comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem neq tam plenissimam detractis cohortib duabus: &
complurib singillatim qui commeatuis petendi causa mis¬
si erant absentibus propter paucitatem despiciebãt. tum
etiam quod ꝑp iniquitatem loci cum ipsi ex montibus in ual¬
lem decurrerent & tela conicerent ne pͥmum quidem posse¬
impetum suum sustinere existimabant. Accedebat quod su¬
os ab se liberos abstractos obsidum nonine dolebant & roma¬
nos non solum itinẽis causas sed etiam ꝓpetue possessiones
culmina alpium occupare conari. & ea loca finitimae pro¬
uintiae adiungere sibi psuasum habebant. His nuntiis accoc¬
ptis galba cumꝰ neq opus hibernor: munitionesq plene es¬
sent perfectae neq de frumento reliquoq commeatu satis es¬
s& prouisum quod deditione facta obsidibus accoeptis n¬
hil de bello timendum existimauerat consilio celeriter con¬
uocato sententias ex quirere coepit. Quo in consilio cum tan¬

Expanded text:
nem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et nem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absentibus propter paucitatem despiciebant; tum etiam, quod propter iniquitatem loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tan
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum undiq legaitis. obsidibusq datis: & pace facta con¬
stituit cohortes duas in nantuatibus collocare. & ipse cum
reliquis eius legionis cohortibus in uico uerigroꝵ ꝗ appel¬
latur octodorus hiemare. qui uicus positiis in ualle non
magna adiecta planitie altissimis montibus undiq conti¬
netur. Cum hac in duas partes flumen diuideretur alterã
partem eius uia gillis ad hiemandum concessit alteram ua¬
tuam ab his relietam cohortibus attribuit: eum locum uallo
fossiq muniuit. Cum dies hibernoꝵ complures transissẽt:
frumentumq eo comportari iussiss&: subito per explorato¬
res certior factus est ex ea parte uici quam gallis concesseãt
omnes noctu discessisse. montesq qui impender& a maxi¬
ma multitudine sedunoꝵ & ueragroꝵ teneri. Id aliqͦt
de causis acciderat ut subito gilli belli renouandi legionis¬
q opprimendae consilium caperent. Primum quod legio¬

Expanded text:
ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, conad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legio
Abbreviated transcription (Latin):
nibus quae trans rhenum incolerent miterentur legati
ad caesarem. quae se obsides daturas imꝑata facturas pollice¬
rentur. Quas legationes Caesar quod in italiam illyricũ¬
q properaboat inita proxima estate ad se reuerti iussit.
propinquae erant. ubi bellum gesserat legionibus in hibe¬
na deductis in italiam profectus est. Ob easq res ex lit¬
teris caesaris diesxi. supplicatio est decreta. quod ante
id tempus accidit nulli.
UMin italiam proficisceretur Caesar Ser. Salba
cum legione duodecima & parte equitatus in
Hantuates Sedunos ueragrosq misit.qui ab
ad sum mas alpes pertinent. Causa mittendi
fuit quod iterper alpes quo magno cum periculo magnisq
cum portoris mercatores ire consuerant patefieri uolebat.
Nuic ꝓmisit si opus esse arbitrarentur uti in his locis legio¬
nem hiemandi causa collocar&. Galba secundis aliquot p¬
liis factis castellisq compluribus eoꝵ expugnatis: missis

Expanded text:
nibus quae trans Rhenum incolerent legationes ad Caesnibus quae trans Rhenum incolerent legationes ad Caesarem mitterentur, quae se obsides daturas, imperata facturas pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. quae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli. in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a mine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis
Abbreviated transcription (Latin):
castellis eo concursum est. pugnatumq ab hostibus ita ac¬
riter est ut a uiris fortibus in extrema spe salutis iniquo
loco qui eos qui ex uallo turribus tela iacerent pugnari
debuit. Cum in una uirtute omnis spes salutis consiste¬
r& occisis ad hominum milia quattuor. reliꝗ in oppidũ
reiesti sunt. Post tridie eius diei refractis portis cum ia
defender& captum oppidum nemo atq intromissis mi¬
litibus nostris. sestionem eius oppidi uniuersam caesar
uendidit. Ab his ꝗ emerant capitum numerus ad eum
relatus est milium ꝗnquagintatriũ. Eodem tempore a.
Crasso quem cum legione una miserat ad uenetosv
nellos osismos curiosolitas Sesuuios Aulercos Rhedones
quae sunt maritimae ciuitates. occeanumq attingunt cer¬
tior factus est omnes eas ciuitates in deditionẽ potestatẽq
p.r. esse redactas. Nis rebus gestis omni gallia pacata tãta
huius belli ad barbaros opinio perlata estuti ab his natio¬

Expanded text:
castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita accastellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, certior factus est omnes eas civitates in dicionem potestatemque populi Romani esse redactas. His rebus gestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti ab iis natio
Abbreviated transcription (Latin):
titudine de muro in fossam quae erat ante oppidum iasta:
sic ut prope summã muri aggerisq altitudinem acerui ar¬
morum adaequarent. & tamen arater parte tertia ut po-¬
stea perspectum est celata atq in oppidum retenta. portis
patefactis eo dic pace sunt usi. Sub uesꝑum casar portas
claudi: militesq ex oppido exire iussit: nequam noctu op¬
pidam a militibus iniuriam accipent. Illi ante inito ut
intellectum est consilio. quod deditione facta: nostros pre¬
sidia deducturos aut deniq indiligentius seruaturos cre¬
diderant partim cum his quae retinuerant & celauerãt
armis partuim scutis ex cortice fatis aut uiminimus in¬
textis quae subito ut temporis exiguitas postulabat pelli¬
bus incluserant tertia uigilia qua minime arduus ad no¬
stras munitiones ascensus uidebatur omnibus copus re¬
pente ex oppido eruptionem fecerunt. Cderiter ut ante
Cesar imꝑarat ignibus significatõe facta ex proximis

Expanded text:
titudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, titudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis
Abbreviated transcription (Latin):
pugnare possent. se suaq omnia eoꝵ potestati permittere di¬
xerunt. Unum petere ac deprecari si forte ꝓ sua elementia
ac mansuetudine quam ipsi ab aliis audissent statuiss&
aduatucos esse conseruandos ne se armis dispoliarent. sibi
omnes fere finitimos esse inimicos ac sua uirtuti in uide¬
re:a quibus se defendere traditis armis nõ possent. sibi p̃¬
stare si in eum casum deducerentur ꝗͣuis fortunã a po¬
pulo .r. pati ꝗͣ ab his ꝑ cruciatum interfici inter quos do¬
minari consuessent. Ad hac caesar respondit se magis
consuetudine sua ꝗͣ mẽito eoꝵ ciuitatem conseruaturum
si pͥus qͣ murum aries actigissor dedissent se. sed deditionis
nullam esse conditionem nisi armis traditis. se id quod in
neruus feciss& facturum: finitimisq imperaturum nequã
dedititiis populi.r. iniuriam inferrent. Renuntiata ad suos
quae imperarentur facere dixerunt. Armor magna mul¬

Expanded text:
nt, se suaque omnia eorum potestati permittere dint, se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a populo Romano pati quam ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam dediticiis populi Romani iniuriam inferrent. Re renuntiata ad suos illi se quae imperarentur facere dixerunt. Armorum magna mul
Abbreviated transcription (Latin):
ex oppido excursiones faciebant. paruulisq proeliis cum no¬
stris contendebant. Postea uallo pedum in arcuitu quinde
tim milium crebrisq castellis circum muniti oppido se se
continebant. Ubi uineis actis agere extructo turrim constitui
procul uiderunt. Primum irridere ex muro atq increpitare
uocibus quod tanta machinatio abtanto spatio instrueretur.
quibusnam manibus aut quibus uiribus presertim homies
tantulae staturae nam plerunq omnibus gillis prę magnitu¬
dine corporum suoꝵ breuitas nostra contentui est tanti ho¬
neris turrim in muros sese collocare confiderent. Ubi uo
moueri & appropinquare moenibus uiderunt noua &
inusitata specie commoti legatos ad caesarem de pace mise¬
runt qui ad hunc modum locuti. Nonse ęxistimare roma¬
nos sine ope diuina bellum gerere: ꝗ tantae altitudinis ma¬
chinationes tanta celeritate promouere & ex propinquitate¬

Expanded text:
ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum noex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promovere posse
Abbreviated transcription (Latin):
uenirent hac pugna nuntiata ex itinere domũ reuerterut.
cunctis oppidis castellisq desertis sua omnia in unum op¬
pidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum
ex omnibus partibus in circuitu altissimas rupes despectusq
haber& una ex parte leniter accliuis aditus in altitudinem
non ampliis ducentoꝵ pedum relinquebatur: quem locum
duplici altissimo muro munierant:Tum magni ponderis
saxa & preacutas trabes in muro collocabant. Ipsi erant ex
ꝙymbris theutonisq prognati. qui cum iter in prouinciam
nostram atq italiam facerent his impedimentis qua̧ secũ
agere ac portare non poterant citra flumen rhenum depo¬
sitis custodiam ex suis ac presidium sex milia hominum
una reliquerunt. ti post eorum obitum multos a finitimis
exagitati cum alias bellum inferrent: alias illatum defende¬
rent consensu eoꝵ omnium pace facta hunc sibi domicilio lo¬
cum delegerunt. Ac pͥmo aduentu exercitus nostri crebras

Expanded text:
venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras
Abbreviated transcription (Latin):
dere altissimas ripas ac subire iniquissimu locum q̃ facilia
ex difficillimis magnitudo animi redegerat. Hoc proclio fa¬
cto & prope ad internitione gentis ac nomine neruiorum
raedacto maiores natii quos una cum pueris mulieribusq
in estuaria ac plaudes collectos dixeramus hac pugna nun¬
tiata cum uictoribus nihil impeditum uittis nihil tutu
arbi trarentur: omnium ꝗ supererant consensu legatos ad
Cesarem miserunt: seq ei dediderunt. & in commemorada
ciuitatis calamitate ex sexeentis ad tres senatores. ex hominũ
milibus sexaginta ad quingentos ꝗarma ferre possent sese
redactos esse dixerunt. Quos caesar ut in miseros ac supplices
usus misericordia uideretur diligentissime conseruauit.
suisq finibus atq oppidis uti iussit. & finitimis imperauit
ut ab iniuria & maleficio se suosq prohiberent: Aduatuici
de quibus supra scripsimus cum omnibus auxilio neruus

Expanded text:
dere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia dere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis
Abbreviated transcription (Latin):
res ess& quantoq in periculo & castra & legiones & im.¬
perator uersarentur cognouissent nihil ad celeritatẽ
sibi reliꝗ fecerunt. Hoꝵ aduentu tanta reꝵ cõmutatio
est facta: ut nostri etiam qui uulneribus confecti pro¬
cubuissent: scutis innixi proelium redintegrarent. Tũ¬
calones perterritos hostes conspicati etiam inermes ar¬
matis occurrerunt.E quites uero ut turpitudinẽ fuge
uirtute delerent omnibus in locis pugnabant quo se legio¬
nariis militibus pręfe̾rent. At hostes etiam in extrema spe sa¬
lutis tantam uirtutem pręstiterunt: ut cum pͥmi eoꝵ ceci¬
dissent proximi iacentibus insisterent: atq ex coꝵ corpori¬
bus pugnarent his deiectis & coaceruatis cadauẽib ꝗ super¬
essent ut ex tumulo tela in nostros conicer& & pila intereor¬
pta remitterent ut non nequicqͣ tantae uirtutis homines
iudicãi deberent ausos sese transire latissimũ flumen asce¬

Expanded text:
res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imres esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascen
Abbreviated transcription (Latin):
possent. Cuius aduentu spe illata militibus ac redinte¬
grato animo cum prose quisq in conspectu imperatoͬis
& extremis suis rebus oꝑam nauare cuꝑ& paulum ho¬
stium impetus tardatus est. Caesar cum septimam legio¬
nem quae iusta constiterat iter urgeri ab hoste uidiss&
tribunos militum monuit tit paulatim sese legiones con¬
iungerent: & conuersa signa in hostes inferrent. Quo fa¬
cto cum alius alii subsidium ferr& neq timerent ne
ab: A uersi ab hoste circunu enirentur audacius resistere
ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionu
duarum quae in nouissimo agmine presidio impedimẽ¬
tis fuerant proelio nuntiato cursu incitato in sũmo colle
ab hostibus conspiciebantur. Et .T. labienus castris hosti¬
um potitus. ex loco suꝑiore quae res in nostris castris gere¬
retur conspicatus decimam legionem subsidio nostrisim
misit.Qui cum ex equitum & calonum fuga quo in loco

Expanded text:
possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintepossent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco
Abbreviated transcription (Latin):
legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus ubi
suos urgeri signisq: in unum locum collatis duodecmae
esse uidit. quartae cohortis omnibus centurionibus occi¬
sis. signiferosq interfestos signo amisso reliquaꝵ cohorti¬
um omnibus fere centurionibus aut uulneratis aut oc¬
cisis in his pͥmi pili.ẜ. sex. baculo fortissimo uiro multis
grauibus uulneribus confecto. ut iam se sustinere nõ
poss&. reliquos esse tardiores & non nullos ab nouissi¬
mis desertos proelio excedere ac tela uitare hostes neq:
a fronte ex inferiore loco subeuntes intermiite & ab
utroq latere instare & rem esse in angusto uidit neq
ullum esse subsidium quod summitti posset scuto ab no¬
uissimis uni militi detracto quod ipse eo sine scuto ue¬
nerat in pͥmam aciem processit. centurionibusq nomi¬
natim appellatis reliquos cohortatus milites signa ĩfer¬
re & manipulos laxare iussit quo facilius gladis uti

Expanded text:
legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. imento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti
Abbreviated transcription (Latin):
aduersis hostibus occurrebant: ac rursus in aliam partem
fugam petebant. & calones ꝗ de cumana porta ac sum mo
iugo collis nostriͦs uictores flumem transisse conspexerãt
predandi causa egressi cum respexissent & hostes in nris
castris uersari uidissent precipites sese fuge mandabãt.
Simul eorum ꝗ cum impedimentis ueniebant clamor
fremitusq oriebatur. aliiq aliam in partem perterriti
ferebantur. Quibus omnibus ꝑmoti equites treuiri qͦ
inter gallos uirtutis opinio est singularis ꝗauxilii causa
ab ciuitate ad Caesarem missi uenerant cum multitudiẽ
hostium castra nostra compleri nostras legiones premi
& pene arcunuentas teneri calones equites. funditores.
numidas diuersos dissipatosq in omnes partes fugere ui.¬
dissent. desperatis nostris rebus domum contenderunt.
romanos pulsos suꝑatosq castris impedimentisq eorum
hostes potitos ciuitati nuntiauerunt. Caesar ab decme

Expanded text:
adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X.
Abbreviated transcription (Latin):
iore in flumen compulerunt. & transire conantes insecu¬
ti gladiis magnam partem corum impeditam interfecerũt.
ipsi transire flumen non dubitauerunt. & in locum ini¬
quum progressi rursus resistentes hostes redintegrato prae¬
lio in fugim coniecerunt. Item alia in parte diuerse duc
legiones undecima & octaua profligatis ueromandii s qui¬
bus cum erant congressi ex loco superiore in ipsis fluminis
ripis preliabantur. Attonitis fere a fronte & absinistra parte
nudatis castris cum indextro cornu legio duod ecima & nõ
magno ab ea interuallo septima constiss& omnes neruii
confertissimo agmine duce boduognato q summam impe¬
ni tenebat ad eum locum contenderunt. Quoꝵ pars aper¬
to latere legiones circunuenire. pars summum locum ca¬
strorum petere coepit. Fodem tempore equites nostri le
uisq armature pedites qui cum his una fuerant qͦs pͥmo
hostium impetu pulsos dixeram cum se in castra recipet¬

Expanded text:
iore in flumen compulerunt et transire conantes insecuiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae legiones, XI. et VIII., profligatis Viromanduis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorvisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciper
Abbreviated transcription (Latin):
as induendã scutis tegmenta detrudenda tempus defu¬
erit: Quam quisq ab opere in partem casu deuenit queq
prima signa conspexit ad hec constitit. ne in querendis
suis pugnandi tempus dimitter&. instructo exercitu magis
ut loci natura deiectusq collis & necessitas temporis q̃ ut
rei militãis ratio atq ordo postulabat. cum diuersis. legioni¬
bus alie in alia in parte hostibus resisterent. scpibusq den¬
sissimis ut ante demonstrauimus interiectis prospectus impe¬
dirent:neq certa subsidia collocari. neq quid in quaq par¬
te opus ess& prouideri neq ab uno omnia imperia admini¬
strari poterant. itaq in tanta rerum iniquitate fortuna
quar euentus uarii sequebantur. legionis non e & decime
milites ut in sinistra parte aciei constiterant pilis emissis
cursu ac lassitudine exanimatos uulneribusq confectos
itrebates nam his ea pars obuenerat celeriter ex loco sup¬

Expanded text:
as induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco super
Abbreviated transcription (Latin):
citati quid fieri oporter& non minus commode ipsi sibi
prescribere q̃ ab aliis doceri poterant. & quod ab opere sin¬
gulisq legionibus singulos legitos cesar dicede̾ nisi muni¬
tis castris uetuerat. Hi pp propinquitatem & celeritatem
hostium nihiliam Caesaris impium expectabant:. sed perse
quae uidebantur administrabant. Caesar necessariis rebis im¬
peratis ad cohortandos milites quam in partem fors obtu¬
it deccurrit. & ad legionem decimam deuenit. Milites
non longiore oratione cohortatus q̃ uti suae pristinae uir¬
tutis memoriam retinerent. neu perturbarentur animo.
hostiumq impetum fortiter substiner& quod non longi¬
us hostes aberant ꝗͣ quo telum adici poss&. proelu comitte¬
di signum dedit.atq item in alteram partem cohortandi
causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit
exiguitas. hostiumq tam paratus ad dimicandum animꝰ.
ut non modo ad insigna accomodanda sed etiam ad gale¬

Expanded text:
citati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi citati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad gale
Abbreviated transcription (Latin):
nerat ita ut intra siluas aciem ordinemq constituerãt
atq ipsi sese confirmauerant subito omnibus copiis
prouolauerunt. impetumq in nostros equites fecerut.
his facile pulsis ac perturbatis incredibili celeritate ad
flumen decurrerunt ut pene uno tempore & ad siluas
& in flumine etiam in manibus nostris hostes uiderẽ¬
tur. Fadem autem celeritate aduerso colle ad nr̃a castra
atq eos qui in opere occupati erant contenderunt. Casari omia
uno tempore erant agenda: uexillum proponendum. quod
erat insigne cum ad arma concurri oporter&. signum tuba
dandum. ab opere reuocandi milites. ꝗ paulo longius agge¬
ris petendi causa processerant accersendi. acies instruenda.
milites cohortandi. signum dandum.Quarum rerum ma¬
gnam partem temporis breuitas & successus & incursus hosti¬
um impediebat. Nis difficultatibus duae res erant subsidio.
scientia atq usus militum. quod superioribus proeliis exer¬

Expanded text:
nerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant nerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine et iam in manibus nostris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exer
Abbreviated transcription (Latin):
tati premisso subsequebatur omnibus copiis. Sed rõ
ordoq agminis aliter se habebat ac belgae ad neruios de¬
tulerant. Nam quo hostis appropinquabat consuetudie
sua Casar sex legiones expeditas ducebat. Post eas totius
exercitus impedimenta collocarat. inde due legiones q̃
proxime conscriptae erantitotum agmen claudebant.
presidioq impedimentis erant. Equites nostri cm fũ¬
ditoribus sagutariisq flumen transgressi cum hostiu
equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identi¬
dem in siluas ad suos recperentiacrursum e silua in no¬
stros impetum facerent. neq nostri longius ꝗͣ quȩ ad
finem porrecta ac loca aperta ꝑtinebant cedentes in seꝗ
auderent. Interim legiones sex quae pͥmae uenerant ope¬
re dimenso castra munire coepunt. Ubi pͥma impedime¬
ta nostri exeratus ab his ꝗin siluis abditi latebant uisa
sunt. quod tempus inter eos committendi proelii conue¬

Expanded text:
itatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio itatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii conve
Abbreviated transcription (Latin):
Quo facilius finitimoꝵ equitatum si prędandi causa ad
eos uenissent impedirent teneris arhoribus incisis atq in¬
flexis crebris in latitudinem ramis enatis & rubis sen¬
tibusq interiectis effecerant ut instar muri ha sepes mum¬
menta preberent.quo non modo intrari:sed ne perspici
quidem possit. Nis rebus cum iter agminis nostri impe¬
diretur non omittendum consilium neruii existimaue¬
runt. loci natura erat haec quaẽ castris nostri delegerant.
Collis ab summo equaliter dediuis ad flumen sabim
qͦd supra nouiinauimus uergebat. Ab eo flumine pari
acliuitate collis nascebatur aduersus huic & contrauis
passus cirtiter ducentos infimus aꝑtus. ab supiore parte sil¬
uestris ut non facile introrsus perspici poss&. Intra cas
siluas hostes in occulto sese continebant in aperto loco se¬
cundum flumen pauce stationes equitum uidebantur.
fluminis erat altitudo pedum cirater trium. Caesar eq¬

Expanded text:
quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equ
Abbreviated transcription (Latin):
esse itinere mulieres quiq ꝑ etatem ad pugnam in utiles
uiderentur in eum locum conietisse quo pꝑ plaudes exer¬
citui aditus non ess&. Nis rebus cognitis exploratores cen¬
turionesq pręmittit qui locum idoneum castris deligant.
Cumq ex dedit̾iis belgis reliquisq gallis complures cesare
secuti:una uer facerent quidam ex his ut postea ex cap¬
tiuis cognitum est eorum dierum consuetudine nostri
exercitus perspecta nocte ad neruios ꝑuenerunti. atq his
demonstrarunt inter singulas legiones impedimentoꝵ
magnum numerum interceder. neq sese quicꝗͣ negocii
cum prima legio in castris ueniss& reliquaeq legiones ma¬
gnum spatium abess& hanc subsarcinis adoriri. qua pul¬
sa impedimentisq direptis futurum ut reliquae contra
consistere non auderent.Adiuuabant etiam eorum cõ¬
silium qui rem deferebant:quod neruii antiquitus eꝗ
tatu nihil possent. Neq enim ad hoc tempus ei rei stu¬
dent. sed quiquid possunt pedestribus ualent copiis.

Expanded text:
esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis,
Abbreviated transcription (Latin):
britannia reduxerat in morinos qui rebellionem fecerant
misit. Qui cum propter siccitates paludum quo se recipent
fere in potestatem labieni peruenerunt. At.Q. titurius & .l.
cocta legiti qui in menapior fines legiones deduxerant
omnibus eorum agris uastatis frumentis succisis edificuiᷤ

Expanded text:
Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates paludum quo se reciperenfere in potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedifici
Abbreviated transcription (Latin):
ne ab re frumentaria duris subuectionibus laborar&. Pre¬
stare uisum est tamen omnes difficultates perpen ꝗͣ cin
n contumelia accoepta omnium suorum uoluntates
alienare. Itaq cohortatis heduos de supportando com¬
meatu. premittit ad boios qui de suo aduentu doceant.
hortenturq ut in fide maneant: atq hostium impetum
migno animo substineant.Duabus agendinci legioni¬
lus atq impedimentis totius exercitus relictis ad boios ꝓ¬
hascitur. Altero die cum ad oppidum senonum uellauno¬
dunum ueniss& ne quem post se hostem relinquer&. qͦd
expeditiore re frumentaria uteretur oppugnare instituit.
idq biduo circunuallauit. tertio dic missis ex ͦppido le¬
gatis de deditione. arma conferri iumenta produci sex¬
centos obsides dari iub&. Ea qui conficer&.C. trebonium
legatum reliquit. ipse ut qͣ primum iter facer& genabui
carnutum proficiscitur. Qui tunc pͥmum allato nuntio¬

Expanded text:
ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praene ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio
Abbreviated transcription (Latin):
uiennam peruenit. Ibi nactus recentem equitatum quet
multis ante diebus eo premiserat neq durno neq noctur¬
no itinere intermisso per fines heduorum in lingones co¬
tendit ubi duae legiones hiemabant: ut si quid etiam desu
salute ab heduis iniretur consilii celeritate percurrer& fo
cum perueniss& ad reliquas legiones mittit: priusq iu
num locum omnes cogit qͣ de eius aduentu aruernis ni¬
tiari poss&. Hac re cognita uerangetorix rursus in bii¬
riges exeraitum reduc̃. atq inde prõfectus gorgobita los
oppidum quod ibi heluetico proelio uictor caesar colloca¬
uerat. heduisq attribuerat oppugnare instituit .Magna
haec res cxesari difficultatem ad consilium capiendum af¬
ferrehat. si reliquam partem hiemis uno in loco legiones
continer& ne stipendiarus heduorum expugnatis cun¬
ta gallia deficer& quod nullum in eo amicis presidium
uideretur positum esse: si maturius ex hibernis educer&

Expanded text:
Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret,
Abbreviated transcription (Latin):
de cebenna ut muro munitos existimabant. ac ne singi¬
lari quid unꝗͣ homini eo tempore anni semitre patuera
equitibus imperat ut qͣ latissime possunt uagentur. & q̃
maximum hostibus terrorem inferant . Celeriter hec fato
ac nuntii ad uercingetorigem perferunt. quem perteriu
omnes arueni circunsistunt: atq obsecrat ut suis fortuns
consulat. ne ue ab hostibus diripiantur. presertim cum
uideat omne ad se bellum translatum. Quorum ille pt¬
cibus pmotus castra exbiturigibus mou& per aruernos
uersus. At Casar biduum in his locis moratus quod he
de uercingetorige usus uentura opinione perceperat pn
causa supplementi equitatusq cogendi ab exercitu disa¬
dit. Brutum adolescentem his copiis preficit. Nunc mon
ut in omnes partes equites qͣ latissime peruagentur. dit¬
rum se operam ne longius triduo ab castris absit. lis con¬
stitutis rebus suis opinantibus qͣ maximis potest itinerib

Expanded text:
se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singuse Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus
Abbreviated transcription (Latin):
bsides accipit. & magna coacta manu in prouinciam
narbonem uersus eruptionem fatere contendit.Qua
re nuntiata Caesar omnibus consiliis anteuertedum
existimauit ut narbonem proficisceretur.Eo cum ue¬
niss& timentes confirmat. presidia in rutenis prouĩ¬
ualibus uolcis. aretomicis. tolosatibus. circumq nar¬
bonem quae loca erant hostibus finitima constituit.
partem copiarum ex prouincia supplementumq qͦd
ex italia adduxerat in heluetios qui fines aruerno¬
rum contingunt conuenire iub&. Nis rebus compa¬
ratis represso iam lucterio & remoto quod intrare
intra presidia periculosum putabat in heluos profi¬
ascitur. & sic cebenna. qui aruernos abheluus dis¬
cudit durissimo tempore anni altissima niue iter
imprdiebat: tamen discussa niuc sex in altitudinem pde
atq ita uis patefactis summo militum sudore ad finee
uernorum peruenit. Quibus oppressis in opinantibus qͥs

Expanded text:
obsides accipit et magna coacta manu in provinciam obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quibus id co fuisse consilii cognouerint ut si flun
transissent. una ex parte ipsi. altera auerni se ciral¬
sisterent. Id ea de causa quam legatis pronuntiatse
in perfidia adducti fecerint quod nihil nobis constat nõ
udetur pro certo esse proponendum. Situriges eorum
discessu statim cum aruernis iunguntur His rebus in
italiam caesari nuntiatis. cum iam ille uirtute .cri. Pom¬
pen urbanas res commodiorem in statum peruenisse
ntelliger& in transalpinam galliam profectus est. Eo
cum ueniss&r magna difficultate afficiebatur qua ra¬
none ad exertitum peruenire poss&. Nar legiones in
prouinciam accerser& se absente in itinere proelio di¬
micaturas intelligebat: si ipse ad exercitum contender&
ne us quidem qui eo tempore quieti uiderentur sua
salutem recte committi uidebat. Interim lucterius ca¬
durcus in rutenos missus eam ciuitatem aruernus
conciliat. P rogressus in nitiobriges & gabalos ab utrisq

Expanded text:
quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res e urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque