comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
couidimꝰ & haȩ magnitudines om̃ium
quas eẽ nũꝗ suspicati sumꝰ ex quib e
rat eamimina. quae ultuna acȩlo
citima terris. lucȩ lucebit aliena
tellarum aũt globi. terrȩ maqni¬
tudinẽ facile uincebant. Dicendã ex
quo omĩa mẽtẽplanti. ld quod supͣ
rxulimꝰ affirmat. in ipso lacteo
scipionis & parentũ ꝑ sominiũ c̃tigis¬
se gͣuentũ. Duo sautẽ p̃cipua qu&e
in stellis se dd miratũ refert. aliqua¬
rum nouitatẽ. & om̃iũ magnitudiẽ
cprius de nouitate. post demagnitu¬
dine disseremꝰ. Plene &i docte adi¬
ciendo quas nũꝗ ex hoc loco uidimꝰ
causã cur a nobis ñuideant᷑ oftenđ
ocus enĩnrãe habitationis ita posit᷑ :
ut quȩdã stellae exipsonũꝗ possint̃
uideri quia ipsa pars cȩli inqua st̃.
nũꝗ potest hic habitantib apparere.
ari eñi hȩc terra quae incolitur ab
uniũsis hominib qui iniueẽ scire ñ
possumꝰ. ad septe trionalẽ uerticen
surgit. & spheralis c̃ueritas. australẽ

Expanded text:
idimus, et eae magnitudines omnium quas esse numquam suspicati sumus, ex quibus erat ea minima, quae ultima a caelo, citima terris luce lucebat aliena: stellarum autem globi terrae magnitudinem facile uincebant.» Dicendo: «ex quo omnia mihi contemplanti», id quod supra rettulimus adfirmat: in ipso lacteo Scipionis et parentum per somnium contigisse conuentum. Duo sunt autem praecipua quae in stellis se admiratum refert, aliquarum nouitatem et omnium magnitudinem. Ac prius de nouitate, post de magnitudine disseremus. Plene et docte adiciendo: «quas numquam ex hoc loco uidimus», causam cur a nobis non uideantur ostendit. Locus enim nostrae habitationis ita positus est ut quaedam stellae ex ipso numquam possint uideri, quia ipsa pars caeli in qua sunt numquam potest hic habitantibus apparere. Pars enim haec terrae, quae incolitur ab uniuersis hominibus — quos quidem scire nos possumus —, ad septentrionalem uerticem surgit, et sphaeralis conuexitas australem
Abbreviated transcription (Latin):
q. quantũ ex huius s̃pacii parte põi¬
te apcedendo dimiseris tantũ tibi
dȩ anteriore sumet᷑. ideo orizon
sẽꝑquantacũq locoꝵ transgression
mittat᷑ Hunc aũt quẽ diximus a¬
mitti aspectũ aut in terris aequapla¬
nities. aut pelagitrinquilla libertis quaȩ
nullã oculis obicit offensã. Necte moue¬
it qđ sepe in longissimopositũ montẽ ui¬
dem. aut qđ ipsaceli suꝑna suspicimus
liud .ẽ enĩ cũ se oculis ingerit altitu¬
do aliud cũꝑplanũ seporrigit &x exten¬
dit intuitus in qͦsolo orizontis circus ef¬
ficit᷑ Hlac decircis om̃ib qͥb celũ cingi¬
tur dicta sufficient tractatũ ad sequen¬
tia transferamꝰ Ex qͦ mͥ om̃ia c̃tẽplan¬
ti. p̃claracetera & mirabiliauidebant᷑¬

Expanded text:
rque, quantum ex huius spatii parte posrque, quantum ex huius spatii parte postea procedendo dimiseris, tantum tibi de anteriore sumetur; et ideo horizon semper quantacumque locorum transgressione mutatur. Hunc autem quem diximus admittit aspectum aut in terris aequa planities aut pelagi tranquilla libertas, qua nullam oculis obicit offensam. Nec te moueat quod saepe in longissimo positum montem uidemus aut quod ipsa caeli superna suspicimus. Aliud est enim cum se oculis ingerit altitudo, aliud cum per planum se porrigit et extendit intuitus, in quo solo horizontis circus efficitur. Haec de circis omnibus quibus caelum cingitur dicta sufficiant. Tractatum ad sequentia transferamus: «Ex quo mihi omnia contemplanti praeclara cetera et mirabilia
Abbreviated transcription (Latin):
farit sed ꝓdiuersitate circũ spicientis h¬
bitantis ue uariant᷑ Meridianus ẽ .e¬
nim quasol cũ suꝑhaminũ uerticem
uegierit ipsũ diem me diũ efficiento
designat & quia globositas terra ha¬
biationes omĩ ũ equales sibi eẽ non
patitur. non eadẽ parsceli om̃iũ uerti¬
cem despicit & tdeo unus omĩbus
meridianus eẽ ñ poterit: sed singulis
gentib suꝑ uerticẽ suũ ppͥus meriđa¬
nus efficitur Similit̃ sibi horizon
facit circũ spectio singulorũ Oritor
.ẽ. enĩ uelud quodã circo designatꝰ t̃minꝰ
uere finem ñ potesthum anaaies pec¬
uenire quantũ quisq oculos circũfe¬
rendo conspexerit: ꝓpriũ sibiceli quõ
suꝑt̾rã.ẽ. t̃minũ facit. Hic orizon
quem sibi unius cuiusq circũ scribit as¬
acies c̃tra uidentis. sed uisus cũ ad hoc
spaciũ uenerit accessu deficiens in ro¬
tunditatẽ recurrendo curuat᷑. atq
itafit ut hic mimerus e utraq parte

Expanded text:
sunt, sed pro diuersitate circumspicientis hasunt, sed pro diuersitate circumspicientis habitantisue uariantur. Meridianus est enim quem sol, cum super hominum uerticem uenerit, ipsum diem medium efficiendo designat. Et quia globositas terrae habitationes omnium aequales sibi esse non patitur, non eadem pars caeli omnium uerticem despicit; et ideo unus omnibus meridianus esse non poterit, sed singulis gentibus super uerticem suum proprius meridianus efficitur. Similiter sibi horizontem facit circumspectio singulorum. Horizon est enim, uelut quodam circo designatus, termiuere finem non potest humana acies peruenire, quantum quisque oculos circumferendo conspexerit, proprium sibi caeli quod super terram est terminum facit. Hic horizon, quem sibi uniuscuiusque circumscribit asacies contra uidentis; sed uisus, cum ad hoc spatium uenerit, accessu deficiens in rotunditatem recurrendo curuatur, atque ita fit ut hic numerus, ex utraque parte
Abbreviated transcription (Latin):
Todiacũ & claudat & diuidat. unum
tam̃ eircũ auetor uooabuloꝵ dicti
uoluit antiquitas. Quinq alii eir¬
culi paralleli uocantur. Horũ medu
& medũns est ȩ qui noctialis duo extre¬
mitatib uicini: atq ideobreues Quo
unus septemtrionalis dr̃ alt̃ australĩ
Int̃ hos & mediũ duo sunt tropici maio¬
resultims mediominores & ipsi ex
utraq. parte zonȩ usta termi nosfa¬
ciunt Pret̃ hos alii duo sunt coluriqu¬
bus nom̃ dedit in ꝑfecta conuersio
Ambientes enĩ seꝑtentrionalẽ uertic
atq inde indiuersa diffusi & se in sũm
intersecant. & quinq parallelos in qua¬
t̃naspartes ȩqualit̃ diuidunt. Tod¬
acũ ita inter secantes ut unus eoru
ꝑ arietẽ & libr̃ Alt̃ ꝑcancrũ atq ca¬
pricoonũ meando decurrat:. Sed ad au¬
trale uerticẽ non ꝑuenire creduntis
Duo qͥ admimerũ predictũ suꝑ sunt me¬
ridianus &oriton nonscrĩ buntur
inspera quia certũ locũ habere non pos¬

Expanded text:
zodiacum et claudat et diuidat, unum zodiacum et claudat et diuidat, unum tamen circum auctor uocabulorum dici uoluit antiquitas. Quinque alii circuli paralleli uocantur. Horum medius et maximus est aequinoctialis, duo extremitatibus uicini atque ideo breues, quorum unus septentrionalis dicitur, alter australis. Inter hos et medium duo sunt tropici maiores ultimis, medio minores, et ipsi ex utraque parte zonae ustae terminum faciunt. Praeter hos alii duo sunt coluri, quibus nomen dedit imperfecta conuersio. Ambientes enim septentrionalem uerticem atque inde in diuersa diffusi, et se in summo intersecant, et quinque parallelos in quaternas partes aequaliter diuidunt, zodiacum ita intersecantes ut unus eorum per Arietem et Libram, alter per Cancrum atque Capricornum meando decurrat; sed ad australem uerticem non peruenire creduntur. Duo qui ad numerum praedictum supersunt, meridianus et horizon, non scribuntur in sphaera quia certum locum habere non pos
Abbreviated transcription (Latin):
limitatũ ẽ. & t̾tia ducta ꝑ mediũ. echptica
uocat᷑. Quia cũ cursũ suũ bi eadẽ linea
parit sos & luna conficiunt. alterius
eorũ necesse ÷ euenire defectũ : Solis.
si ei tunc luna succedit. Lunae. sitc̃ ad¬
uersa sit soli. Ideo nec sol unquã dificit
nisi cũ trecesimꝰ lunȩ diesẽ. & nisi quinto
decimo cursus sui die nescit luna defe¬
ctũ. Sic enĩ euenit. ut aut lunde cont̾
solem positȩ admutuandũ ab eo solitũ
lipñ. sub eadẽ biuent̾ linea. terrȩ conus
obsistat. aut soli Ipsa suecedens. obiectu
suo Ab humano aspectu lum̃ eiꝰ repellat.
In defectu aũt sol ipse nil patit᷑. sed nr̃
fraudatur aspectus. Uina uõ circa ꝓpͥũ
defectũ laborat. ñ accipiendo solis ligm
cuius beneficio noetẽ colorat. Quod
seiens uirgilius disciplindoũ om̃iũ peri¬
tissimꝰ. Ait. Defectus solis uariosiunȩq
labores. Quãuis igit᷑ triũ linearũ ductꝰ

Expanded text:
limitatum est; et tertia ducta per medium ecliptica limitatum est; et tertia ducta per medium ecliptica uocatur, quia, cum cursum suum in eadem linea pariter sol et luna conficiunt, alterius eorum necesse est euenire defectum: solis, si ei tunc luna succedat; lunae, si tunc aduersa sit soli. Ideo nec sol umquam deficit nisi cum tricesimus lunae dies est, et nisi quinto decimo cursus sui die nescit luna defectum. Sic enim euenit ut aut lunae contra solem positae ad mutuandum ab eo solitum lumen sub eadem inuentus linea terrae conus obsistat, aut soli ipsa succedens obiectu suo ab humano aspectu lumen eius repellat. In defectu ergo sol ipse nil patitur, sed noster fraudatur aspectus, luna uero circa proprium defectum laborat non accipiendo solis lumen cuius beneficio noctem colorat. Quod sciens Vergilius, disciplinarum omnium peritissimus, ait: defectus solis uarios lunaeque labores. Quamuis igitur trium linearum ductus
Abbreviated transcription (Latin):
hic circus auia solis mobliquũ recedens
uniũ salitatẽ flexucalido tem perar&¬
Cita lacteus circulus ⁊ odiacũ oblique
circũ flexionis cursu ãbitindo cõplecti¬
tur ut eũ quaduo tropica signa capri¬
carnus & cancer ferunt᷑ intersec&
Has solis postas phisici uocauer̃ quia
Inutraq obuiante solstitio. ulteruis
solis inhib&ur accersio & fit regres¬
sus atoneuia. cuius terminos nuꝗ
diacũ intes: fec&. superius ĩa dictũ
.ẽ. Hi ec de lacteo Decẽ aut̃ aliiut
dicunt cir cisunt. quorũ unus . ẽ ipse
⁊odi acus qui ex his decem solus potu¬
it latitudinem hoc modo quem refere¬
mus adipisci Natura celestiũ circu¬
lorũ incorporalis ẽ linea. Quaȩ itam̃¬
te concipitur ut sola longitudine cen¬
seatur. latũ habete ñpossit. Sed into¬
diaco. latitudine sigiorũ capacitas exi¬
gebat. Quantũ igitur spaci lata dim̃sio
porrectũ fyderib occupabat. duab lineis

Expanded text:
hic circus, a uia solis in obliquum recedens, hic circus, a uia solis in obliquum recedens, uniuersitatem flexu calido temperarita lacteus circulus obliquae circumflexionis occursum ambiendo complectitur ut eum, qua duo tropica signa Capricornus et Cancer intersecet . Has solis portas physici vocaverunt, quia in utraque obviante solstitio ulterius solis inhibetur accessio , et fit ei regressus ad zonae viam, cuius terminos numquam diacum intersecet, superius iam relatum est. Haec de lacteo. Decem autem alii, ut diximus, circi sunt, quorum unus est ipse zodiacus, qui ex his decem solus potuit latitudinem hoc modo quem referemus adipisci. Natura caelestium circulorum incorporalis est linea, quae ita mente concipitur ut sola longitudine censeatur, latum habere non possit; sed in zodiaco latitudinem signorum capacitas exigebat. Quantum igitur spatii lata dimensio porrectis sideribus occupabat, duabus lineis
Abbreviated transcription (Latin):
Iheo phrastus. lacteũ dixit eẽ cõpagern qͣ
de duob hemi spherus cȩli sphera solidai
t ldeo ubi orae utrimq conuenerant no¬
tabilem claritatẽ iuderi: Diodorus ignẽ
eẽ densetȩ c̃ci&aeq nature. In unami
curui linitis semita diser&ione mun¬
danȩ fabricȩ roaceruante ẽcr&p̃. &
ideo uisũ intuentis amittere: Reliquo
igne cȩlesti. lucẽ suã nimia suptilitate
diffusam ñ subiciente c̃spectua. Demo¬
eritus. houimeras stellas. breuelq onis
quae spisso tractu Inunũ coaetae. spacui
quae angustissinus Int̃ lacent oꝑtis. uicine
sib unidiq: sunt. & ideo passon diffusa¬
lucis asperginec continuũ iunctilumi¬
nis corpusostendunt. Sed possidoni¬
us cuius diffinitiomi pluriũ consensus
accessit. aitlacteũ caloris eẽ siderei
fusionẽ. quã ideo aduersa ⁊ odiaco
curuitas obliquauit ut qm̃ solnũquã
Todiaciexcedendo t̃minos ex ꝑtẽ fer¬
uoris sui partẽ celi reliquã deferebat:

Expanded text:
Theophrastus lacteum dixit esse compagem qua Theophrastus lacteum dixit esse compagem qua de duobus hemisphaeriis caeli sphaera solidata est, et ideo ubi orae utrimque conuenerant, notabilem claritatem uideri. Diodorus, ignem esse densetae concretaeque naturae in unam curui limitis semitam discretione mundanae fabricae coaceruante concretum, et ideo uisum intuentis admittere, reliquo igne caelesti lucem suam nimia subtilitate diffusam non subiciente conspectui. Democritus, innumeras stellas breuesque omnes, quae spisso tractu in unum coactae, spatiis quae angustissima interiacent opertis, uicinae sibi undique et ideo passim diffusalucis aspergine, continuum iuncti luminis corpus ostendunt. Sed Posidonius, cuius definitioni plurium consensus accessit, ait lacteum caloris esse siderei fusionem, quam ideo aduersa zodiaco curuitas obliquauit ut, quoniam sol numquam zodiaci excedendo terminos expertem feruoris sui partem caeli reliquam deserebat,
Abbreviated transcription (Latin):
disparis spacii. aptius nos se qluentia doce¬
rursus filĩ pat̃ ut indeospius ut in homines
iustus essee nortatus .ẽ & premiũ rursus ad u¬
iecit ostendens lacteũ circulũ uirtitib debi¬
tũ ab eatorũ ceturefertũ cuiꝰ meminit his uerbis
Erat aut̃ spledidissimo candore int̃flammas
circus elucens. quẽ uos ut agrtus accepistis
oubȩ̃ lacteũ nuncupitis Orbis hic idẽ qđ ct
culus in lactei appellatione significat. Est
aut̃ lacteus unus ecircis qui ambiunt cęlũ
& sunt p̃t eũ numero decẽ. de quib qua dicen¬
di sunt ꝓferemꝰ cũ dehoc cõpetens sermo ꝓ¬
cesserit. Solus exom̃ib hic subiectus ẽ
oculis ceteris circulis magis cogitatione
quã uisu c̃p̃hendendis. De hoc lacteo circulo¬
multi inter sediuer fasen serunt. causasq
eius alii fabulosas naturales alu ꝓtuleriun
Sednos fabulosa reticentes. ea tantũ quãe
adnaturã ei: iusa sunt ꝑtinere. dicemus.

Expanded text:
disparis spatii aptius nos sequentia docedisparis spatii aptius nos sequentia docerursus filium pater ut in deos pius, ut in homines iustus esset hortatus, praemium rursus adiecit, ostendens lacteum circulum uirtutibus debitum et beatorum coetu refertum, cuius meminit his uerbis: «erat autem is splendidissimo candore inter flammas circus elucens, quem uos, ut a Grais accepistis, orbem lacteum nuncupatis.» Orbis hic idem quod circus in lactei appellatione significat. Est autem lacteus unus e circis qui ambiunt caelum. Et sunt praeter eum numero decem, de quibus quae dicenda sunt proferemus cum de hoc competens sermo processerit. Solus ex omnibus hic subiectus est oculis, ceteris circulis magis cogitatione quam uisu comprehendendis. De hoc lacteo multi inter se diuersa senserunt, causasque eius alii fabulosas, naturales alii protulerunt; sed nos, fabulosa reticentes, ea tantum quae ad naturam eius uisa sunt pertinere dicemus.
Abbreviated transcription (Latin):
nihilneq circineq orbis nomine uoluit in¬
tellegit sed ẽ. orbis in hocloco in hoclo costel¬
la una in tegra doꝑacta conũsio id ẽ. ab eodẽ
loco postemensũ spere ꝑquã mouetur ãbitũ
in eundẽ locũ regressus Circus aut̃ ẽ. hicli¬
nea abiens sperã acueluti semitã faciens ꝑ quã
lum̃ utrũq discurrit. & intra quã uagantium
stellarũ errorlegitius coherceret᷑. Quas
ideo ueteres errare dicer̃ quia &ecursu suo fe¬
runt᷑. & contra spera maximae id ẽ ipsius celi
inpetũ c̃trario motu ad orientẽ ab occidente
uoluunt᷑ & om̃iũ qͥdẽ par celeritas motꝰ similis
idem . ẽ. modus meandi: sed ñ om̃s eodẽ tẽpore
circossuos obesq c̃ficiunt. Mideo ẽ celeri¬
tas ipsa mrabilis. quiacũ sit eadẽ om̃iũ nec ul¬
laex illis autẽcitatior eẽ. possit. aut segnior
ñ eodẽ tam̃ tẽporis. spacio omnes ãbitum suũ
ꝑagunt Causã uero sube adem celeritate

Expanded text:
nihil neque circi neque orbis nomine uoluit innihil neque circi neque orbis nomine uoluit intellegi, sed est orbis in hoc loco stellae una integra et peracta conuersio, id est ab eodem loco post emensum sphaerae per quam mouetur ambitum in eundem locum regressus. Circus est autem hic linea ambiens sphaeram ac ueluti semitam faciens per quam lumen utrumque discurrit, et intra quam uagantium stellarum error legitimus coercetur. Quas ideo ueteres errare dixerunt quia et cursu suo feruntur et contra sphaerae maximae, id est ipsius caeli, impetum contrario motu ad orientem ab occidente uoluuntur. Et omnium quidem par celeritas, motus similis, et idem est modus meandi, sed non omnes eodem tempore circos suos orbesque conficiunt. Et ideo est celeritas ipsa mirabilis quia, cum sit eadem omnium nec ulla ex illis aut concitatior esse possit aut segnior, non eodem tamen temporis spatio omnes ambitum suum peragunt. Causam uero sub eadem celeritate
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmit speciẽ sed & earum quae insigna
formanda c̃ueniuNs: Om̃s eñi stellẽ int̃se
& si in magnitudine aliquã: nulłã tamen
habent in specie differentiã. Ehec autẽ
due nomina. solida sphera describitur
quae nec ex globo sirotunditas desiler&
neo exrorunditate siglob desit efficitio
cũ alterũ forma: alterũ soliditate corparis
desideratur. Sphetas aũt hic dicimꝰ stellarł
lpsarũ eapora. quae om̃a hac specie fal¬
illa quae maxima ÷. & subiectȩ septeedi
ꝑquas duo lumina & uage quinque dil¬
currunt. Circi uõ & orbos duarũ sunt
rerũ nomina. Et his nominib quidem.
alibi alit̃ ÷ usus. Nã & orbẽ ꝓcirculo po¬
suit. ut orbẽ lacteũ. Et obent ꝓsphera
ut. nouem tibi orbib uł portus globis.
U& circi uoedot᷑. qui spheram maximam
cingunt. ut eos sequens tractat᷑ inueni&:
Quoꝵx inus .ẽ. lactrus de quo ait inter
flammas circus elucens Sed hic horum

Expanded text:
primit speciem, sed et earum quae in signa primit speciem, sed et earum quae in signa formanda conueniunt. Omnes enim stellae inter se, etsi in magnitudine aliquam, nullam tamen habent in specie differentiam. Per haec autem duo nomina solida sphaera describitur, quae nec ex globo, si rotunditas desideretur, nec ex rotunditate, si globus desit, efficitur, cum alterum forma, alterum soliditate corporis deseratur. Sphaeras autem hic dicimus ipsarum stellarum corpora, quae omnia hac specie forilla, quae maxima est, et subiectae septem, per quas duo lumina et uagae quinque discurrunt. Circi uero et orbes duarum sunt rerum duo nomina; et his nominibus quidem alibi aliter est usus. Nam et orbem pro circulo posuit, ut «orbem lacteum», et orbem pro sphaera, ut «nouem tibi orbibus uel potius globis». Sed et circi uocantur qui sphaeram maximam cingunt, ut eos sequens tractatus inueniet; quorum unus est lacteus, de quo ait: «inter flammas circus elucens». Sed hic horum
Abbreviated transcription (Latin):
mis. hac facilitate motus ut corpufilli
ome sit ꝑuium. Critolaus peripatetie
constare eadequinq essentia łlippar¬
cus gnẽ. Anaximenes aera. Enpe¬
docłes acricias sanguinẽ Parmemdes
& terra. Bodhos ex aere deigne Epicur
speciẽ exigne. &aere & spũmixta Ob¬
tinuit tamen non minus de incorpora¬
litate eius quã de immortalitate sen¬
tentiã. Nunc uideamus que sint hac
duo nomina quorũ parit̃ meminit: eũ
dicit quae sydera & stellas uocatis.
eq enĩ hic resuna gemina appelatione
monstratur ut ensti & gladul. St sunt
stellae quidem singulares. ut erntie lo
larũ pluriũ cõpositione format᷑. ut aries
Taurus ut andromeda ꝑseus ł coronar&
qua ecũq uariarũ genera formarũ Incȩlũ
recepta creduntur: Sic & apud grecos
una stella c. Astron. signũ stellis coactũ
qđ nossydus uocamꝰ. Cuuõ stellas globosas
&rotundas dicat. ñ singulariũ tantũ ex¬

Expanded text:
mis hac facilitate motus ut corpus illi mis hac facilitate motus ut corpus illi omne sit peruium; Critolaus Peripateticus constare eam de quinta essentia, Hipparchus ignem, Anaximenes aera, Empedocles et Critias sanguinem, Parmenides et aqua, Boethos ex aere et igne, Epicurus speciem ex igne et aere et spiritu mixtam. Obtinuit tamen non minus de incorporalitate eius quam de immortalitate sententia. Nunc uideamus quae sint haec duo nomina quorum pariter meminit cum dicit: «quae sidera et stellas uocatis». Neque enim hic res una gemina appellatione monstratur, ut ensis et gladius, sed sunt stellae quidem singulares, ut erraticae larum plurium compositione formantur, ut Aries, Taurus, ut Andromeda, Perseus uel Corona, et quaecumque uariarum genera formarum in caelum recepta creduntur. Sic et apud Graecos τήρ stella una est, ἄστρον signum stellis coactum, quod nos sidus uocamus. Cum uero stellas globosas et rotundas dicat, non singularium tantum ex
Abbreviated transcription (Latin):
uino possemus animari. sed unde illa ipsa
corpora quȩ diuina & sunt &uident᷑ anima¬
ta sunt : Idẽ ex eamundane anime par¬
te quã diximus de pura mente constas
& deo postqiuã dixit. hisq aminus datus
est exillis sempit̃nis ignib quaȩ sider id
stellas uocatis mox adiecit. qu& diuinis a¬
nimatae m̃tib ut ꝑ sẽpit̃nos ignes corpus
stellarũ. ꝑ diuinas uero m̃tes earũ animas
manifesta discrecione significde & ex illis
in nr̃as uenire animas uimmentis osten¬
dat. Non abre .ẽ ut hȩc de inima disputa¬
tio. in fine sententias om̃iũ quideanima ui¬
dentur ꝓnuntiasse fententias. Platodixit
animã essentiã semouentẽ. Xenocrates no¬
merũ semouentẽ. Aristoteles ente lachiam
Possedomus ideã. Asclepiades qumq
sensuũ ecerciciũ sibi consonũ ł liꝓpo
dit physicus scintillã stellaris esfen¬
te Tenon concretũ corporis spi¬
ritũ. Democritꝰ spm̃ insertũ atho¬

Expanded text:
uino possemus animari — sed unde ipsa illa uino possemus animari — sed unde ipsa illa corpora, quae diuina et sunt et uidentur, animata sunt, id est ex ea mundanae animae parte quam diximus de pura mente constare. Et ideo postquam dixit: «hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas uocatis», mox adiecit: «quae diuinis animatae mentibus», ut per sempiternos ignes corpus stellarum, per diuinas uero mentes earum animas manifesta discretione significet, et ex illis in nostras uenire animas uim mentis ostendat. Non ab re est ut haec de anima disputatio in fine sententias omnium qui de anima uidentur pronuntiasse contineat. Platon dixit animam essentiam se mouentem, Xenocrates numerum se mouentem, Aristoteles ἐντελέχειαν, Posidonius ideam, Asclepiades quinque sensuum exercitium sibi consonum, Hippocclitus physicus scintillam stellaris essentiae, Zenon concretum corpori spiritum, Democritus spiritum insertum ato
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ uigorẽ. Sed usũ hebescer e eius in¬
nimalib corporis densitate adiecit. In¬
tum non noxia corpora tardant & ri
Secundũ haec ergo cũ ex sũ mo dõ mȩns&
m̃te animasit. anima uero & condat:
& uita cõpleat omĩaq secunt᷑. Cuncti¬
I hic unus fulgor ill umin&. et in uniuos¬
sis appareat: Nt in multis speculis ꝑe
dinẽ positis uultꝰ unus. Cumq omia contu
suc cessionib se sequantur degenerantias
ordinẽ adimum meandi Inueni& ur Prs¬
sius intuonti a summo do usq adultimi
rerũ fecẽ una idmuisse uinculis religas
& nusqua int̃ rupta coneio t hec homer
catena aurea quã pendere decelo interi
am̃ iussisse cõmemorat. Hisergo dictis
Tolũ hominẽ constat exterrens om̃io
quȩ sydera & tellas uocant. Nȩc tam̃
exillis celestib & sẽpit̃ nis ignib quȩ.
nos dicit animatos. lognisenĩ ił le lic& diu¬
nũtam corpusẽ. Nec excorpore qua uus di¬

Expanded text:
per uigorem, sed usum eius hebescere in aper uigorem, sed usum eius hebescere in animalibus corporis densitate, adiecit: ...quantum non noxia corpora tardant et reliqua. Secundum haec ergo, cum ex summo deo mens, ex mente anima sit, anima uero et condat et uita compleat omnia quae sequuntur, cunctaque hic unus fulgor illuminet et in uniuersis appareat, ut in multis speculis per ordinem positis uultus unus, cumque omnia continuis successionibus se sequantur degenerantia per ordinem ad imum meandi, inuenietur pressius intuenti a summo deo usque ad ultimam rerum faecem una mutuis se uinculis religans et nusquam interrupta conexio; et haec est Homeri catena aurea, quam pendere de caelo in terras deum iussisse commemorat. His ergo dictis, solum hominem constat ex terrenis omnibus quae sidera et stellas uocatis.» Nec tamen ex ipsis caelestibus et sempiternis ignibus nos dicit animatos — ignis enim ille, licet diuinum, tamen corpus est, nec ex corpore quamuis di
Abbreviated transcription (Latin):
tudines rationes imitantur. nõ ratio sed me¬
moria ẽ. It memoria non illa ratione mixt̃a
sedquȩ hebitudinẽ sensuum quinq comitatur
De qua plura nunc dicere quã ad presens opus¬
opus non atuin& omittem Terrenor cor¬
porum t̃ cius ordo. in arboribus & hȩrbis est
quȩ carent taratione quã sensu. Et quia cre¬
scenoi tantũ mnodo usus in his uige hac sola
uiuere para dicuntur . Hunc rerum
oroinẽ & Virgilius expressit. Nã & mim¬
do anima dedit & ut puritati eius at testa¬
returꝰ m̃tem uocauit: Caelũenĩ ait ter ras
ac maria & sidera sp̃s intus alit iđ anima
Sicut alibi prospiram̃to animã dicit
quantum ignes animȩq ualent. Et ut
illius mundane anime asserer& dign¬
tatem mentẽ ẽẽ testatus o st ment
agitat molẽ Nec non ut ostender&
exipsa anima constare sapimari
uni uersa quȩ uiuunt addidit inde
hominũ pecudũq genus & c&era.
Vt q asserer& eundẽ eẽ in anima sem¬

Expanded text:
tudinem rationis imitatur, non ratio sed metudinem rationis imitatur, non ratio sed memoria est, et memoria non illa ratione mixta, sed quae hebetudinem sensuum quinque comitatur; de qua plura nunc dicere, quoniam ad praesens opus non adtinet, omittemus. Terrenorum corporum tertius ordo in arboribus et herbis est, quae carent tam ratione quam sensu, et quia crescendi tantummodo usus in his uiget, hac sola uiuere parte dicuntur. Hunc rerum ordinem et Vergilius expressit. Nam et mundo animam dedit et, ut puritati eius adtestaretur, mentem uocauit. Caelum enim, ait, et terras et maria et sidera spiritus intus alit... id est anima, sicut alibi pro spiramento animam dicit: quantum ignes animaeque ualent... Et ut illius mundanae animae adsereret dignitatem, mentem esse testatus est: mens agitat molem... Nec non ut ostenderet ex ipsa anima constare et animari uniuersa quae uiuunt, addidit: inde hominum pecudumque genus... et cetera; utque adsereret eundem esse in anima sem
Abbreviated transcription (Latin):
t hoc est qđ cũ de stellis loquera urait.
Quȩ diuinis animate m̃tib in inferiora uͦ
ãc terrena degenerans srigilite corporũ
caducoꝵ dep̃hendit mera diuinitatẽ m̃tis
sustinere non posse. Immo partẽ ei iuix
solis humanis corporib conuenire. Qui¬
a haec sola uidentur erecta tanqua ad
supera abimis recedant & sola celũ faci¬
le tanquã semꝑ erecta suscipiunt solisq
inest uł incapite spere similit udo quã for¬
mã dixim solã mentis capatẽ. Soliergo
homini ration ẽ id uimm̃tis in fudit cuĩ se¬
des incapite ÷. Sed&s geminã illã sentiendi
crescendiq naturã &r caduc ũ ẽ corpus inser¬
uit. Et hinc ẽ qđ homo & rationis ẽ cõpos
q senter & criscit solaq ratione meruit
prestare coteris animalib Quȩ qxr semp
prona sunt & ex ipsa quoq sus piciendi diffi¬
ne caruer: Duoq tantũ adppta sunt senti¬
re uel crescere. Nã siquid in illis Simili¬

Expanded text:
et hoc est quod, cum de stellis loqueretur, ait: et hoc est quod, cum de stellis loqueretur, ait: «quae diuinis animatae mentibus.» In inferiora uero ac terrena degenerans, fragilitatem corporum caducorum deprehendit meram diuinitatem mentis sustinere non posse, immo partem eius uix solis humanis corporibus conuenire, quia et sola uidentur erecta, tamquam ad supera ab imis recedant, et sola caelum facile, tamquam semper erecta, suspiciunt, solisque inest uel in capite sphaerae similitudo, quam formam diximus solam mentis capacem. Soli ergo homini rationem, id est uim mentis, infudit, cui sedes in capite est, sed et geminam illam sentiendi crescendique naturam, quia caducum est corpus, inseruit. Et hinc est quod homo et rationis compos est et sentit et crescit, solaque ratione meruit praestare ceteris animalibus, quae, quia semper prona sunt et ex ipsa quoque suspiciendi diffine caruerunt, duoque tantum adepta sunt, sentire uel crescere. Nam si quid in illis simili
Abbreviated transcription (Latin):
ue patrẽ inspicit plenã similitudi¬
nem seruat auctoris. Animã uero
dese creat pos teriora respiciens
Rursim anima patrẽ qua intua in
induitur ac paulatĩ regredientẽ respe¬
ctũ infabricã corpoꝵ. Incorporea ipsa
degenerat. Hab& ergo & purissimã
EXm̃te de qua est nat᷑a rationẽ qđ loy con
uocat᷑. Et ex sua natura accepit preben¬
di sensus p̃bendiq increm̃ti seminarium
con noncupat᷑. Sedex his primũ iđ ÷
sicut uere diuinũ est itasolis diuinis
sicon ut adiuinis recedunt ita conue¬
nienci a sunt caducis. Anima ergocre¬
ans sibi condensq corpora. nã ideo ab ani¬
ma natura Incipit quã sapientes de
deo & inte nominant exillo mero acpia¬
rissimo sonte m̃tis quẽ nascendo de ori¬
ginis sue hauserat copia corpora illa
Siuina uł supera celidico & syderum
que prima condebat animauit. Diuineq:
mentes om̃ib corporib quȩ imformẽ teretẽ
id ÷ in spere modum formabant᷑ infuse sunt

Expanded text:
ua patrem inspicit, plenam similitudinem seruat auctoris, animam uero de se creat posteriora respiciens. Rursum anima patrem qua intuetur, induitur, ac paulatim regrediente respectu in fabricam corporum incorporea ipsa degenerat. Habet ergo et purissimam ex mente, de qua est nata, rationem, quod λογικόν uocatur, et ex sua natura accipit praebendi sensus praebendique incrementi seminarium, κόν nuncupatur. Sed ex his primum, id esicut uere diuinum est, ita solis diuinis ικόν, ut a diuinis recedunt, ita conuenientia sunt caducis. Anima ergo, creans sibi condensque corpora — nam ideo ab anima natura incipit quam sapientes de deo et mente νοῦν nominant — ex illo mero ac purissimo fonte mentis, quem nascendo de originis suae hauserat copia, corpora illa diuina uel supera — caeli dico et siderum — quae prima condebat, animauit, diuinaeque mentes omnibus corporibus quae in formam teretem, id est in sphaerae modum, formabantur, infusae sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
homi peu scla teneant᷑ Naq ut oli deficeresol
homi nub extinguiq iusus est cu romuli anim
haec ipsa tẽpla penetrauit : quandoq abeade
pas esol eodeq tẽpore iteru defecerit : ta sig¬
pisomib ad idẽ principiũ ftellisq reuocatis.¬

Expanded text:
hominum saecula teneantur. Namque, ut olim deficere sol hominum saecula teneantur. Namque, ut olim deficere sol hominibus extinguique uisus est cum Romuli animus haec ipsa in templa penetrauit, quandoque ab eadem parte sol eodemque tempore iterum defecerit, tum, signis omnibus ad idem principium
Abbreviated transcription (Latin):
inangustus ura segla dilatari uelit: Ipsi aut̃ qui
sicupunt ꝓ lesillifituroꝵ hominu deinceps lau¬
des unius cuiusq Nrm acceptas a patrib posteris
ꝓdero : tam̃ ꝓpt̃ eluinones exustionesq terraruqͥs
acciden tepore cesto necesse ẽ non omimodo xor
gt na sedhoe diuturpa quide głam assequi possum
Quidaut int̃ ẽ abhis quipostea Nascexet serno¬
oe fore dere cũ ab his puullus fuerit quiante natisu
qui piet panciores & certe meliores fuerunt uir
p̃sesticũ apudeas ipsos atuib. audiri Nomeꝵ nrgeo¬
test nemo unius annimemitia coxseꝗͥ possit
Homines enĩ loque larit annũ tantu modo sol
idẽ unius austrireditũ metiurit. Cu aut adidẽ
un de semel ꝓfectasunt. cuni ta astra redieriNł.¬
eandeq totius caeli descriptione longis int̃ual¬
lis retulerint. tu illeuere uerteris inmus appel¬
lari potest : in quo uix ditere audeo qua multa

Expanded text:
in angustiis vestra se gloria dilatari velit. Ipsi autem, qui in angustiis vestra se gloria dilatari velit. Ipsi autem, qui si cupiat proles futurorum hominum deinceps laudes uniuscuiusque nostrum acceptas a patribus posteris prodere, tamen propter eluuiones exustionesque terrarum, quas accidere tempore certo necesse est, non modo non aeternam sed ne diuturnam quidem gloriam adsequiQuid autem interest ab iis, qui postea nascentur, sermonem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, qui ante nati sunt? qui nec pauciores et certe meliores fuerunt viri, praesertim cum apud eos ipsos, a quibus audiri nomen nostrum potest, nemo unius anni memoriam consequi possit. Homines enim populariter annum tantum modo solis, id est unius astri, reditu metiuntur; cum autem ad idem, unde semel profecta sunt, cuneandemque totius caeli descriptionem longis interuallis retulerint, tum ille uere uertens annus appellari potest, in quo uix dicere audeo quam multa
Abbreviated transcription (Latin):
potestobs iquib spactar głam certe ne lo
potestis Ccrnis autꝰ candem terra iasi qub da
redinitã a eirtudita ciñgulis Equil duos mnax¬
mitint se diuersos & celi uerticib: ipsis ecutq
purte subnixos obriguisse pruiia uides Medũ
auit illũ & meximu. solis ardore torreri : Quosunt
habitabiles. Quoꝵ australis ille nguo quinsis¬
turt: aduersa uob urgerit uestigia. Nihil ad
urm genus Hic aut̃ ale subiectus aquiloni que
incolitis : cerne quã temiuuos paste contingat
Om̃is eni terra qu&ȩ colit̃ a uob̵ : angusta uesticib
literib latior. Parua queda e. isula cirtũ fu¬
sa illo mari qđ adhlaxticũ qđ magnu quẽ oce¬
anu appellatis iNt̃ras: Qui tam̃ tanto nomine
qua sit paruus uides exhis ipsis cultis niotisq t̃ro
quecernis transcenderepotuit uł illũ gangemtran¬
Natare uis inreliquis orientis aut obeucts solis
ultimis aut aqui loms austriue pastib : tuũ nom̃
audi& Quib: amputatis cernis ꝓfecto quantas

Expanded text:
quibus expectare gloriam certe nullam potestis. Cernis autem eandem terram quasi quibusdam redimitam et circumdatam cingulis, e quibus duos maxime inter se diversos et caeli verticibus ipsis ex utraque parte subnixos obriguisse pruina vides, medium autem illum et maximum solis ardore torreri. Duo sunt habitabiles, quorum australis ille, in quo qui insistunt, adversa vobis urgent vestigia, nihil ad vestrum genus; hic autem alter subiectus aquiloni, quem incolitis, cerne quam tenui vos parte contingat. Omnis enim terra, quae colitur a vobis, angustata verticibus, lateribus latior, parva quaedam insula est circumfusa illo mari, quod Atlanticum, quod magnum, quem Oceanum appellatis in terris, qui tamen tanto nomine quam sit parvus, vides. Ex his ipsis cultis notisque terrquem cernis, transcendere potuit vel illum Gangen tranatare? Quis in reliquis orientis aut obeuntis solis ultimis aut aquilonis austrive partibus tuum nomen audiet? quibus amputatis cernis profecto quantis
Abbreviated transcription (Latin):
aduosuenire ꝓpero : Non ẽ ita inquit ille
Nisi eri d ciuus hoc teplu.ẽ. ome qđ conspias
istis tecorporis custodus liberauerit. huc tibi
aditus patere Non potest. Homines enĩ suNt
haclege genenit qui tuerent᷑ illũ globu que ix
hoctẽ plo medio uides : quaȩ t̃pidicit᷑ Hisq
animus datus ẽ exillis sepit̃ nisignib qua syde¬
ra & stella s uocatis quae globose & undieoi¬
uinis inimate meritib circulos suis ⁊ heso co¬
fitiunt cȩleritate mirabili. Qa ire &tibi puo¬
li& pus omib retinenđ animus ẽ incustodiaca¬
poris Nec iniissu eius a quo illȩ ẽ. uob̵ditus exbi¬
minu uita migrandũ .e. nemunus humanũ
ad segnatũ eoro defugis se uideaminii Sed
scipio sicutauis hic tuus ut ego quite ginul us¬
titiã cole & piecate quaȩ cũ magna ix parenti
b & ꝓpinquis cu in patria maxima ẽ Ea uiti
escor porelaxatu illũ incolunt locũ quȩ uides

Expanded text:
ad vos venire propero? Non est ita, inquit ille. ad vos venire propero? Non est ita, inquit ille. Nisi enim deus is, cuius hoc templum est omne, quod conspicis, istis te corporis custodiis liberaverit, huc tibi aditus patere non potest. Homines enim sunt hac lege generati, qui tuerentur illum globum, quem in hoc templo medium vides, quae terra dicitur, iisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas vocatis, quae globosae et rotundae, divinis animatae mentibus, circulos suos orbesque conficiunt celeritate mirabili. Quare et tibi, Publi, et piis omnibus retinendus animus est in custodia corporis nec iniussu eius, a quo ille est vobis datus, ex hominum vita migrandum est, ne munus humanum adsignatum a deo defugisse videamini. Sed sic, Scipio, ut avus hic tuus, ut ego, qui te genui, iustitiam cole et pietatem, quae cum magna in parentibus et propinquis, tum in patria maxima est; ea vita et corpore laxati illum incolunt locum, quem vides,
Abbreviated transcription (Latin):
beto. Om̃ib qui patria conseruauerint adiu¬
uerint. auxerint teftuẽ ẽẽ incelo diffin¬
tũ Locu ubibeati euo sẽpit̃no fruant᷑. Niml
ẽ eni illi printipideo qui om̃em mundu regit
qđ quide interris fiat acceptius: qua concilia
ca̧tusq hominu iure sociati: quȩ iure ciuita¬
tes appellant̃. Haru rectores & conseruato¬
res hinc ꝓfecti: huc reuestunt᷑. Hic ego¬
Etera ꝑterritus. nonta mortis metu qua in sidi¬
uaruꝰ ameis : que siui tamen uiuer& nȩipse & pau¬
lus pat̃ & alii quos no sextinctos ẽe arbi trabanꝰ
Immouero inquit hiuiuunt. quiȩ corpoꝵ iunelo
tanqua et artere euolauerunt. Ura uͦ qu&e di¬
cit uita : mors ẽ. Quirtu aspiciaf adnenu¬
ente paulu patrẽ Que ut uidiequide uila¬
crinarũ ꝓfudi. Ille aut̃ mecoplexus atq osci¬
laro flere ꝓhibebat Atq ego ut pͥmũ fletu
repressoloqui posse cepit queso: inqua pat̃ sape¬
tissime atq optime ꝗm haȩc ẽ. uita ut africanu
audio dicere quid moror interris : turnon ha

Expanded text:
beto: omnibus qui patriam conservaverint adiuverint auxerint, certum esse in celo diffinitum locum, ubi beati evo sempiterno fruantur. Nichil est enim illi principi deo qui omnem mundum regit, quod quidem in terris fiat acceptius, quam concilia cetusque hominum iure sociati, que civitates appellantur. Harum rectores det conservatores hinc etsi eram perterritus non tam mortis metu quam insidiarum a meis, quaesivi tamen, viveretne ipse et Paulus pater et alii, quos nos extinctos arbitraremur. Immo vero, inquit, hi vivunt, qui e corporum vinculis tamquam e carcere evolaverunt, vestra vero, quae dicitur, vita mors est. Quin tu aspicis ad te venientem Paulum patrem? Quem ut vidi, equidem vim lacrimarum profudi, ille autem me complexus atque osculans flere prohibebat. Atque ego ut primum fletu represso loqui posse coepi, Quaeso, inquam, pater sanctissime atque optime, quoniam haec est vita, ut Africanum audio dicere, quid moror in terris? quin huc
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ paceat igit᷑ & t̃rũ ideẽ qđ seipsũ moueat
quis ẽ qui hano patura animis ee tributa ne¬
g&: inammot᷑ enĩ om̃e qđ pulsu agitat᷑
ect̃rio. Qđ aut̃ ẽ animal id motu cietur in¬
teriore & suo Nã haec ẽ ꝓpria Natura a
mi atq: uis quesiẽ uxa e compib quaȩ sȩse
moueat neq nata ceste .ẽ. & et̃ naẽ hane
tũ exerte optimis ipreb. Surit aut̃ optime
cure desalute patriae quib: agitatis & exer¬
citatus animus uelotius inhanc sede & domu
sua ꝑuolabit ldq ociusfaci& : siia tã er̃
erit iridusus incorpore. eminebit foras. &
ea que extra eruat conte plans qua maximi
a corpore se abstrab& Naq: eoꝵ animi qui
secor pors uoluptatib dederunt earũqi se qua¬
si ministros p̃buerunt. inpulsuq. libidiaiũ
uoluptatib oboedientiũ deoꝵ & hominiũ u pa
uiola uerunit. corporib elapsi circu t̃ rã ipsa
uolutant᷑ nec hunc in locu nisi multis exagi¬

Expanded text:
Cum pateat igitur aeternum id esse quod ipsum se moueat, Cum pateat igitur aeternum id esse quod ipsum se moueat, quis est qui hanc naturam animis esse tributam neget? Inanimum est enim omne quod pulsu agitatur externo; quod autem est animal, id motu cietur interiore et suo. Nam haec est pnimi atque vis; quae si est una ex omnibus, quae sese moveat, neque nata certe est et aeterna est. Hanc tu exerce optimis in rebus! sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus velocius in hanc sedem et domum suam pervolabit; idque ocius faciet, si iam tum, cum erit inclusus in corpore, eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime se a corpore abstrahet. Namque eorum animi, qui se corporis voluptatibus dediderunt earumque se quasi ministros praebuerunt inpulsuque libidinum voluptatibus oboedientium deorum et hominum iura violaverunt, corporibus elapsi circum terram ipsam volutantur nec hunc in locum nisi multis exagi
Abbreviated transcription (Latin):
cuiusq ises quisq: non ea figura quae digito de¬
monstrari potest Dm̃ teigit᷑ scito eeꝰ. Siqui¬
de e ds qui iug& qui sentitꝰ qui meminit qui
pud& quita regit & moderat᷑ & mou& id
corpus. cuip̃po situs t̃ qua hunc munidu ille
princepsos & ut in se muniđ ex quada parte
montalis ipseds a t̃Nus sic fragile corpus animꝰ
ali curade quarido fine hab& morts uiueneoi fi¬
ne hibeat necesse .ẽ. Solũ igit᷑ quid desemoua¬
qr nuꝗ desent᷑ ase : Nũqua ne moueri quidȩ de¬
sinit Qui&io c&eris qut mouent᷑  hios
fons hoc prinicipi ẽ. moueridi Principio aut̃
uollaẽ ougo Na exprintipio oriunt᷑ omia
nec ex se aliud ereabit: Si quidẽ necesse ẽ
a printipio orir omia Itafit : ut matus prin¬
tipiũ ec eosit qđ ipsũ asemouec᷑ Id aut̃ uec
nasci potest nec mori uł concidat ame caelũ
omisq natura corisistat. necesse ẽ Nec ium
ulla Nanciscat᷑ qua aprimo inpuls ⁊ moueat᷑

Expanded text:
cuiusque is est quisque, non ea figura, quae digito decuiusque is est quisque, non ea figura, quae digito demonstrari potest. Deum te igitur scito esse, siquidem est deus, qui viget, qui sentit, qui meminit, qui providet, qui tam regit et moderatur et movet id corpus, cui praepositus est, quam hunc mundum ille princeps deus; et ut mundum ex quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic fragile corpus animusaliunde, quando finem habet motus, vivendi finem habeat necesse est. Solum igitm deseritur a se, numquam ne moveri quidem desinit; quin etiam ceteris quae moventur hic fons, hoc principium est movendi. principii autem nulla est origo; nam e principio oriuntur omnia, ab alio renascetur nec ex se aliud creabit, siquidem necesse est a principio oriri omnia. ita fit, ut motus principium ex eo sit, quod ipsum a se movetur; id autem nec nasci potest nec mori, vel concidat omne caelum omnisque natura et consistat necesse est nec vim ullam nanciscatur, qua a primo impulsa moueatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uicesimã pastẽ scito eeconuersa. Quocirta si
reditu inhunc locũ desperaueris quo om̃ia sunt mug¬
Nis & potentab uiris quanti tande ẽ. ista hominiu
gła quae ꝑtinere uix ad unius anni paste ecigua
popest: Igitur alte spectare siuoles: atq hane
sede & qt̃ nła domu coreauer neq te sermonib ud¬
gi dedideris: Nec in p̃mis humanus sp̃e posuȩ¬
pis erũ tuarui : suis teoport& illecebris ipsa
unstus trahat ad uersũ decus. quid dece alu lo
crigit᷑ hisregionũ quas uides nec ũ qua dieul¬
lo ꝑꝰ hennis fu̾it & obruit᷑ homixu interitu s
obliuione posteritatis extinguit᷑ : Qua cu dixis¬
s& ego uͦ iriqua aafricanie si quide bene mertis
depatria quasilimes ad celi aditu pat&. Qua¬
qua apueritia uestigiis irigressus patris & tiuis decori
fro nondefui Nuric tam tareto p̃mio exposito
enitar multo uigilantius. & ille Tuuere eni¬
tere & sichabeto Nonee temortale sed corpus hoc
Nec eni tus es qua forma ista dedarat: sedmexs

Expanded text:
scito esse conversam. Quocirca si reditum in hunc locum desperaveris, in quo omnia sunt magnis et praestantibus viris, quanti tandem est ista hominum gloria, quae pertinere vix ad unius anni partem exiguam potest? Igitur alte spectare si voles atque hanc sedem et aeternam domum contueri, neque te sermonibus vulgi dedideris nec in praemiis humanis spem posueris rerum tuarum; suis te oportet inlecebris ipsa virtus trahat ad verum decus, quid de te alii locingitur his regionum, quas vides. Nec unquam de ullo perennis fuit, obruitur hominum interitu, oblivione posteritatis extinguitur. Quae cum dixisset, Ego vero, inquam, Africane, siquidem bene meritis de patria quasi limes ad caeli aditum patet, quamquam a pueritia vestigiis ingressus patris et tuis decori vestro non defui, nunc tamen tanto praemio exposito enitar multo vigilantius. Et ille: Tu vero enitere et sic habeto, non esse te mortalem, sed corpus hoc; nec enim tu is es, quem forma ista declarat, sed mens
Abbreviated transcription (Latin):
Hic tu affricane osterdas oportebit patriae : Lu¬
meni animi ingenu corsiliiq tui. Sedeius
teporis ancipite uideo : quasi fatoꝵ uia Nicũ
ȩtas tua septerios octies solis anfraptus reditus¬
q: conuerterit : duoq: hinumeri quoꝵ uterq
plenus alter altera decaus a habet᷑ cireuitu na¬
turali su mã tibi fatale coꝵfecerixt : iete ur dũ
atq intuũ nomen setota conuest& ciuitas
Eꝑ senutos teom̃s bopi sotiĩ tlatirintuebunt᷑
Tueris urus inquonitat᷑ cuitatis silaAcne
multa : dictatorre. p. constituas oport& si

Expanded text:
Hic tu, Africane, ostendas oportebit patriae luHic tu, Africane, ostendas oportebit patriae lumen animi, ingenii consiliique tui. Sed eius temporis ancipitem video quasi fatorum viam. Nam cum aetas tua septenos octiens solis anfractus reditusque converterit, duoque ii numeri, quorum uterque plenus alter altera de causa habetur, circuitu naturali summam tibi fatalem confecerint, in te unum atque in tuum nomen se tota convertet civitas, te senatus, te omnes boni, te socii, te Latini intuebuntur, tu eris unus, in quo nitatur civitatis salus, ac, ne multa, dictator rem publicam constituas oportet, s
Abbreviated transcription (Latin):
aNt aliquid irisomno tale. quale dehomero
scribit enmus. De quo uidelic& sepissime ui¬
gilanis. solebat cogitare & loqui africanus
seosterdit eaforma quae mihi ta eximagine
eius qua ex ipso erat notior. Que ubi ag¬
Noui : equide cohorrui. Sedille ad esinqͥd
anumo & onuitte timinre scipio & quȩ dica:
tra dememoriae. Videsne illa urbe quae
uella nec potest qui escere: ostendebat aut̃
casthagine deexcelso & pleno stellarũ il¬
lusri & claro quoda loco At qua tuoppug¬
piana iac denis pene miles: hano hocꝰ
bierimo onsul euestes Pritq cognomen
idtibi: ꝑ apartu qđ habes adhic a nob hȩre¬
titariũ. Cuant casthagine deleueris triliꝰphu
egeris corsorsq fueris & abieris legatus e gyptũ
syria asia graetiã delegere iterũ consulabser
bellũq maximũ confities numantia excindes
Sediu eris curru in capitoliu inuectus: offex¬
des re publica consilus ꝑ turbata Ne potis mei

Expanded text:
ant aliquid in somno tale, quale de Homero ant aliquid in somno tale, quale de Homero scribit Ennius, de quo videlicet saepissime vigilans solebat cogitare et loqui Africanus se ostendit ea forma, quae mihi ex imagine eius quam ex ipso erat notior; quem ubi agnovi, equidem cohorrui, sed ille: Ades, inquit, animo et omitte timorem, Scipio, et, quae dicam, trade memoriae. Videsne illam urbem, quae t pristina bella nec potest quiescere? ostendebat autem Karthaginem de excelso et pleno stellarum illustri et claro quodam loco ad quam tu oppugnandam nunc venis paene miles. Hanc hoc biennio consul evertes, eritque cognomen id tibi per te partum, quod habes adhuc a nobis hereditarium. Cum autem Karthaginem deleveris, triumphum egeris censorque fueris et obieris legatus Aegyptum, Syriam, Asiam, Graeciam, deligere iterum consul absens bellumque maximum conficies, Numantiam excindes. Sed cum eris curru in Capitolium invectus, offendes rem publicam consiliis perturbatam nepotis mei.
Abbreviated transcription (Latin):
umin a frica uenisse a manbo cor¬
sule ad quarta legione tribunus ut sci¬
tis militũ : Nihil mihiꝰ fuit potius. qua ut
iasirissa copuenire rege familia Mrtue
iustis dȩcausis nicissimu Adque utue¬
Ni cõplexus mesenex copla crimauit A¬
Liquantoq post suspexit adcaelu legra¬
tis inquit tibi ago sume sol uobisq reliquis
caelites qđ arte qua ex hac uita migro conas¬
pitio inmeo regno & his tectis .p. cͦornelium
scupione . cuius egonomine ipse recreor. Itaq
nu ꝗ exanimomeo discedit illius optum atq
inuictis simi uiri memoria: De irde ego illu
e. consuptus dies. Post aut̃ apparat regio ac¬
cȩpti : sermone ifimulta Nocte ꝓduximus
cũ senex ri hilnisi deafricano loqueret᷑
omiaq eius non facta solu: s& etia dicta me¬
miniss& Deinde ut cubitu discessimus me
or qua solebat somnius cͥoplexus : st Himihi
credo equide ex hoc qđ eramus locuti. Fit
eri fere ut cogitatiores sermores pri pari¬

Expanded text:
um in Africam venissem M'. Manilio consuli ad quartam legionem tribunus, ut scitis, militum, nihil mihi fuit potius, quam ut Masinissam convenirem regem, familiae nostrae iustis de causis amicissimum. Ad quem ut veni, conplexus me senex conlacrimavit aliquantoque post suspexit ad caelum et: Grates, inquit, tibi ago, summe Sol, vobisque, reliqui Caelites, quod, ante quam ex hac vita migro, conspicio in meo regno et his tectis P. Cornelium Scipionem, cuius ego nomine ipso recreor; itaque numquam ex animo meo discedit illius optimi atque invictissimi viri memoria. Deinde ego illum is consumptus est dies. Post autem apparatu regio accepti sermonem in multam noctem produximus, cum senex nihil nisi de Africano loqueretur omniaque eius non facta solum, sed etiam dicta meminisset. Deinde, ut cubitum discessimus, meor quam solebat somnus complexus est. Hic mihi credo equidem ex hoc, quod eramus locuti; fit enim fere, ut cogitationes sermonesque nostri pari