comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
menta non solũ tanta multitudine iuiuetoru
atq hemũ ꝯsumiebant sed etia anui tp̃re atq
mibribꝰ precubuerat ut si qui etia in pñcia se
occulta sẽt tñ huis deducto ex̃citu rez õũi ĩ opia
peundu uderet᷑ /At sepe in eu locũ uentu est
tanto in oibꝰ partibꝰ diuiso equitatu ut nõ mͦ
qui se suma a Ceⁱ gratiam nuturos putarent pene
nãm scudio uincerent / seꝑq paululũ ad sumam
felicitatem difiusse uderet᷑ atq ille latebris aut
saltibꝰ se cupe et noctu occultatꝰ alias regiones
ytesq petere nõ maiore equitũ psidio ꝙ̃ iiiiͦ. quꝰ¬

Expanded text:
solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo vqui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam qu
Abbreviated transcription (Latin):
oppinantes nr̃i re noua ptiribat ac iux pͥnul
nmpetũ cohors in statõne Iustmet Encũfũdut᷑
ex reliquis hostes ꝑtibꝰ si quem aditu reyerrie.
posset egre nra portas tuent reliquos aditus
locꝰ ip̃e ꝑ se munitioq defendit: t otis trepidat᷑
castrs atq alius ex alio cãm tunultꝰ quentin
quo signa ferant᷑. neq qua ĩ pte quisꝙͣ ꝯuẽias
deleto eycitu et nuyatore uictores harbaros uens¬
se ꝯtendit pleriq nouas sibi ex loco religiones
Eingũt cocteq et titurii calamutatem qui i
eodem occiderint castello añ oculos ponunt:
Uali timuore oibꝰ ꝓterratis ꝯfrranat᷑ oppnno bar¬
baris ut ex captiuo audierat nullu esse pͥsidiur¬

Expanded text:
opinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum opinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intu
Abbreviated transcription (Latin):
snuł coꝵ ẜmotꝰ uocibꝰ qui illius paciam pene
obsessionem appellabat/. si quidemi e castas egͦdi
non licerer iuillii ciꝰ modi casũ expectans quo
uonem oppositis legionibꝰ maxnuoq eꝗtatu
dispsis ac pene delectis hostibꝰ in milibꝰ passusi
tubꝰ offendi posset .u. cohortes fainiẽtatũ ĩ pro¬
riuias segetes mutit l qual iit̃ et castia uius.
omnnio collis intereiat Cemplires ciãt exlegiem¬
bꝰ ega relicti ex quibꝰ qui hoc spatio dier conua¬
luerãt trcit̾ trecenti sub uexillo una nuttuntur.
Magna preterea multitudo calonũ magna uis ui¬
mentor que iu castas subsederat. ft̃a potestate sub¬
sequit᷑. Hoc ip̃o tpie et casu germani equites.
int̾ueniũt þiotuuꝰq eodẽ illo quo uenerat cirisu
ab decimana porta in castia mũpere conat . nec
prius sũt uisi obiectis ab ea pte silius ꝙ̃ castus
appinquarent uẜq eo ut qui sub ualle tederet
mercatores recipiendi sui facultatẽ nõ hrent In¬

Expanded text:
um permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. In
Abbreviated transcription (Latin):
una cremabantͤ. Que ciuitates cõmodiꝰ iua. Ri¬
a finitinuis rumore aut fania aceperit Iusi ad
magistatum deferat ine ue tũ quo alio coĩcer/ quod
sepe hoies temerarios atq iperitos falsis runio¬
aip terari et ad facurꝰ nupelli et de sũmis rebus
ssliuĩ cape coguitu est Imagisciatꝰ que uisa sunt
ecultant queq esse ex usu iudicauerit nltitudiu

Expanded text:
una cremabantur. Quae civitates commodius suam runa cremabantur. Quae civitates commodius suam ra finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudini
Abbreviated transcription (Latin):
suos libeios nisi cũ addłeienis ist niti  iullicis
substiuere possuit palã ad se adire uẽ patuitu:
filiũq ẜuerili etate in publico aspectu patus ad¬
siscere turpe dicut urra quãtas pecunias a uxs din¬
ribꝰ docis nõie acceperit tantas ex suis bonis.
huiꝰ oĩs pccume ꝯuictim ratio hetͣ fructusq
seruat ͦ ut̾ cͥoꝵ uita supciarit ad eũ pars utriusq
n liberes uite necisq huit pocestate Et tũ pater¬
fanulie illustuore loco natꝰ decissit seiꝰ ꝓp inqui
quentuit et de morte si res ĩ suspictõnẽ uẽĩt de
uroribꝰ in seriulem modu queltione hũt Et si
comptii est igni aut eibꝰ tormẽtis excuiciatas in
terficuit Funera sũt pre cultu gallor maguifica
et sũptuesa oĩa queq uiuis cordi fuisse abi¬
tiant ͦ in ignem inferit setiã aĩalia sac paulo
supia hãc memoria serui et dientes ques ab
huiis dilectos esse astabar iustis funeribꝰ afectis

Expanded text:
suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, pconspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusquein liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque terficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa, et omnia quae vivis cordi fuisse arbitrantur, in ignem inferunt, etiam animalia; ac, paulo supra hanc memoriam, servi et clientes, quos ab his dilectos esse constabat, justis funeribus confectis,
Abbreviated transcription (Latin):
maꝵ atq itiuera ducem Ihuis ad questꝰ pecume
mercatarasqi hre uim marmua aebitras pat.
pimone appolline morbos de pellere/ minerua opez
atq artificioꝵ nutia tradere. Ione impui celestiiii
tenere Martem bella geiere Miuc cũ plie dnuicare
ꝯstitueruit ea que bello ceperũt plerũq deueuet
que surauerit aĩalia capta rmolãt reliquasqi.
res ĩ uiiui locũ ꝯferut Multis in ciuitatibꝰ harii
reꝵ iustructos tumulos locis ꝯseciatis aspicari.
licer Neq sepe accidit ut neglecta quispiam re¬
ligione laus capta apd se occulrare aut postea
tollere auderet ganissimũq el rei suppliciũ cuin
natos predicar sidq adriudibꝰ proditũ dicũt /ob.
eam cãm spatia oĩs tp̃ris nõ nũo dier u nectuĩ
fiuit Pdies natales et mensui et annor mitia
sic obseruat lut noctem dies subsequat  In religͥs¬
uero iute iltitutis hoc fere ab aliis disterũs qd zlte

Expanded text:
viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post inionem, Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella gerere. Huic, cum praelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent; quae superaverint animalia capta immolant, reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet. Neque saepe accidit ut neglecta quispiam religione, aut capta apud se occultare, aut posita tollere auderet; gravissimumque ei rei supplicium cum  idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ppulsaret soñis in bello uersant ᷝ. atq cor ut qsos.
est gne copus q amplissmiꝰ ita pluriinos critũ
se ambactos clientesq he hans una graciami
potentiaq nouerut Natie est õiuir galloꝵ adiuedii.
dedita religionibꝰ latq ol cam tam qui su̾t affecti.
¶ aiuoribꝰ morbis ^quiq iupreliis piculisq ĩsant᷑
aut pro uictinus hõĩes imolant aut se nuola¬
turos uouent /adninustusq ad ea sacrificia drui¬
dibus utũt᷑ qd̾ pro uita hõis nõ nisi uita hõis
reddat᷑. Non posse deor ĩ muortalui numen pla¬
cari arbitrant᷑ publiteq eiusdem gnuis lnnic nusti¬
tuta sacaficia Aln ĩmani magnitudme sui¬
lacia luit quor conterta iminbꝰ mebra uius
aut in aliqua noxa suit cõprehensi gratiora dns
i mortalibꝰ eẽ aebitiantͫ. sed cũ eiꝰ gñis copia di¬
fecit etia ad ĩ necentu supplicia descendũt. deu
maxnue mercurui colut huiꝰ sũt plurina sim¬
ulacia shuic õiu in uentorem artiũ ferũt huis

Expanded text:
sarent, omnes in bello versantur, atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet. Hanc unam gratiam potentiamque noverunt. Natio est omnis Gallorum admodum dedita religionibus, atque ob eam causam, qui sunt adfecti gravioribus morbis quique in proeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant aut se immolaturos vovent administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod, pro vita hominis nisi hominis vita reddatur, non posse deorum immortalicari arbitrantur, publiceque ejusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis in latrocinio aut aliqua noxa sunt comprehensi, gratiora diis immortalibus esse arbitrantur. Sed cum ejus generis copia deficit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc
Abbreviated transcription (Latin):
est non alienũ esse uiderᵒ de
gallie germaineq moribꝰ et
Qque differat hec natrẽs nit̃ si.
proponere Il ttallia non solum in oibꝰ ciuitatilꝰ
atq in oibꝰ pagis partibꝰq łsed pene etia ĩ sigłis
domibꝰ factõnes sut leaꝵ q factẽnuĩ principes Iunt

Expanded text:
lienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nici se uastatis fiuibꝰ solitudiues hre hoc ꝓpriũ
uretutie exiseimat expulsis agras finitimos cedere
fore tutiores arbitiant᷑ ftrepentine incurhionis tino¬
re sublato Icũ bellu cuutas aut infert. aut illatur
defendit/ Magistatꝰ qui ei bello piesit ut uite

Expanded text:
circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere,fore tutiores arbitrantur, repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut illatum defen
Abbreviated transcription (Latin):
lanam reliques ne fama quide acceperũt uita
onĩis ĩ uenatõ nibꝰ atq in ytudiis rei nulitaris
qsistie lb paruulis labori ac dirricie studet /. Qui
dutissime ĩ puberes ꝓauaseriit maxnua inter.
suos ferut laudem. Hoc alni staturam alii uires
iniu temine noticiã habuisse inturpissimis liiit
ec icuiꝰ rei nulla est occultatio qd et piomiscue

Expanded text:
ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires simum feminae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, quod et promiscue
Abbreviated transcription (Latin):
se in castia munitõesq suas recipiũt / Quo
palio facto quod sepiꝰ fortuna tẽptare galba
nelerat at alio sese in uerna ꝯsilio uensse¬
meminerat alns occarusse rebꝰ inderat maxime
ꝯtendit. aut nullo hoste prehibente aut iter de¬
morante in columen legionem in nantuanos.
nnde ni allobroges ꝑduxit ibiq hienauit. hnis
rebꝰ gestis cũ oibꝰ de causis Cc̃. pacatã galliam
existimiaret superatis belgis expulsis germanis.
uictis in alpibꝰ sedunis atq ita nuta hiȩ me
n illiricũ ꝓfectꝰ esset qͥd eas qͦ natões adire
et iegiones cognoscere uolebat subitũ bellã in
tallia cohortu est Eius belli causa hec fuit
publiꝰ cassus adelesces cũ legione septima pro¬
unuꝰ mare occeanũ qui n andibꝰ iemauerat.¬
is qd̃ in locis mopia falmenti eiat. prefectos
t⁊ ibuuosq militũ cõpliures ifnutinias cnuta¬
tes frumenti causa dimisit Quo ĩ nũo ẽ titꝰ

Expanded text:
se intra munitiones suas recipiunt. Quo se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venismeminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in AndibIs, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T.
Abbreviated transcription (Latin):
tarent langiudioribꝰq nr̃is uallũ scindere et
fossas complere cepissent resq iam ad ex¬
cienũ perducta casũ publius sectius batulus
prinu pili centicuio ꝙ̃ nermorii p̃lio cõpluribus
confectũ uulneribꝰ diximꝰ et item cauis noluse¬
nus tubunus militũ uir et ꝯsilii magni et
uirtutis ad galbam accurrũt atq una esse.
spem salutis docent. si eruptione fc̃a extrenũ
auxilũ expirentͣ. Itaq ꝯuocatis centurionibꝰ
seq ex labore ieficerent post dato signo ex
calfas eru peret atq oẽm spem salutis in
uirtute poneient Quod ussi. sut facuit atq
subito oibus portis eiuptone facta neq co¬
gnoscendi quie fieret neq sui colligendi hos¬
tibꝰ facultate relinquut. Itaq cõniutata for¬
niterfecta reliquos ꝓ terrtos infugtam conicuĩt
ac ne in locis quidem supioribꝰ ꝯsiste patuit᷑
Soic obꝰ copuis hostiui fusis ariis q exutis

Expanded text:
tarent languidioribusque nostris vallum scindere et tarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata forinterfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis
Abbreviated transcription (Latin):
ta salute nõ nulle hui modi sin̾e dicebat᷑
ut impedimetis relictis emptione ft̃a isde
itineribꝰ quibꝰ eo yuenissẽt ad salutem con¬
tenderent/ Maiori tñ parti placuit hoc
reseruato ad extreniũ asilio interim rei.
euentũ experiri et castra defendere / Breui.
spatio interiecto iux ut hiis rebꝰ quas.
ostitussent collocandis atq ministrandis
tp̃s daret ͦ hestes ex oibꝰ partibꝰ signo dato
decuriere lapides telaq n uallu conitere.
Nosta yͥmo integrs urribꝰ fortiter repignare
neq ullũ frusta telũ ex loco supiore mittere. ut
es occuriere et auxilui ferre sed hec supari ꝙ diu¬
turnitate pugne hostes defessi prelio excedebant
defesso ex pugna excedendi sed nec saucio qͥde
eiꝰ loci ubi ꝯstiterat reluiquendi ac sui recipi¬
endi facultas dabat . Cuni iam ampliꝰ horis
ui. ꝯtiuent̾ pugnaretͣ ac non solũ uires. sed
ctiã tela nr̃is deficerent atq hostes acuꝰ ius¬

Expanded text:
ta salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ta salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant,defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius ins
Abbreviated transcription (Latin):
etiam qd̾ ꝓpt̾ iuiquitatem loci cũ ip̃i ee mõtibꝰ
in uallem decurierẽt et tela conicerẽt. ne pͥmũ
quidem posse impetu suũ sustmere existuua¬
bant Accedebat q̃d sues a se liberos abstractos
obsidũ noĩe delebant. et Romanos non solur
itiuerũ causa sed ꝑpetue possessionis culiuia
al piũ occuyare ronari et ca loca fuutnne
ꝓuncie adiũgere sibi ysuasum hebat. Hiis
nũtus acceptis galba cum neq locꝰ ibernoꝵ
munitõnesq plene essẽt ꝑfecte neq de faime¬
to reliquo qr cõmeatu satis eẽt prouisũ qͥd
de dictõne facta obsidibꝰq acceptis nichil de
bello tnuendũ existimauerat/ asilio celeriter.
conuocato suñas exquiere cepit / Quo ĩ asilio
cũ tantũ repentim periculi pret opionez
atridisset ac iam oĩa fere supiora loca niul¬
titudine armatoꝵ cõpleta ꝯspicerent  neq
obsidio uenirs neq cõmeatꝰ subportari ĩ¬
terclusis itiuerilꝰ possent ꝓptea iam despera¬

Expanded text:
tibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam despera
Abbreviated transcription (Latin):
in proxnna oppida recipiebãt Ibi se rursus isdez
oportuntatibꝰ loci defendebat. h eo facilius magna
nis estibꝰ caris ac ꝓpe nullis portibꝰ difficultas
naiicgandi. Naniq ip̃sor naues ad hũc medit
facte armateq erat Carme aliquanto planiores

Expanded text:
in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnamnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores
Abbreviated transcription (Latin):
equitatꝰ in aquitamam proficisci uibet ne ex
hiis natõnibꝰ auxilia in galliã mutant᷑ ac tãte
natões ꝯuĩgat. Quintu tituriũ sabnũ legtati
cũ legionibꝰ tubꝰ in unellos coriosolites lexabiosq
brutu adolescentem classi gallicisq nauibꝰ. quas
ex pictonibꝰ et santonis reliquisq pacatis regio¬
nibꝰ conuenire iusserat prefecit et cũ pͥmũ poss.
ni uenetes proficisci uibet Aye eo pedestribꝰ copis
contendit. Erãt eiꝰ modi fere sitꝰ oppidoꝵ ut po¬
sita in extrenus luitulis ꝓnuntorusq neq.
pedibꝰ aditũ hr̃ent cũ ex alto se extus ĩcitauiss.
quod bis accidit sup hocaꝵ .uii. spatio neq na¬
iubꝰ ꝙ rursus iminente extu naues in uadis
afflictarent ͦ. Ita utiaq re oppidoꝵ ĩ pugnatio. ĩ¬
pediebat ͦ At si quando magnitudine operis forte
superati extruho mari aggere ac molibꝰ atq id
oppidi menibꝰ adequatis suis fortuns desperare

Expanded text:
equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare
Abbreviated transcription (Latin):
bellui gestuꝵ astabat ꝙ̃ͣ plurmuas possuit cogũt
sotios sibi ad id bellũ osnnos lexobios. nanetes.
ambiliatos mormos. diablnites. menapios astis¬
tũt auxilia ex britama que qłra eas regiones.
posita est arcestut Erat hee difficultates belli.
datis obsicibꝰ tot cuutatũ ꝯuiratõ et ĩ primis
ne hac pte neglecta relique natõnes .ẜ. idem
licere arbitarent ͦ Itaq cũ intelligeret õs fere¬
⁊ gallos noius ⁊ebꝰ studere et ad bellu mobiliter
tati studere et coditonem seruitutis odisse priusc̃
plures ciuitates ꝯspuarent partiendũ sibi aclatiꝰ
distaibuendũ excitũ putauit. Itaq titũ labienũ le¬
gatu ĩ treueros qui proxim flumini reno sunt
cũ equitatu musit. huic mandat renios reliqͦs q
belgas adcat. atq in officio ꝯtineat germanosq.
qui auyilio abelgis accersiti dicebant  si y uini
nauibꝰ flumen tansire conent᷑ ꝓhibeat publiu
crassũ cũ cohertibꝰ legionariis xni. et magno. nũo

Expanded text:
bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero
Abbreviated transcription (Latin):
horti attubuit eũq locũ uallo fossaq mu¬
muit Cuui dies habernoꝵ cõplires trasisset̃.
frumetũq eo comportari iussisset subito ꝑ
exploratores certior factꝰ est ex ea parte uici.
qua gallis conçesserat oñis noctu discessisse. mo¬
tesq qui nupenderent a maxina multitudiue
sedunor et ueragior ceneri. Io aliquibꝰ de causis
acciderat ut subito galli belli renouandi lecionõq
opͥmende ꝯsilũ caperet: pͥmũ qd̾ legione ueq ca.
plenissnua detractis cohortibꝰ duabͦ et cõpluribꝰ

Expanded text:
hortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque muhortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis
Abbreviated transcription (Latin):
uiii mn ataliam proficisce
cũ legione duodecinia et
parte equitatꝰ ĩ uãtuatis
ueragios sedunosq misit
qui a fmibꝰ alogobrum
et lacu leniãno et flũie
uedano ad sunias alpes pertinẽt Causa mit¬
tendi fuit qd iter .ꝑ. alpes quo magno cu
pericło magnisq cõportoriis mercatores ue
ꝯsueueiãt patesieri uolebat huit ymisit/ si
opus esse arbitiaret . uti in hiis locis legio¬
nem hiemiandi causa coltocaret galba. se¬
cundis aliqt p̾lis factis castellisq ꝙͣ̃ pluri¬
bꝰ eoꝵ exputtnatis missis ad eũ undiq lega¬
tis obsidibꝰq datis et pace facta ꝯstituit.
cohortes duas ĩ nantuatibꝰ collocare / et ipse
cil reliquis eiꝰ legionis cohortibꝰ in uito ue¬
cacoꝵ qui appellat᷑ octodorus hiemiare Qui.
uicur positꝰ ni ualle non magna adiecta
planicie al tissis montibꝰ undiq ꝯtiuetur
Cum hic ni duas ꝑtes flumine diuideret᷑
alteian partem uia uici gallis ad hitadu
ꝯcessit alterans uatua ab illis. zelicta co¬

Expanded text:
um in Italiam proficisci cum legione duodecima parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam co
Abbreviated transcription (Latin):
nomen ad oͥs natõnes sc̃m inuielatũq sẽp fuis¬
set retentos ase et in uincula comectos ꝓ mag¬
uitudine pituli bellũ parare et maxmie ca que
ad usiũ nauiũ ytinet prouidere institiuit ħ ma¬
iore spe q̃d mlistũ natiura loci confidebat pedesta.
esse itinera concisa estuariis nauigatõne ĩ pedi¬
tam ꝓpt̾ nistĩam locoꝵ paucitatemq portuum
stiebant Neq nr̃os excitꝰ ꝓpt̃ frumenti mopiam
dintiꝰ apud se morari yosse ꝯfidebãt ac iaꝵ ut
oia contra opmionem acciderat. tñ plirrinium¬
se nauibꝰ posse ꝙͣ romianos. neq ulla facultatẽ

Expanded text:
nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisnomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebant, neque ndiutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
atq apto paucis portibꝰ interiectis qͦs tenent
hosi os fere qui eo mari uti ꝯs uerũt habet
uectigales ab hiis fuit mitui retinendi silii.
atq uellami ꝙ y eos suos se obsides qͦs crasso.
dedisset recuperatinos existnnabat hor aucto¬
uitate funtmul adducti ut uĩt tallor subita
et repentina ꝯfilia eadem de causa trebiũ ter¬
rasiliũq retmẽt et cileriter missis legatis p
suos. pͥncipes inter se ꝯuirat. nich nsi cõmiũ
ꝯsilio acturos cundem oĩs fortune exitũ esse
laturos teliq̃s q cuutates solicitãt ut in ea
suos recipere obsides sibi temittar / Qnibꝰ de rebꝰ
Cͣ A crasso certior ft̃s q̃d iỹe abeiat longiꝰ nanes
interim logas edificari in flumine ligeri quod
influit ĩ occeanũ remites ex preuicia iustitur.
nautas gubernatores q compari iubet hniis rebus
celerit᷑ administiatis ip̃e cũ pͥmũ ꝓ anu tp̃s potuit
in se facuiꝰ ad misissent intelligebant. legatos q̃d

Expanded text:
atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ta a nostris renerentur. ip̃iq densiores siluas peterent. huius
modi tempestates consecute: uti opus necessario intermitteret:¬
& ex continuatione imbrium diutius sub pellibus milites con¬
tineri non possent. Itaq uastatis omnibus eoꝵ agris uicis edifi¬
ciisq incensis cȩsar exercitum eduxit: & in auleros lexobiis q re¬
liqus item ciuitaribus: quȩ maxime bellum fecerant: in hiber

Expanded text:
ta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius ta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯerere cȩperunt. Nam quod in telligebant maximas nationes q̃
prelio contendissent: pulsas suꝑatasq esse.: continentesq siluas
ac pciludes habebant: eo se suaq omnia contulerint. Ad quaꝵ
mnitium siluarum cum cęsar peruenisset: castraq munire insti¬
tuisser: neq hostis interlmn uisus essec: dispersis m opere nostris ib¬
to ex omnibus partibus siluȩ euolauerunt: & in nostros impetũ
fecerunt. Hostri celeriter arma ceperunt: eosq in silua repulerunt:
& compluribus interfectis longius impeditioribus locis seuiti
paucos ex suis disperdiderunt. Reliquis deinceps diebus cȩsar
siluas cedere instituit: & ne quis inermibiis imprudentibusq
militibus a latere impetus fieri posset: omnem eam materiam
quȩ erat cęsa conuersam ad hostem collocabat. & pro uallo ad
utrumq latis extruebat. In credibili celeritate magno spacio
paucis diebus confecto: cum iam pecus atq extrema impedimẽ¬

Expanded text:
gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omfecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimen
Abbreviated transcription (Latin):
desperatis omnibus rebus sese per munitiones deuicere: & fuga sa¬
lutem petere intenderunt. quos equitatus apertissimis cam¬
pis consectatus ex milium ꝗnquaginta numero:quȩ ex aquita¬
nia cantabrisq uenisse constabat. uix quarta parte relicta mł¬
ta nocte se in castra recepir.Hac audita pugna maxima pars aꝗ¬
taniȩ sese crasso dedidit: obsidesq ultro misit.Quo in numero
fucrunt tarbelli bigerriones preiciani uocates taruares flusta¬
tes garites ausci garumni siburgates cotosatesqi. faucȩ ul¬
time nationes an̾ni tempore consisȩ quod hiems suberat.
hoc facere neglexerunt. Eodem ftre tempore cęsar &si ꝓpe exacra
iam estas erat. tamen quod onmigallia pacata: morini mena¬
piiq superant: qui in annis essent: neq ad eum unq̃ legatos de
paccinisissent: arbitratus id bellum celeriter confiti posse: eo ex¬
eratum adduxit. Qui longe alia ratione ac reliqui galli bellũ

Expanded text:
desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga sadesperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum
Abbreviated transcription (Latin):
gnaretur. telaq ex supiore loco missa non frustra accederent.
equites circuitis hostium castris erasso renuntiauerunt non ea¬
dem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilem¬
q aditum habere. Crassus equitum prefectos cohortatus ut ma¬
gnis premiis pollicitationibusq excitarent: quid fieri uellet ostẽ¬
dit. Illi ut erat imꝑatum eductis his cohortibus. que presidio
castris relictȩ interrite a labore erant et longiore itinere circum¬
ductis ex hostium castris circumspici possent omnium oculis
mentibusq ad pugnam intentis celerirer ad eas quas dixiinꝰ
munitiones peruenerunt. Atq his proruptis prius in hostiũ
castris constiterunt ꝗͣ plane ab his uideri aut quid rei gereretur
cognosci posset. Tum uero clamore ab ea parte audito: nostris
redintegratis uiribus: quod plerumq in spe uctorie accidere cõ¬
sucuit acrius impugnare cȩperunt. hostes undiq circumuẽti

Expanded text:
gnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, gnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi
Abbreviated transcription (Latin):
inicaturos existimabant. tamen tutius esse arbitrabantur obses¬
sis uiam commeatu interduso sine ullo uulnere uictoria potiri.
& siꝑꝑ inopiam rei frumentarie romani sese recipere cepissent
impeditos in agmine & sub sarcinis infirmioriq animo adori¬
ricogitabant. Hoc consilio probato a ducibus: productis romano¬
rum copiis sese castris tenebant. Hacre prospecta Exassus cum
sua cunctatione atq opmione timidiores hostes nostrosq mi¬
lites alacriores ad pugnandum fecisset: atq omnium uoces
audirentur: expecrari diurius non oportere quin ad castra ire¬
tur: cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra
contendit. Ibi cum alii fossas complerent: alii multis telis con¬
iectis defensores uallo munitionibusq depellerent: auxiliares¬
q quibus ad pugnam non multum crassus confidebat: lapidi
um preberent: cum ab hostibus constanter ac non timide pu¬

Expanded text:
micaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsesmicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibum praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pu
Abbreviated transcription (Latin):
taniȩ. Inde auxilia ducesq arcessuntu. quoꝵ aduentu magna
cum aucroritate & magna hominum cum multitudine bel¬
lim gerere conantur. Duces uero inde eliguntur qui una cũ
am habere existimabantur. hi consuetudine ppliro. loca capere
castra niuiire commeatibus nostris interdudere instiuiunt.
Quod ubi Crassus animaduertit suas cupias per exiguitatem nõ
faciłe deduci hostem & uagari & uias obsidere & castris satis pre¬
sidii relinquere. Ob eamq causam minus commode frumen¬
tum comineatumq sibi supportari: indies hostium numeꝵ
augeri: non cunctandum existimauit qn pugna decertaret
Hacre ad consilium delata ubi omnes idem sentire intellexit:
posterum diem pugnȩ constuuit. frima luce productis omnib
copiis duplici acie instructa auxiliis in mediam aciem colloca¬
tis quid hostes consilii caperent expectabat. Illi &si pꝑ multitu¬
diuem & uererem belli gloriam paucitatemq nr̃oꝵ se tuto di¬

Expanded text:
taniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna taniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum abere existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto di
Abbreviated transcription (Latin):
dis una cum his fruantur: quoriu se amicitiȩ dediderunt.
Siquid per iim accidar aut eundem casum una ferant: aut
sibi mortem consciscant. Neq adhuc hominum memoria re¬
pertus est quisꝗ̃: qui eo interfecto cuius se amicitȩ deuouisset:
mori recusaret. Cum his adiatonnus eruptionem facere cona¬
tus clamore ab ea parte munitionis sublato: cum ad arma mi¬
lites concurrissent: uehementerq ibi pugnatum esset: repul¬
sus in oppidum est: tamen uti eadem deditionis conditione ute¬
retur a crasso impetrauit. Armis obsidibusq acceptis crassus ĩ
fines uocaturũrum & caruisacium profectus est: Tum uero bar¬
bari commoti. quod oppidum & natura loci & manu muni¬
tum paucis diebus quibus eo uentum exat: expugnatum co¬
ꝯnouerant: legatos quoquo uersum dimittere coniurare obsi¬
des dare intex se copias dare cȩperunt.Mittuntur etiam ad
eas ciuitates legati: quȩ suuit citerioris hispaniȩ finitimȩ aqui¬

Expanded text:
dis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, dis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aqui
Abbreviated transcription (Latin):
rent: uostri aũt quid sine imperatore & sine reliquis legioni¬
bus adolescentulo duce efficere possent perspici cuperent: tamẽ
confecti uulneribus hostes terga uertere. Quoꝵ magno nume¬
ro interfecto Crassus ex itinere ospidum sontiatum oppugnare
cȩpit. Quibus fortiter resistentibus uineas turresq egit. Illi alias
exuptione temptara alias cimiculis ad aggerem uineisq actis:
cuius rei sunt longe peritissimi aquitani: ꝑꝑea quod multis lo¬
cis apud eas exarię secturęq sunt. ubi diligentia nostroꝵ his re
bus nihil prosici posse intellexerunt. legatos ad Crassum mit¬
tunt seq in deditionem ut recipiat petunt.Qua re impetra¬
ta arina tradere iussi faciunt: atq in ea re omnium nostroꝵ
intentis animis. alia ex parte oppidi adiãtonus: qui summã
imperii tenebat. cum sexcentis deuotis. quos illi solidurios ap¬
pellant. quorum est conditio ut omnibus in uita commo¬

Expanded text:
rent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionirent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commo
Abbreviated transcription (Latin):
rudine hominum ex terria parbe galliȩ eitȩstimanda: cum
intelligerer in his locis sibi bellum gerendum: ubi paucis ante
annis.L. ualerius pretininus legatus exercitu pulso interfe¬
ctus esset: atq unde.L. mianlius consul impedimentis amissis
profugisse non mediocrem sibi diligintiam adhibendam in¬
telligebat. Itaq refrumentaria prouisa auxiliis equitatuq
nominatim euocatis in sontiatum fines exercitu introduxit.
cuius aduentu cognito sontiates magnis copiis coactis equi¬
tatq quo plurinum ualebant in itinere nostrum agmen¬
adorti. primum equestre prȩlium commiserunt: deinde equi¬
tatu suo pulso atq insequentibus nostris subito pedestres copias
quas in conualle in insidiis collocauerant ostenderunt. tti no¬
stros disiectos adorti paulatim prelium renouarunt.pugna¬
tumq diuatq acriter. Cum sontiates superioribus uictoriis
freri in sua uirture totius aquitanie salutem positam puta¬

Expanded text:
tudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum tudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuquenominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam puta
Abbreviated transcription (Latin):
Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis ho¬
stibus ꝓprer ea quȩ ferebant onera. subito duabus portis eru-¬
ptionem fieri iubet. Factum est oportimitate loci hostium in¬
scitia ac defatigatione uirtute militum & suꝑiorum pugna¬
rum exerciratione:ut ne unũ quidem nostroꝵ impetim
ferrent: ac statim terga uerterent.quos impeditos inregris
uiribus nostri milites consecuti magnum numerum occide¬
runt:reliquos equites consecrati paucos qui ex fuga euaserãt
reliquerunt.Sic uno tempore et denauali pugna sabinus &
de sabini uictoria cȩsar certior est factus:ciuitatesq omẽs
se statim siturio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda
gallorum alacer ac promptus est animus: sic mollis ac mi¬
nime resistens ad calamitates perferendas mens eoꝵ est. Eo¬
dem fere rempore.F.crassus cum in aquiraniam peruenisset
quȩ pars ur ante dictum est & regionum latitudine & multi¬

Expanded text:
Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hoSabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multi