comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mn libtate ĩmaneant infutm mĩme. nam quis dubitet maiore
illos nisu atq impetu reu̾suros : occurrendũ ꝓfugis igitur ut
uel fuge neq̃ant uel amiss ĩpedimẽtis nuidi et inglorii fugiãt. exẽplaq
alios similit̾reant ab incepto. Consensũ ẽ magnis pocius ãuns ꝙ
consiliis et religiosissimũ iusiur̃adũ more gentis interpõĩtur. ne cui
equitũ ad filios ad ꝑntes ad cõiugem sit reditus qͥ nõ rõnã aciem pene¬
trasset Tres aciet gallicoꝵ eqͥtũ fuere. tonidem hiis romauas Cesar op¬
posuit T̃ribus qr simul ẽ c̾tatũ locis quo c̾tanuĩe ĩ submittẽdis auxiliis
ubicũqz suos urgeri senserat. roͣm diuis diligentia ingẽs fuit. Ger¬
manoꝵ quoq eq̃tũ quos e trãsrenanis urbibus cesar acciuerat ĩ sig
nis opera. fuso hostiũ eqͥtatu raptisq et cesari pñtatis aliquot no¬
bilissimis heduoꝵ qui hostiũ in acie conͣ eũ fuerãt u̾tingetorix qui

Expanded text:
in libertate remaneant: in futurum minime. Nam quis dubitet maiore in libertate remaneant: in futurum minime. Nam quis dubitet maiore illos nisu atque impetu reversuros? Occurrendum profugis igitur, ut vel fugere nequeant, vel, amissis impedimentis, nudi et inglorii fugiant, exemploque alios simili terreant ab incepto. Consensum est magnis potius animis, quam consiliis, et religiosissimum iusiurandum more gentis interponitur, ne cui equitum ad filios, ad parentes, ad coniuges sit reditus, qui non romanam aciem penetrasset. Tres acies gallorum equitum fuere: totidem his romanas Cesar opposuit, tribusque simil est certatum locis. Quo certamine in submittendis auxiliis, ubicumque suos urgeri senserat, romani ducis diligentia ingens fuit. Germanorum quoque equitum, quos e transrhenanis urbibus Cesar acciverat, insignis fuit opera. Fuso hostium equitatu captisque et Cesari presentatis aliquot nobilissimis Eduorum, qui hostium in acie contra eum fuerant, Vercingetorix, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcõmodis ꝓpetuã publicã lib̾tatem q̃ri dictitans. et erat tumłtuariꝰ
ĩpator ordiariis curis intentissimꝰ ꝯͣ legitĩs bñ morate cuiꝰpiam
reipub  suffragiis ad imꝑiũ ascendisset Int̾ alia qͥdõ allo brigibus
bellũ qd cũ rõnis sentĩe eos opinabat᷑. indicit unciq cũ bello aĩos
eoꝵ secretiõibꝰ m̃ciis ac ꝓmissis tentat ĩgentibꝰ p̾ncipes periuã ci¬
uitate̾ inipio ꝓuĩtie pt qdᵈ una nõ possit alt̾ conseqͣtur uiam. hoc
aduͣsꝯ allobrogas bellã hedius cõmittit. qͥ congressi młtis suoꝵ ob¬
trũtatis anñcitĩa roͣnã utilem fuisse senserũt sub qua dudũ hon̾oati
qͥeliq uixerant Gesar intẽa ĩ sequanos proficiscit᷑. cuiꝰ it u̾cinge¬
rorix fugam ratus ad consiliũ suos uocat. Et fug̾e qͥdem hostes aut
ac gallicis fimbꝰ abire. Id in presens satis ẽẽ ut galli sua antiqͣ

Expanded text:
incommodis perpetuam et publicam libertatem queri dictitans. Et erat tumultuarius incommodis perpetuam et publicam libertatem queri dictitans. Et erat tumultuarius imperator, ordinariis curis intentissimus, quasi legitimus bene morate cuiuspiam reipublice suffragiis ad imperium ascendisset. Inter alia quidem Allobrogibus bellum, quod cum Romanis sentire eos opinabatur, indicat, unaque cum bello animos eorum secretioribus nuntiis ac promissis tentat ingentibus, principes pecunia, civitatem imperio provincie, ut, quod una non possit, altera consequatur via. Hoc adversus Allobroges bellum Eduis committit, qui congressi, multis suorum obtruncatis, amicitiam romanam utilem fuisse senserunt, sub qua dudum honorati quietique vixerant. Cesar interea in Sequanos proficiscitur; cuius iter Vercingetorix fugam ratus ad consilium suos evocat: Et fugere quidem hostes ait ac gallicis finibus abire. Id in presens satis esse, ut Galli sua antiqua
Abbreviated transcription (Latin):
suam. nõ tnͣ ab incepto resilire ausi. hine cesaris hĩc gallorũ metues
tũ pͥmũ qͦr tiumdi adolescentes eporedorix et iridomiarꝰ indigͣntes
aruoste potuerũt ꝙͣto eẽt hoẽstĩus sub cesare tali uiro. et de eit ita mĩto
ꝯ sub uangetorige adu̾sꝰ cesarẽ militae ¶ ꝑse autẽ pͥdem frũs nũc
refectus qd̃q ẽ forcius cotẽñone reformatus imꝑator ucingetorix
suo iam cercior de statu agit iam cũcta fideiniꝯ. Edicitq õibus ut
eqtũ ĩtũ ni̾m conficiãt obtemꝑatũ q illico est quidetim milia eq̃tũ
fnisse sãtis cõuent. peditatu sane nõ alio ꝙͣ. quẽ habuisset opus eẽ
professo est / qui octueginta miliũ erat. non se tñ prelii fortunã
totis hiis copiis ex ꝑturi neq rem iuste cõmissuꝵ aciei ucingetoripa
uiros armis ĩuctos iedia ac fame uicturũ pieq arcͥe hostem a fru¬
mẽtis tm̃. sed frumẽta ip̃a corrũꝑe sus ꝑsuase̾at. Sic p̾n̾atis tpalib

Expanded text:
suam, non tamen ab incepto resilire ausi hinc Cesaris, hinc Gallorum metu. Tum primum quoque tumidi adolescentes Eporedorix et Viridomarus indignantes agnoscere potuerunt, quanto esset honestius sub Cesare, tali viro et de eis ita merito sub Vercingetorige adversus Cesarem militare. Ipse autem pridem factus, nunc refectus, quodque est fortius, contentione reformatus imperator Vercingetorix, suo iam de statu certior, agit iam cuncta fidentius, edicitque omnibus, ut equitum certum numerum conficiant, obtemperatumque illico est. Quindecim millia equitum fuisse satis convenit: peditatu sane non alio, quam quem habuisset, opus esse professus est, qui octoginta millium erat; non se tamen prelii fortunam totis his copiis experturum neque rem iuste commissurum aciei Vercingetorviros, armis invictos, inedia ac fame victurum. Neque arcere hostem a frumentis tantum, sed frumenta ipsa corrumpere suis persuaserat, sic privatis temporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
cu ut septũ tempꝰ ad eũduẽ. sic necessarĩ ꝓĩq iter et debe
pietate ure duriniem suꝑare: oĩbut q alactatẽ mltã. atq cũdi
cupiditate gestu ac noce sigñãtibꝰ proficistit᷑. Et uitinti qͥu

Expanded text:
enim, ut ineptum tempus ad eundum, sic necessarium piumque iter, et debere enim, ut ineptum tempus ad eundum, sic necessarium piumque iter, et debere pietatem vie duritiem superare; omnibusque alacritatem multam atque eundi cupiditatem gestu ac voce signa
Abbreviated transcription (Latin):
rnã fien pͥuĩd̾e enĩ se ão futuꝵ. si tot milia heduoꝵ ciuiuĩ se ad
hostes. duas licet fraude cõtulerut. ut iux ciuitas rem cõtepnat
Abscessit lͣ nũcio sompnꝰ cesari. cura aut̃ grauis accessit. ꝙ he
duor ressemper ei cordi fuerat. et ꝑiculũ prouidebat. Et qm̃ tele¬
ditatem exnm̃a ⁊es post̾e uisa est. ptatim cũ toto eqtatu et qua¬
tuor ex pedinssimis legiõibus castris egredr. q̃ temꝑis exclieẜ
angustiis nõ artau̾at ut decuit: sed ingenti spacio pr̃esidiũ ex¬
guũ non insi duarũ .s. legionũ sub legato fabio dimisit. ante
oia tĩ litaauicti srẽs capi iusserat. Illi aut̃ ut cũ fr̃e cõuenerane
ad hostes paulo añ profugerat Ita fraudẽ oĩ ex parte constantẽ
tesar int elligens tanto ĩtencius copto ꝓcedit itmere. Iuq ip̃o
rastrorũ ixitr hortatur suos: ne nocturno laboe turbẽtior.⁊ esse

Expanded text:
enam fieri; providere enim se animo futurum, si tot millia Eduorum civium se ad enam fieri; providere enim se animo futurum, si tot millia Eduorum civium se ad hostes, ducis licet fraude, contulerint, ut vix civitas rem contemnat. Abscessit hoc nuntio somnus Cesari, cura autem gravis accessit, quod Eduorum res semper ei cordi fuerat, et periculum providebat. Et quoniam celeritatem eximiam res poscere visa est, statim cum toto equitatu et quatuor expeditissimis legionibus castris egreditur, que temporis exclusus angustiis non arctavit, ut decuit, sed ingenti spatio presidium exiguum nonnisi duarum scilicet legionum sub legato Fabio dimisit. Ante omnia tamen Litaviti fratres capi iusserat. Illi autem, ut cum fratre convenerant, ad hostes paulo ante profugerant. Ita fraudem omni ex parte constantem Cesar intelligens tanto intentius cepto procedit itinere, inque ipso castrorum exitu hortatus suos, ne nocturno labore turbentur, esse
Abbreviated transcription (Latin):
romana disiũgat amicicia Grant cũ cesare duo hedui
adolescentes egregii quoꝵ supͣ mencio est hĩta. Eporedorix pro¬
sapia ortus illustri magneq int̾ suos potencie et uiridomiarꝰ
par gracia atq etate: sed gñe longe impar: hũc cescir sibi
a diuitiaco cõmendatũ . ex ymo in altũ ualde prouexerat
Ita ut cũ eporedorige ip̃o de prioritate contenderet. de quoꝵ cede ba¬
tauictus apud exatum mentitus exat ut diximꝰ ad hũc eporedo¬
rigem c̾ta med̾iũ noctis huiusce rei fama ꝑuen̾at. et qͥd litauictꝰ
dixiss qͥd egisset audiuit. et qͥd aĩo uolu̾et cogitauit. Statu
ergo mulla mõa int̾põita cesarem adit. et prodicionẽ aꝑit. futurꝰ
ip̃e mox proditor reut erat expõita dutẽ o̾at suasapiã tem̾ariꝰ
et iquis iuuenũ cõsiliis ut occurrat. nec ꝑmittat sibi pplõq r̃o¬
mano amitissiña cuitatẽ paucoꝵ. ỹmo uniꝰ hom̃s mendacio ali¬

Expanded text:
romana disiungat amicitia. Erant cum Cesare duo Edui romana disiungat amicitia. Erant cum Cesare duo Edui adolescentes egregii, quorum supra mentio est habita, Eporedorix, prosapia ortus illustri magneque inter suos potentie, et Viridomarus par gratia atque etate, sed genere longe impar. Hunc Cesar sibi a Divitiaco commendatum ex imo in altum valde provexerat ita, ut cum Eporedorige ipso de prioritate contenderet; de quorum cede Litavitus apud exercitum mentitus erat, ut diximus. Ad hunc Eporedorigem circa medium noctis huiusce rei fama pervenerat: et, quid Litavitus dixisset, quid egisset, audivit, et, quid animo volveret, cogitavit. Statim ergo, nulla mora interposita, Cesarem adit, et proditionem aperit futurus ipse mox proditor. Re, ut erat, exposita, ducem orat, sua sapientia temerariis et iniquis iuvenum consiliis ut occurrat, nec permittat sibi populoque romano amicissimam civitatem paucorum, immo unius hominis, mendacio ali
Abbreviated transcription (Latin):
qͥn imꝰ ig̃r in gorgoniã. et alimorũ signis nr̃a signa c̃uĩgimꝰ
Tui ir dubiũ esse põt qͥn rõni tanto scele polluti non ħ pecc̃adi
finem facturi. sed in nrã necem ilico cũ nos uiderint ruituri
suit. Mortem itaq fugiamus. et qͣ datur ĩ pñs ulciscam᷑ occisos
Erant ĩcomitatu rõm ciues magnã uimifrumẽti et cõmeatuũ
reliquoꝵ ad castra cesaris deferẽtes. qui ut tucius profisce̾nt᷑.
O mens hoñn ceca et futũri inscia sese ill adiuxerãt. eos lita¬
uictus õndens digito. occidamꝰ ĩquit hos latrones. paret᷑ statin
impiis p̃ceptis. uix dũ uerba fimierat concursuq militũ crudelr̃
interfecti sũt et direpta q̃ ferebãt oĩa neq hͦ contentꝰ flagicio lita¬
uictus ꝑ omnes heduoꝵ fines hũc rumorẽ spargit suadetq õi¬
bus idem facͥe qd ip̃e fecit. ut scełe implicitos uel erroe impio a

Expanded text:
Quin imus igitur in Gergoniam et Alvernorum signis nostra signa coniungimus? Quin imus igitur in Gergoniam et Alvernorum signis nostra signa coniungimus? Cui enim dubium esse potest, quin Romani tanto scelere polluti non hunc peccandi finem facturi, sed in nostram necem illico, ut nos viderint, ruituri sint? Mortemque igitur fugiamus, et, qua datur in presens, ulciscamur occisos. Erant in comitatu romani cives magnam vim frumenti et commeatuum reliquorum ad castra Cesaris deferentes, qui, ut tutius proficiscerentur o mens hominum ceca et futuri inscia! sese illis adiunxerant: eos Litavitus ostendens digito: Occidamus, inquit, hos latrones. Paretur statim impiis preceptis. Vixdum verba finierat, concursuque militum crudeliter interfecti sunt et direpta, que ferebant, omnia. Neque hoc contentus flagitio Litavitus per omnes Eduorum fines hunc rumorem spargit, suadetque omnibus idem facere, quod ipse fecerit, ut scelere implicitos vel errore impio a
Abbreviated transcription (Latin):
cercitu propinqͣret neq iã amplius ꝙͣ tͥginta milibꝰ passuũ abẽẽt
subsatit et repente qͣi tristi mĩcio accepto u̾sꝯ ad suos et illacͥmãs
Quo pergimius inqͥt et qͥd agimꝰ amiti: oĩs nr̃a nobilitas. oĩs nr̃
equitatus q̃ cũ romanis erat assup̃tus est. Eporedorix et uindonia¬
claidesciã colloquia habuissent pr̃epta facultate defensiõis occisi st᷑¬
De frĩbus meis ac ꝓpinqͥs loqui lac̾mis ĩpediar: ommiũsiłis est
fortuna. Ii m̾ nõ creditis. hos audite quos ex ea cede nõ roaorũ
mĩa. sed ip̃oꝵ fuga subtraxit: ad faciendã u̾bis fidem subornati
testes prodeunt. de conficta historia mil mutãtes. hiis auditis t̾riti
om̃is exclamãt litauictũ orant ut saluti oñi consulat qͣi nõ facti
inqͥt sed consilii tempus sit. non ẽ de rebus cͥtissimis consultãdũ.

Expanded text:
ercitu appropinquasset, neque iam amplius quam triginta millibus passuum abesset, ercitu appropinquasset, neque iam amplius quam triginta millibus passuum abesset, substitit, et repente, quasi tristi nuntio accepto, versus ad suos et lacrimans: Quo pergimus, inquit, et quid agimus, amici? Omnis nostra nobilitas, omnis noster equitatus, qui cum Romanis erat, absumptus est. Eporedorix et ViridomaclandestiDe fratribus meis ac propinquis loqui lacrimis impedior. Omnium similis est fortuna. Si michi non credite, hos audite, quos ex ea cede non Romanorum misericordia, sed ipsorum fuga subtraxit. Ad faciendam verbis fidem subornati testes prodeunt, de conficta historia nil mutantes. His auditis, territi omnes exclamant, Litavitum orant, ut saluti omnium consulat. Quasi non facti, inquit, sed consilii tempus sit, non est de rebus certissimis consultandum.
Abbreviated transcription (Latin):
Neq uo p̃ter ignanĩã heduoꝵ quitꝙͣ cae esse cur rõnos mag̃
hediu ꝙͣ romami heduos de suis q̃sciõibus adeant Nlon hec amplius tole¬
randa esse sed cesari ac rõns ondendũ et liberos se et iuros et gallicos
Et eoꝵ qͥdem adolescenciũ p̾nceps erat litauictus qͥdam eiusq g̾maĩ
qui cito om̃s nõ consiliũ: sed auctorẽ consilii extimãtes senioris atq po-
orũ cesaris obliuist posse nec sꝑabant. nec credibile uidebat᷑ alia ad
id uia fraudulencior ẽ inuẽta est. stulta tñ inuencio. et ĩuentori¬
bus suis digna. ea uero fuit huiusmoĩ. Auxilia q̃ ab hediuis mis¬
tenda mõstrauiꝰ ut litauicto ducẽda cõmitte̾nt᷑. Id quid̃ nullo
negocio ĩpetratũ est Is ergo premiss ad cesarem frĩbus quid de re¬
liquo sint acturi cũ eisdem ordinat Cũ ergo romanis cast̾s cũ ex¬

Expanded text:
neque vero preter ignaviam Eduorum quicquam cause esse, cur Romanos magis neque vero preter ignaviam Eduorum quicquam cause esse, cur Romanos magis Edui, quam Romani Eduos, de suis questionibus adeant; non hec amplius toleranda esse, sed Cesari ac Romanis ostendendum et liberos se et viros et Gallicos. Et eorum quidem adolescentium princeps erat Litavitus quidam eiusque germani, qui cito omnes non consilium, sed auctorem consilii estimantes, senioris atque pottatem beneficiorum Cesaris oblivisci posse nec sperabant nec credibile videbatur, alia ad id via fraudulentior est inventa, stulta tamen inventio et inventoribus suis digna. Ea vero fuit huiusmodi: auxilia, que ab Eduis tenda monstravimus, ut Litavito ducenda committerentur. Id quidem nullo negotio impetratum est. Is ergo, premissis ad Cesarem fratribus, quid de reliquo sint acturi, cum eisdem ordinat. Quum ergo romanis castris cum ex
Abbreviated transcription (Latin):
dibꝰ gallicis urbibus sũmo sꝑ in honore hĩta de rebellione quis
hͦ unꝙͣ rred̾e̾t cogitauit. Inicuĩ rebelliõis a cõiuctolitane illo ꝙ̃
resat añ paucos dies ĩ riuiliũ sedicõnũ direpcõe pretulerat p
ꝙ̃ faale ingͣtis aĩs magnoꝵ licet atq recẽtiũ subrepit obliuo
Ile siquid bñficio cesaris obstrictũ srissus ꝙ sibi iustissima tñ
fauu̾sset in cã omissa nc̃ione petiũe/ quã ut rõnis fidem frãg̾e̾t
se lib̾tati pũeq asserens debe ꝙͣ cesari: hõnullis adolestẽtibꝰ
nobilibꝰ ac sũporbis facile persuasit. ut rõne amici ͤ uinculũ le¬
ne discitent: seq nõ solũ lib̾tati natos: s imꝑio memĩissent.
unicã esse urbem heduorũ. q̃ tocius gallie uictoriã remoretur
eius exemplũ sequi alias. hac ad cõe bonũ redeũte cet̾as secu¬
turas. nec romanis ubi deiceps pedem ponãt in gallia suꝑesso

Expanded text:
omnibus gallicis urbibus, summo semper in honore habita, de rebellione quis omnibus gallicis urbibus, summo semper in honore habita, de rebellione quis hoc unquam crederet? cogitavit. Initium rebellionis a Convictolitane illo, quem Cesar ante paucos dies in civilium seditionum diremptione pretulerat. O quam facile ingratis animis magnoIlle siquidem beneficio Cesaris obstrictum se fassus, quod sibi iustissima tamen favisset in causa, omissa mentione pecunie, quam, ut Romanis fidem frangeret,se libertati patrieque asserens debere, quam Cesari, nonnullis adolescentibus nobilibus ac superbis facile persuasit, ut romane amicitie vinculum leve discuterent, seque non solum libertati natos, sed imperio, meminissent. Unicam esse urbem Eduorum, que totius Gallie victoriam remoretur; eius exemplum sequi alias; hac ad commune bonum redeunte, ceteras secuturas, nec Romanis, ubi deinceps pedem ponant, in Gallia superesse;
Abbreviated transcription (Latin):
a set̾is oĩbus difficilior e̾at atq p̃ruptior negligenciꝰ seruabat᷑.
su u̾tuti iul usꝙͣ difficile ml p̃ruptũ loci hꝰ oportiũtate cõspitatꝰ
tes᷑ar nõ misit q̃ eũ caꝑent. scd ꝑ seip̃m nocte ĩtempesta ꝓfectus
ex tusto ascẽsũ uix accessibilem suꝑauit et repẽtinꝰ adueĩens
depulso inde presidio hostili occupauit collem et castra ibi mĩora
constituit qͣbus dnas leciones assignauit. Tum duplicẽ fossam
dnodenos pedes seu altitudinis seu latitudinis hñtẽ a mĩoribus
castois ad maiora perpetuã duxit quo nulla uis hostiũ uetare
rerũ ad uota fluenciũ prosꝑis adu̾sa se inserũt Cesare ad
gorgom̃a res agẽte mlq insi de hostibꝰ sollicito ꝑiculosa deftĩo uñ
m̃ĩme timebat᷑ erupit Cmitas heduoꝵ pͥma amica ppłi r̃omi et
sui ducis et senatus sepe decretis honestata int̾q om̃s ỹmo pre

Expanded text:
quod ceteris omnibus difficilior erat atque preruptior, negligentius servabatur. quod ceteris omnibus difficilior erat atque preruptior, negligentius servabatur. Sed virtuti nil usquam difficile, nil preruptum. Loci huius opportunitatem cunspicatus Cesar no luce media vix accessibilem superavit; et repentinus adveniens, depulso inde presidio hostili, occupavit collem, et castra ibi minora constituit, quibus duas legiones assignavit. Tum duplicem fossam duodenos pedes seu altitudinis seu latitudinis habentem a minoribus castris ad maiora perpetuam duxit, quo nulla vis hostium vetare rerum ad vota fluentium, prosperis adversa se inserunt. Cesare ad Gergoniam res agente nilque, nisi de hostibus, sollicito, periculosa defectio, unde minime timebatur, erupit. Civitas Eduorum, prima amica populi romani et sui ducis et senatus, sepe decretis honestata interque omnes, immo pre
Abbreviated transcription (Latin):
genti qui ad primũ capti opidi clamorem sese portis mu¬
risq proripuerant euasere. et auarici quid̃ longa ac dif¬
ficilis obsidio hunc habuit finem ¶ertingetorix uero a¬
naricenses reliquias nocturua fuga in sua castra delatas
clementer excepit, ac ueritus ne qua ex eorniu permixti¬
duceretur. Ipse uero neq hoc fractus aut deiectus euẽtu
ita consolatus est suos ut diceret non u̾tute sed arte quadͬ
muros oppugnandi uictoriam hanc romanis obtigisse.¬
die in gergonĩa ꝑuẽit. ⁊ p̃mo statiui aduẽtu leue p̃liũ eq̃stre cõmis¬
sum sedmt ĩeo mẽorabile gestũ est Cesar urbe̾ altissiõ in monte
sita et accessit ab oĩ parte difficilem speculatꝰ et agnostens non
exigui tpit opus esse eppugtionẽ differendũ statuit. Donec curã
rei feumẽtaris et cõmeatib  ĩpendisset ip̃e docingetorix singłos po¬
occupassent porerãt hostes et aquanõe et pabulo impediri. Is collis

Expanded text:
genti, qui ad primum capti oppidi clamorem sese portis mugenti, qui ad primum capti oppidi clamorem sese portis murisque proripuerant, evasere. Et Avarici quidem longa ac difficilis obsidio hunc habuit finem. Vercingetorix vero avaricenses reliquias nocturna fuga in sua castra delapsas clementer excepit, ac veritus, ne qua eorum permixtiduceretur. Ipse vero neque hoc fractus aut deiectus eventu ita consolatus est suos, ut diceret: Non virtute, sed arte quadam muros oppugnandi victoriam hanc Romanis contigissedie Gergoniam pervenit, et primo statim adventu leve prelium equestre commissum, sed nil in eo memorabile gestum est. Cesar urbem altissimo in monte sitam et accessu ab omni parte difficilem speculatus, et agnoscens non exigui temporis opus esse oppugnationem differendam statuit, donec curam rei frumentarie et commeatibus impendisset. Vercingetorix singulos pooccupassent, poterant hostes et aquatione et pabulo impediri. Is collis,
Abbreviated transcription (Latin):
Stupefacti ciues ĩspera hostiũ cona sese locis patenciõibꝰ liberiꝰ
defensuri ne uiar p̃me̾nt᷑ angustiis ĩplateã confugerũt. postꝙͣ
uõ aĩaduerterũt. haud ꝙͣꝙͣ romcnos ĩ plana descende̾. sed ono
aliũ actollente magis ac magis menia complere: metuẽtes undi¬
qr circũcludi : fugamq eripi: trepide armis abicis extrema opi¬
di cursu rapido peciere Ibi pars portarũ in exitu se cõartr̃s pe
lum̃ tͣnsuecta ab eqͥtibꝰ adh ᷑ missis cesi om̃s. Nullũ prede studiũ
s uiudc̃e fuit. ommibus aute oculos mors erat mercatorĩẽ is¬
manorũ qui ad genabum ĩmeriti illi quid̃ sola galloruu ceu¬
delitate perierant. Eius cedis recordacio supra romanũ mo¬
rem acerbabat animos ut nec etati nec sexui parceretur
Ex omnibus itaq qui in opido sunt inuenti. quorum mi¬
merus ad quadraginta milia capitũ ascendit: uix octin¬

Expanded text:
Stupefacti cives, inspecta hostium corona, sese locis patentioribus liberius Stupefacti cives, inspecta hostium corona, sese locis patentioribus liberius defensuri, ne viarum premerentur angustiis, in plateam confugerunt. Postquam vero animadverterunt haudquaquam Romanos in plana descendere, sed, uno alium attollente, magis ac magis menia complere, metuentes undique circumcludi fugamque eripi, trepide armis abiectis, extrema oppidi cursu rapido petiere. Ibi pars portarum in exitu se coartans, pars limen transvecta ab equitibus ad hoc missis cesi omnes. Nullum prede studium, sed vindicte fuit; omnibus ante oculos mors erat mercatorum romanorum, qui ad Genabum, immeriti illi quidem, sola Gallorum crudelitate perierant. Eius cedis recordatio, supra romanum morem, acerbabat animos, ut nec etati nec sexui parceretur. Ex omnibus itaque, qui in oppido sunt inventi, quorum numerus ad quadraginta millia capitum ascendit, vix octin
Abbreviated transcription (Latin):
suos singentes ad ubera alie huim strate flebilr̃ obsecrabãt: ne se: ne¬
suoꝵ fug̃a sexu. etate illos ĩualidos. ubi suos ne pietate nec p̃aibus flã
et in propõito fixos uident et pudorẽ et amorẽ suꝑate metu e muris
ex clamõe et romanis ut poterant dare inst̾atis fuge sensũ incepũt
rep̾ete tantus mmber m̃bis affluxit: ut ꝑfacile ẽẽt aliũ t̾riturus
sibi Illum iter ad id quod intendebat apparuisse extimãs ꝙ et suos
ad opus solito pigores cͥueret: et hostes ad tutelã opidi lentos et
ĩcautos ex rariõibꝰ ꝑ muros custodiis aĩadu̾teret hortatꝰ milites
ut fecm̃ tandẽ longi laboris arripent. et p̾mis ĩmuris ascensuris
p̃mia ꝯsueta pollicitus tuba prelii signũ dedit Ira igr̃ et spe pre¬
mii stimulãte: et unoqͦ cͥ̾tatim adnitente pͥmũ gͣdũ laudis apphen¬
dere. Muri undiq ad fastidia nõ tã ascenderut ꝙͣ euolauerũt

Expanded text:
suos stringentes ad ubera, alie humi strate flebiliter obsecrabant, ne se nesuos stringentes ad ubera, alie humi strate flebiliter obsecrabant, ne se neequendam suorum fugam sexu, etate illos invalidos. Ubi suos nec pietate nec precibus flecti et in proposito fixos vident, et pudorem et amorem superante metu, e muris exclamare et Romanis, ut poterant, dare instantis fuge signum ceperunt. repente tantus imber nimbis effluxit, ut perfacile esset alium territurus. , imbrem illum sibi iter ad id, quod intendebat, aperuisse estimans, quod et suos ad opus solito pigriores cerneret, et hostes ad tutelam oppidi lentos et incautos ex rarioribus per muros custodiis animadverteret, hortatus milites, ut fructum tandem longi laboris arriperent, et primis in murum ascendentibus premia consueta pollicitus, tuba prelii signum dedit. Ira igitur et spe premii stimulante, et unoquoque certatim adnitente primum gradum laudis apprehendere, muri undique ad fastigia non tam ascenderunt, quam evolaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
qdnee scriptor a quo añ alios ista decͥpimꝰ sibi p̃te̾ndum extĩau ͭ.
sub ocul suis gestĩ õ allus qͥdã añ portã opidi traditas eis ab
m̾tnseris picis ac seui glebas ĩignem iactabat. scorꝑiõe tñssixꝰ
picl̃i oblitꝰ eodem officõ fungi cepit. Illo quoq pari ictu storꝑi¬
ons occiso mox successit tertꝰ. et t̾no qͣrtꝰ. nec añ suctessionũ
talĩ finie fuit ꝙ extincto igne depulsisq hostibꝰ ĩopidũ: pugͣ.
enĩa fanis eẽt uertingetorix tãdem opidanoꝵ aĩs atq corꝑibꝰ
fatugatis ut quorũ cõnatus omres ĩ nnichilũ recidissent fuge illis
auctor esse cepit: quã tutã fore castroꝵ suoꝵ uianitas dabat spẽ
et insequi uolentibꝰ obiecta palus ad id noct᷑nuĩ tempꝰ ydoneũ
uisim erat: fuge cõsiliũ casꝰ mĩabilis ĩpediuit Mox aderat et
tãti per tenebras ituros sesꝑaibant: tũ matrone. alie ꝓnulos

Expanded text:
quod nec scriptor, a quo ante alios ista decerpimus, sibi pretereundum estimavit, quod nec scriptor, a quo ante alios ista decerpimus, sibi pretereundum estimavit, sub oculis suis gestum. Gallus quidam ante portam oppidi traditas ei ab intrinsecis picis ac sevi glebas in ignem iactabat; scorpione transfixuriculi oblitus, eodem officio fungi cepit. Illo quoque pari ictu scorpionis occiso, mox successit tertius et tertio quartus, nec ante successionum talium finis fuit, quam, extincto igne depulsisque hostibus in oppidum, pugne etiam finis esset. Vercingetorix tandem, oppidanorum animis atque corporibus fatigatis, ut quorum conatus omnes in nichilum recidissent, fuge illis auctor esse cepit, quam tutam fore castrorum suorum vicinitas spem dabat, et insequi volentibus obiecta palus. Ad id nocturnum tempus idoneum visum erat. Fuge consilium casus mirabilis impedivit. Nox aderat, et taciti per tenebras itineri se parabant. Tum matrone, alie parvulos
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ gralloꝵ om̃i: et actis sub t̾rrĩ cuuitulis ĩcensoq ꝓ noctẽ aggere
et sil factis erupcõibꝰ rona castra ĩ magno disc̾ĩe posuissent. nͥ
sũma ducis ꝓudencia ẽẽt occͥsũ ꝙ duas assidue legiones ex cubãe
pro tastris faciebat harũ int̾uẽtu et eorũ qͥ eiusde̾ iussu totis noc¬
ribus in oꝑe uigilabant. et flãme extincte et insultus hostiũ sunt
repulsi: et excitati om̃s totis e castris ad auxiliũ cõuenerũt. Nec
rõmua u̾tute gallica ideo ꝑtinacia lentescebat. Obstinati ĩ mortẽ
nõ tm̃ resistebãt sed erũꝑe audebãt. nec uel hostes ĩuad̾e uel iac¬
tare incẽdia desinebãt: et defessis integri et uiui mortiis succe¬
debãt. ut qͥ in eoip̃o tꝑis mom̃to: situ prĩe statũ et salutẽ tocius
gallie togitarent Qua ĩ ꝑte p̃temudũ non uidet᷑.ĩ. memõabile

Expanded text:
sed Gallorum omnium. Et actis sub terram cuniculis, incensoque per noctem aggere, sed Gallorum omnium. Et actis sub terram cuniculis, incensoque per noctem aggere, et simul factis eruptionibus, romana castra in magno discrimine posuissent, nisi summa ducis providentia esset occursum, qui duas assidue legiones excubare pro castris faciebat. Harum interventu et eorum, qui eiusdem iussu totis noctibus in opere vigilabant, et flamme extincte et insultus hostium sunt repulsi, et excitati omnes totis ex castris ad auxilium convenerunt. Nec romana virtute gallica ideo pertinacia lentescebat. Obstinati in mortem non tantum resistebant, sed erumpere audebant nec vel hostes invadere vel iactare incendia desinebant, et defessis integri, et vivi mortuis, succedebant, ut qui in eo ipso temporis momento situm patrie statum et salutem totius Gallie cogitarent. Qua in parte pretereundum non videtur illud memorabile,
Abbreviated transcription (Latin):
cusans. h nob̾ ñcta ꝓuẽn̾nit atq illud extremũ. Ut sñ ur̃õ ꝑiculo uie¬
mes cõsilio cõstitutũ est hiis dictis pͥsi repẽte aĩ uarie gẽtis et cre¬
dule usq adeo ut leto plausu et armorũ crepitu : qd̾ signũ eat dcã
contionãtis astãtibꝰ placuisse accdama̾et᷑. et una uoce u̾tingetorix
sũm ducũ ac fidelissimꝰ hom̃i duc̾e̾tur Cesar auariti ceptã obsidi¬
ouẽ ceptãq defensionem hostes ꝑagunt ĩq dies obiuxius utriq
nã et roͣm agg̃̾e ĩmensi oꝑis gelu ing̾eti ac ymbre ꝑpetuo pp̃e¬
ditri. u̾tute tñ ac perseuerãcia difficultates suꝑante uig̃ĩti q̃m die¬
but extruxerãt et muris admouerãt. Et galli decem milia ex
dn gallia elcõꝵ hom̃i opido ĩtruserãt. eo cõsilio ue uł soł biturigibi
salus publica credet᷑. uel seruati oppidi gloria soloꝵ eẽt bituricham

Expanded text:
cusatis, hec vobis cuncta proveniunt, atque illud extremum, ut sine cusatis, hec vobis cuncta proveniunt, atque illud extremum, ut sine meo consilio constitutum est. His dictis versi repente animi varie gentis et credule usque adeo, ut leto plausu et armorum crepitu dicta concionantis astantibus complacuisse conclamaretur, et una voce Vercingetorix summus ducum ac fidelissimus hominum crederetur. Cesar Avarici ceptam obsidionem ceptamque defensionem hostes peragunt, inque dies obnixius utrique. Nam et Romani aggerem immensi operis, gelu ingenti atque imbre perpetuo prepediti, virtute tamen ac perseverantia difficultates superante, vigintiquinque diebus extruxerant, et muris admoverant, et Galli decem millia ex omni Gallia electorum hominum oppido incluserant eo consilio, ne vel solis Biturigibus salus publica crederetur, vel servati oppidi gloria solorum esset Biturigum,
Abbreviated transcription (Latin):
alibi aditũ q̃rentis ip̃e locis abditis cũ duabꝰ tm̃ q̃ suꝑerant le¬
giõibꝰ se tenuit. suisq ut ꝙͣ longissime ꝓcederent. atq itri a se
hostem distrahe̾nt imperauit. Tũc hoste digresso et rõni exͥcitus
iter obseruãte.ut ubicũq tnsire uolentibꝰ obiuaret. locũ uaciũ
relictũ. Cesar occupat. atq epontibꝰ unũ cuius ꝑs una uisa ẽ
intactior m̃ĩorisq egẽs oꝑe: ꝯfestim reficit. et traductis legiõib
cristra cõmuit p̾missasq legiones ad se e uestigio reuerti iubz
Intelligẽs se delusũ u̾tingetorix amoto obice quo ab hoste se¬
ꝑabat᷑ ne ĩuitus ad pugña cogi posset: ex eo ip̃o loco ubi erat
dũ reditũ legionũ et ꝓpͥum uidit errorem magnis cursibus
milites dixerunt extrema fame uictos e castris clanculũ effugisse: pari
dem exatũ fame confectũ esse. Ceta de huic oĩa dicto regis consona
prosetuti sunt. tũ p̾cingetorix exclãuit: et ꝑ me ĩqͥt quẽ ꝓdicionis ac¬

Expanded text:
alibi aditum querentis, ipse locis abditis cum duabus tantum, que supererant, legionibus se tenuit, suisque, ut quam longissime procederent atque ita a se hostem distraherent, imperavit. Tunc hoste digresso et romani exercitus iter observante, ut ubicumque transire volentibus obviaret, locum vacuum relictum Cesar occupat, atque e pontibus unum, cuius pars ima visa est intactior minorisque egens opere, confestim reficit; et traductis legionibus, castra communit, premissasque legiones ad se e vestigio reverti iubet. Intelligens se delusum Vercingetorix, amoto obice, quo ab hoste separabatur, ne invitus ad pugnam cogi posset, ex eo ipso loco, ubi erat, dum reditum legionum et proprium vidit errorem, magnis cursibus milites dixerunt: extrema fame victos e castris clanculum effugisse, pari omnem exercitum fame confectum esse Cetera dehinc omnia dicto regis consona persecuti sunt. Tum Vercingetorix exclamavit: Et per me, inquit, quem proditionis ac
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ fere obsides populorum quos ibidem cesar ut diximus
sub hednorum fide relinquerat. hiiqz eorum in potestate erãt
omnes. horum ergo suppliciis hesitantes terrebãt. Et nuinc p̃¬
caudo nuunc minando suam in sententiam protrahebant et¬
nĩc precando nũc minando suam in fentencia protrahebant
Mutunt deniq ad ip̃m u̾cingetoritẽ legatos petuit ut heduũ accedat
Ibra de cõmbus belli consiluã ĩeatur Paret ille a grauat̃ et allora
Uefertione leta et belli cupidus gendi. Cũq eo ꝑuentũ esset pet̾e eod̃ĩ cõ¬
sdio nõ puduit  o preceps ĩpudencia ut eis adũsꝰ amicũ suũ cesarem
belli admistracio credetur: ͣ ultro oblatam. et si nõ u̾tute ãĩ ac sal¬
tem uocidra si qͣ rẽt ⁊ecusare debuerũt. Id em̃i no nĩ negatid resq ĩ
cotrousia pͣsa ẽet bibracto amplissuno tũc heduoꝵ opido cõsiliũ gallie¬

Expanded text:
omnium fere obsides populorum, quos ibidem Cesar, ut diximus, omnium fere obsides populorum, quos ibidem Cesar, ut diximus, sub Eduorum fide reliquerat, hique eorum in potestate erant omnes; horum ergo suppliciis hesitantes terrebant, et nunc precando, nunc minando suam in sententiam trahebantiam trahebant. Mittunt denique ad ipsum Vercingetorigem legatos, petunt, ut Eduum accedat, ibique de rationibus belli consilium ineatur. Paret ille haud gravatim, et illorum defectione letus et belli cupidus gerendi. Quumque eo perventum esset, petere illos in consilio non puduit o preceps impudentia, ut eis adversus amicum suum Cesarem belli administratio crederetur, quam ultro oblatam etsi non virtute animi, at saltem verecundia, si qua esset, recusare debuerunt. Id enimvero quum negatum, resque in controversiam versa esset, Bibracte, amplissimo tunc Eduorum oppido, co
Abbreviated transcription (Latin):
fiducĩa suis trorem hostibꝰ allaturã. Hiis dñs signũ pugne dedit.
pugnatũ est. magnis hineinde ãĩs usq a deo ut galli. p̾mo ĩpetu
quid̃ hostiũ uidit. sed mĩue fugiẽtiũ Cesi om̃is et ip̃e quoq camulo¬
genus suoꝵ usq in finẽ hortator egregiꝰ nullo boni ducis officõ preter¬
msso. sed ita sibi statutũ e̾at ut uel decrepitus in plio morẽtur. ꝑs
hostiũ q̃ presidio cast̾s relicta erat audito prelio accurrit. A et hͦ
ĩ romanos ĩndens uictorũ impetũ nõ tulit eãdemq cũ suis sortem
hũit. insi ꝙ illi fere om̃s ĩ p̃lio ex hiis ꝑpłimi infuga ꝑiere Cum
hac mag̃ uictoia labienus agediucũ redit inde ad cesarẽ nuĩ ĩcolum
profectꝰ excͥcitir Dec minuis ideo gallorum populi coniurãt
hedius quis credãt auctorisatibus : legati undiq destinãtur
si qui auteni iisi erant ad consensũ lenti nouiodum inuenti erãt

Expanded text:
fiduciam suis, terrorem hostibus allaturam. His dictis, signum pugne dedit. fiduciam suis, terrorem hostibus allaturam. His dictis, signum pugne dedit. Pugnatum est magnis hinc inde animis usque adeo, ut Galli primo impetu, quidem hostium vidit, sed minime fugientium. Cesi omnes, et ipse quoque Camulogenus suorum usque in finem hortator egregius, nullo boni ducis officio pretermisso; sed ita sibi statutum erat, ut vel decrepitus in prelio moreretur. Pars hostium, que presidio castris relicta erat, audito prelio, accurrit; sed et hec in Romanos incidens victorum impetum non tulit, eamdemque cum suis sortem habuit, nisi quod illi fere omnes in prelio, ex his plurimi in fuga periere. Cum hac magna victoria Labienus ad Ageduicum redit, inde ad Cesarem cum incolumi profectus exercitu. Nec minus ideo Gallorum populi coniurant. Eduis quis credat? auctoribus legati undique destinantur. Si qui autem visi erant ad consensum lenti, Novioduni inventi erant
Abbreviated transcription (Latin):
tũ et bellonaci int̾ gallos famosi motibꝰ tãtis accesẜant. et rebellione
heduoꝵ exciti odiũ diu celatũ aꝑuerant. Iamqz aꝑti hostes ĩ armis erãt
itaq hinc ꝑisiis inde bellonatis et uaria belli more p̃ssꝰ et cirauuẽtꝰ
consiliũ mutauit ex tꝑe. statuitq fortunã prelii tentare: et noctͣna
tempestate horrida aduitꝰ explõatoribus hostiũ nil tale cogitãtibꝰ
interfitĩs tota nocte tumultu uario et trepidacõe multiplici fugã siłans
cũ sollicitos at suspẽsos hostes usq ad lucẽ tenuisset subito constitit
et instructa acie magnifice suos hortatus ẽ: illud ĩ p̾mis obsetrans
ut et sue p̾stine atq exꝑte toriens u̾tutis ac cesa̾is memissẽt eũq
sibi fingent pñtem quo duce tot taniq claras uictorias habuissent
Si qͥdem illius auspiciis eciã nũc pugnari. et uł solam sui mẽoriã

Expanded text:
tamen et Bellonati, inter Gallos famosi, motibus tantis accesserant, et rebellione tamen et Bellonati, inter Gallos famosi, motibus tantis accesserant, et rebellione Eduorum exciti odium diu celatum aperuerant, iamque aperti hostes in armis erant. Itaque hinc Parisiis, inde Bellonatis, et varia belli mole pressus et circumventus, consilium mutavit ex tempore, statuitque fortunam prelii tentare; et nocturna tempestate horrida adiutus, exploratoribus hostium nil tale cogitantibus interfectis, tota nocte tumultu vario et trepidatione multiplici fugam simulans, quum sollicitos ac suspensos hostes usque ad lucem tenuisset, subito constitit, et, instructa acie, magnifice suos adhortatus est illud in primis obsecrans, ut et sue pristine atque experte totiens virtutis ac Cesaris meminissent, eumque sibi fingerent presentem, quo duce tot tam claras victorias habuissent; siquidem illius auspiciis etiam nunc pugnari, et vel solam sui memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
alueo luteciã repetit. quo precognitõ hostes oppidũ ĩcendert
pontesq oppidi quorũ alt̃ dextrã ripami crcũflui ãpis leuẽ
alt̾ attingebat resciderũt. Ibino nõ pariscoꝵ sole: sed finitimaꝵ om̃s gẽ¬
ciũ copie constiterant p̃posito õibus camulogeno quod̾ cognõie aurelio
alibi aureleũ ĩuenio. hic uie seno guis. sed rei bellice ꝑitissimꝰ hẽbat᷑.
ꝓpt̾ qd̾ hũc labor̃e consensu om̃i coactus extrema ĩ etate susceꝑat. Sic se
rebus hñtibus ⁊uõres uarii iactabãt᷑. Cesarem gͥgomia digressũ: at
lig̾e int̾clusum demũ frumẽti inopia ultĩa compulsũ in ꝓuiciam ronã
tis rhodanũ concessisse: heduos rebellasse galłiaq oem ĩmotu esse
quibꝰ rebus labienus ip̃e ꝑmotus nõ pugna̾e decreu̾at. Udq unũ
aĩõ uoluebat qͣlit̾ ageduicũ id opido noꝰ erat uñ discesserat. atq ubi
p̃sidio impõito impedimẽta dimiserat saluas reduceret legiones Int̾im

Expanded text:
to, hostes oppidum incenderunt pontesque oppidi, quorum alter dexteram ripam circumfluit amnis, levam alter attingebat, resciderunt. Ibi vero non Parisiorum sole, sed finitimarum omnes gentium copie constiterant, preposito omnibus Camulogeno quodam, cognomine Aurelio, alibi Aulercum invenio. Hic vir senio gravis, sed rei bellice peritissimus habebatur, propter quod hunc laborem consensu omnium coactus extrema in etate susceperat. Sic se rebus habentibus, rumores varii iactabantur: Cesarem Gergonia digressum ac Ligere interclusum, demum frumenti inopia ultima compulsum in provinciam romanam cis Rhodanum concessisse, Eduos rebellasse, Galliam omnem in motu esse. Quibus rebus Labienus ipse permotus non pugnare decreverat, idque unum animo volvebat, qualiter Ageduicum id oppido nomen erat unde discesserat, atque ubi, presidio imposito, impedimenta dimiserat, salvas reduceret legiones. Interim
Abbreviated transcription (Latin):
hinc ꝙ statim reuersis auxilis heduoꝵ se alu̾nis bituriges adiuxẽ
rem suspcam̃ faciũt esar h andiens et urbanis motibꝰ pompei magni
u̾tute cõpositis nõ se cunt ãplius italie nocm ratus in gallĩa redit Ingens illũ

Expanded text:
hinc, quod statim reversis auxiliis Eduorum, se Alvernis Bituriges adiunxere, hinc, quod statim reversis auxiliis Eduorum, se Alvernis Bituriges adiunxere, rem suspectam faciunt. Cesar hec audiens, et urbanis motibus Pompeii Magni virtute compositis, non se tun
Abbreviated transcription (Latin):
niora ausos effossis ocuł a auribꝰ resectis uite relinqͥt ad ludibriũ
ad exemplũ iã potens atq horrendꝰ et nat᷑a ferox et regio tium¬
dus fastigio lucherio cadurco audatissimo çã uiro c̃ parte eter¬
citꝰ in urbe ruthenos misso petit ip̃e bituriges illi aduẽtu subito
permoti ab amicis rõnoꝵ hedius auxiliũ ꝑ legatos petit. Hediu
rem ad legatos cesaris reiciũt eorũq cõsilio eq̃tũ illis et peditum
digunt auxilia: q̃ cũ ad ligerim amicoꝵ amicoꝵ heduorũ tunc
et biturigũ imꝑii luitẽ peruenissẽt aliquot sibi dierũ mora ex¬
acta redierũt. hanc cam reditus p̃tendẽtes quĩ si tnͣsissent. hinic
ab alu̾nis. hinc abiturigibꝰ opp̾mẽdi essent. Idem̃ ambabꝰ gen¬
tibꝰ fuisse ꝓpositũ. Au id sane tali metu egerint an fraude ne dicã
hodie sed tũ quoq dubiũ fuit. tñ hinc heduoꝵ secuta defectio.

Expanded text:
viora ausos, effusis oculis aut auribus resectis, vite linquit ad ludibrium, viora ausos, effusis oculis aut auribus resectis, vite linquit ad ludibrium, ad exemplum. Iam potens atque horrendus et natura ferox et regio tumidus fastigio, Lutherio Cadurco, audacissimo viro, cum parte exercitus in Ruthenos misso, petit ipse Bituriges. Illi adventu subito permoti ab amicis Romanorum Eduis auxilium per legatos petunt. Edui rem ad legatos Cesaris reiciunt, eorumque consilio equitum illis ac peditum dirigunt auxilia. Qui quum ad Ligerim amnem, Eduorum tunc et Biturigum imperii limitem, pervenissent, aliquot ibi dierum mora exacta, redierunt, hanc causam reditus pretendentes, quoniam, si transissent, hinc ab Alvernis, hinc a Biturigibus opprimendi essent: id enim ambabus gentibus fuisse propositum. An id sane tali metu egerint, an fraude, ne dicam hodie, sed tum quoque dubium fuit: tamen hinc Eduorum secuta defectio,
Abbreviated transcription (Latin):
pulsus erat expellit. Et crescente uano fauore mltitudĩs qd̾ͥ optasse
pr̃ morte eme̾at rex dr̃. Iamq insanie aucte addita legatos ꝑ diũ¬
sa trasinietit et reuerentius auditur et promptiꝰ ex audit᷑. tmĩq
breui profec̾at. ut secũ zenones parisii pictores : cadura. turões
aulerai lemonices audes et cet̾i qui ad occeanũ u̾gunt unãimit᷑
cõuirarent. neq id satit oun consensu regnũ ei atq imꝑiũ defert᷑
Dic ea tempestate galloꝵ am̃i et consilia uoluebãt᷑. Sͦ comani no¬
minis odiũ alte aĩs insederat. ut quisquis se ilł oppon̾e ausus ẽẽt
regno dig̾ssimꝰ hr̃etur Iam nõ alu̾ne rex igr̃ sed gallie conͣq
romanos belli dux nõ ẽrat neq cõsulit ut solebat. sed obsides. sed
arma s milites imꝑat et ꝑet᷑. imꝑiũq ipm̃ seui̾tate t̾ribile et.¬
ficit. Grauioris noxe reos fla̾mis exurit tormẽtis exceutiat le¬

Expanded text:
pulsus erat, expellit: et, crescente vano favore multitudinis, quod optasse pulsus erat, expellit: et, crescente vano favore multitudinis, quod optasse pater morte emerat, rex dicitur. Iamque insanie auctoritate addita, legatos per diversa transmittit, et reverentius auditur et promptius exauditur, tantumque brevi profecerat, ut secum Senones, Parisii, Pictones, Cadurci, Turones, Aulerci, Lemonices, Andes et ceteri, qui ad Oceanum vergunt, unanimiter coniurarent. Neque id satis: omnium consensu regnum ei atque imperium defertur. Sic ea tempestate Gallorum animi et consilia volvebantur, sic romani nominis odium alte animis insiderat, ut, quisquis se illis opponere ausus esset, regno dignissimus haberetur. Iam non Alvernie res agitur, sed Gallie; contraque Romanos belli dux non orat neque consulit, ut solebat, sed obsides, sed arma, sed milites imperat et paretur, imperiumque ipsum severitate terribile efficit. Gravioris noxe reos flammis exurit, tormentis excruciat; le
Abbreviated transcription (Latin):
cingetorix qͥdam potẽtissimꝰ ac factiosissimꝰ adolescens olim filius
tebali qui pncipatũ om̃is gallie cũ teue̾t ad regnũ aspirans a ppło
fu̾at int̾emptus hic ut erat et potẽtie ingẽtis. et ardẽtis ingenii cli¬
entelis amiciciisq collectis qd uult facile ꝑsuad. arma oñs capiũt
atq ad bella sepreꝑant. Erat illi patruus gobacio uir prouectiõis
etatis et cõsilii sanioris. et sic̃ hunc sculti iuuenes sic senes illũ pro
iudiseq̃bant᷑. Quibꝰ ergo inuenilecõsiliũ nõ placebat: quiq scul¬
tam et ĩntilem hãc fortune exꝑiencĩa iudicabat. u̾cingetorigẽ ab
inceptoprohibent. reluctãtẽ gergonia oppido ꝑturbat᷑. loco illo mu¬
tato anii nõ muitauit qͥn ecĩa mlto enixius urgebat inceptũ. Et
fretus et ĩiurie menior gergomã rediit. patruu̾a et rͣliquos a qͥbꝰ

Expanded text:
cingetorix quidam, potentissimus ac factiosissimus adolescens, olim filius cingetorix quidam, potentissimus ac factiosissimus adolescens, olim filius Cebali, qui principatum omnis Gallie quum teneret, ad regnum aspirans a populo fuerat interemptus. Hic, ut erat et potentie ingentis et ardentis ingenii, clientelis amicitiisque collectis, quod vult, facile persuadet. Arma omnes capiunt atque ad bella se preparant. Erat illi patruus Gobacio, vir provectioris etatis et consilii sanioris, et sicut hunc stulti iuvenes, sic senes providi illum sequebantur. Quibus ergo iuvenile consilium non placebat, quique stultam et inutilem hanc fortune experientiam iudicabant, Vercingetorigem ab incepto prohibent, reluctantem Gergonia oppido perturbant. Loco ille mutato, animum non mutavit, quin etiam multo enixius urgebat inceptum; et, fretus, et iniurie memor, Gergoniam redit, patruumque et reliquos, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dies aderat claro prefixa facinori. Caruntes tãte rei duces ꝑdi¬
tissimis sibi ducibꝰ comꝑatis comꝑatis genabim opidũ ĩncidũt
ciuesq cõnos ibi negotiantes et prorsꝰ incautos noĩatĩ gayum
suffiũ illic a cesare rei fruuẽta̾ie p̃fectũ honestũ uirũ roͥmĩ¬
q eqͥtem obtrũtant ac bona onui tꝙͣ bello parta diripiũt Illic
rei fama diffuditur. ut sant galli rumoꝵ se̾ndoꝵ añ alios seudi¬
osi. ut cũ scil hee cedes atq ista direpc̃o ortu solis fitẽ essent for¬
te ideo ut cũ lucis inicio belli pͥncipiũ cõueniret añ pͥmã noc¬
tis proxime uigiliã rei noticia ad alu̾nos ꝑ centũ fexaginta milia
passuũ deuerret. Ibiuo laudatores atq improbatores. ut uarie stͣ
hominũ siñe res ĩuenit. Erat tuc alu̾nis ille ut flori u̾bo utai
corꝑe armis spũq terribilis nomĩe ecia qͣi terrore composito. uer¬

Expanded text:
Dies aderat claro prefixa facinori. Carnutes, tante rei duces, perdiDies aderat claro prefixa facinori. Carnutes, tante rei duces, perditissimis sibi ducibus comparatis, Genabim oppidum invadunt civesque romanos ibi negotiantes et prorsus incautos, nominatim Gaium Suffium, illic a Cesare rei frumentarie prefectum, honestum virum romanumque equitem, obtruncant, ac bona omnium tamquam bello parta diripiunt. Illico rei fama diffunditur, ut sunt Galli rumorum serendorum ante alios studiosi, ut, quum scilicet hec cedes atque ista direptio ortu solis facte essent, forte ideo, ut cum lucis initio belli principium conveniret, ante primam noctis proxime vigiliam rei notitia ad Alvernos per centum sexaginta millia passuum pervenisset. Ibi vero laudatores atque improbatores, ut varie sunt hominum sententie, res invenit. Erat tunc Alvernis ille, ut Flori verbo utar, corpore, armis spirituque terribilis, nomine etiam quasi terrore composito, Ver
Abbreviated transcription (Latin):
liberant. qualit᷑ cesar si fors redeat a suis legiõibꝰ segregetur
ud tñ haud diffcle factu ẽẽ confirmãt ꝙ neq ab sente duce loco
se mou̾e audeat legiones neqz ad eas dux ĩcomitatꝰ accedere mõ
sit aliqͥs qui illiꝰ rei facultat᷑e impediat / uec uniꝰ hom̃ĩs nomẽ
q tollabilius. hanc pñtemuitã breuem et caducã ꝙͣ antiquã
gloriam et auidã ꝑde lib̾tatem. hiis ac ꝯsiłibus consiliis agitat
caruites sese ingenti negõ duces offerũt. Et qm̃ siluestribꝰ in
locis ubi h fiebant./ copia obsidu nõ sit: nec acciri queant: qͥn
res in aꝑtũ exeat. ꝙͣ religiosissimo se uicissim sacram̃to obligãt
ne qͥs gallus belli duces metu a sꝑe a̾ qͣcũq cã deserat sit firma¬
tis rebus multis cũ laudibꝰ ingentes grẽ caruntibꝰ acte sunt
atq ita demũ qͥi maiori ꝑte negocii confecta ad sua qͥsq digredr̃

Expanded text:
liberant, qualiter Cesar, si fors redeat, a suis legionibus segregetur. liberant, qualiter Cesar, si fors redeat, a suis legionibus segregetur. Id tamen haud difficile factu esse confirmant, quod neque, absente duce, loco se movere audeant legiones, neque ad eas dux incomitatus accedere, modo sit aliquis, qui illius iter impediat, nec unius hominis nomen que tolerabilius hanc presentem vitam brevem et caducam, quam antiquam gloriam et avitam perdere libertatem. His ac similibus consiliis agitati Carnutes sese ingenti negotio duces offerunt, et quoniam silvestribus in locis, ubi hec fiebant, copia obsidum non sit, nec acciri queant quin res in apertum exeat, quam religiosissimo se vicissim sacramento obligant, ne quis Gallus belli duces metu aut spe aut quacumque causa deserat. Sic firmatis rebus, multis cum laudibus ingentes gratie Carnutibus acte sunt, atque ita demum, quasi maiore parte negotii confecta, ad sua quisque digreditur.