comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
futari cõueniant: quo tacite cõtempni
atq uitari sine reprhensione ui exem¬
poteris Hce cognitio iuiciosarũ argu¬
mentationũ dũplicem unlitatẽ asfert.
Nam et nitare ĩ arguniẽtatione uitiu
admonebit: et ab aliis nõ uitatũ cẽmo¬
de reprhendere decchit. Quoniã ig
ostendimus perfectam et plenã argu¬
mẽtationẽ ex quĩo partibus cõstaẽ
ĩ una quaq parte argumentatiõis
que uitia iutando sint cõsideremus ut
et ipsi ab his uituis xecedere: ac aduersari¬
orum argumẽtationis hai proceptio¬
ne i om̃ibus partibus temptare. et ab
aliqua parte labefactare possinuer⁊
aut a maiore parte ad om̃es cõfer¬
tur id quod nõ necossario est om̃ibꝰ
attributu: ut si quis hrc modo ex¬
ponat. Om̃es qiui ipaupertate sunt
malunt maleficio ꝑare diuitias. os
efficia pmuportatem tuori.di quis
hoc modo expasuorit. argimẽtatiõe.
ut nõ curot quere qualis ratio aut

Expanded text:
futari conveniat, quae tacite contemni futari conveniat, quae tacite contemni atque vitari sine reprehensione, nis›i exempoteris. Haec cognitio vitiosarum argumentationum duplicem utilitatem adferet. Nam et vitare in argumentatione vitium admonebit et ab aliis non vitatum commode reprehendere docebit. Quoniam igitur ostendimus perfectam et plenam argumentationem ex quinque partibus constare, in una quaque parte argumentationis quae vitia vitanda sunt consideremus, ut et ipsi ab his vitiis recedere, et adversariorum argumentationes hac praeceptione in omnibus partibus temptare et ab aliqua parte labefactare possimus. Caut a maiore parte ad omnes confertur id, quod non necessario est omnibus adtributum; ut si quis hoc modo exponat: «Omnes, qui in paupertate sunt, malunt maleficio parare divitias, quam officio paupertatem tueri.» Si qui hoc modo exposuerit argumentationem, ut non curet quaerere, qualis ratio aut
Abbreviated transcription (Latin):
malam rationẽ uideamus: ĩ isto plu
mendaturũ cãm qua ĩductus ulixes
accesserit ad meleficrum: et si inimici¬
ciarum accrimã rationẽ: et peri culi
mętum ĩ tercessisse de monstraui: nõ
dubium quim cõfiteatur causam mi¬
lesicii fuisse. Ergo absolritissima est ar¬
gumentatio ea que ex quĩo partibꝰ
constat. ded ea nõ semper necesse
est uti. quoniã cõplexione suꝑseden
dum est: si ros breuis est ut facile
memoria cõprẽdatur. Tum exornatõ
preterodt est si parũ locuples ad
amplificardum et ꝙrornandum res¬
ipsa uidetur esse. Sim et breuis erit
argumẽtatio et res tenius aut humi¬
lis erit tum crornatione et cõ plexi¬
me supersedendum est. Item ĩ om̃i
argumẽtanone de duabus partibus
postromis hac quã exposi ratio est
habenda. Ergo amphissnna est argu¬
mentatio q̃iũcq partita: brouissima
et si nugatorũ est. tñ nõ ĩdiget reprę¬
honsionẽ. Quo sint que reprhensiõe cõ¬

Expanded text:
malam rationem videamus, in isto plurmalam rationem videamus, in isto plurme daturum causam, qua inductus Ulixes accesserit ad maleficium, et si inimicitiarum acerrimam rationem et periculi metum intercessisse demonstravi, non est dubium quin confiteatur causam maleficii fuisse.» Ergo absolutissima est argumentatio ea, quae ex quinque partibus constat; sed ea non semper necesse est uti. dum est, si res brevis est, ut facile memoria conprehendatur; est cum exornatio praetermittenda est, si parum locuples ad amplificandum et exornandum res videtur esse. Sin et brevis erit argumentatio et res tenuis aut humilis, tum et exornatione et conplexione supersedendum est. In omni argumentatione de duabus partibus postremis haec, quam exposui, ratio est habenda. Ergo amplissima est argumentatio quinquepertita; brevissima etsi nugatorium est, tamen non indiget reprehensionis. ‹Quae sint, quae reprehensione con
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cõluetudo poccandi maleficii insc̃iinẽ
tum uo̾ illa oque multo maxima sut
malefitia aliquo certo e molumento
ĩducti snscipere conantur. Si multos in¬
duxit ĩpeccatum pocumę spes. si quã¬
pluros se scelere cõtaminauerũt impe¬
rii cupiditate. si multi leue cõpẽdum
frande maxinia cõmutarũt: eni mi¬
rum iudebitur isten a malesicio pp
acerinum formidinẽ nõ se temperassẽ.
Airum sortillimũ ilegerrimũ inimi¬
ciciarum porsequentissimũ: ĩ iuria la¬
cessitum. ira ex ulitatum homo timidꝰ¬
nocens cõscius sui pectati ĩsi diosus ini¬
mieũ ĩ columẽ esse uoluit. cui tandẽ
mirum uidehitur. Nam cũ feras besti¬
as uideanius alacres et croctas uadere:
ut alteri bestie noceãt: nõ ĩ credibile
putandum istius qͦ mimũ ferũ cru¬
deleni aton ĩhuanũ cupide ad ini¬
mici perniciẽ profectum: prescrtim
cum ĩ bestiis nullam neq bonã. neq

Expanded text:
‹et› consuetudo peccandi maleficii suscipiendi‹et› consuetudo peccandi maleficii suscipienditum vero illa, quae multo maxima sunt maleficia, aliquo certo emolumento inducti suscipere conantur. Si multos induxit in peccatum pecuniae spes, si conplures scelere se contaminarunt imperii cupiditate, si multi leve conpendium fraude maxima commutarunt, cui mirum videbitur, istum a maleficio propter acerrimam formVirum fortissimum, integerrimum, inimicitiarum persequentissimum, iniuria lacessitum, ira exsuscitatum homo timidunocens, conscius sui peccati, insidiosus  inimicum incolumem esse noluit: qui tandem hoc mirum videbitur? Nam cum feras bestias videamus alacres et erectas vadere, ut alteri bestiae noceant, non est incredibile putandum istius quoque animum ferum, crudelem atque inhumanum cupide ad inimici perniciem profectum; praesertim cum in bestiis nullam neque bonam neque
Abbreviated transcription (Latin):
CPropositio est per quã otenchmnus
sinnañ quid it ouat probare nolu¬
strat uerum esse id quod ĩtendimus bre¬
ui subiectione. ¶Rationis cõurmatio
eit ea que pluribu argimiẽtationibir
corroborat breuiter expositam rationẽ.
EExornitio et qua utimur rei hone¬
stinde et collocuplectande cauia cõfir¬
mata arginnẽtatione. ¶Complexio est
que cõclndit breuiter coligens partes
argumẽtationis. iulce igitur quĩque
partibus ut absolutilsine utamur hoc
modo tractabimꝰ argumẽtationem:
quare ĩ terfecerit alacem. mi micñ
eñ acerimũ de medio tollere uolebat.
a quo sibi nõ ĩ iuria sinnũ periculũ
metuebat. Uidebat illo ĩ collumi se in¬
columẽ nõ futurum. sperabat illiꝰ mor¬
te sibi salutem cõparare cõsueuerat
si iure nõ poterat ĩ iuria qua uis inimi¬
co exitium machinari: cuiiis rei morͤ
indigna palamides testimoniũ dat . gͦ
et metui et periculum cohortabatur eñ
interimere a quo suppliciũ uerebatur.

Expanded text:
est, per quam ostendimus summatim, quid sit quod probari volustrat, verum esse id, quod intendimus, brevi subiectione. Rationis confirmatio est ea, quae pluribus argumentis conroborat breviter expositam rationem. Exornatio est, qua utimur rei honestandae et conlocupletandae causa, confirmata argumentatione. Conplexio est, quae concludit breviter, conligens partes argumentationis. Hisce igitur quinque partibus ut absolutissime utamur, hoc modo tractabimus argumentationem: quare interfecerit Aiacen. Inimicum enim acerrimum de medio tollere volebat, a quo sibi non iniuria summum periculum metuebat. Videbat illo incolumi se incolumem non futurum; sperabat illius morte se salutem sibi conparare; consueverat, se iure non potuerat, iniuria quavis inimico exitium machinari: cui rei mors indigna Palamedi testimonium dat. Ergo et metus periculi hortabatur eum interimere, a quo supplicium verebatur;
Abbreviated transcription (Latin):
ne ue inde nauis: choande oxoroliũ
cepissent: que nũc nominatur argo.¬
colchis imperio rogis pellie ꝑ dolu
effert pedem domo. nam hic satis
rat dicere si id modo quod satis
esset curasset pocta dicere utinam
no hera errans moa efferet podẽ
sicionibus magnopere suporsedẽdim
est. nõ eĩ reprensione sient alie cõpla¬
res ẜ sua sponte uitiosa est.

Expanded text:
/ neue inde nauis inchoanda exordium / / neue inde nauis inchoanda exordium / coepisset, quae nunc nominatur nominColchis, imperio regis Peliae, per dolum: efferret pedem. Nam hic satis erat dicere, si id modo, quod satis esset, curarent poetae: Utinam ne era errans mea domo efferret pedem. sitionibus magnopere supersedendum est. Non enim † reprehensione, sed sicut aliae conplures,  sua sponte vitiosa est.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc medo die res sirit iudices que
omias ad malefiini cõpollũt lupu¬
ria et auaricia. Quiel amor ĩꝗt
quispiam: quid ambitio: ꝗd ĩ roli¬
gio : quid nictus mortis : ouid
ĩperii cupiditas: quid deniq alia
permult a. Item salsa enumeratio
est cum pauciora sunt: et plnra
dicimus: hoc modo. Tres res sñt
quȩ hominos sollicitant mętus
cupiditas eegitudo. Satis eĩi fue¬
rat dipisse. nigtum copiditatem.
iĩctam esse necesse est stẽ iutrola
expositio est. que niminm longe
repetitur hoc modo. E miu ma¬
lorum stulticia est mater. quo
tes ĩmenso poro cupiditates ĩfini¬
te ĩmoderate sunt. he pariũt ana
riciam auaricia poro hoĩem ad qđ
ins maleficiũ impellit. gͦ inducti aua¬
ritia aduersarii nastri hoc ĩtor se faci¬
nus ad iniserunt. hic id cquod eytre¬
mũ dietum est satis fuit exponere.
ne ennium eteroso poetas imitrm̃.
quibus hoc modo concessum ẽ looui
utinam ne ĩ nemore pelio secur ibus
tese cecidissont abiegne ad teͬrã trabeᷤ.

Expanded text:
Duae res sunt, iudices, quae omnes ad maleficium inpellant, luxuries et avaritia.» «Quid amor?» inquiet quispiam, «Quid ambitio? Quid religio? Quid metus mortis? Quid imperii cupiditas? Quid denique alia permulta?» Item falsa enumeratio est, cum pauciora sunt et plura dicimus, hoc modo: «Tres res sunt, quae omnes homines sollicitent, metus, cupiditas, aegritudo.» Satis enim fuerat dixisse metum, cupiditatem, iunctam esse necesse est. Item vitiosa expositio est, quae nimium longe repetitur, hoc modo: «Omnium malorum stultitia est mater atque tes. Inmensae porro cupiditates infinitae, inmaritia porro hominem ad quod vis maleficium impellit. Ergo avaritia inducti adversarii nostri hoc in se facinus admiserunt.» Hic id, quod extremum dictum est, satis fuit exponere, ne Ennium et ceteros poetas imitemur, quibus hoc modo loqui concessum est: Utiutinam ne in nemore Pelio securibus / caesae cecidissent abiegnae ad terram trabes,
Abbreviated transcription (Latin):
locis om̃ibus ex cõtrario utetur.ii ꝗ cõ¬
tradicet. cum amplificatione et nume¬
ratione peecatorum. ¶Hec caua iudi¬
cialii ficri nõ potest ut ĩhbro primo
ostendimui: sed quoniam potest uel
ad senatam nel ad cõsilium uenire nõ
insã est super sedenda:
Um a nobis crimẽ remouere no¬
lenins aut ĩ rem aut ĩ homine
nostri pocenti caulam cõseremus Si causa
in hominẽ cenferetur querendum erit.
Primũ potuerit ne tantũ quãtũ reui
demõstrabit i in quc̃ causa cõferetur.
Et quonãmode aut honeste aut sine pe¬
riculo potuerit oblillere. Si maxime ua
sit num ea re concedi reo cõueniat ꝙ
aleno ĩ ductu fecerit: Deinde incõiectu¬
ralem trahetur cõtrouerliam: et dissere¬
tur micõsulto factum lit ¶Si caula
ĩrem quandan cõteretur et hec cadẽ
fere et om̃ia que de necessitudine pre

Expanded text:
locis omnibus ex contrario utetur is, qui conlocis omnibus ex contrario utetur is, qui contra dicet, cum amplificatione et enumeratione peccatorum. Haec causa iudicialis fieri non potest, ut in libro primo ostendimus, sed, quod potest vel ad senatum vel ad consilium venire, non visa est supersedenda. Cum ab nobis crimen removere volemus, aut in rem aut in hominem nostri peccati causam conferemus. Si causa in hominem conferetur, quaerendum erit primum, potueritne tantum, quantum reus demonstrabit, is, in quem causa conferetur: et, quone modo aut honeste aut sine periculo potuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conveniat, quod alieno inductu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controversiam et edisseretur, num consulto factum sit. Si causa in rem quandam conferetur, et haec eadem f
Abbreviated transcription (Latin):
re res possint accomodari. O Loci con¬
mina ĩ hi causi accusatoris cõtra cũ
qui enm pecense cõsiteatar tñ oratiõe
indites de moretur ¶ Defensori ẽ loens¬
comimis de hummitatt misericorolia
Uoluntatẽ mom̃ĩbus rebus spectari con
Eprecatione utemur cum satebini᷑
nos peccasse. neq id impruolenter
aut fortuitu aut necesario tẽcissẽ diemꝰ
scenchi r̾atio orueritur ex hii locis. Si p̃lu¬
ra aut maiora osficia. q malesicia iude¬
buntur cõstrare. Si qua uirtus aut no¬
bilita : erit ĩ eo qui inpplicabit. Si qua
species erit usui futura si sine saprilitio
discesserit. Si ipsẽ snplex mãsuetus mi
sericors ĩpotestatibus ostendetur fuisse.
Si ca que peccauerit nõ adio neq eru¬
delitate s officio et recto studio cõmotꝰ¬
secerit. Si tali de caulã aliis oͦ ignotam
est Si nihil ab eo periculi nobis futurũ
nidebitm. si eum missum fecerimꝰ. Si
nulla a nostris cinibus au ab alioqua ui
miericor dia rerum comutatione. His

Expanded text:
i. Loci communis in his causis: accusatoris contra eum, qui cum peccasse confiteatur, tamen oratione iudices demoretur; defensoris, de humanitate, misericordia: voluntatem in omnibus rebus spectari convAPUT 25 Deprecatione utemur, cum fatebimur nos peccasse neque id inprudentes, aut fortuito aut necessario fecisse dicemus: scendi ratio quaeritur ex his locis: si plura aut maiora officia quam maleficia videbuntur constare; si qua virtus aut nobilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex mansuetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae peccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto studio commotus fecit; si tali de causa aliis quoque ignotum est; si nihil ab eo periculi nobis futurum videbitur, si eum missum fecerimus; si nulla ‹aut› a nostris civibus aut ab aliqua civmisericordia, rerum commutatione. His
Abbreviated transcription (Latin):
partibus primũ ostendendum est. dem¬
de d deprecationẽ renertendũ iudetur.
¶Ormiũ cõsidemndum est nũ per eul¬
pam uentum sit ĩ necessitudinẽ num
cnlpam ueniendi necessitudo fecerit.
Deinde querendum est qũo uis illa ui¬
tari potuerit ac leuari. Demde his qui
ĩ necessitudinem causim trãsferet expẽ¬
tus ne sit quid contra sacere aut exco¬
gitare posset. Denide num que suspi¬
ciones ex cõiectum cõstitutione tra¬
hi possints que signisicent id cõsulto

Expanded text:
endendum est; deinde ad deprecationem revertendum videtur. Primum considerandum est, num culpa ventum sit in necessitudinem num culpa veniendi necessitudinem fecerit. Deinde quaerendum est quo modo vis illa vitari potuerit ac levari. Deinde ‹is, qui› in necessitudinem causam conferet, expertusne sit, quid contra facere aut excogitare posset. Deinde, num quae suspiciones ex coniecturali constitutione trahi possint, quae significe
Abbreviated transcription (Latin):
ĩprudentiam peccasse se reus licet. pri¬
mũ queretur utrum potuerit sc̃ire an
retur an nõ. Dende utrum casu nescie¬
rit an culpa Nam qui se propter ni¬
num aut nniorẽ aut iracũdim tugil¬
se rationem dicet il mimi uitio nĩde¬
bitur nescisse / nõ ĩprudentin: q̃r nõ
ĩprudentia se defendet. s̃ culpa contami¬
onã nabit. Denide cõieeturali cõstitutione a¬
queretur utri scierit an ignora ne¬
rit. Et cõsiderabitur satis ne ĩprudenin
presidium debeat esse cũ factũ ẽẽ cõstet.
¶Cum ĩ fortunam canla trãsferetur.
et ea ro defensor ignosci reo dicet cpor¬
tere: endem omĩa mdẽtur cõsiderãda
que ae necessitudine prescripta sinit.

Expanded text:
inprudentia reus se peccasse dicet,› primum quaeretur, utrum potuerit nescire anretur, an non; deinde, utrum casu nescierit an culpa. Nam qui se propter vinum aut amorem aut iracundiam fugisse rationem dicet, is animi vitio videbitur nescisse, non inprudentia; quare non inprudentia se defendet, sed culpa contaminabit. Deinde coniecturali constitutione quaeretur, utrum scierit an ignoraverit; et considerabitur satisne inprudentia praesidii debeat esse, cum factum esse constet. Cum in fortunam causa confertur et ea re defensor ignosci reo dicet oportere, eadem omnia videntur consideranda, quae de necessitudine praescripta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Nõnam satr ostendisse udemuu
quibus argumẽtationibi in inio
quooq genere cansę uidiciali uti cõ¬
ueniret. cõsequi uidetur. Ut docenniu
quẽ admodum argumẽtationes orni¬
te et absolute tractare possimu Nãm
fere nõ difsicile est ĩuenire quid sit ca¬
nse adumiento. Difficillimũ nõ est ĩnẽ¬
tum expolire et expedite pronũcunre.
Hoc cĩz res facit ut neq diutus q sa¬
tis sit in hii locii cõmioremur: nec codẽ
argumẽtationem rdinquaniui: n in¬
com̃ode ad aliam deĩcepi transẽamus.
Itaq hac ratione et ipsi menii nisse po¬
terimu quid qͦ loco dixerimuis. ac
auditor tum tocius caue̾ tam nniꝰ
cuiulq arg innẽtatiõi detributionẽ
percipere et menuiusse poterit. Ego ab¬

Expanded text:
se videamur, quibus argumentationibus in uno quoque genere causae iudicialis uti conveniret, consequi videtur, ut doceamus, quemadmodum ipsas argumentationes ornate et absolute tractare possimus. Nam fere non difficile invenire, quid sit causae adiumento; difficillimum est inventum expolire et expedite pronuntiare. Haec enim res facit, ut neque diutius, quam satis sit, in eisdem locis commoremur, nec eodem argumentationem relinquamus, neque incommode ad aliam deinceps transeamus. Itaque hac ratione et ipsei meminisse poterimus, quid quoque loco dixerimus, et auditor cum totius causae tum unius cuiusque argumentationis distributionem percipere et meminisse poterit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
nis cõsicit ĩ contrario cause̾ qrͣ aliq¬
uad telum sepiui porueniat ĩ oĩdẽ
N tecpretacio est que nõ interãt
idem reĩtegrat nocbum. ẜid con¬
mutat quod positum est uerbum
alio uerbo quod idem ualet hoc m̃õ.
rem publicam radicitus c̃uertisti:
eiuitatem funditus deiecisti. Item
patrem ne pharie urberasti: Iurenti
ninui scelerate ĩ ruhsti. Necesse est ciꝰ
qui audit mimũ cõmoneri cnm

Expanded text:
aius efficit in contrario causae, quasi aliqaius efficit in contrario causae, quasi aliquod telum sInterpretatio est, quae non iterans idem redintegrat verbum, sed id commutat, quod positum est, alio verbo, quod idem valeat, hoc modo: «Rem publicam radicitus evertisti, civitatem funditus deiecisti.» Item: «Patrem nefarie verberasti, parenti manus scelerate attulisti.» Necessum est eius, qui audit, animum commove
Abbreviated transcription (Latin):
Oniuĩctio est cum ĩ terposino¬
ne uerbi: et superiores partes
orationis cõprehenduntur & ĩ ferio¬
res hoc modo. forme dignitas aut
morho deflorescit aut uetustare:
Puĩctio est cum uerbum quo
res cõpochenduntur nõ ĩ terpo¬
Inimus : s ad primũ aut posteemũ
collocamus ponnũ hoc pacto. deffo¬
rescit forme dignitas nit morbo
aut uetustate. Postremo sie. aut
marho aut uetristare forino digni¬
tas de floresct. ad festiuitatem ẽ dis¬
iuc̃tio aposita quã rarius utt mur¬
ea ne sacietatem pariat. hrouitatẽ
da est. He tres acenatimos de
simplici genere manat
Qñduplicatio est cum ratiõe
amplificationis nit cõmise¬
rationis eiuidem unius aut pluri¬
morum uorborum itteracio hoc
Item cõmotus nõ es cum tibi miter
pedes amplexiretur cõmotus non est¬
cõlpectum prodiror patrie. proditor
ĩquã patrię uenire ĩ horũ cõspectum
Uehementer auditorem cõmonet eiꝰ¬
dem reĩtegratio uerbi. et uulnus n¬

Expanded text:
oniunctio est, cum interpositione verbi et superiores partes orationis conprehenduntur et inferiores, hoc modo: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate.» Adiunctio est, cum verbum, quo res conprehenditur, non interponimus, sed aut primum aut postremum conlocamus. Primum hoc pacto: «Deflorescit formae dignitas aut morbo aut vetustate.» Postremum sic: «Aut morbo aut vetustate formae dignitas deflorescit.» Ad festivitatem diiunctio est adposita: quare rarius utemur, ne satietatem pariat; ad brevitatem da est. Hae tres exornationes de simplici genere manant. nduplicatio est, cum ratione  amplificationis, aut miserationis unius, aut plurium verborum iteratio fit; hoc Item: 'Commotus non es cum mater tibi pedes amplexaretur, commotus non esconspectum, proditor patriae? Proditor, inquam, patriae, venire audes in horum conspectum?» Vehementer auditorem commovet eiusdem redintegratio verbi et vulnus m
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus: aut utrũque aut imũ
romanus numãtiam deleuit carta¬
ginẽ sb̾stulit. Corintum de iecit. fre¬
gellas enertit. Nihil numãtinis ui¬
res corporis anxiliare sunt. nihil
cartaginẽsibus scientia rei militaris
ad iimento fuit. nihil corinti er uodi¬
ti caliditai presidii tulit. nihil fre¬
gelliamis morum  sermõis scci¬
ctas opitulata est. Item forme di¬
gnitai. aut ĩ orto de florescit aut
uetustare extingnitur. hie uixaoi¬
et ĩ superiori ꝙemplo imãquamꝙ

Expanded text:
dicimus, aut utrumque aut unum dicimus, aut utrumque aut unum  «Populus Romanus Numantiam delevit, Kartaginem sustulit, Corinthum disiecit, Fregellas evertit. Nihil Numantinis vires corporis auxiliatae sunt, nihil Kartaginiensibus scientia rei militaris adiumento fuit, nihil Corinthis erudita calliditas praesidii tulit, nihil Fregellanis morum et sermonis societas opitulata est.» Item: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate extinguitur.» Hic utrumque, in superior
Abbreviated transcription (Latin):
nce rei nec uerbi gr̃a anĩaduersa esset.
proterire aut nõ serre aut uol¬
le dicere id quod tuẽ maxime di¬
cimus hoc modo Nam de puierina
quiolem tua quã tu om̃i ĩ temperã¬
tia adixisti dicerem: si hoo tempus ido¬
nenm putarem. nũc tõsulto reliquo
et illud preterco ꝙ te tribimi rci
militaris ĩ firquẽtem tradidisti. Olem¬
de quad ĩ uiriam satis fecisti labeoni
nil ad ad hano rem ꝑtinere puto.
horum nil dito. reuertor ad idd de
quo iudicunn est. strra nõ dico te
ĩ eo occupatus ꝙ eiuitates regna de¬
mos omĩui depeculatus es. furta ra¬
pmas tuas om̃ẽs omitto. hec usilis est
cxornatis. si aut rem quã nõ perti¬
neat. aliis ostendere occulte admo¬
nuisse prodest. aut si longũ ẽ: aut
ignobile aut planũ nõ potest fieri
aut facile potest reprehendi. ut utiliꝰ
sit ccculte fecisse suspicionẽ q ciꝰ¬
modi intendisse orationẽ quere¬
darguatur:
Isuĩctio est cum corum di oꝑbꝰ¬

Expanded text:
nec rei nec verbi gratia animadversa esset. nec rei nec verbi gratia animadversa esset. praeterire aut non scire aut nolle dicere id, quod nunc maxime dicimus, hoc modo: «Nam de pueritia quidem tua, quam tu omnium intemperantiae addixisti, dicerem, si hoc tempus idoneum putarem: nunc consulto relinquo; et illud praetereo, quod te ‹tribuni› rei militaris infrequentem tradiderunt; deinde quod iniuriarum satis fecisti L. Labeoni, nihil ad hanc rem pertinere puto. Horum nihil dico: revertor ad illud, de quo iudicium est.» Item: «Non dico te in eo occupatus, quod civitates, regna, domos omnium depeculatus es; furta, rapinas omnes tuas omitto.» Haec utilis est exornatio, si aut ad rem quam non pertineat aliis ostendere, quod occulte admonuisse prodest aut longum est aut ignobile aut planum non potest fieri aut facile potest reprehendi, ‹ut› utilius sit occulte fecisse suspicionem, quam eiusmodi intendisse orationem, quae redarguatur. isiunctum est, cum eorum, de quibu
Abbreviated transcription (Latin):
Orectio est que tolit id oriod
dictum est. et pro eo id quoel
magis uidetire idoneum reponit hoc
pacte. Quod si iste suos hospites ro¬
zasset inme. uiuisiet mõ hoc fa¬
cilo persiei potuisset. Item nã post¬
quã isti uicexunt atoq adeo uicti
sunt cã quomedo uictoriã appellẽ
que nictoribus populus calaita¬
tis cħ̃ boni dederint. O uirtutis co¬
mes ĩ uidia que bonos ĩ se queris
tur hoc gnẽ tmñ modo animus an¬
ditoris: res eñ romũi ucobo elata tã¬
tũmodo uidetur dieta ea post ipius
orationis ccrrectionẽ magis idonca
sit pronũcianome. nõ igitut satus es¬
set dicet aliquis abinitĩo presertim
cum scribas ad optiniũ et cletissimũ
uerbum douenire. Et cum nõ salin
si cõmutatio uerbi id erit demon¬
stratura eiusmodi rem esse. ut cum
cã romuni uerbo appellaris leuiui
dixisse uidiaris cum ad electus uer¬
bum accedai ĩ signiorem facias ron¬
ꝙ si cõtinuo uenĩsses ad id uerbam

Expanded text:
PUT 36 Correctio est, quae tollit id, quod PUT 36 Correctio est, quae tollit id, quod dictum est, et pro eo id, quod magis idoneum videtur, reponit, hoc pacto: «Quodsi iste suos hospites rogasset, immo innuisset modo, facile hoc perfici posset.» ‹Item:› «Nam postquam isti vicerunt atque adeo victi sunt -, eam quomodo victoriam appellem, quae victoribus plus calamitatis quam boni dederit?» Item: «O virtutis comes invidia, quae bonos sequeris tur hoc genere animus auditoris. Res enim communi verbo elata  tantummodo dicta videtur; ea post ipsius oratoris correctionem magis idonea fit pronuntiatione. «Non igitur satius esset», dicet aliquis, «ab initio, praesertim cum scribas, ad optimum et lectissimum verbum devenire?» Est, cum non est satius, si commutatio verbi id erit demonstratura, eiusmodi rem esse, ut, cum eam communi verbo appellaris, levius dixisse videaris, cum ad electius verbum accedas, insigniorem rem facias. Quodsi continuo venisses ad id verbum,
Abbreviated transcription (Latin):
tia est acci rata conseruatio suoru
Auaritia est ĩ iuriose appotitio ilie¬
norum Itẽ nẽ ese ilta fartiture sed
temoritas. praptirea ꝙ fortitudo
est cõtẽptio iabetis. et periculi cũ
rationo unlitatis et cõpensãtione
cẽmodorum. Temiritas est eũ ĩ cõ¬
siderata perpesione gladiatorio pori¬
culorum susceptio hee ieo cõme¬
la putatur exornanio ꝙ mie rci
cuipiam iu et potestatem ita dilu¬
cide proponit t explicat. breuiter
ut neq pluribus uerbis eportuisse
dici uideatur. noq lucidius potu¬
isse diei puittur.
Ransino uecatur que cum
ostendit breuiter quid dictũ
sit: proponit breuiter quid cõseqͣ¬
tur. hoc pacto. Mede ĩ patrĩa ciuꝰ¬
modi fuerit habetis. nũc ĩparẽtes
qualii anterit cõsidarate. Itẽ mea
ĩistum benticia cog oscitis: nuẽ
quomodo iste mihi gratiã retule¬
rit cõsilerate. profieit hec aliquãtu¬
lum cpornatio ad duas res. nã et
quid dixerit cõmonet. et ad reli

Expanded text:
tia est accurata conservatio suorum, tia est accurata conservatio suorum, avaritia iniuriosa adpetitio alienorum.» Item: «Non est ista fortitudo, sed temeritas, propterea quod fortitudo est contemptio laboris et periculi cum ratione utilitatis et conpensatione commodorum, temeritas est cum inconsiderata dolorum perpessione gladiatoria periculorum susceptio.» Haec ideo commoda putatur exornatio, quod omnem rei cuiuspiam vim et potestatem ita dilucide proponit et ‹explicat› breviter, ut neque pluribus verbis oportuisse dici videatur neque brevius potuisse dici putetur. Transitio vocatur, quae cum ostendit breviter, quid dictum sit, proponit item brevi, quid consequatur, hoc pacto: «Modo in patriam cuiusmodi fuerit, habetis: nunc ‹in› parentes qualis extiterit, considerate.» Item: «Mea in istum beneficia cognoscitis; nunc, quomodo iste mihi gratiam retulerit, accipite.» Proficit haec aliquantum exornatio ad duas res: nam et quid dixerit commonet et ad reliq
Abbreviated transcription (Latin):
sit faciendum fuisse:
Riditio est ĩ qua nõ mite aol
cõsequens uerbũ descẽditim oñ
ad superiui ascensum est hoc modo.
nam que reliqua spes manet liber¬
tatis si llis quoellibet licet. quod et¬
licet possiꝰ. et quod possunt audẽt. et
quod audent facuit. et quod faciũt
nebis molestum nẽ est. ¶Item nõ
nõ probaui. Item atricano ĩ dustria:¬
uirtutem nirtus gloria. gloria emu¬
fuit pones atteriõses. atteniẽsĩum pe¬
titi sunt sparciati:. Sparciatas suꝑa
bet ĩ se ouẽdam leporem supctioris.
culloꝵ rebra repeti cie rerbi que
propria huiꝰ exornations. st¬
Ifinitio est que ret mlieni pro¬
priai amplectitur patestates bre¬
iuiter et absolute tire m̃e. Maiestas
rei publice est ĩ qua continet ur
dignitai et amplitudo ciuitatis. Itẽ
ĩ uirie sunt que aut pulsatiõe corpus
aut cõuitio nipes. aut aliqua turpitu¬
dine uita ciuipiam uiolant. Itẽ nõ est
aldiliģẽtu¬
ista dignitas. s auaritia. idecq diligẽ¬

Expanded text:
st, faciundum fuisse. Gradatio est, in qua non ante ad consequens verbum descenditur, quam ad superius ascensum est, hoc modo: «Nam quae reliqua spes manet libertatis, si illis et quod libet, licet; et quod licet, possunt; et quod possunt, audent; et quod audent, faciunt; et quod faciunt, vobis molestum non est?» Item: «Non non probavi.» Item: «Africano virtutem industria, virtus gloriam, gloria aemufuit penes Athenienses, Atheniensium potiti sunt Sparciatae, Sparciatas superbet in se quendam leporem superioris cuiusque crebra repetitio verbi, quae propria est huius exornationis. Definitio est, quae rei alicuius proprias amplectitur potestates breviter et absolute, hoc modo: «Maiestas rei publicae est, in qua continetur dignitas et amplitudo civitatis.» Item: «Iniuriae sunt, quae aut pulsatione corpus ‹aut› convicio auris aut aliqua turpitudine vitam cuiuspiam violant.» Item: «Non est ista diligent avaritia, ideo quod diligen
Abbreviated transcription (Latin):
negociorũ imigines cõparanus. erborũ
imilitudines cõnstitiuitur cũ uniꝰcuiꝰq no¬
minis et uocibuli memorii inugnie no¬
tatur. Res totius memoriã sepe inia no¬
ta et imuigme simpliei cõprehendimꝰ hoc
modo. Ut si ãccnsator diaerit ab reo hoĩnẽ
necatum ueneno. et hereditatis c̃ĩ factũ
arguerit. et cius rei multos dixerit testei
et conscios esse si hoc primũ ut ia deten¬
dendum nobit expeditum est meminui¬
se uolemus et ĩ primo loco rei totiusima¬
gniẽ cõfirmabimu. egrotuĩ ĩ lecto cubã¬
tem faciemui ip̃m illim̃ de quo agitur
si formã eiui detinebimui. Si cñ nõ ali¬
quẽ egrotum nõ de minimo loco sume¬
mus. ũt cito ĩmẽtem uenire poslit. reum
id lectum ciui astituenius. dextra pocu¬
lum. sinistra tabulas. medico testicnlos
arietinos tenẽtem hoc modo et testinõ
nenius: et quociens cũo rem memini¬
ẽ uolanus. ĩ formirum dispasitiõe. et nna¬

Expanded text:
negotiorum imagines conparamus; verborum negotiorum imagines conparamus; verborum similitudines constituuntur, cum unius cuiusque nominis et vocabuli memoria imagine notatur. Rei totius memoriam saepe una nota et imagine simplici conprehendimus; hoc modo, ut si accusator dixerit ab reo hominem veneno necatum, et hereditatis causa factum arguerit, et eius rei multos dixerit testes et conscios esse: si hoc primum, ut ad defendendum nobis expeditum ‹sit,› meminisse volemus, in primo loco rei totius imaginem conformabimus: aegrotum in lecto cubantem faciemus ipsum illum, de quo agetur, si formam eius detinebimus; si eum non, at aliquem aegrotum ‹non› de minimo loco sumemus, ut cito in mentem venire possit. Et reum ad lectum eius adstituemus, dextera poculum, sinistra tabulas, medico testiculos arietinos tenentem: hoc modo et testium enemus; et, quotienscumque rem meminisse volemus, si formarum dispositione et ima
Abbreviated transcription (Latin):
dore pritulgeat. Iterunã locorũ me¬
dioeri ualent esse fere paulo plni aut
minus pedum tricenũ. nam ut aspec
tui ita cogitatio minus ualit. siue mi¬
nus procus remoueris. siue uehemen¬
ter prore ad moueris iol quod oporter
uideri.  osiesͣ facile est ei oui pau¬
io explorant. et qua nit ĩultos et ido¬
neos locos cãparat tñ si orui ãdista
idoneos se ĩuenire nõ puiauir ip̃e s¬
nõ cõstituat cum uolet multos libe¬
uit cogitatio eñ quãuis regioe potest
amplecti et ĩ ea situm loci cuiꝰdam add
suũ arbitriũ fabricare et architectari.
stra regione cõstituere et idoneorum
locorumꝰ comodissimĩ diimctionẽ com¬
parare. De loci sans est dictũ nũe adi
õmami ergo rerũ mules iiagiei
esse oportet ex omibus uerbis nõtas¬
nots nobis similitudines eligire debemꝰ.
Duplices igitur sĩmilitudines essẽ debent. Uñe
xcrum. aster uerborum. Rerũ similitudi¬
nes exprimunitur cum sumatĩ ipłorum

Expanded text:
dore praefulgeant. Intervalla locorum medore praefulgeant. Intervalla locorum mediocria placet esse, fere paulo plus aut minus pedum tricenum: tus, ita cogitatio minus ualet, si aut nimis procul remoueris aut uehementer prope admoueris id quod oportet videri. Sed quamquam facile est ei, qui paulo plura noverit, quamvis multos et idoneos locos conparare, tamen si qui satis idoneos invenire se non putabit, ipse sibi constituat quam volet multos licebit. Cogitatio enim quamvis regionem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et architectari. stra regionem constituere et idoneorum locorum commodissimam distinctionem conparare. De locis satis dictum est; nunc ad oniam ergo rerum similes imagines esse oportet, ex omnibus rebus nosmet nobis similitudines eligere debemus. Duplices igitur similitudines esse debent, unae rerum, alterae verborum. Rerum similitudines exprimuntur, cum summatim ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
locorum talsi possimni: quĩtũ quẽ q
placet notari. Quod genus si ĩ quĩto
loco manũ iuream collocemus: ĩ deci¬
mo ihoruẽ notum cui prenoniẽ sit
decimo inde facile erit de ĩ ceps simi¬
les notas oniũto qͦ loco cellocare. ¶¬
tem comodius est ĩ derelicta: quam
ĩ celebri legione locos comparare prop¬
terea ꝙ frẽquentia et ambulatio hoiu
cõturbat et ĩfirmat imagniũ notas.
solitudo cõseruit ĩ tegra ĩ sĩmulaerorũ
figuins: preterea ohiĩimel forma atq
ñtura loci cõparandi sunt ut distie¬
ti ĩ ter lucem possint. Nam si ꝗi mul¬
ta ĩter colima supserit cõ turbabitur
similituoline ut ignorot ꝙ ĩ quoori
loco callo cauerit. Hlam et magnitu¬
dine mohica et medioerol loco ha¬
bere oportet. uam et preter modã
ampliuiga iagies reddunt. et ni
nimis illustret. nec uehementer oscu¬
ros locos habere oportet. nec aut ob¬
cecentur tenebris imagmes aut splẽ¬

Expanded text:
locorum falli possimus, quintum quemque locorum falli possimus, quintum quemque placet notari: quod genus, si in quinto loco manum auream conlocemus, ‹si› in decumo aliquem notum, cui praenomen sit Decumo; deinde facile erit inceps similis notas quinto quoquo loco conlocare. Item commodius est in derelicta, quam in celebri regione locos conparare, propterea quod frequentia et obambulatio hominum conturbat et infirmat imaginum notas, solitudo conservat integras simulacrorum figuras. Praeterea dissimilis forma atque natura loci conparandi sunt, ut distincti interlucere possint: nam si qui multa intercolumnia sumpserit, conturbabitur similitudine, ut ignoret, quid in quoquo loco conlocarit. Et magnitudine modica et mediocris locos habere oportet: nam et praeter modum ampli vagas imagines reddunt et niminimis inlustris nec vehementer obscuros locos habere oportet, ne aut obcaecentur tenebris imagines aut splen
Abbreviated transcription (Latin):
bere et ncitare quad seripserut. Ita qui
ĩ modice didicerunt passunt op audier̃t
ĩ loeis collocaire: et ex hii memoriter pro¬
nũcure. loci uĩ cere aut carte simulii
simt. ĩ magines iuterii. dispositio et col¬
locatio ĩ mãginũ scripture pro nũciatio
lectiom. ¶portet igitur si uolumiᷤ
multa meminisse niułos nobis locos
cõparare. uti multis locis multas ĩma
sotius quoto quicord id loco libebit
ues ⁊ superioro uel ab ĩferiore uela media¬
parte ĩ magines sequi. ut et ea que nũ¬
derimius: nihil nostra ĩtorsit urium
ab sinno. an ab uno. an a medio noĩa
corum dicere ĩcipinnus. Item ĩ locis ex
ordine collocatis euemet ut ĩ quãliber
partẽ quoquo loco libebit imaginbus
ex ordine locos cõparare t locos quos
sumpserimul egregie cõ medioeri ro¬
tars oportebit ñt ĩperpetuo nobis here̾
possint. Num magines sicut lutere de¬
lentur. ubi nibil ũmur. loci tãꝙͣ ceri
remanere debent. et ne forte ĩ numc̃o

Expanded text:
e quod scripserunt, item qui nemonica didicerunt, possunt, quod audierunt, in locis conlocare ‹et› ex his memoriter pronuntiare. Nam loci cerae aut cartae simillimi sunt, imagines litteris, dispositio et conlocatio imaginum scripturae, pronuntiatio lectioni. Oportet igitur, si volumus multa meminisse, multos ‹nos› nobis locos conparare, uti multis locis multas imagisetius, quoto quoquo loco libebit, vel ab superiore vel ab inferiore parte imagines sequi et ea, quae deamus, nichil nostra intersit utrum a summo uel ab ymo aut in medio nomina eorum incipiamus, ita in locis ex ordine collocatis ueniet, ut in quamlibet partem quoquo loco liex ordine locos conparare. Locos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobis haerere possint: nam imagines, sicuti litterae delentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere debent. Et, ne forte in numero
Abbreviated transcription (Latin):
deles iogitanonet. o derelietos homĩci
a humonutate quid agere ausi sunt¬
nt quo cogitare pollunt. quo p̃cor
deiectis menibut ouantes irruerint
hostilem libidinẽ subicctis urbi atro¬
cissimo cõcidat ĩ cendio. cõsingrara ꝗ
se nõ putant id quod noluerũt adexi¬
tum perduxisse n nõ facratissime pa¬
trie milciudum seeleri iuderũt cine¬
rom. neq uerbi cõseqqui o/ uidice sĩ¬
dignitatem rei. E negligenu id foro
quad nos mei nomẽ egitis. nr̃ ei no
aimus amantissimui reĩ publico faci¬
serimus. neq tñ ad ĩsimũ descendimꝰ
sic. Quibni cum bellum belium gerimuˢ
uidicos indetis cum sociis qui p̃ro uob̾
pugnare ĩmperium nostrũ nobis um
sũul uirture et si dutria cõseruare lõ¬
liti sunt. hii cumi le apei õ suas et copiã

Expanded text:
deles cogitationes! O derelictos homines deles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare possunt? Quo pacto diiectis moenibus, ovantes inruerent hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint, ad exitum perduxisse, nisi sanctissimae patriae miserandum scelerati viderint cinerem. Nequeo verbis consequi, iudices, indignitatem rei; sed neglegentius id fero, quia vos mei non egetis. Vester enim vos animus amantissimus rei publicae faciserimus neque tamen ad infimum descenderimus, sic: «Quibuscum bellum gerimus, iudices, videtis: cum sociis, qui pro nobis pugnare et imperium nostrum nobiscum simul virtute et industria conservare solit
Abbreviated transcription (Latin):
camus. ¶ sgrauis est que cõstat
ex uerlorum grauium magna et or¬
nata cõstruetiane. Medioeris est oue
cõstat humiliori n tam ex ĩsima et
promulgaria suma uerborum digni¬
tate Atenuata est usq ad usitatissi
si q ciꝰ cy r̃ei potuerit orãtissima
uerba reperii siue propria siue &tranea¬
ad unã quãq rem ad cõmodabuntur
nauones seniẽtiarum aut uerborum
que grauitatẽ habebunt de quibus
Nam̃ quis est uestrum o uos indi¬
cos qui cani idoneem ponam possit in
onam suliciu potest ĩ ueniri. ĩ his
qui niolissent ĩgenuam matrem
cõstupassent pallassent aliqua aut po¬
strenio necasent maxima supplicia
maioros nostri cõsupserunt huic cru¬
delissimo ac nefario facinori singri¬
larem reuam nõ reliquerũt atqrĩ
aliis maleficiis at inigulos aur puicoᷤ
ex alieno peecato ĩ uiria poruenit. hsce¬
leris qui sunt istines uno cõsilio iũ¬
uersis ciuibus auocissimas calamuaie
machinantur o ferocot mimol o eru¬

Expanded text:
camus. Gravis est, quae constat camus. Gravis est, quae constat ex verborum gravium levi et ornata constructione. Mediocris est, quae constat ex humiliore neque tamen ex infuma et pervulgatissima verborum dignitate. Attenuata est, quae demissa quae cuiusque rei poterunt ornatissima verba reperiri, sive propria sive extranea, unam quamque rem adcommodabuntur;nationes sententiarum aut verborum, quae gravitatem habebunt, de quibus UT 12 «Nam quis est vestrum, iudices, qui satis idoneam possit in gnum supplicium potest inveniri? In iis, qui violassent ingenuum, matremfamilias constuprassent, volnerassent aliquem aut postremo necassent, maxima supplicia maiores consumpserunt: huic truculentissimo ac nefario facinori singularem poenam non reliquerunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius sceleris qui sunt adfines, uno consilio universis civibus atrocissimas calamitates machinantur. O feros animos! O cru
Abbreviated transcription (Latin):
dicende leruter unusquisq loxus plcrñ¬
ꝙ tangitur nec ars appareat ĩ preci¬
pienoiõ expresse cõseripta panere. opã¬
tot exemula ut ĩ artis formã cõne¬
niro passint et ospost uicancio ue pos¬
sit aes ĩminere et ab om̃bus iuderi
facultatem oratoris otcultatur. ergo¬
ctiam ut magis ars cognoscatur sins
cremplis melius osse loci. ¶ Postre¬
mo hec qquoq ros nos duỹ add hãc
rationum ꝙ noia rerum groca que
tata. frgo nͥ asteriora primo iudcãt:
recesse est id queo siet rei nõ rostra
alperus t ĩ usitatus id proprie noł
attribuetur. Ergo hane qͦ ĩ comodita¬
tem fugiamus hiis de cansis cum artis
ĩuentionem gręcorum probassemus
enemplorum rationẽ sicuti nõ sumuᷤ.
¶Nñe tompri postrlat. et add elocu¬
tionis rrecepta transeamui. Biperti
at esse. Deide ostendemui quas res
semper habero debeat. ¶ EnSimi
igitur tria genera que nos figuras
appellanius ĩ quibus om̃is oratio nõ
modioerem terciam ꝙẽtenuatam uo¬

Expanded text:
dicendo leviter unus quisque locus plerumque tangitur, ne ars appareat; in praecipiendo expresse conscripta ponere oportet exempla, uti in artis formam convenire possint: et post in dicendo, ne possit ars eminere et ab omnibus videri, facultate oratoris occultatur. Ergoetiam ut magis ars cognoscatur, suis exemplis melius est uti. Postremo haec quoque res nos duxit ad hanc rationem, quod nomina rerum Graeca ‹quae› tata. Ergo haec asperiora primo videantur necesse est, id quod fiet rei, non nostra asperius et inusitatum, id proprie nobis adtribueretur. Ergo hanc quoque incommoditatem fugimus. His de causis, cum artis inventionem Graecorum probassemus, exemplorum rationem secuti non sumus. Nunc tempus postulat, ut ad elocutionis praecepta transeamus. Bipertitat esse; deinde ostendemus, quas res semper habere debeat. CAPUT 11 Sunt igitur tria genera, quae genera nos figuras appellamus, in quibus omnis oratio non mediocrem, tertiam extenuatam vo
Abbreviated transcription (Latin):
didicit ut lisipus caput ostenderet mi¬
lonis brachia prasitelle pectus polide¬
magistro uidente faciento cȩterorũ
operã uel sua sponte potorat cõsidera¬
re.ssti crecdit eos qui hoc uelint dicẽ
aliã rationo doceri posse cõmodiusi¬

Expanded text:
didicit, ut Lysippus caput ostenderet Mydidicit, ut Lysippus caput ostenderet Myronium, brachia Praxitelae, pectus Polymagistrum facientem videbat, ceterorum opera vel sua sponte poterat considerare isti credunt eos, qui haec velint discere, alia ratione doceri posse commodius
Abbreviated transcription (Latin):
dicat sume a me.  huiꝰ exemplũ
aliun de rogabo. tibi q ostenolam.
Si mercos ipsi uenditant aluinde
se se dicunt tritici habero s carũ crem¬
plum pugno nõ habent queri ostẽ¬
dat᷑. Si criptolamus cum haminibꝰ
semẽ largeretur ipse ab aliis ielẽ hõibꝰ
mut uarotur aut si prametheus cũ
martalibus ignẽ diuidire uellit ip̃o
a uicinis cum testa carbunculos cõ¬
regaret. nũ ridiculum uideretur:
Isti magistri om̃iu dicendi procep¬
tores nõ uiclentãr sibi ridiculo fa¬
cere cum iol qued aliis pillicentur
ab aliis querunt. Eiꝗs se fontes
maximos p̃enitus ab sccnalitas appor¬
uisse dieat et hoc seiciens maxĩe laqͣtur.
noq habeat qua sitim sedet nõ rido¬
atur. Isti cum nõ modo domi nos
se fontium: s se se ip̃os fontes eẽ di¬
cant : et om̃iu rigaro debeãt ĩgenia
nõ gutant fore ridiculum si cũm id
pollicrantur arescant ipsi sicitato. Caros
alisippo statuas facere nõ isto modo

Expanded text:
dicat: «Sume a me, sed huius exemplum dicat: «Sume a me, sed huius exemplum aliunde rogabo tibi quod ostendam», sic mercem ipsi qui venditant, aliunde, acervos se dicunt tritici habere, eorum exemplum pugno non habent, quod ostendant. Si Triptolemus, cum a se hominibus semen gigneretur, ipse ab aliis id hominibus mutuaretur, aut si Prometheus, cum mortalibus ignem dividere vellet, ipse a vicinis cum testo ambulans carbunculos corrogaret, ridiculus videretur: isti magistri, omnium dicendi praeceptores, non videntur sibi ridicule facere, cum id, quod aliis pollicentur, ab aliis quaerunt? Si qui se fontes maximos penitus absconditos aperuisse dicat, et haec sitiens quommaxime loquatur neque habeat, qui sitim sedet, non rideatur? Isti cum non modo dominos se fontium, sed se ipsos fontes esse dicant et omnium rigare debeant ingenia, non putant fore ridiculum, si, cum id polliceantur, arescant ipsi siccitate? Chares ab Lysippo statuas facere non isto modo
Abbreviated transcription (Latin):
arum scriptoribꝰ nocesse erit eui qui
que om̃es habuarunt salum habere
so posse diffidet. Ergo ĩ utile est ei ꝗ
discere uult putarẽ a nemine oĩa
posse. Igitur nomo ĩ hac ĩcidemt opi¬
nionem si ab uno erempla sũpsisset̃
nũc hoc est signi ipsos artis scrip¬
toros nõ putasse unũ potuisse ĩ om¬
nibus elecunonis partibus cnitere.
qm̃ neq sua protulerunt noq uniꝰ
alicuiꝰ aut deniq duorum. s ab om¬
nibus oratoribus et poetis crempla
sup̃serunt. Demdo siqquis uelit ar¬
tem de monstrare nihil proolesse
ad discendum nõ male utetur hac
ad iumento ꝙ unũ ꝯmẽt artis par
est ipsum scriptorem artis suo ui¬
dicio cõprobare. ¶ Ergo ab imo
sumenda fuisse docuimus exempla
si semper aliundo sumerentur. nunc
omĩo alimide nõ fuisse sic ĩtelligemꝰ.
Primũ oiu queid ad artis scrĩpto¬
rem astertur gemplum de eiui ar¬
tificio debet esse. nõ ut si quis pur¬
puram aut aliuel quippiam uendes

Expanded text:
arum scriptoribus necesse erit eum, quiarum scriptoribus necesse erit eum, quiquae omnes habuerint, solum habere se posse diffidet. Ergo inutilest ei, qui discere vult, ‹non› putare unum omnia posse. Igitur nemo in hanc incideret opinionem, si ab uno exempla sumpsissent. Nunc hoc signi est ipsos artis scriptores non putasse unum potuisse in omnibus elocutionis partibus enitere, quoniam neque sua protulerunt neque unius alicuius aut denique duorum, sed ab omnibus oratoribus et poetis exempla sumpserunt. Deinde, si quis velit artem demonstrare nihil prodesse ad dicendum, non male utatur hoc adiumento, quod unius omnis artis partest ipsum artis scriptorem suo iudicio conprobare? Ergo ab uno sumenda fuisse docuimus exempla, si semper aliunde sumerentur. Cgemus. Primum omnium, quod ab artis scriptore adfertur exemplum, id eius artificii debet esse. Ut si quis purpuram aut aliud quippiam vendens
Abbreviated transcription (Latin):
mus igitur cos tum idec ꝙ alienis
ntantiro paccare. tum magil ẽtiam
doliquere ꝙ amultis exemp̃la simiat.
et de co quęd postea diximus ante
uileaaiis. Si crederem aliena apor¬
tere issumere exempla uĩcerem illoᷤᷤ¬
unius oporten. Primiũ ꝙ contra
nulla staret corum ratio. licerẽt ei
eligerent et probarent quẽ libet qui
sib iͦ ĩ ꝯm̃s ros suppeditaret erem pla.
uel poctam uel oraterem cuiꝰ auetorita¬
te iterentur deinde ĩ terest magna
eiiis oui discere uult. utrũ unũ om̃ia
an om̃ia neminẽ s aliud alium putet
consequi posse. Si cĩ putabit psse oĩa
tur facultatem. si id desperabit ĩ pau¬
eis se exercebit ip̃is a cõtentus erit.
nee mirum cum ipse prȩceptorar¬
tis om̃ia ponos unũ reperire nõ po¬
tuerit. Allatis igitur cremplii.a cato¬
no. a craco a lilio. a scpione. gab¬
ba porciria/ maso antonio ceterisq̃.
Item suptis alus a poetis et hystorĩ¬

Expanded text:
mus igitur eos id, quod alienis mus igitur eos id, quod alienis utantur, peccare, cum magis etiam delinquere, quod a multis exempla sumant. Et de eo, quod postea diximus, antea videamus. Si concederem aliena oportere adsumere exempla, vincerem unius oportere, primum quod hoc contra nulla staret illorum ratio. Licet enim eligerent et probarent quemlibet, qui sibi in omnes res subpeditaret exempla, vel poetam vel oratorem, cuius auctoritate niterentur. Deinde interest magni eius, qui discere vult, utrum omnium omnia an omnia a nemine aliud alium putet consequi posse. Si enim putabit posse omnia tur facultatem. Si id desperarit, in paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item sumptis aliis a poetis et histori