comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e ño põt nel de ripto stipilacio
.de in urilibꝰ stipulato ñe ⁊atse
mnis res que dñio nostrs sub it᷑ ĩ
stipulatoem deduci põt. siue ia mo¬
inutilis erit stipulatẽ rdem iiris:
est si rem sacii st religiosim. qmͣ

Expanded text:
e rato stipulatio. TIT. 19 DE INUTILIBUS STIPULATIONIBUS Omnis res, quae dominio nostro subicitur, in stipulationem deduci potest, sive illa moinutilis erit stipulatio. Idem iuris est, si rem sacram aut religiosam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
puictur. nͨ in pententi erit stipiil¬
t᷑. obit ꝙ publiares in pͥuatu de¬
duci ⁊ ex uh̃c seruus fieri potest ⁊ꝯm̾¬
ciu adipisci. stipulato pẽt et ressu¬
A stipulatoris ẽc̃ desgere ꝓostet. s ꝓ¬
tinꝰ inutilis est. ¶ itẽpe. ⁊ intiẽla¬

Expanded text:
puletur. nec in pendenti erit stipulatio ob id quod publica res in privatum deduci et ex libero servus fieri potest et commercium adipisci stipulator potest et res stipulatoris esse desinere potest : sed protinus inutilis est. item contra
Abbreviated transcription (Latin):
iukiꝰ stipulatõib optimu erit ͤ¬
nar subic̾e. ne qͣnti tas stipula¬
toĩbiniuc̾to sit. ac necesse sit. au¬
ctori ꝓbare epꝰ eiꝰ int̃ sit. itaq siqu¬
is ut fiat aliqͥt stipulet᷑. ita adicip¬
ena deb si ita fcm̃ nõ erit. tũc pene
uoĩe .x. iureos dare spondes. ssi q̃¬

Expanded text:
huiusmodi stipulationibus optimum erit poenam subicere, ne quantitas stipulationis in incerto sit ac necesse sit actori probare, quid eius intersit. itaque si quis ut fiat aliquid stipuletur, ita adici poena debet: ‘ si ita factum non erit, tum poenae nomine decem aureos dare spondes?
Abbreviated transcription (Latin):
o coruꝑte fu̾int. anr fudus infiu¬
minis cenis. ułaliqͣ ex ꝑte ablatus
sit. siñ ⁊ inuindatõne aque aũrar¬
borib rurbine deiectis longe minor
uł det̾ior eẽ ceꝑit. emptoris dñpnu
est. cui necesse est lic rez ñ su̾it nactꝰ
curus est. ¶ Set ⁊ esrͣ u pc st empe¬
tõnez fundo auqͥd ꝑalunioñe agcesd¬
ꝑ sit ad emptoris ꝑtiu ꝯmodur ee t

Expanded text:
o consumptae fuerint, aut fundus vi fluminis totus vel aliqua ex parte ablatus sit, sive etiam inundatione aquae aut arboribus turbine deiectis longe minor aut deterior esse coeperit, emptoris damnum est, cui necesse est, licet rem non fuerit nactus, curus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum pert
Abbreviated transcription (Latin):
pͥualuit m̾ito. ⁊ cip̃a auis hom̾icis
nib argim̃tatur. qd̃ ⁊ anteriores di¬
ui pͥnciꝑes ad miserunt. ⁊ i ntis diss¬
estic lacius significatur. ¶Onz añt
emptõ ⁊ uenditõ ꝯtractasit. qd̾ esfici
scriptura res aginir. ꝑicłm rei uend¬
ire statim aemptorer ꝑtin. m̃i¬
si ad huc ͤ enrpintori tͣdita ñsit. ¶ Ita

Expanded text:
aliis Homericis nibus argumentatur. quod et anteriores divi principes admiserunt et in nostris digestis latius significatur. Cum autem emptio et venditio contracta sit quod effici scriptura res agitur, periculum rei venditae statim ad emptorem pertinet, tametsi adhuc ea res emptori tradita non sit. ita
Abbreviated transcription (Latin):
neq dolus n culpa nenditoris int̾¬
ueniat. aĩau̾tentu erit.an cusseci¬
am usq e̾ius ad tͣditõem uenditor
susceꝑit. ¶Sane .n. si susceꝑit a¬
d ip̃ius ꝑicłm his casus ꝑtin. siñs
usceꝑit securus erit. ¶ Nem ⁊ in

Expanded text:
e dolus neque culpa venditoris interveniat, animadvertendum erit, an custodiam eius usque ad traditionem venditor susceperit. sane enim, si susceperit, ad ipsius periculum is casus pertinet: si non susceperit, securus erit. idem et in
Abbreviated transcription (Latin):
it s ut quotiens sic ꝯpositi sit uendi¬
ne ꝯstare ꝯtractus ut si qͥdem ip̃e qui
et res tracatir. et uenditt̃ ad eifectu
ꝑducatur. emptore qͥdem exempto. a¬
ctẽnem uenditore aũt ex uendito ꝯgẽte
Sin aũt ille qͥ noĩatus est. uł nolu̾it

Expanded text:
it, ut, quotiens sic composita sit vendine staret contractus, ut, si quidem ipse qui et res tradatur, ut venditio ad effectum perducatur, emptore quidem ex empto actione, venditore autem ex vendito agente. sin autem ille qui nominatus est vel noluerit
Abbreviated transcription (Latin):
ntur. neq tũ hr̃dititatẽ adire. neq
bonoꝵ possessionem pet̾e. n hr̃di¬
ditem ex fid̾i ꝯmisso suscrꝑe. alͥt
uposs ũt. nisi tutoris autoritateᷤ qm¬
eius lucrosasit. neq ullim dõpnũ
habeant. ¶ tutoraũt tam̃ statim

Expanded text:
itatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutoris auctoritate, quamvis lucrosa sit neque ullum damnum habeat. Tutor autem statim
Abbreviated transcription (Latin):
prpillo us aduito tutor ułcuritor habet
excusare nemo se potest. nisi forte de
om̃io uonis uł hrditate ꝯtrou̾sia sit.
¶Item tria honem tuitie nõ asfectater
cũre prant. uactõnem qmͣ diu adin¬

Expanded text:
pupillo vel adulto tutor vel curator habet, excusare se nemo potest: nisi forte de omnibus bonis vel hereditate controversia sit. Item tria onera tutelae non affectatae vel curae praestant vacationem, quamdiu admin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ re pubuca ceciderunt in ꝑpetuum
ꝑ gi̾am uiu̾e intenliguntut. Item
diuus marcus. in semestribr rescrip
xit qͥtem fici aoministrat. a̾nite¬
la uł acura. qmͣoui administrat ex¬
cusati posse. ¶Item qui rei publ¬
ice causa ausũt. anitela et cura excu¬
santur. s si fiu̾int tutores uicurato¬
res. deinde rei publice causa abẽẽ ce¬
ꝑunt. atutela ⁊ cuma excusannir.
ꝙ rei publice cause ausũt ⁊ int̾ ea
curator loco eoꝵ catur. qͥ si ren̾si fu¬
erint recipiunt honꝰ tureie nec an¬
ni habemt uacatõnem. ut paꝑini¬

Expanded text:
 re publica ceciderunt, in perpetuum per gloriam vivere intelleguntur. Item divus Marcus in semestribus rescripsit eum, qui res fisci administrat, a tutela vel cura quamdiu administrat excusari posse. Item qui rei publicae causa absunt, a tutela et cura excusantur. sed et si fuerunt tutores vel curatores, deinde rei publicae causa abesse coeperunt, a tutela et cura excusantur, quatenus rei publicae causa absunt, et interea curator loco eorum datur. qui si reversi fuerint, recipiunt onus tutelae nec anni habent vacationem, ut Papini
Abbreviated transcription (Latin):
pupillarũ ue.et corum quique incur¬
atione sunt negocia tuto⁊ urcuran:¬
cutet p̾tor ut tutores. et curateres co
nõĩe satisdent S hoc nõ est ppetinim.
Nam tutores restam̃to dati. sitistare
nũ coguntur. qr fides coꝵ et diugenti¬
a ab ip̃e testatore ꝓbatiest. ¶ Item
ex inquisitõne turores uł curatores dati
sa tisdatõne ĩi honeantur. qr ydone¬
ielecti sũt. ¶ ħsi ex restam̃to ur ĩ¬
qͥsitõne duo plures ue dati fu̾int. po¬
test unus offerre satis. deimpdemp¬
nitare puzilli. uł adolesce̾ntis. ⁊ ꝯtu¬
tutori łcuratori p̾ferri. ut solus adin¬
inister aisuti ꝯturdi saris offerens p̃¬
ponatur ei. ut ⁊ ip̃e souis iomini¬
stret. ¶ Itaq ꝑ se nõ pͣ  t et pet̾c ca¬
offe̾re ceret ut eiectt̃nem det ꝯtino¬
risuo utrum sans acciꝑe uelit. au̾
sans dare Ecits si nemo coꝵ sans osfe¬
rit. si qͥdem ad scriptum fuerit ate¬
statore quis gerit me. gercre deret
qd̾ si nõ fͤu̾it adscriptum querm

Expanded text:
pupillaramve et eorum qui quaeve in curatione sunt negotia a tutoribus curatocurat praetor, ut et tutores et curatores eo nomine satisdent. sed hoc non est perpetuum: nam tutores testamento dati satisdare non coguntur, quia fides eorum et diligentia ab ipso testatore probata est: item ex inquisitione tutores vel curatores dati satisdatione non onerantur, quia idonei electi sunt. Sed et si ex testamento vel inquisitione duo pluresve dati fuerint, potest unus offerre satis de indemnitate pupilli vel adulescentis et contutori vel concuratori praeferri, ut solus administret, vel ut contutor satis offerens praeponatur ei et ipse solus administret. itaque per se non potest petere saofferre debet, ut electionem det contutori suo, utrum velit satis accipere an satis dare. quodsi nemo eorum satis offerat si quidem adscriptum fuerit a testatore, quis gerat, ille gerere debet: quodsi non fuerit adscriptum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
intela uł açura possunt excusari.
exemplo cetõꝵ munerimmi. nam ⁊ tu¬
teiã. uł curã placuit publicum nu¬
sũt. matoptonemi aũt dat nna¬
nirni pauri ꝓsũt. item nepotes ꝑ¬
ex fiuo ꝓsunt. ut in locũ patris sus tͣ
eris excusatõne̾m ꝓsunt. defiuiti ti

Expanded text:
tutela vel cura possunt excusari exemplo ceterorum munerum: nam et tutelam et curam placuit publicum sunt, in adoptionem autem dati naturali patri prosunt. item nepotes ex filio prosunt, ut in locum patris succedaeris excusationem prosunt: defuncti
Abbreviated transcription (Latin):
tutores. uł curatores. pupillis uł. id¬
uitis ceñs q ꝑsonis ex idministratõ¬
ne teneri. set ⁊̃ ineos qd̾ satis datõne¬
s accipunnt. sussiciam accionem ẽe.
que uininum eis p̾sidium possit
afferre. ¶ Subsidiaria actodarur
ineos qui uł om̃ino atuidrib uł a
cratorib satis dari no curiuerunt.
auii y dͣonee passi essent. caueri q̃ qͥdẽ
tam pprudencium responsis qm ex
ꝗ mud expͥmitur. ut nisi caueant tu¬
tores. urcuratores pignorib capitis
coherceantur ¶n aũt p̃fectus ur̃bis
ius c̾ui tutores candi is est ac ac¬
tõne tenebitur. set hii tantum mͦ qͥ
satudatõnem exigere solent. de ex

Expanded text:
tutores vel curatores pupillis et adultis ceterisque personis ex administratione teneri, sed etiam in eos qui satisdationem accipiunt subsidiariam actionem esse, quae ultimum eis praesidium possit afferre. subsidiaria autem actio datur in eos qui vel omnino a tutoribus vel curatoribus satisdari non curaverint aut non idonee passi essent caveri. quae quidem tam ex prudentium responsis quam ex ud exprimitur, ut, nisi caveant tutores vel curatores, pignoribus captis coerceantur. Neque autem praefectus urbis neque quis alius cui tutores dandi ius est, hac actione tenebitur, sed hi tantummodo qui satisdationem exigere solent. TIT.
Abbreviated transcription (Latin):
torci s curitor restam̃to nõ datur
sdatus ꝯfirmanir decrero p̃toris us
p̃sidis. ¶ Item inuiti azolescentes
curators nõ accipiunt. p̃rer qmͣ ac̃
urem. girator enim at certam cãm
amri potest. furiosi queq ⁊ ꝓdigui
incuritõne sunt. a̾natoꝵ ex lege

Expanded text:
tores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praetoris vel praesidis. Item inviti adulescentes curatores non accipiunt praeterquam in litem: curator enim et ad certam causam dari potest. Furiosi quoque et prodiin curatione sunt adgnatorum ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
ad oprõnib deoent. legitima tam̃e
s si pupiii ⁊ pupiue apits dim¬
inutio. lic minima sit. om̃s tuteia¬
esse nudres qͥ uł remouentur a tute¬
la ob ic qd̾ sus pecti uisi su̾t. uł qr ex
iusta cuisa sese excusant. ⁊ honus
ad nun istrande tutele deponũt. sc

Expanded text:
optionem dederit, legitima tantum . sed pupilli et pupillae capitis deminutio, licet minima sit, omnes tutelaesse tutores, qui vel removentur a tutela ob id quod suspecti visi sunt, vel ex iusta causa sese excusant et onus administrandae tutelae de
Abbreviated transcription (Latin):
masculum pꝰ quartum decimũ auu¬
um ꝯpletum mico inicͥã accrꝑe dis¬
posuimꝰ. antiqͥraris norminam infe¬
minis ꝑsonis bñ positam suo ordi¬
dantur. ¶Item finitr tutera si
qd regan sunt ad huc inpuberes de
pertati ¶Item si inseruitutem pu¬
fu̾it. ¶ Set si usq ad certam ꝯditõ¬
nem datus sit test am̃id. eque cue¬
nerit ut desinat ẽẽ tutor. exisitute
ꝯditõne. simili modo finitur tureia

Expanded text:
decimum annum completum illico initium accipere disposuimus, antiquitatis normam in femininis personis bene positam suo ordidantur. Item finitur tutela, si adrogati sint adhuc impuberes vel deportati: item si in servitutem puus. Sed et si usque ad certam condicionem datus sit testamento, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente condicione. Simili modo finitur tutela
Abbreviated transcription (Latin):
nõ pẽt. nõ p̾toriꝰ turor ut olimꝯ
catuitur. s curaror in locũsirũ cĩ¬
datur. quo int̾ueniente iudiciũ
ꝑagitur ⁊co ꝑacto curator esse ce
pub̾es ꝯẽe ceꝑunt. atuteiali¬
u̾antut. pub̾tatem aũt uret̾es qͥdem
ñc solum ex annis s ⁊̃ exaritu corꝑis ĩ
masculis ex timari uolebat. ¶ Sostͣ
aũt magestas dignum cẽ castitate te¬
inpoꝵ nostroꝵ uñ putauͥt. qd̾ in femi¬
nis antiquis inpudicum uisum est.
idem inspectõnem habirtudinis corꝑ

Expanded text:
non potest, non praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicium peragitur et eo peracto curator esse despuberes esse coeperint, tutela liberantur. pubertatem autem veteres quidem non solum ex annis, sed etiam ex habitu corporis in masculis aestimari volebant. nostra autem maiestas dignum esse castitate temporum nostrorum bene putavit, quod in feminis et antiquis impudicum esse visum est, id est ins
Abbreviated transcription (Latin):
aria est. in quibrdã non est necessar¬
ia. ut ecce si quis dari sibi ti pulet᷑
nõ est necessaria tutoris autoritas.
qd̾ si aluis pupilli ꝓmutant ueces¬
saria est. nanq placuit meliorẽ qͥ¬
dein suam ꝯditõnem. licere eis fac̾e ⁊̃
sine tutoris atͥoritate. deteriorem u̾s
nõ alit̾ qmͣ tutoris antoritate. ¶U¬
nde inhis caisis ex quib nnitue ob¬
ligatõnes nascuntur utͥ gntõmb
mandans e positis. si turoris auid

Expanded text:
llis est, in quibusdam non est necessaria. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non est necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupilli promittant, necessaria est: namque placuit, meliorem quidem suam condicionem licere eis facere etiam sine tutoris auctoritate, deteriorem vero non aliter quam tutore auctore. unde in his causis ex quibus mutuae obligationes nascuntur, in emptionibus ma
Abbreviated transcription (Latin):
ut et nec qͥoem si mamimissus fu̾it. pꝰ¬
ei recpit cognatõnem. s ⁊ si in insu¬
iam de portatus quis sit cognatõ solu¬
itur ¶Cum aũt adagnatos tutela ꝑ¬
tmeat. nõ simł ad om̃s ꝑtinet. set ad
eos tm̃ qͥ ꝓrimiore gͣdu sunt. uł si eius¬

Expanded text:
 et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, non simul ad omnes pertinet, sed ad eos tantum, qui proximo gradu sunt, vel, si eius
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ piebis rutor ex iege atiua. ¶In
ꝓuinciis u̾o ap̾sidibr ꝓuinciarũ ex
lege uilia ⁊̃tytia. ¶ Set si restam̃te
tutor subꝯditõne. aut die cerio datꝰ
fũat. qͣmdiu ꝯditõ aur dies penoe¬
bat. ex is dẽ legib turor oa potat.
Itemsi pure carus fu̾at. qmͣ oui ne¬
mo ee testam̃io hr̃s existebat. timo
ror pereuatꝰ qͥ desiuebat ee tutor. si is
qͥ ciptus erat inciuititem reu̾sus fu¬
erat. Ham rursus recipiebat ntesa
iure post uminii. ¶ Set ex udem legi¬
uus pupins tutores cesierũt dari post¬
ea qm pͥmum ꝯsiues pupillis utͥus¬
q sexus tutores ex inquisitõne dare ce¬

Expanded text:
Atilia, in provinciis vero a praesidibus provinciarum ex lege Iulia et Titia. Sed et si testamento tutor sub condicione aut die certo datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex testamento heres existebat, tamditor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his legibus pupillis tutores desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare c
Abbreviated transcription (Latin):
set saendumͤ eum sine lib̾tate t¬
utorem datum tacire uu̾tarem di¬
rectimaccepisse uid̾i.⁊ pp̃ hoc recte
turoremẽẽ. plane si ꝑ errorem qiͣ
uber tutor datus sit̃. aniud dicen¬
dimest. ¶ Seruus ant auenus p¬

Expanded text:
sed sciendum est, eum et sine libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus p
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃a legitima tutela uecatur. t̃o quia
nominatim ea iege de hac tutria caue¬
atur. ¶ Set quia ꝑ itideaccepti est ꝑ
int̾epretatõnem. ata si ubis iegis in¬
treducta eĩt. ed enim ip̃o iure quo hͣr¬
oitates ub̾toꝵ lib̾tarũ q si in testati de¬
tutores ẽẽ iussit. ¶ Qudo pierumq
ubi successionis est emolum̃tum ibi
⁊ tureie onis ẽe debet. Id̾o aũt diximͦ p¬
ierumiq qr si afemina in pures ma¬
numittitur ip̃a admrditatem uocat᷑.

Expanded text:
et ipsa legitima tutela vocatur: non quia nominatim ea lege de hac tutela cavetur, sed quia perinde accepta est per interpretationem atque si verbis legis introducta esset. eo enim ipso, quod hereditates libertorum libertarumque, si intestati detutores esse iussit et quia plerumque, ubi successionis est emolumentum, ibi et tutelae onus esse debet. ideo autem diximus plerumque, quia, si a femina impubes manumittatur
Abbreviated transcription (Latin):
iuris esfic̾e̾ Set si pat̾ filium quẽ
inpotestatẽ habet auo. uł ꝓauo.
naturau scd̾m nosttas ꝯstitutiões
suꝑ hͥis habitas in ad optõnem ded¬
erit .i. si hoc ip̃m actis ut̃e siementi¬
b apud ꝯpetentem iudicem manꝰ¬
ifestau̾it p̾semte eo qui ad optatur.
⁊ ño ꝯtradicente nec nõ ed qui ad op¬
tat. E Soluitur quidem potestans
patris naturalis. transit aũt inium¬
odi ꝑentem adoptiuum in cui ꝑso¬
nam adoptionem pienissimame¬
sse ante diximus. ¶ Illud ante scire
oportet qd̾ si nurus rua ex filio tue ꝯ¬
ceꝑit. ⁊ filum postei emanti pau̾is
ur̃ in ad optõnem dedͥis. p̾gnante n¬
uri rua nichilominus. qui exean

Expanded text:
ed et si pater filium, quem in potestate habet, avo vel proavo naturali secundum nostras constitutiones super his habitas in adoptionem dederit, id est si hoc ipsum, actis intervenientibus, apud competentem iudicem manifestavit, praesente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non eo qui adoptat, solvitur quidem ius potestatis patris naturalis, transit autem in huiusmodi parentem adoptivum, in cuius persona adoptionem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nurus tua ex filio tuo conceperit et filium postea emancipaveris vel in adoptionem dederis praegnante nuru tua, nihilo minu
Abbreviated transcription (Latin):
xemplo parronoꝵ tum tutel¬
recepta ess aua tutela que et ipsa legi¬
nina uocatur. Nam siquis fuiũ. aut
filiam. nepotem. aut neptem. ex filio
⁊ deinceps ni puberes emancipau̾it i
Nam si parens fuium aut filiam. ułͤ¬
nepotem. uil neꝑtem. uł ceinceps ip¬
pures manumis it. legirimã nasditꝰ
coꝵ tutelamsquo de funto snib̾i uiril¬
is sexus cius exissistant. fiduciari. tu¬
iores finoꝵ suoꝵ. uł frartis. uł sororis.
et cetͥoꝵ esficumtur. ¶ atͣquĩ leg¬

Expanded text:
xemplo patronorum recepta est et alia tutela, quae et ipsa legitima vocatur. nam si quis filium aut filiam, nepotem aut neptem ex filio, et deinceps, impuberes emancipaverit, nam si parens filium vel filiam, nepotem vel neptem, et deinceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorum vel fratris vel sororis et ceterorum efficiuntur. atqui pat
Abbreviated transcription (Latin):
mittatur qd̾ accidit in h̾is qui ꝯsui iu¬
ris fu̾int ceꝑũt aueno iri subiecti ẽẽ.
uł ꝯtra. ¶ Seruus aũt manuimissus
capite nõ minuitur quia mlłum capuo
habuit. quib aũt dignitans magis
qmͣ status ꝑmittatur. capite nõ minu¬
ntur. ⁊ id̾o a senatu motos apite n̾õ in¬
inuii ꝯstat. ¶Qued aũt dictũ est in¬
anere cognatois ns ⁊ post capitis dim¬
inutõnem. hoc ita est. ¶ Sinimiaca¬
pitis oiminutõ int̾ueniat. manet .n.
con̾atõ. nam si maxima cipitis dimi¬
it. ut puta seruitute alicuiꝰ cognati.¬

Expanded text:
accidit in his qui, cum sui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri subiecti esse, vel contra. Servus autem manumissus capite non minuitur, quia nullum caput habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capite non minui constat. Quod autem dictum est manere cognationis ius et post capitis deminutionem, hoc ita est, si minima capitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis demiit, ut puta servitute alicuius cognati
Abbreviated transcription (Latin):
anapiłatõne finoꝵ ⁊ ip̃is nutores da
nsunt. ¶ discendum est ut ip̃is
quoq dan uidemt᷑. si modo lib̾os di¬
tur.anter enim filii aut̾ nepotes
appłiantur. plane si p̾t humis dede¬
rii. tam filii poss humi ꝙͣ cet̾i lib̾i
ꝯtinebuntur. de legitima agna
uibus ꝯũt testamento roꝵ¬
ex iege .xii. tabulatum agnati sũt

Expanded text:
 ipsis tutores dati sunt? dicendam est, ut ipsis quoque dati videantur, si modo ‘ liberos ’ ditur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dederit, tam filii postumi quam ceteri liberi continebuntur. TIT. 15 DE LEGITIMA ADGNAuibus testamento quiex lege XII tabularum agnati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
neut᷑ iure tenent᷑. ac pͥus dis piciam᷑
de yͥic qͥi tutela aĩt. ¶ Est aũt nu¬
rela ut seruius disfinuit ius ac pote¬
stas incapite uuo at tuenoum enm qͥ
ꝓpt̾ etatem desfende no quid iure cin¬
ili data ac ꝑmissa. ¶Tutores aũt s¬
unt qui eam uim ac potestatem
harent. ex qua re ip̃i nom̃ acceꝑut
itaq applsantur rutores. qͣi tuigores.
adq cesfensores. sic̃ edͣitiu dicinitur

Expanded text:
utro iure tenentur. ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt. Est autem tutela, ut Servius definivit, ius ac potestas in capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. itaque appellantur tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntu
Abbreviated transcription (Latin):
sinon sint magne pupini facultates.
ex pectata uissione p̾sidum disposiu¬
iͦ. si facuitas pupili uł aduiti usq
ad quingentaᷤ solidos uaieãt. defensore¬
s ciuitatis una ꝯeiuidem cruitatis re¬
ligiosisimo antistite uł auas public¬
as ꝑsonas .i. magistratus. uł iuridic̃
alexindrine auuitaris turdres uscurato¬
res creare leginina cauteia. scd̃m eiꝰdẽ
ꝯstitõnis normam p̾standa uideueet
coꝵ ꝑicło qui ein accipiant. ¶ In p¬
uberes aũt tutei ẽẽ naturali iuri ꝯ¬

Expanded text:
si non sint magnae pupilli facultates. exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat, defensores civitatum una mo antistite vel apud alias publicas personas vel magistratus, vel iuridicum Alexandrinae civitatis tutores vel curatores creare, legitima cautela secundum eiusdem constitutionis normam praestanda, videlicet eoram periculo qui eam accipiant. Impuberes autem in tutela esse naturali iure
Abbreviated transcription (Latin):
st aũt capitic duninutõ. tione.
pͥoris status comimutano ea que trib
modis accidit. namaut maxima est
capitis diminutõ aut minor. qmqui¬
dam mediam uocant. aut minuna¬
n. ¶ Maxima est capitis diminutẽ
ꝯ aliquis simiꝰ ⁊ ciuitatem et ub̾tatẽ
amitat. qd̾ accidit inh̾ͥis qui serui pen¬
e efficiumtur. arorcitate senrenne uellro¬
uiͤti ut ingͣti circa patͦnos condenpnã¬
nuindari passi sut. ¶ Mmor si ue me¬
dia est capitis dimimitõ ꝯciuitas qui¬
dem apugitut. lib̾tas quoq retinetur

Expanded text:
Est autem capitis deminutio prioris status commutatio, eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio aut minor, quam quidam mediam vocant, aut minima. Maxima est capitis deminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit. quod accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae, vel liberti ut ingrati circa patronos condemnanumdari passi sunt. Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tui. potest adici ꝯstitutio. et adicio
uonoꝵ fierr er uod ergo si post adici¬
onem libertatem ꝯseruandarum.
causa factam intgrum sit. restitu¬
tus. utiq ñci erit dicendum reuoca¬
ri libertates. qr semel ꝯspecierunt.
hec ꝯstitutio libertatem ꝯseruan¬
darum. causa introductiess. ergo
silibertates nulle sint. date cessat
ꝯstitutio. ¶Quid ergo siuius de¬
derit nuertares ł mortis causa. et¬
nunc de hoc queratur utrum in
fraudem creditoꝵ annum factũ¬

Expanded text:
tui, potest admitti constitutio? et debet addictio tui, potest admitti constitutio? et debet addictio bonorum fieri. quid ergo, si post addictionem libertatum conservandarum causa factam in integrum sit restitutus? utique non erit dicendum revocari libertates quae semel competierunt. Haec constitutio libertatum tuendarum causa introducta est: ergo si libertates nullae sint datae, cessat constitutio. quid ergo, si vivus dedit libertates vel mortis causa et, ne de hoc quaeratur, utrum in fraudem credito
Abbreviated transcription (Latin):
runt. si hereditas extestam̃to po¬
sita. eẽt. hoc rescripit subirentiũ
est. et libertatibus ⁊ de funtis. ne
bona coꝵ atreditorib possideant᷑.
et ueniant. certe si fiunt ex hac c¬
causa adita cessat bonoꝵ uendicio
ex titit .n. defuncti defensor. et qui¬
dem ydoncus qui de solito creditori¬
uus cauer. ¶In prinus hoc rescr¬
iptum rociens locum habet. quo
ergo si quis iurestatus decedens co¬
dicillis libertates. dederit. n adita
sit inrestamento hereditas. fau¬
or ꝯstiturõnis deberit locu habe¬
re. ¶ Certe si intestatus dectait et
codicillis dederit libertarem ꝯpe¬
rere cam nemim dubium est. rc̃
ꝯstitutõm locum ẽe. uerui osten¬
dinit. ꝯnemo sucessor ab intestato
cxistat. exgo qmͣ di incertum si¬
t. utrum existarat an non. cessrb¬
it ꝯstitutio. si certum ẽe ceꝑit ne¬
minem extare. tunc erit ꝯstitutõ¬
ni locis. sihis qui intggrum restit¬
ni põt. abstinuit. se ab hr̃ditare. q
uem ius potest inintegrum resci¬

Expanded text:
runt si hereditas ex testamento adita esset. ’ Hoc rescripto subventum est et libertatibus et defunctis, ne bona eorum a creditoribus possideantur et veneant. certe si fuerint ex hac causa bona addicta, cessat bonorum venditio; extitit enim defuncti defensor, et quidem idoneus, qui de solido creditoribus cavet. Inprimis hoc rescriptum totiens locum habet, quotergo, si quis intestatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. cerit libertatem, competere eam nemini dubium est. Tunc constitutioni locum esse verba ostendunt, cum nemo successor ab intestato existat. ergo quamdiu incertum sit, utrum existat an non, cessabit constitutio: si certum esse coeperit neminem extare, tunc erit constitutioni locus. Si is, qui in integrum restitui potest, abstinuit se ab hereditate, an, quamvis potest in integrum resti
Abbreviated transcription (Latin):
tas seruo qͦ ꝑ fidei ꝯmisũ dari p̃ot.
nt hr̃s eñ roget ᷤᷤ manimitte ł legi¬
tariꝰ ł fid̃i ꝯmissarius. ¶ Nec int̾ est
nirũ desuo ꝓpͥo seruo testator roget.
au̾de eo qͥ ip̃ius hr̃dis. an legitaxii.
Ri ⁊̃ extranei sit. ¶ Itaq ⁊ alieñ se¬
uus redum ⁊ mãumiti deb ¶Q
iuditio eiꝰ qͥ reliqͥt lib̃tatẽ ꝑceꝑit.

Expanded text:
 servo per fideicommissum dari potest, ut heres eum rogetur manumittere vel legatarius vel fideicommissarius. nec interest, utrum de suo proprio servo testator roget, an de eo qui ipsius heredis aut legatarii vel etiam extranei sit. itaque alienus servus redimi et manumitti debet: iudicio eius
Abbreviated transcription (Latin):
ctasũt.. de codicillis.
nre augusti tẽꝑa ꝯstant.
ius codicilloꝵ no fuisse. s pmꝰ luiciꝰ
ꝯdecedes in affricã scͥpsit ctdicillos
testamit ꝯfirimatos. qͥb abaus

Expanded text:
T. 25 DE CODICILLIS Ante Augusti tempora constat ius codicillorum non fuisse, sed primus Lucius decederet in Africa scripsit codicillos testamento confirmatos, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
datã hrditatẽ adire necessitas eim po¬
neretꝰ᷑. idtam hr̃ditatẽ uolienti fi¬
d̾i ꝯmissario restitũe. ⁊ om̃s ad eñ ⁊
ad senar᷑ ꝯsultũ tͣolłianũ ut ex hoc
solo ⁊ necessitas hr̃dimponat᷑. suꝑn
aut totã eam hr̃ditatẽ aut ꝓꝑte re¬
stinĩe rogat᷑. aut ex ꝑte hr̃s institu

Expanded text:
datam hereditatem adire, necessitas ei imponeretur totam hereditatem volenti fideicommissario restituere, et omnes ad eum et ad senatus consultum Trebellianum, ut ex hoc solo et necessitas heredi imponatur, aut totam hereditatem aut pro parte restituere regatur, an ex parte heres in
Abbreviated transcription (Latin):
nis descendĩit. itõ eũdem gͣdũ orduĩe.
sucessioĩs eis donau̾int. ¶s ut alqͥd
ampluis sit eis qui ñ solũ nature. s
⁊ net̾is uiris suffragio muniũt᷑ pot̃¬
ceps de qͥb supͣ⁊ iximꝰ paulo mine¬

Expanded text:
nis descendunt, ideo eundem gradum et ordinem successionis eis donaverunt: sed ut aliquid amplius sit eis qui non solum naturae sed etiam veteris iuris suffragio muniuntur, porticeps, de quibus supra diximus, paulo minue
Abbreviated transcription (Latin):
tu noue ꝑsone noua nascitur ob¬
uganio. ⁊ pͥma touitur transiata in
postiorem.adeo ut interdum uoet
posterior stipulatio inutilis sit. tñ
pͥma nouatõnis iure tollitur ułu
n si id qd̾ ticic tu dereis. apupillo si¬
ne tutoris auͣcte stiꝑulatus fu̾is
stipulatus fũit. nam tunc pͥor ꝓ¬
in de obugatus manet. ac si pei puiꝰ¬
uc epulatus fuicret. ¶ Sẽt sidde
ꝑsona sit aqua pꝰ ea stipuieris ita
demum nouatio sit. si quid in post¬
eriore stipulatione noui sit. forte si
ꝯoitio aut dies aut fideiussor adoi¬
ciatur. aut decrahatur. qd̾ au̾t dixi¬
mus si ꝯditio additianur. nouationẽ
fieri sic intelligi oportet. ut ita di¬
cmus factã nouationẽ siꝯditõ ee¬
uigatio. ¶ S ꝯħ cundem int̾ueteres
ꝯstabat. tunc fieri nouationemc¬
um nouandi animo in scd̾am ob¬
ligationem itum fu̾at. pr¬
o yoc au̾t dubium est qnͣto nouã¬
di animo uidetur poc fieri. ⁊ quas¬

Expanded text:
tu nouae personae noua nascitur obligatio et prima tollitur translata in posteriorem, adeo ut inter-dum, licet posterior stipulatio inutilis sit, tamen prima nouatti si id quod Titio tu debebas a pupillo sine tutoris auctoritate stipulatus fuerit, stipulatus fuerit: nam tunc prior proinde obligatus manet ac si postea nullus stipulatus fuisset. sed si eadem persona sit a qua postea stipuleris, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si condicio adiciatur novationem fieri, sic intellegi oportet, ut ita dicamus factam novationem si condicio exigatio. Sed cum hoc quidem inter veteres constabat, tunc fieri novationem cum novandi animo in secundam obligationem itum fuerat: per hoc autem dubium erat, quando novandi animo videretur hoc fieri, et quas
Abbreviated transcription (Latin):
tate disoniuntur. ¶nam si
ticius ⁊ seius int̾ se pacti sunt
ut fundum tuscalinum eppre¬
tum seius haberet. centum᷑ ni¬
reoꝵ seinde re nundum secũta
do tradito ꝑlacu̾it. int̃ eos ur di¬
cederetur ab eaemptõne ⁊ uendi¬
tione inuicem lib̾antur pem
est ⁊ in ꝯottõne ⁊ in locatõne ⁊ o¬

Expanded text:
tate dissolvuntur. nam si Titius et Seius inter se consenserunt ut fundum Tusculanum emptum Seius haberet centum aureorum, deinde re nondum secuta, do tradito, placuerit inter eos ut discederetur ab emptione et venditione, invicem liberantur. idem est et in co
Abbreviated transcription (Latin):
ens hoc ip̃m inter ꝯtraentes expͥssi
fu̾it. ꝯd̃ ꝓpt̾ nouationem pͥoris ob¬
nere ⁊ pͥstinam obligatonem ⁊.
scom ei acrecere ut maneat. ex utͣ¬
qr cansa obligatõ scõm nostre ꝯstir¬
u tõnis diffintõnem qmi ucet ex
ip̃aus iectõne aꝑcius cognoc̾e ¶ꝓ a

Expanded text:
ter contrahentes expressum fuerit quod propter novationem prioris obnere et pristinam obligationem et secundam ei accedere, ut maneat ex utraque causa obligatio secundum nostrae constitutionis definitiones, quas licet ex ipsius lectione apertius
Abbreviated transcription (Latin):
um expositum su ꝑͦri libro
sit. de obligatõnib excumtͣ¬
ctui ⁊ quasi ex anitractii. scq̾t᷑
ut deobligatõnib ex malefi¬
ao cespiciamus. s ille auidem ut
suo loco tͣrdimus in quatuor ge¬
nera oiuicuntur. hec u̾o uni̾u¬
s generis sunt. Nam om̃s ex re
uti ex furto ⁊ rapina aut dam¬
⁊ ñ manifestum. Nã oxeptum
⁊ oblanim species pocius actõs
sunt furto cohentes. qm gen̾a
furtoꝵ sicur in ferius aparebit.
Manifestus tur est qũe grecimꝵ¬

Expanded text:
um expositum sit superiore libro de obligationibus ex contractu et quasi ex contractu, sequitur, ut de obligationibus ex maleficio dispiciamus. sed illae quidem, ut suo loco tradidimus, in quattuor genera dividuntur: hae vero unius generis sunt, nam omnes ex re , veluti ex furto aut rapina aut damet nec manifestum. nam conceptum et oblatum species potius actionis sunt furto cohaerentes quam genera furtorum, sicut inferius apparebit. manifestus fur est, quem Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
ant pocus in tãtum exagitau̾ut ut pͥ¬
apitaret᷑. aũ si qͥs aieno ẜuo ꝑsuaser¬
it ut in arborẽ ascend̾it. ł in purcũ
descend̾it. ⁊ is ascendendo ł descedẽ¬
ut ripa infium̃ deicc̾it. ⁊ his suffoa¬
um dedisse ñdificalt̾ inisigi pon̾t

Expanded text:
aut pecus intantum exagitaverit ut praecipitaretur, aut si quis alieno servo persuaserit ut in arborem ascenderet, vel in puteum descenderet, et is ascendendo vel descendenut ripa in flumen deiecerit et is suffocum dedisse non difficiliter i
Abbreviated transcription (Latin):
excognatis m̃is omue sũt. siqͥs f¬
iliã meã uxorem dux̾it. ei hrs m̃s
illã remdato. ¶In cen̾s aũt ꝑson¬
is legata uł fidei ꝯmissa relicta. ⁊ ꝑ
errorẽ soluta repeti ñ p᷑se. sacͥs ꝯstit¬
utõnib cautũerat. ¶Porthum¬
o qͦ a lieno ĩutilit̾ legiont᷑ ¶ Est
aũt alienꝰ p᷑huti qͥnatꝰ int̾ suos.

Expanded text:
‘ ex cognatis meis qui nunc sunt si quis filiam meam uxorem duxerit, ei heres meus illam rem dato. ’ incertis autem personis legata vel fideicommissa relicta et per errorem soluta repeti non posse, sacris constitutionibus cautum erat. Postumo quoque alieno inutiliter legabatur: est autem alie
Abbreviated transcription (Latin):
usiu destinati sũt legiu̾it. n̾ã nul¬
liꝰ mom̃ti legitũ est. ¶ Qd̾aut dix¬
imnis alienã rẽ posse legiri. ita in¬
tellgendũ est. si defuctus. sciebat al¬
lenã rc̃ eẽ. ñ si ggnorabat forsitã .n.
si scisset alieña ñ legisser. ⁊ iti dimiꝰ
orasse alienã. qr semꝑ nessessit ĩ ꝓba¬
obligitãtreditori aliqͥt legam̾̃it.
qͦ cũi idem placet. qt̾ in re aliena.
ut ita demũ lue̾ necesse ẽ. hãt hĩs
si scielat defunctus rẽ obligatã ẽẽ.¬

Expanded text:
destinata sunt, legaverit: nam nullius momenti legatum est. quod autem diximus, alienam rem posse legari, ita intellegendum est, si defunctus sciebat alienam rem esse, non et si ignorabat; forsitan enim si scisset alienam non legasset: et ita divus orasse alienam, quia semper necessitas probaobligatam creditori aliquis legaverit, que casu idem placet quod in re aliena, ut ita demum luere necesse habeat heres, si sciebat defunctus rem obligatam e
Abbreviated transcription (Latin):
doitꝰ ub̾ ẽe iusuc est. et ex ca re¬
aqͣs in fere̾. ¶ timaũt corꝑolas res
qͣm in corporales legiri pꝰsũt. ⁊ it̾o
⁊ qd defuncto deber . potest alicui le¬
gari. ut actões suas hr̃s legatario p̾¬
stet .nͥ. exegcrit uiuus tistator pec¬
uniã. nã ħ cañ legitũ extinguitur

Expanded text:
dditis liber esse iussus est et ex eo reliquas inferre. 2 Tam autem corporales res quam incorporales legari possunt. et ideo quod defuncto debetur potest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecuniam: nam hoc casu legatum exti
Abbreviated transcription (Latin):
admelior̾e stirũ resformau̾it. ⁊ data
ẽ licentia hr̃di ⁊ legatarii optaren
hnfecit ¶ Et diligentõre tractatu
relictaest. ⁊ dissentiãt in corꝑe elis¬
endo. suiuiuus lgatarii. plures
hr̃des. ⁊ int̾ se cͥta eligendũ dissen¬
tiãt uuo. alio. alud. corpꝰ eng̾e cu¬
piente neꝑcat iegirũ qd pleriq¬

Expanded text:
meliorem statum reformatum est et data est licentia et heredi legatarii optare hoc non fecit. et diligentiore tractatu relicta est, et dissentiant in corpore eligendo, sive unius legatarii plures heredes, et inter se circa optandum dissentiant, alio aliud corpus eligere cupiente, ne pereat legatum quod pleriq
Abbreviated transcription (Latin):
tixit. est .n. gregis corpꝰ ex distaritil
capitib. sirirti ediũ unũ corpꝰ ẽ &x
coh̾entib lapidib. ¶ Edib deni¬
q legatis colũnias ⁊ marmora q̃ pͣ
reciarãtũ fcm̃ ad iecta sũt. legno
fu̾it. sin̾ dubio qͥd qͥ speculio acci¬
dit. ł decedit. uiuotestarore legi

Expanded text:
corpus ex distantibus capitibus, sicuti aedium unum corpus est ex cohaerentibus lapidibus: aedibus denique legatis, columnas et marmora quae post testamentum factum adiecta sunt legato fuerit, sine dubio quidquid peculio accedit vel deced
Abbreviated transcription (Latin):
q legata erãt pign cedit. at emis¬
de ag̾e pꝰse ut p̾dia acreditorib luan¬
turꝰ ¶ Su̾o qͥs ꝑtem rei legate alie¬
ebitori suo lib̾tatẽ legau̾it legatũ.
eius põt hĩs pet̾e. nͨ ab alio qͥ hr̃dis
uu̾e ne hr̃s perati ex ꝯtͣrio si debitor
creditori suo. qt̾ teret legn̾nt inu¬
tile ẽ legatũ si nͥ pus est in legato

Expanded text:
 legata erant pignori dedit ademisde agere posse, ut praedia a creditore luantur. si vero quis partem rei legatae aliedebitori suo liberationem legaverit, legatum eius potest heres petere, nec ab aliubere, ne heres petat. Ex contrario si debitor creditori suo quod debet, legaverit, inutile est legatum, si nihil plus est in legato
Abbreviated transcription (Latin):
ueniãt ad legatũ. scinditꝰ᷑ int̾ eosł
egatũ siu̾o aut defficiatiqͥ aut sy¬
u̾it legatũ. an niuo testatore dece¬
sserit. aut alio qͦib mͦ decesur. io¬
tũ ad iegitariũ ꝑtin ¶ eoniunc¬
tim au̾t legat᷑ ułuti siq̾s dicat.ti¬
cio. ⁊ seyo. hoĩem srichum do lego. d
is iũct̃ ita ticio hõiem sticũ do lego

Expanded text:
 scinditur inter eos legatum: si alter deficiat, quia aut spreverit legatum aut vivo testatore decesserit aut alio quolibet modo defecerit, totum ad collegatarium pertinet. coniunctim autem legatur, veluti si quis dicat ‘ Titio et Seio hominem Stichum do lego ’: disiunctim ita ‘ Titio hominem Stichum do lego,
Abbreviated transcription (Latin):
.⁊ ita tiuuꝰ senerus ⁊ antoninut rescͥ¬
pserunt. si tñ defuctꝰ uoluit legitar¬
ium lue ⁊ hoc exp̃ssit ñ deb eã hr̃s
iere. ¶ Si res aliena legata fu̾it ⁊¬
eo eiꝰ nuo testatore legatatiꝰ dñs eff¬

Expanded text:
 ita divi Severus et Antoninus rescripserunt. si tamen defunctus voluit legatarium luere et hoc expressit, non debet heres eam luere. Si res aliena legata fuerit et eius, vivo testatore, legatarius dominus f
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ. ¶ Sꝯõmo detestam̃tis deq hr̃di¬
ur qintestunto instituũt᷑. iocutisu¬
m᷑ ñ siñ cĩ seq̃n loco põt. hec ĩuris
mat̾ia tractari. ¶ Lcgatũ ĩtaẽ don¬
atõ qͥtã adefũcto relicta. ¶s olimqͥ¬

Expanded text:
 omnino de testamentis deque heredibus qui testamento instituuntur locuti sumus, non sine causa sequenti loco potest haec iuris materia tractari. Legatum itaque est donatio quaedam a defuncto relicta. Sed olim qu
Abbreviated transcription (Latin):
ssariũ ẽẽ duximꝰ om̃ĩa legita fi¬
t̃i ꝯmissa exeqͣre. ut nlłasit int̾
ea differentia. s qd̃ deẽ legatis.
ħ repleat᷑ ex natura fit̃i ꝯmissoꝵ
⁊ siqͥd ãpli᷑ est in legatis ꝑ ħ cres¬
cat fid̾i ꝯmissi natura ¶s ne
in pͥmis legõtũ cunabuł ꝑ mxte
de his exponẽdo tudiosis adolescẽ¬
tib ꝯͣ dã introdiicamꝰ difficultatt̃.
de legatis. ⁊ pꝰ ea defidei ꝯmissis tr̾ac¬
tare ut natura utͥusq uiris cogn¬
ita. facile possĩt ꝑmixtd̃em eoꝵ er¬
uditi sb̃tiliorib aurib ꝑaꝑe ¶ñ¬

Expanded text:
mnia legata fideicommissis exaequare, ut nulla sit inter ea differentia, sed quod deest legatis, hoc repleatur ex natura fideicommissorum, et si quid amplius est in legatis per hoc crescat fideicommissi natura. sed ne in primis legum cunabulis permixte de his exponendo studiosis adulescentibus quandam introducamus difficultatem, de legatis et postea de fideicommissis tractare, ut natura utriusque iuris cognita, facile possint permixtionem eorum eruditi suptilioribus auribus
Abbreviated transcription (Latin):
cui donatꝰ est manumiserit. tenet᷑
hr̃s qͣmuis ignorau̾it. a se eũ legat
ẽẽ. ¶ Siqͥs ancillas ꝯsuis natis le¬
ꝑtꝰ legato cedũt ¶ Ide est si ordin¬
arii scrui ꝯuicarut iegatifu̾int. ⁊
lic mortui sũt ordiarii. tm̃ uica¬
rii. legitao cedũt. ¶ Qd̾ si sermis

Expanded text:
cui donatus est eum manumiserit, tenetur heres, quamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si quis ancillas cum suis natis lepartus legato cedunt. idem est, si ordinarii servi cum vicariis legati fuerint, ut, licet mortui sint ordinarii, tamen vicarii
Abbreviated transcription (Latin):
ami ñ dnũ reꝵ susus fructus retineat.
Ita eñĩ res in tacte ap̃ filiũ remaneuũt
N ⁊ pat̾ ampliore sinmi fruat᷑ ꝓtertia
dimidia potiturus. ¶ Item uobis ac¬
tur. siũ ꝙ stipulent᷑. uł uegato ł ex
qͣlib alia cã accͥrũt. ħ .i. uob ⁊ igno

Expanded text:
i rerum, sed usus fructus retineat: ita etenim et res intactae apud filium remanebunt et pater ampliore summa fruetur, pro tertia dimidia potiturus. Item vobis adtur sive quid stipulentur vel ex qualib
Abbreviated transcription (Latin):
imus ułnti fuiti u̾o ma¬
nifesti dampniiniure.
ne ĩ eatum terum quas f¬
ugiendo seruus dño austu¬
lit. estiatio deduatur it
exlegaro qd̾ uen̾abilib locis
brtam maiorem uere exni¬
mationis quantitatem.
inuibello ꝯuentõis inser¬
uit. ut &x hac causa iuato
inget qmͣ ꝓcul dubitati
mcatur ut s. ad lacqẜ l ꝯͣ ⁊ ẜ. de mr̃ iut̃ beũ¬

Expanded text:
imus veluti furti nec manifesti, damni iniuriae ne etiam earum rerum quas fugiendo servus abstulit aestimatio deducitur: item ex legato quod venerabilibus locis quidam maiorem verae aestimationis quantitatem in libello conventionis inseruit, ut ex hacmmam sportularum nomine exiglo et simplum, in quo dam
Abbreviated transcription (Latin):
estas. ut lic̾e ł totil patͥmõiũ legi¬
tis errogire. qͥppe ea lege ita cantũ
ẽẽt. ut legass sue reuita uis esto. i
isũ est hanc legandi licencĩã coha¬
rtare ¶ Iq ip̃oꝵ testatoꝵ grĩꝓ¬

Expanded text:
estas, ut liceret vel totum patrimonium legatis erogare quippe ea lege ita cautum esset: ‘ uti legassit suae rei, ita ius esto ’: visum est hanc legandi licentiam coartare, idque ipsorum testator
Abbreviated transcription (Latin):
nor est. ¶ post mortẽ qͦ hr̾ois ⁊ le¬
gitarii simili mͦ ĩ utilit̾ legebat᷑ uł¬
uti siqͥc ita ticat. ꝯ hr̃s m̃s mortimꝰ
ad rioi ꝯmissoꝵ si militudinẽ p̾stãtes.
ne. ue ẜ in hoc caũ deterior cã legatoꝵ
oĩe ĩutilit̾ legeꝑat ᷑. ⁊ adimebat᷑ ł nã

Expanded text:
lior est. Post mortem quoque heredis aut legatarii simili modo inutiliter legabatur: veluti si quis ita dicat: ‘ cum heres meus mortuus ad fideicommissorum similitudinem praestantes, ne vel in hoc casu deterior causa legatorum nomine inutiliter legabatur et adimebatur vel
Abbreviated transcription (Latin):
pititꝰ. de ad emptione legatorꝵ
siũ codem testim̃to.
adimetꝰ. siũ codicits firma est. si il ꝯͣis
u̾bis fiat atẽptio. ułuti siqͥs dicat i¬
ta. qͥs legan̾t. do lego. ita adimat᷑. ño
stichũ ꝙ̃ ticio legaui scio do lego. siũ
in eotẽ restam̃tõ. suĩ incodicilł hoc
fecit. qͦ caui simulatõ adimi uite¬
tur ⁊ seyo darr. de lege falci

Expanded text:
IT. 21 DE ADEMPTIONE LEGATORUM  eodem testamento adimantur sive codicillis, firma est, sive contrariis verbis fiat ademptio, veluti si quod ita quis legaverit ‘ do lego ’ ita adimatur ‘ Stichum, quem Titio legavi, Seio do lego ’, sive in eodem testamento sive in codicillis hoc fecerit: quo casu simul Titio adimi videtur et Seio dari.
Abbreviated transcription (Latin):
nib uicini osficiat. ¶ In rusti¬
⁊putari recte putant aque au¬
ctum pecoris ad nauarri ad pu¬
isum. iuis pascendi. cilcis coq¬
uende arenc fodiente. ¶Ito aũt
hxe seruirutes p̃dioꝵ apelantꝰ¬

Expanded text:
nibus vicini officiatur. In rustiputari recte putant aquae haustum, pecoris ad aquam adpulsum, ius pascendi, calcis coquendae, harenae fodiendae. Ideo autem hae servitutes praediorum appellant
Abbreviated transcription (Latin):
uitutes uocantur. de seruitutib
sunt hec. iter. actus.
uia. acui Ẽductus. iter ius cundi
ambulandi hominis nõ ⁊̃ im̃tĩ
endi ium̃tum ut ueicuium.
Iraq qͥ iter haret actum ñ hab¬
et. ⁊ qͥt̾ actum habet it̃ habet ⁊¬

Expanded text:
vitutes vocantur. TIT. 3 DE SERVITUTIBUS. sunt haec: iter, actus, via, aquae ductus. iter est ius eundi, ambulandi homini, non etiam iumeendi vel iumentum vel vehiculum. itaque qui iter habet, actum non habet; qui actum habet, et
Abbreviated transcription (Latin):
ge .xii. tabi tñ recte dicitur ⁊ iuire
gentium ⁊ uite naturau id esficr
G et si hic qui uendidit firem em¬
ptoris secutus est. dicend uͤstatĩ
rem emptoris fiery ¶Nichun
int̾ est. utrum i p̃e dñc tratat a¬
ucui rem anuolitate cuis
it eam accipientis. ¶ Interdũ
⁊̃ sine traditõe mudauolintas
susficit dñiad rem transferentã.
urti si rem alqmͣ tibi aliqͥs acco¬
mota̾it aut locau̾it aput te
deposuit. uendidit troiant don¬
tuam ẽẽ statim acquiritut tibi
ꝓpͥetas. ꝓinde ac sieo nomine tra¬
dita fuisset. ¶ Item siquis m̾ce
s morreo depositas uendid̾it. sim¬
uII . claues otei rradid̾it empitri.
tranifert ꝓpͥctatem m̾aum as epi¬

Expanded text:
 tamen recte dicitur et iure gentium, id est iure naturali, id effici. sed et si is qui vendidit fidem emptoris secutus fuerit, dicendum est, statim rem emptoris fieri. Nihil autem interest, utrum ipse dominus tradat alicui rem, an voluntate eius it eam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda voluntas sufficit domini ad rem transferendam, veluti si rem, quam tibi aliquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut dontuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves horrei tradiderit emptori, transfert p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinentur. nam fructus qui es
fundo ꝑcipiuntur. corꝑaies suĩt
tõne nobis debetur pierumai co¬
rꝑaie est. ułuti fundus. homo.
s. ⁊ ip̃m  utendi fruendi. ⁊ ip̃m
uis opugnt̾nis incorꝑae est.
codem num̾o sunt iura p̾dioꝵ.

Expanded text:
continentur, et fructus, qui ex fundo percipiuntur, corporales sunt, tione nobis debetur, plerumque corporale est, ueluti fundus, homo, s et ipsum ius utendi fruendi et ipsum ius obligationis incorporale est. eodem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cia appenlantur. ⁊ qmͣuis in
uina ctificita sunt.¶ Item
p̃oioꝵ uroanoꝵ seruitures sũt
nee. ut uicinus honera uicmi
sustineat. ut in parietem ei
nceat uicino rignum inmit̾e.
rit tinadium uł flum̃ recipi
at c medes suas uł inarea uł¬

Expanded text:
edia appellantur, etsi in villa aedificata sunt. item praediorum urbanorum servitutes sunt hae: ut vicinus onera vicini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium vel flumen recipiat quis in aedes suas vel in area
Abbreviated transcription (Latin):
possidente uis qui pinexit e¬
am petat nec souat p̾cium ta¬
uine pet̾it ꝑ exceptõem dou in
an remou̾i. ¶ac si is qui pin¬
oxit possideat ꝯsequens est ut u¬
tiis actõ dño tabue adu̾sus con
detur. quo casu si nõ soluat in¬
pensam pincture pot̾it ꝑexcep¬
ticẽm dou mali repen. ¶Otiq sim
ae fidei possessor fu̾it ille qui pin¬
cturam inposuit. illus enim p¬
alam est qt̾ sinis qui pinoxit sb̃¬
ripuit tapulas sĩue alius ꝯpeti¬
t dño rabularum furti actõ. ¶ Si
quis autẽ oͦnõ quem dnm̃ ẽẽ crc

Expanded text:
ente, is qui pinxit eam petat, nec solvat pretium tabulae, poterit per exceptionem doli mali summoveri: at si is qui pinxit possideat, consequens est ut utilis actio domino tabulae adversus eum detur, quo casu, si non solvat impensam picturae, poterit per exceptionem doli mali repelli, utique si bona fide possessor fuerit ille qui picturam imposuit. illud enim palam est, quod, sive is qui pinxit subripuit tabulas sive alius, competit domino tabularum furti actio. Si qui
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥs in alicno loco ñ tata at boc
oꝑa si fortuitd caũ inuen̾it. di¬
midium dño soli ꝯsessit. ⁊ dimi¬
Si quis in cesaris loco inuen̾it di¬
mitium inuentoris ⁊ dimidiũ
cesaris ẽẽ staruit. qui ꝯueniens
est ut siquis in pubuco loco uł¬
idium ip̃ius ẽẽ ⁊dimdiũ fida
us ciuitatis. ¶ per triditionẽ
quor iure naturali res nobis ac¬
qͥrunrut.nichi enim tam que¬
niens est narurali caiititi aͣm
uolutate dñi uoientis rem
suam inalium transferte ratam
lic res tradi possit. ⁊ adño traditi
auenarur. itaq stipendiaria ⁊or

Expanded text:
data ad hoc opera sed fortuitu invenerit, dimidium domino soli concessit.si quis in Caesaris loco invenerit, dimidium inventoris, dimidium Caesaris esse statuit. cui conveniens est et si quis in publico loco idium ipsius esse, dimidium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure naturali res nobis adquiruntur: nihil enim tam conveniens est naturali aequitati, quam voluntatem domini, volentis rem suam in alium transferre, ratam lis res, tradi potest et a domino tradita aliena