comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is ẽ suscepta contentio. Itaq
illud suꝑius exornatio dr̃. Qd̃ cũ
latum genus eẽ pot̃. saneq uari¬
um: unum exeo delegimꝰ. qd̾ ad̃
landandos claros uiros suscipimꝰ:
lad imꝓbandos utuꝑandos. Ge¬
nus enĩ nullũ ẽ orationis qd̾ aut
uberi ad dicendũ. aut ciuitatib¬
utilius eẽ possit aut in quomag̃
orator incognitione uirtrtum
uitiorumq uerset᷑. Reliquum
aut̃ genus causarũ aut in ꝓuisi¬
one posteri temꝑis. aut in p̃te¬
riti disceptatione uersat᷑. Quoꝵ
alterum delibationis ẽ alterũ
iudicii. Exqua particione tria
genera causarum extiterunt.
unũ qd̃ ãmeliore parte laudati¬
onis ẽ appellatũ. delib̾ationis al

Expanded text:
omnis est suscepta contentio. Itaque omnis est suscepta contentio. Itaque illud superius exornatio dicitur: quod cum latum genus esse potest saneque varium, unum ex eo deligimus, quod ad laudandos claros viros suscipimus et ad improbos vituperandos. Genus enim nullum est orationis quod aut uberius ad dicendum aut utilius civitatibus esse possit aut in quo magis orator in cognitione virtutum vitiorumque versetur. Reliquum autem genus causarum aut in provisione posteri temporis aut in praeteriti disceptatione versatur; quorum alterum deliberationis est alterum iudici. ex qua partitione tria genera causarum exstiterunt: unum, quod a meliore parte laudationis est appellatum, deliberationis al
Abbreviated transcription (Latin):
ma sit dignitas uitȩ. Atq ea quid̃
que dixi cognitionis st̃ om̃ia. Re¬
stant actionis cuiꝰ alt̾m ẽ recipien¬
digenus. quod adrationẽ officii ꝑ¬
tinet. Ut quẽad modũ ft̃ colendi
parentes. alterũ uͦ ad sedandos a¬
nimos: ioratione sanandos. ut in
consolandis merorib aut m ira¬
cundia comprim̃da. aut intimo¬
re delendo. aut incupiditate mi¬
nuenda. Cui ꝗd generi contrariũ
ẽ disputandi genus. ad eosdẽ illos
animi motus. quod inamplificã¬
da oratione sepe faciendũ ẽ. uel
gignendos. uł concitandos. Atq
tu aliam necenses. ⁊ ñ eande quȩ
ẽ exposita ut ex eisdẽ locis ad fidẽ
⁊ ad inueniendũ ducant᷑ om̃ia:
Collocandi aut̃ que ẽ exposita in
aliis ratio eodem huc tranfferet᷑
Cognita gͥ om̃i distributione ꝓpo¬
restant admodũ. Et earũ quidẽ
forma duplex ẽ quarũ alt̾a dele-¬
ctationẽ sectatur auriũ. alteriꝰ
ut optineat ꝓbet & efficiat qd̾ ag̃.

Expanded text:
ma sit dignitas vitae. Atque ea quidem ma sit dignitas vitae. Atque ea quidem quae dixi cognitionis sunt omnia. restant actionis: cuius alterum est praecipiendi genus, quod ad rationem offici pertinet, ut quem ad modum sint colendi parentes; alterum autem ad sedandos animos et oratione sanandos, ut in consolandis maeroribus, ut in iracundia comprimenda aut in timore deleniendo aut in cupiditate minuenda. Cui quidem generi contrarium est disputandi genus ad eosdem illos animi motus, quod in amplificanda oratione saepe faciendum est, vel gignendos vel concitandos. atquetu aliamne censes ac non eandem quae est exposita, ut ex eisdem locis ad fidem et ad inveniendum ducantur omnia? Conlocandi autem quae est exposita in aliis ratio, eadem huc transferetur. C. Cognita igitur omni distributione proporestant. P. Admodum. Et earum quidem forma duplex est: quarum altera delectationem sectatur aurium, altera, ius ut obtineat probet efficiat quod agit, unde
Abbreviated transcription (Latin):
iã de quoagit᷑. qr̃. duo st̃ gena. Quo¬
rum maltero dispitandũ ẽ aliud
an idem fit. ut ꝑtinatia.⁊ ꝑseuerã¬
tia. In alio aut̃ deseriptio generis
alicui. ⁊ quasi imago ẽ ex prim̃da.
ut qualis sit auarus. aut quid sit
suꝑbia. Tercio aut̃ ingenere in qͦ
quale sit qr̃. aut de honestate. aut
de utilitate. aut de equitate dicen¬
dumẽ. De honestate sic ut honestu¬
ne sit ꝓamico ꝑicłm. aut inuidiã
subire. De utilitate aut̃ sic. sit ne
utile. mrx p. aministranda u̾sari:
De equitate aut̃ sic. ut sit ne equũ
amicos cognitis añferre. Atq inhoc
eodem genere inquo quale sit. qrͣ.
exorit᷑ aluid quoddã disputandi
genus. Non enĩ simplicit̾ solũ qrͣ
quid honestũ sit. quid utile. quid̃
equũ. s &̃ excomꝑatione. quid ho¬
nestius. quid utilius. quid equiꝰ.
atq etiam quid honestissimũ. qͥd
utilissimũ. qͥd equissimũ. Cuius
generis illa sunt que p̃stantissi¬

Expanded text:
id de quo agitur quaeritur, duo sunt genera : quoid de quo agitur quaeritur, duo sunt genera : quorum in altero disputandum est aliud an idem sit, ut pertinacia et perseverantia; in altero autem descriptio generis alicuius et quasi imago est exprimenda, ut qualis sit avarus aut qui sit superbus. tertio autem in genere, in quo quale sit quaeritur, aut de honestate aut de utilitate aut de aequitate dicendum est. De honestate sic, ut honestumne sit pro amico periculum aut invidiam subire. De utilitate autem sic, ut sitne utile in re publica administranda versari. De aequitate autem sic, ut sitne aequum amicos cognatis anteferre. Atque in hoc eodem genere, in quo quale sit quaeritur, exoritur aliud quoddam disputandi genus. Non enim simpliciter solum quaeritur quid honestum sit, quid utile, quid aequum, sed etiam ex comparatione quid honestius, quid utilius, quid aequius, atque etiam quid honestissimum, quid utilissimum, quid aequissimum; cuius generis illa sunt, quae praestantissi
Abbreviated transcription (Latin):
onis alterũ. Cuis scientia ẽ finis.
ut ueri ne sint sensus alterũ acti¬
onis qã refertur ad efficiendũ qͥd.
ut siqueratur quib officiis amci¬
cia colenda sit. Rursus suꝑioris ge¬
innatura. ne sit an in more. Quid
le. Actionis aut̃ duogenera. imũ
ad ꝑsequendũ aliquid. aut dedli¬
nandũ ut quib reb adipisci głam
possis. aut quomͦ inuidia deuitet᷑.
Alterũ qd ad aliqd cõmodum usũq
referatur. ut quemadmodũ sit res.
p. amministranda aut queadmod̾
in pauꝑtate uiuendũ. Rursus añ
ex cognitionis consultationib sit.
nec ne sit. aut fuerit. Futurũ sit
querit᷑. Unum genus ẽ questionis.
possit ne effici. ut cũ querit᷑ ⁊ quis¬
rum cum quemadmodũ quidq
fiat. ut quonã pacto uirt᷑ pariat᷑.
natura ne an ratione. an usu. Cuiꝰ
generis om̃s sunt. in quib ut in
obscuris naturalibq questionib
cause rationesq rerũ explicantur.
Illius aut̃ generis in quo quid sit.

Expanded text:
onis alterum; eius scientia est finis, onis alterum; eius scientia est finis, ut verine sint sensus: alterum actionis; quod refertur ad faciendum quid, ut si quaeratur quibus officiis amicitia colenda sit. Rursus superioris gein natura sit an in more; quid le. actionis autem duo sunt genera: unum ad persequendum aliquid aut declinandum, ut quibus rebus adipisci gloriam possis aut quo modo invidia vitetur; alterum, quod ad aliquam commoditatem usumque referatur, ut quem ad modum sit res publica administranda aut quem ad modum in paupertate vivendum. rursus autem ex cognitionis consultatione, ubi sit necne sit aut fuerit futurumve sit quaeritur, unum genus est quaestionis, possitne aliquid effici, ut cum quaeritur ecquisrum, quem ad modum quidque fiat, ut quonam pacto virtus pariatur, naturane an ratione an usu ? Cuius generis omnes sunt in quibus, ut in obscuris naturalibusque quaestionibus, causae rationesque rerum explicantur. illius autem generis, in quo quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
que ad miscdiam ꝑtinent. Nonnũ¬
quã tam̃ accusator miscđiam mo¬
uere debet & defensor iracundiam.
Enumeratio reliquã laudatori ẽ¬
numꝗͣ suasori. ñ sepe. accusatori
sepius. qm̃ reo necessaria. Huius
temꝑa duo sunt. Si aut̃ memorie
diffidas eoꝵ apud quos agas uł in¬
t̃uallo tp̃ris. uł longitudine orati¬
oms. aut frequentatis firmam̃tis
orationis aut & buit̃ expositis. uĩ
ẽ habitura. causa maiorẽ. reo rariꝰ
utendum. qđ ponenda st̃ contͣria.
quoꝵ dissolutio in b̾uitate lucebit
aculei pungent. S: erit menumera¬
tione uitandũ. ne ostentatio memo¬
ric suscepta uideat̃ ẽẽ puerilis. Id
effugiet qui ñom̃ia minima repe¬
tet .s. breuia singlła attingens pon¬
dera rerum ipsa comp̃hendet.
Qm̃ &e de ipso oratore. ⁊ de oratione di¬
uersic In est enim infinitũ in defi¬
into:⁊ad illuqd tam̃ referunt᷑ om̃ia
Quã obrem priꝰ de ꝓpositione dica¬
mus. cui genera sunt duo cogniti¬

Expanded text:
quae ad misericordiam pertinent: non numquae ad misericordiam pertinent: non numquam tamen et accusator misericordiam movere debet et defensor iracundiam. enumeratio reliqua est, laudatori numquam, suasori non saepe, accusatori saepius quam reo necessaria. Huius tempora duo sunt, si aut memoriae diffidas eorum apud quos agas, vel intervallo temporis vel longitudine orationis aut frequentatis firmamentis orationis et breviter expositis vim est habitura causa maiorem. reo rarius utendum est , quod ponenda sunt contraria, quorum dissolutio in brevitate non lucebit, aculei pungent. Sed erit in enumeratione vitandum, ne ostentatio memoriae suscepta videatur esse puerilis. Id effugiet qui non omnia minima repetet, sed brevi singula attingens pondera rerum ipsa comprehendet. C. Quoniam et de ipso oratore et de oratione dioversiae ; inest enim infinitum in definito et ad illud tamen referuntur omnia. quam ob rem prius de proposito dicamus: cuius genera sunt duo, cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
eos aquib ea uiolata sunt incitant᷑¬
odia ⁊ miseratio nascitur. Propriꝰ locꝰ
ẽ augendi in his reb aut amissis aut
amittendi ꝑicło. Nichil ẽ tam mise¬
rabile quã exbeato miser & hoc to¬
tum qđ moueat sibona ex fortuna qͥsca¬
dat. & aquoꝵ caritate dinehatur q̃
amittat aut amiserit in quib ma¬
lis sit futurus. ne sit exprimat᷑
breuit̃ Cito enĩ arescit lacrima. p̃¬
sertim in alienis malis. Nec quicqͣ
in amplificationẽ nimis enucle¬
andum ẽ munita enĩ ẽ om̃is dili¬
gentia. hic aut̃ locus grandia reqͥ¬
rit. Illud ẽ iam uidicii quo quaq
in causa genere utam᷑ agendi. Illis
enim causis quȩ ad delectationẽ
exornantur. hii loci tractandi ft̃
qui mouere possunt expectationẽ.
admirationẽ uoluptatẽ. In cohor¬
tationib aut̃ bonoꝵ. ⁊ maloꝵ enu¬
merationes. ⁊ exempla ualent plu¬
rimum. In uidiciis accusatori fe¬
re quȩ ad iracundiã. reo: plerumq

Expanded text:
eos a quibus ea violata sunt odia incitanteos a quibus ea violata sunt odia incitantur, et miseratio nascitur. proprius locus est augendi in his rebus aut amissis aut amittendi periculo. Nihil est enim tam miserabile quam ex beato miser. Et hoc totum est quod moveat, si qua ex fortuna quis cadat et a quorum caritate divellatur, quae amittat aut amiserit, in quibus malis sit futurusve sit exprimitur breviter. Cito enim exarescit lacrima, praesertim in alienis malis. Nec quicquam in amplificatione nimis enucleandum est, minuta est enim omnis diligentia; hic autem locus grandia requirit. illud iam sit iudici, quo quaque in causa genere utamur augendi. In illis enim causis quae ad delectationem exornantur ei loci tractandi sunt qui movere possunt exspectationem admirationem voluptatem; in cohortationibus autem bonorum et malorum enumerationes et exempla valent plurimum. In iudiciis accusatori fere quae ad iracundiam, reo plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
frequentatio. ⁊ contͣriarũ ⁊ dissimi¬
lium int̃ se pugnantiũ rerũ confli¬
ctio. ⁊ cause eaq que orta st̃ de causis
maximeq similitudines. & exempla
ficte etiam ꝑsone inuita deniq lo¬
quant᷑ omĩnoq ea st̃ adhibenda. si
causa patit᷑ que habent᷑ magna. Qo¬
rum ẽ duplex genus. Alia enĩ nat᷑a
magna uident᷑ alia usu. Natura:
ut cȩlestia. diuina: ut ea quoꝵ cau¬
sa obscure sunt. ut int̾ris mundo¬
q amirabilia que st̃ ex quib simili¬
b. Quȩ si attendas ad augendum ꝑ¬
multa suppetunt. Usu que uidñr
hominib aut ꝓdeẽ aut obee uehe¬
m̃tius. Quoꝵ sunt genera ad am¬
plificanda tria. Nam aut caritate
mouent᷑ homines. ut dõꝵ ut patͥȩ.
ut parentũ. aut amore ut fr̃m. ut
coniugũ. ut liberoꝵ. ut familiarũ.
aut honestate. ut untutũ. maxime¬
q carũ que ad cõmunẽ hominũ⁊
lib̾alitatẽ ualent. Ex his ⁊ cohortati¬
ones fumunt᷑ ad ea retinenda. ⁊ in

Expanded text:
atio et contrariarum et dissimilium et inter se pugnantium rerum conflictio et causae eaque quae sunt orta de causis, maximeque similitudines et exempla; fictae etiam personae, muta denique loquantur, omninoque ea sunt adhibenda, si causa patitur, quae habentur magna, quorum est duplex genus. alia enim natura magna videntur, alia usu; natura, ut caelestia, ut divina, ut ea quorum obscurae causae, ut in terris mundoque admirabilia quae sunt, ex quibus similibusque, si attendas, ad augendum permulta suppetunt; usu, quae videntur hominibus aut prodesse aut obesse vehementius, quorum sunt genera ad amplificandum tria. Nam aut caritate moventur homines, ut deorum, ut patriae, ut parentum; aut amore, ut fratrum, ut coniugum, ut liberorum, ut familiarium; aut honestate, ut virtutum maximeque earum quae ad communionem hominum et liberalitatem valent. Ex his et cohortationes sumuntur ad ea retinenda et in
Abbreviated transcription (Latin):
babile aut̃ geñ ẽ orationis. si ñ n¬
mis ẽ comptũ. atq expolitũ si est
auctoritas: pondus in uerb̃. si sẽ¬
tentiȩ uł graues uł apte opinio
nib hominirimorib Illustris
ctat ponunt᷑ & tͣnslata.⁊ suplata.
⁊ ad nom̃ aduncta ⁊ duplicata.⁊
idẽ significantia. atq ab ipsa acti¬
one atq imitatione rerũ ñ abhor¬
rentia. Est hec enĩ pars orationis
que rem constituat ante oculos.
his enĩmarime sensus atcingie᷑.
s octeritam̃ ⁊ maxime mens ipsa
moueri pot̃ .S. que dicta st̃ de ora¬
tione dilucida cadunt in hane il¬
lustremomĩa. Est eñ plus aliqͣn¬
to illustre. quã illuã dilucidum.
Altero fit ut intelligamꝰ. altero
ut uidere uideam᷑. SSuaue aut̃
genus erit dicendi. primũ elegan¬
tia ⁊ iocunditate uerboꝵ.⁊ sonan¬
tium leuiũ. deinde comunctiõe
que neq asꝑos ht̃ concursus. neq

Expanded text:
babile autem genus est orationis, si non nbabile autem genus est orationis, si non nimis est comptum atque expolitum, si est auctoritas ac pondus in verbis, si sententiae vel graves vel aptae opinio— nibus hominum ac moribus. inlustris cta ponuntur et translata et supralata et ad nomen adiuncta et duplicata et idem significantia atque ab ipsa actione atque imitatione rerum non abhorrentia. Est enim haec pars orationis, quae rem constituat paene ante oculos; is enim maxime sensus attingitur, sed et ceteri tamen et maxime mens ipsa moveri potest. Sed quae dicta sunt de oratione dilucida, cadunt in hanc inlustrem omnia. Est enim plus aliquanto inlustre quam illud dilucidum. Altero fit ut intellegamus, altero ut videre videamur. suave autem genus erit dicendi primum elegantia et iucunditate verborum sonantium et levium: deinde coniunctione, quae neque asperos habeat concu
Abbreviated transcription (Latin):
inflexa quodã mͦ qualia st̃ ea que tͣn¬
ferunt᷑ aut inmutant᷑. aut ea quib
tanq̃ abutimꝰ. aut ea que obseuramꝰ.
que incredibilit̃ tollimꝰ. queq mira¬
bilius quã sermonis consuetudo pa¬
titur ornamꝰ .c. habeo de simplicib
uerbis. nc̃ de comunctione q̃ro.m.
Numeri quidã st̃ in coniunctione
seruandi. consecutioq uerboꝵ. Nu¬
meros aures ipse metiunt᷑. ne aut
compleas uerbis qđ̃ ꝓposueris. aut
redundes. Consecutio aut̃ ne gn̾ib
num̃is. temꝑib ꝑsonis. casib ꝑtur¬
betur oratio. Namut insimplicib
uerb̃ qd ñe latinũ. sic inconiunc¬
tis qͦd ñ consequens uitupandũ ẽ.
dilucidum. breue. ꝓbabile. illustrũ.
suaue. Dilucidũ fit usitatis. ꝓpriis.
gitudine. aut inflexione atq im¬
mutatione uerboꝵ. s̃ breuitas aut̃
conficit᷑ simplicib uerbis semel
unaquaq redicenda. nulli rei nͥ
ut dicas dilucide seruiendo.Pro¬

Expanded text:
inflexa quodam modo; qualia sunt ea quae traninflexa quodam modo; qualia sunt ea quae transferuntur aut inmutantur, aut ea quibus tamquam abutimur, aut ea quae obscuramus, quae incredibiliter tollimus, quaeque admirabilius quam sermonis consuetudo patitur ornamus. C. Habeo de simplicibus verbis, nunc de coniunctione quaero. P. Numeri quidam sunt in coniunctione servandi consecutioque verborum. Numeros aures ipsae metiuntur, ne aut non compleas verbis quod proposueris aut redundes. Consecutio autem, ne generibus numeris temporibus personis casibus perturbetur oratio. Nam ut in simplicibus verbis quod non est Latinum, sic in coniunctis quod non est consequens vituperandum est. dilucidum breve probabile inlustre suave. Dilucidum fiet usitatis verbis uitate aut inflexione atque immutatione verborum. Brevitas autem conficitur simplicibus verbis, semel una quaque re dicenda, nulli rei nisi ut dilucide dicas serviendo. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
sitote sunt moleste. firmam̃ta
ad fidẽ posita. aut ꝑse diluenda
tenere possumꝰ: m. Non sane. Na
auditoꝵ aures moderant᷑. oratori
que ipsiꝰ orationis uerboꝵq p̃ce¬
pta sint . M. Unum genus ẽ elo¬
quendi sua sponte fusũ. alterũ
uersum atq mutatũ. Prima ins
ẽ insimplicib uerbis. in coniun¬
ctis scda. Simplicia inuemiendas.
coniunctio collocanda ẽ. & sim¬
plicia uerba partĩ natiua sunt
partim reꝑta natiua ea que sig¬
inficata sunt sensu. Reꝑta quȩ
ex his facta sunt. ⁊ nouata. aut
similitudine. aut imitatione. Alra¬
tractent᷑ aut inflexione aut ad iui¬
ctione uerboꝵ. atq etiam ẽ hec di¬
stinctio in uerbis. alt̾a natura tra¬
ctatione alta. natura ut sint alia¬
sonantiora. grandiora. leuiora:⁊ qͦdam
mͦ intidiora alia contͣ Tractatione aũ
cũ aut ꝓpria sumunt᷑ rerũ uocabła.
aut addita ad nom̃. aut noua. aut
prisca. aut ab oratore modificata. &

Expanded text:
si totae sunt molestae; firmamenta si totae sunt molestae; firmamenta ad fidem posita aut per se diluenda tenere possumus? P. Non sane; nam auditoris aures moderantur oratori quae ipsius orationis verborumque praecepta sint. P. Vnum genus est eloquendi sua sponte fusum; alterum versum atque mutatum. Prima vis est in simplicibus verbis, in coniunctis secunda. Simplicia invenienda sunt, coniunctio conlocanda est. Et simplicia verba partim nativa sunt partim reperta. Nativa ea, quae significata sunt sensu; reperta, quae ex eis facta sunt et novata aut similitudine aut imitatioe aut inflexione aut adiunctione verborum. atque etiam est haec distinctio in verbis; altera natura, tractatione altera. Natura, ut sint aliasonantiora grandiora leviora et quodam modo nitidiora, alia contra; tractatione autem, cum aut prppria sumuntur rerum vocabula aut addita ad nomen aut nova aut prisca aut ab oratore modificata et
Abbreviated transcription (Latin):
ne qr pectas: m. pͥncipia uł nõ
longa. uł sepe nulla. Sunt enĩ ad
audiendũ qui delib̃ant suã cau¬
sam ꝑati. Nec multũ sane sepe mi¬
randũ ẽ. Est enĩ narratio p̃teritar̃
rerum. aut p̃sentiũ suasio autẽ
futurarũ. Qrͣad fidem & ad motũ
adhibenda ẽ oratio om̃is .c. quid ĩ
iudiciis. que ẽ collatio:m. ñ eadem
accusatoꝵ ⁊rei. qđ accusator rerũ
ordinẽ ꝑsequit᷑. ⁊ singła argum̃ta
quasi haustas inmanu collocata
uchem̃t̃ ꝓponit concludit acrit̃.
confirmat tabulis. decretis. testi¬
monus. accuratiusq insingłis
cõmorat᷑. ꝑorationisq p̃ceptis q̃
ad illiciendos animos ualent. & ĩ
reliqua oratione paululũ disgre¬
diens de cursu dicendi utit᷑ & ue
ut ratũ efficiat uidicem .c. quid
faciendum ẽ contra reo: m. Omĩa¬
contraria longe secus pͥncipia
sum̃da ad beniuolentiã concillan¬
dam narrationes aut amputan¬
de que ledunt. aut relinquende

Expanded text:
ne quid spectas? P. Principia vel non ne quid spectas? P. Principia vel non longa vel saepe nulla. Sunt enim ad audiendum qui deliberant sua causa parati. Nec multum sane saepe narrandum est . Est enim narratio praeteritarum rerum aut praesentium; suauturarum. Qua re ad fidem et ad motum adhibenda est omnis oratio. C. Quid, in iudiciis quae est conlocatio? P. Non eadem accusatoris et rei, quod accusator rerum ordinem persequitur et singula argumenta quasi hastas in manu conlocat, vehementer proponit, concludit acriter, confirmat tabulis decretis testimoniis accuratiusque in singulis commoratur, eis orationis praeceptis, quae ad incitandos animos valent, et in reliqua oratione paulum digrediens de cursu dicendi utitur et vut iratum efficiat iudicem. C. Quid faciendum est contra reo? P. Omnia longe secus. Principia sumenda ad benevolentiam conciliandam; narrationes aut amputandae, quae laedunt, aut relinquendae,
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut delectet᷑. aut ita ut statuat
aliquid. Statinit aut de p̾teritis.
ut uidex. aut de futuris. ut sena¬
cii. delib̾ationis. exornationis.
Quȩ quia in laudationes maxi¬
se nom̃. c quas res sibi ꝓponet
in istis trib generib orator.M.
delectationẽ in exornatione. In
uiditio aut̃ seuitiã. aut clem̃ti¬
am udicis. in suasione aut sp̃ẽ.
aut reformationẽ deliberantis.
C. Cur gͥ hoc loco exponis gen̾a
collocandi ad finem cuiusq acco¬
modem .c. Quonam tandem. mͦ:
Quia quib morationib delectatio
finis ẽ uarii sunt ordines collo¬
candi. Nam aut tempoꝵ ser¬
uant᷑ gradꝰ. aut generũ distribu¬
tiones aut ãminorib ad maiora
ascendimꝰ. aut ãmaiorib adminora
delabimͣ. aut hec inequali uarieta¬
te distinguimꝰ. tum parua magnis.
simplicia comunctis. obscura dilu¬
cidis. leta tristib incredibilia ꝓba¬
bilib inteximꝰ. que in exornatiõe
cadunt om̃ia .c. Quid in delib̾atio¬

Expanded text:
ita aut ut delectetur qui audit aut ut statuat ita aut ut delectetur qui audit aut ut statuat aliquid. Statuit autem aut de praeteritis, ut iudex, aut de futuris, ut senaci deliberationis exornationis; quae quia in laudationes maxieo nomen. C. Quas res sibi proponit in istis tribus generibus orator? P. Delectationem in exornatione, in iudicio aut saevitiam aut clementiam iudicis, in suasione aut spem aut reformidationem deliberantis. C. Cur igitur hoc loco exponis genera conlocandi ad finem cuiusque accommodem. C. Quonam tandem modo? P. Quia quibus in orationibus delectatio finis est, varii sunt ordines conlocandi. Nam aut temporum servantur gradus aut generum distributiones; aut a minoribus ad maiora ascendimus aut a maioribus ad minora delabimur; aut haec inaequabili varietate distinguimus, cum parva magnis simplicia coniunctis obscura dilucidis laeta tristibus incredibilia probabilibus inteximus, quae in exornationem cadunt omnia. C. Quid, in deliberatio
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃mittamꝰ ñ necessaria .c. Qm̃. de
fide respondisti uolo audire de
motu.m. Iu loco tu quid̃ queris.
s planus quã nc̃ ex plicabit᷑ cum
ad orationis ipsius questionũq
rationẽ uenero .c. Quid sequitur:¬
M. Igit᷑ cum inueneris: collocare.
cuius ininfinita questio ẽ ordo. ꝙ.¬
idẽ fere quã exposui locoꝵ. Inde¬
etia quȩ ad motꝰ animoꝵ ꝑtinẽt
C. Quomͦ gͥ ista explicas:m. ha¬
beo comuma pcepta fidẽ facien¬
di.⁊ cõmouendi .c. quomͦ: m. fi¬
des ẽ firma opinio. motꝰ autem
animi incitatio. aut ad uolupta¬
sunt motus genera. partes płes
generum singłoꝵ. Omnẽ colle¬
ctionẽ ad fidẽ accomodo q̃stiois.
finis. fides in causa: ⁊ fides &e mot᷑.
Qrͣ cũde causa dixo in qua ẽ ꝓpo¬
sitũ de utroq dix̃o.c. qͥd habes gͥ
de causa dicere:m. auditoꝵ eam
genere distingui. Nam aut ascul¬
tator mͦ ẽ qui audit. aut discepta¬
tor. idẽ rei sententiȩq mod̾ator

Expanded text:
termittamus et non necessaria. C. Quoniam de termittamus et non necessaria. C. Quoniam de fide respondisti, volo audire de motu. P. Tu loco quidem quaeris, sed plenius quod vis explicabitur, cum ad orationis ipsius quaestionumque rationem venero. C. Quid sequitur igitur? P. Cum inveneris, conlocare; cuius in infinita quaestione ordo idem fere quem exposui locorum; in deetiam quae ad motus animorum pertinent. C. Quo modo igitur ista explicas? P. Habeo communia praecepta fidem faciendi et commovendi. Quoniam fides est firma opinio, motus autem animi incitatio aut ad voluptam motus genera, partes plures generum singulorum—omnem conlocationem ad finem accommodo quaestionis. finis fides, in causa et fides et motus. Qua re cum de causa dixero, in quo inest propositum, de utroque dixero. C. Quid habes igitur de causa dicere? P. Auditorum eam genere distingui. Nam aut auscultator modo est qui audit aut disceptator, id est rei sententiaeque moderator;
Abbreviated transcription (Latin):
alia conuigata appellant᷑ alia ex ge¬
nere. alia ex forma. alia ex similitu¬
dine. alia ex differentia. alia ex con¬
trario. alia exconiuncꝰtis. alia ex
añcedentib alia ex consequentib.
alia ex repugnantib alia ex causis.
alia ex effectis. alia ex comꝑatione
maioꝵ aut pariũ. aut minoꝵ.¬
ut diffinitio. ut contrariũ. ut ea
que sunt ipsi contrarioue ei aut
similia. aut dissimilia. aut consẽ¬
tanea. aut dissentanea. aut ea quȩ
quasi coniuncta. aut ea quȩ sunt¬
quasi pugnantia int̃ se. ut earũ
de quib agitur cause. aut causar̃
euent᷑ idẽ que sunt effecta. De cau¬
sis. ut distributiones. ut genera
partiũ. generũ ue partes. ut pri¬
mordia rerum. ⁊ quasi p̃currentia
in quib inẽ aliquid argum̃ti ut re¬
rum contentiones. quid mauis. qͥd
minus sit. in quib aut nate rerũ.
M. Imo uͦ scrutabim᷑.⁊ queremꝰ ex
om̃ib s adhibebimꝰ luncium. ut
leuia semꝑ riciamꝰ. imumꝗͣ etiã¬

Expanded text:
alia conjugata appellamus, alia ex genere, alia ex forma, alia ex similitudine, alia ex differentia, alia ex contrario, alia ex conjunctis, alia ex antecedentibus, alia ex consequentibus, alia ex repugnantibus, alia ex causis, alia ex effectis, alia ex comparatione majorum, aut parium, aut minout definitio, ut contrarium, ut ea quae sunt aut ipsi aut contrario eius aut similia aut dissimilia aut consentanea aut dissentanea; ut ea quae sunt quasi coniuncta aut quae quasi pugnantia inter se; ut earum rerum de quibus agitur causae; ut causarum eventus, id est, quae sunt effecta de causis; ut distributiones, ut genera partium generumve partes; ut primordia rerum et quasi praecurrentia, in quibus inest aliquid argumenti; ut rerum contentiones, quid maius, quid par, quid minus sit, in quibus aut naturae rerum P. Immo vero scrutabimur et quaeremus ex omnibus, sed adhibebimus iudicium, ut levia semper eiciam
Abbreviated transcription (Latin):
conciliet indicendo fidem. Ca iu̾
boꝵ gen̾e conficit᷑ & rerũ uerba
ponenda st̃ quȩ uim habeant illu¬
strandi. nec ab usu sunt aborren¬
tia. grauia. plena. sonantia. uĩcta.
ficta. cognominata. ñ uulgata. su¬
p̾lata. inpͥmisq translata. nec in
singłis uerbis. s incontinentib
soluta. Quȩ dicunt᷑ sine coniun¬
ctione ut plura uident᷑. Auget᷑ &̃
relata uerba. iterata. duplicata. &
ea quȩ ascendunt gradatim abhu¬
miliorib uerbis ad suꝑiora om̃i¬
noq semꝑ ẽ quasi naturalis.⁊ nõ
explaciata oratio. s grauib refer¬
ta uerbis. adaugendũ accomoda¬
tior. hȩc gͥ in uerbis quib actio uo¬
cis &e gestus congruens: ⁊ apta ad
pondanda ⁊ ꝓre agendũ. Nam hec
quia uident᷑ ꝑ absurda cũ grauio¬
ra sunt quã causa fere diligent̃ qͥd
quemq deceat iudicandum c̃. Re¬
rum aut̃ amplificatio sumit᷑ eisd̃
e locis om̃ib quib illa que dicta st̃

Expanded text:
conciliet in dicendo fidem. Ea et conciliet in dicendo fidem. Ea et verborum genere conficitur et rerum. Verba ponenda sunt, quae vim habeant inlustrandi nec ab usu sint abhorrentia, gravia plena sonantia, iuncta facta cognominata, non vulgaria supralata in primisque translata. Haec in singulis verbis; sed in continentibus soluta, quae dicuntur sine coniunctione, ut plura videantur. augent etiam relata verba iterata duplicata et ea quae ascendunt gradatim ab humilioribus verbis ad superiora, omninoque semper est quasi naturalis et non explanata oratio, sed gravibus referta verbis, ad augendum accommodatior. Haec igitur in verbis, quibus actio vocis et gestus congruens et apta ad ponderanda et pro re agendum. Nam haec quia videntur perabsurda, cum graviora sunt quam causa fert, diligenter quid quamque deceat iudicandum est. rerum autem amplificatio sumitur eisdem ex locis omnibus, e quibus illa quae dicta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ne dolendi. aut metu supplicii ac
mortis iuim torm̃toꝵ ꝑtulerunt.
Alii em̃titi sunt in eos quos ođit
atq hȩc exemplis firmanda sunt.
Neq ẽ obscurum quin qm̃ in utͣm¬
q partem st̃ exempla: utem ad cõ¬
iecturã faciendam loci incontͣrus
contraria sum̃da st̃. Atq &̃ incur¬
rit alia quedã in testib & in questi¬
onb ratio. Sepe enĩ ea quȩ dictas.
si aut ambigue. aut inconstant̃
aut meredibilit̾ dicta st̃. aut etiã
alit̾ abalio dicta subtilit̾ rep̃hendũ¬
tur. Extrema tͥ restat parsora¬
tionis quȩ posita in porando ẽ de
qua sane uelĩ audire. Faciliorẽ
explicatio ꝑorationis. Nam ẽ diui¬
sa induas partes. amplificationẽ
⁊ enumerationẽ. Augendi aut̃ &
hic ẽ ꝓprius locus in ꝑorando. ⁊ ĩ
cursu ipso orationis. declamatio¬
nes ad amplificandũ dant᷑ confir¬
mata re aliqua aut reph ensa. Est
gͥ amplificatio grauior quedam
affirmatio quȩ motuanimoꝵ

Expanded text:
ne dolendi aut metu supplici ac ne dolendi aut metu supplici ac mortis vim tormentorum pertulerint; alii ementiti sint in eos quos oderant. Atque haec exemplis firmanda sunt. neque est obscurum quin, quoniam in utramque partem sunt exempla et item ad coniecturam faciendam loci, in contrariis contraria sumenda sint. Atque etiam incurrit alia quaedam in testibus et in quaestionibus ratio. Saepe enim ea quae dicta sunt, si aut ambigue aut inconstanter aut incredibiliter dicta sunt aut etiam aliter ab alio dicta, subtiliter reprehenduntur. C. Extrema tibi restat pars orationis quae posita in perorando est, de qua sane velim audire. P. Facilior est explicatio perorationis. Nam est divisa in duas partis, amplificationem et enumerationem. Augendi autem et hic est proprius locus in perorando, et in cursu ipso orationis declinationes ad amplificandum dantur, confirmata re aliqua aut reprehensa. est igitur amplificatio gravior quaedam adfirmatio, quae motu animorum
Abbreviated transcription (Latin):
Illa uͦ indigent. & nec eo dicunt᷑
sine arte qc̃ita sint. s qđ ea ñ pa¬
ritoratorisirs. s foris ad se dela¬
ta tam̃ artitractat & maxime
intestib. Nun&e de toto genere
testium ꝗͣ il sit infirmũ sepe di¬
cendum ẽ. argum̃ta rerum eẽ
ꝓpͥe. testimona aut̃ uoluntatũ.¬
Utendũq eemplis ẽ quib testib
credendun ñ sit. & de singłis te¬
stib si natira uerã. si leues. si cũ
ignominiasi spe. si metu. si ira¬
cundia. si niscđia impulsi. si p̃¬
nnio. si gr̃ã idducti comꝑandiq
cũ suꝑiore aictoritate testiũ qͥb
inde crediti ñ sit. Sepe etiã que¬
stionib refstendũ ẽ. quod & dolo¬
rem fugiertes. multi in torm̃tis
em̃titi ꝑsepe sunt moriq malu¬
erunt falsum fatendo ꝗͣ uerũ infi¬
ciando dolere. Multi &̃ suã uitam
neglexerunt. ut eos his qui cariores
ꝗͣ sibi ipsi eẽnt liberarent. Alii aut̃
aut natura corꝑis aut consuetudi¬

Expanded text:
Illa vero indigent nec eo dicuntur Illa vero indigent nec eo dicuntur sine arte, quod ita sint, sed quod ea non parit oratoris ars, sed foris ad se delata tamen arte tractat, et maxime in testibus. nam et de toto genere testium quam id sit infirmum saepe dicendum est et argumenta rerum esse propria, testimonia autem voluntatuemplis, si quis testibus creditum non sit; et de singulis testibus, si natura vani, si leves, si cum ignominia, si spe, si metu, si iracundia, si misericordia impulsi, si praemio, si gratia adducti; comparandique cum superiore auctoritate testium, quibus tamen creditum non sit. saepe etiam quaestionibus resistendum est, quod et dolorem fugientes multi in tormentis ementiti persaepe sint morique maluerint falsum fatendo quam verum infitiando dolere; multi etiam suam vitam neglexerint, ut eos qui eis cariores quam ipsi sibi essent liberarent; alii autem aut natura corporis aut consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
ne istud desidero. Est gͦ ut supͣ
dictum ẽ explicatio argum̃ti argu¬
m̃tatio. s ea conficit᷑ cũ sũpseris.
aut ñ dubia aut ꝓbabilia ex quib
efficias id qđ aut dubiũ aut minꝰ
ꝓbabile ꝑse uidetur. Argum̃tan¬
di aut duo sunt genera. Quoꝵ al¬
terum ad fidem directo spectat.
Alterũ se inflertit ad motum. Di¬
rigitur cũ ꝓposuit aliquid qđ pro¬
baret. sumpsitq ea quib niteret᷑.
atq his confirmatis ad ꝓpositum
se reculit. atq conclusit. Illa autẽ
altera argum̃tatio. quasi retro. &
contra prius sumit que uult atq
confirmat. deinde qđ ꝓponendũ
fuit ꝑmotis animis iacit adextre¬
mum. Est etiam illa uarietas in
argum̃tando.⁊ ñ imocunda diftĩ¬
ctio. Ut cũ int̾rogamꝰ nosmet ipsos
aut ꝑcunctm᷑. aut imꝑamꝰ. aut
optamꝰ ea quȩ sunt cũ aliis com
omĩa dispitando confirmabimꝰ.
breuit̃q uidum que erunt satis
dudere. Quidillaquȩ sine arce
appellant᷑ que iamdudũ assũpta

Expanded text:
 istuc requiro. P. Est ergo, ut supra dictum est, explicatio argumenti argumentatio, sed ea conficitur, cum sumpseris aut non dubia aut probabilia, ex quibus id efficias quod aut dubium aut minus probabile per se videtur. Argumentandi autem duo sunt genera, quorum alterum ad fidem derecto spectat, alterum se inflectit ad motum. Derecto igitur, cum proposuit aliquid quod probaret sumpsitque ea quibus niteretur, atque his confirmatis ad propositum sese rettulit atque conclusit. Illa autem altera argumentatio quasi retro et contra prius sumit quae vult eaque confirmat, deinde id quod proponendum fruit permotis animis iacit ad extremum. est etiam illa varietas in argumentando et non iniucunda distinctio, ut cum interrogamus nosmet ipsos aut percontamur aut imperamus aut optamus, quae sunt cum aliis compomnia disputando confirmabimus breviterque interdum quae erunt satis cludere. C. Quid illa quae sine arte appellantur, quae iam dudum adsumpta
Abbreviated transcription (Latin):
carit enumeratione ut qͥdq di¬
luerit ⁊ miseratione ad extremũ.
Scire mͥ iam udeor quẽad mod̾
comectura tractanda sit. nc̃ defi¬
intione audiamꝰ. Cõmunia dã¬
tur misto genere accusatori deft̃¬
soriq pcepta. Uter enĩ defmiendo
describendoq uerbo magis ad sen¬
habebunt manimis hiqui audi¬
ent magis ⁊ ꝓpius accesserint: is ui¬
cat necesse ẽ. Nonem̃ argum̃ tando
tractatur hoc genꝰ. s tanꝙ explica¬
do excutiendoq uerbo. ut si m reo
pecunia ab soluto rursusq reuoca¬
to p̃uaricationẽ accusator eẽ defi¬
miat om̃em uidicii corruptelã ꝓ¬
fectam ab reo. defensor aut̃ nom
nẽ s tantũmͦ accusatoris corrup¬
dat. ad consuetudinẽ m̃temq ser¬
monis defenforis definitio tam̃
accusator sententia legis nititur.
Negat eñꝓbari oportere eos qͥ
leges scripserint ratũ hab̾e uidi¬
trum si totũ corruptũ sit. Si unꝰ
accusator corruptꝰ sit rescindere.

Expanded text:
carit, enumeratione, ut quidque dicarit, enumeratione, ut quidque diluerit, et miseratione ad extremum. C. Scire mihi iam videor quem ad modum coniectura tractanda sit. Nunc de definitione audiamus. P. Communia dantur in isto genere accusatori defensorique praecepta. Vter enim definiendo describendoque verbo magis ad senhabebunt in animis ei qui audient, magis et propius accesserit, is vincat necesse est. Non enim argumentando tractatur hoc genus, sed tamquam explicando excutiendoque verbo, ut, si in reo pecunia absoluto rursusque revocato praevaricationem accusator esse definiat omnem iudici corruptelam ab reo, defensor autem non omnem, sed tantum modo accusatoris corrupdat ad consuetudinem mentemque sermonis defensoris definitio, tamen accusator sententia legis nitetur; negat enim probari oportere eos qui leges scripserint, ne ratum haberetur iudicium, si totum corruptum sit , si unus accusator corruptus sit, non rescindere;
Abbreviated transcription (Latin):
potius ꝗͣ contra salutẽ ualere debe.
Testiumq & questionũ ⁊genus u¬
muersũ. i qđd poterunt in singłis
ex rephensionis locis dequib an
dictum ẽ refellet᷑. Harsĩ causarũ
pͥncipia suspitiosa ad acerbitatẽ
abaccusatore ponent᷑ denuntia¬
biturq cõmime insidiarũ ꝑicłm.
excitabunt᷑q animi ut attendãt.
Areo aut̃ querela conflati crimi¬
nis. collectarũq suspitionũ: ⁊ac¬
cusatoris insidiȩ. ⁊ itẽ cõmune
ꝑiculũ ꝓferet᷑ animiq ad miscdi¬
am allicient᷑. ⁊ modice bñuolentia
uidicũ colliget᷑. Narratio aut̃ ac¬
cusatoriserit quasi mbratĩ gesti
negotii suspitiosa rxplicatio:
Spar sis om̃ib argͥis. obscuratis
defensionib defensoris. aut p̃te¬
ritis. aut obscuratis suspitionũ
argum̃tis rerũ ipsarũ euentus
erunt casusq narrandi. Incon¬
firmandisq contͣriis sepe crũt
accusatori motꝰ animoꝵ in citan¬
& coaceruatione uniu̾sa. alt̾ius
si plane causã redarguendo expli¬

Expanded text:
ontra salutem valere debere; testiumque et quaestionum genus universum et quod poterit in singulis ex reprehensionis locis de quibus ante dictum est refellet. harum causarum principia suspiciosa ad acerbitatem ab accusatore ponentur, denuntiabiturque commune insidiarum periculum excitabunturque animi, ut attendant. A reo autem querella conflati criminis conlectarumque suspicionum et accusatoris insidiae et item commune periculum proferetur animique ad misericordiam adlicientur et modice benevolentia iudicum conligetur. Narratio autem accusatoris erit quasi membratim gesti negoti suspiciosa explicatio, sparsis omnibus argumentis, obscuratis defensionibus. Defensori aut praeteritis aut obscuratis suspicionum argumentis, rerum ipsarum eventus erunt casusque narrandi. in contionibus infirmandisque contrariis saepe erunt accusatori motus animorum incitanet coacervatione universa; alteri, si plane causam redarguendo expli
Abbreviated transcription (Latin):
dictaq questionis argis comecturȩ
pond̃anda. Atq ħ accusationis fere¬
mbra sunt. defensionis aut̃ prim̃
infirmatio causarii. aut ñ fuisse.
aut ñ tanta. aut ñ sibisoli. aut cõ¬
modiꝰ potuisse idẽ conseqͥ. aut ñhis
seee morib nea uita. aut̃ nullos
anim mot᷑ aut ñ tam impotentes
fuisse. Facultatũ aut infirmatio
ne utetur. si aut uires. aut amimũ
aut copias. aut opes fuisse demon¬
strabit. aut alienũ tempꝰ aut locũ
ñ idoneũ. aut multos arbitres qͦr̃
crederet nemini. aut ñ se tam aꝑ¬
tum ut id̃ suscipet qđ occultare ñ
posset. neq tamam̃tem ut penã
aut iudicia contempneret. Conse¬
quentia aut̃ diluet exponendo. ñ
ẽẽ illa certa inditia facti quȩ etiã
nullo amisso conseqͥ possent corisi¬
stetq insingłos &e ea aut eoꝵ quȩ
ipse facta dicit eẽ ꝓpria eẽ defendoe
potius quã criminis. aut si sibiẽ

Expanded text:
dictaque quaestionis argumentis et coniectura dictaque quaestionis argumentis et coniectura ponderanda. Atque haec accusationis fere membra sunt. defensionis autem primum infirmatio causarum, aut non fuisse aut non tantas aut non sibi soli aut commodius potuisse idem consequi, aut non eis se esse moribus, non ea vita, aut nullos animi motus aut non tam impotentis fuisse. Facultatum infirmatione autem utetur, si aut vires aut animum aut copias aut opes afuisse demonstrabit, aut alienum tempus aut locum non idoneum aut multos arbitros, quorum crederet nemini, aut non se tam apertum, ut id susciperet, quod occultare non posset, neque tam amentem, ut poenas ac iudicia contemneret. consequentia autem diluet exponendo non esse illa certa indicia facti, quae etiam nullo admisso consequi possent, consistetque in singulis et ea aut eorum, quae ipse facta esse dicet, propria esse defendet potius
Abbreviated transcription (Latin):
effecisse. testes effugere ñ potuisse.
deinde singłi laudent᷑. Que autem
se recte ñ credi uiro bono ⁊ firmo
sine incio iudicis ñ posse credi. Atq
cẽ si obscuri testeserunt aut tenu¬
es. dicendũerit. ñeẽ ex fortuna fid̾e
pondandam. aut eos ẽẽ ciꝰq locu¬
pletissimos testes. quo id de quo a¬
gatur facillime scrri possint. Sin
questiones habitȩ postulationes ue
habeant᷑. causã adiuuabt̃ confir¬
onum. de ui doloris. de opimone
maioꝵ qui rem totam nͥ ꝓbassent
recte repudiassent. De institutis ate¬
mensiũ rodioꝵ doctissimoꝵ homi¬
num. apud quos etiã id qd̃ acerbis
qui cum indño de serius queri no¬
luissent. tam̃ de incesto ⁊ coniura¬
dione que facta me consule ẽ q̃ren¬
dum putauer lrridenda &ẽ dispu¬
tatio qua solent utiad confirman¬
das questiones. & meditata puerił¬
q dicenda. tũ facienda fides diligẽ¬
ter ec̃ & sine cupiditate quesitum.

Expanded text:
effecisse, testis effugere non posse; effecisse, testis effugere non posse; deinde singuli laudentur—quae autem se recte non credi; viro bono et firmo sine vitio iudicis non posse non credi. Atque etiam, si obscuri testes erunt aut tenues, dicendum erit non esse ex fortuna fidem ponderandam aut eos esse cuiusque rei locupletissimos tests, qui id, quod agatur, facillime scire possint. Sin quaestiones habitae aut postulatio, ut habeantur, causam adiuvabunt, confirum de vi doloris, de opinione maiorum, qui rem totam, nisi probassent, certe repudiassent; de institutis Atheniensium, Rhodiorum, doctissimorum hominum, apud quos etiam—id quod acerbissiqui cum in dominos de servis quaeri noluissent, tamen de incestu et de coniuratione, quae facta me consule est, quaerendum putaverunt. Inridenda etiam disputatio est , qua solent uti ad infirmandas quaestiones, et meditata puerilisque dicenda. Tum facienda fides diligenter esse et sine cupiditate quaesitum
Abbreviated transcription (Latin):
uestigiũ. ut eruor ut dep̃ssum ali¬
qͦd qđ ablatũ ereptũ ue uideat᷑. ut
responsũ inconstant̃ ut hesitatũ.
ut titubatũ. ut cũ aliqͦ uisus ex quo
suspicio oriat᷑ ut eo ipso in loco insͦ.
in quo facinꝰ ut pallor. ut tremor.
aut scriptũ. aut obsignatũ aut de¬
positũ quippiã. hec enĩ⁊ alia sunt.
quȩ aut ire ipsa. aut ctiã anteqͣ
factum ẽ aut postea suspitiosũ cri¬
men efficiant Quȩ si ñerunt tam̃
causis ipsis ⁊ efficiendi facultatib
niti oportebit adiuncta illa dispu¬
tatione cõmimi ñ fuisse illam tã
aintem ut indicia facti aut effu¬
gere aut occultare ñ posset. aut si¬
crimini relinq̃ret. Cõmunis ille ꝯtͣ
locus audatiã temeritati ñ prudẽ¬
tie ñ coniunctam. Sequit᷑ aut̃ ille
locus adaugendũ nee expectandũ
dũ fatet᷑ argis peccata coniunci. &
hic etiã exempla ponent᷑. Atq hec q̃
um facultas: primũ genus ipsũ e¬
rit laudandũ dicendũq ne argͥis
teneret᷑ reus spsu sua cautione

Expanded text:
ut cruor, ut deprehensum aliquid quod ablatum ereptumve videatur, ut responsum inconstanter, ut haesitatum, ut titubatum, ut cum aliquo visus ex quo suspicio oriatur, ut eo ipso in loco visus in quo facinus, ut pallor, ut tremor, ut scriptum aut. obsignatum aut depositum quippiam. Haec enim talia sunt, quae aut in re ipsa aut etiam ante quam factum est aut postea suspiciosum crimen efficiant. quae si non erunt, tamen causis ipsis et efficiendi facultatibus niti oportebit, adiuncta illa disputatione communi, non fuisse ilium tam amentem, ut indicia facti aut effugere aut occultare non posset, ut crimini relinqueret. Communis ille contra locus, audaciam temeritati, non prudentiae esse coniunctam. sequitur ille autem locus ad augendum, non esse exspectandum, dum fateatur; argumentis peccata convinci; et hic etiam exempla ponentur. atque haec quidem um facultas, primum genus erit ipsum laudandum dicendumque, ne argumentis teneretur reus, ipsum sua cautione
Abbreviated transcription (Latin):
quod agetur: ex singłis comect᷑a
capienda. IEst etiam genus ar¬
gum̃toꝵ aliud quod ex fac̾ti ue¬
stigiis sumit᷑. ut telum. cruor. cla¬
mor. aditus. titubatio. ꝑmutatio
coloris. oratio inconstans. tremor
pparatum aliqͥd. si communicatũ
cũ aliquo. si postea uisũ. auditũ.
uidicatum. Uerifimia aut̃ partĩ
singła mouent suo pndere. partĩ

Expanded text:
quod agetur ex singulis coniectura quod agetur ex singulis coniectura capienda. est etiam genus argumentorum aliud quod ex facti vestigiis sumitur, ut telum cruor clamor auditus titubatio permutatio coloris, oratio inconstans, tremor praeparatum aliquid, si communicatum cum aliquo, si postea visum auditum indicatum. veri similia autem partim singula m
Abbreviated transcription (Latin):
coedificati. an uasti. obscuri. an re¬
rum gestarũ uestigiis. nobilitati.
consecrati. an ꝓfani. IIn temꝑib
aut̃ p̃terita. p̾sentia. ⁊ futura cer¬
nuntur. In his ipsis. uetusta. recen¬
dia instantia. paulo post aut ali¬
quando futura. Insunt etiã intẽ¬
ꝑib illaque ⁊ temꝑis quasi natu¬
ram notant. ut hyems. ut estas.
ut autumni temꝑa. ut m̃sis. ut
dies. nox hora. tempestas. quȩ st̃
naturalia. Fortuita aut̃ sacrificia.
festi dies. nuptie. iam facta aut
euent᷑. aut consili st̃. aut impru¬
dentiȩ. que ẽ aut incasu. aut inqͥ¬
damꝰ anuni ꝑmutatione. casu. c̃
alit̾ acciderit ac putatum ẽ Per¬
motione: cũ aut obliuio. aut er¬
ditatis causa ꝑmouit. Est etiam
in imprudentia necessitas pon¬
deranda. Rerum aut̃ bonarũ ⁊
malarũ tria genera st̃. Nam aut
manimis. aut incorꝑib aut ex¬
tra eẽ possunt. Ce gͥ materie ad
argum̃ta subiecta plustrande
animo partes erunt om̃s:⁊adid

Expanded text:
coaedificati an vasti, obscuri an recoaedificati an vasti, obscuri an rerum gestarum vestigiis nobilitati, consecrati an profani. in temporibus autem praesentia praeterita futura cernuntur; in his ipsis vetusta recentia instantia paulo post aut aliquando futura. Insunt etiam in temporibus illa quae temporis quasi naturam notant, ut hiemps, ut aestas, aut anni tempora, ut mensis, ut dies, ut nox hora tempestas, quae sunt naturalia; fortuita autem sacrificia, festi dies, nuptiae. iam facta et eventus aut consili sunt 38 aut imprudentiae, quae est aut in casu aut in quadam animi permotione; casu, cum aliter cecidit quam putatum est; permotione, cum aut oblivio aut erditatis causa permovit. Sit etiam in imprudentia necessitas ponenda. Rerum autem bonarum et malarum tria genera sunt; nam aut in animis aut in corporibus aut extra esse possunt. Hac igitur materie ad argumentum subiecta perlustrandae animo partes erunt omnes et ad id
Abbreviated transcription (Latin):
adolescentiã ꝓcliuiorem eẽ ad libi¬
ꝓprie aut̃ nota. cũ argum̃tum qd̃
numꝗ̃ alit̃ fit certumq declarat ut
fumꝰ ignẽ. Uerisimilia reppient᷑ ex
partib & quasi mbris narrationis.
ca st̃ in ꝑsonis. in locis. intꝑ̃ib infa¬
ctis. in euentis. inrerũ ipsarũ nego¬
tioꝵq naturis. IIn ꝑsonis nature
primũ expectant᷑ ualitudinis. fi¬
gurx uariũ. etatis. mariũ. femi¬
narum. Atq hoc quidẽ incorpore
Anumi aut̃ aut quemadmodũ affe¬
cti sint uirtutib uiciis. artib iner¬
tiis. aut qũe admodũ cõmoti eupi¬
ditate metu. uoluptate molestia.
Atq hec quidẽ in natura spectant᷑.
Infortuna. genus. amicicie liberi.
ꝓpinqui affines. opes. honores: ⁊ po¬
testates. diuiciȩ libertas. & ea que
sunt his contraria. In locis autẽ
& illa naturalia. maritimi. an re¬
moti amari. plani. anmontuosi.
leues. an aspi. salubres. an pestilen¬
tes. opaci. anaprici.⁊ illa fortuita.
culti. an inculti. celebres. an deserti

Expanded text:
libiproprie autem notatum argumentum quod numquam aliter sit certumque declaret, ut fumus ignem. Veri similia reperientur ex partibus et quasi membris narrationis. Ea sunt in personis, in locis, in temporibus, in factis, in eventis, in rerum ipsarum negotiorumque naturis. In personis naturae primum spectantur valetudinis figurae virium aetatis marium feminarum; atque haec quidem in corpore; animi autem aut quem ad modum adfecti sint, virtutibus vitiis, artibus inertiis, aut quem ad modum commoti, cupiditate metu, voluptate molestia. Atque haec quidem in natura spectantur; in fortuna genus amicitiae liberi propinqui adfines opes honores potestates divitiae libertas et ea quae sunt his contraria. in locis autem et illa naturalia, maritimi an remoti a mari, plani an montuosi, leves an asperi, salubres an pestilentes, opaci an aprici, et illa fortuita, culti an inculti, celebres an deserti,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ breuitas ea que sepissime in nar¬
ratione laudat᷑. de qua supͣdictũ c̃.
ꝓbabilis aut̃ erit. si ꝑsonis. si tꝑ̃ib
si locis. ea que narrabunt᷑ consen¬
tient. si cuiusq facti ⁊ euenti cau¬
sa ponetur. si testate dici uidebũt᷑
si cũ hominũ opinione. auctorita¬
te. si cum lege. cũmore. cũ religio¬
ne coniuncta. si ꝓbitas narrantis
significabit᷑ si antiquitas. si memo¬
ria. si orationis ueritas. ⁊ uite fides.
Suauis aut narratio ẽ. que habae
amirationes. expeticiones exitus
mopinatos. si int̃positos motus
animoꝵ colloquia ꝑsonarũ. do¬
lores. iracundias. metus. leticias.
cupiditates. S iam ad reliqua ꝑ¬
gamus .c. Nempe ea secunt᷑ que
ad faciendam fidem ꝑtinent. c
Itaẽ.M. Que qͥ in confirmationẽ
⁊ inrephensionẽ diuidunt᷑. Nam
inconfirmando nr̃a ꝓbare uolu¬
mus in rep̃hendendo redargue
ne sit. aut qͥd sit. aut quale sit q̃¬
ritur. iprimo comectura ualce.

Expanded text:
sit brevitas ea quae saepissime in narsit brevitas ea quae saepissime in narratione laudatur, de qua supra dictum est. Probabilis autem erit, si personis, si temporibus, si locis ea quae narrabuntur consentient; si cuiusque facti et eventi causa ponetur; si testata dici videbuntur, si cum hominum opinione auctoritate, si cum lege, cum more, cum religione coniuncta; si probitas narrantis significabitur, si antiquitas, si memoria, si orationis veritas et vitae fides. Suavis autem narratio est quae habet admirationes exspectationes exitus inopinatos, interpositos motus animorum, conloquia personarum, dolores iracundias metus laetitias cupiditates. Sed iam ad reliqua pergamus. C. Nempe ea sequuntur, quae ad faciendam fidem pertinent. P. Ita est: quae quidem in confirmationem et in reprehensionem dividuntur. Nam in confirmando nostra probare volumus, in reprehendendo redarguerne sit aut quid sit aut quale sit quaeritur, in primo coniectura valet,