comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nã ꝑ cognitioe cãc cognoscit᷑ effectꝰ. et
eqũso. et i isto passu cagnoscit ĩtellectꝰ
ꝙ sb̃iectũ orõnis est ualde magnũ et dif.
si hoc facis iustus es et prudens. et de ca¬
ritate et sanitate habituatꝰ qui habitus¬
ẽ tuus amicus nn or̃one. in tantũ ꝙ me¬
diante ip̃o tua oro uenit ad ꝑfectioẽ. Si
aut hoc nõ facis nullũ ꝗde amicũ habes
ymo deus õ tunc inimicus. eo ꝗa ei un¬
iuriã facis. ¶O tator qñ orabis ꝓ comis¬
sis institiã dei tecũ teneas dilige̾do. non
aur odiendo. ꝗa si sic miẜicordia dei nõ poss
cẽ tua amica. eo ꝗa ĩ iustus eẽs. et tuns ha
bitus ẽẽt crudelitas. et a spe et caritate
plongatus. et etiã tuũ amare in odire
eet ꝑũsum. de quo adire ces an et̾nu ha¬
bituatus. ¶Contẽplator siue orator si
nõ potes ĩtellige̾ et attĩge̾ altitudiẽs di¬
uinar rõnũ. et suoro actuũ ora credẽ¬
do. nã ultra posse nullũ rephensibile est.

Expanded text:
scitur effectus, et e conuerso. Et in isto passu cognoscit intellectus, quod subiectum orationis est ualde magnum et diffusi hoc facis, iustus es et prudens, et de caritate et sanctitate habituatus. Qui habitus tuus amicus est in oratione, in tantum, quod mediante ipso tua oratio peruenit ad perfectionem. Si autem hoc non facis, nullum quidem amicum habes; immo Deus est tuus inimicus, eo quia ei iniuriam facis. Orator, quando orabis pro commissis, iustitiam Dei te cum tenes diligendo, | non autem odiendo. Quia si sic, misericordia Dei non posset esse tua amica, eo quia iniustus esses, et habitus tuus esset crudelitas, et a spe et caritate prolongatus. Et etiam | tuum amare in odire esset peruersum; de quo odire esset in aeternum habituatus. non potes intelligere et attingere altitudines diuinarum rationum et suorum actuum, ora credendo ; nam ultra | posse nullum reprehensibile est.
Abbreviated transcription (Latin):
burgenses ꝓcurãt publicã utilitatẽ
ciuitatis. ip̃a ꝗdem deriuat᷑ a morali¬
tate. et ⁊ deo poletica tractabilis est per
nouũ sb̾iectũ aquirẽdo uͥtutes cõtra ui¬
tia. cũ ꝗͥbus nͥtutib publita utilitas
ꝯstituat᷑. discarrẽdo poleticã ꝑ pͥncipia
et regłas huiꝰ artis suo mõ sic̃ discur

Expanded text:
burgenses procurant publicam utilitatem burgenses procurant publicam utilitatem ciuitatis. Ipsa quidem deriuatur a moralitate. Et ideo politica tractabilis est per nonum subiectum, acquirendo uirtutes contra uitia. Cum quibus uirtutibus publica utilitas constituatur, discurrendo | politicam per principia et regulas huius Art
Abbreviated transcription (Latin):
de gandet ĩ tellectꝰ. Omis nͥtus et om̃o
siue uitiũ ẽ inuembilis ꝑ unũ modũ quo
ad unã spẽi. et ꝑ aliũ quo ad aliã. sic̃ sensꝰ
ꝗ per unũ modũ ĩuenit ĩ pomo colorẽ. et
ꝑ aliũ modũ saporẽ. et ꝑ aliũ grauitatẽ.
dici in ꝯͣrio. ¶ Qui uult hr̃e nͥtutes. et eni¬
tare uitia. aut qui uult multiplicare uir¬
tutẽ et diminuc̾ uitiũ recurrat ad quar
ad iuet se ad agrendũ uͥtutes contra
uitia. et si ad hoc ĩpedit᷑ recurrat ad sb̾¬
iectũ ymagĩatioĩs. et ad sbiectũ sensus.
et tũc erit magis dispõĩtus ad aqui¬
rendũ u̾tutes. et ad enitãdũ intia. Si
ant oĩa ista nõ sufficiãt recurrat ad pͥ¬
mũ sbiectũ orando. et tũc uideat ꝑ quem
modũ deus est discursus ꝑ pͥnc̃ipia et
regłas habituãdo se de spe. et istud est
ultimũ remediũ. et si attingit finẽ bene
nescit agere artificialit᷑. de ista arte.

Expanded text:
de gaudet intellectus. Omnis uirtus et omne de gaudet intellectus. Omnis uirtus et omne lis per unum modum quo | ad unam speciem, et per alium quo ad aliam; sicut sensus, qui per unum modum inuenit in pomo colorem, et per alium modum saporem, et per alium grauitatem. dici in contrario. Qui uult habere uirtutes et euitare uitia, aut qui uult multiplicare uirtutem et diminuere uitium, recurrat ad quartadiuuet se ad acquirendum uirtutes contra uitia. Et si ad hoc impeditur, recurrat ad subiectum imaginationis et ad subiectum sensus; et tunc erit magis dispositus ad acquirendum uirtutes et ad euitandum uitia. Si autem omnia ista non sufficiant, recurrat ad primum subiectum orando; et tunc uideat, per quem modum Deus est discursus per principia et regulas, habituando | se de spe; et illud est ultimum remedium. Et si attingit ipsum, nescit agere artificialiter de ista. 90.
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ in ip̃a cam̾a. et int̾ hoc qd̾ dicet᷑ de caĩtat
et hoc ide suo nio põt fieri de crudelitate.
et ideo ꝑ tale modũ caritas habebit
nut̾mentũ. s crudelitas nõ. bonũ eĩm
ꝑ se est amabile qñ cognoscit᷑ cũ mag̾¬
tudiẽ et duratioe. s malũ est ꝑ se odibi¬
le qñ cognosct᷑ cũ mag̾tudĩe et durti¬
tioẽ ꝑ hoc qd suꝑius dcm̃ est ¶ In mul¬
tiplicatiõe quarte figẽ̾ pot moralis uti
nͥtutib ꝯͣ uitia discurrẽdo ututẽ siue
uitiũ ꝑ tabulã ĩquirẽdo mediũ artificia¬
lit̾. sic̃ facit logicꝰ ẜm suã artẽ. et per
talem modũ moralis põt se habituare
de nͥtute et deundare se de uitio sic̃ de
caritate et boĩtate. q̃ sũt ĩconueniẽtia na¬
ture moralis. eo ꝗa caritas absq boĩtati
ẽẽ nõ pot sic̃ hõ qui sine aĩalitate ẽẽ nõ
põt habẽ. et de tali artificio et doct᷑̾ua nal¬

Expanded text:
dicitur in ipsa camera, et inter hoc, quod dicitur de caritate. dicitur in ipsa camera, et inter hoc, quod dicitur de caritate. Et hoc idem suo modo potest fieri de crudelitate. Et ideo per talem modum caritas habet nutrimentum. Sed crudelitas non; bonum enim per se est amabile, quando cognoscitur cum magnitudine et duratione. Sed malum est per se odibile, quando cognoscitur cum magnitudine et duratione per hoc, quod superius dictum est. In multiplicatione quartae figurae potest moraliter uti uirtutibus contra uitia, discurrendo uirtutem siue uitium per Tabulam, inquirendo medium artificialiter; sicut facit logicus secundum suam artem. Et per talem modum moralis potest se habituare de uirtute, et denudare se de uitio; sicut de caritate et bonitate. Quae sunt conuenientia naturae moralis, eo quia caritas absque bonitate esse non potest; sicut homo, qui sine animalitate esse non potest habere. Et de tali artificio et doctrina ual
Abbreviated transcription (Latin):
de una uͥtute facit sbiectũ ot de illo pre¬
dicant᷑ pͥncipia huiꝰ artis ip̃a ꝗdom uͥtus
multiplicat᷑ et fortificat᷑. s nõ dico quo
ad eeñtia s quo ad actũ. ut cũ dr̃ cari¬
tas est bona. caritas ẽ mag᷑. caritas est
durabilis.⁊c. et sic dispoĩt caritatẽ ꝙ ip̃a
sit habitꝰ cũ quo homo agat caritatẽ bn
et magnalit̾. et durabilit̾ ⁊c. ¶ Qui au¬
tẽ uult destrne̾ uitiũ faciat de eo sb̾iectu
quãtu est magna tiñ est mala. et quã¬
discurrat eam ꝑ enacuatioẽ t̾tie fige̾. ut
cũ dicitꝰ. caritas ẽ bona et magna. demn¬
de q̃rat᷑ ꝗd ẽ caritas bona et magria.
et sic de aliis q̃ ꝯtiuent᷑ ui cam̃a .b.c. et
postmodũ descendat ad cam̃a .b. d. et
sic de aliis. et dicat᷑ sic. boitas carita¬
tis de quo durat. et tũc respõdeat᷑ ꝑ illũ
modũ ꝑ quẽ respõdet᷑ in illa cam̃a de
q̃onib que in ea fuit̾ tali mõ ꝙ non¬
sequat᷑ icõueniẽs qͣretas uit̾ hoc qd

Expanded text:
ctum, et de illo praedicantur principia huius Artis, ipsa quidem uirtus multiplicatur et fortificatur. Sed non dico quo ad essentiam, | sed quo ad actum. Vt cum dicitur: Caritas est bona, caritas est magna, caritas est durabilis, et cetera. Et sic disponit caritatem, quod in ipsa sit habitus, cum quo homo agat caritatem bene et magnaliter | et durabiliter, et cetera. Qui autem uult | destruere uitium, faciat de eo subiectumquantum est magna, tantum est mala; et quandiscurrat | eam per euacuationem tertiae figurae. Vt cum dicitur: Caritas est bona et magna. Deinde quaeratur: Quid est caritas Et sic de aliis, quae continentur in camera B C. Et postmodum descendat ad cameram B D; et sic de aliis. Et dicatur sic: Bonitas caritatis de quo durat? Et tunc respondeatur per illum modum, per quem respondetur in illa camera de quaestionibus, quae in ea fiunt, tali moetas inter hoc, quod
Abbreviated transcription (Latin):
u memoratiuũ. bile. et memoraro. P t̾tia
spem q̃rit᷑ momoĩa ꝗd est in alio. et est Andũ
ꝙ ip̃a est in boĩtate bona obiectine. suppõito
ꝙ ĩtellectꝰ et uoluntas quiescat in alio ob.¬
iecto. et est in malicia mala. poito ꝙ uolũ¬
tas diligat illud malũ. Ad huc memioĩa est
in sb̾iecto habitus cũ quo custodit scĩam. Pei
cui rũdendũ est ꝙ ip̃a ht̃ in bono obiecto bo¬
nitatem.et in magno mag̾tudĩo ⁊c. et ht̃¬

Expanded text:
 memorabile et memorare. Per tertiam speciem quaeritur: Memoria quid est in alio? Et est dicendum, quod ipsa est in bonitate bona | obiectiue, supposito quod intellectus et uoluntas quiescant in alio obiecto. Et est in malitia mala, posito quod uoluntas diligat illud malum. Adhuc memoria est in subiecto habitus, cum quo custodit scientiam. |Cui respondendum est, quod ipsa habet in bono obiecto bonitatem, et in magno magnitudinem, et
Abbreviated transcription (Latin):
et uolinnitas nõ appetũt recupare qa
memoria nõ reddit eis ꝑ illũ modum
ꝑ quẽ intllłus et uolũtas tradiderũt ei
aut ĩtellectus ẽ lentus. et uolinitas nimis
ꝓperans. aut eꝯu̾so. aut ĩtellectꝰ appetit
nnã spẽm et noluntas aliam. Homo
ĩ pͥncipio agit recolendo et memoria
est sua forma. sue instrm cũ quo reco¬
lit obiectũ. et ip̃m obiectũ est sb̾iectum
siue mat̾ia. recole̾ aut̃ est suus finis.
et qñ ip̃m recolẽ impedit᷑ memoria ꝗdẽ
patit᷑ et ꝑ ꝯñs agens. ¶ In memoria¬
memoriari est mediũ exũs int̾ memo¬
rans et memorabile. cũ quo memorãs
et memorabile ꝯunguut᷑. supposito ꝙ
mẽẜatio sit ꝑ rectã lineam. et equałr
timĩatam int̾ memorãte et memora

Expanded text:
et uoluntas non appetunt recuperare, quia memoria non reddit eis per illum modum, per quem intellectus et uoluntas tradiderunt ei; aut intellectus est lentus, et uoluntas nimis properans, aut e conuerso; aut intellectus | appetit unam speciem, et uoluntas aliam. Homo in principio agit recolendo; et memoria est sua forma siue instrumentum, cum quo recolit obiectum. Et ipsum obiectum est subiectum siue materia, recolere autem est suus finis. Et quando ipsum recolere impeditur, memoria quidem patitur, et memorari est medium, existens inter memorans et memorabile, cum quo memorans et memorabile coniunguntur, supposito, quod mensuratio sit per rectam lineam et aequaliter terminat
Abbreviated transcription (Latin):
et malũ. et in magnũ bonũ nos ĩducat.
et a magno malo no defendat. Orator
sic orant iam unũ obiectũ obiectare nõ pos¬
set sic̃ intellectꝰ qui nõ põt intelligẽ alias
spẽs dum ĩtelligit illas quas ĩuenit. et
in isto passu cognosct intellectꝰ ꝑ que modũ
orator pot cogẽ suã asa et ligare illam
ris quã fecimꝰ. que eẽt bona si associaret᷑
pd̃cam oronẽ siue ꝯuĩgeret᷑ cũ ea. Am¬
plius orator imploret et bñdicat deum
ꝑ illum modũ ꝑ quẽ deus ẽ discursus in
pͥmo sbiecto. deus cũn nõ exandit pectato¬
res contra suas rõnes. neq ⁊̃ contra car
relatinos. ꝗa ĩniriaret᷑ sibi ip̃i qd̾ est in¬
possibile. et ni isto passu cognoscit ĩtellectꝰ
ꝙ peccator orans siue ꝯtinẽtia et ꝯtri¬
ctione nichil boni impetrat or̃oue sua.
ymo deuin deridet et blaffemat. ¶Iter
ꝯtẽplator siue orator roget deũ ẜm ꝙ ipẽ¬

Expanded text:
et malum, et in magnum bonum nos inducat, et malum, et in magnum bonum nos inducat, et a magno malo nos defendat. Orator sic orans iam aliud obiectum obiectare non posset. Sicut intellectus, qui non potest intelligere alias species, dum intelligit illas, quas inuenit. Et in isto passu cognoscit intellectus, per quem modum orator potest cogere animam suam et ligare illam ris; quam fecimus. Quae esset bonum, si associaret praedictam orationem, siue coniungeretur cum ea. Amplius: Orator imploret et benedicat Deum per illum modum, per quem Deus est discursus in primo subiecto. Deus enim non exaudit peccatores contra suas rationes, neque etiam contra earum relatiuos, quia iniuriaret sibi ipsi; quod est impossibile. Et in isto passu cognoscit intellectus, quod peccator, orans sine conscientia et contritione nihil boni impetrat oratione sua, immo Deum deridet et blasphemat. | Item: Contemplator siue orator roget Deum, se
Abbreviated transcription (Latin):
reuenda bõitas postꝙͣ natalit̾ e ratio bo
na et magna bono et magno et et̾no
in te. et de te sine te aliquo alio tibi pre¬
iacente. ig̾ hẽs ne dñe tuñ ppłm in ob¬
liuione. uidet᷑ ꝙ sic. nã in mũdo plus est
de malo ꝙ̃ de bono. Mag ꝗdem malitie
magis durat ꝙͣ magꝰᵈ  bõĩtatis. absit dñe.
eo qͥa de tua benignissima boĩtate et ma¬
gnitudĩe fuit deducẽ ppłm tuũ in tpre qui no
erat. ut ip̃e in et̾nũ te collaudaret. bñdicẽt
et mag̾ficaret. ¶Orator euacuet sic camie¬
rã .b. c.t. b. dicẽdo sic. Dñe dens altissie
tua boĩtas magna ẽ tibi ratio bona et ma¬
gna distinguẽdo. ut ꝓducas bonũ et mag̾
a te distinctũ corelatine. nõ aũt quo a d
centia bõĩtatis et mag̾tudĩs. co ꝗa eẽntia
tua una est. et ꝗa hoc ita est. gͦ. tua altis¬
sima ꝓductio descendat ad uo beniguit et
magͥfice nobis declarãdo et mõstrãdo bonu

Expanded text:
reuerenda bonitas, postquam naturaliter es ratio bona, reuerenda bonitas, postquam naturaliter es ratio bona, magna et aeterna bono, magno et aeterno, in te et de te sine aliquo alio tibi praeiacente, igitur habes ne, Domine, tuum populum in obliuione? Videtur, quod sic. Nam in mundo plus est de malo, quam de bono; magnitudo malitiae magis durat, quam magnitudo bonitatis. Absit, Domine, eo quia de tua benignissima bonitate et magnitudine | fuit deducere populum tuum in tempore, qui non erat, ut ipse in aeternum te collaudaret, benediceret et magnificaret. Orator euacuet sic cameram B | C t B, dicendo sic: Domine Deus altissime, tua bonitas magna est tibi ratio bona et magna distinguendo, ut producas bonum et magnum, a te distinctum correlatiue. Non autem quo ad essentiam bonitatis et magnitudinis, eo quia essentia tua una est. Et quia hoc ita est, ergo tua altissima productio descendat ad nos benigniter et magnifice, nobis declarando et monstrando bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ducas ĩ mũdo moralit̾ siue effectiue mł¬
ta bona et magna. cũ ꝗbus tuus ppłus
sit bomis et maguꝰ te benedicẽdo et ma¬
ĩfinito ad ĩuicem distinctos ut appet
m te. quia tu dũe es bonꝰ et magnꝰ crea¬
tor. idcͥco placeat tibi ꝙ tuus ppłus sit
ĩ te bonꝰ et magnꝰ laudator et ẜuitor.
ut tu habeas ppłim bonũ et magnũ in
moribus differẽtib et xordantib. ¶
Orator siue ꝯtẽplator postꝙͣ enacuau̾it
cani̾a .b.c. deinde euacuet cam̾a .b. d. ⁊¬
ꝯͣrietate remota. et es de ip̃a pͥmitiua et
et̃natiua sine aliqua sb̾rectioẽ. sit de tua
bengͥtate et et̾nitate ꝙ defendas ppłm
tuũ a pẽnis sempit̾uis. ¶Contẽplator
siue orator postꝙ̃ enacuanit totã t̾tia
figãm ab uno die ĩ aliũ successine. de¬
inde trãscat ad mnultiplicatioẽ quarte
fige̾ contemplando siue orãdo ꝑ modũ
ip̃ius fige̾. ui delicet ꝑ colũna . b.c.d. et
sic de aliis. cõsiderando mediũ nãle exñs

Expanded text:
producas in mundo moraliter siue effectiue multa bona et magna, cum quibus tuus populus sit bonus et magnus, te benedicendo et mainfinitos, ad inuicem distinctos, ut apparet in te. Quoniam tu, Domine, es bonus et magnus creator, idcirco placeat tibi, quod tuus populus sit in te bonus et magnus laudator et seruitor, ut tu habeas populum bonum et magnum | in moribus differentibus et concordantibus. | Orator | siue contemplator postquam euacuauerit cameram B C, deinde euacuet cameram B D, contrarietate remota, et es de te ipsa primitiua et aeternatiua sine aliqua subiectione, sit de tua benignitate et aeternitate, quod defendas populum tuum a poenis sempiternis. Contemplator siue orator postquam euacuauerit totam tertiam figuram ab uno die in alium successiue, deinde transeat ad multiplicationem quartae figurae, contemplando siue orando per modum ipsius figurae, uidelicet per columnam B C D; et sic de aliis, considerando medium naturale, ex
Abbreviated transcription (Latin):
debet diffinire membra siue ꝑtes sui the¬
matis. siue ẜ moĩs. nã ꝑ diffinitioꝵ pħ
cognoscet diffinitũ. Ad huc debet cõsi¬
derare modũ ꝑ quẽ est discursa ꝑ p̾nci¬
pia et reglas. sicut datũ est exemplũ
nn centũ formis. et ꝑ talem modũ in¬
tellectus p̾dicatoris et etia andiẽtium
nalde habebit magnã requiem. Quo¬
niam deus ẽ cum magintudĩe ĩtelli¬
gibilis et amabilis et recolibilis idcto
p̃dicator debet dare magnã notitiam
de eo. ut multũ intelligatur. diligat᷑
et recolat᷑ appło. et hoc ꝯdem potest
facit sunc ꝯdeni ẜino imꝑfectꝰ et labi¬
lis est. ¶Tna loca siue loci sũt quoꝵ
unus est oĩmode ꝑfectus absq aliqua ini¬
est ꝑtim ꝑfectꝰ et ꝑtim ĩꝑfectꝰ. et iste
talis est mũdus. et ideo p̃dicator debet
istoc tres locos siue loca recitare et de¬
clatate et dicẽ ꝗd sũt et ꝗd hñt in se.

Expanded text:
debet definire membra siue partes sui thedebet definire membra siue partes sui thematis siue sermonis. Nam per definitionem populus | cognoscet definitum. Adhuc: Debet considerare modum, per quem est discursa per principia et regulas, sicut datum est exemplum in centum formis. Et per talem modum intellectus praedicatoris et etiam audientium ualde habebit magnam requiem. Quoniam Deus est cum magnitudine intelligibilis, amabilis et recolibilis, idcirco praedicator debet dare magnam notitiam de eo, ut multum intelligatur, diligatur et recolatur a populo. Et hoc quidem potest facit, suus quidem sermo imperfectus et labilis est. Tria loca siue loci sunt. Quorum | unus est omnimode perfectus absque aliqua impest partim perfectus et partim imperfectus; et iste talis est mundus. Et ideo praedicator debet istos tres locos siue loca recitare et declarare, et dicere, quid sunt, et quid habent in se,
Abbreviated transcription (Latin):
in credendo ĩtellectꝰ agit ex̾ suũ actũ na¬
talem qui est intellige̾.nã miñ qd̾q ina¬
gis gandet et ꝯtencũ est qñ suo ꝓprio actu
uti põt. et sic̃ de intellectu dcm̃ est ita de
nolũtate et memoria dici põt suo modo.
In grometria dicit᷑ ꝑ quẽ modũ gco¬
metria facit de mostratiões. siłr ĩ arisme¬
niadat᷑ exemplũ ꝑ quẽ modũ arismoricꝰ
num̾at unitates. Ad huc in rethorica di¬
tũ est ꝑ quẽ modũ rethoricꝰ ornat sua uer¬
ba. et ideo ẜ moncinator ins mone suo de¬
bet habẽ habitũ geomietrie. ansinetice
et res honce. ut ex illis sit habituatus.
et illumnãtus. cũ qbus habituet et illu¬
minet ĩ tellectũ andiẽtiũ. ¶ Predicator
debet eẽ theo logiis. ut sciat loqui de deo.
et ⁊ pħs ut sciat effectũ applicare ad pri¬
mã cãm. disciurendo ꝑ sbiecta .c.d. e. f.
g. h.i.k. sigͥficata. Et si p̃dicator hec
scuierit face̾ magnã atq latã mat̾ia
p̃dicandi hẽbit. Predicator in ẜ mone

Expanded text:
in credendo intellectus agit extra suum actum naturalem, qui est intelligere; nam unumquodque magis gaudens et contentum est, quando suo proprio actu uti potest. Et sicut de intellectu dictum est, ita de uoluntate et memoria dici potest suo modo. In geometria dicitur, per quem modum geometra facit demonstrationes. Similiter in arithmetica datur exemplum, per quem modum arithmeticus numerat unitates. Adhuc in rhetorica dictum est, per quem modum rhetoricus ornat sua uerba. Et ideo sermocinator in sermone suo debet habere habitum geometriae, arithmeticae et rhetoricae, ut ex illis sit habituatus et illuminatus ; cum quibus habituet et illuminet | intellectum audientium. Praedicator debet esse theologus, ut sciat loqui de Deo. Et etiam philosophus, ut sciat effectum applicare ad primam cameram, discurrendo per subiecta, C D E F G H I K significata. Et si praedicator hoc sciuerit facere, magnam atque latam materiam praedicandi habebit. Praedicator in sermone
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗdem amabilis est rõne ꝑfectioĩs. et in
dum ẜ moncinator põt suũ ẜmonẽ redu¬
cẽ ad artem p̃dicandi. ut artificialit̾ et
facilius sciat face̾ ẜmones. sicut no fec¬
mus unã artẽ ẜmoncinãdi. in qua sũt
entũ et octo ẜ mones ꝯstituti siue facti
aitificialit. De oratione.
Hatio est forma cũ qua oranş san¬
ctifice loquit deo. Qui beno uult
orare disponat se in bono sm nonũ sbiectũ.
nam deus dignꝰ est ut honoretur cũ uͥtutib
nõ aũt cu nitiis. ¶Orator suie ꝯtẽplator
oret siue ꝯtẽpletur deuni ad sili tudĩem
euacuatioĩs t̾tie fige̾. sic̃ ip̃a oratio est
sigͥficata in ipã figã ꝑ enacnatiõn. dicẽ¬
dosic. O dñe deus bone et mag̾fiçe postꝙͣ
ĩ te tua altissima boĩtas et mag̾ ͦ hñt
altissimã xordãtia distinguẽdo et xor

Expanded text:
quidem amabilis est ratione perfectionis, et in dum sermocinator potest sermonem suum reducere ad artem praedicandi, ut artificialiter | et facilius sciat facere sermones, sicut nos fecimus unam Artem sermocinandi, in qua sunt centum et octo sermones, constituti siue facti artificialiter. 99. De oratione Oratio est forma, cum qua orans sanctifice loquitur Deo. Qui bene uult orare, disponat se in bono secundum nonum subiectum. Nam Deus dignus est, ut honoretur cum uirtutibus, non autem cum uitiis. Orator siue contemplator oret siue contempletur Deum ad similitudinem euacuationis tertiae figurae; sicut ipsa oratio est significata in ipsa figura per euacuationem, dicendo sic: O domine Deus, bone et magnifice, postquam in te tua altissima bonitas et magnitudo habent altissimam concordantiam, distinguendo et co
Abbreviated transcription (Latin):
lectus sic cõsiderãs ꝯscĩa discursa cogno¬
scit ꝙ cõsciẽtia discursa ꝑ pͥncipia et regłas
ẽ impugnabilis et ĩfalibilis de cuiꝰ cogniti¬
one est ualde ganisus. De p̃dicatione.
Redicatio est forma cũ qua p̃dicator
ĩ forniat ppłm ad bonos mores. et eui¬
tandos malos. et maxĩe si ille modus discur¬
sus fuit᷑ ꝑ pͥncipia et regłas huiꝰ artis. et
etiã ꝑ nonẽ sbiecta. ut ĩtellectꝰ p̃dicatoris
et audiẽtiũ habundet in magna mat̾ia.
et talis p̾dicatio ualde ntilis et facilis ẽ.
sicut ẽ ualde artificiata ot in magno sb̾o
edificata. ¶Predicator sic̃ artificiat suũ
ĩtellige̾ ad docendũ. sic deb artificiare uo
luntatẽ suam ad diligendũ utilitatẽ audi¬
entiũ. ut ẜmo tm̃ ualeat ꝑ exĩtia quãtũ

Expanded text:
iam discursam, cognoscit, quod conscientia, discursa per principia et regulas, est impugnabilis et infallibilis; de cuius cognitione est ualde gauisus. 98. De praedicatione Praedicatio est forma, cum qua praedicator informat populum ad bonos mores et euitandos malos. Et maxime, si ille modus discursus fuerit per principia et regulas huius Artis, et etiam per nouem subiecta, ut intellectus | praedicatoris et audientium abundet in magna materia. Et talis praedicatio ualde utilis et facilis est; sicut est ualde artificiata, et in magno subiecto aedificata. Praedicator sicut artificiat suum intelligere ad docendum, sic debet artificiare suam uoluntatem ad diligendum utilitatem audientiu
Abbreviated transcription (Latin):
Consciẽtia ante ꝙͣ fiat pectatũ dispoit iusti
gulam.h. ¶Consciẽtia cũ boĩtate. ma¬
guitudĩe atq ꝑseuerantia uiuit. s cũ ma¬
licia. ꝑ uitate et ĩ constãtia morit᷑. quapp
reducenda est ad diffinitioẽ boĩtatis. ma¬
guitudĩs et duratioĩs. Consciẽtia for¬
sic auget actũ suũ a qua oriunt᷑ ꝯtrictio
ꝯfessio et satiffactio. Ad huc ꝑ ipãm cõ¬
sciẽtiã a corde suspiria egrediunt᷑. et ab
oculis lac̾me. et ab oro or̃ones multe.
et hoc ꝑ regłam .i. sig̾ficatũ est. ¶ Con¬
scientia cũ iustitia diuina facit minas.
et cũ magͥtudĩe et et̾nitate multiplicat
illas. cũ boĩtate aũt. magͥtudĩe et miẜi¬
cordia diuina mediante tũ spe et penitẽ¬
tia dat cõsolam̃ hõibus. Consciẽtia no
doruit neq ⁊̃ hoiẽm doruure ꝑmittit

Expanded text:
Conscientia, antequam fiat peccatum, disponit iustitConscientia, antequam fiat peccatum, disponit iustitgulam H. Conscientia cum bonitate, magnitudine atque perseuerantia uiuit, sed cum malitia |, paruitate et inconstantia moritur; quapropter reducenda est ad definitionem bonitatis, magnitudinis et durationis. Conscientia forsic auget actum suum. A qua oriuntur contritio, confessio et satisfactio. Adhuc: Per ipsam conscientiam a corde suspiria egrediuntur, et ab oculis lacrimae, et ab ore orationes multae. Et hoc per regulam I significatum est. Conscientia cum iustitia diuina facit minas, et cum magnitudine et aeternitate multiplicat illas; cum bonitate autem, magnitudine et misericordia diuina, mediante tamen spe et poenitentia, dat consolamen hominibus. Conscientia | non dormit, neque etiam hominem dormire
Abbreviated transcription (Latin):
cat ip̃am ꝑ nonũ sb̾iectũ. Consciẽtia
magna causat᷑ a diffiuitioe maioritatis.
pua aũt adiffiniciõe minoritatis. teni¬
pata aũt et u̾tuosa ad iffinitiõe equali¬
tatis et u̾tutis. ¶ Consciẽtia orit᷑ apos¬
sibili et ab ĩtellige̾. nõ aut̃ ab ĩpossi¬
bili et igunorare. et ideo tractabilis est
cũ diffinitioẽ potestatis et ĩtelloctꝰ. Cõ¬
sciẽtia deducta ꝑ pͥncipia et regłas est
cognita. et maxĩe si est deducta ꝑ mix¬
tioẽn pͥncipioꝵ. nã qd̾ libet pͥncipium
declarat ean quo ad seipm et quo ad
alia pͥnçipia. rõne cuiꝰ cõsciẽtia clare
causat et dat ꝑ cõsilio ut fiat cõ trictio
et cõfessio. et satiffactio de comissis.
¶Consciẽtia orit᷑ a corelatiuis pͥncipio¬
rum cum amore. et est in t̾tia spẽ cũ ti¬
more et t̾stitia. In quarta aũt spẽ cius¬
dem regłe sbiectũ in quo est habet cum
ip̃a passioe mediante scda sp̃e regle.o

Expanded text:
cat ipsam per nonum subiectum. Conscientia cat ipsam per nonum subiectum. Conscientia magna causatur a definitione maioritatis, parua autem a definitione minoritatis, temperata autem et uirtuosa a definitione aequalitatis et uirtutis. Conscientia oritur a possibili et ab intelligere, non autem ab impossibili et ignorare. Et ideo tractabilis est cum definitione potestatis | et intellectus. | Conscientia, deducta per principia et regulas, est cognita; et maxime, si deducta est per mixtionem principiorum; nam quodlibet principium declarat eam quo ad se ipsam et quo ad alia principia. Ratione cuius conscientia clare causat et dat pro consilio, ut fiat contritio et confessio et satisfactio de commissis. Conscientia oritur a correlatiuis principiorum cum amore. Et est in tertia specie cum timore et tristitia. In quarta autem specie eiusdem regulae subiectum, in quo est, habet cum | ipsa passionem, mediante secunda specie regulae E.
Abbreviated transcription (Latin):
a qua egredit᷑ nentũ illiꝰ sig̾ficat. et sic
de corruscatiõib et tonitruo suo mõ põt
dici. Eiblonꝰ aque mans motũ nẽtoꝵ
cͥtularẽ sig̾ficat. nẽto hñte talẽ situatiõe
sicut limax suie testudo habet. qui ꝗde
uentus est situatꝰ cͥcularit᷑. ut aqua ma¬
ris ascendat sic̃ facit puluis sb̾tilis suꝑ
¶De tresmõtana et ferro nõ oportet
hic loqui. nã de illis exꝑic̃tiã habemꝰ.
neq etiã hic est causa querẽda quare
atrahit ferrum. nõ cĩm est hic sius lo¬
cus. s potiꝰ in natãlib ht̃ locũ. natali
troĩs habituatꝰ est. De conscientia.
Onsciẽtia est fonia cũ qua ĩtellectus
affligit aĩam de comissis. scd̾ni ꝙ ĩ
sbiecto .e. est sig̾ficatũ consciẽtia ẽ fonna
actina ꝑ intellectũ. et quo ad uolũtate
est electiua. et quo ad memoriã est ꝯẜua¬
tiua. ideo qui cõsciẽtia uult bñ uti dedu¬

Expanded text:
a qua egreditur, uentum illius significat; et sic a qua egreditur, uentum illius significat; et sic de coruscationibus et tonitruo suo modo potest dici. Fiblonus aquae maris motum uentorum circularem significat, uento habente talem assituationem, sicut limax siue testudo habet. Qui quidem uentus est assituatus circulariter, ut aqua maris ascendat, sicut facit pluuis subtilis super De tresmontana et ferro non oportet hic loqui. Nam de illis experientiam habemus. Neque etiam hic est causa quaerenda, quare attrahit ferrum. Non enim est hic suus locus, sed potius in naturalibus habet locum; naturali tionis habituatus est. 97. De conscientia Conscientia est forma, cum qua intellectus affligit animam de commissis, secundum quod in subiecto E significatum est. Conscientia est forma actiua per intellectum, et quo ad uoluntatem est electiua, et quo ad memoriam est conseruatiua; ideo qui conscientia uult bene uti, dedu
Abbreviated transcription (Latin):
natioẽ penes oriẽtem ꝙͣ ad meridiẽ. eo ꝗa¬
meridies ẽ calidus et sictus. et sic de ali¬
is suo mõ põt dici. Ad huc nanta de¬
bet cõsiderare qualitates acris. nã si aer
est grossus et frigidus iã sig̾ficatũ est
ꝙ uentus oritͦ a tresmõtana. si aũt aer
fuit humidus et tennis siguificatũ est
ꝙ nẽtus ogredit᷑ ab oriõte. s si aer est ca¬
lidus et sb̾tilis signũ est ꝙ uentꝰ exit a
meridie. si uero aer ẽ sictus et frigidus
iam significat᷑ꝙ. uẽtus ꝓcedit ab occidẽte
¶Hubes scd̾ni colores quos hñt si g̾ficãt
uõtos. sic̃ nubes rubea sig̾ficat oric̃talem
uentũ. et si habui̾t colorẽ aurcũ signi¬
ficat uentũ meridianũ. et si habuĩt co¬
Iorẽ album sig̾ficat uẽtu septẽtrionalẽ.
et si habuĩt colorẽ nigrũ sig̾ficat octidẽ¬
uẽtoꝵ. et scd̾m ꝙ ẽ magis de uno colo¬
re ꝙ̃ de alio sig̾ficat magis unũ uentũ

Expanded text:
nationatiomeridies est calidus et siccus; et sic de aliis suo modo potest dici. Adhuc: Nauta debet considerare qualitates aeris. Nam si aer est grossus et frigidus, iam significatum est, quod uentus oritur a tresmontana. Si autem aer fuerit humidus et tenuis, significatum est, quod uentus egreditur ab oriente. Sed si aer est calidus et subtilis, signum est, quod uentus exit a meridie. Si uero aer est siccus et frigidus, iam significatur, quod uentus procedit ab occidente. Nubes secundum colores, quos habent, significant uentos. Sicut nubes rubea significat orientalem uentum. Et si habuerit colorem aureum, significat uentum meridianum. Et si habu album, significat uentum septentrionalem. | Et si habuerit colorem nigrum, significat uentum occidenuentorum. Et secundum quod est magis de uno colore, quam de alio, significat magis unum uentum,
Abbreviated transcription (Latin):
et .o. ꝑ miliaria sup̃dc̃a. sic põt cognoscẽ
distãtias ahioꝵ mõtin multiplicãdo mi¬
haria ꝑ t̾angulos et quadrãgulos. qm̃ sic̃
arismeticꝰ multiplicat numero mimerãdo
ter tria. et quat᷑ quatuor. sic nauta põt
facẽ simili mõ. ¶Declaratũ est gͦ ꝑ quẽ
modũ possũt cognosce̾ naute ĩ quo loco
maris est nauis. arbitrãdo distãtias pe¬
nes trãsmõtanã. et orientẽ mendiẽ atq
occidentẽ. exaloch. lebeyg. maostre. grech.
respectu loci maris ĩ quo ꝯsistit nanis. et
ista doctͥna est facilis. breuis. et nalde utilis̨.
et gn̾alib et ꝑticularib applicabilis.
P regulã .g. et ꝑ sb̾iectũ elem̃tatiue cogꝰ¬
scit᷑ ꝙ si uentus orit᷑ ab oriẽte ip̃e habet
maiorẽ melinatiõẽ penes exaloch. qͣ pe¬
nes grecũ. exaloch cñ est humidus et
calidus. grecus aũt frigidus et huiuidꝰ
qui causat᷑ a tresmõtana. ¶Iter si nẽtꝰ
dependet ab exaloch ip̃e ht̃ maiorẽ inli¬

Expanded text:
er miliaria supra dicta, sic potest cognoscere distantias aliorum montium, multiplicando miliaria per triangulos et quadrangulos. Quoniam sicut arithmeticus multiplicat numerum, numerando per tria et quater quattuor, sic nauta potest facere simili modo. Declaratum est ergo, per quem modum possunt cognoscere nautae, in quo loco maris est nauis, arbitrando distantias penes transmontanam et orientem, meridiem atque occidentem, exaloch, lebeig, maestre, grech respectu loci maris, in quo consistit nauis. Et ista doctrina est facilis, breuis et ualde utilis et generalis, et particularibus applicabilis. Per regulam G et per | subiectum elementatiuae cognoscitur, quod si uentus oritur ab oriente, ipse habet maiorem inclinationem penes exaloch, quam penes graecum. Exaloch enim est humidus et calidus, graecus autem frigidus et humidus; qui causatur a tresmontana. Iterum si uentus dependet ab exaloch, ipse habet maiorem incli
Abbreviated transcription (Latin):
licet potẽtia. obiectũ. et actus. etia sto
memona nõ ht̃ posse. et ꝑ finẽ pͥuatioĩ
menioria ẽ habitꝰ pͥnatiuns. sic deficio¬
tibus actu et obiecto ad eam. sic̃ deti¬
ciẽtib luce et colore ad ocło. funs auĩ
ultimꝰ memorie est recolẽ recolibile. ¶a.¬
moria rõne maioritatis una ẽ maioralia

Expanded text:
ctus. Extra istos memoria non habet posse. Et per finem priuationis memoria est habitus priuatiuus, sic deficientibus actu et obiecto ad eam, sicut deficientibus luce et colore ad oculos. Finis ultimus memoriae est recolere recolibile. Memoria ratione maioritatis una est maior, alia
Abbreviated transcription (Latin):
gia exñtia sõ rõne medii. sic̃ logio facit
nit̾ sb̾iectũ et p̃dicatũ cũ diffinitioẽ ꝯcor¬
dantie et finis. et illa pͥmlegia debẽt cu¬
stodire cõsules et burgenses. ut uit̾ do¬
minuĩ et cuntatẽ sit tẽꝑam̃tũ et uit de¬
tiĩatũ. ¶Polerica ĩ citate ẽ forma ge¬
ueralis respectu ciuitatis. ĩ qualibet aũt
domo ciuis est forma spãlis. et hoc cum
medio ĩ quo ꝯuĩgunt᷑ forma gn̾alis et
sp̃alis. et hoc ꝑ diffuntiõe ꝯcõdantie. et
ꝑ nuxtioẽ p̾ncipioꝵ. ip̃o tñ medio. ab
omĩ qͣrietate remoto. Poletica metha¬
phorice est forma sana ꝑ miẽtez sanaz
cõsulu u̾tutib habitnatoꝵ ĩfirm at᷑ aut̃
et difforniat᷑ ꝑ ꝯsules habituatos uitiis.¬
¶ Noletica iunit cũ pͥncipiis sb̾alib et
necc̃is. s est in ꝑiculo mõtis cũ pͥncipis
accidentalib. et ꝯrĩgentib. et cũ pole

Expanded text:
istentia sub ratione medii; sicut logicus facit inter subiectum et praedicatum cum definitione concordantiae et finis. Et illa priuilegia debent custodire consules et burgenses, ut inter dominum et ciuitatem sit temperamentum et ius determinatum. Politica in ciuitate est forma generalis respectu ciuitatis. In qualibet autem domo ciuis est forma specialis. Et hoc cum medio, in quo coniunguntur forma generalis et specialis; et hoc per definitionem concordantiae et per mixtionem principiorum, ipso tamen medio ab omni contrarietate remoto. Politica metaphorice est forma | sana, per mentem sanam consulum uirtutibus habituatorum; infirmatur autem et difformatur per consules, habituatos uitiis. Politica uiuit cum principiis substantialibus et necessariis; sed est in periculo mortis cum principiis accident
Abbreviated transcription (Latin):
et honorẽ. et huiꝰ mõĩ. et ĩ isto passu
cognoscit ĩtellectꝰ ꝑ quẽ modũ mili¬
tia ad artẽ reduci põt. et ⁊̃ cognoscit
ꝙ uͥtutes maiores armature sut in
aĩa ꝙͣ armature corporis. cũ ꝗbus
est numitꝰ. nã ars nõ ꝯsistit in cor¬
pore s in aĩa tñi. Militi ꝯpetit ꝙ sit
nobilis guͣe nobilitas ꝗdein est ma¬
gu habitꝰ in corde a quo orit᷑ magna
audacia faciei et dextre manꝰ. que cau¬
sant uictoriã. audacia cordis exũte cũ
illis. In bello est neccia magna yma¬
giatio et maguꝰ sensus. magᵈ p̃dcoꝵ

Expanded text:
isto passu cognoscit intellectus, per quem modum militia ad Artem reduci potest. Et etiam cognoscit, quod uirtutes maiores armaturae sunt in anima, quam armaturae corporis, cum quibus est munitus; nam Ars non consistit in corpore, sed in anima tantum. Militi competit, quod sit nobilis genere. Nobilitas quidem est magnus habitus in corde; a quo oritur magna audacia faciei et dexterae manus. Quae causant uictoriam, audacia cordis existente cum illis. In bello est necessaria magna imaginatio et magnus sensus. Magnitudo
Abbreviated transcription (Latin):
se patet. et quatuor et tria ꝯponũt septẽ
ut tͥangulus et quadrãgulus habouit
ꝯpositioẽ. et septẽ diuidunt᷑ in duas
ꝑtes equales qualibet hũte tria milia¬
ria cũ dimidio. Unde sequit᷑ ꝙ ab .l. usq
ad .ni. sũt tria miliania. cũ dimdio.
.iii. ex̃nte in medio.l. et.n. ratione
cuiꝰ distat . l. ab.ii. ꝑ medietatem
trium miliariũ cũ dimidio. Ad ter¬
tiam q̃onem respodendũ est sic. de por¬
tu usq ad . o. sũt octo miliaria. et ab
.l. usq ad .n. tua cũ dimidio ut sup̃ ꝓbatũ est.
et sic multiplicãt un docim cũ diundio. qua¬
ꝓpt̾ apparet ꝙ.l. distat ab.o. ꝑ sex miliaria
minus quarta. et sic soluta est ttia q̃stio.
¶Ad quartã qõnem respondemꝰ sic. de por¬
tu usq ad .o. sũt octo miliaria. et de .in.
ad .n. sũt duo miliaria niuiꝰ quarta. et

Expanded text:
ponunt septem, ut triangulus et quadrangulus habeant compositionem. Et septem diuiduntur in duas partes aequales, qualibet habente tria miliaria cum dimidio. Vnde sequitur, quod ab L usque ad N sunt tria miliaria cum dimidio, M existente in | medio L et N. Ratione cuius distat L ab M per medietatem trium miliariorum cum dimidio. Ad tertiam quaestionem respondemus sic: De portu usque ad O sunt octo miliaria, et ab L usque ad N tria cum dimidio, ut supra probatum est. Et sic multiplicant undecim cum dimidio. Quapropter apparet, quod L distat ab O per sex miliaria | minus quarta; et sic soluta est tertia quaestio. Ad quartam quaestionem respondemus sic: De portu usque ad O sunt octo miliaria, et de M ad N sunt duo mi
Abbreviated transcription (Latin):
habitus ĩpugnabilis. miles ꝗdem hiĩs
illum habet uctoriã ꝯ̃ illumꝰ qui arte
nescit uti. Fortitudo ẽ uirtus for¬
tificans cor hoĩs. et maxĩe qnͣ̃ de ipa
scit habe̾ notitiã. et ideo quãto mag̃
ip̃am sciu̾it tanto magis causat auda¬
ciam. unde sequit᷑ ꝙ si miles uult scire
ꝑfecte fortitudĩẽ recurrat ad nonum
sbiectũ in quo ꝑfecte ip̃a tractat᷑. ¶
Miles sine fide spe et caritate in bello
nõ est bñ munitꝰ. et ideo miles ĩduat

Expanded text:
habitus impugnabilis. Miles quidem, habens habitus impugnabilis. Miles quidem, habens illum, habet uictoriam contra illum, qui Arte nescit uti. Fortitudo est uirtus, fortificans cor hominis; et maxime, quando de ipsa scit habere notitiam. Et ideo, quanto magis ipsam sciuerit, | tanto magis causat audaciam. Vnde sequitur, quod si miles uult scire perfecte fortitudinem, recurrat ad nonum subiectum, in quo perfecte ipsa tractatur. Miles sine fide, spe et caritate, in bello non est bene munitus. Et ideo miles induat
Abbreviated transcription (Latin):
tia. et ab omi ꝯͣrietate remotꝰ. et in
isto passu cognoscit ĩtellectꝰ ꝑ quẽ mo¬
dum reginm̃ pͥncipis pot̃ reduci ad ar¬
tem et de eo scĩam agẽ. et utinã pͥn¬
ceps ĩueniat᷑ qui regũ suũ ad artẽ
roducat. ad quã disponat filiũ suum.
et ip̃m eam doceat. siue doceri faciat.
et ꝑ ꝯsequẽs om̃ib pͥncipib do ꝑ con¬
silio ut ip̃am adiscant. De militia
Ilitia est habitꝰ cũ quo nules iu¬
uat pͥncipẽ ut possit tene̾ iustitiã
Miles eiñi inuentꝰ est ut ꝑ ip̃m iusti¬
tia possit sustentari. et ideo mles se de¬
bet habicuare de iustitia ꝑ illũ moduni
ꝑ quẽ iustitia est discursa ꝑ pͥncipia et
regłas huiꝰ artis in nono sbiecto. ut de
ip̃o miles ꝑfectã nottiã habe̾ possit. ¶¬
Quomã miles ĩdiget prudẽtia ĩ bello
ideo debet habe̾ eam in habitu ut cũ
illa fortior sit cõtra suũ nuunicũ. scire
sa in nono sbiecto. ut cũ ea artificialit᷑
se defendat a suis mimicis. nã ars ẽ

Expanded text:
ontrarietate remotus. Et in isto passu cognoscit intellectus, per quem modum regimen principis potest reduci ad Artem, | et de eo scientiam agere. Et utinam princeps inueniatur, qui regimen suum ad Artem reducat. Ad quam disponat filium suum, et ipsum eam doceat siue doceri faciat. Et per consequens omnibus principibus do pro consilio, ut ipsam addiscant. 94. De militia Militia est habitus, cum quo miles iuuat principem, ut possit tenere iustitiam. Miles enim inuentus est, ut per ipsum iustitia possit sustentari. Et ideo miles se debet habituare de iustitia per illum modum, per quem iustitia est discursa per principia et regulas huius Artis in nono subiecto, ut de ipso miles perfectam notitiam | habere possit. Quoniam miles indiget prudentia in bello, ideo debet habere eam in habitu, ut cum illa fortior sit contra suum inimicum. Scire sa in nono subiecto, ut cum ea artificialiter se defendat a suis inimicis; nam Ars est
Abbreviated transcription (Latin):
memoria spẽs ꝯẜuando. cũ ꝗbus fit
emptio et uẽditio in foro. ideo incator¬
ut artificialit stiat face̾ ponat suã ymagi¬
natioẽ et suũ sensu siue sensus in m̾catã
snie ꝗbus nõ fiũt emptio et uẽditio. et
hoc sciet face̾ si scinerit se habituare de
sbiectis ꝑ .e. f.g. sig̾ficatis. et ĩ isto passu
cognoscit ĩtellectꝰ ꝑ quẽ modũ unꝰ m̃cator
multiplicat magis pecuniã ꝙͣ alter. ¶In¬
emptio et uẽditio fuĩt nectitate corporis:
ideo bonꝰ m̾cator discurrat suñ intellectũ
ꝑ sbiectũ .e. ut de rebus nectĩis corporis no¬
titiã habe̾ possit. Tertia spẽs et quarta re¬
gule .c. sũt magna sbiecta mercatori me
ualore in uno tp̃re ꝙ in altõ. et plus ĩ uno
loco ꝙͣ in alt̾o. et ⁊ plus in hoĩe uno hoĩe
cã necc̃itatis et utilitatis. in alt̾o aũt hoĩe

Expanded text:
memoria, species conseruando, cum quibus fit memoria, species conseruando, cum quibus fit emptio et uenditio in foro. Et ideo mercatorut artificialiter sciat facere, ponat suam imaginationem et suum sensum siue sensus in mercatura, sine quibus non fiunt emptio et uenditio. Et hoc sciet facere, si sciuerit se habituare de subiectis, per E F G significatis. Et in isto passu cognoscit intellectus, per quem modum unus mercator multiplicat magis pecuniam, quam emptio et uenditio fiunt necessitate corporis, ideo bonus mercator discurrat suum intellectum per subiectum E, ut de rebus necessariis corporis notitiam habere possit. Tertia species et quarta regulae C sunt magna subiecta mercatori, meualore in uno tempore, quam in altero, et plus in uno loco, quam in altero; et etiam plus in uno homine, causa necessitatis et
Abbreviated transcription (Latin):
multos. De mercatura.
Ercatura est habitꝰ inuentꝰ cũ quo
mercator scit emẽ et uẽdere. ut
ipe suã peccuniã multiplicare possit: sic̃
in tractatu pͥncipior et reglaꝵ cogͦscit᷑
nidelicet ꝑ quẽ modũ unũ pͥncipiũ se ht̃
cum alio. sic in m̾̃catura emẽs se ht̃ ad
uendente cũ sis pͥncipiis et regłis. et
uendens siłr ad em̃te se ht̃ cũ suis. ut
ꝗlibet possit habe̾ hoc qd̾ est mauis ꝑ
hoc qd̾ est nimꝰ. unde sequit᷑ ꝙ ille nica¬
tor qui scit discurrẽ suũ intellectũ yma¬
giatiõem et sensum ꝑ pͥncipia et regłas
huiꝰ artis ht̃ maioritatẽ scĩe in enĩdo
et nendendo ꝙͣ alius nĩcator nesciẽs
hũc discursum pd̃cm. Meator ꝗcꝗd
agit in em̃do aut uẽdendo facit illud
cũ sno ĩ tellectu. et nolũtate. et niemo¬
ria. et ideo debet uti ipĩs potẽtiis ẜin
ordinatioe natu̾len ip̃nis aĩe. uidelic
ꝙ ĩtellectꝰ sit pͥ̾mitiurs ĩtelligẽdo et
nolũ tas ꝯsecutiua eligẽdo. et ꝑ mñs

Expanded text:
multos. 95. | De mercatura Mercatura est habitus inuentus, cum quo mercator scit emere et uendere, ut ipse suam pecuniam multiplicare possit. Sicut in tractatu principiorum et regularum cognoscitur, uidelicet, per quem modum unum principium se habet cum alio, sic in mercatura emens se habet ad uendentem cum suis principiis et regulis. Et uendens similiter ad ementem se habet cum suis, ut quilibet possit habere hoc, quod est maius, per hoc, quod est minus. Vnde sequitur, quod ille mercator, qui scit discurrere suum intellectum, imaginationem et sensum per principia et regulas huius Artis, habet maioritatem scientiae in emendo et uendendo, quam alius mercator, nesciens hunc discursum praedictum. Mercator quidquid agit in emendo uel uendendo, facit illud cum suo intellectu, uoluntate et memoria. Et ideo debet uti ipsis potentiis secundum | ordinationem naturalem ipsius animae, uidelicet quod intellectus sit primitiuus intelligendo, et uoluntas consecutiua eligendo, et per consequens
Abbreviated transcription (Latin):
mus ꝑ pͥncipia et regłas sic quelibet
fornia centũ formaꝵ pot discurri ꝑ pͥn¬
apia et regłas. ¶Memona sic̃ est bona
nat᷑alit̾ ꝑ boĩtate sic moralit̾ sua bõĩ¬
tas est ei ratio ꝙ recolat honũ recolibi¬
le obiectiue. Me moria ꝑ mag̾tudi¬
nẽ est magna. rõne cui sua magᵈ est
ei ratio ꝙ agat magnũ recole. cũ quo
recolat magnũ recolibile siue obiectũ
qd̾ idem est. ¶ Sic̃ capatꝰ habet unũ
habitũ ꝑ capam. et ꝑ tuuicã aliũ cu
qua ẽ tunicatꝰ sic memoria ꝑ duratio¬
nem habet unã ꝯdicioẽ. et ꝑ pot̃ate
aliam. nã ꝑ duratioe facit durtite siui
recole et tractat de p̾teritis. et ꝑ potã¬
de possibili. Memoria unã ꝯditiõen
ht̃ cũ intellectu. et aliã cũ uolũtate. na
ꝑ intellectũ recipit spõs ĩtellectas recolẽ¬
do. et ꝑ ip̃m reddit spẽs intelloctas. et
ꝑ uoluntatẽ recipit spẽs desideratas aut
oditas. et ꝑ illũ modũ ꝑ quẽ recipit spẽs

Expanded text:
ncipia et regulas, sic quaelibet forma centum formarum potest discurri per principia et regulas. Memoria sicut est bona naturaliter per bonitatem, sic moraliter sua bonitas est ei ratio, quod recolat bonum recolibile obiectiue. Memoria per magnitudinem est magna. Ratione cuius sua magnitudo est ei ratio, quod agat magnum recolere, cum quo recolaticut cappatus habet unum habitum per cappam, et per tunicam alium, cum qua est tunicatus, sic memoria per durationem habet unam condicionem, et per potestatem aliam; nam per durationem facit durare suum recolere; et tractat de praeteritis. Et per potestade possibili. Memoria unam condicionem habet cum intellectu, et aliam cum uoluntate. Nam per intellectum recipit species intellectas recolendo, et per ipsum reddit species intellectas; et per uoluntatem recipit species desideratas aut oditas; et per illum modum, per quem recipit species
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩe iudicando ipm. aut ei ꝑcendo.
Amplius habeat notitiã sb̾iecti per
.f. designati. ut ip̃e sua ymagiãtione
sciat uti in ciuitate et in bello. et ĩ iu¬
dicio. et ui cõsilio. et hui moĩ. sic̃ eim
rusticꝰ nescit age̾ equũ currẽ sic p̾n¬
ceps absq ymagĩatiõe or dĩãta nescit
regnare. Intellectꝰ ꝗdem nescit uti reb
sensualib sme ordiãta y magiãtioe.¶
Adhuc pͥncepe deb habẽ notitiã sb̾iocti
P.g. delignati. ut suo sensu sciat uti qͥ
ad scipni. et etiã quo ad suos officiales.
et ꝙ illa que sũt sensibilia deducat ad
ymagĩatiõe. et de ymagĩãtioẽ ad in¬
tellectũ. et de ĩtellectu ad nonũ sb̃m.
Si aũt p̾ͥnceps dix̾it ꝙ ei hec sũt dif¬
ficilia resporideat᷑ illi ꝙ ip̃e ad hoc fa¬
ciat᷑ suũ posse. et ultra posse suũ ha¬
beat suos sapiẽtes ꝗ sciãt face̾ et ei
cõsiliũ dare. tali aũt mõ ꝙ pͥncipia

Expanded text:
homine, iudicando ipsum aut ei parcendo. homine, iudicando ipsum aut ei parcendo. Amplius: Habeat notitiam subiecti, per F designati, ut ipse sua imaginatione sciat uti in ciuitate et in bello et in iudicio et in consilio, et huiusmodi. Sicut enim rusticus nescit agere equum currere, sic princeps absque imaginatione ordinata nescit regnare. Intellectus quidem nescit uti rebus sensualibus sine ordinata imaginatione. Adhuc: Princeps debet habere notitiam subiecti, | per G designati, ut suo sensu sciat uti quo ad se ipsum, et etiam quo ad suos officiales; et quod illa, quae sunt sensibilia, deducat ad imaginationem, et de imaginatione ad intellectum, et de intellectu ad nonum subiectum. Si autem princeps dixerit, quod ei haec sunt difficilia, respondeatur illi, quod ipse ad hoc faciat secundum posse suum. Et ultra posse suum habeat sapientes, qui sciant facere et ei consilium dare, tali modo quod principia |
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ campsor habet uerã notitia et expe¬
rientiã de bono ant falso auro fricando
ipm supra quẽdam lapidẽ ingꝵ. sic i¬
medicꝰ ht̃ nerã notitiã et exꝑiẽciã scri¬
ptaꝵ inedicine. aplicando cas pͥnci¬
piis et regłis huiꝰ artis. respiciẽdo quẽ
colorẽ methaphorice loquẽdo ab ipĩs
p̃dicte scͥpture recipiñt. et in isto passu
ualde gandet ĩtellectꝰ rõne cognitionis
modi positun. ꝗa ip̃e põt reduci ad artẽ
suũ ppłin ad bona moralia. et ideo pͥn¬
ceps habituet ĩtellectũ sinĩ de nono sb̾ie¬
cto cũ quo sciet rege̾ et gub̾nare ip̃m.
Itoꝵ recurtat ad alia sb̾iecta. sic̃ ad
sbiectũ .b. cognoscendo et diligendo ip̃.
nã ꝑ eius cag̾tioe dirriget se ad regen¬
dum̃ et gubuandũ ip̃m. ¶Ad huc rec̾¬
rat ad sb̾iectũ .e. nã pͥncipe cognoscẽ¬
te modũ ꝑ quẽ homo ẽ situatꝰ in pͥnci¬
piis et regłis ip̃e ꝗdem sciet uti suo

Expanded text:
sicut campsor habet ueram | notitsicut campsor habet ueram | notitiam de bono aut falso auro, fricando ipsum supra quendam lapidem nigrum, sic medicus habet ueram notitiam et experientiam scripturarum medicinae, applicando eas principiis et regulis huius Artis, respiciendo, quem colorem, metaphorice loquendo, ab ipsis praedictae scripturae recipiunt. Et in isto passu ualde gaudet intellectus ratione cognitionis modi positiui, quia ipse potest reduci ad artem suum populum ad bona | moralia. Et ideo princeps habituet | intellectum suum de nono subiecto, cum quo sciat regere et gubernare ipsum. Item: Recurrat ad alia subiecta, sicut ad subiectum B, cognoscendo et diligendo ipsum. Nam per eius cognitionem diriget se ad regendum et gubernandum ipsum. Adhuc: Recurrat ad subiectum E. Nam principe cognoscente modum, per quem homo est assituatus in principiis et regulis, ipse quidem sciet uti suo