comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũ quãto nũꝙͣ alias ĩ diffri¬
cam traiecit Illic aut terro¬
re hostium et cõst̾natione ter¬
ribili ut plane deseri affri¬
cam putares ad pulc̾ ꝑ mon¬
torium id est monti nõmen
om̃e de lectatus applicuit eg̾s¬
sus ĩ terram pedeforte offenso
concidit attonitis q qui ade¬
rant fedum ꝙ omen ab hor¬
rentibus¶ Ip̃e illud quo ꝙ me¬
liorem in ꝑtem alto anmo de¬
corq̃ns ꝓcentis q brachiis ter¬
rain amplexus ceneo ce ĩquit
Affrica cum uicinis in collib
quib ex huic castra Cornelia
exposuit fixit ꝙ cencoria / pͥ¬
mo aduentu misso ab obstan¬
dum eqͥtatu hoscii suso et hã¬

Expanded text:
num, quantus nunquam alias, in Afrinum, quantus nunquam alias, in Africam traiecit. Illic autem terrore hostium et consternatione terribili, ut plane deseri Africam putares, ad Pulcri promontorium, id est monti nomen, omine delectatus applicuit. Egressus in terram, pede forte offenso concidit, attonitisque qui aderant fedumque omen abhorrentibus, ipse illud quoque meliorem in partem alto animo detorquens, protentis brachiisque terram amplexus, «teneo te» inquit «Africa». Tum vicinis in collibus, quibus ex hinc Castra Cornelia exposuit fixitque tentoria. Primo adventu, misso ad obstandum equitatu hostium fuso, et
Abbreviated transcription (Latin):
et cũ cõplicibus sceleꝵ Roma¬
ni missus ⁊ in carce̾m decru¬
sus dignum flagiciis suis exi¬
cum huit Sapio Relatu ami¬
bis sed fãs xasciensem illam
suam expugnãdam Ratus in¬
famiam legatis le ce pͥmum
susceptis hospicio et post per
om̃̃a cuicũductus sicum Cas¬
trorum et cistodias ourea qͦ¬
ꝙ ⁊ arma instructã classem
et armatas legiones equitũ
mulacra fingencium cuncea
demq sic ꝑata sie nichil us¬
ꝙͣ negligencie aut defectus
quasi pntibus hostib ea ip̃a
gnandum ẽẽt quib uisis il¬
lico legati orõibus su ppressis
quas Rei natura respuebat
dmirantes letiq et taciti nõ
appatus bellici aut spei ãbigu¬
e sed ut ꝑte iam uictorie nĩ¬
eni redierunt ac senatu et
ppło petulerũt aut illo duce
et ex̾citu aut nũꝙͣ uinci posse
Carchaginem Sie infanna
ut par fuit in głiam uersa
¶Scipio ꝯtractis ad lilibeũ cop¬
piis pcatus deos pͥma luce
fune siculo soluit e litore ⁊
concursu ac scupore homi¬

Expanded text:
 complicibus scelerum Romam missus et in carcerem detrusus, dignum sceleribus suis exitum habuit. Scipio et relatu amibis sed factis castrensem illam suam expugnandam ratus infamiam, legatis lete primum susceptis hospitio et postea per omnia circumductis, situm castrorum et custodias, horrea q et instructam classem ostendit et armatas legiones equitum mulacra fingentium, cunta denique sic parata sic nichil usquam negligentie aut defectus, quasi presentibus hostibgnandum esset. Quibus visis illico legati, orationibus suppressis quas rei natura respuebat, admirantes letique et taciti, non ut apparatus bellici aut spei ambigue, sed ut parte iam victorie nuntii redierunt ac senatui et populo retulerunt aut illo duce et exercitu aut nullo unquam vinci posse Carthaginem. 5 1 Sic infamia ut par fuit in gloriam versa, Scipio, contractis ad Lilibeum copiis, precatus deos prima luce funem siculo solvit e litore et concursu ac stupore homi
Abbreviated transcription (Latin):
Castra hostiũ a ducib derelic¬
cai Billano ibi dimisso cum
mille eqͥtum et dece milium
pedicũ presidio. Qui Impi¬
gre Rebus gescis breut ducem
ꝯsecutus capta Castra et de¬
bellatũ mĩtias magno cũ mi¬
mero noblium captiuoꝵ ip̃e
quoq Romã missus ẽ uictona¬
⁊ uin et Recepte nũtiꝰ pĩucie

Expanded text:
castra hostium a ducibus derelicta, Sillano ibi dimisso cum mille equitum et decem milium peditum presidio. Qui, impigre rebus gestis, brevi ducem consecutus capta castra et debellatum nuntians, magno cum numero nobilium captivorum ipse quoque Romam missus est, victoriarum et re
Abbreviated transcription (Latin):
Italie Bic Bapionem affrice
uascitas seq̃retur ut ꝙ ĩ pñs
Rex spreco federe punico Roma¬
nam ꝯplectẽtiui amiciciam nec
mirandum u̾õ amplius sencie¬
bat ꝙ secuta calis uiri maiestatẽ
ab eis hispania desmisset nec
deinceps de illa ꝑdica tam dõle¬
dum ꝙͣ de ꝑdenda diffrica me¬
tuendum hos cacitos cogitatus
hoscis in pͤcore romani ducis ui

Expanded text:
pionem Africe vastitas sequeretur, utque in presens rex, spreto federe punico, romanam complecteretur amicitiam; nec mirandum vero amplius sentiebat quod, secuta talis viri maiestatem, ab eis Hispania descivisset, nec deinceps de illa perdita tam dolendum quam de perdenda Africa metuendum. Hos tacitos cogitatus hostis in pectore roman
Abbreviated transcription (Latin):
memiores simltatũ ĩ famibus
seuicissim senteciis notauerũt
et qui tantos hostes uicerant iram
etnobilem uintẽ nequiuerunt
Ado facilius homo unicit omĩa
fona ad metaurũ auiñe acũctis
haistorias sed ĩ pͥmis a Tito liuio
aelebrata Insuꝑ flacti lirico car.¬
mse nobiłis Dic enim aic Quid
debeas o Roma Reronib tescis ce¬
tauiõũ flame et hasdrubal uic̃¬
tus Reiecteq retronsum hambłis
mine et pulcher fugatis ille di
nem hunc qͥ pͥmus diffri¬

Expanded text:
memores simultatum, infamibus memores simultatum, infamibus se vicissim sententiis notaverunt; et qui tantos hostes vicerant, iram ignobilem vincere nequiverunt. Adeo facilius homo vincit omnia toria ad Metaurum amnem a cuntis historicis sed in primis a Tito Livio celebrata, insuper Flacci lyrico carmine nobilis. Sic enim ait: Quid debeas, o Roma, Neronibus, Testis Metaurum flumen et Hasdrubal Devictus Reiecteque retrorsum Hanibalis mine et pulcer fugatis Ille dienem hunc, qui primus Afri
Abbreviated transcription (Latin):
eius ĩminuit sed auxit potiꝰ
om̃iuz oculis in eũ uersis ac¬
clamantiu et una uoce dicẽ¬
cũm. Eat ille ut libet equis
niueis et curru aureo hic
uictoriam fecit hic et absens
consilio et pñs corpore pugͣ¬
eripuit mittendũ frat᷑ muno
miũ penes illum fuit Recbm¬
ꝙͣ eques ĩ signior urbem ĩtra¬
uit illo simp. in equo instar
cͥumphi erat ĩgentis ⁊ ppłi am¬
or et gr̃a in illũ ꝓmoi. et plu¬
ra lõge cumphali die in Clau¬
dium neronem mlitaria car¬
cum est nõ solũ sp̃tantib ã
gaudio et demore salutantib
sed c̾tatim om̃ibus qui potant
uict̾ces de osculantibus manus
ducũ et pias ⁊ letas grates agẽ
p̾sata eciam p̾da ingens rerĩ
Gariaꝵ sed in p̾mis auri et ar¬
gẽti quod hasdrubal Cartagie
missum suppremã bello ma¬
hactemis illa om̃ sciens si leo
que hanc tantã ducum famã
Minuuẽ ut post ãnos ambo sẽ¬
sores simł fc̃i quoꝵ ẽẽt de ali
oꝵ ꝯcordie obliti et ueterum

Expanded text:
eius imminuit sed auxit potius, eius imminuit sed auxit potius, omnium oculis in eum versis acclamantium et una voce dicentium: ‘Eat ille ut libet equis niveis et curru aureo! hic victoriam fecit, hic et absens consilio et presens corpore pugneripuit mittendum fratri, munmium penes illum fuit, nec unquam eques insignior urbem intravit: illo simplici in equo instar triumphi erat ingentis et populi amor, et gratia in illum pronior, et plura longe triumphali die in Claudium Neronem militaria cartum est; non solum spectantibus cum gaudio et de more salutantibus, sed certatim omnibus qui poterant victrices deosculantibus ducum manus et pias et letas grates agentprelata etiam preda ingens rerum variarum, sed in primis auri et argenti quod Hasdrubal Carthagine missum supremam bello mahactenus. Illa enim sciens sileo, que hanc tantam ducum famam minuunt, ut post annos ambo censores simul facti, quorum esset de alioncordie obliti et veterum
Abbreviated transcription (Latin):
Rediret et luiium quidem cum
ex̾citu ¶ STed neronis ex̾citum
obiectum hambli Remaneiis¬
ẜunt donec eo dux nomus ac¬
cedet consules cognica senatꝰ
uoluntate int̾ se lris egerũt
ut p̃neste alter alterum expͤ¬
caret quo scilicet sicut cõmuni
consilio acq oꝑa bene felicit¬
q Rem gesserant sic urbem
ꝑit meroirent ¶ Et caus fuit
ut eodem die pͥneste ãbo duu̾¬
sis ex pribus couemirent da
cus est petẽtib exͣ irbẽ sena¬
tus Et poscẽtibus ut ꝓbene
gesta re pub. et diuims cul¬
tus suꝑeris et hũanus cͥumphi
honor uictoribus hereci. uerũ¬
ꝙ et concessum cõmissũ ꝙ eis
ip̃is ut cumpho modum pori᷑
luce fuisset auspitiũ et tunc
uictor excitus p̃sens esset¬
¶ Pero aut aliena in puintia
Rebus gestis sine excita redi¬
isset mira ꝯcordia conuenert
ut luuus cumpharet ¶ Rero
aũt quadrigis p̃eunte equose¬
q̃retur atq ita fc̃m est neq.
ideo Reroins modestia glariã

Expanded text:
rediret. Et Livium quidem cum rediret. Et Livium quidem cum exercitu; sed Neronis exercitum obiectum Hanibali remanere iusserunt, donec eo dux novus accederet. 188 Consules, cognita senatus voluntate, inter se literis egerunt ut Preneste alter alterum expectaret, quo scilicet, sicut comuni consilio atque opera bene feliciterque rem gesserant, sic urbem pariter introirent. Et casus fuit ut eodem die Preneste ambo diversis ex partibus convenirent. 189 Datus est petentibus extra urbem senatus et, poscentibus ut pro bene gesta republica et divinus cultus superis et humanus triumphi honor victoribus haberetur, utrunque concessum commissumque eis ipsis ut triumpho modum ponereluce fuisset auspicium et tunc victor exercitus presens esset, Nero autem aliena in provincia rebus gestis sine exercitu rediisset, mira concordia convenerunt ut Livius triumpharet, Nero autem quadrigis preeuntem equo sequeretur; atque ita factum est. 191 Neque ideo Neronis modestia gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
continuũ agm̃e fuit tam felici
nũcio a fidedignis Impleri qͥs¬
ꝙ p̾mus optabat iextimabli
ciuium concui su uix terram
pedibus cõtingentes omes cres
cot enin erant in capitoliũ
deducũtuur Illic mira actẽtio¬
ne iũciarunt deletũ ex̾citũ
cesum ducẽ recuꝑatos ciues et
ona eo litiora quo insꝑatiora
nũꝙͣ nempe tam dulce gaudi¬
um ꝙͣ post mecum Rebus or¬
dine cognitis supplicatio tͥdiu
decreta eti om̃ib in templis
a uiris ac matͦuis angustissiõ
hicu sũma q leticia quasi iã
belli atq om̃is ꝑiculi fiis
esset acce diis gracie o gens
ceca uincendi guara sed cius
uictoria donũ esset ignorans
his ꝑactis liuius consul cum
senacũ nĩtiasset / nõ egere am¬
plius galliam ꝓiuntiam con¬
sulari ex̾citu sufficẽ p̾torias
legiones que sub portio licimo
ibi essent p̃lioꝙ int̾fuissent po¬
sse ꝙ iam se si pribus placeat
reuerti decreuerunt patres ũt
non solus ip̃e sed collega etiam

Expanded text:
continuum agmen fuit; tam felici continuum agmen fuit; tam felici nuntio a fide dignis impleri quisque primus optabat. Inextimabili civium concursu vix terram pedibus contingentes omnes tres, tot enim erant, in Capitolium deducuntur. 186 Illic mira attentione nuntiarunt deletum exercitum, cesum ducem, recuperatos cives, et eo omnia letiora quo insperatiora; nunquam nempe tam dulce gaudium quam post metum. Rebus ordine cognitis, supplicatio tridui decreta et omnibus in templis a viris ac matronis augustissimo habitu summaque letitia, quasi iam belli atque omnis periculi finis esset, acte diis gratie. O gens ceca, vincendi gnara sed cuius victoria donum esset ignorans! 187 His peractis, Livius consul cum senatui nuntiasset non egere amplius Galliam provinciam consulari exercitu, sufficere pretorias legiones que sub Portio Licinio ibi essent prelioque interfuissent, posse iam se si patribus placeat reverti, decreverunt patres ut non solus ipse sed collega etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uictorie fama ꝑueniens occu¬
patas adeo metu mẽtes ĩuenat
ut sũmis auribus excepta sub¬
gaudii mcapaces ad aiõs pe¬
netraret et dempẜat/ ip̃a cele¬
ritas fame fidem duo eqͥtes
Rarmenses ad ex̾citum uene¬
rant qui de cõsilio Claudii
reromis de quo diximꝰ Roma
missus erat ut in fauabus
umbrie obscaret hosciũ cong̾s¬
sui hi uietoriam mitiabant
et addebant aute non insi bi¬
duũ fuisse certamiẽ/ hec ex ca¬
scris legatoꝵ lrĩs niciata ba¬
rie aĩos affecerant et uictoria
quidem ip̃a possibłis mcrdi¬
bile aũt uictorie tempus erat
ꝙͣꝙͣ multis exemplis ⁊ Roma¬
fama nchil esse uelociꝰ demq
obscinatis ad ĩaiedulitatẽ aĩs
ꝑ suaderi nichil potuit penitꝰ
ante ꝙͣ legati consulũ ad essẽt
quibus aduẽtatibus oĩs se¬
xus om̃is etas obuiam pro¬
diit ip̃a pene urbis menia
illi occurrere belle uidebant᷑
usq ad ponte miliũ ¶Nam
flamina sunt egressi densum

Expanded text:
victorie fama perveniens occuvictorie fama perveniens occupatas adeo metu mentes invenerat, ut summis auribus excepta subgaudii incapaces ad animos penetraret; et dempserat ipsa celeritas fame fidem. Duo equites narnienses ad exercitum venerant qui de consilio Claudii Neronis, de quo diximus, Roma missus erat ut in faucibus Umbrie obstaret hostium congressui; hi victoriam nuntiabant et addebant ante nonnisi biduum fuisse certamen. 184 Hec, ex castris legatorum literis nuntiata, varie animos affecerant: et victoria quidem ipsa possibilis, incredibile autem victorie tempus erat, quanquam multis exemplis et romafama nichil esse velocius. Denique obstinatis ad incredulitatem animis persuaderi nichil penitus potuit, antequam legati consulum adessent. 185 Quibus adventantibus omnis sexus omnis etas obviam prodiit: ipsa pene urbis menia illis occurrere velle videbantur. Usque ad pontem Milvium, nam Flaminia sunt ingressi, densum et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueri posse quod nescio aneo¬
peditus cursor atq agilio po¬
cuisset uix castra erat nig̾ssus
suspensa animis atꝙ ĩcerta ip̃e
plenus gaudii plenus ꝙ solici¬
cudinis sine qua nũꝙͣ post
diq̾ssum fuerat dum hasdru¬
balis caput ablatũ ante seatiõ¬
nes cascroꝵ hambalis Iactari
fecit simul et captiuos affros
in uinculis oscentari ex eib du¬
os solutos ad illũ ire qui sibi
seriem Rei geste exponent ¶Ille
ubi amicum caput aspexit et
nũtios audunt canto et pus ͨ ͦ
⁊ p̾uato dolore ꝑ culsus obscu¬
puit et suspirans agnosco in¬
quit factum Carthagiis hoc
solum dixit ⁊ tacuit ¶ Rempe
memin̾at nulli umꝙͣ duci felici¬
ora belloꝵ fuisse pͥmordia et iã
de fine non Inmito dubitabat
ꝑrat ꝙ sub oculis belli pumaa
curis undiq contractis auxili¬
is ne año in diu̾sa distraheret᷑
Castra pͥmũ mouit et cũ oĩb
copiis in Ũbrucios atq extrema
Dius ad ex̾citum iam Roma

Expanded text:
perveniri posse, quod nescio an experveniri posse, quod nescio an expeditus cursor atque agilis potuisset? 180 Vix castra erat ingressus suspensa animis atque incerta, ipse plenus gaudii plenusque solicitudinis sine qua nunquam post digressum fuerat, dum Hasdrubalis caput ablatum ante stationes castrorum Hanibalis iactari fecit, simul et captivos Afros in vinculis ostentari et ex eis duos solutos ad illum ire, qui sibi seriem rei geste exponerent. 181 Ille, ubi amicum caput aspexit et nuntios audivit, tanto et publico et privato dolore perculsus obstupuit et suspirans ‘Agnosco’ inquit ‘fatum Carthaginis’. Hoc solum dixit et tacuit: nempe meminerat nulli unquam duci feliciora bellorum fuisse primordia et iam de fine non immerito dubitabat, eratque sub oculis belli punicicuris, undique contractis auxiliis, ne animo in diversa distraheretur, castra quam primum movit et cum omnibus copiis in Brutios atque extrema dius ad exercitum, iam Romam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃es facile oppͥmendos Res¬
ponde̾t᷑ / Smite illos ut suꝑ¬
mo dum ut cumꝙ canuesis
clades hosti reddita ẽ uł ce
et amplius captiuoꝵ poma¬
nor quos secũ forsitan per¬
mutandi gratia crahebat ea¬
q ꝓsꝑe fortune nõ mediocs
accessio fuit ⁊ cõpensaciõ iac¬
ture hoc plio accepte¶ Quo
ne gͣcuitam Romaĩs fuisse uic¬
coriam qͥs cͤdat occomilia so¬
tioꝵ siml ac ciuium sunt
amissa hasdrubalis trunchũ ca¬
pudapto ad id ferculo Repon da¬
udius consul iuissit et nocte p¬
xima que diem certañs cõsec¬
ta ẽ itine arrepto ad Castra sua
que hambli obiecta erat Rediit
nõ minori celeritate ꝙͣ uen̾at a¬
deo ut cũ uenienti curba ingens
occurrisset Redeunti nemo pene
obuius foret ꝙ neq iussio cõsu¬
lis blła precesẜat neq sat pos¬
sibile uidebatur accigisse eum
unde tanto iam uictor prelio Re¬
dieꝵ spatio non amplus a me¬
cauri ripis armato ac fesso et
cruenco cum exc̃itu in apuliã

Expanded text:
omnes facile opprimendos, resomnes facile opprimendos, responderet: ‘Sinite illos, ut supmodum utcunque cannensis clades hosti reddita est vel cet amplius captivorum romanorum, quos secum forsitan permutandi gratia trahebat, eaque prospere fortune non mediocris accessio fuit et compensatio iacture hoc prelio accepte, quo, ne gratuitam Romanis fuisse victoriam quis credat, octo milia sotiorum simul ac civium sunt amissa. 178 Hasdrubalis truncum caput apto ad id ferculo reponi Claudius consul iussit, et nocte proxima que diem certaminis consecuta est itinere arrepto, ad castra sua, que Hanibali obiecta erant, rediit non minori celeritate quam venerat; adeo ut, cum venienti turba ingens occurrisset, redeunti nemo pene obvius foret, quod neque iussio consulis ulla precesserat, neque sat possibile videbatur attigisse eum unde tanto iam victor prelio redierum spatio non amplius a Metauri ripis armato ac fesso et cruento cum exercitu in Apuliam
Abbreviated transcription (Latin):
gences cumulos paua ela be¬
bant᷑ et fuga qua potant salu¬
tem q̃rebant/ hasdrubal dia
exꝑtus que bom ꝓbatiq di¬
as sunt quantu quiuit nũc
ortando nuc orando nũc pug¬
nando Rem suscinuit quã pro¬
lapsam ut bidit nec iam quic¬
ꝙͣ spei reliquũ suꝑuiẽ tot
nulibus hominum se in Italia
secutis et ad mortem p̃gressis¬
Reniit sed ꝓprie mltoꝙ maxie
pat̾ne fraceuneq memoir glo¬
rie calcaribus adacto corimpede
in cõfertissimos hosces puit
ibiq fortissime dimicans oc¬
cubuit uir et uita clarus et
clarior morte Ceciderũt de ex¬
citu eius qͥnquagͥnta sex .m.¬
milia quadigẽti nec umꝙͣ in
eo bello plures bno p̃lio piere¬
¶ Tanca demq uictoribus ip̃is
nel fatigatio uel sacretas cedis
incesẜ̾at ut cum die ꝓxĩo clau¬
dio consule iam digresso liuio
nũciatum ẽẽt cisalpinos gallos
ac ligures qui plio euasissẽt
inconditos abire sine signis
sine ordine sine duce paucis
inmissis eqͥcibus ad unum

Expanded text:
gentes cumulos pauci elabegentes cumulos pauci elabebantur et fuga qua poterant salutem querebant. 175 Hasdrubal omnia expertus que boni probatique ducis sunt, quantum quivit nunc hortando nunc orando nunc pugnando rem substinuit. Quam prolapsam ut vidit nec iam quicquam spei reliquum, supervivere tot milibus hominum, se in Italiam secutis et ad mortem iam pregressisrenuit; sed proprie multoque maxime paterne fraterneque memor glorie, calcaribus adacto cornipede in confertissimos hostes ruit ibique fortissime dimicans occubuit, vir et vita clarus et clarior morte. 176 Ceciderunt de exercitu eius quinquaginta sex mmilia quadringenti; nec unquam in eo bello plures uno prelio perdere; tanta denique victoribus ipsis vel fatigatio vel satietas cedis incesserat ut, cum die proximo Claudio consule iam digresso, Livio nuntiatum esset Cisalpinos Gallos ac Ligures qui prelio evasissent inconditos abire sine signis sine ordine sine duce, paucis immissis equitibus ad unum
Abbreviated transcription (Latin):
cui su claudii ip̃ius loci natura
tutabatur cumulo celluris asꝑi¬
oris qui medius int̾ acies scabat
ꝓ clipeo freci quiescebant cõten¬
ci quic quid ab aliis ageretui un¬
de int̾ locoꝵ angustias expli¬
citas fuisse acies intellige̾ ẽ hũc
Collem Claudius cum sepene¬
quiꝙͣ transire tentasset Inqui¬
cate loci exclusus indignabun¬
dus exclamãs et quid inquit
huc discursa magna ꝑte Italie
cam fescim uenimꝰ ut pugre
alios spectaremꝰ/ hec dicens
ut e cascris imꝑ ad auxiliũ
incognitus sic Raptim nec mi¬
nus uelociter ex ip̃a acie et
suis quoq nedum hoscibus
ignoratus et cum paucis suoꝵ
eqͥtum cohortib collem oppoi¬
tum circũuectus otiosam ĩ atiẽ
galloꝵ Impuisus Innehitur
Illic nõ tam pugͦ. ꝙͣ fuga ⁊
cedes hoscibus fuit romanis
eos ab om̃i ꝑte cedentibus et
in frontem et in latã ⁊ inter¬
gums Iamq ⁊ hispanor bni.¬
tus ⁊ ligurs paulatim uicta
defecerat interꝙ iacẽtiũ in¬

Expanded text:
cursu Claudi ipsa loci natura cursu Claudi ipsa loci natura tutabatur: tumulo telluris asperioris, qui medius inter acies stabat, pro clipeo freti quiescebant, contenti quicquid ab aliis ageretur; unde inter locorum angustias explicitas fuisse acies intelligere est. 173 Hunc collem Claudius cum sepe nequicquam transire tentasset iniquitate loci exclusus, indignabundus exclamans ‘Et quid?’ inquit ‘huc decursa magna parte Italie tam festini venimus, ut pugnare alios spectaremus?’ Hec dicens, ut e castris nuper ad auxilium incognitus, sic nunc raptim neque minus velociter ex ipsa acie et suis quoque nedum hostibus ignoratus et cum paucis quorum equitum cohortibus collem oppositum circumvectus, otiosam in aciem Gallorum improvisus invehitur. 174 Illic non tam pugna quam fuga et cedes hostium fuit, Romanis eos ab omni parte cedentibus et in frontem et in latera et in tergum. Iamque et Hispanorum virtus et Ligurum paulatim victa defecerat, interque iacentium in
Abbreviated transcription (Latin):
militibus in quib młcum sper
habebat contra luium scecit ¶ Ele¬
phaces in fronte p̃lii collocauit
qui cũ Romana pͥmo atiem tur¬
bassent uariis post clamoribus
agitati quod in aliis bellis mltis
acciderat uagi et quasi limphati¬
co discursu suam quoq curbarũt
Ita ut in ancipiti ⁊ cõnui ꝑiculo
plres a suis ꝙͣ abhostibus cedeñ¬
tur. inter utramqz aurẽ in ip̃a.
iunctura capitis ac cernicis a Rec¬
core ꝑcussi ubi Regi posse desiissẽt¬
als scalpro scalpto ferreo et ma¬
leo ad id misteriũ inscitutis cuiꝰ
Remediis muentor ipe hasdru¬
bal ferebatur int̾ quem sinul
ac liuiũ magnis et pene equis
uirib certabat᷑/ huic rempe Ro¬
mani equites pedites ꝙ Inde hi¬
spani uec̾am et uiri fortes nec
Romane militie ĩexꝑti ligures eti¬
am ad arma durissimi e medio
dextam ĩ ꝑtem cransuecti se hispa¬
nis adumxant Ibi igitur ferox
pugna et mmẜablis strages erat Bal¬
los qui in altͬoͬ cornu erant ab in¬

Expanded text:
militibus, in quibus multum spei militibus, in quibus multum spei habebat, contra Livium stetit; elephantes in fronte prelii collocavit. 170 Qui, cum romanam primo aciem turbassent, variis post clamoribus agitati, quod in aliis bellis multis acciderat, vagi et quasi limphatico discursu suam quoque turbarunt, ita ut in ancipiti et comuni periculo plures a suis quam ab hostibus cederentur, inter utranque aurem in ipsa iunctura capitis ac cervicis a rectore percussi, ubi regi posse desiissent, scalpro ferreo et malleo ad id ministerium institutis; cuius remedii inventor ipse Hasdrubal ferebatur. 171 Inter quem simul ac Livium magnis et pene equis viribus certabatur: hinc nempe romani equites peditesque, inde Hispani, veterani et viri fortes nec romane militie inexperti; Ligures etiam, ad arma durissimi, e medio dextram in partem transvecti se Hispanis adiunxerant. Ibi igitur ferox pugna et miserabilis strages erat. 172 Gallos, qui in altero cornu erant, ab in
Abbreviated transcription (Latin):
mõces acceditur eõ undiꝙ altior
atq p̃ruptior Ripa ẽ et Impetuo¬
sion alueus cuca uagos aquar
flexus errando assequedo tẽpus
hostibus dedit ¶ Primus llau¬
dius Rero cu bnmerso equitatu
de hine p̃tor. leuis armature cum
subsidio suꝑueĩt urgente̾ hinc
illinc hostile agnẽ usq adeo ut
necesse haberẽt aut sisteͣ atiem
aut sugẽ hoscibus iam terga p̃mẽ¬
cibus / Substitit igr̃ anmis ad Ri¬
pami eminenti in loco Castra co¬
muniturus, dum liuius consul
cũ om̃i pedicũ ex̾citu ceptis insi¬
dic ¶Tuin hasdrubali suppie¬
mã horã aduentare incelligens
p̾cermissa et icineris et Castrorum
cura se ad prelui expediens aciem
inscruxit Romani suam iam Iins¬
truxant dexc̾um cornu Claudius
nero leuiũ Marcus luuus ceneb¬
at in medio p̾tor erat hasdrub¬
al claudio gallos opposuit nõ ꝙ
eis mlcum fideret sed ꝙ romains
formidabiles putabat ligures ĩ
medio stacuit. Ip̃e cũ hispanis

Expanded text:
montes acceditur eo undique altior montes acceditur eo undique altior atque preruptior ripa est et impetuosior alveus, circa vagos aquarum flexus errando assequendi tempus hostibus dedit. Primus Claudius Nero cum universo equitatu, dehinc pretor levis armature cum subsidio supervenit, urgentes hinc illinc hostile agmen usque adeo ut necesse haberet aut sistere aciem, aut fugere hostibus iam terga prementibus. 168 Substitit igitur amnis ad ripam, eminenti in loco castra communiturus, dum Livius consul cum omni peditum exercitu ceptis incidit. Tum Hasdrubal, supremam horam adventare intelligens, pretermissa et itineris et castrorum cura, se ad prelium expediens aciem instruit. 169 Romani suam iam instruxerant. Dextrum cornu Claudius Nero levum Marcus Livius tenebat, in medio pretor erat. Hasdrubal Claudio Gallos opposuit, non quod eis multum fideret, sed quod Romanis formidabiles putabat; Ligures in medio statuit; ipse cum hispanis
Abbreviated transcription (Latin):
na sonuisset quod romanis bel¬
lis excito insi duoꝵ p̃ñtia du¬
camq nicredibile uidebatur an¬
yio pocuisse hanibalem canta
de re falli fugam ꝙ sibi oppoiti
ducis et exercitus nõ sensisse
ut oppssum illũ uł insigni de¬
rectum elade sibi finget nõ num¬
ꝙͣ issud eciã occurrebat ammo
quod uum erat mĩcios suos ao
lr̃as nõ ad hanibalem sed adma¬
nus hostium ꝑuẽisse huic orca
cõsuli fiduciam ad se delendũ
festiñadi/ Sed id rursus fratie
incolumi qualiter tale a liquis
ausus ẽẽt incelligẽ nullo modo
pocãt ¶ Inter has sollicitudines
et hos metus nocturna fuga seq
suosqz clanculũ ex his locis en¬
ꝑe scatuit/ Que res tenebris tu¬
multuq militari parũ ꝓsꝑe suc¬
cessit a uie ducib deẜci pars er¬
rore magno ałs bago effusi paus
sompno ebruti passim onña cir¬
cũ loca Repleu̾ant hasdrubal ip̃e
dum uadũ q̃rit metaurũ amñe
seq̃us cuiꝰ quo magis a mari ad

Expanded text:
na sonuissent, quod romanis belna sonuissent, quod romanis bellis exercito nisi duorum dutamque incredibile videbatur anxio, potuisse Hanibalem tanta de re falli fugamque sibi oppositi ducis et exercitus non sensisse, ut oppressum illum vel insigni deiectum clade sibi fingeret. Nonnunquam illud etiam occurrebat animo quod verum erat, nuntios suos ac literas non ad Hanibalem sed ad manus hostium pervenisse; hinc ortam consuli fiduciam ad se delendum festinandi. Sed id rursus, fratre incolumi, qualiter tale aliquid ausus esset, intelligere nullo modo poterat. 166 Inter has solicitudines et hos metus nocturna fuga seque suosque clanculum ex his locis eripere statuit. Que res tenebris tumultuque militari parum prospere successit: a vie ducibus deserti, pars errore vago effusi pars somno obruti passim omnia circum loca repleverant. 167 Hasdrubal ipse, dum vadum querit Metaurum amnem sequens, cuius quo magis a mari ad
Abbreviated transcription (Latin):
fiat ut et huius ex̾citus pro¬
ceratur et ego ad illum Redeaz
et abitus inscui et reddicus mei
płribus rem sibi ẽẽ coguerit
inde cõsulo ⁊ obcestor ut hac ip̃a
hora plim meamꝰ ¶ Ram et ego
habunde mores hoscium noui et
in eos lassicudine corpor aut
corpore a liquem sentire uirtus
ardens ꝓhibet animoꝵ ¶Cunc
tis hanc in sentenciã uersis su¬
bito Romane aties cascs educũ¬
tur ut iam hostes ip̃is castris
exierant pocerat ꝙ illico Res tͣns¬
igi iisi hasdrubali ante aciem
ꝓgresso noua Repente suspicio in¬
cidisset ¶ Romana emm Castra
ꝓspeetans et adusciores solibus
honnes et equos solito squa lidio¬
res aĩadu̾tit ¶ Itaq subscitit
ãbiguus animi et Receptui Rap¬
ci cam ubens pedem in castra
Reculit et suos ad se recipit mul
fent nec maiora cec᷑a omĩa am¬
nũ eius in illa opinione firma¬
bant/ ut cõsulem alcep adesse
arderet atq illud ĩpͥmis quod se¬
mel p̾torium bis consularia sig̃¬

Expanded text:
fiat, ut et huius exercitus profiat, ut et huius exercitus proteratur et ego ad illum redeam et abitus inscium et reditus mei.pluribus rem sibi esse cognoverit. Proinde consulo et obtestor ut hac ipsa hora prelium ineamus; nam et ego abunde mores hostium novi, et meos lassitudinem corporum aut torporem aliquem sentire virtus ardens prohibet animorum’. 163 Cuntis hanc in sententiam versis, subito romane acies, castris educuntur et iam hostes ipsi castris exierant poteratque illico res transigi, nisi Hasdrubali ante aciem progresso nova repente suspitio incidisset. Romana enim castra prospectans, et adustiores solibus homines et equos solito squalidiores animadvertit; itaque substitit ambiguus animi et, receptui raptim cani iubens, pedem in castra retulit suosque ad se recepit, mulsent nec maiora, cetera omnia animum eius in illa opinione firmabant, ut consulem alterum adesse crederet; atque illud in primis quod semel pretorium bis consularia sig
Abbreviated transcription (Latin):
portabat Itaqz Claudius post
ꝓpinquos mõtes nocte ex pectata
cacito cũ excitu Castra liuii con¬
sulis incredibłi congratulatõne
et gaudio ucusq ꝑtis ingredit᷑
ea nox qͥeti neccossarie ꝑmissa
est Mane consilium mt con¬
sules hĩcum ad hibitus qz con¬
silio / Porcius licimus pretor
qui ꝑ eos dies młtoq ingenio
acq indusc̾a nũc anguscias oc¬
cupando ¶Rũc hostile agnen
hinc acq inde curbando hasdru¬
balis iter obstrux̾ãt hic mino¬
ra castra ꝓpe consulem habebat
pluriu ex his qui consilio int̾¬
erant sentencie fuerunt ut
aliquot dies ⁊ quieti milicũ
et spectandis e ꝓximo mori¬
bus hosciũ darentur Claudiꝰ
u̾o̾ ꝯͣrium senciebat ¶ Ita ut id
nõ modo consuleret sed Roga¬
ret meu cõsilium aiebat q̃d
uelocitas cucum fecit ꝑiculosũ
ẽ factura dilatio neq me ha¬
nibal abiise sensit neq has¬
drubal aduenisse utͥusq hos¬
cis errore ad ñam uictoriam
uti licet facile est modo cõfesti

Expanded text:
portabat. Itaque Claudius, post portabat. Itaque Claudius, post propinquos montes nocte expectata, tacito cum exercitu castra Livii consulis incredibili congratulatione et gaudio utriusque partis ingreditur. Ea nox quieti necessarie permissa est. 159 Mane consilium inter consules habitum adhibitusque consilio Portius Licinius pretor, qui per eos dies multo ingenio atque industria, nunc angustias occupando nunc hostile agmen hinc atque inde turbando, Hasdrubalis iter obstruxerat; hic minora castra prope consulem habebat. 160 Plurium ex his qui consilio intererant sententie fuerunt, ut aliquot dies et quieti militum et spectandis e proximo moribus hostium darentur; Claudius Nero contrarium sentiebat, ita ut id non modo consuleret sed rogaret. 161 ‘Meum consilium’ aiebat ‘quod velocitas tutum fecit, periculosum est factura dilatio. Neque me Hanibal abiisse sensit, neque Hasdrubal advenisse; utriusque hostis errore ad nostram victoriam uti licet. Facile est, modo confestim
Abbreviated transcription (Latin):
itinẽ ueceraui milites ad spẽ
tam pie ⁊ decore militie reuer¬
cebantur Renouatoq animi
uigore arma quibus p̾dem ualle
dix̾at resumebant et iuuenes
in tam honestam expedicoem qͣ
nulla ẽẽ posset honestior. tante¬
q Rei spͨtaculum ꝓficisai glorio¬
sissimum opmnates ulero se se
obtulerant Recepeiq erant sp̃e
corpoꝵ inspta et uircute aĩoꝵ
exciata felicia signa seq̃bantur
legam nĩtios q̃rens suꝑ ad¬
uentu suo que nã uoluntas eiꝰ
esset et quod ad locum ⁊ quod
ad cempus actineret hoc est
an noua Cascra extruere an col¬
lege ip̃ius Castris excipi eum
malet et an diurinis ac noctur¬
nis horis ingredi Responsumq
erat nocte ꝙͣ die melius ⁊ in
netera ꝙͣ noua castͣ diu̾tere Gai¬
lius. Edictũ ꝙ in castris ut ꝙͣ
mayimno fieri posset silentio
ne intelligi posẜ ab hostibus tri¬
bunus cribuniin centurionem
fuit quo ꝑegrinꝰ ex̾citus mlpe¬
nitus secilm insi corꝑa et arma

Expanded text:
itinere veterani milites ad speciem itinere veterani milites ad speciem tam pie et tam decore militie revertebantur, renovatoque animi vigore, arma quibus pridem vale dixerant resumebant; et iuvenes in tam honestam expeditionem, qua nulla esse posset honestior, tanteque rei spectaculum proficisci gloriosissimum opinantes, ultro se se obtulerant receptique erant: specie corporum inspecta et virtute animorum extimata, felicia signa sequebanturlegam nuntios, querens super adventu suo quenam voluntas eius esset et quod ad locum et quod ad tempus attineret, hoc est an nova castra exstruere an college ipsius castris excipi eum mallet, et an diurnis an nocturnis horis ingredi; responsumque erat nocte quam die melius et in vetera quam nova castra divertere utilius, edictumque in castris ut quam maximo fieri posset silentio, ne intelligi posset ab hostibus, tribunus tribunum, centurionem fuit, quo peregrinus exercitus nil penitus secum nisi corpora et arma
Abbreviated transcription (Latin):
post uictoribus a lacres ac secu¬
ri occurrentes suscepta ꝓ illis
iq hec u̾ba curba mexcimabi¬
lis omis gs hominum cõflu¬
ebat et erat int̾ hoꝵ liberali¬
tatem militum q modesciã mi¬
ra ꝯtentio dum hi omia illis
ingererent orarentꝙ ne crepi¬
de Reciꝑent / quod tam feruide
donaretur et prose quisq ne¬
quis alius in hoc sibi honore
p̃ferretur obseciaret illis aũt
differre scantes uł eurtes abũ
sumere die̾bus ac noctibus
ꝓperare uix bieuissimo sopori
succũbere aut nulla usꝙͣ neces¬
sitate sub siste̾¶ Sie obmpio
nnes deuotiq uel ad Gictoriã
uil ad mortem ibant ¶ Iam se¬
nam adriatici simis urbẽ has¬
grubal ꝑuen̾at Illic ei liuino
alter occurrerat et erant cam
comũcta ãboꝵ castra ut can¬
tos int̾ hostes bix qͥngentorũ
passuũ ꝙ spaciũ intesset ¶Iam
ꝓlaudius Rero auxilio adue¬
miens iuxta erat ampliore ꝙͣ.
mou̾at/ ex̾citu. Nempe in ip̃o

Expanded text:
post victoribus alacres ac secupost victoribus alacres ac securi occurrentes suscepta pro illiinque hec verba turba inextimabilis omnis generis hominum confluebat, et erat inter horum liberalitatem militumque modestiam mira contentio, dum hi omnia illis ingererent orarentque ne tepide reciperent quod tam fervide donaretur, et pro se quisque nequis alius in hoc sibi honore preferretur obsecraret, illis autedifferre, stantes vel euntes cibum sumere, diebus ac noctibus properare, vix brevissimo sopori succumbere, aut ulla usquam necessitate subsistere. Sic obnixi omnes devotique vel ad victoriam vel ad mortem ibant! 156 Iam Senam, Adriaci sinus urbem, Hasdrubal pervenerat. Illic ei Livius alter consul occurrerat et erant tam coniuncta amborum castra, ut tantos inter hostes vix quingentorum passuum spatium interesset. Iam Claudius Nero auxilio adveniens iuxta erat, ampliore quam moverat exercitu. Nempe in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
nat ¶Roscis famiã ni Re qua¬
libet sed in bello maxime pos¬
se ꝙͣ plurmiũ et leuia sepe
momenta u̾boꝵ occasione Reb
ingentib p̃buisse ubi audicũ
subito fuerit adueisse cõsũlẽ
alcerum acq ex̾citum consula¬
rem quis numerũ requiret
Ip̃m nomẽ nr̃is aĩos dabit
hoscibus arripiet ꝓuide labor
prelii cõis tota gloria nr̃a ent¬
¶ Ne ne deis acceptum iter ur̃m
dubitetis cernice qua homniiñ
gra ac bemiuolentia freq̃neetur
uencium agninib acq om̃ier
ꝑte cõmeatus in uias conuecta¬
cium ultroꝙ uiris necessaria
ac iumentis offerencut . Omia
laudibus ꝑsonabant uota p̃ces¬
q ad suꝑos mittebantur mille
undiq simul ad celum manus
mille oculi tollebant᷑ oranciũ
ut qui tũc ꝓ Itale lib̾tate pugͣ¬
ri ibant mox incolumes cum
uictoria remearent ut quos
cunc ꝓperantes auxii ꝓ seq̃rent᷑
Romane urbis acq Imꝑii ꝓcec¬
cores ĩ quoꝵ dextris sua et

Expanded text:
nat. 152 Nostis famam in re quanat. 152 Nostis famam in re qualibet sed in bello maxime posse quam plurimum, et levia sepe momenta verborum occasionem rebus ingentibus prebuisse. Ubi auditum subito fuerit advenisse consulem alterum atque exercitum consularem, quis numerus requiret? ipsum nomen nostris animos dabit, hostibus arripiet; proinde labor prelii comunis, tota gloria nostra erit. Neve deis acceptum iter vestrum dubitetis, cernite qua hominum gratia ac benivolentia frequenteturventium agminibus atque omni ex parte commeatus in vias convectantium, ultroque viris necessaria ac iumentis offerentium; omnia laudibus personabant, vota precesque ad superos mittebantur, mille undique simul ad celum manus mille oculi tollebantur orantium ut, qui tunc pro Italie libertate pugnaturi ibant, mox incolumes cum victoria remearent, ut quos tunc properantes anxii prosequerentur romane urbis atque imperii protectores, in quorum dextris sua et
Abbreviated transcription (Latin):
drigas conduce̾nt quib fessis
de excitu subleuari possent eo
ip̃o die quo senatu scͥpẜat cõ¬
siliũ suũ milli peniens aꝑi¬
ens se in lucanos iturũ ꝓuin¬
cia ad capiendã punico presi¬
dio ¶Comunitã urbem ad id
sibi mille eqͥtibus sex milib
peditũ opus ẽẽ testatus illis
electis ⁊ cõmissa legato quen
fidissimũ ħẽbat castroꝵ custo¬
dia magna gssu nocte iter ar¬
ripuit / ⁊ ĩ lucamã se ire sim¬
ulans illico in picenũ flexit
ubi aũt tantũ uie ex egit ut
iam metui nõ posset ne qͥs
rem ocultam diuulgaret/ col¬
lectis in uñu suis nullius uni¬
ꝙͣ ducis inquit consiliũ meo
audatius uisum nullũ securiꝰ
nullũ fuit utilius ño ancipitẽ
pugña sed ad c̾tam uos uictoriã
duço collega meus nõ modo quã¬
tis opus est ¶ Bed młto eciam
pluribus inscructis ẽ copiis
ac plena in lance qui quid ad di¬
deris Iam pͥoꝵ nulla fit mẽtiõ
pondus nouissimũ rem ĩcli¬

Expanded text:
drigas conducerent quibus fessi drigas conducerent quibus fessi de exercitu sublevari possent, eo ipso die quo senatui scripserat, consilium suum nulli penitus aperiens, se in Lucanos iturum pronuntiat ad capiendam punico presidio communitam urbem. 150 Ad id sibi mille equitibus sex milibus peditum opus esse testatus, illis electis et commissa legato quem fidissimum habebat castrorum custodia, magno gressu nocte iter arripuit et, in Lucaniam se ire simulans, illico in Picenum flexit. 151 Ubi autem tantum vie exegit ut iam metui non posset nequis rem occultam divulgaret collectis in unum suis, ‘Nullius unquam ducis’ inquit ‘consilium meo audacius visum, nullum securius, nullum fuit utilius. Non ad ancipitem pugnam sed ad certam vos victoriam duco. Collega meus non modo quantis opus est, sed multo etiam pluribus instructus est copiis; at piena in lance quicquid addideris, iam priorum nulla fit mentio: pondus novissimum rem incli
Abbreviated transcription (Latin):
sutissimo et calidissimo et illius
aut castra duo duce deẜta ĩno¬
dat aut ducem ꝓfugum ꝑ seqͣ¬
dendum nõ esset hambale sospes
ad hasdrubalem ꝑueiãt ne¬
quaꝙͣ illi quidem in exꝑto cum
hosce rem fucuta sed cum illo
qui eñ nuꝑ in hispaina pueri¬
liter credulum ficte pacis cracta¬
tibus fefelisset ¶ Et ad sumã
in tam uariis uulgi ẜmonibus
nchil certi erat insi ille pessimꝰ
mos Culgaris ex fortua Rerum
fama homniu pende Ita si ꝓspe
successissent ichil cslaudiõ ne¬
rone preclarius at si minus in¬
chil obscuriꝰ / qui motu ꝓpͥo ex¬
crema centare ausus ẽẽt I Ille
u̾o optime sibi consciis bolun¬
tatis opimiones ẜmões ꝙ hoĩm
nõ pluris faciens ꝙͣ sunt ad exe¬
cutionẽ generosi licet ãbigni
oꝑis festinabat p̃missis ꝙ ꝑ
omiem qua uenturus erat Regi¬
onem qui amas urbibus atꝙ
opidis imꝑarent ut ad uictum
ꝑcinecia in uiam publicã cõue¬
herent ¶ Qumi et equos ⁊ qua¬

Expanded text:
sutissimo et callidissimo et illius sutissimo et callidissimo et illius aut castra suo duce deserta invadat aut ducem profugum persequdendum non esset, Hanibale sospes ad Hasdrubalem perveniat? nequaquam illi quidem inexperto cum hoste rem futuram, sed cum illo qui eum nuper in Hispania pueriliter credulum ficte pacis tractatibus fefellisset. 148 Et ad summam in tam variis vulgi sermonibus nichil certi erat, nisi ille pessimus mos vulgaris, ex fortuna rerum famam hominum pendere; itaque si prospere successisset nichil Claudio Nerone preclarius, at si minus nichil obscurius, qui motu proprio extrema tentare ausus esset. 149 Ille vero, optime sibi conscius voluntatis, opiniones sermonesque hominum non pluris faciens quam sunt, ad executionem generosi licet ambigui operis festinabat; premissisque per omnem qua venturus erat regionem, qui amicis urbibus atque oppidis imperarent ut ad victum pertinentia in viam publicam conveherent, quin et equos et qua
Abbreviated transcription (Latin):
citu suo paucos qͥdem sed elec¬
tos robur floremq milicie ope¬
ꝙ college indigo et motib nũc
tantis oppoito lacurũ audax sor¬
tasse consilium et suis eciant
auib pͥma fronte terribile Es
si forcuna fanisset utilimũ Io
eim nõ si Benacu scͥbat ut Re¬
sponsum p̃stoletur ut mora ꝑici
missis suis ip̃e lr̃is addicis totũ
hoc quod animo uoluebat aꝑu¬
it ut constaret se quod inscituerat
sent ubi nõ quid pararet expo¬
suit cõsilui suu quid a pr̃ibus
fieri uellet mtimat. ut scilicet
nouus domi excitus scͥberetur
salicet ubi hostes cõuẽrre decre¬
uerant Rome aut recõgnita et
consilio consulis intellecto opinis¬
num atq senteciaꝵꝰ diu̾sitas cã¬
ta fuit quanta de incepes ciuusꝙͣ
ducis ante nõ fuerat/ dum ħac
tantam sui imꝑatoris audatiam
an laude dignam an uituꝑio indi¬
carent in dubio essent Reliñqneis
castra sine duce ex austa equitũ
ac peditum uigore obiecta hosti u¬

Expanded text:
ercitu paucos quidem sed elecercitu paucos quidem sed electos, robur floremque militie, opemque college indigo et motibus nunc tantis opposito laturum: audax fortasse consilium et suis etiam civibus prima fronte terribile, sed si fortuna favisset utilissimum. Id enimvero si senatui scribat ac responsum prestoletur, in moissis suis ipse literis additis, totum hoc quod animo volvebat aperuit, ut constaret se quod instituerat sent. Ubi vero quid pararet exposuit, consilium suum, quid a patribus fieri vellet apposuit: ut scilicet novus domi exercitus scriberetur cilicet ubi hostes convenire decreverant. 146 Rome autem re cognita et consilio consulis intellecto, opinionum atque sententiarum diversitas tanta fuit quanta de incepto cuiusquam ducis ante non fuerat, dum hanc tantam sui imperatoris audaciam an laude dignam an vituperio iudicarent in dubio esset, relinquentis castra sine duce, exausta equitum ac peditum vigore, obiecta hosti ver
Abbreviated transcription (Latin):
cum atq excitiut cantoꝵ Im¬
parem om̃i ꝑte uiriũ ꝑ facile
unacu imꝑio ꝓteri et de leri pos
se his obcessus anxiecatib sca¬
cuit noua in re acq ĩsolito ꝑi¬
culo nouo acq insolito ucendũ
ẽẽ Remedio nec in ungũe ut ama¬
ioribus accepissent pacrũ iussis
obcemꝑandum nõ posse emm
in suminis cẽpestatibus exco¬
modo regentis ad mitum fieni
oñia pro se qũeq laborantemi.
nauem adiuuare magno uentoꝵ
ac fluctuũ in saepitũ imꝑianõ
audiri misteri ꝙ neccessario Reꝵ
uices / Se mĩc igitur in exciema
rei pu ͬ tempestate non expec¬
taturum quid e capitolio uelut
ex pupe precoria¶ Genatus edi¬
perit ut contra suũ hostem suo¬
q cũ ex̾citu in sua qͥsq ꝓuincia
bellũ gerat Imo nõ nmnonãdũ
exantiquo more a liquid Imo
ut in excogitatum aliquid au¬
dendo et suis simł ⁊ hoscibus
ĩopinũ ꝓunicie sue finibus ag¬
gressurum educturum ꝙ de ex¬

Expanded text:
cum atque exercituum tantorum, imcum atque exercituum tantorum, imparem omni parte virium, perfacile una cum imperio proteri ac celeri posse? 142 His obsessus anxietatibus, statuit nova in re atque insolito periculo novo atque insolito utendum esse remedio, nec ad unguem ut a maioribus accepissent patrum iussis obtemperandum: non posse enim in summis tempestatibus ex commodo regentis ad nutum fieri omnia; pro se quenque laborantem navem adiuvare, magno ventorum ac fluctuum in strepitu imperia non audiri miscerique necessario rerum vices. 143 Se nunc igitur in extrema reipublice tempestate non expectaturum quid e Capitolio velut e puppe pretoria senatus edixerit, ut contra suum hostem suoque cum exercitu in sua quisque provincia bellum gerat. Imo vero innovandum ex antiquo more aliquid, imo et inexcogitatum aliquid audendo et suis simul et hostibus inopinum, provincie sue finibus egressurum educturumque de ex
Abbreviated transcription (Latin):
quites quatuor. quidem gallos
duos ꝙ mumidas ĩpigger̃rios
p̾misit qui dum pene cota ꝙͣ lõ¬
ga ẽ Icaliam euasissent erro¬
re uie in Romanoro manus de lap¬
si ⁊ ad proconsulem ad ductip
nũ ambagibus eludences ad
ultimũ cormẽtoꝵ specie ꝑc̾riti
u̾itatem fassi sunt et hasdru
signis ad Claudium consulem
sub fida cuscodia atq ab illo lict̾is
ꝑ int̾pretem lectis roma ad Bena¬
cum missi quib in lris int̾cet᷑a
scͥptum erat ꝓpõitum sibi ẽẽ ut
frat ĩumbria iunge̾tur ꝙ ea Re¬
gio ꝓpe Italie medĩo eẽt / Ibi opti¬
me conuẽturos ¶Quibus cogͥtis
eg̾gii ducis in aĩo cura ingens or¬
ta erat cogitantis tanti ex diu̾so
hostes ubi in unũ locũ cõuenissẽt
pondus fesse Rei pubͭ ͤ ꝓrsus in¬
collerandum fore Quid sint sũt
belloꝵ exitus mopinabiles ⁊ in¬
certi hasdrubal altero cum cõsu¬
le collata manu uictor euaserit
et uictoria suꝑbus adueniens
fr̃em petat nõ ne se in mediodu¬

Expanded text:
quites quattuor quidem Gallos quites quattuor quidem Gallos duosque Numidas impigerrimos premisit qui, dum pene totam quam longa est Italiam evasissent, errore vie in Romanorum manus delapsi et ad proconsulem adducti, primum ambagibus eludentes, ad ultimum tormentorum specie perterriti veritatem fassi sunt et Hasdrubsignis ad Claudium consulem sub fida custodia atque ab illo, literis per interpretem lectis, Romam ad senatum missi. Quibus in literis inter cetera scriptum erat, propositum sibi esse ut fratri in Umbria iungeretur: quod ea regio prope Italie medio esset, ibi optime conventuros. 141 Quibus cognitis egregi ducis in animo cura ingens orta erat cogitantis, tanti ex diverso hostes ubi in unum convenissent, pondus fesse reipublice prorsus intolerandum fore: quid si ut sunt bellorum exitus inopinabiles et incerti, Hasdrubal altero cum consule collata manu victor evaserit et victoria superbus adveniens fratrem petat? nonne se in medio du
Abbreviated transcription (Latin):
inbale ꝓpe uenusiam attigit/ Qui
qui nec fugẽ nec pugnare uellet
urgentibus hostibus et imp̃ssio¬
nem facientibus cumłtuatũ po¬
tius ꝙͣ pugnatũ est quo cumiltu
duo milia et amplus suor
amisit hanibal inde autem no¬
cturnis horis montans ꝙ cra¬
mitibus fugienti similior ꝙͣeũ¬
ti omiq arte p̃lium decractans
claudio nerone semꝑ uestigiis
insistente mecapontum adiit
assumptoq p̃sidio quod Gubis
illius ad cuscodiam dumiẜat
ut cũq danna ꝑ eos dies accep¬
ta reꝑauit p̃fectum autẽ presi¬
dii in brutios ad cõquirenda a¬
lia direxit auxilia ac rebus
ita dispõĩtis Camisiũ peciit
hoc in scatu ⁊ hoscium et Roma¬
ne orientali in ꝑte italie pes
erant ¶At in ꝑce altera hasdru¬
bal abobsidione placencie di¬
gressus que eñ frustra decinu¬
erat/ ad hambalem ammo ꝓpe¬
rabat ad que explorãdi gratia
ubi esset et quid aget miciã¬
diq ubi cõiuigi se uellet sexe¬

Expanded text:
nibalem prope Venusiam attigit. Qui nibalem prope Venusiam attigit. Qui quoniam nec fugere nec pugnare vellet, urgentibus hostibus et impressionem facientibus, tumultuatum potius quam pugnatum est. Quo tumultu duo milia et amplius quorum amisit Hanibal. 138 Inde autem nocturnis horis montanisque tramitibus, fugienti similior quam eunti omnique arte prelium detrectans, Claudio Nerone semper vestigiis insistente, Methapontum adiit assumptoque presidio, quod urbis illius ad custodiam dimiserat, utcunque damna per eos dies accepta reparavit. Prefectum vero presidii in Brutios ad conquirenda alia direxit auxilia ac, rebus ita dispositis, Canusium petiit. Hoc in statu et hostium et romane, orientali in parte Italie, res erant. 139 At in parte altera Hasdrubal, ab obsidione Placentie digressus que eum frustra detinuerat, ad Hanibalem animo properabat; ad quem, explorandi gratia ubi esset et quid ageret nuntiandique ubi secum iungi vellet, sex e
Abbreviated transcription (Latin):
ens ĩ cascra remeauit cesis ĩ
p̃lio ⁊ in fuga octo milib suoꝵ
romanor paucis ¶ Sic quod
int̾dum iuste accidit et lau¬
dari solet ĩ sidiator. famosissi¬
mus insidiis circũuentus est
luce altera Romanus dux para¬
cus p̾lio et instructus scetit
nulloꝙ hoscuu semouente
huic penoꝵ spoliis int̾ legen¬
dis hinc suoꝵ corporibus se¬
peliendis diem illũ egit. Be¬
quẽtibus nõ sic assiduus Castro¬
rum portis hoscilium fuit ut co¬
cidie oppugñatis spẽm p̾beret¬
¶ Qua ĩ portuitate uictus ha¬
mbal locis cessit ac ꝓfunda
nocte crebris ignibus accẽsis
duuissis ꝙ aliquot ex pedicis
equitibus quoħitus celaretur a¬
biit quibus ip̃is mox digressis
dum noctur nas tenebras lux
diui. na fugasset et dies ⁊ silen¬
cium fuge indicium dedissent
ĩmissis duob ad explorandum
equitib ne quid laceret insidia¬
rum castra hostium dux Roma¬
nus ingreditur quibus captis ⁊
direptis cito agme insecutus ha¬

Expanded text:
ens in castra remeavit, cesis in ens in castra remeavit, cesis in prelio et in fuga octo milibus quorum, Romanorum paucis. Sic, quod interdum iuste accidit et laudari solet, insidiator famosissimus insidiis circumventus est. 136 Luce altera dux romanus paratus prelio et instructus stetit, nulloque hostium se movente, hinc Penorum spoliis interlegendis hinc suorum corporibus sepeliendis diem illum egit; sequentibus vero sic assiduus castrorum portis hostilium fuit, ut quotidie oppugnantis speciem preberet. Qua importunitate victus Hanibal, locis cessit ac profunda nocte, crebris ignibus accensis dimissisque aliquot expeditis equitibus quo abitus celaretur, abiit. 137 Quibus ipsis mox digressis, dum nocturnas tenebras lux diurna fugasset et dies et silentium fuge indicium dedissent, immissis duobus ad explorandum equitibus, nequid lateret insidiarum, castra hostium dux romanus ingreditur; quibus captis et direptis, cito agmine insecutus Ha