econtra dein ejus loco subrogari. Sed Odo rerum ditissimus, licet fide pauper, alterum econtra delegerat, ne jus regium hac in parte foret integrum. Nam qui viventi patri Roberto multa tam vi quam calliditate subripuerat; arte simili filiis facere cupiebat. Cum enim primitus civitates, Trecorum videlicet ac Meldorum, cum multiplicibus castris, illi praeripuisset, post mortem ejus conjugi et filiis illius Senonicam subripuit urbem, quam etiam tunc adversus illos infamis possessor vallaverat. Quod cernens Henricus, acra animi ferocitate tandiu illum insecutus est debellando, quousque genu flectens ei se subderet, ejusque ditioni obediens pareret. Erat enim isdem Odo natus ex filia Chuonradi regis Austrasiorum Berta nomine, licet a patris sui proavis obscurae duxisset genus lineae. Et quoniam regi Rodulfo, avunculo scilicet ejus, non erat proles ulla, quae foret regni haeres,
Abbreviated transcription (Latin):
nno qy sequenti menle tulio. Robtus rex ap̃ castrũ melesunense dieoꝰ
clausit extremũ. delatũ ꝙ ẽ corpꝰ eiꝰ ad ecclłiam sc̃ĩ dionisii martiris ac in
eadẽ sepultũ. Tẽ rursus orit᷑ int̾ inatrẽ & filios rediuiua diseordie crude¬
litas. ac p̃teritarũ irarũ frena laxant inuec̾ata odia du multũ ꝙ uastan¬
ipsoꝵ matrẽ redarguens. cur bestialẽ uesamã erga filios exerceret: utrũ¬
ꝙ pareutẽ in pacẽ reducẽt. Sequenti uͦ anno eodẽ mense atq in eodẽ ca¬
stro qͦ rex obierat. & ipsa obiit indeq portata ẽ ad sc̃i dionisii basilicã ac
uxta regẽ sepulta. Heuricꝰ nẽpe rex pat̾nis reb potit᷑: gerinanũ suũ rob̃¬
tũ constituit burgundie ducẽ. Pret̾ea ẽ isoẽ rex rẽ ptiblicã nuaci mente
& agili corpore regni sui discut̾et: tẽ contigit ut lecoericꝰ senoñ archip̃¬
sul obiret. Ilico uͭ tinũ de sue gentis nobilib consecrari mandauit. atꝙ

Expanded text:
castrum Meledunense diem clausit extremum, delatumque est corpus ejus ad ecclesiam sancti Dionysii martyris, ac in eadem sepultum. Tunc rursus oritur inter matrem et filios rediviva discordiae crudelitas, ac praeteritarum irarum frena laxant inveterata odia. Diu multumque vastanipsorum, matrem redarguens cur bestialem vesaniam erga filios exerceret, utrumque parentem in pacem reduceret. Sequenti vero anno eodem mense, atque in eodem castro quo rex obierat et ipsa obiit, indeque portata est ad sancti Dionysii basilicam, ac juxta regem sepulta. Henricus nempe rex, paternis rebus potitus, germanum suum Robertum constituit Burgundiae ducem. Praeterea cum idem rex rempublicam vivaci mente et agili corpore regni sui discuteret, tunc contigit ut Leotericus Senonum archipraesul obiret. Ille vero unum de suae gentis nobilibus consecrari mandavit atque
Abbreviated transcription (Latin):
nauert̃. & ipsis p̃missis pedecentĩ ut mo̾ ẽ ꝑgebant. E̾docebant᷑ aut̃ qͣlit̾
occlamarent qͣlit̾ obstarent. qualit̾ inpenet᷑biles inimicos feriendo pe-¬
uetͣrent. & ut ad signa sua uichil reuerentes frequent̾ respic̾ent. & se¬
ipsos ad ictus hostiles sufferendos obdurarent. licet hec omĩa in aliis belt
bũgestis didicissent. Nec ininꝰ e regione pictaueuses cunctatĩ stelł innu¬
m̾abiliores densabant᷑. & ꝑ agmina unum̾e legiones alat̾e in latꝰ extenta.¬

Expanded text:
naverunt: et ipsis praemissis pedetentim pergebant. Edocebantur autem qualiter acclamarent, qualiter obstarent, qualiter impenetrabiles inimicos feriendo penetrarent; et ut ad signa sua, nihil reverentes, frequenter respicerent, et seipsos ad ictus hostiles sufferendos obdurarent: licet haec omnia in aliis bellis bene gestis didicissent. Nec minus e regione gentiles cuneatim, stellis innumerabiliores densabantur; et per agmina innumerae legiones a latere in latus exten
Abbreviated transcription (Latin):
descend̾et. Misꝑactis etiã ad abbatẽ clumaceusem recolende memo¬
rie uirũ hugonẽ noie. suã petidionẽ direxerunt suppliciter exorantes
ut ppse & scã clumaceusis congregatio. ꝓ tanta ꝑsecntione mitiganda.
di clem̃tiã p̃carent᷑: insuꝑ ut ipse abbas locũ maioris monastii consolari sua
p̃sentia dignaret᷑. Qbenignꝰ ut erat peticioni eoꝵ benigno aĩo adqͥeuit. Cũq oa¬
ius monast̾uĩ ꝑuenisset: consolat᷑ ÷ fr̃s. & tͣonis ad comitẽ sunt ꝓfect. Cuiꝰ pedib
ꝓst̾nati. eũ ut ab illa ꝑsecutione iam cessaret p̃cabant᷑ humilit̾ sed in cassũ. Nã
comes in suã seuitiã obstinatus. nec lacͥmis fiexus ⁊̃ m̃onachoꝵ nec ab̃b̃is p̃cib
adqͥeuit. nec se uł modice a ꝑsequendis monachis cẽꝑauit. Quib ad monast̾iũ
redeuntib abbas qͦ reu̾sus ẽ clumiacũ abbate maioris monast̾ii comitante. Qui

Expanded text:
ebat. His peractis etiam ad Abbatem Cluniacensem recolendæ memoriæ virum, HVGONEM nomine, suam petitionem direxerunt, suppliciter exorantes, vt ipse & sancta Cluniacensis Congregatio, pro tanta persecutione mitiganda Dei clementiam precarentur: insuper vt ipse Abbas locum Maioris-Monasterij cōsolari sua præsentia dignaretur. Qui benignus vt erat, petitioni eorum benigno animo acquieuit. Cumque Maiori-Monasterio peruenisset, cōsolatus est fratres, & Turonis ad Comitem sunt prosecti, cuius pedibus prosternati eum, vt ab illa persecutione iam cessaret, precabatur humiliter, sed incassum. Nam Comes in suam sæuitiam obstinatus, nec lacrymis flexus est Monachorum, nec Abbatis precibus acquieuit, nec se vel modice a persequendis Monachis temperauit. Quibus ad Monasterium redeuntibus Abbas quoque reuersus est Cluniacum, Abbate Maioris-Monasterij comitante. Ai
Abbreviated transcription (Latin):
bithinie obiit. ibidẽq sepultꝰ quieuit. De quo maximũ apd̾ suos idcirco
extitit iusticiũ qĩ non fuerat ei ꝓles ex mat̾monuo aliqͣ ad regim̃ susci¬
piendũ ꝓ uincie qͣmlibet sororẽ augloꝵ regis cnuth manifestũ ẽ duxisse uxo¬
rẽ. quã odienõo diuortiũ fecerat. Ex concubina tam̃ filiũ genuerat. Silh
nom̃ adami ei ingonens cui auteꝙͣ. ꝓficiscetur. uniu̾sos sui ducaminis pͥncipes.
muilitarib adstrmx̃ sac̾mentis. qualit̃ illũ in pͥncipẽ ꝓse si ñ reduet elig̾ent.
Qd̾ etiã statĩ ex consensu regis fiancoꝵ henrici nuauuinit᷑ ẜmodũ firmauert̃.
fuit enĩ usm a pͥmo aduentu ipsius gentis in gallias ut stiꝑsꝰ ꝑ notaum ex h
modi concubinarũ cõmixtione illoꝵ pͥncipes extitisse. S & hoc ne supͥmodũ
putet᷑ ab ominabile: libet cõparationẽ de filiis concubinarũ iacob inducere
qͥ ob hoc ñ caruere pat̾na diguitate int̾ cet̾os fr̃s constituti patriarche. Et son¬

Expanded text:
biit urbem, ibidemque sepultus quievit. De quo maximum apud suos idcirco exstitit justitium, quoniam non fuerat ei proles matrimonio aliqua ad regimen suscipiendum provinciae, quamlibet sororem Anglorum regis Canuc manifestum est duxisse uxorem, quam odiendo divortium fecerat. Ex concubina tamen filium genuerat, Willelmi nomen atavi ei imponens. Cui, antequam proficisceretur, universos sui ducamitaribus astrinxit sacramentis, qualiter illum in principem pro se, si non rediret, eligerent. Quod etiam statim ex consensu regis Francorum Henrici unanimiter postmodum firmaverunt. Fuit enim usui, a primo adventu ipsius gentis in Gallias, ut superius pernotavimus, ex hujusmodi concubinarum commixtione illorum principes exstitisse. Sed et hoc ne supra modum putetur abominabile, libet comparationem de filiis concubinarum Jacob inducere, qui ob hoc non caruere paterna dignitate, inter caeteros fratres constituti patriarchae. Et lon
Abbreviated transcription (Latin):
uictorẽ extisse. Referebant enĩ aliqͥ ex acie figientes qd̾ tota falaux militũ
gosfridi in ipsoꝓcuitu belli cã equites quã pedites candidissimis indiuñtis
uidebant᷑ adoꝑti. slã ex rapiua pauꝑũ eiꝰdẽ confessoris ferebant supplem̃tuo
suis filii odonis. Prebuit enĩ unu̾sis audientilȩ formidolosũ stuporem qd̾
mille septigenti & eo ampliꝰ uiri armis instrueli absꝙ sanguinis effusioue

Expanded text:
enim aliqui ex acie fugientes quod tota phalanx militum Gozfredi, in ipso procinctu belli, tam equites quam pedites, candidissimis indumentis videbantur adoperti. Nam ex rapina pauperum ejusdem confessoris ferebant supplementum suis filii Odonis. Praebuit enim universis audientibus formidolosum stuporem, quod mille septengenti et eo amplius viri armis instructi absque sanguinis effusione
Abbreviated transcription (Latin):
płimas ei uitulere sii contumelie insolentias. illi maxime qͣs aut ex mediocri
aut ex infuno geu̾e. tã ipse quã ut̾q hugo etscilicet pat̾ atꝙ auus fecert̃ ma¬
ocimis honorib sublunes. Int̾ qͦs fuit odo rebellionũ mnaxunꝰ. qui fuit filłꝰ ted¬
baldi carnotensis eognoiũto fallacis. cet̾iq quãplures inferioris potentie qͥ ex inde
extitert̃ ei rebelles. unde eẽ debuerant humiliores. Quoꝵ ñ oispar fuit seds odo
filiꝰ scił pͥoris odonis. qͥ qͣnto potentior tanto finudulentior eet̾is. Nlã eũ obisset ste¬
phauꝰ comes trecoꝵ & meldoꝵ herb̾ti filiꝰ ipsius regis consobriuꝰ absq liberis. ar
dominũ uire cessura. fũit etiã ugelitigiũ & bella freguentia int̾ ipsũ odonẽ
& fulconẽ andegauoꝵ eomitẽ. qm̃ ut̾q tumid̾. suꝑbia. ideireo & pacis refuga.

Expanded text:
plurimas ei intulere sui contumeliae insolentias, illi maxime quos, aut ex mediocri aut ex infimo genere, tam ipse quam uterque Hugo, ei scilicet pater atque avus, fecerunt maximis honoribus sublimes. Inter quos fuit Odo rebellium maximus, qui fuit filius Tebaldi Carnotensis, cognomento Fallacis, caeterique quamplures inferioris potentiae, qui exinde exstiterunt ei rebelles unde esse debuerant humiliores. Quorum non dispar fuit secundus Odo, filius scilicet prioris Odonis, qui, quanto potentior, tanto fraudulentior caeteris. Nam cum obiisset Stephanus comes Trecorum et Meldorum, Heriberti filius, ipsius regis consobrinus, absque liberis,dominium jure cessura. Fuit etiam juge litigium et bella frequentia inter ipsum Odonem et Fulconem Andegavorum comitem, quoniam uterque tumidus superbia, idcir
Abbreviated transcription (Latin):
latissimis confertissimisq hostiũ turmis. obiuos qsq st̾nunt nec inberil
les inueniunt hostes: ĩmo uͦ totis uirib sibi obsistentes. Nã duas acies
q ui p̾crema parte cũ acie sua sustit̾at ubi densiores uidit hostiũ suoꝵ
dettirbat de cabalł: alios ense dinidiat in selł. conuocat suos instantes
confortat. & eis aumatis in adu̾sarios excurrit. Lisoꝰ dño suo auxiliũp̃¬

Expanded text:
hostium turmis; obvios quosque sternunt: nec imbelles omnino inveniunt hostes; imo vero, totis sibi viribus obsistentes. Nam duas quae pqui in postrema parte cum sua acie substiterat, ubi densiores vidit hostium cohorin terram deturbat de caballis; alios ense dimidiat in sellis. Convocat suos, instantes confortat; et eis animatis in adversarios excurrit. Crucem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
solacłis ex dampno mariti tͣidit illã thedbaldñ. detestabile satis in coniugiũ.
Ea qͣ genuit odonẽ patrẽ udelicet istius cuiꝰ finẽ cet̾rimũ supͣdixms.

Expanded text:
solaturus ex damno mariti, tradidit illam Tebaldo, detestabile satis in conjugium. solaturus ex damno mariti, tradidit illam Tebaldo, detestabile satis in conjugium. Ex qua genuit Odonem, patrem videlicet istius, cujus finem teterrimum supra diximus.
Abbreviated transcription (Latin):
lol̃s  sine ĩ in sumulatoꝵ uiboꝵ cepto recesu ũ longuscule ꝑgdiente
wilło: reuocauit eũ thedbaldꝰ qͣi secretiora adhuc ei loquens creditus sen
cariꝰ ualedit᷑us. At ille reinũ dextͣ accipiens. ꝓhibuit ut nemo suoꝵ exiens
illũ sequeret᷑: exiliuit ad ripã. Chedbaldꝰ ꝙͦ illũ ad ꝓpinqͣus. qͣi aliqͥd locut᷑us. ilico
exertã ꝙͣ ad hoc culerat sub pallio spatã uuo ictu caput a corpore decussit. Qd̾
c̃ueutes qͥc̃ wilło uen̾ant remigando fugã arripiunt. nuncia u̾e rotomagen¬
sib ut contigerat. Erat enĩ wilło filiꝰ ex concubiua ricardꝰ noĩe. tũ adhuc
adolescens. Quẽ accipientes sui: statuert̃ ꝓ patre pͥucipẽ regni thedbaldꝰ nẽ¬
pe patto scelere concit᷑ ꝑrexcit ad herib̾tũ trecoꝵ comitẽ pecens ab eo sororem
ipsiꝰ dari sibi in couiugiũ uxorem scilicẽt p̃dicti Wilłi quẽ int̾fec̾at. At ille
statĩ ꝓmisit dari. Uocans eam ad colloqͥũ sui que nondũ genuerat ꝓlẽ ꝙͣi cõ¬

Expanded text:
vero insimulatorum verborum coepto recessu, jam longiuscule progrediente Willelmo, revocavit eum Tebaldus quasi secretiora adhuc ei loquens crediturus, seu charius valedicturus. At ille remum dextra accipiens, prohibuit ut nemo suorum exiens eum sequeretur; exsilivit ad ripam. Tebaldus quoque illum appropinquans, quasi aliquid locuturus, illico exerta, quam ad hoc tulerat sub pallio, spata, uno ictu a corpore caput decussit. Quod cernentes qui cum Willelmo venerant, remigando fugam arripiunt, nuntiavere Rothomagensibus ut contigerat. Erat enim Willelmo filius ex concubina Richardus nomine, tamen adhuc adolescens. Quem accipientes sui statuerunt pro patre principem regni. Tebaldus nempe patrato scelere concitus perrexit ad Heribertum Trecorum comitem, petens ab eo sororem ipsius dari sibi in conjugium, uxorem scilicet praedicti Willelmi quem interfecerat. At ille statim promisit dari, vocans eam ad colloquium sui, quae nondum genuerat prolem, quasi con
Abbreviated transcription (Latin):
dis discordia. usq ad effusionẽ multi sanguinis int̾ henricũ francoꝵ regẽ
rob̾ti filiũ. & filios supͣtaxati odonis. theobaldũ uidelicet & stephaniũ. Con¬
tigit enĩ pꝰ multas strages cladis utrarũq parciũ ut isoẽ rex ablato ab
eisdẽ dño tõmee urb daret illud gosfrido cognom̃to tuditi filio scilicet
fulconis iãdicti andegauoꝵ comitis. Qcollecto magno exercitu ipsam
ciuuitatẽ anuo uno & ed amplus obsidione circũdedit. adu̾sus quẽ tande
hostili inanu ꝓgentes dimmicat᷑i. reu̾a ut afflicte indigentiq alimomis suec¬

Expanded text:
dis discordia usque ad effusionem multi sanguinis, inter Henricum Francorum regem, Roberti filium, et filios supra taxati Odonis, Thebaldum videlicet atque Stephanum. Contigit enim, post multas strages cladis utrarumque partium, ut idem rex, ablato ab eisdem dominio Turonicae urbis, daret illud Gozfredo, cognomento Tuditi, filio scilicet Fulconis jam dicti, Andegavorum comitis. Qui, collecto magno exercitu, ipsam civitatem anno uno et eo amplius obsidione circumdedit. Adversus quem tandem hostili manu pergentes dim
Abbreviated transcription (Latin):
caudis ex peditiores adestote. & ego nob die ꝑlii quo uolueritas occu r eao
Mels ẽ nos conuenire ee puguare. ꝙͣ nos a uob̾ separari & suꝑari. In bellis
mora modica ẽ. seo nuncentib lucrũ quã maxtinũ ẽ. Obfidiones multa et̃¬
hirinuut cẽpora & tuꝑx obsessa subiugant᷑ municipia. bella nod bulld ent
nationes & oppida. Bello subacti euanescent tanꝙͣ funtꝰ untine. bello pacsto

Expanded text:
ibus expeditiores adestote. Melius est nos convenire et pugnare, quam nos a nobis separari et superari. In bellis mora modica est, sed vincentibus lucrum quam maximum; obsidiones multa consumunt tempora, et vix obsessa subjugantur municipia. Bella nobis subdent nationes et regna: bello subacti evanescent tanquam fumus inimici: bello peracto
Abbreviated transcription (Latin):
laquearib unu̾̃se eiꝰdẽ eccłie tubes simulꝙ tota tegeris ꝑ pignã dempli eidẽ
occidentalẽ int̾rã corruientes en̾sũ iert̃. Qd̃ multi ꝑ regionẽ factũ cõꝑissent
nulli ueuit dubiũ. qm̃ insolens presũptionis audata irritũ constitusset
uotũ. Sumnulq p̃sentib ac fut᷑is quibꝙ ne huic simile ag̾ent euidens inditiũ
fuit. Lieet nãq pontifex romane eccłie ob dignitatẽ apostolice sedis cet̾is in
orbe constitutis reu̾entior habeat᷑. non tam̃ ei licet tͣnsgredi ui aliqͦ canonici
modaminis cenorẽ. Sic̃ enĩ insquisꝙ ortodoxe ȩccłie pontifere ac sponsus ꝓpͥe
sedis. uniformit᷑ speciẽ gerit saluatoris. ita gesialiter nulli qͥppiã in alt̾ius¬

Expanded text:
laquearibus, universae ejusdem ecclesiae trabes, simulque tota teges, per pignam templi ejusdem laquearibus, universae ejusdem ecclesiae trabes, simulque tota teges, per pignam templi ejusdem occidentalem in terram corruentes, eversum ierunt. Quod cum multi per regionem factum comperissent, nulli venit in dubium quoniam insolens praesumptionis audacia irritum constituisset votum. Simulque praesentibus ac futuris quibusque, ne huic simile agerent, evidens indicium fuit. Licet namque pontifex Romanae Ecclesiae ob dignitatem apostolicae sedis caeteris in orbe constitutis reverentior habeatur, non tamen ei licet transgredi in aliquo canonici moderaminis tenorem. Sicut enim unusquisque orthodoxae Ecclesiae pontifex ac sponsus propriae sedis uniformiter speciem gerit Salvatoris, ita generaliter nulli convenit qu
Abbreviated transcription (Latin):
maua eccłia scisma creauissent. Uniu̾si etiã parit̾ detestantes. qm̃ nuniũ ind̾¬
cens uidebat᷑ ut his qͥ apłicã regebat sedẽ. apłicũ pͥmit᷑ ac canonũ tͣnsgredieba¬
tur cenorẽ. Cũ insuꝑ multiplici sit antiqͥtus auctoritate roboratũ ut non qͥspiã
episcopoꝵ in alt̾ius diocesi istud p̃sinn̾at exerce nͥ presule cuiꝰ fuerit cõpellente
seu ꝑinuitente. Igit᷑ die quadã mensis maii congregata ẽ innum̃abilis populi
multitudo ad dedicationẽ scilicet p̃dicte ȩccliȩ. Exe quib multo etiã plures illue
ne atq pacta. missarũ q ex more sollẽpiuis celebratis pꝰmodũ qͥꝙ ad ꝓpͥa redie¬
r̃ẽ. Deniq ĩmninente ipsius diei hora nona c̃ fiabris lenib serenũ undiq con¬
sisf̾et celũ repente suꝑuenit. a plaga australi tiehem̃tisimꝰ turbo ipsã inpelleus
eccłiam ac replens eã turbido aere diu multũ ꝙ concatiens. Deinde ũ solutis

Expanded text:
isma creavissent. Universi etiam pariter detestantes, quoniam nimium indecens videbatur ut is qui apostolicam regebat sedem, apostolicum primitus ac canonicum transgrediebatur tenorem. Cum insuper multiplici sit antiquitus auctoritate roboratum, ut non quispiam episcoporum in alterius dioecesi istud praesumat exercere, nisi praesule, cujus fuerit, compellente seu permittente. Igitur die quadam mensis Maii congregata est innumerabilis populi multitudo ad dedicationem scilicet praedictae ecclesiae. Ex quibus multo etiam plures illuc ne atque peracta, missarumque ex more solemniis celebratis, postmodum quique ad propria rediere. Denique imminente ipsius diei hora nona, cum flabris lenibus serenum undique consisteret coelum, repente supervenit a plaga australi vehementissimus turbo, ipsam impellens ecclesiam, ac replens eam turbido aere, diu multumque concutiens. Deinde vero solutis
Abbreviated transcription (Latin):
sent. diutiua feritate resũpta nuiũ indigne ferens ep̃i responsa: insuꝑ cominat᷑¬
ẽ illũ ualde ac sublimiꝰ inde qd̃ ualuit adegit consiliũ. Mox deniq copiosa argen¬
ti & auri assũpta pecunia. romã ꝑgens ac ioħi pape causã fue ꝓfectionis exposuit
ac deide exposcens qd̃ ab illo optauerat. płima ei muuerũ dona obtulit. Qui ꝓti¬
nꝰ inisit c̃ eodẽ fulcone ad p̃dictã basilicã sac̃udã. unũ ex ilł quos in beati petͥ
pontificis auctoritate assũpta qͥcqͥd agendũ fulconi uidebat᷑ intrepidꝰ expleret.
Qd̾ utiq audientes galliarũ qͥq p̃sules p̃sũptionẽ sacͥlegã cognouert̃. ex ceca

Expanded text:
sent, diutina feritate resumpta, nimium indigne ferens episcopi responsa: insuper comminatsent, diutina feritate resumpta, nimium indigne ferens episcopi responsa: insuper comminatus illum valde, ac sublimius inde quod valuit adegit consilium. Mox denique, copiosa argenti et auri assumpta pecunia, Romam pergens, ac Joanni papae causam suae profectionis exposuit. Ac deinde poscens quod ab illo optaverat, plurima ei munerum dona obtulit. Qui protinus misit cum eodem Fulcone ad praedictam basilicam sacrandam unum ex illis quos in beati Petripontificis auctoritate assumpta, quidquid agendum Fulconi videbatur, intrepidus expleret. Quod utique audien
Abbreviated transcription (Latin):
larũ celestiũ uirtutũ qͣs cherubin & seraphĩ sublimiores sacra testat᷑ auctoritas
uotũ qd̾ uouerat expleret. Qui libentissime anuuens edificauit eccłiã ad modũ
pulcherrimã in pago scilicet tonico miliario int̾posito lucacense castro. Expleto
deuiq qͣntotiꝰ basilice oꝑe ꝓtinꝰ misit ad huigonẽ t᷑onoꝵ archipresulẽ in cuiꝰ scili¬
cet constituta erat diocesi ut illã sacrat᷑us quẽadmodũ decreuerat adueniret. Qui
uenire distulit dicens se ininime posse illiꝰ uotũ dicando dño cõmitt̾e. Quidelicet
mat̾ eccłiȩ sedis sibi cõmisse. p̃dia & mancipia subripuerat ũ pauca. Hocq potiꝰ illi
uidebat᷑ cõpet̾e ut pͥmitꝰ siquid imiꝰte diripuerat alicui restitueret. sicq deinceps
iꝰto iudici deo ꝓͥa que uou̾at offerri deberet. Cũꝙ gͥ ista fulcom asuis ꝑlata fuiꝰ¬

Expanded text:
larum coelestium virtutum, quas cherubim et seraphim sublimiores sacra testatur auctoritas, larum coelestium virtutum, quas cherubim et seraphim sublimiores sacra testatur auctoritas, votum quod voverat expleret. Qui libentissime annuens aedificavit ecclesiam admodum pulcherrimam, in pago scilicet Turonico, milliario interposito a Lucacense castro. Expleto denique quantocius basilicae opere, protinus misit ad Hugonem Turonorum archipraesulem, in cujus scilicet constituta erat dioecesi, ut illam sacraturus, quemadmodum decreverat, adveniret. Qui venire distulit, dicens se minime posse illius votum dicando Domino committere, qui videlicet matri Ecclesiae sedis sibi commissae praedia et mancipia subripuerat non pauca. Hocque potius illi videbatur competere, ut primitus, si quid injuste diripuerat, alicui restitueret, sicque deinceps justo judici Deo propria, quae voverat, offerre deberet. Cumque igitur ista Fulconi a suis perlata fuis
Abbreviated transcription (Latin):
De eodẽ gͥ fulcone ꝑ plura dici potuissent. ipsius gestoꝵ que scilicet fasti¬
diũ uitantes siluimꝰ uiũ tam̃ restat meinorabile qd̃ iu p̃sentiarũ rela¬
turi sunsꝰ. Cũ enĩ cirẽquaq in diu̾sis p̃lioꝵ euentib płimũ humauũ fudisset
sanguinẽ. metu gehenne t̾ritus sepulerũ saluatoris hierosolimoꝵ adiit. Indeq
ut erat audacissimꝰ ad modũ exultant̾ rediens aliqͣntulũ ad tempꝰ apͥa feritate
ẽ lenior redilit̾. Tunc ergo mente concep̃. ut in optimo fundoꝵ ꝓprii uiris loco ec¬
clesiam construeret. ibi dẽq monachoꝵ cȩtũ coadunaret. qͥ uidelicet die noctuq
ꝓ illiꝰ anime redẽptione int̾uenirent. Qui etiã ut semꝑ curiose aiebat. cepit qͦq̾
ꝑciuictari reliosos. in quoꝵ potissimũ memoria scõꝵ eandẽ eccłiã fundare deb̾et.
uxore que ualde sano pollebat consilio suggestũ ẽ. ut in honore ac memoria il¬

Expanded text:
De eodem igitur Fulcone perplura dici potuissent ipsius gestorum, quae scilicet, fastidium vitantes, siluimus. Unum tamen restat memorabile, quod impraesentiarum relaturi sumus. Cum enim circumquaque in diversis praeliorum eventibus, plurimum humanum fudisset sanguinem, metu gehennae territus, sepulcrum Salvatoris Hierosolymorum adiit. Indeque, ut erat audacissimus, admodum exsultanter rediens, aliquantulum ad tempus a propria feritate est lenior redditus. Tunc ergo mente concepit ut in optimo fundorum proprii juris loco ecclesiam construeret, ibidemque monachorum coetum coadunaret, qui videlicet die noctuque pro illius animae redemptione intervenirent. Qui etiam ut semper curiose agebat coepit quosque percunctari religiosos, in quorum potissimum memoria sanctorum eamdem ecclesiam fundare deberet, ia etiam uxore, quae valde sano pollebat consilio, suggestum est ut in honore ac memoria il
Abbreviated transcription (Latin):
fulcone anoeg anoꝵ iudelicet comitẽ. exortũ ẽ in dissolubile nurgiũ. ita nt eue¬
bro suoꝵ inuicẽ depopłationib ac sanguins effusionib lacessiti. ad ultanũ
sibi mala que potant irrogassent ab utroꝙ decretũ ẽ. ut in loco qͥ concretus
S britonã exerits ex cogitata fraudis decipła partẽ fulconis exercitꝰ uaruit᷑
ꝓstrauert. In pdicto deniꝙ loco scilicet ubi c̾tam̃ miendũ fuerat. clã plieii¬
entes płiꝙ britonũ ibiq nimiũ astute ꝓfundũ ata ꝑlonigũ fode. ualluor

Expanded text:
ortum est indissolubile jurgium, ita ut, creortum est indissolubile jurgium, ita ut, crebris suorum invicem depopulationibus ac sanguineis effusionibus lacessiti, ad ultimum sibi mala quae poterant irrogassent, ab utroque decretum est ut in loco qui Concretus Sed Brittonum exercitus excogitata fraudis decipula, partem Fulconis exercitus nequiter prostraverunt. In praedicto denique loco, scilicet ubi certamen ineundum fuerat, clam praevenientes populi Brittonum, ibi nimium astute profundum atque perlongum fo
Abbreviated transcription (Latin):
arrant siqͥdẽ pleriq disputantes de mundani orb̾ positione. qd̾ sitꝰ regi¬
onis gallie quadra dimeciat᷑ locatione. Licet gͦ arifeis montile usq his¬
paniarũ t̾minos in leuo habens oeceanũ mare. in dextro uͦ passio iuga alpi
u pͥa excedat longitudine m̃surã rationis quadriforme. Cuiꝰ etiã int̃e¬
risfinitimũ ac ꝑinde uilissimũ cornai galle nũccupat᷑. Est enĩ illĩ met̾¬
polis clist c ĩł aol aũ. Inbabitat᷑ qͥ dutiꝰ agente britonũ quoꝵ sole di¬
uitie pͥmic̾ fuere lib̾tas fisci publici & lactis copia. Qui oñi prsus urba¬
initate uasui. suntꝙꝑ ilł mores inculti. ac leuis na. & stulta gartultashoꝵ
seilicet hrito nũ aliqͣndo pͥnceps exticit qͥdã conanꝰ noĩe. qͥ etiã accepta in iat̃¬
monio fulconis andegauoꝵ comitis sorore. ac demũ insolentior cetis sue geu¬
tis pͥneipib cepit existe. slã more regio imposito sibi diademate in sui anguli

Expanded text:
arrant siquidem plerique disputantes de mundani orbis positione, quod situs regionis Galliae quadra dimetiatur locatione. Licet ergo a Riphaeis montibus usque Hispaniarum terminos, in laevo habens Oceanum mare, in dextro vero passim juga Alpium, propria excedat longitudine mensuram rationis quadriformae. Cujus etiam inferius finitimum ac perinde vilissimum cornu Galliae nuncupatur. Est enim illius metropolis civitas Rhedonum. Inhabitatur quoque diutius a gente Brittonum, quorum solae ditiae primitus fuere libertas fisci publici et lactis copia. Qui omni prorsus urbanitate vacui, suntque illis mores inculti ac levis ira et stulta garrulitas. Horum scilicet Brittonum aliquando princeps exstitit quidam, Conanus nomine, qui etiam, accepta in matrimonio Fulconis Andegavorum comitis sorore, ac demum insolentior caeteris suae gentis principibus coepit existere. Nam more regio imposito sibi diademate, in sui anguli
Abbreviated transcription (Latin):
rex  beati martiui maioris monastii stupefactꝰ ac inte confusus. ex tam
maudita hactenꝰ ratione. cogitare cep̃ ac dic̾e qͣ fieri posset. ut tanta & tã
longa regał potestas & speciał semꝑ dõn martini głia ex pͥscis. & ex suis etiã
ipsis tẽporib qͥdũ adiuueret ꝓͥũ ibi abbatẽ eẽ constituit noĩe galb̾tũ qͥ nc̃ ibi¬
dẽ humatꝰ quieseit. ab ĩpatorib & regib hucusq inuiolabił conseruata mo

Expanded text:
ret, grex ejusdem monasterii stupefactus ac mente confusus ex tam inaudita hactenus ratione, cogitare coepit ac dicere quomodo fieri posset ut tanta et tam longa regalis potestas et specialis semper domni Martini gloria ex priscis et ex suis etiam ipsis temporibus qui dum adviveret proprium ibi abbatem esse constituit nomine Walbertum, qui nunc ibidem hu
Abbreviated transcription (Latin):
nitã. illic unꝰqͥsq suas acies g̃gatĩ ornauert̃ & ordinauert̃. Loquuti st̃ optrinates
de bello ordinando. & negociũ illud andegauensi cõmiserunt gosfrido. Eia inqͥt
opꝰ fuerit lanceis & gladiis rẽ ꝑagite. & actuũ & ictuũ pat̾uoꝵ ne obliuiscamnin.
Ordiuatȩ st̃ itaq sex acies. qͥnq ex ilł p̃cesserũt quȩ belli pondꝰ sustinerent. & ini
ꝓuisurus & subuent᷑us. & sidani pͥorib p̃ualerent. tocã belli ingruentiã exceptͣus
Litui clangebant. bucciue roboabant. utͥusq multitudinis clamor audiebat᷑ & iã
clipeo clipeus. iã umbone uinbo repellebatur. hastis confractis enses mutilabant᷑.

Expanded text:
nustam: illic unusquisque suas acies gregatim ornaverunt et ordinaverunt. Rex suade bello ordinando, et negotium illud commiserunt Boamundo. Eia, inquit opus fuerit lanceis et gladiis, rem peragite; et actuum, et ictuum paternorum ne obliviscamini. » Ordinatae sunt itaque sex acies. Qprovisurus et subventurus; et si Turci prioribus praevalerent, totam belli ingruentiam excepturus. Litui clangebant, buccinae reboabant, utriusque multitudinis clamor audiebatur; et jam clypeo clypeus, jam umbone umbo repellebatur; hastis confractis, enses mutilabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
cessert. Die g constituto itieta condictũ dũ illuc ut̾ꝙ c̃ suo exereita ad lieba¬
ret atꝙ acies ut̃q iã i ꝓeinctu uideretur informata. gens britorã callis a
fraudisq ꝓ̃ e conscia simulans se uelle arriꝑe fugã. seilicet ut auidiꝰ demigͥet ho¬
Ete iulatentẽ niꝰcipulã. Qd̾ cernens fuleconis exercitꝰ cupiensꝙ exepedite suꝑ
eos miuere corruit pars ex eis ñ modica in foneã udelicet britonũ astu pat
exercitũ irruentes afꝑrina ꝙͣ plures ex eis cede ꝓstrauert̃. Ipsũ etiã fulconẽ
pulsũ de equo in t̾rã loricatũ deiecert̃. Qui exurgens miio accensus furore
Dictis releuans ex acuensq suoꝵ aĩos. ac uelut curbo uehem̃tissimꝰ ꝑ deusas se¬
geces impellentes omnẽ exercitũ britonũ erudeli nuniũ cede mactatiert̃. De¬
letoq pene uinu̾so exercitubritonũ. ipsũ etiã conanũ illoꝵ pͥncipẽ truncatũ

Expanded text:
tuto juxta condictum, dum illuc uterque cum suo exercitu adveniret, atque acies utraque jam in procinctu videretur, informata gens Brittonum callida fraudisque propriae conscia, simulans se velle arripere fugam, scilicet ut avidius demergeret hostem in latentem muscipulam. Quod cernens Fulconis exercitus, cupiens expedite super eos irruere, corruit pars ex eis non modica in foveam, videlicet Brittonum astu patexercitum irruentes, asperrima quamplures ex eis caede prostraverunt, ipsum etiam Fulconem pulsum de equo in terram loricatum dejecerunt. Qui exsurgens nimio accensus furore, dictis relevans exacuensque suorum animos, ac velut turbo vehementissimus per densas segetes impellentes, omnem exercitum Brittonum crudeli nimium caede mactaverunt. Deletoque pene universo exercitu Brittonum, ips
Abbreviated transcription (Latin):
inelitã reginã filiã Guitħ cõmitis natã de blanca sorore eiꝰ. ex qua etiã suscepit
filios qͣtuor & filias diuas. Extitit tñ aliquanoo qͥdã hugo dietus beluacensis qui
int̃ ipsũ regẽ ełꝙ coniugẽ neꝙͣ sem̃ odiis spargebat. suiꝙ grã p̃mui regnĩ ei
fecit odiosa. Tantã deniq insuꝑ grãm a roge consecutꝰ fuerat. ut comes palacħ
habe ret factũꝙ ẽ ut die quadã rex in silua uenatũ iret. idẽ ꝙ hugo uit semꝑ sor

Expanded text:
 ex qua etiam suscepit filios quatuor, et filias duas. Exstitit tamen aliquando quidam Hugo dictus Bellovacensis, qui inter ipsum regem ejusque conjugem nequam semen odiis spargebat, suique gratia praemii reginam ei fecerat odiosam. Tantam denique insuper gratiam a rege consecutus fuerat, ut comes palatii haberetur. Factumque est ut die quadam rex in silva venatum iret, idemque Hugo, ut semper
Abbreviated transcription (Latin):
fortusimi milites cn. qͥ supdietũ hugonẽ ante regẽ trucidauert. Ipse usrex
hcet aliqͥ urs tp̃ tali facto t̾stis effectus. pea tũ ut decebat concors regine fuit
sticcessu elegit regnare pꝰ se illoꝵ pͥmogenitũ hugone noĩe puerũ adhie
Carisime indolis illustrẽ. Cũꝙ de ipliuis fac̃ndo sublimo pͥmates regni sagatio¬
res consuluisset: tale ei delere responsũ. Sine ꝑuerũ rex si placet erescendo
ꝓcede mturises annos: ne ueluti de te gestũ. e. tanti regri pord infarme oẽ¬
mittas etan: Erat autẽ isdẽ puer : ferme decennis. Qui mitime illoꝵ adqtues¬
cens dictis. matre pcipue instigante regio in cõpendio adscitis regii pͥmorib:
coronã ut decreuerat. ex more a pontificib ꝑuero fec̃ inꝑomi. Dũ g̾ icõꝑa
penterillũ mors inuda mundo subripinit. S quale iustieũ conis umũ¬

Expanded text:
odecim, qui supradictum Hugonem ante regem trucidaverunt. Ipse vero rex, licet aliquanto tempore tali facto tristis effectus, postea tamen, ut decebat, concors reginae fuitregni successu, elegit regnare post se illorum primogenitum Hugonem nomine, puerum adhuc, clarissimae indolis illustrem. Cumque de ipsius sacrando sublimio primates regni sagaciores consuluisset, tale ei dedere responsum: « Sine puerum, rex, si placet, crescendo procedere in viriles annos, ne, veluti de te gestum est, tanti regni pondus infirmae committas aetati. » Erat autem idem puer ferme decennis. Qui minime illorum acquiescens dictis, matre praecipue instigante, regio in Compendio adscitis regni primoribus, coronam, ut decreverat, ex more a pontificibus fecit puero imponi. pente illum mors invida mundo subripuit. Sed quale justitium contigit u
Abbreviated transcription (Latin):
psantiorẽ fore filiũ: qͥ &e robti patͥł noĩe censebat᷑. Hoc qape unt̃ fĩs semi¬
naruũ discordie fuit. Coadunatis deniq rex metropoli remis regui pͥma¬
tib sabiliuit regni corone henricũ quẽ delegetat. Timc derũ pͦ aliq̃d te¬
pors suociu ili duo fi s̃ firmato amicitiȩ fede peipue ob insolentiã matse ce
ꝑe tnuade uicos ee castella sui patͥs. ac etreũ eura diripere que potant bonoꝵ
es Na ille quẽ regẽ fecat drogas illi castrũ subripuit. alt uł in burgundie par¬

Expanded text:
antiorem fore filium, qui et Roberti patris nomine censebatur. Hoc quippe inter fratres seminarium discordiae fuit. Coadunatis denique rex metropoli Remis regni primatibus, stabilivit regni coronae Henricum, quem delegerat. Tunc demum post aliquod temporis spatium, illi duo fratres, firmato amicitiae foedere, praecipue ob insolentiam matris coepere vi invadere vicos et castella sui patris, ac circumcirca diripere quae poterant bonorum illius. Nam ille, quem regem fecerat, Drogas illi castrum subripuit: alter vero in Burgundiae par
Abbreviated transcription (Latin):
uirum et proxunu᷑ slecte Iudicareł
prohibeᷤ y adulteria pumre Ini quos¬
imipudicos histriones nõ nntri ue / Impie
ee tera pridere / patricidas et ꝑnitãt¬
Eclĩas de sfensare ./ pauperes alimoniio
alere / Iustes hões siꝑ Regni negotia
rõsti tuere / sines et sapitutes et sot̾uos

Expanded text:
dicare, cohibere, adulteria punire, iniquosimpudicos et histriones non nutrire, impios de terra perdere, parricidas et ecclesias defensare, pauperes eleemosynis alere; justos super regni negotia constituere, senes et sapientes et sobrios
Abbreviated transcription (Latin):
ut printꝰ aliquid facias sũ cõsilio
Iuris perihit arte astronomorum
dcias itaq pro certo q inhil facit glĩo¬
sus deus uanũ uł ociosum in nat᷑a
et certissima Rõe et per esta uiam
et Inqui sitiones doguouit ꝑitissimꝰ
doctor noster pħs nra ⁊ preciũ cõ po¬
sifarum ex cõtrariis q̃ͣlitatib et coto¬

Expanded text:
silio viri periti in arte astrorum. Scias itaque pro certo quod nichil fecit gloriosus Deus vacuum nec ociosum in naturis, et certissima racione. Et per istam viam et inquisicionem cognovit peritissimus doctor noster Plato naturam parcium compositarum rerum ex contrariis qualitatibus et colo
Abbreviated transcription (Latin):
Siceris Secorari. Dic quid t ꝓfuit
dicitur futura posse porestari, si
prescientia futuroꝵ digeret in .łł.
unde tib tam enornuter et tam impie
ꝓspreisti forte drxerio młto bachata
amore futiora cui mali scintatiscrutari
ceot que faules a crd dusi protolla
decipiut ee aperto cõuoluuto facilitago¬

Expanded text:
 decora, dic, tibi quid profuit dicitur futura posse presciri? Si presciencia futurorum uiget in illis, vnde tibi tam enormiter tam impie prospexisti? Forte dixeris te multo baccatam amore futuri tui mali scrutari incerta que faciles ad credendum pro certo decipiunt et aperto conuoluunt falsita
Abbreviated transcription (Latin):
Isti mesciũt quid dicũt qr apud potenͣ.
intelletꝰ nihil ẽ siffĩcile et cũcta
stꝭ scibłia in uia Roĩs. Eñt et alii
non minuis stulti qui dicũt dẽũ cũcta
futura precognostere exdebet neces¬
sauo euenire. Quid ig̃r ualet sciã

Expanded text:
isti nesciunt quid dicunt, guia apud potenciam intellectus nichil est difficile et cuncta sunt scibilia in via racionis. Sunt et alii non minus | stulti qui dicunt Deum , cunctafutura precognoscere ex quo debent necessario evenire; quid igitur valet sciencia
Abbreviated transcription (Latin):
cõfidentia generat largitãtẽ largitus
facit familiaritatẽ / familiarites fricit¬
amicitiam Amicicia uo generat cõsiliũ
et iuuamt᷑. ¶ er hoc siquid orbis
fuit cõscructꝰ et leges hõi cõstitu te

Expanded text:
confidenciam: confidencia largitatem: largi tas facit familiaritatem: familiaritas amiciciam: amicicia generat consilium et juvamen. Per hoc siquidem orbis fuit constitutus et leges hominibus constitute,
Abbreviated transcription (Latin):
ree cõ sc̃scieus crebor in uigi¬
liis assiduis in orõnib ĩ Ie¬
nuniis p̾cipuns ꝑsistebat
extra insi legentem dep̾hẽdẽs¬
si nõ imposita necessarii usus

Expanded text:
giliis, assiduus in orationibus, in jejuniis praecipuus persistebat. extra nisi legentem deprehendisses, nisi imposita necessarii usus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsensu ⁊ hortatu Coledoch fi¬
delis noi nram adiecis celsĩtu¬
dinẽ Soisicauit nobis res quõ
sublatas ap̾decessoribus nr̃is postu¬
laus obiixeq deposcens ut q illi
culpã nos euiẽdare stũdeamus

Expanded text:
sensu et hortatu Coledoch, fidelis nostri, nostram adiens celsitudinem, significavit nobis res quondsublatas a praedecessoribus nostris, postulans obnixeque deposcens, ut quod illi culpam, nos emendare studeamus
Abbreviated transcription (Latin):
in ea habitature intrant
dimpta Reppanit fossas ⁊ ual¬
Et ex ea exiliẽtes Repẽtuns
ĩ cursibus c̾cmũatetes regio¬
ues deuastant Quod aẽlra¬
rolo tam ꝑuiciosa pestis in uisce¬
sa mĩciata ee Illico ex oĩius

Expanded text:
in ea habitaturi intrant, diruta reparant, fossas valet ex ea exilientes repentinis incursibus circumjacentes regiones devastant. Quod cum Carolo tam perniciosa pestis in viscesa nunciata esset, illico ex omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ⁊ ꝙ alii boni ut nobiles uiri unꝰ¬
q̃sq scdm̃ mẽsurã dederũt aut da¬
curi sũt sc̃o saluatori uc moãchis
in supͣdictis moastiis sub regula
scĩ lũdicti deo semẽtibus sub nr̃a
tur tam ex pastu caballoꝵ ⁊ cam
ꝙ̃ de Augariis ⁊ de onũi debito ĩ¬
dulsimꝰ ꝓ Regno dei ⁊ proRedẽptiõe

Expanded text:
alii boni ac nobiles viri, unusquisque secundum mensuram, dederunt aut daturi sunt Sancto Salvatori ac monachis in supradictis monasteriis sub regula sancti Benedicti Deo servientibus, sub nostra tur, tam ex pastu caballorum et canum quam de angariis et de omni debito indulsimus, pro regno Dei et pro redemptione
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ supͣ incõrata sũt pẽitus exigt᷑
p̾ suat s liceat p̾dicto ãtistiti suisq
successoribus ees p̾dictaꝵ eclia ⁊ cũ
oĩb rebus ⁊ hoĩlius sibi subuectis sub
ĩmiũtatis nr̃e defsen᷑ quieto ordine
posside̾ ⁊ nr̃o fidelitto panẽ Imꝑio
Atq ꝑ stubilitate ur̃a quigis ⁊ plis¬

Expanded text:
ea quae supra memorata sunt, penitus exigere praesumat: sed liceat praedicto antistiti suisque successoribus res praedictarum ecclesiarum cum omnibus rebus et hominibus sibi subjectis, sub immunitatis nostrae defensione quieto ordine possidere, ac nostro fideliter parere imperio, atque pro stabilitate
Abbreviated transcription (Latin):
chuti depopulãtib hostib ignem¬
q subinittentib nõ solũ chesan¬
stica ꝑagenda perierũt uerũ eciã
et stram̃ta cartarum unde p̾fate
eccliẽ ditate fuerant exusta uł ꝯ¬
cremata fuissent et ꝙ idẽ geĩtor
toritatẽ ꝯstituisset ut absq a̾cmũꝰ¬

Expanded text:
tibus hostibus ignemque submittentibus, non solum thesaustica peragenda perierunt, verum etiam et strumenta..... unde praefatae ecclesiae ditatae fuerant, exusta et concremata fuissent: et quod idem genitor toritatem constituisset ut absque alicu
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc in hac ualle lacuraꝵ degẽib¬
dũa nobis lona ꝓfutura ꝯcedat et
lluat in fide credibilitate in labore
ututem in uctil ꝓspeoitatẽ in pace
leticiã sensus nuõs duigat in ꝑspe¬
ris adsistat ĩ udusis mamẽ porit¬
tate Relenet in ũanetute letisices den¬

Expanded text:
adhuc in hac valle lacrimarum degentibus, omnia bona profutura concedat, et tribuat in fide credibilitatem, in labore virtutem, in actibus prosperitatem, in pace laetitiam, sensus nostros dirigat, in prosperis adsistat, in adversis manum porriitate relevet, in anxietate laetificet, de
Abbreviated transcription (Latin):
tatis pͥuiũ ꝑtinere ĩ nuns¬
ipuodcũq in hac nnta laboriosa
me honorifaboficabo ⁊ qͥ spuñt
me erũt ignobiles Et ilerum
moneui dicẽte sapiẽ ͣ age ꝙ
agis oꝑare qd opanis nõ cesset¬
nionis grã dei dux quia
cor meũ ⁊ caro mea exulti¬
uẽrũt in deũ uiuũ sc̃o ꝵ gliam
fide deuota mẽte suicera cupiens

Expanded text:
tatis praemium pertinere in mundeumque in hac vita laboriosa me honorificabo, et qui spernunt me erunt ignobiles. Et iterum movemur, dicente Sapientia : Age quod agis, operare quod opitonum gratia Dei dux, quia cor meum et caro mea exultaverunt in Deum vivum, sanctorum gloriam fide devota, mente sincera cupiens