comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in cibum sumpsit. Sed cum ium ueneni inse
erassantis uicina iam morte sensisset. immi¬
nens ꝑiculum oratione reppulit. Statimq
omnis dolor fugatus ẽ. Nee multo post
cũ sc̃o hẏlario cõperisset. regis penitentia
potestatẽ indultã fuisse redeundi. romȩ ei
temptauit oceurrere. ꝓfectus ẽ adurbẽ
um iam hylarius preterisset. ita eum
uestigus ẽ ꝓsequutus. Cumq ab eo gratissime
fuisset susceptus. haud longe sibi aboppido
monasterium collocauit. Quo tempore se ei
quidã caticuminus iunxit cupiens scĩssimi uiri
institui disciplinis. Paucis quipƿe interpositis
dieb languore correptus ui febrium labora¬
bat. ac tum martinus forte discesserat. Et
cum ꝑtriduum defuisset. regressus exanime
corpus inuenit. ita subita mors fuerat. ut absq
baptismate humanis reb eccederet. Corpus
in medio positum tristi merentium fratrum
frequentabatur offitio cum martinus flens &
eiulans accurrit. Tum uero tota scm̃ spm̃

Expanded text:
in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ gentilitatis ab soluit errore. patre in
malis perseuerante. Plures tamen suo saluauit
exemplo. Deinde cum heresis arriana ꝑtotũ
orbem & maxime intra iliricum pululasset.
cũ aduersus ꝑfidiã sacerdotum solus pene
acerrime pugnaret. multisq supplicus ess&
affectus. nam et publice uirgis cesus ẽ. et ad ex¬
tremum deciuitate exire compulsus. ttaliam
repetens. cũ intra gallias quoq discessu scĩ il arii
quẽ ad exilium hereticoꝵ uis coegerat. tur¬
batã aeccłam comperisset. mediolani sibi mo¬
nasteriũ statnt. Ibi quoq eum auxentius auc¬
tor & princeps arrianoꝵ grauissime insectatus ẽ.
multisq affectum iniurus de ciuitate exturba¬
uit. cędendum itaq tempori arbitratus ad
insulam gallinariã cui nomen ẽ secessit. comite
quodam prbo magnarũ uirtutum uiro. Hic
aliquandui radicib uixit herbarii. qͦ tempore
elliborum uenenatum ut ferunt gramen

Expanded text:
matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen,
Abbreviated transcription (Latin):
Nͦ constantissime ꝓ fitetur. numquã se tam
fuisse securum. quia scir et miscdiã dt̃u. magimo
intemptationib affuturã. sed magis illi do
ercens eẽt indignus. Ingressusq euangelicam
disputanonem. uerbum dei latroni p̾dicabat.
Quid longuis moror: latro credidit. ꝓsequutꝰ¬
q martinum uie reddidit. orans ut prose
dnm̃ p̃ caretur. Idemq postea religiosam
agens uitã uisus ẽ. ut hȩc quȩ supra retuli¬
mus. ab ipso audita dicantur. Igiur martinꝰ
inde ꝓfressus. cum mediolanum preterisset.
diabolus initinere humana specie assumpta
se ei obuium tulit. quo tenderet querens.
Cumq id a martino responsi accepisset se quo
dñs uocaret tenderet. ait ad eum. Quocumq
ieris. uel quȩ cumq temptaueris. diabolus tͥ
aduersabitur. Tunc ei ꝓphetica uoce respon
michi homo. Statimq econspectu eiꝰ inimicus
euanuit. Itaq ut animo ac mente conceperat.

Expanded text:
uero constantissime profitetur, numquam se tam uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondebo, quid faciat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat,
Abbreviated transcription (Latin):
ret. inquo quida locus iniuriȩ uideretur.
taq edcorcistam eũ eẽ p̃cepit. quã ille ordi¬
nanonẽ ne despexisse tamquã humiliorẽ
uideretur non repudiauit. Nec multo post
ammonitus ꝑ soporẽ. ut patriã parentesq
quos adhuc gentilitas detinebat. religiosa sol¬
licitudine uisitaret: e de uoluntate sci hy lari
ꝓfectus ẽ. multisq ab eo obstrictos p̃cib & la¬
erimis ut rediret. Mestus ut ferunt peregri¬
nationẽ illã aggressus ẽ. Contestatus fr̃s multa
se ad uersa passurũ. qđ postea ꝓbauit euent.
Ac primũ inter alpes detua sequutus incidit
in latrones. Cumq unus securi eleuata inca¬
put eius librasset. ictũ ferientis dexxtero sus¬
tinuit alter. Uinctis tam̃ postergũ manibus
uni seruandus & custodiendus traditur. Qui
eũ eum ad remociora duxisset. percunctari
ab eo cȩpit quis nã eẽt. Respondit. xxp̃ianũ
se cẽ. &uerebat enã abeo amimeret. Tunc

Expanded text:
ret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: ret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum
Abbreviated transcription (Latin):
ostero die hostes legatos depace miserunt. sua
omnia seq dedentes. Unde quis dubitet hanc
uere beati uiri fuisse uictoriã. cui prestitii ẽ
ne in ermis ad p̃lium mitteretur: Et quã uis
pius dñs seruare militẽ suũ. licet int̾ hostiũ
gladios & tela potuisset. tamen ne uel alioꝵ
morte sc̃ĩ uiolarentur obtutus. ecemit puqnę
necessitatẽ. Neq enim aliã ꝓmilite suo xp̃c
debuit p̃stare uictoriã. quã ut subactis sine
sanguine hostib nemo moreretur.
x inde relicta militia. scm̃ ylarium pietauȩ
epm̃ cuutatis cuius tunc indei reb spectata. &
cognita fides habebat᷑ expetiuit. & aliquam diũ
apud eum cõmoratus ẽ: Temptauit aut̃ idem
hilarius imposito diaconi offiuo sibi eũ arcuis
implicari. et ministerio uinciri diuno. Sed
cum sepissime restitisset indignũ se eẽ uocife¬
rans. intelleocit uir dĩ altioris ingenii hoc eũ
modo posse constringi. si id ei offitii impone¬

Expanded text:
postero die hostes legatos de pace miserunt, sua postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii impone
Abbreviated transcription (Latin):
irruemib intra gallias barbaris. uilianus cȩsar
coacto inunum exercitu apud uangionũ ciui¬
tatem donatiuum cępit erogare militib ut ẽ
consuetudinis singuli citabantur. donec ad mar¬
tinũ uentum ẽ. Tũ uͦ oportunũ tempus ex¬
istimans. quo peteret remissionẽ. Nleq enĩ
integrum sibi fore arbitrabat᷑ si donatiuum
non militaturus acciperet. Hac tenus in quit
ad cesarẽ militaui tibi. patere ut nc̃ militẽ dõ
Sonatuum tuum qui uis pugnaturus accipiat.
Xpĩ ego miles sum. pugnare michi ñ licet. Tũ
u ad uersum hanc uocẽ tyrannus infremuit.
dicens cum metu pugnȩ quȩ postera die futu¬
radit religionis gr̃a detractare militiȩ t
martinus intrepidus. immo illato sibi terrore
constantior si hoc inquit ignauie asscribitur
ñ fidc. erastina die ante aeiem in hermis
securus. R etrudi gͦ incustodiã iubetur facturus
fidẽ dictis. ut inhermis barbaris obiceretur.¬

Expanded text:
inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrunon militaturus acciperet: Hactenus, inquit ad Caesarem, militavi tibi: patere ut nunc militem Deo: donativum tuum pugnaturus accipiat: Christi ego miles sum; pugnare mihi non licet. Tum vero adversus hanc vocem tyrannus infremuit, dicens, eum metu pugnae, quae postera die erat futura, non religionis gratia detrectare militiam. At Martinus intrepidus, immo illato sibi terrore constantior: Si hoc, inquit, ignaviae ascribitur non fidei, crastina die ante aciem inermis securus. Retrudi ergo in custodiam jubetur, facturus fidem dictis, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscere. Mox ad angeloꝵ circumstantium
multitudinẽ. auduut iħm clara uoce dicentẽ.
Martinus ad huc cathecuminus. hac me ueste
contexit. Uere memor dñs dictoꝵ suoꝵ. qui
ante p̃dixerat. quã du fecistis hȩc uni edemi¬
nmis meis istis mͥ fecistis. se in pauperẽ ꝓfessus
fuisse uestitum. et ad confirmandum tam
honi oꝑis testimonium. in eodem se habitu
quẽ pauꝑ acceꝑat ẽ dignatus ostendere.
uo uiso uir beatissimus non ingłam ẽ elatus
humanam. sed bonitatẽ di in suo oꝑe cognoscens
cum eẽt annoꝵ duo deuiginti. ad baptisma con¬
uolauit. Nec statim militiȩ renuntia uit
tribuni sui p̾cib euictus. cui contubernium
amiliare p̃stabat. Et enim trans acto tribu¬
natus sui tempore. renuntiaturũ se scło pollice¬
batur. Qua martinus expectatione suspensus.
ꝓbiennium fere postea quã ẽ baptisma con¬
seqquutus. solo scilicet nomine militauit. Int̃ ea

Expanded text:
agnoscere. mox ad angelorum circumstantium agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea
Abbreviated transcription (Latin):
GIT URMART INUS SABBA RIE
pannonioꝵ oppido oriundus fuit. sed intra
italiã ticini altus ẽ. parentib scđm scłi dignita¬
tẽ non infimis. gentilib tam̃. Pat̃ eiꝰ miles pͥmũ.
post tribunus militũ fuit. Ipse arma militiȩ
in adolescentia consequutus. inter scolares alas
sub rege constantino. de hine sub uiliano cęsare
militauit. Non tam̃ sponte. quia aprimis fere
annis duiine potius seruituti. saera illustris pu¬
eri inspirauit infantia. Nam cum esset annoꝵ
decẽ. in uitis parentib ad eccłam confugit. seq
cathecuminũ fieri postulauit. Mox mirũ in
modum. totus in di oꝑe conuersus. cum esset
quia deformis eet. & truncatus habitii uide¬
alcius gemuere. quod nichil simile fecissent.
cum utiq plus habentes uestire pauperem.
ine sua nuditate potiussent. Nocte gͥ insequita
cum se sopori dedisset. iudit xpm̃ clamidis sue
qua pauperẽ tecerat parte uestitum. intueri
diligemissime dnm̃. uestemq quã dederat iudet̃

Expanded text:
gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum essetquia deformis esse truncatus habitu uidealtius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur
Abbreviated transcription (Latin):
multi diuersis & innumerabilibꝰ angorib infecti.
salutis gaudia hoꝵ interuentu se gaudeant
ad ꝓpria retulisse. Ad quoꝵ udelicet patrociniũ
regũ ac principũ legimus frequentiã confluxisse.
ac iuris sui senia plurima ad subleuandã seruoꝵ¬
dĩ inopiã & pauperũ indigentiã deuote con¬
tulisse. ubi etiã diuersis temporib mirifica st̃
ostensa uirtutũ amboꝵ meritis insignia. sed uel
ꝓpter irruptiones barbararũ gentiũ. uel ꝓpter
ꝑdita. cũ etiã hanc nouerimus urbem ob in¬
habitantiũ enormitatẽ scelerũ simul cum rebꝰ
Wandaloꝵ uastantẽ ꝑsequutione crudelium.
ac ƿost modũ antiqui hostis insidus atrocib
flammarũ incendiis concrematã.
oc tam̃ ñ ẽ silentio subprimendũ. qđ ore

Expanded text:
multi diversis et innumerabilibus languoribus infecti multi diversis et innumerabilibus languoribus infecti salutis gaudia horum interventu se gaudeant ad propria retulisse; ad quorum videlicet patrocinium, regum ac principum legimus frequentiam confluxisse, ac viris suis xenia plurima ad sublevandam servorum Dei et pauperum indigentiam devote contulisse, ubi etiam diversis temporibus, mirifica sunt ostensa virtutum amborum meritis insignia. Sed vel propter irruptiones barbararum gentium, vel certe perdita. Cum etiam hanc noverimus urbem ob inhabitantium enormitatem scelerum, simul cum rebus Wandalorum vastatam persecutione crudelium ac postmodum antiqui hostis insidiis atrocibus flammarum incendiis concrematam. Hoc tamen non est silenti
Abbreviated transcription (Latin):
tis in celis fulgeat. qui tantarũ cotidie uirtu¬
tũ in conspectu mortalium ammiratione cho¬
ruscat. Cuius merita gloriosa. nos qui oues
& grex eius sunius. cũ humili deuotione debito
honore ueneremur. ut ipsius int̾cedentibus
meritis. sine fine gaudere mer eamur. Nunc
quoq quia uitȩ & conuersationis eiꝰ in carne
degentis exparte finẽ agnouimus. quis eius
fuerit successor compendiosa breuitate huic
narrationi inserere dignũ uidicauimus.
sic quoq cũ daret incȩlebrationib decus. et
diximus beati petri apłoꝵ principis honore
a scõ uiro studiose constructum. cum eodem
p̃ decessore scĩssimo condigne traditur sepul¬
turȩ. Unde quoq amboꝵ meritis et intercessio¬
sisse. cum scilicet cȩcoꝵ oculi durturna caligine
pressi. optatã excpulsis tenebris lucẽ. uariarũ
peste cladiũ languentes excuti. attractis quoq
neruis plur es repentes humi. nec ñ & quam

Expanded text:
tis in coelis fulgeat, qui tantarum quotidie virtutis in coelis fulgeat, qui tantarum quotidie virtutum in conspectu mortalium admiratione coruscat. Cujus merita gloriosa nos, qui oves et grex ejus sumus, cum humili devotione debito honore veneremur, ut ipsius intercedentibus meritis sine fine cum eo gaudere mereamur. Nunc quoque, quia vitae et conversionis ejus in carne degentis ex parte finem agnovimus, quis ejus fuerit successor compendiosa brevitate huic narrationi inserere dignum judicavimus.sic quoque cum daret in celebrationibus decus, et diximus beati Petri apostolorum principis honore a sancto viro studiose constructum, cum eodem praedecessore suo sanctissimo condigne traditus est sepulturae. Unde quoque amborum meritis et intercessiosisse, cum scilicet caecorum oculi diuturna caligine pressi, optatam expulsis tenebris lucem, variarum peste cladium languentes exuti, attractis quoque nervis plures repentes humi, necnon et quam
Abbreviated transcription (Latin):
sollempne consortiũ. iam dici non potest qͣnta
multitudo fidelium conuenerat. quos uidelicet
ipse laboris sui instantia infilios adoptionis per
spm̃ scm̃ transfuderat. Cerneres maximas
populoꝵ cateruas non iã peregrini & ignoti.
sed ꝓprii patris & pastoris sui funus triste stipasse.
& lamentabiles exequias undiq quodã quasi
p̃cinctu flentium atq dolentium confuso ordi¬
ne miscuisse ita p̃ euntiũ atq sequentiũ agmine
usq ad locũ sepulchri corpus defertur excani¬
me. et in eo loco quo eum p̃dixximus beati pe¬
tri apłoꝵ principis honore et merito a eccłam
dedicasse. dignissime traditur sepulturȩ.
Ubi enĩ tot certaminũ et laboꝵ consumma¬
uerat cursum. ibi dñõ disponente debitam
corpori uoluit habere sepulturã. Quẽ uide¬
licet locum. meritis eius obtinentib extunc
& modo diuina potestas adlaudẽ & głam
sui nominis signis et uirtutib illustrat. ut osten¬
datur quantum in conspectu ȩternȩ clarita¬

Expanded text:
solemne commercium jam dici non potest quanta multitudo fidelium convenerat, quos videlicet ipse laboris sui instantia in filios adoptionis per Spiritus sancti gratiam transfuderat. Cerneres maximas populorum catervas non jam peregrini et ignoti, sed proprii patris et pastoris sui triste funus stipasse, et lamentabiles exsequias undique quodam quasi praecinctu flentium atque dolentium confusio ordine micuisse. Ita praeeuntium atque sequentium agmine usque ad locum sepulcri corpus defertur exanime, et in eo loco quo eum praediximus beati Petri apostolorum principis honore et merito Ecclesiam dedicasse, dignissime traditur sepulturae. Ubi enim tot certaminum et laborum consummaverat cursum, ibi Domino disponente debitam corpori voluit habere sepulturam. Quem videlicet locum, meritis ejus obtinentibus, ex tunc et modo divina potestas ad laudem et gloriam sui nominis signis et virtutibus illustrat, ut ostendatur quantum in conspectu aeternae clarita
Abbreviated transcription (Latin):
debat. Qui scdm̃ apłi dictũ. & si aliis ñ erat
apłs huic tam̃ plebi uere apłs exctitit. quã
ipse tot signis atq uirtutib tot laboris et in¬
stantiȩ suȩ sud oribꝰ dõ ad quisiuit. Et quãuis
morib nrĩs & conuersioni multa de ẽẽ sense¬
rimus. quȩ ille uir beatus et docuit et excoluit.
signa tamen apłatus eius nos omnes in dño sumꝰ
quia quod ille ab ipso primordiali sc̃e & uni¬
uersalis aeccłȩ sumpsit exordio. hoc postmodũ
generi nr̃o libera auctoritate profudit fide
potius armatus quã ferro. Preterea beatus
confessor fili dĩ factus. humani generis pastor
electus. aeccłȩ fundamentum. clauicularuis
sione post modũ coronatus. galatiã. pontum.
cappadotiã. bithiniã. asiã. atq italiã euuan¬
gelicis plene repleuerat documentis. Qui
sub elaudio priori cesare antiochenã fide ca¬
molica primũ ꝑfecte fundass& ȩccłam. eamq
ꝑ septẽ continuios regeret annos. symonis magi

Expanded text:
debat; qui, secundum Apostoli dictum, et si aliis non erat apostolus, huic tamen plebi vere apostolus exstitit , quam ipse tot signis atque virtutibus, tot laboris et instantiae suae sudoribus Deo acquisivit, et quamvis moribus nostris et conversioni multa deesse senserimus, quae ille vir beatus et docuit et excoluit, signa tamen apostolatus ejus nos omnes in Domino sumus , quia quod ille ab ipso primordiali sanctae et universalis Ecclesiae sumpsit exordium, hoc postmodum generi nostro libera auctoritate perfudit, fide potius armatus quam ferro. Praeterea beatus primus, confessor Filii Dei factus, humani generis pastor electus, Ecclesiae fundamentum, clavicularius sione postmodum coronatus, Galatiam, Pontum, Cappadociam, Bithyniam, Asiam atque Italiam evangelicis plene repleverat documentis: qui cum sub priori Claudio Caesare Antiochenam fide catholica primum perfecte fundasset Ecclesiam, eamque per septem continuos regeret annos, Simonis Magi
Abbreviated transcription (Latin):
bes mode coepit densescere. & datis largis ymbrib
impetrati roris gr̃am plenit̃ ministrare. Quid uͦ
interĩ contigerit. ñ ẽ silentio preterire.
n hac copiosa multitudine
Sindebaldus eoꝵ unus erat. Is cum ymmone
quodã domni p̃sulis ñ ignobili milite. scĩ uiri
glebe se petut supponi deferendȩ. Quẽ scilica
p̃dolorib omni humano offitio destituta. manꝰ
ualde farigabat. Hanc iam saluandã aliter
desperauerat. quã ut assolet ustione depeller&.
quod grauiter dolebat. Deipso uero beati
alansueti quod ferebat corpore. expletisq
mẏsteriis missarũ. ita manũ morbo liberam
cunetis uidentib ectulit. ac si umquã prius
doloris nichil senserit. Cuuis rei adhuc ẽ

Expanded text:
bes mox coepit densescere, et datis largis imbribus, bes mox coepit densescere, et datis largis imbribus, impetrati roris gratiam pleniter ministrare. Quid vero interim contigerit, non est silentio praeterire. In hac copiosa multitudine Sindebauldus eorum unus erat. Is cum Immone quodam domni praesulis non ignobili milite, sancti viri se glebae petiit supponi deferendae. Quem scilicet prae doloribus omni humano officio destituta manus valde fatigabat. Hanc jamjam salvandam aliter desperaverat, quam si, ut assolet, ustione depelleret quod graviter dolebat. Deposito vero beati Mansueti quod ferebat corpore, expletisque missarum solemnibus, ita manum morbo liberam cunctis videntibus extulit, ac si unquam prius doloris nihil senserit. Cujus rei adhuc e
Abbreviated transcription (Latin):
uditio. iussu pontificis plebi ȩstuanti agendũ
triduo indicitur ieiuniũ. Et quia facile ñ ual&
contra iri diunȩ ultioni. p̃sulẽ expetunt. beati
uiri corpus arentiũ a groꝵ finib deferendũ.
ut pote crassantib his ȩstib misericorditer
epponendũ. Quid plura: Astante domno
pontifice et plebe unuersa. ex ponit᷑ de loco
os cuo pridẽ iacuerat. dant uoces in excelsis.
celesub psonantes hymnis. dm̃ laudantes : &.
fletio beati mansueti medio ꝓcedentib ut
ostenderet᷑ diunitus cuꝰ interra ferebatur
copo tantus de celestib repente fragor bis
in borrut ut uoces rumperet ps allentium.
e corda fupema redderet singulsorum¬
ita attonita multitudine. quȩ ad duo milia
hominũ uł eo amplius undecumq eo die con¬
fluocerat ad locũ scĩ apri quo ire decreuerant
ꝑ ducuntur. Illa uero estuosa cęli serenitas quȩ
ardente syrio terras uidebatur exurere. innu¬

Expanded text:
judicio, jussu pontificis plebi aestuanti agendum judicio, jussu pontificis plebi aestuanti agendum triduo jejunium indicitur; et quia facile non valet contrairi divinae ultioni, praesulem expetunt beati viri corpus arentium agrorum finibus deferendum, utpote arescentibus hisae stibus misericorditer opponendum. Quid plura? Astante domno pontifice, et plebe universa, exponitur de loco in quo pridem jacuerat. Dant voces in excelsis, coelestibus personant hymnis Deum laudantes, et flebilibus B. Mansueti medio procedentibus, ut ostenderetur divinitas cujus in terra ferebatur corpus, tantus de coelestibus fragor repente bis inhorruit, ut voces rumperet psallentium, et corda stupentia redderet singulorumIta attonita multitudine quae ad duo millia hominum, vel eo amplius undecunque eo die confluxerat, ad locum sancti Apri quo ire decreverant, perducuntur. Illa vero aestuosa coeli serenitas quae ardente Syrio terras videbatur exurere, in nu
Abbreviated transcription (Latin):
sumptus beati apri gloriose regebat monaste¬
rium. cuius nomen ut speramus et cupimus. libro
nomine eidẽ loco abbatẽ p̃fecit et rectorem.
Exhis uero quȩ ad se uidebantur ꝑtinere reb.
locũ decent̃ ampliauit. & numerũ dõ famulan¬
tium secđm regularis uitę disciplinã fideliter
instruxit. H is tandẽ ita geftis quia hȩc res in
sentis domni Gerardi pontificis tempore beati
urtute alansueti gesta sunt breuit̃ ex plicemꝰ.
uspensis celo ymbrib¬
Simimica frugib magna & illius temporis
inusitata sterilitas. aruissqualentib incubuerat.
deinde tellure fatiscente laborib hominum
estu numiũ irruente. pene conerematis exustȩ
terrȩ. dictu horrendũ cultura deperiebat. Et
ut inultionẽ infidelis ppłi inuectione dñi longe
ante ꝓlatũ fuerat. cȩlũ desuꝑ speciẽ minabat:
ereã. deorsum uero terra crudelis p̃tendebat
ferreã. H oc aut indies irȩ celestis efulgurante

Expanded text:
s B. Apri gloriose regebat monastes B. Apri gloriose regebat monasterium; cujus nomen, ut speramus et cupimus, libro stitutum, eidem loco abbatem praefecit et rectorem. Ex his vero quae ad se videbantur pertinere rebus, locum decenter ampliavit, et numerum Deo famulantium secundum regularis vitae disciplinam fideliter instruxit. His tandem ita gestis, quia hae res in sentis domni Gerardi pontificis tempore, beati virtute Mansueti gesta sunt, breviter explicemus. Suspensis coelo imbribus, inimica frugibus magna et illius temporis inusitata sterilitas arvis squalentibus incubuerat; deinde tellure fatiscente, laboribus hominum aestu nimium irruente pene concrematis, exustae terrae dictu horrendum! cultura deperibat, et ut in ultionem infidelis populi invectione Domini longe ante probatum fuerat, coelum desuper speciem minabatur aeream; deorsum vero terra crudelis praetendebat ferream. Hoc autem in dies irae coelestis effulgurante
Abbreviated transcription (Latin):
uel ordinis aspirante clementia duunȩ maies¬
tatis triumphatoris inuicti dõ. uidelicet oitonis
augusti decreto statuente. agente qͦq Germano
euisdẽ domno Brunone pontifice. Gerardus
coloniȩ ciuib oriundus inclero genere & re¬
ligione preclarus. destitutȩ leuchoꝵ urbi fu¬
turus designatur epẽ. Qui siquidẽ cum ess&¬
a eccłastitis institutis ad prime eruditus. regnan
fideliũ. in eadẽ ẽ sede inthronihatus partter
& assumptus. Hic itaq in primis dum sibi
commissã urbẽ ex peteret. in p̃fatũ heati
M ansueti oratorium quod forte obuium
habuerat primo ingressu. diuinitꝰ ut creduꝰ
menti incidit. quod illic requiẽ in scłm scłi.
Hȩc ut patet liquido circa eundẽ locũ potio¬
ris deuotionis causa fuit parit̾ et salutis au¬
gmentum. Nam rerũ competentiũ dispensatio¬
ne composita. non longo temporis interiectu.
laudabilis memoriȩ abbatis humberti c̃silio.

Expanded text:
delium ordinis aspirante gratia divinae majesdelium ordinis aspirante gratia divinae majestatis, triumphatoris invicti domni videlicet Ottonis Augusti decreto statuente, agente quoque germano ejus domno Brunone pontifice, Gerardus Coloniae civitatis oriundus, in clero genere et religione praeclarus, destitutae Leuchorum urbi futurus designatur episcopus. Qui si quidem cum esset ecclesiasticis institutis apprime eruditus, regnantfidelium, in hac eadem sede intronizatus pariter et assumptus. Hic itaque imprimis dum sibi commissam urbem expeteret, in praefatum beati Mansueti oratorium, quod forte obvium habuerat, primo ingressu divinitus, ut creditur, menti incidit, quod illic requiem in saeculum sahaec, ut patet liquido, circa eumdem locum potioris devotionis causa fuit pariter et salutis augmentum. Nam rerum competentium dispensatione composita, non longo temporis interjectu laudabilis memoriae abbatis Huncberti consilio,
Abbreviated transcription (Latin):
magno merore et luctu omniũ quadragesimo
quarto ordinationis suȩ anno delatus a clero &
populo inbuxeriensi coenobio qđ ipse afunda¬
mentis longe ante construcerat. dignissimã sic̃
uiuens uisserat accepit sepulturã. int̾ choros
uirginum quas illic plures numero uitȩ distrie¬
tioris aggregauerat. longis scłis indĩ laudib
excolendã. Cuius dies depositionis.uii. IouS.
septembris agitur. sub obtentu sc̃ę genitricis &
ꝑpetuȩ uirginis Mariȩ in scłm permanentis.
t uero adhẽ competens hẏstoriȩ nr̃e rei
ueritas et ordo consequatur. huius scĩssimȩ &
intemerate uirginis alariȩ p̃eunte gr̃a et uir¬
tute. nec non et beati ꝓthomartyris stephani
sanguine coruscante. cui tota urbs innititur.
uniuersus populus meritis scĩficat᷑ et regnur.
eadẽ leuchoꝵ ciuitas suo ut dictũ ẽ rectore
destituta. nequaquã duitius ẽ dõ disponente
pessumdari ꝑmissa. Nam uotis utriusq ppłi¬

Expanded text:
magno moerore et luctu omnium, quadragesimo magno moerore et luctu omnium, quadragesimo quarto ordinationis suae anno delatus a clero et populo in Buxuriensi coenobio, quod ipse a fundamentis longe ante construxerat, dignissimam sicut vivens jusserat, accipit sepulturam inter choros virginum, quas illic plures numero vitae districtioris aggregaverat, longis saeculis in Dei laudibus excolendam. Cujus dies depositionis VII Idus Septembris agitur, sub obtentu Dei genitricis et perpetuae virginis Mariae in saeculum permanentis.t vero adhuc competens historiae nostrae rei veritas et ordo consequatur, hujus sanctissimae et intemeratae virginis Mariae praeeunte gratia et virtute, necnon et beati protomartyris Stephani sanguine coruscante, cui urbs tota innititur, universus populus meritis sanctificatur et regitur. Haec eadem Leuchorum civitas suo, ut dictum est, rectore destituta, nequaquam diutius est, Deo disponente, pessumdari permissa. Nam votis utriusque fi
Abbreviated transcription (Latin):
tulis fuerat insignitus. disciplinis regularib pre¬
tiosus. H ic itaq inusib necessariis. unuis uaccȩ
sub sidio fruebatur. Quod uidelicet animal con¬
diendis potissimum olerib familiare prestabat
obsequiũ. Sed quadã die dum hora competenti
expectatur quod non aderat. diuersitate queritꝰ
locoꝵ studio famulantiũ. Res ẽ incerta. cuiꝰ idẽ
animal fraudulenta fuerit factione traductum.
Tunc p̃positus inquit ad ministrũ. qui tẽ forte
dampnũ rei familiaris nuntiator extiterat mestꝰ
aduenerat. Uade inquit dic sc̃o illi. qui nr̃is
utitur ministeriis. Si nr̃ȩ uelit a modo cõmune
seruitutis obsequiũ. restituat cicius animal ne¬
cessariũ. iniqua fraude sublatũ. Nec sermo
inuanũ cecidit. Nã incrastinũ raptoris idem
animal exactum inuinculis. fertur stabulo
operib comꝓbatus. plenus dierũ & bonarum
uirtutũ insignib suȩ complens tempora uite.

Expanded text:
tulis fuerat insignitus, disciplinis regularibus pretulis fuerat insignitus, disciplinis regularibus pretiosus. Hic itaque in usibus necessariis unius vaccae subsidio fruebatur, quod videlicet animal condiendis potissimum oleribus familiare praestabat obsequium. Sed quadam die dum hora competenti exspectatur, quod non aderat, diversitate quaeritur locorum studio famulantium. Res est incerta cujus idem animal fraudulenta fuerit factione traductum. Tunc praepositus inquit ad ministrum, qui tunc forte damni familiaris nuntiator moestus advenerat: Vade igitur, dic sancto illi qui nostris utitur ministeriis, si nostrae velit amodo commune servitutis obsequium, restituat citius animal necessarium, iniqua fraude sublatum. Nec sermo in vanum cecidit. Nam in crastinum raptoris idem animal exactum vinculo, fertur stabulo operibus approbatus, plenus dierum et bonarum virtutum insignibus, suae complens tempora vitae,
Abbreviated transcription (Latin):
tentib. ultio diuina ꝓsequitur. Mira dicturꝰ
sum. Tanta subito rabies miseris animalib in¬
cubuit. ut se inuicẽ consortis cornib appeterent.
& cunctis uidentib nimiũ terrorẽ incuterent.
Sed & ipsi rustici pene ab humanis sensib ex¬
cedentes circũ quaq uersi inamentiã uagabundi
resederat. aeccłam beati pontificis celerius irrũpen¬
tes. reatũ suũ publice ꝓfttentur. uotis se et suppli¬
cationib astringunt. decetero fore cautiores. si
penis p̃ sentib erepti. liberi redire potussent.
Nec distulit sc̃s uoces audire gementiũ. quib
& misera armenta restituit. & ab eundi facultatẽ
donauit.
Re fati domni Gaua lini pontificis obtentu.
Grimaldus quidã uirtute uenerabilis. quodã
tempore exmonachoꝵ scĩ apri religioso collegio
assumptus. eiusdẽ loci sui abbatis imperio. rector
& p̃positus fuerat constitutus. Qui uidelicet pro
merito carus omnib principalis obȩdientiȩ ti¬

Expanded text:
tentibus ultio divina prosequitur, mira dicturus tentibus ultio divina prosequitur, mira dicturus sum. Tanta subito rabies miseris illis animalibus incubuit, ut se invicem concertis cornibus appeterent, et cunctis videntibus maximum terrorem incuterent. Infelices vero rustici pene ab humanis sensibus excedentes, circumquaque vagabundi resederat, ecclesiam Beati pontificis celerius irrumpentes, reatum suum publice profitentur, votis se et supplicationibus astringunt; de caetero fore cautiores, si poenis praesentibus erepti, liberi redire potuissent. Nec distulit sanctus voces audire gementium, quibus et misera armenta restituit, et abeundi facultatem donavit. Praefati domni Gozlini pontificis obtentu, Grimauldus quidam vir vitae venerabilis, quodam tempore ex monachorum sancti Apri religioso collegio assumptus, ejusdem loci, sui abbatis imperio, rector et praepositus fuerat constitutus, qui videlicet pro merito charus omnibus principalis obedientiae ti
Abbreviated transcription (Latin):
conuenit deputari exortes. quod in uno solo facile
Edeprehendi. qđ congruum duximus adiungi.
Quodã tempore ut moris ẽ rusticorũ. quid ã
barrensiũ parciũ non paruo numero rustie
grege facto sumptis uehiculis & redarũ copiis
rerũ uenaliũ conuectationib adsua redire c¬
pientes. salis commertia referebant. Et iã e&
manima parte expleto itinere. oundulfi uillã
squalentes labore rustici ꝑ uenerunt. Ubi obiee¬
tu transmeandi fluminis aliquandiu intricari.
aloci illius in colis durit̃ sunt inueeti. cur eo
die rotalib actib insuclantes intanti patris
quȩ ea die annua colebat᷑ sollempnitate. tamquã
agrestib animis communis lexitiȩ se paterentur
non ẽẽ consortes. Rustici hȩc econtra ludibrus ꝓ¬
sequuntur. dicentes hȩc sacra ad illos ñ pertinere.
nec quic quã cum hac cȩlebritate habere commu¬
ne. quã solis leuchoꝵ populis nossent debitã & uotis
ciuilib excolendam. His ita contumacit᷑ persis¬

Expanded text:
ortes deputari: quod in uno solo facile est deprehendi, quod congruum duximus adjungi. Quodam tempore, ut moris est rusticorum, quidam Barrensium partium non parvo numero rustici grege facto, sumptis vehiculis, et rerum copiis, rerum venalium convectationibus, ad sua redire cupientes, salis commercia referebant, et jam ex maxima parte expleto itinere, Gundulfi villam squalentes labore rustici pervenerunt. Ubi objectu transmeandi fluminis aliquantulum intricati, a loci illius incolis duriter sunt invecti, cur eo die rotalibus actibus insudantes in tanti Patris quae ea die annua colebatur solemnitate, tanquam agrestibus animis communis laetitiae se paterentur non esse consortes. Rustici haec e contra ludibriis prosequuntur, dicentes, haec sacra ad illos non pertinere, nec quidquam cum hac celebritate habere commune, quam solis Leuchorum populis nossent debitam et votis civilibus excolendam. His ita contumaciter persis
Abbreviated transcription (Latin):
infelix patens contemptui. p̃senti subiecta
in opiȩ. Interea in stabat dies qua expecta¬
bantur in crastinũ annuȩ beati a ansueti
sollempnitatis gaudia. Tum illa inimicam
cecitatẽ ꝑferens. turmis se comiscuit conflu¬
entium. aliȩno duci innitit᷑ beati pontificis
domũ gemebunda ingreditur. fletibꝰ ꝑfusã
faciẽ. duinȩ maiestatis amicum inuocat. mitis
pastoris affuturam sibi clementiam exorat.
Cumq in oratorio ꝑ noctare cupiens. ab ȩccłȩ
p̃posito cum ceteris excluditur. ante ianuã
uallata popłis exxcubat. habens in eo fidutiã.
in quẽ totã mentẽ defixerat. cũ ecce nocte
media elata uoce dõ grãs agit. int̾uentu
scĩ lucernas ardentes sibi patere asserit.
Heia inquit scẽ dĩ. cecã illuminasti. infir¬
nã solidasti. tristem refouisti. A modo me
tius obsequiis habeto famulantẽ. suꝑ quã tuã
ostendisti potentiã. Ita. quȩ alieno duce ue¬

Expanded text:
infelix patens contemptui, praesenti subjectae infelix patens contemptui, praesenti subjectae inopiae. Interea instabat dies qua exspectabantur in crastinum annuae beati Mansueti solemnitatis gaudia. Tum illa inimicam caecitatem perferens, turmis se miscuit confluentium, alieno duci innititur, beati pontificis domum gemebunda ingreditur, fletibus profusa faciem, divinae majestatis amicum invocat, mitis pastoris affuturam sibi clementiam exorat. Cumque in oratorio pernoctare cupiens, ab ecclesiae praeposito cum caeteris excluditur, ante januam vallatam populis excubat, habens in eo fiduciam in quem totam mentem direxerat. Cum ecce nocte media elata voce Deo gratias agit, interventu sancti lucernas ardentes sibi patere asserit, Eia, inquiens, sancte Dei, caecam illuminasti, infirmam solidasti, tristem refovisti. Amodo me tuis obsequiis habeto famulantem, super quam tuam potentiam ostendisti. Ita quae alieno duce ve
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis ut diximus casib lapsantẽ considerans.
ascito sibi ex loco sc̃i apri confessoris xep̃i
dictum in religionis ordine committit. repa¬
randum. Qui uidelicet uir uenerabilis ut
erat religiosissimus. subp̃positoꝵ manu mo¬
nachoꝵ aliquos delegauit. et quia illic stipen¬
dia eo tempore de erant. ꝓprus monasterii
sui sumptib alendos instituerat.
Re fati gͥ felicissimi antistitis domini Gau¬
Zliiii tempore dum isdẽ locus sub p̃positoꝵ
ut diximus custodia ageret. quȩ ante euicino
uł post uisu uł auditu contigerint satis sit
uł pauca demultis expedire. Widonẽ istius
urbis. multi nouerunt comitẽ. Hic uiculum
quendã habuerat. aburbe non longe positũ.
Quẽ qͥa ipse construxerat. usq in p̃sens tempꝰ
nomen widonis habet. In hoc quȩdam eius
Hȩc & coniugẽ & filios potius ad ealumpniã.
quã adadiutoriũ possidebat. Quid ageret
omnino nesciebat. omniũ & maxime suorum

Expanded text:
diversis, ut diximus, casibus lapsantem considerans, diversis, ut diximus, casibus lapsantem considerans, ascito sibi ex loco sancti Apri confessoris Christnc in religionis ordinem committit reparandum. Qui videlicet vir venerabilis, ut erat religiosissimus, sub praepositorum manu monachorum aliquos delegavit, et quia illic stipendia eo tempore deerant, propriis monasterii sui sumptibus alendos instituerat.Praefati igitur felicissimi antistitis Domini Gauzlini tempore, dum isdem locus sub praepositorum, ut diximus, custodia ageret, quae ante e vicino, vel post visu vel auditu contigerint, satis sit vel pauca de multis expedire. Widonem istius urbis multi noverunt comitem. Hic viculum quemdam habuerat ab urbe non longe positum; quem quia ipse construxerat, usque in praesens tempus nomen Widonis habet. In hoc quaedam ancilla ejus haec et conjugem et filios potius ad calumniam, quam ad adjutorium possidebat. Quid ageret omnino nesciebat, omnium et maxime suorum
Abbreviated transcription (Latin):
uertamur. Quȩ uidelicet tanto securi ꝓferimus.
quanto hȩc quoq uicinuis facta fuisse in dubio
Nontenemus. In primis si quidẽ ad notantes qđ
sue ut diximus barbararũ irrumpente feritate
gentium. seu etiã ereberrimis int̾ se consectatio¬
nib popłoꝵ ꝑ succedentia tempora. isdem locus
reb priuatꝰ. munitionibꝰ dissipatus. pene ad nichilũ
fuerat redactus. frequent̃ etiã uiroꝵ seculariũ
dominationi subiectus. Inter ea longa euoluta
quoq tempoꝵ serie. post drogonẽ in clytum
leuchoꝵ urbis epm̃. domnus Gauł linꝰ nobilissimꝰ
francoꝵ nobilib ortus. pietate & religione
conspicuus. luterarũ studiis ad prime eruditꝰ.
ꝑ dei ꝓuidentiã electus. in hac sede ẽ pomifeac
ordinatꝰ. Qui diligent̃ clerum instituens
uiros prudentes unde cumq colligens. urbem
rebus auxit. sapientia decorauit. prouida
dispensatione muniuit. Hic itaq p̃fatũ locũ

Expanded text:
vertamus; quae videlicet tanto securius proferimus, vertamus; quae videlicet tanto securius proferimus, quanto haec quoque vicinius fuisse facta sine dubio tenemus; in primis si quidem. . . . sive, ut diximus, barbarica irrumpente. . . . feritate gentium, seu etiam celeberrimis inter se consectationibus populorum per succedentia tempora isdem locus rebus privatus, munitionibus dissipatus, pene ad nihilum fuerat redactus, frequenter etiam virorum saecularium dominationi subjectus. Interea longa evoluta quoque temporum serie, post Drogonem, inclytum Leucorum urbis episcopum, domnus Goslinus nobilissimis Francorum natalibus ortus, pietate et religione conspicuus, litterarum studiis apprime eruditus, per Dei providentiam electus, in hac sede est pontifex ordinatus, qui diligenter clerum instituens, viros prudentes undecunque colligens, urbem rebus auxit, sapientia decoravit, providenti dispensatione munivit. Hic itaque praefatum locum
Abbreviated transcription (Latin):
uiolent̃ eripitur. ac contubernale stabulũ in¬
gressa. non sine multoꝵ ammiratione ꝓprio
domino uiua et in columis restituitur. Sic de¬
lusa ẽ iniqui furis p̃sumptio. sic pauꝑ recreat᷑
ẽ suo quod passus fuerat graui infortunio. sic
etiã ammirabilis facta ẽ nontantũ in maximis.
quã etiã inreb uilib scĩ diansueti si fide perit᷑
euidentissima uirtus. Si quis uero huic rei inere¬
dulus eẽ uoluerit nichil nr̃a int̃erit. cum hoc
ssiseutari placuerit multoꝵ adhuc relationib
comꝓbabit.
ã anterioris exequutione operis: ꝓ ut
diuina sublimitas ad memoriã presentiũ
temporũ reuocandã edeiguitati nr̃ȩ contulerat
pauea seplurib breuit̃ explicamꝰ. ea scilicet quȩ
dũ maneret in corpore dĩ ẽ urtute operatus
omisis his quȩ uel incuria ut ꝓliȩ uetustatis
desidia tacita sunt uł neglecta adea quoq
quȩ nr̃a etate gesta sunt. sus cepta negotia con¬

Expanded text:
violenter eripitur; ac contubernale stabulum inviolenter eripitur; ac contubernale stabulum ingressa, non sine multorum admiratione proprio domino viva et incolumis restituitur. Sic delusa est iniqui furis praesumptio; sic pauper recreatus est suo quod fuerat passus gravi infortunio; sic etiam admirabilis facta est non tantum in maximis quam etiam in rebus vilibus, sancti Mansueti, si fide petitur, evidentissima virtus. Si quis vero huic rei incredulus esse voluerit, nihil nostra intererit, cum hoc si siscitari placuerit, multorum adhuc relationibus comprobabi in anterioris exsecutione operis, prout divina sublimitas ad memoriam praesentium temporum renovandum exignitati nostrae contulerat, pauca ex pluribus breviter explicuimus, ea scilicet quae dum maneret in corpore, Dei est virtute operatus, omissis hic quae vel incuria, vel prolixae vetustatis desidia tacita sunt vel neglecta, ad ea quoque quae nostra aetate gesta sunt, suscepti negotii studium con
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑ intellegit. Furantis aut̃ personã cũ nus qͥm
depbenderet. dampni sui ñ ferens dispendium.
ulsacrã edẽ tendit. & efferis ut scortorũ na¬
tura ẽ animis. tumulo scĩ se mestum iniecit.
& plenũ querimonus. et ut rustici uerba elo¬
uat ose dĩ scottũ inquã te. cortũ et me genti
ortig ene ꝓpitius miserere. Me eminus positu
fuute uiuarẽ debueras. E cce peregre contigiũ
uis aporiari pateris. qđ reb destitui per¬
miris ẽ Redde obsecro qđ ꝑdidi reade
qd fur inpus forte iam ab sumit hȩx oe his
similia muta ꝓsequens. pauper ile tristis recipit᷑
hospitio Interĩ latro auidus miserũ animalĩ
ferro p̃focauerat. spe gaudens saturandi ginituris
exe his quas furto sub legerat rapinis. Nec dui
distulit sc̃s sui querimonias pauperis. Nã ut
ecctincta bestia tegebatur latibulis. uirtute scĩ
flatu redeunte inpedes erigitur. furisq domo

Expanded text:
pauper intelligit. Furantis autem personam cum nusquam pauper intelligit. Furantis autem personam cum nusquam deprehenderet, damni sui non ferens dispendium, ad sacram aedem tendit, et efferis, ut Scotorum natura est, animis tumulo sancti se moestum injecit, et plenum querimoniis, et ut rustici verbis eloquar: O sancte Dei, Scotum, inquam, te Scotum et me, genti Scotigenae propitius miserere. Me eminus positum forte juvare debueras; ecce peregre constitutum, quid aporiari pateris, quid rebus destitui permittis? Redde, obsecro, quod perdidi, redde quod fur impius forte jam absumit. Haec et his similia multa prosequens pauper ille, tristis recipitur hospitio. Interim latro avidus miserum illud animal jam ferro praefocaverat, spe gaudens saturandi gutturis ex his quas furto sublegerat rapinis. Nec diu distulit sanctus sui querimonias pauperis. Nam ut exstincta bestia tegebatur latibulis, virtute sancti, flatu redeunte, in pedes erigitur, furisque domo
Abbreviated transcription (Latin):
tendimus. in his quoq ꝓuoto finẽ facimus.
oc etiã ñ in digne placuit
Iinferendũ. quod frequenti testimonio uulga¬
tlm. adhuc inter ora uersatur plurimorum.
Faerransmarinis scorteꝵ finib has partes moris
erat edepetisse multoꝵ. int̾ quos eo tempore
uir quidã pauper cum coniuige dicit᷑ accessisse.
Antiqui enũ temporis multos fama excierat.
suę gentis uirũ sanctissimũ scottigenis ꝑ egre
abeuntib solito porissimũ eepetendum. Unde¬
& hic conscus ut rumor erat amoris et gr̃ẽ
non longe ab ede beati uiri potitus hospitio
uoluerat mansitare. Hinc reb domesticis eac¬
iguo fuerat admodum suppellectilis. tantũ
unter rei familiaris commoda. non magnȩ
quantitatis solitus alere porculã. futuris sibi
scarũ usib inferendã. Ut aut̃ assolet in tanta
multitudine hominum amicã bestiolã cum
absentẽ duitius conspicit. furto sibi sublatam

Expanded text:
tendimus, in his quoque pro voto finem faciamus. tendimus, in his quoque pro voto finem faciamus. Hoc etiam non indigne placuit inserendum, quod frequenti testimonio vulgatum adhuc inter ora versatur plurimorum. Ex transmarinis Scotorum finibus, has partes moris erat expetisse multorum, inter quos eo tempore vir quidam pauper cum conjuge dicitur accessisse; antiqui enim temporis multos fama excierat suae gentis virum sanctissimum. Scottigenis peregre solito abeuntibus, potissimum expetendum. Unde hic conscius, ut rumor erat, amoris et gratiae, non longe ab aede beati viri potitus hospitio voluerat mansitare. Huic in rebus domesticis exigua fuerat admodum supellectilis, tantum inter rei familiaris commoda, non magnae quantitatis solitus alere porculam, futuris sibi escarum usibus inferendam. Ut autem assolet in tanta multitudine hominum, amicam bestiolam cum absentem diutius conspicit, furto sibi sublatam