comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
funditur ꝑmissa ad tempus potes¬
tate seuientes grauissimis quidem
ꝑmissu dei xxp̃ianos cruciatib ꝑse¬
cuntur: ueruntamen idẽ omnes
inmici xp̃i cum rege suo antixp̃o
accepti instagno ignis ȩterni quod
magna inpediente caligine dum
non uidetur intratur ꝑpetuam ꝑ¬
ditionem in mortalib arsuri sup¬
pliciis sortientur. Igitur mortuo
ut dixi constantio in britannus con¬
stantinus imꝑator creatus ẽ pͥmus im¬
peratorum xp̃ianus excepto philip¬
po: qui xp̃ianus annis admodum
paucissimis ad hoc tantum constitu¬
tus mͥ fuisse uisus ẽ. ut millesimus
rome annus xp̃o potis quam ioo¬
lis dictaretur. A constantino autẽ
omnes semꝑ xp̃iani imꝑatores usq
in hodiernum diem creati sunt ex¬
cepto uiliano: quem impia ut ai¬
unt machinantẽ exiciabilib pe¬
uis uita deseruit. Hȩc ẽ lenta illa
paganorum pena s certa. hincsa¬
ni insaniunt. hĩc non uulnerati
conpunguntur. hĩc ridentes gem̃t

Expanded text:
funditur, permissa ad tempus potesfunditur, permissa ad tempus potestate saeuientes grauissimis quidem permissu Dei Christianos cruciatibus persequentur; uerumtamen idem omnes inimici Christi cum rege suo Antichristo accepti stagno ignis aeterni, quod magna impediente caligine dum non uidetur intratur, perpetuam perditionem immortalibus arsuri suppliciis sortientur. Igitur mortuo, ut dixi, Constantio in Britanniis Constantinns imperator creatus, primus imperatorum Christianus excepto Philippo, qui Christianus annis admodum paucissimis ad hoc tantum constitutus fuisse mihi uisus est, ut millesimus Romae annus Christo potius quam idolis dicaretur. a Constantino autem omnes semper Christiani imperatores usque in hodiernum diem creati sunt excepto Iuliano, quem impia, ut aiunt, machinantem exitiabilis uita deseruit. haec eet lenta illa paganorum poena sed certa; hinc sani insaniunt, hinc non unlnerati conpunguntur, hinc ridentes gemunt,
Abbreviated transcription (Latin):
succidui imꝑatores. hoc ẽ aurelianꝰ
tacitus. & florianus: oiuersis cau¬
sis interfecti sunt. Ibi postremode¬
cima plaga que ce nouissima om¬
nium fuit. interfectio filiorum qͦs
p̾mos quiq generauit: hic nichilomi¬
nus decima idẽ nouissima pena ẽ om¬
nium ꝑditio idolorum que pͥmitus fac¬
ta inprimis amabant. Ibi rex poten¬
tiam dei sensit. & probauit & cuu¬
it. ac ꝑ hoc popłm dĩ liberum abire
postea ad seruitutem redactus ẽ: hic
nũꝙͣ postea ppłs dei ad. idolatriã
coactus ẽ. Ibi egyptiorum uasa p̾cio¬
sa hebrehis tradita sunt: hic inȩcclas
templa cesserunt. Sane illud ut dixi
denuntiandum puto quia sicut e¬
gyptiis post has decem plagas dimis¬
sos hebreos ꝑsequi molientib irruit¬
ꝑ suꝑductum mare ȩt̾na ꝑditio. ita
& nos quidem libere peregrinantes
super uentura quandoq ꝑsecutio
gentilium manet. donec mare rubrũ
uero inquos egiptiorum forma trans¬

Expanded text:
succidui imperatores, hoc est Aurelianus succidui imperatores, hoc est Aurelianus Tacitus et Florianus, diuersis causis interfecti sunt. ibi postremo decima plaga, quae et nouissima omnium fuit, interfectio filiorum, quos primos quique genuerant: hic nihilo minus decima id est nouissima poena est omnium perditio idolorum, quae primitus facta in primis amabant. Ibi rex potentiam Dei sensit probauit et timuit ac per hoc populum Dei liberum abire ad servitutem retractus, hic numquam postea populus Dei ad idololatriam coactus est. Ibi Aegyptiorum vasa pretiosa Hebraeis tradita sunt: hic in ecclesitempla cesserunt. Sane illud, ut dixi, denuntiandum puto, quia sicut Aegyptiis post has decem plagas dimissos Hebraeos per superductum mare aeterna perditio, ita et nos quidem libere peregrinantes superuentura quandoque persecutio gentilium manet, donec mare Rubrum, uero, in quos Aegyptiorum forma trans
Abbreviated transcription (Latin):
ratur coacto aere grando ꝑfusa que
hominib iumentisq satis exitio fuit.
hic similiter sub gallo ce uolusiano
qui ꝑsecutori decio mox interfecto suc¬
cesserant plaga exctitit corrupto aere
pestis infusa quȩ ꝑ omnia roma¬
ni regni ab oriente in occioentem
spacia cum omne prope modũ
genus hominum &e pecudum ne¬
ci dedit: tum etiam corruipit aquȩ
lacus. infecit pabula tabo. Ibi oc .uiii.¬
cauam egypti contricionem fecere
excitate undiq locuste tenentes. te¬
rentes. tegentesq omnia: hic occa¬
uam equȩ insubuersionem roma¬
tias deleuerunt. Ibi nona turbatio
diuturnas crassas atq pene ꝑtrec¬
tabiles tenebras habuit plus om¬
nino periculi cõminata quam fe¬
cit: hic itidem nona correctio fuit
cum aureliano ꝑsecutionem de¬
cernenti diris turbinib terribi¬
le ac triste fulmen sub ipsis pedi¬
b ruit. ostendens quio cum ultio
talis exigeret tantus ultor possit
nisi oo clemens eẽt ce paciens quã¬
quam intra sex abhĩc menses. tres

Expanded text:
ratur coacto aere grando profusa, quae hominibus iumentis satisque exitio fuit: hic similiter septima sub Gallo et Volusiano, qui persecutori Decio mox interfecto successerant, plaga extitit corrupto aere pestis infusa, quae per omnia Romani regni ab Oriente in Occidentem spatia cum omne propemodum genus hominum et pecudum neci dedit tum etiam Corrupitque lacus, infecit pabula tabo. ibi octauam Aegypti contritionem fecere excitatae undique lucustae, tenentes terentes tegentesque omnia: hic octauam aeque in subuersionem Romancias deleuerunt. ibi nona turbatio diuturnas crassas ac paene tractabiles tenebras habuit, plus omnino periculi comminata quam fecit: hic itidem nona correptio fuit, cum Aureliano persecutionem decernenti diris turbinibus terribile ac triste fulmen sub ipsis pedibus ruit ostendens, quid, cum ultio talis exigeret, tantus possit ultor, nisi et clemens esset et patiens; quamquam intra sex abhinc menses tres
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ ipsum. aut non ipsum in aliqͦ
sit melius quam ipsũ: sic̃ nefas ẽ pu¬
tare ut sub̾a supremȩ nature sit ali¬
quid quo melius sit aliquo mͦ ñ ip¬
sum: sic necesse ẽ ut sit quicqͥd õino
melius ẽ quam non ipsum. Illa enz
sola ẽ. qua penitus nicħ ẽ melius: & que
melior est om̃ib que non sunt qđ ip
sa ẽ. Non ẽ igitur corpus: uł aliquid
eorum que corporei sensus discerñt.
Quippe his om̃ib melius ẽ aliquid
quod non ẽ qđ ipsa sunt. Mensenĩ
racionalis que nullo corporeo sensu
quid uł quał uł quanta sit ꝑcipit᷑.
quanto minor ẽẽt si eẽt aliquid eoꝵ
que corporeis sensib subiacent. tan¬
do maior ẽ quam qđ libet eorum:
Penitus enim ipsa summa ẽẽntia ta¬
cenda ẽ ẽẽ aliquid eorum. quib est
aliquid qđ non ẽ qđ ipsa st̃ suꝑius:
& ẽ omnino sic̃ racio docet dicenda
qđ libet eorum quib ẽ om̃e. qđ non
rat᷑ amplius. quid summa illa sit

Expanded text:
aut non ipsum in aliquo sit melius quam ipsum: sicut nefas est putare quod substantia summae naturae sit aliquid, quo melius sit aliquo modo non ipsum; sic necesse est ut sit quidquid omnino melius est quam non ipsum. Illa enim sola est, qua penitus nihil est melius; et quae melior est omnibus, quae non sunt quod est ipsa. Non est igitur corpus, vel aliquid eorum quae corporei sensus discernunt. Quippe his omnibus melius est aliquid quod non est quod ipsa sunt. Mens enim rationalis, quae nullo corporeo sensu quid, vel qualis, vel quanta sit percipitur; quanto minor esset, si esset aliquid eorum quae corporeis sensibus subjacent, tanto major est, quam quodlibet eorum. Penitus enim ipsa summa essentia tacenda est esse aliquid eorum, quibus est aliquid, quod non est quod ipsa sunt, superius: et est omnino, sicut ratio docet, dicenda quodlibet eorum, quibus est omne, quod non ratur amplius quid summa illa sit
Abbreviated transcription (Latin):
& plumbũ tanto uilius ẽ. quanto
preciosius eẽt. si aurũ eẽt. Patet aus̃
ex eo qđ summa natura sic intell¬
gi potest non summa. ut nec sum¬
mũ om̃ino melius sit quã ñ sũm
nec ñ sũmum alicui melius qua
summũ: multa relatiua ẽẽ que
nequaquam hac contineant᷑ diui¬
sione. Utrũ uero aliqua continean¬
tur. inquirere suꝑsedeo: cum ad ꝓ¬
positum sufficiat qđ de illis notum
ẽ. nullum scilicet eorum designare¬
simplicem summȩ naturȩ sub̾am.¬

Expanded text:
 plumbum tanto vilius est quanto pretiosius esset, si aurum esset. Patet autem ex eo quod summa natura sic intelligi potest non summa, ut nec summum omnino melius sit quam non summum; nec non summum alicui melius quam summum: multa relativa esse, quae nequaquam hac contineantur divisione. Utrum autem aliqua contineantur, inquirere supersedeo, cum ad propositum sufficiat quod de illis notum est, nullum, scilicet, eorum simplicem summae naturae sub
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum. ñ aliud hic intelligit: quam
uerum ñ uerum. corpus. non cor¬
pus. & his similia. Melius quidem
ẽ omnino aliquid quam ñ ipsum.
ut sapiens. quam non ipsum sapi¬
ens. id ẽ melius ẽ sapiens quam ñ
sapiens. Quamuis enĩ iustus non sa¬
piens. melior uideatur quãn non
iustꝰ sapiens: non tamen ẽ melius
simplicit non sapiens. quam sapiens
Omne quippe non sapiens. simplici¬
t̃. in quantum non sapiens ẽ. minꝰ¬
ẽ quam sapiens: quia omne ñ sapi¬
ens. meliꝰ ẽẽt. si esset sapiens. Simili
om̃ino melius ẽ uerum quam non
ipsum. id ẽ quam non uersi: & iusti
quam ñ iustum. & uiuit. quam ñ
uiuit. Melius aut̃ ẽ in aliquo ñ ipsi

Expanded text:
ipsum, non aliud hic intelligo, quam verum non verum, corpus non corpus, et his similia. Melius quidem est omnino aliquid quam non ipsum: ut, sapiens quam non ipsum sapiens, id est, melius est sapiens quam non sapiens. Quamvis enim justus non sapiens melior videatur, quam non justus sapiens, non tamen melius simpliciter est, non sapiens quam sapiens: omne enim non sapiens, simpliciter inquantum non sapiens, est minus quam sapiens; quia omne non sapiens melius esset, si esset sapiens. Similiter omnino melius est verum quam non ipsum, id est, quam non verum; et justum quam non justum; et vivit quam non vivit. Melius autem est in aliquo non ip
Abbreviated transcription (Latin):
liceret ꝓdita pirenei custodia claus¬
trisq patefactis cunctas gs̃ quȩ ꝑga
lias uagabantur hispaniarũ ꝓuin¬
ciis inmittunt. hisdẽq ip̃i aduingur¬
tur uͥactis aliqͣndiu magnis cruenti
tatiões de qͥb ipsos qͦ mͦ penitet. hals¬
ta sortȩ oe distributa usq adñc pos¬
sessiõe consistunt. Multa nc̃ mͥ dehe
uiscemͦi reb loq̃ndi facultas foret.¬

Expanded text:
liceret, prodita Pyrenaei custodia clausliceret, prodita Pyrenaei custodia claustrisque patefactis, cunctas gentes quae per Gallias vagabantur, Hispaniarum provinciis immittunt, iisdemque ipsi adjunguntur, ubi actis aliquamdiu magnis cruentistationes, de quibus ipsos quoque modo paenitet, habita sorte et distributa usque ad nunc possessione consistunt. Multa nunc mihi de huiuscemodi rebus loquendi facultas foret
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ipso geste rei ordinȩ patuit. Nã tyrã¬
nidẽ nemo nͥcȩłiter mat᷑atã secretȩ in¬
uadit c& publicȩ armat: cuiꝰ sũma :
assũpto diadematȩ aut purpura
uideri: anteqͣm sciri Hii uͦ płimo
temꝑe seruulos tantũ suos exꝓpͥis
p̃sidus colligentes ac u̾nacłis alentes
sumptib nec dissimulato ꝓposito
absq cuiꝰq inquietudinȩ ad pirenei
claustra tendebant: adu̾sus hos con¬
stantinus constantẽ filiũ suũ ꝓ̾dolor.
ex monacho cȩsarem factũ. cũ barba
panias misit. Hinc ap̃hispanias pͥma
mali labes. Nam int̾fectis illis frĩb¬
liebant᷑. his barbaris qͣsi inp̃ciũ uic¬
tori̧ pͥmũ p̾dandi in pauentinis cã¬
pis licentia data. dehinc supͣdictis
montis claustrorũq eiꝰ cura ꝑmissa
ẽ: remota rusticanorũ fideli &e utili
custodia. Igit᷑ honoriaci imbuti p̾da
&e illecti habundantia qͦ magis scel
impunitũ foret. atq ipsi sceleri plus

Expanded text:
quod ipso gestae rei ordine patuit. nam tyranquod ipso gestae rei ordine patuit. nam tyrannidem nemo nisi celeriter maturatam secrete inuadit at publice armat , cuius summa est assumpto diademate ac purpura uideri antequam sciri; hi uero plurimo tempore seruulos tantum suos ex propriis praediis colligentes ac uernaculis alentes sumptibus nec dissimulato proposito absque cuiusquam inquietudine ad Pyrenaei claustra tendebant. aduersus hos Constantinus Constantem silium suum, — pro dolor! — ex monacho Caesarem factum, cum barbarpanias misit. hinc apud Нispanias prima mali labes. nam intliebantur, his Barbaris 578 quasi in pretium victoriae, primum praedandi in Palatinis campis licentia data; dehinc supradicti montis claustrorumque ejus cura permissa est, remota rusticanorum fideli et utili custodia. Igitur Honoriaci, imbuti praeda et illecti abundantia, quo magis scelus impunitum foret, atque ipsi sceleri plus
Abbreviated transcription (Latin):
eccitatȩ ꝑstiliconẽ gͣtes alanoꝵ ut di¬
xri sueuoꝵ. uuandalorũ. multeq cũ
hisaliȩ gs̃ francos proterunt. rhenũ
tͣnseunt. gallias inuadunt directoq
impetu pireneũ usq ꝑueniũt. cuiꝰ¬
obice usq ad tẽpꝰ repulsȩ ꝑ cͥcũ iacentes ꝓ
uincias diffundunt᷑: His ꝑgallias baccã¬
tib. ap̃britannias gͣcianus municeps
eiꝰdẽ insulȩ tirannꝰ c̃atur & occidit᷑. Huiꝰ
loco constantinꝰ ex infima milicia ꝓpt̾
solam spẽ noĩs sine mĩto u̾tutis eligit᷑.
qͥ continuo ut inuasit imꝑiũ ingalli¬
as tͣnsiit. ibi sepe abarbaris incertis
federib illusus detͥm̃to magis rei pu¬
blicȩ fuit. Misit uͦ in hispanias uidi¬
ces qͦs cũ ꝓuintiȩ in obedient̾ accepis¬
sent: duo fr̃s uuienes nobiles ce locu¬
pletes didimiꝰ &e ueranianꝰ ñ assume
adu̾sus tirannũ qͥdẽ tirannidẽ s im¬
ꝑatori iusto adu̾sũ tirannũ &e barba¬
ros tueri sese patͥamq suã moliti st̃:

Expanded text:
excitatae per Stiliconem gentes Alanorum, ut dixi, Sueborum Vandalorum multaeque cum his aliae Francos proterunt, Rhenum transeunt, Gallias inuadunt directoque impetu Pyrenaeum usque perueniunt: cuiobice ad tempus repulsae, per circumiarovincias refunduntur. His per Gallias bacchantibus, apud Britannias Gratianus municeps ejusdem insulae tyrannus creatur et occiditur. Hujus loco Constantinus ex infima militia propter solam spem nominis, sine merito virtutis, eligitur. sumpta, quasi eam divino judicio velut speas transiit. Ibi saepe a Barbaris incertis foederibus illusus, detblicae fuit. misit in Нispanias iudices: quos cum prouinciae oboedienter accepissent, duo fratres iuuenes nobiles et locupletes Didymus et Verinianus non assumere aduersus tyrannum quidem tyrannidem sed imperatori iusto aduersus tyrannum et barbaros tueri sese patriamque suam moliti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tur: qͣndoqͥdẽ & si cũ labefactionȩ nr̃i
tante gs annitionẽ ueritatis accipe¬
rent. qͣm inuenire utiq nͥ hac oc¬
pasionȩ ñ possent. Quid enĩ danni ẽ
tano ad uitã ȩt̾nã inhianti. huic scło
iuitẽ lucri ẽ pagano in medio xͥanoꝵ
iem protrahat qͣnooq morituro
lil desꝑata conu̾sio ẽ: Et qͥa ineffa¬
illa st̃ iudicia dĩ. quȩ nec scire oĩa¬
nec explicare quȩ scimꝰ possumus:
breuiter exp̃sserim correptionẽ iudi¬
cis d̃i qͦqͦ pacto accidat iuste sustinere
qui scuint. iuste sustine̾ qui nesciunt.

Expanded text:
tur, quandoquidem, etsi cum labefactione nostri, tantae gentes agnitionem ueritatis acciperent, quam inuenire utique nisi hac occasione non possent. quid enim damni est Christiano ad uitam aeternam inhianti, huic saeculo autem lucri est pagano in medio Christidiem protrahat, quandoquidem morituro desperata conversio est? Et quia ineffabilia sunt judicia Dei, quae nec scire omnnec explicare quae scimus, possumus, breviter expresserim correptionem judicis Dei, quoquo pacto accidat, juste sustinere qui sciunt, juste sustinere qui nesciunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uellet. ipsis barbaris. m̃cennariis. mini¬
stris. ac defensorib uteret᷑. Hoc tc̃ ip̃i ultͦ
offerebant. & qͥ auferre oĩa int̾fectis oĩb
pot̾ant. particłam stipendii obrñcedẽ
seruitii sui & tͣnsuecti honoris flagrita¬
bant. Et hoc quidẽ apłimis factum ẽ.
tumaces. ñ oeder̃t locũ ire iustȩ a suꝑ¬
crati gladios suos adaratra conu̾si st̃
residuosq romanoᷤ ut socios mͦ ce a¬
micos fouent ut inueniant᷑ iã int̾ eos
qͥdam romani qui malint int̾ barba¬
ros pauꝑem lib̾tatẽ. qͣm int̾ romanoᷤᷤ
rributariã sollicitudinẽ sustin̾e̾. Qmꝙͣ.
si obhoc solũ barbari romanis finib
inmissi forent. qͦd uulgo ꝑ orientẽ ce
occidentẽ ȩccłiȩ xͥ. hunis. sueuis. uian¬
dalis. & burgundionib diu̾sisq in

Expanded text:
uellet, ipsis barbaris mercennariis ministris ac defensoribus uteretur. hoc tunc ipsi ultro offerebant; et qui auferre omnia interfectis omnibus poterant, particulam stipendii ob mercedem seruitii sui et transuecti oneris flagitabant. et hoc quidem a plurimis factum est.tumaces, non dederunt locum irae, iuste a supcrati gladios suos ad aratra conuersi sunt residuosque Romanos ut socios modo et amicos fouent, ut inueniantur iam inter eos quidam Romani, qui malint inter barbaros pauperem libertatem, quam inter Romanos tributariam sollicitudinem sustinere. quamquam si ob hoc solum barbari Romanis finibus inmissi forent, quod uulgo per Orientem et Occidentem ecclesiae Christi Hunis Suebis Vandalis et Burgundionibus diuersis
Abbreviated transcription (Latin):
rum satis miserabile: post uirorum
magis deforme descendit. Nam in¬
ibi fuisse mulierum.xix .u. milia. ui¬
rorum. xoͣcox. milia: memorie traditũ
ẽ. Rex hasdrubal se ultro dedidit:
transfuge qui esculapii templum oc¬
cupauerant: uoluntario precipitio
dati igne consumpti sunt. Uixror has¬
drubalis se duosq filios secum ui¬
inmedium iecit incendium: eumdẽ
nunc mortis exitum faciens nouis¬
sima regina carthaginis quem quon¬
dam prima fecisset. Ipsa autem ciui¬
tas .x. & septem continuis dieb arsit:
miserumq spectaculum de uarieta¬
te conditionis humane uictorib suis
prebuit. Diruta ẽ autem carthago
omni murali lapide inpuluerem cõ¬
minuto: septingentesimo anno post
quam condita ẽ. Multitudo omnis
captiuorum: exceptis paucis pͥncipi¬
bus uenundata ẽ. Ita quarco quam
ceptum fuerat anno: bellum punicũ
tercium terminatum ẽ
ed mͥ quamlibet studios e que

Expanded text:
rum satis miserabile, post uirorum rum satis miserabile, post uirorum magis deforme descendit. nam fuisse mulierum xxv milia, uirorum xxx milia memoriae traditum est. rex Hasdrubal se ultro dedit. transfugae qui Aesculapii templum occupauerant, uoluntario praecipitio dati igne consumpti sunt, uxor Нasdrubalis se duosque filios secum uiin medium iecit incendium, eundem nunc mortis exitum faciens nouissima regina Carthaginis, quem quondam prima fecisset. ipsa autem ciuitas decem et septem continuis diebus arsit miserumque spectaculum de uarietate condicionis humanae uictoribus suis praebuit. diruta est autem Carthago omni murali lapide in puluerem conminuto septingentensimo post anno quam condita erat. multitudo omnis captiuorum exceptis paucis principibus uenundata est. ita quarto quam coeptum fuit anno bellum Punicum tertium terminatum est. Sed mihi quamlibet studiose qu
Abbreviated transcription (Latin):
uertit. Scipio masinissa mortuo: in¬
ter massinisse filios tres numidie
regnum diuisit. Quo circa cartha¬
ginem reuerso: manlius ciricamur¬
bem expugnauit atq diripuit.
Duodecim milia affrorum ibi cesa:
sex milia capta sunt. Hasdrubal pe¬
norum unperator massinisse nepos.
subselliorum fragmentis incuria. asu¬
is propter suspicionem proditionis
occisus ẽ. Iuuentius pretor inmacedo¬
nia aduersus pseudo philippum cong̾s¬
sus: cum maxcima clade tocius roma¬
ni exxercitus ẽ interfectus.
nno ab urbe condita sexcen¬
simo pͦ bellum punicum scđm
gneo. cornelio. lentulo. lucio. mem¬
inio. consulib publius scipio superio¬
ris anni consul. delere carthaginem
suprema sorte molitus sorte cotho¬
nem ingreditur: uͥ dum continuis¬
sexc dieb noctibq pugnatur. ulti¬
ma carthaginenses desperatio adde¬
ditionem traxit. petentes ut quos
belli clades reliquos fecit saltem ser¬
uire liceat. Primum agmen mulie¬

Expanded text:
uertit. Scipio Masinissa mortuo inuertit. Scipio Masinissa mortuo inter Masinissae filios tres Numidiae regnum diuisit. quo circa Carthaginem reuerso Manlius Tezagam urbem expugnauit atque diripuit; duodecim milia ibi Afrorum caesa, sex milia capta sunt. Hasdrubal Poenorum imperator, Masinissae nepos, subselliorum fragmentis in curia a suis propter suspicionem proditionis occisus est. Iuuentius praetor in Macedonia aduersus Pseudophilippum congs, cum maxima clade totius Romani exercitus interfectus est, anno ab Urbe condita sexcenst bellum Punicum secundum Gneo Cornelio Lentulo, Lucio Mummio consulibus P. Scipio, superioris anni consul, delere Carthaginem suprema sorte molitus Gothonem ingreditur. ubi dum sex continuis diebus noctibusque pugnatur, ultima Carthaginienses desperatio ad deditionem traxit petentes, ut quos belli clades reliquos fecit, saltem seruire liceat. primum agmen mulie
Abbreviated transcription (Latin):
cesq sibi duos hasdrubales creaue¬
runt. Arma primum facere agres¬
si. eris ferriq inopiam. auri argen¬
tiq metalli suppleueruerunt. Con¬
sules oppugnare carthaginem sta¬
tuunt: cuuis situs fuisse eiusmodi
ar̃. Uiginti duo milia passuum mu¬
ro amplexata. tota pene mari cin¬
gebatur. absq faucib que trib mi¬
lib passuum aperiebantur. Is locus
murum .xxxͣx. pedes latum habuit.
saxo quadrato in altitudinem cubi¬
torum quadraginta. Arx cuibirse no¬
men erat. paulo amplius quam mi
lia passuum tenebat. Ex una parte
murus communis ẽ urbis. & birse
eminens mari. quod mare stagnum
uocant: qm obiectu protente lingue
tranquillatur. Consules gͥ quamuis
aliquantam muri partem quassatã
machinis obruissent: tamen a car¬
thaguiensib uicti ac repulsi sunt.
Quos fugientes. scipio repulso intra
muros hoste defendit. Censorinus in
urbem rediit: manilius omissa car¬
thagine ad asdrubalem arma con¬

Expanded text:
cesque sibi duos Asdrubales creavecesque sibi duos Asdrubales creaverunt. Arma primum facere aggressi, aeris ferrique inopiam, auri argentique metallis suppleverunt. Consules oppugnare Carthaginem statuunt, cujus situs fuisse hujusmodi dicitur: Viginti millia passuum muro amplexa, tota pene 280 mari cingebatur, absque faucibus, quae tribus millibus passuum aperiebantur. Is locus murum triginta pedes latum habuit, saxo quadrato, in altitudinem cubitorum quadraginta. Arx, cui Byrsae nomen erat, paulo amplius quam duo milia passuum tenebat. ex una parte murus communis erat urbis et Byrsae imminens mari, quod mare Stagnum uocant, quoniam obiectu protentae linguae tranquillatur. consules igitur quamuis aliquantam muri partem quassatam machinis diruissent, tamen a Carthaginiensibus uicti ac repulsi sunt : quos fugientes Scipio repulso intra muros hoste defendit. Censorinus in Vrbem rediit. Manlius omissa Carthagine ad Hasdrubalem arma con
Abbreviated transcription (Latin):
gitur in huspania serguis galba p̃tor
lusitanos circa tagum flumen ha¬
bitantes: cum uoluntarios indedi¬
tionem recepisset: ꝑscelus interfecit.
Simulans enim de commodis eorum
se acturum fore: circumpositis mili¬
tib cunctos iermes incautosq pro¬
strauit. Que res postea unuierse his¬
paniȩ propter romanorum ꝑfidiam.
maximi luctus fuit.
nno ab urbe condita seccente¬
um punicum bellum excortum ẽ. I¬
tur cum senatus delendam carthag
nem censuisset. profecti in affricam
consules & scipio tunc tribunus m¬
litum: prope uticam maioris affri¬
ce castra tenuerunt. Ibi carthagini¬
ensib euocatis. uisserunt ut arma
& naues traderent: nec mora tanta uiᷤᷤ
armorum repente tradita ẽ. ut faci¬
le tota ex his affrica potuisset arma¬
ri. S carchaginienses postquam arma
tradiderunt. & relicta urbe recede
procul a mari decem milib passuũ
uissi sunt dolorem ad desꝑationem cõ¬
tulerunt: aut defensuri ciuitatẽ. aut
cum ipsa aut ꝑ ipsam sepeliendi. du¬

Expanded text:
gitur in Hispania Sergius Galba praetor Lusitanos citra Tagum flumen habitantes cum uoluntarios in deditionem recepisset, per scelus interfecit; simulans enim de commodis eorum se acturum fore, circumpositis militibus cunctos inermes incautosque prostrauit. quae res postea uniuersae Hispaniae propter Romanorum perfidiam causa maximi tumultus fuit. Anno ab Vrbe condita DCum Punicum bellum exortum est. Igitur cum senatus delendam Carthagnem censuisset, profecti in Africam consules, et Scipio tunc tribunus militum, prope Uticam majoris Africani castra tenuerunt. Ibi Carthaginiensibus evocatis, jussisque ut arma et naves traderent, nec moratis, tanta vis armorum repente tradita est, ut facile tota ex his Africa potuisset armari. Sed Carthaginienses postquam arma tradiderunt, et relicta urbe recedere procul a mari decem millibus passuum jussi sunt, dolorem ad desperationem contulerunt, aut defensuri civitatem, aut cum ipsa per ipsam sepeliendi: du
Abbreviated transcription (Latin):
qđ illa substantia que sic paulatim
destruitur. ad minus & minus eẽ.
& ad ultimum ad non ẽẽ gradatum
ꝑducitur: Que aut̃ singulatim
absumpta. quamlibet eẽntiam ad
minus & minus eẽ deducunt: eadẽ
ordinatim assumpta. illam ad ma¬
gis & magis ẽẽ ꝑducunt. Patet igit᷑
quia magisẽ uiuens substantia. qũa
non uiuens. & sensibilis quam non
sensibilis. & racionał. quam non
racionalis. Non ẽ itaq dubium qd̃
omnis eentia. eo ipso magis ẽ. et pres¬
tantior ẽ: quo similior est illi essen¬
tiȩ. que summe p̾stat est.&. sũme
prestat. Satis itaq manifestum ẽ
in uerbo ꝑ qđ facta sunt om̃ia. non
ẽẽ ipsorum similitudinem. s ueram
simplicemq eẽntiam: in factis uero
noneẽ simplicem absolutamq ẽen¬
tiam. s uerȩ illius ẽẽntiȩ uix aliꝗͣ
imitationem. Unde necesse ẽ. non
idem u̾bum scđm rerum creatarũ
similitudinem magis uł minus ẽẽ
uerum. s omnem creatam nat᷑am

Expanded text:
quod illa substantia quae sic paulatim quod illa substantia quae sic paulatim destruitur, ad minus et minus esse, et ad ultimum ad non esse gradatim perducitur? Quae autem singulatim assumpta quamlibet essentiam ad minus et minus esse deducunt, eadem ordinatim assumpta, illam ad magis et magis esse perducunt. Patet igitur quia magis est vivens substantia quam non vivens, et sensibilis quam non sensibilis, et rationalis quam non rationalis. Non est itaque dubium quod omnis essentia eo ipso magis est, praestantiorque est, quo similior est illi essentiae quae summe est et summe praestat. Satis itaque manifestum est in Verbo, per quod facta sunt omnia, non esse eorum similitudinem, sed veram simplicemque essentiam; in factis vero non esse simplicem absolutamque essentiam, sed verae illius essentiae vix aliquam imitationem. Unde necesse est non idem Verbum, secundum rerum creatarum similitudinem, magis vel minus esse verum, sed omnem creatam naturam
Abbreviated transcription (Latin):
nim fortasse immo non fortasse sed
ꝓ certo. hincom̃is intellectus uidi¬
cat naturas quolibet mͦ uiuentes
prestare non uiuentib. sentientes
ñ sentientib. racionales irracionali¬
b. Qm̃ enim summa natura suo
quodam singulari modo. ñ solum ẽ.
s & uiuit. & sentit. & racionalis est:
liquet qm̃ om̃ium que sunt. id qd̾
aliquo mͦ uiuit. magis est illi simile
quam id qđ nullatenus iuuit: et
quod modo quolibet uł corporeo sen¬
su cognoscit aliquid. magis quam
quodꝰ nichil omnino sentit: & qđ
racionale ẽ. magis quã qđ racionis
capax non ẽ. Qm̃ uero simili raciõe
quedam naturȩ magisminus ue sĩt.
quam aliȩ: ꝑspicuu̾̃ ẽ. Quemadmo¬
dum enim illud natura prestantiꝰ
ẽ. quod ꝑ naturalem ẽẽntiam ꝓpin¬
quius est prestantissimo: ita utiq
illa natura magis est. cuius essen¬
tia similior ẽ summe ẽẽntiȩ. Quod
sic quoq facile animaduerti posse
ẽẽ qd remanet: quis non intelligat

Expanded text:
enim fortasse, imo non fortasse, sed enim fortasse, imo non fortasse, sed pro certo, hinc omnis intellectus judicat naturas quolibet modo viventes praestare non viventibus, sentientes non sentientibus, rationales irrationalibus. Quoniam enim summa natura suo quodam modo singulari non solum est, sed et vivit, et sentit, et rationalis est, liquet quoniam omnium quae sunt, id quod aliquo modo vivit magis est illi simile, quam id quod nullatenus vivit; et quod modo quolibet vel corporeo sensu cognoscit aliquid, magis quam quod nihil omnino sentit; et quod rationale est, magis quam quod rationis capax non est. Quoniam vero simili ratione quaedam naturae magis minusve sunt quam aliae, perspicuum est. Quemadmodum enim natura illud praestantius est, quod per naturalem essentiam propinquius est praestantissimo, ita utique illa natura magis est, cujus essentia similior est summae essentiae. Quod sic quoque animadverti facile posse esse, quod remanet; quis non intelligat
Abbreviated transcription (Latin):
ti. qđ falsum ẽ. Si aut̃ non omni¬
no. uera. s qualiscumq similitu
do mutabilum ẽ: non ẽ uerbum
suminȩ ueritatis omĩno uerum.
qd absurdum ẽ. At sinullam mu¬
tabilium habet similitudinem:
Uerum forsitan nicħ huius rema¬
nebit ambiguitatis. si quemadino¬
dum ĩ uiuo homine ueritas hõis
ẽẽ dicitur. in picto uero similitudo
siue imago illius ueritatis: sic existe¬
di ueritas intelligatur in uerbo ei¬
ius ẽẽntia sic sumine ẽ. ut quodam¬
mͦ illa sola sit. in his uero que ine
comparatione quodamm non sum
& tamen ꝑ illud & scd̾m illud fac¬
ta sunt aliquid. imitatio aliqua
Sic quippe u̾bum sumniȩ u̾itatis
qd & ipsum ẽ summa ueritas. ni¬
lum augmentum uł detͥmentum
sentiet scđm hoc qđ magis uł mi¬
nus creaturis sit simile: s potius
necesse erit om̃e qđ creatum ẽ. tan¬
tomagis ẽẽ. & tanto prestantius ẽ
quanto similius ẽ illi quod summ
ẽ. & summe magnum ẽ. Hinc ed¬

Expanded text:
ti: quod falsum est. Si autem non omniti: quod falsum est. Si autem non omnino verado mutabilium est, non est Verbum summae veritatis omnino verum: quod absurdum est. At si nullam mutabilium habet similitudinem, Verum forsitan nihil hujus remanebit ambiguitatis, si 16 quemadmodum in vivo homine veritas hominis esse dicitur, in picto vero similitudo sive imago illius veritatis, sic existendi veritas intelligitur in Verbo, cujus essentia sic summe est, ut quodammodo illa sola sit, in his vero quae in ejus comparatione quodammodo non sunt, et tamen per illud et secundum illud facta sunt aliquid, aliqua imitatio illius Sic quippe Verbum summae veritatis, quod et ipsum est summa veritas, nullum augmentum vel detrimentum sentiet, secundum hoc quod magis vel minus creaturis sit simile; sed potius necesse erit omne quod creatum est tanto magis esse et tanto esse praestantius, quanto similius est illi quod summe est, et summe magnum est. Hinc et
Abbreviated transcription (Latin):
ur igitur dubitem qđ supra du¬
bium dimiseram: scilicet utrum
hec locutio. in plurib uerbis. an in
uno uerbo consistat: Nam si sic est
summȩ naturȩ consubstantialis.
ut non sint duo. s unus sp̃c: utiq
sicut illa summe simplex ẽ. ita et
ista. Non igitur constat plurib uer¬
bis: s ẽ unum uerbum ꝑ qđ facta
sunt omnia xxxi.
ed ecce uidetur mͥ suboriri. nec
facilis nec ullatenus sub ambi¬
guitate relinquenda questio. Et enĩ
omnia huiusmodi u̾ba. quib res
quas libet mente dicimus. id est cogi¬
tamus: similitudines &. imagines
sunt. rerum quarum uerba sunt.¬
& omnis similitudo uł imago tan¬
tomagis ł minus ẽ uera. quantoma¬
gis uł minus imitatur rem euius
ẽ similitudo. Quid igitur tenendũ
ẽ de u̾bo. quo dicuntur &. ꝑ quod
facta sunt om̃iaꝰ Erit aut ñ erit
similitudo eorum que ꝑ ipsum fac¬
ła sunt:: Si enim ipsum ẽ uera mu¬
tabilium similitudo: non ẽ consub¬
stantiale summȩ incominutabilita¬

Expanded text:
ur igitur dubitem quod supra dubium dimiseram, scilicet, utrum haec locutio in pluribus verbis an in uno verbo consistat? Nam si sic est summae naturae consubstantialis, ut non sint duo, sed unus spiritus, utique sicut illa summe simplex est, ita et ista. Non igitur constat pluribus verbis; sed est unum Verbum, per quod facta sunt omnia.ed ecce videtur mihi suboriri nec facilis nec ullatenus sub ambiguitate relinquenda quaestio. Etenim omnia hujusmodi verba, quibus res quaslibet mente dicimus, id est cogitamus, similitudines et imagines sunt rerum quarum verba sunt; et omnis similitudo, vel imago, tanto magis vel minus est vera, quanto magis vel minus imitatur rem cujus est similitudo. Quid igitur tenendum est de Verbo, quo dicuntur et per quod facta sunt omnia? Erit, an non erit similitudo eorum quae per ipsum facta sunt? Si enim ipsum est vera mutabilium similitudo, non est consubstantiale summae incommutabilita
Abbreviated transcription (Latin):
cesimus scd̾s ab arigusto nulla senatus
uoluntate imꝑator ab exercitu postqͣm
bellum ingermania prospere gesse¬
rat creatus. ꝑsecutionem in xp̃ianos
sextus a nerone exercuit: s continuo
hoc ẽ tercio quam regnabat anno a pu¬
pieno aquileie interfectus ẽ. & ꝑsecu¬
tionis &e uitȩ finem fecit. qui maxime
propter xp̃ianam alexandri cui suc¬
cesserat &e mamee matris eius familiã
ꝑsecutionem in sacerdotes & clericos id
ẽ doctꝰores. uel p̾cipuȩ propter orige¬
nem presbiterum miserat.
nno ab urbe condita nongen¬
nus uicesunus tercius ab augus¬
to imꝑator creatus ẽ: mansitq in eo an¬
nis sex. Nam pupienus interfector.
marimini ce frater eius albinus qͥ
usurpauerant imꝑium: inpala¬
tio max interfecꝰti sunt. Gordianus
admodum puer inorientem ad bellũ
parthicum ꝓfecturus. sicut eutro¬
pius scribit iani portas aperuit: qͣs
utrum post uespasianum ce titum
aliquis clauserit neminem scripsis¬
se memini. cum tam̃ eas ab ipso ues¬

Expanded text:
icensimus secundus ab Augusto nulla senatus uoluntate imperator ab exercitu, postquam, bellum in Germania prospere gesserat, creatus persecutionem in Christianos sextus a Nerone exercuit. sed continuo, hoc est tertio quam regnabat anno, a Pupieno Aquileiae interfectus et persecutionis et uitae finem fecit. qui maxime propter Christianam Alexandri, cui successerat, et Mameae matris eius familiam persecutionem in sacerdotes et clericos, id est doctores, uel praecipue propter Origenem presbyterum miserat. Anno ab Vrbe condita DCCCCnus uicensimus tertius ab Augusto imperator creatus est mansitque in eo annis sex. nam Pupienus, interfector Maximini, et frater eius Balbinus, qui usurpauerant imperium, in Palatio mox interfecti sunt. Gordianus admodum puer in Orientem ad bellum Parthicum profecturus, sicut Eutropius scribit, Iani portas aperuit: quas utrum post Vespasianum et Titum aliquis clauserit, neminem scripsisse memini, cum tamen eas ab ipso Ves
Abbreviated transcription (Latin):
iugitatẽ pacis habuer̃t. & qm̃ spo¬
pondisse me meminicum ueluti
articłis quibusdam dicendi ordinẽ
definirẽ. dicturũ me ẽẽ aborbe con¬
dito usq adurbem conditã. huic uo¬
lumini qͦd ab orbe condito explicui¬
mus finis hic sit: ut ab urbe condita
sequens libellus incipiat. quicon

Expanded text:
iugitatem pacis habuerunt. et quoniam spoiugitatem pacis habuerunt. et quoniam spopondisse memini, cum ueluti articulis quibusdam dicendi ordinem definirem, dicturum me esse ab orbe condito usque ad Vrbem conditam, huic uolumini quod ab orbe condito explicuimus finis hic sit, ut ab Vrbe condita sequens libellus incipiat, qui con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiclen spectande uirtutis uirum.
& sofoclen scͥptorem tragediarũ.
Qui diuiso exercitu: & spartanoꝵ
fines late popłati sunt. & multas
asie ciuitates atheniensiũ imꝑio
certa semꝑ uictoria terra mariq
pugnatum ẽ: donec spartani & opib
imminutis. & fide ꝓfligata. siuisquoq
ꝓbro fuere. S hȩc ꝑtot etatũ uolumi¬
na incubuisse gretiȩ: pariupendit᷑.
Nunc autẽ interpellari interdum
uoluptates. & impediri parumper
libidines ñ sustinet᷑. quãqͣm inter illiꝰ
temporis homines atq istius hoc in¬
ter ẽ. qͦd illi equo animo hȩc intole¬
randa tolerabant. quia in hisnatiuł
enutritierant & meliora ñ nouerãt:
istiaut̃ ꝑpetuo inuita sua tranqͥlli¬
tatum & deliciarũ sereno assue facti.
adomne uł modicũ obducte sollici¬
tudinis nubilũ cõmouent᷑. Atq uti¬
nam ipsum depulsorem huiꝰ uł mo¬
dice inqͥetudinis p̾carentur: cuius
munere hanc ignoratã aliis tẽꝑib

Expanded text:
ericlen spectatae uirtutis uirum ericlen spectatae uirtutis uirum et Sophoclen scriptorem tragoediarum: qui diuiso exercitu et Spartanorum fines late populati sunt et multas Asiae ciuitates Atheniensium imperio certa semper uictoria terra marique pugnatum est, donec Spartani, et opibus inminutis et fide profligata, sociis quoque probro fuere. Sed haec per tot aetatum uolumina incubuisse Graeciae parui penditur. nunc autem interpellari interdum uoluptates et impediri parumper libidines non sustinetur. quamquam inter illius temporis homines atque istius hoc interest, quod illi aequo animo haec intoleranda tolerabant, quia in his nati uel enutriti erant et meliora non nouerant: isti autem, perpetuo in uita sua tranquillitatum et deliciarum sereno adsuefacti, ad omne uel modicum obductae sollicitudinis nubilum commouentur. atque utinam ipsum depulsorem huius uel modicae inquietudinis precarentur, cuius munere hanc ignoratam aliis temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
ses autẽ missa in egyptum parua classe:
impares uiribus nauali congressu fa¬
cile iuincunt᷑. Dehinc recepta classe. auc¬
ti etiam militum robore: uictores in
prelium uocant. Lacedemonii quoq
omissis messeniis: mathenienses ar¬
ma conuertunt. Dui uarie & graues
pugnȩ. & anceps uictoria extitit: ac
postremo pendente euentu. utrinq
discessum ẽ. Sciendum tam̃ ẽ maxi¬
me ipsam esse spartam quã & lace
demonios spartanos dici. Igit᷑ inde
reuocati lacedemonii ad messemoꝵ
bellũ. ne mediũ tempus ociosum
atheniensib relinqͤrent. cũ theba¬
nis paciscunt᷑ : ut boetioꝵ imꝑiũ
eis restituerent qͦd temporib belli
ꝑsici amiserant si illi atheniensiũ
bella susciꝑent. Tantus furor spar¬
tanoꝵ erat. ut duobus bellis impli¬
citi. susciꝑe terciũ non recusarent:
dũ mͦ inimicis suis hostes acquire¬
rent. Athenienses tanta belloꝵ tẽ¬
pestate ꝑmoti. duos duces delig̃t̃:¬

Expanded text:
ses autem, missa in Aegyptum parua classe ses autem, missa in Aegyptum parua classe inpares uiribus, nauali congressu facile uincuntur. dehinc recepta classe, aucti etiam militum robore, uictores in proelium uocant. Lacedaemonii quoque omissis Messeniis in Athenienses arma conuertunt. diu uariae et graues pugnae et anceps uictoriae status ac postremum pendente euentu utrimque discessum est. Sciendum tamen est maxime, ipsam esse Spartam quam et Laceque inde Lacedaemonios Spartanos dici. Igitur inde reuocati Lacedaemonii ad Messeniorum bellum, ne medium tempus otiosum Atheniensibus relinquerent, cum Thebanis paciscuntur, ut Boeotiorum imperium eis restituerent, quod temporibus belli Persici amiserant, si illi Atheniensium bella susciperent. tantus furor Spartanorum erat, ut duobus bellis inpliciti suscipere tertium non recusarent, dummodo inimicis suis hostes adquirerent. Athenienses tanta bellorum tempestate permoti duo duces deligunt P
Abbreviated transcription (Latin):
p̃munt. At illi diucruentam dñati¬
onẽ inter uerba & uincula ꝑpessi: iu¬
guni: ercutiunt. arma sumiuit. bel¬
lum instaurant. Lacedemonii tyrre¬
um athenensem poetam ducem p̃¬
lio legunt. Qui tribus conflictibus
fusi: amissum exercitũ uocata in li¬
bertatẽ seruoꝵ manu suppleuerunt
S cum sic quoq desistendũ certami¬
ni ꝓpter metũ ꝑiculi arbitrarentur.:
tyrrei poete & ducis certi composito
carmine & procontione recitato. rur¬
sus accensi mox incertam̃ ruunt.
Tanta aut̃ ui animoꝵ concursumẽ:
ut raro unquã cruentius preliũ ex ar¬
serit. Ad postremũ tam̃ uictoria lace¬
demonioꝵ fuit. Tercio messenii re¬
parauere certam̃: nec laceclemonii
morati. multas in auxiliũ oopias
utrinq duxer̃t. Athenienses uero
lacedemonios alibi intentos ediu̾so
aggredi parant: nec tamen lacedemo¬
nii quieuere. Nam ipsi in messenios oc¬
cupati: peloponenses immiserunt. qui
athenienses prelio exciꝑent. Athenien¬

Expanded text:
premunt. at illi, diu cruentam dominatipremunt. at illi, diu cruentam dominationem inter uerbera et uincla perpessi, iugum excutiunt, arma sumunt, bellum instaurant. Lacedaemonii Tyrreum, Atheniensem poetam, ducem proelio legunt. qui tribus conflictibus fusi, amissum exercitum uocata in libertatem seruorum manu suppleuerunt. sed cum sic quoque desistendum certamine propter metum periculi arbitrarentur, Tyrrei poetae et ducis conposito carmine et pro contione recitato rursus accensi mox in certamen ruunt; tanta autem ui animorum concursum est, ut raro umquam cruentius proelium exarserit; ad postremum tamen uictoria Lacedaemoniorum fuit. tertio Messenii reparauere certamen, nec Lacedaemoniis mora, multas in auxilium copias utrimque duxerunt. Athenienses uero Lacedaemonios alibi intentos e diuerso adgredi parant. nec Lacedaemonii quieuere: nam ipsi in Messenios occupati Peloponnenses inmiserunt, qui Athenienses proelio exciperent. Athenien
Abbreviated transcription (Latin):
nno.xxͦ. ante urbem
conclitam lacedemonii contra
messenios ꝓpter spretas uirgines
suas. in sollemni messenioꝵ sacrifi¬
cio ꝑannos xxͣ. indefesso furore bel¬
lantes: ruinȩ sue totas gretiȩ uireᷤ
implicuerunt. Quicum se magnis
execrationib deuouissent. sacra¬
mentisq obstrinxissent. domũ nͥ
messena expugnata nunquã ẽẽ re¬
dituros. ac ꝑ decem annos longo¬
fatigati obsidio. nectam̃ aliquem un¬
cendifructum adepti porro autẽ &
querelis uxorũ suꝑ longa uiduitate
& ꝑiculo sterilitati contestantium ꝑ¬
moti reuocarent᷑: consultatione habi¬
ta ueterine intercepta spe sobolis sibi
inagis hac ꝑseuerantia quã messeniᷤᷤ
ꝑdicio nutriret᷑. electos in exercitu
eos qui post iusurandum insupple¬
mentũ miliciȩ uenerant. spartam re¬
mictunt. Quibus ꝓmiscuos omnium
feminarum concubitus ꝑmisere: in¬
fami satis nec tam̃ in utililicentia. Ip¬
si aut̃ ꝓposito insistentes. expugnant
fraude messenios: uictosq seruicio

Expanded text:
nno xx ante Vrbem conditam Lacedaemonii contra Messenios propter spretas uirgines suas in sollemni Messeniorum sacrificio, per annos uiginti indefesso furore bellantes, ruinae suae totas Graeciae uires inplicuerunt. qui cum se magnis exsecrationibus deuouissent sacramentisque obstrinxissent domum nisi Messena expugnata numquam esse redituros, ac per decem annos longfatigati obsidione nec tamen aliquem uincendi fructum adepti, porro autem et querellis uxorum super longa uiduitate et periculo sterilitatis contestantium permoti reuocarentur, consultatione habita ueriti, ne intercepta spe subolis sibi magis hac perseuerantia quam Messeniis perditio nutriretur, selectos in exercitu eos qui post iusiurandum in supplementum militiae uenerant Spartam remittunt, quibus promiscuos omnium feminarum concubitus permisere, infami satis nec tamen utili licentia. ipsi autem proposito insistentes expugnant fraude Messenios, uictos seruitio
Abbreviated transcription (Latin):
dignus. non audeo petere. qđ tamen
uelle p̾sumo: ut ego uelut alt̾ rodb̾cus
utar eodem anastasio: & ipse me frua¬
tur quasi alt̾o rodb̃to. Cuius bonus odor
iam ꝑ multos huius patriȩ suauĩt
diffusus. quanto delectabilius animȩ
meȩ fraglat: tanto ipsa ad eius amici¬
ciam & noticiam ardentiꝰ flagrat. Qs
iam ex quo uitam eius audiui habeo et
amplector quantũ possum & oro: oret
& ipse mecum. ut tanto nob̾ crescant
quantũ in deo crescere possunt. Ambo
km̃i ualete. Obsecro in babilonia sen¬
tite id ipsum: ut in iherłm participetᷤ
in id ipsum. Non hoc dico quasi timẽs
uob̾ aliquando discordiam uenire. s ue¬

Expanded text:
dignus, non audeo petere, quod tamen dignus, non audeo petere, quod tamen velle praesumo, ut ego velut alter Robertus utar eodem Anastasio, et ipse me fruatur quasi altero Roberto: cujus bonus odor jam per multos hujus patriae suaviter diffusus, quanto delectabilius animae meae fragrat; tante ipsa ad ejus amicitiam et notitiam ardentius flagrat. Quas jam, ex quo vitam ejus audivi, habeo et amplector, quantum possum; et oro oret et ipse mecum, ut tanto nobis crescant, quantum in Deo crescere possunt. Ambo, charissimi, valete. Obsecro, in Babylonia sentite idipsum, ut in Hierusalem participetis in idipsum. Non hoc dico quasi timens vobis aliquando discordiam venire, sed ve
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ p̾sumo tͥ. s p̾cor ut feruore tuarũ
accendant᷑. quatinus efficacit michi
ꝓsint. ut & tͥ. Sic enim coram do uult
cor meum. et sic ad dm̃ orat os meu̾:
ut quicqͥd ꝓdẽe debet mͥ. non minus
ꝓsit tͥ quam mͥ. Age ergo uir uenera¬
bilit̾ amabił. & amabilit̾ uenerabił:
esto dum uiuo de hac nr̃a uoluntate.
& sollicitus esto de ꝑficienda in me que
tua erit caritate. Si enim oraueris ꝓ
ꝓximo. scio uerum ẽẽ qđ tͥ retͥbuetur.
⁊ si impetraueris scito tuũ ẽẽ quicqͥd
mͥ tribuetur. Qd̃ ut efficatius efficias
p̃cor obsecro. ut illi sc̃o uiro anastasio
cuius desiderabili societate frueris. me
cõmendando quantũ absentẽ potes
notum facias: ut & illũ amicũ tuũ
mecũ communices. & me seruum
tuũ cum illo participes: quatinus ex
hac die dum uiuimus ꝑ te & tecum
& ego illum uenerer amicũ alterum
rodb̾tum: & ille possideat seruũ eun¬
dem anselmum. Quia enim ñ sum

Expanded text:
re non praesumo tibi; sed precor, ut fervore tuarum re non praesumo tibi; sed precor, ut fervore tuarum accendantur, quatenus efficaciter mihi prosint et tibi. Sic enim coram Deo vult cor meum, et sic ad Deum orat os meum: ut quidquid prodesse debet mihi, non minus prosit tibi quam mihi. Age ergo, vir venerabiliter amabilis et amesto, dum vivo, de hac nostra voluntate, et sollicitus esto de perficienda in me, quae tua erit, charitate. Si enim oraveris pro proximo, scio verum esse quod tibi retribuetur; et si impetraveris, scito tuum esse quidquid mihi tribuetur. Quod ut efficacius efficias, precor, obsecro ut illi sancto viro Anastasio, cujus desiderabili societate frueris, me commendando quantum absentem potes, notum facias, ut et illum amicum tuum mecum communices, et me servum tuum cum illo participes. Quatenus ex hac die dum vivimus per te et tecum, et ego illum venerer amicum alterum Robertum; et ille possideat servum eumdem Anselmum. Quia enim non sum
Abbreviated transcription (Latin):
reuerendo monacho rodb̃to. fr̃ bec
tos numeros. sic in temporalib uelle
et̾nitatẽ: ut in ẽt̾nis nolint tempora¬
litatẽ. Cũ considero strenue miles dei
strenuitatis. & mee sterilitatẽ in ertiȩ:
uix suggerere scĩtati tue p̾sumo mu¬
tue nr̃e commonitionẽ amicitiȩ. Quia
enim in cunctis tepidȩ uitȩ meȩ actio¬
nib nichil ẽ qd beneficuis tue dilectio¬
nis ualeat compensari: erubesco uł a
te debitum amici exigere. uł saltem a¬
micus tuus nominari. S rursus cũ
in reditu patriȩ suꝑnȩ alios facile cur¬
rere. me uero peccatis & torpore graua¬
tum. in eadem uia uix morari intue¬
or: magna necessitate cogente ad pre¬
currentes me ex intimo corde clamare
compellor: Non ut uelocitas eorum
p̾stolata tam lentũ reddatur tardior:
s ut tarditas mea acurrentib rapta.
fiat uelocior. Quappt̃ cum orationes
meȩ tales sint. ut uł nichil uł parum
ꝓsint michi. quastuas ẽẽ ꝓposui offer¬

Expanded text:
reverendo monacho ROBERTO, frater Atum minimus, sic in temporalibus velle aeternitatem, ut in aeternis nolit temporalitatem. Cum considero, strenue miles Dei,strenuitatis et meae sterilitatem inertiae, vix suggerere sanctitati tuae praesumo mutuae nostrae mentionem amicitiae. Quia enim in cunctis tepidae vitae meae actionibus nihil est quod beneficiis tuae dilectionis possit compensari, 313 erubesco vel a te debitum amici exigere, vel saltem amicum tuum nominari. Sed rursus, cum in reditum patriae supernae alios facile currere, me vero peccatis et tepore gravatum in eadem via vix moveri intueor, magna necessitate cogente, ad praecurrentes me ex intimo corde clamare compellor; non ut velocitas eorum praestolata lentum, reddatur tardior; sed ut tarditas mea a currentibus rapta, fiat velocior. Quapropter cum orationes meae tales sint, ut vel nihil vel parum prosint mihi, quas tuas esse proposui offer
Abbreviated transcription (Latin):
neꝙ ista sic nͥ ꝓpitio & miserante cõ
Nisdeinde temporib poni
gł auissimo motu terre concussa sici¬
ua: insuꝑ & estuantib echne montiᷤ
ignib fauillisq calidis. cũ detrim̃to
plurimo agroꝵ uillarũq uastata ẽ.
Tunc etiam athalante ciuitas locis ad¬
herens t̾re contigua: repentino ma¬
risimpetu abscisa. atq ininsulam
desolata est. Atheniensium quoq mi¬
serabiles reliqͥas pestis inuasit: diuq
populata ẽst:

Expanded text:
e ista sic nisi propitio et miserante conponi. His deimde temporibus graoissimo motu terrae conomsa Sicilia, insuper exaestuantibus Aethnae montis ignibus fanillisque calidis cum detrimento plurimo agrorum uillarumque uastata est. Tnnc etiam Atalaote ciuitas, Locris adhaorens terrae contigua, repentino maris impetu abscissa atque ia insulam desolata est. Atheniensium quoque miserabiles reliquias pestis innasit diuque populata est