comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet. qr̃ seriuis hes scͥptum ab eo qui mosti¬
um potestate decesserit lib i heres erit seuue¬
lit seu nolit licet mutus ꝓprie necessarius i¬
heres dicatur. Nam ⁊i filius eius qui in hos¬
tium potestate decesserit inuitus hereditati
obligatur. quãuis suus hr̃s dici non possit ꝗ
in porestate morientis fuit¬
arcus. ł .iii. inst. Qui alatronibus
capti sunt. cum libi manent põssunt facere
cestim̃tum. Item quia apud extranceos legatio¬
ne funguntur: possunt facere testam̃tum.¬
ic quis in capitali crimine dampnatus
appellauerit.⁊ medio tp̃r pendente appellati

Expanded text:
tinet. quare seruus heres scriptus ab eo, qui in hostium potestate decesserit, liber et heres erit seu uelit se‹u› nolit, licet minus proprie necessarius heres dicatur: nam et filius eius, qui in hostium potestate decessit, inuitus hereditati obligatur, quamuis suus heres dici non possit, qui in potestate morientis arto institutionum.Qui a latronibus capti sunt, cum liberi manent, possunt facere testamentum.Item qui apud externos legatione funguntur, possunt facere testamentum.Si quis in capitali crimine damnatus appellauerit et medio tempore pendente appella
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝗđ si tnctũ linũ sit: credolino ꝯtinebit᷑: usicolorib
uidñdũ ẽ. ⁊ ꝯstabat apd uet̾es laneappellatione usi¬
coloria ñ ꝯtiñi. s ea oĩa uidĩ legata q̃ cincta s. ⁊ neta.
appellatione oĩs gn̾is pupurã ꝯtim̃ puto. s coccũ
ñ ꝯtinebit᷑. facinũ ⁊ iacinctinũ ꝯtinebit᷑. pupure¬

Expanded text:
 si tinctum linum sit, credo lino continebitur.Uersicoloribus uidendum est. et constabat apud ueteres lanae appellatione uersicoloria non contineri, sed ea omnia uideri legata, quae tincta sunt, et neta, appellatione omnis generis purpuram contineri puto: sed coccum non continebitur, fucinum et ianthinum
Abbreviated transcription (Latin):
pignoris nactus ẽ saluo scił uĩe debitoris.¬
x his ũb curate agros attende. uta fiat. ut
filiꝰ m̃s filios ur̃os uob c̃ donet fidĩ ꝯmissũ peci ñ¬
Seruos coẽs a seia ita relictos si mei er̃ cũ ꝑosse.
moriar: ñ debi s̃i mͦ hoc sensit testahͥx ut ita deben¬
tͦ sim solidũ. dũ eiꝰ fuisent. ¶ Eredus cũhis enthe¬
ticis que in ea possessione s̃ relictis. mancipia qͦ p̃¬

Expanded text:
pignoris nactus est, saluo scilicet iure debitoris.Ex his uerbi‹s›: 'curate agros attendere, et ita fiet, ut filius meus filios uestros uobis condonet', fideicommissum peti nSeruos communes a Seia ita relictos 'si mei erunt cum moriar' non deberi, si modo hoc sensit testatrix, ut ita deberentur, si in solidum eius fuissent.Praediis cum his enthecis, quae in ea possessione sunt, relictis
Abbreviated transcription (Latin):
si intra .xii. annos hec decesserit. cum hab̃et
dotem putat uilianus si dolo malo conũs atu
sit is ad quem dos ꝑtinet posse maritũ doli
mali exceptionem condicentem sũmouere
in casib in quib dotem uł in totum uł mn
patrem sicut stabat matͥmonium fuerat lu¬
craturus.

Expanded text:
si intra duodecim annos haec decesserit, cum haberet si intra duodecim annos haec decesserit, cum haberet dotem, putat Iulianus, si dolo malo conuersatus sit is ad quem dos pertinet, posse maritum doli mali exceptione condicentem summouere in casibus, in quibus dotem uel in totum uel in partem, si constabat matrimonium, fuerat lucraturus.
Abbreviated transcription (Latin):
reddi labeo scribit. Nec in ipsum post annũ.:
qm̃ ⁊ factum puniunt. ⁊ in dolum concipiuis.
i adu̾sus eas ꝑsonas que alieno ure subiec¬
i falso tutore ac
ltum sit. ⁊ int̾ea dies actionis exierit. aut reᷤ
usu capta sit om̃ia in commoda ꝑinde sufti¬
nere debet. ac si alio tp̃r uero tutore auctõe
fuerit uł sui uiris uł aliem. Qu¬
uo dolo
malo auctoritatem accõmodauit. denebit᷑
hoc edicto. Sed siquis filiefamilias auctor
factus sit ad contrahendum. tenet᷑. Iđq nu
merus ẽ. si ancille quis tutore auctore credi¬
disset. Non om̃ib istis modis ꝓpter cutorem
decipitur. his qui contraxit. quia alter cum
in pube contracturus non fuit. quasi tutoriᷤ
aucdoritas int̃cessisset. Iulius. ł.xxi. digc̃.
acc̃o. quia filium minorem .xii. annis nup¬
tum dedit. & magis ꝓbat patri ignoscendũ¬
eẽ qui filiam suam maturius in familiam sp¬
onsi ꝑducere uoluit. Affectu enim ꝓpension¬
e magis quam dolo malo id uidi fecisse. & đ

Expanded text:
reddi Labeo scribit nec in ipsum post annum, quoniam et factum puniunt et in dolum concipiuntur: et aduersus eas personas, quae alieno iuri subieci falso tutore ‹auctore› actum sit et interea dies actionis exierit aut res usucapta sit, omnia incommoda perinde sustinere debet, ac si illo tempore uero tutore auctore fuerit uel sui iuris uel alieni, qui dolo malo auctoritatem accommodauit, tenebitur hoc edicto. Sed et si quis filiae familias auctor factus sit ad contrahendum, tenetur. idemque iuris est, si ancillae quis tutore auctore credidisset: nam omnibus istis modis propter tutorem decipitur is qui contraxit, quia aliter cum impubere contracturus non fuit, quam si tutoris auctoritas intercessisset. Iulianus libro vicesimactio, qui filiam minorem duodecim annis nuptum dedit. et magis esse, ‹qui› filiam suam maturius in familiam sponsi perducere uoluit: affectu enim propensiore magis quam dolo malo id uideri fecisse.Quod
Abbreviated transcription (Latin):
a equitas non ẽ ambigua. ne
contrahentes decipiant᷑. dum
falsus tutor adhibetur. Uerba
atit edicti haec sunt. qđ eo auctore inquit
qui tutor non fũt. Uerbis edicti multa
desunt. Quod enim si fuerit tutor as tm̃
fuit qui auatoritatem accõmodare nons
ante tutorẽ gestum ẽ non ꝑtinere aahan
partem edicti. Quod enim si duo
sit. si cantum plures int̾uenerint qui tutores
non erant. tm̃ locum hab̾e deb̾e põp.ł .xxx.
scripsit.¬
d. pop̃. scribit. ł̃ si ꝓ tutore negotia gerens.
auctoritatẽ ac commodauerit. nichilomi¬
nus hoc edictum locum hab̾e. nisi forte p̃tor
decreuit ratum se habiturum. id quod is auc¬
torib gestum ẽ. uł sic enim ualebit ꝑ p̃toris
tuitionem non ipso uire.¬
it p̃tor. Si id auctor ignoraũit. dabo
in mꝰ reflitutionẽ. Scienti non subuenit m̃ito:
qm̃ ipse se decepit.
lauctor ignorauerit. labeo.⁊ si dictum sit
ei. ⁊ bona fide non credidit.
auxilio non indiget. scientia ei non nocet.

Expanded text:
aequitas non est ambigua, ne contrahentes decipiantur, dum falsus tutor adhibetur.Uerba autem edicti haec sunt. 'Quod eo auctore' inquit 'qui tutor non fuerit'. uerbis edicti multa desunt: quid enim si fuit tutor, is tamen fuit qui auctoritatem accommodare non a non tutore gestum est, non pertinere ad hanc partem edicti: quid enim si duo sit, si tamen plures intervenerint, qui tutores non erant, tamen locum habere debere Poscribit.Idem Pomponius scribit, etiamsi pro tutore negotia gerens auctoritatem accommodauerit, nihilo minus hoc edictum locum habere, nisi forte praetor decreuit ratum se habiturum id, quod his auctoribus gestum est: tunc enim ualebit per praetoris tuitionem, non ipso iure.Ait praetor: 'si id actor ignorauit, dabo in integrum restitutionem'. scienti non subuenit, merito, quoniam ipse se decepit. "actor ignoraverit". Labeo: et si dictum sit ei et bona fide non credideritauxilio non indiget, scientia ei non nocet,
Abbreviated transcription (Latin):
i preses ꝓuincie nominib ab alio
ad ceptis ad magistratus muicipales re¬
miserit. ut se uominib instruant. ⁊ ꝑmñ
extructus dedit tutores. an exẽplo eorũ
qui p̃torem instruunt debeant magistra¬
tus teneri. queritur. Utiq enim inter est
utrum ipsi magistratus nomina electa de¬
dint p̃sidi. an eaque alio p̃ses accepit. inqͥ¬
sierit. & puto utroq sic teneri c̃asu. quasi
dolo uł lata culpa uersati sunt.¬
on tantum pupilli: sed ⁊̃ successores coꝵ
subsidaria posse agere. Sic curatores
fuerunt mims idonei dati dicendum est
teneri magistratus oportere si ex suggestu
eoium uł nominib ab eis acceptis p̃ses deđr̃.
Siusi ad eos remiserit ut ipsi dent ue nosti
donationem ut exigerent satisdationem pt¬
cłm ad eos ꝑtinebit. Magistiutib imputa¬
tur ⁊̃ si om̃ino tutor łcurator datus non
sit s iti demũ tenetur si moniti non de¬
dint. Idõ dampnum qui inpubes uł ado¬

Expanded text:
Si praeses prouinciae nominibus ab alio Si praeses prouinciae nominibus ab alio acceptis ad magistratus municipales remiserit, ut se de nominibus instruant, et perinde instructus dederit tutores: an exemplo eorum qui praetorem instruunt debeant magistratus teneri, quaeritur: utique enim interest, utrum ipsi magistratus nomina electa dederint praesidi an ea, quae ab alio praeses accepit, inquisierint. et puto utroque casu sic teneri, quasi dolo uel lata culpa uersati sunt.Non tantum pupilli, sed etiam successores eorum subsidiaria agere possunt.Si curatores fuerunt minus idonei dati, dicendum est teneri magistratus oportere, si ex suggestu eorum uel nominibus ab eis acceptis praeses dederit. sed et si ad eos remiserit, ut ipsi dent uel post dationem ut exigerent satisdationem, periculum ad eos pertinebit.Magistratibus imputatur etiam, si omnino tutor uel curator datus non sit: sed ita demum tenentur, si moniti non dederint. ideo damnum, quod impuberes uel adu
Abbreviated transcription (Latin):
NORDISEMSOBSICANTA
accusatio non dabitur. sed in magistratu
liec infide uissores eoꝵ. hi rempublicam
saluam fore ꝓmittunt. non pupilli ꝓ.¬
inde nec nommatores magistratirm
ex hac causa tenebuntur. sed soli ma¬
istratus. S si ordo receꝑit in se ꝑieulũ
dici debet tantum eos qui p̃sentes fuer̃
parui enim̾ refert. nominau̾it. uł fide uiꝰ¬
cusatio competit. Sed si amagistratib mu¬
nicipalib tutor datus sit non uidetur ꝑ
ordinem electus. Peq p̃torneq qui
alius cui tutoris dandi uis ẽ hac acc̃one
tenebitur. Si p̾ses ꝓuinciȩ demincia¬
re magistratus tantum de facultatibus
tutorib uoluit ut ipse daret. Uideamus
an .i quatenus teneantur: ⁊ exstat diui
marci rescͥptum quo uoluit eos qui p̃sidi
renunciant non ꝑinde teneri. atq ipsi
dedissent. s si deceꝑ unt grã forte aut
pecunia falsa renunciantes. Plane si
p̃ses ꝓuincie satis eos exigere uissit. nor
dubitamus teneri eos. ĩ si p̃ses dedđit.¬

Expanded text:
ordinem subsidiaria actio non dabitur, sed in magistratus, nec in fideiussores eorum: hi enim rem publicam saluam fore promittunt, non pupilli. proinde nec nominatores magistratuum ex hac causa tenebuntur, sed ‹s›oli magistratus. sed si ordo receperit in se periculum, dici debet teneri eos, qui praesentes fuerunt: parui enim refert, nominauerint uel fideiusseos actio competit. sed si a magistratibus municipalibus tutor datus sit, non uidetur per ordinem electus.Neque praetor neque quis alius, cui tutoris dandi ius est, hac actione tenebitur.Si praeses prouinciae denuntiare magistratus tantum de facultatibus tutorum uoluit, ut ipse daret, uideamus, an et quatenus teneantur. et extat diui Marci rescriptum, quo uoluit eos, qui praesidi renuntiant, non perinde teneri atque si ipsi dedissent, sed si deceperunt, gratia forte aut pecunia falsa renuntiantes. plane si praeses prouinciae satis eos exigere iussit, non dubitabimus teneri eos, etiamsi praeses dederit.
Abbreviated transcription (Latin):
d ł .iii. pandectaꝵ. In magiftratus acc̃one da¬
ta cum usuris sors exigi debeat. an uero usinx
peti non possunt. qm̃ constitutum ẽ penarum
usuras peti non posse. qm̃ quesitum ẽ ⁊ resc̾p.¬
tum ẽ adiuis seuero ⁊ anconino. insuras peti
posse. qm̃ eadem in magistratib acc̃odatim
quae competit in tutores
non alienandis uel subponendis. coco

Expanded text:
 quarto pandectarum.An in magistratus actione data cum usuris sors exigi debeat, an uero usurae peti non possint, quoniam consti‹tu›tum est poenarum usuras peti non posse, quaesitum est. et rescriptum est a diuis Seuero et Antonino et usuras peti posse, quoniam eadem in magistratibus actio datur, quae competit in tutores.NON ALIENANDIS UEL SUPPONENDIS
Abbreviated transcription (Latin):
nus pupillo caueretur. inquẽ acc̃o uultei
danda isolidum ẽ. sinculpa dum taxat
eorum neq dolomalo id factum ẽ equius
eẽ existimo pro porcione inquemq eorũ
accusationem dari ut pupillo res salua fit.
ratorib adulti cautionem exegerunt rem
saluam fore. ex his alter sine herede decessit
Quero an indempnitatẽ insolidũ collega
eius prãre debeat. Mod est .ix. nichil ꝓpoĩ¬

Expanded text:
nus pupillo caueretur, in quem uult actio ei nus pupillo caueretur, in quem uult actio ei danda in solidum est: sin culpa dumtaxat eorum neque dolo malo id factum est, aequius esse existimo pro portione in quemque eorum actionem dari, dum pupillo salua res sit. ratoribus adulti cautionem exegerunt rem saluam fore: ex his alter sine herede decessit: quaero, an indemnitatem in solidum collega eius praestare debeat.Modestinus respo
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽ: uniuersa negotia curare: ⁊ mea par¬
te quã alteri tutori cõmisisset similẽ eẽ ei
quia amminstrationem quoꝵdam nego¬
tiorum pupilli non accessisset. Nam ⁊ si aliꝗͣ
partẽ negocioꝵ pupilli amministrauerit:
tenetur ⁊̃ obrem quam non gessit cum gerere
deberet.
cognita deb̾e dari accõnem. Nam magistra¬
tus si tanta fuit negligentia. ut om̃em curatio¬
nem obmuteret equũ est habi eum loco fide¬
uissoris: ut heres eius teneatur. Siuero caũ
⁊ tunc idonei fuer̃. ⁊ postea desierunt sicut i
ipsi magistratus ꝓberecusaret hanc accii¬
sationem. ita ⁊ heres ⁊ multo iustuis. Nouis¬
sime non alias ait in ħedem accõnem dan¬
dam. quam si euident̃ magistratus cum
minus idoneis fideiussorib conthunt.
n magistratus
qui cutorem dedunt rogo rescribas utrum
ꝓuirili porcione acc̃o danda sit. anoptio sit
eius qui pupillus fuit. cũ quo potissimũ
agat.ix. si dolo fecerunt magistratus ut mi¬

Expanded text:
non esse, uniuersa negotia curare, et in ea parnon esse, uniuersa negotia curare, et in ea parte, quam alteri tutori commisisset, similem esse ei, qui ad administrationem quorundam negotiorum pupilli non accessisset: nam etsi aliquam partem negotiorum pupilli administraverit, tenetur etiam ob rem, quam non gessit, cum gerere deberet. cognita debere dari actionem: nam magistratus si tanta fuit neglegentia, ut omnem cautionem omitteret, aequum est haberi eum loco fideiussoris, ut et heres eius teneatur: si vero cavit et tunc idonei fuerunt et postea desierunt, sicut et ipse magistratus tionem, ita et heres multo iustius. nouissime non alias ait in heredem actionem dandam, quam si euidenter magistratus cum minus idoneis fideiussoribus contrahunt. n magistratus qui tutorem dederunt rogo rescribas utrum pro uirili portione actio danda sit, an optio sit eius qui pupillus fuit, cum quo potissimum agat. respondit, si dolo fecerunt magistratus, ut mi
Abbreviated transcription (Latin):
aduersum magistratum municipialem
habe possit aliquam accusationem. cum
sciret a contutore suo satis non eẽ exactum.
dicebã cum a tutore satis pupillo factũ sit
neq pupillum ad magistratus reddire po̾¬
set. neq tutorem cũ nunquam tutor au-¬
uersus magistratus habeat accusationẽ.
Senatus enim consultum pupillo subue¬
nit. p̃sertim cũ sit quod tutori inpucetur¬
scilic qđ satis a contutore non exegit. qđ
suspectũ nonfecit. si sit ut ꝓponitur ma¬
gistratib eum non cauisse.
te culpa uacet. non erit iniquũ adũsus
magistratus accusationem ei dari.
hr̃des magistratuum ut ipsi teneretur. Nã¬
nec hr̃s tutoris negligentie nomine tenetur. Nã
magistratus quidem mom̃e ꝑicłm succedit.
inter se amministrationẽ tutele. alter sine
herede decessit. quesitum ẽ. in magistratum
qui ñ curas ut caueretur an in altũ tutorem
debuisse enĩ eum cũ sciret pupillo cautum

Expanded text:
aduersus magistratum municipalem aduersus magistratum municipalem habere possit aliquam actionem, cum sciret a contutore suo satis non esse exactum. dicebam, cum a tutore satis pupillo factum sit, neque pupillum ad magistratus redire posse neque tutorem, cum numquam tutor aduersus magistratus habeat actionem: senatus enim consultum pupillo subuenit: praesertim cum sit, quod tutor‹i› imputetur, quod satis a contutore non exegit uel suspectum non fecit, si scit, ut proponitur, magistratibus eum non cauisse. te culpa uacet, non erit iniquum aduersus magistratus actionem ei dari.heredes magituum, ut ipsi tenentur: nanec heres tutoris neglegentiae nomine tenetur. nam magistratus quidem in omne periculum succedit, inter se administrationem tutelae: alter sine herede decessit: quaesitum est, in magistratum, qui non curasset ut caueretur, an in alterum tutorem debuisse enim eum, cum sciret pupillo cautum
Abbreviated transcription (Latin):
partem habiturus ẽ.
xigere aũt cautione magistratus sic
oportet ut pupillis seruis aut pupillus¬
tutorib item fideuissorib eoꝵ rem saluã
fore.aut si nemo ẽ qui stipuletur: seruus
publicus postulari debet rem saluam fore
pupillo aut certe ipse magistratus. plane
ubi seruus publicus. uł ipse magistratus
stipulatus. dicendum ẽ utilem ac̃conem¬
pupillo dandam. Ci filius familias
fuit magistratus. ⁊ caueri pupillo non cu¬
raũit. aut non idonee cautum sit culpa
eus an ⁊ quatenus in patrem enis ac̃co
danda sit queritur: iait uidianus in pattẽ.
de peculio dandam. siue uoluntate eius filiꝰ
decurio factus sit suie non. Nam ⁊ si uolũ¬
tate patris magistratum amministrauit.
attantũ non oportere patrẽ ultra quam
de peculio conuieniri quasi rem publicam
saluam fore ꝓmittat. quidat uoluntatẽ ut
filius de curio creetur.
cautione non exacta. quoꝵ alt̾um in opem
decessisse. altum in solidum conuentum sa¬
tis pupillo fecisse. ⁊ querebatur antutor iste

Expanded text:
tem habiturus est. Exigere autem cautionem magistratus sic oportet, ut pupilli servus aut ipse pupillututoribus, item fideiussoribus eorum rem salvam fore: aut, si nemo est qui stipuletur, servus publicus stipulari debet rem salvam fore pupillo, aut certe ipse magistratus. Plane ubi servus publicus vel ipse magistratus stipulatur, dicendum est utilem actionempillo dandam. Si filius familias fuit magistratus et caveri pupillo non curaverit aut non idonee cautum sit culpa eius, an et quatenus in patrem eius actio danda sit, quaeritur. et ait Iulianus in patrem de peculio dandam, sive voluntate eius filius decurio factus sit sive non: nam et si voluntate patris magistratum administravit, attamen nonde peculio conueniri, quasi rem publicam saluam solam fore promittat, qui dat uoluntatem, ut filius decurio creetur. cautione non exacta, quorum alterum inopem decessisse, alterum in solidum conuentum satis pupillo fecisse, et quaerebatur, an tutor iste
Abbreviated transcription (Latin):
electus ẽ ad extimandas tutoꝵ satisdationem
acc̃onem dandam. Sed̾int̃ magistratus
hoc conuenerit. ut alt̾ius tantum ꝑiculo tu¬
tores darentur conuentiones pupillo non p̃¬
iudicare. diuus adrianis rescͥpsit. Conuen¬
tiones enim duoꝵ uirorum uis publicum
mutari non potest. prius tam̃ arbitror con¬
uemiendum eum qui hoc suscepit. deinde
excussis facultatib eius tunc ueniendum
ad collegam. quem ad modũ si solus dedisset
diceremus pͥus eum. deinde collegam agre¬
diendum. Si qnͣdo desinit in ciuitate ex
qua pupilli oriundi sunt qui idonei uidean¬
tur. officium ẽ magistratuum exquirere ex
uicinis ciuitatib honestissimum quemq ⁊
nomina p̃sidibus ꝓuincie mittere. ñ ipsos
arbitrium dandi sibi uendicare.
magistratus abinicio tutorem idoneum de¬
dit ⁊ satis exegit. non sufficit. Quod fisatis
exegit. ⁊ idoneum exegit. quamiuis postea
facultatib lapsi fint tutores uł fideuissores.
nichil ẽ qd ei qui dedit imputetur. Nonenĩ

Expanded text:
andas tutorum satisdationes, actionem dandam. Si inter magistratus hoc convenerit, ut alterius tantum periculo tutores darentur, conventiones pupillo non praeiudicare divus Hadrianus rescripsit: conventione enim duumvirorum ius publicum mutari non potest. prius tamen arbitror conveniendum eum, qui hoc suscepit, deinde excussis facultatibus eius tunc veniendum ad collegam, quemadmodum, si solus dedisset, diceremus prius eum, deinde collegam adgrediendum. Si quando desint in civitate, ex qua pupilli oriundi sunt, qui idonei videantur, officium est magistratuum exquirere ex vicinis civitatibus honestissimum quemque et nomina praesidibus provinciae mittere, non ipsos arbimagistratus ab initio tutorem idoneum dedit et satis non exegit, non sufficit: quod si satis exegit et idoneum exegit, quamuis postea facultatibus lapsi sint tutores uel fideiussores, nihil est, quod ei qui dedit imputetur: non enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑinde eẽ quasi conditio asscͥpta non sit: q̃
qui fuit in patris potestate neq libtates
competunt. neq legata p̃stantur si p̃teri¬
tus frĩb partem hr̃ditatis auocauit. Iuod
si bonis se patris abstinuit licet subtilitas
uiris refragari uideatur: at tam̃ uoluntas
testatoris ex bono equo tuebitur.
satis ei factum. quia ⁊ antequam ad opte¬
tur institutio. ut in extraneo locũ habe
instituti sumus: ⁊ a nobis postumus exhĩ¬
datus sit a substitutis nr̃is non sit ex hr̃¬
datus. titio defuncto nec ego quidem ad¬
ire poto. Iam enim ꝓpt̾ instituti ꝑsonam
a quo postimnus exhr̃datus ẽ in ciuus lo¬
cum substitutus uocatur a quo postuinus¬
euisdẽm ruptum ẽ testam̃tum. Sed siego ⁊ ti¬
tius inuicem instituti sumus quãuis in partẽ
substitutionis exhr̃datus non sit. mortuo ł
repudiante titio me posse adire puto.⁊ ex
asse hr̃dem ẽẽ. in pͥma tam̃ specie. ⁊ si ur¬

Expanded text:
perinde esse, quasi condicio adscripta non sit, quaperinde esse, quasi condicio adscripta non sit, quaqui fuit in patris potestate neque libertates competunt neque legata praestantur, si praeteritus fratribus partem hereditatis auocauit: quod si bonis se patris abstinuit, licet suptilitas iuris refragari uidetur, attamen uoluntas testatoris ex bono et aequo tuebitur. satis ei factum, quia et antequam adoptetur, institutio ut in extraneo locum habeinstituti simus et a nobis postumus exheredatus sit, a substitutis nostris non sit exheredatus, Titio defuncto ne ego quidem adire potero: iam enim propter instituti personam, a quo postumus exheredatus est, in cuius locum substitutus uocatur, a quo postumusruptum est testamentum. Sed si ego et Titius inuicem substituti simus, quamuis in partem substitutionis exheredatus non sit, mortuo uel repudiante Titio me posse adire puto et ex asse heredem esse. In prima tamen specie et si
Abbreviated transcription (Latin):
Sequitur gͦ ut ex eo destam̃to hr̃litas ad ne¬
nunem ꝑueniat.
lin sodo testam̃to hrlem e. qui uiuit insti¬
tiumus. siue pure siuie subconditiorie. si cñ
conditio existere potuit. licet non exciterit
supnis testam̃tum erit ruptum. multũ autẽ
inter ẽ qualis conditio posita fuerit. Nã aut
mꝑtitin concepta ponitur: aut im preseorẽ
ant in futi irum. In p̃teritum concepta poni
arpuis testam̃tum non ẽ ruptum. & uod siad
psens dempus condictio ad scͥpta ẽ hĩde isti¬
cuto ułiiti si tituis consul ẽ eundem exitum
hnt̃ ut si sit possit heres eẽ ⁊ suꝑus testam̃tũ
rumpatur. si non sit nec possit hr̃s eẽ nec su¬
ꝑius testam̃tum rumpatur. Infuturum
aut collate conditiones si possibiles sint
⁊existere potuerunt licet non existerint
efficiunt. ut suꝑius testam̃tum rũpatur
.ĩ si non extit̾int. Si uͦ impossibiles sunt uł¬
uti titius dig̃o celũ tetig̾it hr̃s esto. Elacet

Expanded text:
sequitur ergo, ut ex eo testamento hereditas ad nesequitur ergo, ut ex eo testamento hereditas ad neminem perueniat.Cum in secundo testamento heredem eum qui uiuit instituimus siue pure siue sub condicione si tamen condicio existere potuit, licet non ex‹sti›terit, superius testamentum erit ruptum. multum autem interest, qualis condicio posita fuerit: nam aut in praeteritum concepta ponitur aut in praesens aut in futurum. in praeteritum concepta ponitsuperius testamentum non est ruptum. quod si ad praesens tempus condicio adscripta est herede instituto, uhabet, ut, si sit, possit heres esse et superius testamentum rumpatur, si non sit, nec possit heres esse nec superius testamentum rumpatur. in futurum autem collatae condiciones si possibiles sunt, existere potuerunt, licet non exstiterint, efficiunt, ut superius testamentum rumpatur, etiamsi non extiterint: si vero impossibiles sunt, veluti 'Titius si digito caelum tetigerit, heres esto', placet
Abbreviated transcription (Latin):
loco sunt ⁊ bii qui su hr̃dis loco succectert¬
do quasi agnoscendo fuerit parentis suu
hẽdes. utecce si filium ex eonepotem neptẽ¬
ue mnpotestate habeam. quia filuis gradũ
p̃cedit. is solus uira sui hr̃dis habet quãius
nepos quoq ineptis ex eo in eadempotestate
sint. S uũ filius m̃s me iuuomoriatur aut
qualibet alia ratione exeat de potestate mea
incipit nepos neptisue in euis loco succede
ieo modo uira suoꝵ hr̃dum quasi ad agnati¬
one mansciscunt᷑. Negͦ eo modo rumꝑat mͥ
cestam̃tum. Sicut ipsum filium ut hr̃dem in¬
fituere uł exhr̃dare nominatim clebeo. ne
non uire faciam testam̃tum ita ⁊innepote ne¬
ptemue ex eo necesse eẽ mͥ hr̃dem instituere
uł exhr̃dare. ne forte me iuuo filio mortulo su¬
ccedendo in locum eius nepos neptisue quasi
uenit. Quero an filio nato quo tp̃r cestam̃tũ
dis eoꝵ testam̃tis qui in hostium potestate de¬
cessissent lata ẽ. nato filio contimio enis testa¬
m̃tum qui in hostium potestate sit. rũpatur.

Expanded text:
loco sunt et hi, qui in sui heredis locum succedendo quasi adgnascendo fiunt parentibus sui heredes: ut ecce si filium et ex eo nepotem neptemue in potestate habeam, quia filius gradu praecedit, is solus iura sui heredis habet, quamuis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate sint; sed si filius meus me uiuo moriatur aut qualibet alia rincipit nepos neptisue in eius loco succedere et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. ne ergo eo modo rumpat mihi testamentum, sicut ipsum filium uel heredem instituere uel exheredare nominatim debeo, ne non iure faciam testamentum, ita et nepotem neptemue ex eo necesse est mihi uel heredem instituere uel exheredare, ne forte me uiuo filio mortuo succedendo in locum eius nepos neptisue quasi eruenit: quaero, filio nato quo tempore testamentum dis eorum testamentis, qui in hostium potestate ‹de›cessissent, lata est, nato filio continuo eius testamentum, qui in hostium potestate sit, rumpatur:
Abbreviated transcription (Latin):
dampnatus capite m̃m̃ indulgentia pͥnci¬
pis sit restitutus. testam̃tum eius conuales¬
cit. Filia famnlias ueterani sui uiris
morte patris facti testam̃tum ioritum non fiei
constat. Quantum enĩ attestandum de castrẽ¬
si peculio ꝓpatrefamilias habendus ẽ. ⁊idõ
nec emancipatione irritum fieri militis uete¬
ram testam̃tum uerum ẽ.¬

Expanded text:
damnatus capite in integrum indulgentia princidamnatus capite in integrum indulgentia principis sit restitutus, testamentum eius conualescet. Filii familias ueterani sui iuris morte patris facti testamentum irritum non fieri constat: nam quantum ad testandum de castrensi peculio pro patre familias habendus est, et ideo nec emancipatione irritum fieri militis uel ueterani testamentum uerum e
Abbreviated transcription (Latin):
quo ad pͥnceps rescͥpserit ad litteras p̃sidis ⁊ li¬
bellum rei cum litt̾is missum. nisi forte latro ma¬
nifestus uł seditio p̃rupta factioq centa uł alia
iusta causa quam mox p̃ses litteris excusauit
moram non recipiat. non pene festinatione. s
p̃ueniendi ꝑicłi causa. Tanc enĩ punire ꝑmit¬
titur: deinde scrib̾e. Quid si quis fuerit dãp¬
natus illicite pena eo iñ sũpta ante testam̃tum
eius irritum fiat ideamus. ut puta decurio
adbestias. ancapite minuatur testam̃tumq
eus irritum fiat. ⁊ non puto cum sent̃ntia
eum non tenuerit. Ergo ⁊ si quis eum qui
non erat uirisdictionis sue dãpnauerit testa¬
est constitutum. Sed ne eoꝵ quidem testa¬
m̃ta rata sint. sedirrita fient. quoꝵ memo¬
ria post mortem dampnata ẽ: Ut puta ma
eri adicendum ẽ post liminiore uersu uireᷤᷤ
stias reciꝑe uire post liminii. aut si ibi dece¬
dant lege cornelia confirmari. Ergo i si q

Expanded text:
quoad princeps rescripserit ad litteras praesidis et liquoad princeps rescripserit ad litteras praesidis et libellum rei cum litteris missum, nisi forte latro manifestus uel seditio praerupta factioque cruenta uel alia iusta causa, quam mox praeses litteris excusabit, moram non recipiant, non poenae festinatione, sed praeueniendi periculi causa: tunc enim punire permittitur, deinde scribere. Quid si quis fuerit damnatus illicite poena non sumpta, an testamentum eius irritum fiat, uideamus: ut puta decurio ad bestias an capite minuatur testamentumque eius irritum fiat? et non puto, cum sententia eum non tenuerit. ergo et si quis eum, qui non erat iurisdictionis suae, damnauerit, testaest constitutum. Sed ne eorum quidem testamenta rata sunt, sed irrita fient, quorum memoria post mortem damnata est, ut puta ex eri, adiciendum est postliminio reuersi uires suas recipere iure postliminii aut, si ibi deced‹a›t, lege Cornelia confirmari. ergo et si quis
Abbreviated transcription (Latin):
lconem. Ut si quidem obscientiam dilecti milita¬
ris mori maluit. irrisit eius testam̃tum. Quod si te¬
dio uite. uł dolore uałe testam̃tum aut intestatod¬
cessit eius cognatuis. aut si non sint legioni ista st̃
uendicanda. hii aũt om̃s quoꝵ testam̃ta irrita
dampnatione fieri diximus. si ꝓuocauer̃ capi¬
te non minuentur. atq idõ neq testam̃ta quae
antea fecerit irrita fient. ⁊ tunc testari potuerĩt
hoc enĩ sepissime ẽ consticutum. nec uidebunt᷑
quasi de statu suo dubitantes non habe testam̃¬
ti factionem. Sunt enim certi status nec ipsi
de se intim incerti. Quod tam̃ si appellation¬
em eiꝰ p̃ses non receꝑit. sed imꝑatori scriben¬
do pęnam remoratus ẽ. puto hunc quoq stiũ
statum interim retinere ne ⁊ testam̃tum irritũ
fieri. Namut ẽ oratione diui marci exp̃ssum.
tam ⁊ si ꝓuocãtis uł eius ꝓ quo ꝓuocatur appel¬
latio si fuit recepta: pena tam̃ sustinenda est.

Expanded text:
lconem, ut, si quidem ob conscientiam delicti militalconem, ut, si quidem ob conscientiam delicti militaris mori maluit, irritum sit eius testamentum: quod si taedio uitae uel dolore, ualere testamentum aut, si intestato decessit, cognatis aut, si non si‹n›t, legioni ista sint uindicanda. Hi autem omnes, quorum testamenta irrita damnatione fieri diximus, si prouocauerint, capite non minuuntur atque ideo neque testamenta quae antea fecerunt inrita fient et tunc testari poterunt: hoc enim saepissime est constitutum nec uidebuntur quasi de statu su‹o› dubitantes non habere testamenti factionem: sunt enim certi status nec ipsi de se interim incerti. Quid tamen si appellationem eius praeses non recepit, sed imperatori scribendo poenam remoratus est? puto hunc quoque suum statum interim retinere nec testamentum irritum fieri: nam, ut est oratione diui Marci expressum, tametsi prouocantis uel eius pro quo prouocatur appellatio non fuerit recepta, poena tamen sustinenda est,
Abbreviated transcription (Latin):
ualere. fecisse id credatur. Euis qui deporta¬
tur non statim irritum fiet testam̃tum. sed cum
pͥnceps factum comprobauerit. tunc enimr i capi¬
te minutur. sed ⁊ decurione puniendo uł filio
nepote ue p̃ses scribendum pͥncipi int̾ locus ẽ
non puto statim seruum pene factum licet
in carcere soleant diligentioris custodie causa
recipi. Nec huuis gͥ testam̃tum irritum fiet
pͥusqͣm pͥnceps de eo supplicium sum̃dum
rescripserit. Promde si ante decesserit utiq
testam̃tum eius ualebit. nisi mortẽ sibi consci¬
uit. Nam eorum qui mori magis quam damp¬
nari maluerit ob conscientia criminis destam̃ta
irrita constitutiones faciunt: licet inciuitate
decedant. Quuiod siquis tedio uitȩ uł ualitudi¬
nis aduerse impatientia uł iactationis ut qui¬
dam philosophi in ea causa sunt ut testam̃ta eoꝵ
ualeant. Quam distintionem in militis quoq testa¬
m̃to diuus adriamis dedit epłam ad pompeium fa¬

Expanded text:
ualere, fecisse id credatur. Eius qui deportaualere, fecisse id credatur. Eius qui deportatur non statim irritum fiet testamentum, sed cum princeps factum comprobauerit: tunc enim et capite minuitur. sed et si de decurione puniendo uel filio nepoteue praeses scribendum principi interlocutus est, non puto statim seruum poenae factum, licet in carcere soleant diligentioris custodiae causa recipi. nec huius igitur testamentum irritum fiet, priusquam princeps de eo supplicium sumendum rescripserit: proinde si ante decesserit, utique testamentum eius ualebit, nisi mortem sibi consciuit. nam eorum, qui mori magis quam damnari maluerint ob conscientiam criminis, testamenta irrita constitutiones faciunt, licet in ciuitate decedant: quod si quis taedio uitae uel ualetudinis aduersae inpatientia uel iactationis, ut quidam philosophi, in ea causa sunt, ut testamenta eorum ualeant. quam distinctionem in militis quoque testamento diuus Hadrianus dedit epistula ad Pomponium Fa
Abbreviated transcription (Latin):
dati non rumpunt testam̃tum. Qiue ꝑ capti¬
uitatem siue ꝑmortem. uł penam. Irritũ fũit
testam̃tum: quotiens ipsi testatori aliquid con¬
tigit. ut puta si ciuitatẽ amittat ꝑ subitam ser¬
uitutẽ. ab hostib uerbi gr̃a captus. uł si maior
cipandum p̃cium. Sed ⁊ si quis fuerit capite
dampnatus. uł ad bestias uł ad gladium. uel
alia pena que uitam adimit testam̃tum eius
irritum fiet. ⁊ non cunc cum consũptus ẽ. sed
cum sententia passus est. Nam pene seruus ef¬
ficitur nisi forte miles fuit ex militari delicto
dampnatus. Nam huic ꝑmittitur testari. ut adri
anis resce̾psit. Et credo uire militari cestabitur.
qua ratione gͥ dampnato ei testari ꝑmittitur: Num¬
quid ⁊ si quod ante habuit factum testam̃tum. si
ei ꝓmissum sit testari ualeat. anuero pena irritũ
factum referendum ẽ.⁊ similitari uire ei testan¬
dum sit dubitari non oportet. quin si uoluit id

Expanded text:
dati, non rumpent testamentum, siue per captidati, non rumpent testamentum, siue per captiuitatem siue per mortem uel poenam. Irritum fit testamentum, quotiens ipsi testatori aliquid contigit, puta si ciuitatem amittat per subitam seruitutem, ab hostibus uerbi gratia captus, uel si maior cipandum. Sed et si quis fuerit capite damnatus uel ad bestias uel ad gladium uel alia poena quae uitam adimit, testamentum eius irritum fiet, et non tunc cum consumptus est, sed cum sententiam passus est: nam poenae seruus efficitur: nisi forte miles fuit ex militari delicto damnatus, nam huic permitti solet testari, ut diuus Hadrianus rescripsit, et credo iure militari testabitur. qua ratione igitur damnato ei testari permittitur, numquid et, si quod ante habuit factum testamentum, si ei permissum sit testari, ualeat? an uero poena irritum factum reficiendum est? et si militari iure ei testandum sit, dubitari non oportet, quin, si uoluit id
Abbreviated transcription (Latin):
pit quẽ nemo p̃cedebat mortis tp̃r. Ab intesta¬
do uero is succedit. cuiante eum aliz non est
delata hr̃ditas. non funse aut̃ filio delatam hr̃¬
ditatem a patre. cum delib̾ante instituto de¬
cesserit. Sed hec ita: si mortis aui tp̃r in uto
nepos fuerit. Cetĩn si postea conceptuis est
marcellus scribit. neq ut suũ neq ut nepotẽ
aut cognatum ad hr̃ditatem ł bonoꝵ posses¬
sionem passe adimiti. Sed ⁊ si pat̾ eius qͥ mor¬
tis ani tp̃r mutero fuit apud hostes erat. ne¬
pos iste patre in eadem causa decedente. post
mortem aui succedendo testam̃tum rumpit.
quia supra scͥpta ꝑsona ei non obstat. Nec ti
creditur inrebus humanis fuisse cum iea cã¬
decedit quamquam captiuus reuersus patͥs
sui inuistum faceret testam̃tum. ineo p̃tesiuis
Siue aut incuitate nepos fuit conceptus siue
aũt modo parentes p̃cedentes inpotestate eẽ de¬
sierint succedentes libi si fuerint instituta uł exhr̃.¬

Expanded text:
pit quem nemo praecedebat mortis tempore: ab intestapit quem nemo praecedebat mortis tempore: ab intestato uero is succedit cui ante eum alii non est delata hereditas, non fuisse autem filio delatam hereditatem apparet, cum deliberante instituto decesserit. sed haec ita, si mortis aui tempore in utero nepos fuit. ceterum si postea conceptus est, Marcellus scribit neque ut suum neque ut nepotem aut cognatum ad hereditatem uel ad bonorum possessionem posse admitti. Sed si pater eius, qui mortis aui tempore in utero fuit, apud hostes erat, nepos iste patre in eadem causa decedente post mortem aui succedendo testamentum rumpet, quia supra scripta persona ei non obstat: nec enim creditur in rebus humanis fuisse, cum in ea caudecedat, quamquam captiuus reuersus patris sui iniustum faceret testamentum in eo praeteritus. Siue autem in ciuitate nepos fuit conceptus siue autem modo parentes praecedentes in potestate esse desierint, succedentes liberi, si fuerint instituti uel exhere
Abbreviated transcription (Latin):
te conditione pͥmi gradis postumio potiusio¬
cum fore. Post defectũ aũt conditionis nati.
postumus gradũ non rũpit quia nullus ẽ Rũ¬
pendo autem testam̃tum sibi locum facere postu¬
nus solet quãiis filus sequentẽ gradum aqͥ
eulĩdetus ẽ patiatur ualere. Seonisi a pͥmo gra¬
di p̃tertus. a scdo exhr̃adatius sit. si eo tp̃rnasca¬
tar postumius quo aliquis exinstituitis iarit. docũ
sestanitum ruptum ẽ. nam tollendo pͥmuim gradu
nuru p̃gnante relicta decesserit. ⁊ ertraneim
sub conditione instituerit :⁊ pendente conanti¬
one post mortẽ patris ut delibante hr̃de institu¬
to de adeunda hr̃ditate exhr̃datus filius decẽ¬
serit .inepos fuerit natus. anrũpit testam̃tũ.
& dicemus destam̃tum nonrumpi. cum nec
exhr̃dari huiusmodi nepos debet. ab auoquẽ
pater p̃cedat. Plane si institutiis forte omiserit
hr̃ditatem. hunc auo suum hr̃dem futurum
abintestato nondubitatur. utrũq ꝓpriis ra¬
tonibus. Nam agnascendo quidem his rum¬

Expanded text:
em condicione primi gradus postumo potius locum fore: post defectum autem condicionis natus postumus gradum non rumpit, quia nullus est. rumpendo autem testamentum sibi locum facere postumus solet, quamuis filius sequentem gradum, a quo exheredatus est, patiatur ualere. sed si a primo gradu praeteritus, a secundo exheredatus sit, si eo tempore nascatur postumus, quo aliquis ex institutis uixit, totum testamentum ruptum est: nam tollendo primum gradumnuru praegnate relicta decesserit ex extraneum sub condicione instituerit et pendente condicione post mortem patris uel deliberante herede instituto de adeunda hereditate exheredatus filius decesserit et nepos fuerit natus, an rumpat testamentum? et dicemus testamentum non rumpi, cum nec exheredari huiusmodi nepos deberet ab auo, quem pater praecedebat. plane si forte institutus omiserit hereditatem, hunc auo su‹um› futurum heredem ab intestato non dubitatur. utrumque propriis rationibus: nam adgn‹a›scendo quidem is rum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. ⁊ quirem possit ab intestato auferre.
i paganus qui habebat iam factũ testam̃
tum aliuid fecisset. ⁊ in eo comp̃hendisset fidei
h̃ dis cõmittẽre. ut pͥores tabule ualeant. om̃i¬
modo pͥus cestam̃tum ruptum est. Quorupto
bio uniũsa que ilis scͥpta funt ia causasic¬
nussi erunt. non solum legata ⁊ fidĩ eomis a

Expanded text:
fuerit ei, qui rem ab intestato auferre possit. fuerit ei, qui rem ab intestato auferre possit. Si paganus, qui habebat iam factum teo comprehendisset fidei heredis committere, ut priores tabulae ualerent, omnimodo prius testamentum ruptum est: quo rupto bio uniuersa, quae illic scripta sunt, in causa fideicommiss‹i› erunt, non solum legata
Abbreviated transcription (Latin):
d. ł.xi. ad sab. U erumẽ adoptione uł ar¬
rogatione fili filieue testam̃tum rumpi. qm̃i
sui hr̃dis adgnatione solet rumpi. ¶Um
fila emancipatur uł nepos quia una em̃ancipa¬
capiatur.filio manente iñcuntace. reuerso eo
Sed nec filius post li¬
mimo rediens. rumpit patris testam̃tum ut
sabinus existimauit.
rantur diu̾sis pr̃ib facte une pͥus alie postea.
utreq tantum septẽ testium signis signatae.
iapte. posteriores uacue inuente sint. id est
nichil sc̾ptum habentes. om̃ino supius testa¬
nĩtum ruptum non erit: quia sequens nullũ
pulositate. nimiaq subutilitate testam̃tum
ruptum uideatur. at tam̃ si signatum fuit
testam̃tum. bonoꝵ possessione scãm cabulã
aecipe hr̃s scͥptus potest. hr ditatem quȩ op.¬
tinebit ut diuis adrianus imꝑator nr̃ res¬
cpserunt. Ideircoq legataris ⁊i fidei cõmis¬
sari habebunt ea que sibi relicta sunt secu.¬
rinꝰ dem ⁊eurca iniustum uirritum testom¬
tum erit dicendum. si bonoꝵ possessio elata

Expanded text:
decimo ad Sabinum. Uerum est adoptione uel adrogatione filii filiaeue testamentum rumpi, quoniam sui heredis adgnatione solet rumpi. Filia cum emancipatur uel nepos, quia una mancipaater ab hostibus capiatur filio manente in ciuitate, reuerso eo sed nec filius postliminio rediens rumpit patris testamentum, ut Sabinus existimauit. rantur diuersis temporibus factae, unae prius, aliae postea, utraeque tamen septem testium signis signatae, et apertae posteriores uacuae inuentae sint, id est nihil scriptum habentes omnino, superius testamentum non est ruptum, quia sequens nullum pulositate nimiaque suptilitate testamentum ruptum uideatur, attamen, si signatum fuerit testamentum, bonorum possessionem secundum tabulas accipere heres scriptus potest remque optinebit, ut et diuus Hadrianus et imperator noster rescripserunt, idcircoque legatarii et fideicommissarii habebunt ea, quae sibi relicta sint, securi. idem et circa iniustum et irritum testamentum erit dicendum, si bonorum possessio data
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq ruptũ eẽ. ⁊ suꝑus ꝑ inferius .⁊ infe¬
rius ppostuum. Nominatim aũt exhr̃da¬
tis postumus uidetur: Siue ita dixerit qui¬
cumq mͥ nascetur. siue ita ex seia. siue itaue¬
t̃ exhr̃s esto. S et si dixerit postius ex hr̃s
esto natus uł post mortẽ ułuiuo testatore non
rumpet. Nicet aũt postius p̃teritus
agnascendo rumpat. tam̃ int̾dum eueniat
ut pars testam̃ti rumpatur. ut puta. Si ꝓpo¬
nas a pͥmo gradii postumũ exhr̃datum. a
scdo p̃teritum. Nam hic pͥmus gradis ualet:
scds ruptis ẽ.¬
gradi scͥptis hr̃dib qui scdo gradi scripti
sunt hr̃des optinere hr̃ditate non possunt.
ci uad etmo euoeo ⁊ inisftirmato amplius hntdi¬
tas iñ optinere non potest.

Expanded text:
utrumque ruptum esse et superius per inferius et infeutrumque ruptum esse et superius per inferius et inferius per postumum. Nominatim autem exheredatus postumus uidetur siue ita dixerit: 'quicumque mihi nasceretur', siue ita: 'ex Seia', siue ita: 'uenter exheres esto'. sed et si dixerit: 'postumus exheres esto', natus uel post mortem uel uiuo testatore non rumpet. Licet autem postumus praeteritus adgn‹a›scendo rumpat, tamen interdum euenit, ut pars testamenti rumpatur: ut puta si proponas a primo gradu postumum exheredatum, a secundo praeteritum: nam hic primus gradus ualet, secundus ruptus egradu scriptis heredibus qui secundo gradu scripti sunt heredes optinere hereditatem non possunt: gradu enim rupto et infirmato amplius hereditas inde optineri non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
posterius uł uire militari sit factũ. uł ineo
scͥptus ẽ qui ab intestato uenire potest. Tumc
S.ł .iII. ad sab. Postumi ꝑurilẽ sexum
descendentes ad similitudinem filiorum
nominatim exhr̃dandi sunt ne testam̃tũ
agnascendo rumpat. Postumos aũt dicimꝰ
dũ taxat qui post mortẽ parentis nascuntur:
nascantur. ita demũ ꝑ legem ut łeã rumꝑe
testam̃tum ꝓhibentur. si nominati sint ex¬
hr̃dati. unde ĩ ante hr̃dis institutionem
uł int̾ medias hr̃dum institutiones uel
int̃ gradus exhr̃dapi possunt. Nam diuũ
marciis decreuit idem in postumo quod ⁊in
filio seruandum nec ratio diuersitatis reddi
potest. Exhis apparet aliam causam eẽ filio¬
rum suꝑstitium. aliam postĩoꝵ. Illi iniustum
faciunt. hii rumpunt: illi sẽꝑ hi si naseunt᷑
nec inueniant se exhr̃datos. Sed ⁊ si stantẽ.
hoc aliud testam̃tum a quo postumus exhr̃¬
datus sit. non placet siue post mortẽ testatoriᷤᷤ
nascatur. siue uiuo testatore nascatur heres¬

Expanded text:
posterius uel iure militari sit factum uel in eo scriptus est qui ab intestato uenire potest: tunc ro tertio ad Sabinum. Postumi per uirilem sexum descendentes ad similitudinem filiorum nominatim exheredandi sunt, ne testamentum adgnascendo rumpant. Postumos autem dicimus eos dumtaxat, qui post mortem parentis nascuntur. nascuntur, ita demum per legem Uelleam rumpere testamentum prohibentur, si nominatim sint exheredati. Unde etiam ante heredis institutionem uel inter medias heredum institutiones uel inter gradus exheredari possunt: nam diuus Marcus decreuit idem in postumo quod in filio seruandum, nec ratio diuersitatis reddi potest. Ex his apparet aliam causam esse filiorum superstitum, aliam posteriorum: illi iniustum faciunt, hi rumpunt, illi semper, hi, si nascantur nec inueniant se exheredatos. Sed et si sit ante hoc aliud testamentum, a quo postumus exheredatus sit, placet, siue post mortem testatoris nascatur siue uiuo testatore,
Abbreviated transcription (Latin):
ESTAME ATA
aũt non iure factum dr̃. u̾sol¬
lempnia uiris desuer̃. aut nullius ẽẽ mom̃ti:
cum filius qui fuit in patris potestate p̃teritus
ẽ aut rumpitur alio testõ. ex quo hr̃s existere
pot̾it uł ad gn̾ationem sui hr̃dis. aut in ir¬
yitũ constituitur. non addita hr̃ditate.

Expanded text:
estamentum aut non iure factum dicitur, ubi sollemnia iuris defuerunt: aut nullius esse momenti, cum filius qui fuit in patr‹is› potestate praeteritus est: aut rumpitur alio testamento, ex quo heres existere poterit, uel adgnatione sui heredis: aut in irritum constituitur non adita hereditate.
Abbreviated transcription (Latin):
dundo ag̾e pot̾. ꝗd ii fiet si sociꝰ eius
soluendo non fu̾it officium aũt uidicis
int̃ duos accepti quale fut᷑um sit dubita¬
re se uilianꝰ ait: si farte uniꝰ fundus fu̾it
cui aqua noceat. Si uͦ in quo opus fac¬
tũ sit pluriũ ⁊ cũ uno eoꝵ agatur utrũ
⁊ eiꝰ dãm noĩe qđ post litẽ ꝯtestatã da

Expanded text:
dundo agere potest: quid enim fiet, si socius eius dundo agere potest: quid enim fiet, si socius eius ‹s›oluendo non fuerit? Officium autem iudicis inter duos accepti quale futurum sit, dubitare se Iulianus ait, si forte unius fundus fuerit cui aqua noceat, si uero in quo opus factum sit, plurium et cum uno eorum agatur: utrum et eius damni nomine, quod post litem contes
Abbreviated transcription (Latin):
ire ag̾e uire exstruet at si specus ñcu¬
mełm subriuo aget aqua corrũpet᷑
qr sub fosso eo aqua manabit ⁊ riuus
siccat᷑. ¶ Cassius ait. siue ex cõmuni
fundo siue cõmuni aqua noceat ł unũ
ta sit cet̾oꝵ acc̃onẽ euanesc̾e.itẽ sicum
uno actũ sit ⁊ si p̃stit̾it cet̾os libali idq
qđ socioꝵ noĩe datũ sit ꝑ arbitrũ com¬
mimi diuidundo recuꝑari posse ⁊ ex
socizs non utiq cũ eo agendũ qui opꝰ
fec̾it. nec minus eũ dãnũ quoq resti¬
tuere deb̾e qui auctor oꝑis fuit. apud
ferbcẽ ꝓculus ait si cũ uno dñoꝵ actũ
sit qui opus ñ fec̾it. d̾e eũ opus restitu¬
ere sua imp̃nsa qr cõmuni diuidũdo
acc̃onẽ ht̃. s tͥ magis plac̾e pacientiã
dũ taxat eũ pr̃are oport̾e qr sua culpa
auctor id patiat᷑ ꝗ non agat cũ eo a quo
opus factũ sit. ⁊ ẽ iniquũ eũ ꝗ ñ fecit
id restituere oport̾e qm̃ cõmum diui¬

Expanded text:
ire agere, iure extruet. at si specus non cuire agere, iure extruet. at si specus non cuniculum sub riuo aget, aqua corrumpetur, quia suffosso eo aqua manabit et riuus siccatur. Cassius ait, siue ex communi fundo siue communi aqua noceat, uel unta sit, ceterorum actionem euanescere: item si cum uno actum sit et si praestiterit, ceteros liberari idque, quod sociorum nomine datum sit, per arbitrum communi diuidundo reciperari posse. Et ex sociis non utique cum eo agendum qui opus fecerit nec minus eum quoque damnum restituere debere, qui auctor operis fuit, apud Ferocem Proculus ait: si cum uno dominorum actum sit, qui opus non fecerit, debere eum opus restituere sua impensa, quia communi diuidundo actionem habet. sed sibi magis placere patientiam dumtaxat eum praestare oportere, quia sua culpa actor id patiatur, qui non agit cum eo, a quo opus factum sit. et est iniquum eum, qui non fecit, id restituere oportere, quoniam communi diui