comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adfirmans. Nihil hoc proposito eẽ
notiturum. sesolo coniugis utiuelle solatio
Porro nerursus se insua reuoluerent.
non eẽ metuendum. seeẽ militem xpĩ.
illam quoq: in eadem eiusdem militiae
sacramenta iurasse: Pateretur ep̃s sc̃s
et sexum suum fidei meritonescientes.
pariter militare : Tum martinus
Verba uobis ipsa dicturus sum:
Dic mihi inquit siumquam inbello
fuisti siinacie constitisti. Atille respon¬
dens frequenter inquit inaciesteti
et bello frequenter interfui. Ad haec
martinus. Dic mihi ergo numquid in
illa aciequae armata in proelio parabati
autiam aduersus hostilem exercitum
conlocato conminus pede districto ense
pugnabas ullamfeminam stare. Autpug¬
nare uidisti: Tum demum miles confusis
erubuit. gratias agens errorisuo senon
fuisse permis sum: Necaspera increpati¬
one uerborum. seduera etrationabili secun¬
dum personammilitis conparatione
correctum. Martinus autem con¬

Expanded text:
adfirmans nihil hoc proposito esse adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem Christi, illam quoque in eadem militiae sacramenta iurasse: pateretur episcopus sanctos et sexum suum fidei merito nescientes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, frequenter, inquit, in acie steti et in bello frequenter interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium parabatur aut iam aduersus hostilem exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem con
Abbreviated transcription (Latin):
tibus ornata radiauit: Heata species
et dõ digna. Nihilenim uirginitati est
conparandum. Ita et illi qui coniugia
fornicationi conparant. uehementer
errant: Ctilliqui coniugia uirginitati
aequanda a estimant. miseripaenitus
etstulti sunt: Uerum haec a sapientib:
tenenda distinctio ẽ. ut coniugium ꝑtineit
adueniam uirginitas spectet adglo¬
riam : fornicatio deputetur ad poenã
uisi satis factione purgetur:
UIES QUIDAM CIACULŨ
i nec clesia monachum professus
ab iecerat cellulam sibieminus in remoto
qua si heremita uicturus erexerat
Interea astutus in imicus. uarus cogi¬
tationibus brutum pectus agitabat
ut coniugem suã quam martinus iN
monasterio puellarum eẽ praecepera
uoluntate mutata. secum potius uell&
habitare : Ad iit ergo martinum for¬
tis heremita quid haberet animi
Cconfitetur. Ile uero uehementer ab¬
nuere feminam uero rursus iammo¬
nacho non marito in congrua ratione
misceri : Postremo cum miles instaret

Expanded text:
tibus ornata radiat. beata species tibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. uerum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut coniugium pertineat ad ueniam, uirginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione purgetur. Miles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret,
Abbreviated transcription (Latin):
forte conspexerat. Cuangelicum u¬
quit mandatum ista conpleuita utsẽ
habuittunicas unam carum roriebecẽ
non inbenti dt ergo etuos ficere deberis
Item cum subulcum algentem acpaene
nudium in pellitia ueste uichs ser
inquit didam eiectus depara droo u
uestepellicia sues pascitus ednos lao
uetere deposito qui adhuc inistomanet
Nouum adam potius induamus:
Boues ex parte prata depauerant porci
etam non nulla suffoderant diueriis
cetera quae manebat in lacsa diuersis
floribus quasi picta uernabat:¬
speciem inquit gerit pars illa coniugii
quae pecore depasta. et si non penitus
gratiam amisit herbarum Nullam
tamenflorum retinet dignitatem :
Illauero quam porci pecora inmunda
foderunt. fornicationis ima ginem
foedam praetendit: Ceterum illa
portio qua enullã sensit iniuriam.
gloriam uirginitatis ostendit. herbis
fecunda luxbriat. faeni inea fructus
ex uberat. Etultra omnem speciem
distincta florib: Quasigemmis mican¬

Expanded text:
forte conspexerat. euangelicum, iforte conspexerat. euangelicum, inquit, mandatum ista conpleuit: duas habuit tunicas, unam earum largita est non habenti: ita ergo et uos facere debetis. item cum subulcum algentem ac paene nudum in pellicia ueste uidisset, en, inquit, Adam eiectus de paradiso in ueste pellicea sues pascit: sed nos illo uetere deposito, qui adhuc in isto manet, nouum Adam potius induamus. boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabatspeciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis mican
Abbreviated transcription (Latin):
istesulpicius licet in librosuo praeteritũ
inepistolatamen postea quamadeus ebiũ
tum pres biterum modo episcopum fecit
exposuit : Quam tu postumiane aut
credo legisti. aAutsi in cognita tibi est
cum libuerit in promptu ex illo arma¬
ro habes nos ab illo omisa referimus
QUODAMAUTEM PORE
dum dio ceses circuiret uenantium agm̃e¬
ni incurrimus ⁊ Canes leporẽ seque¬
bantur. Iamq multo spatio uicta bestio¬
la. cumundiq: campis latepatentibus
Nullum eet̃ effugium mortem inminen¬
tem lamiamq capienda crebris flexib
differebat: Cuius periculum uirbeatis
piamente miseratus. Imperat canibus¬
ut desisterent sequi et sinerent abire fugi¬
entem: Qui continuo ad primum sermo¬
nis imperium constiterunt: Crederes
uinctos immo potius adfixos insuis
haerere uestigiis : Ita lepusculus persit¬
cutoribus alligatis in columis enasit
Opere ptium autem ẽ etian sacondit¬
nu illius uerba. spiritaliter sale condita
memorare :¬

Expanded text:
iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistula tamen postea, quam ad Eusebium, tunc presbyterum, modo episcopum fecit, exposuit: quam tu, Postumiane, aut credo legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referemus. Quodam tempore, cum dioeceses circuiret, uenantium agmen incurrimus. canes leporem sequebantur: iamque multo spatio uicta bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem inminentem iam iamque capienda crebris flexibus differebat. cuius periculum uir beatus pia mente miseratus imperat canibus, desisterent sequi et sinerent abire fugientem. continuo ad primum sermonis imperium constiterunt: crederes uinctos, immo potius adfixos in suis haerere uestigiis. ita lepusculus persecutoribus alligatis incolumis euasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius uerba, spiritualiter salsa, memorare. q
Abbreviated transcription (Latin):
obuiam uacca. quam daemantigitabat
quaerelicto gregesuo inhomines fere¬
batur. etiam multos noxie petula con¬
foderat: Verum ubi nobis coepit eẽ
contigua hi qui eam eminus se quebantur
mediceremignauoce coeperuntoruut
cuiremus : Sed posi quã acinos toruss
furibunds luminibus propiusne esscr
tmartinus eleuata obuiam mana pece¬
dem consistereiubet: Quaemox aduer¬
Sum illius stare coepit in mobilis
Cuminterea uidet mirtinus dersin illius
duemonem supersedentem qiuepreude¬
daemonescede inquit funeste depe eule
et innoxium animal agitare desisee
Garuit nequam sp̃s etreces intellecerle¬
fuit sensus inbucula quinseintellegeret
liberata: Antepedes scĩ recenta qurtine
prosternitur: Dein iubente martino
gregem suum petit seq agminiceerarũ
oue placidior inmiscuit:: Hoc illul fiuit
tempus quo intermedias flamma sposin
Nonsensit incendium: Quod mibleniu
arbitror cẽ referendum quia hoc plenius

Expanded text:
obuiam uacca, quam daemon agitabat: obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste. paruit nequam spiritus et recessit. nec defuit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem suum petiit seque agmini ceterarum oue placidior inmiscuit. hoc illud fuit tempus, quo inter medias flammas positus non sensit incendium , quod mihi non arbitror esse referendum, quia hoc plenius
Abbreviated transcription (Latin):
debuerit: Sed quia uoluntatiuestrae
Non obsecunda remihi nonlicet. Quan¬
tum adhuc dies super ẽ. loquar: Nam
certe dumstramen illud quod in lectos
nostros paratur aspitio. subuenit in
memoriã etiam destramine in quomar¬
tinus iacuerat. factam eẽ uirtutem res
ita gesta .ẽ.
LAUDIO MACUS UICUS EST
inconfinio biturigum atq: turonorum.
ecclesia ibi est celebris religione sanctorũ:
Necminus gloriosa sacrarum uirginum
multitudo: Praeteriens ergomartinus
in secretario ecclesiae habuit mansionem:
Post discessum illius. cunctae in secreta¬
rium illud uirgines inruerunt:
dlambunt singula loca ubi aut sederat
uirbeatus. aut saeterat: stramentum
etiam in quo quieuerat partiuntur
naearum postdies paucos partem
straminis quaim sibi probene dictione
collgerat Iergumino quemsone
erroris agitabat : deceruice suspendit:
Nec mora dicto citius eiecto daemone
persona purgata est:
PERIDEM FERETEMPUS
martino a treueris reuertenti fit

Expanded text:
debuerit: sed quia uoluntati uestrae debuerit: sed quia uoluntati uestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest loquar. nam certe dum stramen illud, quod in lectos nostros paratur, aspicio, subuenit in memoriam etiam de stramine, m quo Martinus iacuerat, factam esse uirtutem. res ita gesta est. Claudiomagus uicus est in confinio Biturigum adque Turonorum. ecclesia ibi est celebris religione sanctorum nec minus gloriosa sacrarum uirginum multitudine. praeteriens ergo Martinus in secretario ecclesiae habuit mansionem. post discessum illius cunctae in secretarium illud uirgines inruerunt: adlambunt singula loca, ubi aut sederat uir beatus aut steterat, stramentum etiam, in quo iacuerat, partiuntur. una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de ceruice suspendit. nec mora, dicto citius eiecto daemone persona curata est. Per idem fere tempus Martino a Treueris reuertenti fit
Abbreviated transcription (Latin):
sumus Ita nos in hac parte . Numquã
uel martini exemplo ueltuis disputa¬
tionibus corrigendi fatemur:
Verumta menhaec nobis iamdudum
agentibus. Quid tutam obstina te
sulpicitaces Ego ne in quit non solum
modotaceo. sedolim deististacere dispo¬
sui: Nam quia quandã uiduam uagã
nitidulã sumptuosa obiurgauerim
lasciuius uictitantem: Itidemq: uirginẽ
adulescenti cuidam mihicaro indecentius
adherentem: Cum quidem ipsam fre¬
quenter audissem alios etiam quita¬
lia agerent. increpantem . tanta mihi
omnium feminarum cunctorum que
monachorum odiõ concitaui. utaduersũ
me utraeq: legiones iura tabella suscepe¬
rint : Vnde qua eso taceatis : Neetiam¬
hoc quoduos loquimini ad meam refe¬
ratur inuidiam : tota uobis istorum men¬
tio relinquatur: ad martinum potius
reuertamur : Tugalle ut adgressus es
coeptum opus explica: Tum ille
lamquidem uobis inquit tanta narraui :
ut satis facere studiis uestris meus sermo

Expanded text:
sumus; ita nos in hac parte numquam sumus; ita nos in hac parte numquam vel Martini exemplo vel tuis disputationibus corrigendi fatemur. Verumtamen haec nobis jamdudum agentibus, quid tu tam, obstinate Sulpici, taces? Ego, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui: nam quia quamdam viduam vagam, nitidulam, sumptuosam objurgaverim, lascivius victitantem; itidemque virginem adolescenti cuidam mihi charo indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem, alios etiam qui talia agerent, increpantem; tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia conciui, ut aduersum me utraeque legiones iurata bella susceperint. unde quaeso taceatis, ne etiam quod uos loquimini ad meam referatur inuidiam. tota nobis istorum memoria relinquatur: ad Martinum potius reuertamur. tu Galle, ut adgressus es, coeptum opus explica. Tum ille, iam quidem uobis, inquit, tanta narraui, ut satisfacere studiis uestris meus sermo
Abbreviated transcription (Latin):
Haec aedenti Noncum aepulante discu¬
buit. Nec ausa . ẽ participare conuiuium:
sed deferebant obsequium: Disceigitur
disciplinam seruiat tibi matimonia non
imperet. et seruiat non recumbat :
Sicut martha illa ministrauit dño. Nec
tamen ẽ. ad scita conuiuit. immoprae¬
lata ẽ ministranti. quae uerbum potius
audiebat: sed in martino ista regina:
utrumq conpleuit: Etminis trauit
ut martha. Et audiuit ut maria :
Quod siquis hoc utiuoluerit exemplo:
per omnia teneat exemplum :: Talis cau¬
sasit talisq: persona tale obsequium.
tale conuiuium: Et in omniuita semel
tantum: Praeclare in quit postumianus
nostros istos ut martini None grediantur
exemplum tua constringit oratio:
Sed profiteor tibi quia haec surdisaurib
audientur : Namsimartinis equeremur
uias : Num quam causas deosculo dicerimis:
et uni uers& sceuae opinionis e tobpro¬
briis careremus: Verum sicut tusoles
dicere cum aedacitatis argueris galli

Expanded text:
 edenti, non cum epulante discu edenti, non cum epulante discubuit : nec ausa participare conuiuium, sed deferebat obsequium. disce igitur disciplinam: seruiat tibi matrona, non imperet, et seruiat, non recumbat: sicut Martha illa ministrauit Domino, nec tamen est adscita conuiuio: immo praelata est ministranti, quae uerbum potius audiebat. sed in Martino ista regina utrumque compleuit: et ministrauit ut Martha, et audiuit ut Maria. quodsper omnia teneat exemplum: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale convivium, et in omni vita semel tantum. VIII. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum, tua constringit oratio: sed profiteor tibi, quia haec surdis auribus audientur: nam si Martini sequeremur vias, numquam causas de osculo diceremus, et universis scaevae opinionis opprobriis careremus. Verum sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli
Abbreviated transcription (Latin):
admiror reginae fidem: Sed illud
ubiest quod nullaumquam femina
ferebatur propius adstitissemartino :
Ecce ista regina nonsolum adstitit.
sed etiam ministrauit: Et uereor neisto
aliquantulum setueantur exemplo:
quilibenter feminis inserentur :
Tumgallus. Quidtu inquid non uides.
quod solent docere grammatici.:
Locum tempus persona : propone
enim tibi anteo culos captum in palatio::
imperatoris praecibus ambiri reginȩ
fide cogi. temporis necessitate conserin¬
gi. ut clausos carcere liberaret. exiliis
constare epõ debuisse. ut prohis omnib:
Non aliquantulum derigore propositi
relaxaret: Uerum tamen quia occa¬
sione huius exempli maleusuros esse
aliquos arbitratis. illi uero felices erun.
sia disciplina exempliistius uiri. Non
recedant: Uideant enim quia martino
semel tantum inuita iamseptua genario
non uidua libera. Non uirgo lasciuiens.
sed sub uiro uiuens. ipso uiro pariter
supplicante. regina seruiuit etministrauit:¬

Expanded text:
admiror reginae fidem: sed ubi illud admiror reginae fidem: sed ubi illud est, quod nulla umquam femina ferebatur propius adstitisse Martino? ecce ista regina non solum adstitit, sed etiam ministrauit. et uereor ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, quid tu, inquit, non uides, quod solent docere grammatici, locum, tempus et personam? propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exiliis constare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? uerumtamen quia occasione huius exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi uero felices erunt, si a disciplina exempli istius non recedant. uideant enim, quia Martino semel tantum in uita iam septuagenario non uidua libera, non uirgo lasciuiens, sed sub uiro uiuens, ipso uiro pariter supplicante, regina seruiuit et ministrauit
Abbreviated transcription (Latin):
Nec potuit uir beatus obstinatius
reluctare: Conponitur castus reginȩ
manibus apparatus. sellulã ipsa cons¬
ternit. mensam admouet. Aquam
manibus subministrat. Cibum quem
ipsa coxerat apponit : Ipsa illo sedente
eminus secundum famulantium dis¬
ciplina solo fixa consistit immobilis
peromnia ministrantis modestiam
ethumilitatem ex hibens seruientis:
Miscuit ipsa bibituro et ipsa porrexit:
Finita caenula fragmenta panis ad sump¬
ti micasq collegit. satis fideliter illas
reliquias imperialibus a epulis ante¬
ponens: Beatamulier tanta epietatis
affectu illi merito conparanda. quae
uenit a finibus terrae audires alomonẽ:
Si quidem simplicem sequa murhistoriã
sed fides reginarum . ẽ conferenda:
Quod mihi liceat separata mysterii maies¬
tate dixisse : Illa ex petiit audire sapien¬
tem. ista non tantum audis se contenta.¬
sed etmeruit seruire sapienti: Ad haec
postumianus: Iamdudum inquit galle
audiens. teloquentem uehementer

Expanded text:
nec potuit uir beatus. obstinatius nec potuit uir beatus. obstinatius reluctari. conponitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admouet, aquam manibus subministrat, cibum, quem ipsa coxerat, adponit. ipsa illo edente eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit inmobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens seruientis: miscuit ipsa bibituro et ipsa porrexit. finita cenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. beata mulier, tantae pietatis adfectu illi merito conparanda, quae uenit a finibus terrae audire Salomonem, siquidem simplicem sequamur historiam. sed fides reginarum est conferenda, quod mihi liceat separata mysterii maiestate dixisse: illa expetiit audire sapientem, ista non tantum audisse contenta meruit seruire sapienti. Ad haec Postumianus, iam dudum, inquit, Galle, audiens te loquentem uehementer
Abbreviated transcription (Latin):
rempublicam gubernabat uiromni
uit& merito praedicandus. siei ueldiade¬
ma non legitime tumultuante milite
inpositum repudiare: uel armis ciuilib
abstinere licuis set: Sed magnum impe¬
rium necsi ne periculo rennui Necsine
armis potuit teneri: Hic martinum
saepius euocatum. receptumq intra
palatium uenerabiliter honorabat :
Totus illicumeo sermo depresentibus. de
futuris. Defideliumgloria. deaeternita¬
te sanctorum: Cum interim diebus ac noc¬
tibus. deore martini regina pendebat :
Euangelico illo non inferior exemplo.
pedesscĩ fleturigabat crine tergebat.
Martinus quemnullaumquã femina
contigis set : istius assiduitatem. immo
potius seruitutem Non poterat euadere:
Non illa opes regni. Nonimperii dig:¬
nitatem Non diadema Non purpura
cogitabat : Diuelli amartini pedib
solostrata non poterat.: Postremo
a uiro suopoposcit. Dein martinum
uterq: conpellunt: utei remotis omnib:
ministris. praeberet sola conuiuium:

Expanded text:
rempublicam gubernabat, uir omni rempublicam gubernabat, uir omni uita merito praedicandus, si ei uel diadema non legitime tumultuante milite inpositum repudiare uel armis ciuilibus abstinere licuisset: sed magnum imperium nec sine periculo renui nec sine armis potuit retineri. hic Martinum saepius euocatum receptumque intra palatium uenerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus , de futuris, de fidelium gloria, de aeternitate sanctorum, cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat: euangelico illo non inferior exemplo pedes sancti fletu rigabat, crine tergebat. Martinus, quem nulla umquam femina contigisset, istius adsiduitatem, immo potius seruitutem non poterat euadere. non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogitabat: diuelli a Martini pedibus solo strata non poterat. postremo a uiro suo poscit, dicens Martinum uterque conpellant, ut ei remotis omnibus ministris praeberet sola conuiuium.
Abbreviated transcription (Latin):
angeli confirmatus alloquio etfretus
auxilio palatid petit. patent limina.
Nullus obsistit: Postremo usq ad regẽ
nemine prohibente peruenit: Quicumueni¬
entem eminus uideret infrendens cur
fuis set ad missus : Nequaquã ad surgere
est dignatus adstanti Donecregiã sellam
ignis operiret ipsumq: regem ea partecor¬
poris qua sedebat adflaret incendium :
lta solio suo superbus excutitur et martino
inuitus. ad surgit : Multumq conplexis
quenspernere ante decreuerat uirtute
sensisse diuinam emendatior fatebatur :
Nec expectatis martini praecib: prius omnia
prestitit quamroga retur : Colloquio
illum atq conuiuio frequenter asciuit:
Nostremo abeunti multa munera obtulit᷑:
Quaeuir beatus ut semperpa upertatis uae
cumeis cuneta rerecit : Et quia palatisim
semel ingnessisumus Licecdiuersis inpa¬
latio temporibus gesa concciie Ne qui qua
enim praetermittendum uidetur circa
martinia dmirationem regine fidelis
exemplum :
MAXIMUS IM PERATOR

Expanded text:
angeli confirmatus adloquio et fretus angeli confirmatus adloquio et fretus auxilio palatium petit. patent limina, nullus obsistit: postremo usque ad regem nemine prohibente peruenit. qui cum uenientem eminus uideret, frendens cur fuisset admissus, nequaquam adsurgere est dignatus adstanti, donec regiam sellam ignis operiret ipsumque regem ea parte corporis, qua sedebat, adflaret incendium. ita e solio suo superbus excutitur et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet diuersis in palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praetermittendum uidetur circa Martini admirationem reginae fidelis exemplum. Maximus imperator
Abbreviated transcription (Latin):
inquit: Uerum id quod dicturus sum
ipse. Nonuidi. prius enimgesta res. est
quam me illi uiro iungerem. sed factum
celebre est fidelium fratrum qui inter¬
fuerant sermone uulgatum.
FODEM FERE TEMPORE
quo primum ep̃sdatus . est. fuite inecessitus
adirecomitatum : Valentinianus tum
maior rerum potiebatur: iscum martinũ
ea petere cognouisset. quae praestare
nolebat. iussit eum palitii forib: arceri:
Etenim ad animum illius inmitem acsuꝑ¬
bum uxor accesserat. arriana quaetotũ
illum xscõuiro ne ei debitã reuerentiã
praestaret auerterat : Itaq: martinus
ubi semel atq: iterum superbum princi¬
pem adire temptauit. recurrit ad nota
p̃sidia. cilitio obuoluitur. cinere consper¬
gitur. cibo potuq abstinet. orationib:
diebus noctibusq perpetuat:
Septimo uerodie adstitit eiangelus iub&
eum adpalatium iresecurum. regies
fores quam libet clausas. sponte reseren¬
das. Imperatores spm̃ superbum molli¬
endum: Igitur istius modi praesentes

Expanded text:
inquit: uerum id, quod dicturus sum, inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgatum. eo fere tempore, quo primum episcopus datus est, fuit ei necessitas adire comitatum. Valentinianus tum maior rerum potiebatur. hic cum Martinum ea petere cognouisset, quae praestare nolebat, iussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam reuerentiam praestaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel adque iterum superbum principem adire temptauit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obuoluitur, cinere conspergitur, cibo potuque abstinet, orationem noctibus diebusque perpetuat. septimo die adsistit ei angelus: iubet eum ad palatium ire securum, regias fores quamlibet clausas sponte reserandas, imperatoris spiritum superbum molliendum. igitur istiusmodi praesentis
Abbreviated transcription (Latin):
postulantes: ut eos faceret xpĩanos : Nec
cunctatus in medio ut eratcampo. cunctos
in posita uniuersis manu. caticuminos fecit :
Cum quidem ad nos conuersus diceret:
Non in rationabiliter incampocaticuminos
fieri. ubi solent martyres consecrari:
Vicisti inquit postumianus galle uicisti:
Nonutiq: mequi martini sumpotius adser¬
tor. Et quihaec omnia deillo uiro et sciui
semper et credidi. sed heremitas omnes
anachoretasq uicisti : Nemoenim illorũ
sicut martinus hic uester immonoster.
mortibus imperauit: Meritoque hunc
iste sulpicius a postolis conparat et prophe¬
tis: Quemperomnia illis. eẽ consimilem.
fideiuirtus Acuirtutum operatestantur:
Sedpergequaeso quam quã nihil magnifi¬
centius audire possumus Pergetamen
galle quod etiã Nunc demartino super ẽ
sermonis euoluere: Nam etiã minima
illius et cotidiana animus festinat agnos¬
cere: Quiaminima illius aliorum maximis
maiora eẽ nulli dubium ẽ: Ita faciam gallis

Expanded text:
postulantes ut eos faceret Christianos. nec postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. nam etiam minima illius et cotidiana animus festinat agnoscere, quia minima illius aliorum maximis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus
Abbreviated transcription (Latin):
do contexerat: Sensit hic martinus operan¬
dum etadnunciante sibispũ totus infremuit.
Nec mortale sonans uerbum dĩ gentilibus
p̃dicabat: sepius in gemiscens. curtanta
dnm̃ saluatorem turba nesciret : Interea
sicut nos incredibilis circum dederat multi¬
tudo Mulier quaedã cuius filius paulo
ante defecerat. Corpus exanimum beato
uiro protensis manibus coepit offerredicens
Scimus quia amicus dĩ es. restitue mihi
filium meum quiaunicus mihi. est: Iun ex̃ se
cetera multitudo et matris praecibus ad¬
clamabat : Tum martinus uidens pro expec¬
tantium salute ut postea nobis ipsedicebat.
consequis eposse uirtutem. Defuncti cor¬
pus propriis manibus accepit: Et cum
expectantibus cunctis genua flexisset.
ubi consumata oratione surrexit. uiui¬
ficatũ paruulum matri restituit. : Tũ uero
multitudo omnis incaelum clamore sublato.
xpm̃dm̃ fateri. Postremũ cuncti cateruatim
ad genua beatiuiri ruerecoeperunt. fidelit᷑

Expanded text:
do contexerat. sensit Martinus operando contexerat. sensit Martinus operandum et adnuntiante sibi spiritu totus infremuit, nec mortale sonans uerbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime beato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
quaedum iactantiã uitat occultauit. Neq
in hominum notitiã passus ẽ peruenire:
Quippe quihumanã substantiã supergres¬
sus uirtutis suae conscientia mundigloriã
calcans caelo teste frueretur: Quoduerũ
eẽ uel ex his qua e conperta nobissunt.
Neclatere potuerunt possumus aestimare :
Si quidem ante epis copatum duos mortuos
uitaẽ restituerit. Quod libertuus plenius
est locutus : Inepiscopatu uero quod prae¬
termississe temiror. unum tantum modo
suscitarit Cuius rei egotestessum. sita¬
men Nihildeminus id oneo teste dubitatis.
idipsum autem uobis qualiter gestum sit ex¬
plicabo: fuerat causa nescioqu a carnotum
oppidum petebamus: Interea dumuicũ
quendã habitantiũ multitudine frequen¬
tissimum praeterimus. obuium nobis iN¬
manis turba processit. quae erat tota gen¬
tilium.: Namnemo in illo uico. Nouerat
xp̃ianum. Verum ad famã tantiuiri cãpos
omnes late patentes. confluentium multitu¬

Expanded text:
quae dum iactantiam uitat, occuluit neque quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cuius rei ego testis sum, si tamen nihil de idoneo teste dubitatis. id ipsum autem uobis, qualiter gestum sit, explicabo. fuerat causa nescio qua Carnotum oppidum petebamus. interea, dum uicum quendam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obuiam nobis inmanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo uico nouerat Christianum. uerum ad famam tanti uiri campos omnes late patentes confluentium multitu
Abbreviated transcription (Latin):
eosdem ipsos uiuos absorbere terrapotuis set :
uel ipsi potius amissis sensibus in in mobilem
saxorum naturam regesceredebuissent.
sicut ad fixa locis quib: steterant iumenta uidis¬
sent: Orareseatq obsecrare ut indulgeret
sceleri ueniam et copiam praestaretabeundi:
Senserat etiam prius quam adcurrerent
uirbeatus illos teneri. Nobisq: id ante iamdixerat :
Veniam tameN clementer indulsit. eosdemq
abire permisit. Animalibus restitutis :
ILLUD AUTEM ANIMADUERTI
saepesulpici. martinum tibi dicere solitum. Ne¬
quaquam sibi in episcopatu eam uirtutum
gratiam suppetisse: Quam prius sehabuis se
meminis set: Quodsiuerum est immo quia
uerum est conicere possumus quanta fueruN
illa quae monachus operatus . ẽ. et quae teste
nullo solus exercuit. cumtanta illum in
episcopatu signa fecisse suboculis omniũ
uiderimus : Multa quidem illius prius
gesta in notuere mundo Neque potuere
celari. sed innumerabilia eẽdicuntur.

Expanded text:
eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
galligas mularum poenam astigias. tota
rapitur silua de proximo trabibus ium̃ta
tunduntur: Sed nihil penitus saeuae manus
agebant. unoatq eodem in locostabant fixa
simulacra quidagerent infelices homines
nesciebant: Neciamultra dissimula reꝑote¬
rant : Quinquam libet brutis pectoribus
agnoscerent diuino ndmine seteneri : Tandẽ
ergo inseregressi coeperunt quaerere. quis
ille eet̃ quem in eodem loco Ante paubulũ
ercidissent: Cum percunctantes cognoscun
exuiantib: martinum ase tamcrudeliter
uerberatum : Tumuero Aparere omnibus
causa manifesta. nec ignorare iampoterant
QuINobillius uiri iniuriã tenerentur:
gitur omnes rapidis nos passibus consecun¬
tur. consciofacti acmeriti pudore confusi
flentes et puluere quoscipsi fedauerant.
caput atq: ora conspersi ante martini segenua
prouoluunt. ueniam p̃cantes etut eos audire
sineret postulantes: satis se uelsola conscientia
dedisse poenarum satisq: intellexisse quam

Expanded text:
Gallicas mularum poena mastigias. tota Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ordines miscuerunt: Dumq aegrae expe¬
diuntur moram fecere properantibus.
qua permoti in iuria militantes. praeci¬
pitatis interram saltibus sede derunt
Dein martinum flagris acfustibus ur¬
guere coeperunt.: Cumquidem illemu¬
tus et incredibili pacientia praebens
tergacaedentibus. maiorem insaniam
infelicibus commoueret: magis ex hoc
furentes. Quod ille quasi non sentiens
uerbera inlata contempneret: Nos ilico
consecuti foedecruentum atq uniuersa
corporis partelaniatums Cumexani¬
mes interra procubuis set. Inuenimus.
statimq eum a sellosuo in posuimus.
aclocum caedis illius execrantes. raptim
abire properauimus. : Interea illi regres¬
si adrȩdam suã furore satiato agi quoire
coeperant. lumenta praecipiunt :
Quaecum omnia solofixa acsia enea rigu¬
issent tollentibus altius uocem magistris.
flagris hincatq: inde resonantibus. Nihil
penitus mouebantur: Consurgunt dein¬
de omnes pariter inuerbera consumit

Expanded text:
ordines miscuerunt: dumque aegre expeordines miscuerunt: dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. qua permoti iniuria militantes praecipitatis in terram saltibus se dederunt. dehinc Martinum flagris ac fustibus urguere coeperunt, cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus maiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit
Abbreviated transcription (Latin):
fixit: Tum uero mira dicturus sum : ui¬
dimus uenenum ex omni parte reuocatum
ad martini digitum cucurrisse:
Deinde perillud ulceris foramen exiguũ
ltauirus stipas secum sanguine : ut solet exuberibꝰ
caprarum aut ouium pastorum manu
pressis longalinea copiosi lactis effluere :
puersurrexit incolumes :: Nos obstupe¬
facti tantaerei miraculo id quod ipsa
cogebat ueritas fatebamur :: Non eẽ
subcaelo quimartinum possit imitari:
ONSEQUENT IITIDEM.
tempore: iter cum eodem dumdiaceses
uisitat a gebamus : Nobis nescio qua neces¬
sitate remorantibus. aliquantulum ille
processerat: Interimper aggerem
publicum plenamilitantibus uiris fiscalis
raeda ueniebat: sed ubi martinum in
ueste hispida nigro et pendulo pallio cir¬
cum tectum contigua delatere iumenta
uiderunt. Paululum in partem altera
pauefacta haeserunt: De in. funibus in¬
plicatis protentos illos quibus ut saepe
uidistis misera illa animalia conglobantir

Expanded text:
fixit. tum uero — mira dicturus sum — uifixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse: dein per illud ulceris foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinum possit imitari. Consequenti itidem tempore iter cum eo, dum dioeceses uisitat, agebamus. nobis nescio qua necessitate remorantibus aliquantulum ille processerat. interim per aggerem publicum plena militantibus uiris fiscalis raeda ueniebat. sed ubi Martinum in ueste hispida nigro et pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibus inplicatis protentos illos, quibus, ut saepe uidistis, misera ipsa animalia conglobantur,
Abbreviated transcription (Latin):
nonuiderint. non potest nostrieẽ iudicii:
PERIDEM FERE TEM PUS
Cumeuanthius auunculus meus uirlic&
saeculi negotiis occupatus. tamenadmo¬
dum xpĩanus grauissima aegritudine
extremo mortis periculo coepis seturgeri.
martinum euocauit: Necunctatus ille
properauit: Priustamen quam medium
uiae spatium uirbeatus euolueret : Virtu¬
tem aduenientis sensit aegrotus: Recepta¬
q: continuo sanitate uenientibus nobis: obuiã
ipse processit: Alteradie redirecupientẽ
magna praecede tęnuit: Cuminterim unũ
efamilia puerum. letali ictu serpens perculit:
Quoiam exanima ui. ueneni. ipse euanthiis
suis humeris inlatum ante pedesscĩ uiri
nihil illi in possibile confisus exposuit:
Iamq: semalum serpentis peromnia membra
diffuderat: Cerneres omnib: uenis inflatã
cutem : Et adutris instar tensauitalia:
Martinus porrectamanu uniuersa pueri
membra pertractans: digitum prope ipsũ
uulnusculum quobestiauirus infuderat

Expanded text:
non uiderint, non potest nostri esse iudicii. non uiderint, non potest nostri esse iudicii. Per idem fere tempus cum Euanthius auunculus meus, uir licet saeculi negotiis occupatus admodum Christianus, grauissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgueri, Martinum euocauit. nec cunctatus ille properauit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die redire cupientem magna prece tenuit, cum interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infuderat,
Abbreviated transcription (Latin):
neces sita te conpulsus lamq: felle commoto
e proximis tabernis bigerrigã uestem
breuemque atq: hispidim quinq: conpa¬
ratã argenteis rapitatq: ante martini
pedes iratus exponit: En inquituestem
sed pauꝑ hic non ẽ: illenihil motus. iubet
eum paululum stareproforibus. sec reto
utiq: procurans. dumsibi uestem Nudus
in poneret. totis uiribus elaborans ut pos¬
sit occultum eẽ quod fecerat: Sed quando
inscis uiris latent ista. quaerentibus uelint
Nolintcuncta produntur :¬
UM IN HACIGTTUR OBLATU¬
rus sacrificium dõ ueste procedit. Quoqui¬
dem die miradicturus sum : Cumiam alta¬
rium sicut ẽ solemne. benediceret. globũ
ignis decapite illius uidimus emicareata
ut in sublime contendens longius collum
crinemq: flamma produceret: Hoclicet
celeberrimo factumdie inmagna populi
multitudine uiderimus. una tantum de
uirginibus et unus depres brteris tres
tantum uideredemonachis: Ceteri cur

Expanded text:
necessitate conpulsus, iam felle commoto, necessitate conpulsus, iam felle commoto, e proximis tabernis bigerricam uestem, breuem adque hispidam, quinque conparatam argenteis rapit adque ante Martini pedes iratus exponit. en, inquit, uestem, sed pauper hic non est. ille nihil motus iubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans, dum sibi uestem nudus inponeret, totis uiribus elaborans ut posset occultum esse quod fecerat. sed quando in sanctis uiris latent ista quaerentibus? uelint nolint cuncta produntur. cum hac igitur oblaturus sacrificium Deo ueste procedit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam altarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contendens longum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur
Abbreviated transcription (Latin):
rum quas nos rusticigalli tripetias.
uos scolastici autcerte tuquidegre cia
uenis. tripodas nuncupatis .: Ergo hoc se¬
cretum beatiuiri pauper ille captatum.
Cumei archidia conus da retunicam dis
tulis set  Inrupit dissimulatum seacle¬
rico quaerens. algere deplorans:
Necmora sc̃s paupere non uidente. IN¬
tra amfibalum sibi tunicam latenter edux̃.
pauperemq: contectum discedereiubet:
De in. paulo post archidiaconus ingressus.
admonetproconsuetudine exspectare
inecclesia populum. illum adagenda
solemnia debere procedere : Cui illeres¬
pondens. ait: pauperem prius deseautẽ
dicebat oportere uestiri: sea decclesiam
non posse procedere: Nisiues tempauper
acciperet .: Dia conus uero nihilintelle¬
gens. quia extrinsecus indutum amphi¬
balo ueste . Nudum interius non uidebat:
Postremo pauperem non conparere cau¬
satur:: Mihi inquit uestis quae praepara¬
ta est deferatur. pauper Non deerit
uestiendus: Artatus demum clericus

Expanded text:
rum, quas nos rustici Galli tripetias, rum, quas nos rustici Galli tripetias, vos scholastici, aut certe tu qui de Graecia venis, tripodas nuncupatis; hoc ergo secretum beati viri pauper ille captatum, cum ei archidtulisset , inrupit, dissimulatum se , a clerico querens, algere deplorans. nec mora, sanctus paupere non uidente intra amphibalum sibi tunicam latenter eduxit pauperemque contectum discedere iubet. dein paulo post archidiaconus ingressus admonet pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda sollemnia debere procedere. cui ille respondens ait, pauperem prius — de se autem dicebat — oportere uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus uero nihil intellegens, quia extrinsecus indutum amphibalo, ueste nudum interius non uidebat, postremo pauperem non conparere causatur. mihi, inquit, uestis, quae parata est, deferatur: pauper non deerit uestiendus. tum demum clericus
Abbreviated transcription (Latin):
UOPRIMO IGIT URTẼ¬
pore. relictis scolis becito
meuiro iuncxi. Paucos postdies euntẽ
ad ecclesiã sequebamur: Interim ei
seminudus hibernis mensibus pauper
occurrit Orans sibi uestimentum dari:
Tunc ille acceͬssito archidia cono iussit
algentem sinedilatione uestiri:
Deinde secretarium ingressus : cumsolis
uterat illi consuetudo resideret: hanc
enimsibi etiam inecclesia solitudinem
permissa clericis libertate praestabat :
Cum quidem in alio secretario prbisedereN
uel salutationibus uacantes. uelaudiendis
Negotus occupati. martinum uero usque
in eam horam qua solemnia populo agi
consuetudo deposceret: sua solitudo cohi¬
bebat. Illud non praeteribo quod in secre¬
tario sedens: Num quam cathedra usus. ẽ:
Nam in ecclesia Nemoumquam illum sedere
conspexit: sicut quendđnuper. testor
dm̃ nonsine meo pudore. uidi sublimi
solio quasi regio tribunali. celsa sede
residentem: sedebat autem martinus
insella rusticana. ut ẽ in usibus seruulo¬

Expanded text:
uo primo igitur tempore relictis scholis beato me viro junxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. Interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi vestimentum dari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat; cum quidem in alio secretario presbyteri sederent vel salutationibus vacantes, vel audiendis negotiis occupati: Martinum vero usque in eam horam qua solemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. Illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit; sicut quemdam nuper, testor dominum, non sine meo pudore vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinus in cellula rusticana, ut sunt istae in usibus servulo
Abbreviated transcription (Latin):
pla referre. saepius galle debueras.
ut sciret irasci et sciret ignoscere: Quisi
istum ipsum breuiter insertum sermo¬
nemm eum inseprolatum forte cogno¬
uerit. sciatinagis nonoreinimici. quã
amici animo melocutum : Quia sifieri
posset optarem. ut martinopotius ep̃o
quam fallat⁊ trranno similis diceretur:
sed istum cuius commemoratio parum
suauis ẽ transeamus. Et ad martinum
nostrum galleredeamus : Tumego cum
adeẽ uesperum. occiduo sole sentiremi
Dies inquã abiit. postumiane surgendũ ẽ
simul tamstudiosis auditorib: cenadeberetur:

Expanded text:
pla referre saepius, Galle, debueras, pla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam st