comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et coequalium ac subditorũ.
ut eloquentia sua placeret oĩ¬
b sibi conloquentib:ita ut
merentib redderet leticiam.
scelera gerentib disciplinam.
Nam in parui temporis spa¬
cio sub pontifias salicet imꝑ¬
io: magnã pacem ꝓuidenciã
sui regiminis tradidit picta
dam pater ex in monasteno
qd̃ est factum in honore beati
maxencii obisset: iussu pon¬
tificis. eundem suscepit rege¬
dum. qd̃ per sex fere annos
strenue rexit. illud q̃ mag¬
iuis opib dituuit. Sed cum
uxta monita sui pontificis
ydoneum se p̾parasset et cla¬
rius haberetur pre omnib.
tunc odor eiusdem suauita¬
tis i tantum processit.
ut usq in palacio regis re¬
doleret . Erat enmi eodẽ
tempore  minor clotarius
cum balthechilde matre rex re¬
gens francoꝵ regnum. agni¬
ta eius prudencia. cupientes
cum secum habere palacium.¬
Qui statim iussa complens
magnis reb ditatum. et sa¬
piencie florib adornatum:
obtemꝑans eoꝵ uoluntati.

Expanded text:
ac coaequalium ac subditorum erat, ac coaequalium ac subditorum erat, ut eloquentia sua placeret omnibus sibi colloquentibus, ita ut moerentibus redderet laetitiam, scelera gerentibus disciplinam. Nam in parvi temporis spatio, sub pontificis scilicet imperio, magnam pacem providentia sui regiminis tradidit Pictavdam Pater ex monasterio quod est situm in honore beati Maxentii obiisset, jussu pontificis idem suscepit regendum: quod per sex fere annos strenue rexit, illudque magnis opibus ditavit. Sed cum juxta monita sui pontificis idoneum se praeparasset et clarus haberetur prae omnibus, tunc odor eiusdem suavitatis in tantum processit, ut usque in palatio regis redoleret. Brat enim eodem tempore minor Chlothacharius cum Baldechilde inatre rex regens Prancorum regnum. Agnita eius prudentia, cupientis eum secum habere in aQui statim jussa complens, magnis rebus ditatum et sapientiae floribus adornatum obtemperans eorum voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
eum. doctum q pontifici reddi¬
dit. Recepto q secum suis cu¬
biculis sub custodia discipline
retinuit. ut quemadmodum
pontifex se castum corpus cu¬
stodierat. cundemq similem
effici uoluit. dicens ei monen¬
to sũma frequentia. ut se uirgi¬
nem conseruaret. et uas elec¬
tionis in ecc̃a dei dignus fie¬
ad hoc opus eum cerneret per¬
spicuum. cum fere uiginiti es¬
set annoꝵ ad officium dya¬
conatꝰ electus est: atq ab ip̃o
pontifice consecratus est. De
inde post multum temporis
archidia conuis effectus: curã
cesis est prelatus. Erat enim
multum facundie honestissi¬
me deditus. statura procerus.
inter plerosq pulcherrimus.
aspectu decorus. elcquio suanis.
ingenio acutissimus. pruden¬
cia ꝓuidus. zelo dei et amore
feriidus. ꝑpetueq uirginita¬
tis ut crat monitus custos.
scripturis sacris ac legum
doctrinis. simulqz canonicis
rat habitantib. In tantum
ent̃ aptissimus om̃iũ senioꝵ

Expanded text:
edoctumque pontifici reddiedoctumque pontifici reddidit. Receptoque secum suis cubiculis sub custodia disciplinae retenuit, ut quemadmodum idem pontifex se castum corpus custodierat, eundemque similem effici voluit, dicens ei monendo summa frequentia, ut se virginem conservaret et vas electiones in eclesia Dei dignus fie. Sed cum ad hoc opus eum cerneret perspicuum, et cum fere viginti esset annorum, ad officium diaconatus electus est adque ab ipso pontifice consecratus. Deinde non post multuarchidiaconus effectus, cura psius dioecesis est praelatus. Erat enim multum facundiae honestissimae deditus, statura procerus, inter plerosque pulcherrimus, aspectu decorus, eloquio suavis, ingenio acutissimus, prudentia providus, zelo Dei et amore fervidus, perpetuaeque virginitatis ut erat monitus custos. Scripturis sacris ac legum doctrinis simulque canonicis rat habitantibus. Intantum vero aptissimus omnium seniorum
Abbreviated transcription (Latin):
longis uerbis ꝓpagare studui
ad deserendam ueritatis lineã
hũc tramicem posui sin u̾o de eiꝰ
uirtutib aliquid p̾termisi: nõ
studiose gessi qui in uerbo ig¬
norancia intermittendo p̾tecii.
Hoc enĩ sciendum puto. quia
quaius quisquis alti serno¬
is elopuencia eiusdem urri di
acta disserere cupiat aꝑtiꝰ. et abs¬
q fallacib uerbis facere non
naleat: et forsitan ualueram et
ego ãnuẽte dõ clansis ab aliqͥs
incognitis uerbis narrare. ⁊deo
nolui. ut quisq rustici et inlit¬
terati uiri hec audiernt in telli¬
gant. et deuoti appetant eius
mutari exempla cuius intelle¬
xerunt audrenda miracula.
genie celsa francoꝵ ac no¬
bilissima exortus: a prime
etatis infancia a parentib
in palatio clotharii franco¬
rum rogis traditus est. Ab
eodem uero rege non post
litteraꝵ studiis datus est. Qũe
idem presul cuidam dei sacerdoti
iuiro cruditissimo ad erudien¬
dum tradidit:qui ꝑannos plu¬
innos magnis curis edocuit

Expanded text:
longius verbis propagare studui, longius verbis propagare studui, ad disserendam veritatis lineam hunc tramitem posui: sin vero de ejus virtutibus aliquid praetermisi, nec studiose gessi, quin vero ignorantia intermittendo praeterii. Hoc etenim sciendum puto, quia quamvis quisquis alti sermoes eloquentia eiusdem viri Dei acta disserere cupiat, apertius et absque fallatibus verbis fari non valeat. Et forsitam valueram et ego, annuente Deo, clausis ac aliquis incognitis verbis narrare; ideo nolui, ut, quique rustici et inlitterati hec audierint, intellegant et devoti appetant eius imitare exempla, cuius intellegerent audiendum miracula. genie celsa Francorum ac nobilissima exortus, a primaevae aetatis infantia a parentibus in palatio Lothario Francorum regi traditus, ab eodem vero rege non post litterarum studiis datus est. Quem idem praesul cuidam Dei sacerdoti, viro eruditissimo, ad erudiendum tradidit; quem per annos plurimos magnis curis edocuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Iursuis peccator iussioni obtem¬
perans ur̃e parui beatissime pa¬
pa insistente marima ex parte
andulfo patri monasteri lra¬
ti marencii. nt de uita uel de pas¬
sione beati leodegarii pauca de
multis eiusdem bonis scrtben¬
da narrarem: qd̃ opus tuis ĩ¬
periis obsequendum a dire cu¬
pielam. Sed simplicitas cor¬
dis mei. et mers facundia nõ
ualet esplicare tanti uiri lau¬
dem uirtutum: cui paciencia
moderaminis exorta tempori¬
bus quanta sustinuit ꝑ usus
quas nemo nouit msi ille so¬
lus cui ꝓtulit intrinsecus. Qͥ
occultis latibulis pri uatis
oculoꝵ aciem quid et qũa¬
tum egisset bonũ quis enar¬
rare possit. ubi  nec adsiste¬
bat ministerꝰ qui hoc cernere
ualeret. ut qd̾ oculis non uide¬
bat en arrare quiuisset. Nam fi¬
ius oꝑis ostendit extrinsecus.
quanta intus latendo fiusset o¬
patus. Lamen in quo agnita
eius michi uita fuit. et młtoꝵ
resatione comperi. qũaqmͣ ru¬
stico sermone uobis imꝑantib
edire non distuli. Sicut quibz dã

Expanded text:
INUS PECCATOR. Iussioni obtemperans vestre parue, beatissime papa, insistente maxima ex parte Audulfo patre monasteri beati Maxenti, ut de vita vel passione beati Leudegarii pauca de multis eiusdem bonis scribendum narrarem. Quod opus tuis imperiis obsequendum edire cupiebam, sed simplicitas cordis mei et iners facundia non valet explicare tanti viri laudes virtutum. Cuius patientia modernis exorta temporibus, quanta sustenuit retrusus, quae nemo novit nisi ille solus, cui protulit intrinsecus. Qui occultis latibulis, privatis oculorum aciem, quid et quantum egisse bonum, quis enarrare possit, ubi nec adsistebat minister, qui hoc cernere valeret, ut quod oculis non videbat, narrare quievisset? Nam finis operis ostendit extrinsecus, quanta intus latendo fuisset operatus. Tamen, in quo agnita eius mihi vita fuit, et multorum relatione comperi, quastico sermone, vobis imperantibus, edicere non distuli. Si quid quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
prius monachi ex ip̃o cenobio
in eius p̾pararent occisum:
quedam puella iacebat i atrio
beati maxentii paralitica. atq
men audisset lrati leodegarii:
manus una rescituta est sani¬
tati. Cum uero die tercia beati
martyris corpus in ip̃m ꝑuẽ¬
tum fuisset atrium: oninia
membra eius dissoluta. om̃i¬
q infumitate amissa: in pri¬
stinis reuersa est officiis. eł¬
tota est incolumis redacta. Exx
uidentes qui ibidem aderant
muraculo: tanta undiq ag¬
gressa ppliꝰ fuit multitudo. ut

Expanded text:
prius monachi ex ipso caenubio in eius properarent occurso, quedam puella, quae iacebat in atrio beati Maxenti paralitica, adquemen audisset beati Leudegarii, manus una restituta est sanitati. Cum vero die tertia beati martyris corpus in ipso perventum fuisset atrio, omnia membra eius dissoluta, omnique infirmitate amissa, in prestinis reversa est offitiis, tota est incolomis redacta. Hoc videntes, qui ibidem aderant miraculo, tanta undique adgressa populi multitudo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
martyrib. in eo loco sicu̾t
morte: ita est honore cõine¬
tus. Hec nobis tantum de
martyrum comꝑta sunt no¬
mina: ita sunt beatissimoꝵ
maurici. exuperii. candidi
atꝙ uictoris. Eetera uero¬
nomina nobis quidem incog¬
nita. s in libro uite sunt scrip¬
ta. Nam et ex cadem legione
nictor. quos salodoro passos
faia confirmat. Salodorum
uero cstrum est suꝑ arolia
gressus exitum consequutus
est. Cum dispositis insidiis ge¬
uere suo constantino. tunc reg¬
num tenentem. morte molire¬
tur: deprehensus dolo illius a¬
pud massiliam captus. nec
multo post strangulatus: im
finiuit. at uero bratissimorũ
uissionis annos: scõ tleodoro
illius loci ep̃o reuelata tradũt᷑.
In quoꝵ honore cum ectrueret᷑
lnsilica: que uaste tunc adiũc¬
ta cupi. uno tantũ latere ad¬

Expanded text:
martyribus in eodem loco sicut martyribus in eodem loco sicut morte ita etiam honore coniunctus est. haec nobis tantum de artyrum conperta sunt nomina: id est beatissimorum Maurici, Exuperi, Candidi atque Uictoris, cetera uero nobis quidem incognita, sed in libro uitae scriptasunt. ex hac eadem legione tyres Ursus et Uictor quos Salodoro passos fama confirmat. Salodorum uero castrum est supra Arulatyrannum exitus consecutus est. cum dispositis insidiis genero suo Constantino tunc regnum tenenti mortem moliretur, deprehenso dolo eius apud Massiliam captus nec multo post strangulatus tetefiniuit. ad uero beatissimorum passionis annos sancto Theodoro eiusdem loci episcopo reuelata traduntur in quorum honorem cum exstrueretur basilica quae uastae nunc adiuncta rupi uno tantum latere ad
Abbreviated transcription (Latin):
leram corpus hoc neci: dum
modo tante laudis consorcio
non carerem. Talia dicentemn
ꝓphanoꝵ statim turba ualla¬
uit.: que utrum xp̃ianus eẽt.
respondere minaciter iubet.
at ille pautulum oculos ad ce¬
lum erigens. talia ꝑcunttan¬
tib scrmone respondit. Lon¬
gus me uiuendi usus ad hãc
quam uidetis ꝑduxit etatem.
quecumq in hoc mundo agũ¬
tur: aut studio repperi. aut re¬
rum uolubilitas agit: aut
uarias semꝑ casus ĩnfestat.
Quoscumq uolumus. op¬
tamus. scimus. aut cupnnꝰ.
totus mundus caligine sub¬
mersus tenebris arcũfluenti¬
bus latet: aut lumen xp̃i ef
fulserit. quod ego fideli mẽ¬
te ppendens utinam ultimo
contestor affectu. Quod si me
ad tempus paulo trucidate
legionis itin eris neccessitas
detulisset: coniuiis uel epu¬
lis nr̃is. horum fumerum cõ¬
sorcium ꝑtulissem: s eci ant
um me uel post ꝓfessionẽ me¬
am transire ulterius. ꝓ beata
fimera non sinatis. Hec eo
lcquente subita ꝑcussoris ob¬

Expanded text:
leram corpus hoc neci . dum leram corpus hoc neci . dum modo| tante laudes consorcio non carerem. Talia| dicentem profanorum statim turba uallauit .| que utrum christianus esset. Respondere minaciter| iubet. At ille paulolum oculos ad caelum erigens| tali percontantibus sermoni respondit. Longus| me uiuendi usus . ad hanc quam uiditis perduxit| aetatem quecumque in hoc mundo aguntur .| aut studium repperet . aut rerum uolubilitas| agit. Aut uarius semper casus infestat quodcum| que uolumus optamus scimus aut cupimus totum| mundum caliginem submersum tenebres circum| fluentebus latfulserit . quod ego fideli| mente perpendens utinam ultimo contester| affectu . quod si me ad tempus paulo ante| trucitate legionis . iteneris necessitas detullis| set . conuiuiis uel epulis uestres horum funerum| consorcium praetullissem. Sed eciam um me uel post| professionem meam transire ulterius per beata| funera non sinatis. Haec eo loquentem subita| percussoris ob
Abbreviated transcription (Latin):
mianus facultatem dederat.
ut quisquis legionis illius
militem iugulasset. int̾empti
spoliis uteretur. Diuisa igit
oĩum preda ad uescendũ ẽpu¬
landũ q uictrix turta consedit.
Interea neteranus quidam ul¬
tuc etatis senis fatigatus
nõie uictor ad contanunatũ
cedib locum. itineris necces¬
sitate deductus est. Dum ad
cpulas pro etatis ueneratio¬
ne ab onmib rogaret᷑ raquire¬
re cepit que nam causa ẽet leti¬
cie qd̃ inter tot corpora int̾emp¬
toꝵ gandentes exultantes q
possuit milites epulari. Dictũ
ut discipline militaris traditꝰ
ordo seuenius teneretur. Tunc
uictor alte gemitũ trahens:
grauit̾ q suspirans: contestu¬
Heri me qui ꝑ tot annoꝵ cur¬
Qu̾a bene intertales mortis
głose honore donatus. finem
uite muenire potuissem: saltẽ
si cõmilito indignus eram uł
me ante has duas horas uian¬
di neccessitas detulisset: ut se¬
nilis pectoris auor. tantoꝵ
uiroꝵ inctimis misceret᷑. obtu¬

Expanded text:
mianus facultatem dederat mianus facultatem dederat ut quisque legio| nes illius militem iugulasset . interempti spoliis| uteretur. Diuisa . igitur omnium praeda . ad| uescendum . aepulandumque uictrix turba| consedit. Cum interea ueteranus quidam| ultimę aetatis . senex fatigatus. nomine uictor| ad contaminatum caedebus locum . iteneris| necessitate deductus est. Dum ad epulas pro| aetatis ueneratione ab omnibus rogaretur| requerire coepit . que nam esset causa leticiae| quod inter tot corpora peremptorum gauden“tes”| exultantesquae possint milites epolare. Dictum| ut disciplinae| militaris traditus ordo seuerius teneretur. Tunc| uictor . alte gemitum trahens grauiterque| suspirans eEu mi qui per tot annoquam| bene inter tales gloriose mortis honore donatis| finem uitae inuenire potuissem saltim si com| milito indignus eram uel me ante actas . oras| uiandi necessitas detullisset. Vt senilis| pectores cruor tantorum uirorum uictimis mis| ceretur. Obtu
Abbreviated transcription (Latin):
tiuis. annatum fide catholica
pectus inuenit. Occide. ꝓster
ne. secandas gladiis ꝑcussorib
ceruices prebemus intrepidi.
Hec nobis iocundiora sunt:
dum modo qd̃ tecum sacrilegi¬
is tuis contempnimꝰ ad reg¬
Nagrabat enun iamͣ tunc in
bratissimis miris: martyrii gło¬
onis: remeans ad maximia¬
num cesarem satelles nunci¬
af. At ille quasi nichil iteratũ
fiusset scelus ꝑpetratum ire ꝓpe¬
re ereraitum u̾ibet: et arcum¬
fundi nuꝑat legionem: nullũ¬
q de tanto scõrum exercitu. pre¬
cepit relinqui. Uentum itaq
curtunsistit beatam legionem
turba carnificum. Omiis etas
sine discretione ꝑimitur lanã
turq beata corpora: et deuotas
deo animas. fidei mortis pro¬
fessione cõmendant. Operata
est terra illa procum bentib n
bello tantam humanoꝵ corpo¬
rum stragem dedit. Qui con
tempsit remp̾senciũ ob spem
futuroꝵ: sic interfecta est illa
plane angelica legio que ut
credimus cum illis angeloꝵ
preda diuiditur. Lamq mari

Expanded text:
tuos sed armatum fide catholica pec| tus inueniet. Occide prosternae resecandas gladi| is percussoribus ceruices praebebus intrepidi . haec| nobis iocundiora sunt dum modo quod te cum sacri| legiis tuis contemnius. Ad reglagrabat enim iam tunc in beatissimis uiris martyrii glorioonis remeans .| ad maximianom caesarem satellis nunciat ad ille| quasi nihil iterato fuisset . scelere perpetratum| ire propere exercitum iubet . et circumfundi imperat| legionem. nullumque de tanto sanctorum exercitu| praecepit derelinque+. Ventum itaque circum|  beatam legionem turba carnificum| omnes aetas sine descricione perimitur . lanian| turque beata corpora . et deuotas deo animas| fidele mortis professione commendant. Per| aest terra illic procumbentibus inbello tantam humanorum corporum stragem dedit? quae tempsit rem praesentium ob spem futurorum. Sic interfecta est illa plane angelica legio, quae, ut credimus, cum illis angelorum praeda deuiditur. namque maxi|
Abbreviated transcription (Latin):
la fraifledis mimco instigã¬
te dum torqueret᷑ tam nequi¬
ter. suedas inter manus sanc¬
te nec data dilatione curan ꝓ

Expanded text:
la Fraifledis inimico instigante dum torqueretur tam nequiter, Suedas inter manus sanctae nec data dilatione cura
Abbreviated transcription (Latin):
mulum.
nis numeret mirabi¬
lia que xp̃i misericors
opatur clementia. Anima mo¬
nacha dum tantũ ydropis
morbo tumefacta tenderetur.
ut salus ẽet multimo. et de¬
puctate sibi sorores spectarẽt
quo momento exalaret sp̃m:
insum est illi ꝑ soporem cum
ueneranda abbatissa beata ra¬
degundis in lulncum sine li¬
quore nudam eam iuberet des¬
cendere. Deinde manu beata
uisa est oleum egrote super̾
caput effundere. et noua ueste¬
illam conteg̾e. Quo ꝑacto mi¬
nisterio eiugilante ea de sopo

Expanded text:
mulum. Quis numeret mirabilia quae Christi misericors operatur clementia? Animia monacha dum tanto hydropis morbo tumefacta tenderetur, ut salus esset in Ultimo, et deputatae sorores spectarent, quo momento exhalaret spiritum, visa est illi per soporem cum veneranda abbatissa beata Radegundis in balneo sine liquore nudam iubere descendere. 81 Deinde manu beatauisa| est oleum aegrotae super capud effundere et noua ueste| contegire quo peracto misterio euigelanti de sopo
Abbreviated transcription (Latin):
facundie uenenate iacula con¬
torquens: magis durus secu¬
penitencie. doctor suꝑbie uerita¬
tis corruptor. ꝓditor caritatis:
agnoscit ne iam quis sit sa¬
certos dei. que sit ecr̃a et domꝰ
ip̃i. qui sint serui dei. quos di¬
abolus infestet. qui sint xp̃ia¬
ni quos antixp̃c impugnet:
Neqz enĩ querit illos quos iã

Expanded text:
facundiae uenenatae iacula confacundiae uenenatae iacula contorquens, magis durus saecupaenitentiae, doctor superbiae, ueritatis corruptor, perditor caritatis ? adgnoscitne iam qui sit sacerdos Dei, quae sit ecclosia et domus Christi, qui sint Dei serui quos diabolus infestet, qui sint christiani quos antichristus inpugnet? neque enim quaerit illos quos iam
Abbreviated transcription (Latin):
bare. Unum primo aggressus
ut lupus ouem secernere a gre¬
ge. uel accpit colunibam ab
agmine uolancium separare
temptauerat. Nam cui non
est. aduersus om̃s satis iuri¬
um: artũuenire quecit solitu¬
dinem singuloꝵ. Sed retiusus
adunati exercitus fide pariter
et iugore: intellexit milites
ip̃i iugilare iam sobrios. et
armatos ad preliũ stare. Uin¬
ci non posse: mori non timere.
spectaculum głosum: quale in
rat hostis inferre: non singłos
milites. s tota simul castra
ꝓdisse. Om̃s enĩ constat uen¬
turos fuisse. si audire potuissẽt.
quando accurrerit ꝓperanter. a
aliquanta. Quid ad huc no¬
uatianus frat̾ kĩe utrum¬
ne iam deponit ertorem: an u̾o
qd̃ dementium mos est. ip̃is
bonis et prosperis nr̃is plus
adauctus est ad furorem: Et
quo magis ac magis dilectio¬
nis et ficei crescit hic gla ulic
dissentionis et zeli rẽtrudescit
insama. nec uulmus suũ miser
curat s adhuc grauiter se et
suos nulnerat. In ꝑuiciem fra¬
trum lingua sua ꝑscrepens et

Expanded text:
re. unum primo adgressus ut lupus ouem secernere a grege, ut acceptor columbam ab agmine uolantium separare temptauerat nam cui non est aduersus omnes satis uirium, circumuenire quaerit solitudinem singulorum. sed retusus adunati exercitus fide pariter et uigore intellexit milites Christi uigilare iam sobrios et armatos ad proelium stare, uinci non posse, mori posse et spectaculum gloriosum? quale, inrat hostis inferre, non singulos milites, sed tota simul castra prodisse? Omnes enim constat venturos fuisse, si audire potuissent; quando accurrerit properanter et coronam. Quid ad haec Nonatianns, frater carissime? utrumne iam deponit errorem? an uero, qui dementium mos est, ipsis bonis et prosperis nostris plus adactus est ad furorem et quo magis ac magis dilectionis ac fidei crescit hic gloria, illic dissensionis et zeli recrudescit insania: nec uulnus suum miser curat, sed adhuc grauius et se et suos uulnerat, in perniciem fratrum lingua sua perstrepens et
Abbreviated transcription (Latin):
est. Caruit frater kine fides:
quam de uobis bratus apłs p̾
dicauit. Hanc laudem uirtu¬
tis et roboris firmitatem iam
tunc in sp̃u p̾uidebat: et preco¬
mo futuroꝵ merita nr̃a conte¬
stans dum parentes laudaret
filios prouocabat. Sum sic
unanimes dum fortes estis
magna et ceteris fratribus u¬
naniicatis et fortitudinis

Expanded text:
est. Claruit, frater carissime, fides est. Claruit, frater carissime, fides quam de nobis beatus apostolus praedicauit. hanc laudem uirtutis et roboris firmitatem iam tunc in spiritu praeuidebat et praeconio futurorum merita uestra contestans dum parentes laudat filios prouocabat. dum sic unanimes, dum fortes estis, magna et ceteris fratribus unanimitatis et fortitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
frater kine fidei ac uirtutis
nr̃e testimonia głosa. et con¬
fessionis nr̃e hõnorem sic exł¬
tanter accipimus: ut in meti¬
tis ac laudibz nr̃is nos quoy
partiapes ac socios cõputem᷑.
Nam cum nobis et ecclesia una
sit et mens uincta. et in diui¬
dua concordia:quis nos sac¬
tos in consacerdotis sui lau¬
dibz tamqũa in suis ꝓpriis
gratuletur: Aut que frat̾nitas¬
tis non in fratrum gaudiou¬
biq letetur. Exprimi satis nõ
potest quanta exultatio fuerit.
et quanta leticia. cum de nobis
aspera et forcia cõperissemꝰ du¬
centos illic confessionis fr̃es
sorem ppłm suaseris fieri: dũ
primus paratus es pro om̃ib
conficeri. Ut non inueniamꝰ
quid prius predicare in nobis
deleamus. ntrum ne tuam
promptã et stabilem fidẽ: an
inseparabilem fratrum carta¬
tem. Uirtus illic ep̃i preceden¬
tis publice comprobata est. ad¬
unatio sequentis fraternita¬
tis ostensa est. dum apud nos
unus animus et una uox est:
ecra om̃is romana confessa

Expanded text:
rissime, fidei ac virtutis vestrae testimonia gloriosa: et confessionis vestrae honorem sic exsultanter accepimus, ut in meritis ac laudibus vestris nos quoque participes et socios computemus. Nam cum nobis et Ecclesia una sit, et mens juncta, et individua concordia; quis non sacerdos in consacerdotis sui laudibus tamquam in suis propriis gratuletur? aut quae fraternitas non in fratrum gaudio ubique laetetur? Exprimi satis non potest, quanta istic exsultatio fuerit et quanta laetitia, cum de vobis prospera et fortia comperissemus, ducem te illic confessionis fratrisorem populum suaseris fieri, dum primus paratus es pro omnibus confiteri: ut non inveniamus quid prius praedicare in vobis debeamus, utrumne tuam promptam et stabilem fidem, an inseparabilem fratrum charitatem. Virtus illic episcopi praecedentis publice comprobata est, adunatio sequentis fraternitatis ounus animus et una uox est, ecclesia omnis Romana confessa
Abbreviated transcription (Latin):
Hortaniir plane quantũ pos¬
sumus frater km̃e pro carita¬
te mutua qua nobis muice
monentis instruimur et diui
monemur:appropinquare iã
certaminis et agonis nr̃i diẽ.
ieumiis. iugiliis. or̃onib in¬
sistere cum oimni plebe nõ desma¬
mus. incũlamus gemitibus
assidius: et deprecationib cre¬
bris. Bec sunt enĩ arma cele¬
scia. que stare et ꝑseuerare for¬
titer faciunt. Hẽc sunt muni¬
tegunt. Memores nr̃i inuicem
simus. concordes atqr uuani¬
mes: utriq pro nobis semꝑ
oremus. Pressuras et angu¬
stias mutua caritate releuent᷑.
dignationis celeritate precesse¬
rit: ꝑseueret apud deum nr̃a di¬

Expanded text:
Hortamur plane, quantum possumus, frater charissime, pro charitate mutua qua nobis invicemonentis instruimur, et divimonemur appropinquare jam certaminis et agonis nostri diem, jejuniis, vigiliis, orationibus insistere cum omus. incumbamus gemitibus adsiduis et deprecationibus crebris. haec sunt enim nobis arma caelestia quae stare et perseuerare fortiter faciunt. haec sunt muniquae protegunt. memores nostri inuicem simus, concordes adque unanimes, utrubique pro nobis semper oremus, pressuras et angustias mutua caritate releuemus, dignationis celeritate praecesserit, perseueret apud Dominum nostra di
Abbreviated transcription (Latin):
pestate romam quoq ad euer¬
tandam ecc̃am nauigans. si¬
milia illic et paria molitus est.
Aclero portionem plebis auel¬
lens finternitatis bene sibi co¬
herentis. et se inuicem diligẽ¬
tis concordiam scindens. p̃la¬
ne qm̃ pro magnitudme sua
delrlat carthagnem roma p̾¬
cedere. illic maiora et gramora
cõmisit. Qui hic aduersus es¬
cdesiam diaconũ fecerat: illic
date uidue. peccunic quoq ecc̃e
denegate: multas de illo exi
modum nec sepultus. Uter
uortione ꝓperante: in patrici¬
dium partus erpressus. et
dampnare nunc audet sacrifi¬
cantiũ manus. cum sit ip̃e
nocentior pedib quib filius
qui nascebatur ocasus est.
Hanc conscienciã criminum
iam pridem timebat. ꝓpter hoc
se non de prb̃rio exturbati tm̃:
sed et cõmunione prohiberi
ꝓ certe timebat. Et surgentib
fratrib ĩminebat cognitiõis
dies. quo apud nos causa
eius ag̾etur. nisi ꝑsecutio añ
uenisset. quam iste uoto quo¬

Expanded text:
pestate Romam quoque ad everpestate Romam quoque ad evertendam Ecclesiam navigans, similia illic et paria molitus est, a clero portionem plebis avellens, fraternitatis bene sibi cohaerentis et se invicem diligentis concordiam scindens. Plane quoniam pro magnitudine sua debeat Carthaginem Roma praecedere, illic majora et graviora commisit. Qui istic adversus Ecclesiam diaconum fecerat, illic datae viduae, pecuniae quoque ecclesiae denegatae, has de illo exigmodum nec sepultus. Uterus bortione properante in parricidium partus expressus. Et damnare nunc audet d sacrificantium manus, cum sit ipse nocentior pedibus, quibus filius, qui nascebatur, occisus est? III. Hanc conscientiam criminum jam pridem timebat: propter hoc se non de presbyterio excitari tantum, sed et communicatione prohiberi pro certo tenebat, et urguentibus fratribus imminebat cognitionis dies quo apud nos causa eius ageretur, nisi persecutio ante uenisset, quam iste uoto quo
Abbreviated transcription (Latin):
celeste ꝓsensit imꝑuimi. Sta¬
tim qr porta se subrigens: li¬
lerum intrantib patefecit in¬
gressum. O dor qr suauissimꝰ
qui uolante diuinitus aura
de ꝑsarum ꝓuincia per longa
terraꝵ spacia iherosolmmuis fu¬
erat lapsus momento eodem
qd̾ de ꝓfano cosdroe sc̃a crux fu
terebymti natura uel balsa¬
ma acq myrra. Confestim
igitur pplaris gandiis fauor
in altum sublata: diuinã lau¬
dabat potenciam. Sicq gl̾osꝰ
angustus: erumpens in lau¬
dibz ait. O crux admirabile
eius adorandus chronis et
angelis. et niueis candorib.¬
et radianti turbe uirtutis qͥ
effusus est in precium nr̃e sa¬
lutis. O crux splendidior a¬
stris nundo celebris. homini¬
bus multum amabilis. sãc¬
tior inuuersis: que sola dig¬
O dulce lignum. dulcem cla

Expanded text:
coeleste persensit imperium, stacoeleste persensit imperium, statimque porta se subrigens liberum intrantibus patefecit ingressum. Odorque suavissimus qui, volitante divinitus aura de Persarum provincia, per longa terrarum spatia Hierosolymis fuerat illapsus momento eodem quo de fano Chosroe sancta crux fueterebinthi natura vel balsami atque myrrhae. Confestim igitur popularis gaudii favor in alto sublatus Dei laudabat potentiam; sicque gloriosus Augustus erumpens in laudibus ait: O crux, admirabile ejus adorandus, thronis et angelis, niveis candoribus radiante turba virtutis, effusus est in pretio nostrae salutis! O crux splendidior astris, mundo celebris, hominibus multum amabilis, sanctior universis! quae sola dig; dulce lignum, dulces cl
Abbreviated transcription (Latin):
cendisset. et per eam portain
penalib decoratus sedens
uoluisset intrare: repente la¬
pides porte descendentes clau¬
serunt se muicem. et factus
est paries unus. Cumqz mi¬
rarentur attoniti nimio ter¬
rore constucti: respicientes ĩ
altum. uiderunt signũ crutis
in celo flãmeo fulgore resplẽ¬
dere. Angelus enĩ dñi accipi¬
ens illud in manib: stetit
super portam et ait. Qũado
rex celorum dñs pro tocius
mundi salute sacramenta¬
passionis. per hoc aditum cõ¬
pleturus introuut: non se
pirpuratum nec dyadema¬
te nitentem exhibuit aut eqͥ
potentis uehiculum requisi¬
uit. s humilis a selli terga
residens. cultorib sus hñ¬
litatis exempla reliquit. his¬
gelico: depositis imperalib¬
signis: discalciatis pedib.
linea tantũ zona precinctus.
crucem dñi manu suscipiẽs.
et ꝑfusus facie lacrimis ad
celum oculos erigens: ꝓpera¬
int ad portam usqr progredi¬
ens. Mor illo humiliter pro¬
pinquante duricia lapidum

Expanded text:
cendisset per eam portam qcendisset per eam portam qperialibus decoratus, sedens voluisset intrare, repente lapides portae descendentes, clauserunt se invicem, et factus est paries unus. Cumque mirarentur attoniti, nimio terrore constricti, respicientes in altum, viderunt signum sanctae crucis in coelo, flammeo fulgore resplendere. Angelus enim Domini aspiciens illud in manibus, stetit super portam et ait: Quando rex coelorum Dominus totius mundi passionis sacramenta per hoc aditum completurus introiit non se purpuratum, nec diademate nitentem exhibuit, aut equi potentis vehiculum requisivit, sed humilis aselli terga insidens, cultoribus suis humilitatis exempla reliquit. gelico, depositisque imperii insignibus, discalceatus, protinus, lintea tantum zona praecinctus, crucem Domini manu suscipiens, perfusus facie lacrymis, ad coelum oculum erigens properabat, ad portam usque progrediens. Mox illo humiliter propinquante, duritia lapidum
Abbreviated transcription (Latin):
Nec in merito. Quippe. qui
rat: quomodo a creatura dei
ẽẽ potuisset dilectus. Cumiq
tremefactus salutationis
uerba proferret eracleo: ille
respondit. Siuis salutem
tasti: si credere in dsio ihu¬
xp̃o uolueris. et seruũ te il
mulus in ueritate confes¬
sus fueris: regnum tibi ꝑ¬
sarum tantũ cum patrimo
ud egeris: mox me gladio
interibis. Cumq ille nequa¬
quam acquiesceret: eracleus
extracto gladio caput illuis
tizari mandauit: ipeqz eum
de sacro fonte suscepit. Erat
enim iam decem annoꝵ. Des¬
cciptiones eciam regni per̾¬
sarum sub eius nomme fe¬
cit: totumq argentum tur¬
ris illius in predam sui exr¬
citus deputauit: Aurum uo
et gẽmas in uasis utensili¬
bus ad restauratõnẽ ecr̃aꝵ
quas tyrannus destruxerat
reseruauit. Suscipiens igit̾
quod impius asportauerat.
nus paliaꝵ. cercis et lam¬
padibz. uel diuerso głe appa¬
ratu cum hymnis et canti¬
alii subsequunturꝰ. Cumq
imꝑator de monte oliucti des¬

Expanded text:
nec immerito, quippe qui mnec immerito, quippe qui mus, quomodo a creatura Dei esse potuisset amatus? Cumque tremefactus salutationis verba proferret Graccho, ille respondit: Si vis salutem tasti, si credere Domino Jesu Christo volueris, et servum te illmulus, in veritate confessus fueris, regnum tibi Persarum tantum cum patrimonud egeris, mox meo gladio interibis. Cumque ille nequaquam acquiesceret, Gracchus extracto gladio caput illius tizari jussit, ipseque eum de sacro fonte suscepit; erat enim decem annorum. Descriptiones etiam regni Persarum sub ejus nomine fecit, totumque argentum turris illius in praedam sui exercitus deputavit, aurum vero vel gemmas in vasis vel utensilibus ad restaurationem ecclesiarum, quas tyrannus destruxerat, reservavit. Suscipiens igiturquod impius asportaverat, mis palmarum, cereis et lampadibus vel diverso gloriae apparatu, cum hymnis et cantialii subsequuntur. Cumque imperator de monte Oliveti des
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq utriq ppło hec pactio
placuisset: inuicem ut dictũ
multumq in pontis medio
sunt congressi. ⁊andem pul¬
satus dñs lacrimis xp̃iano¬
rum: ꝑ uirtutem sc̃e cuicis
tencius cõmendauerat: fide¬
li suo eracleo xp̃x concessit de
hoste triumphum. Tanta qr
mentis mutatio chosdroe ĩ¬
uasit exercitum: ut nõ solũ
predictam pactionem nequa¬
quam uellent transcendere:
sed eciam uoluntarie cũ om̃i
sua familia atq prole era¬
cdeo se subderent tam potesta¬
te qmͣ fide. Quos ille benigne
suscipiens: in hoc illis clemẽ¬
ciam prestitit. ut om̃s ad lap¬
tisinum conuolarent. Qd̃
ita se facturos ẽẽ. om̃s parit̾
spoponderunt. Ip̃e autem xp̃i¬
anissimus princeps cũ suo
tantum exercitu regna que
cosdro e tenuerat circũ quaq
plustrans. ad sedem ip̃ius
uenit. cum paucis ad eum
ascendit: sedentemq eum
in chrono aureo repperit.
Nullus namq de eius exer¬
citu erat qui ei exitum belli
aliqua tenus nunciasset:

Expanded text:
Cumque utrique populo haec pactio Cumque utrique populo haec pactio placuisset, invicem ut dictum deoque in pontis medio sunt congressi. Tandem pulsatus Dominus lacrymis Christianorum, per virtutem sanctae crucis,tentius commendaverat, fideli suo Graccho Christus concessit de hoste triumphum; tantaeque mentis mutatio Chosroe invasit exercitum, ut non solum praedictam pactionem nequaquam vellent transcendere, sed etiam voluntarie, cum omni sua familia atque prole Graccho se subderent tam potestate quam fide. Quos ille benigniter suscipiens in hoc illis clementiam praestitit, ut omnes ad baptismum convolarent: quod ita se facturos esse omnes pariter spoponderunt. Ipse autem Christianissimus princeps cum suo tantum exercitu regna quae Chosroe tenuerat circumquaque perlustrans, ad sedem ipsius venit. Cum paucis ad eum ascendit, sedentemque eum in throno aureo reperit. Nullus namque ex ejus exercitu fuerat, qui ei excidium belli aliquatenus nuntiasset,
Abbreviated transcription (Latin):
quis in circuitu trahentibus
curcũ acta tunis fabrica mo¬
ueri uidebatur: quasi quodã¬
modo rugitum tontrui iuxͣ
possibilitatem artificis men¬
ciebatur. In hoc itaq loco sedẽ
sibi parauerat. acqr iuxta eam
quasi collegam crucem dñicã
posuerat. Filioq suo regno
tradito: ip̃e in phanum huiꝰ¬
cemodi residebat. Illo itaq
tempore eracleus arcem tene¬
lut imperii uir amus stremi¬
us lingua eruditus. corpore
decorus. Et qũ auis actui se
culari deditus. totus tamen
erat in fide catholicus. et erga
der cultores supplex. beuiuõ¬
lus ac deuotus. ꝑgens igit
filius cosdroe contra eracleum
iuxta danubium fluuium:
cum suo consedit exeratu. ⁊an¬
dem inspirante clemencia sal¬
natoris: uttisq principibus
placuit. ut ip̃i singult in me¬
dio pontis flumine dimicati
confligerent. Et cui sors uic¬
toriam contulisset: ip̃e sine dãp¬
usmparet. Decretum eciam
cruribz sciscis et brachiis ab¬
eo in flumine mergeretur.

Expanded text:
quis in circuitu trahentibus, quis in circuitu trahentibus, circumacta turris fabrica movere videbatur, quasi quodammodo rugitum tonitrui juxta possibilitatem artificis mentiebatur. In hoc itaque loco sedem sibi paraverat, atque juxta ea, quasi collega Deo, crucem Dominicam posuerat. Filio suo regno tradito, ipse in fanum hujuscemodi residebat. Illo itaque tempore Gracchus arcem tenebat imperii, vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore decorus, et quamvis saeculari actui deditus, totus tamen erat fide catholicus; et ergo Dei cultoribus supplex, benevolus ac devotus. Pergens igitur filius Chosroe contra Gracchum, juxta Danubium magnum fluvium consedit exercitus. Tandem inspirante clementia Salvatoris, utrisque principibus placuit ut ipsi singuli in medio ponte fluminis dimicaturi confligerent, et cui sors victoriam contulisset, ipse sine damusurparet. Decretum etiam cruribus excisis et brachiis, in flumen mergeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
seuiciam paganoꝵ: cosdroe qui¬
dam ꝓphanus et impius reg¬
num adeptus est persatum.
Qui in tantam prorumpere
est ausus ꝓteruiam. ut inco¬
lis uicinarum gentium quas
impetu uastans barbarico suo
nephando subingauerat dñio.
coli se iuberet ut deum: et uoca¬
ri se regem regum. et dũm do¬
minanciũ. Nec et hoc solum
suffecit ad sue dampnationis
interitum: uerum eciami syu¬
am et palestinam cum subiu¬
gasset et egyptum: regna qͦ
suo crudelissimo subrret dña¬
tui: iherosolimã adiit. et ecc̃as
xp̃i subuertit. totamꝙ finiti¬
uiã regionem uastauit. incẽ¬
dit atqͣ predactus est. Ad sepul¬
chrum ergo dñicum cum uo¬
lusset accedere. terrtus rediit
religiosa regina ibi in testĩo¬
nium uirtutis reliquerat as¬
portauit. Cecerat namq tur¬
rim argenteam in qua inter¬
lucentib gẽmis thronum
struxerat aureum: ubi soli et
fistulas aque meatus adou¬
uerat: ut quasi deus desuper
pluuiam uideretur infundi.
Et dum sub terraneo specu e¬

Expanded text:
evitiam paganorum, Chosroe quidam profanus et impius regnum est adeptus Persarum, qui in tantam prorumpere est ausus proterviam, ut ab incolis vicinarum gentium, quos impetu vastans barbarico suo nefando subjugaret dominio, coli se juberet ut Deum, ut vocaret se regem regum, et dominum dominantium. Nec hoc solum ei abundavit ad suae damnationis interitum, verum etiam Syriam et Palaestinam cum subjugasset et Aegyptum, regna quae suo crudelissimo subjugaret dominatui. Hierosolymam advenit, ac ecclesias Christi subvertit, totamque finitimam regionem vastavit, incendit atque praedavit. Ad sepulcrum ergo Domini cum voluisset accedere, territus rediit;rtem, quam religiosa regina ibi in testimonium virtutis reliquerat, asportavit. Fecerat namque sibi turrem argenteam, in qua interlucentibus gemmis thronum exstruxerat aureum, ubi solis qufistulas aquae meatus adduxerat, et quasi deus pluviam desuper videretur infundi, et dum subterraneo specu e
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nouatians romane ur
cathedram sacerdotalem cona¬
penitus ademerat eciam si dig¬
ue penituissent. Et quo et prin
rimumi in urbe roma congrega¬
tum est: ep̃oꝵ quidem sexagm¬
ta numero. prbroꝵ quoq toti¬
dem cum dyaconib plurimis.
preterea eciam per singulas
quasq piuncias: de hac re
magna delibetatione decretis
tione tumidũ sequerent᷑ qui¬
qr ad humanam istam. et in¬
chil fraterne caritatis seruan¬
tem sentenciam declinarent
altenum eẽ ab ecc̃a. Eos uero
qui lapsi in certamine fu̾ant.
fratua miseratõne curandos
et fomentis penitencie medi¬

Expanded text:
 Novatiano Romae urbcathedram sacerdotalem conasalutis adimebat, etiam si digne poenituissent. Ex quo et princrimum in urbe Roma congregatum est, episcoporum quidem sexaginta numero, presbyterorum quoque totidem, cum diaconibus plurimis. Praeterea etiam per singulas quasque provincias, de hac re magna deliberatione habita, decretis tione tumidum sequerentur, quique ad inhumanam istam, et nihil fraternae charitatis servantem sententiam declinaverunt, alienum esse ab Ecclesia; eos vero qui lapsi in certamine fuerant, fraterna miseratione curandos, et fomentis poenitentiae medi
Abbreviated transcription (Latin):
ter glõsos confessores deputã
sedit expectans corporis sui car
sus edita feralia resistentem
t minas. et cruciatus et tor¬
menta fider iugore calcantẽ:.
uel gladio inuaderent. uel ccu¬
a ferent uel igne torquerent.
uel quolibet in audito gene
penaꝵ iuscera eius et menibra
lamiarentur. Eciam si maiestas
dñi ꝓtegentis et bonitas sa¬
cerdotem quem fieri uoluit.
factum quoq non proterissit:
tamen cornelius quatũ ad eiꝰ
deuotionem ꝑtinet. et timorẽ
passus est. quicquid pati potu¬
it: et tyrannũ amus et bello
post modum uictum: prior sa¬
cerdotio suo uicit hactenus le

Expanded text:
ter gloriosos confessores et martyter gloriosos confessores et martysedit expectans corporis sui carnsus edicta feralia resistentem et minas et cruciatus et tormenta fidei uigore calcantem uel gladio inuaderent uel crucifigerent uel igne torrerent uel quolibet inaudito genere poenarum uiscera eius et membra laniarent? etiamsi maiestas Domini protegentis et bonitas sacerdotem quem fieri uoluit factum quoque protexit, tamen Cornelius, quantum ad eius deuotionem pertinet et timorem, passus est quidquid pati potuit et tyrannum armis et bello postmodum uictum prior sacerdotio suo uicit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
strum consensione firmato:
quisq iam ep̃c fieri uoluerit
foris fiat neccesse est:nec ha
net unitatem. Quisq ile fo¬
rs fuerit. multum licet de se
iactans. et sibi plurimum
uindicaus:ꝓphanus est fo¬
ris est. alienus est. Et cum pri
mũ secundus ẽẽ non possit.
quisq post unum qui solus
ẽe debeat factus est: iam nõ
scõs ille. sed nullus est. Amnc
demde post ep̃atum nõ ex am¬
bitu. nec exorte. sed d̃i qui sac̾¬
dotes facit noluntate suscep
uirtus quantũ robur animi:
qualis finnitas fidei qd̾ nos
simplici corde. et ꝑspicere peni¬
tus et laudare debemus. Sedis¬
se intrepidum rome in sacer̃¬
dotali cathedra co tempore cũ
tyrannus infestus sacerdoti¬
b dei fanda atq infunda
imaretur: cuni multo paciẽ¬
cius et tolerabilius audiret
aducrsus se emulum principẽ
quem constitui rome dei sac̾¬
dotem. Nõne hic frater kinie
sũmo uurtutis et fidei testimo¬
no predicandris est: nõne in¬

Expanded text:
strum consensione firmato strum consensione firmato quisque iam episcopus fieri uoluerit foris fiat necesse est nec habnet unitatem. quisque ille fuerit multum de se licet iactans et sibi plurimum uindicans profanus est, alienus est, foris est. et cum post primum secundus esse non possit, quisque post unum qui solus esse debeat factus est iam non secundus ille sed nullus est. Tunc deinde post episcopatum non exambitum nec extortum, sed de Dei qui sacerdotes facit uoluntate susceptuirtus, quantum robur animi, qualis firmitas fidei, quod nos simplici corde et perspicere penitus et laudare debemus, sedisse intrepidum Romae in sacerdotali cathedra eo tempore cum tyrannus infestus sacerdotibus Dei fanda adque infanda comminaretur, cum multo patientius et tolerabilius audiret leuari aduersus se aemulum principem quam constitui Romae Dei sacerdotem. nonne hic, frater carissime, summo uirtutis et fidei testimonio praedicandus est, nonne in
Abbreviated transcription (Latin):
sepe ꝓmentus ad sacerdotii sõ¬
lime fastigium. cunctis reli¬
giomis gradibz ascendit.
Tunc deinde ep̃atum ip̃m. nec
postulauit nec uoluit. nec ut
bie tumor inflãt iuasit. sed
quietus alias et modestus ẽt
diuinitus cliguntur. Pro pu¬
dore uirgnialis continẽcie sue:
et pro humilitate ingenite
sibi et custodite uerecundie. ñ
ut quidam ium fecit ut ep̃t fi¬
cret: s ip̃e uim passus est. ut
ẽp̃atum coactus exciperit. Et
factus est ep̃c a plurimis colle¬
gis nr̃is. qui tunc in urbe ro¬
ma aderant: qui ad nos lit¬
teras honorificas. et laudabi¬
les. et testimonio sue p̾dicati¬
onis illustres de eius ordina¬
tione miserunt. Cactus est
aũt cornelius ep̃t. de dei et xp̃i
eius iudicio: de clericoꝵ pene
oĩum testimonio: de plebis
qui tunc affuit suffragio: de
sacerdotum antiquoꝵ et bo¬
mo aute se factus ẽct. cum fa¬
biant locus. id est locus petri
et gradus cathedre sacerdota¬
lis uacaret. Quo occupato et
dei uoluntate atq oĩum no¬

Expanded text:
saepe promeritus ad sacerdotii sublime fastigium cunctis religionis gradibus ascendit. tunc deinde episcopatum ipsum nec postulauit nec uoluit, nec ut erbiae suae tumor inflat inuasit, sed quietus alias et modestus et qdiuinitus eliguntur, pro pudore uirginalis continentiae suae et pro humilitate ingenitae sibi et custoditae uerecundiae non ut quidam uim fecit ut episcopus fieret, sed ipse uim passus est ut episcopatum coactus exciperet. et factus est episcopus a plurimis collegis nostris qui tunc in urbe Roma aderant, qui ad nos litteras honorificas et laudabiles et testimonio suae praedicationis inlustres de eius ordinatione miserunt. factus est autem Cornelius episcopus de Dei et Christi eius iudicio, de clericorum paene omnium testimonio, de plebis quae tunc adfuit suffragio, de sacerdotum antiquorum et bomo ante se factus esset, cum Fabiani locus id est cum locus Petri et gradus cathedrae sacerdotalis uacaret quo occupato et de Dei uoluntate adque omnium no
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Qam nouatianus simiar
more que cum homines non
sint. humana mutent᷑ uult cr¬
desie catho lice auctoritatem
sibi et ueritatem iuindicare qũ
ip̃e in eccłia non sit: ĩmo ad huc
insuper contra ec̃cam rebellis

Expanded text:
. nam Nouatianus simiarum more, quae cum homines non sint humana imitentur, uult ecclesiae catholicae auctoritatem sibi et ueritatem uindicare, quando ipse in ecclesia non sit, immo adhuc insuper contra ecclesiam rebellis
Abbreviated transcription (Latin):
lcquitur. Quod uero ad noua¬
de quo desiderasti tibi scribr sci
osos ẽt debere: quid ille doccat
cum foris doceat. Quisq ille
est. et qualiscumq est. ip̃ianus
selicet et uhilosophiam. uele¬
loquenciã suam suꝑbis uocib
p̾dicet: qui nec ic fraternã ca¬
ritatem. nec ecc̃asticam imita¬
tem tenuit eciã qd prius fue¬
rat amisit. Nisi si ep̃c tibi ui¬
detur qui ep̃o in ecc̃a a sexdeci
cocp̃is facto adulter acq extra¬
neus ep̃c ficri a descitorib pr
ambitũ nititur. et cum sit a ip̃o
una ec̃a in toto mundo in mł¬
ta mẽbra diuisa. Ittm ꝙp̃t mi
rositate diffusus: ille post dei
traditionem post conexam q
ubiq coniunctã catholice occ̃e

Expanded text:
urum. Qvoa nero ad Nouade quo desiderasti tibi seribi quamosos esse debere quid ille doceat, cum foris doceat. quisque ille est et qualiscumque est, christianus se licet et philosophiam uel eloquentiam suam superbis uocibus praedicet, qui nec fraternam caritatem nec ecclesiasticam unitatem tenuit etiam quod prius fuerat amisit nisi si episcopus tibi uidetur qui episcopo in ecclesia a sedecim coepiscopis facto adulter adque extraneus episcopus fieri a desertoribus per ambitum nititur, et cum sit a Christo una ecclesia per totum mundum in multa membra diuisa, item episcoparositate diffusus, ille post Dei traditionem, post conexam et ubique coniunctam catholicae eccle
Abbreviated transcription (Latin):
Empore illo post¬
. quam constan¬
tino augusto cõ¬
tra maxencium
tyrannũ ꝓperan¬
Iti ad bellum. signum crucis ce¬
litus fuisset ostensum: et ip̃e
feliciter obtineret triumphum.¬
et ab belena iam dicti principis
matre sancta crux fiusset mue̾¬
ta. atq per sanitatem egroti.
t resuscita tõnem mortũi fuis¬
set euidenti iuidicio uirtũtis de¬
clarata. regina uoti compos
effecta: ita saluture lignum fe¬
t secari ꝑ medium: ut et cruce̾
conscantinopolim deferret ad
filium. et crucem iherosolinus
thecis argenteis. conditam
sa consilio: scilicet ut ubi fu̾at
mẽbris dñicis aptata supplicio
ibidem glorificata ueueraret
appło. Multoꝵ itaq temporũ
labente curriculo: amexigente

Expanded text:
empore illo postquam, Constantino Augusto contra Maxentium tyrannum properante ad bellum, signum sanctae crucis coelitus fuisset ostensum, et ipso feliciter obtinente triumphum, ab Helena jam dicti principis matre sancta crux fuisset inventa, atque per sanitatem aegroti et resuscitationem mortui fuisset evidenter indicio virtutis declarata, regina, voti compos effecta, ita salutare lignum fecit secare per medium, ut et crucem Constantinopoli deferret ad filium, et crucem Hierosolymis thecis argenteis conditam  sapiente consilio, scilicet ut ubi fuerat membris Dominicis aptata supplicio, ibidem glorifica veneraretur a populo. Multorum itaque temporum labente curriculo, cum, exigente
Abbreviated transcription (Latin):
lidonium et fortunatũ: ut nõ
tantum ꝑsuasione litterarũ
mr̃aꝵ. sed p̾sentia sua et consi¬
lio õĩum nũm eniterentur qũa¬
tum possent et claborarent: ut
ad catholice ecclie uuitatem
scissi corporis mẽbra compone¬
rent: et xp̃iane caritatis uincu¬
lum copularent. Sed ꝓdolor
diuerse partis obstinata. et in¬
fleribuis ꝑtinacia non tantũ
radicis et matris sinũ acq cõ¬
plexum rocusauit: s eciam ccel¬
cente. et in peus retrudescente
discor dia. ep̃m sibi constituit.
et contra sacramentũ semel
traditum diuine dispositiõis
et catholice unitatis: adulterũ
⁊ contrariũ caput extra ecc̃am
uulnera lacrimis abluant᷑.
Par uera. fulse pacis menda¬
tio tollitur: salutaris sinus
matris nouerca intercedente
duditur: ne depectore atq ore
lapsoꝵ fletus et gemitus au¬
non delinquere: sẽcundus de¬
licta cognoscere. Illic currit n¬
nocentĩa integrã et illibata q̃
seruet; hic succedit medela q̃
sanet. Quod utrum q isti of¬

Expanded text:
ldonium et Fortunatum; ut non tantum persuasione litterarum nostrarum, sed praesentia sua et consilio omnium vestrum eniterentur, quantum possent, et elaborarent, ut ad catholicae Ecclesiae unitatem scissi corporis membra componerent, et Christianae charitatis vinculum copularent. Sed quoniam diversae partis obstinata et inflexibilis pertinacia non tantum radicis et matris sinum atque complexum recusavit; sed etiam gliscente et in pejus recrudescente discordia episcopum sibi constituit, et contra sacramentum semel traditum divinae dispositionis et catholicae unitatis, adulterum et contrarium caput extra Ecclesiam uulnera lacrimis abluantur. pax uera falsae pacis mendacio tollitur, salutaris sinus matris nouerca intercedente cluditur, ne de pectore adque ore lapsorum fletus et gemitus aunon delinquere, secundus delicta cognoscere. illic currit innocentia integra et inlibata quae seruet, hic succedit medella quae sanet. quod utrumque isti of
Abbreviated transcription (Latin):
sancti uirtus p̾ magnitudine
sua latere non potuit. Conflu¬
poris anine qz remedia po¬
stulantes. Nec uero ubi da¬
tor hylaris. et qd̾ daretur ha¬
bunde aderat spei sue munere
frustrabatur. Cumq mira ge¬
sta laudum p̾conia sequeren

Expanded text:
sancti viri virtus prae magnitudine sua latere non potuit, confluporis animaeque beneficia postulantes. Nec vero, ubi dator hilaris et quod daretur abunde non aderat, suo munere frustrabantur. Cumque mira gesta laudum praeconia sequeren