comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auł. R. In lisctania pasensibuss
⁊ mntenses uiris ytalici sunt idẽ
nełes qͦ ibidẽ ĩmunes sunt lugdo¬
nenses galli Itẽ menses ⁊ narbo¬
nenses iuris ythalici sunt. ⁊ s ge¬
mania inferiore agre agripius
ses ytalcci iuris sunt lacłcia in sy¬
ria et beritos inphenite iuris yt¬
halici sunt ex solum eaꝵ eiusdẽ
a diuo seu̾. ⁊ antoninos facta sũt.
Duius seũ. ⁊ antonienses colonios
fecit saluis tributis. Imꝑator tẽ
sianus cesarienses colononos fecit
nec adiecto ut iuris ẜtalici eẽt .s.
tributũ is remisit capitis. S diuus
tus est similes is capitalenses esse
uidentur. In prouincia macedoni¬
a dirathetucas in asorenses phili¬
penses Idienses. stenenses iurĩ y¬
talici sunt In prouincia asca duo
Inspisiosia eiusdem uitis est coloma
antiosensium in affrica cartago

Expanded text:
us. In Lusitania Pacenses et Emer‹i›tenses iuris Italici sunt. idem nses quoque ibidem immunes sunt. Lugdunenses Galli, item Uiennenses in Narbonensi iuris Italici sunt. In Germania inferiore Agrippinenses iuris Italici sunt. Laodicia in Syria et Berytos in Phoenice iuris Italici sunt et solum earum. Eiusdem a diuis Seuero et Antonino facta est. Diuus Antoninus Antiochenses colonos fecit saluis tributis. Imperator nosianus Caesarienses colonos fecit non adiecto, ut et iuris Italici essent, sed tributum his remisit capitis: sed diuus tus est. similes his Capitulenses esse uidentur. In prouincia Macedonia Dyrracheni, Cassa‹n›drenses, Philippenses, Dienses, Stobenses iuris Italici sunt. In prouincia Asia duae In Pisidia eiusdem iuris est colonia Antiochensium. In Afr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ibi lex ip̃a ꝓhib eũ absolui p̾¬
usqmͣ de eo iudicet᷑. s ħ int̾p̃ta¬
tio ꝑdura ⁊ ꝑ nimiũ seu̾am est
in eo cusꝰ dñs absens fuit. ł qd̾
ꝑ inopiã ilo mom̃to tẽꝑis sat̃¬
undefenso de̾lictus recte pot̾ di
non post longũ tp̃sis spacium
hoc desid̾e̾tur. ¶ Qui exhib¬
endi postulati sũt pp̃ aliam c̾a̾
alt̾ius cͥminis ꝙ añ admissũ est

Expanded text:
 eum absolui, priusquam de eo iudicetur. sed haec interpretatio perdura, pernimium seuera est in eo, cuius dominus absens fuit uel quod per inopiam illo momento temporis satiindefenso derelictus recte dinon post longum temporis spatium hoc desideretur. Qui exhibendi postulati sunt propter aliam causam, alterius criminis, quod ante admissum est,
Abbreviated transcription (Latin):
caboł.ł Serui noĩe qui prgno¬
ri datus ẽ ad exibendũ cũ creditore
non cũ debitore agendũ ẽ qr qͥ ꝑig¬
nori dedit ad usutapionẽ tm̃ possid¬
cepit possidet adcout adici possit ei
pessõ cuis qui ꝑignori dedit.

Expanded text:
o.Serui nomine, qui pignori datus est, ad exhibendum cum creditore, non cum debitore agendum est, quia qui pignori dedit, ad usucapionem tantum possidecepit possidet, adeo ut adici possit et possessio eius qui pignori dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
fũit incelligimui. usucaptũ si di
decessertt dubitari. an ꝑ logẽ corneᷤ¬
liam ad sincessõres eiꝰ ꝑtureat. Mart¬
ellus posse pleniꝰ fictione̾ legit ac¬
cipiᷤ ꝙ̃ad̾ enĩ post luinio reu̾sus plꝰ
iurẜ hrꝑ̃ pot᷑ in hiis q̃ serui egerut

Expanded text:
fuerit, intellegi usucaptum: si ibi decesserit, dubitari, an per legem Corneliam ad successores eius pertineat. Marcellus posse plenius fictionem legis accipi, quemadmodum enim postliminio reversus plus iuris habere potest in his, quae servi egeru
Abbreviated transcription (Latin):
aut .R. Omͣuis enĩ sepe furcũ
contractando fiat. tñ mitio fit.
u faciendi furti tp̃r constituere
ttu fecerit.⁊ manumissus depre
iudeamus. et ait pomp̃. ł xix.
conueniri. qr origo furti ĩ serui¬
tute fcĩ si fuit manifesti. ¶Ibi¬
dem pop̃. elegant᷑ scripsit depͥre¬
hensum fieri manifestũ furẽ. cecerum
sicũ tibi furtũ fac̾em de domotua absa¬
disti te ne te occidam. ⁊̃ si uidisti furtũ
fi̾. actũ non ẽmanifestũ. s celsus de¬
p̃hensioni. hoc ⁊̃ adicit si cuuł. uidi¬
ces cũ surripientẽ. et ad ꝯphenden¬
dum eũ occurrisses abiccto furto ef¬
fug̾it furẽ mãfestũ fieri. paruiꝙ re¬
ferre putat dsis an uitinus. an qͥlib
transiens app̃hendat:¬

Expanded text:
um.Quamuis enim saepe furtum contrectando fiat, tamen initio, id est faciendi furti tempore, constituere tum fecerit et manumissus deprehuideamus. et ait Pomponius libroconueniri, quia origo furti in seruitute facti non fuit manifesti.Ibidem Pomponius eleganter scripsit deprehensione fieri manifestum furem: ceterum si, cum tibi furtum facerem de domo tua, abscondisti te, ne te occidam, etiamsi uidisti furtum fieri, attamen non est manifestum.Sed Celsus deprehensioni hoc etiam adicit, si, cum uidisses eum subripientem et ad comprehendendum eum accurrisses, abiecto furto effugit, furem manifestum esse: Paruique referre putat, dominus an uicinus an quilibet transiens adprehendat
Abbreviated transcription (Latin):
nere . at ĩom̃i loco ualere. ¶ Siquis in
sepulchro hĩtass edificiũ ut huĩset
ei qui uelit agendi pot̾as fit ¶ Adũ¬
sus eos qui cadauera spoliant p̃sides
scueriꝰ int̾uenire solent maxiẽ si ma
nu armata aggredianturut si arma¬
ti more iat᷑nũ id eg̾int ⁊̃. crpite plec¬
tant᷑ ut diuꝰ seuerꝰ rescͥpsit. s sisiõar¬
mis usq ad penam metalli ꝓcedunt.
¶Qui de sepulchri uolati actione
lbdicant. estimabũt qͣtemus int̾ut:¬

Expanded text:
nere et in omni loco ualere. Si quis in nere et in omni loco ualere. Si quis in sepulchro habitasset aedificiumue habuisset, ei qui uelit agendi potestas fit. Aduersus eos, qui cadauera spoliant, praesides seuerius interuenire, maxinu armata adgrediantur, ut, si armati more latronum id egerint, etiam capite plectantur, ut divus Severus rescripsit, si sine armis, usque ad poenam metalli procedunt. Qui de sepulchri violati actione iudicant, aestimabunt, quatenus int
Abbreviated transcription (Latin):
ttꝰ eius oꝑt̾e. ergo. ⁊ si cauit ud uniꝰ
tm̃ hr̃dũ inferat seruabitur ut solꝰ
inferat. ¶ Nõ ꝑpetue sepulture
tradita corꝑa posse tnͣsferri edicto
diui seueri contineturꝰ. quo mand¬
atur ne corꝑa detin̾ent᷑. aut uer¬
arentur. aut. ꝓhib̾entur ꝑt̾ntori¬
a opidoꝵ tranfferri diuis tam̃
marcus rescripsit nuliã penam
meruisse eos qui corpꝰ in iturere
defũcti. ꝑ uicos aũ opidũ cnͣsuere¬
rũt. ꝙͣuis talia fieri si ñ sine p¬
missu eoꝵ quib ꝑmittendi tu
est ñ debeant. diuus adranꝰ resc̾o¬
qͥ in ciuitate sepulchrũ faciunt qmͣ
fisco infertiiussit. et in magratus
eandem qui passi sũt ⁊ locũ .ꝑ. pu¬
plicari uissit. et inde corpus tnͣsfer¬
ri ͥ tñ si lex municipalis ꝑmittat
in. ͤ sepeliri post rescripta pͥrci¬
palia. an ab hoc discessũ sit. uidebi¬
mus ꝙ gn̾alia sũt rescripta. ⁊ oꝑ
imꝑalia ipstͥgtuta suam ium opti¬

Expanded text:
tem eius oportere. ergo et si cauit, ut unus tem eius oportere. ergo et si cauit, ut unus tantum heredum infer‹r›et, seruabitur, ut solus inferat. Non perpetuae sepulturae tradita corpora posse transferri edicto diui Seueri continetur, quo mandatur, ne corpora detinerentur aut uexarentur aut prohiberentur pera oppidorum transferri. divus tamen Marcus rescripsit nullam poenam meruisse eos, qui corpus in itinere defuncti per vicos aut oppidum transvexerunt, quamvis talia fieri sine permissu eorum, quibus permittendi ius est, non debeant. Divus Hadrianus rescrqui in ciuitate sepeliunt, quam fisco inferri iussit, et in magistratus eadem qui passi sunt, et locum publicari iussit et corpus transferri. quid tamen, si lex municipalis permittat in ciuitate sepeliri? post rescripta principalia an ab hoc discessum sit, uidebimus, quia generalia sunt rescripta et oportet imperialia statuta suam uim opti
Abbreviated transcription (Latin):
Iopulcrũ uiolatũ ẽẽ dicoturꝰ ĩ eũ
tfcm̃ iudiciũ dabo. ut ei ad quẽ
ꝓtiucat qnͣti ob eam rem equũ
uidebit᷑ condempnet᷑. sinemo erit ad ꝙ̃
ꝑtineat. siue agẽ nollet qͥcũ age̾ uo¬
res agere uolent. cuiꝰ iustisimã al et̾
iudebitur ei agẽdi pot̾atẽ faciam
¶Si qͥs in sepislcͦ. dolo.m hitauerit᷑. e¬
dificiũ ue. aliudue ꝙͣ ꝙ sepulcri cã
¶Prima u̾ba ostendũt esi demũ
ex hoc edcõ plecti qui dolo .m uio¬
lauit. si g᷑ dolus absit cessabit etꝰ¬
dem ꝑsona. Igitur doli non capa¬
ces ꝙ̃ad̃m inpuberes. Itẽ omnes
qui non aĩo uiolandi accedut excu¬
sati st̃. s epulchri autẽ aplłatio¬
nem omnẽ sepulture locũ contui
estimandũ est. ¶ Siqͥs inhr̃ditati¬
um sepulthrũ interat amͣuis heret
tñ pͭ sepulchri uiolati teñ. si for¬
te ccͣ uoluntatẽ testatoris intulit᷑:
licet. N. cau̾e testatori nequis eo ĩ¬
feratur ut rescripto imꝑatoris ã¬
tonini cauetur. Seruari. n. uolũta¬

Expanded text:
tur, in eum in factum iudicium dabo, ut ei, ad quem pertineat, quanti ob eam rem aequum uidebitur, condemnetur. si nemo erit, ad quem pertineat, siue agere nolet: quicumque agere uores agere uolent, cuius iustissima causa esse uidebitur, ei agendi potestatem faciam. si quis in sepulchro dolo malo habitauerit aedificiumue aliud, quamque sepulchri cPrima uerba ostendunt eum demum ex hoc plecti, qui dolo malo uiolauit. si igitur dolus absit, cessabit eiusdem. personae igitur doli non capaces, ut admodum impuberes, item omnes, qui non animo uiolandi accedunt, excusati sunt. Sepulchri autem appellatione omnem sepulturae locum contineri existimandum est. Si quis in hereditarium sepulchrum infertamen potest sepulchri violati teneri, si forte contra voluntatem testatoris intulit: licet enim cavere testatori, ne quis eo inferatur, ut rescripto imperatoris Antonini cauetur: seruari enim uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
dem ponere uidicõ futuras. Q sitͥis
eum agrisi coluiss. et malo leco ꝑit¬
urus esset insiduis eoꝵ qui scopuloᷤ
ut nemo ad eum agrũ accedẽ̾ aude¬
at crudolitatẽ timens. eoꝵ qui scͥo¬
pulos morii fecerint hałc rem p̾a¬
des exequi solent gͣuit̾ us ad pe¬

Expanded text:
des ponere indicio futuros, quod, si quis eum agrum coluisset, malo leto periturus esset insidiis eorum, qui scopulos ut nemo ad eum agrum accedere audeat crudelitatem timens eorum qui scopelismon fecerunt. hanc rem praesides exequi solent graviter usque ad p
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ auaricie obuiam icm̃ est
tam mandatis ꝙͣ cõstitutõibꝰnñ
debes custodire. ne tardanarii il¬
lius mercis sint. ne aut ab hus
qui coemptas m̃ces pmũt. aut
locupletiorib qͥ fructus suos e¬
quis p̃cus uende nollent. duĩmi¬
nus uberes ꝓuectus expectant.¬
ne annoĩa honetius. pena autẽ
in hos uaria statuttur. Nam płm
si negotiantes sut̃ negotiatione
nam ⁊̃ statu̾e adult̾ine de qͥbus
ꝓposuit. quo eduto penã legis cor¬
melie ĩ eos statuit. ꝑinde ac si lege
tesam̃taria quid testm̃ falsũ scrip¬
sisset signass recitass dampnatus
eẽt. s et diuus adrianus ea qͥ fal¬
sacculo artẽ ex̃centes ꝑtẽ subdu¬
cunt. ꝑtẽ subtrahut. Itẽ qͥ die¬
tarii appiłantur. hoc est hii qui
in aliena cenacula se dirigunt᷑
furardi aĩo pluscẜ furõs punien¬
di sũt. icircoq aut ad tempus
p̃terea crimina ã ad exetũtõnẽ
płidis ꝑtinent. ut puta sicͥs

Expanded text:
quorum avaritiae obviam itum est quorum avaritiae obviam itum est tam mandatis quam constitutionibus. debebis custodire, ne dardanarii ullius mercis sint, ne aut ab his, qui coemptas merces supprimunt, aut a locupletioribus, qui fructus suos aequis pretiis vendere nollent, dum minus uberes proventus exspectant, annona oneretur". poena autem in hos varie statuitur: nam plerumque, si negotiantes sunt, negotiatione nam etiam staterae adulterinae, de quibus oposuit, quo edicto poenam legis Corneliae in eos statuit, perinde ac si lege testamentaria, quod testamentum falsum scripsisset signasset recitasset, damnatus esset. Sed et diuus Hadrianus eum, qui falsacculos artes exercentes partem subducunt, partem subtrahunt, item qui derectarii appellantur, hoc est hi, qui in aliena cenacula se dirigunt furandi animo, plus quam fures puniendi sunt: idcircoque aut ad tempus praeterea crimina, quae ad ex‹e›cutionem praesidis pertinent: ut puta si quis
Abbreviated transcription (Latin):
riaceͣ bonos mores. nelicti sicis
fumo corrupto alicͣ ꝑfud̾it ceno
luto oblimerit. aquas sp̃arcaue¬
upto comite ꝑsuaserit. aũ mu¬
lierẽ puellã uerint᷑ pellauĩt. qui¬
due impudicie gr̃a fre fecerit.
donrũ p̃bu̾it. p̃cium ue quo is ꝑsu¬
adcat ded̾it. ꝑfecto flagitio puns¬
tur capite in ꝑfcõ minsiciam de¬
portatur corrupti comites sũmo
supplicõ afficiunt ᷑.
lp̃ .ł. S ub p̃cextu religionis uł
lub spse soluendi uoti cetus inicit᷑
nec a ueteranis temptari op
late hb̃ditatis iudicia accusatio¬
nẽ quidẽ hãnt. s non sut puͣ.¬
arc̃ .ł. Diuus seuerus ⁊anto¬
nius rescͥpsert᷑ eamq data oꝑa
ab egit a p̃side in tẽporale exili¬
um dandam indignuĩ enĩ uid̾r
pot̃ impune eam maritũ iałis
fraudasse.¬
ip .L. En eũ ciuiꝰ instinetum
adinfamandũ drim serius ad
corrupti seru accionẽ q̃ ex edcõ
ꝓpetuo cõpetit se u̾e aiãdutitur.
dem .ł. An nouã attemptare
⁊ uexare. ł maxie dardanarii solẽt

Expanded text:
ria contra bonos mores, ueluti si quis fimo corrupto aliquem perfuderit, caeno, luto oblinierit, aquas spurcaueupto comite lierem puellamue interpellauerit quidue impudicitiae gratia fecerit, donum praebuerit pretiumue, quo is persuad‹e›at, dederit: perfecto flagitio punitur capite, inperfecto in insulam deportatur: corrupti comites summo supplicio adficiuntur.. Sub praetextu religionis uel sub specie soluendi uoti coetus illicit‹o›s nec a ueteranis temptar‹i› oplatae hereditatis iudicia accusationem quidem habent, sed non sunt puarum Divus Severus et Antoninus rescripserunt eam, quae data opera abegit, a praeside in temporale exilium dandam: indignum enim videri potest impune eam maritum liberis fraudasse.is. In eum, cuius instinctu ad infamandum dominum seruus ad corrupti serui actionem, quae ex edicto perpetuo competit, seuere animaduertitur. Annonam adtemptare et vexare vel maxime dardanarii solent:
Abbreviated transcription (Latin):
sũ monumentũ corꝑib ñ cͣctis licet re
cauetur qui fecit quid quominꝰ aliqͥs
fim̾etur. sepeliatur ueqr ⁊ quis sep¬
ulchrũ uolat facit quominꝰ qͥr se

Expanded text:
sum monumentum corporibus non contactis licet refcauetur, qui fecerit quid, quo minus aliquis funeretur sepeliaturue: quia et qui sepulchrum uiolat, facit, quo quis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ metallo qͥdẽ scd̾m suam digͥtatẽ.
Siquis arbores siccomoꝵ excid̾it.
Nam ⁊ ħ res uendicatur exͣ ordiuẽ
nõ leui pena. icuxo qͥ hee arbores
colligũtur agg̾es in loticos ꝑ quos
int̾menta nili despensant᷑. ⁊ coher
ĩ agg̃ib fu̾it plecti efficiũt. eos qͣt
id admiserũt.
uł. ł. In circulatores qui ser¬
pentes cirtunferũt. ⁊ ꝓponũt. si cui
ob eoꝵ metũ dampnu datũ ẽ ꝓ
modo admissi accio dabit᷑. De repul¬

Expanded text:
et metallo quidem secundum suam dignitatem. si quis arborem sycaminonem exciderit, nam et haec res vindicatur extra ordinem non levi poena, idcirco quod hae arbores colligunt aggeres Niloticos, per quos incrementa Nili dispensantur et coercin aggeribus fiunt, plecti efficiunt eos, qui id admiserint.um In circulatores, qui serpentes circumferunt et proponunt, si cui ob eorum metum damnum datum est, pro modo admissi actio dabitur. X
Abbreviated transcription (Latin):
isex tem̾itate eiꝰ qui fecit nslcmm᷑ tã
minoris debent ꝯdempnare ꝙ solẽt
exͣneo agente. ¶ Si ad plures us
scpulchri ꝑtincat. uttũ om̃ib dumꝰ
accionẽ. an eiqͥ occupauit. lab̾ oĩbus
se uelle ag̾e̾. ⁊ audietur. ¶ Si seruꝰ
m sepuichro hĩtat uꝑ edificauit:
noxillis accõ cessat. et in eũ p̃tor
yñs accioneꝰ pollicetur. Si tñ tĩ ha¬
bitat. s domũculã hãt ibi seruus
noxale iudiciũ erit dandũ ĩ oi. seti
modo hrẽ posse uidetur. ¶ ħ actio
popularis est.
Qmł. ł Sepulchra ostiũ religiosa
nobis non ss̃. id̃oꝙ iapides in subla¬
tos in qlibet usũ ꝯmitt̾e possumus
nec sepulcri uiolati actio ꝯpetitsutõ¬
Omur co ure¬
Iomp̃ .ł.¶ Dominꝰ fundoꝵ ĩquib se¬
pulchra fecũt ⁊̃ post uenditos fs̃¬
dos adeundoꝵ sepulchroꝵ sit ius
legib namꝙ predioꝵ uendẽdoꝵ
auetur. ut ad sepulchra q̃ in fũdis
quo cessante si alius eg̃it. qmͣuis
ex integro adu̾sus eũ qͥ litis esti¬

Expanded text:
ex temeritate eius qui fecit: numquam tamen minoris debent condemnare, quam solent extraneo agente. Si ad plures ius sepulchri pertineat, utrum omnibus damus actionem an ei qui occupauit? Labeo omnibure uelle se agere et audietur. Si seruus in sepulchro habitat uel aedificauit, noxalis actio cessat et in eum praetor hanc actionem pollicetur. si tamen non habitet, sed domunculam ibi habeat seruus, noxale iudicium erit dandum, si modo habere posse uidetur. Haec actio popularis est. Sepulchra hostium religiosa nobis non sunt: ideoque lapides inde sublatos in quemlibet usum convertere possumus: non sepulchri violati actio competit. Pomur eo iure, ut dominis fundorum, in quibus sepulchra fecerint, etiam post uenditos fundos adeundorum sepulchrorum sit ius. legibus namque praediorum uendundorum cauetur, ut ad sepulchra, quae in fundis quo cessante si alius egerit, quamuiex integro aduersus eum, qui litis aesti
Abbreviated transcription (Latin):
ermog̾.ł. De miuria nũc ex̾
ordinem ex cã. et ex ꝑsona statu.¬
i solet. et serui quide flagellis ce¬
sis dominus restituũturꝰ. Lib̾i n̾o
hiũlioris qͥdẽ loci fustib subiciũ¬
tur. cet̾ĩ autẽ uł exilio tp̃rali. ꝑ

Expanded text:
m. De iniuria nunc extra ordinem ex causa et persona statui solet. et serui quidem flagellis caesi dominis restituuntur, liberi uero humilioris quidem loci fustibus subiciuntur, ce
Abbreviated transcription (Latin):
non satis dabit eam rem dum̃ ratã
hĩturum nũciatõ om̃imͦ repitut᷑¬
issionẽ ab sentis noĩe desib̾at siue ad
p̾uatũ siue ad publicũ uis ea remis¬
sio ꝑtinet sat dare cogitur. sustin
ciationẽ. ¶Si ꝓcurator autẽ opus
nouũ nũciauerit michi ⁊ satis acce

Expanded text:
non satisdabit eam rem dominum ratam non satisdabit eam rem dominum ratam habiturum, nuntiatio omni modo remittissionem absentis nomine desiderat, siue ad priuatum siue ad publicum ius ea remissio pertinet, satisdare cogitur: sustinettiationem.Si procurator autem opus nouum mihi nuntiauerit et sati
Abbreviated transcription (Latin):
ta riuo ue. eo ue cuiꝰ mora ꝑiculũ
allatura ess dicend̾ est non est ue¬
rendũ ne nũciatio noc̾et. ¶ Qui
opus nouũ nũciat iurare d ñ calũ¬
pnie cã opus nouũ nũciare. Hoc
iusiurandũ auctore p̃tore defert᷑
idcirconiõ exigitur ut uiret is añ
qmͣ iusiurand̃ exigatur is cui nũ¬
demonstrare in quo loco opꝰ nousi
ñciet. scituro eo cui nũciatũ est. ubi
possit edificare ubi int̾im abstin¬
endũ est. Tõciens autẽ demonstra¬
tio facienda est quociẽs in parte
fit nũciatio. cet̾m si in totũ opus
fiat ñ ẽ neccẽ demonstrare. s ħ ipm̃
dice̾. ¶ Si in płib locis opus fut
utrũ nũciatio sufficiat an uero
quominus boni uiti arbitratu satis¬
det repmitrat ue. ꝑm̃. est ac si oꝑ
N oui nũciatio omissa eẽt. Habet
aũ hoc remediũ utilitutẽ. Nam remͭ¬
tt uexatõnẽ ad p̃torẽ ueniendi ⁊ de¬
sid̾andi ut omissa fieret nũciatõ.
¶Qui ꝓcuratorio noĩe nũtiaui̾t si

Expanded text:
ca rivove eove, cuius mora periculum allatura esset, dicendum est non esse verendum, ne haec nuntiatio noceret. Qui opus novum nuntiat, iurare debet non calumniae causa opus novum nuntiare. hoc iusiurandum auctore praetore defertur: idcirco non exigitur, ut iuret is ante, qui iusiurandum exigat. Qui nudemonstrare, in quo loco opus nouum nuntiet, scituro eo cui nuntiatum est, ubi possit aedificare, ubi interim abstinendum est. totiens autem demonstratio facienda est, quotiens in partem fit nuntiatio: ceterum si in totum opus fiat, non est necesse demonstrare, sed hoc ipsum dicere.Si in pluribus locis opus fiat, utrum una nuntiatio sufficiat an uero quo minus boni uiri arbitratu satisdet repromittatue, perinde est, ac si operis noui nuntiatio omissa esset. habet autem hoc remedium utilitatem: nam remittit vexationem ad praetorem veniendi et desiderandi, ut missa fieret nuntiatio. Qui procuratorio nomine nuntiaverit, si
Abbreviated transcription (Latin):
ciatoꝵ alt̾ habeat ius ꝓhiben¬
di. ¶ Siquis ip̃i p̃tori uelito¬
pus nõtiũ nũciare dꝰ ut int̾mmꝰ
testetur non posse se nũciare ⁊
si nũciauerit post ea ⁊ ꝙ retro
cdificatũ erit destruendrĩ erit qĩ
repetis o die ñciatõne fcã. ¶ Set¬
⁊si in etes nras quis ĩmittit uł ĩ
loco nrõ edificet equũ est nos per̾
noui oꝑis nũciatõnẽ ius nr̃m nob̾
conseruare uelle. ¶ Sextus pediꝰ
diffiniuit triplicẽ eẽ cũm oꝑis no¬
ui nũciationis aut naturalem aut
piblicam aut inpositiam. ¶ Nat¬
utalẽ cũ in naturas edes ꝙħ ĩmit¬
titur aut edificat᷑ in nrõ publicã

Expanded text:
ter non habeat ius prohibendi. Si quis ipsi praetori velit opus novum nuntiare, debet, ut interim testetur non posse se nuntiare: et si nuntiavit postea, et quod retro aedificatum erit destruendum erit, quasi repetito die nmittit aut in loco nostro aedificet, aequum est nos operis noui nuntiatione ius nostrum nobis conseruare.Et belle Sextus Pedius definiit triplicem esse causam operis noui nuntiationis, aut naturalem aut publicam aut impositiciam: naturalem, cum in nostras aedes quid immittitur aut aedificatur in nostro, publ
Abbreviated transcription (Latin):
ce salutis. ⁊ securltatis int̾sit ⁊ clo¬
acas ⁊ riuuos purgari. ¶Pterea
quoꝵ mora ꝑiculũ aliꝙ illacura
est. Nam in hiis quoꝙ ꝯdempnan¬
dam putauitno. oꝑis nũciationẽ
quis enĩ dubitat multo melius
impebi oꝑis netessarii urgentem
extructionẽ quociens aũ hec ꝑs
locũ ht̃ quociens dilatõ ꝑiculũ

Expanded text:
cae salutis et securitatis intersit et cloacas et riuos purgari.Praeterea quorum mora periculum aliquod allatura est: nam in his quoque contemnendam putauit operis noui nuntiationem. quis enim dubitat multo melius impediri operis necessarii urguentem extructionem? totiens autem haec pars locum habet, quotiens dilatio periculum
Abbreviated transcription (Latin):
faciat quo quis auferat. neue fa¬
ciat quo quis auferat int̾cipiat
uł in rem suam uertat uisi tibi u¬
tiq lege licebit. neue dͥs in aurũ
argentũ ex publitũ quid itidẽt
neue ĩmisceat. neue quo quid ui¬
deatur linisceaturꝰ faciat sciens
d mi ꝙ id peius fiat.

Expanded text:
rem suam uertat neue faciat, quo quis auferat intercipiat uel in rem suam uertat, nisi cui utique lege licebit: neue quis in aurum argentum aes publicum quid ind‹a›t neue immisceat neue quo quid indatur immisceatur faciat sciens dolo malo, quo id peius fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ .u.n accione furti fuffic
rem demonsctari ut possit ĩtel¬
ligi de ponde autem uasorum
non est necc̃e loqui. sufficit gͥ ita
argenteam dr̃e. et pondus debebis
pon̾e. signati argenti nũm debebit
complecti. ueluti aureos tot. plures¬
ue finto ei ab et̃. ¶ De ueste q̃ncar
an color eiꝰ dicendꝰ sit. et u̾m ẽ colorẽ
eius dici oport̾e. ut ꝙ̃ad̾m in uasit
dicitur patera aurea. ita ⁊ in ueste co¬
lor dicatur. Plane siqnis iuret ꝓcer¬
to se colorem drẽ ñ posse remitti eihꝰ
irs necãtas d. ¶ Qui cẽ pignoridat
camq subripuit furti actione tenet᷑
furtum aã rei pignorate dñs non
tmñ. tũc fac̾e uidetur cũ possidenti
sinc tenenti pignus creditori aufert
uerũ etrã si eo tp̃r abstułit qͦ non
possidebat. ut puta si rem pignoratã
uendidit. Nami ⁊ hic fuitũ esi facere
constat. et ita Iiuscrib̾

Expanded text:
inum. In actione furti sufficit rem demonstrari, ut possit intellegi. De pondere autem uasorum non est necesse loqui: sufficiet igitur ita argenteam dicere et pondus debebit ponere. Signati argenti numerum debebit complecti, ueluti aureos tot plur‹e›sue furto ei abesse. De ueste quaeritur, an color eius dicendus sit. et uerum est colorem eius dici oportere, ut, quemadmodum in uasis dicitur patera aurea, ita et in ueste color dicatur. plane si quis iuret pro certo se colorem dicere non posse, remitti ei huius rei necessitas debet. Qui rem pignori dat eamque subripit, furti actione tenetur. Furtum autem rei pigneratae dominus non tantum tunc facere uidetur, cum possidenti siue tenenti creditori aufert, uerum et si eo tempore abstulerit, quo non possidebat, ut puta si rem pigneratam uendidit: nam et hic furtum eum facere constat. et ita et Iuli
Abbreviated transcription (Latin):
sit q̃nd̾m prĩa. et qr disciplina cas¬
troꝵ antiquoꝵ fuit parentib põa¬
nis qmͣ caritas liberoꝵ. ¶Tran¬
sfuga aũ nõ solus accipiendꝰ ẽ is q̃
aũ ad hostes aut in bello tͣnͣsfug̾it
s et̃ qui ꝑ induciarum tp̃s ad cos
cũ quib nulla amicitia ẽ fide sus¬
cepta tnͣsfugit. s si is cͥ emerat ab
hostib ppłis alii ius pignoris ꝙ
in redempto ht̃ cesserit ñ eã qnͣti¬
catẽ. s priorem redemptus red¬
eũ qui uendidit exempto. ¶ Post
dicionis ue sint. nͨ int̾est liberi
an serui sunt. nec em̃ post limi¬
no solt recipũtur qui pugrare
possunt. S omnes homines qui eiꝰ na

Expanded text:
dum patria, et quia disciplina castrorum antiquior fuit parentibus Romanis quam caritas liberorum. Transfuga autem non is solus accipiendus est, qui aut ad hostes aut in bello transfugit, sed et qui per indutiarum tempus aut ad eos, cum quibus nulla amicitia est, fide suscepta transfugit. Si is, qui emat ab hostibus, pluris alii ius pignoris quod in redempto habet cesserit, non eam quantitatem, sed priorem redemptus redeum qui uendidit ex empto. Postlimcondicionisue sint: nec interest, liberi an serui sint. nec enim soli postliminio recipiuntur, qui pugnare possunt, sed omnes homines, quia eius na
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓditioris aiõ prĩam reliquid hos¬
tiũ nũo hñdus est. S hoc ĩ lb̾o
tranffuga idiuris ẽ siue femina si¬
ue masculus sit. Si uero seruus
transfug̾it ad hostes qm̃ ⁊ cũ caũa
captꝰ est dominus in eo post liiui¬

Expanded text:
ditoris animo patriam reliquit, hostium numero habendus est. sed hoc in libero transfu‹g›a iuris est, siue femina siue masculus sit. Si uero seruus transfugerit ad hostes, quoniam, et cum casu captus est, dominus in eo postlimini
Abbreviated transcription (Latin):
m. fcm ẽ ut uirꝰ feminaue in
adult̾io dep̃hensi. pcc̃a alia ue
qua paccione se redimi̾ent eadẽ
pena dampnatur̾ q̃ cõstituta est
in eos qͥ lenocinii crimine dãpn¬
antur. ¶Si uir infamande
uxoris sue causa adultm subie.¬
cerit ut ip̃e dephend̾et. et uisr
⁊ mulier adulterli crmine tenẽ¬

Expanded text:
m est, ut uir feminaue in adulterio deprehensi pecunia aliaue qua pactione se redimerent, eadem poena damnatur, quae constituta est in eos, qui lenocinii crimine damna‹n›tur.Si uir infamandae uxoris suae causa adulterum subiecerit, ut ipse deprehender‹e›t, et uir et mulier adulterii crimine tenen
Abbreviated transcription (Latin):
erm̃ .ł. Pecurionib facultatib
lapsis alimenta det̾ni ꝓmissũ c̃ na¬
ciuitate. ¶son ẽ dubitandũ qͥn
nauiculari non debent decuriones
creari.

Expanded text:
m. Decurionibus facultatibus lapsis alimenta decerni permissum est, maciuitate'. Non esse dubitandum, quin nauicularii non debent decuriones creari.
Abbreviated transcription (Latin):
clisset ⁊ res ccͣ possõrem iudicata
ẽet illũ in seruitute fore. lab̾o hoc
ꝙ qͥntus mut̾ scribit icaputãt
uerũ eẽ. Si reu᷑. lege ab intestato
heres sit. is qui uic̃. siam si ĩuiri¬
a iudicis uictus c̾et sctiptus. uerꝰ
heres ex testõ. nicħominꝰ eum paruis¬
se cõdicioni ei dands et liberũ fore.
s et uerissimũ ẽ ꝙ et aristo celso se¬
bit. posse dari petuniam heredi

Expanded text:
disset et res contra possessorem iudicata esset, illum in seruitute fore.Labeo hoc, quod Quintus Mucius scribit, ita putat uerum esse, si re uera lege ab intestato heres fuit is qui uicit: nam si iniuria iudicis uictus esset scriptus uerus heres ex testamento, nihilo minus eum paruisse condicioni ei dando et liberum fore. sed uerissimum est, quod et Aristo Celso rescripsit, posse dari pecuniam heredi
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃. ł. Statu ub̾i a ceteris ser¬
uis meis nich̾o pene differunt.
Idoꝙ ꝙ ad accõnes uł ex delicto
uenientes uł ex negõ gesto uei¬
eccͣctu ꝑtinet. eiusdẽ cõdicionis sit̃
statu lib̾i cuiꝰ ⁊ cetiᷤ serui. ⁊ d̾o m
publicis ꝙͦ udicus easdẽ penas ꝑa¬
heredi meo decłit .x. lib esto. demf.
de huis bonis cepit controu̾sia eẽ
qui se lege heredem aiebat ẽe.Is cam

Expanded text:
m.Statuliberi a ceteris seruis nostris nihilo paene differunt. et ideo quod ad actiones uel ex delicto uenientes uel ex negotio gesto contractu pertinet, eiusdem condicionis sunt statuliberi cuius ceteri. et ideo in publicis quoque iudiciis easdem poenas paheredi meo dederit decem, liber esto". deinde de his bonis coeperat controversia esse: qui se le
Abbreviated transcription (Latin):
magis reddidisse. s nec si abis sub¬
npilerit nũmos ⁊ hedi detłit ad l¬
accepit possunt. plaa̾e si sic ꝯsũpti
fuerint ut nullo esũ auessi possunt
cõpeieͥt ubtus. ¶ Noniolũ aũ si ħes
moram feũt libertatis. S et situ¬
to uł ꝓcurator uł curatõr uł aliꝰ¬

Expanded text:
didisse. sed nec si aliis subripuerit nummos et heredi dederit, ad laccepit possunt. plane si sic consumpti fuerint, ut nullo casu avelli possint, conpetet libertas. Non solum autem si heres moram facit libertati, sed et si tuto
Abbreviated transcription (Latin):
d̾eturꝰ salua spe lib̾tatis alienet᷑
siũ usucapietur cũ sua cã nsuça¬
piatur.siue manumittat᷑ ñ ꝑdat
cam non prius seruus ñũciscttur
nisi adita uł uno ex institutis
h̾editate cetm̃ añ aditionẽ siue
tradetur siũ usu capiet᷑ siue ma¬
uo pupillo post adicionẽ uidel
hr̃ditatis patris statu liber
quł. ⁊ si legatus sit seruus ab hede
patris liber ẽẽ iussus inpupillari¬
bus tabulis p̃uałe lib̾tatis datõnẽ.¬
Si pͥmis tabiais sub condicõne ser¬
uus cũ ub̾tate ex ꝑte dimidia hr̃s
sit institutꝰ. an statu ubi cam obti¬
nentͥ. deunte coherede cũ sua causa
usucapiatur ut a semet ip̃o acceꝑit
lib̾tatẽ. ñ pot̾ statu liberi cãm opti¬
nere. plane si condicõ hr̃ditatis de¬
optinere. eo ꝙ ñ a semet ip̃o. s a cohx¬
rede accepisse lib̾tatẽ c̾clit᷑.¶ Qͦ¬
cũq gradu pupillo seruꝰ cũ lib̾tate
substitutꝰ sit. neccͣii cãm optinet
q̃ snĩa utilitatis cã recepta ẽ. ⁊ a nob̾

Expanded text:
adatur, salua spe libertatis alienetur, siue usucapiatur, cum sua causa usucapiatur, siue manumittatur, non perdat causam non prius seruus nanciscitur nisi adita uel ab uno ex institutis hereditate: ceterum ante aditionem sive tradetur sive usucapietur sive ma, an vivo pupillo, post aditionem videlicet hereditatis patris, statuliber Iulianus et si legatus sit seruus ab herede patris, liber esse iussus in pupillaribus tabulis, praeualere libertatis dationem.Si primis tabulis sub condicione seruus cum libertate ex parte dimidia heres sit institutus, an statuliberi causam optineat, ut adeunte coherede cum sua causa usucapiatur? cum a semetipso acceperit libertatem, non potest statuliberi causam optinere. plane si condicio hereditatis deoptinere, eo quod non a semetipso, sed a coherede accepisse libertatem creditur. Quocumque gradu pupillo servus cum libertate substitutus sit, necessarii causam optinet: quae sententia utilitatis causa recepta est et a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
dici debeut siquidẽ ꝑuerit ꝯdicõni
statũ lib̾ est ⁊̃ inuito hr̃de ꝙ si nõ
pat̾itur heres parere puta offeri
refert de petulio ei offerat. anab
alio acceptura receptũ ẽ enĩ ut s¬
uus peculiares ꝙͦ mĩmos dando ꝑ¬
ueniat ad lib̾tatẽ siue ipĩ hr̃di
siũ alii dare iussus ẽ. Iñ qͣrsi for¬
te debeatur pecꝰ. huic seruo uł ab
auit. uł ab exͣneo. nͨ uelit heres
debitorẽ ꝯuenire. uł statu lib̾o
soluere pecimiã an debeat ad lib¬
tatẽ ꝑuenire q̃i morã ꝑ hr̃dem pa¬
titur. aut et legatũ huic statu¬
lib̾o fuit peculiũ aũ si ñ legatũ

Expanded text:
dici debeat? si quidem paruit condicioni, statim liber est etiam invito herede. quod si non patitur heres pareri puta offert refert, de peculio ei offerat an ab alio accepta: receptum est enim, ut seruus peculiares quoque nummos dando perueniat ad libertatem, siue ips‹i› heredi siue alii dare iussus est.Inde quaeritur, si forte debeatur pecunia huic seruo uel abauerat, uel ab extraneo, nec uelit heres debitorem conuenire uel statulibero soluere pecuniam: an debeat ad libertatem peruenire, quasi moram per heredem patiatur. et aut legatum huic stat‹u›libero fuit peculium aut n
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dis qͣrenꝰ duatõne int̾empta ubio
accipiat. ꝙ post tẽpꝰ consetͥ pot̾at.
¶Si it̃a sit libtus seruo datã. si cͥn¬
qrrnio hr̃di seruienit. deiñ heres
si non patẽturꝰ cũ ibi seruire ñ statĩ
tẽ. ratio hiꝰ rei euidend ẽ. manu.
.N. ampltꝰ seruire ñ pot̾it. at is ꝙ̃ qͥs
ñ paciat᷑ sibi seruire. postea pati
abortum face̾t qr᷑ uno uto pot̾it tres
ede. Item si heredis seruire iussũ statu¬
ubũm heres uendidit. ⁊ tͣlidit c̃do i¬
statĩ ad lib̾tatẽ ꝑuenire.
at. ul depon̾e̾ ĩ edẽ̾ petuniã consignatã
oꝑ. qͦ sub secuto scraĩ ad libtate̾ ꝑuenit
nͥ ẽ statu liber cui lib̾tas iestam lon¬
gum tempus collata est ut eo tp̃r
is qͥ manumissus est uiu̾e ñ possit. aut
situm difficilẽ ĩmo pene inpossidłẽ
cõdcõnẽ adieterit ut aliumde ea tib̾ta ͤ
obtinge̾ ñ possit. ueluti si h̾edi milde

Expanded text:
heredis, quatenus dilatione interempta ilico accipiat, quod post tempus consequi poterat. Si ita sit libertas servo data, si quinquennio heredi servierit, deinde eum si non pateretur eum sibi servire, non statim sset. ratio huius res evidenim amplius seruire non potest: at is quem quis non patitur si‹bi› seruire, postea pati abortum faceret, quia et uno utero potuit tres edere. Item si heredi servire iussum statuliberum heres vendidit et tradidit, credo statim ad libertatem pervenire. t, vel deponere in aedem pecuniam consignatam oportet, quo subsecuto statim ad libertatem pervenit.Non est statuliber, cui libertas in tam longum tempus collata est, ut eo tempore is qui manumissus est uiuere non possit: aut si tam difficilem, immo paene inpossibilem condicionem adiecerit, ut aliunde ea libertas optingere non possi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenturũ ded̾it. ꝙ si prohibeatur
ne si ei ab lata fu̾it peccunia eͥx
oꝑis collecta lib̾ũ fore arbitroꝵq
te prtulio dare ꝓhibeat᷑. Sane si
restaror uł oꝑis ut det̾ iuussit ꝓhibi¬
tũ oꝑari ad lib̾tatẽ ꝑuentur̃ ñ ou¬
bito. S si argento subtracto uł re¬
bus aliis distractis mĩmos corrasos
mos subtractos declissi ad ub̾tate ñ¬

Expanded text:
erventurum: quod si prohibeatur ne si ei ablata fuerit pecunia ex operis collecta, liberum fore arbitror, quia de peculio dare prohibetur. sane si testator vel ex operis ut det iussit, prohibitum operari ad libertatem perventurum non dubito. Sed et si argento subtracto vel rebus aliis distractis nummos corrasos mos subtractos dedisset, ad libertatem n
Abbreviated transcription (Latin):
lab̾o ꝓbat Idem seruus ꝓbat ⁊ si
in eo moram faciat heres ꝙ nolit
exig̾e a debitorib. nam ꝑuentinͣ
ad lib̾tatẽ ait michi quoq uidet᷑
uerũ ce seruiꝰ ait. Cũ igitur u̾am
putemus sñam seriui uideamꝰ
an ⁊ si non fu̾it plegatũ peculiuĩ
seruo idẽ debeat dici cõstat enun
statũ lib̾um de peculio posse dare. ł¬
uł ip̃o hr̃di iussum uł alii ⁊ si eum
dare impediat ꝑueniat statu lib̾
ad lib̾tatẽ deniq ⁊̃ remedii loco hoc
demonstratur dño statu libi ut
eũ extranco iussũ dare ꝓhibeat
ne ⁊ nũmos ꝑdat cũ statu lib̾o
ꝑiñ defendi potuit ⁊ si nõ uult

Expanded text:
Labeo probat.Idem Seruius probat et si in eo moram faciat heres, quod nolit exigere a debitoribus: nam peruenturum ad libertatem ait. mihi quoque videtur verum quod Servius ait. cum igitur veram putemus sententiam servi, videamus, an et si non fuerit praelegatum peculium servo, idem debeat dici: constat enim statuliberum de peculio posse dare vel ipsi heredi iussum vel alii: et si eum dare impediat, perveniet statuliber ad libertatem. denique etiam remedii loco hoc monstratur domino statuliberi, ut eum extraneo iussum dare prohibeat, ne et nummos perdat cum statulibero. proinde defendi potest et si n
Abbreviated transcription (Latin):
totũ illiꝰ sit. ⁊ si in abenio an ꝑtẽ
c̾idẽ acquirat an uo̾ fructuario. In¬
spectõ ẽ in illo nũ ex oꝑib serui
adqͥratur. finge t̾ram fodientẽ ĩue¬
nisse ut hoc dicat᷑ friactuarii oe
ꝙ uo sabito ĩ abscondito loco posi¬
tum. nĩcħ agens. ẜ ali. ambulãt
ĩueliit ꝓprietatis dnĩ sit. ego nec
illiꝰ ad.tructuariũ ꝑtinere ꝑtem
arbitror. nemo enĩ seruoꝵ oꝑa ch¬
esciurum q̃rit. nec ea pp̃ tũc t̾ram
fodiebat. s aliꝰ rei oꝑam sumebat¬
⁊ fortuna aliud dedit. Itaq si in
ip̃ius agro fructuarii inueni̾t᷑ pu¬
to pntẽ solam. ut ag̾ͥ dnm̃ hiturũ
alt̾am ad eam cuiꝰ in seruo ꝓpͥetas

Expanded text:
 in alieno, an partem eidem adquirat an uero fructuario? inspectio in illo est, num ex operis serui adquiratur. finge terram fodientem inuenisse, ut hoc dicatur fructuarii esse: quod uero subito in abdito loco positum nihil agens, sed aliter ambulans inuenit, proprietatis domini sit. ego nec illius ad fructuarium pertinere partem arbitror: nemo enim seruorum opera thensaurum quaerit nec ea propter tunc terram fodiebat, sed alii rei operam insumebat et fortuna aliud dedit. itaque si in ipsius fructuarii agro inuenerit, puto partem solam ut agri dominum habiturum, alteram ad eum, cu
Abbreviated transcription (Latin):
tene̾ deꝑit iurc dñii intra cõsti¬
ratũ cluendi tp̃s pignoris cã ilthͦ
post tnͣsactũ aũ tp̃s thelaurũ
in eo inu̾entũ m̃ solutã pͥecun¬
tra cõscitutũ tp̃s debito qd unu̾¬

Expanded text:
tenere coepit iure dominii, intra constitutum luendi tempus pignoris causa uertitur: post transactum autem tempus thensaurum in eo inuentum ante solutam pecuntra constitutum tempus debito, qu
Abbreviated transcription (Latin):
fluminis insula. ¶ Pauł. Siinsu¬
ia in flumine natis tua tuĩt. De¬
inde int̾ eam insulam ⁊ cͣriã iipeta
alia insula nata fuĩt m̃sura eoro¬
mine erit instruenda a tua insu¬
la ñ ab agro tuo pp̃ ꝙ̃ ea insisã

Expanded text:
 insula. Paulus: si insula in flumine nata tua fuerit, deinde inter eam insulam et contrariam ripam alia insula nata fuerit, mensura eo nomine erit instruenda a tua insula, non ab agro tuo, propter quem ea insula
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ ita se hñt. s ⁊ ipi uelint
nob̾ ad quire posso̾nẽ. Nam si iubeas
seruũ tuũ possidere. ⁊ is eo aiõ intra at
ret possõnem ut nolet tibi. s pocius
tiçio adciuirere non ẽ tibi q̃sita pos¬
sõ.ꝑ ¶ ꝓ̾curatorẽ tutorẽ curatorẽ¬
ue posso nob̾ adqͥritur. Cñ asi suo no¬
mine nacti fu̾int pꝰsõnẽ. ñ cũ ea mẽ
possõnẽ qui nrõ noĩe accipiunt᷑
futurirut n is possideat cui res
tradita sit qr ñ ht̃ animũ p̾siden¬
sõnẽ si uisserim uenditorẽ ꝓcura¬
tori rem trad̾e cũ ea in p̃sentia sit
uid̾i mͥ traditã p̾scus ait. Idẽꝙ ẽe
si nũmos debitorẽ iusserim alii da¬
re. Non ẽ .N. corꝑe ⁊ actu necõe ap¬
p̃hend̾e possõnem. s ⁊ ocuł ⁊ affcũ¬
⁊ argeũto eẽ eas res q̃ pp̃ magnitud¬
inẽ pond̾is mou̾i non possut᷑ ut co¬
lumpne. nam ꝓ traditis eas hr̃i
si ĩ re p̃senti consenserint. ⁊
tradita uideri cũ claues celle.
emptori tradite fuerint. ¶ Mum¬

Expanded text:
diximus, ita se habent, si et ipsi uelint nobis adquirere possessionem: nam si iubeas seruum tuum possidere et is eo animo intret in possessionem, ut nolit tibi, sed potius Titio adquirere, non est tibi adquisita possessio. Per procuratorem tutorem curatoremue possessio nobis adquiritur. cum autem suo nomipossessionem, qui nostro nomine accipiunt, futurum, ut neque is possideat cui res tradita sit, quia non habeat animum possidensessione. Si iusserim uenditorem procuratori rem tradere, cum ea in praesentia sit, uideri mihi traditam Priscus ait, idemque esse, si nummos debitorem iusserim alii dare. non est enim corpore et ‹t›actu necesse adprehendere possu argumento esse eas res, quae propter magnitudinem ponderis moueri non possunt, ut columnas, nam pro traditis eas haberi, si in re praesenti consenserint: et uina tradita uideri, cum claues cellae uinariae emptori traditae fuerint. Mun
Abbreviated transcription (Latin):
hñt licet maxĩe corꝑe suo rẽ cõtin¬
gant. sicuti siqͥs dormienti alic̾ in
manu ponat. s pupillus tutore auc¬
tces incipiet possid̾e̾ offiliꝰ quidẽ. et
n̾ua filius ⁊̃ sine cutoris aucͭͤ pos¬
cipi pot̾ si eiꝰ etatis sint ut ĩtellec¬
tũ capiant. ¶ Si uir uxori cedat
possid̾e eam. qm̃ res fc̃ĩ infirmari
iure ciuili ñ pot̾. s ꝙͥ attin dicẽ̾
ñ possid̾e mulierẽ cũ maritꝰ uͥ uoluit
possid̾e  ꝓ̃tinus amiserit possõnem.

Expanded text:
i non habent, licet maxime corpore suo rem contingant, sicuti si quis dormienti aliquid in manu ponat. sed pupillus tutore auctore incipiet possidere. Ofilius quidem et Nerua filius etiam sine tutoris auctoritate poscipi potest, si eius aetatis sint, ut intellectum capiant. Si uir uxori cedat possidere eam, quoniam res facti infirmari iure ciuili non potest: et quid attinet dicere non possidere mulierem, cum maritus, ubi noluit possidere, protinus amiser
Abbreviated transcription (Latin):
tuo reodidero tuam officiet. Idẽ ac¬
res grã misero ueluti si petieris a
me: ut te alicui com̃darẽ. ⁊ eas cib¬
cõm̃daticias tibi misero lit̾as.¶Si
qua in sula in flumine ꝓpͥa tua edt̃
nicħ in ea publitũ ẽ. pauł.ccͣ. ĩ mo¬
ẽ in eo genert insuiapuo ripe ĩ fui¬
minei ¶ Et littore mari ꝓxima pu.
sunt ñ sẽcũ. ⁊ ĩ continenti agro idcm
iuris ẽ. ¶ Si qͣ insula ĩ flumine pd.
pximo tud ft̃do naru est. ea tua est
pauł. ¶ Uideamꝰ ne hoc faisũ sit

Expanded text:
tuo tradidero, tuae fient. idem acrei gratia misero, ueluti si petieris a me, uti te alicui commendarem, et eas commendaticias tibi misero litteras. Si qua insula in flumine propria tua est, nihil in ea publici est. Paulus: immo in eo genere insularum ripae flumini et litora mari proxima publica sunt, non secus atque in continenti agro idem iuris est. Si qua insula in flumine publico proxima tuo fundo nata est, ea tua est. Paulus: uideamus ne hoc falsum sit
Abbreviated transcription (Latin):
talis ẽẽ d ait hãt intellectũ possi¬
dendi. ⁊ id̾o si furiosũ seruũ miseris
ut possideas nequaꝙͣ uid̾is app̃hen¬
disse possonẽ. ꝙ si impub̾em miseris
ad possidendũ. incipies posside̾ sicut
pupillus. maxͤ. tutore ⁊ auctore acqͥ¬
rit possonẽ. Nam ꝑ ancillam quin
possis nam scisci possõnẽ non du¬
bitatur spupillus ꝑ seruũ sui p̃pu
berem᷑ acqͥrit possõnẽ. maxiẽ si tuto¬
re auctore uisserit eum ire ĩpossonẽ
ꝙͣ diu ab alio non possideatur a no¬
bis ipm possid̾i̾. Id̾o̾ꝙ int̾im ⁊̃ usu¬
capi. S utilitatis causa receptũ
est. ut ĩpleat᷑ usucapio ꝙͣdu nemo

Expanded text:
talis esse debet, ut habeat intellectum possidendi: Et ideo si furiosum seruum miseris, ut possideas, nequaquam uideris adprehendisse pos sessionem. Quod si impuberem miseris ad possidendum, incipies possidere, sicut pupillus, maxime tutore auctore, adquirit possessionem. Nam per ancillam quin possis nancisci possessionem, non dubitaberem adquirit possessionem, si tutore auctore iusserit eum ire in possessindeatur, quamdiu ab alio non possideatur, a nobis eum possideri ideoque interim etiam usucapi. sed utilitatis causa receptum est, ut i
Abbreviated transcription (Latin):
clam. ꝙ ui. cenetur si u̾o maturã
similit̾ ceduam. n dampno dñs
affectus est nicħ p̃stabit. ¶ Non
absurde responsum est si mag̾stra¬
tum rogasses ut adu̾sariũ tuum
adẽc ad iudiciũ iubẽt nc opus no¬
uũ tibi nũciaret clam uideris
opus fecisse ꝙ int̾im feceris¶In¬
terdictũ ꝙui aut clam ꝯpetere
filio famił. colono arborib succisis
ꝓhibitus fecit qm is qui qͦmutꝰ
phibeaturꝰ consecutus ẽ. ꝑiculũ
puta adu̾sario densĩciando aut
ianua puta p̃clusa ꝓhibitus
tantis ꝓhñdi gr̃ã. ¶ Tam diu aũ
ui facit ꝓhibitus. qmͣ diu res
in eodem statit᷑manebit. Nam
si postea ꝯuenerit cũ aduersario
desunit uim facere. Itẽ si ꝓhĩti
heredes i is ani ab co emerit
ignorans cãm p̾cedentẽ fec̾it :
dicend̾ eẽ põp̃. ait. ñ incid̾e eum
int̾clictũ ꝙ in naue fit uꝑ in
alia qualib re uł ĩ amplissiã
mobili tũ non continetur hoc
int̾tdicto
Siue ĩ pͥuato
siue in puͣ opus fiat. Siue in loco

Expanded text:
clam tenetur: si maturam similiter caeduam neque damno dominus adfectus est, nihil praestabit. Non absurde responsum est: si magistratum rogasses, ut aduersarium tuum adesse ad iudicium iuberet, ne opus nouum tibi nuntiaret, clam uideris opus fecisse, quod interim feceristerdictum quod ui aut clam competere filio familias colono arboribus succ‹i›siprohibitus fecit quam is qui, quo minus prohibeatur, consecutus est periculo puta aduersario denuntia‹to› aut ianua puta praeclusa. Prohibitus tantis prohibendi gratia. Tamdiu autem ui facit prohibitus, quamdiu res in eodem statu permanebit: nam si postea conuenerit cum aduersario, desinit ui facere. Item si prohibiti heres uel is, qui ab eo emerit, ignorans causam praecedentem fecerit, dicendum esse Pomponius ait non incidere eum in interdictum. Quod in naue fit uel in alia qualibet re uel amplissima, mobili tamen, non continetur hoc interdicto. Siue in priuato siue in publico opus fiat siue in loco
Abbreviated transcription (Latin):
auł .ł. Competit hoc int̾¬
dictũ ⁊̃ his qui non possiderẽt:
si modo eoꝵ int̾est. ¶ Siquis
ui aut clam arbores non fruc¬
tiferas cead̾it ueluti ꝙỹpͥssos
dĩs dum taxat compett int̾clictis.
s si amenitas q̃dam ex hiꝰ arborib¬

Expanded text:
um. Competit hoc interdictum etiam his, qui non possident, si modo eorum interest. Si quis ui aut clam arbores non frugiferas ceciderit, ueluti cupressos, domino dumtaxat competit interdictum. sed si amoenitas quaedam ex h
Abbreviated transcription (Latin):
tãm in pace qmͣ in bello tam domi
qmͣ militie. mnultis genib mortis
ꝑiculũ metui potest.nã ⁊ sic potꝰ
donari ut oĩmodo ex ea ualitudiẽ
donatore mortuo res ñ reddaturᷤ
⁊ ut reddat. ⁊ si pͥor ex eadẽ uali¬
tudine decesserit si tñ mutata uo¬
luntate restitui sibi uolu̾it. ñ sic
donari pot̾ ut ñ alit̾ reddat᷑ qmͣ
si pͥor ille qͥ accepit decesserit. Sic qͦ.
potꝰ donari mortis cã ut nullo cau
sit repetito sdẽ nec si ꝯualu̾it qͥdẽ
donator. ¶Siquis societatẽ ꝑ do¬
natõnẽ mortis cã ñ ẽrit dicend̾
est nullã societatẽ e̾e. ¶Si duo¬
bus debitorib mortis cñ donaturͤ
creditoꝵ acceptũ tulit ⁊ cõualiut᷑
elig̾e̾ potest utͥ eoꝵ cãꝰ dicat. ¶ Si¬

Expanded text:
tam in pace quam in bello et tam domi tam in pace quam in bello et tam domi quam militiae multis generibus mortis periculum metui potest. nam et sic potest donari, ut omnimodo ex ea ualitudine donatore mortuo res non reddatur, et ut reddatur, etiamsi prior ex eadem ualetudine decesserit, si tamen mutata uoluntate restitui sibi uoluerit. et sic donari potest, ut non aliter reddatur, quam si prior ille qui accepit decesserit. sic quoque potest donari mortis causa, ut nullo casu sit repetitio, id est ne si conualuerit quidem donator.Si quis societatem per donationem mortis causa inierit, dicendum est nullam societatem esse.Si duobus debitoribus mortis causa donaturus creditor uni acceptum tulit et conualuerit, eligere potest, utri eorum condicat.
Abbreviated transcription (Latin):
poso mortẽ ꝓmissoris incipiat ex
ret.Ex hoc senat ͦ consultu mł¬
te ⁊ uarie q̃stiones agitantur de
quib pauca referamꝰ. ¶ Donacõ
dicta ẽ a dono csĩ doni datio raptã t¬
s mortis cã donatio longe difft̾
ab illa uera ⁊ absoluta donatio¬
ne q̃ ita ꝓficiscitur ut nullo caũ
reuocetur.⁊ ibi his qͥ donant illũ
potius qmͣ se hr̃e maluerunt at
is dͥ mortis cã donat cogitat ꝙ
amore uite recepisse potiꝰ ꝙͣ de
nat. Illũ deniꝙ potiꝰ ꝙͣ hr̃dẽ suũ¬
ergo qui mortis cã donat qͣ parte
se cogitat negotiũ gerit .s. ut cum
conualuerit reddatur sibi. nͨ dubi
ut aliquid facias aut ut ego alicpͥ
faciam aut litius ticius aut ut
aliquid obtingat ⁊ in istis odictõ
sequitur. ¶Hortis cã donatio
fit multis modis alia exͣ suspicio¬
nem ulliꝰ ꝑiculi a sano ⁊ ĩ bonaua¬
litudiẽ posito ⁊ cui ex hũana sor¬
te mortis cogitatõ est alias ex me¬
tu mortis aut ex p̃senti ꝑiculo auͭ
ex futuro. siquidem t̾ra maric

Expanded text:
post mortem promissoris incipiat exaret. ex hoc senatus consulto multae uariaeque quaestiones agitantur, de quibus pauca referamus.Donatio dicta est a dono quasi dono datum, rapta  mortis causa donatio longe differt ab illa uera et absoluta donatione, quae ita proficiscitur, ut nullo casu reuocetur. et ibi qui donat illum potius quam se habere mauult: at is, qui mortis causa donat, se cogitat atque amore uitae recepisse potius quam nat, illum deinde potius quam heredem suum'.Ergo qui mortis causa donat, qua parte se cogitat, negotium gerit, scilicet ut, cum conualuerit, reddatur sibi: nec dubiut aliquid facias, aut ut ego aliquid faciam, aut ut Lucius Ti‹ti›us, aut ut aliquid optingat, et in istis condic‹t›io sequitur.Mortis causa donatio fit multis modis: alias extra suspicionem ullius periculi a sano et in bona ualetudine posito et cui ex humana sorte mortis cogitatio est: alias ex metu mortis aut ex praesenti periculo aut ex futuro, si quidem terra marique,