comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dens. septimo regni sui anno mortuus est. regnũq
eius chlotarius rex accepit. copulans uuldotradã
uxorẽ eius stratui suo. Sed increpatus asacerdoti¬
bus reliquit eã. dans ei gariuuldũ ducẽ. dirigens¬
ꝙ ar uernũ chramnum filiũ suum.
ad gub̾nandã turonice urbis eccłam petebatur.¬
Unde factum est ut coniuncti clerici cum leubaste martia
rio & abbate. cum magno apparatu aruernũ ꝓperarent.
Cumq catoniregis uoluntatẽ patefecissent. suspendit
eos aresponso paucis diebus. hi uͦ regredi cupientes
dicunt. Pande nohis uoluntatem tuam: ut sciamiᷤ
qid debeamus sequi. alioquin. ꝙ euertemur ad
ꝓpria. Non enim nostra te uoluntate expetiuimu.
sed regis p̃ceptone. atille ut erat uane głs cu¬
pidus. ad unata pauperũ caterua clamorẽ dari
p̾cepit his uerbis. Curnos deseris bone pater filios
quos usq nc̃ educasti: Quis nos cibo potuq refiti&
situ abieris: Rogamus nenos relinquas. quosalere

Expanded text:
dens, septimo regni sui anno mortuos est, regnumque dens, septimo regni sui anno mortuos est, regnumque eius Chlothacharius rex accepit, copulans Vuldotradam, uxorem eius, stratui suo. Sed increpitus a sacerdotibus, reliquit eam, dans ei Garivaldum ducem, dirigensque Arvernus Chramnum, filium suum. ad gubernandam Turonicae urbis ecclesiam petebaturUnde factum est, ut conirio et abbate, cum magno apparatu Arvernum properarent. Cumque Catoni regis voluntatem patefecissent, suspendit eos a responso paucis diebus. Hi vero regredi cupientes, dicunt: Pande nobis voluntatem tuam, ut sciamus quid debeamus sequi; alioquin revertimur ad propria. Non enim nostra te voluntate expetivimus, sed regis praeceptione. At ille, ut erat vanae gloriae cupidus, adunata pauperum caterva, clamorem dari praecepit his verbis: Cur nos deseris, bone pater, filios, quos nunc usque educasti? Quis nos cibo potuque reficiet, si tu abieris? rogamus ne nos relinquas, quos alere
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Serpens ampullam uino plenam repperit.
ꝑ huius enim os ingressus qđ intus habebatur. a¬
uidus hausit. aquo inflatus uino ꝑaditũ exire
dominus cum ille exire niteretur nec poss&e. ait
ad serpentem. Euome pͥus qđ inglitisti. & tunc
poteris abscedere liber. Que fabula magnũ
ei timorẽ atq odiũ p̃parauit. Sub eo enim &
buccelinus cum totam italiam infrancorum regno redi¬
giss&. anarsite interfectus est. italiam ad partẽ impe¬
ratoris captam. nec fuit qui eam ultra reciper&. Sub
huius tempore uuas in arbore quã sanbucũ uocams
absq uitis conuinctione uidimus natas & flores ipsa¬
rum arborũ que nigra ut nostis grana ꝓferre solite
sunt. racemorum grana dederunt. Tunc & incir¬
culum lunȩ. quinta stella ex aduerso ueniens intro¬
isse uisa est. Credo hȩc signa. mortẽ ipsius regis ad¬
nuntiasse. Ipse uͦ ualde infirmatus. acinctura se¬
orsum se ui i are ñpoterat. Qui paulatim deci¬

Expanded text:
dicens: 'Serpens ampullam vino plenam repperit. dicens: 'Serpens ampullam vino plenam repperit. Per huius enim os ingressus, quod intus habebatur avidus hausit. A quo inflatus vino, exire per adidominus, cum ille exire niteretui nec possit, ait ad serpentem: „Evome prius quod ingluttisti, et tunc poteris abscidere liber". Quae fabula magnum ei timorem atque odium praeparavit. Sub eo enim et Buccelenus, cum totam Italiam in Francorum regno redigisset, a Narsitae interfectus est, Italiam ad partem imperatoris captam, nec fuit qui eam ultra reciperet. Sub huius tempore uvas in arbore quem savucum vocamus absque vitis coniunctione natas vidimus, et flores ipsorum arbo rum, quae nigra, ut nostis, grana proferre solitae sunt, racimorum grana dederunt. Tunc et in circulum lunae quintae stella ex adverso veniens introisse visa est. Credo, haec signa mortem ipsius regis adnuntiasse. Ipse vero valde infirmatus, a cinctura deorsum se iudecare non poterat. Qui paulatim deci
Abbreviated transcription (Latin):
ibiq tonsoratus & ep̃s ordinatus est. Mortuo aut̃ cha¬
naone hic apostatauit. & dimissis capillis. uxorem
quam post clericatũ reliquerat cũ regno frĩs simul ac¬
cepit. sed ab ep̃is ex communicatus est. Cui qualis
fuerit interitus. sequenter scribemus. Obut aut̃ bau¬
dinus ep̃s. anno sexto episcopatus sui. Incuuis loco
guntharius abba subrogatur . XUII. post transitum
scĩ martini.
grauissimo dominationis uigo a terer&. exercitus im¬
peratoris hispanias est ingressus. & ciuitates aliquas
ꝑ uasit. Interfecto autem agilane. athanagildus
regnũ accepit. qui multa bella postea contra
ipsũ exercitũ egit. & eos plerũq deuicit. ciui¬
tatesq quas male ꝑuaserant. ex parte auferenꝰ
depotestate eoruor.
Theoualdus uͦ cumiam ad ultus ess&. uulde¬
tradam duxit uxorem. hunc theodoualdũ fert̃
mali fuisse ingenii: ita ut iratus cuidam quem
suspectum derebus suis habebat. fabulã finger&

Expanded text:
ibique tonsuratus, et episcopus ordinatus est. Mortuo autem Chaibique tonsuratus, et episcopus ordinatus est. Mortuo autem Chanaone, hic apostatavit, et demissis capillis, uxorem quam post clericatum reliquerat, cum regno fratris simul accepit: sed ab efuerit interitus, sequenter scribemus. Obiit autem Baudinus episcopus anno sexto episcopatus sui. In cuius loco Guntharius abba subrogatur, XVII. post transitum sancti Martini. gravissimo dominationis suae iugo adterriret, exercitus imperatoris Hispanias est ingressus et civitates aliquas pervasit. Interfecto autem Agilane, Athanagildus regnum eius accepit. Qui multa bella contra ipsum exercitum postea egit et eos plerumque devicit, civitatisque, quas male pervaserant, ex parte auferens de potestate eorum. Theodovaldus vero cum iam adultus esset, Vuldetradam duxit uxorem. Hunc Theodovaldum ferunt mali fuisse ingenii, ita ut iratus cuidam, quem suspectum de rebus suis habebat, fabulam fingeret,
Abbreviated transcription (Latin):
Post hȩc uirauit fr̃ĩ suo ut ei fidelis ess&. sed nescio qͦ
casu sacram̃tum irrumpere uoluit. Qđ chanao¬
sentiens. iterũ eũ ꝑ sequebatur. At ille cũse euade¬
re ñ posse uider&. postaliũ comitẽ regiones illius
fugit. nomine chonomerẽ. Is cũ sentir& ꝑsecutores
eius apꝓpinquare. sub t̾ra eũ in loco abscondit.
componens de suꝑ exmore tumulum. paruumq ei spiraculũ
reseruans. unde anhelitũ resumere possit. aduenientib
aut̃ ꝑsecutoribus eius dixerunt. Ecce hic macliauus
mortuus atq sepultus iac&. Quod illi audientes atq
gaudentes. & suꝑ tumulũ illius bibentes. ren unti¬
auerunt fr̃i eũ mortuũ esse. Quod ille audiens reg¬
num eius integrũ accepit. Nam semꝑ britanni sub
francoꝵ potestate post obitũ regis chlodouehi fu¬
erunt. & comites ñ reges appellatisunt. M acliauus
aut̃ de subterra consurgens. ueneticã urbẽ expeuit.

Expanded text:
Post haec iuravit fratri suo, ut ei fidelis esset; sed nescio quo Post haec iuravit fratri suo, ut ei fidelis esset; sed nescio quo casu sacramsentiens, iterum eum persequebatur. At ille, cum se evadere non posse videret, post alium comitem regionis illius fugit, nomine 144 Chonomorem. Is cum sentiret persecutores ejus appropinquare, sub terra eum in loculo abscondit, componens desuper ex more tumulum, parvumque ei spiraculum reservans, unde halitum resumere posset. Advenientibus autem persecutoribus ejus dixerunt: Ecce hic Macliavus mortuus atque sepultus jacet. Quod illi audientes, atque gaudentes, et super tumulum illum bibentes, renuntiaverunt fratri eum mortuum esse. Quod ille audiens, regnum ejus integrum accepit: nam semper Britanni sub Francorum potestate post obitum regis Chldovechi fuerunt, et comites, non reges appellati sunt. Macliavus autem de sub terra consurgens, Veneticam urbem expetiit,
Abbreviated transcription (Latin):
implere. quã me tua dulcedo expetut. Etreqͥ¬
rens uirũ diuitẽ atq sapientẽ. quẽ tuȩ sorori
deberẽ aduingere. nihil melius me ipso inue¬
ni ltaq noueris quia eam c̃iugem accepi. qđ
t displicere ñ credo. at illa. Qđ bonũ inquit
uidetur in oculis domini mei faciat. tantũ ancilla tua
cũ gr̃a regis uiuat. Guntharius uͦ chramnus atq.
chilpericus. uiuente patre mortui sunt. Exitum uꝰ¬
chramni inposterũ scripsimus. alboenus qq̃ rex lan¬
gobardorũ chlothsindam filiam regis accepit. Obi¬
it aut̃ in uriosus ep̃s urbis turonice decimo & sep¬
timo episcopatus sui anno. Cui baudenus ex dome
sticis chlotharu regis successit sextus decimus.
post obitum beati martini.
hanao quoq britannorũ comes. tres frates su¬
os inter fecit. Uolens aut̃ adhuc macliauum int̾ficere.
conp̃hensum atq catenis oneratũ in carcere retine¬
bat. qui ꝑfelicẽ namne ticũ epm̃ amorte liberaitꝰ est.

Expanded text:
implere, quam me tua dulcedo expetiit. Et requimplere, quam me tua dulcedo expetiit. Et requirens virum divitem atque sapientem, quem tuae sorori deberem adjungere, nihil melius quam meipsum inveni. Itaque noveris, quia eam conjugem accepi, quod tibi displicere non credo. At illa: Quod bonum, inquit, videtur in oculis dcum gratia regis vivat'. Guntharius vero, Chramnus atque Childericus vivente patre mortui sunt. Exitum Chramni in posterum scribemus. Alboinus quoque rex Langobardorum Chlotsindam filiam regis accepit. Obiit autem Injuriosus episcopus urbis Turonicae decimo et septimo episcopatstico Chlothachari regis successit, decimus sextus post obitum beati Martini. Chanao quoque Brittanorum comes tres fratres suos interfecit. Volens autem adhuc Macliavum interfecere, conpraehensum atque catenis oneratum in carcere retinebat. Qui per Filicem Namneticum episcopum a morte liberatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
nans. simulq & rogans. ut ꝓse uirtutẽ bea¬
ti martini antistitis exorar&
septem filios habuit. id est deingunde
guntariũ. childericũ. charibertum. gunht¬
chrammũ. sigibertũ. & chlothsindam filiam
Dechunnam habuit chramnũ. Quȩ autẽ causa fuerit.
ut uxorissue sororẽ acciper& dicam. Cumiam ingun¬
dem in conuigio accepiss&. & eam unico amore di¬
liger&. suggestionẽ ab ea accepit dicens. fecit dñs de
ancilla sua qđ libuit. & suome stratui asciuit. Nẽ
ad cõplendam mercedem. qid famula tua sugge¬
rat. audiat dominus m̃srex. Precor ut sorori mee
serue ur̃e utilẽ atq habilẽ uirũ ordinare dig¬
nemini. unde ñ humilier . sed potus exaltata ser
uire fi delibus possim. Qđ ille audens cũ ess&e
nimium luxuriosus. in amore aregundis ince¬
dit . & ad uillam in qua ipsa residebat dirigit.
eamq sibi inmatrimonio sotiauit. Qua accepta
ad ingundẽ rediens ait. Eractaui mercedẽ illã

Expanded text:
nans, simulque rogans, ut pro se virtutem beanans, simulque rogans, ut pro se virtutem beati Martini antistitis exoraretseptem filios habuit, id est Guntharium, Childericum, Aribertum, Guntramnum, Sigibertum, et Chlodesindam filiam de Chunsena habuit Chramnum. Quae autem causa fuerit, ut uxoris suae sororem acciperet, dicamus. Cum jam Ingundem in conjugio accepisset, et eam unico amore diligeret, suggestionem ab ea accepit, dicente: Fecit dominus meus de ancilla sua quod libuit, et suo me strato ascivit: nunc ad complendam mercedem, quid famula tua suggerat, 143 audiat dominus meus rex. Precor ut sorori meae, servae vestrae, utilem atque habentem virum ordinare dignemini, unde vire fidelius possem'. Quod ille audiens, cum esset nimium luxoriosus, in amore Aregundis incedit et ad villam, in qua ipsa resedebat, dirigit eamque sibi in matrimonio sociavit. Qad Ingundem rediens, ait: Tractavi mercedem illam
Abbreviated transcription (Latin):
de obitu theudoberti filii eis.
peribus . predita apud urbẽ turonicã obit . te¬
pore in iuriosi ep̃i. Quȩ parisius cum magno psal¬
lentio deportata: insacrario basilice scĩ petri. ab
latus chlodo uehi regis sepulta est afiluis suis
chil deberto. chlothario regibus. Nam basilica¬
illamꝰ. c̃ onstruxerat. inqua & genofeua beatis¬
sima est sepulta.
eniq chlotharius rex indixerat ut om̃s eccłe
regni sui. tertiam partẽ fructuum fisco dissolue¬
rent. Qđ lic& inuiti cum om̃s ep̃i consensissent: atq
subscripsissent. uiriliter hoc beatus in iuriosus re¬
spuens. subscribere dedignatus est dicens. Siuolu¬
eris res dĩ tollere. dñs regnũ tuũ uelocit᷑ aufer&e.
quia iniquum est ut pauperes quos tuo debesale¬
re horreo. abe& stipendio tua horrea reple¬
antur. Et iratus contra regẽ. nec ualedicens
abscessit. Tunc commotus rex timens etiam
uirtutẽ beati martini. misit post eũ cũmu¬
neribus ueniã p̃cans. & hoc qđ fecerat damp¬

Expanded text:
de obitu Theudoberthi, fili eius. peribus praedita, apud urbem Toronicam obiit tempore Iniuriosi episcopi. Quae Parisius cum magno psallentio deportata, in sacrario basilicae sancti Petri ad latus Chlodovechi regis sepulta est a filiis suis, Childebertho atque Chlothachario regibus. Nam basilicaillam ipsa construxerat; in qua et Genuveifa beatissima est sepulta. Denique Chlothacharius rex indixerat, ut omnes eclesiae regni sui tertiam partem fructuum fisco dissolverent. Quod, licet inviti, cum omnes episcopi consensissent atque subscripsissent, viriliter hoc beatus Iniuriosus respuens, subscribere dedignatus est, dicens: 'Si volueris res Dei tollere, Dominus regnum tuum velociter aufret, quia iniquum est, ut pauperes, quos tuo debes alere horreo, ab eorum stipe tua horrea repleantur'. Et iratus contra regem nec valedicens abscessit. Tunc commotus rex, timens etiam virtutem beati Martini, misit post eum cum muneribus, veniam praecans et hoc quod fecerat dam
Abbreviated transcription (Latin):
duci fecit usq rauennã. Causa aduentus
fuisse reꝑtum. & imp̃r ad papã direxit. n¬
gans ut ueritatẽ rei ꝑquirer&. qͥ accepta
occasione a roma exeundi. primo in lano¬
bardiã quasi ꝓ inquisitione p̃dicta ꝓfec̾
est. Demide arrepto itinere.subito adim
UIIII. & Sicut dictũ ẽ romam repedauit.
adgenitorem suum. Rex itaq consultis fide¬
libus iterato hiemis tempore saxoniã intrauit

Expanded text:
duci fecit usque Ravennam. Causa adventus duci fecit usque Ravennam. Causa adventus fuisse repertum; imperator ad papam direxit, rogans ut veritatem rei perquireret; qui, accepta occasione Roma exeundi, primo in Langobardiam, quasi pro inquisitione praedicta profectus est, deinde arrepto itinere subito ad imocto, et, sicut dictum est, Romam repedavit. ad genitorem suum. Rex itaque consultis fidelibus, iterato hiemis tempore Saxoniam intravit
Abbreviated transcription (Latin):
di habitabant saxones cũ mulieribꝰ & in¬
fantibꝰ transtulit infrantia. & pagos trans¬
aibinos. abrotides dedit. Lodẽ tp̃r Gotefrid̃
rex danoꝵ uenit cũ classe sua & omi ȩqͥtatu
regni sui ad locũ qui dr̃ Nestors inconfinio
regni sui & saxoniȩ. Promisit enĩ se ad collo¬
quium imꝑatoris uenturũ. Sed consiliosuoꝵ
luit ꝑ legatos mandauit. Nam imꝑator.
suꝑ albiam flumum sedebat in loco qui dr̃
holdunstem. & missa ad gotefridum lega¬
dione ꝓfugitiuis retentis medio septb̃r co¬
loniãm uenit. Demde arduennã ingressus
uenationũ iocis exercitatus aquis reuersus ẽ.
sledio nouenbrio nuntiatũ ẽ ei leone papam
cũ eo natł dm̃ celebr uelle. ubicũq illipla¬
cuiss&. Qđ gratant᷑ suscepit. & statim mis¬
honorifice p̃cepit. ipse uͦ obuiã illi ad rem
ci nitatẽ ꝓfectus ẽ. Ibiq susceptus ad carisi
muneribꝰ ꝑbaioariã ire uolentẽ asius de¬

Expanded text:
di habitabant, Saxones cum mulieribus et indi habitabant, Saxones cum mulieribus et infantibus transtulit in Franciam et pagos Transalbianos Abodritis dedit. Eodem tempore Godofridus rex Danorum venit cum classe sua necnon etregni sui ad locum qui dicitur Sliestroch in confinio regni sui et Saxoniae; promisit enim se ad colloquium imperatoris venturum. Sed consilio suorum luit, per legatos mandavit. Nam imperator super Albiam fluvium sedebat in loco, qui dicitur Holdunsteti, et missa ad Godefridum legatione pro fugitivis retentis mediante Septembrio Coloniam venit; deinde Arduenna ingressus venationum iocis exercitatus Aquis reversus est. Medio Novembrio nuntiatum est ei, Leonem papam cum eo natalem Domini celebrare velle, ubicumque illi placuisset; quod gratanter suscepit. Et statim misre precepit; ipse vero obviam illi Remorum civitate profectus est ibique susceptum ad Carisiamuneribus per Baioariam ire volentem a suis de
Abbreviated transcription (Latin):
ambulans. Ostona ciuitas initalia inde¬
ditionẽ recepta ẽ. Lucerna quoq frequenti
obsidione fatigata. & ip̃sa indeditionem
uenit. Presidiumq francoꝵ inea positũ est
mꝑator. ȩstatis tempore in arduenna ue¬
nationibꝰ operam dedit. & misso insaxoniã.
exercitu. trans alpios saxones uastauit
dus bene uentanox dux inlucerna uuinigisũ
comitr̃ qui spoleti p̾sidio p̃erat. aduersa ual¬
tudine fatigatũ obsedit. & indeditionem
accepit. captũq cum magno honore
aquis palatio factus ẽ. &. mortalitas subse¬
cuta est. Winigisus a grimaldo reddituᷤ ẽ
Missi imꝑatoris a constantinopoli regressist
& uenerunt cũ eis legati nichofori imꝑatoi
qui tc̃ rem publicã regebat. quoꝵ hȩc nomni¬
sunt. Michahel ep̃s. petrus abba. calistus
& candidatus qͥ uenerunt adimꝑatorẽ in
germaniã suꝑ fluuium sala in loco qui dr̃
hiemãuit. ȩstate uͦ insaxoniã cum exercitu¬

Expanded text:
Ambulabat. Ostona civitas in Italia in deAmbulabat. Ostona civitas in Italia in deditionem recepta est. Luceria quoque frequenti obsidione fatigata et ipsa in deditionem venit, presidiumque Francorum in ea positum est. Imperator aestatis tempore in Arduenna venationibus operam dedit et misso in Saxoniam exercitu transalbianos Saxones vastavit. Grimaldus Beneventanorum dux in Luceria Winigisum comitem Spoleti, qui presidio preerat, adversa valitudine fatigatum obsedit et in deditionem accepit captumque cum magno honore . terrae motus Aquis palatio factus est et mortalitas subsecuta esMissi imperatoris a Constantinopoli regressi sunt, et venerunt cum eis legati Nichofori imperatoris, qui tunc rem publicam regebat; quorum hec sunt nomina: Michael episcopus, Petrus abbas, Calistus et Candidatus. Qui venerunt ad imperatorem in Germania super fluvium Sala in loco qui dhiemavit. Aestate autem in Saxoniam ducto exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas barcilona hispaniȩ iam tunc minꝰ
plus biennio obsessa. Aatus p̃fectus eius
& alii qua plures sarracem cõprehensisũ
& mitalia theatȩ ciuitas similit᷑ capta.
& flãmis exusta est. eiusq p̾fectus Rotse¬
mus cõprehensus est. Castella quȩ ad illa
cuntatem aspiciebant indeditione su¬
scepta sunt.Latus & rotselmus exilio
damnatisunt. Mense octobris. isaac iud¬
us de affrico cũ elephanto regressus por¬
tum ueneris intrauit. & quia propter
nnueᷤ alpes transire non potuit. in uercellis
imperatrix deconstantmopoli misit
legatũ nomine leonẽ ad imꝑatorem.
de pace confirmanda int̾ francos &
grecos. Et imꝑator. constantmopolim.
misit iesse ep̃m ambianensem. & eingaudũ
comitem. ut pacẽ cum eo statuerent. lascha
celebratũ est in eodem palatio. Todẽ anno
xiII. kł aug̃ uenit isaac cũ elephanto &
ceteris muneribꝰ arege ꝑsarum missis inp̃¬
sentiam imꝑatoris. Nom̃ elephantis erat

Expanded text:
civitas Barcilona Hispaniae, jam tunc minus civitas Barcilona Hispaniae, jam tunc minus plus biennio obsessa; Zatun praefectus ejus et alii quam plures Sarraceni comprehensi sunt. Et in Italia Theate civitas similiter capta et flammis exusta est, ejusque praefectus Rotselmus comprehensus est. Castella quae ad illam civitatem aspiciebant, in deditionem recepta sunt. Zatun et Rotselmus exilio dampnati sunt. Mense Octobrio Isaac Iudeus de Africa cum elefanto regressus portum Veneris intravit et, quia propter nives Alpes transire non potuit, Vercellis mperatrix de Constantinopoli misit legatum nomine Leonem ad imperatorem de pace confirmanda inter Francos et Grecos, et imperator Constantinopolim misit Iesse episcopum Ambianensem et Helmgaudum comitem, ut pacem cum ea statuerent. Pasca celebratum est in eodem palatio. Eodem anno XIII. Kal. Aug. venit Isaac cum elefanto et ceteris muneribus a rege Persarum missis in presentiam imperatoris; nomen elefantis erat
Abbreviated transcription (Latin):
lentia propt̃ mollitiem hiberni tẽporis
facta est. Imꝑator. de spoleto m rauennam
ueniens.aliquot dies ibi moratꝰ. papiam.
ꝑrexit. Ibi nuntiatũ est ei legatos aaroN
& armi mulm regis ꝑsarum portũ pisȩ in¬
trasse. Quibus obiuam mittens int̾ uercellis
& heboreiam eos sibi fecit p̾sentari. Unus
eni erat exeis ꝑsa deoriente legatus regis
ꝑsarum. alt̾ sarracenuᷤ de affrica legatus
admirati abraham qͥ inconfimo africae in
fossato presi debat. qui isaac iudeũ quem
imꝑator. ante quadrienniũ ad regẽ ꝑsarũ
cum lantfrido & sigimundo miserat.
reuersũ cũ magnis mineribꝰ nuntiauerunt.
Nam lantfriduᷤ & sigimundus mitinere de¬
functisunt. Misit itaq rex herchenbaldũ
notariũ in liguriam ad naues parandas. ul
elephas & eaquȩ deferebant᷑ sub ueherent᷑.
Ipsẽ uͦ celebrato die natiuitatis scĩ iohannis
baptistȩ apud heboreiã alpes trans gressu
ingalliam reuersus ẽ. Ipsa ȩstate capta est

Expanded text:
lentia propter molliciem hiberni temporis lentia propter molliciem hiberni temporis facta est. Imperator de Spoleto Ravennam veniens aliquot dies ibi moratus Papiam perrexit. Ibi nuntiatum est ei, legatos Aaron Amir Munmilin regis Persarum portum Pisae intrasse; quibus obviam mittens inter Vercellis et Eboreiam eos sibi fecit presentari. Unus enim ex eis erat Persa de oriente, legatus regis Persarum, alter Sarracenus de Africa, legatus Admirati Abraham, qui in confinio Africae in Fossato presidebat. Qui Isaac Iudeum, quem imperator ante quadriennium ad regem Persarum cum Lantfrido et Sigimundo miserat, reversum cum magnis muneribus nuntiaverunt. Nam Lantfridus et Sigimundus in itinere defunnotarium in Liguriam ad naves parandas, ubi elephans et ea quae deferebantur, subveherentur, ipse vero celebrato die nativitatis sancti Joannis baptistae apud Heboreiam, Alpes transgressus in Galliam reversus est. Ipsa aestate capta est
Abbreviated transcription (Latin):
latus est. Post paucos aut̃ dies iussit eos qui
anno suꝑiori pontificẽ de posuerant ex hi¬
beri. & habita de eis questione scđm legem
romana ut maiestatis rei capitali senten¬
tia dampnati sunt. Proquibꝰ tamen pio
affectu apud imꝑatorẽ int̾ cessit. Nam &¬
uita & menbroꝵ integritas eis concessa e.
Cȩterum ꝓfacinoris magnitudine exilio
deportati sunt. huiꝰ facmoris principes¬
fuere paschalis numiculator. campulus.¬
& sabellarius. & multi alii nobiles romani
ui om̃s eadem sententia damnati sunt.
Ordmatis itaq romanȩ urbis totiusq ita¬
liȩ nontantũ publicis. sed etiam ȩccłasticio
uentanos cũ pippino filio suo hostili expe¬
noctis scd̃a terrȩ motus ingens factus est.¬
quo tota italia grauit᷑ concussa ẽ. quo motu
tectum basilicȩ beati petri apłi magna ex
parte cũ suis trabibus corruit. Lodem anno
loca quȩdam circa renum & ingallia & in
germania terrȩ motu tremuerunt & pesti¬

Expanded text:
latus. Post paucos autem dies iussit eos, qui latus. Post paucos autem dies iussit eos, qui anno superiori pontificem deposuerant, exhiberi; et habita de eis questione secundum legem Romanam ut maiestatis rei capitali sententia dampnati sunt. Pro quibus tamen papa pio affectu apud imperatorem intercessit: nam vita et membrorum integritas eis concessa est, ceterum pro facinoris magnitudine exilio deportati sunt. Huius factionis fuere principes Paschalis nomenculator et Campulus sacellarius et multi alii nobiles Romani, qui omnes eadem sententia dampnati sunt. Ordinatis itaque Romanae urbis totiusque Italiae non tantum publicis, sed etiam ecclesiasticiventanos cum Pippino filio hostilem expenoctis secunda terraemotus ingens factus est,quo tota Italia graviter concussa est; quo motu tectum basilicae beati Pauli apostoli magna ex parte cum suis trabibus corruit. Eodem anno loca quaedam circa Rhenum et in Gallia et in Germania terrae motu tremuerunt, et pesti
Abbreviated transcription (Latin):
indomo sc̃ĩ petri apł̃i eugłm portans
ambonẽ conscendit. Inuocatoq sc̃ȩ trinita¬
tis nomine iure iurando obiectis se crimi¬
nibus purgauit. Fadem die eacharias prb̃t
cũ duobus monachis uno demonte oli neti.
altero debethleem romã uenit. quos epͣs
hierosolimoꝵ ad regem direxit. qͥ benedic¬
tionis causa claues sepulchri dmi ac loci
caluariȩ claues etia ciuitatis cum uexillo
detulerunt. Quo ᷤ rex benigne suscipiens
aliquot dieᷤ secum detinint. & mense apͥli
remimeratos absoluit. Et celebr. ibi rex
dece.i. Cũ rex ipso die nat᷑ dñi ante confes¬
sionẽ Scĩ petri aboratione surger& leo
papa corona capiti enus imposuit. & acunc¬
to romanoꝵ popło ter acclamatũ est.
arolo augusto adõ coronato magno &ꝰ
pacifico imꝑatori. imꝑatori romanoru᷑
uita & inctoria. Et post laudes more
antiquoꝵ principũ adoratus ẽ. It ablato
patricii nomine imꝑator. & augustus appel¬

Expanded text:
in domo sancti Petri evangelium portans in domo sancti Petri evangelium portans ambonem conscendit, invocatoque sanctae Trinitatis nomine, jurejurando ab objectis se criminibus purgavit. Eadem die Zacharias presbyter cum duobus monachis, uno de monte Oliveti, altero de Bethleem, Romam venit, quos episcopus Hierosolymorum ad regem direxit, qui benedictionis causa claves sepulcri Domini ac loci calvariae, claves etiam civitatis cum vexillo detulerunt; quos rex benigne suscipiens, aliquot dies secum detinuit, et mense Aprili remuneratos absolvit. Et celebravit ibi rex DCCCL., cum rex ipso die natalis Domini ante confessionem sancti Petri ab oratione surgeret, Leo papa coronam capiti eius imposuit; et a cuncto Romanorum populo ter adclamatum est: 'Karolo Augusto a Deo coronato, magno et pacifico imperatori Romanorum, vita et victoria!' Et post laudes more antiquorum principum adoratus est et ablato patricii nomine imperator et augustus est appel
Abbreviated transcription (Latin):
scepit. prandens cum eo ineodem loco. Igit᷑
statim ad urbẽ eum p̾cessit. & in crastinũ
ingradibuᷤ basilicȩ beati petri apłistans. missis
obuiam romanȩ urbis uexillis cum crucibu
atq reliquiis ordinatis atq dispositis per
congrua loca tam peregrmoꝵ quã cuuum.
turmis qͥ uemienti laudes dicerent. ipse cũ
clero & epis ante gradus ȩccłȩ eum humi¬
liter. suscepit. dataq benedictione inbasi¬
licam Sci Petri apł̃i cunctis psallentibꝰ in¬
troduxit. hoc aut᷑ factũ est .uiii. kł̃ deceb
ost .uii. uͦ dies rex contione uocata. cur rom
ueniss& patent᷑ indicauit. & inde cotidiqn
ad ea quȩ uenerat facienda opera dedit.
Int̾quȩ quod maximũ & difficillimũ erat
de discutiendis criminibus quȩ summo po¬
tifici obiecta erant. Causa itaq uentilata
cũ nullus probator aut testis legitimꝰ ap¬
parer&. qͥ locum contro uersiȩ subire pre¬
sumer&. p̃satus pontifex corã omi populc

Expanded text:
scepit, prandens cum eo in eodem loco. Igitur scepit, prandens cum eo in eodem loco. Igitur statim eum ad Urbem praecessit, et in crastinum in gradibus basilicae beati Petri apostoli stans, missis obviam Romanae urbis vexillis cum crucibus atque reliquiis, ordinatis etiam atque dispositis per congrua loca tam peregrinorum quam civium turmis, qui venienti laudes dicerent, ipse cum clero et episcopis ante gradus ecclesiae eum humiliter suscepit, dataque benedictione in basilicam beati Petri apostoli cunctis psallentibus introduxit. Hoc autem factum est 8 Kal. Decemb. Post 7 vero dies rex concione vocata, cur Romam venisset patenter indicavit, et inde cotidie ad ea quae venerat facienda operam dedit, inter quae, quod maximum et difficillimum erat, de discutiendis criminibus quae summo pontifici objecta erant. Causa itaque ventilata, cum nullus probator aut testis legitimus appareret, qui locum controversiae subire praesumeret, praefatus pontifex coram omni populo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ lustratus ẽ. & in ipso mari qđ tunc apira¬
tis infestabat᷑ classem instituit p̾sidia disp
suit. Pascha apud scm̃ richarium celebraui
indeq iterum ꝑlitus occeani ad rotoma¬
gum cuntatẽ ꝑuenit. ibiq sequana amn
trans misso turis ad sc̃m̃ martinũ oration
causa ꝓfectus est. Ibi aliquot dies moratus ẽ
buit aut̃ .ii. nonas iuñ. In de ꝑaurelianas
ac parisiuen regressus. aquis palatium uenit.
odem anno.ii.non iului contra more & na¬
turam aspera & gelu concreta fuit pruma
& uii idus iulii similit᷑. Sedtam̃ nullã in cõ¬
moditatẽ fructibꝰ attulit. mense augusto
moguntia placitum tenuit. & inde mouenᷤ
cum exercitu rauennam uenit. Ubi septẽ
dies moratus. romã gressum direxit. filio
suo pippino cum exercitu in bene uentũ
misso. Itaq cum adromã ꝓpiass&. occurrit
ei pridie leo papa & senatus romanoꝵ apud
nomentũ duodecimo aburbe lapide. &
summa eũ humilitate summoq honore su¬

Expanded text:
perlustratus est, et in ipso mari quod tunc a piraperlustratus est, et in ipso mari quod tunc a piratis infestabatur, clsuit. Pascha apud sanctum Richarium celebravit; indeque iterum per litus oceani ad Rotomagum civitatem pervenit ibique Sequana amne transmisso Turonis ad sanctum Martinum orationis causa profectObiit autem pridie Non. Iunii. Inde per Aurelianis ac Parisius regressus Aquis palatium venit. Eodem anno pridie Non. Iul. contra morem et naturam aspera et gelu concreta fuit pruina et VII. Id. Iul. similiter, sed tamen nullam incommodidatem fructibus attulit. Mense Augusto Mogontia placitum tenuit et inde movens cum exercitu Ravennam venit; ubi VII disuo Pippino cum exercitu in Beneventum misso. Itaque cum Romam venisset, occurrit ei pridie Leo papa et senatus Romanorum apud Nomentum, duodecimo ab Urbe lapide, et summa eum humilitate summoque honore su
Abbreviated transcription (Latin):
tim legitur. qđ int̾ martyres sit annume¬
ratus. Insulȩ quȩ baleares & a mauris &'
sarracenis dep̃datȩ sunt. postulato & ac¬
cepto a francis auxilio ap̃donũ in cursi¬
one defensatȩ sunt. Signa quoq inpugna.
sublata. regi p̾sentata sunt. Wido comes
qͥ marchas contra brittones tenebat. cũ
socus brittanniã ingressus. totãq ꝑlustranᷤᷤ
indeditionẽ recepit.& regi de saxonia.
reuertenti arma ducũ quise tradiderant
iscriptis singuloꝵ nominibꝰ p̾sentauit.
Lota itaq brittannia qđ numqua antea funt
francis sub iugata ẽ. Fodem monachuᷤ qͥ dar
de hierosolimis ueniens.reliquias multas
attulit regi exparte patriarchȩ hierosoli¬
mitani. Acan p̾fectus crntatis quȩ dicitꝰ
osca clais regimunera misit. Celeb̾ nex
hierosolimitanũ monachũ misit cum eo
rachariã prb̃m depalatio suo. & ꝑ illũ mu¬
tam pecumã misit ꝑ illa scã loca ubi dñs
conuersatus ẽ corporaliter. Ipse medio mai¬
tio de aquis egressus.litus occeani gallici

Expanded text:
 legitur, quod inter martyres sit adnumeratus. Insulae Baleares, quae a Mauris et Sarracenis depredatae sunt, postulato et accepto a Francis auxilio a predonum incursione defensati sunt; signa quoque Maurorum in pugna sublata regi presentata sunt. Wido comes, qui marcam contra Britsociis Britanniam ingressus totamque perlustrans, in deditionem recepit, et regi de Saxonia revertenti arma ducum qui se tradiderant inscriptis singulorum nominibus praesentavit. Tota itaque Britannia, quod nunquam antea fuit, Francis subjugata est. Eodem anno monachus quidam de Hierosolymis veniens, reliquias multas attulit regi ex parte patriarchae Hierosolymitani. Azan, praefectus civitatis quae dicitur Oscaclavis, regi munera misit. Celebravit Hierosolymitanum monachum, misit cum eo Zachariam presbyterum, de palatio suo, et per illum multam pecuniam misit per illa sancta loca ubi Dominus conversatus est corporaliter. Ipse medio Martio de Aquis egressus, litus oceani Gallici
Abbreviated transcription (Latin):
nno dom̃ in carñ. dcc .xc uiiii. Romani
leone papa letania maiore captum exceca
uerunt. ac linguã ei radicitus abscideruns
Qinm custodia missus. noctu ꝑ muru euasit
& ad legatos regis qui tunc aprid basilicam
scĩ petri erant. uinrundũ scilic& abbatem
& uuinegisum spoletanoꝵ ducẽ ueniens
spoletũ ductus eͦ. Rex saxoniã ingressus
apud paderbrimnã castriᷤᷤ positis consedio
xones qͥ ex norduinis uenerunt inbarden¬
geuui direxit. In eodem loco leonẽ pp. sin
cumhonore suscepit. ibiq reditũ filii sui¬
karoli expectans. leonẽ pontifice̾ simili
quo susceptus ẽ honore dimisit. Qui stati
romã ꝓfectus ẽ. Rex recepto cũ ꝓsperitat
filio: aquis repedauit. Ubi legatus mich¬
helis siciliȩ p̾fecti nomine danihel adei
uenit. atq inde cũ magno honore dimis¬
sus ẽ. Lodem anno gens auarum afide quã
ꝓmiserat defecit. & hemricus dux foro¬
uilanoꝵ post tot uictorias ꝓspere gestan
iuxta tarsicam liburniȩ ciuitatẽ insidus

Expanded text:
nnorum in 799. DCCXCVIIII. Romani Leonem papam letania maiore captum excecaverunt, ac linguam ejus radicitus absciderunt; qui in custodia missus noctu per murum evasit, et ad legatos regis, qui tunc apud basilicam sancti Petri erant, Wirundum scilicet abbatem, et Winigisum Spolitanorum ducem veniens, Spoletum ductus est. Rex Saxoniam ingressus, apud Paderbrunna castris positis consedit,xones qui ex Nortliudis venerunt, in Bardengavi direxit. In eodem loco Leonem papam summo cum honore suscepit, ibique reditum Caroli filii sui expectans, Leonem pontificem simili quo susceptus erat honore dimisit, qui statim Romam profectus est. Recepto cum prosperitate filio, Aquis repedavit, ubi legatus Michaelis Siciliae praefecti, nomine Danihel, ad eum venit, atque inde cum magno honore dimissus est. Eodem anno gens Avarum a fide quam promiserat defecit, et Einricus, dux Forojulanorum, post tot victorias prospere gestas juxta Tharsicam, Liburniae civitatem, insidiis
Abbreviated transcription (Latin):
Popls autẽ expectabat alonge: aspitiens eũ. Tẽ
ꝓsigno ait aregiselus. Qid aspiciiis tam intente
opoplĩ: An nonqid ñ uidistis antea mundericũ:
Et statĩ irruit popls̃ ineũ. at ille intelligens ait.
E uidentissime cognosco qđ feceris ꝑ hoc uerbũ
signũ popłis adme interficiendũ. Ueruntam̃
dico t quia peuirus me decipisti. te uiuum ul¬
tra aspiti&. Et emissa lancea inscapulis eius.
ꝑfodit eũ ceciditq & mortuus est. Euagina¬
tũq deinces mundericus gladiũ. cũ sius mg¬
nam stragẽ depopso illo fecit. Etusq qͦ
sco collate sunt

Expanded text:
Populus autem spectabat a longe aspiciens eum. Tunc Populus autem spectabat a longe aspiciens eum. Tunc pro signo ait Aregisilus: Quid aspicitis tam intente, o populi? Nunquid non vidistis prius Mundericum? Et statim irruit populus in eum. At ille intelligens, ait: Evidentissime cognosco, quod feceris per hoc verbum signum populis ad me interficiendum. Verumtamen dico tibi, quia perjuriis me decepisti, te vivum ultra nullus aspiciet, et emissa lancea in scapulas ejus, perfodit eum, ceciditque et mortuus est. Evaginatoque deinceps Mundericus gladio cum suis, magnam stragem de populo illo fecit, et usquequsco collatae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ficite eũ. Ingressus autẽ aregiselus. ait munderico.
Quo usq hic residesꝗ tanquã unus ex insipientibis :
Num qid poteris regi dui resistere : Ecce ablatũ tͥ
cibũ. cũ te fames opp̃sserit. ultro egredieris & tra¬
deris inmanus inimicorũ. & morieris quasi unus ex
canib Audi potius consilium meum. & subde te
regi. ut uiuere possis tu & filii tui. Zunc ille his
mollibus sermonibus ait . Si egredior conp̃hensis
arege interficior. & ego & filii mei łom̃s amici
quimecũ sunt aggregati. Cui aregiselus ait.
Noli timere sed sius egredi accipe sacram̃tũ.
de hac culpa. & sta securꝰ corã rege. netime¬
as: sed eris cũ eo sicut pͥus fuisti. Ad hec mun¬
dericus respondit. Utinã securꝰ sim ne inter¬
ficiar. Tunc aregiselus positis suꝑ scm̃ altare
manib iurauit ei ut securus egrederetur.
Dato gͥ sacram̃to. egrediebatur munderic̃
deporta castelli. tenens manũ aregi seli.

Expanded text:
ficite eum. Ingressus autem Aregisilus ait Munderico: ficite eum. Ingressus autem Aregisilus ait Munderico: Quousque hic resides tanquam unus ex insipientibus? Nunquid poteris 118 diu regi resistere? Ecce ablato tibi cibo, cum te fames oppresserit, ultro egredieris, et traderis in manus inimicorum, et morieris quasi unus ex canibus. Audi potius consilium meum, et subde te regi, ut vivere possis, tu et filii tui. Tunc ille his mollitus sermonibus, ait: Si egredior, comprehensus a rege interficior et ego, et filii mei, et omnes amici qui mecum sunt congregati. Cui Aregisilus ait: Noli timere, sed si vis egredi, accipe sacramentum de hac culpa, et sta securus coram rege. Ne timeas, sed eris cum eo, sicut prius fuisti. Ad haec Mundericus respondit: Utinam securus sim quod non interficiar. Tunc Aregisilus positis super altarium sanctum manibus, juravit ei ut securus egrederetur. Dato igitur sacramento, egrediebatur Mundericus de porta castelli, tenens manum Aregisili.
Abbreviated transcription (Latin):
Cunc rex commoueri uissit exercitũ. quo opp̃s¬
sus ui puniretur. Qđ ille cognoscens & se ñpre¬
ualens defensare. uic turiaci castri muros ex¬
petens. cũ rebus omib in eo se studuit cõmuni¬
re. his secũ quos seduxerat aggregatis. lgit᷑ cõgre¬
gatus exercitus castrũ uallat. ac ꝑ uii. dies ob¬
sedit . Mundericus autẽ repugnabat cũ sius
dicens. Ste mus fortes. & usq ad mortẽ parit᷑
dimicemus. & ñ sub dam᷑ inimicis. Cũq exer¬
citus a circuitu in contra iacula mitter&. nec
aliqid̃ p̃ualer&. nunti auerunt hȩc regi. at il¬
le misit quendã de suis a regiselũ nomine di¬
in contumacia sua. uade & redde ei sacram̃¬
tũ. ut securus egrediatur. Cũ aut̃ egressus fu¬
erit interfice eũ. & dele memoriã eius de reg
no nr̃o. Qui abiens fecit uxta qđ ei p̃ceptũ
fuerat: Dederat tam̃ pͥus signũ poplo dicens.
Cũ ego hȩc & hȩc locutus fuero. statĩ irruentes inter¬

Expanded text:
Tunc rex commoveri jussit exercitum, quo oppresTunc rex commoveri jussit exercitum, quo oppressus vi puniretur. Quod ille cognoscens, et se non praevalens defensare, Victoriaci castri muros expetens, cum rebus omnibus in eo se studuit communire, his secum quos seduxerat aggregatis. Igitur commoto exercitu castrum vallat, ac per septem dies obsedit. Mundericus autem repugnabat cum suis, dicens: Stemus fortes, et usque ad mortem pariter dimicemus, et non subdamur inimicis. Cumque exercitus a circuitu in contra jacula transmitteret, nec aliquid praevaleret, nuntiaverunt haec regi. At ille misit quemdam de suis, Aregisilum nomine, diin contumacia sua. Vade, et redde ei sacramentum, ut securus egrediatur. Cum autem egressus fuerit, interfice eum, et dele memoriam ejus a regno nostro. Qui abiens, fecit juxta quod ei praeceptum fuerat. Dederat tamen prius signum populo, dicens: Cum ego haec et haec locutus fuero, statim irruentes inter
Abbreviated transcription (Latin):
tum cum uxore ac liberis pariter ad duxerunt
Qui habiens. aruerno regressus est. xiii.¬
UndeRicus igitur quise parentẽ regium
asserebat. elatus suꝑbia ait. Qid mihi & theo¬
derico regi: Sic enim mihi soliũ regni debet᷑ ut illi
E grediar & colligam poplm̃ meum. atq exigam
sacrim̃tum ab eis. ut sciat theodericꝰ quia rex
sum ego sicut & ille. Etegressus cȩpit seducere
ƿoƿlm dicens. Princeps egosum. sequimini me
et erit uobis bene. Sequebatur aut̃ eũ rusti¬
ca multitudo ut plerũq humanȩ fragilitati
conuenit. dantes sacram̃tũ fidelitatis. & hono¬
rantes eũ ut regẽ. Qđ cũ theodericus cõpe¬
riss& mandatũ mittit adeũ dicens. accede
adme. & si tibi aliqua de dominatione reg¬
ni nr̃i portio debetur accipe. Dolose enĩ heç
theodericus dicebat. scilic& ut cũ ad eũ ue¬
niss& interficeretur. Iile uͦ noluit dicens.
lte renuntiate regi ur̃o . quia rex sum ego. sicut & ille.

Expanded text:
tum cum uxore ac liberis paritei abduxerunt. tum cum uxore ac liberis paritei abduxerunt. Qui abiens, numquam Arverno regressus est. Mundericus igitur, qui se parentem regium asserebat, elatus superbia, ait: Quid mihi et Theuderico regi? Sic enim mihi solium regni debetur, ut illi. Egrediar, et colligam populum meum, atque exigam sacramentum ab eis, ut sciat Theudericus quia rex sum ego, sicut et ille. Et egressus coepit seducere populum, dicens: Princeps ego sum sequimini me, et erit vobis bene. Sequebatur autem eum rustica multitudo, ut plerumque fragilitati humanae convenit, dantes sacramentum fidelitatis, et honorantes eum ut regem. Quod cum Theudericus comperisset, mandatum mittit ad eum, dicens: Accede ad me, et si tibi aliqua de dominatione regni nostri portio debetur, accipe. Dolose enim haec Theudericus dicebat, scilicet ut cum ad eum venisset, interficeretur. Ille vero noluit, dicens: Ite, renuntiate regi vestro, quia rex sum sicut et ille.
Abbreviated transcription (Latin):
lant. fruges in habundaniã ex colligant. huius
munitiont tutamine elati qui obsessi erant: e¬
gressi foras ut arrepto aliquid p̃dȩ. tterũ se intra
castelli septa reconderent. ab hostib conp̃hen¬
sisunt . Erant aut̃ quinquaginta uiri tunc. ante
ora parentũ iunctis post terga manib: oblati. in¬
minente iã gladio ad quieuerunt obsessi ne in
terficerentur. singulos triantes dare inredẽpri¬
onẽ suam. Theo dericus uͦ ab aruerno descen¬
dens. sigiualdũ parentẽ suum inra quasi ꝓ cu¬
stodia dereliquit. Erat ibi tunc tẽporis quidã
litigius exminorib qui magnas scõ quintiano pa¬
rabat insidias. & cũ se sc̃s ep̃s pedib eius ꝓsterne¬
r&. numꝗ ut se ei subdere mouebatur. ita ut
quadam uice uxori quȩ sc̃s fecerat ꝓridiculo
indicar&. Quȩ melioris intelligentiȩ cõmota
ant.Si itaẽ. hodie pessuũ datꝰ nũꝗ erigeres.
Die autẽ tertia aduenientes nudi dep̃sentia regis. uinc¬

Expanded text:
lant frugesque in habundantiam collegant. Huius lant frugesque in habundantiam collegant. Huius munitionis tutamine elati qui obsessi erant, egressi foras, ut, arreptum aliquid praedae, iterum se intra castelli septa reconderent, ab hostibus conpraehensi sunt. Erant autem quinquaginta viri. Tunc ante ora parentum, vinctis postergum manibus, oblati, inminente iam gladio, adquiverunt obsessi, ne hi interfecerentur, singulos treantes dare in redemptionem suam. Theudoricus autem ab Arverno discendens, Sigivaldum, parentem suum, in ea quasi pro custodia dereliquid. Erat ibi tunc temporis quidam Lytigius ex minoribus, qui magnas sancto Quintiano parabat insidias; et cum se sanctos episcopus pedibus eius prosterneret, numquam, ut se ei subderet, movebatur, ita ut quadam vice uxori quae sanctos ficerat pro ridiculo indicaret. Quae melioris intellegentiae modo commota, ait: 'Si ita est hodie pessumdatus, numquam eregeris'. Die autem tertia advenientes nuntii de praesentia regis, vinc
Abbreviated transcription (Latin):
quod usq in illa die defensatũ est. Nam cũ
eũ hostes expugnare non possent. & adꝓpria
redire disponerent. audientes hec obsessi iã
leti & securi decipiuntur . sicut ait apłs. cum
dixerint pax. & securitas tc̃ repentinus super¬
ueni& interitus. Deniq ꝑ ipsius ꝓculi prb̃i
seruum. iã securi poplĩ traduntur in manꝰ ho¬
stiũ. Cumq uastato ca stello ducerentur cap
rat abnegata descendit. Tunc obsessi mero¬
liacensis castri. ne captiui abducerentur
redemptione data liberantur. Sedhec igna¬
uia eoꝵ effecit. castrũ enĩ ꝓpria natura muni¬
tũ erat. Nam centenũ aut eo ampliv pedũ
ab exciso uallatur lapide. sine murorũ ex¬
structione . in medio autẽ ingens stagnũ aeq
liquore gratissimũ. ab alia uͦ parte fontes
uħrimi. ita ut ꝑportã ruius defluat aquȩ
uiue. S ed intam grandi spatio munino ista distendi¬
tur. ut manentes infra murorũ septa: terrã exco¬

Expanded text:
quod usque in illa die defensatum est. Nam cum quod usque in illa die defensatum est. Nam cum eum hostes expugnare non possent, ad propria iam redire disponerent, audientes haec obsessi, iam laeti atque securi decipiuntur, sicut ait apostolus: Cum dixerint: 'Pax et securitas', tunc repentinus superveniet interitus. Denique per ipsius Proculi presbiteri servum iam securi populi traduntur in manus hostium. Cumque vastato castello ducerentur captrat abnegata, discendit. Tunc obsessi Meroliacensis castri, ne captivi abducerentur, redemptione data, liberantur. Sed haec ignavia eorum effecit; caster enim propria natura monitus erat. Nam centenum aut eo amplius pedum ab exciso vallatur lapide, sine murorum structione, in medio autem ingens stagnum aquae liquore gratissimum, ab alia vero parte fontes uberrimi, ita ut per portam rivus defluat aquae vivae. Sed in tam grande spatio munitio ista distenditur, ut manentes infra murorum septa terram exco
Abbreviated transcription (Latin):
eius conp̾hense. apud cadurcũ urbẽ rebus abla¬
tis exilio condempnate sunt. Rex gͥ theodericꝰ
ad urbẽ aruennã usq accedens. inuci illius
suburbana castra fixit. Beatus uͦ quintianus
his diebus erat ep̃s. Interea exercitus cunctã
circuit miseram illam. cuncta del&. uniusa
de bellat. De quib nonnulli adbasilicã scĩ
iuliani ꝑueniunt. confringuntq. hostia. se¬
ras remouent. resq pauperũ que ibidem
fuerant. aggregare diripiunt. & multa in
hoc loco ꝑpetrant mala. Ueruntam̃ aucto¬
res scelerũ. aspũ in mundo correpti infestis
dentiby. ꝓpriis se morsibus lacerant. clamã¬
tes atq dicentes. Cur nos martirũ scȩ sic cru¬
tias : Sicut in libro uirtutũ eiꝰ c̃scripsimis .xii¬
ouo lautrũ aut̃ castrũ hostes expugnant.
in iuriam intulerat. ad altariũ ecłe misera¬
biliter interfitiunt. & credo ob illius causã
fuit ipsum castrũ inmanibus traditũ ini quorũ.

Expanded text:
eius, conpraehensae apud Cadurcum urbem, rebus ablaeius, conpraehensae apud Cadurcum urbem, rebus ablatis, exsilio condemnatae sunt. Rex igitur Theudoricus ad urbem Arvernam usque accedens, in vici illius suburbana castra fixit. Beatus vero Quintianus his diebus erat episcopus. Interea exercitus cunctam circuit miseram regionem illam, cuncta delet, universa debellat. De quibus nonnulli ad basilicam sancti Iuliani perveniunt, confringunt ostia, seras removent resque pauperum, quae ibidem fuerant adgregatae, diripiunt et multa in hoc loco perpetrant mala. Verumtamen auctores scelerum ab spiritu inmundo correpti, infestis dentibus propriis se morsibus lacerant, clamantes atque dicentes: 'Cur nos, martyr sanctae, sic crucias?' – sicut in libro virtutum eius conscripsimus. Lovolautrum autem castro hostis expugnant injuriam intulerat, ad altarium ecclesiae miserabiliter interficiunt. Et credo ob illius causam, quod fuerit ipsum castrum in manibus traditum iniquorum:
Abbreviated transcription (Latin):
illos satius p̃ optamu. A tille infideles sibi exi¬
stimans. aruernos ait. Me sequimini & egͦ uos
inducam in patriam ubi aurũ & argentũ accipia¬
tis. quantũ ur̃a potest desiderare cupiditas. De
uestimentis inhabundantiã assumatis. tantũ
hos ne sequamini. his ꝓmissionib hi illect.
suam uoluntatem facere reꝓmit tunt. Iue uͦ
illuc transire disponit. ꝓmit tens iterũ atq
iterũ exercitui cunctam regionis p̃dam cũ
hominibus insuis regionib transferri ꝑmit¬
tere. Lotharius uͦ & hildebertus. in burgun¬
diam dirigunt. augustidunũq obsidentẽ
cunctã. fugato gundomaro burgundiã
occupauerunt. Theoderici uͦ cũ exerci¬
tu aruerno ueniens. totã regionẽ deuastat
ac ꝓterit. Interea arcadius sceleris illius
auctor. cuius ignauia regio depopulata ẽ
bituricas urbẽ petut. Erat autẽ tẽ tẽporis
ubrs illa in regno hildeberti regis. Hlacidi¬
na uͦ mater euis. & archidima soror patris

Expanded text:
illos satius sequi praeoptamus. At ille infideles sibi exiillos satius sequi praeoptamus. At ille infideles sibi existimans: Ad Arvernos, ait, me sequimini, et ego vos inducam in patriam, ubi aurum et argentum accipiatis, quantum vestra potest desvestimenta in abundantiam adsumatis. Tantum hos ne sequamini!' His promissionibus hi inlecti suam voluntatem facere repromittunt. Ille vero illuc transire disponit, promittens iterum atque iterum exercitu cuncta regionis praedam cum hominibus in suis regionibus transferre permittere. Chlothacharius vero et Childeberthus in Burgundiam dirigunt, Agustidunumque obsedentes, cunctam, fugato Godomaro, Burgundiam occupaverunt. Theudoricus vero cum exercitu Arverno veniens, totam regionem devastat ac proterit. Interea Archadius sceleris illius auctor, cuius ignavia regio devastata est, Bituricas urbem petiit. Erat autem tunc temporis urbs illa in regno Childeberthi regis. Placidina vero, mater eius, et Alchima, soror patris