comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cefaris nuncupauit cesareã. Pro amore pa
rentũ id ẽ. antipatriᷤᷤ & cipridis ⁊ faseli: enn¬
tates castellares ob memoriã ȩtehã ehifica¬
uit. Ludos uͦ olimpiaci certaminis & gr̃m¬
nasia in diuersis crntatibꝰ ꝓpriis fũptibꝰ re¬
parauit. Qum & corpore usus ẽ. qđ mag
sũmus bellator fortis sagittariꝰ direc tissimꝰ:

Expanded text:
nuncupavit Caesaream. Pro amore vero parentum, id est, Antipatri, et Cypridis, et Faseli, civitates, castella, turres, ob memoriam aeternam aedificavit. Ludos vero Olympiaci certaminis et gymnasia in diversis civitatibus propriis sumptibus reparavit. Quin et corpore usus est, quod msummus, bellator fortis, sagittarius directissimus,
Abbreviated transcription (Latin):
aistat a castro: octo miliaria. Isti fuerunt
milites scilicet rainiu̾dus de torena uice comeᷤᷤ
⁊ petrus uice comes de castellon. ⁊ amane¬
rius de lobe̾t᷑. ⁊ si cardus ⁊ bego de lariberiȩ.
giulłmꝰ botins ⁊ ali qͦrũ nonuna ignoro ũ
Isti q̃tuordecĩ milites inuenerut sȩxaginta

Expanded text:
istat a castro octo milliaria. Isti fuerunt milites, scilicet Raimundus de Torena vicecomes, et Petrus vicecomes de Castellon, et Amanevus de Lobreto, et Sicardus, et Bego de Riberie, Guillelmus Botius, et alii quorum nomina ignoro. Isti quatuordecim milites
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃m. qͥ hanc custodiret ⁊ regeret eccłani. Cui
suas decimas dededunt auri scilicet ⁊ argentis
⁊ animaliu̾. ⁊ equoꝵ. ut honestissime potiuisset

Expanded text:
pum, qui hanc custodiret et regeret ecclesiam; cui suas decimas dederunt, auri scilicet et argenti, et animalium, et equorum, ut honestissime potuisset
Abbreviated transcription (Latin):
die uenerut̃ nr̃i milites putantes undiq
inuadereᷤ illa: eaniq inuenerut᷑ uacuani
gente. ⁊ intrantes in ea habitauerut̃ quadiu¬
obsessio fui ante castrũ arcl e. Pp̃e ista est
alia urbs que dicit᷑ maraclea. Amirali qui eam
regebat pactus est cũ nr̃is: inusit nrõs infra
cuutatẽ ⁊ uerilla nr̃a. hio obsede non⁊

Expanded text:
die venerunt nostri milites, putantes undique invadere illam, eamque invenerunt vacuam gentibus, et intrantes in ea habitaverunt, quandiobsessio fuit ante castrum Archae. Prope istam est alia urbs, quae dicitur Maraclea. Amiralius, qui eam regebat, pactus est cum nostris, et misit nostros infra civitatem, et vexilla nostra. Hic obsederunt
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ italȩ cũ in quadam cuntate intra
italiam domũ magnã haberet: cũ mul¬
tis thesauris ad supra memoratã urbẽ
aduenit. ibiq in domo sua occulte cis¬
ternã magnã fodit. in qua multa miha
centenarioꝵ auri argentiq reposint.
Interfectisq omnib consciis. un tan¬
tũmodo sem hȩc ꝑ iuramentũ ab eo
exigens cõmendauit. De functo uͦ nar¬
sete supra senex ad cesare tyberiũ ue

Expanded text:
icius Italiae cum in quadam civitate intra icius Italiae cum in quadam civitate intra Italiam domum magnam haberet, cum multis thesauris ad supra memoratam urbem advenit; ibique in domo sua occulte cisternam magnam fodit, in qua multa milia centenariorum auri argentique reposuit. Interfectisque omnibus consciis, uni tantummodo seni hec, iuramentum ab eo exigens, commendavit. Defuncto vero Narsete, supradictus senex ad cesarem Tyberium ve
Abbreviated transcription (Latin):
gere in scło. Igit᷑ iustmꝰ cum undecim
annis regnasset: amentiã quã incurre¬
bat tandẽ cũ uita fimint. Bella sane
que ꝑ narsetẽ patriciũ gothis uł fran¬
cis illata suꝑius ꝑ anticipationẽ dixi¬
mus: huiꝰ temporib gesta funt. Dem¬
q ⁊ cum roma temporib benedicti
papȩ uastantib omnia ꝑ circuitũ lan¬
gobardis famis penuria laboraret: mul
palaciũ regeret. ⁊ multas quotidie
elemosias faceret : magnã ei dñs au¬
ri copiã subminstrauit. Nam deambu:¬
lans ꝑ palaciũ uidit in pauim̃to domꝰ
tabulatã marmoreã in qua erat crux
dm̃da sculpta : & ait. Crucẽ dm̃ qua fron¬
tẽ nr̃m & pectora munire debemꝰ:
⁊ ecce eam sub pedib conculcamꝰ. ⁊ di¬
cto citiꝰ iussit eandẽ tabulam leuari:
tertiã: iussuq eiꝰ cum hec fuisset allata
inueniunt magnũ thesaurũ habentẽ
supra mille auri centenaria. Sublatũq
aurũ pauꝑib : adhuc abundantiꝰ quaͣ
confueuerat largit᷑. Harsis quoq patͥ¬

Expanded text:
r in seculo". Igitur Iustinus cum undecim annis regnasset, amentiam, quam incurrerat, tandem cum vita finivit. Bella sane, quae per Narsetem patricium Gothis vel Francis inlata superius per anticipationem diximus, huius temporibus gesta sunt. Denique et cum Roma temporibus Benedicti papae, vastantibus omnia per circuitum Langobardis, famis penuria laboraret, multpalatium regeret et multas cottidie elimosinas faceret, magnam ei Dominus auri copiam subministravit. Nam deambulans per palatium vidit in pavimento domus tabulam marmoream, in qua erat crux dominica sculpta, et ait: "Crucem Domini frontem nostram et pectora munire debemus, et ecce eam sub pedibus conculcamus". Et dicto citius iussit eandem tabulam auferri. tertiam. Iussumque eius cum et haec fuisset ablata, inveniunt magnum thesaurum habentem supra mille auri centenaria. Sublatumque aurum, pauperibus adhuc abundantius quam consueverat largitur. Narsis quoque patr
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus ioħs subdiaconꝰ regionariꝰ
primȩ sedis tulit palliũ de collo eius
indintq ueste monachica. Qui apđ
pontiã insulã exilio religatꝰ: iibi con¬
fessor uita discessit. Uigilius uero in
pontificali sede resedit. Iterato beli¬
sariꝰ cum guitidis rege gothoꝵ dimmi¬
cans: exercitũ eiꝰ maxima cede labe¬
factauit: ipsumq captũ constantino¬
polim triumphans ꝑduxit. Childebt

Expanded text:
ingressus Joannes, subdiaconus regionarius ingressus Joannes, subdiaconus regionarius primae sedis, tulit pallium de collo ejus induitque veste monastica. Qui apud Pontiam insulam in exsilium relegatus, inibi confessor vita decessit. Vigilius vero in pontificali sede resedit. Iterato Belisarius cum Withige rege Gothorum dimicans, exercitum ejus maxima caede labefactavit, ipsumque captum Constantinopolim triumphans perduxit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tam. & uolens sibi apud dños rerũ
parare grãm: ꝑ suasit auguste ut
mitteret ad filueriũ pontificem lit¬
teras hoc modo scriptas aut apud
nos ne pigriteris uenire: aut certe
scriptis tuis reuoca antimiũ in locũ
suum. Quib beatꝰ silueriꝰ ꝑlectis in¬
gemint: & in hȩc uerba imꝑatrici
rescripsit. Licet hec causa finẽ̾ meȩ
temporali inferat itȩ : ego tamen¬
dña augusta rem hanc numquã faci
am ut reuocẽ hominẽ in dampnata
ꝑfidia. hac de re indignata augusta
mittit ingiliũ ad belisarium p̾cipiens
ut inuenta occasione silueriũ in exi¬
hum ageret. uigiliumq pontificem
conftitueret : qui se reuocaturũ anti¬
mũ ꝓmiserat. Huiꝰ p̾cepti tenorem
suscipiens belisariꝰ: ego inquit uolm¬
impleo: s huiꝰ machinator sceleris nͣ
effugiet iudicis cuncta cernentis irã.
Subor̾natis itaq testib qui dicerent
patricia sic alloquit᷑. Dic domne filue¬

Expanded text:
tani, et, volens sibi apud dominos rerum tani, et, volens sibi apud dominos rerum parare gratiam, persuasit Augustae ut mitteret ad Silverium pontificem litteras hoc modo scriptas. « Aut ad inquit, ne pigriteris venire, aut certe scriptis tuis revoca Anthimum in locum suum. » Quibus beatus Silverius perlectis ingemuit, et in haec verba imperatrici rescripsit: « Licet haec causa finem temporali meae inferat vitae, ego tamen, Augusta domina, rem hanc nunquam faciam, ut revocem hominem in damnata permanentem perfidia. » Hac de re indignata Augusta mittit Vigilium ad Belisarium, praecipiens ut inventa occasione Sylverium in exsilium ageret, Vigiliumque pontificem constitueret, qui se revocaturum Anthimum repromiserat. Hujus praecepti tenorem suscipiens Belisarius: « Ego, inquit, voluimpleo. Sed hujus machinator sceleris iram non effugiet judicis cuncta cernentis. » Subornatis itaque testibus qui dicerent patricia sic alloquitur: « Dic, domne Silve
Abbreviated transcription (Latin):
duos nutu dino extinguit᷑ teodotꝰ
& leuat᷑ gutidis rex. Tunc uemiens
belisariꝰ patriciꝰ in partes siciliȩ au¬
dunt quod gothi fecissent sibi rege̾
& nide ꝑ campamã ꝓperauit neapo¬
lim quã & obsidere cepit quia ciues
neapolitam noluert᷑ aꝑire ei. Qui
pugnando cuntatẽ intrount: & gotoᷤᷤ
quoscũq obinos habuit neci tradidit.
Factoq maximo bello contra guitidis
ingressus ẽ: urbẽ romã ⁊ cruitates
mumuit. Tunc recolligens gintidis
multitudine̾ gothoꝵ: uno anno ita
obsedit urbe̾ romã ut nulla eẽt fa¬
cultas egrediendi ⁊ ingrediendi.
Uerum intra cuitatẽ fame opprimͣte
popłm adeo ut aqua uenundaret᷑
p̾cio pugnȩ tamen maxime fiebant
a belisario defendente romanos uł
ciuitatẽ aduersum gothos qͦs etiã
rauennã fuga petere postmodũ
apud constantinopolim erat apocri¬
sariꝰ animaduertit displicere augu¬
sto simul ⁊ auguste dãpnationem
antimi patriarchȩ constantinopoli¬

Expanded text:
duos nutu divino exstinguitur Theodorus, duos nutu divino exstinguitur Theodorus, et elevatur Withigis rex. Tunc veniens Belisarius patricius in partes Siciliae, audivit quod Gothi fecissent sibi regem, et inde per Campaniam properavit Neapolim, quam obsidere coepit, quia cives Neapolitani noluerunt aperire ei. Qui pugnando civitatem introivit, et Gothos, quoscunque obvios habuit, neci tradidit, factoque maximo bello contra Withigem, ingressus est urbem Romam, et civitatem munivit. Tunc recolligens Withigis multitudinem Gothorum uno anno ita obsedit urbem Romam, ut nulli esset facultas egrediendi vel ingrediendi. Verum intra civitatem fame opprimente populum adeo ut aqua venundaretur pretio, pugnae tamen maximae fiebant a Belisario defendente Romanos vel civitatem adversus Gothos; quos etiam Ravennam fuga petere postmodum apud Constantinopolim erat apocrisiarius, animadvertit displicere Augusto et Augustae damnationem Anthimi patriarchae Constantinopoli
Abbreviated transcription (Latin):
ter ei loquutꝰ ẽ. Emuli inquit ͤ tueq
salutis seminariũ discordiȩ intͣ nos
ideo quã maxime seuisse uisi sunt ut
& me exortẽ honoris reddent. & te
mei presentia destitutũ: contumeliis
uti numc cernit᷑ afficerent. Attamen
eg̃ his quȩ aduersaru̾suggerentib
contra me egisse cognosceris postpo¬
sitis: grãm imꝑii lucisq rependo:
quam illi ereptũ ire uoluerant reco¬
lensq priora erga me benefacta tua
hoc te nunc dign̾or munere. His dic
ordinans: aduersũ gothos qui ita¬
liam inhabitantes romanos grauit᷑
armis p̃mebant dirigit. Quo etiam¬
tifex ad regiam urbẽ ꝓfectꝰ. iustima¬
nũ principꝰẽ in euthicis sectã delap¬
sum ad uerã & catholicã reduxit
fidem: dampnato antimo patriar¬
cha constantiopolitano. Non mul¬
tum post idem papa apud eandẽ ur¬
cessit in pontificatu filueriꝰ. Hic leua¬
tus ẽ. a teodoto tiranno qui apud go¬
thos regnũ arripuerat sine delib̾ati¬

Expanded text:
ter ei locutus est. « Aemuli, inquit, meae tuaeque ter ei locutus est. « Aemuli, inquit, meae tuaeque salutis seminarium discordiae inter nos ideo quam maxime saevisse visi sunt, ut et me exsortem honoris redderent, et te, mei praesentia destitutum, contumeliis, uti nunc palam cernitur, afficerent. Attamen ego, his quae adversariis suggerentibus contra me egisse cognosceris posthabitis, gratiam imperii lucisque rependo, quam illi ereptum ire voluerant, recolensque priora erga me beneficia tua, hoc te nunc dignor munere. » His dictordinans, adversum Gothos, qui Italiam inhabitantes Romanos graviter armis premebant, dirigit. CAPUTtifex, ad regiam urbem profectus, Justinianum principem, in Eutychis sectam delapsum, ad veram et catholicam reduxit fidem; damnatoque Anthimo patriarcha Constantinopolitano, non multo post idem papa apud eamdem urcessit in pontificatu Sylverius. Hic levatus est a tyranno Theodoro, qui apud Gothos regnum arripuerat, sine deliberati
Abbreviated transcription (Latin):
eminꝰ turbã se odientiũ cathedrȩ im¬
ꝑatoris floriani circumsistere. Conuer¬
sus igit᷑ ad eos qui secũ erant. en inqͥt
fidissum milites adẽ. omnib uotis ex¬
pectata dies ad caspescendã ultionẽ
ex ininicis. Uallatꝰ ẽ. tirannꝰ caterua
malignantiũ qui se ei sociauerunt freti
improbitate morũ. Nec dubitandum
pari eos debere ꝑire interitu: quos eqͣ¬
les reddidit causa maltiȩ. Armate itaq
dextras umdices & qͦd me uideritis fa¬
cere: uos quoq facite. Post hec intro¬
gressus dum ueluti adoraturꝰ genu
flecteret: euaginato ense falsi princi¬
pis caput amputaint. Quod cernenteᷤ
qui cũ eo uenerant: districtis gladiis
circumstantes fortit᷑ ferire ceperunt.
Turbati hi qui priꝰ de ꝑmutatione dña¬
tionis sibi applaudebant: fuge potiꝰ
quã defensionis auxiliũ quesiert᷑. Ca¬
put floriam cũ corona regm belisariꝰ
sustulit. ueniensq ad iustimanũ tali¬

Expanded text:
eminus turbam se odientium cathedrae imeminus turbam se odientium cathedrae imperatoris Floriani circumsistere. Conversus igitur ad eos qui secum erant; « En, inquit, fidissimi milites, adest omnibus votis exspectata dies, ad capessendam ultionem ex inimicis. Vallatus est tyrannus caterva malignantium, qui se ei sociaverunt, freti improbitate morum. Nec dubitandum pari eos debere perire interitu, quos aequales reddidit malitiae causa. Armate itaque dexteras vindices, et quod me videritis facere, vos quoque facite. » Posthaec introgressus, dum veluti adoraturus genu flecteret, evaginato ense falsi principis caput amputavit. Quod cernentes qui cum eo venerant districtis gladiis circumstantes fortiter ferire coeperunt. Turbati hi qui prius de permutatione dominationis sibi applaudebant, fugae potius quam defensionis auxilium quaesiverunt. Caput Floriani, cum corona regni, Belisarius sustulit, veniensque ad Justinianum tali
Abbreviated transcription (Latin):
ci namq milib pueroꝵ uallatꝰ quocũq
eundũ foret ꝓgrediebat᷑: fuere ñnulli
qui uitã quoq ipsam ereptũ ei rre uellent.
Uerũ cũ imꝑatoris mentẽ ad suã nequirent
inflectere sententiã: nichilominꝰ ipsum
dignitate regia priuare moliti sunt.
Oportimãq nacti occasionẽ: ꝓcedentẽ
ad hirci spectaculũ principẽ. priuata
detentũ custodia corona spoliant. si¬
mulq ueste purpurea. Deductumq
ad mediũ theatri quendã florianum
in solio sedere faciunt regio. lustimanꝰ
autẽ tali dehonestamento affectꝰ ad
tes adiuua me. Ad hec belisariꝰ ita res¬
pondit. Si : Auita michi suppeditaret poten
ferrẽ petenti suffragia. Nunc autẽ
in cassum fundit p̾ces cũ eiꝰ p̃sentia c̃¬
sulares unduauerit fasces. Ueruntam̃
malũ ꝓ malo auxiliũ illi laturꝰ accm¬
gar ut potero. & simul his dictis ad
conspectã ꝓperat noui principis cun¬
ctis ut se sequerent᷑ sins p̃cipiens pue¬
ris. & ꝓ forib theatri stans conspexit

Expanded text:
cim namque millibus puerorum vallatus, quocunque eundum foret, progrediebatur. Fuere nonnulli, qui vitam quoque ipsam ereptum ei ire vellent. Verum cum imperatoris mentem ad suam nequirent inflectere sententiam, ipsum dignitate regia privare moliti sunt. Opportunamque nacti occasionem, procedentem ad circi spectaculum principem, privata detentum custodia, corona spoliant simulque veste purpurea. Deductumque ad medium theatri quemdam Florianum in solio sedere faciunt regio. Justinianus autem, tali dehonestamento affectus, aaevales, adjuva me. » Ad haec Belisarius ita respondit: « Si, ait, avita mihi suppeditaret potentia, ferrem poscenti suffragia. Nunc autem incassum fundit preces, cum mei praesentia consulares viduaverit fasces. Verumtamenmala pro malo, auxilium illi laturus accingar ut potero. » Et simul, his dictis, ad conspectum properat novi principis, cunctis ut se sequerentur suis praecipiens pueris. Et pro foribus theatri stans conspexit
Abbreviated transcription (Latin):
teodobaldi stella ex aduerso ueniens
in lunã ingressa ẽ. Tunc quoq uue
in arbore que sambucꝰ dicunt᷑ nate
funt: & flores ipsarum arborũ quȩ
nigra ꝓferre solent grana botros pro¬
tulerunt. Grauis eo tempore ac solito
asꝑior hiemps facta ẽ. ita ut torren¬
tes congelati ꝑinum fuper se populis
iter preberent. Aues quoq rigore abs¬
tricte uelfame absq ullo hominũ
dolo immerse nuub capiebant᷑. Qui

Expanded text:
tempore stella ex adverso veniens in lunam ingressa est. Tunc quoque uvae in arbore, quae Sambucus dicitur, natae sunt, et flores ipsarum arborum, quae nigra proferre solent grana, botros protulerunt. Gravis eo tempore ac solito asperior hiems facta est, ita ut torrentes congelati pervium super se populls iter praeberent. Aves quoque rigore astrictae vel fame, absque ullo hominum dolo, immersae nivibus capiebantur. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
redierunt. Post almaricũ autẽ teodus¬
regnũ apud hispanias tenuit. Quo intͣ¬
fecto: teudegilis successit. Hic dũ int̾
cenandum alacritate ultra solitũ utit᷑
extinctis cereis a sus interficit᷑: ⁊ agila
regnũ arripuit. Gothi uero iam olim
incium in consuetudie̾ uertert᷑ ut dũ
eis rex ꝓpriꝰ displicuerit: a suis interunit᷑.¬

Expanded text:
is. Post Amalricum autem, Theodus Hispanias tenuit. Quo interfecto, Theudegilus successit. Hic dum inter coenandum alacritate ultra solitum utitur, exstinctis cereis a suis occiditur et Agila regnum arripuit. Gothi vero jam olim vitium hoc in consuetudinem verterunt ut, dum eis rex proprius displicuerit, a suis interi
Abbreviated transcription (Latin):
tune instituat᷑ ꝓprius. Scriptura firma¬
tum est. Deinde sepedicti fr̃s aduenerunt.
Mon asterium receperunt. Mona chilem
pensum: dõ more solito obtulerunt. In¬
dicibile gaudium: aduentu suo comitis¬
se prebuerunt. Paucis uero euolutis dieb
pleriq ep̃orum ad curiam ducis pͣfati ad¬
ueniunt: ac de cõmunib eccłe sc̃e utili¬
tatib p̾sente principe disserentes. nonnul¬
la idoneȩ decreta statuunt. Inter quos
burdegalensis archi ep̃s uocabulo gumbal¬
dus cum aliquib suffraganeis suis ad erat:
que princeps consilio conugis qm̃ religio¬
nis amicus ferebat᷑. ad dedicandũ malliacen¬
se cenobium inuitat. Consentit ipse: ⁊ una
cum reliquis eisdem ordinis solemnter
cȩlebrat consecrationẽ basilice. Qua ex

Expanded text:
tune instituatur proprius. Scriptura firmatune instituatur proprius. Scriptura firmatum est. Deinde saepedicti fratres advenerunt. Monasterium receperunt, monachile pensum domino more solito obtulerunt. Indicibile gaudium adventu suo comitissae praebuerunt. Paucis vero evolutis diebus plerisque episcoporum ad curiam ducis praefati adveniunt, ac de communibus ecclesiae sanctae utilitatibus, praesente principe disserentes, nonnulla idonee decreta statuunt. Inter quos Burdegalensis archiepiscopus vocabulo Gumbaldus cum aliquibus suffraganeis suis aderat, quem princeps consilio conjugis, quoniam religionis amicus ferebatur, ad dedicandum Malleacense coenobium invitat. Consentit ipse, et una cum reliquis ejusdem ordinis solemniter celebrat consecrationem basilicae: qua ex
Abbreviated transcription (Latin):
marito familiare init eloquium: rogitans
illic uiros plantare ad dei aptos famulatũ.
Cui ille. sicut inquid tu in principio petisti.
quia ⁊ ego alias intendo: tu hanc rem pru¬
denter disponere memento. Queq uero
utiliter ꝑfeceris : michi cõplacere credito.
um illa Gaubertum monasterii sc̃i mar¬
tiris Iuliani abbatem quod turonus habe¬
tur. ad se accersiens : totius ordinem rei
ȩnarrat. seq illic tredecim fr̃s quorũ unꝰ
prior diceretur titulare uelle: ⁊ ex suo
eos cȩnobio prestolari. si ipse uotis eiꝰ annu¬
eret predicat. Abbas quoq qm̃ sibi ⁊ con¬
sanguinitate ⁊ multo erat munere obno¬
xius. lienter obaudit: fr̃sq ad hoc idone¬
os contradit. Prelo quatum tamen ac dif¬
finitum est tandiu ȩccłam illam ⁊ mona¬
chos sue ordinationi subee̾. donec largita¬
te utriusq coniugis. atq reliquorũ t̾re
dm̃ timentium iurorum. ita temporalib
dignitatib ditetur: ut abbas illo opor¬

Expanded text:
marito familiare iniit colloquium, rogitans marito familiare iniit colloquium, rogitans illic viros plantare ad Dei aptos famulatum. Cui ille: Si quid tu in principio petisti, quia et ego alias intendo, tu hanc rem prudenter disponere memento; quaeque vero utiliter perfeceris mihi complacere credito. Tum illa Gaubertum monasterii Sancti Juliani martyris abbatem quod Turonis habetur ad se accersiens totius ordinem rei enarrat; seque illic tredecim fratres, quorum unus Prior diceretur titulare velle, et ex suo eos coenobio praestolari, si ipse votis ejus annueret, praedicat. Abbas quoque, quoniam sibi et consanguinitate et multo erat munere obnoxius, libenter obaudit fratresque ad hoc idoneos contradit. Praelocutum tamen ac definitum est tandiu ecclesiam illam et monachos suae ordinationi subesse, donec largitate utriusque conjugis atque reliquorum terrae dominium tenentium virorum ita temporalibus dignitatibus ditetur ut abbas loco illo oppor
Abbreviated transcription (Latin):
sipientium. utriusq coniugis unire dig¬
natus est diuortium. Siquidem om̃is t̾rȩ
popłs tam diuturnam ducis sui erga uro¬
rem iram uehementer exorrebat: ⁊ qm̃
multiplici copia boni donec illa secum
adeẽt. mundum cingeret replicabat: que
ea fugiente recesserit miserandaq cala-¬
mitas mox assurgens. que suȩ subiacebãt
ditioni oppresserit. Credidit igit᷑ prin¬
ceps his que dicebantur furoreq sedato
mulieri annectitur. queq illi prius dele¬
gauerait augmentans. sese dum sibi indig¬
naretur grauiter errasse confitetur. Pru¬
dentissima deniq femina pristino oigore
resumpto. quecumq ad supplementũ mal-¬
liacensis eccłe congruere accipiebat quam
celerrime efficere cogebat: censumq non
minimum edificatorib effundebat. Nec
multo post uolente dõ: illud edificium
plenm accepit effectum. Gaudet princeps
om̃isq regni conuentus: quam p̾cipue quoq¬
quȩ effecerat coniũr. Quadam aut̃ die cũ

Expanded text:
sapientium utriusque conjugis unire digsapientium utriusque conjugis unire dignatus est divortium. Siquidem omnis terrae populus tam diuturnam ducis sui erga uxorem iram vehementer exhorrebat, et quoniam multiplici copia boni donec illa secum adesset mundum cingeret, replicabat quae ea fugiente recesserit, miserandaque calamitas mox assurgens, quae suae subjacebant ditioni oppresserit. Credidit igitur princeps his quae dicebantur, furoreque sedato mulieri annectitur: quaeque illi prius delegaverat augmentans sese, dum sibi indignaretur, graviter errasse confitetur. Prudentissima denique femina pristino vigore resumpto quaecunque ad supplementum Malliacensis ecclesiae congruere accipiebat quam celerrime efficere cogebat, censumque non minimum aedificatoribus effundebat. Nec multo post, volente Domino, illud aedificium plenum accepit effectum. Gaudet princeps omnisque regni conventus. Quadam auque regni conventus. Quadam autem die cum
Abbreviated transcription (Latin):
omia ubi princeps accepit: indicibiliter
mestus. qualem tanto sceleri rependeret
uicem anrius exquirere cepit. Uerum
qm̃ aberat ꝑsona huiusce prauitatis auc-¬
trix inpuneq abscesserat. furorem repres¬
sit.: resstam̃ quib eam dotauerat. cuidam
strenuissimo scđ̃m hinius scłi pompam mi¬
liti contradidit : uerum ut malliacense
quod ipsa inchoarat cenobium inde ꝑfi¬
ceret imperauit. Dat ille fidem. Credi¬
tum est. Porro autem is quod ꝓmiserat
ut pote carnis filius postponens: queq
potiora suo reseruabat usin. preter pau¬
ca que pͣbebat intimato operi. Nam que¬
cumq ex his rebus que monasterii cepti
causa ⁊ maritus conugi. ⁊ ea destinaue¬
rat construentib illud uiris. militi suꝑ¬
petebant ex in tegro: ipse eiusq sequaces.
nuia uora citate. temulentia. lururia.
extirpabant. At clemertissimus rerum
om̃ium rector ds. qui piorũ uota misericors
adiuuare est solitus. post duorũ ut fertꝰ
annorũ curriculum. consilio inrorum

Expanded text:
omnia ubi princeps accepit, indicibiliter moestus, qualem tanto sceleri rependeret vicem anxius exquirere coepit. Verum quoniam aberat persona hujusce pravitatis auctrix, impuneque abscesserat, furorem repressit: res tamen, quibus eam dotaverat, cuidam strenuissimo secundum hujus saeculi pompam militi contradidit. Verum ut Malliacense, quod ipsa inchoarat coenobium, inde perficeret imperavit. Dat ille fidem. Creditum est. Porro autem is, quod promiserat, utpote carnis filius postponens, quaeque potiora suo reservabat usui praeter pauca quae praebebat intimato operi. Nam quaecunque ex his rebus quae monasterii coepti causa et maritus conjugi et ea destinaverat construentibus illud juris militi suppetebant ex integro, ipse ejusque sequaces nimia voracitate, temulentia, luxuria exstirpabant. At clementissimus rerum omnium rector Deus, qui piorum vota misericors adjuvare est solitus, post duorum, ut fertur, annorum curriculum consilio virorum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃liabant᷑ cũ nris cũ igne il apidibꝰ in tan¬
tũ quod altiorem partẽ castri raimũdi
scĩ egidii fregerut: ⁊ ardere faciebat᷑. Sic
itaq raimũdo irato atq cõturbato. militibꝰq
siuis ꝓpt̾ castrũ suũ cuiꝰ suꝑiorem partẽ iam
fregerut̃ pagani atq ardere faciebat᷑. tudit
subito ipse rainũ dus scĩ egidii tres nulites
qͥ de exercitu ducis godefredi erant ꝑ montẽ
oliueti uenientes ⁊ clamãtes ꝗͦd dux fodefre¬
dus atq sui homines iã erat in ciuitatẽ. Audi

Expanded text:
liabantur cum nostris cum igne et lapidibus, intantum quod altiorem partem castri Raimundi Sancti Aegidii fregerunt, et ardere faciebant. Sic itaque Raimundo irato atque conturbato, militibusque suis propter castrum suum, cujus superiorem partem jam fregerant pagani, atque ardere faciebant, vidit subito ipse Raimundus Sancti Aegidii tres milites, qui de exercitu ducis Godefridi erant, per montem Oliveti venientes, et clamantes quod dux Godefridus atque sui homines jam erant i
Abbreviated transcription (Latin):
seĩuens lanͣgobardꝰ deorsũ ⁊ cucurit quan¬
tociꝰ ad boamundũ dicens. Quid hic stas
uir prudens. Quã ob rem huc aduensti:
tes ꝑuenert᷑ usq ad scalã. Uidentes itaq
illi qui erant in turres ceperunt iocunda
uoce clamare ds̃ ħoc uu̾lt. Nos uͦ similit
dicebamꝰ. Etͣ ceꝑunt mirabilit̾ contuuo
ascende: ⁊ ascendert᷑ m turrẽ. ⁊ cucurert᷑
festinant ad alias turres. quosq illie inue¬
niebant: mortalem eis cõtinuo dabant sen¬
tentiã. Frem quoq prri occiđunt. Int̾ea
forte rupta ẽ. scala ẽx quã nr̃ erat ascensus.
unde int̾ nos ẽ. ortã ininensa angustia siue
tristicia. ⁊ cõfestim fuimꝰ om̃s stupefacti ac
dolentes. Qũaꝗͣ fuisset fracta scala: tam̃ qͦ¬
dã porta erat iuxta nos clausa in sinistra
parte quȩ a quibꝰdã manebat incognita.
Hoxc nãq erat.ẜ. tam̃ inuẽnimꝰ eã palyando.
⁊ subtilitꝰ inquĩrendo. subi ipsa latebati om̃sq
inumerabil fragor mirabilit̾ resonabat:

Expanded text:
seruiens Longobardus <deorsum>, et cucurrit quantocius ad Boamundum dicens: «Quid hic stas, uir prudens, quamobrem <huc> uenisti? 9.309 tes peruenerunt usque ad scalam. 9.311 Uidentes itaque illi, qui iam erant in turribus, ceperunt iocunda uoce clamare: «Deus lo uult!»; nos itaque similitdicebamus. Et coeperunt mirabiliter continuo ascendere, et ascenderunt in turrem, et cucurrerunt festinanter ad alias turres. Quosque illic inveniebant, mortalem eis continuo dabant sententiam; fratrem quoque Pyrri occiderunt. Interea forte rupta est scala, ex qua noster erat ascensus; unde inter nos est orta immensa angustia, sive tristitia, et confestim fuimus omnes stupefacti ac dolentes. Quanquam fuisset fracta scala, tamen quaedam porta erat juxta nos clausa in sinistra parte, quae quibusdam manebat incognita, nox namque erat. Sed tamen inquirendo, et palpando, et subtiliter inquirendo ubi ipsa latebat, omnes innumerabilis fragor mirabiliter resonabat
Abbreviated transcription (Latin):
rex baioarioꝵ langobardoꝵ regnum
sibi subegit. Similit̾ defune to albico
te. regnauit pro eo filiꝰ arnulfus pauco
tp̃r .i mortuus est. Itemq larolus minor
regnum suscepit. unxitq eum arb̃tus
ep̃c. Contraquẽ iterato francoꝵ ꝓcereᷤᷤ
conspirati. eum regno pellentes. rorb̃tũ
ducẽ ꝓ eo constituunt regẽ. Tunc inter
se diuisi st̃ franci : s maior pars fauebat¬

Expanded text:
rex Bajoariorum, Longobardorum regnum sibi subegit. Similiter, defuncto Alberico,te, regnavit pro eo filius ejus Arnulfus pauco tempore, et mortuus est. Iterum Carolus Minor regnum suscepit , unxitque eum Arbertus episcopus. Contra quem iterato Francorum proceres conspirati, eum regno pellentes, Rotbertum ducem pro eo constituunt regem . Tunc inter se divisi sunt Franci, sed major pars
Abbreviated transcription (Latin):
suũ eblum cõmisit tuendũ. Ademarꝰ uitẽ
filiꝰ emmenoni sancia in conugio copula¬
petragoricensi familiarissimꝰ existens. ho¬
nore eoꝵ ac si fr̃ potiri uidebatur. Qui
a rege odone uocatꝰ ad palatiũ prouec t
est pie tauis comes. Reg̃ssusq a palatio sẽs
credidit nutͥendũ cui ꝓpinquus erat. Re

Expanded text:
suum Eblum commisit tutandum. Ademarus autem, suum Eblum commisit tutandum. Ademarus autem, filius Emenonis, Santia in conjugio copulao familiarissimus existens, honore eorum acsi frater potiri videbatur. Qui a rege Odone vocatus ad palatium, provectus est Pictavis comes. Regressusque a palatio sanctus credidit nutriendum, cui propinquus erat. E
Abbreviated transcription (Latin):
gundie cum fortissimo hoste lemouici¬
num apulit i congregati sunt contra
eum innum̃abiles hostes normannorii
& cõmisso p̃lio in loco qui dicitur ad destric¬
tios usq ad int̾nitionẽ deuastati st̃ pagani
⁊ exinde fugientes non ultra fiduciam p̃¬
sumpserunt ueniendi in aquitaniam.
pho regressus est. ⁊ normanni reuersi ter¬
ram uacuã repperientes sedẽ sibi in roto¬
mago constituunt cũ principe suo. Roso.
Qui fac tꝰ xp̃ianꝰ captiuos plures ante se de¬
collare fecit.: in honore dõꝵ quos coluerat
buit xp̃ianoꝵ in honore ueri dei in cuiꝰ
nomine baptismũ susceꝑat. Rannulfus
quoq comes pic ⁊ auensis habuit filium
nomine eblum. Qui rannulfus consangui¬
neus erat Wilłmi nobilissimi comitis ar¬
uernoꝵ sũmamq amiciciam cum eo ⁊ cũ
Roso principe normannoꝵ huit. Q qr
pugnator fortissimꝰ erat: a rege odene
ualde honorabatur. & dum regalẽ aulã
assiduaretur. ueneno necat᷑. in extremiᷤ
Geraldo ibi tunc p̾senti paruulũ filium

Expanded text:
gundiae cum hoste fortissimo Lemovicinum appulit, et congregati sunt contra eum innumerabiles hostes Normannorum, et commisso praelio in loco qui dicitur Ad-Destricios, usque ad internitionem devastati sunt pagani, et exinde fugientes, non ultra fiduciam praesumpserunt veniendi in Aquitaniam. pho regressus est. Et Normanni regressi, terram vacuam repperientes, sedem sibi in Rotomago constituunt cum principe suo Roso. Qui factus Christianus, captivos plures ante se decollare fecit in honore quos coluerat buit Christianorum in honore veri Dei, in cujus nomine baptismum susceperat. 21. Rannulfus quoque comes Pictavensis habuit filium Eblum nomine. Qui Rannulfus consanguineus erat Willelmi nobilissimi comitis Arvernis. Summamque amiciciam cum eo et cum Roso principe Normannorum habuit. Et quia pugnator fortissimus erat, a rege Odone valde honorabatur . Et dum regalem aulam assiduaretur, veneno necatus, in extremis sancto Geraldo ibi tunc presenti parvulum filium
Abbreviated transcription (Latin):
uir clare honestatis ⁊ magne pietatis orna
tantum popłoꝵ s etiam morum suoꝵ Si¬
filiis. ⁊ pro eo consangͥneus eiꝰ amricus in¬
ꝑium suscepit. Siqͥdem arb̃tus colonie archi¬
ep̃c expirante hotone in partes capue scep¬
trũ ⁊ coronam auream cum lancea sacrũ
secum afferens ab hamrico circũuentꝰ insi¬
diis captus est. & imꝑatoris p̃uentꝰ honoribꝰ.¬
gobardos sibi repperisse ⁊ contͣrios misso
rodulfo duce burgundie papiam obsedit
⁊ incendio tradidit & palacium in ei sibiꝰ
edificunt ⁊ rebellantes sibi serure coegitꝰ.

Expanded text:
ir clarae honestatis et magnae pietatis, ornatantum populorum, sed etiam morum suofiliis , et pro eo consanguineus ejus Heinricus imperium suscepit. Siquidem Arbertus Coloniae archiepiscopus, expirante Hotone in partes Capuae, sceptrum et coronam cum lancea sacra secum afferens, ab Hainrico insidiis cgobardos sibi repperiret contrarios, misso Rodulfo rege Burgundiae, Papiam obsedit et incendio tradidit, et palatium in ea sibi aedificavit, et rebellantes sibi servire coegit .
Abbreviated transcription (Latin):
cipline reuocauit. Eo tp̃r gͣuissimũ bellũ
int̾ Wiłłmum ducẽ ⁊ Gofredũ andegauen¬
sem comitem ꝑac tu est. S gaufredus ne¬
cessitatibꝰ ac tꝰ Will̃mo duci se subdidit. seq
in manibus p̃buit. ⁊ ab eo losdunũ castrũi
cum ñ nulł aliis in pic tauensi pago bene¬
ficio accepit. Ca tempestate hoto inp̾r
t̃cius ⁊̃ cogitans luera xp̃i ut ante tͥbunal
iudicis dupplicatũ redd& talentũ: dei uolun¬
aquitanꝰ monachꝰ aurelianensis scĩ geraldi
eccłie causa philosophie. pͥmo franciam. de¬
inde corduba lustrans cognitꝰ ab imꝑatore
id est girb̃tꝰ ab inꝑatore papa romanoꝵ sub¬
limatꝰ ẽ. ꝓpt̃ philosophiȩ gr̃am. mutatũ
est nom̃ eiꝰ pͥstinũ. ⁊ uoeatus est siluester.

Expanded text:
ciplinae revocavit. Eodem tempore gravissimum bellum ciplinae revocavit. Eodem tempore gravissimum bellum inter Willelmum ducem et Gosfridum Andegavensem comitem peractum est. Sed Gosfridus necessitatibus actus, Willelmo duci se subdidit, seque ei in manibus praebuit, et ab eo castrum Losdunum cum nonnullis aliis in pago Pictavorum pro beneficio ac cogitans, ut ante tribunal Judicis duplicatum redderet talentum, Dei volunAquitanus, monacus. Aureliacensis sancti Geraldi ecclesiae, causa sophiae primo Franciam, deinde Cordobam lustrans, cognitus ab imperatore,idem Girbertus ab imperatore papa Romanorum sublimatus est propter philosophiae gratiam, mutatumque est
Abbreviated transcription (Latin):
Hac de causa ep̃c montis leudonensis a sceli¬
nus maiori ebdomada ante pascha in qua
didit liarolũ. Qui aurelianꝰ trusus in
carcere usq ad mortẽ : ibiq geninit lia
rolum ⁊ ludoincũ. & mortinis ẽ. & ex¬
pulsi sunt a francis filii eiꝰ i ꝓfecti sunt
ad inꝑatore romanoꝵ. ⁊ habitauert̃ cum
eo. Sane dux aqͥtanoꝵ &ilłmꝰ reꝓbans ne¬
quiciam francoꝵ: hugoni subditꝰ eẽ. nolu¬
it. Unde fac tũ ẽ. ut ugo euercitu francoꝵ
adͣmato urbem pictaium obsidione fatiga¬
ret. dũq frustratꝰ abscessisset. cum aquita
fuso: suꝑiores franci extiterunt. ⁊ sic re¬
ob hanc causam credit̾ ꝓienies laroli re¬
eccłirum potiꝰ neglec trix. qu̾a erec trix
uidebat᷑. Berti gͦ dionisii cenobium qđ iam
pͥstinam normã monasticã corripuerat
rex hugo regulari honestate sicut indei
occłis rectum erat honestans restaurauit
ꝑ manꝰ uenerabił odilonis abbatis: i alia sc̃oꝵ
non nulla monasteria in decorẽ pͥstine dis¬

Expanded text:
Hac de causa episcopus montis Leudenensis Ascelinus ebdomada majori ante pascha , in qua didit Carolum. Qui Aurelianis in carcere trusus ad usque mortem, ibi genuit filios Karolum et Ludovicum, et mortuus est; et expulsad imperatorem Romanorum et habitaverunt cum eo. Sane dux Aquitanorum Willelmus reprobans nequiciam Francorum, Hugoni subditus esse noluit. Unde factum est, ut Hugo, exercitu Francorum admoto, urbem Pictavis obsidione fatigaret. Dumque frustratus recessisset, cum Aquitanfuso, superiores Franci extiterunt, et sic reob hanc causam creditur progenies Caroli re quam erectrix videbatur. Beati ergo Dionisii coenobium, quod jam pristinam monasticam corruperat normam, rex Hugo regulari honestate, sicut in Dei oculis rectum erat, honestius restauravit per manus venerabilis Odilonis abbatis, et alia sanctorum nonnulla monasteria in decorem pristinae dis
Abbreviated transcription (Latin):
nulfi aruernis ⁊ pic tauis simul comes com¬
motus est. acceptãq in comugio adclam fi¬
liam Rosi rotomagensis genuit ex ea Wilłmũ
to. filioꝵ eiꝰ alt̾ comes. alt̾ ep̃e fac tꝰ est. Ebu¬
liis enĩ annuente ludoiuco rege pontifex
extitit. hic germano suo ebulo abbatiam
sci hilarii ⁊ scĩ maxentii cum non nullis
possessionibꝰ in pic ⁊ auensi solo p̾buit. Fuit
enim ebulus bonus pastor eccłiȩ. edificauitq
castellũ lemouice sedis. Castellum sci hilarii
⁊ canonicos ibi disposuit. quia in festatione
habitatione desciuerat. Restaurauit mona ᷤ¬
teriũ scĩ maxentii. ⁊ castellũ in cireuitu
ꝑfecit. Restaurauit monasteriũ sc̃i milia¬
heł ad heremũ. & multa alia laudabilia. in
oꝑe dei egit. Qui defunc ⁊ꝰ sepultꝰ est. in ba
censis. fuit aut ebulus a sc̃o marciale xxx¬
UIIIiᵈ. Codẽ tp̃r adhuc uiuente turpione
sunt. ⁊ clumaco sc̃o habitu ⁊ uita induti ft̃.

Expanded text:
nulfi Eblus Arvernis et Pictavis simul comes promotus est. Acceptamque in conjugium Adelam, filiam Rosi Rotomagensis, genuit ex ea Willelmum  filiorum ejus alter comes, alter episcopus factus est. Eblus enim, annuente Ludovico rege, pontifex extitit. Hic germano suo abbatiam sancti Hilarii ac sancti Maxencii cum nonnullis al is possessionibus in Pictavensi solo praebuit. Fuit idem Eblus bonus pastor ecclesiae, aedificavitque castellum Lemovicae sedis, castellum sancti Hilarii, et canonicos ibi disposuit, quia infestatione habitatione desciverat. Restauravit monasterium sancti Maxentii, et castellum in circuitu perfecit. Restauravit et monasterium sancti Michaelis ad Eremum et multa alia laudabilia in opere Dei egit. Qui defunctus sepultus est in bascensis. Fuitque idem Eblus a sancto Marciale . Eo tempore, adhuc viuente Turpione sunt, & Cluniaco sancto habitu ac vita induti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
climianũ monasteriũ in fundo ꝓprio qđ
est in burgundia. nouit̃ fecit. Qui cũ non¬
semꝑ. cũ semꝑ ad copulam suadetur amo
scło ꝓp̾iciens sibi concessit quedam ex iure
ꝓpͥo eccliis xp̃i predia. scõ saluatori larro
fo: noertam. sc̃o marciali: uultonium. sc̃o
ioħi neiriacũ. scõ hilario corcolinũ. sc̃õ e¬
parchio godorullã. Eo tp̃r ebbo bituricꝰ
cepit edificare cenobium dolense. in ho¬
nore dei matris. Qđ postea in tegrauit fi¬

Expanded text:
Cluniacum monasterium in fundo proprio, quod est in Burgundia, noviter fecit . Qui cum ucens, cum sepe ad copulam suaderetur amorseculo prospiciens sibi, concessit quaedam ex jure proprio ecclesiis Christi predia, sancto Carrofo quidem Voertam sancto Marciali Moltonnum, sancto Johanni Neiriacum, sancto Hilario Corcolmum, sancto Eparchio Godorvillam. Eo tempore Ebo Bituricus cepit aedificare cenobium Dolense in honore Dei matris , quod postea integravit
Abbreviated transcription (Latin):
Karolus t̾cia uice britanniã igne ⁊ ferro uas¬
tauit. ⁊ dũ in aqͥnaniã regssus eẽt. nomeno¬
ius dux redonas ciuitatẽ. & nanetis capiens
destrux eas. ⁊ britannia repedauit. Anno
sequenti aubente dõ. ab angło ꝑcussꝰ int̾iit.
& uarolꝰ caliuis. quarto britanniã in gressus
cũ erispoio filio nomenonii dimicauit: uic¬
tor extitit. s magnã partẽ exercitꝰ sui cum
innano duce amisit. & sequenti anno lanb̾tꝰ
comes nanetensiũ a gaubto comite cenoman¬
suit ad qͥrens britanniã sibi subiugauit. oc¬
ciso erispoio. Rannulfꝰ comes quoq picta¬
uensis. ⁊ ramo comes arbatilicensis consan¬
gͥne eiꝰ cũ normannis in bribaco uilla dimi¬
cantes fugati st̃. Ꝙ gaub̾tꝰ comes cenoman¬
nensis insidiis nãnetensiũ circũ uentꝰ occisꝰ
in rege lemouice uic tꝰ ẽ. in basilica scĩ sal¬
uatoris. ⁊ in de ing̃ssꝰ ẽ.francũ. Post paucos
dies. iothariꝰ imp̃r monacꝰ fac tꝰ ẽ. qr patm

Expanded text:
autem tercia vice Britanniam igni et ferro vastavit . Et dum in Aquitaniam regressus esset, Nomenoius dux Redonas civitatem et Nannetis capiens, destruxit eas, et Britanniam repedat. Anno sequenti , jubente Deo, ab angelo percussus interiit. Et Carolus Calvus quarto Britanniam ingressus, cum Erispoio filio Nomenoi dimicavit, et victor extitit, sed magnam partem exercitus sui cum Viviano duce amisit. Et sequenti anno Lanbertus comes Nannetensium a Gauzberto Cenoman adquirens, Britanniam sibi subjugavit, occiso Erispoio. Rannulfus quoque comes Pictavensis et Raino comes Arbatilicensis, consanguineus ejus, cum Normannis in Briliaco villa dimicantes fugati sunt, et Gauzbertus comes Cenomannensis insidiis Nannetensium circumventus occisusin regem Lemovicae unctus est in basilica Salvatoris, et inde ingressus est Franciam . Post paucos dies Lotharius imperator monachus factus est, quia patrem
Abbreviated transcription (Latin):
tigena engolisinsis ep̃e defunc ⁊ꝰ est. Mo¬
nasteriũ quoq beati e parchii ab infestan¬
tibus paganis desolatum est. ita ut ibi
nullꝰ monachoꝵ habitaroe. ⁊ hac de re
canonicał habitꝰ. ibi reuerteret᷑ qui nu¬
per exierat. Turpio uͦ habiens franciam¬
post multos dies cũ normannis cong̃ssus.
occidens eoꝵ rege nomine mauru ab eo
inse occidit᷑. ⁊i emeno fr̾ eiꝰ engolisme co¬
mes exritit: & ipse post bienniũ cũ lan
terempto landrico in castro runconia
reducit᷑ san̾cius. ⁊ UIII. die morit᷑ sepul¬
tus uixta basilicam beati eparchii. &
ne. & karolus hoc audito uulgrinum
ꝓpinquũ suũ frem aldoinis abbatis ex
monasterio scĩ dionisii direxit: ⁊ prefe¬
cit eum engolisme. ⁊ petragorice. &
olibam statuit in ep̃atu engolisme.¬

Expanded text:
tigena Engolismensis episcopus defunctus est, monasterium quoque beati Eparchii ab infestantibus paganis desolatum est, ita ut ibi nullus monachorum habitaret, et hac de re canonicalis habitus ibi reverteretur, qui nuper exierat. Turpio vero cum rege Carolo abiens Franciampost multos dies cum Normannis congressus, occidens eorum regem nomine Maurum, ab eo ipse occiditur; et Emeno frater ejus Engolismae comes extitit, et ipse post biennium cum Landterempto Landrico, in castro Runconia reducitur sautius, et octava die moritur; sepultus juxta basilicam beati Eparchii; et ne. Et Carolus hoc audito, Vulgrimnum propinquum suum, fratrem Aldoini abbatis, ex monasterio sancti Dionisii direxit, et praefecit eum Engolismae et Petragoricae, et Olibam statuit in episcopatu Engolisme
Abbreviated transcription (Latin):
to filiꝰ eiꝰ Witłmꝰ loco eiꝰ p̃fuit a puericia bap¬
guam omittens latino sermone assuefac ta
est. Guilłmo ab arnulfo flandrensi comite
in t̾empto.: filiꝰ eiꝰ ricardꝰ succedens xp̃ranis¬
simꝰ fac tꝰ. edificauit in ea normanina que
antea uocabat̾ marcha francie ⁊ britanne
monasteriũ sc̃ĩ miliaeł de monte: ubi mo¬
nachos ordinauit. Item aliud monasteriũ
fiscannũ in honore sc̃ẽ tͥnitatis. ubi sepultꝰ
est. ubi quoq monachos posuit ⁊ Wilłmũ¬

Expanded text:
to , filius ejus Willelmus loco ejus praefuit, a puericia bapguam obmittens, Latino sermone assuefacta est. Willelmo ab Arnulfo Flandelensi comite dolo interempto , filius ejus Richardus succedens, christianissimus factus, aedificavit in ea Normannia, quae antea vocabatur marcha Franciae et Britanniae, monasterium sancti Michaelis de Monte, ubi monachos ordinavit. Item monasterium Fiscannum in honore summae Trinitatis, ubi sepultus est ipse, ubi et monachos posuit.
Abbreviated transcription (Latin):
mannice ap̃ nr̃ates nec auditũ forae. re¬
pente de uagina sue habitationis exiens.
naue ta piraticani ctinua mari britan¬
nico. depopulata ẽ. loca. Nauibꝰq longis
alueum ing̃ssa litg̃is namnetice ꝓꝑat ad
menia urb̵ speciẽ p̃ferens multitudinis
negociũ exercentis. Dies te festiuus cunc¬
tũ ad eccłiam inuitarat popłm.nã erat
scĩ p̾cursoris natiuitas. nec erat suspicio
bellici tumultꝰ ⁊ intͣbat᷑ portis semꝑ pa¬
cłia beati Petͥ apłi suꝑ aram ferreoli mr̃is
que ẽ. ad leue eidẽ edis reuerent̃ sacris
instabat missarũ sollẽpniis. Igͥ nullo ꝓhi¬
bente ing̾ssi normanni subuegtibꝰ arma
celant. gladiosq sub umbra. Intrantesq
ȩccłiam enses demidant. ipsũq pontificẽ
sursũ corda dicente. uixta sacra uic t imã
obtruncant. Bachantesq ꝑ popłm. nulli
etati parcendũ putant. Ipsaq urbe uastata
eccłiaq incensa cũ grandi captiuoꝵ multi¬
tudine ⁊ p̾ciosa captiuitatis fuppellec tile

Expanded text:
mannicae apud nostrates nec auditum foret, repente de vagina suae habitationis exiens, nancta piraticam, contigua mari Britannico depopulata loca navibusque longis alveum ingressa Ligeris, Namneticae properat ad moenia urbis, speciem praeferens multitudinis negotium exercentis. Dies tunc festivus cunctum ad ecclesiam invitarat populum, – nam erat sancti praecursoris nativitas, – nec erat suspicio bellici tumultus et intrabatur portis semper paia beati Petri apostoli super ara Ferreoli martyris, quae est ad laevam illius sedis, reverenter sacris instabat missarum sollemniis. Igitur, nullo prohibente, ingressi Normanni sub vestibus arma celant gladiosque subumbrant, intrantesque ecclesiam, enses denudant ipsumque pontificem 'sursum corda' dicentem iuxta sacram victimam obtruncant; bacchantesque per populum, nulli aetati parcendum putant. Ipsaque urbe vastata ecclesiaque incensa, cum grandi captivorum multitudine et pretiosa civitatis supellectile
Abbreviated transcription (Latin):
karolo caluo de scło migrante eodẽ an¬
uicꝰ balbꝰ accepit. nec ultra imꝑium
accepit aliquis de regibꝰ francie. Iunc
baioarii ⁊ alemanni ex gente eoꝵ cre¬
x auerunt sibi rege hotonẽ. anno decc¬
lxXUII. langobardi similit̃ ex gente
sua regẽ adalbtũ.deinde ardiunũ. Ro
mani uͦ de senatoribꝰ eleuauert in reg

Expanded text:
olo Calvo de seculo migrante , regnavvicus Balbus; nec ultra imperium accepit aliquis de regibus Frantiae. Tunc Bajoarii et Alamanni ex gente corum creaverunt sibi regem Hotonem, Longobardi similiter ex gente sua regem Adalbertum, deinde Harduinum; et Romani de senatoribus suis elevaverunt in regn
Abbreviated transcription (Latin):
no decec xl sepultꝰ meas apud sc̃m arnul¬
fum. Remanserunt tres filii eiꝰ lotarns
rex francie. ⁊ burgundie. Qui ꝓ regno a¬
qͥtanie int̾ se discordantes bellũ cõmittunt
in fontaneto qđ est in burgundia. Lotariꝰ
ex una parre cũ exercitu italie. Karolus et
ludoincꝰ ex altera cum francis ⁊ aquitanis.

Expanded text:
ni 840; sepultus Metis apud sanctum Arnulfum. Remanserunt tres filii ejus, LotharCalvus rex Franciae et Burgundiae. Qui, pro regno Aquitaniae inter se discordantes, bellum committunt in Fontaneto, quod est in Burgundia. Lotharius ex una parte cum exercitu Italiae, Karolus et Ludovicus ex altera cum Francis et Aquitanis.
Abbreviated transcription (Latin):
ad uidendũ cuiꝰ modi ingenia xp̃iani fa¬
ciebant. Suriani uͦ ⁊ greci uidentes illũ
sarracenũ: indicauerunt eũ xp̃ianis di¬
cenus. Que xp̃iani app̃hendentes int̾rogaue¬
runt ꝑ arogamũdũ scilicet ꝑ int p̃tẽ ad quid
uenerat. Qui respondens. ait. Sarraceni huc
me miserunt uolentes scire cuiꝰ modi essent
urã ingenia. Cui respondentes xp̃iani dixe¬
runt bonũ esse. atq eĩ acceptũ ligatis mani¬
bꝰ ⁊ pedibꝰ posuerunt in fundã euiꝰdã ingenis
qͦd ꝑrea uocatur atq cũ om̃ibꝰ suis cogitan¬
tes eũ ꝓicere infra ciuitatẽ : ne quiuerunt.
Nã cũ tanto impetu uenit: quod ruptis uin¬
culis ante quã ꝑuenisset ad murũ ciuitatis
dilaceratus est Uidentes autẽ nr̃i seniores
ex qua parte ciuitas eet languida: illic in
quadã noct̾e sabbi deportauerut nr̃as machi¬
nãs ⁊ ligneã castrã. Sumo autẽ diluculo erexe¬
runt illa ⁊ aptauerut̃ ⁊ ornauerũt castrã.

Expanded text:
ad videndum cujusmodi ingenia Christiani faciebant. Suriani vero et Graeci videntes illum Sarracenum, indicaverunt eum Christianis, dicenus. » Quem Christiani apprehendentes, interrogaverunt per drogamundum, scilicet per interpretem, ad quid venerat. Qui respondens, ait: « Sarraceni huc me miserunt, volentes scire cujusmodi essent vestra ingenia. » Qui respondentes Christiani, dixerunt bonum esse, atque eum acceptum ligatis manibus et pedibus posuerunt in fundam cujusdam ingenii, quod Perrea vocatur, atque cum omnibus suis cogitantes eum projicere in civitatem, nequiverunt. Nam cum tanto impetu venit, quod ruptis vinculis antequam pervenisset ad murum civitatis, dilaceratus est. Videntes autem nostri seniores, ex qua parte civitas esset languida, illic in quadam nocte Sabbati deportaverunt nostras machinas, et lignea castra. Summo autem diluculo erexerunt illa, et aptaverunt, et ornaverunt castra,
Abbreviated transcription (Latin):
cit ucti atq intẽpti sunt : c̃tra qͦs gallos ob uin¬
dictã consulũ & fines tuendos. marciꝰ consul qͣrto
&̃ quinto creatꝰ dirigit᷑: galloꝵ quadringenta
ac paruulos qui sese necauert̃. in asia uero &
siria qui etiã tunc regnabant. XI. De diuer¬

Expanded text:
cti atque interempti sunt. Contra quos Gallos, ob vindictam consulum et fines tuendos, Marius consul quarto et quinto creatus dirigitur. Gallorum 440,000 et parvulos, qui sese necaverunt, in Asia vero et Syria qui etiam tunc regnabant. Hinc Malliu
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ dieb ꝑ scipionẽ affricanũ numantia deleta ẽ.
& attalus rex asie ꝑ testamentũ sibi succedere
sit: ad cladẽ popłi romani suãq int̾nitionẽ.Ui.¬
uo in tẽpore c̃spiratio seruoꝵ longe lateq effer¬
buit & moxa dominis seu romanoꝵ confulibꝰ
penis adacti deleti funt. Quo in tẽpore ethna ul¬
tra modũ insolitos euomut ignes : & in affrica
locustarũ magnitudo mare inmersa. ad litꝰq
reuoluta: nimiã corrupto aere pestilentiã mor¬
talib incussit .UII. De ioħe filio simonis qui hir¬
gestiᷤ suma cũ pace felicitateq consenuit. Uiii Quo¬
mꝰ etia filiꝰ eiꝰ aristoboł qui primꝰ post reuersio¬
iudaici popłi de babilonia nom̃ regiũ usurpauit.

Expanded text:
bus diebus per Scipionem Aphricanum Numantia deleta est, et Attalus rex Asiae per testamentum sibi succedere sit, ad cladem populi Romani, suamque internecionem.uo in tempore conspiratio servorum longe lateque efferbuit, et mox a dominis seu Romanorum consulibus poenis adacti, deleti sunt. Quo in tempore Aethna ultra modum insolitos evomuit ignes, et in Africa locustarum magnitudo mari immersa ad littusque revoluta, nimiam corrupto aere pestilentiam mortalibus incussit. Igitur cogestis, summa cum pace felicitateque consenuit. Quomodo etiam filius ejus Aristobolus, qui primus post reversioJudaici populi de