comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerat: nominatim ab eo euocati. His erat inter se de princi¬
patu contentio. & in illa magistratuum controuersia alter
pro Conuictolitaue. alter pro Cotto summis opibus pugnaue¬
rat. Ex his eporedorix cognito litauiti consilio media
fere nocte rem ad Cęsarem defert: orat ne patiatur ciuitatem
prauis adolescentium consiliis ab amicicia populi romani de¬
ficere. quiͦd futurum prouideat. nę si tot hominum milia se¬
cum holtibus coniunxerint. quorum propinqui negligere n
ciuitas leui momento extimare posset. Magna affectus solici.¬
tudine hoc nuntio Cȩsar. qđ semper heduorum ciuitati preci¬
pue indulserat. nulla ĩterposita dubitatione legiones expe¬
ditas quatuor equitatumq omnem ex castris educit: nec
fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra. qđ res in cele
ritate posita uidebatur. fabium legatum cum legionibus
duabus castris presidio reliquit. Fratres Litauici cum com¬

Expanded text:
enerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de princienerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum com
Abbreviated transcription (Latin):
cesse sit nobis grͣgouiam contendere: & non aruernis nos met cõ¬
iungere: An dubitamus quin nefario facinore admisso roma¬
ni iam ad nos interficiendos concurrant: Froinde siquid in
nobis animi est persequamur eorum mortem qui indignissime
interierunt: atq hos latrones interficiamus: Ostendit ciues
romanos: qui eius presidii fiducia una erant. Magnum nu.¬
merum frumenti commeatusq diripit: ipsos crudeliter ex crucia¬
tos interficit. Nuntios tota ciuitate heduorum dimittit. eode
mendacio de cede equitum & principum permon&. hortatur ut
simili ratione atq ipse fecerit: suas iniurias persequantur. E pore¬
dorix heduus summo loco natus adolestens: & summȩ domi po-¬
tentiȩ. & una Uiridomarus pari etate & gratia. sed genere di¬
spari. quem Cȩsar a diuiatico traditũr ex humili loco ad sũ¬
mam dignitatem perduxerat: & in equitum numero loca¬

Expanded text:
cesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet concesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero conv
Abbreviated transcription (Latin):
stituunt. Li tauicus accepto exercitu cum milia passuum cir¬
citer triginta ab gergouia abess&. conuocatis subito militibꝰ
Lacrimans. quo profitiscimur inquit milites: Omnis noster
x̧quitatus: omnis nr̃a nobilitas interiit. principes ciuitatis
E poredorix & ueridomarus insimulati prodicionis ab romani
indicta causa interfecti. Hȩc ab ipsis cognoscite qui ex ipsa cede
fugerunt. Nam ego fratribus atq omnibus meis propinquis in¬
terfectis dolore prohibeor quȩ gesta sunt pronuntiare. Producũ¬
tur hi quos ille edocuerat quȩ dici uellet atq eadem quȩ li¬
tauicus pronuntiauerat multitudini exponunt multos eꝗ¬
tes heduorum interfectos qđ locuti cum aruernis dicerentur:
ipsos inter multitudinem militum occultasse atq ex media ce¬
de fugisse. Conclamant hedui & Litauitum obserrant ut
sibi consulat. Quasi uero inquit ille consilii sit res ac non ne¬¬

Expanded text:
stituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum cirstituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non ne
Abbreviated transcription (Latin):
lescentibus colloquitur: quorum erat princeps Litauicus
atq eius fratres amplissima familia nati adolescentes. Cũ
iis premium cõmunicat hortaturq ut se liberos & imperio
natos meminerint. Unam esse heduorum ciuitatem: quȩ cer¬
tissimam galliȩ uictoriam detineat. eiusꝰ auctoritate reliqͥs
contineri. Qua traducta locum consistendi romanis in gal¬
lia non fore: esse non nullo se Cȩsaris beneficio affectum: sic
tamen ut iustissimam apud eum causam obtinuerit. sed plus
communi libertati tribuere. Cur .N. potius hedui de suo iure
& de legibus ad Cęsarem disceptaturi: ꝗͣ romani ad heduos
ueniant. Celeriter adolescentibus & oratione magistratus
& premio deductis: cum se uel principes eius consilii fore pro¬
fiterentur.ratio perficiendi querebatur: qđ ciuitatem ad su
scipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit
ut Litauicus decem illis milibus quȩ Cesari ad bellũ mit

Expanded text:
lescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus lescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitt
Abbreviated transcription (Latin):
seu quid administrandum uideretur. Neq ullum fere diem
intermittebat quin equestri prelio interiectis sagittariis
quid in quoqͦ esset animi atq uirtutis periclitaretur. Erat
e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis egregie
munitus atq omni ex parte circuncisus. Iuem si tenerent
nostri & aquȩ magna parte & pabulatione libera prohibi¬¬
turi hostes uidebantur. Sed is locus presidio ab his non ni¬
mis firmo tenebatur: tamen silentio noctis cȩsar ex castrie
egressus priusꝗͣ subsidium ex oppido uenire poss& deiecto
presidio potitus loco: duas ibi legiones collocauit. fossamq
duplicem .xii. pedum a maioribus castris ad minora ꝑduxit:
ut tuto ad repentinũ hostium incursũ &iam singuli cõmeare
possent. Dum hȩc ad gergouiam geruntur Conuictolanꝰ
heduus: cui magistratum adiudicatum a Cȩ̨sare demonstra¬
uimus: solicitatus ab aruernis pecunia cum quibusdam ado¬

Expanded text:
seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adu
Abbreviated transcription (Latin):
inferior integra remanebat pontem reficere tepit. Celerit̾
effecto opere legionibusq & loco castris idoneo delecto: re¬
liquas copias reuocauit. Uercingentorix re cognita ne cõtra
suam uoluntatem dimicare cogeretur. magnis itineribus ante¬
cessit. Cȩsar ex eo loco quinti castris gergouiam peruenit. xque¬
striq prelio eo die leui facto: perspecto urbis situ: quȩ po-¬
sita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat:
de expugnatione non prius agendum constituit. ꝗͣ rem fru¬
mentariam expediss&. At uercingentorix castris prope
oppidum positis mediocribus tircum se interuallis separa¬¬
tim singularum ciuitatum copias collocauerat: atq omni¬
bus cius iugi collibus occupatis: qua despici poterat: hor¬
ribilem speciem prebebat: principesq earum ciuitatum:⁊
quos sibi ad consilium capiendum delegerat: prima luce qͦ¬
tidie ad se conuenire iubebat: seu quid communicandum

Expanded text:
inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusque traductis et loco castris idoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum,
Abbreviated transcription (Latin):
interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter
facere cepit. Cum uterq utrinq exiss& exercitus in conspectu
fereq e regione castris castra ponebant: dispositis exploratori¬
bus necubi effecto ponte romani copias traducerent. Erat in
magnis Cȩsaris difficultatibus res: ne maiorem estatis partem
flumine impediretur. qđ non fere ante autunnum elauer
uado transiri solet. Itaq ne id accider&. siluestri loco castris
positis e regione unius eorum pontium erigere: quos Uercin-¬
gentorix rescindendos curauerat. postero die cum duabus le¬
gionibus in occulto restitit: reliquas copias cum omnibus im¬
pedimentis ut consueuerat misit: demptis quibusdam cohor¬
tibus uti numerus legionum constare uideretur. His ꝗͣ longissi¬
me possent ꝓgredi iussis. cum iam ex diei tempore coniecturã
caperet in castra peruentum: hisdem sublicis quorum pars

Expanded text:
interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestri loco castris positis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars
Abbreviated transcription (Latin):
cum leges duos & familia uiuo utroq non solum magistra¬
tus creari uetarent. sed etiam in senatum esse prohiberent. Cot¬
tum imperium deponere cogit. Conuictolitauen qui per sacer¬
dotes more ciuitatis intermissis magistratibus esset creatus
potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatꝰ
heduos ut controuersiarum ac dissensionis obliuisterentur: atq
omnibus obmissis his rebus huic bello seruirent ea quȩ meruis¬
sent premia ab se deuicta gallia expectarent. ȩquitatumq oẽ
& peditatum milia .x. sibi celeriter muterent. quȩ in p̃sidus
rei frumentariȩ mitterent causa disponeret. Exexcitum in duas
partes diuisit. Iuatuor legiones in senones. parisiosq Labieno
dutendas dedit. Sex ipse in aruerius ad oppidum gergouiã
secundum flumen elauer duxit: ȩquitatus partem illi attribuit
partem sibi reliquit. Qua re cognita. Uertingentorix omnibꝰ

Expanded text:
cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistracum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
uti pars cum parte ciuitatis confligat: id ne accidat positum
in eius diligentia atq auctoritate. Cȩsar & si a bello atq ab ho¬
ste discedere detrimentosũ esse existimabat: tamen non ignorãs
quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent: ne tãta
& tam coniuncta populo .ro. ciuitas: quam ipse semper aluisset
omnibusq rebus ornasset ad uim atq arma disceder&.: atq ea
pars quȩ minus confider&. auxilia a Uercingentorige accerse¬
ret: huic rei preoccurrendum existimauit: & qđ legibus heduo¬
rum his qui summum magistratum obtinerent. finibus exce¬
dere non li cer&: nequid de iure aut legibus eorum diminuisse
uideretur ipse in heduos proficisci statuit. senatumq omnem
& quos inter controuersia ess& ad se euocauit. Cum prope ois
ciuitas eo conuenisset: docereturq paucis clam uocatis alio lo¬
co alio tempore atq oportuerit fratrem a fratre renuntiatu

Expanded text:
uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum,
Abbreviated transcription (Latin):
tus nactus exercitum ex labore atq inopia refecit. lam ꝓpe
hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum
uocaretur: ad hostem proficisci constituiss siue eum ex palu¬
dibus siluisq elicere. siue obsidione p̃mere posset: legati ad eũ
principes heduorum ueniunt oratum ut maxime necessario tẽ¬
pore ciuitati subueniat. summo esse in periculo rem: qđ cum
singuli magistratus antiquitus creari: atq regiam potestatem
annum tenere consuessent. duo magistratum gerant: & se utq
eorum regibus creatum esse dicat. Norum esse alterum con¬
uicto litauem florentem & illustrem adolescentem: alterum
Cottum antiquissima familia natum: atq ipsum hominem sũ¬
mȩ potentiȩ & magnȩ cognationis: cuius frater ualetiacus
proximo anno eundem magistratum gesserit: ciuitatem es se
omnem in armis diuisum senatum: diuisum populum: suas
cuiꝰq eorum clientelas: qđ si diutius alatur controuersia fore

Expanded text:
tus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope tus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ est pollicitus Uercingentorix animo laborabat. ut reliquas ci¬
uitates adiunger&. atq eas honis pollicitationibus alliciebat. Huc
rei idoneos homines deligebat. quorum quisq aut oratione sub¬
dola aut amicicia facillime poss& Qui auarico expugnato re¬
fugerant armandos uestiendosq curat. Simul ut diminute
copiȩ reitegrarentur: imperat certum numerum militum ci¬
uitatibus. quem & qͣ ante diem in castra adduci uelit: sagittari¬
osq omnes quorum erat perm agnus numerus in gallia conquiri
& ad se mitti iub&. his rebus celeriter id quod auarici deperie¬
rat. expletur. Interim teutomachus Olouiconis filius. rex ni¬
tiobrogum. cuius pater a senatu nostro amitus erat appellatus
cum magno ȩquitum suorum numero & quos ex aquitania
conduxerat ad eum peruenit. Cȩsar auarico complures dies
commoratus. summamq ibi copiam frumenti & reliqui cõmea¬

Expanded text:
quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas ciquam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commea
Abbreviated transcription (Latin):
sistere. idq se iam prope effectum habere. Interea equum esse
ab his communis salutis causa impetrari: ut castra munire insti¬
tuerent. quo facilius repentinos hostium impetus substinerent.
F uit hȩc oratio non ingrata gallis. & maxime ꝗqd ipse animo no
defecerat tanto accepto in commodo: neq in occultum abdiderat
& conspectum multitudinis fugerat. plusq animo prouidere &
presentire uidebatur. ꝗͣ re integra primo incendendum aua¬
ricum. post deserendum censuerat. Itaq ut reliquorum im¬
peratorum res aduersȩ auctoritatem minuunt. sic huius ex cõ¬
trario dignitas in cõmodo accepto in dies augebatur: Simul ĩ
spem ueniebant eius affirmatione de reliquis adiungendis ci-¬
uitatibus. Primumq eo tempore galli castra munire institue¬
runt. & sic sunt animo consternati homines insueti laborum. ut
omnia quȩ imperarentur sibi patienda extimarent. Nec min

Expanded text:
sistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse sistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus
Abbreviated transcription (Latin):
familiaribus suis principibusq ciuitatum disparandos de¬
ducendosq ad suos curar&. quȩ cuiq ciuitati pars castrorum
ab initio obuenerat. fostero die consilio conuocato consolatꝰ
cohortatusq est: ne se admodum animo dimitterẽt. ne pertur¬
barentur incommodo: non uirtute neq acie uicisse romanos
sed artificio quodam & scientia oppugnationis. cuius rei fue¬
rint ipsi imperiti. Errare si qui in bello omnes secundos re¬
rum euentus expectent: sibi nunꝗͣ placuisse auaritum defẽ¬
di: cuius rei testes ipsos haberet: sed factum imprudentia bi-¬
turigum. & nimia obsequentia reliquorum uti hoc incõmodũ
acciperetur: id tamen se celeriter maioribus commodis sanatu¬
rum. Nam que ab reliquis gallis ciuitates dissentirent: has sua
diligentia adiuncturum: atq unum consilium totius gallię
effecturum: cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit ob¬

Expanded text:
familiaribus suis principibusque civitatum disparandos defamiliaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit ob
Abbreviated transcription (Latin):
cis patentioribus cuneati constiterunt hoc animo ut siqua
ex parte obuiam contraueniretur acie instructa depugnarẽt.
Ubi neminem in equum locum se se dimittere. sed toto undiq
muro circunfundi uiderunt: ueriti ne omnino spes fugȩ tol¬
leretur: abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impe¬
tu petierunt. Parsq ibi cum angusto exitu portarum se ipsi
premerent amilitibus pars iam egressa portis ab equitibus
est interfecta. Nec fuit quisꝗͣ qui prede studeret. Sic & ge¬
nabi cede & labore operis incitati non etate confectis: non
mulieribus non infantibus peperterunt. Deniq ex omni nu-¬
mero qui fuit milium circiter. xl. uix. deccͣ. qui primo cla-¬¬
more audito se ex oppido eiecerunt incolumes ad Uercingẽ¬
torigem peruenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex
fuga excepit. ueritus ne qua in castris ex eorum concursu &
misericordia uulgi seditio oriretur.: & procul in uia dispositis

Expanded text:
cis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua cis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis
Abbreviated transcription (Latin):
capiendam fugam natura & Uirium infirmĩtas impediret
mo periculo timor misericordiam non recipit: conclamare
& significare de fuga romanis ceperunt. Quo timore per-¬
territi galli ne ab equitatu romanorum uiȩ preoccuparent᷑
cunsilio destiterunt. Postero die Cęsar promota turri. perfe¬
ctisq operibus: quȩ facere instituerat: magno coharto im¬
bre non inutilem hãc ad consilium capiendum tempestatẽ
arbitratus est. qđ paulo incautius custodias in muro dispo¬
sitas uidebat: suosq languidius in opere uersari iussit: & qd
fieri uellet ostendit. legiones intra uineas in occulto expedi-¬
tas cohortatur ut aliquando pro tantis laboribus fructum
uictoriȩ perciperent. His qui primi murum ascendissent pre-¬
mia proposuit: militibusq signum dedit. Illi subito ex õĩbꝰ
partibus euolauerunt. murumq celeriter compleuerunt. Ho¬
stes re noua perterriti muro turribusq deiecti in foro ac lo¬

Expanded text:
capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. mo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac lo
Abbreviated transcription (Latin):
iacentem transgressus: eodem illo munere fungebatur. Ea¬
dem ratione ictu scorpionis ex animato alteri suctessit tertiꝰ:
& tertio quartus: nec prius ille est a propugnatoribus ua¬
cuus relictus locus. ꝗͣ restincto aggere atq omni ea parte
submotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia exꝑ¬
ti galli qđ̃ res nulla successerat. postero die consilium ce¬
perunt ex oppido profugere hortante & iubente Uertin-¬
gentorige. Id silentio noctis conati non magna iactura
suorum se se effecturos sperabant: propterea qđ non lon¬
ge ab oppido castra uercingentorigis aberant: & palus q̃
perpetua intercedebat: romanos ad insequendum tardabat.
Iamq hoc facere noctu apparabant. cum matresfamiliȩ re¬
pente in publicum procurrerent. flentesq proiectȩ ad pe-¬
des suorum: omnibus precibus petierunt ne se & com¬
munes liberos hostibus ad supplitium dederent: quos ad

Expanded text:
iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eaiacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad
Abbreviated transcription (Latin):
saris. duȩ legiones pro castris excubabant. pluresq partitis
temporibus in opere erant: celeriter factum est. ut alii eruptio¬
nibus resisterent. alii turres reducerent. aggeremq interscin¬
derent: omnis uero ex castris multitudo ad restinguendum
concurrerent. Cum in omnibus consumpta iam aliqua par¬
te noctis pugnaretur: semperq hostibus spes uictoriȩ rein¬
tegraretur. eo magis qđ deustos pluteos turriu uidrbant
nec facile adire apertos ad auxiliandum animaduertebãt:
semperq ipsiꝰ recentes defessis succederent: omnemq galliȩ
salutem in illo uestigio temporis positam arbitrarentur:
Accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria uisũ
pretereundum non existimauimus. Quidam ante portã
oppidi gallus permanus seui atq picis traditas glebas
in ignem turris proiiciebat. scorpione ab latere dextro
traiectus ex animatusq concidit. Hunc ex proximis unꝰ

Expanded text:
saris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis saris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus
Abbreviated transcription (Latin):
neq perrumpi. neq distrahi potest. His aũt rebus impedi¬
ta oppugnatione milites cum toto tempore frigore & assiduiᷤ
imbribus turbarentur: tamen continenti labore omnia haec
superauerunt. & diebus .XXU. aggerem latum pedes. ccc.¬
.xxx. altum pedes. Lxxx. extruxerunt. Cum is murum
hostium pene contingeret. cum Cȩsar ad opus consuetu¬
dine excubaret: militesq hortaretur ne quod omnino tem¬
pus ab opere intermitteretur. paulo ante tertiam uigilia
est animaduersum fumare aggerem: quem cuni culo hostes
succenderant: Eddemq tempore toto muro clamore sublato
duabus portis ab utroq latere turrium eruptio fiebat. Alii
faces atq aridam materiam de muro in aggerem eminus ia¬
ciebant. picem: reliquasq res quibus ignis excitari potest
fundebant: ut quo primum curreretur: aut cui rei ferret᷑
auxilium uix ratio iniri poss&. Tamen qđ instituto Cx̧¬

Expanded text:
neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedineque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Cae
Abbreviated transcription (Latin):
malis adequabant. Muri autem omnes gallici hac fere for
ma sunt. Trabes directe perpetuȩ in longitudinem paribue
interuallis distantes: inter se binos pedes in solo collocantur.
Hȩ reuintiuntur extrorsus. & multo aggere uestiunt᷑. hȩc
autem quȩ diximus interualla grandibus in fronte saxis
offarciuntur. His collocatis & coagmentatis alius insuper
ordo adducitur ut illud idem interuallum seruetur.: neq in¬
ter se contingant trabes: sed paribus intermissȩ spatiis singulȩ
singulis saxis interiectis arctȩ contineantur. Sic deinceps oẽ
opus contexitur. dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cũ
in speciem uarietatemq opus deforme non est alternis trabibus
ac saxis: quȩ rectis lincis suos ordines seruant: tum ad utili-¬
tatem & defensione urbium summam habent opportunitatẽ:
qđ & ab incendio lapis: & ab ariete materia defendit.: quȩ perpe¬
tuis trabibus pedes quadragenos plerunq introrsus reuincta

Expanded text:
malis adaequamalis adaequama sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta
Abbreviated transcription (Latin):
ut .xii. milia hominum delecta ex omnibus locis. in oppidũ
mittantur: nec solis biturigibus cõem salutem committen¬
dam censent. Qđ penes eos si id oppidum retinuissent. sumã
uictoriȩ constare intelligebant. & singulari militum nostro¬
rum uirtuti consilia cuiusq modi gallorum occurrebant: ut¬
est summe genus solertiȩ atq ad omnia imitanda quȩ a quoq
traduntur aptissimum. Nam & laqueis falces auertebant: qͣs
cum destinauerant tormentis introrsus reducebãt. & aggerẽ
cuniculis subtrahebãt eo scientius qđ apud eos magnȩ ferrariȩ
atq omne genus cuniculorum notum atq usitatum est. Totũ
autem murum ex omni parte turribus contabulauerant atq has
coruis intexerant. tum crebris diurnis nocturnisq eruptioni¬
bus aut aggeri ignem inferebant. aut milites occupatos in ope
adoriebantur &. nostrarum turrium altitudinem quantũ has
quotidianas aggerȩ expresserat commissis suarum turrium

Expanded text:
ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, utest summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium
Abbreviated transcription (Latin):
me uinculisq extrutiauerat. Hi iam ante edocti. quȩ inter¬
rogati pronuntiarent. milites se esse legionarios dicunt fame
& inopia adductos clam ex castris exisse. siquid frumenti
uit pecoris. reperire passent: simili omnem exercitum inopia
premi. nec iam uires sufficere cuiꝗͣ nec ferre operis laborem
posse. Itał statuisse imperatorem si nihil in oppugnatione oppi¬
di profecissent triduo exercitum deduteret. Hȩc inquit a me
Uercingentorix beneficia habetis. quem proditionis insimulatis
cuius opera sine uestro sanguine tantum exercitum uictorem
fame consumptum uidetis quem turpiter se ex fuga recipien¬
tem ne qua ciuitas suis finibus recipiat a me prouisum est. Cõ¬
clamat omnis multitudo & suo more armis concrepat: quod
facere in eo consuerunt. cuius rationem approbant. & sũmu
esse Uercingentorigem dutem: nec de eius fide dubitandum.
nec maiori ratione bellum administrari posse. Statunt

Expanded text:
me vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interme vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecopremi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt,
Abbreviated transcription (Latin):
te. qui se ipsum munitione defenderet. equitum uero
operam neq in loco palustri desiderari debuisse. & illis fuis-¬
se utile quo sint profecti. summam imperii se consulto nul¬¬
li discedentem tradidisse: ne is multitudinis studio ad
dimicandum impelleretur. cui rei propter animi molitiem ⁊¬
omnes studere uideret. qđ diͥtius labores ferre non possent.
Romani si calu interuenirent fortunȩ. si alicuius indicio uocati¬
huic habendam gratiam qđ & paucitatem eorum ex superio¬
re loco cognoscere: & uirtutem despicere potuerint: qui dimica¬
re non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab
Cesare per proditionem nullum desiderare: quod habere uicto¬
ria posset. quȩ iam esset sibi atq omnibus gallis explorata. qn
etiam ipsiꝰ remitteret. si sibi magis honorem tribueret. q̃ ab
sincere pronuntiari audite romanos milites producitq sec¬
uos quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat & fa¬

Expanded text:
te, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero te, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocatihuic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fa
Abbreviated transcription (Latin):
cesse sit constare uictoriam. Quos cum sic animo parato
uideret: ut nullum pro sua laude periculum retusarent: sũ¬
mȩ se iniquitatis dixit condemnari debere: nisi eorum uitã
sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem
die reducit in castra. reliquaꝰ quȩ ad oppugnationem op¬
pidi pertinebant. administrare instituit. Uercingentorix
cum ad suos redusset ptoditionis insimulatur qđ castra
propius romaner̾um mouisset. qđ cum omni ȩquitatu disces¬
sisset. qđ sine imperio tantas copias reliquiss&. qđ eius
discessu romani tanta opportunitate & celeritate uenissent.
non hȩc omnia fortuitu. aut sine consilio accidere posse: re¬
gnum illum galliȩ malle Cȩsaris concessu ꝗͣ ipsorum habere
beneficio. Tali modo arcusatus ad hȩc respondit. Qđ castra
mouisset. factum inopia pabuli: etiam ipsis hortantibus. qđ
propius romanos accessisset: persualum loci opportunita¬

Expanded text:
cesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos cesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunita
Abbreviated transcription (Latin):
ctiores siluas abdiderunt: copias omnes in loco edito atq
aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Cȩsar celeriter
sarcinas conferri arma expediri iussit. Collis erat leni¬
ter accliuis ab infimo. hunc ex omnibus fere partibus
ꝑalus difficilis atq impedita cingebat non latior pedib
I Hoc se colle interruptis pontibus galli fiducia loci cõ¬
tinebant. generatimq distributi in ciuitates omnia uada
ac saltus eius paludis detinebant. sic animo parati uti
si eam paludem romani perrumpere conarentur: hesitan¬
tes premerent ex loco superiore: ut qui propinquitatem
loci uiderent. paratos prope ȩquo marte ad dimicandũ
existimarent: & qui iniquitatem condicionis perspicerent
inani simulatione se se ostentare cognoscerent. Indignã¬
tes milites cęsar qđ conspectum suum hostes perferre posset
tantulo spatio interiecto: & signum prelii exposcentes edo¬
cet quanto detrimento & quot uirorum fortium morte ne¬

Expanded text:
tiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque tiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte ne
Abbreviated transcription (Latin):
illo imperante meruisse: ut nullam ignominiam acciperẽt:
nusꝗͣ infecta re discederent: hoc se ignominiȩ laturus lo¬
co. si inceptam oppugnationem reliquissent. prestare oẽs
perferre acerbitates. ꝗͦ non ciuibus romanis. qui genabi per¬
fidia gallorum interissent. parentarent. Hȩc eadem tentu¬
rionibus tribunisq militum mandabãt. ut pereos ad Cȩ¬
sarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquas-¬
sent ex captiuis Cȩsar cognouit uercingentorigem con¬
sumpto pabulo castra mouisse propius auaricum: atq
ipsum cum equitatu. expeditisq qui inter ȩquites prelia¬
ri consuessent insidiarum causa eo profectum. quo nr̃os
postero die pabulatum uenturos arbitraretur. Quibus
rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostiu
castra mane peruenit. Illi celeriter per exploratores ad¬
uentu Cȩsaris cognito. carros impedimentaq sua in ar¬

Expanded text:
illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in ar
Abbreviated transcription (Latin):
ut supra diximus angustum habebat. ag gerem appara¬
re: uineas agere: turres duas constituere cepit: nam cir¬
cunuallare loci natura prohibebat. De re frumentaria
hoios atq heduos adhortari non destitit: quorum alte¬
ri qđ nullo studio agebant: & non multum adiuuabant.
alteri non magnis facultatibus qđ ciuitas erat exigua &
infirma celeriter quod habuerunt consumpserunt. Sũ¬
ma cum difficultate rei frumentariȩ affecto exercitu tenui¬
tate boiorum: indiligentia heduorum: intendiis edificiorũ
Usq eo ut complures dies milites frumento caruerint. et
pecore ex longinquioribus uicis abatto. extremam famem
substentarent: nulla tamen uox est ab his audita populi .ro.
maiestate & superioribus uictoriis indigna. Quin etiam
Cȩsar cum in opere singulas  appellaret. & si acerhius ino¬
piam ferrent: se dimissurum oppugnationem diteret. Uni¬
uersi ab eo ne id facer&. petebant. Sic se complures annoᷤᷤ

Expanded text:
ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparaut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audita populi Romani maiestate et superioribus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos