comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ordo diuinę seruitutis exi-¬
git. priꝰ ipsi debent fieri sa-¬
crificiũ. ꝑ cor scilic& contritũ
& humiliatũ. Alioqͥn cauen¬
dũ est. ne tali cuilib& dicat᷑.
Dilectꝰ ms̃ in domo mea ma.¬
lũ oꝑatꝰ ẽ. Nunqͥd carnes
sc̃ȩ̃ mundabunt eũ : et itẽ.
In t̾ra scõꝵ iniq gessit : non
Quare calce abicitis uictimã
meã : Qđ tunc fit: cũ negli¬
gent̃ dñicȩ m̃sȩ ministrat᷑.
dicens ministris. Vos c̃tẽmi.¬
tis m̃sã meã: & ego dabo uos
in contẽptũ. Q itẽ alias uo.¬
cat cos pͥncipes sodomorum.
Quo mͥ inqͥt mnultitudinẽ
quęsiuit hȩc de manib ur̃is:
Non afferatis ultͣ sacrifitiũ
frustra. Incensũ ab omina.¬
cio ẽ.mͥ. Neomeniã & sabba-¬
tũ &e festiuitates alias. ñ ferã.

Expanded text:
sicut ordo divinae servitutis exisicut ordo divinae servitutis exigit, prius ipsi deberent fieri sacrificium, per cor scilicet contritum et humiliatum. Alioquin cavendum est, ne tali cuilibet dicatur: Dilectus meus in domo mea malum operatus est: nunquid carnes sanctae mundabunt eum? Et item: In terra sanctorum inique gessit, non Quare calce abjicitis victimam meam? Quod tunc fit cum negligenter Dominicae mensae ministratur. dicens ministris: Vos contemnitis mensam meam, et ego dabo vos in contemptum . Et item alias vocat eos principes Sodomorum: Quo mihi, inquit, multitudinem quaesivit hoc de manibus vestris? Non afferatis ultra sacrificium frustra. Incensum abominatio est mihi. Neomeniam et Sabbatum, et festivitates ali
Abbreviated transcription (Latin):
dñs cos ꝑ sem&e ipsũ climinaũ: ⁊
sed in magna dispensationẽ.
& ingenti ipsius rei inculeaci¬
one ꝑ se ipsũ negotiatores eie.¬
cit de tẽplo: & ñ solũ alios
sed etiã ipsos qͥ colũbas ad usũ
holocausti uendebant abscedẽ
ligens aut reqͥrens di. & scri-¬
ptura dic̃. Acceptꝰ ẽ. regi mi.¬
nist̾ intelligens. Nã si qͥ uerbũ
ociosũ in quadruuio loqͥt᷑. in
die iuditii rationẽ reddet:
quanto magis qͥ in ipso dĩ tẽplo
scurrilitates eciã aut detra¬
ctiones cornicat᷑. Cũ uidissõe
moyses ignẽ : defecer̃ ei u̾ba.
nec audebat respicere. Ec
certe maior maiestas hic quã
illic: cũ ibidẽ sit habitacio dĩ
& paradisus ubi audiantur
archana uerba quę̧ ñ licoe
homini loqͥ idest illi cui dicit᷑.
cũ sit int̾ uos relus & c̃tendio.
nonne homines escis: uł qui
ñ refrenat linguã suã. sed
sedens loquit᷑ aduersus frẽm
suũ. Uidemꝰ qͦscdã qͥ diuinũ
mysteriũ frequentant : sed

Expanded text:
nus eos per semetipsum eliminauit, sed in magna dispensatione, & ingenti ipsius rei inculcatione per seipsum negociatores eiecit de templo, & non solum alios, sed etiam ipsos, qui columbas ad vsum holocausti vendebant, abscederligens, aut requirēs Deum. Et Scriptura ait, Acceptus est Regi minister inteotiosum in quadrivio loquitur, in die judicii rationem reddet, quanto magis qui in ipso Dei templo scurrilitates etiam aut detractiones cornicantur? Cum vidisset Moyses ignem, defecerunt ei verba, nec audebat respicere. Et certe major majestas hic, quam illic; cum ibidem sit habitatio Dei et paradisus ubi audiantur arcana verba, quae non licet homini loqui, id est, illis quibus dicitur: Cum sint inter vos zelus et contentio, nonne homines estis? Vel qui non refrenat linguam suam, sed sedens loquitur adversus fratrem suum. Videmus quosdam qui divinum mysterium frequentant, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ne : & sc̃s prodatur in oꝑe
heo demeris diaconus. cum
prae humore capitis deci¬
dentibus cataractis. oculo¬
rum aditus haberet per
quatcuor annos grauiter
obseratos : uenit ad cel¬
lulam condatensem: in
qua uir beatus transiit
Prostratusq ad eius lectu
lis madefecit terram fle¬
tibus: tepuitq suspiriis
eius uenerabile lignũ can¬
celli. Lucescente autem
die : reseratis cataractis
luminum. lumen uidere
ꝓmeruit. Quid unquam
tale fecere cum ferramen¬
tis medici: cum plus nego¬
cium doloris exerant quã
medelae : cum distentum
transfixumq spiculis ocu¬
lum prius mortistorm̃ta
figurent. quam lumen a pe¬
riant: In quo si cautela
fefellerit : aeternã misero¬
praeparant coecitatem.
Huc autem beato confes¬
sori uoluntas ferram̃tum
est : & sola uirtus unguen¬
tum. sXX
N QUA CELLULA cum
DESIDERIUS IN ER¬
guminus ex aruerno ue¬
niens nocte in tegra deba¬
cto. cepit declamare
quod eum beatus marti¬
nus incenderet: Inhis
uocibus euomens purulen¬

Expanded text:
et sanctus prodatur in opere. Theudomeris diac. cum prae umore capitis, decedentibus cataractis, oculorum aditus haberet per quattuor annos graviter obseratos, venit ad cellulam Condatinsim, in qua vir beatus transiit. Prostratusque ad eius lectullis madefecit terram fletibus, tepuitque suspiriis eius venerabile lignum cancelli; luciscente autem die, reseratis cataractis luminum, lumen videre promeruit. Quid umquam tale fecere cum ferramentis medici, cum plus negotium doloris exserant, quam medellae, cum, distentum transfixumque spiculis oculum, prius mortis tormenta figurant, quam lumen aperiant? In quo si cautela fefellerit, aeternam miseropraeparat caecitatem. Huic autem beato confessori voluntas ferramentum est, et sola virtus unguentum. 20. In qua cellula cum Desiderius inerguminus, ex Arverno veniens, nocte integra debacto, coepit declamare, quod eum beatus Martinus incenderet. In his vocibus evomens purulen
Abbreviated transcription (Latin):
Quod non aliter senti¬
endum .ẽ: nisi quia
beati antistitis obtentu :
dominicae maiestatis
praesentiã meruisset.
ut haec deinceps a geret
Quodam autẽ tẽpore.
Scelebratis in eius ho¬
nore uigiliis. cum archi¬
prbt loci eulalius. cleri¬
cos conuiuio inuitasset
edatius uero alius prbt.
uiduis ac pauperibus
reliquis edulium prae¬
pararet. & unipis ces
de essent. alteri uinum
bonum: commonitus
piscator quidam per
uisum a uirgine est ut
archi prbo piscium copiã
deferret Surrexitq
electulo: inuenitq
immanem esocem in la¬
pso suo. Quem ubi ius¬
sus fuit exhibuit. Eda¬
tio autem prbo appa¬
ruit similiter per uisũ
dicens. Vade & sub
una arbore atrii inueni¬
es unum triantẽ. Ipsum
donans uinum dignum
epulis pauperum cõpa¬
rabis At ille nulli quȩ
uiderat narrauit: Abut.
inquisiuitq & reperit :
coemptumq uinum. pau¬
peres xp̃i refecitꝰ Sicq
uirtus uirginis utriq
apparens : de speciebus
quae minus erant utrũq:
locupletauit

Expanded text:
Quod non aliter sentiQuod non aliter sentiendum est, nisi quia beati Antidominicae maiestatis praesentiam meruisset, ut haec deinceps ageret. Quodam autem tempore celebratis in eius honore vigiliis, cum archipresbiter loci Eulalius clericos convivio invitasset, Edatius vero alius presbiter viduis ac pauperibus reliquis aedulium praepararet, et uni pisces deessent, alteri vinum bonum, commonitus piscator quidam per visum a virgine est, ut archipresbitero piscium copiam deferret. Surrexitque e lectulo, invenitque inmanem esocem in lapsum suum, quem ubi iussus fuit exhibuit. Edatio autem presbitero apparuit similiter per visum, dicens: 'Vade, et sub una arbore atrii invenies unum triantem; ipsum donans, vinum dignum aepulis pauperum conparabis'. At ille nulli quae viderat narravit; abiit, inquesivit et repperit; coemptumque vinum, pauperes Christi refecit. Sicque virtus virginis utrique apparens, de speciebus, quae minus erant, utrumque locoplantavit
Abbreviated transcription (Latin):
paratu appropinquan.
Respondit unus qui pri¬
or accesserat : quia se
natores aruerni ueniuñ
in occur sum tui. Cuille
Non.ẽ. meum inquit :¬
ut cum hac iactantia
ingrediar urbem eor̃
Et confestim recorto
retrorsum a selli freno
uiam qua uenerat re¬
gredi coepit: Atilli
consequentes eũ suppli¬
citer dep̃cabantur ut
ad urbem accederet :
dicentes Audiuimus
famam scĩtatis tuae
Multi enim sunt infir¬
mi. quos te oporteat
uisitare Cumq obti¬
nere non possent : im¬
positis manib: super in¬
firmos qui adueneranT¬
sanitati restituit : & ad
uicum arcthonensem
regressus. ẽ. Extat
nune in hoc loco cancel¬
lus : in quo sẽs dicitur
stetisse : Post haec acce¬
dens adtumulum uir¬
ginis : ait. Gaude nunc
uitadiana soror beatissi¬
ma. Post triduũ enim
maiestati dominicae
praesentaberis. Et
discessit abeo loco
Post haec multis per
uisum uirgo ostensa. ẽ.
& beneficia petita prȩ¬
buit : & diem obitus sui
in quo commnemoratio
eius celebraretur edixit

Expanded text:
paratu appropinquant? paratu appropinquant? Respondit unus qui prior accessenatores Arverni veniunt in occursum tui'. Cui ille: 'Non est meum', inquid, 'ut cum hac iactantia ingrediar urbem eorum'. Et confestim retorto retrorsum aselli freno, viam qua venerat regredi coepit. At illi consequentes eum, suppliciter deprecabantur, ut ad urbem accederet, dicentes, quia: 'Audivimus famam sanctitatis tuae. Multi enim sunt infirmi, quos te oporteat visitare'. Cumque obtenere non possent, inpositis manibus super infirmos qui adsanitati restituit, et ad vicum Arthonensem regressus est. Exstat nunc in hoc loco cancellus, in quo Sanctus dicitur stetisse. Post haec accedens ad tumulum Virginis, ait: Gaude nunc, Vitalina soror beatissima; post triduum enim majestati dominicae praesentaberis. Et discessit ab eo loco. Posthaec multis per visum Virgo ostensa est, et beneficia petita praebuit, et diem obitus sui in quo commemoratio ejus celebraretur edixit.
Abbreviated transcription (Latin):
rem mundi passum
nouimus. aquis ablus
caput . Recedens au¬
tem beatus confessor
atumulo uirginis : ait
suis Vae nobis qui in
hoc mundo uersamur.
Si haec uirgo xp̃i sacra¬
ta hinc offendiculum
meruit quod sexta fe¬
ria abluit caput:
quid nos faciemus quos
quotidie fallax scłm
peccare persũadet .
Multa enim in eo uico
uir beatus operatus
est. quae insequi longũ
putaui. Egressus au¬
tem uirdĩ ab artonen¬
se uico: adurbem ar¬
uernam gressum dire¬
xit. Audientes autẽ
senatores urbis qui tune
in loco illo nobilitatis
romanae stemmate re¬
fulgebant. quod scilicet
uir sc̃s appropinqua.¬
ret urbi : egressi sunt
in occursum eius cum¬
a equitib & carrucis. cũ
curribus atq redis.
At ille a sello imposi¬
tus super stratũ uilissi¬
mum residens. cum ad¬
uenisset in cacumine
montis belenatensis de
quo. uici rigomagensis
positio contẽplatur:
uidit hos cum his pompis
ad se accedere. Dixitq
Quid sibi uolunt hu.
qui nobis. cum hoc ap¬

Expanded text:
rem mundi passum rem mundi passum novimus, aquis ablui caput. Recedens autem beatus Confessor a tumulo Virginis, ait suis: Vae nobis qui in hoc mundo versamur! si haec virgo Christo sacrata hinc offendiculum meruit, quod sexta feria abluit caput, quid nos faciemus quos quotidie 898 fallax saeculum peccare persuadet? Multa etiam in eo vico vir beatus operatus est, quae insequi longum putavi. Egressus autem vir Dei ab Arthonensi vico, ad urbem Arvernam gressum direxit. Audientes autem senatores urbis, qui tunc in loco illo nobilitatis Romanae stemmate refulgebant, quod scilicet vir sanctus appropinquaret urbi, egressi sunt in occursum ejus cum equitibus et carrucis, cum curribus atque rhedis: at ille asello impositus, super stratum vilissimum residens, cum advenisset in cacumen montis Belenatensis, de quo vici Ricomagensis positio contemplatur, vidit hos cum his pompis ad se accedere, dixitque: Quid sibi volunt hi, qui nobis cum hoc ap
Abbreviated transcription (Latin):
manis ep̃is adurbẽ
turonicam transmis¬
sum. primũq: turo¬
nicis pontificem datũ:
fama ferente cogno¬
uimus Ad cuius tu¬
mulum beatus MIA¬
TINUS cum adora¬
tionem uenisset : post
effusas preces dicto
etiam capitello. ait
Benedic inquit michi
uir dĩ. Haec eo dicente:
uox ad eum delapsa
auditur. dicens Tu
enim deprecor benedi¬
cas michi serue dñi
Et data iterum ora¬
tione discessit. Ad¬
mirabantur autem
qui aderant eo tem¬
pore : & dicebant eũ
habitare tunc inAR¬
TINo. qui quondã
lazarum uocauit
arthonam aruernen¬
sem uicum. referre sae¬
pius senes uiros audiui
Vitaliana quaedam
religiosa. in hoc loco
quiescit: Ad cuius be¬
atus ARTINUS
tumulum ueniens
dedit salutationem
Et illa ut sibi digna¬
retur benedicere fla¬
gitauit. P ost quam
autẽ expleuerunt ora¬
tionem. Conuersus uir
beatus. dic ait sanctis¬
sima uirgo. si iam dñi
praesentiam meruisti
Quae ait. Restitit
michi una causa : quȩ
facilis insaeculo uide¬
batur. Sexta enim
feria qua redempto¬

Expanded text:
manis episcopis ad urbem Turonicam transmissum, primumque Turonicis pontificem datum, fama ferente cognovimus . Ad cujus tumulum beatus Martinus cum ad orationem venisset, post effusas preces, dicto etiam capitello, ait: Benedic, inquit, mihi vir Dei. Haec eo dicente, vox ad eum delapsa auditur, dicens: Te etiam deprecor benedicas mihi, serve Domini. Et data iterum oratione discessit. Admirabantur autem qui aderant eo tempore, et dicebant eum habitare tunc in Martino, qui quondam Lazarum vocavit Arthionam Arvernensem vicum referre saepius senes viros audivi . Vitalina quaedam religiosa in hoc loco quiescit, ad cujus beatus Martinus tumulum veniens, dedit salutationem. Et illa ut sibi dignaretur benedicere flagitavit. Postquam autem expleverunt orationem, conversus vir beatus: Dic, ait, sanctissima virgo, si jam Domini praesentiam meruisti? Quae ait: Restitit mihi una causa, quae facilis in saeculo videbatur. Sexta enim feria, qua Redempto
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. Triantem
illũ quem pauperes
requirebant periuraui :¬
& idõ me praesens uin¬
dicta flagellat. Sed
rogo : ut eum accipien¬
tes. reddatis matriculȩ
Quo reddito: statim
amisit sp̃m. O infelix.
qui sic ab iniqua cupi¬
ditate praeuentus pe¬
riit : ut & lucrũ uitae
perderet: nec damna
adeptae pecuniae pos¬
sideret .. Sed adquid
non mortalia pectora
cogis. Execranda cupi¬
ditas: Quae inuida
quondã uiduae duob
minutis caeleste regnũ
mercanti fueras : hunc
perunum triantem
ad ima praecipitas
Et quae iudam appen¬
disti laqueo inmagistri
pretio: hunc ꝑ paruũ
nummisia demergis
in gartarum. Satis er¬
go haec ad comprimen¬
dam malorum teme¬
ritadem dicta suffici

Expanded text:
respondit: Triantem respondit: Triantem illum quem pauperes requirebant, perjuravi, et ideo me praesens vindicta flagellat: sed rogo ut eum accipientes reddatis matriculae. Quo reddito, statim emisit spiritum. O infelix , qui sic ab iniqua cupiditate praeventus periit, ut et lucrum vitae perderet, nec damna adeptae pecuniae possideret. Sed ad quid non mortalia pectora cogit exsecranda cupiditas? Quae invida quondam viduae duobus minutis coeleste regnum mercanti fueras, modo hunc per unum triantem ad ima praecipitas. Et quae Judam appendisti laqueo in Magistri pretio, hunc per parvum numisma demergis in tartara. Satis ergo haec ad comprimendam malorum temeritatem dicta suffici
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s suo benefici o de deuo¬
torum elemosinis pas¬
cit. quotidie a fidelib
necessaria tribuant᷑ :
consuetudinem bene¬
dicti pauꝑes habeñ:
ut cum multi ex his
per loca discesserint.
custodem inibi derelin¬
quant. qui quod fuerit
oblatum accipiat
Quidam ergo deuotus:
unum triantẽ merce¬
dis intuitu detulit
Quem custos loci colle¬
ctum : fratribus occul¬
tare non metuit. Con¬
uenientes autẽ pauꝑes
ad sextam: sciscitati
sunt ante dictũ cus todẽ
quid sibi beatus pastor
solita pietate respici¬
ens transmisisset. Au¬
dierant enim : ibidem
aliquid fuisse largitũ
Qui ait cũ sacramento
Perhunc locum scm
& uirtutes domni mar¬
tiNi.: quia hic ampli¬
us non uenit quã unus
argenteus. Nec dum
enim uerba compleue¬
rat. sed ad huc sermo¬
in ore pendebat : sta¬
tim tremens corruit
interrã. Suoq: lectulo
aliorum manibus red¬
ditus : coepit grauiter
singultare. Interro¬
gatus autẽ acircum¬
stantibus quid sibi esset:

Expanded text:
Sanctus suo beneficio de devoSanctus suo beneficio de devotorum eleemosynis pascit quotidie a fidelibus necessaria tribuantur, consuetudinem benedicti pauperes habent, ut cum multi ex his per loca discesserint, custodem inibi derelinquant, qui quod fuerit oblatum accipiat. Quidam ergo 1028 devotus unum triantem mercedis intuitu detulit, quem custos loci collectum fratribus occultare non metuit. Convenientes autem pauperes ad sextam, sciscitati sunt antedictum custodem quid sibi beatus pastor solita pietate respiciens transmisisset, audierant enim ibidem aliquid fuisse largitum. Qui ait cum sacramento: Per hunc sanctum locum, et virtutes domni Martini, quia hic amplius non venit, quam unus argenteus. Necdum enim verba compleverat, sed adhuc in ore sermo pendebat, cum statim tremens corruit in terram, suoque lectulo aliorum manibus redditus, coepit graviter singultire. Interrogatus autem a circumstantibus quid sibi esset,
Abbreviated transcription (Latin):
conficebit᷑ dictum
IMILICONDIRIONE
BEXTUS CONFESSOR
in rebus sibi iniuste abla¬
tis apparuit: Eustho¬
chius quidam. cum
plerunq contra iusti¬
tiam scm̃ eufronium
ep̃m de hereditate bau¬
dulsi cognati sui pul¬
saret : qui heredem
basilicam scĩ martini
instituerat: commotꝰs
ab eo per assiduas in¬
iurias beatus pontifex.
aliquid ei de rebus illis
reddidit. Portante au-¬
tem illo hoc ad domũ
suã : ꝓtinus filius eiur
unicus infebrem coriit.
grauiter ex uestuans.
expirauit. Cui tam
praesens fuit mortis
occursus: quã uelocit᷑
pater eius de rebus sibi
non debitis effectus . ẽ.
dominus. Qui in exem¬
plum giezi possedit au¬
rum & argentũ : sed
quod illi erat precio¬
osius adquisiuit ani¬
mae lepram. Amisit
& filium : nec unquã
meruit deinceps aliũ
Super alaũ ult io diui¬
na processerit. qui in scã
porticu periurauerit :
ad comprimendã per¬
fidorum audaciam.
non silebo. Cum ad
matriculam illã quã

Expanded text:
confitebitur dictum. confitebitur dictum. Simili conditione beatus confessor in rebus sibi iniuste ablatis apparuit. Eustochius quidam cum plerumque contra iustitiam sanctum Eufronium episcopum de hereditate Baudulfi cognati sui pulsaret, qui heredem basilicam sancti Martini instituerat, commotus ab eo per assiduas iniurias beatus poaliquid ei de rebus illis reddidit. Portante autem illo hoc ad domum suam, protinus filius ejus unicus in febrem corruit, graviter exaestuans, exspiravit. Cui tam praesens fuit mortis occursus, quam velociter pater ejus de rebus sibi non debitis effectus est dominus. Qui in exemplum Giezi possedit aurum, et argentum, sed, quod illi erat pretiosius, acquisita animae lepra, amisit et filium: nec unquam meruit deinceps alium super alium ultio divina processerit, qui in sancta porticu perjuraverat, ad comprimendam perfidorum audaciam non silebo. Cum ad matraculam illam quam
Abbreviated transcription (Latin):
nibus ultro transfodiunT
Tamen stabularii iram
dĩ intelligentes: paucos
extra terminum loci
quos assequi potueruñ
expellunt. sanosq recipi¬
unt: nunciantes regi.rem
illam iniustissime retine¬
ri: & idõ haec fuissent
perpessi : addentes.
Dimitte eam : & erit
pax tibi. Qui furore
repletus: sic dixisse fer¬
tur. Siue iuste siue in¬
iuste retineatur : reg¬
nante me hoc basilica
non habebit. Qui ꝓtinus
diuina iussione transi¬
tum accipiens : requi¬
euit. Adueniente autẽ
gloriosissimo sigeberto
rege in eius regnum : ad
suggestionem beati eufro¬
nu ep̃i. hoc indominio
scĩ martini restituit
Quod usq hodie ab eius
basilica possidetur
Audite haec om̃s potes¬
tatem habentes : Sic
uestite alios. ut alios non
spolietis. Hoc adiungite
ur̃is diuitiis: unde dam¬
num non inferatis eccłiis.
Vindex.ẽ. enim ds̃ uelo¬
citer seruorum suorũ
Et idõ monemus : ut qͦi
haec de potestatibus le¬
gerit: non irascatur
Namsi irascitur : de se

Expanded text:
nibus ultro transfodiuntur. nibus ultro transfodiuntur. Tamen stabularii iram Dei intellegentes, paucos extra terminum loci, quos adsequi potuerunt, expellunt sanosque recipiunt, nuntiantes regi, rem illam iniustissime reteneri, et ideo haec fuissent perpessi, addentes: 'Dimitte eam, et erit pax tibi'. Qui furore repletus sic dixisse fertur: 'Sive iuste sive iniuste redebeatur; regnante me, hoc basilica non habebit'. Qui protinus divina iussione transitum accipiens, requievit. Adveniente autem gloriosissimo Sigiberto rege in eius regnum, ad suggestionem beati Eufroni episcopi hoc in dominio sancti Martini restituit, quod usque hodie ab eius basilica possedetur. Audite haec omnes potestatem habentes! Sic vestite alios, ut alios non spolietis; hoc adiungite vestris divitiis, unde damnum non inferatis eclesiis! Vindex est enim Deus velociter servorum suorum. Et ideo monemus, ut, qui haec de potestatibus legerit, non irascatur. Nam si irascitur, de se
Abbreviated transcription (Latin):
sandas. quaqua iubet
accommodet. Chari¬
bertus rex cum exosis
clericis ecclesias dĩ negli¬
geret : despectisq sacer¬
dotib: magis in luxuriã
declinasset: ingestum
est eius auribus: locum
quendã quem basilica
scĩ martini diuturno
tempore retinebat. fisci
sui iuribus rediberi. Lo¬
co autemilli : nauicel¬
lis nomen prisca uetustas
indiderat. Qui accepto
iniquo consilio: pueros
uelociter misit. qui reicu¬
lam illam suo dominio
subiugarent. Cumq
haec non recte possidens
uideretur habere : ius¬
sit in locum illũ stabu¬
ibiq sine aequitatis or
dine praecepit equos ali
Accedentes ergo pueri:
fenum quod coaceruatũ
fuerat accipiunt in equoꝵ
expensas Cumq: in iun¬
ctum studeretur seruitiũ :
atq equi appositi. foenũ
cȩpissent expendere :
corripiunt᷑ arabie
Et frementes ad inicẽ.⁊¬
disruptis loris perplana
persi: alii excȩcantur⁊
alii rupibus praecipitan¬
tur: Alii sepibus se inge¬
rentes. palorum acumi¬

Expanded text:
dendas quaqua jubet dendas quaqua jubet accommodet. Charibertus rex, cum, exosis clericis, ecclesias Dei negligeret, despectisque sacerdotibus, magis in luxuriam declinasset, ingestum est ejus auribus locum quemdam, quem basilica sancti Martini diuturno tempore retinebat, fisci sui juribus redhiberi. Loco autem illi Navicellis nomen prisca vetustas indiderat. Qui accepto iniquo consilio, pueros velociter misit, qui reiculam illam in suo dominio subjugarent. Cumque haec recte non possidens, videretur habere, jussit in locum illum stabuibique sine aequitatidine praecepit equos aleri. Accedentes ergo pueri fenum quod coacervatum fuerat accipiunt in equorum expensas. Cumque iniunctum studeretur servitium, atque equites positi fenum coepissent expendere, corripiuntur a rabie. Et frementes ad invicedisruptis loris, per planpersi, alii excaecantur, alii rupibus praecipitantur, alii sepibus ingerentes, palorum acumi
Abbreviated transcription (Latin):
EPULUERS AUTGAE¬
RALOCIILLAUS.UEL
quod rapere quis potu¬
it de sepulchro quan¬
tae uirtutes aut assi¬
due fiant. aut factȩ sint.
quis unquã in uescigare¬
tamen manifestum mi¬
raculum. quod a fideli¬
bus comperi: putaui
crimen ducere taceri
Vnus fide plenus. expe¬
tut: ut aliquid pignoris
de scĩ basilica secretius
deportaret: Et multis
conatus uicibus. nunquã
potuit: dum publice
non praesumpsit Reuer¬
ti autem cupiens: nocte
ad funem illum quo
signum cõmõuetur ad¬
uenit. Ex quo fune de¬
cisam cultro particulã
secum detulit. Reuer¬
susq ad domũ. multis
ex inde infirmis sanita¬
tem ac commodauit :
ita ut non dubiũ esset
aegrotum euadere.
qui pignus illud meru¬
isset fideliter osculari
Ecce quid sancte pręstas
fidelibus. Qui tua moe¬
nia expetunt pie : per
te saluantur. Qui pig¬
nora uotiue detulerinNT.
subsequente tuo auxilio
liberant᷑. Sed haec om̃ia
fides strenua operatur :
Sil.ERe: QualateR
uir beatus praesidia fa¬
mulis ad ressuas defen¬

Expanded text:
pulvere, aut cera loci illius, vel quidquid rapere quis potuit de sepulcro, quantae virtutes aut assidue fiant, aut factae sint, quis unquam poterit investigaretamen manifestum miraculum, quod a fidelibus comperi, putavi crimen ducere taceri. Unus fide plenus expetiit ut aliquid pignoris de Sancti basilica secretius deportaret; et multis conatus vicibus, nunquam potuit, dum publice non praesumpsit. Reverti autem cupiens, nocte ad funem illum de quo signum commovetur advenit; ex quo fune decisam cultro particulam, secum detulit. Regressusque ad domum, multis exinde infirmis sanitatem accommodavit, ita ut non dubium esset aegrotum evadere, qui pignus illud meruisset fideliter osculari. Ecce quid, Sancte, praestas fidelibus qui tua moenia expetunt pie. Per te salvantur, qui pignora votive detulerint, et 1026 subsequente tuo auxilio, liberantur. Sed haec omnia fides strenua operatur, sileri, qualiter vir beatus praesidia famulis ad res suas defen
Abbreviated transcription (Latin):
is. per totum fere annũ:
om̃ium membrorũ sani¬
tate recepta gaudens
remeauit ad propria
Et idõ monemus. ut nul¬
lus sollicitetur abhari¬
olis : quia nil ꝓderunt
unquam infirmis Plus
enim ualet parumper
de puluere basilicae :
quam illi cum medica

Expanded text:
is per totum fere annum, is per totum fere annum, omnium membrorum sanitate recepta, gaudens remeavit ad propria. Et ideo monemus, ut nullus sollicitetur ab hariolis, quia nil proderunt umquam infirmis. Plus enim valet parumper de pulvere basilicae, quam illi cum medica
Abbreviated transcription (Latin):
batur exsensis. Paren¬
tes uero eius. in telligentes
eum diaboli immissione
multari : ut mos rusti¬
corum habet. a sortilegis
& hariolis ligamenta
ei & potiones deferebanđ
Sed cum nuchil uale¬
rent: ex more scĩ mar¬
tini auxilia. prompti.
dolore cogente. requi¬
runt dicentes: Potest
hic. insidiarum nudare
malitiam : qui de texit
umbram ut audiuimus
falso religionis nomine
adoratam. Quem de
regione commotum: mi¬
serunt ad scãm basilicã
Ibiq in oratione cum
sumina parcitate se con¬
tinens: opem scĩ posce¬
bat assidue. Cumq in
hac fide diutius commo¬
ratus ibi fuisset : omni
pauore dempto. sensum
ut habuerat ante. recepit
Oblitisq parentibus :¬
in eo loco usq hodie pro
beneficio accepto deser
Eo Er charical¬
DUS OUIDAM PER
uenationem similem in¬
currens insidiam : latus
unum debilitata manu
ac pede perdiderat
Qui ad gloriosum tẽplũ
famulorum manib: de¬
portatus: ieiuniis & ora¬
tionibus se subdens assidu¬

Expanded text:
batur exsensus. Parenbatur exsensus. Parentes vero ejus intelligentes eum diaboli immissione turbari, ut mos rusticorum habet, a sortilegis et ariolis ligamenta ei et potiones deferebant. Sed cum nihil valerent ex more, illi sancti Martini auxilia prompti, dolore cogente, requirunt, dicentes: Potest hic insidiarum nudare malitiam, qui detexit umbram multam, ut audivimus, falso religionis nomine adoratam. Quem de regione commotum miserunt ad 1025 sanctam basilicam, ibique in oratione cum summa parcitate se continens, opem Sancti poscebat assidue. Cumque in hac fide diutius commoratus ibi fuisset, omni pavore dempto, sensum ut habuerat ante, recepit, oblitisque parentibus in eo loco usque hodie pro beneficSed et Charivaldus quidam per venationem similem incurrens insidiam, latus unum, debilitata manu ac pede, perdiderat. Qui ad gloriosum templum famulorum manibus deportatus, ieiuniis et orationibus se subdens assidu
Abbreviated transcription (Latin):
LPINUS quogue
comes ł uROnies
ciuitatis. cum pertotũ
annum grauiter ab uni¬
us pedis dolore consu
requiem non haberet
iugiter auxilium im¬
ploraret : apparuit
eibeatus confessor in
uisu nocte. hilari uul¬
tu arridens: & consu¬
eta deferens arma.
beatum signaculũ scãe
crucis sup̾er pedem in¬
firmum imposuit
Mox omni dolore fu¬
gato: sanus surrexit
RIGISILUS REPE¬
rendarius regis chlo¬
tharii. eui manus &
pedes abhumore con¬
traxerant : uenit ad
scãm basilicam. Et
orationi incumbens per
duos aut tres menses :
abeato antistite uisita¬
tus membris directisa¬
nitatem obtinere pro¬
meruit. Et postea
ante dicti regis domes¬
ticus fuit: multaq
beneficia populo turo¬
nico uel seruientibus
beatae basilicȩ ministra
cae artis insaniae. ad eiꝰ
basilicam denudentur
Quidam aquilinus no¬
mine. dum uenationẽ
cum patre suo insil uis
franeiae exerceret : pa¬
uorem pessimũ inimico
insidiante incurrit:
Erat enim ei tremor
cordis : & interea uide¬

Expanded text:
lpinus quoque comes Turonicae civitatis cum per totum annum graviter ab unius pedis dolore consumrequiem non haberet,jugiter auxilium imploraret, apparuit ei beatus Confessor in visu nocte, hilari vultu arridens, et consueta deferens arma; ut beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum imposuit, mox omni dolore fugato, sanus surrexit rigisilus referendarius regis Clotarii, cui manus et pedes ab humore contracti erant, venit ad sanctam basilicam, et orationi incumbens per duos aut tres menses, a beato Antistite visitatus, membris debilibus sanitatem obtinere promeruit: qui postea antedicti regis domesticus fuit, multaque beneficia populo Turonico vel servientibus beatae basilicae ministravcae artis insaniae ad ejus basilicam denudentur. Quidam, Aquilinus nomine, dum venationem cum patre suo in silvis Franciae exerceret, pavorem pessimum, inimico insidiante, incurrit. Erat enim ei tremor cordis, et interea vide
Abbreviated transcription (Latin):
solitum ac linguam
gentiũ in cognitarum
sepissime loqui : uentu¬
raq fari: & crimina
confiteri. Sed ut dixi¬
mus ut limen scm̃ at¬
tigit : sanus abscessit
gidius quoq cũ obside¬
retur abhostibus : &
excluso solatio turba¬
tus impugnaret᷑ : per
inuocationẽ beati uiri fu¬
gatis hostib liberatus. ẽ
Idq: dȩmoniacus in medio
basilicae. ipsa hora qua
gestũ fuerat : ꝓfessus :¬
scĩ martini obtentu fu¬
isse concessum. Puella
quaedã paralrsis hu-¬
more grauata : & quod
peius. ẽ. errore cultus
fanatiei in uoluta : bea¬
ti sepulchrũ expetut
Uigiliasq celebratas: sa¬
nitati .ẽ. reddita: Rur¬
sumq ad idolatriȩ uo¬
mitũ reuocata: languo¬
rem quo obtentu ponti¬
ficis caruerat. iterato in¬
currit. Chunus quidã
rapidus. instinctu dȩmo¬
nis actus: coronã sepul¬
chin quae scĩ meritũ de¬
clarabat iolenter arri¬
puit. Mox lumine pri¬
uatus: prȩdam cogente
dolore restituit : lum̃q
recepit. Quidam uero

Expanded text:
solitam ac linguam solitam ac linguam gentium incognitarum saepissime loqui venturaque fateri et crimina confiteri. Sed, ut diximus, ut limen sanctum attigit, sanus abscessit. 'Egidius quoque cum obsederetur ab hostibus et, exclusa solatia, turbatus inpugnaretur, per invocationem beati viri, fugatis hostibus, liberatus est. Idque daemoniacus in medio basilicae ipsa hora qua gestum fuerat est professus sancti Martini obtentu fuisse concessum. Puella quaedam paralisi humore gravata et, quod peius est, errore cultus fanatici involuta, beati sepulchrum expetiit, vigiliasque caelebratas, sanitati est reddita. Rursumque ad idolatriae vomitum revocata, languorem, quem obtentu pontificis caruerat, iteratis incurrit. Chunus quidam rapidus instinctu daemonis actus, coronam sepulchri, quae sancti meritum declarabat, violenter eripuit. Mox lumine privatus, praedam, cogente dolore, restituit lumenque recepit. Quidam vero
Abbreviated transcription (Latin):
graeciã quȩ meruit audire
apłm p̾dicantem : sed nec gal¬
lias axp̃o derelictas.
quibus donauit habere
martinum
tus nolanae urbis ep̃s.
post scriptos uersu de
uirtutib eius quas se¬
uerus cõplexus . ẽ. quinq
libros. illa comp̃hendit
miracula quae post
eius gesta sunt transitũ:
id .ẽ. in sexto operis sui
libro. Ait enim. Cum
in ergumini ꝑ cancellos
basilicae Aereo ueheren¬
tur uolatu: & sepe in
puteũ impulsu dȩmonis
iactarentur : abstra¬
eti exinde. illesi populs
spatantib: s̃ resumpti. Idq
gestum. Alius quoq
demon ad quisitũ uas¬
culũ prȩcipitẽ duxit
ad amnẽ: quasi prȩdã
quã coeperat demer¬
surus. Sed non defuit
perituro : beati con¬
fessoris auxiliũ. Nã
ingressus influmine:
& ulteriorem ripam
petens : nichil nocitꝰ.
siccis. ẽ. etiam uestim̃¬
tis egressus. Cumq
ad cellulã maioris mo¬
nasterii ꝑ uenisset .
mundatus apparuit
Hunc etiã testantur
multas uoces emittere

Expanded text:
Graeciam, quae meruit audire Graeciam, quae meruit audire apostolum praedicantem; sed nec Gallias a Christo derelictas, quibus donavit habere Martinum. tus Nolanae urbis episcopus post scriptos versus de virtutibus eius, quae Severus conplexus est, quinque libros illa conprehendit miracula, quae post eius gesta sunt transitum, id est in sexto operis sui libro. Ait enim: 'Cum inergumini per cancellos basilicae aereo veherentur volatu et saepe in puteum inpulsu daemonis iactarentur abstracti, exinde inlaesi, populis spectantibus, sunt resumpti'. – Idque gestum. – 'Alias quoque daemon adquisitum vasculum praecipitem duxit ad amnem, quasi praedam quam coeperat dimersurus. Sed non defuit perituro beati confessoris auxilium. Nam ingressus in flumene et ulteriorem ripam petens, nihil nocitus, siccis est etiam vestimentis egressus. Cumque ad cellulam Maioris monasterii pervenisset, mundatus apparuit'. Hunc etiam testatur multas voces emittere
Abbreviated transcription (Latin):
rusticitatẽ meã: cũ dñs
redemptor & ds̃ nr̃. ad
destruendã mundanae
sapientiȩ uanitatẽ. non
oratores sed piscatores.
nec philosophos sed rusti
cos prae elegit : Confi¬
dimus ergo orantibus
uobis : quia & si non
potest paginã sermo
incultus ornare : faci¬
et eam gloriosus antis¬
tes prȩclaris uirtutib
ulti enĩ sunt : qui uirtu¬
tes seĩ martini. uel stañ¬
te uersu. uel stilo prosa¬
ico conseripserunt. Ex¬
quib primus ille seueris
sulpitius : cuitantus
feruor amoris fuit in
scm̃ dĩ: ut eo ad hue
degente in scło. unum li¬
brũ de mirabilib uitae
eius scriberet. Ex inde
post̃ transitũ beati uiri
duos scripsit: quos dia¬
logos uoluit uocitari
Inquib: non nulla de
uirtutib heremitarũ
anachoretarum ue rese¬
rente postumiano inse¬
ruit. sed innullo infe¬
riorem nr̃m potuit repe¬
rire martinum. Quẽ
apłis scĩsq: prioribus
ex a equauit: ita ut etiã
diceret. felicem quidem

Expanded text:
rusticitatem meam, cum Dominus rusticitatem meam, cum Dominus Redemptor et Deus noster, ad destruendam mundanae sapientiae vanitatem, non oratores, sed piscatores; nec philcos praeelegit? Confidimus ergo orantibus vobis, quia, etsi non potest paginam sermo incultus ornare, faciet eam gloriosus antistis praeclaris virtutibus ulti enim sunt, qui virtutes sancti Martini vel stante versa vel stilo prosaico conscripserunt. Quibus primus ille Severus Sulpicius, cui tantus fervor amoris fuit in sanctum Dei, ut, eo adhuc degente in saeculo, unum librum de mirabilibus vitae eius scriberet, exinde post transitum beati viri duos scripsit, quos dialogos voluit vocitari. In quibus nonnulla de virtutibus heremitarum anachoritarumve, referente Postumiano, inseruit. Sed in nullo inferiorem nostrum potuit repperire Martinum, quem apostolis sanctisque prioribus exaequavit, ita ut etiam diceret: Felicem quidem
Abbreviated transcription (Latin):
da quae prospicis: It
aio. Mon te latet qđ sim
mirandas uirtutes. stul¬
tus & idiota non audeã
ꝓmulgare. Utinã seue¬
rus aut paulinus uiueren
aut certe fortunatus
ad esset : qui ista descri
berent. Nam ego ad
haec iners. notã incurro :
si haec aNnotare tempta¬
uero. Et ait michi. Et
nescis quia nobiscũ ꝓpter
intelligentiã populorũ
magis sicut tu loqui po¬
tens es habet᷑ praeclarũ :
Itaq ne dubites : & hȩc
agere non desistas : quia
crimen tibi erit si ea ta¬
cueris Ego autẽ haec
agere cupiens. duplicis
tedii affligor cruciatu:
meroris parit̃ & terro¬
ris Meroris cur tantȩ
uirtutes quae sub ante¬
cessorib nr̃is factae sunt
non sunt scriptȩ : terro¬
ris. ut aggrediar opus
egregiũ rusticanus. Sed
spe diuinȩ pietatis ille¬
ctus: aggrediar quod
monetur. Potest enĩ
populi sitientis extinxit
ardorem. Aut certe
constabit eum rursum
os asinȩ reserare : si la¬
bia mea aperiens. ꝑ me
pandere. Sed quid timeo

Expanded text:
da quae prospicis? Cui da quae prospicis? Cui aio: Non te latet, quod sim mirandas virtutes stultus et idiota non audeam promulgare? Utinam Severus, aut Paulinus viverent, aut certe Fortunatus adesset, qui ista descberent! Nam ego ad haec iners notam incurro, si haec adnotare temptavero'. Et ait mihi: 'Et nescis, quia nobiscum propter intellegentiam populorum magis, sicut tu loqui potens es, habetur praeclarum? Itaque ne dubites et haec agere non desistas, quia crimen tibi erit, si ea tacueris'. Ego autem agere cupiens, duplicis taedii affligor cruciatione, moeroris pariter et terroris. Moeroris, cur tantae virtutes, quae sub antecessoribus nostris factae sunt, non sunt scriptae; terroris, ut aggrediar opus egregium rusticanus. Sed spe divinae pietatis illectus, aggrediar quod monetur. Potest enim,populi sitientis exstinxit ardorem; aut certe constabit eum rursum os asinae reserare, si labia mea aperiens, per mpandere. Sed quid timeo
Abbreviated transcription (Latin):
nicae michi adõ cõmissȩ:
gregorius peccator.
positũ operari dignatus
est. quotidie ad corrobo¬
randã fidem credentiũ
confirmare dignatur :
ille nunc exornans uirtu
in mundo. Et ille prȩbet
ꝑ eũ beneficia xp̃ianis:
qui misit tunc pręsiilẽ
gentib: perituris. Nemo
ergo de ante actis uirtu¬
tibus dubitet: cũ pręsen¬
tiũ signorũ cernit mu¬
nera dispensari : cum
uidet claudos erigi. cae¬
cos illuminari: dȩmones
effugari: & alia quaeq
morborũ genera ip̃so
medicantẽ curari. Ego
uero fidẽ gerens libri
illius qui de eius uita
ab anteriorib est scri
riam recolo. memoriȩ
in posterũ dño iubente
mandabo. Quod non
praesumerẽ : nisibis &
tertio ad monitus fuis¬
sem ꝑ uisũ. Tam̃ omni¬
potentẽ dm̃ testem in.¬
uoco : quia uidi quadã
uice ꝑ somniũ media die
in basilica domni mar¬
tini debiles multos ac
diuersis morbis op̃pres¬
sos sanari. Et uidi haec :
spectante matre mea
Quae ait michi. Quare
segnis es adhaec seriben¬

Expanded text:
cae mihi a Deo commissae, Gregorius peccator. positum operari dignatus est, quotidie ad corroborandam fidem credentium confirmare dignatur. Ille nunc exornans Al., in mundo; et ille praebet per eum beneficia Christianis, qui misit tunc praesulem gentibus perituris. Nemo ergo de anteactis virtutibus dubitet, cum praesentium signorum cernit munera dispensari, cum videt claudos erigi, caecos illuminari, daemones effugari, et alia quaeque morborum genera ipso medicante curari. Ego vero fidem ingerens libri illius qui de ejus Vita ab anterioribus est scripriam recolo, memoriae in posterum, Domino jubente, mandabo. Quod non praesumerem, nisi bis et tertio admonitus fuissem per visum. Tamen omnipotentem Deum testem invoco, quia vidi quadam vice per somnium media die in 995-996 basilica domni Martini debiles multos, ac diversis morbis oppressos sanari, et videbam eos, spectante matre mea, quae ait mihi: Quare segnis es ad haec scriben
Abbreviated transcription (Latin):
gnore potu sumpto
calcata febre robo¬
ratus est Duos ex
pueris nr̃is ualitud¬
naria febris inuasi¬
brorum iuneturas
ut ex hoc contagio ple¬
runq assolet dolor
saeuus obsederat Sed
abhac benedictione
potati : sanati sunt
go ipse in hoc itinere
cum dolorem dentiũ
iam non solũ ipsidentes
sed omne caput uenarũ
pulsibus ac dolorum
spiculis figeretur ae
tempora ualide prosi¬
lirent: hoc prȩsidiũ
expetii. Sed mox do¬
lore depresso: conua¬
lui Otrriacam in¬
enarrabilem : opigmen¬
tum in effabile. ⁊ o
antidotum laudabi¬
le: opurgatoriũ ut
ita dicam caeleste  qđ
medicorum uincit ar¬
gutias : a romatum
sua uitates superat.
unguentorumq om̃iũ
robur super crescit :
quod mundat uentrẽ
ut agridium: pulmo¬
nem ut rsopus : ipsũq
caput purgat ut pe¬
retrum. Etiam non
solum membra debi¬
lia solidat. sed quod
his om̃ib maius est.

Expanded text:
gnore potu sumpto, gnore potu sumpto, calcata febre roboratus est. Duos ex pueris nostris valetudinaria 1112 febris invasebrorum juncturas, ut ex hoc contagio plerumque assolet, dolor saevus obsederat: sed ab hac benedictione potati, sanati sunt. Ego ipse in hoc itinere cum dolorem dentium jam non solum ipsi dentes, sed omne caput venarum pulsibus, ac dolorum spiculis figeretur, ac tempora valide prosilirent, hoc praesidium expetii, et mox dolore compresso convalui. O theriacam inenarrabilem! o pigmentum ineffabile! o antidotum laudabile! o purgatorium, ut ita dicam, coeleste, quod medicorum vincit argutias, aromatum suavitates superat, unguentorumque omnium robora supercrescit! quod mundat ventrem ut agridium, pulmonem ut hyssopus, ipsumque caput purgat, ut peretrum. Etiam non solum membra debilia solidat, sed, quod his omnibus majus est
Abbreviated transcription (Latin):
PORTUNITATIS
GAUSA NUPER EX¬
titerat: ut aduisitan¬
dam genitricem me
am territorium ca¬
billonensis urbis ad¬
irem. Sed metuens
super uenturas in¬
firmitates : de hoc
pul uere. id est se¬
pulchribeati antis¬
titis auferre . & me¬
cum deferre prae¬
sumpsi: scilicet. ut
cum quem piã nr̃oꝵ
morbus aliquis in¬
uasisset : uirtus scĩ
ope consuetudina¬
ria subueniret
Igitur ubi ad matrẽ
Accessi : protinus unũ
puerum febris cum
dissinteria arripit.
atterit & consumit :
ita ut negato usu
uescendi. de solis fe¬
bribus aleretur
Die tertia cum haec
porrigo moribundo
Statimq fugata febre
sed ato dolorẽ conualur
His diebus a uerano
antistite audiui : qđ
quodam tẽpore dun
trpi quartani aestu
ureretur: ex petita
beati martini basili¬
ca quae in loco illo
erat. celebrata uigilu¬
fuerit sanatus: No
uero ex hoc ltinere
ar uernum uenientes
reperimus auitum
epm a tertiano tspo
grauiter concuti : ut
etia si aliquid cibi
sumeret. statim rei¬
ceret. Sed de hoc pi¬

Expanded text:
portunitatis causa nuper exstiterat ut ad visitandam genitricem meam in territorium Cavillonensis urbis adirem. Sed metuens superventuras infirmitates, de hoc pulvere, id est sepulcri beati Antistitis auferre, et mecum deferre praesumpsi, scilicet ut cum quempiam nostrorum morbus aliquis invasisset, virtus Sancti ope consuetudinaria subveniret. Ubi igitur ad matrem accessi, protinus unum puerum febris cum dysenteria arripit, atterit et consumit, ita ut negato usu vescendi, de solis febribus aleretur. Die tertia cum haec porrigo moribundo, statimque, fugata febre sedatoque dolore, convaluit. His diebus a Verano antistite audivi, quod quodam tempore dum typi quartani aestu ureretur, expetita beati Martini basilica, quae in loco illo erat, celebrata vigilia sanatus fuit. Nos vero ex hoc itinere Arvernum venientes, reperimus Avitum episcopum a tertiano typo ita graviter concuti, ut etiam si aliquid cibi sumeret, statim rejiceret: sed de hoc pi
Abbreviated transcription (Latin):
UID ETIAM IN PAGO
eduorum gestum sit refe¬
ram. Ubi dum templũ
itidem euerteret : furens
gentilium rusticorum in
eum irruit multitudo.
Cumq: unus audacior
cȩteris. stricto eũ gladio
peteret: reiecto pallio nu¬
dam ceruicem percussuro
praebuit. Nec cuncta¬
tus ferire gentilis. Sed
cum dexterã altius extu¬
lisset : resupinus ruit
Consternatusq diuino
metu: ueniam preca¬
Ec dissimile huie
idola destruentẽ cultro
quidam ferire uoluisset.
in ipso ictu ferrum ei de
manibus excussum non
comparuit. Perunq autẽ
contradicentibus sibi rusti¬
cis ne eorum fana destrue¬
ret : ita prȩdicatione scã
gentilium animos initiga¬
bat : ut luce eis ueritatis
ostensa. ipsi sua templa sub¬
uerterent: Curationum
uero tam potens in eo gratia
erat : ut nullus fere ad eũ
aegrotus accesserit. qui
non continuo receperit
sanitatẽ. Quod uel ex con¬
sequenti liquebit exemplo

Expanded text:
uid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precaec dissimile huic idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
quam femina contigis¬
set : istius assiduitatem.
immo potius seruitutẽ.
non poterat euadere
Non illa opes regni :
non imperi dignitatem:
non diadema : non pur¬
puram cogitabat : diuel¬
lIAMXRT INT pedibus
solo strata non poterat
Postremo a uiro suo popo¬
uterq compellunt: ut
ei remotis om̃ib: ministris
praeberet sola conuiuiũ.
Nec potuit uir beatus
obstinatius reluctari
Componitur castus reginȩ
manibus apparatus
Sellulam ipsa consternit:
mensam ad mouet : a quã
manibus sumministrat :
cibum quem ipsa coxerat
apponit. Ipsa illo edente
eminus scđm famulan¬
tium disciplinã solo fixa
consistit immobilis: per
omnia ministrantis mo¬
destiam. & humilitatem
ex hibens seruientis
Miscuit ipsa bibituro:
& ipsa porrexit. Finita
cenula fragmenta panis
ab sumpti micasq collegit:
satis fideliter illas relĩ¬
quias imperialibus ae¬
pulis ante ponens. Be¬
ata mulier tantȩ pieta¬
tis affectu: illi merito
comparanda quae uenit
afinibus terrae audire

Expanded text:
quam femina contigisquam femina contigisset, istius adsiduitatem, immo potius seruitutem non poterat euadere. non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogitabat: diuelli a Martini pedibus solo strata non poterat. postremo a uiro suo pouterque conpellant, ut ei remotis omnibus ministris praeberet sola conuiuium. nec potuit uir beatus. obstinatius reluctari. conponitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admouet, aquam manibus subministrat, cibum, quem ipsa coxerat, adponit. ipsa illo edente eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit inmobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens seruientis: miscuit ipsa bibituro et ipsa porrexit. finita cenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. beata mulier, tantae pietatis adfectu illi merito conparanda, quae uenit a finibus terrae audire
Abbreviated transcription (Latin):
coeperunt: fideliter
postulantes ut eos face¬
ret xp̃ianos Nec cun¬
ctatus. in medio ut eraNT
campo cunctos. imposita
uniuersis manu. catecu¬
minos fecit : cum quidem
ad nos conuersus diceret
non irrationabiliter in
campo catecuminos fieri:
ubi solerent martrres
consecrari. Vicisti in¬
quit postumianus. gal¬
le uicisti: non utiq mi
Qui MARTINI sumpo¬
tius assertor. & qui hȩc
omnia de illo uiro et
sciui semper & credidi:
sẽd heremitas om̃s ani¬
choretasq uicisti. Ne¬
mo enim illorum. sicut
MARTINUS hic uestes
immo noster. mortibus
culo renui: nec sine ar¬
mis potuit teneri. Hic
NTART. incim saepius
euocatum. receptumq
intra palatium : uenera¬
biliter honorabat. To¬
tus illi cum eo sermo de
praesentibus. de futuris:
de fidelium gloria. de ae¬
ternitate scõrum : cum
interim diebus ac noctib
de ore mARTINI regina
pendebat. Euangelico
illo non inferior exemplo
pedes scĩ fletu rigabat:
crine tergebat. MAR¬
TINcis quem nulla un¬

Expanded text:
coeperunt, fideliter coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus culo renui nec sine armis potuit retineri. hic Martinum saepius euocatum receptumque intra palatium uenerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus , de futuris, de fidelium gloria, de aeternitate sanctorum, cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat: euangelico illo non inferior exemplo pedes sancti fletu rigabat, crine tergebat. Martinus, quem nulla um