comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esaris benefitio estis conseruati. Satramento quidem uos
tenere quis potuit: cum proiectis fascibus & deposito im¬
perio priuatus & captus ipse in alienam ueniss& potesta¬
tem: Relinquatur noua religio. ut eo neglecto satramẽto
quo nũc tenemini: respiciatis illud: quod de deditione du¬
cis: & capitis diminutione sublatum est. At credo si
Cȩsarem probatis: iam me offenditis: qui de meis in uosme¬
ritis preiudicaturus non sum quȩ sunt adhuc & mea uolũ-¬
tate & uestra expectatione leuiora. Sed tamen laboris mi¬
lites semper euentu belli premia petiuerunt. Iui qualis sit
futurus ne uos quidem dubitatis: diligentiam quidem ue¬
stram aut quem ad finem adhuc res processit. fortunamq cur
preteream: An penitet uos qđ saluum atq incolumem exer-¬
citum nulla omnino naue desiderata traduxerim: qđ classẽ
hostium primo impetu ueniens profligauerim: qđ bis per bidu¬

Expanded text:
Caesaris beneficio estis conservati? sacramento quidem vos Caesaris beneficio estis conservati? sacramento quidem vos tenere qui potuit, cum proiectis fascibus et deposito imperio privatus et captus ipse in alienam venisset potestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglecto sacramento, quo tenemini, respiciatis illud, quod deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, credo, si Caesarem probatis, in me offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, quae sunt adhuc et mea voluntate et vestra exspectatione leviora; sed tamen sui laboris milites semper eventu belli praemia petiverunt, qui qualis sit futurus, ne vos quidem dubitatis. diligentiam quidem nostram aut, quem ad finem adhuc res processit, fortunam cur praeteream? an paenitet vos, quod salvum atque incolumem exercitum nulla omnino navi desiderata traduxerim? quod classem hostium primo impetu adveniens profligaverim? quod bis per bidu
Abbreviated transcription (Latin):
optatius ꝗͣ uno tempore & nos circũ uenire: & uos ne¬
fario scelere obstringere: Aut quid irati grauius de uo¬
bis sentire possunt ꝗͣ ut eos prodatis. qui se uobis omnia
debere indicant: in eorum potestatẽ ueniatis qui se per
uos perisse existimãt. An uero in hispania res gestas
Cesaris non audistis: duos pulsos exercitus: duos supera¬
tos duces: duas receptas prouincias: Hec acta diebus. xl.
quibus in conspectum aduersariorum uenerit Cesar. An
qui in columes resistere non potuerunt: perditi resistant.
Uos autem terta uictoria cesarem secuti: diiudicata iam
belli fortuna: uictum sequimini: cum uestri officii premia
recipere deheatis: Desertos enim ac se proditos a uobis
dicunt: & prioris sacramenti mentionem faciunt. Uos¬
ne uero . L. Domitium: an uos Domitius deseruit: non ne
extremam pati fortunam paratos proiecit: Ille non sibi
clam non uohis saluten  petiuit. Nam proditi per illu

Expanded text:
optatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos neoptatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos nefario scelere obstringere? aut quid irati gravius de vobis sentire possunt, quam ut eos prodatis, qui se vobis omnia debere iudicant, in eorum potestatem veniatis, qui se per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas Caesaris non audistis? duos pulsos exercitus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum adversariorum venerit Caesar? an qui incolumes resistere non potuerunt, perditi resistant? vos autem incerta victoria Caesarem secuti diiudicata iam belli fortuna victum sequamini, cum vestri officii praemia percipere debeatis? desertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti mentionem faciunt. vosne vero L. Domitium, an vos Domitius deseruit? nonne extremam pati fortunam paratos proiecit ille? non sibi clam vobis salutem fuga petivit? non proditi per illum
Abbreviated transcription (Latin):
aduersaria est. Quare nec tanti sum animi ut sine spe
castra oppugnanda censeam: neq tanti timoris ut ipse priꝰ
deficiam. atq omnia prius experienda arbitror. magnaq
ex parte iam me una uobiscum de re iuditium factu¬
rum confido. Dimisso concilio contionem aduocat.
militumq studia commemorat: quo sit eorum usus
studio ad Corfinium Cęsar. ut magnam partem italiȩ
beneficio atq auctoritate eorum suam fecerit. Uos .N.
uestrumq factum inquit: omnia deinceps municipia st̃
secuta: neq sine caula & Cesar amitissime de uobie
& illi grauissime iudicauerunt. Pompeius enim nullo
prelio pulsus uestri facti preiudicio demotus italia ex¬
cessit. Cȩsar me: quem sibi carissimum habuit prouin¬
ciami siciliam atq afritam sine quibus urhem atq italiã
tueri non potest. uestrȩ fidei commisit. Adsunt qui
uos hortentur ut a nobis desciscatis. Quid .n. est illis

Expanded text:
adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe castra obpugnanda censeam, neque tanti timoris, uti spe deficiam, atque omnia prius experienda arbitror magnaque ex parte iam me una vobiscum de re iudicium facturum confido. Dimisso consilio contionem advocat militum. commemorat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate eorum suam fecerit. vos enim vestrumque factum, inquit, omnia deinceps municipia sunt secuta, neque sine causa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a nobis desciscatis. quid enim est illis
Abbreviated transcription (Latin):
castrorum iliscedimus: quasi non felicitas rerum gestarum
exercitus beniuolentiam imperatorib & res aduersȩ odia
concilient: Castrorum mutatio quid habet isi turpem
fugam & desperationem omnium & alienationem exerci¬
tus: Nam neq prudentes suspicari oport& sibi parũ credi.
neq improbos scire se se timeri: qđ illis licentiam timor
augeat: nostris studia diminuat. Qđ si iam inquit hȩc
explorata habemus quȩ de exercitus alienatione dicuntur
quę quidem ego aut omnino falsa aut terte minora
opinione esse confido. quanto hȩc dissimulari & occul¬
tari: hȩc ꝗͣ per nos confirmari prestat: An uero uti cor¬
poris uulnera ita exertitus incommoda sunt tegenda :
ne spem aduersariis augeamus: At etiam ut media nocte
profitiscamur addunt. quo maiorem credo licentiam ha¬¬
beant qui peccare conantur. Namq huiulmodi res aut
pudore aut metu tenentur: quibus rebus nox maxime

Expanded text:
castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestarum castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestarum exercitus benevolentiam imperatoribus et res adversae odia concilient! castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia deminuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exercitus alienatione dicuntur, quae quidem ego aut omnino falsa aut certe minora opinione esse confido, quanto haec dissimulari et occultari, quam per nos confirmari praestet? an non, uti corporis vulnera, ita exercitus incommoda sunt tegenda, ne spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime
Abbreviated transcription (Latin):
fingebantur. Quibus decausis consilio conuocato de sũ¬
ma rerum deliberare incipit. Frant sententiȩ: quȩ conã¬
dum omnibus modis castraq uari oppugnanda tenserent:
esse arbitrarentur. Postremo prestare dicebant per uirtutẽ
in pugna belli fortunam experiri ꝗͣ desertos & cirtunuentos
a sius grauissimum supplicium pati. Porro erãt qui censerẽt
de tertia uigilia in castra cornelia recedendum: ut maiore spa¬
tio temporis intercepto militum mentes sanarentur. simul si¬
quid grauius accidiss& magna multitudine nauium & tutiꝰ
& facilius in siciliam receptus daretur. Curio utrũq
improbans consilium quantum alteri sententiȩ deesset
animi. tantum alteri supereẽ dicebat. Hos turpissimȩ
fugȩ rationem habere. illos etiam iniquo loco dimi cãdũ
putare. Qua .N. inquit fiducia & opere & natura loci
munitissima castra expugnari posse confidimus aut etiã
quid perficimus si accepto magno detrimento ab oppugnatõe

Expanded text:
fingebantur. Quibus de causis consilio convocato de summa rerum deliberare incipit. erant sententiae, quae conandum omnibus modis castraque Vari oppugnanda censerent, rarium esse arbitrarentur. postremo praestare dicebant per virtutem in pugna belli fortunam experiri, quam desertos et circumventos ab suis gravissimum supplicium perpeti. erant, qui censerent de tertia vigilia in Castra Cornelia recedendum, ut maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul siquid gravius accidisset, magna multitudine navium et tutius et facilius in Siciliam receptus daretur. Curio utrumque improbans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos turpissimae fugae rationem habere, illos etiam iniquo loco dimicandum putare. qua enim, inquit, fiducia et opere et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimas tenere poterant: abditi in tahernaculis aut suum fatu
querebantur: aut cum familiaribus sius commune periculum mi¬
serebantur. uulgo totis castris testamenta obsignabantur. Hoꝵ
uocibus ac timore paulatim etiam hi qui magnum in castries
usum habebant milites. centurionesq quiꝰ equitatui preerant ꝑ¬
turbabantur: qui se ex his minus timidos existimari uolebant nõ
se hostem uereri sed angustias locorum & magnitudinem siluaꝵ
riam ut satis commode supportari posseͬ timere dicebant. Non
nulli etiam Cȩsari renuntiabant. cum castra moueri: ac signa ferri
iussisset. non fore dicto audientes milites:neq propter timorẽ

Expanded text:
lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et magnitudinem silvaruriam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timore
Abbreviated transcription (Latin):
collocat. Cum paucos dies ad uesontionem rei frumentari&
commeatusq causa moraretur: ex percontatione nostrorum uo¬
cibusq gallorum ac mercatorum qui ingenti magnitudine
corporum germanos incredibili uirtute atq exercitatione in
armis esse predicabant: sȩpe numero se se cum his congressoc
ne vultum quidem atq aciem oculorum dicebant ferre potuisse.
tantus subito timor omnem exercitum occupauit. ut non me¬
diocriter omnium mentes animosq perturbaret. Hic primum ortus ẽ timor
a tribunis militum ac pręfectis reliquisq qui ex urbe amiciciȩ
causa Cȩsarem secuti non magnum in re militari usum habe¬
bant. quorum alius alia causa illata: quã sibi ad proficiscen¬
dum necessariam esse diceret petebat ut eius uoluntate disce¬
dere licer&. non nulli pudore adducti ut timoris suspicionẽ
uitarent: remanebant. Hi neq multum fingere: neq interdũ

Expanded text:
conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum
Abbreviated transcription (Latin):
ad Arioiustum contendit. Cum triduo uiam processisset nũ¬
tiatum est ei. Arioiustum cum suis copiis omnibus ad occu¬
pandum Uesuntionem: quod est oppidum maximum sequa¬
norum contendere. triduiq uiam a suis finibus processisse.
Id  accider&, magnopere sibi precauendum Cȩsar existimabat
Namq omnium eorum quȩ ad bellum usui erant. summa
erat in eo oppido difficultas. idq natura loci sic muniebatur
ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem. propterea
qđ flumen alduasdubis ut circino circunductum pͦne totum
oppidum cingit. reliquum spacium quod non est amplius pe¬
dum sexcentorum qua flumen intermitit᷑ mons continet ma-¬
gna altitudine. ita ut radices eius montis ex utraq parte ri¬
pę fluminis contingant. Hunc murus circundatus arcem effi¬
cit. & cum oppido coniungit. Huc Cȩsar magnis nocturni
diurnisq itineribus contendit: occupatoq oppido ibi presidiu

Expanded text:
ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nunad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium
Abbreviated transcription (Latin):
puli .ro. abfuturum. Quod sibͥCȩsar: sine sua pernicie conten
disse. cum xell&, congrederetur: intellecturum quid inuicti
germani exercitatissimi in armis:qui intra annos. xiiii.tectũ
non subirent: uirtute possent. Hex autem eodem tempore
Cȩsari mandata referebantur. & legati ab hedius & tresueris ue¬
niebant. Hedui quȩstum qđ harudes tergalli: qui nuꝑ in galliã
transportati essent. fines eorum popularentur: se se ne obsidibꝰ
quidem datis pacem Arioiusti redimere potuisse. Tresueri uoͣ
pagos. cͫ sueuorum ad ripas rheni consedisse: qui rhenũ rrãsi¬
re conarentur. his prȩesse Nasuam & Ciberum fr̃es. Quibꝰ
rebus Cȩsar uehementer cõmotus maturandum sibi existi¬
mauit ne si noua manus sueuorum cum veteribus copiis ario.¬
iusti se comiunxisset minus facile resisti poss&. Itaq re
frumentaria ꝗͣ celerrime potuit comparata magnis itineribꝰ

Expanded text:
puli Romani afuturum. Quod sibi Caesar puli Romani afuturum. Quod sibi Caesar disse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus
Abbreviated transcription (Latin):
Pisone. consͫ senatus censuisset. uti quicunq galliam pronincia
obtineret. quod commodo rei. pu. facere poss&. heduos cete¬
rosq amicos populi .ro. defender&: heduorum iniurias non ne¬
glecturum. Ad hec Arioiustus respondit ius esse belli ut ꝗ
Ro. uictis non alterius prescriptum. sed ad suum arbitriumi¬
imperare consueuisse. Si ipse populo .ro. non prescriberet quẽ
ad modum suo iure uteretur: non oportere se a populo romano
in suo iure impediri. Heduos sibi: quoniam belli fortunam tem¬
ptassent. & armis congressi ac superati essent. supendiarios esse
factos. Magnam Cȩsarem iniuriam facere: qui suo aduentu ue¬
ctigalia sibi deteriora faceret. heduis se obsides redditurum mi
nime: neq his neq eorum sociis iniuria bellum illaturum si
in eo manerent. quod conuenissent stipendium quot annis pẽ¬
derent: si id non fecissent: longe ab his fraternum nomen po¬

Expanded text:
Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut quRomanum victis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitriimperare consuesse. Si ipse populo Romano non praescriberet quem ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis fraternum nomen po
Abbreviated transcription (Latin):
quam bello uicisset aut Cȩsari aut omnino. p̾o. rͦo. negocũ eẽt.
His responsis ad Cęsarem redeuntibus legatis: iterum ad eum
Cesar legatos cum his mandatis mittit. Iuoniam tanto suo
po.ro. beneficio affectus cum in consulatu suo rex atq amicus
a senatu appellatus esset: hanc sibi populoq ro. gratiam refer¬
ret. Ut in colloquium uenire inuitatus grauaretur: neq de
communi re dicendum sibi & cognoscendum putar&. hȩc esse
quȩ ab eo postular&. Primum ne quam multitudinem houi
amplius trans rhenum in galliam traducer&: deinde obside
quos haberet ab heduis redderet. sequanisq permitteret: ut qͦs
illi haberent uoluntate eius reddere illis licer&: ne ue heduos
iniuria lacesseret: neq his sociisq eorum bellum inferret. Si
id ita fecisset: sibi populoq ro. perpetuam gratiam atq amicitiã
cum eo futuram: Si non impetrar&. se se qm̃. Mar. messalla.L

Expanded text:
quam bello vicisset, aut Caesari aut omnino populo Romano negotii esset. quam bello vicisset, aut Caesari aut omnino populo Romano negotii esset. His responsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus esset, hanc sibi populoque Romano gratiam referret ut in conloquium venire invitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id ita fecisset, sibi populoque Romano perpetuam gratiam atque amicitiam cum eo futuram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M.
Abbreviated transcription (Latin):
ut ante cimbri teutoniq fecissent: in prouinciam exirent: atq
inde in italiam contenderent. presertim cum sequanos a prouin¬
cia nostra rodanus diuideret. quibus rebus ꝗͣ maturrime occurrẽ¬
dum putabat. Ipse autem arioiustus tantos sibi spiritus: tantã
arrogantiam sumpserat: ut ferendus non uideretur. Quã obrẽ
placuit ei ut ad arioiustum legatos mitter&: qui ab eo postu¬
larent uti aliquem locum medium utriusq colloquio deligeret.
uelle se se de re.pu. & summis uerisq rebus cum eo agere. Ei
legationi Arioiustus respondit. Siquid sibi a Cȩsare opus ess&
se se ad eum uenturum fuisse. Si quid ille etiam a se uelit
illum ad se uenire oportere. preterea neq sine exercitu in eaᷤᷤ
partes galliȩ uenire audere quas Cȩsar possideret. neq exer¬
citum sine magno cõmeatu atq emolumento in unum locum
contrahere posse. Sibi autem mirum uideri quid in sua gallia

Expanded text:
ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia,
Abbreviated transcription (Latin):
quorumq oppida omnia in potestate eius essent: omnes crucia¬
tus essent perferendi. His rebus cognitis Cȩsar gallorum ani¬
mos uerbis confirmauit. pollicitusq est sibi eam rem curȩ fu¬
turam: magnam se habere spem & beneficio suo & auctoritate
adductum Arioiustum finem iniuriis facturum. Hac oratione
Quare sibi eam rem cogitandam & suscipiendam putaret. in pri¬
mis ꝗd heduos fratres consanguineosq sȩpe numero a senatui
appellatos in seruitute atq in ditione uidebat gemanorum
teneri. eorumq obsides esse apud Arioiustum: atq sequanos intel¬
ligebat. quod in tanto imperio populi . ro. turpissimum sibi &
rei pu. arbitrabatur. paulatim autem gęnanos consuescere rhenii
transire. & in galliam magnam eorum mnultitudinem uenire pͤo.
ro. periculosum uidebat neq sibi homines feros ac barbaroe
obtemperaturos existimabat. quĩ cum omnem galliam occupassẽt

Expanded text:
quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciaquorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tanto imperio populi Romani turpissimum sibi et rei publicae esse arbitrabatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitudinem venire populo Romano periculosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent,
Abbreviated transcription (Latin):
populi.ro. deterrere posse ne maior multitudo germanorum
rhenum traducatur galliamq omnem ab Arioiusti iniuria
posse defendere. Hac oratione a Diiuatico habita omnes
qui aderant magno fletu auxilium a Cęsare petere cepunt.
Animaduertit Cȩsar unos ex omnibus sequanos nihil eorum
facere quę ceteri facerent. sed tristes capite demisso terram
intueri. Eius rei quȩ causa esset miratus ex ipsis quesiuit. Ni¬
hil sequani respondere: sed in eadem tristitia taciti ꝑmansere.
Cum ab his sępius querer&: neq ullam omnino vocem exprime¬
re possent idem Diuiaticus heduus respondit. Hoc esse mile¬
riorem grauioremq fortunam sequanorum qͣ reliquorum qd
soli nec in occulto quidem queri neq auxilium implorare au¬
derent. absentis Arioiusti crudelitatem uelut si coram adeẽt
horrerent. propterea qd & si reliquis tantum fuge facultas da¬
retur. Sequanis uero qui intra fines suos Arioiustum recepissẽt.

Expanded text:
populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respondit: hoc esse miseriorem et graviorem fortunam Sequanorum quam reliquorum, quod soli ne in occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent,
Abbreviated transcription (Latin):
gallicum cum germanorum agro: neq hanc consuetudinẽ
Uictus cum illa comparandam. Arioiustum autem ut semel
gallorum copias prelio uicerit: quod prelium factum sit ad
magetobrie superbe & crudeliter imperare: obsides nobilis-¬
simi cuiusq liberos poscere: & in eos omnia exempla crucia¬¬
tusq edere: si qua res non ad nutum: aut ad uoluntatem
eius facta sit. Hominem esse barbarum iracundum teme¬
rarium: non posse eius imperia dutius substineri. nisi quid
in Cȩsare populoq ro. sit auxilii: omnibus gallis id esse
faciendum: quod heluetii fecerint Ut domo emigrent aliud do¬
micilium. alias sedes remotas a germanis petant. fortunãq
quecunq accidat experiantur. Haec & si enuntiata Arioiu¬
sto sint non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud
eum sint grauissimum supplicium sumat. Cęsarem uel aucto¬
ritate sua atq exercitus uel recentibus uictoriis. uel nomine

Expanded text:
Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine
Abbreviated transcription (Latin):
raturos. neq recusaturos quo minus perpetuo sub illorum ditioe
atq imperio essent. Unum se esse ex omni ciuitate heduoꝵ
qui adduci non potuerit ut iuraret: aut suos liberos obside
daret. Ob eam rem se ex ciuitate profugisse. & romam ad se¬
natum uenisse auxilium postulatum: qđ solus neq iureuiran.¬
do neq obsidibus teneretur. Sed peuis uictoribus Sequanis ꝗͣ
heduis uictis accidisse: pꝑea qđ Arioiustus rex germanorum
in eorum finibus consediss&: tertiamq partem agri sequani. ꝗ
esset optimus totius galliȩ occupauisset. & nunc de altera par-¬
te tertia sequanos decedere iubẽt. propterea qđ paucis mẽ¬
sibus ante harudum milia hominum .xxiiii. ad eum ue¬
nissent: quibus locus ac sedes pararẽtur: futurum esse pau¬
cis annis. ut omnes ex galliȩ finibus pellerentur: atq oẽs
germani rhenum transirent: neq enim conferendum esse

Expanded text:
raturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione raturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ticus heduus. Salliȩ totius factiones esse duas harum alteriꝰ
principatum tenere heduos: alterius arusnos. Hi cum tantope
de potentatu inter se multos annos contenderent. factum esse
Utiarusnis sequanisq germani mercede arcesserentur. Horum
primo circiter milia.xU. thenum transisse. postea qͣ agros &
cultum & copias gallorum homines feri ac barbari adamas-¬
sent traductos plures nunc esse in gallia ad .c.& .xx. milia
numerũ. Cum his heduos: eorumq ditionis homines semel
atq iterum armis contendisse: magnam calamitatem pul¬
sos accepisse: omnem nobilitatem: omnem senatum: omnẽ
equitatum amisisse. Quibus preliis calamitatibusq fractos
qui & sua uirtute. &. pͥo. rͥo. auspicio atq amicicia plurimũ
ante in gallia potuissent. coactos esse sequanis obsides dare
nobilissimos ciuitatis: & iureiurando ciuitatem obstringere
se se neq obsides repetituros. neq auxilium a populo .ro. implo¬

Expanded text:
iacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius iacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractos, qui et sua virtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano implo
Abbreviated transcription (Latin):
tumssimũ ac fructuosissimum iudicassent: reliquasq ciuitates
stipendiarias haberent. Retierunt uti sibi consilium totiu
galliȩ in diem certam indiceret: idq cęsaris uoluntate facere
licer&: se se habere quasdam res. quas & communi consensu
ab eo petere uellent. Ea re pmissa diem concilio constituerũt
& uire iurando ne quis enuntiaret: nisi quibus communi consi¬
lio mandatum esset. inter se sanxerunt. So concilio dimisso
principes ciuitatum qui ante fuerant. ad Cȩsarem reuerte¬
runt: petieruntq uti sibi secreto in occulto de sua omniumq
salute cum eo agere licer&. Ea re impetrata se se omnes flen¬¬
tes cęsari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere
& laborare ne ea quȩ dixissent enuntiarentur. ꝗͣ uti ea que uel¬
lent impetrarent. propterea qd si enuntiatum ess& sum mu
in cruciatum se uenturos uiderent. Locutus est prohis Diuia¬

Expanded text:
tunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates tunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Divic
Abbreviated transcription (Latin):
numerus domo exiss& eorum qui arma ferre possent: & item
seperatim pueri. senes mulieresq quarum omnium rerum sũma
erat. capitum heluetiorum milia.cclxiii. tulingorum milia
xxxui. Latobrigorum .xiiii. Rauracorum .xxiii. boiorum .xxxii.
Ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Sũma
omnium fuerunt ad milia. ccclxuiii. Eorum qui domum re¬
dierunt censu habito ut Cȩsar imperauerat. repertus est nuͣs
milium .c. & .x. Bello heluetiorum confecto totius fere galliȩ
legati principes ciuitatum ad Cȩsarem congratulatum conue¬
nerunt. intelligere se se tam &si pro ueteribus heluetiorum iniu¬¬
riis. poͣ. ro. ab his penas bello repetisset: tamen eam rem non mi¬
silio florentissimis rebus domos suas heluetii reliquissent uti
toti galliȩ bellum inferrent: imperioq potirentur: locumq do-¬
micilio ex magna copia deligerent. quem ex omni gallia oppor¬

Expanded text:
numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis populi Romani ab his poenas bello repetisset, tamen eam rem non misilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia opor
Abbreviated transcription (Latin):
armis perfugis traditis in deditionem accepit. Heluetios
tulingos. latobriges in fines suos Unde erant profecti. reuerti
iussit: & qđ omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo
famem tolerarent allobrogibus imperauit ut his frumenti
copiam facerent. Ipsos oppida uicosq quos incenderant. refice¬
re iussit. Id ea maxime ratione fecit. qd: eum locum unde
heluetii discesserant: uacare ne propter bonitatem agrorum
germani qui trans rhenum incolunt: a suis finibus in helue¬
tiorum fines transirent: & finitimi galliȩ prouinciȩ allobro¬
gibusq essent. Boios petentibus heduis qd egregia virtute
erant cogniti: ut in finibus suis collocarent concessit: quibus
illi agros dederunt: eosq postea in partem uini libertatie q
condicione atq ipsi erant: receperunt. In castris heluetioꝵ
tabulȩ repertȩ sunt. litteris grȩcis confectȩ: & ad Cesarem
perlatȩ: quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat:qui

Expanded text:
armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
deditione ad eum miserunt: qui cum eum in itinere conueniss&
seq ad pedes proiecissent suppliciterq locuti flentes pacem petis¬
sent. atq eos in eo loco quo tum essent suum aduentum expe¬
ctare iussiss&: paruerunt. Eo postꝗͣ Cȩsar peruenit: obsides ar¬
ma. seruos qui ad eos ꝓfugissent poposcit. dum ea conqueruntur
& conferuntur nocte intermissa circiter hominum milia sex eiuᷤ
pagi qui urbigenus appellatur. siue timore perterriti. ne armis
traditis supplicio afficerentur: siue spe salutis inducti qđ in tã¬
ta multitudine deditorum suam fugam aut occultari aut oĩo
ignorari posse existimarent. prima nocte ex castris heluetiorum
egressi ad rhenum finesq germanorum contenderunt. Quod.
ubi Cęsar resciit quorum per fines ierant: his uti conquirerẽt
& reducerent si sibi purgati esse uellent imperauit. Redu¬
ctos in hostium numero habuit. reliquos omnes obsidibus

Expanded text:
deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. Ad multam noctem & ad impedimenta pugnatum
est propterea qđ pro uallo carros obiecerant. & loco supe¬
riore in nostroᷤ uenientes tela coniiciebant. & non nulli int̾
carros rotasq mataras ac tragulas subiiciebant. nostrosq uul¬
nerabant. Diu cum ess& pugnatum impedimentis castrisq
nostri potiti sunt. Ibi Orgentorigis filiȩ. atq unus ex filiis
captus est. Ex eo prelio circiter hominum milia . cxxx. su¬
perfuerunt: eaq tota nocte continenter ierunt. nulla ex parte
noctis itinere intermisso in fines lingonum die quarto perue¬
nerunt: cum & propter uulnera militum & propter sepultu¬
ram occisorum nostri triduum remorati eos sequi non potuisl&
Cesar ad Lingones litteras nuntiosq misit ne eos frumento: ne¬
ue alia re iuuarent: qui si iuuissent se eodem loco quo heluetioᷤ
habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos
sequi cepit. Heluetii omnium rerum inopia adducti legatos de

Expanded text:
tuit. Ad multam noctetuit. Ad multam nocteest, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de
Abbreviated transcription (Latin):
tum manu emittere & nudo corpore pugnare: tandem uul¬
neribus defessi & pedem referre & qd mons suberat circiter
mille passuii eo se recipere ceperunt. Capto monte & succeden¬
tibus nostris boii & tulingi: qui hominum milibus circiter.xv.
hostium agmen claudebant & nouissimis presidio erant ex
itinere nostros latere aperto aggressi circunuenere. & id cõ-¬
spicati heluetii. qui in montem se se receperant rursus insta¬
re & prelium reintegrare ceperunt. Romani conuersa signa
tripartito exercitu intulerunt. Prima & secunda acies ut ui¬
ctis ac submotis resister&. tertia ut uenientes substineret. Ita
ancipiti prelio diu atq acriter pugnatum est. Dintius cum
substinere nostrorum impetum non possent: alteri se ut ceperãt
in montem receperunt: alteri ad impedimenta & carros suos
se contulerunt. Nam hoc toto prelio cum ab hora septima
ad uesperum pugnatum sit aduersum hostem uidere nemo po¬

Expanded text:
tum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vultum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo po
Abbreviated transcription (Latin):
omnia auxilia collocari ac totum montem hominibue
compleri. & interea sarcinas in unum locum conferri. & eũ
ab his qui in superiori acie constiterant muniri iussit. Hel.¬
uetii cum omnibus carris suis secuti impedimenta in unu
locum contulerunt. Ipsi conferctissima acie reiecto nostro
equitatu phalange facta sub primam nostram aciem successe¬
runt. Cesar primum suo deinde omnium e conspectu remo¬
tis ȩquis ut aequato omniũ periculo spem fugę tolleret co¬
hortatus suos prelium commisit. Milites e loco superiore
pilis missis facile hostium phalangẽ perfregerunt. Ea disie¬
cta gladiis districtis in eos impetum fecerunt. S allis magͦ
ad pugnam erat impedimento qđ pluribus eorum scutis
uno ictu pilorum transfixis & colligatis cum ferrum se infle:¬
xisset neq euellere: neq sinistra impedita satis commode pu¬¬
gnare poterant: multi ut iactato diu brachio preoptarent scu¬

Expanded text:
omnia auxilia conlocavit, ita ut supra se totum montem hominibus omnia auxilia conlocavit, ita ut supra se totum montem hominibus compleret; impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scu
Abbreviated transcription (Latin):
a bibracte oppido heduorlonge maximo & copiosissimo non
amplius milibus passuum .xuiii. aberat. rei frumentarie pro¬
spiciendum existimauit: & iter ab heluetiis auertit: ac bi¬¬
bracte ire contendit. Ea res per fugitiuos. L. Emilii decu¬¬
rionis equitum gallorum hostibus nuntiatur. Heluetii
seu qđ timore perterritos romanos discedere existimarent
eo magis qđ pridie fuperioribus locis occupatis prelium nõ
cõmouissent: siue eo qđ re frumentaria intercludi posse cõ¬
fiderent: cõmutato consilio atq itinere conuerso nostros a
nouissimo agmine insequi ac lacessere ceperunt. Postꝗͣ id
animaduerterat, copias suas Cȩsar in proximum collem sub¬¬
ducit: equitatum qͦ sustineret hostium impetum misit. Ipse
interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum
quatuor ueteranorum. Itaq supra se in summo iugo duas
legiones quas in gallia citeriore proxime conscripserat. &¬

Expanded text:
a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et
Abbreviated transcription (Latin):
captiuis comperit. aut ipsius aduentus aut Labieni cognitꝰ
esset. Considius equo admisso ad eum accurrit: dicit montez
quem a Labieno occupari uoluerit ab hostibus teneri: id se
ex gallicis armis atq insignibus cognouisse. Cȩsar suas copiaᷤᷤ
in proximum collem subducit: aciem instruit. Labienus ut
erat ei preceptum a Cȩsare ne prelium cõmitteret: nisi ipsius
copię prope hostium castra uisȩ essent: ut undiq uno tempo¬
re in hostes impetus fier&: monte occupato nr̃õs expectabat
prelioq abstinebat. Multo deniq die per exploratores Cȩ¬
sar cognouit. & montem a suis teneri: & heluetios castra
mouisse: & considium timore perterritum quod non uidis¬
set pro uiso sibi renuntiass&. Eo die quo consueuerat ex¬
interuallo hostes sequitur: & milia passuum tria ab eorũ
castris castra ponit. Fostridie eius diei quo omnino biduũ
suꝑerat. cum exercitui frumentum metiri oporter&: et qđ

Expanded text:
captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod