comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omnino afflictã. dixit ad eam. Aperi michi
domina mea nathalia. non enĩ sicut tu esti¬
mas effugi martyriũ. Non mͥ contingat hoc.¬
dicens. Nide quomꝰ dolose seducit me trans¬
gressor. Ecce qͦmͦ mentitur alter uidas. Re¬
cede ame homo. Nam memetipsã interfitiã.
ut satieris. Et dum moras faceret adaꝑiendũ
dixcit ad eam. Aperi citius. Nam uadã ultra
non uidens te. et postea lugebis eo quod non
uideris me. ante exitũ meũ. Fide uissores¬

Expanded text:
omnino adflictam dixit| ad eam. Aperi mihi domina mea natalia. non| enim ut tu existimas effugi martyrium . sed in hocdicens. Vide quemadmodum dolore| seducit me transgressor. ecce quemadmodum| mentitur alter iudas. Recide a me . nam memetipsam| interficiam . ut satieris. et dum moraretur ad ape| riendum . dixit ad eam . aperi cicius nam uadam| non uidens te et post haec lugebis . ex quod non uide| ris me ante excessum meum. Et dum audisse
Abbreviated transcription (Latin):
dolose egit in conspectu factoris sui. Et con¬
uersa dixit adeũ. O sine dõ p̃om̃ibꝰ hominib
te seduxxit. ut recederes aconuentui pacis uł
repausationis: Dic mͥ quare infugã conũ sus
es ante quã fieret pugna: Quare ꝓiecisti arma¬
tua. ante quã uideres repugnantẽ tͥ hostẽ :¬
Quomꝰ uulneratus es. necdũ emissa sagnta :
poterat ut degente homicida. hostia munda
dõ consecraret᷑. Hec enĩ poterat ex loco
inmundissimo. & de medio eoꝵ qͥ amatores
sunt effusionũ sanguinis. mundissimũ thimia¬
ma offerri dõ. Nunc gͦ quid faciã infelicissimi
quia con uincta sũ huic impussimo: Nec con¬
cessũ ẽ mͥ unius horȩ spatiũ. ut uocarer
uxor martyris. sed ut dicerer coniuxx trans¬
gressoris. Ad modicũ quidẽ exultatio mȩa
exultaui inter mulieres. & ecce confusione
conuersor in medio earũ. Beatissimus aũ
adrianus hec audiens. libentissime suscipiebat¬
uerba eius. Ualde enim curabat᷑ sermonib¬

Expanded text:
dolose egit in conspectu Factoris sui. Et conversa dicit in eum: O sine Deo prae omnibus hominibus, te seduxit, ut recederes a conventu pacis vel repausationis? Dic mihi, quare in fugam conversus es antequam fieret pugna? quare tua. Antequam| uideris repugnantem tibi hostem quemadmodum| uulneratus es . nec dum emissa sagitta . poterat ut ex gente homicida hostia munda deo| consecraretur . nec enim poterat ex loco inmundis| simo . et de medio eorum qui amatores sunt effusio| nes sanguinum . mundissimum tymiamam offerri| deo. Nunc ergo quid faciam infelicissimam quę coniuncta sum huic . ex impiis impio. nec conces| sum est mihi unius horae spacium . ut uocarer| uxor martyres . sed ut dicerer coniux transgressores .| ad modicum exultacio mea fexultaui inter| mulieres . et ecce cum confusione conuersor in medio| earum. Beatissimus autem adrianus haec au| diens . libentissime suscipiebat . ualde enim con| fortabatur sermonib
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃sit passioni nr̃e. Spopondi enĩ ei cum
ra his qui erant custodes. & ꝑrecit dans fide
ibi. Et dum ꝑ geret uidit eũ quidã deciuibus
nuntiauit Nathaliȩ coniugi eiꝰ dicens. Absolut
ẽ adrianus. & ecce uenit ꝑ uiã. Iam enĩ in ꝓari¬
didit dicens. Et quis eum potuit absoluere auin
separetur ascĩs illis. Et dũ adhuc loqueretur.
hȩc audisset Nathalia. suspicata ẽ qđ refugiss&
martyriũ. & contristata ẽ ualde. et fleuit
amarissime. Et cũ uidisset eũ. surgens ꝓiecit
quȩ erant inmanib suis. & clausit hostiũ doni

Expanded text:
 sit passioni nostrae. Spopondi enim ei quora his qui erant custodes . et ali| it. Et dum per| geret . uidit eum quidam de ciuibus nunciauit . nataliae coniugi ipsius dicens. Ab| solutus est hadrianus. Et ecce uenit per uiam . iam| in proxidit . dicens. et quis potuit eum absoluer\e/ de separetur a sanctis illis. Et dum adhuc loque| retur . m audisset haec natalia suspicata est| quod fugisset martyrium . et contristata est| ualde. et flebat amarissimae. Et cum uedisset| eum . surgens proiecit eam quae erant in manibus| suis et clausit ostium d
Abbreviated transcription (Latin):
adorauit uincila eoꝵ. Inuenit eñi corpora
eoer putrefacta atormentis. ita ut uermes cade¬
rent deulcerib eoꝵ. Et inclinans se ex terge¬
bat omnẽ putr edinẽ eoꝵ. Mittens aut̃ puellas
suas. iussit ut afferrent ei omnia linteamin a
eius multa & ualde p̃tiosa. Erat enĩ prima¬
bra eoꝵ. depondere ferri. ꝑ mansit aut̃ cũ eis

Expanded text:
adorauit| uincula eorum . inuenit enim corpora eorum putre| facta a tormentis . ita ut uermes stillarent de ulce| ribus eorum et inclinans se . extergebat omnem pu| tredinem. Mittens autem puellas suas . iussit| ut adportarent ad eam omnia lenteamina eius .| multa et ualde praeciosa . et accipibra eorum de pondere ferre .| permansit autem cum eis
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc patimur. Dum audisset hȩc rex furore
unius cuiusq responsionẽ. & constrictos eos
ferro ꝑ omne corpus ꝑ ducite in custodiam
uinculatoꝵ. ac ꝑ omnia affligite eos. ut sicim
desidero tormentis eos conterã. Non enim
folus gladii poena digni sunt isti. Necesse
ẽ enĩ. ut hoꝵ exemplo omnis patria corrigat᷑.
Adrianꝰ uero nomine qui erat prior offitii.
uidens eoꝵ constantiã & magnanimitatem
dicite mͥ inueritate quȩ ẽ remuneratio ur̃a¬

Expanded text:
 Et dum au| disset hec rex . furore nius| cuiusque responsionem . et constrictos eos ferro per omne| corpus ducite in custodiam uincolatorum et per om| nia adfligite eos . ut sicut desidero tormentis adfli| gam illos. Non enim solius gladii poena digni sunt| Necesse est enim ut horum exemplum . omnes patria| corrigatur. Hadrianus uero nomine qui erat prior| officii . uidens eorum constanciam et magnanimi| tatedicite mihi in ueritate . quae est remu| neracio u
Abbreviated transcription (Latin):
uociferabant᷑ uoce exccelsa. ut omnes aduenireNT
ad offerendas ostias & uictimas dus suis. Qui
aut̃ ex his contempsissent. tormentis affligerent᷑.
Si quis uero repperiret᷑ xp̃ianus igni consumer et᷑
Constituerunt aut̃ quosdã. qͥ sua sollicitudine
diligent̃ in quirerent ꝑ omnẽ regionẽ uł ciuita¬

Expanded text:
uociferaban\t/ . uoce excelsa . ut| omnes aduenirent ad offerendas hostias et uicti| mas diis suis. Qui autem contem\p/sissent . tormentis| adfligerentur. Si quis uero reppereritur christianus .| igne consumeretur. Constituerunt autem quosdam| qui sua sollicitudine diligenter inquererent per omnem| regionem uel ciuita
Abbreviated transcription (Latin):
eos regi dicentes. Ecce rex circueuntes nos om¬
nẽ ciuitatẽ ac regionẽ inuenimus cunctos ad¬
orantes & colentes deos magnos & oboedientes
tuis p̃ceptis. Hi uero soli inuenti sunt contemp¬
nentes p̃cepta tua. insuꝑ & inuiriantes deos tuos¬

Expanded text:
eos regi dicentes. Ecce rex . circumentes omnem| ciuitatem uel regionem . inuenimus omnes adorantes| et colentes deos magnos . uel etiam oboedientes tuis| praeceptis. Hi uero inuenti sunt contempnentes pre| cepta tua . uel etiam inridentes deos tuos
Abbreviated transcription (Latin):
scđm fidẽ uero galilei sumus. Mlaximianus¬
rex dixit ad eos. Non audistis qualis poena ꝓ¬
posita ẽ aduersus eos qui huius religionis sunt :
stultã tuã uissionẽ. irrisimus etiã sathanan qͥ
tu. Rex uero. dixit adeos. Et audens stultã
dicere nr̃am ussionẽ: ꝑ deos magnos. tor¬
mentis amarissimis consumã corpora ur̃a. Et
ait princeps. Exxtendant᷑ et cedantur lignis. &
uideamus siueniat ds̃ eoꝵ adiuuare eos uel
amplius ad auxeris tortores. tanto magis am¬
plius multiplicas coronas nr̃as. Maximianus
abscidi capita ur̃a. & adhuc coronas expectatis:
ꝑdere uosmetipsos. Martyres dixer̃. Perdat¬

Expanded text:
m fidem uero galileae sumus. At ille| dixit . Non audistis qualis poena proposita sit ad| uersos eos qui huius relegiones sunt. ussionem . dispeximus etiam et satanan qui . Rex uiro dixit ad eos . et| audetis stultam dicere nostram iussionem . per deos| magnos tormentis amarissimiis consumam corpora| uestra. Et dixit ad principes . extendantur .| et caedantur lignis et uideamus si ueniat deos eorum| ut adiuuet eos uel amplius auseris tortores . multum amplius| multiplecas coronas nostras. Tyrannus abscidi capita| uestra et coronas expectatis. perdere| uosmetipsos. Martyres uero d
Abbreviated transcription (Latin):
aduenerunt exceptores ad palatiũ. ut renuntia¬
batur quod adrianus aliquã accusationẽ scrip¬
sisset aduersus martyres xxp̃i. & ait. Legite
celerius relationẽ. quã transmisit dilectissimus
Ne estimes rex quod ille accuset eos. sed sem&
ut nomen illius cum eis qui condempnati sunt
scriberemus. Audiens hȩc maximianꝰ reae. iratꝰ
ẽ ualde. & iussit eum celerius ad se perduci.
Qui cumuenisset. dixxit ad eũ maximianus rex.
Insanis adriane: Numquid et tu uis male
sed ex multa insania ad sanã mentẽ c̃uertor.¬
riane: Pete tͥ indulgentiã ame. & dic incon

Expanded text:
c uenientes exceptores ad| palacium steterunt abatur quod hadrianus ali| quid scripsisset aduersus marthyres christi . et| ait legite celerius relacionem quam transmi| sit dilectissimus ne aestimet| rex quod ille accuset eos sed magis ut nomen eius cum his qui damnati sunt scriberemus. Audiens haec rex . iratus est ualde| et iussit eum ad se celerius perduci. Qui cum| uenisset dixit ad eum rex Insanis adriani num| quid et tu uis uitamsed ex multa insania| ad sanam mentem reuertor.res pete tibi indulgenciam a me et dic| in co
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Cumq illi uenientes portã ciuitatis in¬
grederertur. ecce istũ ꝑ aliã portã mortuũ
efferebant. Quo sepulto. sc̃s briccius in cathe¬
drã suã regressus ẽ. septẽ postea felicit̾ uiuens¬
annos. cui post quadragesimum septimum
episcopatus annum defuncto. sẽs eustochius
successit magnificȩ sancittatis. Prestante dño

Expanded text:
mus'. Cumque illi venientes portam civitatis inmus'. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederent, ecce! istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto, Brictius in cathedram suam regressus est, septem postea feliciter viannos. Cui post quadragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, magnificae sanctitatis vir. II. Po
Abbreviated transcription (Latin):
flens & eiulans atq dicens. Merito hec pa¬
cior quia peccaui insem̃ dĩ. et eũ delirũ
& amentẽ uocaui. cuius uidens uirtutes ñ
credidi. Post cuius abscessum. aiunt turo¬
nici sacerdoti suo. Uade post eũ. et exerce
negotium tuum. Qui si eũ ꝓsequutus non
fueris ad nr̃m omniũ contemptum hu̾mi¬
liaberis. Iustinianus uͦ egressus a turonis.
uerTellis italiȩ cuutatẽ aggressus uidicio
dĩ ꝑ cussus obut ꝑ egrinus. Turonici eiꝰ obitũ
audientes et insua malitia ꝑ seuerantes. armen¬
cium in eius loco constituunt. At briccius ep̃s
romã ueniens cuncta quȩ ꝑtulerat pape refert.
deflens. Septimo gͥ regressus anno aroma cũ
auctoritate pape illius. turonis redire dispo¬
nomen ẽ laudiaco. sexto aburbe mili ario
mansionẽ accepit. Armentius uero febre
corripitur. media aut̃ nocte spm̃ exalauit.
qđ ꝓtinus briccio ep̃o ꝑ uisum reuelatũ ẽ.
Qui ait suis. Surgite uelocius. ut ad tumulan¬
dum fratrẽ nr̃m turonicũ pontificẽ occurra¬

Expanded text:
Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum et amentem saepe vocavi; cujus videns virtutes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberis. Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Turonici ejus obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in ejus loco consRomam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire disponomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, media autem nocte spiritum exalavit. Quod protinus Brictio episcopo per visum revelatum est; qui ait suis: 'Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum, Turonicum pontificem, occurra
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Non uidets domnũ martinũ ftantẽ
uobis uiuare paratu si manus apponitis.
Tunc iactans pallium quo utebat᷑ posuit
manum ad sarcofagum cum reliquis sacer¬
dotib crucib paratis & cereis impositaq
antiphona dederunt cuncti uoces psallentiũ
in ex celso. tam̃ ad senis conatum protinus
sarcop̾nagũ in summa leuitate commotum.
in loco ubi nunc ad oratur dño annuente
ꝑ ducitur. Qđ ad uoluntatẽ sacerdotis eom¬
positum. dictis etiã missis. ut uentum est
ad conuiuium requirentes sollictte senẽ ne¬
quaquã reppererunt. Sed homo quidam
extitit. qui debasilica eum exire uidit:
Credo qđ aliqua fuisset uirtus angłica. quȩ
& beatũ iurũ se uidisse ꝓnuntiauit. et de¬
inceps nulli cõparuit. In quo loco exilla
die multȩ uirtutes factȩ sunt. quȩ ꝑ negle¬
gentiã ñ sunt scriptȩ. Nos uͦ de quanto
nr̃o tempore aut fieri uidimus aut factũ
certe cognouimus silere nequiuimus. Ad¬

Expanded text:
tis? Non videtis domnum Martinum stantem tis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tamen ad senis conatum protinus sarcofagum in summa levitate commotum, in loco ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quod ad voluntatem sacerdotis conpositum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de quanto nostro tempore aut fieri vidimus aut factum certe cognovimus, silere nequivimus.
Abbreviated transcription (Latin):
rã quȩ suꝑ scm̃ erat tumulum cȩperunt
effodere. Quo detecto. manus ut eum com¬
mouerent iniciunt. Ibiq multitudo tota
laborans. nichil ꝓrsus ꝑtotã diẽ profecit.
Uigilata deniq alia noete. mane temptan¬
tes tterũ nichil omnino agere potuerunt.
Tunc conturban atq exterriti qͥd facerent
nesciebant. Dicit ei unus exclerieis. Scitis
quia post hunc triduum natalis episcopatꝰ
eiꝰ ẽe consueuerat. & forsitan in hac die
se transferri uos ammonet. Tunc ieuinus
& orationib ac uigi psalleno die noctuq
insistentes. triduum illud continuatione
duxerunt. Quarta aut̃ die accedentes
ponentesq manus. nonualebant penitus
mouere sepulchrũ. Pauore aut̃ om̃s ext̃¬
riti iã in hoc ftantes ut terra uasculum
qđ de texerant operirent. apƿaruit eis
ueneranda canicie senex ad instar niuis
candorẽ efferens. dicens se eẽ abbatem.
Et ait eis. Usq quo conturbamini et tarda¬

Expanded text:
ram quae super sanctum erat tumulum coeperunt ram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerponentesque manus, non valebant penitus movere sepulcrum. Pavore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tarda
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. Nã nos utinã uel simplicẽ possimus
hystoriã explicare
pere p̃tium ẽ enĩ etiã illud inserere lectioni.
qualit̃ scm̃ eius corpusculũ in loco ubi nunc
ad oratur fuerit angło annuntiante trans¬
latum. Anno sexagesimo quarto post trans¬
itum domni martini. beatus ꝑpetuus turo¬
fundamenta templi ampliora quã fuerant
suꝑ beata membra locare disposuit. Quod
sagaci insistens studio. mirifico mancipauit
effectiu. Dequa fabrica multũ qđ loque¬
rem᷑ erat. sed quia p̃sens ẽ. conticere exinde
melius putauimus. Adueniente gͦ optato
tempore: sacerdoti ut templũ dedicaretur.
& scm̃ corpusculũ aloco ubi sepultũ fuerat
trans ferret᷑. conuocat beatus ꝑpetuus ad diẽ
festũ uicinos pontifices. sed & abbatũ ac
diuersoꝵ clericoꝵ ñ minimã multitudinẽ.
Et quia hoc in beł iuliis agere uolebat. iugilata
una nocte. facto mane accepto sarculo ter¬

Expanded text:
cessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus cessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare! etium est enim etiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum eius corpusculum in loco ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum fundamenta templi ampliora quam fuerant supra beata membra locare disposuit. Quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed, quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore sacerdoti, ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuusbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Iulii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, ter
Abbreviated transcription (Latin):
turbari. Multum enĩ michi ualet sic obdormis¬
se. cui tale miraculum dñs oftendisse dignatꝰ
ẽ. Nam nouerits fratrem meum martinum
sacerdotẽ egressum decorpore fuisse. me aut̃
eius funeri obsequium p̃buisse. Per actoq
exmore seruicio. capitellum tantum uobis
excitantib non expleui. Tunc illi stupefacti
pariter et ammirantes. diẽ et tempus notant.
sollicite requirentes. Qui ipsã diẽ tempusq
se eius exequiis deseruisse. Obeatũ uirũ
incuius transitu scõꝵ canit numerus angłoꝵ
exultat chorus. omniũq cęlestiũ uirtutum
occurrit exercitus. Diabolus p̃sumptione
confunditur. a eccła uirtute roborat᷑. sacer¬
dotes reuelatione glorificantur. quẽ micha¬
el assumpsit cum angelis. alaria suscepit
cum uirginũ choris. paradysus retinet lȩtũ
cũ scis. Sed qͥ d nos in laude eiꝰ temptamꝰ.
qđ non sufficimꝰ ad implere. Ipse eñĩ est
laus illius. cuiꝰ laus ab erꝰ ore numqua re¬

Expanded text:
turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisturbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsam diem tempusquese ejus exsequiis deservisse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam re
Abbreviated transcription (Latin):
turonis misit. uelocit qui hȩc diligent̃
inquirere .t. Qui ueniens eo die horaq
manifestissime cognouit transisse beatum
uirũ. quo ses seuerinus audiuit psallentiũ
chorum. Sed et si ad seueri reccurramus
hystoriam. ipsa hora eum sibi scripsit. cũ
libro uitȩ suȩ fuisse reuelatum.
Eo namq tempore beatus ambrosius ciuus
Flores eloquii ꝑtotam aecctłam redolent. me¬
dio lanensi ciuuitati p̃erat ep̃s. Cui celebranti
festa dominicȩ dici asta erat consuetudo. ut
ueniens lector cum libro non antea legere
p̃sumeret. quam ses nitu iussisso. factũ est
aut̃ ut illa die dominica ꝓphetica lectione
beati pauli ꝓferret. beatissimus amistes ambro¬
sius suꝑ scm̃ altare obdormiret. Q đ iudentes
multi. cum nullus eũ penitus excitare pre¬
sumeret. trans actis fere duarũ aut triũ hora
legere. Ecespectat enĩ ppłs ualdae iã lassus.
Respondens aut̃ beatus ambrosius. Nolite inqͥt

Expanded text:
et Turonos misit velociter, qui haec diligenter et Turonos misit velociter, qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eo die et hora manifestissime cognovit transisse beatum Martinum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed et si ad Severi recurramus Historiam, ipsa hora eum sibi scripsit in Al., cum libro vitae suae fuisse revelatum.Eo namque tempore beatus Ambrosius, cujus hodie flores eloquii per totam Ecclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebrandi festa Dominicae diei ista erat consuetudo, ut veniens lector cum libro suo non antea legere praesumeret quam Sanctus nutu jussisset. Factum est autem ut illa die Dominica, prophetica lectione beati Pauli proferret, beatissimus antistes Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarlegere; exspectat enim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
litenro gei si aures eus ꝑciterent uoces quas
lle atentius andiriet r⁊pondt neuagia
unc ille. Biligent᷑ in qͥt ausculta. Archidia¬
conus aut̾ coepit sursum collum extendere.
aures erigere. et suꝑ summos articulos bacculo
sustentante stare. Sed credo illum n fuisse
equalis mertu. a quo hȩc non merebant᷑ au¬
diri. Iunc ꝓstrati terrȩ. ipse paritꝰ etbeatus
audire ꝑmitteret. Erectus aut̃ rursũ inter¬
rogat senex. Quid audis: Qui ait. Uoces
psallentium tamquam incelo audio. sed quid
sit ꝓrsus ignoro. Cui ille. Ego tͥ quid sit
narrabo. Dominus ms martinus ep̃s migra¬
uit ex hoc mundo & nunc angłi canendo
eũ deferunt in excelsũ. et ut parumꝑ mora
eẽt ut hȩc audirentur. diabolus eũ cũ iniquis
anglis retinere temptauit. nichilq suum in
eundẽ repperiens. confusus abscessit. Quid gͦ
de nobis peccatorib erit. si tanto sacerdoni
uoluit pars iniqua nocere : Hȩc sacerdote
loquente notatum tempus archidiaconus

Expanded text:
si aures ejus percuterent voces quas ille attentus audiret. Respondit: Nequaquam. Tunc ille: Diligentius, inquit, ausculta. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere, et super summos articulos, baculo sustentante, stare. Sed credo eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae, ipse pariter et beatusaudire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senex: Quid audis? Qui ait: Voces psallentium tanquam in coelo audio, sed quid sit prorsus ignoro. Cui ille: Ego tibi quid sit narrabo. Dominus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo; et nunc Angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper morae esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retinere tentavit, nihilque suum in eodem reperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tanto sacerdoti voluit pars inimica Al., iniqua nocere? Haec sacerdote loquente notavit tempus archidiaconus,
Abbreviated transcription (Latin):
sic ꝓsequente.Sicut istud uestimentum abhis
ignib uidetis illesum. ita et corpus meum
attactu mulieris seitote inpollutum. Illis uͦ
ñ eredentib sed contra dicentib sc̃s briccius¬
trahitur. calumpniatur. eicitur. ut sermo
scĩ martini ad impleretur noueris te inepis¬
copatu multa aduersa passurum. Quo
eiecto. iustinanim in episcopatu c̃stitiuint.

Expanded text:
sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis inlesum, ita et corpus meum a tactu muliebris coiti est inpollutum', illis vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, calumniatur, eicitur, ut sermo sancti adimpleretur: 'Noveris, te in episcopatu multa adversa passurum'. Hunc enim eiectum, Iustini
Abbreviated transcription (Latin):
qrat ueste mutara conupit et hepenit.
qua de re surrexit omnis ppłs turonorũ
inira. & totũ erimen suꝑ epm referunt uolen¬
tes eum unanimiter lapidare. Aiebant enĩ.
Diu pietas scĩ tuã celauit luxuriã nec nosds̃
duitius sinet manus tuas in dignas osculando
pollui. Illo quoq econtrario uirilit̃ hȩc ne¬
gante. afferte inquit infantẽ ad me. Cũq
oblatus fuisset infans triginta dies ab ortu
raui corã cunctis edicas. Et ille infans dix̃¬
aut̃ rogantib ut quis pat̾ interrogaret. ait
sc̃s briccius. Nonest hoc meũ. quod ad
me ꝑtinet sollictius fui Uobis si aliquid
supperit. ꝑ uos rescite. Tune illi magicis
artib hoc factum asseuerantes. insurgunt
contra eum in una conspiratione trahentes
nobis falso pastoris nomine dominaberis.¬
pulo prunas ardentes in birro suo posuit.¬
& ad se stringens usq ad sem̃ sepulchrum
beati martini una cum populoꝵ turbis
uadit. ꝓiectisq ante sepulefrum prunis.
uestimentum inustum apparuit. illo quoq

Expanded text:
erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Toronorum in ira, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Aiebant enim: 'Diu pietas sancti tuam celavit luxoriam, nec nos Deus diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui'. Illo quoque e contrario viriliter haec negante: 'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu ravi, coram cunctis edicas'. Et ille: 'Non eautem rogantibus, ut quis esset pater interrogaret, ait sacerdos: 'Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, et trahentes nobis falso pastoris nomine dominaberis'pulo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque
Abbreviated transcription (Latin):
fenestram eiciunt. ali aforis suscipiunt. posi¬
tũq in naui cum omni populo peruigennã
fluuium descendunt. In gressiq ligeris alueũ
durbẽ turonicã cũ magnis laudib psallen¬
um muus dirigunt copiosũ. De quoꝵ uocib
nietaui exꝑgefacti nichil de thesauro quemꝰ
custodiebant habentes. cum magna confusione
adppria sunt reuersi. Quod siquis requirit
cur post transitum gaciani ep̃i unus tantũ idẽ
dorius usc adscm̃ martinũ fuisset. nouerit¬
qđ obsistentib paganis. dui cuitas turonica
sine benedictione sacerdotali fuit. Nã xp̃iani¬
qui eo tempore udebantur occulte perla¬
ubras diunum offitium cęlebrabant. Nlam si
ui apaganis reꝑti fuissent xp̃iani. aut afficie¬
bntur uerberib aut gladio truncabantur
passione gͦ dñi usq adtransitũ scĩ martini

Expanded text:
fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, posifenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum fuisset epi obsistentibus paganis, diu civitas Toronica sine benedictione sacerdotale fuit. Nam qui christiani eo tempore videbantur, occultae et per latebras divinum offitium celebrabant. Nam si qui a paganis repperti fuissent christiani, aut adficiebantur verberibus aut gladio truncabantur. A passione ergo Domini usque transitum sancti Martini
Abbreviated transcription (Latin):
respondebant. Si uirtutũ nobis facta suffice¬
re dicitis. scitote quia uobiscũ positꝰ ampliꝰ
ẽ. quã hic operatus. Nam ut p̃t̾ mittamus
plurima uobis suscitauit duos mortuos. nobis
unũ. Et ut ipse sepe dicebat. maior ei uirtus
ante epm̃ fuit. quã post epis copatũ. Ergo ne¬
cesse ẽ ut qđ nobiscũ non impleuit uiuus.
expleat uel defunctus. Uobis ẽ eni ablatus.
nobis ẽ adõ datus. Uerum si mos aiiquitus
institutus seruatia. ut inurbe qua ordinatꝰ
e habebit dõ iubente sepulchrum Certe
siꝓmonasterii priuilegio cupitis ueidicare
scutote quia prinum cum mediolanensib
us ꝑuiolentiam auferretur. Sed ds̃ om̃ps
noluit urbem turonicã aꝓprio frustrari pa¬
trono. Deniq media nocte om̃s pictaui¬
a somno fallaciȩ comprimuntur nec ullus
suꝑ fuit qui ex hac multitudine uigilaret.
gitur ubi turonici eos conspiciunt obdor¬
nisse aprehensam sanctissimi glebã alii per

Expanded text:
respondebant: Si virtutum nobis facta sufficerespondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesseexpleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, eo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibusper violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensam sanctissimi 36 corporis glebam, alii per
Abbreviated transcription (Latin):
turonoꝵ ep̃s plenus uirtutib et sanetitate
prebens in firmis multa beneficia octogesi¬
mõ primo ȩtatis suȩ anno episcopatus autem
uigesimo sexto apud condatensẽ diocesis suę
uieum. excedens a scło feliciter migrauit ad xin
Iransut aut̃ media nocte quȩ dominica habe¬
batur. attico cesareoq consulib. Multi enim
in eius transitu psallentium uoces audierunt
incelo qđ in libro uirtutum eius primo ple¬
nius exe posuimus. Nam cum primo sẽs dei
apud condatensem ut diximus uicũ ȩgrotare
cepisset. pictaui ppłi ad etꝰ transitum. sicut
turonici conuenerunt. Quo migrante grandis
altercatio inutrumq surrexit ppłm. Dicebars
enim pictaui. Noster ẽ monachus. nob abba
exctrit. nos requirimus commendatum. Suffi
eius colloquio. participastis conuiuio firmati
fustis benedictionib. insuꝑ & uirturib ioeun¬
dati. Sufficiant uobis ista omnia. nobis liceat
auferre uel cadauer exanime. Ad hȩc turonici

Expanded text:
Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octuaginsimo et primo aetatis suae anno, episcopatum autem vicissimo sexto, apud Condatinsem diccisis suae vicum excedens a saeculo, filiciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, qubatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Suffic, usi estis ejus colloquio, participastis convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici
Abbreviated transcription (Latin):
quidã infirmus medicinã expeteret briccuis
archidia conus in platea eonuent cui simplicit̃
ait. Eece ego p̃stolor beatũ uirũ & nescio
ubi sit ul quid oꝑis agat. Cui briccius.
Si inqͥt delirũ illũ queris ꝓspice eminus eice
celũ solite sicut amens respicit. Cũq pauꝑ
ille occurso reddito qđ pecierat impetrasset
briccioni diacono uir beatus alloquit᷑ martinꝰ¬
In ego bricei delirus tibi uideor : Cumq ile
confusus hec audiens dixisse se denegaret.
At uͦ sc̃s̃ martinus. Nonne aures meę ad os
tuum erant. cum hec eminus loquebaris :¬
Amen dieo tibi quia obtinui apud dm̃ ut
sed noueris te inepiscopatu multa aduersa
passurum. Briccuis hȩc audiens irridebat eũ¬
dicens. Nonne uerũ dixi istũ delira uerba
bectũ martuũ conuicus lacessut. Adeptuᷤ¬

Expanded text:
quidam infirmus medicinam a beato Martino expeteret, Brictium adhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: 'Ecce! ego praestolor beatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agat'. Cui Brictius: 'Si', inquid, 'delerum illum quaeris, prospice eminus; ecce! caelum solite sicut amens respicit'. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat inpetrasset, Brictionem diaconem vir beatus adloquitur: 'En ego, Brictio, delerus tibi videor?' Cumque ille confusus haec audiens dixisse se denegaret, ait vir sanctus: 'Nonne aures meae ad os tuum erant, cum hAmen dico tibi, quia obtinui apud deum sed scias in episcopatu te multa aduersa passurum». Britius hoc audiens irridebat dicens: «Nonne uerum dixi istum delira uerba multis eum conuiciis lacessiuit. Adept
Abbreviated transcription (Latin):
O ITUA post exccessũ beati martini turonicȩ
ciuitatis ep̃i summi & in comparabilis uiri de
cuiꝰ uirtutib magna apud nos uolumina reti¬
nentur. sc̃s briccius ad episcopatũ succedit.
At uͦ hic briccius cũ eẽt primeuȩ aetatis u¬

Expanded text:
itur post excessum beati Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et inconparabilis viri, de cuius virtutibus magna apud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primae
Abbreviated transcription (Latin):
cede. & hoc pacto montes & colles circum¬
positos habeto communes ut nullũ hic ho¬
minẽ. nil de pecorib ledas. Dum hec age¬
rentur. diaconus dormire se simulans. qđ
uir dõ carus gessit cum bestia considerabat.
& surgens ꝓstrauit se ad pedes etꝰ & dixit.

Expanded text:
cede et hoc pacto montes et colles circumcede et hoc pacto montes et colles circumpositos habeto communes, ut nullum hic hominem, nil de pecoribus laedas'. Dum haec agerentur, diaconus dormire se simulans, quod vir Deo carus gessit cum bestia, considerabat, et surgens, prostravit se ad pedes eius et dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
scẽ genitricis tuȩ & martyrũ confessorũq
tuoꝵ p̃para in hoc loco habitationẽ tuis aptã
seruitus. Finita oratione. sole occumbente
finitus ẽ dies & ipsi tandẽ cũ grãrũ actione
cybũ sumpserunt. Rursũq dõ gratias exhi
bentes strauerunt se interra ut aliquantulũ
requiescerent. Sed uir sc̃s cũ comitẽ suum
alto teneri sopore putaret. surgens ꝓstrauit
se infigurã crucis ante capsellã. & preces dño
deuotas effudit. Interea descendens ursus
de monte. micas & fragmenta quȩ conuiuan¬
tib deciderunt caute legebat. Hoc factũ
ut uidit homo dĩ: dixxit ad feram. Precipio
tibi bestia in nomine dñi. tolle lignum et
mate inignem. Ad cuius p̃ceptum. belua
conuersa ualidissimum lignum attulit et
igni iniecit. At uir benigͥnissimus adperam
accedens. de paruo cellario panẽ integrum
famulanti porrexit. & accipienti ita p̃cepit.
nnomine dñi mei ihũ xp̃i ab hac ualle dis¬

Expanded text:
sanctae genitricis tuae et martyrum confessorumque sanctae genitricis tuae et martyrum confessorumque tuorum praepara in hoc loco habitationem tuis aptam servitiis. Finita oratione, sole occumbente finitus est dies, et ipsi tandem cum gratiarum actione cibum sumpserunt, rursumque Deo gratias exbentes, straverunt sibi in terra, ut aliquantulum requiescerent. Sed vir sanctus cum comitem suum alto teneri sopore putaret, surgens prostravit se in figuram crucis ante capsellam et praeces Domino devotas effudit. Interea descendens ursus de monte, micas et fragmenta, quae convivantibus deciderunt, caute legebat. Hoc factum ut vidit homo Dei, dixit ad feram: 'Praecipio tibi, bestia, in nomine Domini, tolle lignum et mitte in ignem'. Ad cuius praeceptum belua conversa, validissimum lignum attulit et igni iniecit. At vir benignissimus ad peram accedens, de parvo cellario panem integrum famulanti porrexit et accipienti ita praecepit: 'In nomine domini mei Iesu Christi ab hac valle dis
Abbreviated transcription (Latin):
facit spaciosum. uiderunt ibi plurimos pisces.
et imponentes retia sua cȩperunt eos. Igni de¬
inde succenso. diaconus pisces assauit. & panẽ
posuit suꝑ peram. Beatus aut̃ galliis dũ oran¬
di grã modicũ ab illo diuulsus eẽt. int̾ conden¬
sa uepriũ ꝑfrutecta ambulans. & pede herens
ad terrã corruit. Quod dia conus uidens accur¬
rit ut subleuaret ꝓstratum. Sed uir dĩ p̃seius
futuroꝵ sine me ait. hȩc requies mea inscłm
scłi. hic habitabo qm̃ elegi eam. Et cũ post
orationẽ surrexiss&. sumens uirgã colurneã
fecit crucẽ. & fiaxit interrã. Habebat autem
pendentẽ collo capsellã. in qua continebant᷑
reliquiȩ beate dĩ genitricis olariȩ et scõrum
martyrũ maurras. et desiderii. Quã cũ in ipsa
eruce suspendiss&. uocaiat diaconũ et ꝓstra¬
uerunt se parit̾ in oratione. Tum uir uenera¬
sideriũ meũ ꝓpeccatis meis. sed in honorem

Expanded text:
facit speciosum, viderunt ibi plurimos pisces, facit speciosum, viderunt ibi plurimos pisces, et imponentes retia sua, coeperunt eos. Igni deinde succenso, diaconus pisces assavit et panem posuit super peram. Beatus autem Gallus dum orandi gratia modicum ab illo divulsus esset, inter condensa veprium frutecta ambulans et pede had terram corruit. Quod diaconus videns, accurrit ut sublevaret prostratum. Sed vir Dei, praescius futurorum: Sine me, ait, haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo, quoniam elegi eam. Et cum post orationem surrexisset, sumens virgam colurneam fecit crucem, et fixit in terram. Habebat autem pendentem collo capsellam, in qua continebantur reliquiae beatae Dei genitricis Mariae et sanctorum martyrum Mauricii et Desiderii. Quam cum in ipsa cruce suspendisset, vocavit diaconum, et postraverunt se pariter in oratione. Tum vir venerasiderium meum pro peccatis meis; sed in honore
Abbreviated transcription (Latin):
Noresi c iubar ab orientis acce mortalib de¬
nonstraret athleta di ca quȩ dluctor si us
dixerat secum assumens. cum orationis bͥene¬
dictione illo p̃eunte uiã aggressus ẽ. Cumq
ꝑtatũ dic̃ iter agerent. eirca horã nonã dix
diaconus. Pater. hora refectionis iam instat.
sumamus paululũ panis & aquȩ. quia ita con¬
fortati. uię qđ restat melius consumare pote¬
rimus. Homo di respondit. Tu uiaxta necessita¬
tẽ corporis refectionẽ ꝑ cipe fili ego ñ gusta¬
bo quicquã ante qua dñs michi locũ deside¬
rate mansionis ostendat. & ille. Sicut in qͥt
socii sumus passionis. sic erimus et consolatio¬
nis. His dictis. ceperunt iter agere festinato
qͥua dies iam declinabat. & solaris feruor ꝓ¬
pinquabat occasui. Uenerunt aut̃ ad quondã
fluuiolũ. qui stemiba nominat᷑: ambulantesq
ꝑ de cõrsum ipsius dũ uenissent adrupẽ de
qua idem cum impetu descendens gurgitẽ

Expanded text:
igneumque iubar ab orientis axe mortalibus deigneumque iubar ab orientis axe mortalibus demonstraret, athleta Dei ea quae ductor suus dixerat secum assumens, cum orationis benedicper totum diem iter agerent, circa horam nonam dixit diaconus: PaSumamus paululum panis et aquae, quia ita confortati viae quod restat melius consummare poterimus'. Homo Dei respondit: 'Tu iuxta necessitatem corporis refectionem percipe, fili; ego non gustabo quicquam, antequam Dominus mihi locum desideratae mansionis ostendat'. Et ille: 'Sicut'. inquit, 'socii sumus passionis, sic erimus et consolationis'. His dictis, coeperunt iter agere festinato, quia dies iam declinabat et solaris fervor propinquabat occasui. Venerunt autem ad quendam fluviolum qui Steinaha nominatur; ambulantesque per decursum ipsius, dum venissent ad rupem de qua idem cum impetu descendens gurgitem
Abbreviated transcription (Latin):
sententia ẽ. Si ds̃ ꝓnobis quis contra nos:
Et scimus qm̃ diligentib dm̃ omnia cooꝑantur
in bonũ. Qui danihelẽ liberauit delacu leo¬
num. potest & me eripere de manu bestiarũ.
Cui diaconus hȩc respondit. Mtte in perã
tuã cybaria et rete paruissimũ. eras enim
introducã te inheremum. Et si inueneris
locũ tibi acceptabilẽ. age grãs dõ & p̃cepti
dominici imple rigorem. Ds̃ aut̃ qͥ eduxit
te de regione longinqua. ipse sicut tobie
famulo suo comite cȩlitus dedit. ita angelũ
suũ mutet nobiscum & ostendet nobis locũ
desideriis salutarib aptum. Igitur uir beatus
die eodem ieiunus ꝑmansit. et usq ad alteriꝰ
diei pdiluculũ in orationib ꝑ noctauit. Dignũ
quippe erat ut qđ diuino inchoabat amore
instantissima prece dño cõmendaret.
Lum aut̾ lucifer suo ꝓcessu noeris latibula
doeseeis. e sol inferiora dimitens cursu
consuero siperiores orbis plagas in uiseret.

Expanded text:
'sententia est: Si Deus pro nobis, quis contra nos? 'sententia est: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Et: Scimus, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum. Qui Danihelem liberavit de lacu leonum, potest et me eripere de manu bestiarum'. Cui diaconus haec respondit: 'Mitte in peram tuam cibaria et rete parvissimum; cras enim introducam te in heremum. Et si inveneris locum tibi acceptabilem, age gratias Deo et praecepti dominici comple rigorem. Deus autem qui eduxit te de regione longinqua, ipse, sicut Tobiae famulo suo comitem caelitus dedit, ita angelum' suum mittet nobiscum et ostendet nobis locum desideriis salutaribus aptum'. Igitur vir beatus die eodem ieiunus permansit et usque ad alterius diei diluculum in orationibus pernoctavit. Dignum quippe erat, ut quod divino inchoabat amore, instantissima praece Domino commendaret. 11. Cum autem lucifer suo processu noctis latibula detexisset, et sol inferiora dimittens, cursu consueto superiores orbis plagas inviseret
Abbreviated transcription (Latin):
prħi nomine hildiboous. omnes heremi
semitas notas habebat et secessus. Solebat enĩ
pisciũ & accipirũ causa capiendoꝵ sepius soli¬
tudinẽ ꝑ uagari & secreta locoꝵ usu cotidianio
ꝑ discere. Hulc iussi uis scs familiaritatis suo
gr̃am ꝓfirtisset. quesiuit abeo an inueniss&
umquã insolitudine locũ aquis habundantẽ
puris & salubrib planicie stratũ et humanis
cultib oportunum. Desiderio inquiens animi
feruentis exestuo. cupiens insolitudine dies
ducere huic uitȩ concessos. iuxta qđ psalmis¬
ta ꝓnuntiat dicens ecce clongaui fugieni
& mansi in solitudine. expectabã eũ qͥ saluum
solitudo aquis ẽ infusa frequentib asꝑitate
terribilis. montib plena p̃celsis. angustis uallibꝰ
flexxuosa. hestiis possessa seuissimis. Nã p̃ter
ceruos & in nocuoꝵ greges animaliũ. ursos
gignit plurimos. apros innumerabiles. lupos
numerũ exccedentes. rabie singulares. Tim eo
gͥ ne si te illuc induxero. ab huius modi hos

Expanded text:
ri nomine Hiltibodus omnes heremi semitas notas habebat et secessus. Solebat enim piscium et accipitrum causa capiendorum sepius solitudinem pervagari et secreta locorum usu cottidiano perdiscere. Huic cum vir sanctus familiaritatis suae gratiam praestitisset, quaesivit ab eo, an invenisset umquam in solitudine locum aquis abundantem puris et salubribus, planitiae stratum et humanis cultibus oportunum: 'Desiderio', inquiens, 'animi ferventis exaestuo, cupiens in solitudine dies ducere huic vitae concessos, iuxta quod psalmista pronuntiat, dicens: Ecce! elongavi fugiens et mansi in solitudine. Expectabam eum, qui salvum solitudo aquis est infusa frequentibus, asperitate terribilis, montibus plena praecelsis, angustis vallibus flexuosa, bestiis possessa saevissimis; nam praeter cervos et innocuorum greges animalium ursos gignit plurimos, apros innumerabiles, lupos numerum excedentes, rabie singulares. Timeo igitur, ne si te illuc induxero, ab huiusmodi host
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteris mensura palmoꝵ quatuor appareret.
Quã dum eiusdẽ operis artifices uellent ab¬
icere. beatus gallus uirtutis quã in dño ha¬
bebat sibi conscuis. iussit eos aboꝑe disiunge¬
re. & domũ ad ꝑ cipiendã secũ refectionẽ
qͣm dñs p̃parauit intrare. Quib scđm iussio¬
nẽ eius facientib benedictũ panẽ manu
sua porrexit. Post prandiũ aut̃ cũ omnes
parit̾ opus repeterent imꝑfectũ inuenert̃
tabulã quã ꝓpt̾ sui breuitatẽ pridẽ abicere
uoluerunt. cȩteris omnib longiorẽ m̃sura
dimidii pedis. & animi ratione de eo quod
euenerat habita. lignũ qđ mirabili creue¬
rat modo. in loco suo parieti aptauerunt.
Qđ ipsũ longo deinceps tempore a fidelib
repenitũ. dnõ faciente dentiũ dolorib effi¬
cacit᷑ medebat᷑: Pret̾ antiqͥ cõmemoratione
miraculi. nouis semꝑ effectib honorandum.
nquo facto meritoꝵ eiꝰ magnitudinẽ &

Expanded text:
ceteris mensura palmorum quattuor appareret. ceteris mensura palmorum quattuor appareret. Quam dum eiusdem operis artifices vellent abicere, beatus Gallus virtutis, quam in Domino habebat, sibi conscius, iussit eos ab opere disiungere et domum ad percipiendam secum refectionem, quam Dominus praeparavit, intrare. Quibus secundum iussionem eius facientibus benedictum panem manu sua porrexit. Post prandium autem, cum omnes pariter opus repeterent imperfectum, invenerunt tabulam, quam propter sui brevitatem pridem abicere voluerunt, ceteris omnibus longiorem mensura dimidii pedis, et ammiratione de eo quod evenerat habita, lignum, quod mirabili creverat modo, in loco suo parieti aptaverunt. Quod ipsum longo deinceps tempore a fidelibus expetitum, Domino faciente, dentium doloribus efficaciter medebatur, praeter antiqui commemorationem miraculi novis semper effectibus honoranIn quo facto meritorum ejus magnitudinem, et
Abbreviated transcription (Latin):
paruit. & accepto benedictionis iuatico. urã
festinant᷑ aggressus ẽ. Cumq per uenisset
admonasteriũ ut uolebat. inuenit omnia
ita contigisse sicut patri suo ꝑuisionẽ fue¬
rant. reuelata. M ansit aut̃ ibi una nocte.
continentẽ uenerandi transitũ columbani.
Qui & baculũ ipsuns quẽ uulgo cambuttã uocars
ꝑ manũ diaconi transmiserunt. dicentes scm̃
abbatẽ ante transitũ suũ ussisse ut ꝑ hoc no¬
tissimũ pignus gallus absolueret᷑. dimissus
aut̃ ab illis. iter accelerauit. & ꝓsꝑe in omnibꝰ
agens. die octauo ꝑuenit ad dominum suum
& patrẽ strens epłam relationis. & ab solutionis.
amorẽ pleno retinens corde lacrimas ꝓfudit
uberrimas. Et collectis fr̃ib. causas meroris
aperuit. Oeinde tanti patris memoriam.
p̃cib sacris & saerifitiis salutarib frequentarurs
ontigit aut̃ quadã die dum
inconstruendo oratorio cum fr̃ib laboraret.
ut tabula quȩdã parieti imponenda breuior

Expanded text:
paruit, et accepto benedictionis viatico, viam paruit, et accepto benedictionis viatico, viam festinanter aggressus est. Cumque pervenisset ad monasterium, ut volebat, invenit omnia ita contigisse, sicut patri suo per visionem fuerant revelata. Mansit autem ibi una nocte continentem venerandi transitum Columbani. Qui et baculum ipsius, quem vulgo cambotam vocant, per manum diaconi transmiserunt, dicentes, sanctum abbatem ante transitum suum iussisse, ut per hoc notissimum pignus Gallus absolveretur. Dimissus autem ab illis, iter acceleravit, et prospere in omnibus agens, die octava pervenit ad dominum suum et patrem, ferens epistolam relationis et absolutionis amorem pleno retinens corde, lacrimas profudit uberrimas, et collectis fratribus, causas meroris aperuit. Deinde tanti patris memoriam praecibus sacris et sacrificiis salutaribus frequentarunt. 27. Contigit autem quadam die, dum in construendo oratorio cum fratribus laboraret, ut tabula quaedam parieti imponenda brevior