comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuo nõ fuisse humanitatis. Q autem
ĩ his nonis ĩ celagio nestro nõ offuisti¬
ĩualitudinem restandeo causam / nõ me¬
sticiam fuisse. Lchus. recte tu quidẽ
seruela t nere. nec cĩ ab ista effitio.
quod semper nsurpaui cum ualerẽ
abaluci ĩ comedo meo debui.Her ullo
cala arbitror heo cõstmiti homini
posse contingire ut ulla ĩtermisio
fut offici Tñ autẽ c fani: qui tan¬
tum mili tribui. dicis quantũ ego
nec cognosco nec postulo facis amice.
Sed ũt mibi uideris nõ rocte ioli¬
cas de catane. Aut cũ nemo fuit sa¬

Expanded text:
 nec fuisse id humanitatis tuae: quod autem Nonis in collegio nostro non affuisses, valetudinem respondeo causam, non maestitiam fuisse. Recte tu quidem, Scaevola, et vere; nec enim ab isto officio, quod semper usurpavi cum valerem, abduci incommodo meo debui, nec ullo casu arbitror hoc constanti homini posse contingere, ut ulla intermissio fiat offici. tu autem, Fanni, quod mihi tantum tribui dicis, quantum ego nec agnosco nec postulo, facis amice, sed, ut mihi videris, non recte iudicas de Catone. aut enim nemo, quod q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mihi accidit. Huis antẽ ĩcãmoddi
Ior auiter arigi nõ amicum. sed se
Iiỹm amantis est. Cum ilo uõ quis
neget actum esse prędire: nisi eĩ
quoo ille minime putabat. ĩmorta¬
litatem optare uelle. Quid nõ ade¬
ptus quad homini tas esset optare¬
uelle. Qui simam sperr cuiu quã
de eo iara quero habuerant Cõtinuo
adolescens ĩcrodibali uirtuto suparui.
factus est consul: oririu ne tẽpus.

Expanded text:
si quid accidit; suis autem incommodis graviter angi non amicum, sed se ipsum amantis est. cum illo vero quis neget actum esse praeclare? nisi enim, quod ille minime putabat, immortalitatem optare vellet, quid non adeptus est, quod homini fas esset optare, qui summam spem civium, quam de eo iam puero habuerant, continuo adulescens incredibili virtute superavit; factus consu
Abbreviated transcription (Latin):
Ere locos obscurissimos tocuis arti¬
ficii tractauimui ĩ hoc libro qua¬
pꝑ hiuc uolumiini modi hie sit reli¬
qas preceptione quoad udebitur
ĩtereiĩ librũ trãsferemus. Moc si ur

Expanded text:
ere locos obscurissimos totius artificii tractavimus in hoc libro; quapropter huic volumini modus hic sit: reliquas praeceptiones, quoad videbitur, in tertium librum transferemus.
Abbreviated transcription (Latin):
ueris: et nobiser et sini nabis consi¬
debis: et nos ĩdustrie fructus ex tra
cõscieneia capiemus. et tute nostram
diligentiam laudabit: tuaq perceptione
letabire. tn scientior eris pre ceptoru
artificio. nas uera alerioro ad roliquũ
per soluendum. Uerum hee futma lani
scio. te cĩ nõ ignoro. Hos demcipł ad¬

Expanded text:
er et nobiscum et sine nobis considerabis, et nos industriae fructus ex tua conscientia capiemus, et tute nostram diligentiam laudabis, tua perceptione laetabere: tu scientior eris praeceptorum artificii, nos alacriores ad relicum persolvendum. Verum haec futura satis scio; te
Abbreviated transcription (Latin):
robni uerba fecerimus breniter ut re¬
mouetur nõ i tegretur oratio. et or¬
dine quicꝗd crit dicetum referaꝰ.
ut auditor si memorie mandauerit
ad idem quad ipse meminerit reda¬
catur. In qua cuiandum est ne ait ab
exordio aut amaratione repetatur ora¬
tionis enumeratio. ficta ui it dedita
cõpeta comparata orano indebitur
esse artisicii significandi ĩgeniq nẽ¬
dicandi t memiorie ostendende cansa¬

Expanded text:
rebus verba fecerimus, breviter, ut rerebus verba fecerimus, breviter, ut renovetur, non redintegretur oratio: et ordine, ut quicquid erit dictum, referemus, ut auditor, si memoriae mandaverit, ad idem, quod ipse meminerit, reducatur. Item curandum est, ne aut ab exordio aut narratione repetatur orationis enumeratio. Ficta enim et dedita opera conparata oratio videbitur esse artificii significandi, ingenii venditandi
Abbreviated transcription (Latin):
ut pluros aut magis idoneo res nidi¬
cate ab aduersariis profterri possint.
¶Item uitiosum est iol quod aduerla¬
rii factum esse cõfiterratur de co argu¬
mentari et planũ tacere factũ esses nã¬
et id tantum augeri ꝯportet ¶ Item
uinotam est id augere quod cõneĩt
doceri. hoc modo. Ut si quis quẽ argu¬
at hominẽ orcidissi. et mite qͣ sans ido¬
noas argimiẽtatioes attullorit: augeat
peccatum et dicat nhil ĩdigniꝰ esse gpͣ
hominẽ occidere. nõ cñ utrũ dignum
que nõ enumeratione certũ et cõstas
aliquia relinquir ut ĩ teligatur quid
propositum ĩ argumẽtationẽ sit qiuid
tota argumẽtatione demõstratum.
logi nominantur tripartite sunt
nam cõstat ex numeratione amplisica¬
tiono et cõ miseratione. quihus quatuo
locis un possumus. inprĩcipio secũdũ
namtionem secũdu firmissimã argu¬
mentatione et ĩ conclusione.
Numeratio est per quã colligi¬
mus et cõmonenus quibus de

Expanded text:
ut aut plures aut magis idoneae res iudiut aut plures aut magis idoneae res iudicatae ab adversariis proferri possint. Item vitiosum est id, quod adversarii factum esse confiteantur, de eo argumentari et planum facere factum esse; nam id augeri oportet. Item vitiosum est id augere, quod convenit docere, hoc modo: ut si quis quem arguat hominem occidisse et, antequam satis idoneas argumentationes attulerit, augeat peccatum et dicat nihil indignius esse quam hominem occidere. Non enim, utrum indignum quae non ex enumeratione certum et constans aliquid relinquit, ut intellegatur, quid propositum in argumentatione sit, quid dtota argumentatione demonstratum. logi nominantur, tripertitae sunt. Nam constant ex enumeratione, amplificatione, et conmiseratione. Quattuor locis uti possumus ‹cnarrationem, secundum firmissimam argumentationem, in conclusione. Enumeratio est, per quam colligimus et commonemus, quibus de
Abbreviated transcription (Latin):
cadem legrmn farrer. aliam firro dict¬
proptre nominũ cõmutationẽ. Nam
rõ exules sed ĩ erc̃ctos se reducere aie¬
bat. proinde quasi id fusset ĩ cõtro¬
uersia quo illi nomine appellarẽtur¬
nõ om̃es quibus aqua et ignis ĩter¬
dictum est cxules appellentur. Aeru
illi fortasse ignoseimnus si cñ causa fe¬
cit. Nos tantũm ĩ telligamus niciosũ
esse ĩ tendere controuersiam propter
nominum mutationem.
Irebus: que iartinent ad exaugẽdã
et callo cuplectandam argumẽtationẽ:
que sint rebus his uitia cõsideremus. si¬
mile uitiosum est quod ix aliorua parte
dissimile est: nec habet parem rationem
conperanonis: aut sibi ipsi obest ꝗ affert.
Exempium uitesimi est si aut falsum est.
ut roprbendantur aut improbũ ut
nõ sit ĩmuandum aut mauis ant mi¬
nus ꝙͣ ros postulat. Res indicata uino¬
se profertur si aut dissimili de re pro¬
ferctur. aut de ca re qua de contro uer¬
sia nõ est aut si improba. aut tuimodi.

Expanded text:
eandem legem ferret, alio se ferre dicepropter nominum commutationem: nam non exules, sed vi eiectos se reducere aiebat. Proinde quasi id fuisset in controversia, quo illi nomine appellarenturnon omnes, quibus aqua et igni interdictum est, exules appellentur. Verum illi fortasse ignoscimus, si cum causa fecit; nos tamen intellegamus vitiosum esse intendere controversiam propter nominum mutationem.  rebus, quae pertinent ad exaugendam et conlocupletandam argumentationem, quae sint his rebus vitia consideremus. Simile vitiosum est, quod de aliqua parte dissimile est, nec habet parem rationem conparationis, aut sibi ipsi obest qui adfert. Exemplum vitiosum est, si aut falsum est, ut reprehendatur, aut inprobum, ut non sit imitandum, aut maius aut minus, quam res postulat. Res iudicata vitiose proferetur, si aut dissimili de re proferetur, ‹aut› de ea re, qua de controversia non est, aut inproba, aut eiusmodi,
Abbreviated transcription (Latin):
miuose et diligenter: ut agi ies cigeri
negoenĩ uideatur rerum cõsequẽtiũ
Lribus si uariã fortunarũ cõmu¬
tationẽ dicemus: si ostendennis ĩ quibꝰ
cõmadis suimus quibus o ĩ cõmodis su¬
mus cõparatiane. Si que nabis futisa
sunit nisi cauiãm obtinuerirn ẽmi¬
merabimus t ostendemui. Qi supli¬
cabiniuis et nos sub corum quorum
milericordumm captabinius potostatem
subiciemus: Si quid nostris piren¬
tibus librris cęteris necessariis causar
sit pp nostrat calamutatet aporiemas
et simul ostendemus illorũ nos soli¬
tudnio et miseria nõ nostris ĩ cõmo¬
dis dalere Si de clementia himimita¬
ie milcruordia nostra qua ĩ alioᷤ nli
sumius aperrenius. Si nos semper aut ani
i milis fuisse ostendenius. Si nastrũ factũ
nit fortimã cõqueremiui. Si aninũ no

Expanded text:
minose et diligenter, ut agi res et geri minose et diligenter, ut agi res et geri negotium videatur rerum consequentium ribus, si variam fortunarum commutationem dicemus: si ostendemus, ‹in quibus commodis fuerimus› quibusque incommodis simus, conparatione: si, quae nobis futura sint, nisi causam optinuerimus, enumerabimus et ostendemus: si supplicabimus et nos sub eorum, quorum misericordiam captabimus, potestatem subiciemus: si, quid nostris parentibus, liberis, ceteris necessariis casurum sit propter nostras calamitates, aperiemus, et simul ostendemus illorum nos sollicitudine et miseria, non nostris incommodis dolere: si de clementia, humanitate, misericordia nostra, qua in alios usi sumus, aperiemus: si nos semper aut diu in malis fuisse ostendemus: si nostrum fatum aut fortunam conqueremur: si animum no
Abbreviated transcription (Latin):
si a sentencia aliter iudicatum sit nul¬
lim rem tore que. omodo mederi.
aut cratũ indicium corrigere possit.
Auo ĩ loco nõ ĩ comodum crit uti cę¬
terarum rernm cõparatione: ut ostẽ¬
danini alias res posse aut uetustate
sedari. aut cõsilio cõrigi. s huiꝰ rei
ieuiende. aur corrigende nullam rẽ
adiumento futuram. CSextus loc
tum: et dicimus uoluntario facinori
uullam esse excusacionẽ: imprudẽ¬
tie et uistam deprecationẽ paratam:¬
O Septimus locus est quo ostendimus
farium tyramnicum esse: qued genus
ĩ uiria mullerum. aut carũ rerũ aliquiad
quarũ cantã bella suscipiũtur. et cum
ostibus de uita dimicãtur. C Otauus
locus est qquo ostendimui nõ uulgare
sed singulare esse malesiciũ spurcũ. nofi¬
rium ĩ usitatum. quod mãcuris et aro¬
cius undicindum est. O Nomis
locus est qui cõstat ex peccatorum
cõparatione qiͣ cum dicimui mauis
essẽ malesicium stuprare uirginẽ qrͣ

Expanded text:
s, si semel aliter iudicatum sit, nuls, si semel aliter iudicatum sit, nullam rem fore, quae incommodo mederi aut erratum iudicum corrigere possit. Quo in loco non incommodum erit uti ceterarum rerum conparatione, ut ostendamus alias res posse aut vetustate sedari aut consilio corrigi, huius rei aut leniendae aut corrigendae nullam rem adiumento futuram. CAPUT 49 Sextum, et dicimus voluntario facinori nullam ‹esse› excusationem, inprudentiae et iustam deprecationem paratam. Septimus locus est, quo ostendimus farium, tyrannicum esse: quod genus iniuria mulierum, aut earum rerum aliquid, quarum rerum causa bella suscipiuntur et cum hostibus de vita dimicatur. Octavus locus est, quo ostendimus non vulgare sed singulare esse maleficium, spurcum, nefarium, inusitatum: quo maturius et atrocius vindicandum est. Nonus locus ‹est qui› constat ex peccatorum conparatione, quasi cum dicemus maius esse maleficium stuprare ingenuum quam
Abbreviated transcription (Latin):
QPrimus locui siitur ab autori¬
tate: cum memoriaius quãte cure ea
res fuerit diis ĩ mortalibus: ac maioribꝰ
nostris regibus cinitanbui. nationibus
hominibus sapientissiinis senatni. Itẽ ma¬
xime quomodo de his rebus in legibuᷤ¬
sit sincitum. ¶Secũdus locus est cũ
cõsideramus ille res de quibus crimi¬
nantur ad quos pertineant. utrũ ad
om̃es quod asrocissimũ est. an ad supe¬
riores: quod genis in sũt a quorũ
acteritate locñs comunis simutur.
an d pares hoc es ĩ i dem partibus ani¬
mi corporis fortiarũ poĩtos: an adin¬
feriores qui his om̃bus antecelluntur.¬
O Fertins locus est quo pereuetimur.
quid sit euenturũ si om̃ibui idẽ cõ¬
cedatur: et ea ro negleta ostendemꝰ ꝗd
poriculorum atq ĩ cõmodorũ cõsequat᷑.
¶Quartus locus quo de mõstratur
si huic sit remissum multos alacrio¬
ros ad malesicia futaros. quos ad huc
expectacio indicii ronouatar
¶Quintu locus ost ꝑ quẽ ostendimꝰ¬

Expanded text:
48 Primus locus sumitur ab auctoritate, cum commemoramus, quantae curae ea res fuerit diis inmortalibus aut maioribus nostris, regibus, civitatibus, nationibus, hominibus sapientissimis, senatui; item maxime, quo modo de his rebus legibus sanctum sit. Secundus locus est, ‹cum› consideramus, illae res, de quibus criminamur, ad quos pertineant: utrum ad omnes, quod atrocissimum est; an ad superiores, quod genus ii sunt, a quibus auctoritatis locus communis sumitur; an ad pares, hoc est, in isdem partibus animi, corporis, fortunarum positos; an ad inferiores, qui his omnibus rebus antecelluntur. Tertius locus est, quo percontamur, quid sit eventurum, si omnibus idem concedatur; et ea re neglecta ostendemus quid periculorum atque incommodorum consequatur. Quartus locus est, quo demonstratur, si huic sit permissum, multos alacriores ad maleficium futuros, quod adhoc expectatio iudicii remoratur. Quintus locus est, quom ostendimu
Abbreviated transcription (Latin):
sit: ĩ que huiꝰ modi uiotio cõsiderã¬
dum est. no aut ad rem ad zͥatur
quid aut qrappiam de re detraha¬
tur: aut tota causa mutata ⁊ aliam
causam deriuetur: uti apud pacu
uium. Netus cra amphione quoꝵ
cõtrouersia cum de musica ĩ ducta¬
est dispuracio ĩ sapienti. rationem
et uirtunis ntilitatem cẽsimit ur
¶Item cõsiderandum est ne alina
acensatoris riminatio contineat ali¬
nd defensoris purgatio purget qd
sepe cõsulta multi ab reo fac̾unt in¬
gustus ausȩ dacti. sti si quis cũ accu¬
setur ambitura riagistratũ petisse ab
ĩperatxihus syre numigo dicat apuid
exercitu donatum esse hoc si dili¬
genter ĩ eratione aduersariorũ ob¬
see nauerimus sȩpe deprihendemus

Expanded text:
sit; inque eiusmodi vitio consideransit; inque eiusmodi vitio considerandum est, ne aut ad rem addatur quid aut quippiam de re detrahatur, aut tota causa mutata in aliam causam derivetur; uti apud Pacuvium faciunt Zethus cum Amphione, quorum controversia de musica inducta disputatione in sapientiae rationem et virtutis utilitatem consumitur. Item considerandum est, ne aliud accusatoris criminatio contineat, aliud defensoris purgatio purget, quod saepe consulto multi ab reo faciunt angustiis causae coacti; ut si quis, cum accusetur ambitu magistratum petisse, ab imperatoribus saepe numero apud exercitum  donatum esse. Hoc si diligenter in oratione adversariorum observaverimus, saepe deprehendemus
Abbreviated transcription (Latin):
trouersia est parum expeditur hoc
ri arma qualis ipsẽ oui gessit: fu:¬
it uibet. potiri si stadeamũs perga¬
mo. que ego prositeor esse mẽa.
me eĩ est eq̾uũ frui fraternis ar¬
mis mihioꝵ adiudicarier: uel qui
tis emulus. O Item uitiosum st
ipsum ĩ sua oratione dissentire. et
contra ea que ante direrit cacore
hoc modo. Qua causa accusem hũc.
tum id disponendo e uoluere. nã
si ueretur quid eum accusem qui ẽ
probus si ĩ uerecundum ĩgenium¬
animi possidet quid autẽ ãceusorn
cum orni d parui aditu cristimo
nõ ĩ comora ratione indebitur sibi
uelimtatem: nit corũ qui audiunt:
Si antẽ partus quibus illi stuodent
ant hominos quos illi caros hahe¬
bunt ledantur. aut aliorua huimo¬
di urio leditur niditoris noluntas.
¶tem uitiosom est nõ om̃es res cõ¬
firmare quas posticitus sis ĩ cposinõs
¶Item uerẽdum est ne de abio re
dicatur: cum aha de ro cõtroiursia

Expanded text:
troversia est, parum expeditur et, troversia est, parum expeditur et, ri arma, qualis qui gessit› fuit, Iubet, potiri si studeamus Pergamum. Quem ego me profiteor esse: me est aecum frui Fraternis ‹armis› mihique adiudicarier, Vel quod te aemulus. Item vitiosum est ipsum sibi in sua oratione dissentire et contra atque ante dixerit dicere, hoc modo: Qua causa accusem hunc? tum id exputando evolvere: Nam si veretur, quid eum accuses, qui est probus? Sin inverecundum animi ingenium possidet, Quid autem eum accuses, qui id parvi auditum aestimet? Non incommoda ratione videtur sibi voluntatem aut eorum, qui audiunt, si aut partes, quibus illi student, aut homines, quos illi caros habent, laedantur aut aliquo eiusmodi vitio laeditur auditoris voluntas. Item vitiosum est non omnis res confirmare, quas pollicitus sis in expositione. Item verendum est, ne de alia re dicatur, cum alia de re controversia
Abbreviated transcription (Latin):
dicat ĩ iurum esse nullam nisi quex
ex pulsatione aut cõuitio cõstet. uulga¬
res sinit que nihilominus ĩ aliam ren
trãsferi possent. ut si quis dicat qua¬
druplator ut breniter seribam capua¬
lis est. est cĩs ĩprobus et pestifer cius.
nã nihilo magis qua druplatõis. ꝙͣ furs ꝙͣ
sicari aur ꝑditõis attulit disfinitionem.
¶Item uiciosum est pro argumento
suere quod ĩ disquisitione positũ
est. It si quis quẽ furti arguat dicat
fraudulentum. ei rer testimonium
esse. ꝙ sibi furtum fecerit. O Itẽ uino¬
sum est cõtrouersiam cõtrruersia dis¬
soluere. hoc modo. Nlon cõuenit cen¬
sores istum uobis satisfacere ex eo oy
air se nõ potuisse adesse. ita ut iura¬
tus fuerat: ẜ oruid si ad exercitum
nõ uenisset: id ne tribio militum
diceretur: hoc ideo uitiosum est: ga
nõ expedita aut iudicatares scd in¬
pedita. et ĩ simil cõtrouersia posita
sum est cum id de oouo sũma con¬

Expanded text:
dicat iniuriam esse nullam, nisi quae dicat iniuriam esse nullam, nisi quae ex pulsatione aut convicio constet. Vulgares sunt, quae nihilominus in aliam rem transferri possunt, ut si quis dicat: «Quadruplator, ut breviter scribam, capitalis: est enim inprobus et pestifer civis.» Nam nihilo magis quadruplatoris quam furis, quam sicarii aut proditoris attulit definitionem. Item vitiosum est pro argumento sumere, quod in disquisitione positum est; ut si quis quem furti arguat et ita  avarum, fraudulentum: ei rei testimonium esse, quod sibi furtum fecerit. Item vitiosum est controversiam controversia dissolvere, hoc modo: «Non convenit, censores, istum vobis satis facere, quod ait se non potuisse adesse ita, ut iuratus fuerat. Quid? Si ad exercitum non venisset, idemne tribuno militum diceret?» Hoc ideo vitiosum est, quia non expedita aut iudicata res, sed inpedita et in simili controversia posita sum est, cum id, de quo summa con
Abbreviated transcription (Latin):
id demõstrasset. O Item uitio u̾m est
qđ im qiͣ sero atoꝵ acto negotio di¬
ci uidetur hoc modo. ĩmentẽ mihi si
uenisset quirites nõ comisasem ut ĩ
hũc locum res ueniset. nam hoc ant
hoc fecissem. sed me tũc hec ratio sngit
¶Item uitiaum est id. quod ĩ apto
delicto porĩtum est tanse alioua leui¬
tegitur defensione hoc modo. Cimni te
expetebant om̃es florentissimo regno
relinqui. nũc es delertus ab om̃ibꝰ simi¬
mo perienlo solui ut restituam paro.
¶Item uitiosum est quod ĩ aliam partẽ
ac dictum est potest accipi. idest hiurr¬
modi. At̃ si quis potens ac factiosus ĩ cõ¬
tione dixerit satuis esse uti regibue
q malis legibi. Nam hoc tamꝰ si rei
nigende ciusã potest sine molicia dici.
tamẽ ꝓꝑ potentiam cius qui dicit nõ
dicitur sine atroci suspicione ¶stẽ uitio¬
sum est fallis aut uulgaribus diffinino¬
nibus uti. false sunt huiꝰmodi. ut si ꝗs

Expanded text:
 demonstrasset. CAPUT 40 Item vitiosum est,  demonstrasset. CAPUT 40 Item vitiosum est, quod iam quasi sero atque acto negotio dici videtur, hoc modo: «In mentem mihi si venisset, Quiritis, non commisissem, ut in hunc locum res veniret, nam hoc aut hoc fecissem; sed me tum haec ratio fugit.» Item vitiosum est, quom id, quod in aperto delicto positum est, tamen aliqua tegitur defensione, hoc modo: Cum te expetebant omnes, florentissimo Regno reliqui: nunc desertum ab omnibus Summo periclo sola ‹ut› restituam paro. Item vitiosum est, quod in aliam partem ac dictum sit potest accipi. Id est huiusmodi, ut si quis ‹potens ac factiosus in contione› dixerit: «Satius est uti regibus, quam uti malis legibus.» Nam et hoc, tametsi rei augendae causa potest sine malitia dici, tamen propter potentiam eius, qui dicit, non dicitur sine atroci suspicione. CAPUT 41 Item vitiosum est falsis aut vulgaribus definitionibus uti. Falsae sunt huiusmodi, ‹ut› si quis
Abbreviated transcription (Latin):
palet egextase. aut necesse est peperissẽ qm̃
stustinẽt puerũ ĩtantẽ.Na hec sria spõ¬
te certa signa nõ sunt. si uõ certa opͦ
nihil illiui modi signa ad augent suspiti¬
onem. ¶Item niciosum est cin nel ĩ ali¬
u uel ĩ cum ipsum qui dicit id qod¬
dicitur ĩ aduersartum potest cõuenire
hoc modo. Miscri fit qui uxorei ducũt.
at tu duxisti alteram. QItem iucu tum
est id qđ uulgarẽ habet defc̾n ĩonem
hoc modo. Ir acmdia ductii peccauit
aut idoloscentia aut amore. Huiꝰ modi
cñ deprecationei: si probentur impinie
imaxinia patata dilibentur ¶Item
uiciosimi est eum id pro certo sumitar
quod ĩter om̃es nõ cõstat: quool etiam
nũe ĩ controuersii est hoc moolo. Heo¬
iu dii quibus est potestai motui iupu
atq ĩferum patem ĩter se cõciliãt cõ¬
ferunt cõcordiam. nam ita pro tuo iure
hoc exemplousum. łre pontẽ enniui ĩ du¬
xit qͣ um sãtis certis ranõibus ita esse¬

Expanded text:
pallet, aegrotasse»; aut «Necesse est peperisse, quoniam pallet, aegrotasse»; aut «Necesse est peperisse, quoniam sustinet puerum infantem.» Nam haec sua sponte certa signa non habent: sin cetera quoque nihil illiusmodi signa adaugent suspicionem. Item vitiosum est, quod vel in alium vel ‹in› eum ipsum, qui dicit - quod in adversarium dicit - potest convenire, hoc modo: Miseri sunt, si uxores ducunt. At tu duxisti alteram.» Item vitiosum est id, quod vulgarem habet defensionem, hoc modo: «Iracundia deductus peccavit aut adulescentia aut amore.» Huiuscemodi enim deprecationes si probabuntur, inpune maxima peccata dilabentur. Item vitiosum est, quom id pro certo sumitur quod inter omnes constat, quod etiam nunc in controversia, hoc modo: Ehotu, dii, quibus est potestas motus superum atque inferum, Pacem enim inter sese conciliant, conferunt concordiam. Nam ita pro suo iure hoc exemplo utentem Chrespontem Ennius induxit, quasi iam satis certis rationibus ita esse
Abbreviated transcription (Latin):
Sentur igitur studiosi i cõnfirmãda
ratione duplici conelusione hoe modo
Inuria abs te afficior indigna pater.
Imm si ĩprobum esse trespõntẽ existima¬
bas cur me huins locasti nuptiis: sin est
probu᷑ curtalem ĩ uitam ĩ uitũ cogii
rdinquere: Aue hoc medo cõeluodẽ¬
tur. aut ex cõtrario cõuertentur aut um
plici parte reprhendentur. Ex cõtrario
hoc mado nulla te ĩdigna o nata affi¬
cio ĩiuria: si probus est bene collocaui.
si ĩprobus aũt est diuortio liberote ĩ cõ¬
modi. Exsimplici parte reprhendent
si ex dnplici conclusione alterutra pars
diluitur hoc modo. Nam si ĩprobũ esse
trespontem existimabat cur me huiꝰ loca¬
bai nuptiis. duxi probun craui. post co¬
tior illa superior. facilior hec posterior
ad excogitandum. ¶Item uitiosa con¬
firmatio est ratianis cum ca que plure
res significat abutimur pro certo imus
rei signo her moelo. nam necesse est qm̃

Expanded text:
Utuntur igitur studiosei in confirmanda Utuntur igitur studiosei in confirmanda ratione duplici conclusione hoc modo: Iniuria abs te adficior indigna, pater; Nam si inprobum esse Chrespontem existimas, Cur me huic locabas nuptiis? Sin est probus, Cur talem invitam invitum cogis linquere? Quae hoc modo concludentur, aut ex contrario convertentur aut ex simplici parte reprehendentur. Ex contrario hoc modo: Nulla te indigna, nata, adficio iniuria. Si probus est, te locavi; sin est inprobus, Divortio te liberabo incommodis. Ex simplici parte reprehendetur, sei ex duplici conclusione alterutra pars diluitur, hoc modo: Nam si inprobum esse Chrespontem existimas, Cur me huic locabas nuptiis? Duxi probum, Erravi. Post cotior illa superior, facilior haec posterior ad excogitandum. Item vitiosa confirmatio est rationis, cum ea re, quae plures res significat, abutimur pro certo unius rei signo, hoc modo: «Necesse est, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
nam iraoue opiuone philo sõphoru
fieri potuit.: nt u qui rex tmꝰ et mẽ¬
ratio est cñ iidetur pro ratiõe alferͣi
circõ quia homines mignis et multis ĩ co¬
modis cõslictantur ꝑꝑ ĩmẽsam pecunię
cupiditatem. Nam hic alis nerbis idem
per rationẽ dicitur quod dietũ est per ex¬
poitionẽ. Item ĩfirma ratio est que mi¬
nus ydonea pͣ res potulet causam su¬
bicit expoitionis hoc modo. Itilis est sa¬
pientia propterea quia qui sapientes
sunt pietatem colere consuenerũt. Itẽ
nrile est inicos ueros habere. habeas eͥ
quibui cum iocari possis nam abeius mo¬
di rationibu nõ uniuersa neq absolu¬
ta. sed extenuata ratione expoitio con¬
sirmatur. Item uicio a ratio est que uel
ali expositioni potest accõmodari. It fa¬
cit pacuiuus qui eadem affert rationẽ
iutanda in nostra et obicrunida ĩ add¬
uer ss riorni ratione sunt uitia. ꝓropt̾ra¬
quia cliligentins considernida iñt. ꝙ¬
hemerussime cõprobat argumẽtancẽs

Expanded text:
orum fieri potuit, ut is, qui rex fuisset, meratio est, cum videtur pro ratione adferri,circo quod homines magnis et multis incommodis conflictantur propter inmensam pecuniae cupiditatem.» Nam hic aliis verbis idem per rationem dicitur, quod dictum est per expositionem. Item infirma ratio est, quae minus idoneam, quam res postulat, causam subicit expositionis, hoc modo: «Utilis est sapientia, propterea quod qui sapientes sunt, pietatem colere consuerunt.» Item: «Utile est amicos veros habere: habeas enim quibuscum iocari possis.» Nam in huiusmodi rationibus non universa neque absoluta, sed extenuata ‹ratione expositio confirmatur. Item infirma› ratio est, quae vel alii expositioni potest adcommodari, ut facit Pacuvius, qui eandem adfert rationem,vitanda in nostra et observanda in adversariorum oratione sunt vitia proptereaque diligentius consideranda, quod hementissime conprobat argumentationem.
Abbreviated transcription (Latin):
am intuperare ꝓꝑ eerũ uitia: qui
Loo sti dasi sunt. Ecliri qu rhetoricã
tuperandam uitami ¶ Itẽ incrosũ ⁊
ex eo quod perperam factũ cõstat eẽ
mtre ostendi a quo homine factuz
est hoc modo. Irlortuũ deformat um
tumore preditum cornus decolora¬
tum constat finsse. gͦ ueneno necatꝰ
est. demide si sit usque adeo ĩ eo ocen¬
patus: ut multi faciunt: uenenũ datũ
uitio nõ medioori cẽflietetur. nõ eñ
factum ne sit queritur sed a quo fac¬
tum sit. Q Item uiciosam est ĩ rebuᷤ¬
cõparandis alteram rem efferre de
gligentins disputare. Ut si cõparetar
utrum satius sit populum frumõtũ
cõmoda sirt Seluti depressa pref̾eat
aut ea que minima sunt dicat.
¶tem uitiosum est ĩ rebus cõparã¬
chs necesse putari alteram pẽ nitu¬
perari cum alteram laudes. quod genꝰ
Si queratur. ntrum maiat henor
habendus sit alherisibus in uegen¬
car altecos ledat. nõ eñ necesse est
si altaros preponas ehos intapored. fi¬

Expanded text:
er eorum vitia, ‹qui› in eo studio sunt: veluti qui rhetoricam tuperandam vitam. Item vitiosum est ex eo, quia perperam factum constet esse, putari ostendi a certo homine factum esse, hoc modo: «Mortuum deformatum, tumore praeditum, corpore decoloratum constat fuisse: ergo veneno necatus est.» Deinde, si sit usque in eo occupatus, ut multi faciunt, venenum datum, vitio non mediocri conflictetur. Non enim factumne sit quaeritur, sed a quo factum sit. CAPUT 45 Item vitiosum est in conparandis rebus alteram rem efferre, de re glegentius disputare: ut si cum conparetur, utrum satius sit populum frumentum commoda sint et quae velit depressa, praetereat aut ea, quae minima sint, dicat. Item vitiosum est in rebus conparandis necesse putari alteram rem vituperari, cum alteram laudes: quod genus, si quaeratur, utris maior honor habendus sit, Albensibus an Vecat, alteros laedat. Non enim necesse est, si alteros praeponas, alteros vituperare: fi
Abbreviated transcription (Latin):
maiore et si ut niunt danai
quincquaginta sunt filie alieui tot
dotes magnã querũt peccuniam.
quãtũ cuiq̃ opus ẽst ad iol accom¬
modatur ut ante dixi duutiarũ
modus : qui igit ur nõ filias ꝑ lu¬
res ẜ ĩ numẽ rabiles cupiditates
habet oriu breui temroro maxias
copias exaurire paissit he qqueniã
ego appelato diuitõ eli ip̃e se ogre
sentiat multi exte nidierũt cũm
dicẽs neminẽ diuitem nisi ꝯui
exercitum aler possit suu sũptibꝰ
Quipye populus x. tantis uetigalibꝰ
reficiatur ut eo tueri sex legroẽs
a magna ecquitum ae pocdit᷑ um
auxiliã possis iam facẽis igͣ nõ
esse to dduntẽ ciu tantũ desir ubi
expleas id qued xoptas. It aqq
istam paupertatem e uã uel potiꝰ
gestatem ac mẽclicitatẽ tuam
nuĩ op̃ absc̃ure tubsti. Nam ut his
qui honste rem quer ut mer¬
caturis faciendis : operis ddanolis
publicis exibuni sũmendis ĩ telli¬
gimus: aput else quelito. sie qui

Expanded text:
m. At si ut aiunt Danai quinquaginta sint filiae alicui, tot dotes magnam quaerunt pecuniam. Quantum enim cuiquam opus est, ad id accommodatur, ut ante dixi, divitiarum modus. qui igitur non filias pluris, sed innumerabilis cupiditates habet, quae brevi tempore maximas copias exhaurire possint, hunc quo modo ego appellabo divitem, cum ipse egere se sentiat? multi ex te audierunt cum diceres, neminem esse divitem, nisi qui exercitum alere posset suis fructibus, quod populus Romanus tantis vectigalibus reficietur, ut eo tueri sex legiones et magna equitum ac peditum auxilia possis. iam fateris igitur non esse te divitem, cui tantum desit, ut expleas id quod exoptas. itaque istam paupertatem vel potius egestatem ac mendicitatem tuam numquam obscure tulisti. nam ut iis, qui honeste rem quaerunt mercaturis faciendis, operis dandis, publicis sumendis, intellegimus opus esse quaesito, sic, qui
Abbreviated transcription (Latin):
censenda nobis sit utrũ tãdẽ¬
pluris exscimeomul poccuniam
pirri quã labricia lalat aut cõ¬
tinẽtiam tabriei. qui illã pocou¬
niam repudiabat utnñ aurum
samnitum. an rospontum eueii
horeditatem .l. pauli an hberalita¬
a. maximo fratri suo partem
suam cõcessit. ħ profecto sũma
potius etimanda sumt o illa¬
siqiudem at quisoꝵ plurimi
sic possideat ita ditissimut sit
habendus dubitet quĩ ĩ uirtu¬
te duunȩ posire sit quonam
nulla possessio nulla iut auri e
argenti pluris ꝙp uirtus extimã¬
da est E dii ĩ montales nõ in¬
iolligunt homines s̃ magͫ
uengal sit parsimonia. senio
cũ ĩm ad sumptuosas uelinquo
istum qqui stuosin capit ille
ex siui prediis sexcenta sextertia
ego centena oy meit: illo aura¬
tã tecta ĩ uilis:  seli marmo¬
rea fãciente et signo et tabu¬
las  suppelcenlem t niste ĩfinuo
cõcupisentem nõ modo ad truc¬
tum ille est iũmptus sed giam
ad fenui exiguum exemco te

Expanded text:
censenda nobis sit atque aecensenda nobis sit atque aepluris aestimemus pecuniam Pyrrhi, quam Fabricio dabat, an continentiam Fabricii, qui illam pecuniam repudiabat? utrum aurum Samnitium an responsum M'. Curii? hereditatem L. Pauli an liberalitaQ. Maximo fratri partem suam concessit? haec profecto, quae pluris aestimanda sunt siquidem ut quisque quod plurimi sit possideat, ita ditissimus sit habendus dubitet quoniam in virtute divitiae sint, quoniam nulla posargenti pluris quam virtus aestimanda est. o di inmortales! non intellegunt homines quam magnum vectigal sit parsimonia. venio enim iam ad sumptuosos, relinquo istum quaestuosum. capit ille ex suis praediis sescena sestertia, ego centena ex meis; illi aurata tecta in villis et sola marmorea facienti et signa, tabulas, supellectilem et vestem infinite concupiscenti non modo ad sumptum ille est fructus, sed etiam ad faenus
Abbreviated transcription (Latin):
qui nocctes et peccuniosos reos: cedẽ
te actore cornptellam iudicii moliẽ¬
tes. qui tuas mercedum pactiões
ĩ cantenibus cardidatorũ mis¬
siones liberatorum ad deferẽdas
diripienoasa prauĩcias. qui exuuil¬
siones iucinorum qui latrocinia
ĩ agris qui cum sc̃rius: c̃ liben
eum olienitibui Iocietates qui pos¬
sessionet ui cuat. qui prascripno¬
nas locnplet um qui cedes mã¬
cipiorum qui illam silam tẽpõis
mesen recordetur qui testamẽ¬
ta sũbioct qui sublatos hoĩcs qui
denique emiã uenalia di lectum
dicretum alienã suam sentr̃tia.
forum. domũ. uacẽ. scilentium.
quis hũc to nũc putet cõfiteri.
quesiro opui sit. quis imquam
hune uire cdixit duatem. et cri
duuciarum est fructus i copia co¬
pia autẽ de clarat lãcietas rerum
atq habundantia quã quia nũc¬
peccirniã cõternis t recte. Est
ch ad uulgi opinionõ modiocris
ad tuam nulla aci meã mooh¬
ca de me sailobo de re logniar. s

Expanded text:
qui nocentis et pecuniosos reos eodem te actore corruptelam iudicii molientis, qui tuas mercedum pactiones in coitionibus candidatorum, dimissiones libertorum ad defaenerandas diripiendasque provincias, qui expulsiones vicinorum, qui latrocinia in agris, qui cum servis, cum libertis, cum clientibus societates, qui possessiones vacuas, qui proscriptiones locupletium, qui cladis municipiorum, qui illam Sullani temporis messem recordetur, qui testamenta subiecta, tot qui sublatos homines, qui denique omnia venalia, edictum, decretum, alienam suam sententiam, forum, domum, vocem, silentium: quis hunc non putet confiteri autem opus sit, quis umquam hunc vere dixerit divitem? etenim divitiarum est fructus in copia, copiam autem declarat satietas rerum atque abundantia: quam tu quoniam numpecuniam contemnis, et recte—est enim ad volgi opinionem mediocris, ad tuam nulla, ad meam modica—, de me silebo, de re loquar. si
Abbreviated transcription (Latin):
habimdat cui possessio gro est
maior. co plus reqquirit. ad lo
tuendan an qui so sius iuri¬
bul iustnot: tod quid ego de
me laquar qui maru ac tem¬
Perum uituun aliquantulum
ct̃ ipse fortasse i seculi errore uẽ¬
setur. M. mamiluit patrũ no¬
strarum mimorias / nec semp
curios et li suuos loqquamã paip¬
tamẽ tuir habuit er ediculos in
nõ ad extimationẽ seniũi. uerum
nietu. atoꝵ cultu. Terminatur poc¬
cune modus. Nõ esse cupidum pec¬
cnnie uel nõ esse emaiẽ uetigaliũ
cõtẽtum uero sũit esse rebus maxi¬
me sunt ainsime diuitig t eĩ¬
si isti calidi rerum etimatore. pra¬
ta a arcat quaidam magni es

Expanded text:
at? cuius possessio quo est maior, eo plus requirit ad se tuendam, an quae suis se viribus sustinet? sed quid ego de me loquor, qui morum ac temporum vitio aliquantum etiam ipse fortasse in huius saeculi errore verser? M'. Manilius patrum nostrorum memoria, ne semper Curios et Luscinos loquamur, pauptandem fuit? habuit enim aediculas in non aestimatione census, verum victu atque cultu terminatur pecuniae modus. non esse cupidum pecunia est, non esse emacem vectigal est: contentum vero suis rebus esse maximae sunt certissimaeque diviti isti callidi rerum estimatores prata et areas quasdam magni es
Abbreviated transcription (Latin):
nera nulore. noctu uenire domum
ad eum pręcari denꝙ suplicare
quȩ sornitut est. sed hec hibertas
existimari potest. quid cum cupili¬
tatis dominatur excessit. alus est do¬
minus oxortus ex cr̃scientia percro¬
rum timor : ꝙ est illa miscra orͣ
dira sernitus: adolescentibus paulo
loquatioribus est sernic̃dum om̃ci¬
eñ qui aliquiid scire iudetur tã cs
domni timentur. Iudex nõ quã¬
tum habet dominatũ. quo ĩtrinaẽ
nocentes afficit. An noͣ est om̃is
L. erassi copiola magit es sapiens
oratio eripite nos a ser nitute. iꝗt¬
cato que est seruitut ista tã claro
homini tãq nobuili Qnũs eñ animi
debilitas: it humilis et fracta tumi¬
ditai soruitus est .l. Nolite srure
nos iꝙͣ sernire. cato ĩhbertatẽ
uendicari uult minime qd eñ adiũgl.¬
animo excelło et alto it uirtutibꝰ
e aggregari sũmus nec deberiui
nce possumat. tu pisse re dicito qm̃

Expanded text:
nera, noctu venire domum ad eum, precari, denique supplicare. Quae servitus est. si haec libertas aestimari potest? quid? cum cupiditatum dominatus excrslit, et alius est Dominus exortus ex conscientia peccatorum, timor? quam est illa misera, quam dura servitus! adolescentibus paulo loquacioribus est serviendum: omnes, qui aliquid scire videntur, tamquam domini, timentur. Iudex vero quantum habet dominatum? quo timore nocentes afficit? an non est omnis L Crassi, copiosa magis, qeam sapiens oratio? Eripe nos ex servitute. Quae ista servitus, tam claro homini, tamque nobili? Omnis animi debilitari, et humilis, et fracti umiditas, servitusest. Nolite sinere no. cuiquam servire. In libertatem vind cari vult? minime.Quid enim adiungianimo excelso, et alto, et virtutibus exaggerato sumus, nec debemus, nec possumus. T
Abbreviated transcription (Latin):
ues est Stsin auiẽ prorter aui¬
ditatem pecennio nullũ quęsiũ
turpe putes. Cum iln ordini nec
honestus cruidem pessit esse ullus.
Si quondie fraudai decipis po¬
scis paaisceris auteri cripis. si so¬
cios spolias. erariũ rxpiras: si te¬
stamẽtum amicorum ꝙixet ai
quidem. atꝙ ip̃e surpinis hec i¬
bo diuitem nõ putabo:  eiĩ ex ro
quãtũ ciuq satis est mentiuntar
homines diuinarum donũ. filiam

Expanded text:
em propter aviditatem pecuniae nullum quaestum turpem putas, cum isti ordini ne honestus quidem possit esse ullus; si cotidie fraudas, decipis, poscis, pacisceris, aufers, eripis, si socios spolias, aerarium expilas, si testamenta amicorum ne exspectas quidem atque ipse supponis, haec ubo, divitem non putabo; etenim ex eo, quantum cuique satis est, metiuntur homines divitiar
Abbreviated transcription (Latin):
quid si nõ diues. quiad si pauper
aut hoc nerbum ĩ quo homme
ponimus opmor ĩ eo ĩ quo tanta
possessio est ut ad liberalites iu¬
uendum facile tõtẽtus sit. qui
nihil querat nihi aperat. nihil op¬
tet amplius qĩ babe̾t mimus
oportet tuus ut nidicer se diuitẽ
nõ hoiũ sermo neq possessiõnes
tue nihil sibi deelse puret. nihil
curet ampluis saciatus est aut

Expanded text:
quid, si ne dives quidem? quid, si pauper aut hoc verbum in quo homine ponimus? opinor in eo, cui tanta possessio sit, ut ad liberaliter vivendum facile contentus sit, qui nihil quaerat, nihil adpetat, nihil optet amplius. animus oportet tuus se iudicet divitem, non hominum sermo, neque possessiones tuae. nihil sibi deesse putat, nihil curat
Abbreviated transcription (Latin):
positum nullo teste cũ luctari ĩpñe
possit auri pondo decem reddidest.
Si iolem ĩ decem milibus auripon
do nõ fecerir: aut temperãtẽ ꝗ se
ĩaliqua libime cõtinuerit: ĩ aliqua
effuderit. Uña uirtus est cõsenẽs
cum omi ranõo it perpetua cõ¬
stantia. nuhil huic adoi põt ouo
magis uirtne sit : nihil denioue
nom̃e relinorna¬
tur  cũ si bene sacta reose facta n
Quhil recto roctius est: certe noe
borio quidem melius quiq̃ ne
ueniri poiest. equitur igitur ut
e uitia sint paria si quidẽ par¬
nituu animi recte uitia dicumtur
At qui qm̃ pares iurtutes s̃iit.
rrete tãcta qqͣm a uirtutibui pro¬
fiascantur pania esse debent sicq
peccata q̃i ꝙ uiniii emanãt ut
sicue ⁊ qualia necesse est. A philo¬
sophis inquit ista sũmi: metuebã
ne a lenonibus ĩsta dilceret. o¬
craiel dispnrabat isto modo bene
hercule narras: nã istum doctimi
⁊ sapienrẽ uirum fuisse memo¬

Expanded text:
positum nullo teste, cum lucrari inpune positum nullo teste, cum lucrari inpune posset auri pondo decem, reddiderit, si idem in decem milibus non idem fecerit? aut temperantem, qui se in aliqua libidine continuerit, in aliqua effuderit? una virtus est consentiens cum ratione et perpetua constantia; nihil huc addi potest, quo magis virtnomen relinquatur: etenim si bene facta recte facta sunt et nihil recto rectius, certe ne bono quidem melius quicquam inveniri potest. sequitur igitur ut etiam vitia sint paria, si quidem pravitates animi recte vitia dicuntur. atqui quoniam pares virtutes sunt, recte facta, quoniam a virtutibus proficiscuntur, paria esse debent, itemque peccata, quoniam ex vitiis manant, sint aequalia necesse est. a philosophis inquit ista sumis. metuebam ne a lenonibus diceres. Socrates disputabat isto modo. bene hercule narras; nam istum doctum et sapientem virum fuisse memo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ uirtus euiꝰ moros laudanoh sumt
eiuid̃em nõ laulanma uita ist. Ncop
porro fugienda est uita q̃ liudarida
st: esser̃ añt fugienda si miserada
essers quãdbrem quiaquid est laudabi¬
le idom beatum & florens it expeetẽ¬
squo poceatur id potest aliua alio
ri nauẽ cuertat galernar or. an palce¬
ita ĩ re aliquantũlum ĩgubernandis
do ĩ muliere ignota dolor ad pni¬
cioros pertinet᷑ qđ dicam si petulis
Et peccare tanq transire lincas qł
cum feceru culpa anisã ist quã
trarĩsieris ad augendu enlpini
transẽmit nihil pertinet. peceare cẽ¬
te licet nenuni: quod aũt nõ hcer
i hoc uno tenetur. si arguitur nõ
licere id si nec maus necꝰ munus
nũoꝙqͣ fierit potest: qui ĩ co est poc¬
est it idem. quę & co peccata nas¬
crntur oqquala sint oporiẽt ꝙ
si uirtutes sunt pares paria uina
nee forti fortiorẽ noc sapiente sapi¬
entioreta posse fieri facilimo poiest
perspici. An bonũ iurũ dicesꝗ de¬

Expanded text:
 virtus moresque laudandi sunt, eius non laudanda vita est, neque porro fugienda vita est quae laudanda est, esset autem fugienda, si esset misera. quam ob rem quicquid est laudabile, idem et beatum et florens et expetenquo peccatur, id potest aliud alio ri navem evertat gubernator an paleae, in re aliquantum, in gubernatoris do in muliere ignota, dolor ad pauciores pertinet, quam si petulans quidem est peccare tamquam transire lineas, quod cum feceris, culpa commissa est: quam transieris, ad augendam transeundi culpam nihil pertinet. peccare certe licet nemini; quod autem non licet, id hoc uno tenetur, si arguitur non licere: id si nec maius nec minus umquam fieri potest, quoniam in eo est pecet idem est, quae ex eo peccata nascuntur aequalia sint oportet. quod si virtutes sunt pares inter se, pnec. forti fortiorem nec sapienti sapientiorem posse fieri, facillume potest perspici. an virum bonum dices, qui de
Abbreviated transcription (Latin):
ip õ: et uideat illquẽ populi bone¬
licii ii um barbatulos mulor cep¬
tãtemi depilerna et portenctãtẽ a
murenirum copia gloriautẽ nõ ne
ui o ĩ tamia oquidem dignũ ma¬
iore aliuo negotio puet᷑. An coꝵ
seruitus dubia est qui enproditate
peculi nullam cõdicionẽ recusant
ddurissime seruitnns: hereditini spe:
quid miquitant ĩ seruiendon iõ sũ¬
scipit quẽ nutum locupletis
senis nõ obseruat. loquil ur ad no
assentatur. assidet. nunierat. quia¬
quid deniop serui nõ meritit: quia
olitam illa cupiditas quę iudetur cẽ
liberatia hanorit. impenii: proisiamꝵ
q̃ dura est domuna pͣ ĩporiosa ꝙ̃¬

Expanded text:
ipsos, et videat aliquem summis populi beneipsos, et videat aliquem summis populi beneficiis usum barbatulos mullos exceptantem de piscina et pertractantem et murenarum copia gloriantem, nonne ut ne in familia quidem dignum maiore aliquo negotio putet? an eorum servitus dubia est, qui cupiditate peculii nullam condicionem recusant durissimae serviquod iniquitatis in serviendo non suscipit, quem nutum locupletis orbi se vis non observat? Loquitur ad ejus assentatur, assidet, invitat. Ququid denique servi non inertis? Quid jam illa cupiditas, quae videtur esse liberalior honoris et imperii provinciarum, quam dura est domina, quam imperiosa
Abbreviated transcription (Latin):
cui leges imponit pręscribit iubet
uetat. quad iudetur. ꝗ nihil impo¬
rant negare potest: nihil rocusaro
audet pascit dandum est nocãti
neniendum est eici abeundum est mi¬
natur extimescendum est. Ego uero¬
istum nõ modo scruũ h neꝗssimũ
seruum. ⁊ si amplissima fimiliana¬
tui si appellanadl puro scruũ at o¬

Expanded text:
cuileges imponit, praescribit, iubet, cuileges imponit, praescribit, iubet, vetat, quod videtur? qui nih limperanti negare potest, nihil recusare audet? poscit, dandum est: vocat, veniendum: ei cit, abeundum; minatur, extimescendum. Ego lstum non modo servem, sed nequissimum servum, etiamsi ampl ssima famiha natus sit, appelland
Abbreviated transcription (Latin):
atoꝵ collit: e qui id salutare mogi
me iudicat. qui nihil dicit: nihil
facit. nihil cogitat deniqq nisi libẽt᷑
ac libere. euiꝰ ꝯmĩa tõsilia resq uõs
guat gorit ab ipso prosicilerintur
codemo reteruntur nec est ula
ces q̃ ꝑlui ipud eum poleat qp̃
ipsi uoluntas atoꝵ iudiciũ eni quidẽ
dicitur. fartima ipsã cedir sic sapiens
pocta dicit. siusꝗ̃sq ca fungitur mori¬
bus. Soli igitur hoc cõngit sapienti
ut nihil faciat ĩuitut: nihil dolẽs. ni¬
hil coactus. Quad ua esse pluribus uer¬
bis disserendum est. illud tm̃ breue
cõfitendum est nisi quia ita offeet¬
lit este liborum nemmne. Serui igu¬
dictu inapinatum atoq mirabiles nõ
ciĩ ia dicuntur nos esse soruos ut
mancipia q̃ sĩmt dominorũ  fac¬
ta nexu.  aliquo iuro eiuli. Seol
si sorutus sit sic̃ obedienna fracti
animi ato abiecti e carenni suo
imiprobos esso sernos : an ille mihi
hbor iudetur cui mulier imperat

Expanded text:
et colit, quod id salutare esse et colit, quod id salutare esse maxime iudicat; qui nihil dicit, nihil facit, nihil cogitat denique nisi lubenter ac libere; cuius omnia consilia resque omnes, quas gerit, ab ipso proficiscuntur eodemque referuntur, nec est ulla res, quae plus apud eum polleat quam ipsius voluntas atque iudicium; cui quidem dicitur, Fortuna ipsa cedit, si, ut sapiens poeta dixit, suis ea cuique fingitur moribus. soli igitur hoc contingit sapienti, ut nihil faciat invitus, nihil dolens, nihil coactus. quod etsi ita esse pluribus verbis disserendum est, illud tamen et breve et confitendum est, nisi qui ita sit adfectus, esse liberum neminem. servi igdicto inopinatum atque mieabile, non cnim ita dicunt, eos esse fervos, ut mancipia, quae sunt dominorum facta nexu, aut aliquo iure civili: sed si servitus sit, sicut est, oboedientia fracti animi, et obiecti, et arbitrio mprobos esse servos? An ille mihi hber videatur, cuimulier imperat?
Abbreviated transcription (Latin):
esse: & om̃es stultos sernos. lauidetur uoͣ
hie imperatoraũt et ap
pelletur. aut hoc nomine dignui pu¬
tetur. quõ aut cui tandem hit liboro
imperabit qui nõ potest cupidita¬
nbus sius imperare. Refrenet pri¬
cundiam teneat: coerceat auaritimis
et ceteras animi labes repellat: tuẽ
ĩcipiat aliis imperare oum ip̃o impro¬
bissimis dominis de decori aut turpi¬
tudini parere aotierit. Dum quidẽ
his obediet nõ modo imperat or
s lib̾ om̃o habendus nõ erit. pręda
re cũs hꝰ uiurpatum est adoctissimiᷤ
quanum ego autoritate nõ uterer
audira hec nõ sunt. cur ergo simi¬
lem me si quid ĩ his studiis opore
posuerim perdidissem. dictum est
ioitur ab oruditissinus iuiris nisi
sapientem liberũ essẽ neminẽ: quid
est aũt libertas potestas iuuendi ut
nilt. Quis igttur uiuit ut nult msi
qui recta sequitur qui gaudet osto
cui ui uendi uia cõtiderita atos pro¬
nsã est. qui legibus quidom non¬
ꝑꝑ metum paret sed eas lequitur

Expanded text:
esse et stultos omnis servos. laudetur vero hic imperator aut etiam appelletur aut hoc nomine dignus putetur. quo modo aut cui tandem hic libero imperabit, qui non potest cupiditatibus suis imperare? refrenet pricundiam teneat, coerceat avaritiam, et caeteras animi labes repellat. Tunc incipiet aliis imperare, cum ipse improbissimis dominis dedecori aut turpitudini parere desierit; dum quidem his obediet, non modo imperator, sed liber omnino habendus non erit Dictum re enim est hoc usurpatum a doctissimis - quorum ego auctoritate non uterer,aec inaudita non sint, cur ego simulem me, si quid in his studiis operae posuerim, perdidisse? — dictum est igitur ab eruditissimis viris nisi sapientem liberum esse neminem. quid est enim libertas? potestas vivendi, ut velis. quis igitur vivit, ut volt, nisi qui recte vivit, qui gaudet officio, cui vivendi via considerata atque provisa est? qui ne legibus quidem propter metum paret, sed eas sequitur