comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatu potest attingi. Exꝑiuntͣ tñ
insirmi. ac quibcunq anxietatibaf¬
flicti. in eodem loco et ubiq. dm̃ cle
niat honorari: quoꝵ interuentu re¬
cipit cecitas uisum. debilitas gressũ.
et obstricte aurium ianue. recipere
merent᷑ auditum. Sed nec illud sibñ¬
dum ẽ. qđ immundoꝵ sp̃uum infe¬
statione uexati. dum ad memoratoꝵ
xp̃i testium tumulos. examinandi
uircute diuina ducunt᷑ scõꝵ ipsoꝵ
positus loco. designatis nominibꝰ in¬
dicare. Qtioꝵ memoranda. et głosis¬
sima passio. eregione urbis parisioꝵ.
in colle qui antea mons mercurii:
qm̃ inibi ydolum ipsius. pͥncipalit̃
colebat᷑ a gallis. Qunc uͦ mons mr̃m
uocat᷑ scõrum dñi gr̃a: qui ibidem
triumphale mĩum ꝑpetrarunt.
autem. sexagesimo quarto: etatis uͦ
beatissimi cyonisii circiter nonage¬
simo: imꝑii quoꝙ domitiam eru¬
delissimi cesaris sextodecimo ingru¬
ente: quem ultio diuina. ut et ne¬

Expanded text:
cogitatu potest attingi. Experiuntur tamen cogitatu potest attingi. Experiuntur tamen infirmi ac quibuscunque anxietatibus afflicti, in eodem loco et ubicunque Dominniat honorari, quorum interventu recipit caecitas visum, debilitas gressum et obstrictae aurium januae recipere merentur auditum. Sed nec illud silendum est, quod immundorum spirituum infestatione vexati, dum ad memoratorum Christi testium tumulos examinandi virtute divina ducuntur, sanctorum ipsorum positus loco, designatis nominibus indicare. Quorum memoranda et gloriosissima passio e regione urbis Parisiorum in colle qui antea mons Mercurii, quoniam inibi idolum ipsius principaliter colebatur a Gallis, nunc vero mons Martyrum vocatur, sanctorum Domini gratia, qui ibidem triumphale martyrium perpetrarunt, autem sexagesimo quarto: aetatis vero beatissimi Dionysii circiter nonagesimo, imperii quoque Domitiani crudelissimi Caesaris decimo sexto ingruente. Quem ultio divina, ut et Ne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ locum eminentis mausolei edifica¬
tione signauit Scõrum quoq corꝑibꝰ
digna ueneratione sepultis. enrũ uesu¬
menta. tunica uidelicet. cilicium. et ca¬
lige cdyonisii preciosi. et casula scĩruͨ¬
tici archiprbi. atꝙ dalmatica beatie
leutherii archidiaconi. exceptis por¬
tionib. que ꝓ reliquiis electoꝵ dm̃ a
fideliũ deuotione sumpte sunt: usꝙ
hodie debiticultꝰ reuerentia conser¬
uant᷑. Quorum meritis et precib ea¬
dem uenerabilis femina. in nomine
sc̃ẽ trinitatis ex aqua et sp̃u scõ rena
didit: et sacras excubias apud eorum
rositate. xp̃iani et beati cyonisii patͦ¬
ciniis deuotissimi. basilicã suꝑ p̃cioso¬
rum mr̃m corꝑa. magno sumptu eul¬
uirtutũ ꝓbantur monstrari frequen¬
tia. Quoꝵ miraculoꝵ insignia. ñ solũ
sermo non p̃ualet enarrare: uerum
nec ipsis queunt humanis mentib
comp̃hendi. Unde: nec dignitas hono¬
ris et magnificentie eorum. hominiᷤᷤ

Expanded text:
que locum eminentis mausolei aedificaque locum eminentis mausolei aedificatione signavit. Sanctorum quoque corporibus digna veneratione sepultis, eorum vestimenta, tunica videlicet, cilicium, et caligae Dionysii pretiosi, et casula sancti Rustici, archipresbyteri, atque dalmatica beati Eleutherii archidiaconi, exceptis portionibus quae pro reliquiis electorum Domini, a fidelium devotione sumptae sunt, usque hodie debiti cultus reverentia conservantur, quorum meritis et precibus, eadem venerabilis femina, in nomine sanctae Trinitatis ex aqua et Spiritu sancto renatdidit, et sacras excubias apud eorum rositate, Christiani et beati Dionysii patrociniis devotissimi, basilicam super pretiosorum martyrum corpora, magno sumptu, culvirtutum probantur monstrari frequentia. Quorum miraculorum insignia, non solum sermo non praevalet enarrare; verum nec ipsis queunt humanis mentibus comprehendi. Unde nec dignitas honoris et magnificentiae eorum hominis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iani. inter nocturna secreta silentia.
p̃seripta mrr̃m corpora tollentes. bea¬
tidyonisii corpori coniunrerunt: et
ueneratione qua int̾ ꝑsecutoꝵ rabiẽ
poterant. deuotissime frequentabañ.
facta deinceps satione. nec suũ seges
negauit obsequiũ. que tali est fecun¬
data pinguedine: atq sic se in eam
beneficium ubertatis effudit: ut cen¬
tuplicatos fructꝰ deuotissima cultrix
adquireret: et patria mereret᷑ salutẽ.
uorem. locum tantoꝵ mr̃m ossa ser¬
uantẽ. qua oportuit honorificentia.
una cum scĩs dñi sacerdotib. et fidel¬
um turbis. reuerentissime satis aggre¬
diẽ: et incomꝑabilem thesaiurũ. quẽ
diu sibi et posteris ꝓfuturũ seruauit.
om̃ib patenter eadem sacratissima die
innotuit. qua beatus dẏonisiꝰ cũ soci¬
issius triumphans agonem expleuit:
et coronam uictorie accipere de meny
dñi meruit: atq testis iħu dñi preci¬
osus. sydereum senatũ possedit: ip̃m¬

Expanded text:
Christiani, inter nocturna secreta silentia, Christiani, inter nocturna secreta silentia, praescripta martyrum corpora tollentes, beati Dionysii corpori conjunxerunt, et veneratione, qua inter persecutorum rabiem poterant, devotissime frequentabant. Facta deinceps satione, nec suum seges negavit obsequium, quae tali est fecundata pinguedine, atque sic se in eam beneficium ubertatis effudit, ut centuplicatos fructus devotissima cultrix acquireret, et patria mereretur salutem.vorem, locum tantorum martyrum ossa servantem, qua oportuit honorificentia una cum sanctis Domini sacerdotibus et fidelium turbis reverentissime satis aggreditur, et incomparabilem thesaurum, quem diu sibi et posteris profuturum servavit, omnibus patenter eadem sacratissima die innotuit, qua beatus Dionysius cum sociis suis triumphans agonem explevit, et coronam victoriae accipere de manu Domini meruit, atque testis Jesu Domini pretiosus sidereum senatum possedit, ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ addicta: conũti tamen ad fidem xp̃i
monstrabat. et oꝑe. dei miscdia inspira¬
ta. nacte uirtutis consilium appeti¬
uit: atq ad conuiuiũ uenire postulat
oblate humanitatis expendit. a memo¬
ria eoꝵ que susceꝑant agenda. discus¬
sit. fidelib ꝙ suis. et familiaris uoti
consciis. secreta ordinatione cõmittit:
ut subtracta furto p̃ciosa corꝑa beatoꝵ
diligens elaboret occultare. ꝓuisio: qui
dñe uoluntate et iussione comꝑta.
festinanter qd̃ eis p̃ceptum suerat. ex¬
sequunt᷑ furtum q laudabile. quod
nemini dampnũ intulit. et om̃ibꝰpie
lit. sexto a memorata urbe lapide. in
sulcis aucũpnalib. quos tunc semini¬
b iaciendis prescͥpta matrona in ha¬
bundantia parabat arantium. speci¬
em agricolarum p̃tendentes. uelut qͥd¬
dam ruralis oꝑis laborantes. abscon¬
dunt: locum etiam certo notamine
assignare ꝓcurant. Ex quo eadem dĩ
futura plenitis femina. ac sibi college

Expanded text:
tur addicta, converti tamen ad fidem Christur addicta, converti tamen ad fidem Chrismonstrabat et opere, Dei misericordia inspirata, mactae virtutis consilium appetivit, atque ad convivium venire postulat oblatae humanitatis expendit, a memoria eorum quae susceperant agenda, discussit, fidelibusque suis et familiaris voti consciis secreta ordinatione committit, ut subtracto furto pretiosa corpora beatorum diligens laboret occultare provisio. Qui dominae voluntate et jussione comperta, festinanter, quod eis praeceptum fuerat exsequuntur, furtumque laudabile, quod nemini damnum intulit, et omnibus pie lit, sexto a memorata urbe lapide, in sulcis autumnalibus, quos tunc seminibus jacendis, praescripta matrona in abundantia parabat arantium, speciem agricolantium praetendentes, velut quiddam ruralis operis laborantes abscondunt: locum etiam certo notamine assignare procurant. Ex quo eadem Dei futura plenius femina, ac sibi collegae
Abbreviated transcription (Latin):
et sub scõ masso ep̃o. qui terciꝰ abeato
dyonisio parisioꝵ rexit eccłiam reuer¬
sus. om̃ib que sunt mundi relictis.
numero est sociatus. Ceterum metu¬
entes ꝑsecutores. et gentiliũ phalan¬
ge. ne conũsi populi fidelissima ꝓba¬
taq deuotio. scõrum corpora rustier et
eleutherii. que in monte. uͥ ipsi una
cum beato clyonisio fuerant marty¬
rizati iacebant. ꝓfutura sibi ad patͦ¬
cinium colligerent. et tumularent.
inito consilio. eligunt tetris sequa¬
ne ꝓfundis q gurgitib mir̃m corꝑa
ꝑdenda cõmitte. Que imposita naui¬
b: ad ꝓuisum gurgitem ministros
tempꝰ. et qd̃ p̃destinauit ñ mutat
consiliũ. qui malũ holofernis con¬
ceptum. prudentia beniuolentis fe¬
mine immutauit: iniquoꝵ consilia
sue dispositionis arti. industria qua
dam mat̾familias. catulla nomine.
quelicet paganoꝵ adhuc errorib. ne¬
cessitate pocius qmͣ uoluntate tenere¬

Expanded text:
et sub sancto Masso episcopo, qui tertius a beato et sub sancto Masso episcopo, qui tertius a beato Dionysio Parisiorum rexit Ecclesiam reversus, omnibus quae sunt mundi relictis, numero est sociatus. Caeterum metuentes persecutores et gentilium phalanges, ne conversi populi fidelissima probataque devotio, sanctorum corpora Rustici et Eleutherii, quae in monte, ubi ipsi una cum beato Dionysio fuerunt martyrisati, jacebant, profutura sibi ad patrocinium colligerent, et tumularent, initio consilio, eligunt terris Sequanae profundisque gurgitibus martyrum corpora perdenda committere. Quae imposita navibus, ad provisum gurgitem ministros tempus, et quod praedestinavit non mutat consilium: qui malum Holophernis conceptum prudentia benevolentis feminae immutavit, iniquorum consilia suae dispositionis arti, industria qua aedam mater familias, Catulla nomine, quae licet paganorum adhuc erroribus necessitate potius quam voluntate, tenere
Abbreviated transcription (Latin):
cia passionis: et ꝑ immanitatẽ torm̃toꝵ
ꝑuenit ad societatẽ angeloꝵ. Nempe
nouũ et inauditum prius miracabũ.
exanime corpꝰ uiuentis currere more:
difficile. p̃ciso capite scĩssimi uiri. corpꝰ
angelico ministerio in modũ uiuen¬
tis ambulare: cum idem ds̃ fua om̃i¬
fidei sue cõmendationem. quã isdem
fidelis seruus suus p̃dicauerat. facile
ut iret potuit regere: qui ip̃m corpꝰ
de puluere terre compingens. spũ qͦ
uegetaret᷑ dignat᷑ est inspirare. eundẽ¬
ꝙ redactum incinerẽ dignabit᷑ repa¬
rare: et qu a uirerat antma. uiuidũ
phenniter reddere. Quod stupendum
miracłm. cum suꝑius fata larcia ꝓspe¬
xisset : ꝓsiliuit in infideliũ turbas: &
ditia ydoloꝵ occubuit. baptizata in
remissionẽ peccatoꝵ. Cuiꝰ filius ius¬
bius. quem ex p̃scripto lisbio uirosuo
susceꝑat. romam ductus domitiano.
eius palatio ꝑ tres cesares militauit.

Expanded text:
cia passionis, et per immanem cia passionis, et per immanem enit ad societatem angelorum. Nempe novum, prius et inauditum, miraculum, exanime corpus viventis currere more, difficile, praeciso capite, sanctissimi viri corpus angelico ministerio in modum viventis ambulare, cum idem Deus sua omnifidei suae commendationem, quam idem suus fidelis servus praedicaverat facile ut iret, potuit regere, qui idipsum corpus de pulvere terrae compingens, spiritum, quo vegetaretur, dignatus est inspirare: idemque redactum in cinerem dignabitur reparare, et qua vixerat anima, vividum perenniter reddere. Quod stupendum miraculum, cum superius fata Larcia conspexisset, prosiluit in infidelium turbas, et ditia idolorum occubuit baptizata in remissionem peccatorum. Cujus filius Visbius, quem ex praescripto Lisbio viro suo susceperat, Romam ductus, Domitiano evespillatoper tres Caesares militavit,
Abbreviated transcription (Latin):
corpori. caput ꝓprium abipso monte ubi
fuerat decollatus. ꝑ duo fere milia depor¬
tanti. usꝙ ad locũ in quo nunc deidis¬
positione et sua. requiescit humatum:
sine cessatione ymius dulcisonis lau
dans dm̃ S et celos petentia diuinoꝵ
spũum innumerabilia agmina sunt
audita canore inestimabiliᷤ suauitatis
modulantia. gła tibi dñe: adiuncto fre¬
quentius alleluia. Nam ꝓut discerni
potuit. tantꝰ auditus uelut alternatĩ
chori angelici: hec et alia quoꝵ intel¬
lectus ñ potuit ꝑcipi concinebant.
Qd̃ uidentes et audientes innumeri po¬
puli: et multietiam ꝑsecutoꝵ in dm̃ cre¬
dicłunt. Noncredentes autẽ. nimio ter¬
rore ꝑculsi. quiq in suas partes fuge
natiomi. mirificatũ scm̃ suũ in celis. tali¬
ter demonstrare in terris: qui ad feroci¬
simos populos. inclitus nuncius et con¬
sessor ipsius p̃ciosus. succensus igne di¬
uini amoris constant̃ sustinuit suppli¬

Expanded text:
corpori caput proprium, ab ipso monte, ubi corpori caput proprium, ab ipso monte, ubi fuerat decollatus, per duo fere millia deportanti usque ad locum, in quo nunc Dei dispositione et sua electione requiescit humatum, sine cessatione hymnis dulcisonis Deum laudans. Sed et coelos petentia divinorum spirituum innumerabilia agmina sunt audita, canore inaestimabilis suavitatis modulantia: Gloria tibi, Domine, adjuncto frequentius, Alleluia. Nam prout discerni potuit tantus auditus, velut alternatim chori angelici, haec et alia, quorum intellectus non potuit percipi, concinebant. Quod videntes et audientes innumeri populi, et multi etiam persecutorum, in Dominum crediderunt. Non credentes autem, nimio terrore perculsi, quique in suas partes fugernationi mirificatum sanctum suum in coelis taliter demonstrare in terris, qui ad ferocissimos populos inclytus nuntius et confessor ipsius pretiosus, succensus igne divini amoris, constanter sustinuit suppli
Abbreviated transcription (Latin):
um. et deo nr̃o grata societas. interquos
nec pͥmus alter potuit eẽ. nec tercius:
s trinitatẽ confitentes. trino meruert̃
decorari mr̃io: quatinus fide pares. gla
illo. et incircuitu ciuitatis. ꝓ xp̃i nomi-¬
ne cesa. et diu̾sissimis. ac antea inauditiᷤ
suppliciis ẽ affecta: ut parisius uideret᷑
impletum. qd̃ de ierłm ꝓphetico uatici¬
nio fuerat ꝑoratum. Posuerunt morta¬
lia seruoꝵ tuoꝵ in circuitu eius: & ñerat
et galliarum pͥmi sacerdotis merita gło¬
sa merita. ut ubi salutiser pͥmo ceꝑat
fructus oriri. eo ampliꝰ głe ipsuis pate¬
ret triumphus: maximus cunctos as
sistentes horror inuasit: ac lux ineffabi¬
lis cunctis resplenduit: et beatissimidy¬
onisii secadauer erexit. Sẽãq manu
caput acorpore dolabro lictoris trunca¬
tum. angelico cductu gressum regente. et
luce celesti circumfulgente: pendulis ce¬
pit brachiis uectitare. Et facta ẽ comes
multitudo celestis exercitus. eranimi esꝰ

Expanded text:
um et Deo nostro grata societas, inter quos um et Deo nostro grata societas, inter quos nec primus alter potuit esse, nec tertius: sed Trinitatem confitentes, trino meruere decorari martyrio, quatenus fide pares, glorillo, et in circuitu civitatis pro Christi nomine caesa et diversissimis ac antea inauditis suppliciis est affecta, ut Parisiis videretur impletum quod de Hierusalem prophetico vaticinio fuerat peroratum: posuerunt mortalia servorum tuorum in circuitu ejus, et non erat et Galliarum primi sacerdotis merita gloriosa, ut ubi salutifer primo coeperat fructus oriri, eo amplius gloriae ipsius pateret triumphus, maximus cunctos honor assistentes invasit, ac lux ineffabilis cunctis resplenduit; et beatissimi Dionysii se cadaver erexit, sanctaque manu caput a corpore dolabra lictoris truncatum, angelico ductu gressum regente, et luce coelesti circumfulgente, pendulis coepit brachiis vectitare. Et facta est comes multitudo coelestis exercitus exanimi ejus
Abbreviated transcription (Latin):
re largius concupiui uidere te. Nunc
is seruis tuis suscipe me. Tuosq. tue cuͤ¬
todie commendo: quos ministĩo nr̃o. et
tibi tuo sanguine adquisisti. Cunctos
etiam qui te ꝑ nos in nomine tuo petie¬
rint ut pollicit᷑ es clementer exaudi: qm̃
tuum est regnũ. et potestas. cum patre
et spũ scõ : ante omnia. et in om̃a scła
seculorum. Cumq beatus rusticus et ele¬
utherius cuncti ꝙ fideles. et multi etiã
paganoꝵ. qui eum lamentantes ꝓseque¬
uant᷑ respondissent. amen: positis genibꝰ
et ꝓtensis ceruicib. uno eodemq mom̃¬
to hebetatis scłm preceptum pͥncrpis se¬
curib decollati sunt. atq in hac ficdicon¬
stantia ꝑmanentes. reddentes t̾re corꝑa.
beatas celo animas intułunt. Taliq ad
dũm meruert̃ ꝓfessione migrare: ut
Qm̃ unde mentib inerat amor licet p̃ci¬
sis capitib quod ore iam sumpserat. ser¬
monib estuabat ardor uere beata nimi¬

Expanded text:
re largius concupivi videre te; nunc re largius concupivi videre te; nunc is servis tuis suscipe me: tuosque tuae custodiae commendo, quos ministerio nostro, et tibi tuo sanguine acquisisti: cunctosque etiam, qui te, per nos in nomine tuo petierint, ut pollicitus es, clementer exaudi: quoniam tuum est regnum et potestas cum Patre et sancto Spiritu ante omnia, et in omnia saecula saeculorum. Cumque beatus Rusticus et Eleutherius, cunctique fideles, et multi etiam paganorum, qui eum lamentantes prosequebantur, respondissent, amen: positis genibus, et protensis cervicibus, uno eodemque momento, hebetatis, secundum praeceptum principis, securibus decollati sunt: atque in hac fidei constantia permanentes, reddentes terrae corpora, beatas coelo animas intulere. Talique ad Dominum meruere professione migrare, ut nfiteri. Quoniam unde mentibus inerat amor, licet praecisis capitibus, quod ore jam sumpserat, sermonibus aestuabat ardor. Vere beata nimi
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria. Confligebant inter se. illinc
carnifices: hinc palmata uox miq̃s. Am¬
biebat supplicia: ut tormento crescente
cresceret et corona. Quappter iterum
uelut ab initio. uirgis in conspectu om̃i
um scĩ mr̃es nudi cesi. et suis uestib re¬
induti: e regione ydoli mercurii. ad lo¬
cum constitutum educti: ad decollatio¬
nem sunt genua flectere iussi. Tunc bea¬
tus antistes dñi yonisius. manus exten¬
dens. et ocł̃os ad celum erigens: ait. Us
deus m̃s qui creasti me et gr̃a tua inui¬
tam hanc induxisti me. qui eterna sapi¬
entia tua docuisti me. & consilia secretoꝵ
tuoꝵ non abscondisti a me. s sempinmi
solatus es me. et fuisti mecũ in omnib
ad quecunq preri: tibi gr̃as ago ꝓcunc¬
tis que fecisti. et ostendisti mͥ: atq dignatꝰ
es oꝑari ꝑme. Marime quia nunc hu¬
mslitatẽ meam uisitasti ꝑ te. et uocasti
senectutem meam tuo desiderio fatiga¬
tam ad te: sciensqi iam ex multo tempo¬

Expanded text:
victoria. Confligebant inter se, illinc victoria. Confligebant inter se, illinc carnifices, hinc palmata vox martyris. Ambiebat supplicia, ut tormento crescente, cresceret et corona. Quapropter iterum, velut ab initio, virgis in conspectu omnes sancti martyres nudi caesi, et suis vestibus reinduti, e regione idoli Mercurii, ad locum constitutum educti, ad decollationem sunt genua flectere jussi. CAPUT XXXI. Tunc beatus antistes Domini Dionysius manus expandens, et oculos ad coelos erigens, ait: Deus, Deus meus, qui creasti me, et gratia tua in vitam hanc induxisti me, qui aeterna sapientia tua docuisti me, et consilia secretorum tuorum non abscondisti a me: sed semper isolatus es me, et fuisti mecum in omnibus, ad quaecunque perrexi; tibi gratias ago pro cunctis quae fecisti et ostendisti mihi, atque dignatus es operari per me. Maxime quia nunc humilitatem meam visitasti per te, et vocasti senectutem meam, tuo desiderio fatigatam, ad te: sciens quia jam ex multo tempo
Abbreviated transcription (Latin):
humata. et tormentoꝵ adhuc signa ser¬
uantia. euntes cernite: et si ñ resipueri¬
tis. infelicitatem eoꝵ infelicitate excedi¬
te. & infeliciter ut desideratis obite. Ad
hanc uocem xp̃i martyres. Myonisius.
Rusticus. et eleuthenius in agonia pa¬
ri confessione fidei. et uirtutis constas¬
tia roborati: post nimia tormenta. gło¬
sum complere mr̃ium elegerunt. Et
iudicis abstracti conspectib. ac funeri
b scõrum sibi ostensis. diuina iusta et
occulta laudauere iudicia. qui sic eos
in p̃senti humiliare disponit. quos in ce¬
lesti regno tam głose exaltari. ante om̃e
tempus decreuit. Deinde trore subuinc¬
to. multisꝙ iniuriis. et ñ antea platis
suppliciis macerati: xp̃i se famulos mag¬
na confessionis uoce ꝓnuntiant. Lace¬
rabat᷑ꝙ precipue sc̃s dei sacerdos hum¬
ana rabie: cui seruiuit et bestia. Qp̃cur¬
rebat ad torm̃ta: ne tarde iret ad głam.
Puocabat in se penam: ut maior eẽt

Expanded text:
humata, et tormentorum adhuc signa serhumata, et tormentorum adhuc signa servantia, euntes cernite, et si non respueritis, infelicitatem eorum infelicitate excedite, et infeliciter, ut desideratis, obite. Ad hanc vocem Christi martyres, Dionysius, Rusticus et Eleutherius, in agonia pari confessione fidei et virtutis constantia roborati, post nimia tormenta gloriosum complere martyrium elegerunt. Et judicis abstracti conspectibus, ac funeribus sibi sanctorum ostensis, divina justa et occulta laudavere judicia, qui sic eos in praesenti humiliare disponit, quos in coelesti regno tam gloriose exaltari ante omne tempus decrevit. Deinde terrore subjuncto, multisque injuriis et non ante perlatis suppliciis macerati, Christi se famulos magna confessionis voce pronuntiant: lacerabaturque praecipue sanctus Dei sacerdos humana rabie, cui servivit et bestia: qui praecurrebat ad tormenta, ne tarde iret ad gloriam. Provocabat in se poenam, ut major esset
Abbreviated transcription (Latin):
bant resplenduit huiꝰcemodi lur de ce-¬
lo. suꝑ eum & om̃s qui ibi aderant
qualem nemo eorum ante uiderat.
Inqua ueniens apparuit ei dñs iħexp̃c¬
etiam cunctis uidentib. quib datum¬
ẽ uidere: cum multitudine angelorũ.
Et accipiens panem scm̃: dedit illi di¬
cens. Accipe hoc care ms̃. qd̾ mox com¬
plebo tͥ una cum patre meo. qm̃ mecũ
est maxima merces tua: & his qui au¬
dierint te salus in regno meo. Nunc fa¬
cies fortiter: & memoria tua erit in lau¬
de. Dilectio autem et benignitas quam
habes. semꝑ ꝓ quib cunq petierit im¬
petrabit. Huius uero terribilis et ãmi¬
randi spectacłi misterio. qmͣqmͣ adhuc
pagana curiositate: tamen miracłorũ
mulos de squalore carceris educentes.
p̃fecti obtutib iterum p̃sentarunt. Qbꝰ
prefectꝰ ait. Si prudenti consilio tandẽ
ad uitam tenditis: immolate diis. & . ui¬
uite. Si uero mori eligitis. mortuorum
quos seduristis cadauera inseliciter in¬

Expanded text:
bant, resplenduit hujus modi lux de coebant, resplenduit hujus modi lux de coelo super eum et omnes qui ibi aderant, qualem nemo eorum antea viderat: in qua veniens apparuit ei Domietiam cunctis videntibus, quibus est datum videre, cum multitudine angelorum: et accipiens panem sanctum, dedit illi, dicens: Accipe hoc, chare meus, quod mox complebo tibi una cum Patre meo: quoniam mecum est maxima merces tua, et his qui audierint te, salus in regno meo. Nunc facies fortiter, et memoria tua erit in laude, Dilectio autem et benignitas, quam habes semper, pro quibuscunque petierit, impetrabit. Hujus vero terribilis et admirandi spectaculi mysterio, quanquam adhuc pagana curiositate, tamen miraculorum mulos de squalore carceris educentes, praefecti obtutibus iterum praesentarunt. Quibus praefectus ait: Si prudenti consilio tandem ad vitam tenditis, immolate diis, et vivite: si vero mori eligitis, mortuorum quos seduxistis, cadavera infeliciter in
Abbreviated transcription (Latin):
ti differunt᷑ non dimitunt᷑ Cumꝙ
extincto ad orationem eius fornacis in¬
cendio. beatus pontifex dñi dyonisius.
fuisset splendiior auro eductꝰ pati¬
bulo cruciari. et stipitis torm̃talium
instrum̃toꝵ confixione appendit᷑. Uñ
spectantib p̃dicans. diutius tortus nec
mortuus deponit᷑ et in carcere glau¬
cimi. tres simul electi dñi. cum fideliũ
multitudine recludunt᷑. Ducebantur
sane a delicto obligatiᷤ. iusti in uinculis.
condempnandi a dampnatis: & uino¬
centes a nocentib exponunt᷑. Ubi cũ
post multas et ꝑnecessarias populi. qͥ
eum sequendo. carcerem irruꝑant ex¬
hortationes. et ad absentes institutionũ
cdirecta precepta dominica: missax sollẽp¬
ma ut confirmarent᷑ participatione
corporis et sanguinis dm̃i nr̃i ihũ xp̃i¬
fideles. uelut iam incelestib positꝰ cele¬
biaret: hora qua frangebatur panis ses.
quo ipse et populus communicare debe¬

Expanded text:
ti differuntur, non dimittuntur. Cumque ti differuntur, non dimittuntur. Cumque exstincto ad orationem ejus fornacis incendio, beatus Domini pontifex Dionysius fuisset splendidior auro eductus, patibulo cruciarii stipitis, tormentalium instrumentorum confixione appenditur. Undspectantibus praedicans, diutius tortus nec mortuus, deponitur, et in carcere Glaucini, tres simul electi Domini, cum fidelium multitudine recluduntur. Ducebantur sane a delicto obligatis, justi in vinculis, condemnandi a damnatis, et innocentes a nocentibus exponuntur. Ubi cum post multas et pernecessarias populi, qui eum sequendo, carcerem irruperant, exhortationes, et ad absentes directa institutionum praecepta, Dominica missarum solemnia, ut confirmarentur participatione corporis et sanguinis Domini fideles, velut jam in coelis positus celebraret: hora, qua frangebatur panis sanctus, quo ipse et populus communicare debe
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ in cupiditatib uincere: fac me ad no¬
minis tui głam. hanc adustionẽ suꝑare.
Et sic cum ambusto toto corpore fuisset
leuatus: ad bestias ferocissimas in rabi¬
em multo ieiunio excitatas: ꝓiectus
subrigit᷑. Quas cum impetu ualidissi¬
mo consperisset accurrere: contra eas
faciens signum erucis. et suspicien in
celum: ait Tu domine qui semꝑidem
es adesto nunc mͥ: eandẽ potestatem ex̃.¬
cendo. quam in lacu seruo tuo dani¬
heli miscditer contulisti. ꝑuenientes
autẽ ad eum bestie: mansuetissime. ꝓ¬
cidebant ei. Preꝑantur ergo ingentia
chybani incendia: et in eauir dñi sc̃s
cyonisius tiexillo scẽ crucis armatus
ti ꝑpetui imaginaria conc̃matione
egrediar: rore ꝙ. tui scĩ sp̃c hos fidei meẽ
sedes rogos extinguaᷤ: qui rumpbeã
ignitã in custodiam ꝑadẏsi. eruoris
cus et eleutheriꝰ flentes. et ad penassi¬
miles uoto ꝓmptissimo ꝓperantes. uinc¬

Expanded text:
nem in cupiditatibus vincere, fac et ad nonem in cupiditatibus vincere, fac et ad nominis tui gloriam hanc adustionem me superare, et sic cum ambusto toto corpore fuisset levatus, ad bestias ferocissimas, in rabiem multo jejunio excitatas, projectus subrigitur. Quos cum impetu validissimo conspexisset accurrere, contra eas faciens signum crucis, et suspiciens in coelum, ait: Tu, Domine, qui semper idem es, adesto nunc mihi, eamdem potentiam exerendo, quam in lacu servo tuo Danieli misericorditer contulisti. Pervenientes autem ad eum bestiae, mansuetissime procidebant ei. Praeparantur quoque ingentia clibani incendia, et in ea vir Domini S. Dionysius, vexillo sanctae crucis armatus,ui tormenti imaginaria concrematione egrediar: roreque tui sancti Spiritus, hos fidei meae sedes rogos, qui rhomphaeam ignitam in custodiam paradisi, cruoris cus et Eleutherius flentes, et ad poenas similes voto promptissimo properantes, vinc
Abbreviated transcription (Latin):
laudare &e commilitones suos. ut ad
hec se inuictos p̃pararent cõmonere:
om̃s ꝙ fideles ut hinc in dnĩca fide cor¬
roborarentur. non desinit p̃dicare di
stigmata passionis xp̃i ꝑferre dignuᷤ
habitus sum ꝓ confessione eiꝰ in cor¬
pore meo: qd est gła ur̃a ouiri fideles.
et dilectissimi fr̃s. Ideoq uidete nede¬
ficiatis in tribulationib meis: s ma¬
gis arment᷑ corda ur̃a: et ad similia ꝓp¬
Rusticꝰ et eleutheriꝰ satis acerrime. &
immenso cathenarum pondere simul
scĩ dñi onerant᷑: et in ergastulũ tene¬
brosissimi carceris retrudunt᷑ Indeꝙ
ad presecti auditionẽ reducti. in catas¬
tis extensi et flagellati. dño gr̃as refe¬
ceptabilis. xp̃o hostia dyonisius.
in ocłis suoꝵ suꝑlectum ferreum sup¬
positis flammis nudus extensus ẽ: et
cantabat dicens. Ignitum eloquiũ tuũ
ti cum transieris ꝑ ignem flamme ñ
nocebunt te. et dedisti mͥ ꝑiculosiorẽ ig¬

Expanded text:
laudare, et commilitones suos, ut ad laudare, et commilitones suos, ut ad haec se invictos praepararent, commonere: omnesque fideles, ut hinc in Dominica fide corroborarentur, non desinit praedicare, distigmata passionis Christi perferre dignus habitus sum pro confessione ejus in corpore meo: quod est gloria vestra, o viri fideles, et dilectissimi fratres. Ideoque videte, ne deficiatis in tribulationibus meis, sed magis armentur corda vestra, et ad similia propRusticus et Eleutherius satis acerrime, et immenso catenarum pondere simul sancti Domini onerantur, et in ergastulum tenebrosissimi carceris retruduntur. Indeque ad praefecti auditionem reducti, in catastis extensi et flagellati, Domceptabilis Domino hostia Dionysius, in oculis suorum super lectum ferreum, suppositis flammis, nudus extensus est et cantabat, dicens: Ignitum eloquium tuum,t: Cum transieris per ignem, flammae non nocebunt te: et dedisti mihi periculosiorem ig
Abbreviated transcription (Latin):
re innotuerit. Ex his enim. satis rome
audiuimꝰ. Tantum edicito. si magni
pͥncipis domitiani iussis obedire: et
immortaliũ deorum iura uenerari
disponis. Sinautem: non ũborum. sed
ũberum conflictatione uobiscum
uiriliter decertabo. Cumq hec age
milie matrona nobilis. multo comi¬
tatu stipata. nomine larcia suꝑueñ:
compellans prefectũ a dyonisioiomi¬
co. agnomine machario. uirũ suum
lisbium magicis artib mente cap¬
tum: et eius trans gressioni sociatũ.
dictante sententiam mortis excipiens:
trans fusus est uite ꝑpetue.
cĩ uero dñi tortorib traditi. adlo
ca penalia adducti sunt. & in cõ¬
spectu scõrum. rustici. et eleutherii.
ut tormentoꝵ ipsius terrore. ab in¬
tentione sua resipiscerent preciosus
campi doctor eorum. et fortissimus ath¬
leta dñi dẏonisiꝰ expoliatur. et toto
corpore nudus. aternis militũ ter¬
monib uicissim flagellat᷑ nec uincit᷑
Qinter crepitꝰ u̾berum deigłam col¬

Expanded text:
re innotuerit. Ex his enim Romae satis re innotuerit. Ex his enim Romae satis audivimus; tantum edicito si magni principis Domitiani jussis obedire, et immortalium deorum jura venerari disponitis; sin autem, non verborum, sed verberum conflictatione vobiscum viriliter decertabo. CAPUT XXVII. Cm inclytae familiae matrona nobilis, multo comitatu stipata, nomine Larcia supervenit, compellans praefectum, a Dionysio Ionico, agnomine Macario, virum suum Lisbium magicis artibus mente captum, et ejus transgressionibus sociatum. dictante sententiam mortis excipiens, transmissus est vitae perpetuae. Sancti vero Domini, tortoribus traditi, ad poenalia loca ducti sunt, et in conspectu sanctorum Rustici et Eleutherii, ut tormentorum ipsius terrore ab intentione sua resipiscerent, pretiosus campiductor eorum, et fortissimus athleta Domini Dionysius exspoliatur, et toto corpore nudus, a ternis militum teronibus vicissim flagellatur, nec vincitur. Qui inter crepitus verberum Dei gloriam col
Abbreviated transcription (Latin):
nisius. Rusticus. et eleutheriꝰ. ita
dono scĩ sp̃c inspirati. et zelo ficdi inflã¬
mati: sono unius uocis. eisdemq ũbis
cum ñnisi unus int̾rogaret᷑. reddide¬
re responsum: acsi unius homini ore
sermo ꝓcederet. In hocinquiunt mam¬
festum est. nos eẽ uerissimos. xp̃ianos.
cum corde credamus. ore confiteam᷑.
et oꝑe pio colamus patrem et filium.
in trinitate ꝑfecta. et plenitudo diui¬
nitatis sit. et unitas potestatis. Dñm
salutẽ hominum. ex beata mariasem¬
ꝑ uirgine in fine tempoꝵ factũ. passũ.
mortuum. et sepultum. et ab inferis
inexcelsiᷤ. uent᷑m ad iudicandos uiuos ⁊ mͦtu
lius predicamus. Tunc prefectꝰ dixit
Non mͥ iussum est quiddã dehis uob̃
cum agere: p̃sertim cum te decrepi
te pessime senectutis mmia eloqͤntia.
et ꝓfundissimoꝵ ũborum tergiuer¬
satione. atq ultra naturã hominũ
in populis seductione: una cũ magi¬
cis prestigiis. orbi pene romano calle¬

Expanded text:
nysius, Rusticus et Eleutherius, ita nysius, Rusticus et Eleutherius, ita dono sancti Spiritus inspirati, et zelo fidei inflammati, sono unius vocis eisdemque verbis, cum non nisi unus interrogaretur, reddidere responsum, ac si unius hominis ore sermo procederet. In hoc, inquiunt, manifestum est nos esse verissimos Christianos, cum corde credamus, ore confiteamur, et opere pio colamus Patrem, et Filium,in trinitate perfecta, et plenitudo sit divinitatis, et unitas potestatis. Dominsalutem hominum ex beata Maria semper virgine in fine temporum factum, passum, mortuum et sepultum, et ab inferis in exceliter praedicamus. Tunc praefectus dixit: Non mihi jussum est de his quiddam vobiscum agere, praesertim cum te decrepitae et pessimae senectutis nimia eloquentia, et profundissimorum verborum tergiversatione, atque ultra naturam humanam in populi seductione, una cum magicis praestigiis, orbi pene Romano calle
Abbreviated transcription (Latin):
simis crudelissime ligat᷑ trahit᷑: & una
cum scõ rustico archiprb̃o et eleuthe¬
rio archidiacono suo. p̃fecti p̃sñtie sistit᷑
uem cum nuia seueritate p̃fectꝰ
alloquit᷑: dicenꝰ Tune es ille infan¬
dissimus senex. qui diceris dyonisiꝰ
ionicꝰ et agnominaris macharius:
qui etiam deorum nr̃orum culturã
euacuas. et inuictissimi pͥncipis sta¬
tuta contempnis: Cui beatus dyo¬
nisius ait. Senex quidẽ sum corpore.
s feruore deuotionis & ficłi. atq salu¬
tari confessione dñi & saluatori mei
illi genitos ꝑ ministĩum p̃dicationis
mee infantes. quos illi fons sacribap¬
tismatis parturit. rationabili lacte
pascere sine dolo ñcesso. S et illiꝰ pͥn¬
cipis scita. qui uere est inuictissimus:
innocenti oꝑe. et mundo corde conser¬
uo. Cui p̃fectus. Dic ergo cuius numi¬
nis te ꝓfiteris eẽ cultorẽ: et cuius con¬
ditionis te asseris.
UNc hii tres beatissimi uiri. dyo¬

Expanded text:
simis crudelissime ligatur, trahitur, et una simis crudelissime ligatur, trahitur, et una cum sancto Rustico archipresbytero, et Eleutherio archidiacono suo, praefecti praesentiae sistitur. Quem cum nimia severitate praefectus alloquitur, dicens: Tune es ille infandissimus senex, qui diceris Dionysius Ionicus, et agnominaris Macarius, qui etiam deorum nostrorum culturam evacuas, et invictissimi principis statuta contemnis? Cui beatus Dionysius ait: Senex quidem sum corpore, sed fervore devotionis et fidei atque salutari confessione Domini et Salvatoris mei illi genitos per ministerium praedicationis meae infantes, quos illi fons sacri baptismatis parturit, rationabili lacte pascere sine dolo non cesso. Sed et illius principis scita, qui vere est invictissimus, innocenti opere et mundo corde conservo. Cui praefectus: Dic ergo cujus numinis te profiteris esse cultorem, et cujus conditionis te asseris. Tunc hi tres beatissimi viri, Dio
Abbreviated transcription (Latin):
predicationis et diuini obsequii com¬
ministros: ꝑsecutoꝵ dirus furor inue¬
nit. hii scĩssimi uiri. a beatissimi dyo¬
nisii. nunqͣm sustinuerunt abeẽ p̃sen¬
tia. quos diuina dignatio. eterni regis
iam presciebat eẽ consortes: quosq ab
inuicem ignite tempestatis insectatio.
ꝑ martyrii certamina. nullo sue calli
eniq aduentꝰ prefecti fescennini
sisinnii. cum romanoꝵ militũ ap¬
paritione inurbem parisiorũ. et ꝑom
nem regionem subito ꝑsonat᷑: & apͥ¬
morib ciuitatũ galliarum ei occur¬
rit᷑: imꝑialis iussio urgens suꝑ cap¬
tura scĩ pontificis macharii dẏonisii.
mo.sudores certaminũ suoꝵ decreue¬
rat ꝓpͥi sanguinis fonte abluere. quo
posset liberius carnis sarcina lib̾atus.
et suꝑ niuem dealbatꝰ presentie illius
astare: et qui semet ipsum holocaus¬
tum odoriferũ offerebat. sacrificium
laudis iugiter immolare: ab innume¬
rabili pene caterua demonicoꝵ uiroꝵ

Expanded text:
praedicationis et divini obsequii compraedicationis et divini obsequii comministros, persecutorum dirus furor invenit. Hi sancti viri a beatissimi Dionysii nunquam sustinuere abesse praesentia: quos divina dignatio aeterni regni jam praesciebat esse consortes, quosque ab invicem ignitae tempestatis insectatio, per martyrii certamina nullo suae callidDenique adventus praefecti Fescennii Sisinnii, cum Romanorum militum apparitione, in urbe Parisiorum, et per omnem regionem subito personatur, et a primoribus civitatum Galliarum ei occurritur imperialis jussio urgens super captura sancti pontificis Macarii Dionysii, mo, sudores certaminum suorum decreverat proprii sanguinis fonte abluere, quo posset liberius, carnis sarcina liberatus, et super nivem dealbatus, praesentiae illius astare, et qui semetipsum holocaustum odoriferum offerebat, sacrificium laudis Jupiter immolare: ab innumerabili pene caterva daemonicorum virorum
Abbreviated transcription (Latin):
lis thurificare compelleret. aut torm̃¬
tis laceratũ immensis. et penis exquisi¬
tissimis tormentatũ. inter cetera etiã
scdm leges romanas utpote eum qui
pr̃antissima nobilitate terrena floru¬
erat. et contra senatꝰ ac rei publice pro¬
mulgationes. contraq imꝑium egerat:
nudum publice uirgis cesum. securi ꝑ
sisinnius. suiq cõmanipłares. p̃ceptũ
pͥncipis suscepissent: ꝓ macharii dyo¬
nisii inquisitione galliarũ penetrant
fines. Qb adhuc ꝓcul positis: scĩ uiri ce¬
lebre nomen innotuit. Uñ ampliꝰ effera¬
ti. eursu uelociori. tum̃tib animis uul¬
tib trucidissimis. parisius adierunt:¬
ubi beatum dyonisiũ contͣ incredulos
dimicantẽ: et p̃dicatione continua po¬
puli multitudinẽ ad fidem inuenuns
exhortantẽ. Cum quo etiam beatum
uirum rusticũ archiprb̃m. et eleuthe¬
rium archidiaconem. quos ipse famo¬
lus dñi in suis ordinib consecrarat.

Expanded text:
lis thurificare compelleret, aut tormelis thurificare compelleret, aut tormentis laceratum immensis et poenis exquisitissimis tormentatum, inter caetera etiam secundum leges Romanas, ut pote eum, qui praestantissima nobilitate terrena floruerat, et contra senatus ac Reipublicae promulgationes, contraque imperium egerat, nudum, publice virgis caesum, securi peSisinnius suique commanipulares praeceptum principis suscepissent, pro Macarii Dionysii inquisitione Galliarum penetrant fines. Quibus adhuc procul positis, sancti viri celebre nomen innotuit. Unde amplius efferati, cursu velociori, tumentibus animis, vultibus trucissimis, Parisius adiere:ubi beatum Dionysium contra incredulos dimicantem, et praedicatione continua populi multitudinem ad fidem inveniunt exhortantem. Cum quo etiam beatum virum Rusticum archipresbyterum, et Eleutherium archidiaconum, quos ipse famulus Domini in suis ordinibus consecrarat,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i nominis amatores exponere diũ¬
sitati supplicii maturarent: ne suꝑ¬
ẽẽ posset. qui ualeret acquirere qd̃
tentia. iniquoꝵ gaudens tba inomnẽ
mundi partẽ. Bachando ꝓgredit᷑. et
contra dñicum ppłm pugnatura cõ¬
spirat. ñ cunctanti appetẽ gladio. qͦs
dñs suos monstrauerat eẽ signaculo.
Quadere nulla iam ꝓ. xp̃o certantibꝰ.
presentis uite indulgebat᷑ tranquil¬
litas: nulla scõꝵ mr̃m erat excusa¬
talibertas: s cuncti ꝓħdolor aut im¬
pii iussionib obediebant: aut quod
statutum acrudelissimo cesare fue¬
rat. ꝑferebant.
irigit᷑ ꝓinde prefectus. fescenni¬
nus sisinnius. tradita sibi electa
apparitione cum ingenti strepitu. ad
partes occidentaliũ regionũ. ut scm̃ se¬
nem. nominatissimũq doctrina uirũ.
et uirtutũ insignib p̃cipuum. macha¬
rium dyonisiũ. ubicũq repꝑiri potuiᷤ¬
set ꝑquirens: aut decreto pͥncipis. ydo¬

Expanded text:
Christi nominis amatores exponere diverChristi nominis amatores exponere diversitati supplicii maturarent, ne superesse posset, qui valeret acquirere, quotentia, iniquorum gaudens turba in omnem mundi partem bacchando progreditur, et contra Dominicum populum pugnatura conspirat, non cunctati appetere gladio, quos Dominus suos monstraverat esse signaculo. Qua de re nulla jam pro Christo certantibus praesentis vitae indulgebatur tranquillitas, nulla sanctorum martyrum erat excusata libertas; sed cuncti, proh dolor! aut impiis jussionibus obediebant, aut quod statutum a crudelissimo caesare fuerat, perferebant. Dirigitur proinde praefectus Fescennius Sisinnius, tradita sibi electa apparitione, cum ingenti strepitu ad partes occidentalium regionum, ut sanctum senem, nominatissimumque doctrina virum, et virtutum insignibus praecipuum Macarium Dionysium, ubicunque reperire potuisset, perquirens, aut decreto principis ido
Abbreviated transcription (Latin):
timendum: pariterq in eos qͥ hanc
salutis fidem deuoto corde receꝑant:
cum quod male cupierant ꝑficere ꝓ
hac calliditate sue artis instruxit.
quo efficerent᷑ compotes uoti sui: ut
domitiano qui post neronẽ ꝑditioĩs
filium. scd̃am ꝑsecutionẽ in xp̃ianos
q diffuderat. intimarent: quatinus
suleret: qui iam etiam ab ipsa homi¬
num memoria. ꝑ dy onisiũ ut assere¬
bant quendã prestigiatorẽ. et magũ
inuictissimũ. eiusq sequaces. abole¬
bant᷑. Que audiens immanissime
crudelitatis belua domitianꝰ. in tan¬
tam rabiem indignationis exarsit: ut
ubicumq ꝑse. uel ꝑ suos satellites x¬
anum quempiã repperisset: aut co¬
geret sacͥficare diis incestis. aut diũ¬
sis penis addictum. gladio traderet
puniendũ. Sed et totum ꝑ sibi subdi¬
tum orbem. in cunctis ciuitatib. op¬
pidis. municipiis quoq et uicis. pu¬
blicum pependit edictum: ut admi¬
nistrationis infulis seruientes. om̃s

Expanded text:
timendum, pariterque in eos, qui hanc timendum, pariterque in eos, qui hanc salutis fidem devoto corde receperant; cum quod male cupierant, perficerehac calliditate suae artis instruxit, quo efficerentur compotes voti sui, ut Domitiano, qui post Neronem, perditionis filium, secundam persecutionem in Christianos nge lateque diffuderat, intimarent: quatenus uleret, quae jam etiam ab ipsa hominum memoria per Dionysium, ut asserebant, quemdam praestigiatorem et magum invictissimum, ejusque sequaces abolebatur. Quae audiens immanissimae crudelitatis bellua Domitianus, in tantam rabiem indignationis exarsit, ut ubicunque per se vel per suos satellites Christianum quempiam reperisset, aut cogeret diis sacrificare incestis, aut diversis poenis indictum, gladio traderet puniendum. Sed et totum per sibi subditum orbem in cunctis civitatibus, oppidis, municipiis quoque et vicis publicum pependit edictum, ut administrationis infulis servientes, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
grẽ radiabat: ut aut om̃i ferocitate
una cum armis deposita. se illi ꝓster¬
nerent: aut qui compuncti sp̃c scĩdo¬
no ad credendum ñ erant pauore n¬
mio soluerent᷑: et ꝑterriti. a p̃sentia
eius aufugerent. Miroq modo. iner¬
mi uiro ñ ualebat plebs armata re¬
sistere. s subdebat se illi potius certa¬
nica ceruicositas: iugumq xp̃i sua¬
ue imponi sibi. acta cordis contricio¬
ne poscebat. Ab ipsis quoq destrue¬
fuerunt fabricata: & inuento salu¬
tis portu. ydoloꝵ gaudebant nau
siragio. Lugebat quoꝙ portio uicta
diaboli: cum de ea uictrix eccł̃ie legio
triumphabat. Tunc hostis antiquus ui-¬
dens sibi ꝑire. quod dño constabat as¬
sidua populoꝵ conũsione ꝓficere: totã
artificii sui machinã. ad impugnanda
que fuerant constructa conũtit unde¬
sue partis auctores. deorum suoꝵ flen¬
tes exitia. quos ad impietatem ꝑsecu¬
tionis in eos armauerat. qui unũ dm̃.

Expanded text:
gratiae radiabat, ut aut omni ferocitate gratiae radiabat, ut aut omni ferocitate una cum armis deposita se illi prosternerent: aut qui compuncti Spiritus sancti dono ad credendum non erant, pavore nimio solverentur, et territi a praesentia ejus aufugerent. Miroque modo inermi viro non valebat plebs armata resistere, sed subdebat se illi potius certaniae cervicositas, et jugum Christi suave imponi sibi, acta cordis compunctione, poscebat. Ab ipsis quoque destruestudio fabricata, et invento salutis portu, idolfragio. Lugebat quoque portio victa diaboli, cum de ea victrix Ecclesiae legio triumphabat. CAPUT XXIII. Tunc hostis antiquus videns sibi perire, quod Domino constabat assidua populorum conversione proficere, totam artificii sui machinam ad impugnanda, quae fuerant constructa, convertit. Unde partis suae auctores, deorum suorum flentes exsilia, quos ad impietatem persecutionis in eos armaverat, qui unum et ve
Abbreviated transcription (Latin):
constituit: ꝓbatas q ꝑsonas. honore
scdi ordinis ampliauit: incessanter
restituens popłos creatori: quos ade¬
uio cultu reuocauerat creature. Cinc¬
tus ergo fide et deuotione ppłi. quam
in constructione. et reuerenti basilice
frequentatione cernebat. admodum
quem pectore purissimo nouerat. & cor¬
de ardentissimo diligebat. insinuare
gentib ñ cessabat: cunctisq miscłian
eius in hoc tempore. et iudicium futu¬
rum ꝓponens: paulatim sociabat dõ.
quos diabolo subtrahebat: atq totis
erhortationis nisib. et signoꝵ ꝓdigiis
satagebat: quatinꝰ quos abripiebat
mundo. dignos faceret celo. Tantas
u̾tutes: ut rebelliũ corda gentilium.
ñ minus miracłis. qmͣ predicatiõib
obtineret. Et cum sepissime ab ydo¬
lorum pontificib contra eum seditio
excitaret᷑ in ppłos: ita ut plebes innu¬
mere. etiam et de uicinis regionibus.
mox ut illum cernere poterant. tan¬
ta. et ita mesfabiliter in eo lux celestis

Expanded text:
constituit, probatasque personas honore constituit, probatasque personas honore secundi ordinis ampliavit, incessanter restituens populos creatori, quos a devio cultu revocaverat creaturae. Cinctus ergo fide et devotione populi, quam in constructione et reverenti basilicae frequentatione cernebat, admodum quem pectore purissimo noverat, et corde ardentissimo diligebat, insinuare gentibus non cessabat; cunctisque misericordiam ejus in hoc tempore, et judicium futurum proponens, paulatim sociabat Deo, quos diabolo subtrahebat, atque totis exhortationis nisibus, et signorum prodigiis satagebat, quatenus quos abripiebat mundo, dignos faceret coelo. Tantas virtutes, ut rebellium corda gentilium non minus miraculis quam praedicationibus obtineret. Et cum saepissime ab idolorum pontificibus contra eum seditio excitaretur in populis, ita ut plebes innumerae, etiam et de vicinis regionibus mox ut illum cernere poterant, tanta et ita ineffabiliter in eo lux coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
fluere: et carismata diuina ꝑcipere.
Cui lisbius. Gratis inquit eum pater
beatissime osferam. ꝑ scĩtatem tuam
sius. ita nobis in huius modi negocio ẽ
maria semꝑ uirgine. cum ipsa fece¬
rit mundũ. inlocato ẽ diu̾sorio natus.
Quaꝓpter ñ uidetur equum. ut ingͣ¬
tis accepto agro p̃parem domũ: in
qua ei filii adoptionis ꝑ nr̃m miniͤ¬
teriũ renascant᷑ S et de eius p̃cio:
captiuoꝵ ẽ sepultura comparata. Ppt̾¬
ea rationabile iudicat᷑. ut p̃cio sumã
locum: uͥ illi qui in commercio illuiˢ.
li et mortis ꝑpetue baptitati fuerint.
redimant᷑. Commutationẽ uero p̃cii.
tu xp̃i pauꝑib largieris: qui te illi
deuotissime obtulisti.
is ita expletis: eccłiam illic dei se¬
semꝑ om̃ipotentis. semꝑ in omnib.
et ubiq comitante auxilio. iuxta fa¬
uena poterat: in honorem dñi nr̃i iħu
xp̃i. que necdum locis illis et popłis
nota erat. construrit: ac officia deuo¬
te dño seruientium elericoꝵ. ex more

Expanded text:
uere, et charismata divina percipere. Cui Lisbius: Gratis, inquit, eum, pater beatissime, offero per sanctitatem tuam sius, ita nobis in hujusmodi negotio est Maria semper virgine, cum ipse fecerit mundum, in locato est diversorio natus. Quapropter non videtur aequum, ut gratis accepto agro, praeparem domum, in qua ei filii adoptionis per nostrum ministerium renascantur. Sed et de ejus pretio captivorum est sepultura comparata. Propterea rationabile judicatur, ut pretio sumam locum, ubi illi, qui in commercio sanguinili et mortis perpetuae baptizati fuerint, redimantur. Commutationem vero pretii tu Christi pauperibus largieris, qui te illi devotissime obtulisti. CAPUT XXII. His ita expletis, ecclesiam illic, Dei se omnipotentis semper in omnibus et ubique comitante auxilio, juxta faadvena poterat, in honorem Domini nostri Jesu Christi, quae necdum locis illis et populis nota erat, construxit, ac officia devote Domino servientium clericorum ex more
Abbreviated transcription (Latin):
timoda commoditatũ genera. etiam
alueo suo magnam piscium copiam
dei famulus elegit. expetendum. ad
quem cum pͥmo fide armatus. & con¬
fessionis constantia roboratꝰ. accessisset
quendã lisbium. uirum honoratisfi¬
rat. et illi fideliter adherebat: allo
titudo. in credulitate et confessione
sui scĩ nominis. benedictione baptis¬
matis consecrat᷑: et cottidie numerꝰ
fidelium augmentat᷑: uisum est mͥ.¬
agrum secretarii tui. precio atua fr̃¬
nitate suscipe: et domũ baptismatis

Expanded text:
timoda commoditatum genera, etiam timoda commoditatum genera, etiam alveo suo magnam piscium copiam Dei famulus elegit expetendum. Ad quem cum primo fide armatus et confessionis constantia roboratus accessisset quemdam Lisbium, virum honoratissirat, et illi fideliter adhaerebat, alloctitudo in credulitate et confessione sui sancti nominis, benedictione baptismatis consecratur, et quotidie fidelium numerus augmentatur, visum est mihi secretarii tui agrum pretio a tua fraternitate suscipere, et domum baptismatis