comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Scribebant᷑ autem
atuor fere legiones quinis milibus peditum Equitib in singulas legion
trecẽnis alterum tantũ exlatino delectu adiciebat᷑ qui ea tempestate hostes
erant romãĩs. Eodemq ordine instrugcerant atĩe nec uexilla cum uexilł
uniu̾si hastati cum hastatis: principes cum pncipib sed centurio quoq
cum centurione: si ordines turbati non ee̾nt cõcurrendum sibi ẽẽ sciebant
uellum romani & latini centurionũ Duo pͥmipilli exutraq atie intertriarios
erant romanus corpõe haud quaꝗͣ satis ualidus ceterũ stremius uir ꝑitusq
militie. Latinus aurib uirib ingens bellatorq pͥmus notissimi inter se quia
ares semꝑ ordines duxerunt. romano haud satis fidenti uirib iam rome
missum erat abconsulib ut subcenturionẽ quem sibi uellet legeret qui
tut aretur cum abuno destinato hoste. Isq iuuenis inatie oblatus excenturiõe
atino uictoriam tulit. Pugnatum est haud ꝓcul radicib uesimii montis
qua uia adueseum ferebat.

Expanded text:
scribebantur autem quattuor fere legiones quinis milibus peditum, equitibus in singulas legiones trecenis. alterum tantum ex Latino dilectu adiciebatur, qui ea tempestate hostes erant Romanis eodemque ordine instruxerant aciem; nec uexilla cum uexillis tantum, uniuersi hastati cum hastatis, principes cum principibus, sed centurio quoque cum centurione, si ordines turbati non essent, concurrendum sibi esse sciebatendum sibi esse sciebat. duo primi pili ex utraque acie inter triarios erant, Romanus corpore haudquaquam satis ualidus, ceterum strenuus uir peritusque militiae, Latinus uiribus ingens bellatorque primus, notissimi inter se, quia pares semper ordines duxerunt. Romano haud satis fidenti uiribus iam Romae permissum erat ab consulibus, ut subcenturionem sibi quem uellet legeret qui tutaretur eum ab uno destinato hoste; isque iuuenis in acie oblatus ex centurione Latino uictoriam tulit. pugnatum est haud procul radicibus Uesuuii† montis, qua uia ad Ueserim ferebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Oratio Appii ad id modo ualuit ut tempus
rogationum iubendarum proferret᷑. Refecti decimum iidem tribuni. Sextius
& licinius decemuiris sacroꝵ expte de plebe creandis. legem ptulere. Creati
quinq prũm quĩq̃ pleb̃. graduq eo iam uia fcã eo ad consalutum uidebatur¬
ac uictoria contenta plebs cessit pr̃ib ut inpñtia consulis tum mentiõe
missa tribum militum crearent᷑ Creati Aulus & Martus cornelii iterum M
geganius p manlius Lueturius ꝑ ualerius sextum.

Expanded text:
oratio Appi ad id modo ualuit ut tempus rogationum iubendarum proferretur. refecti decumum iidem tribuni, Sextius et Licinius, de decemuiris sacrorum ex parte de plebe creandis legem pertulere. creati quinque patrum, quinque plebis; graduque eo iam uia facta ad consulatum uidebaturac uictoria contenta plebes cessit patribus ut in praesentia consulum mentione omissa tribuni militum crearentur. creati A. et M. Cornelii iterum M. Geganius P. Manlius L. Ueturius P. Ualerius sextum.
Abbreviated transcription (Latin):
ftis que deinde genti horatie tradita sunt. transmisso peruiam tigill
ad operto uelut subiugum misit iuuenem. Id hodie quoq publice semper
refectum manet sororium tigillum uocant. horatie sepulchrum quo loco
perierat icta Constructum est saxo quadrato ꝑ roditio dictatoris albanorũ

Expanded text:
factis quae deinde genti Horatiae tradita sunt, transmisso per uiam tigillo, capite factis quae deinde genti Horatiae tradita sunt, transmisso per uiam tigillo, capite adoperto uelut sub iugum misit iuuenem. id hodie quoque publice semper refectum manet; sororium tigillum uocant. Horatiae sepulcrum, quo loco corruerat icta, constructum est saxo quadrato. nec diu pax Albana
Abbreviated transcription (Latin):
decoratum ouãtem duplici uictoria ĩcedentem uidistis ꝗrites eũdẽ sub
uinctũ intas uerbera & cruciatus uidere potestis: Qđ uix albanorũ oculi
tam deforme spectaculum ferre possent.I. lictor colliga manus que paulo
ite armate impium ppło ro. peꝑerunt.I. caput obnube liberatori urb h
arbori infelici suspende. Uerbera uel intra pomeriũ modo intlis illa pila &
lia hostium uel extra pomerium modo inter sepulchra curiatiorũ e
enim iuuenem hũc ducere potestis ubi non sua decora eum atanta felic̾itã¬
te supplitii uindicent: non tulit ppłus nec prĩs lacrimas nec ip̃ius parem in
omni ꝑiculo animum. Absolueruntq admiratione magis uirtutis ꝗͣ
cause. Itaq ut cedes manifesta aliquo tamen piaculo lueretur. Imꝑatũ patri
ut filium expiaret petunia publica. Is quibusdam piacularibus sacrifitiis

Expanded text:
decoratum ouantemque uictoria incedentem uidistis, Quirites, eum sub furca decoratum ouantemque uictoria incedentem uidistis, Quirites, eum sub furca uinctum inter uerbera et cruciatus uidere potestis? quod uix Albanorum oculi tam deforme spectaculum ferre possent. i, lictor, colliga manus, quae paulo ante armatae imperium populo Romano pepererunt. i, caput obnube liberatoris urbis huius; arbore infelici suspende; uerbera uel intra pomerium, modo inter illa pila et spolia hostium, uel extra pomerium, modo inter sepulcra Curiatiorum; quo enim ducere hunc iuuenem potestis ubi non sua decora eum a tanta foeditate supplicii uindicent?' non tulit populus nec patris lacrimas nec ipsius parem in omni periculo animum, absolueruntque admiratione magis uirtutis quam iure causae. itaque ut caedes manifesta aliquo tamen piaculo lueretur, imperatum patri ut filium expiaret pecunia publica. is quibusdam piacularibus sacrificiis
Abbreviated transcription (Latin):
prouocauerit prouocatione certato si uincent caput obnubito. infelici arbori¬
reste suspendito. uerberato uel intra pomerium uel extra pomeriũ hac lege
diumuiri creati qui se absoluere non rebantar ea lege ne innoxium quide
posse cum condennassent. Tum alter exhis publii horatii tibi per duellione
dico inquit lictor colliga manus. accesserat lictor iniciebatq laqueu
Tum horatius auctore tullo clemente legis interpetre prouoco inquit. It a¬
de prouocatione ad populum certatum est. Moti homines sunt in eo iu¬
ditio maxime publio horatio patre proclamante se filiam iure cesam iu¬
dicare. Ni ita ẽẽt patris uire infiliam animaduersurum fuisse orabat de¬
de ut se ꝗͣ paulo ante cum egregia stirpe conspexissent orbum liberi
cerent. Inter si hec senex uiuenem amplexis spolia curiatiorum fixa et lo¬
co que nunc pila horatia appellantur onstans huccine aiebat quẽ modo

Expanded text:
prouocarit, prouocatione certato; si uincent, caput obnubito; infelici arboriprouocarit, prouocatione certato; si uincent, caput obnubito; infelici arborireste suspendito; uerberato uel intra pomerium uel extra pomerium.' hac lege duumuiri creati, qui se absoluere non rebantur ea lege ne innoxium quidem posse, cum condemnassent, tum alter ex iis 'Publi Horati, tibi perduellionem iudico' inquit. 'i, lictor, colliga manus.' accesserat lictor iniciebatque laqueum. tum Horatius auctore Tullo, clemente legis interprete, 'prouoco' inquit. itaque prouocatione certatum ad populum est. moti homines sunt in eo iudicio maxime P. Horatio patre proclamante se filiam iure caesam iudicare; ni ita esset, patrio iure in filium animaduersurum fuisse. orabat deinde ne se quem paulo ante cum egregia stirpe conspexissent orbum liberis facerent. inter haec senex iuuenem amplexus, spolia Curiatiorum fixa eo loco qui nunc Pila Horatia appellatur ostentans, 'huncine' aiebat, 'quem modo
Abbreviated transcription (Latin):
poratii s Princeps horatius ibat trigemina spo-
prese gerens. Cui soror uirgo quȩ desponsata uni excuriatiis fuãt obu
ante portam capenam fuit cognatoq super humeros fratris paludamẽto sp̃osi
quod ipã confecerat soluit crines & flebiliter sponsum nomine mortuum
ellat. Mouet feroci iuuiueni animum comploratio sororis inuictoria sua
tantoq gaudio publico stricto itaq gładio simul uerbis increpãs transfigit
llam. Abi hinc cum inmaturato amore ad sponsum inquit oblita frun
mortuorum uiuiq oblita patrie. Sic eat quecumq romanum lugebit hostem
A trox uisum id facinus patribus plebiq. Sed recens meritum facto obstabat
nen raptus inius adregem. Rex ne ip̃e tam tristis ingratiq aduulgus
ditii aut secundum uiditum supplitii auctor eẽt concilio populi aduocato du¬
umuiros inquit qui horatioͭ duelionem iudicent secundum legem fatio. lex
orrendi carminis erat duumuiri perduellionem iudicent. si a duum

Expanded text:
ti. princeps Horatius ibat, trigemina spolia prae se gerens; cui soror uirgo, quae desponsa uni ex Curiatiis fuerat, obuia ante portam Capenam fuit, cognitoque super umeros fratris paludamento sponsi quod ipsa confecerat, soluit crines et flebiliter nomine sponsum mortuum appellat. mouet feroci iuueni animum comploratio sororis in uictoria sua tantoque gaudio publico. stricto itaque gladio simul uerbis increpans transfigit puellam. 'abi hinc cum immaturo amore ad sponsum,' inquit, 'oblita fratrum mortuorum uiuique, oblita patriae. sic eat quaecumque Romana lugebit hostem.' atrox uisum id facinus patribus plebique, sed recens meritum facto obstabat. tamen raptus in ius ad regem. rex ne ipse tam tristis ingratique ad uolgus iudicii ac secundum iudicium supplicii auctor esset, concilio populi aduocato 'duumuiros' inquit, 'qui Horatio perduellionem iudicent, secundum legem facio.' lex horrendi carminis erat: 'duumuiri perduellionem iudicent; si a duumuiris
Abbreviated transcription (Latin):
collato iuderetur pugna iussu legatorum collecta humi pila que strata
interduas aties iacebant atq in testudine hostium comecta quib ple¬
risq inscuta uerutisq in corpora ip̃a fixis sternitur cuneus it a ut magna
pars in tegris corporib attoniti conciderent

Expanded text:
conlato uideretur pugna, iussu legatorum collecta humi pila, quae strata conlato uideretur pugna, iussu legatorum collecta humi pila, quae strata inter duas acies iacebant, atque in testudinem hostium coniecta; quibus plerisque in scuta uerutisque raris in corpora ipsa fixis sternitur cuneus ita ut magna pars integris corporibus attoniti conciderent
Abbreviated transcription (Latin):
confertissimam cernebat gallorum ac samnitium fore atiem. concitat
equum: inferensq se ipm̃ infestis telis est interfectus. Uix humane iñ opis
iuderi pugna potuit. Romani duce amisso que res terrori alias ẽẽ solet
sistere fugam ac nouam deintegro uelle instaurare pugnam. galli &
maxime globus circumstans consulis cõpus uelut alienata mente & uana
exꝑte altera pontifex liuius cui lictores decius tradiderat᷑ uisseratii
esse uociferare uicisse romanos. defunctos consulis facto. gallos samnitesq
telluris matris ac deorum manum ẽẽ rapere ad se ad uocare detiũ deuo¬
tam fecit atiem furiarumq ac formidinis plena omnia ad hostes ẽẽ
perueniunt deinde hiis restituentib pugnam. L Cornelius scipio & CMar
auditur .p. decii euentus ingens hortamen ad omnia pro re puͣ auo¬
da. It aq cum galli structis ante se scutis conf̾ti starent nec fatilis pede

Expanded text:
confertissimam cernebat Gallorum aciem, concitat confertissimam cernebat Gallorum aciem, concitat equum inferensque se ipse infestis telis est interfectus. uix humanae inde opis uideri pugna potuit. Romani duce amisso, quae res terrori alias esse solet, sistere fugam ac nouam de integro uelle instaurare pugnam; Galli et maxime globus circumstans consulis corpus uelut alienata mente uana ae. at ex parte altera pontifex Liuius, cui lictores Decius tradiderat iusseratque pro praetore esse, uociferari uicisse Romanos defunctos consulis fato; Gallos Samnitesque Telluris Matris ac Deorum Manium esse; rapere ad se ac uocare Decium deuotam secum aciem furiarumque ac formidinis plena omnia ad hostes esse. superueniunt deinde his restituentibus pugnam L. Cornelius Scipio et C. Midium collegae missi. ibi auditur P. Deci euentus, ingens hortamen ad omnia pro re publica audenda. itaque cum Galli structis ante se scutis conferti starent nec facilis pede
Abbreviated transcription (Latin):
Uoriferare detius quo
erent quamue infuga spem haberent: obsistere cedentib ac reuocare
suos. Seinde ut nullaui ꝑtulsos sustinere poterat patrem p. detium nomĩe
compellans: Quid ultra moror inquit: familiare factum datum hoc nr̃o
gñi est. ut luendis ꝑiculis publicis piacula simus. Iam ego metũ hostiũ legio¬
nes mactandas teluri ac diis manib dabo hec locutus. M Liuium pontificẽ
quem descendens in atiem digredi uetuerat abse preire iussit uerba ꝗbus
se legionesq hostium pro ex̾citu ppłi ro. quiritium deuoueret deuotus inde
eadem precatione eodemq habita. quo pater ꝑ detius adueseuum bello latiõ
uisserat de uoueri cum secundum solemnes precationes adiecisset prese.
se se formidinem ac fugam cedemq ac cruorem celestium infernorum iras
contractuarum fanerib diris: signa tela arma hostium locunq eundem
pestis. ac gallorum ac samnitium fore. Hec execratus inse hostes qua

Expanded text:
uociferari Decius quo fugerent quamue in fuga spem haberent; obsistere cedentibus ac reuocare fusos; deinde, ut nulla ui perculsos sustinere poterat, patrem P. Decium nomine compellans, 'quid ultra moror' inquit 'familiare fatum? datum hoc nostro generi est ut luendis periculis publicis piacula simus. iam ego mecum hostium legiones mactandas Telluri ac Dis Manibus dabo.' haec locutus M. Liuium pontificem, quem descendens in aciem digredi uetuerat ab se, praeire iussit uerba quibus se legionesque hostium pro exercitu populi Romani Quiritium deuoueret. deuotus inde eadem precatione eodemque habitu quo pater P. Decius ad Ueserim bello Latino se iusserat deuoueri, cum secundum sollemnes precationes adiecisset prae se agere sese formidinem ac fugam caedemque ac cruorem, caelestium inferorum iras, contacturum funebribus diris signa tela arma hostium, locumque eundem suae pestis ac Gallorum ac Samnitium fore,—haec exsecratus in se hostesque, qua
Abbreviated transcription (Latin):
set. sed quo imꝑatores sui duxissent ituros ẽẽ rndissent. Iam publius inter
palepolim neapolimq loco oportune capto diremit hostib sotietatẽ auxlii

Expanded text:
set sed quo imperatores sui duxissent ituros esse respondissent     iam Publilius inter set sed quo imperatores sui duxissent ituros esse respondissent     iam Publilius inter Palaepolim Neapolimque loco opportune capto diremerat hostibus societatem auxilii
Abbreviated transcription (Latin):
fornuianum ue a se solicitatos quippe minime se penitere urbiũ suarũ si
bellum placeat. Ceterum non posse dissimulare egre pati ciuitatẽ sannitium
fragellas exuolscis captas diruptasq abse restituerit romanis ppłus: col¬
niamq insannitio agro imposuerat: quam coloni eorum fregellas appellãt
eam se contumeliam inuriamq ni sibi abhiis qui fecerũt demat᷑ ip̃os omni
ui depulsuros ẽẽ. Cum romanus legatus ad disceptandum eos ad consules so¬
tios atq amicos uocaret. quid ꝑplexe egimius inquit: nr̃a certamĩa romaĩ
non u̾ba legatorum nec hominum quisꝗͣ disceptator sed campus camp
in quo concurrendum ẽ arma & comunis mars belli decernent. proide ĩtꝰ
capuam suessulamq castra castris conferamus & sannius romanus ue ĩꝑio
iliam regat decernamus legati romanorum cum se non quo hostis uoc¬

Expanded text:
Formianumue a se sollicitatos; quippe minime paenitere se uirium suarum, si Formianumue a se sollicitatos; quippe minime paenitere se uirium suarum, si bellum placeat. ceterum non posse dissimulare aegre pati ciuitatem Samnitium quod Fregellas ex Uolscis captas dirutasque ab se restituerit Romanus populus coloniamque in Samnitium agro imposuerint, quam coloni eorum Fregellas appellent; eam se contumeliam iniuriamque, ni sibi ab iis qui fecerint dematur, ipsos omni ui depulsuros esse. cum Romanus legatus ad disceptandum eos ad communes socios atque amicos uocaret, 'quid perplexe agimus?' inquit; 'nostra certamina, Romani, non uerba legatorum nec hominum quisquam disceptator sed campus Campanus, in quo concurrendum est, et arma et communis Mars belli decernet. proinde inter Capuam Suessulamque castra castris conferamus et Samnis Romanusne imperio Italiam regat decernamus.' legati Romanorum cum se non quo hostis uocas
Abbreviated transcription (Latin):
Interim consal ꝓĩtiis comꝑatis cũ¬
bello greci ꝑsequendi publio euenirẽt. cornelius alt̾o ex̾citu sannitib si qua
se mouerent opositus. fama aũt erat defectiõi campanorum ĩ minẽtes ad¬
moturos castra. ibi optimũ uisum cornelio statiua hr̃e abutroq cõsule exiguã
spem pacis cum sannitib ẽẽ certior fit senatus. publius duo milia nolanorũ
militum & quatuor sarnitiũ magis nolanis cogentib ꝗͣ uoluntate grecorum
pta palepolim miserant rome copertũ cornelius delectum indictum ami¬
gistratib uniu̾sumq sannium erectum ac uicinos ppłos pͥuernatẽ fundanũq
formianum haud ambigue solicitare. Obhec cum legatos mitti placuiss
pͥus ad sannites q̃ bellum fieret responsum reddit᷑ asanitib ferox. Ultro
incusabant iniurias romanorum neq eo negligentius ea que ipis obicerẽt
purgabant. haud ullo publico consilio auxilioue uiuari grecos ne funda

Expanded text:
inter consules prouinciis comparatis bello Graeci persequendi Publilio euenerunt; Cornelius altero exercitu Samnitibus, si qua se mouerent, oppositus—fama autem erat defectioni Campanorum imminentes admoturos castra—; ibi optimum uisum Cornelio statiua habere. ab utroque consule exiguam spem pacis cum Samnitibus esse certior fit senatus: Publilius duo milia Nolanorum militum et quattuor Samnitium magis Nolanis cogentibus quam uoluntate Graecorum recepta Palaepoli; miserat; Romae compertum, Cornelius dilectum indictum a magistratibus uniuersumque Samnium erectum ac uicinos populos, Priuernatem Fundanumque et Formianum, haud ambigue sollicitari. ob haec cum legatos mitti placuisset prius ad Samnites quam bellum fieret, responsum redditur ab Samnitibus ferox. ultro incusabant iniurias Romanorum, neque eo neglegentius ea quae ipsis obicerentur purgabant: haud ullo publico consilio auxilioue iuuari Graecos nec Fundanum
Abbreviated transcription (Latin):
Rome interim satis iam om¬
nibus ut intali re ad tuendam arcem cõpositis turba seniorum domos re¬
gressa aduentum hostium obstinato ad mortem aĩo expectabat qui eorum
rules gesserant magistratus ut infortune pristine honorumq ac uirti¬
tis in signibus morerentur: que augustissima uestis est thensas ducentib
triumphantibus ue. ea uestiti medio edium eburnis sellis sedere. Sunt qui
U fabio pontifice maximo p̃fante carmen deuouisse eos ꝓprĩa se quiritibq
romanis tradunt.¬

Expanded text:
Romae interim satis iam omnibus, ut in tali re, ad tuendam arcem compositis, turba seniorum domos regressi aduentum hostium obstinato ad mortem animo exspectabant. qui eorum curules gesserant magistratus, ut in fortunae pristinae honorumque aut uirtutis insignibus morerentur, quae augustissima uestis est tensas ducentibus triumphantibusue, ea uestiti medio aedium eburneis sellis sedere. sunt qui M. Folio pontifice maximo praefante carmen deuouisse eos se pro patria Quiritibusque Romanis tradant.
Abbreviated transcription (Latin):
Dies dicta erat tribunis pleb̾ biennii suꝑiorib a
Sergio & & pomponio quos defendi patrum consensu ad fidem senatus
ꝑtinebat. Nseq enim eos aut uite ullo crimiẽ alio: aue gesti magistrati
usꝗ̃ arguebat preterꝙͣ ꝙ gratificantes patrib rogationi tribuitie ĩt¬
cessissent Uicit tamen grãm senatus pleb̾ ira & pessimo exemplo innoxii
denis milibus grauis eris condennati sunt. Id egre passi prẽs¬

Expanded text:
dies dicta erat tribunis plebis biennii superioris A. Uerginio et Q. Pomponio , quos defendi patrum consensu ad fidem senatus pertinebat; neque enim eos aut uitae ullo crimine alio aut gesti magistratus quisquam arguebat praeterquam quod gratificantes patribus rogationi tribuniciae intercessissent. uicit tamen gratiam senatus plebis ira et pessimo exemplo innoxii denis milibus grauis aeris condemnati sunt. id aegre passi patres
Abbreviated transcription (Latin):
ebat. nec ex quo castris castra collacta sunt. Cessatum leuib p̃liis ẽ fai
patiente dictatore conferendo uires spem uniu̾se uictorie tentato paulatim euẽ-¬
tu certaminum suos ꝑcipere

Expanded text:
habebant. nec ex quo castris castra conlata sunt cessatum a leuibus proeliis est, facile habebant. nec ex quo castris castra conlata sunt cessatum a leuibus proeliis est, facile patiente dictatore conferendo uires spem uniuersae uictoriae temptato paulatim euentu certaminum suos praecipere
Abbreviated transcription (Latin):
post bellum differtur. Ita dubii quoq incsinant ad noĩa danda. & hernicis la-¬
timsq milites imꝑati. Utrinq obnixe obeditum imꝑatori ẽ. Hec omnia ce¬
tate in genti acta. relictoq C. Iulio consule ad p̃sidiũ urbis. & Liulio in¬
gistroeꝗtum ad subita belli mistĩa ne qua res qua eguissent incastris mora¬
retur dictator p̃unte a Cornelio pontifice maxĩo. ludos magnos tumultus cã
uouit. profectusq aburbe diuiso cum ꝯuintio consule ex̾citu ad hostes ꝑueĩt
&ut bina castra hostium ꝑuo inter se spatio distantia uiderant ip̃i qͦ ferme
le passus abhoste dictator tusculo consul propriore locum castris ceperun
ita quatuor excitus totidem muimẽta planitiem inmedio non paruis modo
extur sionibus adp̃lia sed uel ad explicandas utrimq aties satis patentem.

Expanded text:
post bellum differtur; ita dubii quoque inclinant ad nomina danda. et Hernicis Lapost bellum differtur; ita dubii quoque inclinant ad nomina danda. et Hernicis Latinisque milites imperati; utrimque enixe oboeditum dictatori est. haec omnia celeritate ingenti acta; relictoque Cn. Iulio consule ad praesidium urbis et L. Iulio magistro equitum ad subita belli ministeria, ne qua res qua eguissent in castris moraretur, dictator, praeeunte A. Cornelio pontifice maximo, ludos magnos tumultus causa uouit, profectusque ab urbe, diuiso cum Quinctio consule exercitu, ad hostes peruenit. sicut bina castra hostium paruo inter se spatio distantia uiderant, ipsi quoque mille ferme passus ab hoste dictator Tusculo, consul Lanuuio propiorem locum castris ceperunt. ita quattuor exercitus, totidem munimenta planitiem in medio non paruis modo excursionibus ad proelia, sed uel ad explicandas utrimque acies satis patentem
Abbreviated transcription (Latin):
Quintius seruilius priscus summis honoribus egregie usus uos inquit tribumpleb
im̃ ad extrema uentum senatus appellat: ut intanto discrimine rei publice
torem ditere consulem pro potãte ur̃a cogatis. qua uoce audita occasionẽ rati
tribuni oblatam augende potatis secedunt. procollegio pronuntiant placere
sules senatui dicto audientes ẽẽ: si adusus consensum amplissimi ordim
ultra tendunt inuincula duci se cos uissuros. Consules atribunis ꝗͣ asenatu
uinci maluerunt proditum apatribus sumi imꝑii uis. datũq subiugum tͥbu-¬
uitie potestatis consulatum memorates. si quidem cogi aliquid propotãte
no consules & quid ultius pͥuato timendum foret inuincula etiam duci posset
Sors ut dictatorem dicẽt. nam ne id quidem inter collegas conuenerat. Tꝗntio
tota urbe agi ꝗ̃ bellum apparari Cognitio uacantium militie mune

Expanded text:
Q. Seruilius Priscus , summis honoribus egregie usus, 'uos' inquit, 'tribuni plebis, quoniam ad extrema uentum est, senatus appellat ut in tanto discrimine rei publicae dictatorem dicere consules pro potestate uestra cogatis.' qua uoce audita occasionem oblatam rati tribuni augendae potestatis secedunt proque collegio pronuntiant placere consules senatui dicto audientes esse; si aduersus consensum amplissimi ordinis ultra tendant, in uincla se duci eos iussuros. consules ab tribunis quam ab senatu uinci maluerunt, proditum a patribus summi imperii ius datumque sub iugum tribuniciae potestati consulatum memorantes, si quidem cogi aliquid pro potestate ab tribuno consules et—quo quid ulterius priuato timendum foret?—in uincla etiam duci possent. sors ut dictatorem diceret—nam ne id quidem inter collegas conuenerat— T. Quinctio tium, neque aliud tota urbe agi quam bellum apparari. cognitio uacantium militiae munere
Abbreviated transcription (Latin):
igendo nec tarquinos spe auxilii qđ nullum in me ẽ. strustrabor. alium
seũ bello opus est. seu quiete. exilio querant locum. ne quid meam uobiscum pacẽ
disturbet. dictis facta amitiora adiecit obsidum quod reliquum erat. red
agrum uehientium federe adianiculum icto ademptum restituit: De¬

Expanded text:
agendo, nec Tarquinios spe auxilii, quod nullum in me est, frustrabor. alium hinc, agendo, nec Tarquinios spe auxilii, quod nullum in me est, frustrabor. alium hinc, seu bello opus est seu quiete, exsilio quaerant locum, ne quid meam uobiscum pacem distineat.' dictis facta amiciora adiecit; obsidum quod reliquum erat reddidit; agrum Ueientem, foedere ad Ianiculum icto ademptum, restituit
Abbreviated transcription (Latin):
Publius lutretuis inde ꝑ ualerius publicola consules facti eo anno postremo legati
aporsenna de reducendo inregnum tarquinio uenerunt quibus cem responsa
missurum ad regem senatum legatos missi confestim honoratissimus quis
epatribus. non quin breuiter reddi responsum potuerit. non recipi reges adeo
potius delectos patrum ad eũ missos ꝗ legatis eius rome darent responsum
d ut imperpetuum mentio eius rei finiretur ne in tantis mutuis benefi
inuicem animi solicitarentur. cum ille peteret qđ contra libertatem ppłi roͥ
eẽ̾t. Romani nisi imperniciem suam faciles ẽẽ uellent negarent cui nichil
negatum uellent: non in reguo ppłin .ro. sed in libertatem e̾e̾ ita induxisse se in
num ut qui libertati erit in illa urbe finis idem urbi sit. proinde si sali
uellet ẽẽ romam ut paciatur liberam e̾ẽ orare. Rex uerecundia uictus qñ
id tertum atq obstinatum est inquit neq ego obtundam sepius eadem neꝗcꝗ̃

Expanded text:
P. Lucretius inde et P. Ualerius Publicola consules facti. eo anno postremum legati a Porsenna de reducendo in regnum Tarquinio uenerunt; quibus cum responsum esset missurum ad regem senatum legatos, missi confestim honoratissimus quisque ex patribus. non quin breuiter reddi responsum potuerit non recipi reges, ideo potius delectos patrum ad eum missos quam legatis eius Romae daretur responsum, sed ut in perpetuum mentio eius rei finiretur, neu in tantis mutuis beneficiis in uicem animi sollicitarentur, cum ille peteret quod contra libertatem populi Romani esset, Romani, nisi in perniciem suam faciles esse uellent, negarent cui nihil negatum uellent. non in regno populum Romanum sed in libertate esse. ita induxisse in  esse uota omnium ut qui libertati erit in illa urbe finis, idem urbi sit. proinde si saluam esse uellet Romam, ut patiatur liberam esse orare. rex uerecundia uictus 'quando id certum atque obstinatum est' inquit, 'neque ego obtundam saepius eadem nequiquam
Abbreviated transcription (Latin):
Eo certe ano galli ad t̾tium
lapidem salaria uia transpotem anienis castra habuere. dictator cũ tumul¬
tus gallici cã iustitium ecdixisset. omnes uniores sacram̃to ad egit: ingẽtiq
etitu ab urbe ꝓfectus inciteriore ripa anienis castra posuit pons in medio
neutris erũpentib ne timoris inditiũ ẽe̾t. p̃lia deoccupando ponte crebra erãt
nec qui potirent᷑ incertis uirib satis discerni poterat De singulari certamie¬

Expanded text:
eo certe anno Galli ad tertium lapidem Salaria uia trans pontem Anienis castra habuere. dictator cum tumultus Gallici causa iustitium edixisset, omnes iuniores sacramento adegit ingentique exercitu ab urbe profectus in citeriore ripa Anienis castra posuit. pons in medio erat, neutris rumpentibus ne timoris indicium esset. proelia de occupando ponte crebra erant, nec qui potirentur incertis uiribus satis discerni poterat. tum eximi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc demũ plium sannitiũ res
ita infregit ut inomib concilliis fremerent minime id quidẽ mirum
ẽe̾ si imꝑio bello & contra fedus suscepto infestiorib merito diis ꝗͣ ho¬
m̃ib nibil ꝓspere agerent ixpiandum id bellum magna m̾cede luendũ
ẽẽ. id referre tm̃ supplitia noxio paucorũ an omnium in noxio p̃beant
sanguine. Audebantq iam quidam noĩare auctores armorum unũ ma¬
xime nomen ꝑconsensum clamatum brutuli papi exaudiebat᷑ Uir nobi-¬
lis potensq erat haud dubie ꝓximarum indutiarum ruptor. de eo co
referre p̃tores decretũ fecerunt. ut brutulus papius romanis dederet᷑. &
cum eo p̃da om̃is romana captiuiq ut romam mitterent᷑. queq res ꝑfecia¬
s exfedere repetite eẽnt. secundum uis fasq restituerentur. feciales ro
ut censuerunt missi & corpus brutali exanime. ip̃e morte uoluntaria
se ac supplitio subtraxit. placuit cum corpõe bona quoq eius dedi. Ni hil

Expanded text:
hoc demum proelium Samnitium res ita infregit, ut omnibus conciliis fremerent minime id quidem mirum esse, si impio bello et contra foedus suscepto, infestioribus merito deis quam hominibus nihil prospere agerent; expiandum id bellum magna mercede luendumque esse; id referre tantum, utrum supplicia noxio paucorum an omnium innoxio praebeant sanguine; audebantque iam quidam nominare auctores armorum. unum maxime nomen per consensum clamalis potensque erat, haud dubie proximarum indutiarum ruptor. de eo coacti referre praetores decretum fecerunt ut Brutulus Papius Romanis dederetur et cum eo praeda omnis Romana captiuique ut Romam mitterentur quaeque res per fetiales ex foedere repetitae essent secundum ius fasque restituerentur. fetiales Romam, ut censuerunt, missi et corpus Brutuli exanime; ipse morte uoluntaria ignominiae se ac supplicio subtraxit. placuit cum corpore bona quoque eius dedi. nihil
Abbreviated transcription (Latin):
hoc bellum a cõsulib
bellatum quidam auctores sunt eosq desannitib triumphasse. Fabiĩ etiã
in apuliam processisse atq inde magnas p̃das egisse. Nec discrepat qn
dictator eo anno. A Cornelius fuit. Id ambigit᷑ belli nec gerendi cã creatus
sit an ut e̾e̾t ꝗ ludis romais quial. plautius p̃tor graui morbo forte ĩpli¬
citus erat signum mittendis quadrigis daret. functusq eo haud sane me¬
norandi imꝑii mĩsterio se dictatura abdicaret. Nec fatile est aut rẽi
aut auctorem auctori p̃ferre. uiciatam memoriam funerib laudib rerũ¬
isq ĩmaginum titulis dum familia ad se quoq famã rerum gesta
honorumq falente mendatio trahunt. Inde certe & singulorum gesta
& pu ͭa monumenta rerum confusa. Nec quisq equalis tpr̃ib illis scriptor
extat. quo satis certo auctore stetur

Expanded text:
hoc bellum a consulibus bellatum quidam auctores sunt eosque de Samnitibus triumphasse; Fabium etiam in Apuliam processisse atque inde magnas praedas egisse. nec discrepat quin dictator eo anno A. Cornelius fuerit; id ambigitur belline gerendi causa creatus sit an ut esset qui ludis Romanis, quia L. Plautius praetor graui morbo forte implicitus erat, signum mittendis quadrigis daret functusque eo haud sane memorandi imperii ministerio se dictatura abdicaret. nec facile est aut rem rei aut auctorem auctori praeferre. uitiatam memoriam funebribus laudibus reor falsisque imaginum titulis, dum familiae ad se quaeque famam rerum gestarum honorumque fallente mendacio trahunt; inde certe et singulorum gesta et publica monumenta rerum confusa. nec quisquam aequalis temporibus illis scriptor exstat quo satis certo auctore stetur
Abbreviated transcription (Latin):
.Ab interregno inito per ꝗntũ
demum interregem M. U aleriũ coruũ creati consules . A. Cornelius ite¬
rum & C Domit̾ius. Tranquillis rebus fama galli belli etiam ꝓtumu
ualuit ut dictatorem dici placeret. Dictus M papirius crassus: & magr̃
equitum publius ualerius publicola. A quib cum delectus intentius quam
u̾sus finitima bella herẽt᷑ exploratores missi attulerunt quieta omĩa
ap̃ gallos ẽẽ¬

Expanded text:
ab interregno inito per quintum demum interregem, M. Valerium Corvum, creati consules A. Cornelius iterum et Cn. Domitius. tranquillis rebus fama Gallici belli pro tumultu valuit ut dictatorem dici placeret. dictus M. Papirius Crassus et magister equitum P. Valerius Publicola. a quibus cum dilectus intentius quam adversus finitima bella haberetur, exploratores missi attulerunt quieta omnia apud Gallos e
Abbreviated transcription (Latin):
cura dum aliqua ab armis quies eẽt. quia solutio exis alien rerumi
tarum mutauerat domiinos censum agi placuit. Ceterum cum tensorib
creandis indicta comitia eent ꝓfessus censuram se pete̾ E martius ruti¬
uis qui pͥmus dictator de plebe fuerat concordiam ordinum turbau
quod uidebat᷑ quidem tpr̃ẽ alieno fecisse quia ambo tum forte prĩci cõsu¬
les erant: qui rationem eius se habituros negabant. sed & ip̃e constantia
amissum aduiuerunt. & tum ipiũs uiri maiestas nulluis honoris fastigiũ¬
non equabat. tum ꝑeundem qui ad dicturam aꝑuisset uiam censuram qͦ
inꝑtem uocari plebs uolebat. nec uariatum comitiis est: qui cam malio
neuio censor martuis crearetꝰ¬

Expanded text:
cura, dum aliqua ab armis quies esset, quia solutio aeris alieni multarum rerum mutauerat dominos, censum agi placuit. ceterum cum censoribus creandis indicta comitia essent, professus censuram se petere C. Marcius Rutulus , qui primus dictator de plebe fuerat, concordiam ordinum turbauit; quod uidebatur quidem tempore alieno fecisse, quia ambo tum forte patricii consules erant, qui rationem eius se habituros negabant; sed et ipse constantia amissum adiuuerunt, et cum ipsius uiri maiestas nullius honoris fastigiunon aequabat, tum per eundem, qui ad dictaturam aperuisset uiam, censuram quoque in partem uocari plebes uolebat. nec uariatum comitiis est, quin cum Manlio †Naeuio censor† Marcius crearet
Abbreviated transcription (Latin):
pollicite tribunis militum aurum & omnia ornamẽta sua in erarium detu¬
lerunt. Grata ea res ut que maxime unꝗͣ senatui fuit. honoremq obeã mu¬
ificentiã ferunt matronis hitum ut pilento ad sacra ludosq carpentis fes
profestoq uterent᷑. Pondere absignis auri accepto estimatoq ut pecunie so¬
rentur crateram auream fieri placuit. que donum appollinum delobos p¬
taretur¬

Expanded text:
pollicitae tribunis militum aurum et omnia ornamenta sua, in aerarium detupollicitae tribunis militum aurum et omnia ornamenta sua, in aerarium detulerunt. grata ea res ut quae maxime senatui unquam fuit; honoremque ob eam munificentiam ferunt matronis habitum ut pilento ad sacra ludosque, carpentis festo profestoque uterentur. pondere ab singulis auri accepto aestimatoque ut pecuniae soluerentur, crateram auream fieri placuit quae donum Apollini Delphos portaretu
Abbreviated transcription (Latin):
Camillus iden¬
dem omnibus locis contionabatur haud mirum id equidem ẽẽ furẽ ciuit
que damnata uoti omnium reriuĩ potiorem curam qͣ religionẽ se ex soluendi
habeat nichil de collatione dicere stipis uerius ꝗͣ decime qñ ea se quisq pͥuatĩ
bligauerit liberatus sit pplus. Eiiuero illud se tate̾ suam conscientia no
pati quod exea tm preda que rerum mouentiũ sit. decime designent᷑ urbis
atq uebi agri capti que & ip̃a uoto contineant᷑ mentionem nullam fieri Cũ
ea disceptatio anceps senatui uisa delegata adpontifices eẽt adhito Camiillo
uisum collegio ꝙ euis ante conceptum uotum ueientiũ fuisset. & post uotum
ipotãtem ppłi roͥ uenisset euis ꝑtem deciiam appollinis sacram ẽẽ ita in
istimationẽ urbs agerq uenit. pecunia exerario ꝓmpta & tribunis militu
consularib ut aurum exea cormerent negotium datum. Cuius cum causa¬
dpia non eẽt mnatrone cetib ad eam rem consulendam hĩtis. & coĩ decre

Expanded text:
Camillus identidem omnibus locis contionabatur: haud mirum id quidem esse, furere ciuitatem quae damnata uoti omnium rerum potiorem curam quam religione se exsoluendi habeat. nihil de conlatione dicere, stipis uerius quam decumae, quando ea se quisque priuatim obligauerit, liberatus sit populus. enimuero illud se tacere suam conscientiam non pati quod ex ea tantum praeda quae rerum mouentium sit decuma designetur: urbis atque agri capti, quae et ipsa uoto contineatur, mentionem nullam fieri. cum ea disceptatio, anceps senatui uisa, delegata ad pontifices esset, adhibito Camillo uisum collegio, quod eius ante conceptum uotum Ueientium fuisset et post uotum in potestatem populi Romani uenisset, eius partem decimam Apollini sacram esse. ita in aestimationem urbs agerque uenit. pecunia ex aerario prompta, et tribunis militum consularibus ut aurum ex ea coemerent negotium datum. cuius cum copia non esset, matronae coetibus ad eam rem consultandam habitis communi decreto
Abbreviated transcription (Latin):
apncipio huius oꝑis uideri põt ꝗͣ ut plus iusto abrerum ordine decli¬
rem uarietatibq distinguendo oꝑe & legentib uelut diu̾ticula amena
& requiẽ aio inco quererem. Tamen tanti regis ac ducis mentio ꝗbus sepe
atis cogitationib uoluptaui animum eas euocat inmedium ut que
libeat quisnam euentus romais rebus si cum alexandro foret bellatũ fu¬
us fuit. Plurimum ĩbello polere uident᷑ militum copia & u̾tus: igen
iꝑatorum fortũa ꝑomĩa huana maxĩe uires bellicas potens. ea & singła
intuenti & uniu̾sa sicut abaliis regibus gentibq. Ita ab hoc quoq facile
haud equidem ab nuo egregium dacem. fuisse alex andrum. sed clariorẽ

Expanded text:
ncipio huius operis uideri potest quam ut plus iusto ab rerum ordine declinarem uarietatibusque distinguendo opere et legentibus uelut deuerticula amoena et requiem animo meo quaererem; tamen tanti regis ac ducis mentio, quibus saepe tacitus cogitationibus uolutaui animum, eas euocat in medium, ut quaerere libeat quinam euentus Romanis rebus, si cum Alexandro foret bellatum, futurus fuerit. plurimum in bello pollere uidentur militum copia et uirtus, ingenia imperatorum, fortuna per omnia humana maxime in res bellicas potens; ea et singula intuenti et uniuersa sicut ab aliis regibus gentibusque, ita ab hoc quoque facile arandis, haud equidem abnuo egregium ducem fuisse Alexandrum; sed clariorem
Abbreviated transcription (Latin):
armaret & simul punico romanoq bello obrutus ẽẽt. Non quidem alexãdro
duce nec integris macedonum reb: sed exꝑti tñ sunt romani macedonem
ostem adu̾sus anthiochum philippum ꝑsen non modo cum clade ul
sed ne cum piculo quidem suo absit inuidia uo̾ & ciuuilia bella sileant muĩ¬
ꝗ abequite hoste nimꝗͣ apedite nunꝗͣ aꝑta atie nũꝗ̃ equis utiq nunꝗͣ
nr̃is locis laborauimus. Equidem sagittas saltus impeditos inuia come
loca grauis armis miles timere potest nulle aties grauiores ꝗͣ macedonũ
atq alexandri autit au̾tetq: modo sit ꝑpetuus huius qua uiuimiis pacis
amor & ciuilis causa concordie¬

Expanded text:
bes armaret, et simul Punico Romanoque obrutus bello esset. non quidem Alexandro bes armaret, et simul Punico Romanoque obrutus bello esset. non quidem Alexandro duce nec integris Macedonum rebus sed experti tamen sunt Romani Macedonem hostem aduersus Antiochum Philippum Persen non modo cum clade ulla sed ne cum periculo quidem suo. absit inuidia uerbo et ciuilia bella sileant: nunquam ab equite hoste, nunquam a pedite, nunquam aperta acie, nunquam aequis, utique nunquam nostris locis laborauimus: †equitem†, sagittas, saltus impeditos, auia commeatibus loca grauis armis miles timere potest. mille acies grauiores quam Macedonum atque Alexandri auertit auertetque, modo sit perpetuus huius qua uiuimus pacis amor et ciuilis cura concordi
Abbreviated transcription (Latin):
tellum. statarius ut̾q miles: ordines seruans sed illa phalanser ĩ mobilis
nimis grauis. romana aties distinctior explurib ꝑtib constans. facili
partienti quatumq opus ee̾t: facilis uingenti. Iam moꝑe quis par romão
miles: qui ad tollerandum laborem melior: uno plio uictus alexander
ello uictus ẽẽt: romanum quem caudium quem canne non fregeru
que fregisset aties: nec ille sepe etiam si pͥma ꝓspere euenissent persas
& indos & imbellem asiam quesisset: & cum feminis sibi bellũ fuisse di¬
xisset quo epiri regem alexandrum mortifero uulnere ictum dixisse ferũt
sortem bellorum inasia gestorum ab hoc ip̃o iuuene cum sua conferẽtem
penis recordor uix etatem alex andro suffecturam fuisse reor ad unum
bellum & forsitan cum federib uetustis uincta res punica romane ẽẽt. &¬
imor par adu̾sus comunem hostem duas potentissimas armis uirisq ir

Expanded text:
telum. statarius uterque miles, ordines seruans; sed illa phalanx immobilis telum. statarius uterque miles, ordines seruans; sed illa phalanx immobilis et unius generis, Romana acies distinctior, ex pluribus partibus constans, facilis partienti, quacumque opus esset, facilis iungenti. iam in opere quis par Romano miles? quis ad tolerandum laborem melior? uno proelio uictus Alexander bello uictus esset: Romanum, quem Caudium, quem Cannae non fregerunt, quae fregisset acies? ne ille saepe, etiamsi prima prospere euenissent, Persas et Indos et imbellem Asiam quaesisset et cum feminis sibi bellum fuisse dixisset, quod Epiri regem Alexandrum mortifero uolnere ictum dixisse ferunt, sortem bellorum in Asia gestorum ab hoc ipso iuuene cum sua conferentem. Poenis recordor, uix aetatem Alexandri suffecturam fuisse reor ad unum bellum. et forsitan, cum et foederibus uetustis iuncta res Punica Romanae esset et timor par aduersus communem hostem duas potentissimas armis uirisque ur
Abbreviated transcription (Latin):
lum. Latium deinde omne cum sabinis & uolscis & equis & omni cãpania
te umbrie etrurieq & picentib & marsis peliginisq ac uestinis atq apulis
ad iuncta omnis ora grecorum inferi maris athuris & apolini & cum eis & in
antio atq hostiis tenus sannites aut sotios ualidos romanis. aut fractos bello
nuenisset hostis ip̃e traiecisset mare cum ueteranis macetonibus non pli
xx. milibus hominum & quinq milib equitum maxime thesalorum hoc
enum roboris erat ꝑsas indos aliasq si ad iuxisset gentes impedimentũ maius
auxilium traheret. Addeq romanis ad manum domi supplementum e
alex andro. quod postea hannibali accidit alieno in agro bellanti. ex̾citus
consenuisset arma. clipeus sariseq illis: romano scutum mauis corpori te¬
gmentum: & pilum haud paulo ꝗͣ hasta uehementius ictum missumq

Expanded text:
bellum. Latium deinde omne cum Sabinis et Uolscis et Aequis et omni Campania bellum. Latium deinde omne cum Sabinis et Uolscis et Aequis et omni Campania et parte Umbriae Etruriaeque et Picentibus et Marsis Paelignisque ac Uestinis atque Apulis, adiuncta omni ora Graecorum inferi maris a Thuriis Neapolim et Cumas et inde Antio atque Ostiis tenus †Samnites† aut socios ualidos Romanis aut fractos bello inuenisset hostes. ipse traiecisset mare cum ueteranis Macedonibus non plus triginta milibus hominum et quattuor milibus equitum, maxime Thessalorum; hoc enim roboris erat. Persas Indos aliasque si adiunxisset gentes, impedimentum maius quam auxilium traheret. adde quod Romanis ad manum domi supplementum esset, Alexandro, quod postea Hannibali accidit, alieno in agro bellanti exercitus consenuisset. arma clupeus sarisaeque illis; Romano scutum, maius corpori tegumentum, et pilum, haud paulo quam hasta uehementius ictu missuque
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus sed deum rerum tprumq trahunt consiliis cuncta non secuntur
inuictus ergo alexander cum inuictis ducib bella gessisset & eadem fortuẽ
gnera indiscrimine detulisset ymo etiam eo plus ꝑiculi subisset ꝙ mat¬
dones unum alexandrum habuissent multis casib non solum obnoxiũ sed
etiam offerentem se: romanis multi fuissent alexandro uel grã uel rerum.
magnitudine pares. quorum suo quisq fato sine puͭ ͦ discrimine uiueret
moreret᷑q Restat ut copie copiis compent᷑ uel numero uel militũ genere
i multitudĩe auxiliorũ. Censebantur euis etatis lustris ducena quinque¬
na milia capitum. Itaq in omni defectione sotiorum latini nõĩs urbano
delectu decem scribebantur legiones. quat̾ni quinq ex̾citus sepe in eos anno
etruria inumbria gallis hostib adiuctis insannio in lucanis gerebant

Expanded text:
omnibus sed domini rerum temporumque trahunt consiliis cuncta, non sequuntur. omnibus sed domini rerum temporumque trahunt consiliis cuncta, non sequuntur. inuictus ergo Alexander cum inuictis ducibus bella gessisset et eadem fortunae pignora in discrimen detulisset; immo etiam eo plus periculi subisset quod Macedones unum Alexandrum habuissent, multis casibus non solum obnoxium sed etiam offerentem se, Romani multi fuissent Alexandro uel gloria uel rerum magnitudine pares, quorum suo quisque fato sine publico discrimine uiueret morereturque. restat ut copiae copiis comparentur uel numero uel militum genere uel multitudine auxiliorum. censebantur eius aetatis lustris ducena quinquagena milia capitum. itaque in omni defectione sociorum Latini nominis urbano prope dilectu decem scribebantur legiones; quaterni quinique exercitus saepe per eos annos in Etruria, in Umbria Gallis hostibus adiunctis, in Samnio, in Lucanis gerebat
Abbreviated transcription (Latin):
xiii. aiorum. fortuna uariauerit. Quin tu hoĩs cãm̃ cum homine ducis cum
duce fortimam cum fortuna confers: Quot romanos duces nominarẽ quib
nũꝗ̃ adu̾sa fortuna pugne fuit : Paginas in annalib magratuũ. fastisq ꝑ¬
currẽ licet consulum dictatorumq quorum nec u̾tutis nec fortune ullo die
pulum romanĩ penituit. & quo sint mirabiliores ꝗ̃ alexander: aut quis
rex denos uicenosq dies quidam dictaturam nemo plusꝗͣ annũ consulatum
gessit ab tribunis plebis delectus impediti sunt post tempus ad bella ierũt
ite tempus comitiorum cã reuocati sunt. In ip̃o conatu rerum circũ egit
annus. College nunc temeritas nunc prauitas impedimẽto aut dampno fuit
male gestis rebus alterius successum est tironem aut mala disciplina insti¬
tum ex̾citum acceperunt. Ad hercule reges non liberi solum impedimei

Expanded text:
aetate tredecim annorum fortuna uariauerit? quin tu homines cum homine, et duces cum aetate tredecim annorum fortuna uariauerit? quin tu homines cum homine, et duces cum duce, fortunam cum fortuna confers? quot Romanos duces nominem quibus nunquam aduersa fortuna pugnae fuit? paginas in annalibus magistratuumque fastis percurrere licet consulum dictatorumque quorum nec uirtutis nec fortunae ullo die populum Romanum paenituit. et quo sint mirabiliores quam Alexander aut quisquam rex, denos uicenosque dies quidam dictaturam, nemo plus quam annum consulatum gessit; ab tribunis plebis dilectus impediti sunt; post tempus ad bella ierunt, ante tempus comitiorum causa reuocati sunt; in ipso conatu rerum circumegit se annus; collegae nunc temeritas, nunc prauitas impedimento aut damno fuit; male gestis rebus alterius successum est; tironem aut mala disciplina institutum exercitum acceperunt. at hercule reges non liberi solum impedimentis
Abbreviated transcription (Latin):
nec fama quidem illis notum arbitror fuisse sustinere non potuerit ppłus
romanus. & adu̾sus quem athenis inciuitate fracta macedonum armis cer¬
ente tunc maxime ꝓpe fumantes thebarum ruinas concionari libere
si sunt hoĩes id qđ ex monumentis orõnum patet aduersus eum: nemo ex
tot ꝓcerib orõnis uocem liberã missurus fuerit: Quãtalibet magnitudo ho¬
mimis concipiat᷑ aĩo. unius tñ magnitudo hoĩs erit. Collecta paulo plus de¬
cem annorum felicitate: quã qui eo extollunt ꝙ ppłus romanis & si nullo
ello multis tũ preliis uictus sit alex andro nullius pugne non secũda f¬
tuna fu̾it non in tellgunt se hom̃ĩs unius res gestas & eus uiuenis cum ppłi
iam octingentessimũ bellantis annũ rebus conferre. Miremur si cum ex hac
te secula plura numeret ꝗͣ exilla anni plus intam longo spatio ꝗͣ inet

Expanded text:
ne fama quidem illis notum arbitror fuisse, sustinere non potuerit populus ne fama quidem illis notum arbitror fuisse, sustinere non potuerit populus Romanus; et aduersus quem Athenis, in ciuitate fracta Macedonum armis, cernente tum maxime prope fumantes Thebarum ruinas, contionari libere ausi sunt homines, id quod ex monumentis orationum patet, aduersus eum nemo ex tot proceribus Romanis uocem liberam missurus fuerit. quantalibet magnitudo hominis concipiatur animo; unius tamen ea magnitudo hominis erit collecta paulo plus decem annorum felicitate; quam qui eo extollunt quod populus Romanus etsi nullo bello multis tamen proeliis uictus sit, Alexandro nullius pugnae non secunda fortuna fuerit, non intellegunt se hominis res gestas, et eius iuuenis, cum populi iam octingentesimum bellantis annum rebus conferre. miremur si, cum ex hac parte saecula plura numerentur quam ex illa anni, plus in tam longo spatio quam in