comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e ⁊ stitutiões illas dignas clem̃tia nost¬
roꝵ tp̃oꝵ affirmabat. uerumtam̃ usaẽ an¬
ob̾ pͥoita ꝯ stitũtioe. dicens hanc ñ subdicõ
stitutiõib pr̃ioribatq matres quid ñtũ
ẜdis cõpulatur nuptiis nequaquã.hic a n
⁊ aliquit ad ẽẽ ꝑogrnum s n largit᷑atem
infilium ꝯferentem occaĩoem ellectioĩs Rur
donatiõem potius recepisse uideri quãsic
simplicit lucrum in ratiõibile haberet.
Hec nos du ꝑscrutantes: omẽm taliume
oportere credidimus cõe sr̃ his senbere logẽ.
secundum quã ⁊ p̃sens questio suscepit ter¬
minum. ¶PPerspeximus itaq ñ ꝯfusum
hoc deelectioib indiscretum ꝙ relinquere.
ẜ huius moĩ dare ordiñe cãmatre semel iͥ¬
ad secundas ueniente. uiium mox tm mo
efri doãtioĩs. ⁊ nullã ẽẽ licẽtiã matri alios ꝗ¬

Expanded text:
itutiones illas et indigne clementia nostrorum temporum affirmabat, verumtamen usa est a nobis posita constitutione, dicens hanc non subdividi constitutionibus prioribus, atque matres quidem nonddas copulantur nuptiis, nequaquam; hic autem etiam aliquid adesse peregrinum: se enim largitatem in filio conferentem occasione electionis rursus donationem potius recepisse videri quam sic simpliciter lucrum irrationabile habere. Haec nos diu perscrutantes et omnem talium oportere credidimus communem super his scribere legem, secundum quam et praesens quaestio suscepit terminum. Caput I Perspeximus itaque non confusum hoc de electionibus indiscretumque relinquere, sed huiusmodi dare ordinem causae: matre semel ad secundas nuptias veniente lucrum mox tantummodo eri donationis
Abbreviated transcription (Latin):
tio aliud quidem inpeccuniis aliuduero
in inma̾bilib hãt rebus. In mobilia qui¬
dem moĩs oĩb manere ap̃o matr̃e. ut ali¬
mentum hãt m̃: porro demobilib bualẽ
q̃ua sanctiimus prius. si eẽnt in reb mob¬
ilib opũa ante nuꝑtiał doãtioĩs ꝯ sisten¬

Expanded text:
tio aliud quidem in pecuniis, aliud vero in immobilibus habeat rebus, immobilia quidem modis omnibus manere apud matrem, ut alimentum habeat inde, porro de mobilibus haec valere, quae sancivimus prius, si essent in rebus mobilibus omnia antenuptialis donationis consisten
Abbreviated transcription (Latin):
dilligentiam eoꝵ hxoꝵ hãt sic̃ lex uibru¬
su existentib dominiis: custodiat eas ẜ
legos antiqͦuas filus sr̃ strcitibi aut si oẽs
moriantur. secunt̾ mam legẽ ⁊ casu quid̃
ñ existentium filioꝵ matri. Retũi uero
filiarum heredib ẽẜuandum. Siautem tr̃s
forte ꝯscistat inpeccuniis aut aliis mobi.¬
lib rebus antenuptiał doãtio t̾ciã usura¬
rum partẽ ꝑ ꝑcipientẽ matrẽ cum cautiõe
tum ⁊ uestem: quicquidꝯscriptũ fuit ma

Expanded text:
diligentiam eorum habeat, sicut lex iubet udiligentiam eorum habeat, sicut lex iubet usu existentibus dominis, et custodiat eas secundum leges antiquas filiis superstitibus, aut si omnes moriantur, secundum nostram legem casum quidem non existentium filiorum matri, reliquum vero filiorum heredibus conservandum. Si autem omnis forte consistat in pecuniis aut aliis mobilibus rebus antenuptialis donatio, tertiam usurarum partem perctum et vestes et quidquid conscriptum est ma
Abbreviated transcription (Latin):
¶ aliut uõ ꝗdamocasioẽ secundo nu¬
bentium mulierum ante nuptiał doãti¬
onis adicere priorib bene se hab̾e credidi¬
mus: pri. sis nãq ꝯstitutiõib p̃bñti¬
b eleccoẽm mulieri q̃ sodã ad uota descen¬
dit. siuellet acciꝑe ante nuptias doãtio¬
tioẽm secundum quod ꝑmittunt pacta ex¬
ponere filiis cautioẽm. quia moriens ħre
stitueret. suie cum ñ ualẽt dacere cautiõe.
aut noll forte. manerẽt quidres apud
filios ante nuptialis dõãtioĩs. Soluerẽt
aũt ei t̃ciam̃ partem centessime usuit. Nõ
exquestionum emergentium uarietatem¬
oti. qm̃ inuenum minores ĩ hoc ꝑiclũ pa¬
cientes. ante nuptiali doãtiõe ĩ peccuni ex¬
histente: alios aurum quid̃ ñ habentes.
ccactos aũt omĩa pat̾na uẽdere: quatinus
adeoᷤ utiq secũoũ l̃egẽ ante nuptialt̃ do¬
natiõem uemiente. ꝓpt̃ea udicaumꝑ opor¬
trem ⁊ ip̃a eum colligat: ñ respuat. naꝙ ex¬
igat filios ꝓhonoꝵ extimatiõe usuras s

Expanded text:
 Aliud vero quiddam occasione secundo nubentium mulierum et antenuptialis donationis adicere prioribus bene se habere credidimus. Priscis namque constitutionibus praebentibus electionem mulieri, quae ad secunda vota descendit, si vellet accipere ante nuptias donationem secundum quod permittunt pacta, et exponere filiis cautionem quia moriens haec restitueret, sive cum non valeret dare cautionem aut nollet forte, manerent quidem res apud filios antenuptialis donationis, solverent autem ei tertiam partem centesimae usurae: nos ex quaestionum emergentium varietate moti, quomam invenimus minores in hoc periculum patientes, antenuptiali donatione in pecuniis existente, et illos aurum quidem non habentes, coactos autem omnia paterna ad eos utique secundum legem antenuptiali donatione veniente: propterea iudicavimus oportrem, et ipsa eum colligat et non respuat neque exigat filios pro horum aestimatione usuras, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ legõs⁊ cause indecentes ⁊ neq ꝓͣpria dig¬
nitate tẽꝑante ut exhac nimstate: noꝙ
p̃dia neꝙ suburbana sufficerent ypoth¬
ecis⁊ pignorib. neꝙ creditores ꝑꝑ hoc in¬
uenirẽtur. s ad iopiam dĩ cẽderent no¬
uissimã.⁊ nec ip̃is ministris ẽmolũtum

Expanded text:
leges, et causae indecentes et neque propria dignitate temperatae: ut ex hac nimietate neque praedia neque suburbana sufficerent hypothecis et pignoribus, neque creditores propter hoc invenirentur, sed ad inopiam descenderent novis
Abbreviated transcription (Latin):
filii õs ñ relĩquentes aut filios nepotes.
nichominus suplitium man.: ñ succedit
eis mat̃ noc si sine filiis moriantur. ẜ expe¬
llitur ab coꝵ inumane sucessiõe. Frustra
quid̃ pariens frustra simul nutriens.
irracioãbilĩt expellitur. qua ꝑꝑ ip̃a succedat
filiis.⁊ sit hoc lex elemens: mitis: mater
filiis ꝯciliãs Colligentes gͥ huus legis pa¬
rtes sanctimus: qm̃ mairem ẜ ꝙ dudumor

Expanded text:
filii omnes, non relinquentes filios aut nepotes, filii omnes, non relinquentes filios aut nepotes, nihilominus supplicium manet, et non succedit eis mater, nec si sine filiis moriantur, sed expellitur ab eorum inhumane successione, frustra quidem pariens, frustra simul et nutriens, inrationabiliter expellitur. Quapropter et ipsa succedat filiis, et sit haec lex clemens et mitis et matres filiis concilians. Colligentes igitur huius legis partem sancimus: q
Abbreviated transcription (Latin):
ledenta nuptiarum. s domina eus. ide.
hereditatĩ cum filia absolute cõsistens opu¬
mum ĩtaq ẽ laudabile : dignum oroẽm:
ut mulieres ita se honeste tractẽt̃ q̃tinus
q̃ semel adiurum uenerunt. ẜuẽt imuola¬
tum morientiũ theoꝵ huius moĩ mulie¬
remani ingramur parit̃: lautamuo nõ
erit᷑ cum forsan :⁊ iuuenis hoc paciatur n
possit c̃ẽ feuorem nature resistere. ñ ẽ tor¬
quenda ꝑꝑ hoc. noc int̃ dicende sunt ei cõ¬
munes leges. s aduiri altius nuptiao ue¬
niat honeste.⁊ õi um luxuria abstineat.¬
⁊ fruatur successiõe filioꝵ sic enim eosad¬
hũc amplius dilig.: ñ quaĩ quostam o¬
dibilos respitii. penis subdita sic amaris.
Sic̃ enim patres si ad secundas ueniãt nu¬
ptias. ñ frautam. filioꝵ success or̃e: noc q̃¬
lib ẽ lex aliquid tale dicens. sic noꝙ ma
tres ad uirum ueniant .ẜ. lie ante secũdã
nuptias aut p̾t secundas filii moriant᷑.
alioqum exabsũditate legis lie p̃moriãt

Expanded text:
edenda nuptiarum, sed domina eiusdem hereditatis cum filia absolute consistens. Optimum itaque est atque laudabile et dignum oratione, ut mulieres ita se honeste tractent, quatenus quae semel ad virum venerunt, servent inviolatum morientium torum: et huiusmodi mulierem et miramur pariter et laudamus et non n valuerit cum forsan et invenis hoc patiatur nec possit contra fervorem naturae resistere, non est torquenda propter hoc nec interdicendae sunt ei communes leges, sed et ad viri alterius nuptias veniat honeste et omni luxuria abstineat et fruatur successione filiorum. Sic enim eos adhuc amplius diliget et non quasi quosdam odibiles respiciet, poenis subdita sic amaris. Sicut enim patres si ad secundas veniant nuptias, non fraudamus filiorum successione, nec quaelibet est lex aliquid tale ditres ad virum veniant secundum, licet ante secundas nuptias aut post secundas filii moriantur. Alioquin ex absurditate legis, licet praemoriantur
Abbreviated transcription (Latin):
abentis. siue ad secuntas uelh uenire nup¬
tias. siueñslec ñ maio i eͤ s  penas adu̾sus
mulieres que ad secundas ueniũt urin¬
uptias facimuo. neꝙ hoc eas ad necessita¬
gnam. ut metu castrarũ nuptiarũ. lie sd̾̃
sĩt abhis quid̃ abstineant.⁊ d̾scedant ad
quadã int̾clictas mixtioẽs.⁊ forsan ad ser¬
uere ce leges luxurientur: Nequaquã igͥ
ualere uolumus. neq in .U. libro codicis
cognouimus nr̃e pietatis poĩtam ꝯstitu¬
tioem decernẽte herereditatib ad̃ filioꝵ qͦs
mat᷑ ad sct̃as nuptias ueniẽtes uid̾r̃ p̃o

Expanded text:
as vellet venire nuptias sive non. Nec enim amariores poenas adversus mulieres, quae ad secundas veniunt viri nuptias, facimus, neque ex hoc eas ad necessitagnam, ut metu castarum nuptiarum, licet secundae sint, ab his quidem abstineant et descendant ad quasdam interdictas vere, contra leges luxurientur. Nequaquam igitur valere volumus neque in quinto libro Codicis cognominis nostrae pietatis positam constitutionem, decernentem de hereditatibus filiorum, quos matres ad s
Abbreviated transcription (Latin):
as utrq casui q̃stioẽe ꝓinde quod parres
hab. suie ad secuntas uenientes nupn¬
as.siue ñ. hoc ⁊̃ matres habeant uoceturꝙ.
mat̃ ad filii hereditatẽ. siue iam secipida
tiali uõ doãtioẽm ad secundum ueniens
cõsortium neq ẜ quãtũ heros existet filii
fruatur s hoc filioꝵ sit solũ lucrũ eialege
datum⁊ ñ uideatur ẽẽ pars hereditatis fili¬
i s ad huc ante nuptiał doãtioĩs ñ abi¬
tiẽs naturã q̃ ꝯpetit tenere ⁊ cirea eas q̃ nẽ
iam sunt iiouate mulieres⁊ ꝓ̾is succẽ¬
serunt filiis in quo ñdum ad secundas

Expanded text:
as utrique casui quaestiones. Proinde quod patres habent, sive ad secundas venientes nuptias sive non, hoc etiam matres habeant, voceturque mater ad filii hereditatem, sive iam ad secundatiali vero donatione ad secundum veniens consortium neque secundum quantum heres existet filii fruatur, sed hoc filiorum sit solum lucrum eis a lege datum, et non videatur esse pars hereditatis filii, sed adhac antenuptialis donationis non abiciens naturam. Quae competit tenere etiam circa eas, quae nunc iam sunt viduatae mulieres et propriis successerunt filiis, in quo nondum ad secundas
Abbreviated transcription (Latin):
facere singulas errogatioẽs reueretissim¬
is clicis. antequam aurum. ñ paruum
mutuum sũmant. faciens tam ipothoca
quã pignoꝵ datioẽs ĩ optimis sus p̃di¬
is ⁊ suburbanis. ꝓpterea hoc igitur per¬
speximus nos metip̃os deponere ad hui¬
us cause inquisitioem. et agnoscere q̃¬
ad modum prius se habuit. quuidor lon¬
gitudo tpĩs adinuenit. ¶Inuestigãteᷤ
igitur illud undiq inuenimus. qm̃ sin¬
guli hoꝵ. quiscĩssimas eccłas edifficaue¬
runt in hac felicissima eiuitate: ñ ꝓediffiti¬
o solum s mõ cogitauert s ⁊̃ ut exspensã
bituros ꝑunamquaꝙ eccłam quantos¬
c̃ꝙ diaconos masculos at᷑ feminas q̃to
subdiaconos.⁊ nirsus cantões atꝙ locto¬

Expanded text:
facere singulas erogationes reverentissimis clericis, antequam aurum non parvum mutuum sumat, faciens tam hypothecas quam pignorum dationes in optimis suis praediis et suburbanis. Propter haec igitur perspeximus nosmetipsos deponere ad huius causae inquisitionem et agnoscere, quemadmodum prius se habuit quidque longitudo temporis adinvenit. Investigantes igitur illud undique invenimus, quoniam singuli horum qui sanctissimas ecclesias aedificaverunt in hac felicissima civitate, non pro aedificio solummodo cogitaverunt, sed etiam ut expensas sbyteros per unamquamque ecclesiam, quantosque diaconos masculos atque feminas, et quantos subdiaconos, et rursus cantores atque lecto
Abbreviated transcription (Latin):
partem erit c̃ctus firmus. sccundumꝗͣ¬
dam uõinfirmus apparebit. hoc ẽ secudũ
hoc quidem ꝗman ap̃ matrem occãĩoẽ
pacti filior ñ existentium. ualebit. scd̾o
hec uõ quod tranmittitur ad filii suoces¬
sores. infumus erit. Ut simat̃ sola filio
succedẽs pueniatur. oĩs rũisus firmuscit
Quia uõ c̃e binubos pene cõmuncs iu
risunt.: mulieris ⁊ ille quidem ĩ dotem adẜ¬

Expanded text:
partem erit contractus firmus, secundum quandam vero infirmus apparebit; hoc est secundum hoc quidem, quod manet apud matrem occasione pacti filiorum non existentium, valebit, secundum hoc vero, quod transmittitur ad filii successores, infirmus erit: ut, si mater sola filio succedens inveniatur, omnis rursus firmus erit. Quia vero contra binubos poenae communes et viri sunt et mulieris
Abbreviated transcription (Latin):
nanoẽꝑiculũ sustinebit hec aũt in añ nu¬
ptiali seuꝑꝑ nuptias doãtioẽm ⁊ hec lex in
nerali lege : p̃sentem questioẽm det̃min¬
are. infuturo mouendis oib dare decisi
filius masculus aut femina forte testet᷑
ẜ legem uenire adscriptos heredes. hie
mat᷑ ñ ꝓhibita scribi affilio heredẽ s eẽ

Expanded text:
periculum sustinebit, haec autem in antenuptiali seu propter nuptias donatione, et haec lex in nerali lege et praesentem quaestionem determinare et in futuro movendis omnibus dare decisiofilius masculus aut femina forte testetur, secundum legem venire ad scriptos heredes, hic matre non prohibita scribi a filio herede, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
mat̃ p̃moriatur. filie tota ante nuptialis
lucrum expacto ñ existentium filioꝵ reliq¬
uum uõ erit filĩe. moriens hoc tͣnmmitat
ad suos heredos. si qui ex lege uocantur.
ñdum lege deĩminatũ ẽ. hoc admelius in¬
crem̃tum.⁊ int̃poĩtioẽm damus huic logi
Nam si ñ filio forte. s alicui extrãneo mat̾
ad huuc ẜ tas ñexꝑta nuptias partem qñ¬
dam añ nuptiał dãtioĩs aut aliquãrem ex

Expanded text:
mater praemoriatur, filiae tota antenuptialis dmatrem lucrum ex pacto non existentium filiorum, reliquum vero erit filiae, et moriens hoc transmittit ad seos heredes, si qui ex lege vocantur. Caput ndum lege determinatum est, hoc ad melius incrementum et interpositionem damus huic legi. Nam si non filio forte, sed alicui extraneo mater adhuc secundas non experta nuptias partem quandam antenuptialis donationis aut aliquam rem ex
Abbreviated transcription (Latin):
usum habere. Et ñ solum hoc dubitibã¬
tur. f ⁊ deip̃a hereditate frĩs ec̃ eam filia
reluetibatur. Matre quid petente eius be
hereditate filii uocainmiis una existente
sorore. moriẽte filio cum ea uocata. filia
uo optine hereditatẽ frĩs uald̃ forãt ex
priorib sanc̃tioĩb insistente. icente qr

Expanded text:
et usum habere. Et non solum hoc dubitabatur, sed etiam de ipsa hereditate fratris contra eam filia reluctabatur, matre quidem petente eius herhereditatem filii vocavimus, una existente sorore morienti filio cum ea vocata; filia vero obtinere hereditatem fratris valde fortiter ex prioribus sanctionibus insistente et
Abbreviated transcription (Latin):
ad scda uota. tñ restituit dedit filioꝙ
ñ t̾am uiuẽs ei ꝑmansit. s habut ex
hõmĩb antequã ad secuntas ulħ uen
ire nuptias mat̾. Et lex tã antiquã
quã nr̃ãm uocauit ãbas ⁊ filiã : matr̃t
adminoris successioẽm⁊ siquid̾ in pri¬
orib mat̃ nuptiis ꝑmanss innulla q̃¬
stio fuerat. s illa quidem aduirum de¬
scendit ẜ. usum qui fuerat omẽm habẽ
ante nuptiał doãtioĩs. Sie emeam: dõa¬
uit. ut usus quid̾ ap̃ eam man expͥetas¬

Expanded text:
it et dedit filio. Qui non tamen vivens ei permansit, sed obiit ex hominibus, antequam ad secundas venire vellet nuptias mater. Et lex tam antiqua quam nostra vocavit ambas, et filiam et matrem, ad minoris successionem. Et si quidem in prioribus mater nuptiis permansisset, nulla quaestio fuerat. Sed illa quidem ad virum descendit secundum, usum qui fuerat omnem habens antenuptialis donationis: sic enim eam etiam donavit, ut usus quidem apud eam remaneret
Abbreviated transcription (Latin):
Dudum quidem cõmuni: gn̾ali
deoroinatiõe uenerabilium ip̃oꝵ.¬
⁊reuerentissimoꝵ ełicors. nec ñmu¬
lierũ diaconissarum: ut ñ ampliꝰ
sint abantiqua mensura quiordi¬
nantur. oisposuimus. Quod nob̾
uidebatur bene scc̃opetent̃ habere.
⁊regular̃ ficraꝵ digne. presentẽ
u̾o logẽ spocialem ad tuam batitu¬
dine scribimus denũo reuerẽtissi

Expanded text:
Dudum quidem communi et generde ordinatione venerabilium epreverentissimorum clericorum nec non mulierum diaconissarum, et ut non amplius sint ab antiqua mensura qui ordinantur, disposuimus; quod nobis videbatur bene se et competenter habere et regularum sacrarum digne. Praesentem vero legem specialem ad tuam beatitudinem scribimus, de numero reverentissi
Abbreviated transcription (Latin):
Et ante nos logis latoribũs
romanis ꝯtinuam legis lati¬
onis occasioẽm emergentiũ causarõ
dabat uarietas.⁊ nos omẽm partẽ
legis latioĩs ordinãtes. rei .p. cũct̃a
penẽ correctioẽm aliquando quidẽ
ꝓgentium int̃pellatiõib aliquando
uõ in iudicialib q̃stioĩb celebraui¬
mus. Et multas logos hine subiee¬
⁊̃ nunc emergens ad hanc nos uoca¬
uit legẽ. ¶Gregora enim supplic¬
auit dicẽs. abuise se duduiur. ⁊ duos
fecisse filios. masculum femiãm ⁊ ex
stulisse quid̃ maĩtum. płimoꝙa fili¬
o exꝑta faũore. extimauit oportẽ. ner

Expanded text:
Et ante nos legislatoribus romanis continuam legislationis occasionem emergentium causarum dabat varietas, et nos omnem partem legislationis ornantes reipublicae, cunctam paene correctionem aliquando quidem pro egentium interpellationibus, aliquando vero in iudicialibus quaestionibus celebravimus, et multas leges hinc subie none emergens ad hanc nos vocavit legem. Gregoria enim supplicavit dicens habuisse se dudum virum et duos fecisse filios, masculum et feminam, et extulisse quidem maritum. Plurimoque a filio experta favore aestimavit oportere, n
Abbreviated transcription (Latin):
suba ad filium ꝑuenerunt eoꝵ soltmioͦ
hͣt usum̃ ad sct̾as oĩo siue prius. siue p̾ea
ueniens nuptias. inresiduus uõ oĩb re¬
statim dicimus quatam correptiõe : eaĩdi¬
gẽ te. Et dicimus in reb q̃ extra nuptia¬
les doãtioẽs sũt. Que enĩ milł sãctita sũt

Expanded text:
a ad filium pervenerunt, eorum solummodo habeat usum ad secundas omnino sive prius sive postea veniens nuptias, in residuis vero omnibus re nostram quam statim dicimus, quadam correctione et ea indigente. Et haec dicimus in rebus quae extra nuptialem donationem sunt. Quae en
Abbreviated transcription (Latin):
cat mõ. que defilioꝵ successiõe ẽ. quã acci¬
ꝑẽ qui ad secundas ueniunt nuptias.
iam pridẽ enim ⁊ debis scripta ẽ lexano¬
b̾ ad hermogenem głose memorie ma¬
gistrtꝵꝵ sacroꝵ nr̃oꝵ factum offitioꝵ
rescnpta hellisarĩ głosi p̃cedẽs ꝯsulatu
mus matres au filii ñ relinquentis libõ
cum eĩ qui mortuus ẽ fr̃ĩb sine cautio¬
ne uocari successiõe.: eius cum usu: ꝓpͥ¬

Expanded text:
cat ratio quae de filiorum successione est, quam accipere quae ad secundas veniunt nuptias. Iam pridem enim et de his scripta est lex a nobis ad Hermogenem gloriosae memoriae magistrum sacrorum nostrorum factum officiorum rescripta, Belisarii gloriosi procedens consulatu mus matres ad filii non relinquentis liberos cum eius qui mortuus est fratribus sine causatione vocari successionem, et eius cum usu
Abbreviated transcription (Latin):
alem doãtioẽm sũt apatre uenientia filio.
ste cause ingͣtitudinis demonstrantur⁊
aliis oĩb. q̃ desuccessiõĩb dicta sũt pare¬
tum. infiliis aut filioꝵ ĩparentib ĩtacti
manentib. ing̃titudinẽ aũt hic ꝯsid̾amꝰ
ñ solum admatrem ẜ priẽ anobdietum

Expanded text:
alem donationem sunt a patre venientia filio stae causae ingratitudinis demonstrantur; aliorum omnium quae de successionibus dicta sunt parentum in filiis aut filiorum in parentibus, intactis manentibus. Ingratitudinem autem hic consideramus non solum ad matrem secundum
Abbreviated transcription (Latin):
su moriente matre quã remanentib fi
bilib reb . nuptiał doãtio. tatamn . parte
usurarum accipiente matre cum priu̾
sanctita cautela ñ exigi ad filiis auruor.
nisi forte sine inuidia sit uiri facultas.
⁊ hãt aurumꝯ argentum⁊ uestes: quic¬
quid scriptum ẽ. matri damus: enm
tũc eleccõem matri. siuelit res acciꝑe da
re fideuissoriam cautioẽm siue p̃dictas
acciꝑe usuras dicimus ext̃ciã part̃e cen¬

Expanded text:
su moriente matri quam remanentibus fibilibus rebus nuptialis donatio, tertiam partem usurarum accipiente matre cum prius sancita cautela non exigi a filiis aurum, nisi forte sine invidia sit viri facultas et habeat aurum et argentum et vestes et quidquid conscriptum est matri Damus etenim tunc electionem matri, sive velit res accipere et dare fideiussoriam cautionem sive praedictas accipere usuras; dicimus autem ex tertia parte cen
Abbreviated transcription (Latin):
nuptias. si post nupt̃ hepoditatẽ i euis filii
descendisse coting̃. d ehis aut. quespiu
hec ad scdm ueniut uirum. ita nob̾ pre¬
sc̃s lexdis poãtur.⁊ sanctiatur. Ergo nẽ ce¬
sse ẽ filio moriente. siue masculo siue fe¬
minaͭ. iue testatus moriatur. siue ⁊̃ sine
hoc. Intĩm eͥrgoea q̃ extestam̃to sũt dicetẽ.
ita adordinẽ. quiabin testato ẽ. uenemꝰ sĩ
igitur legitime filius testatus fuit re
lĩquat matri subam. siue partem eius ali¬
quã hãt. illa accipiat ꝑscripturam qr ubi:¬
ꝙ custodire morientium uolumus uol
etatẽ ⁊ ẜ usum. Sic̃ enĩ licebat relinq̃re
alicui extraneors: nicħ heredi scd̾e muli¬
eris nocebant nuptie.ita : matri dẽlĩqñs
siue institutiõe. sĩ legatum recte xeliqͣt.
ronĩum ⁊ usũ. siue exreb q̃ extrinsecus ad¬
uenerunt. fui̾t facultas. siue expat̃mo ex¬
tus filius moriatur. iam ad secundas ue¬
niẽte matre nuptias. aut postea ueniẽ¬
te. uocetur quid : ipãm cum filiis aufilie¬

Expanded text:
nuptias sive post nuptias hereditatem in eis filii descendisse contigit. De his autem quae post haec ad secundum veniunt virum, ita nobis praesens lex disponatur et sanciatur. Ergo necesse est filio moriente sive masculo sive femina, sive testatus moriatur sive etiam sine hoc: interim ergo ea quae ex testamento sunt dicentes ita ad ordinem qui ab intestato est veniemus. Si igitur legitime filius testatus fuerit et relinquat matri substantiam sive partem eius aliquam, hanc illa accipiat per scripturam, quia ubique custodire morientium volumus volet secundum usum. Sicut enim licebat relinquere alicui extraneorum et nihil heredem secundae mulieris nocebant nuptiae, ita et matri derelinquens sive institutionem sive legatum recte derelinquat et dominium et usum, sive ex rebus quae extrinsecus advenerunt fuerit facultas sive ex patetus filius moriatur, iam ad secundas veniente matre nuptias aut postea veniente, vocetur quidem et ipsa cum filii aut fili
Abbreviated transcription (Latin):
hes. substitutis si fiu̾nt aut oĩo hisqui
ab intestato ad hereclitatẽ uocant᷑ huii¬
mõi obẜuatioẽs pr̃aretur ut undiq lex
hãt ꝓpriam ꝑfeccoẽm. nisi forte testat¬
or : hoc p̾cipiat. dicc̃s licentiã hr̃e eum.
cui dẽeliquit siue ꝑistitutioem parcic¬
ularẽ. siue exasse. aut plegatum p fidei¬
c̃omisum. siue ꝑmortio cã toatioe acciꝑe

Expanded text:
heres, substitutis, si fuerint. aut omnino his qui ab intestato ad hereditatem vocantur, huiusmodi observationes praestentur, ut undique lex habeat propriam perfectionem. Nisi forte testator et hoc praecipiat dicens licentiam habere eum cui dereliquit sive per institutionem particularem sive ex asse, aut per legatum vel fideicommissum, sive per
Abbreviated transcription (Latin):
omimus legẽ. Non enim uolumus de¬
ficientium nicħ illicitum hñtes uolũ¬
tetes frustrari. Si enim discẽmus opor¬
tere mulierẽ. oĩo uiro p̃cipiente ñ nub̾e.
boc custodire. ꝓamaritudine habuishħ

Expanded text:
onimus legem; non enim volumus deficientium nihil illicitum habentes voluntates frustrari. Si enim diceremus oportere mulierem omnino viro praecipiente non nubere hoc custodire, pre amaritudine habuisset hoc
Abbreviated transcription (Latin):
artẽ.⁊ ꝑ uirum eis cobibere. nec sinert
talia subire uiramenta anquib oĩo p¬
urium ꝓmptum ẽ: Nam nec illud in¬
ertat legiut oporteret sine filiis existe ᷑¬
teo milieres hoc iurare sacramentum.
si: filios habentib ad iacebat uisuiradõ.
quot deui simult ꝯ defucti aĩam c̃õ¬
trista cum utq ꝑuirium quid̾ ẽ ĩpo¬

Expanded text:
artem et periurium eis cohibere nec sinere talia subire iuramenta, in quibus omnino periurium promptum est. Nam nec illud inerat legi, ut oporteret sine filiis existentes mulieres hoc iurare sacramentum, sed etiam filios habentibus adiacebat iusiurandum, quod deum simul et defuncti animam contrista
Abbreviated transcription (Latin):
tro aũt quasacceꝑint c̃chentes. ñ tabũt
facile mulieribi ꝯsistentib ad hũc mad¬
trmoniis. nisi tñ excausis. quas le̾rn¬
merauĩt. alioqum siquidem tale gess¬
ĩt. instar doãtioĩs ꝙ agit hoc ip̃o ẽe uid̾¬
tur.⁊ simoriatur mulier. ⁊ recipñ dotes.
qui deder̃ cas in mature mulieribm¬
ariti ab heredib mulier̃ cum medii tp̃ĩ
fructib. ip̃s: heredes coꝵ habebunt ĩ
illucrum secundum pactume si ad se¬
cuntus ueni̾nt nuptias uiri. suabũt
sine alienatiõe. Hee filiis. hoc uidelio: q.
rauult dotib. ¶ Siautem tutelam gat
mulier filioꝵ. palam ẽ. quia inpubuor
cxistentium uraris ñ ad secundas seue

Expanded text:
tes autem, quas acceperint contrahentes, non dabunt facile mulieribus consistentibus adhuc matrimoniis, nisi tamen ex causis quas lex numeravit; alioquin, si quid tale gesserint, instar donationis quod agitur hoc ipso esse videtur: et si moriatur mulier, et recipient dotes qui dederunt eas inmature mulieribus mariti ab heredibus mulierum cum medii temporis fructibus, ipsi et heredes eorum, et habebunt in lucrum secundum pactum. Et si ad secundas venerint nuptias viri, servabunt sine alienatione haec filiis, hoc videlicet quod ra vult dotis. Caput XL Si autem tutelam gerat mulier filiorum palam est quia impuberum existentium iurans non ad secundas venire
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̃o filio legat. sub ꝯditiõe au̾die dare. ñ alit̃ ex¬
as. hc̃ exnr̃a ꝯstitutiõe cad̾ẽ sacerdocio
ꝯstituimus atꝙ uolumus Siũo lector
existens ⁊nuptias faciẽs deinde ꝓpt̃
aliquã in euitabilem necessitatẽ ad se¬
cundas ueniat nuptias. nequaquam
ad maioris sacerdocii ad scendat clemẽ
selillic manebit apud muliere. affec̃t̃o
illius p̃poẽs meliori ꝓuectu. Siuõcũ sit laicꝰ
adordinẽ subdiacoi. aũdiacoĩ a pbriuẽnre¬

Expanded text:
aut die dare, non aliter ex sacerdotio constituimus atque volumus. Si vero lector existens et nuptias faciens deinde propter aliquam inevitabilem necessitatem ad secundas veniat nuptias, nequaquam ad maioris sacerdotii ascendat culmen, sed illic manebit apud mulierem, affectum illius praeponens meliori provectui. Si vero, cum sit laicus, ad ordinationem subdiaconi aut diaco
Abbreviated transcription (Latin):
ueere. s ẜdas nuptias ꝯ sidãs ad hãc ue¬
nisse cogitatioẽm putabitur. nisi tñ aꝑ¬
te filius aut circa uitam ip̃am ĩ sidiãs pa¬
tri aut manus inferens aut cura sube
ad hͣueͤ prioꝵ meritoꝵ dignitatibaut
priuilegus utis ad quale p̾lus priorẽ¬
uenĩt m̃m. illius ad spectatur fortunam.
Que eñi prioꝵs oblita ẽ. ñ rursus exprio
suꝑ alios płimos antiquoꝵ legis latoꝵ
detminandũ ẽ: ut siquis manumisit
ancillam dem̃ gͣucat uxorẽ at illa ut ui¬
tetur. eldta :epulat᷑a soluĩt circa manu
as uenire ĩ uito priore maĩto s deĩcep̾
nuptias fornicatioẽm iudicat ocrrup

Expanded text:
ed secundas nuptias considerans ad hanc venisse cogitationem putabitur. Nisi tamen aperte filius aut circa vitam ipsam insidians matri aut manus inferens impias aut ciradhuc velle priorum maritorum dignitatibus aut privilegiis uti: sed ad quale post priorenium, illius amplectantur fortunam. Quae enim priorem oblita est, non rursus ex priosuper alios plurimos antiquorum legislatorum determinatum est, ut si quis manumiserit ancillam, deinde eam ducat uxorem, at illa ut videtur elata et epulata solverit circa manumas venire invito priore marito, sed deinceps nuptias fornicationem iudicat et corrup
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ illud adicimus. qr q̃cumꝙ luerati
fui̾nt parentes repudio soluto mĩo.
boc idemcustodiendo suꝑ in dotatis ux¬
orib ubi anob poĩta ꝯ stitutio ꝓcacitatẽ
puniuit: ⁊ disc̾minus excinus culpao
m̃in repudiosit solutum. Quoc̃ꝙ ernor¬

Expanded text:
ne et illud adicimus, quia quaecumque lucrati fuerint parentes repudio soluto matrimHoc idem custodiendo etiam super indotatis uxoribus, ubi a nobis posita constitutio procacitatem punivit. Et non discernimus, ex cuius culpa matrimonium repudio sit sol
Abbreviated transcription (Latin):
linquatur ⁊ accipiens at secundas ue¬
niat nuptias. man̾ert᷑ sic quocp usum.
doc̃ẽ suꝑsit quihunc bt usum fructum.
nisi ex pressim ip̃e. quidoãtioẽm sicut die¬
tumẽ. fec̃aut hũc reliquio siue mascuł
siue femina dixit uelle ad secuntas nup¬
cep̃. solui eum: ad suã reu̾ti ꝓpnietatt. S btc̃
quidem debisq̃ ꝑ largitatẽ dantur. dicioꝰ.
enim ex lege datum ẽ lucrum priuatus
Illud quoꝙ misteĩlegi bõn ẽ. quod tribus
pridem dictum ẽ ꝯstitutioib ꝙ õĩum pãt¬

Expanded text:
linquatur, et accipiens ad secundas veniat nuptias, manere sic quoque usum, donec supersit qui hunc habet usumfructum, nisi expressim ipse qui donationem, sicut dictum est, fecit aut hunc reliquit, sive masculus sive femina, dixerit velle ad secundas cepit, solvi eum et ad suam reverti proprietatem. Sed haec quidem de his quae per largitatem dantur dicimus. enim ex lege datum est lucrum privatus illud quoque misceri legi bonum est, quod tribus pridem dictum est constitutionibus: quia
Abbreviated transcription (Latin):
sis. ¶¶Siuo solum usum fructum rer̃
aut uir uxori aut cir ꝯuix maĩtopnou¬
issimã decdĩt uoluntatẽ: ante nos quid̃
dicebat lẽx si ads das uenirent nuptia
aut pãt aut mat̾. statim relicto usu catt.
sicut priu̾s catebant ꝓprietate. ⁊ repẽte
filiis illum restitui. Siũo inpubẽs forsã
filii fuiss. ⁊̃ cum medii tp̃is frucu hoc u
indebatur legͥi. Nob̾aũt ñsatis hoc pla¬
cuit: s uolumus. ł si usus detur ꝑ larͣgi¬
tatem. aut mortis causam doãtioem fac¬

Expanded text:
usumfructum rerum aut vir uxori aut coniux marito per novissimam dederit voluntatem, ante nos quidem dicebat lex, si ad secundas venirent nuptias aut pater aut mater, statim relicto usu cadere, sicut prius cadebant proprietate, et repente filiis illum restitui, si vero impuberes forsan filii fuissent, etiam cum medii temporis fructibus. Hoc enim videbatur legi; nobis autem non satis hoc placuit: sed volumus, vel si usus detur per largitatem aut mortis causa donationem fac
Abbreviated transcription (Latin):
leonis nouimus diue memorie ꝯstitu¬
tioẽm desec̾untis nuiptus. si ad eas uẽi¬
ens mulier non ualeat dare fideussiõis
cautelam quia filiis restituat res.ĩciam
partem centesime accipiens. nos causã
admelius abea ꝯstitiumus quod enimsr
hoc statutis ꝯ petentẽ adiecimus subdi¬
uisioẽm: sanctimus hoc. ꝙ pridem a no¬
bis inquatam dictum ẽ ꝯstitutiõe. ut
siquis offerat ł res ꝑnuptialẽ doãtiõeor
siquidem õs inmobiles ꝯ stitute sunt:
maneat eoꝵ usus aput matrem ad secũ¬
tas ueniente nup̃tias ꝯ ea hoc eligat. fili¬

Expanded text:
Leonis novimus divae memoriae constitutionem de secundis nuptiis, si ad eas veniens mulier non valeat dare fideiussionis cautelam quia filiis restituat res, tertiam partem centesimae accipiens: nos causam adhuc melius ab ea constituimus; quod enim super hoc, statutis competentem adiecimus subdivisionem. Et sancimus hoc quod pridem a nobis in quadam dictum est constitutione ut, si quis offerat vel res per nuptialem donationem, si quidem omnes immobiles constitutae sunt, maneat eorum usus apud matrem ad secundas venientem nuptias, et ea haec eligat
Abbreviated transcription (Latin):
subeadem calitioe: hi̾dem yp̃othecis.
s siquidẽ aliquid aliudmobilium fuit.
tale restitui quale ꝑcep̃aut drmnu¬
iurando restituentis hoc iudicando S
iũo ñ mutuauit quid̾. s usus ẽ t̃cĩe.
centessime reddat usuras. siuoñ ual¬
de sũplex fui̾t. ⁊̃ fidẽussorem dare tunc
exigiꝰ siaũt ñ ualuit fidiussorẽ dare. tẽ subui¬

Expanded text:
sub eadem cautione et iisdem hypothecis. Sed si quidem aliud aliquid mobilium fuerit, tale restitui quale percepit, aut deminuiurando restituendis hoc iudicando. Si vero non mutuavit quidem, sed usus est, tertiae centesimae reddat usuras. Si vero non valde locuples fuerit, etiam fideiussorem hunc exigi. Si autem non valuerit fideiussorem dare, t
Abbreviated transcription (Latin):
lictume nouissimi sceleris⁊ despicere
uoluntatẽ defuncti ita fluctuanteor
ut eidẽt licentia nubendi ꝯaccipiendi
quod relictum ẽ.⁊ ꝑ oĩa ꝯtristandi pri¬
ꝯdłtioem hr̃ ce̾hentium alt̾m. aut ad
nuptias uenire: ab remitare ꝑcep¬
tiõi aut si hoc noluit. s. honorat defũc¬
fui. oio absfinere decet̃o nuptiis. s
ut ñ cã suspensasit. ⁊ p̾lus tp̃a forsitã
longa reu̾tatur rursus exacc̃o. ꝓpeab
petitioẽm relicti. nisi tm̃modus sac̃do¬
tii aduenientis alt̃i ꝑsoãrum. statim p̃¬
beat ꝑceptioẽm. ut pote nequa quam
nuptiarum existente spe. Siũo tñsir
e ꝯtigit ãnale tp̃s dãmus quidem ꝑ¬
sõe huic accipe. quod relictum ñ abso¬
lute tñ neq simplitit̃. s siquid̃ ĩmob¬
ił fuiͣt res ñ aliter hoc acciꝑe: nisi ad¬
uiratoriam cautioẽm exsposuĩt suasre:
ħ ꝙ tatite ex haclege tamus. ut si
ad scd̾as uenĩt nuptias. redda̾t. ꝙ dat᷑i
ẽ. tale. quale ꝑcepit restituẽs ⁊ q̾ accep̃

Expanded text:
novissimi sceleris est despicere voluntatem defuncti ita fluctuantem, ut ei detur licentia nubendi et accipiendi quod relictum est et per omnia contristandi pridicionem habere contrahentium alterum, aut ad nuptias venire et abrenuntiare perceptioni, aut si hoc voluerit, sed honorat defunctum, omnino abstinere de cetero nuptiis. Sed ut non causa suspensa sit et post tempera forsitan longa revertatur rursus exactio, proptepetitionem relicti, nisi tamen modus sacerdotii adveniens alteri personarum statim praebeat perceptionem, utpote nequaquam nuptiarum existente spe. Si vero transire contigerit annale tempus, damus quidem personae huic accipere quod relictum est, non absolute tamen neque simpliciter; sed si quidem immobilis fuerit res, non aliter hoc accipere nisi iuratoriam cauti tacite ex hac lege damus, ut si ad secundas venerit nuptias, reddat quod datum est tale quale percepit, restituens et quos accepit
Abbreviated transcription (Latin):
hecis. ip̃i quoc ĩterlicit filii sucessioeo
inpubis morientis. lic ex substitutiõe
pãt cam uenire ad fuii dixĩt successioẽo
si hec quit̾ pricẽs nr̃i. Nos aut mulie᷑¬
rem sic inpiã ꝯstitutam. ut ⁊̃ hoc ip̃ouis¬
uirantum negleg̃. sic ad̾maturas nup¬
tias teueniret trib maximis neglectis. m̃¬
tõ.: defuncti memoria cantate filioꝵ ita
parius subdiderunt penis⁊ illam quid̾.
mulieremsic effusam ꝯcupiscentiis ł ñ
ip̃is subdiderunt penis quas sustinẽt.
q̃ante lugubre tp̃s ⁊ nubut ad secunda
uota teclmauer̃t. Ioꝙ sanctimus eas q̃
sic pẽstifera ͤ ecetero p̃sumunt muliere
suꝑ dudum p̃cedentes penas. hxis sustinẽ
õs quas pͥmit̾ dĩxim̾us suꝑ his mulie¬
rib q̃ ante tp̃s lugubretp̃snubũt ĩ fami¬
rum dantes eatem: quã ilł ut suplicẽt
inꝑatori: mecdiã portioẽmd̃ filus suar̃
rerum. neꝙ usufructu ap̃eas remanẽte.
⁊ simplicĩt equalem eam ponimus ꝑꝑi¬

Expanded text:
hecis; ipsi quoque interdicit filii successionem impuberis morientis, licet ex substitutione pater eam venire ad filii dixerit successionem. Sed haec quidem priores nostri. Nos autrem sic impiam constitutam, ut etiam hoc ipso iusiurandum neglegeret et sic ad immaturas nuptias deveniret, tribus maximis neglectis deo et defuncti memoria et caritate filiorum, ita parvis subdiderunt poenis, et illam quidem, mulierem vero sic effusam concupiscentiis, non vel ipsis subdiderunt poenis quas sustinent quae ante lugubre tempus ad secunda vota declinaverunt. Ideoque sancimus eas, quae sic peierare de cetero praesumunt mulieres, super dudum praecedentes poenas et has sustinere omnes quas primitus diximus super his mulieribus quae ante lugubre tempus nubunt, et infamirum dant dimidiam portionem dent filiis suarum rerum, neque usufructu apud eas remanente. Et simpliciter aequalem eam ponimus
Abbreviated transcription (Latin):
harum uirtutem ẜuari studente.
ꝑspeximus p̃sentem scribere legẽ.
ad ip̃arum legum obsuatioẽ. agno¬
uimus enim qm̃ quidã uidicumu
olentes eis qui cãm dicunt t̃giũsãi
⁊t celare suas festinantes dilatiões.
exeusant se frequenter. dicentes. q¬

Expanded text:
harum virtutem servari studentes perspeximus praesentem scribere legem ad ipsarum legum observationem. Agnovimus enim, quoniam quidam iudicum volentes eis qui causas dicunt tergiversari et celare suas festinantes dilationes excusant se frequenter dicentes, q
Abbreviated transcription (Latin):
egĩm scripsimus dudum eccłasticaᷤ
puidem alienatioẽs ꝓhibentẽ. solam
autem cõmutatioẽm ꝑmittentem scĩssim¬
is eccłiis. nec non scĩssime maiori eccłe huiꝰ
felicissime ciuitatie. dum imꝑium acci¬
ꝑe aliquidabaliqua uenerabilium do¬
muum uoluĩt. postea siquidem aliam scͥp¬
simus legemquam excepimus scĩssimam
maiorem ecclam ꝑmittentẽs quasdam alie¬
natioẽs quas illa lex dicit. Quia uero cogno¬
uimus eo quod aliqui pritis constitionis
capitulum quod  ꝓmutatiõe conpetentium

Expanded text:
egem scripsimus dudum ecclesiasticas quidem alienationes prohibentem, solam autem commutationem permittentem sanctissimis ecclesiis nec non sanctissimae maiori ecclesiae huius felicissimae civitatis, dum imperium accipere aliquid ab aliqua venerabilium domuum voluerit. Postea siquidem aliam scripsimus legem, qua excepimus sanctissimam maiorem ecclesiam, permittentes quasdam alienationes, quas illa lex dicit. Quia vero cognovimus, eo quod aliqui prioris constitutionis capitulum, quod de permutatione competentium
Abbreviated transcription (Latin):
Quiꝰuarietatem causarum cõnitiuñt.
ñ facile adculpam ueniunt siuitatem
examinent. Quosdam namq uerisimi¬
le ẽ mubatudinẽ legum q̃ ꝑsigula no¬
b̾ adiciuntur. culpare non consitãntes.
leges ꝯpellimur. cum semꝑ inoppinabile
emergant.⁊ abhis q̃ iam p̃poĩta sunt mede¬
ri ñ ualeat quale quiddam nuꝑẽ agnitũ.
deberi sibi quidam dicens ab aliquodum
homm̃em inmorte cognouiss eẽ ꝯstitutũ
milites congregans ⁊ ẜuos alios płimos ĩ¬
gresumẽ suꝑmorientẽ. uerum ille anxiat᷑
clamare cepit: doẽc eum uiolentia cõp̃ssũ
relinquisset sp̃c. attile etiam signaculapo¬

Expanded text:
Qui veritatem causarum coniciunt, non facile ad culpam veniunt, si veritatem examinent: quosdam namque veri simile est multitudinem legum quae per singula a nobis adiciuntur culpare, non considerantes, leges compellimur, cum semper inopinabile emergat et ab his quae iam posita sunt mederi non valeat. Quale quiddam nuper est agnitum. Deberi sibi quidam dicens ab aliquo, dum hominem in morte cognovisset esse constitutum, milites congregans et servos alios plurimos ingressus est super morientem; verum ille anxiatus clamare coepit, donec eum violentia compressum reliquisset spiritus. At ille etiam signacula
Abbreviated transcription (Latin):
storem. solum ũo ministerium suscipi¬
ant offitium sedis tue. Illud tn sanctioꝰ¬
tis.⁊ mutantib antiquum scema siucħ
ip̃m secundũ naturam ꝓpͥe uidicetur
aministratioũssiũ ħ exdelegatiõe nr̃a
idem ẜuetur scema⁊ ubi solum minist
li natura appellatio ueniat offituum tu¬
e celsituclinis ministrare appellatiõĩb
sanctimus siue ⁊̃ ex delegatiõe nr̃a sim

Expanded text:
loriosissimum quaestorem, solum vero ministerium suscipiat officium sedis tuae. Caput VII Illc ipsum secundum naturam propriae iudicent administrationis sive etiam ex delegatione nostra, idem servetur schema: et ubi solum ministrive ex cinguli natura appellatio veniat, officium tuae celsitudinis ministrare appellationibus sancimus; sive etiam ex delegat
Abbreviated transcription (Latin):
fiat examinatio. suꝑ ilł tñ litibquas ñ
spectabiles iudices iudicant. s aduocati
solum referatur negocium. tam ad sedẽ
tuam ꝗͣ ad głossimum questorẽ. deuotĩ¬
simis libellensib ministrantib eis qm̃¬

Expanded text:
fiat examinatio. Super illis tamen litibus, quas non spectabiles iudices iudicant, sed advocati solum, referatur negotium tam ad sedem tuam quam ad gloriosissimum quaestorem, devotissimis libellensibus ministrantibus eis: q
Abbreviated transcription (Latin):
nere ĩ semipĩs disposnimꝰ lła nouitate faẽdu ac¬
cedẽs namꝙ nouatio alit̃ quodam mõo¬
portere fieri ⁊ ministrantiũ ostẽdit fi¬
guram. q̃ igitur placuer̃t nob̾ ꝑhane
saeram tecłata sũt legem. tuã celsituto
oĩb faciat manifesta. eclicus destinatis¬

Expanded text:
nere in semet ipsis disposuimus, nulla novitate facienda. Accedens namque novatio aliter quodammodo oportere fieri etiam ministrantium ostendit figuram. Quae igitur placuerunt nobis et per hanc sacram declarata sunt legem, tua celsitudo omnibus faciat manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
stium dei dehicata sunt. Que etiam ꝑ
nrãm ꝯstitutionent alienari ⁊ obugan ꝓ¬
hibnimus: excepta causa redempnonis
captiuorum. ¶Si quis uero auctonta¬
te sua quasi sacrum sibi ꝯstituerit. sacrũ¬
s nonẽ s ꝓphamnum: Locus autem. in quo
sacie edes ecnificate sunt. etiam diruto ełifi¬
tio adhuc sacer manet. ut etiam pap. scͥpsit
Religiosum locum unusquisq sua uolunta¬
te facit. dum mortũum infert inlocun
siunz. Incõmunẽ aũt locu̾m purum inui¬
tosono infene nũcet. Incõe uero sepulchrũ
q̃ inuitis cetis licet inferre. Item siallemis
nsus fructus est: ꝓp̾etanum placet. nisi ꝯ¬
sentiente usuftuctuario Locom religiosinz¬
ñfacere. Inalienimi locum ꝯsentiente don¬
mino uicet inferre. Setlicet postea ratum
ñhuit quamillatus ẽ mortuus. sine uolũ¬
quoq res ueluti muri. ⁊ porte quodam mõ
dinini iuris sunt. udeonullius inbonis
sunt. Ideo autem muros scõs dicimus.
qui apena capitis ꝯstitutasit in eos quialiqͥ¬

Expanded text:
ium Dei dedicata sunt, quae etiam per nostrum constitutionem alienari et obligari prohibuimus, excepta causa redemptionis captivorum. si quis vero auctoritate sua quasi sacrum sibi constituerit, sacrum non est, sed profanum. locus autem, in quo sacrae aedes aedificatae sunt, etiam diruto aedificio, adhuc sacer manet, ut et Papinianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. in communem autem locum purum invito socio inferre non licet: in commune vero sepulcrum etiam invitis ceteris licet inferre. item si alienus usus fructus est, proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non facere. in alienum locum, concedente domino, licet inferre: et licet postea ratum habuerit quam illatus est mortuus, quoque res, ueluti muri et portae, quodammodo diuini iuris sunt et ideo nullius in bonis sunt. Ideo autem muros sanctos dicimus, quia pena capitis constituta sit in eos, qui aliq
Abbreviated transcription (Latin):
deuire personarlim exposuimus. modoui¬
uel extra nostrum patrimonium sunt nabẽ¬
tur. ¶Queclam N naturau uĩre cõia sunt
omiuti. Queclam pubuca. Quedam u¬
nilersitatis. Quetlam nullius. pleraq sin¬
guloꝵ queuariis ex causis cuiq adquirunt᷑.
sicut ex subiectis apparebit ¶ Et quidentnã
ꝓhibetur. dum tñ uillis. ⁊ monum̃tis. ⁊e¬
disitus abstineant. Quiañsunt urris gntiũ.
sicut ⁊ mare. ¶ Flumina aut omnia: ⁊¬
portus publicasunt. Ideoq uis piscandi oĩ¬
bus cõe ẽ inportu fluminib ꝙ E st autẽ utꝰ
maris quatenus yberius fuictus maximꝰ
bi natis alligare. honus auquod mhis deponẽ.
cuilibet liberum ẽ. sicuti ꝑipsum flumen na¬
iuigare. S⁊ ꝓpnetas eanim illoꝵ ẽ. quoꝵ p̃di¬
is adhent. Quadecausa arbores quoq mi qͥ̃¬
hisdem nate corrdem sunt. ¶ utoꝵ qnd̃¬
q nsus publicus uiins gentiuim ẽ. ficut ꝙ¬
sius maris. ⁊ obid quib ubet lib̾umẽ. ⁊ ca¬
sam ibi imponere in qua se recipiant. si¬

Expanded text:
de iure personarum exposuimus; modo uiuel extra nostrum patrimonium habentur. quaedam enim naturali iure communia sunt omnium, quaedam publica, quaedam universitatis, quaedam nullius, pleraque singulorum, quae variis ex causis cuique adquiruntur, sicut ex subiectis apparebit. Et quidem naturprohibetur, dum tamen villis et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia portus publica sunt; ideoque ius piscandi omnibus commune est in portu fluminibusque. Littus maris est quatenus hibernus fluctus maximus bi natis religare, onus aliquod in his reponere, cuilibet liberum est, sicut per ipsum flumen navigare, sed proprietas earum illorum est quorum prediis adherent. Qua de causa arbores in iisdem nate eorundem sunt. Littorum quoque usus publicus iure gentium est, sicuti ipsius maris et ob id quibuslibet liberum esse casam ibi imponere, in qua se recipiant, si
Abbreviated transcription (Latin):
dem. aug.Cenaucoꝵ noĩe muries
⁊ eoꝵ suꝑns ssanras nichil penitus aꝓ
unitiaꝵ ub aucipere audeant. Sciant
n milites quod o portet eos commoda sua
quemannonaꝵ ꝑceptione adipiscunt᷑
accipientes extrinsecus deirmentis ꝓ¬
uintiales nonafficere.
ꝓspetione p̃cipimus. spes aimonarias ĩ
ad castra ꝯferri. s inuet̾anis castris ꝯsti¬
tuti milites. quas alimoniarũ parces iti¬
dem decondr̃tis sumãt: nec amplius ꝗ̃
t̃tiam partem ip̃i uehere cogantur¬
tiocima ꝑtaactant suꝑseclinͣt erogare
deꝓprus facultatib. uelmlitious ppĩs ł
fiscalib horreis addicãtur inferre.
batur deborreis ꝯsequantur. aut siꝑcep¬
tionem suã ac fidebitam studio uoluit
ꝓtelare. idq cõpetẽti tp̃r m̃inime ꝓce

Expanded text:
m. Cenaticorum nomine milites et eorum superstantes nihil penitus a provincialibus accipere audeant. sciant enim milites, quod oportet eos commoda sua, quae in annonarum perceptione adipiscuntur, accipientes extrinsecus detrimentis provinciales non adficere. prospectione praecipimus, species annonarias a ad castra conferri. Et in vicinioribus castris constituti milites duas alimoniarum partes ibidem de conditis sumant nec amplius quam tertiam partem ipsi vehere coganturtiocinia pertractant, supersederint erogare, de propriis facultatibus vel militibus ipsis vel fiscalibus horreis adigantur inferre. batur, de horreis consequantur, aut si perceptionem suam ac si debitam studio voluerint protelare, id, quod competenti tempore minime pe
Abbreviated transcription (Latin):
a cariores inurcem sibi reddidisse cͥdẽ
defuncto peculium eius penes patrem
remansisse nonhẽditatem patriq̃sitam
scrimarios quã exceptores cetdaq qui
moffitio tuiculmuus meret licentiã
hr̃e noscantur. ac simlegione pͥma a

Expanded text:
a cariores invicem sibi reddidisse credendefuncto peculium eius penes patrem remansisse, non hereditatem patri quaesitscriniarios quam exceptores ceterosque, qui in officio tui culminis merendi licentiam habere noscuntur, ac si in legione prima
Abbreviated transcription (Latin):
maneant priora in suo ordine siũo filii̾ex¬
istentib fiat hoc ꝯn filios erubesce̾tes d̃ tm̃oce¬
ĩuite forsan pem̃teaut uiro mutente dĩgͥ
amisiõe añ nuptiał toãtioĩo aut mulienti¬
denteaut dons. aut ante nuptiał daãtioiꝰ.
ꝓprietao lucrũ mox ad cões ueniat filios. ⁊
co fiat usu solo ap̃ tñsigentes manẽte. co¬
gend m̃ eoqui usum lucretur. filios exmn¬
atmoĩo ⁊ alẽ: alia oĩa mĩstrare eis ẜluc̃te sũ¬

Expanded text:
maneant priora in suo ordine; si vero filiis existentibus fiat hoc, et neque filios erubescentes dent tamen occinvitae forsan peccante aut viro committente digna amissione antenuptialis donationis aut muliere didente aut dotis aut antenuptialis donationis proprietatis lucrum mox ad communes veniat filios et eorum fiat, usu solo apud transigentes manente, cogendo tamen eo qui usum lucretur filios ex matrimonio et alere et alia omnia ministrare eis secu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Siquis appellauit. ⁊ appellacõe. introducta ap̃
p̃fecto p̃totio. uł. apd quẽuis alium iudicem.
compromissatios arbitros elogiti cum. adu̾satiosuo.
ium: tnfierit dñis pͥotem calcalum ficmumeẽ
appellatorium udicium. ñ ex̾ceri eet̾a aũt uitaq¬

Expanded text:
Si quis appellaverit, et appellatione introducta apud praefectum praetorio vel apud quemuis alium iudicem compromissarios arbitros elegerit cum adversario suo, nium transierit, dicimus, priorem calculum firmum esse, et appellatorium iudicium non exerceri. Cetera aut
Abbreviated transcription (Latin):
pellantiũ caĩs singłis quitꝰ medemur. cõ¬
p̃hendẽtes aũt unam quãꝙ q̃stiõe dubi¬
tatam⁊ nob̾ iudicib nr̃is  legis latioẽm. q̃
oporteat agi gn̾alit᷑ in una quaꝙ q̃stiõe
exspoĩmus. Itaq ilło ante oĩa usum qui¬

Expanded text:
mur, comprehendentes autem unamquamque quaestionem dubitatam et nobis et iudicibus nostris per legislationem quae oporteat agi generaliter in unaquaque quaestione exponimus. Itaque illud ante omnia visum qui