comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ seruus ati furtum mͥ fecerit.
deinde troius hr̃de me nistituto. seruũ tibilega¬
uerit: non ẽ ini quũ talem seruũ tibi tradi. qual
apud titium fuĩt. id ÷ ut me indẽnem p̃stes futuri
nomine quod id fec̃it apud titium. Nam ⁊ si sun¬
duis qui meo fundo seruiebat tͥlegatus fũit. non
alit̾̃ ame tͥ pr̃ari debeat: quam ut pͥstinam ser¬
uitutem recipiam. nec dissimile ẽ ei qui mani¬
dato aliciuius seruũ emit. ułeiqui seruũ re¬
dibet. qui om̃s non alit̾ restituere seruum co¬
guntur quã utratio habeatur fura quod ab
legatus hr̃di furtũ fec̃it. ita pr̃ari debebitut ob
hoc delictũ quolitis extimatio alegatario suffe
simplicit̾ sit legata.neq adiectũ. que domus
cogetur hr̃s quam ułlet domũ ex his quas testa¬
tor legatario dare. Quod si nullasedes reliq̃rit:
magis derisorium ẽ quam utile legatum.¬
De eiunctione an cauere debeat is qͥseruũ
prãt ex causa legati uideamus. & regłarit᷑ di¬

Expanded text:
mihi fecerit, deinde Titius herede me instituto seruum tibi legauerit, non est iniquum talem seruum tibi tradi, qualis apud Titium fuit, id est ut me indemnem praestes furti nomine, quod is fecerit apud Titium.Nam et si fundus, qui meo fundo seruiebat, tibi legatus fuerit, non aliter a me tibi praestari debeat, quam ut pristinam seruitutem recipiam.Nec dissimile est ei qui mandato alicuius seruum emit uel ei qui seruum redhibet, qui omnes non aliter restituere seruum coguntur, quam ut ratio habeatur furti, quod ab legatus heredi furtum fecerit, ita praestari debebit, ut ob hoc delictum quasi litis aestimatio a legatario suffersimpliciter sit legata neque adiectum quae domus, cogentur heredes quam uelle‹n›t domum ex his, quas testator habebat, legatario dare: quod si nullas aedes reliquerit, magis derisorium est quam utile legatum.De euictione an cauere debeat is, qui seruum praestat ex causa legati, uideamus. et regulariter di
Abbreviated transcription (Latin):
legau̾it fundũ cornelianũ. exceptis inineis quae
mortis tp̃r eius erunt. Simille uineȩ erunt:
legato nichil decedit.
hr̃s .c. dare: quia nemo facere potest. ut ego ha¬
beam.c: nisi mͥ dedit. Uicis legata ꝑmde
licere caꝑe. atq ciuitatib rescripto imꝑatoris
nr̃i si gnificatur.

Expanded text:
legauerit fundum Cornelianum exceptis uineis, quae mortis eius tempore erunt, si nullae uineae erunt, legato nihil decedit. heres centum dare, quia nemo facere potest, ut ego habeam centum, nisi mihi dederit.Uicis legata perinde licere capere atque ciuitatibus rescripto imperatoris nostri significatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tis legatarius decesserit. posteaq defec̃it condiai¬
o lib̾tatis adhr̃dem legataris non ꝑtinet lega¬
tum. Quod siidem pure Ulegatiis sit. ⁊ ex die
lib eẽ iussus erit. om̃imodo mutile legatumẽ
qui adire uenturã certum ẽ. ⁊ita uił quoq
sentit. Unde ait. Si seriũ ttio legatiis sit.

Expanded text:
tis legatarius decesserit posteaque defecerit condicitis legatarius decesserit posteaque defecerit condicio libertatis, ad heredem legatarii non pertinet legatum.Quod si idem pure legatus sit et ex die liber esse iussus erit, omnimodo inutile legatum est, quia diem uenturam certum est. ita Iulianus quoque sensit, unde ait: si seruus
Abbreviated transcription (Latin):
patre ad filium ꝑtineat legatũ. Nec int̃ est an
patris hr̃s extiãt nec ne. Sed si seruo postmo¬
rcem dñi relictum legatum sit. si quidem in ea
causa durabit. ad hr̃dem dñi ꝑtinet usq ad eo
ut idem uiris ẽ. ⁊ si testam̃to dñi liber eẽ iusstis
fũit. ante enim cedit dies legati. quã aliquis
hr̃s dño existat quo fit ut hr̃ditati acquisitum
legatum postea hr̃demiliquo existente ad eum
ꝑtineat. p̃ter quã si sinis hr̃s aliquis necessariuᷤ
dño ex eo testam̃to factus erit. Tunc enĩ quia¬
munum concurrit ut hr̃s existat: ⁊ dies legati
cedat. ꝓbabilius dr̃. ad ipsum potius cui relictũ
est ꝑtinere legatũ. quam adhr̃dem eius a quo
libcarem consequitur. Si pure legatus¬
seruus sub conditione liber eẽ uissus fuerit fub
ccͣia conditione ualet legatum.⁊ idõ existente con¬
ditione legatum ꝑimicur. deficiente adlegatari¬
um ꝑtinebit. & iõ si pendente conditione libta

Expanded text:
patre ad filium pertineat legatum nec intersit, an patre ad filium pertineat legatum nec intersit, an patri heres exstiterit nec ne, sed si servo post mortem domini relictum legatum est, urabit, ad heredem domini pertineat: usque adeo, ut idem iuris est et si testamento domini liber esse iussus fuerit: ante enim cedit dies legati, quam aliquis heres domino exsistat, quo fit, ut hereditati adquisitum legatum postea herede aliquo exsistente ad eum pertineat: praeterquam si suus heres aliquis aut necessarius domino ex eo testamento factus erit: tunc eniin unum concurrit, ut et heres exsistat et dies legati cedat, probabilius dicitur ad ipsum potius cui relictum est pertinere legatum quam ad heredem eius, a quo libertatem consequitur. Si pure legatusseruus sub condicione liber esse iussus fuerit, sub contraria condicione ualet legatum: et ideo exsistente condicione legatum peremitur, deficiente ad legatarium pertinebit. et ideo si pen
Abbreviated transcription (Latin):
i domus fuerit legata. licet particłatim
ita refecta sit. ut nichil ex pͥstina mat̾ia suꝑsit
tñ dicemus utile manere legatum. At si ea¬
domo destructa. aliam eodem testam̃to edifica¬
uerit. dicemus int̾rire legatum. nisi aliud tes¬
tatorem sensisse fuerit approbatum.¬
uende uissĩt hr̃dem suũ testam̃to: adhuc utile
legatum est. Quid ẽ silegatarius aquo em̾e¬
fundum hr̃s uissus ẽ. cum ex necessitate eum
fundũ uendet. nullũ inueniret emptorem:
uł ẽ diũso. quid si legatarii magni int̾ eẽt eum
fiuidũ emere. nec alit̾ hr̃s uenditurus eẽt. qũa
si quid inhr̃ditate maliciose fecisse dicatur. for¬
te rationes int̾ leuisse non alit̃ adiudicandus ẽ
quam exeo uolentib cohr̃dibus questio oria¬
tur habeat᷑ Idemẽ ⁊ si extͣneo fũit legatus.
i explurib hr̃dib ex disparib partibus
institutis. duob eadem res legata sit. hr̃des ñ
ꝓhr̃ditaria porcione. sed ꝓuirili id legatum

Expanded text:
i domus fuerit legata, licet particulatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus utile manere legatum: at si edomu destructa aliam eodem loco testator aedificauerit, dicemus interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit auendere iusserit heredem suum testator, adhuc utile legatum est. quid enim si lega tarius, a quo emendum heres iussus est, cum ex necessitate eum fundum uenderet, nullum inueniret emptorem? uel ex diuerso quid si legatarii magni interesset eum fundum emere nec aliter heres uenditurus esset, quamsi quid in hereditate malitiose fecisse dicatur forte rationes interleuisse, non aliter adiudicandus est, quam ex eo uolentibus coheredibus quaestiotio habeatur. idem est et si extraneo fuerit legatus. Si ex pluribus heredibus ex disparibus partibus institutis duobus eadem res legata sit, heredes non pro hereditaria portione, sed pro virili id legatum
Abbreviated transcription (Latin):
i testam̃to quosdam ex hr̃diblegatus
uisserit aes alienum soluere. non creditores
habebunt adũsus eos acc̃onem. sed cohr̃des
quoꝵ int̾ ẽ hoc fieri: nec solum hoc casu alius ht̃
acc̃onem. quam cui testam̃to dari iussit:. s alio
quoq ułuti si filiȩ nomine genero aut sponso
dotemdari iusserit. Non enĩ gener aut spon¬
sus. sed filia ht̃ ac̃conem cinius maxime int ẽ
indotatã non eẽ. Si fiindus qđ legatus est
seruitutẽ debeat impositã: quał ẽ daridebet. Id

Expanded text:
i testator quosdam ex heredibus iusserit aes alienum soluere, non creditores habebunt aduersus eos actionem, sed coheredes, quorum interest hoc fieri. nec solum hoc casu alius habet actionem, quam cui testator dari iussit, sed alio quoque, ueluti si filiae nomine genero aut sponso dotem dari iusserit: non enim gener aut sponsus, sed filia habet actionem, cuius maxime interest ‹indotatam non esse.Si fundus qui legatus est› seruitutem debeat
Abbreviated transcription (Latin):
i a filio in pub̾e sub conditione legotum
sit. ⁊ filius hr̃s extitit. deinde mortuus ẽ pot̃
dici pat̾familias qui a filio sub conditione le¬
gauit. a substituto pure repetitur statim uo¬
luisse a substituto dari: si filius pendente
conditione decessisset.
tatem a substituto reliquid: quod excedit. ħ
erit qđ a substituto relictum ẽ. quod uero
concurrit cum sũma suꝑiorib tabulis in¬
scͥpta debebitur. sed ⁊ si repetierit legatum.
cum alium forte mͥ fundum legauerat ab
impube repetit. hunc ab impubis hr̃de.
legatario pr̃are. Idem ẽ atq si duob testa¬
ret legatum utriusq ut marcellus adiecit¬
apud iuł. Si hr̃s hominem legatũ occi¬
dit obfacinus hoc ẽ merentem. sine dubio dicẽ¬
dum erit. eum ex testam̃to non teñi. Sed si no¬
xe dedit. an teneatur quia potest redimere:
i puto teneri. Sed si animal legatum occidit
puto teneri. non ut cãnẽ p̃stet uł cẽta gg̃. s ut¬

Expanded text:
i a filio inpubere sub condicione legatum i a filio inpubere sub condicione legatum sit et filius heres exstitit, deinde mortuus est, potest dici patrem familias, qui a filio sub condicione legauit, a substituto, pure repetit, statim uoluisse a substituto dari, si filius pendente condicione decessisset. tatem a substituto reliquit? quod excedit, hoc erit, quod a substituto relictum est: quod uero concurrit cum summa superioribus tabulis inscripta, inde debebitur.Sed si repetierit legatum cum alio, forte fundum mihi legauerat ab impubere, repetiit hunc ab impuberis herede legatario praestare, idem est atque si duobus testaret legatum utriusque, ut et Marcellus apud Iulianum adicit.Si heres hominem legatum occidit ob facinus, hoc est merentem, sine dubio dicendum erit eum ex testamento non teneri.Sed si noxae dedit, an teneatur, quia potest redimere? et puto teneri.Sed si animal legatum occiderit, puto teneri, non ut carnem praestet uel cetera
Abbreviated transcription (Latin):
iquis añquestionem de familia habitam ad¬
ierit hr̃ditatem uł nec est destatoris non defend̾¬
it: legatoꝵ ꝑsecutio adũsus fiscum locum ht̃.
quid tñ si fiseus bona non agnoscat. ex necessi¬
tate redundabit onus legatoꝵ adhr̃dem. S
si subiecit delatorem sibi. ut ei hr̃ditas ab iudi¬
cetur et honerib careret. ułminus plene de¬
fendat causam. non se exonerit exemplo eiu̾
qui collusione de hr̃ditate litigauit.¬
ret quales sint legati. ante om̃ia ipsius patris
familias consuetudo deinde regionis. in qua
ũsatus ẽ exquirenda ẽ. Sed ⁊⁊ mens patri
familias ⁊ legataris dignitas uł caritas. et
necessitudo. Item earũ que p̃cedunt uł que
sequunt᷑ sũmarum scͥpta sunt spectanda. Q
uit. non num̾ata pecunia. sed ipsa corꝑa
nũmoꝵ. uł rei legate continentur. Neq ꝑ.¬
mutationẽ recipiunt. ⁊ exemplo ciuꝰlibet
corporis extimanda est.¬
icui serui om̃s cum
peculio legati sunt ĩ serui hi debentur.
qui nullum peculium hñt.¬

Expanded text:
m de familia habitam adierit hereditatem uel necem testatoris non defenderit, legatorum persecutio aduersus fiscum locum habet. quid tamen, si fiscus bona non adgnoscat? ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem. sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas abiudicetur et oneribus careret, uel minus plene defendit causam, non se exonerat exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigauit.ret quales sunt legati, ante omnia ipsius patris familias consuetudo, deinde regionis, in qua versatus est, exquirenda est: sed et mens patris familiae et legatarii dignitas vel caritas et necessitudo, item earum quae praecedunt vel quae sequuntur summarum scripta sunt spectanda. Pavit, non numerata pecunia, sed ipsa corpora nummorum vel rei legatae continentur neque permutationem recipiunt et exemplo cuiuslibet corporis i cui serui omnes cum peculio legati sint, etiam hi serui debentur, qui nullum peculium habent.S
Abbreviated transcription (Latin):
non ante tͣdi debet quã rationes explicet. & si ad
uidicium itũ sit: uidicis ȩȩdem partes ẽẽ debñt.
Si res que legata est aninrerum natura sit
dibitetur. farte si dubium sit an homo legatus
uiuat. placuit agi quidem ex testam̃to posse.s
officio uidicis contineri. ut cautio int̃poneretur.
qͣ hr̃s caueret eam se rem ꝑsecuturum. ⁊ si noctus
sit: legatario restitũturum.

Expanded text:
non ante tradi debet quam rationes explicet, et si ad iudicium itum sit, iudicis eaedem partes esse debent. Si res quae legata est an in rerum natura sit dubitetur, forte si dubium sit, an homo legatus uiuat, placuit agi quidem ex testamento posse, sed officio iudicis contineri, ut cautio interponeretur, qua heres caueret eam rem persecuturum et, si nactus sit, legatario restituturum.
Abbreviated transcription (Latin):
facta domũ tradidisset. in c̃ti conditio ei cõ¬
peteret: quasi plus debito solũit.
petenti ei legatum cuiuis postea conditio exatit.
non eẽ reputandos existimaui.
li si non sit ancilla debẽtur.
ex his natum erit testam̃to legaũit. una mor¬
tua. ẜ uiuus partũ eius negat deb̾i. quia acce̾¬
sionis loco leganiis sit. qđ falsum puto .⁊ nec
uerbis nec uoluntati definiti ac cõmodataẽ
neq in legatis ualent.
seio seruos decẽ do. p̃ter eos .x. quos titio legaui.
si quidem decem tmñ inueniantur in hr̃ditate.
inutile ẽ legatum. Si uero ampliores post eos
quos titis elegit: incet̃is ualet legatum: sed̾am
pliores. quam decem qui legati sunt: quod si¬
mints sunt: in tantos quanti inueniantur.
Illi si uolet sticũ do. ꝯditionale ẽ legatũ:⁊ ñ alit̃ adħr¬

Expanded text:
facta domum tradidisset, incerti condictio ei competet, quasi plus debito solverit.petenti ei legatum, cuius postea condicio exstitit, non esse reputandos existimavi. li, si non sit ancilla, debentur.ex his natum erit testator legauerit, una mortua Seruius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit: quod falsum puto et nec uerbis nec uoluntati defuncti accommodata neque in legatis ualent. 'Seio seruos decem do praeter eos decem, quos Titio legaui', si quidem decem tantum inueniantur in hereditate, inutile est legatum, si uero ampliores, post eos, quos Titius elegit, in ceteris ualet legatum, sed non in ampliores quam decem qui legati sunt: quod snus sunt, in tantos, quanti inueniantur. 'Illi, si uolet, Stichum do': condicionale est legatum et non aliter ad
Abbreviated transcription (Latin):
debi. Sed ⁊ si serui mors impedisset manu¬
missionẽ. cum tͥ legatum eẽt. si eĩ manumisis.¬
sẽt. nichilominus deb̾et᷑ tibi legarũ. qui aꝑte nol
stetit. quominus ꝑueniat adlib̾tatem.¬
i pars hr̃dum nominata sit in legando: ui¬
ne leges in suo testam̃to locum habeant quia
nec qp̃r aut loco. nec conditione fimri obligatio
hr̃dis legatoꝵ nomine potest.
ilegati serui nomine stipuletur lega¬
Itarius. fugitriũ eum noneẽ pr̃ari nic̃ ueniet in
eam stipulationem. quia qualis sit. talis pr̃ari¬

Expanded text:
deberi. Sed et si servi mors impedisset manudeberi. Sed et si servi mors impedisset manumissionem, cum tibi legatum esset, si eum manumisisses, nihilo minus debetur tibi legatum, quiastetit, quo minus perueniat ad libertatem.Si pars heredum nominata sit in legando, uine leges in suo testamento locum habeant, quia nec tempore aut loco aut condicione finiri obligatio heredis legatorum nominelegati serui nomine stipuletur legatarius fugitiuum eum non esse praestari, nihil ueniet in eam stipulationem, quia qualis sit, talis
Abbreviated transcription (Latin):
passus ẽ puto eum teneri. Debuit enim reꝓmit¬
tere. Sed si mortuũ intułit. fecitq religiosũ locũ
legatum. si quidem patrẽfamilias intulit. cum
alio inferre non posset. uł tam oportune non
hab̾et. ex testam̃to non tenetur: an uͦ teneat᷑.
ut p̃cium loci p̃stet:⁊ siquidem ipse paterfa¬
milias illo inferri uoluit: ex testam̃to non tene.¬
bitur. Quod si hr̃s intulit suo arbitrio debebit
ri uł p̃cium loci legatario offerri. Item si seruũ
non ipse occidit. sed cõpulit ad maleficium. ut
ab alio occidetur itł supplicio afficeretur: equissi¬
mum erit p̃cium eũ pr̃are. Quod si sua mala
m̃te ad hoc ꝓcessit. cessabit estimatio.
eruus legatus si abhostib captus sit sine
dõlo hr̃dis. non pr̃abitur. si dolo pr̃abitur.
denotandi magis legatari grã scribuntur: odi¬
o scribũtis ꝓ non scͥptis habẽtur.i titie lega¬
tum relictum ẽ. si arbitratu sei nipsisset .⁊ iuuo
testatore seis decessisset. ⁊ ea nupsisset. legatum

Expanded text:
passus est, puto eum teneri: debuit enim repromittere.Sed si mortuum intulit fecitque religiosum locum legatum, si quidem patrem familias intulit, cum alio inferre non posset uel tam oportune non haberet, ex testamento non tenebitur: an uero teneatur, ut pretium loci praestet? et si quidem ipse pater familias illo inferri uoluit, ex testamento non tenebitur: quod si heres intulit suo arbitrio, debebit uit uel pretium loci legatario offerri. Item si seruum non ipse occidit, sed compulit ad maleficium, ut ab alio occideretur uel supplicio adficeretur, aequissimum erit pretium eum praestare: quod si sua mala mente ad hoc processit, cessabit aestimatio. Seruus dolo heredis, non praestabitur, si dolo, praestabitdenotandi magis legatarii gratia scribuntur, odio scribentis pro non scriptis habentur. Si Titiae legatum relictum est, si arbitratu Seii nupsisset, et vivo testatore Seius decessisset et ea nupsisset, legatum ei
Abbreviated transcription (Latin):
ires obligata ꝑfidĩcom¬
missum fuerit relicta. si quidem scit eam testa¬
m̃to obligatam ab hr̃de luenda ẽ nisi alio aĩo
fuerit si nesciat a fidei cõmissario. nisi si ł hanc.
uł aliam rem relicturus fuisset. si scisset obliga¬
tam. uł potest aliquid eẽ suꝑfluum ex soluto ȩ¬
re alieno. Iuod si testator eo anima fu̾it ut quã¬
quam libandoꝵ p̃diorum omis adhr̃des suos
ꝑtinere nolu̾it. non tam̃ aꝑit utiq dehis lib̾an¬
dis senserit. pot̾it fidei cõmissaruis ꝑdoli ex¬
ceptionem acreditorib qui ypothecaria secũ
agerent consequi. ut acc̃ones sibi exhib̾ent᷑.
quod quãqͣm suo tp̃r non fecit. nam ꝑiuiris¬
dictionem p̃sidis ꝓuincie idei pr̃abitur.
Iap̃.ł. uiiii. Comus hr̃ditarias exustas
¶ihr̃dis nũmis extructas. ex causa fidĩ cõmissi
post mortem hr̃dis restituendas. uimboni ar¬
bitri suptuũ rationib deductis. ⁊ edificiorum
xetatib exanimatis respondi.¬

Expanded text:
res obligata per fideicommissum fuerit relicta, si quidem scit eam testator obligatam, ab herede luenda est, nisi si animo alio fuerit: si nesciat, a fideicommissario nisi si uel hanc uel aliam rem relicturus fuisset, si scisset obligatam, uel potest aliquid esse superfluum exsoluto aere ‹a›lieno. quod si testator eo animo fuit, ut, quamquam liberandorum praediorum onus ad heredes suos pertinere noluerit, non tamen aperte utique de his liberandis senserit, poterit fideicommissarius per doli exceptionem a creditoribus, qui hypothecaria secum agerent, consequi, ut actiones sibi exhiberentur: quod quamquam suo tempore non fecerit, tamen per iurisdictionem praesidis prouinciae id ei praestabitur.ponsorum.Domus hereditarias exustas et heredis nummis exstructas ex causa fideicommissi post mortem heredis restituendas uiri boni arbitratu sumptuum rationibus deductis et aedificiorum aetatibus examinatis respondi
Abbreviated transcription (Latin):
ante .xiiii. annum decesserit. adhr̃dem nicħ
transit: c̃te postea: ad hr̃dem tͣnsfert. Quod
inueniatur: puto tp̃s annua bima trina
die pr̃acioĩs ex die completi quara decimi ãni
aliud sentientis. Si ttio .x. quae ego de¬
beo legauero. ⁊ rogauero eadem creditori p̃s¬
tare:fidĩ cõmissum quidem increditoris ꝑsona¬
non ualet. quia nichil eius inter ẽ. hr̃s uero po¬
test cũ legatario agere: quia ipsuis int̾ est cre¬
ditori solui. ne eum conueniat. Gͦ ꝓpter hoc
ualebit legatum. Sed si testator.x. mͥ sub fide¬
uissorib debuit. fidĩ cõmissi petitio non soliĩ

Expanded text:
artum decimum annum decesserit, ad heredem nihil artum decimum annum decesserit, ad heredem nihil transit: certe postea ad heredem transfert. quod is filius inveniatur, puto tempus annua bima trima die praestationis ex die completi quarti decimi anni aliud sentientis. Si Titio debeo legavero et rogavero eadem creditori praestare, fideicommissum quidem in creditoris non ualet, quia nihil eius interest, heres uero potest cum legatario agere, quia ipsius interest creditori solui, ne eum conueniat: ergo propter hoc ualebit legatum.Sed si testator decem mihi sub fideiussore debuit, fideicommissi petitio non solum
Abbreviated transcription (Latin):
extimationem non debi. quia ita uerum ẽ si nos
post moram factam id euenerit. Pocuit enĩ eum
acceptum legatarus uende.
legatam ignorante dño subtraxisset ⁊ uendicass
ex uenditione eius rei hr̃et.
i unus ex hr̃e¬
dib seruum legatum occidisset. om̃ino mͥ non
placet cohr̃dem teneri: cuius culpa factũ non
sit. ne res inrerum natura sit.
decim annoꝵ erit. cetero certo uire utimur: ut
torem decreuisse marcellus scribit. Ergo cũ ẽẽt
sic relictum. cum ad quartum .x. annum ꝑue¬
post biennium debi. Si .xui. post annum de¬
bebitur. Si m̃ses desunt: ad septimum deci¬
mum annũ residius m̃sib debetur. haerc ita:
excessisset sic legauit. Si uero scit. triennium
ad legati pr̃acioẽm ex die testam̃ti facti numera¬
bimus. hoc aũt̃ legatum: ⁊ conditionale ẽ ⁊ in
diem conditionale tam diu quam du.xiiii.
annus sit completus. Postea indiem: ⁊ iõ siqͥdẽ

Expanded text:
estimationem non deberi: quod ita verum est, si non estimationem non deberi: quod ita verum est, si non post moram factam id evenerit: potuit enim eum acceptum legatarius venderlegatam ignorante domino subtraxisset et vendidisset, ex venditione eius rei haberet. Si unus ex heredibus servum legatum occidisset, omnino mihi non placet coheredem teneri, cuius culpa factum non sit, ne res in rerum natura sit. decim annorum erit, certo iure utimur, ut : et ita imperatorem decreuisse Marcellus scripsit.Ergo cum esset sic relictum: 'cum ad quartum decimum annum peruepost biennium deberi: si sedecim, post annum debebitur: si menses desint ad septimum decimum annum, residuis mensibus debetur. haec ita, excessisset, sic legauit: si uero scit, triennium ad legati praestationem ex die testamenti facti numerabimus.Hoc autem legatum et condicionale est et in diem, condicionale tamdiu, quamdiu quartus decimus annus sit completus, postea in diem.Et ideo si quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ⁊ inseruo ab hostib capto constat. Sed si
stichus aut pamphilus legetur. ⁊ alter exhis ł
infugo sit. ł apud hostes. dicendum erit p̃sentẽ
pr̃ari. aut absentis extimationem. Totiens enim
electio ẽ hr̃di cominittenda. quotiens moram
non ẽ facturus legatario. Iuaratione placuit.
⁊ fi alt̾ decesserit. prãndum om̃imodo alt̾um fo¬
rtassis uł ⁊ motui p̃cium. Sed si ambo sint in fu¬
ga. non ita cauendum. ut si ambo in potestatẽ
redirent. Sed ii si uł alter. uł ⁊ ipsum. ĩ absenti
extimationem prãndam. Item si res aliena ⁊
hr̃dictaria si non culpa hr̃dis ꝑierit. uł nonco¬
pareat. nichil amplius quam cauere eũ oporte¬
bit. Sed ⁊ si culpa hr̃dis res ꝑit. statim damp¬
nandus est. Culpa aũt qualit̃ sit extimanda.
uideamus annon solum ea que dolo ꝓximasit
uerum ĩ que leuis est annum quid ⁊ diligentia
quoq exigenda est ab hr̃de: qđd uerius ẽ.¬
tem si fundus casmate ꝑierunt. labeo utiq ait¬

Expanded text:
ruo ab hostibus capto constat.Sed si Stichus aut Pamphilus legetur et alter ex his uel in fuga sit uel apud hostes, dicendum erit praesentem praestari aut absentis aestimationem: totiens enim electio est heredi committenda, quotiens moram non est facturus legatario. qua ratione placuit et, si alter decesserit, alterum omnimodo praestandum, fortassis uel mortui pretium. sed si ambo sint in fuga, non ita cauendum, ut, 'si in potestate ambo redirent', sed 'si uel alter', et 'uel ipsum uel absentis aestimationem praestandam'.Item si res aliena uel hereditaria sine culpa heredis perierit uel non compareat, nihil amplius quam cauere eum oportebit: sed si culpa heredis res perit, statim damnandus est.Culpa autem qualiter sit aestimanda, uideamus, an non solum ea quae dolo proxima sit, uerum etiam quae leuis est? an numquid et diligentia quoque exigenda est ab herede? quod uerius est.Item si fundus chasmate perierit, Labeo ait utique a
Abbreviated transcription (Latin):
res alibi sit quam ut petitur. pͥmum quidem cons¬
tat ibi eẽ prãndam ubi relicta est. nisi alibi testator
uoluit. Nam si alibi uoluit. ibi prãnda ẽ. ubi testa¬
tor uoluit. uł ubi iuĩ simile ẽ uoluisse eũ. Ꝙ ita uł
scͥpͥsit. tam in ꝓpͥis quiam in alienis legatis. Sed si
alibi relicta ẽ alibi aũt ab hr̃de tranclata ẽ: dolo ma¬
lo euis nisi ibi prẽtur ubi petitur: hr̃s condẽpnabit᷑
doli sui nomine. Cet̾um si sine dolo ibi pr̃abitur
quo transtulit. Sed si id petatur quod pondere nũo
tum ẽ. ułuti frum̃tum ex illo orreo. uł unium ex
a potheteca illa ibi pr̃ãbitur. ubi relictum ẽ. nͥalia
mens fuit testantis. Si uero non fuit certa speciẽ.
ibierit prãndum ubi petinir. Itaq si stichus sit le¬
gatus ⁊ culpa hr̃dis non pareat. debebit estima¬
tionem eius prãre. Sed si culpa nulla int̾uenit.
cauere hr̃s debet de restitutione serui. non exti¬

Expanded text:
res alibi sit quam ubi petitur, primum quidem constat ibi esse praestandam, ubi relicta est, nisi alibi testator uoluit: nam si alibi uoluit, ibi praestanda est, ubi testator uoluit uel ubi uerisimile est eum uoluisse: et ita Iulianus scripsit tam in propriis quam in alienis legatis. sed si alibi relicta est, alibi autem ab herede translata est dolo malo eius: nisi ibi praestetur ubi petitur, heres condemnabitur doli sui nomine: ceterum si sine dolo, ibi praestabitur, quo transtulit.Sed si id petatur quod pondere numertum est, ueluti frumentum ex illo horreo uel uinum ex apotheca illa, ibi praestabitur ubi relictum est, nisi alia mens fuit testantis: sin uero non fuit certa species, ibi erit praestandum ubi petitur.Itaque si Stichus sit legatus et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem eius praestare: sed si culpa nulla interuenit, cauere heres debet de restitutione serui, non aesti
Abbreviated transcription (Latin):
Si fideussor Inecne.¬
crehitori legasset quod ei debet. an legatum u¬
ałet : ⁊ait. Creditoris quidem nichil int̾ ẽẽ ueꝵ
debitorem hab̾e ex testam̃to acc̃onem. Int̃ ẽ enĩ
ipsius lib̾ari. Quippe conueniri a fideuissoris
hr̃de non pot̾it. qđ si idem fideuissor titio leget
⁊ fidĩ eius cõmiserit ut creditori soluat. ⁊ debitor
fideuissoris hr̃s agere cũ titio ex causa fidĩ cõ¬
missi poterunt quia utriusq int̾ est legata¬
rium soluere. ¶Nemmisse aũt oportet eũ
qui dampnatur hunc solum fundum uende
nongratis dãpnari hoc facere. Sed solum hoc
ut uendat uͦ p̃tio. Quod si certo p̃cio sit dãnatuᷤ
porcione legatum ei relictum acquiret.¬
i hr̃ditatis uidex ce̾ hr̃dem ꝓnunciaũit:
non agentem causam ul lusorie agentem. ni¬
chil hoc nocebit legatariis. Quid gͦ si ꝑinuiriã
fuerit ꝓnunciatium : non tam̃ ꝓuocau̾it. in iuria
ei facta. non nocebit legatariis. ut sabinus sig¬

Expanded text:
si fideiussor creditori legasset quod ei deberet, an legatum ualeret. et ait creditoris quidem nihil interesse, uerum debitorem habere ex testamento actionem: interest enim ipsius liberari, quippe conueniri a fide iussoris herede non poterit.Quod si idem fideiussor Titio leget et fidei eius commiserit, ut creditori soluat, et debitor et fideiussoris heres agere cum Titio ex causa fideicommissi poterunt, quia utriusque interest legatarium soluere.Meminisse autem oportet eum, qui damnatur hoc solum 'fundum uendere', non gratis damnari hoc facere, sed hoc solum, ut uendat uero pretio.Quod si certo pretio sit damnatus portione legatum ei relictum adquiret.Si hereditatis iudex contra heredem pronuntiauerit non agentem causam uel lusorie agentem, nihil hoc nocebit legatariis. quid ergo, si per iniuriam fuerit pronuntiatum, non tamen prouocauit? iniuria ei facta non nocebit legatariis, ut et Sabinus sig
Abbreviated transcription (Latin):
sanum eum eẽ ꝓmittere non debet. sed ⁊ furtĩ
et noxus solutum ẽẽ ꝓmittere debebit. quia ita da¬
re debet. ut eum habe liceat. sanitas aut serui ad
ꝓprietatem eius non ꝑtinet. Sed obid qđ furtũ¬
fecit seruus aut noxiã nocuit: euenit qminiiᷤ
eum hab̾e liceat dño. sicuti obid quod obligat᷑
est fundus accede possit. ut eum hab̾e dño ñ liceat.¬
Si uero certus homo legatus ẽ: talis dari debet qͣli̾¬
eadem tñsferre licebit ad eum qui uł sticum uel
hominem dari ꝓmiserit.

Expanded text:
sanum eum esse promittere non debet, sed furtis sanum eum esse promittere non debet, sed furtis et noxiis solutum esse promittere debebit, quia ita dare debet, ut eum habere liceat: sanitas autem serui ad proprietatem eius nfecit seruus aut noxam nocuit, euenit, quo minus eum habere domino liceat, sicuti ob id, quod obligatus est fundus, accidere possit, ut eum habere domino non liceat.Si uero certus homo legatus est, talis dari debet, qualieadem transferre licebit ad eum, qui uel Stichum uel hominem dari promiserit.
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ uenisse uidetur. Sed i si nom̃ legetur. be¬
nigne totum qđ debetur accipiendum ẽ. ut ac¬
cusationes adũsus debitores cedantur.
Si idem seruus ⁊ legatus ẽ et liber ẽẽ iussũ
sit: int̃dum ꝓcede solum legatum pot̾it. ut pu¬
ta si infraudem creditoris data eẽt libtas: ul si
is sit seruus qui inꝑpetuam seruitutem uenie¬
rit. idem erit. uł si seruus sit forte pignori datũ.
i statu lib̾eꝵ si hr̃s legaũit. expediet hr̃di ip¬
sum statum lib̾um pr̃are. magis quam existima¬
existente conditione: nullum sentiet dãpnum.
Iam enim estimatio postea non petitur ab eo ho¬
minis libi.¬
i duos fundos hñs testator al¬
terius mͥ usum .f. alt̾um atio leget. aditum mͥ
legatarius non debebit. sed hr̃s cogetur redime.
ancillas tͥ legasset. easq tua pupillo emisses. ⁊¬
antequam scires tibi legatas ẽẽ alienau̾is. utile
legarum eẽ: neracius ⁊ aristo ⁊ offilius ꝓbant.

Expanded text:
nomen venisse videtur. Sed et si nomen legetur, benomen venisse videtur. Sed et si nomen legetur, benigne id quod debetur accipiendum est, ut actiones adversus debitorem cedantur. Si idem servus et legatus et liber esse iussus sit, interdum procedere solum legatum poterit, ut puta si in fraudem creditoris data erit libertas: vel si is sit servus, qui in perpetuam servitutem venierit, idem erit: vel si servus sit forte pignori datus. Si statuliberum heres legaverit, expediet heredi ipsum statuliberum praestare magis quam aestimaexsistente condicione nullum sentiet damnum: iam enim aestimatio postea non petitur ab eo hominis liberi.Si duos fundos habens testator alterius mihi usum fructum, alterum Titio leget, aditum mihi legatarius non debebit: sed heres cogitur redimereancillas tibi legassem easqantequam scires, tibi legatas esse alienaueris, utile lega tum esse Neratius et Aristo et Ofilius probant.
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dis non potest. ¶i ab hostib redemptus
est legari sibi poterit. ⁊ ꝑficiẽt legatum ad libationẽ
uincłĩ pignoris qđ in eo habuit qui redemit.
legare pat̾ potest. &̾ si uiuo patre mortuus sit
filius. ⁊ apud patrem peculium remansit. consti¬
tit legatum. Cum enim filius uire suo nonuattur.
retrocreditur pater dominium inseruo peculiaĩ
habuisse. Siquis rem sibi legatam ignorãs
adhuc legãuerit. postea cognou̾it. ⁊ uoluerit
ad se ꝑtinere. legatum ualebit. quna ubi lega¬
tarius non repudiauit. retro ipsius fuisse¬
res uidetur. ex quo hr̃ditas adita ẽ. Si uero
repudiaũit. retro resuidetur repudiata fui¬
i pocula quis legauerit.⁊
massa facta est uł contra. Item si lana legetur
tatem suam. Sed si lancem legau̾it ⁊ massã
uoluntate. Si areae legate domus impo¬
sita sit debebitur legatario nisi testator muta¬
uit uoluntatem ¶um qui legauit cirogra¬
phum debitum legare. non solum tabulas: ar-¬
gum̃to est uenditio. Nam ⁊ cyrographa ueneii

Expanded text:
redis non potest.Qui ab hostibus redemptus est legari sibi poterit et proficiet legatum ad liberationem uinculi pignoris, quod in eo habuit qui redemit. legare pater potest et, si uiuo patre mortuus sit filius et apud patrem peculium remansit, constitit legatum: cum enim filius iure suo non utitur, retro creditur pater dominium in servo peculiari habuisse. Si quis rem, sibi legatam ignorans adhuc, legaverit, postea cognoverit et voluerit ad se pertinere, legatum valebit, quia, ubi legatarius non repudiavit, retro ipsius fuisse videtur, ex quo hereditas adita est: si vero repudiaverit, retro videtur res repudiata fuii pocula quis legavit et massa facta est vel contra, item si lana legetur tatem. Sed et si lancem legavit et massam te scilicet voluntate. Si areae legatae domus imposita sit, debebitur legatario, nisi testator mutavit voluntatem. Eum, qui chirographum legat, debitum legare, non solum tabulas argumento est venditio: nam cum chirographa veneunt,
Abbreviated transcription (Latin):
.x.R. Eum bonis pat̾nis se immiscere
conuenit. qui remoto familie uincło: ꝓhr̃de ge¬
rere uidetur. & idõ filius qui tanquam ex bo¬
nis matris cuius hr̃ditatem agrum suscepit
ad hr̃ditatem patris ꝑtinentem. ut mat̾num
ignorans possedit. abstinendi consilium quod
in bonis patris tenuit amisisse non uidetur.
Upillis quos placuit hoñibus hr̃ditariis
hr̃de: qui animo agnoscit successionem. licet
nichil contingit hr̃ditarium. Unde ⁊ si domũ
pignori datam sicut hr̃ditariam retinuit. cuꝰ
possessio qualis fuit inhr̃ditate. phr̃de gerere
uidetur. idemq est ⁊ si alienam rem ut hr̃di¬
tariam possedisset.
Si pupillus se ab hr̃¬
ditate abstineat. succurrendum ẽ i fideuissorib
ab eo datis. si ex hr̃ditario contractu conueni¬
ditatem adquiri nob non posse. Idem respond̃.
Si uissu aui nepos patris qui de castrensi pe¬
culio destam̃tum fecerit hr̃ditatem adisset. ad¬
quisisse ei ea de quib pater destari potest quia

Expanded text:
. Eum bonis patris se miscere conuenit, qui remoto familiae uinculo pro herede gerere uidetur. et ideo filius, qui tamquam ex bonis matris, cuius hereditatem suscepit, agrum ad hereditatem patris pertinentem ut maternum ignorans possedit, abstinendi consilium, quod in bonis patris tenuit, amississe non uidetur. Pupillis, quos placuit oneribus hereditariis de, qui animo adgnoscit successionem, licet nihil attingat hereditarium. unde et si domum pigpossessio qualisqualis fuit in hereditate, pro herede gerere videtur: idemque est et si alienam rem ut hereditariam possedisset.Si pupillus se hditate abstineat, succurrendum est et fideiussoribus ab eo datis, si ex hereditario contractu conuenisse.Idem respondit, si iussu aui nepos patris, qui de castrensi peculio testamentum fecit, hereditatem adisset, adquisisse ei ea de quibus pater testari potest, quia
Abbreviated transcription (Latin):
se pupillum falso existimans. cum eẽt pubes
nus uidicio egit. condempnatiq ꝓporciomi¬
bus hr̃ditariis. singłi hr̃des. int̾ quos ⁊ seia
sempnio cauerunt: sũmam. qua quisq con¬
dẽpnatus erat ufuris isdemq ad exibitio¬
nem a cestatrice pr̃abantur. Postea accepta
seia filia. cet̾ hr̃des abstinuerunt hr̃ditate.
bñficio pͥncipis ⁊ tota hr̃ditas ad seiam ꝑ¬
tenere cepit: quero an inseiam que sola  re
mansit. i omia ut sola hr̃s erat ꝓ eoꝵ quoq
porcionib quq̃ uł beneficio pͥncipali hr̃dita¬
sationes sole decerni meam quȩ adisset et
frontinianis ita refert. cum duȩ filiȩ patris ne¬
cessarie hr̃des extitissent. altera se pat̃na ab
p̃torem causa cognita. acc̃ones hr̃ditarias uales
daturum recte pollicitum. eiq ad hr̃ditatem
patris accesserat. denegaturumq ei que absti¬
nuerat se.
Testam̃ta quemadinodum aꝑiant᷑
inspiciant᷑ describant᷑. Saus

Expanded text:
se pupillum falso existimans, cum esset pubesronius iudicio egit condemnatique pro portionibus hereditariis singuli heredes, inter quos et Seia, Sempronio cauerunt summam, qua quisque condemnatus erat usuris isdem, quae ad exhibitionem a testatrice praestabantur: postea excepta Seia filia ceteri heredes abstinuerunt hereditate beneficio principis et tota hereditas ad Seiam pertinere coepit. quaero, an in Seiam, quae sola heres mansit et omnia ut sola heres erat, pro eorum quoque portionibus, qui beneficio principali hereditationes solere decerni in eam, quae adisset et Frontianis ita refert: cum duae filiae patri necessariae heredes exstitissent, altera se paterna abpraetorem causa cognita actiones hereditarias utiles daturum recte pollicitum ei, quae ad hereditatem patris accesserat denegaturumque ei quae se abstinuerat. III TESTAMENTA QVEMADMODVM APERIVNTVR INSPICIANTVR ET DESCRIBANTVR Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
t̃uis se abstinuit. ꝑsubpositam ꝑsonam ep̃torie
bona patris mercatus ꝓbetur ꝑinde eum con¬
ueniri oportere acreditorib atq si bonis pat̃
nis se ummiscuisset.
filiis sublatis intestata decessit. fili uissu
patris non aui: adierunt hr̃ditatem. Que¬
ro an auo adquisita sit hr̃ditas. Paulus
actum eẽ.
re: certus eẽ debet. an ꝓ parte an ex asse ⁊
intestato filus suus hr̃s existat.
magis ẽ ut si intellectu non careat. nutu uibe
possit adire hr̃ditatem ut ei iure eius cõmo.¬
dum queri possit. quod facile explicari
queat scientiam intterarum. Qutus seruus
bona repudiat. post mortem euis adire hr̃dita¬

Expanded text:
is se abstinuit per suppositam personam emptoris bona patris mercatus probatur, perinde eum conueniri oportere a creditoribus atque si bonis paternis se inmiscuisset. filiis sublatis intestata decessit: filii iussu patris, non aui adierunt hereditatem: quaero, an auo adquisita sit hereditas.Paulus ractum esse.re, certus esse debet, an pro parte an ex asse, et intestato filius suus heres existat. magis est, ut, si intellectu non careat, nutu iubere possit adire hereditatem, ut ei iure eius commodum quaeri possit: quod facile explicari possit scientia litterarum. Mutus servus bona repudiat, post mortem eius adire heredita
Abbreviated transcription (Latin):
sua parte añatione int̾poneret.
lacet quotiens adquiritur: per
neq mom̃to aliquo substituere in ꝑsona eius ꝑ
tibus fuero institutus. unam partem omitt̾e
non possum. nec int̾ est in quib dam habeã
substitutum necne. Idem puto ⁊̃ si alis mixtis
hr̃dibus explurib partibus hr̃s institutus sim:
qđ ⁊ hic adeundo unam porcionem adquiro

Expanded text:
sua parte dominationem interponeret. sua parte dominationem interponeret. Placet, quotiens adquiritur per aneque momento aliquo subs‹is›tere in persona eius per tibus fuero institutus, unam partem omittere non possum nec interest, in quibusdam habeam substitutum nec ne. Idem puto etiam, si aliis mixtus heredibus ex pluribus partibus heres institutus sim, quod et hic adeundo unam portionem o
Abbreviated transcription (Latin):
si pͥma institutione adeundo hr̃s ẽẽ possim in
potestate mansit quã partem hr̃ditatis aut amit¬
tere uelim aut uindicare.
Illud dubitari
potest. an si cum testam̃to hr̃s instittitus eẽm ab
eo qui etiam si intestatus decessisset. legitima hr̃¬
ditas eius adme ꝑtineret. an simul utramq
hr̃ditatem repudiare possim. qm̃ antequam
ex testam̃to hr̃ditatem repudiauerim: legiti¬
ma nondum ad me ꝑtinet: Uerum eodẽ mo¬
m̃to intelligor ⁊ ex testam̃to ⁊ legitimam repu¬
diare. sicuti si legitimam ad de ꝑtiuere cum
sciam testam̃to michi relictam: uidebor ante
repudiare testam̃tum. uta legitimã ad qui
d̾.⁊. Huo fr̃s fuerant. bona cõmunia Isisse:¬
habuerant. eorum alter in testam̃to mortu¬
us suum hr̃dem non reliquerat: fr̃ qui fr̃¬
erat nolebat ei hr̃s ẽẽ. Consulebat num
obeam rem quod cõmunib cum sciret eum
mortuũ eẽ usus ẽ hr̃ditati se alligasset. R. nͥ
astringi. itaq cauere debet ne qua inre plus

Expanded text:
si prima institutione adeundo heres esse possim, in potestate mea sit, quam partem hereditatis aut amittere uelim aut uindicare. d dubitari potest, an, si, cum testamento heres institutus essem ab eo, qui etiamsi intestatus decessisset, legitima hereditas eius ad me pertineret, an simul utramque hereditatem repudiare possim, quoniam antequam ex testamento hereditatem repudiarim, legitima nondum ad me pertinet. uerum eodem momento intellegor et ex testamento et legitimam repudiare, sicuti, si legitimam uelim ad me pertinere, cum sciam testamento mihi relictam, uidebor ante repudiare testamentum et ita legitimam adqui. Duo fratres fuerant, bona communia habuerant: eorum alter intestato mortuus suum heredem non reliquerat: frater qui supererat nolebat ei heres esse: consulebat, num ob eam rem, quod communibus, cum sciret eum mortuum esse, usus esset, hereditati se alligasset. responadstringi. itaque cauere debet, ne qua in re plus
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ pium contͣ constituisse. Metianus.ł. u.
questionum refert. in eo qui legationis causa
rome erat. i filium qui matris delatam possẽ¬
sionem absens amiserit. sine respectu eius
districtionis restitutionem locum habe. Iuod
et hic humanitatis gr̃a obtinendum ẽ.¬
ei ꝑduellionis hr̃ditatem suspensa
cognitione filius emancipatiis cui de patris
innocentia liquet. potest querere.¬
ao hr̃de gessisse filium placuit. qui
moriens comꝑto matrẽ suam intestato ui¬
ta decessisse.: codicilł petit ab hr̃de suo. ut
mat̃noꝵ bonorum seruum manuiitt̃et.
ac sibi parentibusq fuis in possessionem¬
matris monum̃tum extrueret.

Expanded text:
tamen Pium contra constituisse Maecianus libro tamen Pium contra constituisse Maecianus libro quaestionum refert in eo, qui legationis causa Romae erat et filium, qui matris delatam possessionem absens amiserat, sine respectu eius distinctionis restitutionem locum habere. quod et hic humanitatis gratia optinendum est.Rei perduellionis hereditatem suspensa cognitione filius emancipatus, cui de patris innocentia liquet, potest quaerere.Pro herede gessisse filium placuit, qui moriens comperto matrem suam intestato uita decessisse codicillis petit ab herede suo, ut maternorum bonorum seruum manumitteret ac sibi parentibusque suis in possessionmatris monumentum exstrueret.
Abbreviated transcription (Latin):
in familia retentus uita decesserit hr̃s fuisse
intelligitur. Emancipatus aut extraneus noi
alit̾ possunt hr̃datatem querere. quasi non
ẽẽ p̃gnantem sciant. Ergo si uentre pleno
sit mulier: nonne iniquum erit ⁊ interea
defunctum filium hr̃di suo relinquere nichil:
udõ decreto filio succurrendum ẽ. quia siũ
fr̃ ei nascatur. siue non nascatur. patri hr̃s
futurus ẽ. Eademq ratio facit. ut emanci¬
pato filio quoq subueniri debeat: quia alt̃¬
utro casu. rem om̃imodo habiturus est.
.d̾.ł. quest̃. Si metus causa adeat aliquis
hr̃ditatem fiet. ut quia inuitus hr̃s existat.
lia ꝓcuraret hr̃s institutus. ante uita decesse-¬
rat. quam hr̃dem se institutum ignosceret.
quia bonoꝵ possessio quam ꝓcurator eius pe¬
tierat. hr̃e auiti ratam hab̾e non potuerat.
ex ꝑsona defuncti restitutionem in̾in̾t̾ implo¬
rabant. que stricto uire non compeat: quia
intra diem aditionis auitus obisset. diuum

Expanded text:
in familia retentus uita decessit, heres fuisse in familia retentus uita decessit, heres fuisse intellegitur: emancipatus aut exter non aliter possunt hereditatem quaerere, quam si non esse praegnatem sciant. ergo si uentre pleno sit mulier, nonne iniquum erit interea defunctum filium heredi suo relinquere nihil? et ideo decreto filio succurrendum est, quia, siue frater ei nascatur siue non nascatur, patri heres futurus est. eademque ratio facit, ut emancipato quoque subueniri debeat, qui alterutro ionum.Si metus causa adeat aliquis hereditatem, fiet ut, quia inuitus heres existat, cia procuraret heres institutus ante uita decesserat, quam heredem se institutum cognosceret. quia bonorum possessionem, quam procurator eius petierat, heredes Auiti ratam habere non potuerant, ex persona defuncti restitutionem in integrum implorabant, quae stricto iure non competit, quia intra diem aditionis Auitus obisset. diuum
Abbreviated transcription (Latin):
mitari. Om̃ia enim paria ꝑmanere debent
inid tẽpus: quo alt̾uis portionis conditio exti¬
terit. ut adquiratur eicui pͥor porcio ad qͥsita
est. Ego quidem puto.⁊ si adhuc in potestate sit.
Itum ad eundum eẽ: si conditio extrãt. ⁊ illud
qđ dicimus semel adeundũ in eiusdem ꝑso¬
fuitutus ⁊̃ in causa substitutionis adisse. qͦtiens
ad quirere sibi possit. Namsi mortiuis ẽẽt: ad
hr̃dem non transferret substitutionem.
stituatur. et antequam uissu dñi ad eat hr̃dita¬
tem. manumissus alienatus ue sit.inichil in¬
fraudem legis factum ẽet : ipse admittit᷑ ad
hr̃ditatem. Sed isi partem capere non possit
dñs eius. eadem dicenda sunt de parte quã
ille caꝑe non potest. Nichil enim int̃ est de
uniũso queratur qđ caꝑe non possit. ande por
hr̃s institutus ẽ cacite rogatus sit restituere. ap¬
paret nichil ei deb̾e accrescere: qui a rem non
uidetur habere:
si uacuo uentre mulier fuit. uncerto eo filiꝰ

Expanded text:
mitari: omnia enim paria permanere debent in id tempus, quo alterius portionis condicio exstet, ut adquiratur ei, cui prior portio adquisita est.Ego quidem puto et si adhuc in potestate sit, iterum adeundum esse, si condicio exstiterit, et illud quod dicimus semel adeundum, in eiusdem persostitutus etiam in causa substitutionis adisse, quotiens adquirere sibi possit: nam si mortuus esset, ad heredem non transferret substitutionem. nstituatur, et antequam jussu Domini adeat haereditatem, manumissus alienatusque sitfraudem legis factum esset, ipse admittitur ad hereditatem. sed et si partem capere possit dominus eius, eadem dicenda sunt de parte, quam ille capere non potest: nihil enim interest, de uniuerso quaeratur quod capere non possit an de portheres institutus est, tacite rogatus sit restituere, apparet nihil ei debere adcrescere, quia rem non uidetur habere. si uacuo uentre mulier fuit et incerto eo filius
Abbreviated transcription (Latin):
quodammͦꝰ extinctum sit: ut int̃im omittam. qđ
etiam dissolutione ac ꝑmutatione tali uoluntas
quoq uideatur mutata.
S̾.I.Iutius titus testam̃to scͥpsit. hr̃d meum
uolo fideiq eius committo: ut patͥam meam fa¬
ciat porticum publicam. in qua poni uolo imagi¬
nes argenteas. item: marmoreas. quero an lega¬
que ibi testator pom uoluerit: legatum ad patͥã
ꝑtinere. Intelligi enim potuit. ali qđ ciuitati ac¬
ced̾e ornam̃tum.
quod testam̃ti tempore fuisset. quia p̃sens semꝑ in
telligeretur: si aliud comp̃hensum non ẽẽt. Nam
cum dicit uestẽ meam. argñtum mm̃. hanc de¬
hr̃s erit. titie uestem meam mundum. ornam̃ta
muliebria dãpnas esto dare. Cassius ait. si non ap¬
paret quod sensisset om̃em uestem scđm uerba
testam̃ti legatã uidi pauł. Idem iabolꝰ scribit.
quia inde simile est inquit testatricem tantum
ornam̃torum uniuersitati derogasse. quib signi¬

Expanded text:
quodammodo extinctum sit? ut interim omittam, quod quodammodo extinctum sit? ut interim omittam, quod etiam dissolutione ac permutatione tali uoluntas quoque uideatur mutata. Lucius Titius testamento scripsit: 'heredem meum uolo fideique eius committo, ut in patriam meam faciat porticum publicam, in qua poni uolo imagines argenteas, item marmoreas': quaero, an legas ceterorumque, quae ibi testator poni uoluerit, legatum ad patriam pertinere intellegi: enim potuit aliquod ciuitati accedere ornamentum. quod testamenti tempore fuisset, quia praesens tempus semper intellegeretur, si aliud comprehensum non esset: nam cum dicit "vestem meam", "argentum meum", hac deheres erit, Titiae vestem meam mundum ornamentaque muliebria damnas esto dare". Cassius ait, si non appareret quid sensisset, omnem vestem secundum verba testamenti legatam videri. paulus. idem Iavolenus scribit, quia verisimile est, inquit, testatricem tantum ornamentorum universitati derogasse, quibus signi
Abbreviated transcription (Latin):
Amulier mandauit abi. ut sibi uniones usus. sui cã
emens. si tu post mortem eius cum putares eam
uiuere em̃is attillicinus legat eẽ legatos ei ciumu¬
lier ita legauerit: ornam̃ta que ineius causa ꝑa¬
ta sunt erunt. ue. non enim eius causa ꝑata ui
di ẽẽ que iã mortue empta fuĩnt.
Iarcus .l. Seia ab hr̃e publio meiuoita
legauit. antonie tertulle do lego. auri pondo
tot: ⁊ unuonem cum iacinchis postea unionem
solum. neq ullum mortis tẽpore int̾ ornamenta
sua unionem reliquit. quero an heres ex causa
fidĩ.c. estimatione rei que in hr̃ditate non ẽ pr̃a¬
bari possit seiam unionis ⁊ iacinthos quosdã in
aliã sp̃em ornam̃ti. quod postea p̃ciosius fecit. ad¬
ditis aliis gemimis ⁊ margaritis conuertisse. anhos
uniones uł iacinctos petere possit: et hr̃s compel¬
latur ornam̃to post̾iori pr̃are ⁊ eximere. Mardł
gatum uł fidĩ.c. durare extimetur: cum id quod
testõ dabatur in sua specie non ꝑmanserit. Nam

Expanded text:
si mulier mandauerit tibi, ut sibi uniones usus sui causa emeres, si tu post mortem eius, cum putares eam uiuere, emeris, Atilicinus negat esse legatos ei, cui mulier ita legauerit: 'ornamenta, quae mea causa parata sunt eruntue': non enim eius causa uideri parata esse, quae iam mortua ea empta fuerint.rum. Seia ab herede Publio Maeuio legauit: 'Antoniae Tertullae lego auri pondo tot et unionem cum hyacinthis': postea unionem soluit neque ullum mortis tempore inter ornamenta sua unionem reliquit. quaero, an heres ex causa fideicommissi aestimationem rei, quae in hereditate non est, praestam quaero, si probari possit Seiam uniones et hyacinthos quosdam in aliam speciem ornamenti, quod postea pretiosius fecit additis aliis gemmis et margaritis, conuertisse, an hos uniones uel hyacinthos petere possit et heres compellatur ornamento posteriori eximere et gatum uel fideicommissum durare existimetur, cum id, quod testamento dabatur, in sua specie non permanserit, nam