comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant assiduci in curssione lacessebant nec ius¬
sionibꝰ coerceri poterant. Sinus quidem abocci¬
dentali oceano orientem uersus porrigit̾. longi¬
tudinis quidem in cõꝑte latitudinis ũ quȩ nusꝗ̃
centum milia passuum exeedat. eum in multis
locis cõtractior inueniat᷑. hunc multe circũ se¬
dent nationes. danis quidẽ ac suessiones quos
nort mannos uoccimus.⁊ septentrionale litꝰ &
om̃s inoics insulas tenent. At litꝰ australe ⁊ sla¬
ui ⁊ aisti.⁊ alię diuerse incolunt nationes. Int
quos uelut p̾cipui sũt quibꝰ tũce arege bellum
inferebat᷑ uueletabi. Quos ille una tantum ⁊ ꝗͣ
ꝑ se gesserat expeditione ita cõtud̾ ac domui ut
ulterius imꝑata face minime renuendũ iuidica¬
rent. Maximũ om̃iũ que ab illo gesta sũt belloꝵ.
pret̃ scixonicũ. huic bello successit. illud uidelie
q̃d cõtra aucires siue unos susceptum ẽ. Iđ ille

Expanded text:
erant, assidua incursione lacescebant, nec iuserant, assidua incursione lacescebant, nec iussionibus coerceri poterant. Sinus quidam ab occidentali oceano orientem versus porrigitur, longitudinis quidem inconpertae, latitudinis vero, quae nusquam centum milia passuum excedat, cum in multis locis contractior inveniatur. Hunc multae circum sedent nationes; Dani siquidem ac Sueones, quos Nortmannos vocamus, et septentrionale litus et omnes in eo insulas tenent. At litus australe Sclavi et Aisti , et aliae diversae incolunt nationes; inter quos vel praecipui sunt, quibus tunc a rege bellum inferebatur, Welatabi. Quos ille una tantum, et quam per se gesserat, expeditione ita contudit ac domuit, ut ulterius imperata facere minime rennuendum iudicarent. 13. Maximum omnium quae ab illo gesta sunt bellorum, praeter Saxonicum, quod contra Avares sive Hunos susceptum est, quod ille
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ad lechuum amnẽ cũ maximo uenit exer¬
citu. Is fluuius baioarios abalamc̃nis diuidit.
Cuiꝰ in ripai castris collocatis priꝰquã ꝓuintiam
intraret. animũ duci̾ ꝑ legatos statuit experiri.
S nec ille ꝑtinacit̃ agẽ ł sibi uł genti utile ratus.
supplex se regi ꝑmisit. obsides qͥ iꝑabãt᷑ dedit
int̾quos ⁊ filium suum theodonẽ data in suꝑ fi¬
de cũ iuram̃to. dab illiꝰ potestate ac defensioẽ
nemini suci dentias sentiri deberet. Sieq bello
nebat ulterius duci. s comitibꝰ ad regendum cõ¬
missci ẽ. his motibꝰ ita cõpositis. selaiuis qui nr̃a
cõsuetudine uiulei. ꝓpͥa uero id ẽ sua locutione
uueletabi dicunt᷑ bellum in latum ẽ. Inquo ⁊ sa¬
xones uelut auxilicires int̾ceteras nationes quȩ
regis signa uisse sequebant᷑. quãquã ficta ⁊ mi¬
nus deuota obedientia militabant. Causa belli
erat qđ ab odritos qui cũ francis olim federati

Expanded text:
ipse ad Lechum amnem cum magno venit exeripse ad Lechum amnem cum magno venit exercitu. Is fluvius Baioarios ab Alamannis dividit. Cuius in ripa castris conlocatis, prius quam provintiam intraret, animum ducis per legatos statuit experiri. Sed nec ille pertinaciter agere vel sibi vel genti utile ratus, supplex se regi permisit, obsides qui inperabantur dedit, inter quos et filium suum Theodonem; data insuper fide cum iuramento, quod ab illius potestate ad defectionem nemini suadenti adsentire dnebat ulterius duci, sed comitibus est commissa est. 12. His motibus ita compositis, Sclavis qui nostra consuetudine Wilzi, proprie vero, id est sua locutione, Welatabi dicuntur, bellum inlatum est. In quo et Saxones, velut auxiliares, inter ceteras nationes quae regis signa iussae sequebantur, quamquam ficta et minus devota oboedientia, militabant. Causa belli erat, quod Abodritos, qui cum Francis olim foederati
Abbreviated transcription (Latin):
tis magis quã animi eiꝰ obstinatioẽ cõsiderata.
⁊ oblatos sibi obsides suscepit. eiq ut ad cons¬
pectum uenire nõ cogeret᷑ ꝓ magno munere cõ¬
cessit. Yoͣq ex fili is qui miior erat obsidatus gr̃a
retento maiorẽ patri remisit. legatisq obsaera¬
m̃ta fidelitatis abene uentanis exigenda ai
suscipienda cũ aragiso dimissis romã redit. Cõ¬
diebꝰ. ingalliam ieũtit᷑. Baioaricũ deinde bellũ
⁊ repente ortum ⁊ celeri fine cõpletum ẽ. qͥ suꝑ¬
bici simul ⁊ socordia tassilonis oueis excitauit.
Hhortatu uxoris quȩ filia desidici regis erat ae pa¬
tris exilium ꝑmaritũ uleisci posse putabat uic¬
to fede cũ hunis qui baioari is sũt aboriente
cõtermini nõ solum imꝑata nõ facẽ s bello regẽ
uocare temptabat. Cuiꝰ tumcicicĩ qr nimiii¬
debatꝰ animositas regis fetre nequiuerat. Ac ꝓ¬
inde copi is undiq cõtractis bcuoarica petiturꝰ.

Expanded text:
tis magis quam animi eius obstinatione considerata, tis magis quam animi eius obstinatione considerata, et oblatos sibi obsides suscepit, eique ut ad conspectum venire non cogeretur pro magno munere concessit; unoque ex filiis, qui minor erat, obsidatus gratia retento, maiorem patri remisit; legatisque ob sacramenta fidelitatis a Beneventanis exigenda atque suscipienda cum Aragiso dimissis Romam redit, condiebus, in Galliam revertitur. 11. Baioaricum deinde bellum et repente ortum et celeri fine completum est. Quod superbia simul ac socordia Tassilonis ducis excitavit; qui hortatu uxoris, quae filia Desiderii regis erat ac patris exilium per maritum ulcisci posse putabat, iuncto foedere cum Hunis, qui Baioariis sunt ab oriente contermini, non solum inperata non facere, sed bello regem provocare temptabat. Cuius contumatiam, quia nimia videbatur, animositas regis ferre nequiverat, ac proinde, copiis undique contractis Baioriam petiturus,
Abbreviated transcription (Latin):
cum ali is cõpluribꝰ int̾ficiunt᷑. Neq hoc factum
ad p̃sens iudicare poterat. qr hostis re ꝑ petrata
ta disꝑsus ẽ. ut ne fama quidem remaneret
ubi nam gentium queri potuiss. domuit ⁊briti¬
nes qui occidentem in extrema parte qͣdã galliȩ
suꝑ litꝰ oceani residentes dictũ audientes nõ e¬
rant. Missa ineos ex peditione ⁊ obsides daire ⁊
quȩ ad imꝑarentꝰ se facturos pollicerico acti sũt.
pse postea cum exercitu italic ingressus ac ro
incim iter agens capuã ccĩpaniȩ urbem accessit
atq ibi positis ccistris bellum beneuentanis ni
dederentur cõminatꝰ ẽ. P reuenit hoc dux gentis
aritgisus. Filios suos romaldũ ⁊ grimaldum
cũ magna pecunia obuicim regi misit ⁊ rogat
ut filios obsides suscipiat. seq cũ gente imꝑata
facturum pollicetur. p̃ter hoc solum si ipse ad cõs¬
pectum uenire nõ cogeretur. R ęx utilitate gẽ¬

Expanded text:
cum aliis conpluribus interficiuntur. Neque hoc factum cum aliis conpluribus interficiuntur. Neque hoc factum ad praesens vindicari poterat, quia hostis re perpetrata ita dispersus est ut ne fama quidem remaneret ubinam gentium quaeri potuisset. Domuit et Brittones, qui ad occidentem in extrema quadam parte Galliae super litus Oceani residentes dicto audientes non erant, missa in eos expeditione, qua et obsides dare et quae imperarentur se facturos polliceri coacti sunt. Ipse postea cum exercitu Italiam ingressus ac per Romam iter agens Capuam Campaniae urbem accessit, atque ibi positis castris bellum Beneventanis, ni dederentur, comminatus est. Praevenit hoc dux gentis Aragisus: filios suos Rumoldum et Grimoldum cum magna pecunia obviam regi mittens rogat ut filios obsides suscipiat, seque cum gente imperata facturum pollicetur, praeter hoc solum, si ipse ad conspectum venire cogeretur. Rex, utilitate gen
Abbreviated transcription (Latin):
indeditionẽ susceptis. saluo ⁊ incolomi exeres¬
tu reuertit᷑. p̃ter q̃o inpso pirinei iuigo uuas¬
conum ꝑfidiam parumꝑ in redeundo cõtigat
ex periri. Nam cũ agmine longo ut loci ian¬
gustiarum situs ꝑ mutebat porrectꝰ iret exercitꝰ
yucscones in sumini montis uertice positis
insidi is. ẽ enĩ locus exopacitate silucirum. Ibi
maxima copiti insidu ponendis oportunus. ex¬
tremam impedutoꝵ partem ⁊ eos qui nouissi¬
mi agmunis incedentes subsidio p̃eedentes tue¬
bantur de suꝑ incurscintes insubiectam uallem
deiciunt. Cõsertoq cum eis p̾lio usq ad unum
om̃s int̃ ficiunt ac direptis impedimentis noctis
bene ficio quȩ itum instabat ꝓtecti sũma cũ
celeritate indiuersa disꝑgunt᷑. Ad iuiuabat
in hoc facto yuciscones ⁊ leuitas armorũ &
loca in quo res gerebat᷑ fitus. ecõtra frãcos ⁊
armoꝵ guitas ⁊ loci iniquitas ꝑ omĩa yuas¬

Expanded text:
in deditionem acceptis, salvo et incolomi exerciin deditionem acceptis, salvo et incolomi exercitu revertitur, praeter quod in ipso Pyrinei iugo Wasconicam perfidiam parumper in redeundo contigit experiri. Nam cum agmine longo, ut loci et angustiarum situs permittebat, porrectus iret exercitus, Wascones in summi montis vertice positis insidiis – est enim locus ex opacitate silvarum, quarum ibi maxima est copia, insidiis ponendis oportunus – extremam impedimentorum partem, et eos qui novissimi agminis incedentes subsidio praecedentes tuebantur, desuper incursantes in subiectam vallem deiciunt, consertoque cum eis proelio usque ad unum omnes interficiunt, ac direptis impedimentis, noctis beneficio, quae iam instabat, protecti summa cum celeritate in diversa disperguntur. Adiuvabat in hoc facto Wascones et levitas armorum et loci in quo res gerebatur situs, econtra Francos et armorum gravitas et loci iniquitas per omnia Was
Abbreviated transcription (Latin):
merito intuentibꝰ in dubium uenire possit utrũ
ineo aut laborum pacientiam aut felicitatem
pocius mirari cõueniat. Nam biennio ante
italicum hoc bellum sumpsit exordium ⁊ eũ
sine intmisione gereret᷑ nichil tam̃ ex his
que alicubi erant gerenda dimissum. aut ulla
in parte abȩquȩ oꝑoso certamine cessatum ẽ
Nam rex om̃iũ qui suci etate gẽtibꝰ dominabat᷑.
⁊ prudentia maximꝰ ⁊ animi magnitudine p̃s¬
tantissimꝰ. nichil in his que ł suscipienda erant
uł exequenda aut ꝓpt̃ laborem de trectauit. aut
sucim q̃litatem ⁊ subire ⁊ fene doctꝰ nec in adũsi
cede nec inꝓsꝑis falso blandienti fortune asseti¬
ri solebat. Cum eni assiduo ac pene cõtinuo cũ
saxonibꝰ bello certaret᷑ dispositis ꝑ cõgrua cõ¬
finium loca p̾sidiis. his piniam quã maximo
poterat belli apparatu aggredit᷑. Saltuq piriei
suꝑaro om̃ibꝰ quȩ adierat oppidis atq castellis

Expanded text:
merito intuentibus in dubium venire possit utrum merito intuentibus in dubium venire possit utrum in eo aut laborum patientiam aut felicitatem potius mirari conveniat. Nam biennio ante Italicum hoc bellum sumpsit exordium, et cum sine intermissione gereretur, nihil tamen ex his quae aliubi erant gerenda dimissum aut ulla in parte ab aeque operoso certamine cessatum est. Nam rex, omnium qui sua aetate gentibus dominabantur et prudentia maximus et animi magnitudine praestantissimus, nihil in his quae vel suscipienda erant vel exsequenda aut propter laborem detractavit aut suam qualitatem et subire et ferre doctus, nec in adversis cedere nec in prosperis falso blandienti fortunae adsentiri solebat. Cum enim assiduo ac poene continuo cum Saxonibus bello certaretur, dispositis per congrua confiniorum loca praesidiis, Hispaniam quam maximo poterat belli apparatu adgreditur; saltuque Pyrinei superato, omnibus quae adierat oppidis atque castellis
Abbreviated transcription (Latin):
ut ab iecto demonũ cultu.⁊ pesictis patriis cere¬
moniis xp̃iane fidei atq religionis sac̃menta
suscipent. ⁊ francis ad unati unus cum eis ppłs.
efficeerent᷑. S bellum licet ꝑ multum temporis spa¬
euim traheret᷑ ille nõ amplius cum hoste quami
bis aicie eõfloxit. Semel uixta montem qui neggi
di uiloco teot malli nominato. ⁊ iterum ap asã
fluuium.⁊ hoc uno mense. E iucis quoq intposi¬
tis diebꝰ his duobꝰ p̃li is hostes ado ꝓfligati ac
deuicti sunt. ut ulterius regem neq ꝓuocare neq
uenti resistere. nisi aliqua loci munitioẽ defẽ¬
si auderent. Plures tam̃ eo bello tam ex nobilitate
frcincoꝵ quam scixonum ⁊ functi summis hono¬
ribꝰ uiri cõ sumpti sũt. t andemq anno tͥcesimo
tercio finitum ẽ. cum interim tot ac tanta in
diuersis t̾rarum partibꝰ bella cõtra francos
⁊ exorta sint ⁊ sollertia regis ad ministrata. ut

Expanded text:
ut, abiecto daemonum cultu et relictis patriis caeriut, abiecto daemonum cultu et relictis patriis caerimoniis, christianae fidei atque religionis sacramenta susciperent et Francis adunati unus cum eis populus efficerentur. Hoc bello, licet per multum temporis spatium traheretur, ipse non amplius cum hoste quam bis acie conflixit, semel iuxta montem qui Osneggi dicitur in loco Theotmelli nominato et iterum apud Hasa fluvium, et hoc uno mense, paucis quoque interpositis diebus. His duobus proeliis hostes adeo profligati ac devicti sunt ut ulterius regem neque provocare neque venienti resistere, nisi aliqua loci munitione defensi, auderent. Plures tamen eo bello tam ex nobilitate Francorum quam Saxonum et functi summis honoribus viri consumpti sunt. Tandemque anno tricesimo tertio finitum est, cum interim tot ac tanta in diversis terrarum partibus bella contra Francos et exorta sint et sollertia regis administrata, ut
Abbreviated transcription (Latin):
horum faciliores uerius duci possent. quippe
cum pꝰ inchoatum cũ eis bellum. uix ille annꝰ
exactus sit. quo nõ ab eis huiꝰcemodi faeta sit
ꝑmutatio. S. magna nimitas regis ac ꝑpetua
tam in aduersis quam in ꝓsꝑis m̃tis constãtia.
nulla eoꝵ mutabilitate ł uinci poterat uł ab
his quȩ agere cȩꝑat defatigari. Nam numquã
eos huiuscemodi aliqͥd ꝑpetrantes inpune fere
passus ẽ. quin aut ipse ꝑseducto aut ꝑcomites
suos misso exercitu ꝑ fidiaim ulcicẽtur ⁊ dignã
ab eis penam exigeret. usq dum om̃ibꝰ qui re¬
sistere solebant ꝓligatis ⁊ in sucm potestatem re¬
dactus decem milia hominũ ex his qui utrasq
ripas albis fluminis incolebant. cum uxoribꝰ ⁊
ꝑciruulis sublatos transtulit ⁊ huc atq illuc ꝑgal¬
lic ⁊ germaniã multimoda diuisione distribuit.
Caq cõditione arege ꝓposita ⁊ ab illis suscepta
tractum ꝑ tot annos bellũ cõstat ẽẽ finitum

Expanded text:
horum faciliores verius dici possint, quippe horum faciliores verius dici possint, quippe cum post inchoatum cum eis bellum vix ullus annus exactus sit quo non ab eis huiuscemodi facta sit permutatio. Sed magnanimitas regis ac perpetua tam in adversis quam in prosperis mentis constantia nulla eorum mutabilitate vel vinci poterat vel ab his quae agere coeperat defatigari. Nam numquam eos huiuscemodi aliquid perpetrantes inpune ferre passus est, quin aut ipse per se ducto aut per comites suos misso exercitu perfidiam ulcisceretur et dignam ab eis poenam exigeret, usque dum, omnibus qui resistere solebant profligatis et in suam potestatem redactis, decem milia hominum ex his qui utrasque ripas Albis fluminis incolebant cum uxoribus et parvulis sublatos transtulit et huc atque illuc per Galliam et Germaniam multimoda divisione distribuit. Eaque conditione a rege proposita et ab illis suscepta tractum per tot annos bellum constat esse finitum,
Abbreviated transcription (Latin):
certo lumite dist̃minant. inquibꝰ cedes ⁊ rapine
⁊ incendici uicissim fieri nõ cessabant. Suibꝰ
ado franci ado sunt uritati ut nõ icim uicis¬
situd inem redlere s aꝑtum eõtra eos bellum sus¬
ciꝑe dignum iudicarent. Susceptum ẽ gͥ aduer¬
sus cos bellum. q̃d magna utrimq animositate
tam̃ incuori saxonũ quam francoꝵ damno ꝑ
cõtinuos. xxx. tres annos grrebatur. P oterat
siquidem citius finiri sixconum ħ ꝑfidiai pate¬
tur. D ifficile dictum ẽ quoties suꝑati ac suppli¬
ces regi se dediderũt.imꝑata facturos pollici¬
ti sunt. ob sides qui imꝑabant᷑ absq dilatione
dederũt. legatos qui mittebant᷑ susceperunt.
Aliquoties ita domin ⁊ emolliti ut ętiã cultum
demonum domutere.⁊ xp̃iane religioni se sub¬
dere uelle ꝓmuterem.S sic̃ ad hec facienda ali¬
quoties ꝓni. sic ad eadem ꝑ uertenda semꝑ fue¬
re p̾cipites nõ fit ut satis estimare ad utrum

Expanded text:
certo limite disterminant –, in quibus caedes et rapinae certo limite disterminant –, in quibus caedes et rapinae et incendia vicissim fieri non cessabant. Quibus adeo Franci sunt irritati ut non iam vicissitudinem reddere, sed apertum contra eos bellum suscipere dignum iudicarent. Susceptum est igitur adversus eos bellum quod magna utrimque animositate, tamen maiore Saxonum quam Francorum damno, per continuos triginta tres annos gerebatur. Poterat siquidem citius finiri, si Saxonum hoc perfidia pateretur. Difficile dictu est quoties superati ac supplices regi se dediderunt, imperata facturos polliciti sunt, obsides qui imperabantur absque dilatione dederunt, legatos qui mittebantur susceperunt, aliquoties ita domiti et emolliti ut etiam cultum daemonum dimittere et christianae religioni se subdere velle promitterent. Sed sicut ad haec facienda aliquoties proni, sic ad eadem pervertenda semper fuere praecipites, non sit ut satis aestimare ad utrum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. loco hoc descͥberẽ nisi uite illius modum
potius quam bellorum quȩ gessit euentus mã
huius belli fu̾it sub acta italia. ⁊ iex desideriꝰ
ꝑ petuo exilio deportatus.⁊ filius eiꝰ ad tilgisꝰ
italia pulsus.⁊ res alangobardoꝵ regibꝰ erep¬
te ⁊ adriano romane eccłie rectori restitute.l
cuius finem saixonicum q̃d quasi int̾ missum
uidebatur repetitum ẽ. quo nullum neq ꝓlixiꝰ
neq anpcius francoꝵq. ppło laboriosus suscep¬
tum ẽ. qr scixones siẽ om̃s fere germaniam in¬
colentes nationes ⁊ natura feroces ⁊ cultui de¬
monum dediti nr̃eq religrani cõtrarii. neq di¬
uinci neq humana uira ł polluere uł trãs gredi
in honestum arbitrabantur. Sub erant ⁊ eause
que cotidie pacem cõturbare poterant. t̾mi¬
ni uidelie francoꝵ ⁊ illoꝵ pene ⁊ ubi in plano
cõtigui. pret̾ pauea loca in quibꝰ uł silue maio¬
res uł montium uga int̾ ieeta utroq ũq agros

Expanded text:
sint, hoc loco describerem, nisi vitae illius modum sint, hoc loco describerem, nisi vitae illius modum potius quam bellorum quae gessit eventus memohuius belli fuit subacta Italia, et rex Desiderius perpetuo exilio deportatus, et filius eius Adalgisus Italia pulsus, et res a Langobardorum regibus ereptae, Adriano, Romanae aecclesiae rectori, restitutae. 7. Post cuius finem Saxonicum, quod quasi intermissum videbatur, repetitum est; quo nullum neque prolixius, neque atrocius Francorumque populo laboriosius susceptum est, quia Saxones, sicut omnes fere Germaniam incolentes nationes, et natura feroces, et cultui daemonum dediti, nostraeque religioni contrarii, neque divina neque humana iura vel polluere vel transgredi inhonestum arbitrabantur. Suberant et causae quae cotidie pacem conturbare poterant, termini videlicet nostri et illorum paene ubique in plano contigui – praeter pauca loca in quibus vel silvae maiores vel montium iuga interiecta utrorumque agros
Abbreviated transcription (Latin):
aud sinili tam̃ ⁊ labore certatum ⁊ fine cõstat
eẽ cõ pletum. Pipinus siquidem aistulfum re¬
gem paucoꝵ dierum obsidione apud tirinum
cõ pulit ⁊ obsides dare.⁊ repta romanis oppida
atq ccistella restituere.atq ut redlita nõ repe¬
tum ase bellum nõ priꝰ destitit. quã ⁊ deside¬
rium regẽ quẽ longa obsidiõe fatigauerat in
deditionem susciperet. filiumq eiꝰ ad algisum in
quem spes om̃ium in clinata indebatur nõ solũ
regno s etiam italia excede cõpelleret omĩcai ro¬
manis erepta restitueret. ruogausũ foro uili ĩ
ducatus p̃fectum res nouas molientẽ oppͥmeret
totãq italiam suȩ ditioni sub iugaret sub acteq
filium suum pipinum regem imponeret. Italiã
intrantiquã difficilis alpium trãsitꝰ fuerit. quãtoq
francoꝵ labore uiuia montium iuga ⁊ eminẽ¬
tem ucelum scopuli atq aspere ecutes suꝑate

Expanded text:
haud simili tamen et labore certatum, et fine constat haud simili tamen et labore certatum, et fine constat esse completum. Pippinus siquidem Haistulfum regem paucorum dierum obsidione apud Ticenum compulit et obsides dare et erepta Romanis oppida atque castella restituere, atque ut reddita non repetum a se bellum non prius destitit, quam et Desiderium regem, quem longa obsidione fatigaverat, in deditionem susciperet, filium eius Adalgisum, in quem spes omnium inclinatae videbantur, non solum regno sed etiam Italia excedere compelleret, omnia Romanis erepta restitueret, Hruodgausum , Foroiuliani ducatus praefectum, res novas molientem obprimeret, totamque Italiam suae ditioni subiugaret, subactaeque filium suum Pippinum regem imponeret. Italiam intranti quam difficilis Alpium transitus fuerit, quantoque Francorum labore invia montium iuga et eminentes in coelum scopuli atque asperae cautes superatae
Abbreviated transcription (Latin):
sustinẽs trans misso amnegaronnam ⁊ edificato¬
mandat ꝑ fugam redlat. Iđ infestinato faci¬
at bello se eum ex postulaturũ. Sed lupus sa¬
mori usus cõ silio nõ solum unaldum redlidit
s &tiã se ipsum cum ꝓuntiam cui p̃erat ei
potestari ꝑ misit. Cõ posito inaqͥtaniam rebꝰ
eoq bello finio regni quoq socio iam rebꝰ hu¬
nicinis exempto. rogatu ⁊ p̃cibꝰ adricim ro¬
ncinȩ urbis ep̃i exoratus. bellum cõtra lango¬
bardos suscepit. Q d̾ priꝰ quidem ⁊ apatre eiꝰ¬
sub stephano papa supplicante cum magna
difficultate susceptum ẽ.qr quidam epͥmoribꝰ
francoꝵ cũ quibꝰ cõsultare solebat. ado uolũ¬
tati eiꝰ fenisi sũt ut se regem desertigos domũ¬
q. redituros lib̾a uoce ꝓclamarent. Susceptũ
tñ ẽ tunc cõtra aistulfum regem ⁊ celerime
cõpletum. Sed licet sibi ⁊ patri belli suscipiẽ¬
di similis ac potius eadem causa sub ẽẽ uidẽtꝰ.

Expanded text:
sustinens, transmisso amne Garonna Luposustinens, transmisso amne Garonna Lupomandat ut perfugam reddat; quod ni festinato faciat, bello se eum expostulaturum. Sed Lupus saniori usus consilio non solum Hunoldum reddidit, sed etiam se ipsum cum provincia cui praeerat eius potesteoque bello finito, regni quoque sotio iam rebus humanis exempto, rogatu et precibus Adriani, Romanae urbis episcopi, exoratus, bellum contra Langobardos suscepit. Quod prius quidem et a patre eius, Stephano papa supplicante, cum magna difficultate suspectum est, quia quidam e primoribus Francorum cum quibus consultare solebat, adeo voluntati eius renisi sunt, ut, se regem deserturos domumque redituros, libera voce proclamarent: suspectum est tamen tunc contra Haistulfum regem et celerrime completum. Sed licet sibi et patri belli suscipiendi similis ac potius eadem causa subesse videretur;
Abbreviated transcription (Latin):
nitis transiie disposui. Ita tam̃ ut pͥmo res ges¬
tas ⁊ domi ⁊ foris deinde mores ⁊ studici eius.
tum de regni ad ministratioẽ ⁊ fine ncrrãdo. mel
de his quȩ cognitu ł digna ł necessaria sũt p̃ter¬
mittam. Omnium belloꝵ quȩ gessit pͥmo aqui¬
tanicam a patre nichoatũ s nõ dum finitum. qr
ciro ꝑagi posse uidebatur frẽ ad huc uiuo ȩtiã
⁊ auxilium friri rogato suscepit. Ilicet eum frat̃
ꝓmisso frustrasset auxilio. susceptam tam̃ expe¬
ditionem strenuisse exetutus. nõ priꝰ incepto de¬
sistere aut semel suscepto labore cedere uoluit:
quam hoc q̃d efficere moliebatur ꝑseuerantia qͣ¬
dam ac iugitate ꝑ fecto fine cõ cluderet. Nam
⁊ unaldum qui post uuaiferi i mortẽ aquita¬
nicm occupare. bellumq iam pene ꝑ actum re¬
parare temptauerat aqͥtaniam reluiquere. ⁊ uaas¬
conam petere coegit. Suẽ tam̃ ibi cõsistere nõ

Expanded text:
nitis, transire disposui; ita tamen ut, primo res gesnitis, transire disposui; ita tamen ut, primo res gestas et domi et foris, deinde mores et studia eius, tum de regni administratione et fine narrando, nihil de his quae cognitu vel digna vel necessaria sunt praetermittam. Omnium bellorum quae gessit primo Aquitanicum, a patre inchoatum, sed nondum finitum, quia cito peragi posse videbatur, fratre adhuc vivo etiam et auxilium ferre rogato, suscepit. Et licet eum frater promisso frustrasset auxilio, susceptam expeditionem strenuissime exsecutus non prius incepto desistere aut semel suscepto labori cedere voluit, quam hoc, quod efficere moliebatur, perseverantia quadam ac iugitate perfecto fine concluderet. Nam et Hunoldum, qui post Waifarii mortem Aquitaniam occupare bellumque iam poene peractum reparare temptaverat, Aquitaniam relinquere et Wasconiam petere coegit. Quem tamen ibi consistere non
Abbreviated transcription (Latin):
flici multis ex parte carlomanni sotietatem
feparare molientibꝰ ado ut qͥdam eos etiam
bello cõ mutere sint meditati. N inħ plus sus¬
pecti quã ꝑieli fuisse ipse rerum exitus appr¬
bauit. cũ defuncto ccirlomcinno uxor euis
⁊ fili i cum quibꝰ qui exoptimatum ẽiꝰ numero
pͥmores erant. italiam fuga petiit.⁊ nullus
existentibꝰ ccuisis. spieto mariti fratre. subde¬
sideri ⁊ regis langobardoꝵ patrocinio se cõ¬
tulit cum liberis suis suis. Et ecirlomannus
quidem pꝰ ad ministratũ cõ munit̃ biennio
regnum morbo decessit ecirolus aũt fratre
de functo cõsensu om̃iũ frcincoꝵ rex cõstuuitꝰ.
De cuius natiuitate atq in frcinciai ł ⁊̃ puericia
qr neq scͥptis umquã aliqͥd declaratum est
qͥsquam mͦ suꝑ eẽ inuenit᷑ qui horz se di¬
cat habe noticicm scribe ineptum iudictins
ad actus ⁊ mores ceterasq uitx illius partes
explicandas ac de monstrandas. om̃is sis incog¬

Expanded text:
dia, multis ex parte Karlomanni societatem dia, multis ex parte Karlomanni societatem separare molientibus, adeo ut quidam eos etiam bello committere sint meditati. Sed in hoc plus suspecti quam periculi fuisse, ipse rerum exitus approbavit, cum, defuncto Karlomanno, uxor eius et filii cum quibusdam, qui ex optimatum eius numero primores erant, Italiam fuga petiit, et nullis existentibus causis, spreto mariti fratre, sub Desiderii, regis Langobardorum, patrocinium se cum liberis suis contulit. Et Karlomannus quidem post amministratum communitor biennio regnum morbo decessit; Karolus autem, fratre defuncto, consensu omnium Francorum rex constituitur. 4. De cujus nativitate atque infancia, vel etiam pueritia, qsquam modo superesse invenitur qui horum se dicat habere notitiam, scribere ineptum iudicans ad actus et mores ceterasque vitae illius partes explicandas ac demonstrandas, omissis incog
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposito officere uidisset relicto monte. insam¬
niam ꝓuintiã ad monasteriũ scĩ benedieti
situm in ecistro cassino secessit. ⁊ ibi q̃d reliqu¬
um erut teporalis uitae religiose cõuerscui¬
do cõpleuit. L ipinꝰ aũt ꝑ auetoritatẽ romani
pontificis ex p̾fecto palati i rex cõstitutus cũ
ꝑ annos . xx. aut eo amplius solus imꝑaret¬
francis. fiito aqͥtanico bello q̃d cõtͣ uuaiferi¬
um ducem aqͥtanię ab eo susceptũ ꝑ cõtinu¬
os nouem annos gerebatur.ap̃d parisius
morbo intereutis aquę diem obi it. suꝑstitibꝰ
liberis ccirolo ⁊ ecir lomanno ad quos successio
regni duino nutu ꝑuenerat. łranci si quidẽ
faeto sollempnit generali cõuentu ambos ÷
reges constituunt ea cõditioẽ p̃missa. ut totũ¬
regni corpꝰ exȩquo partirentur ⁊ capoł eam par¬
nus p̾ erat. regendi grã susciperet. Mansitq¬
ista quãuis eum summa difficultate cõcor¬

Expanded text:
proposito officere vidisset, relicto monte in Samproposito officere vidisset, relicto monte in Samnium provinciam ad monasterium sancti Benedicti situm in castro Casino secessit, et ibi quod reliquum erat temporalis vitae religiose conversando conplevit. Pippinus autem perpontificis ex praefecto palatii rex constitutus, cum per annos 15 aut eo amplius Francis solus imperaret, finito Aquitanico bello, quod contra Waifarium, ducem Aquitaniae, ab eo susceptum, per continuos novem annos gerebatur, apud Parisius morbo aquae intercutis diem obiit, superstitibus liberis Karlo et Karlomanno, ad quos successio regni divino nutu pervenerat. Franci siquidem, facto solemniter generali conventu, ambos sibi reges constituunt, ea conditione pregni corpus ex aequo partirentur, et Carolus eam parnus praefuerat, regendi gratia susciperet. Susista, quamvis cum summa difficultate, concor
Abbreviated transcription (Latin):
sibi pipino dimissum egragie ad ministrauit.
ui honor nõ ali is a ppło dari cõsueuerat quã
his qui ⁊ claritate generis.⁊ opũ amplitudiñ
ceteris ⁊minebant. Hunc eũ pipinus pat̾ caroł
regis ab auo ⁊ patre sibi ⁊ frĩ carlomanno re-¬
lictum sumina eũ eo cõcordiai diuisum aliqͦt
inis uelut sub rege memorato tenuiss fr̃ ei
ccirlomannus incertum quibꝰ de causis. tam̃
relicta.romc̃i se in ocium cõtulit. Ibiq habitu
ꝑ mutato moncicꝰ inmonte soraete apud ȩccłiam
beati siluestri construeto monasterio cum
fr̃ibꝰ secum ad hoc ueniententibꝰ ꝑ aliquot
annos optata ł quiete pace cõ fruitur. Sed
cũ ex francia multi nobilium ob uota sol¬
uenda pomam sollempnit̃ eõ mearent. ⁊ cũ
uelut dnm quondã suum preteriie nollent
otium quo maixue delectabatur erebra
salutatioẽ iit rũpentes. locum mutare cõpel¬
lunt. Nam huius cemodi frequentiã eum suo

Expanded text:
Pippino sibi dimissum egregie administravit. Pippino sibi dimissum egregie administravit. Qui honor non aliis a populo dari consueverat quam his qui et claritate generis et opum amplitudine ceteris eminebant. Hunc cum Pippinus pater Karoli regis ab avo et patre sibi et fratri Karlomanno relictum, summa cum eo concordia divisum, aliquot annis velut sub rege memorato tenuisset, frater eius Karlomannus – incertum quibus de causis, tamenrelicta, Romam se in otium contulit, ibique habitu permutato monachus factus in monte Soracte apud ecclesiam beati Silvestri constructo monasterio cum fratribus secum ad hoc venientibus per aliquot annos optata quiete perfruitur. Sed cum ex Francia multi nobilium ob vota solvenda Romam sollemniter commearent et eum velut dominum quondam suum praeterire nollent, otium, quo maxime delectabatur, crebra salutatione interrumpentes locum mutare conpellunt: nam huiuscemodi frequentiam cum suo
Abbreviated transcription (Latin):
domum ⁊ ex qua famulos sibi necessaria mi
nistrantes atq obsequium exhibentes pauee
numeiositatis habebat. Suocũq eundum e¬
rat carpento ibat q̃d bubꝰ iuinctis ⁊ bubaileo
rustico more agente trahebatur. Sic ad pala¬
tium sic ad publicum ppłi sui cõuentum. qͥ
annuatim ob regni utilitatem celebrabatur
ire. sic domum redire solebat. At regna ad¬
ministrationem ⁊ om̃ia quę uł domi ł foris
agenda ac disponenda erant p̾fectus aulȩ
curabat. Iuo officio tum eum childericu
deponebatur pipinus pat̾ caoli regis iam ue¬
lut here ditario iure fungebatus. Nam pat̾
eius cciiplus qui tirannos ꝑtotam franciam¬
dominantes ł dominatũ sibi uindicantes opp̃s¬
sit ⁊ sarracenos galliam occupare temptantes
duobꝰ magnis p̾li is uno mnaquitania apud pie¬
tauum ciuitatem altero iuixta narbonã ap̃d bir¬
ram fluuium ita deuicit ut in his paniam eos
redire cõpelleret. eundem magistratũ a patre

Expanded text:
domum et ex qua famulos necessaria sibi domum et ex qua famulos necessaria sibi ministrantes atque obsequium exhibentes paucae numerositatis habebat. Quocumque eundum erat, carpento ibat, quod bubus iunctis et bubulco rustico more agente trahebatur: sic ad palatium, sic ad publicum populi sui conventum, qui annuatim ob regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat. At regni administrationem et omnia quae vel domi vel foris agenda ac disponenda erant praefectus aulae procurabat. Quo officio tum, cum Hildricus deponebatur, Pippinus pater Karoli regis iam velut hereditario fungebatur. Nam pater eius Karolus, qui tyrannos per totam Franciam dominatum sibi vindicantes oppressit et Sarracenos Galliam occupare temptantes duobus magnis proeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero iuxta Narbonam apud Birram fluvium, ita devicit ut in Hispaniam eos redire conpelleret, eundem magistratum a patre
Abbreviated transcription (Latin):
etis u̾oero ingoꝵ de qua frcinci reges sͥ
creare soliti erant usq inchildicum regẽ
quĩ iussu stephani romani pontificis de positꝰ
ac detonsus atq in monasterium trusus ẽ du¬
ras se putaretur. Que lic in illo finira posset
uideri. tam̃ im dudum nullius uigoris erat.
nee qͥequam in se clarũ pret̃ inane regiꝰ uocabu¬
lum p̃ferebar. Nã etiopes ⁊ potentia regni penes
palatii p̃fectos qui maiores domꝰ dicebantur ⁊
ad quos summa ĩꝑii ꝑtinebat tenebant᷑. yeq ali
ud regi relinquebat᷑ quã ut regio tantũ nom̃iñ
cõtentus. cͥne ꝓfuso. barba sũmissa solio residet
ac speciem dominãtis effingeret. Legatos uñ¬
cumq uenientes audiret. eisq ab uentibꝰ respõ¬
sa quę erat edoctus ł &̃ iussus ex sua uelut po¬
testare redlere cum pret̾ inutile regis nom̃ ⁊ p̃¬
eareum iuta stipendium dei p̃fectꝰ aule ꝓut
uidebatꝰ exibebat nichil aliuo ꝓpͥi possidet aquã
unam ⁊ eam ꝑ parui redluus uillam. inqua

Expanded text:
ens Meroingorum, de qua Franci reges sibi creare soliti erant, usque in Hildricum regem, qui iussu Stephani Romani pontificis depositus ac detonsus atque in monasterium trusus est, durasse putatur. Quae licet in illo finita possit videri, tamen iam dudum nullius vigoris erat, nec quicquam in se clarum praeter inane regis vocabulum praeferebat. Nam et opes et potentia regni penes palatii praefectos, qui maiores domus dicebantur et ad quos summa imperii pertinebat, tenebantur. Neque regi aliud relinquebatur, quam ut, regio tantum nomine contentus, crine profuso, barba summissa, solio resideret ac speciem dominantis effingeret, legatos undecumque venientes audiret eisque abeuntibus responsa, quae erat edoctus vel etiam iussus, ex sua testate redderet, cum preter inutile regis nomen et precarium vitae stipendium, quod ei prefectus aulae, prout videbatur, exhibebat, nichil aliud possideret; quanquam unam et eam perparvam reditus villam, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
noꝑe enĩ curabat pex pat̾.ne reote filiũ aut nu¬
trim̃ta honesta laterent. aut ext̃nci. in heres¬
centia ialiquo dehonestarent. qͥ eũ primo uere
apatre dimiteiet᷑ int̾rogatꝰ ẽ ab eo cur rex cum
oret tante tenuitatis eẽt inre familiari. ut ñ
benedictionẽ qͥdẽ nisi ex postulato sibi offetre
posset. Didieq ab illo qr pͥuatis studẽs quisq pͥ¬
pene om̃iũ indigus.Uolens aũt huicobiutire ne¬
cessitati s caiuens se filii dilectioni apud obtima¬
trs aliqucm pat̾etꝰ icict᷑am si lllis aliquid ꝑ pru¬
dentiam demeret. q̃d ꝑ inscientiam cõtulerat. mi¬
sit illi missos suos uiulleb̾tum scilie rotomage
postea urbis arebi ep̃m.⁊ riccirdũ comitẽ uilla¬
rũ sucrũ ꝓuisorẽ p̃cipiens ut uillȩ quę eateliꝰ.
usui seruierant regio obsequio restiue¬
seut᷑ publico. Id ⁊ factũ est. Quibꝰ recep¬
tis iex ⁊ prudentie suę monstrauit eo¬

Expanded text:
nopere enim curabat rex pater, ne regem filium aut nunopere enim curabat rex pater, ne regem filium aut nutrimenta honesta laterent aut externa inherescentia in aliquo dehonestarent. Qui cum primo vere a patre dimitteretur, interrogatus ab eo est, cur rex cum foret, tante, tenuitatis esset in re familiari, ut nec benedictionem quidem nisi ex postulato sibi offerre posset; didicitque ab illo, quia privatis studens quisque prpene omnium indigus. Volens autem huic obviare necessitati, sed cavens ne filii dilectio apud optimales aliquam pateretur iacturam, si illis aliquid per pruden tiam demeret, quod per inscientiam contulerat, misit illi missos suos, Uuillebertum scilicet, Rotomage postea urbis archiepiscopum, et Richardum comitem, villarum suarum provisorem, precipiens ut villę, que eatenus usui serrentur publico: quod et factum est. Quibus receptis, rex et prudentiae suae monstravit con
Abbreviated transcription (Latin):
ditione remeante accepit ab eo mandatũ aqui¬
taniã redire.⁊ fr̃ĩ pipino suppetias cũ quantis
posset copiis untalic̃ ꝑgere. Cui obediẽs aqui¬
taniam qut uerui temp̃r rediit. Om̃ibq que ad
tu tũ regni ꝑtinent. ordinatis ꝑmontisei nisi asꝑo
⁊ fleruosos anfractꝰ initaliam trtuis uehitꝰ atq¬
nam ingrediuntꝰ. cuncta obiuci populãtuꝵ
castro uno potiunt᷑. Hie me aũt trans aera. una
ad patrem ꝓsꝑe regrediunt᷑. uno tantũ auditu
offuscãte eoꝵ plurimã alacͥtatẽ. eoqd cõperunt
frẽm suũ nat᷑alem ꝓipinũ cõtra cõmune̾ patrẽ re¬
bellionẽ meditatũ. pluresq nobiliũ huiꝰ sceleri
cõscios ꝗtq uretitos. ⁊ pessum datos. Concite gͣ
ꝑgentes inpartibꝰ ad patrẽ baioariȩ uenerũt
in loco euiꝰ ÷ uocaibulũ sab .⁊ ab eo gratissi me s̃
recepti. Quicqͥd aut suꝑ fuit estatis. aut ũm.
hiemis. cũ patre rege rex ludouicꝰ exegit. Mag¬

Expanded text:
Avarica remeante, accepit ab eo mandatum in AquiAvarica remeante, accepit ab eo mandatum in Aquitania redire, et fratri Pippino suppetias, cum quantis posset copiis, in Italiam pergere. Cui obediens, Aquitaniam autumni tempore rediit, omnibusque quae ad tutamen regni pertinent ordinatis, per montis Cinisii asperos et flexuosos anfractus in Italiam transvehitur, atqntiam ingrediuntur, cuncta obvia populantur, castro uno potiuntur. Hieme autem transacta, una ad patrem prospere regrediuntur, uno tantum auditu offuscante eorum plurimam alacritatem, eo quod compererint fratrem suum naturalem Pippinum contra communem patrem rebellionem meditatum, pluresque nobilium huius sceleris conscios atque inretitos et pessumdatos. Concite ergo pergentes, in partibus ad patrem Baioarie venerunt in loco, cuius est vocabulum Salz, et ab eo gratissimę sunt recepti. Quicquid autem superfuit aestatis, autumni et hiemis, cum patre rege rex Hludouuicus exegit. Mag
Abbreviated transcription (Latin):
rogarꝰ ẽ. Dui gucisconũ nationẽ ut sũt nat᷑a
leues ꝓpt̃ euentũ supra dictũ ualde elatos ⁊
ꝓpt̃ multationẽ aalirici nimis reppit effera¬
tos. Suos tam̃ tã astu quã uiribꝰ breuis subeg̃
illiq pacem imposuit natiõĩ. Rex ũ ludouieu:
eodem anno tholose placitũ generale habuit.
biq cõsistenti abutaurꝰ scracenoꝵ dux. cũ peli¬
quis regno aquitano cõlimitãtibꝰ ad eũ nuncios
mifit. pacem petens ⁊ doxia regiamitẽs. Quibꝰ
scđm uoluntate regis acceptis. nuntii ad ꝓpͥa s̃
reuersi. Interea anno hunc sequente. patri re¬
gi rex ludouicꝰ engele hemo oceuirit inde re¬
nes burg cũ eo abi it. Ibiq ense iã appellans a¬
dolescentiȩ tẽpora accinetꝰ ẽ.ac deinde patrẽ
inauciires exercitũ ducentẽ usq ad reũsionẽ pa
ternã cũ fastrada regina marere. Itaq cũ ea
hiemẽ exegit imminẽtẽ. patre in expeditione
cepta ꝑmanente. At uͦ ipsa ab auatrieti expe

Expanded text:
. Qui Vasconum nationem, ut sunt natura leves, propter eventum supradictum valde elatos, et propter mulctationem Adelerici nimis reperit efferatos. Quos tamen tam actu quam viribus brevi subegit, illique pacem imposuit nationi. Rex vero Ludovicus eodem anno 790 Tolosae placitum generale habuit, ibique consistenti, Abutaurus Saracenorum dux, cum reliquis regno Aquitanico conlimitantibus, ad eum nuntios misit, pacem petens et dona regia mittens. Quibus secundum voluntatem regis acceptis, nuntii ad propria sunt reversi. Interea anno hunc sequente 790, patri regi rex Ludovicus Ingelnheim occurrit, inde Renesburg cum eo abiit. Ibique ense, jam appellens adolescentiae tempora, accinctus est, ac deinde patrem in Avares exercitum duternam, cum Fastrada manere regina. Itaque cum ea hiemem exegit imminentem, patre in expeditione coepta permanente. At vero ipso ab expeditione
Abbreviated transcription (Latin):
equente ũ tepore tolosci uenit itx.⁊ cõuẽtum ge¬
nenalẽ ibe habuit. Adefonsi galitiarũ regis mis¬
so quos pamiticia firmãda iuserit cã donis sus¬
cepir ⁊ pacifice misit.Nec no ⁊ ba alac saprace¬
noꝵ ducis qui locis motuosis aquitanie ꝓrimi
pͥnerpabit iuissos pasem petentes ⁊ dena
ferentos siscepit ⁊ temifit.Ino xe pr ue¬
iens ne corpor anatiue suꝑatꝰ casore: in
maitimedos luxurie gaperetur an fractꝰ
cũ s silio mor epingardẽ fut᷑am regina
clapis oram nat᷑albꝰ. ut pote filicim iugrã¬
ni comit s sociciuit. Ordincunt aũt illo in

Expanded text:
equente porro tempore Tolosam venit rex, conventum generalem ibidem habuit. Adefonsi Galletiarum principis missos, quos pro amicitia firmanda miserat, cum donis suscepit et pacifice remisit. Necnon et Bahaluc Sarracenorum ducis, qui locis montuosis Aquitaniae proximis principabatur, missos pacem petentes et dona ferentes suscepit et remisit. Quo tempore verens, ne corporis nativo superatus calore in multimodos luxuriae raperetur anfractus, cum consilio suorum Hermingardam futuram reginam, claris ortam natalibus, utpote filiam Ingramni comitis
Abbreviated transcription (Latin):
quam uixerit sine luteris ac debita lau de
manere. Cui scͥbende atq explicande nõ mm
ingeniolum d exile ⁊ paruum inmo pene nul¬
lum ẽ. s tullicina impar erat. desudare facun¬
dici. En tibi librum p̾ clapissimi ⁊ ingrami iuri
memoriã cõtinentem. in quo p̃t̃ illius facta nõ
ẽ. q̃o ad miseris. nͥ forte q̃o homo barbarꝰ ⁊ in
romana elocutieẽ ꝑ parum exercitatꝰ aliquid
ne decenter aut comede latine sebere posse
put auerim atq intantam impudentiam ꝓru¬
perim ut illud ciceronis putarẽ cõdempnedũ
qđ inpͥmo tuscłancirum libro cum delatinis
seriptorib loqueret᷑ ita dixisse legitur. Man¬
dare quequã inqͥd litteris cogitationes suas
qui eas nec disponere nec illustrare cepit ne
delectatioẽ aliquai allicere lectorẽ hominis ẽ
intemꝑant̃ abutentis ⁊ otio iluteris. ł oterat
quidam hec oratoris egregii sententia mea scͥ¬
bendo det̾rere nisi animo p̾meditatum haberẽ

Expanded text:
quam vixerit, sine litteris ac debita laude quam vixerit, sine litteris ac debita laude manere. Cui scribendae atque explicandae non meum ingeniolum, quod exile et parvum, immo paene nullum est, sed Tullianam par erat desudare facundiam. En tibi librum, praeclarissimi et maximi viri memoriam continentem, in quo praeter illius facta non est quod admireris, nisi forte, quod homo barbarus et in Romana locutione perparum exercitatus, aliquid me decenter aut commode Latine scribere posse, putaverim, atque in tantam impudentiam proruperim, ut illud Ciceronis putarem contemnendum, quod in primo Tusculanarum libro, cum de Latinis scriptoribus loqueretur, ita dixisse legitur: Mandare quemquam, inquit, litteris cogitationes suas, qui eas nec disponere nec illustrare possit, nec delectatione aliqua allicere lectorem, hominis est intemperanter abutentis et otio et litteris. Poterat quidem haec oratoris egregii sententia me a scribendo deterrere, nisi animo praemeditatum haberem,
Abbreviated transcription (Latin):
me scribe posse. quibꝰ ipse int̾ fui. quȩq p̃ses
oculata ut dicunt fide cognoui.⁊ utrum ab alio
scriberent᷑ neene. liquido scire nõ potuit. Satiꝰq
udicciui eandem cum ali is uelut cõmunii
luteris mandatã memoriȩ posteroꝵ trade qu
regis excellentissimi ⁊ om̃iũ sua etate maxinu
clarissimã uitam ⁊ egregiis atq moderni tẽ¬
poris homunibꝰ uya imitabiles actus pati ob¬
liuionis tenebris aboleri. Sub erat ⁊ alia nõ
uirationaibilis ut opinor eciusa. quȩ uł sola suf¬
ficere. posset ut me ipensũ.⁊ ppetua pꝰquam¬
maulci eiꝰ cõuersari cępit eum ipso ac liberis
eiꝰ ameteie quai me ita sibi deuinxit. debitorẽq
irã iiuo quã mortuo constituit. ut merito ingͣc
uideri ⁊ uidicari possem. sitot beneficiorum
in mecollatorẽ in memor clarissumai ⁊ illustris¬
sima hominis optimi deme meriti gesta silẽ-¬
tio p̾teruem patererq uitam eiꝰ quasi qui nũ¬

Expanded text:
me scribere posse quibus ipse interfui quaeque praesens me scribere posse quibus ipse interfui quaeque praesens oculata – ut dicunt – fide cognovi, et utrum ab alio scriberentur necne liquido scire non potui, satiusque iudicavi eadem, cum aliis velut communiter, litteris mandata memoriae posterorum tradere, quam regis excellentissimi et omnium sua aetate maximi clarissimam vitam et egregios atque moderni temporis hominibus vix imitabiles actus pati oblivionis tenebris aboleri. Suberat et alia non inrationabilis, ut opinor, causa, quae vel sola sufficere posset ut me ad in aula ejus conversari coepi, cum ipso ac liberis ejus amicitia; qua me ita sibi devinxit, debitoremque tam vivo quam mortuo constituit, ut merito ingratus videri et judicari possem, si tot beneficiorum in me collatorum immemor, clarissima et illustrissima hominis optime de me meriti gesta silentio praeterirem, patererque vitam ejus, quasi qui nun
Abbreviated transcription (Latin):
ex cellentissimi ⁊ me¬
rito famosissimi regis
postquã scribere ani¬
mustulit. quanta potuit breuitate conplexussũ
operam impendens. ut de hisq ad noticiam
puenire potuerũt nichil obinuterem. neq ꝓli¬
xitate narrandi noua queq fastidientium ani¬
mos offenderem. licet hoc nullomodo utari po¬
test. ut noua scriptione nõ offendantur qui ue¬
tera ⁊ auiris doctissimis atq disertissimis cõfec¬
ta monuñta fastidiunt. Et quaquã plures ẽẽ ñ
ab obigam qui otio ac literis dediti. statum aui
p̾sentis nõ arbitratentur ita neglegendum ut
omĩa penitꝰ que nune fiunt uelut nulla memo¬
ria digna silentio atq obliuioni tradantur po¬
tusq ueluit amore diuturnitatis in lecti alioꝵ
p̃clara facta qualibꝰ cumq scͥptis in serere quã
sui nominis famam posteritatis memoriȩ nichi
scribendos subtrahere. tam̃ ab huius cemodi
descriptioẽ nõ existunciui temꝑandum. quan¬
to michi cõseius eram nullum ea ueracius qͣ

Expanded text:
excellentissimi et merito famosissimi regis, postquam scribere animus tulit, quanta potui brevitate conplexus sum, operam inpendens ut de his quae ad meam notitiam pervenire potuerunt nihil omitterem, neque prolixitate narrandi nova quaeque fastidientium animos offenderem; si tamen hoc ullo modo vitari potest ut nova scriptione non offendantur qui vetera et a viris doctissimis atque disertissimis confecta monumenta fastidiunt. Et quamquam plures esse non ambigam qui otio ac litteris dediti statum aevi praesentis non arbitrentur ita neglegendum, ut omnia penitus quae nunc fiunt velut nulla memoria digna silentio atque oblivioni tradantur, potiusque velint amore diuturnitatis inlecti aliorum praeclara facta qualibuscumque scriptis inserere quam sui nominis famam posteritatis memoriae nihil scribendo subtrahere, tamen ab huiuscemodi scriptione non existimavi temperandum, quando mihi conscius eram nullum ea veracius quam
Abbreviated transcription (Latin):
lomaniu in faustum. excessum. ppłi
regniq frcincoꝵ suscepiss unicum gu¬
b̃ncicłm. inuincibile sͥ arbitratus affore sa¬
lutis ꝓsꝑitatesq suffragium. si ȩccłȩ patici
cõ cordieq adminicłas. pacificas quidem sub
unione frat̃na artius iuinciret. rebelles ȩqua
se ueritate ꝑcelleret. nec nõ ⁊ oppressis apaga¬
nis opem feiret .s. ⁊ ipso xp̃iani nominis ini¬
micos. ad agnitionem cõfessionemq intatis quo¬
quomodo ꝑduceret. His gͥ conatibꝰ regni sui auspi¬
franciȩ ꝓut libuit ⁊ utile iudicauit d̾o annuen¬
te cõposuit. ad aqͥtania transi it. recidi ua bella

Expanded text:
faustum occubitum, populi regnique Francorum suscepisset unicum gubernaculum, invincibile sibi arbitratus est adfore salutis prosperitatisque suffragium, si Ecclesiae paci concordiaeque adminiculans, pacificos quidem sub unione fraterna arctius vinciret, rebelles autem aequa severitate percelleret, nec non et oppressis a paganis opem ferret, sed et ipsos Christiani nominis inimicos ad agnitionem confessionemque veritatis quoquo modo perduceret. His igitur conatibus regni sui auspiFranciae, prout libuit et utile judicavit, Deo annuente, composuit, ad Aquitaniam transiit, recidua bella
Abbreviated transcription (Latin):
iter exercitale fecit. seo fecit pontem suꝑ
nauigia flumina transeuntem. anchoris ⁊¬
tirio sequenti domnus rex
calus. deragenes burg iter fecit naui¬
gio usq ad fossatum magn̾um iter alaman¬
niam ⁊ radantiam. Ibi cum muneribus mag¬
atum est ei scixones iterum rebellasse. Inde
pradamantiam nauali itinere abi it in mohin
⁊ natł celebrauit ad sc̃m chilicinum in uiurzin¬
burg. ⁊ pascha infrcinconofurt.⁊ ibi cõgrega
missi adricini pcipae theophilactus.⁊ stephan
uam damnationem ꝑ auctoritatem scõꝵ pa¬
trum in libio cõ scripserunt. quem librum om̃s
est apontificibꝰ. Iude motus est exercitus insa
xoniam ꝓ duas turmas. In unci fuit dominus
sent se ex ducibus partibꝰ ẽẽ circumdatos. timo¬

Expanded text:
iter exercitale factum est. Pons super navigia flumina transeuntia factus o sequenti dominus rex Carolus de Ragenesburg iter fecit navigio ad fossatum magnum inter Altmaniam et Radantiam. Ibi cum muneribus magatum est ei Saxones iterum rebellasse. Inde per Radantiam navali itinere abiit in Mochin, et natale celebravit ad sanctum Chilianum in Wirzinburg, missi apostolici Theophilus et Stephanquam dampnationem per auctoritatem sanctorum patrum in libro conscripserunt; quem librum omnes est á pontificibus. Inde motus est exercitus partibus Saxoniae per duas turmas: in una fuit domnussent se ex duabus partibus esse circumdatos, di