comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ uirture qua nostri milites facile superabant atq eo magisꝗ in conspectu cȩsa¬
ris atq omnis exercitus res gerebatur ut millum pauło fortius factum latere
posset. Omnes enim colles ac loca superiora unde erat propinquus despectus
ĩ mare ab exercitu tenebatur. Disiectis ut diximus antenis cum singulis bine
ac terne naues circũsteterant. milites summa ui transcendere ĩ hostium na¬
ues contendebant. Q pꝗͣ barbari fieri animaduerterunt expugnatis complu¬
ribus nauibus cum eis nullum repiretur auxilium salutem fuga contendert̃
ac iam conuersis in eam ꝑtem nauibus quo uentus ferebat tanta subito mol¬
litia ac tranquillitas exbitit ut se ex loco commouere non possent. Quȩ ꝗ¬
dem res ad negotium conficiendum maxime fuit oportuna. Nam singulas
nostri consectati expugnauerunt ut per pauci ex omni numero noctisin¬

Expanded text:
positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesapositum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis in
Abbreviated transcription (Latin):
nostris aduerse constiterunt. Neq satis bruto qui classi prȩerat. uel tribunis
militum centurionibusq quibus singulȩ naueserant attribute constabat ꝗd
agerent aut qua ratione pugne insisterent. Rostro enim non posse noceri co¬
gnouerant turribus ã excitatis. tamen has altitudo puppium ex barbaris
nauibus suꝑabat: ut neq ex inferiore loco satis tela cõmode adici possent &mis¬
sa a gallis grauius acciderent. Una erat magno usui res preꝑata a nostris falces
preacute insertȩ affixeq longuris non ab simili forma muralium falcium. his
cum funes qui antẽnas ad malos detirebant comprebens adeductiee rant naugio
remis incitato prerumpebantur. Quibus abscisis antẽne necessirio concidebant
ut cum omnis gallicis nauibus fpes ĩ uelis armamentisq consisteret. his ereptis
omnis usus nauium uno tempore eriperetur. reliquum positum erat certamen

Expanded text:
nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen
Abbreviated transcription (Latin):
celeritate & pulsu remorum prestaret reliqua pro loci natura: pro ui tempesta¬
tum illis essent aptiora & accomodatiora. Neq enim his nostre rostro nocere
poterant tanta ĩ his erat firmitudo. neq propter altitudinem facile telum adi¬
ciebatur & eadem de causa minus commode scopulis continebantur. Accedebat
ut cum seuire uentus cepisset se uento dedissent & tempestatem ferrent facilius
& in uadis consisterent tutius& ab estu relicte nihil saxa & cautes timerent. Qua¬
rum rerum omnium nostris nauibus casuserat extimescendus. Compluribus
expugnatis oppidis. Cesar ubi intellexit frustra tantum laborem sũmi neq
hostium fugam captis oppidis reprimi. neq his noceri posse statuit expectandã
classem. Quȩ ubi conuenit ac primum ab hostibus uisa est circiter ducentas .xx.
naues eorum ꝑatissime atq omni genere armoꝵ ornatissime. profectȩ ex põtu

Expanded text:
celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestaceleritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu
Abbreviated transcription (Latin):
nullis portibus difficultas nauigandi. Hamq ip̃oꝵ naues ad hunc modũ
factȩ armateq erant. Carinȩ aliquanto planiores nostrarum nauium quo
facilius uada ac decessum estus excipere possent prorȩ admodum erecte atq
item puppes ad magnitudinem fluctuum tempestatumq accomodate: Naues
totȩ factȩ ex robore ad quamuis ium & contumeliam ꝑferendam. Transtra
pedalibus ĩ altitudinem trabibus confixa clauis ferreis digiti pollicitis crassi¬
tudine. Ancore pro fluminibus ferreis cathenis reiunctȩ. pelles pro uelis alutȩ¬
q tenuiter confecte. ħ siue faciebant propter lini inopiam & eius usus insciẽ¬
tiam sue eo q̃ est magis uerisimile. q tantas tempestates cectani tantosq impe¬
tus uentoꝵ substinere ac tanta onera nauium regi uelis non satis commode pos¬
se arbitrabantur. Cum his nauibus nostrȩ classi eiusmodi congressus erat ut uma

Expanded text:
nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una
Abbreviated transcription (Latin):
proficisci uibet. Ip̃e eo pedestribus copis contendit. Crant eiusmodi fere situs
oppidoꝵ ut posita ĩ extremis lingul promũtorisq neq pedibus aditum
haberent: cum ex alto se extus incitaiuisset qđ bis accidit sꝑ horaꝵ .xii. spa¬
tio. neq nauibus: ꝗ rursus ĩ minẽte extu naues ĩ uadis afflictarentur. Ita u-¬
traq re oppidoꝵ impugnatio impediebatur. At si quando magnitudine
operis forte suꝑati extruso mari aggere ac molibus atq iꝰdẽ oppidi menib
adequatis suis fortunis desperare ceperant. magno numero nauium appul-¬
so cuiusrei summam facultatem habebant. sua deportabant omnia seq ĩ
proxima oppida recipiebant. Ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defen-¬
debant. ħ eo facilius magna parte estatis faciebãt q nostre naues tempesta¬
tibus detinebantur summaq uasto atq apto mari magnis estibus raris ae ppe

Expanded text:
proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope
Abbreviated transcription (Latin):
onem seruitutis odisse priusꝗͣ plures ciuitates conspirarent partiendum sibi
ac latius distribuendum exercitum putauit. Itaq Titum labienum legatũ
ĩ treueros qui proximi flumini reno sunt cum equitatu misit. huic mandat
remos reliquosq belgas adeat atq in offitio contineat. germanosq qui au-¬
xilio a belgis accersiti dicebantur. si ꝑ uim nauibus flumen transire conentũ
prohibeat publium crassum cum cohortibus legionariis. xii. & magnonu¬
mero equitatus in aquitaniam proficisei iubet ne ex his nationibus auxilia
ĩ galliam mittantur:. ac tantȩ nationes conungantur. Quintum lituriũ
sabinum legatum cum legionibus tribus ĩ Unellos coriosolits. lexabiosq
mittit qui copiam nauium detinendam curet. Decimum brutum adole¬
scentem classi gallicisq nauibus quas ex pictonibus & santonis reliquisq pa¬
catis regionibus conuenire iusserat prefecit & cum primum posset ĩ uenetos

Expanded text:
onem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi onem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos
Abbreviated transcription (Latin):
ge aliam esse nauigationem incluso mari. atq ĩ uastissimo & aꝑtissimo occea¬
no ꝑ spiciebant. His initis consilis oppida muniunt frumenta ex agris in op.¬
pida comportant naues in Uenetiam vbi cęsar primum esse bellum ge-¬
sturum constabat ꝗͣ plurimas possunt cogunt. Sotios sibi ad id bellum osimos
lexobios nãnetes ambiliatos morinos diablintres menapios assciscunt auxilia¬
ex britania quȩ contra eas regiones posita est arcescunt. Erant hȩ difficul¬
incitabant iniuriȩ retemptoꝵ equitum romanoꝵ rebellio facta post dedi¬
tionem. defectio datis obsidibus: tot ciuitatum coniuratio & ĩ primis nehac
parte neglecta reliquȩ nationes sibi idem licere arbitarentur. Itaq cum ĩ¬
telligerit᷑ omnes fere gallos nouis rebus studere & ad bellum mobiliter cele¬
riterq excitari. Omnes autem homines natura libertati studere & condicti¬

Expanded text:
ge aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceage aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxiliaex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficullum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condici
Abbreviated transcription (Latin):
reliqueq ciuitates cognito Cesaris aduentu certiores facti simul quidem ꝗͣ¬
tum in se facinus admisissent intelligebant. legatos ꝗ nomen ad omnes da¬
tiones sanctum ĩuolatumq semper fuisset. retentos a se & in uincula con¬
iectos pro magnitudine periculi bellum parare & maxime ea quȩ ad usum
nauium ꝑtinent prouidere instituunt. ħ maiore spe qđ multum natura loci
confidebant pedestria esse itmera concisa estuariis nauigationem impeditã
propter inscientiam locorum paucitatemq portuum sciebant. Neq nr̃os
exercitus propter frumenti in opiam diutius apud se morari posse confide¬
bant. ac iam ut omnia contra oppinionem acciderant tamen plurimum¬
se nauibus posse ꝗͣ romanos neq ullam facultatem habere nauium neq
eorum locoꝵ ubi bellum gesturi essent. uada. portus. insulas nouisse. ac lõ-¬

Expanded text:
reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quanreliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebant, neque nostros exercitus propter inopiam frumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac lon
Abbreviated transcription (Latin):
rum subita & repentina consilia eadem de causa trebium terrasilium¬
q retinent. & celeriter missis legatis ꝑ suos principes inter se coniurant .ni-¬
hil nisi cõmuni consilio acturos. eundem omnis fortunȩ exitum esse latu¬
ros. Reliquasq ciuitates solieitant Ut in ea libertate quã a maioribus ac-¬
ceperant ꝑmanere ꝗͣ romanoꝵ seruitutem ꝑferre mallent. Onni orama-¬
ritima celeriter ad sinãm suam ꝑducta cõmunem legationem ad publiũ
crassum mittunt si uelit suos recipere obsides sibi remittat. Quibus de reb
Cesar a Crasso certior factus đ ip̃e aberat longius. naues interim longas ẽ¬
dificari ĩ flumine ligeri quod influit in occeanum. remiges ex prouinciã
institui. nautas gubernatoresq comꝑari iubet. his rebus celeriter administra¬
tis ipe cum primum ꝑ anni tempus potuit ad exercitum contendit. Ueneti

Expanded text:
rum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumrum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti
Abbreviated transcription (Latin):
tum bellum ĩ gallia cohortum est. Eiis belli causa ħ fuit. publius crassus ado¬
lescens cum legione septima proximus mare occeanum ĩ andibus hremauerat.
isꝗ in locis inopia frumenti erat prefectos tribunosq militum complures in fi¬
nitimas ciutates frumenti causa dimisit. Quo in nuimero est Titus Terrasidius
missus ĩ esubios. marcus trebius gallus in curiosolitas Quintus Uelaniuis cũ l̃ico
silio ĩ xenetos. Huius est ciuitatis longe amplissima auctoritas omnis orȩ mari¬
timȩ regionum earum q & naues habent Ueneti plurimas quibus in britaniã
gio imnpetu maris atq apto paucis portbus incericetis quos tenent ip̃i omnes sere
qui eo mari uti consuerunt habent uectigales. Ab his fuit initium retinẽ¬
di consilii atq uellanii ꝗ ꝑ eos suosse obsides quos crasso dedissent recuꝑ¬
aturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti ut sunt gallo¬

Expanded text:
tum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adutum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam gno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallo
Abbreviated transcription (Latin):
bat plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam cõiciunt ac ne
ĩ locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus copiss hostium fu¬
sis armisq exutis se in castra munitionesq siuas recipunt. Quo prelio facto q̃
sepuis fortunam temptare galba nolebat atq alio sese ĩ iberna consilio uenisse
meminerat. aliis occurrise rebus uiderat maxime frumenti commeatusq in¬
opia permotus. postero die omnibus eius uicis edifitisq incensis in prouinciam
reuerti contendit ac nullo hoste prohibente. aut iter demorante ĩcolumem le¬
gionem in tantuatros. inde in a lobroges perduxit. ibiq hremauit. Nlis reb
gestis cum omnibus de causis Cesar pacatam galliam existimaret suꝑatis belgis
expulsis germanis. Uictis in alpibus sedunis. atq ita inita heme in ylliricum
profectus esset qͣ eas quoq nationes adire & regiones cognoscere uolebat subi¬

Expanded text:
bat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne bat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subi
Abbreviated transcription (Latin):
culus primipili centurio qͣ heruioꝵ prelio compluribus consectum uulneribus¬
diximus &item .C. Uolusenus tribunus militum uir & consilii magni & uirtu¬
tis ad Ealbam accurrunt. atq unam esse spem salutis docent. si eruptione ftã
extremum auxilium experirentur. Itaq conuocatis centurionibus celeriter mi¬
lites certiores facit. paulisper intermitterent prelium ac tantum modo tela mis¬
sa exciperent seq ex labore reficerent prius dato signo ex castris erumperent
atq omnem spem salutis in uirtute ponerent. Quod iuissi sunt faciunt atq subi¬
to omnibus portis eruptione facta neq cognoscendi quid fieret. neq sui colligẽ¬
di hostibus facultatem relinquunt. Itaq commutata fortuna eosqui in spem
potiendorum castroꝵ uenerant undiq circũuentos interficiunt. & ex homi¬
num milibus amplius.xxx. q̃ numerum barbaroꝵ ad castra uenisse consta¬

Expanded text:
culus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribusculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribusdiximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse consta
Abbreviated transcription (Latin):
strandis tempus daretur. hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere. la¬
pides telaq in uallum conspicere. Nostri primo integris uiribus fortiter repugna¬
re. neq ullum frustra telum ex loco superiore mittere. ut queq pars castroꝵ
nudata defensoribus premi uidebatur. eo oxcurrere & auxilium ferre. Sed hꝰ
superari ꝗđ duiturnitate pugne hostes defessi prelio excedebant. alii integris ui¬
ribus succedebant. Quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil pot̾at.
ac non modo defesso expugna excedendi sed nec sautio quidem eius loci ubi cõ¬
stiterat relinquendi ac sũi recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis
UI. continenter pugnaretur ac non solum uires sed etiam tela nostris deficerent
atq hostes acrius instarent languidioribusq nostris uallum scindere & fossas cõ¬
plere cepissent resq iam esset ad extremum ꝑducta casum publius Sectius ba-¬

Expanded text:
strandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lastrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Ba
Abbreviated transcription (Latin):
cum neq locus ĩbernorum munitionesq plenȩ essent ꝑfecte neq de frumento
reliquoq commeatu satis esset prouisum q dedictione facta obsidibusq acceptis
nihil de bello timendum existimauerat. consilio celeriter conuccato sententias
ex quirere cepit. Quo in consilio cum tantum repentini periculi preter oppi¬
nionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum
completa conspicerentur neq subsidio ueniri neq cõmeatus subportari interclu¬
sis itineribus possent. ꝑꝑea iam desperata filute non nullȩ huiufmodi sententiȩ
dicebantur ut impedimentis relictis eruptione facta sisdem itineribus quibus eo
peruenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit hoc reser¬
uato ad extremum consiliõ. interim rei euentum experiri & castra defendeͣ.
Breui spatio interiecto uix ut his rebus quoes constituissent collocandis atq mini¬

Expanded text:
cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque admini
Abbreviated transcription (Latin):
tior factus est ex ea parte uici quam gallis concesserat. omnes noctu discessisse
montesq qui impenderet a maxima multitudine sedunoꝵ & Ueragrorum
teneri. Id aliquibus de causis acciderat ut subito galli belli renouandi legionisq
opprimende conslum caperene prmmunqͥ legionem neq ton plenssinam q̃¬
detractis cohortibus duabus s compluribus sigillatim qui commeatus petendi
causa missi erant absentibus propter paucitatem despiciebant. tum etiam qͣ proptẽ
miquitatem loxi cum ip̃i ex montibusĩ uallem decurrerent & tela cõnicerent ne
primum quidem posse impetum suum sustinere existimabant. Accedebat q suos
ã se liberos abstractos obsidum nomine dolebant & romanos non solum itinerũ
causa sed perpetuȩ possessionis culmina alpium occupare conari & ea loca fini¬
timȩ prouinciȩ adiungere sibi ꝑsuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba

Expanded text:
tior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse tior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absentibus propter paucitatem despiciebant; tum etiam, quod propter iniquitatem loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba,
Abbreviated transcription (Latin):
I portoris mercatores ire consueuerant parefieri uolebat. huie ꝑmisit si opus
esst arbitraretur uti ĩ his locis legionem hremandi causa collocaret. E alba secun¬
dis aliquot prelis factis castellisq ꝗͣ pluribus eoꝵ expugnatis missis ad eum undi¬
q legatis obsidibusq datis ei pace facta constituit cohortes duas ĩ nantuatibus col¬
locare & ip̃t cum reliquis eius legionis cohortibus inuito Ueragroꝵ qui appellatũ
octodiorus hiȩmare. Qui uicus positus in ualle nõ magna adiecta planitiȩ altissimis
montibus undiq continetur. Cum hic ĩ deis partes flumine duuderetur. alteram
ꝑtem eius uici gallis ad habitandum concessit alteram uacuam ab illis relictã
cohorti attribuit: eumq locum uallo fossaq muniuit. Cum des hibernoꝵ cõ¬
plures transissent frumentumq eo comportari uississet subito ꝑ exploratores cẽ¬

Expanded text:
cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores cer
Abbreviated transcription (Latin):
Sesunos aulercos. Redones quȩ sunt maritimȩ ciuitates. occeanumq aftingũt.
certior factus est omnes eas ciuitates ĩ dictionem potestatemq p̃ .r. esse redactas.
His rebus gestis omni gallia pacata tanta huius belli ad barbaros oppinio ꝑlata
sar q̃ in ytaliam illiricumq proꝑabat inita proxima estate ad se reuerti uis¬
sit̾. Ip̃e in carnotes andes. turonesq quȩ ciuitates propinquȩ his locis erant ubĩ
bellum gesserat. legionibus in ĩberna deductis ĩ italiam profectus est. ob eas res
ex litteris cȩsariꝰ dies. xu. supplicatio decreta est: q̃ ante id tempus accidit nuli
legione duodecima & parte equitatus ĩ antuatis. Uenigros
Sedunosq misit qui a finibus al õgobrum & lacu lemãno
& flumine rodano ad summas alpes ꝑtinent. Causa mitẽ¬
Idi fuit: q̃ iter ꝑ alpes quo magno cum periculo magnisq

Expanded text:
Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, certior factus est omnes eas civitates in dicionem potestatemque populi Romani esse redactas. His rebus gestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata sar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nullilegione XII. et parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque
Abbreviated transcription (Latin):
& celauerant armis partim scucis ex cortice factis aut uiminibus intextis. quȩ
subito ut temporis exiguitas postulabat pellibus incluserant tertia uigilia qua
eruptionem fecerunt. Celeriter ut ante cȩsir imꝑarat ignibus significatione fcã
ex proximis castellis eo concursum est pugnatumq ab hostibus ita aeriter ẽ.
ut a Uiris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex uallo
turribusq tela iacerent. pugnari debuit cum in una uirtute omnis spes salu¬
tis consisteret. Occisis ad hominum milibus .iiii. reliqui in oppidum sunt reiecti
post tridie eius diei refractis portis cum iam defenderet nemo atq ĩtromissis
militibus nostris sectionem eius oppidi Uniuersam cesar uendidit. ab his qui eme¬
rane. capitum numerus adeum relatus est milum. l.ui. Codem tprẽ a publio¬
crasso quem cum legione una miserat ad uenctos. Unellos. osismos curiosolitas

Expanded text:
et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempoCrasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas,
Abbreviated transcription (Latin):
cesar respondit se magis consuetudine sua ꝗͣ eorum merito ciuitatem conser¬
uaturum. si priusꝗͣ murum aries attigisset se dedissent. Sed dedicionis nul-¬
lam esse condictionem: nisi armis tradicis se id qđ in neruios fecisset factur
tiata ad suos quȩ imperarentur facere cdixerunt. armoꝵ magna multitudine
de muro ĩ fossam quȩ erat ante oppidum iacta. sic ut prope summa muri
aggerisq altitudinem acerui armorum adequarent. Et tamen circiter parte
tertia ut postea ꝑspectum est celata atq ĩ oppido retenta portis patefactiseo
dit pace sunt usi. Sub uesperum cęsair portas claudi militesq ex oppido exi¬
re iussit ne ꝗͣ noctu oppidam a militibus inuiriam reciperent. Illi autem ini¬
to ut incellectum est consilio q dedictione facta nostros presidia nõ inducturos
aut deniq indulgentius seruaturos crediderant partim cum his qui retinuerãt

Expanded text:
Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conserCaesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum nt. Re renuntiata ad suos illi se quae imperarentur facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant
Abbreviated transcription (Latin):
tulȩ staturȩ. Nam plerunq omnibusgallis pre magnitudine corporum suorum
breuitas nostra contemptui est tanti oneris turrim ĩ muro se se collocare confide
moti legatos ad cȩsartm de pace mierunt qui ad bunc modum locuti nõ se exi¬
stimare romanos sine ope diuna belum gerere qui tante alitudins machmatẽs
tanta celeritate promouere & expropmnquitate pugnare possent se suaq oĩa
eorum potestati ꝑermittere dixerunt unum petere ac deprecari si forte pro
sua clementia ac mansuetudine quam ip̃i ab aliis audirent statuisset aduatu¬
cos esse conseruandos ne se armis despoliaret. sibi omnes fere finitimos esse ini¬
micos ac suȩ uirtuti inuidere a quibusse defendere traditis armis non possẽt̃.
sibi prestare si in eum casum deducerentur: quamuis fortunam a.p.r. pati
ꝗͣ ab aliis ꝑcruciatum interfici interquos dominari consuessent. Quibus adh

Expanded text:
tulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum tulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confidermoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promovere possent, se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a populo Romano pati quam ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
q prognati qui cum inter prouinciam nostram atq italiam facerent his impe¬
dimentis quȩ secum agere ac portare non poterant citra flumen renum depo¬
sitis custocuiȩ ex suis ac presidio.U. milia hominum una reliquerunt. hi post eo¬
rum obitum multosannos a finitimis exagitati cum alias bellum inferrene alias
illatum defenderent consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio
locum delegerunt. Ac primo aduentu exercitus nostri crebras ex oppido excũ¬
siones faciebant paruulisq prelis cum nostris contendebant. Postea uallo pe¬
dum.xii. ĩ circuitu .xu. milium crebris castellis circũmuniti oppido sese conti¬
nebant. Ubi uineis actis aggere extructo turrim procul cõstrui uiderunt. pri-¬
mum irridere exmuro atq increpitare uccibus qͥ tanta macbmatio a tanto
spatio ĩstrueretur. quibus nam manibus aut quibus uiribus presertim hominestã¬

Expanded text:
que prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impeque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tan
Abbreviated transcription (Latin):
centis ad tres senatores ex hominum milibus. Ix. uix ad quingentos qui arma
ferre possent se se redactos esse dixerunt. Quos cesar ut ĩmiseros ac supplices usus
misericordia uideretur diligentissimne conseruauit. suisq finibus atq oppidis uti
iussit a finitimis imperauit ut ab inuria & maleficio se se suosq prohiberent. adi-¬
atici dequibus supra scripsimus cum ommnibus copis auxilio neriuis uenirent. hac
pugna nuntiata ex itinere domum reuerterunt cunctis oppidis castellisq de¬
sertis sua onnia ĩ unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Ꝙ cũ
ex omnibus ĩ circuitu partibus altissimas ripas despectũq haberet. una ex parte
leniter acduus aditus ĩ latitudinem non amplius ducentoꝵ milium pedum
relmquebatur. Quem locum duplici altissimo muro munierant tum magni põ¬
deris saxa a preacutas trabesi muro collocabant. Ipsi erant ex cimbris cheutoĩs¬

Expanded text:
C ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma C ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonis
Abbreviated transcription (Latin):
stes etiam ĩ extrema spe salutis tantam uirtutem prestiterunt ut cum primi eo¬
rum cecidissent proximi iacentibus insisterent atq ex eorum corporibus pugna¬
rent: his deiectis a caaceruatis cadaueribus qui suꝑessent ut ex tumulo tela ĩ nr̃os
cõnicerent & pila ĩtercepta remuterẽt ut nonne quicꝗ tantȩ uirtutis homines
uidicari deberent ausos esse transire latissimum flumen. ascendere altissimas ripas.
subire iniquissimum locum. Quȩ facilia ex difficilimis animi magnitudẽrede¬
gerant. Hoc prȩliofacto & prope ad internitionem gente ac nomine neruioꝵ
redacto muiores natu quosuna cum pueris & muleribus mestuaria ac paludes
callestos dixeramus ac pugna nuntiata cum uctoribus nihil impeditum unctis
nibil tutum arbitrarentur: omnium qui supererant consensu legatos ad cȩsarem
miserunt seq ei dediderunt. Et ĩcommemoranda ciuitaitis calamitate ex sex¬

Expanded text:
stes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex D
Abbreviated transcription (Latin):
que ĩ nouissimo agmine presidio ĩpedimentis fuerant prelio nũtiato cursu ĩcita¬
to ĩ summo colle ab hostibus conspiciebantur. Et Titus labienus castris hostiũ
potitus & ex loco superiore quȩ res in nostris castris gererentur conspicatus deci¬
mam legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum & calonum fuga
quo in loco res esset quantoq in periculo a castra & legiones & imperator uersarẽ¬
tur cognouisent nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Norum aduentu tan¬
ta rerum commutatio est facta ut nostri etiam qui confecti uulneribus procubu¬
issent scutis ĩ nixi prelium re̾integrarent. Tum calones perterritos hostes conspicati
etiam ĩ ermes armatis occurrerunt. Equites uero ut turpitudinem fuge uirtute
delerent omnibus ĩ locis pugnant quos ẽ legionaris militibus preferrent. At ho-¬

Expanded text:
quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitaquae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At ho
Abbreviated transcription (Latin):
quod submitti posset. scuto a nouissimis uni militum detracto. qͣ ip̃e eo sine scuto ue¬
neratꝰ ĩ primam aciem processit Centurionibusq nominatim appellatis reliquosq
cohortatus milites signa ĩferre ei manipulos laxare iussit quo facilius gladis uti
possent. Ciuus aduentu spe illata militibus ac reintegrato animo cum prose
quisq ĩ conspectu imperatoris etiam extremis rebus sus. operam nouare ꝑcupe¬
ret paululum hostium impetus tardatus est. Cȩsarcum septimam legionem ꝗ̃
uix̃ constiterat. item Urgeri ab hostt uidisset tribunos militum monuit ut pa¬
ulatim se se legiones coniungerent. & conuersa signa ĩ hostes ĩferrent. Quo facto
cum alius ali subsidium ferrent: neq timerent ne aduersi ab hoste circũuenirẽtũ.
audacius resistere & fortius pugnare ceperunt. Interim milites legionum duarũ

Expanded text:
quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto vequod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum
Abbreviated transcription (Latin):
q in omnes partes fugere uidissent. desperatis nostris rebus domum contende¬
runt. romanos pulsos suꝑatosq castris impedimentisq eoꝵ hostes potitos cuita¬
ti renumptiauerunt. Cȩfar a decimȩ legionis cohorte ad dextrum cornup¬
fectus ubi suos urgeri. signisq ĩ unum locum collatis duodecimȩ legionis con¬
fertos milites sibi ip̃os ad pugnam esse impedimento uidit quartȩ cohortis om¬
nibus centurionibus cecisis sigfero ĩtfecto signo amisso reliquarum cohontiũ
omnibus fere centurionibus aut uulneratis aut occisis ĩ his primipilo p. Sextio
baculo fortissimo uiro multis grauibusq uuleribus confecto ut iam se substi¬
nere nõ poset reliquosesse tardiores a nõ nilos a nouisemis desertos prelio
excedere ac tela uitare. hostes neq a fronte ex inferiore loco subeuntes s̃teriit¬
tere. & ab utroq latere instare & rem esse in angusto. neq ullum esse subsidium

Expanded text:
que in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contendeque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium