comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
milles scribit hr̃des. ut institutio incipiat ui¬
res ħe. si mortis tp̃r talis inueniatur. ut ami
instituit. in ea conditione ẽ ut institutio ñualeat.¬
Um miles intestam̃to suo seruo libtatem dedit:
eidemq ⁊ apͥmo et ascd̾o hr̃de ꝑfidei commissum
hr̃ditatem reliquerit. quãuis ⁊ pͥmus hr̃s et sub¬
stitutus. pͥusquam adierint hr̃ditatem. morte obie¬
rint. non deb̾e intestati exitum facere. imꝑator
nr̃ cum diuo seuero rescripsit. Sed ꝑinde hñdũ
est ac si eidem seruo lib̾tas simul ⁊ hr̃ditas direc¬
to data eẽt que utraq ad eum ꝑuenire testatorem
Iet inpaganorum testam̃tis indulgendum eẽt. &
placet non sine distinctione hec fieri. Sed si quidẽ
uiuo testatore et sciente decessissent: nichil noui
statuendum ẽ. Si aut̃ ignorante aut post mor
amplius quam unũ nec̃iũ facere poterit. Sicut
aũt hr̃ditatem miles nuda uoluntate dare pot̾:

Expanded text:
miles scribit heredes, ut institutio incipiat uimiles scribit heredes, ut institutio incipiat uires habere, si mortis tempore talis inueniatur, ut a miinstituit, in ea condicione est, ut institutio non ualeat.Cum miles in testamento suo seruo libertatem dederit eidemque et a primo et a secundo herede per fideicommissum hereditatem ‹rel›iquerit, qaumuis et primus heres et substitutus, priusquam adierint hereditatem, mortem obierunt, non debere intestati exitum facere imperator noster cum diuo Seuero rescripsit: sed perinde habendum est, ac si eidem seruo libertas simul et hereditas directo data esset, quae utraque ad eum peruenire testatorem et in paganorum testamentis indulgendum esset: et placet non sine distinctione hoc fieri, sed, si quidem uiuo testatore et sciente decessissent, nihil noui statuendum, si autem ignorante aut post mortamplius quam unum necessarium facere poterit.Sicut autem hereditatem miles nuda uoluntate dare potest,
Abbreviated transcription (Latin):
cum ei quasi militi tribuatur. uis testandi conseq̃ns
erit dr̃e uire militari eum testandum. Qđ ita in¬
telligi oportet sine sacram̃ti fides rupta sit.¬
imiles incertus an sui iuris sit testam̃tum fece¬
rit. in ea conditione ẽ testam̃tum eius ut ualeat.
culio inmilitia testatus sit: non ꝑtinebunt ad
hr̃dem eius patris bona. sed sola castrensia.
do cogitauit. non quia adimere uolebat castren¬
sia bona hr̃di scͥpto. sed quia de pat̾ĩus testari
uolebat. ⁊ alium hr̃dem scribe. Sed si am ue¬
teranus decesit. uiniuersabona ⁊̃ paterna ad hr̃
dem ꝑtinere castreustum.
iam pͥotuit de parte bonorum t̾estafi i deportar.
ere om̃s hi qui testam̃ti factionem non ha
bent amilite hr̃des institui possunt. sed si ser¬
uum pene hr̃dem scribat institutio ñ ualebit.
sed si mortis tp̃a inciuitate inueniatur. institu¬
tio incipit conualescere. quasi nc̃. idata hr̃dita¬
te. & generalit̾̃ in om̃ibus id poterit dici. quoᷤᷤ

Expanded text:
cum ei quasi militi tribuatur ius testandi, consequens erit dicere iure militari ‹e›i testandum. quod ita intellegi oportet, si non sacramenti fides rupta sit.Si miles incertus, an sui iuris sit, testamentum fecerit, in ea condicione est testamentum eius, ut ualeat:culio in militia testatus sit, non pertinebunt ad heredem eius patris bona, sed sola castrensia: do cogitauit, non quia adimere uolebat castrensia bona heredi scripto, sed quia de paternis testari uolebat et alium heredem scribere.Sed si iam ueteranus decessit, uniuersa bona dem pertinere castrensium Miam potuit de parte bonorum testari. Et deportati et fere omnes, qui testamenti factionem nobent, a milite heredes institui possunt. sed si seruum poenae heredem scribat, institutio non ualebit: sed si mortis tempore in ciuitate inueniatur, institutio incipit conualescere quasi nunc data hereditate. et generaliter in omnibus id poterit dici quos
Abbreviated transcription (Latin):
fessus pro uidicato erit. incertum: ñ
erit. Si quis incertum confiteatur.
ułuti si corpus sit confessus. sticum
uł fundum dare se oportere fateatur:¬
urgeri debet ut certum confiteatur.
Item is qui rem confessus est: ut cer¬
tum qͣntitatem faceatur. Sed isi fun¬
dum uendicem meum ẽẽ. tuꝙ con¬
fessus sis: ꝑ inde habebis. atq si do¬
mini mei fundum ꝓnunciatum eẽt.
¶ Si alia quacumq actione ciuili uel
honoraria. uł int̾dicto exhibitorio uel
ꝓhibitorio dum quis conuenitur confi¬
est: pro uidicato hab̾e. dabitur igitur
ex his actionib ex quibus dies datur
ad restituendam rem: confesso tempu̾
ad restitutionem. Et si non restituatur:
lis estimabitur. ¶ Si quis absente aduer¬
sario confessus sit. uidendum nunqͥd
non debeat ꝓuidicato habi. quia nec
qui uirat de oꝑis obligatur. nec solet
quis absenti condemnari. Certe ꝓcu
⁊ non puto sufficere. In pupillo tutoris
auctoritatem exigimus. ¶ Minorem a
confessione sua restituemus. ¶ Confessi

Expanded text:
fessus pro iudicato erit, incertum non erit. Si quis incertum confiteatur vel corpus sit confessus Stichum vel fundum dare se oportere, urgueri debet, ut certum confiteatur: item eum, qui rem confessus est, ut certam quantitatem fateatur. Sed et si fundum vindicem meum esse tuque confessus sis, perinde habeberis, atque si dominii mei fundum esse pronuntiatum esset. et si alia quacumque actione civili vel honoraria vel interdicto exhibitorio vel restitutorio vel prohibitorio dum quis convenitur, confiest, pro iudicato habere. dabitur igitur ex his actionibus, ex quibus dies datur ad restituendam rem, confesso tempus ad restitutionem et, si non restituatur, lis aestimabitur. Si quis absente adversario confessus sit, videndum, numquid non debeat pro iudicato haberi, quia nec qui iurat de operis, obligatur nec soleat quis absenti condemnari. certe procficiat, videamus: et non puto sufficere. In pupillo tutoris auctoritatem exigimus. Minorem a confessione sua restituemus. Confessi
Abbreviated transcription (Latin):
rem reliquit a substituto ei fidĩ cõmissario. ulle¬
gatario quã ab instituto non reliquerat: uel
sticuit exparde fid̾icõmissaruĩ. cui ab instituto
reliquerat fidĩ cõmissum: In obscura gͥ uo
sit relictũ. si extimaũnit hr̃s. si cõꝑbau̾it. siustũ
putauĩt. ⁊ legatum. ⁊ fidĩ cõmissum debebitur:
qm̃ quasi uiro potius bono ei cõmissũ ẽ. non
inmerã uoluntatẽ hr̃dis collatum
imͥ quod titus debet fuĩt legatum. neq
titus debeat: sciendũ est nullum ẽẽ legatũ.
& quidem si qͣntitas non sit adiecta. euiden¬
ti ratione nichil mͥ debebit᷑. quia ñ apparet
qͣntum fũit legatum. Nam ⁊ si qđ ego titio d¬
beo ei legauero: qͣntitate non adiecta cons¬
tat nullũẽe legatum. eum si decẽ que titio d̾¬
beo legauero. nec quicꝗͣ titio debeã. falsa
demonstratio non pemit legatũ. ut in lega¬
to dotis uił. respondit. Quod si addiderit
decem qui michi titus debet lego: sine
dubio nichil erit in legato. Nam

Expanded text:
rem rel‹i›quit a substituto ei fideicommissario uel legatario, quam ab instituto non rel‹i›querat? uel parte fideicommissarium, cui ab instituto reliquerat fideicommissum? in obscura igitur sit relictum 'si aestimauerit heres' 'si comprobauerit' 'si iustum putauerit', et legatum ei commissum est, non in meram uoluntatem heredis collatum.Si mihi quod Titius debet fuerit legatum neque Titius debeat, sciendum est nullum esse legatum. et quidem si quantitas non sit adiecta, euidenti ratione nihil debebitur, quia non apparet, quantum fuerit legatum: nam et si quid ego Titio debeo ei legauero quantitate non adiecta, constat nullum esse legatum, cum, si decem quae Titio debeo legauero nec quicquam Titio debeam, falsa demonstratio non peremit legatum, ut in legato dotis Iulianus respondit.Quod si addiderit: 'decem quae mihi Titius debet lego', sine dubio nihil erit in legato: nam
Abbreviated transcription (Latin):
d .i. sing̃ ad senatꝰ ꝯsultũ dandi anũ.i
duo libm hominẽ maiorẽ .xx. annis em̃¬
imus: unus sciens eiꝰ ꝯditionẽ. alt̃ igno¬
rans. ñ ꝓpt̃ eum qui scit: ad lib̾tatẽ ei
ꝓclamare ꝑmittitur: s ꝓpt̾ eum qui
ignorat seruus efficietur. s non. ĩ euis
qui scit: sed tantum alt̾ius.

Expanded text:
i duo liberum hominem maiorem annis uiginti emerimus, unus sciens eius condicionem, alter ignorans, non propter eum qui scit ad libertatem ei proclamare permittitur, sed propter eum qui ignorat seruus efficietur, sed non etiam eius qui scit, sed tantum alterius.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uĩ aticio accep̃. ⁊ testam̃to lib̾m eẽ uis
sus sit: qͣmqͣm soluendo decessĩt: ñ erit
ille lib. Alioꝗn fraudabitur ticius: qui
non ꝓcedente ꝗ lib̾tate cũ hr̃de eiꝰ ag̾e
potest. At si ad lib̾tatẽ. fuus ꝑuen̾it. nu¬
llam acc̃õnem habiturus sit. Quia ni¬
cħ uidebitur hr̃s ex defuncti dolo ꝯsecutꝰ.
qui se passi sunt uenire ad lib̃tatẽ ꝓcla¬
mandi licentiam denegari.quero an
sint uenire nascunt᷑ ita senatus ꝯsul¬
ta ꝑtinent. Dubitari ñ pot̾: quin ei
quoq que maior annis .xx. se ueni
re passa ẽ ad lib̾tatẽ ꝓ clamandi licen¬
tia fu̾it deneganda. his quoq danda
non ẽ: qui ex ea nati tp̃r &̃uitutis eiu̾¬

Expanded text:
 vim a Titio accepit et testamento liberum iussit: quamquam solvendo decesserit, non erit ille liber: alioquin fraudabitur Titius, qui non procedente quidem libertate cum herede eius agere potest, at si ad libertatem servus pervenerit, nullam actionem habiturus est, quia nihil videbitur heres ex defuncti dolo consecutuqui se passi sint venire, ad libertatem proclamandi licentiam denegari. quaero, an sint uenire, nascuntur, ita senatus consulta pertinent? dubitari non potest, quin ei quoque, quae maior annis uiginti uenire se passa est, ad libertatem proclamandi licentia fuerit deneganda. his quoque danda non est, qui ex ea nati tempore seruitutis eiu
Abbreviated transcription (Latin):
cio rescripser̃. cũ romulꝰ de cuiꝰ statu q̃¬
rit᷑ pupillaris etatis sit: an exigente
uaria edone matre ⁊ ꝯsentiente uarie
hermete tutore. ad tẽpus pubtatis cã
diffenda sit. ure grauitatis ẽ ex fide ꝑso¬
naꝵ qđ utile ẽ pupillo ꝯstituere. ¶Siea
ꝑsona desizt ꝯgnitioni: que alicui statꝰ
ꝯtrou̾siam faciebat: in ead cã ẽ qui de
lib̾tate sua litigat: qua fuit pͥus quam
de lib̾tate ꝯtrou̾siam patiat᷑. Sane hoc
lucrat᷑. qđ is ꝗ eã status ꝯtrou̾siam fa¬
ciebat. amitat suã cãm: nec ea res inge¬
niũ fac̃ eum ꝗ ñ fuit. Nec enĩ peniu̾a
adu̾sari ingenintatẽ solet tribuere. Rec¬
te atq ordine uidices puto facturos. si
hanc formã fuu̾nt ꝯsecuti. ut uͥ deest is
qui in.siuitutẽ capit peat : electionẽ adũ¬
saĩo defa̾nt: utrũ malit cognitionẽ circũ¬
duci: an audita cã sentñtiã ꝓferri. Et
si cognou̾int ꝓminciare debebunt. s. uũ
nẽ circũdux̾int. ne sine adũsai̾o ꝓnun¬

Expanded text:
tio rescripserunt: 'Cum Romulus, de cuius statu quaeritur, pupillaris aetatis sit, an exigente Uaria Hedone matre et consentiente Uario Hermete tutore ad tempus pubertatis causa differenda sit, uestrae grauitatis est ex fide personarum quod utile est pupillo, constituere'.Si ea persona desit cognitioni, quae alicui status controuersiam faciebat, in eadem causa est qui de libertate sua litigat, qua fuit, priusquam de libertate controuersiam patiatur: sane hoc lucratur, quod is qui eam status controuersiam faciebat amittit suam causam. nec ea res ingenuum facit eum qui non fuit: nec enim penuria aduersarii ingenuitatem solet tribuere. recte atque ordine iudices puto facturos, si hanc formam fuerint consecuti, ut, ubi deest is qui in seruitutem petit, electionem aduersario deferant, utrum malit cognitionem circumduci an audita causa sententiam proferri. et si cognouerint, pronuntiare debebunt seruum nem circumduxerint, ne sine aduersario pronun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest hr̃dib lib̾ti quod infraudẽ patroni
ẜui manumissi funt sicui placeat ꝓdesse
consequens ẽ ut cũ idem petat exceptione
rei uidicate obiciatur replicatio. si cui uo
placeat non ꝓdẽe is habebit sequentem
dubitationẽ utrũ id in quo quis uitũ
ẽ meluis ei̾t an eius ẽẽ debeat cum quo
actum sit. an potuis eius qui uic̾it scilic
utił acc̃o detur ei ⁊ qui uic̃it minime aut̃
p̃tor pati debeat. ut ꝓ parte ꝙ s. uus sit.

Expanded text:
prodest heredi liberti, quod in fraudem patroni servi manumissi sint. si cui placeat prodesse, consequens est, ut, cum idem petat, exceptioni rei iudicatae obiciatur replicatio: si cui vero placeat non prodesse, is habebit sequentem dubitationem, utrum id, in quo quis victus est, nullius erit an eius esse debeat, cum quo actum sit, an potius eius qui vicerit? scilicet ut utilis actio detur ei qui vicerit, minime autem praetor pati debeat, ut pro parte quis servus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex .s. uitute aut lib̾tate in ingenuitatẽ
ut id dũ taxat ferrent. qđ in domo cuiꝰq
intulissent. In eoꝵ aũt bonis qui posł
manumissionẽ repet̾e originẽ suã uoluis¬
sent: hoc amplius. ut qͥ post manumissio¬
nem quoq ac ꝗsissent ñ ex re manumisso¬
ris secũ ferant cet̾a bona relinq̃rent illi ex
cuius familia exissent.
pot̃ ccͣdic̾e ei qui ad lib̾tatẽ ꝓclamat. S
si ali eũ ignoranti uendid̾it: denegabit᷑
ei proclamatio.

Expanded text:
qui ex seruitute aut libertate in ingenuitatem ut id dumtaxat ferrent, quod in domo cuiusque intulissent: in eorum autem bonis, qui post manumissionem repetere originem suam uoluissent, hoc amplius, ut, quod post manumissionem quoque adquisissent non ex re manumissoris, secum ferant, cetera bona relinquerent illi, ex cuius familia exissent. potest contradicere ei qui ad libertatem proclamat: sed si alii eum ignoranti uendiderit, denegabitur ei proclamatio.
Abbreviated transcription (Latin):
uidicio inc̾tum ꝗ statuta lib̾tas ñdũ
ei obtig̾at qͣm nunc dicit sibi optigis
se. Licet uulgo dicatur post ordina¬
tum libale uidicium hominẽ cuius
dostatu ꝯtrou̾sia ẽ libi loco eẽ. si tam̃¬
ẜuus sit certum ẽ nicħ ominus eum
rebatur tantũd possessionẽ uidebimꝰ
cũ ip̃m post litẽ ordinatã desinat dñs
posside. S mag̃ ẽ ut acꝗrat heet abeo

Expanded text:
iudicio uictum, quod statuta libertas nondum iudicio uictum, quod statuta libertas nondum ei ose.Licet uulgo dicatur post ordinatum liberale iudicium hominem, cuius de statu controuersia est, liberi loco esse, tamuus sit, certum est nihilo minus eum, rebatur. tantum de possessione uidebimus, cum ipsum post litem ordinatam desinat dominus possidere: sed magis est, ut adquirat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃iudicium lib̾tati fie̾i̾ aut uoluntate
dñi in lib̾tate eum morari. Nam oy¬
dinato libali uidicio int̾m ꝓ libemo
habetur ⁊ sic̃ ip̃ ag̾et. ita cũ ip̃o quoq
agi potest. Cet̃m ex euentu aut utileui¬
diciũ erit. aut nullũ si ecͣ lib̾tatẽ pro¬
minciatũ fun̾t. ¶ Si is qui in lib̾tatẽ
ꝓclamat furci aut dãm inuiria ab ali¬
quo arguatur mela ait mt̃m eum
cau̾e deb̾e iudicio se fisti ne melioris
conditionis sit. qui dubiȩ libtatis est
qͣm qui certe. S sustinendũ uidicum
ne p̃uidicium lib̾tati fiat. Eq sicum
possessore hominis furti agi ceperit.
dem̃ cuius nomine agebatur in libta¬
tem ꝓclamau̾it sustinendũ uidicium
ut si lib udicatus sit in ip̃m transfe¬
ratur iudicium.⁊ si damnatio facta
sit uidicati ac̃conem potius in eũ dãdã.
optione tractami possunt. ¶ Int̾dum
ex integro datur ad lib̾tatem ꝓclama¬
tio ułuti eius qui affirmat iõ se pͥmo

Expanded text:
praeiudicium libertati fieri aut uoluntate praeiudicium libertati fieri aut uoluntate domini in libertate eum morari: nam ordinato liberali iudicio interim pro libero habetur, et sicut ipse agere, ita cum ipso quoque agi potest. ceterum ex euentu aut utile iudicium erit aut nullum, si contra libertatem pronuntiatum fuerit.Si is, qui in libertatem proclamat, furti aut damni iniuria ab aliquo arguatur, Mela ait interim eum cauere debere iudicio se sisti, ne melioris condicionis sit qui dubiae libertatis est, quam qui certae: sed sustinendum iudicium, ne praeiudicium libertati fiat. aeque si cum possessore hominis furti agi coeperit, deinde is, cuius nomine agebatur, in libertatem proclamauerit, sustinendum iudicium, ut, si liber iudicatus sit, in ipsum transferatur iudicium: et, si damnatio facta sit, iudicati actionem potius in eum dandam. optione tractari possunt. Interdum ex integro datur ad libertatem proclamatio, ueluti eius, qui adfirmat ideo se primo
Abbreviated transcription (Latin):
emptor. s ⁊ successores eius qui hac
in factũ acc̃one ag̾e pot̾unt em̾e sic
accipiemꝰ.⁊̃ si ꝑ alium quis em̾t ut
puta ꝑ ꝓcuratorẽ. s ⁊ si plures em̾¬
int om̃s habebunt hanc acc̃onem
si unusquisq insolidũ hãt acc̃onẽ
chilum ꝓdit hr̃di ⁊ cet̾is successoribũ
scientia sua nichil nocet ignorantia
nicħ ꝓdest. s si ꝑ ꝓcuratorẽ scientẽ
quis em̾it ei nocet sicuti tutoris quos
noc̾e lab̾o putat ħ acco post annũ
non datur cũ sit honoraria. ẽ aut̃ n
penał.¬
ad ed̾. ⁊ usũ fructũ
tibi uendido lib̾i hominis. ⁊ cessero
ẜ uum effici eum dicebat quintus mu¬
cius. s dñium ita demũ fie̾i̾ m̃i sibo¬
na fide uendidissem. Alioꝗn sine dño
fore. In sũma sciendũ ẽ que ex uen¬
ditis seruis quib denegatur ad lib̾¬
tatẽ ꝓclamatio dicta sunt ñ ad dona¬
tos ⁊ in dotẽ datos referri posse. it̃ ad
eos qui pignoris se dari passi funt.¬
¶ Si mat̾ ⁊ filus de lib̾tate nlitigant. aut¬

Expanded text:
emptor, sed et successores eius hac in factum actione agere poterunt.Emere sic accipiemus, etiamsi per alium quis emerit, ut puta procuratorem.Sed et si plures emerint, omnes habebunt hanc actionem,si unusquisque in solidum, quisque hilum proderit.Heredi et ceteris successoribus scientia sua nihil nocet, ignorantia nihil prodest.Sed si per procuratorem scientem quis emerit, ei nocet, sicuti tutoris quoque nocere Labeo putat.Haec actio post annum non datur, cum sit honoraria: est autem et poenaad edictum Si usum fructum tibi vendidero liberi hominis et cessero, servum effici eum dicebat Quintus Mucius, sed dominium ita demum fieri meum, si bona fide vendidissem, alioquin sine domino fore. In summa sciendum est, quae de venditis servis, quibus denegatur ad libertatem proclamatio, dicta sunt, etiam ad donatos et in dotem datos referri posse, item ad eos, qui pignori se dari passi sunt. Si mater et filius de libertate
Abbreviated transcription (Latin):
nem licito uire dedit dicendũ est in h
edictũ cađe duplari ue obligatũ uel
ipsi uenditori acciꝑe debemus. uł ali
obligatũ. Nam qđ dedit siue ip̃i uen¬
ditori siue alii ex iussu eiꝰ siue ipse
siue alius dedit eq continebitur. ob¬
ligatũ acciꝑe deb̾e. si exceptione se
tueri non potest. Cet̾m s potest dicẽ¬
dum non eẽ obligatũ. Int̾dum eueñ.
ut is qui comꝑauit hat in quadru¬
plum ac̃conẽ. nam in ip̃m ꝗdem qui
sciens ꝓ ẜuo uenit hoc in duplum¬

Expanded text:
nem licito iure dedit, dicendum est in hoc edictum cadere duplariue. Obligatum uel ipsi uenditori accipere debemus uel alii obligatum: nam quod dedit, siue ipsi uenditori siue alii ex iussu eius siue ipse siue alius dederit, aeque continebitur. Obligatum accipere debemus, si exceptione se tueri non potest: ceterum si potest, dicendum non esse obligatum. Interdum euenit, ut is qui comparauit habeat in quadruplum actionem: nam in ipsum quidem, qui sciens pro seruo ueniit, hin
Abbreviated transcription (Latin):
stituit. sed ea res nec dubitationẽ hãt.
nec unqͣm hũit. quin exploratũ sit
ad om̃em ingeniitatis statum restitu¬
i eum qui isto bñficio pͥncipis utatur.
uit aulus.ł.u. sent. Nec filio patroni in¬
eito li btus natalib suis restitui potest ꝗd
enim ut̾ est ipsi patrono anfiliss eius sit¬

Expanded text:
stituit. sed ea res nec dubi tationem habet stituit. sed ea res nec dubi tationem habet nec umquam habuit, quin exploratum sit ad omnem ingenuitatis statum restitui eum, qui isto beneficio principis utatur. non licet. Nec filio patroni inuito libertus natalibus suis restitui potest: quid enim interest ipsi patrono an filiis eius fi
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł.iii. ad legem uił ⁊ pap̃. tiã
natalib restitui poterunt.
s qui uis auuloꝵ impetrauit ut inge¬
nuus habetur. qͣmuis ab hr̃ditate etũ
patronus non excludatur.
nactus sit tm̃ ingenuus intelligitur.
⁊ hoc diuus adrianus resc̾psit.¬
bus sius restitutum eum qui ase inge¬
nuum natum pͥncipi affirmauit siex
nati ex post facto uiris int̾uentu inge¬
nui fu̾it. ut ecce si lib̾tinus a p̾ncipe
natalib suis restitutus fu̾it ilł enĩ utq
natalib restituitur in quibus inicio om¬
nes homines fuerunt: non in quibus
ipse nascitur cum seruus natus ẽẽt:
hic enim qͣntum ad totũ uis ꝑtinet
piũ habetur. atq si ingenuus natus
eẽt nec patronus eiuis potest ad succẽ¬
sionẽ uenire. Idõq imꝑatores non faci¬
le solent quamquam natalibꝰ restitue¬
re nisi consentiente patrono.
genutatis iure utatur is quẽ scĩssimꝰ
⁊ nobilissimus imꝑr natalibus sus re¬

Expanded text:
io ad legem Iuliam et Papiam Etiam io ad legem Iuliam et Papiam Etiam natalibus restitui poterunt. Is, qui ius anulorum impetravit, ut ingenuus habetur, quamvis in hereditate eius patronus non excludatur.nactus sit, tamen ingenuus intellegitur: et hoc diuus Hadrianus rescribus suis restitutum eum, qui se ingenuum natum principi adfirmavit, si enati ex post facto iuris interventu ingenui fiunt, ut ecce si libertinus a principe natalibus suis restitutus fuerit. illis enim utique natalibus restituitur, in quibus initio omnes homines fuerunt, non in quibus ipse nascitur, cum servus natus esset. hic enim, quantum ad totum ius pertinet, perinde habetur, atque si ingenuus natus esset, nec patronus eius potest ad successionem venire. ideoque imperatores non facile solent qure nisi consentiente patrono. genuitatis iure utatur is, quem sanctissimus et nobilissimus imperator natalibus suis re
Abbreviated transcription (Latin):
sare quis pot̾it. qͣmdui ꝑseuerat patronũ.¬
Quotiens at̃ patroni lib̾tum uolunt accu¬
sare. utrum om̃ium consensus necessai̾us
tum accusari. s om̃ium consensum ne¬
cessaĩum si sint eiusdem gradus. Si pat̾
lib̃tum uni exfiliis assignau̾it solũ eũ
accusare posse uilianus seripsit solum
enim patronum ẽẽ. ¶ Terencuis clemens
ł .u. ad legem uił ⁊ pap̃. Quesitum est si
lib̾tam patronus in uireurando ad egis¬
set ne ea libos impubes habens nub ⁊ꝗͥ¬

Expanded text:
sare quis poterit, quamdiu perseuerat patronus.sare quis poterit, quamdiu perseuerat patronus.Quotiens autem patroni libertum uolunt accusare, utrum omnium consensus necessarius tum accusari, sed omnium consensum necessarium, si sint eiusdem gradus.Si pater libertum uni ex filiis adsignauerit, solum eum accusare posse Iulianus scripsit: solum enim patronum esse. 31 Terentius Clemens libro quinto ad legem Iuliam et Papiam.Quaesitum est, si libertam patronus iureiurando adegisset, ne ea liberos impuberes habens nub
Abbreviated transcription (Latin):
quem testator legau̾at manumitt̃n¬
do nichil agit. quia scientie uł igno¬
rantie eius nullam placuit ad maiti
pleno iure debitoris ẽ ⁊ iustam lib̾tatẽ
ab eo consequi potest. si lex eliesentia
non impediat lib̾tatem.i. si soluendo
sit. nec obid creditores uid eantur frau¬
dari. ¶Sub conditione seruus legotũ
pendente conditione pleno uire hr̃dis
est sed nullam lib̾tatem ab eo conseꝗ
potest ne legataĩo inuũa fie̾t.
⁊ non manumittente eo ẜ. uus ad lib̃-¬
tatem ꝑuen̾it ex constitutione diui m¬
arci an possit ut ingratũ accusare ui-¬
deamus. ⁊ dici potest cũ non sit manu¬
missor ħ ius eum non hãe. ¶Si filius
m̃s ex uoluntate mã manumifit̾. an ut
ingratũ eum accusandi uis habeam du¬
bitari potest ic circo quia non manu¬
missus s ꝓ eo habendus sum acsi man¬
umisissẽ. S si castrensem ẜuum filius m̃s
manumittat. ꝓculdubio hoc uis non ha¬
beo quam non ipse manumisi. Ipse pla¬
ne filius accusare pot̾it tamdui aut̃ accu¬

Expanded text:
quem testator legauerat, manumittendo nihil agit, quia scientiae uel ignorantiae eius nullam placuit admitti rpleno iure debitoris est et iustam libertatem ab eo consequi potest, si lex Aelia Sentia non impediat libertatem, id est si soluendo sit nec ob id creditores uideantur fraudari. Sub condicione seruus legatus pendente condicione pleno iure heredis est, sed nullam libertatem ab eo consequi potest, ne legatario iniuria fieret. et non manumittente eo seruus ad libertatem peruenerit ex constitutione diui Marci, an possit ut ingratum accusare, uideamus. et dici potest, cum non sit manumissor, hoc ius eum non habere.Si filius meus ex uoluntate mea manumiserit, an ut ingratum eum accusandi ius habeam, dubitari poterit idcirco, quia non manumisi: sed pro eo habendus sum, ac si manumississem.Sed si castrensem seruum filius meus manumittat, dubio procul hoc ius non habebo, quia non ipse manumisi: ipse plane filius accusare poterit.Tamdiu autem accu
Abbreviated transcription (Latin):
hic qui distractus ẽ dicemus eũ dolo
carere. Tunc habet emptor hanc acc̃o¬
nem cũ lib̃m ẽẽ nesciret. nam si scit
lib̃m ⁊ sic emit ipse se circũuenit:¬
Quare si filius famił emit siꝗdem ip̃
scit pat̾ ignorauit non ac quisiuit
patriationẽ hoc si peculiari nomi¬
ne eg̾it. Cet̃m si patre mandante. hic
queritur an fili scientia noceatur.⁊
puto adhuc noc̾e qm̃admodũ ꝓcu¬
ratoris nocet. plane si filius ignoraũ
pat̾̃ scit adhuc dico repellendũ pa¬
trem ⁊̃ si peculiari nomine filius
eiit si mͦ pat̃ p̃sens fuit que filiũ
em̾e ꝓhib̾e
qui mandato nr̃o emit tale ẽ. ut si
certũ hominẽ mandauero emi sciẽs
lib̃m eẽ. licet is cui mandm̃ ẽ igno¬
ret id est ⁊ non competet ei acc̃o. contͣ
aũt si ego ignoraui ꝓcurator scit non ẽ
michi deneganda.
tus ẽ scilicet in duplum. S utrũq
p̃cium tm̃ an ⁊̃ id quod p̃eio accessit

Expanded text:
hic qui distractus est, dicemus eum dolo carere.Tunc habet emptor hanc actionem, cum liberum esse nesciret: nam si scit liberum et sic emit, ipse se circumuenit.Quare si filius familias emit, si quidem ipse scit, pater ignorauit, non adquisiit patri actionem: hoc si peculiari nomine egerit. ceterum si patre mandante, hic quaeritur, an filii scientia noceat: et puto adhuc nocere, quemadmodum procuratoris nocet. plane si filius ignorauit, pater scit, adhuc dico repellendum patrem, etiamsi peculiari nomine filius emit, si modo pater praesens fuit potuitque filium emere prohibequi mandato nostro emit, tale est, ut, si certum hominem mandauero emi sciens liberum esse, licet is, cui mandatum est, ignoret, idem sit: et non competet ei actio. contra autem, si ego ignoraui, procurator scit, non est mihi deneganda. tus est, scilicet in duplum.Sed utrum pretium tantum an etiam id quod pretio accessit
Abbreviated transcription (Latin):
cessariis sibi ꝑsonis de lib̾tate litigare
ꝑmittitui: cum uͦ talis nemo alius est
qui ꝓ eo litiget time nec essarium ẽ
dari facultatẽ ⁊̃ matri uł filiabus ut
sororib eius cet̾isq mulierib que de
cognatione sunt. uł ñ uxori adire p̃torẽ⁊
hoc iundicare. ut cã cognita ⁊ muto ei su¬
ccupratur. S ⁊ si lib̃tum mm̃ uł lib̾tam di¬
cam idem erit dicendum. ¶ Gaius ad ed̾
p̃toris urbam titulo de lib̾ali cã. S S tẽ
patrono conceditur ꝓ lib̾tate lib̾ti litiga̾e.
si eo ignorante lib̾tus uenire se passus est.
lib̃tasq hab̾e. qd si plures exmemoratis ꝑso¬
nis existant qui uelint ꝓ his litigare p̃tauĩ
partes int̾̃ponende sunt. ut eligat quem
potissimũ in hoc ẽẽ existimet. qđ ⁊ in plu¬
ribus patronis obseruari debet. ¶ Gaui̾
ad eđ p̃toris urbam. engnius aũt hoc ꝑ¬
sequendum ẽ ut si furiosus . unfans est
qui in seruitutẽ trahit᷑. non solum ne

Expanded text:
cessariis sibi personis de libertate litigare cessariis sibi personis de libertate litigare permittitur.Cum uero talis nemo alius est, qui pro eo litiget, tunc necessarium est dari facultatem etiam matri uel filiabus uel sororibus eius ceterisque mulieribus quae de cognatione sunt uel etiam uxori adire praetorem et hoc indicare, ut causa cognita et inuito ei succurratur.Sed et si libertum meum uel libertam dicam, idem erit dicendum. 4 Gaius ad edictum praetoris urbani titulo de liberali causa.Sed tunc patrono conceditur pro libertate liberti litigare, si eo ignorante libertus uenire se passus est.libertasque habere.Quod si plures ex memoratis personis existant, qui uelint pro his litigare, praetoris partes interponendae sunt, ut eligat, quem potissimum in hoc esse existimat. quod et in pluribus patronis observari debet. Gaius ad edictum praetoris urbani Benignius autem hoc persequendum est, ut, si furiosus et infans est qui in ser
Abbreviated transcription (Latin):
no consentiente dt̃ lib̾tus ab imꝑatore na¬
talibus restitui. uis enm patroni hoc impe¬
trato amittitur. lib̃tinus qui natalib resti¬
nitus ẽ pm̃ habetur. atq si ingeniuis factũ
medio tor maculam ẜuitutis non sintiniuis¬
sessione. si uitutis constitutus ẽ litigare de ꝯ¬
ditione sua non patitur q forte sibi suoq
gen̾i uellet aliꝗͣ inuiriam inferri in s
casu equum ẽ quibꝰdam ꝑsonis dari liẽn¬
tiam ꝓ eo litigare. ut puta parenti qui
dicat filium in sua potestate eẽ. nam. ⁊̃¬
si nolit filius ꝓ eo litigabit. S ⁊si ĩ po¬
testate ñ sit parenti dabitur ħ uis quia
semꝑ parentis int̾ est filiũ. ẜuitutẽ non
subire u̾sa ⁊̃ uice dicemus libis parẽtã
̃ inuitoꝵ eand facultatẽ dari. noq Nt
modica fili ignominia ẽ si parentem
seruũ hat̃. Iccirco uisum ẽ cognatis
filiũ in s. uitute q̃situm ⁊ manumissũ pos¬
sit in lib̾tatem uindicare militi ⁊̃ ꝓ ne¬

Expanded text:
no consentiente debet libertus ab imperatore natalibus restitui: ius enim patroni hoc impetrato amittitur.Libertinus, qui natalibus restitutus est, perinde habetur, atque si ingenuus factus medio tempore maculam seruitutis non sustinuissessione seruitutis constitutus est, litigare de condicione sua non patitur, quod forte sibi suoque generi uellet aliquam iniuriam inferr‹e›, in hoc casu aequum est quibusdam personis dari licentiam pro eo litigare: ut puta parenti, qui dicat filium in sua potestate esse: nam etiamsi nolit filius, pro eo litigabit. sed et si in potestate non sit, parenti dabitur hoc ius, quia semper parentis interest filium seruitutem non subire.Uersa etiam uice dicemus liberis parentium etiam inuitorum eandem facultatem dari: neque enim modica filii ignominia est, si parentem seruum habeat.Idcirco uisum est cognatis filium in seruitute quaesitum et manumissum possit in libertatem uindicare.Militi etiam pro ne
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ añ fuit utrũ. fuus dũ taxat an lib̾.¬
tus turando patrono obligaretur in his:
quȩ lib̾tatis cã imponunt᷑: tñ uerus est
non alit̃ quã libͥm obligari. Idõ autem
solemus uisurandum a seruis exigere:
ut hii religione astricti. postea ꝗ suȩ
potestatis eẽ cepissent: nirandi necessi¬
tatẽ hab̾ent. Dũ mͦ in ꝯtinenti cũ ma¬
nimissus ẽ. aut iuret aut ꝓmitteret.¬
licet aut̃ circa donũ mius oꝑas etiã
uxoꝵ ꝑsonas inserere. Is eum qui in¬
pubes uiau̾it. scilicet qui ⁊ urare po¬
tu̾it. danda ẽ utił acc̾io oꝑarum noĩe.
cũ pubes tam̃ factus ei̾t Potest tam̃ et
impubes oꝑas dare. ułiti si numimi.

Expanded text:
tatum antea fuit, utrum seruus dumtaxat an libertus iurando patrono obligaretur in his quae libertatis causa imponuntur, tamen uerius est non aliter quam liberum obligari. ideo autem solet iusiurandum a seruis exigere, ut hi religione adstricti, posteaquam suae potestatis esse coepissent, iurandi necessitatem haberent, dummodo in continenti, cum manumissus est, aut iuret aut promittat.Licet autem circa donum munus operas etiam uxorum personas inserere.In eum, qui impubes iurauerit, scilicet qui et iurare potuerit, danda est utilis actio operarum nomine, cum pubes tamen factus erit. potest tamen et impubes operas
Abbreviated transcription (Latin):
hunc casum subueniendum ẽ ut desti¬
nati ẜui quasi consilii uł qĩ nocentes
non debeant manuinitti ante finitam
cognitionem pat̾ mulieris uł mat̃ sunt᷑
senaginũ diem decedant ex his fuis quos
mnininsti̾um filie deđ̾int. neq manumit¬
tere neq alienare poterunt.
numitt̾e uł alienare iam possit supͣ sc̃p¬
tas ꝑsonas uideamus. Et non puto posse
quamuis accusatore mulier deficiatur
maĩto cum pat̾ accusare possit ⁊ simpli¬
citer ꝗ lex mulierẽ ꝓhibuit intͣ sexage¬
simum diem diuorci manumitt̾e siue
aut̃ diu̾tit siue repudio dimissa sit ma¬
numissio impedietur. S si morte ma
cogitat manuittat uł alienet. ⁊ hoc dilu¬
cidis ꝓbationibus fu̾it approbatũ quasi ĩ
fraudem legis hoc factum sit non debet
alienatio uałe. uł manumissio alienationẽ
om̃em om̃ino acciꝑe debemus.

Expanded text:
hunc casum subueniendum est, ut destihunc casum subueniendum est, ut destinati serui quasi conscii uel quasi nocentes non debeant manumitti ante finitam cognitionem.Pater mulieris uel mater, si intra sexagesimum diem decedant, ex his seruis, quos in ministerium filiae dederint, neque manumittere neque alienare poterunt. numittere uel alienare iam possit supra scriptas personas, uideamus. et non puto posse, quamuis accusatore mulier deficiatur marito, cum pater accus‹are› possit.Et simpliciter quidem lex mulierem prohibuit intra sexagesimum diem diuortii manumittere: Siue autem diuertit siue repudio dimissa sit, manumissio impedietur.Sed si morte marcogitat, manumittat uel alienet et hoc dilucidis probationibus fuerit adprobatum: quasi in fraudem legis hoc factum sit, non debet alienatio ualere uel manumissio.Alienationem omnem omnino accipere debemus.
Abbreviated transcription (Latin):
est. sed n si post diuoreium. ẜ̾uum muli¬
er raput. aut alia rõne ac quisunt eq̃¬
qd au̾ba attinet manumitt̾e non poterit.¬
⁊ ita sextus quoq celius ad notat pat̾ uͦ in
cuius potestate filia fu̾it. ea tm̃ mancipia
ꝓhibetur manumitt̾e alienareue quȩ in
usu filie sue fuerunt tributa. Matrẽ qͦq
ꝓhibuit manumitt̾e alienare ue. Pa mã¬
cipia que in ministi̾um filie concessa st̃.
sed ⁊ auum ⁊ auiam ꝓhibuit manumit¬
tere cum hoꝵ quoq mancipia q̃stione
postulari posse uoluit lex. Sextus cecilius
recte ait angustissimum tp̃s legẽ p̃stitis¬
se alienandis manumittendis ue ẜuis fin¬
ge inquit ream adult̾ii intra sexagesimum
diem postulatam. que cognitio tam facile
expediri potuit adult̾ii. ut intra sexagesi¬
mum diem fimatur. Et tm̃ lic̾e mulieri
qͣmius postulate adult̾i ẜuum suspectũ
in adult̾io uł q̃stioni necessai̾um quo ad
u̾ba legis attinet manumitt̾e. Sane in

Expanded text:
est.Sed et si post diuortium seruum muliest.Sed et si post diuortium seruum mulier par‹a›uit aut alia ratione adquisiit, aeqd verba attinet, manumittere non poterit: et ita Sextus quoque Caecilius adnotat. Pater vero in cuius potestate filia fuerit, ea tantum mancipia prohibetur manumittere alienareve, quae in usu filiae fuerunt tributa. Matrem quoque prohibuit manumittere alienareve ea mancipia, quae in ministerium filiae concesserat. Sed et atere, cum horum quoque mancipia quaestione postulari posse lex uoluerit.Sextus Caecilius recte ait angustissimum tempus legem praestitisse alienandis manumittendisue seruis. finge, inquit, ream adulterii intra sexagesimum diem postulatam: quae cognitio tam facile expediri potuit adulterii, ut intra sexagesimum diem finiatur? et tamen licere mulieri quamuis postulatae adulterii seruum suspectum in adulterio uel quaestion‹i› necessarium, quod ad uerba legis attinet, manumittere. sane in
Abbreviated transcription (Latin):
n fraudẽ creditoꝵ manumitt̾e uidetur
do eẽ. Sepe enim de facultatib suisam¬
plius quam in his ẽ sꝑant homines qđ
frequent̾ accidit is ꝗ transmarinas nego¬
ciationes ⁊ aliis regionib qͣm in ꝙ ipsi
morantur ꝑ seruos atq lib̾tos exercent.
qđ sepe actriti negociationib longo tp̃r
id ignorant. ⁊ manumittendo sine fraudis
consilio indulgent suis suis lib̾tates.
uitatũ manumissi ad lib̾tatem ñ ueniunt
ut senatus censuit. sed nec infraudẽ fisci
datas libtates ꝓcedẽ pͥncipalib constitutio¬
nib cauetur. sed diui fr̃s rescripserunt.
non utiq si debitor fisci manumisi̾t lib̾¬
lator. ne mancipia ꝑ manumissionẽ q̃stio¬
numitt̾e non liceat. Ipsa gͥ que diu̾tit om̃s
om̃imodo &uos suos manumitt̾e uł alie¬
nare ꝓhibetur. Quia ita u̾ba faciunt ut
ne eum qđ ẜuum qui extra ministium
eius mulieris fuit. uł in agro uł in ꝓum¬
cia possit manumitt̾e uł alienare N đ
ꝗ.c. ꝑ quam durũ est sed ita lex scriptũ

Expanded text:
In fraudem creditorum manumittere videtur, do esse. saepe enim de facultatibus suis amplius, quam in his est, sperant homines. quod frequenter accidit his, qui transmarinas negotiationes et aliis regionibus, quam in quibus ipsi morantur, per servos atque libertos exercent: quod saepe, adtritis istis negotiationibus longo tempore, id ignorant et manumiconsilio indulgent seruis suis libertatem. 11 uitatium manumissi ad libertatem non ueniunt, ut senatus censuit.Sed nec in fraudem fisci datas libertates procedere principalibus constitutionibus cauetur. sed diui fratres rescripserunt, non utique, si debitor fisci manumiserit, libelator, ne mancipia per manumissionem quaestionnumittere non liceat.Ipsa igitur quae diuertit omnes omnimodo seruos suos manumittere uel alienare prohibetur, quia ita uerba faciunt, ut ne eum quidem seruum, qui extra ministerium eius mulieris fuit uel in agro uel in prouincia, possit manumittere uel alienare: quod quidem perquam durum est, sed ita lex scripta
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ soluendo lib̃tas atestatore in fraudem
creditoꝵ relicta non competet. Nam sicut
aucta hr̃ditas ꝓdest lib̾tatib ita nocet de¬
minuta. ¶Sus cui lib̾tas relicta est uissus
sit hr̃di dare tm̃ qͣnti est ⁊ lib eẽ uideamꝰ
an adhuc fraus sit creditoꝵ. quia heres
mortis cã accepturus ẽ. aut uͦ si alius ꝓ eo
uł ip̃e non de peculio det. nulla sit fraus.
s ⁊ si hr̃s locuplex non ꝓficit ad lib̾tatẽ.
data ab eo qui postea seruus ip̃ ꝓnunci
libtas non consentiendo dño data ẽ ualere
ex auctoritate uiris non potest. qͣmuis
postea manumissus dño hr̃s excitit. nam
licet eius iure cognationis qui manumisit
hr̃s extitit. non iõ aditione hr̃ditatis libta¬
tis donatio confirmatur.

Expanded text:
esse soluendo, libertas a testatore in fraudem esse soluendo, libertas a testatore in fraudem creditorum relicta non competet: nam sicut aucta hereditas prodest libertatibus, ita nocet deminuta.Si is, cui libertas relicta est, iussus sit heredi dare tantum, quanti est, et liber esse, uideamus, an adhuc fraus sit creditorum, quia heres mortis causa accepturus est, an uero, si alius pro eo uel ipse non de peculio det, nulla sit fraus. sed si heres locuples non proficit ad libertatem, data ab eo, qui postea seruus ipse pronunlibertas non consentiente domino data est, ualere ex auctoritate iuris non potest, quamuis postea manumissor domino heres extitit, nam licet eius iure cognation‹i›s qui manumisit heres extitit, non ideo aditione hereditatis libertatis datio confirmatur.
Abbreviated transcription (Latin):
reuocari in suitutem deb̾e siñ du in lib̾ta¬
te fuisset. idẽ non minus decennio. Plane
ea que infraudẽ fisci insmꝰ euis collata sũt
reuocanda. Ssi sub conditione aliciu pe¬
cimnia debeatur quasi statu lib̾ erit adebi¬
tore manumissus: pendeat lib̾tas acondi¬
tione. ¶ Si uoluntatẽ patris filius manu¬
miserit. siue pat̾ siue filus sciat soluendo
apopło manumisit᷑. qͣmus uoluntatem a¬
ccõmodau̾it. tm̃ non erit lib̃. nam ⁊ di¬
uus marcus ꝓhibuit ex hac clamatione
ppłi manumitt̾e. Item non fit lib̾ sim̃titũ
dñs ne amagistratib castigaretur dix̃ eẽ
lib̾m si non fuit uoluntas manumittẽ¬
di. ¶Si is quos intra certa tp̃ra non licet in¬
anumitt̾e. si testam̃to acceꝑit lib̾tatem. ñ
testam̃ti facti sed competentis lib̾tatis tem¬
pus inspiciendum ẽ.¬
đ.ł.xui. ad plaut̃. i mortis tp̃r soluen¬
do sit hr̃ditas si tm̃ cum aditur desierit

Expanded text:
reuocari in seruitutem debere, si non diu in libertareuocari in seruitutem debere, si non diu in libertate fuisset, id est non minus decennio: plane ea, quae in fraudem fisci in sinus eius collata sunt, reuocanda.Si sub condicione alicui pecunia debeatur, quasi statuliber erit a debitore manumissus, ut pendeat libertas ex condicione. Si voluntate patris filius manumiserit, sive pater sive filius sciat solvendo a populo manumiserit, quamvis voluntatem accommodaverit, tamen non erit liber: nam et divus Marcus prohibuipopuli manumittere.Item non fit liber, si mentitus dominus, ne a magistratibus castigaretur, dixit esse liberum, si non fuit uoluntatis manumittendi.In his, quos intra certa tempora non licet manumittere, si testamento acceperint libertatem, non testamenti facti, sed competentis libertatis tempus inspiciendum e ad Plautium.Si mortis tempore soluendo sit hereditas, si tamen ‹cum› aditur desierit
Abbreviated transcription (Latin):
quo quis ꝓpt̾̃ facinoꝵ suoꝵ cogitationẽ iã
de pena sua certus eẽ pot̾at. multo prius
conscientia delictoꝵ qͣm dãnatione dande
lib̾tatis eum amisisse uilianus ait. Si post¬
ea qͣm filio ꝑmisit pat̾ manumitt̾e filius
ignorans patrẽ decessisse manumisit iun¬
dicta non fieri eum lib̃m. S ⁊ si uiuit
pat̃. ⁊ uoluntas mutata erq̃t non iuderi
d. ł .iii. aliã sent̾̃ntiã.icũ fidĩ commissa
lib̾tas debeatur minor. xx. annis seruum
uendat ut manumittatur. uł quia hac
lege em̾at non impedietur alienatio.¬
¶ si partem qͣm incõmuni ẜuo ht̃ minor
xxx. annis manumittendi cã tradat nicħ
agit. s si cum ipse cam̃ ꝓbãt posset tra¬
didit. nulla fraus intelligetur. ¶ ne quis
creditoꝵ fraudandoꝵ cã .s. uos manumit¬
tat hac lege cauetur. Creclitores aũt appel¬
lantur quibꝰ quacũq ex cã acc̃o cũ frau¬
datore competat. aristo.R. a debitore fisci
qui soluendo non erat manumissum ita

Expanded text:
quo quis propter facinorum suorum cogitationem iam de poena sua certus esse poterat, multo prius conscientia delictorum, quam damnatione ius dandae libertatis eum amississe. Iulianus ait, si postea, quam filio permisit pater manumittere, filius ignorans patrem decessisse manumisit vindicta, non fieri eum liberum. sed et si vivit pater et voluntas mutata erit, non videri d legem Aeliam Sentiam.Si, cum fideicommissa libertas debeatur, minor uiginti annis seruum uendat, ut manumittatur, uel quia hac lege emerat, non impedietur alienatio.Si partem, quam in communi seruo habet minor uiginti annis, manumittendi causa tradat, nihil aget: sed si, cum ipse causam probare posset, tradiderit, nulla fraus intellegetur.Ne quis creditorum fraudandorum causa seruum manumittat, hac lege cauetur: creditores autem appellantur, quibus quacumque ex causa actio cum fraudatore competat.Aristo respondit a debitore fisci, qui soluendo non erat, manumissum ita
Abbreviated transcription (Latin):
is qui soluendo non ẽ hoc modo lib̾tatẽ
dedit. si creditorib meis solidũ solutum
fun̾t stichus lib̾ esto. non potest uidi frau¬
dandoꝵ creditoꝵ lib̾os eẽ iussisse. ¶ Si
ticius nichil ampliuis in bonis qͣm stichũ
et pamphilum habeat. eosq stipłanti m-¬
enio ita ꝓmiserit. stichum aut pamphilũ
dare spondes. deinde cum alium credito¬
rem non hab̾et stichum manumiserit¬
lib̾tas ꝑ legem aliesentiam rescinditur.
quamuis ⁊ fuit in potestate tici ut pã¬
philum daret tm̃ qͣmdiu eum non dedit
quia int̾m mori possit non sine fraude
stipłoris stichum manumisit. Quod si solũ
pamphilum dari ꝓmisi sed non dubita¬
rem quin stichus ad lib̾tatem ꝑueniret.
qͣmius similit̾ pamphilus mori possit.¬
Multum te int̾̃ est contincatur ip̃a stipło¬
ne is qui manumittitur an extra obli¬
gationem sit Nam ⁊ qui aureos.u.
stichum ⁊ pamphilum pignori dedit cũ
ut̃q eoꝵ ꝗnum aureoꝵ sit neut̃ manumi

Expanded text:
oc modo libertatem dederit 'si creditoribus meis solidum solutum fuerit, Stichus liber esto', non potest uideri fraudandorum creditorum liberos esse iussisse.Si Titius nihil amplius in bonis quam Stichum et Pamphilum habeat eosque stipulanti Maeuio ita promiserit 'Stichum aut Pamphilum dare spondes?', deinde, cum alium creditorem non hablibertas per legem Aeliam Sentiam rescinditur. quamvis enim fuit in potestate Titii, ut Pamphilum daret, tamen quamdiu eum non dederit, quia interim mori possit, non sine fraude stipulatoris Stichum manumisit. quod si solum Pamphilum dari promississet, non dubitarem, quin Stichus ad libertatem perveniret, quamvis similitmultum enim interest, contineatur ipsa stipulatione is qui manumittitur an extra obligationem sit. nam et qui ob aureos quinque Stichum et Pamphilum pignori dederit, cum uterque eorum quinum aureorum sit, neuter manumi
Abbreviated transcription (Latin):
iserit mn̾n cã alt̾ eam uxorem ducat.
non erit lib̾a. adeo ut nec suntra sex ꝗdẽ
m̃sẽs eam repudiatam postea manum issor
uxorẽ dux̾it lib̃am eam fiei̾ uilianus .ix.
quasi de his nuptiis senatus senserit. q̃
post manumissionem nulł aliis int̃posi¬
tis secute fuerunt.

Expanded text:
imonii causa, alter eam uxorem ducat, non erit libera, adeo ut nec si intra sex quidem menses eam repudiatam postea manumissor uxorem duxerit, liberam eam fieri Iulianus respondit, quasi de his nuptiis senatus senserit, quae post manumissionem nullis aliis interpositis secutae fuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
incipit ei lib̾tas compet̾e cessante emptore
manumittendo.R. inspiciendum ẽ
quid actum sit utrũ cum pͥmum po¬
tuisset ut manumitt̾et an ut in potesta¬
te eẽt emptoris qͣndo uellet manumit¬
tere. pͥori casu facile tempus comp̃hen¬
di pot̾it postĩore utiq moriente empto¬
re competit lib̾tas si non appareat quid
conuen̾it fauor pͥorem inducet opinio¬
nem .i. ut intra duos m̃ses si ambo p̃sto
sunt tam. fuus quam emptor eius. ser¬
uo enim absente nisi emptor intra. iiͦnͬ.
menses imposuerit lib̾tatem ex constitu¬
tionibus ad lib̃tatem eripitua.

Expanded text:
pit ei libertas competere cessante emptore in manumittendo. respondi: inspiciendum est, quid actum sit, utrum, cum primum potuisset, ut manumitteret, an ut in potestate esset emptoris, quando vellet manumittere. priore casu facile tempus deprehendi poterit: posteriore utique moriente emptore competit libertas. si non appareat, quid convenerit, favor priorem inducet opinionem, id est ut intra duos menses, si ambo praesto sunt tam servus quam emptor eius: servo enim absente nisi emptor intra quattuor menses imposuerit libertatem, ex constitutionibus ad libertatem eripitur.
Abbreviated transcription (Latin):
d.ł .iiii. exuariis lc̃onibꝰ. emꝑ infraude
creditoꝵ libtas datur ab eo qui sciret se solu¬
endo non eẽ qͣmuis bene dedisset m̾enti hoc.
erencius clemens. ł . uiiii. ad legẽ iuił ⁊ pap̃.
iquis hñs creditores plures manumisim
non om̃ium lib̾tas impedietur. s qui pͥmi
sunt lib̾i erunt donec creditorib suũ sol¬
uatur. qͣm rõnem uilianus solet dic̾e duo¬
b manumissis siumꝰ lib̾tate fraudetur non
miinatus sit. nec sufficiat post̾iorem retͣhi
in ẜuitutẽ pͥor aũt sufficiet. nam ħ casu
seq̃nti loco scͥptum solum ad libtatẽ ꝑuen-

Expanded text:
 quarto ex variis lectionibus Semper in fraudem creditorum libertas datur ab eo, qui sciret se solvendo non esse, quamvis bene dedisset merenti hoc. Terentius Clemens libro nono ad legem Iuliam et Papiam Si quis, habens crnon omnium libertas impedietur, sed qui primi sunt, liberi erunt, donec creditoribus suum soluatur. quam rationem Iulianus solet dicere ubus manumissis, si unius libertate fraudentur, non minatus sit nec sufficiat posteriorem retrahi in seruitutem, prior sufficiat: nam hoc casu sequenti loco scriptum solum ad
Abbreviated transcription (Latin):
ui obnec est de tectam
diũ p̃mium li̾tatis consequitur. fit
suum hac lege em̾it ut manumit¬
tat competit libtas ex constitutione
diui marci. licet bona omia quis
obligau̾it que habet habiturus ue
eẽt̃ tantundem dicendum est.⁊ sihac
lege em̾it ne ꝓstituatur u⁊ ꝓstituerit.
đ.ł. sing̃ de lib̾tatibꝰ dandis. mnpr̃ nr̃
cum patie suo constituit in eo qui eũ
possit ab ducere ꝓstitutam ancillam
pecuma accepta manus iniectionem
uendidit ut lib̾a eẽt. nicħ it int̃ eẽ
ip̃ abducasset ꝓstituas an patiaris ꝓ¬
ut filia curaret ea post mortẽ suam eẽ
lib̾a cum donationis legi non eẽt obtẽ¬
ꝑatum ex sententia constitutionis diui
marei lib̾tatem obting̾e matre consenti¬

Expanded text:
ui ob necem detectam domini praemium libertatis consequitur, fit uum hac lege emerit, ut manumittat, competit libertas ex constitutione diui Marci, licet bona omnia quis obligauerit, quae habet habiturusue esset. tantundem dicendum est et si hac lege emerit, ne prostituatur, et prostituerit.i de libertatibus dandis.Imperator noster cum patre suo constituit in eo, qui, cum possit abducere prostitutam ancillam, pecunia accepta manus iniectionem uendidit, ut libera esset: nihil enim interesse, ipse abducas et prostituas an patiaris put filia curaret ea post mortem suam esse libera: cum donationis legi non esset obtemperatum, ex sententia constitutionis diui Marci libertates optingere matre consenti
Abbreviated transcription (Latin):
tores: i canes.⁊i cet̾a que ad uenationes s̃ necessaĩa
instrum̃to ꝯtiñi. maxime si ager ex hoc redditũ
Et si ab aucupio redditus fuit Ihabũit.
aucupes. .nplage. ⁊hitꝰ rei instrum̃tũ agri instru

Expanded text:
tores et canes et cetera quae ad uenationem sunt necessaria tores et canes et cetera quae ad uenationem sunt necessaria instrumento contineri, maxime si ager et ex hoc reditum habuit.Et si ab aucupio reditus fuit, aucupes et plagae et huius rei instrumentum agri instru