comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tpẽ in quoresilla stradere nult extra eũ¬
demꝯmitatũ fuĩt. siue mexereitu siũ
ipalatio. siue malio quod lib loco ad¬
hibeat sibi desuns pagensib uel de alii
quiea lege uiuunt quaip̃e uunt testẽ
iooneos ssullos hr̃e nompotiũt tunc de
alus quales sibi meliores inuenire potu¬

Expanded text:
e quo illas tradere vult, extra eumdem comitatum fuerit, sive in exercitu, sive in palatio, sive in alio quolibet loco, adhibeat sibi, vel de suis pagensibus, vel de aliis qui eadem lege vivant qua ipse vivit, testes idoneos, vel si illos habere non potuerit, tunc de aliis q
Abbreviated transcription (Latin):
deor Ut nullus homoinpalatio cẽ¬
tenarui. neq ad mortẽ neq adliberta¬
temsuamamittendam aut remred¬
dendam uel mancipia iudicetur set
ea omĩ amp̃sentia comitis aut missoc¬
rumnrõꝵ iudicentur.

Expanded text:
 Ut nullus homo in placito centenarii neque ad mortem, neque ad libertatem suam amittendam, aut ad res reddendas vel mancipia iudicetur; sed ista aut in praesentia comitis vel missorum nostrorum iudicentur.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ neꝙ uidex aut scabinus cuius lib
uistitiam dilatare p̃sunat sistatim
aliquod ingenium accipere p̃sumat.¬
deor. Atcomites plenit᷑ iustitiam
ex pleant nustitie sc̃ẽ deieccle in
gulantius curainstent ⁊ orphanoꝵ
pienssima ꝯnistissima delibatiõe¬
citaeorumorphanorum ⁊uiduarum
nec ñ pauꝑm cause delib̾antur. nec ꝓpt̃
aliquã dilatiõm eorumiustitia aindici¬

Expanded text:
neque iudex aut scabinus cuiuslibet iustitiam dilatare praesumat, si statialiquod ingenium malum praesumat. Ut comites pleniter iustitiam expleant, et iustitiam sanctae Dei ecclesiae vigilanti cura instent, et orfanorum plenissima et iustissima deliberationecita eorum orfanorum et viduarum nec non et pauperum causas deliberent; nec propter aliqua dilatione eorum iustitia a iudici
Abbreviated transcription (Latin):
lis actio diffinatur. nisi tñleuiores ca¬
use que facile possunt iudicari. ut nt¬
ius incoꝵ iuditio aliquem inseruinũ
hominem conquirat s ꝑfidĩ uissorem
mittatur usq ad p̃sentiam comitis.ꝰ
ingenuos hommes nulla placita fati¬
ant custodire post quamillatria custo¬
dient placita que statutas nisi forte
contingat ut aliquis alique accuset.
exceptirillis scabim quicũ iudicib re¬
sidere debent.
gemobseruamus ita om̃s comites nr̃i¬
nobislegem conseruari fatiant ꝯple¬
namuistitiam meoꝵ ministus quicꝗͥ
ad nos ꝑtim facere studant.

Expanded text:
r, nisi tantum leviores causas quae facile possunt diiudicari; et nullus in eorum iudicio aliquis in servitio hominem conquirat, sed pér fideiussores remittatur usque in praesentiam comitis. Et ingenuos homines nulla placita faciant custodire, postquam illa tria custodiant placita quae instituta sunt, nisi forte contingat, ut aliquis aliquem accuset; excepto illos scabinos qui cum iudicibus resedere debent. gem observamus, ita et omnes nobis legem conservare faciant, et plenam iustitiam in eorum ministeriis, quicquid ad nos pertinet, facere studeant.
Abbreviated transcription (Latin):
ocor: Omĩs controũsia coramcente¬
m̃isicoram comite.
dem: Utnullus ebrius causã suam
inmallũ possit conquirere nec testi¬
monium dicere nec comes placitum

Expanded text:
 Omnis controversia coram centenisi coram comite 15. Ut nullus ebrius suam causam in mallo possit conquirere, nec testimonium dicere. Nec placitum
Abbreviated transcription (Latin):
Ita tñ ut inoꝑa ciuitatis .U. libre
inpñ dant᷑. ⁊ post pene solutionẽ
nichilomintis defñsoĩs offm̃ susciꝑe¬
cogat᷑. Nec enĩ uilissimos hoĩes s ipsõ
magis pͥmates defensores ciuitatũ fieiͣ
decet. quamuis illustres sint uł mili¬
tare cingłm. uł p̃rogatiuas exprin¬
cipalib pragmaticis sanctionib hãnt.
Creari aũt defensores oportet pordinẽ
⁊ sit unus ex ip̃is primatib quoꝵ cal¬
culo creet᷑. fiat aut̃ cum sacram̃to.
titiam facturus ẽ. Confirmet᷑ aũt ꝑ
iussionẽ p̃fecti p̃toris. ⁊ hãnt defensoĩs
honorem. ꝑ biennium tantũ. ⁊ñ liceat

Expanded text:
brae impendantur, et post poenae solutionem nihilominus defensoris officium suscipecogatur; nec enim vilissimos homines, sed ipsos magis primates defensores civitatum fieri decet, quamvis inlustres sint, vel militare cingulum vel praerogativas ex principalibus pragmaticis sanctionibus habeant. Creari autem defensores oportet per ordinem, et sit unus ex ipsis primatibus, quorum calculo creetur. Fiat autem cum sacramento, es et iustitiam facturus est. Confirmetur autem per iussionem praefecti praetorii, et habeat defensoris honorem per biennium tantum, et non liceat
Abbreviated transcription (Latin):
Iemo priuatus audeat arma te¬
nere uł gerere. hoc enĩ solis mili¬
tib concessum ẽ. Hii quoꝙ qui pꝰ
seditionẽ a constantinopolitana ci¬
uitate fugerint. teneri debent apro¬
uinciaꝵ p̃sidib et custodiri. Nã et
referre de eis p̃sides oportet. si dehis
sint quos ut pote seditiosos ꝑscru¬
tantur magistratꝰ popli̾ rõani piũre.

Expanded text:
Idem Nemo privatus audeat arma teIdem Nemo privatus audeat arma tenere vel gerere; hoc enim solis militibus concessum est. Hi quoque, qui propter seditionem a Constantinopolitana civitate fugerunt, teneri debent a provinciarum praesidibus et custodiri; nam et referre de eis praesides oportet, et si de his sunt, quos utpote seditiosos perscrutantur magistratus populi Romani, punire.
Abbreviated transcription (Latin):
Ilienos colonos siue capite cẽsitoᷤ
nemo susciꝑe audeat. s et sisusceꝑro.
statim reddat. alioquin sinon redde¬
derit terram desertã propt̃ colonoꝵ
uł ascͥptitioꝵ absentiã susceptorib
eoꝵ irrogaĩ equũ ẽ. Curare aut̃ p̃se ᷤᷤ
ꝓuncie debet. ne aliquid tale cõtin
ciam coloni uł ascriptitii fugerint
ꝑpuplicas litt̃as reducere eos debet
Et non solum in dominicis p̃diis obti¬
nebit. s etiam inpriuatoꝵ possessio¬
nib quorum forte aliqui curã hñt
suie qd̃ conductores sunt: siue procu¬
ratores.
Siquis alienis agris uł ergastĩis ti¬
tulos imposuerit et nom̃ suũ scrip¬
serit bonorum puplicatiõe puniatur.
Unusquisq aut p̃ses prouincie postꝙͣ
ad prouintiam ꝑuenĩt. c̃uocare debet
ep̃m suumet clerũ. ⁊ primatescuita¬
tis. et diuina hec intimare manda¬
ta nonsolum in metropolitana ciui¬
tate. s etiam in aliis prouincie muni¬
cipiis. itaut apparitores insinuent᷑.
sine omĩ municipaliũ dampno.

Expanded text:
lienos colonos sive capite censitos nemo suscipere audeat, sed et si susceperit, statim reddat; alioquin si non reddiderit, terram desertam propter colonorum vel adscripticiorum absentiam susceptoribus eorum irrogari aequum est. Curare autem praeses provinciae debet, ne aliquid tale contingciam coloni vel adscripticii fugerint, per publicas litteras reducere eos debet. Et hoc non solum in dominicis praediis obtinebit, sed etiam in privatorum possessionibus, quarum forte aliqui curam habent, sive quod conductores sint, sive quod procuratores. Idem Si quis alienis agris vel ergasteriis titulos imposuerit, et nomen suum inscripserit, bonorum publicatione puniatur. Vnusquisque autem praeses provinciae, postquam ad provinciam pervenerit, convocare debet episcopum, et clerum, et primates civitatis, et haec divina intimare mandata non solum in metropolitana civitate, sed etiam in aliis provinciae municipiis, ita ut per apparitores insinventur sine omni municipalium damno.
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ capadotie in municipiis eiusdẽ
ꝓuincie cui p̃ẽ: uicarios suos mut̾e
non audeat. Siquid enĩ fieri uult:
hãt defensores municipioꝵ. et appa¬
fectum producere possit. Siaũt mili

Expanded text:
ul Cappadociae in municipiis eiusdem provinciae, cui praeest, vicarios suos mittere non audeat; si quid enim fieri vult, habeat defensores municipiorum et appfectum perdu
Abbreviated transcription (Latin):
docia degũt. iussiones suas impleãt.
Ita tamen ut neꝙ inilites neq ipse ꝑ¬
consul. neq consiliariis eiꝰ aliquid derͥ¬
menti faciãt. subiecisse. puplicis an¬
nonis contenti sint. Ideoq apropͥisq
Iubet aũt̃ constitutio tã scopes hoĩes
ꝗͣ domesticos incapadocia degñtes
iussiones proconsul implere. Nã si iꝰ¬
sionib eius non paruerĩt. ⁊ cĩgulũ
⁊ facultates suas amittant. Nã ⁊ ĩ eoᷤ
potestas ꝓcõsuli. ⁊ hac cõstitutiõe da¬
ta ẽ. Curam aũt agere deb&. ne hii
qui aconstantinopolitana ciuitate

Expanded text:
nes eius impleant, ita tamen, ut neque milites, neque ipse proconsul, neque consiliarius eius aliquid detrimenti faciant subiectis, sed publicis annonis contenti sint. Ideoque et propriIubet autem constitutio tam scholares homines, quam domesticos in Cappadocia degentes iussiones proconsulis implere; nam si iussionibus eius non paruerint, et cingulum et facultates suas amittant, nam et in eos potestas proconsuli ex hac constitutione data est. Curam autem agere debet, ne hi, qui a Con
Abbreviated transcription (Latin):
mnis prouocatio siue ꝑse. siue ꝑ
procuratorẽ. uł ꝑdefensorẽ. uel ꝑ
tutorẽ uelit quispiã prouocare it
.x. clies porrigat᷑ quos numerari cõs¬
In princeps occupat᷑ ñ possit sena¬
tum ad hoc ipsum colligẽ. allegati¬
ones litigatoꝵ maneant meadem fi¬
tp̃s statutum transactũ sit. usꝙ eo
uicelic donec pͥnceps uacationẽ
agens. senatores conuocauĩt ĩ unũ

Expanded text:
mnis provocatio, sive per se, sive per procuratorem, vel per defensorem, vel per tutorem, velit quispiam provocare, intra decem dies porrigatur, quos numerari consur, et princeps occupatus non possit senatum ad hoc ipsum colligere, allegationes litigatorum maneant in eadem fiamvis tempus statutum transactum sit, usque eo videlicet, donec princeps, vacationem agens, senatores convocaverit.
Abbreviated transcription (Latin):
Dem: Statiumus ut femina que ue¬
stembãt mutatam ⁊ mechade p̃hensa
funĩt ñtradatur genitio sic̃ usꝙ modo
neforte q̃prius cumuno post modum
cumplurib locumhãt mechandi s eiu̾
possessio fiscoredigatur. ⁊ pãsententie

Expanded text:
5. Statuimus ut si femina habens vestem mutatam moecha deprehensa fuerit non tradatur genitio sicut usque modo, ne forte quae prius cum uno, postmodum cum pluribus locum habeat moechandi; sed eius possessio fisco redigatur, et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
rib eccłarum inrationabilit fiebant¬
ꝯ se suosq successores pena gramobli¬
gabant ut factaip̃ius nequirent dis¬
soluere. p̃cipimus ut nemo successor
mantercessoris sui pena sit obligatus.
sꝰ sue ꝓuidentie sit concessumut si

Expanded text:
ribus ecclesiarum inrationabiliter fiebant, suosque successores poena gravi obligabant, ut facta ipsius nequiret dissolvere, praecipimus ut nemo successor in antecessoris sui poena statuta sit obligatus, sed suae providentiae sit concessum, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
dicare. Int̾ uirum aũt et uxorem
talis obẜuatio teneat. ut siue ma¬
ritus siue mulier intrauerit in mo¬
nastĩũ hoc consequat᷑ laica persona
quod ex casu mortis ei competiss&.
.i. scđm dotaliũ pactionũ tenorem.

Expanded text:
dicare. Inter virum autem et uxorem talis observatio teneat, ut sive maritus, sive uxor intraverit in monasterium, hoc consequatur laica persona, quod ex casu mortis ei competisset secundum dotalium pactionum tenorem.
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s suo comiti ubi necessitas poposcit
adiutor ꝯexortator existat qualit̃ suũ
misfium explere possit. similit.xomeᷤ
uitor sit qualit̃ intra suam parrochiã
canonicumpossit explere mistium.

Expanded text:
s suo comiti ubi ei necessitas poposcerit, adiutor et exortator existat, qualiter suum ministerium explere possit. Similiter et c omnibus illi adiutor sit, qualiter infra suam parrochiam canonicum possit adimplere ministerium.
Abbreviated transcription (Latin):
beor: Prohibemus ut nemousuã
faccre p̾sumat post epĩ sui contestati¬
onem. Quodsiquis post eius int̃ diet̃
facere p̃sũpserit acomitib sicut supͣ
decontẽptorib p̃cepimus distringat᷑.¬

Expanded text:
5. Prohibemus ut nemo usuram facere praesumat post episcopi sui contestationem. Quod si quis post eius interdictum facere praesumpserit, a comitibus, sicut supra de contemptoribus praecepimus, distringat
Abbreviated transcription (Latin):
cuit nobisut si ꝓquib lib culpis atq
criminib quecumq ꝑsona totiens
scopali ꝓcontẽpta digna habeatur
ccontumax constitĩt. tunc abep̃o ex¬
ꝯmunicetur. Siuiõ ex comumcatus
coriginequiũt acomite inuiculis
constringatur. quousq nr̃m suscipi

Expanded text:
cuit nobis, ut si pro quibuslibet culpis atque criminibus quaecumque persona totiens scopali pro contemptu dignus habeatur,c contumax perstiterit, tunc ab episcopo excommunicetur. Si vero excommunicatus corrigi nequiverit, a comite vinculis constringatur, quousque nostrum i
Abbreviated transcription (Latin):
nerib Mumana grã uistitiam ñ ꝑuer¬
tant nec differant ꝯ quodiudicauĩt
confirmare sua subscriptione non
psone ꝯminusidonee ad hec ostitu
tes eitiatur. Similit̃ notani legib e¬
ruditiꝯbone opimoĩs ꝯstituantuꝵ
ꝯius uirandum p̃beant ut nullate¬
nus falsitatem uel colludiũ sc̾bant.
ꝯqui hoc fecisse p̃teritorpr inuentus fuĩt¬

Expanded text:
el humana gratia justitiam non pervertant nec differant, et quod judicaverint confirmare sua subscriptione non personae et minus idoneae ad hoc constiturejiciantur. Similiter et notarii legibus eruditi et bonae opinionis constituantur, et jusjurandum praebeant, ut nullatenus falsitatem vel colludium scribant; et qui hoc fecisse preterito tempore inventi fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
calem hominẽ sciens nõ manifestaue¬
rit. nõẽ dubiũ ꝗn diuina cõdẽpna¬
tiõe simili pena cohercebit᷑. Ipse qͦq
p̃fectꝰ urbis si neglexerit: post dei iu
manumiserit ⁊ ciuẽ rõanũ fecit
alit enim non ualeat manumisso.
Tacito iure uid̾at᷑ ius aureoꝵ antiloꝵ
adẽptus fuisse. ⁊ natalib suis resti¬
tutus esse. s non indiget ut hoc im¬
petret aprincipe. hec constitutio ĩ
futuris casib

Expanded text:
manifestaverit, non est dubium, quod divina condemnatione similiter coërcebitur. Ipse quoque praefectus urbis, si neglexerit, post Dei iudmanumiserit, et cives Romanos fecerit aliter enim nec valet manumissio, tacito iure videatur ius aureorum annulorum adeptus fuisse, et natalibus restitutus esse, et non indigeat, ut hoc impetret a principe. Haec constitutio in futuris casib
Abbreviated transcription (Latin):
Ieẽ relatũ qͣ cauet᷑. ut quiqueue
inmonast̾ium intrat. uideat᷑ subas
suas inmonastĩo cõsecrasse. Nã ant̃
introitum liberã hãnt facultatẽ qͦ¬
modo uolu̾int bona sua disponere.
Dostquã aut̃ in trauerint. talẽ liga¬
tiam non hãnt. quãuis liberos hait.
s& ea constitutio que de hoc iyte lo¬
quam ipsa introducat᷑ fatus ẽ aliqͦ
monachus. uł facta ẽ pulier moa¬
cha. nicħ adeum tił : deã ꝑtinet. E rgo
hãnt liberã facultax qualit̃ uolue¬
rint sua negonꝯdisponendui. et post
memoratã consiturioẽ.

Expanded text:
e relatam, qua cavetur, ut qui quaeve in monasterium intrant, videantur substantias suas monasterio consecrasse; nam ante introitum liberam habent facultatem, quomodo voluerint, bona sua disponere; postquam autem intraverint, talem licentiam non habent, quamvis liberos habeant. Sed ea constitutio, quae de hoc iure loquam ipsa introducatur, factus est aliquis monachus, vel facta est mulier monacha, nihil ad eum vel ad eam pertinet, ergo habeant liberam facultatem, qualiter voluerint, sua negotia disponendi et post memoratam constitutionem.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃õstitutionẽ cauet᷑. Sin aũt plus exe¬
gerint: suo periculo p̃ses scdm leges
meum uindic&. Qd̾ si hoc facere ne¬
glexerit. ep̃us ciuitatis ad nos trãs¬
ferat. ⁊ tam p̃sidis negligentiam
uindicet quã de dignitate uł mili¬
tia uł alia conditione eius qui plus
exigi̾t ut nos inutrumq cõpetentẽ
cohertionẽ imponamꝰ.

Expanded text:
constitutione cavetur. Sin autem plus exegerit, suo periculo praeses secundum leges in eum vindicet. Quod si hoc facere neglexerit, episcopus civitatis ad nos referat, et tam de praesidis negligentia indicet, quam de dignitate vel militia vel alia condicione eius, qui plus exegerit, ut nos in utrumque competentem coercitionem imponamus.
Abbreviated transcription (Latin):
neuutatib inquio p̃sides p̃stonõ st̃
adeant litigatores defensorẽ ciuita¬
tis ⁊ ille audiat causos. Sin aũt ep̃m
iudicare sibi maluit. hoc quoq fieri
iubemus. De epascopis.
triarche uł epĩ sui adhanc floren
homo inprouintiis ueniens. plus exi¬
gat sportulaꝵ nomine ꝗ in nr̃am

Expanded text:
tatibus, in quibus praesides praesto non sunt, adeant litigatores defensorem civitatis, et ille audiat causas. Sin autem episcopum iudicare sibi maluerint, hoc quoque fieri iubemus. De episcopis etriarchae vel episcopi ad hanc florenthomo in provincias veniens, plus exigat sportularum nomine, quam
Abbreviated transcription (Latin):
De prouinciasib quiemere in cõstan¬
tinopolitanã ciuitatẽ iteniunt.
Si quis aut̃ nõ adito p̃side prouincie
et sine littĩs epĩ in hanc uenerit ciui¬
tatẽ ⁊ dealiqua causa molestaiit nõ
sciat se talepenaᷤ subiturum. quales¬
penas passurus ess p̃ses prouĩcie si adi¬
tus eum contempsiss.
Sipreses prouincie iniuriam fecerit.
¶iqũis apreside prouintie iniuriam
passus fuerit: adeat ciuitatis ep̃m
ut si arbitrio eius p̃ses condempnand̾ sit
satisfaciat hõi iniuriã passo. Sin aũt hoc
facere noluerit. ⁊ ueniant ad nĩas pis¬
amas aures. ⁊ siquidẽ iustã sententiã
religiosi ciuitatis ep̃i comphendamus.
ultimis supplitis presidẽ affici iubemꝰ.
 in aut̃ in nocentem eum inueniamtis
necesse ẽ ur nullũ responsum a nr̃a
clem̃tia calumpniosts actor accipi¬
at Peoffõ taxeotaꝵ presidis.
U urent officiales p̃sidũ ut lites sub¬
D iectoꝵ dirimant᷑. ⁊ non accipiãt
sportulax nomine plis quã nr̃a cõs

Expanded text:
De provincialibus, qui temere in Constantinopolitanam civitatem veniunt Si quis autem non adito praeside provinciae et sine litteris episcopi in hanc venerit civitatem, et de aliqua causa nos molestaverit, sciat se tales poenas subiturum, quales passurus esset praeses provinciae, si aditus eum contempsisset. Si praeses provinciae iniuriam fecerit Si quis a praeside provinciae iniuriam passus fuerit, adeat civitatis episcopum, ut si arbitrio eius praeses condemnatus sit, satisfaciat homini iniuriam passo. Sin autem hoc facere noluerit et veniat ad nostras piissimas aures, si quidem iustam sententiam religiosissimi civitatis episcopi comprehendamus, ultimis suppliciis praesidem adfici iubemus. Sin autem innocentem eum inveniamus, necesse est, ut nullum responsum a nostra clementia calumniosus actor accipiat. De officio taxeotarum praesidis Curent officiales praesidum, ut lites subiectorum dirimantur, et non accipiant sportularum nomine plus, quam nostra cons
Abbreviated transcription (Latin):
icui p̃ses prouincie suspectꝰ eẽ uid̾at᷑
litẽ audiat. ⁊ uł amicali cõpofinione
litigatores transigere faciant. uł moẽ
Itatam̃ ut sentñtia legib cõsentanea
imponatur.

Expanded text:
cui praeses provinciae suspectus esse videtur, causam audiat, et vel amicali compositione litigatores transigere faciant. vel tamen ut sententia legibus consentanea imponatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nec int̃ scabinos adlegem iudicandã
cessa . ⁊ p̃e post modũ aliquodmaluor¬
dicendo quodmortuussit. nõ iusti¬
tiamredde ñdebeat: statutũ ẽ. ut su¬
ꝑius uiditium sustineat quodante.¬
a sustinere debuit. ⁊sialiquĩadũsuᷤ
eumaliquod malũ fecĩt scłmequi

Expanded text:
nec inter scabineis legem iudicandam cessa, et ipse in postmodum aliqua mala pdicendo quod mortuus sit et ideo iustitiam reddere non debeat, statutum est, ut superius iudicium sustineat, quod antea sustinere debuit. Et si aliquis adversus eum aliqua mala fecerit, secu
Abbreviated transcription (Latin):
monitus pr̃ae. accões aũt contra ec¬
clesias positas yconomi suscipiãt
uł illi qui in hac causa p̃positist̃.

Expanded text:
monitus praestet. Actiones autem contra ecclesias propositas oeconomi suscipiant, vel illi, qui in hac causa praepositi
Abbreviated transcription (Latin):
cuutatis sicilie. Similit̾ adq̃storẽ refe¬
ratur ⁊ calculo ipsius cõfirmet᷑. Nam
ciales contempserit.
Siquis propt̾ ciuile uł cͥminalẽ cãm
p̃sidem prouincie adierit. ⁊ ille cõ¬
tempseĩt actorẽ. uł alio modo cacisã
agnoscere scdm leges cõtẽpserit. liceat
supplicare ciuitats epõ. ⁊ hoc ipsũ inq̃¬
rimoniã deducere. ut religiosus antis¬
tes. uł ip̃ẽ adp̃sidẽ ueniat. uł suos ho¬
mines mittat ꝑqͦs cõpellere p̃sidẽ sine
dilatiõe ⁊ in iuria litem dirunere pos
sit. si tanta in prudentia rector pro¬
uincie teneat᷑. ut nec ep̃o. nec cłicis ĩ¬
minentib iustitiã sequat᷑. Tunc lice¬
at ep̃o siuolui̾t actor ad nr̃am pietatẽ
uenire ⁊ p̃ces funde̾. dare ei litt̃as ꝑquas
nob̾ declaret᷑ suꝑbia atq iniuria p̃sidis

Expanded text:
civitatis Siciliae, similiter ad quaestorem referatur, et calculo ipsius confirmetur, nostra ciales contempserit Si quis propter civilem vel criminalem causam praesidem provinciae adierit, et ille contempserit actorem, vel alio modo causam cognoscere secundum leges contempserit, liceat actori supplicare civitatis episcopo, et hoc ipsum in querimoniam deducere, ut religiosus antistes vel ipse ad praesidem veniat, vel suos homines mittat, per quos compellat praesidem sine dilatione et iniuria litem dirimere. Quod si tanta impudentia rector provinciae teneatur, ut nec episcopo nec clericis imminentibus iustitiam sequatur, tunc liceat episcopo, si voluerit actor ad nostram pietatem venire et preces fundere, dare ei litteras, per quas nobis declaretur superbia atque iniuria praesidis
Abbreviated transcription (Latin):
eccłus dĩfactes dissoluantur ꝯrecipi¬
atumus quisꝙ quoddedit. ubiũo mõ¬
tua manus int̃ iacet. aut alia qualib
causaquerationabilis ẽẽ uid̾atur in¬
uenta fuĩt: diligenter desc̾batur ꝯao

Expanded text:
es factae sunt, dissolvantur, et recipiat unusquisque quod dedit. Ubi vero mortua manus interiacet, aut alia quaelibet causa quae rationabilis esse videtur, inventa fuerit, diligenter describatur
Abbreviated transcription (Latin):
ulli mulieri libere subregninrĩ dicti¬
insue potestatis arbitrio .i. sine mũ¬
diouiuere nisi semꝑ subpotestate
uiroꝵ aũcurte regis debeat ꝑmanẽ
nec aliquid dereb mobilib aut ni
mobilibussine uoluntate illius inc̾¬

Expanded text:
ulli mulieri libere sub nostri rein sui potestate arbitrii, id est sine mundio, vivere, nisi semper | sub potestate virorum aut certe regis debeat permanere, nec aliquid de rebus mobilibus aut in mobilibus sine voluntate illius in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuinciaꝵ subitiant̃.⁊ nemo ĩ aliq̃ causa
obnoriis pͥuilegiũ p̃sidi ꝓumtie oppõat
qͣsi nõ e⁊ subiectus sit. Nec si spãlit̃ p̃gma¬
tica sanctio ꝓlata: duci eũ iusserit.Iõq
siue dednĩo alicuiꝰ rei siũ de agroꝵ finib
siue ypothecis. siue de nuda possessioe
siue de aliqͣ ilis pecuniaria uł cͥminali
causa litigiũ int̃ partes emerserit.
ñ liceat reo pͥuilegiũ suũ opponere
p̃sidiali iuditio siũ ex imperialibus
litt̃is siue ex maioris iudicis ussione
s oĩb modis meoloco pulset᷑. ubi aliꝗd
egerit. uł admiserit. Siue de maxima
re siue dde minima querat᷑. ueluti de
gallina quãtus enĩ minima uid̾at᷑ hu¬
iusmodi res eẽ. At tam̃ iustitie ratio
nõ exeqͣnte s ex suis regłis debet exti¬
hoc alii p̃tiosissimũ ẽ. ⁊ oĩo siũ bouẽ. siũ
aliam quãc̃ꝙ rẽ alicui subripuerit.
in eadẽ ꝓuincia pulset᷑. ubi tale pecca¬
tũ amiserit. Nam et ꝓbationũ copia

Expanded text:
inciarum subiiciantur, et nemo in aliqua causa obnoxius privilegium praesidi provinciae opponat, quasi non ei subiectus sit, nisi specialiter pragmatica sanctio prolata duci eum iusserit. Ideoque sive de dominio alicuius rei, sive de agrorum finibus, sive de hypothecis, sive de nuda possessione, sive de alia quavis pecuniaria vel criminali causa litigium inter partes emerserit, non liceat reo privilegium suum opponere praesidali iudicio, sive ex imperialibus litteris, sive ex maioris iudicis iussione, sed omnibus modis in eo loco pulsetur, ubi aliquid egerit, vel admiserit, sive de maxima re, sive de minima quaeratur, veluti de gallina; quamvis enim minima videatur huiusmodi res esse, attamen iustitiae ratio non ex quantitate, sed ex suis regulis debet aesthoc alii pretiosissimum est, et omnino sive bovem sive aliam qualemcumque rem alicui subripuerit, in eadem provincia pulsetur, ubi tale peccatum admisit, nam et probationum copia
Abbreviated transcription (Latin):
liberorum contingente ꝑacta dotalia.
ec constitõ loquit᷑ deliberoꝵ morte.
ut pacta dotalia q̃ excasu mortis li¬
beroꝵ lucri aliquid matͥ cõfer̃ teneãt᷑
dirimant᷑ scd̾m diuuileonis cõstitutionẽ.
Scł ⁊ si ante nouellã cõstitutiõe impr̃is
nr̃i contigerit. ueluti simat̃ uidua libos
hñs ad scd̾as nuptias ꝑueñ. ⁊ añ nuptias
doãtio ad filios ꝑtinuit postea decesserĩt¬
filii. ⁊ adsuios hr̃des eadẽ antenuptias do¬
nationẽ transmiser̃ scdm cõstitutionẽ¬

Expanded text:
liberorum contingente per pacta dotalia Haec constitutio loquitur de liberorum morte, ut pacta dotalia, quae ex casu mortis liberorum lucri aliquid matri conferunt, teneant, et dirimantur secundum divi Leonis constitutionem, scilicet si ante novellam constitutionem imperatoris nostri contigerunt, veluti si mater vidua liberos habens ad secundas nuptias venit, et ante nuptias donatio ad filios pertinuit, postea filii decesserunt, et ad suos heredes eandem ante nuptias donationem transmiser
Abbreviated transcription (Latin):
I
suspicauĩt. liceat alios testes quos me¬
superetur. Quodsiambe partes testiũ
ita int̃ se dissenserint: ut nullatenus ul¬
la pars altĩcredere uent: eligantur
utra pars falsitatem utrau̾itatem suo
ꝯmisit: dextramanus amputetur
cetĩuõ eius dempartis testes quifalsi a¬
pparuint manussuas redimant. cuiꝰ
conpoĩtionis due partes eicẽquẽ te¬
stessunt dentur. t̃̾cia ꝓfeudosoluatũ.
et inscłari quid̾ cã hoc mõ testiũ diuẽ¬
sitas incampo ꝯꝓbetur. Ineccłasticis
uõcansis ubi deuna parte scłare. dealtã
modis obseruetur. ubiuo exutraꝙ pãte

Expanded text:
i suspicatur, liceat ei alios testes, quos mesuperetur. Quod si ambae partes testium ita inter se dissenserint, ut nullatenus una pars alteri cedere velit, eligantur utra pars falsitatem, utra veritatem suo pugnam commisit, dextera manus amputetur; ceteri vero eiusdem partis testes, qui falsi apparuerunt, manus suas redimant; cuius conpositionis duae partes ei contra quem testati sunt dentur, tertia pro fredo solvatur. Et in seculari quidem causa huiuscemodi testium diversitas campo conprobetur. In ecclesiasticis autem causis, ubi de una parte seculare, de altera modus observetur. Ubi vero ex utraque pa
Abbreviated transcription (Latin):
beor: Decernmus ut siquis alit te¬
sterhr̃e non potuĩt. uolumus ut ꝑcom
ut ꝑipõs reiueritas cumiuram̃toua¬
aut causare p̃sũpserit. inp̃sentiaregis
ant iudicis ex ceptosirex aut uidex eili
centiamdechĩt. deuidua. aut deorpha
no aut detali homine quicãi suam age
ñ potinĩt. comp̃gioriguldsuũ medi¬
ctatemregi. ⁊ meł ei cẽquẽ causauĩt.
Et siforsitam aliquis ꝑsmplicitatem
suamcãmagere nescit. ueniat ad pala
tium ⁊ sirexaut uidex. p̃indit. quodiñ
c̃amipĩus agat. Namsiuidex hoc con
senserit exceptis his capitulis ꝯ ñemẽ

Expanded text:
6. Decernimus ut quisquis aliter testes nabere non potuerit, volumus, ut per ut per ipsos rei veritas cum iuramentopossit habere testes, antequam iurent fiat inquisitio facta. Quod si omnes ad unam partem dixerint testimonium, iurent verum dixisse testimonium. Quod si dissenserint, et quaedam pars testium uni praebuerit testimonium et alia alteri, tunc interrogentur si audent per pugnam illorum testimonium approbare. Quod si nulla pars alteri concesserit, iurent, et puna pars se subtraxerit, tunc illa quae ausa fuerit contendere, recipiatur
Abbreviated transcription (Latin):
nouint causam dequaint̃ eos agitũ
c̃ẽ cooꝑtam sine blandim̃to eius qui
cãmhãt. testes fatiant ad eandem
at diffinita. Et iubemus ut adtesti¬
monia ab inuicem separentur ut lex
ht̃ que suta agent: multi falsi testẽ

Expanded text:
unt causa de qua inter eos agitur comperta esse, sine blandimento ipsius qui causam habet faciant ad eandem ionem fiat definita. Et iubemus, ut testimonia ab invicem separentur, sicut lex iubet; quia si ita agant, multi falsi testes
Abbreviated transcription (Latin):
fraunumꝯmitatũ ẽ sint .xu. dies. Sin
aũt inalium sint dies .xx. ne ꝓtalioccasi¬
one iustitia eius ꝓlongetur quodsi in his
trib placitis ille quiquerit uenire ne¬
glexit. excepto ẜuitioregis aut incuita¬
bilinccessitate. ⁊comes placitũ huĩt ꝯ
ille quoꝙ alius ad suam lib̾tatẽ. ꝓbandã¬

Expanded text:
ra unum comitatum est, sint dies 15; sin autem in alium sint dies 20, ne pro tali occasione ejus justitia prolongetur. Quod si in his tribus placitis ille qui quaerit venire neglexerit, excepto servitio regis aut inevitabili necessitate, et comes placitum habuerit, ille quoque alius ad suam probanda
Abbreviated transcription (Latin):
sire. ¶ Set siquidẽ tale aliquid fac¬
tum fuent. irritum sit: ⁊ nullius mo¬
m̃ti. Nec liceat ulli clericos quidẽ desen¬
tinare uł creare. nullas aũt eis alimõ

Expanded text:
sire. Sed si quid tale aliquid factum fuerit, irritum sit et nullius momenti. Nec liceat ulli clericos quidem destinare vel creare, nullas autem eis alimo
Abbreviated transcription (Latin):
De testam̃to ep̃i. uel administrato¬
Decumq probatus fui̾t ep̃s ante
honorem ep̃atus habuisse. ea oĩa
subpotestate sua pͥa cõstituta. licen¬
tiam hãt ad quos uoluerit ultima uo¬
luntas transmittẽ. Hoc amplius etiam
post ep̾atũ iure cognatioĩs usq adqͣrtũ
gradum quicquid ad eum peruenĩt.
transmitte pot̃it adquosipse uoluerit.
Cetere aut̃ res aliomodo abeo acquisite
dominio eccłe sint. nisi forte consũpte
sunt adredẽptiõem captiuoꝵ uel ali¬
monias paupeꝵ. uł ad utilitates ȩcclẽ
uł alias expietate proficiscentes causaᷤᷤ
eadẽ obtinere oportet. ⁊ inaniministra¬
torib euiuscũq religiosi loci. ut res
que post cõmissã ãministrationem ad
eos ꝑuenĩnt. hisdẽ subiciant᷑ distinc¬
tionib De successioẽ ab intestato ueni

Expanded text:
De testamento episcopi vel administratoaecumque probatus fuerit episcopus ante honorem episcopatus habuisse, ea omnia utpote sua propria constituta licentiam habeat ad quos voluerit ultima voluntate transmittere. Hoc amplius etiam post episcopatum iure cognationis usque ad quartum gradum quidquid ad eum pervenerit, transmittere poterit, ad quos ipse voluerit. Ceterae autem res alio modo ab eo adquisitae dominio ecclesiae sint, nisi forte consumptae sunt ad redemptiones captivorum, vel alimonias pauperum, vel ad utilitates ecclesiae, vel ad alias ex pietate proficiscentes causas. Eadem obtinere oportet et in administratoribus cuiuscumque religiosi loci, ut res, quae post commissam administrationem ad eos pervenerunt, hisdem subiiciantur distinctionibus. De succ
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa aut̃ que de cõparationib eõs¬
titumus ab illis instrum̃tis faciẽo
que sine tabellicẽ cõposita sunt ra.¬
neant ineacẽ firmitate durantia:
Ill&. quoꝙ iura. que de ĩꝑitis lit̾aꝵ in iu¬
ditiis prolata sũt. inconcussa ꝑmane¬
ant. Imperitis luterarum qtomodo
debeant instrumenta componere.
unstrumentum litteraꝵ imperitus
Icomponere maluerit: necesfariũ ẽ¬
necessarium ẽ tabulariũ similloloco
tabularii sunt. S et testes nõ minus
niti. ⁊ postquã inꝑitꝰ uł sc̃am crucẽ fe¬
cerit. uł paucas litt̃as unus ex hisdem
quinꝙ testib ꝓeo subscribas. Om̃s aũ
quinꝙ testes subscribẽ debẽt qdꝰ i p̃sen

Expanded text:
ia autem, quae de comparationibus constituimus ab illis instrumentis faciendis, quae sine tabellione composita sunt, maneant in eadem firmitate durantia; illa quoque iura, quae de imperitis litterarum in iudiciis probata sunt, inconcussa permaneant. Imperiti litterarum quomodo debeant instrumenta componere Si instrumentum litterarum imperitus componere maluerit, necessarius erit tabularius, si in illo loco tabularii sunt, sed et testes non minus niti, et postquam imperitus vel sanctam crucem fecerit, vel paucas litteras, unus ex hisdem quinque testibus pro eo subscribat; omnes autem quinque testes subscribere debent, quod e
Abbreviated transcription (Latin):
lutere tam pͥncipalis ꝑsõe ꝗ testiũ ĩ com¬
paratic̃ẽ declucant᷑. Ut ex multis cõpa¬
rationib luterarũ fides ueritatis illu¬
cescere possit. Sin aũt̃ nullũ aliud ad
ueritatẽ probandã suꝑsit. quã cõpara¬
ticẽs litt̃aꝵ. tc̃ illudteneat qd̾ usꝙ ad
hoc tp̃s obtinebit. Ut qui instrum̃tũ
ꝑducit legitimũ sacram̃tũ subeat qd̾
nulla malitia usus ẽ. S ⁊is ꝗ fidẽ ins¬
trum̃ti exigitide dolo ⁊ calũpnia ius¬
iurandũ subeat. Istis aut̃ oĩb necessi¬
tatib hoĩes libant᷑. si subactoꝵ testifi¬
catione instrum̃ta intim̃t᷑. ⁊ ibi testes

Expanded text:
 testium in comparationem deducantur, ut ex multis comparationibus litterarum fides veritatis inlucescere possit. Sin autem nullum aliud ad veritatem probandam supersit, quam comparationes litterarum, tunc illud teneat, quod usque ad hoc tempus obtinuit, ut qui instrumentum producit, legitimum sacramentum subeat, quod nulla malitia usus est; sed et is, qui fidem instrumenti exigit, de dolo et calumnia iusiurandum subeat. His autem omnibus necessitatibus homines liberantur, si sub actorum testificatione instrumenta
Abbreviated transcription (Latin):
uł absentia uł alia iusta cã impedi¬
untur uenire. Solus aũt tabellio
⁊uiuit. ⁊ uenit. testimoniũ ip̃iꝰ ꝓbabi¬
lis sit adfidem ĩ strum̃ti ꝑtinens. ut
nec cõparatio literaꝵ necessaĩa eẽ iuid̾at᷑.
Qd̾ sitabellio mortuus ẽ. fiat quidẽ cõpa¬
ratio litt̃aꝵ eius. Ueniat aũt tamminis¬
ter ipse ꝑ quem instrum̃ tum cõpoĩtu ẽ.
quam numerator pecunie scl sinõ absĩt.
E minuero siue mortui sunt uł ĩ absen¬
tia fuerint. uł alii testes ꝓducant᷑. Et si

Expanded text:
uerint, vel alia iusta causa impediantur venire, solus autem tabellio et vivit et venit, testimonium ipsius probabile sit, ad fidem instrumenti pertinens, ut nec comparatio litterarum necessaria esse videatur. Quod si tabellio mortuus est, fiat quidem comparatio litterarum eius, et veniat tam minister ipsius, per quem instrumentum conscriptum est, quam numerator pecuniae, scilicet si non absint. Enim vero si vel mortui sint, vel in absentia fuerint, alii testes producantur, e
Abbreviated transcription (Latin):
fideissor uł mandator uł qui
na fuerit. tunc liceat creditoi
Quod sinulle res rei pͥncipalis ap¬
pareant. tunc ⁊̃ inres mandatoris.
uł fideiussoris. manꝰ creditoĩs porri¬
gi posst̃. ⁊̃ si debitores hãnt. ab his
creditoi satis fiat. Hec aut sic intel¬
ligenda st̃. ut nullã facultatemhãt
creditor res uindicare prius quã ꝑ¬
sonales accões exerceat. tam ccͣ ip̃m
reũ principalẽ. quã cͣcͣ fideiussores
eius ⁊ mandatores. eosq non soluẽ¬
do eẽ appareat. eodẽ uire seł obser¬
uando. siꝑsone eoꝵ nõ appareant.
ditore diximus. ⁊̃ adunditioĩs cõfir¬
mationẽ trahñda sunt. Ut non pͥus
matorẽ consistere. nisiprius uenditoe
conuenit. uł indubitate soluñdo ñ sit
S nec ypothe cariis inrẽ actionib
iuditiũ pateat ante quã ꝑsonales de¬
enda sunt et in oĩb cõtractib qui

Expanded text:
fideiussor vel mandator, vel qui fideiussor vel mandator, vel qui tia fuerint, tunc liceat creditori etiam nullae res rei principalis appareant, tunc etiam in res mandatoris vel fideiussoris manus creditoris porrigi possunt, ut etiam si debitores habeant, etiam ab his creditori satisfiat. Haec autem sic intelligenda sunt, ut nullam facultatem habeat creditor res vindicare prius, quam personales actiones exerceat, tam contra ipsum reum principalem, quam fideiussores eius vel mandatores, eosque non solvendo esse appareat, eodem iure scilicet observando, si personae eorum non appareant. ditore matorem trahenda sunt, ut non prius matorem consistere, nisi prius venditorem convenerit vel indubitate solvendo non sit. Sed nec hypothecariis in rem actionibus iudicium pateat, antequam personales a sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aut̃ quedã p̃sentis cõstitutioĩs
capitula exconstitutioe uicesima
scdã que de nuptiis ꝓmulgata ẽ
aliis pecunias cõstituerit
iquis crediderit pecumam¬
alicui ⁊ fideuissorẽ uł man¬
datorẽ acceꝑit. uł eũ qui pecãm
peo constituerit. non prius contͣ
tales ꝑsonas accoes moueat suas
quam aduersus reum prĩcipalẽ
egerit. eumq inopẽ inuenerit
uel insolidum uł in partem. Post¬
quam enĩ egentia laborare nosca¬
tur reus. siue insolido siue ꝓ parte.
tunc contrafideiussores uł man
datores intendere creditorẽ opor¬
tet. hec sidebitor p̃sens sit. et ap¬
pareat. Sin aũt p̃sens non fuerit
reus. ⁊ fideiussores uł mandatoẽs
constituierit. tc̃ p̃finirieis diẽ op̃¬
tet. intra quẽ debeant reumexhi¬
bere.Sin aut tp̃s p̃finitũ p̃tierit
ipsi quidẽ accces preo suscipiant᷑
⁊ debitam pecuniã ꝑsoluant.
Cedat aũt suis accoĩb ens credi¬
tor quas aduersus reũ pricipa¬
lẽ haba a uodsitam reus quã

Expanded text:
quaedam praesentis constitutionis capitula XXXVI constitutione, quae de nuptiis promulgata est, aliis pecunias constituunt Si quis crediderit alicui, et fideiussorem vel mandatorem acceperit, vel eum qui ppro eo constituerit, non prius contra tales personas actiones moveat suas quam adversus ipsum reum principalem egerit, eumque inopem invenerit vel in solidum, vel pro parte. Postquam enim egentia laborare noscitur reus sive in solidum, sive pro parte, tunc contra fidejussores vel mdatores intendere creditorem oportet. Haec, si debitor praesens sit, et appareat. Sin autem absens fuerit reus, et fideiussores vel mandatores constituerunt, tunc praefiniri eis diem oportet, intra quem debeant reum exhibere. Sin autem tempus praefinitum praeterierit, ipsi quidem pro reo actiones suscipiant, et debitam pecuniam persoluant. Cedat autem eis actionibus suis creditor, quas adversus reum principalem habet. Quod si tam reus, quam
Abbreviated transcription (Latin):
beros sint. scdm supradictã distine¬
tionẽ. De dote ascripta et non nui¬
Eiquisuxorẽ duxĩt merata.
et propt̃ nuptias doãtionẽ non so¬
lum ascripserit s ⁊̃ re ipsa dederit.
mulier aũt ascripserit ꝗdẽ dotem
reaũt tiera nõ dedĩt in tototp̃r qͦ
maritus suus ad uxĩt. mortuo eo
nec donatioes ante nuptias cõseqͣt¬
utpote cum nullã dotem ipsa de¬
diss. Sꝯ siciuidẽ nichil om̃ino do¬
tis nomine dedĩt. nec mortuo ma¬
rito exdõatiõe propt̃ nuptias hãt
ullum emolum̃tũ. Sin aut̃ partẽ
p̃stitĩt dotis. tantam partẽ lucͥ no¬
inie capiat ex doãtiõe ꝓpt̃ nupt̃

Expanded text:
beros secundum praedictam distincberos secundum praedictam distinctionem. De dote adscripta, et non nuquis uxorem duxerit, et propter nuptias donationem non solum adscripserit, sed etiam re ipsa dederit, mulier autem adscripserit quidem dotem, re autem vera non dederit in toto tempore, quo maritus suus vixerit, mortuo eo nec donationem ante nuptias consequutpote cum nullam dotem ipsa dedisset. Sed si quidem nihil omnino dotis nomine dederit, nec mortuo marito ex donatione propter nuptias habeat ullum emolumentum. Sin autem partem praestiterit dotis, tantam partem lucri nomine capiat ex donatione propter nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
ficiosi querela testamentũ eius eua¬
imulier de functo maĩtosuo ad se¬
cundas peruenĩt nuptias res que
adeam peruenĩnt ex doãtiõe ꝑꝑ nup¬
tias priore eomodoamministrent᷑.
Siquidem immobiles sint. inulier
eas hãt et liberis suis si suꝑuixerĩt
conseruet. Siaũt mortui fuerint.
portionẽ quidẽ rerum quã mortis li¬
berorum casus ei detulerĩt modis oĩb
hãt residuam aut̃ partẽ hr̃des eoꝵ
lucrent᷑. Si aut doãtio ꝑꝑ nuptias ĩ
reb mobilib sit. tc̃ resquidẽ aput li¬
beros sint. usuram aut̃ matri depen¬
dant tertie centesime cum cõpetenti
cautela. qd̾ p̃dictã usuram fine frau¬
datione inomĩ sequentitp̃re ꝑsoluãt.
Siaut̃ ꝓpt̃ nuptias c̃autionẽ pr̃are.¬
⁊ res amministrare. antertie centesi¬
me usuram asuis liberis accipere. Si
aut̃ res hãt tam mobiles quã ĩmo¬
biles ꝓpt̃ nuptias dõatio. tunc resꝗd
immobiles apudeã sint. ut ex fruc¬
tueaꝵ alatur. mobiles aũt aput li¬

Expanded text:
ficiosi querela testamentum eius evaIdem Si mulier defuncto marito suo ad secundas pervenerit nuptias, res, quae ad eam pervenerint ex donatione propter nuptias priores, eo modo administrentur. Si quidem immobiles sint, mulier eas habeat, et liberis suis, si superuixerint, conservet. Sin autem mortui fuerint, portionem quidem rerum, quam mortis liberorum casus ei detulerit, modis omnibus habeat, residuam autem partem heredes eorum lucrentur. Sin autem donatio propter nuptias in rebus mobilibus sit, tunc res quidem apud liberos sint, usuram autem matri dependant tertiam centesimae cum competenti cautela, quod praedictam usuram sine frustratione in omni sequenti tempore persoluant. Sin autem propter nuptias donatio et aet res administrare, an tertiam centesimae usuram a suis liberis accipere. Sin autem res habeat tam mobiles quam immobiles propter nuptias donatio, tunc res quidem immobiles apud eam sint, ut ex fructu earum alatur, mobiles autem apud li
Abbreviated transcription (Latin):
aũt emptorẽ sui p̃dii inuenĩt: ca¬
ueat creditoĩ pecãm debitã solut᷑ũ
se.⁊ post cautionẽ liceat ei constitu¬
ere uenditioĩs contractũ. Creditoĩs
aũt appellatioẽ significat᷑ nõ solũ
is qui mutuã alicui dedit pecam¬

Expanded text:
autem emptorem sui praedii invenerit, caveat creditori pecuniam debitam se soluturum, et post cautionem liceat ei constituere venditionis contractum. Creditoris autem appellatione significatur non solum is, qui mutuam alicui dedit pec
Abbreviated transcription (Latin):
tioẽ. Sin aut̃ int̃ trienniũ retrahẽ¬
⁊ dicat qd̃ res meas furatꝰ ad moãs¬
tĩũ cucurrit. nõ statĩ eũ abstra¬
atrocib timuit ⁊ fugit. ⁊ si hec uaͣ
sint. reddat᷑ ẜuus dño suocũ reb
subreptis. sietiã ipse res in moãstĩo
ei pr̃ae. qd̾ nullũ ei malũ propt̃ ħ
qd̾ iam peccauit facturus sit. Qd̾
sinulli delicto ẜuũ suppositũ ẽẽ
dñs ꝓbare potuerit. npse ẜuus
ex castitate morũ suoꝵ boã testi¬
monia habae.⁊ sinõdũ trienniũ
p̃tierit. tñ maneat ĩeodẽ uenãbi¬
li monastĩo. Triennio aũt semel
transacto. ⁊ int̾ monachos ẜuo¬
cõnumerato. nulla licentia sit:
postea qualemcũq ei molestiam
inferre. siue reuera famulus sit.
siue ingenuus. s omĩmodo solitaĩe
uite ꝑmaneat. et si peccatũ eũ pͥoĩ
uita admissũ sit. Ea aut̃ q̃ furto sub¬
reptasunt ꝓculdubio siinueniant᷑.

Expanded text:
 triennium retraheret dicat, quod res suas furatus ad monasterium cucurrit, non statim eum abstraatrocibus timuit, et fugit. Et si haec vera sint, reddatur servus domino suo cum rebus subreptis, si etiam ipsae quoque res in monasterio ei praestet, quod nullo eum malo prop iam peccavit, affecturus sit. Quod si nullo delicto servum suppositum esse dominus probare potuerit, et ipse servus ex castitate morum suorum bona testimonia habeat, etsi nondum triennium praeterierit, tamen maneat in eodem venerabili monasterio; triennio autem semel transacto, et inter monachos servo numerato, nulla licentia sit postea qualemcumque molestiam ei inferre, sive revera famulus sit, sive ingenuus, sed omnimodo solitariae vitae permaneat, etsi peccatum ab eo in priore vita admissum sit. Ea autem, quae furto subrepta sunt, procul dubio, si inveniant
Abbreviated transcription (Latin):
prius ep̃m uocz. et illũ exoret. et sc̃a
crucẽ ibi faciat. ⁊ postea impoãnt᷑
edificia. De mõachis ⁊ assistĩis.
Siquis moachus fieriuult siue
liber sit siue ẜuus. non statĩ mo¬
nachus fiat. s ꝑtrienniũ tonsuraꝗd̾̃
et ueste laicoꝵ utat᷑. idiumnas scrip¬
turas discat. ⁊ cõfiteat᷑ suam cõditio¬
nẽ .i. utrum ingenuus sit. anseruus.
uł altius cuiuscũq status. et narret
causas propt̃ quas adsolitariã uitã
migrare desiderauĩt. ne forte malus
sit. ⁊ ideodispliceat. Oportet autẽ
monachũ uerba ei afferre que mo¬
res eius et uitã corrigere potint. Et si
ꝑ trienniũ talis appareat ut uideat᷑
dignus tonsura ⁊ religiosa ueste.
tunc et tondat᷑ ⁊ stolã monachicã
uestiat. ⁊ ordinet᷑ siue liber sit. siue
ẜuus. ⁊ nulla molestia inferat᷑ ei.

Expanded text:
vocet, et illum exoret, ut sanctam crucem imponat, et postea imponatur aedificium. De monachis et ascetriis Si quis monachus fieri vult, sive liber sit, sive servus, non statim monachus fiat, sed per triennium tonsura quidem et veste laicorum utatur, et divinas scripturas discat et confiteatur suam condicionem, id est, utrum ingenuus sit, an servus, vel alterius cuiuscumque status, et narret causas, propter quas ad solitariam vitam migrare desideraverit, ne forte malus sit, et Deo displiceat. Oportet autem et monachos verba ei adferre, quae mores eius et vitam corrigere poterunt. Et si per triennium talis appareat, ut videatur dignus tonsura et veste religiosa, tunc et tondeatur, et stolam monachicam vestiat, sive liber sit, sive servus, et nulla molestia inferatur e
Abbreviated transcription (Latin):
galemem̃datiõm in loco subfidaiꝰ¬
sorib ad nram̃ p̃sentiamueniat. m
sit. legitima cm̃datione muletet̃.

Expanded text:
galem emendationem in loco factam sub fideiussoribus ad nostram praesentiam veniat. Musit, legitima emendatione multet
Abbreviated transcription (Latin):
uocatumhãt inpõconaitatu ut absꝙ
tarditate iustitiam fatiat ⁊ suscipi¬
at ꝯtalissit ipe aduocatus. lib̃ homo
bone opinioins. laicus aut dicus ꝗ
deducere possit iuixta qualitatem sub¬
stantie sicut lex illorum ht̃. De falsamo¬
ꝓbatus fuĩt: manus eius amputetur
ꝯ qui hoc consenserit siliber ẽ .lx. sot. cõ¬
ponat. Siseruus ẽ .ix. irtus acciprat¬

Expanded text:
vocatum habeat in ipso comitatu, qui absque tarditate iustitias faciat et suscipiat. Et talis sit ipse advocatus, liber homo et bonae opinionis, laicus aut clericusdeducere possit iuxta qualitatem substantiae, sicut lex ipsorum est. 7. probatus est, manus ejus amputentur, et qui hoc consentit, si liber est, LX solidos componat; si servus, LX ictus accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙfuint diligenter inquirantur quõ
saluesint ⁊ defense. Iacomitib nũtiet̃.
necullamforestem nouĩt instituant.
ꝯubinouĩt institutas sine nr̃a iussiõe
iuenĩnt dimuitere p̃cipiant.
mpr̃lothꝰ: Placint nobis ut cuncti
iudices siue hu quicunctis p̃est deb.
ꝑ quos inditialis potestas in hac urbe ro¬
ma agideb inp̃sentiam nrãm ueniant.

Expanded text:
fuerint diligentissime inquirant, quomodo salvae sint et defensae, et ut comitibus denuntient, ne ullam forestem noviter instituant; et ubi noviter institutas sine nostra iussione invenerint, dimittere praecipiant. Placuit nobis, ut cuncti iudices sive hi qui cunctis praeesse debent, per quos iudiciaria potestas in hac urbe Romana agi debent, in praesentia nostra veniant;
Abbreviated transcription (Latin):
uĩt suppontificem quodiustitiamh¬
abeat a drequirendum dirigat illũ
aut longobardus distułit ad iustitiã
fatiendam. tuciuxtant ip̃i epĩ ele¬
gerint sibi ubi ꝯsuetudo fuit pigno¬
randialongotp̃e. ut mantea incomo¬

Expanded text:
super pontificem quod iustitiam habeat ad requirendum, dirigat illum aut Langobardus distulerit iustitiam faciendum, tunc iuxta ut ipsi episcopi eligerunt, ubi consuetudo fuerit pignerandi a longo tempore, ut et in
Abbreviated transcription (Latin):
suum. uel filiam suã ꝑ fraud̃ aliquã
corame põ ad confinandum tenue¬
monemus ut capitula que p̃tento
annolegi salice cumom̃iũ consen¬
su addendum eẽcensuimus. ĩa nõ
ultius capitula. s tm̃ leges dicant̃.
mmo ꝓlege salicateneantur. Qua

Expanded text:
lium vel filiam suam per fraudem aliquam coram episcopo ad confirmandum tenuemonemus, ut capitula que praeterito anno legi Salicae per omnium consensum addenda esse censuimus, iam non ulterius capitula, sed tantum lex dicantur, immo pro lege teneantur . CA
Abbreviated transcription (Latin):
quisecundum legem mundanam ui
duarum ⁊ orphanorum tutelas sibiuẽ.¬
dicant: ñ solum negieguntur. s ꝯali¬
quotiensopprimuntur quib abeccła¬
stica sollicitudine succurrendũ eẽ cẽ¬
semus ꝯ sihuius moĩ opp̃ssiones abepi¬
scopali ammonitione corrigere uo¬
liũt gratulandum his est. Si aũt in
abstinatioris impietate durauĩt sy¬
ggerendumẽ clem̃tissimoimꝑatoĩ
quatinus ip̃e efficacem tutorem tri¬
buat ut ꝯilli remuneratio reddatur
adeo. ⁊ demutili silentio sacerdotał
ordodãpnetur

Expanded text:
qui secundum mundanam legem viduarum et orfanorum tutelam sibi vendicant, non solum negliguntur, sed etiam aliquotiens opprimuntur; quibus ecclesiastica sollicitudine succurrendum esse censemus. Et si hujusmodi oppressores ad episcopalem admonitionem corrigi voluerint, gratulandum his est. Sin autem in obstinationis impietate duraverint, suggerendum clementissimo imperatori, quatenus ipse efficacem tutorem eis tribuat; ut et illi remuneratio reddatur a Deo, et de inutili silentio sacerdotalis ordo non damnetur
Abbreviated transcription (Latin):
ũneminiliceat alienas res p̃sũpti¬
ue inuad̾e occasione cartule ab co
facte qui inuestiturã legitimã nõ
acquisitor extitĩt. ñantea inuãde
alienas res eccłe uel cuius piam li
tor cartule legali nuditiali diffim¬
tione easuendiez.⁊tuc demũ cin

Expanded text:
nemini licere alienas res presumptiue inuadere hoccassione cartule ab eo facte que uestituram legitimam non adquisitor extiterit, non ante inuadere alienas res Ecclesie uel cuiuspiam libetor cartule legali et iuditiaria difinitione eas uindicet et tunc demum cui