comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Alia sane cas est. si cuius totus
ager mnundatus fu̾it. neq enim
inundatõ spetiem fundi ꝯmutat.¬
⁊ obid si recesserit. aqua palam e̾
eum fundum ei remaue cuius ⁊¬
fiit. ¶Tum exaliena materia
spẽs aliqua fca sit ab aliquo qͥri
mat̾ie dns fuent. ut ecce si quis
ex aliems iuris aũ olius aũ spi¬
cis uinum aut oleum aut fru¬
mentũ fec̾it. ex aũ ex alieno au¬
ro uł argento. uł erenas aliꝙ fe¬
cerit. uł ex alieno uino uł melle
mulsum misc̾uit/ uł ex alienis
medicamentis emplastrũ aut
collirium ꝯposu̾it. uł ex aliena la¬
na uestimentũ fecerit. uł ex ali¬
enis tabuł nauem uel armatiũ
uł subcellium fabricauerit Et
post multas sabinianoꝵ. ⁊ ꝓcł¬
cauorum ambiguitates. placu¬
it media siũa existimantu. Si
reduci eum pontio intelligi do¬
minu̾ ꝗ fecerit. ut ecceuas cõ¬
flatum potest ad indem massã
eris uł argenti uł auri reduti.
uinum aut aut oleum aut
⁊ spicam reuerti non põt. ac
nec mulsum ꝗd̾ in uinũ ⁊ mel

Expanded text:
Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eum fundum eius manere cuius fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit ab aliquo, quaemateriae dominus fuerit: ut ecce si quis ex alienis uvis aut olivis aut spicis vinum aut oleum aut frumentum fecerit, aut ex alieno auro vel argento vel aere vas aliquod fecerit, vel ex alieno vino et melle mulsum miscuerit, vel ex alienis medicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tabulis navem vel armarium vel subsellium fabricaverit. et post multas Sabinianorum et Proculianorum ambiguitates placuit media sententia existimantium, si reduci, eum potius intellegi dominum qui fecerit: ut ecce vas conflatum potest ad rudem massam aeris vel argenti vel auri reduci, vinum autem aut oleum aut et spicas reverti non potest, ac ne mulsum quidem ad vinum et mel
Abbreviated transcription (Latin):
iam duplum ꝓsecurus./ tũc ea
uendicare ⁊ ad exhibendũ de ca¬
re age. ¶Ex diuerso sias iali¬
eno solo sua mat̾ia domũ edifi¬
ignorabat in alieno solo se edifi¬
care. ⁊ id l diruta sit domus.
uindicare mat̾iam non potest.
Certe illd̾ ꝯstat si inpossõne
ꝯstituto edificatore dñs solipe
tat domũ suam ẽe. nec soluat
p̃cium mat̾ie. ⁊ mercedes fabͦꝵ

Expanded text:
it duplum iam consecutus, tunc eam vindicare et ad exhibendum agere. Ex diverso si quis in alieno solo sua materia domum aedifiignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat pretium materiae et mercedes fab
Abbreviated transcription (Latin):
dam enin nali iure ꝯinunia sũt
publica. quedam uniuersitatis.
quedam nullis. pluraq singulo¬
rum que uarus ex causis. cuiq
parebit ¶Et ꝗdem naͣli ure cõ¬
munia sunt omnium  ħa er.
⁊ aqua ꝓfluens. ⁊ mare. ⁊ per l̾
litora maris. Nemo enĩ ad litus
maris accedere ꝓhibetur. dum tñ
uilł ⁊ monumeritis ⁊ edifficus
abstineat. qr non sunt uiris gen¬
tium sicut. ⁊ mare ¶ Flumina a
omnia.⁊ portus publica sunt.
Ideoq ius piscandi omnib ꝯmu¬
ne est. in portu flumunboq. Est
aut litus maris qͣten pbernus
fluctus maximꝯq excurrit. ¶Ri¬
parum quoq usus publicus est
iuris gentium sicut iꝑid flumi¬
care ⁊ funes arborib ibinatis:
religare. honz aliqd̾ in hus repo¬
nere. cuilz liberum est sicut per
tas earum illorum est quoru pre¬
dus adherent. qua de ca arbores
quoq inhustem nate corumdẽ
sunt. ¶Literorum quoq usus
publicus iuris gentium est. sic
ip̃n maris ⁊ obio ꝯbuslib libe¬
rum est cam ibi imponie in qua

Expanded text:
dam naturali iure communia sunt uaedam uniuersitatis, quaedam nullius, pleraque singulorum, quae uariis ex causis cuique parebit. Et quidem naturali iure communia sunt omnium haec: aer et aqua profluens et mare et per hoc litora maris. nemo igitur ad litus maris accedere prohibetur, dum tamen villis et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. Riparum quoque usus publicus est iuris gentium sicut ipsius flumilere, funes ex arboribus ibi natis religare, onus aliquid in his reponere cuilibet liberum est, sicuti per tas earum illorum est quorum praediis haerent: qua de causa arbores quoque in iisdem natae eorundem sunt. Litorum quoque usus publicus iuris gentium est, sicut ipsius maris: et ob id quibuslibet liberum est, c
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ cauetur neꝗs tignum alien¬
um suis edib in iunctũ. exim̾i¬
e cogatur s duplum ꝓ eo p̾stet
ꝑ actom que uocatur detĩgno ĩ¬
iuncto. Applłatõe aut̃ tĩgni. oĩs
mat̾ia significatur. exqua edi¬
fitia fiunt. qd̾ ĩo ꝓuisum e̾ ne

Expanded text:
 cavetur, ne quis tignum alienum aedibus suis iniunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestat per actionem quae vocatur de tigno iuncto appellatione autem tigni omnis materia significatur ex qua aedificia fiunt: quod ideo provisum
Abbreviated transcription (Latin):
In alienũ locum ⁊sentiente due
lic inferre. et l postea ratum uo.¬
hũit. quam illatus est mortus.
tam religiosus locus fit ¶ Sce qͦ
res ueluri muri ⁊ porte quodã¬
modo diumi iuris sunt. ⁊ idulłi
in bonis sunt ¶deo aut muros sco
Eneos. ꝗaliꝗd in muros deliqrit.
fecerint. sanctões uocams ¶ Sĩ¬
gulorum aut hominũ multis
modis res fiunt: quarumdam
enim rerum dominiũ nastisci¬

Expanded text:
in alienum locum, concedente domino, licet inferre: et licet postea ratum habuerit quam illatus est mortuus, tamen religiosus locus fit. Sanctae quoque res, veluti muri et portae, quodammodo divini iuris sunt et ideo nullius in bonis sunt. ideo autem muros sanctos in eos qui aliquid in muros deliquerinfecerint sanctiones vocamus. Singulorum autem hominum multis modis res fiunt: quarundam enim rerum dominium nancisci
Abbreviated transcription (Latin):
questimentum fec̾ sũ alius. nam
extincte res lz nendicari nõ pos¬
dam alus possõrib possũt. ¶Si
duorum mat̾ie ex uoluntare:
dñorum ꝯfuse sint totum id cor¬
aut massas argenti uel auri ⁊¬
flauerint. S diuerse materie
sint ⁊ obid ꝓpͥa spẽs fc̾a sit. for¬
te ex uino ⁊ melle mulsum.
aut ex auro ⁊ argento electrũ.
id̾ iuris est. Mam ⁊ eo cãu coem
c̾e spetiẽ non dubitatur. Qd̾¬
si fortiuto casu ⁊ non uolũta¬
te dnorum ꝯfuse fu̾int uł diu̾¬
se materie sint. uel que eiustez
generis sunt. idem uiris ẽe pla¬
cuit: Qd̾ si frumentũ ticu tuo
frumento mixtum fu̾it. siqd̾
Qd̾ si ca̾u id mixtum fu̾it uł
ticiꝯ id miscuerit. sine uolũ¬
tate tua. non uidetur cõe esse.
qr singula corꝑa in sua substã¬
tia durant.Nec magis istis
caib ꝯmune est frumentum.
quam grex coĩs ẽẽ intelligit᷑.
si pecora titi tuis peccoribus
urm id totum frumentũ reti¬
neatur. in rem qd̾ acto promͦ

Expanded text:
. nam extinctae res licet vindicari non possdam aliis possessoribus possunt. Si duorum materiae ex voluntate dominorum confusae sint, totum id coraut massas argenti vel auri conflaverint. sed si diversae materiae sint et ob id propria species facta sit, forte ex vino et melle mulsum aut ex auro et argento electrum, idem iuris est: nam et eo casu communem esse speciem non dubitatur. quodsi fortuitu et non voluntate dominoram confusae fuerint vel diversae materiae vel quae eiusdem generis sunt, idem iuris esse placuit. Quodsi frumentum Titii tuo frumento mixtum fuerit, si ququodsi casu id mixtum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumentum quam grex communis esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus vestrum id totum frumentum retineatur, in rem quidem actio pro modo
Abbreviated transcription (Latin):
ni iuuris est .i. nullis in bonis est
Sacre sunt que rite. ⁊ ꝑpontifi
dedicata sunt. que qt per nr̃am
ꝯstitutõm alternati ⁊ obligari
prohibimo excepta cã redepti¬
ons captiuorum ⁊ famis/ Siꝗs
u̾o auctoritate sua qi sacrũ sibi
dstitut̾it sacrum non est. s pro¬
phanum ¶ Tocus aut in quo
sacre edes edifficate sunt ⁊ diru¬
to ediffito adhuc sacer locus ma¬
net. ut ⁊ papinian scripsit. ⁊¬
¶Religiosum locum unusꝗsq
s ua uoluntate faci. dum mor¬
tuum infert in locum suum¶
comunem auł locum purum
inuito sotio inferre non l ¶n
ceteris l inferre. ¶It̾m si alienus
usus fuit est ꝓpͥerarium placet.
nisi ꝯsentiente usu fructuario
locum religiosissimum no face̾.¬

Expanded text:
ni iuris est, id nullius in bonis est. Sacra sunt, quae rite et per pontificdedicata sunt, quae etiam per nostrum constitutionem alienari et obligari prohibuimus, excepta causa redemptionis captivorum. si quis vero auctoritate sua quasi sacrum sibi constituerit, sacrum non est, sed profanum. locus autem, in quo sacrae aedes aedificatae sunt, etiam diruto aedificio, adhuc sacer manet, ut et Papinianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. in communem autem locum purum invito socio inferre non licet:ceteris licet inferre. item si alienus usus fructus est, proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non face
Abbreviated transcription (Latin):
pettis. turoribus uł cãtorib
Ciendum est suspecti crime
Datum est aut ius remou¬
endi suspectos tutores rome. p̾¬
tori ⁊ in prouintus p̾sidib eaꝵ
⁊ legaro ꝓosulis. Ostendimus
ꝗ possunr de suspecto cognoscere.
munc inde anius ꝗ suspecti fĩ pos
alt̾i generis tutores. quare et
si legitum sit turor accusari p̾t.
ꝗd si patronus adhuc idem erit
dicendum. Dum modo memi¬

Expanded text:
PECTIS TUTORIBUS ET CURATORIBUS Sciendum est suspecti crimenDatum est autem ius removendi suspectos tutores Romae praetori et in provinciis praesidibus earum et legato proconsulis. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri posive alterius generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo memi
Abbreviated transcription (Latin):
les. alie comunes tam p̾to¬
rie qmͣ idiciales ¶ Indici¬
ales sunt dum taxat que
ameto iudicis offĩtõ ꝓfiscis¬
cuntur. uli de dolo canto uł
de ꝑsequento ẜuo si infuga
est restituendo ue precio.
Pretorie sunt: que ame¬
rõ pretoris officio ꝓficiscũt᷑
uli dampni infecti uł lega

Expanded text:
les, aliae communes tam praetoriae quam iudiciales. Iudicles sunt dumtaxat, quae a mero iudicis officio proficiscuntur : veluti de dolo cautio vel de persequendo servo qui in fuga est, restituendove pretio. Praetoriae, quae a mero praetoris officio proficiscuntur, veluti damni infecti vel le
Abbreviated transcription (Latin):
admod̾ gradus cognatõis
numerent᷑ qua nire in pͥ¬
nus ammouendi sumus
cognarõnem aliam supͣ num̾ari
eoꝵ qui que ue ex hus p̾generãt᷑
⁊ pucienter patrui amite auũculi
mat̾tere ¶Et supior quide et i¬
ferior cognatõ aprimo gradunu
mater. Infrafilis. filia. Supͣ ẜo/
auus auia. Infra nepos neptis.
¶Extransuerso frat̾. ⁊ soror Gertõ

Expanded text:
admodum gradus cognationis numerentur. qua in re inprimis admonendi sumus cognationem aliam supra numerari, eorumque, qui ex his progenerantur, et convenienter patrui amitae avunculi materterae. et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu inmater, infra filius filia. Secundo supra avus avia, infra nepos neptis, ex transverso frater soror. Tertio
Abbreviated transcription (Latin):
amictimamitiue filis filia ꝓprior
ni mat̾tene magne filis filia..¬
¶ Sexto gradu sunt supͣ tricauꝰ
tricauia. Infra trinepos trinep
tis. Extransuerso fris sororis¬
q ab nepos ab neptis et ꝯue̾iẽ¬
et soror ab auuucuh ab marer¬
brim sobrineq .i. qui que ue
ex fr̃ĩb uł sororib pr̃uelibus
uel ꝯsobrims uł amirinis pro¬
generantur ¶. Hacrenz oste¬
disse sufficiar quemad gradus
cognatois numerentur. naniq¬
gradus ex hus palam est intel¬
ligere quemad uitiores quoq
gradus ĩnunerare debentius.
qppe semꝑ generara queq ꝑso¬
na gradum adiciat ut longe fa¬
cilis sit respondere quõtoquis
gradu sit quam ꝓpͥe donatõnis
applłatoe quemquem gradum
denotare. ¶agnatois quoq gͣ¬
dus codemi ni nuinantur .¶S cũ
magis u̾itas occultata fide qmͣ
ꝑ auros aĩs hommũ infigirur.
io nccͣm duxims post narrato̾
graduũ ⁊ eos gradus p̾senti li¬
bro inscribi quatem possint. ⁊¬
ex aurib ⁊ occłoꝵ inspectionibꝰ

Expanded text:
amitini amitinae filius filia, proprior ni materterae magnae filias filia. Sexto gradu sunt supra tritavus tritavia, infra trinepos tis. ex transuerso fratris et sororis abnepos abneptis: et conuenienet soror, abauunculus abmaterbrini sobrinaeque id est qui quaeve ex fratribus vel sororibus patruelibus vel consobrinis vel amitinis progenerantur. Hactenus ostendisse sufficiet, quemadmodum gradus cognationis numerentur. namque ex his palam est intellegere quemadmodum ulterius quoque gradus numerare debemus: quippe semper generata quaeque persona gradum adiciat, ut longe facilius sit respondere, quoto quisque gradu sit, quam propria cognationis appellatione quemquam denotare. Adgnationis quoque gradus eodem modo numerantur. Sed cum magis veritas oculata fide quam per aures animis hium duximus post narrationem graduum etiam eos praesenti libro inscribi, quatenus possint et auribus et inspectione
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex duob fr̃ib filie nascũt᷑:
sorores prueles appllautur atcoᷤ
qui ex fre ex sorore ꝓgenerant᷑
amitinos ꝓprie dici putantur
amite tue filii ꝯsobrinũ te appel¬
sant tu illos amiruos ¶Quin¬

Expanded text:
 ex duobus fratribus filie nascuntur, sorores patrueles appellantur. Qui ex fratre et sorore progenerantur, amitinos proprie dici putant. Amite tue filii consobrinum te appellant, tu illos amitin
Abbreviated transcription (Latin):
cognatos p̾tor uocat qua ꝑre
nalis cognato spectatur./ Namni
agnan capiti dimiranti qui que¬
exceptis soł timo fratre et so
rois uerbis colligere. Alus uͦ
aguatis inferioris gradus l
capitis diminutoe passi non
mitatis nom̃ie pretor ad suc¬
cessionem uocat ¶ Li beri quoq
qui madoptiua familia sunt ad
naͣlium ꝑentum keditatem ħ̾
eodem gradu uocantur ¶ Uull
tos manifestum cum agnatõ

Expanded text:
cognatos praetor vocat. Qua parte naturalis cognatio spectatur. nam adgnati capite deminuti quiqexceptis solis tantummodo fratre et sortionis verbis colligere, aliis vero adgnatis inferioris gradus, licet capitis deminutionem passi non mitatis nomine praetor ad successionem vocat. 3 2. Liberi quoque, qui in adoptiva familia sunt, ad naturalium parentum hereditatem hoc eodem gradu vocantur. 4 3. tum manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
pupilli pupilleq capitis dimi¬
nutõ licminima sit om̃s tute¬
las tollit ¶Preterea q ad iꝑs
certum testamento datur tuto¬
res finito eo deponunt tutelaz.
sa sese excusant ⁊ hons adminiᷤ¬
trande tutele deponunt scd̾m

Expanded text:
e capitis deminutio, licet minima sit, omnes tutelas tollit. Praeterea qui ad certum tempus testamento dantur tutores, finito eo, deponunt tutelam. sa sese excusant et onus administrandae tutelae deponunt s
Abbreviated transcription (Latin):
culis existimare uolebant. ur̃a
aut maiestas dign̾ ẽe castitate
temporum nrorum bñ puta¬
uit ꝙ infeminis ⁊ antiquis
promulgata pubertatem in
siums. antiꝗtatis normam in
feminuus ꝑsonis bñ dispositã
suo ordine relinquentes. ut pꝰ
nitur tutela si arrogati sint ad¬
louc inpuberes uel deportati.
¶t̾m si inẜuitutem pupill
captus. ¶S ⁊ si us ad certam
ꝯditõm datus sit intestam̃to¬
tu toreque euenit ut desmnat
eẽ tutor existente ⁊ditoe ¶Si¬
uuli modo morte tutela finit᷑.
S capitis diminutoe tuto

Expanded text:
culis aestimari volebant. nostra autem maiestas dignum esse castitate temporum nostrorum bene putavit, quod in feminis et antiquis titutione promulgata pubertatem in suimus, antiquitatis normam in femininis personis bene positam suo ordine relinquentes, ut posnitur tutela, si adrogati sint adhuc impuberes vel deportati: item si in servitutem pupillucaptus. Sed et si usque ad certam condicionem datus sit testamento, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente condicione. Simili modo finitur tutela morte Sed et capitis deminutione tuto
Abbreviated transcription (Latin):
momo editus.sũ ex ꝯuob li¬
berrinis. sũ ex alt̾o lib̾tino. ⁊ ex
alto ingenuo ¶S siꝗs ex ma¬
tre libera nascit᷑. prẽ u̾o̾ seruo in¬
genuus nichilominꝰ nascitꝰ ꝙ̃.¬
admod̾ ꝗex matre libera ⁊ in c̾to
pre natus est. qũi uulgo cep¬
tus esti sufficit aut libera fuisse
placuit eum qui nascit᷑ lib̾m nas¬
ci . qr nõ d calamitas matris ei uo¬
cere ꝗ murero est. ¶ Ex hus ͦ illd̾
quesitum ẽ si ancilla p̾gnans ma¬
numissa sit. demĩ aucilla postea
fta peperit. liberũ an ẜuũ pariat.
et marcell ꝓbat liberũ nasci Suf¬

Expanded text:
monio editus est sive ex duobus libertinis sive ex altero libertino et altero ingenuo. Si quis ex matre libera nascatur, patre vero servo, ingenuus nihilominus nascitur, quemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quoniam vulgo conceptus est. Sufplacuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. Ex his et illud quaesitum est si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla facta postea pepererit, liberum an servum pariat. Et Marcellus probat liberum nasci. Suf
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti ordinandi grã credi¬
tur hodie int̾ h̾dedem ⁊ testatorẽ
agi. lz enim totum ius tale Pͣt¬
batum fũat. et uet̾es ꝗ familie
emptorẽ ⁊ eos q per potestatem
ei coadimati fu̾ant testamentari¬
is testimonus repellebant he̾di
et hus ꝗ ꝯuicti ei ꝑ potestatem
fu̾ant. cedebant testimonia in
ti debere cos suadebant tũ uos e¬
andem obẜuatom corrigentes
et qd̾ ab illis suasum est in legis
sibi quodammodo testimonia p̾s¬
tare. Ideoq nec euis modi uete¬
rem astitutom ur̃o codici. inse¬
ri permisim ¶Legatarus at
et fidei ꝯmissarus qr non iuris
nr̃a ꝯstitutione et ħ sp̃aliter
cessuns et multo magis hus
ꝗui eorum potestate sunt uel

Expanded text:
testamenti ordinandi gratia, creditestamenti ordinandi gratia, creditur hodie inter heredem et testatorem agi. licet enim id olim ius tale batum fuerat, et veteres, qui familiae emptorem et eos qui per potestatem ei coadunati fuerant testamentariis testimoniis repellebant, heredi et his qui coniuncti ei per potestatem fuerant concedebant testimonia in ti debere eos suadebant: tamen nos, eandem observationem corrigentes et quod ab illis suasum est in legis sibi quodammodo testimonia praestare: ideoque nec eiusmodi veterem constitutionem nostro codici inseri permisimus. Legatariis autem et fideicommissariis, quia non iuris nostra constitutione et hoc specialiter concessimus, et multo magis his qui in eorum potestate sunt, vel
Abbreviated transcription (Latin):
furiosus. n is cui bonis indcm
est. nec hu quos leges uibent ĩ¬
probos intestabibesqz ẽẽ possut
in mim̾o testium adhiberi. S
cum aliqs ex testib testam̃ti
qd facienditꝑr liber existima¬
batur. postea uo ẜuus apparu¬
erit tam dinus adrianus. cato¬
no uõ qmͣa postea diui seuenis
et antomo rescripserunt sub¬
uenire se ex sua libertate testa¬
mento ut sic h̾eatur. arq sint
oꝑt̾e facrum ẽet. cum eo rpre
quo testamento signaretur om¬
nium ꝯsensu hic restis liberor
loco. fu̾at nec quisquam ẽẽt ꝗei
status qdnem. moueret. ¶Pat̾
nec non is q mpotestate en est.¬
nocet ex una domo plures testes
alieno negotio adhiberi. In testi¬
b aut non d ẽẽ ꝗ inpotestate ciꝰ¬
demcestatoris est. S si filis famł¬
i. de castrensi peculio ꝓmissionẽ
faciat testamentum nec p̃r. eius
recte restis adhiberur. nec is ꝗ n
potestate eiustem patris est rep¬
batum est enim in ea re domesti¬
cum testimonium. S neq ħes

Expanded text:
us nec cui bonis interdictum est, nec is quem leges iubent improbum intestabilemque esse, possunt in numero testium adhiberi. Sed cum aliquis ex testibus testamenti quidem faciendi tempore liber existimabatur, postea vero servus apparuit, tam divus Hadrienus Catonio Vero quam postea divi Severus et Antoninus rescripserunt, subvenire se ex sua liberalitate testamento, ut sic habeatur atque si ut oportet factum esset, cum eo tempore quo testamentum signaretur omnium consensu hic testis liberorum loco fuerit, nec quisquam esset qui ei status quaestionem moveat. Pater nec non is qui in potestate snocet ex una domo plures testes alieno negotio adhiberi. In testibus autem non debet esse qui in potestate testatoris est. sed si filiusfamilias de castrensi peculio post missionem faciat testamentum, nec pater eius recte testis adhibetur nec is qui in potestate eiusdem patris est: reprobatum est enim in ea re domesticum testimonium. Sed neque heres
Abbreviated transcription (Latin):
ex edicto p̾toris sĩgnacula testa¬
mentis imponerentur. ut ħ̾ uis
triptitum ee uideatiur. ut testeᷤᷤ
qd et eorum presentia. uno cõ¬
textu testamenti celebandi grã
auire cuuili descendant. Subscri¬
ptiones aut testatoris et testiũ.
ex sacratum ꝯstitutonum obser¬
uatom adhibeantur signacula
añ et numerus testium ex edic¬
to pretoris. S hus omib a nr̃a
ostitutione ꝑꝑ testamentorũ sin¬
ceritatem ut nulla fraus adhibe¬
atur. ħ additum est. ut ꝑmanũ
restatoris uel testium nomen hr
¶Possut aut restes omnes et

Expanded text:
ex edicto praetoris signacula testaex edicto praetoris signacula testamentis imponerentur: ut hoc ius tripertitum esse videatur, ut testes quidem et eorum praesentia uno contextu testamenti celebrandi gratia a iure civili descendant, subscriptiones autem testatoris et testium ex sacrarum constitutionum observatione adhibeantur, signacula autem et numerus testium ex edicto praetoris. Sed his omnibus ex nostra constitutione propter testamentorum sinceritatem, ut nulla fraus adhibeatur, hoc additum est, ut per manum testatoris vel testium nomen herPossunt autem testes omnes et
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo appłłatur qd̾ restatio
mentis est s ut ncħ̾anti¬
quitatis penitus ignore¬
tur. sciendum est olim qd̾ duo
gn̾a testamentoꝵ in usu fuisse
quoꝵ alt̾o in pace. ⁊ motio ute¬
bant᷑. ꝙ colatis comitus applła¬
bant. Alro. cum in p̾lium exit᷑i
ẽent. qd ꝑtinctum dicebatur.
accessit deinde terciũ gus testa
tionem agebatur. quinq testi¬
bo et libripendes cimibꝰ roma¬
nis puberibo pͥsentib et eo qui
familie emptor dicebatur. Set
adius ciuile referebantur. per
u̾o exedicto p̾toris alia forma
fariendoꝵ testamentorũ intro¬
ducta est. Iure enim honorario
nulla cmanripatoꝰ desiderabar᷑.
s septem testium. signa suffici¬
ebat. Cum iure cuuli signa
testium non erant necͣia. S c̃
paulatim tam ex usu hominũ
quam ex ꝯstitutonum emenda¬
tionib cepit in uitam ꝯsonãti¬
am uis cũule ⁊ pretoriũ um¬
gi. Constitutum est ut uno e
modo exigebat. uii. restibus
ad h̾itis et subscriptione testui

Expanded text:
ex eo appellatur quod testatio mentis est. Sed ut nihil antiquitatis penitus ignoretur sciendum est, olim quidem duo genera testamentorum in usu fuisse, quorum altero in pace et in otio utebantur, quod calatis comitiis appellabatur, altero, cum in proelium exituri essent, quod procinctum dicebatur. accessit deinde tertium genus testtionem agebatur, quinque testibus et libripende, civibus Romanis puberibus, praesentibus et eo qui familiae emptor dicebatur. sed ad ius civile referebantur. postea vero ex edicto praetoris alia forma faciendorum testamentorum introducta est: iure enim honorario nulla emancipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum iure civili signa testium non erant necessaria. Sed cum paulatim tam ex usu hominum quam ex constitutionum emendationibus coepit in unam consonantiam ius civile et praetorium iungi, constitutum est, ut uno emodo exigebat, septem testibus adhibitis et subscriptione testium
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura fiebar tõ de¬
obligatõ que nõibus
fieti dicebatur que no¬
mina hodie non sunt musu
Plane siquis debere se scrip¬
serit: qd̵ ei numeratum nõ
est. de pecunia minime nũa¬
ra post multum tp̃oris excep¬
tõem opponere potest. ħ enĩ
sepissime ꝯstiturum est: sic
fit ut et hodie dum queri ñ
põt. scriptura obligetur ex
ea nascitur ꝯdictõ. cessante
scil uerboꝵ obligatoe. Mul¬
tum aut ip̃s in hac erceptoẽ
aña quidem ex p̾ncipalibus
ꝯstirutõib us ad quinquen¬
nium ꝓcecebat. s ne credi¬
tores diucio possint suis pe¬
cuniis forsitan defraudari
tum est. ut ultra bieunium
metas huid exceptoe minie
extendatur. te consc̃su obli

Expanded text:
scriptura fiebat obligatio, quae nominibus fieri dicebatur, quae nomina hodie non sunt in usu. Plane si quis debere se scripserit quod numeratum ei non est, de pecunia minime numerata post multum temporis exceptionem opponere non potest : hoc enim saepissime constitutum est. sic fit ut et hodie, dum queri non potest. scriptura obligetur: et ex ea nascitur condictio, cessante scilicet verborum obligatione. multum autem tempus in hac exceptione antea quidem ex principalibus constitutionibus usque ad quinquennium procedebat : sed ne creditores diutius possint suis pecuniis forsitan defraudari, tum est, ut ultra biennii metas huiusmodi exceptio minime extendatur. TIT. 22 DE CONSENSU OBLI
Abbreviated transcription (Latin):
prouisumi est in qua simul ex h̃r¬
datois modus ad similitudine
postuhumorũ demonstratur ¶E¬
mantipatos liberos iure ciuili nͦ¬
hetes instituere nec hr ex hrdare
tuantur ex b̾rdari iuib. uirilise¬
xus nominatim. fenum uo int̾

Expanded text:
provisum est, in qua simul exherprovisum est, in qua simul exheredationis modus ad similitudinem postumorum demonstratur. Emanheredes instituere neque exheredare tuantur, exheredari iubet, uirilis sexus nominatim, feminini
Abbreviated transcription (Latin):
adoptam. Adoptõ aũt duobꝰ
mõis fit. aut principali rescͥpto
aut impio magrãtus. Imꝑato¬
ris auctoritate adoptare qs p̾t
eos eas ue.qz ue sui iuiris sunt
que spes adoptionis dr̃ arroga¬
tio. Impio magrãtus adoptamꝰ
eos eas ue. quique ue inpotesta¬
te pentum sunt. sũ pͥmum gra¬
dum liberorum optineant qͣł
est filis filia ue sũ inferiorem qͣl
est nepos neptis ꝓuepos ꝓneptiᷤ.
¶S hodie ex niñ ꝯstitutõe cum
filis fanulias a patre naͣli exͣnee
ꝑsone in adoptoẽ datur iura po¬
testatis patris naͣlis minime dis¬
soluuntur. Nec quicquam adop¬
riuum patrem transit. neq in po¬
restate en est. licz ab intestato ui¬
uo aut ꝓ auo simili moto pat̾no
uis patris adoptim ⁊ naturaliuĩ¬
culo copulatum. ⁊ legutimo ad¬
optionis modo ꝯstrictum ut et
pale rescriptum arrogatur. causa
cognita arrogatio ꝑmittitur. ⁊ ex¬
qritur eã arrogationis an honesta¬
sit. expediat qd̾ pupillo ⁊ cũ qbus¬

Expanded text:
adoptamus. Adoptio autem duobus modis fit, aut principali rescripto aut imperio magistratus. imperatoris auctoritate adoptamus eos easve, qui quaeve sui iuris sunt. quae species adoptionis dicitur adrogatio. imperio magistratus adoptamus eos easve qui quaeve in potestate parentium sunt, sive primum gradum liberorum optineant, qualis est filius filia, sive inferiorem, qualis est nepos neptis, pronepos proneptis. Sed hodie ex nostra constitutione, cum filiusfamilias a patre naturali extraneae personae in adoptionem datur, iura potestatis naturalis patris minime dissolvuntur nec quidquam ad patrem adoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iurno, vel proavo simili modo paterno ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo constrictum, ut et pale rescriptum adrogatur, causa cognita adrogatio permittitur et exquiritur causa adrogationis, an honestasit expediatque pupillo, et cum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cta. ad successionem en. uenturi
eeñt. It̾m non alit̾ emantipare
causa digni emantipatione fu̾it
⁊ tũc bona sua eis reddant. s ⁊ si
discedens pat̾ aut eun ex hereda¬
u̾it. uł uiu sine iusta causa eũ
emantipau̾it. uibetur quartam
ꝑtem ei bonorum suorum relin¬
quere. iidelicz p̾ter bona que ad
prẽm adoptiuum transtulit et
quorum ꝯmod̾ ei adqsiuit pos¬
tea ¶Mmorem natu non pos¬
se maiorem adoptare placet. ad¬
optio eni naruram imitat᷑ et
pro monstro est ur maior sit filiꝰ
quam pater. Debet itaq is ꝗsibi
ꝑ arrogationem uł adoptionem
filium facit plena pubertats .i.¬

Expanded text:
et, ad successionem eius venturi essent. item non alias emancipare cognita digni emancipatione fuerint et tunc sua bona eis reddat. sed et si decedens pater eum exheredaverit vel vivus sine insta causa eum emancipaverit, iubetur quartam partem ei suorum bonoram relinquere, videlicet praeter bona quae ad patrem adoptivum transtulit et quorum commodum ei adquisivit postea. Minorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per adrogationem vel adoptionem filium facit, plena pubertate, i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in locum nepotis uł in locum
neptis uł ꝓ neptis uł deinceps
adoptare pot. quannus filium
qͦ non hẽat .⁊ tam filium alienũ
ꝗs in locum nepotis adoptare pͥ
quam nepotem in locum filii.
S ⁊ siqs nepotis loco adoptet
uł quasi ex eo filio quem habet
iam adoptatum uł qͣ ex eo filio
quem uaturalem in potestare su¬
a habet. in eo casu ⁊ filio ꝯsen¬
tire d ne ei inuito suus heres
cognoscatur. S ex dtrario: si aᷤ¬
uus ex filio neporem dat in ad¬
optionem non est nec̾e filium
ꝯsentire. ¶In plurimis aurem
causis assimulatur is ꝗ adoptato
uł arrogatus est ei q ex legutimo
matrimonio natus est. ⁊ id siꝗs ꝑ
adoptauerit potest euudem alii ĩ

Expanded text:
 vel neptis vel in locum pronepotis vel proneptis vel deinceps adoptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex eo filio, quem habet iam adoptatum, vel quasi ex illo quem naturalem in sua potestate habet: in eo casu et filius consentire debet, ne ei invito suus heres adgnascatur. sed ex contrario si avus ex filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si qadoptaverit, potest eundem alii i
Abbreviated transcription (Latin):
ea nascitur in potestate tua nascit᷑.
qd̾ si post emantipatõm uł adoptõ¬
nen fuerit ꝯceptus: parris sui e¬
mantipati uł ani adoptini potes¬
tari suꝑbit᷑. ⁊ qd̾ neq naͣles liberi
nec adoptini nullo pene mͦ posst

Expanded text:
ea nascitur, in potestate tua nascitur: quod si post emancipationem vel adoptionem fuerit conceptum, patris sui emancipati vel avi adoptivi potestati subicitur: et quod neque naturales liberi neque adoptivi ullo paene mo
Abbreviated transcription (Latin):
¶Applłant᷑ aũ excepioes alie
les et dilaiorie. perpetue et por¬
empterie sunt que semper a¬
gencibus ob stant et semper
eã st̃m ẽ. et pacti cõuenti cũ ita
¶Temporales atar dilarorie
sunt que ad tempuo nocent
et temporis dilatõem tribiuĩt
uelun mtra qͥnqu̾niũ. ¶Nã
funto eo tempore uõ intpedr̃
accorẽ exequi. Ergo hiis quibꝰ
ĩ tracertũ tempus agẽ uolẽ¬
tibus obititur exceptio aut
pacti aut alia siłis differre de¬
bent accoẽni et post tempus age̾
ĩõ eĩ et dilatorie iste excepitẽs.
agere poterant ꝯteme̾. rẽ u̾u¬
ditiũ. deducetant et ꝯsumctãt
qͣ idẽ rem. amittebãt. ¶ Hydie

Expanded text:
Appellantur autem exceptiones aliae les et dilatoriae. 9 8. Perpetuae et peremptoriae sunt, quae semper agentibus obstant et semper causa factum est et pacti conventi, cum ita Temporales atque dilatoriae sunt, quae ad tempus nocent et temporis dilationem tribuunt: veluti intra quinquennium, nam finito eo tempore non impeditur actor rem exsequi. ergo hi quibus intra tempus agere volentibus obicitur exceptio aut pacti conventi aut alia similis, differe debent actionem et post tempus agere: ideo enim et dilatoriae istae exceptiones agere poterant, cum temere rem in iudicium deducebant et consumebant, qua ratione rem amittebant. hodie
Abbreviated transcription (Latin):
bonis quisq quoꝵ possõ alicui
data ẽ proherede aut piopossore
possid̾at id ei cui bonoꝵ possio¬
data ẽ restitũe debãt prohr̃de
aũt possite̾. urtetur qui puta
ssere is possitet qui nullo uir
remi hr̃ditariam uł etiam to¬
tam hrditatem sciens at señ
ꝑtine̾. possitet. ¶ Idõ autẽ
adhifricente possõnis uocat

Expanded text:
bonis, quorum possessio alicui data est, pro herede aut pro possessore possiddata est restituere debeat. pro herede autem possidere videtur qui putat ssessore is possidet qui nullo iure rem hereditariam, vel etiam totam hereditatem, sciens ad se non pertinere, possidet. ideo autem adipiscendae possessionis vocat
Abbreviated transcription (Latin):
selo possõem atuspici uemo
solet int̃tc̃i. siquis ex posscẽi
finidi uł ediũ. ideiectus fu̾it
nam propenitur int̾ccm̃ im̃
bus ut sup̃ diximꝰ siquit rẽ
cius ẽ dĩo eius priuetur si
aliena post eius restr̃em ẽt
compestitur. ¶Qui autẽ
tenctur loge iulia deui pͥuata

Expanded text:
solo possessionem adipisci nemo solet interdici, si quis ex possessione fundi vel aedium vi deiectus fuerit: nam ei proponitur interdictum bus, ut supra diximus si quis rem eius est. dominio eius privatur, si aliena, post eius restitutionemcompellitur. qui autem tenetur lege Iulia de vi privata
Abbreviated transcription (Latin):
sõĩs cã ꝯpͥata sũt int̾tcã uti.
posfitetis et utobi.9. ab utraq
parte teproprietate asicuiis iei
ꝯrron̾sia sit et anto q̃ritur uir᷑
ex litigatoribus possite̾. et ũt
dente perat ¶ Et quia lõcce
ꝯmoduis et posside̾. potuis qm̃
pet̾e Uplerimq et fere semꝑ
solet. set intertrõ quid̃ uti pos¬
sitetis. d̾anidi uł etiũ. possoẽ¬

Expanded text:
ata sunt interdicta uti possidetis et utrubi, cum ab utraque parte de proprietate alicuius rei controversia sit et ante quaeritur, uter ex litigatoribus possidere et uterdente petat. et quia longe commodius est possidere potius quam petere, ideo plerumque et fere semper solet. 4a. Sed interdicto quidem uti possidetis de fundi vel aedium poss
Abbreviated transcription (Latin):
em coꝵ qͥ quis protẽte aut ꝓ
possore possitet ex ta hr̃oirate
aut cum iubet. ei qui iite.
possie fundi directus sĩt resti¬
ti possõem. ¶ Exhibitoria
sunt perq̃ inbet ex hibĩ uelu¬
ri cũ eius delib̾tate agͥ aut li¬
b̾rũ cin patronus opas udicere.
uelut aut cemparenti eius qui
putãt propue int̾ttã ea uota¬

Expanded text:
m quae quis pro herede aut pro possessore possidet ex ea hereditate, aut cum iubet ei qui vi possessione fundi deiectus sit restitui possessionem. exhibitoria sunt per quae iubet exhiberi, veluti eum cuius de libertate agitur, aut libertum cui patronus operas indicere velit, aut parenti liberos qui putant, proprie int
Abbreviated transcription (Latin):
ti solent et̾ fideuissorib eius et
rocte quia ꝙ ab his petitur io
ab ipo tebitore peti intetͥ quia
mandati iditio redditurꝰ ẽ
eis ꝙ hni proeo solu̾ant ¶Qua
toe et si denõ petenta peciña.
pactus quid ꝯreo fin̾t placuit¬

Expanded text:
ri solent etiam fideiussoribus eius: et recte, quia, quod ab his petitur, id ab ipso debitore peti videtur, quia mandati iudicio redditurus est eis quod hi pro eo solverint. qua ratione et si de non petenda pecunia pactus quis
Abbreviated transcription (Latin):
accor reus ẽ. q̃lia sunt. enña.
restituroria aut ex hit ioria.
¶siamq actor ẽ qui desiderat
ant ex hibĩ. aut restitui reus
is aquo desiterat᷑ ut restim¬
at aut exhiteat. ¶ prohibi¬
plicia sunt alia duplitia. sĩ¬
ptitia sunt ueluti ꝯprohibet
p̃tor iloco satro.uł flumĩe
rublico npaue cius aliquis

Expanded text:
lia sunt omnia restitutoria aut exhibitoria: namque actor est qui desiderat aut exhiberi aut restitui reus is a quo desideratur ut restituat aut exhibeat. prohibiplicia sunt, alia duplicia. simplicia sunt, veluti cum prohibet praetor in loco sacro vel in flumine publico ripave eius aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ iuiriã passi sũt et pest eas
ĩdutias sintas nõ aliter litẽ
suscipiant. uisi om̃s expensas
litris autea. acceperint ut ac¬
tores tali pena. petranti tempe¬
ralitum doceantur obẜ uare.
¶ꝑterea. etiam pͣ. dilatorie st̃
exceptoes. q̃les sunt yrccuratorie
ueluri ꝓ unlitẽ aut niulietem
agc̃. quis uelit. Nam mliti¬
bũs nec pre patre. uł matre uł
ireoie. nec ex sacro. rescripto ꝓ¬
curatorio uoĩc exꝑiri ꝯcedr̃. suis
ũo. negaiis super ẽc stñ offen¬
sa. disciptine possunt. Cas u̾o.
excepitẽs q̃ olim procuratorib
piocuratoris oppeẽbantur. cũ ĩiu¬
dinis frogũtari uuslo mõ. pars¬
permius tuiͦ. ꝯ quiescere sancci¬
mus ne dii de hiis alttat:
ip̃ius negatii discertatio piccele

Expanded text:
talem iniuriam passi sunt, et post eas finitas non aliter litem suscipiant, nisi omnes expensas litis antea acceperint, ut actores, tali poena perterriti, tempora 1itium doceantur observare.atoriae sunt exceptiones: quales sunt procuratoriae, veluti si per militem aut mulierem agere quis velit: nam militibus nec pro patre vel matre vel uxore nec, ex sacro rescripto, procuratorio nomine experiri conceditur: suis vero negotiis superesse sine offensa disciplinae possunt. eas vero exceptiones quae olim procuratoribus procuratoris opponebantur, cum in iudiciis frequentari nullo perspeximus modo, conquiescere sancimus, ne, dum de his altercatur, ipsius negotii disceptatio protele
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus eũ in quo agit̾ u̾bi gr̃a
si uietu coactus aut dolo ĩducmꝰ
uł errore l apsus stipulanti titiõ
ꝓmisisti ꝙ uõ tebu̾as. promit¬
tcͣ palem ẽ uire cuaili te oblig̾¬
tum eẽ et accio. quia uitẽdr̃.
darc te oportere efficaxẽ set mi¬
cxceptõ. ꝙ menis cã aut doli m̃¬
tam accõem. Idem unis ẽ sĩ qͥs
ca qĩ credendi cã pecuĩam stipu¬
latus fuñit ueqr euimĩau̾it. nã
eã petiĩam ate petere posse cũ
cectũ ẽ dare em̃ eã te oportet
cũ exstipulatõe teneatis. ¶ Det
qr inquũ ẽ co nomĩc te ꝯdẽ¬
manet quia pacto ꝯuento ob¬
ligatoẽs nõ oĩm̃o dissoluũ¬
tur. qͣ tecausa efficax ẽ adu̾sꝯ
cũ actõ q̃ accor interdit. si pa¬
ret eum dare oportere. Set qr

Expanded text:
adversus eum cum quo agitur. Verbi gratia si metu coactus aut dolo inductus aut errore lapsus stipulanti Titio promisisti, quod non debueras promittere, palam est, iure civili te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniexceptio metus causa aut doli madam actionem. Idem iuris est, si quis quasi credendi causa pecuniam stipulatus fuerit neque numeravit. nam eam pecuniam a te petere posse eum certum est: dare enim te oportet, cum ex stipulatu tenearis: sed quia iniquum est eo nomine te condems manet, quia pacto convento obligationes non omnimodo dissolvuntur: qua de causa efficax est adversus eum actio qua actor intendit ‘ si paret eum dare oportere ’. sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
tũ q̃les. bonorum possessoꝵ
cetisq q̃ hidis ioco sunt ac¬
comorat ¶ furti quoq ma¬
infesti accõ qm̃uis ex ip̃ius
p̾coris uir̃ dicrõe. prosicistatur
tum̃ perpetuo datur abfur
aut dari solent. ¶Est ei
certissima iuris regula ex
malifiris penales accoẽs in
hr̾itm. nͥo cempetere. uelu¬
ti furti ĩ bonoꝵ. inptorũ in¬
iuriaꝵ. dampm ĩ iurie. set¬

Expanded text:
 quas bonorum possessori, ceterisque qui heredis loco sunt, accommodat. furti quoque manifesti actio, quamvis ex ipsius praetoris iurisdictione proficiscatur, tamen perpetuo datur: absuraut dari solent. est enim certissima iuris regula, ex maleficiis poenales actiones in heredem non competere, veluti furti, vi bonorum raptorum, iniuriarum, dam
Abbreviated transcription (Latin):
lerat aut clam arupuerat
alienam possõem. aut p̃cano
is untebat qui maiore rar¬
it eius anni nec i uec clã
uet p̾carie ab adu̾sario possi¬
debat ¶ Hodic m̃ aliter ob¬
ẜuatur nam utrusq m̃ter¬
possoem. n ͨ in n ͨ clam nec p̃¬
cario ab ad u̾sario litis ꝯtesta¬
tõnis tempore rentiet / possi¬
tẽ autem intetur. qinsq ñ
selum si ipẽ possiteat set si cͣ

Expanded text:
erat alienam possessionem aut precario is vincebat, qui maiore parte eius anni nec vi nec clam nec precario ab adversario possidebat. hodie tamen aliter observatur; nam utriusque interpossessionem nec vi nec clam nec precario ab adversario litis contestationis tempore detinet. Possidere autem videtur quisque non solum, si ipse possideat, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
per eam replicatur atq resolui¬
teͣ liceat si agat creditor si erci¬
piat debitor. ut ita de mũ ꝯtẽpnẽ
si nõ conuemĩt ne eam petin̾a
cͥditor petat nocet ei exceptio
pacti sunt. ¶ Oet quia miquũ
ẽ cretitorem ce clirdi replicatõ
ci dabitur ex postĩore pacto ꝯuẽ¬
to. ¶ sursus interdum eueĩt
ut replicatõ. q̃ pͥma fatie iusta
sit iiq uoceat. cũ actroit alia
allegatoẽ opus ẽ aonuandi rei
grã q̃ tmplicatio uocat. Et si
nirsus ea pͥma fatie insta. iui¬
accori uoceat rursus alia alle¬
gatoẽ opus ẽ q̃ accor ad uiuet᷑
que dr̃ triplicatio.¶Quaꝵ omĩ¬

Expanded text:
per eam replicatur atque resolui liceat: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum condemnetur, si non convenerit, ne eam pecuniam creditor petat, nocet ei exceptio;pacti sunt. sed quia iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi rei gratia, quae duplicatio vocatur. Et si rursus ea prima facie iusta viactori noceat, rursus adiectione opus est, qua actor adiuuetur, quae dicitur triplicatio. Quarum omni
Abbreviated transcription (Latin):
ip̾e qui nominatus est p̾ciu
diffimerit. omnimodo scõ
eius extimationem et p̾ciu
ꝑsoluatur: et res tradatur
et uenditio ad effectum per¬
ducatur. emptore ꝗdem ex
empto actione uenditore at
ex uendito agente. Sin aũt
ille qui nõiatus uł noluerit.

Expanded text:
ipse qui nominatus est pretium definierit, omnimodo secundum eius aestimationem et pretium persolvatur et res tradatur, ut venditio ad effectum perducatur, emptore quidem ex empto actione, venditore autem ex vendito agente. sin autem ille qui nominatus est vel noluerit
Abbreviated transcription (Latin):
innouarũ est. ¶In huis aũt
que scriptura ꝯficiuntur: ñ
alit̾ ꝑfectam ẽe emptõem
instrumenta emptionis fui
ta. ⁊ si per tabellionem fuit
nisi et ꝯplectiones acceperĩt.
et fiunt ꝑtib absoluta .do¬
nec eni aliquid ex hus de ẽ
et penitentĩe locus est. et pote¬
st emptor uel uenditor sine
pena recede ad emptione. Ita
ramen impune reced̾e eis ꝯce¬
dimus. nͥ iamarraꝵ nomine
aliquid fu̾it datum. ħ etenĩ
subsecuto sũ inscriptis. sũ sñ
scͥptis uendito celebrara est
Is qui recusat adimplere ꝯͣt¬
tum. ¶ Siquid emptor ẽ: ꝑ¬
dat qd̾ dedit. si u̾o uenditor dup¬
lum restituere ꝯpellitur. lz ni¬
cħ̾ sr̃arris expressum est. ¶ẜ¬
cium antem ꝯstitui o. Nam
alioquin si inter aliquos coᷤ¬
uenerit. ut qnͣti ticius rem ex¬
timauerit tanti sit empta. int̾
uet̾es satis habundeq sũ ꝯstat

Expanded text:
n his autem quae scriptura conficiuntur non aliter perfectam esse emptionem instrumenta emptionis fuerta et, si per tabellionem fiunt, nisi et completiones acceperint et fuerint partibus absoluta. donec enim aliquid ex his deest, et poenitentiae locus est et potest emptor vel venditor sine poena recedere ab emptione. ita tamen impune recedere eis concedimus nisi iam arrarum nomine aliquid fuerit datum: hoc etenim subsecuto, sive in scriptis sive sine scriptis venditio celebrata est, is qui recusat adimplere contractum, si quidem emptor est, perdit quod dedit, si vero venditor, duplum restituere compellitur, licet nihil super arris expressum est. Pretium autem constitui oportet: nam alioquin si ita inter aliquos convenerit, ut, quanti Titius rem aestimaverit, tanti sit empta: inter veteres
Abbreviated transcription (Latin):
mulatq de precio ꝯue¬
nerit qmͣius nondit
precium uimn̾atum sit. at̾
arra quidem data fu̾it. nam
ꝙ arre uoĩe datur. arguinẽ¬
tum est emptõis et uenditi¬
ouis ꝯtracte. S hee ꝗdem
de emptõib et uendicionibꝰ

Expanded text:
mulatque de pretio convenerit, quamvis nondum pretium numeratum sit ac ne arra quidem data fuerit. nam quod arrae nomine datur argumentum est emptionis et venditionis contractae. sed haec quidem de
Abbreviated transcription (Latin):
post hune uidetur dedisse. qr
filii ⁊ filie applłatõe ⁊ post hu¬
mus ⁊ post huma ꝯtinentur.
Qd̾ si nepotes sint an applłatõe
filioꝵ ⁊ ipĩs tutores dati sunt.

Expanded text:
postumo videtur dedisse, quia filii vel filiae appellatione et postumus et postuma continentur. quid, si nepotes sint, an appellatione filiorum et ipsis tutores dati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum est. quod et in
surdo receptum est quia ⁊
lii qui stipulantur u̾ba ꝓ¬
mutentis et hii qui ꝓmit¬
tunt uerba stipulantis au¬
dire d. Unde aꝑꝑet non de
co nos loqui qui tarous ex¬
audit. s de eo qui omnino
non exaudit. ¶Euriosus
nullum negocium gͣere põt.
qr non intelligit quid a¬
git. ¶ Du pillus omne nego.¬
bi tutoris auctoritas neces¬
sariam est. adibeatur tutor
uli si ip̃e obligetur namaliu
cepupilł utiq de hus uerũ
est. qr iam aliquam intellec¬
tum h̃eant. nam infans et
qui infanti proximus est ñ
tellectum hñt. S inproxi¬
mis infantie p̃p̃ utilitatem
eoꝵ benignior iuris interp̾ta¬
rõ fc̃a est. ut idem uiris hũãt
quod pubertati proximi.
S qui in potestate pentis est
impubes nec auctore pr̃e ꝗd̾
obligatur ¶Si impossibilis
ꝯditio obligatõib adiciatur.
nicħ ual stipło. Impossibilis
pedimento est quo minus
existat. ułi siquis ita dixerit

Expanded text:
palam est. quod et in palam est. quod et in surdo receptum est: quia et is qui stipulatur verba promittentis, et is qui promittit verba stipulantis audire debet. unde apparet, non de eo nos loqui qui tardius exaudit, sed de eo qui omnino non exaudit. Furiosus nullum negotium gerere potest, quia non intellegit quid agit. Pupillus omne negobi tutoris auctoritas necessaria sit, adhibeatur tutor, ueluti si ipse obligetur; nam alium de pupillis, utique de his verum est, qui iam aliquem intellectum habent: nam infans et qui infanti proximus est nontellectum habent: sed in proximis infanti propter utilitatem eorum benignior iuris interpretatio facta est, ut idem iuris habeant, quod pubertati proximi. sed qui in parentis potestate est impubes nec auctore quidem patre obligatur. Si impossibilis condicio obligationibus adiciatur, nihil valet stipulatio. impossibilis impedimento est quo minus existat, veluti si quis ita dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
bit quidẽ stipło. S utrũ to¬
instipłone deductum ẽ an uͦ
pars dimidia dubrtatũ est.
diam ꝑtem ei adquiri. Ei
qui iurituo subiectus est.
si stipłatus sit tibi adquiris
qr uox tua tanꝙͣ filii sit. et
filii uox tanꝙͣ tua intelligi¬
tur in hus reb que tibi ad¬
quiri possunt. ¶Preterea
mutilis est stipło siquis ad
ea que interrogatus fu̾it
non respondeat. uli si .x. au¬
reos ate dari sibi stipuletur.
scil id exprimas .i. cui sub
conditõe uł iudiem stipłan¬
ti tu respondeas p̾senti die
in eandem diem aut ꝯdito̾e
spospondisse nec enim ncc̃e
est in respondendo eadem oĩa
repeti que stipulator exp̾sse¬
rit. ¶Itm in utilis sciptila¬
tio si ab eo stipuleris qui iu¬
ri tuo subiectus est uł siis
ate stipuletur. S ẜuus qd̾
non solum duo suo obligari
non põt. s nec alii ꝗdem ulli.
Eilii uo famuł aliis obliga¬
ri possunt. ¶ODutum n
stipulari n ꝓmit̾e posse

Expanded text:
bit quidem stipulatio: sed utrum tobit quidem stipulatio: sed utrum toin stipulationem deductum est, an vero pars dimidia, dubitatum est: dimidiam ei adquiri. ei, qui tuo iuri subiectus est, si stipulatus sis, tibi adquiris, quia vox tua tamquam filii sit, sicuti filii vox tamquam tua intellegitur in his rebus quae tibi adquiri possunt. Praeterea inutilis est stipulatio, si quis ad ea quae interrogatus erit non responderit, veluti si decem aureos a te dari stipuletur, scilicet id exprimas, id est si cui sub condicione vel in diem stipulanti tu respondeas: ‘ praesenti die in eandem diem aut condicionem spopondisse: nec enim necesse est in respondendo eadem omnia repeti quae stipulator expresserit. Item inutilis est stipulatio, si ab eo stipuleris, qui iuri tuo subiectus est, vel si is a te stipuletur. sed servus quidem non solum domino suo obligari non potest, sed ne alii quidem ulli: filii vero familias aliis obligari possunt. Mutum neque stipulari neque promittere posse