comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tecta partim gallorum partimq coniectis celeriter stri¬
mentis tentoriorum integendoꝵ gratia erat in adifi¬
cata milites contegit. Equites tam̃ & auxiliarios pedits
in omnes partes mittit quascunq petisse. dicebantur h¬
stes: nec frustra. Nam plerunq magna preda. potit no¬
stri reuertuntur. Oppressi carnutes hiemis difficulua¬
te terrore piculi cum tectis expulsi nullo loco consistẽ¬
diutius auderent. nec siluarum presidio tempestatibus
durissimis tegi possent dispersi magna parte amissa
suorum dissipantur in finitimas ciuitates. Caesar tem¬
pore anni difficillimo cum satis haber& conuenientes
manus dissipare ne quod initium belli nasceretur qui¬
tumq in ratione esse exploratum haber& sub tempus
estiuorum nullum summum bellum posse conflari .i
trebonium cum duabus legionibus quas secum habetait
in hibernis cenabi collocauit. Ipse cum crebris legatio¬

Expanded text:
tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stratecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stramentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legatio
Abbreviated transcription (Latin):
pllicctur. legionibusq in hiberna remissis ipse se recipit
dic. xl.bibracte. Ibi cum ius dicer& bituriges ad eos le¬
gatos mittunt. auxilium petunt contra carnutes quos
ntulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita cum
dies non amplius. xuiiii. in hibernis ess& moratus legio¬
nes .xiiii. & uUI. exhibernis ab arare ducit: quas ibi collo¬
citas explicandae rei frumentariae causa supiore cõme¬
tario demonstratum est. ita cum duabus legionibus ad
persequendos carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus
ia hostes ess& perlata calamitate cocterorum ducti car¬
nutes. uicis desertis oppidisq quae tolerandae hiemis ci
constitutis repente exiguis ad necessitatem haedificis
incolebant nuꝑ enim deuicti complura oppida dimi¬
serant dispsi profugiunt. Caesar erumpentes eo maie
tempore acerrimas tempestates cum subire milites nol¬
lent in oppido carnutum ge nabo castra ponit: atqui

Expanded text:
pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non amplius decem et octo in hibernis esset moratus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in
Abbreviated transcription (Latin):
q uellent deficer& aut hostes incendus terrerentur. Mul¬
ns hominum milibus captis perterriti bituriges qui pͥmum
iduentum putauerant effugere romanorum infinitimas
ciuitates aut priuatis hospitus confisi aut societate consili¬
orum confugerant frustra. Nam Exsar magnis itinerib
omnibus locis occurrit: nec dat ulli ciuitati spatium de
aiena potiusqͣ de domestica salute cogitandi. Qua celerita¬
te & facile amicos retinebat. & dubitantes terrore ad con¬
ditiones pacis reducebat. Tali conditione proposita bituri¬
gescum sibi uiderent clementia Caesaris reditum patere
in eius amicitiam finitimasq ciuitates sine ulla pena de¬
disse obsides atq in fidem receptas esse idem fecerunt. Cac¬
sar militibus pro tanto labore ac patientia. ꝗ brumalibo
diebus itineribus difficillimis frigoribus intolerandis stu¬
diosissime permanserant in labore ducenos sextertios cẽ¬
tirionibus tot milia nummũ predae nomine condonata

Expanded text:
di vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Muldi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda
Abbreviated transcription (Latin):
sius prefẽc hibernis. Ipse equitum presidio pridic. El. ianu¬
rias ab oppido bibracte profiscitur ad legionem. Xii. quan
non longe a finibus heduorum collocauerat in finibus
butirigum. eiq adiungit legionem.xi. qua proxua fue¬
rat binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis. Rel¬
quum exercitum in copiosissimos agros biturigum induc
Qui cum latos fines & qͣ plura oppidã haberent unus legi¬
onis hibernis non potuerunt contineri quin bellum piꝰ¬
rarent. coniurationesq facerent. Repentino aduentu si¬
saris accidit quod imparatis deiectisq iccidere fuit neces¬
se. ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu os¬
primerentur ꝗͣ confugere in oppida possent. Namqetiam
ilud uulgare in cursionis hostium signum qͦd incenduis
hedificiorum intelligi consueuit Caesaris erat interdicto
suiblatum. ne aut copia pabuli frumentiq longius progre¬

Expanded text:
suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuasuis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progre
Abbreviated transcription (Latin):
excusationis causas colligo ne cum Caes. conferar hoc ipsin
crimem arrogantia& subeo quod me iudicio cuusqͣ exisi¬
mem posse cum Caesare comparari. uale:
Mni gallia deuicta caesar cum a supiore estate nullum bellan¬
di tempus interinisiss& milites hibernorum quiete reficer:
tantis laboribus uell& complures codem tempore ciuitates
renouare belli consilia nuntiabantur coniurationes facere
Cuius rei uerisimilis causa afferebatur quod gallis omnibis
cognitum ess& neꝗulla multitudine in unum locum coactan
sisti posse romanis.: at si diuersa bella complures codem tempo¬
re intulissent ciuitates satis auxilii aut spatii aut copiarum bi¬
biturum exercitum.p.r. ad omnia persequenda: Non esse
tem alicui ciuitati sortem in cominodi recusandam si tali m¬
ra reliquae possent se in libertatem uindicare. Que ne opi¬
nio gallorum corfirmaretur Exsar.M. antonium quaestor

Expanded text:
excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari. Vale. Omni Gallia devicta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem
Abbreviated transcription (Latin):
suerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes ni¬
hil tam opose ab aluis esse perfectum quod non horum
degantia comentarioꝵ supetur: qui sunt editi ne sc¬
entia tantarum rerum scriptoribus desit. adeoq pro¬
bantur omnium iudicio. ut prerepta non debita prebi¬
ta facultas scriptoribus uideatur. Cuius tam̃ rei maior
nostra q̃ reliquorum est admiratio. Coeteri enim qͣ be¬
ne qͣ emendate nos eniam ꝗͣ facile atq celeriter eos per¬
fecerit scimus. Erat autem in caes. cum facultas atq e¬
legantia summa scribendi tum uerissima scientia suo¬
rum consiliorum explicandoꝵ. Mihi ne illud quid
accidit ut alexandrino atq affricano bello interesse¬
omnem. quae bella ꝗͣꝗͣ ex parte nobis Caesaris sermo¬
ne sunt nota tam̃ alter audimus ea quae rerum noui¬
tate aut admiratione nos capiunt aliter quae testi¬
monio sumus dicturi. Sed ego niminun dum om̃es¬

Expanded text:
suerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes nisuerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes nihil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur: qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus. Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
belbouacis calamitatem accipiant.C. antistium regi¬
nũ in ambibaretos.T. sextiũ in bituriges.C. caninuim
rebilum in rutenos cum singulis legionibus mutit.&
cone in heduis ad ararim rei frumentariae causa collo¬
cat. Ipse bibracti hiemare constituit. His luteris co¬
gnitis romae dierum uiginti supplicatio redditir¬
OACTUS assiduis tuis uocibus balbe cum
quotidiana mea recusatio non difficulta¬
tis excusationem sed inertiae uideretur d¬
precationem habere difficillimam suscoe¬
pi caesaris nostri cõmentaĩos rerum gestarum galli&
non comparantibus suꝑioribus atq insequentibus scͥp
ns eius contexuii. Nouissimumq imperfectum ab reb
gestis alexandriae confeci usq ad exitum non quidem
ciuilis dissensionis cuius finen millum uidemus. sed
uite Cacsaris. Quos utinam qui legent scre possint q̃
iuitus suscaeꝑim scribendos quo facilius eaream stul¬
nuae atq arrogantia crimine. qui me medus interpo¬

Expanded text:
Bellovacis calamitatem accipiant. Gaium Antistium RegiBellovacis calamitatem accipiant. Gaium Antistium Reginum in Ambivaretos, Titum Sextium in Bituriges, Gaium Caninium Rebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. cone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romae dierum viginti supplicatio reddituroactus assiduis tuis vocibus, Balbe, cum cotidiana mea recusatio non difficultatis excusationem, sed inertiae videretur deprecationem habere, rem difficillimam suscepi. Caesaris nostri commentarios rerum gestarum Galliae, non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris. Quos utinam qui legent scire possint quam invitus susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interpo
Abbreviated transcription (Latin):
nx concilio conuocato id se suscepisse non suarum neces¬
sitatum sed communis libertatis causa demonstrat. &
moniam sit fortune cedendum ad utranq rem se illis¬
offerre. seu morte sua romanis satisfacere seu uiuum
tradere uelint. Mittuntur de his rebus ad Caes. legat.
iub& arma tradi: pͥncipes produci: ipse in munitione
pro castris consedit. eo duces producuntur. uertinget¬
rix deditur. arma proiciuntur. reseruatis heduis at¬
atq aruernis si per eos ciuitates recuꝑare poss& exri¬
liquis captiuis toto exercitui capita singula prede
nomine distribuit. His rebus confectis in heduos pa¬
ficiscitur. ciuitatem recipit. eo legati ab aruernis mill
quae imꝑar& se facturos pollicentur. unpat magnum
numerum obsidum. legiones in hiberna mitit. capt
proficisci iub&. huic .m. sempronium rucilium attri
bus duabus in remis collocat. nequam a finitimis

Expanded text:
rix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum necesrix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum necessitatium, sed communis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illisofferre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis captivis toto exercitui capita singula praedae nomine distribuit. His rebus confectis in Aeduos proficiscitur; civitatem recipit. Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum. Legiones in hiberna mittit. Captproficisci iubet: huic Marcum Sempronium Rutilum attribu cum legionibus duabus in Remis collocat, ne quam ab finitimis
Abbreviated transcription (Latin):
obtulit Cacsarem per nuntios facit certiorem quid facien¬
dum existim&. accelerat Caes. ut proclio intersit. Eius ad¬
uentu ex colore uestitus cognito quo insigni in praelus uti
consuerat turmisq equitum & cohortibus uisis quas se seꝗ
uisserat ut de locis supioribus haec decluuia & deuexa cer
damor. Nostri omissis pilis gladus tem gerunt. repente
post tergum equitatus cernitur. cohortes aliae appropinq̃¬
lint. hostes terga uertunt. fugientibus equites occurrut.
se incolumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido c&¬
um & fugam suorum despata salute copias a munitionib
nducunt fit protinus hac re audita ex castris gillorii
siga. quod nisi crebris subsidiis ac totius dici labore mili¬
es essent defessi. omnes hostium copie deleri potuissent.
de media nocte missus equitatus nouissimum agmen co¬
squitur. magnus numeriis capitur atq interficitur. reli¬
quex fuga in citates discedunt. Postero die uercingeto¬

Expanded text:
obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid facienobtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernlamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt.se incolumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defessi, omnes hostium copiae deleri potuissent. De media nocte missus equitatus novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in civitates discedunt. Postero die Vercingeto
Abbreviated transcription (Latin):
cohortatus ne labori succumbat: omnium supiorum di¬
micationum fructum in eo die atq hora doc& consistere
Interiores despatis campestribus locis propter magnituas¬
nem munitionum loca prerupta ex ascensu temptant.
Nuc ea quae parauerant conferunt. multitudine telor
ex turribus propugnantes deturbant. aggere & cratib
fossas explent. falcibus uallum ac loricam rescindunt.
Mittit primo brutum adolescentem cum cohortibus cat¬
sar. post cum alus .c. fabium legatum. postremo ipse cu
uehementius pugnaretur integros subsidio abducit.
Restituto prodio ac repulsis hostibus eo quo labienum
miserit contendit. Cohortes.iii. ex proximo castello dl
quitum partem sequi partem circũire exteriores muni¬
nones & ab tergo hostes adoriri iub&. labienus postq̃ neq
negeres neq fosse uim hostium sustinere poterant coactis u
.xl. cohortibus quas ex proximis. presidus dedustas fors

Expanded text:
cohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dicohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, aggere et cratibus fossas explent, falcibus vallum ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteriores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors
Abbreviated transcription (Latin):
bominum mentes perturbant. Caes. idoneum locum¬
nactus qued quaq ex parte geratur cognoscit. laboras¬
tibus summittit. Utrisq ad animum occurrit unum
esse illud. tempus quo maxime contendi conueniat. quli
nisi ꝑfringerent munitiones de omni salute desperrant.
Romani si rem obtinuerint finem omnium laborũ e¬
pectant. Maxime ad supiores munitiones laboratur. q
uercassiuellaunum missum demonstrauimus. iniquums
loci ad decliuitatem fastigium magnum hab& momenus
Alii tela coniciunt. alii testudine facta saubeunt. defatio¬
tis inuicem integri succedunt. agger ab uniuersis in mu¬
nitionem coniectus & ascensum dat gallis & ea quae inte¬
ra occultauerant romani contegit: nec iam arma nostis
nec uires suppetunt. His rebus cognitis Caesar labienus
cum cohortibus sex subsidio laborantibis mutit. impis
si sustinere non poss& deductis cohortibus cruptione pu¬
gnar&. id nisi necessario non faciat. Ipse adit reliquos

Expanded text:
hominum mentes perturbant. Caesar idoneum locumhominum mentes perturbant. Caesar idoneum locumnactus quid quaque ex parte geratur cognoscit; laborantibus summittit. Vtrisque ad animum occurrit unum esse illud tempus, quo maxime contendi conveniat: Galli, nisi perfregerint munitiones, de omni salute desperant; Romani, si rem obtinuerint, finem laborum omnium exspectant. Maxime ad superiores munitiones laboratur, quo Vercassivellaunum missum demonstravimus. Iniquum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela coniciunt, alii testudine facta subeunt; defatigatis in vicem integri succedunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus sex subsidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos,
Abbreviated transcription (Latin):
lle ex castris pͥma uigilia egressus prope confecto sub luce
innere post montem se occultauit. militesq ex nocturno
labore sese reficere iussit. Cum iam meridies appropinqͥ¬
e uideretur ad ea castra quae supra demonstrauimus
ontendit. Fodem tempore equitatus ad campestres mu¬
nitiones accedere & rliquae copiae pro castris sese osten¬
dere coepunt. Uercingetorix ex arce alexiae suos conspi¬
citus ex arce egreditur castris longurios musculos. falceᷤ
reliqua q quae: eruptionis causa parauerant proferunt.
signatur uno tempore omnibus locis atq omnia tem¬
ptantur. quae minime uisa pars firma est huc concurri¬
tur: romanorum manius tantis munitionibus destinet᷑.
nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrẽdos
nostros ual& clamor qui post tergum pugnantibus ex¬
unt. quod suum piculum in aliena uident uirtute cõ¬
sistere. Omnia enim plerunq quae absunt uehemẽtius

Expanded text:
Ille ex castris prima vigilia egressus prope confecto sub lucem Ille ex castris prima vigilia egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. Cum iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eodemque tempore equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt. Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; crates, longurios, musculos, falces reliquaque quae eruptionis causa paraverat profert. Pugnatur uno tempore omnibus locis, atque omnia temptantur: quae minime visa pars firma est, huc concurritur. Romanorum manus tantis munitionibus distinetur nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugnantibus exstitit, quod suum periculum in aliena vident salute constare: omnia enim plerumque quae absunt vehementius
Abbreviated transcription (Latin):
morati pͥus suos abscessisse cognouerunt ꝗͣ munitons
appropinquarent. ita re infecta in oppidum reueritas
Bis magno cum detrimento repulsi galli quid agiuat
consulunt. locorum peritos adhibent. ex his supiori
castrorum situs munitionesq cognoscunt. Ex hil io
seprenttionibus collis quem propter magnitudinem circu¬
inis ope circumplecti non potuerunt nostri necessario
penc iniquo loco & leniter decliui castra fecerunt. Haec
ꝗc antistius reginus & .L. caninius regulus legati cum
duibus legionibus obtinebant. Cognitis ꝑ exploratores
lgionibus duces hostium . Ex. ex omni numero delegũt
earum ciuitatum qua maximam uitutis opinionem ha¬
bebant: quid quoquo pacto agi placeat occulte inter se
constituunt. ad eundi tempus diffiniunt cum meridie
isse uideatur. His copus uercassi uellannum aruernum unu
ex.iiii.ducibus propinquum uercingetorigis preficiunt.

Expanded text:
morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt. Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco et leniter declivi castra fecerunt. Haec Gaius Antistius Reginus et Gaius Caninius Rebilus legati cum duabus legionibus obtinebant. Cognitis per exploratores regionibus duces hostium LX milia ex omni numero deligunt earum civitatum quae maximam virtutis opinionem habebant; quid quoque pacto agi placeat occulte inter se constituunt; adeundi tempus definiunt, cum meridies esse videatur. His copiis Vercassivellaunum Arvernum, unum ex quattuor ducibus, propinquum Vercingetorigis, praeficiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ad munitiones accedunt. fundis librilibus sudibusꝗ qus
inoꝑe disposuerant gallos glandibus proterrent. prospeti
tenebris adempto multa utrinq uulnera accipiuntur con¬
plura tormentis tela coniciuntur. At. M. antonius &. cit
rant qua ex partr premi nostros intellexerant his auxilu
ex ulterioribus castellis deductos sum mittebat. Dum lo¬
gius ad munitionem aberant plus multitudine telorues
proficiebant. Postea ꝗͣ propius successerunt aut se stimi¬
lis in opinantes induebant. aut in scrobes delati transfodie¬
bantur aut ex uallo ac turribus transiecti pilis muralib
interibant. Multis undiq uulneribus accoeptis nulla e¬
nitione perrupta cum lux apparer& ueriti ne latere
perto ex suꝑioribus castris eruptione circunuenirentus
se ad suos recoepunt. At interiores dum ea quae a uean¬
getorige ad eruptionem preparauerant proferunt ptis¬
ores folsas explent. duitius in his rebus administrands

Expanded text:
ad munitiones accedunt; fundis librilibus sudibusque quas ad munitiones accedunt; fundis librilibus sudibusque quas in opere disposuerant ac glandibus Gallos proterrent. Prospectu tenebris adempto multa utrimque vulnera accipiuntur. Complura tormentis tela coniciuntur. At Marcus Antonius et Grant, qua ex parte nostros premi intellexerant, his auxilio ex ulterioribus castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. Multis undique vulneribus acceptis nulla munitione perrupta, cum lux appeteret, veriti ne ab latere aperto ex superioribus castris eruptione circumvenirentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Vercingetorige ad eruptionem praeparata erant proferunt, priores fossas explent, diutius in his rebus administrandis
Abbreviated transcription (Latin):
tirmis in hostes impetum fecerunt: eosq pepulerunt. ui¬
bus in fugam coniectis sagictarii circunuenti interfecti
sunt. Item ex reliquis partibus nostri cedentes usq in ca¬
sra insecuti. sui colligendi facultatem non dederunt. At
i qui ab alexia processerant mesti prope uictoria despata
se in oppidum recoepunt. Uno die intermisso galli atꝗ hoc
spatio magno cratium scalarum arpagonum numero ef¬
secto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres
muntiones accedunt. Subito clamore sublato qua signi¬
ficatione qui in oppido obsidebantur de suo aduentu as¬
scere possent. trates proucere. sagictis lapidibus nostros
de uallo perturbare reliqua quaeq ad oppugnationem pi
rant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dit
tuba signum suis uerc ingetorix: atq ex oppido educit No¬
stri ut superioribus diebus unicuiq erat locus attributas

Expanded text:
turmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt; quiturmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt; quibus in fugam coniectis sagittarii circumventi interfectique sunt. Item ex reliquis partibus nostri cedentes usque ad castra insecuti sui colligendi facultatem non dederunt. At ei qui ab Alesia processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. itaq productis copiis ante oppidum considunt a
proximam fossam cratibus integunt atq aggere etpe
seꝗ id eruptionem atq omnes casus comparant. Caesar atq¬
omni exercitu ad utranq partem munitionum disposito.
ur si usus ueniat suum quisq locum teneat & nouerit
equitatum ex castris educi & prodium committi iub&.
srit ex omnibus castris quae summum undiq iugum tene¬
bnt despectiis: atq omnes milites intenti pugnae prouen¬
num expectabant. Galli inter equites raros sagictarios ex¬
peditosq leuis armaturae interiecerunt qui suis cedenti¬
hus auxilio succurrerent: & nostrorum equitum impe¬
so proelio excedebant. Cum suos spugna superiores ee
nir & hi qui ad auxilium conuenerat clamore & ulu¬
ltu suorum animos confirmabant quod in conspectu
onnium res gerebatur. neꝗ recte ac turpiter celari utros
atabant. Cuma meridie prope ad solis occasum dubia
uictoria pugnaretur germani una in parte conferctis

Expanded text:
tantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et tantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impei proelio excedebant. Cum suos pugna superiores essntur et hi qui ad auxilium convenerant clamore et ululatu suorum animos confirmabant. Quod in conspectu omnium res gerebatur neque recte ac turpiter factum celaricitabant. Cum a meridie prope ad solis occasum dubia victoria pugnaretur, Germani una in parte confertis
Abbreviated transcription (Latin):
potius utendum consilio si res cogat atq auxilia morente
qͣ aut deditionis aut pacis subeundum conditionem Alu¬
dubii qui eos oppido recepant cum liberis atq uxoribus
exire coguntur. Hi cum ad munitiones romanorum accs¬
sissent flentes omnibus precibus orant ut se in seruitutt
receptos cibo uiuarent. At Casar dispositis in uallo eustod¬
bus recipi prohibebat. Interea comius reliquiq duces qͥhs
summa impii permissa erat cum omnibus copus ad alea¬
am perueniunt. & colle exteriore occupato non longe
mille passibus a nostris munitionibus considunt. Posten
die equitatu ex castris educto omnem eam planitiemque
in longitudinem.iiii. passuum patere de monstrauimis
complent. pedestresq copias paulum ab eo loco additisu
locis superioribus consistunt. Erat ex oppido alexia de¬
pectus in campum. concurrunt his auxilus uisis. firgd¬
tulatio inter eos atq omnium animi ad letitiam exci¬

Expanded text:
potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus ab nostris munitionibus considunt. Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam exci
Abbreviated transcription (Latin):
hiberemus tamen libertatis causa instituti & posteriᷤᷤ
prodi pulcherrimum iudicarem. nam ꝗd ille simile
bello fuit: Depopulata gallia cymbri magnaq illata
calamitate finibus quidem nostris aliquando excesse¬
runt: atq alias terras petierunt. uira. leges. agros. liber¬
tatem nobis reliquerunt. Romani uero quid petunt¬
aliud aut quid uolunt nisi iniudia adducti quos fama ne¬
les potentesq cagnouerunt horum in agris ci uitatibusq cons¬
dere. atq his aeternam iniungere seruitutem: neq enim
la alia conditione bella gesserunt. Quod si ea quae in longu¬
quis nationibus geruntur ignoratis respicite finitimam gi¬
liam quae in prouincia redacta uire & legibus commutans
securibus subiecta perpetua premitur seruitute. Senten¬
tus dictis constituunt ut ii qui ualitudine aut etate inus¬
les sunt bello oppido excedant. at omnia prius expetu¬
tur q̃ ab ecritognati sententia discedant. Illo tam tempa

Expanded text:
haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. Romani vero quid petuntaliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute." Sententiis dictis constituunt ut ei qui valetudine aut aetate inutiles sunt bello oppido excedant, atque omnia prius experiantur, quam ad Critognati sententiam descendant: illo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
n ipsis cadaueribus proelio decertare cogentur: noli
hos uestro auxilio expoliare: qui uestre salutis causa
sium periculum neglexerunt. nec stultitia ac temeri¬
nte uestra aut animi imbecillitate omnem galliam
prosternere. & perpetuae seruituti subicere. An quod
ia diem non uenerunt de eorum fide constantiaq
dibitatis: Quid ergo romanorum animos in illis ul¬
retioribus munitionibus sine causa quotidie exerceri
puatatis. Si illorum nuntiis confirmari non potestis
omni aditu presepto his utimini testibus appropinqͣ¬
r eorum aduentum cuius rei timore exterrin diem
noctemq in oꝑc uersantur. Quid ergo mei consilii est
ficere quod nostri maiores nequaquam pari bello cym¬
brorum teutonuq fecerunt. qui in oppida compulsi
iesimili in opia subacti eorum corporibus qui etate
ad bellum inutiles uidebantur uitam tolerauerunt:
neq se hostibus tradiderunt. cuius rei exemplum si no

Expanded text:
in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non
Abbreviated transcription (Latin):
sebat. non pretereunda oratio critognati uidetur pꝑ
cius singularem & nefariam crudelitatem. Hic summo
in aruernis natus loco & magnae habitus autoritats
Nihil inquit de eorum sententia dicturus sum qui
turpissimam seruitutem deditionis nomine appellat
neq hos habendos ciuium loco neq ad consilium ad¬
hibendos censeo. cum his mihi res sit qui eruptionem
probant: quorum in consilio omnium uestrum cõsen¬
sui pristinae residere uirtutis memoria uidetur. ani¬
mi est ista molities non uirtus paulisꝑ in opiam ferte
non posse. qui se ultro morti offerant facilius reperi¬
sententiam probarem tantum apud me dignitas potil
si nillam preter qͣ uitae nostrae iacturam fieri uiderem.
Sed in consilio capiendo omnem galliam respiciamus
quam ad nostrum auxilium concitauimus. Quid homi¬
um milibus octuaginta uno loco interfectis propinꝗs
consanguineisq nosfris animi fore existimatis si pene

Expanded text:
sebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter sebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem. Hic summo in Arvernis ortus loco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad concilium adhibendos censeo. Cum his mihi res sit, qui eruptionem probant; quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae residere virtutis memoria videtur. Animi est ista mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperisententiam probarem tantum apud me dignitas potest, si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem: sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene
Abbreviated transcription (Latin):
a peditum circiter. cexl. Hec in heduorum finibus recen¬
sebantur. numerusq inibatur. prefecti constituebantũ
Cõmio atrebati uiridomaro & eporedigi heduis. uens¬
si aueuno aruerno consobrino uercingetorigis summ
imꝑn traditur. Nis delesti ex ciuitatibus attribuuntis
quorum consilio bellum administraretur. Omnes alaco
& fiducie pleni ad alesiam proficiscuntur. neq erat ornu
quisꝗͣ qui aspectum modo tante multitudinis sustine
posse arbitraretur: presertim ancipi proelio cum ex o¬
pido eruptione pugnaretur. & fortis tantae copiae equ¬
tatus peditatusq cerneretur. At hi qui alexiae obside¬
bantur preterita die qua auxilia suorum expestaueta
consumpto omni frumento inscii quid in heduis ga¬
retur concilio coacto de exitu suarum fortunarum co¬
sultabant. ac uarus distis sententus quarum pars di¬
ditionem. pars dum uires suppeterent eruptionem &¬

Expanded text:
milibus et peditum circiter CCL haec in Aeduorum finibus recenmilibus et peditum circiter CCL haec in Aeduorum finibus recensebantur, numerusque inibatur, praefecti constituebantur. Commio Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam proficiscuntur, neque erat omnium quisquam qui aspectum modo tantae multitudinis sustineri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatus peditatusque cernerentur. At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem cen
Abbreviated transcription (Latin):
pbus santonis. rutenis carnutibus duodena milia bello¬
uicis .x. totidem lemouicibus. octona pictonibus & turoniᷤᷤ
i & parisiis & heluetiis. Senonibus ambianis. mediomatri¬
consuetudine armoriee appellantur quo sunt in numero co¬
nosolites rodones ambibarii cadetes ossissimi ler ouices u
helli .ui. Ex iis bellouici suum numerum non compleueruit.
quod se suo mi nomine atq arbitrio cum romanis bellum
fex. una manserunt. Nuius oꝑa cõmu ut antea demonstra¬
uimus fideli atq utili supioribus annis erat usus in britan¬
nia caes. Quibus ille pro meritis ciuitatem eius unmune
esse uisserat. iura legesq reddiderat: ipsiq morinos aitribu¬
erat. Tam tanta uniuerse gallie consensio fuit libẽtat is
uindicande & pristin& belli laudis recuperande ut neꝗbe
neficus neq amicitie memoria mouerẽtur. oin nesq & animo
& opibus in id bellum incumberent coactis equitum .uii.

Expanded text:
gibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellogibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellovacis X; totidem Lemovicibus; octona Pictonibus et Turonis et Parisiis et Helvetiis; Suessionibus, Ambianis, Mediomatriconsuetudine Armoricae appellantur, quo sunt in numero Curiosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismi, Veneti, Lemovices, Venelli. Ex his Bellovaci suum numerum non compleverunt, quod se suo nomine atque arbitrio cum Romanis bellum milia una miserunt. Huius opera Commi, ut antea demonstravimus, fideli atque utili superioribus annis erat usus in Britannia Caesar; quibus ille pro meritis civitatem eius immunem esse iusserat, iura legesque reddiderat atque ipsi Morinos attribuerat. Tamen tanta universae Galliae consensio fuit libertatis vindicandae et pristinae belli laudis recuperandae, ut neque beneficiis neque amicitiae memoria moverentur, omnesque et animo et opibus in id bellum incumberent. Coactis equitum VIII
Abbreviated transcription (Latin):
quos stimulos nominabant. Nis rebus pfectis regiones seca¬
tus qͣ potuit equissimas pro loci natura.Xiiii. passuum ce
tra exteriorem hostem perfec: ut ne magna quidem multi¬
tudine si ita accider& eius discessu munitionum presida
circunfundi possent aut cum piculo ex castris egredi cog¬
tur. Dierum .xxx. pabulum frumentumq habere omnes
conuectum uib&. Dum haec apud alexiam geruntur gilli
concilio pͥncipium indicto non omnes hos qui arma fert
possent ur censuit uercin getorix conuocandos statius
A certum numerum cuiq ex ciuitate imperandum. ne ta¬
a multitudine causa confusa nec moderari nec discernere
sios nec frumentationem habere possent. Impat hediuis atq
orum clientihus segusiauis ambluaretis aulercis branno¬
habus. blannouus milia .xxxu. parem numerum aruernis
duindis helaitenis cadurcis gabalis uellauus qui sub imp
aruernorum esse consuerunt. Senonis sequanis bituri¬

Expanded text:
quos stimulos nominabant. His rebus perfectis regiones secuquos stimulos nominabant. His rebus perfectis regiones secutus quam potuit aequissimas pro loci natura quattuordecim milintra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna quidem multitudine, si ita accidat, munitionum praesidia circumfundi possent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogatur, dierum triginta pabulum frumentumque habere omnes convectum iubet. Dum haec apud Alesiam geruntur, Galli concilio principum indicto non omnes eos qui arma ferre possent, ut censuit Vercingetorix, convocandos statuunt, sed certum numerum cuique ex civitate imperandum, ne tanta multitudine confusa nec moderari nec discernere suos nec frumentandi rationem habere possent. Imperant Aeduis atque eorum clientibus, Segusiavis, Ambivaretis, Aulercis Brannovicibus, Blannoviis, milia XXXV; parem numerum Arvernis adiunctis Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis, Senonibus, Bituri
Abbreviated transcription (Latin):
tes dimissi & ab infimo reuincti ne reuelli possent ab arms
eminebant quini ordines coniuncti inter se atq impliciti.qu
qui intrauerant se ipsi acutissimis uallis induebant. Hosas¬
pos appellabant: quos ob reliquis ordinibus in quincuncem
dispositis scrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur p¬
latim angustiore ad infimum fastigio. Nuc teretes stipitesse¬
mis crassitudine ab summo preacuti & preusti dimittebantes
ita ut non amplius.iiii. digitis ex terra eminerent. Simule
firmandi & stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedeste
terra exculcabantur. reliqua pars scrobis ad occultandas ie¬
fidias uigminibus ac uinclis impediebatur. Huius genen
octoni ordines unsti ternos inter se pedes distabant. Id ex
similitudine floris lilium appellabant. Ante haec talie longe
pedem ferreis hamis infixe totae in terram fodiebantur. ne¬
diocribusq intermissis spatus omnibus locis disserebantu

Expanded text:
pites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis pites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. Hos cippos appellabant. Ante quos obliquis ordinibus in quincuncem dispositis scrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur paulatim angustiore ad infimum fastigio. Huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur, reliqua pars scrobis ad occultandas insidias viminibus ac virgultis integebatur. Huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. Id ex similitudine floris lilium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur;
Abbreviated transcription (Latin):
ne perduxit. quarum interiorem campestribus ac di¬
missis locis aqua ex flumine diriuata compleuit. Post
cis aggerem ac uallum.xii.pedum extruxit. huic lori¬
cm pennasq adiecit. grandibus ceruis eminentibus ad
commissutas pluteorum atq aggeres qui ascensum ho¬
stium tardarent. & turres tõto operi circundedit qua
pedes.Lxxx. inter se distarent. Erat eo tempore & ma¬
teriari & frumentari & tantas munitiones fieri neces¬
se. Deminutis nostris copis quae longius ab castris pro¬
orediebantur & non nunꝗͣ opera nostra galli temptare
atq eruptionem ex oppido pluribus portis facere summa¬
ui conabantur. Quare ad haec rursus opera addendum
sasar putauit: quo minore numero militum munitiões
defendi possent. Itaq truncis arborum aut ad modum firms
ramis abscisis atq horum dolobratis ac preacutis cacumins
perpetua fosse qui nos pedes alte ducebantur. Huc illi si¬

Expanded text:
ne perduxit, quarum interiorem campestribus ac dene perduxit, quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivata complevit. Post eas aggerem ac vallum duodecim pedum exstruxit. Huic loricam pinnasque adiecit grandibus cervis eminentibus ad commissuras pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis quae longius ab castris progrediebantur: ac non numquam opera nostra Galli temptare atque eruptionem ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus opera addendum Caesar putavit, quo minore numero militum munitiones defendi possent. Itaque truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi sti