comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sodantur. ¶ Si seruus hereditariꝰ
añ adrtam hr̃clitatẽ acceptũ roga¬
sset ꝙ defunctus mͥ ꝓmisit. ueriꝰ
puto conting̾e lib̾ationẽ. ut per
hoc hereditas illa liberaretur. S
et si dñs ap̃ hostes sit dicendũ est
iure post liminii confirmari acce¬
ptilationẽ. Nã ⁊ stipla ei qui ap̃.
hostes ẽ seruus potest.
omp̃.ł. Quod in diem. ł sub
dicione debetur acceptiłone tosti
potest. S ita ad fcm̃ apparebit si
condicio aipusonis exstiterit uel
dies uenerntꝑ. i¬

Expanded text:
so dantur. Si seruus hereditarius so dantur. Si seruus hereditarius ante aditam hereditatem acceptum roget, quod defunctus promisit, uerius puto contingere liberationem, ut per hoc hereditas ipsa liberetur. Sed et si dominus apud hostes sit, dicendum est iure postliminii confirmari acceptilationem: nam et stipulari ei, qui apud hostes est, seruus potest.m.Quod in diem uel sub condicione debetur, acceptilatione tolli potest: sed ita id factum apparebit, si condicio stipulationis extiterit uel dies uenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
o. sd nouaudi cã q̾ ubis adien ceet.
ti sumꝰ. ⁊ sic fiet. ut abt̃ens nouaciõe
rii succ̃oreo. ¶ ex ꝑłib reis stipuan¬
di. si umiᷤ acceptũ fecerit uberatio
contingit in solidum  auł.x.

Expanded text:
bis absens debet, ti sumus: ita fiet, ut absens nouatione, rii successores.Ex pluribus reis stipuland‹i› si unus acceptum fecerit, liberatio contingit
Abbreviated transcription (Latin):
nem dolli mꝰ est  Si id qd̾ instipu¬
lone deductũ ẽ diuisionẽ ũ recipiat.
acceptilatio in ꝑtem nullius erit
morãti ut puta. ñ setuit̾ fũit p̃dii
rustici uł urbami plane siusũs fũ
it. inscipulatũ deductus. puta simi¬
di titiam pot̾it ꝓ ꝑce acceptilatio
si. ⁊ erit residue ptis sundi usus fr¬
uctus. si tñ uiam qͥs scipłatus acap
tum it̾ r actum fecerit. Isti accepti¬
latio nullius ent mom̾ti. ħ̾ idẽ est
si aũt it̾ ⁊ actus accepto su̾it latus
cõseq̃nt erit dr̃e lib̾atum eũ qͥ mani
ꝓ misit. ¶ Id̾ certũ est eũ qͥ fundũ

Expanded text:
nem tolli verius est. Si id, quod in stipulationem deductum est, divisionem non recipiat, acceptilatio in partem nullius erit momenti, ut puta si servitus fuit praedii rustici vel urbani. plane si usus fructus sit in stipulatum deductus, puta fundi Titiani, poterit pro parte acceptilatio fieri et erit residuae partis fundi usus fructus. si tamto iter uel actum fecerit, acceptilatio nullius erit momenti: hoc idem est si autem iter et actus accepto fuerit latus, consequens erit dicere liberatum eum, qui uiam promisit.Illud certum est eum, qui fundu
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ.ł. Si accepto fui̾t latu ob rẽ
iudicata. clausula. ꝙ arcelł. aitꝰ. ate¬
ras ꝑtes sripłonis euanuisse. pͣlꝰ
ꝑi possit.

Expanded text:
.Si accepto fuerit lata ob rem iudicatam clausula, Marcellus ait ceteras partes stipulationis euanuisse: proptri possit.
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ fu̾it tenet᷑. uã ⁊ si fidenissorem
cũ fuit creditĩ co. ñ tñ reus autiqͥo¬
re acceptilatione qͣm obligatio eus̃
ẽ lib̾ari potuit. ¶ Tutor ⁊ curacor n¬
riosi acceptũ fcrre ñ possũt il ꝓcurra¬
tori quidẽ potest face acceptũ. s hii
om̃s debit̃ nouare. possũt ema s ri

Expanded text:
 si fideiussorem cum fuerit creditum reo, non tamen reus antiquiore acceptilatione, quam obligatio eius est, liberari potuit. Tutor, curator furiosi acceptum ferre non potuit, nec procurator quidem potest facere acceptum: sed hi omnes debent novare possunt e
Abbreviated transcription (Latin):
ipͣ ł. Si expłib obligatis unĩ
accepto feretur. ñ ip̃e solus lib̾atur.
b ⁊ hii qui secum obligantur. Nam
est. s qm̃ uelud soluisse uidet᷑ is cui
acceptilatõne solutus est. si uidicati fi¬
deunsor sit datus ⁊ acceptus. ei q accep¬
to latũ sit liberabr̃. ⁊ iudicut᷑¬

Expanded text:
ionum Si ex pluribus obligatis uni accepto feratur, non ipse solus liberatur, sed et hi, qui secum obligantur: nam est, sed quoniam velut solvisse videtur is, qui acceptilatione solutus est. Si iudicati fideiussor sit datus acceptus eique accepto latum sit, liberabitur et iudicat
Abbreviated transcription (Latin):
tam Siqͥs usum s̃. stipłatus usũ
ceptũ qͣ lisu debito lib̾atio ñ cõtin¬
git. si u̾o qͣi ex usu .f. cũ possit usu
sine fructu cõstitui dicendũ ẽ ac¬
ceptiłonẽ nalere. ¶ Si id qͥ hoĩem
scipulatus eit et stichum accepto

Expanded text:
tam.Si quis usum fructum stipulatus usum ceptum quasi usu debito, liberatio non continget: si uero quasi ex usu fructu, cum possit usus sine fructu constitui, dicendum est acceptilationem ualere.Si is, qui hominem. stipulatus est, Stichum accepto
Abbreviated transcription (Latin):
fingamus eũ qui accepto ferebat᷑
scientẽ. prudentẽq nulliꝰ cẽmom̃ti
acceptilatõnẽ sic accepto tulisse. qͥs¬
hic dubitat non in ẽe pactum cum
uus cõis sicut uiri ex dñis itipła¬
ri pot̾. ita ⁊̃ acceptũ rogare uni
octauenus putat accepto lib̾are s̃
deniq liberop̾ichaniꝵ scribit. sia
pͥmo dño scdo socio dño suo stiplatꝰ
fui̾t posse a scd̾o ⁊ accepto rogare.

Expanded text:
fingamus eum, qui accepto ferebat, scientem prudentemque nullius esse momenti acceptilationem sic accepto tulisse: quis dubitat non esse pactum, cum uus communis sicut uni ex dominis stipulari potest, ita etiam acceptum rogare uni Octauenus putat.Accepto liberare sedenique libro pithanon scripsit, si a Primo domino Secundo socio domino suo stipulatus fuerit, posse Secundum accept
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃ .l. Qpod quis aliquo an¬
no dare ꝓmittit aũ dare dampna¬
tur ei potestas ẽ quolib ei anni
die dandi.

Expanded text:
o. Quod quis aliquo anno dare promittit aut dare damnatur, ei potestas est quolibet eius anni die dandi.
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ .l. Ex contractib ueniente ᷤᷤ
actiones inͣ heredes danturꝰ. lic de¬
lictũ quoq u̾setur. ueluti cũ rutor
in rutela g̾ͥenda dolo feci̾t. aũ hiis ap̃
quẽ depositũ est. quo casu ⁊̃ cum
filtꝰ famił. aut seruus tale ꝙͥ cõmi¬

Expanded text:
. Ex contractibus uenientes actiones in heredes dantur, licet delictum quoque uersetur, ueluti cum tutor in tutela gerenda dolo fecerit aut is apud quem depositum est: quo casu etiam cum filius familias aut seruus quid tale commi
Abbreviated transcription (Latin):
offerre. tm̃ offerat. asitũ si unꝰ li¬
ber furtũ feciss. ⁊ retinent fami¬
liam suam. ¶Lec autẽ facialtes
duõ exhibuttur tocions. quociens
ignorante eo fuitũ fcm̃ ẽ. Cete¬
rum si eo sciente facultas ei ñ
erit data. siam ⁊ suo noĩe. ⁊ sin¬
głoꝵ noĩẽ cõueniri potꝰ noxa¬
li iudicio. nec una estimatione
qmͣ homo lib̾ sufferret defun¬
gi pot̾it qs aũ accipitur scire.
eͥnĩ spectat Sebemꝰ q̃ habet

Expanded text:
offerre, tantum offerat, quantum, si unus liofferre, tantum offerat, quantum, si unus liber furtum fecisset, et retineat familiam suam. Haec autem facultas domino tribuitur totiens, quotiens ignorante eo furtum factum est: ceterum si sciente, facultas ei non erit data: nam et suo nomine et singulorum nomine conveniri potest noxali iudicio, nec una aestimatione, quam homo liber sufferret, defungi poterit: is autem accipitur scire, enim spectare debemus, quae habet
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ adhibens siatuere debuit
de eo qualis cẽt. In seruo uͦ suo ignos¬
cendũ sit ei qĩ in domestico malo si
nore ded̾e paratus sit. sin aũ adi¬
bitur.Cauꝑo autẽ prat scm̃
eoꝵ qui inea capona eiꝰ caupone
ex̃cende cã ibi sunt. Itẽ eoꝵ qui
hĩtandi causa ibi sunt. uiatorum
aũ fciñ ã p̃stat. Namq uiatorem
sibi eligere caupo urstabulartꝰ
non uidetur. nͨ repelłe pot̾ iter
agentes. In hĩtatoras uero ꝑpetu¬
os ipẽ quodam modo eleg̾. qui ñ
tur. Si faruilia fuitum fcaisse dien¬
Ip̃. ł.¶tilissumũ id edcm̃ p̃¬
tor ꝓposuit. quo dñs ꝓspiceret
aduersus maleficia seruoꝵ. uide¬
licet ne cũ plures furtũ adnͣtũt
euertant dnĩ pat̾moniũ. si om̃s
ded̾e. aut ꝓ singulis estimatõnẽs
utis offerre cogatur. datur gͥ ar:
bitrium hoc edicto ut siq̾de uelit
ded̾e noxios seruos possit om̃t de¬
dere qui participauerunt furt̃
Enĩuero si maluerit estimationẽ

Expanded text:
hominem adhibens statuere debuit hominem adhibens statuere debuit de eo, qualis esset, in seruo uero suo ignoscendum sit ei quasi in domestico malo, si noxae dedere paratus sit. si autem alibitur.Caupo praestat factum eorum, qui in ea caupona eius cauponae exercendae causa ibi sunt, item eorum, qui habitandi causa ibi sunt: uiatorum autem factum non praestat. namque uiatorem sibi eligere caupo uel stabularius non uidetur nec repellere potest iter agentes: inhabitatores uero perpetuos ipse quodammodo elegit, qui non tur. SI FAMILIA FURTUM FECISSE DIictum.Utilissimum id edictum praetor proposuit, quo dominis prospiceret aduersus maleficia seruorum, uidelicet ne, cum plures furtum admittunt, euertant domini patrimonium, si omnes dedere aut pro singulis aestimationem litis offerre cogatur. datur igitur arbitrium hoc edicto, ut, si quidem uelit dicere noxios seruos, possit omnes dedere, qui participauerunt furtum: enimvero si maluerit aestimationem
Abbreviated transcription (Latin):
Lip̃.ł. In eos qui naues cau¬
ponas stabulas ex̃cebunt. sicͥx
a quoquo eoꝵ auoᷤ suc ibi habe¬
bunt furtũ fcm̃ ẽẽ dicetur iudi¬
cibũr datur siue furtũ ope cõsi¬
cuiꝰcim in ea nauigandi cã esset.
nauigandi cã eẽt aut̃ acciꝑe de¬
bemus eos qui adibent᷑ ut na¬
uis nauige̾t. hoc est nautaꝰ. et
ẽ in duplũ accõ. Cũ enĩ ĩ naui. ꝓ
in caupona res perit. ⁊ ex edcõ
p̃toris obligatur ex̃citor nauis.
uł canpo ita ut in potestate eiꝰ
sit cuiꝰ res subrepta sit. utrum
mallet cũ ex̃titore honorario
iure. an cum fure iure cuuli
exꝑiri & si receꝑit saluũ fore ca¬
upͥo. uł nauta furti actionem
non dñs rei surrepte. s ip̃ẽ ht̃¬
qr recipiendo ꝑrculũ custodie subit.¬
¶ Serus uõ sui noĩe excitor noxe dedẽ¬
do se lib̾at. Cur ergo ñ ex̾citor ꝯdẽp¬
nietur qui seruũ tam malũ ĩ naue
admisit. et cur liberti qͥder hoĩs
noiẽ tenet᷑ in solidũ. serui uͦ ñ te¬

Expanded text:
ictum.In eos, qui naues cauponas stabula exercebunt, si quid a quoquo eorum quosue ibi habebunt furtum factum esse dicetur, iudicium datur, siue furtum ope consiin ea naui nauigandi causa esset. Nauigandi autem causa accipere debemus eos, qui adhibentur, ut nauis nauiget, hoc est nautas. Et est in duplum actio. Cum enim in caupona uel in naui res perit, ex edicto praetoris obligatur exercitor nauis uel caupo ita, ut in potestate sit eius, cui res subrepta sit, utrum mallet cum exercitore honorario iure an cum fure iure ciuili experiri. Quod si receperit saluum fore caupo uel nauta, furti actionem non dominus rei subreptae, sed ipse h recipiendo periculum custodiae subit. Serui uero sui nomine exercitor noxae dedendo se liberat. cur ergo non exercitor condemnetur, qui seruum tam malum in naue admisit? et cur liberi quidem hominis nomine tenetur in solidum, serui uero non te
Abbreviated transcription (Latin):
dasirest.S.c. subuenietur his quo cautũ ẽ
de huis qui ex iusta cã abẽent. ut
nec lib̾tas impediatur nec lbtus
cripiatur his qui fraude careant.
Si ꝑ ꝓcunitorem qui defendat᷑ sẽꝑ¬
exͣ iusta cã ab ee̾ dicitur. nec lib̾tus
ei eripitur ¶ Nicħ facit ad int̾pa

Expanded text:
sulto subvenitur his, quo cautum est de his, qui iusta ex causa abessent, ut nec libertas impediatur nec libertus eripiatur his, qui fraude careant. Si per procuratorem quis defendatur, semper iusta ex causa abesse dicitur nec libertus ei eripitur. Nihil fac
Abbreviated transcription (Latin):
u̾b̾ obligõnis expressũ ẽ . s ⁊̃ lo
catione fundoꝵ ꝓsterilitate tpiᷤ
boni uiri arbitratu in soluenda
pensione cuiq annri pacto cõp̃¬
hensũ est. epplorata lege ꝯduc¬
tionis fides bona sequenda ẽ.
pu dari placuit pͥcriculo uite
mutua non liberantur. uł pͥor
tñ exemplo tutoꝵ cõueniendus
exapta alrator rei .p. locauerit
cetĩs annis colonus si reliqͣ ꝯtͣnt
⁊ de fructib p̃dii m̃cedesq̃ue ser¬
uari non potuerunt. successor qͥ¬
locauit tenebitur. Idem ĩuec¬
tigabilib nõ ita pͥdem cõstitu¬
tum est. scil ut sui temꝑis sing¬
uli ꝑiculũ p̾starenti. ¶ In eũ qui
ãministtionis tp̃r creditorib rri

Expanded text:
 obligationis expressum est. Sed si in locatione fundorum pro sterilitate temporis boni viri arbitratu in solvenda pensione cuiusque anni pacto comprehensum est, explorata lege conductionis fides bona sequenda est.publice dari placuit, periculo vice mutua non liberantur. Vlpianus: prior tamen exemplo tutorum conveniendus exacta curator rei publicae locavit. ceteris annis colonus si reliqua traxerit et de fructibus praedii mercedesque servari non potuerint, successor qlocauit tenebitur. idem in uectigalibus non ita pridem constitutum est, scilicet ut sui temporis singuli periculum praestarent.In eum, qui administrationis tempore creditoribus rei
Abbreviated transcription (Latin):
suc pr̃arem. non sũt cogendĩ ad
opus nouũ petunia spetialit̃ lega¬
ta sit uetera ex hac reficienda sut.

Expanded text:
stare non sunt cogendi. Nisi ad opus nouum pecunia specialiter legata sit, uetera ex hac reficienda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq casu cõmatitur in legẽ. qr
huł rei emolumentũ ad prẽm dum¬
ue ꝑtinz ad quẽ ꝑtineret si filius
seruus ue sibi adscripsissent¶ Ii¬
lud constat si extraneo quis adsc̃p¬
serit legatũ. lcet postea uiuo tos¬
tatore in potestate esi hiẽ coꝑit¬

Expanded text:
quoque casu committitur in legem, quia huius rei emolumentum ad patrem dominumue pertinet, ad quem pertinet, si filius seruusue sibi adscripsissent.Illud constat, si extraneo quis adscripserit legatum, licet postea uiuo testatore in potestate eum habere co
Abbreviated transcription (Latin):
int̾est decesserit. nec ea q̃ partũ
subdidisse contendit᷑.
uocatõne testib pecuniã acceꝑũt
obligõnẽ pactionẽ ue fet̾unt soci¬
etatem inierunt ut aliquid eoꝵ
fieret curauerunt.

Expanded text:
interest, decesserit nec ne ea, quae partum subdidisse contenditur.vocatione testibus pecuniam acceperunt, obligationem pactionem fecerunt, societatem inierunt, ut aliquid eorum fieret curaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ .ł. Pat̾ miltti filio reu̾so ꝙ do
biat castrensis petulii ñ facit. s alt̃¬
ius peculii ꝑ inde ac si filius nũqmͣ
militass stipulanti filio spononde
lii tenebat stipulatio. cet̾m ex qͣ
a filio stipulaturꝰ eadem distinctõ
ad filiũ spectat ab exto stipulet᷑
aut ꝑ tradicionẽ accipiat sñ distĩc¬
tione cãꝵ res ad filiũ ꝑtinebunt
non . N ut filiꝰ duplex ius sustin¬
⁊ patris ⁊ filii .ẜ. ita seruis qͥ pe¬
culii castrensis est qͥq nullo uire
ꝙͣ diui filius uiuit pat᷑ subiect᷑ est
aliꝙ̾ adquirẽ simplicit᷑ stipulando
uł accipiendo pr̃i pot̾ q̃ ratõ suadet
ut si ab ipo prẽ seruus qͥ ad filium
ꝑtin stipuletur ex quatũꝙ cã. uł
traditũ accipiat sic adquiratur fili
accipientis ea res est ut si non dis¬
ferentia caꝵ ꝙ per eũ agitur emo¬
lumentũ filii specat. ¶ Si serui
pat̾ usũ fructum amiserit cuiꝰ ꝓpͥ¬
etatẽ castrensi peculio falꝰ hẽbat

Expanded text:
.Pater milit‹i› filio reuerso quod donat, castrensis peculii non facit, sed alterius peculii, perinde ac si filius numquam militasset.Si stipulanti filio spondeat,is, tenebit stipulatio: ceterum ex qa filio stipulatur, eadem distinctio ad filium spectat, ab extero si stipuletur aut per traditionem accipiat, sine distinctione causarum res ad filium pertinebit: non enim ut filit patris et filii familias, ita seruus, qui peculii castrensis est quique nullo iure, quamdiu filius uiuit, patri subiectus est, aliquid adquirere simpliciter stipulando uel accipiendo patri potest. quae ratio suadet, ut, si ab ipso patre seruus, qui ad filium pertinet, stipuletur ex quacumque causa uel traditum accipiat, sic adquiratur filioaccipientis ea est, ut sine differentia causarum quod per eum agitur emolumentum filii spectet.Si serui pater usum fructum amiserit, cuius proprietatem in castrensi peculio filius habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
fił.f. milttẽ rixori hr̃dem exstiisse
placuit. theditatẽ in castrense pe¬
ꝓuincia stipendia merens frĩ pa¬
truoli cũ quo nũcͣ militau̾it reli¬
quid sangͥnis enim rõ ñ militie
tã mĩtũ hereditatis accipiende p̃¬
buebat.

Expanded text:
lias militem uxori heredem extitisse placuit et hereditatem in castrense pelis in alia prouincia stipendia merens fratri patrueli, cum quo numquam militauit, reliquit: sanguinis etenim ratio, non militiae causa meritum hereditatis accipiendae praebuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
aui .ł. Hequorũdã d̾¬
dnõꝵ gͣ seruos minia indulgentia
inqͥnaret amplissimũ ordine̾. eo ꝙ
pate̾ntꝰ seruos suos ingenuitatẽ
pclamare. libosꝙ iudicari senat᷑
cautũ ẽ ut siquis ꝓbass ꝑ collusi¬

Expanded text:
ausa. Ne quorundam dominorum erga seruos nimia indulgentia inquinaret amplissimum ordinem eo, quod paterentur seruos suos in ingenuitatem proclamare liberosque iudicari, senatus cautum est, ut, si quis probasset per collusi
Abbreviated transcription (Latin):
igroꝵ uł piscatores deferr̾e utẽ¬
silia in ciuitate iusserit ut ip̃i
ea distrishant destruetur anno¬
ne ꝓhibitio. aũ accentur aut oꝑe
rustici qui cõfestĩ il detułint m̾¬
tẽ trad̾e eam ⁊ ad oꝑa sua reu̾ti
debeant deniq ssime prudentie
⁊ auctoritatis ap̃ grecos plato cũ

Expanded text:
rum uel piscatores deferre utensilia in ciuitate‹m› iusserit, ut ipsi ea distrahant, destituetur annonae praebitio, cum auocentur ab opere rustici: qui confestim ubi detulerint mercem, tradere eam et ad opera sua reuerti debeant. denique summae prudentiae et auctoritatis apud Graecos Plato cum
Abbreviated transcription (Latin):
snĩam. et Iuł. probat ⁊ hoc iure utim᷑.
nam et qd a statu ubero adicionis
implende cã capitur uł a legatario
mortis cã accipitur. et ꝙ pat̾ dechit
pp̃ mortẽ filii uł cognati mortis cã

Expanded text:
iam et Iulianus probat et hoc iure utimur. nam et quod a statulibero condicionis implendae causa capitur uel a legatario, mortis causa accipitur: et quod pater dedit propter mortem filii uel cognati, mortis causa
Abbreviated transcription (Latin):
meo p̃stare sũ dubio dic̾emus nõ
ẽe me cogendũ ad lib̾tatis p̃stati¬
onẽ qr nicħ p̃cii noĩe uideor acce¬
pisse. plane si forte post tempus
fuĩt rogatus restituere sibi lega¬
tum relictũ dici potest pp̃ moclii
temꝑis fructũ cogendũ eũ manu¬
mitte. ¶Si rogatus quis sit alii fũ¬
dũ cũ morĩetur. alii .c. p̃stare si tm̃
ex fructib fundi ceꝑit qnͣtũ est
un fid̾i cõmisso cogendũ eũ p̃stare
sic sit ut inpendenti sit fidi cõmis¬
sum pecumiariũ ⁊ tidĩ ꝯmisisse lib̾¬
tatis p̃statio. ¶ Quociens ã fid̾r¬

Expanded text:
meo praestare, sine dubio diceremus non esse me cogendum ad libertatis praestationem, quia nihil pretii nomine uideor accepisse. plane si ‹forte› post tempus fuerit rogatus restituere sibi legatum relictum, dici potest propter medii temporis fructum cogendum eum manumittere, si rogatus quis alii fundum, cum morietur, alii centum praestare si tantum ex fructibus fundi perceperit, quantum est in fideicommisso, cogendum eum praestare. sic fit, ut sit in pendenti fideicommissum pecuniarium et fideicommissae libertatis p
Abbreviated transcription (Latin):
nc ip̃e legatarius eligat quos
sis quis recte dixerit ordinem
scripture seꝙ̃dũ cꝑ si ordo nõ aũ¬
sortiri eos oꝑtet. ne amͣ. ambiciõis
uł leg̾e suspicionẽ p̃tor subeat
aut meritis cuiꝰ  allegatis arbi¬
trari eos oꝑ. simili mͦ dicẽclũ. ⁊ si
redim̾e uissus libertatẽ ꝙ p̃sta¬
re. nec pecunia q̃ regata est sus¬
ficiat ad redemptionẽ oĩm qͥb
lib̾tas data est. nam ⁊ hic idem
erit ꝙͥ supͣ probauimus. ¶ Si
cui legatũ sit relictũ usq rega¬
tus sit seruũ ꝓpriũ manumit̾e. et
ꝙ ꝙ legatum ẽ p̾stare. an fid̾i om¬
issa libertas pr̃anda sit quosclam
mouet. qr si fũit coactus ad lb̃tatẽ
p̃standam ex necfitate ad fid̾i̾ cõ¬
missi qͦ p̃stationẽ erit cogendus. ⁊
sunt qͥ putant ñ ẽẽ cogendũ. Nam

Expanded text:
ne ipse legatarius eligat, quos ne ipse legatarius eligat, quos sis quis recte dixerit ordinem scripturae sequendum: quod si ordo non sortiri eos oportebit, ne aliquam ambitionis vel gratiae suspicionem praetor subeat, aut meritis cuiusque allegatis arbitrari eos oportet. Simili modo dicendum est et si redimere iussus sit libertatemque praestare nec pecunia quae legata est sufficiat ad redemptionem omnium, quibus libertas data est: nam et hic idem erit, quod supra probavimus. Si cui legatum sit relictum isque rogatus sit servum proprium manumittere eique quod legatum est praestare, an fideicommissaria libertas praestanda sit? quosdam movet, quia, si fuerit coactus ad libertatem praestandam, ex necessitate ad fideicommissi quoque praestationem erit cogendus: et sunt qui putant non esse cogendum. nam
Abbreviated transcription (Latin):
institutꝰ est siguidẽ aliquid ad eũ
relictũ ẽ alicui u̾m creuit legatũ
ex aliqͣ causa eqͥssimũ erit tanti eñ
cogi redim̾e qnͣtũ ad eũ ꝑuenit
nes cãri debe̾ ꝙ minꝰ illi relictũ sit
ẽ lib̾tatẽ p̃standam ꝓm̃. ⁊ si serui
p̃ciũ dec̾uit. dicendũ est redimere
cogendũ. ꝙ si legatũ sit ĩmunitũ
uidendũ an cogaturꝰ seruũ manibͤ
qui sperauit legatũ se ub̃ius con¬
secutorum.⁊ putẽ si legatũ infũ¬
refund̾e sit paratus non ẽẽ cogen¬
dum. Iocuto qui alia ꝯtempłone
agnorit legatũ ꝙ ex inopinato
deminutũ ẽ. parato igitur̾ eo a
legato reced̾e cogẽcdus ñ erit. iͥ
forte residuũ legatũ ad p̾ciũ suf¬
ficit quid ergo si plures seruos
p̃ciũ sufficiat id ꝙ relictũ ẽ ad oĩ¬
um uõ non sufficiat an cogendꝰ
sit qͦsdam manunttẽ ⁊ putẽ deb̾e
nnĩ cogi uł eos quoꝵ p̃ciũ patitur
manumitt̾e.¶ Quis ergo statu¬
et qͥ potiꝰ manurtitatur. utrũ¬

Expanded text:
institutus est, si quidem aliquid ad eum relictum est alicui, verum crevit legatum ex aliqua causa, aequissimum erit tanti eum cogi redimere, quantum ad eum pervenit, nec causari debere, quod minus illi relictum sit, est libertatem praestandam.Proinde et si serui pretium decreuit, dicendum est redimere cogendum.Quod si legatum sit imminutum, uidendum, an cogatur seruum manumittere qui sperauit legatum uberius consecuturum. et putem, si legatum refundere sit paratus, non esse cogendum, idcirco, quia alia contemplatione adgnouit legatum, quod ex inopinato deminutum est: parato igitur ei a legato recedere concedendum erit, nisi forte residuum legatum ad pretium sufficit.Quid ergo, si plur‹e›s ‹seruos› pretium sufficiat id quod relictum est, ad omnium non sufficiat, an cogendus sit quosdam manumittere? et putem debere eum cogi vel eos, quorum pretium patitur, manumittere. quis ergo statuet, qui potius manumittitur? utrum
Abbreviated transcription (Latin):
manumittẽ. et ita sepissime cõsti¬
tutũ ẽ. cogetur gͥ is ad ꝙ̃ seriuis
ꝑuen̾it fid̾i̾ ꝯmissã libertatẽ p̃sta¬
re. si hoc cõualu̾it is qui rogatꝰ est
latiuis enĩ acceptũ e ut ñ sub cõdcõe
fu̾it ei lib̾tas relicta ⁊ pendente
manumti.S pocius ab eo uelit
ad libertatẽ ꝑduci qͥ erat rogatꝰ
eũ manumitt̾e. audiri eũ oꝑt̾e
duiꝰ adrianus ⁊ diuus piꝰ rescrip

Expanded text:
 est saepissime constitutum. cogetur igitur is, ad quem servus pervenerit, fideicommissam libertatem praestare si hoc maluit is qui rogatus est: latius enim acceptum est, ut et si sub condicione fuit ei libertas relicta et pendente manumitti, sed potius ab eo uelit ad libertatem perduci, qui erat rogatus eum manumittere, audiri eum oportere diuus Hadrianus et diuus Pius re
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtatẽ cestatoris ꝓbare. ¶ Si
quis tutorem ñ rescripserit quia
tib̾um putauit. c̾cissimũ ẽ neq
lib̾tatẽ peti posse .n tutelã lib̾ta¬
tis p̾stationi patrocinari ⁊ ita mar¬

Expanded text:
uoluntatem testatoris probare. Si quis tutorem ideo scripserit, quia liberum putauit, certissimum est neque libertatem peti posse neque tutelam libertatis praestationi patrocinar‹i›: et
Abbreviated transcription (Latin):
dib pr̃f᷑. reliq̃rit satis constat.¬
¶ Siquis alienũ serũ uł snum
rogatus sit mamuimtite̾ ⁊ minus
sit in eo ꝙ accepit iudicõ testators
plus sit in p̃cio serui. an cogatur
uł alienũ redim̾e. uł suũ manu¬
mittere uidendũ ẽ. Et martelł.
scripsit cũ acceꝑit legutũ cogen¬

Expanded text:
milias reliquerit, satis constat.Si quis alienum uel suum seruum rogatus sit manumittere et minus sit in eo quod accepit iudicio testatoris, plus sit in pretio serui, an cogatur uel alienum redimere uel suum manumittere, uidendum est. et Marcellus scripsit, cum ceperit legatum, cogen
Abbreviated transcription (Latin):
ceu̾. ł  Malephus seruus cui
testõ uetiti calinci dnĩ ꝑfid̾i cõ¬
missum lib̾tas et portio hr̃dita¬
tis relicta erat ab hiis qui ex .xu.
portionib heredes erant instit¬
uti ꝓfessus est iudicõ ap̃ maximił¬
lam᷑ filiam testatori ex ꝑte. xii

Expanded text:
um. Aithales seruus, cui testamento Betiti Callinici per fideicommissum libertas et portio hereditatis relicta erat ab his, qui ex undecim portionibus heredes erant instituti, professus est indicium apud Maximillam filiam te
Abbreviated transcription (Latin):
dempnandũ reũ uł absoluendũ de¬
tionẽ sibi cõpetẽtẽ exsoluit. ex ꝑsoã
cetoꝵ ex eadem sĩia cõueniri eũ ñ¬
agĩ posse.
ceb. łEx ccͣctu pr̃no accũ est
cũ pupilla tutore. auctore ⁊ cõdẽpna¬
ta est. postea tutores abstinũnt cã
bonis pr̃nis. et ita bona defunctiad
rescͥpsi dandã iudicati ĩ cos actio¬
nẽ nisi culpa tutoꝵ pupilla cõdẽpnͣ¬
ta est.
aur ł.Acra apud se hĩta si
ꝑtes consentiant. ⁊ iudex hoc ꝑms¬
serit. pͭ ub̾e ea die circũduci ałne
penes dampnatoꝵ post snũam dic¬
tam si non principali auc. nnicħ est

Expanded text:
demnandum reum uel absoluendum detionem sibi competentem exsoluit, ex persona ceterorum ex eadem sententia conueniri eum non posse.. Ex contractu paterno actum est cum pupilla tutore auctore et condemnata est: postea tutores abstinuerunt eam bonis paternis et ita bona defuncti adrescripsit dandam in eos actionem, nisi culpa tutorum pupilla condemnata est.arum. Acta apud se habita, si partes consentiant et iudex hoc permiserit, potest iubere ea die circumduci, nisipoena damnatorum post sententiam dictam sine principali auctorit
Abbreviated transcription (Latin):
sub oꝑtentu nouoꝵ instrm̃torũ
restitui negã minime oꝑteat tñ in
negõ publico ex cã ꝑmitt̾e se huiꝰ¬
modi instrum̃tis uti
scribit. Si un ex plurib iudicibus
de lib̾ali cã cognoscendi de ꝑe ñ licĩ¬
at. cet̾ĩ autẽ consentiant: si is uirã¬
uerit cidi ñ linq̃re. eo qͥescente cet̾̃os
tineret.

Expanded text:
sub obtentu nouorum instrumentorum restitui negotia minime oporteat, tamen in negotio publico ex causa permittere se huiusmodi instrumentis utiscribit, si uni ex pluribus iudicibus de liberali causa cognoscenti de re non liqueat, ceteri autem consentiant, si is iurauerit sibi non liquere, eo quiescente ceteros,tineret.
Abbreviated transcription (Latin):
in m̃cẽ se collaturũ x accepit si fi¬
deuissores ydoneos diturũ uł pcmͣ
cõfestĩ se soliturũ. Nam ex hiis oĩb
mag̃ decepit qmͣ furtũ fecit. et ideo
furti non tenetur.s qr dolo ferit ni¬
si sit atia adu̾sus eũ accio de dolo dabr̃.
¶Qui alienũ quid iacens lucri faci¬
essdi cã sustulit. furti obstringitur.
sũ. sit cuiꝰ sit. sũ. ignorauit. nichil
enĩ ad furtũ irrauẽtũ facit. ꝙ cuiꝰ
sit ignoret.cꝓsi dñs id d̾eliquid fur
hũcro. nͨ. N. furtũ fit nͥ sit cui fiat. In
pposito aũ nulli fit quippe aplaceat
sabini ⁊ cassii snĩa existimantiũ. sta¬
mus.S si non sit d̾elictum putãt u̾¬
tẽdelictũ furti non tenetur. s si n fuit
n putauit. iacens tñ tulit. n̾ut lu
eẽt: at tñ tulit q̃ĩ redditurus ei qͥ
desiderass. uł qui ostendiss rẽ suã.
an furti obligetur. ⁊ puto ñ obliga¬
face̾ ut libellũ ꝓponant ꝯtinentem

Expanded text:
in mercem se collocaturum quod accepit, si fiin mercem se collocaturum quod accepit, si fideiussores idoneos daturum uel pecuniam confestim se soluturum: nam ex his omnibus magis decepit quam furtum fecit, et ideo furti non tenetur. sed quia dolo fecit, nisi sit alia aduersus eum actio, de dolo dabitur. Qui alienum quid iacens lucri faciendi causa sustulit, furti obstringitur, siue scit cuius sit siue ignorauit: nihil enim ad furtum minuendum facit, quod cuius sit ignoret.buero: nec enim furtum fit, nisi sit cui fiat: in proposito autem nulli fit, quippe cum placeat Sabini et Cassii sententia existimantium stamus. Sed si non fuit derelictum, putauit tamen derelictum, furti non tenetur. Sed si neque fuit neque putauit, iacens tamen tulit, non ut lucesset, sic tamen tulit quasi redditurus ei qui desiderasset uel qui ostendisset rem suam, an furti obligetur. et non puto obligafacere, ut libellum proponant continentem
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł.In seruo emente ⁊ ĩ eo
qͥ mandato nr̃o emit t̾ale ẽ ut si c̾¬
tũ homine̾ mandauo emi sciens
lib̾m ẽe licet is cui mandatũ ẽ ign¬
oret. idem .ł. ⁊ non competit ei ac¬
tio. ccͣ autẽ si ego ignoraui ꝓcurator
scit ñ est mͥ deneganda.

Expanded text:
m.In seruo et in eo, qui mandato nostro emit, tale est, ut, si certum hominem mandauero emi sciens liberum esse, licet is, cui mandatum est, ignoret, idem sit: et non competet ei actio. contra autem, si ego ignoraui, procurator scit, non est mihi deneganda.
Abbreviated transcription (Latin):
suie femini sit. dũ mͦ eiꝰ otatis sit ut
se seruũ. ⁊ sic uenit decipiendi empto¬
ris ca̾ si tñ ui metuꝙꝵ ꝯpulsus sit̾
is qui distractus ẽ dicemus eũ carere¬
nẽ cũ libm e̾e nesciret. Nam si sciͣt

Expanded text:
siue feminini sit, dummodo eius aetatis sit, utse seruum et sic ueniit decipiendi emptoris causa.Si tamen ui metuque compulsus fuit hic qui distractus est, dicemus eum dolo carerenem, cum liberum esse nesciret: nam si scit
Abbreviated transcription (Latin):
duob bona fide serusens ⁊ exuutꝰ
eoꝵ readqͥrat. ratõ facit uti ei
ex cuĩ re adquisiuit. id totum
adquirat. sine ei soli. siueqĩ duo¬
bus sułat zlam ⁊ ĩ ueris dominis
quociens utriq adquiritur to¬
ciens ꝑtes aꝙnit. Cetersi si alii
non adquiratur aliũ solidis hĩtu¬
rum. Igitur eadem ratio er̃it
⁊ in ꝓposito ut hic serus alie¬
nus qr mͥ ⁊ tͥbi bona fide fuit
in solidũ michi ex re mea adqͥ¬
tat. qr tibi non pot̃ adquiri. qr
non sit ex re tua.

Expanded text:
dei seruiens ex unius eorum re adquirat, ratio facit, ut ei ex cuius re adquisiit id totum ei adquirat, siue ei soli siue quasi duobus seruiat: nam et in ueris dominis quotiens utrique adquiritur, totiens partes adquiri: ceterum si alii non adquiratur, alium solidum habiturum. igitur eadem ratio erit et in proposito, ut hic seruus alienus, qui mihi et tibi bona fide seruit, mihi solidum ex re mea adquirat, quia tibi non potest adquiri, quia non sit ex re tua.
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ negotia gessit. ⁊ tutorẽ qui au̾t
deculit. ant qui mandauit seu̾issie
puniendũ rescripserunt. ¶ S nec
quidẽ is qui alienam uendidit rem
dignam sue ꝑsone ut constitutun
.xi. Rosoꝵ scrib. sta demũ publicam
auferte petuniam ei qui cũ erat
creditor in solutũ peccumã acce¬
pit. si aut sciebat cũ accipiebat᷑
publicũ qͦ debitorẽ eẽ aut poster
s plac omĩ modo ei pecunã aufe¬
rendam e̾e. ⁊ si ignorauit cũ ꝯsume¬
ret. ⁊ postea quidẽ pͥnceps directã
actionẽ ꝯpet̾e. Ablata pecuna res

Expanded text:
aut detulit aut mandavit, severissime puniendum rescripserunt. Sed ne quidem is, qui aliquam vendidit rem,dignam suae personae, ut et constitutum orum scribit ita demum publicam auferri pecuniam ei, qui, cum erat creditor, in solutum pecuniam accepit, si aut sciebat, cum accipiebat, publicum quoque esse debitorem, aut postea sed placet omnimodo ei pecuniam auferendam esse, etiamsi ignoravit, cum consumeret: et postea quidam principes directam actionem compete
Abbreviated transcription (Latin):
l um fid̾i cõmissũ pat̾et᷑
hẽres confessus ẽ deb̾e arbiter ad
restituendũ datus cõꝑit nichil
deberi. q̃sitũ ẽ an poĩsit ab solu̾e
debeatur. Nam si ob id ꝙ nullum
fid̾i cõmissũ fuit ñ deb̾e eũ ab¬
solu̾e. Si u̾o̾ iꝑr testator forte sa¬
uendo non erat. aut ꝙ es alienũ
ome heres solutũ eẽ aꝑ̃ p̃torẽ
dixerat. ⁊ cũ controu̾sia t ꝯputa¬
tio difficilioꝵ ess arbit̾ datus
fuĩt. saluo offcõ eũ absolutursi
has enĩ ꝑtes eius ẽẽ. ut si ĩ ꝯpu¬
tatione nicħ inueniatur possit

Expanded text:
Cum fideicommissum peteretur, heres confessus est debere: arbiter ad restituendum datus comperit nihil deberi: quaesitum est, an possit absoluere. debeatur. nam si ob id, quod nullum fideicommissum fuerit, non debere eum absoluer‹e›: si uero quia testator forte soluendo non erat aut quod heres omne solutum esse apud praetorem dixerat et, cum controuersia et conputatio difficilior esset, arbiter datus fuerit, saluo officio eum absoluturum: has enim partes eius esse, ut, si in computatione nihil inueniatur, possit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. multo mag̃ debeat ⁊̃ in lb̾tatilꝰ
hoc idẽ admitri. ¶ Cũ quidã cecits
ancillã ꝙͣ pignori obligau̾at dimisso
creditore ꝑ fidĩ cõmissũ manũ. uolu¬
iss. et herẽdib creditorem non lilis¬
tib. infantes qui postea erant ecliti
rit. ne pu̾i ingenuitate destinata fra¬
udarentur p̃tio emptori restituto
ꝑmĩ eos ingenuos fore. ac si mat̾ cox
suo tp̃r manumissa fuiss idem imp̃.¬

Expanded text:
multo magis debet etiam in libertatibus hoc idem admitti.Cum quidam Caecilius ancillam, quam pignori obligauerat, dimisso creditore per fideicommissum manumitti uoluisset et heredibus creditorem non liberantibus infantes, qui postea erant editi, rint, ne pueri ingenuitate destinata fraudarentur, pretio emptori restituto perinde eos ingenuos fore, ac si mater eorum suo tempore manumissa fuisset.Idem imp
Abbreviated transcription (Latin):
nib ⁊ elictis litt̾isqꝑ euotandi it̃.¬
¶Hoc senatus cõsultũ ad om̃s ꝑti¬
t locus est. om̃s enĩ oĩo qui deberet̃
fid̾̃i cõmissariã lb̾tatẽ p̾stait ĩ ea
cã sunt ut ad senatꝰ consultũ ꝑtine¬
ant quare si heres quid̃ iacitet lega¬
tanꝰ aũ uł fidi̾ cõmissais qui rogat᷑
sit lib̾tatẽ p̃stare p̃sens sit senat᷑
consultũ efficiet ut nicħomigꝰ im¬
ꝑediat᷑ lib̾tas. ꝓponamus enĩ legrtta¬
tariũ non dũ dnĩsi serui nactũ ẽe¬

Expanded text:
nibus et edictis litterisque euocandi sunt.Hoc senatus consultum ad omnes pertito locus est: omnes enim omnino, qui deberent fideicommissam libertatem praestare, in ea causa sunt, ut ad senatus consultum pertineant.Quare si heres quidem latitet, legatarius autem uel fideicommissarius, qui rogatus sit libertatem praestare, praesens sit, senatus consultum deficit et nihilo minus impedietur libertas: proponamus enim legatarium nondum domi
Abbreviated transcription (Latin):
petitur. uł in totũ non petit᷑ fider¬
ꝯmissaria lib̾tas q̃ res ob ẽẽ lib̾tati
dũ est. ut ingenui qͥdẽ ex eo die
nascant᷑ ex qͦ mora lib̾tati ftã est. a¬
dum ẽ auxiliũ ut udeat᷑ in rem moras
nam qua rõne dec̾tũ est ⁊adiuo seue̾ro
consiitutũ ẽ ĩrem morã ẽẽ cuta petũ

Expanded text:
petitur fideicommissa libertas: quae res obesse libertati dum est, ut ingenui quidem exinde nascantur, ex quo mora libertati facta est, madum est auxilium, ut uideatur in re mora esse: nam qua ratione decretum et a diuo Seuero constitutum est i
Abbreviated transcription (Latin):
codicuł. ⁊ ꝑtus medio tp̃r editus sit.
ne fortuita more seruitutẽ partui
irrogau̾it ꝑtũ mrĩ tradendũ ut ab
ca ad ub̾tate̾ ꝑducaturꝰ. ¶ Apparet
pio rescriptũ ẽ duxinꝰ uoluisse cos
moram lib̾tatis fortuitã noce̾ eottis
er ea tui fid̾i comissaria lib̾tas data
est non tm̃ si ab substituto ĩ pub̾is
fid̾i cõmissa libertas data sit ancil¬
le. eac uiuo impub̾e ꝑtũ edident
uł si post tempus uł sub cõdicione
lib̾tatem acceꝑit. ⁊ añ diem uł cõdi¬
cionẽ ꝑtũ edid̾it ad ub̾tatẽ partꝰ pdi¬

Expanded text:
codicilli et partus medio tempore editus sit, ne fortuita mora seruitutem partui irrogauerit, matri partum tradendum, ut ab ea ad libertatem perducatur.Apparet Pio rescriptum diximus, noluisse eos moram libertati fortuitam nocere edit‹o› ex ea, cui fideicommissa libertas data est.Non tamen si a substituto impuberis fideicommissa libertas data sit ancillae eaque uiuo impubere partum ediderit, uel si post tempus uel sub condicione libertatem acceperit et ante diem uel condicionem
Abbreviated transcription (Latin):
sit seriuis alicui legatus cui seruo
ꝑ fid̾i omissũ lib̾tas adscrip est ques¬
tionis e̾. an fid̾i cõmissa libtas ocbcat
int̾tid̾e. et ansi seruus petat fid̾i cõ¬
missã lib̾tatẽ ab eo penes quẽ remã¬
siss ꝓ nonscripto hĩto legato ꝙ crat
relictũ ei qui eũ rogatus fuerat no¬
numit᷑̾e. uł si ip̃e seruꝰ ut supͣdictũ

Expanded text:
i seruo per fideicommissum libertas adscripta est, quaestionis est, num fideicommissa libertas debeat intercidere et an, si seruus petat fideicommissam libertatem ab eo, penes quem remansisset pro non scripto habito legato quod erat relictum ei qui eum rogatus fuerat manumittere, u
Abbreviated transcription (Latin):
hat. ꝑm̃q hãtur: att si ab eo manu
destinata fid̾i cõmissa lib̾tas qͥ enim
ea donatus est in possõne lib̾tatis
int̾im ce̾ ur᷑. ¶ Apparet igitur sub¬
uentũ fid̾i cõmissis ub̃tatib ut in
qͦ lib̾tas peni pocuit mat̾ tradẽtur̃.
manumittẽdi cã ex die quo petitar¬

Expanded text:
habeatur atque si ab eo manumre solet destinata fideicommissa libertas: qui enim ea donatus est, in possessionem libertatis interim esse videtur. Apparet igitur subventum fideicommissis libertatibus, ut in quo libertas peti potuit, matri traderentur manumittendi causa, ex die
Abbreviated transcription (Latin):
uł.ł Si heres cui uendid̾it suũ
ñ suctõre decesserit. emptor ã extetꝰ
⁊ uelit s̾nus defũcri lib̾tꝰ ẽẽ ñ empto¬
ris. ñ ẽe audiendũ eñ ualens scripsit
umitt̾e mortalitatis nect̾iate uł bo¬
noꝵ publicatõne ad altm seruũ per¬
fiat. nam et cũ quidam rogatꝰ esse
cũ morert᷑. seruũ manumitt̾e. isq de¬
cessiss ubtate seruo non data ꝑiñ eũ
hñdũ constitutũ ẽ atq si ad lib̾tatẽ
ib eo ꝓductus eẽt pot᷑ enĩ eo testõda

Expanded text:
um.Si heres qui uendidit seruum sine successore decesserit, emptor autem extet et uelit seruus defuncti libertus esse, non emptoris, non esse eum audiendum Ualens scripsit, umittere mortalitatis necessitate uel bonorum publicatione ad alium seruum perissae libertatis fiat. nam et cum quidam rogatus esset, cum moreretur, seruum manumitter‹e› isque decessisset libertate seruo non data, perinde eum habendum constitutum est atque si ad libertatem ab eo perductus esset: potest enim eo testa
Abbreviated transcription (Latin):
Cogetur gͥ is lib̾tatẽ̾ p̾stare ad quẽ
ꝓuenit legatũ. quia libtas fid̾i ꝯmis¬
su muaũ impedimentũ pati debet.
ni rubrio gallo ⁊ celio pisone cosuli¬
bus in hec n̾ba. ¶ Si isa quib uib̾¬
esse noluissertt si cã cognita p̾tor ꝓ

Expanded text:
cogetur igitur libertatem praestare is ad quem peruenit legatum, quia libertas fideicommissa nullum impedimentum pati debet.Sni Rubrio Gallo et Caelio Hispone consulibus in haec uerba: 'si hi, a quibus libe
Abbreviated transcription (Latin):
tatis in tua edificia cetiderint. eaq
edes mee fuerint ut ĩ qualib uł in¬
uimia pot̾ate ruerint ħ omĩa uera
sunt. s eł lab̾o putat ⁊ uerũ est
referre utrũ inpulsu fluminis ruit
edificiũ an deteriꝰ añ fcm̃ postea
cetid̾it. ¶ Itẽ uideamꝰ qñ dampñ
dari iuideatur. stipło hec enĩ con
tinet ꝙ uicio edum loci oꝑis dam¬
ptũ datũ sit ut puta in domo mea
puteũ aꝑio quo aꝑto uene cui p̃cise
sunt antenear. ait trebatiꝰ non teñ
me dampni inf᷑. n enĩ eͥstimaripot᷑¬
oꝑis mei uic̾o dampnũ dari tibi in
Ca re in qua iure meo usus sũ. Si
tm̃ tam alte fodiam s meo ut ꝑies
tuus stare non possit dampni ĩftĩ
stipło omittetur

Expanded text:
tatis in tua aedificia deciderint eaque meae aedes fuerint, ut qualibet vel minima tempestate ruerint. haec omnia vera sunt. Sed et quod Labeo putat verum est, referre, utrum impulsu fluminis ruit aedificium an deterius ante factum postea ceciderit. Item videamus, quando damnum dari uideatur: stipulatio enim hoc continet, quod uitio aedium loci operis damnum fit. ut puta in domo mea puteum aperio, quo aperto uenae putei praecisae sunt: an tenear? ait Trebatius non teneri me damni infecti: neque enim existimari operis mei uitio damnum tibi dari in ea re, in qua iure meo usus sum. si tamen tam alte fodiam in meo, ut paries tuus stare non possit, damni infecti stipulatio committetur
Abbreviated transcription (Latin):
accõnẽ de peculio cũ prẽ hãt. ait siꝰ
cepiss ei i adoptõnẽ se ded̾it res ip¬
sa a donatore repetitur. nͨ huic simitis
ẽ is qͥ rem ꝙꝙͣ mortis cã acceꝑat alis por¬
ro dechit. nam donator huic ã rẽ. set
p̃ciũ eius condicet.¬

Expanded text:
io cum patre habet: at si cepisset, in adoptionem se dederit, res ipsa a donatore repetitur. nec huic similis est is, qui rem, quam mortis causa acceperat, alii porro dederit: nam donator huic non rem, sed pretium eius condice
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł Si lib̾tinꝰ ꝑ collusio¬
nẽm fu̾it ꝓnũciatꝰ ingenuus
collusione dececta in quibdam
causis q̃i lib̾timus incipiet esse
medio ti temꝑe anteqmͣ collusio de
te dcãm ⁊ collusionis p̃textu semei
retractare ꝑmitti. ¶ Si płes ad col¬
lusionẽ detegendam ꝑit̃ accedant
cã ꝯgnita quis debent admitti opa¬
rati᷑ hominũ morib ⁊ etatib et
cuiꝰ magis int̾est stagui oꝑ.c̃ aius

Expanded text:
 collusionem fuerit pronuntiatus ingenuus, conlusione detecta in quibus causis quasi libertinus incipit esse. medio tamen tempore, antequam collusio dette dictam collusionis praetextu semel retractare permittitur. Si plures ad collusionem detegendam pariter accedant, causa cognita quis debeat admitti, comparatis omnium moribus et aetatibus et c
Abbreviated transcription (Latin):
linqui intelłr.
uum ꝓmissor recte ticio dabit. ¶ Si
fideuissor ꝓcuratori creditoris sol¬
uiti et cõitor post tp̃s quo lib̾arifi¬
quia fideiussor cũ adhuc ex cã fid̾¬
iussionis ten̾etur soluit nec repe¬
tere pot̃. nec minus ag̾e adu̾sus
reũ mandati pͭ. qmͣ si tñ p̃senti de¬
cisset. ¶ It si ignorans creditor
ꝓcuratori suo solutũ seruo debito¬
ris filio ue acceptũ fecerit. postea
autẽ rescierit. et id ratũ habu̾it
ꝯfirmetur soło. et ꝙ accepti latum
sit. milliꝰ monĩti ẽ. ⁊ contra si rã

Expanded text:
linqui intellegiuum promissor recte Titio dabit. Si fideiussor procuratori creditoris solvit et creditor post tempus, quo liberari fiquia fideiussor, cum adhuc ex causa fideiussionis teneretur, soluit, nec repetere potest nec minus agere aduersus reum mandati potest, quam si tum praesenti dedisset.Item si ignorans creditor procuratori suo solutum seruo debitoris filioue acceptum fecerit, postea autem rescierit et ratum habuerit, confirmatur solutio et quod acceptum latum sit, nullius momenti est: et contra, si ra
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ. s ⁊ si ratũ fuit hĩtũ ꝓcu¬
rator uidetur.S ⁊ si forte ex li¬
beris ł ex parentib aliquis ĩtue¬
iuat.ł uir uxoris noĩe acuibus
mandatũ non exigitur.an ꝯmitta¬
tur scipło. q̃ritur mag̃q erit ne
cõmitti debeat. nisi fu̾it ei man¬
ꝑmittitur edcõ p̃toris ñ facit eos
ꝓcuratores. Itaq si talis ꝑsona
int̾ueniat ex integro erit cauen¬
dum. ¶ S et ꝙ extutore dixi¬
mus. ita accipiendũ ẽ. ut si is fu¬
erit qui cutelam admĩstrabat᷑ cũ¬
⁊̃ tutor non eẽtitutoris applłatõ¬
ne eũ ñ contuui. s ⁊ siquidẽ tu¬
tor sit. non tñ qĩ tutor negotia
administret. ł dũ ignoret. ł ex
alia cã dicendũ erit. ñ ꝯmitti sti

Expanded text:
bonorum. sed et si ratum fuerit habitum, procurator uidetur. Sed et si forte ex liberis uel parentibus aliquis interueniat uel uir uxoris nomine, a quibus mandatum non exigitur, an committatur stipulatio, quaeritur: magisque erit, ne committi debeat, nisi fuerit ei manpermittitur edicto praetoris, non facit eos procuratores. itaque si talis persona interueniat, ex integro erit cauendum. Sed et quod de tutore diximus, ita accipiendum est, ut, si is fuerit, qui tutelam administrabat, cum tutor non esset, tutoris appellatione eum non contineri. Sed et si quidem tutor sit, non tamen quasi tutor negotia administret uel dum ignorat uel alia ex causa, dicendum erit non committi sti
Abbreviated transcription (Latin):
solui post rem iudicatam. stitim
dies ceclit. S ex eo exactio tempuis
red in pͥncipali indultũ difertius
res sit. Id̾o constat fideiussores ex
stipulatu iudicatũ solui ñ tenere.

Expanded text:
solui post rem iudicatam statim dies cedit, sed exactio in tempus reo principali indultum differtur.res sit, ideo constat fideiussores ex stipulatu iudicatum solui non teneri.
Abbreviated transcription (Latin):
ex ea cã exegerit q̃ ad admĩstratõnẽ
coꝵ ꝑtinebat. ¶S reus posicimͣ
iudicatũ solui ꝓmisit. absens fac¬
tus sit an scipło ꝯmittatur ob rẽ
non defensam. q̃ritur. mag̃q est
ut omꝑtatur. si nemo eũ deten¬
dat. ¶Ob rẽ ñ defensam stipło
non ꝯmitit᷑. qmͣ diu pot̾ existere
qui eũ defendat. ¶ Si plures
fuerunt fideiussores. postea ꝙͣͣ cũ
uno lis ꝯtestata est ex clausula ob
rem non defensam ip̃e reus pot̾it
suscipe defensionem

Expanded text:
x ea causa egerint, quae ad administrationem eorum pertinebat. Si reus, postquam iudicatum solui promisit, demens factus sit, an stipulatio committatur ob rem non defensam, quaeritur: magisque est, ut committatur, si nemo eum defendat. Ob rem non defensam stipulatio non committitur, quamdiu potest existere qui defendat. Si plures fuerint fideiussores, posteaquam cum uno lis contestata est ex clausula ob rem non defensam, ipse reus potest suscipere defensionem
Abbreviated transcription (Latin):
parente maĩore ue ꝑte tutoꝵ
erit tutela ꝑmissa erit. d si
curatorem accipiemus furiosi. uel¬
furiose. Item pupilli pupille cet̾̃o¬
rumq queq curatores puta adoles¬
centis. ł alt̾ius cuiꝰ curator sit ꝯmit¬
ti puto stipłonẽ. ¶Si tutor ẽẽ ꝓ¬
ponatur regionis Aliciũ. ł ꝓiuĩcie
uł rerũ ẜtalicaꝵ conseqñs er̃ dr̃e

Expanded text:
nte maioreve parte tutorum it, tutela permissa erit. Sed et curatorem accipiemus furiosi furiosae, item pupilli pupillae, ceterorum quoque curatores, puta adulescentis: vel si alterius cuius curator sit, committi puto stipulationem. Si tutor esse proponatur regionis alicuius vel provinciae vel rerum Italicarum, consequens erit dice
Abbreviated transcription (Latin):
ex lege iulia rependarum licet.
oo die non m̾iandũ quo quis ab ẽẽ
desiit. S cũ quodam iaxamento iti¬
neris. neꝙ enĩ minus ab ẽẽ tei .p.
causa intelligendus est. qr id nego¬
tium. uł ab eo reu̾titur. sicͥs tamẽ
plus iusto tp̃r. aut itinere in. aut
in alio loco comoratus consũꝑser̃
ita ea interpretanda erit ut ex
eo tempore uacationis dies incipiat
eis cedere quo iter ex comodo ꝑag̾e
quoq honoꝵ est ad quinaliũ hono¬
rem. nullam uatationem tribuen¬

Expanded text:
ex lege Iulia repetundarum licet. eo die numerandum est, quo quis abesse desiit, sed cum quodam laxamento itineris: neque enim minus abesse rei publicae causa intellegendus est, qui ad id negotium uel ab eo reuertitur. si quis tamen plus iusto temporis aut itinere aut in alio loco commoratus consumpserit, ita ea interpretanda erit, ut ex eo tempore uacationis dies incipiat ei cedere, quo iter ex commod‹o› perquoque honor est, ad alium honorem nullam uacationem tribuen
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ .l. n hac scipułone uenib
qͣnta ea res ertt ⁊ iõ cassius scribit.
eũ qui dampni infec. stipulatꝰ ẽ si
ppͣ metũ ruine ea edificia quoꝵ noiẽ
sibi cauit fulsit impensas eius rerex
stipulatu consequi posse. ¶Idem
uiris e̾e̾ cũ pp̃ uiciũ cõis pariẽtis qͥ
cau̾it sibi dampni infecti noiẽ iͦ r¬
coꝵ honũm earũ releuandorum grã
q̃ in parietẽ incumbunt edificiã sua
fuisit. ¶ In eadẽ causa ẽ det̾m̃tũ
quoc pp̃ e̾migͣtionẽ inquilinorũ
ꝑ ex uisto metũ fcm̃ ẽ aristo autemꝰ
non male adiͣit sicuti ħe exigte. cassiꝰ
ut si iustus metus migłidi cãm p̃bu¬
ert ita ĩ eiꝰ ꝑsonam qui fulsit eadẽ
cassius dre debuisset iusto metu ni¬
ine fulcire coactus est.

Expanded text:
ictum.In hac stipulatione uenit, quanti ea res erit. et ideo Cassius scribit eum, qui damni infecti stipulatus est, si propter metum ruinae ea aedificia, quorum nomine sibi cauit, fulsit, impensas eius rei ex stipulatu consequi posse: idemque iuris esse, cum propter uitium communis parietis qui cauit sibi damni infecti, onerum eorum releuandorum gratia, quae in pa‹r›ietem incumbunt, aedificia sua fulsit. in eadem causa est detrimentum, quoque propter emigrationem inquilinorum, quod ex iusto metu factum est. Aristo autem non male adicit, sicuti hic exigit Cassius, ut si iustus metus migrandi causam praebuerit, ita in eius personam qui fulsit eadem Cassium dicere debuisse, si iusto metu ruinae fulcire coactus est.
Abbreviated transcription (Latin):
raui qn parietis cõis demoliti¬
one ea quieri oꝑ si satis aptus fu̾itꝰ
hoñib fcrendis an ñ fuit aptꝰ.¬
Dixerunt si utrarũꝙ ediũ honera
q̃ meo uire imponant᷑ cõis paries sus
tiñe possit.
litꝰ est remũ nisi sũptuosus aut pars̃
bonꝰ nouus paries sit restitutus. &
si fuit ỹdoneus paries qui demolit᷑
ti int̾fu̾it actoris enĩ parietẽ stare
m̾ito. Namq si non debu̾it demotiti res

Expanded text:
um In parietis communis demolitione ea quaeri oportet, satis aptus fuerit oneribus ferendis an non fuerit aptdixerunt, ut utrarumque aedium onera, quae modo iure imponantur, communis paries sustinere possit. litus est teneri, nisi sumptuose aut parum bonus novus paries sit restitutus. quod si fuerit idoneus paries, qui demolitus nti interfuit actoris eum parietem stare: merito, nam