comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo qͥdem p̾lio cũ classis regia que tũt casu in t̾rã subducta ex ũ
re̾tur flãma ꝓxĩs tectis illapsa illa filadelphi bibliotecã famosis¬
simĩa assumpserit iin qͣ er̃at libroꝵ mibia. alibi quadraginta alibi qua¬
dringenta reꝑio/ et ẽ plaue siłis sillabaꝵ sonꝯ nũs longe dissilłis
Ita ignis adhuc ambigno belloꝵ exitu de lib̾s ĩnutis t̾ũpharut nõ
mediotre studiose posteritatis ĩ comodũ tot nobiliũ ĩgenioꝵ momi¬
mẽta uno intendio conflagrasse. Miulta ibip̃tẽa ñt ter restria
nũc naualia fue̾ cͥtamĩa et cuule bellũ egiptũ sibi absente alt̾e a
ꝑte susceꝑat. cuiꝰ ducẽ ip̃a pemerat horũ t̃taminũ in uno nĩ
angusti essent additꝰ umiꝰ classis ad alt̾a aliqͣdiu dilata res
denior condicio ꝙ explicari ex ĩ cõmodo int̾ angustias nõ posse at

Expanded text:
quo quidem prelio quum classis regia, que tunc casu in terram subductu erat, quo quidem prelio quum classis regia, que tunc casu in terram subductu erat, exureretur, flamma proximis tectis illapsa illam Philadelphi bibliothecam famosissimam absumpsit, in qua erant librorum millia, alibi quadraginta, alibi quadringenta reperio; et est plane similis syllabarum sonus, numerus longe dissimilis. Ita ignis, adhuc ambiguo bellorum exitu, de libris immeritis triumphavit: non mediocre studiose posteritatis incommodum, tot nobilium ingeniorum monumenta uno incendio conflagrasse. Multa ibi preterea nunc terrestria nunc navalia fuere certamina, et civile bellum Egyptus sibi, absente altera parte, susceperat, cuius ducem ipsa peremerat. Horum certaminum in uno, quum angusti essent aditus unius classis ad alteram, aliquamdiu dilata res angustias non posset, et
Abbreviated transcription (Latin):
ceptore suũ qui cũ photino eiꝰ cedis hortator. fu̾at pompen cap ͭ
atq amlus offertur ingeniuit cesar et lac̾mas fudit tãti uire
et tata sibi olim familia̾itate cõiũcti casꝰ miseratus simul ĩ ĩtelli¬
gens cede illa nõ sibi regem gratificari uoluisse. sed fortũe in se id
si sors tulisset ausurũ. De hinc in t̾ram egressus et ingressꝯ alex¬
andrĩa exceptus ẽ tumłtu et clamioe militũ graui. quos illi urbi
rex presidii grã dimise̾at q̃renciũ p̃mi romãis fastibꝰ regiã ma¬
iestatẽ. quo comp̃sso cotidie motꝰ alii atqr alii oriebãt᷑. quos ex
ordie prosequi ociosi sit qͥbꝰ cesar ĩ sua opĩone fͥmatꝰ nõ sibi poni¬
peiũ periisse sed regi ad se statim legiones qͣs ex pompeianis
militibus conscripserat euocauit mille interea tumłtꝰ et ĩsultꝰ
no mõ nõ paruit. sed ꝑalam rebelł anem pugnaturꝯ instiupit. In

Expanded text:
eceptorem suum, qui cum Photino eius cedis hortator fuerat, Pompeii caput eceptorem suum, qui cum Photino eius cedis hortator fuerat, Pompeii caput atque annulus offertur. Ingemuit Cesar et lacrimas fudit, tanti viri et tanta sibi olim familiaritate coniuncti casum miseratus, simul illud intelligens, cede illa non sibi regem gratificari voluisse, sed fortune; in se idem, si sors tulisset, ausurum. Dehinc in terram egressus et ingressus Alexandriam exceptus est tumultu et clamore militum gravi, quos illi urbi rex presidii gratia dimiserat, querentium premi romanis fascibus regiam maiestatem. Quo compresso, quotidie motus alii atque alii oriebantur, quos ex ordine prosequi otiosi sit, quibus Cesar in sua opinione firmatus, non sibi Pompeium periisse, sed regi, ad se statim legiones, quas ex pompeianis militibus conscripserat, evocavit. Mille interea tumultus et insultnon modo non paruit, sed palam rebellis aciem pugnaturus instruxit. In
Abbreviated transcription (Latin):
metuẽs unico ꝑuoqz nauigio traic̾et. et forte .l. cassiũ partis ad¬
uerse ducẽ cũ decẽ magnis nauibꝰ obuũ hu̾isset. ubi nẽo alius
nõ timuisset iste ultro accessit. hortatusq ad dedicõ atq obediẽtẽ
et ad sesupplr̃ uenientẽ cũ tota classe suscepit. Tñ cesaris noͫ erat
ut ubiqz potensubiq comitatꝰ et magnis cͥcũballatꝰ ex̾citibꝰ cre¬
deretur. Pupplice g̾ suscepto suũ iter egit atq ylion rõne urbis
driginẽ ĩmisit ut quid prodidere. Ibi audiens apud ciprũ ĩsulã
uisũ esse pompeiũ. cogitãtq id qd̾ erat ĩ egiptũ ire qd et famili¬
aritas regis et regni oportiũtas sugg̾ebat cũ paucis rhodiis na
andrĩa uenit. fixus et gestaꝵ rerũ et nõis sui fam̾a magni ĩstai.
exͥcitꝰ sibi fore ut ubiq cũ paucis ecĩa tutus ess. que pene eum
spes fefellit Pmo q̃dem aduẽtu de pompen morte certior factus
aliꝙͣtisꝑ hesit in litore. dũ inte̾a missũ sibi a rege ꝑ theodotũ p̃¬

Expanded text:
oque navigio traiecerat, et forte Lucium Cassium, partis adverse ducem, quum decem magnis navibus obviam habuisset, ubi nemo alius non timuisset, iste ultro accessit hortatusque ad deditionem, atque obedientem et ad se suppliciter venientem cum tota classe suscepit. Tantum Cesaris nomen erat, ut ubique potens, ubique comitatus et magnis circurmvallatus exercitibus crederetur. Supplice igitur suscepto, suum iter egit atque Ilion, romane urbis originem, invisit, ut quidam prodidere. Ibi audiens apud Cyprum insulam visum esse Pompeium, cogitansque, id quod erat, in Egyptum ire, quod et familiaritas regis et regni opportunitas suggerebat, cum paucis rhodiis navandriam venit, fisus et gestarum rerum et nominis sui famam magni sibi exercitus instar esse, ut ubique cum paucis etiam tutus esset; que pene eum spes fefellit. Primo quidem adventu de Pompeii morte certior factus aliquantisper hesit in litore, dum interea missum sibi a rege per Theodotum, pr
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus et in illot et in rempublicã referre mĩtis sibi debitã grã
neglexissent/ et ĩuirias ac cõtũelias indebitas retulissent cunctos di¬
misit incolumes qͣn et peciũe pondus ingens domicii depositũ. et ab
opidanis sibi oblatũ: ꝙuis et peciũa publica eẽt etĩ scipẽdiũ mĩata
domicio restituit. ne saingiũs ꝙͣ peciũe abstinencior uideretur nichil
postremo ex ea uictoria uel prede cuiuspiam uel ulaionis accepit
iisi ꝙ domicii milites saceam̃to adegit nõ ĩnitos ut arbitror : sed eo libẽ

Expanded text:
gentibus et in illos et in rempublicam meritis referre sibi debitam gratiam gentibus et in illos et in rempublicam meritis referre sibi debitam gratiam neglexissent, et iniurias ac contumelias indebitas retulissent, cunctos dimisit incolumes; quin et pecunie pondus ingens, Domitii depositum et ab oppidanis sibi oblatum, quamvis et pecunia publica esset et in stipendium numerata, Domitio restituit, ne sanguinis, quam pecunie, abstinentior videretur. Nichil postremo ex ea victoria vel prede cuiuspiam vel ultionis accepit, nisi quod Domitii milites sacramento adegit, non invitos, ut arbitror, sed e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ cesaris rñsio fuit non se ut cuiꝙͣ malefac̾et uenisse. p ut se ab ĩi¬
micoꝵ malis atq ñuriis tu̾etur. ac tri. pł. sui odio ĩ exiliũ actos in
suã repon̾et dignitatẽ. Deniq ut seip̃m ac ppłm romanũ. seruicio
et pancorũ tyr̃amde conculcatũ autiq̃ redd̾e̾t libtati opido tũc pẽrat
.l. domicius nir magni añi s exigue fortune et bello promptus
s infaustus is defensionẽ parans. s ab opidanis ad dediciõ cocictus
net negare ausus. ot qui dñi mões noss. poculũ sompniferũ ꝓ ueueno
obtulit. quo ille hausto grau sopore resolutus cõqͥeuit. ex ꝑrectus post¬
modũ et delusũ intelligens se uixq a suo manꝰ absimens cũ młtis no¬
bilibus qui secũ senciebãt. uinctus ad cesarem ẽ ꝑductus mori appe¬
tens et ꝑosus uitam quẽ cesar ilico solui iussit. ne ue qͥs eorũ a mili¬

Expanded text:
quem Cesaris responsio fuit, non se, ut cuiquam male faceret, venisse, sed ut se ab iniquem Cesaris responsio fuit, non se, ut cuiquam male faceret, venisse, sed ut se ab inimicorum maleficiis atque iniuriis tueretur, ac tribunos plebis sui odio  servitio et paucorum tyrannide conculcatum antique redderet libertati. Oppido tunc preerat Lucius Domitius, vir magni animi, sed exigue fortune et bello promptus, sed infaustus. Is defensionem parans, sed ab oppidanis ad deditionem coactus, nec negare ausus, ut qui domini mores nosset, poculum somniferum pro veneno obtulit, quo ille hausto gravi sopore resolutus conquievit. Experrectus postmodum, et delusum se intelligens, vixque manus a servo abstinens cum multis nobilibus, qui secum sentiebant, vinctus ad Cesarem est perductus, mori appetens et perosus vitam. Quem Cesar illico solvi iussit, neve quis eorum a mili
Abbreviated transcription (Latin):
fama uirtutis et yulgato horũ de qͥbus diximus exͦ. Leteri om̃s seq̃bã¬
tur undiq dediciones. Et si quis prefitõrũ contradr̃et capiebat᷑ aut
pellebatur. Ittiq pulsus ex etruria libo thermus ex ũbra estulo len¬
culus. captus gneus mag̾ p̃fecti ambo et cũ magnis ad cesarẽ ductꝰ
esset ac fortasse suppliciũ formida̾et. Ce sareũ placato aĩo dimisit
Et uade inqͥt ad pompeiũ. eiq meis u̾bis nuĩtia qñ ad huc diem nõ fue¬
rit nob oportĩtas colloꝙ̃di. atq ego brũdusiũ quo msse illũ audio
int̾ presentes ista tractari qd conspctĩ uultus et uiue noces ad mo¬
dixĩm. quia uulgaes qͥdam opidum putãt esse thustoꝵ ibi contenci¬
onis plustulũ fuit pẽdente tñ obsidiõe lentulus spinter muris egressꝰ.
et finem metuens ad cesarẽ uenit sibi atq int̾nsetis uenĩa petens ad

Expanded text:
fama virtutis et vulgato horum, de quibus diximus, exemplo, ceteri omnes sequebanfama virtutis et vulgato horum, de quibus diximus, exemplo, ceteri omnes sequebantur: undique deditiones, et, si quis prefectorum contradiceret, capiebatur aut pellebatur. Ita pulsus ex Etruria Libo, Thermus ex Umbria, Asculo Lentulus, captus Gneus, Magius, prefecti ambo; et quum Magius ad Cesarem ductus esset, ac fortasse supplicium formidaret, Cesar eum placato animo dimisit: Et vade, inquit, ad Pompeium, eique meis verbis nuntia, quando ad hunc diem non fuerit nobis opportunitas colloquendi, atque ego Brundusium, quo ivisse illum audio, inter presentes ista tractari, quod conspecti vultus et vive voces ad modixerim, quia vulgares quidam oppidum putant esse Tuscorum. Ibi contentionis plusculum fuit. Pendente tamen obsidione, Lentulus Spinter muris egressus et finem metuens ad Cesarem venit, sibi atque intrinsecis veniam petens, ad
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtes ĩuasit. ut urbe fere om̃s excede̾nt: ip̃iq cõsules atq ipse
pompeius: accũ suis de rebus opinãtes. et ex unius opidi euentu
oĩa mecientes: mirũ ualde. unde ĩ tam paruis ãs tam mag̾ suꝑ¬
bia ut eius uiri mitos honores ac gloriã tã ꝑtinacit᷑ detrectarent
cuius nes conspcmn cte ne uicimiã pati possent et patriam. et talem
prĩam solũ ad iꝰ nomen uniu̾sali aĩoꝵ const̾naciõe deserent. Sed
urgebat huic ĩuidia: inde autem terrebat fuma uni q̃ eousq ire¬
uerat ut demeniissiius om̃i pre oĩbus atq ab õibus tin̾etur. Hiis ad
auxinũ gestis. picenũ om̃e cuius olim esculũ. hodie ancon ẽ apud
nullo usꝙͣ contradicente ꝑnagatur. S cũctis sibi urbibus atq opidis
truxerat legati auctoris ĩmemores. cesarẽ adeũtes se imꝑata facturos
obtulerũt. atq imꝑãti milites alacrit᷑ paeuerũt. diffuso metu sił et

Expanded text:
mentes invasit, ut urbe fere omnes excederent ipsique consules atque ipse mentes invasit, ut urbe fere omnes excederent ipsique consules atque ipse Pompeius actum suis de rebus opinantes, et ex unius oppidi eventu omnia metientes. Mirum valde, unde in tam parvis animis tam magna superbia, ut eius viri meritos honores ac gloriam tam pertinaciter detrectarent, cuius nec conspectum certe nec viciniam pati possent, et patriam et talem patriam et solum natale universali animorum consternatione desererent. Sed urgebat hinc invidia, inde autem terrebat fama viri, que eo usque creverat, ut clementissimus omnium, pre omnibus atque ab omnibus timeretur. His ad Auximum gestis, Picenum omne, cuius olim Asculum, hodie Ancon est caput, nullo usquam contradicente, pervagatur. Sed cunctis sibi urbibus atque oppiditruxerat, legati auctoris immemores Cesarem adeuntes se imperata facturos obtulerunt, atque imperanti milites alacriter paruerunt. Diffuso metu simul et
Abbreviated transcription (Latin):
auxum ciuitatis ad custodiã actius uarus quẽ decuriones auximam
sũmo adeunt consonsu. Dicũt. notũ sibi cesciris aduentũ. neq uero
ꝓpoĩti sui esse suoꝵq ciuiũ. neq rõnũ cõsenũ uideri imꝑatorem
ppłi rõaui talem uirũ sic de imꝑio mitũ tot uictoriis insignẽ me¬
nibus urb amice arceri: orant ut fame ut suo suorũq discrimini
dum tempus ẽ consulat. hiis ꝑmotus uarus et ꝑuiciẽ timẽs fugã
acripit. et in seꝙ̃tibus cesaris militibꝰ p̃lio dec̾nere coactus ac de¬
sertus ai suis solus abit qͥbusdã eoꝵ domũ. aliis ad cesarem se cõfe̾n¬
tibus quos ip̃e collaudatos benigne suscepit. et .l. puppiũ centurio
partis adu̾se ad se adductũ illico relaxari ac dimitti nib. Auxinũ in¬
gressus ciuibus gracias agit. atq illoꝵ erga eũ caritatis haut ĩme¬
morem se futurũ spondet. Quibus rome cognitis tm̃ pauor omĩ

Expanded text:
Auximi civitatis ad custodiam Actius Varus, quem decuriones auximiani Auximi civitatis ad custodiam Actius Varus, quem decuriones auximiani summo adeunt consensu; dicunt notum sibi Cesaris adventum, neque vero propositi sui esse suorumque civium neque rationi consonum videri, imperatorem populi romani, talem virum, sic de imperio meritum, tot victoriis insignem, menibus amice urbis arceri; orant, ut fame et suo suorumque discrimini, dum tempus est, consulat. His permotus Varus et perniciem timens fugam arripit, et, insequentibus Cesaris militibus, prelio decernere coactus ac desertus a suis solus abit, quibusdam eorum domum, aliis ad Cesarem se conferentibus, quos ipse collaudatos benigne suscepit, et Lucium Pupium, centurionem partis adverse, ad se adductum illico relaxari ac dimitti iubet. Auximum ingressus civibus gratias agit, atque illorum erga eum caritatis haud immemorem se futurum spondet. Quibus Rome cognitis, tantus pavor omnium
Abbreviated transcription (Latin):
nem spc̃are proficiscatur ergo pompeius ĩ prouĩciã suã dimittãtur
ex̾citus. om̃s per ytalĩa arma deponãt. cessent motus et metus
publiti. sit togata ciuitas nõ armata. be quoq equissiõ aĩo quie¬
turũ ĩiuriasq om̃s et contumelias ebliturũ. Ad hec tñ saunenda
et iureirrdo cõfirmãda peciit ut pompeiꝰ propiꝰ accede̾t. uel se ac¬
cedere pate̾tur. sꝑare enĩ se colloquio et cõspcũ mutuo oñs cõtro¬
uersias finiendas. Ad hͨ eũsio in scͥptis reddita ut cesar ꝙͣ p̾mũ ĩ
galliam reu̾tat᷑. extitũq dimittat. quo stõ iturũ in hispania pom¬
peiũ alioqͥn nichil de dilectibus omissuros consules pompeuĩq ñqͣ
se fc̃urũ uellet. nec diem promiss apponet. neq colloquis tõpꝰ dae̾t
nec promittet accessũ nec permitteret hunic pacis desꝑatio et helli
preludiũ .i. antomiꝰ cũ quĩq cohortibꝰ auximũ p̃missus Erat

Expanded text:
tare perniciem? Proficiscatur ergo Pompeius in provinciam suam, dimittantur tare perniciem? Proficiscatur ergo Pompeius in provinciam suam, dimittantur exercitus, omnes per Italiam arma deponant, cessent motus et metus publici, sit togata civitas, non armata: se quoque equissimo animo quieturum, iniuriasque omnes et contumelias obliturum. Ad hec tamen sancienda et iureiurando confirmanda petiit, ut Pompeius vel propius accederet, vel se accedere pateretur; sperare enim se colloquio et conspectu mutuo omnes controversias finiendas. Ad hec responsio in scriptis reddita, ut Cesar quamprimum in Galliam revertatur exercitumque dimittat; quo facto, iturum in Hispaniam Pompeium; alioquin nichil de delectibus omissuros consules Pompeiumque. Inise facturum vellet, nec diem promissis apponeret, neque colloquio tempus daret, nec promitteret accessum, nec permitteret. Hinc pacis desperatio et belli preludium. Marcus Antonius cum quinque cohortibus Arretium premissus. Erat
Abbreviated transcription (Latin):
agentẽ. lucius cesar adolescens adiit qui prem hẽbat cesaris lega¬
tum Is explicitis ꝓ quibus adueniss cõmissa sibi a pompeio q̃¬
dam ait ad cesarent qure illius que int̾ eos esset amiatie. Ea
uo huuiscemõi fuere. excusare se pompeiũ cesari et poscere ne ea
que pro rei publice scudio atq amore gesserit ad uurĩa suam
trahat Carum em̃i esse sibi cesarem sed rem publicã rebus õibus
ariorem et esse et semꝑ fuisse similit et cesari caram esse debere ut pͥnatas
suas ĩmicicias rei pu ͨ ͤ remittat. neq tam grauit irascat᷑. ut dum hostibꝰ
uult nocere prĩ noceat ĩmĩte. Idq ita facere ad suũ decus eximiũ per¬
tinere. Ad ea cesaris rñsio paulo longior fuit. Cõmemoauit ĩurias pre
multis in rem publicã mĩtis sibi illatas: paratũ se tñ omia reipublece
condonare ita tñ ut discedant om̃s ab armis. et ad cuulitatẽ solitam
reu̾tãtur. dilectus enĩ per italiam feruẽtes et retentas sub p̃textu

Expanded text:
esar adolescens adiit, qui patrem habebat Cesaris legatum. Is, explicitis pro quibus advenisset, commissa sibi a Pompeio quedam ait ad Cesarem iure illius, que inter eos esset, amicitie. Ea vero huiuscemodi fuere: Excusare se Pompeium Cesari, et poscere, ne ea, que protrahat; carum enim esse sibi Cesarem, sed rempublicam rebus omnibus ariorem et esse et semper fuisse; similiter et Cesari caram esse debere, ut privatas suas inimicitias reipublice remittat, neque tam graviter irascatur, ut, dum hostibus vult nocere, patrie noceat immerite; idque ita facere, ad suum decus eximium pertinere. Ad ea Cesaris responsio paululum longior fuit. Commemoravit iniurias pro multis in rempublicam meritis sibi allatas; paratum se tamen omnia reipublice condonare ita tamen, ut discedant omnes ab armis, et ad civilitatem solitam revertantur. Delectus enim per Italiam ferventes, et retentas sub pretextu
Abbreviated transcription (Latin):
neq p̃terea tam hostem ꝙͣ fruiti mopia metuẽdam eo lon manẽ¬
tibus indicabat. Ullico g̾ saucioꝵ atq egrot᷑atiũ cura congrute sus

Expanded text:
neque preterea tam hostem, quam frumenti inopiam metuendam eo loci manenneque preterea tam hostem, quam frumenti inopiam metuendam eo loci manentibus iudicabat.Illico igitur sauciorum atque egrotantium cura c
Abbreviated transcription (Latin):
ne qͣi dĩnitus rcepissent/ nõ possep̾sertim in bello prospera oĩa proue¬
nire um tristia letis temꝑanda adu̾samq fortimã u̾tutis ope lemẽdã
Et hec qͥdem ad ex̾citũ. Euosdam noͥ signiferos quoꝵ culpa clades ac¬
cepta erat notatos infamia egdu niliae sue mouit. Ex̾citũ reliquũ
tantus pudor et tantus dolor ĩuaserat. tm̃q desid̾iũ ignominie abolẽ¬
de ut nõ exsp̃cato suꝑior imꝑio ultro quisq pro supplicio gͥnissimos
sibi labores cissumi̾et om̃nq ãumi arde̾nt incredibili quadã cupiditate
pugnãdi uiam illã expurgande ĩfrmie unicã extimãtes Qͥu et legati
et qui ad consiliũ rocabant᷑. orõne imꝑcitois et pudore tacti persis¬
tendiĩ pugͥndũq censerent et acceptã prelio lcidem prelio hostibꝰ
refundendam. Solus cesar cõtraria erat in sm̃a. nã neq uictis tã
cito ĩaciem reu̾surus sat fidebat. et reꝑandis ãis spacio opus ẽẽ

Expanded text:
uine quasi divinitus recepissent; non posse, presertim in bello, prospera omnia provenire, verum tristia letis temperanda, adversamque fortunam virtutis ope leniendam. Et hec quidem ad exercitum. Quosdam vero signiferos, quorum culpa clades accepta erat, notatos infamia e gradu militie sue movit. Exercitum reliquum tantus pudor et tantus dolor invaserat, tantumque desiderium ignominie abolende, ut, non expectato superioris imperio, ultro quisque pro supplicio gravissimos sibi labores assumeret, omniumque animi arderent incredibili quadam cupiditate pugnandi, viam illam expurgande infamie unicam estimantes; quin et legati, et qui ad consilium vocabantur, oratione imperatoris et pudore tacti persistendum pugnandumque censerent, et acceptam prelio cladem prelio hostibus refundendam; Solus Cesar contraria erat in sententia; nam neque victis tam cito in aciem reversuris sat fidebat, et reparandis animis spatio opus esse,
Abbreviated transcription (Latin):
die potest sed nentri choriot est ille ut nos bñ sunꝰ ut̾q e̾gnaẽ
uult .h ͨ a te ĩnitatus brĩt exposui. uoluisti enĩ quid de hiis malis
sentirom oñdere. Quid tu lcõr. Exhiis yͥbis iudicas: qͣitoꝵ iustiorẽ
pompen cam̃i reꝵ esse qm cesaris. Item in eiusdẽ libri fine. Qua spe
ꝓficiscar inqͥt iudee cõiũgoq me cũ homĩe mag̃ ad uastandã italiam

Expanded text:
sed neutri  est ille, ut nos beati simus: uterque regnare vult. Hec a te invitatus breviter exposui. Voluisti enim me, quid de his malis sentirem, ostendere. Quid tu, lector, ex his verbis iudicas? Quantoque iustiorem Pompeii causam reris esse, quam Cesaris? Item in eiusdem libri fine: Qua spe proficiscar, i
Abbreviated transcription (Latin):
Consilio ur̃õ utar libenter. et hoc libencius. ꝙ measpõte face cõstitu¬
erami ut ꝙͣ leuissimũ me p̃berem et pompenĩ darem operã ut recon¬
ciliarem. Tentemꝰ hoc md si possuꝰ om̃i uolũtates recuꝑare et diu-¬
turna uictoria uti. qm̃ reliqui crudelitate odiũ effug̾e nõ põterũt. ne
uictoriã diucius tenere pret̾ unũ .l. sillam quẽ imitaturꝰ non sum

Expanded text:
ilio vestro utar libenter, et hoc libentius, quod mea sponte facere constitueram, ut quam levissimum me preberem et Pompeium darem operam ut reconciliarem. Tentemus hoc modo, si possumus, omnium voluntates recuperare et diuturna victoria uti, quoniam reliqui crudelitate odium effugere non potuerunt, neque victoriam diutius tene
Abbreviated transcription (Latin):
genciũ. nichil ecĩa mĩmũ respuit qd cogiitu sit dignũ Et hec
clam ꝑ mĩcios. Illa palam ĩsenatu dcã coñ cesarem ac decreta
Noue ecia uie excogitate qͥbus eius potestas q̃ iã multis formida¬
bilis eẽ ceperat tolłetur a̾ certe minue̾tur. di quid aĩctis ĩã mag¬
inificencia et libalitate cesarea stupeft̃is. et quid hiĩs rebus tã¬
tis. et tam late effusis sibi uellet secũ tacitis meditatibus. nec lo¬
qui ãid audẽtibus. Marcus claudius marcellus consul cui an
amore pu ͨ ͦ an pͥuato odio dignitas cesaris ac p̃tas ĩuisa erat
freꝙ̃ti senctu testatꝰ de salute rei pͭ ͤ se acturũ diffimuit. ut
ip̃e uõ̾ sñ imꝑio rediret. addidit ne absentis earo tomitiis. õfiaret¬

Expanded text:
gentium nichil etiam minimum respuit, quod cognitu dignum sit. Et hec gentium nichil etiam minimum respuit, quod cognitu dignum sit. Et hec clam per nuntios: illa palam in senatu dicta contra Cesarem ac decreta. Nove etiam vie excogitate, quibus eius potestas, que iam multis formidabilis esse ceperat, tolleretur aut certe minueretur. Siquidem cunctis iam magnificentia et liberalitate cesarea stupefactis, et, quid his rebus tantis et tam late effusis sibi vellet, secum tacitis meditantibus nec loqui aliquid audentibus, Marcus Claudius Marcellus consul, cui an amore publico an privato odio dignitas Cesaris ac potestas invisa erat, frequenti senatu testatus de salute reipublice se acturum definivit, ut, ipse vero sine imperio rediret. Addidit, ne absentis ratio comitiis consular
Abbreviated transcription (Latin):
de ibecillitate cesaris copiaꝵ ĩquo quidͥ tam de ĩdubitato iudicio
longe Cut res docuit fallebat᷑. Ꝙuis uͦ modus tnͣseundi nõ pe-¬
nitus notus sit ⁊ᵈ plane comptũ est ducũ ꝑ hͦ ex amico hostem
cesari quesitũ sed ĩnoxiũ sibi aũt coem fere oĩbus tnͣsfugis con¬
temptũ Si quid̃ citero ip̃e qui eũ sua sũa magnũ unũ dixerat
confestim libro proxͦ. An labieno ĩquit parũ est dignitatis. unde
a pͥnciͦ arbitrari se ait illum iam tũc sui tnͣsfugni penitere.
sas per ytaliã longeq aliũ rerũ statũ ꝙͣ sꝑau̾at ĩuenisset.¬
Cõe malũ instabiliũ ac uagarũ menciũ. Sciũt hoĩes q̃ relin¬
quũt. qualia suit. at que petunt nesciĩt uñ fit. ut sepe se ĩueniãt¬
se mĩores/ et relicta suspirent / et ĩuẽta fastidiãt. hͨ tã multa de
labieno.qr resapud historicos uidetur occultior et curiositas le¬

Expanded text:
de imbecillitate Cesaris copiarum. In quo quidem tam indubitato iudicio de imbecillitate Cesaris copiarum. In quo quidem tam indubitato iudicio longe, ut res docuit, fallebatur. Quamvis vero modus transeundi non penitus notus sit, illud plane compertum est, durum per hoc ex amico hostem Cesari quesitum, sed innoxium, sibi autem communem fere omnibus transfugis contemptum. Siquidem Cicero ipse, qui eum sua sententia magnum virum dixerat, confestim libro proximo: In Labieno, inquit, parum est dignitatis. Unde a principio arbitrari se ait illum iam tunc sui transfugii penitere,sas per Italiam, longeque alium rerum statum, quam specommune malum instabilium ac vagarum mentium. Sciunt homines, que relinquunt, qualia sint; at, que petunt, nesciunt. Unde fit, ut sepe se inveniant minores, et relicta suspirent, et inventa fastidiant. Hec tam multa de Labieno, quia res apud historicos videtur occultior, et curiositas le
Abbreviated transcription (Latin):
sed p̾tute. qd̾ in eũ aliqnͣdo cesar mordacit᷑ ex probãdo dixisse tͣdit᷑
ẜane qualit̾ aͥ qñ discesserit seq uocanciũ hortatibꝰ acquierit
in republica fiebãt ita scͥptũ est. labienꝰ discessit a cesarẽ. et in
alici scatĩ epła. labienũ ab eo discessisse prope modũ constat. Et
post panca de eodem. simulqz de cesare loquens. facinus ĩquit quo
iaui diu nullũ ciuile p̃clarius qui ut aliud nichil hͦ. tñ profecit
dedit illi dolorem. sed ecĩa ad sũmcĩ profcm̃ a̾id puto ne longe post
Labiems inq̃t uir mea sña magious theanun uenit. ibi pompeuĩ
cõsules qz cõuenit qui sermo fuit. et quid actũ sit scriba ad te ã
certum sram et rursũ aliꝙͣtũ nob̾ aĩmi uidet᷑ actulisse labienus
Deniq de pompeio agens labiem̃ ĩqt secũ habz nõ dubitãten

Expanded text:
sed virtute; quod in eum aliquando Cesar ipse mordaciter exprobrando dixisse traditur. sed virtute; quod in eum aliquando Cesar ipse mordaciter exprobrando dixisse traditur. Sane qualiter aut quando discesserit, seque vocantium hortatibus acquierit,tempore, quo hec in republica fiebant, ita scriptum est: Labienus discessit a Cesare. Et in alia statim epistola: Labienum ab illo discessisse propemodum constat. Et post pauca de eodem simulque de Cesare loquens: Facinus, inquit, iam diu nullum civile preclarius: qui, ut aliud nichil, hoc tamen profecit: dedit illi dolorem; sed etiam ad summam profectum aliquid puto. Nec longe post: Labienus, inquit, vir mea sententia magnus, Theanum venit; ibi Pompeium consulesque convenit. Qui sermo fuerit et quid actum sit, scribam ad te, quum certum sciam. Et rursus: Aliquantum animi nobis videtur attulisse Labienus. Denique de Pompeio agens: Labienum, inquit, secum habet, non dubitantem
Abbreviated transcription (Latin):
modestia Niis tandem horũq sili̾bꝰ ex cãis tãdem latens erupit
ĩuidia et p̃mo qͥdem tẽptatũ ab emulis labienũ legimꝰ auꝰ cre¬
bra mencio in suꝑio̾ibut ẽ hĩta q̃ tuuc cesar cisalpiẽ gallie p̃fe¬
cerat. qd eosp̃cabãt ut eo alienato cesar ꝑte ex̾atus pͥuãetur de
quo cesar ip̃e mlta audiens nil credebat constancĩa alienã sua me¬
tiens constancia. cuiꝰ fcm̃ pro uarietate sm̃a et excusare lucet
et rephendere diam si cesar ĩiuste conͣ prĩaz arma uertebat
iuste dese̾ri potuit. et rei pu ͨ ͤ caritas p̾uatis affãbꝰ añponi. Alio¬
qͥn ingrati infamia nõ carebit qui tã caroduci aliũ p̃tulerit. eiqr
sñ cã ac̾rimus hostis euasit. Et profctõ si ingtitudo fuit sat dig
supplicio puĩta fuit ut qͥ sub cosare uictoriosissimꝰ uir fuisset sũb
pompeio fugatissimꝰ fcũs sit mutata cũ duce non fortũa tm̃ hõis

Expanded text:
modestiam. His tandem horumque similibus ex causis tandem latens erupit modestiam. His tandem horumque similibus ex causis tandem latens erupit invidia. Et primo quidem tentatum ab emulis Labienum legimus, cuius crebra mentio in superioribus est habita, quem tunc Cesar cisalpine Gallie prefecerat, quod eo spectabat, ut, eo alienato, Cesar parte exercitus privaretur; de quo Cesar ipse multa audiens nil credebat, constantiam alienam sua metiens constantia. Cuius factum pro varietate sententiarum et excusare licet et reprehendere. Nam, si Cesar iniuste contra patriam arma vertebat, iuste deseri potuit, et reipublice caritas privatis affectibus anteponi. Alioquin ingrati infamia non carebit, qui tam claro duci alium pretulerit, eique sine causa acerrimus hostis evaserit. Et profecto, si ingratitudo fuit, sat digno supplicio fuit punita, ut, qui sub Cesare victoriosissimus vir fuisset, sub Pompeio fugacissimus factus sit, mutata cum duce non fortuna tantum hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
rant rõm legiõibus in om̃e tẽpus supendiũ duplicauit. qd̃ quid̃
et si exc̾citiu gratissimũ fuit eũq mulitibꝰ carissimũ fecerit᷑ sie
ut carior nemo umiꝙͣ alius sup̃tuosissimũ mñ rei publice fuisse
nõ ambigitur. et hͨ quid̃ inter suos. Apud exte̾os uo reges g̃ẽtes¬
q pret licencĩa sencitꝰ ac ppłi miras excercuit lib̾alitates . non
ut dux ppłi rõni. sed ut dñs aut rex. neq solũ in ytalia galłiis q
et hispanis. sed in azia etĩa et grecia et dona indigẽtia et auxilia
eis misit et eoꝵ urbes p̃claris oꝑibꝰ adornauit. que oĩa et si coñ
consuetudinem rõnorũ ducũ alit̾qz ac mos patrius exigebat frã
non regauerim. Posset tũ excusator ĩueĩri. solent eñi qui maiora
aliis agunt, et maiora p̃sũere. et quo melius sibi sũt conscn. plꝰ
auderẽ. Erit fortasse qui dicat tolerabile ĩ cesare qd̾ in alio qͣli
dicat extellentia enĩ ciuis et uiri boni nõ licenciã deb augere. s

Expanded text:
ndium duplicavit; quod quidem, etsi exercitui gratissimum fuerit, eumque militibus carissimum fecerit, sic ut carior nemo unquam alius, sumptuosissimum tamen reipublice fuisse non ambigitur. Et hec quidem inter suos. Apud exteros vero reges gentesque preter licentiam senatus ac populi miras exercuit liberalitates, non ut dux populi romani, sed ut dominus aut rex, neque solum in Italia Galliisque et Hispaniis, sed in Asia etiam et Grecia, et dona ingentia et auxilia eis misit, et eorum urbes preclaris operibus adornavit. Que omnia, etsi contra consuetudinem romanorum ducum aliterque ac mos patrius exigebat facta non negaverim, posset tamen excusator inveniri. Solent enim, qui maiora aliis agunt, et maiora presumere, et quo melius sibi sunt conscii, plus audere. Erit fortasse, qui dicat tolerabile in Cesare, quod in alio quolibet liter, dictum dicat: excellentia enim civis et viri boni non licentiam debet augere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
suis õibꝰ ĩnisus e̾at. et fortũa sibi in õibꝰ adu̾scinte odio q ꝯtẽptius
accesserat. hiis duobus pessimis toĩtibꝰ cũad opidũ ꝑuenissẽt ut
admitt̾etur ad suos penates et suos liberos minacit᷑ ꝓͥmũpꝰ flebilr
atq supplr᷑ petens cũ nentrũ ualuiss orare institit ut uxores sibi
saltem suas ac lib̾os aquo terrarũ abducendos redde̾nt. Fñq ne id
equitibusq perpaucis ad uillã sucĩ urbi proxim̃a est profectus
zamẽses nondũ eius metulibati per legatos orãt cescirem ut pͥ¬

Expanded text:
suis omnibus invisus erat, et, fortuna sibi in omnibus adversante, odio quoque contemptus suis omnibus invisus erat, et, fortuna sibi in omnibus adversante, odio quoque contemptus accesserat. Hic duobus pessimis comitibus quum ad oppidum pervenisset, ut admitteretur ad suos penates, et suos liberos, minaciter primum, post flebiliter atque suppliciter petens, quum neutrum valuisset, orare institit, ut uxores sibi saltem suas ac liberos suos aliquo terrarum abducendos redderent; quumque ne equitibusque perpaucis ad villam suam urbi proximam est profectus. Zamenses nondum eius metu liberati per legatos orant Cesarem, ut, p
Abbreviated transcription (Latin):
succubuisset om̃s illic ciues ferro cesos impon̾et. atq ita sub-¬
missis ignibꝰ et accẽsa pira se et uxores et filios oom̃q thesauꝵ
superiateret ut sic oĩa cremarẽtur. neqr de fortuis suis ad ce¬
sarẽ ãid ꝑuẽiret. Id sibi consiliũ fortasse magnificũ uidebat᷑.
At zamẽsibꝰ. et p̃sitim tesarẽ am̃atibꝰ mĩto nõ placebat. eaq
res ciuibus illũ suis odiosissimũ effec̾at. Neq em̃ umiꝰ hõit
desꝑacio uni magno pplo excidiũ publicũ afferre debuerat
nec illa qͥdem sola ñqui consilii causa e̾at. sed ĩuidia qͣ impuls
rex ĩmanis nõ uictores mõ consuetis belli premiis. sed suos ĩ
uita spoliare decreuerat qͣi eos pꝰ se uiu̾e iudicaet indignos
qd̾ non dicã de subditis liberis tñ homibꝰ. sed de seruis ecĩa ĩ hũa¬
nĩ prorsꝯ iudiciũ ac suꝑbũ ess. hac ergo de cã iure optimo

Expanded text:
succubuisset, omnes illic cives ferro cesos imponeret; atque ita, subsuccubuisset, omnes illic cives ferro cesos imponeret; atque ita, submissis ignibus et accensa pyra, se et uxores et filios omnemque thesaurum superiaceret, ut sic omnia cremarentur, neque de fortunis suis ad Cesarem aliquid perveniret. Id sibi consilium fortasse magnificum videbatur, at Zamensibus, et presertim Cesarem amantibus, merito non placebat, eaque res civibus illum suis odiosissimum effecerat. Neque enim unius hominis desperatio uni magno populo excidium publicum afferre debuerat. Nec illa quidem sola iniqui consilii causa erat, sed invidia, qua impulsus rex immanis non victores modo consuetis belli premiis, sed suos etiam vita spoliare decreverat, quasi eos post se vivere iudicaret indignos; quod non dicam de subditis, liberis tamen hominibus, sed de servis etiam inhumanum prorsus iudicium ac superbum esset. Hac ergo de causa iure optimo
Abbreviated transcription (Latin):
et uix sui compotes ỹmo u̾o inqnt̃. non est h ͨ sufficĩes sculti ᷑ nostre
tus est cesar Et imponoĩqt uob d.in. sext̾rioꝵ sex soluciõibus
intͣ triemnũ persoluenda. hodie inqͥut̃ nos dap̃natos ĩtelligimꝰ
ut simł oĩa ꝑ soluamꝰ proq tã miti castigatõne concessaq p̃t᷑
speni uita. tibi imꝑator ĩuictissiẽ grãs agimꝰ Qum h ͨ ad
uticã cesar agit Iuba rex mõ tã superbus diurnis latebͣs noc¬
turna fuga deuiis siluosisq tramitibꝰ suũ olim ad regnũ rg¬
niq caput zaimã opidũ peruen̾at ubi larẽ p̃cpuũ. uxoresq
et filios et thesaurũ hebat palaciũq ibi sup̃cuosissimũ erex erat
Ibi uero homo uanissimꝰ qͥ magͣ p̾ncipia pcipitat᷑ amplexa̾et᷑
neq exitus metĩetur in ip̃o belli principio adu̾sꝰ cesarẽ temarie
suscepti ingentẽ lignoꝵ pirã media uebe congessat. ut si bello

Expanded text:
et vix sui compotes: Immo vero, inquiunt, non est hec sufficiens stultitie nostre et vix sui compotes: Immo vero, inquiunt, non est hec sufficiens stultitie nostre tus est Cesar: Et impono, inquit, vobis D. M. sextertiorum sex solutionibus intra triennium persolvenda. Hodie, inquiunt, nos damnatos intelligimus, ut simul omnia persolvamus, proque tam miti castigatione concessaque preter spem vita, tibi, imperator invictissime, gratias agimus. Dum hec ad Uticam Cesar agit, Iuba rex, modo tam superbus, diurnis latebris, nocturna fuga, deviis silvosisque tramitibus suum olim ad regnum regnique caput Zamam oppidum pervenerat, ubi larem precipuum uxoresque et filios et thesaurum habebat, palatiumque ibi sumptuosissimum erexerat. Ibi vero homo vanissimus, qui magna principia precipitanter amplexaretur neque exitum metiretur, in ipso belli principio adversus Cesarem temere suscepti, ingentem lignorum pyram media urbe congesserat, ut, si bello
Abbreviated transcription (Latin):
mitibus dem̃tissiẽ concessit. Et iami luce ambigna uticã uenit. atq extͣ
pars rõui negotiatores qͥ pecũiĩs suis enixe admodũ bellũ inuerant
et fauerat scipiom. hob cesar oderat uehement᷑ nec mu̾to aĩose em̃
se adu̾sꝯ eam gesẜant. s eius odiũ semꝑ citra seuiciã sistebat. hos
ex̃ma igr̃ supplicia metuẽtes cũ ad se adducti essent ac̾rĩs u̾bis
intrepuit. deq eorũ flagiciis longũ texuit famonẽ. Ciq ab oĩbꝰ
sparetur ut orõnem tã infestã mortis señtia sequ̾et᷑. et ip̃i metu
uicine mortis attõiti pꝰ tot u̾borũ tonitrua iã ꝓ mi̾tis fulimũe ulti¬
mũ exp̃carent. conclusit longe ab opĩone cũctoꝵ. et ite ait de uita
securi. hant solã uobis dono bona ura q̃ utite ħetis uendi iubeo
uobis ip̃is. tñ p̾mũ redimendi locũ t̾buo ut pro precio qd̾ rebꝰ cõsti¬
tutũ fuit empto̾es oñs alii uob̾ cedant. Insꝑato gaudio concussi

Expanded text:
mitibus clementissime concessit, et iam luce ambigua Uticam venit, atque extra pars romani negotiatores, qui pecuniis suis enixe admodum bellum iuverant et faverant Scipioni. Hos Cesar oderat vehementer, nec immerito; animose enim se adversus eum gesserant. Sed eius odium semper citra sevitiana sistebat. Hos extrema supplicia metuentes, quum ad se adducti essent, acerrimis verbis increpuit, deque eorum flagitiis longum texuit sermonem; quumque ab omnibus speraretur, ut orationem tam infestam mortis sententia sequeretur, et ipsi metu vicine mortis attoniti post tot verborum tonitrua iam pro meritis fulmen ultimum expectarent, conclusit longe ab opinione cunctorum: Et ite, ait, de vita securi. Hanc solam vobis dono; bona vestra, que Utice habetis, vendi iubeo. Vobis ipsis tamen primum redimendi locum tribuo, ut pro pretio, quod rebus constitutum fuerit, emptores omnes alii vobis cedant. Insperato gaudio concussi,
Abbreviated transcription (Latin):
tũpho et gaudeo. neq illud me mouet: ꝙ hii qui a me dimissi dis¬
cessisse dicũt᷑. ut m̾ eiusꝰ bellum inferrent. nichil enĩ malo qmͣ et me
mei silem esse et illos sui. Quo dicto uix aliqͥd rmꝙͣͣ dici gloriosius ac
magnificeniꝰ audiui. Et hͨ qͥdem ext᷑ͣ. seduõ ut arbitor coñ seriem his¬
torie pro delcacione lc̃oris int̾posui. Ad rem redeo. Cũ cesar apuliã

Expanded text:
i a me dimissi sunt, discessisse dicuntur, ut rursus michi bellum inferrent. Nichil enim malo, quam et me mei similem esse, et illos sui. Quo dicto vix aliquid unquam dici gloriosius ac magnificentius audivi. Et hec quidem extra, sed non, ut arbitror, contra seriem historie pro delectatione lectoris i
Abbreviated transcription (Latin):
ille urbem reliquit ꝙ eã tueri non poss noc italia ꝙ ea pelletur: sed
hoc a p̾mo cogitauit om̃s terras oĩa maria mon̾e. Reges barbaros in¬
atare. gentes ferat in ytalĩa armatas adduc̾e ex̾citus confic̾e maxĩos
Genus illud sillãi regni iam p̾don appetit mult̾is qͥ unasũt cupiẽtibꝰ
Au censes nichil int̾ eos cõuenire nullã pactionẽ fieri potuisse necho

Expanded text:
nec Italiam, quod ea pelleretur, sed hoc a primo cogitavit, omnes terras, omnia maria movere, reges barbaros incitare, gentes feras in Italiam armatas adducere, exercitus conficere maximos. Genus illud Syllani regni iam pridem appetitur multis, qui una sunt, cupientibus. An censes nichil inter eos convenire, nullam pactionem f
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset fuga longior et largior cedes in prouidentissum ducis
ex sentencia rõne se cohortes gallis insequ ẽtibus obiecissent
Cumnqr ad plana fugiendo infeardo ator dbosta u puerrtñ esen he

Expanded text:
Fuisset et fuga longior et largior cedes, ni providentissimi ducis Fuisset et fuga longior et largior cedes, ni providentissimi ducis ex sententia romane se cohortes Gallis insequentibus obiecissent: quumque ad plana fugiendo, insequendo atque obstando perventum e
Abbreviated transcription (Latin):
mus legionis eiusdem cẽturio dum portas frang̾e̾ intitur młtitu¬
diue hosciũ cirtũuentus et plagis multis afflictus ac u̾sus ad so¬
cios: qñ inquit me uobistũ serua̾e prohibeor uos seruabo quos mecũ
gloie scudio in disc̾imen traxi Ite incolumes. dum parũper hos bar¬
baros detiẽo. hͨ dicens quasi adhuc integ̾ in adu̾sos inuehitur. et
duobus uno cesibimpetu reliquos a porte custodia int̾im iuertit
Dũq sui comites qͥ ĩuiti et mesti eũ deferebãt opem sibi nũc eciã
ferre initent᷑. ille ut loqui pot̾at feultra ait. Dauime enĩ sangius
et uita destituũt Qu melinqͥte ig̃r et nos morti dum licet erĩpite
dic uotiferans insultasqz hostibus ruit et moriens suis profuit.
hiis ac talibus suor caisibus rom tandẽ pregrauati cesis qͣdragĩ¬
ta sex centurionibꝰ ac militibꝰ septingẽtis ñquo colle reiciũtur

Expanded text:
nius, legionis eiusdem centurio, dum portas frangere nititur, multitunius, legionis eiusdem centurio, dum portas frangere nititur, multitudine hostium circumventus et plagis multis afflictus ac versus ad socios: Quando, inquit, me vobiscum servare prohibeor, vos servabo, quos mecum glorie studio in discrimen traxi. Ite incolumes, dum parumper hos barbaros detineo. Hec dicens, quasi adhuc integer in adversos invehitur, et duobus uno cesis impetu, reliquos a porte custodia interim avertit; dumque sui comites, qui inviti et mesti eum deserebant, opem sibi nunc etiam ferre niterentur, ille, ut loqui poterat: Frustra, ait; iam me enim sanguis ac vita destituunt. Quin me linquite igitur et vos morti, dum licet, eripite. Sic vociferans insultansque hostibus ruit, et moriens suis profuit. His ac talibus suorum casibus Romani tandem pregravati, cesis quadraginta sex centurionibus ac militibus septingentis, iniquo colle reiciuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
mus crescit obsessis ut matrone q̃ mĩo romcinot sic̃ dixnius õabãt
iam sparsis more prĩo capill et p̃tẽtis pignõibꝰ orare suos ĩcpẽt
Instaurat᷑ pugna lotis oĩbꝰ sed miquo parciũ cõcursu nã ix alto
dimicant alum. ex inferiore loco aũt romam et pagna precedeti
erait intelligẽs legatum titũ sextiũ cũ expeditis cohortibus ad
radicem collis misit ut si suos terga dare continge̾t. hostes ab
insequendo repellet Ip̃e autẽ qm̃ locus pugñadi iusta ace non
erat axi exitũ auxius exspc̃abat. Salli qͥdem loco et mio rõm
sola u̾tute prestabant : que tñ ad ultimũ mole hostiũ uicta suc¬
cibuit Itaq lucius sabmꝰ e muro ĩ ꝙ̃ p̾mus ascenda̾t cũ comitiba
inter fectus abicit᷑. speratiq loco p̾mii supplicñ occupauit inlemo¬
randũ p̾terea in hac ip̃am horã facinꝰ incidit. marcus nẽpe petro¬

Expanded text:
mus crescit obsessis, ut matrone, que modo Romanos, sicut diximus, orabant, mus crescit obsessis, ut matrone, que modo Romanos, sicut diximus, orabant, iam sparsis more patrio capillis et pretentis pignoribus orare suos inciperent. Instauratur pugna locis omnibus, sed iniquo partium concursu. Nam ex alto dimicant Alverni, ex inferiore autem loco Romani, et pugna precedenti  erat, intelligens, legatum Titum Sextium cum expeditis cohortibus ad radicem collis misit, ut, si suos dare terga contingeret, hostes ab insequendo repelleret; ipse autem, quoniam locus pugnandi iusta acie non erat, rei exitum anxius expectabat. Galli quidem loco et numero, Romani sola virtute prestabant, que tamen ad ultimum mole hostium victa succubuit. Itaque Lucius Sabinus e muro, in quem primus ascenderat, cum comitibus interfectus abiicitur, speratique locum premii supplicium occupavit. Memorandum preterea in hanc ipsam horam facinus incidit. Marcus nempe Petro
Abbreviated transcription (Latin):
orarent Nec sicut auarici gestuu erat. fenũe ocĩa atq infantes or¬
nde̾n̾tur. ut q id facilius impetrarent e muris uestem argẽtũq pro¬
icerent: q̃dam qͦz per murũ demisse sese trade̾nt in fidem et bra¬
chici romanoꝵ militũ. lucius sabmnꝰ octane centurio legiõis: młns
audientibus die illo dix̾at se p̃miis aucricẽsibus qͥbꝰ cesar muri illia
ascensorem pͥmũ denau̾at excitatũ: non passurũ ut quisꝙͣ gergo¬
me murũ ante sestand̾e̾t Is cũ p̾mꝰ ad murũ uenisset triũ suo
ope incũpulariũ in illũ subleuatꝰ. atqi ip̃e eos subleuãs capti opidi
spẽm prebuerat. Sz tenu̾tas ut sepeleta pͥncipia: sic mestos habet
euentus. Alum enĩ qui adu̾sa ĩparte erãt audito capti opidi ru¬
more glon̾ati aduolant eligentes credo in defensiõe prĩe mori
pocuis honeste ꝙͣ turpit᷑ in ex ilio sustin̾e et precurrente eqͥtatu
uullo ordine cetera turba cõseqͥtur seq pro muris obicit. banc aĩ¬

Expanded text:
orarent, ne, sicut Avarici gestum erat, femine etiam atque infantes occiderentur; utque id facilius impetrarent, e muris vestem argentumque proiicerent, quedam quoque per murum demisse sese traderent in fidem et brachia romanorum militum. Lucius Sabinus, octave centurio legionis, multis audientibus, die illo dixerat se premiis Avaricensibus, quibus Cesar muri illius ascensorem primum donaverat, excitatum non passurum, ut quisquam Gergonie murum ante se scanderet. Is quum primus ad murum venisset, trium suorum ope manipularium in altum sublevatus, atque ipse sublevans eos, capti oppidi speciem prebuerat. Sed temeritas, ut sepe leta principia, sic mestos habet eventus. Alverni enim, qui adversa in parte erant, audito capti oppidi rumore, glomerati advolant, eligentes, credo, in defensione patrie mori potius honeste, quam turpiter in exilio senescere; et precurrente equitatu nullo ordine, cetera turba consequitur seque pro muris obicit. Hinc ani
Abbreviated transcription (Latin):
mã reuocatus et rome nccͣriꝰ omia tñ post habenda Imnimẽti
bello censuit. quĩ fama erat pompeianas ꝑtes in affrica maxis
iucremẽtis assurgere. uniꝰ ducis in locũ duo successerant Cato
et scipio et ciuuili potenciem affricã coccte extͥne q uires iube
regis successerant et ingẽtem undiq qͣi de indũstria rerũ molẽ
fortuã collegerat quo uictoriã cesaris effic̾et clariorẽ/ et reges cum
ciuibus misce̾nt᷑. Eo g̾ cũ uenisset tentoria fixit in litore ita ut pe¬
ne undis ablue̾ntur ne qͥs dubitaret eũ nichil aᵈ ꝙͣ tñsitũ cogitae
essentq sui om̃s horis oĩbus ꝑati. et ꝙuis aduersantibus pudis ac
fluetibus ⁊emiges tñ in puppibus detinebat. ne more suo pliceriq̃a
uagarent᷑. sed dicto obandiẽtes nec q̃rendi usꝙͣ essent. Crescebat᷑¬

Expanded text:
mam revocatus et Rome necessarius, omnia tamen posthabenda imminenti mam revocatus et Rome necessarius, omnia tamen posthabenda imminenti bello censuit, quoniam fama erat pompeianas partes in Africa maximis incrementis assurgere. Unius ducis in locum duo successerant, Cato et Scipio, et civili potentie in Africam coacte externe quoque vires Iube regis accesserant, et ingentem undique quasi de industria rerum molem fortuna collegerat, quo victoriam Cesaris efficeret clariorem, et reges cum civibus miscerentur. Eo igitur quum venisset, tentoria fixit in litore ita, ut pene undis abluerentur, ne quis dubitaret eum nichil aliud, quam transitum cogitare, essentque sui omnes horis omnibus parati. Et, quamvis adversantibus undis ac fluctibus, remiges tamen in puppibus detinebat, ne more suo per licentiam vagarentur, sed dicto obaudientes nec querendi usquam essent nec
Abbreviated transcription (Latin):
ponto agenda essent ex pedire quo maturiꝰ ad ytaliã ncuu¬
garet. uenit igr̃ inprouisus atq in expc̃atus: telam pouti
opidum wenit aut quasi fulmen ueniens feriensq sinal
atq abiens. sit ut unũ ab alio int̾nosti neq̃at. Rex subita re ꝑ¬
culsus cũ in aciem uenisset magno plio uictus ẽ. Tum cõpõits
põti rebus. et rege ad ea q̃ se fcũrũ spõte promiserat ui coacto e
ponte totaq asia discessit. Et hec oĩa raptim adeo gesta sunt ut
dehoc bello cesar ipe dr̃et tria hec uba duntaxat.ueni. pide big
quas. uictoriã indicãs nõ laborem. Alii dienut dixisse eũ. uemi
et aũ hostem ꝙͣ uide̾m uiti Et h ͨ idem duo bella. egiptiũ et pon¬
Igressus cescir ex asia ardenissi sp̃us imꝑator hieme me
dici et aduersis tempestatibꝰ absq ulla int̾ͥmissiõe nani¬
gans ad .xiiii. klͣ Iauuari lilibeũ attigit. et qͣuis ut dixi ro¬

Expanded text:
Ponto agenda essent, expedire, quo maturius ad Italiam naviPonto agenda essent, expedire, quo maturius ad Italiam navigaret. Venit igitur improvisus atque inexpectatus Telam, Ponti oppidum; venit autem quasi fulmen veniens feriensque simil atque abiens sic, ut unum ab alio internosci nequeat. Rex subita re perculsus, quum in aciem venisset, magno prelio victus est. Tum compositis Ponti rebus, et rege ad ea, que facturum se sponte promiserat, vi coacto, e Ponto totaqua Asia discessit. Et hec omnia raptim adeo gesta sunt, ut de hoc bello Cesar ipse diceret tria hec verba dumtaxat: Veni, vidi, vici; quasi victoriam indicans, non laborem. Alii dicunt dixisse eum: Veni et ante hostem, quam viderim, vici. Et hec quidem duo bella, Egyptium et Pons. Caput 25 Digressus Cesar ex Asia, ardentissimi spiritus imperator, media hieme et adversis tempestatibus, absque ulla intermissione navigans, ad XIIII Kalendas Ianuarii Lilybeum attigit, et quamvis, ut dixi, Ro