comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam fierent. X.¬
lla aut̃ rerum forma que in eius
racione rescreandas precedebat. qͥd
aliud ẽ quam rerum quedam in ip¬
saracione locutio: ueluti cum faber
facturus aliqđ sue artis opus. priꝰ
illud intra sedicit mentis conceptio¬
ne: Mentis aut̃ siue racionis locuti¬
onem hic intelligo. ñ cum uoces re¬
rum significatiuȩ cogitantur: s
cum res ipsȩ uł futurȩ uł iam exis¬
tentes. acie cogitationis in mente
conspiciuntur. Frequenti namq
usu cognoscitur: quia rem unã
tripliciter loqui possumus. Aut e¬
nim res loquim᷑ signis sensibilib id
ẽ. que sensib corporeis sentiri posst̃.
sensibiliter utendo: aut eadem sig¬
na que foris sensibilia sunt. intra
nos insensibiliter cogitando. aut
nec sensibilit̾ nec insensibilit̾ his
signis utendo: s res ipsas uł corꝑm
imaginatione. uł racionis intellec¬
tu. pro rerum ipsarum diu̾sitate
intus inmente nr̃a dicendo. Altt̃
namq dico hominem. cum eum

Expanded text:
quam fierent. quam fierent. lla autem forma rerum, quae in ejus ratione res creandas praecedebat, quid aliud est quam rerum quaedam in ipsa ratione locutio; veluti cum faber facturus aliquod suae artis opus, prius illud intra se dicit mentis conceptione? Mentis autem sive rationalis locutionem hic intelligo, non cum voces rerum singnificativae cogitantur; sed cum res ipsae, vel futurae, vel jam existentes acie cogitationis in mente conspiciuntur. Frequenti namque usu cognoscitur quia rem unam tripliciter loqui possumus. Aut enim res loquimur signis sensibilibus, id est, quae sensibus corporeis sentiri possunt, sensibiliter utendo; aut eadem signa, quae foris sensibilia sunt, intra nos insensibiliter cogitando; aut nec sensibiliter, nec insensibiliter his signis utendo, sed res ipsas, vel corporum imaginatione, vel rationis intellectu, pro rerum ipsarum diversitate, intus in nostra mente dicendo. Aliter namque hominem dico, cum eum
Abbreviated transcription (Latin):
nisi aliquid facta sunt. Sic enimas¬
picientes aliquem de ualde humilz
fortuna multis opibus ab aliquo ho
norib ue exaltatum: dicuus. ecce fe
cit ille istum de nichilo: aut factus
ẽ iste abillo de nichilo: id ẽ iste qui
prius quasi nichilum deputabatur.
erum uideor michi uidere qͥddã.
qđ non negligent̾ discernere co¬
git: sođm quid ea que facta sunt
antequam fierent dici possint fuis¬
se nichil. Nullo namq pacto fieri po¬
test aliquid racionabilit̾ ab aliquo:
nisi in facientis racione precedat ali¬
qd̃ rei faciende quasi exemplum. si
ie aptius dicitur forma. uł simili¬
udo. aut regula. Padet itaq qm pͥuᷤ¬
lam fierent uniuersa: erat in raci¬
ne summȩ naturȩ. quid aut qua¬
a. aut quomodo futura eẽnt. Qua
cum ea quȩ facta sunt clarum
sit nichil fuisse antequam fierent.
quantum ad hoc quia ñ erant qđ
nunc sunt. nec erat ex quo fierent.
ñ tamen nichil erant quantũ ad
racionem facientis. ꝑ quam & scđm

Expanded text:
nisi aliquid facta sunt. Sic enim asnisi aliquid facta sunt. Sic enim aspicientes aliquem de valde humili fortuna, multis opibus, honoribusve ab aliquo exaltatum, dicimus: Ecce ille fecit istum de nihilo, aut factus est ille ab isto de nihilo: id est, ipse qui priusVerum videor mihi videre quiddam quod non negligenter discernere cogit, secundum quid ea quae facta sunt, antequam fierent, dici possint fuisse nihil. Nullo namque pacto fieri potest aliquid rationabiliter ab aliquo, nisi in facientis ratione praecedat aliquod rei faciendae quasi exemplum, sive ut aptius dicitur forma, vel similitudo, aut regula. Patet itaque quam fierent universa, erat in ratione summae naturae, quid aut qualia aut quomodo futura essent: quare cum ea quae facta sunt, clarum sit nihil fuisse antequam fierent, quantum ad hoc, quia non erant quod nunc sunt, nec erat ex quo fierent; non tamen nihil erant, quantum ad rationem facientis, per quam et secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quia p̾ret̃ summam eẽntiam cũe¬
ta que sunt ab eadem ex nichilo fac¬
ta sunt. idẽ non ex aliquo: sicut ipl
conclusio precedentia conuenienter
consequetur. ita ex eadem conclusi¬
ne nichil inconueniens subsequet᷑
Quamuis non incõuenient̾ ⁊ sin
omni repugnantia. ea que facta
a creatrice substantia. dici possins
ẽẽ facta ex nichilo: eo modo quo dl
solet diues ex pauꝑe. & recepisse qui¬
pauꝑ erat. nunc ẽ diues. qđ antea
ñ erat. & qui prius habebat egritu¬
dinem. nunc habet sanitatem quã
antea ñ habebat. Hoc igitur modo
ñ inconuenient᷑ intelligi pot̾. si dici¬
tur creatrix essentia uniu̾sa fecisse
de nichilo: siue qđ uniu̾sa ꝑ illam fac̾¬
ta sunt de nichilo: idẽ que priusni¬
chil erant. nunc sunt aliquid. Hac
ipsa quippe uoce qua dicitur. quia
illa fecit. siue qua ista facta sunt:
intelligitur quia cum illa fecit ali¬
quid fecit. & cum ista facta sunt. ñ

Expanded text:
est, quia praeter summam essentiam cuncest, quia praeter summam essentiam cuncta, quae sunt ab eadem, ex nihilo facta sunt, id est, non ex aliquo: sicut ipsa conclusio praecedentia convenienter consequetur, ita ex eadem conclusione nihil inconvenieus subsequetur; quamvis non inconvenienter et sine omni repugnantia, ea quae facta sunt a creatrice substantia dici possint esse ex nihilo facta; eo modo quo dici solet dives pauper erat, nunc est dives, quod antea non erat; et qui prius habebat aegritudinem, nunc habet sanitatem quam antea non habebat. Hoc igitur modo non inconvenienter intelligi potest, si dicatur creatrix essentia universa fecisse de nihilo, sive quod universa per illam facta sint de nihilo: id est, quae prius nihil erant nunc sunt aliquid. Hac ipsa quippe voce qua dicitur, quia illa fecit, sive, quia ista facta sunt; intelligitur quia cum illa fecit, aliquid fecit; et cum ista facta sunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
detur de nichilo. idẽ non loquitur.
Scd̾m quem modũ de ipsasũma
essentia. & de eo qd penitus nec fuit
nec est. querenti unde factum sit
recte responderi potest de nichilo. id
ẽ nequaquam factum ẽ. Qui sen¬
sus de nullo eorum que facta sunt
intelligi potest. Alia significatio est
quȩ dici quidem potest. uera tamen
esse non potest. ut sidicatur aliquid
sic ẽẽ factum ex nichilo. ut ex ipso
nichilo. id ẽ ex eo qđ penitus non est
factum sit: quasi ipsum nichil sit
aliquid existens. ex quo possit aliqͥd
fieri. Qd qm̃ semꝑ falsum est: quo¬
tiens esse ponitur. impossibił inconue¬
nient a consequitur. Tercia int̾p̾tatis
qua dicitur aliquid ẽẽ factum. de
nichilo ẽ: cum intelligimus ẽẽ qui¬
dem factum. s ñ ẽẽ aliquid unde sit
factum. ꝑ similem significationẽ
dici uidetur: cum homo contristatꝰ
sine causa. dicit᷑ contristatus deni¬
chilo. Scd̾m igitur hunc sensum
si intelligatur qđ supra conclusum

Expanded text:
detur de nihilo, id est, non loquitur. detur de nihilo, id est, non loquitur. Secundum quem modum de ipsa summa essentia, et de eo quod penitus nec fuit, nec est, quaerenti unde factum sit, recte responderi potest, de nihilo, id est, nequaquam factum est: qui sensus de nullo eorum, quae facta sunt, intelligi potest. Alia significatio est, quae dici quidem potest, vera tamen esse non potest: ut, si dicatur aliquid sic esse factum ex nihilo, ut ex ipso nihilo, id est, ex eo quod penitus non est, factum sit: quasi ipsum nihil sit aliquid existens, ex quo possit aliquid fieri: quod quoniam semper falsum est; quoties esse ponitur, impossibilis inconvenientia consequitur. Tertia interpretatio, qua dicitur aliquid esse factum de nihilo, est cum intelligimus esse quidem factum, sed non esse aliquid, un de sit factum. Per similem significationem dici videtur, cum homo contristatus sine causa, dicitur contristatus de nihilo. Secundum igitur hunc sensum si intelligatur, quod supra conclusum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo. Aut enim fit de aliquo: aut
de nichilo. Siue igitur nichil sit ali¬
quid. siue nichil non sit aliquid. con¬
sequi uidetur ut quicquid factum
ẽ. factum sit ex aliquo. Qđ si uerũ
esse ponitur: om̃ib que supra dispo¬
sita sunt opponitur. Unde qm̃ quod
erat nichil. aliquid erit: id qđ maxi¬
me erat aliquid. nicħ erit. Ex eo nã¬
q qd quandã substantiã maxime
omniũ existentem inueneram: ad
hoc ut omĩa alia sic facta
unde facta essent. racio¬
cinando ꝑuene. ram. Quare si
illud unde facta sunt. quod puta¬
bam eẽ nichil ẽ aliquid: quicquid
inuentum estimabam de summa
essentia. ẽ nichil. Quid igitur intel
um. iam statui in hac meditatiõe
dis. qđ ad presentis impediment
sufficit expedimentũ: exponi potest
si qua substantia dicitur ẽẽ facta
ex nichilo. Unus quidem mod̾ ẽ
quo uolumus intelligi penitus
ex nichilo. Cui simile ẽ. cũ queren¬
ti de tacente. unde loquat᷑: respon¬

Expanded text:
aliquo: aut enim fit de aliquo, aut aliquo: aut enim fit de aliquo, aut de nihilo. Sive igitur nihil sit aliquid, sive nihil non sit aliquid; consequi videtur ut quidquid factum est, factum sit ex aliquo. Quod si verum esse ponitur, omnibus, quae supra disposita sunt, opponitur. Unde quoniam quod erat nihil, aliquid erit; id quod maxime aliquid erat, nihil erit. Ex eo namque quod quamdam substantiam maxime omnium existentem inveneram, ad hoc ut omnia alia sic facta unde facta essent, racinando perveneram. Quare si illud unde facta sunt, quod putabam esse nihil, est aliquid; quidquid inventum aestimabam de summa essentia, est nihil. Quid igitur intellum, jam statui in hac meditatione dis, quod ad praesentis impedimenti sufficit expedimentum, exponi potest, si qua substantia dicitur esse facta ex nihilo. Unus quidem modus est, quo volumus intelligi penitus ex nihilo esse: cui simile est, cum quaerenti de tacente, unde loquatur, respon
Abbreviated transcription (Latin):
L occurrit quiddam de .uiii.
nichilo. Nam ex quocumq fit
aliquid. id
causa est eiꝰ
qđ ex se fit.
x omnis
causa necesse
aliqđ ad es¬
sentiam effecti¬
fecti prebeat adium̃¬
tum. Qđ sic omnes tenent exꝑim̃to:
lit & nulli rapiatur contendendo.
& uix ulli subripiatur decipiendo.
Si ergo factum est ex nichilo aliqͥd.
ipsumꝰ nichil causa fuit eius. quod
ex ipso factum ẽ. S quomͦ id quod
nullũ habebat: ẽẽ. adiuuit aliquid
ut ꝑueniret ad esse : Si aut̃ nullũ
adiumentum de nichilo ꝑuenit ad
aliquid. cui aut qualit̾ pͣsuadeatur
quia ex nichilo aliquid efficiatur.
Pret̾ea nichil aut significat aliqͥd:
aut non significat aliquid. S si
nichil ẽ aliquid. quecumq facta st̃
ex nichilo. facta sunt ex aliquo. Si
uero nichil non ẽ aliquid. qm̃ intel¬
ligi non potest ut ex eo qđ penitus
non ẽ fiat aliquid. nichil fit ex ni¬
chilo: sicut uox om̃ium ẽ. qr de nichi¬
lo nichilum nichil. Unde uidetur
consequi. ut quicquid fit. fiat ex

Expanded text:
 occurrit quaedam dubitatio de nihilo. Nam ex quocunque fit aliquid, id causa est ejus quod ex se fit, et omnis causa necesse est aliquod ad essentiam effecti praebeat adjumentum. Quod sic omnes tenent experimento, ut etiam nulli rapiatur contendendo, et vix ulli subripiatur decipiendo. Si ergo factum est ex nihilo aliquid, ipsum nihil fuit causa ejus, quod ex ipso factum est. Sed quomodo id quod nullum habebat esse, adjuvit aliquid ut perveniret ad esse? Si autem nullum adjumentum de nihilo provenit ad aliquid, cui aut qualiter persuadeatur quia ex nihilo aliquid efficiatur? Praeterea, nihil aut significat aliquid, aut non significat aliquid. Sed si nihil est aliquid, quaecunque facta sunt ex nihilo, facta sunt est aliquo. Si vero nihil non est aliquid: quoniam intelligi non potest ut ex eo quod penitus non est, fiat aliquid, nihil fit ex nihilo; sicut vox omnium est quia nihil de nihilo. Unde videtur consequi ut quidquid fit, fiat ex
Abbreviated transcription (Latin):
noxius s libentissime uob dono. quod
inmundo carius possideo. Legant dilec¬
tissimi fr̃s nr̃i qui uob̾cum sunt. post
litteras ur̃e sublimitati directas: hanc
breuissimam & sufficientẽ sibi missam
crescit: & amor cuius olim m conscii
fuistis. nunquã decrescit. Epła ansel

Expanded text:
noxius; sed libentissime vobis dono, quod noxius; sed libentissime vobis dono, quod id mundo charius possideo. Legant dilectissimi fratres nostri, qui vobiscum sunt, post litteras vestrae sublimitati directas, hanc brevissimam et sufficientem sibi missam crescit; et amor, cujus olim mihi conscii fuistis, nunquam decrescit. 312 E
Abbreviated transcription (Latin):
sue lucis diuturnam anglis imꝑtio¬
nem. tranfferatur ad diuinȩ lucis ȩt̃¬
nam cum angłis participationem.
Sicut enim bona nr̃a siqua sunt ẽẽ
ur̃a optamus: ita ur̃a quecũq sunt
ẽẽ non nr̃a nequaquã putamus. Quã¬
uis namq tot rerũ inopinatȩ muta¬
tiones sepe uos mͥ conent᷑ subtrahere: nul¬
latenꝰ tamen poterunt ut non dicam
coherentes animas nr̃as ab inuicem
distrahere. certe adherentẽ animã me-¬
am auob abstrahere. Quaꝓpt̾ ut ta¬
ceam qđ uos scitis & ego non dubito:
quia quem interiore sinu geritis mi¬
nime potestis fugere. utiq eũ qui uos
quocumq eatis ꝓsequitur: & ubicũq
maneat amplectitur. ñ pęnitus uale-¬
tis deserere. Sciphũ carũ quem cario¬
ri carissimo dedistis: sic̃ domnus hernos¬
tus mͥ retulit uelle uos hilari benig¬
nitate & amicali confidentia dixistis.
Donum igit᷑ ur̃m nequaqu̾a uob red¬
do. ne quoquom minus uob reddar ob¬

Expanded text:
suae lucis diuturnam Anglis impartitiosuae lucis diuturnam Anglis impartitionem, transferatur ad divinae lucis aeternam cum angelis participationem. Sicut enim bona nostra, si qua sunt, esse vestra optamus; ita vestra, quaecunque sunt, esse non nostra nequaquam putamus. Quamvis namque tot rerum inopinatae mutationes saepe vos mihi conentur subtrahere, nullatenus tamen poterunt ut non dicam cohaerentes animas nostras ab invicem distrahere, certe adhaerentem animam meam a vobis abstrahere. Quapropter, ut taceam quod vos scitis, et ego non dubito, quia quem interiorem si non geritis, minime potestis fugere: utique enim, qui vos quocunque eatis prosequitur, et ubicunque maneat amplectitur, non penitus valetis deserere. Scyphum charum, quem chariori charissimi dedistis, sicut dominus Hernostus mihi retulit, velle vos hilari benignitate et amica confidentia dixistis. Donum igitur vestrum nequaquam vobis reddo, ne quomodo minus vobis reddar ob
Abbreviated transcription (Latin):
officio strenuitas uł industria tua ñ
sufficit: respondeo scđ̾m tuam de te exiᷤᷤ¬
timationẽ. ñ scđ̾m meã: q nec ocłs
lippus & solus in capite uidendi offi.¬
cium explere sufficit: & tamen ab eo
qdđ potest. quia solus id in suo corpore
potest. ñ deficit. Qm̃ uͦ iam modum
excedit epła & alia que scripsist plus
egent colloquio quã scriptura qua ha¬
bundant sacri libri: ea interim deo fiden¬
t̃ cominittentes. & assiduis orationi¬
b ꝓsequentes. colloquiũ pari uoto ex¬
pectemus. & epłam communi consen¬
multũ cum amore catholicis re¬
uerendo. & cũ reuerentia amando ar¬
chiep̃o lanfranco: fr̃ anselmus suus to¬
tus. Gła in excelsis d̾o. qui fidei & sapi¬
entiȩ ur̃ȩ lucernã in eminenti const¬
tuit candelabro: ut luceat om̃ib qui
in domo eius sunt. Oramus itaq oi¬
potentem dm̃. ut illa sic ardeat ut
ñ consumat᷑⁊ sic luceat aliis. ut sibi
nunquam extinguatur: ut post

Expanded text:
officio strenuitas, vel industria tua non officio strenuitas, vel industria tua non sufficit, respondeo secundum tuam de te existimationem, non secundum meam, quia nec oculus lippus et solus in capite videndi officium explere sufficit, et tamen ab eo quod postest, quia solus id in suo corpore potest, non deficit. Quoniam vero jam modum excedit epistola, et alia quae scripsisti, plus egent colloquio, quam scriptura, qua abundant sacri libri: ea interim Deo fidenter committentes, et assiduis orationibus prosequentes, colloquium pari voto exspectemus, et epistolam communi consenmultum cum amore catholicis reverendo, et cum reverentia amando archiepiscopo LANFRANCO, frater ANSELMUS suus totus. Gloria in excelsis Deo, qui fidei et sapientiae vestrae lucernam in eminenti constituit candelabro, ut luceat omnibus, qui in domo ejus sunt. Oramus itaque omnipotentem Deum, ut illa sic ardeat, ut non consumatur; sic luceat aliis, ut sibi nunquam exstinguatur; ut post
Abbreviated transcription (Latin):
gratulemur: si ipso donante in om̃ib
illi acquiescendo. hanc ipsam breuita¬
tem transcurrere uite curemꝰ. Interĩ
tam̃ quet̾q nos locoꝵ uł ꝓpinquitas
contineat. uł longinquitas distinguat.
caritas semꝑ unum de duob nob̃ ani¬
mũ conficiat. Ad illud uͦ qđ me tam
sollicite rogas impetrare ab archiep̃o
respondeo quia sic̃ de te qđ do gratius
&e tͥ intelligo utilius. ita conabor ut fi¬
at si potero. Interĩ hilarit̾ age qđ agis:
reris a legendi uł orandi te p᷑pediri in-¬
stantia: sit tͥ ñ modica consolatio. quia
caritas oꝑit multitudinẽ peccatoꝵ. In
quo enim tu retraheris alius attrahit᷑.
in quo tu curuaris alius erigitur: in
quo tu grauaris alius portatur. Et
memento quia seruus qui uacuus
domũ redit. uelocius currit: s onerato¬
domus tota letior occurrit. Nec quia
tardus uenit aquoquã corripitur. s
quia utilit̾ ẽ fatigatus. quiescere p̃ci¬
pit᷑. Si uero dicis quia iniuncto tibi

Expanded text:
gratulentur; si, ipso dante, in omnibus gratulentur; si, ipso dante, in omnibus illi acquiescendo hanc ipsam brevitatem transcurrere vitae curemus. Interim tamen quaecunque nos locorum, vel propinquitas contineat, vel longinquitas distineat, charitas semper unum de duobus nobis animum conficiat. Ad illud vero quod me tam sollicite rogas impetrare ab archiepiscrespondeo quia sicut de te quod Deo gratius et tibi intelligo utilius desidero, ita conabor ut fiat, si potero. Interim hilariter, quod agis, reris a legendi vel orandi te praepediri instantia, sit tibi hoc non modica consolatio, quia charitas operit multitudinem peccatorum . In quo enim tu retraheris, alius attrabitur; in quo tu curvaris, alius erigitur; in quo tu gravaris, alius portatur. Et memento quia servus, qui vacuus domum redit, velocius currit; sed oneratodomus tota laetior occurrit. Nec quia tardius venit, a quoquam corripitur; sed quia utiliter est fatigatus, quiescere praecipitur. Si vero dicis quia injuncto tibi
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾cũ sum ex ꝓpria uoluntate. Tace¬
at gͥ fr̃ anselmus dño suo radulfo: &
loquat᷑ fr̃i suo radulfo seruꝰ suus an
enim te caritas tanto desidio succen¬
dit. ut uͥcũq maneã tu sis metum:
id ẽ qđ cor meum flagrat. ut uͥcũq
sim ego. uiuam tecũ. Et ut tu petis
a me consiliũ ut ita possit eẽ: sic ego
p̃cor a d̾o auxiliũ. ut alit̾ ñ possit eẽ.
Q si nos audire dignabit᷑. tał sit eo iu¬
uante nr̃a cohabitatio: ut tota uita
nr̃a sit illi gr̃arũ actio. Qm̃ aut̃ nec
ego nec tu nr̃i sumꝰ. siue enĩ uiuimus
siue morim᷑ dñi sumus: si alit̾ quã ue¬
limus disposuerit nos. qui nouit me¬
lius nob̾ quid placeat sibi uł expediat
nob̃. patient̃ toleremꝰ. quicqͥd illi de
nob senserimꝰ placere: si nolumꝰ ipsi noᷤ
displicere. Quã enĩ breuis ẽ uita nr̃a.
tã ꝓpe ẽ ut de ipsius & nr̃a mutua pre¬
sentia iã ñ amplius diuellenda con¬

Expanded text:
vobis sum ex prima voluntate. Tacevobis sum ex prima voluntate. Taceat igitur frater Anselmus domino suo Rodulfo, et loquar fratri Rodulfo servus suus Ansenim te charitas tanto desiderio succendit, ut ubicunque maneam, tu sis mecum; idem est quod cor meum flagrat, ut ubicunque sim ego, vivam tecum. Et ut tu petis a me consilium, ut ita possit esse, sic ego a Deo precor auxilium, ut aliter non possit esse. Qui si nos audire dignabitur, talis sit, eo juvante, nostra cohabitatio, ut tota in vita nostra sit illi gratiarum actio. Quoniam autem nec ego, nec tu nostri sumus, sive enim vivimus, sive morimur, Domini sumus ; si aliter, quam velimus, disposuerit nos, qui novit melius nobis, quid placeat sibi, vel expediat nobis, patienter toleremus quidquid illi de nobis senserimus placere, si noluimus ipsi nos displicere. Quam enim brevis est vita nostra, tam prope est, ut de ipsius et nostra mutua praesentia jam non amplius divellenda con
Abbreviated transcription (Latin):
eũ. Et certe nunquã ueracius irride¬
bis illũ: qũa si cũ ipse riserit contra te.
tu fleueris contra illũ. Ad has quidẽ
lacͥmas tanto studiosius te debes exerce¬
re. quanto melius ẽ contra falsũ risũ
ad modicum ex uoluntate flere: quã
sub uera irrisione in et̾nũ ex necessi¬
tate lugere. Legat hanc epłam domnꝰ
gundulfus: ñ ut faciat qd̃ legit. s ut
legat qđ facit. Qd si feruor eius de¬
uotionis hanc epłam uolet ẽẽ suam:
ꝓ tuo nomine ponat suũ & sit sua.
uere dilecto: fr̃ anselmꝰ. Ut ñ tace¬
am animi affectu ammonitꝰ. qđ dice¬
re ñ audeo ur̃is litteris ꝓhibitꝰ: quẽ
timui dñm meũ uocare in salutatio
diligo domnũ radulfum. ut frẽm meȩ
n̾ carnis s aĩȩ: in ipsa eidem seruire
paratus sum. ut seruus. Quappt̃ si
hoc iubetis metacere qđ utiq ut excõ¬
scientia loquar mͥ estis ex moꝵ quali¬
tate: uł hoc michi liceat confiteri. qd

Expanded text:
eum. Et certe nunquam veracius irrideeum. Et certe nunquam veracius irridebis illum, quam si, cum ipse riserit contra te, tu fleveris contra illum. Ad has quidem lacrymas tanto studiosius te debes exercere, quanto melius est contra falsum risum ad modicum ex voluntate flere, quam sub vera irrisione in aeternum et necessitate lugere. Legat hanc epistolam domnus Gondulfus; non ut faciat quod legit, sed ut legat quod facit. Quod si fervor ejus devotionis hanc epistolam vult esse suam, pro tuo nomine ponat suum, et sit sua. vere dilecto, frater ANSELMUS. Ut nec taceam animi affectu admonitus, quod dicere non audeo vestris litteris prohibitus, quem timui dominum meum vocare in salutationdiligo dominum Rodulfum ut fratrem meae non carnis, sed animae, in ipsa eidem servire paratus sum, ut servus. Quapropter si hoc me jubetis tacere, quod utique, ut ex conscientia loquar, mihi estis ex morum qualitate, vel hoc mihi liceat confiteri, quod
Abbreviated transcription (Latin):
mi km̃e gustare qm̃ dulcis ẽ dñs. Ca¬
ue gͦ ne sic implearis sapore scłi qui
łͥ opulent̾ affluit: ut euacueris a sa¬
pore dĩ. qui cito & furtim incautis
tissime qr qͦs allicit dulcedo scłi. eos
occupat et̾na amaritudo: & qͦs attra¬
hit suauitas dei. eos saciat ꝑpetua
audienda: s ẽ res terrifice metuenda.
Si gͦ ñ amas constitui in imicꝰ dei: hor¬
re execrando eẽ amicus huiꝰ scłi. Amicꝰ
aut̃ scłi huius ẽ: quicũq scłaris delecꝰ¬
tationis amicꝰ est. Rogo gͦ de amice ne
ames scłaria oblectamenta. Cũ abst̃
adea cor extendere: cum assunt noli
illis cor apponere: s cũ absunt semꝑ¬
te uelis abscondere abillis. Si mundus
uł aliquid eoꝵ que sunt mundi ridet
tͥ: noli arridere illi. Certe fr̃ ñ ridet tͥ
ut infine risus tu rideas: s simulat
risum ut te irrideat. Esto gͥ dilectissi¬
me semꝑ cautus ut anticipes eũ. & re¬
drqueas fraudẽ eussin eũ: ee cum
ille tͥ fallacit̾ ridet. tu ueracit᷑ irride

Expanded text:
ime, gustare quoniam dulcis est Dominus . Cave ergo ne sic impleatis sapore saeculi, qui tibi opulenter affluit, ut evacueris sapore Dei, qui cito et furtim incautis tissime quia quos allicit dulcedo saeculi, eos occupat aeterna amaritudo; et quos attrahit suavitas Dei, eos satiat perpetua audienda, sed est res terrifice metuenda. Si igitur non amas constitui inimicus Dei, horre exsecrando esse amicus hujus saeculi. Amicus autem saeculi hujus est, quicunque saecularis delectationis amicus est. Rogo ergo te, amice, ne ames saecularia oblectamenta. Cum absunt, noli ad ea cor extendere; cum adsunt, noli illis cor apponere : sed cum absunt, e. Si mundus, vel aliquid eorum quae sunt mundi, ridet tibi; noli arridere illi. Certe, frater, non ridet tibi, ut in fine risus tu rideas; sed simulat risum, ut te irrideat. Esto igitur, dilectissime, semper cautus, ut anticipes eum, et retorqueas fraudem ejus in eum; et cum ille tibi fallaciter ridet, tu veraciter irride
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ in solo intellectu. Si enĩ uł in solo
intellectu ẽ: pot̾ cogitari eẽ & in re. qd
maiꝰ ẽ. Si gͦ id quo maiꝰ cogitari ñ pot̃
ẽ in solo intellectu: id ipsum quo ma¬
ius cogitari non potest. ẽ quo maius
cogitari potest. S certe hoc eẽ ñ pot̾:
Existit ergo ꝓculdubio aliquid. quo
maius cogitari ñ ualet: & in intellec¬
tu & inre capłm .iii.

Expanded text:
esse in solo intellectu. Si enim vel in solo esse in solo intellectu. Si enim vel in solo intellectu est, potest cogitari esse et in re, quod maius est. Si ergo id quo maius cogitari non potest, est in solo intellectu: id ipsum quo maius cogitari non potest, est quo maius cogitari potest. Sed certe hoc esse non potest. Existit ergo procul dubio aliquid quo maius cogitari non valet, et in intellectu et in re. Capitulum III.
Abbreviated transcription (Latin):
rgo dñe quidas fidei intellectũ.
da mͥ ut quantum scis expedi¬
re intelligam: quia es sicut credi¬
mus. & hoc es qd̾ credimus. Et qui¬
dem credimus te ẽẽ aliquid: quo ni¬
chil maius cogitari possit. An ergo
non ẽ aliqua talis natura: quia
S certe ip̃se idem insipiens. cum au¬
dit hoc ipsum qd dico. aliquid quo
marus nichil cogitari potest: intelli¬
git qđ audit. & qđ intelligit in in¬
tellectu eius ẽ. etiam sinon intelli¬
gat illud ẽẽ. Aliud enim ẽ rem ẽẽ
in intellectu: aliud intelligere rẽ ẽẽ
Nam cum pictor p̾cogitat que fac¬
turus ẽ: habet quidem in intellectu.
s nondum intelligit ẽẽ qđ ñdum
fecit. Cum uero iam pinxit: & habet
in intellectu. & intelligit ẽẽ qđ iam
fecit. Conuincitur ergo etiam insipi¬
ens eẽ. uł in intellectu aliquid quo
nichil maius cogitari potest: quia
hoc cum audit intelligit. & qͥc qͥd
intelligitur in intellectuẽ. Etcer¬
te id qͦ maius cogitari nequit: ñ potest

Expanded text:
omine, qui das fidei intellectum, da mihi, ut quantum scis expedire intelligam, quia es sicut credimus, et hoc es quod credimus. Et quidem credimus te esse aliquid quo nihil maius cogitari possit. An ergo non est aliqua talis natura, quia  deus "? Sed certe ipse idem insipiens, cum audit hoc ipsum quod dico: 'aliquid quo maius nihil cogitari potest', intelligit quod audit; et quod intelligit in intellectu eius est, etiam si non intelligat illud esse. Aliud enim est rem esse in intellectu, aliud intelligere rem esse. Nam cum pictor praecogitat quae facturus est, habet quidem in intellectu, sed nondum intelligit esse quod nondum fecit. Cum vero iam pinxit, et habet in intellectu et intelligit esse quod iam fecit. Convincitur ergo etiam insipiens esse vel in intellectu aliquid quo nihil maius cogitari potest, quia hoc cum audit intelligit, et quidquid intelligitur in intellectu est. Et certe id quo maius cogitari nequit, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
tor potitus ẽ. Nam &e roma intantum
opib eius aucta ẽ: ut propter habun¬
lantiam pecuniarum duplicia quã
isq ad id fuerant. possessionum alia¬
uinq uenalium rerum precia statu¬
rentur. Occisi sunt iussu cȩsaris maior.
antonii filius. & publuis canidius.
nfestissimus quidem semꝑ. cȩsari:
&e autonio infidus: & cassius palm̃¬
s ultimna uiolati patris cesaris uicti¬
na. & quintus ouinius obeam ma¬
cime notam occisus. quod obscenissi¬
ne lanificio exxtrinoq reginȩ senator.
populi romani pẽe ñ erubuerit. De¬
iuc cȩsar pedestrib copiis insiriam
enit.deinde in asiam adhibernan¬
um concessit. ac post ꝑ gretiambrũ¬
disium profectus est.

Expanded text:
tor potitus est. Nam et Roma in tantum tor potitus est. Nam et Roma in tantum opibus ejus aucta est, ut propter abundantiam pecuniarum, duplicia, quam usque ad id fuerant, possessionum aliarumque rerum venalium pretia statuerentur. Occisi sunt jussu Caesaris, major Antonii filius, et P. Canidius, 440 infestissimus quidem semper Caesari, sed et Antonio infidus, et Cassius Parmensis, ultima violati patris Caesaris victima, et Q. Ovinius ob eam maxime notam, quod obscenissime lanificio textrinoque reginae senator populi Romani praeesse non erubuerat. Dehinc Caesar pedestribus copiis in Syriam venit, deinde in Asiam ad hyberna concessit, ac post per Graeciam Brundusium pervectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
nium pͥmam egipti atq libiȩ pard
ciuitatem uicto cepit antonio. ipsis
continuo apud farum portũ uicit
Antonuis equestre aduersus cȩsares
bellum iniit: in eo quoq miserabs¬
ter uictus aufugit. Ralendis sers¬
lib pͥma lucȩ antonus cum ad inꝰ¬
endã classem in portum descenderi
subito uniuersȩ naues ad cȩsarem
transierunt. Cumq uuico p̾sidio spo¬
uatus ẽẽt. trepidus se cum paucis re¬
rsare turbataq ciuitate. idem anto¬
nius ferro sese transuerberauit:ac se¬
mianimis ad cleopatre monumentũ
in quo se moriens illa condiderat ꝑla¬
tuis ẽ. Cleopatra postquam reseruari
adtr iumphum intellexit: uolunta¬
riam mortem petens serpentis ut pu¬
tatur morsu insinistro tacta brachio
ranumis inuenta ẽ. Frustra cȩsare e¬
tam psillos admouente:qui uenena
serpentium a uulnerib hominum
haustu suo reuocare atq exsugere so¬
ent. Cȩsar alexandria urbe omnũ
onge opulentissima & maxima uic¬

Expanded text:
nium, primam Aegypti a Libyae parte nium, primam Aegypti a Libyae parte ciuitatem, uicto cepit Antonio -ipsumque continuo apud Pharum uicit. nonna equestre aduersus Caesarem bellum iniit, in eo quoque miserabiliter victus aufugit. Kalendis Sextilibus prima luce Antonius, cum ad instruendam classem in portum descenderet, subito universae naves ad Caesarem transierunt. Cumque unico praesidio spoliatus esset, trepidus se cum paucis reCaesare. turbataque civitate, idem Antonius sese ferro transverberavit, ac semianimis ad Cleopatram in monumentum, in quod se illa mori certa condiderat, perlatus est. Cleopatra postquam se ad triumphum servari intellexit, voluntariam mortem petens, serpentis ut putatur morsu in sinistro tacta brachio, exanimis inventa est, frustra Caesare etiam Psyilos admovente, qui venena serpentum e vulneribus hominum haustu revocare atque exsugere solent. Caesar Alexandria, urbe omnium longe opulentissima et maxima, vic
Abbreviated transcription (Latin):
sexaginta uelocissimis nauib fugit
Antonius quoq detracto insignis
tonȩ nauis fugientem secutus uxorẽ¬
est: & illucescente iam die: uictorian
cȩsar consũmauit: Ex uictis .xiiͫ. mili
cecidisse referunt᷑. sexx milia uulnera¬
ta sunt: equib mille intercurandui
defecerunt. Antonius &e cleopatra
communes liberos cum partȩ regu
garȩ adrubrum mare p̾mittendo
censuerunt: ipsi p̾sidus circa duo es¬
gipti cornua pelusium parethonis¬
dispositis. classem & copias instaurs¬
do bello parauerunt. Cȩsar sextoi¬
ꝑator appellatus. & quarto ipse cũ
marco licinio crasso consul. brundi¬
sium uenit: ibi orbis terrarum p̾sd
diuisis legionib composuit. Inde si
ami profectus moxx pelusium aduit.
uͥ ab antonianis p̾sidiis ultro suscert
ẽ. Interea cornelius gallus p̾missusa
cesare. quatuior legiones quas antor
apud cirenas p̾sidii loco conftitueras
suscepit infidem: atq inde paretho¬

Expanded text:
cum sexaginta velocissimis navibus fugit; cum sexaginta velocissimis navibus fugit; Antonius quoque 438 detracto insigni praetoriae navis, fugientem secutus est uxorem. Illucescente jam die victoriam Caesar consummavit. Ex victis duodecim millia cecidisse referuntur, sex millia vulnerata sunt, e quibus mille inter curandum defecerunt. Antonius et Cleopatra communes liberos cum parte regiae gazae ad Rubrum mare praemittendos censuerunt. 439 Ipsi praesidiis circa duo Aegypti cornua, Pelusium Paraetonidispositis classem et copias instaurando bello parauerunt. Caesar sexto imperator appellatus et quartum ipse cum M. Licinio Crasso consul Brundisium uenit; ibi orbis terrarum praesidia diuisis legionibus conposuit; inde in Syriam profectus, mox Pelusium adiit, ubi ab Antonianis praesidiis ultro susceptus est. interea Cornelius Gallus praemissus a Caesare quattuor legiones, quas Antonius apud Cyrenas praesidii loco constituerat, suscepit in fidem atque inde Paretho
Abbreviated transcription (Latin):
munitam excpugnauit. Inde cochi¬
ram cepit.: fugientes nauali p̾lio ꝑ.¬
secutus ꝓfligauit.: multisq reb cru¬
entissime gestis. ad cȩsarem uenit. An¬
tonius uero defectu ce fame militũ
suorum ꝑmotus. bellum maturare
instituit: & repente instructis copiis
ad cȩsaris castra processit: & uictus ẽ.
Tercio post pugnam die antonius
castra ad actium transtulit: nauali
p̃lio decernere paratur. Ducente ce
.xxxaxc. sine fostris triremes uelocitate
liburnicis pares.: & octo legiones clas¬
si suꝑpositȩ absq cohortib quinquȩ
p̃toriis. Ciassis antonii .c. septuaginta
nauium fuit: quantum numero ce¬
dens: tantum magnitudine p̾cel¬
lens. Nam .xc. pedum altitudine:
a mari aberant. Famosum hoc bellũ
& magnum apud actium fuit. ab ho¬
ra quinta usq in horam septimam
incerta uincendi spe grauissime ui-¬
trinq cȩdes actȩ. reliquum diei cũ
subsequente nocte in uictoriam cȩsar
declinauit. pͥorq regina ele Iopatra

Expanded text:
munitam expugnauit. inde Corcymunitam expugnauit. inde Corcyram cepit; fugientes nauali proelio persecutus profligauit multisque rebus cruentissime gestis ad Caesarem uenit. Antonius defectu et fame militum suorum permotus bellum maturare instituit ac repente instructis copiis ad Caesaris castra processit et uictus est. tertio poet pugnam die Antonius castra ad Actium transtulit, nauali proelio decernere paratus. ducentae triginta sine rostris, triremes uelocitate Liburnicis pares et octo legiones classi superpositae, absque cohortibus quinque praetoriis. classis Antonii centum septuaginta nauium fuit, quantum numero cedens tantum magnitudine praecellens, nam decem pedum altitudine a mari aberant. famosum apud Actium fuit. Ab hora quinta usque in horam septimam, incerta vincendi spe, gravissimtrimque caedes actae: reliquum diei cum subsequente nocte in victoriam Caesaris declinavit. Prior regina Cleopatra
Abbreviated transcription (Latin):
ntonius archabanem arme¬
niȩ regem proditione &e dolo
cȩpit. quem argentea cathena
uinctum ad confessionem thesauroꝵ
regiorum coegit. expugnatoq oppi¬
do in quo conditos ẽẽ ꝓdiderat thes¬
auros magnam ium auri argentiq
abstulit. qua elatus pecunia denun¬
tiari bellum cęsari atq octauiȩ soro¬
ris cȩsaris uxori suȩ repudium indi¬
ci uissit. & cleopatram sibi ex alex¬
andria occurrere imꝑauit. Ipse¬
actium uͥ classem constituerat pro¬
fectus. cum prope terciam partem¬
remigum fame absumptam offendis¬
set: nichil motꝰ. remi inqͥt mͦ salui sĩt
nam remiges ñ deerunt. quo usq g̾¬
tia homines habuerit. Cȩsar cum du¬
centis triginta nauib rostrastis a brũ¬
disio inepirum profectus ẽ. Agrippa
uͦ p̾missus a cȩsare multas onerarias
naues frumento atq armis graues
ab egẏpto.siria. asiaq ad subsidium
antonio uenientes cepit: ꝑagratoq
peleponensium sinu. mothonam ur¬
bem ualidissimam antoniano p̾sidio

Expanded text:
ntonius Arthabanem, Armeniae regem, proditione et dolo cepit; quem argentea catena vinctum ad confessionem thesaurorum regiorum coegit. Expugnatoque oppido in quo conditos esse prodiderat, magnam vim auri argentique abstulit. Qua elatus pecunia denuntiari bellum Caesari, atque Octaviae sorori Caesaris, uxori suae, repudium indici jussit, et Cleopatram sibi ex Alexandria occurrere imActium ubi classem constituerat profectus, cum prope tertiam partemremigum fame absumptam offendisset, nihil motus remi, inquit, modo salui sint; nam remiges non deerunt, quoad Graecia homines habuerit. Caesar ducentis triginta rostratis nauibus a Brundisio. in Epirum profectus est. Agrippa nero praemissus a Caesare, multas onerarias naues frumento atque armis graues ab Aegypto Syria Asiaque ad subsidium Antonio uenientes cepit peragratoque Peloponnensium sinu Mothonam urbem ualidissimo Antoniano praesidio
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia: & quicquid summi spiritꝰ
identur tamen quedam ex his qͦ
sic ꝓferri & intelligi possunt. aliã
quoq non incongruam sub hac ip¬
sa ꝑnuntiatione intelligentiã susci¬
pere. Liquet enim filium ẽẽ uerum
uerbum. idest ꝑfectam intelligen¬
diam. siue ꝑfectam totiꝰ patne sũb¬
stantiȩ cognitionem & scientiam et
sapientiamꝰ: id ẽ que ipsam patris ẽen

Expanded text:
justitia; et quidquid summi Spiritus justitia; et quidquid summi Spiritus identur tamen quaedam, ex his quae sic proferri et intelligi possunt, aliam quoque non incongruam sub hac ipsa pronuntiatione intelligentiam suscipere. Liquet enim Filium esse verum Verbum, id est perfectam intelligentiam, sive perfectam totius paternae substantiae cognitionem, et scientiam, et sapientiam, id est, quae ipsam Patris in
Abbreviated transcription (Latin):
uod licet scd̾m ꝑspectã. xl U.¬
racionem uerum sit: ualde tamen
magis congruit filium dici essentiam
patris. quãm patrẽ essentiam filii. Qm
namq pat̃ anullo habet eẽntiam. nisi
a seipso. ñ satis apte dicit᷑ habere eẽnti¬
am alicuius nisi suam. Quia uero
filius ẽẽntiam suam habet apatre. ꝙ.
candem quam habet pat̃: aptissime
dici potest habere ẽẽntiam patris. Qre
qm neut̃ alit̾ habet ẽẽntiam. quam
existendo eẽntia: sicut satis aptius in¬
telligit᷑ habere filius patris eẽntiam.
quam pat̾ filii: ita conuenientius di¬
ci potest filius patris ẽentia. quam
pat̃ filii. Nam hec una sifiat ꝓlatio:
satis acuta breuitate commendat fi¬
lium. ñ solum eandem ẽentiam ha¬
bere cum patre. s hanc ipsam hab̾e
de patre. Ut hoc sit. filius est ẽẽntia
patris. qđ est filius ẽ non differens
eẽntia de patris ẽẽntia. immo de patͤ
essentia. Similit̾ ergo ẽ filius patris
uirtus &e. sapientiaᷤᷤ seu ueritas. et

Expanded text:
uod licet secundum perspectam rationem verum sit, valde tamen magis congruit Filium dici essentiam Patris, quam Patrem essentiam Filii, quoniam namque Pater a nullo habet essentiam nisi a seipso, non satis apte dicitur habere essentiam alicujus nisi suam; quia vero Filius essentiam suam habet a Patre, et eamdem quam habet Pater, aptissime dici potest habere essentiam Patris. Quare quoniam neuter aliter habet essentiam, quam existendo essentia; sicut aptius intelligitur habere Filius Patris essentiam quam Pater Filii, ita convenientius dici potest Filius Patris essentia quam Pater Filii. Nam haec una si fiat prolatio, satis acuta brevitate commendat Filium non solum eamdem essentiam habere cum Patre, sed hanc ipsam habere de Patre: ut hoc sit, Filius est essentia Patris, quod est, Filius est non differens essentia de Patris essentia, imo de Patre essentia. Similiter ergo est Filius Patris virtus, et sapientia, seu veritas et
Abbreviated transcription (Latin):
& sapit. Si igitur hoc sensu filius¬
dicatur patris intelligentia. & sa¬
pientia & scientia. et cͦognitio siue
noticia. qm̃ intelligit. sapit. scit. et
nouit patrem: nequaquam auer¬
tate disceditur. Ueritas quoq patris
aptissime dici podest filius. non solũ
eo sensu quia ẽ eadem filii ueritas qͤ
ẽ & patris sicut iam ꝑfectum ẽ: s et¬
am hoc sensu ut in eo intelligatur
ñ imꝑfecta quedam imitatio. s in¬
tegra ueritas pat̾ne substantie. qͥa
non ẽ aliud quam quod ẽ pater.

Expanded text:
ilius Patris intelligentia, et sapientia, et scientia, et cognitio, sive notitia; quoniam intelligit, sapit, scit et novit Patrem, nequaquam a veritate disceditur. Veritas quoque Patris aptissime dici potest Filius, non solum eo sensu, quia est eadem Filii veritas quae est et Patris, sicut jam perspectum est; sed etiam hoc sensu ut in eo intelligatur non imperfecta quaedam imitatio, sed integra veritas paternae substantiae, quia non est aliud qua
Abbreviated transcription (Latin):
tu subterfugit: s continuo captus atq
intriumpho cum filiis ante currum
auctus ẽ: & post apud albam incꝰtodia
defecit. Filius eius uinior fabricam exa¬
riam obtolerandam inopiam rome
didicit: ibiq consumptus ẽ. Piuri¬
ma preterea & satis diuersis prouen¬
tib bella multarum gentium u̾q¬
gesta sunt: que breuitatis studio pre¬
ter misi.
nno aburbe condita sexcente

Expanded text:
tu subterfugit, sed continuo captus atque tu subterfugit, sed continuo captus atque in triumpho cum filiis ante currum actus est et post apud Albam in custodia defecit. filius eius iunior fabricam aerariam ob tolerandam inopiam Romae didicit ibique consumptus est. plurima praeterea et satis diuersis prouentibus bella multarum ubique gentium gesta sunt, quae breuitatis causa praetermisi. Anno ab Vrbe condita
Abbreviated transcription (Latin):
sio. longino consulib macedo¬
nicum bellum gestum ẽ: me¬
rito inter maxcima bella referendũ
Nam in auailio romanorum tota
primum italia: deinde ptholome¬
us rex egipti. & ariarates cappado¬
cie. eumenes asie. massinissa nu¬
midie fuerunt. ꝑ seum & macedo¬
nas secuti sunt traces. cum rege co¬
an: & uniuersi cum rege gentio il¬
lirii. Itaq aduenienti crasso consuli
perseus occurrit: cõmissoq p̃lio mise¬
rabiliter uicti fugere romani. Sequen¬
ti pugna. pene pari cede & clade par¬
tis utriusq in hiberna discessum ẽ.
Denide ꝑseus profligato multis preli¬
is exercitu romano in illiricum trans¬
gressuᷤ sulcamum oppidum defensũ
a presidiis romanis pugnando cepit. uͥ
magnam romanorum presidiorum mul¬
titudinem partun occidit. partim sub
corona uendidit: partim secum in ma¬
cedoniam uexit. P ostea cũ eo lucuis¬
emilius paulus consul dimicauit &
uicit: Nam uiginti milia peditum:
ineo bello interfecit. Rex cum equita¬

Expanded text:
sio Longino consulibus Macedonicum bellum gestum est, merito inter maxima bella referendum. nam in auxilio Romanorum tota primum Italia, deinde Ptolomaeus rex Aegypti et Ariarathes Cappadociae, Eumenes Asiae, Masinissa Numidiae fuerunt. Perseum et Macedonas secuti sunt Thraces cum rege Cotye et uniuersi cum rege Gentio lllyrii. itaque aduenionti Crasso consuli Perseus ocenrrit, commissoque proelio miserabiliter uicti fugere Romani. sequenti, pugna paene pari clade partis utriusque in hiberna discessum est. deinde Perseus profligato multis proeliis exercitu Romano in Illyricum transgressus Sulcamum oppidum defensum a praesidiis Romanis pugnando cepit: ubi magnam Romanorum praesidiorum multitudinem partim occidit partim sub corona uendidit partim secum in Macedoniam duxit. Postea cam eo L. Aemilius Paulus consul dimicaait et uicit : nam xx milia peditum in eo bello interfecit; rex cum equita
Abbreviated transcription (Latin):
dei inspectioniq pateat. quia dñs nr̃
defenderit. defensamq in hunc rerũ
apicem prouexerit: cuius potissime
uoluit. ẽẽ cum uenit. dicendus utiq
cuus romanus census professione roma¬
ni. Quam obrem quia ad id tempus
regnumq tranquillissimum dedit.
Hunc quoque sextum libellum hoc
fine concluserun ut germinantia tem¬
pora xp̃iana magisq inter repͥmentũ
manus crescentia &e que adhuc inpro¬
tiectu posita horum ipsorum quib hȩc
respondere cogimur insectatione mor¬
dentur. septimo libello si tamen adiu¬
uante dño suffecero comp̾hendam: ut
qui abinitio ce peccare homines ce pu¬
niri propter peccata ñ tacui. nuncqͦ
quȩ ultiones sequutȩ sunt. absq eo qͦd

Expanded text:
dei inspectionique pateat, quia Dominus ndei inspectionique pateat, quia Dominus nm defensamque in hunc rerum apicem prouexerit, cuius potissime uoluit esse cum uenit, dicendus utique cinis Romanus census professione Romani. Quamobrem quia ad id temporiregnumque Caesari tranquillissimum dedit, hunc quoque sextum libellum hec fine concluserim: ut germinantia tempora Christiana magisque inter reprimentum manus crescentia et quae adhuc in prouectu posita horum ipsorum, quibus haec respondere cogimur, insectatione mordentur, septimo libello, si tamen adiuuante Domino suffecero, conprehendam, ut, quoniam ab initio et peccare homines et puniri propter peccata non tacui, nunc quoquae ultiones secutae sint, absque eo q
Abbreviated transcription (Latin):
sis deo &e interra pax hominib bonȩ
uoluntatis. Codem temꝑe hic ad que̾
rerum omnium sumina concesserat.
dñm se hominum appellari ñ pas¬
sus ẽ. immo ñ ausus ẽ: quo uerus do¬
homines natus ẽ. E odem quoque
anno tum pͥmum idem cęsar. quẽ¬
in his tantis misteriis p̃destinauerat
ds̃. censum agi singularum ubiq
prouintiarum & censeri omnes ho¬
mines uissit: quando &e ds̃ homo
xp̃c romano censui statim ascriptus
ut natus ẽ. Hȩc ẽ illa pͥma clarissima¬
q ꝓfessio. que cęsarem omnium pͥn¬
cipem romanosq rerum dños sin¬
gillatim cunctorum hominum edi¬
ta ascriptione signauit. in qua se ip
se qͥ cunctos homines fecit. inueniri
hominemq ascribi inter homines
uoluit: quod penitus nunquã ab or¬
be ꝯditoatq ab exordio generis huma¬
ui in hunc modum ne babilonio qui¬
dem uel macedonico ut ñ dicam mino¬
ri regno cuiquam concessum fuit. Nec
dubium quin omnium cognitioni. fi¬

Expanded text:
sis Deo, et in terra pax hominibus bonae sis Deo, et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. eodemque tempore hic, ad quem rerum omnium summa concesserat, dominum se hominum appellari non passus est, immo non ausus, quo uerus dohomines natus est. eodem quoque anno tunc primum idem Caesar, quem his tantis mysteriis praedestinauerat Deus, censum agi singularum ubique prouinciarum et censeri omnes homines iussit, quando et Deus homo tus est Christus, Romano censui statim adscriptus at natus est. haec est prima illa clarissimaque professio, quae Caesarem omnium principem Romanosque rerum dominos singillatim cunctorum hominum edita adscriptione signauit, in qua se et ipse, qui cunctos homines fecit, inueniri hominem adscribique inter homines uoluit; quod penitus numquam ab Orbe condito atque ab exordio generis humani in hunc modum ne Babylonio quidem uel Macedonico, ut non dicam minori cuiquam regno concessum fuit. nec dubium, quin omnium cognitioni fi
Abbreviated transcription (Latin):
bigo signauit. nec pͥus unquam nͥ
sub extrema senectute augusti pul¬
sante atheniensium seditione & da
corum cõmotione patuerunt. Clau¬
sis gͥ iam portis rem publicam quã
bello quesierat. pace enutrire atq ã¬
plificare studens leges plurimas sta¬
lut: ꝑ quas humauum genus libera
seuerentia disciplinȩ morem gerero
am̃ appellationem ut homo declina¬
lit. Nam cum eodem spectante lu
quasi de ipso dictum eẽt exultantes
approbauissent: statim quidem ma¬
lu uultuq indecoras adulationes re¬
pressit. & sequenti die grauissimo
corripuit edicto. dñmq se post hȩc ap¬
pellari ne aliberis quidem aut nepo¬
tib suis uel ioco uel serio passus ẽ.
Gitur eotemꝑe id÷ eo anno quo firmis¬
simam uerissimamq pacem ordina¬
tione dei cesar composuit natus ẽ xp̃c.
cuius aduentui pax ista famulata ẽ
incuuis ortu audientib hominib ex¬
ultantes angłi cecinerunt. gła in excel¬

Expanded text:
bigo consignavit: nec prius unquam nisi bigo consignavit: nec prius unquam nisi sub extrema senectute Augusti pulsatae Atheniensium seditione corum commotione patuerunt. Clausis igitur Jani portis, rempublicam quam bello quaesiverat, pace enutrire atque amplificare studens, leges plurimas statuit, per quas humanum genus libera reverentia disciplinae morem gereret, Domini appellationem ut homo declinavit. Nam cum eodem spectante luduniversique quasi de ipso dictum esset exsultantes approbavissent, statim quidem manu vultuque indecoras adulationes repressit, et insequenti die gravissimo corripuit edicto, dominumque se posthac appellari ne a liberis quidem aut nepotibus suis, vel serio vel joco, passus est. Igitur eo tempore, id est eo anno quo firmissimam verissimamque pacem ordinatione Dei Caesar composuit, natus est Christus, cujus adventui pax ista famulata est, in cujus ortu audientibus hominibus exsultantes angeli 449 cecinerunt: Gloria in excel
Abbreviated transcription (Latin):
loris caput parieti collidens clamal
quintili uare redde legiones. Boffora¬
nos uero agrippa supperauit: & signis
romanis que illi quondam submitri¬
date sustelerant bello recuperatis. iuc¬
tor ad deditionem coegit. P arthi qͣsi
toto orbe terrarum uel domito uel pa¬
ccato omnium oculis signarentur.
atq in se solos omnis uigor romani
imꝑii uertendus eẽt quippe quos pͥ¬
tina ulciscende crassiane cȩdis consci¬
entia mordebat: ultro signa que c̃s¬
so interfecto abstulerant ad cȩsarem
remiserunt. regiisq obsidib tradi¬
us. fir mum fedus fideli supplicatio¬
ne meruerunt.
taq anno aburbe condita septin¬
gentesimo quinquagesimo scd̃o. cȩ¬
sar augustus ab oriente in occidentẽ
aseptemtrione inmeridiem. ac ꝑto
tum occeani circulum cunctis gen¬
tibus una pace compositis. lani por¬
tas tercio ipse tunc clausit: quas ex eo
ꝑduodecim fere annos quietissimo
semꝑ obseratas ocio etiam ipsa ru¬

Expanded text:
loris caput parieti collidens, clamaret: loris caput parieti collidens, clamaret: Quintilli Vare, redde legiones. Bosphoranos vero Agrippa superavit, et signis Romanis quae illi quondam sub Mitridate sustulerant, bello recuperatis, victos ad deditionem coegit. Parthi, quasi toto terrarum orbe vel domito vel pacato omnium oculis signarentur, atque in se solos omnis vigor Romani imperii vertendus esset: quippe quos pristina ulciscendae Crassianae caedis conscientia mordebat, ultro signa quae Crasso interfecto abstulerant, ad Caesarem remiserunt, regiisque obsidibus traditis firmum foedus fideli supplicatione meruerunt. Itaque anno ab Urbe condita septingentesimo quinquagesimo secundo Caesar Augustus ab Oriente in Occidentem, a Septentrione in Meridiem, ac per totum Oceani circulum cunctis gentibus una pace compositis, Jani portas tertio ipse tunc clausit. Quas ex eo per duodecim ferme annos quietissimo semper obseratas otio, ipsa etiam ru