comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pam Est aũt finis legicce inuentio iudiciumq rõnu. Qđ sci
mentu st ag partes corporis animũ reducamꝰ Quitus de fit
alisg ut ns quasi quitusaoms instrum̃tis utamur & in tototũ
corpere pantiumꝰ ottinẽt loci cinus .n. Qd tractanalũ oculias
indendum ceton deq tonperis partes propriũ quediem uider
instrum̃ta quaeddam corporis ẽẽ comprehenduntur que depor
res eo nultu ad nueri. Ita q logita disciplina pars ꝗdem pħie
brenitas sua mera largita ẽ ortum logic& & ꝗq ip̃a logica
eset oplictuus minc de eo litro nobis pouiea diceñda sunt quẽ
in pñti sumosimus esponenduont Titulo n proponit porphyri
introductionem se ad Aristoreus predicam̃ta conscribere. Quid aut
naleat het introductio uel ꝗs ad lectoris aĩ par et treuiter expli¬
nabo Nristoteles m lioꝵi lit qui dde ꝵ. predicam̃tis inscrititur hac
intentiore cemposuuit ut infrntas uerum diuersitates quae sus
sciam cadere non possent paucitate y enoꝵ comprahenderet aetꝗ

Expanded text:
 est autem finis logicae inuentio iudiciumque rati- onum. qumentum, si ad partes corporis animum reducamus, quibus et fit aliquid, ut his quasi quibusdam instrumenticorpore partium obtinent locum. Manus enim ad tractandum, oculi ad videndum, caeteraeque corporis partes proprium quoddam videntinstrumenta quaedam corporis esse deprehenduntur quae etiam partes esse nullus abnuerit, ita quoque logica disciplina pars quidem phibreuitas succincta largita est, ortum logicae et quid ipsa logica esset explicui, nunc de eo nobis libro pauca dicenda sunt quem in praesens sumpsimus exponendum, titulo enim proponit Porphyrius intro- ductionem se in Aristotelis Praedicamenta conscribere, quid uero ualeat haec introductio uel ad quid lectoris animum praeparet, breuiter explicabo. Aristoteles enim librum qui De decem praedicamentis inscribitur hac intentione composuit, ut infinitas rerum diuersitates quae sub scientiam cadere non possent, paucitate generum comprehenderet, atque
Abbreviated transcription (Latin):
cese ẽ quae uestigantẽ animu ã rett iteneris nõ minintũ
progresione deducant ut in multis euenit Epituraga.
tomus mundũ censistẽ putot d honestum cespiris utlia¬
ptate metitur. Noc uũt ide huic atq alis atcidisse mani¬
festum ẽ : qm̃ ꝓ imperitiã disputandi ꝗͥcquid rone temp̃ des¬

Expanded text:
sse necesse est, quae uestigantem animum a recti itinere non minimum progressione deducant, ut in multis euenit Epicuro, qui atomis mundum consistere putat et honestum uoluptate metitur, hoc autem idcirco huic atque aliis accidisse manifestum est, quoniam per imperitiam disputandi quicquid rat
Abbreviated transcription (Latin):
quaui añ disciplius rõe tractata. Cur n nisi ꝗsꝗͣ dicat do
S tum oecurrerit generis nom in una quaꝙ specie totũ
posse conꝑruẽ totius nõ in umaquaq parte sua nõm
conuenire nõ posse maiifestũ fit aliã diuissionẽ ẽẽ
gñs in sues alia eotius in partes onuenit aũt nõm gnĩis
sugulatua dom̃ꝰ nomine appellari solent ẜ cum fuerĩt
soluatur quasi gñs in species & postremo omnẽ hune orduie partiti.¬
nem prosit oñdimꝰ nune de demonstratiõe dicamꝰ n ꝑ ardua
n per difficilia haereat ꝙ intanta hae disciplina iuguantissimo
ingenio solertissimo labore sudauerit. Fit .n. demonstratio .i.
alicuiꝰ quesitae rei certa rõnis collectio ex añ cognitis naliter &t &
sp̃es fluũt Item species sub se positis sp̃et uł indiuidius priores¬
ẽe naturaliter manifestũ est Quce uõ sunt priora ea Re pre.¬

Expanded text:
atione disciplinae tractata? Cur enim non quisquam dicat domSed cum occurrerit generis nomen in unaquaque specie totum posse congruere, totius vero in unaquaque parte sua nomen convenire non posse, manifestum fiet aliam divisionem esse generis in species, aliam totius in partes. Consingillatim domus nomine appellari solent, sed cum fuerint soluatur quasi genus in species, et postremo omnem hunc ordinem partitinem prosit osten- dimus, nunc.de demonstratione dicemus, ne per ardua atque difficilia haereat qui in tanta hac disciplina uigilantissimo in- genio et sollertissimo labore sudauerit. fit enim demonstratio, id est alicuius quribus enim species fluunt. Item species sub se positis individuis priores naturaliter esse manifestum est. Quae vero priora sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
põt absointus ses quodã mõ tum xelis duabus ⁊ is tolig¬
tus atꝙo constrictus est Siud n ẽ in logieti Ni ciint qos
tis coneludiat uł quae uera sit quae uerisułs as roc Pi.¬
as inuemiendia ea quit in exercitio meralitatis aduucti ber¬
ttudinem pariũt. Atq iõ qm̃ syeculatiue atq actiue suus certusq
fims e ł ogitie aũit ad auas ⁊ eliquas partes refertur eytremu
uõ plura que q alterutra parte dũr quoꝵp nos eo quae dicta
sunt stiictim notasse sufficiat Hane litemiuõ tali rõne discer¬
pms. Nuhil ꝯꝑoe dicimiis impedire ut eadem logica partis uice
simus instrumentis fungatur officio Dm̃ i. ipsa sium retiet
finem isq finis a sela pħia considerat᷑ pars philosopbie ẽe ponen.¬

Expanded text:
o cum reliquis duabus partibus colligatus atque constrictus est. quid enim est in logica disciplina quod tio concludatur uel quae uera sit, quae ueri siad inuenienda ea quae in exercitium moralitatis adducta beatitu- dinem pariunt. atque ideo quoniam speculatiuae atque actiuae suus certusque finis est, logicae autem ad duas reliquas partes refertur extremum,uero plura quae ex alterutra parte dicantur, quorum nos ea quae dicta sunt strictim notasse sufficiat. Hanc litem uero tali ratione dis- cernimus. nihil quippe dicimus impedire, ut eadem logica partis uice simul instrumentique fungatur officio, quoniam enim ipsa suum retinet finem isque finis a sola philosophia, consideratur, pars philosophiae esse ponen
Abbreviated transcription (Latin):
illis hõiu feraꝵ ⁊ pisciũ. Quidã uoͣ
mixto sexu diu̾sis corbus ĩ duũt et
numina uocãt. que si sp̃u accepto su¬
bito cũrerẽt monstra hr̃entũ. ꝯñt̾¬
cerũt. tam̃ ꝗa illustris ppłi romani
senator eãt colebat quod rep̃hen

Expanded text:
illis hominum ferarumque et piscium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus induunt; numina uocant, quae si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur. cerunt, tamen, quia inlustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
ĩter se mal i mali. pugnãt ĩter se
mali ⁊ boni. boui uõ ⁊ boni si ꝑfecti
sũt ĩter se pugnare nõ possũt. ꝓfici¬
entes aũt nõdũq ꝑfecti ita possũt.
nt bome quisq exea ꝑte pugnet cõ¬
tra alt̾um qua eciã contͣ seretip̃m¬

Expanded text:
inter se mali et mali; item pugnant inter se mali et boni: boni uero et boni, si perfecti sunt, inter se pugnare non possunt. Proentes autem nondumque perfecti ita possunt, ut bonus quisque ex ea parte pugnet contra alterum, qua etiam contra semet ip
Abbreviated transcription (Latin):
nõ reodibũt. dicat itaq cũ płone põ¬
phicius redibũt ad corpora. dicat
plato cũ porphirio nõ redibũt adma¬
la ⁊ tũc ad ea corpora redire cõsenci¬
ent ĩ quib nulla paciãtut m̃ala. xlbii¬

Expanded text:
non redibunt: dicat itaque cum Platone Porphyrius: \'Redibunt ad corpora\'; dicat Plato cum Porphyrio: \'Non redibunt ad mala\': et ad ea corpora redire consentient, in quibus nulla patiantur mala.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sicud habrae nõ ĩmerito magnao¬
bediẽcia p̃dicat᷑ qr ut occid̾ẽt filiũ res¬
ẽ difficilima ĩperata. ita ĩ paradiso tã¬
to maior ĩ obediẽcia fuit ꝙͣto id ꝙ pc̃ep¬
tum ẽ nulliꝰ difficłtatis fuit. ⁊ dicit ꝙ¬

Expanded text:
im Abrahae non immerito magna obedientia praedicatur, quia ut occideret filium, res difficillima est imperata : ita in paradiso tanto major inobedientia fuit, quanto id quod praeceptum est, nullius difficultatis fuit. Et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tũc potuiss utero ꝯigis salua ĩtegri¬
tate femiẽi gẽĩtalis uirile semẽ ĩmit¬
ti. sĩc nũc pot eode ĩtegritate salua
adẽ qippe uia poss iͭ ĩnici qua põt¬
ħ eici. ut eĩ ad paciendũ nõ doloris ge¬
nutus s maturitatis ĩpulsus femĩea
uiscera relaxaret. sic ad fetãdu ⁊ cõci¬
piẽdu nõ librdĩs appetitꝰ s uol̃tariꝰ

Expanded text:
tunc potuisse utero coniugis salua integritate feminei genitalis uirile semen inmitti, sicut nunc potest eadem integritate salua adem quippe uia posset illud inici, qua hoc potest eici. Ut enim ad pariendum non doloris gemitus, sed maturitatis inpulsus feminea uiscera relaxaret, sic ad fetandum et concipiendum non libidinis adpetitus, sed uoluntarius
Abbreviated transcription (Latin):
ytalie ut tres modios anulorũ
aureoꝵ cãtaginẽ miẜit ut ĩtelli¬
geͣnt qͣ totã in illo prelio digni¬
tatẽ cecidisse romanã. ut faciliꝰ
etm caꝑet mensuã ꝙͣ numerus.¬

Expanded text:
e tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quo intellegerent tantam in illo proelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam caperet mensura quam numerus
Abbreviated transcription (Latin):
quũt᷑ aliꝗd tale de deo sentiũt ut
in illo ĩueniat᷑ causa subsistendi.
ratõ ĩtelligendi. et ordo uiuendi.
quoꝵ triũ unũ ad nalẽ. alt̾m ad
rationalẽ. ⁊ t̾tiũ ad moralẽ pãtẽ
ciuilis ⁊ fabulosa de quib supra

Expanded text:
quid tale de Deo sentiunt, ut in illo inveniatur et causa subsistendi, et ratio intelligendi, et ordo vivendi, quorum unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem partem c
Abbreviated transcription (Latin):
ĩter se mal i mali. pugnãt ĩter se
sũt ĩter se pugnare nõ possũt. ꝓfici¬
entes aũt nõdũq ꝑfecti ita possũt.
nt bome quisq exea ꝑte pugnet cõ¬
tra alt̾um qua eciã contͣ seretip̃m¬

Expanded text:
inter se mali et mali: item pugnant inter se sunt, inter se pugnare non possunt: proentes autem nondumque perfecti ita possunt, ut bonus quisque ex ea parte pugnet contra alterum, qua etiam contra semetip
Abbreviated transcription (Latin):
q abr̃aham: dñẽ quid da¬
bis michi: Ẽ gouadam ab¬
sq lib̾is. & filis ꝓcurato¬
ris domus meȩ. iste da¬
mascus eliezer. Addidit ꝙ
abr̃aham. Michi autem
non dedisti semen. & ec¬
ce uernaculus meis heres
meus erit: Statim q ser¬
mo domini factus est ad
eum dicens: Nlonerit hic
heres tuus. sed qui egredie¬
tur de utero tuo. ipsum
habebis heredem: Edux̃ q¬

Expanded text:
 quid dabis mihi? ego vadam absque liberis: et filius procuratoris domus meae, iste Damascus Eliezer. Addiditque Abram: Mihi autem non dedisti semen; et ecce vernaculus meus, heres meus erit. Statimque sermo Domini factus est ad eum, dicens: Non erit hic heres tuus: sed qui egredietur de utero tuo, ipsum habebis heredem. Eduxitq
Abbreviated transcription (Latin):
unus qui euaserat nuntia¬
uit abran hebreo. qui ha¬
bitauit inconualle mam¬
bre amorrei frĩs eschol
& fr̃is aner. hi enĩ pepige¬
rant fedus cũ abran Qđ̃

Expanded text:
unus qui evaserat nuntiavit Abram Hebraeo, qui habitabat in convalle Mambre Amorrhaei, fratris Eschol, et fratris Aner; hi enim pepigerant foedus cum Abram. Unus
Abbreviated transcription (Latin):
eum foras. & ait illi: Slifpi¬
ce celum & numera stellas
si potes. & dixit ei. Sicer¬
it sementuum Credidit
est illi ad iusticiam dix̃¬
q adeum Ego dominus
qui eduxi te de ur̃ calde¬
oꝵ. ut darem tibi terram
istam. & possiłes eam: At
re possum quod possessu¬
rus si in eam: Et respon¬
dens dñs: Sume inquit
michi uaccam triennem.
& capram trimam. &
arietem annoꝵ trium.
turturem quoq & colum¬
bam. Qui tollens uniu̾sa
hec. diuisit eam ꝑmediũ.¬

Expanded text:
eum foras, et ait illi: Suspice coelum, et numera stellas, si potes. Et dixit ei: Sic erit semen tuum. Credidit est illi ad justitiam. Dixitque ad eum: Ego Dominus qui eduxi te de Ur Chaldaeorum, ut darem tibi terram istam, et possideres eam. At re possum, quod possessurus sim eam? Et respondens Dominus: Sume, inquit, mihi vaccam triennem, et capram trimam, et arietem annorum trium, turturem quoque et columbam. Qui tollens universa haec, divisit ea per mediu
Abbreviated transcription (Latin):
rex bale. quȩ est segor. &
di xerunt acrem contra
eos in ualle siluestri. scili¬
cet a dusui chodorlãmor.
regem elaiitarum & thada
regem gentium. & amrafel
regem sennaar. & arioch
regem ponti. Quatuor pr¬
tem silliestris habebat pu

Expanded text:
x Balae, quae est Segor: et direxerunt aciem contra eos in valle Silvestri, scilicet adversum Chodorlahomor, regem Elamitarum, et Thadal, regem Gentium, et Amraphel, regem Sennaar, et Arioch, regem Ponti: quatuor rem Silvestris habebat
Abbreviated transcription (Latin):
b. Dixit autẽ rex sodo¬
moꝵ ad abr̃aham Da michi¬
animas cetera tolle tibi
Qui respondit ei Leuo ma¬
num meam ad dominum une¬
um excelsum possessorem
celi et terre. quod a filo
subteminis usq ad corri¬
giam calige ñ accipiam ex
om̃ib quȩ tua sunt. ne
dicas ego ditaui abr̃aham
exceptis his quȩ comede

Expanded text:
bus dixit autem rex Sodomorum ad Abram da mihanimas cetera tolle tibi qui respondit ei levo manum meam ad Dominum Deum excelsum possessorem caeli et terrae quod a filo subteminis usque ad corrigiam caligae non accipiam ex omnibus quae tua sunt ne dicas ego ditavi Abram exceptis h
Abbreviated transcription (Latin):
bue ciuiirate ante ꝗ sodomam ꝑue¬
nirent quatu&r reges ꝓsecti ibue
bylone int̃secet gigantes. h÷ rapha¬
im robastos quoq arabiȩ. ⁊ eni. mi
mon Muumi incigitate sauhe
que usq hodie sic uocat᷑ leutĩ aut̃¬

Expanded text:
be civitate. Antequam Sodomam pervenirent quatuor reges profecti de Babylone, interfecerunt gigantes hoc est Raphaim, robustos quosque Arabiae, et Zuzim in Hom, Emim in civitate Save, quae usque hodie sic vocatur. Zuzim aut
Abbreviated transcription (Latin):
lierem: N equaquam morte
moriemini: Seit entm d̃s
quod in quocumq Sre come¬
ui & eetes sicut di sci¬
ates bonum & maliam

Expanded text:
lierem: nequaquam morte moriemini. Scit enim Deus quod in quocumque die come eritis sicut dii, scientes
Abbreviated transcription (Latin):
disse diceretur. Neq enĩ cecidit sitał : f
Unde beate atq angłice uitȩ dulcedinẽ ñ gusta¬
uit qr ñ utiq acceptam fastidut .s. noiendo
acciꝑe deseruit ⁊ amisit. ꝓinde nec sui casi
p̃scius eẽ potuit : qm̃ sapia pietatis ÷ fruetu

Expanded text:
idisse diceretur; neque enim cecidit, si talis unde beatae atque angelicae uitae dulcedinem non gustauit: quam non utique acceptam fastidiuit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam sapientia pietatis est fructus.
Abbreviated transcription (Latin):
pore s iꝰticia. quãtomag̃ gͦ. iampliore modo beat᷑
erat homo in ꝑadiso añ peccatum. quãuis inc̾qͥs fu¬
turi sui casus. qui spe ita gaudebat. ꝓpt̃ p̃mium
futẽ ꝯmittationis i nulla ẽe̾t tribulatio eui to¬
lerandȩ patientia militar&. Quãus enĩuana
p̃sũptione de inc̾to c̾tꝰ uelut stuitꝰ s spe ñ infi¬
qͣ iuuita scõꝵ angłoꝵ. dicere aũ de aliq̾b angłis
qđ in suo quodã genere beati ẽẽ possint. futurȩ
spes sube̾e̾t qđ aliquando uipsa aliqͣ uimeliꝰ mu¬
tatione certi de hac re futis ee̾nt: uix ferenda p̃¬
sũptiõe. nͥ forte. ⁊ ħ dicatur itacrentos istosange¬
los: mundanis misterus distributos. sub alus
sublimiorib. ut ꝓ recte gestic p̃posituris suis ac

Expanded text:
one patientes . Quanto magis ergo, et ampliore modo beatus erat homo in paradiso ante peccatum, quamvis incertus futuri sui casus, qui spe ita gaudebat propter praemium futurae commutationis, ut nulla esset tribulatio cui tolerandae patientia militaret? Quamvis enim non vana praesumptione de incerto certus velut stultus, sed spe non infi tamen nullo. Dicere autem de aliquibus angelis, quod in suo quodam genere beati esse possint, futurae spes subesset, quod aliquando et ipsi aliqua in melius mutatione certi de hac re futuri essent, uix ferenda praesumtio est; nisi forte et hoc dicatur ita creatos istos angelos mundanis ministeriis distributos sub aliis sublimioribus et beatioribus. ut pro recte gestis praeposituris suis acc
Abbreviated transcription (Latin):
illuduntur. cũ ⁊ iꝑsis nocere uolentib pstatur
scĩs ex eoꝵ comꝑatiõe cautela: ⁊pia subdeo bi¬
militas ⁊ exercitatio ad tolerandos malos.¬
sub dñs uidelic& angłos malos angłis malił.¬
nis. ut maloꝵ imꝓbitas ñ quant̃ nititur s quat

Expanded text:
similiter inluduntur, cum et ipsis nocere uolentibus praestatur sanctis ex eorum conparatione cautela et pia sub deo humilitas esubdens uidelicet angelos malos angelis bonis, ut malorum inprobitas non quantum nititur
Abbreviated transcription (Latin):
minis adhuc in corpore animali constitiui euio¬
bedienter uiuenti dandum adhuc cẽt angłoꝵ
consortium. & mito corporis ex animali inspĩtale:
possumꝰ intelligere beatã uitã scđm quemdam
modũ. ⁊̃ siñ erat p̾sciꝰ futĩ sui peccati. Neq enĩ
& illip̾scu fuer̃t quib apłs dicit. Uos qͥ sp̃uales

Expanded text:
minis adhuc in corpore animali constituti, cui obedienter viventi dandum adhuc esset Angelorum consortium, et mutatio corporis ex animali in spirituale, possumus intelligere beatam vitam secundum quemdam modum, etiamsi non erat praescius futuri sui peccati. Neque enim et illi praescii fuerunt, qui
Abbreviated transcription (Latin):
istade beata uita questio utrii cam quisquam iũt
habe dicena sit eũ incͥtũ ÷ utrũ secũ ꝑmansura
sit an ei misera qñq succedat: potecide ipiꝙ pan¬
mo homine oriri. Nam si futuri peccati sui pseł
erat dnined uindicte. beatꝰ ee unde poterar
g erat in padiso n beatus. Sieni nera fituri

Expanded text:
io de beata uita, utrum eam quisquam iam habere dicendus sit, cuius incertus est utrum secum permansura sit an ei miseria quandoque succedat, potest et de ipso primo homine oriri. nam si futuri sui peccati conscius erat diuinaeque uindictae, beatus esse unde poterat? ergo erat in paradiso non beatus. se
Abbreviated transcription (Latin):
Sipsulas coꝵ: ugluntas mala. cur gͦ eoscrei¬
it quos tales futos eẽ p̃sciebat: & uiasic̃ p̃uid
uid mali c̾ent facturi. sic ⁊̃ p̃iuidit. de malefac¬
tis eoꝵ quia boni ẽẽt ipse facturꝰ. Sicem̃ eosfec̃
ut ers reimnquerde unde ⁊ipsi aliqͥo facent quo

Expanded text:
st voluntas mala. Cur ergo eos creavit, quos tales futuros esse praesciebat? Quia, sicut praevidit quid mali essent facturi, sic etiam praevidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus. Sic enim eos fecit, ut eis relinqueret u
Abbreviated transcription (Latin):
queretilum: utrum ab initio ipsius mundi
sua potestate delectatꝰ ab stiterit abilla societiate
⁊ caritate quabeati st̃ angłi qui fruuntur ocor an
s po it a beatꝰ. nõ nulli enĩ dict ipsum fuisse ca¬
sum asuꝑnis sedib qđ inuidit homini uitobia
iiginam di. Porro ħ inuidia sequitur suꝑbiam
npcedit  on eni causa suꝑbiendi ÷ miuidia. scđ

Expanded text:
rimum utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an t pariter beatus. nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendi est inuidia, sed
Abbreviated transcription (Latin):
enierit mnotꝰ in corpore cui uerecũdia ⁊ eberet
Aiebi pictabant uelandum q nicħ senseran et¬
ł sic̃ piures latini codices hñt sapientissimꝰ no
apes formicasq dicamus ꝓpt̾ oꝑa uelut imitan¬
tia sapientiuam. Quã iste serpens ñ iragionaliau¬
bestiarum. Quant lib& ⁊̃ p̃uaricatores anglrius
suꝑbie mito deiecti sunt. natura tam̃ excellen¬
tiores sunt omib bestiis ꝓpt̾ rationis enuuen¬
tiam. Nõtꝰ gͥ mirũ si suo instinctu chiabotues
implens serpcinẽ. ꝯiq suũ sp̃m miscens eo
rire quo uates demonioꝵ implere sol& si
pientissumum eũ reddiderat omniũ bestia¬
ram seđmanimam uiuamirrationatẽq uiuer¬
tium. Abusiõe queppe nominis ita sapia ee
dũtaxat. linguas sapientes laudabiut̃ appellen¬
tur. astuti autẽ male cordati intelligantur. Uni
ñtulli sic̃ inplerisq codicib inuenimus adisu
latine conditionis ñ u̾bũ s sententiã transtentes¬

Expanded text:
erat motus in corpore, cui uerecundia deberetur; nihil putabant uelandum, quia nihil senserant re plures latini codices habent, sapientissimus", non apes etiam formicasque dicamus propter opera uelut imitantia sapientiam. quamquam iste serpens non inrationali anestbiae merito deiecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus bestiis propter rationis eminentiam. quid ergo mirum, si suo instinctu diabolus iam inplens serpentem eique suum spiritum miscens eo more, quo uates daemoniorum inpleri solent, sapientissimum eum reddiderat omnium bestiarum secundum animam uiuam inrationalemque uiuentium? abusione quippe nominis ita sapientiadumtaxat lingua sapientes laudabiliter appellentur, astuti autem male cordati intellegantur. unde nonnulli, sicut in plerisque codicibus inuenimus, ad usum latinae locutionis non uerbum, se
Abbreviated transcription (Latin):
tis cde omi ligno paradisi: Cui
respondit mulier De fructu
lignoꝵ quȩ sunt in paradiso
uescemur. De fructu uo̾ ligni
quod est in medio paradisi pre¬
cepit nob̾ d̃ ne comederemus.
& ne tangeremus: ne forte mo¬

Expanded text:
i ligno paradisi? Cui respondit mulier. De fructu lignorum quae sunt in paradiso vescimur, de fructu vero ligni quod est in medio paradisi praecepit nobis Deus ne comederemus, et ne tangeremus, ne forte mo
Abbreviated transcription (Latin):
inuenirent oꝑantem. A se quippe habent uo¬
untatẽ malam ab illo autẽ ⁊ naturam bonam
iꝰtã penam. sibi debitũ locum. aliis exercitatio¬
nis admminicłm ⁊ timoris exemplũ .S. posset in¬
ur noluerit: penes ipsũ :. debemꝰ enĩ ñ plꝰ saꝑe

Expanded text:
inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum. Sed posset, incur noluerit, penes ipsum est. debemus enim non plus sape
Abbreviated transcription (Latin):
tiõe futo scõꝵ. quam recte ipse ut̾etur animi¬
rũ uoluntatib ⁊̃ malis. cũ illę ꝑilse utẽnt nar̾is
bonis: Nec arbitrandũ ÷ qđ eet hominẽ deiec¬
turus iste tẽptator: nͥ p̃cessiss& in anima hois
q̃dõ latio cõpm̃da: ut ꝑ humiliatiõe peccati qua
fuerat demonstrandũ quã ñ bene se habet
fast a nctura si a faciente recesserit. hinc enĩ max

Expanded text:
torum, quam recte ipse uteretur animarum uoluntatibus etiam malis, cum illae peruerse uterentur naturis bonis? Nec arbitrandum est, quod esset hominem deiecturus iste temtator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio conprimenda, ut per humiliationem peccati, quam fuerat demonstrandum quam bene non se habeat facta natura, si a faciente recesserit. hinc enim etia
Abbreviated transcription (Latin):
formato ex limo corpori uiserer&. S hic
insereretur uitȩ huiꝰ carnis. in qua pecean¬
do. ipsũ qui eam creauit offender&.unde eã
illud dicendũ est qd̾ ad corpꝰ anministrandũ
uoluntate ꝓpͥa fuerit indinata. inqua usta
tate supplicium. Cur gͥ ñ ⁊̃ illud credͥt᷑ qd dĩ
nutu ad corpꝰ ueni̾t. nͥ si uell&e scdm p̃ceptũ

Expanded text:
formato ex limo corpori insereret. Sed hiinsereretur uitae huius carnis, in qua peccando ipsum, qui eam creauit, offenderet, unde eam illud dicendum est, quod ad corpus administrandum uoluntate propria fuerit inclinata, in qua uita tnutu ad corpus venerit; ubi si vellet secundum praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
re que ab illo facta spualiter erat: s animai
chilo creare ñ credimus pꝰ ꝗͣ creauit omnia
fac̾e. At uͦ illa sp̾uał matĩes si fuit uila uñ
anima fier&. łsi est ulla uñ aĩȩ fiunt. quid ip¬
sa est. ꝙ nom̃. quã sp̃em. quã usum in reb cõ¬
ditis tenet : Uiuit anñ : Si uiuit qͥd agit : Q
confert uniuersitatis effectib. Beatam ne u¬
tam gerit. In miseram. anneutram. Uiui fica
aid anñ  Si enĩ nulla ꝓrsus ad huc uita era
qͦmͦ ẽe̾t uitę fute᷑ quȩdãm incorporea nec ui¬
ua materies : aut̃ falsum ẽ. aut nimis latet.
Si autẽ iam uiuebat. nec beate nec misere.
quomͦ rationał erat : Qssi tc̃ rationał facta
ẽ cũ ex illa materia. natura humanę animę
facta ÷ : irrationał gͦ uita mat̾ies erat anmȩ
rationalis .÷ humane. Quid ergo inter illam

Expanded text:
re, quae jam ab illo facta spiritualiter erat, sed anima hilo creare non credimus, posteaquam creavit omnia a. At uero illa spiritalis materies, si fuit ulla, unde anima fieret, uel si est ulla, unde animae fiunt, quid ipsa est? quod nomen, quam speciem, quem usum in rebus conditis tenet? uiuit, an non? si uiuit, quid agit? quid confert uniuersitatis effectibus? beatamne uitam gerit, an miseram, an neutram? uiuificali? si enim nulla prorsus adhuc uita erat, quomodo esset uitae futurae quaedam incorporea nec uiua materies? aut falsum est aut nimis latet. si autem iam uiuebat nec beate nec misere, quomodo rationalis erat? quodsi tunc rationalis facta est, cum ex illa materie natura humanae animae facta est, inrationalis ergo uita materies erat animae rationalis, id est humanae? qu
Abbreviated transcription (Latin):
nem fieri posse. quamuis ñ ibi erat itafieri
necẽt᷑ ẽẽ. hoc enĩ ñ erat in conditiõe creature.
s in beneplacito creatoris cꝰ uoluntas rerum
ne iam in ipsis reb tempore exortis: possum
que ille p̃sciuit. Nam mutta scđm inferioros
causas futura st̃. s si ita st̃ & in p̃scientia dĩ
uere futura sunt. Si autẽ ibi alit̾ st̃. ita po¬
cius futura sunt sicułibi sunt. uͥ qui p̃seiure
falli ñ potest. Nam futura dr̃ senatus inutue
scđm quasdam futoꝵ causas: moritus erat ere¬
chias. cui ds̃ adctidit.xx̃. annos aduitã. id
utiq faciens qd̾ ante constitutiõẽ mundi se
factur um ẽẽ psciebat. nec tñ illi rec̾te additi¬
causis haburrat. Scd̾m aliquas gͥ causal inte¬
riores iam uitam finierat. Scd̾m ilas autem
quȩ fuint inuoluntate n p̃scientia dĩ qui ex
ȩternitate nouerat qđ ulo tempore t acturus
erat: ⁊ hu̾e futurũ ern. tẽ erat finiturꝰ uitã:
quando fintuit uitam. Quta ⁊ si oranti con¬

Expanded text:
 fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse . hoc enim non erat in conditione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum nae iam in ipsis rebus tempore exortis possumusquae ille praesciuit; nam multa secundum inferiores causas futura sunt. sed si ita sunt et in praescientia dei, uere futura sunt; si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus insecundum quasdam futurorum causas moriturus erat Ezechias, cui Deus addidit quindecim annos ad vitam ; id utique faciens quod ante constitutionem mundi se facturum esse pcausis habuerat. secundum aliquas igitur causas inferiores iam uitam finierat; secundum illas autem, quae sunt in uoluntate et praescientia dei, qui ex aeternitate nouerat, quid illo tempore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam, quia, etsi oranti con
Abbreviated transcription (Latin):
mei nouiquo decipi. nec ad aliquid mali fatien¬
men alo paciendum uila neceertate idio pet¬
iunec unmeli & deteriꝰ mutari omnino potu¬
ussa. flatis autẽ iule dei qui hominẽ aninis¬
uit fad : ab ipso ñ de seipso qr nec homino¬

Expanded text:
ab aliquo decipi, nec ad aliquid male faciendum, sive patiendum, ulla necessitate compelli, nec in melius vel deterius mutari omnino potuisset. 22. Flatus autem ille Dei qui hominem animavit , factus est ab ipso, non de ipso. Quia nec homin
Abbreviated transcription (Latin):
morte futurum fuiss e nͥ peccass& s quo mͦ
siue morte mortał. aut quomͦ ñ mortał si cor¬
pꝰ animale: Unde quidam pueant eum ñ mor¬
tem corporis. s aĩe peccato meruisse. Credt̃
de ħ corpore ad requiem quam nunc hñt

Expanded text:
morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrande hoc corpore ad requiem scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
r&̧. Nam neq uiud qddic̾tũ ÷ ad imagiueni¬
suam nisi in anima: neq illud qđ dictum ÷ mas
culum ⁊ .F. nͥ in corꝑore intelligimusrẽcte.
Credatur gͦ hominẽ ita factũ .ui. die ut cor¬
poris ꝗđ humani ratio causał in elementis
mundi. anima uo̾ iam ipsa crearetur sic̃¬

Expanded text:
Deum in illis primis operibus qui simul omnia creavit, etiam animam creasse, quam suo tempore membris ex limo formati corporis inspiraradicit, hominem ita factum sexto die, ut corporis quidem humani ratio causalis in elementis mundi, anima vero iam ipsa crearetur
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum. s mortuum. Illud quippe ante pecca¬
tum ⁊ mortale scd̾m aliam.n in mortale scd̾m
mori. in mortale qr poterat ñ mori Aliud ẽ enĩ
batur de ligno uite ñ de constitutione nate᷑
Mortał erat gͦ conditione corporis auimał. in¬
mortał autẽ beneficio conditoris. Neꝙ enĩ ĩ

Expanded text:
peccatum. Illud quippe ante peccatum et mortale secundum aliam et inmortale secundum mori, inmortale, quia poterat non mori. aliud est enim ligno vitae, non conditione naturae. Mortalis erat de conditione corporis animalis, immortalis beneficio Conditoris. Non enim immo
Abbreviated transcription (Latin):
quẽdam modum. Nlõ enĩ inmortalitatẽ sp̃ua¬
ł corporis recipinus quam ñdũ habuit hõ.
s recipimꝰ iusticiam ex qua ꝑ peccatum lap¬
sus ÷ homo. Renouabimur a uetustate pecca¬
ti ñ inpͥstinum corpꝰ animale in quo fuit adã.¬
s in meliꝰ .i. in corpus sp̃uale. Renouamur¬

Expanded text:
 immortalitatem spiritualis corporis recipimus, quam nondum habuit homo; sed recipimus justitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. Renovabimur ergo a vetustate peccati, non in pristinum corpsed in melius, id est in corpus spiritale, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdiu̾soꝵ mitis peccatoꝵ. in diu̾sa corporac̾e dep¬
trusas: apłicȩ ñ conenit scutentie aim aꝑtissimo
distum sit nicħ egisse nundũ natos. seu boni. seu
ali. Ac ꝑhoc alia guestio ẽ suo loco retractan¬
da. quod de peccato pͥmoꝵ parentum qui duo
sosi fuerunt. gen̾is humani contrax̃ uniũsa
consꝑsio. Nicħtñ talium mitoꝵ h̃re potuisse
hominem antequam de terrȩ puluere factꝰ ẽẽt.
anteq̃ suo tp̃r utu&e: nulla questio est. In ula
hominis. xt ͦᷤ actio creati. S ħ alit̃ in u̾bo dĩ uͥ
istañ facta s eterna sunt: alit̃ in elem̃tis mun¬
ter inseminib: in quib rursus quaspͥ mordia¬
les cause reꝑciuntur de reb dͥudͥ . que scđ̾m
causas quas primum condidi extnerant. ue¬
lut herba exterra. sem̃ ex herba tormauit¬

Expanded text:
sa corpora esse detrusas, apostolicae non convenire sententiae; cum apertissime dictum sit, nihil egisse nondum natos seu boni seu mali. 16. Ac per hoc aliqua quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit universa consparsio: nihil tamen talium meritorum habere potuisse hominem antequam de terrae pulvere finctus esset, antequam suo tempore viveret, nulla quaestio est. Sicut hominis, non actio creati. sed haec aliter in uerbo dei, ubi ista non facta, sed aeterna sunt, aliter in elemter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causas, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba. in qui
Abbreviated transcription (Latin):
pientẽ fac̾e congruebat. Ita enĩ certas tem
quippe sua numeros creaturę dedit. ñ ipsã
ti st̃ hidies ut in draconem uirga conu̾tet᷑
naturam fiunt nͥ in nob: quib alit̾ naturȩ
cursus in notuit. ñ aũ dõ cui ħ÷ natura qd¬

Expanded text:
se ac facere congruebat. Ita enim certas tempquippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam ti sunt hi dies, ut in draconem uirga conuerteretur  contra naturam fiunt, nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit, non autem deo, cui hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
rib instrepebat. s reb facꝰtis rerũ facienda¬
rum causas inferebat. & omnipotenti potentia
Atura faciebat. hominẽq suo tempore forman¬
alie creaturas alias: q̃dam tp̃r : quedam causis
recedunt. Ille autem om̃ia quȩ fęc̃ ñ solum excel¬
ntia quaĩ causarũ effector est: uerũ ⁊̃ ęterni¬

Expanded text:
auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inscrebat, et omnipotenti potentia futura faciebat, hominemque suo tempore formanaliae creaturas alias quaedam tempore, quaedam causis praecedunt; ille autem omnia, quae fecit, non solum excellentia, qua etiam causarum effector est, uerum etiam aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
la autẽ pͥma aut ipsa iusticia est unde laꝑ¬
sus ÷.aut si indumentũ corporał in mortali¬
tatis sigͥc̃. ⁊̃ hanc ille sic amisit. cũ ꝓpt̃ pec¬
catũ ad eam ꝑuenire ñ potuit. dr̃ enĩ aliqͥs¬
⁊ amisisse uxorem. ⁊ amisisse honorẽ qui
sꝑatum ñ acceꝑit. illo a quo sꝑabat offenso.
peccando meruitq &̃ corporis mortẽ. qui ñ
peccando. meret ⁊ in corpꝰ spũale cõmutatiõs¬

Expanded text:
la stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso.peccando, meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spirituale commutatio
Abbreviated transcription (Latin):
esd̃ homo in animam ulien¬
tem: ¶Hic primo uidendũ ÷ utrũ ista
recapitulatio sit nunc .s. dicat᷑ quo modo factꝰ
nẽ fecit. ut accessu temporis ⁊̃ isto mͦ fier&
quo inhac ꝑspictia forma uitam gerit. ł
ut ẽẽt suꝑ terram̃. Prius ergo id scđm reca¬

Expanded text:
est homo in animam viventem. Hic primo videndum est utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur quomodo factus et dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma uitam gerit, ueut esset super terram. Prius ergo s
Abbreviated transcription (Latin):
ut eandẽ suam in mortalitatem. atq incor¬
ruptionem. ꝑ obseruantiã mandatoꝵ di
custodirent. In quib mandatis ⁊ hoc er̾at
ut de lignis ꝑ adisi concessis uesce̾nt. ab int̾¬
dicto autẽ se esu. temꝑarent. ꝑ hoꝵ edu¬
lium inditę sibi in mortalitalitatis dona
conseruarent. nulliꝰ tactu rumam mortis
murnirent. Sic uͦ incorruptibił ⁊ inmor¬
talis infine erit caro nr̃a. ut ad simuitu¬
dinẽ angłice sublimitatis: in eodẽ statu sc̃ꝑ
ꝑmaneat. neq cibis corporalib quippe qͥ
inuita corsp̃uali milli erunt. egere pos¬
sit. Namꝙ angłos cũ patriarchis mandu
ut ueram se pꝰ mortẽ recepisse carnẽ mõs¬

Expanded text:
ut eamdem suam immortalitatem atque incorut eamdem suam immortalitatem atque incorruptionem per observantiam mandatorum Dei custodirent; in quibus mandatis et hoc erat, ut de lignis paradisi concessis vescerentur, ab interdicti autem se esu temperarent, per horum edulium inditae sibi immortalitatis dona conservarent, in illius tactu ruinam mortis invenirent. Sic vero incorruptibilis et immortalis in fine erit caro nostra; ut, ad similitudinem angelicae sublimitatis, in eodem semper statu permaneat, neque cibis corporalibus, quippe qui in vita spiritali nulli erunt egere possit. Nam quod angeli cum patriarchis manducut veram se post mortem recepisse carnem mons
Abbreviated transcription (Latin):
rum uescebantur.¶ Sane inter ħ nec p̃t̾e¬
unda nascitur questio. quomͦ ⁊ inmortalis
nam alimoniam. In qua intuendũ nob̾:
set mori siñ peccar&. sit autẽ ꝑeccar& mo¬
reretur. ita uo in mortales erunt filii re¬
surrõnis cũ erunt equales dĩ angłis: ut nec
mori ultra: nec peccare possint. Idõq caro
nr̃a pꝰ resurrectionẽ nulla eget refurrectio¬
ne ciboꝵ qr nulla ei supꝑetit a fame ł lassi¬
tudine ł alia qͣlib& infirmitate defectio
Caro autẽ adȩ ante peccatum ita ÷ in mortat
creata. ut amminicuł aduta t̾ ꝑał alimo¬
niȩ: mortis ex ꝑrs ac doloris existce. donet
corporalib increm̃tis ad illam usq ꝑlucts
itatemque conditori placo̾. tunc ercata ꝓ¬
genie multa huiꝰmodi iam iubente ipso su¬
mer& &̃ de ligno uite. ex quo ꝑfecte in mer¬
talis effectꝰ. sustentacula cibi corporał ulti
nulla requirer&. Sic gͦ umortał ⁊ incorru¬
ꝑtibilis ÷ condita caro primoꝵ hominũ

Expanded text:
r arborum. Sane inter haec nec praetereunda nasci quaestio quomodo et immortalis  cum illis alimoniam. In qua intuendum nobis non mori, si non peccaret; sin autem peccaret, moreretur. Ita vero immortales erunt filii resurrectionis cum erunt aequales angelis Dei, ut nec mori ultra, nec peccare possint. Ideoque caro nostra post resurrectionem nulla eget refectione ciborum, quia ei nulla suppetit a fame, vel lassitudine vel alia qualibet infirmitate defectio. Caro autem Adae ante peccatum ita est immortalis creata, ut, adminiculis adjuta temporalis alimoniae, mortis expers ac doloris existeret, donec corporalibus incrementis ad illam usque perductus aetatem quae Conditori placeret; tum creata progenie multa hujusmodi jam, jubente ipso, sumeret etiam de ligno vitae, ex quo perfecte immortalis effectus, sustentacula cibi corporalis ulterius nulla requireret. Sic ergo immortalis et incorruptibilis est condita caro primorum hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
tatem intelligendam statim ammonet dices
e t fertunt homine a limaginem dĩ. ñ quasi
pat᷑ adimaginem filii. aut flꝰ ad imagrie
patris. alio quin ñ ue dictum ÷ ad imaginie
pram sia& patris soluis aut fau solius una¬
ginem factꝰ : homo s itadictum fecinoe
ad imaginẽ dĩ tanꝗͣ dic̾et᷑ fecit ds ad imagi¬
nemsuam. cũ autẽ dr̃ ad imaginẽ dĩ cum
suꝑiꝰ dictum sit ad imaginẽ nr̃am. sig̾cat¬

Expanded text:
itatem intelligendam statim admonet, dicens, Et fecit Deus hominem ad imaginem Dei; non quasi Pater ad imaginem Filii, aut Filius ad imaginem Patris; alioquin non vere dictum est, ad imaginem nostram, si ad Patris solius, aut Filii solius imaginem factus est homo: sed itad imaginem Dei, » ac si diceretur « ad imaginem suam. » Cum autem dicitur « ad imaginem Dei, » cum superius dictum sit, « ad imaginem nostram
Abbreviated transcription (Latin):
mentis ad imaginẽ dĩ creatꝰ ÷ homo. quãꝗͣ ⁊ ĩ
ipso corpore hãt quãdã ꝓpͥetatẽ quȩ ħ indic̾&.
eiꝰ aiẽ rationabili. ĩ sełm li niam̃ta figuras q
membroꝵ. s pociꝰ scd̾m id qđ in celum erectũ¬
est. I Et fẽcit .d.h. qđ pͥus dix̾at adimaginẽ
suam: conformationis grã geminauit addñ¬
de imaginis dĩ artiꝰ mentib nr̃is infic̾e

Expanded text:
tum mentis, ad imaginem Dei creatus est homo; quodque et in ipso corpore habeat quamdam proprietatem, quae hoc indicet, ejus animae rationali, non secundum lineamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id quod in coelum erectuei creavit illum. Quod prius dixerat, ad imaginem suam, confirmationis gratia geminavit, addenDei imaginis arctius nostris mentibus infige
Abbreviated transcription (Latin):
tomortał esfectꝰ est utiq ante peccatũ ñ in¬
onim possoe itlud corpꝰ fame corrumpi. Nam
nͥ ꝑ concubitũ maris ⁊ .f. fieri ñ posse uideat᷑.
un hinc quoq mortaliũ corporũ extit̾it in¬
dicium: pot̾ tñ dicialiũ modũ e̾e̾ potuisse.
in corporib in mortalib ut solo pie caritatis
affectirnini a corruptionis concuꝑ iscentia fi¬
li nascent. nec mortius parentib successu¬
rinec ipsi morituri donec t̾rammortalib
hominib impłetur. ac sic instituto tꝰto. ac¬

Expanded text:
to mortalis effectus est, utique ante peccatum non innim posset corpus illud fame corrumpi. Nam  concubitum maris et feminae fieri non posse videatur; unde hinc quoque mortalium corporum exstitit indicium: potest tamen dici, alium modum esse potuisse in corporibus immortalibus, ut solo piae charitatis affectu, nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibus successuri, nec ipsi morituri; donec terra immortalibus hominibus impleretur, ac sic instituto justo
Abbreviated transcription (Latin):
faccu ia intelligendũ ÷. ⁊ p recapiti¬
lationẽ pꝰ ea ꝯmemoratũ. ꝙ eg̃ abra¬
ham cũ ab imelech. si forte qui longe
pꝰ ca librũ scͥpsit.⁊ noiẽ putei uuntiois
appellauit regionẽ. in qua cũ filio ma¬
uis pꝰ ta pute̾ sit factꝰ. longe aut̃ eta¬
tẽ scͥptoris sic appellabat᷑ puteus cũ
posuerat abrahã. Si aũ ipse puteꝰ ꝗͣ aꝑ¬
tis ocłis iud̾ agar : nicħ restat. ut ꝑ
recapitulatiõẽ q̃stio dissoluat᷑. nec mo
agar. siañ ÷ ille fossus quã illa expul¬
sa. Ualde enĩ fieri potuit ut peccoꝵ suoꝵ
causa longe adomo inqua cũ suis habi¬
tabat. puttũ fodet q̃. illa nesciret:¬

Expanded text:
fuisse intellegendum est et per recapitulationem postea commemoratum quod egit Abraham cum Abimelech ? nisi forte qui longe postea librum scripsit ex nomine putei iurationis appellauit regionem, in qua cum filio maus postea sit factus, sed longe ante aetatem scriptoris. Sic autem appellabatur puteus cum imposuerat Abraham. Si autem iste puteus, tis oculis uidit Agar, nihil restat, nisi ut per recapitulationem quaestio dissoluatur. nec moAgar, si ante est ille fossus quam illa expulsa. ualde enim fieri potuit, ut pecorum suorum causa longe a domo, in qua cum suis habitabat, puteum foderet, quem illa nesciret
Abbreviated transcription (Latin):
dine p̾sentie. qͦ ordine screntie. qͣ in u̾bo dĩ
facienda p̾nosc̾&. & in creatura facta cog
ficatia uͦ creatoris omnia simul. Sic quĩ fec̃¬
ab eo facta currerent tempora. Lux enĩ crea¬
ta spũał omnib oꝑib dei ꝑ senariã nunreri
ꝑfec̾tionẽ p̃sentari potuerit.atq inde in
septimam requiem̃ dĩ mane habere. uosꝑã
ñ habere. ut ñ sit ħ dõ requieuisse indic̃
uii. tanq̃ ipso die septimo eguerit ad redͥẽ¬
suam s ꝙ in conspectu angłoꝵ suoꝵ redeue¬
ptt ab omĩb oꝑib suis quȩ fec̾: ñ utiq nͥun¬

Expanded text:
dine praesentiae. quo ordine scientiae, qua et in uerbo dei facienda praenosceret et in creatura facta cognficacia uero creatoris omnia simul. sic enim fecab eo facta currerent tempora. ac peta spiritalis omnibus operibus dei per senariam numeri perfectionem praesentari potuerit, atque inde in septimam requiem dei mane habere, uesperam non habere, ut non hoc sit deo requieuisse in die septimo, tamquam ipso die septimo eguerit ad reqsuam, sed quod in conspectu angelorum suorum requieuerit ab omnibus operibus suis, quae fec
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝯmoniti: faciliꝰ ÷ ut nos ignorare fatea
turis omnib p̃sentata sit : suaq p̃sentia di¬
emnoctẽ uo̾ ab sentia. uesꝑam initio ab sentie.
repeticionem. Alioquin au ñ creauit ds̃ .uii.
diem. aut aliquid creauit. pꝰ illos .ui. dies .i.

Expanded text:
tione commoniti facilius est, ut nos ignorare fateamturis omnibus praesentata sit suaque ipsa praesentia diem, noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, repetitionem. alioquin aut non creauit deus d
Abbreviated transcription (Latin):
Post istoꝵ. quasi .Ui. dierum oꝑa bona ual¬
de: sꝑ&̾ homo qͥetẽ ꝑpetuam. & intelligat
qͥd sit requieuit ds̃ .uii. die ab om̃ib oꝑib
suis. Quia ⁊ ipse in nobis ħ bona oꝑatur. qui
bit. Quom̾ enĩ recte dr̃ pat̾ familias edifica¬
re domum cũ hoc ñ oꝑe suo faciat. s eoꝵ qͥ¬
b seruientib imꝑat. sic rec̾te dr̃ nab oĩb¬

Expanded text:
Post istorum quasi sex dierum opera bona valde, speret homo quietem perpetuam, et intelligat quid sit, Requievit Deus septimo die ab omnibus operibus suis: quia et ipse in nobis haec bona operatur, qui bit. Quomodo enim recte dicitur paterfamilias aedificare domum, cum hoc non opere suo faciat, sed eorum quibus servientibus imperat; sic recte di
Abbreviated transcription (Latin):
ducit terra aĩã .u. idẽ de ipsa stabilitate
mornis su e ubi sp̃uales habo fructus
.i. bonas cogiationes motus omnes ani¬
mi sui regat᷑. ut sit in illo anma iuua . i
rationi ⁊ iusticie seruiens ñ temeritati.
atq peccato. ita fiat ĩ homo adimaginẽ¬
I.s. dĩ. masculus n femina .i. intellect
⁊ agnitio quoꝵ copulatione spuałfetꝰ
in ipsa ꝑfectione singłoꝵ oꝑum ⁊̃ mane
in inchoatione sequeN+IUM

Expanded text:
roducat de terra animam vivam, id est de ipsa stabilitate mentis suae ubi spirituales habet fructus, id est bonas cogitationes, motus omnes animi sui regat, ut sit in illo anima viva, id est rationi et justitiae serviens, non temeritati atque peccato. Ita fiat etiam homo ad imagineinem Dei, masculus et femina, id est intellectus et actio, quorum copulatione spiritualis fetus in ipsa perfectione singulorum operum, et mane in inchoatione consequentium
Abbreviated transcription (Latin):
refert se ad laudandam lucem qđ ipse ds est.
cuiꝰ contemplatione formatur. & qr cet̾e crea¬
turȩ quȩ infra ipsam fiunt sine cognitiõe
eius ñ fiunt: ꝓpt̾ nimirũ. ide dies quociens
ꝑfectione sanarumimeri terminanda. Ut
ursꝑa pͥmi diei sit ⁊̃ sui cognitio ñ se eẽ qđ ds
dit᷑ dres uniꝰ. ⁊ inchoat᷑ scđs: conu̾sio sit eiꝰ.
qua id qđ creata ÷ ud laudẽ referat creatoris.
⁊ ꝑcipiat de u̾bo dĩ cgnitionẽ creaturȩ quę
post ipsam fit. hoc ÷ firmam̃ti. qđ in eiꝰ cogni¬

Expanded text:
refert se ad laudandam lucem, quod ipse deus est, cuius contemplatione formatur. et quia ceterae creaturae, quae infra ipsam fiunt, sine cognitione eius non fiunt, propterea nimirum idem dies ubique perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cognitio non se esse, quod deus ditur dies unus et inchoatur secundus, conuersio sit eius, qua id, quod creata est, ad laudem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipsam fit, hoc est firmamenti: quod in eius cogni
Abbreviated transcription (Latin):
mitas aĩȩ.itasuis oꝑib delectariait poeiꝰ inip
sis ꝗ̃ in se requiescat ab eis. cũ in illa aliquid
se ab oꝑib suis. nullo oꝑe suo sic delectatꝰ quasi
faciendi eiꝰ eguerit. ł minor futurꝰ nͥ fecisset. ł
beat qd̃ ÷. ipse autẽ nulliꝙ ex ipso est debeat
qd beatꝰ ÷ : se reb quasfecit diligendo ẜposuit:
ñ scificans diẽ quo ea facienda inchoauit. nec alũ
gaudiũ uidetur. s eũ quo ab ipsis in se ipsore¬
quieuit. ⁊ ipse quidẽ ñꝗͣ reqdͥe ista caruit.s¬
ꝑfoctionẽ rerũ omniũ sequebatur. Qui enĩ sẽꝑ
ẽ qͥetꝰ. tc̃ nob̾ requieuit cũ se requieuisse monst

Expanded text:
mitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis quam in se requiescat ab eis, cum procul dubio mele fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi ejus eguerit, vel minor futurus nisi fecisset, vel beat quod est, ipse autem nulli quod ex ipso est, debeat quod beatus est; se rebus quas fecit diligendo praeposuit: non sanctificans diem quo ea facienda inchoavit, nec illumgaudium videretur; sed eum quo ab ipsis in seipso requievit. Et ipse quidem nunquam ista requiperfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieui
Abbreviated transcription (Latin):
ne scđm supradictam rationem accipi potest :¬
ta÷ omnis creatura. factũq ⁊̃ mane quo fini¬
retut dies .UI. ⁊ unde inciꝑ& septimus ues¬
ꝑam non habiturꝰ. qr dĩ requiesñ÷ creatura.
que cũ ꝑdies cetõs conderetur: alit̃ indeo ali¬
ter inse ipsa facta cognoscebatur. cinꝰ cognitio
⁊alt̾i initium oꝑis. mane. in hac rerum con¬
ditarũ narratione deb& intelligi. ne cogam᷑¬

Expanded text:
ne secundum supra dictam rationem accipi potest, suniuersa creatura factumque est mane, quo finiretur sextus dies, et unde inciperet septimus uesperam non habiturus, quia dei requies non est creatura: quae. cum per dies ceteros conderetur. aliter in se ipsa facta cognoscebatur, quam in illo, operis initium mane, in hac rerum conditarum narratione debet intelligi; ne cogamu
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. nͥ forte ipsum diem .Ui. tunc eum fe¬
cissezatq in eiꝰ factura opꝰ suũ compl eusse
dixĩmꝰ. ꝙ eo facto mensuram numerũ q
tiõe tꝑ̃m. oc̾tauus idẽ qui & pͥmꝰ computa¬
nauit. addito ipso .uiI. quẽ sabbatum dici.
nedictione & scĩficatione donar&. Unde

Expanded text:
r, nisi forte ipsum diem septimum tunc eum fecisse, atque in ejus factura opus suum complevisse dixerimus, quod eo facto mensuram numerumque tione temporum octavus idem qui et primus computanavit, addito ipso septimo, quem Sabbatum dici nedictione et sanctificatione donare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecit. Neq enim oꝑib suis ñ egendo reqͥeuisse
priꝰꝗͣ e̾ẽnt. quib nec ꝑfectis oguisset. & qr eis
omino nunquã egint̾ : nec ista beatitudo qua
ñ eis eg& tanquam ꝓficiendo ꝑ ficietur. iõ sep¬
est gͦ dies septimꝰ: utrũ creatura ÷ aliqua. an
ac ꝑħ ⁊ ipsum sine dubio ereatura est. Neq
enĩqͣlla tp̃a ⁊ sunt ł ẽẽ potuerunt. ł poterunt.
quoꝵ d̃s ñ sit creator. Ac ꝑ hoc. ipsũ septimũ d̾ic̃

Expanded text:
ibus suis non egendo requieuisset, priusquam essent, quibus nec perfectis eguisset; et quia eis omnino numquam . eguit nec ista beatitudo, qua non eis eget, tamquam pro- ficiendo perficietur, ideo sepest ergo dies septimus? utrum creatura est aliqua, an ac per hoc et ipsum sine dubio creatura est. neque enim ulla tempora uel sunt uel esse potuerunt uel poterunt, quorum deus non sit creator . ac per hoc et istum septimum diem,
Abbreviated transcription (Latin):
s. mitiũ manendi & quiescendi tociꝰ qd condi¬
tum est inilliꝰ quiete qui condidit. Que dies
dõ nec initium hab&. nec terminũ. creature
creaturȩ cepit amane. s nullo uesꝑe. termi¬
natur. Si autẽ in cet̾is dieb uesꝑa ⁊ mane ta¬
lium tempoꝵ uices significanit̾ qualia nunc

Expanded text:
itium manendi et quiescendi totius, quod conditum est, in illius quiete, qui condidit. quae quies deo nec initium habet nec terminum; creaturae creaturae coepit a mane, sed nullo vespere terminatur. 33. Nam si in caeteris diebus vespera et mane talium temporum vices significant, qualia nunc