comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥ. eiusmodi nulla coherendinatura. s ut arbo¬
rem ut animal inquib nulla temeritas. s ordo ap¬
parer. ⁊ artis quedam similitudo. Qd̾ si ea q̃ at̾ra
stirpib ꝯtinentͤ arte nature uiuunt ⁊ iugent. pro¬
fecto ip̃a t̾ra eadem ui ꝯtinetur. arte nature quip
q̃ grauidata seminib omia pariat ⁊ fundat. ex¬
sese stirpes amplexa alat. ⁊ augeat. ip̃aq alatur.
uicissim a suꝑis ext̾nisq naturis. eiu sdẽq expira¬
cionib ⁊ aer alit᷑. ⁊ ether. ⁊ om̃ĩa suꝑa. Ita si terra
natura tenetur ⁊ uiger. eadem natura ratio in¬
reliquo mundo ẽ. stirpes enim terre inherent.
animantes. aut̃ aspiratione aeris sustinẽtur ipeq
aer nobiscum uidet. nobiscum audit. nobiscum
nob̾cum. Quacumq enim imus. qͣcumq moue¬
mur. uidetur. qi locum dare ⁊ cecłe. Queq in
medium locum mundi qͥ ẽ infimus.⁊ q̃ ame
medium ferunt᷑. ea ꝯtinentẽ mundi efficiunt.

Expanded text:
aliquid eius modi nulla cohaerendi natura, sed ut arboaliquid eius modi nulla cohaerendi natura, sed ut arborem ut animal, in quibus nulla temeritas sed ordo apparet et artis quaedam similitudo. Quod si ea quae a terra stirpibus continentur arte naturae vivunt et vigent, profecto ipsa terra eadem vi continetur arte naturae, quippe quae gravidata seminibus omnia pariat et fundat exsese, stirpes amplexa alat et augeat ipsaque alatur ssim a superis externisque naturis; eiusdemque exspiraet aer alitur et aether et omnia supera. Ita si terra natura tenetur et viget, eadem ratio inreliquo mundo est; stirpes enim terrae inhaerent, nimantes autem adspiratione aeris sustinentur; ipseque aer nobiscum videt nobiscum audit nobiscum movetur nobiscum, quacumque enim imus qua movemur videtur quasi locum dare et cedere. quaeque in medium locum mundi, qui est infimus, et quae a memedium feruntur, ea continentem mundi efficiunt
Abbreviated transcription (Latin):
telligi possit. Namq alii naturam censent e̾e. iii
quãdam sine ratione cientẽ motus incorporib
necessarios. alii aũt uim participem rationis. ati
ordinis. tanꝗͣ. uia progredientem declamĩtt̃s ꝙ
cuiusq rei cã efficiat .q. sequatur. Cuius sollerciã
nulla ars. nulla manus. nemo opifex ꝯseqͥ possit
imitando. Seminis enĩ uĩ e̾e̾ tantam ut id qͥnꝙͣ sit
ꝑexiguum. tñ si incidełit in ꝯcupientẽ cõphendẽ¬
temq naturam nactumq sit mat̾iam. ꝗͣ al auge¬
riq possit. ita fingat. ⁊ esficiat insuo qͦ gen̾e. par
ueri ⁊ ⁊ sengre ⁊ appt̾e possint. ⁊ exsese simibia su
gigne̾. Sunt aũt qui omĩia nature nomine apel¬
lent ut epicurus qͥ ita diuidit om̃iumq̃ sint nat̾a
ẽẽ corꝑa ⁊ in aue. q̃q his accidant. S nos cum dici¬
mus natura ꝯstare ad ministrariq mundum ñita
dicimus ut glebam aut fragnientũ lapidis. aut

Expanded text:
tellegi possit. namque alii naturam esse censent vim tellegi possit. namque alii naturam esse censent vim quandam sine ratione cientem motus in corporibus necessarios, alii autem vim participem rationis atque ordinis tamquam via progredientem declarantemque quid cuiusque rei causa efficiat quid sequatur, cuius sollertiam nulla ars nulla manus nemo opifex consequi possit imitando; seminis enim vim esse tantam, ut id, quamquam sit perexiguum, tamen, si inciderit in concipientem conprendentemque naturam nanctumque sit materiam qua ali augerique possit, ita fingat et efficiat in suo quidque genere, partveri etiam et sentire et appetere possint et ex sese similia sui gignere. Sunt autem qui omnia naturae nomine appellent, ut Epicurus qui ita dividit, omnium quae sint naturam esse corpora et inane quaeque is accidant. Sed nos cum dicimus natura constare administrarique mundum, non ita dicimus ut glaebam aut fragmentum lapidis aut
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sca simulacra uen̾em᷑. Qd̾ simẽ in hoĩũ gen̾e.
niens. fides. uirtus. ꝯcordia. uñ hec int̾ram nisi ab
nis suꝑis defluere potuer̾. Cumq sint innobis.
ꝯsilium ratio. prudentia. nece̾e ẽ dõs ħ ip̃a hab̾e.
maiara. nec hab̾e solum. s ⁊ his uti inmaximis.
⁊ oꝑtimis reb. nicħ aũt nec manis nec meliꝰmũ¬
ri. Pstremo cum satis docueri ius hos eẽ dos. qͦꝵ
insignem uĩ ⁊ illustrem faciem uide̾mus. solẽ
dico ⁊ lunam. ⁊ uagas stellas. ⁊ inerrantes. et
celum ⁊ mundum ip̃m. ⁊ eaꝵ reꝵ uĩ q̃ ine̾ent
in om̃i mundo. cũ magno usu ⁊ cõmodita te gn̾s
humani. efficit᷑ om̃ia regi diuina m̃te atq prudei¬
cia. ao depͥma ꝙ. parte satis dictum ẽ. Seqͥt᷑ ut
doceam omĩa subiecta e̾ẽ nature. eaq ab ea pulchi¬
rime geri. S qͥ. sit ip̃a natura explicandum est
ante breuit᷑. quo facilius id q docere uolumꝰ in¬

Expanded text:
et sancta simulacra veneremur: quod si inest in hominum genere et sancta simulacra veneremur: quod si inest in hominum genere mens fides virtus concordia, unde haec in terram nisi ab superis defluere potuerunt?, cumque sint in nobis consilium ratio prudentia, necesse est deos haec ipsa habere maiora, nec habere solum sed etiam his uti in maxumis et optumis rebri. Postremo cum satis docuerimus hos esse deos, quorum insignem vim et inlustrem faciem videremus, solem dico et lunam et vagas stellas et inerrantes et caelum et mundum ipsum et earum rerum vim quae inessent in omni mundo cum magno usu et commoditate generis humani, efficitur omnia regi divina mente atque prudentia. Ac de prima quidem parte satis dictum est. Sequitur ut doceam omnia subiecta esse naturae, eaque ab ea pulcherrime geri. Sed quid sit ipsa natura explicandum est ante breviter, quo facilius id quod docere volumus in
Abbreviated transcription (Latin):
ligͥ nͥ nature. ẽ obediens. aut subiectus ds. Omnẽ
gͦ regit ip̃e naturã. Et enim si ꝯcedimus intelli.
maꝵ. Ergo utrum ignorant. q̃ res maxime sint.
res sustineant et gerant: At ⁊ ignoratio reꝵ aliena
nature doꝵ ẽ. ⁊ sustinendi inuneris ꝓpt̃ in becilli¬
tatem difficultas. minime cadit inmaiestatẽ dõꝵ
Eyst qͦ efficitur id qͦ uolumus d̾oꝵ. ꝓuidentia muudũ
ad mistrari. atqͥ nece̾e uẽ. cũ sĩt di simͦ sint ut
profecto st̃. animantes e̾e. nec solum animanteᷤᷤ.
s ⁊̃ rationis cõpotes. Int̾seq qͣi ciuili ꝯcihacione
⁊ societate ꝯunctos. unum mundum ut cõmu
ueritas utrobiq sit. eademq lex. que ẽ recti p̃¬
ceptio. prauiq depulsio. Exqͦ intelligitur pru-¬
denti am qͦ ac mentẽ abeis ad homines ꝑ uenisse.
obeamq cãm maioꝵ institutis. mens. fides. uirtꝰ.
ꝯcorcdia. ꝯserrate ⁊ publice. dedicate sunt. q̃ qui
ꝯuenit penes dos ee negare. cum eoꝵ augusta

Expanded text:
igitur est naturae oboediens aut subiectus deus; omnem ergo regit ipse naturam. Etenim si concedimus intellege quidem maxumarum. ergo utrum ignorant quae res maxumae sint res sustineant et gerant? at et ignoratio rerum aliena naturae deorum est, et sustinendi muneris propter inbecillitatem difficultas minime cadit in maiestatem deorum. ex quo efficitur id quod volumus, deorum providentia mundum administrari. Atqui necesse est cum sint di si modo sunt, ut profecto sunt animantis esse, nec solum animantes sed etiam rationis compotes inter seque quasi civili conciliatione et societate coniunctos, unum mundum ut communveritas utrobique sit eademque lex, quae est recti praeceptio pravique depulsio. ex quo intellegitur prudentiam quoque et mentem a deis ad homines pervenisse ob eamque causam maiorum institutis Mens Fides Virtus Concordia consecratae et publice dedicatae sunt; quae qui convenit penes deos esse negare, cum eorum augusta
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. id est melꝰ. ꝗͣ d non ẽ litt̾atũ. Nicħ aũt mũ¬
do melius. Litt̾atus gͥ ẽ mundus. Isto mͦ ⁊̃ disertus.
Et ꝙͥ mathematicꝰ. musicus. oĩ deniq doctrina eruidi¬
tus. Postremo phiso lophus. Sepe dixi nicħ fieri sine
d̾o. nec ullam uĩ e̾e̾ nature. ut sui dissimiha possit
effing̾e̾. ꝯcedã ñ mͦ animantẽ. ⁊ sapientẽ ee̾ muindũ.
eo procreant᷑. Nicħ gͥ affert pat̾ iste stoicoꝵ. quare
mundum rõne ut p̾utemus. nec cur animantẽ
aspectu. motuq ꝯstancius. Qd̾ si mundus uniu̾sus
ñ ẽ d̾s. ne stelle quidem quas tu innum̾abiles in
doꝵ num̾o reponebas. Quaꝵ te cursꝰ equabiles eter¬
niq delectabant. nec me hercłe iniuria. St̃ enim
admirabil incredibiliq ꝯstancia. S ñ om̃ia balbe.
q̃ cursus certos ⁊ ꝯstantes hñt eado pocus tribu¬
enda sunt. quam nature. Qd cholchidico euripo
in motu identidẽ reoiꝓcando. putas fieri posse ꝯ¬

Expanded text:
tum est id est melius quam quod non est litteratum; nihil autem mundo melius; litteratus igitur est mundus"—isto modo etiam disertus et quidem mathematicus musicus, omni denique doctrina eruditus, postremo philosophus. Saepe dixisti nihil fieri sine deo, nec ullam vim esse naturae ut sui dissimilia posset effingeo procreantur? Nihil igitur adfert pater iste Stoicorum quare mundum ratione uti putemus, ne cur animantem aspectu motuque constantius. Quod si mundus universus non est deus, ne stellae quidem, quas tu innumerabilis in deorum numero reponebas. quarum te cursus aequabiles aeternique delectabant, nec mehercule iniuria, sunt enim admirabili incredibilique constantia. sed non omnia Balbe quae cursus certos et constantis habent ea deo potius tribuenda sunt quam naturae. quid Chalcidico Euripo in motu identidem reciprocando putas fieri posse c
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aũt subsequuntur. tũ ceħ̾us mouentur. tũ
tardius. tũ omĩo ne mouent᷑. ꝗd. s ad qͦdã rẽpus
insistunt. Quaꝵ ex clispaħb motionib mag¬
num annum mathematici nominauer̃. qͥ tũ
efficitur. cum soł ⁊ lune. ⁊ quinq erancium
ad eamdem int̾ se ꝯꝑ ationem ꝯfec lis om̃ium
spaciis ẽ facta qu̾sio. Que ꝙͣ longa sit. magna¬

Expanded text:
tum autem subsecuntur, tum celerius moventur tum tardius, tum omnino ne moventur quidem sed ad quoddam tempus insistunt. quarum ex disparibus motionibus magnum annum mathematici nominaverunt, qui tum efficitur cum solis et lunae et quinque errantium ad eandem inter se comparationem confectis omnium spatiis est facta co
Abbreviated transcription (Latin):
sumus dic̾e. cum ea fiant. ñ ẽẽ multos qͥ ita me¬
tuant. ⁊ adis inmortalib fieri
existiment.
S: ñ queritur. sint nealiqui. qͥdos ẽẽ putent. di
utrum sint nec ne sint: queritur. Nam relique cau¬
se quas cleant̾es affert. quaꝵ una est. de cõmodoꝵ
q̃ capiniis copia. alt̾a de temp̃oꝵ ordine celiq ꝯstantia.
cum tractabunt᷑ a nob̾. cum disputabimus de ꝓui¬
dentia cłoꝵ. de qua plurima ate balbe dicta sunt.
Eodemq illa etiam differemus d csippum dic̾e aiebos
quo si e̾e̾t aliqd. in roꝵ naturad ab homine efficiñ
poss. eẽ aliꝗͥ hoĩe meliꝰ. Queq indomo pulchra cũ
pulcͥtudine mundi cõꝑabas. ⁊cũ toqꝰ mundi que¬
nientiam ꝯsensumq afferebas. ⁊enonisq breues ⁊
acutulas ꝯclusiones ineam partem sermonis qũã
mͦ dixi diffe̾mus. Eodemq temꝑe illa oĩa q̃ a tephi¬
sice dicta sunt. de ui ignea. deq eo calore. ex quo
om̃ia gn̾ari dicebas. loco suo querent᷑. Omĩ a. que

Expanded text:
a fiant non esse multos qui tuant et a dis inmortalibus fieri existument; sed non id quaeritur, sintne aliqui qui deos esse putent: di utrum sint necne sint quaeritur. Nam reliquae causae quas Cleanthes adfert, quarum una est de commodorum quae capimus copia, altera de temporum ordine caelique constantia, tum tractabuntur a nobis, cum disputabimus de providentia deorum, de qua plurima a te Balbe dicta sunt; eodemque illa etiam differemus, quod Chrysippum dicere aiebas, quoniam esset aliquid in rerum natura quod ab homine effici non posset, esse aliquid homine melius, quaeque in domo pulchra cum pulchritudine mundi comparabas, et cum totius mundi convenientiam consensumque adferebas; Zenonisque brevis et acutulas conclusiones in eam partem sermonis quam modo dixi differemus; eodemque tempore illa omnia quae a te physice dicta sunt de vi ignea deque eo calore ex quo omnia generari dicebas loco suo quaerentur; omniaque quae
Abbreviated transcription (Latin):
num. ⁊ ꝑicłoꝵ comites adiunge̾t Pret̾ea ip̃oꝵ doꝵ¬
sepe p̃sentie qͦles supra cõmemoraui. declarant ab
ligitur. ⁊̃ significationib reꝵ futuraꝵ. q̃ tũ doriien¬
tib cũ uigilantib. portũdunt᷑. Multa p̃t̾a ostentis.
multa in extis admonent᷑. multisq rebus aliis quas
duiturn᷑is usus ita notauit. ut artẽ diuinationis
efficẽt. Nemo gͥuir magnus sine afflatu diuino
aliquo unquam fuit. ħ ec uͦ ita refellendum est.
ut si segetib aut uineris cuiuspiam tẽpestas nocu¬
erit. aut siqͥ. de uite ꝯmodis cisus abstułit. eum
cui qͥ. hoꝵ accid̾it. aut inuisum do aut neglectũ
ad̾o iudicemus. Magna dis curant. parua neglegt̃

Expanded text:
num et periculorum comites adiungeret. praeterea ipsorum denum et periculorum comites adiungeret. praeterea ipsorum desaepe praesentiae, quales supra commemoravi, declarant ab gitur etiam significationibus rerum futurarum, quae tum dormientibus tum vigilantibus portenduntur; multa praeterea ostentis, multa in extis admonemur multisque rebus aliis, quas diuturnus usus ita notavit ut artem divinationis efficeret. nemo igitur vir magnus sine aliquo adflatu divino umquam fuit. Nec vero ita refellendum est ut, si segetibus aut vinetis cuiuspiam tempestas nocuerit, aut si quid e vitae commodis casus abstulerit, eum cui quid horum acciderit aut invisum deo aut neglectum a deo iudicemus. magna di curant, parva neglegunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quã nos incolimus ꝯtinuationȩ distantiũ. dos ꝯ¬
sułe debemius censemꝰ. obhas cãs qͣs ante diximus
ente ad oocidentẽ colunt. Sin aũt ꝯsult̃ quioq
magnam quandam insulam incolunt ꝗͣ nos
insule tonent. europam. asiam. affricam. Ergo
et eaꝵ partes diligunt. ut romam athenas. spar¬
tam. rhodũ. ⁊ eaꝵ urbium separatim ab uniu̾¬
sis singłos cdiligunt. Ut phirri bello curium.
fabricium corũcaniũ. Primo punico calatinũ.
duellium metellum. lutatiũ. scdo maximũ. mar¬
cellum. affricanũ. Post hos paulum. gͣcoũ. cato¬
nem. patrumue memoriam. scipionẽ. lolium.
multosq p̃t̾ea ⁊ nr̃a ciuitas ⁊ greciatulit. singła¬
res uiros. quoꝵ nemmẽ nͥ uiuante dõ. talem
fusse credendum est. Que rõ poetas. max̾ieq m
homerum impulit. ut pͥncipib heroũ. ulixi.
diomecdi. agamẽnoni. achilli certos dõs discͥmi-¬

Expanded text:
quam nos incolimus continuatione distantium, deos quam nos incolimus continuatione distantium, deos consulere censemus ob has causas quas ante diximus,ente ad occidentem colunt. sin autem consulunt qui quasi magnam quandam insulam incolunt quam nos insulae tenent, Europam Asiam Africam. ergo et earum partes diligunt, ut Romam Athenas Spartam Rhodum, et earum urbium separatim ab universis singulos diligunt, ut Pyrrhi bello Curium Fabricium Coruncanium, primo Punico Calatinum Duellium Metellum Lutatium, secundo Maxumum Marcellum Africanum, post hos Paulum Gracchum Catonem, patrumve memoria Scipionem Laelium; multosque praeterea et nostra civitas et Graecia tulit singulares viros, quorum neminem nisi iuvante deo talem fuisse credendum est. quae ratio poetas maxumeque Homerum inpulit ut principibus heroum Ulixi Diomedi Agamemnoni Achilli certos deos discrimi
Abbreviated transcription (Latin):
stoicos inuehebant᷑. uelleiꝰ qr nichil tam irridet
epicurus. quã p̃dicationẽ reꝵ futinaꝵ. mͥ uidetur
ł maxi̾e ꝯfirmare doꝵ prudentia. ꝯsuli reb huma¬
nis. Est i ꝑfecto diuinatio q̃ multis locis. rob tꝑ̃ib
apparet. tum inpͥuatis. tũ maxĩe inpublicis. Mul¬
ta cernunt aruspices. multa augures ꝓuident mul¬
ta oraclis declarantur. multa uaticinationib. mul-¬
ta sõniis. multa poitentis. qͥb ꝯgnitis. multe sepe
res hominũ. sentencia atq utilitate parte. mul
ca ⁊̃ ꝑicła depulsa sunt. ħ gͥ siue uis. suit ars. siue
natura ad soientiam reꝵ futuraꝵ. homimꝰ ꝓfec¬
to ẽ. neo alicui ꝗͣ adis inmortalib data. Qu̾e si sin¬
gła uos forte ñ mouent. uniu̾sa c̾te iã int̾se conȩra.
atq ꝯiuncta mou̾e debebunt: Necu uniu̾so gen̾i
hominum solum. s ⁊ singłis adis in mortalibus
cumq inhora ac parte terraꝵ ab huuissce terre

Expanded text:
Stoicos invehebatur, Velleius quia nihil tam inridet Stoicos invehebatur, Velleius quia nihil tam inridet Epicurus quam praedictionem rerum futurarum, mihi videtur vel maxume confirmare deorum prudentia consuli rebus humanis. est enim profecto divinatio, quae multis locis rebus temporibus apparet cum in privatis tum maxume publicis: multa cernunt haruspices multa augures provident, multa oraclis declarantur multa vaticinationibus multa somniis multa portentis; quibus cognitis multae saepe res ex hominum sententia atque utilitate partae, multa etiam pericula depulsa sunt. haec igitur sive vis sive ars sive natura ad scientiam rerum futurarum homini profecto est nec ali cuiquam a dis inmortalibus data. Quae si singula vos forte non movent, universa certe tamen inter se conexa atque coniuncta movere debebant. Nec vero universo generi hominum solum sed etiam singulis a dis inmortalibus nt quacumque in ora ac parte terrarum ab huiusce terrae
Abbreviated transcription (Latin):
sercia. Quãꝙͣ. aues quasdam ⁊ alites ⁊ oscines ut
nr̃i. augures appellant reꝵ augurandaꝵ cã ẽẽ
nata putamus. Iam uͦ inmanes ⁊ feras beluas nan¬
cissimur uenando. ut et uescamur his ⁊ exerceam᷑
inuenando. ad similitudinem bellice discipline.
⁊utamur domitis ⁊ ꝯdote factis. ut elefantis. multaꝙ:
exeaꝵ corꝑib remetha morbis ⁊ uulnerib eligamus.
S ic̃ exqͥb dam stirpib ⁊ herb̾. quaꝵ utilitates longindͥ
tp̃is usu. ⁊ ꝑicluatione ꝑcipimus. Totam licet ani¬
mis tanꝗͣ oołis lustrare terrã mariaq omĩa. Cer¬
nes iam spatia. frugifera atq inm̃sa campoꝵ. uest¬
tusq densissimos montium. pełm pecudum pastus.
tũ incredibili cursus maritimos cełtate. Nec uͦ supra
terram. s ⁊ inintimis eius tenebris plurimaꝵ reꝵ
latet utilitas. que adusum hominũ orta. abhomi
se adrep̃hendendum. Cotta qi carneades hñt in

Expanded text:
lertia; quamquam avis quasdam, et alites et oscines, ut lertia; quamquam avis quasdam, et alites et oscines, ut nostri augures appellant, rerum augurandarum causa esse natas putamus. iam vero immanes et feras beluas nanciscimur venando, ut et vescamur is et exerceamur in venando ad similitudinem bellicae disciplinae et utamur domitis et condocefactis, ut elephantis, multaque ex earum corporibus remedia morbis et vulneribus eligamus, sicut ex quibusdam stirpibus et herbis, quarum utilitates longinqui temporis usu et periclitatione percepimus. Totam licet animis tamquam oculis lustrare terram mariaque omnia: cernes iam spatia frugifera atque inmensa camporum vestitusque densissimos montium, pecudum pastus, tum incredibili cursus maritimos celeritate. Nec vero supra terram sed etiam in intumis eius tenebris plurimarum rerum latet utilitas, quae ad usum hominum orta ab hominse ad reprendendum, Cotta quia Carneades lubenter in
Abbreviated transcription (Latin):
uid de bobus loquar. Quoꝵ ip̃a t̃ga declarant.
ñ e̾e seꝯad onus accipiendum sigurata. Cerui¬
ces aũt nate ad iugum. tum uires humeroꝵ
⁊ latitudines ad aratra extrahenda. qͥb cumt̃re
subig̾entur fissione glebaꝵ ab illo aureo gen̾e
ut poete locũtur uis nulla umꝗͣ. afferebatur
ferrea tũ ᷤ ples exorta repente ausaq funestum
pͥma fabricarier ensem. ⁊ gestare manu upc¬
tum domiitumq uiuencũ. Tanta putabat᷑
utilitas p̃cipue bob ut eoꝵ uiscerib uesci sce-¬
lus hab̾etur. longum ẽ ħ muloꝵ ꝑsequar uti¬
litates ⁊ asinoꝵ que certe ad hõiũ usum pa
ne putesc̾e̾t. animã ipãm ꝓ sale datã dic̃ ẽẽ
dͥsupus. Q.ua pecude q̃ erat aduescendum homi¬
nib apta. nichil genuit natura fecunichꝰ. Ded
multitudinẽ suauitatemq piscium dicam .d.
auium exqͥb tanta ꝑcipitur uoluptas. ut int᷑¬
dum ꝓnorana nr̃a epicurea fiusse uideatur.

Expanded text:
quid de bubus loquar; quorum ipsa terga declarant quid de bubus loquar; quorum ipsa terga declarant non esse se ad onus accipiendum figurata, cervices autem natae ad iugum, tum vires umerorum et latitudines ad aratra †extrahenda. quibus cum terrae subigerentur fissione glebarum ab illo aureo genere, ut poetae loquuntur, vis nulla umquam adferebatur: ferrea tum vero proles exorta repentest ausaque funestum primast fabricarier ensem et gustare manu iunctum domitumque iuvencum: tanta putabatur utilitas percipi e bubus, ut eorum visceribus vesci scelus haberetur. longum est mulorum persequi utilitates et asinorum, quae certe ad hominum usum pane putesceret animam ipsam pro sale datam dicit esse Chrysippus; qua pecude, quod erat ad vescendum hominibus apta, nihil genuit natura fecundius. quid multitudinem suavitatemque piscium dicam, quid avium; ex quibus tanta percipitur voluptas, ut interdum Pronoea nostra Epicurea fuisse videatur,
Abbreviated transcription (Latin):
rium aut formicaꝵ cã. frum̃tũ ꝯdunt. s qui¬
rdixi fruunt᷑. domini palam ⁊ lib̾e. hominum
gͥ cã eas reꝵ copias cõꝑatas fatendumẽ. nͥ forte
tanta ub̾tas uarieras pomoꝵ eoꝵq iacumdꝰ
ñ gustanis solum s odoratus ⁊̃ aspectus dubi-¬
tationem auͤfert qͥn hominib soł ea natura
donauent. Tantumq abẽ ut ħ bestaꝵ etiã
cã parata sint. ut ip̃as bestias hominũ grãge¬
neratas e̾e uideamuis. Oed enĩ oues aliud affe¬
runt. nͥ ut eaꝵ uilł ꝯfectis atq ꝯtextis hoĩes
ueshant᷑.: Que ꝙ. neq ali neq sustentari. neq
ullum fructum ecłe ex se sine cultu hoĩum
curati one potussent. Canũ uͦ cã fida custocha
tãq amans dñoꝵ adulatio. tm̃q odium ĩ ex¬
ternos. ⁊ tã incredibił ad inuesti gandũ saga¬
citas uarium tanta alacͥcas inuenando. qͥ signi¬
ficat aliud nͥ se ad hõiũ cõmoditates ẽẽ gen̾atos.

Expanded text:
rum aut formicarum causa frumentum condunt srum aut formicarum causa frumentum condunt sut dixi fruuntur, domini palam et libere; hominum igitur causa eas rerum copias comparatas fatendum est. nisi forte tanta ubertas varietasque pomorum eorumque iucundus non gustatus solum sed odoratus etiam et aspectus dubitationem adfert quin hominibus solis ea natura donaverit. Tantumque abest ut haec bestiarum etiam causa parata sint, ut ipsas bestias hominum gratia generatas esse videamus. quid enim oves aliud adferunt nisi ut earum villis confectis atque contextis homines vestiantur; quae quidem neque ali neque sustentari neque ullum fructum edere ex se sine cultu hominum et curatione potuissent. canum vero tam fida custodia tamque amans dominorum adulatio tantumque odium in externos et tam incredibilis ad investigandum sagacitas narium tanta alacritas in venando quid significat aliud nisi se ad hominum commoditates esse generatos.
Abbreviated transcription (Latin):
sigura ꝯformatioq membroꝵ tantam nature
sollerciam significat. quantam ip̃e mundus.
ut gͥ nichil est. q sententiente natura regarur
aut mundum regi ꝯfitendum ẽ. Et enimqͥ
reliquas naturas om̃s eaꝵq semina ꝯtineat
qͥ pͥ ip̃e ñ natura administrari. Ut si qͥ dentes
minem cui ea existant ñ ꝯstare uatura. ñ intel¬
rarum ne an hominũ cã gign̾e uidet᷑. Qd de ui¬
tib oliuetisq dicam. quaꝵ ub̾łimi lerissimiq
fructus. nioħ om̃io adbestias ꝑtinent. Neq enim
serendi neq colendi nec tempestiue demetendi.
ꝑcipiendi fructus. neq ꝯdendi ac reponendi. ul¬
ia pec udum scientia ẽ eaꝵq om̃iũ reꝵ hõinis ẽ
⁊usus ⁊ cura. Ut sides gͥ ⁊ tibias eoꝵ cãfactas dicẽ¬
dum est qͥ ilł uti possent sic ea que dixi hil soł
ꝯfitendum est ẽe parata qͥ utunt᷑. Neo sique
beshe furantur aliqͥ. exhis aut rapiunt. illaꝵ
qͦ cã ea nata ẽẽ dicemus. Neq ii homines mu¬

Expanded text:
igura conformatioque membrorum tantam naturae sollertiam significat quantam ipse mundus? aut igitur nihil est quod sentiente natura regatur, aut mundum regi confitendum est. Etenim qui reliquas naturas omnes earumque semina contineat, qui potest ipse non natura administrari; ut, si qui dentes minem cui ea existant non constare natura, non inteld de vitibus olivetisque dicam, quarum uberrumi laetissumique fructus nihil omnino ad bestias pertinent; neque enim serendi neque colendi nec tempestive demetendi percipiendique fructus neque condendi ac reponendi ulla pecudum scientia est, earumque omnium rerum hominum est et usus et cura. ut fides igitur et tibias eorum causa factas dicendum est qui illis uti possent, sic ea quae dixi is solis confitendum est esse parata qui utuntur, nec, si quae bestiae furantur aliquid ex is aut rapiunt, illarum quoque causa ea nata esse dicemus. neque enim homines mu
Abbreviated transcription (Latin):
resonant ucantib Qcͣ uͦ aptas. quamq multaꝵ
arcium ministras. Natura homini dedit: di¬
molles cõmissuras. ⁊ artus nullo inmotu labo-¬
rat. Itaq adpingendum. fingendum. ad scal¬
pendum. ad neruoꝵ eliendos noͥ ouos. ad tybiaꝵ
apta manus est. ad motionẽ digitoꝵ. Atq hec
oblectationis. illa necessitatis. cultus dico a¬
groꝵ extruchonesq tectoꝵ. tegumenta cor¬
poꝵ. ł texta. ł suta. omemq fabͥcam. eris. ⁊ ferri.
Ex quo intelligitur. ad inuenta animo. ꝑcepta
sensib adhitis opificum manib oĩa nos ꝯse¬
cutos. ut tecti. ut uestin. ut salui ẽẽ possimꝰ.
urbes. inuros. doinicilia. de lubra hab̾emus.
etates inuenit᷑ ⁊ copia. Nam ⁊ agri multa ef¬
ferunt manu quesita q̃ ł statim ꝯsumant᷑.
ł mandent᷑ condita uetustati. ⁊ p̃t̾ea uescin᷑
bestiis ⁊ t̾renis. ⁊ aquatilib ⁊ uolatilib. par

Expanded text:
resonant in cantibus. Quam vero aptas quamque multarum resonant in cantibus. Quam vero aptas quamque multarum artium ministras manus natura homini dedit. Dimolles commissuras et artus nullo in motu laborat. itaque ad pingendum fingendum, ad scalpendum, ad nervorum eliciendos sonos ad tibiarum apta manus est admotione digitorum. Atque haec oblectationis, illa necessitatis, cultus dico agrorum extructionesque tectorum, tegumenta corporum vel texta vel suta omnemque fabricam aeris et ferri; ex quo intellegitur ad inventa animo percepta sensibus adhibitis opificum manibus omnia nos consecutos, ut tecti ut vestiti ut salvi esse possemus, urbes muros domicilia delubra haberemus. etas invenitur et copia. nam et agri multa efferunt manu quaesita, quae vel statim consumantur vel mandentur condita vetustati, et praeterea vescimur bestiis et te
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ precdara. ꝗͣq diuina. Que pͥmum efficit. ut et
ea que ignorant disc̾e.⁊ ea que scimus alios do-¬
cere possimus. Deinde hac cohortam᷑. hac ꝑsuade¬
mus. hac ꝯsolam᷑. afflictos. hac dedicimus ꝑt̾ritoᷤ
anmore. hac gestientes ꝯpͥmimus. hac cupidita¬
tes iracunchasq restinguimus. ħ nos iuris legũ.
urbium societate de uinxit. ħ auita iinani ⁊
fera segregauit. Ad usũ aũt orõnis incredbile
ẽ nͥ diligent̃ attend̾is. quanta oꝑa machinata
natura sit. Primũ enĩ apulmonb arteria usq
ad os intimum ꝑtinet. ꝑ ꝗͣ. uox pͥncipium am̃te
ducens. ꝑcipitur ⁊ funditur. De in inore sita
lingua ẽ. finita dentib. ea uocẽ in mod̾ate ꝓfu¬
sam. fingit ⁊ t̾minat. q̃ sonos uocis distinc̾tos ⁊
p̃ssos efficit. cum ⁊ dentes ⁊ alias partes pellit
oris. Itaq plectͥ similem linguam nr̃i solent di¬
cere. cordaꝵ dentes. nares cornib his qͥ adneruoᷤ

Expanded text:
est praeclara quamque divina. quae primum efficit ut et est praeclara quamque divina. quae primum efficit ut et ea quae ignoramus discere et ea quae scimus alios docere possimus; deinde hac cohortamur hac persuademus, hac consolamur afflictos hac deducimus perterritos a timore, hac gestientes conprimimus hac cupiditates iracundiasque restinguimus, haec nos iuris legum urbium societate devinxit, haec a vita inmani et fera segregavit. Ad usum autem orationis incredibile est, nisi diligenter attenderis, quanta opera machinata natura sit. primum enim a pulmonibus arteria usque ad os intimum pertinet, per quam vox principium a mente ducens percipitur et funditur. deinde in ore sita lingua est finita dentibus; ea vocem inmoderate profusam fingit et terminat atque sonos vocis distinctos et pressos efficit, cum et dentes et alias partes pellit oris; itaque plectri similem linguam nostri solent dicere, chordarum dentes, nares cornibus is quae ad nervos
Abbreviated transcription (Latin):
corpoꝵ lenocinia processerint. Iam uͦ aniniũ
ipsum. mentẽq hominis. rationẽ. ꝯsilium.
prudentiam. q̃ñ diuina cura ꝑfecta ẽe ꝑspi¬
cit. his ip̃is reb mͥ uidet᷑ carere. de qͦ dum
disputarem. tuam mͥ dari uelim cotta e
loquentiã. Quo i tu illa mͦ dice̾s. quanta pͥ¬
mum intelligentia. demũ ꝯsequentium
reꝵ oum pͥmis ꝯiunctio ⁊ ꝯp̃hensio ee̾t in
atur. idq ratione ꝯcludimus. singłasq res diffini¬
uimus. circum scͥpte ͦ ꝯplechinur. Ex quo scientia
intelligͥ. ꝗͣ uim habeat qualis sit. qͣ ne indo ꝙͣ ẽ
res ulla p̃stancior. Quanta uͦ illa sunt que uos acha¬
demici infirmitatis ⁊ tollitis. q ⁊ sensib ⁊ aĩo ea que
extra sunt ꝑcipimus. atq ꝯp̃hendimus. Exqͥbus
collatis inter se ⁊ cõꝑaus. artes qͦ efficimus. partim
adusum uite. partim ad oblectationẽ uecessarias.
am uͦ dña reꝵ. ut uos soletis dic̾e eloquendi uis. ꝗͣ

Expanded text:
corporum lenocinia processerint. Iam vero animum corporum lenocinia processerint. Iam vero animum ipsum mentemque hominis rationem consilium prudentiam qui non divina cura perfecta esse perspicit, is his ipsis rebus mihi videtur carere. De quo dum disputarea modo diceres, quanta primum intellegentia deinde consequentium rerum cum primis coniunctio et conprehensio esset in atur, idque ratione concludimus, singulasque res definimus circumscripteque conplectimur; ex quo scientia intellegitur quam vim habeat qualisque sit, qua ne in deo quidem est res ulla praestantior. quanta vero illa sunt, quae vos Academici infirmatis et tollitis, quod et sensibus et animo ea quae extra sunt percipimus atque conprendimus; ex quibus conlatis inter se et conparatis artes quoque efficimus partim ad usum vitae partim ad oblectationem necessarias. Iam vero domina rerum, ut vos soletis dicere, eloquendi vis quam
Abbreviated transcription (Latin):
tus p̃clare septus ẽ. Ore cm̃ ꝯtinet᷑.⁊ ad usũ apte
⁊ ad incolomitatis custocham. Om̃sq sensus ho¬
minũ. multo antecellt̃ sensib bestaꝵ. Primũ
onĩ ocħ inhis artib qͣꝵ iudiciũ ẽ ocłoꝵ. inpic¬
tis. fictis. celatisq formis. incorpoꝵ ⁊̃ motione
cam decentiam ocłi iudicant. atq ⁊̃ alia ma-¬
iora. Nam ⁊ iurtutes ⁊ uicia ꝯgnoscunt. iratũ
ꝓpͥciũ. letantẽ. dolentẽ. fortẽ. ignauũ. auda¬
cem. timidumq cognosõt. Aursũq itẽ ẽ ad¬
mirabile qdã. artificio sumq iudicium. qͦ iu¬
dicatur et inuocis ⁊ intybiaꝵ neruoꝵq can¬
tib uarietas sonoꝵ inter ualla. distincho. et
uocis genera ꝑmulta canoꝵ. fuscũ. leue. as¬
ꝑum. gͣue. acutum. flexibile. durum. q̃ homi¬
num solum aurib udicant᷑. Nariumq itẽ.
⁊gustanch. ⁊ parte tangencli. magna uidicia
sunt. Ad qͦs sensus ꝑfruendos ⁊ capiendos. plu

Expanded text:
tus praeclare saeptus est; ore enim continetur et ad usum apte tus praeclare saeptus est; ore enim continetur et ad usum apte et ad incolumitatis custodiam. Omnesque sensus hominum multo antecellunt sensibus bestiarum. Primum enim oculi in his artibus, quarum iudicium est oculorum, in pictis fictis caelatisque formis, in corporum etiam motione cam decentiam oculi iudicant, atque etiam alia maiora: nam et virtutes et vitia cognoscunt, iratum propitium, laetantem dolentem, fortem ignavum, audacem timidumque cognoscunt. Auriumque item est admirabile quoddam artificiosumque iudicium, quo iudicatur et in vocis et in tibiarum nervorumque cantibus varietas sonorum intervalla distinctio, et vocis genera permulta, canorum fuscum, leve asperum, grave acutum, flexibile durum, quae hominum solum auribus iudicantur. Nariumque item et gustandi et †parte tangendi magna iudicia sunt. ad quos sensus capiendos et perfruendos plure
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ieotus e̾e uideatur. Auditus aũt semꝑ pater.
eius enim sensu ⁊̃ dormientes egemus. Aqͦ cũ sõnꝰ¬
est acceptus. ⁊̃ esonno excitamur. flexuosũ iter ħt.
ned intrare possit. sisimplex ⁊ directum pateret.
Quisum ⁊̃ ut suꝗͣ numia bestiola conaret᷑ irrũpere.
insordib aurium tanꝗͣ inuisco inheresceret. Ext̾
aut̃ eminent. q̃ appellant᷑ aures. ⁊ tegendi cã fac¬
te tutandiq sensus. ⁊ ne ad iecte uoces hebent᷑
atq errarent pͥus ꝗͣ sensus ablus pulsus eẽt s
duros quasi corneolos habent introitus. multisq
cũ flanb ꝙ is naturis relatus amplificatur. sonꝰ.
qͦ circa ⁊ inficlib testudine resonatur. aut comu
⁊ ex tortuosis locis ⁊ inclusis referunt᷑ ampliores.
patent. ꝯtͣchores habent introitus. neqͥ ieas q
noceat. possit ꝑ uad̾e humorẽq sẽꝑ habent adpul¬
uerem multaq alia depellenda. ñ inutilẽ. Gusta¬

Expanded text:
interiectus esse videatur. “Auditus autem semper patet, interiectus esse videatur. “Auditus autem semper patet, eius enim sensu etiam dormientes egemus, a quo, cum sonus acceptus est, ex somno excitamur. Flexuosum iter habet, ne quid intrare possit si simplex et directus pateret; provisum etiam ut siqua minima bestiola conaretur irrumpere, in sordibus aurium tanquam in visco inheresceret. Extra autem eminent que appellantur aures, et tegendi causa facte tutandique sensus et ne abiecte voces laberentur atque errarent prius quam sensus ab his pulsus esset. sed duros et quasi corneolos habent introitus multisque cum flexibus, quod his naturis relatus amplificatur sonus; quocirca et in fidibus testudine resonatur aut cornu, et ex tortuosis locis et inclusis referuntur ampliores. patent, contractiores habent introitus, ne quid in eas quod noceat possit pervadere; umoremque semper habent ad pulverem multaque alia depellenda non inutilem. Gusta
Abbreviated transcription (Latin):
biles. ut et dedinarent siꝗͥ noce̾nt. ⁊ aspec¬
tum qͦ uellent facile ꝯt̾it̾e̾nt. Aciesq ipsa qͣ
cernimus. q̃ pupula uocetur. ita paruae̾.
ut ea q̃ nocere possint facile uitet. Pal pe¬
breq que sunt cegnienta ocłoꝵ mollissime.
tactune ledent aciem aptissime facte: et
ad claudendas pupulas neq. incid̾et. ⁊ ada
aꝑiendas. Idq ꝓuidit ut identidẽ fieri poss
cum maxima celeritate muniteq sunt palpebre
tanꝗͣ uallo piloꝵ quib ⁊ apertis ocłs sid uicid̾e. re¬
pellenͣtur. ⁊ sonno conͣiuentib cum ocłs adc̾nen¬
dum ñ eg̾emus. ut qͥ tanꝗͣ. inuolut ꝯqͥesce̾nt. La¬
tent p̃t̾ea utilit̾. ⁊ excelsis undiq partib sepunt᷑ꝰ
Primum enĩ suꝑiora sup ciliis obducta. sudorem.
a capite ⁊ fronte defluentẽ repellt̃. gene dem̃
ab inferiore parte tutant᷑ subiecte lenit̾q eminen-¬
tes. Nasus itaq locatus est. ut quasi murus ocħs

Expanded text:
biles, ut et declinarent siquid noceret et aspecbiles, ut et declinarent siquid noceret et aspectum quo vellent facile converterent. Aciesque ipsa qua cernimus, que pupilla vocatur, ita parva est ut ea que nocere possint facile vitet, palpebreque, que sunt tegmenta oculorum, mollissime tactu ne delerent aciem, aptissime facte et ad claudendas pupillas ne quid incideret et ad aperiendas, idque providit ut identidem fieri posset cum maxima celeritate. Muniteque sunt palpebre tanquam vallo pilorum, quibus et apertis oculis si quid incideret repelleretur, et somno conniventibus, cum oculis ad cernendum non egeremus, ut tanquam involuti quiescerent. Latent preterea utiliter et ex excelsis undique partibus sepiuntur, primum enim superiora superciliis obducta sudorem a capite et fronte defluentem repellunt, gene deinde ab inferiore parte tutantur subiecte leviterque eminentes. Nasus ita locatus est ut quasi murus oculis
Abbreviated transcription (Latin):
tenq nares ⁊ qd̾ om̃is odor ad suꝑa fertur.
recte sursum sunt. ⁊ q̾ cibi ⁊ potionis iuidici¬
uni magnum eaꝵ ẽ. ñ sine cã ucinitatẽ
oris secute sunt. Iam gustatus qui sentire
eoꝵ quib uescit᷑ gena deb̾⁊. habitat in ea
parte oris qua esculentis ⁊ poculentis iter
indrura patefecit. Tactus aũt toto corpore
equabilit̾ fusus ẽ. ut om̃s ictus. om̃sq nimi¬
os ⁊ frigoris. ⁊ caloris appulsus sentire possi¬
mus. Atq ut inedficiis architecli au̾tunt.
abocħs naribq dnoꝵ ea q̃ profluentia ne-¬
cessarie tetͥ ee̾nt habitura aliꝗͥ. sic natura.
res sim il es procul amandauit a sensibus.
dius. tantã sollerciam ꝑsequi potuiss insen-¬
sib: Que pͥmum ocłas m̃branis teniussi¬
mis uestiuit. ⁊ sepsit qͣs pͥmũ ꝑlucidas
fecit. ut ꝑ eas cerni possit. firmas aũt
ut continent᷑. S lubricos ocłos fecit. ⁊ mo¬

Expanded text:
Itemque nares eo quod omnis odor ad superiora fertur Itemque nares eo quod omnis odor ad superiora fertur recte sursum sunt, et quod cibi et potionis iudicium magnum earum est non sine causa vicinitatem oris secute sunt. Iam gustatus, qui sentire eorum quibus vescimur genera deberet, habitat in ea parte oris qua esculentis et poculentis iter natura patefecit. Tactus autem toto corpore equabiliter fusus est ut omnes ictus omnesque nimios et frigoris et caloris appulsus sentire possimus. Atque, ut in edificiis architecti avertunt ab oculis naribusque dominorum ea que fluentia necessario tetri essent aliquid habitura, sic natura res similes procul amandavit a sensibus. dius, tantam solertiam persequi potuisset in sensibus? Quod primum oculos membranis tenuissimis vestivit et sepsit, quas primum perlucidas fecit ut per eas cerni posset, firmas autem ut continerentur, sed lubricos fecit et mo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinentẽ. Qui sic̃ uene ⁊ arterie acorde tracte
⁊ ꝑfecte. in corpus om̃e ducunt᷑. Ad hanc ꝓuidẽ¬
oiam nature tam diligentem tamq soller-¬
tem adiungi multas possunt. equib intelliga¬
tur. quante res hominib adis. ꝙͣ.q eximie
tribute sunt. qui pͥmum eos humo excitatos.
celsos ⁊ erectos ꝯstituit. ut d̾oꝵ ꝯgnicionẽ celũ
intuentes caꝑe possent. St̃ ii ext̾ra homines. ñ
ut incole. atq habitatores. s quasi spectatores
suꝑaꝵ reꝵ. atq celestrum quaꝵ spectacłm ad
nullum auud genus animantiũ ꝑtinet. Sensꝰ
aũt int̃p̃tes ac nuncii reꝵ incapite tanꝗͣ. in
arce inirifice adusus netessarios ⁊ fach ⁊ colloca¬
t sunt. Nam occħ tanquam speculatores al¬
tissimũ locum optinent. Ex qͦ plurima ꝯspi¬
cientes. fungantur. suo mim̾e.⁊ aures eũ sonũ
ꝑciꝑe debeant. qui natura insublime fertur.
rectis in altis corporum partib collocate sunt.

Expanded text:
pertinentem, qui sicut vene et arterie a corde tracte pertinentem, qui sicut vene et arterie a corde tracte et profecte in corpus omne ducuntur. Ad hanc providentiam nature tam diligentem tamque solertem adiungi multa possunt, e quibus intelliguntur quante res hominibus a diis quamque eximie tribute sint. Que primum eos humo excitatos celsos et rectos constituit ut deorum cognitionem celum intuentes capere possent. Sunt enim ex terra homines non ut incole atque habitatores sed quasi spectatores supernarum rerum atque celestium, quarum spectaculum ad nullum aliud genus animantium pertinet. “Sensus autem interpretes ac nuntii rerum in capite tanquam in arce mirifice ad usus necessarios et facti et collocati sunt. Nam oculi tanquam speculatores altissimum locum obtinent, ex quo plurima conspicientes fungantur suo munere, et aures cum sonum percipere debeant qui natura in sublime fertur, recte in altis corporum partibus collocate sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
modum multas. in om̃s partes corꝑis ꝑtinen¬
tes. Quẽ admodũ aũt reliquie  depellant᷑. tũ
astringentib se intestinis tũ relaxantib haut
cetur incredibił fabrica nature. Nã qͣ sp̃u in
pulmones aĩã ducit᷑. ea celescit pͥmum ipso
pars reditur respirando. pars ꝯcipitur coidis
parte quedam. quam uentͥicłm coidis appel-¬
lant. cui simił alt̃ adiunctus ẽ. inquem sangus
aictore ꝑ uenam illam cauam influit eoqmͦ
ex his partib ⁊ sanguis ꝑ uenas inomne corpꝰ
diffunditur. ⁊ sp̃c ꝑ arterias. Utreq enim cre¬
bre multeq toto corpore intexte. ium qũadã
increclibilem artificiosi oꝑis diuiniq testant᷑.
Quid dicam de ossib q̃ subiecta corpori mirabiles.
cõmissuras habñt. ⁊ ad stabile̾m aptas. ⁊ ad ar¬
tus finiendos accomodatas.⁊ ad motum.⁊ ad
omẽm corporis actionẽ. huc adde neruos. aqͥb
artus ꝯtinẽtur. eoꝵq inplicationẽ corpore toto

Expanded text:
modum multas in omnes partes corporis pertinenmodum multas in omnes partes corporis pertinentes. Quemadmodum autem reliquie cibi depellantur, astringentibus se intestinis tum relaxantibus, haucetur incredibilis fabrica nature, nam que spiritu in pulmones anima ducitur, ea calescit primum ipso pars redditur respirando, pars concipitur cordis parte quadam quam ventriculum cordis appellant. Cui similis alter adiunctus est in quem sanguis ad iecorem per venam illam cavam influit, eoque modo ex his partibus et sanguis per venas in omne corpus diffunditur et spiritus per arterias. Utreque autem crebre multeque toto corpore intexte vim quandam incredibilem artificiosi operis divinique testantur. “Quid dicam de ossibus, que subiecta corpori mirabiles commissuras habent et ad stabilitatem aptas et ad artus finiendos accomodatas et ad motum et ad omnem corporis actionem? Huc adde nervos, a quibus artus continentur, eorumque implicationem corpore toto
Abbreviated transcription (Latin):
cocta atq ꝯfecta. in reliquum corpus diuidan¬
tur. Inpulmonib aut̃ inẽ raritas q̃dam ⁊ as¬
simił spongiis mollitudo. ad auriendum spi
dilatant᷑. ut frequent̃ ducat᷑ cib animał quo
maxi̾e aluntur animantes. Ex intestinis añt
aluo secretus areliqͦ cibo sucus is qͦ alim̃ ꝑ mͤa ͤ¬
nat ad iecur. ꝑ qͣsdam amedio intestino usq¬
ad portas iecoris. sic enim appellantur ductas
⁊ directas uias que ꝑtinent adiecur. eiq ad he¬
rent. Atq inde alie ꝑuinentes sunt. ꝑ quas
cadit cib aiecore dilapsus. Ab eo cibo cum est
secretabił. eiq humores qͥ erenib prosundunt᷑.
reliqͣ se insanguinẽ uertunt. ad eademq portos
iecoris ꝯfluunt. ad qͣs eius om̃s uie ꝑtinent.
ꝑ quas lapsus cib inħ ip̃o loco meam uenam
que caua appellat᷑ ꝯfunditur. ꝑ que eam ad cor
ꝯfectus iam coactꝰq ꝑ labit᷑. A corde aũt
in totum corpusdistribuit᷑ ꝑuenas ad¬

Expanded text:
cocta atque confecta in reliquum corpus dividancocta atque confecta in reliquum corpus dividantur. in pulmonibus autem inest raritas quaedam et adsimilis spongiis mollitudo ad hauriendum spirdilatantur, ut frequenter ducatur cibus animalis, quo maxime aluntur animantes. Ex intestinis autem †alvo secretus a reliquo cibo sucus is quo alimur permanat ad iecur per quasdam a medio intestino usqad portas iecoris sic enim appellantur ductas et directas vias que pertinent ad iecur eique adherent; atque inde alie pertinentes sunt per quas cadit cibus a iecore dilapsus. Ab eo cibo cum est secreta bilis eique humores qui e renibus profunduntur, reliqua se in sanguinem vertunt ad easdemque partes iecoris confluunt ad quas omnes eius vie pertinent. Per quas lapsus cibus in hoc ipso loco in eam venam que cava appellatur confunditur, perque eam ad cor confectus iam coactusque perlabitur. A corde autem in totum corpus distribuitur per venas ad
Abbreviated transcription (Latin):
aũt partes he q̃ sunt infra id d deuoratur. dilatan¬
tur. q̃ aũt supͣ ꝯtrahuntur. S cũ asꝑa arteriasic
enim amechcis apellatur. hostrum hãt adiunctũ
lingue. raclicib paulo supra ꝗͣ ad linguam stoma¬
chus ad nechitur. aeaq apulmones usq ꝑtineat. ex¬
cipiatq animam eam q̃ ducta sit sp̃u. eand̾q
cibi forte incidiss. sp̃c inpediretut᷑. S cũ alui na-¬
tura subiecta stomacho cibi ⁊ potionis sit recep¬
tacłm. pulmones aũt ⁊ coi exłͥnsecus spm̃ du¬
cant. in aluo multa sunt mirabilit̾ effecta que
ꝯstant fere eneruis. Est aũt multiplex ⁊ tor¬
iuosa. arcetq ⁊ ꝯtinet siue illud aridum est.
siue humidum. qd recep̃. ut id mauͫ ⁊ ꝯcoqui
possit. eaq tũ astͥngitur. cũ relaxatur. atq om̃e
ꝙ accipit cogit ⁊ ꝯfundit. ut facile excalore qͤm
multum ħt e terendo cibo. ⁊ p̃t̾ea spũ. omĩa

Expanded text:
autem partes eae quae sunt infra quam id quod devoratur dilatanautem partes eae quae sunt infra quam id quod devoratur dilatantur, quae autem supra contrahuntur. Sed cum aspera arteria sic enim a medicis appellatur ostium habeat adiunctum linguae radicibus paulo supra quam ad linguam stomachus adnectitur, eaque ad pulmones usque pertineat excipiatque animam eam quae ductast spiritu eandemque cibi forte incidisset spiritus impediretur. Sed cum alvi natura subiecta stomacho cibi et potionis sit receptaculum, pulmones autem et cor extrinsecus spiritum ducant, in alvo multa sunt mirabiliter effecta, quae constant fere e nervis; est autem multiplex et tortuosa arcetque et continet sive illud aridum est sive umidum quod recepit, ut id mutari et concoqui possit, eaque tum adstringitur tum relaxatur, atque omne quod accepit cogit et confundit, ut facile et calore, quem multum habet, et terendo cibo et praeterea spiritu omnia
Abbreviated transcription (Latin):
utuntur. hisunt dii ⁊ homies. qͥb ꝓfectoni¬
cħ ẽ meliꝰ. Ratio ẽ enĩ q̃ p̃stat om̃ib. Ita fit
credibile doꝵ ⁊ hoĩũ cã. factũ e̾e mundum.
queq in eo mundo sunt oĩa. faciliꝰq intelligi¬
tur adis in mortalib hominib e̾e ꝓ uisũ. si erit
tota hominis fabricatio pͥfecta : om̃isq hu¬
mane nature figura atq ꝑfectio. Nam cũ trib
reb animantium uita teneat᷑. cibo. potione.
iunclis narib spũ augetur. deniib aũt inore con-¬
struetis mtanditur. atq abhis extenuatur ⁊ mol¬
litur cib. Eoꝵ adu̾si acuti moisu diuidunt escas.
ad radices eius adherens excipit stomachus. qͦ pͥmũ
illabuntur ea q̃ accepta s̃. oris utrasq exparte tõsil¬
las attingens. palato extremo atq intimo t̾mi¬
natur. Atq is agitatione ⁊ motib lingue. cũ depul¬
sum ⁊ qͣi derrusum cibum accepit. depellit. Ipsiꝰ

Expanded text:
utuntur; hi sunt di et homines; quibus profecto niutuntur; hi sunt di et homines; quibus profecto nihil est melius, ratio est enim quae praestet omnibus ita fit credibile deorum et hominum causa factum esse mundum quaeque in eo mundo sint omnia. Faciliusque intellegetur a dis inmortalibus hominibus esse provisum, si erit tota hominis fabricatio perspecta omnisque humanae naturae figura atque perfectio. Nam cum tribus rebus animantium vita teneatur, cibo potione spiunctis naribus spiritu augetur, dentibus autem in ore constructis mandatur atque ab is extenuatur et mollitur cibus. eorum adversi acuti morsu dividunt escas, inguam autem ad radices eius haerens excipit stomachus, quo primum inlabuntur ea quae accepta sunt ore. is utraque ex parte tosillas attingens palato extremo atque intimo terminatur atque is agitatione et motibus linguae cum depulsum et quasi detrusum cibum accepit depellit. ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
generi. hiscd̾q om̃ib q̃ oriuntur et̃ra. uentos ethe¬
sios. quoꝵ flatu nimii tẽꝑant᷑ calores. Abhisdẽ
⁊̃ maritimi cursus cełes ⁊ certi dirigunt᷑. Mul¬
ta p̃tereũda st̃. ⁊ tñ multa dñr. Emim̾ai enĩ nõ
possunt fluminũ oportuntates. estus maritini
multum accedentes ⁊ recedentes. montes uestin
atq siluestres. saline abora maritima remotissime
metlicamentoꝵ salutarium plenissime tr̃e. Artes
deniq innum̾abiles aduictũ ⁊ ad uitã necessarie.
Iam diei nochsq iuicissitudo ꝯseruat animantes.
tribuens aliud agendi tp̃s. aliud qui escendi. Sic
undiq oĩ ratione ꝯoludit᷑ mente ꝯsilioq diuino.
oĩa inħ mundo ad salutẽ om̃iũ ꝯseruationemq
admirabilit̃ ad ministrari. Sinq̃ret qͥspiam cuinã
tur. at id qͥdẽ ab surdũ ẽ anbestiaꝵ nichilo ꝓ-¬
babilsꝰ dõs mutaꝵ ⁊ nicħ intelligentium causa

Expanded text:
generi, is denique omnibus quae oriuntur e terra, ventos etegeneri, is denique omnibus quae oriuntur e terra, ventos etesias; quorum flatu nimii temperantur calores, ab isdem etiam maritimi cursus celeres et certi diriguntur. Multa praetereunda sunt et tamen multa dicuntur. enumerari enim non possunt fluminum oportunitates, aestus maritimi †multum accedentes et recedentes, montes vestiti atque silvestres, salinae ab ora maritima remotissimae, medicamentorum salutarium plenissumae terrae, artes denique innumerabiles ad victum et ad vitam necessariae. Iam diei noctisque vicissitudo conservat animantes tribuens aliud agendi tempus aliud quiescendi. Sic undique omni ratione concluditur mente consilioque divino omnia in hoc mundo ad salutem omnium conservationemque admirabiliter administrari. Sin quaeret quispiam cuiusnam tur: at id quidem absurdum est; an bestiarum: nihilo probabilius deos mutarum et nihil intellegentium causa
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sollercia ⁊ diligentia. Nã multe ⁊ pecudes
Atirpes sunt. q̃ sine procuracione hominũ salue
e̾ẽ ñ possunt. Magne ⁊ oportuitates ad cultũ ho¬
minũ atq habundantiam. alie aliis in locis reꝑiunt᷑.
Sgiptum nilus irrigat.⁊ cũ tota estate obruam.
opletamq tenuit: tũ recedit. mollitosq ⁊ oblima¬
tos agros adserendum relinquit. Mesop otami¬
am fertilem efficit eufrates. inꝗͣ qd annos qͣi nouoᷤᷤ
agros inuehit. Indus uͦ qͥ est om̃iũ fluminum
miliũ łr deportare. Multaq alia ialiis locis cõ¬
memorabilia proferre possum. Multos fertiles
agros alios alioꝵ fructuum. S illa quanta benigni¬
tas nature. qͣ tã multa aduescendũ. tã uarie. tã
iocumda gignit. neq ea uno tp̃r anni. ut semꝑ
⁊ nouitate delectemur ⁊ copia. Quã tempestiuos
aũt dedit. ꝗͣ salutares ñ mͥ hominũ s ⁊̃ pecudũ

Expanded text:
etiam sollertia et diligentia. nam multae et pecudes etiam sollertia et diligentia. nam multae et pecudes et stirpes sunt quae sine procuratione hominum salvae esse non possunt. Magnae etiam oportunitates ad cultum hominum atque abundantiam aliae aliis in locis reperiuntur. Aegyptum Nilus inrigat, et cum tota aestate obrutam oppletamque tenuit tum recedit mollitosque et oblimatos agros ad serendum relinquit. Mesopotamiam fertilem efficit Euphrates, in quam quotannis quasi novos agros invehit. Indus vero, qui est omnium fluminum imilium dicitur deportare. multaque alia in aliis locis commemorabilia proferre possum, multos fertiles agros alios aliorum fructuum. Sed illa quanta benignitas naturae, quod tam multa ad vescendum tam varie tam iucunda gignit, neque ea uno tempore anni, ut semper et novitate delectemur et copia. Quam tempestivos autem dedit quam salutares non modo hominum sed etiam pecudum