comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uid plura loquendo inmorer. in omni conuersatione sua¬¬
I quasilucifer int̃ astra refulgens: instrar magnȩ lãpadis
micabat. Semꝑenĩ ꝑfectos aemulabatur adbonũ: semꝑq alic
uirtutes sibi ꝓponebat ad exẽplũ tardus erat adloquendum scãnt
Flagrans studio: utile nempe uas in xp̃idomo. Ad miserorũ obsequũ
nonpigrus: adorationẽ paratus.: Adelemosinã ꝓfusus: ad tribuen¬
dũ largissimus. mansuetudinẽ colens: pauꝑutat ẽ ualde gaude
Bonitatẽ tenens: puritatẽ cordis semꝑ am plectens. quiq ita assi¬
duae uenerabiles aninios ecclesiasticae regulae tradidit infa¬
mandos. Ut sublaicali ꝓposito constitus diuino nutu pontificis.
gratiã possideret uberius. Sicq: seipsũ propria disciplina coer¬
cebat in tonsus: quasi futuram speciera indicans. ut in rep̃hen¬
sibilis in tẽploxp̃i p̃pararetur sacerdos. Oquã ꝑfectissimũ laicũ
cuius imitatores ipsi esse desider abant sacer dotes. O mens omnib:

Expanded text:
uid plura loquendo immorer? In omni conversatione sua quasi Lucifer inter astra refulgens, instar magnae lampadis micabat; semper enim perfectos aemulabatur ad bonum, semperque aliorum virtutes sibi proponebat ad exemplum. Tardus erat ad loquendum, secunflagrans studio, utile nempe vas in Christi domo; ad miserorum obsequium non piger, ad orationem paratus, ad eleemosynam profusus, ad tribuendum largissimus, mansuetudinem colens, paupertate valde gaudens, bonitatem tenens, puritatem cordis semper amplectens, quique ita assidue venerabiles animos ecclesiasticae regulae tradidit informandos, ut sub laicali proposito constitutus, divino nutu pontificis gratiam possideret uberius; sicque seipsum propria disciplina coercebat intonsus, quasi futuram speciem indicans, ut irreprehensibilis in templo Christi praepararetur sacerdos. O quam perfectissimum laicum, cujus imitatores ipsi esse desiderabant sacerdotes! O mens omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
eligio : At illȩ acceptũ opus cũ celeritate inchoauit: atque cũdi¬
ligentia celeriter c̃sumat Deniq quod ad unius opificii acce¬
perat usũ ita ex eo duo c̃posuit: ut incredibile foret om̃ia exeo¬
dem pondere fieri potuisse : Nam absque ulla fraude uel unuis
etiã siliquȩ inminutione cõmissũ sibi patrauit opus Nonce¬
terorũ fraudulentiã sectans: nonmordacis limae fragmina
culpans: Non foci edacẽ flammã incusans. sed om̃ia fidelit̃
cõplens: geminã feliciter meruit felix remunerationem:
ꝓtinus ad palatiũ: tradit que
regi quãdonauerat sellã alterã penesse quã gratuito fecera
reserualss Coepit tunc pũ priaceps mirarisimul & efferri
tantã oꝑis eligantiã: iussitq ilico fabro tribui mercedem¬
laboris dignã T uac eligius alterã ex occul tom modiõ serpos¬
qd suꝑ̃ fuit inquit exaur otueneglͥgens ꝑderẽ hałcoꝑuadmirart

Expanded text:
Eligio: at ille acceptum opus cum celeritate inchoavit, atque cum diEligio: at ille acceptum opus cum celeritate inchoavit, atque cum diligentia celeriter consummavit. Denique quod ad unius opificii acceperat usum, ita ex eo duo composuit, ut incredibile foret omnia ex eodem pondere fieri potuisse; nam absque ulla fraude, vel unius etiam siliquae imminutione commissum sibi patravit opus, non caeterorum fraudulentiam sectans, non mordacis limae fragmina culpans, non foci edacem flammam incusans, sed omnia fideliter complens, geminam feliciter meruit felix remunerationem. inus ad palatium, traditque regi quam donaverat sellam, altera penes se quam gratuito fecerat, reservata. Coepit tunc princeps mirari simul et efferre tantam operis elegantiam, jussitque illico fabro tribuere mercedemlaboris dignam. Tunc Eligius altera ex occulto in medio proQuod superfuit, inquit, ex auro ne negligens perderem, huic operi apt
Abbreviated transcription (Latin):
regis thesaurario bobboni uocabulo. uirohonesto & mansueto.
Cuĩ sepati ocinio cõmittens: subeius dicione degebat. Strenue
enĩ ad omnne opus seaptabat: & om̃s cũ qͥb: c̃lo qui potuis s&.
inter uallũ ꝑ uenit ad notitiã Ilotharii francorũ regis:
huius modi excausa: uolebat enĩ idem rex. sellã arbane auro
gem mis que fabricare Sed ñ in ueniebatur in eiꝰ palatio.
qui hui modi opus sicut mente c̃ceperat posset oꝑe ꝑficere:
Cũ sciret ergo p̃fatꝰ regis thes aurarius elign industriam:
coepit tũ ex plorare: si quo minus opus optatũ posset perficere
Et cũ facile id apud eũ fieri intellexiss&: in gressus ad principem.
indicauit ei inuenisse se artificẽ industriã. quidisposito si ne
cunctamine ad grederetur eiꝰ operi : Tunc rex mente gratissima
tradidit ei copiosam auri in pensã: sed et ipse nihil ominus tradidi

Expanded text:
regis thesaurario, Bobboni vocabulo, viro honesto et mansueto, regis thesaurario, Bobboni vocabulo, viro honesto et mansueto, cujus se patrocinio committens, sub ejus ditione degebat, strenue enim ad omne opus se aptabat, et omnes cum quibus colloqui potuisset intervallum pervenit ad notitiam Clotarii Francorum regis hujusmodi ex causa. Volebat enim idem rex sellam urbane auro gemmisque fabricare, sed non inveniebatur in ejus palatio qui hujusmodi opus, sicut mente conceperat, posset opere perficere. Cum sciret ergo praefatus regis thesaurarius Eligii industriam, coepit eum explorare si quominus opus optatum posset perficere, et cum indicat ei invenisse se artificem industrium, qui disposito sine cunctamine adgrederetur eius opere. Tunc rex mente gratissima tradidit ei copiosam auri inpensam, sed et ipse nihi
Abbreviated transcription (Latin):
probatissimo. qui eo tẽpore in urhe lemo uecina publicã u¬
fis calis monetae officinã gerebat. A quo in breuihiũ officu
usuplenissime doctus: coepit int̾ uicinos & ꝓpinquos indño
laudabiliter honorari. Gerebat enĩ simplicitatẽ colũbȩ
Necuiquã machinaret᷑ dolos. Habebat & serpentis astutiam
Ne aliorum supplantaretur insidiis. Dignũ quoque incunctis
habens ingeniũ: & facileloquebat᷑ et pure. Ecclesiarũ et iam
conuenti culis frequenter int̾ erat. & quaȩ cũq ibi exdiuinis
scripturis recitabantur aurẽ libenter accomodans auidis¬
sime auriebat: Atque ita in cordis sui memoriam recondebat.
ut etiam cũ absens esset ea qua edidicerat meditatione intentis¬
Inter ea post aliquot annos extitit quaedã causa diuina credo
gubernante prouidentia. ut relicta patria & parent fran¬
corũ adiret salũ. Nbi paucis degens dieb: factus notus cuidam

Expanded text:
probatissimo, qui eo tempore in urbe Lemovecina publicam probatissimo, qui eo tempore in urbe Lemovecina publicam fiscalis monetae officinam gerebat. A quo in brevi huius officii usu plenissimae edoctus, coepit inter vicinos et propinquos in Domino laudabiliter honorari. Gerebat enim simplicitatem colunibae, ne cuiquam machinaretur dolos; habebat et serpentis astutiam, ne aliorum subplantaretur insidiis; dignum quoque in cunctis habens ingenium, et facile loquebatur et purae. Ecclesiarum etiam conventiculis frequenter intererat, et quaecumque ibi ex divinis scripturis recitabantur, aurem libenter accommodans, avidissime hauriebat atque ita in cordis sui memut etiam cum absens esset, ea quae didicerat meditatione intentisInterea post aliquot annos exstitit quaedam causa, divina, credo, gubernante providentia, ut, relicta patria, et parentibus, Francorum adiret solum, ubi paucis degens diebus factus est notus cuidam
Abbreviated transcription (Latin):
tertio inclamantem. sibique quid nescio pollicentẽ. Cũque exreci¬
procauoce euigilas set: per rita nimis coepit mirari quaeꝰ nãesse
haec uisio: Interea uenit tẽpus pariendi & p̃magnitudine
doloris cepit mater periclitari: Vocauerã ut quendã religio¬
sũ presbiterũ. bonitestimonii uirũ: ut ꝓeadẽm orare debẽ¬
ret Qui cũ uenisset adeã : quasi ꝓpheticd̃ moxu surpans uerbd̃.
ait ad illã : Noli inquiens mat̾timere : qm̃ benedictũ partũ
tibi dñs dignabitur largiri. Erit enĩ uirsc̃s. acdegente sua
nutritus est infiderecta: atq imbutus aparentibus xp̃ianis
religione catholica. Ex inigitur pueritiae annos excedens:
aeuum adelescentiae cũ industria gerebat. Et quicquid operis
aetati suae congruum arripuis set: mira agilitate ꝑficiebat.
Cũ ergo uideret pater eius tantũ filii ingeniũ: tradidit eũ¬
ad imbuendũ honarabi uiro abbonocabulo fabro aurifici

Expanded text:
tertio inclamantem sibique quid nescio pollicentem. Cumque ex recitertio inclamantem sibique quid nescio pollicentem. Cumque ex reciproca voce evigilasset, phaec visio. Interea venit tempus pariendi, et prae magnitudine doloris coepit mater periclitari; vocaverunt autem quemdam religiosum presbyterum boni testimonii virum, ut pro eadem orare deberet; qui cum venisset ad eam, quasi prophetica mox usurpans verba, ait ad illam: Noli, inquiens, mater, timere, quoniam benedictum partum tibi Dominus dignabitur largiri; erit enim vir sanctus ac de gente sua nutritus est in fide recta atque inbutus a parentibus christianis religione catholica. Exin igitur pueritiae annos excedens, aevum adulescentiae cum industria gerebat, et quicquid operis aetatis suae congruum arripuisset, mira agilitate perficiebat. Cum vero videret pater eius tantum filii ingenium, tradidit eum inbuendum honorabili viro Abbone vocabulo, fabro aurifice
Abbreviated transcription (Latin):
uon spatiose iungitur inuilla catala censrqu
aprae dieta urbe sea eitciter milibus ad septẽ trionalẽ
pla gõ ue rigitu oriundus fuit est itaquae pene gtianatas
purtibus sita armoricanis iulteriore gallia. primaque
a quita mue÷ quae ad plagã respicit occidentale: Eui contu¬
gua est ab oriente prouintia iugldnensis. galliaque br¬
gica ti abet etiã ab euro et meridie prouintiam narbo¬
nen sem ⁊ aa cureio aũt ãbitur oceano : porto abor calio
habebis panias. in fac ergo regione parentibi iaget cuss
atque ex longa ꝓsapia xp̃ianis eligius natus atque alt̾::
aut diuinagratia praesciente congruum sibi acuei¬
uti speculũ m̃tis suaeeligius nom̃ accepit. Ergo eũ ꝓ positũ
ad in diciã scĩtatis eiꝰ ostensũ es quod que magnor
uit orũ testimonio didici. ommitere non debeo.⁊i
Ea adbuc uirbeatus matris esset aluo inditus : uidit
genitrix eius uisionem. quae hui modi habet ordinẽ. Videbat
quasi aquilam ualde pulchram suprasuũ uoli tantẽ stratũ : ac se

Expanded text:
um spatio seiungitur, in villa Catalacinse, quae a praedicta urbe sex circiter milibus ad septemtrionalem plagam vergit, oriundus fuit. Est itaque praefata civitas partibus sita Armoricanis in ulteriore Gallia primaque Aquitania, quae ad plagam respicit occidentalem. Cui contigua est ab oriente provintia Lugdonensis Galliaque Belgica; habet etiam ab euro et meridie provintiam Narbonensem; a cirtio autem ambitur oceanum, porro ab occasu habet Hispanias. In hac ergo regione parentibus ingenuis atque ex longa prosapia christianis Eligius natus atque alitus autem, divina gratia praesciente, congruum sibi ac veluti speculum mentis suae Eligius nomen accepit. Ergo dum propositum ad indicium sanctitatis eius ostensum est, quodque magnorum virorum testimonio didici, omittere non debeo. 2. Cum adhuc vir beatus matris esset alvo inditus, vidit genetrix eius visionem, quae huiusmodi habet ordinem. Videbat quasi aquilam valde pulchram supra suo volitantem strato ac se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ soporẽ ut patriã parentesq quos adhuegentilitas detinebat
religiosa sollicitudine uisitaret: ex uoluntate sci hilarii ꝓfectꝰ ẽ
ꝙultisq ab eo obstrictꝰ p̃cib rimis ut rediret. maestus ut fer̃.
peregrina tssnc̃ illã ad gressufẽ: Contestat̃ fr̃s multase ad¬
qeuia restir in qidecst sedpbauit euentus ac primũ inter al pes
pemia secetes incidit nlitroner cuq unus srtu ett al pe¬
qebet. turc uero ẽstantissims pfitet nuquĩse tã fuiss securũ

Expanded text:
per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi elemeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum,
Abbreviated transcription (Latin):
fuis se uictoriã cui preitũ sit ne inermis ad proeliũ mit tere
Et quã uispius dñs seruaresmilitẽ suũ lic& in ter hostiũ gladios &
tela potuis set tanom ne uel alioꝵ morte sc̃i uiolarent᷑ obtutus
retur: Ex ubde relictã militia sc̃m hilariũ pictauae ep̃m ciui¬
tatis cuius tuns indĩ res: spectata & cognita fides habebat᷑ expeti¬
uit & aliquandiu apud eũ cõmoratus ẽ: Tẽptauit aut̃ idem hila¬
rius in posito diaconii officio sibi eũ artius inplicare. & minister
uinciri diuino Sẽi cũ sae pissime restitis set indignũ se. eẽ. uoci¬
ferans intellex̃ uirdĩ altioris in genu hoc eũ modo posse c̃strin¬
gi si idei officii inponeret inquo quidã locus in iuriae uideretur
itaq ex or cistã eũ ẽt p̃cepit: Quã ille ordinationẽ ne de spexisse
tã quã humilisre uideret᷑ ñ repudiauit Nec̃ multũ post admonitꝰ

Expanded text:
fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, retur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus
Abbreviated transcription (Latin):
singulicitabantur. donec ad martinu uentũ ẽ : tũ uero opor¬
tunu tẽpus existimans. quo peter et missionẽ. Neq: eñi integrũ
uifore arbitrabat᷑. sidonatiuũ ñ militaturus acciperet: Acte¬
nus in qͥd ad caesarẽ militauit ibi. patere ut princ militẽ dõ: dona¬
tiuũ tuũ pugnaturus accipiat. xp̃i ego miles sũ. pugnare mihi
ñ lica. Tũ uero aduersũ hanc uocẽ trrannus infremuit. Dicens
eũ mȩtu pugnae quae postera die erat futura: ñ religionis gra¬
tia det rectare militiã : At martinus intrepidus. immo in lato
sibi terrore constantior. Si hoc inquit ignauie adscribit᷑ ñ fidei.
crastinadie ante aciem in ermis adstabo. Et in nomine dñi ihũ
signo crucis ñ clipeo ꝓtectꝰ aut galea. hostiũ cuneos penetrabo
securus. Retrudi ergo incustodiã iubet᷑ facturus fidẽ dictis. ut
inermis barbaris obiceret᷑ postero die hostes legatos de pace
miser̃ sua om̃a seq dedentes. Ende qͥs dubit& hanc uere beati uiri

Expanded text:
singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri
Abbreviated transcription (Latin):
consentit. Facilẽq arboris suȩ habuert iacturam
sum micũ sacrorũ suorũ casu illius obruissent Itaq
quuma in partẽ pinus illa c̃e a delinis it net̃t dabum
quã in parte siccisa corruere coloco an otus faibutur¬
Sue datrio rust ieorũ quo arborẽ et casura nemo dubitibit
duecidere ⁊gre ipsi suã piũ cũ ingenti gaudio lactitias coc¬
rerunts Adera tie minus turbamiantiũ Itas paulatim nita¬
ra pinus. de rum a sũ cusura minitari. ꝑalloluit ꝓminuisi ontad¬

Expanded text:
consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci bitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus mona
Abbreviated transcription (Latin):
Ita eos & cũ uoluit stare conpulit. & cũ libuit ab ire ꝑmisit:
temdũ inuico quodam tẽplũ antiquissimũ diruiss&. & arborẽ
lpinũ quȩ fano erat ꝓxima ẽ& ad gressus excidert . tũ uero an¬
tistes lociillius. ceteraq: gentiliũ turba coepit obsistere.
Et cũ idem. illidũ tẽplũ euertit᷑ imperante dño qui euis¬
sent. succidi arborẽ ñ paciebant᷑ . Ille eos sedulo cõmonerẽ
nihil ẽẽ. religionis instipite. dm̃ potius cui seruiret
ips sequerent᷑. Arborẽ illã excidi oportere qͥa eĩc
daemoni dedicata Tum unus exhis. quierat audaci¬
orceteris. Si habes inquit aliquã deddotuo quẽ dicis
te colere fiduciã nos met ipsi succidimꝰ hanc arborẽ
turuentẽ excipe & si tecũ ẽ tuus ut dicis dñs euadis
Tũ ille intrepide confisus in dño facturũ se pollicet᷑¬
ł le uero ad istius modi c̃ditionẽ om̃is illa gentiliũ tͥba

Expanded text:
ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba
Abbreviated transcription (Latin):
puentiũ t arbe quidnẽ id c̃e ignarus piululit ese etiusue
dino quig eatoruẽ passiũ interuallũ erat ut difficile fuerit
dinosoere qͥed udere. tamen ge rusticã manũ ceruert et agn¬
pa neieior li nteamina corpori suꝑ iecta uolitarent ꝓ fanos
sacroficuorũ ritusagi credidit: Quia esset hace gallorõ rusti¬
cis consuetudo. simulaera diem̃onũ cuncido tecti uelaminti
misera ꝑ agrossuos cir eũ strre demtia eleuato ergo in aduert
sgno crucis uimperat turbac ñ moueriloco onusq & poner
sueo uero mirũ in modũ uideres miseros primũ uelut eren nugu¬
ss deuinde cũ primo mouere se sumo conamine nteittu
altia accedere ñ ualentes ridiculã in uertiginẽ rotabantur
donec uicti corporis onus deponunt. At toniti & sema inuicẽ
adspectantes. qͥđ nã sibi accidiss& taciti cogitabant. Sed cũ beatꝰ
ir conperiss& ex sequiarũ ẽe. illã frequentiã ñ sacrorũ. eleua¬
ta rursũ manu. dat eis ab eundi & tollenti corporis potestatẽ

Expanded text:
entium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
saxo suꝑ iecti montis cauato. receptacula sibi fecerat᷑. Discipuli uero
octoginta erant qui ad exemplũ beatimagistri instituebantur
Nemo ibi quicquã ꝓpriũ habebat. om̃a in medio c̃ferebant᷑: Non
emert aut uendere ut plerisq: monachis moris ẽ. quicquã licebat
Ar sibi exceptis scriptorib: nulla habebat᷑. Cui tamen operiminora¬
etas deputabat᷑ maioresorationi uacabant. Rarus cui quã extra cel¬
lulã suã egressus. nisi cũ ad locũ orationis conueniebant: cibũ unum
om̃s post horã ieiunii accipiebant . Vinũ nemo nouerat. nisi quẽ
nfirmitas coegisset. pleriq: camelorũ saris uestiebãt. mollior ibi
habitus ꝓcrimine erat . Qđ ea magis sit mirũ necesse est. qđ multi
inter eos nobiles habebant᷑. Qui longe abiter edocati adhanc se humi¬
litatẽ & pacientiã coegerant pluresa enbis¬
terio cupera sacerdotes:

Expanded text:
saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresqueterio cuperet sacerdotem?
Abbreviated transcription (Latin):
uero sũpto episcopatu. qualẽ se quantũq praestiterit. ñ ẽ. nr̃ae fa¬
cultatis e uoluere. Idem eñi constantissi me ꝑseuerabat . qͥ prius fue¬
rat. Eadem in corde eiꝰ humilitas. eadem inuestitu eiꝰ uilitas erat
Atq: ita plenus auctoritatis & gratue. implebat episcopii dignita¬
tẽ ut ñ tam̃ ꝓpositũ monachi uirtutẽq: de sereret. Aliquandiu ergo
adhaerenti ad aeccłam. cellula usus. ẽ: De in cũ iniqͥ etudinẽ freque¬
tantiũ ferre ñ possa. duob:fere extraciuitatẽ milib: monasteriũ
sibi statuit. Quilocus tã secretꝰ &remotus erat . ut heremi solitudinẽ
ñ desideraret. Ex uno eñi latere p̃cisa montis. excelsa rupe ãbiebatͥ
Reliquã planiciem. liger fluuius reducto paululũ sinu claustrat
una tantũ eademq: arta ad modũ uia. ad iripoterat. Ipse ex lignis. c̃¬
textã cellulã habebat. Multi quidẽ efratrib in eodem modo pleriq:

Expanded text:
uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae fauero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique
Abbreviated transcription (Latin):
spiscopatu lome uultu despicabilẽ uest ꝑ sordi du ilis me ade¬
formem Ita a populo sententiue
sanioris
haec illorũ inrisa dementia est . qui
inlustrẽ
uirẽ dũ uituperare cupiunt p̃dicabant. Nec uero aliud his fi¬
de anim ad ueriũ ẽ grauiter illũ lectione ꝓpohe tr est tissen un
nã cũ fortuitu lector cui legendi eodie officiũ erat inter clusus
apopulo defuisset tͥbatis ministris dũ expectat᷑ qui ñ aderat. unus
ecircũ stantib: sũpto psalterio quẽ primũ uersũ inuenit arripuit.
Psalmus aut̃ hic erat. Exore infantiũ & lactentiũ ꝑfecisti lauden
ꝑfecisti laudẽ ꝓpt̃ inimicos tuos. ut destruas in imicũ & defensorẽ
quolecto clamor populi tollitͥ. pars diuersa c̃fundit᷑. Atq ita habi¬
tũ ẽ. diuino nutu psalmũ hunc lectũ fuisse . ut testimoniũ operis sui
defensor audiret. Quia exore infantiũ atq: lactentiũ in martino
dñi laude ꝑfecta. & ostensus pariter &destructꝰ . ẽ. inimicus. lam

Expanded text:
piscopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his fade animaduersum est grauiter illum lectione prophetica tum notatum. nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum uersum inuenit, arripuit. psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam
Abbreviated transcription (Latin):
milil de uestẽ haberie media hicine quat ocito aspero Pin¬
hotiuerat adeo ut plerosq: uis algoris extingueret ob
habet in portã ams irensiũ ciuitatis pauperẽ nudũ: Quicum
p̃tereuntes ut suinsererent᷑ oraret . om̃sq: miserũ pnatteri¬
rent In tellex̃ uirdõ plenus sibi illũ aliis miseri cordiã ñ pres¬
tantib peseruari Quid tam̃ a geret nibil practer clamidem
qua indutus erat habebat lam eñ iruiqra in opus similet̃¬
sũpserat. Arrepto itaq: ferto quo accinctus erat mediã diuidit
paontũstei pauper tribuit : reliqua rursus induit᷑ Inter ea
de cir eustantib: ridere ñ mulli qr deformis ce &trun itus ha¬

Expanded text:
 haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus ha
Abbreviated transcription (Latin):
puluerẽ. Quo uisorustici. cũ se in telligerent diuino nutu obstupe¬
factos atq ꝑterritos. ne ep̃o repugnarent om̃s fere inihm̃ dñm
credider̃ Clamantes palã &c̃fitentes dm̃ martini colendum.
idola neglegenda quae sibi ad ẽẽ. ñ possent. Quid &iã in pago
eduorũ gestũ sit referã. Vbidũ tẽplũ itidem ẽuertera furens
gentiliũ rusticorũ in eũ inruit multitudo cũq: unus audacior

Expanded text:
puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupepuluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne ecrediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola negligenda, quae sibi adesse non possent. XV. Quid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ignis est operatus. ubi iussus est :¬
nuico aut̃ cuile ꝓsũ nom̃ est cũ idẽ tẽplũ opulentis simũ suꝑsti¬
tione religionis uoluiss& euertere . restitit ei multitudo gen¬
tiliũ ad eqͣ absq: in iuria sit repulsus Itaq: sec essit ad ꝓxima li
lbiq ꝑtriduũ cilicio tectus & cinere. ieiunans sẽꝑ atq orans
p̃cabat᷑ addñm. Vt quia tẽplũ illud euertere humananus noñ
potuissa uirtus illud diuina dirueret Tum subito ei duo angeli
postatisatq scutati Instar militiae caelestis se obtulerunt di¬
centes missos se ad ño ut rusticã multitudinẽ fugarent. prae si¬
dumq: martino ferrent. Nequis dũ tẽplũ dirueretur obsistere
redira& ergo & opus coeptũ de uotus impler&. Ita regressus adui¬
cũ in spectantib gentiliũ turbis & quiescentib: dũ ꝓfanã aedem
usq: ad fundam̃ta dirueret. aras om̃s atq: simul acra redegit in

Expanded text:
tum ignis est operatus, ubi iussus est. Itum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in
Abbreviated transcription (Latin):
egimnani ila multitudine gentiliũ fuit qͥ nim positione mor
desderatã. dñmihim relicto impietatis errore post doses nta
Et uere ante martinũ pauci ad modũ Immo pene nulli in
illis regionib: xp̃i nom̃ receperant. Qđ ad eo uirtutibus
illius exemploq: conualuit . ut iã ibi nullus locus sit qui
ñ aut aecclesiis frequentissimis aut monasteriis re¬
pletus Nã ubi fana destruxerat. statim ibi aut at¬
clesias aut monasteria construebat:
ec minorẽ subidem fere tẽpus. eodem in opere
uirtutib: edidit Nã cũ inuico quodã fano antiquis¬
simo & celeberrimo ignẽ in misisset. In ꝓximã immo
adhaerentẽ domũ agente uento flãmarũ globi
ferebant᷑ Qđ ubi martinus aduertit. rapido cursu
tertũ domus scandit obuium se aduenientib: flãmis
inferens Tũ uero in mirũ in modũ cerneres contrauim
uenti ignẽ retorqueri ut conpugnantiũ interse elem̃¬
torũ quidã conflictus uideret᷑ Ita uirtute martini ibi tan¬

Expanded text:
ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tan
Abbreviated transcription (Latin):
nos martini uirtutiũ uel materia uł testimoniũ fuit. Idem
tamen referre erat solitus se corpore exutũ ad tribunal iudi¬
cis ductũ deputandũq: obscuxlocis & uulgarib: turbis. tristẽ
Decepisse sententiã ⁊ũ ꝑduos angelos iudici fuis se sugges tum.
hune ẽt : pouo iuor tinus otipet tlta ꝑ cosdem angelos eĩ sũ reduci
emurtiuo redditu ut ueq̃ pristinis resteri an glos et si rluci

Expanded text:
nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pris
Abbreviated transcription (Latin):
macrentiũ fratrũ frequentabat᷑ officio Tũ martinus flens
& e iulans accurrit. tũ uero tota sc̃m sp̃m mente c̃cipiens egre¬
di cellulã in qua corpꝰ iacebat ceteros iub& Acforib obseratis.
suꝑ exan inata defuncti fratris mẽbra ꝓsternit᷑. Et cũ aliquan¬
erectus paululũ & inde functi ora defixus orationis suae ac mi¬
sericordiae dñi in trepidus expectabat euentũ. Uixq duarũ
ftre horarũ spatiũ intercesserat. uid& defunctũ paula tim
mẽbris om̃ib: cõmoueri. & laxatis in usũ uidendi palpitare. lu¬
minib: Tum uero magna ad dñm uoce conuersus gratias agens.
cellulã clamore conpleuerat. Quo audito qui ꝓforib adstiterant
statim iñruunt. Mirũ spectaculũ qđ uidebant uiuere. quẽ mor¬
tuũ reliqͥs¬
sent lta redditus uitae statim baptis¬
ma c̃secutus. plures post ea uix a inos. primꝙ. apu
ma c̃secutus.
plures post ea iuix̃ annos. primꝰq apud

Expanded text:
maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamerectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud
Abbreviated transcription (Latin):
magnarũ uirtutiũ uiro. hic aliquandud radicib uix̃ herbarũ quo
teport elleborũ uenenatũ ut ferunt gramen incibũ supsit. Sed
cũ uim ueneni in se crassantis uicina iã morte sensiss& imminens
periculũ oratione reppulit statimq: om̃is dolor fugatꝰ est: Nec
multo post cũ sc̃o hilario comperisset regis penitentia potestatẽ
indultã fuisse redeundi. romȩ ei tẽptauit occurrere ꝓfectusq
um iã hilarius praeterisset ita eũ . ẽ. uestigiis Iad urbẽ¬
i ꝓsecutus cũq ab eo gratissime fuisset suscept̾. haut̃ longe sibi
ab oppit do monasteriũ collocauit. Quo tẽ pr̃ se ei quidã caticu¬
minus iunx̃ cupiens scĩssimi uiri institiu disciplinis. paucis guip¬
pe interpositis dieb languore correptꝰ uifebriũ laborabat:
Actũ martinus forte discesserat. & cũ ꝑ triduũ defuis set regres¬
sus ex animȩ corp̾ inuenit lta subita mors fuerat. ut absq bap¬
tismate humanis reb: excederet. Corpus inmedio positũ tristi

Expanded text:
magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi
Abbreviated transcription (Latin):
oe eu panti dtequ illie segnis animus recreaturo: acsipar¬
tõ a moe uitatis paradisi se oc cupasse gratuteirs sepa
stud igitur coe nobiũ inomnioꝵe ꝑfectũ: oniniq ex parte
cai soler cia stabilitũ cogitabat parisius in urbe fabri¬
care ⁊xinodo lium Sed excellentiore ẽsilio do  aspi¬
rante comcepto coepit indomũ sua quã ineade urbe
nuliere regis ꝑceperat: uirginũ xp̃i aedificare domi¬
cilie It quo ope diumultũ que instantissirie desud ano
dug aue tandem sc̃a rũ uirginũ estruxit ases ite fadan¬

Expanded text:
occupant: sicque illic segnis animus recreatur, ac si paroccupant: sicque illic segnis animus recreatur, ac si partem amoenitatis paradisi se occupasse gratuletur. 17. Istum igitur coenobium in omni opere perfectum omnique ex parte cum sollertia stabilitum, cogitabat Parisius in urbe fabricare exinodochium; sed, excellentiore consilio, Deo inspirante, concepto, coepit in domum suam, quam in eadem urbe ex munere regis perceperat, virginum Christi aedificare domicilium. In quo opere diu multumque instantissime desudans, dignum tandem sanctarum virginum construxit a
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝓpriũ uindicat: sed ut inactibus legitur a postolorũ
suns oenino omnia omnibi cõmunia. Qui locus tãfertils
taqi iocundus exsistit: ut cũ quis ibidem diuerterit inter
pomorũ nemora ahor torũ amoe nutate uirentia in hac ci
libeat ꝓtinus prorũ pere uerba Quãbonae domustuae
iacob: & quã pulchta tab naculatua is rahel Tã quã
nemora obũbrantia: et quã caedri iuxta aquas & quas
paradisus suꝑ flum̃. De talib nẽpe ꝑsalomonẽ dicitur
Flabitacula iustorã benedicent᷑. Est aũt idem coenobũ
haut ꝓeul alemo ueca urbe sitũ sex curcit᷑ milibus ad plar¬
go distars meridianam. Ambit᷑ uero in spherion dru
stocdindem lapideo sed fossatũ sepemunitu decem fere¬
stadiorũ babens spaciũ incircuitu. Ex uno quide te
laiteres rsnit̾ optimo flumine suꝑquẽ mons excelsas
suacaoptus ac prupta ualde emine trupes.gns ne celt
spaciõ inonasteru arbustadiuersi generis pomifera

Expanded text:
quam proprium vindicat, sed, ut in actibus legitur apostolorum, quam proprium vindicat, sed, ut in actibus legitur apostolorum, sunt omnino omnia omnibus communia. Qui locus tam fertilis tamque iocundus existit, ut cum quis ibidem diverterit, inter pomorum nemora et hortorum amoenitate virentia in hac ei libeat protinus prorumpere verba: Quam bonae domus tuae, Iacob, et quam pulchra tabernacula tua, Israel! Tamquam nemora obumbrantia et tamquam caedri iuxta aquas et quasi paradisus super flumen. De talibus nempe per Salomonem dicitur: Habitacula iustorum benedicentur. Est autem idem coenobium haut procul a Lemovecas urbe situm, sex circiter milibus ad plagam distans meridianam; ambitur vero in spheria muro, non quidem lapideo, sed fossatum sepe munitustadiorum habens spatium in circuitu, ex uno quidem latere munitur optimo flumine, super quem mons excelsus silva opertus ac praerupta valde eminet rupes: omne autem spatium monasterii arbusta diversi generis pomifera
Abbreviated transcription (Latin):
gratuituei apotentatibus largitũ esset: cuncta p̃dicto
loco destinaret. Videres plaustra uehere onera copiosa
uas cula utiq usibus necessaria: aerea simul etligne .a.
Vestimta etiam etlectuaria aclinte amina mensalia:
aec non et uolumina sacrarũ scripturarũ quã pluria
sed & om̃ia quae erant monasterii usibus necessaria intantũ
ut praui quiq ingenti ex hoc succenderentur inuidia. Cogi¬
tabat enĩ et ipse demum eodem se mancipare monasterio:
Misi eũ alio in locodĩ obligasset dispensatio.XUI.
Duo in loco ipse quoq accessi: et tantã sacrae regulae obser¬
uantiam uidi: ut pene singularis sic uita eis dem monachis
pceteris galliae monasteriis. Est aut̃ congregatio etiam
nunc magna diuersis gratiarũ floribus &nata. Habent᷑
ibi &artifices plurim idiuersis artibus periti: qui xp̃i tunore
perfecti: semꝑ ad oboedientiã sunt parata. Nullus ibi quic¬

Expanded text:
gratuitu ei a potentibus largitum esset, cuncta praedicto gratuitu ei a potentibus largitum esset, cuncta praedicto loco distinaret. Videres plaustra vehere onera copiosa, vascula utique usibus necessaria, aerea simul et lignea, vestimenta etiam et lectuaria ac linteamina mensalia necnon et volumina sacrarum scripturarum quam plurima, sed et omnia quae erant monasterii usibus necessaria, in tantum ut pravi quique ingenti ex hoc succenderentur invidia. Cogitabat enim et ipse demum eodem se mancipare monasterio, nisi eum Dei alio obligasset dispensatio. 16. Quo in loco ipse quoque accessi et tantam sacrae regulae observantiam vidi, ut paene singularis sit vita eisdem monachis prae ceteris Galliae monasteriis. Est autem congregatio etiam nunc magna diversis gratiarum floribus ornata; habentur ibi et artifices plurimi diversis artibus periti, qui Christi timore perfecti semper ad oboedientiam sunt parati. Nullus ibi quic
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentaretur metalus. Nesciebant et̃ praediũ esse eligio
ẽcessũ. toto nisuatq conatu ꝑtriduũ uel qua triduam
labori insistentes: N ulla poterant dõ id p̃pediente arte
ꝓficere : usq quo abeligio p̃ueniens nuntius opusceptũ
int̃ciperet: idque eiꝰ dominio reuocaret. Moxergo ut
hoc nuntiatũ est: cunctis loci illius accolis exultantibus
etopus ꝑfectũ ÷ et eiꝰ dicioni cõmissũ. Quo in loco primũ acpotis¬
simum uirorũdĩ construxit monasteriũ: ubi etiã ab bate
constituto multos exsius uernaculis mancipauit. Plures
quo que exdiuersis ꝓuincus usq ad centenariũ: quẽ quin¬
qua genarius suꝑ greditur numerus: monachos c̃gregauit
reditus et iã t̃rae qui affluenter sufficere possent delegauit
Ipse uero tanta sedeuotione: tantoq amore eodem loco
diffudit: ut quicquid habere potuisset quic quid regi au¬
feret: quicquid digne aliquid conparare: quicquid etiã

Expanded text:
praesentaretur metallus, – nesciebant enim praedium esse Eligio praesentaretur metallus, – nesciebant enim praedium esse Eligio concessum – toto nisu atque conatu per triduum vel quatriduum laboris insistentes, nulla poterant, Deo id praepediente, arte proficere, usquequo ab Eligio praeveniens nuntius opus coeptum interciperet idemque eius dominio revocaret. Mox ergo ut hoc nuntiatum est, cunctis loci illius accolis exultantibus, et opus perfectum est et eius dicioni commissum. Quo in loco primum ac potissimum virorum Dei construxit monasterium; ubi etiam, abbate constituto, multos ex suis vernaculis inancipavit, plures quoque ex diversis provinciis usque ad centenarium, quem quinquagenarius supergreditur numerus, monachos congregavit, reditus etiam terrae, qui affluenter sufficere possint, delegavit. Ipse vero tanta se devotione tantoque amore eodem loco diffudit, ut quicquid habere potuisset, quicquid regi auferre, quicquid digne aliquid conparare, quicquid etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bens eligu se creta peteret consiliabula Nãquicquid cidẽ
eligues postulas set: absqi ulla dilatione impetrabat quio¬
quid uero adipisci potuisset: in elemosinis egentiũ: inp¬
tia captiuorũ in remedia debiliũ expendebat . Vnde
&ip se pͥn ceps libentis sime praestabat : quod sciebat non
uni sed pluribus prodesse.
Lura oue ceno: eogno tunante sollẽnia co: dicens. Hancmibi
dũe mirer seren̾ita stua ccedat quo pos sim ibi& anhr ettibi
scalam constr uere: ꝑquã mercamur ad celestia regna
uat an conscendere. Quã eiꝰ petitionẽ libenter rex si csole¬
bat annuit et quod poposcerat si ne mora dato p̃cepto ẽcessit
trat enĩ tẽ pus quo census publicus ex eodem pago regi des¬
auro exigebatur inserendus. Sed cu omnis census in unci
collectus regipara retur ferendus : ac uellet domesticus¬
si mul & monetarius ad huc aurũ ipsũ fornacis coctionẽ
purgare: ut uxta ritũ purissimus acrutilus aulae regis

Expanded text:
hens, Eligii secreta peteret conciliabula; nam quidquid eidem hens, Eligii secreta peteret conciliabula; nam quidquid eidem Eligius postulasset, absque ulla dilatione impetrabat, quidquid vero adipisci potuisset, in eleemosynas egentium, in pretia captivorum, in remedia debilium expendebat, un e et ipse princeps libentissime praestabat quod sciebat non uni, sed pluribus prodesse. Lemovicino cognominante Solemniacodicens: Hanc mihi, Domine mi rex, serenitas tua concedat, quo possim ibi et mihi et tibi scalam construere, per quam mereamur ad coelestia regna uterque conscendere. Quam ejus petitionem libenter rex sicut solebat annuit, et quod poposcerat sine mora dato praecepto concessit. Erat enim tempus quo census publicus ex eodem pago regis thesauro exigebatur inferendus, sed cum omnis census in unum collectus regi pararetur ferendus, ac simul et monetarius adhuc aurum ipsum fornacis coctionem purgare, ut iuxta ritum purissimus ac rutilus aulae regis
Abbreviated transcription (Latin):
incidunt intẽptationẽ & laque ũdiaboli. Et haec iugiter
considerans: faciebat sibi amicos demamona iniquitatis:
qui se reciperent in aet̾na tab̵ nacula. At que ita satagebat:
ut cũ haec omnia faceret: ostentationẽ penitus fugereo.
Nein hoc saeculo laudes humanassuo ꝓoꝑe reciper et. Nãnũ quã
ꝓ excellentia sua est inflatus insuꝑbiam. Nũ quam
conser uos suos ad dictafronte contẽpsit. S ed cunctis
ipse amabilis: principes diligebat ut fratres uenera¬
batur ut dominos Eorũ etiã ministros : ac uniuersũ
salatu ordinẽ quoregalis frequentat᷑ ambitio conccedis¬
sumo sibi caritatis c̃glutinauerat uinculo Ix IIII.¬
Por rorex dagobertus torrens: pulcher et in crtus
iterut nullus ei similis fuerit in cunctis retro francor
regibus : intantũ diligebat eũ ut frequenter cateruas
principũ optimatũ quoqi etducũ atq epis coporũ sesubtra¬

Expanded text:
incidunt in tentationem et laqueum diaboli . Et haec jugiter incidunt in tentationem et laqueum diaboli . Et haec jugiter considerans faciebat sibi amicos de mammona iniquitatis, qui se reciperent aeterna in tabernacula; atque ita satagebat, ut cum haec omnia faceret, ostentationem penitus fugeret, ne in hoc saeculo laudes humanas suo pro opere reciperet; nam nunquam pro excellentia sua est elatus in superbiam, nunquam servos suos obducta fronte contempsit; sed cunctis ipse amabilis, principes diligebat ut fratres, venerabatur ut dominos, eorum etiam ministros, ac universum Palatii ordinem, quos regalis frequentatur ambitio, concordissimo sibi charitatis conglutinaverat vinculo. CAPita ut nullus ei similis fuerit in cunctis retro Francorum regibus, in tantum diligebat eum, ut frequenter catervis principum, optimatum quoque, et ducum atque episcoporum se subtra