comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iunxisset minꝰ facile resisti posset. Itaq refrum̃taria quam
celerrime potuit comparata. magnis itinerib adario ustum
contendit. Cũ tridui uiam ꝓcessiss&. nunciatũ ẽ. ei ario¬
iustũ cũ sius om̃ib copiis ad octupandum uesontione qd ẽ oppi¬
dum maximũ sequanoꝵ contende. triduiq uiam a sius fimbus
ꝓfecissẽ. Id neat cider& magno pere sibi prȩcauendũ cesar existi¬
mabat. Neq om̃ium rerum quȩ adbellum usi erant siumma
erat. in eo oppido difficultas. id̃q natura locis hic muniebat᷑.
ut magnã ad ducendũ bellum dar& facultatẽ. Pptẽa qd̾ flumen
Aduas dubis ut circino circũductũ pene totum oppidum cingit.
reliquũ spatium qd̃ ẽ. non ampliꝰ pedum sexcentoꝵ. qͣ fium̃ inter¬
mitit mions contin& magna altitudine. ita ut radices montis
exteroq parte ripȩ fluminis contingant. Hunc murꝰ circũdat

Expanded text:
iunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam iunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus
Abbreviated transcription (Latin):
fecissent. longe his frat̃num nomen. p̾.r̃. a futurum. Qd̃ sibi cȩ¬
sar denuntiat& sc heduoꝵ iniurias non neglecturũ. neminẽ
secum sine sua ꝑniciȩ contendisse. Cũ uell& congredẽtur in¬
tellecturum qͥd iniucti germani exercitatissimi in armis. qui
uit̾ annos xiiii tectũ non subissent uircute possent. Hȩc eo¬
dẽ tꝑr cęsari mandata referebant᷑. & legati Ab hedius & atre¬
ueris ueniebant. Hȩ dui questum qd harudes qui nuꝑ ĩ gal¬
liam transportati ẽent. fines eoꝵ. popularentur. sese. ne obũdi¬
b quidem datis pacẽ ario iusti redimere potuisse. Treueri aũt
pagos centum sueuoꝵ. ad ripas rheni consedisse. qui rhenũ
tranfire conarentur. His pre eẽna suam & cimberium fr̃s. Qb
reb cesar uehementer cõmotꝰ. maturandũ sibi existimauit
ne si noua manꝰ sueuoꝵ. cũ ueterib copiis. arioiusti. sese con¬

Expanded text:
fecissent, longe iis fraternum nomen populi Romani afuturum. Quod sibi Caefecissent, longe iis fraternum nomen populi Romani afuturum. Quod sibi Caesar denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese con
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodo reip facere posset heduos ceterosq amicos .p.r̃. defender&.
se hȩcduoꝵ iniurias non neglecturum. Aohec cario iustꝰ respon¬
dit. is ẽẽ belli ut qui uicissent his q̃uos uicissent quẽ admo¬
clũ uellent imperarent. idc̃ ꝑ.r. uictis non ad alteriꝰ prȩscͥptũ
s ad suũ arbitriũ imperare consuesse. Si ipse ppło romano
non prȩ scͥbera qũeadmodũ suo iure uteret᷑. non oportere sese
a.p̃.r. in suo iure ĩpediri. Hȩduos sibi qm belli fortunã tẽptas¬
sent. & armis congressi ac suꝑati eẽnt. stipendiarios ẽẽ factos.
Magnam cesarem iniuriam facere. qui fuo aduentu uec tigalia sibi
deteriora facer&x. Hȩdius se obsides redditurum non. eẽ. neq
his neq eoꝵ. sociis iniuria bellum inlaturũ. si in eo manerẽt.
qd̾ conuenissent stipendiumq qͦt annis penderent. Si id nõ

Expanded text:
commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defenderet, commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut qui vicissent iis quos vicissent quem ad modum vellent imperarent. Item populum Romanum victis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitrium imperare consuesse. Si ipse populo Romano non praescriberet quem ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non
Abbreviated transcription (Latin):
se uelit. illum a se uenire oportere. Peterea se neq sine ȩxercitu in
eas partes gallie uenire audire quas cȩsar possider&ꝵ neq exercitum
sine magno comeatu atq emulomento. in unum locũ contrahere posse.
adeum cȩsar legatis cũ his mandatis mittit. Nm̃ tantõ suo ppłi¬
q romani beneficio affectus cũ in consulatu suo rex atq amicus
cendum putaroe. Hȩc ẽẽ quȩ ab eo postular&e. Pmũ ne qͣm mul¬
titudinem hominũ ampliꝰ trans rhenũ in galliam traducer&. de¬
inde obsides quos haber& ab hedius redder&. sequanis q̃ ꝑmit¬
teret. ut quos illi haberent uoluntate eiꝰ reddẽ illis liceret. Neue
heduos inuria lacesser& neue his sociisq eoꝵ bellũ inferra&: Si
turam. Si ñ impetͣr&. sese q̃m.m̃. messala .I. pisone consulib se¬
natus censuiss& uti quicũq galliam ꝓuinciam obtiner&. quod

Expanded text:
se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus cendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si turam; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod
Abbreviated transcription (Latin):
obsides eẽ. apud ario iustum ac sequanos intelligebat. qd in
magnam eoꝵ. multitudinẽ uenire p̃ .r̃. periculosum uide¬
bat. Neq sibi hoĩes feros ac barbaros optemꝑatiros existi¬
mabat. quin cũ om̃em galliam occupauissent: ut ante cimbri
teutoniq fecissent ĩ ꝓuinciam exirent. atq inde in italiam
contenderent. p̃sertim cũ sequanos aꝓuincia nr̃a rhodan
duudera. Quib reb qũa maturrime occurrendũ putabat.
pse autẽ ario ustus tantos sibi sp̃s. tantam arrgantiam sũp¬
serat. ut ferendꝰ non uidecur. Quam ob rem placutc ei ut a¬
dario iustum legatos mitter& qui ab eo postularent. uti aliquem
locũ medium utriꝰq colloqͥo diliger&. uelle se sedere publica & sũ¬
misq utriusq ieb cũ eo agere. Ei legatione ario ustus respondit.
si quid ipsi a cesart opus. eẽt. sese ad eum uenturum fuisse si quid ille

Expanded text:
obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in magnam eorum multitudinem venire populo Romano periculosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ gͣuiorem fortunam sequanoꝵ qͣm reliquoꝵ qd̾ soline
in occulto quidem queri neq auxilium implorare aude¬
rent. absentisq ario iusti crudelitate uelut si coram ad¬
ẽẽt horrerent. ꝓpt̾ea qd̃ reliquis tantũ fuge facultaᷤ da¬
ret̾ sequanis uͦ qui intra fines suos ario iustũ recepissent
quoꝵ. oppida om̃ia in potestate eiꝰ ee̾nt. om̃s cruciatꝰ eẽnt.
ꝑferendi. his reb cognitis cȩsar galloꝵ. animos u̾bis cõfir¬
mauit. pollicitiisq est sibi eam rem cur& futuram. Magna
se hab̾e spem & beneficio suo & auctoritate adductum.
ario iustum finem iniuriis facturum. Hac oratiõe habita
conciliũ dimisit. & scdm ea multȩ res eum hortabant᷑. quare
Tii eam rem cogitandam & suscipiendã putaret. In pͥmis qd
hȩduos fr̃s consanguineosq. sepe num̾o a senatu appeliacos in
seruitute atq indicione uidebat g̾manoꝵ teneri. eorumq

Expanded text:
et graviorem fortunam Sequanorum quam reliquorum, quod soli ne et graviorem fortunam Sequanorum quam reliquorum, quod soli ne in occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque
Abbreviated transcription (Latin):
xilii om̃ib gallis idem ẽẽ faciendum qd̾ heluicii fecerint ut domo
emigrent. aliud domiciliũ alias sedes remotas a germanis petant.
fortunamq quȩ cũq acciclat experiantur. Hȩc si enuntiata ario ui¬
sto sint. non dubitare quin de om̃ib obsidib qui apud eũ sint gͣuissi¬
germanoꝵ. rhenum traducat᷑ galliamq onĩem ab ario iusti inui¬
ria posse defendere. Hac oratione ab deuitiaco habita. om̃s qui ad¬
erant magno fletuauxiliũ a cȩsare petere cȩperunt. Anima uertit
cȩsar unu̾s ex om̃ib. sequanos nichil earum rerum facere quas
cȩteri facerent. sed tristes capite demisso terram intueri. Ciuis
rei quȩ causa ẽẽt miratus. ex ipsis quesiit. Nihil sequani res¬
pondere sed in eadẽ tristicia taciti ꝑmansere. Cum ab
his sepiꝰ quȩrerx neq ullam omino uoce expͥm̾e pos¬
set. item deuiciacꝰ hediiis respondit. hoc eẽ. miseriorẽ

Expanded text:
xilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo xilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissiGermanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respondit: hoc esse miseriorem
Abbreviated transcription (Latin):
dario iustus rex germanoꝵ. in eorũ finib consedisset. terciamq
partem agri sequani qui ẽẽt optunꝰ tocius galliȩ occupauisset.¬
& nunc de altera parte tercia sequanos decedere iuberet. ꝓpt̾ea
qd̃ paucis mensib ante harudum milia hominũ xxiiii ad eũ
uenissent. quib locus ac sedes pararentur. Futurum ẽẽ. paucis
annis. uti om̃s ex galliȩ finib pellerentur. atq om̃s german rhe¬
num transirent. Ñ eq eñi conferendum ẽẽ galli. cũm germano¬
rum agro. neq hanc consuetudinẽ uic tus cum illa comparãdã
Arioius tum aut̃e ut semel ganoꝵ copias prȩlio uicerit qd̃ p̃¬
lium factum sit. ad magetobrige suꝑbe & crudelit̃ imꝑare.
obsides nobilissimi cuiusq liberos poscere & in eos om̃ia exempla
cruciatusq edere si quares non ad nutum aut ad uoluntatem
eiꝰ facta sit. Hominẽ ẽẽ. barbarum iracundũ. temerariũ. non

Expanded text:
d Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque d Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non
Abbreviated transcription (Latin):
tracluctos plures. nunc ẽẽ ingallia adcentũ & uiginti milũ
numerũ. Cũ his hȩduos eoꝵq clientes semel atq iterũ armis
contendisse. magnam calamitatẽ pulsos accepisse. omnẽ nobili¬
tatem. om̃em senatum. omem eqͥtatum amisisse. Quib p̃liis calami¬
pluriũ aute in gallia potuissent. coactos ex̃. sequanis obsides dare
nobidissimos ciuititis & iurcuirando ciuitatẽ obstringere. sese neq
obsides repetituros. neq auxilium ap̃ r̃ imploraturos. neq recusatu¬
ios. quominꝰ ꝓpetuo sub illoꝵ uicione atq imꝑio eẽnt. Unũ se eẽ
ex omm ciuitate heduoꝵ qui adduci non potuerit ut uraret
aut liberos suos obsides daret. ob eam rem se ex ciuitate ꝓfu¬
gisse & romam ad senatum uenisse auxilium postulatum
quod solus neq iureiurando neq obsidib deneretur. Sed
peius uictorib sequanis qͣm hedius uictis accidisse ꝓpt̃ea quo¬

Expanded text:
traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamiplurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quo
Abbreviated transcription (Latin):
cõmuni conc̾ilio mandatum e̾e̾t. int̾se sanxerunt. Eo concilio di¬
misso. idem pͥncipes ciuitatum qui ante fuerant ad cesarẽ reu̾tert
pecieruntq uti sibi in occulto de sua om̃iumq salute cũ
eo agere licer&. Ea. re. impetrata sese om̃s gentes cesari ad pedeᷤᷤ
ꝓiecer̃t. nõ minꝰ se id contende & laborare ne ea quȩ dixissent
enuntiarent᷑ qͣm uti ea quȩ uellent impetrarent. ꝓptea qd si
enuntiatum ẽẽt. sũmũ incruciatũ seuenturos uiderent. Locu¬
tus ẽ ꝓ his deuiciacꝰ hȩduus galliȩ tocius factiones ẽẽ duas.
Harum alteriꝰ principatũ tenere hȩduos. alt̾ius aruernos. Hi cũ
tantoꝑe de potentatu int̾ se multos annos contendent. factum
ẽẽ utiꝰ ab auernis sequanisq germani mercede arcesserentur.
Horum pͥmũ cireit̾ mili xu.rhenũ transsisse. Postea qͣm aqͦs
& cultum & copias galloꝵ hoĩes feri ac barbari ad amassent᷑.

Expanded text:
communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dicommuni consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent,
Abbreviated transcription (Latin):
redierunt. censu habito ut cȩsar impetrau̾at. reꝑtus ẽ. numerus
milium .c. ⁊ decem. Bello eluiciorum confecto. tocius fere galliȩ
legati principes ciuitatum ad cęsarem gratulatum conuenert̃.
intellegere. sese. tam& si ꝓueterib heluitioꝵ. inuiriis popłi rom¬
ni abhis pęnas bello repetisset. tamen eam rem ñ minos exisa
mis rebus domos suas heluitii reliquissent. uti toti galliȩ uellum
inferrent. imꝑioq potirentur. locũq domicilio ex magna copia
diligerent. quem ex om̃i gallia oportunissimũ ac fructuosissimũ
uidicassent. reliquasq ciuitates stipendiarias haberent. Petier̃t
ut sibi concilium tocius gallie in diem certã indic̾e. idque cȩ¬
saris uoluntate facere licer&. sese habere quasdam res quas ex
commnuni consensu ab eo petere uellent. Ea re ꝑmissa. diem con¬
cilium constituert̃. & uireuirando nequis enuntiaret nisi quib

Expanded text:
redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis populi Romani ab his poenas bello repetisset, tamen eam rem non minus ex usmis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus
Abbreviated transcription (Latin):
trans rhenũ incolunt suis finib inhelurtiorũ fines transirent.
& fitumi gallie ꝓunciȩ illobrogibq ẽe̾nt. Boios petentib
hȩdius qd̾ egregia uirtute erant cogniti. ut in finib suis collo¬
carent concessit. Quib illi agros dedert̾ quosq postea in partẽ
iuris lib̾atisq conditione atq ipsi erant receꝑunt. In castͥs
heluitioꝵ. tabulȩ reꝑte sunt. litteris grȩcis confecte & ad cȩ¬
sarem relatȩ. quib in tabuł nominatim ratio confecta erat
qui numerꝰ domo exisset eoꝵ. qui arma ferre possent. & it̃ẽ
separatim pueri. senes mulieresq. Quarũ om̃iũ rerũ sũma
erat capitum heluitioꝵ milia celxiii. Tulingorum milia.
xxxui. latobrigorum .xiiii. Rauracorum.xxiiii.Boiorum.
xxxii. Ex his qui arma ferre possent. ad milia uonaginttouo
Suimma onuum fuert᷑ admilia. cc̃e .lx. octo. Eorum qui domo

Expanded text:
trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum
Abbreviated transcription (Latin):
sa dcerent᷑. si ue spe salitis inducti qd̾ in tanta mustatudine de diti¬
ciorum fugã suam qut occultar aut onino ignorari posse existimarẽt.
prima nocte e castris heluitiorum egressi. ad rhenũ finesq germa¬
norum contendert̾ Qd ubi cȩsar resciit quoꝵ ꝑfines ier̃ant. iis
uti conquiterent. & reducerent si sibi purgati ẽẽ uellent imꝑ¬
auit. Reduc̃tis in hostium numero habu̾it. Reliquos om̃s ob¬
sidib armis. ꝑfurgis. traditis. in deditionem accepit. Helueti¬
os tulingos. latobricos. in fines suos unde erant ꝓfecti reuerti
iussit. Et qd̃ om̃ib fructib amissis. dominihil erat. quo fam̃
tolerarent. allobrogib imꝑauit ut his frumenti copiam face¬
rent. Ipsos. oppidacucos quȩ quos incenderant restituere uissit.
.S. ea maxime ratione fecit quod noluit eũ locũ unde heluitii
discesserant uacare. ne ꝓpter bonitatẽ agrorum. germani qui

Expanded text:
adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine deditiadficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui
Abbreviated transcription (Latin):
continient̃ ierunt. Nullam partem noctis itinere int̾misso in
sepulturã occisoꝵ nr̃i triduũ morati eos sequi non potiussent. ce¬
sar ad ligonas litteras nuntiosq misit. ne eos frum̃to neue alia
re. iuuarent. Qͥ si uiuissent. se eodem loco qͦd̾ heluitios habiturũ.
pse triduo int̾misso. cũ om̃ib copiis eos sequi cȩpit. Heliuicis
om̃ium rerũ inopia adducti. legatos dededitione ad eũ misert̃.
Qͥ cũ eum initinere conuenissent. seq ad pedes ꝓiecissent. supplicit᷑¬
q locuti flentes pacẽ petissent. atq eos in eoloco quotum ee̾nt suũ
aouentum expectare iussiss&e patuert. Eo postq̃m cȩsar ꝑuenit obsi¬
des. arena. seruos. qui ad eos ꝑfugissent poposcit. Dum ea conqrunt᷑
& conferunt᷑ nocte int̾missa circit᷑ hominũ milia sexceti. pagi qui
ueibi genꝰ appellat̾. siuc timore ꝑt̾riti. ne armis traditis supplicio

Expanded text:
continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
ni conu̾sa signa biꝑtito intulert. Prima ⁊ scd̾a acies ut uictis ac
sũmotis resister&. tercia ut uenientes sustineret. Ita anticipa¬
ti p̃lio diuatq acriter pugnatum ẽ. Ouicius cũ sustinere
ñr̃oꝵ impetꝰ non possent. aiterise ut cęperant in montẽ receꝑ¬
unt alteri ad impedimenta & carros suos se contulert᷑. Nam
hoc toto p̃lio cum ab hora septima ad uesꝑum pugnatũ sit. ad¬
uersum hostem uidẽ nemo potuit. Admultam noc tem etiam
ad impedimenta pugnatum ẽ ꝓpterea qd ꝓuallo carros obiecerat̃.
delo consuꝑiore in nr̃os uenientes. tela coniciebant. ⁊n nuili
int̃ carros rotasq mataras ac tragulas subiciebant. nr̃osq uul¬
nerabant. Uui cum e̾e̾t pignaturũ inperlim̃tis castrisq nri
potiti sunt. Ibi orgetorigis filia atq unus efiliis captus ẽ. Ex
eo p̾lio cireiter hominũ milia cxxx. suꝑfuert᷑. ea quȩ tota nocte

Expanded text:
ni conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac ni conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte
Abbreviated transcription (Latin):
hortatus suos p̃lium cõmisit. Maites eloco suꝑiorẽ pilis missis. fa¬
cile hostium phalangem ꝑfregert. Ea disiecta. gladiis destrictis
in eos impetum fȩcer. Gallis magno ad pugnam erat ĩpedimento.
quod plurib eoꝵ scutis uno ictu piloꝵ transfixis. & colligatis. cũ
ferrum se inflixisset neq euellere. neq sinistra inpedita. satis com¬
mode pugnare poterant inulti ut diu iactato brachio pre optarẽt
scutȩ manu emittere & nudo corꝑe pugnare. Tandem uulneribus
defessi. & pedem referre. & quod mons suberat circtter mille passuũ
eo. se. recipere ceperunt. Capto monte & succedentib nr̃is bon &
tulingi qui hominũ milib circiter .xu. agmen hostrum claude¬
bant: ⁊ nouissimis p̃sidio erant ex itinere nrõ latere aperto ad¬
gressĩ circũuenere. Ꝙ id conspicati heluicii. qui in montẽ sese re¬
ceperant. rursus instare & prȩlium redintegrare cȩꝑunt. Roma¬

Expanded text:
hortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis fahortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Roma
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimo aginine inseqͥ ac lacessere cȩperunt. Postqͣm id am-¬
mũ adu̾tit. copias suas cęsar in ꝓxrimũ collẽ subducit. equitatũ¬
q qui sustineret hostium impetum misit. Ipse interim in colle
medio triplicẽ aciem instruxit legionũ quattuor. ueteranoꝵ.¬
ita uti supͣ. S in sũmo uigo duas legiones qͣs in gallia etceriore
ꝓxime conscͥpserat. ⁊ oĩa auxilia collocari. ac totũ montẽ ho¬
minib cõpleri. ⁊ intẽa sarcinas in unum locũ conferri. ⁊ eũ ab his
qui insuꝑiore acie constiterant muniri uissit. Heluicii cũ õibus
suis carris secuti. ĩpedimenta in unũ locũ contulert. Ipsi confer¬
tissima acie reiecto nr̃o equitu. phalange facta sub pͥmã nram
aciem sulccessert. Cesar pͥmũ. Suo. dẽinde om̃ium exconspectu
remotis equis. ut ȩquato om̃ium ꝑiculo spem fuge toller&. co¬

Expanded text:
novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id aninovissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia conlocavit, ita ut minibus compleret; impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, co
Abbreviated transcription (Latin):
tores cesar cognouit. & montẽ a suis teneri. ⁊ heluicios castra mnouis¬
se & considiũ timore ꝑterritũ. qd non iudisset ꝓuiso sibi renuntia¬
uisse. Eo die quo consuerat int̾uallo hostes sequit᷑. & milia passũ
tria obeoꝵ castris castra ponit. Postridie eius diei. qd omnino bi¬
buũ suꝑerat cũ exeicitui frum̃tum metiri oporter&e. ⁊ quod ab ibrac¬
te oppids heduoꝵ longe maximo ⁊ copiosissimo ̃ ampliuis malibus
passuum. xuiii. aberant reifrumentoriȩ. ꝓspiciendum existi¬
mauit. Iter ab heluiciis auercit ac bibrante iream cendit.
Ea res ꝑ fugitiuos .l. ȩmilis decunonis equitum galloꝵ hostib
nunciatur. Heluicii seu qd̾ timore ꝑterritos ix̃manos discede
a se existunarent. eo magis qd pridiẽ suꝑorib locis occupatis
p̃lium non cõmisissent siue eo qd̃ frumentaria intercludi pos¬
se confiderent. cõmutato consilio atq itinere conu̾so. nr̃os a

Expanded text:
tores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movistores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a
Abbreviated transcription (Latin):
ł. considius qui rei militaris peritissimꝰ habebat᷑. ⁊ inexercitu
discille & postea in.m̃. crassi fuerat. cum exploratorib p̃mittit᷑
Prima łuce cũ sũmꝰ mons a lucio labienio teneret᷑ ipse ab hostium
castris ũ lorgis mille & quingentis passib abẽẽt. ueq ut postea
ex captuus comperit aut ipsiꝰ. iduentus aut labien cognitus eẽt
considius equo admisso ad eum adcurrit. dieit montẽ que ala¬
bieno eccupare uoluerit. abhostib teneri ad se egallicis armis
atoy in sigiub cognouisse. Cesar suas copias in ꝓximũ collem sub¬
ducit. aciem instruit. Labienus. ut erat. ei prȩceptum a cesare
ue pͣlium comitteret. nisi ipsius copiȩ ꝓpe hostium castra uise
eent: ut undiq uno tẽpore in hostes impetus fieret. monte occũpa¬
to ur̃os expectabat pͣlioq abstinebat. Multo ueniq die ꝑexplora¬

Expanded text:
P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per explora
Abbreviated transcription (Latin):
apud se gratiam esse ostendit uti inuiriam. ⁊ suũ uolorem
eiusuoluntati ac p̃cib condonet. Dum norigem ad seuocat. frẽm
adbibie. quȩ in eo repreliendat ostendit quȩ ipse intelligat
que ciuitas q̃ratur ꝓponit. mon& ut inrelicum tempꝰ om̃s
suspiciones uit&. preterita. sediuttiaco fr̃i condonare dicit.
Pumnorigi custodes ponit. ut quȩ agat. quib cũ locatur serire
possit Fodem die ab exploratorib cercior. factus. hostes sub
monte consedisse milia passuum ab ipsiꝰ castris octo. quat ẽẽt
patura montis ⁊ quał icireuitii ascensus qͥ cognoscera misit.
Henuntiatum ẽ. facilem eẽ. De tercia iugilia titum labienũ lega
tum ꝓpretore cũ duab legionib & ins ducib qui iter cogno¬
uerant sũmum iugum montis ascende iub&. quid sui consilis
sit. ostendit. Ipse de quarta uigilia eodemitinere quo hostec
ierat. ad eõs contendit. equitatumq om̃em ante se mitcit

Expanded text:
apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiattum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit.
Abbreviated transcription (Latin):
eius offensione animi. uł ipse de eo causa cognita statuat. uł cun¬
tatẽ statuere iubeat. Diuiciacꝰ mnutas cum lacrimis cȩsarem cõple¬
xus. obsecrare cȩpit nequid grauius in fratrem statuer&. scirese
illa ẽẽ uera. nec quemqͣm ex eo plũ quam se doloris capere. ꝓpt̾ea
quod cum ipse gratia plurimũ domi. atq in reliqͣ gallia. ille mi¬
nunũ propt̃ adolescentiam posset. ꝑ se creuisset. quib opib ac
nerius non solum ad minuendam grãm. s pene ad ꝑniciem suã
uteretur. Sese tamen & amore fraterno & exsstimatione uulgi
cõmoueri. quod siquid ei a cesare grauius accidisset cũ ipse eum
locum amiticie apud eũ teneret. neminem existimaturũ nõ sua
uoluntate factum. Qua exre futurum uti tocius galliȩ animi ase
auerterent᷑. Hȩc cũ plurib u̾bis flens a cesare peteret. cesar eius
Aextram prendit. consolatiis rogat finem orandi faciat. tanti eius

Expanded text:
eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civeius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ea om̃ia nõ mͦ in iussu suo. & ciuitatis. s etiam inscientib ipsis
fecisset. qd amagistratu heduoꝵ. accusaret᷑ satis ẽẽ cause arbitra¬
batur quare in eum aut ipse animaduerceret. aut ciuitatẽ ani¬
maduertere iuberet. His om̃ib rebus unũ repugnabat. qđ di¬
uiciaci fratris sũmũ in popłm.r̃. studium. summã in se uolũta¬
tẽ. egregiam fidem. iusticiam. temꝑantiam cognou̾at. Nã ne
ei. supplicio diiciaci. animum offenderet. uerebat᷑. Itaq priꝰꝙͣ
qͥcqͣm conaret᷑. diuiciacũ ad se uocari iub&. & cotidianis in¬
terpretib remotis. ꝑ .c. ualerium tro aucillum principem gallie
ꝓuinciȩ familiarem suum. cui summã om̃ium rerum fidem
habebat cum eo coloquit᷑. simul cõmune facit. quȩ ipso p̃sente
inconcilio galloꝵ dedumnortge sint dicta. ⁊ ostenditq separa¬
ti quisq de eo apud se dixerit. Petitatq hortatur ut sine

Expanded text:
quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Diviciaci fratris summum in populum Romanum studium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine
Abbreviated transcription (Latin):
Atq huiꝰ potentia e causa. matrem inuiturigib homum illic nobilis¬
simo ac potentissimo colocasse. Ipsum exheluitiis uxorem haber
sororem ex inatre & ꝓpinqͣs suas nuptũ in alias eiuitates collocasse.
Fauere & cupere heluiciis ꝓpt̾ eam adfinitatẽ. odisse etiã suo nomine
cesarem ⁊ romanos. qd eoꝵ. aduentu potentia eius. deminuta. ⁊ diuicia¬
cus frater inantiquum locum gr̃ȩ atq honoris sit restitutus. Siqͥs
accidat romanis. sũmam in spem ꝑheluitios regni optinendi uenire
Reperiebat etiam in querendo cȩsar. qd̾ p̃lum equestie adu̾sum pau¬
equtob. Nam equitatui que auxilio cosari heldinnus erant᷑ dũnori
preerat. Porum figa reliquum ẽẽ. eqsuitatum ꝑ terrtais. Quib cebris
cognitis cũ ad has suspiciones certissimȩ res accederent. qd̃ ꝑ fines
sequanoꝵ. heluicios traduxisset. qd̾ obsides int̾ cos dandos curasset.

Expanded text:
atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilisatque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire;Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paue eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset,
Abbreviated transcription (Latin):
id cũ ꝑiculo fecerit. ⁊ ob eam causam qͣm uui potuerit tacuisse.
Cesar Nic oratione lisci. dumnortgẽ diuiciaci fratrẽ signari sentiebat.
S qd̃ plurib p̃sentib eas resiactari nolebat. celerit conciliũ aimitat.
liscum retinet. querit ex solo. ea quȩ inconuentu dixerat. Diẽ liberiꝰ
atq audicius. ẜ adem secreto ab aliis quęxit reperit eẽ ur̃a. Ipsum
eẽ dumnorigem. summa audatia magna apud plebem ꝓpt liberali¬
tatem gr̃a. cupidum rerum nouarum. Compluris annos portoriare¬
liquaq om̃a hȩ duoꝵ. uetigalia paruo p̃cio redempta habe ꝓ pt̾ea
qd̾ illo licente contradicere audeat nemo. His reb & suam rẽ fami¬
liarem auxisse ⁊ facultates adlargiendum magnas cõparasse. ma¬
gum numerũ equitatꝰ suo sumpti semꝑ alere. & circum se habere
neq solũ domi s etiam apud finttimas ciuita tes largit᷑ posse.

Expanded text:
id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse,
Abbreviated transcription (Latin):
lant hedui. qui creatur annuus & utte necisq in suos habet
potestatẽ. grauit̾ eos accusat. qd̾ cũ neq emineq ex agris sumi
posset. tam necessario ꝙꝑre. tam ꝓpincͥis hostib ab his non subleuẽt᷑.
prȩsertim cũ magna ex parte eoꝵ p̃cib adductus bellũ susceꝑit.
Multo etiam gͣuiꝰ. qd̾ sit destitutis quęrit᷑. Tum demũ liscus oratiõe
cȩsaris ad ductus. qd̾ antea tacuerat iponit eẽ ñ nullos. quoꝵ auctori¬
tas apud plebẽ plurimũ ualeat. qͥ p̾riuatim plus possint qͣmͣ ipsi
magistratꝰ. Hos sediciosa atq inpba oratione inurtitudinẽ de terrere
tare debeant quin si heluitios suꝑauerint romani. una cũ reliqͣ
gallia hedius lib̾tatem sint erepturi. Abhisdem nr̃a confilia. q̃q
in castris gerant᷑. hostib enuntiari. Hos a se coeireri ñ posse. Qetiã
qd̾ necessariam rem coactus cesari enuntiarit intelligere sese qͣnto

Expanded text:
lant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet lant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere,ferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto
Abbreviated transcription (Latin):
citer quindecim iter fecerunt. ut int̾ nouissimũ hostium ag¬
men & nr̃m primũ. non amplius quinis aut senis milib pas¬
suum int̃ẽe̾t. Interim cotidie cesar hec duos frum̃tum quod
ee̾nt publice polliciti flagitare. nam propt̃ frigora qd̃ gallia
sub septẽtrionib ut ante dictum ẽ. posita ẽ. nõ modo frum̃ta in
agris matura nõ erunt. s ne pabuli quidem satis magna copia
subpetebat. Eo aũt frum̃to qd̾ flumine arare nauib subuexe¬
rat ꝓpt̃ea. ut. minꝰ poterat. qd̾ iter ab arare heluitii auerterãt.
a quib discede nolebat. Diem ex die duce hȩcdui. conferri. con¬
portari. ade̾ẽ dicere. Ubi se diutius duciintellexit. & diem insta¬
re quo die frumentium militib metiri oporteret conuocatis eoꝵ
pͥncipib quoꝵ. magnam copiam in castris habebat. inhis diuici¬
aco & lisco qui sũmo magistratui preerant que uergobretũ apel¬

Expanded text:
citer XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agciter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appel
Abbreviated transcription (Latin):
Fauobrogib satisfaciant. sese cum iis pacẽ ẽẽ faturum. Diuin¬
co respondit. ita heluicios amaiorib sunis insticutos eẽ. uti obsi¬
respenso uato. discessit. postero die castra ex eoloco mouentꝰ
dem facit cesar. equitatlimq oinnen ito nũmeris quaetior.
milium quem ex om̃i ꝓuincia & hedius atq eoꝵ sociis coac¬
tum habebat pręmitat qui uideant quas in partes hostes tt̃
faciant.Qui cupidius nouissimũ agmen insecuti. Alieno
loco cũ equitatu heluicioꝵ. p̃lum cõmittunt. & pauci de
nr̃is cadunt. oͦ p̃lio sublati heluicii qd quingentis eqͥtib
tantam multitudinẽ equitum ꝓpuler̾t. audatius subsiste¬
re non nũqͣm & nouissimo agmine pͣlio nr̃os lacessere cȩper̃.
Cȩsar suos a pręlio continebat ac satis habebat in p̃sentia hos¬
tem rapinis pabulationib populationibq ꝓhibe. Ita dies cir¬

Expanded text:
si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divisi Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsiem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies cir