comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prȩuidens illosq manicheos donatistas. pelagianistas. et paga¬
nos exmagna parte defecisse et eccłȩ dĩ sociãtos. eẽ. congau¬
dens : ꝓfectib quoq et studiis fauens erat. et exultans bono
om̃ĩum indisciplinationẽ pie ac scẽ tolerans frm ingemes¬
censq deiniquitatib malorũ. siue eorũ qui in tra eccłam siue
eorũ quiextra ȩccłam sunt constituti dominicis ut dixi lucris
semꝑ gaudens et damnis merens Lanta aut̃ ab eodem dicta
sunt. tantaq in ȩccła disputata excepta atq emendata. uel
aduersus diuersos hereticos. uel excanonicis libris exposita.
ad ȩdificationem scõꝵ ȩccłȩ filiorũ. ut ea omĩa uix quisquam
studiosorum ꝑlegere et nosse suffiait Uerum tamen ne ueritate
uerbi auidissimos maliquo fraudare uideamur statui dõ pres¬
tante inhuius opusculi fine etiam eorũ dem librorũ tractatũ.

Expanded text:
pervidens, illosque Manichaeos, Donatistas, Pelagianistas, et Pagapervidens, illosque Manichaeos, Donatistas, Pelagianistas, et Paganos ex magna parte defecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens: profectibus quoque et studiis favens erat et exsultans bonorum omnium; indisciplinationes pie ac sancte tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquitatibus malorum, sive eorum qui intra Ecclesiam, sive eorum qui extra Ecclesiam sunt constituti, dominicis, ut dixi, lucris semper gaudens, et damnis moerens. Tanta autem ab eodem dictata et edita sunt, tantaque in Ecclesia disputata, excepta atque emendata, vel adversus haereticos conscripta, vel ex canonicis Libris exposita ad aedificationem sanctorum Ecclesiae filiorum, ut ea omnia vix quisquam studiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen ne veritatis verbi avidissimos in aliquo fraudare videamur, statui, Deo praestante, in hujus opusculi fine etiam eorumdem librorum, tractatuum,
Abbreviated transcription (Latin):
catholicis censuerunt Et tale deillis eccłȩ dĩ catholicȩ platũ
iudicium etiã pissimus imperator honorius audiens ac sequens
siuis eos legib damnandos et inter hereticos habere deberecon¬
stituit: Unde nonnulli ex eis ad scȩ̃ matris ȩccłȩ gremium
unde resiluerunt redierunt. et adhuc alii recdeunt: inno¬
tescente et preualescente aduersum illum detestabilẽ errorẽ
rectȩ fidei ueritate . Et erat ille memorabilis uir. precipiũ
lñici corporis menbrũ. circa uniuersalis eccłȩ utilitates sol¬
licitus semꝑ ac ꝑuigib et illi diuinitus donatiest: ut de
suoru laborũ fructu. etiã in hac uita gaudere ꝓuenisset:
Prius quidem in ipponiensi ȩccła. et rẽgione cui maxime
prȩsidebat unitate ac pace ꝑfecta. deinde inalus africȩ par¬
tibus siue ꝑsemet ipsum siue ꝑ alios et quos ipse dederat
sacerdoites pullulasse. et multiplicatam fuisse dñi eccła

Expanded text:
Catholicis censuerunt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catholicae prolatum Catholicis censuerunt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catholicae prolatum judicium, etiam piissimus imperator Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus damnatos, inter haereticos haberi debere constituit. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, et adhuc alii redeunt, innotescente et praevalescente adversus illum detestabilem errorem rectae fidei veritate. Et erat ille memorabilis vir, praecipuum dominici corporis membrum, circa universalis Ecclesiae utilitatem sollicitus semper ac pervigil. Et illi divinitus donatum est, ut de suorum laborum fructu, etiam in hac vita gaudere provenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxime praesidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Africae partibus, sive per se ipsum, sive per alios, et quos ipse dederat sacerdotes, pullulasse, et multiplicatam fuisse Domini Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
minime potuerunt Id eñĩ egerat nequitia hominis utsua
nouissima ꝑsecutione multũ longissima totũ qđ remanse¬
rat diei spatium occuparet: Ad uersus pelagianistas quoq no
uos nostrorũ temporũ hereticos et disprtatores callidos arte
magis subtili et noxia et scribentes et ubicũq poterant publi¬
ce et ꝑdomus loquentes ꝑ anos ferme decem elaborabat.
librorũ multa condens ec in eccła populis exeodem erro¬
re frequentissime disputans Et qm̃ idem puersi sedi
in nocẽntio. et post ea scõ zosimo eius successore ꝑsua¬
deretur. quam illa secta afide catholica et abhominan¬
da ec damnanda fuisset Ac illi tantȩ sedis antistites
sius diuersis temporib eosdem notantes atq amenbis ȩccłẽ
prȩcidentes. datis litceris et africanis. et occidentis. et orien¬
tis partib ȩccłiis eos anathemat set deuitandos ab om̃ib

Expanded text:
minime potuerunt. Id enim egerat nequitia hominis, ut sua minime potuerunt. Id enim egerat nequitia hominis, ut sua novissima prosecutione multo longissima, totum quod remanserat diei spatium occuparet. CAPUvos nostrorum temporum haereticos et disputatores callidos, arte magis subtili et noxia scribentes, et ubicumque poterant publice et per domos loquentes, per annos ferme decem laboravit , librorum multa condens et edens, et in ecclesia populis ex eodem errore frequentissime disputans. Et quoniam iidem perversi Sedi Innocentio, et postea sancto Zosimo ejus successori persuaderetur, quam illa secta a fide catholica et abominanda et damnanda fuisset. At illi tantae sedis antistites, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque a membris Ecclesiae praecidentes, datis litteris et ad Africanas Occidentis, et ad Orientis partis Ecclesias, eos anathemandos et devitandos ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
epõ quodam maxima no cumgothis ad africam ueniente. apuid
ipponẽ quam pluribus uolentib petentib et preclaris inter¬
positis uiris contulit. et quid singulȩ asseruerint partes serip¬
tum est  Quȩ sistudiosi diligenter legi decurauerint ꝓcul
dubio iudicabunt uel qd callida et irrationabilis hereses
ad seducendum et decipiendũ ꝓfiteatur. ut qͥd ȩccła catho¬
lita dediuina teneat et prȩdicet trinitate Sed qm̃ ille
hereticus de ippone rediens ad kartaginẽ. desua multa in
non facile ad iuinȩ legis ignaris examinari et duudicaripo¬
sit auenerabili uiro augustino sequenti temporis stlo: et
illius totius temporis collationis desingulis obiectis etres¬
ponsis facta est recapitulatio. et quã nichil illi obiectis re¬
ferre potuerit. nichil ominus demonstritũ .ẽ ad ditis suꝑ¬
plementis. qui intempore collationis augusto inferri et scrib

Expanded text:
episcopo quodam Maximino cum Gothis ad Africam veniente, apud episcopo quodam Maximino cum Gothis ad Africam veniente, apud Hipponem quam plurimis volentibus atque petentibus, et praeclaris interpositis viris contulit: et quid singulae asseruerint partes, scriptum est. Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrationabilis haeresis ad seducendum et decipiendum profiteatur, vel quid Ecclesia catholica de divina teneat et praedicet Trinitate. Sed quoniam ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, de sua multa in non facile a divinae legis ignaris examinari et dijudicari possent: a venerabili Augustino sequentis temporis stilo, et illius totius collationis de singulis objectis et responsis facta est recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus demonstratum est, additis supplementis, quae in tempore collationis angusto cuncta inferri et scribi
Abbreviated transcription (Latin):
crediderit. et abillo qͥd teneret auduuit: Et̃ uera rati¬
one atq auctoritate scripturarũ ꝓlata docuit: et os¬
tendit nr̃ȩ fidei firmam̃ta Illius aut̃ asserta. nullius.
ueritate nulla scripturarum scãrũ auctoritate sufful¬
ta docuit et frustrauit. et ut a se inuicem partes degre¬
se sunt. Ille magis magisq iratus et furens mendatia.
multa prosua falsa fide iactabat. uinctũ. eẽ. a se
ipso pelamans multorũ ore laudatũ augustinusq
cum minime lateret. coactus ẽ ad ipsum̃ scribere
pascentius ꝓpt̃ illius metum: Emissis nominibus confe¬
rentium. et in eis literis quicquid in partes dictũ uł gestũ
fuerit sideliter intimauit. adea sinegirentur ꝓbanda mas¬
nam testium habens copiam. clarisũmos scilicet ato honora¬
biles qui tunc aderant uiros atq ille ad duo sibi directa scris¬
taimum uix red didit rescriptum : inquo magis in uꝓaaen

Expanded text:
crederet, et ab illo quid teneret audivit, et vera raticrederet, et ab illo quid teneret audivit, et vera ratione atque auctoritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritate, nulla Scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digressae sunt, ille magis magisque iratus et furens, mendacia multa pro fide sua falsa jactabat, victum esse a se ipso proclamans, multorum ore laudatum Augustinum. Quae cum minime laterent, coactus est ad ipsum scribere Pascentium, propter illius metum omissis nominibus conferentium; et in eis litteris quidquid inter partes dictum vel gestum fuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium habens copiam, clarissimos scilicet atque honorabiles, qui tunc aderant, viros. Atque ille ad duo sibi directa scripta, unum vix reddidit rescriptum, in quo magis injuriam f
Abbreviated transcription (Latin):
ac iugiter oppugnantem. et quam plurimos sacerdotes dĩ
simpliciore fide uiuentes deciitate et potestate exagitaba
et ꝑ turbabat: int̾̃ positis honoratis et nobilibus uiris apud
kartaginẽ ab illo ꝓuocatus coram contulit Sedidem here¬
ticus tabulas atq stilum quas magisternr̃. et ante congres¬
sum et in congres su instantissime fieri uolebat neadeẽnt
omnimodo recusabat Et dum id ꝑnegasset. dicens quod
legum metũ publicarũ periclitare talibus scriptis nollet
atq inter positis applicare augustinus ep̃s cum suis quiad¬
erant consacerdotib uideretur absq illa scriptura priua¬
tim disputarent coł lationẽ suscepit. prȩdicens ut post mo¬
dum contigit. Qđ post solutũ conuentũ. eẽ. cuiquam
possit liberũ forte dicere nullo scripturȩ documento
se dixisse: qđ forte non dixerit uel non dixisse qđ dixe¬
rit et miscuit cum eodem sermonẽ atq asseruit quid

Expanded text:
ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei simpliciori fide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster et ante congressum et in congressu instantissime fieri volebat, ne adessent omni modo recusabat. Et dum id pernegasset, dicens quod metu legum publicarum periclitari tabulis scriptis nollet; atque interpositis id placere Augustinus episcopus cum suis qui aderant consacerdotibus videret, ut absque ulla scriptura privatim disputarent, collationem suscepit: praedicens, ut postmodum contigit, quod post solutum conventum esse cuiquam posset liberum forte dicere, nullo scripturae documento, se dixisse quod forte non dixerit, vel non dixisse quod dixerit. Et miscuit cum eodem sermonem, atque asseruit quid
Abbreviated transcription (Latin):
librarũ quos illi accipiunt: manicheus qui ad confessionem
earundem blasphemiarũ eos ꝑduxit. et quȩ it se illi suo
more malo indigna et turpia facere consueuerunt. femina¬
rum illarum uelut electorũ ꝓditione illis ecclesiasticis. gesti
declaratũ est. atq ita pastorũ diligentia. dominico gregi
aumentum accessit: et aduersus fures atq. latrones defensio
competens procurata est. Ceo quodam ctiã felice denu¬
mero eorũ quos clectos dicunt manicher publice in ippo¬
niensi ȩccła notarus excipientibus disputauit. popło a¬
stante : et post secundam uel terciam collationẽ ille ma¬
nicheus frustrata uanitate et errore ipsius. recte ad nrãm
conuersus est fidem. atq eccłam sicut eadem relecta doce¬
re poterit scriptura  Reterea cum quodam etiã pascen¬
tio comite domus regiae arriano. quiꝑ auctoritatẽ sue ꝑso¬
nȩ fisci uehem̃tis simus exactor fidem catholicam atrociter

Expanded text:
librorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem librorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae inter se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant, feminarum illarum velut electarum proditione, illis ecclesiasticis gestis declaratum est. Atque ita pastorum diligentia, dominico gregi et augmentum accessit, et adversus fures atque latrones defensio competens procurata est. Cum quodam etiam Felice, de numero eorum quos electos dicunt Manichaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: et post secundam vel tertiam collationem ille Manichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, ad nostram conversus est fidem atque Ecclesiam, sicut eadem relecta docere poterit scriptura. tio comite domus regiae Ariano, qui per auctoritatem suae personae fisci vehementissimus exactor, fidem catholicam atrociter
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ et benediximus. Qui cum uoluerit et unde uoluerit. et
quomodo uoluerit: et ꝑscientes et ꝑ nescientes salutẽ oꝑatur
animarũ : Et ex eo ille homo ꝓposito seruorũ dĩ adherens.
negotiatoris dimisit actionẽ : et proficiens in ȩccłȩ menbris.
inalia regione : ad pres biterii quoq dĩ uoluntate petitus ex
coactus accessit officium : tenens atq custodiens ꝓpositi sc̃ĩtatẽ
Et forte adhuc usq in rebus humanis uiuit: trans mare constitut
pud kartaginẽ quoq dum ꝑ quendã domus regiȩ ꝓcuratorẽ
nomine ursum. fider catholice hominẽ. ad quosdam mani¬
cheorũ quos electos uel lectas dicunt prȩsentes ꝑueniretur.
atq ad ecłam ab eodẽ deducerentur. ec ꝑducerentur : ab
ep̃o ad tabulas auditi sunt: Int̃ quos etiã scẽ memoriȩ au¬
gustinus fuit: qui prȩceteris execrabilẽ sectam nouerat. &
eorũ prodens huuismodi damnabiles blasphemias. ex locis

Expanded text:
nomen, et benediximus; qui cum voluerit, et unde voluerit, et nomen, et benediximus; qui cum voluerit, et unde voluerit, et quomodo voluerit, et per scientes et per nescientes salutem operatur animarum. Et ex eo ille homo proposito servorum Dei adhaerens, negotiatoris dimisit actionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione ad presbyterii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus humanis vivit trans mare constitutpud Carthaginem quoque, dum per quemdam domus regiae procuratorem, nomine Ursum, fidei catholicae hominem, ad quosdam Manichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ab eodem deducerentur et perducerentur, ab episcopis ad tabulas auditi sunt. Inter quos etiam sanctae memoriae Augustinus fuit, qui prae caeteris illam exsecrabilem sectam noverat, et eorum prodens ejusmodi damnabiles blasphemias ex locis
Abbreviated transcription (Latin):
orum errorem. Unde nichil dicere decreueram disputaois:
quam dehis quiȩ asserere proposueram: Et̃post hȩc
nisi fallor ecce alia die uel post biduum. uenit quidam
firmus nomine negotiator intramonasterium. sedente
scõ augustino nob̵ coram ad pedes genib ꝓuolutus sese iac¬
tauit : Lacrimas fundens et rogans ut ꝓsius delictis sacer¬
dos cum sc̃ĩs dñm prȩcaretur : confitens qđ manicheorũ
sectam secutus fuisset. et inea quam plurimis annis uixissẽt
Et ꝓpter ea pecuniam multã ipsis manicheis uel eis quos
dicunt electos in cassum erogasset. ac se ineccła di miscđia suis
et ipse uenerabilis augustinus. et nos qui tunc aderamus. ab
eodem diligenter in quirentes exqua re potissimum illo trac¬
tatu sibi fuerit satis factũ Et referente nobisq om̃ib sermo¬
nis seriem recognoscentibus: ꝓfundũ consilium dĩ prosalute
animarum ar mirantes et stupentes: glorificuumus scm̃ eiu

Expanded text:
orum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, orum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra monasterium sedente sancto Augustino, nobis coram, ad pedes ejus genibus provolutus sese jactavit, lacrymas fundens, et rogans ut pro suis delictis sacerdos cum sanctis Dominum precaretur, confitens quod Manichaeorum sectam secutus fuisset, et in ea quam plurimis annis vixisset, et propterea pecuniam multam ipsis Manichaeis, vel eis quos dicunt electos, incassum erogasset: ac se in ecclesia, Dei misericet ipse venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum, et referente eo, nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimus sanctum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
statuta cognoscere plenius uoluerit: etiã illa ꝑcurrat gestu
et inueniet quȩ uel qualia ꝑtulerit : quib illum doctũ eloquen¬
tem et predicatũ hominem ꝓuocaueri hortalusq suenstũ
ut psuȩ defensione partis quod uellet ediceret. illuno. uuutũ
qui nobcum tunc intra ippomensem eccłam cum eodem sc̃o
uiro uliuebant : nobis ad mensam consatitis exm dixisse
Ard uercistis hodie mȩccła meum sermonẽ. eiq initiu en
eron rem terminatã explicui quã ꝓposuerim sediee¬
dentem reliquerim : Qui respondimus. Ita nos ontẽpore
miratos suisse scimus: et recognosemus: Atille: Creonem e
errorem docere et curare uoluerit: in cuius ma¬
nu sunt et nos et sermones nr̃i Nam cum ꝓpo¬
sitȩ quȩstionis latera pertractarem. in aliud ser¬
monis excurso prexi: atq ita non conclausa uel explicata
questione disputationẽ terminaui magis aduersus maniche¬

Expanded text:
statu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: statu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut pro suae defensione partis quod vellet ediceret; illumque victum qui nobiscum tunc intra Hipponensem Ecclesiam cum eodem sancto viro vivebant, nobis pariter ad mensam constitutis eum dixisse: Advertistis hodie in ecclesia meum sermonem, ejusque initium et  non eam rem terminatam explicuerim quam pro posueram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimus. Ita nos in tempore miratos fuisse scimus et recognoscimus. At ille: Credo, ait, quod errorem doceri et curari voluerit, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis excursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum Manichae
Abbreviated transcription (Latin):
cȩ in eccłi popło adscante: Diuerse communionis exhoeupducebar¬
putaget. et ꝓuocaret gestis ecclesiasticis: ut qđ forte sieut dicebans
ꝓsequi potuit incolatione: et ꝑmissus nonerat in preseata snie
ailicuius potestatis ꝓhibitione aut potentia. securiis dicene ruui¬
me dubitaret: et in sua ciuitate sius om̃ib presentibi enuib sidi¬
cialiter ꝓpriam defendere communionẽ nondemẽ obetti
Ille nec hac oratione nec surũ parentũ ee cieum pent¬
ne id facere uoluit. quiei pollicebantur se. adei redlitaro
communt one. eciã cum discrimine patrimoniorũ salio¬
tisq suȩ temporalis si modo catholicã superirẽt assertionẽ
Atille amplius dicere illis gestis nichil uolut unes inel inte
alio loco dum anotario ut responderet aumonenetidentia
Stocum rediceret factaq eiꝰ cunctis manifestata diffidentia
diligentiam et oꝑa beatissimȩ memoriȩ augustini ꝓ ęcełe di

Expanded text:
ce in ecclesia populo astante diversae communionis, ex hoc ipso disce in ecclesia populo astante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte, sicut dicebant, prosequi potuit in collatione, sed permissus non erat, in praesenti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere communionem non denegaret. Ille neque hac hortatione, nec suorum parentum et civium inne id facere voluit, qui ei pollicebantur, se ad ejus redituros communionem, etiam cum discrimine patrimoniorum salutisque suae temporalis, si modo catholicam superaret assertionem. At ille amplius dicere illis gestis nihil voluit, nec valuit, nialio loco, dum a notario, ut responderet, admoneretur, et reticeret, ejus cunctis manifestata diffidentia, diligentiam et operam beatissimae memoriae Augustini pro Ecclesiae Dei
Abbreviated transcription (Latin):
non defuerunt qui dicerent ꝑmissos non fuisse eosdem epõs apud
potestatem quȩ causam audiuit dicere omĩa prosuis partibus.
qm̃ catholicȩ cõmimionis cognitor suȩ fauebat eccłȩ. licet hoc
deficientes et ucti ad excusãtionẽ iactarent: quando quidem
et ante condrouersum idẽ heretici catholicȩ cõmunionis eundẽ
eẽ. nouerant Et dum ab eodem conuenirentur publicis gestis.
quȩ ad consolationem occurrerent: et se feccturos ꝓsecutisunt.
poterant utiq suspectũ eum habentes recusare Gongressum
tamen omnipotentis dĩ prestitit auxilium : ut postea
incesariensi mauritaniȩ ciuitate constitutus. ui ne
co ep̃is sedis apłicȩ litterȩ compulerunt. ob terminandas uidelico
alias excłe necessitates: Hac ergo occasione ꝓuenit utemeritum
eus dem loci donatistarũ ep̃m: quẽ suȩ sec̾te precipuum in illa
coblatione habuerunt defrnsorem uideret: et cum eodem ptibli¬

Expanded text:
non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem episcopos apud non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem episcopos apud potestatem, quae causam audivit, dicere omnia pro suis partibus, quoniam catholicae communionis Cognitor suae favebat Ecclesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusationem jactarent, quandoquidem et ante controversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. Tamen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae civitate constitutus venerabejus coepiscopis Sedis apostolicae litterae compulerant, ob terminandas videlicet alias Ecclesiae necessitates: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatistarum episcopum, quem suae sectae praecipuum in illa collatione habuerunt defensorem, videret, et cum eodem publi
Abbreviated transcription (Latin):
se iustĩtie coronã seruauit: Ac magis magisq uiuante. xp̃o le
die indiem augebat᷑ et multiplicabatur pacis unitas. eccłȩ dĩ
frat̃nitas Et id maxime factum .ẽ: post consolationẽ quae
abimniuersis ep̃is catholicis apud ħ artaginẽ cum isdẽ donatis¬
tarum ep̃is post modũ facta est: id iubente gloriosissimo et reli¬
giosissimo imperatore honorio: Propt̃ quod ꝑficiendum a suo
qua contro uersia illi omnimodis confutati. atq deerrore a ca¬
tholicis conuicti sententia cognitoris notatisunt: et post eorum
appellationẽ pussimi regis responso in iusti inter hereticos con¬
demnati sunt Ex qua ratione solito amplius eorũ ep̃i cũ suis cle¬
ricis et plebib cõmunicarunt. et pacẽ tenentes catholicã. multas
eorũ ꝑsecutiones usq ad menbrorũ amputationẽ: et int̾nitionẽ
ꝑtulerunt: Et totũ illud bonũ ut dixi ꝑsem̃ illum hominem

Expanded text:
se justitiae coronam reservavit: ac magis magisque, juvante Christose justitiae coronam reservavit: ac magis magisque, juvante Christo, de die in diem augebatur et multiplicabatur pacis unitas, et Ecclesiae Dei fraternitas. Et id maxime factum est post collationem, quae ab universis episcopis catholicis apud Carthaginem cum eisdem Donatistarum episcopis postmodum facta est, id jubente gloriosissimo et religiosissimo imperatore Honorio; propter quod perficiendum etiam a suo qua controversia illi omnimodis confutati, atque de errore a Catholicis convicti, sententia Cognitoris notati sunt; et post eorum appellationem, piissimi Regis responso juste inter haereticos condemnati sunt. Ex qua ratione solito amplius eorum episcopi cum suis clericis et plebibus communicaverunt, et pacem tenentes catholicam, multas eorum persecutiones usque ad membrorum amputationem et internecionem pertulerunt. Et totum illud bonum, ut dixi, per sanctum illum hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
antistite omnimodis instante ad controuersiam. ambo illi
calamenses ep̃ĩ uenerunt. & deipsa diuersa communitione
tercio conflicto se cũ egerunt Magna popłoꝵ xp̃ianoꝵ
cam expectante : atq ille est crispinus ꝓconsularis edibera¬
li sententia ꝓnuntiatus hereticus Proquo ille apud cog¬
nitorẽ catholicus ep̃s int̾cessit: neauraria multa exigeret.
et ei e beneficium impetratũ: Unde cum ingratus ad pus¬
simũ principem ꝓuocasset: et abimperatore relationi de¬
bitũ. est responsum solutũ : et consequenter preceptũ ꝓulso
prsus loco hereticos donatistas. eẽ. debere: et eos ad upobe
legum omium contra hereticos lteron ubuqi deuedeoum¬
re exquo et uidex et officium ec ide orspinus quodiminim
cipis dimitteret᷑ indulgentia & dño ad iuuante ꝑfectũ est
Qua diligentia et scõ studio multũ creuit eccła : & de his om̃ib

Expanded text:
antistite omnimodis instante, ad controversiam ambo illi antistite omnimodis instante, ad controversiam ambo illi Calamenses episcopi venerunt, et de ipsa diversa communione tertio conflictum secum egerunt, magna populorum christ totam Africam exspectante: atque ille Crispinus proconsulari et libellari sententia est pronuntiatus haereticus. Pro quo ille apud Cognitorem catholicus episcopus intercessit, ne auraria mulcta exigeretur; et ei est beneficium impetratum. Unde cum ingratus ad piissimum Principem provocasset, et ab Imperatore relationi debitum est responsum solutum, et consecutum est praeceptum, nullo prorsus loco haereticos Donatistas esse debere, et eos ad vim legum omnium contra haereticos latarum ubique teneri debere. Ex quo et Judex, et Officium, et idem Crispinus, quod minimcipis dimitteretur indulgentia: et Domino adjuvante perfectum est. Qua diligentia et sancto studio multum crevit Ecclesia. CAPUT XIII.--
Abbreviated transcription (Latin):
contra illam heresim prȩdicaret Factum est ut medio itinere eo
insidias incurrisset. et ꝑuasum cum om̃ib illi comitantib sublatis
animalib et rebus. in iuris et cede eum gauissima affecissent.
eccłȩ int̾ leges non siluit Et prȩcẽptus est crispinus. qui isdem
donatista in calamensi ciuitate et regione ep̃s fuit: prȩdicator
scilicet et multi temporis edoctus ad multam teneri aurariam
publicis legib contra hereticos constitutã Qui resultans legib
prȩsentatus cum apud ꝓconsulẽ se negaret hereticũ. oborta. ẽ.
necessitas ut illi recedente eccłę defensore acatholico ep̃o resifte¬
retur. et conuinceretur eum. eẽ. qđ se fuis se negauerat Qm̃ si
ab eodẽ dissimularetur. forte catholicus ep̃s et ĩgnorantib he¬
reticus crederetur : illo se qđ erat negante. atq ita ex hac dis¬
sidia infirmis scandalũ nasceretur: et memorabili augustino

Expanded text:
contra illam haeresim praedicaret, factum est ut medio itinere eorum contra illam haeresim praedicaret, factum est ut medio itinere eorum insidias incurrisset, et pervasum cum omnibus illi comitantibus, sublatis animalibus et rebus, injuriis et caede eum gravissima affecissent. ensor Ecclesiae inter leges non siluit. Et praeceptus est Crispinus, qui eisdem Donatistis in Calamensi civitate et regione episcopus fuit, praedicatus scilicet et multi temporis, et doctus ad mulctam teneri aurariam publicis legibus contra haereticos constitutam. Qui resultans legibus praesentatus cum apud Proconsulem se negaret haereticum, oborta est necessitas, ut illi recedente Ecclesiae defensore, a catholico episcopo resisteretur, et convinceretur eum esse, quod se fuisse negaverat: quoniam si ab eodem dissimularetur, forte catholicus episcopus ab ignorantibus haereticus crederetur, illo se quod erat negante, atque ita ex hac desidia infirmis scandalum nasceretur. Et memorabili Augustino
Abbreviated transcription (Latin):
irascebatur. dentib suis fremebat ec tabescebat: Serui
aũt tui ut dictũ. ẽ: cum his quioderant pacem erant pacifici.
et cum loquerentur debellabantur gratis abeis:¬
tandas in struendas & exhortandas catholicas plebes. qđ etiã
frequentissime faciebat. et aliquando contigit ut illi succent¬
riati actenus ꝑderent captionẽ: Euenit enim dĩ quidẽ pro¬
uidentia se ductoris hominis errore. ut ꝑ aliam uiam cũ sins
grãs egisset : et om̃ino suo more illi nec laicis nec clericis peꝑcerunt.
sicut publica contestantur gesta INterea silendũ non est : quod
ad laudem dĩ ꝑ illius tam ẽgregii in ȩccła uiri studium domusq dĩ
telum aduersus prȩdictos rebaptizatores donatistas gestũ et per¬
fectũ .ẽ Cum forte unus ex his quos desuo monasterio et clero epõs
illamꝰ heresim diocesim uisitaret: et quȩ didicerat ꝓpace eccłȩ

Expanded text:
irascebatur, dentibus suis frendebat, et tabescebat : servi irascebatur, dentibus suis frendebat, et tabescebat : servi autem Dei, ut dictum est, cum his qui oderant pacem, erant pacifici; et cum loquerentur, debellabantur gratis ab eistandas, instruendas et exhortandas catholicas plebes; quod ipse frequentissime faciebat. Et aliquando contigit, ut illi succenturiati hactenus perderent captionem: evenit enim Dei quidem providentia, sed ducatoris hominis errore, ut per aliam viam cum suis gratias egisset, omnino suo more illi nec laicis nec clericis pepercerunt, sicut publica contestantur gesta. Inter ea silendum non est, quod ad laudem Dei per illius tam egregii in Ecclesia viri studium domusque Dei zelum adversus praedictos rebaptizatores Donatistas gestum et perfectum est. Cum forte unus ex iis quos de suo monasterio et clero episcoiae dioecesim visitaret, et quae didicerat pro pace Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
cere coeperat. magno desiderio poscere atq accipere ep̃os &
clericos pax ȩccłȩ atq unitas et cȩpit primo. et postea consecuta ẽ:
Nam ferme decem quos ipse noui scõs ac uenerabiles uiros con¬
tinentes ec doctos beatissimus augustinus diuersis ȩccłiis: non nul¬
lis quoq eminentioib rogatus dedit Si militerq et ipsi ex illo
scõrũ ꝓposito uenientes dni ȩccłiis ꝓpagati. et monasteria insti¬
cuerunt : et studio crescente ȩdificationis uerbi dĩ ceteris
ecclesiis ꝓmotos fr̃s ad suscipiendũ sacerdotium prȩ¬
titerunt᷑. Unde ꝑmultos et inmultis salubris fidei. et̃¬
spei et karitatis eccłȩ innotescente doctrina: non solũ
ꝑ om̃s africe parces uerum etiam intrans marmas et li¬
bros editos atq ingreco sermone translatos: ab illo imo
homine et ꝑ illum multos fauente dõ cunctos in notescere
meruerunt: Atq hinc ut scriptũ est: peccator uidens

Expanded text:
cere coeperat, magno desiderio poscere atque accipere episcopos et cere coeperat, magno desiderio poscere atque accipere episcopos et clericos pax Ecclesiae atque unitas et coepit primo, et postea consecuta est. Nam ferme decem, quos ipse novi, sanctos ac venerabiles viros continentes et doctissimos, beatus Augustinus diversis Ecclesiis, nonnullis quoque eminentioribus, rogatus dedit. Similiterque et ipsi ex illorum sanctorum proposito venientes, Domini Ecclesiis propagatis, et monasteria instituerunt; et studio crescente aedificationis verbi Dei, caeteris Ecclesiis promotos fratres ad suscipiendum sacerdotium praestiterunt. Unde per multos et in multis salubris fidei, spei, et charitatis Ecclesiae innotescente doctrina, non solum per omnes Africae partes, verum etiam in transmarinis, et per libros editos atque in graecum sermonem translatos, ab illo uno homine, et per illum multis, favente Deo, multa innotescere meruerunt. Atque hinc, ut scriptum est, peccator videns
Abbreviated transcription (Latin):
terant coherebant Unde illi siuerroris minui congregationes
uidentes atq augm̃tis ȩccłȩ inuidentes. accensi exardescebant
iri grauissima. et intolerabiles ꝑsecutiones unitati excłe com¬
pacti faciebant: Ipsisq catholicis sacerdotibus et ministris aggre¬
siones diurnas atq nocturnas direptionesqi rerum om̃ium in¬
ferebant: Nam et multos dĩ seruos. cedibus debilitauerunt.
Aliquib &iam calcẽ cum aceto inoculos miserunt. Aliosq oc¬
ciderunt : unde &iã suis idẽ. donatistȩ rebaptiratores mo
scõ. et cum scõ augustino in monasterio dõ seruientes: et excłȩ
ipponiensi clerici ordinari coeperunt: Ac deinde in notescent
et clarescente dedie indiẽ. et ecłȩ catholicȩ prȩdicationis ueri¬
tate. scõrũq seruorũ dĩ ꝓposito continentia ec pauꝑtate pro¬
funda exmonasterio qđ ꝑ illũ memorabilẽ uirum et. eẽ. et cres¬

Expanded text:
terant cohaerebant. Unde illi sui erroris congregationes terant cohaerebant. Unde illi sui erroris congregationes minui videntes, atque augmentis Ecclesiae invidentes, accensi exardescebant ira gravissima, et intolerabiles persecutiones unitati Ecclesiae compacti faciebant; ipsisque sacerdotibus catholicis et ministris aggressiones diurnas atque nocturnas, direptionesque rerum omnium inferebant. Nam et multos Dei servos caedibus debilitaverunt. Aliquibus etiam calcem cum aceto in oculos miserunt, aliosque occiderunt. Unde etiam suis iidem Donatistae rebaptizatores in sancto et cum sancto Augustino in monasterio Deo servientes, Ecclesiae Hipponensi clerici ordinari coeperunt. Ac deinde innotescente et clarescente de die in diem Ecclesiae catholicae praedicationis veritate, sanctorumque servorum Dei proposito, continentia, et paupertate profunda, ex monasterio quod per illum memorabilem virum et esse et cres
Abbreviated transcription (Latin):
nes. reuerentes: & ut eorũ causa diffidentiae cunctis inno¬
tesceret elaborauit. et publicis gestif conueniti. non sunt
om̃s exclesias. in auditũ hominum genus ꝑuersum ac uiolen¬
tum: uelut. sub ꝓfessione continentium ambulantes qui
circilliones dicebantur. & erant iningenti numero & turbis
ꝑom̃s fere africanas regiones constitũti. quimalis imbuti doc¬
torib audacia suꝑba & temeritate il licita. nec suis alienis nͥ¬
aliquando parcebant. contraius fasq incausis intercedentes¬
hominib: & nisi obȩdis
ꝑagros uillasq usq ad sanguinis effusionẽ accedere non me¬
tuentes: Sed dum uerbũ dĩ sedulo prȩdicaretur. & cum his
quioderant pacẽ pacis ratio haberetur: illi loquentem de¬
bellabant gratis et quã aduersus eoꝵ dogma ueritas inno¬
tesceret: qui uolebant et poderant sese mde uel eripiebant
uł sub ducebant. et paci atq unitati ecłȩ cũsius quib po¬

Expanded text:
nes erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innones erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innotesceret, elaboravit: et publicis gestis conventi, non sunt omnes Ecclesias inauditum hominum genus perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti. Qui malis imbuti doctoribus, audacia superba et temeritate illicita, nec suis, nec alienis aliquando parcebant, contra jus fasque incautis interdhominibus: et nisi obedisseper agros villasque, usque ad sanguinis effusionem accedere non metuentes. Sed dum verbum Dei sedulo praedicaretur, et cum his qui oderant pacem, pacis ratio haberetur; illi loquentem debellabant gratis. Et cum adversus eorum dogma veritas innotesceret, qui volebant et poterant, sese inde vel eripiebant vel subducebant, et paci atque unitati Ecclesiae cum suis quibus po
Abbreviated transcription (Latin):
forte aliqͥd dicerent. aut asuis refellebantur. aut eadem respon¬
sa ad scm augustinum deferebantur: Eaq comꝑta patienter &
lenit̃. & ut scriptũ .ẽ cum tonore & tremore salutẽ hominum
bus acnoctib ab eodẽ uigiter agebantur. Nam & epistolas priua¬
tas ad quosq eiusdem erroris ep̃os emunentes scilicet & laicos de¬
dit ratione reddita ammonens atq exhortans: ut uel ab illa se
prauitate corrigerent. uel certe ad disputationem uenirent: At illi
causa diffidentiȩ nequidẽ unquã rescribere uoluerunt: sed furiosa
loquȩbantur. atq seductorẽ & deceptorem animarũ augustinum
.ẽẽ : & priuatim & publice conclamabant. & ut lupum occidendũ
eẽ. indefensionẽ gregis sui dicebant & tractabant: omĩaq peccata
adõ indubitant᷑. eẽ. credendum posse dimitti. his qui hoc
facere ac ꝑficere potuissent: Nec dm̃ timebant nec homi¬

Expanded text:
forte aliquid dicerent, aut a suis refellebantur, aut eadem responforte aliquid dicerent, aut a suis refellebantur, aut eadem responsa ad sanctum Augustinum deferebantur, eisque compertis, patienter ac leniter, et, ut scriptum est, cum timore et tremore salutem omnium bus ac noctibus ab eodem jugiter agebantur. Nam et epistolas privatas ad quosque ejusdem erroris episcopos, et eminentes scilicet laicos dedit, ratione reddita admonens atque exhortans, ut vel ab illa se pravitate corrigerent, vel certe ad disputationem venirent. At illi causae diffidentia ne quidem unquam rescribere voluerunt: sed irati furiosa loquebantur, atque seductorem et deceptorem animarum Augustinum esse, et privatim et publice conclamabant; et ut lupum occidendum esse in defensionem gregis sui, dicebant et tractabant; omniaque peccata a Deo indubitanter esse credendum posse dimitti iis qui hoc facere ac perficere potuissent, nec Deum timentes, nec homi
Abbreviated transcription (Latin):
morem eccłȩ suo uiuente ep̃o prbt recusabat Dũq illi fieri
solere ab om̃ib suaderetur. atq id ignaro trans marinis & afri¬
canis ȩccłȩ exemplis ꝓbaret᷑ compulsus atq coactus. succubuit¬
& maioris loci ordinationẽ sus
& maioris loci ordinationẽ sus iode cepit Qđ inse postea fieri
non debius se. ut uiuo epo suo or dinaretur. & dixit & scrip¬
sit ꝓpt̃ concilii uniuersalis uetitũ qđ iam ordinatus didicit.
nec qđ sibi factũ .cẽ. doluit. aliis fieri uoluit Unde etiã satagit
ut conciliis constitueretur episcoporũ ab ordinatoribus debe
re ordinandis uel ordiatis omnui statuta sacerdotũ innoti¬
feruentius maiori auctoritati. non ad huc inuna tantũ regione
sed ubi cumq rogatus uenisset. uerbũ salutis ęternȩ alacriter ac
reddere rationẽ defide & despe quȩ indm̃ est Et eius dicta atq
excerta maxone donatistȩmeadem ipponiensi uel uicina manen¬

Expanded text:
morem Ecclesiae suo vivente episcopo presbyter recusabat. Dumque illi fieri morem Ecclesiae suo vivente episcopo presbyter recusabat. Dumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probaretur, compulsus atque coactus succubuitet majoris loci ordinationem sus majoris loci ordinationem suscepit. Quod in se postea fieri non debuisse, ut vivo suo episcopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter concilii universalis vetitum, quod jam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis fieri voluit. Unde etiam sategit, ut conciliis constiri ordinandis vel ordinatis OMNIUM statuta sacerdotum in notiferventius, majore auctoritate, non adhuc in una tantum regione, sed ubicumque rogatus venisset, verbum salutis aeternae alacriter ac reddere rationem de fide et spe, quae in Deum est. Et ejus dicta atque excepta, maxime Donatistae in eadem Hipponensi vel vicina manen
Abbreviated transcription (Latin):
atq occultatũ aquerentib minime inueniri fecisset Unde am¬
plius formidans idem uenerabilis senex & sciens se corpore &
actate infirmissimũ cogit secretis litteris apud primatum
episcopoꝵ kartaginensem. alligans in becillititem corporis sui
ecatisq grauitatem & obsecrans ut ipponiensi eccłe orchinaret᷑
ep̃s qđ suȩ cathedrȩ nontam succederet. sed consacerdos acce¬
deret augustmus: Et qui optauit & rogauit: satagens rescripto
in petrauit Et postea pecito adusitandũ adueniente ad ec¬
clesiã ipponiensem tunc primate numediȩ megalio calamense
epõ. ualerio antistite. epĩs. qui forte tunc aderant & clericis om̃ib
ipponiensib & uniuersȩ plebi. in opinatã cumctissuã insinuante
uoluntatẽ: om̃ib q audientib gratulantib atq id fieri ꝑfici¬
q ingenti desiderio clamantib episcopatũ suscipe contrar

Expanded text:
atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amatque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui aetatisque gravitatem, et obsecrpus, quo suae cathedrae non tam succederet, sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calamensi episcopo, et Valerius antistes episcopis qui forte tunc aderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra
Abbreviated transcription (Latin):
ribili dĩ grã ꝓcedentes ae ꝓfluentes omni instructos ratione
copia atq auctoritate sanctarũ scripturarũ: ipsi quoq hereti¬
ci concurrentes cum catholicis ingenti ardore audiebant:
Et quisqͥs ut uoluit & potuit notarios adhibentes. ea quȩ diceban¬
clara doctrina. odorq suauissimꝰ xp̃i diffusa & manifestata est :
Congaudete quoq id conꝑta ȩcclesia dĩ transmarina qm̃ sicut
dum̃ patit᷑ unũ menbrũ conpatiuntur omnia membra. Ita cũ:
glorificatur unũ menbrũ congaudent oniã menbra.
Ue uero beatus senex ualerius ceteris ex hoc amplius exultans
& dõ grãs agens de concessa sibi spetiali beneficio metuerera
cȩpit ut est humanus animus ne abalia ȩccła sacerdote priuat
adepiscopatũ quȩreretur & sibi auferretur: Nam & id ꝓuenisse
nisi hoc idem eps cognito. adlocum secretũ eũ drinsire curassec

Expanded text:
rabili Dei gratia procedentes ac profluentes, instructos rationis rabili Dei gratia procedentes ac profluentes, instructos rationis copia, atque auctoritate sanctarum Scripturarum, ipsi quoque haeretici concurrentes cum Catholicis ingenti ardore audiebant: et quisquis, ut voluit, et potuit, notarios adhibens, etiam ea quae dicebans praeclara doctrina odorque suavissimus Christi diffusus et manifestatus est, congaudente quoque, eo comperto, Ecclesia Dei transmarina. Quoniam sicut dum patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; ita etiam cum glorificatur unum membrum, congaudent omnia membe vero beatus senex Valerius caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur, et sibi auferretur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset,
Abbreviated transcription (Latin):
sue sectȩ assercione udicatus est Qua ille confusione affec¬
tus. et sequenti tempore de ipponiensi ciuitate ꝓfectus: ad eã
amplius non remeauit: Ac sic ꝑ memoratũ dei hominẽ omnium
cordibus uel quiad erant uel qui ab sentes illa quȩ gestasunt
cognouerunt error ille ablatus: catholica est intimãta ac rete¬
ta sincera religio Et docebat ac predicabat ille priuatim et
publice. indomo et mȩccła salutis uerbum cum om̃i fiducia ad¬
uersus africanas hereses: maximeq contra donatista manicheos
et paganos libris confectis & repentinis sermonib ineffibilit̃
ammrantib xpĩanis & conluidantibus: Et hoc ipsum uba
in africa eccła catholica exorsaest caput: quȩ multo dem¬
pore illis conualescentib hereticis. precipueq rebaptiran¬
didonati parte maiore multitudine afrorũ seducta. &¬
pressa & obsessa iacebat Obhoc eius libros atq tractatus mi¬

Expanded text:
suae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affecsuae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affectus, et sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad eam amplius non remeavit: ac sic per memoratum Dei hominem omnium cordibus, vel qui aderant, vel qui absentes illa quae gesta sunt cognoverant, error ille ablatus, catholica est intimata ac retenta sincera religio. publice, in domo et in ecclesia, salutis verbum cum omni fiducia adversus Africanas haereses, maximeque contra Donatistas, Manichaeos et Paganos, libris confectis, et repentinis sermonibus, ineffabiliter admirantibus Christianis et collaetantibus, et hoc ipsum ubi Domino, levare in Africa Ecclesia catholica exorsa est caput, quae multo tempore illic convalescentibus haereticis, praecipueque rebaptizante Donati parte majorem multitudinem Afrorum, seducta et oppressa jacebat. Et hos ejus libros sive tractatus mi
Abbreviated transcription (Latin):
Sane qm̃ idem fortunatus iam apud kartaginem sem̃
nouerat augustinum adhuc in eodem secum errore cons¬
titutum : cum eodem congredi pauitabat Uerum tamen
suorum maxime instantia coactus ac uerecundatus: pro¬
misit in conminus se. eẽ. uenturum certamenq disputandi
subiturum : Unde condicto & loco. conuenerunt inunum:
concurentibus quam plurimis studiosis turbisq curiosis.
& aptis notarii tabulis. disputatio &cepta. et primo et secumn¬
do finita est die Inqua ille manicheus prȩceptor ut se gestoꝵ
continet fides: nec catholicam assercionẽ potuit uacuare
nec mamcheorũ sectam subnexam ueritati ualuit cõꝓbare
sed responsione deficiens ultima. collaturũ secum suis maiorib
ea quȩ repellere non potuit ꝓ secutus est Et si sibi forte de
his satis minime fecissent sue animȩ consulturum : atq ita ab
om̃ib apud quos magnus ec doctus uidebatur. nichil ualuisse in

Expanded text:
Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum noverat Augustinum adhuc in eodem secum errore constitutum; cum eodem congredi pavitabat. Verumtamen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit in cominus se esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die et loco convenerunt in unum, concurrentibus quam plurimis studiosis turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis, disputatio coepta primo, et secundo finita est die. In qua ille Manichaeus praeceptor, ut gestorum continet fides, nec catholicam assertionem potuit vacuare, nec Manichaeorum sectam veritate subnixam valuit comprobare: sed responsione deficiens, ultimo collaturum se cum suis majoribus ea, quae refellere non potuit, prosecutus est; et si sibi forte de his satis minime fecissent, suae animae consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, nihil valuisse in
Abbreviated transcription (Latin):
bono prȩcedente exemplo. accepta abep̃is potestate: prbi
non nulli coram ep̃is popłis tractare coeperunt:
ane in illa tunc ipponiensi urbe manicheorũ pestilentia
quam plurimos ciues uel peregrinos & infecerat & penetraue¬
rat : seducente & decipiente euus dem heresis quodam prbo no¬
mine fortunato. ibidem conuersante atq manente. Interea
ipponiensi ciues uel peregrini xp̃ĩani tam catholici quam
etum donatistȩ ad eunt augustinum prbm ac de por¬
cunt: ut illum hominem manĩcheorũ quẽ doctũ crede
ut scriptũ est paratus ad confessionem omĩ poscenti se
rationẽ defide & spe quae indm̃ est: potensq exhortari
indoctrina sana & contra dicentes redarguere minime
rennuit. S ed utrũ etiã ille hoc fieri uellet: sciscitatus est
At illi confestim ad illum fortunatum id deculerunt: pe¬
tentes. exhortantes ac flagitantes : qđ id minime recus arec

Expanded text:
bono praecedente exemplo, accepta ab episcopis potestate, presbyteri bono praecedente exemplo, accepta ab episcopis potestate, presbyteri nonnulli coram episcopis populis tractare coeperunt ane in illa tunc Hipponensi urbe Manichaeorum pestilentia quam plurimos vel cives vel peregrinos et infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem haeresis quodam presbytero nomine Fortunato, ibidem conversante atque manente. Interea Hipponenses cives et peregrini Christiani tam catholici quam etiam Donatistae adeunt presbyterum, ac deposcunt, ut illum hominem Manichaeorum presbyterum, quem ut scriptum est, paratus ad responsionem omni poscenti se rationem de fide et spe quae in Deum est , potensque exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere , minime renuit. Sed utrum etiam ille hoc fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes, quod id minime recusaret.