comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ desiẽrunt iunc eum fundum illis. ⁊ ar
libtis tariuolo q̃situm ẽ crmmuxor intor
quen iũ iccesfit. anlibtis ppetatis petitio
uãt srdi post completum gnq̃niũ funtũ
adlibtos ꝑtinere.

Expanded text:
c eum fundum illi et illi libertis dari uolo'. quaesitum est, cum uxor intra quinquennium decesserit, an libertis proprietatis petitio uerat. respondit post completum quinquennium fundum ad libertos pertinere.
Abbreviated transcription (Latin):
fundus ad legatarium ꝑtineat: oo¬
uet enĩme ꝙ clies legati ħ siue fideiꝰ¬
legatum mortuo herede isust extnc¬
tus sit. nec apheredem hereclis ꝑtinere
possit Rti. dies quid̾ fidei cõmisit. ł le¬
guti cedit statim cumpost tp̃s cͥtũ hr̃c
tare rogtitur. siũ ubetur.  usus f nõ¬
dium ẽ hereclis nisi cumdñium declucte
usufructu p̃stiñt. Nõ capitis diminuti¬
Idem euenit siꝓpͥetas dectucto usufruc¬

Expanded text:
fundus ad legatarium pertineat. mouet enim me, quod dies legati huius siue fideicommlegatum mortuo herede usus fructus exstinctus sit nec ad heredem heredis pertinere possit. respondi: dies quidem fideicommissi uel legati cedit statim, cum post tempus certum heres dare rogatur siue iubetur: sed usus fructus nondum est heredis, nisi cum dominium deducto usu fructu praestitit, et ideo capitis deminutiidem euenit, si proprietas deducto usu fruc
Abbreviated transcription (Latin):
aulus.: Sempnius artalus abhr̃de
suo fundum initalia gaio seio pdecẽ¬
Enium declucto usuf: tari uissit Quero
cũmecdio hoc decenni spatio heres uita
functus sit. anpost tp̃s. decennũ plenus

Expanded text:
um. Sempronius Attalus ab herede suo fundum in Italiam Gaio post decennium deducto usu fructu dari iussit: quaero, cum medio hoc decennii spatio heres uita functus sit, an post tempus decennii plenus
Abbreviated transcription (Latin):
tia testatoris q̃rendum ẽ quiutiq de eo
usu. f. detraendo senfit. quiꝯuictus eẽt
heredis ꝑoẽ. Quo extincto soliclam ꝓp̾e¬
tatem adlegatarium uoluit ꝑtinere
nec plus transmittit cosuccessorẽ sinĩ
quinanctum hr̃e cepit. usum f. quam
si iam hr̃e cepisset. ¶ Sifundur duo¬
b aliis ususf. legatus sit m̃rientes ĩ
usuf. s semisses ꝯstituantur Idemqrẽ¬

Expanded text:
tia testatoris quaerendum est, qui utique de eo usu fructu detrahendo sensit, qui coniunctus esset heredis personae: quo extincto solidam proprietatem ad legatarium uoluit pertinere nec plus transmitti ad successorem suum, qui nondum habere coepit usum fructum, quam si iam habere coepisset. Si fundus duobus, alii usus fructus legatus sit, non trientes in usu fructu, sed semisses constituuntur: idemque
Abbreviated transcription (Latin):
sirẽ quid lũi fide undiłit et siñ ulla gc̃a lib̾¬
tus. p̾tium aut̾ acceptũ alii doant auden¬
dumert quis famanamquietet᷑. uttũ
qiuirẽ eunt anuero is qui p̃tium dono ac¬
cepit s⁊ ꝓop̃. lib. actuagessimot̾tio recte scͥp¬
sit emptorẽ ñ ee̾ inquictand̾. staus enum
um dono accep̃. fimnana cõueniend̾  ał. ui

Expanded text:
a libertus, pretium autem acceptum alii donauit, uidendum erit, quis Fauiana inquietetur, utrum qui rem emit an uero is qui pretium dono accepit? et Pomponius libro octagensimo tertio recte scripsit emptorem non esse inquietandum: fraus enim um dono a
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura sipͥm heres eĩt. dapnas esto dare
ꝓconditione. ñ ẽ accipienda. mag̃ eñi de¬
mõstruit testator. qñlegatum debeatur
ꝗͣ ꝯditionẽ inseruit. nisiforte ħaĩo fue¬
oportet dari. hoc do lego S fisic leget. sipͥ
mus heres mͥñerit dap̃nas esto scd̃s dure.
⁊ pͥmis heres extitit legatum nõ debebitur

Expanded text:
ro condicione non est accipienda: magis enim demonstravit testator, quando legatum debeatur, quam condicionem inseruit: nisi forte hoc animo fueoportet dari, hoc do lego". sed si sic leget: "si Primus mihi heres non erit, damnas esto Secundus dare" et Primus heres exstitit, legatum non debebitur:
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ occupet. legataque sictatast̃. sipatro¬
Ñ heres nerit. ñ deb coberes parrõi p̃stare
legatum ẽ. sipͥmus erit neit. ⁊ amto here¬
des exnterint legati ꝯditio defitiett sial¬
ter heres extitĩt alt̃ heres nextitit legatũ
debebitur.

Expanded text:
onem occupet, legata quae sic data sunt "si patronus heres non erit "non debet coheres patroni praestare. legatum est: "si Primus heres non erit" et ambo heredes exstiterint, legati condicio deficiet: si alter heres exstitit, alter heres non exstitit, legatum debebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Abeo quisnãm p̃srois bonis ademptis releg¬
atuserat. cum exꝑmissu pͥncipis appellatio
eius reteptasit. quamis qui ꝓnuntiautrat
ñreteperat fundum emerat pupillus iñt¬
uenientib tutorib ⁊ appellatioem in iusta
pnuntiata funtius ablatus ẽ. q̃situm ẽ. an
tutele iudicio p̃tiumfundi pupillus cõse¬
qui atutorib possit.: R. Siscientes cmert̃.
abeo qui mnea causa ẽẽt. ut obnoxius sñe
prĩoris eẽt. tutele uiditio eos teneri.
diffilum prius suos p̾alibtos excẽbat suo

Expanded text:
entia praesidis bonis ademptis relegatus erat, cum ex permissu principis appellatio eius recepta sit, quam is qui pronuntiauerat non receperat, fundum emerat pupillus interuenientibus tutoribus et appellatione iniusta pronuntiata fundus ei ablatus est: quaesitum est, an tutelae iudicio pretium fundi pupillus consequi a tutoribus possit. respondit, si scientes emerunt ab eo, qui in ea causa esset, ut obnoxius sententiae priori esset, tutelae iudicio eos teneri. Diphilum prius seruos, postea libertos exercebat, suo
Abbreviated transcription (Latin):
stratione tutele. et insolidum uniũsi
tenentur. splane sipetunia nũata pupa¬
li int̃eos. dĩstributa est. nõ inmaiorẽ samo¬
mã auisq eoꝵ quam accepit. tenetur. Set
et sup̃i tutores. rempupilli furãtisũt utõ¬
amus anea actione q̃proponitur exlege.
xii. tabularũm adũsus tutorem incduplũ
singuli insolidum teneant s quãuis uñ
duplum p̃stiterit. nichilominus ⁊ alii te¬
neantur: nam ĩaluis furib eĩtem rei plu¬
rib nõ est ꝓpterea ceteris pene dep̾catio ꝑ
abuno iam exactã est. s tutores ꝓpt̾ ãmi¬
aut ĩnꝑãm rem. aut eius exstimationem¬
nõsolum gͦ gessisse tutelam is creclitur. ꝙ
alii gerenclam mandauit. S ⁊ quisatis
aꝯtutorem accepit remsaluam pupillo
futuram eiq ꝑmisit: ãministratione totiꝰ
tutele. nec põt se defendere constitutiõib
q̃ uibent añconueniri enrnqui gessit fitẽ
ineo quod nemo gessit. ñutiq eius ꝑitu¬

Expanded text:
stratione tutelae et in solidum universi stratione tutelae et in solidum universi tenentur. plane si pecunia numerata pupilli inter eos distributa est, non in maiorem summam quisque eorum quam accepit tenetur. Sed si ipsi tutores rem pupilli furati sunt, videamus, an ea actione, quae proponitur ex lege duodecim tabularum adversus tutorem in duplum, singuli in solduplum praestiterit, nihilo minus etiam alii teneantur: nam in aliis furibus eiusdem rei pluribus non est propterea ceteris poenae deprecatio, quod ab uno iam exacta est. sed tutores ptionis aut ipsam rem aut eius aestimationem.Non solum ergo gessisse tutelam is creditur, qui alii gerendam mandauit, sed et qui satis a contutore accepit rem saluam pupillo futuram eique permisit administrationem totius tutelae, nec potest se defendere constitutionibus, quae iubent ante conueniri eum qui gessit.Item in eo quod nemo gessit non utique eius pericu
Abbreviated transcription (Latin):
sissent. tutores. lic ñsatis eẽt ei exdctum.
curatores eẽ ꝑiculum Siminus tutoꝵet
magr̃atuum hoc est tunc ẽẽ ꝑitulum eiꝰ
ꝗ suspectum ñfecisset aut satis ñexegisset
cumfinita tutela nõ inueniret᷑ idoneus
fuisse.
subiciendum eum qui acontutorib suis
mutuam petãm pupilli accepit. ⁊ caũt
ceterasq usuras ꝓmisit. quas ⁊ alii debite
res pupillo tepencdunt. qr hĩc sibi ñcom¬
sumpsit. nec clam: nec qiͣ sua peccã licẽt᷑.
abutitur ⁊ nisihis usuris aꝯtutorem mu¬
tuum ei daretur. aliunte accepisset ⁊ mul¬
tum refert palam aꝑteq debitorem se. ut
extraneum.⁊ quemlib ficere pupillo an
sub ãministratione tutele pupilli. pupille
qutilitate latñter sua commota pupi
unus tutelam gessit. ⁊ solunto ñest. Scde
titio gerentam mantauit. ⁊ ticius q̃dam
ãministrauit ẽtius oĩno nicħ gessit q̃si¬
tum est. quatenus quisquis eorum teneat᷑.
et tutorum quidẽ ꝑiculum cõe ẽ. ĩ ammini ͤ¬

Expanded text:
sissent tutores, licet et satis non esset exactum, curatorum esse periculum, si minus, tutorum et magistratuum: hoc est tunc esse periculum eius, qui suspectum non fecisset aut satis non exegisset, cum finita tutela non inveniretur idoneus fuisse. subiciendum eum, qui a contutoribus suis mutuam pecuniam pupilli accepit et cavit certasque usuras promisit, qres pupillo dependunt, quia hic sibi non consumpsit nec clam nec quasi sua pecunia licenter abutitur et, nisi his usuris a contutore mutuum ei daretur, aliunde accepisset: et multum refert, palam aperteque debitorem se ut extraneum et quemlibet faceret pupillo an sub administratione tutelae pupillique utilitate latente sua commoda pupilunus tutelam gessit et soluendo non est, secundus Titio gerendam mandauit et Titius quaedam administravit, tertius nihil omnino gessit: quaesitum est, quatenus quisque eorum teneatur. et tutorum quidem periculum commune est in admini
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃r tatis tutorib cessauẽrit in exigñda saͤ.¬
tis datione. deinde aquib dam excusatis
aseqñtib magrãtib dextra tutor asũptus
fuerãt creatus conueniebatur insolitũ
tuplici ratione. Q uod cũm agistratus eẽt¬

Expanded text:
tempore datis tutoribus cessauerat in exigenda satisdatione, deind‹e› quibusdam excusatis a sequentibus magistratibus Dexter tutor adsumptus fuerat: creatus conueniebatur in solidum duplici ratione, quod cum magistratus esse
Abbreviated transcription (Latin):
obliget se. et dem̃ alt̾ nascatur. młto ma¬
gis pop̾ ait. anssum hiuc inuinguiti l¬
tat᷑ patrono. aneis qui inpotestate eius st᷑.¬
Re siccitor suolib̾tum patromis celega¬
inͣt. non pot̾ id̾ clici. Solutioi̾senim uioem
se eum ubiati exhac lege. Nam uinest patro¬
noeum exꝓmisise. quãuis patroiiis minc
hõ ceb̾at Quod si ab imno delegante patrono
libͥtus ꝓmisit. nõ lb̾ari eum nõ solum fu
tis absolutioeͥm faciendmi. S si iamoꝑir
nõe cd̾cepnatus eit nõ pot̾ lb̾a qm̾ iampe¬

Expanded text:
lter nascatur, multo magis Pomponius ait amissum huic iungi, uti ltat patrono an eis qui in potestate eius sint.Sed si creditori suo libertum patronus delegauerit, non potest idem dici: solutionis enim uicem se eum liberari ex hac lege: nam uerum est patrono eum expromisisse, quamuis patrono nunc non debeat: quod si ab initio delegante patrono libertus promiserit, non liberari eum.Non solum futtis absolutionem faciendam. sed si iam operarum nomine condemnatus est, non pot
Abbreviated transcription (Latin):
psit. uaiere tutoris dationem. Cum em̃i
ꝯfirmatũmsit testam̃tum: conseqr̃ter
tutoris quoꝙ daao ualebit. meo testo̾
scripta quodualet toest uͥ nepos ⁊ hr̃s
institutus sit. ł nominatim exhr̃dat᷑
sit. ¶ Sifuriosus testam̃totutor detũ.
siquidem cumfurere desierit: tutorem
eẽ recte tium ꝓculis existimat P̃t̾si
tatus sit pure. negat ꝓculus ualere da¬
tionem s est uerius. quod. ⁊ põꝑ ait. rec¬
te urteridatum ⁊ tumc fore tutoremẽ
saꝑe ceperit. ¶ Seriuis alienus itada¬
ri tutor põt. silib er̃it tutor esto quin
ĩmo ⁊ sipure datussit. uidebatur ĩ eẽ ħ
conclitio. cumlib̾ erit pot aut. quis⁊ ex¬
traneo ẜuo defendere. ex hac causa ficei ꝯ¬
missariam lib̾tatem. Mdem̃ int est ser¬
num suum. an alienum tutorem scͥp¬
serit. cumpupilli fauore publice uti¬
litatis assumpta lib̾tas sit. inꝑsona eiꝰ
quitutor scriptinest põt ignur. ⁊ huic
ficdeicõmissaria lib̾tas deferoi siuolũ

Expanded text:
psit ualere tutoris dationem. cum enim confirmatum sit testamentum, consequenter tutoris quoque datio ualebit in eo testamento scripta quod ualet, id est ubi nepos uel heres institutus sit uel nominatim exheredatus sit. Si furiosus testamento tutor detur, si quidem, cum furere desierit, tutorem esse recte datum Proculus existimat: quod si datus sit pure, negat Proculus ualere dationem. sed est uerius, quod et Pomponius ait, recte uideri datum et tunc fore tutorem, cum sapere coeperit. Seruus alienus ita dari tutor potest 'si liber erit, tutor esto'. quin immo et si pure datus sit, uidetur inesse haec condicio 'cum liber erit'. potest autem quis et extraneo seruo defendere ex hac causa fideicommissariam libertatem: quid enim interest, suum seruum an alienum tutorem scripserit, cum pupilli fauore et publicae utilitatis adsumpta libertas sit in persona eius, qui tutor scriptus est? potest igitur et huic fid
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł.. Siquis subconditione. ł exdie
tutorem delerit. medio tp̃r alius tutor
tundus eist. quamuis legitimum ruto
rem pupillus lnt Sciendum cñi ẽ q̃diu
testam̃taria tutela sꝑarur. legitimam
cessare ⁊ sisemel adtestamtarnim deuo¬
luta sit tutela deinde excusatus. adsit¬
tutor testam̃tarnus adhuc dicimus inlo¬
cum extusati dandum. ñad legitimum
tutorem redire tutelam. ¶⁊tem dici
hic ut alius detur ꝙ situtor testam̃to da¬
tus decessit adlegitimum iuteła retdit.
fuerit iutores testam̃tarii. in locum eiꝰ
terit alis. ceterum sinullus fuꝑ sit. ł
incuutaie sit legitima iutela succedit.
testam̃to tutor dari ñpoi fndeductis reb
chil ualebit.¬

Expanded text:
m. Si quis sub condicione uel ex die tutorem dederit, medio tempore alius tutor dandus est, quamuis legitimum tuto rem pupillus habeat: sciendum est enim, quamdiu testamentaria tutela speratur, legitimam cessare. Et si semel ad testamentarium deuoluta tutor testamentarius, adhuc dicimus in locum excusati dandum, non ad legitimum tutorem redire tutelam. Idem dicimubit, ut alius detur. Quod si tutor testamento datus decesserit, ad legitimum tutela redit, t tutores testamentarii, in locum eius, dari alius: ceterum si nullus supersit vel in civitate sit, legitima tutela succedit. testamento tutor dari non potest nec deductis rebushil valebit
Abbreviated transcription (Latin):
uitione suecit datus desitiente condi¬
tum tempus licet ⁊ subeoroitione ⁊ us¬
q ad conditionem. ¶ Intutoris dati¬
one. utrum leuissim᷑a conditio. arno¬
uissima. ut in legato spectandi ẽ. utpu¬
ta titius. cumpoterit iuitor esto titiussi
nauis exasia uenerit nitor estos⁊ mł .x.¬
hrclitatem adierit nicħ ualet exbis q̃
testam̃to seriptasunt. Siuero uinis expli¬
ribus adierit: tucele statim ualent nec
nia tutor spertur uerius est. alium tũ¬
torem posseclari quan ñclumsit. nec spe¬
retur. ¶ intutelis testam̃taruis. roseꝗ¬
mur. qdͥ nouissimum est. ⁊ sisepius tu¬
tordatussit. nouissimã scripturam in¬
tuemur. ¶ Ꝙ filium⁊ exeo nepotem
habebat. sinepoti tutorem declĩt. ht̃ dis¬
ceptationem an aliquo casu sit utił
datio ut puta sꝓꝓponis filum suuope

Expanded text:
iciente condirtum tempus licet et sub condicione et usque ad condicionem. In tutoris dationem utrum leuissima condicio an nouissima, ut in legato, spectanda est? ut puta 'Titius cum poterit tutor esto': 'Titius si nauis ex Asia uenerit tutor esto'. et hereditatem adierit, nihil ualet ex his, quae testamento scripta sunt: si uero unus ex pluribus adierit, tutelae statim ualent nec qua tutor speratur, uerius est alium tutorem posse dari, quasi nondum sit, nec speretur. In tutelis testamentariis id sequimur quod nouissimum est, et si saepius tutor datus sit, nouissimam scripturam intuemur. Qui filium et ex eo nepotem habebat, si nepoti tutorem dederit, habet disceptationem, an aliquo casu non sit utilis datio: ut puta si proponas filium uiuo
Abbreviated transcription (Latin):
nquãntate pormõn exq̃renda ui¬
sũ est mortis ip̃s spectari q̃de cã siquis .c. ĩ
bonis habui̾t. ⁊ tota ea legauĩt. nicͥ legata¬
rus ꝓdest. si añ aditam hereclitatẽ ꝑsuos
herectittũos. aut expartu ancillaꝵ heredi

Expanded text:
quantitate patrimonii exquirenda visum est mortis tempus spectari. qua de causa si quis centum in bonis habuerit et tota ea legaverit, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem per servos hereditarios aut ex partu ancillarum heredi
Abbreviated transcription (Latin):
sit. iuquo lapis ceclitur lapidiamͣ¬
rum comodum admaritum per¬
tin̾e constas. qr palamsit coaio de¬
disse mulicrem fundũ utiste fruc¬
tus admaritum ꝑtuneat. iusi cõ¬
crariam uoluntatem indote dau¬
da declarauerit mulies. ¶Qd in
se mẽtẽ erogatur. siñ responderit
messis ex uindemia deducetur. qr
totius ãm. unus fructus ẽ Põp̃

Expanded text:
sit, in quo lapis caeditur, lapidicinarum commodum ad maritum pertinere constat, quia palam sit eo animo dedisse mulierem fundum, ut iste fructus ad maritum pertineat, nisi si contrariam uoluntatem in dote danda declarauerit mulier. Quod in sementem erogatur, si non responderint messes, ex uindemia deducetur, quia totius anni unus fructus e
Abbreviated transcription (Latin):
trebatii eumquem inpotestate habelat.
solum hereclem fecit. ⁊ abeo altĩ dimitiã
partem hr̃clitatis. cuminsuam tutelam̃
uenisset legaium. Quod sihis quimpote¬
state sua ẽẽt. inpubes decessisset. alterum
herelem ei substitut. ¶ filio irpub̾i
infingulas. cau̾sas alium ⁊ aliũ heredẽ.
substituere possumussueluti ut aliu̾s si
sibi nullus filius fuerit. ⁊ alus sifilius fu¬
erit. ⁊ inpubes mortufint heres sit. ¶ Ꝙ¬
tamquattuor heredes fecerat. ⁊ omĩbus
hereclib pͥt̾imũ substituerat. unus exilli
cui nõ erat quisquam substitutus. ⁊ cen̾is

Expanded text:
Trebatii eum quem in potestate habebat Trebatii eum quem in potestate habebat solum heredem fecit et ab eo alteri dimidiam partem hereditatis, cum in suam tutelam uenisset, legauit: quod si is, qui in potestate sua esset, impubes decessisset, alterum heredem ei substituit.Filio impuberi in singulas causas alium et alium heredem substituere possumus, veluti ut alius, si sibi nullus filius fuerit, et alius, si filius fuerit et impubes mortuus fuerit, heres sit. Quidam quattuor heredes fecerat et omnibus heredibus praeter unum substituerat: unus ille, cui non erat quisquam substitutus
Abbreviated transcription (Latin):
Iinplures liberos habent põt
quib tam substituere n utiq necessebt̃.
om̃ibil sicutĩpot. nulli substituere. ergor
ad breue tempus etatis substituere põt.
titius ei heres estos itꝗꝙ et sicliũsos substi⁊¬
tuat post finem eiͣtis. comittendume¬
rit. ueluti sunt decimũ anmun decesse¬
rit titius heres esto. sipost decimũ intra
quartum tetimũ. meiius heres esto.¬
Et si apatre institutus rogatusq hr̃li¬
tatem restimere coattus exfideiꝯͥ missaxi¬
o adierit quamuis cetera q̃ in eodemte¬
stam̃to relicta suñt ꝑ eam aditionẽ cõfi̾¬
m̃tur. ut legata ⁊ lib̾tates sct̃as tam̃ta¬
bulas nõ oportere resuscitari destituto ñ
iuire ciuili testam̃to quĩtus suiliꝰ sceuola
nioñe q pupillares tabule pars sunt.
tes impuberes habebat. S alteꝵ eoꝵ in
potestate. alterum ñ. et uellet utrumq
exequis partib hereclem hubẽte. et siquis
exhis inpubes decessisset adalterum partẽ
eius transferre. exconsilio labeonis ofilir⁊ c

Expanded text:
i plures liberos habet, potest quibusdam substituere neque utique necesse habet omnibus, sicuti potest nulli substituere. Ergo et ad breue tempus aetatis substituere potestm decesserit, Titius ei heres esto'. Itaque et si diuersos substituat post finem aetatis, admittendum erit, ueluti 'si intra decimum annum decesserit, Titius heres esto: si post decimum intra quartum decimum, Maeuius heres esto'. Si a patre institutus rogatusque hereditatem restituere coactus ex fideicommissario adierit, quamuis cetera, quae in eodem testamento relicta sunt, per eam aditionem confirmentur, ut legata et libertates, secundas tamen tabulas non oportere resuscitari destituto iam iure ciuili testamento Quintus Ceruidius Scaeuola niotes impuberes habebat, sed alterum eorum in potestate, alterum non, et uellet utrumque ex aequis partibus heredem habere et, si quis ex his impubes decessisset, ad alterum partem eius transferre: ex consilio Labeonis Ofilii Cascellii
Abbreviated transcription (Latin):
łꝑ.t estam̃ti factio nõpͥuatis pub¬
auis . ł. Niqueramus anualeat testa¬
mtum. inprimis aĩadũtere debemus an
isquifecerit testam̃tum habui̾t testam̃tr
factionem dm̃ sihabiuĩt requirtem. anẜ
sp. aLquaetate testam̃tum ł masculi
ł femine facere possunt. uideam et uerniꝰ
lest in masculis. quidemquartum decimũ
annum spectamdum. infeminis uero duc¬
decimum completum. ¶ Utrum autẽ
excessisse quis debeat. quartiun tecimum
annum. ut testam̃tum faitere possit. ansu¬
fficiat complexesse ꝓpone aliquẽ. Ral. ia
nuãt natͥum ⁊ testam̃tum impso natali
suo fecisse quarto decimo anno. anualeat
tis. ualẽ testam̃tum¶amenim complesse
testam̃ti faciendi ius nonht adeo. utꝗͣ
uis pater ei ꝑmittat nichiło magis m̃ui
re testari possit. ¶Surdiis muns testa¬
m̃tum facere ñpossunt. ¶S ⁊ siquis p

Expanded text:
factio non priuati, sed pubtionum.Si quaeramus, an ualeat testamentum, in primis animaduertere debemus, an is qui fecerit testamentum habuerit testamenti factionem, deinde, si habuerit, requiremus, an um.A qua aetate testamentum uel masculi uel feminae facere possunt, uideamus. uerius est in masculis quidem quartum decimum annum spectandum, in feminis uero duodecimum completum. utrum autem excessisse debeat quis quartum decimum annum, ut testamentum facere possit, an sufficit complesse? propone aliquem kalendis Ianuariis natum testamentum ipso natali suo fecisse quarto decimo anno: an valeattis, valere testamentum: iam enim complesse testamenti faciendi ius non habet, adeo ut, quamvis pater ei permittat, nihilo magis tamen iure testari possit. Surdus mutus testamentum facere non possunt: sed si quis p
Abbreviated transcription (Latin):
dicentis. et equit̾ nõ arbitror quiequam
dicere. qd̾ ñsentit ut maxime nõe usus
sit quoq it appellateͥ sol. Nam ⁊ uotis
ministerio utimur. ceterum nemo exi¬
stimandus ẽ. dixise qdñm̃te agitauĩt
E ⁊ simagno opere. me tuberonis. ⁊ ratio
⁊ auctoritas monet. ñ tam̃a ẜuo totas disẽ¬
tio. ñ uideri quemquã dixisse cui ñ suo
exhisquilcqui nonpossunt conatu ipo

Expanded text:
dicentis? equidem non arbitror quemquam dicentis? equidem non arbitror quemquam dicere, quod non sentiret, ut maxime nomine usus sit, quo id appellari solet: nam vocis ministerio utimur: ceterum nemo existimandus est dixisse, quod non mente agitaverit. sed etsi magnopere me Tuberonis et ratio et auctoritas movet, non tamen a Servio dissentio non videri quemquam dixisse, cuius non suo et eos, qui loqui non possunt, conato ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ficiscerẽtur. locari solent. q̃ suppellettilis
usuiforent. ¶Tubero horc modo demon¬
strare supellectilem temptatqd̾tã ĩstrõ
m̃ta agri aut domussnec mirũ ẽ morib
ciutatis. ⁊ nsurerum appeliatioẽ eĩ muta¬
tam ee. Namfictilia. aut lignea autui¬
trea aut᷑ denio suppelletti utebantur. nẽ ͭ
ebore. atd testudine. atq argento lam
exauro ⁊̃ atq gẽmis suppellectili utũt᷑
q̃re speciempotius rerum quãm ateriam
dubitari subpelieitilis potius aͣrgentian
uestis sint. sunis fatetur sententiamei
quilegauĩt aspici oportere. inqua rẽ
ea solitas sit referre NUerum siea deqbns
utputa escarium argenteum autpenu¬
las. aut togas suppellectiquis ascribere
solitus sit. nonit circo existimari oportere
suppellectili legata eaquoq ꝯtineri. nõ
enim exopinionib singuloꝵ. S excõtꝰ
usu nomina exaiudiri debere ⁊dẽ tube
ro parum sibiliq̃re ait. namqrsut nca
inquit. nisi ut demostrarent uolũtatẽ

Expanded text:
ficiscerentur, locari solerent, quae sub pellibus usui forent. Tubero hoc modo demonstrare supellectilem temptat: instrumentum qumenta agri aut domus. nec mirum est moribus ciuitatis et usu rerum appellationem eius mutatam esse: nam fictil‹i› aut lignea aut uitrea aut aerea denique supellectili utebantur, nunc ex ebore atque testudine et argento, iam ex auro etiam atque gemmis quare speciem potius rerum, quam materiam pellectilis potius an argenti, an uestis sint.Seruius fatetur sententiam eius qui legauerit aspici oportere, in quam rationem ea solitus sit referre: uerum si ea, de quibus enulas et togas, supellectili quis adscribere solitus sit, non idcirco existimari oportere supellectili legata ea quoque contineri: non enim ex opinionibus singulorum, sed ex communi usu nomina exaudiri debere. id ro parum sibi liquere ait: nam quorsum nomina, inquit, nisi ut demonstrarent voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
cassius dem̃branis pictis scripsit. uerum
ẽ Namnec carte p̃ure debent᷑. libris lega¬
tisnec cartis legatis libri clebebuntur.
nisi forte. ⁊ ħ nos iusserit uoluntas ut
putasiquis forte cartas sic reliq̃rit caxtas
meas unũsas quinicħ aliud quãlibros
habebat stucliosius siudioso. Nemo enum
dubitabit libros deberisnam ⁊ inusu pleris
q libros cartas appellant Quid ergo si quis
cartas legauerunt puras m̃brane ñ ꝯtine¬
gatisint anꝯtĩtieantur. ñdũꝑscrip̾ti ⁊
ñputo contineri ñmagis quam uestis apa¬
pellatione. ñlum detexta comtinentur s
ꝑscripti libti. ñdum maleati. ł bornatiꝰ

Expanded text:
Cassius de membranis puris scripsit, uerum est: nam nec chartae purae debentur libris legatis nec chartis legatis libri debebuntur, nisi forte et hic nos urserit voluntas: ut puta si quis forte chartas sic reliquerit "chartas meas universas", qui nihil aliud quam libros habebat, studiosus studioso: nemo enim dubitabit libros deberi: nam ue libros chartas appellant. quid ergo, si quis chartas legauerit puras? membranae non continegati sint, an contineantur nondum perscripti. et non puto contineri, non magis quam vestis appellatione nondum detexta continetur. sed perscripti libri nondum malleati vel ornati
Abbreviated transcription (Latin):
ad nullam aliamxem. nisi adcõburenclũ
possit uti. S et balani ł siqui alii nuclei.
sas. nisi que minuitatĩ concidunt̃ uroi
eilegatas cuiligna legatasunt. Ego aũt
arbittor hoc quoq ligni appellatiõe ñꝗti¬
neri ꝙ ñclũminutatim fuit concissum si
ũ atcontigͥñdum fuit destinatum/ pind̃
sisiluam ħmc reitabebat destinatã siluã
quidem ñcelet dnecte aũt arbores. ligno¬
tum appellaticẽ ꝯrinebuntur. insi aliud
testator sensit. ¶Lignis aũt legatis qd
comburenli cãꝑatum ẽ continebitur. suĩ
at lulneicalefactoẽm siue dietaꝵ ypotecha¬
stratum siue adcalgem laduliamrẽ cegñdã
solebat uti. ¶ olffilius libro .ii. iuris
partitiscripsit. nec sacram̃ta ligniappella¬
tione ꝯtineriss siuoluntas ñreftagatur.
materiarum. ⁊ urtium stitpes atq maclices¬

Expanded text:
ad nullam aliam rem nisi ad comburendum possit uti: sed et balani vel si qui alii nuclei. sas, nisi quae minutatim conciduntur, videri ei legatas, cui ligna legata sunt. ego autem arbitror hoc quoque ligni appellatione contineri, quod nondum minutatim fuit concisum, si iam concidendo fuit destinatum. proinde si silvam huic rei habebat destinatam, silva quidem non cedet, deiectae autem arbores lignorum appellatione continebuntur, nisi aliud testator sensit. Lignis autem legatis quod comburendi causa paratum est continetur, sive ad balnei calefactionem sive diaetarum hypocaustarum sive ad calcem vel ad aliam rem coquendam solebat uti. Ofilius libro quinto iuris partiti scripsit nec sarmenta ligni appellatione contineri: sed si voluntas non refragatur, materiarum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃.cCumq̃reretur agni legati qͣten
uiderentur quitam aiebant agnũdũtaxat.
Ui. mñsium eẽ si uerius ẽ eos legatos eẽ qui
minores auuiculi eẽt. ¶ Seruis ⁊ ancillis ũ¬
lunis legatis agasonẽ mulionẽ legatoñ
¶lanalino. purpura uxori legatis. q̃ ei caꝑata
exeadestinasset aduxoris usũ s. omĩs com¬
mixta eẽt. ñsimilẽ eẽ delibatioẽm cumpen
legata cẽt. ⁊ multares q̃penus ce̾nt renꝗs¬
siuma cliffũdiss lubiturus usur ip̃e ⁊ heres
tum eẽ constitum ẽ. ut exeo qd̾ ad annum
opus cẽt heredes legatario darent. Sic mͥ
placet. ⁊ inlana fieri. ut crea ꝙ adusum
uori legatum eẽt. s.q. uxoris cãꝑatum eẽt.¬

Expanded text:
uaereretur, agni legati quatenus viderentur, quidam aiebant agnum dumtaxat sex mensum esse: sed verius est eos legatos esse, qui minores anniculis essent. Servis et ancillis urbanis legatis agasonem mulionem legato non Lana lino purpura uxori legatis, quae eius cauex ea destinasset ad usum uxoris, sed omnis commixta esset, non dissimilem esse deliberationem, cum penus legata esset et multas res quaesi uina diffudisset habiturus usioni ipse et heres tum esse, constitutum esse, ut ex eo, quod ad annum opus esset, heredes legatario darent. sic mihi placet et in lana fieri, ut ex ea quod ad usumxori legatum ess‹e›, sed quod uxoris causa
Abbreviated transcription (Latin):
um eñĩ ornanclissaltuarium aũt tuenda ⁊
custodiendi suncti magisquam colenditã¬
patum ẽẽ asinũ machinarium legatum u¬
deri item oues q̃stercorancli funchi cã paret̃
Itemopilionem sicĩgnĩs oues cũraret.
uis hostiarium fecisset. legato contineret᷑¬

Expanded text:
enim ornandi, saltuarium autem tuendi et custodiendi fundi magis quam colendi paratum esse: asinum machinarium legatum uideri: item oues, quae stercorandi fundi causa pararentur: item opilionem, si eius generis oues curaret. 6, quem postea ex his ostiarium fecisset, legato contineret
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtineantur: qͣxitur ⁊ elegant. nerua ait
gnificari bibliothecam sicũti cdicimꝰ inbi¬
ulioteta ẽ ⁊ alias armarium sicuti dicrms
etoream bibliothetam cmit ał libros sim¬
ti clicims bibliotecam emisset qd̃ igitur
scribit. sab̾. libros uibliotecam ñsequi nõ ꝑ
om̃ia uerumẽ. namĩtlum armaria qͦq
debentur q̃ płiq bibliothetas appellant pla¬
ne sim ꝓpõs adherentia quoq eẽ mbamnaꝵ
armaria ł̃ affixa sinełubio ñ debebunt cũ
gasse tactiliotetammeã. ⁊ siquos p̃tã anu¬
los mabeo. ⁊ italabeonemquo existimasse
art ¶Sunt tam̃quedam q̃ om̃ino legattim
secuntur ut lectum legatum ꝯtinet. fui¬

Expanded text:
tineantur, quaeritur. et eleganter Nerua ait gnificari bibliothecam eo: alias bliothecam eo: alias armarium, sicuti dicimus "eboream bibliothecam emit": alias libros, sicuti dicimus "bibliothecam emisse". Quod igitur scribit Sabinus libros bibliothecam non sequi, non per omnia verum est: nam interdum armaria quoque debentur, quae plerique bibliothecas appellant. plane si mihi proponas adhaerentia esse membro armaria vel adfixa, sine dubio non debebuntur, cum gasse: "dactyliothecam meam et si quos praeterea anulos habeo" et ita Labeonem quoque existimasse ait. Sunt tamen quaedam, quae omnimodo legatum sequuntur: ut lectum legatum contineat et ful
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝯtinebuntur. ¶ cartis legatis neq
papirum ad cartas ꝑatum neq carte ñclũ
ꝑfecte ꝯtinebuntur. ¶¶S ⁊ sibibliothe¬
cam legtuerat. utrum armarium solũ
larmaria continebuntur. anuõ libriqͦa.¬

Expanded text:
ur.Chartis legatis neque papyrum ad chartas paratum neque chartae nondum perfectae continebuntur.Sed si bibliothecam legauerit, utrum armarium solum uel armaria continebuntur an uero libri
Abbreviated transcription (Latin):
sapure cata sꝑare pot. qr clics mnitilr ceclit.
pat̃ cumfilia ꝑse tuisse berede instituta sic
intestamto locutꝰ fui̾t peto cũmorieris licet
noĩs mei/ necessitas quidem restituendi ne¬
potib uiriles partes p̃cetlere uidebutur .
moderande portioĩs quãmaiorem ĩunius¬
nepotis ꝑsc̃ãm cenferrmoluit arbuium
iegauit. siconsentiat: ut decreto p̃roris cõ¬
firmetur. ⁊ p̃tor ñitoneum existimet. ut¬
olegati. ñ tenegabitur. ¶Q mutia aa
tionem alicuius. ñ faciendi facta in t̃po¬
suit. sip̾a fecerit. fruitus quo: legatoruo
quos in pͥncipio ꝓmitti necesse ẽ de resti¬
meredeb. Nuriis actoib legatoꝵ simul
tes diuidi ñpõt. ñ enim eam̃te dutũ ẽ le¬
gatarus płimis actionib uti. S ut la¬
xior eis agencli facultas sit. exuna interĩ
q̃ fuerat electa legatum petere. ¶ repetẽ¬
dorum legatorum faccultas exos eo te¬
stam̃to solutoꝵ danta ẽ. ꝙ irritum eẽ p̾d
functi memoriam dũpnatam. apparuit.

Expanded text:
ies inutiliter cedit. Pater cum filia pro semisse herede instituta sic testamento locutus fuerat: 'peto, cum morieris, licetnominis mei'. necessitas quidem restituendi nepotibus uiriles partes praecedere uidebatur, sed moderandae portionis, quam maiorem inepotis personam conferri voluit, arbitrium legavit: si consentiat, ut decreto praetoris confirmetur, et praetor non idoneum existimet, actio legati non denegabitur. Qui Mucianam cautionem alicuius non faciendi causa interposuit, si postea fecerit, fructus quoque legatorum quos principio promitti necesse est restituere debet. Variis actionibus legatorum simul tes diuidi non potest: non enim ea mente datum est legatariis pluribus actionibus uti, sed ut laxior eis agendi facultas sit, ex una, interim quae fuerat electa, legatum petere. Repetendorum legatorum facultas ex eo testamento solutorum danda est, quod irritum esse post defuncti memoriam damnatam apparuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ixdi ꝯm̃ratione ꝯpensatiõis ꝑcepisse de¬
bitum iundebatur spłane siea lege menũ
ntium heredem inaituat nefidei cõraissũ
extestam̃to seurerne at. falcieliam ꝯpẽsa¬
tioni suffice. S miquitatem orturrespru¬
dentius aũt fecerit. Si extestam̃to fratͥs
hereclitatem repudiauit. ⁊ intestati pos¬
sessionem acceperit. nec uitebit᷑ dolo feris¬
se cũfraudem excluserit. ¶ Atẽpẽto
electionem .s. orcdinem scripture factam
formam quam celebrari singulis annis uo

Expanded text:
iam ratione conpensationis percepisse debitum uidebatur. plane si ea lege Maeuius Titium heredem instituat, ne fideicommissum ex testamento Seii retineat, Falcidiam compensationi sufficere, sed iniquitate occurrere. prudentius autem fecerit, si ex testamento fratris hereditatem repudiauerit et intestati possessionem acceperit: nec uidebitur dolo fecisse, cum fraudem excluserit. 'A te peto, electionem, sed ordinem scripturae factam formam, quam celebrari singulis annis uo
Abbreviated transcription (Latin):
heres m̃s titio tuto. ꝙ extestam̃to sempni
tebetur mͥcum uire nouatioĩs q̃ legatar
itq testator añt fecerat. legatum extest̾o
ntebea tur. placuit faisam demõstratiõe:
legatario nonobee. Mec intorum falsũ ui¬
teri. ꝙ ueritatis pͥmorcłio adiuuaretur.
Siuis puremantimissus cuilib̾tas ꝓpter
inpeclim̃tum uiris post aclitã herectitatẽ
ñ comperit. ꝗ status cius extrinsetus subs

Expanded text:
Heres meus Titio dato, quod ex testamento Sempronii debetur mihi.' cum iure nouationis, quam legatarius idemque testator ante fecerat, legatum ex testamento non debeatur, placuit falsam demonstrationem legatario non obesse, nec in totum falsum uideri, quod ueritatis primordio adiuu‹a-› retur. Seruus pure manumissus, cui libertas propter impedimentum iuris post aditam hereditatem non competit, quod status eius extrinsecus sus
Abbreviated transcription (Latin):
oportet cumquo desũp̃inis quis loquat᷑.
S inquem uoluntatis mee intentiodiri¬
gatur. ¶ libes p̃dium reliquit acpe¬
tut: neid alienarent. utq infaimilia lib¬
torum retinerent. Siexcepto uno ceteri
tem integras petitieos enĩ adfideiꝯmis¬
sũ uidetur inuitasse. qui iuditio pãru¬
erunt. Palioqnꝑ absurclum eĩt uice mu¬
tua petitionem incduti. E. ut abaltõ par¬
tem alienatam quis ꝑetat. c̃ partẽ suam
alienandõ ꝑcliderit. S hoc itaꝑcedere põt.
siparit auenent. ceterum ꝓutquisq prĩ¬
ꝙ alienauĩt: partem posteriorib ñfucri.
insuperiorib partib fecisse partẽ. intelli¬
gitut. at sinemo uerdidẽtit. ⁊ nouissimꝰ
sine liberis uita decesserit. fideiꝯ missi peti¬
tio nsuꝑit. ¶ Cũm int̾lib̾tos ad pcli¬

Expanded text:
oportet, cum quo de supremis quis loquatur, sed in quem uoluntatis intentio dirigatur. Libertis praedium reliquit ac petit, ne id alienarent utque in familia libertorum retinerent. si excepto uno ceteri tem, integras petet: eos enim ad fideicommissum uidetur inuitasse, qui iudicio paruerunt: alioquin perabsurdum erit uice mutua petitionem induci, scilicet ut ab altero partem alienatam quis petat, cum partem suam alienando perdiderit. sed hoc ita procedere potest, si pariter alienauerint: ceterum prout quisque prior alienauerit, partem posterioribus non faciin superiorum partibus fecisse partem intellegitur. at si nemo uendiderit et nouissimus sine liberis uita decesserit, fideicommissi petitio non supererit. Cum inter lib
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ resquas subcura sua habuit assig̃ri¬
gebatur. nec obeamrem ap̃ arbitrũ diui¬
sionis p̃cipuam cam̃ filie forẽ ¶ Cum̃¬
inꝑfecta scriptura inuenitur. itademũ¬
legatr ũbum. ł fidei ꝯmissi ꝙ p̃cecdit. ⁊ seꝗ
tur ad cõionem adsumr sidicto scriptu
ꝯgruat. ¶ filius matrem heretem scri¬
psert. ⁊ fi dei ꝯmissa tabulis data c̃ paris¬
uirancti religione p̃stari rogauãt c̃ restõ¬

Expanded text:
 res quas sub cura sua habuit adsiggebatur nec ob eam rem apud arbitrum diuisionis praecipuam causam filiae fore. Cumerfecta scriptura inuenitur, ita demulegati uel fideicommissi, quod praecedit uel tur, ad communionem adsumitur, si dicto scriptum congruat. Filius matrem heredem scriet fideicommissa tabulis data cum iurandi religione praestari rogauerat. cum test
Abbreviated transcription (Latin):
deiꝯmissum iñceteros habnurus est.
dũmeoꝵ cõmito nefundum iuscula¬
num alienent. ⁊ nedefaimilia nominis
mei exeat ẜmuoluitatem eosquoꝙ in¬
uitatos intelligendum ẽ quib heredes
exttanei fideiꝯmissam libtatem redli¬
derant. ¶ fidertue ꝯmuto ureor ut des
restituas tine mee cũmorientis ꝗcquid
dedit fideiomisso continebuntur Nam
ordo scripture ñimpeclit cam̃ uirĩs. ac
p̃dia dari lib̾tismeis qd̾ siquis eoꝵ sine
lib̃is. nita decesserit. partes eoꝵ adreliqͦs
ꝑtinere uolo cõe libtum prtris eundẽq
filium exuoluntate substitutionẽ exclu¬
dere platint. ¶Curatoris fui frustra
fideiꝯmississe uidelutur. uthereddi frarri
negotiorum gestoꝵ rationẽ redtereti quã¬
quam ignttir testõ cautum eẽt. ut cum
adstatum suum fiait ꝑueniss. ei demuor
solueretur. tñsubcuratore alio fraite a¬
gentem. recte placuit actionem ĩferresc̃
solutic que fieri iuste potuit dilata.
abinstituto extraneo p̃dia libtis cũmo¬

Expanded text:
deicommissum inter ceteros habiturus est dum meorum committo, ne fundum Tusculanum alienent et ne de familia nominis mei exeat.' secundum uoluntatem eos quoque inuitatos intellegendum est, quibus heredes extranei fideicommissam libertatem reddiderunt. 'Fidei tuae committo, uxor, ut restituas filiae meae, cum morieris, quidquid dedit, fideicommisso continebuntur, nam ordo scripturae non impedit causam iuris ac uoi. 'Uolo praedia dari libertis meis: quod si quis eorum sine liberis uita decesserit, partes eorum ad reliquos pertinere uolo.' collibertum patris eundemque filium ex uoluntate substitutionem excludere placuit. Curatoris sui frustra fidei commisisse uidebatur, ut heredi fratri negotiorum gestorum rationecautum esset, ut, cum ad statum suum frater pervenisset, ei demum solveretur, tamen sub curatore alio fratrem agentem recte placuit actionem inferre, cusolutio quae iuste fieri potuit dilata. Ab instituto extraneo praedia libertis cum mo
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ coheredem inp̃poĩtis. delegationibus¬
ñ astringuntur ninagis quamp̃cliorum
cuꝑmutatio reꝵ uiscernens cõionemꝰ in¬
t̃uenit. ¶ filia mea p̃cipiat sibiꝗha¬
bere uolorem matris sue fructus quosme¬
dĩo tp̃r pater ꝑcepit. nec inseꝑato hibũ¬
s absumpsit. ⁊ insuum patrimonium
ꝯu̾tit. nuidentur filie uelicti. ¶ dultis¬
mat̃nis bonis concediuolo. ne quam̃
serunt aduoluntatem fidei ꝯmissi ꝑtinẽt¬
exhisdem ergo faccultatib ꝑceptapecu¬

Expanded text:
heredes interpositis delegationibusn adstringuntur, non magis quam praediorum, cum permutatio rerum discernens communionem ineruenit. 'Filia mea praecipiat sibibeat uolo rem matris suae.' fructus, quos medio tempore pater percipiet nec in separato habuid absumpsit uel in suum patrimonium uertit, non uidentur filiae relicti. 'Dulcismaternis bonis concedi uolo, ne quam serunt, ad uoluntatem fideicommissi pertinentex isdem igitur facultatibus percepta pecu
Abbreviated transcription (Latin):
ed ntio suad G ⁊ si legatum ꝑ ceperit ñ
amplius excãfideiꝰ miss cogendus erit
plum restiuere rogatus sit. ad sũmã le¬
ganuidebitur ꝯstitusse Siaut. p̃tepus.
fidei ꝯmissum relictum sit. usuarcũ duo¬
taxat ao dĩtauntũ admittet᷑ nec mutãda
sementia etit. qd forte legato ꝑcẽpto ma¬
gnũ emolumtum exaliqͦ negotio ꝯ secut̃
est. aut penamstipulationis ĩminentẽ
euasit. ¶itasiquantitas. cũquãtitate
feratur enimuero sipetunia accepta ro¬
gatus sit rempͥam quamꝙͣ maioris p̃m¬
exstimaretur restituere. ñ est audliendu
leg attirius legato ꝑcepto siuent cõputa¬
re nonenim equitas hoc ꝓbare patitur
siqd̾ legatorum nomine ꝑceperit legata¬
fferat Cumquidã filio suo exparte he.¬
rede instituto. patruum eiꝰ. coberedẽ ei de¬
diss. ⁊ abeo petiss. utfiliũ suũ ꝓuirsli porti¬
one filus suis coheretlẽ faceret. siquid̾ mi

Expanded text:
d ratio suadet. sed et si legatum perceperit, non amplius ex causa fideicommissi cogendus erit duplum restituere rogatus sit, ad summam legati videbitur constituisse: si autem post tempus fideicommissum relictum sit, usurarum dumtaxat additamentum admittetur. nec mutanda sententia erit, quod forte legato percepto magnum emolumentum ex aliquo negotio consecutus est aut poenam stipulationis imminentem euasit. haec ita, si quantitas cum quantitate conferatur. enimuero si pecunia accepta rogatus sit rem propriam, quamquam maioris pretii est, restituere, non est audiendus legatarius, legato percepto si uelit computare: non enim aequitas hoc probare patitur, si quod legatorum nomine perceperit legatafferat. Cum quidam filio suo ex parte herede instituto patruum eius coheredem ei dedisset et ab eo petisset, ut filium suum pro uirili portione filiis suis coheredem faceret: si quidem mi
Abbreviated transcription (Latin):
debebiteguł quid̃ ait. Sialt̃ exlegĩtitnis he¬
reclib repuctiass portionẽ cum eẽt abeo
fideiꝯ missum relictum. cohepetlẽ eiꝰ ñeẽ co¬
gendum fidei missum pstare portione
enĩ at tobereclem sine honere ꝑtinẽ so: p̃
refrriptum seueri. quo fideio missa abĩsti¬
tuto relicta asubstitutis debentur. ⁊ uicqi
substitutus. cũ sũo honẽ ꝯseq̃tur accrescẽ¬
tem portionem.

Expanded text:
egitimis heredibus repudiasset portionem, cum essent ab eo fideicommissa relicta, coheredem eius non esse cogendum fideicommiss‹a› praestare: portionem enim ad coheredem sine onere pertinere. sed post rescriptum Seueri, quo fideicommissa ab instituto relicta a substitutis debentur, et hic quasi substitutus cum suo onere consequetur adcrescentem portionem.
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat rogatus. quo int̾ea ĩ insulam
deportato eligendi factultatem ñ eẽ
penam ꝑemꝑtam placuit nec fidei ꝯm¬
issi ꝯclitionem añ mortem filii hereclis.
eotp̃r uixerint. cũdealiis eligendi pote¬
iuliam uñrdidit. uxori dedit legatum¬
⁊ emptori fideicõmisit. ut amplĩ eip̃tĩ¬
umrestituat emptorem fidei ꝯmisso ñ
teneri ꝯstabat. Sitam̃ accepto legatõ
mułr ũnclitiõem irritamẽe uelit ẽã
oblato p̃tio doliplacuit exceptionesũ¬
mori. ¶ Memo debitorisuo reus stipu¬
lanclimanclauit. ut titio cuimoriis cã
tõunt᷑. pecumam debitam solueret. cum
sciens dñm uirara decessisse meuiꝰ petu¬
niam decliss. ñẽe libimionem secutam
ꝯstitit nec simeuius solundo ñeẽt ĩtm¬

Expanded text:
ulam deportato eligendi facultatem non esse poena peremptam placuit nec fideicommissi condicionem ante mortem filii heredis exeo tempore vixerint, cum de aliis eligendi poteIuliam vendidit, uxori legatum dedit et emptoris fidei commissit, ut amplius ei pretium restituat. emptorem fideicommissi non teneri constabat: si tamen accepto legato mulier venditionem irritam faceret, eam oblato pretio doli placuit exceptione summoveri. Maevio debitori suo reus stipulandi mandavit, ut Titio, cui mortis causa donabat, pecuniam debitam solveret. cum sciens dominum vita decessisse Maevius pecuniam dedisset, non esse liberationem secutam constitit nec, si Maevius sol
Abbreviated transcription (Latin):
diratis retinente siũpcipiente. quo ꝯtẽ¬
ꝑtimmeẽ uoluit destincine siñtubio
facilus ẽ ħ ꝓbare. quam ꝓbari potuit
illus etum ibi fidei cõmissum petat᷑
abhis cumquib nest testator locias. ⁊¬

Expanded text:
piente quo contentum esse uoluit defunctus. sine dubio facilius est hoc probare, quam probari potuit, illud, cum ibi fideicommissum petatur ab his, cum quibus non est testator locutus. i
Abbreviated transcription (Latin):
abstulitfilius. ñ habiturum p̃ceptiões
sibi datas non magis quamceteros le¬
g atarios actiones constitit. S libtates
extestam̃to ꝯpctere platuit. cũpote fili¬
detesto marris litigass. qdꝰ nerit᷑ traben.¬
dum adsuitutes quȩꝓpirte minui ñpẽ.¬
plane petitur inregra fuitus abeo ꝗfiliũ
uicit patris aũt estimatio p̃stabitur aũ
siꝑatus erit. filious p̃tio accepto fuitẽ
p̃bere. dolisubmouebitur. hexes exceptioẽ
iegatarius siñofferat partis exstimatiõe¬

Expanded text:
abstulit filius, non habiturum praeceptiones sibi datas, non magis quam ceteros legatarios actiones, constitit. sed libertates ex testamento competere placuit, cum pro parte filtestamento matris litigasset. quod non erit trahendum ad seruitutes, quae pro parte minui non possplane petetur integra seruitus ab eo qui filium uicit, partis autem aestimatio praestabitur: aut si paratus erit filius pretio accepto seruitutem praebere, doli summouebitur exceptione legatarius, si non offerat partis aestimatione
Abbreviated transcription (Latin):
luno ꝑrior ñꝑiunt altam attiõem atq¬
fundo diium iuris intellectu sñdinsi¬
ꝗ soluñte altõ legatarii factus ẽ. quã¬
ñpotĩt eadem quoq ratio stipłatioĩs ẽ hõi
m̃i legatum oratioĩs conpendio singłos
inhisq̃ legatarii fuerunt.i tafrustra sol¬
uit᷑. cuĩ dm̃um p̾alegatariis. adẽptus est
sundo legato siheres. sepeueritestimatio
referenda erit. ad torump̃tiũ fundi qͦ potu̾i
añsepulturam exstimari Quare sifueit
uno herelib ꝗ solus honeratus fuerit ĩ¬
testam̃to litis exstimarionem reilegate
abstulit. post cocdicillis aꝑtis abherelib

Expanded text:
lutio prior non peremit alteram actionem, atqfundo dominium iuris intellectu, non diuisiqui soluente altero legatarii factus est quamnon poterit: eademque ratio stipulationis est. hominis enim legatum orationis compendio singulosin his qui legatarii fuerunt, ita frustra soluitur cuius dominium postea legatarius adeptus est, fundo legato si heres sepelierit, aestimatio referenda erit ad totum pretium fundi, quo potuit ante sepulturam aestimari: quare si fuerit uno ex heredibus, qui solus oneratus fuerat, litis aestimationem legatae rei abstulit, postea codicillis apertis ab
Abbreviated transcription (Latin):
desmant ħdẽ ĩfamslia erit suĩ unrũs am
familiam suã siũ incẽtam ueluti u̾banã
aut rusticam legauit. ac postea suorũ
offitiã. ł ministeria mutauit. Fead fũt
inlectitarus. ampedisse quis legatis.
Quactrige legatum equo p̾amortuo pe¬
tirequitam ita crectũt. siequus decesserit.
qui demõstrabat. qͣlĩgamł simeclio tp̃r¬

Expanded text:
am familiam suam siue certam ueluti urbanam aut rusticam legauerit ac postea seruorum officia uel ministeria mutauerit. eadem sunt lecticariis aut pedisequis legatis. Quadrigae legatum equo postea mortuo perire quidam ita credunt, si equus ille decessit qui demonstrabat quadrigam: sed si medio t
Abbreviated transcription (Latin):
iuł. ait. ne existente ꝯclitione parseadẽ.
eĩ. exutroq testam̃to mdebetrt nolũtatis
tam̃ questio enit. nam ĩncrelibile ur it
egilereretiem. ut eacdem porno bis eider
tebeatur. s uerisimile ẽ. tealtã parte eñ

Expanded text:
Iulianus ait, ne existente condicione pars eadem ex utroque testamento mihi debeatur. uoluntatis tamen quaestio erit: nam incredibile uidetur id egisse heredem, ut eadem portio bis eidem debeatur, sed uerisimile est de altera parte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ infamsia fuerunt qd̃ ergo siñsĩt eiꝰd̾
qradus itares t̃ꝑ̃ari debr. utꝑxim̃ quisq
pͥmo loco uideatur. iuitatus nñideo
lus ẽ defiderata. nlłaquid eo noĩe nascetur
ꝯctitio S si domꝰqñ adexterum ꝑuenerit.¬

Expanded text:
 in familia fuerunt. quid ergo si non sint eiusdem gradus? ita res temperari debet, ut proximus quisque primo loco uideatur inuitatus. nec tamsus est, desiderata, nulla quidem eo nomine nascetur condictio, sed si domus ad exterum quan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmissi ꝙ płib subconditioe fuerat re¬
lictum ꝑerrorẽ omissam mutuã pec̃a¬
substitutionẽ quãtestator inscd̃is tabul¬
S cumcosdem substitueret expssit. dius
marcus. ⁊ cõmodus. imꝑatores rescripsert̃
uoluntatem fcãm monifestam uideri.
uo utue facte substitutioĩs Si enĩ ĩcansa

Expanded text:
missi, quod pluribus sub condicione fuerat relictum, per errorem omissam mutuam substitutionem, quam testator in secundis tabulis, cum eosdem substitueret, expressit: diui Marcus et Commodus imperatores rescripserunt uoluntatem manifestam uideri mutuae f
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus pr̃ino ẽc dandam ac¬
cione quodsis patri sit. anoi¬
mo consentire filiam decet hoc
ẽ inte probate fina leuis nuilier
arca maritum uõ merẽtem dicẽ

Expanded text:
dicamus patri non esse dandam actionem? Quod si is pater sit, cui omnimodo consentire filiam decet, hoc est vitae probatae, filia levis mulier circa maritum non merentem, dice