comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alacͥores ipso c̃uuuo factos uideret. ro¬
gat si conditio ponat᷑. utͥus uitȩ sortẽ
legant. hesterni laboris an p̾sentium
epularũ. Presentiũ ut acclamauere
om̃s ait hesterno similẽ labori uitã ac¬
turos. quead medis pareant. se secutos
hodiernis epulisletis om̃ibꝰ. bellũ mȩdiᷤᷤ
infert. Astyages meriti sui in arpago
oblitꝰ. summã belli eidẽ cõmittit. Qui
exercitũ acceptũ statĩ cyro ꝑ deditionẽ
tradidit. regisq crudelitatẽ ꝑfidia de¬
fectionis ulciscit᷑. Ed ubi astyages audi¬
uit. contractis undiq auxiliis. ipse in
ꝑsas ꝓficiscitur. ⁊ repetito alaciꝰ cer

Expanded text:
alacriores ipso convivio factos videret, roalacriores ipso convivio factos videret, rogat: si condicio ponatur, utrius vitae sortem legant, hesterni laboris an praesentium epularum? "Praesentium" ut adclamavere omnes, ait hesterno similem labori omnem vitam acturos, quoad Medis pareant; se secutos hodiernis epulis. Laetis omnibus bellum Medis infert. Astyages meriti sui in Harpago oblitus summam belli eidem committit,qui exercitum acceptum statim Cyro per deditionem tradidit regisque crudelitatem perfidia defectionis ulciscitur. Quod ubi Astyages audivit, contractis undique auxiliis ipse in Persas proficiscitur et repetito alacrius cer
Abbreviated transcription (Latin):
paret .⁊. ꝓnã ad regnũ uiã ingrediat᷑. me¬
dorũ transitionẽ pollicitus. Epistola qͥa
palã ferri neqͥbat. regis custodibꝰ om̃s
aditꝰ obsidentibꝰ. exant̾ato lepori inseri¬
tur. lepusq inꝑsas cyro ferendꝰ fido ser¬
uo tradit᷑ addita retia. ut sub specie
uenatoris dolus lateret. Lectis ille epłis.¬
eadẽ aggredi sõnio ussus. s pͣmonitꝰ. ut
quẽ pͥmũ postera die obuiũ habuisset.
sotiũ ceptis assumeret. Igit᷑ ante lucano
tẽꝑe ruri iter ingressus. obuiu̾ habuit
seruũ. de ergastulo cuiꝰdã mȩdi. nomine
sẏbaren. fluiꝰ reqͥsita origine ut inꝑsis
genitũ audiuit. demptis cõpedibꝰ assũp¬
toq comite. ꝑsypolim regredit᷑. Ibi con¬
uocato ppło. iubet om̃s pͣsto cũ securibꝰ
esse. ⁊ insiluã uiȩ circu̾datã excidere.
ͦd cũ strenue fecissent. eosde̾ postera
die ad paratas epulas inuitat. Dem cũ

Expanded text:
paret et pronam ad regnum viam ingrediatur, Meparet et pronam ad regnum viam ingrediatur, Medorum transitionem pollicitus. Epistula quia palam ferri nequibat regis custodibus omnes aditus obsidentibus, exenterato lepori inseritur lepusque in Persas Cyro ferendus fido servo traditur; addita retia, ut sub specie venatoris dolus lateret. Lectis ille episadgredi iussus, sed praemonitus, ut quem primum postera die obvium habuisset, socium coeptis adsumeret. Igitur antelucano tempore ruri iter ingressus obvium habuit servum de ergastulo cuiusdam Medi, nomine Sybaren. Huius requisita origine ut in Persis genitum audivit, demptis conpedibus adsumptoque comite Persepolim regreditur. Ibi convocato populo iubet omnes praesto cum securibus esse et silvam viae circumdatam excidere. Quod cum strenue fecissent, eosdem postera die adparatis epulis invitat;dein cum
Abbreviated transcription (Latin):
gio ingenuos homines seruilibꝰ u̾b̃ibꝰ
affectos Ille arcessito puero int̾rogato.
cum nichil mutato uultu fecisse se ut
rege̾ respondisset. ad miratꝰ cͣstantiam.
in memoriã sõnii responsiq reuocat᷑.
Atq ita cũ et uultꝰ ⁊ similitudo ⁊ expo¬
sitionis tẽꝑa. ⁊ pastoris confessio con¬
uenirent. nepotem agnouit. Et qm̃ de-
functus sibi sõnio uideret᷑. agitato int᷑
pastores regno: animũ minacẽ dũtaxat
infestꝰ. in ultionẽ seruati nepotis. filiũ
eius int̾fecit. epulandũq patͥ tradidit.
S arpagꝰ ad p̾sens tẽpꝰ dissimulato do¬
lore. odiũ regis inuindictȩ occasionẽ
distulit. Int̾iecto deinde tẽꝑe. cũ adole¬
iusset cyrus. dolore orbitatis ad monitꝰ.
scribit ei ut adlegatꝰ ab auo in ꝑsas fu̾it.
ut occidi eũ paruulũ auus usserit ut
benefitio suo seruatus sit. ut rege̾ offen¬
derit. ut filiũ amiserit. hortatꝰ exercitũ.

Expanded text:
gio ingenuos homines servilibus verberibus gio ingenuos homines servilibus verberibus adfectos. Ille arcessito puero et interrogato, cum nihil mutato vultu fecisse se ut regem respondisset, admiratum constantiam in memoriam somnii responsique revocatur. Atque ita cum et vultus similitudo et expositionis tempora et pastoris confessio convenirent, nepotem agnovit. Et quoniam defunctus sibi somnio videretur agitato inter pastores regno, animum minacem dumtaxat infestus in ultionem servati nepotis filium eius interfecit epulandumque patri tradidit. Sed Harpagus ad praesens tempus dissimulato dolore odium regis in vindictae occasionem distulit. Interiecto deinde tempore cum adolevisset Cyrus, dolore orbitatis admonitus scribit ei, ut ablegatus ab avo in Persas fuerit, ut occidi eum parvulum avus iusserit, ut beneficio suo servatus sit, ut regem offenderit, ut filium amiserit. Hortatur exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
dum tradit.
orte eodẽ tẽꝑe et ipsi pastori natꝰ filius
erat. Fius gͥ uxor auclita regii infantis ex¬
positione. sũmis pͣcibꝰ rogat sibi ꝑferri
ostendiq puerũ. Cuiꝰ pcibꝰ fatigatꝰ pastor.
reu̾sus in siluã inuenit iuxta infante̾
canẽ feminã. paruulo ubera p̾bentẽ. ⁊
a feris alitibꝰq defendentẽ. Motus et
ipse miscdi̾a. qua motã etiã cane̾ uide¬
rat. puerũ defert ad stabula. eadem
cane anxie ꝓsequente. Quẽ ubi mulier¬
in manũ accepit. ueluti ad notã allusit.
Tantusq in illo iugor ⁊ dulcis qͥdã blan¬
dientis infantis risus apparuit. ut pasto
ꝓfilio pastoris educat᷑. ille ꝓ nepote re-¬
gis exponit᷑. Nutͥci postea nom̃ spargos
fuit. quia canẽ ꝑsȩ sic uocat᷑. Puer dein
accepit. Mox rex inter ludentes sorte
delectꝰ cũ ꝑ lasciuã contumacẽ flagel¬
lis cecidisset. a parentibꝰ pueroꝵ quere-¬
la regi delata. indignantibꝰ a seruo re-¬

Expanded text:
dum tradit. dum tradit. Forte eodem tempore et ipsi pastori natus filius erat. Eius igitur uxor audita regii infantis expositione summis precibus rogat sibi perferri ostendique puerum. Cuius precibus fatigatus pastor reversus in silvam invenit iuxta infantem canem feminam parvulo ubera praebentem et a feris alitibusque defendentem. Motus et ipse misericordia, qua motam etiam canem viderat, puerum defert ad stabula, eadem cane anxie prosequente. Quem ubi in manum mulier accepit, veluti ad notam adlusit, tantusque in illo vigor et dulcis quidam blandientis infantis risus apparuit, ut pastorpro filio pastoris educatur, ille pro nepote regis exponitur. Nutrici postea nomen Spargos fuit, quia canem Persae sic vocant. Puer deindaccepit. Mox rex inter ludentes sorte delectus cum per lasciviam contumaces flagellis cecidisset, a parentibus puerorum querela regi delata, indignantibus a servo re
Abbreviated transcription (Latin):
nis regnũ ad astyagen descendit. Hic
ꝑsõniũ uidit ex naturalibꝰ filiȩ qua uni¬
cã habebat uitẽ enatam. cuiꝰ palmite
om̃is asia obumbraret᷑. Consulti arioli
ex eadẽ filia nepotẽ ei fut᷑um cuiꝰ magni¬
tudo p̾nuntiet᷑. regniq ei amissionem
portendi. respondert᷑. Noc responso ext̾¬
ritus. neq claro uiro neq cii filiã suã.
ne pat̾na mat̾naq nobilitas nepoti ani-¬
mos extolleret. s ex gente obscuratũ rẽ¬
ꝑis ꝑsarũ. cambysi. mediocͥ uiro in ma-¬
tͥmoniũ tradidit. Ne sic qͥdẽ somnii me¬
tu deposito. grauidã ad se filiã arcessit.
ut soli aui potissimũ ocłis partꝰ necare¬
tur. Natus infans datur occidendꝰ har¬
pago regis arcanoꝵ participi. Isueritꝰ
si ad filiã mortuo rege uenisset imꝑũ. a
qͥa nullũ astyages uirilis sexꝰ genuerat.
ne illa necati in fantis ultione̾ qm a
patre ñ potuiss a ministro exigeret.
pastori regii pecoris puerũ exponen¬

Expanded text:
nis regnum ad Astyagen descendit. Hic nis regnum ad Astyagen descendit. Hic per somnum vidit ex naturalibus filiae, quam unicam habebat, vitem enatam, cuius palmite omnis Asia obumbraretur. Consulti arioli ex eadem filia nepotem ei futurum, cuius magnitudo praenuntietur, regnique ei amissionem portendi responderunt. Hoc responso exterritus neque claro viro neque civi filiam suam, ne paterna maternaque nobilitas nepoti animos extolleret, sed ex gente obscura tum temporis Persarum Cambysi, mediocri viro, in matrimonium tradidit. Ac ne sic quidem somnii metu deposito gravidam ad se filiam arcessit, ut sub avi potissimum oculis partus necaretur. Natus infans datur occidendus Harpago, regis arcanorum participi. Is veritus, si ad filiam mortuo rege venisset imperium, quia nullum Astyages virilis sexus genuerat, ne illa necati infantis ultionem, quoniam a patre non potuisset, a ministro exigeret, pastori regii pecoris puerum exponen
Abbreviated transcription (Latin):
magna ambitione ȩgrȩ optinuisset.
inuenit eũ intͣ scortoꝵ greges pͣpureas
colo nentẽ. ⁊ muliebri habitu cũ mollitia
corꝑis ⁊ oculoꝵ lascuua om̃s feminas ante¬
iret. pensa int̾ uirgines partientẽ. Quibꝰ
uisis indignat᷑ tali feminȩ tantũ uiroꝵ
subiectũ. tractantesq ferrũ ⁊ arma ha¬
bentes parere: ꝓgressus ad sotios qͥd uide.¬
rit refert. Negat se ⁊ parere posse. qui se
feminã mallet ẽẽ qua uirũ. fit qͥ c̃uiratio.
bellũ sardanapallo infertur. Quo ille au¬
dito non ut uir regnũ defensurꝰ. sed ut
metu mortis mulieres solent pͥmo late¬
bras circu̾spicit. mox deinde cũ paucis
structa incensaq pẏra. ⁊ se ⁊ diuitias
suas in incendiũ mutit. hoc solo imitatꝰ
uirũ. Ptꝰ hc̃ rex c̃stituitur int̾fector eiꝰ
arbactꝰ. qui pͥfectꝰ mȩdoꝵ fuerat. ls imꝑi¬
um ab assyriis ad medos transfert. post
multos deinde reges ꝑ ordine̾ successio¬

Expanded text:
magna ambitione aegre obtinuisset, magna ambitione aegre obtinuisset, invenit eum inter scortorum greges purpuras colo nentem et muliebri habitu, cum mollitia corporis et oculorum lascivia omnes feminas anteiret, pensa inter vivisis, indignatus tali feminae tantum virorum iri subjectum, tractantesque ferrum et arma habentes parere, rit refert; negat se ei parere posse, qui se feminam malit esse quam virum. Fit igitur coniuratio; bellum Sardanapallo infertur. Quo ille audito non ut vir regnum defensurus, sed, ut metu mortis mulieres solent, primo latebras circumspicit, mox deinde cum paucis structa incensaque pyra et se et divitias suas in incendium mittit, hoc solo imitatus virum. Post hunc rex constituitur interfector eius Arbactus, qui praefectus Medorum fuerat. Is imperium ab Assyriis ad Medos transfert. Post multos deinde reges per ordinem successio
Abbreviated transcription (Latin):
murũq urbi cocto latere circũdedit.
pice. bitumine. int̾strataq
materia. in illis locis passim ⁊ erectȩ sta
regnõ t̾minos tueri. ethiopiã qͦ imꝑio
adiecit. S ⁊ indis bellũ intulit. qͦ pret᷑
illã ⁊ alexandrũ magnũ nemo intrauit.
Ad postremũ cũ concubitũ filii petiss
ab eodẽ int̾fecta est. duo ⁊ tͥginta annoᷤ
post ninũ regno potita. filius eiꝰ ninya
c̃tentꝰ elaborato a parentibꝰ imꝑio. bel¬
li studia deposuit. ⁊ ueluti sexũ cum
matre mutasset. raro a uiris uisus in
feminarũ turba consenuit. Posteri qͦ
eius id exẽplũ secuti. responsa gentib᷑
ꝑ int̾nuntios dabant. Imꝑiũ assyrii
qui postea syri dicti sunt. mille trecen¬
tis annis tenuere. Postremꝰ ap̃ eos reg¬
nauit sardanapallus. uir muliere cor¬
ruptior. Ad hc̃ uidendũ qͦd nemini an¬
re eũ ꝑmissũ fuerat. p̃fectꝰ ipsiꝰ medis
p̃positus nomine arbactꝰ cũ admitti

Expanded text:
murumque urbi cocto latere circumdedit, arenae murumque urbi cocto latere circumdedit, arenae vice bitumine interstrato, quae materia in illis locis passim invenitur e teregni terminos tueri, Aethiopiam quoque imperio adiecit. Sed et Indis bellum intulit, quos praeter illam et Alexandrum Magnum nemo intravit. Ad postremum cum concubitum filii petisset, ab eodem interfecta est, duos et XXX annos post Ninum regno potita. Filius eius Ninias contentus elaborato a parentibus imperio belli studia deposuit et, veluti sexum cum matre mutasset, raro a viris visus in feminarum turba consenuit. Posteri quoque eius id exemplum secuti responsa gentibus per internuntios dabant. Imperium Assyrii, qui postea Syri dicti sunt, mille trecentis annis tenuere. Postremus apud eos regnavit Sardanapallus, vir muliere corruptior. Ad hunc videndum quod nemini ante eum permissum fuerat praefectus ipsius Medis praepositus, nomine Arbactus, cum admitti
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc occiso: ipse decessit. relicto ad¬
huc impubere filio ninya. ⁊ uxore sa¬
miramini. Hȩc neq inmaturo ausa¬
tradere imꝑiu. nec ipsa palã tractare. tot
ac tantis gentibꝰ uix patienter uni uiro
nedũ feminȩ parituris. simulat se ꝓuxo¬
re nini filiũ ꝓfemina puerũ. Nã et statu¬
ra utͥq mediocris. ⁊ uox parit᷑ gracilis. ⁊
liniam̃toꝵ qualitas matri ac filio similis.
Igit᷑ brachia ⁊ crura uestimͣtis. caput thi¬
ara tegit. Et ne nouo habitu aliqͥd occul¬
tari iudetur. eodẽ ornatu ⁊ ppłm uesti¬
ri iubet quẽ morẽ uestis exinde gens
uniu̾sa tenet. Sic pͥmis mitiis sexũ men¬
tita: puer esse credita ẽ. Magnas deinde
res gessit. quarũ amplitudine ubi inui-¬
diam suꝑatã putat. quȩ sit fatet᷑ quem¬
ue simulasset. Nec hoc illi digniratẽ reg¬
ni ademit s ad mirationẽ auxit. qͦd mu¬
lier ñ feminas modo uirtute. s etiam
iuros anteiret. Elȩc babyloniã cͣdidit.

Expanded text:
Hoc occiso et ipse decessit, relicto adHoc occiso et ipse decessit, relicto adhuc impubere filio Ninia et uxore Semiramide. Haec neque inmaturo tradere imperium nec ipsa palam tractare, tot ac tantis gentibus vix patienter Nino viro, nedum feminae parituris, simulat se pro uxore Nini filium, pro femina puerum. Nam et statura utrique mediocris et vox pariter gracilis et liniamentorum qualitas matri ac filio similis. Igitur bracchia et crura calciamentis, caput tiara tegit; et ne novo habitu aliquid occultare videretur, eodem ornatu et populum vestiri iubet, quem morem vestis exinde gens universa tenet. Sic primis initiis sexum mentita puer esse credita est. Magnas deinde res gessit; quarum amplitudine ubi invidiam superatam putat, quae sit fatetur quemve simulasset. Nec hoc illi dignitatem regni ademit, sed admirationem auxit, quod mulier non feminas modo virtute, sed etiam viros anteiret. Haec Babyloniam condidit
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Primũ om̃iũ ninus rex assyrioꝵ
ueterẽ ⁊ quasi habitũ gentilibꝰ more̾:
noua imꝑii cupiditate mutauit. Hic
ad huc ad resistendũ ppłos. tminos usq
libiȩ ꝑdomuit. fuere quidẽ tẽꝑibꝰ an¬
tiqͥores iuzores egyptiꝰ ⁊ scithiȩ rex tha¬
naus. quoꝵ alter in pontũ alt̾ usq egyp¬
tũ excessit. s longinqua ñ finitima bel¬
lagerebant. Nec imꝑiũ sibi sed ppłis suiꝰ
głam querebant. contentiq uictoria im¬
ꝑio abstinebant: ninꝰ magnitudinẽ que¬
sitȩ dñationis c̃tinua possessione firma
uit. Domitis gͥ ꝓximis. cũ accessione ui¬
riũ fortior ad alios transiret: ⁊ ꝓxima
quȩq uictoria instrum̃tũ sequentis ess:
tocius orientis ppłos subegit. Postre
mũ illi fuit bellũ cũ ⁊ oroastre rege
bactrianoꝵ qͥ pͥmus dicit᷑ artes magi.¬
cas inuenisse. ⁊ mundi pͥncipia. syde¬
tũq motꝰ diligentissime spectasse.

Expanded text:
tur. Primus omnium Ninus rex Assyriorum tur. Primus omnium Ninus rex Assyriorum ueterem et quasi auitum gentibus morem noua imperii cupiditate mutauit. Hic adhuc ad resistendum populos terminos usque Libyae perdomuit. Fuere quidem temporibus antiquiores Vezosis Aegyptius et Scythiae rex Tanaus, quorum alter in Pontum, alter usque Aegyptum excessit. Sed longinqua, non finitima bella gerebant nec imperium sibi, sed populis suis gloriam quaerebant contentique victoria imperio abstinebant. Ninus magnitudine quaesitae dominationis continua possessione fuit. Domitis igitur proximis cum accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima quaeque uictoria instrumentum setotius Orientis populos subegit. Postremum bellum illi fuit cum Zoroastre, rege Bactrianorum, qui primus dicitur artes magicas invenisse et mundi principia siderumque motus diligentissime spectasse.
Abbreviated transcription (Latin):
tu erant. ea omia popeus diuisa tẽꝑi-¬
bus ⁊ serie rerũ digesta composuit.łłoꝵ
gͥ quatuor ⁊ quadraginta uoluminum
Nam totidẽ edidit. ꝑ otiũ quo in urbe
uersabam᷑ cognitione quãq dignissi¬
ma excerpsi. ⁊ omissis his quȩ nec cogno¬
scendi uoluntate iocunda. nec exeplo
erant necessaria. breue ueluti florũ
corpusculũ feci. ut haberent ⁊ qui gre-¬
struerent᷑. Qđ ad te ñtã cõgnoscendi ma¬
gis quã emendandi causa transmisi.si
putat. ita ratio constaret. Sufficit enĩ
michi intẽꝑe iudiciũ tuũ. aput poste¬
ros cũ obtrectationis inuidia discesse¬
rit: industriȩ testimoniũ habituro.
gentiũ nationũq
imꝑium penes
reges erat. quoᷤᷤ
ad fastigiũ huiꝰ
maiestatis ñ ambi¬
tio ppłaris. sed spectata
inter bonos modatio prouehebat.
Popłs nullis legibꝰ tenebat᷑. arbitͥa
pͥncipũ ꝓ legibꝰ erant: fines imꝑii
tueri magis quã ꝓferre mos erat.
Intra suã cuiq patͥam regna finieban¬

Expanded text:
nt, ea omnia Pompeius divisa temporibus et serie rerum digesta conposuit. Horum igitur quattuor et quadraginta voluminum nam totidem edidit per otium, quo in urbe versabamur, cognitione quaeque dignissima excerpsi et omissis his, quae nec cognoscendi voluptate iucunda nec exemplo erant necessaria, breve veluti florum corpusculum feci, ut haberent et qui Graestruerentur. Quod ad te non tam cognoscendi magis quam emendandi causa transmisi, siputat, apud te ratio constaret. Sufficit enim mihi in tempore iudicium tuum, apud posteros, cum obtrectationis invidia decesserit, industriae testimonium habituro. gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos modPopuli nullis legibus tenebantur arbitria principum pro legibus erant; fines imperii tueri magis quam proferre mos erat; intra suam cuique patriam regna finieban
Abbreviated transcription (Latin):
cũ insciciliã gothi transire conati. in con-¬
spectu suoꝵ miserabilit᷑ abrepti ⁊ demersi
sunt. pacẽ optimã cũ honorio imꝑatore
datis lectissimis obsidibꝰ pepigit. placidiã
imꝑatoris sororẽ honorificȩ ap̃se hone¬
stȩq habitã fr̃i reddidit. romanȩ sotietati
ꝑiculũ suu̾ optulit. ut adu̾sũ cȩt̾as gentes
quȩ ꝑ hispanias consedissent. sibi pugna-¬
ret. ⁊ romanis uinceret. Quãuis ⁊ cȩt̾i ala-
mannoꝵ. uuandaloꝵ suȩuoꝵq reges eo-¬
dẽ nob̾cũ placito depacti forent. mandan¬
tes imꝑatori honorio. Tu cũ om̃ibꝰ pacem
habe. om̃iũq obsides accipe. nos nob̃ con-¬
fligimꝰ. nob̾ ꝑimꝰ. tͥ uincimꝰ. immortali uͦ
questurei publicȩ tuȩ si utͥq ꝑeamꝰ. Qͥs
hec sciret. nisi res doceret: Itaq ncͣ coti¬
die ap̃ hispanias geri bella gentiũ ⁊ agi
strages ex alterutro barbaroꝵ. crebris
certisqnuntiis discimus. Precipue ual¬

Expanded text:
cum in Siciliam Gothi transire conati, in concum in Siciliam Gothi transire conati, in conspectu suorum miserabiliter arrepti et demersi sunt — pacem optimam cum Honorio imperatore, datis lectissimis obsidibus pepigit; Placidiam imperatoris sororem honorifice apud se honesteque habitam fratri reddidit; Romanae securitati periculum suum ebtulit, ut aduersus ceteras gentes, quae per Hispanias consedissent, sibi pugnaranorum Vandalorum Sueborumque reges eodem nobiscum placito depecti forent mandantes imperatori Honorio: tu cum omnibus pacem habe omniumque obsides accipe: nos nobis confligimus, nobis perimus, tibi uincimus, immortali uero quaestu reipublicae tuae, si utrique pereamus. quis haec crederet, nisi res doceret ? itaque nunc cottidie apud Hispanias geri bella gentium et agi strages ex alterutro barbarorum crebris certisque nuntiis discimus , praecipue Val
Abbreviated transcription (Latin):
immanissimis quoq germanoꝵ gentibꝰ
tributa ac stipendia magno t̾rore ac mi¬
nisexigentẽ. sine dolo ⁊ sine ꝯtͦu̾sia claui¬
sit. cepit. occidit. Ualentinianꝰ recepta ita¬
lia. potitꝰ imꝑio ẽ. Andragatiꝰ comes cog¬
nita maximi nece. pͣcipite̾ sese naui in
undas dedit. ⁊ suffocatꝰ ẽ. Theodosius in¬
cruentã uictoriã dõ ꝓcurante suscepit.
bella ciuilia cũ uitari nequeu̾t. transge

Expanded text:
immanissimis quoque Germanorum gentibus immanissimis quoque Germanorum gentibus tributa ac stipendia solo terrore nominis exigentem, sine dolo et sine controversia clausit, cepit, occidit. Valentinianus, recepta Italia, potitus imperio est. Andragatius comes, cognita Maximi nece, praecipitem sese e navi in undas dedit, ac suffocatus est. Theodosius incruentam victoriam Deo procurante suscepit. bella civilia cum vitari nequeunt, trans
Abbreviated transcription (Latin):
optinuit. mansitq in eo annis.xi. cũ ia
in orientis partibꝰ sex annis gratiano ui.¬
uente regnaret. Itaq iustis necessariisq
causis ad bellũ ciule ꝑmotꝰ. cũ ẽ duobꝰ
augustis fr̃ibꝰ. ⁊ ultionẽ unius int̾fecti san¬
guis exigeret. ⁊ restitutionẽ miseria alti
exulantis oraret. posuit in do spem suã
seq adu̾sus maximũ tẏrannũ sola fide mia¬
ior. nã longe minor uniu̾sa apparat᷑ belli
cõꝑatione. pripuit. aqͥleiȩ tũ maxtꝰus
toriȩ suȩ spectator insederat. andragrat
comes eiꝰ sũmã belli amministrabat. Qui
cũ largissimis militũ copiis. ipsaq mas¬
narũ copiarũ fortitudine pͣcellente cli¬
lio. om̃s incredibilit̾ alpiũ ac fluminũ
aditus cõmuniss inesfabili tudicio as dũ
nauali expeditione incautũ hostẽ pͣue¬
nire ⁊ obruere parat. sponte eadem
quȩ obstruxerat claustia deseruit. It
theodosius nemine sentiente ui n
dicam repugnante. uacuas transmne¬

Expanded text:
obtinuit, mansitque in eo annis undecim cum jam in Orientis partibus quatuor annis Gratiano vivente regnasset. Itaque justis necessariisque causis ad bellum civile permotus, cum e duobus Augustis fratribus et ultionem unius interfecti sanguinis exigeret, et restitutionem miseri alterius exsulantis oraret, posuit in Deo spem suam, seseque adversus Maximum tyrannum sola fide major, nam longe minor universi apparatus bellici comparatione, proripuit. Aquileiae tunc maximus victoriae suae spectator insederat. Andragatius comes ejus summam belli administrabat. Qui cum largissimis militum copiis ipsamque magnarum copiarum fortitudinem praecellenti consilio omnes incredibiliter Alpium ac fluminum aditus communisset, ineffabili indicio Dei, dum nauali expeditione incautum hostem praeuenire et obruere parat, sponte eadem quae obstruxerat claustra deseruit. ita Theodosius nemine sentiente, ut non dicam repugnante, uacuas transm
Abbreviated transcription (Latin):
scert. ictũq tͣr fed̾ ẽ. qͦ uniu̾sus oriens usq ño
tranqͥllissimȩ fruit᷑. Int̾ea cũ theodosiꝰ mori¬
ente subactis barbaroꝵ gentibꝰ. thrachias
tandẽ lib̾as ab hoste reddidiss ⁊ archadiũ
filiũ suũ consortẽ fecisset imꝑii. maximus
uir qͥdẽ strenuus ⁊ ꝓbꝰ atq augusto dignus.
nͥ qͦd contra sacram̃ti fide̾ ꝑ tyrannidẽ emer¬
sisset. inbritannia inuitꝰ ꝓpemodũ ab exer¬
citu imꝑator creatus. ingalliã transiit. ubi
gratianũ augustũ subita incursione ꝑter.
ritũ. atq initaliã transire meditantẽ. do¬

Expanded text:
scerunt: ictumque tum foedus est, quo universus Oriens usque ad nunc scerunt: ictumque tum foedus est, quo universus Oriens usque ad nunc tranquillissime fruitur. Interea cum Theodosius, in Oriente subactis barbarorum gentibus, Thracias tandem ab hoste liberas reddidisset et Arcadium filium suum consortem fecisset imperii, Maximus, uir quidem strenuus et probus atque Augusto dignus nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emersisset, in Britannia inuitus propemodum ab exercitu imperator creatus in Galliam transiit: ubi Gratianum Augustum ritum atque in Italiam transire meditantem do
Abbreviated transcription (Latin):
re cessauit. cui dubiũ est hoc ꝑ istiꝰ intelli-¬
gentiȩ demonstrationẽ de creatore suo in
notuisse tandẽ creaturȩ. qͦd illa eatenꝰ ꝑ
uarias ratiocinationes mͣtis intentȩ qͣlib
aliis obfuscata quesierit. ac ꝑ hoc statim
amori eius quẽ etiam ignorans dilexerat.
inhesisse: Nec gͥ mirũ e.si in magna fami¬
lia inueniunt᷑ aliqͥ serui. qͥ c̃suetudine la¬
sciuiaq seductoꝵ assuefacti. patientia dñi
sui ad contẽptũ ipsiꝰ abutant᷑. Unde ⁊ me¬
rito ds uel ingratos. uel incredulos uł etiã
contumaces uariis correptionibꝰ arguit. qͦd
pue.quando ad huc ꝑ uniu̾sũ mundũ nul¬
la erat ęccłia. quȩ int̾uentu fideliũ pͣcum
meritas mundi penas iustũq udiciũ dei
exorata ipsius clem̃tia tẽꝑaret Unde etiã
hȩc quȩ mala hominibꝰ uident᷑. qualiacũq
sunt. grauiora sine dubio omĩa fuer̾t. sic̃
ipso quo cepta sunt ordine ꝓbabuntur.

Expanded text:
re cessauit: cui dubium. est hoc per istius intellere cessauit: cui dubium. est hoc per istius intellegentiae demonstrationem de creatore suo tandem innotuisse creaturae, varias ratiocinationes mentis, intentae quamlibet, aliis obfuscata quaesierit, ac per hoc statim amori ejus, quem etiam ignorans dilexerat, inhaesisse? Nec igitur mirum est, si in magna familia inveniuntur aliqui servi, qui, consuetudine lasciviaque seductorum assuefacti, patientia domini sui ad contemptum ipsius abutantur, unde et merito Deus vel ingratos, vel incredulos, vel etiam contumaces variis correptionibus arguit: quoipue, quando adhuc per universum mundum nulla erat ecclesia, quae interventu fidelium precum meritas mundi poenas justumque judicium Dei, exorata ipsius clementia, temperaret, unde etiam haec, quae mala hominibus videntur, qualiacumque sunt, graviora sine dubio omnia fuerunt, sicut ipso, quo coepta sunt, ordine probabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Si auoluntariis. seruanda p̾scientia nec
gentes. accendimꝰ reges. instituimꝰ leges.
abradi. hoc eatenꝰ factũ ẽ. donec fȩcunda
credulitas eo usq int᷑ torm̃ta ac ꝑ torm̃ta
ꝓficeret. quãdiu ipsũ regiũ culmͣ ꝑ qͦd so¬
lum ꝓhiberi potuerit. occuparet. Et qͥd ptꝰ¬
ea consecutũ ẽ : Imꝑatores in qͥunt xp̃iani
cessare sacra. ⁊ claudi tẽpla iussert᷑. atq
ideo excessere om̃s aditis arisq relictis di
qͥbꝰ imꝑiũ hoc steterat. O quanta ⁊ quã in¬
offensa lux ueritatis ẽ.si nͣ adu̾sus eã ultͦ
se offerentẽ inbecilli infelicit᷑ ocłi claude-¬
uientibꝰ undiq adu̾sum se gentibꝰ regibꝰ.
legibꝰ. cȩdibꝰ. crucibꝰ. ac mortibꝰ. repͥmi nul-
lomͦ potuit. immo ut dixi intͣ hec ⁊ per
hec creuit. cultꝰ alitẽ idoloꝵ iam qͦdam᷑
ex se defitiens ac sibi erubescens ad unã
clemͣtissimã uissionẽ sine ullo pęnali tͣro¬

Expanded text:
si a uoluntariis, seruanda praescientia nec si a uoluntariis, seruanda praescientia nec gentes, accendimus reges, instituimus leges, abradi. hoc eatenus factum est, donec fecunda crudelitas eo usque inter tormenta ac per tormenta proficeret, quamdiu ipsum regium culmen, per quod solum prohiberi potuerat, occuparet. et quid postea consecutum est ? imperatores, inquiunt, Christiani cessare sacra et claudi templa iusserunt atque ideo Excessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat. o quanta et quam inoffensa lux ueritatis est, si non aduersus eam ultro sese offerentem inbecilli infeliciter oculi claudeuientibus undique aduersum se gentibus regibus legibus caedibus crucibus ac mortibus reprimi nullo modo potuit, immo, ut dixi, inter haec et per haec creuit, cultus autem idolorum iam quodammodo ex se deficiens ac sibi erubescens ad unam clementissimam iussionem sine ullo poenali terro
Abbreviated transcription (Latin):
si homo poruit. dii magis posse debuert᷑.
An qͥa ille hanc potentiã a patre sibi tra-¬
ditã p̾dicabat. ꝑuentũ ẽ aliquando ad
intelligentiã illiꝰ noti ⁊ ignoti di. quã ap¬
p̃hendere ut dixi nemo nisi ꝑ ipsũ potest.
nec qͥsꝗͣ potest nisi qui toto se ꝑspecto ac
despecto. conu̾sus ad sapientiã dĩ omẽm
querendi ratiocinationẽ transtulerit ad
credendi fidem: Uerũtam̃ breuit᷑ discutio.
Dii isti qͦs tantos fert̃. ut romanã rẽ publi¬
cam ⁊ ꝓpitii ꝓuexisse. ⁊ au̾si afflixisse uide-¬
antur. eo certe tẽꝑe qͦd palã constat. quo
nasci xp̃c uoluit. ⁊ annuntiari gentibꝰ cȩpit.
deuotissime atq intentissime colebantur.
lta illi consulentes ⁊ sibi ⁊ cultoribꝰ siuis. ñ
potuert̃ uel repͥmere uł repellere suꝑsti-¬
tionẽ eius ꝓptͣ quã spernendos se culiorẽq
suos destituendos uiderent. Quãꝗͣ si ab in¬
uitis. danda uenia. nec deserendi fuert:

Expanded text:
si homo potuit, di magis posse debuerunt. si homo potuit, di magis posse debuerunt. an quia ille hanc potentiam a Patre sibi traditam praedicabat, peruentum est aliquando ad intellegentiam illius noti et ignoti Dei, quam adprehendere, ut dixi, nemo nisi per ipsum potest? nec quisquam potest, nisi qui toto se perspecto ac despecto conuersus ad sapientiam Dei omnem quaerendi ratiocinationem transtulerit ad credendi fidem. uerumtamen breuiter discutio: di isti, quos tantos ferunt, ut Romanam rempublicam et propitii prouexisse et auersi adflixisse uideantur, eo certe tempore, quod palam constat, quo nasci Christus uoluit et adnuntiari gentibus coepit deuotissime atque intentissime colebantur. ita illi consulentes et sibi et cultoribus suis non potuerunt uel reprimere uel repellere superstitionem eius, propter quam spernendos se cultoresque suos destituendos uiderent? quamquam si ab inuitis, danda uenia nec deserendi fuerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
pater qui incertus fuit. an rhea mat᷑ stupͥ
rea. an albani parentes. ipsa quoq ab mni¬
tio romani nominis germina ꝑsequentes.
an tota italia quȩ ꝑ quadringentos annos
dũ audere potuit. excidio eiꝰ inhiauit:
Non inqͥunt. sed dii ipsi qͥa colendos se sci¬
ebant. fururos custodiere cultores. Ergo
p̃scii sunt. Si pͣscii st̃. cur hoc imꝑiũ int̾
tot annoꝵ scła eo potissimũ temꝑe ad
sũmã potentiȩ arcẽ ꝑduxert᷑. qͦ ille nasci
inter homines. atq agnosci it homo uo¬
luit.ptꝰ cuiꝰ nom̃ ⁊ ipsi ꝓnichilo contẽp¬
ti sunt.⁊ cũ uniu̾so mundo etiã illi quos
ipsi ꝓuexerant. cucurrert.S humiliter
obrepsit inqͥunt. ⁊ latent᷑ intrauit. Laten-¬
tis ⁊ humilis unde tã celebͥs fama. tã indu¬
bitata fides. tã manifesta potentia. sig¬
nis qͥbꝰdã ⁊ uirtutibꝰ. m̃tes hominũ suꝑ-¬
stitione sollicita cepit ⁊ tenuit: Ad hȩc

Expanded text:
pater, qui incertus fuit? an Rhea mater stupri pater, qui incertus fuit? an Rhea mater stupri rea? an Albani parentes, ipsa quoque ab initio Romani nominis germina persequentes ? an tota Italia, quae per quadringentos annos, dum audere potuit, excidio eius inhiauit ? non, inquiunt, sed di ipsi, quia se colendos sciebant, futuros custodiere cultores. ergo praescii sunt. si praescii sunt, cnr hoc imperium inter tot annorum saecula eo potissimum tempore ad summam potentiae arcem perduxerunt, quo ille nasci inter homines atque adgnosci ut homo uoluit, post cuius nomen et ipsi pro nihilo contempti sunt et cum uniuerso mundo etiam illi, quos ipsi prouexerant, cucurrerunt? sed humiliter obrepsit, inquiunt, et latenter intrauit. latentis et humilis unde tam celebris fama, tam indubitata fides, tam manifesta potentia? signis quibusdam et uirtutibus mentes hominum superstitione sollicitas cepit et tenuit. at haec
Abbreviated transcription (Latin):
memorandũ puraui. qͥa hic sextꝰ libellus usq
ad cȩsarẽ augustũ de quo hȩc dicunt᷑ extendi¬
tur. Qͦd si aliqui hanc lucidissimã rationẽ ir-¬
ritã putant. diisq suis pociꝰ assignant. qͦs pͥmũ
paidentia elegerint. deinde pͣcipuo cultu
inuitarint. ut sibi ꝑ eos amplissimũ pulcher¬
rimu̾q imꝑiũ conderet᷑. sic enĩ iactitant. qͥ a
ipso optimo genere sacroꝵ emeruerint p̾ci-¬
puũ d̃oꝵ fauorẽ. qͥbꝰ ademptis uł p̃termissis
discesserint om̃s aditis arisq relictis. di qͥbꝰ
imꝑiũ hoc steterat. unde ꝗͣuis reuerentia sci¬
tatis tuȩ multa fortissime uerissimeq disse-¬
ruerit. tam̃ ⁊mͥ locꝰ exegerit ut pauca subitiã
si romani colendo dos emeruert̃ fauorẽ doꝵ
⁊ non colendo amisert᷑. ut ipse romulus pa¬
rens romȩ inter tot milia ab ipso ortu suo
ingruentia saluus esset. colendo qͥs meruit.
an amulius auus qui exposuit ad necẽ. an

Expanded text:
memorandum putaui, quia hio sextus libellus usque memorandum putaui, quia hio sextus libellus usque ad Caesarem Augustum, de quo haec dicuntur, extenditur. quodsi aliqui hanc luoidissimam rationem inritam putant, suisque dis potius adsignant, quos primum prudentia elegerint deinde praecipuo cultu inuitarint, ut sibi per eos amplissimum hoc pulcherrimumque imperium conderetur — sic enim iactitant, quia ipsi optimo genere sacrorum emeruerint praecipuum deorum fauorem, quibus ademptis uel praetermissis discesserint omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat — unde, quamuis reuerentia sanctitatis tuae multa fortissime uerissimeque disseruerit, tamen et mihi locus exigit, ut pauca subiciam. si Romani colendo deos emeruerunt fauorem deorum et non colendo amiserunt: ut ipse Romulus, parens Romae, inter tot mala ab ipso ortu suo ingruentia saluus esset, colendo quis meruit ? an Amulius auns, qui exposuit ad necem? an
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽq fortissimũ ⁊ clem̃tissimũ cuncta sui
ordinatione c̃gessit. Sub hoc imꝑatore que
om̃s fere gentes amore ⁊ timore ꝑmixto ul¬
ste honorarent. d̾s uerus qͥ suꝑstitione solli¬
cita ab ignorantibꝰ colebat᷑ magnũ illũ mel¬
ligentiȩ suȩ fontẽ aꝑuit. ꝓmptiꝰq ꝑ hominẽ
doctus homines. filiũ suũ misit. oꝑantẽ uir¬
tutes. quȩ ꝑcellerent hominẽ. coarguentẽq:
demones. qͦs aliqͥ dõs putauissent. ut qͥ ipsi
tanꝗͣ homini ñ credidisset. oꝑibꝰ tanꝗͣ dĩ cre¬
deret. Deinde ut inmagno silentio ac pace
latissima in offense ⁊ celerit᷑ noui nominis gla
⁊ annuntiatȩ salutis uelox fama ꝑcurreret.
uł etiã ut discipłis eiꝰ ꝑ diu̾sas gentes euntibꝰ.
ultͦq ꝑ cunctos salutis dona offerentibꝰ. obe¬
undi ac disserendi qͥppe romanis ciuibꝰ inter
ciues romanos esset tuta lib̾tas. Qͦd ideo com¬

Expanded text:
eundeundordinatione congessit. Sub hoc imperatore, quem omnes fere gentes amore et timore permixto juste honorarent, Deus verus, qui superstitione sollicita ab ignorantibus colebatur, magnum illum intelligentiae suae fontem aperuit, promptiusque per hominem docturus homines filium suum misit operantem uirtutes, quae praecellerent hominem, coarguentemque daemonas, quos aliqui deos putauissent, ut qui ipsi tamquam homini non credidissent, operibus tamquam Dei crederent; deinde ut m magno silentio ac pace latissima inoffense et celeriter noui nominis gloria et adnuntiatae salutis uelox fama percurreret uel etiam ut discipulis eius per diuersas gentes euntibus ultroque per cunctos salutis dona offerentibus obeundi ac disserendi quippe Romanis ciuibus inter ciues Romanos esset tuta libertas. quod ideo com
Abbreviated transcription (Latin):
ta ueritas de cͣtumatia magis quã de igno¬
rantia ͤ uincit. cũ a nobis discutiunt᷑. nͨ se plu¬
res deos seqͥ. s sub uno dõ magno plures mi¬
nistros uenerari fatent᷑. Restat gͥ de intelligen¬
tia ueri di ꝑ multas intelligendi suspitioneᷤ
cͣfusa dissensio. qͥa de uno do om̃iũ pęne una
opinio ẽ. huc usq humana scrutatio ⁊ sicũ
labore potuit. at ubi ratiocinatio deficit.
fides subuenit. Nisi enĩ credidi̾mꝰ. non intel¬
ligemus. Ab ipso audias. ipsiq do credas. qd
uerũ uelis scire de d̾o. Itaq ide unꝰ ⁊ uerus.
inquẽ om̃is ut diximꝰ ⁊ si exdiu̾sis opinionibꝰ
secta cͣcurrit. mutans regna ⁊ disponens tepa
peccata quoq puniens. quȩ insixma mundi
sunt eligit. ut confundat fortia. romanũq
imꝑiũ assũpto pauꝑrimi statꝰ pastore funda¬
uit. Hoc ꝑ reges ⁊ c̃sules diu ꝓuectũ. ptꝰqͣ asie
africȩ. atq europȩ potitũ ẽ ad unũ imꝑator̃

Expanded text:
ta ueritas de contumacia magis quam de ignota ueritas de contumacia magis quam de ignorantia conuincit, cum a nobis discutiuntur, non se plures deos sequi sed sub uno deo magno plures ministros uenerari fatentur. restat igitur de intellegentia ueri Dei per multas intellegendi suspiciones confusa dissensio, quia de uno deo omnium paene una opinio est. hucusque humana scrutatio, etsi cum labore, potuit. at ubi ratiocinatio deficit, fides subuenit. nisi enim crediderimus, non intellegemus: ab ipso audias ipsique Deo credas, quod uerum uelis scire de Deo. itaque idem unus et uerus Deus, in quem omnis, ut diximus, etsi ex diuersis opinionibus secta concurrit, mutans regna et disponens tempora, peccata quoque puniens, quae infirma sunt mundi elegit, ut confundat fortia, Romanumque imperium adsumpto pauperrimi status pastore fundauit. hoc per reges et consules din prouectum postquam Asiae Africae atque Europae potitum est, ad unum imperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
fine̾ fecerim. ut bella ciuilia ext̾nis
ubiq ꝑmixta. uł quȩ dicta sunt. uel
etiam quȩ sequuntur. qͥa sic sibi serie
tempoꝵ ⁊ malis sequacibus cohesert̃.
libri saltem termino separentur.
sectȩ uł uitȩ uel patͥȩ. ita
semꝑ ad ꝓspectũ pruden.¬
tiȩ nat᷑ali bono erigunt᷑.
ut oblectam̃to corꝑis rati¬
onale mͣtis ⁊ si non actu pͣ¬
ferant. iuditio tam̃ p̾feren¬
dũ sciant. Quȩ mens ratio¬
ne duce illustrata. in medio uirtutũ qͥbꝰ ge¬
nuno fauore quãius uitiis inclinet᷑ assur¬
git. scientiã dĩ quasi arce̾ ꝓspicit. Dm̃ enim
quilibet hominũ contẽpnere ad tẽpꝰ potest.
nescire in totũ non potest. Unde qͥdam. s
discessum ẽ. quippe cũ ⁊ philosophi eoꝵut
de nr̃is scĩs sileam. dum intento mentis stu¬
dio quert̃ scrutant᷑q omĩa. unũ d̾m aucto¬
re̾ om̃iũ repperert̃. ad quẽ unũ omia refei.¬
rentur. Unde etiã ñc pagani qͦs iã declara.¬

Expanded text:
finem fecerim, ut bella ciuilia externis finem fecerim, ut bella ciuilia externis ubique permixta, uel quae dicta sunt uel etiam quae sequuntur, quia sio sibi serie temporum et malis sequacibus cohaeserunt, libri saltem. termino separentur. sectae uel uitae uel patriae ita semper ad prospectum prudentiae naturali bono eriguntur, ut oblectamento corporis rationale mentis etsi non actu praeferant, indicio tamen praeferendum sciant. quae mens, ratione duce inlustrata, in medio uirtutum, quibus genuino fauore, quamuis uitiis inclinetur, adsurgit, scientiam Dei quasi arcem. porospicit. Deum enim quilibet hominum contemnere. ad tempus potest,. nescire in totum non potest. unde quidam dum discessum est. Quippe cum et philosophi eorum, ut de nostris sanctis sileam, dum intento mentis studio quaerunt, scrutanturque omnia, unum Deum auctorem omnium reppererunt, ad quem unum omnia referrentur; unde etiam nunc pagani, quos iam declara
Abbreviated transcription (Latin):
ext̾na uocabant᷑. hoc est pamphilico.¬
macedonico. atq dalmatico. dissimula¬
to etiã magno illo mitͥdatico. longe
om̃iũ duturno. infestissimo ac formi¬
dolosissimo. deinde ad huc hispanien¬
si sertoriano nondũ finito. immo ad
huc ipso uiuente sertorio. hoc fugitiuo¬
rũ yut ueriꝰ dicã gladiatoritĩ bellũ
inhorruit. iam ñ spectandũ pauciss
ubiq metuendũ. qͦd quia fugitiuoꝵ
bellum dicit᷑. nemini uile habeat᷑ ex no-¬
mine. Sepe ineo singłi ⁊ aliquando si-¬
mul cũ agminibꝰ frustra iunctis. ambo
consules uicti sunt. plurimiq nobiles
trucidati. ipsi autẽ fugitiui plusquã
centũ milia fuere qͥ cȩsi st̃. Ea qͦ ammo-¬
nemꝰ ut ipsa se consolet᷑ italia. de uexa¬
tione extͣnoꝵ p̾sentiũ. ꝑ recordationẽ
pͣteritoꝵ. exeatq inse ⁊ ipsam se incõ
ꝑ abilit᷑ crudeliusq dilacerantũ suoꝵ
Quã obrẽ huic nc̃ qͥnto uolumini iam

Expanded text:
externa uocabantexterna uocabantMacedonico atque Dalmatico, dissimulato etiam magno illo Mithridatico, longe omnium diuturnissimo, infestissimo, ac formidolosissimo: deinde, adhuc Hispaniensi Sertoriano nondum huc ipso uiuente Sertorio, hoc fugitiuorum et, ut uerius dicam, gladiatoricium bellum inhorruit, iam non spectandum paucis sed ubique metuendum. quod quia fugitiuarum bellum dicitur, nemini uile habeatur ex nomine: saepe in eo singuli et aliquando simul cum agminibus frustra iunctis ambo consules uicti sunt plurimique nobiles trucidati; ipsi autem fugitiui plus quam centum milia fuere, qui caesi sunt. ei quo admonemus, ut ipsa se consoletur Italia de uexatione externorum praesentium per recordationem praeteritorum ex se atque in se et ipsam se incon parabiliter crudelius dilacerantum suorum. Quamobrem huic nunc quinto uolnmini iam
Abbreviated transcription (Latin):
sissimis inimicarũ urbiũ uoraginibꝰ dis¬
soluta ac lubrica pace titubabant. iam
sibi marianũ atq cinnanuꝰ roma par¬
turiebat extidium. aliudq ẽ diuerio.
oriens atq aquilo. hoc eͣ mitͥdaucum
nãbatur. qͦd qͥdẽ mitͥdaticum¬
mi
a suꝑioribꝰ ceptũ. porro inulteriora
porrigit᷑. De mariana face rogꝰ syllanȩ
cladis accensus ẽ. de isto rogo funestissi¬
mo sẏllani ⁊ ciuilis belli ꝑplurimas ter¬
rarũ partes ardentes sudes sparsi sunt:
multaq incendia ex uno fomite diffudi¬
rͣt. Nam lepidꝰ ⁊ scipio mitaliã. brutꝰ in
gallia. domicius cinnȩ gener in africã.
carbo in corcyra ⁊ sicilia. ꝑpenna in li¬
guria. ⁊ post cũ sertorio in hispania.
om̃iumq atͦtissimus sertorus in eadem
hispania. llȩc tc̃ cuulia uł quo alio di¬
cenda sunt nomine bella excitantes.
de uno multa. de magno maiora fecert.
absq illis tribꝰ uastissimis bellis. quȩ tͣc

Expanded text:
sissimis inimicarum urbium uoraginibus dississimis inimicarum urbium uoraginibus dissoluta ac lubrica pace titubabant; iam sibi Marianum atque Cinnanum Roma parturiebat excidium, aliudque e diuerso oriens atque aquilo, hoc est Mithridaticum, minabatur, quod quidem Mithridaticum a superioribus coeptum porro in ulteriora porrigitur. de Mariana face rogus Sullanae cladis accensus est, de isto rogo funestissimo Sullani et ciuilis belli per plurimas terrarum partes ardentes sudes sparsi sunt multaque inoendia ex uno fomite diffuderunt. nam Lepidus et Scipio in Italia, Brutus in Gallia, Domitius Cinnae gener in Africa, Carbo in Cossura et Sicilia, Perpenna in Liguria et post cum Sertorio in Hispania, omniumque atrocissimus Sertorius in eadem Hispania haec tunc ciuilia, uel quo alio dicenda. sunt nomine, bella excitantes, de uno multa, de magno magna fecerunt; absque illis tribus uastissimis bellis, quae tunc
Abbreviated transcription (Latin):
gine atteiti sunt. At ego iterũ ac sepiꝰ repe¬
to. Nũqͥd nã ⁊ hic cõꝑatione aliqua egent
tẽꝑa᷑ Quis rogo audire ñ horreat. ñ dicã
bella talia. sed uel nomina tanta belloꝵ.
extͣna. seruilia. sotialia. ciuilia. fugitiuoꝵq
nec sic saltẽ̾ sese ut cõmoti maris fluctꝰ
qͣuis molibꝰ magnis sequunt᷑ s undiq
diu̾sis causis. uocabulis. formis. malisq
excitata coaceruataq concurrunt. Ut
e ꝓximo repetã. ⁊ infame illud seruile
p̃tereã. iugurthinũ bellũ ñdũ adhuc ab
africo ꝑdetonuerat. iam cymbricum a
circio fulminabat. De cymbricis illis nu¬
bibꝰ adhuc fȩdi uastiq torrentes. effusi
sanguinis agebantur. iam sotialis belli
nebulas in magna c̃tinuo maloꝵ nubi¬
la coituras. misera exalabat italia. Ad¬
huc uͦ post infinitã crebrãq italici bel¬
li tẽpestatẽ.discurri totã ꝑ italiã mini-¬
me poterat. ita om̃s absq illis ꝑiculo¬

Expanded text:
gine attriti sunt. At ego iterum ac saepius repegine attriti sunt. At ego iterum ac saepius repeto: num quidnam et hic conparatione aliqua egent tempora ? quis rogo audire non horreat non dicam bella talia, sed uel nomina tanta bellorum, externa, seruilia, socialia, ciuilia, fugitiuorum? quae ne sic saltem sese, ut commoti maris fluctus quamuis molibus magnis sequuntur, sed undique diuersis causis uocabulis formis malisque excitata coaceruataque concurrunt. ut e proximo repetam et infame illud seruile praeteream, Iugurthinum bellum nondum adhuc ab Africo perdetonuerat, iam Cimbricum a circio fulminabat. de Cimbricis illis nubibus adhuo foedi uastique torrentes effusi sanguinis agebantur, iam socialis belli nebulas in magna continuo malorum nubila coituras misera exhalabat Italia. adhuc uero post infinitam crebramque Italici belli tempestatem discurri tuto per Italiam minime poterat, ita omnes absque illis periculo
Abbreviated transcription (Latin):
accepta graui clade fugert᷑. De hinc gaũ
cassĩ ꝓconsulẽ. ide sparthacꝰ oppssũ bel-¬
lo int̾fecit. Itaq ext̾rita ciuitate ñ minore
ꝓpemodũ metu. quã sub hannibale cͥca
portas frem̃te. trepidans senatꝰ crassum.
cũ legionibꝰ csulũ nouoq supplem̃to mi-¬
litũ misit. Is moxut fugituioꝵ pugnã
miit. sex milia eoꝵ intfecit. nongentoᷤ
uͦ cȩpit. inde pͥusꝗͣ ipsũ sparthacũ ad ca¬
put silari fluminis castrametantẽ bello
aggrederet᷑ gallos auxiliatores eiꝰ germa¬
nosq suꝑauit. e qͥbꝰ xxͣx. milia hominũ
cũ ipsis ducibꝰ occidit. Nouissime ipsum
sparthacũ disposita acie congressũ. ma¬
ximasq cu̾eo fugitiuoꝵ copias ꝑculit.
Nam .lxͣ. eoꝵ milia cȩsa. sex milia capta
referunt᷑. tria milia ciuiũ romanoꝵ re-¬
cepta st̃. Cȩt̾i qui ex hoc bello lapsi ober-¬
rabant. ꝑ cõplures duces frequenti inda-¬

Expanded text:
accepta graui clade, fugerunt. dehinc C. accepta graui clade, fugerunt. dehinc C. Cassium proconsulem idem Spartacus oppressum bello interfecit. itaque exterrita Ciuitate non minore propemodum metu, quam sub Hannibale circa portas fremente trepidauerat, senatus Crassum cum legionibus consulum nouoque supplemen to militum misit. is mox ut fugitiuorum pugnam iniit, sex milla eorum interfecit, nongentos uero cepit. inde priusquam ipsum Spartaoum ad caput Silari fluminis castra metantem bello adgrederetur, Gallos auxiliatores eius Germanosque superauit, e quibus xxx milia hominum cum ipsis ducibus occidit. nouissime ipsum Spartacum disposita acie congressum maximasque cum eo fugitiuorum copias perculit. nam sexaginta milia eorum caesa, sex milia capta referuntur, tria milia ciuium Romanorum recepta sunt. ceteri, qui ex hoc bello lapsi oberrabant, per conplures duces frequenti inda
Abbreviated transcription (Latin):
a ludo gnei lentuli diffugert᷑. Qui cͣtinuo
pentes clodii p̃toris qͥ eos obsidione cinxe¬
rat. castra expugnart᷑. ipsoq in fugã acto.
cuncta in p̾dã auerterunt. Inde ꝑ consen¬
tia ⁊ metapontũ circũducti. ingentia bre-¬
ui agmina collegert᷑. Nam cryxo decẽ mi¬
liũ multitudo. sparthaco autẽ tͥplex. tcͣ
numerus fuisse fert᷑. ynomaus enim iam
in suꝑiore bello fuerat occisus. Itaq cũ
cȩdibus. incendiis. rapinis. stupͥsq omĩa mi¬
scerent. in exequus captiuȩ matronȩ quȩ se
dolore uiolati pudoris necauerat. munus
gladiatoriũ ex quadringentis captiuis. sci¬
licet qͦd spectandi fuerãt spectaturi. utpo¬
te lanistȩ gladiatoꝵ pocius quã militum
pͥncipes edidert̃. Deinde c̃sules gelius ⁊ len¬
tulus adu̾sũ eos cũ exercitu missi. Quoꝵge
lius cryxũ acerrime pugnantẽ p̾lio opͣpssit.
lentulus a sparthaco suꝑatus aufugit. Ptꝰ
etiã collatis ambo c̾sules frustra copiis.

Expanded text:
a lude Cn. Lentuli diffugerunt : qui continuo rumpentes Clodii praetoris, qui eos obsidione cinxerat, castra expugnarunt, ipsoque in fugam acto cuncta in praedam auerterunt. inde per Consentiam et Metapontum circumducti, ingentia breui agmina collegerunt. nam Crixo decem milium multitudo, Spartaco autem triplex tunc numerus fuisse refertur. Oenomaus enim iam in superiore bello fuerat occisus. itaque cum caedibus incendiis rapinis stuprisque omnia miscerent, in exsequiis captiuae matronae, quae se dolore uiolati pudoris necauerat, munus gladiatorium ex quadringentis captiuis scilicet qui spectandi fuerant spectaturi, utpote lanistae gladiatorum potius quam militum principes, ediderunt. deinde consnles Gellius et Lentulus aduersum eos cum exercitu missi, quorum Gellius Crixum acerrime pugnantem proelio oppressit, Lentulus a Spartaco superatus aufugit. post etiam conlatis frustra ambo consules copiis,
Abbreviated transcription (Latin):
germanicas legiones iutelliũ cõꝑisset bel¬
lũ ciule molit᷑. Cũq tͥbꝰ pͥmũ leuibꝰ pͣliis.
hoc ẽ uno ap̃ alpes. alio circa placentiam.
t̾cio circa locuͣ quẽ castores uocãt. contra
uitellianos duces congressus uictor extitis¬
set.quarto ap̃ brebriacũ pͥlio. cũ animad¬
u̾tisset suos uinci menset̾cio quã imꝑare
cxꝑat. sese int̾fecit. Uitelliꝰ uictor romam
uenit. Ubi cũ multa crudelit̾ ac neqͥterage¬
ret. incredibili etiã uoracitatis appetitu
humanã uitã ꝓbris aggrauaret. postqu̾a
de uespasiano cõꝑit. pͥmũ deponere molitꝰ
imꝑiũ. pt̾ea a quibꝰdã animatꝰ. sabinum
uespasiani fre̾m nichil tc̃ mali suspican¬
tẽ. cũ cet̾is flauianis incapitoliũ compu¬
lit. succensoq tẽplo ⁊ mixta simul flãma
ruinaq om̃s in unu̾ parit̃ interitũ actu¬
mulũ dedit. Post defitiente in uespasiani
nom exercini suo destitutꝰ. appropinquanti¬

Expanded text:
Germanicas legiones Vitellium conperisset, belGermanicas legiones Vitellium conperisset, bellum ciuile molitus tribus primum leuibus proeliis, hoc est uno apud Alpes, alio circa Placentiam, tertio circa locum, quem Castores uocant, contra Vitellianos duces congressus uictor exstitisset, quarto apud Bedriacum proelio cum animaduertisset suos uinci, mense tertio quam imperare coeperat sese interfecit. Yitellius uictor Romam uenit: ubi cum multa crudeliter ac nequiter ageret, incredibili etiam uoracitatis appetitu humanam uitam probris adgrauaret, postquam de Vespasiano comperit, primum deponere molitus imperium, post a quibusdam animatus Sabinum Vespasiani fratrem, nihil tum mali suspicantem, cum ceteris Flauianis in Capitolium compulit succensoque templo et mixta simul flamma ruinaque omnes ia unum pariter interitum ac tumulum dedit. post deficiente in Vespasiani nomen exercitu suo destitutus adpropinquanti