comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictione .xy. edumꝰ excellentissimꝰ reto
angloꝵ in brittannia transhumbra¬
nȩ gentis ad aquilonẽ. p̃dicante pau¬
lino ep̃õ quẽ miserat dexantia uene¬
rabilis archiep̃s iustus. ũbũ salutis cũ
sua gente suscep̃. anno regni sui xͦi.
nꝰ anno clxxx. eiq paulino sedẽ ep̃atꝰ
ehoraci donaũ. Cui ꝓfecto regi. in aus¬
piciũ uenturę fidei et regni celestis.
potestas quoq terreni creuerat reg¬
ni. ita ut uniũsos brittanniae fines:
qđ nemo angloꝵ ante eũ. qua ł ipsoꝵ
ł btͣitonũ gentes habitabant. sub dicio¬
ne acciꝑet. ł o tẽpr̃ exortũ apd̾ scotos
in obseruatione paschae errorẽ. xuiii
guit. Sed et ioħs qui successori eiꝰ seue¬
rino successit. cũ ad huc eẽt electꝰ in
pontificatũ. ꝓeodẽ pascha eis. simul et
ꝓpelagiana heresi quȩ apt eos reui¬
Ieraclonas cũ matre sua marti: na. añ.
iI. Cyrus alexandriae. sergus. et pyr¬

Expanded text:
dictione XV, Aeduinus, excellentissimus rex dictione XV, Aeduinus, excellentissimus rex Anglorum, in Brittania Transumbranae gentis ad Aquilonem, praedicante Paulino episcopo quem miserat de Cantia venerabilis archiepiscopus Justus, verbum salutis cum sua gente suscepit, anno rlus minus anno CLXXX, eique Paulino sedem episcopatus Eburaci donavit. Cui profecto regi in auspicium venturae fidei et regni coelestis, potestas quoque terreni creverat regni, ita ut universos Britanniae fines, quod nemo Anglorum ante eum, qua vel ipsorum, vel Britonum gentes habitabant, sub ditione acciperet. Eo tempore exortum apud Scotos in observatiguit; sed et Joannes qui successori ejus Severino successit, cum adhuc esset electus in pontificatum, pro eodem pascha eis, simul et pro Pelagiana haeresi quae apud eos revi Chr. 642. Heraclonas cum matre sua Martina annis II. Cyrus, Alexandriae, Sergius et Pyr
Abbreviated transcription (Latin):
relicta ꝑside. calcidoniãq hierapolymq
xpm querens. ac de inde hicrosolimã
petit. ubi accepta babtismatis grã uii
abeadẽ urbe miliario. monasteriũ
regularit̃ uiuens. dũ caesareã palestina
orationis grã uenisset. captꝰ apersis. &
mula du uerbera int̃ carceres et uin¬
cula marzabana uidice perpessõ tan¬
dẽ mittit᷑ persidẽ ad regẽ coꝵchosro¬
nẽ. a quo t̾cio ꝑ int̃ualla tẽporis uerba¬
tꝰ. dextremũ una suspens manu per
tres horas dieosic decollatꝰ cũ alus. laxx.
martyriũ cõpleũ. Mlax tunica eiꝰ indutꝰ
quidã demoniacꝰ. curatꝰ ẽ. Iiterea suꝑ ueni¬
ens cũ exercitu eracleus princeps. suꝑatis
persis. xpĩanos qͥerant captiuati reduã
gaudentes. Reliquiae beati martyris
anastasii pͥmo monasteriũ suũ. de in¬
de romã aduectae. uenerant᷑ in monas¬
terio beati pauli aplĩ. qđ dr̃ adaquas
saluias. Anno heraclei regni .xui. in¬

Expanded text:
relicta Perside, Chalcedoniam Hierapolimque relicta Perside, Chalcedoniam Hierapolimque Christum quaerens, ac deinde Hierosolymam petit, ubi accepit baptismatis gratiam. Quarto ab eadem urbe miliario monasterium regulariter vivens, dum Caesaream Palestinae orationis gratiam venisset, captus a Persis, et multa diu verbera inter carceres et vincula Marzabana iudice perpessus, tandem mittitur Perside ad regem eorum Chosronem, a quo tertio per intervallo temporis verberatus, ad extremum una suspensus manu per tres hore diei, sic decollatus cum aliis 70 martyrium complevit. Mox eius tunica indutus quidam daemoniacens cum exercitu Heraclius princeps, superatis Persis, Christianos qui erant captivati reduxit gaudentes. Reliquiae beati martyris Anastasii primo monasterium suum, deinde Romam, advectae, venerantur in monasterio beati Pauli apostoli quod dicitur ad aquas Salvias. Anno Heraclii regni XVI, in
Abbreviated transcription (Latin):
tites. ep̃ali sede. donabat. Porro gt̃s anglor
ab aquilone humbri fluminis. subre¬
gib aelle et ed ilfrido sitae. necdũ uer¬
bũ uitae audierunt. OOregorius .xuiii.
antio mauricii. indiccione .iiii. scribens
augustino. londonia qq̃ et eburaci ep̃is.
accepta a sede apłica pallio. metro
gregorus papa migraũ ad dñm. H ic rogan¬
accłarũ scribebat. Idẽ alio papa bone
facio petente. iussit in ueteri fano qđ
pantheum uocat᷑ur. ab latis idolatriae
sordib. accłam beatȩ seꝑ uirginis mari¬
a et oĩm martyrũ fieri. ut u̾bi quon¬
bat᷑. ibi deinceps oĩm fieret memoria
scõꝵ Persat adũs rẽ publicã grauissima
bella gerentes. multas romanoꝵ ꝓuin¬
cias. et ipsã hierosolimã auferunt. et
cot crucis abducunt.
nobile ꝓ xp̃o martyriũ patit᷑. Iui natus
in perside. magicas a patre puer artes dis¬
rebat. sđ ubi acaptiuis xp̃ianis xp̃i nom̃
acceꝑat. in eũ mox animo toto conũsus.

Expanded text:
tites episcopali sede donabat. Porro gentes Anglorum tites episcopali sede donabat. Porro gentes Anglorum ab Aquilone Humbri fluminis sub regibus Aelle et Edilfrido sitae necdum verbum vitae audierant. Gregorius decimo nono anno Mauritii, indictione quarta, scribens Augustino, Londini quoque et Eburaci episcopos, accepto a sede apostolica pallio, MetropGregorius papa migravit ad Decclesiarum scribebat. Idem facio petente, jussit in veteri fano quod Pantheon vocabatur, ablatis idololatriae sordibus, ecclesiam beatae semper virginis Mariae et omnium martyrum fieri, ut ubi quonbatur, ibi deinceps omnium fieret memoria sanctorum. Persae, adversus rempublicam gravissima bella gerentes, multas Romanorum provincias et ipsam Hierosolymam auferunt, et nicae crucis abducunt. nobile pro Christo martyrium patitur; qui natus in Perside magicas a patre puer artes discebat, sed ubi a captivis Christianis Christi nomen acceperat, in eum mox animo toto conversus,
Abbreviated transcription (Latin):
iudetis habe. Qens lango bardor̃ co¬
mitante fame & mortalitate omẽm
inuadit italiã ipsãq romanã uasta¬
tria obsidet urbẽ. quib tẽpr̃ illo
re& erat albuinus.
auricius. añ axxi. Herminigildus leui¬
gildi gothoꝵ regis filius. obfidei catho¬
licae confessionẽ in expugnabilẽ a pa¬
tre arriano regni priuatꝰ infulis. et in
carcerẽ ac uincula ꝓiectꝰ. ad eatremũ
nocte scã dnĩcae resurreccionis. securi
in capite ꝑcuss. regnũ caeleste ꝓ terre¬
no rea & martir intraũ. cuiꝰ fr̃ ri¬
chardus max ut regnũ pꝰpatrẽ accipit.
om̃ẽn gothoꝵ cui p̃erat gentẽ instan¬
te leandro hispalitano ep̃o qͥ et hirmi¬
nigeldũ docuerat. catholicã conũtit
ad fidẽ. Qregorius romanae aeccłae pon
tifea & doctor eocimius anno mauricu
ĩpu xiiͦii. indictione .xiii. sẏnodũ ep̃oꝵ
criiui. ad corpꝰ beati apłi petri congre¬
gans. denecessariis aeccła decernit.
suũ augustinũ. sed et cęt̃os sacros antis¬

Expanded text:
videtis habere. Gens Longobardorum, comitante fame et mortalitate, omnem invadit Italiam, ipsamque Romanam vastatrix obsidet urbem, quibus tempore illo rex praeerat Albuinus. ritius annos XXI. Hirminigildus Levigildi Gothorum regis filius, ob fidei catholicae confessionem inexpugnabilem, a patre Ariano regni privatus infulis, et in carcerem ac vincula projectus, ad extremum nocte sancta Dominicae resurrectionis securi in capite percussus, regnum coeleste pro terreno rex et martyr intravit. Cujus frater Richardus, mox ut regnum postomnem Gothorum cui preerat gentem, instante Leandro Hispalitano episcopo, qui et Hirminigildum docuerat, catholicam convertit ad fidem.  Cotifex et doctor eximius, anno Mauricii imperii XIII, indictione XIII. synodum episcoporum XXIII ad corpus beati Petri apostoli congregans, de necessariis Ecclesiae decernit. suum Augustinum et ceteros antis
Abbreviated transcription (Latin):
us. totilã gothorũ regẽ in italiã
suꝑaũ. et occidit. Iui deinde¬
ꝑ iniuidiã romanoꝵp quib mul¬
ta contra gothos laba rauerat. ac¬
cusatꝰ apt̾ ĩustinũ et coniugẽ eiꝰ so¬
nhiã. qͦ seruicio p̃meret italiã. reces¬
sit nea polĩ cãpaniaet & scripsit genti
langobardorut uenirent. et posside¬
rent italiã. Iohe s romanae aeccłȩ pon¬

Expanded text:
thorum regem in Italia superavit et occidit; qui deinder invidiam Romanorum, pro quibus multa contra Gothos laboraverat, accusatus apud Justinum et conjugem ejus Sophiam quod servitio premeret Italiam, secessit Neapolim Campeniae, et scripsit genti Longobardorum, ut venirent et possiderent Italiam. Joannes, Romanae Ecclesiae pon
Abbreviated transcription (French):
nis. daxx .ii. qͥ ẽ annꝰ dio cleciani: de al¬
UIII.pꝰ consulatũ lãpadu et orestis. quo
anno codea iustinianꝰ orbi ꝓmulgatꝰ
e. Uictor qq̃ capuanꝰ ep̃s. librũ de pascha
scribens. uictori arguit errores.

Expanded text:
nis DXXXII, qui est annus Diocletiani CCXLVIII, post Consulatum Lampadii et Orestis, quo anno Codex Justinianeus orbi promulgatus est. Victor quoque Capuanus episcopus librum de pascha scribens Victorii arguit errores.
Abbreviated transcription (Latin):
Corporeis lica officia gestis uarientur
Auditu uisu ofactu actuquoque motu
Illa tamen spirando calet ammnatque replendo
Omia net quidam habet aut nec sumit ab ipsa
Namque loco non corporeo conduditur ullo
Est in corporea informis substantia quaedam
de deus esse habet et fuit est et semper in illo
Pispar in hoc quod cuncta tenet per lastrat et implo
Ietus ubique man&e et ubique patet et regnat ubique¬
Hlaec loca sorte cupit sed disparuiuit in illis
Sifolix fucris hic tuno felicior exta
Si infelix etiam multo infelicior illuc

Expanded text:
Corporeis licet officia gestis uarientur, Corporeis licet officia gestis uarientur, Auditu uisu olfactu tactu quoque motu, Illa tamen spirando calet animatque replendo Omnia nec quidam habet aut nec sumit ab ipsa. Namque loco non corporeo concluditur ullo: Est incorporea informis substantia quaedam. At deus "esse" habet, et fuit, et est semper in illo, Dispar in hoc, quod cuncta tenet perlustrat et implet, Totus ubique manetque patetque et regnat ubiqHaec loca sorte capit, sed dispar uiuit in illis: Si felix fuerit, hic tunc felicior exstat, Si infelix, etiam multo infelicior illic
Abbreviated transcription (Latin):
Iunc habet et non est nec esse habet hoc quo damisse
En homo finit & est non iamhomo sic quoq eempꝰ
Non itauis animȩ ut cartat semper sed ubique
Cum nona nempe neuo descendit corpore tota
Semixe p̃elao et ubique neq est et habet ubicumque
Ex̃ qud cons tat ut ese nacuran sumsit ut ess&
Semperhabet qm̃ esse quod ost nondesiet esse
Sunit eique modi qui cuncta secuntur aclesi
Sensus et ingenium ratio mens perspicua quẽ
Et disfusa manet cumsic incorpore teto
Enuigrat ubi cumque aciem porrexerit extr
Subtilique ocilo quo quo se uerterit adstat
Intuitu mentis que dol& que cupit metuit que
Gaudet et ist gerit gestu sine corporis ullo
Nt deus immortalis et intrectabile lumen
Permana ipsa deus minime similis sed in istis
Nonque dei pars sedsimilis pertalia uiuit
Hloc uero sie quod est numquam de sistic adessẽ
Illius igneus est uigor ex quo corporealon
insprrando cala massam diffusa perartus

Expanded text:
Tunc habet et non est nec esse habet hoc, quod amisit: Tunc habet et non est nec esse habet hoc, quod amisit: En homo finit et est non iam homo; sic quoque tempus. Non ita, uis animae ut careat semper, sed ubique Cum noua nempe nouo descendit corpore tota. Semper habet et ubique, neque est et habet ubicumque. Ex quo constat ut est, natura sumpsit ut esset. Semper habet, quoniam esse quod est non desinet esse. Sunt eique modi, qui cuncta sequuntur, adhaesi: Sensus et ingenium, ratio, mens, perspicua quae Et diffusa manet, cum sit in corpore toto; Emigrat, ubicumque aciem porrexerit extra Subtilique oculo, quoquo se uerterit, astat Intuitu mentisque doletque cupit metuitque, Gaudet, et ista gerit gestu sine corporis ullo Vt deus immortalis et intrectabile lumen Permanet ipsa, deus minime, similis sed in istis Nonque dei pars sed similis per talia uiuit. Hoc uero esse quod est numquam desistit adesse. Illius igneus est uigor, ex quo corporealem Inspirando calet massam diffusa per artus.
Abbreviated transcription (Latin):
Omni a sunt bona sunt quia tubonus omnia condis
Uil nr̃m est in eis nisi quod peccamus amantes
Or dine neglecto prote quod conditur abste
Omnianamque sunt ate sunt te sine nichil
his sine tusimul his procunctis his et in illis
Hissine es qđ es non hi sunt te sine quod sunte
Aenec id hi quod tu nec tu quodhi sed in illis
Iotus ados inte tocus totus et in ipsis
Hinam nec sibi nec toti tibi sed sibi sunt hoc
Quod sunt in quantum sunt intantum sibi toti
Vt natura doc& ratio per cauta que monstrat
Iotus homo est anima si quidem hic sibi totus habetur
Quicquid ab est ex trase nec in sẽ sibi sentit
Deficit in toto camtotus se sibi constac
Dumistat corporeus homo somper edic et ubi que
Non habet in sese aeterno sed tempus et actum
Sic habet hoc et non habet est et non est etiamque
Tempus habet uiuit cumcorporealis et ipsees ł
Tunc habet est cum tom pore et hoc ipsum sine non
Cuni non corporeus erit ac ipsum neque tempus

Expanded text:
Omnia sunt bona: sunt, quia tu, bonus, omnia condis. Nil nostrum est in eis, nisi quod peccamus, amantes Ordine neglecto pro te, quod conditur abs te. Omnia nam, quae sunt, a te sunt, te sine nil est. His sine tu, simul es pro cunctis his et in illis. His sine tu, quod es, es; non hi sunt te sine, quod sunt. Ac ne id hi quod tu, nec tu quod hi, sed in illis Totus ades: in te totus, totus et in ipsis. Hi nam nec sibi nec tibi toti, sed hi sunt hoc Quod sunt, in quantum sunt, in tantum sibi toti. Vt natura docet ratio perceptaque monstrat, Totus homo est anima siquidem hic sibi totus habetur. Quicquid abest, extra se nec in se sibi sentit. Deficit in toto, cum totus se sine sibi constat. Dum stat corporeus, homo semper et hic et ubique Non habet in sese aeternos et tempus et actum; Sic habet hoc nec habet, est et non est etiamque Tempus habet; uiuit, cum corporealis et ipse est; Tunc habet, est cum tempore et hoc ipso sine non est. Cum non corporealis erit, ipsum neque tempus
Abbreviated transcription (Latin):
inceptos olim promissum. carmen iambos
adumbilicum adducere
Prima dics plioebi sicrato nomine fulge t̃
Vindicat elucens feriam sibi luma secundam
Inde dies rutilat iam tertia martis honore
Merturius quartam splendens percurrit ouantem
lupiter etce sequens quintam sibi uindicat alte
Concordat ueneris magnę cum nomine sexta
Emicat alma dies sacurno soptima compta¬

Expanded text:
inceptos, olim promissum carmen, iambos ad umbilicum adducere. Prima dies Phoebi sacrato nomine fulget. Vindicat et lucens feriam sibi Luna secundam. Inde dies rutilat iam tertia Martis honore. Mercurius quartam splendentem possidet altus. Iuppiter ecce sequens quintam sibi iure dicauit. Concordat Veneris magnae cum nomine sexta. Emicat alma dies Saturno septima sum
Abbreviated transcription (Latin):
Artaturniucus bruma ianuarius atua
Pis cibis ex ultare solet febro arius altis
Martius uiuites curas extendit amicas
Dac sucum pecori gratanter a prelis ec escam
Maius hinc gliscens herbis generat nigra bella
iunius auratis foliis iam pocula misca
Iulius educit falces perprata urecta
Augustus cererem primus secat agmine longo
Maturas munit septimber ab hostibus uuas
Clicit octimberpedibus dulcissima uina
Bacha nouimber ouans condic subelaue fideli
More sues propriomactat decimber adultas

Expanded text:
Artatur niueus bruma Ianuarius †arua. Piscibus exsultare solet Februarius altis. Martius in uites curas extendit amicas. Dat sucum pecori gratanter Aprilis et escam. Maius hinc gliscens herbis generat †nigra bella. Iunius auratis foliis iam pascua miscet. Iulius educit falces per grata uirecta. Augustus Cererem pronus secat agmine longo. Maturas munit September ab hostibus uuas. Elicit October pedibus dulcissima uina. Baccha Nouember ouans condit sub claue fideli. More sues proprio mactat December adultas
Abbreviated transcription (Latin):
arabia. Nã inseptua gesimo. primo salmo.
ubinos habemꝰ reges artibũ a sciba mu¬
uira os fer. in hebrxo scriptũe regessa¬
ba & saba. Primũ nom ꝑsin. secundũ ꝑsci
mech. Dadagens ẽ aetiopie in occiden¬
tali plaga. Et chus genuit nem rodh. Iste
caepit eẽ potens int̾ra. Apost paululum.
fuit inquid capud regiuipsius. babel &
arath. & accid & calanne int̾rasentiar.
Nemrodh filius chus arriput insuetã pri¬
m in poplo tyran nidẽ regnauitq inba¬
by lonẽ. Que habeo quiaibi confuse sunt
lingue turrim he dificancium. babel apd
latciẽ. babel eni intptat᷑ cõfusio. Regna¬
uit aut̃ & inarath. hoc ẽ inedisa. Uinachic¬

Expanded text:
Arabia, nam in septuagesimo primo psalmo, Arabia, nam in septuagesimo primo psalmo, ubi nos habemus, Reges 320 Arabum et Saba munera offerent: in Hebraeo scriptum est, Reges Saba, et Saba: primum nomen per SIN, secundum per SAMECH. Dadan gens est Aethiopiae in occidentali plaga. Et Chus genuit Nemrod. Iste coepit esse potens in terra. Et post paululum: Et fuit, inquit, caput regni ipsius Babel et Arach, et Achad, et Chalanne in terra Sennaar. Nemrod, filius Chus, arripuit insuetam primus in populo tyrannidem, regnavitque in Babylone, quae ab eo, quod ibi confusae sunt linguae turrim aedificantium, BABEL   appellata est. Babel enim interpretatur confusio. Regnavit autem et in Arach, hoc est, in Edissa, et in Ach
Abbreviated transcription (Latin):
pene insulaꝰ & tocius horbis litora. t̃rasq
mari uicinas & gregis accolis occupatis
qđ supradiximꝰ. ab amano & tauromontib
omĩi maritima loc usq ad oceanũ posside¬
rebritanicũ. Filu cham . cus & mes raim.¬
& futh. & canahan. Chus hodieq ab he¬
bixis aiopia nuncupat᷑. Alesrcum. ae¬
giptꝰ. fuh. libies. cquo & mauritaniȩ flu¬
uius usq inp̃sens futh dicit᷑ om̃sq rcacũ regio
futensislulti scriptores tam greci qua latin
nuius rei tes tesunt. Quare cut᷑ in hunc tãtũ
poris: Porro chana an obtinuit t̾rã quã uidei
deinceps posseder̃ eiectis cana neis. ł ilichus
Seba ⁊uila. Sabatha & regma. & Sabata¬
cha. Saba a quosabei. deqͥb uirgilius. Solis
remocioris a fuice heremo coerentes. Sa¬
batha aiquo scibatheni. quinunc ast iuc¬
ri nominantꝰ. Reginit & sabataicha. pu¬
latĩ antiqua uocabula ꝑdidere. & qͣuine
pueterib habeant ignorit᷑. Filii reg
lutos sabeos. Incpretat᷑ ergo nunc seba

Expanded text:
totius orbis littora terrasque mari vicinas legimus Graecis accolis occupatas, qui, ut supra diximus, ab Amano et Tauro montibus omnia maritima loca usque ad Oceanum possederunt Britannicum. Filii Cham, Chus et Mesraim, Futh et Chanaan. Chus hodie ab Hebraeis Aethiopia nuncupatur, Mesraim Aegyptus, Futh Libyes, a quo vius usque in praesens Phuth dicitur, omnisque circa eum regio Phutensis. Multi scriptores tam Graeci quam Latini, hujus rei testes sunt. Quare autem in una tantum poris est. Porro Chanaan obtinuit terram, quam Judaei deinceps possederunt, ejectis Chananaeis. Filii Chus, Saba, Aevila, Sabatha, Regma, et Sabathaca. Saba a quo Sabaei, de quibus Virgilius : Solisremotioris Africae eremo cohaerentes. Sabatha, a quo Sabatheni, qui nunc Astabari nominantur. Regma vero et Sabathaca paulatim antiqua vocabula perdidere, et quaeeteribus habeant, ignoratur. Filii Regmlatos Sabaeos. Interpretatur vero nunc Saba,
Abbreviated transcription (Latin):
sis nominis expatresis. ipse sermo ã mini¬
mi aquodictis ãmanite uocat᷑ popłs ms.
nabreo hah& uere soror meaẽ filic
uris mei & ñ filia matris mee. & magisso¬
t qđ soror habrahae fuerit ĩ excus sacionẽ
dicemꝰ nec dũ illotẽpore tales nupcias eẽpibi
A uidit sara filiũ agar &gipcixe quẽ pepe
abre ludentẽ. Quo seqͥt᷑. Cũ ysaciefi
suo nõ hab& in hae breo duplicit̃ itaq¬
c ab ebreis exponit᷑. Siue qđ idola luto
fent iuxta ilud qđ alibi scriptũ ẽ. Sedit
p̃s comedere & bibere & surrexer̃ ludere

Expanded text:
ominis, ex parte ipse sit sermo: AMMI enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. in Hebraeo habet: vere soror mea est, filia patris mei, et non filia matris meae: et magis sonat, quod soror Abrahae fuerit, in excusationem ejus dicimus, necdum illo tempore tales nuptias lege prohibitas. Et vidit Sara filium Agar Aegyptiae, quem pepeAbrahae, ludentem. Quod sequitur, Cum Isaac filio suo, non habet ita in Hebraeo. Dupliciter itaque ab Hebraeis exponitur, sive quod idola luto fecerit, juxta illud quod alibi scriptum est: Sedit populus comedere et bibere, et surrexerunt ludere
Abbreviated transcription (Latin):
ceperant filicis ei. Quiai postea duaesi¬
liae loth uirgines fuiss& noscunt᷑. de qͥb:¬
& ipse dudũ ad sodome nos dixerat. Ecce
duefiliae meae qͣ ñ cognouer̃ uirũ. &nunc
scriptura cõmemorat eũ habuiss& generos.
Nonnulli arbitrãt᷑ illas qͣuiros habuerint

Expanded text:
cepturi erant filias ejus. Quia postea duae filiae Lot virgines fuisse dicuntur, de quibus ipse dudum ad Sodomaeos dixerat: Ecce duae filiae meae quae non cognoverunt virum, et nunc Scriptura commemorat eum habuisse generos, nonnulli arbitrantur illas q
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ei iste cũ matre ex pellit᷑ dedomo. In haebreis
aut̃ uaria opinio ẽ as serentibꝰ aliis .v. anno ablac¬
tacionis tẽ p̾ statutũ. & alus duodecimuĩ ã nũ
uindicantib:. Nos igit᷑ ut breuiorẽ eligamꝰ .x¬
ciectũ eẽ cũmatre & ñ conuenire iã adules¬
centẽ matri sedisse ceruicib. Uerũ÷ igit᷑ illud
hae bre oru lingue. idiomi. qͥ aom̃is filius ad
cõpairacionẽ parentũ infans uocet᷑ & par¬
cent᷑ in fantes. Posuit ergo abrahã pane &
utrẽ suꝑhumerũ cigar. Xhoc facto de dit
puerũ matri. hoc ÷ inmanꝰ eĩ tradidit. cõm̃da¬
uit. &ita emisit edomo. Qđ aut̃ sequitur.
Upiecit puerũ subt̃ abietẽ & abiens sedic
de cõtra longe quasi iactũ sagiate. Dixit
enĩ. Nõ uidebo morientẽ paruuli mei x se.¬
dit contraeũ. & stat̃ iugit̃. Exclamauit¬

Expanded text:
 et cum matre expellitur e domo. Inter Hebraeos autem varia opinio est, asserentibus aliis, quinto anno ablactationis tempus statutum, et aliis duodecimum annum vendicantibus. Nos igitur ut breviorem eligamus aeejectum esse cum matre, et non convenire jam adolescenti matris sedisse cervicibus. Verum est igitur illud Hebraeorum linguae idioma, quod omnis filius ad comparationem parentum, infans vocetur et parii vocentur infantes. Posuit ergo Abraham panes et utrem super humerum Agar: et hoc facto dedit puerum matri, hoc est, in manus ejus tradidit, commendavit, et ita emisit e domo. Quod autem sequitur: Et projecit puerum subter abietem, et abiens sedit de contra longe, quasi jactu sagittae. Dixit enim: Non videbo mortem parvuli mei. Et sedit contra eum. Et statim jungit
Abbreviated transcription (Latin):
N ullũ moueat. In haebreo enĩ. post hoc scrip¬
tũ ÷. Nõ uidebo mortẽpuerimei. italegitꝰ: qͥ a
ipsa agar sedert contra puerũ & leuauerit uocẽ
suã. & fleuerit. & ex audierit ds uocẽ pueri. Ele¬
te enĩ matre & mortẽ filii miserabiltt̃ presto¬
lante. ds̃ exaudiuit puerũ dequo pollicitꝰ fuerat
abrah&e dicens. sed & filiũ ancille tuae ingentẽ mag¬
nã faiciã. Alio quin & ipsa mat̃ ñ suc̃ mortẽ sedfili
deplorabat. P eꝑcit igu᷑ eids̃ ꝓ qͦ suerat & fle¬
t. Deniq in cõsequentib dicit᷑. Surge & tolle
puerũ ⁊ tenemanũ eiꝰ. Ex quo mani festũ ẽ eũ
quitenet᷑. ñ oneri matri fuis s& sed comitẽ
Qđ aut̃ manu parentis tenet᷑ sollicitꝰ mons¬

Expanded text:
nullum moveat; in Hebraeo enim post hoc, quod scriptum est: Non videbo mortem pueri mei, ita legitur, quod ipsa Agar sederit contra puerum, et levaverit vocem suam, et fleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli: flente enim matre et mortem filii miserabiliter praestolante, Deus exaudivit puerum, de quo pollicitus fuerat Abrahae, dicens: Sed et filium ancillae tuae in gentem magnam faciam. Alioquin et ipsa mater non suam mortem, sed filii deplorabat. Pepercit igitur ei Deus, pro quo fin consequentibus dicitur: Surge, et tolle puerum, et tene manum ejus; ex quo manifestum est, eum qui tenetur non oneri matri fuisse, sed comitem. Quod autem manu parentis tenetur, sollicitus mons
Abbreviated transcription (Latin):
Sicentcenario nascet᷑ filius & sisara no¬
nagenciria pari&. & post paululum.
uoccibis nom̃ eiꝰ isaac. Diũsa opinio.
cunt quicisara riserit. idõ risũ uoca¬
tũ eẽ ꝗd falsũ eẽ. Alii quia riserit abra¬

Expanded text:
tenario nascetur filius, et Sara nonagenaria pariet? Et post paululum: Et vocabis nomen ejus Isaac. Diversa opinio, cunt, quod Sara riserit, ideo eum risum vocatum esse, quod falsum est. Alii vero quod riserit Abra
Abbreviated transcription (Latin):
undiq & omia qua ingiro fuit uastauit: Eire ũseꝵ¬
sit urbẽ muntcionẽ fortissimã. ita ut nulł egre¬
di aus siuss&. aut ingredi potuiss&: Cũ machinis
&. om̃s genere armoꝵ ciroũdedit ea uallo: Mul¬
tis uulneratis. pluresq int̾fectis. fractisq muris
caeri. urbẽ. & restituit eã ditioni suȩ uire p̃lis:
Ẽ.l. muines illos qͦs uuaiofarius ad defendendũ
ipsa ciuitite dimiserat. clem̃tiã suȩ pi&atis ab¬
soluit: dimissiq reuersis ad ꝓpͥai Uniberto¬
comite ł reliqs uuascones qͦs ibidẽ inuenit: sacra¬
m̃tis datis iecũ dux̃: Uxores coꝵ eoꝵ ac liberos.
insr incir ambulare pecpit: Muros ipsius bico¬
ricae
uuitatis restautare iub&. Comites suos

Expanded text:
in gyro fuerunt vastavit. Circumsepsit urbem munitione fortissimam, ita ut nullus egredi ausus fuisset, aut ingredi potuisset. Cum machinis et omni genere armorum circumdedit eam vallo, multis vulneratis, plurimisque interfectis, fractisque muris cepit urbem, et restituit eam ditioni suae jure praelii, et homines illos, quos Waifarius ad defendendum ipsam civitatem dimiserat, clementia suae pietatis absolvit, dimissique reversi sunt ad propria. Unibertcomitem et reliquos Wascones, quos ibidem invenit, sacramentis datis secum adduxit, uxores eorum ac liberos in Franciam ambulare praecepit, muros ipsius Bitoricae civitatis restaurare jubet, comites suos
Abbreviated transcription (Latin):
mis & gallemonus itẽq comis cũ patres
eorũ ad ꝓpria reueidei cucur. sic inanc
una cũ multitudine gente uuosi onorũ si
eos irruit: fortit̃ int̃se dimicantis p̃dut
gallemanius & australdus ilndẽ manci¬
one cum uniuersos pares suos : dõ uiluiuad¬
te interficiui : haec ceruentes uuascona
terga uerterunt Om̃s equites quosd.¬

Expanded text:
comes, cum paribus eorum ad propria reverterentur, hic Mancio una cum multitudine gentis Wasconorum super eos irruit, fortiter inter se dimicantes, praedictus Galemanius et Australdus ibidem Mancionem et universos pares suos, Deo adjuvante, interficiunt. Haec cernentes Wascones terga verterunt, omnes equites  Id
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ posuer̃ . Munitiones dñr. qͥb: urbs claudit̃ nequis
obsessoꝵ possit effugere. Comportati aggeres. qͥb ualles fos¬
seq replent᷑. Castramilitũ custodiȩ ꝑcircuitũ. Arietes¬
go ferrea quae instar muri int̃ꝓpħtã et urbẽ ponit᷑ gran
dem demonstrat iram dei. que nullis precibus fatiget᷑

Expanded text:
i solent. Munitiones dicuntur, quibus urbs clauditur, ne quis obsessorum possit effugere: comportati aggeres, quibus vallum fossaeque complentur: castra, militum custodiae per circuitum: arietego ferrea, quae instar muri inter prophetam et urbem ponitur, grandem iram demonstrat Dei, quae nullis precibus fatigetur,
Abbreviated transcription (Latin):
subsisterent: respondebat: Tunc unꝰ ex legatariis
nom ansoald. non quasi in iunctũ habuss&. scd
exsc. ad charo aldo dixit: Laberare potelus deblas¬
phemia causa hanc: lube illũ hominẽ quihuiꝰce¬
modi uerba nunciauit armare. & ꝓcedac alius
de parte reginȩ gundbae: qͥq armatus. ad singu¬
lare certamine uidiciũ dĩ his duobus confligentib
nnoxia. an forte sit culpabilis: Cũq: hȩc charo¬
aldo regi. & om̃ib pͥmatib palacii placuisset.
iubet ad alulso armatũ conflictum adire certa¬
mine. Ut de parte gundebgȩ procurrencibus
consobruns ganđbga & arib̾tũ. homo nomen
picto. ad alulso armatus ad greditur : Cũq: cor¬
fligissent certamine: adalulsus apittone int̃¬
ficitur: Gundebͥga statĩ de exilio post annos tres
regressa: sublimatur inregnum:
regnare in aust̃. quidã ex ꝓcerib di geru
nobile arglolsinga nom̃ rodoaldus in offensã
gũ t cadens. instiganabus leatissimo uiro

Expanded text:
subsisterint, respondebat. Tunc unus ex legataries subsisterint, respondebat. Tunc unus ex legataries nomen Ansoaldus, non quasi iniunctum habuisset, sed ex se ad Charoaldo dixit: 'Liberare potebas de blasphemeo causam hanc. Iube illum hominem, qui huiuscemodi verba tibi nunciavit, armare, et procedat alius de parte reginae Gundebergae, quique armatus ad singulare certamine. Iudicium Dei, his duobus confligentibunnoxia, an fortasse culpabelis'. Cumque haec Charoaldo regi et omnibus primatis palatiae suae placuisset, iobet Adalulfum armatum conflictum adire certamine, ut de partae Gundebergae, procurrentibus consubrinis Gundebergam et Aripertum, homo nomen Pitto contra Adalulfu armatus adgreditur. Cumque confligissent certamine, Adalulrficitur. 630 Gundeberga statim de exsilio post annos tres regressa sublimatur in regnum.regnaret in Auster, quidam ex proceribus de gente nobili Ayglolfinga, nomine Chrodoaldus, in offensam Dagoberti cadens, instigantibus beatissimo viro
Abbreviated transcription (Latin):
ad reguiã ueniens. cũ ineiꝰstar& conspectũ. guie¬
debga regna eũ sicut & ceteros diligens. dixit
houeste stature adalulfu ftusse formatũ: Ille
het audiens. ad gundb̾ga secretius ait dicens s ot¬
ma statꝰ mei laudare dignasti: stroetꝰ tuui tubeme
sabiungere : Illa fortit̃ denegans. eũq dispitieas
in facic̃ eepuit. Adalulfus cernens se uitae
periculũ habere: ad charo aldorege ꝓtinꝰ cucur¬
rit pocens ut secretius qđ ad suggerendu habe¬
lnt eercueret: locu acceptũ: dixit ad regem:
dña mea regia tua gundbga: apud thasonem
ducẽ. setretius trib diebus locuta est ut
ueneno te int̃ficer&. ipsũq con iugatũ sublima¬
ret in regnũ: Charo aldus rex his mendaci is
auditis credens. gundb̃gã in caumello castro
in unã turre exilio trudit Chlotarius legatos
dirigens ad charo aldo rege: inquirens qua de re
Charo aldus his uerbis indatiis quasi uericatis

Expanded text:
ad reginam veniens, cum in ejus staret conspectu, Gundead reginam veniens, cum in ejus staret conspectu, Gundeberga regina eum sicut et caeteros diligens, dixit honestae staturae Adalulfum fuisse formatum. Ille haec audiens ad Gundebergara secretius ait, dicens: Formam status mei laudare dignata es, stratui tuo jube me subjungere. Illa fortiter denegans, eumque despiciens in faciem exspuit. Adalulfus cernens 629 se vitae periculum habere, ad Charoaldum regem protinus cucurrit, petens ut secretius quod ad suggerendum habebat exponeret. Locum acceptum, dixit ad regem: 'Domina mea, regina tua Gundebarga apud Tasonem ducem secrecius tribus diebus locuta est, ut te venino interficerit, ipsum coniugatum sublimarit in regnum'. Charoaldus rex, his mendatiis auditis, credens, Gundobergam in Caumello castro in unam turrem exilio trudit. Chlotharius legatus diriens ad Charoaldum regem, inquirens, qua de re Charoaldus his verbis mendaciis, quasi viretatem
Abbreviated transcription (Latin):
unguentis ab ipso eusebio persuaditur. &
post unctionẽ Nec quicquã aliud nisi qua
ab eusebio ortabatur facere non potebat:
ꝑsucsus abipso. primates et Nobiliores cuns¬
tis in regno langobardorũ int̃ficere ordine¬
Eosdẽ extinctis : sctũ om̃e gente lango bardoꝵ¬
pis ex tantib gladio trucidiss&. reliqui cer
ducẽ taurinense ꝗͥ germanã aello aldi habe¬
lut uxorẽ nom̃ gundebga. om̃s seniores & no¬
bilussimi langobardoꝵ gentis conspirante cox¬
slio in regno eligunt sublimandũ. Ad lo alđ¬
ab langolurdoꝵ. cũ agera tuscana ꝓuintia
suꝑbia elat. ad uers chardaldo rege coeperat re¬
bellare. Elundõga regina. cu eẽt pulchra as¬
pectu. beiugna icunctis & pietate plenissuna
tpiana elemosinis larga: p̃cellente bonitate ciꝰ¬
diligel atꝰ acunctis: Homo qͥd ã nom̃ ad alulsus
exgenere longobardoꝵ. cũ in aula palacii as¬
sidue ad obseqũ regis conuersaret᷑.: quada uice

Expanded text:
unguentis ab ipso Eusebio persuadebatur; et unguentis ab ipso Eusebio persuadebatur; et post hanc unctionem nequidquam aliud, nisi quod ab Eusebio hortabatur, facere poterat. Persuasus ab ipso ut primates et nobiliores cunctos in regno Langobardorum interficere ordinaeisdem exstinctis, se cum omni gente Langobardopis exstantibus, gladio trucidasset, reliqui cernducem Taurinensem, qui germanam Adaloaldi regis habebat uxorem, nomine Gundebergam, omnes seniores et nobilissimi Langobardorum gentis uno conspirantes consilio, in regnum eligunt sublimandum. Adaloaldcebus Langobardorum, cum agerit Tuscana provincia, superbia elatus, adversus Charoaldo regi coeperat rebellare. 51. Gundeberga regina, cum esset pulchra aspecto, benigna in cunctis et piaetate plenissema christiana, aelimosinis larga, pdiligebatur a cunctis. Homo quidam, nomine Adalulfus, ex genere Langobardorum, cum in aula palatii assidue ad obsequium regis conversaretur, quadam vice
Abbreviated transcription (Latin):
cabantur. Achunis. eo qđ duplicẽ in congres¬
ueniebant Vxores sclauoꝵ et filics eorũ.
stratu sumebant: Iributa suꝑ alias oppressi¬
ones: sclaui chunis soluebant. filii chunorũ
quos in uxores uumidorũ et filias generabant:
Candẽ non sufferentes hanc maliciã ferre et
oppressionẽ. Chunorũ dominatione Negantes :
ut supra me mini coeper̃ rebellare : Cũ excrci¬
tu uumnidi contra chums fuissent ad gressi:
samo regocians quod memora ui suꝑius cũ ip¬
sos in exercitu ꝑrexit: ibiq ei fuit utilitas
dechunis facta. ut mirũ fuisset & nimia
multitudo exeis gladio uuinidoꝵ trucidata
nis: suo regimine uuinidi inierunt: guo
consilio et utilitate uiuunidi semꝑ suꝑant:
rii : adlo aldus rex langobardoꝵ filius
agoni regis. cũ patre suo suc cessit in reg¬
no. Legato mauricio imꝑatoris Nomen
eusebio. ingeniose ad se uenientẽ. benigne
suscepit: In unctus inbalneo : Nescio quibu

Expanded text:
cabantur a Chunis, eo quod dublicem in congrescabantur a Chunis, eo quod dublicem in congreseniebant; uxores Selavorum et filias eorum stratu sumebant; tributa super alias oppressiones Selavi Chunis solvebant. Filii Chunorum, quos in uxores Winidorum et filias generaverant, tandem non sufferentes hanc malitiam ferre et oppressionem, Chunorum dominationem negantes, ut supra memini, coeperant rebellare. Cum in exercito Winidi contra Chunus fuissent adgressi, Samo negucians, quo memoravi superius, cum ipsos in exercito perrexit; ibique tanta ei fuit utiletas de Chunis facta, ut mirum fuisset, et nimia multitudo ex eis gladio Winidorum trucidata tra Chunos suo regimine Winidi gesserunt, suo consilio et utilitate Winidi semper superaruhlotharii, Adaloaldus rex Langobardorum filius Agonis regis, cum patri suo successisset 628 in regno, legatum Mauricii imperatoris, nomine Eusebium, ingeniose ad se venientem benigne suscepit. Inunctus in balneo nescio quibus
Abbreviated transcription (Latin):
rius mille. gundelandus mille: et chunꝰ
mille acceperunt : Chlotario uero
consilio supra scriptis qͥ occulte exmaniti fuerug.
Ehlotarius ipsa tributa ad parte lango bardoꝵ cas¬
sauit. & amic itia ꝑp&uacũ lango bardis sacram̃¬
re dilexerat. Chlotarius et om̃s leudi boni¬
tatẽ eiꝰ cernentes: uehem̃ter amauerunt :
Anno xxxuiiii. regni chlottrii. dagobtũ
filiũ suũ consortẽ regni facit: eũq suꝑ austra¬
siis regẽ instituit. r& mens sibi qđ ardenna &
uosagus uersus neuster & burgundias dude¬
bant: Anno txiͦ. regni chlotarii: Homo
nom̃ Samo patione francꝰ depago senonago.
plures secũ Negociantes adduxit exercendũ
Negociũ insclauos cognom̃to uuinidos ꝑ¬
rexit: Seclaui iam contra auaris cognom̃¬
tochunis et regẽ eoꝵ gagano. coeperantre¬
bellare: Vuinidi. befulci chunis fuerant
iã ab antiquito. Uuinidi uero: pugnabant:¬
lii fulti. uiribus resumebant. Ideo befulci uo¬

Expanded text:
rius mille, Gundelandus mille, et Chucus rius mille, Gundelandus mille, et Chucus mille acceperunt: Chlothario vero consilio suprascriptorum, qui occulte exeniati fuerant, Chlotharius ipsa tributa a parte Langobardorum cassavit; et amicitiam perpetuam cum Langobardis sacramenre dilexerat Chlotharius, et omnes leudes bonitatem ejus cernentes vehementer amaverant. Anno 39. regni Chlothariae Dagobertum, filium suum, consortem regni facit eumque super Austrasius regem instituit, retinens sibi, quod Ardinna et Vosacos versus Neuster et Burgundia excludebant. 48. Anno 40. regni Chlothariae homo nomen Samo natione Francos de pago Senonago plures secum negutiantes adcivit, exercendum negucium in Sclavos coinomento Winedos perrexit. Sclavi iam contra Avaris coinomento Chunis et regem eorum gagano ceperant revellare. Winidi befulci Chunis fuerant iam ab antiquito, ut, lio fulti virebus resumebant. Ideo befulci vo
Abbreviated transcription (Latin):
singulis his duob regib in tributt implerent.
Clallo cognom̃to a megetis. partib guntrã¬
ni cassantes: His legatis ubi plus congruebat.
patrociniũ sibi firmar̃: Posthaec integra de¬
uotione : patrociniũ ligunt francoꝵ: Nec
mora post ꝑmissũ guntrãni et childbq cum
chlotario: ducẽ suꝑse lango bardi sublimant ip
regno: Alius autharius idẽq dux cũ integrosuo
ducato: se ditione imꝑii tradidit: ibiq p¬
mansit: Et autharius rex tributa qđ lan¬
gobardi ad parte francoꝵ spoponderant: an¬
nis singulis reddidit: Post eiꝰ discessũ: filius
eiꝰ ago in regno sublimat᷑ similit̃ implere
dinoscitur: Anno txu. regni chlota¬
rii. legatos tres nobiles exgente langobar¬
dorũ Agiulfus et pompeius. & gauto : ab
agone rege adchlotario destinantur : pe¬
tens ut illa xii. milia solidoꝵ quos annis
singulis francoꝵ aerariis dissoluebant.¬
debuissent cassare. exhibentes in regnio

Expanded text:
annis singulis his duobus regibus in tributa implerent, annis singulis his duobus regibus in tributa implerent, vallem cognomento Ametegis partibus Guntchramni cassantes, ut his legatis, ubi plus congruebat, patrocinium sibi firmarent. Post haec integra devotione patrocinium eligunt Francorum. Nec mora, post permissu Guntchramni et Childeberti Autharium ducem super se Langobardi sublimant in regno. Alius Autharius idemque dux, cum docato se dicione imperiae tradedit, ibique permansit. Et Autharius rex tributa, quod Langobardi ad parte Francorum spondederant, annis singulis reddedit. Post eius discessum filius eius Ago in regno sublimatur; similiter implisse denuscetur. Anno 34. regni Chlothariae legatus tres nobilis ex gente Langobardorum Aghyulfus, Pompegius et Gauto ab Agone regi ad Clothario destinantur, petentes, ut illa duodece milia soledorum, quas annis singulis Francodebuissent cassari, exhibentes ingeniose
Abbreviated transcription (Latin):
sẽ ciuitatẽ: Chlotarius masolacu uilla cũ ꝓce¬
rib residens: Aletheũ ad se uenire p̃cepit: hu¬
ius consiliũ iniqͥssimũ cõꝑtũ : gladio trucida¬
re iussit: Anno .Xxxiiii. regni chlotarii.
uuarnachariũ maioris domũ cũ uni uersis
la ad se uenire p̾cepit: ibiq cunctis illorũ
iustis pa& itionib Annuens p̃ceptionib robo¬
ntuit: Langobardoꝵgens quẽ ad modũ tri¬
annis singulis dissoluebant referã : uł quo
ordine duas ciuitates. Agusta & siusio cum
t̾ritoriis ad parte francoꝵ cassauerant non
duces langobardoꝵ ii. annos sine regib:
transiger̃: Ipsoq tẽpore sic̃ supͣ scriptũ legi¬
partib guntrãm tredider : posthȩclegati¬
onc̃ ad mauriciũ imꝑatorẽ dirigunt: hii
.xii. duces. singulis legatariis destinant:
Pacẽ et patrociniũ imꝑio p&entes Ilc̃q ⁊alios
legatarios .XIi. ad guntrãnũ & childebertũ

Expanded text:
est civitatem. Chlotharius Masolaco villa cum proceest civitatem. Chlotharius Masolaco villa cum procerebus resedens, Aletheum ad se venire precepit. Huius consilium iniquissimum conpertum est; gladium trucidare iussit. Anno 33. regni Chlothariae Warnacharium maioris domus cum universis la ad se venire precepit; ibique cunctis illorum iustis peticionibus annuens, preceptionebus roboravit. 45. Langobardorum gens quemadmodum triannis singulis dissolvebant, referam; vel quo ordine duas civitates, Augustam et Siusium cum territoriis a parte Francorum cassaverant, non duces Langobardorum duodecim annis sine regibus transigerunt. Ipsoque tempore, sicut supra scriptum legipartibus Guntchramni tradiderunt. Post haec legationem ad Mauricium imperatorem dirigunt; ii duodecim duces singulos legatarios destinant, pacem et patrocinium imperii petentes. Iidemque et alios legatarios duodecim ad Guntchramnum et Childebertum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrebellionis audaciã : erpodux interficitur
pacẽ in sectans: multos iniqua agentes in¬
bertrudẽ reginã ueniens : Secretius consi¬
lio aletheo patricio uerba ignominiosi
dix̃ qđ chlotarius eodẽ anno om̃imodis
migraret de scło: Ue chesauros quantu
potebat sccretissime asidonis suã ciuitati
trans ferret. eo qđ eẽt locũ tutissimũ. Ald¬
us eẽt paratꝰ suã relinquens uxorẽ : ber¬
trudẽ reginã acciꝑ& eo qđ eẽt regio gens
deburgundionibus: Ipso subchlotario pa¬
sit regnũ assũ mere Regina bertrudis
cũ hec audisset. uerens Ne ueritatł sub¬
sister& : lacrimas prorũpens habiic is¬
cubiculũ Leude mundus cernensse huice modi
uerbis hab̾e ꝑiculũ fugaciẽ ꝑ nocte sidonis ꝑre¬
x̃. exinde latente fuga lussouiũ ad domũ aus¬
tasiũ abbatẽ ꝑuenit: Posthet abipso abbate: cũ
oõno chlotario hisculpis exculat᷑ : ad suã reuer

Expanded text:
per rebellionis audaciam Herpo dux interficitur.per rebellionis audaciam Herpo dux interficitur.pacem sectatus, multos inique agentes Bertethrudem reginam veniens secretius, consilio Alethei verba ignominiosa dixit, quod Chlotharius eodem anno omnimodis migraret de saeculo, ut thesauros, quantum poterat, secretissime ad Sedunis suam civitatem transferret, eo quod esset locus tutissimus, et Aletheus esset paratus, suam relinquens uxorem, Berrudem reginam acceperit; eo quod esset regio genere de Burgundionibus, ipse post Chlotharium possit regnum adsumere. Regina Bertetrudis cum haec audisset, verens, ne veritatem subsisterit, lacrimas prorumpens, abiculum. Leudemundus cernens se huiuscemodi verbis habere periculum, fugaciter per nocte Sedunis perrexit. Exinde latante fuga Lussovio ad domno Austasio abbate pervenit. Post haec ab ipso abbati cum domno Chlothario his culpis excusatur; ad suam reversus
Abbreviated transcription (Latin):
tis unopede ⁊⁊ brachio. ad uiciosissimo e quo ctudã
ligere : ibiq calcib: uelocitate cursus mẽbratim
disrũpitur: Vuarnacharius in regnoburgun¬
diȩ substituit᷑ maior domi: Sacrcm̃to achlota¬
rio accepto Ne ũquã uitȩ suȩ tẽporib de gradare¬
habens cũ uniuersas gentes uicinas: Iste
chlotarius fuit patientia deditꝰ. litceras eru¬
ditꝰ. timens dm̃: ec łsiarũ & sac̃dotũ magnus
munerator. pauꝑib: elemosinas tribueN:
Benignũ se om̃ib ⁊ paate plenũ ostendeNs:
Vlenationes sertrũ : nimiũ assiduae utens
Et postremo mulierũ & puellarũ suggesto¬
nibus. Numiũ annuens: Ob hoc quidẽ: blaspl¬
matur aleudibus: Cũ anno xx regnisu¬
Inburgundia et auster regnũ arripuis set
ipso pago uehem̃t̃ arripuiss&: sectare mulo
Nugacitate premens ab ipsis pagensibus. in¬
stigante parte aduersus consilio aletheo pi¬
tricio et leudemundo epo. et erpone comies

Expanded text:
tis, uno pede et brachio ad vitiocissimi equi caudam tis, uno pede et brachio ad vitiocissimi equi caudam ligare; ibique calcibus et velocitate cursus membratim disrumpitur. Warnacharius in regno Burgundiae substituitur major domus, sacramento a Chlothario accepto, ne unquam vitae suae temporibus degradarehabens cum omnibus gentibus vicinis. Iste Chlotharius patientiae deditus, litteris eruditus, timens Deum, ecclesiarum et sacerdotum magnus munerator, pauperibus eleemosynam tribuens, benignum se omnibus et pietate plenum ostendens. Venatione ferarum nimia assiduitate utens, et postremum mulierum et puellarum suggestionibus nimium annuens, ob hoc quidem blasphematur a leudibus. XLIII. Cum anno 30 regni sui Burgundiae et Auster regnum arripuisset, ipso pago vehementer arripuisset sectari, malorum nugacitatem reprimens, ab ipsis pagensibus, instigante parte adversa, consilio 624 Alethei patricii et Leudemundi episcopi et Herponis comitis,
Abbreviated transcription (Latin):
fontes excepit: Chil db̃cꝰ fugacic̃ ascendens
Nũ quã postea fuit reuersus Austrasiorũ
quis maxime tocis proceribus de regnobur¬
gundie: brunichildis aberpone comestabu¬
li depago ultra iorano ex uilla urba unacũ
theudelane germana theuderici producitur:
et chlotario nauauia suꝑ iuncenna fluuio
p̃sentat᷑ : Sigolcꝰ ⁊ corbus filii theuderici ĩus¬
su chlocarii inc̃fecis: Mero ueus secretius¬
iussu chlotarii inNeptria ꝑducitur: eodẽ ampleo¬
tens amorȩ. qđ ipse eũ desco excepit lauacro : IR¬
gobodigrafioni cõmendatur ubi plures post annos
uixit : Chlotarius cũ brunichildis suũ conspectũ
Iheudebtꝰ ⁊ filius suuschlottrius itẽ mero ueus
filius chlotario. Theudericꝰ eidẽ filiitres. qͥ ad
presens extinct fuerant: ꝑ triduo eã diuersis
torm̃tis afflictõ iub&q et̃ prius camelũ ꝑõmẽ
exercitum sedentẽ ꝑducert: Post haec comã capi¬

Expanded text:
fonte excepit, Childebertus fugaciter ascendens fonte excepit, Childebertus fugaciter ascendens nec unquam postea fuit reversus. Austrasiorum quis maxime totis proceribus de regno Burgundiae, Brunichildis ab Herpone comestabulo de pago Ultra-Jurano ex villa Urba una cum Theudelane germana Theuderici producitur, et Chlothario Rionava vico super Vincenna fluvio praesentatur. Sigibertus et Corbus filii Theuderici jussu Chlotharii interfecti sunt. Meroveus secretiusjussu Chlotharii in Neptrico perducitur, eumdem ampletens amore, quod ipso de sancto excepisset lavacrum, Ingobode graffione commendatur, ubi plures post annos vixit. Clotharius, cum Brunechildis suum presentaturTheudebertus et filius suus Chlotharius, item Meroveus filius Chlotharii, Theudericus, ejusdemque filii tres, qui ad praesens exstincti fuerant, per triduum eam, diversis tormentis affectam, jubet prius camelo per omnem exercitum sedentem perducere, post haec coma capi
Abbreviated transcription (Latin):
brunichildẽ. & odiũ mea habentes: uuarnacha¬
rũ consiliũ inientes. tractabant ut neq: unus
exfiliis cheuderic euaderet. sed eos cocos opp̃s¬
os brunichildẽ lederent. & regnũ chlota¬
arii expeterent : qđ probauit euentus: Cũq
iuissu brunichilde et sigobto filii cheuderic:
exxercitus burgundia & auster ad chlotario
chlotarius obuiã cũ exercitu uenit: Mul¬
tos ĩ de aus trucsios secũ habens factione
uuar nacharii maiorẽ domͦ. sic iã olimtracta¬
uerat consentientibus alecheo patriclo. roc¬
cone sico aldo & eudilane ducibus: Cũ que
in congressu certamine debuissent cũ exer¬
citu confligere: priusquã proeliare cocpis¬
sent signa dantes exercitui sigobt tergauer¬
tens reduit ad propriis sedibus: Chlotarius
paulatim ut cħm uenerat postergũ cum
exercitu sequens: usque ararem saogonna
fluuiũ ꝑuenit: Captis filiis theudericitres:
sigobto. Corbo et meroueũ quaem ipse de

Expanded text:
Brunechildem et odium in eam habentes, WarnachaBrunechildem et odium in eam habentes, Warnachario consilium inientes, tractabant, ut neque unus ex filiis Theuderici evaderet, sed, eos totus oppressus, Brunechilde delirent et regnum Chlothariaejussu Brunichildae et Sigiberti filii Theuderici exercitus de Burgundia et Auster contra Chlotharium Chlotharius obviam cum exercitu venit, multos jam de Austrasiis secum habens factione Warnacharii majoris domus, sicut jam olim tractaverat, 622 consentientibus Aletheo patricio, Roccone, Sigoaldo et Eudelane ducibus. Cumque in congressu certaminis debuissent cum exercitu confligere, priusquam praeliari coepissent, signa dantes, exercitus Sigiberti terga vertens redit ad proprias sedes. Chlotharius paulatim, ut convenerat, post tergum cum exercitu sequens, usque Ararim Saogonnam fluvium pervenit. Captis filiis Theuderici tribus, Sigiberto, Corbo et Meroveo, quem ipse de
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ implere: Brunichildis sigobtũ seniorem
filiũ cheuderici inthoringia direxit apud
uuarnachariũ maiorẽ domꝰ & alboenũ cũ ce¬
ieris gentib destinauic: gentes quę ultrarenũ
id trihere. qualit̃ chlotario potuissent resis¬
tre: Postergũ indiculũ direx̃: ut alboinꝰ cũ
c& eris uuarnachariũ inẽficer&. eo qđ se iN
rgnũ chlotarii uell&e trans ferre: Quindicu
borelecto albo inꝰ: disruptũ piecit in t̃ra: Inuen¬
tus ai puero uuarnacharii. suꝑ tabula cera lini¬
a de nuo solidat᷑: Quo indiculo relecto uuarna¬
charius. cernens sẽ uitȩ periculũ habere: De¬
inceps cogitare cocpit. quo pacto filii theuderi¬
ꝗ opprimerentur. & regnũ chlotarii cligeret: Gep¬
es quae illic ad tractȩ fuerant consilio secreto. desola
app&unt: Missos ꝑ uniuersũ auster discur¬
ientes: exercitũ mouere Nitebatur: Burgun¬
de faronis uero tã ep̃i quã c&eri leudis tim̃tes

Expanded text:
esset implere. Brunechildis Sigybertum, seniorem esset implere. Brunechildis Sigybertum, seniorem filium Theuderici, in Thoringia diriget, a quem Warnarium maiorem domus et Alboenum cum citeris procerebus destinavit, gentes que ultra Renum adtraherint, qualiter Chlothario potuissent resistere. Post tergum indiculum direxit, ut Alboenus cum citeris Warnacharium interfecerit, eo quod se in regnrelectum Alboenus disruptum projecit in terram. Inventus est a puero Warnacharii: super tabula cera linita denuo ipse solidatur. Quo indiculo relecto, Warnacharius cernens se vitae periculum habere, deinceps cogitare coepit quo pacto filii Theuderici opprimerentur, et in regnum Chlotharius eligeretur. Gentes quae illic attractae lucrant consilio secreto de solatappetunt, missis per universum Auster discurrentes, exercitum movere nitebantur. 41. Burgundaefaronis vero tam episcopi quam citeri leudis timentis