comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod opus nõ fuit e cũ lociis idoneꝰ
maxime que itui. tũ occasio agredic̃di
cõmoda tempris ad cundi oportunis¬
simũ. spacium cõficiendi longissi¬
mũ suĩtum est. nec sine maxna
occultandi it porficiendi maleticii spẽ
est iste nisus est ĩ eo loco ubi occisio
facta est solus paulo post ĩ ipsõ maleti¬
cic nox illius qui occilebatar audia¬
Demde post occisionẽ istum multa
nocte doniũ redisse cõstat. propterea
dio titubanter e ĩ constanter de mor¬
to e oceisione ipsius locutũ. hec par¬
tum testimonis partĩ questionibrs.¬
et argumentis om̃ia cõprobantur.
et rumore populi quẽ ex argumẽ¬
tis natum necesse est uerũ esse. Le
collocans certam sumere sentr̃ciam
nõ sulpicionẽ malesieii. Nam unũ
aliud aut alterum potest ĩ istum
caũ cecidisse suspicione ut om̃i in¬
terse a primo ad postremũ cõne¬
miat maleficia caũ necesse est nõ
posse fieri. Uchement hee gornatio
est it ĩ cõ iect urali tõstitatione cãe

Expanded text:
idoneus maxime quaesitus; tum occasio adgrediendi commoda; tempus adeundi opportunissimum; spatium conficiendi longissimum sumptum est; non sine maxima occultandi ‹et perficiendi› maleficii spe; est, iste visus est in eo loco, in quo est occisio facta, solus; paulo post in ipso maleficio vox illius, qui occidebatur, auditdeinde post occisionem istum multa nocte domum redisse constat; postero die titubanter et inconstanter de occisione illius locutum; haec partim testimoniis, partim quaestionibus argumentatis omnia conprobantur et rumore populi, quem ex argumentis natum necesse est esse verum: veso conlocatis, certam sumere scientiam, non suspicionem maleficii. Nam unum aliquid aut alterum potest in istum casu cecidisse suspiciose; ut omnia inter se a primo ad postremum conveniant, maleficia necesse est; casu non potest fieri.» Vehemens haec est exornatio et in coniecturali constitutione causae
Abbreviated transcription (Latin):
alle se nectunem ferat ꝯsq eũ respo¬
dentem: qui si cruditius indebir
dusputare q cõsucuit iptẽ ⁊ siusi
nbris aitribuito huteris grecis qua¬
rum cõstar cum perstudiosũm fu¬
ille ⁊̃ tencetute. Sed quid opns phu
rliednn en ipliui catonis icrmno erx¬
te sententiam :.

Expanded text:
spondentem; qui si eruditius videbitur disputare quam consuevit ipse in suis libris, attribuito litteris Graecis, quarum constat eum perstudiosum fuisse in senectute. sed quid opus est plura? iam enim ipsius Catonis sermo exte sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
te sinc extremũ actum tãoꝙ ab
s̃ erti pocta est negletumided
timẽ necesse fut esse aliquid ex¬
tremũ tãꝙ̃ ĩ arborum bacis terͣe¬
q frugibus ĩ maturitate tẽpestiua
qr uictum atq caducum quod
ferendum est molitꝰ sapienti.
Qiud eiz est aliud gigantum
bellare cum diis. nisi nãturȩ re¬
pugnare.L. at eñ cato gratissi¬
a te didicerimui quibui facili¬
me rationibus ĩgauesentẽ etatẽ
ferre possimus .C. faciam uõ .l. pro

Expanded text:
tae sint, extremum actum tamquam ab tae sint, extremum actum tamquam ab inerti poeta esse neglectum. sed tamen necesse fuit esse aliquid extremum et, tamquam in arborum bacis terraeque fructibus, maturitate tempestiva quasi vietum et caducum, quod ferendum est molliter sapienti. quid est enim aliud gigantum modo bellare cum dis nisi naturae repugnare? LAELIUS. Atqui, Cato, gratissia te didicerimus quibus facillime rationibus ingravescentem aetatem ferre possimus. CATO. Faciam vero
Abbreviated transcription (Latin):
uemi esse senserimq pleris senĩbus
sie odiosa est ut honus se etima ga¬
uus dicãr sustier .C. rem hand sino
scipio a lelii difficilem ad mirari in¬
demini quibus eñ nihil est ĩ ipsõ
opii ad bine beateq uuenolũ his
orũi etal grauis ost. qui aũt oĩ
bona a se ĩpsis petũr his nibil põt
malum uideri ꝙ naturę necessitas
afferat. quo ĩ genere imprimis. se¬
nectus quã ut adipiscant᷑ om̃es
optant emdem accusant adepti.
citus ꝙͣ putarent. Primũ ꝗs co¬
gat eos falsum pntare ꝗ eñ citius
ado losentie senectus q pneritie¬
anum agerent ꝙ octogesimum.
Preterita eñ ętał quãuis lonea
cum fluxisset nulla cõsolatione
permulcere posser stultam senecta¬
tem. Quo circa si sapientiã meã
ad mirari soletis. quę utinã ẽẽ
digna opinione ueltra uestro op
pientes. ꝓ naturã optimã ducẽ
tã dũ deum sequimur eicꝙ pare¬
miis a qua nõ uerisimile est cũ
cetere partes ctans bene descrip¬

Expanded text:
vem esse senserim, quae plerisque senibus sic odiosa est, ut onus se Aetna gravius dicant sustinere. CATO. Rem haud sane, Scipio et Laeli, difficilem admirari videmini. quibus enim nihil est in ipsis opis ad bene beateque vivendum, eis omnis aetas gravis est; qui autem omnia bona a se ipsi petunt, eis nihil potest malum videri quod naturae necessitas afferat. quo in genere est in primis senectus, quam ut adipiscantur omnes optant, eandem accusant adeptam ; citius quam putassent. primum quis coegit eos falsum putare? qui enim citius adulescentiae senectus quam pueritinum agerent, quam si octogesimum? praeterita enim aetas quamvis longa, cum effluxisset, nulla consolatione permulcere posset stultam senectutem. quocirca si sapientiam meam admirari soletis, quae utinam digna esset opinione vestra nostroque pientes, quod naturam optimam ducem tamquam deum sequimur eique paremus; a qua non veri simile est, cum ceterae partes aetatis bene discrip
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ quibus hereni si diliģentes exer¬
eueris t grauitatem  suauitatem
elignitatem habere s̃dicendo poto¬
ris i oratorie plme loquaris ne
nuda atq iertu ĩ uentio uulgari ser¬
mone effiratur. nũc identidem nomet
ipsi nobis instemus. Res cĩ comunis age¬
tur ut srecruẽter ut t ssidue sconia¬
mur artis ratione studio et exercitati
aur sibi diffidunt aut nescrunt quã
uam seoui debeanit que a nob̾ abst̾
om̃es dificuta i. Nam e simul libẽt᷑

Expanded text:
Herenni, si te diligentius exercueris, et gravitatem et dignitatem et suavitatem habere in dicundo poteris, ut oratorie plane loquaris, ne nuda atque inornata inventio vulgari sermone efferatur. Nunc identidem nosmet ipsi nobis instemus - res enim communis agetur -, ut frequenter et adsidue consequamur artis rationem studio et exercitatioaut si diffidunt sibi, aut nesciunt, quam viam sequi debeant; quae ab nobis absunt omnes difficultates.
Abbreviated transcription (Latin):
nas de disse uelit: ne iste sua turpitudĩe
ordini ouestissimo macule atq dede¬
cori sit Qui parentes nabens amñdue
istius supplicio nobil impios homines
nõ placere. Quibus liberi lunt statuiteoiẽ¬
plumi quante pone sinit ĩ cuutate ho¬
minibus isttiusmocti cõ parare. stem se

Expanded text:
nae dedisse ‹velit,› ne iste sua turpitudine nae dedisse ‹velit,› ne iste sua turpitudine ordini honestissimo maculae atque dedecori sit. Qui parentis habetis, ostendite istius supplicio vobis homines impios non placere. Quibus liberi sunt, statuite exemplum, quantae poenae sint in civitate hominibus istiusmodi conparatae.
Abbreviated transcription (Latin):
pocuaria cridimus: Per argumẽtũ
tractatur cum ⁊ prsona aut loco
aur a re aliqua similitudo rugẽdi
aut ninuendi causa ducitur. Nt si
quis diuisum graccum inimitorẽ¬
q bsoletum dic̃at. e conirario dici¬
tur lie Ut si quis hominiẽ pradigum
et luxuriosum ĩpudentẽ quẽ parcũ
t diliggntem appellet. Et ĩ hoe po¬
stremo quod x cõtrario suutur
e illo primo quad a similirudine
ducitur per trãsiationẽ argumẽto
poterimus uti. per similitudinẽ sic
Qiud ait hic rex atq agamenõ nr̃.
sine ut erudelitas est põtius atrous.
Ea cõtrario sic: ut si quẽ ĩpiũ qui
patrem uerberauit eneam uocemꝰ.
Intẽperantẽ e adulterũ politũ noĩemꝰ.
de uerborum gornationibus. Nuc ns
aut posonas negotia queda cer¬
ta ddispeiũtur hoc modo. Qui uestrimm
pit necesse est: petulantissime sempor¬
cĩ iste opugnauit senatam. Qui aque¬
strom locuiꝰ splendidissiniũ cupit elle
ĩ ciuitate is oportet istam maxnuas pe¬

Expanded text:
pecuaria credemus?» Per argumentum pecuaria credemus?» Per argumentum tractatur, cum a persona aut loco aut re aliqua similitudo augendi aut minuendi causa ducitur, ut si quis Drusum Graccum Numitoremque obsoletum ‹dicat.› Ex contrario ducitur sic, ut si quis hominem prodigum et luxuriosum inludens parcum et diligentem appellet. Et in hoc postremo, quod ex contrario sumitur et in illo primo, quod a similitudine ducitur, per translationem argumento poterimus uti. Per similitudinem sic: «Quid ait hic rex atque Agamemnon noster, sive, ut crudelitas est, potius Atreus?» Ex contrario, ut si quem impium, qui patrem verberarit, Aenean vocemus, intemperantem et adule verborum exornationibus. Nunc res aut personas negotia quaedam certa dispertiuntur, hoc modo: «Qui vestrum, erit necesse est; petulantissime enim semper iste obpugnavit senatum. Qui equestrem locum splendidissimum cupit esse in civitate, is oportet istum maximae poe
Abbreviated transcription (Latin):
possẽ transteri. ea igitur sinitiro rei
ante ocnlos ponẽde causa sie. Hic italiã
tumultus experge fecit terrore subito
citus atinxit subito ciuitatem. Obsa¬
nitatis iutande causa. sic. cuiꝰ mater
quotidiais nuptiis delectatur. Augẽ¬
di causã sie. Hullius męror et calami¬
tatis istius explere inimicicias : t ne¬
phariã saturare crudelitatem potuit.
Minuendi causa sic magno se predi¬
cat auxilio fuisse: ꝗa pausulus ĩ rebis
disficilis aspirauit. Ornandi causã sie.
aliquando rei publice ratiões que
malicia nocentium gxaruerunt. iux¬
tute optimatum renueseunt trans¬
lationẽ pudentem dicunt esse opor¬
tere: ut cum ratione. cõsimilem
rem transeat: ne siẽ delocta teni
aliud sontencia de mõsirãs. ca
diuiditur ĩ tres pirtes. Similitu dic̃
argum̃ctum conirariũ. Per simili¬
tudinẽ sumitur cũ trãslatiões plu¬
res treqquenter ponũtur asili oran
osticiis inporum: cui nam pr̃ęsidio

Expanded text:
posse transferri. Ea sumitur rei posse transferri. Ea sumitur rei ante oculos ponendae causa, sic: «Hic Italiam tumultus expergefecit terrore subito.citus extincxit subito civitatem.» Obscenitatis vitandae causa, sic: «Cuius mater cottidianis nuptiis delectetur.» Augendi causa, sic: «Nullius maeror et calamitas istius explere inimicitias et nefariam crudelitatem saturare potuit.» Minuendi causa, sic: «Magno se praedicat auxilio fuisse, quia paululum in rebus difficillimis aspiravit.» Ornandi causa, sic: «Aliquando rei publicae rationes, quae malitia nocentium exaruerunt, virtute optimatium revirdescent.» Translationem pudentem dicunt esse oportere, ut cum ratione in consimilem rem transeat, ne sine dilectu temeraliud sententia demonstrans. Ea dividitur in tres partes: similitudinem, argumentum, contrarium. Per similitudinem sumitur, cum translationes plures frequenter ponuntur a simili orofficiis luporum, quoinam praesidio
Abbreviated transcription (Latin):
sum ostentans dicar. ostentas mihi
diuitias et lecupletes copias ĩactis
ab uno plura noc modo ĩ telligẽt.
Peno fuit hispanis auxilio. fuit
ĩmanis ille trãsalpinus ĩ italia q
nõ nemo senlit idem togatui. A pli¬
ribus unũ sic ĩ tellige urͦ. atrox
calamitas pectora meroro pullabat.
ita auclans eximis mihnonibus
p̃cura sp̃s ducebatur. nã ĩ superiori¬
bus plures his pani et galli et togan
et hoc unũ pectus: ⁊ unus pulmo
ĩtelligitur. e cĩt hic diminutus nũs
festiuĩtans. ħ adauetus grauitatis gr̃a
Basio est que uerbu smali:
⁊ propĩquo pro certo a pro
proprio abutatur hoc niodo uiras
henunis breues sunt: aut pariu sta¬
tura aut longũ ĩ hominẽ cãsilum
pauco. Nam hic̃ fãcile est ĩ tillectu
finitima uerba rerũ dissimilium
ratiõe abusionis esse tratutam:
Ransiatio est cum nerbã ĩ quã¬
dam rem transfertur ex alia re.
quod ꝑ similitudinẽ ratione uidet᷑

Expanded text:
sum ostentet, dicat: «Ostentas mihi sum ostentet, dicat: «Ostentas mihi divitias et locupletes copias iactas.» CAPUT 45 Ab uno plura hoc modo intellegentur: «Poeno fuit Hispanus auxilio, fuit inmanis ille Transalpinus, in Italia quoque nonnemo sensit idem togatus.» A pluribus unum sic intellegetur: «Atrox calamitas pectora maerore pulsabat; itaque anhelans ex imis pulmonibus prae cura spiritus ducebat.» Nam in superioribus plures Hispani et Galli et togati, et hic unum pectus et unus pulmo intellegitur; et erit illic deminutus numerus festivitatis, hic adauctus gravitatis gratia. Abusio est, quae verbo simili et propinquo pro certo et proprio abutitur, hoc modo: «Vires hominis breves sunt»; aut: «parva statura»; aut: «longum in homine consilium»; co sermone.» Nam hic facile est intellectu finitima verba rerum dissimilium ratione abusionis esse traducta. Translatio est, cum verbum in quandam rem transferetur ex alia re, quod propter similitudinem recte videbitur
Abbreviated transcription (Latin):
iectio hui modi que rẽ nõ redolit
obscuram multum proolerit ad cõ¬
tinuatianes de quibus anie dictũ ẽ.
i quibus oportet uerba sicur a pocti¬
ĩ quẽdam extruere numerũ : ut ꝓ¬
fecte e prepollitissime possit ẽẽ abso
perlatio est oratio suꝑ Alute¬
ans ueritatem alicniꝰ augẽdi
minuendi ue etusã: sumitar scpe¬
ratim aut cũ cõperatione. Seperatim
sic. Ꝙ si cõcordia retinebimus ĩ ciui¬
tate imperi magnitudinẽ solis ortu
atq ocasũ metiemur. cũ cõconpe¬
ratione aut atimilitudine. aue a
presentia suplatia sumitur. a simi¬
ntudine sic. Corpr̃ nineũ candorẽ¬
mo melle dulcior profluebar. Eodẽ
genore hoc est tantus erat ĩ armis
splendos ut solis fulgor oscurior
tota parua do parte cognoscitne
aut de toto pari. de parte totũ sic
ĩ telligitur. Numa ille te nuptiales
tibie cius matrimoni cõmonebate
nam hic om̃is santimonia nuptia¬
cum uno signa nbiarum ĩtelligittr.
de toto partrm ut si qquis ei q̃ ue¬

Expanded text:
iectio, quae rem non reddit obscuram, multum poterit ad continuationes, de quibus ante dictum est; in quibus oportet uerba sicuti ad poeticum exstruere numerum, ut perfecte et perpolitissime possint esse absolutae. Superlatio est oratio superans veritatem alicuius augendi minuendive causa. Haec sumitur separatim aut cum conparatione. Separatim, sic: «Quodsi concordiam retinebimus ‹in civitate,› imperii magnitudinem solis ortu atque occasu metiemur.» Cum conparatione aut ‹a similitudine aut a› praestantia superlatio sumitur. A similitudine, sic: «Corpore niveum ‹candormo melle dulcior profluebat.» Ex eodem genere est hoc: «Tantus erat in armis splendor, ‹ut› solis fulgor obscuriustota parva de parte cognoscitur aut de toto pars. De parte totum sic intellegitur: «Non illae te nuptiales tibiae eius matrimonii commonebant?» Nam hic omnis sanctimonia nuptiarum uno signo tibiarum intellegitur. ‹De toto pars,› ut si quis ei, qui ve
Abbreviated transcription (Latin):
sare Lestis st dicere que sciar. aut an¬
dicrit. Questoris est nnũqꝙq herũ
s ossicio suo cotinere oỹ luci cassi si
testem preteroruã quod sciar aur au¬
dicrir argumentari o cõieetuea con¬
sequi pacieris. Ius acensaioris cũ iur̃
testinonii cõ miscebis testis ĩprcbi eu¬
pidiiatem cõsirmabit. reo duplicẽ defẽ¬
sionõ parabis. ¶ Hee cornanoco¬
piosa cõpr̃ehendu eĩs breuiter multa.
N suũ cuĩq tribens ossicium et se¬
partum ros duudi pluros ꝓscpa¬
Icentia est cum apud cos quos
aur uercri aut metuere debemiꝰ.
tñ aliquid pro iure nostro dicinius.
quos diligunt cum ĩ alicquo cr̃ato ue¬
re reprehendi posse iudonurur hoc m̃õ.¬

Expanded text:
s dicere, quae sciat aut audierit; quaesitoris est unum quemque horum in officio suo continere. Quare, L. Cassi, si testem, praeterquam quod sciat aut audierit, argumentari et coniectura prosequi patieris, ius accusatoris cum iure testimonii commiscebis, testis inprobi cupiditatem confirmabis, reo duplicem defensionem parabis.» Est haec exornatio copiosa. Conprehendit enim brevi multa, ‹et› suum cuique tribuens officium separatim res dividit plures. CAicentia est, cum apud eos, quos aut vereri aut metuere debemus, tamen aliquid pro iure nostro dicimus, quos ii diligunt aliquo in errato vere reprehend
Abbreviated transcription (Latin):
di ratio quedam esset habita: sãpio
potuir ⁊ cartago simplicit̾ appellari:¬
Ransordio est que uerboru
perturbat orcimiẽ trãsiectione
sur per uer sione. Ptr uersione sic. hoc
deos niobis ĩmortales arbitror dedis¬

Expanded text:
di ratio quaedam esset habita, Scipio di ratio quaedam esset habita, Scipio potuit et Kartago simpliciter appellariransgressio est, quae verborum perturbat ordinem perversione aut transiectione.› Perversione, sic: «Hoc vobis deos inmortales arbitror dedi
Abbreviated transcription (Latin):
siequis cum bello uelir cñdere ali¬
qud querum fecisse dicat. Maes ista
te facere neccelsaria cagit. aut si qđ
facit ab eo quod fir. ur cumi desidio¬
sim artem dicimus qne desidio¬
sos facit. Et frigni pigrimi a pi¬
gros focit aut ab eo quad connẽt
ia qua cõtinctur hor medo. deno¬
minatur armis italia nõ potest iñci.
nec gxecia disciplinis. nã mne pro gye¬
as & italicis que cõtiẽt nota sũr
ab eo oiuod cõtinetur id qđ cõti¬
net: ut si cus aurũ uel argẽtum
aut ebur nominet: cum diuicias ne¬
lir nominare: harũ ciũi denomi¬
nanionũ magis imprecipiendo di¬
isio q̃ ĩ quirendo difficilis ĩ uen¬
tio est so ꝙ plena cõsuetudo est nõ
modo poctarum e oratorũ s et condi¬
ani ẜmõis huiꝰmõ denominanionũ:
Ir cuitio est oratio rem simplicẽ
assũptam cireũ scribent clocuti¬
ene hoc modo scipionis prouidentia
cartagis opes fregit. nũ hic nisi ornã¬

Expanded text:
si quis, cum bello velit ostendere alisi quis, cum bello velit ostendere aliquid quempiam fecisse, dicat: «Mars istuc te facere necessario coegit»; aut si, quod facit, ab eo, quod fit, ut cum desidiosam artem dicimus, quia desidiosos facit, et frigus pigrum, quia pigros efficit. Ab eo, quod continet, id, quod continetur, hoc modo denominabitur: «Armis Italia non potest vinci nec Graecia disciplinis» - nam hic pro Graecis et Italis, quae continent, notata sunt - ab eo, quod continetur, ‹id, quod continet,› ut si quis aurum aut argentum aut ebur nominet, cum divitias velit nominare. Harum ‹omnium denominationum› magis in praecipiendo divisio, quam in quaerendo difficilis inventio est, ideo quod plena consuetudo est non modo poetarum et oratorum, sed etiam cottidiani sermonis huiusmodi denominationum. ircumitio est oratio rem simplicem adsumpta circumscribens elocutione, hoc pacto: «Scipionis providentia Kartaginis opes fregit.» Nam hic, nisi ornan
Abbreviated transcription (Latin):
ostendir nouitare. ⁊ aiam exornar
orationem.
Ronũtiatio est quo sicun pre¬
namine quodam gtranco de¬
Amõstratur id quod suo nomine
nõ potest appellari. ut si quis cũ lo qua¬
tur de graccis. an no iffricmi ne¬
potes inquiet istiusmodi fuerant steni
siquis de aduerfario cum dicat. iude¬
te nũc ĩquit indices quẽ ad modũ
ne plagioxipis iste tractauet uel¬
ternnus et ĩ liudando & i ledendo¬
iut ĩ carpore aut: aimo aut rira¬
nus rebus dicere sieriti cognomẽ. qđ
pro certo nomine collocamus:
tianem: qua possit ĩ telligi xs que
rõ suo nocabulo sit app̃ lita. sõ ab
peio loquens eñ capitolium nomi¬
net aut ab ĩuento. ut si quis pro
bacho uinũ pro cerero frugẽ ap¬
posset: aut ab ĩ strimiẽto dominũ
ut siquis macedonos appellarit saris¬
sas hoc modo Non tam cito sarisse
grecia potiir sunt. uut tẽ gallos
signiticant: nee tam facile ex italia
armatura trãs alpina de pulla est:
nir ial quod fit ab eo qui facir ut

Expanded text:
itate, sed etiam exornat orationem. Pronominatio est, quae sicuti cognomine quodam extraneo demonstrat id, quod suo nomine non potest appellarei; ut si quis, cum loquatur de Graccis: «At non Africani nepotes», inquiet, «istiusmodi fuerunt.» Item si quis, de adversario cum dicat: «Videte nunc», inquit, «iudices, quemadmodum me Plagioxiphus iste tractaoterimus, et in laudando et in laedendo, in corpore aut animo aut extraneis rebus dicere sic, uti cognomen quod pro certo nomine collocemus. tionem, qua possit intellegi res, quae non suo vocabulo sit appellata. Id a peio loquens, eum Capitolinum nominet, aut invento, ut si quis pro Libero vinum, pro Cerere frugem appellet, aut instrumento dominum, ut si quis Macedones appellarit hoc modo: «Non tam cito sarisae Graeciae potitae sunt», aut idem Gallos significans: «nec tam facile ex Italia materis Transalpina depulsa est»; aut id, quod fit, ab eo, qui facit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Estuir ctiã decem exor natioes
Qucrborum quis id circo uage
nõ dispersimus: ẜ a superioribus sẽpe¬
ciuiniui quia am̃es i mno genere
surir pesite. Nam carum om̃iu pro
pruimi hoc est. ut ab usuata uerbor
poiestate recedatur: atq ĩ aliam ralio¬
nem cũ qquadam uenustite oratio cõ¬
seratur. de quibas exornanombni.¬
prima nominatio est. que nos admo¬
net ut cuiꝰ rei nomẽ aur non sir
aut sãus idoneum nõ sit: enn nios¬
miet idoneo uerbo nominemus: aur
imuitationis aut signisicationis caiisa.
Iriutauonis hoc modo ut maioros
rudere.  nagire a mugire e mur¬
murre a sibilare appella uerũr. Si¬
gniticande rei canta sic. Costq iste
Trem publicam tecit ĩpetum fragor
raro est uitndum. ne noni uerbi
assiduitat odium pariat: E si cõmode

Expanded text:
estant etiam decem exornationes verborum, quas idcirco non vage dispersimus, sed a superioribus separavimus, quod omnes in uno genere sunt positae. Nam earum omnium hoc proprium est, ut ab usitata verborum potestate recedatur atque in aliam rationem cum quadam venustate oratio conferatur. De quibus exornationibus nominatio est prima, quae nos admonet, ut, cuius rei nomen aut non sit aut satis idoneum non sit, eam nosmet idoneo verbo nominemus aut imitationis ‹aut significationis causa: imitationis,› hoc modo, ut maiores rudere et mugire et murmurari et sibilare appellarunt; significandae rei causa, sic: «Postquam iste in rem publicam fecit impetum, fragor raro est utendum, sic utne novi verbi adsiduitas odium pariat; s
Abbreviated transcription (Latin):
futura sit. hec se statmi aplitat: e
brcuiter duabus uel plurib partibꝰ sb̃i¬
ciẽs rões exornar oranonem.
Requentatio est cum ees ĩ to¬
ta causa disꝑie cogũtur ĩ iu
Iocum: quo grauior at acrior aut cri¬
minosior oratio sit hoc modo. a quo
tandem abest iste uirio: ꝗd ẽ cur ni¬
dicel uelitis eum liberare suę pndi¬
citie proditor est ĩsidiator altene. cu¬
pidus itẽpernis petulans: superbus
impius ĩ parentes ĩ gratus ĩ omicoͤ
ĩfẽstni cognani ĩ superiores cõtumax
ĩ equos e pares fastidiosus: ĩ inferio
qiu plurimũ cõiecturalibus causis oppi¬
tulatur cũ suspitiones que sẽperati dicte¬
sunt minute e ĩfirme erant. unum
ilocum coacte rem uidentur pespi¬
cum facere. nec suspiciosam hoc pacto.
Nolite igitur nolite uidices ea que dixi
seperatim spectare. s omña colligite et
cõferte ĩ unũ locum: si a cõmodum
ad istum ꝙx illius morte ueniebat. t
uita hois est turpistima mnimus est¬

Expanded text:
ec se statim explicat et brevi duabus aut pluribus partibus subiciens rationes exornat orationem. requentatio est, cum res tota causa dispersae coguntur in unum locum, quo gravior aut acrior aut criminosior oratio sit, hoc pacto: «A quo tandem abest iste vitio? Quid est, cur iudicio velitis eum liberare? Suae pudicitiae proditor est, insidiator alienae; cupidus intemperans, petulans superbus; impius in parentes, ingratus in amicos, infestus cognatis; in superiores contumax, in aequos et pares fastidiosus, in inferiorquae plurimum coniecturalibus causis opitulatur, cum suspiciones, quae separatim dictae minutae et infirmae erant, unum in locum coactae rem videntur perspicuam facere, non suspiciosam, hoc pacto: «Nolite igitur, nolite, iudices, ea, quae dixi, separatim spectare; sed omnia colligite et conferte in unum. Si et commodum ad istum ex illius morte veniebat; et vita hominis est turpissima, animus
Abbreviated transcription (Latin):
Auaritie aut laugissimut fuit iami¬
col ꝙ signũ ast liberalitant que cõ¬
iraria est auaritie Egectatis aur huic
quidem pater nolo nimiũ dicẽ nõ
temullimũ parrimoniũ reliquit.
Hic qquooꝵ uitatum est ne magnũ
aui maxiiũ dicerxtur. hoc iaitur in
nostris aut corum quos defenidiniꝰ
egregiis comodis proferendis obsorna¬

Expanded text:
At largissimus fuit in amicos; quod signum liberalitatis est, quae contraria est avaritiae. Egestatis? Huic quidem pater - nolo nimium dicere - non tenuissimum patrimonium reliquit.» Hic quoque vitatum est, ne «magnum» aut «maximum» diceretur. Hoc igitur in nostris aut eorum, quos defendemus, egregiis commodis proferendis observa
Abbreviated transcription (Latin):
sensorem nemo profiteatur. id tri¬
buite uestre culpe. aroꝵ illud desinito
mirari. E auel est en q̃r̃ nõ omnos
istam rem fugere ac uitare debeãt.
orcordamini qnas nabueriui desen¬
soros: studia corum nobis mie crecu¬
los proponiti. Demde exitut om̃ini
cõsiderare. Lune uolus uenier ĩ mẽ¬
tem ut uore dicam negligentia ur̃a
siue ignauia potius illos cimiel ante oc¬
culos uestros trucidatos esses mimi¬
cos corum uestris susfraggs iamplis¬
simũ locum por uenille. Itcm nã quia
fuit iudicel st̃ ĩ sentẽtiis ferendis du¬
biraueritis : aut istum hominẽ nepha¬
rium amplaueritis. nũ apertissime
ros erant crimini date. nũ om̃es
he testibus cõprobate. nũ cẽira tenui¬
ter ⁊ nugaterie responsum est. Incu
neri estis si primo cetu cõdẽnassens
ne orudes extimaremmi: Dum ean
iutastis ituserationẽ que lonos

Expanded text:
em profiteatur? Adtribuite vestrae culpae, desinite mirari. Quid est enim, quare non omnes istam rem fugere ac vitare debeant? Recordamini, quos habueritis defensores; studia eorum vobis ante oculos proponite; deinde exitus omnium considerate. Tum vobis veniat in mentem, ut vere dicam, neglegentia vestra sive ignavia potius illos omnes ante oculos vestros trucidatos esse, inimicos eorum vestris suffragiis in amplissimum locum pervenisse.» Item: «Nam quid fuit, iudices, quare in sententiis ferendis dubitaveritis aut istum hominem nefarium ampliaveritis? Non apertissimae res erant criminei datae? ‹Non omnes hae testibus conprobatae?› Non contra tenuiter et nugatorie responsum? Hic vos veriti estis, si primo coetu condemnassetis, ne crudeles existimaremini? Dum eam vitatis vitupera
Abbreviated transcription (Latin):
Arraniõuitria sunt genera. łnum
est cruo exponimus rem gestam.
Et unũ quodq trahimus ad un̾litatẽ
nostram iũcendi causa: quod perti¬
net ad cas causas de quibus iuditiũ
fururum est. ¶Alterũ genus est nã¬
ranonis qđ ĩtercurrit nõ nũqͣ fidei
aur crimniationis aut trãsitionis: aut
alicuius apparationis: aut laudanõis¬
cansa. E Tertium genus est id quol
⁊ eauisa enuli romotũ est. ĩ qno tamẽ
exercri cõuenit: quo cõmodius illaᷤ
suporioros narrationes ĩ causis tracta
sunt genra imũ qđ ĩ negetiis. alteꝵ
qđ ĩ personis positum est. ¶ Id q &
ĩ negotiarum expositione positum ẽ.
treĩ habet partes. fabulam. historia
argunic̃tum. fabuła est que neq uẽas
nõq nerisimules cõtinet ues. ut hc sur
que tragediis tinlite finit. hlystoria
gesta est res s ab etans nostre memo¬
ru romota. Arguinẽtimm. est ros fic
ta quo tainẽ ficri potuit. uolut ar¬
guinenta comediarum. ¶ Illud genꝰ

Expanded text:
arrationum tria sunt genera. Unum est, cum exponimus rem gestam et unum quidque trahimus ad utilitatem nostram vincendi causa, quod pertinet ad eas causas, de quibus iudicium futurum est. Alterum genus est narrationis, quod intercurrit nonnumquam ‹aut› fidei aut criminationis aut transitionis aut alicuius apparationis causa. Tertium genus est id, quod a causa civili remotum est, in quo tamen exerceri convenit, quo commodius illas superiores narrationes in causis tractarsunt genera: unum quod in negotiis, alterum quod in personis positum est. Id, quod in negotiorum expositione positum est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumentum. Fabula est, quae neque veras neque veri similes continet res, ut eae sunt, quae tragoediss nostrae memoria remota. Argumentum est ficta res, quae tamen fieri potuit, velut argumenta comoediarum. Illud genus
Abbreviated transcription (Latin):
uita quidem talis fuit uel fortua
uel gloria. ut nihil possat acciolere:
Morier chi antẽ sensum celeritas
abstolit quo de gerẽ mortis dif¬
ficile dietur estiud hominos
suspicentur uidatis hoc uerẽ tamẽ
licet lieere P. cipnoni ex multi
dictns quos. iuta celeberimas le¬
tissmmosq inderit illum diem cla¬
rissinu fuisse cum sonatu dimis¬
so domũ rechictus ad nesperum
est a patribus cõscriptis. po .ro. et
sociis: et latinis pricho q̃ excessis¬
set e uita. Ut ex tam alto dignita¬
tis gradi ad suporas indeatur de¬
os põtius ꝙ̃ ad ĩstros peruenisie: Ne¬
q eñ assentior his qui nuper hec
disicrẽce eperunt cum corporibra
siuil animios iterire. atq omnia
morte deleri. Olus apud nio m¬
tiquorum antoritas uralet: nil no¬
strorum iraiorni qui mortius tã
religiasa iura tribuerunt: quod
ne fecisient prefocto si nihil ad
cos pertinoxe achitrauantur. Uel
corum qui ĩ hac tera fuerũt Ma

Expanded text:
ita quidem talis fuit vel fortuna vel gloria, ut nihil ultra posset accedere, moriendi autem sensum celeritas abstficile dictu est; quid homines suspicentur videtis: hoc vere tamen licet dicere, P. Scipioni ex multis diebus, quos in vita celeberrimos laetissimosque viderit, illum diem clarissimum fuisse, cum senatu dimisso domum reductus ad vesperum est a patribus conscriptis, populo Romano, sociis et Latinis, pridie quam excessit e vita, ut ex tam alto dignitatis gradu ad superos videatur deos potius quam ad inferos pervenisse. neque enim adsentior eis, qui nuper haec disserere coeperunt, cum corporibus simul animos interire atque omnia morte deleri. plus apud me antiquorum auctoritas valet, vel nostrorum maiorum, qui mortuis tam religiosa iura tribuerunt, quod non fecissent, profecto, si nihil ad eos pertinere arbitrarentur, vel eorum qui in hac terra f
Abbreviated transcription (Latin):
proximis nouis cum ĩ ortos detii bru¬
ti anguris tõmentãdi causo ut assolet¬
cõuenissemui: tu nõ affuisti: qui dili¬
gentissime seniner illum diem et illud
munus sontus.sses cbire. Sceuola.¬
querũt quidem Eai leh multi ut ⁊

Expanded text:
proximis Nonis, cum in hortos D. Bruti auguris commentandi causa, ut assolet, venissemus, tu non affuisti, qui diligentissime semper ilium diem et illud munus solitus esses obire. Quaerunt quidem, C. Laeli, multum,
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut erat horestem se esse ꝑseueãͬ¬
ret: stantes aufe plardere ĩ re ficta.
Quid arbitramur ĩ re uera facturos fu¬
isse: facile iudicabat ip̃a natura ui
suam. cum hoĩes quod facere ip̃i ñõ
possent iel recte fieri ĩ altezo udi¬
carent. Hactenus mihi uideor de
amicitia quid sentirem potunsse dice̾.
Si qua pręterea sunt credo autẽ
esse multa ab hisesi uidebitur qui
ista dismitant queritote Fanuiee.¬
sȩpe quesmi a audini nõ ĩ uictus
equidem. sed aliud oruodam filu
su magis id diteres fani si nuper
ĩ ortis scipionis eum esset de re pu.
disputatum affuisses. Qualis tum
patronus fuit nisticię cõtra accũa¬
tam orationẽ phili. E anins Facile id
quidem fuit iusticiam iustissimo
uiro defendere. Sceuola Quid: a¬
ei qui ob eam summa side con¬

Expanded text:
ita ut erat, Orestem se esse perseveraita ut erat, Orestem se esse perseveraret! stantes plaudebant in re ficta; quid arbitramur in vera facturos fuisse? facile indicabat ipsa natura vim suam, cum homines, quod facere ipsi non possent, id recte fieri in altero iudicarent. hactenus mihi videor de amicitia quid sentirem potuisse dicere; si quae praeterea sunt—credo autem esse multa—ab eis, si videbitur, qui ista disputant, quaeritote. Nos ausaepe quaesivi et audivi non invitus equidem, sed aliud quoddam filum m magis id diceres, Fanni, si nuper in hortis Scipionis, cum est de re publica disputatum, affuisses. qualis tum patronus iustitiae fuit contra accuratam orationem Phili! Facile id quidem fuit iustitiam iustissimo viro defendere. Quid? ei, qui ob eam summa fide, con
Abbreviated transcription (Latin):
Idꝰ si minus ĩ telligitur quanta uis
amicitis cõcordiẽq sit ex dissersi¬
ombus atq ex disrordiis percipis
potest. Que eĩ dorius tam itabi¬
lis: que tam firma ciuitas est. quȩ
nõ odiis et casidiis funditus pos¬
sit enerti: ex quo quantũ boni
sit ĩ amicitia indicari põt. Agrigẽ¬
tinum quiddera doctũ quendãm
uirum carminibus gxȩcis uaticma¬
tum ferunt. que ĩ rerum natuã
tetoq mũdo cõstarẽt queq mo¬
nerentur ea rõtrahere amicitia.
dissipare dis corcham atq hec ꝗdẽ
om̃es mortales. et ĩtolligunt: et ro⁊
borant. Itaq si quan do ali quool
offitium extitit arici ĩpericulis
adeunidis aut comunicaridis. quis
est qui id nõ maximis efferat
landibus: quid elamoris tota cauea
nuper ĩ hospitis t amici mei mar.¬
ci pacunii noua fabula cum igno¬
rante rege uter horum horestes es¬
set pilades se horostem esse dicẽt
ut pro illo necaretur. horestes ãt̃

Expanded text:
id si minus intellegitur, quanta vis id si minus intellegitur, quanta vis amicitiae concordiaeque sit, ex dissensionibus atque discordiis percipi potest. quae enim domus tam stabilis, quae tam firma civitas est, quae non odiis et discidiis funditus possit everti? ex quo, quantum boni sit in amicitia, iudicari potest. agrigentinum quidem doctum quendam virum carminibus Graecis vaticinatum ferunt, quae in rerum natura totoque mundo constarent quaeque moverentur, ea contrahere amicitiam, dissipare discordiam. atque hoc quidem omnes mortales et intellegunt et re probant. itaque, si quando aliquod officium exstitit amici in periculis aut adeundis aut communicandis, quis est qui id non maximis efferat laudibus? qui clamores tota cavea nuper in hospitis et amici mei M. Pacuvi nova fabula, cum ignorante rege uter Orestes esset, Pylades Orestem se esse diceret, ut pro illo necaretur, Orestes autem,
Abbreviated transcription (Latin):
locis pluribus ut.mur q amicitia.
neq ego ñc de uulgari aut me
dioeri: que taiñe ipsa delectat et ꝓ¬
dest. De perfecia et uera loquor:x
qualis corum: qui pauci nominã¬
tur fuit. Nam et secundas res splẽ¬
diores facit amicitia. et aciuersas
patiens comunicansq leuiores. Cũ¬
ꝗ plurimas t maximas comodi¬
tates amicitia contineat tũ illa
nimirum prȩstat om̃ibus ꝙ bonã
spem prelucet ĩ posterum. nẽc de¬
bilitari animas ant cadere patitũ.
Uerũ tim amicum qui ĩtuetur
tãꝙ̃ exemplar alioruod ĩtuetur iui.
quo circa t absentes adsunt et
eoentes habundat. et ĩ beciles ualẽt
t quod difficilius dictu est mor¬
tui uiuunt᷑. Tontus cos honos et¬
memoria desideriũ prosequitur
amitorum. ex qua corũ beata
mors uidetur. horum uita laudabi¬
lis. Qr si exerneris ex natura reru
beniuolentie cẽuĩtionȩ ut domus
ulla nec urbs stare petorit. nec
agri quidem cultus permanebit

Expanded text:
locis utimur quam amicitia. locis utimur quam amicitia. neque ego nunc de volgari aut de mediocri, quae tamen ipsa et delectat et prodest, sed de vera et perfecta loquor, qualis eorum, qui pauci nominantur, fuit. nam et secundas res splendidiores facit amicitia, et adversas, partiens communicansque, leviores. cumque plurimas et maximas commoditates amicitia contineat, tum illa nimirum praestat omnibus, quod bonam spem praelucet in posterum, nec debilitari animos aut cadere patitur. verum etiam amicum qui intuetur, tamquam exemplar aliquod intuetur sui. quocirca et absentes adsunt et egentes abundant et imbecilli valent et, quod difficilius dictu est, mortui vivunt; tantus eos honos memoria desiderium prosequitur amicorum, ex quo illorum beata mors videtur, horum vita laudabilis. quod si exemeris ex rerum natura benevolentiae coniunctionem, nec domus ulla nec urbs stare poterit, ne agri quidem cultus permanebit.
Abbreviated transcription (Latin):
mentiam᷑. uiros ꝙp honos cos qui ha¬
bentus numeramus honi paulos catõe ᷤ
gaios scipionei philas. his cõmuni uita
amicitia tantas rabet opportumitates.
quantal nix queo dicere. Principio ꝑ¬
quil pot esse ĩ hac uita uitalii ut ait
enniuiꝰ qui nõ ĩ amuci mutua beniuo¬
lentia cõquiescat: quid cĩ dulciui ꝙͥ
secum loqui ut tecum: quis esset tatus:
frnctus ĩprolperis rebns. nisi haberes
qui illis eqrie ac tu ip̃e gauderet. Ad¬
uersas nero fer̃e ohifficille esset sine co
qui illas grauius ctiam ꝙ̃ tu ferret
Demq cẽtere res orio expetunt ur
epportunę sunt singule robus fere
singulis diuitie ut ntare opet it co¬
locare: Honores ut landare nolupta¬
tes ut gaudeas ualituodo ut ololore ca¬
reas: et muncribus fangare corporis.
Amicitia res plurimas cõtinet. quocũq
te uerteris presto est. nullo loco exdu¬
ditur. nũꝙ ĩ tempestiua: nũq̃ molesta
est. Itaq nõ aqua nõ ignis ut aiũtꝰ

Expanded text:
metiamur, virosque bonos eos qui habentur numeremus—Paulos Catones Gallos Scipiones Philos—his communis vita er viros amicitia tantas opportunitates habet, quantas vix queo dicere. principio qui potest esse vita vitalis, ut ait Ennius, quae non in amici mutua benevolentia conquiescit? quid dulcius quam sic loqui ut tecum? qui esset tantus fructus in prosperis rebus, nisi haberes qui illis aeque ac tu ipse gauderet? Adversas vero ferre difficile esset sine eo, qui illas gravius etiam quam tu ferret. denique ceterae res, quae expetuntur, opportunae sunt singulae rebus fere singulis—divitiae, ut utare; opes, ut colare; honores, ut laudere; voluptates, ut gaudeas; valetudo, ut dolore careas et muneribus fungare corporis; amicitia res plurimas continet: quoquo te verteris praesto est, nullo loco excluditur, numquam intempestiva, numquam molesta est. itaque non aqua, non igni, ut aiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tis habet firmitatis: Nãq hoc pręstat
amicitia propiquitati ꝙ ex propinqui¬
tate beniuolentia amicicie nonie tollit.¬
propinquitas naet. Qumta aũt uit a¬
muicitie lit ix hoc ĩ telligi maxime pẽt
et adducta ĩ augnitum ut om̃is caritas
uit ĩter duos aut ĩter pancos iñgeret᷑.
diuinarum humanarũq rerũ cũ beni¬
cõsensio uolentia et caritate com̃etio. qua quidẽ
haud scio an excepta sapĩa nihil honũ
cias alii pręponũt. bonã alii iulitudinẽ
alii potentiam alii honores: multi ctia
uoluptates: beluarũ quidem hoc est ex¬
tremum. illa autẽ superiora sunt caduca
et ĩ certa. posita nõ tam ĩcõsciliis nr̃is
ꝙ ĩ fortune temeritate. Qui antẽ in
nirtute sũmũ bonũ ponũt preclare
illi quidem faciũt. sed hȩc ip̃a nirtu
mucitiam et gignit. et continet. nec
sine uirtute amicitia esse ullo pacto¬
Iam uirtutem ex cõluetuline intei

Expanded text:
tis habet firmitatis. namque hoc praestat tis habet firmitatis. namque hoc praestat amicitia propinquitati, quod ex propinquitate benpropinquitatis manet. Quanta autem vis amicitiae sit, ex hoc intelligi maxime poteset adducta in angustum, ut omnis charitas aut inter duos aut inter paucos jungeretur. divinarum humanarumque rerum, cum benevolentia et caritate summa consensio. qua quidem haud scio, an, excepta sapientia, quidquamtias alii praeponunt, bonam alii valetudinem, alii potentiam, alii honores, multi etiam voluptates. belluarum quidem hoc extremum est: illa autem superiora incerta etquam in fortunae temeritate. qui autem in virtute summum bonum ponunt, praeclare illi quidem, sed haec ipsa virtus amicitiam et gignit et continet, nec sine virtute amicitia esse ullo pactovirtutem ex consuetudine vitae
Abbreviated transcription (Latin):
re debemius. Nũꝙͣ ego dicam. Gatuim
fabricium marcum curium. situm corũ¬
canium quos sapientes nostri maiores
iudicabant Ad istorum normã fuisso
sapientes. Quare sibi habeant sipientię
noniẽ e ĩ uidiosum e obscurum. Con¬
cedant ut ii iuiri hom fucrint. Ne illo
quidem facient. Negabunt id nisi sapiẽ¬
ti posse concedi. Aganius igitur pingni¬
ita uiuũt ut corum probeturs fides
ĩt coritas: cerialitas. liberalitas: nec sit ĩ
cis ulla enpiditas: nel libido uel audatia.
Sit q ĩ eis magna cõstantia ut ii fue¬
bonos. ut habiti sunt sic tiã appellados
putemul: qui assequantur quãtũ h̃ĩes
possunt natura optimã bene niuendi
ducem. Sic eĩ mihi perspice̾ molcer.
ita nos esse natos ut ĩter om̃s esset so¬
cietas quedam. maiar autem ut ꝗłq pro¬
q ciues p̾otiores sunt ꝙ̃ peregrini:i
propinqui qͣ alieni. Cum his eĩ ami¬
citiam natura ipla peperit. Sed ea nõ sa¬

Expanded text:
re debemus. numquam ego dicam C. re debemus. numquam ego dicam C. Fabricium, M’. Curium, Ti. Coruncanium, quos sapientis nostri maiores iudicabant, ad istorum normam fuisse sapientis. qua re sibi habeant sapientiae nomen et invidiosum et obscurum, concedant ut viri boni fuerint. ne id quidem facient; negabunt id nisi sapienti posse concedi. agaita vivunt, ut eorum probetur fides, integritas, aequabilitas, liberalitas: nec sit in eis ulla cupiditas, libido, avaritia, sintque magna constantia, ut ei fuebonos, ut habiti sunt, sic etiam appellandos putemus, quia sequantur, quantum homines possunt, naturam optimam bene vivendi ducem. Sic enim mihi perspicere videor, ita natos esse nos, ut inter omnis esset societas quaedam, maior autem, ut quisque proque cives potiores quam peregrini, propinqui quam alieni; cum his enim amicitiam natura ipsa peperit, sed ea non sa
Abbreviated transcription (Latin):
ante uerti. Quamobrem utriq nr̃int᷑.
Ha uero nõ grauaroni. si ipse cõ¬
ficdorem mihi. Nam et preclarai
isa est ro: et inmii: ut dicit fanius oci¬
osi. Sed quid ego sum: aut quę est
ĩ me faciltas: doctorum est ista cõsuetudo
caq excorum ut hii proponatur de quo
disputat: q uis subito: magnũ opui est.
eget q ixercitatione nõ parua. quãobrẽ
qͣue diutari de amicitia possunt ab
cr cero petati: qui ista profitentir.
Ego pi hortari tantum pollum/ ut
res sel aduersas. Ez ed hoc primum
censo nisi ĩ bonis mucitiam esse non.
possi neq id ad unum releco. ut illi
qu hec subtiliut dilserũt. t fortasse
nes. sed ad comune utilitatem paru.
Ngant eũ quẽꝙͣ esse uirum bonũ.ᷤ
ni sapientem. Sit ita sane. sed cam
spientiam ĩter pretantur. quã ad hic
iotalis nemo est consecutus. Nos autẽ
ea quę sunt ĩ usu ĩuitaq comani. nõ
ea que finguntur aut optantur specta¬

Expanded text:
antevertit. quam ob rem utrique nostrum antevertit. quam ob rem utrique nostrum go vero non gravarer, si mihi ipse confiderem, nam et praeclara res est et sumus, ut dixit Fannius, otiosi. sed quis ego sum aut quae est in me facultas? doctorum est ista consuetudo eaque. Graecorum, ut eis ponatur de quo disputent quamvis subito. magnum opus est egetque exercitatione non parva. quam ob rem quae disputari de amicitia possunt, ab eis censeo petatis, qui ista profitentur; ego vos hortari tantum possum, ut s vel adversas. sed hoc primum sentio, nisi in bonis amicitiam esse non posse; neque id ad vivum reseco, ut illi, qui haec subtilius disserunt, fortasse vere, sed ad communem utilitatem parum; negant enim quemquam esse virum bonum nisi sapientem. sit ita sane: sed eam sapientiam interpretantur, quam adhuc mortalis nemo est consecutus. nos autem ea quae sunt in usu vitaque communi, non ea quae finguntur aut optantur, specta
Abbreviated transcription (Latin):
exire de uita. Sed tamẽ recordatione
nostre amicitio sic fruor ut beatę ui¬
xisse iudear. quia cum scipione iuxcrĩ.
quo cum mihi uĩcta cura de re publi¬
ca. t de re priuata fuit. quo eñ it do¬
mus fuit t militia cõmiis: et id
in quo est omnis uis amicitię uolũ¬
tatum stuodiorum sentẽtiaru sũma
cõsensio. Itaq nõ tam me ista sapĩe.
quã modo faniui cõmemorauit fama
delectat. falsa prȩsertĩ ꝙ ꝙ amicitie
nostrę memoriam spero sempiternam
ĩ genere spectare mdear scipionis t leliii
amicitiam notam posteruati fore faniui
Istud quidem leli iti nocesse est. Sed
quoniam mẽtionem amicitię focisti. et
sumus ociosi pergratum mihi feceris¬
spero iterum sceuole si quẽ ad modur:
soles deceteris cum ex te queruntur . E¬
sic de amicitia duputaris. quid sentia. E
qualem exsstimes: quę pręcepta de. E¬
Sceuola mihi uero gratum. atq id
ip̃m tecum cum agere conarer. tanus Eͣ

Expanded text:
exire de vita. sed tamen recordatione exire de vita. sed tamen recordatione nostrae amicitiae sic fruor, ut beate vixisse videar, quia cum Scipione vixerim, quocum mihi coniuncta cura de publica re et de privata fuit, quocum et domus fuit et militia communis et, id in quo omnis vis est amicitiae, voluntatum studiorum sententiarum summa consensio. itaque non tam ista me sapientiae, quam modo Fannius commemoravit, fama delectat, falsa praesertim, quam quod amicitiae nostrae memoriam spero sempiternam in genere sperare videor Scipionis et Laeli amicitiam notam posteritati fore. Istuc quidem, Laeli, ita necesse est. sed quoniam amicitiae mentionem fecisti et sumus otiosi, pergratum mihi feceris—spero item Scaevolae —si, quem ad modum soles de ceteris rebus, cum ex te quaeruntur, sic de amicitia disputaris quid sentias, qualem existimes, quae praecepta des. Mihi vero erit gratum, atque id ipsum cum tecum agere conarer, Fannius
Abbreviated transcription (Latin):
hõĩu esse diuines. hĩs ꝙ cum e cõ¬
pere ex cessissent. illum reditum in
colum patere. estimoq iuro et
niscissimo cuiq expeditissimũ. quod
idem scipioi indebatur. qui quasi
presagiret per paucis ante mortẽ dic¬
biis cum philus et manulius adessẽt
et alii plures tuq itiã sceuola mecu
uenisses triduu disseruit de re pu¬
blica. Cuius disputationis fuit extremũ
fere de ĩmortalitate animorni: quę se
indisse disserebat. I si ita est ut opti¬
mi uiri cuiusq animus ĩ morte ĩ celũ¬
facillime euolet tãꝙͣ e custocha. uin¬
clisq cerporis. Ciu censemus cur in
ad decos faciliorẽ fuisse qͣ scipioni:
mãeat ut nibil boni est ĩ morte sic
certe nihil mali. Sensu ei nni o
quem tnne esse natum. Et nos gau¬
demus et hoc ciuitas: dum erit leta¬
bitur. Quãobrem cum illo quidemn¬
actum ut supra dixi optime est. me¬
cum ĩ comodus. quem fuerat equini
ut priui ĩtroiueram ĩ uitam sic priu

Expanded text:
hominum esse divinos eisque, cum ex corpore excessissent, reditum in caelum patere optimoque et iustissimo cuique expeditissimum. quod idem Scipioni videbatur, qui quidem, quasi praesagiret, perpaucis ante mortem diebus, cum et Philus et Manilius adesset et alii plures, tuque etiam Scaevola, mecum venisses, triduum disseruit de re publica, cuius disputationis fuit extremum fere de immortalitate animorum, quae se audisse dicebat. id si ita est, ut optimi cuiusque animus in morte facillime evolet tanquam e custodia vinclisque corporis, cui censemus cursum ad deos faciliorem fuisse quam Scipioni? maneat, ut nihil boni est in morte, sic certe nihil mali. sensu enim amisso quem tamen osse natum et nos gaudemus et haec civitas, dum erit, laetabitur. quam ob rem cum illo quidem, ut supra dixi, actum optime est, mecum incommodius, quem fuerat aequius, ut prius introieram, sic prius
Abbreviated transcription (Latin):
ta dirutatio ost de amucitias quã le¬
ista uas cuueli Nec̃ cĩ mchor uir fu¬
it africano quisq̃ nec clariors Sede
existriare debes oĩm occulos ĩ te esse con¬
icctos. Unomi tẽ sapientem et appellant
lium apud patres nostros appellatum
tarũ peru usum hahebat.  ulta cu
a ĩ senatu t iferal proiusa pru¬
denter uel acta tẽstanter uel respõ¬
sa acute proferebantur. Propterca qĩ
Ientis. Te autẽ alio quoelam modo:
existinnt nẽ solum natura et mo¬
xibus  urũ itiam studie t doctrĩas
setem appelinitur os qui cosequi
ilLa subtilius querũt in nimere sapi¬
entum nõ habent. Athenis unũ accepi¬
mus et cum quidem esse apollinis cra¬
culo sapientissimu iudicatum. Hlanc
nia tua ĩ te posita esso diicas: huma¬
nosq casus uirtute i foriores ꝑutei.
Itaq ex me quirũt credo ex hoc y¬
item sceuola quonã pacto mortem
a fricani feras. eo magis: ꝙ ĩ his pro

Expanded text:
st de amicitia, quam leista, Laeli; nec enim melior vir fuit Africano quisquam nec clarior. sed existimare debes omnium oculos in te esse coniectos unum; te sapientem et appellant lium apud patres nostros appellatum tarum rerum usum habebat et multa eius et in senatu et in foro vel provisa prudenter vel acta constanter vel responsa acute ferebantur; propterea quasi ientis. Te autem alio quodam modo non solum natura et moribus, verum etiam studio et doctrina septem appellantur, eos qui ista subtilius quaerunt in numero sapientium non habent—Athenis unum accepimus et eum quidem etiam Apollinis oraculo sapientissimum iudicatum. hanc nia tua in te posita esse ducas humanosque casus virtute inferiores putes. itaque ex me quaerunt, credo ex hoc item Scaevola, quonam pacto mortem Africani feras, eoque magis quod pro