comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne om̃s pȩne quiante fuerant pͥncipes suꝑabat: usu armoꝵ streniuis. ue¬
lox corpore. et ingenio bonꝰ erat: s uiuenili exultatione plus fere lecꝰ
quam sufficiebat: et plus uerecundꝰ quã rei publicȩ int̾ẽrat.xiii¬
iq uolens utilem uirum annis maturũ intanti regni curis hab̾e
participem. & qr ut sermo diuinꝰ monet. meliꝰ duo quã unꝰ. consortẽ
antucit theodosium: eiq orientis ꝓcuratione ꝑmissa. partes sibi ac
frĩ occiduas reseruauit. Uerũ is pꝰquã multa religiose ac fortit̃ ges-¬
sit: a maximo tiranno apud britannias exorto. ꝑ andragatium ducẽ
lugdimo suoꝵ magis ꝓditione quam ui hostium ꝑemptꝰ: .xu. At¬
ualentinianus in italia degens. frĩs nece atq metu ꝑterritus: simula-¬
tione oblatã pacem a maximo. simulans ipse qͦq libent̃ amplectitur
Cum interim iustina mat̾ eiꝰ arrianȩ hereseos alumpna: impietatis suȩ

Expanded text:
ne omnes pene, qui ante fuerant principes, superabat. Usu armorum strenuus, vene omnes pene, qui ante fuerant principes, superabat. Usu armorum strenuus, velox corpore, et ingenio bonus erat, sed juvenili exultatione plus fere laetus, quam sufficiebat, et plus verecundus, quam Reipublicae intererat.ique videns utile, virum annis maturum in tantis regni curis habere participem, et quia, ut sermo divinus monet: Melius duo, quam unus , consortem adsciscit Theodosium, eique Orientis procuratione permissa, partes sibi ac fratri Occiduas reservavit. Verum is postquam multa religiose ac fortiter gessit, a Maximo tyranno apud Britannias exorto, per Andragathium ducem, Lugduni, suorum magis proditione, quam vi hostium, peremptus est. alentinianus in Italia degens, fratris nece, atque hostis metu perterritus, simulatione oblatam pacem a Maximo, simulans ipse quoque libenter amplectitur. Cum interim Justina mater ejusdem, Arianae haereseos alumna, impietatis suae
Abbreviated transcription (Latin):
sacris. ⁊ sac̃dos effic tꝰ. Interea cum ad bellum sarmaticũ ualentini
anus degalliȩ partib uenisset illiricum. ibi uixdum cȩpto bello
egritudine subita oppressus diem obiit: relictis heredibꝰ iimꝑio
filiis. gratiano augusto: ualentinianoq ad modum paruulo. & ñdũ
regiis insignibꝰ iniciato. Quȩ tam̃ necessitas eorũ qui tanquã imꝑii
regno gothorum gens sedibꝰ suis pulsa. ꝑomnes thracias infundit᷑.
armisq urbes et agros uastare feralit̃ coepit. Tum uero ualentis bella
quȩ eccłiis inferebat. in hostem coepta conuertit: seraq pęnitentia
Ipsetamen ab hostibꝰ circũuentꝰ. in p̃dio quo exbello trepidꝰ fugerat.
impietatis suȩ poenas igni exustus dedit. annis inimꝑio cum frẽ
mali romano imꝑio tunc et deinceps fuit. Igͥgratianꝰ cũ frẽ ad modũ
paruulo. pꝰ patru necem. orientis qͦq suscepit imꝑiũ. Is pietate & religio.¬

Expanded text:
sacris, et sacerdosacris, et sacerdoanus de Galliae partibus venisset Illyricum, ibi vixdum coepto bello, aegritudine subita oppressus diem obiit, relictis haeredibus in Imperio filiis, Gratiano Augusto, Valentinianoque admodum parvulo, et nondum regiis insignibus initiato. Quem tamen necessitas eorum, qui tanquam vacuum imperii regno Gothorum gens sedibus suis pulsa, per omnes se Thracias infudit, armisque urbes et agros vastare feraliter coepit. Tum vero Valentis bella quae Ecclesiis inferebat, in hostem coepta converti, seraque poenitentia Ipse tamen ab hostibus circumventus in praedio, quo ex bello trepidus confugerat, impietatis suae poenas igni exustus dedit, annis in Imperio cum frmali Romano Imperio tunc et deinceps fuit. Igitur Gratianus cum fratre admodum parvulo, post patrui necem Orientis quoque suscepit Imperium. Is pietate et religio
Abbreviated transcription (Latin):
suerat obtineret. Ambrosiꝰ. tunc consulares eiusdem ꝓiuntiȩ fasces
gerebat. Iscum ꝑnitiem ciuitati uidet impendẽ: ꝑ loco atq officio
suo confestim eccłam seditionẽ popli mitigaturꝰ ingredit᷑. Cũq inibi
multa scđ̾m leges et publicã disciplinam ꝓquiete & tranquillitate
ꝑorasset: pugnantis int̾ se &e dissidentis popłi subito clamor et uox
una consurgit: ambrosiũ epm postulantes. babtizari hunc ꝓtinꝰ cla-¬
mant. erat enĩ cathicuminꝰ et s epm dari: nec alit̾ unũ popłm fore
atq unã fidẽ. nͥ ambrosiꝰ sibi daret᷑ sacerdos. Obluctante illo. et
plurimũ resistente: ad imꝑatorẽ relatũ popłi desid̾ium. omi ma¬
turitate iubet᷑ impleri. Dĩ enĩ ait eẽ uoluntatẽ. quod discordantis
popłi fidem et aiõs dissidentes. conuersio subita inunũ consensũ
atq unã sententiã reuocarit. Moxq dĩ gram̃ consecutꝰ. & iniciatꝰ:

Expanded text:
suerat, obtineret. Ambrosius tunc Consularis ejusdem provinciae fasces suerat, obtineret. Ambrosius tunc Consularis ejusdem provinciae fasces gerebat. Is cum perniciem civitati videret impendere, pro loco atque officio suo, confestim Ecclesiam, seditionem populi mitigaturus, ingreditur. Cumque inibi multa secundum leges et publicam disciplinam pro quiete et tranquillitate perorasset, pugnantis inter se et dissidentis populi subito clamor et vox una consurgit, Ambrosium Episcopum postulantes, baptizari hunc 284 protinus clamant erat enim catechumenus et sibi Episcopum dari: nec aliter unum populum fore atque unam fidem, nisi Ambrosius sibi daretur sacerdos. Obluctante illo et plurimum resistente, ad Imperatorem relatum populi desiderium, omni maturitate jubetur impleri. Dei enim, ait, esse, quod discordantem populi fidem, et animos dissidentes conversio subita in unum consensum atque in unam sententiam revocaret. Moxque Dei gratiam consecutus, et initiatus
Abbreviated transcription (Latin):
gub̃nabat.:x. ¶Amasus pꝰ lib̃ium. ꝑ successionẽ sac̃dotiũ in urbe
roma susceꝑat. Quem prelatum sibi non ferens ursinꝰ quidã ecdȩ
eiꝰdẽ diaconꝰ. intantũ furoris erupit. ut ꝑsuaso quodã satis imꝑito
et agresti ep̃o. collecta turbulentoꝵ et seditiͦoꝵ manu. in basilica
quȩ sicini appellat᷑. epm̃ se fieri extorquerẽrae. legibꝰ & ordine et
traditione ꝑuersis. Quo exfacto. tanta seditio. immo uͦ tanta bella
cohorta sunt. alterutrum defendentibꝰ popłis. ut replerent᷑ huma-¬
no sanguine orationum loca. Quȩ res factione marimini p̃fecti
seui hoĩs. adinuidiã boni et innocentis uersa: sacerdotis: ita ut causa
ad cłicoꝵ usq torm̃ta duceret᷑. S assertor innocentiȩ ds̃ affuit: et
mediolanũ auxentio hẽticoꝵ epõ: utriꝰq partis popłi diu̾sis studiis
ferebant᷑. Dissensio grauis et ꝑicłosa seditio. urbi ꝓpͥȩ maturũ para-¬
bat exitiũ: si parsutraq cum diuersũ uellet. nequaqͣm quod ꝓpo-¬

Expanded text:
um. Damasus post Liberium per successionem sacerdotium in urbe Roma susceperat, quem praelatum sibi non ferens Ursinus quidam ejusdem Ecclesiae diaconus in tantum furoris erupit, ut persuaso quodam satis imperito et agresti equae Sicinini appellatur, Episcopum se fieri extorqueret legibus et ordine et traditione perversis. Quo ex facto tanta seditio, imo vero tanta bella coorta sunt, alterutrum defendentibus populis, ut replerentur humano sanguine orationum loca. Quae res factione Maximini Praefecti saevi hominis, ad invidiam boni et innocentis versa est sacerdotis, ita ut caussa ad Clericorum usque tormenta deduceretur. Sed assertor innocentiae Deus affuit, et Mediolanum Auxentio haereticorum Episcopo, utriusque partis populi diversis studiis ferebantur. Dissensio gravis et periculosa seditio urbi propriae maturum parabat exitium, si pars utraque cum diversum vellet, nequaquam quod propo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnq uoluminibꝰ exponit. S & de eiꝰdẽ gaii m̃tis insama
memorat. qͦd intantũ superbiȩ elatꝰ sit. ut dm̃ se uoluerit
appellari. In ipsis aut̃ ubi de iudeoꝵ cladibꝰ refert. suã qͦ legat̾ionẽ.
quã ꝓcontribulib suis iudeis detulit ad urbẽ romã descͥbit: ⁊ quod
ꝑorans apud gaiũ ꝓpatriis legibꝰ. nichil ampliꝰ quã irrisionẽ re-¬
tulerit domũ: immo &e pene ꝑiculum mortis incurrerit.S ⁊ iosephꝰ

Expanded text:
t; sed et de ejusdem Gaii mentis insania commemorat, quod in tantum superbiae elatus sit, ut Deum se voluerit appellari: In ipsis autem ubi de Judaeorum cladibus refert, suam quoque legationem, quam pro contribulibus suis Judaeis detulit ad urbem Romam, describit, et quod perorans apud Gaium pro patriis legibus, nihil amplius quam irrisionem retulerit domum, imo et pene periculum mortis in
Abbreviated transcription (Latin):
declinat. Ubi cum sederet. intestina eiꝰ atq omĩa uiscera insecess cum¬
culum defluxere. Ita tali in loco dignã mortẽ blasphemiȩ & fetide
m̃tis ex soluit. Qđ pꝰea quã in eccła nuntiatũ ÷. eusebio atq his qͥunã
secum scm̃ & innocentẽ uirũ alexandrũ dearrio recipiendo fatiga.¬
bant: suꝑati pudore et ad oꝑti confusione discedunt. Tunc cõpletꝰ
haec ad p̃sens quidẽ paululum pudoris habuere. Conuenientes
uͦ int̃ se heretici. ueriti ne forte si sic̃ res gesta : integre adimꝑatorẽ
constantium ꝑuenisset. non solũ a ꝑfidia eoꝵ inqua callide irretitꝰ
tenebat᷑ abscideretur. uerum & inauctores deceptionis suȩ seueriꝰ
aliqͥd ex regia auctoritate decerneret: cõpont̃ ꝑ eunuchos quos iã
inꝑfidia deceptos tenebant. uti de arrii morte imꝑator quã fieri

Expanded text:
declinat. Ubi Al. Ibi cum sederet, intestina ejus atque omnia viscera in secessus cunideclinat. Ubi Al. Ibi cum sederet, intestina ejus atque omnia viscera in secessus cuniculum defluxere: ita tali in loco dignam mortem blasphemae ac foetidae mentis exsolvit. Quod postea quam in Ecclesia nuntiatum est Eusebio, atque his qui una secum sanctum et innocentem virum Alexandrum de Ario recipiendo fatigabant, superati pudore, et adoperti confusione discedunt. Tunc completus haec ad praesens quidem paululum pudoris habuere. Convenientes vero inter se haeretici, veriti ne forte si, sicut res gesta est, integre ad Imperatorem Constantium pervenisset, non solum a perfidia eorum, in qua callide irretitus tenebatur, abscederet: verum et in auctores deceptionis suae severius aliquid ex regia auctoritate decerneret, componunt Al. ponunt per eunuchos quos jam perfidia deceptos tenebant, uti de Arii morte Imperator quam fieri
Abbreviated transcription (Latin):
et imꝑialibꝰ edictis concilium denuo constantinopolim conuocare.
quo conuenere illi maxime qui arrium atq eusebiũ sectabant᷑.
quiq sepe cum alexandro congressi ut arrium susciꝑet. nec tam̃
aliquid ꝓficientes. ne ab in uiriis qͥdẽ eiꝰ tẽꝑabant. Ad ultimũ certam̃
eidẽ statuentes. denuntiant ut aut ipse arriũ susciperet. aut si re-¬
niteretur. se eccła pulso et inexiliũ truso. ab alio eũ suscipiendũ
censatq in oratione & lacrimis totam ꝑuigilẽ ducens. ecclȩ causã
tione cessaret. eusebiꝰ cum suis om̃ibꝰ uelut heretici belli signifer¬
domũ arrii matutinꝰ ascendit. eũq ꝓpere sequi adecclam iubet. ꝓte-¬
status alexandro. nͥ p̃sens acquiesceret. expulsus cederet loco.. Is
arriiq instantia declinaret. Cumq cunctoꝵ animi dubii ẽẽnt. et in
frequentia constipatus. humanȩ necessitatis causa ad publicũ locũ

Expanded text:
facit, et Imperialibus edictis concilium denuo Constantinopolim convocari. facit, et Imperialibus edictis concilium denuo Constantinopolim convocari. Quo convenere illi maxime, qui Arium atque Eusebium sectabantur, quique saepe cum Alexandro congressi, ut Arium susciperet, nec tamen aliquid profligantes, ab injuriis quidem ejus temperabant. Ad ultimum certam ei diem statuentes denuntiant, ut aut ipse Arium susciperet, aut si reniteretur, se Ecclesia pulso et in exilium truso, ab alio eum suscipiendum cens, atque in oratione et lacrymis totam pervigilem ducens, Ecclesiae caussam nder cessaret, Eusebius cum suis omnibus velut haeretici belli signiferdomum Arii matutinus ascendit, eumque propere sequi ad Ecclesiam jubet, protestatus quod Alexander, nisi praesens adquiesceret, expulsus cederet loco. CAPUAriique instantia declinaret. Cumque cunctorum animi essent, ut in  et populorum frequentia constipatus, 240 humanae necessitatis caussa ad publicum locum
Abbreviated transcription (Latin):
uenisset inmanꝰ traderet. Cui etiã quod eunchi qui erant in palatio.
fauebant. arte inditio de imꝑatoris morte suppresso. tisq ad con-¬
stantii p̃sentiam. multis noua temptantibꝰ oppressis. res tute atq¬
integre mansere. Cum uͦ constantius affuisset: depositũ prb̃r resti-¬
tuit. Cuiꝰ beneficii grã imꝑator regni cupidꝰ. ita ei deuinctꝰ :. ut
qui imꝑare cunctis ambierit. ab illo sibi imꝑari ȩquanimit̾ pate¬
retur. Ex quo deuincto s imꝑatore. cȩpit de arrii restitutione sug.¬
gerere: ⁊ nolentes acquiescere sac̃dotes. uti cogeret ꝑsuadere.:
mꝰ confessor. apud constantinopolim eque alexander. ut ex
athanasii scͥpͥtis comꝑimꝰ. sac̃ dotio fungebant᷑. S eusebiꝰ qui apud
nichomediam erat. de cuiꝰ simulatione insubscͥbendo supͣdiximꝰ.
rium nequaquã apud alexandriã cominorantẽ uenire

Expanded text:
venisset, in manus traderet. Cui etiam quod eunuchi qui erant in Palatio venisset, in manus traderet. Cui etiam quod eunuchi qui erant in Palatio favebant, arte indicio de Imperatoris morte suppresso usque ad Constantii praesentiam, multis nova tentantibus oppressis, res tutae integraeque remansere. Cum vero Constantius affuisset, depositum presbyter restituit. Cujus beneficii gratia Imperator regni cupidus, ita ei devinctus est, ut qui imperare cunctis ambierit, ab illo sibi imperari aequanimiter pateretur. Ex quo, devincto sibi Imperatore, coepit de Arii restitutione suggerere, et nolentes adquiescere sacerdotes, uti cogeret, persuadereus confessor, apud Constantinopolim aeque Alexander, ut ex Athanasii scriptis comperimus, sacerdotio fungebantur. Sed Eusebius qui apud Nicomediam erat, de cujus simulatione 239 in subscribendo supra diximus, Arium nequicquam apud Alexandriam commorantem venire
Abbreviated transcription (Latin):
cõm̃daret᷑ assensꝰ. & ab his quidẽ qͥ pͥmo cęptis eiꝰ fauentes cum simu-¬
latione subscͥpserant facile receptꝰ ÷. Cũ uͦ alexandriã ꝑ rexisset. ibi
omẽ eiꝰ frustat᷑ incoeptum: qm̃qͥdẽ dolis ap̃ ignorantes locꝰ ÷. scientib
uͦ dolum intende. ñ aliud÷ quã risum mouere. Interea dum hȩc
apud alexandriã frustra agitantur. uenerabilis augustꝰ constantinꝰ
in suburbana uilla nichomediȩ. tricesimo ⁊ pͥmo imꝑii sin anno de
functus ÷: liberis de successione romani orbis testam̃to heredibꝰ seͥp¬
tis. Quo intempore qm̃ quidẽ constantiꝰ cui orientis regnũ decreue¬¬
rat p̃sens non erat. dr̃ secreto accersito pbro quẽ a sorore cõm̃datũ
supͣdiximꝰ. et ex inde familiariter habitũ. tradidisse ei testam̃tũ
q̃ scpͥserat: et obtestatꝰ eũ sit subsacram̃to. ne ulli nͥ constantio cũ

Expanded text:
accommodaretur assensus. Sed et ab his quidem qui primo coeptis ejus faventes, cum simuaccommodaretur assensus. Sed et ab his quidem qui primo coeptis ejus faventes, cum simulatione subscripserant, facile receptus est. Cum vero Alexandriam perrexisset, ibi omne ejus frustratur inceptum: quoniam quidem dolis apud ignorantes locus est, scientibus vero, dolum intendere, non aliud est quam risum movere. Interea dum haec apud Alexandriam frustra agitantur, venerabilis Augustus Constantinus 238 in suburbana villa Nicomediae trigesimo et primo imperii sui anno diem functus est, liberis de successione Romani orbis testamento haeredibus scriptis. Quo in tempore quoniam quidem Constantius, cui Orientis regnum decreverat, praesens non erat, dicitur secreto accersiens presbyterum, quem a sorore commendatum supra diximus, et exinde familiariter habitum, tradidisse ei testamentum quod scripserat, et obtestatus sub sacramento, ne ulli nisi Constantio cum
Abbreviated transcription (Latin):
fide sentiret exponeret. Tum ille fidem conscͥpsit: quȩ ñ qͥdẽ sensũ nr̃m.
tam̃ u̾ba nr̃a contin̾e ꝓfessionẽq uidẽt᷑. Miratꝰ qͥdẽ ÷ imꝑator: ẽt puta-¬
uit unã eandẽq in ipsi. quam et inc̃cilii dudũ gesti expositione senten.¬
tiam contineri. Tam̃ innullo relaxauit animi uigorẽ: s rurs eũ ad con¬
cilii remittit exam̃. Qm̃qͥdẽ addedicationẽ ierosolimoꝵ ex omĩ orbe
coire sac̃dotes inuitabat᷑: haec ad eos de noiẽ eiꝰ scribens. ut sibi expo.¬
sitionem fidĩ eiꝰ ꝓbarent. & eũ uł ꝑ inuidiam ut asserebat tẽ circũ-¬
uentum dinoscerent. uł nc̃ aberrore correctum. clem̃ti gͣ ipsũ uiditio
uterent᷑: qͣndo qͥdẽ tanta fuerit concilii modatio. ut ñ inꝑsonã eiꝰ. s
in dogmatũ prauitatẽ fuerit lata sententia: si tam̃ & epĩ eiꝰ alexandri

Expanded text:
fide sentiret, exponeret. Tum ille fidem conscripsit, quae non quidem sensum nostrum, fide sentiret, exponeret. Tum ille fidem conscripsit, quae non quidem sensum nostrum, tamen verba nostra continere professionemque videretur. Miratus quidem est Imperator, et putavit unam eandemque in ipsius et Concilii dudum gesti expositione sententiam contineri: tamen in nullo relaxat animi vigorem, sed rursus eum ad concilii remittit examen: quoniam quidem ad dedicationem Jerosolymorum ex omni orbe coire sacerdotes invitabantur, haec ad eos de nomine ejus scribens, ut si expositionem fidei ejus probarent, et eum vel per invidiam, ut asserebat, tunc circumventum dinoscerent, vel nunc ab errore correctum, clementi erga ipsum judicio uterentur quandoquidem tanta fuerit Concilii moderatio, ut non in personam ejus, sed in dogmatum pravitatem fuerit lata sententia si tamen et Episcopi ejus Alexandri
Abbreviated transcription (Latin):
innotitiã. latent̾ partibꝰ arrii fauentẽ. S is pͥmo nichil omino de his
ap̃ sororẽ pͥncipis aperire. Ubi uͦ multa familiaritas copiam tribuit.
ꝓsimultatibꝰ pͥuatis epm̃ suũ rem contentiose exagitauisse. ȩmulatio.¬
nis stimulo confixum. qd arriꝰ ap̃ plebẽ satis karꝰ haberet᷑. Haec atq huiꝰ¬
modi talia frequentiꝰ suggerens: aiõs constantiȩ suos effecit. Quȩ cũ
die obitura uifitaret᷑ afrẽ. atq ab eo blande religioseq cõpellaret᷑. ex-¬
tremã dr̃ ab eo gram̃ poposcisse. ut pb̃rm infamiliaritatẽ reciꝑet. et
quȩ sibi ab eo ꝓ spe et salute suggererent᷑ audiret: se qͥdẽ iã ex hac luce
tium penis regni sui pateret᷑ excidium. Quib ille monitis asorore sus-¬
ceptis. et fidelem ꝓ se germanȩ sollicitudinẽ credens. accomodaũ aurẽ
pb̃ro: & interim accersiri de exilio arrium iubet: ut quẽadmodũ de

Expanded text:
in notitiam, latenter partibus Arii faventem. Sed is primo nihil omnino de his in notitiam, latenter partibus Arii faventem. Sed is primo nihil omnino de his apud sororem Principis aperire: ubi vero multa familiaritas copiam tribuit, pro simultatibus privatis Episcopum suum rem contentiose exagitavisse, aemulationis stimulo confixum, quod Arius apud plebem satis carus haberetur. Haec atque hujusmodi alia frequentius suggerens, animos Constantiae suos effecit. Quae cum diem obitura, visitaretur a fratre, atque ab eo blande religioseque compellaretur, extremam dicitur ab eo gratiam poposcisse, ut presbyterum in familiaritatem reciperet, et quae sibi ab eo pro spe et salute suggererentur, audiret: se quidem jam ex hac lucee pro innocentium poenis, regni sui pateretur excidium. Quibus ille monitis a sorore susceptis, et fidelem pro se germanae sollicitudinem credens, accommodavit aurem presbytero: et interim accersiri de exilio Arium jubet, ut quemadmodum de
Abbreviated transcription (Latin):
popłi fidẽ dĩ ardore maiori sitiebant. captiuȩ monitis ad imꝑatorẽ con-¬
stantinum totiꝰ gentis legatio mittit᷑. res gesta exponitur: sac̃dotes mit.¬
tere exorat᷑. qui coeptum erga se dĩ munꝰ implerent. Quibꝰ ille cũ om̃i
gaudio et honore transmissis. multo ampliꝰ ex hoc lȩtatꝰ ÷. quã si in co.¬
gnitas romano imꝑio gentes. et regna ignota uinxisset. Haec nobis ita
gesta fidelissimꝰ uerbacuriꝰ gentis ipsiꝰ rex. ⁊ ap̃ nos domesticoꝵ comes.
cui sũma erat cura & religionis. et ueritatis exposuit: cum nob̾cũ pale-¬
stini tunclimitis dux inierosolimis satis unanimit̃ degeret. S ad incoep.¬
tum redeamꝰ.: Postea quã religiosi pͥncipis mat̾ helena. sũmis ro-¬
mani regni honoribꝰ affecta ex hac luce discessit: constantia tc̃ licinii de-¬
relicta. frĩs augusti solatiis utebat᷑. huic accidit pb̃rm quendã uenire

Expanded text:
populi fidem Dei majore ardore sitiebant, captivae 236 monitis ad Imperatorem Conpopuli fidem Dei majore ardore sitiebant, captivae 236 monitis ad Imperatorem Constantinum totius gentis legatio mittitur: res gesta exponitur: sacerdotes mittere oratur, qui caeptum erga se Dei munus explerent. Quibus ille cum omni gaudio et honore transmissis, multo amplius ex hoc laetatus est, quam si incognitas Romano imperio gentes et regna ignota junxisset. Haec nobis ita gesta, fidelissimus vir Bacurius, gentis ipsius rex, et apud nos Domesticorum Comes cui summa erat cura et religionis et veritatis exposuit, cum nobiscum Palaestini tunc limitis Dux, in Jerosolymis satis unanimiter degeret. Sed ad coepuato. Posteaquam religiosi Principis mater Helena summis Romani regni honoribus affecta, ex hac luce discessit, Constantia tunc Licinii relicta, fratris Augusti solatiis utebatur. Huic accidit presbyterum quendam venire
Abbreviated transcription (Latin):
cunctiq mortales & ipsa oꝑa cessarent: captiua sola in oratione ꝑnoctans.
mansit intrinsecꝰ Cum ecce matutinꝰ &e auxiꝰ cum suis om̃ibꝰ ingredi¬
ens rex. uidet columpnã quã tot marhine ac tot popłi mouere non
quiuerant erectã & suꝑ basim suam librate suspensã: nec tam̃ suꝑpo-¬
sitam̃. s qͣntũ uniꝰ pedis : spatium in aere pendentẽ. Tum uͦ om̃s po.¬
płi contuentes & magnificantes dm̃: uerã eẽ regis fidẽ et captiuȩ re-¬
ligionem. presentis nuracłi testimonio ꝑuidebant. Et ecce mirantibꝰ
ad huc et stupentibꝰ cunctis. in oculis eoꝵ sensim supͣ basim suã nullo
contingente columna deposita. summa cum libratione consedit. Post
hoc reliquus numerꝰ columnarũ tanta facilitate suspens ÷: ut om̃s quȩ
suꝑfuerant ipsa die locarent᷑. Pea uͦ quã eccła magnifice constructa ÷. et

Expanded text:
cunctique mortales et ipsa opera cessarent, captiva sola in oratione pernoctans cunctique mortales et ipsa opera cessarent, captiva sola in oratione pernoctans mansit intrinsecus: cum Al. cumque ecce matutinus et anxius cum suis omnibus ingrediens rex, videt columnam, quam tot machinae ac tot populi movere non quiverant, erectam, et supra basim suam librate suspensam, nec tamen superpositam, sed quantum unius pedis spatio in aere pendentem. Tunc vero omnes populi contuentes et magnificantes Deum, veram esse regis fidem, et captivae religionem praesentis miraculi testimonio perhibebant. Et ecce mirantibus adhuc et stupentibus cunctis, in oculis eorum sensim supra basim suam, nullo contingente, columna deposita, summa cum libratione consedit. Post hosuperfuerant, ipsa die locarentur. Postea vero quam Ecclesia magnifice constructa est, et
Abbreviated transcription (Latin):
clesiam monet. formamq descͥbit. Igͥ rex totiꝰ gentis popło conuocato.
rem abinitio quȩ erga se ac reginam gesta fuerat exponit : fidẽq ẽdo-¬
cet: et nondũ iniciatus in sacris. fit suȩ gentis apłs. Credunt uiri ꝑ re-¬
gem. femine ꝑ reginam: cunctisq idẽ uolentibꝰ eccła instruit᷑ instant̃. ⁊
et eleuato iam ꝑ nicit̾ murorũ ambitu. tempꝰ erat quo columpnȩ col-¬
locari deberent. Cumq erecta pͥma uł scd̾a. uentũ fuisset ad tc̃iã. con-¬
sumptis om̃ibꝰ machinis & boum hominũq uiribꝰ cum media iam in
obliquum fuisset erecta. & pars reliꝗͣ nullis machinis erigeret᷑. repe-¬
titis scd̃o ac t̃cio ac sepiꝰuiribꝰ. ne loco quidẽ moueri attritis om̃ibꝰ po¬
tuit. Admiratio erat totiꝰ popłi. regis animositas hebescebat: qͥd fie-¬
ri deberet om̃s simul latebat. S cũ int̾uentu noctis om̃s abscessissent.

Expanded text:
clesiam monet, formamque describit. Igitur rex, totius gentis populo convocato, clesiam monet, formamque describit. Igitur rex, totius gentis populo convocato, rem ab initio quae erga se ac reginam gesta fuerat, exponit, fidemque edocet, et nondum initiatus in sacris, fit suae gentis Apostolus. Credunt viri per regem, feminae per reginam: cunctisque idem volentibus Ecclesia exstruitur instanter: et elevato jam perniciter murorum ambitu, tempus erat quo columnae collocari deberent. Cumque erecta prima vel secunda, ventum fuisset ad tertiam, consumtis omnibus machinis, et boum hominumque viribus, cum media jam in obliquum fuisset erecta, et pars reliqua nullis machinis erigeretur, repetitis secundo et tertio ac saepius viribus, ne loco quidem moveri attritis omnibus potuit. Admiratio erat totius populi, regis animositas hebescebat: quid fieri deberet, omnes simul latebat. Sed cum interventu noctis omnes abscessissent,
Abbreviated transcription (Latin):
conuigis letꝰ. mulieri munera deferri iuberet: illa hoꝵ inqͥt: nichil
pascitur: hoc solũ ei muneris dabimus: si eum qui me illa inuocante
sanauit. xp̃m dm̃ colamꝰ. Ad hoc tunc rex segnior fuit: de interim
distulit sepiꝰ licet abuxore cõmonitꝰ: donec accidit quadã die ue-¬
nante eo insiluis cum comitibꝰ suis obscurari densissimis tenebris diẽ.
et ꝑtetrȩ noctis horrorẽ luce subducta. cȩcis it̃ gressibꝰ denegari. Aliꝰ
alio diuersi ex comitibꝰ oberrant. ipse solus densissima obscuritate
circundatur. Qd ageret. quo se uerteret nesciebat: Tum repente an-¬
xios salutis desꝑatione aiõs cogitatio talis ascendit. Si uere ds̃ ẽ xp̃s
ut ipsũ ex hoc omissis om̃ibꝰ coleret. Ilico ut haec ñdũ uerbo. s sola
mente deuouerat: reddita mundodies. regẽ ad urbẽ ꝑducit incolumẽ.
Quiq reginȩ rem ꝓtinꝰ ut gesta : pandit. Euocari iãiãq captiuã. & colendi

Expanded text:
conjugis laetus, et mulieri munera deferri juberet, illa: Horum, inquit, o pascitur: hoc solum ei muneris dabimus, si eum, qui me, illa invocante, sanavit, Christum Deum colamus. Ad hoc tunc rex segnior fuit, et interim distulit, saepius licet ab uxore commonitus, donec accidit quadam die venante eo in silvis cum comitibus suis, obscurari densissimis tenebris diem, et per tetrae noctis horrorem luce subducta, caecis iter gressibus denegari. Alius alio diversi ex comitibus oberrant, ipse solus densissima obscuritate circumdatus, quid ageret, quo se verteret nesciebat: cum repente anxios salutis desperatione animos cogitatio talis ascendit. Si vere Al. vero Dut ipsum ex hoc omissis omnibus coleret. Illico ut haec nondum verbo, sed sola mente devoverat, reddita mundo dies, regem ad urbem perducit incolumem. Quique reginae rem protinus ut gesta est pandit. Evocari jam jamque captivam, et colendi
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotium. sicut apud hebreos fieri mos erat. & ideo scd̾m
ordinẽ ipsiꝰ sacerdos futurus dr̃ xp̃e: qui non olei liquore s
uirtute cȩlestis sp̃s consecretur. Iccirco deniq cum multi ante
apud hebreos oleo in hoc ipsum sollempniter consecrato uncti
sint xp̃i. ⁊ siue reges. siue ꝓpħȩ. siue etiam pontifices. ꝑ hoc
ctatorib ex suo uocabulo nom̃ dare potuit & appellare dis¬
cipulos xp̃ianos. nisi hic solus qui uerꝰ ẽ xp̃e. et non oleo
humano. s paterno spũ ẽ ꝑunctꝰ. his sectatoꝵ suoꝵ popłos & uni-¬

Expanded text:
sacerdotium, sicut apud Hebraeos fieri mos erat; et ideo secundum sacerdotium, sicut apud Hebraeos fieri mos erat; et ideo secundum ordinem ipsius sacerdos futurus dicitur Christus, qui non olei liquore, sed virtute coelestis Spiritus consecretur. Idcirco denique cum multi ante, apud Hebraeos oleo in hoc ipsum solemniter consecrato uncti sint christi, et sive reges, sive prophetae, sive etiam pontifices, per hoc ctatoribus ex suo vocabulo nomen dare potuit, et appellare discipulos Christianos, nisi hic solus, qui verus est Christus et non oleo humano, sed paterno Spiritu perunctus. Hic sectatorum suorum populos, et uni
Abbreviated transcription (Latin):
is. In quib uerbis. pͥmo quidem eum euidenter deum desig-¬
nat. Secundo uero ꝑ aequitatis uirgam. sceptrum in eo regale
cõmemorat. Post uero etiam qualiter xp̃c effectus sit. indicat:
dicens. Quod unctus sit ds̃ adeo. ñ oleo omuni. s oleo lȩtitie:
nec sicut participes sui. id÷ illi qui in ẏmagine prȩcesserant.
ȩ participib suis. O leum uero lȩticie. in sacris uoli
intellectu mystico sp̃c sc̃s designat᷑. S & de pontificatu eiꝰ idem
dauid alio in loco tale aliquid archans signat eloquiis: tanquã
ꝑsona patris de filio ꝓnuntiantis. De uentre inqͥt. ante lucifer̃
genui te. Iurauit dñs & non penitebit eũ: tu es sacerdos in ȩternũ
secundum ordinẽ melchisedech. Hic autẽ melchisedech in diuinis
uoluminib sacerdos fuisse dĩ summi refertur. S qui non oleo
cõmuni ꝑunctus sit: neq qui exsuccessione generis susceperit

Expanded text:
is . In quibus verbis primo quidem eum evidenter Deum desigis . In quibus verbis primo quidem eum evidenter Deum designat. Secundo vero, per aequitatis virgam, sceptrum in eo regale commemorat; post vero etiam qualiter Christus effectus sit indicat dicens quod unctus sit Deus a Deo, non oleo communi, sed oleo laetitiae, nec sicut participes sui, id est, illi qui in imagine praecesserunt, sed prae participibus suis. Oleo vero laetitiae in sacris voluminibus intellectu mystico Spiritus sanctus designatur. Sed et de pontificatu ejus idem David alio in loco tale aliquid arcanis signat eloquiis, tanquam ex persona Patris de Filio pronuntiantis: De ventre, inquit, ante Luciferum genui te. Juravit Dominus, et non poenitebit eum, tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Hic autem Melchisedech in divinis voluminibus sacerdos fuisse Dei summi refertur , sed qui non oleo communi perunctus sit, neque qui ex successione generis susceperit
Abbreviated transcription (Latin):
appellabantur: ad solam ueri xp̃i imaginen conseruandã. quãus cõ¬
positione quadã mystica conseerati olei: tam̃ huiꝰ quȩ int̾ nos habi
solet materie ac liquoris ꝑungebant᷑. Uerus autem hic qui dece-¬
lis uenerat. & cui omĩa quȩ prȩcedebant gesta fuerant xp̃c. non
humanis opib quęsita sumit unguenta. s nouo ac singłari mͦ
paterno spũ infusus & unctꝰ. xp̃c efficitur: sicut multis ante scł
de eo uates ysaias p̃dixerat. exꝑsona ipsiꝰ xp̃i dicens. Sp̃e dñi
suꝑ me ꝓpt̾ quod unxit me. euangelizare pauperibꝰ misit me.
predicare captuus remissionẽ. & cȩcis uisum. Nec solus ysaias
diuinis hȩc prȩdixit oraculis. s & dauid similit̾ inspiratus. testa¬
tur de xp̃o dicens ad ipsum xp̃m. Sedes tua ds̃ in scłm scłi. uir-¬
ga ęquitatis uirga regni tui. Dilexisti iustitiam & odisti u¬
tatem. ꝓpt̾ea unxit te ds̃ ds̃ tuus. oleo letitiȩ p̃ participib tu¬¬

Expanded text:
appellabantur, ad solam veri Christi imaginem conservandam, quamvis compositione quadam mystica consecrati olei, tamen hujus quae inter nos haberi solet materiae liquore ac liquoris perungebantur. Verus autem hic, qui de coelis venerat, et cui omnia quae praecedebant gesta fuerunt, Christus non humanis opibus quaesita sumit unguenta, sed novo ac singulari modo paterno Spiritu infusus, et unctus Christus efficitur, sicut multis ante saeculis de eo vates Isaias praedixerat, ex persona ipsius Christi, dicens: Spi propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me, praedicare captivis remissionem et caecis visum . Nec solus Isaias haec divinis praedixit oraculis, sed et David similiter inspiratus, testatur de Christo, dicens ad ipsum Christum: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi, virga aequitatis, virga regni tui: dilexisti justitiam, et odisti terea te unxit Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae participibus tu
Abbreviated transcription (Latin):
tum crudelitates eoꝵ risit. et ferinam in questione sȩuitiã. ut
nunquã dignatꝰ sit. uł quis eẽt genere. unde domo.ł patria. nom̃ saltẽ
sium eis fateri. S de his singulis interrogatꝰ. nichil aliud in om̃ibꝰ torm̃-¬
tis: nisi xp̃ianum seeẽ respondit. hoc mͥ nom̃ hoc genꝰ ⁊ patria÷. Aliud
inqͥt om̃ino nichil sum quã xp̃ianꝰ. Uñ & incredibilis eos agitabat

Expanded text:
tum crudelitates eorum risit, et ferinam in quaestione saevitiam, ut nunquam dignatus sit vel quis esset genere, unde domo, vel patria, vel nomen saltem suum eis fateri. Sed de his singulis interrogatus, nihil aliud in omnibus tormentis, nisi Christianum se esse respondit. Hoc mihi nomen, hoc genus et patria est. Aliud, inquit, omnin
Abbreviated transcription (Latin):
deptus: satis agere cȩpit ut reliquias eiꝰ ad sepult̾ã nrĩs desid̾antib
nemo ꝯcedet. Instigabat᷑ gͦ niceta herodis pat̃. fr̃ aut̃ delcae adire
iudicẽ. & petere ab eo ne humandũ ꝯcedet corpꝰ. ne forte inqͥt relin¬¬
xime ista machinantibꝰ. aͥ & nr̃os intentis ocłis obseruart̃. ne eũ eflã.¬
mis ad huc ardentibꝰ raꝑent. Ignorantes miserrimi qr neq xpm̃ aliqñ

Expanded text:
deptus, satis agere coepit ut reliquias ejus ad sepulturam nostris desiderantibus non concederet. Instigabatur ergo Niceta Herodis pater, frater autem Dalcae, adire judicem, ut peteret ab eo ne humandum concederet corpus; ne forte, inquit, relinxime ista machinantibus, qui et nostros in tantis oculis observarunt, ne eum flammis adhuc ardentibus raperent, ignorantes miserrimi quia neque Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ignẽ hoĩes. ignis aet̾ni. Cumq flãma ingens reluxisset: uidimꝰ mira.¬
& enim inmodũ camerȩ curuata. specie quasi ueli nauis uento
sinuati. supra corpꝰ martiris stetit: qͦd in medium positum non erat
ut caro ardens: s tanquam si aurũ aut argentũ infornace candes-
corpꝰ non posse consumi: iussert̃ ꝓpiꝰ accede confectores. & corpꝰ ciu ig¬
nis cesserat mucrone transfodere. Quo facto: tam largus ꝓfusꝰ : san.¬
Uguis. ut restinguerae rogũ. Popłs aũ miracłi stupore discessit attonitꝰ.:¬

Expanded text:
ignem homines ignis aeterni. Cumque flamma ingens reluxisset, viderunt mira in modum camerae curvata, specie quasi veli navis vento sinuati, supra corpus martyris stetit. Quod corpus in medio positum, non erat ut caro ardens, sed tigni non posse consumi, jusserunt propius accedere confectores et corpus, cui ignis cesserat, mucrone transfodere. Quo facto, tam largus profusus est sanguis, ut restingueret rogum. Populus autem cum miraculi stupore discessit.
Abbreviated transcription (Latin):
locũ ziranioꝵ mͦ pura u̾bi dĩ semina macdantibꝰ. & areas apłicȩ do-¬
ctͥne adulterina admixtione fędantibꝰ. ex oĩ parte sac̃dotes dnĩ
uelut uigilantes agricole. excutere eoꝵ & expurgare mala semina
nitebant᷑: ⁊ tanꝗͣ solliciti pastores insidiantes lupos gregibꝰ xͥ. cla-¬
moribꝰ simul insectatioĩbq repellere: ⁊ monendo fr̃s. instruendo:
scͥbendo etiã longepositis. ipsos qͦq int̾dũ sicubi corã dep̃hendis-¬
sent cõminꝰ ꝑurgendo: & uerboꝵ lucta ac disputationũ certamine
ꝓsternende. Alii &iã posteris consulentes. q̾stiones eoꝵ &e ꝑu̾sas

Expanded text:
locum zizaniorum modo pura verbi Dei semina maculantibus et areas apostolicae doctrinae adulterina admistione polluentibus, ex omni parte sacerdotes Domini, velut vigilantes agricolae, excutere et expurgare eorum mala semina nitebantur et tanquam solliciti pastores insidiantes lupos gregibus Christi clamoribus simul insectationibusque repellere, commonendo fratres, instruendo, scribendo etiam longe positis, ipsos, sicubi coram deprehendissent, in communi perurgendo et verborum luctamine ac disputationum certamine prosternendo, alii etia
Abbreviated transcription (Latin):
rabant: illeͣ habens inse aduocatũ ꝓnob̃ iħm. hoc noĩe meruit ho-¬
norari. Scĩ pb̃ri ⁊ achariȩ. qͥ gͥ scõs plenitudinem karitatis ostñde.¬
rat secutꝰ exemplum: qui & ipse dum fratribꝰ ad est. & defensionẽ
lib̾tatis quȩ innrã religione consistit exequit᷑. dnĩcũ secutꝰ exemplũ
animã suã ꝓ ouibꝰ suis posuit. ⁊ ꝓamicis Et idõ cũ hoc parit̾ uelut¬

Expanded text:
 habens in se advocatum pro nobis Jesum, hoc nomine meruit honorari: sancti presbyteri Zachariae qui erga sanctos plenitudinem charitatis ostenderat secutus exemplum. Qui et ipse dum fratribus adest, defensionem libertatis, quae in nostra religione consistit, exsequitur, Dominicum secutus exemplum, animam suam
Abbreviated transcription (Latin):
cunctanti xp̃ianũ se ẽẽ confessꝰ :. hc̃ ꝯtinuo centurio inuincła ꝯiecit: ⁊ multi
tp̃re squalore carceris maceratũ. adultimũ urbitio iudici obtulit: a qͦ si-
lica confessioẽ testatꝰ ÷ Qͥ enĩ negat qd ÷ sine dubio culpabile uidicat eẽ qͥ
negat. Atinuo gͥ pꝰ ꝯfessionẽ aburbitio duci iubet᷑ ad mortẽ. Laicꝰ aũ qͥdã¬
q̃ neq adulterum neq corruptorẽ aut homicidã ł latronẽ raptorẽq aut
nec sapientissimo puero filio eiꝰ. neq sacro senatui q̃ agis. õ urbici. At ille
pondisset hoc plane sũ: etiã ipsũ urbitiꝰ duci parit̃ iussit ad mortẽ.
Atille. Grãs inqͥt ago. q̃ me neqͥssimis dnĩs absolutũ. ad bonũ ⁊ obtimũ¬

Expanded text:
rcontanti Christianum se esse confessus est. Hunc continuo centurio in vincula conjecit, et multo tempore squalore carceris maceratum ad ultimum Urbicio judici obtulit. A quo simlica confessione testatus est. Qui enim negat quod est sine dubio culpabile judicat esse quod negat. Continuo ergo post confessionem ab Urbicio duci jubetur. Lucius sae est, quod neque adulterum, neque corruptorem, aut homicidam, vel latronem, raptoremve, aut nec sapientissimo puero filio ejus, neque sacro senatu quae agis, Urbici. At ille  Lucius respondisset: Hoc plane sum, etiam ipsum duci jussit ad mortem. Ille, gratias, inquit, ago, quod me nequissimis d
Abbreviated transcription (Latin):
enses. inqua ad euangłii credulitatẽ inuitat. & concitat segniores:
simul & arguit quosdã uelut pene ꝓlapsos a fide. cum ep̃s eoꝵ publiꝰ
fuisset martirio ꝯfũmatꝰ. S ⁊ quadrati qͥ publio martyri successe-¬
rat in sac̃dotiũ meminit. simtil ⁊ memorat. qđ labore eiꝰ & industri¬
are diuiuꝰ quidã ineis calor fidĩ reparatꝰ sit. Et illud in eadẽ designat
epła. quod dionisiꝰ ariopagites qui abapło paulo instructꝰ credidit. xp̃o.

Expanded text:
n qua ad Evangelii credulitatem eos invitat, et concitat segniores, simul et arguit quosdam, velut pene prolapsos a fide, cum episcopus eorum Publius fuisset martyrio consummatus. Sed et Quadrati, qui Publio martyri successerat in sacerdotium, meminit, simul et memorat, quod labore ejus ac industria redivivus quidam in eis calor fidei reparatus sit. Et illud in eadem designat epistola, quod Dionysius Areopagites, qui ab apostolo Paulo instructus, credidit Chris
Abbreviated transcription (Latin):
cõm̃taroͥs urõs. illic repperietis. pͥmũ qͦ neronẽ in hanc sectã ꝗͣmarimne ro-¬
mȩ orientẽ cesariano gladio ferocisse. S tali dedicatore dãnatiõis nr̃e. etiã
głam᷑. qͥ enĩ scit illũ intellig̾e pot̃. ñ nͥ gͣnde aliqd bonũ a nerone dãnatũ. Lep̃.
tauerat ⁊ domicianꝰ portio neronis de crudelitate: s qͣsi hõ facile cȩptũ
rep̾ssit. restitutis ã qͦs relegau̾at. Tales nob̾ sẽꝑ insecritores. ĩ t᷑ti.ĩpii. tur.¬
pes. qͦs ⁊ ipsi dap̃nare ꝯsuestis. Aqͥbꝰ dãnatos. restituere soliti estis. Haec¬
neces: Traulũ aͥdẽ capite in ipsa urbe roma: petrũ uͦ crucis patibulo c̃dẽ-¬

Expanded text:
commentarios vestros, illic reperietis primum Neronem in hanc sectam cum maxime Romae orientem Caesariano gladio ferocisse. Sed tali dedicatore damnationis nostrae etiam gloriamur. Qui enim scit illum, intellegere potest non nisi grande aliquod bonum a Nerone do, facile coeptum repressit, restitutis etiam quos relegaverat. Tales semper nobis insecutores, iniusti, impii, turpes, quos et ipsi damnare consuestis, a quibus damnatos restituere soliti estis. Ceneces; et Paulum quidem capite in ipsa urbe roma, Petrum vero crucis patibulo conde
Abbreviated transcription (Latin):
ro indies morb urgebat: supplicia cõmissi dudum sceleris expe.¬
tens. Lento namq igni extͥnsecus insuꝑficie corporis urebatur.
intͥnsecꝰ uͦ uastum condebatur incendiũ. Auiditas semꝑ in exple¬
bilis inerat cybi: nec tam̃ saciari unquã. rabidis incitata fau.¬
cib ualebat ingluuies. Intestina intrinsecꝰ ulcerib obsepta. do¬

Expanded text:
r in dies morbus urgebat supplicia commissi. dudum sceleris expetens. Lento namque igne extrinsecus in superficie urebatur, intrinsecus vero vastum condebatur incendium. Aviditas inexplebilis semper inerat cibi, nec tamen saciari umquam rabidis incitata faucibus valebat ingluvies. Intestina intrinsecus ulceribus obsepta.
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Idq dum agerent. et regni gub̃nacła frum̃tiꝰ haberet inmanibꝰ
dõ m̃tẽ eiꝰ & animos instigante. requirere sollicitiꝰ ꝯpit. siqui int̾ negocia-¬
tores romanos xp̃iani eent. &e ipsis potestatẽ maximã dare ac monere ut
conuenticula ꝑ loca singl̃a facerent: atq romano ritu orationis causa
confluerent. S & ipse multo magis eadem facere. et ita ceteros cohortari
fauore et beneficiis inuitare. prestare qͥcqͥd oportunũ fuisset. loca ae-¬
dificiis aliaq necessaria preb̃e: et om̃imodo gestire. ut xp̃ianoꝵ in ibi
onẽ regni gerebant. expletis om̃ibꝰ et ex fide traditis. multũ licet deti-¬
nentibꝰ & rogantibꝰ ut manerent regina uł filio. ad orbẽ tam̃ nr̃mde-¬
nuo reuertuntur. Edesio festinante trrũ. parentes ꝓpinqͦsq reuisere.
frumtiꝰ alexandriã ꝑgit: dicens ȩquũ ñ eẽ opus occultare dnũcum.

Expanded text:
bat. Idque dum agerent Al. ageret, et regni gubernacula Frumentius haberet in manibus, bat. Idque dum agerent Al. ageret, et regni gubernacula Frumentius haberet in manibus, Deo mentem ejus et animos instigante 232 requirere sollicitius coepit, si qui inter negociatores Romanos Christiani essent, et ipsis potestatem maximam dare, ac monere, ut conventicula per loca singula facerent, ad quae Romano ritu orationis caussa confluerent. Sed et ipse multo magis eadem facere, et ita caeteros cohortari, favore et beneficiis invitare, praestare quicquid opportunum fuisset, loca aedificiis, aliaque necessaria praebere, et omnimodo gestire, ut Christianorum inibi tionem regni gerebant, expletis omnibus et ex fide traditis, multum licet detinentibus et rogantibus, ut manerent, regina vel filio, ad orbem tamen nostrum revertuntur. Et Edesio festinante Tyrum, parentes propinquosque revisere, Frumentius Ale
Abbreviated transcription (Latin):
fędꝰ sibi cum romanis turbatum uicinȩ nuntiauerint gentes: om̃s qͥ ap̃
eos exromanis inuenti fuerint iugulent᷑. Inuadit᷑ nauis philosophi: cun-¬
suas parantes. barbaroꝵ miseratione seruati ducunt᷑ ad regẽ. hoꝵ ille al-¬
terũ idẽ edesium sibi pincernam fecit: frumentio u quẽ quasi ꝑspicacẽ
dep̃hendat et prudentẽ. rationes suas scriniaq cõmisit. Ex quo et in ho-¬
nore magno ap̃ regẽ habiti st̃ & in amore. At uͦ moriens rex uxorẽ cum par-¬
uo filio regni reliquit heredẽ. Adolescentibꝰ aũ quid uellent agendi de-¬
dit liberam potestatem. Qsͦ tam̃ regina supplicit̃ exorat. tanꝗͣ quȩ nichil
haberet in toto regno fideliꝰ. ut secum usqueqꝰ adolesceret filiꝰ regendi sol¬
licitudinẽ partirent᷑: et precipue frum̾tiꝰ cuiꝰ prudentia ad modandũ
sufficeret regnum. Nã aliꝰ fidẽ purã et sobriam mentẽ supplicit̾ exhibe.¬

Expanded text:
foedus sibi cum Romanis turbatum vicinae nuntiaverint Al. nuntiaverunt gentes, omnes qui apud foedus sibi cum Romanis turbatum vicinae nuntiaverint Al. nuntiaverunt gentes, omnes qui apud eos ex Romanis inventi fuerint jugulentur. Invaditur navis philosophi: cunsuas parantes, Barbarorum miseratione servati, ducuntur ad regem. Horum ille alterum, id est, Edesium sibi pincernam fecit. Frumentio vero, quem quasi perspicacem deprehenderat et prudentem, rationes suas scriniaque commisit. Ex quo et in honore magno apud regem habiti, et in amore. At vero moriens rex, uxorem cum parvulo filio regni dereliquit haeredem: adolescentibus autem quid vellent, agendi dedit liberam facultatem. Quos tamen regina suppliciter exorat, tanquam quae nihil haberet in toto regno fidelius, ut secum, usquequo adolesceret filius, regendi regni sollicitudinem partirentur: et praecipue Frumentium, cujus prudentia ad moderandum sufficeret regnum. Nam alius fidem puram, et sobriam mentem simpliciter exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
In ea diuisione orbis terrȩ quȩ ad p̃dicandum uerbũ dĩ sorte ꝑapłos cȩlebra-¬
ta est: cum aliȩ aliis ꝓuntiȩ obuenissent. thomȩ parthia. et matheo ethio-¬
pia. eiq adherens citerior india. bartholomeo dr̃ sorte decreta. Inter
multis uariisq linguis et gentibꝰ habitata: quã uelut longe remotã.
nullus apłicȩ p̃dicationis uomer impresserat. quȩ tam̃ tẽporibꝰ constan-¬
tini. tali quadã excausa semina fidĩ prima suscepit. Metrodorus qͥdã
netrasse. Cuiꝰ exemplo inuitatꝰ etiã metropiꝰ quidã tiriꝰ philosophꝰ simili
excausa adire indiã uoluit: habens secum duos puerulos. qͦs liberalibꝰ
literis ut pote ꝓpinqͦs instituebat: quoꝵ unꝰ qͥ erat iunior edesi: alt̾ fru-¬
mentiꝰ uocabat᷑. Igͥ ꝑuisis his ⁊ innotitiam captis quibꝰ animꝰ pascebat᷑.

Expanded text:
In ea divisione orbis terrae, quae ad praedicandum verbum Dei sorte per Apostolos celebraIn ea divisione orbis terrae, quae ad praedicandum verbum Dei sorte per Apostolos celebrata est, cum aliae aliis provinciae obvenissent, Thomae Parthia, et Matthaeo Aethiopia, eique adhaerens citerior India Bartholomaeo dicitur sorte decreta. Inter multis variisque linguis et gentibus habitata, quam velut longe remotam, nullus Apostolicae praedicationis vomer 231 impresserat, quae tamen temporibus Constantini tali quadam ex caussa semina fidei prima suscepit. Metrodorus quidamnetrasse. Cujus exemplo etiam invitatus Meropius quidam Tyrius philosophus simili ex caussa adire Indiam voluit, liabens secum duos puerulos, quos liberalibus litteris utpote propinquos instituebat. Quorum unus qui erat junior Edesius, alter Frumentius vocabatur. Igitur pervisis, et in notitiam captis his quibus animus pascebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
num ex ꝓpħis litteras supplicit̾ mittit: uti ꝓ se ac liberis suis dño
supplicaret. Ita non solum meritis suis aut religione matͥs. s et int̾.¬
cessione scoꝵ cõm̃dabilẽ se dõ fieri gestiebat. Sane qm̃ tanti uiri anto-¬
nii fecimꝰ mentionẽ. de uirtutib eiꝰ atq institutis et sobrietate m̃tis.
ut in solitudine uitã degens. usus solummodo consortio fuerit besti.¬
arũ. & de demonibꝰ crebros agens triumphos. placuerit dõ supra cun-¬
ctos mortales. utq institutionis suȩ preclara usq in hodiernũ monachis
exempla reliquerit. uolentẽ me aliqua exponere. ille libellus exclusit:
qui ab athanasio seͥptꝰ. etiam latino sermone editus ÷. Propt̃ qͦd nos omis-¬
sis his quȩ ab aliis iamdicta st̃: ẽa memorabimꝰ quȩ quauis gestoꝵ con-¬
tineat fides. ab his tam̃ qͥ longe positi sunt obscurior fama substraxit.

Expanded text:
num ex prophetis litteras, supliciter mittit, ut pro se ac liberis Domino num ex prophetis litteras, supliciter mittit, ut pro se ac liberis Domino supplicaret. Ita non solum meritis suis, ac religione matris, sed et intercessione sanctorum commendabilem se Deo fieri gestiebat. Sane quoniam tanti viri Antonii fecimus mentionem, de virtutibus ejus atque institutis, et sobrietate mentis, ut in solitudine vitam degens, usus solummodo consortio fuerit bestiarum, et de daemonibus crebros agens triumphos, placuerit Deo supra cunctos mortales, utque institutionis suae praeclara usque in hodiernum monachis exempla reliquerit, volentem me aliqua exponere ille libellus exclusit, qui ab Athanasio scriptus, etiam Latino sermone editus est. Propter quod nos, omissis his quae ab aliis jam dicta sunt, ea memorabimus, quae quamvis gestorum contineat fides, ab his tamen qui longe positi sunt, obscurior fama subtraxit.
Abbreviated transcription (Latin):
dereliquit inloco: quo etiã nunc ad memoriam solita ueneratione
seruatur. Reliquit etiã hoc inditium religiosi animi regina uenera.¬
bilis. scilicet uirgines quas ibi repperit dõ sacratas inuitasse ad
prandium: et tanta eas deuotione curasse dr̃. ut indignũ cređet si
famuloꝵ uterentur officiis: s ipsa manibꝰ suis famulȩ habitu suc-¬
cincta cibum apponeret: poculũ porrigeret: aquã manibꝰ infund̾et:
et regina orbis ac mat̾ imꝑii. famularũ xp̃i se famulã deputaret.
Haec quidẽ ierosolimis gesta.xIII INterea constantinꝰ pietate fretꝰ.
sarmatas. gothos. aliasq barbaras nationes. nͥ quȩ amicitiis uł de-¬
ditione sui pacem preuenerant. in solo ꝓpͥo armis edomuit: et qͣnto.
magis se religiosiꝰ&e humiliꝰ dõ subiecerat. tanto ampliꝰ ei ds̃ uniu̾sa
subdebat. Ad antonium qͦq pͥmũ habitatorẽ heremi. uelut ad i.¬

Expanded text:
dereliquit in loco: quae etiam nunc ad memoriam solicita veneratione dereliquit in loco: quae etiam nunc ad memoriam solicita veneratione servatur. Reliquit etiam hoc indicium religiosi animi Regina venerabilis: Virgines quas ibi reperit Deo sacratas, invitasse ad prandium, et tanta eas devotione curasse dicitur, ut indignum crederet, si famulorum uterentur officiis, sed ipsa manibus suis, famulae habitu succincta, cibum apponeret, poculum porrigeret, aquam manibus infunderet, et Regina orbis ac mater imperii, famularum Christi se famulam deputaret. Et haec quidem Jerosolymis gesta. Interea Constantinus pietate fretus, Sarmatas, Gothos, aliasque barbaras nationes, nisi quae vel amicitiis, vel deditione sui, pacem 230 praevenerant, in solo proprio armis edomuit. Et quanto magis se religiosius ac humilius Deo subjecerat, tanto amplius ei Deus universa subdebat. Ad Antonium quoque primum eremi habitatorem, velut ad u