comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uocauerũt sc̃m felicẽ ad tẽplũ. ⁊ i p̃o tẽpli
uestibulo sc̃s felix ingrediens hanc oronẽ fu¬
dit ad dñm dicens. Dñe deus uͥtutũ. d̾ angłoꝵ
cisti: ita ⁊ me: erue me qui scrutator. es renũ
⁊ cordis omniũ hominũ. Dimerge hunc
templũ. cũ his om̃ib diabolo credentibii. ut
sciant qr tu es deus deoꝵ. Tunc fc̃a st̃ toni
trua t̾ribilia. ⁊ choruscatoẽs magne. q̃ tole

Expanded text:
pli uestibolo sanctus Felix hanc orationem fudit ad Dominum dicens: «Domine, Deus uirtutum, Deus angelorum, cisti, ita et me erue, qui es scrutator renum et cordis omnium hominum Deus. 40 Dimerge hoc templum cum his omnibus diabolo credentibus, ut sciant, quia tu es Deus deorum». 41 Tunc trua terribilia et co
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾isum ẽ tẽplum cũ ydolis oĩbꝰ ⁊ sac̾dotib
ꝓphanis ⁊ uirgines qui ibide̾ fuerant. Nam ⁊
oĩs cunctas pereditata ẽ p̾tiniore t̾remotus.
Archelaus uero uidens hec dereliqͥd uxorem.
filio filias familias diuicias. auri ⁊ argẽti¬
⁊ oĩa que habebat ⁊ ꝓstrauit se ad pedes b̾ati
felicis dicens. Nunc cognoui. quia uerꝰ deueᷤᷤ¬
ẽ. quẽ colis quia ⁊ pure illi ẜuis. ⁊ rogaba euz

Expanded text:
otibus profanis et uirginibus, quae ibidem fuerant. 42 Nam et omnis ciuitas pereclitata est a timore terremotus. 43 Archelaus uero uidens hec, dereliquit uxorem, filios, familias, diuitias auri et argenti, et quae habebat, et prostauit se ad pedes beati Felicis, dicens: 44 «Nunc cognoui, quia uerus est Deus, quem colis, quia et pure illi seruis». 45 Rogabat eum
Abbreviated transcription (Latin):
adeũ. Tibi dico tyrranne. ⁊ stulce si credis te¬
qd̃ ego crastina die hora octauã coronã me¬
ẽ. ⁊ uenient mlłti xp̃rani ⁊ accipient corpa
meum. ⁊ ponent eũ inlocs or̾onis. tu autẽ
ueni ad illũ locũ. ⁊ factulũ desanguine meo
decollari. Et anteꝙͣ aministͥs int̾ficeretur
hanc or̃onẽ ꝓfudit. Dñe deus m̃s qui edu¬
xistime de errore adscienciã hoc qd̃ are peto
nõ ibi ingrediatur grando nec flamina nõ¬

Expanded text:
ad eum . tibi dico| tyranni et stulte si credis . ego crastina die ora octaua| accipio mei et accipiunt corpus meum et ponunt| illum in locum orationis. Tu autem ueni in illo loco .| +fac lutum cum sanguine meo decollare . +antequam ministris interfi| ceretur hanc orationem profudit. Domine deus meus| qui eduxisti me de errore in sciencia hoc quod ad te peto| non ingrediatur grando. Non i
Abbreviated transcription (Latin):
tes uidentesq splendorẽ magnũ ante faciem
b̾eati felicis ep̃i ad ĩꝑatorẽ reu̾ti uoluer̃t. Set
subst̾nentes se ad pedes sc̃i felicis uoce magnͣ
clamabãt. Baptiza nos ĩ noĩe prĩs ⁊ filii ⁊ sp̃u
sci. Et qd̾ paulo ante psallebãt. erudinos. quo
possimꝰ ꝑpetuã doct̾nam et̾nã tenere. ⁊ ĩ sepa¬
rabilẽ trinitatẽ ⁊ ꝯtinuo unꝯ exillis mili¬

Expanded text:
agnum ante faciem beati Felicis, ad imperatorem reuerti noluerunt, sed substernentes se pedibus sancti Felicis, uoce magna clamabant: 84 «Baptiza nos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, et quod paulo ante psallebas nos erudi, quod possimus perpetuam doctrinam tenere, et inseparabilem Trinitatem».
Abbreviated transcription (Latin):
angło. clamabãt dicentes. parce nob̾ łate fe¬
lix ecce egredim᷑ ⁊ quo eamꝯ dic nob̾. Tunc
illi. Ex quilꝰi unꝯ dicebatur de mosthenus
alius alexander. Qui euntes indomũ suam.
Sc̃s uero felix ꝑrexit ad domũ suã. ⁊ ĩuenit
patrẽ suũ. ⁊ matrẽ suã. ⁊ pones pisc̾e ante eos.
Dixit ei mat̾ eius. Fili dulassime. ut qͥd nb̃
maritima pulm̃ta. meliora sũt ꝙͣ pulm̃ta
t̾rena: Accipe cõsiliũ meũ fili ⁊ egredere huic
te me reddere debita dño meo. Quantos
aut tu nudos. quo openusti. qͣntos esuriẽtes¬
tu paisti. aut qͣntos mortuos sepelisti ꝙ̾ ad

Expanded text:
bant dicentes: «Parce nobis, beate Felix, et egrediemur: sed quo eamus, dic nobis!». 19 Tunc illi, ex quibus unus dicebatur Demosthenes, et alius Alexander; qui euntes in domum suam ctus uero Felix, pergens ad domum suam, inuenit patrem suum et matrem suam, et ponens piscem ante eos, dixit ei mater sua: 24 «Fili dulcissime, ut quid nobis marina pulmenta? 25 Meliora sunt pulmenta terrena; accipe consilium meum, fili, et egredere hinc te me reddere debita Domino meo! 28 Quando autem tu nudum uestisti, quando esurientem pauisti, aut quando mortuum sepel
Abbreviated transcription (Latin):
Aillis diebus erat quidã puer noĩe felix
in ciuitate nola. ꝓuincie campanie. ⁊ erat
annoꝵ qͥndecu in quo dũs tantã gr̃am tri¬
buerat sc̃ĩtatis. ut fugaret demones plu¬
rimas deo aĩas ad quireret ẜnituras. Quẽ
uidentes ꝓceres cuaitatis illiꝯ. tanta ⁊ talia
mirabłia facere ceperunt diabolico armati
cosilio de eiꝰ aĩam cogitare. Hec aut̃ mat̾
eiꝯ agnoscens. dolore copulsa. cottidie fle¬
bat. Beatꝰ aut̃ felix nicħ formidans assidue sr̃
hora maris sedebat. ⁊ diuine legis uolumina
spiritalit̾ ꝑtͣctabat. Qd̾ dũ cepe faceret hora
p̾ces ad marcianũ imꝑatorẽ dederunt petẽ¬
tes sacra ad p̾sidem dar sibi ut x̾anis ꝑsecu¬
tiofieret. Imꝑator aut̃ ad archelaum presidẽ
sacra dedit ut qui diis imolari noluiss mo¬
ris sũiam subiaceret. Fama hec curronte⁊
mat̾ beati felicis ascidue tabescebat. Quadã
uero die dum felix beatissimꝯ demare reuer¬
teretur pisc̾ẽ uasculo portans uidit eũ arche¬

Expanded text:
illis erat quidam puer nomine Felix in ciuitate Nola, prouinciae Campaniae, annorum quindecim. 3 In quo Dominus tantam gratiam tribuerat sanctitatis, ut, fugans demones, plurimas Deo animas adquireret seruituras. 4 Quem uidentes proceres ciuitatis illius tanta et talia mirabilia facere, ceperunt diaboli armati consilio de eius anima cogitare. 5 Haec autem mater eius agnoscens, dolore compulsa quotidie flebat. 6 Beatus uero Felix, nichil formidans, assidue super ora maris sedebat, et diuinae legis uolumina spiritualiter pertractabat. 7 Quod dum semper faceret hora s ad Marcianum preces dederunt, petentes sacram a preside dari, ut christianis persecutio fieret. 9 Imperator autem ad Archelaum presidem sacram dedit, ut, qui diis immolare noluisset, mortis sententiae subiaceret. 10 Fama haec currente, mater beati Felicis assidue tabescebat. 11 Quadam uero diem dum Felix beatissimus de mare reuerteretur, piscem in baculum portans, uidit eum Arche
Abbreviated transcription (Latin):
fensore scõ erorcista ẽ postea institutꝰ: coguito
aduentu eiꝯ romã festinant̾ occurrit. Que cũ
dem suã tectũ uidere meruit. illi deuotꝰ occ̾re¬
re nͥ ꝑ om̃a misterus plenũ in eo sp̃m p̾udis¬
se. nec mirũ si ille qui dm̃ pͥ uidit in pauperẽ.
postea ip̃m hĩtare cognosc̾et in doctorẽ. Illud
etiam nb̾ nõ duenit tam nobile p̾terire mi¬
raculũ. Nam cũ circa galliaꝵ ĩsulã ꝓpinq̃re
relationẽ uicinoꝵ agnouit ioidẽ ingenti ẜ¬
qͣmuis illis uideret᷑ uicina: ꝓpt̾ in accessibilẽ
locum. longio illis uidebatut esse ꝙ affrica. Qͤ
audito uirdei senciens sibi de bestiali pugna
uenire uictoriã. in noĩe dni p̃cedente crucis a¬
uriuo descendit in insulam. Eo uiso serpentes
in fugam ꝯũse sũt nõ tolerantes eio aspectum.
Tũc uaculũ fingens int̾ma qiͣ metã quousq de¬
erent excurrere uirtutis potencia designaũ. nec
ampliꝯ liberta est illic occupare ꝙ uetuit tãqͣ

Expanded text:
rio exorcista est postea institutus, cognito adventu eius, Romam festinanter occurrit. Quem cum de sua tectum videre meruit, illi devotus occurreret, nisi per omnia mysteriis plenum in eo spiritum praevidisset. Nec mirum si ille qui deum prius vidit in paupere, postea ipsum habitare cognosceret in doctore. 35 Illud etiam nobis non convenit tam nobile praeterire miraculum. Nam cum circa Gallinariam insulam propinquaret, relatione vicinorum agnovit ibidem ingentia sula videretur vicina, propter inaccessibilem tamen locum longius illis videbatur esse quam Africa. Quo audito, vir Dei sentiens sibi de bestiali pugna venire victoriam, in nomine Domini, praecedente crucis auxilio, descendit in insulam; eoque viso, serpentes in fugam conversi sunt, non tolerantes ejus aspectum. Tunc baculum figens in terram, quasi metam, quo usque deberent excurrere, virtutis potentia designavit; nec am
Abbreviated transcription (Latin):
fudit erclamans. martinꝯ adhuc incipiens.
caticuminũ mortuũ reuocaũ. Tr pontifer red¬
de rogo filium aut mͥ aut baptismo: qui pat̃¬
ꝓpħa agnosceris. ut mat̾ ego uecer optineas
Sic illa plo lacrimis petente ꝙ uerbie: ꝯmotꝰ
uir dei expectante pplo ad.sueta arma recur
cato sp̃n intepescunt. ocuł aꝑtis palpebris ia¬
nuis peregͥnũ lum̾ agnoscunt. uox adlueto ue̾¬
de pectoris domicilio ꝯfleta ꝓfert᷑. Gresso suis ues¬
tigiis rediuiuos extenditur in antenore fim¬
dam̃ta tota fabrica renouat᷑. Ed plura: Tam¬
dui iacuit sacerdos in pulu̾e. donec parit̾ sur¬
gerẽt sener de orõne infãs de morte. Ecce uita
gessit: set tanta res nõ pot̾ nrĩs ũbis plo orna
reꝙͣ meritis. Nunc uo̾ memorandũ est ꝙ supͣ
p̾misimꝯ: qualit̾ miracła reliqͣ hec miracło
cumulauit. Demq cum bt̃issimã abrã filiã
suã ad ꝙͣ de exitio destinauit eplam. ĩ columẽ

Expanded text:
fudit, exclamans: Martinus adhuc incipiens fudit, exclamans: Martinus adhuc incipiens catechumenum mortuum revocavit; tu, pontifex, redde, rogo, filium, aut mihi, aut baptismo; qui per agnosceris ut| mater ego uocer obtineas. Sic illa plus lacrimis potenti| quam uerbis commotus uir dei expectante populo ad con| sueta arma recurrcat spiritu intepiscunt. Oculi apertis palphebribus pe| regrinum lumen agnoscunt . uox adducto anhelito pec| toris domicilio conflata profertur gressus uestigiis redi| uiuus extenditur in priore fundamenta tota fabrica re| nouatur. Quid plura tamdiu iacuit sacerdus in pului| re donec pariter surgirent. Senex de oratione infans de| morte. Ecce uita gessit . sed tanta res non potest nostris uerbis| plus ornare quam meritis. Nunc uero memorandum| est quod supra promisimus . qualiter miracula reliqua| Hoc miraculum commolauit. Denique cum beatisssuam, ad quam de exsilio destinavit epistolam, incolumem
Abbreviated transcription (Latin):
semp ilã ꝑtem uerentur attinge: faciliꝰ erat
illie mare trãnre qͣm uocem. Gĩmutabilẽ t̃¬
minũ de ẜmone plãtatũ. apparet qͣntũ est me¬
lior adã sccłs antiqͦ. Ille serpenti paruit. iste
serpentes exclusit. Deposuit anquis anticum
mendaciũ: qui didicit implere mandatũ. O
oĩb qr in ioco belue ncola tͣnͣsmigrauit. si
reuertam᷑ ad ordine. Cum de exilio regressꝰ
intrauit pictauis sũmo fauore plaudebant
ce parit̾ eo ꝙ ecc̃aꝵ recepiss pontificẽ grer
pastorem. Et ac si om̃s cum ipso redissent ad
patriã. ita sñ illo se erules fuisse deflebant.
set consistere uirtute. diuina meruit ibidẽ mor¬
tuũ socitare. Post anqͦs dies infans sñ baptis¬
mi regeneratiõe defurcta est duplici morte
dãpnata. presentẽ huce̾ amiserat. ⁊ pena futu¬
ii scli nõcarebat. Tuc mat̾ exticti que iã mat̾
nõ erat dũ filiũ nõ habebat ꝓuoluta ad pedes
sci hylarii p̃cedentib lacͥmis nati sui corpo ef¬

Expanded text:
acilius erat illis mare transire quam vocem. O immutabilem terminum, de sermone plantatum! Apparet quantum est melior Adam secundus antiquo. Ille serpenti paruit; iste serpentes exclusit. Deposuit anguis antiqui mendacium, qui didicit implere mandatum. O hominibus, quia in loco beluae incola transmigravit. Sed revertamur ad ordinem. 40 Cum de exilio regressus introivit Pictavis, summo favore plaudebant omnes pariter, eo quod ecclesia recepisset pontificem, grex pastorem: et ac si omnes cum ipso tunc redissent ad patriam, ita sine illo se exules fuisse deflebant. set consistere, virtute divina meruit ibi mortuum suscitare. 42 Post aliquot dies infans sine baptismi regeneratione defunctus est: duplici morte damnatus praesentem lucem amiserat et poena futuri saeculi non carebat. 43 Tunc mater extincti, quae iam mater nosancti Hilarii, praecedentibus lacrymis, nati sui corpus ef
Abbreviated transcription (Latin):
miliant: antoniũ ꝑrexerũt. Manꝯ eiꝯ pedesq
lingentes. ut ille aĩadũteret: bñdictioẽ eos
ne cuio nutu. nͨ folia arboris cadũt. nec unꝰ
bonis nõ possi deret. tunicã sibi eiꝯ iuĩdicaũ.
scipulie ex ordine cũcta replicauit. Dieb ãt
sollẽpnib pasche uł pentecostẽ semꝑ pauli

Expanded text:
 Antonium perrexerunt, manus ejus pedesque lingentes. At ille animadvertit benedictionem eos ne cujus nutu nec folium arboris defluit, nec unus bonis non possideret, tunicam ejus sibi vindicavit,scipulis cuncta ex ordine replicavit; diebusque solemnibus Paschae et Pentecostes
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ inherens usq pictauis ꝑducta est: pa¬
trem se habere nõ a quo gn̾ata est. si ꝑ quẽ
regenerata est predicabat. Cũ uõ seleuciã ꝑ¬
gulari eruditioe ꝯꝑtum in expectaculo mũ¬
di ꝑducẽt ubi erat de fide censendũ. Hinc pͣt
hylario q̃mius ei nõ fuiss inuinctũ. metu¬
ens ne adhuc contͣ religionis dogmata respi¬
ruet dampnata ꝑfidia. b disserere longuĩ ẽ
qualit̾ a riminensi sỹndo ꝯposita mentione
aliud ex alio referens. fraꝰ heretica serpentino

Expanded text:
ejus inhaerens, usque Pictavos perducta est; paejus inhaerens, usque Pictavos perducta est; patrem vero se habere, non a quo generata est, sed per quem regenerata est, praedicabat. 8. Cum vero Seleuciam pgulari eruditione compertum, in spectaculum mundi produxerit, ubi erat de fide censendum. Hinc post Hilarius, quamvis ei non fuisset injunctum, metuens ne adhuc contra religionis dogmata respiraret damnata perfidia. Sed disserere longum est qualiter in Ariminensi synodo, composita mentione aliud ex alio referens, fraus haeretica serpentino
Abbreviated transcription (Latin):
ostarent. Adeog̾ monitꝰ ut filia nulli se pͥ
male diuisa ꝯuingeret. ꝙͣ ut patrẽ ex pecta¬
ret pollicitũ et sponsum parit̾ cũ ꝓmissione
uenturũ. Qd̾ abra dulcit̾ excipiens et qͣsi
sponsũ futurũ in epła patris ampłetens amo¬
iutionẽ sequta est null in ꝯiugio se resoluẽs
heresic ꝑuersitas pullularet dato gn̾alit᷑
impatoris edicto: ut des orientales ep̃i apd̾
se luciã hisaurie opidum cõuenirẽt: dis¬
ceptaturi. qͥd sentirent de fidei uĩtatis. T ue
int̾ reliqͦs quarto iã exilii anno defrigia sc̃e
hylario in p̃clicto loco data euentioe ad sino¬
set die dñito ingressꝰ est templũ. Mox florẽ¬
cia ꝓuella gentilis: ircũpens multitudinẽ
poli uoce magna seruũ dei aduenisse testa¬
ta est ⁊ ad pedes ei ꝯ eccurrens nõ cessauit pe¬
tere nͥ signũ cracis ab ip̃o sibi fien fidelit̾ im¬
famila: in nñe dñi meruenit parit̃ baptiza¬
ri. Que forencia relictis parentib. uesti gni

Expanded text:
ens ergo monitis, ut filia nulli se prius male divisa coniungeret, quam ut patrem exspectaret pollicentem et sponsum pariter cum promissione venturum. Quod Abra dulciter excipiens et quasi sponsum futurum in epistola patris complectens admonitionem secuta est, nulli in coniugio se resolvens.haeresis perversitas pullularet, dato generaliter imperatoris edicto, ut omnes orientales episcopi apud Seleuciam Isauriae oppidum convenirent disceptaturi, quid sentirent de fidei veritate, tunc inter reliquos quarto iam exilii anno de Frigia sanctus Hilarius in praedicto loco data evectione ad synoset, die Dominico ingressus est templum; moxque Florentia puella gentilis, irrumpens multitudinem populi, voce magna servum Dei illuc advenisse testata est, et ad pedes ejus accurrens non cessavit petere, nisi signum crucis ab ipso sibi fieri fideliter imfamilia in nomine Domini meruerunt pariter baptizari. Quae Florentia, relictis parentibus, vestigiis
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Fluctuãs uario m̃tis estu.⁊ secũ młta repu
Si hic maneã nicħ ult᷑ ꝓ ficiã. Moriar gͦ ut
extremũ anhelitũ fundã. Talia eo am̃o uol¬
uente ecce duo leones de ex terioris herenus ꝑ¬
tes c̾rentes. uoluẽtib ꝑ colla iubis. ferebant᷑.
Quib aspectib pͥmũ ex orruit: rursusq ad
btĩssim seni substiter̃. adulantibq candis
circa eiꝯ pedes accũbere fremitu ingenti rugi
terant. Deinde aut ꝓcul ceper unũ pedib sca¬
bare. Arenamq certati tegentes uniꝰ hoĩs ca¬

Expanded text:
ans itaque vario mentis aestu, et secum multa reputsi hic maneam, nihil ultra proficiam. 12 Moriar ergo, ut extremum halitum fundam. Talia eo animo volvente, ecce duo leones ex interioris eremi parte currentes, volantibus per colla jubis, ferebantur: quibus aspectis primo exhorruit. Rursusque adbeati senis substiterunt: adulantibusque caudis circa ejus pedes accubuere: fremitu ingenti rugieterant. Deinde haud procul coeperunt humum pedibus scalpere; arenamque certatim egerentes, unius hominis ca
Abbreviated transcription (Latin):
ba si soluimꝰ illie gaudia ꝯparamꝰ. Iecirco red¬
det illi mobił lingue p̾̃conium aqͦ priꝰ pectora
ꝯceper̃ affectũ. Nam bonis eiꝯ aꝑte credit᷑ in¬
uideti. si qͣ de illo cõgnouimꝰ silencio udeãt᷑
abscondi. Merito itaq cũ ceteris ut me de se
uł qͣnta opato sit postꝙ̃ eterna in requie plau¬
dentib angłis. ad xp̃m uctor de mũdi certa¬
mine trãsmigrauit. Et sinõ potuit anor ueta¬
memorie nõ fraudare: ut q̃sqͥs hec fideli sict̃
bitur probianꝰ cum dubio iã uite pend̾et
in fine̾. et spe ꝯualescente infancie mors ĩui¬
da parentib parentib subripere festinaret:
ñ pariuili funꝰ aceruũ considerãs. nͨ desideria
gemescentis expectans. Auida qͥd inuenit ce¬
tra sortẽ cuncta acludens sola int̾cessioẽ bt̃i hỹ¬
laui restiterat moribunda salutis occasio. &̃
frãto suꝯ genitor ⁊ ꝑiculosamat̾ q̃ mag̾ ꝯũso¬

Expanded text:
llic gaudia comparamus. 4 Idcirco reddat illi mobilis lingua praeconium, a quo prius pectora conceperunt affectum; nam bonis eius aperte credetur invideri, si quae de illo cognovimus, silentio videantur abscondi. Merito itaque cum ceteris et me de se vel quanta operatus sit, postquam aeterna in requie plaudentibus angelis ad Christum victor de mundi certamine transmigravit, etsi non potui annorum vetumemoriae non fraudare: ut quisquis haec fideli sicut itur Probianus cum dubio jam vitae penderet in fine, et spem convalescendae infantiae mors invida parentibus subripere festinaret, nec parvuli funus acerbum considerans, nec desideria senectutis spectans, avida quicquid invenit extra sortem concludens, sola intercessione beati Hilarii restiterat moribundo salutis occasio. 7 Quem Franco suus genitor et Periculosa mater, quae magis
Abbreviated transcription (Latin):
c̾et. Imꝑatori tribꝰ libellic oblatis p̾ces effũ¬
dit. ut in eiꝰ ꝯs pectu collectis adũsanis. eẽt
ei ꝯtra ħrticos disceptandi de religioe licẽtia
Re ueritatẽ falsitas obumbraret. ne eqͥtati
iniqͥtas p̾ualeret. ne imꝑator d̾o resist̾et: ne
fidei ꝑfidia rebellaret. unde ualens ⁊ ursaciꝰ
certandi. mor se recognos cebant hẏlarii con¬
p̾sente heretica nõ posse machinam̃ta ꝓfic̾e̾.
Qꝰ optentu: ad gallias ꝯpulsꝯ reu̾titur. putãs
ampliꝯ se pati auxiliũ. ꝙ illuc ꝑturbatõem
adiit tribunati imꝑii sñ timore torm̾ti: uere
totis iuscerib diligebat xp̃i regnũ qͥ nõ formi¬
dabat in pͥncipatu ꝯstanciũ. Nam q se ꝓ dño
sic ingerebut aꝑto periculo obtabat martino.
si nõ defuisset ꝑcussor.⁊ tũ animꝰ sũpsit głam.
sitempꝯ nõ intulit penã. b hũc ip̃m diu̾ino
pene totũ mundũ graui errore cõfusũ fractis
sepiꝰ ingallia synodis ꝑ hylariũ fuisse adu

Expanded text:
ceret. Imperatori autem tribus libellis oblatis, preces effudit ut, in ejus conspectu collectis adversariis, esset ei contra haereticos disceptandi de religione licentia, ne veritatem falsitas obumbraret, ne aequitati iniquitas praevaleret, ne imperator Deo resisteret, ne fidei perfidia rebellaret. Unde Valens et Ursaciucertandi, mox se recognoscebant Hilarii conpraesente, haeretica non posse machinamenta proficere. Quo obtentu, ad Gallias compulsus revertitur, putans amplius se pati exsilium, quod illic perturbationem adiit tribunal imperii, sine timore tormenti! Vere totis visceribus diligebat Christi regnum, qui non formidabat in principatu Constantium. Nam quod se pro Domino sic ingerebat aperto periculo, optabat martyrium, si non defuisset percussor; et tamen animus sumpsit gloriam, etsi tempus non inpoene totum mundum graui errore confusum fac| tis in galliis sepe synodis per hilarium fuisse ad|
Abbreviated transcription (Latin):
gantis ingenii ꝯtendat euolu̾e aut eiꝯ u̾ba
uerbis ualeat exeq̃re: Qualit̾ ille indiuise
trinitatis libros stilo tum̃te ꝯtexuit. Aut sc̃p¬
tura dauitici carminis sermone coturnato ꝑ
fons leq̃ndi: chesauro sc̃ie. lire doctͥne: defensor
ecc̾e. hostiũ ꝓpugnator: cuiꝰ dcã qui legerit. ñ cre¬
det dicere s tonare: hoc fuit ultra hoĩes sapere.
tã caute de religioẽ censere. S qͥ uult ip̃m agͦs¬
cere: eiꝯ exilia memoret. mĩta respiciat: uolu¬
mina relegat. dcã ꝑpendat: signa cotidiana
ꝑcenseat. Qui dum suꝑstes fuit in scło: aut
scripiit eccãstice fidei docum̃ta. aut pugnãdo
calcauit heretica c̾mina: aut petendi tribuit
mira culoꝵ suffragia. que uolente dño usq
in hodierna die ciꝯ orõnib ꝑseuerant. S. m̾a¬

Expanded text:
gantis ingenii contendat evolvere, aut eius verba gantis ingenii contendat evolvere, aut eius verba verbis valeat exaequare? Qualiter ille indivisae trinitatis libros stilo tumente contexuit, aut scripturam Davitici carminis sermone coturnato pefons loquendi, thesaurus scientiae, lux doctrinae, defensor ecclesiae, hostium propugnator. Cuius dicta qui legerit non credit dicere sed tonare. Hoc fuit ultra homines sapere tam caute de religione censere. 52 Sed qui vult ipsum agnoscere eius exilia memoret, merita respiciat, volumina relegat, dicta perpendat, signa cotidiana percenseat. Qui dum superstis fuit in saeculo aut scripsit ecclesiasticae fidei documenta, aut pugnando calcavit haeretica crimina, aut petenti tribuit miraculorum suffragia: quae volente domino usque in hodiernum diem eius orationibus perseverant.
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a ꝓuiderat. Tu̾c lirent̃ desiderant̾ que ut ce¬
lenter ei iungeret᷑ obtabat. Quã uolũtatẽ pr̃
pia agnoscens intentꝰ oronib nõ cessauit:
donec sine dolore. sũ contagio se p̾sente filia
de mundi ludibrio migraret ad xp̃m: ꝙ̃ ip̾is
ego ꝯsidero plꝰ fuit ꝙͣ resocitari sicmori. Certe
eni salo est nõ ꝯtaminati pc̃cis. Qͣnti cupierẽt
reb cũ uita tradlitis talẽ transitũ ꝯparare si
me creatorem forsitã inuei̾rent: Quid cdistat
int̾ uiuificantis infantis. ⁊ filie mortifica te
misteriũ: Illud resꝯitauit ad baptismũ: hũc
p̃destinauit ad regnũ. ñ ꝙ in illo adhuc spes pͦ¬
candi restabat. hec ĩmaculata finierat. & cũ
sentaret᷑ adregnum. Cuiꝯ uota ꝯsiderans. assidu¬
a or̾one ⁊ ipam ante se trãsimsit ad głam. aui
gis ⁊ filie affectu ⁊ tẽpto: tam̃ in hoc magis il¬
las a masse agnoscit᷑. cũ ꝑ ip̃m lumine ppe¬
tuo transferunt᷑. Quis uero hũndanciam ri¬

Expanded text:
rouidisset. Tunc libenter desiderabiliterque| ut celeriter ei iungeretur orabat quam uoluntatem pi| us pater agnuscens . intentus orationibus non cessabit| donec sine dolore . sine contagio sepefacta filia de mun| di ludibrio migraret ad christum. Quam ego considero, plus fuit, quam resuscitari, sic mori. Certa enim salus| est non contaminare peccatis quanti . cupirent rebus| cum uita . tradetis talem transitum conparare . si| mercatorem forsitan inuenirent . sed quid distat in| ter uiuifecati . infantis et filiae mortifecate miste| rio illum resuscitauit ad baptismum. Hunc praedestinavit ad regnum, nisi quod in illo adhuc spes peccandi restabat, haec immaculata finierat. 49 Qaesentaretur ad regnum. Cuius vota considerans assidua oratione et ipsam ante se transmisit ad gloriam. gis et filiae affectu contempto? Tarnen in hoc magis illas amasse cognoscitur, cum per ipsum lumini perpetuo transferuntur. Quis vero abundantiam ri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ad ardendi auxiliũ sũpserat ip̃a est repu¬
gnare. S int̾ hec ild̾ admon pociꝰ: ut dicat᷑
in u̾tute ꝯfessoris qͣs didicit. Cera flãmas er¬
tinguit.⁊ ꝯuerso ordine. illud a qͦ uocan po¬
tuit p̾focauit. Diu̾se species suauise st̃ nam
mutasse: ne qͥd hic incendia led̾ent palliũ.
ꝓ marinore cera fuit ꝓ flumĩe. S qntũ est
apud illũ cerci lum̃ extingu̾e̾ qui cetoꝵ lum̃
accendit: Aut cum alt̾iꝯ cadau̾is sepulturã
ocłoꝵ igne redintegrat ꝙͣ facile credimꝰ de
sepulchro. ꝓprio ut flãmas expellat: uellẽ
adhuc insaciato sacratissimiiuri miracula
qiͣ pecculiatit᷑ decantare: s uereor uñ meã cu
pio deuocionẽ ostendere. auditoris aĩmum
fastidio nascente uidear obturare. Da mͥ
pie ueniã de tertu hꝯ ꝑuitate de casui culpã¬
de qͦ exiguo dicerẽ. si libros implerẽ. Nedũ
hoĩs cupio uitare fastidia uidear in currere

Expanded text:
quam ad ardendi auxilium sumserat, ipsa visa est repuquam ad ardendi auxilium sumserat, ipsa visa est repugnare. 35 Sed inter haec illud admonet potius, ut dicatur: in virtute confessoris quas didicit cera flammas extinxit, et converso ordine illud a quo vorari potuit praefocavit. Diversae species suam visae sunt naturam mutasse: ne quid hic incendia laederent, pallium pro marmore, cera fuit pro flumine. 36 Sed quantum est apud illum cerei lumen extinguere qui caecorum lumen accendit, aut cum alterius cadaveris sepulturam oculorum igne redintegrat, quam facile credimus de sepulchro proprio ut flammas expellat? 37 Vellem adhuc insatiatus sacratissimi viri miracula quasi peculiariter decantare, sed verepio devotionem ostendere, auditoris animum fastidio nascente videar obturare. Da mihi, pie, veniam de textus hujus parvitate, de casui culpade quo exiguum dicerem si libros implerem, ne dum hominis cupio vitare fastidia, videar incurrere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ incorraptibilis arbit claret castior est is¬
te in examinatice uiditii. ꝙ in ełccione fioꝵ
illa que cera casta ꝓducit. Tunc itaq ille qui
offerre noluit amissi aninis se teste ꝯfusꝯ ⁊
lasset: ⁊ in faciẽ suã occulte cogitatões faci¬
nora reuelata. Aspexit ꝯsiderauit ĩgenuu¬
it.⁊ fleuit. ut saltĩ lac̾ma ꝵ fonte rigante
dilueret: ꝙ corde delinq̾ns fedauit. & pe̾a
maiora obtulit ex actꝰ cere uditõ castiga̾te.
nocte cereus ulluminatus fuiss casu suꝑ
dens corruit ita ut sumã mortẽ qua cecidit
sñ lesione aliqͣ ꝑ ardet. Nam inꝙͣtũ fuit ce¬
rei latitudo: cerea inuenta ẽ papỹro ⁊sũpto
tamꝙͣ si ꝯfiniũ cera ip̃a feciss int̾ igne̾ ⁊ pal¬
liũ ut ab ip̃a inueniret᷑ defendi ꝑ ꝙͣ potuiss
ex hun. Attendit bñficiũ ut obeduet᷑ p̃cep¬
to ꝙͣ semꝑ scit subdere. Hic cerã ignis expaũ

Expanded text:
quam incorruptibilis arbitquam incorruptibilis arbitte in examinatione judicii, quam in electione florum illa quae ceram casta producit. Tunc itaque ille qui offerre noluit admissi criminis se teste confusus, et lasse, et in faciem suam occultae cognitionis facinora revelata aspexit, consideravit, ingemuit, et flevit, ut saltem lacrymarum fonte rigante dilueret quod corde delinquente foedavit. Qui postea majora obtulit exactus, cerae judicio castigante. 12. nocte cereus ibi illuminatus fuisset, casu sudens corruit, ita ut super mafortem quo cecidit, sine laesione aliqua perarderet. Nam in quantum fuit cerei longitudo, cera jacens inventa est, papyro consumpto, tanquam si confinium cera ipsa fecisset inter ignem et palliuexuri. Attendit beneficium, ut oboediretur praecepto. Quam semper seit subdere, hic ceram ignis expavit;
Abbreviated transcription (Latin):
uestigia roborauit. Linguã ngenten. Iexibi¬
litatem ⁊ facilitatẽ uocis aptauit ad usu lam¬
ficii debiles qͦndã palmas armauit. Lim am̃¬
ta iuscerũ. grã pii muneris animauit. Aliqñ
pͥma lactis alim̾ta quesiũ. Ergo ut tales cilte
añ oĩa poscet. qͥd aliud dat᷑ intelligi. nͥ qñ sa¬
nata est tunc pͥo credidiss se nasci: Nec uld̃
tom fidele misteriũ obliuone noxia subtͣ
ad bti basilicam occurrissent hñtes formã
cere qiͣ socialit̾ in cc̃e quidã ex hiis alloquit᷑
uł uibent̾ offerrent. S in cassũ sua uerba ĩ aĩo
socii nolentis expendit: ip̃e tñ cũ collega suo
in or̾one ꝓst̾nitur. cerã illã occulte ante trem̃¬
di sepulcri cãcellce ex ponit. aox ad om̃em e¬
qualitatẽ cere ip̃iꝰ species se diuisit. Et pare
uliꝰ fideł oblatoris accepta: ꝑs alt̾a udẽtibꝰ
plutimis uoluendo usq ad alce cãcelice. nu¬
tu diuino cũ omi ꝯtumelia est repulsa. E si

Expanded text:
vestigia roboravit, linguam rigentem flexibivestigia roboravit, linguam rigentem flexibilitati et facilitati vocis aptavit, ad usum lanificii debiles quondam palmas armavit, lineamenta viscerum gratia pii muneris animavit. Aliquanpicuum, voce prima, lactis alimenta quaesivit. Ergo ut tales cibos ante omnia posceret, quid aliud datur intelligi, nisi quando sanata est, tunc prius credidisse se nasci? 11. Nec illud tam fidele mysterium oblivione noxia subtraasilicam occurrissent, habentes formam cerae quasi socialiter in commune; quidam ex his alloquitur vel libenter offerrent. Sed in cassum sua verba in animo socii nolentis expendit. Ipse tamen cum collega suo in oratione prosternitur, ceram occulte ante tremendi sepulchri cancellos exponit. 31 Mox ad omnem aequalitatem cerae ipsius species se divisit et, parte illius fidelis oblatoris accepta, pars altera videntibus plurimis volvendo usque ad alios cancellos nutu divino cum omni contumelia est repulsa : quas
Abbreviated transcription (Latin):
est m̃m nosse quo p̃uenta pcc̃o manꝰ attracta
est uenarum arefcã discursu. Tũe reuelatc̃e
sanitatis sue p̃uiatore leta ꝑcurrit. Et dũ in
basilica psalleret᷑ similit̾ in absolutiõe die
dñico quo p̃cesserat pena: secuta sũt gaudia.
acce ꝯsuetudĩe parroni singularis amabilẽ
qui ut inneniat quo p̃stet. ⁊ cãs exqͥrit. O be¬
ate hylari oĩum corde ore uoce cantande.
nerandi fructꝰ miraculi quedã paralitica an¬
nis adulta puella: non merito fñ uite uiue¬
bat officiis. Cuiꝰ in funꝯ ertincti corꝑis tm̃ su¬
ꝑstes aĩa palpitabat. Et in toto cadauere lu¬
tua iugilantes oculi custochebãt. Nõ lingua
torpene intra palati camerã uolubił ercurre¬
bat. nec ĩmo ducta de pectore uor collata pot̾at
ꝑ u̾ba disponere. Non manꝯ ꝯsoluta langues¬
ceret. Natura debita ẜuicia dissoluebat. fieq
pes instabił mẽbroꝵ ruitura sꝯtentabat. Ad

Expanded text:
est meum nosse quo praeventa peccato, – manus adtracta est meum nosse quo praeventa peccato, – manus adtracta est venarum arefacto discursu. Tunc revelatione sanitatis suae praeviatore laeta percurrit. Et dum in basilica psalleretur, similiter in absolutione die dominico, quo praecesserat poena, secuta sunt gaudia. Ecce consuetudinem patroni singularis amabilem, qui ut inveniat quod praestet et causas exquirit! O beate Hilari omnium corde ore voce cantande! nerandi fructus miraculi. 10. Quaedam paralytica, annis adulta puella, non merito, sine vitae vivebat officiis. Cui intra funus exstincti corporis tantum superstes anima palpitabat, et in toto cadavere lubra vigilantes oculi custodiebant. Non lingua torpens intra palati cameram volubilis excurrebat, nec imo ducta de pectore vox collata poterat verba disponere; non manus, cum soluta languesceret natura, debita servitia dissolvebat, neque pes instabilis membrorum structuram sustentabat, adh
Abbreviated transcription (Latin):
cadauenĩ collee ex se uisa sit erexisse. ecce t̾ribi¬
liter formidanda ꝓdia. ⁊ delectabilit̾ ampłctẽ¬
ta nracula. parum illi fuit de solatio regis si¬
gnũ ostendere luminis nisi aꝑte monito ad¬
tpr̃is hec causa uirtutis. Nam ibi colũpna ig̾s
pcesserat. hic figui lapadis amonebat. uel¬
lem nosse cur fuerit tanti ardoris secretum
misterium ⁊ tã manifestũ platũ s qͣntũ ip̃o
spirante uideor agnoscere nõ tacebo. Contra
hereticas acies sicut olim in corꝑe nõ cessauit
sp̃u dunicare. credebat sibi contra alari cũ arri¬
anum iterũ rediisse dstanciũ. Qnta est illi sꝑ
ꝓcultu catholice religionis aiuiditas cũ in re¬
quie positus adhuc solitudinis nõ desit uber¬
tas. Nam qui tuc in synodo ad ꝯfundendũ hos¬
tem uerba fidelia ꝓtulit. ħ in cãpo arma trac¬
tauit uictoria. Cp̃ .u. ¶Iułr in uico tonatiaco
dum aqmͣ ad opꝯ susim portaret die dnĩco non

Expanded text:
cadaverum colles ex se visa sit erexisse. Ecce terribicadaverum colles ex se visa sit erexisse. Ecce terribiliter formidanda prodigia et delectabiliter amplectenda miracula. Parum illi fuit pro solatio regis signum ostendere luminis, nisi aperte monitus ads causa virtutis. Nam ibi columna ignis populum praecesserat, hic figura lampadis admonebat. 8. Vellem nosse quod fuerit tanti ardoris secretum mysterium, tam manifeste prolatum. Sed quantum ipso inspirante videor agnoscere, non tacebo. Nam contra haereticas acies, sicut olim in corpore, non cessavit spiritu dimicare: credebat sibi contra Halaricum Arrianum iterum redire Constantium. Quanta est illi semper pro cultu catholicae religionis aviditas, cum in requie posito adhuc sollicitudinis non desit ubertas? Nam qui tunc in synodo ad confundendum hostem verba fidelia protulit, hic in campo arma tractavit victoria. 24 Mulier in vico Tonatiago dum aquam ad opus suum portaret die dominico, – non
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ augebat audire. Apud ꝙ̃ semꝑ una nox
erit tenẽbras illa nocte purgauit. Qͥ nũꝙͣ ui¬
terat ornam̃ta diei cepit illi nouꝰ sol nasci
apudillũ tunc fabricata sũt om̃a qñ eoꝵ me¬
rut uide facturã. Et ut ita dicã qd̾ amm᷑ post
plo dignato est luminare qͣnta micat grãm
tonatoris qͥ ꝑuenit desideria supplicãtis. Ep̃ .u.¬
uid etiã dignũ referã de tã regali mist̾io
ꝙ ab ip̃o est in rege collatũ. Deniq el ocoue̾
dum contra hereticam gentẽ pugnaturꝰ arma¬
cas acies ꝯmouiss media nocte metuit de basi¬
lica bt̃i uiri lum̃ suꝑ se ueniens aspicere ad¬
monitꝰ ut festinant̾. s nõ sine uenerabir lo¬
a oratione adu̾sum hostes ꝯflitaturo descen¬
deret. &d̾ ille diligent̾ obẜuans ⁊ orationem
occurrens tanta ꝓsꝑitate. altõ ꝓ se pugnato
ꝓcessit ad bellum ut intra hora diei tertia. ultͣ
humana uota sortiret᷑ uictoriã. ubi multitu do

Expanded text:
semper egebat audire. 18 Apud quem una nox semper egebat audire. 18 Apud quem una nox erat, tenebras illa nocte purgavit. Qui numquam viderat ornamenta diei, coepit illi novus sol nasci. Apud illum tunc fabricata sunt omnia, quando eorum meruit videre facturam. En, ut ita dicam, quodam modo post plo dignatus est inluminare. Quanta micat gratia donatoris, qui praevenit desideria supplicantis? 20 Quid etiam dignum referam de tam regali mysterio, quod ab ipso est in rege conlatum. Denique Chlodoveus dum contra haereticam gentem pugnaturus armatas acies commovisset, media nocte meruit de basilica beati viri lumen super se venientem adspicere, admonitus, ut festinanter sed non sine venerabilis loci oratione adversum hostes conflictaturus descenderet. 21 Quod ille diligenter observans et oratione occurrens tanta prosperitate altero pro se pugnaturo processit ad bellum, ut intra horam diei tertiam ultra humana vota sortiretur victoriam. Vbi multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
liberi sunt effecti. Cp̃.iii. Ouedam puella
in hec uita ueniens dex tam mortuã trax̾at
natura formante.⁊ debilẽ manũ in sp̃e glo¬
nu colligere neruoꝵ fila ꝯtracta: aura suo
stamine digitoꝵ telã arcebat. Tune occurrẽs
ad btĩssimi sepulturã int̾cessione eiꝰ uiua ci¬
uib est officiis ordinata. faulatĩ mobił ui¬
gor atticulce stupentes. ⁊ ungues irrepsit. p̾t
longa tempora manꝯ illi tue nata est cõsensit
mun̾a ꝯfessoris. Extincta uenit mate ab uto
uiua redut de sepulcro. Ecce ꝙͣ larga remun̾a¬
toris ẽ pietas. utq nã nõ genuit. ħ me̾bra sup¬
pleret.cp̃. uii. Tec illd̾ quidẽ pretire ꝯuenit:
q: ceco felici poit idota successit. Nam cũ ad btĩ
martim limina ꝓ recipiendo lumĩe ꝓperaret.
in scĩ hylarii preceriens templũ ingresso ẽ. Qd̾
dũ uigilias officio sotito cel ebrarent. mane
ftõ aꝑtis oculis ip̃e diẽ cepit alus nũciare qͥ

Expanded text:
liberi sunt effecti. 15 Quaedam puella liberi sunt effecti. 15 Quaedam puella in hanc vitam veniens dextram mortuam traxerat natura formante et debilem manum in specie glomi colligerant nervorum fila contracta: fluxa suo stamine digitorum tela marcebat. Tunc occurrens ad beatissimi sepulturam intercessione eius vivacibus est officiis ordinata: paulatim mobilis vigor articulos stupentes et ungues inrepsit. 16 Post longa tempora manus illi tunc nata est, cum sensit munera confessoris: extincta venit matris ab utero, viva rediit de sepulchro. Ecce quam larga remuneratoris est pietas, ut quae natura non genuit, hic membra suppleret! 17 Nec illud quidem praeterire convenit, quod caeco felici post vota successit. Nam cum ad beati Martini limina pro recipiendo lumine properaret, in sancti Hilarii praeteriens templum ingressus est. Quo dum vigilias officio solito celebrarent, mane facto apertis oculis ipse diem coepit aliis nuntiare, qui
Abbreviated transcription (Latin):
donec infirmitatis ip̃iꝰ ulcerosa narietas de
corꝑe ꝙ captiuauãt. captiua migrau̾at ut de¬
cepta sui solaciis colore quẽ inuaserat: ũuo¬
lata relinq̃ret. Et ꝙͣ secũ tulerat cutpitudinis
spem non teneret. fost ĩnumerabilia uulna
me̾bris oĩb instaurata est cuti sũt uultꝰ ille
diuturna deletꝰ. sordine sua ceꝑit repingi un̾¬
gine nec agnosci. E fidelissimũ lauacrũ pic¬
p̾dicabilis patuit miseratio ꝯfessoris. qui ⁊
laboris longinq̃ itineris abstulit ⁊ salutis¬
uota porrerit. Sqͣm in estimabiluĩ claruer̃
docum̃ta uirtutũ ubi se pulcri mundicie mũ¬
dauer̃. lacrimas lepre: Cuiꝯ hoc facere cura po¬
tiusset artificis. qui de tali pulue̾ ferre bñfici¬
a medicine: ex quib castoriꝰ diachonꝰ. cris¬
in subdia conꝰ institut᷑ꝰ ad eiꝯ obsequiũ usq
in fine̾ sui ꝑ ꝙ̃ sanati sũt adheseit̃. Et mĩto
illio eleger sustin̾e iuga domini: aqͦ pena

Expanded text:
donec infirmitatis ipsius ulcus ac varietas de donec infirmitatis ipsius ulcus ac varietas de corpore quod captivaverat captiva migraret, ut decepta suis solatiis colorem quem invaserat inviolata relinqueret et quam secum attulerat turpitudinis speciem non teneret. 12 Post innumerabilia vulnera membris omnibus instaurata est cutis una: vultus ille diuturna deletus sordidine sua coepit repingi imagine nec agnosci. Per fidelissimum lavacrum Pic Quae tam praedicabilis patuit miseratio confessoris, qui et laborem longinqvota porrexit. O quam inaestimabilium claruerunt documenta virtutum, ubi sepulcri immunditiae mundaverunt maculas leprae! Cujus hoc facere cura potuisset artificis, qui de tali pulvere ferret beneficia medicinae? Ex quibus Castorius diaconus et Crispus subdiaconus institutus, ad ejus oin finem suum per quem sanati sunt adhaeserunt: et merito illius elegerunt sustinere iuga domini, a quo poena
Abbreviated transcription (Latin):
naculũ decułunt. Tunc sc̃ę hẏlariꝰ ab aucto¬
re suo secrete artis et ex hibene medicinã ꝯsu¬
etue de dispendio funeris reddere ꝯpendia sa¬
nitatis. Subito m̃broꝵ fiuentẽ fabricã ũbo o¬
pante sustentãt. ⁊ in statũ pristinũ tamꝙͣ sini¬
chil fuiss solubile reformaũ. Mox parentii
lac̾inas leticie molente suꝑuemente siccaũ.
gemito uoto succedente pclusit. Ubi ia ꝑ dolo¬
rem nõ erat s ꝑ gaudia ꝙ plorarent. Quas
it obtine̾ pontificis: ⁊usq in hadiernã diẽ ad
luminariã siuis medicis singuł ãnis uite debi¬
tor tributa dissoluit. Cap̃ .ii.¬
Alud quoq nb̃ est tam singulare mira culum
gła collatoris. ad memoriam ppłi reuocandũ.
Nã acadurcis uenissent duo lepsi macuł ĩmu¬
tati spem sue salutis in sc̃i int̾cessione fundẽ¬
tes de puluere qui ab eiꝯ sepulchro abst̾geba¬
t᷑. sua lauantes capita ⁊ mẽbra reliqͣ ꝑungẽ¬
tes. tã du sibi talem curã fidelit̾ impenderũt:

Expanded text:
naculum detulerunt. Tunc sanctus Hilarius ab auctore suo secretae artis exhibens medicinam, consuetus de dispendio funeris reddere compendia sanitatis, subito membrorum fluentem fabricam verbo operante subrexit et in statum pristinum tamquam si nihil fuisset solubile reformavit: mox parentum lacrimas laetitiae mole superveniente siccavit, gemitus voto succedente praeclusit, ubi iam per dolorem non erat sed per gaudia quod plorarent. 9 Quas it obtinere pontificis et usque in hodiernum diem ad luminaria sui medici singulis annis vitae debitor tributa dissolvit. 11 Illud quoque nobis est tam singulare miraculum pro gloria conlatoris ad memoriam populi revocandum. Nam cum a Cadurcis venissent duo leprae maculis immutati spem suae salutis in sancti intercessione fundantes, de pulvere qui ab eius sepulchro abstergebatur sua lavantes capita et membra reliqua perunguentes? tam diu sibi talem curam fideliter impenderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Eu uete̾s ⁊ infideliũ ꝯditores uoluminũ elo¬
qͣncie suc po̾pam cũctis ostend̾e cã ꝓuocauit
opĩonis inflate. dũ regũ uota seu funera idest
ꝓspera uł adusa ꝯ fuso uocis ordine ꝙ ã modo
uisi sunt cantare parit̾ ⁊ plorare uitã. qͥ dire¬
runt uł de quibꝰ locuti sũt. saltĩ in libris iue¬
rẽt. Et si uacuis actibꝰ inanit̾ defecissẽt. curgͥ
meliores spei sollicitat᷑ instinctu paciar retice
uix debita solũe si de btĩ hylarii indeficientis
lãpadis splendore infatigabili uoce die ꝯti¬
nu̾ata cum nocte ꝑiter decatarẽ. Qua uõ uł¬
torpore ꝑ sisterẽ. ut cũ illi plurimo decepti tc̃¬
tatu de resoluta umbraꝵ ymagine ñ nulla
fic̾e̾nt ⁊n pulu̾e redacta cadauera falsie qiͣ

Expanded text:
ditores voluminum eloquentiae suae pompam cunctis ostendere causa provocaverit opinionis inflatae: dum regum vota seu funera, id est prospera vel adversa, confuso vocis ordine quodam modo visi sunt cantare pariter et plorare, ut tam qui dixerunt vel de quibus locuti sunt saltim in libris viverent, etsi vacuis actibus inaniter defecissent: cur ego melioris spei sollicitatus instinctu patiar reticervix debita solverem, si de beati Hilarii indeficientis lampadis splendore infatigabili voce die continuata cum nocte pariter decantarem. 3 Qutorpore persisterem, ut cum illi plurimo decepti tractatu de resoluta umbrarum imagine nonnulla conficerent et in pulverem redacta cadavera falsis quasi
Abbreviated transcription (Latin):
dit unũ de burdonib qͥ portabant feretrũ.s ta¬
timq recesser de loco illo. Et ita sanꝯ fc̃e est ħo
ex illa hora. fcc̃m at hoĩs illiꝯ. tale erit. Hic a¬
mabat uxorem aliena. ⁊ uolens adultare illã¬
ñ potuit. Mortua est at̾ ⁊ posita ĩ monumẽto.

Expanded text:
dit unum de burdonibus qui portabant feretrum, statimque movit se de loco isto. Et ita sanus factus est homo ex illa hora. Peccatum autem hominis illius tale erat: Hic amabat uxorem alienam, et volens eam adulterare, non potuit; et mortua est, et posita in monumento.
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ de eiꝯ uita ꝓponamꝰ. Eeplicit p̾facio. Inci¬
⁊ filiã ita in plenitudinẽ dñi uen̾abiłe aĩos¬
ecc̾astice regule traddidit ĩformandos. ut ad¬
huc in laicali ꝓposito ꝯstituto: diuino nutu põ¬
tificie gram pasideret. Ita se ip̃m ꝓpria discipli¬
a do uir scĩssimꝰ hostes catholice religioi̾s abor
ruit. ut nõ dicã ꝯuuiũ s neq salutatio cũhiis
ta exẽpio. ne cũ ħrticis m̾sã ꝑticipando fieret
illi in scandalũ. Sꝙͣ ꝑfectissimũ laicũ cuiꝰ uni
tatores ip̃i e̾ẽ desi derat sacerdotes. Cui nõ fuit
tentes ad penã. C redenti succedũt p̃mia. recusã
ti tormẽta. E tam̃ nc̃ illos de pio religioi̾s opere
ꝯmonẽs. nẽ alice de ꝯfessioe in estim abił sc̃e t̾m¬
tatis informa. nc̃ reliqͦs ꝓmissice̾ regni celestis

Expanded text:
Nunc de eius vita proponamus. Nunc de eius vita proponamus. et filiam . ita plenitudinem amo| ecclesiasticae regulae tradidit informandos, ut adhuc in laicali proposito constitutus, divino nutu, pontificis gratiam possideret; ita se ipsum adeo vir sanctissimus hostes catholicae religionis abruit ut non dicam| conuiuium . sed neque salutatio fuerit. tus exemplo ne nos heriticis participando fi| erit illi in scandalum. O perfectissimum laicum . cuius imi| tatores desiderabant esse sacerdotis. Cui non fuit rtentes ad poenam, credenti succedunt praemia recusanti tormenta! 11 Qui tamen nunc illos de pio religionis opere commonens, nunc alios de confessione inaestimabilis sanctae trinitatis informans, nunc reliquos promissi
Abbreviated transcription (Latin):
le ram istud posse dicere ꝙͣ digito celũ tãg̾e̾.
p̾resertĩ ꝙ etiã bt̃i ut audit geronimi torrẽs
ullud elequiũ recus auit attemptare qͥ materi¬
ei se imperarẽ eatenꝰ uidicaui̾t: ut tac̾et. Ego
uo cui nulliꝯ scĩe irrigua fluenta succͣrunt.
ꝙ̃ ure stillicidii pauꝑis attenuata guta ꝓfu¬
dit. Nicħ ꝓpͥo de fronte respirans. qua tem̾ta¬
te int̾ ingencia flumina eu frathe̾ btĩ ylarii
umnlũ iħronimi si qͦs uelũ cursꝯ extendere.
Cum de illo etiã doctissim⁊ quidqd dic̾e potu¬
ctũt minꝯ est ꝙͣ meret᷑: Et uirũ sanctissimũ
ambrosio de fr̃e scribenda mandare cui u̾ba
urtutib ꝯiu̾cta fiorebant. S ne ꝓtracta pa¬
gina fastidiũ pociꝯ generaret ꝙͣ ꝓuocet auoi¬
torẽ. Et si cũ mea uerecũdia ub̾ quidẽ obediẽ¬
çiã.⁊ illi impendo de quo nõ digne lcqr inuiriã
s concecti ueniã credima: ꝙ deuocice̾ peccamo.

Expanded text:
ale tam istud posse dicere, quam digito coelum tangere, ale tam istud posse dicere, quam digito coelum tangere, praesertim quod etiam beati, ut audio, Hieronymi torrens illud eloquium recusaverit attentare, qui huic materiae se imparem eatenus judicaverit, ut taceret Ego vero, cui nullius scientiae irrigua fluenta succurrunt, quem vix stillicidii pauperis attenuata gutta perfundit, nihil proprio de fonte respirans, qua temeritate inter ingentia flumina, Euphratem beati Hilarii, et Nilum Hieronymi, siccos velim cursus extendere, cum de illo etiam doctissimi viri quidquid dicere potuerunt minus est quam meretur? Et cum virum sanctissimum Ambrosio de fratre scribenda mandare, cui verba virtutibus coniuncta florebant. 5 Sed ne protracta pagina fastidium potius generet quam provocet auditorem, etsi cum mea verecundia vobis quidem oboedientiam et illi impendo de quo non digne loquor iniuriam, sed concedi veniam credimus quod devotione peccamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponti uigit̾ exercitaris intentꝰ. ⁊ intendis
exertus. ut facile sit ꝑspicuũ ad culturã ecc̃a¬
stice discipline.⁊ fuiss egenitũ ⁊ ẽẽ ꝓuectũ.¬
Cũ irrefragabilit̾ uet̾is dispositioĩe catholice¬
dogmatic fundam̾ta custre obfuas. Et ad hedi¬
ficationẽ plebis ama̾tissime ueluti bonꝰ ins¬
tructor adiciendo aliqͥd culm̾ fabrice ꝯtinua¬
re festinas. ñ sñ timore diuino. Cuiꝰ oꝑis amo¬
re p̾uenta eioq me dignato es purgere. qͦ de
accib sacratissimi uin hylarii ꝯfessoris: qͥ te
ab ip̃is cun abuł añ sua uestigia qiͣ peculiarẽ
uernatulũ familiarit̾ enut̾uit. ut impensi:
mun̾is uł ũba rependeres. Id ego ⁊ si nõ plena
uł ee parte cõplera ꝑstringerem qͣtinꝯ dũ gre¬
gis aurib uox quodamͦ: ⁊ uita pastoris antiqͥs¬
sim resonaret. Et ille ꝓbaret mist̾ium. ⁊ ip̾e ñ
celares affectum: s cum ei ingenii ⁊ cecitatẽ m̾¬
mesitate forte cognosco ut pene mͥ uideat᷑ eqͣ

Expanded text:
propositi iugiter exercitaris intentus et intendis exertus, ut facile sit perspicuum ad culturam ecclesiasticae disciplinae et fuisse te genitum et esse provectum: inrefragabilitdogmatis fundamenta custos observas, et ad aedificationem plebis amantissimae, veluti bonus instructor, adjiciendo aliquid, culmen fabricae continuare festinas, non sine timore divino, cujus operis amore praeventus me dignatus es perurgere quo de actibus sacratissiab ipsis cunabulis ante sua vestigia quasi peculiarem vernulam familiariter enutrivit, ut impensi muneris vel verba rependeres, ideo etsi non plena el ex parte complexa perstringerem: quatinus dum sui gregis auribus vox quodam modo et vita pastoris antiquissimi resonaret, et ille probaret ministerium et ipse non celares affectum. 3 Sed cum mei ingenii brevitatem memensitatem forte
Abbreviated transcription (Latin):
ut uirũ cruditissimũ de quo loquimur. ⁊ dio¬
nisiũ mediolanensiũ. ⁊ eusebiũ uercellẽsẽ exi
lo dep̃narent. Ricħ eĩ pot̾ãt ante insuꝑabile̾
sci hyiarii facundiã hereticꝰ optine̾. sperãs hos¬
tis fidei aliq̃s se nebulas spłndore catholico
posse p̃tend̾e: si retruso erilo tał uir a çerca¬

Expanded text:
quo loquimur, et Dionysium Mediolanensem, et Eusebium Vercellensem, exsilio condemnaret. Nihil enim poterat ante insuperabilem sancti Hilarii facundiam haereticus obtinere. Sperabat enim hostis fidei aliquas se nebulas splendori catholico posse praetendere, si retrusus exsilio vir talis a certa
Abbreviated transcription (Latin):
cordante fauore ppli aut pociꝰ dei sp̃u ꝓclamã¬
te: iur olĩ mistetiis deputam. aliqñ sac̾e alta¬
nb sacerdos electꝰ est. Crescebat in eo cotidie
opinio famulate u̾ͥtutũ: nec erat eiꝰ fama cõ¬
tempta circũ iectas tm̃ gallias illustrare se dex¬
teras nationes ⁊ regiones implebat nu̾tor gr̃a
ꝑcurrente. Idactum ẽ ut toto orbe uelociter bĩ
po̾tificis gła militaret. Igit᷑ ꝯ statini imꝑatori ᷤ
tp̃re cũ arriana hereses uenenata de radice fio
ris torici pullularet. Tũc uir scĩssimꝰ timore
nudo. fi dei feruore uestito qiͣ signifer belligera¬
tor ꝑmedias acies int̾ hostiles fremit᷑ int̾ here
ꝙ absit p̃uiditio religionis illato ne uiueret.

Expanded text:
ante favore populi aut potius dei spiritu proclamante, vir olim mysteriis deputatus aliquando sacris altaribus sacerdos electus est. 13 Crescebat in eo cotidie opinio famulatrix virtutum nec erat eius fama contenta circumiectas tantum Gallias inlustrare sed exteras nationes et regiones implebat. Meritorum gratia percurrente id actum est, ut toto orbe velociter beati pontificis gloria militaret. 14 Igitur Constantii imperatoris tempore cum Arriare toxico pullularet, tunc vir sanctissimus, timore nudus, fidei fervore vestitus, quasi signifer belligerator per medias acies inter hostiles fremitus, inter haquod absit, praejudicio religionis illato, ne viveret.