comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
serit. scd̾s deinde tercium. ⁊ terci bona
ueneant: qui ereditores possunt separatio
nem impetrare. ⁊ putem siquidem credi
tores primi petant: undiq audiendos.
sed adu̾sus scđi ⁊ adu̾sus terci credito¬
res. Si uero scd̃i creditores petant adu̾¬
sus terci: utiq eos impetrare posse. ad¬
uersus primi aut̃ non posse. Et pͥmi
quidem creditores adu̾sus om̃s impe¬
trare possunt seꝑationem. Scdi credi¬
tores aduersus primum non possunt :
aduersus. tercium possunt. ¶ Si fili fa¬
milias bona ueneant qui castrense pe¬
culium habet. an separatio fiat in cas-¬
trenses creditores ⁊ ceteros uideamus.
Simul ergo admittentur dum modo
si qui cum eo contraxerint. antequam
militaret. fortasse debeant separari. qđ
puto ꝓbandum. Ergo qui antea contͣ¬
xerunt. sibona castrensia distrahantur.
non possunt uenere cum castrensibus
etiam creditori contradici. nec castrense
peculium inquietet. cum possit potius

Expanded text:
serit, Secundus Tertium et Tertii bona serit, Secundus Tertium et Tertii bona veneant, qui creditores possint sep putem, si quidem Primi creditores petant, utique audiendos et aduersus Secundi et aduersus Tertii creditores: si uero Secundi creditores petant, aduersus Tertii utique eos impetrare posse, aduersus Primi autem non posse. in summa Primi quidem creditores aduersus omnes impetrare possunt separationem. Secundi creditores aduersus Primi non possunt, aduersus Tertii possunt. Si filii familias bona ueneant, qui castrense peculium habet, an separatio fiat intrenses creditores ceterosque, videamus. simul ergo admittentur, dummodo, si qui cum eo contraxerunt, antequam militaret, fortasse debeant separari: quod puto probandum. ergo qui ante contraxerunt, si bona castrensia distrahantur, non possunt venire cum castrensibus et creditori contradici, ne castrense peculium inquietet, cum possit potius
Abbreviated transcription (Latin):
admissum est. ¶ Sed si quis suspectam hr̃¬
ditatem dicens compulsus fuerit adire. et
restituere hr̃ditatem. Deinde non sit cui re¬
stituat. ex quibus solet casibus hoc euenire.
⁊ipsi quidem desid̾anti succurri sibi ad¬
uersus creditores hr̃ditarios subueniemus.
hoc ⁊ diuus pius rescripsit. ut ꝑinde te¬
statoris bona uenirent: atq si adita here¬
ditas non fuisset. Creditoribus quoq huiꝰ¬
modi hr̃dis desidantibus hoc idem pre¬
standum puto. licet ipse non desidau̾it:
ut quasi seꝑatio aliqua prestetur. ¶ Item
iudeamus si quis heres parenti exciterit cum
eẽt impubes. deinde intra pub̾tatem deces¬
serit. ⁊ substituti bona ueneant. qui impu¬
bis hr̾ditatem adiit. an patris creditores
possunt separationem impetiare. ⁊ puto
posse.S hoc amplius puto ⁊̃ impuberis
creditores posse seꝑationem aduersus cre¬
ditores hr̃dis eius impetrare. Scđm hoc
uideamus. si primus scd̾m hr̃dem serip¬

Expanded text:
admissum est. Sed si quis suspectam hereadmissum est. Sed si quis suspectam hereditatem dicens compulsus fuerit adire et restituere hereditatem, deinde non sit cui restituat, ex quibus casibus solet hoc evenire. et ipsi quidem desideranti succurri sibi adversus creditores hereditarios subveniemus: hoc et divus Pius rescripsit, ut perinde testatoris bona venirent, atque si adita hereditas non fuisset, creditoribus quoque huiusmodi heredis desiderantibus hoc idem praestandum puto, licet ipse non desideravit, ut quasi separatio quaedam praestetur. Item videamus, si quis heres parenti extiterit, cum esset impubes, deinde intra pubertatem decesserit et substituti bona ueneant, qui impuberis hereditatem adiit, an patris creditores possint separationem impetrare. et puto posse: hoc amplius puto eticreditores posse separationem adversus creditores heredis eius impetrare. Secundum haec videamus, si Primus secundum heredem scrip
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ adit hr̃ditatem debitoris mei: non fa¬
ciet meam deteriorem conditionem ad¬
eundo. Quia licet michi separationem
impetrare. Suos uero creditores honera¬
que soluendo non est. Nec potuerunt
creditores eius seꝑationem impetrare. Sci¬
endum aut̃ est etiam si obligata res esse
preponatur ab hr̃de pignoris uire uł ypo¬
thece: attamen si hr̃ditaria fuerint. uire
seꝑationis ypothecario creditorem potiorẽ
ẽẽ eum qui separationem impetrauerit.
Et ita seuerus ⁊ antoninus rescripserunt.¬
¶ Sed ñ aduersus fiscum ⁊ muncipes impe¬
tratur separatio. ¶Quesitum est an inter¬
dum etiam hr̃dis creditores possint sepa¬
rationem impetrare. si forte ille in fraude
ipsorum adierit hr̃ditatem. sed nullum
remedium est proditum. Sibi enim im¬
putent qui cum tali contraxerint. nisi
extra ordinem putamus pretorem aduer¬
sus calliditatem euis subuenire. qui talẽ
fraudem comientus est quod non facile

Expanded text:
igitur adiit hereditatem debitoris mei, non faigitur adiit hereditatem debitoris mei, non faciet meam deteriorem condicionem adeundo, quia licet mihi separationem impetrare, suos uero creditores oneraquae soluendo non est, nec poterunt creditores eius separationem impetrare. Sciendum est proponatur ab herede iure pignoris vel hypothecae, attamen, si hereditaria fuit, iure separationis hypothecario creditori potiorem esse eum, qui separationem impetravit: et ita Severus et Antoninus rescripserunt. Sed etiam adversus fiscum et municipes impetraretur separatio. Quaesitum est, an interdum etiam heredis creditores possunt separationem impetrare, si forte ille in fraudem ipsorum adierit hereditatem. sed nullum remedium est proditum: sibi enim imputent, qui cum tali contraxerunt: nisi si extra ordinem putamus praetorem adversus calliditatem eius subvenire, qui talem fraudem commentus est: quod non facile
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum est seꝑationem sołe impetͣ¬
ri: decreto pretoris. Solet aut̃ seꝑatio per¬
mitti creditorib ex his causis. ut puta debi¬
torem quis seium habuit. hic decessit. hñs
ei exitat tieius. non est soluendo. patitur
bonorum uenditionem. creditores sei di-¬
cunt sibi bona seiz sufficere. ⁊ creditores
ticiz dicunt contentos eẽ deb̾e bonis here¬
dis ticii.⁊ sic quasi duorum fieri bonorũ
uenditionem. Fieri enim potest ut seius so
tamen satis facere. Admissis aut̃ commix¬
tisq creditoribus ticii: minus sunt conse
cuturi. quia ille non est soluendo. aut
minus consequentur: quia plures sunt
hi creditores. Est igitur equissimum cre¬
ditores seii creditores desid̾antes separa¬
donem audiri. impetrareq a pretore. ut
separatim cuiusq creditoribus prestetur.
Ex contrario aut̃ creditores tici non im¬
petrabunt. seꝑ ationem. Nam licet aliciui
adiciendo sibi creditorem. creditoris sui
facere deteriorem conditionem. at qui

Expanded text:
ciendum est separationem solere impetrari decreto praetoris. Solet autem separatio permitti creditoribus ex his causis: ut puta debitorem quis Seium habuit: hic decessit: heres ei extitit Titius: hic non est solvendo: patitur bonorum venditionem: creditores Seii dicunt bona Seii sufficere sibi, creditores Titii contentos esse debere bonis Titii et sic quasi duorum fieri bonorum venditionem. fieri enim potest, ut Seius qutamen satisfacere, admissis autem commixtisque creditoribus Titii minus sint cocuturi, quia ille non est soluendo aut minus consequantur, quia plures sunt hic. est igitur aequissimum creditores Seii desiderantes separationem audiri impetrareque a praetore, ut separatim quantum cuiusque creditoribus praestetur. Ex contrario autem creditores Titii non impetrabunt separationem: nam licet alicui adiciendo sibi creditorem creditoris sui facere deteriorem condicionem. atqui
Abbreviated transcription (Latin):
dedit: non uidetur et hoc ei concessisse.
ut in fraudem creditorum alienaret.
Talem alienationem enim non habet.
Ac si hoc quoꝙ concessit filio pater. ũ
uel in fraudem creditorum facere pos¬
sit: uidebitur ipse fecisse. ⁊ susficient
competentes adu̾sus eum actiones. Et
teneri. Suo enim uire ut pignus noi
rei seruande cã possidet.
.d. ł.ui. disp̃. ac infactum actione¬
non solum dñia reuocantur. uerũ ⁊̃
actiones restaurantur. Ea ꝓpter comp¬
etit hec actio aduersus eos qui res pos¬
sident ut restituant. ⁊ aduersus eos
quibus actio competit ut actiones ce-¬
dant. Proinde si interposuerit quis ꝑso¬
nam ticii ut ei fraudator res tradat. ac¬
tionem mandati cedere debet. Ergo
et si fraudator ꝓfilia sua dotem dedi¬
set. scienti fraudari creditores. filia
tenetur. ut cedat actionem de dote ad¬
uersus maritum.

Expanded text:
essisse, ut in fraudem creditorum alienaret: talem enim alienationem non habet. at si hoc quoque concessit filio pater, ut uel in fraudem creditorum facere possit, uidebitur ipse fecisse et sufficient competentes aduersus eum actiones. eteteneri: suo enim iure et ut pignus, non rei seruandae causa possidet.c in factum actionenon solum dominia revocantur, verum etiam actiones restaurantur. ea propter competit haec actio et adversus eos, qui res non possident, ut restituant, et adversus eos, quibus actio competit, ut actione cedant. proinde si interposuerit quis personam Titii, ut ei fraudator res tradat, actione mandati cedere debet. ergo et si fraudator pro filia sua dotem dedisset sciente fraudari creditores, filia tenetur, ut cedat actione de dote adversus maritum.
Abbreviated transcription (Latin):
luntarus itaq querendus est nisi ex
magna necessitate. ⁊ imꝑatoris arbito¬
hoc procedat. ut ⁊ inuitus crearetur. N¬
ec enim omnmodo creditorem ẽẽ opor¬
tet: eum qui curator constituitur. sed
possunt etiam non creditores. S Si tres
curatores fuerint: ⁊ unus ex his nichil
attigerit. an in eum qui nichil exegit
accio danda est. ⁊ cassius existimat
modum auctori non debere consti-¬
tui. posseq eum cum quo uult exꝑi¬
ri. Puto cassiz sententiam ueriorem.
Spectandum enim quid redactũ est
nunquid ad curatorem unum pue¬
nerit.⁊ ita utimur. nisi inuitus factꝰ
est. Nam si ita est dicendum: non eũ
eorum uult actor : in solidum ei datur
actio. tanquam quis eorum insolidũ¬

Expanded text:
luntarius itaque quaerendus est, nisi et luntarius itaque quaerendus est, nisi et magna necessitate et imhoc procedat, ut et invitus crearetur. Nec omnimodo creditorem esse oportet eum, qui curator constituitur, sed possunt et non creditores. Si tres curatores fuerint et unus ex his nihil attigerit, an in eum, qui nihil tetigit, actio danda est? et Cassius existimat modum actori non debere constitui posseque eum cum quo vult experiri. puto Cassii sententiam veriorem: spectandum enim, quid redactum est, non quid ad curatorem unum pervenerit, et ita utimur, nisi invitus factus est: nam si ita est, dicendum non eum ceorum vult actor, in solidum ei datur actio tam quam quivis eorum in solidu
Abbreviated transcription (Latin):
e curatore constituen¬
do hoc uire utimur. ut pretor adeatur:
isq curatorem curatoresq constituat.
consensu maioris partis creditorum. ł
preses prouincie si bona distrahenda
in ꝓuincia sint. queq ꝑ eum eosue ꝗ
ita creatus creati ue eẽnt acta facta ge¬
staq sunt: rata habebuntur. eisq acti¬
ones ⁊ in eos utiles competunt: ⁊ siquẽ
curatores mitterent ad agendum uł de¬
fendendum: ita uis eẽt. nec ab eo satis
neꝙ de rato neq uidicatum solui no¬
mine eius cuius bona ueneunt exi¬
getur. Sed nomine ipsius curatoris ꝗ
eum misit. Si plures aut̃ constituant᷑
curatores: celsus ait. in solidum eos ag̾e
posse. ⁊ conueniri non pro porcionib
Q uod si ꝑ regiones fuerint constituti cu¬
ratores: unus forte rei ẏtalice. alius in
proumeia. puto regiones suas eos coi-¬
seruare debere. ¶ Iueritur aninuitus
curator fieri potest.i cassius scribit ne¬
minem inuitum cogendum fieri bon¬
orum curatorem quod ueruis est. Uo¬

Expanded text:
tore constituendo hoc iure utimur, ut praetor adeatur isque curatorem curatoresque constituat ex consensu maioris partis creditorum, uel praeses prouinciae, si bona distrahenda in pro uincia sunt: Quaeque per eum eosue, qui ita creatus creatiue essent, acta facta gestaque sunt, rata habebuntur: eisque actiones et in eos utiles competunt: et si quem curatores mitterent ad agendum uel defendendum, uti ius esset: nec ab eo satis, neque de rato neque iudicatum solui, nomine eius cuius bona ueneant exigetur, sed nomine ipsius curatoris qui eum misit. Si plures autem constituantur curatores, Celsus ait in solidum eos et agere et conueniri, non pro portionibus. quod si per regiones fuerint constituti curatores, unus forte rei Italicae, alius in prouincia, puto regiones eos suas conseruare debere. Quaeritur, an inuitus curator fieri potest: et Cassius scribit neminem inuitum cogendum fieri bonorum curatorem, quod uerius est. uo
Abbreviated transcription (Latin):
uod quis nauis fabri
nditam petat. habet priuilegium post
fiscum.
publice causa affint. si apparuerit eũ
possessione. ⁊ placet donec solidum
soluatur. lum aut̃ qui rerum euis ꝗ
sine dolo malo rei. p. causa abfuit.
in possessionem missus sit. pignus
non contrahere. ⁊ ideo discede opor-
lumnas se occultet ut creditorem ei¬
tet: latitare uidetur. Nam ⁊ eum qui
recedit. hoc est qui subterfugerit. ne
secum aliqͣ acc̃o moueat᷑: latitare pla
cet. Tanꝗͣ ⁊ qui in urbe ꝓfugit. utiq
fraudandi causa. Nec enim inter est
quod attinet ad latitandum utrũ quiꝰ
ꝓfug̾it. an uͦ rome agens copiã sui ñ fac̃.¬
ciuitatis qđ de lege sua pͥuilegiũ inboĩs
defuncti debitoris accep̃ius ꝑseq̃ndi pi¬
gnoris durare ꝯstituit.
excipiuntur concubina ⁊ lib̾i nat᷑ales.
¶Res publica creditrix om̃ib cyrogra¬
possessione creditorib ꝯstitutis. imoribꝰ
ex his usq ad pub̾tatem alim̃ta pr̃ani.
sunt. ¶ Cius qui ab hostibꝰ captus ẽ: bona

Expanded text:
uod quis nauis fabricnditam petat, habet priuilegium post fiscum. publicae causa afuit, si apparuerit eum possessione esse placet, donec solidum soluatur: eum autem, qui rerum eius, qui sine dolo malo rei publicae causa afuit, in possessionem missus sit, pignus non contrahere et ideo discedere oporlumnas se occultet, ut creditorem euitet, latitare placet: nam et eum, qui recedit, hoc est ‹qui› supterfugit, ne secum aliqua actio moueacet: tam et qui urbe profugit, utique fraudandi causa: nec enim interest, quod attinet ad latitandum, utrum quis profugerit an vero Romae agens copiam sui non faccivitati, quod lege sua privilegium in bonis defuncti debitoris accepit, ius persequendi pignoris durare constitit.excipiuntur concubina et liberi naturales. Res publica creditrix omnibus chirograposex his usque ad pubertatem alimenta praestanda sunt. Eius qui ab hostibus captus est bona
Abbreviated transcription (Latin):
uł.ł.i. dig̃ uotiens hr̃dis bona
soluendo non sunt non solum credi¬
tores testatoris: sed etiam eos quibus
legatum fuerit. impetrare bonorũ
separationem equum est. Ita ut cũ
creditoribus solidum acquifitũ fue¬
rit: legataris uł solidum uł porcio
queratur. ¶ Si lib̾tas heres insticuta bo¬
norum possessionem scđm tabulas pe¬
tisset. eius qui soluendo non erat. que¬
situm est anbona eius separari ab hr̃
succurri patrono. ne oneretur aere
alieno. quod lib̾ta petendo bonorum
possessionem scđ̾m tabulas contraxe.
hr̃ditaris possunt impetrare. quod
ex necessitate hoc fecerunt.
conditione heres institutus est. co¬
gendiis est conditiom parere si po¬
test. aut si respondit se non aditu¬
rum. etiam si conditio extiterit
uendenda erunt bona defuncti.
Quod sinichil facere potest. cu¬
rator bonis constituendus eĩt.
ad bona uendenda. Sed si graue es
alienum sit quod ex pena crescat. per
cuirtorem soluendum est aes alienum.
sicuti cum uenter in possessionem sit.

Expanded text:
um Quotiens heredis bona solvendo non sunt, non solum creditores testatoris, sed etiam eos, quibus legatum fuerit, impetrare bonorum separationem aequum est, ita ut, cum in creditoribus solidum adquisitum fuerit, legatariis vel solidum vel portio quaeratur. Si liberta heres instinorum possessionem secundum tabulas petisset eius, qui soluendo non erat, quaesitum est, an bona eius separari ab heresuccurri patrono, ne oneraretur aere alieno, quod liberta petendo bonorum possessionem secundum tabulas contraxerihereditarii possunt impetrare, quia ex necessitate hoc fecerunt. condicione heres institutus est, cogendus est condicioni parere, si potest, aut, si responderit se non aditurum, etiamsi condicio extiterit, uendenda erunt bona defuncti. Quod si nihil facere potest, curator bonis constituendus erit aut bona uendenda. Sed si graue aes alienum sit, quod ex poena crescat, per curatorem soluendum aes alienum, sicuti cum uenter in possessione sit
Abbreviated transcription (Latin):
xhis collegi
potest. nec quidem porcionem emp¬
tori reddendam ex precio. tñ posse dici
illam rem apud arbitrum ex causa
anmaduertendam. ut si numini solu¬
ti in bonis extent.: iubeat cos reddi. qi
ea ratione nemo fraudatur.
na possessa non sunt sciens rem emit.
iterum ali bona fide empti uendidit:
quesitum est an scds emptor conuem¬
ri potest. sed uerior est sabini sent̃ntia.
bona fide emptorem non teneri. quia
dolus ei dum taxat nocere debeat. qui
eum admisit. quem ad modum diximu̾
non teneri eum si ab ipso debitore ig¬
norans emerit. Is aut̃ qui dolo malo

Expanded text:
his colligi potest ne quidem portionem emptori reddendam ex pretio: posse tamen dici eam rem apud arbitrum ex causa animadvertendam, ut, si nummi soluti in bonis exstent, iubeat eos reddi, quia ea ratione nemo fraudetur. na possessa sunt, sciens rem emit, iterum alii bona fide ementi vendidit: quaesitum est, an secundus emptor conueniri potest. sed uerior est Sabini sententia bona fide emptorem non teneri, quia dolus ei dumtaxat nocere debeat, qui eum admisit, quemadmodum diximus non teneri eum, si ab ipso debitore ignorans emerit:
Abbreviated transcription (Latin):
Rxg. i pupillus ex con¬
tractu suo non defendatur. ideoq bo¬
na eius creditores possideri ceꝑint. de¬
minutio ex bonis fieri his debet. uesce-¬
ndi pupilli causa. Ndefende debitorẽ
sicut antequam bona eiuis possidentur.
licet ita quoq post horum possessiõẽ
euis.⁊ siue ipse sui siuie alius defensionẽ
eius suscipiat. debet satis daro. Ut sati¬
datione int̾̃posita uidicium accipiatur.
⁊ apossessione discedatur.

Expanded text:
rum. Si pupillus ex contractu suo non defendatur ideoque bona eius creditores possidere coeperint, deminutio ex his bonis fieri debet uescendi pupilli causa. Defendere debitorem sicut ante, quam bona eius possiderentur, licet, ita post bonorum quoque possessionem eius, siue ipse sui, siue alius defensionem eius suscipiat, debet satisdare, ut satisdatione interposita iudicium accipiatur et a possessione discedatur.
Abbreviated transcription (Latin):
.i hanc solidum consequi. ut etate ꝑmit¬
tente nubere possit.
sis ipsi mulieri priuilegium. ¶ Si quiᷤ
cum tutor non ẽẽt pro tutore negocia
gessit: pͥuilegio locum e̾ẽ̾ manifestũ.
Nec inter est siue ipse debeat qđ gessit.
siue heres euis. ceteriq successores. Ip̃e
aut̃ pupillus habet pͥuilegium. sed eiꝰ
successores non hñt. sed ȩquissimum
erit. Incet̾is quoq quibus curatores qĩ
debilibus uł ꝓdigis dantur.
aulus .ł. lx. ađ.¬

Expanded text:
licae et hanc solidum consequi, ut aetate permitlicae et hanc solidum consequi, ut aetate permittente nubere possit sis ipsi mulieri priuilegium. Si quis, cum tutor non esset, pro tutore negotia gessit, priuilegio locum esse manifestum est: nec interest, ipse debeat qui gessit siue heres eius ceterique successores. ipse autem pupillus habet priuilegium, sed eius successores non habent. sed aequissimum erit ceteros quoque, quibus curatores quasi debilibus uel prodigis dantur, 20 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
ita demum pͥuilegium habet funeraria.¬
si is cuius bona ueneunt funeratus sit.
an ĩ si ꝓponas alium eẽ funeratum.
Et hoc iure utimur. ut quicunq sit fu¬
neratus. siue is cuius de bonis agitur.
siue quid is debuit quod redde eum si
uiu̾et fun̾aria actione cogi oport̾et:
pͥuilegio locus sit. Paruiq referre dica¬
mus. quia actione hic sumptus repe¬
tatur. fun̾aria an famił ħciscunde an
qua alia dum modo sumptus futurus
causa factus sit. Quacũq igitur actio¬
ne obfuneris sumptum utatur. ⁊̃ fu¬
nerariam ei compet̾e. Quare si in sti¬
pulatum fum̾s impensa deducta sit
dicendum est locum eẽ pͥuilegio. si mͦ
quis non abiciendi pͥuilegi causa sti¬
pulatus est. ¶Si sponsa dedit dotem.
i nuptuis renunciatum est tamr i si ipsa
dotem condicit. tñ equum est hanc ad
pͥuilegium admitti: licet nullum ma¬
trimonium contractum est. Idem prito
dicendum. ⁊̃ si minor.xii. annis in do¬
mum quasi uxor deducta sit: licet ñ¬
dum uxor sit.

Expanded text:
mum privilegium habet funeraria,i is cuius bona veneunt funeratus sit, an etiam si proponas alium esse funeratum. et hoc iure utimur, ut quicumque sit funeratus, siue quid is debuit, quod reddere eum, si uiueret, funeraria acprivilegio locus sit parvique referre dicamus, qua actione hic sumptus repetatur, funeraria an familiae erciscundae an qua alia, dummodo sumptus funeris causa factus sit. quacumque igitur actione ob funeris sumptum utatur, etiam funerariam ei competere. quare si in stipulatum funeris inpensa deducta est, dicendum est locum esse priui legio, si modo quis non abiciendi priuilegii causa stipulatus est. Si sponsa dedit dotem et nuptiis renuntiatum est, tametsi ipsa dotem condicit, tamen aequum est hanc ad priuilegium admitti, licet nullum matrimonium contractum est: idem puto dicendum etiam, si minor duodecim annis in domum quasi uxor deducta sit, licet nondum uxor sit:
Abbreviated transcription (Latin):
tere. sed si bonis datus sit curator. uł abs¬
entis. uł ab hostibus capti. uł dum deli¬
berant scripti heredes de adeunda hr̃¬
ditate non oportebit pͥuilegium pati. Nõ
enim in eadem causa est.
b̃is aliquis ex officio amicicie gesserit.
debet bonis eius uenditis: pͥuuilegium
pupillo conseruari: ⁊ita accepi.

Expanded text:
tere. Sed si bonis curator datus sit vel absentis vel ab hostibus capti vel dum deliberant scripti heredes de adeunda hereditate, non oportebit privilegium dari: non enim in eadem causa est. beris aliquis ex officio amicitiae gesserit, debet bonis eius uenditis priuilegium pupillo conseruari: et ita accepi.
Abbreviated transcription (Latin):
um unus ex credito.¬
ribus postulat. in bonis debitoris semit¬
ti. queritur utrum solus is qui petit
possidere potest. an cum unus petit et
pretor ꝑmisit om̃ibus creditoribus adi¬
tus sit. ⁊ commodius dicitur cum p̃tor
ꝑmiserit. non tam ꝑsone soluis peten¬
tis quam creditoribus. ⁊ in rem ꝑmissũ
uidĩ. quod ⁊ labeo putat. Nec uidebit᷑
liba ꝑsona adquirere ali. quia nec sibi
quicquam ad quirit. cui pretor ꝑmitat.
sed aliquid ex ordine facit. Et ideo cet̾is
quoq ꝓdest. Plane sis postulau̾it qui
ereditor non est: minime dicendum
est uel eum qui creditor est possidere
posse. quia nichil egit talis postulatio.
aliter atq si creditor cui ꝑmissum est
possidere. postea recepit debitũ siũ.
Ceteri enim poc̾unt ꝑagere bonoꝵ
uenditionem. ¶Is qui posside iubet᷑.
eo loco uissus uidetur. ouius cura ad
ibentem ꝑtinet. ¶Si ꝓpter natiurã
rei ueluti si p̃dium mundatum sit.
aut ꝓpcer latronum potentiam non

Expanded text:
um unus ex creditoribus postulat in bona debitoris se mitti, quaeritur, utrum solus is qui petit possidere potest, an, cum unus petit et praetor permisit, omnibus creditoribus aditus sit. et commodius dicitur, cum praetor permiserit, non tam personae solius petentis, quam creditoribus et in rem permissum videri: quod et Labeo putat. nec videbitur libera persona adquirere alii, quia nec sibi quicquam adquirit, cui praetor permittit, sed aliquid ex ordine facit: et ideo ceteris quoque prodest. plane si is postulaverit, qui creditor non est, minime dicendum est vel eum, qui creditor est, possidere posse, quia nihil egit talis postulatio: aliter atque si creditor, cui permissum est possidere, postea recepit debitum suum: ceteri enim poterunt peragere bonorum venditionem. Is, qui possidere iubetur, eo loco iussus videtur, cuius cura ad iubentem pertinet. Si propter naturam rei veluti si praedium inundatum sit aut propter latronum potentiam non
Abbreviated transcription (Latin):
minus ꝓpter hoc p̃ceptum est quia
neꝙ uendidit. neq locauit. Ceterum
si tm̃ ꝑceptum est quantum ꝑcipetur
si locatus uel distractus fructus eet̃. ni¬
chil ei imputabitur. Prãt aut̃ ꝑid tm̃n
possessione discessum sit. Nam neq ħ
imputabitur debitori : cur in possessionẽ
non uenrrit. neq illud cur de possessi¬
one decesserit. cum uoluntarium ⁊ suũ
potius negocium creditor gerat. ¶ Esti¬
matio aut̃ fit quantum int̾ est eius qui
exꝑitur. S hec actiones neq temꝑarie
sunt:⁊ tam hũdibus quam in heredes
dabuntur. cet̾osq successores. ¶ Si posses¬
sionis causa det̾ior facta eẽ dicetur dolo
eius qui in possessione missus sit.: actio
in eum ex dolo datur. que neq in annũ
neq in hr̃des ceterosq successores dabit᷑.
cum ex delicto oriatur. peneq nomine
con ci ꝑi a

Expanded text:
inus propter hoc perceptum est, quia neque vendidit neque locavit. ceterum si tantum perceptum est, quantum perciperetur, si locatus vel distractus fructus esset, nihil ei imputabitur. praestat autem per ipossessione discessum est: nam neque hoc imputatur creditori, cur in possessionem non venerit, neque illud, cur de possessione decesserit, cum voluntarium et suum potius negotium creditor gerat. aestimatio autem fit, quantum interest eius qui experitur. Hae actiones neque temporariae sunt et tam heredibus quam in heredes dabuntur ceterosque successores. Si possessionis causa deterior facta esse dicetur dolo eius, qui in possessionem missus sit, actio in eum ex dolo datur, quae neque post annum neque in heredes ceterosque successores dabitur, cum ex delicto oriatur poenaeque nomine concipia
Abbreviated transcription (Latin):
beo. amplius quam semel non eẽ once¬
dendum. Si quis tñ inquit uuatierit
non calumne causa se postulire. neq
habere que dispunxit: it̾m ei facieri¬
nem extranei. ⁊ eus qui creditor cog¬
natus ue sit. potior habetur creditorꝰ
gnatus ue magis tũ creditor quam co-¬
gnatus.⁊ inter creditores potior est: cui
maior pecuma debetur.

Expanded text:
beo amplius quam semel non esse concebeo amplius quam semel non esse concedendam: si quis tamen, inquit, iurauerit non calumnhabere quae dispunxerit, iterum ei facienn‹e› extranei et eius, qui creditor cognatusue sit, potior habetur creditor cognatusue, magis tamen creditor quam cognatus, et inter creditores potior is, cui maior pecunia debebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
erit quod possideatur: creditor qui
in possessione missus est ꝑinde habca¬
tur: ac si possessa bona fuissent.
rerum debitoris misso. curator consti¬
tiu debet. si quedam actiones ꝑtiure
sunt. ¶ datur in creditorem actio qui
in possessionem missus est de eo quod
ex bonis debitoris ad eum ꝑuenit. Si
nondum aliquid sit consecutus: acti¬
ones suas pr̃auerit. ¶Datur aut̃ in
factum acdio aduersus eum. ⁊ omne
quod mactionem negociorum gesto¬
rum ueniret. si posset agi restituen¬
dum a creditore.
res in possessionem rerum debitoris
mutantur:. nec corrumpantur ratio¬
nes. uni hoc negocium acreditoribũ
eẽ dandum. quem maior pars cre¬
ditorum elegerit. ego puto creditori¬
facere ut non describant ipsa corꝑa
instrum̃torum : sed quot sint ⁊ de qͣ
re sint subnotent sibi. ⁊ quasi inuen¬
debebit ꝑmittere. ¶Si qua idonea
causa int̃ueniat: utrum semel an ̃
sepius rocognitio dispunctio concedñ¬
da sit creditoribus uideamus ⁊ ait la¬

Expanded text:
ersia non possideatur creditor qui in possessionem missus est, perinde habetur, ac si etiam possessa bona fuissent. rerum debitoris misso curator constitui debet, si quaedam actiones periturae sunt. Datur in creditorem actio, qui in possessionem missus est, de eo quod ex bonis debitoris ad eum pervenit: si nondum sit aliquid consecutus, actiones suas praestabit. datur autem in factum actio aduersus eum et omne, quod in actionem negotiorum gestorum ueniret, si posset agi, restituendum a creditore. res in possessionem rerum debitoris mittantur, n‹e› corrumpantur rationes, uni hoc negotium a creditoribus esse dandum, quem maior pars creditorum elegerit. ego puto creditorifacere, non ut describant ipsa corpora instrumentorum, sed quot sint, de qua re sint, subnotent sibi et quasi inuendebebit permittere, si qua idonea causa interueniat. Utrum semel an etiam saepius recognitio et dispunctio concedenda sit creditoribus, uideamus. et ait La
Abbreviated transcription (Latin):
agere non magis potest: quam si sociu̾
amime edificium fulsit. Quia hic quoꝙ
crecditor commune non alienum nego¬
cium gessisse uidetur. ¶Est pret̾ea que¬
situm si det̾iora predia facta fuerint.
sine dolo malo creditoris. uel uira eoꝵ
admissa. uł edificia diruta uł exusta.
Item familie peccorumq acta cura ñ
fit: aut possessio ali tradita: sine ma¬
lo tñ dolo an teneatur: ⁊̃ apparet eũ
non deneri: quia dolo malo caret. Prit¬
q meliar eius conditio: quam in pig¬
nore creditoris. qui non tm̃ dolum ma¬
lum: uerum culpam quoq debet. Cađ̃¬
causa est ⁊ in ciatorib bonorum. Nam
et isti tenetur ut creditores. ¶In eum

Expanded text:
agere non magis potest quam si socius agere non magis potest quam si socius commune aedificium fulsit, quia hic quoque creditor commune, non alienum negotium gessisse videtur. Est praeterea quaesitum, si deteriora praedia facta fuerint sine dolo malo creditoris vel iura eorum amissa vel aedificia diruta vel exusta, item familiae pecorumque acta cura non sit aut possessio alii tradita, sine dolo tamen malo, an teneatur. et apparet eum non teneri, quia dolo malo caret, eritque melior eius condicio quam in pignore creditoris, qui non tantum dolum malum, uerum culpam quoque debet. eadcausa est curatoris bonorum: nam et is tenetur ut creditores. In eum
Abbreviated transcription (Latin):
quod impense nomine sine dolo malo
fecit ei non prãbitur. hoc eos spectat. ũ
si quid ipse erogauerit creditor. si mo¬
do sine dolo malo erogou̾it: hoc ei p̃¬
stetur. Sufficit gͥ sine dolo malo erog¬
asse: ĩ nichil ꝓfuit erogatio. eius rei de¬
bitori. Shis uerbis ad quem ea res ꝑ¬
tinet ĩ curator bonis distrahendis da¬
tur. continebitur: ⁊ ipse debitor si con¬
tigerit. ne eius bona ueneant. ⁊ ipsi
itaq creditori adu̾sus hos dabitur
actio: quos enum̾auimus. siue quid¬
in fructibus recipiendis erogau̾it. siue
infamilia a lenda curandaue siue p̃¬
dus fulciendis uł reficiendis. uel de¬
damino infecto ꝓmittendo. uł seruon¬
axali uidicio defenso: si modo non ma¬
gis expedit dedere quam recinere. Qđ¬
si dedere expedit: consequens erit repe¬
tere eum non deb̾e. Gen̾alit̾ ĩ dicen¬
dum est quicquid impendit in rem.
si modo sine dolo malo impendit: pet̾e
eum posse. Nam nego cioꝵ gestorum

Expanded text:
quod impensae nomine sine dolo quod impensae nomine sine dolo fecit, ei non praestabitur", hoc eo spectat, ut, si quid ipse erogavit creditor, si modo sine dolo malo erogavit, hoc ei praestetur: sufficit igitur sine dolo erogasse, etiamsi nihil profuit erogatio eius rei debitori. His verbis "ad quem ea res pertinet" etiam curator bonis distrahendis datus continebitur et ipse debitor, si contigerit, ne bona eius veneant. et ipsi itaque creditori adversus hos dabitur actio, quos enumin fructibus percipiendis erogauit siue in familia alenda curandaue praediis fulciendis uel reficiendis uel damno infecto promittendo uel seruo noxali iudicio defenso, si modo non magis eum expedit dedere quam retinere: qsi dedere expedit, consequens erit repetere eum non debere. Generaliter etiam dicendum est, quidquid impendit in rem, si modo sine dolo malo impendit, repetere eum posse: nam negotiorum gestorum
Abbreviated transcription (Latin):
tempore locationis nichil pretor locu¬
tus est. ⁊ ideo lib̾um arbitrium datũ
creditorib uidetur. qͣnto tempore
locetur. quẽadmodum illud est: iN
arbitrio eorum si uendant uł locent.
scilicet sine dolo malo. Ex culpͥa autẽ
rei non fuerit. ¶ Si unus fit qui pos¬
sideat bona: expeditum erit de locati¬
one. quod si non unus sed plures sint:
quis eorum debeat uende uel locare
expeditissimum est. Nam ⁊ om̃s possĩt
locare.ium hoc negocium dare. Siuͦ
non conuenit: tunc dicendum est
pretorem oausa cognita eligere de
in possessione bonorum eẽt. quod eo
nomine fructus ceꝑit ei ad quem
ea res ꝑtinet non restituat. siue qđ
Q uod de fructibus ait. ⁊̃ de ceteris que¬
cumq ex re debitoris ad creditorem ꝑ.¬
uenerint: intelligendum est ⁊ sane de¬
buit hoc ita ẽẽ. Quid enim si ex comꝓ¬
misso uł alio casu penam consecutus ẽ.
Nam eam penam qm consecutus est
pr̃are debet. ¶ Quod ait pretor. Siue

Expanded text:
tempore locationis nihil praetor locutempore locationis nihil praetor locutus est creditoribus datum videtur, quanto tempore locent, quemadmodum illud est in arbitrio eorum, vendant vel locent, scilicet sine dolo malo: ex culpa autem rei non fiunt. Si unus sit, qui possideat bona, expeditum erit de locatione: quod si non unus, sed plures sint, quis eorum debeat locare nam et omnes possunt locare et uni hoc negotium dare: si vero non convenit, tunc dicendum est praetorem causa cognita eligere debin possessione bonorum esset, quod eo nomine fructus ceperit, ei, ad quem ea res pertinet, non restituat: siue, quQuod de fructibus ait, etiam de ceteris, quaecumqvenerunt, intellegendum est. et sane debuit hoc ita esse: quid enim, si ex compromisso vel alio casu poenam consecutus est? nam eam poenam, quam consecutus est, praestare debet. Quod ait praetor "sive
Abbreviated transcription (Latin):
aes alienum intelligitur: ⁊ id quoq de
quo cum defuncto agi non potuit. uł¬
uti quod is cum moreretur. daturum
se ꝓmisisset. Item quod is qui ꝓ defun¬
cto fidei uissit: post mortem eiꝰ soluit.
rum ⁊ĩ usus fr̾. uenit. Quia appella¬
tione dñi etiam ususfructuarius quoq
continetur. ¶ Si quis fructus ex p̃dio
debitoris capi poterit. hunc creditor
qui in possessione p̃dis missus est. uen¬
dere uel locare debet.Si hoc ita dem¬
um si ante neq uenierit. neq locatꝰ
erit. Nam si iam adebitore uel locatũ
erat uel uenierat. seruabit pretor uen¬
ditionem ⁊ locationem adebitore factã.
Et si minoris distictum est uł locatũ
nisi in fraudem creditorum hoc fiat.
Tunc enim pretor arbitrium dat cre¬
ditoribus. ut ex integro locationem uł
uenditionem faciant. de ceterarum qͦ
rerum fructibus idem erit dicendum.
ut si qui locari possint: locuntur pu¬
ta mercedes seruorum uł um̃torum.¬
uł ceterorum que possunt locari. d

Expanded text:
aes alienum intellegitur etiam id, de quo cum defuncto agi non potuit, veluti quod is cum moreretur daturum se promisisset, item quod is, qui pro defuncto fideiussit, post mortem eius solvit.rum etiam usus fructus venit, quia appellatione domini fructuarius quoque continetur. Si quis fructus ex praedio debitoris capi poterit, hunc creditor, qui in possessionem praedii missus est, vendere vel locare debet: sed hoc ita demum, si ante ‹ne›que uenierit neque locatus erit. nam si iam a debitore uel locatus erat uel uenierat, seruabit praetor uenditionem et locationem a debitore factam, etsi minoris distractum est uel locatum, nisi si in fraudem creditorum hoc fiat: tunc enim praetor arbitrium dat creditoribus, ut ex integro locationem uel uenditionem faciant. De ceterarum quoque rerum fructibus idem erit dicendum, ut, si qui locari possint, locentur, puta mercedes seruorum uel iumentorum ceterorumque, quae possunt locari. De
Abbreviated transcription (Latin):
ditori pͥuilegiario numerata est. quod
quidem potest benigne dici. si modo
non post aliquod int̾uallum id factum
postea contractum erit quam is cuiꝰ
bona uenerint consilium receꝑit frau¬
dandi sciente eo qui contraxit. ne actio
eo nomine detur.¬

Expanded text:
ditori privilegiario numerata est? quod ditori privilegiario numerata est? quod quidem potest benigne dici, si modo non post aliquod intervallum id factumpostea contractum erit, quam is, cuius bona venierint, consilium receperit fraudare, sciente eo qui contraxerit, ne actio eo nomine detur
Abbreviated transcription (Latin):
sit. nec partus editus est: pͥuilegium
cessabit. ¶ Diuus marcus ita edixit.
Creditor qui restitutionem edificiorum
credidit. inpecuma que credita erit.
pͥuilegium exigendi habebit. Quod adesi
quoq ꝑtinet. qui redemptori dño manda¬
nte peccunam subministrauerit. S In
rebus m̃sulasi uendendis post pͥiulegi¬
a pociorem eorum causam eẽ placuit.
quam pecuniam apud m̃sularium fu¬
dem .p. secuti deposuerunt. Si enim qui
deposttis nummis usuras am̃fularusac¬
cepunt. acet̾is creditoribus non separon¬
tur. ⁊ mito. Aliuid est crede: aluid depo¬
nere. Si tñ numini existent: uendicari
eos posse puto. ad epositaris. ⁊ futurum
eum qui uendicat ante pͥuilegium.
Porum ratio prior est creditorum. quo¬
rum pecuma ad creditores pͥuilegiari¬
os ꝑuenit. Fuenisse aut̃ quemadmođ
accipiamus. utrum si statim ꝑfecta est
ab inferiorib ad pͥuilegiarios. an uero ⁊
si ꝑ debitoris ꝑsonam. hoc est si ei ante
numerata sit. ⁊ sic debitoris facta. cre¬

Expanded text:
um cessabit. Divus Marcus ita edixit: "creditor, qui ob restitutionem aedificiorum crediderit, in pecunia, quae credita erit, privilegium exigendi habebit". quod ad eum quoque pertinet, qui redemptori domino mandante pecuniam subministravit. In bonis mensularii vendundis post privilegia potiorem eorum causam esse placuit, qui pecunias apud mensam fidem publicam secuti deposuerunt. sed enim qui depositis nummis usuras a mensulariis acceperunt a ceteris creditoribus non separantur, et merito: aliud est enim credere, aliud deponere. si tamen nummi exstent, vindicari eos posse puto a depositariis et futurum eum qui vindicat ante privilegia. Eorum ratio prior est creditorum, quorum pecunia ad creditores privilegiarios pervenit. pervenisse autem quemadmodum accipimus, utrum si statim profecta est ab inferioribus ad privilegiarios an vero et si per debitoris personam, hoc est si ante ei numerata sit et sic debitoris facta cre
Abbreviated transcription (Latin):
missus in possessione admissus non est.
si legati conditio pendeat. licet possit
deficere estimatur. tñ id quod legatũ est
quia int̾ est euis cautum hab̾e. SCreditor
aut̃ condicionalis in possessionem ñ mit¬
titur. quia is mittitur qui potest bona
ex dicto uendere.
accepit: emptori similis est. Item isqui
rem insolutum acceꝑit. uel qui lite exi¬
stimata rem tenuit. uel ex causa stipu¬
lationis non ob lib̾tatem consecutus ẽ.
sit. nec dies appositus sit. Sed hoc qͣn¬
tum ad bona ita obseruandum. cet̾n
libtas ei qñdoq competet. ⁊ a pretore
conseruanda est ⁊ĩ si certum sit neq ħ¬
eredem neq bonorum possessorem fu¬
turum. Si quis tñ hr̃dem se respondñ¬
do. uel actiones patiendo de functum
Potlert.¬

Expanded text:
ssus in possessionem admissus non est, si legati condicio pendeat, licet possit deficere, aestimatur tamen id quod legatum est, quia interest eius cautum habere. Creditor autem condicionalis in possessionem non mittitur, quia is mittitur, qui potest bona ex edicto uendere. accepit, emptori similis est: item is, qui rem in solutum accepit uel qui lite aestimata retinuit uel ex causa stipulationis non ob liberalitatem est consecutus. sit nec dies adpositus sit. sed hoc quantum ad bona ita obseruandum: ceterum libertas ei quandoque competet et a praetore conseruanda est, etiamsi certum sit neque heredem neque bonorum possessorem futurum. si quis tamen heredem se spondendo uel actiones patiendo defunctum poter
Abbreviated transcription (Latin):
annis qui habet curatores: acuratoribꝰ
non defendatur. nec alium defensorẽ
inueniat: bonorum uenditionem pati¬
tur. et si non latitet: licet non fraud¬
ationis causa latitare uidetur. qui sui
non ẽ idoneus defensor.

Expanded text:
annis, qui habet curatores, a curatoribus non defendatur nec alium defensorem inueniat, bonorum uenditionem patitur, etsi non latitet, licet non fraudationis causa latitare uidetur, qui sui non est idoneus defensor.
Abbreviated transcription (Latin):
patris: neq in bonis patris est. quod
pupillus acquisiuit.
bonis distractis eius cuius in honorẽ
posite sunt non eẽ emptoris bonorũ
eius. sed aut publicas si ornandi mu¬
nicipii causa posite sunt. ⁊ nullo mͦ¬

Expanded text:
patris neque in bonis patris est quod patris neque in bonis patris est quod pupillus adquisiit. bonis distractis eius, cuius in honorem positae sunt, non esse emptoris bonorum eius, sed aut publicas, si ornandi municipii causa positae sint, aut
Abbreviated transcription (Latin):
uenit creditoribus non reddat. Idem
in substituto filio hr̃de seruandum ñ
est qm̃ fili pudori parcitur: ut potius
patris quam bona eius ueneant. Itaq
in id quod postea ei obueniat: actio
creditoribus denegatur. quia id quod¬
ex aduenticio adquisitum est: ꝑ patrẽ
aduenit ad eum. at cum substiturus
filio hr̃ditatem adizt. Postquam pu¬
pillus se paterne miscuerit hr̃ditati:
tunc hr̃ditas ⁊ patris ⁊ fili una est.
Et in om̃i ȩre alieno quod aut patris
aut filii fuerit. ⁊̃ iniitus heres obliga¬
tur. Quemadmodum enim lib̾m ei ñ¬
est post obligationem ut non omni¬
modo si non defenditur ipsius bona
ueneant: ita nec se parare quidem es
alienum patris ⁊ fili pot̾it. quo casu ef¬
ficietur. ut creditoribus in eum actio
dari debeat. Quod si substitutus heres
hr̃ditatem non adierit. creditoribus
patris quod pupillus reliquit: actio
dari non debet. qm̃ neq pupilli bo¬
na uenire debent: ꝓpter es alienum

Expanded text:
uenit, creditoribus non reddat, idem uenit, creditoribus non reddat, idem in substituto filio herede seruandum non est, quoniam filii pudori parcitur, ut potius patris quam eius bona ueneant, itaque in id, quod postea ei obuenit, actio creditoribus denegatur, quia id ex aduad eum pervenit. at cum substitutus filio hereditatem adiit, postquam pupillus se paternae miscuerit hereditati, tunc hereditas et patris et filii una est et in omni aere alieno, quod aut patris aut filii fuerit, etiam invitus heres obligatur: et quemadmodum liberum ei non est obligationem, ut non omnimodo, si non defenditur, ipsius bona veneant, ita ne separare quidem aes alienum patris et filii poterit: quo casu efficietur, ut creditoribus in eum actio dari debeat. quod si substitutus heres hereditatem non adierit, creditoribus patris in id, quod pupillus reliquit, actio dari non debet, quoniam neque pupilli bona venire debent propter aes alienum
Abbreviated transcription (Latin):
commissi seruandi causa in possessionẽ
miserant. dare arbitrum possunt: ad¬
ea distraenda. que mora deceriora fu¬
tura sunt. ita ut p̃cium ex his redactũ:
apud fidei comiissarium in causa
depositi sit. doneo de fidei commisso qͤ
ei debetur constat.
filio si ante pub̾tatem decessisset sub¬
stituit hr̃dem. si filius pat̾na hr̃ditate
se abstinuit. ideoq bona patris uenie¬
runt. postea filio hr̃ditas obuenit. qui
ita decessit. quero cum pretor in ipsum
pupillum. quamuis postea hr̃ditas ob¬
uenisset: creditorib tñ patris actionem
non daret. an in substitutum creditori¬
bus patris danda sit actio. cum exbo
cum creditores nichil uris in bonis
pupilli habuerint. eorumq nichil in¬
ter fuerit adiretur. necne : pupilli hr̃¬
ditas. cum ea bona omissa a substitu¬
to herede ad creditores non ꝑtinebũt.
Me illud maxime mouet. quod pre¬
pat̾na hr̃ditate se abstinuit pr̃at. ne
bonis patris eius uenditis in eum ac¬
eio detur: tam ⁊ si postea hr̃ditas ei ob¬

Expanded text:
sionem miserint, dare arbitrum possunt adstrahenda, quae mora deteriora futura sunt, ita ut pretium ex his redactum apud fideicommissarium in causa depositi sit, donec de fideicommisso quod ei debetur constet. filio, si ante pubertatem decessisset, substituit heredem: is filius paterna hereditate se abstinuit ideoque bona patris uenierunt: postea filio hereditas obuenit, qua adita decessit. quaero, cum praetor in ipsum pupillum, quamuis postea hereditas obuenisset, creditoribus tamen patris actionem non daret, an in substitutum creditoribus patris danda sit actio, cum ex boadquirat et cum creditores nihil iuris in bonis pupilli habuerint eorumque nihil interfuerit, adiretur necne pupilli hereditas, cum ea bona omissa a substituto hereditate ad creditores non pertinebant. me illud maxime mouet, quod praepaterna hereditate se abstinet, praestat, ne bonis patris eius uenditis in eum actio detur, tametsi postea ei hereditas ob
Abbreviated transcription (Latin):
tores hr̃dem suspectum putent. satis¬
dationem exigere possunt. pro suo de¬
bito reddendo. Cuius rei gr̃a cogno¬
scere p̃torem oportet. neo statim eum
satisdationis necessitati subicere deb
stit̾it. isq suspectum eum postulam̾t
sed suspectus heres non in hisdem
modis de quibus suspectus tutor exi¬
stimatur. Si quidem tutorem non
facultates. sed faculta fraudulenta in
rebus pupillaribus uł callida conuer¬
satio suspectum comm̃det. hr̃dem uͦ
sole facultates. Plane in p̃senti adite
hr̃ditatis audiendi erunt qui suspe¬
ctum postulant. Cec̾um si ꝓbentur
passi eum in hr̃ditate morari. nec ei¬
quicqͣm possunt obicere criminis.
quasi dolose uersato eo non debeb̾
post multum temporis ad hanc ne¬
cessitatem compelli. Quod si quasi sus¬
pectuis satis dare uel uissus decreto p̃¬
toris non obtemꝑauit tunc bona hr̃¬
ditatis posside. uenundariq ex edic¬
to suo ꝑmitt̾e uibebit. Plane si do¬
ceatur nichil ex bonis alienasse. nec

Expanded text:
tores heredem suspectum putent, satisdationem exigere possunt pro suo debito reddendo. cuius rei gratia cognoscere praetorem oportet nec statim eum satisdationis necessitati subicere debet, his, qui suspectum eum postulauerunt. Sed suspectu‹s› heres non isdem modis, quibus suspectus tutor aestimatur: siquidem tutorem non facultates, sed fraudulenta in rebus pupillaribus ‹et› callida conuersatio suspectum commendet, heredem uero solae facultates. Plane in recenti aditae hereditatis audiendi erunt, qui suspectum postulant: ceterum si probentur passi eum in hereditate morari nec quicquam possint obicere criminis quasi dolose uersato eo, non debebit post multum temporis ad hanc necessitatem compelli. Quod si suspectus satisdare iuaetoris non obtemperaverit, tunc bona hereditatis possideri venumque dari ex edicto suo permittere iubebit. Plane si doceatur nihil ex bonis alienasse nec
Abbreviated transcription (Latin):
ut ubi quisq con
sit: s quo soluenda ẽ pecuma
conditione heres institutus sit. aut dubi¬
um sitan is heres liberq futurus sit.
non est miquum postulantibus credito.¬
ribus ita decerni. ut si ante certum tp̃s
is heres non extiterit. ꝑinde om̃ia ser¬
uentur: ac siis heres ita institutus non eẽt.
quod plerumq accidet si sub ꝯditione

Expanded text:
aut ubi quisque consit, sed quo solvenda est pecunia. condicione heres institutus sit aut dubum sit, an is heres liberque futurus sit, non est iniquum postulantibus creditoribus ita decerni, ut, si ante certum tempus is heres non extiterit, perinde omnia observentur, ac si is heres ita institutus non esset: quod plerumque accideret, si sub condicione
Abbreviated transcription (Latin):
i non expediei̾t
pupillo hr̃ditatem parentis retinere:
pretor bona defuncti ꝑmitut ueniro.
ut quod suꝑauit pupillo restituatur.
Si pupillus anteqͣm abstineret aliqͥd
gesserit. seruandum est utiq si bsona
fide gessit. Quid ergo si quibusdam
creditoribus solũ. deinde bona uenie¬
rint. si queratur an repetitio sit ex cã:
id statuendum uił ait. Ne alt̾uis aut
negligentia aut cupiditas huic qui
diligens fuit noceat. Quod si utroꝙ in¬
stante tibi gratificatus tutor soluit. eq¬
uum eẽ. aut pͥus eandem porcionem
michi queri. aut comniunicandum
quod accepisti.⁊ hoc uił ait. Apparet
aut̃ loqui eum si ex bonis paternis so¬
lutum sit. Quid ergo si aliunde pupil¬
lus soluerit. reddi ei debuit necne :
et utrum acreditore an ex hr̃ditate.
sceuoł. nr̃ ait. Si aliquid fit in bonis
deducendum ex hr̃ditate. in solidum
exemplo eius qui gessit negocia. Sed
si nichil sit in bonis. non eẽ iniquum
adũsus creditorem dandam repetitio¬
nem: quasi indebiti soluti.

Expanded text:
i non expedierit pupillo hereditatem parentis retinere, praetor bona defuncti uenire permittit, ut quod superauerit pupillo restituatur. Si pupillus, antequam abstineret, aliquid gesserit, seruandum est, utique si bona fide gessit. Quid ergo, si quibusdam creditoribus soluit, deinde bona uenierint? si quaeratur, an repetitio sit, ex cid statuendum Iulianus ait, ne alterius aut neglegentia aut cupiditas huic, qui diligens fuit, noceat. quod si utroque instante tibi gratificatus tutor solvit, aequum esse aut prius eandem portionem mihi quaeri aut communicandum quod accepisti: et hoc Iulianus ait. apparet autem loqui eum, si ex bonis paternis solutum sit. quid ergo, si aliunde pupillus solverit? reddi ei debebit nec ne? et utrum a creditore an ex hereditate? Scaevola noster ait, si aliquid sit in bonis, deducendum ex hereditate solidum exemplo eius, qui gessit negotia: sed si nihil sit in bonis, non esse iniquum adversus creditorem dandam repetitionem quasi indebiti soluti.