comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tauerit uera ficdes eiꝰ esse credat᷑. Qa
cum feciss: ppłs: dicit symon. Nodo
si eum suscita uero. int̾ficietis petrum
incendemꝰ. Tunc symon inuocatis de¬
moniis: ministerio eoꝵ cepit agere ut
moueret᷑ corpꝰ. Quod ppłi uroentes ce¬
perunt clamare in laudem symonis
to silentio: ait ao ppłm. Si uiuit loqͣt᷑.
ambulet. accipiat cybum. reu̾tatur
ad domum suam. Quoosi ñ fecerit:¬
fingens se iratum. fugam petebat.
Populꝰ uͦ tenuit tum eum ingenti ex¬

Expanded text:
us vera fides esse credatur. » Quod cum fecisset populus, dixit Simon: « Modo si suscitavero illum, interficietis Petrum? incendemus eum. » Tunc Simon, invocatis daemoniis, ministerio eorum coepit agere ut moveretur corpus. Quod populi videntes coeperunt clamare in laudem Simonis to silentio, ait ad populum: « Si vivit, loquatur, ambulet, accipiat cibum, revertatur ad domum suam. Alioquin, scifingens se iratum, fugere petiit. Sed populus eum cum ingenti ex
Abbreviated transcription (Latin):
Epter hoc non me uincet diabolus.
Carnem meam tm̃ in potestate habes:¬
in anima aut̃ mea ñ habes potestatẽ.
nisi solus d̾s qui potist et corpꝰ et animã
mtam lib̾are. Ipse enum omne regnũ¬
Uictor dixit. Sapientia mea ñ est ix me.
s d̾s m̃s donauit mͥ illam. Comes qdxx̃.¬

Expanded text:
opter hoc non me uincet diabulus.| Carnem meam in potestate habes. nisi solus| deus qui potest et corpus et animam meam liberare. Ipse| potest omne regnuVictor dixit . sapiencia mea non| est ex e sed deus meus donauit mihi illam. Sabas
Abbreviated transcription (Latin):
dat rectis corde sapientiam. ⁊ replatio¬
Sabastianus comes dix̃. Ergo mori ma¬
gis cupis quam iuiuere: Uictor dix̃.
Non est mors s uita sempit᷑na. si ꝑseue¬
Etiam. Tunc comes iussit ei confringi
digitos ⁊ acroceria. ⁊ plicitꝰ contor¬
quari articulos. quo usq exirent¬

Expanded text:
dat rectus corde sapientiam et replicioSabastianus comes dixit ergo mori uis quam uiuere.| Victor dixit . non est ista mors . sed uita sempiterna . si per| seueti. Victor dixit etiam . tunc co| mes iussit ei confringi digitos et arocera et plicitos| contorquere articulus quousque e
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis tius dixisti. ite in nomme
meo demonia eicite infirmes cura¬
te. mortuos suscitate. excita puerum
istum. ut omnis hec rurba cognoscat
quia tu es d̾s ⁊ ñ est alius preter te.
qui cum patre et sꝑu sc̃o iuuis et

Expanded text:
discipulis tuis dixisti: Ite, in nomine meo daemonia ejicite, infirmos curate, mortuos suscitate, excita puerum istum ut omnis haec turba agnoscat quia tu es Deus, et non est alius praeter te qui cum Patre et Spiritu sancto vivis et
Abbreviated transcription (Latin):
sub sabastiano comite egypti
alxxantrie. Erat aut̃ quidam
miles a cylicia nomine uictor.
Qͥ aut̃ ñ sacͥficauerit. ĩ mag¬
na dampnatione ert̃. Ergo
uictor sacrifica. ne ꝑiclitetur
anima tua. Uictor dix̃. Ego
miles sum magni regis iħuxꝑi ĩmor

Expanded text:
Sub sabastiano comite aegypti alexan| driae. Erat quidam uir miles . a cilicia nomine| uictor Qui autem| non sacrificauerint . in magna damnatione erunt.| Ergo uictor sacrifica ne perclitetur anima tua| Victor dixit. Ego miles sum magni regis ihesu . chr
Abbreviated transcription (Latin):
traditi consulari. Aquo cum eculeo
⁊ flãmis compellerent᷑ ad ĩmolandũ¬
ydolis.⁊ dicernt se a beato petro apło
baptiratos. ⁊ nulla ratione posse ydol¬
rapuit auspiciꝰ discpłs eoꝵ. nutritor
sc̃e uirginis domitille. Que etiam na¬
mitille in cripta harenaria sepeliuit.¬
in uia ardeatina a muro urbis mili¬
ario uno semis. i uita sepulchrum

Expanded text:
traditi. A quo cum equuleo et flammis compellerentur ad immolandum, et dicerent se a beato Petro apostolo baptizatos, nulla ratione idolrapuit Auspicius discipulus eorum, nutritor sanctae virginis Domitillae quae etiam namitillae in crypta arenaria sepelivit, via Ardeatina a muro Urbis milliario uno semis. Item
Abbreviated transcription (Latin):
cum dedecore. Canis aut̃ omnibus
currit petrus clamans et dicens. Fye
eius. Canis aut̃ nullum potuit
eiꝰ ita morsib atrrectauit. ut nulla
corporis eiꝰ t̾ecta remaneret. Om̃is
aq ppłs et precipue pueri simulcũ
u illum cum ululatu quasi lupũ

Expanded text:
cum dedecore expulit. Canis autem omnibus currit Petrus clamans cani ne eiuenta ejus attrectavit ut nulla pars corporis ejus tecta remaneret. Omnis autem populus, et praecipue pueri post eum umque cum ululatu quasi lupum
Abbreviated transcription (Latin):
erubescat. Nam si irascitur. de se ipse
dictum fatebitur: cũ fortasse nos de
aliis senserimus. Non refugimꝰ autẽ.
ut si qui eiꝰmodi sunt: nos quoq cũ
tali uiro oderint. Illud facile con¬
fido: om̃ib scĩs opusculũ istud gra¬
tum fore. De cȩt̾o si quis hȩc infide¬
lit̾ leg̾it : ipse peccabit. Ego nuchi
conscius sum me rerũ fide & amore
xp̃i imptilsũ ut scrib̾em: manifesta
exposuisse. uera dixisse. Paratũq
ut spero habebit adeo premium:
non quicumq legerit. sed quicũ¬

Expanded text:
erubescat. nam si irascitur, de se erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicum
Abbreviated transcription (Latin):
patientiã assumpserat: ut cum
ẽẽt summꝰ sacerdos. impune etiã
ab infimis clericis lederetur: nec
ꝓpt̾ id eos aut loco unquã amoue¬
rit: aut a sua quantũ in ipso fu¬
it caritate reppulerit. Nemo
rentem: nemo ridentẽ. Unus
naturã hominis uidebatur. Nun¬
quam in illiꝰ ore nisi xp̃c. nunquã
in illius corde nisi pietas. nisi pax:
nisi miscia inerat. Plerũq etiã
ẽẽ uidebantur. solebat flere pecca¬
tis: qui remotũ & quietũ uenena¬
tis linguis & iuꝑeo ore carpebant.
Et uere ñnullos experti sumus
inuidos uirtutib uitȩq eiꝰ: qui in
illo oderant qđ in se ñ uidebant.
et qd̃ unitari ñ ualebant. Atq o ne¬
fas dolendum & ingenuscendum:
non alii fuiere insectatores eiꝰ licet
pauci ad modũ: non alii tam̃ quã
ep̃i ferebantur. Nec uero quẽquã
nominari necesse ẽ. Licet nosmet
ipsos pleriq circũlatrent: sufficit
ut si quis ex his hec leg̾it & agnou̾it

Expanded text:
patientiam adsumpserat, ut, cum patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo rentem, nemo ridentem: unus naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumque etiam es uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit,
Abbreviated transcription (Latin):
potentiã in uigilus & orationibus.
noctesq ab eo ꝑinde ac dies actas.
nullũq uacuum ab oꝑe dei tem¬
pus. quo uł ocio indulserit. uł ne¬
gocio: sed nec cibo aut somno qui¬
dem nisi in quantũ naturȩ neceᷤ¬
sitas cogebat. uere fatebor non si
ipse ut aiunt ab inferis homerus
einerg̾et. posset exponere. Ad eo
omĩa maiora in martino st̃: quã
ut uerbis concipi queant. Nun¬
quam hora ulla mom̃tumq pre¬
teriit: quo ñ aut oratiomi in cum¬
beret. aut insisteret lectiomi: ꝗͣ¬
quam etiam int̾legendũ. aut si
quid aliud forte agebat. nunquã
animum ab oratione laxabat.
Nimirũ ut fabris ferrariis moris
est. qͥ int̾oꝑandum ꝓ qͦdam laboriᷤ
leuamine incudem suã feriunt:
ita martinꝰ etiam dũ aliud agere
uideretur. semꝑ orabat. O uere
beatus in quo dolus non fuit. ne¬
minẽ iudicans. neminẽ dãpnans:
nulli malũ ꝓ malo reddens. Lan¬
tam quippe adu̾sum om̃s iniurias

Expanded text:
potentiam in vigiliis et orationibus, potentiam in vigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas, nullumque vacuum ab opere Dei tempus, quo vel otio indulserit vel negotio, sed nec cibo aut somno quidem, nisi in quantum naturae necessitas cogebat: vere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset eomnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias
Abbreviated transcription (Latin):
ex soluendis scͥpturarũ questionibꝰ
promptꝰ & facilis. Et qͥa multos
ad hanc partẽ incredulos scio. qͥp¬
pe quos uiderim me ipso etiã refe¬
rente non crede: iħm testor spem¬
q cõmunẽ. me ex nullius ore unꝗͣ.
tantum scientiȩ. tantũ ingenii
tam boni & tam puri sermonis
audisse: quãquam in martini uir¬
tutib quantula ẽ ista laudatio. nͥ
qđ mirum ẽ homini illiterato. ne
hanc quidein gr̾am defuisse. Sed
iam finẽ liber postulat: sermo
claudendꝰ est: ñ quod omĩa quȩ de
Martino fuerant dicenda defecint.
s quia nos ut inertes poete extremo
in oꝑe negligentes: uicti materiȩ
mole succũbimus. Nam & si facta
illius explicari u̾bis uitumq potue¬
runt: interiorẽ tamen uitã illiꝰ. &
cotidianam conu̾sationẽ. & animũ
celo semꝑ intentum. nulla unqͣm
uere ꝓfiteor. nulla explicat oratio
illam scilicet ꝑseu̾antiam & tẽ ꝑa¬
mentum in abstinentia & ieiumil

Expanded text:
absolvendis Scripturarum quaestionibus absolvendis Scripturarum quaestionibus promptus et facilis! Et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos viderim me ipso etiam referente non credere, Jesum testor spemque communem, me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii, tam boni et tam puri sermonis audisse. Quamquam in Martini virtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est, homini illiterato ne hanc quidem gratiam defuisse. XXVI. Sed jam finem liber postulat, sermo claudendus est: non quod omnia quae de Martino fuerant dicenda, defecerint; sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere negligentes, victi materiae mole succumbimus. Nam etsi facta illius explicari verbis utcumque potuerunt; interiorem vitam illius et quotidianam conversationem, et animum coelo semper intentum, nulla umquam vere profiteor, nulla explicabit oratio. Illam scilicet perseverantiam et temperamentum in abstinentia et jejuniis,
Abbreviated transcription (Latin):
bis pedes abluit: nec reniti aut cõ¬
traire constantia fuit. Ita aucto¬
ritate illius opp̾ssus sum: ut nefas
putarem. si ñ adqͥeuissẽ. Sermo
autẽ illius non alius apud nos fuit.
quã mundi huiꝰ illecebras. et seculi
onera relinquenda: ut dñm iħm
liberi expeditiq sequerem᷑. Pres¬
tantissimũq nobis presentiũ tem¬
porum illustris uiri paulini. cuius
supra mentionẽ fecimus exẽplũ
ingerebat: qui summnis opib abie¬
ctis. xp̃m secutus. solus pene his tẽ¬
ꝑorib euangłica precepta cõpless.
Illum nobis sequendũ. illum clam¬
abat uitandum: beatiumq ẽẽ
presens scłm. tantȩ fidei uirtutis¬
q dociunento: cũ scđm dñi sen¬
tentiã. diues & possidens multa.
uendendo omĩa. et dando pauꝑi¬
bus qđ erat facto impossibile. possi¬
bile fecisset exemplo. lam uͦ in
uerbo & confabulatione eiꝰ. qͣnta
grauitas quanta dignitas erat:
quã alacer. quã efficax. quã in

Expanded text:
bis pedes abluit. Nec reniti aut conbis pedes abluit. Nec reniti aut contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum illustris viri Paulini, cujus supra mentionem fecimus, exemplum ingerebat, qui summis opibus abjectis Christum secutus, solus pene his temporibus Evangelica praecepta complesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei virtutisque documento, cum, secundum sentevendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu impossibile, possibile fecisset exemplo. Jam vero in verbis et confabulatione ejus quanta gravitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax, et quam in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ credã. Ad hanc ille uocem statim
ut fumus euanuit: & cellulã tan¬
to fetore cõpleuit: ut indubia in¬
ditia relinqueret diabolum se fu¬
isse. Hoc ita gestum ut supra re¬
tulimus. ex ipsius ore Martini cog¬
noui: ne quis forte existimet fa¬
bulosum.
am cum olim audita fide eiꝰ.
uita. atq uirtutib. desiderio
illius estuaremus: gratã nobis ad
eum uidendum ꝑegrinationem
suscepimus: simulq quia iam ar¬
scrib̾e. partim ab ipso in quantum
ille int̾rogari potuit sciscitati sumꝰ:
partim ab his qui int̾fuerant uł sei¬
ebant. cognouimus. Quo quidem
tempore credi ñ potest: qua me
humilitate. qua benignitate sus¬
ceꝑit. Congratulatus plurimum
et gauisus in dño. quod tanti eẽt
habitus a nobis: quẽ peregrinatiõe
suscepta expetissemus. Miserum
me pene ñ audeo confiteri: eum
me scõ coniiuo suo dignatus est
adhibere. Aquã manib nr̃is ipse
obtulit. Ad uesꝑam autẽ ipse no¬

Expanded text:
non credam. Ad hanc ille vocem statim non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini ore cognovi, ne quis forte existimet fabulosum. XXV. Nam cum olim audita fide ejus, vita atque virtutibus, desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum videndum peregrinationem suscepimus: simul, quia jam arscribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus; partim ab his qui interfuerant vel sciebant, cognovimus. Quo quidem tempore credi non potest qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gavisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum me! pene non audeo confiteri cum me sancto convivio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit; ad vesperam autem ipse no
Abbreviated transcription (Latin):
& circum iectus ipsa luce purpurea
quo faciliꝰ claritate assũpti fulgoris
illuderet: ueste etiã regia inditꝰ.
diademate ex gẽnus auroq redi¬
mitus. calceis auro illitis. sereno
ore. leta facie. ut nichil minus quã
diabolus put aretur: oranti in cel¬
lula adstitit. Cumq Martinꝰ pͥmo
aspectii eius fuisset hebetatus: diu
multũq ambo silentiũ tenuerunt.
ẽ um pͥor diabolus. agnosce inquit
Martine quẽ cernis: xp̃s egosum:
descensurus ad t̾ras. pͥus me mani¬
festare tͥ uolui. Ad hec cũ martinus
taceret. nec qͥcquã responsi refer-¬
ret: iterare ausus ẽ diabolus ꝓfessi¬
onis audatiam. Martine quid dubi¬
tas credẽ cum uideas: Ap̃c ego sum.
Tum ille reuelante sibi sp̃u. ut in¬
tellig̾et diabolũ esse non dm̃: non
se inquit dñs iħs purpuratum. &
diademate renitentẽ uenturum
eẽ p̾dixit. E go xpp̃m nisi in eo ha¬
bitu formaq qua passus ẽ nisi cru¬
cis stiginata ꝓferentem: uenisse

Expanded text:
et circumjectus ipse luce purpurea, et circumjectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate assumpti fulgoris illuderet, veste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro illitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula astitit. Cumque Martinus primo aspectu ejus fuisset hebetatus, diu multumque silentium ambo tenuerunt. Tum prior diabolus, Agnosce, inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi volui. Ad haec cum Martinus taceret, nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: Martine, quid dubitas credere, cum videas? Christus ego sum. Tum ille, revelante sibi Spiritu, ut intelligeret diabolum esse, non Deum: Non se, inquit, Jesus Dominus purpuratum et diademate renitentem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse
Abbreviated transcription (Latin):
dictumq sibi esse dicebat. ne se
Martino ostendet. Cumq inuitũ
ire compellerent: int̾ trahentiũ
manus uestis euanuit. Unde qͥs
dubitet. hanc etiam martini fuis¬
se uirtutem: ut fantasiã suam
diabolus cum erat Martini ocłis
ingerenda. disfimulare diutius
aut tegere non posset:
nimaduersum ẽ etiã eodẽ
fere tempore. fuisse in his¬
panus iuuenem. qͥcum sͥ multis
signis auctoritatem parauisset:
eo usq elatus ẽ. ut se helyam ꝓ¬
fiteretur. Qđ cum pleriq teni̾e
credidissent: addidit ut se xp̃m
esse dicẽt. In quo etiã ad eo illu¬
sit: ut eum quidã ep̃s ruftis no¬
mine. ut dñm adoraret. ꝓpter
qd eum postea ab episcopatu
tempore in oriente quendam
Ex quo conic̾e possumus istuis
modi pseudo ꝓpħis existentibꝰ an¬
tixp̃i aduentum imminere: qͥ
iã in istis ministeriũ iniquitatis
operat¬
tur: quanta martinũ sub isdẽ
diebus arte diabolus temptau̾it.¬
Quodam enim die premissa pre se.

Expanded text:
rdictumque sibi esse dicebat, ne se rdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. cumque inuitum ire conpellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu tempore in Oriente quendam ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operattur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauQuodam enim die praemissa prae se
Abbreviated transcription (Latin):
fremitu insultantiũ: cominoneri
omne monasteriũ loco uisũ ẽ. Cel¬
lulam auttẽ qua idem adolescens
continebatur: crebris cerneres mi¬
care luminibꝰ: fremitusq in ea
discurrentiũ. & murmur qđdam
multarũ uocum audiebat᷑. Demn
facto silentio egressus: unum de
qua erat indutus ostendit. Obstu¬
pefactus ille conuocat cet̾os: ipse
etiã clarus accurrit. Adhibitoq
lumine: uestẽ omnes diligenter
inspiciunt. Erat autẽ summa
mollicie: candore eximio. mican¬
ti purpura: nec tam̃ cuius esset
gen̾is aut uelleris pot̾at agnosci.
Curiosius tam̃ oculis ac digitis at¬
trectata: ñ aliud quam uestis ui¬
debatur. Interea clarus fr̃s ãmo¬
net. orationi instare: ut manifestiꝰ
eis dñs quidnã esset ostendẽt. Itaq
reliquum noctis. hymnis psalmisq
consumit᷑. At ubi illuxit dies. ap¬
uolebat: hene conscrus illudi illum
diaboli arte ñ posse. Eẽ uero rem¬
ti ac reclamare unser cepit: int̾¬

Expanded text:
fremitu terram insultantium commoueri fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egressus unum de fqua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatur. interea Clarus fratres admonet orationi insistere, ut manifestius eis Dominus quidnam id esset ostenderet. itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. ubi inluxit dies, aduolebat, bene conscius inludi illum diaboli arte non posse. tum uero reniti ac reclamare miser coepit, inte
Abbreviated transcription (Latin):
bernaculum construxisset. mul¬
tiq apud eũ fr̃s com morarentur:
iuuenis qͥdam ad eũ anatholuis
nomine. sub ꝓfessione monachi.
onĩ humilitate atq innocentia
m̃titus accessit: habitaũq aliqͣndi¬
u i commune cũ cȩteris. Dem ꝓce¬
dente tempore. angłos apud se loqͥ
solere dicebat. Cum fidem nullus
adhiberet: signis qͥbusdam plerosq
ad credendũ cohortabatur. Postre¬
mo eo usq ꝓcessit. ut int̾ se ac dm̃
angłos discurr̾e predicaret: iamq
se unum ex ꝓpħis haberi uolebat.
Clarus tam̃ nequaquã ad creden¬
dum cogi pot̾at. Ille ei iram dr̃i¬
& presentes plagascur scõ ñ crede¬
ret cõminari. Postremo in hanc uo¬
nocte uestem mͥ candidam dñs de
celo dabit: qua indutꝰ in medio ue¬
strum diuersabor: idq uobis signũ
erit. me in dei uirtute ẽẽ. qui dei
ueste donatus sim. Tum uͦ grandis
omniũ ad hanc ꝓfessionẽ expecta¬
tio. Itaq ad mediam fere noctem

Expanded text:
bernaculum constituisset mulbernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi potet praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. Postremo in hanc vonocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem
Abbreviated transcription (Latin):
dicente diabolo ñ ꝑtinere ad ueni¬
am criminosos: & semel lapsis. nł
in hanc uocẽ fertur exclamasse
martinus. Si tu ipse o miserabilis
ab hominũ insectatione desist̾es:
et te factoꝵ tuoꝵ uł hoc temꝑe.
cum dies iudicii in ꝑximo ẽ peni¬
teret: ego tͥ uere confisus in dño
de dñi pietate p̃sumptio: in qua
et si auctoritatẽ prestare ñ potuit.
ostendit affectum. Et quia de dia¬
bolo eiꝰq artib sermo exortus est
non absre uidetur licet extͥnsecꝰ
referre quod gestum ẽ: quia &
quȩdam in eo Martim uirtutum
portio est. & res digna miraculo.
Recte memoriȩ mandabit᷑ in ex¬
emplum cauendi. si quid deinceps
uspiam tale contigerit. Clarus qͥ¬
dam nomine adolescens nobilissimꝰ.
mox prb̃r. nunc felici beatus ex¬
cessu: cum relictis omĩb se ad ma¬
rtinum contulisset : breui tẽpore
ad suminũ fidei uirtutũq omĩ¬
um culm̃ enituit. Itaq cũ haut
longe sibi ab ep̃i monasterio. ta¬

Expanded text:
dicente diabolo, non pertinere ad uenidicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullin hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisus in Dominde Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio ta
Abbreviated transcription (Latin):
Re QUent̃ autẽ diabolus dũ
mille nocendi artib sc̃m uirũ
conabatur illude: uisibilẽ se ei for¬
mis du̾sissimis ingerebat. Nam int̾¬
dum in ioutis ꝑsonam. plerũq mer¬
curii: ꝑsepe enim uen̾is ac mineruȩ
transfiguratum se uultib offerebat.
Aduersus quẽ semꝑ int̾ritꝰ: signo
se crucis & orationis auxilio ꝓtege¬
bat. Audiebant᷑ plerumq conuicia.
quib illum turba demonũ ꝓteruis
uocib increpabat : s omĩa uana ꝙ
falsa cognoscens. ñ mouebatur obie¬
ctis. Testabantur etiã aliqui ex fr̃̾ib
audisse demonẽ. ꝓteruis Martinum
uocib increpantẽ: cur intra mona¬
sterium aliqͦs ex fr̃ib qͥ olim baptis¬
mum diu̾sis errorib ꝑdidissent.
conu̾sos postea recepisset. exponen¬
tem crimina singłoꝵ: Martinum
diabolo repugnantẽ respondisse
constant̃. antiqua delicta melioris
uitȩ conu̾satione purgari: & per
misdiam dñi absoluendos eẽ pecca¬
tis. qui peccare desiu̾ent. Contra

Expanded text:
autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra
Abbreviated transcription (Latin):
parumꝑ mora ẽẽt. ut hȩc audirent᷑:
diabolus eum cũ iniquis angelisre¬
tinere temptauit: nichilq suum in
eo repperiens. confusus abscessit. Qͥd
gͦ de nobis peccatorib erit: si tantum¬
ac talem sacerdotem uoluit pars
iniqua nocere: Hȩc sacerdote loqũ¬
te: notato tempore arthidiaconus
turonis misit uelociter: qui hȩo di¬
ligent̾ inquireret. Qͥ ueniens. eodẽ
die horaq manifestissime cognouit
nus audiuit psallentium chorum.
S & si ad seueri recurramis hysto¬
riam: ipsa hora eũ sibi scripsit eũ¬

Expanded text:
parumper mora esset, ut haec audirentur, parumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eum diem horamque manifestissime cognovitnus audivit psallentium chorum. Sed et si ad Severi recurramus Historiam, ipsa hora eum sibi scripsit
Abbreviated transcription (Latin):
Eatys autẽ seuerinꝰ
colonensis ciuitatis ep̃c¬
& ꝑ cuncta laudabilis:
dum die dñica loca scã ex consuetudi¬
circuiret: illa hora qua uir beatus
obiit. audiuit chorum canentium
in sublimi. Uocatoq archidiacono:
int̾rogat si aures eius ꝑcuterent
uoces. quas ille atrentius audiret.
Respondit. Nequaquã. Tunc ille.
Diligent̾ inquit ausculta. Archidi¬
aconus autẽ cepit sursũ collum ex¬
tendere: aures erig̾e: & suꝑ sũmis
articulis baculo sustentante stare.
S credo eum ñ fuisse equalis meri¬
ti: a quo hec non merebantur au¬
diri. Tunc ꝓstrasti t̾re ipse parit̾
et beatus ep̃s: dñm deprecantur.
ut hoc ei diuina pietas audire per¬
mitt̾et. Erectis autẽ: rursum in¬
t̾rogat senex. Qͥd audis: Qui ait.
Uoces psallentiũ tanquam in celo
audio: sed quid sit ꝓrsus ignoro.
Cui ille. Ego tibi quid sit narrabo.
Dñs meus martinus ep̃s migrauit
ex hoc mundo: & nc̃ angłi canendo
eum deferunt in excelsum. Et ut

Expanded text:
eatus autem Severinus Colonensis civitatis episcper cuncta laudabilis, dum die dominico loca sancta ex consuetudicircuiret, illa hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculo sustentante, stare. Sed credo, eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae ipse pariter et beatus episcopus, Dominum deprecantur, ut hoc ei divina pietas audire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo, et nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut
Abbreviated transcription (Latin):
tib non expleui. Tunc illi stupe¬
facti parit̾ & admirantes: diem
& tempꝰ notant. solliciti reqͥrentes:
qui ipsam diem tempꝰq reꝑiunt:
obsequiis deseruisse. Obeatum ui¬
rum. in cuiꝰ transitu scõꝵ canit nu¬
merus: angłoꝵ exultat chorus.
omniũq cȩlestium uirtutũ occur¬
rit exertitus. Diabolus p̾sumptio¬
ne confunditur: eccłia uirtute ro¬
boratur: sacerdotes reuelatione
głantur. Quem michael assũp¬
sit cum angłis: maria suscepit cũ
uirginum choris: paradisus reti¬
net letum cũ sc̃ĩs. Sed quid nos
in laudẽ eius temptamꝰ: quod ñ
sufficimus adimplere: Ipse est
enĩ laus illius: cuiꝰ laus ab eius ore
nunquã recessit. Nam nos utinã
uel simplicẽ possimus hystoriam
explicare. Qũ¬

Expanded text:
tibus, non explevi. Tunc illi stupetibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsam diem tempusque transitexsequiis deservisse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare. CA
Abbreviated transcription (Latin):
E
tempore beatus ambrosiꝰ
cuius hodie flores eloquii
ꝑ totam eccłiam redolent: medio¬
lanensi ciuitati preerat ep̃s. Cui
celebranti festa dñicȩ diei. ista erat
consuetudo: ut ueniens lector cum
libro. non antea lege̾ presumeret.
quã sc̃s nutu iussisset. factum est
qui lectionẽ beati pauli ꝑferret:
beatissimus antistes ambrosius. suꝑ
sc̃m altare obdormiret. Qđ uiden¬
tes multi. cum nullus eũ penitꝰ exci¬
tare p̾sumeret: transactis fere du¬
arum aut trium horarum spacũs.
excitauerunt eũ dicentes. Lã hora
preteriit: iubeat domnus lectori
lectionẽ legere. Expectat eñ pops
ualde iam lassus. Respondens autẽ
beatus ambrosius: nolite inquit
turbari. Multum enĩ michi ualet
sic obdormisse: cui tale miraculũ
dñs ostendere dignatus sit. Nam
noueritis fr̃em meum martinũ
sacerdotem egressum de corpore¬
fuisse: me autẽ eius funeri obseqͥũ
prebuisse. Pactoq ex more serui¬
tio: capitellũ tantum uobis excitan¬

Expanded text:
e tempore beatus Ambrosius, cujus hodie flores eloquii per totam Ecclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebrandi festa Dominicae diei ista erat consuetudo, ut veniens lector cum libro suo non antea legere praesumeret quam Sanctus nutu jussisset. Factum est qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistes Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt eum, 1007 dicentes: Jam hora praeterit. Jubeat domnus lectori lectionem legere; exspectat enim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitan
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑfuit. qui ex hac multitudine
uigilaret. Igitur ubi turonici eoᷤ
conspiciunt obdormisse: app̾hen
eiciunt. alii aforis suscipiunt. Posi¬
tumq in nauim cũ omĩ populo. ꝑ
uicennam fluium descendunt.
Ingressiq ligeris alueum: ad urbẽ
turonicam cũ magnis laudib psal¬
lentium dirigunt gressũ. De qͦꝵ
uocib pictaui exꝑgefacti: nichil
de thesauro quẽ custodiebant ha¬
bentes. cũ magna confusione ad
propͥa sunt reuersi. Qđ si quis re¬
quirat. cur post transitũ gratia¬
ni ep̃i unus tantũ id est lidorius
usq ad scm martinum fuisset:¬
nou̾it qd obsistentib paganis. di¬
u ciuitas turonica sine benedi¬
ctione sacerdotali fuit. Nam xp̃i
ani qͥ eo tempore eẽ uidebantur:
occulte ꝑ latebras. diuinũ officiũ
celebrabant. Nam si qͥ a paganis re¬
ꝑti fuissent xp̃iani: aut afficieban¬
dur uerberib. aut gladio truci¬
dabant᷑. Apassione gͦ dñi. usq ad¬
rausitum scĩ martini: qͣdringenti

Expanded text:
superfuit qui ex hac multitudine superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehenejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Toronicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pectavi expergefacti, nihil de thesauro quem costodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Catiani episcopi unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum fuissetnoverit quia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni
Abbreviated transcription (Latin):
Si uirtutes nobis factas suffic̾e dici¬
tis: scitote qͥa uobiscum positꝰ. am¬
pliuis ẽ quam hic oꝑatus. Nam ut
pret̾miitamus plurima: uobis sus¬
citauit duos mortuos. nobis unum.
Et ut ipse sepe dicebat. maior ei
uirtus ante ep̃atum fuit: quã pt
ep̃atum. Ergo necesse ẽ: ut qd̾ no¬
biscũ non impleuit uiuus: ex pleat
uł defunctus. Uobis ẽ enĩ ablatus.
nobis est. a deo donatus. Uerum si
mos antiquitꝰ institutus seruat᷑:
in urbe qua ordinatus ẽ habebit
deo iubente sepulchrũ. Certe si ꝓ
monasterii pͥuilegio. eum cupitis
uendicare: scitote quia primo ei
monasterium cũ mediolanensib
fuit. His gͦ litigantib. sole ruen¬
te. dies clauditur: corpꝰq in meib¬
postum. ab utroq popło cistods
futurum ut mane facto. a picta¬
uis ꝑ uolentiam auferret᷑. Sed
ds̃ omp̃s: noluit urbẽ turonicã
ꝓprio frustrare patrono. Deniq
nocte media om̃s pictaui a somno
fallatiȩ compͥmuntur: nec ullus

Expanded text:
'Si virtutum nobis facta sufficere dici'Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote, quia vobiscum positus amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurimum, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, maior ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut, quod nobiscum non inplevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Virum si mus antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordenatus est habebit Deo iubente sepulchrum. Certe si pro monasthirio privilegio cupitis vindecare, scetote, quia primum ei monasthirium cum Mediolaninsibus fuit'. His ergo litigantibus, sol ruente nox clauditur, corps, ab utroque populo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus
Abbreviated transcription (Latin):
Martinus turonoꝵ
ep̃s. plenus uirtuti¬
bus & scĩtate. p̾beis
infirmis multa be¬
neficia. octogesimo primo ȩtatis
suȩ anno. episcopatꝰ autẽ uicesimo
sexto: apud condatensem diocesiᷤ
suȩ uicum excedens a scło. feliciter
migrauit ad xp̃m. Transut autẽ
mecdia nocte quȩ dominica habe¬
bat᷑: attico cesarioq consulib. Mul¬
ti enim in eiꝰ transitu psallentiũ¬
uoces audierunt in celo: qd̾ in libͦ
uirtutum eiꝰ primo. plenius expo¬
suimus. Nam cũ primũ sc̃s̃ dei a¬
pud condatensẽ ut diximus uicũ
egrotare cepisset: pictaui popłi
ad eius transitũ sicut turonici co¬
uenerunt. Quo migrante: gran¬
dͥis altercatio inutrũq surrexit
ꝑopłm. Dicebant enĩ pictaui. Hr̃
est monachus: nobis abba extitit:
eiꝰ coniuiuo: firmati fuistis benedi¬
ctionibꝰ: insuꝑ & uirtutib iocun¬
dati. Sufficiant uobis ista omĩa: no¬
bis liceat auferre uł cadauer exani¬
me. Ad hec turonici respondebant.

Expanded text:
Martinus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octogesimo et primo aetatis suae anno, episcopatus autem vigesimo sexto apud Condatensem dioecesis suae vicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant:
Abbreviated transcription (Latin):
latrabat. In nomine inqͥt marti¬
ni. iubeo te obmutesc̾e. Cani hesit
latratus in guiture: lingua ut
abscisam putares obmutuit. Ita
parum est ipsum martinũ fecisse
uirtutes: credite mͥ quia etiam alii
in nomine eius multa fecerunt.

Expanded text:
latrabat. in nomine, inquit, Martilatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiret. Matronam ita usq ad sũmũ
labrum plenum uasculũ recepisse:
ut prbr hodieq fateatur obdendi
pesfuli quo claudi diligentiꝰ seruan¬
da consuerunt. in uitro illo spaci¬
um ñ fuisse. Mirum & illud: quod
huic me autem intuebatur memi¬
ni contigisse. Uas utreum cũ oleo
qd̾ martinus benedix̾at: in fene¬
stra paululũ ediciore dĩ posuit.
Puer familiaris incautior lintheũ
suꝑpositum. ampullulã ibi ẽẽ igna¬
rus attraxit: uas suꝑpositũ mar¬
more paiumentum decidit: cun¬
ctis metu ex t̾ritis ne benedictio
deꝑisset. Ampullula ꝑinde incolu¬
mis ẽ reꝑta: ac si suꝑ plumas mollis¬
simas decidisset. Que res ñ potius
ad casũ. quã ad martini ẽ refe̾nda
uirtutem: cuiꝰ benedictio deꝑire
non potuit.
uid illud qd̾ factum ẽ a qͦdã:
Cuius nom̃ qͥa presens ẽ: & prodi
se metuit supprimetur. Cui qͥdem
tempori hic etiam saturninꝰ inter¬
fuit. Canis nobis importunor ob¬

Expanded text:
periret: matronam ita usque ad summum periret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. Quid illud, quod factum a quodam est, cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior ob
Abbreviated transcription (Latin):
complexus: & hanc pͥmã se filiȩ audis¬
se uocem. cunctis stupentib fatebat᷑.
Ac ne cuiquã id incredibile forte ui¬
deatur: ꝑhibeat nobis p̃sens euagriꝰ
testimoniũ ueritatis. Nam res ip̃so
p̃sente tum gesta ẽ. Parum illud est
nuꝑ arpagio prb̃ro referente co¬
gnoui: s non p̃termittendũ uidet᷑.
uiciani comitis uxorẽ misisse
martino oleum. qd̾ ad diu̾sas mor¬
boꝵ causas necessariũ. sicut ẽ consue¬
tudo bñdiceret. ampullam uitream
istius inodi fuisse. ut rotunda in uen¬
trem cresceret. ore ꝓducto. s oris ex¬
tantis concauũ non repletum: qͥa id
moris sit uascula replere. ut parsum
bonib obstruendis libera relinquat᷑.
Testabatur prb̃r uidisse se oleũ sub
Martini benedictione creuisse. quo¬
ad exundante copia suꝑne deflueret:
eamdemq dum ad matrẽfamilias
inter manus pueri portantis. ita sẽ¬
per exundasse oleum: ut om̃e illius
uestimentũ. copia suꝑfusi liquoris o¬

Expanded text:
complexus, et hanc primam se filiae audiscomplexus, et hanc primam se filiae audisse vocem cunctis stupentibus fatebatur. Ac ne cuiquam id incredibile forte videatur, perhibeat vobis praesens Evagrius testimonium veritatis, nam res ipso praesente tum gesta est. III. Parvum illud est quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias tute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris o
Abbreviated transcription (Latin):
Iplicari.
gesta ẽ ciuitate. Pat̃ filiam du¬
oden̾nẽ ab ut̾o mutã puellam. Mar¬
⁊ no cepit offerre: poscens ut lingua
ligatam meritis suis sc̃s absolu̾et. lle
cedens ep̃is. qͥ tum forte latꝰ illiꝰ mib¬
ebant. ualentiniano atq uictricio.
imparẽ se esse taute moli. s illis ques
scĩoribris. nichil impossibile fatebatil.
At illi pias una cum patre preces sius¬
ci uoce iungentes: orare martinũ
ut sꝑata p̾staret. Nec cunctatꝰ ultra.
utrumq p̃clarum. & ostendendo hu¬
nulitatẽ. nec differendo pietatem:
iubet circumstantis popłi multitu¬
dinẽ sũmoueri. Ep̃is tantũ & pat᷑
puelle assistentib. in orationẽ suo
illo more ꝓst̾nitur. Dem pusillum
olei cum exorcismi p̾facione bñdic̃:
atq ita in os puellȩ scĩficatũ liqͦrem.
cũ & linguã illius digitis teneret
infudit. Nec fefellit sc̃m uirtutis
euentus. Patris nom̃ int̾rogat: mar
illa respondit.Pclamat pat̾. cũ gau¬
dio pariter & lacͥmis martini genua

Expanded text:
plicare. gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantae moli; sed illis quasi sanctioribus nihil impossibile fatebatur. At illi pias preces una cum patre supplici voce jungentes, orare Martinum, ut sperata praestaret. Nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem, nec differendo pietatem, jubet circumstantis populi multitudinem submoveri: episcopis tantum et puellae patre assistentibus in orationem suo illo more prosternitur: dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, atque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. Nec fefellit Sanctum virtutis eventus. Patris nomen interrogat: mox illa respondit. Proclamat pater, cum gaudio pariter et lacrymis Martini genua
Abbreviated transcription (Latin):
ipse testatus sit istiꝰmodi oꝑa. quȩ
Martinus impleuit. ab om̃ib fide¬
libꝰ esse facienda: qͥ martinũ non
credit ista fecisse. ñ credit xp̃m ista
dixisse. S infelices. degeneres. sõ¬
nolenti. que ipsi facẽ ñ possunt:
facta ab illo erubescunt. Et maluĩs
illiꝰ negare uirtutes: quam suam
inertiam confiteri.
eRum nobis ad alia ꝓꝑantib.
omnis memoria istoꝵ relinqͣtur:
tu potius ut iam dudũ desidero. re¬
sidua Martini oꝑa contexe. At ego
inquã. Arbitror rectius istud a gal¬
lo ẽẽ poscendũ: quippe qͥ plura no¬
uerit. Neq ignorare potuit ma¬
gistri facta discipłs: & qͥ non ĩm̃ito
istam uicẽ. ñ solum martino. sed
etiã nobis debeat: ut quia ego iam
librum editum. ac tu hactemus ori¬
entalium gesta memorasti: istam
demũ necessarii sermonis hystoriã
gallus euoluat: quia ut dixi & nobis
debet loquendi uicẽ: & martino su

Expanded text:
ipse testatus sit istiusmodi opera, quae ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Martinus inpleuit, ab omnibus fidelibus esse facienda, qui Martinum non credit ista fecisse, non credit Christum ista dixisse. sed infelices, degeneres, somnulenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt, et malunt illius negare uirtutes quam suam inertiam confiteri. uerum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut iam dudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura nouerit — neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus — et qui non; inmerito istam uicem non solum Martino, sed etiam nobis debeat, quia ego iam librum edidi, tu hactenus Orientalium gesta memorasti: istam demum necessarii sermonis historiam Gallus euoluat, quia, ut dixi, et nobis debet loquendi uicem et Martino su
Abbreviated transcription (Latin):
Go uero qͦ aduiuam semꝑ &
sapiam.egypti monachos p̃dica¬
bo: laudabo anachoritas. mirabor
heremitas: martinũ semꝑ excipiã.
Non illi ego quemꝗͣ. audebo mona¬
choꝵ : certe ñ epõꝵ quẽ piam com¬
parare. Hoc egyptus fatet᷑: hoc si¬
ria. hoc etyops comꝑit: hoc indus
audiuit. hoc parthus & ꝑsa nouer̃t.
Nec ignorat armenia: bosforus cog¬
nouit exclusa: et postremo si quis
aut fortunatas insulas. aut glatia¬
lem freq̃ñtat occeanum. Quo mi¬
serior ẽ regio ista nr̃oꝵ ⁊ que tantũ
uirũ cum in ꝓximo habuerit. nosse
ñ meruerit. Nec tam̃ huic crunini
miscebo popłareᷤᷤ soli illũ clerici. soli
nesciunt sacerdotes. Nec immerito nosse
illum inuidi noluerunt: quia si uir
tutes eius nossent: sua uicia cogno¬
uissent. Horreo dicere qd̃ nuꝑ audiui:
infelicẽ dixisse nescio quẽ. te in tuo¬
illo libro plura m̃titum. Non ẽ hoĩs
uox ista: s diaboli. Nec mrartino
in hac parte detrahitur: sed fidei
euangłii derogatur. Nam cũ dñs

Expanded text:
go vero quoad vivam semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas; Martinum semper excipiam: non illi ego quemquam audebo monachorum, certe non episcoporum quempiam comparare. Hoc Aegyptus fatetur, hoc Syria, hoc Aethiops comperit, hoc Indus audivit, hoc Parthus et Persa noverunt, nec ignorat Armenia; Bosphorus exclusa cognovit, et postremo si quis aut fortunatas insulas, aut glacialem frequentat oceanum: quo miserior est regio ista nostra, quae tantum virum, cum in proximo habuerit, nosse non meruit. Nec tamen huic crimini miscebo populares: soli illum clerici, soli nesciunt sacerdotes. Nec immerito nosse illum invidi noluerututes illius nossent, sua uitia cognouissent. horreo dicere quae nuper audiui, infelicem dixisse nescio quem, te in illo libro tuo plura mentitum. non est hominis uox ista, sed diaboli, nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Euangeliis derogatur. nam cum Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutum. quas in exẽplum edidit e
ficans. diuersarũ munera gr̃arum
in unũ hominem conferebat.
estabatur arboriꝰ ex p̃fecto
uidisse se martini manũ sacͥficium
offerentis. uestitã quodãmͦ nobilissi¬
mis gẽmis. luce micare purpurea:
&e ad motum dextere collisarum
int̾ se fragorem audisse gemmarũ.
eniam ad illud qd̾ ꝓpter

Expanded text:
uirtutum, quas in exemplum sanctis suirtutum, quas in exemplum sanctis sficans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. testatur Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dexterae conlisarum inter se fragorem audisse gemmarum. Veniam ad illud, quod pr