comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uarietate miranda. Nã sicut ante scła fortu¬
na rebꝰ ultra quã arbitrari possit affluenti¬
bus tot tantaq imperii regna sine laboribꝰ
post karolũ magnũ maiestate & potestate
diuitus. milli regũ francoꝵ inderet᷑ ẽe post¬
ponendus. ita nc̃ aduersa uelut mostenta¬
tione humanȩ fragilitatis deficiens. quȩ
fortuna cumulauerat cuncta in honeste in
mont̾to abstulit: quȩ prospero arridens suc¬
cessu quondã gloriose abstulerat. Mittit gͣ
ad arnulfũ eximꝑatore factuᷤᷤ egenuᷤᷤ. &. de¬
speratis reb non de imperii dignitate. Sed¬
de uictu cotidiano cogitans. tantu alimtoꝵ
copiã ad subsidiũ uitȩ p̃sentis supplex expo¬
scit. Dirigit etiã bernadũ filium quẽ expe¬
lice susceperat cũ xemis. eũq fidei eiꝰ cõm̃dat.
liseranda rerũ facies. indere imꝑatorẽ opulen¬
tissimũ ñ solũ fortuȩ ornam̃tis destitutum.
uerũ etia humane opis egentẽ. Concessit

Expanded text:
varietate miranda. Nam sicut ante secunda fortuvarietate miranda. Nam sicut ante secunda fortuna rebus ultra quam arbitrari posset affluentibus, tot tantaque imperii regna sine laborum spost magnum Carolum majestate, potestate, divitiis, nulli regum Francorum videretur esse postponendus, ita nunc adversa velut in ostentatione fragilitatis humanae deficiens, quae fortuna cumulaverat, cuncta inhoneste in momento abstulit, quae prospero arridens successu, quondam gloriose attulerat. Mittit ergo ad Arnolfum ex imperatore effectus egenus , et desperatis rebus non de imperii dignitate, sedde victu cottidiano cogitans, tantum alimentorum copiam ad subsidium vitae praesentis supplex exposcit; dirigit etiam Bernhardum filium, quem ex pellice susceperat, cum exeniis, eumque ejus fidei commendat. Miseranda rerum facies, videre imperatorem opulentissimum non solum fortunae ornamentis destitutum, verum etiam humanae opis egentem. Concessit
Abbreviated transcription (Latin):
numquã se carnali coitu cum ea miscusse. cũ
plusquã decennio legitimi matrimonii federe
eius consortio e&̃ sociata. Illa econtra ñ solum
abeius sed etiã abomĩ uirili cõmixtione se mi¬
singulari certamine. aut ignitoꝵ uomerum.
examine fidicialit̾ affirmat. Erat enĩ religi¬
osa femina. Eacto discidio. in monasteriũ qđ
inꝓprietate sua construxerat. dõ famulatura.
recessit. his ita gestis. impr̃ corpore & animo
cȩpit egrotare. Mense itaq nouẽbrio circa.
ñ modo uires cor poris. uerũ ętiam animi
sensus abeo diffugere. arnulfu karlomanni
ultro mregnũ attrahunt. Et subito facta conspi¬
ratione
abimꝑatore deficientes. ad p̃dictũ uirũ certati
transeunt. ita ut intriduo uix aliquis rema¬
ner&. qͥ ei saltẽ officia humanitatis in¬
pender&.. Cibꝰ tantũ &. potuᷤᷤ ex lientb̃ti epĩ
sũptibus administrat᷑. Erat res spectaculo
digna. &. estimatione sortis humanȩ rerum

Expanded text:
numquam se carnali coitu cum ea miscuisse, cum numquam se carnali coitu cum ea miscuisse, cum plus quam decennio legitimi matrimonii foedere eius consortio esset sociata. Illa econtra non solum ab eius, sed etiam ab omni virili commixtione se insingulari certamine, aut ignitorum vomerum examine, fiducialiter adfirmat; erat enim religiosa femina. Facto dissidio, in monasterio quod in proprietate sua construxerat, Deo famulatura recessit. His ita gestis, imperator corpore et animo coepit aegrotare. Mense itaque Novembrio circa tnon modo vires corporis, verum etiam animi sensus ab eo diffugere, Arnolfum, filium Carlomanni, ultro in regnum attrahunt, et subito facta conspiratione ab imperatore deficientes, ad praedictum virum certatim transeunt, ita ut in triduo vix aliquis remaneret, qui saltem officia humanitatis impenderet. Cibus tantum et potus ex Liudperti episcopi sumptibus administrabatur. Erat res spectaculo digna, et aestimatione sortis humanae rerum
Abbreviated transcription (Latin):
rat & stremie rexerat adoni filio Rotb̃ti ab
impre tradit᷑. quieo tẽpore parssioꝵ comes
cuiꝰ loco substitutus ẽ ab imp̃re aschirmꝰ ep̃s.¬
ost hȩc im̃pr galliarũ popłos ꝑ lustrans. pari¬
sius cũ in menso exercitu uenit. ibiq aduersus
hostes castra posuit. ded nihil dignũ ab impre¬
in eodẽ loco factũ ẽ. Ad extremũ concessit t̾ras
& regiones quȩ ultra sequana erant north¬
manniᷤᷤ addep̃dandũ eoqđ in colȩ illarũ sibi
optẽperare nollent. Recessit. & recto itmnere
in alemanniã ꝑ rexit. Et primũ quidẽ luit¬
uuardũ ep̃m uercellensẽ uirũ sibi ꝑcarum.
&. inministrandis publicis utilitatibꝰ unicũ
consiliariũ obiecto adulterii crimine eoquod
secretis reginȩ familiarius quã oportebat im¬
misceret᷑ asuo latere cũ dedecore repulit. Dem¬
de paucis int̾ positis diebꝰ. coniuge̾ richardã
sic enĩ augusta uocabat᷑ ꝓ eadem re incontep¬
tionẽ uocat. Et mirũ dictu publice ꝓtestatur

Expanded text:
strenue rexerat, Odoni filio otberti ab imperatore traditur, qui ea tempestate Parisiorum comes cuius loco substitutus est ab imperatore Haschiricus episost haec imperator Galliarum populos perlustrans, Parisius cum immenso exercitu venit, ibique adversus hostes castra posuit, sed nil dignum impein eodem loco gessit. Ad extremum concessis terris et regionibus, quae ultra Sequanam erant, Nortmannis ad depredandum, eo quod incolae illarum sibi obtemperare nollent, recessit et recto itinere in Alamanniam perrexit. Et primo quidem Liudwardum episcopum Vercellensem, virum sibi percarum et in administrandis publicis utilitatibus unicum consiliarium, obiecto adulterii crimine, eo quod reginae secretis familiarius, quam oportebat, inmisceretur, a suo latere cum dedecore repulit. Deinde paucis interpositis diebus coniugem Richgardem – sic enim augusta vocabatur – pro eadem re in contionem vocat et, mirum dictu, publice protestatur
Abbreviated transcription (Latin):
laborare ceperunt. quatinꝰ post tergũ urbe¬
obstaculo penetrarent. Ciuibꝰ aut̾ omĩ in¬
stantia ꝓhibentibꝰ ascensũ fluminiᷤᷤ. naues
ꝑsiccũ plusquã duobꝰ passuum milibꝰ trahuã.
lulũ sequanã relinquentes. ininennã ut
disposuerant sub omĩ celeritate nauigan¬
tes senonis applicuerunt. ibiꝙ castris po¬
sitis ꝑ continuos sex menses eandẽ urbem
obsidione claudunt. totãꝙ pene burgun¬
diam rapmnis. cedibiᷤᷤ incendusꝙ demoliunt᷑.
ed ciuibus fortit᷑ repugnantibꝰ. dõ ꝓtegentẽ
angustias ebar harduᷤᷤ eiusdẽ loci metro¬
polita uir totius sc̃ĩtatis &. sapientiȩ n¬
tore fulgidus. corporeis unculis ab solutꝰ.
ẽ uualtariuᷤ nepos uualtarii aurelianen¬
sis urbis epi longe inferioi. p̃decessore¬
suo. moribꝰ. religione. philosophiȩ studio.

Expanded text:
laborare coeperunt, quatinus urbe post tergum laborare coeperunt, quatinus urbe post tergum obstaculo penetrarent. Civibus autem omni instantia prohibentibus ascensum fluminis, naves per siccum plus quam duorum passuum milibus trahunt lulum Sequanam relinquentes Hionnam, ut disposuerant, et sub omni celeritate navigantes Senonis applicuerunt, ibique castris positis per continuos sex menses eandem urbem obsidione claudunt totamque pene Burgundiam rapinis, caedibus ac incendiis demoliuntur. Sed civibus fortiter repugnantibus, Deo protegente, angustias Everhardus eiusdem loci metropolita, vir totius sanctitatis et sapientiae nitore fulgidus, corporeis vinculis absolutus est Waltarius, nepos Waltarii Aurelianensis urbis episcopi, longe inferior predecessore moribus, religione et philosophiae studio.
Abbreviated transcription (Latin):
pos hugonis abbatis deqͦ supͣ cõ memora¬
occurpat. & apud Scm mauriciũ ascitis secũ
quibꝰdã primoribꝰ & ñ nullis sacerdotibꝰ
coronã sibi imposuit. regẽq se appellari
nissit. Post hȩc mittit legatos ꝑ umuersũ
mundũ &. regnũ lotharii. & suasionibus
insin fauore de mulc&.Qd cũ nuntiatũ
e&̃. arnulfo. ilico cũ exercitu suꝑ eũ irruit.
lle ꝑartissima itinera fuga dilapsus. in
tutissimis rupiũ locis salutis p̃sidiũ que¬
siuit. Omnibꝰ itaq diebꝰ uitȩ suȩ arnulfus
& uende bolduᷤᷤ filiuᷤ eiusdẽ eimdẽ Rotdul¬
fum ꝑsecutist̃. nec tam̃ eum ledere potue¬
runt. quia ut supͣ p̃ missũ est. loca in acceᷤᷤ
quentiu consertas acies procul ab ingressu
repellebant. Lodem anno northinanni qͥ pa¬
risiorũ urbem obsidebant mirã & in auditã
rem ñ solum nr̃a sed etiam superioꝵ ȩtate
fecerunt. Nã cũ ciuitatẽ in expugnabilẽ

Expanded text:
pos Hugonis abbatis de quo supra meminipos Hugonis abbatis de quo supra meminioccupat, et apud sanctum Mauritium adscitis secum quibusdam primoribus et nonnullis sacerdotibus, coronam sibi imposuit, regemque se appellari jussit. Post haec mittit legatos per universum regnum Hlotarii, et suasionibus in sui favorem demulcet. Quod cum nunciatum esset Arnulfo, ilico cum exercitu super eum irruit; ille per artissima itinera fuga dilapsus in tutissimis rupium locis salutis presidium quaesivit; omnibus itaque diebus vitae suae Arnulfus et Zuendibolchus filius eius eundem Ruodulfum persecuti sunt nec tamen eum ledere potuerunt, quia, ut supra expressum est, loca inaccessibquentium consertas acies procul ab ingressu repellebant. Eodem anno Nortmanni, qui Parisiorum urbem obsidebant, miram et inauditam rem, non solum nostra, sed etiam superiore aetate, fecerunt. Nam cum civitatem inexpugnabilem
Abbreviated transcription (Latin):
sublimandũ decernunt. Exqua dissensionũ
contro uersia ttanta strages exutraq parte
post modũ facta ẽ. tantusq humanĩs sang¬
uis effusus ẽ. ut iuxta dñicã uocẽ regnũ
inse ipsũ diussũ desolationis miseriã pene
incurrerit. Ad extremũ uindo unctor exi¬
stens. bernariũ regno expulit. Pulsus itaq
arnulfũ adiit. eiusꝙ patrocinia contra
hostẽ exposcit. Qđ uͦ arnulfus fecerit. qua¬
lit᷑ italiȩ regnũ bis cũ exercitu penetraue¬
rit. suo in loco cõmemorabit᷑. Intea popłi
arnulsi odonẽ ducẽ filiũ rotb̃ti de quo
superius mentionẽ fecimꝰ uirũ strenuũ.
cui p̃ceteris for mȩ pulchritudo. ꝓceritaᷤᷤ¬
corporis. & uirnĩ sapientiȩq magnitudo
merat. regẽ suꝑse pari consilio & uolun¬
tate creant. Qui rem publicã uiriliter
rexit. & contra assiduas de p̾dationes
northmannoꝵ in defessus ꝓpugnator extitit.
er idem tẽpus Rodulfus filius chuunradi ne¬

Expanded text:
sublimandum decernunt; ex qua dissensionum sublimandum decernunt; ex qua dissensionum controversia tanta strages ex utraque parte postmodum facta est tantusque humanus sanguis effusus, ut iuxta dominicam vocem regnum in se ipsum divisum desolationis miseriam pene incurrerit. Ad extremum Wido victor existens Berengarium regno expulit. Pulsus itaque Arnulfum regem adiit eiusque patrocinia contra hostem exposcit. Quid vero Arnulfus fecerit, qualiter Italiae regnum his cum exercitu penetraverit, suo in loco commemorabitur. Interea GalArnulfi Odonem ducem, filium Rotberti, de quo paulo superius mentionem fecimus, virum strenuum, cui pcorporis et virium sapientiaeque magnitudo inerat, regem super se pari consilio et voluntate creant; qui rempublicam viriliter rexit, et contra assiduas depraedationes Nordmannorum indefessus propugnator extitit. Per idem tempus Ruodolfus, filius Chuonradi, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ost cinꝰ mortẽ regna quȩ eius ditioni parue¬
rant ueluti legitimo destituta herede. m
partes asua cõpage resoluunt᷑. Etiam ñ na¬
turalẽ dominũ prestolant᷑. Sed unusquisq de
suis uisceribꝰ regem sibi creari disponit. Quȩ
causa magnos belloꝵ motus excitauit. ñqͥa.
principes francoꝵ de essent qͥ nobilitate
fortitudine. sapientia regnis imperare non¬
possent. sed quia int̾ ipsos ȩqualitas genero
sitatis ac potentiȩ discordiam augebat. ne¬
mine tantũ ceteros p̃cellente. ut eiꝰ dominio
ceteri se sum mittere dignarent᷑. Multos enĩ
idoneos principes ad regni gub̃nacula mode¬
randa fratia genuiss&. isi fortuna eos emu¬
latione uirtutis inꝑnitiẽ mutuã armass&
git᷑ quȩdã pars italici popłi bernariũ filiũ
eberahrdi qui ducatũ foro iulianoꝵ tenebat
rege̾ sibi statuunt. quędã uindonẽ filium
lantb̃ti ducẽ spolitanoꝵ ȩque regia digni¬
tate

Expanded text:
Post cuius mortem regna, que eius ditioni paruePost cuius mortem regna, que eius ditioni paruerant, veluti legitimo destituta herede, in partes a sua compage resolvuntur et iam non naturalem dominum prestolantur, sed unumquodque de suis visceribus regem sibi creari disponit. Quae causa magnos bellorum motus excitavit; non quia principes Francorum deessent, qui nobilitate, fortitudine et sapientia regnis imperare possent, sed quia inter ipsos aequalitas generositatis, dignitatis ac potentiae discordiam augebat, nemine tantum ceteros precellente, ut eius dominio reliqui se submittere dignarentur. Multos enim idoneos principes ad regni gubernacula moderanda Francia genuisset, nisi fortuna eos aemulatione virtutis in pernitiem mutuam armasset. Igitur quaedam pars Italici populi Berengarium filium Everhardi, qui ducatum Foroiulanorum tenebat, regem sibi statuunt, quaedam Widonem filium Lanberti, ducem Spolitanorum, aeque regia dignitate
Abbreviated transcription (Latin):
tis obut .ii. idus. ianr. sepultuᷤ q ẽ inaugia
timens. & mandata eiꝰ toto corde custodienᷤ
eccłasticis sanctionibꝰ deuotissime parens. in
elemosinis largus. orationi psalmoxꝙ melo¬
dus in desmnent̾ dedituᷤᷤ. laudibꝰ dĩ infatiga¬
bilit̾ intentꝰ. omnẽ spem & consiliũ diuine
dispensationi cõmittens. unde &. ei omia
felici concurrebant successu inbonũ. ita ut
omĩa regna francoꝵ quȩ p̃decessores sui ñ
sine sanguinis effusione cũ magno labore
sine conflictu nullo contra dicente possi¬
dendaꝑceperit. Qd aut̃ circa finẽ uitae
dignitatibꝰ nudatꝰ. bonisq omnibꝰ spo¬
liatus ẽ. tẽptatio fuit ut credimꝰ ñ solum.
ad purgationẽ. Sed qđ mans ẽ ad ꝓbatio¬
nem. Siquidẽ hanc ut ferunt patientissi¬
me tolerauit. in aduersis sicut in ꝓsperis
gr̃arum uota ꝑsoluens. & ideo coronã uitę
quã reꝓmisit ds̃ diligentibꝰ se. aut iam
accepit aut absq dubio accepturus est̃

Expanded text:
ar. sepultusque est in Augea timens et mandata eius ex toto corde custodiens, ecclesiasticis sanctionibus devotissime parens, in elemosinis largus, orationi et psalmorum melodiis indesinenter deditus, laudibus Dei infatigabiliter intentus, omnem spem et consilium suum divinae dispensationi committens, unde et ei omnia felici successu concurrebant in bonum, ita ut omnia regna Francorum, quae predecessores sui non sine sanguinis effusione cum magno labore orum spatio sine conflictu, nullo contradicente, possidenda perceperit. Quod autem circa finem vitae dignitatibus nudatus bonisque omnibus spoliatus est, temptatio fuit, ut credimus, non solum ad purgationem, sed, quod maius est, ad probationem: siquidem hanc, ut ferunt, pacientissime toleravit, in adversis sicuti in prosperis gratiarum vota persolvens, et ideo coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se, aut iam accepit aut absque dubio accepturus est.
Abbreviated transcription (Latin):
festationibꝰ utraq regna fatigant. Ad quoꝵ
ingentẽ malitiã cõpescendã impr semel &
iterũ exercitũ misit. sed nibil dignũ adu̾sus
tantã uiolentoꝵ rapacitatẽ actum ẽ. Lodem.
anno ans baldus abbas prumiensis cȩnobii
sinnȩ scĩtatis ac religionis uir adcęlestẽ pa¬
triam transiit .iii. iđ. iulii. Cui successit in
regiminis loco farab̾tuᷤᷤ uenerabilis pat̾. uii.¬

Expanded text:
festacionibus utraque regna fatigant. Ad quorum festacionibus utraque regna fatigant. Ad quorum ingenitam maliciam citerum exercitum misit, sed nihil dignum adversus tantam violentorum rapacitatem actum est. Eodem anno Ansbaldus abba Prumiensis coenobii, summae sanctitatis ac religionis vir, ad caelestem patriam transiit IIII. Idus Iulii, cui successit in regiminis loco Farabertus venerabilis pater VII
Abbreviated transcription (Latin):
meliosius uerbũ sibi e&̃. ꝓlatũ. absq mora
euaginato gladio eũ sũmo annisu incapite
ꝑcuter&. antequã aterra eleuari poss&. Quid
plura : ab eunardo pͥmo ꝑcussus. & asatelliti¬
bus hemrici confossus Godefridus moritur
om̃sꝙ nortinanni qui inbatua sunt reperti
trucidant᷑. Non multis post int̾ positis diebꝰ
hugo eius dẽ hemrici consilio ad gundulsi uil¬
lam ꝓmissionibꝰ attractus dolo capit᷑. & iussu
impr̃is ab eodẽ hemrico ei oculi eruunt᷑. om̃sc
fauentes de honestant᷑. Post hȩc malemannia.
in monasteriũ Scĩ galli mittit᷑. inde postea
in patriã reuocat᷑. nouissime tẽporibus
uendeboldi regis in prumia monasterio manu
sua attonsus est. Eram enĩ tc̃ tẽporis in eodem.
loco dominici ouilis quã uis ñ idoneus tam̃
custos. Ubi ñ post multos annos morit ͤ &
castra sedesq statuunt. scilic& inconfinio
utriusꝙ regni. & continuis incursionu in¬

Expanded text:
meliosius verbum sibi esset prolatum, absque mora meliosius verbum sibi esset prolatum, absque mora evaginato gladio eum summo annisu in capite percuteret, antequam a terra elevari posset. Quid plura? Ab Everhardo primo percussus et a satellitibus Heinrici confossus Godefridus moritur omnesque Nortmanni, qui in Batua reperti sunt, trucidantur. Non multis post interpositis diebus Hugo eiusdem Heinrici consilio ad Gundulfi villam promissionibus adtractus dolo capitur; et iussu imperatoris ab eodem Heinrico ei oculi eruuntur omnesque faventes dehonestantur. Post haec in Alamannia in monasterio sancti Galli mittitur, inde postea in patriam revocatur; novissime temporibus Zuendibolchi regis in Prumia monasterio manu mea adtonsus est; – eram enim tunc temporis in eodem loco dominici ovilis, quamvis non idoneus, tamen custos; – ubi non post multos annos moritur ettur Lovon, castra sedesque statuunt, scilicet in confinio utriusque regni, et continuis incursionum in
Abbreviated transcription (Latin):
bilem ep̃m coloniȩ agripinȩ. Qui suis satelli¬
tibus imperat secreto. ut ꝑ saxoniã ꝓperantes
ñ agmine facto sed sparsim sibi occurrerunt
loco & die quo eis condicit. Ipse cũ paucis
spich. in qͦ rhenifluenta & uualse alueo re¬
soluunt. & ab mincẽ longius recedentes. ba¬
tuã ꝓunitiã suo gurgite cingunt. hanc in¬
sulam ingredientes ep̃s & comes. multa aGo¬
defrido audiunt. multa exparte impris re-¬
spondent. Dies ad occasũ uergit᷑. Soluto collo¬
quio. abinsula excedunt. hospitia repetunt:
in crastinũ reuersuri. hemricuᷤᷤ ep̃m hortat᷑.
ut die subsequenti gisilam uxorẽ Godefridi
extra insulã euocar&. eamq ad pacis studium
ꝓuocar& satager&. Interĩ ipse cũ godefrido cau¬
sam euuardi comitis agitar&. ciꝰ rerũ posses¬
sio ab eo uolent̾ diripiebat᷑. Demde ꝑsuad&.
eidẽ euuardo ut de iniustitia quã patiebat᷑
in medio assurgens se ꝓclamar&. Et cũ afero¬
cis & barbarȩ gentis homine durius & contu¬

Expanded text:
bilem episcopum Coloniae Agrippinae. Qui suis satellitibus secreto imperat, ut per Saxoniam properantes non agmine facto, sed sparsim sibi occurrerent loco et die, quo eis condicit; ipse cum perpaucis spich, in quo Rheni fluenta et Wal uno se alveo resolvunt et ab invicem longius recedentes Batuam provinciam suo gurgite cingunt. Hanc insulam ingredientes episcopus et comes multa a Godefrido audiunt, multa ex parte imperatoris respondent, dies ad occasum vergitur, soluto colloquio insula excedunt, hospicia repetunt in crastinum reversuri. Heinricus episcopum hortatur, ut die subsequenti Gislam uxorem Godefridi extra insulam evocaret eamque ad pacis studium provocare satageret, interim ipse cum Godefrido causam Everhardi comitis agitaret, cuius rerum possessio ab eo violenter diripiebatur. Deinde persuadet eidem Everhardo, ut de iniusticia, quam patiebatur, in medio adsurgens se proclamaret et, cum a ferocis et barbarae gentis homine durius et contu
Abbreviated transcription (Latin):
entes subdiderunt se sub potestate supͣ¬
dicti regis. & reddiderunt seditiosos qͥ¬
illam rebellionẽ maxime terminauert
ad occidendum .iiii. milla & quingen¬
tos inros. Citechinduᷤ uͦ partibus nort¬
manmȩ aufugit. Int᷑fectis itaq sediti¬
osis exilioq damnatis. rex infrantiam

Expanded text:
entes subdiderunt se sub potestate suprentes subdiderunt se sub potestate supradicti regis, et reddiderunt seditiosos, qillam rebellionem maxime terminaverunt, ad occidendum quatuor milia quingentos viros. Widichindus vero partibus Nortmanniae aufugit. Interfectis itaque seditiosis exilioque dampnatis rex in Franciam
Abbreviated transcription (Latin):
colomam ueniens remim transiit. & syno¬
dum tenint. ubi lippa consurgit. ubi
oms saxones conuenerunt. excepto rebelli
uuite chindo. illuc etiam uenerunt legati
Godefridi regis nortmannorũ altdem &
hos mundus. nec ñ etiam legati auarorũ
missi acanaco & iugorro. Peracto placito
reuersus ẽ rex infrantiã. Saxones igitur¬
fidẽ uiolant. arma corripumt suadente
rat nuntios suos ad algisum & geilonẽ
atq counradũ uiros potentes. ut duce¬
rent exercitũ francoꝵ &. saxonũ super
sclauos paucos qui adhuc rebelles erant.
upͣ dicti uͦ principes cũ iam initinere
e̾ent. audientes qđ saxones rebellassent.
suꝑ eos arma uerterunt. & commisso prȩlio.
cũ saxonibꝰ fecit. in qua pugna duo duces
ceciderunt. udelic& ad algilfus & geilo
inmonte qui dr̃ sunt dal. Hoc audiens
imꝑator. cum francis quos subceleritate
congregare potiit illuc ꝑrexit. & ꝑuent
usꝙ ad locum ubi alara confluit minise¬
ram. Lunc om̃s saxones iterum conueni¬

Expanded text:
Coloniam veniens Rhenum transiit et sinodum tenuit, ubi Lippa consurgit; ubi omnes Saxones convenerunt. excepto rebellis Widichindus. Illic etiam venerunt legati Godefridi regis Nortmannorum, Altdeni et Hosmundus, nec non etiam legati Avarorum missi a Cacano et Iugurro. Peracto placito reversus est rex in Franciam. Saxones iterumfidem violant,arma corripiunt, suadente rat nuncios suos Adalgisum et Geilonem atque Conradum viros potentes, ut ducerent exercitum Francorum et Saxonum super Sclavos paucos, qui adhuc rebelles erant. Supradicti vero principes, cum jam in itinere essent audientes quod Saxones rebellassent, super eos arma verterunt, et commisso praelio nt, in qua pugna duo duces ceciderunt, videlicet Adalgisus et Geilo, in monte qui dicitur Suntdal. Hoc audiens imperator, cum Francis quos sub celeritate congregare potuit illuc perrexit, et pervenit usque ad locum ubi Alara confluit in Wisara. Tunc omnes Saxones iterum conveni
Abbreviated transcription (Latin):
liquit. qui detanta excellentia itase hu¬
miliauit. ut modo auilissimi ꝑsomᷤᷤ nor
solum contumelis afficiat᷑: uerum & iam
uerberibꝰ affligat᷑. Quo audito. treme facti
a sedibuᷤ surgunt. pedibuq eius se ꝓsternu
ueniã postulant de contentu ignorantiã
ꝓfitent᷑. Ille econtra int̾ram ꝓ uolutus. cũ
lacrimis negare c epit hȩc non ee uera
non ee se carlomannũ. sed hominẽ pecca¬
torem & homicidã. collegam suum per
territũ ꝓpter cõmissum piaculũ excogi¬
tasse. Qind plura: Cognitus ab omnibus
cũ magna reuerentia ẽ obseruatus. Hȩc
& pippinus iter faciens ꝑturingã in sa¬
xoniam introuit usq ad fluinium mis¬
sacha in loco qui dr̃ scaningi. & gripho
collecta manu una cũ saxombus. supra
flumum obacro sedit. in loco qui dicitur
dcc. xluiii. Coripho dexaxoma egressus
est & inbaioariam uenit. ipsumq duca¬
tum sibi subiugauit. hildrudẽ cũ tassi¬

Expanded text:
liquit, qui de tanta excellentia ita se huliquit, qui de tanta excellentia ita se humiliavit, ut modo a vilissimis personis non solum contumeliis afficiatur, verum etiam verberibus affligatur'. Quo audito tremefacti a sedibus surgunt, pedibus eius se prosternunt, veniam postulant de contemptu, ignorantiam profitentur; ille econtra in terram provolutus cum lacrimis negare coepit, haec non esse vera, non se esse Carlomannum, sed hominem peccatorem et homicidam, collegam suum timore territum propter commissum piaculum haec excogitasse. Quid plura? cognitus ab omnibus cum magna reverentia est observatus. Haec et Pippinus iter faciens per Turingiam in Saxoniam introivit usque ad flusacha in loco qui dicitur Scahaningi, et Gripho, collecta manu, una cum Saxonibus super fluvium Obacro sedit in locum, qui dicitur onis 748 Gripho de Saxonia egressus est, in Bajoariam pervenit, ipsumque ducatum sibi subjugavit. Hiltrudem cum Thassi
Abbreviated transcription (Latin):
r̃s uͦ hoc audito. felle cõmotisunt. qđ homo
alienigena & ꝓ miscđia receptus. talia facere
presũpsiss&. lrotinuᷤ itaq custodiȩ manci¬
patur. ut die sequenti talis presũptio acruiᷤᷤ
uindicaret᷑. In crastinũ ꝓductuᷤᷤ de custo¬
dia. in medio conuentu sistitur. Perconctatꝰ
cur manus extendere infrm ministrum.
ausuᷤ fuiss&. respondit. Quia inquit uidi
seruum nequiorem omĩbus uirum meliore
& nobiliorẽ omnibꝰ quos int̾ra conuersari
scio. non solum uerbis de honestari. sed & iam.
plagis affici. Turore nimio exagitati. qͦd eũ
qui peregrinus uenerat cȩteris p̃tuliss&.
in t̾rogant quis ille ess& quibonitate &
nobilitate omnibus ante ir&. cur saltim
patrem monasterii non excȩpiss&. Ille
necessitate compulsus. celare nonualens
qđ ds iam manifestari uolebat. ait. Iste est
carlomannus quondã rex francoꝵ. qui ꝓ
xp̃i amore regnum & głam mundi dere¬

Expanded text:
Fratres hoc audito felle commoti sunt, quod homo Fratres hoc audito felle commoti sunt, quod homo alienigena et pro misericordia receptus talia facere presumpsisset. Protinus itaque custodiae mancipatur, ut die sequenti talis presumptio acrius vindicaretur. In crastinum productus de custodia in medio conventu sistitur; percunctatus, cur manus extendere in fratrum ministrum ausus fuisset, respondit: 'Quia', inquit, 'vidi servum nequiorem omnibus virum meliorem et nobiliorem omnium, quos in terra conversari scio, non solum verbis dehonestari, sed etiam plagis affici'. Furore nimio exagitati, quod eum, qui peregrinus venerat, caeteris pretulisset, interrogant, quis esset ille, qui bonitate et nobilitate omnes anteiret, cur saltem patrem monasterii non excepisset. Ille necessitate compulsus celare non valens, quod Deus iam manifestari volebat, ait: 'Iste est Carlomannus quondam rex Francorum, qui pro Christi amore regnum et gloriam mundi dere
Abbreviated transcription (Latin):
hensibilit̃ inter fr̃s conuersari. omnibuꝰ
uirtutibꝰ pollens. Accidit aut̃ ut uixta
qđ mos est. ad coquinȩ officium eptomada
rius de putaret᷑. Qđ cum libenter quidem
facer&. sed in multis ignorant offender&
cocus umo ex estuans alapam ei dedit di¬
cens. Ita te fr̃ibus de seruire oport&. Cui
ille nihil motus. placido uultu respondit
Neq enĩ cuiquã nom̃ suum ꝓdiderat. ne
ex uocabulo agnosceretur. Rursum cum
inquibus dã cibarus administrans erraᷤᷤ¬
s&. iterum a coco percussus ẽ. Cui ea quȩ
supͣ imprecatus ẽ. It cũ iam tertio a cococru¬
deliter cederet᷑. indignatus ille comes indiui¬
duus suȩ peregrinationis. qđ tantus uir atam
uili ꝑsona tam contumeliose afficeret᷑. iam
ferre ñ ualens arripuit pilum. unde panis
inholera fr̃m mittendus conterẽbat᷑. & cũ
omĩ annisu ꝑcussit dicens. Nec tibi ds par¬
cat. serue nequã. nec karlomannuᷤ indulgeat

Expanded text:
hensibiliter inter fratres conversari, omnibus hensibiliter inter fratres conversari, omnibus virtutibus pollens. Accidit autem, ut, juxta quod mos est, ad coquinae officium hebdorius deputaretur; quod cum libenter quidem faceret, sed in multis ignoranter offenderet, cocus vino exaestuans ei alapam dedit dicens: 'Ita te fratribus deservire oportet?' Cui ille nil motus placido vultu respondit:Neque enim cuiquam nomen suum prodiderat, ne ex vocabulo agnosceretur. Rursus cum in quibusdam cibariis administrandis errasset, iterum a coco percussus est, cui eadem, quae supra, imprecatus est. Et cum tertio a coco crudeliter cederetur, indignatus ille comes individuus suae peregrinationis, quod tantus vir a tam vili persona tam contumeliose afficeretur, iam ferre non valens arripuit pilum, unde panis in holera fratrum mittendus conterebatur, et eum omni annisu percussit dicens: 'Nec tibi Deus parcat, serve nequam, nec Carlomannus indulgeat.'
Abbreviated transcription (Latin):
petiit. Incuiꝰ p̃sentia cũ ueniss&. mox in
terrã corrit. se homicidã e̾e. se reum.
omniũ criminũ ꝓtestans. miscđiam ex¬
poscit. penitentiȩ locũ exquirit. later.
cũ hominẽ peregrinũ ee cognouiss&̃. in¬
terrogat cuiꝰ patriȩ aut gentis ess&. Atille
confessus e̾ se francũ eẽ. & exfrancia pro
tali scelere migrasse. exilium libent᷑ ferre
paratũ tantũ ut patriã cȩlestẽ ñ amitter&.
piritalis pat̾ eius prȩcibus anmuens. prȩ¬
cepit eum incella nouitioꝵ recipi. una cũ
suo collega. ibiq probari scđm qđ regula.
iub&. Et tanto artius. quanto barbarȩ &.
ignotȩ gentis homo erat implens illud
apłicum. Probate sp̃s si ex dõ sunt. Itaq pro¬
batus in omĩ patientia. sociatus est congre¬
gationi una cum collega suo. Post emensũ¬
anni circulum. ꝓfessus stabilitatẽ. conuer¬
sionem morũ & oboedientiã scđm regu¬
lam scĩ benedicti. Coepit aut̃ in repre¬

Expanded text:
expetiit; in cuius presentia cum venisset, mox in expetiit; in cuius presentia cum venisset, mox in terram corruit, se homicidam esse, se reum omnium criminum protestans misericordiam exposcit, poenitentiae locum exquirit. Pater, cum hominem peregrinum esse cognovisset, interrogat, cuius patriae aut gentis esset; at ille confessus est, se Francum esse et ex Francia pro talia scelera migrasse, exilium libenter ferre paratum, tantum ut patriam caelestem non amitteret. Spiritualis pater eius precibus annuens precepit eum in cella novitiorum recipi una cum suo collega ibique probari, secundum quod regula iubet, et tanto artius, quanto barbarae et ignotae gentis homo erat, implens illud apostolicum: Probate spiritus, si ex Deo sunt. Itaque probatus in omni patientia sociatus est congregationi una cum collega poanni circulum professus stabilitatem, conversionem morum, et obedientiam secundum regulam sancti Benedicti. Coepit autem irrepre
Abbreviated transcription (Latin):
se totundit. & inse raptȩ monte monasteriũ
edificauit in honore sc̃ĩ siluestri. ibiq aliqͦd
tẽpus morã faciens exinde ad scm̃ be nedicꝰ¬
tum incassiũ usq ꝑuenit. & ibi monachia
effectus ẽ. Fertur aut̃ de hoc scõ uiro exem¬
plum memorabile. Cumadhuc romȩ posi¬
tus in monasterio qđ sibi ȩdificauerat. ab
omnibꝰ ꝓpter regiam nobilitatẽ. &. quod
maius est̃. ꝓpter contẽptum regni terreni
& głam presentis scłi uenerat᷑. & laudibꝰ
extolleret᷑. timens uir dõ plenus fauorẽ
laudis humanȩ qui tanta ꝓxp̃o relique¬
rat. fugam magis arripere disposuit. qua
uanȩ głȩ sub iacere. Et hoc tantũ modo
um fido socio confessus ẽ. quẽ ab infantio
inomibus fidelem ꝓbauerat. cumeo nocꝰ
omnibus aufugit inscus. & ad cassinũ montẽ
usq ꝑuenit. nihil secum portans ex omnibꝰ
bonis quȩ corpori erant necessaria. nuduᷤ
xp̃m secutus est. Et iuxta morẽ portã mona¬
steri pulsans. colloquiũ patris monasterii

Expanded text:
se totondit, et, in Sarapte monte monasterium aedificavit in honore sancti Sylvestri, ibique aliquod tempus moram faciens, exinde ad sanctum Benedictum in Cassinum usque pervenit, et ibi monachus effectus est. Fertur autem de hoc sancto viro exemplum memorabile. Cum adhuc Romae positus in monasterio quod sibi aedificaverat, ab omnibus propter regiam nobilitatem, et, quod majus est, propter contemptum regni terreni et gloriam praesentis seculi, veneraretur et laudibus extolleretur, timens vir Deo plenus favorem laudis humanae, qui tanta pro Christo reliquerat, fugam magis arripere disposuit, quam vanae gloriae subjacere. Et hoc tantummodum uno fido socio confessus, quem ab infantia in omnibus fidelem probaverat, cum eo noctu omnibus aufugit insciis, et ad Cassinum montem usque pervenit, nihil secum portans ex omnibus bonis quae corpori erant necChristum secutus est. Et iuxta morem portam monasterii pulsans colloquium patris monasterii
Abbreviated transcription (Latin):
induunt᷑. imperiũ asiȩ terquesiere. ipsi per¬
petuo abalieno imperio. aut intacti aut in¬
uicti remansere. nec uiroꝵ magis quã femi¬
narũ uirtutibꝰ claruere. quippe cum ipsi
regna condiderunt. prorsus ut res gestas
urox mulierũq considerantibꝰ incertũ sit
utrũ apud eos sexus illustrior fuerit. Darium
regẽ ꝑsarum turpia scitia sũmouerunt fuga
Cyrum cũ omĩ exercitu trucidauer᷑. Alȩxandri
magni ducẽ sopyriona pari ratione cũ omĩbꝰ
copiis deleuerunt. Romanoꝵ audiuere. nori
sensere arma. laboribꝰ & bellis asperȩ uires
ciat alere. Septentrionalis uͦ plaga quanto
magis ab ȩstu solis remota ẽ. & muali glatiȩ
gelida. tanto salubrior. corporibꝰ hominũ. &

Expanded text:
induuntur. Imperium Asiae ter quaesivere, ipsi perpetuo ab alieno imperio aut intacti aut invicti mansere; nec virorum magis quam feminarum virtutibus claruere, quippe cum ipsi Amazonum regna condiderunt, prorsus ut res gestas virorum mulierumque considerantibus incertum sit, uter apud eos sexus illustrior fuerit. Darium, regem Persarum, turpi a Scythia summoverunt fuga, Cyrum cum omni exercitu trucidaverunt, Alexandri Magni ducem Sopiriona pari ratione cum universis copiis deleverunt; Romanorum audiere, non sensere arma. Laboribus et bellis asperi, vires ciat alere. Septemtrionalis quippe plaga, quanto magis ab aestu solis remota est et nivali frigore gelida, tanto salubrior corporibus hominum
Abbreviated transcription (Latin):
miratus sum. quiã philosophantẽ rethorẽ
intelligunt pauci. loquentẽ rusticũ multi
Libuit etiam animo. ut ꝓ supputationẽ
annorum ab ipso mundi pͥncipio libri
primi poneretur. initiũ. cuius capitula
De chus ad muentore statunculi.
UIDe babilonia.
uude abraham & nino
De ioseph in egipto.

Expanded text:
miratus sum, quia: 'Philosophantem rethorem miratus sum, quia: 'Philosophantem rethorem intellegunt pauci, loquentem rusticum mult'. Libuit etiam animo, ut pro suppotatione annorum ab ipso mundi principio libri primi poniretur initium, cuius capitula De Chus adinventorem staticuli. De Babillonia. De Abraham et Nino. De Ioseph in Aegipto.
Abbreviated transcription (Latin):
FEIDENTE AT AUE. IM MO Loty
pereunte aburbibus gallicanis libe¬
ralium cultura luterarum. cum non nullȩ
res gererentur . ul recte uł imꝓbȩ ac fe¬
ritas gentium deseuir&. regum furor a¬
cueretur. ȩccłȩ impugnarentur ab hȩ¬
reticis. a catholicis tegerentur . ferueret
lis. ipsȩ quoq ȩccłȩ łditarentur a non¬
nullis ł nudarentur a perfidis. nec re¬
perire poss& quisquam peritus in arte
dialectica grammaticus. qui hȩc aut sti
lo ꝓsaico aut metrico depinger& u̾su.
ingemiscebant sȩpius pleriq płidicenteꝰ.
Ue diebus nr̃is quia perut studiũ lutera¬
rum anobis. nec repperiet᷑ rethor in po¬
pulis. qui gesta p̾sentia ꝓmulgare pos¬
sit in paginis. Ista & enĩ atq. hissimilia
iugiter inturns dici: ꝓcommemoratione
preteritorum: ut noticiam attingerent.
uenientũ. & si in cultu affatu nequiui
tam̃ obtegere ł certam in flagitiosorũ.
ł uitam recte uiuentiũ. Et presertim his
illectus stimulis qđ anr̃is fari plerum q

Expanded text:
edente, atque immo potius pereunte ab urbibus Gallicanis liberalium cultura litterarum, cum nonnullae res gererentur vel recte, vel improbe, ac feritas gentium desaeviret, regum furor acueretur, Ecclesiae impugnarentur ab haereticis, a catholicis tegerentur, ferveret lis, ipsae quoque ecclesiae vel ditarentur a devotis, vel nudarentur a perfidis: nec reperiri posset quisquam peritus in arte dialectica grammaticus, qui hlo prosaico aut metrico depingeret versu: ingemescebant saepius plerique, dicentes: 'Vae diebus nostris, quia periit studium litterarum a nobis, nec reperitur rethor in populis, qui gesta praesentia promulgare possit in paginis'. Ista etenim atque et his similia iugiter intuens dici, pro commemoratione praeteritorum, ut notitiam adtingerint venientum, etsi incultu effatu, nequivi tamen obtegere vel certamena flagitiosorum vel vitam recte viventium; et praesertim his inlicitus stimulis, quod a nostris fari plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
homines interirent
ost idem tẽpus dagobtus rex brunulfũ
anunculũ heriberti frĩs sui propt̃ infide¬
litatẽ suã int̾fici uissit. qui ab amalgario
est. Post discessum igitur beati arnulfi. ad¬
huc consilio pippini maioris domus & chu¬
neb̾ti pontificis subscolone dagob̾tus utens.
ab ipsis fortit̾ ad monebat᷑. & ꝓsperitatis
iustitiȩq amorẽ complexus uniuersarum.
sibi gentium subditarũ fauoribꝰ extolle¬
bat᷑. habint filiũ ex quadã puella nomme
regintruda. quẽ fr̃ enis heribertꝰ ab aure¬
lianis uemiens desacro fonte suscepit Nãq
dũ eundẽ puerũ amandus ep̃s benedicer&.
eumq cathecuminũ facer&. finita oratione
cũ nemo respondiss& am̃. aperuit dñs õs
pueri qͥ ñ amplius quã .xl. dies habebat.
& cunctis audientibꝰ respondit am̃. Uocatꝰ
ẽ idem puer sigibertus. Arnulfus ep̃s & ro¬
maricus abba. clarihabebant᷑.¬

Expanded text:
homines interirent. Per idem tempus Dagobertus rex Brunulfum avunculum Heriberti fratris sui propter infidelitatem suam interfici iussit; qui ab Amalgario est. Post discessum igitur beati Arnulfi adhuc consilio Pippini maioris domus et Cunichberti pontificis urbis Coloniae Dagobertus utens, ab ipsis fortiter admonitus, prosperitatis et iustitiae amorem complexus, universarum sibi gentium subditarum favoribus extollebatur. Habuit filium ex quadam puella nomine Regintruda, quem frater eius Heribertus Aurelianis veniens de sacro fonte suscepit. Namque dum eundem puerum Amandus episcopus benediceret eumque caticuminum faceret, finita oratione cum nemo respondisset Amen, aperuit Dominus os pueri, qui non amplius quam XL dies habebat, et cunctis audientibus respondit Amen. Vocatus est idem puer Sigibertus. Arnulfus episcopus et Romaricus abba clari habent
Abbreviated transcription (Latin):
Carlomannus & pippinus saxoniã cum
exercitu in gressi sunt & rursum captus ẽ
supͣ dictus theodericus. CałitULUM.¬
nno dom incarnat᷑. dc.c.xlu. Carloman¬
nus confessuᷤᷤ ẽ suo germano pippino quod
mente disposuiss& scłm relinquere. & ꝓ
amore di regnum terrenũ de serere. ut
in futura uita centuplicatã reciper&. pos¬
sessionẽ. Et in hoc anno nullã fecerunt
ex peditionẽ. sed p̃parauit se uterep carlo¬
mannus aditer quod decreuerat. & pip
pinus ut germanũ suum ad locum hono
cum muneribꝰ & debita munificentia prose

Expanded text:
Carlomannus et Pippinus Saxoniam cum exercitu ingressi sunt, et rursum captus est supradictus Theodericus. Anno dominicae incarnationis DCCXLV. Carlomannus confessus est suo germano Pippino, quod mente disposuisset seculum relinquere et pro amore Dei regnum terrenum deserere, ut in futura vita centuplicatam reciperet possessionem. Et in hoc anno nullam fecerunt expeditionem, sed preparaverunt se uterque, Carlomannus ad iter, quod decreverapinus, ut germanum suum ad locum honorifice cum muneribus et debita munificentia prose
Abbreviated transcription (Latin):
idem uotũ spondentib ad pugnã ꝓcedit.
Et cõmisso p̾lio. tanta strage hostes fudit. ut
uix quadringenti uiri exxũi ad classem re
pedarent. hac tẽpestate scĩssimo &. in diuini
humanisq rebus prudentissimo uiulliberto
ep̃o abhac luce sublato. herimannꝰ uenerabi¬
lis uir ꝑ electionẽ cleri ac plebis ȩccłȩ colo¬
niensi pͣficit᷑. Circa hȩc tẽpora & iam salo¬
mon constantiniensis eccłȩ antistes recessit
ascło. in cuiꝰ loco successit salomon. quibac
ȩtate abbatia Scĩ Galli tenebat. uir ñsolũ
nolitate. uerũ etiam prudentiȩ ac sapien¬

Expanded text:
idem votum spondentibus, ad pugnam procedit, idem votum spondentibus, ad pugnam procedit, et commisso praelio tanta strage hostes fudit, ut vix quadringenti viri ex quindepedarent. Hac tempestate sanctissimo et in divinis humanisque rebus prudentissimo Williberto episcopo ab hac luce subtracto Herimannus venerabilis vir per electionem cleri ac plebis ecclesiae Coloniensi preficitur. Circa haec etiam tempora Salomon Constantiensis ecclesiae antistes recessit a seculo; in cuius loco successit Salomon, qui hac aetate abbatiam sancti Galli tenebat, vir non solum no
Abbreviated transcription (Latin):
cusat. quasi uictoria iniuᷤ ñ omĩum for&.
grauit᷑ ab hoste ledunt᷑. Cedunt᷑ passim. &
usꝙ blauittã fluuiũ omĩs eoꝵ possessio diri¬
pitur. Tunc pͥmũ intellegentes quantã sibi
ꝑnitiem qͣntas aduersariis uires discordia.
ministrar&. ꝑ int̾ nuntios se iuicẽ confir¬
mant. tẽpus. locũ eundi condicunt. bellũq
cõminnibꝰ uiribꝰ construunt. Itaq uidecheil
qͥerat ad olescentior. cupiens głam nomiiᷤ
sui exaltare ñ expectato alano cũ sotus bel¬
lum conserit. multa milia hostiũ cedit. re¬
liquos quenda in uicũ fugere cõpulit. Quo
cũ ultra quã oporter& in ꝓuide ꝑseque
ret᷑ ab ipsis extinguit᷑. ignaruᷤ qͥa uicere
bonũ est. suꝑ uincere ñ ẽ. Periculosa ẽ emĩ
desperatio. lost hȩc alanus coad uata brit
tannia omi. tale uotũ uoint. ut si aduersa.¬
rios ꝑ diumã uirtutẽ poss&. superare. deci¬
ma partẽ omĩum bonox suoꝵ dõ & Sco petro
romã destinar&. Omĩb aut̃ brittonibus

Expanded text:
nius non omnium foret, graviter ab hoste laeduntur; ceduntur passim et usque ad Blavittam fluvium omnis eorum possessio diripitur. Tunc primum intelligentes, quantam sibi perniciem, quantas adversariis vires discordia administraret, per internuncios se invicem confirmant, tempus et locum eundi condicunt bellumque communibus viribus construunt. Itaque Vidicheil, qui erat adolescentior, cupiens gloriam nominis sui exaltare, non expectato Alano cum sociis prelium conserit, multa milia hostium caedit, reliquos in quendam vicum fugere compulit. Quos cum ultra, quam oporteret, inprovideretur, ab ipsis extinguitur, gnarus quia vincere bonum est, supervincere non est; periculosa est enim desperatio. Post haec Alanus, coadunata omni Britannia, tale votum vovit, ut si adversarios per divinam virtutem posset superare, decimam partem omnium bonorum suorum Deo et sancto Petro Romam destinaret. Omnibus autem Brittonibus
Abbreviated transcription (Latin):
trahunt. Et sic alueũ repetenteᷤ. brittanniȩ
finib classem trahiciunt. qͦđdam castellum
constantinensi territorio qđ ad scm̃ lothdi¬
cebat᷑ obsident. & accessũ ad fontẽ aquȩ ex
toto ꝓhibenteᷤᷤ opidanis siti arescentibꝰ fit
deditio. eo pacto ut inta tantũ concessa. cȩ¬
tera tollerent. Iilis amimitione ꝓgressis.
gens ꝑfida fidem & ꝓmissa data ꝓphanat.
om̃sq absq respectu iugulat. int̾quoᷤ epm
constantinensis eccłȩ interimunt. Erat tune
tẽporis int̾ alanũ & udecheil duces britto¬
nũ ñ parua de diisione regni dissensionũ
controuersia. In hoc gͦ scismate &. diuisione
ñ tantũ t̾rarũ quã mentiũ pagani britto¬

Expanded text:
trahunt, et sic al veum repetentes, Britanniae trahunt, et sic al veum repetentes, Britanniae finibus classem traiciunt. Quoddam castellum in Constantiensi territorio, quod ad sanctum Loth dicebatur, obsident et accessum ad fontem aquae ex toto prohibentes, oppidanis siti arescentibus, fit deditio eo pacto, ut vita tantum concessa cetera tollerent. Illis a munitione progressis gens perfida fidem et promissa data profanat omnesque absque respectu iugulat; inter quos episcopum Constantiensis ecclesitemporis inter Alanum et Indicheil, duces Brittonum, non parva de partitione regni dissensionum controversia. In hoc ergo schismate et divisione, non tantum terrarum quantum mentium, pagani Britto
Abbreviated transcription (Latin):
nulfo rege annuente.
concessit ⁊ uendiboldo marahensiũ sclauoꝵ
regi ducatũ behemanensiũ. qui hactenus
principẽ suȩ cognationis ac gentis habuerat
in regni fastigio sublimaret᷑ familiaritatis
ex nomine suo ⁊ uendeboldũ appellari
fecit. Quȩ res ñ modicũ discordiarum.
& defectionis p̃bebat incitamentũ.
am & behemani afidelitate diutius custodita
recesserunt. & ⁊uende bolduᷤ exad iectione¬
sentiens fastu suꝑbiȩ inflatus. contra arnul¬
fum rebellauit. Qđ cũ cognouiss&. armilfuᷤ
cũ exercitu regnũ marahensiũ ingressuᷤᷤ. cuncᷤ¬
ta quȩ extra urbe ᷤ repperit. solotenꝰ demoli
cem poposcit. & dato filio obside. hanc sero
ꝓmeruit. ł idem tẽpuᷤᷤ northinann ama.¬
trona fuuio exeuntes. parisiuᷤ reuertunt᷑.
tio castra locant. &. iterato certamine. p̃dic
& assidius belloꝵ conflictibꝰ exercitati fue¬
rant audac t᷑ repugnantibꝰ. northinanm
de speratis rebꝰ naues ꝑ terrã cũ magno sudore

Expanded text:
nolfo rege annuente. concessit Zuendiboldo, Marahensium Sclavorum regi, ducatum Behemensium, qui hactenus principem suae cognationis ac gentis super se in regni fastigio sublimaretur, familiaritatiex nomine suo Zuendibold appellari fecit. Quae res non modicum discordiarum et defectionis praebuit incitamentum. Nam et Behemi a fidelitate diutius custodita recesserunt, et Zuendibold ex adjectionsentiens, fastu superbiae inflatus, contra Arnolfum rebellavit. Quod cum cognovisset Arnolfus, cum exercitu regnum Marahensium ingressus, cuncta quae extra urbes reperit, solotenus demontcem poposcit, et dato filio obside, hanc sero promeruit. Per idem tempus Nordmanni a Matrona fluvio exeuntes, Parisius revertuntur,tio castra locant, et iterato certamine praedicet assiduis bellorum conflictibus exercitati erant, audaciter reluctantibus, Nordmanni, desperatis rebus, naves per terram cum magno sudore
Abbreviated transcription (Latin):
lanus missi sunt romȩ ad zachariam papã
ut int̾rogarent de regibus infrantia. qͥ illis
tẽporibus ñ habentes regiam potestatem
reges tamen uocabant᷑. si bene ess&. annon
It prefatus papa mandauit pippino meliuᷤ
sibi uideri illum regẽ uocari qui potestatẽ
haber&. quam illum qͥsine regia potestate
manebat. & ne ꝑturbetur xp̃ianitatis ordi
ꝑauctoritatẽ apłicam iussit pippinũ regẽ
creari. & sc̃ę unctionis oleo inungi. cae̾.
morẽ francoꝵ. electus in regẽ & unctus
ꝑmanũ scȩ memoriȩ bonifacii magun¬
ciacensis urbis archi epi. & eleuatus ẽ afran¬
cis in regnũ insuesionis ciuit᷑. hil dericus
uͦ qui falso rex uocabat᷑. atconsus est. & in
monasterium missus.

Expanded text:
lanus missi sunt Romae ad Zachariam papam, ut interrogarent de regibus in Francia, qui illis temporibus non habentes regiam potestatem, reges tamen vocabantur, si bene essent an non? Et praefatus papa mandavit Pippino, melius sibi videri, illum regem vocari, qui potestatem haberet, quam illum, qui sine regali potestate manebat; et ne perturbaretur christianitatis ordo, per auctoritatem apostolicam iussit Pippinum regem creari et sanctae unctionis oleo inungi. Anno dmorem Francorum electus in regem et unctus per manum sanctae memoriae Bonifacii Mogociacensis urbis archiepiscopi et elevatus est a Francis in regno in Suessionis civitate. Hildericus vero, qui falso rex vocabatur, adtonsus est et in monasterium missus.
Abbreviated transcription (Latin):
ut numquã dealtera stirpe ꝑsuccedentiũ
tẽporum curricula. ipsi ł quiq ex eorũ
ꝓgenie orti. regem suꝑse p̃sumant aliquo
modo constituere. nisi de eorum progenie
quos & diuma ꝓuidentia ad sedem apłicam
tuendam eligere. & per eum indelic& scĩ
nicam redeamus. Caei tu luor¬
nicam redeamus
Cum pippinus rex ut supra expressũ est
italiam ingressus e&̃. carlomannus mona¬
chus inciuitate iienna remansit cũ ber¬
trada regina. ubi languore correptus. die

Expanded text:
ut nunquam de altera stirpe per succedentium ut nunquam de altera stirpe per succedentium temporum curricula ipsi vel quique ex eorum progenie orti regem super se presumant aliquo modo constituere, nisi de eorum progenie, quos et divina providentia ad sedem apostolicam tuendam eligere et per eum, videlicet sancti nicam redeamus. Cunicam redeamus. Cum Pippinus rex, ut supra expressum est, Italiam ingressus esset, Carolomannus monachus Vienna civitate remansit una cum Bertrada regina, ubi languore correptus die
Abbreviated transcription (Latin):
petrũ. & dixit domnus petrus addomnu
dẏonisium hilariter. Tua grã est sanitas
ens. Et statimbeatus dẏonisius turibulũ
incensi & palma in manu tenens cũ prho
& diacono qui in parte stabant uenit
adme. & dixit mͥ. laxtecum frater. nolitime¬
re. non morieris donec ad sedem tua ꝓspere
reuertaris. surge sanus. &. hoc altare inhonore
dica. missas grãrum agens. Moxq factus
sanus sum. & uolebam implere qđ mͥ pre¬
ceptum erat. & dicebant qui ibi aderant
qđ dementabã. Qua propt̾ retuli illis &
regi suisq: omnibꝰ exordine quȩ uideram.
& quomodo sanus fuerim.&. impleui quȩ
tionem sacrificui. unxit inreges francoꝵ.
regem pippinũ & duos filios eius. karo¬
lum & carlomannũ. sed & bertrad
iugem ipsius regis indutã cicladibꝰ regi
nomine atꝙ francoru. proceres apłica bene¬
dictione scĩficans auctoritate scĩ petri sibi
axp̃o tradita obligauit. & obtestatuᷤ est

Expanded text:
Petrum; et dixit domnus Petrus ad domnum Petrum; et dixit domnus Petrus ad domnum Dionisium hilariter: 'Tua gratia est sanitas eius'. Et statim beatus Dionisius turibulum incensi et palmam in manu tenens cum presbitero et diacono, qui in parte stabant, venit ad me et dixit mihi: 'Pax tecum, frater, noli timere: non morieris, donec ad sedem tuam prospere revertaris. Surge sanus et hoc altare in honore dica, missas gratiarum agens'. Moxque sanus factus sum et volebam implere, quod mihi preceptum erat; et dicebant, qui ibi aderant, quod dementabam. Quapropter retuli illis et regi suisque omnibus ex ordine, quae videram et quomodo sanatus fuerim, et implevi, quae tionem sacrificii unxit in reges Francorum regem Pippinum et duos filios eius Karolum et Carlomannum. Sed et Bertradam coniugem ipsius regis indutam cicladibus reginomine; atque Francorum proceres apostolica benedictione sanctificans auctoritate sancti Petri sibi a Christo tradita obligavit et obtestatus est,