comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiiii. scribits sifideuissor clitoris legass
ꝙ ei deberet. anlegatum ualeret. Fait cre¬
ditoris. quid nichil intẽẽ fucrum tebito¬
rem habere extestam̃to actionẽ. int̾est eñiꝰ eᷤ¬
ip̃ius liluri quippe conueniri afideissoris
uat. ⁊ debitor fideuissoris heres age̾ ãtitio¬
excausafideicõmissi poterunt. q utrinsq
intest legatarium soluere. ¶ oxminis¬
se aũt oportet cumquitapnatus ẽ hoc
solum funcdumũndere. ñgratis tãpnarih¬

Expanded text:
um scribit, si fideiussor creditori legasset quod ei deberet, an legatum ualeret. et ait creditoris quidem nihil interesse, uerum debitorem habere ex testamento actionem: interest enim ipsius liberari, quippe conueniri a fide iussoruat, et debitor et fideiex causa fideicommissi poterunt, quia utriusque interest legatarium solvere. Meminisse autem oportet eum, qui damnatur hoc solum "fun
Abbreviated transcription (Latin):
inuem᷑atur pseni legatum eĩt ꝓirte siꝗn
decim annorum. conseqñter dicemus post¬
bienntum deberi. Sisedecim p̾annũ debe¬
bitur. sim̃ses desint ad septimũ detimum¬
fiss. sic legauit.  uiero scit. trienniũ ad
legati p̃starionẽ exdie testam̃ti facti nu¬
merabimus hec autem legatum. ⁊ ꝯditio¬
nale ẽ. ⁊ incliẽ ꝑclitionale t̃timdiuꝗ diũ
quartus decimus annuis sit ꝯpletus paste¬
a incliem ⁊ iõ siquid̾ añquãtum decimũ¬
annum decesserit adheredem nicħ trãsit.
certe postea adreredem trãffert. spsitesti¬
facti tempore minor quattuortetm an¬
norum fuius inueniatur. puto tp̃s anua
bima trima die. p̃statioĩs exdie ꝯpleti¬
quatr clecim annistatim cederetieui¬
tens aua mens ꝓbaretur testatoris aliut¬
sentientis. ¶Sicio decem q̃ ego debeo
legauero. ⁊ rogauero ecdem cditori p̃sta

Expanded text:
raesens legatum erit. proinde si decim annorum, consequenter dicemus postbiennium deberi: si sedecim, post annum debebitur: si menses desint ad septimum decimumxcessisset, sic legauit: si uero scit, triennium ad legati praestationem ex die testamenti facti nmerabimus. Hoc autem legatum et conale est et in diem, condicionale tamdiu, quamdiu quartus decimus annus sit completus, posta in diem. Et ideo si quidem ante quartum decimuannum certe postea ad heredem transfert. quod si testafacti tempore minor quattuordennis filius inveniatur, puto tempus annua bima trima die praestationis ex die completiquarti decimi anni statim cedere, nidens alia mens probaretur testatoris aliusentientis. Si Titio decem quae ego legavero et rogavero eadem credito
Abbreviated transcription (Latin):
asubstituto relictum est qd uero ꝯ cũrit
cusũma saꝑiorib tabuns inscͥpta adẽde¬
bebitur. S sirepetient. logntum. cũ alium
forte fundum mͥ legauit abinpubẽ. repe¬
tut hunc abmpubens hetede mͥ⁊ seioaepe¬

Expanded text:
a substituto relictum est: quod vero concurrit cum summa superioribus tabulis inscripta, inde debebitur. Sed si repetierit legatum cum alio, forte fundum mihi legaverat ab impubere, repetiit hunc ab impuberis herede mihi e
Abbreviated transcription (Latin):
seuetus. rescripserunt ¶Numquid ergo le¬
garipossit ci. cui ali am domum leget. s ne¬
gandumerit. qi cuilegatum ẽ ñ estpossessor
futurus. ¶Sicluob titus tomũ legaue¬
tit semꝑnianam ⁊ exea alteri eoꝵ marmo¬
ra adextructionem tomus sciane quam¬
enegauert. panale agetitur. anualeat.
q dñs est uitiusq legatarius. ¶⁊quro᷑¬
siquis tomum tecluctis marmorib lega¬
ucrit Q ueuoluit heredem habere adexiru¬
enclum domum. quam retinebat in ht̃tu¬
tate s melius clicetur. inurroq tetrac¬
tionem nõualere legatum tam̃ualebit.
ut extimatio earum p̃stentur S. siquis¬
atopus reipublice faciendum legauit.¬
puto ualere legatum. Nam ⁊ papim anu̾¬
libro undetimo ꝵsorum refert. imꝑatorẽ
nr̃o. ettliuum seuerum constituisse. eos qui
reipuͣ. adopus ꝓmiserunt. posse detraere
exectib. ł ũbaanis. atq rusticis. ⁊ bis adopus
¶Set utuideamus utrum eisoli ciuitati le¬
garipossit. incuiꝰ t̃ritorio ẽ. an⁊ dealia ci¬

Expanded text:
Severus rescripserunt. numquid ergo egari possit ei, cui aliam domum legem? sed negandum erit, quia cui legatum est non est possessor futurus. Si duobus domum legaverit Sempronianam et ex ea alteri eorum marmora ad exstructionem domus Seianae quamverat, non male agitabitur, an valeat, quia dominus est utriusque legatarius. si quis domum deductis marmoribus legverit, quae voluit heredem habere ad exendam domum, quam retinebat in hetate? sed melius dicetur in utroque detrationem non valere: legatum tamen valebit, ut aestimatio eorum praestetur. Sed si quisopus rei publicae faciendum legavit,puto valere legatum: nam et Papinianlibro undecimo responsorum refert imperatorem trum et divum Severum constituisse eos, qui blicae ad opus promiserint, posse detrahere us suis urbanis atque rusticised uideamus, utrum ei soli ciuitati legari possit, in cuius territorio est, an et de alia ci
Abbreviated transcription (Latin):
tari põt erumtam̃ mens senatus pleni¬
nis accipienda est. utsiquaibi fueñt ppe¬
i tuo qĩportio edium distrainõpossint ꝓĩ¬
de dicentum est. neq tabuilas ecliũ adfi¬
xas ⁊ parietib iniunctas. ⁊ singui a sigilla

Expanded text:
tari potest: verum mens senatus plenius accipienda est, ut si qua ibi fuerunt perpetua, quasi portio aedium distrahi non possint. Proinde dicendum est nec tabulas adfixa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hostis senatus censuit. S inbliothetis
parietib merentib. s sicãcelli sint uł ue¬
la legaripoterunt. ñtñ fistule uł castelli
S aut ometaria aut siqui cunthari per
quos aque saliunt. poterunt legari man¬
xime simpositi sint. Ꝙd ergo instatins¬
dicenclum ẽ siquidem inherent parietibi
ñ licebit. Suiero alias. existimant dubi

Expanded text:
et ostiis senatus censuit: sed et in bibliothecis parietibus inhaerentibus. Sed si cancelli sint uel uela, legari poterunt, non tamen fistulae uel castelli. Sed automataria aut siquis canthari, per quos aquae saliunt, poterunt legari, maxime si impositicii sint. Quid ergo in statuisdicendum? si quidem inhaerent parietibus, non licebi
Abbreviated transcription (Latin):
¶Siabancupo recdlitus fuit autupes ⁊ pla
gahmõirei insirum̃tum agri ĩstrum̃to ꝯ¬
tinebitur inecmirum cũzaues instr̃o exẽ¬
plo apium continerisabinus ⁊ cassius
puitiuerunt. ¶ Siquis eotẽ instrum̃¬
to implurib agris utatur cuĩagri in
strum̃tum sit q̃ritur ⁊ ego arbitor siqui¬
si ño apparet. nullius instrõ cedet. neq e
agriꝑparte omuidimus instrum̃tum.
Suppellex ceteraq siqua magro fuerunt
rum̃tum legatum uidendum ẽ ꝗdꝯtine¬
tur  pegasus ait instrum̃tum tomus
eẽ idꝙ tempestatis arcende aut incerdii
causa ꝑaniuqͥ nõ quod uoluntatis grã. Ita¬
q neq specularianeq uela q̃fngoris cã pa
ratasunt. ł ambre in domo sunt. deberisq̃
sententia cassufuit. quiclicebat uit inst¬
rum̃tum ⁊ hornam̃ tũmultũ int̃cẽ. insiru¬
m̃ti enĩeciẽe q̃ ad tutelam comus ꝑtinerẽt

Expanded text:
it, aucupes et plagae et huius rei instrumentum agri instrumento continebitur: nec mirum, cum et aves instrumento exemplo apium contineri Sabinus et Cassius putaverunt. Si quis eodem instrumento in plurimis agris utatur, cuius agri sit instrumentum, quaeritur. et ego arbitror, si quisi non appareat, nullius instrumento cedet: neque enim pro parte diuidemus instrumentum. Supellex ceteraque, si qua in agro fuerunt,rumentum legatum, uidendum quid contineatur. et Pegasus ait instrumentum domus id esse, quod tempestatis arcendae aut incendii causa paratur, non quod uoluptatis gratia: itaque neque specularia neque uela quae frigoris causa uel umbrae in domo sunt deberi. quae sententia Cassii fuit, qui dicebat inter instrumentum et ornamentum multum interesse: instrumenti e
Abbreviated transcription (Latin):
quoq .i. quuideo p̃põitus est. ut rationes sal¬
uesint. Item hostiariũ mulionẽ quoq in¬
arum̃ti ẽẽ constat. ⁊ molas ⁊ machinas
fenũ stipulas asinũmachinariũ machi¬
nam stram̃tariam. Uas encum inquo sa¬
pa cõq̃retur. ⁊ defructũ fiat. ⁊ aqua arobi¬
benclum lauanclumq familiã parantur
insitum̃tiẽe. et cͥbra. ⁊ plaustã quib sterc

Expanded text:
itum, ut rationes salvae sint, item ostiarium mulionemque instrumenti esse constat. Et molas et machinas, fenum stipulas, asinum machinarium, machinam frumentariam, vas aeneum, in quo sapa coqueretur et defrutum fiat et aqua ad bibendum lavandamque familiam paratur, instrumenti esse, et c
Abbreviated transcription (Latin):
uł. ⁊ Iunc inutile legatum peculii
fit. cumsuus uiuo testatore tecectit. ce¬
terum simortis tp̃r suus uixerit peturi¬
um legato cedet

Expanded text:
um.Tunc inutile legatum peculii fit, cum seruus uiuo testatore decedit: ceterum si mortis tempore seruus uixerit, peculium legato cedet
Abbreviated transcription (Latin):
crumquem deb heres m̃s dãpnas esto ñpe¬
tere qd sific dixit. heres mns .c. aurcosquos
mͥtitius deb. dĩpnas esto eidare. ⁊̃ illud tẽ¬
ptari poterit. ut petere possit. qĩfalsa de¬
monstratione adiecta ꝙ mͥnequaquam
place̾t scumdandi u̾bum addebitũ adse.¬
referre testator existimaint. Cont aũt
sidebitor crecditori liget. nullam utilitatẽ¬
uideo sisine ꝗͣtitate leget.¶S sut demon
ẽ nisi inbis spẽb. inquib emolumtum
debiti ampliatur ꝗ si .ce. aureos quosse
conis accepte noĩe legata

Expanded text:
m debet, heres meus damnas esto non petere'. quod si sic dixit: 'heres meus centum aureos, quos mihi Titius debet, damnas esto ei dare', etiam illud temptari poterit, ut petere possit quasi falsa demonstratione adiecta: quod mihi nequaquam placet, cum dandi uerbum ad debitum referre se testator existimauerit. contra autem si debitor creditori lvideo, si sine quantitate leget. sed et si id est nisi in his speciebus, in quibus emolumentum debiti ampliatur. quod si centum aureos, quos se dotis acceptae nomine legata
Abbreviated transcription (Latin):
aut excc̃nio eq̃ cumcustintticẽ uelut inio
miitere uoluĩt. nicħ int̾est reredẽ suum
isserit eumliberaret. anphibeat eum
exigere. Utroq enĩ m̃o. liberand̾ ẽ debitor
⁊ utroq caũ competit. ultro adlibunctũ
debiti m̃tionem fecisset. Si quid̾ debitor fu¬
isse ꝓhibetur liberand̾ ẽ. ꝙ sinicͥ debeatpͥ¬

Expanded text:
aut ex contrario aeque cum distinctione, ueluti emittere uoluit, nihil interest, heredem suum iussit ut eum liberaret an prohibeat eum exigere: utroque enim modo liberandus est debitor et utroque casu competit ultro ad liberandum debiti mentionem fecit, si quidem debitor fuisse probetur, liberandus est: quod si nihil debeat
Abbreviated transcription (Latin):
tem. uñtris ñhubuit m̃tionem p̾mortem
parris filia nata rupaum ẽe testam̃tũ appa¬
ruit. Ineq legata deberi. Siquamnedio tp̃r
scriptus heres legata soluisset utilib acti¬
onib filie clatis obuiꝓuisum casum eẽ
reuocandasnec institutus cumbonefidei
possessor fuerit qd̾ inde fuari ñ potuiss¬

Expanded text:
tem uentris non habuit mentionem. post mortem tem uentris non habuit mentionem. post mortem patris filia nata ruptum esse testamentum apparuit neque legata deberi. si qua uero medio tempore scriptus heres legata soluisset, utilibus actionibus filiae d‹a›tis ob impro‹u›isum casum esse reuocanda nec institutum, cum bonae fidei possessor fuerit, quod inde seruari non potuiss
Abbreviated transcription (Latin):
ãp. Eius militis quidoloris inparien¬
undicare diuus adrianus rescripsit
muitianus sus itra annum testam̃tum
facere cepit. n ꝑficere poruit põt dici itars
ratum ẽẽ testam̃tum. quod inmilitia fecit
ca milĩtem eadem atabetur distinctio. Nam
tate rescindetur. m̃ uoluntas quoq mili¬
dem.  nes sitestam̃tũ inꝑfectum relĩ¬
quat. scriptura quȩ ꝓfertur. ꝑfectitesti po¬
testatem optinet. mãmilitis testam̃tumso¬
rios scribit sepe testin facere incdetur.¬
rit. testõ scriptus. exasse hr̃ partem dimi¬
diãm habebit legata tam̃ testam̃to data
cõiter debentur. ¶ Miles castrensium
bonorum ⁊ ñcastrensium cliũsis heredibus
instrtutis. pã castrensium bonoꝵ alios he¬
redes instituit priorib tabulis tm̃ abstu¬
lisse ur̃. quamtum inposteriorib contule¬
rit. fiec incletur mutare. ⁊ sipriorib tabu¬
lis unus heres scciptus fuiss. ¶milesm
sup̃mis orcłiandis ignaris ipxorem eẽ p̃gnã¬

Expanded text:
 Eius militis, qui doloris inpatienvindicari divus Hadrianus rescripsit. Militia missus intra annum testamentum facere coepit neque perficere potuit: potest dici solutum ita esse testamentum quod in militia fecit,ca militem eadem adhibebitur distinctio: nam sima voluntate rescindetur, quoniam voluntas quoque miliMiles si testamentum inperfectum relinquat, scriptura quae profertur perfecti testamenti potestatem optinet: nam militis testamentum sorios scribit, saepe facere trit, testamento scriptus ex asse heres partem dimidiam habebit, legata autem testamento data communiter debentur. Miles castrensium bonorum et non castrensium diuersis heredibus institutis postea castrensium bonorum alios heredes instituit. prioribus tabulis tantum abstulisse uidetur, quantum in posteriores contulerit: nec uidetur mutare, etsi prioribus tabulis unus heres scriptus fuisset. Miles in supremis ordinandis ignarus uxorem esse praegna
Abbreviated transcription (Latin):
uire cõi tempore milite factum irritum
ẽẽ uoluit.⁊ intestatus ẽẽ maluit herectum
institutiones. ac subarturiones ineod̾ stati

Expanded text:
ure communi tempore militiae factum irritum esse voluit et intestatus esse maluit. heredum institutiones ac substitutiones in eodem statu
Abbreviated transcription (Latin):
auił. Quob comiunctim fund erat le¬
gatus alt exhis partis exstimationẽ ꝑ ac¬
tionem ꝑc̃lem abstulit. alt fitotum fun
tium undicare uelit. excepticẽ doli mali¬
legatus abalio fui̾t actionem extestam̃¬
to hberis. gousus heredem. utpignus lũ¬
atur. ¶Sitestam̃to sticus. ab imore¬
rede legatus fui̾t. menio ⁊ eidem codicili
idemstichus. a bom̃ib heretlib. ⁊ añquam
coclicilli aperirentur. meuius litis exstima¬
tionem consecutus fuĩt. ip̃o iuire uñdicaĩ
excocticillis ñ põt. qr testator semel legatũ
ad eum ꝑuenire uoluit. ¶Cums uus le¬

Expanded text:
um. Duobus coniunctim fundus erat legatus: alter ex his partis aestimationem per actionem personalem abstulit. alter si fundum totum uindicare uelit, exceptione doli legatus ab alio fuerit, actionem ex testamento habebis adversus heredem, ut pignus luatur. Si testamento Stichus ab uno herede legatus fuerit Maeuio et eidem codicillis idem Stichus ab omnibus heredibus et antequam codicilli aperirentur Maeuius litis aestimationem consecutus fuerit, ipso iure uindicari ex codicillis non potest, quia testator semel legatum ad eum peruenire uoluit. Cum seruus le
Abbreviated transcription (Latin):
ti periticẽm ẜm aristonis sñ amconstat.
cumipĩfilio ñuiduitur solundo eẽ bere¬
ditas. et hoc itaest licet᷑ condinenaliter
exp̾ssit. intellexisse tam̃ manifesstissiẽ
approbentut.

Expanded text:
tionem secundum Aristonis sententiam constat, cum ipsi filio non uideretur esse soluendo hereditas: et hoc ita est, licet non condicionaliter expressisset, intellexisse tamen manifestissime adprobetur.
Abbreviated transcription (Latin):
herelib legatus fũt. quiunius rereclis eẽt
isquidem cuĩ fundus eẽt. ñ amplius quam
partem suam p̃stabit lceteri in reliquas ꝑtes
tenebuntur. ¶ Ualet legatum si suꝑ¬
fities legatasit ei cuĩ insolo fuĩt. lic bis
dnisolisit. Nam consequetur. ut huc fuiti¬
te. libererur. ⁊ suꝑ ficiem lucrifaciat.
aulus E ilio paret quem inpotestare
retinunt herecli ꝓparte inariuto legatum
quoq relinquit. durissima snãẽ. existimã¬
num denegandam eilegati petitionem
siparris abstinuĩt rereclitate nõ enin ĩ¬
pugnatur iudicium abeo ꝗ iustis ratioĩ¬
inbere legatum nͥ hr̃ctitatem renneat. ⁊ẽ¬

Expanded text:
gatus sit, qui unius heredis esset, is quidem cuius fundus esset non amplius quam partem suam praestabit, ceteri in reliquas partes tenebuntur. Ualet legatum, si superficies legata sit ei, cuius in solo fuerit, licet is dominus soli sit: nam consequetur, ut hac seruitute liberetur et superficiem lucrifaciat.estate retinuit, heredi pro parte instituto legatum quoque relinquit. durissima sententia est existimantium denegandam ei legati petitionem, si patris abstinuerit hereditate: non enim impugnatur iudicium ab eo, qui iustis ratioere eum legatum, nisi hereditatem retineat,
Abbreviated transcription (Latin):
puaudũ eiꝰ rei dotalis uoĩe
iiq̃ dolũ feciss atq sidolociꝰ
factũec̃t quo minus facere po¬
ssit. ¶ ceterum sicirca ĩteritũ
rei dotalis dolus malus ⁊cul¬
pa marici absit.actiones solas
quas conouinie qͣi maritus
ht prandas mulieri ueluti fin
tuł dãpni iniurie.
Imulier diuerterit aiudi¬
cio dedote contestaco reu̾¬
tegͣto matrimoio expirat
inuidicium ⁊ omia instatu
pristino manent.

Expanded text:
mnandum eius rei dotalis nomine in qua dolum fecisset, atque si dolo eius factum esset, quo minus facere possit. Ceterum si circa interitum rei dotalis dolus malus et culpa mariti absit, actiones solas, quas eo nomine quasi maritus habet, praestandas mulieri, ueluti furti uel damni iniuriae.mulier diverterit et iudicio de dote contestato reveintegrato matrimonio exspirat iudicium et omnia in statu pristino manent.
Abbreviated transcription (Latin):
scripta erat. ⁊appellatice̾ int̾posita. ⁊ pendẽ¬
te oiem suum obiss. hr̃clib eius dinus mar¬
cus subuenit. ut idhaberent. ꝙ haberet patͦni
is qui mixtus est patne hrditati uł qui. adiit
hitlitatem abstimuͣt se. pot̾it quis patronũ
amitere. ¶patinis pat̾mq libĩ siẜ uolun

Expanded text:
scripta erat, et appellatione interposita et pendente diem suum obisset: heredibus eius diuus Marcus subuenit, ut id haberent, quod haberet patroni is, qui mixtus est paternae hereditati uel qui adit hereditatem, abstinuerit se, poterit quis patronum admittere. Patronus patronique liberi si secun
Abbreviated transcription (Latin):
me uiuo moriet᷑ patronus hr̃s esto. nõ ma¬
le uidetur testatorus. Nam si decerit flluis.
pot̾it hic existñte cõcliticẽ acciꝑe .b. ꝑ ¶¬
fuit satisfactum eit. S ⁊ simititut᷑ sit ex
parte minore quamei cebetur iesioua u̾o
pars suppleta est ei legatis siũ flceicõmissiᷤ.
et itasatiffactum eiuidetur. S ⁊ mo̾tiscã
cõationib potͣiͣt patrono debita põtio supple¬
ri: Nam motis c̾a ocãtioẽs uce legatoꝵ fum
guntur. Set ⁊ siñcã moͦtis aar̾iuit lib̾tus
pattono. cotemplatioe̾ tñ cebite põtionis

Expanded text:
me uiuo morietur, patronus heres esto', non male uidetur testatus: nam si decesserit filius, poterit hic existente condicione accipere bsatis ei factum est.Sed et si institutus sit ex parte minore quam ei debetur, residua uero pars suppleta est ei legatis siue fideicommissis, et ita satisfactum ei uidetur.Sed et mortis causa donationibus poterit patrono debita portio suppleri: nam mortis causa donationes uice leguntur. Sed et si non mortis causa donavit libertus patrono, contemplatione tamen debitae portionis
Abbreviated transcription (Latin):
competit.b.p. mbonis lib̾ti: nec impedim̃to
co hiletur. ⁊ clissimile est si patronus. apd̾ ho¬
stes sit. Ham ꝑꝑspem poit liminii obitat lib̾it
sius. ¶ Sicrtrine. alib̾to hr̾s untitutus roga¬
tus sit filio hr̾clitatẽ restituere: cumex .s.e.
filius haletur patronꝰ submnoind̾ eit.

Expanded text:
bonis liberti nec impedimento co habetur. et dissimile est, si patronus apud hostes sit: nam propter spem postliminii obstat liberis suis.Si extraneus a liberto heres institutus rogatus sit filio hereditatem restituere, cum ex senatfilius habetur, patronus summouendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
lueĩt ratum il iut ẽe ꝑater. conualescet sic
quasi denuo factoss. siumo auo nascat᷑
postumus. hic nonrum̃pet. continuo paiͥs
testam̃tum ¶S si suꝑ uixerit post mõtem
aui inuo adhuc patre rumpet. quos no¬
uus illi nũc pͥmus heres agnascitur fĩta
tam̃ utnum qũampossit simul duorum
testõpata rumpere .i. ⁊ aui ⁊ parris.

Expanded text:
luerit ratum illud esse pater, conualescet sic quasi denuo factum.Sed et si uiuo auo nascatur postumus, hic non rumpet continuo patris testamentum: si superuixerit post mortem aui uiuo adhuc patre, rumpet, quod nouus illi nunc primum heres adgnascitur: ita tamen, ut numquam possit duorum simul testamenta rumpere et aui
Abbreviated transcription (Latin):
itius.: Sifiliusf. miles fetisset test¬
am̃itum more militie deide post mortez
patris. postumus ei nasceretur. utiq ruri¬
pitur eius testam̃tum uerum siꝑserass et.
ineauoluntate. ut uellz adhuc illud testõ
ualere. ualiturum allud quasi rursus anut
factum simodo militaret adhuc eo tp̃r qͦ
nasceretur eipostumus ñ rumpitur ei testõ
quia cumid quod nasceretur inpotestate eiꝰ
mum. cumunuo filio nasceretur suum he
inciperet tam̃ ante cederet eumfilius sedo
quemsi filius f. nules testam̃tum fecerit. et
omiserit postumum ꝑ errorem nonquod
uolelt exmorte hereclatum deinte postu¬
m̃ post mortem aui uiuo ad huc filio pat᷑
suo. natus fuĩt om̃ino rumpet ciuis testt̃a

Expanded text:
ilius familias miles fecisset testamentum more militiae, deinde post mortem patris postumus ei nasceretur, utique rumpitur eius testamentum. uerum si perseuerasset in ea uoluntate, ut uellet adhuc illud testamentum ualere, ualiturum illud, quasi rursum aliud factum, si modo militaret adhuc eo tempore quo nasceretur ei posthumus, non rumpitur ejus testamentum, quia cum id quod nasceretur, in potestate ejmum, cum vivo filio nasceretur, suum hainciperet; tamen antecederet eum filius. Secundum quae si filius familias miles testamentum fecerit, et omiserit posthumum per errorem, quem non volebat adhaeredatum, deinde posthumus post mortem avi vivo adhuc filio, id est patre suo, natus fuerit; omnimodo rumpet illius testa
Abbreviated transcription (Latin):
ditio fuit infilium potestate. Conficetemuᷤ
nũqͥd inĩsit q̃ conditio fuerit adscriptasu¬
rrum qmoriẽrer fitio impleri ñ potuit.
ueluti sialexandriãm ierit filius heres esto
dedeit filius heres esto ãconditio nõine fi
inꝑaliũm impleripot sam supo: quitem
spes conclitionis. aomꝑtit uiuo filio nẽpo¬
tes adhereditatem quisineminem substini¬
tum hrẽt. dũmoritur. legͣitimprri heres exa¬
latum est. q̃tlam enim refert᷑. itabereiem
institutum suncapitolium ascenderit.ꝙ
sinascendiss. legatum ei tatum eum unte¬
quam ascenderit mortem obisse dequo R
moriente eolegati diem cessisse. alta u̾ospẽ¬
nes concuitionis uiuo filio ñ admnttit ne¬
potes rorereditatem quisi substrtuti ñ ceñt.
ambo ib intestato heredes existerent Meq̃
enĩfilius nideretur obstitisse post eimotẽ
parris testaitum destitutur guẽ at m̃o¬
dum si exhereclato eodẽ filio nepotes cum
filius morerenir heredes infiussent ĩstiai
deuire delibanoi.

Expanded text:
t in filii potestate, consideremus, numquid intersit, quae condicio fuerit adscripta, utrum quae moriente filio impleri non potuit, ueluti 'si Alexandriam ierit, filius heres esto'dederit, filius heres esto', quae condicio nomine filii per alium impleri potest. nam superior quidem species condicionis admittit uiuo filio nepotes ad hereditatem, qui si neminem substitutum haberet, dum moritur, legitimus patri heres exslatum est: quendam enim refer‹t› itainstitutum, si in Capitolium ascenderit, quod si non ascendisset, legatum ei datum, eumque antequam ascenderet mortem obisse: de quo moriente eo legati diem cessisse. altera vero species condicionis vivo filio non admittit nepotes ad hereditatem, qui substituti si non essent, intestato avo heredes existerent: neque enim filius vipatris testamentum destituitur, quemadmodum si exheredato eodem filio nepotes, cum filius moreretur, heredes fuissent instituti. DE IURE DELIBERANDI
Abbreviated transcription (Latin):
uit post mortem suãseio det. aut siꝯualuis¬
s sibi recłderet. dem̃titius defuncto deatore
seio dedit.⁊ heres ei petat. debitum seiisdo¬
li exceptionemht. ¶ nunc de effectule¬
gat uidamus ⁊ siquidẽm lib̾atio sit relic¬
ta cumsolus sim debitor. Siue ame petat᷑
exceptione utpossum siũm̃petãt possum
⁊ sicumalio suntebitor putacluo rei fui¬
mus ꝓmittendi ⁊ msoli testator ꝯfultum
uoluit. agendo ꝯsequar. ñut accepto liber
ner̃ cõreus meus. libetur. ꝯtratestatorisuo¬
luntatem. S pacto libabor. S quid sisccũ
fuim uidamus. neꝑ acceptlationẽ debe¬
amliburi. alioquĩdum aꝯteo meo petit᷑

Expanded text:
Seio de aut, si conualuisset, sibi redderet, deinde Titius defuncto donatore Seio dederit et heres eius petat debitum, Seius doli exceptionem habet. Nunc de effectu legati uideamus. et si quidem mihi liberatio sit relicta, cum solus sim debitor, siue a me petatur, exceptione uti possum, siue non petatur, poss‹u›m et si cum alio sim debitor, puta duo rei fuimus promittendi, et mihi soli testator consultum uoluit, agendo consequar, non ut accepto liberer, ne etiam conreus meus liberetur contra testatoris uoluntatem, sed pacto liberabor. sed quid si socii fuimus? uideamus, ne per acceptilationem debeam liberari: al
Abbreviated transcription (Latin):
platione libatio relicta ẽẽt futriq aut̃
legatarii habentur. ⁊inhoccau nam si
quidem ego tebeo titio. ⁊ sit ei legatũmei
gro. ut egolibere⁊ nemo me negabit le¬
gatarium ut ⁊ iuł eod̾ libro scripsit.⁊
mar̃. notat. uiriusq legatum cẽ tõme¬
ũ quam creditoris mei. ⁊ sisolanco fuero.

Expanded text:
platione liberatio relicta esset. Utrique autem legatarii habentur et in hoc casu. nam et si quod ego debeo Titio sit ei legatum mei gratia, ut ego liberer, nemo me negabit legatarium, ut et Iulianus eodem libro scribit. et Marcellus notat utriusque legatum esse tam meum quam creditoris mei, etsi so
Abbreviated transcription (Latin):
pos patris quidecastrensi peculio. testm̃¬
fecit herectitatem adiss⁊ acquisisse eĩ
ea dequib pat̾ testari potuit q castre¬
sia cẽmutatione ꝑsone desierunt.
ꝑ suppoitam ꝑscũm emptoris boãpatͥs
mertãtus ꝓbetur. ꝑindeeum conuemiͣ
oportere acreclitorib atq sibõis painis
se inmiscuisf..
blatis. intestata decessit. filu iꝑsupa¬
tris. ñaui adierunt. hr̃aitatem qro. an
dire. tertus ẽẽ debr. anpparte anexasse. ⁊
an institutione. an exsubstitutione. et
an extestam̃to. an abintestato. filius he
res existant. ¶ Mutus pater. ł dñs fa
adire hereditatem. ut eipre eĩ cõmodũ
q̃ripossit. ꝙ facile explicari possit sciã
literatum. ¶C omtus ẜuns inssuom̃
post mortem eius adire hereditatem ĩt

Expanded text:
pos patris, qui de castrensi peculio testamecit, hereditatem adisset, adquisisse ei e quibus pater testari potest, quia castrensia esse mutatione personae desierint. per suppositam personam emptoris bona patris mercatus probatur, perinde eum conueniri oportere a creditoribus atque si bonis paternis se inmiscuisset.blatis intestata decessit: filii iussu patris, non aui adierunt hereditatem: quaero, an dire, certus esse debet, an pro parte an ex asse, et an ex institutione an ex substitutione, et an testamento an ab intestato filius suus heres exsistat. Mutus pater uel dominusadire hereditatem, ut ei iure eius commodum quaeri possit: quod facile explicari possit scientia litterarum. Mutus seruus iussu post mortem eius adire hereditatem, item
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Sihr̃s institutꝰ. titio rogatus sit ieititu̾e.
subititut᷑ menio: et mnititus suspectam
sibi hĩditatem ẽẽ cdicat. desicerante titio
iubend̾ eum adire. ⁊restitu̾e.. ¶ Siquis bo¬
noꝵ possessori fideicõmisit d̾ br̃clitate re¬
aituenda. et is passus fu̾i̾t chembo̾ꝵ. po¬
ssesson̾s aghosdend̾ tnsur. aut ꝑ hoctp̃s qͦ
isciureitiui debebit hr̃cutas. aliqͣex c̃ã non
potuit a dire p̾torẽ. et postulare. ut petita
bõꝵ possessioe reitituat᷑ sibi hr̃ctitas. fucc̾ri
eidebet .i. ut retituat᷑ ei ip̃s bo̾ꝵ possessiois
actiit̾nd̾ exibencli fideicõmissigra ¶ad
monendi aũt sumus suis qui soluñdo nõ sit

Expanded text:
io rogatus sit restituere, substitutus Maeuio et institutus suspectam sibi hereditatem esse dicat, desiderante Titio iubendum eum adire et restituere. Si quis bonorum possessoris fidei commiserit de hereditate restituenda et is passus fuerit diem bonorum possessionis adgnoscendae transire aut per hoc tempus, quo is, cui restitui debebit hereditas, aliqua ‹e›x causa non potuit adire praetorem et postulare, ut petita bonorum possessione restituatur sibi hereditas, succurri ei debet, id est ut restituatur tempus bonorum possessionis admittendae exhibendi fideicommissi gratia. Admonendi autem su
Abbreviated transcription (Latin):
. Quesitum est. anlicet quis pat̃¬
ne hereditatũ. nichil attingat. aliquit
tam̃ ꝓpr parris uoluntatem hãt. ł fciciat
ancrectitorib paĩnis cogatur responderẽ
irtputa simpuberi fuerit substitutus ĩ

Expanded text:
 Quaesitum est, an, licet quis paternae hereditatis nihil attingat, aliquid tamen propter patris voluntatem habeat vel faciat, an creditoribus paternis cogatur respondere: ut puta si impuberi fuerit substitutus. in
Abbreviated transcription (Latin):
prior abstinuit. se mĩniscuit dicendũ ẽ
hunc ñposse recusare. quominꝰ tota hoẽro
hr̃cditaria subeat qui eñiscit aut scirepõ¬
tuit illo abstinente sehonerib fore ĩpli¬
citum eaconditione adire uidẽtut¬

Expanded text:
prior abstinuit immiscuit se, dicendum est hunc non posse recusare, quo minus tota onera hereditaria subeat: qui enim scit aut scire potuit illo abstinente se oneribus fore implicitum, ea condicione adire videtu
Abbreviated transcription (Latin):
uit sibi uniones usus fuicã emeres ei
nupost mortem eius cumputa res eam
uniere emeris artilitinus negat ẽẽ le¬
gatos ei cuimuar italegaũt ornam̃¬
ta quemei cansa ꝑatasunt erunt uenẽ
eiꝑs causa uideri parata ẽt̃ q̃iã mortua
ea empta fuerit.
intornam̃tasua unionem reliquat q̃¬
ro anheres excãfideicõmissi estimaric̃e
tisse. anhos uniones ł iacintos peterẽ
nam quodãmõ extinctum fit. ut utiͣm
omctam qd ⁊̃ oissolutione ac ꝑmuta¬
tione taliuoluntas queq uideatur
mutata.
I atiis titius testõ scripsit heredẽ

Expanded text:
tibi, ut sibi uniones usus sui causa emeres, si tu post mortem eius, cum putares eam uiuere, emeris, Atilicinus negat esse legatos ei, cui mulier ita legauerit: 'ornamenta, quae mea causa parata sunt eruntue': non enim eius causa uideri parata esse, quae iam mortua ea empta fuerint.inter ornamenta sua unionem reliquit. quaero, an heres ex causa fideicommissi aestimationem tisse, an hos uniones uel hyacinthos petere pnam quodammodo extinctum sit? ut interim omittam, quod etiam dissolutione ac permutatione tali uoluntas quoque uideatur mutata. Lucius Titius testamento scripsit: 'herede
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃.⁊. Quamuis iure post limimim
sse ceperit. ac ꝑ hec fiñt extus atus ꝙ rei
publice cansa aberit: tutele urdicio. locꝰ
estI S sitesierit rupublice causa abẽe:
conseqñtix desinit: qui in locum eiꝰ tnt᷑
est curators ⁊ tutele conuenĩpotit. ¶ Si
duob inpuberib sr̃bus tutor tutus sit
⁊ alter eoꝵ in legnimam tutelam fr̃issu
i ꝑfecte eratis constitutus reciclit. eumꝗ
quamuis sitestam̃to datus fuisset ñdesi¬
nit ẽẽ tutor eius. qui adhuc erat inpubeᷤ
qr semꝑ legitima tutela restam̃tarie
ceclit. ¶ Sirestam̃to subcondictioẽ
tutor tatussit. dem̃ alius meclio tp̃r exĩ

Expanded text:
. quamuis iure postliminii sse coeperit ac per hoc fuerit excusatus, quod rei publicae causa aberit, tutelae iudicio locus est. sed si desierit rei publicae causa abesse, consequenter desinit qui in locum eius datus est et tutelae conueniri poterit. Si duobus impuberibus fratribus tutor datus sit et alter eorum in legitimam tutelam fratris sui perfectae aetatis constituti reccidit, eum qui quamuis, si testamento datus fuisset, non desineret esse tutor eius, qui adhuc erat impubes, quia semper legitima tutela testamentariae cedit. Si testamento sub condicione tutor da
Abbreviated transcription (Latin):
desinit. S ⁊ siquis testam̃to usq adtem¬
pus fuerit. daius: rõem erit. dicendum
generaliter ꝙ traditum est pupillũ cõni¬
tore suo agere tutele nõposse actenus
uerum est sieadem tutela sit absurtluo
enĩ erat atutore rationem administrati¬
onis negonoꝵ pupilli reposci inqua ad¬
huc ꝑseueraret. inqua aũt desinit tutor.
⁊ iterum cepit ẽẽ. sic expristina ãministra¬
tione tutele debitor est pupillo. quo modo
sipeccuiam crelitam apatre enis accepiss.
Quemgͥ effectum hec sententĩ hãt. uide¬
amus. naisisolus tutor ẽ. utiq ipe secũ ñ
aget. s ł ꝑspalemꝰ curatorem conuenien¬
dns est ⁊ pone eumcontutorem hr̃ quipos¬
sit adũsus eum iidiciũ acciꝑe. exqua cauui¬
sa. cum e otutore agipõt: quin inmo ⁊ si
medio tp̃r soluñdo ẽe desierit. imputabi¬
tur contutorib cur ñegerunt cumeo ¶ Si
tutori curator sit adrunctus. quamuis su¬
spetto postulato. nõ dagetur ntele uitnci¬

Expanded text:
desinit. Sed et si quis testamento usque ad tempus fuerit datus, idem erit dicendum. Et generaliter quod traditum est pupillum cum tutore suo agere tutelae non posse hactenus verum est, si eadem tutela sit: absurdum enim erat a tutore rationem administrationis negotiorum pupilli reposci, in qua adhuc perseveraret. in qua autem desinit tutor et iterum coepit esse, sic ex pristina administratione tutelae debitor est pupillo, quomodo si pecuniam creditam a patre eius accepisset. quem igitur effectum haec sententia habeat, videamus: nam si solus tutor est, utique ipse secum non er specialem curatorem conueniendus est uel pone eum contutorem habere, qui possit aduersus eum iudicem accipere, ex qua causa cum eo tutelae agi potest. quin immo si medio tempore soluendo esse desierit, imputabitur contutoribus, cur non egerunt cum eo. Si tutori curator sit adiunctus quamuis suspecto postulato, non cogetur tutelae iudici
Abbreviated transcription (Latin):
extinguitur legatum. ¶ Siacerũquis
logauit. ñ ꝯtinebitur legato acetum qd
uini nuõ testator hũit embũma autẽ
iuinum qd habuit legauit. demde hoc coa¬
cuit. licet postea maceti locum nãslatũ
adu̾setur. ¶ Uino aut patno legato
it temũ legatumur̃ qd̾ testator umi nu¬
mero huit nõqo pater. ¶temhpetuli¬
are unum legatumsit. idtinebitur qd̾
susmabuerunt cur tamduise. qd pat̾nim
uinum iaincepit usus ip̃ius ẽe testatois
atpetuliare inusu fuoꝵ remansit siumũ¬
Exusu testatoris legatum estima¬
bitur. i quot annoꝵ uino ꝓuetere uteba¬
tur qd sinon appareatͤ l  testatoris
i prioris uinũ appellatione ueteris ꝯn
autq uttium ueteris uini sumetur
beres m̃s amphoras .x. quot. annis ĩ annos
amphorarum heredem taturũ sabiñ existi¬
mat Quesñtentia siuoluntas ñ adu̾seuir
michi quoque placet.

Expanded text:
exstinguitur legatum. Si acetum quis legauerit, non continebitur legato acetum quod uini numero testator habuit: embamma autem uinum quod habuit legauit, deinde hoc coacuit, licet postea in aceti locum translatum aduersetur. Uino autem paterno legato id demum legatum uidetur, quod testator uini numero habuit, non quod pater. item si peculiare uinum legatum sit, id continebitur, quod serui habuerunt. cur tam diuerse? quod paternum uinum iam coepit usus ipsius testatoris esse, at peculiare in usu seruorum remansit. Iex usu testatoris legatum aestimabitur, id est quot annorum uino pro uetere utebatur. quod si non appareat, 11 Ulpianus id est et anni prioris uinum appellatione ueteris conaut quod initium ueteris uini sumeretuheres meus amphoras decem quotannis in annos merum amphorarum heredem daturum Sabinus existimat. quae sententia, si uoluntas non aduersetur, mihi quoque placet.
Abbreviated transcription (Latin):
legatum siue fideicõmissum p̃stari ei c̃
ascciptum ẽ relictum. mag̾ ẽ ut legatũ
abeo peti npossit. s ⁊ sipalam ⁊ apte te¬
statori maledixerit. ⁊ infaustas uoces
adũsus eum iactauĩt. iderit dicentuo
Siaũt status enis ꝯtrou̾si ãmouit detine¬

Expanded text:
sum praestari ei, cui adscriptum relictum est, magis est, ut legatum ab eo peti non possit. Sed et si palam et aperte testatori maledixerit et infaustas uoces aduersus eum iactauerit, idem erit dicendum. si autem status eius controuersiam mouit, dene
Abbreviated transcription (Latin):
N ifunclus legatus sit cũhisq̃ ibi
erunt. queadip̃s ibisunt. ñ uidentur le¬
gata s⁊ ideo petunie q̃fenerandicã ibi fue
tellium itascripsit. ꝗd inusufreqñtissĩe
ũsatur. ut inlegatis uroris adiciatur q̃ eĩ
cansa ꝑatasint. hanc inĩp̃tatiõem obtinu¬
sumest añ ductam uxorem id pat̃. F.
ipẽ urisołent. uoxori aliquid assignauifs
dum it mulieris usib ꝓpͥe artributumeẽt.¬
ulus.Eatam̃ adiettio legatum
alias exiguum alias plemus efficit au¬

Expanded text:
atus sit cum his quae ibi erunt, quae ad tempus ibi sunt non uidentur legata: et ideo pecuniae, quae faenerandi causa ibi fuertellium ita scripsit: quod in usu frequentissime uersatur, ut in legatis uxoris adiciatur 'quod eius causa parata sint', hanc interpretationem optinusum est, ante ductam uxorem id pater famipse uti soleret uxori aliquid adsignauisset, dum id mulieris usibus proprie adtributum eum Ea tamen adiectio legatum alias exiguius, alias plenius efficit. au
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ĩgeninis lib̾tino tutor tatus extusari
debeat. Eãdem extusationem competere
⁊̃ ei quiius. annulloꝵ inpetrasset. imp̃r
nr̃. cumdiuo seuero patre suo rescͥpsitꝰ gͦ
sipupillo lib̾tino hubenti ius annulloꝵ
tutus sit. ingeniuis tutor ł curator ꝯseq̃s
est. ut excusatio eiꝰ obhanc conclitionũ
diu̾sitatemꝰ nõ tebeat accipi at si añquã
perratum benefitium tenuo erdem tu¬
tor curator ueduri poterit. exemplo eo qͦ¬
q placuit. ⁊ rescriptum est. eumꝗ ĩ tp̃r
quo intra annum erat. exquorei publi¬
ce cansa abẽe desierat. extusatus fuit. p̃¬
tiͣto eo ip̃msuo locõ dari posse. ⁊qͣuis lib¬
tinus quisenatori patrono ꝓcurat excu¬
sationem abalioꝵ tutela hãt. istetam̃
qui uis annulloꝵ inpetrauit: ꝗ morcli¬
nem ingenuoꝵ trãsut tali excusaticẽ
uti ñposset.
dem .ł.titius filiis meis quo adrei
puplice causa nõ aberit. tutor esto ges¬
sit tutelam extestam̃to delatam dem¬
de reipublice causa abeẽ cepit ⁊ desut᷑

Expanded text:
excusari debeat, eandem excusationem competere etiam ei, qui ius anulorum impetrasset, imperator noster cum diuo Seuero patre suo rescripsit.Ergo si pupillo libertino habenti ius anulorum datus sit ingenuus tutor uel curator, consequens est, ut excusatio eius ob hanc condicionum diuersitatem non debeat accipi.At si antequampetratum beneficium denuo eidem tutor curatorue dari poterit exemplo eo, quo placuit et rescriptum est eum, qui tempore, quod intra annum erat ex quo rei publicae causa abesse desierat, excusatus fuit, praeterito eo ipsum suo loco dari posse.Et quamuis libertinus, qui senatori patrono procurat, excusationem ab aliorum tutela habeat, iste tamen, qui ius anulorum impetrauit, qui in ordinem ingenuorum transit, tali excusatione uti non posset.m. 'Titius filiis meis, quoad rei publicae causa non abierit, tutor esto.' gessit tutelam ex testamento delatam, deinde rei publicae causa abesse coepit et desiit.
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscit ꝯgruit. reputationes tutoris ñ
iplus admĩttere. itputa siclicat itpen¬
disse malim̃ta pupini. ł disciplinas.¬
it suare rebet: quem p̃tor statuit. Siuero
p̃tor ñest adnus. ꝓ mõ faccultatũ pupil¬
li debr arbittio uulicis existimari. nece
ꝑmutendum est. tutori. im̃reputare qua¬
tum declit siplus equo dedit. hoc ampli̾.
⁊ sip̃tor modum alim̃tis. statuit. Uerum¬
tam̃ ultrauires factultatum ẽ. qd decͥtum
est. nec suggessit p̃tori destam facculta¬
tum est nontebet. ratio haberi alim̃toꝵ
oĩum. Quiasisubgessisset᷑. aut minue¬
rentur iamdecreta. aut ñtanta decerne
rentur. S sipãt statuit alim̃ta lib̃is qͦs
hr̃des scripserit. ea prañto tutor reputa¬
re poterit nisi forte ultra uires facculta¬
tum ffatuit. tẽ enim inputabitur ei cur
ñ adito p̃tore desiderauit alim̃ta minui.
dem . ł. usalim̃toꝵ decernendoꝵ. pu¬
pius. p̃torĩ conpetit. ut ip̃e moderetur

Expanded text:
gnoscit, congruit reputationes tutoris non gnoscit, congruit reputationes tutoris non improbas admittere, ut puta si dicat impendisse in alimenta pupilli vel disciplinas.si vero praetor non est aditus, pro modo facultatium pupilli debet arbitrio iudicis aestimari: nec enim permittendum est tutori tantum reputare quantum dedit, si plus aequo dedit. Hoc amplius et si praetor modum alimentis statuit, verumtamen ultra vires facultatium est quod decretum est nec suggessit praetori de statu facultatium, non debet ratio haberi alimentorum omnium, quia, si suggessisset, aut minuerentur iam decreta aut rentur.Sed si pater statuit alimenta liberis quos heredes scripserit, ea praestando tutor reputare poterit, nisi forte ultra uires facultatium statuerit: tunc enim imputabitur ei, cur non adito praetore desiderauit alimenta minui..Ius alimentorum decernendorum pupillis praetori competit, ut ipse moderetur,
Abbreviated transcription (Latin):
tuere ubipotius alendussit. ⁊ ñ nũquã
auolu̾tate patris recedit. Ip̃tor temq cum
quidam testam̃to suo caue̾sset. ut filius
ap̃substitutum educ̃entur. Imp̃r seuerus
rescripsum. p̃torem existimare debere p̃sũ¬
tib cet̾is ꝓpmiquis liberoꝵ idenimagere.
p̃torem oportet: ut sine una maligna:
suspĩtione alatur partus. ⁊ eclucenir qui
autem p̃tor recris antem ap̃se ecducari ñ
polliceatur se coacturum. at tam̃ q̃stioĩs
ẽ andebeat. ⁊ inuitum cogere. itputa li¬
b̾tum. parentem. ł quem aliũd̾ affimibus
cognatisq ⁊ magis est. ut int̃clum debeat
ro facere. ¶ certe nm aleclicetur. silega¬
tarius. ł hereties educationes recuset.⁊ te¬
stam̃to sibi inuunctas. denegari ei actĩ¬
ones debe. exemplo tutoris testam̃to dati
quot ita demum placuit sud cuto relictũ¬
sit. Ceterum sir̃ relicturus ⁊̃ siectucatio¬
nes recusaturum sciret. ñdenegabitur
ei actio: ⁊ itadiuus seueru̾sepissime statũ

Expanded text:
umquam a uoluntate patris recedit praetor. denique cum quidam testamento suo cauisset, ut filius apud substitutum educetur, imperator Seuerus rescripsit praetorem aestimare debere praesentibus ceteris propinquis liberorum: id enim agere praetorem oportet, ut sine ulla maligna suspicione alatur partus et educetur. Quamvis autem praetor recusantem apud se educari non polliceatur se coacturum, attamen quaestionis est, an debeat etiam invitum cogere, ut puta libertum, parentem vel quem alium de adfinibus cognatisve. et magis est, ut interdum debeat id facere. Certe non male dicetur, si legatarius vel heres educationem recuset testamento sibi iniunctam, denegari ei actiones debere exemplo tutoris testamento dati: quod ita demum placuit, si idcirco sit relictum: ceterum si esset relicturus, etiamsi educationem recusaturum sciret, non denegabitur ei actio, et ita divus Severus saepissime statuit
Abbreviated transcription (Latin):
reat eum extusati. Et siliteros interea
susceꝑit. aut aliam excusationem pãraũ.
mag̃. ẽ ut ħ unatutelasit iõ nec excusati¬
onem conpetere ei. nec agi tutele obprius
tp̃s posse. S sutascriptum intest̾o fuerit.
titius tutor esto. cumrei publice cã aberit
tutor. ne esto cumreddierit tutor esto ꝗd
de excusatione. aut obabsñtiã reipublice
causa. aut obaliam quipost obuenit ad¬
tnci oportent uit̾eamus p̃celit aũt qͣstio

Expanded text:
eat eum excusari? quid si liberos interea susceperit aut aliam excusationem parauit? magis est, ut haec una tutela sit: ideo nec excusationem ei competere nec agi tutelae ob prius tempus posse.Sed si ita scriptum in testamento fuit: 'Titius tutor esto: cum rei publicae causa aberit, tutor ne esto: cum redierit, tutor esto', quid de excusatione aut ob absentiam rei publicae causa aut aliam quae post obuenit dici oporteat, uideamus. praecedit autem alia
Abbreviated transcription (Latin):
lamdies. L. eis ceclant. int̃quos necesse ẽ
causas excus ationis exercere S uerumẽ
ñante eẽ tutorem. quamdies ueniͣt. nam
nec añquam additasit hr̃clitas. Quiãgit᷑
exeodem testam̃to iaragestafuit tutela:
⁊ quiercusattis est alias affuturus reipu¬
blice causa reu̾sus continuo heret tutelis
añsubsceptis ⁊ intra annum S hic exipõ
testam̃to desierit ẽẽ tutor. ⁊iõ exseła tute¬
la excusare sepõt. ¶Si ap̃tore detur cura¬
tor m̃te capto. aut muto siue uñtri excusã¬
tur. uire liberoꝵ. ¶Rome datos tutoreᷤᷤ
eos tm̃accipere debemus. quil ꝯp̃fecto ub¬
aut m̃tis ualitucline. alugñdis reb. libti
ꝓhibeantur. ut nec suis quidem negonis
sufficiant. necessitati erit succur i berroũ.
nempossibile ei iniũgatur tuteleminꝰ
quod obiti alibto ñpõt. cumincõmodopu

Expanded text:
aginta eis cedant, intra quos necesse est causas excusationis exercere. sed uerum est non ante esse tutorem, quam dies ue‹n›erit: nam nec antequam adita sit hereditas. quia igitur ex eodem testamento iam gesta fuit tutela et qui excusatus est alias afuturus rei publicae causa, reuersus continuo haeret tutelis s etiam intra annum, sed hic ex ipso testamento desierit esse tutor et ideo ex secunda tutela excusare se potest. Si a praetore detur curator mente capto aut muto sive ventri, excusatur iure liberorum. Romae datos tutores eos tantum accipere debemus, qui vel a praefecto uaut mentis ualetudine ab agendis rebus libertus prohibeatur, ut ne suis quidem negotiis sufficiat, necessitati erit subcumbendum, ne inpossibile iniun gatur tutelae munus, quod obi
Abbreviated transcription (Latin):
causa absunt: cõmites quisunt. intra
statutum numerum detutela q̃ absñti¬
b ia ꝓfecturis. delata ẽ excusant. nam
subsceptam antea ñcleponũt. ¶Quĩ
corporis itẽ collegii iure excusantur. a
collegarumfilioꝵq eoꝵ tutela ñexcusẽ¬
tur. exceptis hisquib hoc specialiter tri
arium aburte. filioꝵ collegarum suorũ
tutelam susciꝑe noncoguntur.

Expanded text:
blicae causa absunt, comites, qui sunt intra statutum numerum, de tutela, quae absentibus uel profecturis delata est, excusantur: nam susceptam antea non deponunt. Qui corporis, item collegii iure excusantur, a collegarum filiorumque eorum tutela non excusantur, exceptis his, quibus hoc specialiter tribarium ab urbe filiorum collegarum suorum tutelam suscipere non coguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
anlus .l. e Qui incollegio pistoꝵ sunt
anitelis excusantur simõ ꝑsem̃ĩt. pͥstinũ
exerceant: Ss ñ alios: puto extusantos ꝗ̃
qui intra nũmsunt. urbiciaũt pistores
a collegarum quo filioꝵ tutelis excusat̃.
¶S ħ genus extusationis ẽ. fiquis se dicit
ibi domicilium nõ hr̃e ubi adtutelamda¬
tus est. id que imp̃r antoninus cũdiuo pa¬
tre significauit. pupillus eclucarid̾
lp̃.l.. Solet p̃tor freqñtissime adiriu̾

Expanded text:
us.Qui in collegio pistorum sunt, a tutelis excusantur, si modo per semet pistrinum exerceant: sed non alios puto excusandos quam qui intra numerum sunt.Urbici autem pistores a collegarum quoque filiorum tutelis excusantur.Sed et hoc genus excusationis est, si quis se dicit ibi domicilium non habere, ubi ad tutelam datus est: idque imperator Antoninus cum diuo patre significauit. UBI PUPILLUS EDUCARI .Solet praetor frequentissime adiri, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aulus .ł. ꝑ Post susceꝑtam tutelam cẽ¬
cͣus. aut sircliu. aut muͦtus: aut furio¬
sus. anualitudinarius deponẽ tutelam
põt. ¶ꝑ auꝑtas queoperi. ⁊ honeri tute¬
le inparest. solet tribuere uacatiõem¬
pum. exinchulgentia eoꝵ. lic cirra co¬
Dicillos antela itemꝙͣ cura tp̃r aminĩ¬
strationis delaa excusantur: idemque
custoclitur inhis qui p̃fecturam ãnone¬

Expanded text:
unt. Post susceptam tutelam caecus aut surdus aut mutus aut furiosus aut ualetudinarius deponere tutelam potest. Paupertas, quae operi et oneri tutelae ipum ex indulgentia eorum, licet citra codicillos, a tutela itemque cura tempore administrationis delata excusantur.Idemque custoditur in his, qui praefecturam annon
Abbreviated transcription (Latin):
tamaserius lib̾⁊ heres esto. Iffilius pupilłꝰ¬
etlib̾tinus erat q̃relutur sitamaliberesse tr̃e¬
bratius negͣat / quiafilii appellatione lib̾ti:¬
nusquoq continerẽtur labeo contra quia
eoloco ueruͣfilium accipi oportet sretu¬
ni sententiamꝓbo. Sitam̃testatorem tehoc
filio locutum esse apparẽt. Explic̃ liber.

Expanded text:
Dama seruus liber esto': is filius pupillus libertinus erat: quaerebatur, si Dama liber esset.Trebatius negat, quia filii appellatione libertinus quoque contineretur: Labeo contra, quia eo loco uerum filium accipi oportet.Trebatii sententiam probo, si tamen testatorem de hoc filio locutum esse apparet.