comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mag̾ ꝗͣ animos hominũ: Tanta religio
et ea magna ex parte ext̾na ciuitate in¬
cessit: ut aut hoĩes aut dei repente alii
uidentur facti: Nec iam in secreto mͦ atq
intra parietes ab hoste tenebant᷑ romani
ritus. s in plublico etiam ac foro capito-¬
lioq mulierũ turba erat: Nec sacͥficanti¬
patrio more sacrificuli ac uates ceꝑant
hominũ mentes. quoꝵ numerũ auxit
rustica plebs. ex incultis diutno bello in¬
festisq agris egestate ⁊ metu inurbem cõ¬
pulsa: & questus ex alieno errore facilis
quẽ uelut ex concesse artis usu exerrebant:
Prmo secrete bonoꝵ: indignationes exaudi-¬
ebantur: Deinde ad patres etiã ad publi¬
cam querimoniã excessit res: incusati gͣ¬
uit̾ ab senatu ediles trium iuriq capita¬
les qd̾ ñ ꝓhibent: Cum emoueri eã mul¬
gtudinem eforo ac dis dicere apꝑatus sa-¬
croꝵ conati eẽnt haud ꝓcul affuit quin
uiolarentur: Ubi potentus iam eẽ to

Expanded text:
magis quam animos hominum, tanta religio, magis quam animos hominum, tanta religio, et ea magna ex parte externa, ciuitatem incessit ut aut homines aut dei repente alii uiderentur facti. nec iam in secreto modo atque intra parietes abolebantur Romani ritus, sed in publico etiam ac foro Capitolioque mulierum turba erat nec sacrificantipatrio more. sacrificuli ac uates ceperant hominum mentes quorum numerum auxit rustica plebs, ex incultis diutino bello infestisque agris egestate et metu in urbem compulsa; et quaestus ex alieno errore facilis, quem uelut concessae artis usu exercebant. primo secretae bonorum indignationes exaudiebantur; deinde ad patres etiam ac publicam querimoniam excessit res. incusati grauiter ab senatu aediles triumuirique capitales quod non prohiberent, cum emouere eam multitudinem e foro ac disicere apparatus sacrorum conati essent, haud procul afuit quin uiolarentur. ubi potentius iam esse id
Abbreviated transcription (Latin):
Um hec in affrica atq in
hispania geruntur: han¬
nibal in agro tarentino esta¬
tem consumpsit. spe ꝑ prodi¬
tionem urbis tarentinoꝵ potiunde ipsoꝵ
interim salentinoꝵ ignobiles urbes ad eũ
qui anno pͥore ad penos desciuerant consen¬
& plures redissent .iii. t̃. põponius ueientatꝰ
p̃fectus sotium ꝓsꝑis aliquot ppłationib¬
⁊ in agro bruthtio iusti ducis sp̃em nactꝰ
tumultuario exercitu acto coacto cũ han¬
none conflixisset: Magna ibi iuis hominũ
s incondite turbe agrestum seruoꝵq ce¬
sa aut capta ẽ: M mimũ lacture fuit.
qd̃ p̃fectus inter ceteros ẽ captus: S tum
temerarie pugne auctor. & tante publi¬
canus omnib malis artib. et .R. P. et
societatib infidus damnos usq Semp¬
nius consul in lucanis multa p̃lia par¬
ua haud ullum dignũ memoratu fecit:
ignobilia oppida lucanoꝵ aliqͦt expug¬
nauit qđ diutiꝰ trahebat᷑ bellum. ⁊ ua¬
riabant scde aduerseq res. ñ fortunam

Expanded text:
UM haec in Africa atque in Hispania geruntur, Hannibal in agro Sallentino aestatem consumpsit spe per proditionem urbis Tarentinorum potiundae. ipsorum interim Sallentinorum ignobiles urbes ad eum qui anno priore ad Poenos desciverant Consen plures redissent, ni T. Pomponius Veientanus, praefectus socium, prosperis aliquot populationibus in agro Bruttio iusti ducis speciem nactus tumultuario exercitu coacto cum Hannone conflixisset. Magna ibi vis hominum, sed inconditae turbae agrestium servorumque, caesa aut capta est. minimum iacturae fuit quod praefectus inter ceteros est captus, et tum temerariae pugnae auctor et ante publicanus omnibus malis artibus et rei publicae et societatibus infidus damnosusque. Sempronius consul in Lucanis multa proelia parua, haud ullum dignum memoratu fecit et ignobilia oppida Lucanorum aliquot expugnauit. quo diutius trahebatur bellum et uariabant secundae aduersaeque res non fortunam
Abbreviated transcription (Latin):
pido agmine petentes uiderunt. ipsi me¬
tu obsidionis passim in ciuitates ꝓximas
dilapsi. Multa milia hominum cesa.
lia marcelli pugna fuit: Uictos inde
siracusas redit: Iam ferme in exttu an¬
nus erat: Itaq senatus rome decreuit:
ut ꝑ cornelium. ꝑ .r. litteras capuam
ad consules mitteret dum hannibal
ꝓcul abeet. nec ulla magna discͥminis
res ad capuam gereretur: Alter eorũ
siita uidetur ad magistratus subrogã¬
dos romã ueniret: Litteras acceptis
inter se consules cõpararent: ut claudiꝰ
comitia ꝑficeret. fuluius ad cappuam
muniret: Consules claudius creauit
cñ. fuluium centimalum.⁊ .p. sulpiti¬
um. ser.g.f. galbam. qui nullum an¬
tea curulem magistratum gessisset:
urbana pupio. urbana sicilia. cetego
appulia. lentulo sardinie uenit: Con¬
sulib ꝓ rogatum in annum iꝑium est:¬

Expanded text:
pido agmine petentes uiderunt, ipsi mepido agmine petentes uiderunt, ipsi metu obsidionis passim in ciuitates proximas dilapsi. multa milia hominum caesa;lia Marcelli pugna fuit; uictor inde Syracusas rediit. iam ferme in exitu annus erat; itaque senatus Romae decreuit ut P. Cornelius praetor litteras Capuam ad consules mitteret, dum Hannibal procul abesset nec ulla magni discriminis res ad Capuam gereretur, alter eorum, si ita uideretur, ad magistratus subrogandos Romam ueniret. litteris acceptis inter se consules compararunt ut Claudius comitia perficeret, Fuluius ad Capuam maneret. consules Claudius creauit Cn. Fuluium Centumalum et P. Sulpicium Serui filium Galbam, qui nullum antea curulem magistratum gessisset. urbana, Sulpicio Sicilia, Cethego Apulia Lentulo Sardinia euenit. consulibus prorogatum in annum imperium est
Abbreviated transcription (Latin):
mariq uictis ab se hostib cede̾. arma
ꝓꝑe. caꝑe milites. & efferri signa iubet:
nstruente exercitu decem effusis equis
aduolant ex hostium acie numide. nun¬
tiantes ppłares suos. pͥmum ea seditione
motos. quam. cccc̃. ex numero suo cõ¬
cesserint heracleam: Dem qͦ prefectũ
suum ab obtrectantib ducib głe eius.
sub ipsam certaminis die mali legatum
uideant. quieturos inpugna: Gens
fallax: ꝓmissi fidem p̃stitit: Itaq et
romanis creuit animus. nuntio celeri
ꝑ ordinẽ misso destitutũ ab equite hostẽ
eẽ ꝗͣ maxime timuerant. ⁊ territ hostẽ
p̃ter ꝗͣ qd̃ qua maxima parte uirium
suarum ñ iuuabantur. timore etiam
incusso ne ab suo ⁊ ipsi equite oppugna¬
rentur: Itaq haud magni certaminis
fuit: Primus clamor atq impetus: rẽ
decreuit: Numide cum in concursu qui¬
etistetissent in cornib ut terga dantis
suos uiderunt. fuge tm̃ parumꝑ comi¬
tes facti ꝑ ostꝗͣ om̃s agrigentum tre¬

Expanded text:
marique uictis ab se hostibus cedere, arma propere capere milites et efferri signa iubet. instruenti exercitum decem effusis equis aduolant ex hostium acie Numidae nuntiantes populares suos, primum ea seditione motos qua trecenti ex numero suo concesserint Heracleam, dein quod praefectum suum ab obtrectantibus ducibus gloriae eius sub ipsam certaminis diem ablegatum uideant, quieturos in pugna. gens fallax promissi fidem praestitit. itaque et Romanis creuit animus nuntio celeri per ordines misso destitutum ab equite hostem esse quem maxime timuerant, et territi hostes, praeterquam quod maxima parte uirium suarum non iuuabantur, timore etiam incusso ne ab suomet ipsi equite oppugnarentur. itaque haud magni certaminis fuit; primus clamor atque impetus rem decreuit. Numidae cum in concursu quieti stetissent in cornibus, ut terga dantes suos uiderunt, fugae tantum parumper comites facti, postquam omnes Agrigentum tre
Abbreviated transcription (Latin):
tus custodiebatur ñ posset. occasio que¬
rebatur: Quam optulit transfuga nun¬
tians diem festum diane ꝑ triduũ agi:
& quia alia in obsidione desint uno largiꝰ
epulas celebrari. & ab epichide uniu̾se
noꝵ militum collocutus electisq ꝑ eos
ad rem tantam agendam audendãq
idoneis centur ionib militibꝰq ⁊ scalis
in occulto comparatis. ceteris signum
dari iubet. ut mature corpora cura¬
rent quietiq clarent nocte in expedi-¬
tione eundum eẽ: Inde ubi id tꝑris ui¬
sum quo die epulatis iam uini satias.
pͥncipiumq somnii ẽẽt signi unius
milites ferre scalas iussit. & ad: M. fer¬
me armati tenui agmine ꝑ silentium

Expanded text:
tius custodiebatur, non posset, occasio quaetius custodiebatur, non posset, occasio quaerebatur; quam obtulit transfuga nuntians diem festum Dianae per triduum agi et, quia alia in obsidione desint, uino largius epulas celebrari et ab Epicyde praebito norum militum conlocutus, electisque per eos ad rem tantam agendam audendamque idoneis centurionibus militibusque et scalis in occulto comparatis ceteris signum dari iubet, ut mature corpora curarent quietique darent: nocte in expeditionem eundum esse. inde ubi id temporis uisum quo <de> die epulatis iam uini satias principiumque somni esset, signi unius milites ferre scalas iussit; et ad mille fere armati tenui agmine per silentium
Abbreviated transcription (Latin):
indignantem sibi rem creditam ñ esse
necati om̃s concruciati st̃: Ala subinde
spes postqͣ ħ uana euaserat excepit :
Dammppus quidã lachedemoniꝰ missus
ab siracufis ad philippum regem. captꝰ
ab romanis nauib erat: Huius utiq
redim̃di.⁊ epicidi cura erat ingens:
Nec abnuit marcellus iam tum etholoꝵ
cuius socii lachedemoni erant amicitiã
affectantib romanis: Ad colloquium
de redemptione etus missis. medius
maxime atq utriusq oportunus locus
cant galeagram est uisus: Quo cum se¬
pius cõmearet unus ex romanis ex pro¬
pinquo murum contemplans numerã¬
do lapides esummandoq ipse secum qͥ
in fronte paterent singuli altitudinem
muri ꝗͣtum ꝓxime comectura pot̾at
ꝑmensus humilioremq aliꝗͣto pͥstine
opinione sua ⁊ ceteroꝵ omniũ iratuis esse
et uel mediocrib scalis suꝑabilem ad
marcellum defert: Haud sꝑnenda u̾sa:
S cum adiri locus qr ob id ipsum inten¬

Expanded text:
indignantem sibi rem creditam non esse, indignantem sibi rem creditam non esse, necati omnes cum cruciatu sunt. alia subinde spes, postquam haec uana euaserat, excepit. Damippus quidam Lacedaemonius, missus ab Syracusis ad Philippum regem, captus ab Romanis nauibus erat. huius utique redimendi et Epicydae cura erat ingens, nec abnuit Marcellus iam tum Aetolorum, quibus socii Lacedaemonii erant, amicitiam adfectantibus Romanis. ad conloquium de redemptione eius missis medius maxime atque utrisque opportunus locus cant Galeagram, est uisus. quo cum saepius commearent, unus ex Romanis, ex propinquo murum contemplans, numerando lapides aestimandoque ipse secum quid in fronte paterent singuli, altitudinem muri quantum proxime coniectura poterat permensus humilioremque aliquanto pristina opinione sua et ceterorum omnium ratus esse et uel mediocribus scalis superabilem, ad Marcellused cum adiri locus, quia ob id ipsum inten
Abbreviated transcription (Latin):
urbem. nec fame ꝗͣ prope libi a cartha¬
gine cõmeatus alerent. tam̃ nequid in¬
exꝑtum relinqueret. tͣnsfugas siracusa¬
nos. Erant autẽ apud romanos aliqui
nobilissimi uiri. interfactionẽ ab roma¬
nis. qr ab nouis confiliis abhorrebant
pulsi colloquiis sue parts temptare
hominũ animosius sit ⁊ fidem dare
si tradite forent siracuse lib̃os eos ac fuis
legib uicturos ẽẽ: Non erat colloquii
copia. qr multoꝵ animi suspectu. om¬
nium curam oculosq conu̾terant neqͥd
fallet tale amissum: Seruus unus exui¬
lum ꝓ transfuga intromissus in urbem
conuentis paucis inttium colloquenhi
de tali re fecit: Dem piscatoria quidam
naue retib oꝑti circũuectiq ita ad castͣ
romana collocutiq cũ transfugisset idẽ
sepuis eodmodo. ⁊ alii atq alii postre
mo ad .lxxx. facti: & cum iam cõposi¬
ta omĩa ad ꝓditionem ẽent inditio de¬
legato ad epycuden ꝑ attalum quendã

Expanded text:
urbem nec fame, ut quam prope liberi a Carthaurbem nec fame, ut quam prope liberi a Carthagine commeatus alerent, tamen, ne quid inexpertum relinqueret, transfugas Syracusanos—erant autem apud Romanos aliqui nobilissimi uiri, inter defectionem ab Romanis, quia ab nouis consiliis abhorrebant, pulsi—conloquiis suae partis temptare hominum animos iussit et fidem dare, si traditae forent Syracusae, liberos eos ac suis legibus uicturos esse. non erat conloquii copia, quia multorum animi suspecti omnium curam oculosque eo uerterant ne quid falleret tale admissum. seruus unus exsulum, pro transfuga intromissus in urbem, conuentis paucis initium conloquendi de tali re fecit. deinde in piscatoria quidam naue retibus operti circumuectique ita ad castra Romana conlocutique cum transfugis et iidem saepius eodem modo et aliimo ad octoginta facti. et cum iam composita omnia ad proditionem essent, indicio delato ad Epicyden per Attalum quendam
Abbreviated transcription (Latin):
ita spreta ut ultro contumelias dic̾ent
minarenturq. Hannibal ab herdone¬
atarentũ duxerat legiones spe aut ui
aut dolo arcis tarentine potunde.
Qd̃ uͥ parum ꝓcessit. ad bruncdustum:
flexit iter. prodi id oppidũ ratus: Ibi qͦ
cum ftͣucta tereret tempus: legati cã¬
pani ad eum uenert̃. querentes simul
orantesq: Quib hannibal magnifice
respondit: & antea se soluisse obsidionẽ
⁊ nunc aduentũ suum consules ñ latu¬
ros: Cum hac spe dimissi legati uix reg̾¬
di capuam iam duplici fossa. ualloq
cinctam potuerunt: Cum maxime
capue circumuallaretur siracusanoꝵ
oppugnatio ad finem uenit p̃ter qͣui ac
uirtute ducis exercitusq. intestina eti¬
am ꝓditione adiuta: Namq marcellꝰ
initio ueris incertus utrum agrigentũ
ad himilconem et hippocratem uert̾et
bellum. an obsidione siracusas p̃m̾et
qͣꝗͣ ne ui capiuidebat posse inexpug-¬
nabilem terrestri ac maritimo situ

Expanded text:
ita spreta ut ultro contumelias dicerent ita spreta ut ultro contumelias dicerent minarenturque. Hannibal ab Herdonea Tarentum duxerat legiones, spe aut ui aut dolo arcis Tarentinae potiundae; quod ubi parum processit, ad Brundisium flexit iter, prodi id oppidum ratus. ibi quoque cum frustra tereret tempus, legati Campani ad eum uenerunt querentes simul orantesque; quibus Hannibal magnifice respondit et antea se soluisse obsidionem et nunc aduentum suum consules non laturos. cum hac spe dimissi legati uix regredi Capuam iam duplici fossa ualloque cinctam potuerunt. cum maxime Capua circumuallaretur, Syracusarum oppugnatio ad finem uenit, praeterquam ui ac uirtute ducis exercitusque, intestina etiam proditione adiuta. namque Marcellus initio ueris incertus utrum Agrigentum ad Himilconem et Hippocraten uerteret bellum an obsidione Syracusas premeret, quamquam nec ui capi uidebat posse inexpugnabilem terrestri ac maritimo situ
Abbreviated transcription (Latin):
capuam descendit: Ita tria p̃toria circa
capuam erecta tres & exercitus diu̾sis
patrib opus aggressi. fossa ualiqͥoq¬
ualloq circumdare urbem parant. et
castella excitent modicis interualł mul¬
tisq sumul locis cum ꝓhibentib oꝑa cam¬
pani. s euentu pugnant. ut postremo
portis muroq se contineret campanus.
Pus tam̃ ꝗͣ hec continuarentur oꝑa. lega¬
t ad hannibalem missi qui quererent᷑
ab eo capuam ac prope reditã romanis
obtestarenturq ut tunc saltem opem.
nẽ circũsessis mͦ. s et tam circũuallats
ferret: Consulib littere. a .p̾. comelio
p̃r. misse. ut pͥusꝗͣ claud̾ent capuam
oꝑib potestatem campanis facenent
ut qui eoꝵ uellent exirent acapua suias¬
q res secum inferrent: Lib̾os fore suaq
oĩa habituros. qui ante idus martias
exissent: Post eam diem quiq exissent:
quiq mansissent. hostium futuros nu¬
mero: Ea ꝓnuntiata campanis: Atq

Expanded text:
Capuam descendit. ita tria praetoria circa Capuam descendit. ita tria praetoria circa Capuam erecta; tres exercitus diuersis partibus opus adgressi fossa ualloque circumdare urbem parant et castella excitant modicis interuallis, multisque simul locis cum prohibentibus opera Campanis eo euentu pugnant ut postremo portis muroque se contineret Campanus. prius tamen quam haec continuarentur opera, legati ad Hannibalem missi qui quererentur desertam ab eo Capuam ac prope redditam Romanis obtestarenturque ut tunc saltem opem non circumsessis modo sed etiam circumuallatis ferret. consulibus litterae a P. Cornelio praetore missae ut, priusquam clauderent Capuam operibus, potestatem Campanis facerent ut qui eorum uellent exirent a Capua suasque res secum ferrent: liberos fore suaque omnia habituros qui ante idus Martias exissent; post eam diem quique exissent quique ibi mansissent hostium futuros numero. ea pronuntiata Campanis atque
Abbreviated transcription (Latin):
tiarent. ut reliquias duoꝵ exercituũ
cum cura collig̾ent. darentq oꝑam ne
ꝑ metum ac desꝑationem hosti se dedent
id qd̃ post cannensem accidisset cladem
ut desertores de exercitu uolonũ conqͥ¬
rerent: Idem negotii. p̃. cornelio datũ.
Cui et dilectus manclatus erat: Isq ꝑ
fora conciliablaq echixit: ut conquisito
uolonoꝵ fierit. hiq ad signa reduicentur:
Homnia intentissima cura acta App̾.
claudius. cõs . D. runio ad hostiũ uult᷑¬
ni. m. aurelio cotta puteoł p̾posito. qui
ut queq naues ex etruria ac sardinia
accessissent. extimplo in castra mitt̾ent
frumentum. ipse ad capuam regressusq
fulurũ collegam inuenit casilino. oĩa
inde portantem molientẽ ad oppugnã¬
dam capuam: Tum ambo circũsedert
urbem: E claudium neronẽ. p̃ .R̃. ab
suessula ex claudianis castris exciuert̾:
s quoq modico ibi p̾sidio ad tenendum
locum relicto. ceteris omnib copiis ad

Expanded text:
tiarent, ut reliquias duorum exercituum tiarent, ut reliquias duorum exercituum cum cura colligerent, darentque operam ne per metum ac desperationem hosti se dederent, id quod post Cannensem accidisset cladem, et ut desertores de exercitu uolonum conquirerent. idem negotii P. Cornelio datum, cui et dilectus mandatus erat; isque per fora conciliabulaque edixit ut conquisitio uolonum fieret iique ad signa reducerentur. haec omnia intentissima cura acta. Ap. Claudius consul D. Iunio ad ostium Uolturni, M. Aurelio Cotta Puteolis praeposito qui, ut quaeque naues ex Etruria ac Sardinia accessissent, extemplo in castra mitterent frumentum, ipse ad Capuam regressus Q. Fuluium collegam inuenit Casilino omnia deportantem molientemque ad oppugnandam Capuam. tum ambo circumsederunt urbem et Claudium Neronem praetorem ab Suessula ex Claudianis castris exciuerunt. is quoque modico ibi praesidio ad tenendum locum relicto ceteris omnibus copiis ad
Abbreviated transcription (Latin):
primo instructe et in longituoinẽ por¬
recta acies clamantib tribunis ncħ
introrsus roboris ac uirium ẽẽ. et qua¬
cumq impetum fecisset hostis ꝑrup¬
turos. nicħ qd̃ salutare eẽt ñ mͦ ad am¬
mum. s ne ad aures quid̃ admittebat.
Uhannibal haud quaꝗͣ simili sua neq
simili exercitu. neq ita instructo aderat:
Ergone clamorem quid̃ atq impetum
pͥmum eoꝵ romani sustinuere: Dux
stulticia ⁊ temeritate centeno par aĩo
haud quaꝗͣ comꝑandus uͥ rem inclina¬
tam ac trepidantis suos uidet: equo
arrepto. cum ducentis ferme equitib
effugit: Cetera afronte pulsa intergo
atq aliis circumuenta acies. eo usq est
haud amplius euaserint: Castris hostẽ
potiti funt: Hec clades suꝑ aliam alia
romam cum eẽnt nuntiate. ingens qͥd̃
⁊ luctus et pauor ciuitatem cepit. S tñ
qr consules uͥ sumina rerum eẽt ad id
cõmouebantur: Legatos ad consulesmit¬
tunt . c̃. letorium. m̃i. metilium qͥ nun¬

Expanded text:
primo instructae et in longitudinem porrecta acies. clamantibus tribunis nihil introrsus roboris ac uirium esse et quacumque impetum fecissent hostes perrupturos, nihil quod salutare esset non modo ad animum sed ne ad aures quidem admittebat. et Hannibal haudquaquam similis dux neque simili exercitu neque ita instructo aderat. ergo ne clamorem quidem atque impetum primum eorum Romani sustinuere. dux stultitia et temeritate Centenio par, animo haudquaquam comparandus, ubi rem inclinatam ac trepidantes suos uidet, equo arrepto cum ducentis ferme equitibus effugit; cetera a fronte pulsa, inde a tergo atque alis circumuenta acies eo usque est  duo milia haud amplius euaserint. castris hostes potiti sunt. hae clades, super aliam alia, Romam cum essent nuntiatae, ingens quidem et luctus et pauor ciuitatem cepit; sed tamen quia consules, ubi summa rerum esset, ad id commouebantur. legatos ad consules mittunt C. Laetorium M. Metilium qui nun
Abbreviated transcription (Latin):
munim̃ta: Inde reuocatus seditione nu¬
midarum in castris facta: Cum. cͥcc.
ferme eoꝵ heracleam immoam concessis¬
sent ad mitigandos reuocandosq eos
ꝓfectus magnoꝑe mouisse duces dicitur.
ne absente. E iam hoste manus consere¬
rent. Id ambro egre passi duces magis
hamno iam ante anxius gła eius mut¬
tinem sͥ modum facere degenerem af¬
frum imꝑatori carthaginensi misso ab
senatu ppłoq. Is ꝑpulit cunctantem
epichidem: ut transgressi flum̃ oꝑiren
haud dubie muttinis glam forẽ: E nĩ¬
uͦ indignum ratus. marcellus se qui
hannibalem subnixum uictoria can-¬
nensi ab nola reppulisset. Is terra.¬

Expanded text:
munimenta. inde reuocatus seditione Numunimenta. inde reuocatus seditione Numidarum in castris facta, cum trecenti ferme eorum Heracleam Minoam concessissent, ad mitigandos reuocandosque eos profectus magno opere monuisse duces dicitur ne absente se cum hoste manus consererent. id ambo aegre passi duces, magis Hanno, iam ante anxius gloria eius: Muttinem sibi modum facere, degenerem Afrum imperatori Carthaginiensi misso ab senatu populoque? is perpulit cunctantem Epicyden ut transgressi flumen in acihaud dubie Muttinis gloriam fore. enimuero indignum ratus Marcellus se, qui Hannibalem subnixum uictoria Cannensi ab Nola reppulisset, his terra
Abbreviated transcription (Latin):
pͥoris belli. ⁊ tertius nouus ab hanniba¬
le in locum hippocratis missus. libi.¬
peni cum gn̾is hippaci natis. mutqnẽ
ppłares uocabant. uir impig̾et sub han¬
nibale magistro om̃s belli artes edoctus:
Huic ab epichide ⁊ hamnone numide cla¬
q auxiliares: Cum quib ita ꝑuagatus
est hostium agros: ita socios ad retinen¬
dos in fide animos eoꝵ ferendosq intꝑre
cuiq auxilium uidit : ut breui tꝑre to¬
tam siciliam impłet nominis su. nec spes
alia maior apud fauentis rebus cartha¬
ñ confilio mutgnis ꝗͣfidutia magis ausi
egredi extra muros ad hiemeram amnem
posuerunt castra: Qõ ubi platum ad
marcellum ẽ. extimplo copias mouit.
dit. qͥd ag̾ent pararentue expectaturꝰ:
S nullum neq locum. neq tꝑs cuncta¬
tioni consilioue dedit. muttines transg̾s¬
sus amnem. astationib hostium cum
ingent terrore ac tumultu inuectus:
postero die iusto p̃lio cõpulit hostis intͣ

Expanded text:
prioris belli, et tertius nouus ab Hannibaprioris belli, et tertius nouus ab Hannibale in locum Hippocratis missus, Libyphoenicum generis Hippacritanus—Muttinen populares uocabant—, uir impiger et sub Hannibale magistro omnes belli artes edoctus. huic ab Epicyde et Hannone Numidae dati auxiliares, cum quibus ita peruagatus est hostium agros, ita socios ad retinendos in fide animos eorum ferendo in tempore cuique auxilium adiit, ut breui tempore totam Siciliam impleret nominis sui nec spes alia maior apud fauentes rebus Carthanon consilio Muttinis quam fiducia magis ausi egredi extra muros ad Himeram amnem posuerunt castra. quod ubi perlatum ad Marcellum est, extemplo copias mouit edit, quid agerent pararentue exspectaturus. sed nullum neque locum neque tempus cunctationi consilioue dedit Muttines, transgressus amnem ac stationibus hostium cum ingenti terrore ac tumultu inuectus. postero die prope iusto proelio compulit hostes intra
Abbreviated transcription (Latin):
tur. marcellus captis siracusis cum cet̾a
in sicilia tanta fioe atq integritate cõpo¬
suissent: non mͦ suam głam. s etiam
bant siracuse. romam deuexit: Hostrum
quid̃ illa spolia.⁊ parta belli iure: Cete¬
rum inde pͥmum intqum mirandi gre-¬
carum arqum oꝑa licentieq huic sacͣ
ꝓfanaq omĩa uulgo spoliandi factũ÷
quȩ postremo in romanos dõs templũ
io ipsum pͥmum qd̃ a marcello eximie
ornatum est uertit: Uisebantur enim
ab externis ad portam capenam dedicata
a marcello templa ꝑꝑ excellentiam eius
gn̾is ornam̃ta quoꝵ ꝑ exigua parscom¬
paret: Legationes omniũ cuutatum
Dispar ut causa eaꝵ ita contio erat: Q ante
captas siracusas. aut ñ disciuerant.
aut redierant in amicitiam: ut socii
fideles accepti cultiq. Quos metu post
captas siracusas dedid̾at: ut uicti aui¬
ctore leges acceꝑunt: E rant tam̃ haud
parue reliquie belli circa agͥgentũ ro¬
manis: Epichides ⁊ hanno duces reliqͥ

Expanded text:
tur, Marcellus captis Syracusis, cum cetera tur, Marcellus captis Syracusis, cum cetera in Sicilia tanta fide atque integritate composuisset ut non modo suam gloriam sed etiam bant Syracusae, Romam deuexit, hostium quidem illa spolia et parta belli iure; ceterum inde primum initium mirandi Graecarum artium opera licentiaeque hinc sacra profanaque omnia uolgo spoliandi factum est, quae postremo in Romanos deos, templum id ipsum primum quod a Marcello eximie ornatum est, uertit. uisebantur enim ab externis ad portam Capenam dedicata a M. Marcello templa propter excellentia eius generis ornamenta, quorum perexigua pars comparet. legationes omnium ferme ciudispar ut causa earum, ita condicio erat. qui ante captas Syracusas aut non desciuerant aut redierant in amicitiam ut socii fideles accepti cultique; quos metus post captas Syracusas dediderat ut uicti a uictore leges acceperunt. erant tamen haud paruae reliquiae belli circa Agrigentum Romanis, Epicydes et Hanno, duces reliqui
Abbreviated transcription (Latin):
in fugam au̾tit om̃s. effusiq qua inter
est. nisi quos cedes opp̃sit: Ex uuntur cas¬
tris: Ita nocte ac die bina castra hostium
annales a cilianos ex greco in latnum
sermonẽ uertit. captos ad .x. dcccxx.x.
clipeum argenteum pondo .cxxxuii.
cum imagine barchini hasdrubalis ua¬
lerius antia. sun castra magonis capta
eruptione purgatum cũ hasdrubale
nrõs ⁊ se sequerentur: Cesa ex insidiis
scribit: a pud omĩs magnum nomen
martii ducis ẽ: & uenie głe eius etiam
miracula addunt: Flammã ei contionati
fusam e capite sine ipsiusrei sensu cũ ma¬
gno pauore circumstantiũ militum mo¬
nim̃tumq uictorie eius de penis usq
ad incensum capitolium fuisse: Intem¬
plo clipeum martium appellatum cũ
imagine hasdrubali: Quiete deinde ali¬
ꝗͣdiu hispania res fuere. utriq post
tantas inuicem acceptas illatas que
clades cunctantib ꝑiculum summe
rerum facere: Dum ħ in hispanie gerũ¬

Expanded text:
in fugam auertit omnes effusique qua iter in fugam auertit omnes effusique qua iter est, nisi quos caedes oppressit, exuuntur castris. ita nocte ac die bina castra hostium annales Acilianos ex Graeco in Latinum sermonem uertit; captos ad mille octingenclipeum argenteum pondo centum triginta septem cum imagine Barcini Hasdrubalis. Ualerius Antias una castra Magonis capta eruptione pugnatum cum Hasdrubale,nostros effuse sequeretur, caesa ex insidiis scribit. apud omnes magnum nomen Marcii ducis est; et uerae gloriae eius etiam miracula addunt flammam ei contionanti fusam e capite sine ipsius sensu cum magno pauore circumstantium militum; monumentumque uictoriae eius de Poenis usque ad incensum Capitolium fuisse in templo clipeum, Marcium appellatum, cum imagine Hasdrubalis. —quietae deinde aliquamdiu in Hispania res fuere, utrisque post tantas in uicem acceptas inlatasque clades cunctantibus periculum summae rerum facere. dum haec in Hispania gerun
Abbreviated transcription (Latin):
uenti cesiq ad unit om̃s st̃: Quãꝗͣ etiã¬
si quis ex ea cecle esfugisset. ad eo raptim
captis ꝓpiorib castris in altera transcur¬
sum castra ab romanis ẽ: ut p̃uenire
nuntius cladis ñ posset . Ibi uͦ quo lon¬
gius ab hoste aberant. & qr sub luce pa¬
bulatum lignatum.⁊ p̃datum quidã
dilapsi fuerant. nec decta magis oiã
ac soluta inuenere: Arma tantum insta¬
tionib posita milite suermes. aut hu¬
mi sedentes. accubantesq. aut ob am¬
bulantes ante uallum portasq. C ũ his
tam securis solutisq romanis calentis
ad huc ad recenti pugna ferocesq uicto¬
ria : prelium ineunt: Itaq nequaꝗͣ re¬
sisti in portis potuit: Intra portas coneͣ¬
su ex totis castris ad primũ clamorem
et tumultum facto: atrox p̃lium oritur.
Diuq tenuissent: ni cruenta scuta roma¬
noꝵ uisa inditium alt̾ius cladis. penis
atq inde pauorẽ iiecissent: Hic terror

Expanded text:
uenti caesique ad unum omnes sunt; quamquam, etiamuenti caesique ad unum omnes sunt; quamquam, etiamsi quis ex ea caede effugisset, adeo raptim a captis propioribus castris in altera transcursum castra ab Romanis est, ut praeuenire nuntius cladis non posset. ibi uero, quo longius ab hoste aberant et quia sub lucem pabulatum lignatumque et praedatum quidam dilapsi fuerant, neglecta magis omnia ac soluta inuenere, arma tantum in stationibus posita, milites inermes aut humi sedentes accubantesque aut obambulantes ante uallum portasque. cum his tam securis solutisque Romani calentes adhuc ab recenti pugna ferocesque uictoria proelium ineunt. itaque nequaquam resisti in portis potuit; intra portas concursu ex totis castris ad primum clamorem et tumultum facto atrox proelium oritur; diuque tenuisset, ni cruenta scuta Romanorum uisa indicium alterius cladis Poenis atque inde pauorem iniecissent. hic terror
Abbreviated transcription (Latin):
Erant ultra pxima castra ui. interuallo
distantes: alie copie penoꝵ: Ualles caua
intererat: condensa arborib In huius
silue medio ferme statio cohors romana
arte punica abditur: & equites ita me¬
dio itinere int̾cepto. cetere copie silenti
agmine ad ꝓximos hostis ducte: ꝙ cũ
statio nulla ꝓportis. neq inuallo custo¬
die ẽẽnt. uelut in sua castra nullo usqͣ
obsistente penetrauere: Inde signa ca¬
nunt.⁊ tollitur clamor pars semisõnos
hostes cedunt. pars ignis escas sustram̃¬
ta arida tectis iniciunt. pars portas
occupant. ut sugam int̾cludunt. Hos¬
tes simul. ignis. clamor. cecles. uelut a¬
lienatos sensib. nec audire. nec ꝓuidere
quicꝗͣ sinunt: Incidunt mermes inter
cateruas armatoꝵ: Alii ruunt ad por¬
tas. alii obseptis itinerib suꝑ uallum
saliunt: Ꝙ ut quisq euaserat: ꝓtinus
ad castra altera fugiunt: Ubi ab cohorte
et equitib ex occulto ꝓcurrentib circũ¬

Expanded text:
erant ultra proxima castra sex milium interuallo erant ultra proxima castra sex milium interuallo distantes aliae copiae Poenorum. uallis caua intererat, condensa arboribus; in huius siluae medio ferme spatio cohors Romana arte Punica abditur et equites. ita medio itinere intercepto ceterae copiae silenti agmine ad proximos hostes ductae et, cum statio nulla pro portis neque in uallo custodiae essent, uelut in sua castra nullo usquam obsistente penetrauere. inde signa canunt et tollitur clamor. pars semisomnos hostes caedunt, pars ignes casis stramento arido tectis iniciunt, pars portas occupant ut fugam intercludant. hostes simul ignis, clamor, caedes, uelut alienatos sensibus, nec audire nec prouidere quicquam sinunt. incidunt inermes inter cateruas armatorum. alii ruunt ad portas, alii obsaeptis itineribus super uallum saliunt et ut quisque euaserat protinus ad castra altera fugiunt, ubi ab cohorte et equitibus ex occulto procurrentibus circum
Abbreviated transcription (Latin):
Unus exercitus in ꝓpinquo ẽ: duo hauo
ꝓcul abfunt: N unc agredientib ꝑ
aliqua ẽ etiam temptastis urãs atq
illoꝵ uires. Si diem p̃ferimus: ⁊ hes¬
terne eruptionis fama contemini de¬
sierimus ꝑicłm ẽ. ne om̃s duces.
omnis copie conueniant: Tres deinde
dduces. tres exercitus sustinebimꝰ hostiũ:
qͦs. cñi. scippio incolumi exercitu ñ susti¬
nuit: ut diuidendo copias. ꝑiere duces
nr̃i. ita seꝑati ac diuisi oppͥmi possunt
hostes: Alia belligerandi uia nulla est:
inde nicħ pret̾ noctis ꝓxime: oportuni¬
tatem expectemus: Iste de his bene iuuã¬
tib corpora curate: ut integri uigentes¬
q eodem animo in castra hostrum irrũ¬
patis. quo ur̃a tutati estis: Leti ⁊ audire
ab nouo duce nouu concilium: ⁊ quo
audatius erat magis placebat: Reliqut̃i
diei expediendis armis. ⁊ curatione cor¬
poꝵ consumptum: & maior pars noctis
quieti data est: Quarta uigilia mouere:

Expanded text:
unus exercitus in propinquo est, duo haud unus exercitus in propinquo est, duo haud procul absunt. nunc adgredientibus spes aliqua est,—et iam temptastis uestras atque illorum uires: si diem proferimus et hesternae eruptionis fama contemni desierimus, periculum est ne omnes duces, omnes copiae conueniant. tres deinde duces, tres exercitus sustinebimus hostium quos Cn. Scipio incolumi exercitu non sustinuit? ut diuidendo copias periere duces nostri, ita separatim ac diuisi opprimi possunt hostes. alia belli gerendi uia nulla est. proinde nihil praeter noctis proximae opportunitatem exspectemus. ite, deis bene iuuantibus, corpora curate, ut integri uigentesque eodem animo in castra hostium inrumpatis quo uestra tutati estis.' laeti et audiere ab nouo duce nouum consilium et quo audacius erat magis placebat. reliquum diei expediendis armis et curatione corporum consumptum et maior pars noctis quieti data est. quarta uigilia mouere.
Abbreviated transcription (Latin):
Rita seres habet: Ad id qd̃ ne timeatur
fortuna facit minime ut st̃ homines
qr qd̃ neglexeris incautum atq aꝑtũ
habeas: Nlicħ omĩa nunc minus me¬
tuunt hostes ꝗͣ ne obsessi mͦ ipsi atq op¬
pugnati castra sua ultro oppugnemus
audiamus qd̃ credi ñ potest ausuros
nos. eo ipsos qd̃ difficillimũ iudetur
facilius erit: Tertia uigilia noctis: si¬
lenti agmine ducam uos: Exploratum
habeo: Non uigiliarum ordinem. ñ sta¬
tiones iustas ẽẽ clamor in portis auditus
⁊ pͥmus impetus castra ceꝑit: Tum int̾
torpidos somno pauentisq ad nec opi¬
natum tumultum. ⁊ inermis in cubi¬
lib siuis oppressos illa cede sedaturꝰ a
qua uos hesterno die reuocatos egre
ferebatis: Scio audax uid̾i consilium.
S in reb asꝑis ⁊ tenuis ꝑ fortissima queq
confilia tutissima sunt. qr sim occasi¬
onis mom̃to cuius p̃ter uolat opor¬
tunttas cunctatus paulum fueris.
ne quicꝗͣ mox omissam queraris :

Expanded text:
et ita se res habet: ad id quod ne timeatur et ita se res habet: ad id quod ne timeatur fortuna facit minime tuti sunt homines, quia quod neglexeris incautum atque apertum habeas. nihil omnium nunc minus metuunt hostes quam ne, obsessi modo ipsi atque oppugnati, castra sua ultro oppugnemus. audeamus quod credi non potest ausuros nos; eo ipso quod difficillimum uidetur facilius erit. tertia uigilia noctis silenti agmine ducam uos. exploratum habeo non uigiliarum ordinem, non stationes iustas esse. clamor in portis auditus et primus impetus castra ceperit. tum inter torpidos somno pauentesque ad necopinatum tumultum et inermes in cubilibus suis oppressos illa caedes edatur a qua uos hesterno die reuocatos aegre ferebatis. scio audax uideri consilium; sed in rebus asperis et tenui spe fortissima quaeque consilia tutissima sunt, quia, si in occasionis momento cuius praeteruolat opportunitas cunctatus paulum fueris, nequiquam mox omissam quaeras.
Abbreviated transcription (Latin):
memorabile illud edidit p̃lium quo
docum̃tum dedistis hostib. ñ eum
scippionib extinctum ẽẽ nom̃ romanũ:
Ecuius ppłi uis atq uirtus ñ obruta
sit cannensi clade ex omni ꝓfecto seui¬
ta fortune emersuram ẽẽ: Nunc quia
tm̃ ausi estis sponte ur̃a exꝑtri libet
ꝗͣtum audeatis duce ur̃o auctore:
Non enim hesterno die cum signum re¬
ceptui dedisequentib effuse uob tur¬
batum hostem frangere audaciã urãm
s differre in maiorem glam atq opor¬
tunitatem uoluit: ut postmodum p̃pa¬
rati incautos armati inermes. atq etã
sopitos ꝑ occasionẽ aggredi possetis. nec
huius occasionis spem milites forte teme
s ex reipsa conceptam habeo: A uob̃ qͦ
profecto si quis qua erat qͦ nam mͦ pau
qamultis uicti. a uictorib castra tutati
sitis. nicħ aliud respondeatis ꝗͣ id ipsum
tim̃tis. uos oĩa et oꝑib fimata habuis¬
se. ipsos paratos instructosq fuisse:

Expanded text:
memorabile illud edidit proelium, quo memorabile illud edidit proelium, quo documentum dedistis hostibus non cum Scipionibus exstinctum esse nomen Romanum et, cuius populi uis atque uirtus non obruta sit Cannensi clade, ex omni profecto saeuitia fortunae emersurum esse. nunc, quia tantum ausi estis sponte uestra, experiri libet quantum audeatis duce uestro auctore. non enim hesterno die, cum signum receptui dedi sequentibus effuse uobis turbatum hostem, frangere audaciam uestram sed differre in maiorem gloriam atque opportunitatem uolui, ut postmodo praeparati incautos, armati inermes atque etiam sopitos per occasionem adgredi possetis. nec huius occasionis spem, milites, forte temere sed ex re ipsa conceptam habeo. a uobis quoque profecto si quis quaerat quonam modo pauci a multis, uicti a uictoribus castra tutati sitis? nihil aliud respondeatis quam id ipsum timentes uos omnia et operibus firmata habuisse et ipsos paratos instructosque fuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Quo enim tp̃re. nͥ metus merorem obstu¬
pefaceret. uix ita compos mei eẽnt: ut
aliqua solatia iuenire egro animo pos¬
sem: Cogor ur̃ãm omnium uicem quo
difficillimum in luctu ẽ unus consułe.
& ne tum quidem uͥ quo nam mͦ has reli¬
quias duoꝵ exercituum patrie conser¬
uare possem cogitandũ est auert̾e am¬
mum ab assiduo merore libet: Presto ẽ
enim acerba memoria. ⁊ scippiones me
ambo dies noctesq curis in somnisq
agitant et excitant sepe somno neuse
neu inuictos ꝑ octo annos in his t̾ris
ꝑus uiuoꝵ nemo obedientior me uno
fuerit: ita post mortem suam qd̾ in
quaq refacturos illos fuisse maxime
censeam id optimum ducere. uos qͦq
uelim milites ñ lam̃tis lacrimisq tanꝗͣ
extinctos ꝓsequi: Uiuunt. uigentq
fama rerum gestaꝵ. ẜ quotienscũq
occurret memoria illoꝵ uelut si adhor¬
tantis signumq dantis uideatis eos
ita p̃lia inire: Nec alia ꝓfecto species
hesterno die oblata oculis animisq ur̃is

Expanded text:
quo enim tempore, nisi metus maerorem obstupefaceret, uix ita compos mei essem ut aliqua solacia inuenire aegro animo possem, cogor uestram omnium uicem, quod difficillimum in luctu est, unus consulere. et ne tum quidem, ubi quonam modo has reliquias duorum exercituum patriae conseruare possim cogitandum est, auertere animum ab adsiduo maerore licet. praesto est enim acerba memoria et Scipiones me ambo dies noctesque curis insomniisque agitant et excitant saepe somno, neu se neu inuictos per octo annos in his terris periis uiuorum nemo oboedientior me uno fuerit, ita post mortem suam, quod quaque in re facturos illos fuisse maxime censeam, id optimum ducere. uos quoque uelim, milites, non lamentis lacrimisque tamquam exstinctos prosequi—uiuunt uigentque fama rerum gestarum—sed, quotienscumque occurret memoria illorum, uelut si adhortantes signumque dantes uideatis eos, ita proelia inire. nec alia profecto species hesterno die oblata oculis animisque uestris
Abbreviated transcription (Latin):
uius ẽ cunctatus ñ tam sua ulla spe qͣ
militũ impetu fortuito tractus: Itaq
eadem temeritate qua ꝓcessum in aciẽ
est instruitur. ipsa acies ad libidinem
militum forte ꝓcurrentiũ consistentrũ¬
q que loco ipsoꝵ tulisset animus: Dein
ꝑ libidinem aut metũ deserentium
locum: Pma legio et sinistra. alia in

Expanded text:
uius est cunctatus, non tam sua ulla spe quam uius est cunctatus, non tam sua ulla spe quam militum impetu fortuito tractus. itaque eadem temeritate qua processum in aciem est instruitur ipsa acies ad libidinem militum forte procurrentium consistentiumque quo loco ipsorum tulisset animus, deinde per libidinem aut metum deserentium locum. prima legio et sinistra ala in
Abbreviated transcription (Latin):
hannibalem desciuissent oppugnaret in¬
tentius remegisse. postea nimio suocensa
& ipsum et milites p̃da impletos intantã
licentiam socordiamq effusos: ut nulla
disciplina militie eẽt: Cum sepe alias tũ
paucis dieb ante exꝑtus quał sub inscio
duce exercitus ẽẽt in apuliã castra mo¬
uit: Circa herdoneam romane legiones
et. pr. fuluius erant: Qd̃ uͥ allatũ est
hostis aduentare ꝓpe ẽ factum. ut iussu
p̃toris signis conuulfis in aciem exirẽt.
Nec res magis ulla tenuit ꝗͣ spes haud du¬
bia suo to arbitrio uͥ uellet aucturos:
Nocte in sequent hannibal cum tumultu¬
atum in castris:⁊ plerosq ferociter sig¬
ni ut daret institisse duci ad arma uo¬
catis sciret. haud dubiuis ꝓsꝑe pugne
occasionem dari. iĩ. expeditoꝵ militũ
inuilł circa uepribq & siluis disponit
qua fugam inclinaturã credebat itine¬
ra insidere iubet. His nocte p̃paratis.
pͥma luce in acie copias educit. Nec ful¬

Expanded text:
Hannibalem desciuissent oppugnaret, inHannibalem desciuissent oppugnaret, intentius rem egisse: postea nimio successu et ipsum et milites praeda impletos in tantam licentiam socordiamque effusos ut nulla disciplina militiae esset. cum saepe alias, tum paucis diebus ante expertus qualis sub inscio duce exercitus esset in Apuliam castra mouit. circa Herdoneam Romanae legiones et praetor Fuluius erat. quo ubi allatum est hostes aduentare, prope est factum ut iniussu praetoris signis conuolsis in aciem exirent; nec res magis ulla tenuit quam spes haud dubia suo id arbitrio ubi uellent facturos. nocte insequenti Hannibal, cum tumultuatum in castris et plerosque ferociter, signum ut daret, institisse duci ad arma uocantes sciret, haud dubius prosperae pugnae occasionem dari, tria milia expeditorum militum in uillis circa uepribusque et siluis disponit, qua fugam inclinaturam credebat omnia itinera insidere iubet. his nocte praeparatis, prima luce in aciem copias educit; nec Ful
Abbreviated transcription (Latin):
titoine. uix .x. euaser̃t. ceteri passim.
alii. alia peste absumpti sint: Capua acõ¬
sulib iterum summa ui obsid̃ĩ cepta est
queq in eam rem opus erant. cõportabã-¬
tur parabanturq Casilinum frum̃tũ
conuectum: ad uulturm hostium tͥ nc̃
maximus munierat. p̃sidium impositũ:
ut mare ꝓximũ. ⁊ flum̃ in potestate qͥq¬
mutinius. pͥ.R̾. ex eturia coemerat ab
hostia conuectum ẽ. ut exercitui ꝑ hiemẽ
copia eẽt: Ceterum suꝑ eam clademq
in lucanis acepta erat. uolonũ qͦ ex̾citus
qͥ uiuo graccho sumina fide stipendia
fecerat. uelut ex acto ratus morte absignis
discessit: Hannibal ñ capuam neglectã
neq ut tanto discrimine desertos uole-¬
bat socios. s ꝓsꝑo exteritate unius roma¬
ni ducis fuccessu. in alh̾us ducis exerci¬
tusq oppͥmendi occasionẽ imminebat:
Cĩ. fuluium . p̃r.. apuli legati ñtiabant.
pͥmo dum urbes quasdã apuloꝵ que ad

Expanded text:
tudine uix mille euaserint, ceteri passim tudine uix mille euaserint, ceteri passim alii alia peste absumpti sint. Capua a consulibus iterum summa ui obsideri coepta est, quaeque in eam rem opus erant comportabantur parabanturque. Casilinum frumentum conuectum; ad Uolturni ostium, ubi nunc Maximus munierat—praesidium impositum ut mare proximum et flumen in potestate unius praetor ex Etruria coemerat, ab Ostia conuectum est ut exercitui per hiemem copia esset. ceterum super eam cladem quae in Lucanis accepta erat uolonum quoque exercitus, qui uiuo Graccho summa fide stipendia fecerat, uelut exauctoratus morte ducis ab signis discessit. Hannibal non Capuam neglectam neque in tanto discrimine desertos uolebat socios; sed prospero ex temeritate unius Romani ducis successu in alterius ducis exercitusque opprimendi occasionem imminebat. Cn. Fuluium praetorem Apuli legati nuntiabant primo, dum urbes quasdam Apulorum quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
stolide creditum. tanquam ea edem mi¬
litares. et imꝑatorie artes eẽnt. Data ꝓ¬
militum. pars dimidia ciues. Pars
socii: & ipse aliqꝗͣtum uoluntarioꝵ iqn̾e
in agris consciuit: ac ꝓpe dupplicato
exercitir in lucanos ꝑuenit. ubi hanni¬
bal. ne quicꝗͣ secutus claudium suibsti¬
terat: Hauo dubia res ẽ quippe int̾ han¬
nibalem ducem. ⁊ centurionẽ ducem.
exercitusq alterum uincendo uetera¬
num. alterum nouum totũ magna
ex parte etiam tumultuariũ ac se mer¬
mem: Ut conspecta inter se agmina st̃¬
⁊ neutra pars detrectauit pugnã. ext̃¬
plo instr ucte acies pugnatum tam̃ pari
reduas amplius horas concitata.: ⁊ donec
dux stetisset romanam aciem: Postꝗͣ is
ñ ꝓ uetere fama solum. s etiam metu
fitturi dedecoris si sua temeritate contͣc¬
te cladis suꝑẽet. obiectans se hostrum te¬
lis cecioit. fusa extimplo ẽ romana acies:
S ad senerue quidem iter patuit omnib
uiis ab equite infessis: ut ex tanta multi¬

Expanded text:
stolide creditum tamquam eaedem militares et imperatoriae artes essent. data militum, pars dimidia ciues, pars socii; et ipse aliquantum uoluntariorum in itinere ex agris conciuit ac prope duplicato exercitu in Lucanos peruenit, ubi Hannibal nequiquam secutus Claudium substiterat. haud dubia res erat, quippe inter Hannibalem ducem et centurionem exercitusque alterum uincendo ueteranum, alterum nouum totum, magna ex parte etiam tumultuarium ac semermem. ut conspecta inter se agmina sunt et neutra pars detractauit pugnam, extemplo instructae acies. pugnatum tamen †ut in nulla pari re† duas amplius horas concitata, donec dux stetit, Romana acie. postquam is non pro uetere fama solum sed etiam metu futuri dedecoris, si sua temeritate contractae cladi superesset, obiectans se hostium telis cecidit, fusa extemplo est Romana acies; sed adeo ne fugae quidem iter patuit omnibus uiis ab equite insessis, ut ex tanta multi
Abbreviated transcription (Latin):
Tumulus ẽ in extrema parte urbis u̾sus
amariuieq imminens ferenti in agͦs
medit̾raneaq insule ꝑ cõmodestus ad
cõmeatus excipiendos: Perat huic
archiphilodemus arguis ab epichide
impositus. Ad quẽ missus amarcello¬
sis unus ex uit fectorib tiranm cum¬

Expanded text:
tumulus est in extrema parte urbis auersus tumulus est in extrema parte urbis auersus a mari uiaeque imminens ferenti in agros mediterraneaque insulae, percommode situs ad commeatus excipiendos. praeerat huic arci Philodemus Argiuus, ab Epicyde impositus, ad quem missus a Marcello Sosis, unus ex interfectoribus tyranni, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. partim gaudio tante ꝑpetrate rei.
partim in uetusta glã urbis attheniensi¬
um classis demersa. ⁊ duo ingentes exer-¬
citus cum duob clarissimis ducib de¬
lecti occurrebant: & tot bella cũ cartha¬
giniensib tanto cum discrimine gesta. sã
tot opulenti tiranni regesq: p̃ter ceteros
hiero cũ recentissime memorie. rex tum
ante omnia quȩ uirtus ei fortunaq sua
cum uniu̾sa occurrerent anmo. subiret¬
q cogitatio iam illa mom̃ts hore arsu¬
ra oĩa.⁊ ad cineres reditura. pͥusꝗͣ signa
ad chradinem aduoueret. p̃mitcit sira¬
cusanos qui intra p̾sidia romana ut
ante dictum ẽ. fuerant. ut alloquio le¬
ni pellerent hostis ad dendandã urbẽ
Lenebant achrandine portas murosq
maxime transsuge quib nulla erat
ꝑ conditiones uenie spes: Cinec aire
muros: nec alloqui quemꝗͣ passi:
taq marcellus postꝗͣ id inceptũ irrisũ
fuit. ad exrialum signa referri iussit.

Expanded text:
dicitur partim gaudio tantae perpetratae rei, dicitur partim gaudio tantae perpetratae rei, partim uetusta gloria urbis. Atheniensium classes demersae et duo ingentes exercitus cum duobus clarissimis ducibus deleti occurrebant et tot bella cum Carthaginiensibus tanto cum discrimine gesta, tot tam opulenti tyranni regesque, praeter ceteros Hiero, cum recentissimae memoriae rex, tum ante omnia quae uirtus ei fortunaque sua s. ea cum uniuersa occurrerent animo subiretque cogitatio iam illa momento horae arsura omnia et ad cineres reditura, priusquam signa Achradinam admoueret, praemittit Syracusanos qui intra praesidia Romana, ut ante dictum est, fuerant, ut adloquio leni perlicerent hostes ad dedendam urbem. tenebant Achradinae portas murosque maxime transfugae, quibus nulla erat per condiciones ueniae spes; ei nec adire muros nec adloqui quemquam passi. itaque Marcellus, postquam id inceptum inritum fuit, ad Euryalum signa referri iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
urbe pargum sensu ñ satis ꝑtinente in
omnia sub luce exapilo esfracto. marcel¬
lus omnib copiis urbem ingressus. exci¬
tauit. conu̾titq om̃s ad armacapienda
opemq si quã possent iam capte ꝓpe
urbi ferendam: Epycides ab insula ꝗͣ
ipsi nasson uocant. citato ꝓfectus agmi¬
ne. haud dubius quin paucos ꝑ negli¬
gentiam custodum transgressos murum
expulsurus foret occurrentib pauidis
tumultum augere dictitans. ⁊ maiora
at terribiliora dͦi afferre: postꝗͣ conspexit
omnia circaepipolas armis completa.
lacessito tm̃ hoste paucis missilib retro
m agradinam agm̃ conu̾tit. ñ tam uim
multitudinẽq hostrum metuens ꝗͣ neqͣ
intestina fraus ꝑ occasionẽ oriretur clau¬
sasq int̾ tumultũ a chardine atq insu¬
le inueniret portas: M arcellus ut me¬
nia ingressus ex suꝑiorib socis urbem
omnium ferme illa tempestate pulcher¬
rimam subiectam ocuł uidit illacͥmasse

Expanded text:
urbe partium sensu non satis pertinente in urbe partium sensu non satis pertinente in omnia. sub lucem Hexapylo effracto Marcellus omnibus copiis urbem ingressus excitauit conuertitque omnes ad arma capienda opemque si quam possent iam captae prope urbi ferendam. Epicydes ab Insula, quam ipsi Nasson uocant, citato profectus agmine, haud dubius quin paucos, per neglegentiam custodum transgressos murum, expulsurus foret, occurrentibus pauidis tumultum augere eos dictitans et maiora ac terribiliora uero adferre, postquam conspexit omnia circa Epipolas armis completa, lacessito tantum hoste paucis missilibus retro in Achradinam agmen conuertit, non tam uim multitudinemque hostium metuens quam ne qua intestina fraus per occasionem oreretur clausasque inter tumultum Achradinae atque Insulae inueniret portas. Marcellus ut moenia ingressus ex superioribus locis urbem omnium ferme illa tempestate pulcherrimam subiectam oculis uidit, inlacrimasse