comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Heretita quid̃ dicn cautio¬
nes int̾om n debuisseis suisi cri¬
men quantum ad eos qui inħ cõ¬
senserunt contractũ non uideri.
cimminpresentesetcomienẽtes
res agitira sit magisq debitor ꝙͣ
creditor deliquerit.me
ligata. adremũ ꝑtinete quib

Expanded text:
dit repetita quidem die cautionem interponi non debuisse, sed falsi crimen quantum ad eos, qui in hoc consenserunt, contractum non videri, cum inter praesentes et convenientes res actitata sit magisque debitor quam creditor deliquerit. Galigata ad rem non pertinet, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
rare que consuetudo mea pro¬
auntia inqua iuidicat᷑ fu̾it nã
si probabitur seꝑe ĩ aliam ciuip¬
tem cestimonii grã plerosq eu¬
cratios is noneẽ dubitandum
qũi neueandisunt. quos neces¬
sarios imp̃a cognitione deprelẽ ã¬
dit quiuudicat.
nuncͥetur ut restimoniũ dicat᷑
c adũsus sccerum generum: uite¬
icum pͥugnum sobrinum sobri¬
rentum uiri uroris. itemne pa¬
crompatrone adu̾sus lib̾tes ne¬
q nb̃ti adu̾sus ꝑatronum cogã¬
tur testimonium inducere.

Expanded text:
are, quae consuetudo in ea prouincia, in quam iudicat, fuerit'. nam si probabitur saepe in aliam ciuitatem testimonii gratia plerosque euocatos, non esse dubitandum, quin euocandi sint, quos necessarios in ipsa cognitione deprehenderit qui iudicat. nuntietur ut testimonium litis dicat adversus socerum, generum, vitricum, privignum, sobrinum, sobriparentum, viri, uxoris. Item: Ne patroni et patronae adversus libertos, neque liberti adversus patronos cogantur testimonium dicere.
Abbreviated transcription (Latin):
nati cestimoniumĩ iuditio pu¬
blico ꝓhilẽ possint s neq lege re¬
imia prohibẽtur. mlexiulia deui
a repetundar. et peculatus eos ho¬
mines cestimoniumdicẽ ñ ue¬
tuerunt. ¶ umptanien quoͥ lel¬
gib omissume. non omittetur¬
teneteturd
religione iudicantuiͦ ad quo¬
rum offitium ꝑtinet eius quaꝵ.
testimoiii fitem quid̃ integri
frugus homodix̾it. ꝓpendere.
ap̃. Ecio quid̾ cractatum eẽ an
ad restam entumfaciendũ adbi.¬
beri possis adult̾i dampnatus et
sane cestimonii offitium ei ints̃¬
de citur existimo ergouire cunꝰ
huiusmoĩ cestis processit neq
ire pretorio quodius auile
sub sequitur ut neq hr̃ditas
a dirineq bonorumpossĩo dar¬

Expanded text:
nati testimonium iudicio blico perhibere possunt. sed neque lege Remia prohibentur et Iulia lex t repetendarum et peculatus eos homines testimonium dicere non uetuerunt. uerumtamen quod legibus omissum est, non omittetur religione iudicantium ad quorum officium pertinet eius quoque testimonii fidem, quod integrae frontis homo dixerit, perpendere..Scio quidem tractatum esse, an ad testamentum faciendum adhiberi possit adulterii damnatus: et sane iuste testimonii officio ei interdicetur. existimo ergo neque iure huiusmodi testis processit, neque iure praetorio, quod ius ciuile subsequitur, ut neque hereditas adiri neque bonorum possessio dar
Abbreviated transcription (Latin):
corumexpiorandaeriti primis
decurio anplebeiussit. ⁊ an hone.¬
tus quis et reprehensiblis amor
cuples ul egenus sit ut lucri cã¬
micus eius iũsus qui teste¬
moniun fertur amicus ei sit ꝓ.
quocestimonium dat nam sica¬
reat sirspitiõe cestimoniũ uł pp̃ ꝙͦ¬
ꝑsonam aqua fertur quod hone¬

Expanded text:
orum exploranda erunt in primis decurio an plebeius sit: et an honetus quis et reprehensibilis: an cuples uel egens sit, ut lucri camicus ei sit, aduersus quemonium fert, uel amicus ei sit, testimonium dat. nam sreat suspicione testimonium uel proptersonam a qua fertur quod hone
Abbreviated transcription (Latin):
non int̾licitur testimonium nec
ulla lege a dicendo cestimonio ex¬
cusantur. ¶ quamqmͣ aquibus¬
dam legib amplissimus nin̾iũ
cestium diffinitus sit. tamen ex cõ¬
stitutionib principiħ licentia
ud sufficientem nun̾iumm cẽstiumꝰ.¬

Expanded text:
non interdicitur testimonium nec ulla lege a dicendo testimonio excusantur. Quamquam quibusdam legibus amplissimus numerus testium definitus sit, tamen ex constitutionibus principum haec licentia ad sufficientem numerum testium
Abbreviated transcription (Latin):
D Quicumq a fiscoconueñitur fas¬
ñ ex indice ⁊ ex emplo alcuius sc̃¬
ripture s et ex autentico conueĩ¬
endus ẽ. ata si cons tratus fides pꝰ¬
sit ostendis cet̾imicalumpuiosam
scripturom. nimĩ iuditio obtinẽ¬

Expanded text:
 Quicumque a fisco conuenitur, non ex indice et exemplo alicuius scripturae, sed ex authentico conueniendus est, et ita, si contractus fides possit ostendi: ceterum calumniosam scripturam uim iust
Abbreviated transcription (Latin):
plures cius dem gñis cẽ impẽ¬
sas maifestum ẽ uidcamus
tñ ne ad pictuarum quoq ⁊
marmorum et cet̾arum uolus¬
ptarum rerum ĩpensas: eque
ꝓfitiat nob̾ doli eͣxceptio  simo¬
do bone fider possores sumus:
uam p̃dom probe cicitur non
idebiusse ĩ alienam rem surer¬
uuacũas impensas face̾ ũt tñ
potestas qͣ tat tollendorum
corum qu. Ane detrimentorei
ip̃iuis tolli possunt.

Expanded text:
plures eiusdem generis esse impensas manifestum est. Uideamus tamen, ne et ad picturarum quoque et marmorum et ceterarum uoluptariarum rerum impensas aeque proficiat nobis doli exceptio, si modo bonae fidei possessores simus: nam praedoni probe dicetur non debuisse in alienam rem superuacuas impensas facere: ut tamen potestas ei fieret tollendorum eorum, quae sine detrimento ipsius rei tolli possint.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stetur quod hĩturus eẽt. si eo
tempore quo petiit. iestituta eẽt
hr̃ditas: infilum durimiẽ qd
enim si post litem contestatam
mantipia aut iumenta aut
recora depierint. dampnari
debebit secundum ũba oroms
quia potuit petitor restituta hr̃¬
ditate distraxisse ca. niuistum
cẽ inspͥetialib petitõib ꝓculo
placer cassuis contra sensit mr
p doms psona prccusus recte
existimauit ĩ bone fidei posses¬
sorib cassius suec enim debet
rossõr aut mortalitatem pre¬
stare au̾t pp̃ metum huiusmõi
periculi temere ĩ defensũ ius
suum relinquere. ¶ predo frnc¬
Itus suos non facit s augent he¬
irditatem: idecq coͣrum queq
fructus pre abisĩ bone fid̾ aũ
restitutionem. quasi augnen¬
cum hr̃ditatis ꝑ ques lcrup lecior
factus ẽ. ¶ actr̃es si quas posseĩ¬
sor nactus ẽ: enicta br̃ditate re¬
stituere debet ueluti su nterlic¬
tum undeui aut quod̾ p̃cario
concessit cõntra quoq possor ca¬
nerit dampni infecti. cauendũ

Expanded text:
stetur, quod habiturus esset, si eo tempore quo petit restituta esset hereditas, interdum durum est. quid enim, si post litem contestatam mancipia aut iumenta aut pecora deperierint? damnari debebit secundum uerba orationis, quia potuit petitor restituta hereditate distraxisse ea. et hoc iustum esse in specialibus petitionibus Proculo placet: Cassius contra sensit. in praedonis persona Proculus recte existimat, in bonae fidei possessoribus Cassius. nec enim debet possessor aut mortalitatem praestare, aut propter metum huius periculi temere indefensum ius suum relinquere. Praedo fructus suos non facit, sed augent hereditatem: ideoque eorum quoque fructus praestabit. in bonae fidei autem restitutione quasi augmenta hereditatis, per quos locupletior factus est. Actiones si quas possessor nanctus est, euicta hereditate restituere debet, ueluti si interdictum unde ui, aut quod precario concessit. contra quoque si possessor cauerit damni infecti, cauendum
Abbreviated transcription (Latin):
respondit ꝑpetuo acnionem dan¬
daminec deduci oport̾e. id quod
ip̃i debetur. quia non depeculio
agatur. s hr̃ditas petatur. hoc
recte s pretia ħt seruus uł fut̾
familias quod si pp̃t̾ea hr̃ditaᷤᷤ
petatur a domino Seruus debi¬
si de peculio ageretu id dicen¬
dum mauritius ait etiam sipe¬
cuniam ex pretio p̃ceptam ser¬
uus uł filius consumpsit set
auas ex peculio eius solmipotss
⁊ a tilio familias peti hr̃ditatem
ex hibendums multo magis di¬
cunus posse peti hr̃ditatem a filio
familias quicum pr̃ familias ec̃t
⁊ possid̾e̾t hr̃ditatem: ad arrogã

Expanded text:
respondit, perpetuo actionem dandam nec deduci oportere id quod ipsi debetur, quia non de peculio agatur, sed hereditas petatur. haec recte, si pretia habeat servus vel filius familias. quod si propterea hereditas petatur a domino, quod servus debisi de peculio ageretur. idem dicendum Mauricianus ait etiam si pecuniam ex pretio perceptam seruus uel filius consumpserit, sed alias ex peculio eius solui potest. Sed et a filio familias peti hereditatemexhibendum. multo magis dicimus posse peti hereditatem a filio familias, qui, cum pater familias esset et pos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sunt amisor ¶ Si naius in
p̾stitutos dies ꝑiss ⁊ condicti¬
onem stipulõis defecisse iudi
ndeꝯ sine causa de pignorum
pͣlecutione que autemĩ aliis
nauibus fu̾int: queris qnergo
ad illorumpignorum ꝑ secutio¬
nem creditor ad mittͣi pot̾. scil
tunc cum conlictio exstitĩt ob¬
ligationis: et alio caupignus
amissum fuu̾it uł uilius distr¬
actuur sinauis postea perie¬
rit. quam dies a prefinitus ꝑ¬
iculor ex actus fu̾it.
dunẽ posse me sortem cumcert
iectitie penam peti nonposse. si
ꝑcreditoremitetiss quominus
eãĩt᷑ certũ cempus prestitutum

Expanded text:
 sunt amissa. si navis intra praestitutos dies perisset, et condicionem stipulationis defecisse videri, ideoque sine causa de pignorum persecutione, quae in aliis navibus fuerunt, quaeri. quando ergo ad illorum pignorum persecutionem creditor admitti potuerit? scilicet tunc cum condicio exstiterit obligatioamissum fuerit uel uilius distractum uel si nauis postea perierit, quam dies praefinitus periculo exactus fuerit. dum est posse me sortem cum usuriecticiae poenam peti non posse, si per creditorem stetisset, quo minus eam intra certum tempus praesti
Abbreviated transcription (Latin):
dicit factum aliquidlicet in exꝰ¬
cceptione. docere ⁊ dolum adin¬
issum debet. ¶ int̾rogatõis fc̃e
ꝓbationem actori imponi de¬
lrre. id ẽ. Qquiĩ iure int̾rogat̾
dixi respondisse se solum hr̃dem
eesur si tacuissedicatur: in t̾roga¬
tus: eque tantumd̾ erit dicendũ
impoĩtam ꝓbatione. non ei qui
excepit se ñ respondisses actori.
d An excͣepnonib dicendum
ẽ reum partib actoris fungi ñ¬
oportei . ipͣmq exceptionem
ueliit ĩtentionem implẽ sut
puta si pacti conuẽtione excxpti¬
one utatur docere debet ꝑ actum
conuẽtumfactumẽe. ¶ cumñ
quis ꝓmisiss iudicio sisti
et rei pur lice causa abfuisse
at ꝯob  c̃ stetisse. uł dolo malo
adu̾sarii factum quo minus si¬

Expanded text:
dicit factum aliquid, licet in exceptione, docere dolum admissum debet.Interrogationis factae probationem actori imponi debere, id est ei, qui in iure interrogatum dixit respondisse se solum heredem esse. uel si tacuisse dicatur interrogatus, aeque tantundem erit dicendum impositam inprobationem non ei qui excepit se non respondisse, sed actori.n exceptionibus dicendum est reum partibus actoris fungi oportere ipsumque exceptionem uelut intentionem implere: ut puta si pacti conuenti exceptione utatur, docere debet pactum conuentum factum esse.Cum quis promisisset iudicio se sisti et rei publicae causa afuisse dicat et ob id non stetisse, uel dolo malo aduersarii factum quo minus si
Abbreviated transcription (Latin):
ceuola Patronus manifeste ete¬
cere debẽt libtum ĩ fraudem suam
suged re̾cit. serui questiom creden¬
dume i sc enim int̾rogarũt nõ
ꝓ domino aut ĩ dominumuidetur

Expanded text:
um.Patronum manifeste docere debere libertum in fraudem suam fugae deficit, serui quaestioni credendum est: in se enim interrogari, non pro domino aut in dominum uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Quinquaginta testamento¬
tibilegata sunt id̾ scriꝑtum ẽ inco
dicillis postea scrip̃tis ixfert. duplica¬
ꝑelex iolu̾̃it anrepetere ⁊ obuga¬
tus se ĩ testamento legasse id fe̾c̾it.
ab utroq ergo probatio cius ixi ex¬
e pagendae. prima fronte equus in¬
tdiidetur. ut petitor prolet qd̾ amĩtẽ¬
hareo exiguntunnam sic̾bcłitum¬
ti pctãt. et ilie respondeat souitameẽ¬
recuniam: ipc ħ ꝓbare cogendꝰ¬
est et hicigitur tum petitor duas
scripturas ostendit br̃s ius postĩ¬

Expanded text:
Quingenta testamentotibi legata sunt: i‹d›em scribtum est dicillis postea scriptis: refert, duplicagatum uoluerit an repetere et obtus se in testamento legasse id fecerit: ab utro ergo probatio eius rei exenda est? prima fronte aequius uidetur, ut petitor probet quod intea reo exiguntur: nam si cum petam, ille respondeat solutam epecuniam, ipse hoc probare cogendest. et hic igitur cum petitor duas scripturas ostendit, heres pos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dixit ei cum salua sanaue uen̾oã
restitues michi c̾te si aliquidini a
chihumanũ contigĩt. filio ieo si
qͣm ex alio marito suscepi fdefũc¬
ta ca ĩtestata desid̾o̾ res cominend¬
ate cui restitui debeant. filio an
marito. paulus n2. filio. ¶uitius

Expanded text:
t dixit ei: 'cum sana saluaue uen‹e›ro, t dixit ei: 'cum sana saluaue uen‹e›ro, restitues mihi: certe, si aliquid mihi humanum contigerit, filio meo, quem ex alio marito suscepi". defuncta ea intestata desidero res commendatae cui restitui debeant, filio an marito. Paulus respondit filio. Lucius
Abbreviated transcription (Latin):
coͥmmendare quam deponere ꝗd̾c
ita u̾um ẽ si id accume. ut corpo¬
ra nũmorum eadem redd̾e̾ntur
nam siut tantumd̾̃ solu̾eretur
conuenit. egredietur ea res depo¬
siti notissimos tͣnmnoͣs. ĩ quaque¬
stĩone si depoĩti actio non teneat
cum conuenit tantumd̾ non idẽ
redli: rationem usurarum hr̃i ñ
facile dicendimi s̃ et ẽ quid̃ con¬
gitutum in bone fidei uiditiis
quod adusuras attinet. ut tan¬
cuid̃ possit offitium arbitri:
quontum stipiatõ ẜ contrafi
dembonam. et depoĩt̾am naturã
c̃. usuras ab eo tesid̾are temporiᷤ
aute moram qui bñficium in
suscipienda pecuma dedit. si tam̃s
ex hibeat. recte conuenietur. etiã.
accc̃e depoĩti. ¶ qui pecuniam ap̃.
se non obsignatam ut cantũmd̾
eddet. tepoĩtam adusus ꝓpries
̃conũtit post moramiuusuris ñ¬
qͣuoq uditio depoĩti contẽpnãdͦ¬
ꝓ ficiscẽtur ad maritũ suimi: arc¬
cham clausam cumueste. et in¬
strum̃tis: cõmend auit gaie seie..¬

Expanded text:
commendare quam deponere? quod ita uerum est, si id actum est, ut corpora nummorum eadem redderentur: nam si ut tantundem solueretur conuenit, egreditur ea res depositi notissimos terminos. in qua quaestione si depositi actio non teneat, cum convenit tantundem, non idem reddi, rationem usurarum haberi non facile dicendum est. et est quidem constitutum in bonae fidei iudiciis, quod ad usuras attinet ut tantundem possit officium arbitri quantum stipulatio: sed contra bonam fidem et depositi naturam est usuras ab eo desiderare temporis ante moram, qui beneficium in suscipienda pecunia dedit. si tamen exhibeat recte convenietur etiam actione depositi. Qui pecuniam apud se non obsignatam, ut tantundem redderet, depositam ad usus proprios convertit, post moram in usuras quoque iudicio depositi condemnandroficisceretur ad maritum suum, arcam clusam cum ueste et instrumentis commendauit Gaiae Seiae e
Abbreviated transcription (Latin):
ulatione acturum: quia ĩterim
ñ pp̃ euictionem s pp̃ fugam ei
hominẽ hr̃e non licei plane in¬
quit cum apprehendit possĩonẽ
fugitiui cunc commutti stipula¬
tionẽm. uilianus aitnamet si
sine culpa possõris fugiss: dem̃
cautoĩb inc̾poĩtis ab souitus ẽt
non alias committẽtur sapuior
quansi app̾hensum hominemꝰ
restituiss ubi igitur litis estima¬
tionem obtulit sufficit ap̾ph̾de̾
emĩt. utis estimationẽ cutor nõ
ex pocuma pupilli: si ex iuo pra¬
sticerit. sti pulatio de euictione ñ¬
pupillo adu̾sus uenditorem cõ¬
mictitur. ¶ Sipeuictione fudi
quem emit. mulier satis accepis¬
s ꝯ euud̾ fundu ĩ dotem dedis¬
set. de iude aliquis eum a mari¬
to ꝑuiditium arstuliaet. pot̾
mulier statim agẽ adu̾sus fide¬
uissores emptoĩs nomine qua¬
si minorem dotem hr̃e cepissꝰ ur

Expanded text:
ulatione acturum, quia interim ulatione acturum, quia interim non propter euictionem, sed propter fugam ei hominem habere non licet: plane, inquit, cum adprehenderit possessionem fugitiui, tunc committi stipulationem Iulianus ait. nam et si sine culpa interpositis absolutus esset, non alias committeretur stipulatio, quam si adprehensum hominem restituisset. ubi igitur litis aestimationem optulit, sufficit adprehendere: emit litis aestimationem tutor non ex pecunia pupilli, sed ex suo praestiterit, stipulatio de euictione pupillo aduersus uenditorem committitur.Si pro euictione fundi quem emit mulier satis accepisset et eundem fundum in dotem dedisset, deinde aliquis eum a marito per iudicium abstulisset, potest mulier statim agere aduersus fideiussores emptionis nomine, quasi minorem dotem haber‹e› coepisset u
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e non licrat. pp̃ ip̃am euictionẽ.¬
⁊ ideo ait. si emptor hominis mota
sibi controu̾sia uenclitorem ded̾it
procuratorem is qͣ uictus litis esti¬
mationem sustiuit. stipiuationẽ
duple nõ comnuttiz quia nec ñ¬
mandati accõem ꝓcurator hicid̾̃¬
q uenditor ht̃. ut ab emptore liti
estimationem consequatur cum
igitur neq corpus: noq pecunia :¬
emptori ab sit. ñ oportet cõmitti
stipulationem. quamius sup̃e
iuditio accepto uctus eẽt. et litis
estimationem sustuliss: placeat
comuitti stipulationẽ ut et ipse
uilianus eod̾ libro scripsit neq
enͥmhrẽ licet eum cuius si pre¬
tium quis non dediss ab aduer¬
sario auferretur ꝓpe enim hunc
exͥ sctimda cͣxciptione id ẽlitis esti¬
matione emptori hr̃e licet. ñ ex pri¬
stina: ¶ id̾ uilianus eod̾ lib scribit.
si lite contestata fugi̾t homo: posseᷤ¬
soris dampnandus quid̾ erit poᷤ¬
sessor s ñ statim eum ad uendito¬
rem regressuͣm et ex duple stip¬

Expanded text:
 ipsam euictionem.Et ideo ait, si emptor hominis mota sibi controuersia uenditorem dederit procuratorem isque uictus litis aestimationem sustulerit, stipulationem duplae non committi, quia nec mandati actionem procurator hic idemque uenditor habet, ut ab emptore litis aestimationem consequatur: cum igitur neque corpus neque pecunia emptori absit, non oportet committi stipulationem: quamuis, si ipse iudicio accepto uictus esset et litis aestimationem sustulisset, placeat committi stipulationem, ut et ipse Iulianus eodem libro scripsit. neque enim habere licet eum, cuius si pretium quis non dedisset, ab aduersario aufer‹r›etur: prope enim hunc ex secunda emptione, id est ex litis aestimatione emptori habere licet, non ex pristina.Idem Iulianus eodem libro scribit, si lite contestata fugerit homo culpa possessoris, damnatus quidem erit possessor, sed non statim eum ad uenditorem regressurum et ex duplae stip
Abbreviated transcription (Latin):
eninrem a se listractam eiũcere
cognatur eligẽ antem emptor pot̾.
ut̾rum remuelit irtinere ĩ centõne
ꝑ exceptionem elisac an potius ie
ablata ex causa stipulationis clu
aut oppoita ca nicħominus euictus
sit: ex duple quoq scipiiatione. ur
ex emꝑto potest conueniri.
lp̃. Set ⁊ si stipulatio nuila fuissit᷑
int̾poĩta: de exempto accione idem
dicemus: ¶Si homolis qui bona
fide seruierat. uenierit mͥeħ atitio

Expanded text:
enim rem a se distractam euincere enim rem a se distractam euincere conatur. eligere autem emptor potest, utrum rem uelit retinere intentione per exceptionem elisa, an potius re ablata ex causa stipulationis duplaut opposita ea nihilo minus euictus sit, ex duplae quoque stipulatione uel ex empto potest conueniri. et si stipulatio nulla fuisset interposita, de ex empto actione idem dicemus.Si homo liber qui bona fide seruiebat uenierit mihi a Titio
Abbreviated transcription (Latin):
ieo enim cau quo meus fc̃s s̾
statimmea int̾est. quanto o̾bͥio
detĩor ẽ. quam actionem semel
ex stipulatu hr̃e cepi: eam nec ob¬
euictionem nec morte nec man¬
umissione. nec fuga serur. nec ñ¬
ula simili causa amitti at si in
uonis mieis factus nsit. inch̾ ob tͥa
qd̾ fuguluus sit. pauꝑior sit. sim
ut putacum in bonis meis ñ sitsꝙͣ
si sanumeẽ. erronem ñ eẽ stipula¬
tus ecm: tantum inea int̾est quan¬
tum ad p̾sentemusum ꝑtineret. et¬
tam ⁊ si in obscuro eẽt. ut pote ign¬
orantib nob̾ quam diu eum hĩtu¬
rus ẽẽ. ⁊ an futurum eẽt. ut eum ĩ¬
quisquam aut ame aut ab eo cui
uendidissem cuiue sniit̾ promi¬
sissem: euinceret sũmam autem
opinionis sue hanc eẽ. ut tantum
ex ea stipulattẽ consequar. quanti
mea int̾ sit. uł post stipinationem
int̾fũit. eũ seruum fugituũ ñ eẽ¬
uenditorem remquam ip̃e uendi¬
dit. exceptione doli posse sb̃mou̾i:
nemini clubium ẽ quanius alio
iuir dñium quesierit improbe

Expanded text:
eo enim casu quo meus factus est statim mea interest, quanto ob id deterior est, et quam actionem semel ex stipulatu habere coepi, eam nec euictione nec morte nec manumissione nec fuga serui nec ulla simili causa amitti: at si in bonis meis factus non sit, nihil ob ea quod fugitiuus sit pauperior sim, utpote cum in bonis meis non sit. quod si sanum esse, erronem non esse stipulatus essem, tantum mea interesse, quantum ad praesentem usum pertineret, tametsi in obscuro esset utpote ignorantibus nobis, quamdiu eum habiturus essem et an futurum esset, ut eum quisquam aut a me aut ab eo cui uendidissem cuiue similiter promississem euinceret. summam autem opinionis suae hanc esse, ut tantum ex ea stipulatione consequar, quanti mea intersit aut post stipulationem interfuerit eum seruum fugitiuum non euenditorem rem, quam ipse uendidit, exceptione doli posse summoueri nemini dubium est, quamuis alio iure dominium quaesierit: improbe
Abbreviated transcription (Latin):
cum contractum de quo q̃ritur.
ct ideo secundum conuentione
usure quoq actione depoĩtipẽti
possunt. ¶ tͣitius sempronius
salutemsbabeme. a nob̾ auri põ¬
do plus minus decem et discos qͥ¬
d suos saccum signatum ex quibr
deletis micbi decem quos aput
titium deposuistis. nĩtem soqstro ñ
questrosimati decem item exra¬
tione prĩs ur̃i decema quod er¬
currit q̃uero anex huiusmõi ñ¬
scriptura auqua obligatio nata
sit. scilicet quod ad solam petuie
ri posse anautemis quar qui
debĩ sibi cauit ĩ eas̾ epła decem.
ꝓbare possit s quod scripsit: iu¬
D̾ Iutius citius cumbrẽt filiã
inpotestate seiam pamphilo ser¬
llo aueno in m̃m̃ collaauit. cui
ecam dotem dedit. quam subci
deboslilo depoĩtr incantione cõtulit
et postea milia tenuntiatione ĩ
domino fucim pr̃ decessit. mox et
pomubilus seruus quero qua ac¬
tione seia pecumã petere possit cũ¬
¶ Dip̃a prĩ bẽs extitĩt. ꝑauius re. ap̃i¬

Expanded text:
quo quaeritur et ideo secundum conventionem usurae quoque actione depositi peti possunt. "Titius Semproniis salutem. habere me a vobis auri pondo plus minus decem et discos duos saccum signatum: ex quibus debetis mihi decem, quos apud Titium deposuistis: item quos Trophimati decem: item ex ratione patris vestri decem et quod excurrit". quaero, an ex huiuscemodi scriptura aliqua obligatio nata sit, scilicet quod ad solam pecuniae ri posse: an autem is quoque, qui deberi sibi cauit in eadem epistula decem, probare possit hoc quod scripsit, iu Lucius Titius cum haberet filiam in potestate Seiam, Pamphilo servo alieno in matrimonium collocavit, cui etiam dotem dedit, quam sub titulo depositi in cautionem contulit, et postea nulla denuntiatione a domino facta pater decessit, mox et Pamphilus servus: quaero, qua actione Seia pecuniam petere possit, cum ipsa patri heres extiterit. Paulus resp
Abbreviated transcription (Latin):
aulus ¶Set ⁊ si quid postea alꝰ¬
luuione accessĩt. cempus quo ac¬
cecdit ĩ spiciendum. ¶ Siusus fr¬
uctus euincatur ꝓbonitate frue¬
tium estimatio facienda ẽ.¶set
⁊si seruus cuincatur quãtomi¬
omp̃ : Quictai e uendita exẽ¬
pto erit agendum: de eo quods
accessit. qmadmodum eaquẽ
empto firudo nominatim acces¬
serunt. si euincta sint. simplum
pr̃atur. ¶ duple stipulatõ com¬
mitti dicitur. ex tunc cum resre¬
stituta ẽ petitoriuł dampnatus
ẽlitis estimations uł possor ab
emꝑtore c̃uentus ab souitus ẽ.¬
¶Si scruus cuius nomine du¬
plam stipulati sumus eiuctus
fu̾it. an obid quod siͣgituus ur
sanus non fu̾it agere nichomi¬
nus possimnus: ꝓcuius q̃ritur.
ꝓcuius udendumait. nequod¬
ħ quoq int̾sit. utrum camien tĩ¬
euictus sit cum meus factus ñ
cẽt. ancunc cũ meus facrus c̃et¬

Expanded text:
Sabinum sed si quid postea alluvione accessit, tempus quo accedit inspiciendum. Si usus fructus evincatur, pro bonitate fructuum aestimatio facienda est. sed et si servitus evincatur, quanti mim.Euicta re uendita ex empto erit agendum de eo quod accessit, quemadmodum ea quae empto fundo nominatim accesserunt si euicta sint, simplum praestatur.Duplae stipulatio committi dicitur tunc, cum res restituta est petitori, uel damnatus est litis aestimatione, uel possessor ab emptore conuentus absolutus estSi servus, cuius nomine duplam stipulati sumus, evictus fuerit a nobis: ob id quod fugitivus vel sanus non fuerit an agere nihilo minus possimus, quaeritur. Proculus videndum ait, ne hoc quoque intersit, utrum tum evictus sit, cum meus factus non esset, an tum cum meus factus e
Abbreviated transcription (Latin):
ceuoia Quidam ex ꝑte dimi¬
dia hr̃s iustitutus uniu̾sa p̾dia
uenclidit. et cohr̃des pretium ac¬
ceꝓerint euictishlis quero an
cohr̃des ex empto accc̃e teneãtur.

Expanded text:
um.Quidam ex parte dimidia heres institutus uniuersa praedia uendidit et coheredes pretium acceperunt: euictis his quaero, an coheredes ex empto actione teneantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ticius q cum br̃dem scripsit᷑. quasiu
bum: ꝯip̃e uͥi sui faciat controu̾¬
siam. ip̃m de se obligatum hareba
ui deinde auienaui tibirut conoĩe
non obligareris: si eum postea ab¬
ste emam: ꝯ satis ꝓ cuictigne mi¬
chi tes: ex cpiendume. acautõne
qd̾ ꝓ me obugatus sit quia etiam
non ex cepto eo agendo eonomine
contra te. tol mali exceptione pos
ñ committitur. quia nemo cum
cuincit s factum humane sortis
de doiotamen potĩt agi si dolus ĩ¬
tercessi̾t. ¶ inde uilianus ubro

Expanded text:
Titiusque eum heredem scripserit quasi liberum et ipse mihi sui faciat controuersiam, ipsum de se obligatum habebo.ui, deinde alienaui tibi: ut eo nomine non oblig‹e›ris, si eum postea abs te emam et satis pro euictione mihi des, excipiendum cautione, quod pro me obligatus sit, quia etiam non excepto eo agendo eo nomine contra te doli mali exceptione possnon committitur, quia nemo eum euincat, sed factum humanae sortis: de dolo tamen poterit agi, si dolus intercesserit.Inde Iulianus libro
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ I nallarum etiam par¬
tus: et partuum partus quã¬
quam fructus eẽ ñ existimã¬
cur. quia nõ teme̾ ancille eut̃
rei causa comparantur uc ha¬
riãt augent cñ hr̃ditatem
quippe cum ea omnia fiunt
hr̃ditana: dubumi nor ẽ qũ¬
inea possessor si aut poslideat
aut post petitam hr̃ditatem
dolo malo fecit quo minus pꝰ¬
sideret debeat restituere S⁊ et
pensiones que exicrationibs
p̾cdiorumir hanorum ꝑcepte¬
⁊ sunt uemenͣt. licet alipana¬
iopcepte sunt. nama ĩ mł¬
cormu honestorũ uirorum
p̾diis lupanaria ex̃centu
acceptelod sunt fructiunõ.
pere quoq seruorumĩ ead̾ ercͣ
causa: quasunt pensiones sĩte

Expanded text:
um Ancillarum etiam partus et partuum partus quamquam fructus esse non existimantur, quia non temere ancillae eius rei causa comparantur ut pariant, augent tamen hereditatem: quippe cum ea omnia fiunt hereditaria, dubium non est, quin ea possessor, si aut possideat aut post petitam hereditatem dolo malo fecit quo minus possideret, debeat restituere. Sed et pensiones, quae ex locationibus praediorum urbanorum perceptae sunt, venient, licet a lupanario perceptae sint: nam et in multorum honestorum virorum praediis lupanaria exercentuacceptae loco sunt fructuum. operae quoque servorum in eadem erunt causa, qua sunt pensiones: item
Abbreviated transcription (Latin):
qlod senatus uoluit lone ficei
possõrem ten̾i: qͣuatenus iccup¬
iecniorsit quid enĩ si pecunian
eligat actor que seruariũ pot̾.
dĩcendumitaq ẽ inbone fidei
possessorem hoc tantummodo
cum p̾stare debe̾. idest uł sortẽ
quiuras eius si et eas ꝑcepitͥuł
nomnna cumcorum cessione ĩ
id facienda ꝙ ex hiis ad huc de
beretur. ꝑiculo scilicet petiroris.
ip̃o ire nonͣlib̾auit petitore
hr̃ditatis / namquod quis suo
nouine soluit. ñ debitoris: de¬
bitorem ñ lib̾at fudeo iulianꝰ¬

Expanded text:
quod senatus uoluit, bonae fidei possessorem teneri quatenus locupletior sit: quid enim si pecuniam eligat actor, quae seruari non potest? dicendum itaque est in bonae fidei possessore haec tantummodo eum praestare debere, id est vel sortem et usuras eius si et eas percepit, vel nomina cum eorum cessione in id facienda, quod ex hiberetur, periculo scilicet petitoris. ipso iure non liberauerit petitorem hereditatis: nam quod quis suo nomine soluit, non debitoris, debitorem non liberat. et ideo Iulian
Abbreviated transcription (Latin):
distrax̾it. si quid̃ ñ necessariũ
br̃ditati: petitione br̃ditatis
p̾tium p̾staturumsĩputare¬
tur enim ei siñ clistraxiss qd̾
serit. fortassis nec p̾tus nõ
passurum iudicem qui cogno¬
scit possessorem p̾tium lucr
tis. puto peti posse hrditatem.
ex testamento nob̾ obuemẽ¬
tem. ¶ Si seruusur filius

Expanded text:
distraxerit, si quidem non necessarium hereditati, petitione hereditatis pretium praestaturum: imputaretur enim ei, si non distraxisset: quod serit, fortassis nec pretium: sed non passurum iudicem qui cognoscit possessorem pretium lucratis puto peti posse hereditatem ex testamento nobis obvenientem. Si servus vel filius
Abbreviated transcription (Latin):
possidcatur. sinc ĩtotumñ exstet.¬
locum habebit ħ clausuia unde si
sit alius possessor: ab utroq hr̃di¬
cas petipossit et si ꝑ mustos ambu¬
lau̾it possĩo omnes tenenturso
utrum is solus qui p̾stabit pos¬
alius qui dolo focit quominu̾

Expanded text:
possidpossidlocum habebit haec clausula. unde si sit alius possessor, ab utroque hereditas peti possit: et si per multos ambulauerit possessio, omnes tenebuntur.Sed utrum is solus qui possidet fruis qui dolo fecit
Abbreviated transcription (Latin):
sul ꝑtinere / parui et enimꝰ re ꝓ t¬
fert ab mitio quis dolose ĩ hr̃di¬
tatem u̾satus sit an postea ħ face̾¬
tinere utrumis captimmodo
uidetur qui factumsit an et is
quiuire errauit putaĩt emm
recte factum testamẽtum cuimͦi
ĩutue cratur cum eum alius p¬
cere ret agnatus: si bi potius de fer¬
r ei non puto hunc eẽ p̃tonem
qq̃m post litem cõtestatam om̃s:
ĩcipiunt male fidei possessores
eẽ quin immo post controu̾siã
sultor cñ ⁊ post motam cõtrou̾¬
siam oumes possores pair s  fiuint
et quasi p̃dones tenentur. ⁊ ħ iuire
hodie utunuiz cẽpit enim scire rẽ
ad se non ꝑtinẽtem posside̾ is
qui int̾plia̾tur qui u̾o predo est.
et añt utem cõtestatant dolino¬
mine tenetur. hic ẽ enim doluꝰo  ꝯ¬
nandes quasi posscent m̾̃nto.
namis qui dolo fecit quominus
possid̾et. ut possessor condempna¬
tur. accipies sine dolo desierit pos¬
sidere siue dolo possiõnem nolu̾ut
admitteres siue autem ab alions

Expanded text:
tinere: parui etenim refert, ab initio quis dolose in hereditate sit versatus an postea hoc facetinere utrum is tantummodo videtur, qui factum scit, an et is qui in iure erravit? putavit enim recte factum testamentum, cum inutile erat: vel cum eum alius praecederet adgnatus, sibi potius deferri. et non puto hunc esse praedonem quoniam post litem contestatam omnes incipiunt malae fidei possessores esse, quin immo post controversiamsulto, tamen et post motam controversiam omnes possessores pares fiunt et quasi praedones tenentur. et hoc iure hodie utimur: coepit enim scire rem ad se non pertinentem possidere se is qui interpellatur. qui vero praedo est, et ante litem contestatam doli nomine tenebitur: hic est enim dolus nandos quasi possiderent": merito: nam is qui dolo fecit quo minus possideret, ut possessor condemnatur. accipies, sive dolo desierit possidere sive dolo possessionem noluerit admittere. sive autem ab alio res
Abbreviated transcription (Latin):
¶ ħsenatus consultum at re¬
petitionem hr̃ditatis factum.
ditiol eumhr̃e placet ne res
ab surda sit ut que petipossint
diidi non possint. ¶ augenta
hr̃ditatem gregum et pecoru

Expanded text:
 senatus consultum ad petitionem hereditatis factum dicio locum habere placet, ne res absurda sit, ut quae peti possint dividi non possint. Augent hereditatem gregum et pecorum
Abbreviated transcription (Latin):
nullomodo nocebit. insiadiecta qͦ¬
q filie ꝑsona exciꝑiatur. dicendu¬
ẽ enim paciscendo filiam prĩs cõclicꝰ¬
niõẽ detĩorem facẽ ñ posse eocasuqd
quo mortua ea uimatrimonium
auius Quotiens prẽ furente ul
ab hostib capto: filius.f. duxitix¬
orem: filiaq famir nub̾t necessa¬
rio etiam pactio cump̃is dumta¬
xat. dotis nomine fieri poterit.
sccero mortuasit fiua: ip̃i socero: si
fnortuo filio eius: si filio quoq de¬
functo totum suohr̃di redlatur. be¬
nignam p̾tatione pot̾ defendi uti
ꝓnepote sucepiss ne a se neue a filio
filius tuendus erit quippehr̃dino¬
stro cauereconcessumẽ nec quicꝙͣͣ
obstat quominus c̾te ꝑsone. si hr̃s
crit sibi: cau̾i possit quodñ id̾ ince¬
teris heredib cauetur. etita scribit

Expanded text:
 vero nullo modo nocebit, nisi adiecta quoque filiae persona experiatur. dicendum est paciscendo filiam patris condicionem deteriorem facere non posse eo casu, quo mortua ea in matrimonio um. Quotiens patre furente uel ab hostibus capto filius familias ducit uxorem filiaque familias nubit, necessario etiam pactio cum ipsis dumtaxat dotis nomine fieri poterit. socero mortua sit filia, ipsi socero, si mortuo, filio eius, si filio quoque defuncto totum suo heredi reddatur, benigna interpretatione potest defendi utilpro nepote suscepisset, ne a se neue a filio filius tuendus erit, quippe heredi nostro cauere concessum est, nec quicquam obstat quo minus certae personae, si heres erit sibi, caueri possit, quod non idem et in ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
D̾ Hcires suriosi substĩtuto
seqñtis gradus cognato. fruce¬
tus medii temporis quib ꝑ
curatorem furiosus lccuplec¬
otior factus uidetur . pstabitiex¬
ceptis iudelicet ĩ pensis q̃ circa
eamd̾ substantiam camne¬
id ⁊ cessarie quamutilit̾ facte st̃
s iͥ quid ccͣ furiosum necessa¬
ne fu̾it expensum: et ħ excipi¬
atur nisi alia suffitiens sub¬
stantia ẽ furioso: ex qua sustẽ¬
tari pot̾. ¶ fructuum post he¬
oteat nei  .   reditatem petitamꝑceptoru

Expanded text:
 Heres furiosi substituto vel sequentis gradus cognato fructus medii temporis, quibus per curatorem furiosus locupletior factus videtur, praestabit: exceptis videlicet impensis, quae circa eandem substantiam tam necessarie quam utiliter factae sunt. sed et si quid circa furiosum necessarie fuerit expensum, et hoc excipiatur, nisi alia sufficiens substantia est furioso, ex qua sustentari potest. Fructuum post hereditatem petitam perceptoru
Abbreviated transcription (Latin):
¶retitor autem br̃ditatis aitra
agẽ potĩt quid enim si posses
ullo corpore. uiris ĩ tellectum¬
bt̃. ¶ Si de suncto monumẽ¬
tum cõdictionis implende
grã bone fidei possõrfec̾it. pot̾¬
¶Ddic̃i qͥuia uoluntas definictil
iem modum faciendi moni¬
rmenti sumptusuł quantũ¬
testator iussĩt ũ excedat. eum
cui aufertur hr̃ditas: ĩpensas¬
rõne doli exxeptione. aut retẽ¬
turum: ant accõne negceioꝵ¬
gestorum repetiturumuesti
hrditaro negirio gesto. quã¬
ius enim stricto iure nulla¬
teneatur accõne hr̃s ad moꝵ¬
num̃tum faciendum: tamẽ¬
principali uł pontificali aucto¬

Expanded text:
autem hereditatis citra agere poterit: quid enim si possessullo corpore iuris intellectumt. Si defuncto monumentum condicionis implendae gratia bonae fidei possessor fecerit, potdici, quia uoluntas defuncti uel ilem modum faciendi monumenti sumptus, uel quantuator iusserit, non excedat, eum, cui aufertur hereditas, impensaone doli exceptione aut retenturum aut actione negogestorum repetiturum, hereditario negotio gesto: quamuis enim stricto iure nullateneantur actione heredes ad monumentum faciendum, tameprincipali u
Abbreviated transcription (Latin):
minis uenditor quicquid uł com¬
pensations ul exaccr̃e fu̾it conse¬
cutus: ĩintegrum emptori resti
didisti demde titius cui ate br̃de
cornelius legau̾at. prius quam
legatu ab emptore ꝑciperet: te
feci hrcem recte puto ex uendito
tẽ acturum ut tibiprẽtur. quia
ideo cominus hr̃ditas uenierit.
utid legatum prãret emptornec.
nit br̃ditas. deinde eius sundino¬
mine uenditor au a o adͣ quisut de¬
ret. id prãre emptoribr̃ditatis pau¬
lus mimo semꝑ queritur ĩ ea re
quid actum sit. fu̾it si autem id nõ
tur. ñ secus ac si eum fundum in
hr̃ditate uententa ñ excepisser.

Expanded text:
minis uenditor quidquid uel compensatione uel exactione fuerit consecutus, integrum emptori restitdidisti: deinde Attius, cui a te herede Cornelius legauerat, priusquam legatum ab emptore perciperet, te fecit heredem: recte puto ex ‹u›endito te acturum ut tibi praestetur, quia ideo eo minus hereditas uenierit, ut id legatum praestaret emptor, necniit hereditas, deinde eius fundi nomine uenditor aliquid adquisit, debet id praestare emptori hereditatis.Paulus: immo semper quaeritur in ea re, quid actum fuerit: si autem id non tur non secus ac si eum fundum in hereditate uendenda non excepisset.
Abbreviated transcription (Latin):
ł ẽ.ut nisiitra certum diem pre¬
tumisit ex solutum ĩ empcus fi¬
cret uideamus gm̃ad iuodum
uenditor agat᷑ taͣmte nindo quã
de hiis que ex fundo ꝑcepta sunt.
itemq si tet̾ior sundus effectus
sit. facto emptoris et quid̾ sinita
ẽ emꝑtio s iam dctisia questio
ẽ ex uendito actionẽ comixtere
ut rescriptͥas imperatoris a tonini
idiui seuera declaratu s quod
ait neratius: ht rationem ut in¬
c̃cdum fructus emptor lucretur.
cum p̃tim quod imm̾̃anit per¬
didit igr̃ sentrutia neratiituc¬

Expanded text:
 ut, nisi intra certum diem pretium sit exsolutum, inemptus fieret, uideamus, quemadmodum uenditor agat tam de fundo quam de his, quae ex fundo percepta sint, itemque si deterior fundus effectus sit facto emptoris. et quidem finita est emptio: sed iam d‹e›cisa quaestio est ex uendito actionem competere, ut rescriptis imperatoris Antonini et diui Seueri declaratur. Sed quod ait Neratius habet rationem, ut interdum fructus emptor lucretur, cum pretium quod numerauit perdidit: igitur sententia Neratii tu
Abbreviated transcription (Latin):
litorem debere utrum comi¬
ssoriamuelit ex̾cere. an potius p̃¬
tium pet̾ẽ nec posse. si cominisso¬
riam elegĩt postea uariare. ¶ ĩ
commissorialege etiam ħ solet
conuenire. ut siuencditor eumidẽ
sundum uendet. quanto minoris
uendid̾it. idͣ apͥriore emꝑtore ex¬
igat crit itaq adu̾sus eum exuẽ¬
dito actio marcellus lib̾ uicesiõ
dubitat. cominissoria utrum
tunc locum hãt suͥt̾ pellatus nõ
soluat. anuero sinonobtit. et
magis arbitror offerre eum de¬
bere. siuult se legis commissorie
potestate soͥluere quodsi non htt
cui offerat. posse einm securum
pus pretium solutum non sit
res ĩ empta sit. de fructib quos ĩ¬
terim emptor ꝑcepiss ł agi ĩ cel¬
ligendum ẽ. ut emptoriuterim
ess sibi suoq iure ꝑciperet. or si
fimdus reueniss aristo existi¬
mabat uenditori de hiis iuditi¬
uminemptorem dandumee.
quia nicħ penes eum resid̾e̾ opor¬
teret ex re. in qua fidem fefelliss.
int̾rogatus ita respondit. Si per

Expanded text:
ditorem debere, utrum commissoriam uelit exercere an potius pretium petere, nec posse, si commissoriam elegit, postea uariare. In commissoriam etiam hoc solet conuenire, ut, si uenditor eundem fundum uenderet, quanto minoris uendiderit, id a priore emptore exigat: erit itaque aduersus eum ex uendito actio. Marcellus libro uicensimo dubitat, commissoria utrum tunc locum habet, si interpellatus non soluat, an uero si non optulerit. et magis arbitror offerre eum debere, si uult se legis commissoriae potestate soluere: quod si non habet cui offerat, posse esse securum.pus pretium solutum non sit, res inempta sit, de fructibus, quos interim emptor percepisset, hoc agi intellegendum est, ut emptor interim eos sibi suo quoque iure perciperet: sed si fundus reuenisset, Aristo existimabat uenditori de his iudicium in emptorem dandum esse, quia nihil penes eum residere oporteret ex re, in qua fidem fefellisset.interrogatus ita respondit, si per
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. lege aquilia ag¬
s ubi domini ĩ iuria ag̾¬
retia non piscium qui io¬
ñ sunt. fieri estimation
incertum fu̾it ancapen¬
ñuenatorib ⁊ ĩ aucupi

Expanded text:
tum esset, lege Aquilia aged ubi damni iniuria agretia, non piscium, qui idn sunt, fieri aestimationem, cum incertum fuerit, an capern uenatoribus et in aucupi
Abbreviated transcription (Latin):
prcculus scribit. debiusti enim
mecumius michi non eẽ pro¬
cectum hr̃e. ag̾e̾ nec eẽ equum
dampnum me pati recisis ate.¬
meis tignis. ¶ alud est dicẽ¬
dum ex rescripto seueri impe¬
ratoris qui ei ꝑcuius domum¬

Expanded text:
Proculus scribit: debuisti enim mecum ius mihi non esse protectum habere agere: nec esse aequum damnum me pati recisis meis tignis. aliud est dicendum ex rescripto impratoris
Abbreviated transcription (Latin):
aquilie actione plaustrarium
ten̾ placet si male composuit ⁊¬
iapides ⁊ ideo lapsi sũt. ¶ Siquiꝰ
ͥseruum hñs condractum ad in¬
uaum regendum cõmendau̾it
ẽĩ mulum. ille ad pollicem su¬
umeum alligau̾it deloroeq iui¬
lus eruperit sic ut et pollicem a¬
uelłet a scruorise precipitaret:
mela scribit. si proꝑito imꝑitus
lcratus sit. ex conducto agrnd̃
cumdo mino obinulum rup¬
cum uł debilitatin᷑n s si ictuaut
ĩicumeo qui tur bauit hĩturum
legis aiquielie actionem inichi.
autemuidetur. et eo cãũ quo ex
num curandum: et ille cum ꝑ¬
tudit ut uinum sit effusum: la¬
beo scͥibit infactum agendum.
ciunt. si iuitinerib fec̾unt eoq
aliquid decidit factumq deter¬
ius ẽiege aquilia obligati sinit.
at sun aliis iccis ubifĩ solent fe¬
ceruit nichil tenentur. ħ tamen
actio ex causa danda ẽ. io ncq i
proudere potũit anita huius¬
moli dep̾henduntur quib sub¬
non hab̾es ⁊ pecus uitim ĩ eos la¬

Expanded text:
Aquiliae actione plostrarium teneri placet, si male composuit lapides et ideo lapsi sunt. Si quis seruum conductum ad mulum regendum commendauerit ei mulum ille ad pollicem suum eum alligauerit de loro et mulus eruperit sic, ut et pollicem auelleret seruo et se praecipitaret, Mela scribit, si pro perito imperitus locatus sit, ex conducto agendum cum domino ob mulum ruptum uel debilitatum, sed si ictu aut, et serui cum eo qui turbauit habiturum legis Aquiliae actionem. mihi autem uidetur et eo casu, quo ex num curandum et ille eum pertudit, ut uinum sit effusum, Labeo scribit in factum agendum. ciunt, si in itineribus fecerunt eoque aliquid decidit factumque deterius est, lege Aquilia obligati sunt: at si in aliis locis, ubi fieri solent, fecerunt, nihil tenentur. Haec tamen actio ex causa danda est, id est siprovidere potuerit: et multa huiusmodi deprehenduntur, quibus sumnon haberes, et pecus vicini in eos la
Abbreviated transcription (Latin):
uenaliciarum mertium per¬
forass. aquilie actionẽ cẽ qua¬
si ruperit iuiuanus scribit.
¶Si oliuam ĩ maturam decer¬
pserit uł segetem desecũit ĩ¬
maturamur uineas cruda̾
aquilia trnebitur quodsi iã
maturas: cessat aquilia mi¬
lla enim ĩ iuria ẽ cũ tibi ⁊̃ ĩ pẽ

Expanded text:
venaliciarum mercium pervenaliciarum mercium perforasset, Aquiliae actionem esse, quasi ruperit, Vivianus scribit. Si olivam immaturam decerpserit vel segetem desecuerit inmaturam vel vineas crudas, Aquilia tenebitur: quod si iam maturas, cessat Aquilia: nulla enim iniuria est, cum tibi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
agendum dum taxatãquilia
enim eas ruptiones que dã¬
nadant. ꝑ sequitur ergoa si
ħ michi uideri damnum da¬
tum atq ite lege aquilia agi
posse. ¶ Siquis uestimentasci¬
d̾it. uł ĩ quinau̾̃t aquill qua¬
si ruperit ceneturss ⁊ siquis
miliumuł frumĩtum meu
effud̾it in flumen: sufficit a¬
quilie actio  itemsiquis fru¬
mento arenam uł aliud quid
inscuit. ut clifficilis seꝑa¬
ratio sit. quasi de corrumpto
agͣipotĩt. ¶Siquis de manu
michi numinos excussit. sa¬
binus existimat dammi ĩ ui¬
rieẽẽ actionem suta ꝑiert̃
ne ad aliquẽ ꝑueniret. putasi
iuflumenur in mare ut ĩ clo¬
aca cedidunt s quod si ad aliꝙ̃
ꝑuen̾unt. opeconsilioq fur¬
tum factum furti agendum.
qd̃ et antiquis placuit. id̾a iã
ĩ factum dari posse acccẽm ait
¶Si mulier pugnouꝵ equantu
ate ꝑcussaeiecit brutus ait:
aquilia tem̃ quasi de rupto.¬
¶ et simusum plus iusto ho.¬
nerau̾it ⁊ aliquio m̃bri ruꝑit.
aquilie iccumfore. ¶sinaue

Expanded text:
agendum dumtaxat: Aquilia enim eas ruptiones, quae damna dant, persequitur. ergo etsi haec mihi videri damnum datum: atque ideoque lege Aquiliposse. Si quis uestimenta sciderit uel inquinauerit, Aquilia quasi ruperit tenetur. Sed et si quis milium uel frumentum meum effuderit in flumen, sufficit Aquiliae actio. Item si quis frumento harenam uel aliud quid immiscuit, ut difficilis separatio sit, quasi de corrupto agi poterit. Si quis de manu mihi nummos excusserit, Sabinus existimat damni iniuriae esse actionem, si ita perierint, ne ad aliquem peruenirent, puta si in flumen uel in mare uel in cloacam ceciderunt: quod si ad aliquem peruenerunt, ope consilio furtum factum agendum, qin factum dari posse actionem ait. Si mulier pugno vel equa ictu a te percussa eiecerit, Brutus ait Aquilia teneri quasi rupto. Et si mulum plus iusto oneraverit et aliquid membri ruperit, Aquiliae locum fore. Si navem
Abbreviated transcription (Latin):
sas tonai̾it que incollectione
huiusmõi fructuum impẽcl¬
untir. s sicollecta ł intercepit.
furti teneti octauenus ĩuuis:
adicit. nisiniquit ĩ tr̾am uuas
ꝓiecit. ut effunde̾ ntunsidem q
ĩ silua cedua scribit ut sũ ma¬
turam aquilia teneatur. quod
si maturam int̾ceꝑit. furti te¬
neri eum ⁊ arborum furtim
cesarum. ¶ Si salictum matu¬
rum nͣe scirꝑes lederes culeris

Expanded text:
collectionem huiusmodi fructuum impenduntur: sed si collecta haec interceperit, furti tenetur. Octauenus in uuis adicit, nisi, inquit, in terram uuas proiecit, ut effunderentur. Idem et in silua caedua scribit, ut, si immatura, Aquilia teneatur, quod si matura interceperit, furti teneri eum et arborum furtim caesarum. Si salictum maturum ita, ne stirpes laederes, tuleris,
Abbreviated transcription (Latin):
rit. quesitum est que actio mͥ¬
competeret. et ait preculus si
inpotestate nautarum fuit. ne
id accid̾et. ⁊ culpacorum factũ
sit. lege aquilia cum nautis a¬
gendum quia parui refert na¬
uem ĩmittẽdo. aut scraculum
ad nauem ducendo. ancua ma¬
nu damnum ded̾is: quia hiis¬
omnibus mocdis ꝑte danino¬
affitior. s si func rupto aut cum

Expanded text:
it, quaesitum est, quae actio mcompeteret. et ait Proculus, potestate nautarum fuit, ne id accideret, et culpa eorum factum sit, lege Aquilia cum nautis agendum, quia parui refert nuem immittendo aut serraculum ad nauem ducendo an tua mnu damnum dederis, quia omnhis modis per te damnoadficior: sed si fune rupto aut cum
Abbreviated transcription (Latin):
naius impulsa ec̃t ĩ funes auch¬
adissent. simillo aliomodo nisi
pretisis funib ex plicare se potu¬
erunt. nullam actionem dandã¬
idẽ qr labeo ⁊ proculus ⁊ circa re

Expanded text:
sa esset in funes anchdissent, si nullo alio modo nisi ecisis funibus explicare se potunullam actionem dandaidemque Labeo et Proculus et circa re
Abbreviated transcription (Latin):
scator uim incid̾at exstimarunt¬
planc si culpa uautarum id fac¬
tumest.: lege aquilia agendum¬
s ubi domini ĩ uiria agitur: ob
retia nor piscium qui ideo capti

Expanded text:
atorum inciderat, aestimaruplane si culpa nautarum id facset, lege Aquilia agendumed ubi damni iniuria agitur ob retia, non piscium, qui ideo capti
Abbreviated transcription (Latin):
liams iniuriarum erit agend̃.
¶S calicem de diatretum faciẽ¬
cdum declisti. si quidem imper¬
itia fregit. damnũ iuriateneb¬
itur. siũo non imꝑitia fregit. s
rimas habebat uiciosas: sic pof̾.¬
cẽ excusatus ¶et ideo plerum¬
q artifices conuenire solentcũ
ciusmoĩ matĩe. dantur non ꝑ¬
iculoso suose facẽ queres exlcra¬
to collit actionem̃ ⁊ aquilie ¶ Si
cum maritus uxori margaritaᷤᷤ
ex tricatas deliss inusueasq in¬
intour inscio uiro ꝑforass ut ꝑ¬
tissis in line auteretur tenericã
lege aquilia siue diũtit siue nup¬
ta ẽ adhuc. ¶ Siquis eclifitiima
¶ Siquis aqueducu mieui᷑
dirũit. licet acementa mea sunt
que diruta sunt tamien quia
t̾ramca non sit qua aquam duco.
melius ẽ dicere accõnem utilez
dandam ¶Si ex plaustro lapis
cetid̾it. ⁊ quid ruꝑit uł fregerit.¬

Expanded text:
 iniuriarum erit agendum Si calicem diatretum faciendum dedisti, si quidem imperitia fregit, damni iniuria tenebitur: si uero non imperitia fregit, sed rimas habebat uitiosas, potest esse excussatus: et ideo plerumque artifices conuenire solent, cum eiusmodi materiae dantur, non periculo suo se facere, quae res ex locato tollit actionem et Aquiliae. Si cum maritus uxori margaritas extricatas dedisset in usu eaque inuito uel inscio uiro perforasset, ut pertusis in linea uteretur, teneri eam lege Aquilia, siue diuertit siue nupta est adhuc. Si quis aedificii mei . Si quis aquae ductum meum diruerit, licet cementa mea sunt, quae diruta sunt, tamen quia terra mea non sit, qua aquam duco, melius est dicere actionem utilem dandam. Si ex plostro lapis ceciderit et quid ruperit uel fregeri