comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alorcum hispanum. Alcon inconsociis sagũ¬
tinis precib aliquid moturum ratus cum ad
hannibalem noctu transisset. postqͣm nichil
lacͥme mouebant. conditionesq tristes ut ab
irato auctore ferebant᷑ transfuga exoratore fac¬
tus apud hostem mansit. moriturũ affirmãs
qui sub conditionib hisde pace ageret. Postu¬
labat᷑ aũt reddent res turdetanis traditoq oĩ
auro atq argento egressi urbe cum singłis ue¬
stim̃tis ibi habitarent ubi penus uisisset. haspa¬
cis leges abnuente alcone accepturos sagunti¬
nos alorcus uinci animos ubi alia uincantur
affirmans se pacis eiꝰ interp̃tem fore pollicetur.
erat aũt tum miles hannibalis ceterum pu¬
blice saguntinis amicus atq hospestradito pa¬
lam telo custodib hostiũ transgressus muni¬
m̃ta ad p̃torem saguntinum ⁊ ipe ita iubebat.¬
est deludus. Quo cum extimplo concursus oĩs
genĩs hominũ ẽt factus summota cetera multi¬

Expanded text:
et Alorcum Hispanum. Alco insciis Sagunet Alorcum Hispanum. Alco insciis Saguntinis, precibus aliquid moturum ratus, cum ad Hannibalem noctu transisset, postquam nihil lacrimae mouebant condicionesque tristes, ut ab irato uictore, ferebantur, transfuga ex oratore factus apud hostem mansit, moriturum adfirmans qui sub condicionibus iis de pace ageret. postulabatur autem, redderent res Turdetanis traditoque omni auro atque argento egressi urbe cum singulis uestimentis ibi habitarent ubi Poenus iussisset. has pacis leges abnuente Alcone accepturos Saguntinos, Alorcus, uinci animos ubi alia uincantur adfirmans, se pacis eius interpretem fore pollicetur; erat autem tum miles Hannibalis, ceterum publice Saguntinis amicus atque hospes. traditio palam telo custodibus hostium transgressus munimenta ad praetorem Saguntinum—et ipse ita iubebat—est deductus. quo cum extemplo concursus omnis generis hominum esset factus, submota cetera multi
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Simul creseit mopia on. omiũ longa ob¬
sidione.⁊ minuit᷑ expectatio ext̾̃ne opis. cum iam
ꝓcul romani unica spes cirta omnia hostiuĩ eẽnt.
Paulisꝑ tam̃ adfectos animos recreauit repenti-¬
na ꝓfectio hannibalis in oretanos carpentanos¬
q. Qui duo ppłi dilectus acerbitate consterna¬
ti. retentis cum quisitorib metum defectioĩs
cum p̃buissent: oppressi celeritate hannibalis
omiserunt mota arma. Nec sagunti oppug¬
natio segnior erat macharmale himileonis
filio. eum p̃fecerat hannibalita impigre rem
agente: ut ducem abẽẽ nec ciues nec hostessen-¬
tirent. iset p̃lia aliquot scd̃a fecit. ⁊ trib arie¬
tib aliquantum muri discussit strataq õĩa
recentib ruinis aduenienti hannibali ostend̾.
¶Itaq ad ipsam arcem extimplo ductus exercitꝰ
atrorq plium cum multoꝵ utrimq utrimq
cede initum ⁊ pais artis capta ẽ temptata dem̃
ꝑ duos ẽ exigua pacis spes. alconem saguntinũ

Expanded text:
unt. simul crescit inopia omnium longa obsidione et minuitur exspectatio externae opis, cum tam procul Romani, unica spes, circa omnia hostium essent. paulisper tamen adfectos animos recreauit repentina profectio Hannibalis in Oretanos Carpetanosque, qui duo populi, dilectus acerbitate consternati, retentis conquisitoribus metum defectionis cum praebuissent, oppressi celeritate Hannibalis omiserunt mota arma. nec Sagunti oppugnatio segnior erat Maharbale Himilconis filio—eum praefecerat Hannibal—ita impigre rem agente ut ducem abesse nec ciues nec hostes sentirent. is et proelia aliquot secunda fecit et tribus arietibus aliquantum muri discussit strataque omnia recentibus ruinis aduenienti Hannibali ostendit. itaque ad ipsam arcem extemplo ductus exercitus atroxque proelium cum multorum utrimque caede initum et pars arcis capta est. temptata deinde per duos est exigua pacis spes, Alconem Saguntinum
Abbreviated transcription (Latin):
unam hispanie interceptam. Cuiꝰrei tam
parue. ⁊ premio elatum insolentem iuiue¬
nem in modico gaudio sp̃em magne uic¬
torie imposuisse. At ubi appropinquare
tres duces tres uictores hostium exercitus
audisset. occursuram ei extr̃ plo domesti¬
coꝵ funerum memoriam. hec inuulgus
iactabant. haud quamqͣm ip̃i ignari.
qͣntum sibi ad omnia iurium. carchagi¬
ne amisla decessisset:¬

Expanded text:
unam Hispaniae interceptam, cuius rei tam unam Hispaniae interceptam, cuius rei tam paruae praemio elatum insolentem iuuenem immodico gaudio speciem magnae uictoriae imposuisse: at ubi adpropinquare tres duces, tres uictores hostium exercitus audisset, occursuram ei extemplo domesticorum funerum memoriam. haec in uolgus iactabant, haudquaquam ipsi ignari quantum sibi ad omnia uirium Carthagine amissa decessisset
Abbreviated transcription (Latin):
paratu belli. fabris omniũ generum inpu¬
blica officina inclusis data copia paricu¬
ra subibat. nunc oꝑib aspiciendis tempꝰ¬
dabat. queq in officinis queq in arma¬
m̃tario que ac naualib fabroꝵ multitu¬
oo płint in singłoᷤᷤ dies certamine ingenti
faciebat. hisita inchoatis refectis que quaᷤᷤ¬
sauerant muris. dispositisq p̃sidiis accura¬
toiam urbis tarraconem ꝓfectus ẽ. Amultiᷤᷤ
legationib protinus inuia aditus. Quaspar¬
tim dato responso exitinere dimisit partĩ
distulit tarraconẽ: quo omnib nouisue¬
t̾ib q sociis edixerat conuentũr i cuncti fe¬
re qui cis hib̃m incolunt ppłi. etiam mul¬
tiultĩoris prouintie conuenerunt. sarcha¬
giniensium duces pͥmo ex industria famã
capte carthaginis ꝯpresserunt. deindeut
clarior res erat quam ut tegi ac dissimula¬
ripossent. eleuabant uerbis. nec oppinato
aduentu ac ꝓpe furto unius diei. urbem

Expanded text:
paratu belli fabris omnium generum in puparatu belli fabris omnium generum in publicam officinam inclusis. dux cuncta pari cura obibat: nunc in dabat, quaeque in officinis quaeque in armamentario ac naualibus fabrorum multitudo plurima in singulos dies certamine ingenti faciebat. his ita incohatis refectisque quae quassata erant muri dispositisque praesidiis ad custodiam urbis, Tarraconem est profectus, a multis legationibus protinus in uia aditus, quas partim dato responso ex itinere dimisit, partim distulit Tarraconem, quo omnibus nouis ueteribusque sociis edixerat conuentum. et cuncti fere qui cis Hiberum incolunt populi, multi etiam ulterioris prouinciae conuenerunt. Carthaginiensium duces primo ex industria famam captae Carthaginis compresserunt: deinde, ut clarior res erat quam ut tegi ac dissimulari posset, eleuabant uerbis: necopinato aduentu ac prope furto unius diei urbem
Abbreviated transcription (Latin):
captiuos obsidesq ⁊ p̃dam ex consilio eius
disponeret satis omnib compositisdata u
senatorib qui simulcum eo capti erant. in
naue impositis nuntium uictorie romam
mittit. Ipse paucos dies quib morari car¬
thagine statuerat. excerrendis naualib pe¬
destrib q copiis absumpsit. Primo die le¬
giones in armis .iiiͦi. miliũ spacio decurre¬
runt. scdo die. arma curare: ⁊ tergere ante
tentoria uissit. Tertio die rudib inter se
in modum uste pugne concurrerunt. p̃¬
pilatisq missilib iaculati sunt. Quarto die
quies data. Quinto iterum in armis decur¬
sum ẽ. hunc ordinẽ laboris quietisq quo¬
ad carthaginẽ morati sunt seruarunt. Rie¬
migum. classiciuesq milttes tranquillo
in altum euecti agilitatẽ nauiũ simulacͥs
naualib pugna expiebant᷑. Hec extra ur-¬
bem terra mariq corꝑa simul animos q
aabelum acuebant. R p. arla strepebat ap¬

Expanded text:
captiuos obsidesque et praedam ex consilio eius captiuos obsidesque et praedam ex consilio eius disponeret, satis omnibus rebus compositis, data senatoribus qui simul cum eo capti erant in naues sex impositis nuntium uictoriae Romam mittit. ipse paucos dies quibus morari Carthagine statuerat exercendis naualibus pedestribusque copiis absumpsit. primo die legiones in armis quattuor milium spatio decurrerunt; secundo die arma curare et tergere ante tentoria iussi; tertio die rudibus inter se in modum iustae pugnae concurrerunt praepilatisque missilibus iaculati sunt; quarto die quies data; quinto iterum in armis decursum est. hunc ordinem laboris quietisque quoad Carthagine morati sunt seruarunt. remigium classicique milites tranquillo in altum euecti, agilitatem nauium simulacris naualis pugnae experiebantur. haec extra urbem terra marique corpora simul animosque ad bellum acuebant; urbs ipsa strepebat ap
Abbreviated transcription (Latin):
nequaqͣm satis facultatis ꝓ suo animo at¬
q illius erga se ẽẽt. Parentes mn cognatiq
uirginis appellati. Qui qͣm gratũ sibi red¬
dent ungo ad qm reliñdam satis mags¬
num actulissent auripondus orare scipionẽ
ut id abse donum arciperet ceperunt. haud
minorem eiꝰ rei apud se gr̃ãm futurã ẽẽ ad fir¬
mantes qͣm reddite inuiolate foret uirginiꝰ.
Scipio qn tanto opere peterent accepturũ
se pollicitus. poni ante pedes iussit. uocato¬
q ad se luceio suꝑ dotem inquit qͣm accep¬
turus a socero es. ħ tͥ ame dotalia dona acce¬
dent. Aurumq tollere ac sibi habere uissit.
his letus donis. honorib. dimislus. domum.
impleuit ppłareᷤ laudib mitis scipionis ue¬
nisse dissimillimũ iuuenẽ uincentẽ omĩa.
cum armis: tum benignitate ac bñficiis.
Itaq daectum clientiũ habito cum dilectiᷤᷤ
onem ret̾tit᷑. Scipio retentũ. sec lelium dum

Expanded text:
nequaquam satis facultatis pro suo animo atnequaquam satis facultatis pro suo animo atque illius erga se merito esset, parentes inde cognatique uirginis appellati; qui, quoniam gratis sibi redderetur uirgo ad quam redimendam satis magnum attulissent auri pondus, orare Scipionem ut id ab se donum acciperet coeperunt, haud minorem eius rei apud se gratiam futuram esse adfirmantes quam redditae inuiolatae foret uirginis. Scipio quando tanto opere peterent accepturum se pollicitus, poni ante pedes iussit uocatoque ad se Allucio 'super dotem' inquit, 'quam accepturus a socero es, haec tibi a me dotalia dona accedent'; aurumque tollere ac sibi habere iussit. his laetus donis honoribusque dimissus domum, impleuit populares laudibus meritis Scipionis: uenisse dis simillimum iuuenem, uincentem omnia cum armis, tum benignitate ac beneficiis. itaque dilectu clientium habito cum delectis monem reuertit. Scipio retentum secum Laelium, dum
Abbreviated transcription (Latin):
amilitib nr̃is ad me ducta eẽt: audiremq
tͥ eam cordiẽẽ. ⁊ forma faceret fidem. quia
ip̃e si frui liceret. ludo etatis. presertim inlec¬
to. ⁊ leto ⁊ legitimo amore. ⁊ ñ res .pͣ. animũ
nr̃m occupasset: ueniam mͥ darisponsam
impensus amanti uellem. tuo cuiꝰ sponso
amori faueo. fuit sponsa tua apud me ead̾
quam apud soceros tuos parentesq suos
uerecũdia seruata tͥ ẽ ut inuiolatum ⁊ dig¬
num meteq dari tͥ donum posset. Hanc
merredem unam ꝓ eo munẽ pacis corami¬
cus ppło .i. sis. Et sime uirum bonum cre¬
dis eẽ. quale ᷤ patrem patriuũq meũ iam
añ hee gentes norant. scias multos nr̃i si¬
miles in cuutate romana ẽẽ. nec ullũ inter¬
ris hodie ppłm dici posse. quem minus tibi
hostem tiuisq eẽ uelis: aut amicũ malis.
Adolescens simul pudore gaudio ꝑcussus.
Dexteram scipionis tenens dos om̃s inuoca¬
re ad grãm illi ꝓ se referendam qͣm iam sͥ

Expanded text:
a militibus nostris ad me ducta esset audiremque a militibus nostris ad me ducta esset audiremque tibi eam cordi esse, et forma faceret fidem, quia ipse, si frui liceret ludo aetatis, praesertim in recto et legitimo amore, et non res publica animum nostrum occupasset, ueniam mihi dari sponsam impensius amanti uellem, tuo cuius possum amori faueo. fuit sponsa tua apud me eadem qua apud soceros tuos parentesque suos uerecundia; seruata tibi est, ut inuiolatum et dignum me teque dari tibi donum posset. hanc mercedem unam pro eo munere paciscor: amicus populo Romano sis et, si me uirum bonum credis esse quales patrem patruumque meum iam ante hae gentes norant, scias multos nostri similes in ciuitate Romana esse, nec ullum in terris hodie populum dici posse quem minus tibi hostem tuisque esse uelis aut amicum malis.' cum adulescens, simul pudore et gaudio perfusus, dextram Scipionis tenens deos omnes inuocaret ad gratiam illi pro se referendam, quoniam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
colebant. tum scipio mee ppłi q .r. aiscipli¬
ne causa facerem inquit. nequid qd̃ sc̃m
usqͣm ẽẽt. apud nos uiolaret᷑. Nunc ut id
curem impensuis. ur̃a qͦ uirtus dignitasq
facit. que nͨ in malis quid̃ oblite decoris ma¬
tronalis estis. Spectate dem̃ integritatis ui¬
to cradidit eas tuer ꝙ haud scusueretin¬
de ac modeste qͣm hostium coniuges ac ma¬
tres uissit. Captiua dem̃ amilitib adducit᷑
ad eum adulta uirgo adeo eximia forma ut
quacumq incedebat conu̾teret omnium
oculos. Scipio ꝑcunctatus patriam parenteᷤᷤ¬
q: inter cetera accepit desponsatam eam
pͥncipi celtiboꝵ adolescẽti luceio nom̃ erat.
Rtĩplo gͥ parẽtibꝰ spõso ꝙ abdomo accitis tũ ĩte¬
rim audiret deꝑire eum sponse amore ubi
pͥmum uenit. accuratiore eum sermone
qͣm parentis alloquit᷑. Iuuenis inquit iu¬
uenem appello. minor sit inter nos huiꝰ ser¬
monis uerecundia. Ego cum sponsa uocata

Expanded text:
colebant. —tum Scipio 'meae populique Romani disciplicolebant. —tum Scipio 'meae populique Romani disciplinae causa facerem' inquit, 'ne quid quod sanctum usquam esset apud nos uiolaretur: nunc ut id curem impensius, uestra quoque uirtus dignitasque facit quae ne in malis quidem oblitae decoris matronalis estis.' spectatae deinde integritatis uiro tradidit eas tuerique haud secus uerecunde ac modeste quam hospitum coniuges ac matres iussit. captiua deinde a militibus adducitur ad eum adulta uirgo, adeo eximia forma ut quacumque incedebat conuerteret omnium oculos. Scipio percontatus patriam parentesque, inter cetera accepit desponsam eam principi Celtiberorum; adulescenti Allucio nomen erat. extemplo igitur parentibus sponsoque ab domo accitis cum interim audiret deperire eum sponsae amore, ubi primum uenit, accuratiore eum sermone quam parentes adloquitur. 'iuuenis' inquit 'iuuenem appello, quo minor sit inter nos huius sermonis uerecundia. ego cum sponsa tua capta
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sos bonum animũ h̃r̃e iussit. uenisse eos
obligare homines malit. exterasq gentes fi¬
de acsocietate iunctas hr̃e. qͣm tristi subiec¬
tas seruitio. Dem̃ acceptis nominib cuntati¬
⁊ nuntios domum misit: ut ad suos quisq
recipiendos ueniret. Siquarum forte ciuita¬
tium legati aderant. eis p̃sentib suosresti¬
tuit. Ceteroꝵ curam benigne tuendoꝵ .c. fla¬
minio questori attribuit. Inter hec emedia
turba osidum. mulier magno natu man¬
donii uxor. qui fr̾ indibilis ilergetum regu¬
li erat. flens ad pedes imꝑatoris ꝓcubuit. ob¬
testariq cepit. ut curam cultumq femina¬
rum impensuis custodib cõmendaret. Cũ
scipio nichil de futurũ ꝓfecto dicẽt. tu rur¬
sus mulier. haud magnusta facimꝰ inquit.
Quid enim huic fortune ñ satis ẽ alia cura¬
etatem harum intuẽtẽ. nam ip̃a iam extra
ꝑicłm iniuirie muliebris cum stimulata eta¬
te ⁊ forma florentes circa eam indibilis filii

Expanded text:
uersos bonum animum habere iussit: uenisse enimuersos bonum animum habere iussit: uenisse enimobligare homines malit exterasque gentes fide ac societate iunctas habere quam tristi subiectas seruitio. deinde acceptis nominibus ciuitati nuntios domum misit ut ad suos quisque recipiendos ueniret. si quarum forte ciuitatium legati aderant, eis praesentibus suos restituit: ceterorum curam benigne tuendorum C. Flaminio quaestori attribuit. inter haec e media turba obsidum mulier magno natu, Mandonii uxor, qui frater Indibilis Ilergetum reguli erat, flens ad pedes imperatoris procubuit obtestarique coepit ut curam cultumque feminarum impensius custodibus commendaret. cum Scipio nihil defuturum iis profecto diceret, tum rursus mulier 'haud magni ista facimus' inquit; 'quid enim huic fortunae non satis est? alia me cura aetatem harum intuentem—nam ipsa iam extra periculum iniuriae muliebris sum—stimulat. '—et aetate et forma florentes circa eam Indibilis filiae
Abbreviated transcription (Latin):
omĩs .c. lelium p̃fectum classis ⁊ omni gene̾
laudis sibimet ipse equauit. ⁊ corona aurea
ac .xxx. bub donauit. Tum obsides ciuitaci¬
um hispanie uocari uissit. Quoꝵ quantus
numerus fũit piget scribere. Quippe ubi ali¬
¶que ⁊ alia inter auctores discrepant. p̃sidiũ
punicum alius .x. alius .uii. alius haud plus
qͣm duuim miliũ fuisse scribit. capta alibi
noresq ad .Lx. captos scripserim. si auctorẽ
grecum sequar silenum Siualerium antia
eo nullus m̃tiendi modus ẽ. ne deducib qͣdẽ
conuenit Psenq lelium p̃fuisse el assibĩt
qui .m. uiniũ silanum dicant. armẽ p̃fuis¬
se punico p̾sidio. deditumq romanis antiaᷤᷤ.
ualerius magonẽ alii scͥptores tradunt. ñ de
numero nauiũ captarũ. ñ depondere auri
atq argentri redacte pecume conuenit. si a¬
liquis ad sentiri neceẽ ẽ media simillima uĩs
sunt. seterum uocatis obsidib. pͥmum uni¬

Expanded text:
omnes C. Laelium praefectum classis et omni genere omnes C. Laelium praefectum classis et omni genere laudis sibimet ipsi aequauit et corona aurea ac triginta bubus donauit. tum obsides ciuitatium Hispaniae uocari iussit; quorum quantus numerus fuerit piget scribere, quippe ubi ali—aeque et alia inter auctores discrepant. praesidium Punicum alius decem, alius septem, alius haud plus quam duum milium fuisse scribit. capta alibi noresque ad sexaginta captos scripserim, si auctorem Graecum sequar Silenum; si Ualerium Antiateo nullus mentiendi modus est. ne de ducibus quidem conuenit. plerique Laelium praefuisse classi, sunt qui M. Iunium Silanum dicant; Arinen praefuisse Punico praesidio deditumque Romanis Antias Ualerius, Magonem alii scriptores tradunt. non de numero nauium captarum, non de pondere auri atque argenti et redacta pecunia conuenit; si aliquis adsentiri necesse est, media simillima ueri sunt.— ceterum, uocatis obsidibus primum uni
Abbreviated transcription (Latin):
ne. quodam uti tante dignitatis ñ tam ad¬
uocati qͣm mod̾atores studioꝵ fuerant .c. le¬
lius. relicto consilio añ tribunal: ad scipionẽ
accedit. eumq docet rem sine mͦ ac modesti¬
a agi. ac ꝓpe ẽẽ ut manus inter se conserant.
seterum siuis etiam absit nichilominꝰ de-¬
testabili exemplo rem agi. Quippe ubi frau¬
de ac ꝑuirio decus petatur uirtutis. Stare
hinc legionarios milites. hinc classicosꝑ õs
deos apparatos uirare magis que uelint qͣm
que sciant uera ẽẽ ⁊ obstringere ꝑurio. ñ
se solum suumq caput. s signa militari
ariaquilas. sacram̃tiq religionem. hec ad
eum de sententia .p. cornelii.⁊ .in. semꝓnii
deferre Scipio collaudato lelio ad contionẽ
aduocauit ꝓnuntiauit q se satis comꝑtũ
habere .q. tib̾ilium.⁊. sex. digitium pariter
in murum ascendisse. seq eos uirtutis cau¬
sa coronis muralib donare. Tum reliquosꝓ
ut cuiq m̃itum uirtusq erat donauit. Añ

Expanded text:
ne quod amoti tantae dignitatis non tam adne quod amoti tantae dignitatis non tam aduocati quam moderatores studiorum fuerant, C. Laelius relicto consilio ad tribunal ad Scipionem accedit, eumque docet rem sine modo ac modestia agi ac prope esse ut manus inter se conferant: ceterum, etiamsi uis absit, nihilo minus detestabili exemplo rem agi, quippe ubi fraude ac periurio decus petatur uirtutis. stare hinc legionarios milites, hinc classicos, per omnes deos paratos iurare magis quae uelint quam quae sciant uera esse et obstringere periurio non se solum suumque caput sed signa militaria et aquilas sacramentique religionem. haec ad eum de sententia P. Corneli et M. Semproni deferre. Scipio conlaudato Laelio ad contionem aduocauit pronuntiauitque se satis compertum habere Q. Trebellium et Sex. Digitium pariter in murum escendisse, seque eos ambos uirtutis causa coronis muralibus donare. tum reliquos prout cuiusque meritum uirtusque erat donauit; ante
Abbreviated transcription (Latin):
ta stagniuada. ñ castellũ in alto tumulo
situm. ñ munitissima ars deterruisset. quo
minus tnscendẽnt omnia prumꝑentq.
itaq quãqͣm omnib omnia deb̾ẽt. p̃ci¬
puum murał corone decus eiꝰ eẽ. qui pͥmꝰ
murum ascendisset. Profiteret᷑ qui sedig¬
num ẽẽ duceret dono. duo professi sunt.
.Q. tibiluis centurio legionis quarte: ⁊ sextꝰ
digitius socus nauał. Nec ip̃i tam inter
se acriter contendebant. qͣm studia excita¬
uerant. uterq sui corporis hominũ sociis
tuditanus aderat. La contentio cum ꝓpe
seditionẽ ueniret. scipio tres recuꝑatores
cum se daturum ꝓnunciasset. qui cogni¬
ta causa. testib q auditis. uidicarent uter
prior in oppidum transcendisset. s. lelio.⁊
m. sempnio aduocatis partis utriusq cor¬
nelium caudinũ de melio adienit. Cosq
tres recuꝑatores considẽ: ⁊ causam cognosce
uissit. Cum res eo maiore ageretur certami¬

Expanded text:
ta stagni uada, non castellum in alto tumulo ta stagni uada, non castellum in alto tumulo situm, non munitissima arx deterruisset quo minus transcenderent omnia perrumperentque. itaque quamquam omnibus omnia deberet, praecipuum muralis coronae decus eius esse qui primus murum adscendisset; profiteretur qui se dignum eo duceret dono. duo professi sunt, Q. Trebellius , centurio legionis quartae, et Sex. Digitius , socius naualis. nec ipsi tam inter se acriter contendebant quam studia excitauerant uterque sui corporis hominum. sociisTuditanus aderat. ea contentio cum prope seditionem ueniret, Scipio tres recuperatores cum se daturum pronuntiasset qui cognita causa testibusque auditis iudicarent uter prior in oppidum transcendisset, C. Laelio et M. Sempronio , aduocatis partis utriusque, P. Cornelium Caudinum de medio adiecit eosque tres recuperatores considere et causam cognoscere iussit. cum res eo maiore ageretur certami
Abbreviated transcription (Latin):
et sparto ⁊ nauali alia matia ad dalleme¬
dificandam ut minimũ omniũ inter tantaᷤᷤ
opes bellicas carthago ip̃a fu̾it. Eo die scipio
.s. lelio. cum sociis naualib urbem custodire
uiso. ip̃e in castra legiones reduxit. fessosq
milites omnib uno die belli oꝑib quippe
quri acie dimicassent ⁊ capienda urbe tan¬
tum laboris ꝑicłiq adissent: ⁊ capta cum
his qui in arcem confugerant. iniquo etiã
loco pugnassent curare corꝑa iussit. Postre¬
mo die militib naualib q sociis conuosa¬
tis pͥmũ diis ĩmortalib laudes gratesq e¬
git. qui se ñ urb̃ solum oppulentissime oĩ¬
um in hispania uno die compotem fecissẽt.
s añ eo congessissent. om̃ĩs affrice atq his¬
panieopes ut neq hostib quicqͣm relinq̃¬
ret᷑ ⁊ sibi ac suis omina suꝑẽẽnt. Militum
dem̃ uirtutẽ collaudauit. quod eos ñ erup¬
tio hostium. ñ altitudo meniũ. ñ explora¬

Expanded text:
et sparto et nauali alia materia ad classem aeet sparto et nauali alia materia ad classem aedificandam, ut minimum omnium inter tantas opes belli captas Carthago ipsa fuerit. eo die Scipio C. Laelio cum sociis naualibus urbem custodire iusso ipse in castra legiones reduxit fessosque milites omnibus uno die belli operibus, quippe qui et acie dimicassent et capienda urbe tantum laboris periculique adissent et capta cum iis qui in arcem confugerant iniquo etiam loco pugnassent, curare corpora iussit. postero die militibus naualibusque sociis conuocatis primum dis immortalibus laudes gratesque egit, qui se non urbis solum opulentissimae omnium in Hispania uno die compotem fecissent, sed ante eo congessissent omnis Africae atque Hispaniae opes, ut neque hostibus quicquam relinqueretur et sibi ac suis omnia superessent. militum deinde uirtutem conlaudauit quod eos non eruptio hostium, non altitudo moenium, non inexplora
Abbreviated transcription (Latin):
tus. ad predam uictores u̾si que ingens oĩs
genis fuit lib̾oꝵ capitũ iurile serus ad .x̃.
capita. Iñ qui cuies noue carchaginis erant.
dimisit urbemq ⁊ sua omĩa que reliqua
eis bellum fecerat: restituit. Oppifices ad duo
milia hominũ erant eos publicos fore .p.r.
edixit. cum spe ꝓpinqua lib̾tatis. si ad mini¬
st̃ia belli enixe oꝑam nauassent. Ceteram
multitudinẽ incolarum uiuenum ac ua¬
lidoꝵ seruoꝵ in classem ad supplem̃tum
remigum dedit. Et auxerat nauib ocͦto
captiuis classem. Extra hanc multitudinẽ
hispanoꝵ obsides erant. quoꝵ ꝑiñ ac si soci¬
oꝵ lib̾i eẽnt cura habita. Captus⁊ apparatꝰ
ingens belli. catapulte maxime ferme cen¬
pondo uasoꝵ argenteoꝵ magnus nume¬
rus. hec omnia .c. flaminio questori ap¬
pensa adnumerata q sunt. tritici qͣdrin¬
genta milia modium. ordeiducenta sep¬
b frum̃to armis ere p̾̃terea ferroq i linte

Expanded text:
tus, ad praedam uictores uersi, quae ingens omnis tus, ad praedam uictores uersi, quae ingens omnis generis fuit. liberorum capitum uirile secus ad decem milia capta; inde qui ciues Nouae Carthaginis erant dimisit urbemque et sua omnia quae reliqua eis bellum fecerat restituit. opifices ad duo milia hominum erant; eos publicos fore populi Romani edixit, cum spe propinqua libertatis si ad ministeria belli enixe operam nauassent. ceteram multitudinem incolarum iuuenum ac ualidorum seruorum in classem ad supplementum remigum dedit; et auxerat nauibus octo captiuis classem. extra hanc multitudinem Hispanorum obsides erant, quorum perinde ac si sociorum liberi essent cura habita. captus et apparatus ingens belli; catapultae maximae formae cenpondo, uasorum argenteorum magnus numerus; haec omnia C. Flaminio quaestori appensa adnumerataque sunt; tritici quadringenta milia modium, hordei ducenta sepbus, frumento, armis, aere praeterea ferroque et linteis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ menia captai porta intus forisq parit̾
refringi cepta. Et mox cedendo confectis
ac distractis ne iter impediret forib arma¬
tumpetum fecerunt. Magna multitudo
⁊ muros transcendebat. s ip̃i passim ad ce¬
dem oppidanoꝵ uersi. Illa que portam in¬
gressa erat uxta acies cum ducib cumor¬
dinib media urbe in forum processit. Iñ
cum duob itim̾b fugientes ind̾et hostes.
alios ad tumulũ in orientẽ u̾sũ qui teneba¬
t᷑ qͥngentoꝵ militũ p̾sidio. alios inqͣmi
pulsi fuerant resugerat. partem copiatũ¬
ip̃e ad tumulũ expugnandum mutit.
partim ip̃e ad arcem ducit. Et tumulus pͥ¬
mo impetu ẽ captus. ⁊ mago arcem conatꝰ
defendere. cum omnia hostium plena ui¬
deret. neq semultam eẽ arcemq ⁊ p̃sidiũ
dedidit. Q ad dedita arxẽ: cedes tota urbe
passim facte. Nec ulli pub̃m qui obuiꝰ fuit.
parcebatur. Tunc signo dato cedib finis fac¬

Expanded text:
et moenia capta et porta intus forisque pariter et moenia capta et porta intus forisque pariter refringi coepta; et mox caedendo confectis ac distractis ne iter impediretur foribus armati impetum fecerunt. magna multitudo et muros transcendebat; sed hi passim ad caedem oppidanorum uersi; illa quae portam ingressa erat iusta acies cum ducibus, cum ordinibus media urbe usque in forum processit. inde cum duobus itineribus fugientes uideret hostes, alios ad tumulum in orientem uersum qui tenebatur quingentorum militum praesidio, alios in arcepulsi fuerant refugerat, partem copiarum ad tumulum expugnandum mittit, partem ipse ad arcem ducit. et tumulus primo impetu est captus, et Mago arcem conatus defendere, cum omnia hostium plena uideret neque spem ullam esse, se arcemque et praesidium dedidit. quoad dedita arx est, caedes tota urbe passim factae nec ulli puberum qui obuius fuit parcebatur: tum signo dato caedibus finis fac
Abbreviated transcription (Latin):
altitudine tm̃ menium impediebant᷑. s qd̾
euntes ad ancipitis utrimq ictus subiectoᷤᷤ
habebant romanos ut latera infestiora sub¬
eũtib qͣm adu̾sa corꝑa essent. at parte in
alia quingentis ⁊ ꝑ stagnum facił transitus ⁊
in murum ascensus inde fuit. Nam neq o¬
pere emunitus erat. ut ubi ipsus loci acstag.¬
inpresidio satis creditum foret. nec ulla ar̃
matoꝵ aut custodia opposita intentis oĩb
ad opem offerendam un ꝑicłm ostendebat᷑.
ubi urbem sine certamine intrauere per-¬
gunt iñ qͣnto maximo cursu poterant ad
eam portam circa qͣm omne contracꝰtum
certam̃ erat. In quo adeo intenti omniũ ñ
animi solum fuere s etiam ocłi auresq
pugnantium spectantiumq adhortanti¬
um pugnantes. ut nemo abtergo ante sẽ¬
tiret taptam urbem: quam tecta in aduer¬
sos inciderunt. Utrim q ancipitem hostẽ
habebant. Tunc u̾b̾atis defensorib metu

Expanded text:
altitudine tantum moenium impediebantur, sed quod altitudine tantum moenium impediebantur, sed quod †euntes† ad ancipites utrimque ictus subiectos habebant Romanos, ut latera infestiora subeuntibus quam aduersa corpora essent. at parte †in alia quingentis et per stagnum facilis transitus et in murum adscensus inde fuit; nam neque opere emunitus erat ut ubi ipsius loci ac stagni praesidio satis creditum foret, nec ulla armatorum statio aut custodia opposita intentis omnibus ad opem eo ferendam unde periculum ostendebatur. ubi urbem sine certamine intrauere, pergunt inde quanto maximo cursu poterant ad eam portam circa quam omne contractum certamen erat; in quod adeo intenti omnium non animi solum fuere sed etiam oculi auresque pugnantium spectantiumque et adhortantium pugnantes ut nemo ante ab tergo senserit captam urbem quam tela in auersos inciderunt et utrimque ancipitem hostem habebant. tunc turbatis defensoribus metu
Abbreviated transcription (Latin):
Uix prior tumultus conticuerat cum scipi¬
o ab defessis iam uulneratisq recentis inte¬
grosq alios accipere scalas iubet in maio¬
ut ei nunciatum ẽ estum decedere quod
ꝑ spicatores tarraconenses nunc leuib cũ¬
bis. nunc ubi ea sident uagis ꝑuagatos
stagnum comꝑtum habebat. facilem pe¬
dib ad murum transitum dari. eos arma
tos duxit. Medium ferme diei erat. ⁊ ad id
quod sua sponte cedente in mare ẽ. ut tra¬
hebatur aqua. acer etiam septentrio ortꝰ
inclinatum stagnũ eodem quo estus fe-¬
rebat ⁊ adeo nudauerat uada. ut alibiũ¬
bilico tenus aqua eẽt. alibi genua uix su¬
peraret. hoc cura ac rõne comꝑtum in ꝓ¬
digium ac deos uertens scipio qui ad tͣnͣsi¬
tum romanis mare u̾terent:i stagna au'¬
fertent. inalqꝑ ante numnqͣm inttal huma¬
no uestigio aꝑirent. neptunum iuibebat ducẽ
itinĩs sequiac medio stagno euadẽ ad menia
ab terra ingens labor succedentib erat. Nec

Expanded text:
uix prior tumultus conticuerat cum Scipiuix prior tumultus conticuerat cum Scipio ab defessis iam uolneratisque recentes integrosque alios accipere scalas iubet et ui maiout ei nuntiatum est aestum decedere, quod per piscatores Tarraconenses, nunc leuibus cumbis, nunc ubi eae siderent uadis peruagatos stagnum, compertum habebat facilem pedibus ad murum transitum dari, eo secum armatos quingentos duxit. medium ferme diei erat, et ad id, quod sua sponte cedente in mare aestu trahebatur aqua, acer etiam septentrio ortus inclinatum stagnum eodem quo aestus ferebat et adeo nudauerat uada ut alibi umbilico tenus aqua esset, alibi genua uix superaret. hoc cura ac ratione compertum in prodigium ac deos uertens Scipio qui ad transitum Romanis mare uerterent et stagna auferrent uiasque ante nunquam initas humano uestigio aperirent, Neptunum iubebat ducem itineris sequi ac medio stagno euadere ad moenia. ab terra ingens labor succedentibus erat; nec
Abbreviated transcription (Latin):
cunq ꝓrimum ẽ interram euadere ꝓpe¬
tant ipsa feslinatione ⁊ ceramine ali alios
impediunt. Inter hec repleuerat. iam penus
armatis muros:i us magna ex ĩgenticopia.
congestateloꝵ suppeditabats neq uiri nec
tela nec quicqͣm aliud eque qͣm menia ip̃a
sese defendebant. Niare enim scale altitudi¬
i equari poterant.⁊ quo q̃ que altiores eo
infirmiores erant. Itaq cum sũmus quisq¬
ꝗͣm euadere ñ posset. subirent tñ. alie onẽ
ip̃o frangebant᷑. Quidam stantib scalis cũ
altitudo caliginem ocłis offudisset ad t̾ram
de bati sunt. Et cum passim homines scale¬
q ruerent.⁊ ip̃o successu audatia atq ala¬
critas hostium cresceret. signum receptui
datum ẽ. Quod spem. ñp̃sentis mͦ ab tan¬
to certamine ac labore quietis obsessis. s
etiam in posterum dedit scał. ⁊ corona capi
urbem ñ posse. oꝑa ⁊ difficilia ẽẽ. ⁊ tempus
daturum adferendam opẽ imꝑatorib suiᷤ.

Expanded text:
cuique proximum est in terram euadere propecuique proximum est in terram euadere properant, ipsa festinatione et certamine alii alios impediunt. inter haec repleuerat iam Poenus armatis muros, et uis magna ex ingenti copia congesta telorum suppeditabat; sed neque uiri nec tela nec quicquam aliud aeque quam moenia ipsa sese defendebant. rarae enim scalae altitudini aequari poterant, et quo quaeque altiores, eo infirmiores erant. itaque cum summus quisque euadere non posset, subirent tamen alii, onere ipso frangebantur. quidam stantibus scalis cum altitudo caliginem oculis offudisset, ad terram delati sunt. et cum passim homines scalaeque ruerent et ipso successu audacia atque alacritas hostium cresceret, signum receptui datum est; quod spem non praesentis modo ab tanto certamine ac labore quietis obsessis, sed etiam in posterum dedit scalis et corona capi urbem non posse: opera et difficilia esse et tempus datura ad ferendam opem imperatoribus suis.
Abbreviated transcription (Latin):
tota urbe suit. Multe stationes pauore atq
loca deserte sunt. relictiq muri cum qua
cuiq erat proximum. desiluissent. quod
obu̾sus scipio in tumulũ quẽ mercurium
uocant adu̾tit multispartib nudata de¬
fensorib menia ẽẽ omnes ecastris exitosire
ad oppugnandam urbenri ferre scalas uib.
Ip̃e trium p̃se uiuenũ ualidoꝵ scutis oppo¬
sitis ingens enim iam uis omnis genĩs te¬
loꝵ emuris uolabat: ad urbem succedit.
Hortatur imꝑat que in rem sunt. quod
płimum ad accendendos militum animoᷤ
intererat testis spectatorq uirtutis atq ig¬
nauie cuiꝰq adest. Itaq in uulnera ac te¬
laruunt. Neq illos muri. neq suꝑstanteᷤᷤ
armati arcere queunt. quin certatim as-¬
cendant. Et ab nauib eodem tempe eaq̃
mari ailluitur pars urbis oppugnat᷑i cep¬
taẽ. Ceterum tumultꝰ iñ maior. qmuis
haberi poterat. dum applicant dum par¬
tim exponunt scalas militesq dũ qua

Expanded text:
tota urbe fuit; multae stationes pauore atque tota urbe fuit; multae stationes pauore atque fuga desertae sunt relictique muri cum qua cuique erat proximum desiluissent. quod ubi egressus Scipio in tumulum quem Mercuri uocant animaduertit multis partibus nudata defensoribus moenia esse, omnes e castris excitos ire ad oppugnandam urbem et ferre scalas iubet. ipse trium prae se iuuenum ualidorum scutis oppositis—ingens enim iam uis omnis generis telorum e muris uolabat—ad urbem succedit; hortatur imperat quae in rem sunt, quodque plurimum ad accendendos militum animos intererat, testis spectatorque uirtutis atque ignauiae cuiusque adest. itaque in uolnera ac tela ruunt; neque illos muri neque superstantes armati arcere queunt quin certatim adscendant. et ab nauibus eodem tempore ea quae mari adluitur pars urbis oppugnari coepta est. ceterum tumultus inde maior quam uis adhiberi poterat. dum applicant, dum raptim exponunt scalas militesque dum qua
Abbreviated transcription (Latin):
se labentem fortunam . pr: nunc eosdem
quia illi omnia scd̃a letaq sunt animis.
sine meo luctu quam armauerat. Cum¬
terra mariq instrui oppugnationẽ uidẽt
⁊ ip̃e copias ita disponit᷑. Oppidanoꝵ. ĩ ab
ea parte quam caltra romana erant opponit.
Quingentis militib arcem insedit. quingen¬
tos tumulo urbis in oriẽtẽ u̾so imponit. ut¬
titudinem aliam quo clamor quos ubi auo¬
casset: resistentem ad omnia occurrere ui¬
bet. Patefacta dem̃ porta eos quos in uia fe¬
rente ad castra hostium instruxerat mutit.
Romani duce ip̃o p̃cipiente. parumꝑ cessere.
ut ꝓpiores subsidiis in certamine ip̃o submit¬
tendis ẽtnt. Et pͥmo haud impar stetere acie
subsidia. Dem̃ identidem submissa e castris ñ
aũterunt solum in fugam hostes s ad eo efu-¬
sis institerunt ut nisi receptu cecinisset. ꝑ¬
mixti fugientib irrupturi fuisse inurbem
uident᷑. Trepidatio uõ ñ prelio maior qͣm

Expanded text:
se labantem fortunam populi Romani, nunc eosdem se labantem fortunam populi Romani, nunc eosdem quia illic omnia secunda laetaque sunt animis dsine meo luctu quamterra marique instrui oppugnationem uideret et ipse copias ita disponit. oppidanorum duo milia ab ea parte qua castra Romana erant opponit: quingentis militibus arcem insidit, quingentos tumulo urbis in orientem uerso imponit: multitudinem aliam quo clamor, quo subita uocasset res intentam ad omnia occurrere iubet. patefacta deinde porta eos quos in uia ferente ad castra hostium instruxerat emittit. Romani duce ipso praecipiente parumper cessere, ut propiores subsidiis in certamine ipso summittendis essent. et primo haud impares stetere acies; subsidia deinde identidem summissa e castris non auerterunt solum in fugam hostes, sed adeo effusis institerunt ut nisi receptui cecinisset permixti fugientibus inrupturi fuisse in urbem uiderentur. trepidatio uero non in proelio maior quam
Abbreviated transcription (Latin):
ac menia romana positã uisum ꝓpe inpor¬
tis uictorem hannibalem. In hac ruina re¬
rum stecit una integra atq ĩmobilis uirtꝰ
.pr. Hec omnia strata humi erexit ac sustu¬
lit uos om̃ium pͥmi milites post cannen¬
sem cladem uadenti hasdrubali ad alpes
italiamq. qui sise cum fr̃e coniunxisset.
q patrisei obstitistis. Et he scdẽ res illas ad¬
uersas sustinuerunt. Nunc benignitate
dm̃ omnia scd̾a prospanda in dies letiora
ac meliora in italia sicilia q gerunt᷑. In sici¬
lia siracuse agrigentũ captum. Pulsi tota
iter omẽ ab urbe roma trepida fuga em̾suᷤ
hannibal in extremũ angulũ agribruttii
compulsus. nich iam mauis p̃catur deos.
qͣm ut incolumi cedere atq abire. ex
hostium terraliceat. Quid gͥminus conue¬
niat milites qͣmꝰ alie sup alias clades cumu¬
larentur. acdii prope ipsi cum hannibale
starent. uos hic cum parentib meis equẽ¬
tur eñi etiam honore nominis sustinuis¬

Expanded text:
ac moenia Romana posita et uisum prope in porac moenia Romana posita et uisum prope in portis uictorem Hannibalem. in hac ruina rerum stetit una integra atque immobilis uirtus populi Romani; haec omnia strata humi erexit ac sustulit. uos omnium primi, milites, post Cannensem cladem uadenti Hasdrubali ad Alpes Italiamque, qui si se cum fratre coniunxisset nauspicioque patris mei obstitistis; et hae secundae res illas aduersas sustinuerunt. nunc benignitate deum omnia secunda prospera in dies laetiora ac meliora in Italia Siciliaque geruntur. in Sicilia Syracusae, Agrigentum captum, pulsi tota iter omne ab urbe Roma trepida fuga emensus Hannibal, in extremum angulum agri Bruttii compulsus nihil iam maius precatur deos quam ut incolumi cedere atque abire ex hostium terra liceat. quid igitur minus conueniat, milites, quam cum aliae super alias clades cumularentur ac di prope ipsi cum Hannibale starent, uos hic cum parentibus meis— aequentur enim etiam honore nominis—sustinuis
Abbreviated transcription (Latin):
acceptarum. aut ꝓ etate mea uideat᷑. Adũ¬
se pugne in hispania nulliꝰ manimo qͣm
meo minus obliterari possunt. Quippe tui
pateret patruus intra .xxx. dierũ spatiuim.
ut aliud suꝑ aluid cumularet᷑ familie nr̃e
funus interfecti sunt. S ut familiaris pe¬
ne orbitas ac solitudo frangit amimũ ita
publicaꝰ fortuma. tum uirtus desꝑare. de sũ¬
marerum ꝓhibet. Po fato quodam nata
nobis sors ẽ ut magnis omnib belł uict
uicerimus. Uetera omitto porsennam. gal¬
los. samnites. Apunicis belł incipiam. qͦt
classes quot duces quot ex̾citus. pͥore bello
amissi sunt. Iam quid hoc bello memorẽ:
omnib aut ip̃e affiti cladib aut quibus
adfui maxime unus omniũ eas sensi. Trebi¬
a thrasum̃nus canne quid aliud sunt qͣm
monum̃ta occisoꝵ exercituum consulũq
romanoꝵ: ad defectionem italie sicilie ma¬
ioris partis sardinie. ad de ultimũ t̾rorem
ac pauorem castra punica inter anienem

Expanded text:
acceptarum aut pro aetate mea uideatur. adueacceptarum aut pro aetate mea uideatur. aduersae pugnae in Hispania nullius in animo quam meo minus oblitterari possunt, quippe cui pater et patruus intra triginta dierum spatium ut aliud super aliud cumularetur familiae nostrae funus interfecti sunt; sed ut familiaris paene orbitas ac solitudo frangit animum, ita publica cum fortuna tum uirtus desperare de summa rerum prohibet. ea fato quodam data nobis sors est ut magnis omnibus bellis uicti uicerimus. uetera omitto, Porsennam Gallos Samnites: a Punicis bellis incipiam. quot classes, quot duces, quot exercitus priore bello amissi sunt? iam quid hoc bello memorem? omnibus aut ipse adfui cladibus aut quibus afui, maxime unus omnium eas sensi. Trebia Trasumennus Cannae quid aliud sunt quam monumenta occisorum exercituum consulumque Romanorum? adde defectionem Italiae, Siciliae maioris partis, Sardiniae; adde ultimum terrorem ac pauorem, castra Punica inter Anienem
Abbreviated transcription (Latin):
inde hib̾i fluminis petere iubet. Codem legio-¬
nes ex hib̾nis conuenire conuisisset. ip̃e cum
quinq milib socioꝵ abtarracone ꝓfectus ad
exercitum ẽ. Quo cum uenisset ad loquendoꝰ
maxime uetẽs milites qui tantis suꝑfuert.
cladib ratus contione aduocata ita disseru¬
it. Nemo añ me nouus imꝑator militib
suis priusqͣm oꝑa eoꝵ usus ẽẽt. grãs agere u¬
re ac m̾ito potuit. Me uobis pͥusqͣm ꝓuinci¬
am aut castra uiderem obligauit fortuna.
pͥmum qd̃ ea pietate erga patrem patruũ¬
q in eum uiuos mortuosq fuistis: deinde
quod amissam tanta clade ꝓuintie posses
d̃mid paremꝰ atq agamus. ñ ut ip̃i maneamꝰ
in hispania s nepenimaneant. nec ut ꝓripa
hib̾i stantes arceamus transitu hostess uiul¬
tro transeamus. transferamꝰq bellum. Ue¬
reorne cui ur̃m maius id audatiusq consi¬
lium qͣm aut ꝓ memoria claudium nuꝑ

Expanded text:
inde Hiberi fluminis petere iubet. eodem legioinde Hiberi fluminis petere iubet. eodem legiones ex hibernis conuenire cum iussisset, ipse cum quinque milibus sociorum ab Tarracone profectus ad exercitum est. quo cum uenisset adloquendos maxime ueteres milites qui tantis superfuerunt cladibus ratus, contione aduocata ita disseruit: 'nemo ante me nouus imperator militibus suis priusquam opera eorum usus esset gratias agere iure ac merito potuit: me uobis priusquam prouinciam aut castra uiderem obligauit fortuna, primum quod ea pietate erga patrem patruumque meum uiuos mortuosque fuistis, deinde quod amissam tanta clade prouinciae possdeum id paremus atque agamus non ut ipsi maneamus in Hispania sed ne Poeni maneant, nec ut pro ripa Hiberi stantes arceamus transitu hostes sed ut ultro transeamus transferamusque bellum, uereor ne cui uestrum maius id audaciusque consilium quam aut pro memoria cladium nuper
Abbreviated transcription (Latin):
ut eẽt ñ incolarum mͦ alim̃tis frugifera m¬
sula s urbis rome atq italie id quod multiᷤᷤ
sepe tempestatib fecerat annonam leuaret.
ab agatyrna inconditam multitudinem
secum in italiam transuexit. Quatuor mi¬
lia hominũ erant mixti ex omni colluiuoẽ
exules oberati capitalia ausi. pleriq icum
in ciuitatib suis ac sub legib iuxerant. ⁊
postqͣm eos exuariis causis fortuna similis
conglobauerat agathirnam ꝑ latrocina
ac rapinam tolerantes uitam. Hos neq re¬
linquere leuinus in ĩsula tũ pͥmũ noua
pace coalescente uelut matĩam nouandis
reb satis tutum ratus ẽ. Et reginis usui fu¬
turi erant ad ppłandum bruttium agrũ.
ad suetam latrociniis querentib manũ.
Et quod ad siciliam attinet eo anno debella¬
tum ẽ. In hispania pͥncipio uĩs .p. scipio na¬
iub ceductis euoratiqp esiclo tartaconẽ
socioꝵ auxiliis classem onariasq hostium

Expanded text:
ut esset non incolarum modo alimentis frugifera iut esset non incolarum modo alimentis frugifera insula, sed urbis Romae atque Italiae, id quod multis saepe tempestatibus fecerat, annonam leuaret, ab Agathyrna inconditam multitudinem secum in Italiam transuexit. quattuor milia hominum erant, mixti ex omni conluuione exsules obaerati capitalia ausi plerique cum in ciuitatibus suis ac sub legibus uixerant, et postquam eos ex uariis causis fortuna similis conglobauerat Agathyrnam per latrocinia ac rapinam tolerantes uitam. hos neque relinquere Laeuinus in insula tum primum noua pace coalescente uelut materiam nouandis rebus satis tutum ratus est, et Reginis usui futuri erant ad populandum Bruttium agrum adsuetam latrociniis quaerentibus manum. et quod ad Siciliam attinet eo anno debellatum est. in Hispania principio ueris P. Scipio nauibus deductis euocatisque edicto Tarraconem sociorum auxiliis classem onerariasque ostium
Abbreviated transcription (Latin):
ignotus ad aures accidiset. priusqͣm adictũ
teli ueniret capessit fugam p adusam portã
emissus. assumpto comite an epicide cũ pau¬
cis ad mare puenit. nactiq opportune paruũ
nauigium. relicta hostib sicilia de qua ꝑ tot
annos certatum erat in affricam traiecerunt.
Alia multitudo penoꝵ sicłoꝵ q ne temptato
quidem certamine cum ceciin fugam ruerẽt.
clausiq exitus ẽent circa portas cesa. Oppido re¬
cepto. leuinus qui capita rerum agrigenti
erant urgis cesossecuri ꝑcussit. Ceteros p̃dãq
uendi dit omnem petuniam romam misit.
fãma agrigentinoꝵ cladissiciliam cum ꝑua¬
sisset. omnua repente ad romanos inclina¬
uerunt. Prodita breui sunt .xx. oppida sex
ui capta uoluntaria deditione in fidem ue¬
nerunt ad .xl. Quarum ciuitatiũ pͥncipib
cum ꝓcuiꝰq mito consulp̃cia penasq exsol¬
uisset. ooegissetq sicłos positis tandem ar-¬
mis ad agrum colendum animos conũtere.

Expanded text:
ignotus ad aures accidisset, priusquam ad ictum ignotus ad aures accidisset, priusquam ad ictum teli ueniret capessit fugam. per auersam portam emissus adsumpto comite Epicyde cum paucis ad mare peruenit; nactique opportune paruum nauigium, relicta hostibus Sicilia de qua per tot annos certatum erat, in Africam traiecerunt. alia multitudo Poenorum Siculorumque ne temptato quidem certamine cum caeci in fugam ruerent clausique exitus essent circa portas caesa. oppido recepto Laeuinus qui capita rerum Agrigenti erant uirgis caesos securi percussit, ceteros praedamque uendidit; omnem pecuniam Romam misit. fama Agrigentinorum cladis Siciliam cum peruasisset, omnia repente ad Romanos inclinauerunt. prodita breui sunt uiginti oppida, sex ui capta: uoluntaria deditione in fidem uenerunt ad quadraginta. quarum ciuitatium principibus cum pro cuiusque merito consul pretia poenasque exsoluisset, coegissetque Siculos positis tandem armis ad agrum colendum animos conuertere,
Abbreviated transcription (Latin):
iam imꝑatoris qͦ fame efficiebat postremo
in inuidiam u̾tit. ut ne bene geste quidem
res iam hannoni ꝓpter auctorem satis letecẽnt.
postremo p̃fecturam euis filio suo dedit. ra¬
tus cum imꝑio auctoritatem qͦi int̾ numi¬
das erepturum. Quod longe aliteruenit. Nã
ueterem fauorẽ eius sua insuꝑ inuidia auxit.
Neq ille in dignitatẽ inuirie tulit. confestim¬
q ad leninum occultos nuntios misit detra¬
dendo agrigento.ꝑquos ut est facta fides cõ-¬
positusq reigerende modus. portam ad ma-¬
referentem numide cum occupassent: pulsiᷤ
iñ custodib aut cesis romanos ad idip̃m missoᷤᷤ
inurbem acceperunt. Et cum agmine iam
in media urbis ac foꝵ magno tumultuaret᷑.
ratus hanno ñ aliud quam tumultũ ac seces-¬
sionem id quod. iañ acciderat numidarum
eẽ ad compͥm̃dam seditionẽ ꝓcessit. Atq ille
cum ei multitudo maior qͣm numidarũ pro¬
cul uisa. ⁊ clamor romanus haud quamqͣm

Expanded text:
iam imperatoris quoque famae officiebat, postremo iam imperatoris quoque famae officiebat, postremo in inuidiam uertit ut ne bene gestae quidem res iam Hannoni propter auctorem satis laetae essent. postremo praefecturam eius filio suo dedit, ratus cum imperio auctoritatem quoque ei inter Numidas erepturum. quod longe aliter euenit; nam ueterem fauorem eius sua insuper inuidia auxit; neque ille indignitatem iniuriae tulit confestimque ad Laeuinum occultos nuntios misit de tradendo Agrigento. per quos ut est facta fides compositusque rei gerendae modus, portam ad mare ferentem Numidae cum occupassent pulsis inde custodibus aut caesis Romanos ad id ipsum missos in urbem acceperunt. et cum agmine iam in media urbis ac forum magno tumultu iretur, ratus Hanno non aliud quam tumultum ac secessionem, id quod et ante acciderat, Numidarum esse, ad comprimendam seditionem processit. atque ille cum ei multitudo maior quam Numidarum procul uisa et clamor Romanus haudquaquam