comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nio ex causa fidĩ connnssi p̃stare lib¬
tatem. quam sine conditione redden¬
darum rationum clatamẽe constat.
Neq humanũ fuit obrei pecuniarie
q̃stionem lib̾tatimoram fieri. qusa tm̃
rep̃sentata confestim arbit̃ ap̃tore
erit dandus aput quem rationem
quam ad ministrasse eum apparuit
exfideredat. ¶Tantum igitur rati¬
onem redelere dogetur. S: an ⁊ resĩqͣ
restituere debeat nichil ad dicitur nec
puto oogendum: namde eo ꝗ. in ẜui¬
tute gessit. post lib̾tatem conueniri
non põt᷑est. corpora planc rationum
⁊ siquas res:uł perimias exhis detin
cogendus est ꝑ p̃torem restituere ideͣ
elib̾tatem ⁊ fidĩ conmissa dedit. cu¬
omia filii uelu̾tab intestato egissent.
quesiuit imp̃r. an ut excausa fidĩ cõ¬
missi manumissa fiuiss. Et int̃ locu¬
tus est. ⁊̃ sinichil ab intestato pat pctĩ¬
s. pios tm̃ filios debuiss e manumittẽ
eam qũe pat̾ dilexiss :. Pronuntiauit
igitur recte eam manumissam eẽ. ⁊ õ

Expanded text:
o ex causa fideicommissi praestari libertatem, quam sine condicione reddendarum rationum datam esse constat, neque humanum fuerit ob rei pecuniariae quaestionem libertati moram fieri. qua tamen repraesentata confestim arbiter a praetore erit dandus, apud quem rationem, quam administrasse eum apparuit, ex fide reddat". tantum igitur rationes reddere cogetur. sed an et reliqua restituere debeat, nihil adiputo cogendum: nam de eo, quod in seruitute gessit, post libertatem conueniri non potest. corpora plane rationum et si quas res uel pecunias ex his detinet cogendus est per praetorem restituere: item ae libertatem et fideicommissa dedit. cum omnia ut ab intestato egissent, quaesiit imperator, an ut ex causa fideicommissi manumissa fuisset: et interlocutus est, etiamsi nihil ab intestato pater petisset, pios tamen filios debuisse manumittere eam, quam pater dilexisset. pronuntiavit igitur recte eam manumissam et ideo fi
Abbreviated transcription (Latin):
causa absit qui fidĩ conmissa liber¬
tatemdeh ⁊ hoc ꝓnuntiatum
fuit ꝑinde lib̃tas competat. atq si
ut oportet excausa fidi conmissi
manunussus ess: ¶Ibesse autem is ĩ¬
telligitur qui atribunali abẽ.⁊ qr
cumq fidĩ com missam lib̾tatem
deb exqua cumq causa ꝓnuntia¬
tum fuĩt. cum eum eosue ab ẽẽ. per¬
inde habeatur. atq suit oport ex
caus fidĩ conmissi manumissus
ẽẽt. ¶ Artificuliano senatus consul¬
to cauetur. ut inproruntus p̃sides
ꝓ iuntie cognoseant. lie hrs nonsit
eius ꝓuintiae S⁊ nonsihr̃ditariũ
ẜuum quis rogatussit manumittẽ.
s ꝓͥum exsenatus consulto uĩciano¬

Expanded text:
causa absit qui fideicommissam libertatem debet et hoc pronuntiatum fuerit, perinde libertas competat, atque si, ut oportet, ex causa fideicommissi manumissus esset.Abesse autem is intellegitur, qui a tribunali abest.Et qcumque fideicommissam libertatem ex quacumque causa pronuntiatum fuerit eum eosue abesse, perinde habeatur, atque si, ut oportet, ex causa fideicommissi manumissus esset. Sed Articuleiano senatus consulto cavetur, ut in provinciis praesides provinciae cognoscant, licet heres non sit eius provinciae. Sed si non hereditarium servum quis rogatus fuerit manumittere, sed proprium, ex senatus consulto Iunci
Abbreviated transcription (Latin):
luntate defuncti ontineri eircabene¬
ficͣium conum̃ctis ꝑsonis. Noillu̾m
qͣuisi seruisint nichil ẽẽ gratumhis
prãri posse. quam libtatem. Iõq p̃¬
sidem debere sequi uoluntatem de
filiae sue natali concorliam ancillã
suam donauit. idẽ postea testam̃tofi¬
li&e sue cumaliis quib dam ancillam
supra scͥptam legauit. ut manumittẽ

Expanded text:
luntatem defuncti contineri circa benefaciendum coniunctis personis Zoilum: qui si serui sint, nihil est gratum his praestari posse quam libertatem ideoque praesidem debere sequi uoluntatem deffiliae suae naturali Concordiam ancillam suam donauit: idem postea testamento filiae suae cum aliis quibusdam ancillam supra scriptam legauit, ut manumitte
Abbreviated transcription (Latin):
os hr̃eles instituĩt.⁊ agnatione po¬
stumi ruptum testamentum fuerit
quamius hr̃ditas ꝓduab parͣtibus
se libertates p̃stari non de̾b sicuti
nec legata quidem aut fidĩ coninis

Expanded text:
os heredes instituerit et adgnatione postumi ruptum testamentum fuerit, quamvis hereditas pro duabus partibus sae libertates praestari non debent, sicuti ne legata quidem aut fid
Abbreviated transcription (Latin):
rint debitores quib alii eractores e¬
rant applicati nondum uidebatur cõ¬
reddenclarum rationum quod sol¬
uendo nonessent debitore
rata eẽt uoluntas sũp̃ma. cum ⁊in¬
stitutus. ⁊ substĩtus incontinenti
prius quam adirent hr̃ditatem de¬
cessissent cos qu̾ib abhisilibtas ⁊ hr¬
ditas amilite ꝑfidĩ conmissum da¬
taess. ꝑinde lib̾os ⁊ hir̃des ẽẽ uissit.
acsiutrumq duectam accepissent.
eorum autem quia pagano libtatẽ
eum ꝰ eͦque incontinenti ⁊ institut᷑
⁊ substitutus decessissent satis habu
it libertatem confirmare.
sit acreditore aneillam suam pigno¬
riratam manumit tere: dicendum
est filĩcon missariam lib̾tatem. u
certa quantitas abeorelinquatur
anfidĩ con missaĩa libertas  siplus
sit inp̃tio siue minus. cogilibtatem
p̃stare. si mõ semel agnouit uolun¬
tatem creditoris agnouisse. sic ac¬
cipimus. si forte cum conileniret᷑
bhĩde usus est exceͤptione i ałi¬
ꝯas uoluntatem suam ostenꝰdit. Nã

Expanded text:
rint debitores, quibus alii exactores erant a‹p›plicati, nondum uideatur conreddendarum rationum, quod soluendo non essent debitoresrata esset voluntas suprema, cum et institutus et substitutus in continenti, priusquam adirent hereditatem, decessissent, eos, quibus ab his et libertas et hereditas a milite per fideicommissum data esset, perinde liberos et heredes esse iussit, ac si utrumque directo accepissent. eorum autem, qui a pagano libertatem cum aeque in continenti et institutus et substitutus dit libertatem confirmare. sit a creditore ancillam suam pigneratam manumittere, dicendum est fideicommissariam libertatecerta quantitas ab eo relinquatur an fideicommissaria libertas? et sive plus sit in pretio sive minus, cogitur libertatem praestare, si modo semel adgnovit voluntatem creditoris. adgnovisse autem sic accipimus, si forte, cum conveniretur ab herede, usus est exceptione vias voluntatem suam ostendit: nam
Abbreviated transcription (Latin):
conmitto. utstichum manumit¬
tas. quamuis nichil aliud intesta¬
mento põt ualere ex nutu hr̃dis.¬
plane ⁊ itasistichus uoluĩt põt ex
libt᷑as a sc̾bi. s suta ascͥptumsit: si
senis uolũt. stichum libmẽe uolo.
nuchiuidetur possedici uałe libe̾r¬
tates. quia conditio potius est quẽ¬
ad moclum si michi legatum eẽt si
titius capitolium ascendĩt. Qula.
suta scͥptumsit. sihr̃s uolũt nonua¬
blebis. S ĩta dem̾um sun uolunta¬
te fecit hĩdis. sieilibiĩt. Cetĩsiar¬
bitrium illiquaĩ uro bono dedit.
s onclubitamus qum libtas debea¬
tur. Nam  eamlib̃tatem debi placu¬
it. sitibi uidebitur.peto manumu¬
tas ita eñihoc accipiendum suibi
quasi uirobono uidebitur.Nam
⁊ita relictum. siuo luntatem meani
probaũis putoͣ deb̃i. quem ad modũ
site meruĩt quasi uirumbonum

Expanded text:
committo, ut Stichum manumittas', quamuis nihil aliud in testamento potest ualere ex nutu heredis.Plane et ita 'si Stichus uoluerit' potest ei libertas adscribi.Sed et si ita adscriptum sit 'si Seius uoluerit, Stichum liberum esse uolo', mihi uidetur posse dici ualere libertatem, quia condicio potius est, quemadmodum si mihi legatum esset, si Titius Capitolium ascenderit.Quod si ita scriptum sit 'si heres uoluerit', non ualebit, sed ita demum, si totum in uoluntate fecit heredis, si ei libuerit. ceterum si arbitrium illi quasi uiro bono dedit, non dubitabimus, qui libertas debeatur: nam et eam libertatem deberi placuit 'si tibi uidebitur, peto manumittas': ita enim hoc accipiendum 'si tibi quasi uiro bono uidebitur'. nam et ita relictum 'si uoluntatem meam probaueris' puto deberi: quemadmodum 'si meruerit' quasi
Abbreviated transcription (Latin):
sirationes idoneȩ filiamee admi¬
nistratas reddiderit. libesto. filiacũ
pubes esse̾. uiuo patre decessit.⁊ ex
substitutione seius hrs extiti̾t. Que¬
ro cum splendo forus rationes pu¬
pille. non administraũt. ⁊ uuopa¬
tre famił desierit ipsius rationem
administrare.⁊ si uiuer: titia anno
haber amplius duodecim: anexte¬

Expanded text:
si rationes idonee filiae meae admisi rationes idonee filiae meae administratas reddiderit, liber esto': filia cum adhuc pubes esset, uiuo patre decessit et ex substitutione Seius heres extitit: quaero, cum Spendophorus rationes pupillae non administrauerit et uiuo patre familias desierit ipsius rationes administrare et, si uiueret, Titia annos haberet amplius duodecim, an ex te
Abbreviated transcription (Latin):
sui actum agere uoluĩt. R ma¬
in xi pe festum esse testatorem hiuiꝰ
quoq actus ratione isticho reddi
uoluisse. ¶dtichus ẜuus m̃s iubeo
ut det. p̃st filie nuorime e hr̃dib
meis. sine ulla controu̾sia totãure¬
os. ut ⁊ ipsum manumit tant. fidĩ eo¬
rum conmitto. Quesitum est cum
tur ꝓsolido seclan̾dum. ¶hrdefi¬
lio suo exasse inffit᷑uto libertatem
dedit. In haecuerba decembris dis¬
p̃nsator m̃s. seuerus. uillicus. ⁊ uic¬
tormauillica seueri contubernał¬
quos inministio filu mei ẽẽ uolo.
brem. ⁊ seuerum commenclatum
ħas quib p̃sentem libtatem non
cum eo tp̃r quotitius testam̃td̃m fa¬
⁊ titius post biennium ⁊ sex menses
decesserit anni octo nouem inquos
libertas erat dilata. extestamento
factitp̃r. amiũo exmortis numera¬
eos annos .uiii. dilate libtatis con¬
phense quis putandi sunt adie te¬
stam̃ti fac̾tinisi aliud uoluisse testi¬
torem ꝓbaretur. ¶ Splendo forus
cum filiamea infamilia nuꝑserit.

Expanded text:
sui actum agere voluerit. respondit manifestum esse testatorem huius quoque actus rationem a Sticho reddi voluisse. "Stichus servus meus iubeo ut det praestet filiae et uxori meae heredibus meis sine ulla controversia tot aureos: et ut ipsum manumittant, fidei eorum committo": quaesitum est, cum tur, pro solido dandum. Herede filio suo ex asse instituto libertatem dedit in haec verba: "December dispensator meus, Severus vilicus et Victorina vilica Severi contubernalquos in ministerio filii mei esse volo: brem et Severum commendatos habeas, quibus praesentem libertatem non cum eo tempore, quo Titius testamentum fa Titius post biennium et sex menses decesserit, anni octo, in quos libertas erat dilata, ex testamenti facti tempore an vero ex mortis numeraeos annos octo dilatae libertatis comprehendisse, qui computandi sunt a die testamenti facti, nisi aliud uoluiss‹e› testatorem probaretur. 'Spendophorus, cum filia mea in familia nupserit,
Abbreviated transcription (Latin):
est eum quiagnouit legatum hone¬
rariquam lib̾tatem int̃ cidere. ¶Q¬
ria libertas relinquitur. ineacon¬
ditione est: ut quo ad manumitta¬
tur ẜuilis conditionis sit. Et quid
sinullam moram p̃stande lib̾tati
qui p̃stare deb fecit. nichil destatu. A¬
corum mutatur. iõꝙ eos intĩmle¬
g ai posse. sed cum sua causa constat.

Expanded text:
 eum, qui adgnovit legatum, onerari quam libertatem intercidere. Qria libertas relinquitur, in ea condicione est, ut, quoad manumittatur, servilis condicionis sit: et quidem si nullam moram praestandae libertati qui praestare debet fecit, nihil de statu eorum mutatur: ideoque eos interim legari posse, sed cum sua causa, constat.
Abbreviated transcription (Latin):
dis pliez. sz id quodiurobono placẽ
poss. ut lib̾tate m consequantur.¬
¶Lutiatitia. hr̃dum fidĩ com misit
ut pamphilam ancillam seiecumfi¬
liis eius redimer. ⁊manumit teret.
Et uiridicus. quanti singulieẽnt re¬
dimendi extim᷑auit. Medio tp̃r
pam philam ante quam pecuniasol¬
ueretur peperit. Queroidꝙ. natũẽ
expamphila utrum adhĩdem sei e
esse. uuius ea fuerat tunccũpareret.
uerũhr̃dem simorã fidĩ commisse
libtati fecit. compellendum pac̾tũ
q̃uoq ad libtatem ꝑducere. ¶Lu¬
tius titius ita testam̃tocauit. medi¬
cos tibiconm̃ doillum. ⁊ illum. Intuo
iuditioerit. ut ħas bonos lib̾tos ⁊
medicos. Quod siego lib̾tatem eisde¬
dissem. uenͣtussum quod sorori meȩ
ke m̃e fecerunt mediei. seruieiꝰ manu¬
missi abea̾quãs alarĩo erpleto reliq̃¬
runt eam. Queroanfidĩ conmissa li¬
bertas. sup̃ scͥptis competere potest.
cessitatem hr̃dib poĩtam s arbrtum
remissum. ¶Titiosticho seruo suo

Expanded text:
id quod uiro bono posset placere, ut libertatem consequantur.Lucia Titia heredum fidei commisit, uti Pamphilam ancillam Seiae cum filiis eius redimerent et manumitterent, et iuridicus, quanti singuli essent redimendi, aestimauit: medio tempore Pamphila, antequam pecuni‹a› solueretur, peperit: quaero, id quod natum est ex Pamphila utrum ad heredes Seiaesse, cuius ea fuerat tunc cum pareret: uerum heredem, si moram fideicommissae libertati fecit, compellendum partum quoque ad libertatem perducere. Lucius Titius ita testamento cavit: "medicos tibi commendo illum et illum: in tuo iudicio erit, ut habeas bonos libertos et medicos. quod si ego libertatem eis dedissem, veritus sum, quod sorori meae carissimae fecerunt medici servi eius manumissi ab ea, qui salario expleto reliquerunt eam": quaero, an fideicommissa libertas supra scriptis competere potest. cessitatem heredibus impositam, sed arbitrium permissum. Titius Sticho servo suo
Abbreviated transcription (Latin):
manumit ti oogendud est hr̃s redime¬
re ⁊ manumit tere. nisidñs uelit ẜuum
manumit tere ut actio sibi p̃tĩĩ in hr̃¬
dem detur. idq faciemdum dest.⁊̃ si
sit paratus. non ante tñ iduelit facere
quam sibi inp̃tium satis fatiat. non
erit manumittere conpellendus.Ne
⁊ serũu manumit tat. ⁊ iñt dum nicħ
aut minus consequitur. si forte is quiro¬
gatus ẽ. m anumit tere soluendo ñ sit¬
inuito tñ seruoneq aliineq dño eam
rem̃ ꝑsequi conoedendum ẽ.: quia non
tale sit hoc fidĩ coñmissum ex quo dño

Expanded text:
manumitti, cogendus est heres redimere et manumittere, nisi dominus velit servum manumittere, ut actio sibi pretii in heredem detur: idque faciendum est etiam, si sit paratus, non ante tamen id uelit facere, quam sibi in pretium satisfiat, non erit manumittere compellendus, ne et seruum manumittat et interdum nihil aut minus consequatur, si forte is, qui rogatus est manumittere, soluendo non sit.Inuito tamen seruo neque alii neque domino eam rem persequi concedendum est, quia non tale sit hoc fideicommissum, ex quo do
Abbreviated transcription (Latin):
chus ⁊ clamas. seruimei. sirationes
red dideritis libi estote. Quesitũ
est annon solum rationes: uerum
siqua alia consilio ⁊ fraude eorũ
amota sunt p̃stariabhis debeant.
ut adlibtatem ꝑueniant. R rati
onum reddendarum conditioni
contineri. omne quodquoquoᷤ
postea autem paratierant: que si¬
tratp̃a p̃scͥpta conditioni parerẽt.
non ideirco libos fore quod poste¬
a rationeᷤᷤ uelint recddere. ¶ Abhr̃¬
dibus meis pedo. fidĩq eoꝵ comit¬
to cumfilius m̃s. Xui. annos im¬
pleiũt. stichum rationib redditis

Expanded text:
chus et Damas serui mei, si rationes chus et Damas serui mei, si rationes reddideritis, liberi estote': quaesitum est, an non solum rationes, uerum si qua alia consilio et fraude eorum amota sunt, praestari ab his debeant, ut ad libertatem perueniant. respondit rationum reddendarum condicioni contineri omne, quod quoquo postea parati erant: quaesitra tempora praescripta condicioni parerent, non idcirco liberos fore, quod postea rationes velint reddere. "Ab heredibus meis peto fideique eorum committo, cum filius meus sedecim annos impleverit, Stichum rationibus redditis
Abbreviated transcription (Latin):
dĩatur nec libertus eripiatur. his ꝗ¬
infraude eareant. ¶ Si ꝑ procuratorẽ
quis defendatur. seme ꝑ exiusta ex
causa abesse dicitur. nec libtus eieri
pitur. ¶Nichil fatiat ad inter peilã¬
dam uiris dictionem eius quide
fide fidĩ conmissa libtate cognoscit
pͥiulegium cuiꝰq uł ciuitatis ut cor¬
conmissa lib̾tas. ⁊ isseruus rationes
administrasse dicatur: diuuis mar¬
cus rescͥpsit. moram lib̾tatem non
esse faciemdãno E x continentita
ñ arbitrum dandumeẽ. qui com¬
putationem in eat. Uerbare scͥpti
ita sehabent. equils iudetur tͥpho

Expanded text:
diatur nec libertus eripiatur his, qdiatur nec libertus eripiatur his, qui fraude careant. Si per procuratorem quis defendatur, semper iusta ex causa abesse dicitur nec libpitur. Nihil facit ad interpell‹a›ndam iurisdictionem eius, qui de fideicommissa libertate cognoscit, priuilegium cuiusque uel ciuitatis uel corcommissa libertas et is seruus rationes administrasse dicatur, diuus Marcus rescripsit moram libertati non esse faciendam, ex continenti tan arbitrum dandum esse, qui computationem ineat. uerba rescripti ita se habent: 'Aequius uidetur Tro
Abbreviated transcription (Latin):
uus pius rescripsit. Emp̃tor quoq
ut manumit tat codem senatus cõ¬
sulto exp̃ssum est. ⁊ p̃sens oͥhr̃s per¬
uide manumit tat. atq sitraditũ
a cohĩde acccpiss. Quia ⁊ in pub̃rs
ꝑsona oohr̃dib quinonerat roga¬
tus manumittere eundem pͥnei¬
uero re sepsisse relatum est dsi
matrimonii causa quis manumi¬
ttere rogatus est. non est cogendus
camu uorem ducere. s suffiẽ fidĩ¬
conmissa lib̃tas.
re alienatisunt: seruiquib fidĩ cõ¬
missa lib̾tas ascͥpta est. nonnisiex
ĩusta causa aduersus hr̃dem sub¬
uenire eis posse.

Expanded text:
psit. Emptor quoque ut manumittat, eodem senatus consulto expressum est. Et praesens coheres perinde manumittat, atque si traditum a coherede accepisset. quod et in impuberis persona coheredis, qui non erat rogatus manumittere, eundem principem rescripsisse relatum est. Sed si matrimonii causa quis manumittere rogatus est, non est cogendus eam uxorem ducere, sed sufficit fideicommissa libertas.re alienati sunt serui, quibus fideicommissa libertas adscripta est, non nisi ex iusta causa aduersus heredem subueniri eis posse.
Abbreviated transcription (Latin):
ditio consistat. Immo⁊ hr̃s lib̾tum
Amit tit siconditioni in pedim̃tum
fecĩt. ⁊ si filius de functussit. quãuis
alioiure habrturus sit lib̾tum. Non¬
nullam eñi ⁊ hic penam patitur. Nã
si inẜ uitutem pẽtͥierit aut capitis
accusauit. ꝑdit bonorum possessionẽ
cẽ tabulas. ¶ Siis cuiẜ uus legatus ẽ
rogatus fuerat. ut eum manumit ter.
⁊ nolit eum accipere. conpellendus ẽ
dei conmisa libtas relicta est. nõ n est
tradendus aliiut ab eo manumit tat̃.
⁊ fiat alt̾ius lib̾tus. quam quirogatus¬
est manumittere. ¶ Cam panus ait
libtatem: quia hic lex elie sentia locũ
nonht. ¶ Seruus legatus erat ut eũ
manu mitter. ⁊ si non manumisiss
lib ẽẽ uissus erat. Sabinus dixit inu¬
tiliter legatum fore.⁊ extestam̃to eũ
continuo libm futurum. nillũ. nolintu

Expanded text:
libertum heres, si condicioni impedimentum fecerit, etsi filius defuncti sit, quamvis alio iure habiturus sit libertum. nonnullam enim et hic poenam patitur: nam et si in servitutem petierit aut capitis accusaverit, perdit bonorum possessionem contra tabulas. Si is cui servus legatus est rogatus fuerat, ut eum manumitteret, et nolit eum accipere, compellendus est deicommisso libertas relicta est, non est tradendus alii, ut ab eo manumittatur et fiat alterius libest manumittere.Campanus ait,libertatem, quia hic lex Aelia Sentia locum non habet.Seruus legatmanumitteret: si non manumississet, liber esse iussus erat. Sabinus dicit inutiliter legatum fore et ex testamento eum continuo liberum futurum. Maecianu
Abbreviated transcription (Latin):
quodam lecretum fuiss int̃posi¬
tum exiuͤista causa eum abee. isaũt
tum eoq locõd̾us eẽ. quãĩ hͣune ip̃ẽ
exe aͦdem causa ab eẽ ꝓnuntuass¬
¶ Si infanssit int̾ eos qui manumit¬
tere debr senatus censuit cum uniꝰ
etas inpedierit. libi libĩq sint hii
quib lib̾tas excausa fidĩ conmssi p̃¬
staĩoport. hocidem erit dicendũ
⁊ si solussit hr̃s institutus qui fari
non põt.Si uõ pupillus tutorẽ ha¬
br.is qui nolit allib̾tatem p̃stan¬
clam aũe tore esse. adõ nondeb ĩ¬
pedim̃to esse. neq pupillo ut lib̾
ta̾s nonhãt. neꝙ lib̾tati ut diuifr̃s
rescͥp serunt: ex causa fidĩ conmis¬
si lib̃tatem p̃staĩ oportere ẜuoꝑ
inde atqsi ab ip̃o pupillo tutore
auetore manumissus ess. Quicũq
igitur casus inciderit quo is ꝗ fari
non potest fidĩ conmisse libtati
infantem rogatum trahenda est.
ad eundus est autem ⁊̃ exeͣa causa
p̃tor. p̃sertim cum re se̾pto diuipi¬

Expanded text:
quodam decretum fuisset interpositum ex iusta causa eum abesse, is autum eoque loco ius eius esse, quasi hunc ipsum ex eadem causa abesse pronuntiasset. Si infans sit inter eos, qui manumittere debent, senatus censuit, cum unius aetas impedierit, ut liberi liberaeque sint hi, quibus libertates ex causa fideicommissi praestari oportet. Hoc idem erit dicendum et si solus sit heres institutus qui fari non potest. Si vero pupillus tutorem habet isque nolit ad libertatem praestandam auctor esse, adeo non debet impedimento esse rtos non habeat, neque libertati, ut diui fratres rescripser‹i›nt ex causa fideicommissi libertatem praestari debere seruo, inde atque si ab ipso pupillo tutore auctore manumissus esset. Quicumque igitur casus inciderit, quo is qui fari non potest fideicommissae libertati  heredem infantem rogati trahenda est. Adeundus est autem etiam ex hac causa praetor, praesertim cum rescripto divi Pi
Abbreviated transcription (Latin):
ess stichum titiolego. hr̃s m̃s la¬
to itaut eum titius manũmittat.
dixi petenti lega taĩo stichum excep¬
tione dolimali obstaturam nisica¬
iũt se libertatem sołm uoluntatẽ
de functi p̾staturum.
gatus est. rogatus manumt tere
latitet orcinum fieri libertum. R
s quorumlam hr̃diũ fidĩ conmis¬
sum ess .dicendum oreinum fieri.
lucos autem quilatitauĩt cohr̃dihͤ
aquibus redimende pardes ess̃ uti¬
lem actioĩsem eo nomine darideb̾e.
uł ⁊̃ familie hrcis cumde uiditiorte¬
te cos aettos.
⁊ ꝑfidĩ cõnmissum manuinissussit
cer uidius sceuola consultus. putabat
nouissi mãscͥpturam ualere.siue li¬
berias sit. siue legatum. quia cumli¬
bertatem clitam postea placsadimi.
⁊ ꝑ legatum constat posse adimi s
si inobseuro sit. quamente post lib̾¬
tatem legaiũt cundem. s uũ mobscu¬
ro libtatem p̃ualere que sententia
michi quoq uẽrior esse uidetur.

Expanded text:
est: "Stichum Titio lego" vel "heres meus dato ita, ut eum Titius manumittat", dixi petenti legatario Stichum exceptionem doli mali obstaturam, nisi caverit se libertatem secundum voluntatem defuncti praestaturum.gatus est, rogatus manumittere latitet, orcinum fieri libertum ressed quorundam heredum fidei commissum sit, aeque dicendum orcinum fieri: in eos autem qui latitaverint coheredibus, a quibus redimendae partes essent, utilem actionem eo nomine dari debere vel etiam familiae erciscundae iudicio recte eos acturos.et per fideicommissum manumissus sit, Ceruidius Scaeuola consultus putabat nouissimam scripturam ualere, siue libertas sit siue legatum, quia, cum libertatem datam postea placeat adimi, et per legatum constat posse adimi: sed si in obscuro sit, qua mente post libertatem legauit eundem seruum, in obscuro libertatem praeualere. quae sententia mihi quoque uerior esse uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tiinomine. ꝓuide fr̃ib  ⁊ cohrdib
sius obligatierunt atꝙ si obeam rẽ
ex iudicati causa cumhis agipossit.¬
¶Infuriosiꝑsona duus pius rescͥp¬
sit fidĩ onmissam libtatem non ĩ¬
pediri sub conditione seͥptihr̃dis
quem con potẽ m̃tis non esse affirma¬
tur. Igitur siconstitĩt ei recte datã
ꝑfidei conmissum libertatem decie¬
tum int̃ ponetur quo idipsum com¬
plectatur ad exemplum infantis.¬
ergo ⁊ inmuto ⁊ surdo subuenitur.¬
¶ S⁊ siquis sine hỹde. ut alio successoe
decesserit. qui pfidĩe nussam libtatẽ
p̃stare deb adito p̃tore lib̾tatem pre¬
standam ẽẽ senatus censuit. Sed⁊ si ul

Expanded text:
tii nomine perinde fratribus et coheredibus suis obligati erunt, atque si ob eam rem ex iudicati causa cum his agi possit.In furiosi persona diuus Pius rescripsit fideicommissam libertatem non impediri sub condicione scripti heredis, quem compotem mentis non esse adfirmatur. igitur si constiterit ei recte datam per fideicommissum libertatem, decretum interponetur, quo id ipsum complectatur, ad exemplum infantis.Ergo et in muto et in surdo subuenietur.Sed et si quis sine herede uel alio successore decesserit qui fideicommissam libertatem praestare debebat, adito praetore libertatem praestandam esse
Abbreviated transcription (Latin):
quilibtatemfidĩ conmissam debeat.
⁊ in in sit restitutus abstinendi cau¬
sa. Queren dũẽ autem cuius ub̾tus
iste sit. exconstitutione eñ i fauor
libertatis ꝑĩnde competit atq si
extestamnto libertatem consecutus
ess. Eritigitur lib̾tus ortinus ñ
eius qui fidĩconmissam lib̾tatem
debebat. ¶dialt sine successiore
decesserit. alt̃ exiusta causa ab sit ex¬
tat re scͥptum diuorum marci ⁊ seue
ri ꝑiñ dicentium eum adlibertatẽ
ꝑuenturum: acsiabeo quisi ne succẽ¬
sore deressent. ⁊ ab eo qui ex iusta c̃ã
abessi adlibtatem̃ õportũt ꝓductꝰ e
ei Mine successore deceditutrum ex¬
pectare debere donec certum sit hr¬
dem uelbonorum possessorem nõ
extiturum. anuero ⁊̃ dum ineertũ
ẽ si forte delib̾ante hĩdem̃ scͥpto p̾¬
sit adlib̾tatem ꝑuenire. ⁊ melius
est expectaĩoportere quoadcertũ
conmissi libtas detur sine libtate
aliquied extestam̃to accipe posse .Di¬

Expanded text:
debebat, et in integrum sit restitutus abstinendi causa. Quaerendum est autem, cuius libertus iste fit: ex constitutione enim servo libertas perinde competit, atque si ex testamento libertatem consecutus esset. erit igitur libertus orcinus, non eius qui fideicommissam libertatem debebat. Si alter sine successore decesserit, alter ex iusta causa absit, extat rescriptum divorum Marci et veri perinde dicentium eum ad libertatem perventurum, ac si ab eo qui sine successore decessit et ab eo qui ex iusta causa abesset ad libertatem ut oportuit perductus ees sine successore decedit, utrum exspectari debet, donec certum sit heredem vel bonorum possessorem non extaturum, an vero etiam dum incertum est forte deliberante herede scripto possit ad libertatem pervenire: et melius est exspectari oportere, quoad certumcommissa libertas debetur, sine libertate aliquid ex testamento heredi
Abbreviated transcription (Latin):
rogati non iusta ex causa. ab esse ꝓ¬
nuntiatum fuĩt Eorum qui exiu¬
sta causa ab eeñt. ⁊ eorum qui p̃sentes
ficlĩcõmisse libtati moram non faciẽt
ꝓinde lib̾tus erit atq si ł progati ad
iustam lib̾tatem ꝑduuissent ¶ Siq̃
seruum suũ non hr̃clitãiũ rogatus
manumit tere latit factum est se
natus con sulto emilioiunco. ⁊ulio
seuero con sulibus in hacũba ¶¶la cẽ
siquis ex his quifidĩ connussam lib̃¬
tatem ex quacumq causa debent ser¬
uo qui mortis tp̃r eius quirogauit
non fu̾it.is q ad eẽ negabitur p̃tor
ognoscat. ⁊ si incausa eẽ uidebit
ut si p̃ sens eẽt manumit tere oogi

Expanded text:
abesse pronuntiatum fuerit, eorum, qui ex iusta causa abessent, et eorum, qui praesentes fideicommissae libertati moram non facient, perinde libertus erit atque si soli rogati ad iustam libertatem perduxissent. Si quis servum non hereditarium rogatus manumittere latitet, factum est senatus consultum Aemilio Iunco et Iulio Seuero consulibus in haec uerba: 'placere, si quis ex his, qui fideicommissam libertatem ex quacumque causa debere‹n›t seruo, qui mortis tempore eius qui rogauit non fuerit, isque adesse negabitur, praetor cognoscat et, si in ea causa esse uidebitur, ut, si praesens esset, manumit
Abbreviated transcription (Latin):
qui non habr iustam eausam absen¬
cie cum susficiat quodnon in frau¬
clem lib̾tatis absint. quomagis ui¬
deãtur ex iustacausa abeẽ. Cetͣm
nonesse necesse ut rei publice eau¬
sa absint. Proinde si alibi clomici¬
lium᷑ ht̃. alibi petatur fidĩ con missa
lib̾tas. cdicen dumest non esseneces¬
se uocarieum qui ficlĩ conmissam li¬
btatem deberedicitur. quia ⁊̃ ab sen¬
sente eo siẽstitĩt lib̾tatem deb̃i pro¬
nuntiari potest iusta de causa eum

Expanded text:
qui non habent iniustam causam absentiae, cum sufficiat, quod non in fraudem libertatis absint, quo magis uideantur ex iusta causa abesse: ceterum non est necesse, ut rei publicae causa absint. proinde si alibi domicilium quis habeat, alibi petatur fideicommissari‹a› libertas, dicendum est non esse necesse euocari eum, qui fideicommissam libertatem debere dicitur, quia etiam absente eo, si constiterit libertatem deberi, pronu
Abbreviated transcription (Latin):
atur. quod quacumq excausa dño
debeat suꝑesse. Rdi in ea sp̃e deq̃
quereͥtur nondebere deducierpe¬
culio quod dño debeatur. Ite mq̃ro
ansiex reliquis impeculio aliquid
conuertitur deducihoe expeculiored¬

Expanded text:
atur, quod quaque ex causa domino debeat superesse. respondit in ea specie, de qua quaereretur, non debere deduci ex peculio, quod domino debeatur. Item quaero, an, si ex reliquis in peculio aliquid converterit, deduci hoc ex peculio red
Abbreviated transcription (Latin):
natũrali donatio ancillesue fuit.
neq patris naturalis iudicium ince¬
teris legatis filia agnouit. non posse
eam compelli aeillam ꝓ priam excã
fidĩ conmissi manumit tere. ¶Luti¬
us titius stichum ẜ uũ meuio lega
uit. ⁊ petuint: ut neq abeoneq: abhr¬
de eius uniquam manumit teret᷑.
Paulus. R testat᷑orem. potusse poste¬
aliune ẜuum ad lib̾tatem ꝑducere.
quia non sibi legem dediss: legata¬
rio.
a cumhrdimeo seruierit annos .X.
uolo ut mea libertatesit. Queritur
cum libertãte suã uoluit. nec idẽ hr̃¬
des facere potuĩt. nec dire̾cta pure
datasit libertas an÷̃ post .x. annos ĩ
.ẜuitutem remanent. R di nichil pro¬
rogo. ut sistidnis ⁊ damas.⁊ pam phi¬

Expanded text:
naturali donatio ancillae fuit neque patris naturalis iudicium in ceteris legatis filia adgnouit, non posse eam compelli ancillam propriam ex causa fideicommissi manumittere.Lucius Titius Stichum seruum Maeuio levit et petit, ut neque ab eo neque ab herede eius umquam manumitteretur. Paulus respondit testatorem potuisse postea hunc servum ad libertatem perducere, quia non sibi legem dixisset, sed legatario. a cum heredi meo seruierit annos decem, uolo sit mea liberta.' qucum libertam suam esse voluerit nec id heres facere potuerit nec directa pure data sit libertas, an etiam post decem annos in servitutem remaneret. respondit nihil prorogo, ut, si Stichus et Damas et Pamphi
Abbreviated transcription (Latin):
Cest: frequentatur quidergosineq
regionis mox appareat. qui a uari¬
uii  fuit: adidquod minimũ est. re

Expanded text:
est frequentatur. quid ergo, si neque regionis mos appareat, quia varius fuit? ad id, quod minimum est, re
Abbreviated transcription (Latin):
tes ꝙͦ quȩ sine cu̾lpa accidunt fuge¬
ne tumultus incendia aquarũ
solempniiure priuatorum conꝰ¬
uentione:quoe quam inmutan᷑¬
dum est quamuis obligationum.
cause pactione possunt inmutai.¬
⁊ ipsouire. ⁊ ꝑ pacticonuenti excep¬
tionem quia aetionum modus.
uellege uełpretoiet introductus¬
priuatorum pactiomibus non in¬
mutatur nĩsi tume cuminchoatur¬
n pactiointer eos conuenĩtur.

Expanded text:
culpa accidunt, fuge, tumultus, incendia, aquarum sollemni iure privatorum conventione quicquam immutandum est, quamvis obligationum causae pactione possint immutar ipso iure et per pacti conventi excetionem: quia actionum modus vel lege vel per praetorem introductusprivatorum pactionibus non infirmatur, nisi tunc, cum inchoatur, inter eos convenit.
Abbreviated transcription (Latin):
R. l. Ue rum̃ est. neq pacta
neq stipulationes factum posse:
tollere quodi inpossibile est.
neꝙ pacto neqsti pulatione põt
conprehencsi. ut utilem actione a¬
aut factum effecere possit.

Expanded text:
inum. Uerum est neque pacta ne que stipulationes factum posse tollere: quod enim impossibile est, e pacto neque stipulatione potest comprehendi, ut utilem actioneaut factum efficere possit.
Abbreviated transcription (Latin):
Arus conditionis eius hr̃di aũt hoc
im putaĩ non põt cum non sponte̾
cumlegatariis contrahit ¶Non
soͣl⁊ exceptio dolinooẽ his. quibus
uolupts testatoĩs nonit fragatur.

Expanded text:
rus condicionis eius: heredi autem hoc imputari non potest, cum non sponte cum legatariis contrahit. Non solet exceptio doli nocere his, quibus voluntas testatoris non refragatur.
Abbreviated transcription (Latin):
publicanus publicani nomi
ne ademĩt᷑ quod ue familia
p̃ubliemioꝵ. sudrestitutum
nonerit induplum aut si post annum¬
s aget᷑ insim plum iuclitiudabo Si ni acd¬
quos ea res ꝑtinebit nonenbebuerit
ĩ dños sine nnoxe deditione uiditium
dabohic titulus al publiemos ꝑtinet
publicani autem sunt qui publicofru¬
untur. nam incleꝰ nom̃ hñt siue fiscoue¬
tigal pndatit. uł tributum consequã¬
tur ⁊õs quidquid afiseo conducuntur
s bene putaͤuit. ⁊ sp̃alit̃ aduersus pu¬
tuase quippe id induplum datur.
cũ iubonoꝵ raptorum in qua druplũ
sit ⁊ furti manifestieque inquadru¬
plum ⁊ restituendiendi facultas pu¬
blicanoui areptumdatur. Qđ si feci̾t
omĩ onere exuitur ⁊ penali actione
exhac parte edicti lib̾atur suinquent᷑
siquis uelit uelit cum publieano non
ex hoc dictos: exgũal uibonorũ rap¬
torum damini in uiriae. ut furtiagẽ
anpossit.⁊ plae: posse Id̾q põp quo¬
ꝙ sc̾ bit est it ab surdum melioremẽe

Expanded text:
publicanus eius public‹i› nomine ui ademerit quodue familia publicanorum, si id restitutum non erit, in duplum aut, si post annum agetur, in simplum iudicium dabo. iquos ea res pertinebit non exhibebitur, in dominos sine noxae deditione iudicium dabo'. Hic titulus ad publicanos pertinet. publicani autem sunt, qui publico fruuntur nam inde nomen habent, siue fisco uectigal pendant uel tributum consequantur: et omnes, qui quod a fisco conducunt, sed e re putauit et specialiter aduersus puius est, quippe cum in duplum datur, cum ui bonorum ‹rap›torum in quadruplum sit et f‹u›rti manifesti aeque in quadruplum, et restituendi facultas publicano ui abreptum datur, quod si fecerit, omni onere exuitur et poenali actione ex hac parte edicti liberatur. unde quaeritur, si quis uelit cum publicano non ex hoc edicto, sed ex generali ui bonorum raptorum, damni iniuriae uel furti agere, an possit? et placet posse, idque Pomponius quoque scribit: est enim absurdum meliorem esse
Abbreviated transcription (Latin):
siquid amplius quam mandatum ẽ
trans ferr idmuniti ficium sit norb
uectigalibus fere consuetudo specta¬
nis. Hoc edicͣto efficitur. ut antȩ
acceptum̃ quidem iudicium restituta
re actio euane scat. Post a ccepͣtumuõ eͣ
uidicium nichilominus penaduret
s tam̃ absoluendus est: etiam qui post
acceptum uidicium restituere paratissẽ.
querentibus autem nobis. utrum du

Expanded text:
si quid amplius quam mandatum est si quid amplius quam mandatum est transferet, id munificum sit. In omnibus vectigalibus fere consuetudo spectanis. Hoc edicto efficitur, ut ante acceptum quidem iudicium restituta re actio euanescat, post acceptum uero iudicium nihilo minus poena duret. sed tamen absoluendus est etiam qui post acceptum iudicium restituere paratus est. Quaerentibus autem nobis, utrum du
Abbreviated transcription (Latin):
lp.l.l. Cumsi exibuiss noxaliiu¬
ditio conuenirentur: Idcirco autẽ tam
dura conditio eoͥrum effecta est. ꝗa
Sdebent bonos ẜuoͣs. adhoc misteri¬
Lum eligere QQuod a̾it indñofsie ae¬
cipiendum est. in socios uect᷑igalis
lic dñinonsint ante autem actorẽ
dicere oportet. quemuel quos deside¬
ret exhiberi. ut sinon exibeantur.
hinic ag antur s sidicatur exibe om̃s.
ut possit dinoscere quissit. puto au¬
diendums Siplures ẜuiid furtum
uł damnum ad misint hoc debent
seruari. ut sitm prestetur quantũ
siunus liber feciss abͦ tiofiat.
sademit decesserit. labeoait. inhere¬
demeius quilocupletior factussit
dandã actionem derebus quiã quãi
inusus aduehendas sibi mandant
presides.diuus adrianus p̃sidibus
scͥpsit. ut quotiens quisiusus aut¬
eorũm qui ꝓunitiis exercitibus ue
presunt. aut procuratorum suorum
usus sũi ca mit tet quendam emptu¬
Frum. signific libello manusua scͥpto
Seum q ad publicanum mit tat. ut

Expanded text:
. cum, si exhibuissent, noxali iudicio conuenirentur. idcirco autem tam dura condicio eorum effecta est, quia debent bonos seruos ad hoc ministerium eligere. Quod ait 'in dominos', sic accipiendum est 'in socios uectigalis', licet domini non sint. Ante autem actorem dicere oportet, quem uel quos desideret exhiberi, ut, si non exhibeantur, hinc agatur. sed si dicatur: 'exhibe omnes, ut possim dinoscere quis sit', puto audiendum. Si plures serui id furtum uel damnum admiserint, hoc debet seruari, ut, si tantum praestetur, quantum, si unus liber fecisset, absolutio fiat. ui ademit, decesserit, Labeo ait in heredem eius, quo locupletior factus sit, dandam actionem. De rebus, quas in usus aduehendas sibi mandant praesides, diuus Hadrianus praesidibus scripsit, ut, quotiens quiseorum, qui provinciis exercitibusve praesunt, aut procuratorum suorum usus sui causa mittet quendam empturum, significet libello manu sua subscripto eumque ad publicanum mittat, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
sabͣit Quod nouissime p̃torait. si hu
non exibuntur. in dños siñno ue dediti¬
B. one iudituim dabo. ħ propͥumẽ huius
edicti. quod sinon exibeantur ẜ uicon¬
petit iudicium sinen noxe editione. si¬
ue habeatur eos in potestate siuenon
siue possint exhibere siue non possint.¬

Expanded text:
sime praetor ait 'si hi non exhibebuntur, in domin‹o›s sine noxae deditione iudicium dabo', hoc proprium est huius edicti, quod, si non exhibeantur serui, competit iudicium sine noxae deditione, siue habeant eos in potestate siue non, siue possint exhibere siue non possint
Abbreviated transcription (Latin):
Ilp .l.i. Cumsi exibuiss⁊̃ noxaliiu¬
ditio conuenirentur. Idcirco autẽ tam
dura conditio ẽoͥrum effecta est. ꝗa
debent bonos sud̾s. ad hoc misteri¬
Lum eligere ¶Quod ait indñofsie ae¬
cipiendum est. in socios uectigalis
lic⁊ dñinonsint ante autem actorẽ
dicere oportet. quem uel quos deside¬
ret exhiberi. ut sinon exibeantur.
hinc ag̃antur s sidicatur exibe om̃s.
ut possit dinoscere quissit. puto au¬
diendums Siplures ẜui id furtum
uł damnum ad misint hoc debent
seruari. ut sitm prestetur quantũ
siunus liber feciss ab tofiat.¬

Expanded text:
ictum. cum, si exhibuissent, noxali iudicio conuenirentur. idcirco autem tam dura condicio eorum effecta est, quia debent bonos seruos ad hoc ministerium eligere. Quod ait 'in dominos', sic accipiendum est 'in socios uectigalis', licet domini non sint. Ante autem actorem dicere oportet, quem uel quos desideret exhiberi, ut, si non exhibeantur, hinc agatur. sed si dicatur: 'exhibe omnes, ut possim dinoscere quis sit', puto audiendum. Si plures serui id furtum uel damnum admiserint, hoc debet seruari, ut, si tantum praestetur, quantum, si unus liber fecisset, ab
Abbreviated transcription (Latin):
tigalis usur pare possunt.
curatori. neq cune constit᷑uere nec
p̃eedentia reformare.⁊s uł addẽ
uł diminuere licꝰ. ¶ Non solu̾tis
suectigalium pñsionionibus. repel¬
lere conductores. nec dum ⁊̃ tempo¬
re conductionis completouel abhi
igendo necessariam hostibus quoq
uenundari. ut ferrum ⁊ frumentũ
acurat᷑orem sine aũetoritatenprin¬
ci pali reuocarinon possunt ¶ Dñs
nauis si illicite aliquid mnaue ⁊
ip̃. uł uectoͬres inposuerint: nauis
quoꝙ fiscoueri dicatur. Quisi ab¬
sentecd̃o id am ãgistro. uł gubẽr᷑ na
tore. aut ꝓ retͥanaut qliquo id factũ
sit. ipsi quidem capite puniuntur
comissis mertibus. Nauis quoq¬
autem dño restitũitur Alicitarum
mer tium ꝑ secutioheredem quoꝙ
afficiti¶ Eam rem que cõmisso uẽdi¬
cata ẽ.: dñi aͣmere non prohibetur.
uł ꝑse uł ꝑalios quib hoc manda¬
uerit.¶Quimaximos fructus ex
iedemptione uectigalium consecũ¬
tur si posteatanto locarinonpossũt.

Expanded text:
tigalis usurpare possunt. curatori neque curiae constituere nec praecedentia reformare et his uel addere uel deminuere licet. Non solutis uectigalium pensionibus pellere conductores necdum etiam tempore conductionis completo uel ab his igendo necessariam hostibus quoque uenundari, ut ferrum et frumentum a curatore sine auctoritae principali reuocari non possunt. Dominus nauis si illicite aliquid in naue uel ipse uel uectores imposuerint, nauis quoque fisco uindicatur. Quod si absente domino id a magistro uel gubtore aut proreta nautaue aliquo id factum sit, ipsi quidem capite puniuntur commissis mercibus, nauis autem domino restituitur. Illicitarum mercium persecutio heredem quoque adfligit. Eam rem, quae commisso uindicata est, dominus emere non prohibe per alios quibus hoc mandauerit. Qui maximos fructus ex redemptione uectigalium consequuntur, si postea tanto locari non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sabit Quod nouissime p̃torait. si hu̾
non exibuntur in dnos suñ noxe dediti¬
one iuditium dabo.ħ pro pumẽ huius
edicti. quod sinon exibeantur ẜ uicon¬
petit udicium sinen noxẽ editione. si¬
ue habe̾atur eos in potestate siuenon.
siue possint exhibere siue non possint.¬

Expanded text:
nouissime praetor ait 'si hi non exhibebuntur, in domin‹o›s sine noxae deditione iudicium dabo', hoc proprium est huius edicti, quod, si non exhibeantur serui, competit iudicium sine noxae deditione, siue habeant eos in potestate siue non, siue possint exhibere siue non possint
Abbreviated transcription (Latin):
presides.diuus adrianus p̃sidibus
scͥpsit. ut quotiens quismusus aut
corũm qui ꝓumtiis exercitibus ue
pre sunt. aut procuratorum suorum
usus sĩi camit det quendam emꝑtu¬
rum. signific libello manusua scͥpto
Seum q ad publicanum mttat. ut
siquid amplius quam mandatum ẽ
trans ferr idmuniti ficium sit Inorb
uectigalibus fere consuetudospecta¬
Arisol. idq ⁊̃ principalibus conftitu¬
tionibus caueatur.

Expanded text:
divus Hadrianus praesidibus scripsit, ut, quotiens quis in usus aut eorum, qui provinciis exercitibusve praesunt, aut procuratorum suorum usus sui causa mittet quendam empturum, significet libello manu sua subscripto eumque ad publicanum mittat, ut, si quid amplius quam mandatum est transferet, id munificum sit. In omnibus vectigalibus fere consuetudo spectari solet idque etiam principalibus constitutionibus cavetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tene bitur serui nomine. quitam faeti¬
osam familiam habuit. Quiꝰ tñ si ser¬
uus decesserit uidendum. anpublica¬
nus teneatur. quãi facti sui nomine:
S quia puto facultatem nonh̃t exi¬
bñdi. nec dolus eius int̃ cessit. de bere
eum libari. ¶ Hanc actionem per᷑pe¬
galium nomine. ⁊̃ adheredem trans¬
mit tuntur. Nam ⁊ quod com missũ
est. ftatim desinit eius ẽẽ quierum̃
insule c̾te conttꝰ rias locar⁊. legem
ita dixerat. nequi p̃t̃ redemp̃torem
pꝰitłmartias cotem exinsula creta.
fodito. neue eximito neue auellito

Expanded text:
tenebitur serui nomine, qui tam factitenebitur serui nomine, qui tam factiosam familiam habuit. Quid tamen, si seruus decesserit? uidendum, an publicanus teneatur quasi facti sui nomine: sed puto, quia facultatem non habet exhibendi nec dolus eius intercessit, debere eum liberari. Hanc actionem perpegalium nomine etiam ad heredem transmittuntur. nam quod commissum est, statim desinit eius esse qui crimeinsulae Cretae cotorias locaret, legem ita dixerat: 'ne quis praeter redemptorem post idus Martias cotem ex insula Creta fodito neue eximito neue auellito
Abbreviated transcription (Latin):
ciae quante temeritatis sint. publi¬
canorum fact᷑ioẽs. ne mo est quine¬
sciat. Ideirdo p̃tor ad con pescendam
eorum audatiam. hoc edictum pro¬
posuit.: quod familia publicanorũ
furtum fecisse dicetur. Item sidam¬
num iniuriam fecerit. ⁊ hiad quos
ea res ꝑtin non exibenͣtur in dñm
sine noxe deditione iudicium dabo
¶Familie autem appellatione hic ser¬
uilem familiam contineri: sciendũ ẽ
S⁊ sibona fide publicano alienus ser¬
uus seruit. eque continebunt̃. fo̾r¬
tassis ⁊ mala fide possessus. Plerum
ꝙnuagi ẜ ui ⁊ fugitiui m huius moĩ
op̃is ⁊̃ ascientibus habentur. Ergo
⁊ si homo libers uiat hoc edictum lo¬
cumhab. ¶ Publicam autemducũ¬
tur qui publica uectigaliahñt con
salinas ⁊ cretifodinas.⁊ metallahñt.
publicanorum loco sunt ¶ reterea
⁊ siquis uectigal conductum. are. ꝑ
cuius dam municipiiht̃ hoc esietu
locũmht ¶Siue autem uendidit ser¬
uũ. uł manumisit. uł ⁊̃ fugit seruus.

Expanded text:
ciae, quantae temeritati‹s› sint publicanorum factiones, nemo est qui nesciat. idcirco praetor ad compescendam eorum audaciam hoc edictum prop‹o›suit: 'Quod familia publicanorum furtum fecisse dicetur, item si damnum iniuria fecerit et id ad quos ea res pertinet non exhibetur: in dominum sine noxae deditione iudicium dabo'. Familiae autem appellatione hic seruilem familiam contineri sciendum est. sed et si bona fide publicano alienus seruus seruit, aeque continebitur: fortassis et mala fide, puagi serui et fugitiui in huiusmodi operis etiam a scientibus habentur. ergo et si homo liber seruiat, hoc edictum locum habet. Publicani autem dicuntur, qui publica uectigalia habent csalinas et cretifodinas et metalla habent, publicanorum loco sunt. Praeterea et si quis uectigal conductum a re publica cuiusdam municipii habet, hoc edictum locum habet. Siue autem uendidit seruum uel manumisit uel etiam fugit seruus,
Abbreviated transcription (Latin):
dsuꝑiori condutioni satis fatiant ad¬
mittendinonsunt. ¶Debto res fisci
itemq rei publice uectigalia condu¬
cere ꝓ̃hibñtur: ne exalia cã corum
debita onerentur. nisi forte tal es fi¬
deiussores obtulerint: qui debitis
eorum satis facere paratisint. ¶ So
ci uectigalium. si separatim partes
administrent. alt̃ ab altõminus ido¬
neo in seportĩonem trans ferre ure
desiderat. ¶ Quod illicite publice pͥ¬
uatim᷑q exactum est. cum altõ tanto
passis iniuriã ex soluitur. Ier uĩuero

Expanded text:
superiori conductioni satisfaciant, adsuperiori conductioni satisfaciant, admittendi non sunt. Debitores fisci itemque rei publicae uectigalia conducere prohibentur, ne ex alia causa eorum debita onerentur: nisi forte tales fideiussores obtulerint, qui debitis eorum satisfacere pci uectigalium si separatim partes administrent, alter ab altero minus idoneo in se portionem transferr‹i› iure desiderat. Quod illicite publice priuatimque exactum est, cum altero tanto passis iniuriam exsoluitur. per uim uero
Abbreviated transcription (Latin):
tio ut penasim plisit mag̾ placuit.
ut res incluplosit
sint. qui illute quid exegerunt: non
multi plicant᷑ dũpli actio sed om̃s pai¬
tes pr̃abuntur ⁊ quod ab alio p̃rari
non põt ab alt̾o exigetur. sicut dii
nis reos ⁊ fraudis participes mul¬
tum int̃ ẽẽ constituerunt.
rauerĩt habͥituros :Item scͥpserunt
pupillo remit tere sepenam cõmissi
suntradiem tricesimum uectigal in
galis crimen adheredemeius qui fra¬
dem contraxit. comissiratione ñ trans¬
mittitur. s: siunus expluribus hr̃dib
rem conmunem cã uectigalis subripu¬
it portidnes cetĩs non auferuntur
galium. quae calore licitantis ultra
mõdum solite conductionis inflaũ.
ita demum ad nut tñda est. si fide¬
uassores idoneos: ⁊cautionem is ꝗ
licitatione uicerit. offerre paratus
sit. ¶ Ad conducendum uectigal. ĩ¬
uitus nemo com pellitur. Et iocm
pletotp̃r conditionis adͤ lo canda
sunt reliqua toes uectigalium. s
aditeram dam condetionemante qͣ

Expanded text:
tio, ut poen‹a› simpli sit, magis placuit, ut res in duplo sitsint, qui illicite quid exegerunt, non multiplicatur dupli actio, sed omnes partes praestabunt et qnon potest, ab altero exigetur, sicut divuminis reos et fraudis participes multum esse constituerunt. raverint, habituros. Item rescripserunt pupillo remittere se poenam commissi, si intra diem trigensimum vectigal intgalis crimen ad heredem eius, qui fraudem contraxit, commissi ratione transmittitur. Sed si unus ex pluribus heredibus rem communem causa vectigalis subripiat, portiones ceteris non auferuntur.galium, quae calor Licitantis ultra modum solitae conductiita demum admittenda est, si fideiussores idoneos et cautionem is qui licitatione uicerit offerre paratus sit. Ad conducendum uectigal inuitus nemo compellitur et ideo impleto tempore conductionis elocanda sunt. Reliquatores uectigalium ad iterandam conductionem, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
extor tum cumpera tͥ pli restit᷑iut᷑.
amplius extraordinem plectunt̃.¬
Alterum n utilitas prĩu̾atorum al¬
terumuigor publice discipline po¬
stulat. ¶ Earum rerum uectigal¬
quarum numquam p̃stitũm ẽ pr̃a¬
ri non põt. Quod si prestari consue¬
tum in duligñt᷑ia publicanus omi¬
serant. alius ex̃cere non ꝓhibetur.¬
¶ Res ex̃cituiꝰ paratas: prestationi
uectigalium subiei non placuit.¬
¶ ⁊sclis ab omi um uectigalium p̃¬
stationibus in munis ẽ ¶Mercato¬
res autem quide fundis fiscalibus¬
mercari consueuerunt. nullam in¬
muni tatem soluendi publici uec

Expanded text:
extortum cum poena tripli restituitur: amplius extra ordinem plectuntalterum enim utilitas priuatorum, alterum uigor publicae disciplinae postulat. Earum rerum uectigalquarum numquam praestitum est, praestari non potest. Quod si praestari consuetum indiligentia publicani omserat, alius exercere non prohibetur. Res exercitui paratas praestationi uectigalium subici non placuiFiscus ab omnium uectigalium pstationibus immunis est. Mercatores autem, qui de fundis fiscalibmercari consuerunt, nullam munitatem soluendi publici uec