comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is institutos esse uti obsides accciꝑe non dare consuerint
eius rei popłm ro. ẽẽ testem. Hoc responso dato discessit
Postero die ex eo loco castra mouent. idem facit caesar eꝗ¬
tatumq omnem ad numerum quatuor milium quẽ ex
oĩ ꝓuincia ex heduis atq eorum sociis coactum habebat
praemittit. qui uideant quas in ꝑtes hostes iter faciant.
qui cupidius nouissimum agmen insecuti alieno loco cũ
equitatu eluetiorum praelium committunt. et pauci de
nostris cadunt. quo praelio sublati eluetii quod quingẽ¬
tis equitibus tantam multitudinem eꝗtum ꝓpulerant
audacius subsistere. non nunꝗͣ ex nouissimo agmine prȩ¬
Lio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a prȩlio conti¬
nebat. ac satis habebat in praesentia hostem rapinis popu
lationibusq prohibere. Ita dico circiter .xu. iter fecere uti
inter nouissimum aꝯmen hostium et nostrum primum non

Expanded text:
is institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; is institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non
Abbreviated transcription (Latin):
eo deceptum quod neq commissum a se intelligeret quar̃
timeret. neq sine causa timendum putaret. Quod si uetei̾s
contumelia&e obliuisci uellet. num etiam recentium iniria¬
rum quod eo inuito iter per prouinciam ꝑ uim tentassent
quod heduos att ambarros quod allobroges uexassent me¬
moria deponere posse. quod sua uictoria tam insolenter glo¬
riarentur quodq tam diu impune iniurias tulisse ad mira¬
rentur eodem ꝑtinere. consuesse n deos immortales quo gra¬
uus homines ex commutatione rerum doleant. quos pri
scelere eorum ulcisci uelint. His secundiores interdum res
et diuturniores impunitatem concedere. Cum ea ita sint tñ
si obsides ab his sibi dentur uti ea quae polliceantur factu¬
ros intelligat. et si heduis de iniuriis quas ipsis sociisq eoru
intulere item si allobrogibꝰ satisfaciant sese cum his pace
e̾e facturum. Diuico respondit ita eluetios a maioribus su¬

Expanded text:
eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriarum, quod eo invito iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus su
Abbreviated transcription (Latin):
ros. atq ibi futuros eluetios ubi caesar constituisset. atq
ẽẽ uoluisset. si in bello persequi ꝑseueraret reminisceretur
et ueteris in commodi. poͥ ro. et pristinȩ uirtutis eluetioꝵ
quod improuiso unum pagum adortus e̾et. cum .ii. qui
flumen transissent suis auxilium ferre non possent. nec
ob eam rem aut suae magnopere uirtuti tribueret aut ip¬
sos despiceret se ita a patribus maioribusq suis didicisse
ut magis uirtute ꝗͣ dolo contenderent. haud insidiis ni¬
terentur. ouare ne committeret ut is Locus ubi constituis¬
sent calamitate . poͥ .r. et internitione exercitus nomen ca¬
peret. aut memoriam proderet. His ita caesar respondit
eo sibi minus dubitationis dari quo eas res quas legati
eluetii commemorassent memoria tenerent. atq: eo grauiꝰ
ferre quo minus merito. popło.r. accidisset. qui si sibi alicu¬
ius iniuriae conscius fuisset. non fuisset difficile cauere. s

Expanded text:
ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi perseveraret, reminisceretur et veteris incommodi populi Romani et pristinae virtutis Helvetiorum. Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis virtute contenderent quam dolo aut insidiis niterentur. Quare ne committeret ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minus merito populi Romani accidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed
Abbreviated transcription (Latin):
uisa est. hic pagus unus domo exisset patrum nostrorum
memoria. L Cassium consulem interfecerat et eius exer¬
citum subiugum miserat. ita siue casu siue consilio deo¬
rum immortalium quae pars ciuitatis elueti& in signem
calamitatem.po .r. intulerat ea princeps ꝑsoluit. Qua in
re Caesar non solum publicas. sed etiam priuatas iniuri¬
as ultus est. quod cuius socexi. L. pisonis auum. L pisonẽ
Legatum et tigurim eodem praelio quo cassium interfece¬
rant. hoc praelio facto reliquas copias eluetiorum ut conseꝗ
posset pontem in arare faciendum curat atq ita exercituz
traducit. Eluetii repentino eius aduentu commoti cum
id quod ipsi diebus .xx. agerrime confecerant ut flumen
transirent illum uno die fecisse intelligerent. Legatum ad
eum mittunt. cuius Legationis dunco princeps fuit. qui bel
cassiano dux eluetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit.

Expanded text:
visa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum visa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit:
Abbreviated transcription (Latin):
strant sibi praeter agri solum nihil ẽẽ reliqui. Quibus rebus
adductus caesar non expectandum sibi statuit. dum omnibꝰ
fortunis sociorum consumptis in senones eluetii peruenirẽt.
flumen est. arat quod per fines heduorum et sequanorum
in rhodanum influit. incredibili Lenitate ita ut oculis in
utram partem influat iudicari non possit. id eluetii rati¬
bus ac lintribus iunctis transibant. ubi per exploratores
cesar certior factus est tres iam partes copiarum eluetios
id flumen traduxisse. quartam fere partem citra flumen ara¬
rim reliquam ẽẽ. de tertia uigilia noctis cum legionibus tri¬
bus e castris profectus ad eam ꝑtem peruenit quae non dũ
flumen transierãt. Fos impeditos er inopinantes aggressus
magnam partem horum ostendit. reliqui sese fugae man¬
dare atq in proximas syluas abdidere. ls pagus appellatur
tigurinus. Nam omĩs ciuitas eluetia in quatuor pagos di¬

Expanded text:
strant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus strant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos di
Abbreviated transcription (Latin):
sis ab ocelo quod est exterioris prouinciae extremum
in fines uocontiorum ulterioris ꝓuinci& die .uii. peruenit¬
de inde in allobrogum fines ab allobrogibus in sebusianos
exercitum ducit. hi sunt extra ꝓuinciam trans rhodanum
pͥmi. Eluetii iam per angustias et fines sequanorum suas
copias traduxerant et in heduorum fines peruenerant.
eorumq agros populabantur. Hedui cum se suaq ab his
defendere non possent Legatos ad caesarem mittunt. ro¬
gatum auxilium ita se omni tempore de p .r. meritos
esse ut pene in conspectu exercitus agri uastari libeiͣ
edrum in seruitutem adduci. oppida expugnari non de¬
buerint. Fodem tempore hedui ambarriq necessarii et
consanguinei heduorum caesarem certiorem faciunt se¬
se depopulatis agris non facile ab oppidis uim hostiũ
phibere. Item allobroges qui trans rhodanum uicos pos¬
sessionesq habebant fuga se ad caesarem recipiunt. et demon¬

Expanded text:
sis ab Ocelo, quod est oppidum citerioris provinciae extremum, sis ab Ocelo, quod est oppidum citerioris provinciae extremum, in fines Vocontiorum ulterioris provinciae die septimo pervenit; inde in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demon
Abbreviated transcription (Latin):
a sequanis imperrat ut ꝑfines suos eluetios ire patiantur
obsidesq uti inter se sedent ꝑfecit. sequani ne itiner̃ elueti¬
os ꝓhibeant. eluetii ut sine maleficio et iniuria transeant
Casari renunciatur eluetiis eẽ in aĩo peragrum sequanor
et heduorum iter in senonum fines facere qui non longe
a tholosatium finibus absunt. quae ciuitas est in prouin¬
ciae futurum ut homines bellicosos. poͬ r. inimicos Locis
patentibus. maximeq frumentariis finitimos habent. ob
eas causas ei munitioni quam fecerat.S. labienum Lega¬
tum praefecit ipse in italiam magnis itineribus conten¬
dit. duasq ibi Legiones conscripsit. et tres qu&e circum aꝗ¬
leiam hyemabant ex hibernis educit et qua ꝓximum
Legionibus ire contendit ibi centrones et garioceli et
caturiges. Locis superioribus occupatis ab itinere exer¬
citum prohibere conantur. Compluribus his praelus py¬

Expanded text:
a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in proviniae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximuinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis pul
Abbreviated transcription (Latin):
N egat se more et exemplo po .r. posse iter ulli dare et suu
facere conent᷑ ꝓhibiturum ostendit. Eluetii ea spe deiecti¬
ilii nauibꝰ iunctis ratibusque compluribus factis. alii ua¬
dis rhodani qua minima altitudo fluminis erat. non nũꝗͣ
nter diu saepius noctu si prumpere possent conati operis
munitione et militum concursu et telis repulsi hoc conat
destiterunt. Relinquebatur una ꝑ sequanos uia qua sequa¬
nis inuitis propter angustias ire non poterãt. iis cum sua
sponte ꝑsuadere non possent. Legatos ad dunnorigem hedu¬
um mittunt. ut eo deprecatore a sequanis impetrarent. Dun¬
norix gratia et Largitione apud sequanos plurimum po¬
terat. et eluetiis erat amicus. quod ex ea ciuitate orgento¬
rigis filiam in matrimoĩum duxerat et cupiditate regni
adductus nouis rebus studebat. et ꝗͣplurimas ciuitates suo
beneficio habere obstrictas uolebat. Itaq rem suscipit et

Expanded text:
negat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provincianegat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ memoria tenebat. L cassium consulem occisum. exẽ¬
citumq eius ab eluetiis pulsum et subiugum missum cõ¬
cedendym non putabat. neq homines in minuto animo
data facultate ꝑ prouinciam itineris faciendi temꝑatu¬
ros ab iniuria et maleficio existimabat. tamen ut spatius
intercedere posset. dum milites quos imꝑabat conuenirẽt
Legatis respondet diem se ad deliberandum sumpturum.
si quid uellent ad idus aprilis conuerterentur In tam ea
Legione quam secum habebat. militibusq qui ex ꝓuincia
conuenerant a Lacu Lemanno qui in flumen rhodanuz
influit ad montem iuram qui fines sequanorum ab elue¬
tus diuidit. milia passuum xbiii. murum in altitudine pe¬
dum.xui. fossamq perducit. Eo opere ꝑfecto praesidia di¬
sposuit. castella communit. quo facilius si se inuito tran¬
sire conarentur. ꝓhibere possit. ubi ea dies quam consti¬
tuerat cum legatis uenit. et Legati ad eum reuerterunt

Expanded text:
quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exerquod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uel ui coacturos ut ꝑ suos fines eos ire paterent᷑. omni¬
bus rebus ad profectionem comꝑatis diem dicunt. qua
die ad ripam rhodani omnes conueniant. is dies erat ad
U Rł. aprił. L pisone. Aulo gabino conss. caesari uocum
id nunciatum est. eos ꝑ prouinciam nostram iter facere
conari. maturat ab urbe ꝓficisci. et ꝗͣmaximis potest iti¬
neribus in galliam ulteriorem contendit et ad genuam
ꝑuenit. ꝓuinciae toti qͣmaximum eͥe potest. militum nu¬
merum imꝑat. Erat omnino in gallia ulteriore. Legione
una. pontem. qui erat ad genuam iubet rescindi. ubi de
tius aduentu eluetii certiores facti sunt. Legatos ad eum
mittunt nobilissimos ciuitatis. cuius Legationis Name¬
ius et uertuleius principum Locum obtinebant. qui di¬
cerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter ꝑ proĩ¬
ciam facere propterea quod iter haberent nullum alđ
rogareq ut eius uoluntate id sibi facere liceat. Caesar

Expanded text:
vel vi coacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnivel vi coacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar,
Abbreviated transcription (Latin):
dem uti consilio oppidis suis uiasq exustis una cum his
ꝓficiscuntur hoiosq qñq qui trars rhenum incoluerant et
in agrum noricum transierant. norciamq oppugnarant. re¬
ceptos ad se socios sibi asciscunt Erant omnino itinera dyo
quibus itineribus domo exire pessent. unum ꝑ sequanos an¬
gustum. et difficile inter montim iuram et flumen rhoda¬
num. ꝗͣ uix singuli carri ducerent᷑. Mons autem altissi¬
mus impediebat. ut facile perpuci ꝓhibere possent. Alteru
ꝑ prouinciam nostram multo facilius atq expeditius. prop¬
terea quod inter fines eluetiorim et allobrogum qui nuꝑ¬
.p.ro. pacati exant rhodanus fuit. isq non nullis Locis ua¬
do transitur. Extremum oppidum allobrogum est proxi¬
mumq eluetiorum finibus genua ex eo oppido pons ad
eluetios pertinet. allobrogibis sese uel ꝑsuasuros quod
non dum bono animo in popm .r. uiderent᷑ existimabãt.

Expanded text:
odem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis odem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, multo facilius atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod nondum bono animo in populum Romanum viderentur, existimabant
Abbreviated transcription (Latin):
cremaret᷑. Die constituta causae dictionis orgeotrix ad
iudicium omnem suam faniliam ad hominum .x .M. un¬
diq coegit. et omnes cliertes oberatosq suos quorum ma¬
gnum nũm habebat. eoden conduxit. per eos ne cãm
diceret se eripuit cum cuitas ob eam rem incuata armis
ius suum exequi conaretor multitudinemq hominum
ex agris magistratus cogenint orgentorix mortuus est
neq abest suspicio ut eluetii arbitrantur. quin ipse sibi moͣ¬
tem consciuerit Post eius mortem nihilominꝰ eluetii id qđ
constituerant facere conantur. ut ex finibus suis exeant. ubi
se iam ad eam rem paratos esse arbitrati sunt oppida sua
edificia incendunt. frumentum omne propter quod secus
portaturi erant comburunt. ut domum reditionis spe sub¬
Lata paratiores ad omnia ꝑicula subeunda ẽẽnt. trium
mensium molita cybaria sibi quenꝗͣ domo efferre iubet.
suadent rauracis et tulingis: et Larobitis finitimis uti e¬

Expanded text:
cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti e
Abbreviated transcription (Latin):
dis filio sequano cuiꝰ pater in sequanis regnum multos an¬
nos obtinuerat. et a senatu .p.qx. amicus appellans erat
ut regnum in ciuitate sua occuparet. quod pater ante ha¬
buerat itemq dunnorigi heduo fratri diuitiaci qui eo tꝑe
principatum in ciuitate obtinebat sua ac maxime plebi ac¬
ceptus exat. ut idem connaretur persuadet eiq filiam su¬
am in matrimonium da. pex facile factum est illis ꝓbat
ata ꝑficere propterer quod ipse su& ciuitatis imꝑium
obtenturus eet non esse dubium quin totius galli& plu¬
rimum eluetii possent se suis copis suoq exẽcitu illis re¬
gna conciliaturum conbxmat. Hac oratione adducti in¬
ter se fidem et iusiurandum dant et regno occupato per
tres potentissimos ac firnissimos popłos totius galliae sese
potiri posse sperant. Ea ies est eluetiis per indicium nun¬
ciata moribus suis orgentorigem e uinculis causam dicẽ
coegerunt. damnatum poenam sequi oportebat ut igni

Expanded text:
dis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos andis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni
Abbreviated transcription (Latin):
nostram ab eluetuis diuidit. his rebus fiebat ut et minus
Late uagarentur et minus facile ex finitimis bellum in¬
ferre possent. qua ex parte homines bellandi cupidi ma¬
gno dolore afficiebantur pro multitudine autem homi¬
num et pro gloria belli atq fonitudinis angustos se fines
habere arburabant᷑. qui in Longitudinem milium passu¬
um. cexl. in latitudinem elxxx patebant. His rebus ad¬
ducti et auctoritate orgetorigis ꝑmoti constituerunt ea
quae ad perficiendum ꝑtinererẽt comꝑare iumentorum
et carroꝵ ꝗͣmaximum numecum coemere sementes ꝗͣ
maximas facere ut in itinere copia frumenti suppeteret
cum proximis ciuitatibus pacem ex amiciciam confirmare
d eas res conficiendas biennium sibi satis ẽẽ dixere. in ter¬
tium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res con¬
ficiendas orgeotrix deligatur. is igit᷑ ubi legationem ad ciui¬
tates suscepit. In eo itinere persuadent casticocaramenta Le¬

Expanded text:
nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloe
Abbreviated transcription (Latin):
finibus oriuntur. et pertinent ad inferiorem partem flumi¬
nis rheni. spectãt in septentrionem et orientem solem. Aqui¬
tania a Garumna flumine ad pyrrheneos montes ad eam
partem oceani quae ad hyspaniam pertinet spectat inter oc¬
casum solis et septentrionem. Apud eluenos Longe nobilissi¬
mus fuit et ditissimus orgetorix. Is .M. messala . et p. n
pisone. conss. regni cupiditate inductus coniurationem no¬
bilitatis fecit, et ciuitati persuasit ut de finibus suis cum
omnibus copus exirent. per facile esse cum uirtute omni¬
bus praestarent. totius galliae imperio potiri id hoc facilius
eis persuasit. quod undiq Loci natura tuti eluetũ conti¬
nentur. una ex parte flumine rheno latissimo atq altissi¬
mo: qui agrum eluetium a germanis diuidit: Altera ex pã¬
te monte iura altissimo: qui est inter sequanos et elueti
extia Lacu lemanno et flumine ihodano qui prouinciam

Expanded text:
finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem flumifinibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam
Abbreviated transcription (Latin):
in partes tris diuisa. quarum unas
incolunt belgae. aliam aquitani.
tertiam qui ipsorum lingua celtae
Lingua institutis. Legibus inter
se differunt. Gallos ab aquitanis
garumna flumen. a belgis macrona et sequana diuidit. No¬
rum omnium fortissimi sunt belgae. propterea quod a cul¬
tu atque humanitate prouinciae Longissime absunt. mini¬
meq ad eos mercatores saepe commeant. atque ea quae ad
effeminandos animos pertinent important. proximiq sunt
germanis. qui trans rhenum incolunt. cum quibus continen¬
tur bellum gerunt. Qua de causa tluetii quoq reliquos gal¬
Los uirtute praecedunt. quod fere quotidianis praelus cum
germanis contendunt. cum aut suis finibus eos prohibent
aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Forum una pars
quam gallos obtinere dictum est initium capit a flumine
rhodano continetur garumna flumen. oceanum fines bel¬
garum attingit. etiam ab sequanis et eluetuis flumen rhe¬
num uergit ad septentrionem. Belgae ab extremis galliae

Expanded text:
in partes tres, quarum unam incolunt Belgae; alteram, Aquitani; tertiam, qui, ipsorum lingua Celtae, lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos Lugdunenses ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum quibus continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere quotidianis praeliis cum Germanis conteaut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae
Abbreviated transcription (Latin):
dum cohortes.Lxxx. et argenti pondus .xx. mł. tritici mo¬
dios .cxxx. milia polliceri coegit. quas caesari eẽ amicas
ciuitates arbitrabant᷑. his grauiora onera iniungebat. qui¬

Expanded text:
dam HS ccxxx et argenti pondo xx milia, tritici modam HS ccxxx et argenti pondo xx milia, tritici modios cxx milia polliceri coegit. quas Caesari esse amicas civitates arbitrabatur, his graviora onera iniungebat
Abbreviated transcription (Latin):
atq haec ad eum Latius atq inflatius afranius perscri¬
bebat. se quoq ad motum fortunae mouere coepit. Delectus
habuit tota ꝓouincia Legionibus completis duabus. cohortes
circiter.xxx. alarias addit. frumenti magnum numerum
coegit. quod massiliensibus item. quod afranio pompeioque
mitterer naues Longas.x. gaditanis ut facerent imꝑauit
complures praeterea in hyspania faciendas curauit. pecunias
omnem omniaq ornamenta ex fano circulis in oppidum
gadis contulit. ea sex cohortes prȩsidii cã ex ꝓuincia misit
praefecit omnia arma priuata ac publica in domum gallonii
contulit. ipẽ habuit graues in caesarem conciones. saepe ex
tribunali praedicauit. aduersa caesarem praelia fecisse. ma¬
gnum numerum ab eo militum ad Afranium ꝑfugisse. hec
se certis nunciis certis auctoribus comꝑisse. Quibus rebus
ꝑterritos ciues.R. eius prouinciȩ sibi ad .r.p. administran¬

Expanded text:
atque haec ad eum elatius atque inflatius Afranius perscriatque haec ad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad motus fortunae movere coepit. Dilectum habuit tota provincia, legionibus conpletis duabus cohortes circiter xxx alarias addidit. frumenti magnum numerum coegit, quod Massiliensibus, item quod Afranio Petreioque mitteret. naves longas x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. pecuniam omnem omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum Gadis contulit; eo sex cohortes praesidii causa ex provincia misit praefecit; arma omnia privata ac publica in domum Galloni contulit. ipse habuit graves in Caesarem contiones. saepe ex tribunali praedicavit adversa Caesarem proelia fecisse, magnum numerum ab eo militum ad Afranium perfugisse; haec se certis nuntiis, certis auctoribus comperisse. quibus rebus perterritos civis Romanos eius provinciae sibi ad rem publicam administran
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i magna ui suꝑauissent. spatio propinquitatis itinere pa¬
riq conditione ex muro atq turribus bellandi data se uir¬
tute nostris adequare non posse intelligunt ad easdem de¬
ditionis conditiones recurrunt. Muarro in ulteriore hys¬
pania initio cognitis his rebus quae sunt in italia gestae diffi¬
dens pompeianis rebus amicissime de caesare Loquebatur
praeoccupatum sese legatione a on. pompeio teneri obstruc¬
tum si de necessitudinem quidem sibi nihilo minorem cu
caesare intercedere. neq se ignorare quod esset officium Le¬
gati qui fiduciariam operam obtinere quae uires suae quȩ
uoluntas erga caesarem totius prouinciae haec sermonibus oĩ
ri cognouit. copias petreii cum exercit afranii. eẽ coniunc¬
tas magna auxilia cõuenisse magna eẽ in spe atti expecta¬
ri et consentiri omnem interiorem ꝓuinciam quae postea ac¬
ciderat de angustiis ad ilerdam rei frumentariȩ accepit

Expanded text:
ipsi magna speravissent, spatii propinquitate interire paipsi magna speravissent, spatii propinquitate interire parique condicione ex muro ac turribus bellandi data se virtute nostris adaequare non posse intellegunt, ad easdem deditionis condiciones recurrunt. M. Varro in ulteriore Hispania initio cognitis iis rebus quae sunt in Italia gestae, diffidens Pompeianis rebus amicissime de Caesare loquebatur: praeoccupatum sese legatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum fide; necessitudinem quidem sibi nihilo minorem cum Caesare intercedere, neque se ignorare, quod esset officium legati, qui fiduciariam operam obtineret, quae vires suae, quae voluntas erga Caesarem totius provinciae. haec omnibus ferebari cognovit, copias Petrei cum exercitu Afrani esse coniunctas, magna auxilia convenisse, magna esse in spe atque expectari, et consentire omnem citeriorem provinciam, quaeque postea acciderant, de angustiis ad Ilerdam rei frumentariae accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. cratesq luto integuntur. sub tecto miles dextra ac
sinistra muro tectus aduersus plutei obiecto oꝑi quocunque
sunt usui sine periculo supportat celeriter res administrat᷑
diuturni Laboris detrimentum solertia et uirtute militus
breui reconciliatur. portę quibus Locis uidetur eruiptiõis car¬
sa in muro relin quunt᷑ Quod ubi hostes uiderunt ea quȩ dui lõ¬
goq spatio refici non posse. sperassent. paucorum dieꝵ oꝑa et labo¬
re ita refecta ut nullus perfidi&e atq eruptionis Locus esset neq
quicꝗͣ omnino relinqueretur. qua aut ui militibus. aut igni ope¬
ribus noceri possit. eo deniq exemplo sentiunt totam urbem qͣ
sit aditus a terra muro turribus circumiri posse sic ut ipsis c̃¬
sistendi in suis munitionibus Locus non ẽẽt. cum pene aedi¬
ficata in muris ab exercity nostro moenia uiderentur ac te¬
La manu coniecerentur. suorumq tomentorum usu quibus

Expanded text:
nitur, crates luto integuntur. sub tecto miles dextra ac nitur, crates luto integuntur. sub tecto miles dextra ac sinistra muro tectus, adversus plutei obiectu, operi quaecumque sunt usui, sine periculo subportat. celeriter res administratur; diuturni laboris detrimentum sollertia et virtute militum brevi reconciliatur. portae, quibus locis videtur, eruptionis causa in muro relinquuntur. Quod ubi hostes viderunt, ea, quae diu longoque spatio refici non posse sperassent, paucorum dierum opera et labore ita refecta, ut nullus perfidiae neque eruptioni locus esset, neque quicquam omnino relinqueretur, qua aut telis militibus aut igni operibus noceri posset, eodemque exemplo sentiunt totam urbem, qua sit aditus ab terra, muro turribusque circumiri posse, sic ut ipsis consistendi in suis munitionibus locus non esset, cum paene inaedificata in muris ab exercitu nostro moenia viderentur, ac telum manu coiceretur suorumque tormentorum usum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nostri omnem remiserant. ita proximi diei casu admoniti oͥ
ad defensionem parauerant. Itaq multis interfectis. reliquos ĩ¬
terposita re in oppidum repulerunt. Rebonius ea quae sunt
amissa multo maiore militum studio administrare et reficer
disse. uiderunt. indutusq per scelus. uiolatis suam uirtutem
irrisui fore perdoluerunt. Quod unde agger omĩno compoͣ¬
tari posset. nihil erat reliquum omnibus arboribus Longe
Lateq in sinibus massiliensium excisis et conuectis aggere
noui generis atq inauditum ex Latericiis duobus muris se¬
num pedum crossitudine atq eorum murorum contigna¬
tionem facere instituerunt. aequa fere Latitudine atq ille
congestus ex materia fuerat agger. Ubi aut spatium inter
muros aut imbetillitas materia postulare uideretͣ. pile in¬
terponuntur. transuersaria tigna iniiciunt᷑. quȩ firmamen¬
to esse possint. At quicquid est contignatum cratibus conster¬

Expanded text:
nostri omnem remiserant, ita proximi diei casu admoniti omnia nostri omnem remiserant, ita proximi diei casu admoniti omnia ad defensionem paraverant. itaque multis interfectis reliquos infecta re in oppidum reppulerunt. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore militum studio administrare et reficeredisse viderunt, indutiisque per scelus violatis suam virtutem inrisui fore perdoluerunt, quod, unde agger omnino conportari posset, nihil erat reliquum, omnibus arboribus longe lateque in finibus Massiliensium excisis et convectis, aggerem novi generis atque inauditum ex latericiis duobus muris senum pedum crassitudine atque eorum murorum contignatione facere instituerunt aequa fere altitudine, atque ille congesticius ex materia fuerat agger. ubi aut spatium inter muros aut imbecillitas materiae postulare videretur, pilae interponuntur, traversaria tigna iniciuntur, quae firmamento esse possint, et quidquid est contignatum, cratibus conster
Abbreviated transcription (Latin):
re in ipsis opibus se quieti dedisset. arma uero omnia deposi¬
ta coniectaq essent. portis se foras rumpunt. secundo magnoq
uento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit uentus. uti
uno tempore agger plutei testudo turris tormenta flammȩ
conciperent. et prius haec omnia consumerent᷑. ꝗͣ quemad¬
modum concidisset animaduerti possit. Nostri repentina foͣ¬
tuna ꝑmoti arma quae possunt arripiunt. alii ex castris se¬
se incitant. fit in hostes impetus eor. sed muro sagittis tor¬
mentisq fugientes ꝑsequi prohibent᷑. Illi sub murum sese reci¬
piunt. ibiq musculum turrimq latericia libere incendỹt
ta multoru mensium labor hostium perfidia et ui tempesta¬
tis puncto tempora interiit Tentauerunt hoc idem massilien¬
ses postero die eandem nacti tempestatem maiori cum siducia
ignem intulerunt. Sed ut suꝑioris temporis contemptionem

Expanded text:
re in ipsis operibus quieti se dedisset, arma vero omnia reposire in ipsis operibus quieti se dedisset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se foras erumpunt, secundo magnoque vento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger plutei testudo turris tormenta flammam conciperent et prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum accidisset, animadverti posset. nostri repentina fortuna permoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. fit in hostis impetus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se recipiunt ibique musculum turrimque latericiam libere incendunt. ita multorum mensum labor hostium perfidia et vi tempestatis puncto temporis interiit. temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem maiore cum fiducia ignem intulerunt. sed ut superioris temporis contentionem
Abbreviated transcription (Latin):
commoti Legati milites ex opere deducunt. oppugnatione desi¬
stunt. operibus custodias relinquunt. indutiarum quodam
genere facto misericordiae aduentus cesaris expectatur.n¬
lum ex muro nullum a nostris mittitur telum. ut re confec¬
ta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar .n. ꝑ litte¬
ras trebonio magnopere mandauerat. ne ꝑs uim oppidus
expugnare pateretur. ne grauius ꝑmoti milites et defec¬
tionis odio et contemptione sui et diutino Labore omnes
puberes interficerent. quod se facturos minabant᷑. & greq
tunc sunt retenti. quin oppidum irrumperent. grauiterqi
eam rem tulerunt. quod stetisse ꝑ trebonium quominus op¬
pido potirentur. uidebatur. At hostes sine fide tempus atq
occasionem fraudis ac doli quaerunt. interiectisq aliquot ⁊¬
diebus. nostris Languentibus atq animo remissis subito me¬
ridiano tempore. cum alius discessisset. alius ex diutino labo¬

Expanded text:
commoti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desicommoti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. indutiarum quodam genere misericordia facto adventus Caesaris expectatur. nullum ex muro, nullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar enim per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tulerunt, quod stetisse per Trebonium, quominus oppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meridiano tempore, cum alius discessisset, alius ex diutino labo
Abbreviated transcription (Latin):
on datur libera muri defendendi facultas. Cum pluribus
iam Lapidibus ex ea quȩ suberat turri subductis repentina rui¬
na ꝑs eius turris concidit. pars reliqua consequens ꝓcumbebat
cum infulis se porta foras uniuersi ꝓripiunt. ad legatos ad
exercitum supplices manus supplices tendunt. oua noua re
oblata omnis administratio belli consistit militesq auersi
a praelio ad studium audiendi er cognoscendi feruntur. Ubi
hostes ad Legatos exercitumq peruenerunt. uniuersi se ad
pedes prouciunt. orant ut aduentus caesaris expectetur. cap¬
tam suam urbem uidere oꝑa perfecta. turremq subruptam
ita a defensione desistere nullam exoriri moram posse quo¬
minus cum uenisser se imꝑata non facerent. ad nutum e ue¬
stigio diriperentur. docent si omnino turris concidisset non pos¬
se milites contineri quin se in urbem prȩdę irrumperent. ur¬
bemq delerent. haec atq eiusdem gnĩs q̃ plura ut ab hominibꝰ

Expanded text:
non datur libera muri defendendi facultas. compluribus non datur libera muri defendendi facultas. compluribus iam lapidibus ex illa quae suberat turri subductis repentina ruina pars eius turris concidit, pars reliqua consequens procumbebat, cum infulis se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque pervenerunt, universi se ad pedes proiciunt; orant, ut adventus Caesaris expectetur. captam suam urbem videre, opera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumperent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus cõ¬
rumpuntur. centonibus conteguntur. hoc opus omne rec¬
tum uineis ad ipsam turrim perficiunt. subitoq inopinanti¬
bus hostibus machinatione nauali phalangis subiectis ad tõ¬
rim hostium admonent. ut aedificio iungant᷑. Quo malo ꝑ¬
territi subito oppidani saxa qͣ maxima possunt uectibus ꝓ¬
uoluunt. praecipitataque muro in musculum deuoluunt
ctum firmitas materiae sustinet et quod incidit fastigio muscy¬
Li elabitur. id ubi uident mutant consilium cupas teda ac pice
referctas incendunt. easq de muro in musculum deuoluũt
in uolutae Labuntur. delapsae a lateribus Longuriis furcisque
ab ope remouentur. Interim sub musculo milites uectibus in¬
fima saxta turris hostium quibus fundamenta continebantur
onuellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis torme¬
sq denfenditur. hostes ex muro ac turribus summouentur

Expanded text:
diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus cordiluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub musculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur;
Abbreviated transcription (Latin):
posse sunt confisi musculum pedes.Lx. Longum ex mateia
bipedali quae a turri Latericia ad hostium turrem murũq
ꝑducerent. facere instituerunt. Cuius musculi haec erat fõ¬
ma duae pͥmum trabes in solo ȩqua Lege distantes inter se
pedes.iiii. collocantur inq eis columnell& pedum in alti¬
tudinem quinq defiguntur. has inter se cap̃ olis molli fa¬
stigio coniungunt ubi tigna quae musculi tegendi cã po¬
nant collocentur. Eo suꝑ tigna bipedalia mittunt. eaq la¬
minis clauisq religant ad extremum musculi tectum qua¬
trabesq extremas quadratas regulas.iiii. patentis digito de¬
figunt. qu& lateres qui suꝑ musculos struantur contineãt
taq fastigato atq ordinatim structo ut trabes qu&e erant
in capreolis collocatae in lateribus et luto musculus ut ab-
igne qui ex muro iaceretur tutus ẽẽt contegitur. suꝑ late¬
res coria inducuntur ne canalibus aqua immissa Lateres

Expanded text:
posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat forma. duae primum trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capreolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres