comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Intaritũ qui cũ se nocõprchenderẽt᷑
stritis gladiis desenderẽt aliquos
eciã occidissent qr aliter coherceri
nõ poterãt ĩterempti st̃: ħaꝵ tamẽ
cõnira cionũ frastrade regine cru¬
delitatis causa et origo exlitisse cre¬
ditur: et id cirto ĩambabꝰ contra
regem cõspiratũ est qr uxoris cru¬
delitate cõsenciẽs a sue nature benig¬
nitatẽ ac solita mãsuctudine una¬
niter exꝰ orbitasse uidebat᷑. Ccterũ
per onne uite sue tẽpꝰ ita cum
sũmo omniũ amore acq fauore
et domi et soris cõu̾satꝰ est ut nũꝙͣ
ei uel minima ĩ iuste c̾rudelitatis
nota a quoꝙͣ fuisset ob ieta Ama¬
bat peregrinos: et ĩ eis suscipiendis
magnã habat curã: adco uteorum
multitudo nõ solũ pacio palacio
uerũ eciã regno nõ ĩmerito uideret
onerosa Ipsetamẽ ꝑ magnitudine
animi huniscemodi pondere mi¬
nime grauabatur cũ eciã ĩgẽcia
ĩ cõmoda lande liberalitatis ac

Expanded text:
tres tantum qui, cum se, ne comprehenderentur, tres tantum qui, cum se, ne comprehenderentur, strictis gladiis defenderent, aliquos etinon poterant interempti sunt. Harum tamen coniurationum Fastradae reginae crudelitas causa et origo extitisse creditur. Et idcirco in ambabus contra regem conspiratum est quia, uxoris crudelitati consentiens, a suae naturae benignitate ac solita mansuetudine inmaniter exorbitasse videbatur. Ceterum per omne vitae suae tempus ita cum summo omnium amore atque favore et domi et foris conversatus est, ut numquam ei vel minima iniustae crudelitatis nota a quoquam fuisset obiecta. Amabat peregrinos et in eis suscipiendis magnam habebat curam, adeo ut eorum multitudo non solum palatio, verum etiam regno non inmerito videretur onerosa. Ipse tamen prae magnitudine animi huiuscemodi pondere minime gravabatur, cum etiam ingentia incommoda laude liberalitatis ac
Abbreviated transcription (Latin):
millã eaꝵ cuiꝙͣ aut suoꝵ aut exteroꝵ
nptui dare uoluit s õs sccũ usq¬
ad obitũ suũ ĩ domo sua retinuit di¬
cens se caꝵ cotubermo carere nõ posse:
ac propter hoc licit ałia sełit adu̾se
forfune maglignitatẽ expertus est
Quod tamẽ ita dissminbanit ac¬
si de eis milla unꝙͣ alicuius probrii
suspicio uel fãma dispersa suisscr¬
Grat ei filiꝰ noĩe pipinꝰ excõq ma
editus ciuus ĩ ter ceteros mẽcienem
fucim distuli : facio qͥdẽ pulther sedgs¬
tra hunos suscopte ã baiearia hiema¬
eprimorib srancoꝵ q̃ eum uana
regmi promissionẽ illexerãt adu̾sus
pr̃ez cõnirauit Qiẽ post fraudem
detonsum ĩsemibii p̾mia religiosee
inte Iãq uolentẽ uacare permisit. facta
est et alia prius cõtͣ eũ ĩ germania
ualida cõniracio cuiꝰ auctor es partim
liminibꝰ orbati partim mẽbris in¬
columes õs tamẽ exilio deportati
st̃ neq ullus exeis est ĩterfectꝰ: insi

Expanded text:
nullam earum cuiquam aut suorum aut exterorum nullam earum cuiquam aut suorum aut exterorum nuptum dare voluit, sed omnesad obitum suum in domo sua retinuit, dicens, se earum contubernio carere non posse, ac propter hoc, licet alias felix, adversae fortunae indignitatem expertus est; quod tamen ita dissimulavit, acsi de eis nulla unquam alicujus probri susspicio exorta vel fama dispersa fuisset.--Erat ei filius nomine Pippinus ex concubina editus, cujus inter ceteros mentionem facere distuli, facie quidem pulcher, sed gibcum Hunis suscepto in Bajoaria hiemae primoribus Francorum, qui eum vana regni promissione illexerant, adversus patrem conjuravit. Quem post fraudem detonsum, in coenobio Prumia religiosae vitae jam volentem vacare permisit. Facta est et alia prius contra eum in Germania valida coniuratio, cuius auctores partim luminibus orbati, partim membris incolumes, omnes tamen exilio deportati sunt; neque ullus ex eis est interfectus, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
rex pictatis suo precipitum docu¬
inẽtu ostendit: cũ filio de sũcto no¬
potem prĩ suctede: et neptas ĩter filias
suas educari secisset morte filiorum
at filie promagnannitate qua xy¬
cellebat nimꝰ pacienter tulit. pieta¬
te uidelicet qua nõ minꝰ ĩ signis
erat cõpulsꝰ ad lacrimas mĩtiato
ecio sibi adriani romani pontisi¬
cis obitũ quẽ ĩ amicis precipuũ
hẽbat sit fleuit acsi frẽm aut caris¬
sumũ filiũ amiffet amisisset Erat
em̃ ĩ amicitus optime temperatꝰ ut
eas facile ad miteret ⁊⁊ cõstantissime
rẽtineret : Colebatqz sanctissime quos¬
cũq ac affinitate sibi cõiunxerat
fioꝵ ac filioꝵ tantam in educari¬
do curã habuit ut nũꝙͣ domi po¬
situs sinc ip̃is tenaret: nũꝙͣ iter
sine illis faciebat ad cqͥtabant ei fi¬
lii filie uero penes seq nebãt᷑ Quaꝵ
aginen extreiũ ex satellitũ mi¬
mero ad hoc ordinati tuebantur
Que cũ palcherrime essent et ab eo plu¬
rimũ diligerẽtur mirũ dictu quod

Expanded text:
tatis suae praecipuum documentum ostendit, cum filio defuncto nepotem patri succedere et neptes inter filias suas educari fecisset. Mortes filiorum ac filiae pro magnanimitate qua excellebat minus patienter tulit, pietate videlicet qua non minus insignis erat conpulsus ad lacrimas. Nuntiato etiam sibi Hadriani Romani pontificis obitu, quem in amicis praecipuum habebat, sic flevit acsi fratrem aut carissimum filium amisisset. Erat enim in amicitiis optime temperatus, ut eas et facile admitteret et constantissime retineret, colebatque sanctissime quoscumque hac adfinitate sibi coniunxerat. Filiorum ac filiarum tantam in educando curam habuit, ut numquam domi positus sine ipsis caenaret, numquam iter sine illis faceret. Adequitabant ei filii, filiae vero pone sequebantur, quarum agmen extremum ex satellitum numero ad hoc ordinati tuebantur. Quae cum pulcherrimae essent et ab eo plurimum diligerentur, mirum dictu quod
Abbreviated transcription (Latin):
sanctissime et s ssma pretate coliul
dt ꝓpt hoc plurime pulcritudinis
Basilicã aquis gram extruit Auro q
et argento et luminaribus acq ex ere
solide cãcellis. et Ianuis ad ornauit ad
cinius scructurã colĩmas et marmora
altũde habere nõ possens roma acqi
rauenna deuchenda curauit ecclĩa
etmane et uesperi Itẽ noiturins ho¬
ris et saĩsithi tp̃re quo ad eũ ualitudo
permniserat Impigre frequẽtabat: curabat¬
qz magnopere et oĩa q̃ ĩ ea gerebantur
cũ qua maxima fierẽt honestater Edi¬
tuos creberrime cõmonens ncquid in¬
decens aut sordidũ aut inserri aut in
ea remanero permitterẽt. Sacrarũ
u̾asoꝵ ex auro et argẽto uestinsctoꝵ q
sacci dolaliũ tantã ĩ eo capiã procura
uit . ul ĩ sacrifitiis ce le brãdis ne Ianito¬
ribus q̃dd qui utimi ecliastici ordĩs
sũl ꝓuato ẜab̾i tu in inistrare necessẽ
fulisset legendiata ꝓsaliendi discipliã
diligfetissime emendanit. Erat cnim

Expanded text:
sanctissime et cum summa pietate coluit, ac propter hoc plurimae pulchritudinis basilicam Aquisgrani exstruxit auroque et argento et luminaribus atque ex aere solido cancellis et ianuis adornavit. Ad cuius structuram cum columnas et marmora aliunde habere non posset, Roma atque Ravenna devehenda curavit. Ecclesiam et mane et vespere, item nocturnis horis et sacrificii tempore, quoad eum valitudo permiserat, inpigre frequentabat, curabatque magnopere, ut omnia quae in ea gerebantur cum qua maxima fierent honestate, aedituos creberrime commonens, ne quid indecens aut sordidum aut inferri aut in ea remanere permitterent. Sacrorum vasorum ex auro et argento vestimentorumque sacerdotalium tantam in ea copivit, ut in sacrificiis celebrandis ne ianitoribus quidem – qui ultimi ecclesiastici ordinis sunt – privato habitu ministrare necesse fuisset. Legendi atque psallendi disciplinam diligentissime emendavit: erat enim
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ camisiã lincã el femoralibꝰ linois
ĩducbat᷑. Deĩde tonicã q̃ limbo scrito
ambiebat᷑ et libiaria cũ sa fasciolis
crura et pedes caltiamẽtis cõscringebat
hiens imuinibat. Sago uincto amittꝰ
et gladio semꝑ acciitus: cuiꝰ capulus
ac baltheus aul aurcis aur argen¬
teis erat aliquociens ⁊ geminalo
ẽse utebat᷑. Quod tamẽ nõ nisi ĩpre¬
cipiis festinitatibꝰ uel si ꝙͣ do exteraꝵ
gencium legaiti uenissent. Pere grina
uero ãdumẽta ꝙͣ uis pulcherrima
respuebat n imꝙͣ eis ĩ dui patiebat
excepło ꝙ romo simul adriano pon¬
tifire petente ꝓ uerũ leone successore
cis siplicãte lonha lumta et ela¬
uio annutꝰ calieis quo q rõmano

Expanded text:
lineam et feminalibus lineis induebatur; deinde tunicam quae limbo serico ambiebatur, et tibialia; tum fasciolis crura, et pedes caltiamentis constringebat,hyeme muniebat; sago veneto amictus, et gladio semper accinctus, cuius capulus ac balteus aut aureus aut argenteus erat. Aliquoties et gemmato ense utebatur, quod tamen nonnisi in praecipuis festivitatibus vel si quando exterarum gentium legati venissent. Peregrina vero indumenta quamvis pulcherrima respuebat, nec umquam eis indui patiebatur, excepto quod Romae semel Hadriano pontifice petente et iterum Leone successore eius supplicante longa tunica et clamide amictus, calceis quoque Romano
Abbreviated transcription (Latin):
fit ut auills ei Iulli uuleat ante fer¬
rr. Obhocienã ain qrni regia ex.¬
truxit ibique q tren uite cinnis
us ad obitũ ꝓpetuo hilauiti Est nõ
solũ filios ad̾ balncũ ucrũ optimates
et amricos aliꝙͣdo eciã satellitũ ⁊ custo¬

Expanded text:
it ut nullus ei iuste valeat anteferri. Ob hoc etiam Aquisgrani regiam exstruxit ibique extremis vitae annis usque ad obitum perpetim habitavit. Et non solum filios ad balneum, verum optimates et amicos, aliquando etiam satellitum et custo
Abbreviated transcription (Latin):
dampno uelitalia a marieis uelgal¬
lia acq germania anardomians
diehiꝰ suis assecta estꝭ preter ꝙ centũ¬
celle cinitas etrurie per produtionõ
amauris capta acq uastata ẽ. Et
ĩ fricia quodã Insule germanico lit¬
tori contique ci nordomanis depreda¬
ta sõt. tałem eum ĩtuendo ⁊ ampli¬
ando simul q ornando fuisse costat
suius animi dotes: ⁊ sunio ĩqua¬
licũq et prospero et adu̾so ad ietur¬

Expanded text:
dampno vel Italia a Mauris vel Galdampno vel Italia a Mauris vel Gallia atque Germania a Nortmannis diebus suis affecta est, praeter quod Centumcellae, civitas Etruriae, per proditionem a Mauris capta atque vastata est, et in Frisia quaedam insulae Germanico littori contiguae a Nortmannis depraedatae sunt. 18. Talem eum in tuendo et ampliando simulque ornando regno fuisse constat. Cuius animi dotes, et summam in qualicumque, et prospero et adverso, e
Abbreviated transcription (Latin):
magi super uahalem flumũ qui
Balhauoꝵ ĩsula aparte incrediana
preter flut precipue tamẽ edes sacras
ubitũq ĩ foto regno suo uetustate
collapsas cõperit pontificibꝰ et patribꝰ
ad quoꝵ currã pertinebãt ut restaura¬
rentur Imperanit: ad hibens curam
per legatos ut ĩperata perficerẽt moli¬
tus est et classem cõtra bellũ nordo¬
mãnicũ edificatis ad hoc nanibus
Iuxta flumina que et de gallia et de
germania septentrionalez in fliuint
occeamĩ: etqz nordomãni gallicum
litus acq germanicũ assidua ĩfesta¬
cione uastabãt ꝑ õs portꝯ : et hortus
fluimũ qua neues rccipi posse ui
debantur: stationibꝰ et ex tubns dis¬
positis nequa hostis exire potuissẽt.
tali imimicicione prohibuit fecit
idez aparte merediana ĩlitore pro¬
uutie narbonensis ac septimane:
toto eciã italie lictore usq romiã lõtra
mauros imper pyratic̃a exercere
ag gressos dt per hoc millo graui

Expanded text:
magi super Vahalem fluvium, qui magi super Vahalem fluvium, qui Batavorum insulam a parte meridiana praeterfluit. Praecipue tamen aedes sacras ubicumque in toto regno suo vetustate conlapsas conperit, pontificibus et patribus, ad quorum curam pertinebant, ut restaurarentur, imperavit, adhibens curam per legatos, ut imperata perficerent. Molitus est et classem contra bellum Nordmannicum, aedificatis ad hoc navibus iuxta flumina, quae et de Gallia et de Germania septentrionalem influunt oceanum. Et quia Nordmanni Gallicum litus atque Germanicum assidua infestatione vastabant, per omnes portus et ostia fluminum, qua naves recipi podebantur, stationibus et excubiis dispositis, ne qua hostis exire potuisset, tali munitione prohibuit. Fecit idem a parte meridiana in littore provinciae Narbonensis ac Septimaniae, toto etiam Italiae littore usque Romam, contra Mauros nuper pyraticam exercere adgressos; ac per hoc nullo gravi
Abbreviated transcription (Latin):
plures ad eũ legritos: cũ quibꝰ tamen
posuit: ut nulla ĩter partes cuiussi¬
bct scandali remaneret occasio. Erat
eĩ semꝑ romanis et grecis francoꝵ
suspecta potencia: Unde ctillud grocũ
ampliando regno et subigendis exteris
nationibꝰ cxisteret: et ĩ eismodi occu¬
paciomibꝰ assiduc uersaret᷑. opera
tamẽ plurima ad regni decorẽ et cõmo¬
ditatez pertinenaa diu̾sis ĩ locis ĩchoa¬
uit. quedã etiaz consumauit In ter
queq precipua fere nõ In merito ui¬
deri possunt basilita sc̃e dei gẽitricis
aquis grani opere mirabili cõstructa
et pous apnd mongonciatũ ĩ xheuo
quingentoꝵ passim̃ longitudinis tan
ta est abi fliminis lacitudo. Qui ta¬
men uno ante ꝙͣ decederet anno In¬
cendio cõflagranit nec refiti potiit
meditatione esset ut pro ligneo lapi¬
deũ restitueret: Inchoaut et palacia
operis egregii unũ haud louge amo¬
gontiato ciuibate Iuxta uissã cui uo¬
caibulũ est in gilctheii alterũ nonso¬

Expanded text:
plures ad eum misere legatos. Cum quibus tamen statuit ut nulla inter partes cuiuslibet scandali remaneret occasio. Erat enim semper Romanis et Grecis Francorum suspecta potentia; unde et illud Grecumampliando regno et subigendis exteris nationibus existeret et in eiusmodi occupationibus assidue versaretur, opera tamen plurima ad regni decorem et commoditatem pertinentia diversis in locis inchoavit, quaedam etiam consummavit. Inter quae praecipua fere non inmerito videri possunt basilica sanctae Dei genitricis Aquisgrani opere mirabili constructa et pons apud Mogontiacum in Rheno quingentorum passuum longitudinis – nam tanta est ibi fluminis latitudo –; qui tamen uno, antequam decederet, anno incendio conflagravit, nec refici potuit meditatione esset, ut pro ligneo lapideum restitueret. Inchoavit et palatia operis egregii, unum haud longe a Mogontiaco civitate, iuxta villam eui vocabulum est Ingilenheim, alterum Novio
Abbreviated transcription (Latin):
ata perfiai nõ poterant : Diusioe
tamẽ thesauroꝵ et petunie ac ue¬
stium alieq supellectilis coram
amitis ot ministris suis ãnis tribꝰ
ante ꝙͣ dotẽderet fecit. Cõtestatus
eos ut post obitũ suũ a se facta
distributio per Illoꝵ suffragiũ
rata permaneret quidqz ex his que
dmiserat srea uell̾et. p̾romiario compre¬
hendit cuiꝰ ratio ac testris talis erat
Espũs scĩ. Descriptio acq diuisio
que facta est. agloriosissimo acq pis¬
pussimo dño carolo ĩꝑatore augu¬
sto anno ab ĩcairnatione dm̃ nostri
ĩfrancia xlin etĩitalia xxxui ĩꝑii
aũt xi indict ni quã ꝑia et pru¬
dentia cõsideracio facere decceuit et
dũe amnuentẽ ꝑfecit. de thesauris

Expanded text:
oterant. Divisionem tamen thesaurorum et pecuniae ac vestium aliaeque suppellectilis coram amicis et ministris suis, annis tribus antequam decederet, fecit, contestatus eos, ut post obitum suum a se facta distributio per illorum suffragium rata permaneret; quidque ex his quae diviserat fieri vellet, breviario comprehendit, cuius ratio ac textus talis est: « s sancti, descriptio atque divisio quae facta est a gloriosissimo atque piissimo domno Karolo imperatore augusto anno ab incarnatione Domini nostri in Francia XLIII et in Italia XXXVI, imperii autem XI, indictione IIII, quam pia et prudenti consideratione facere decrevit et D
Abbreviated transcription (Latin):
pum amiticia preponeret solũ¬
que illuz honore ac munificẽtia
sibi tolondũ iudicaret ac proinde
tũ legatieiꝰ quos cũ donariis ad
sacratissimũ dñi ac sailuatoris nri
sepulchrũ locũq resurrettionis mi¬
serab: adeũ uenissent et ei dm̃ sui uo¬
bũtatem ã dicaissent nõ solũ que patebã¬
tur fieri ꝑmisit scd eciam sacrũ illu
et scilutarẽ locũ ut illiꝰ potestati ad¬
scriberet᷑ cõcessit et reuertibꝰ legatis
suos ad iũgens. ĩter uestes et aromata
eł ceteras orientaliũ terraꝵ opes. in¬
gentia dona ilsi direxit. Cũ ei ante
pantos annos eũ quẽ tũc solũ habe¬
bat rogãti mitteret elephantũ In¬
peratores ecia constantiopolitani
naiforus michael et leo ultro ami¬
titiam ⁊ sõcietatẽ eiꝰ expetentes com

Expanded text:
pum amicitiae praeponeret solumpum amicitiae praeponeret solumque illum honore ac munificentia sibi colendum iudicaret; ac proinde, cum legati eius, quos cum donariis ad sacratissimum domini ac Salvatoris nostri sepulchrum locumque resurrectionis miserat, ad eum venissent, et ei domini sui voluntatem indicassent, non solum quae petebantur fieri permisit, sed etiam sacrum illum et salutarem locum, ut illius potestati adscriberetur, concessit; et revertentibus legatis suos adiungens, inter vestes et aromata, et ceteras orientalium terrarum opes, ingentia illi dona direxit, cum ei ante paucos annos eum, quem tunc solum habebat, roganti mitteret elefantum. Imperatores etiam Constantinopolitani, Niciforus, Michael et Leo, ultro amicitiam ac societatem eius expetentes, com
Abbreviated transcription (Latin):
miles moribꝰ uero acq habitu ualde
dissimiles germania ĩcolũt ita per¬
domint ut eos tributarios efficeret
Inter quas fere precipuest̃ imelatabi
lorcibi obodriti boemanicũ his namq
bello conflixit grecas quaꝵ multo
maior est nimerꝰ ĩdedicitionẽ suste¬
dam regib ac gẽtibꝰ ꝑ amicitiã sibi
cõsiłiatꝰ: Adeo nãq a defonsũ gala¬
tie acq crturice regẽ sibi societate de¬
uinxit ut his cũ ad eũ uel licteras
torũ quoq reges sit habuit ad suã
uollĩtate per munificẽtia ĩclinatos
ut eũ nũꝙͣ aliter nisi dñmm seq sub¬
ditos et ẜuos ciꝰ pronũciarẽt. extãt
epistole abeis ad illũ misse quibus
huĩsmodi effectꝰ eoꝵ erga illum
indicatur. Cũ aaron rege persaꝵ
qui excepta in dia totã pene tene bat
orientez talem habuit ĩ amiticia tõ¬
cordiam: ut is gr̃az eiꝰ õim qui in
toto terraꝵ orbe erãt regũ ait pͥnci¬

Expanded text:
miles, moribus vero atque habitu valde miles, moribus vero atque habitu valde dissimiles, Germaniam incolunt, ita perdomuit, ut eas tributarias efficeret. Inter quas fere praecipuae sunt Welatabi, Sorabi, Abodriti, Boemanni--cum his namque bello conflixit--; caeteras, quarum multo maior est numerus, in deditionem susceamicitiam sibi consiliatis. Adeo namque Hadefonsum, Gallitiae atque Asturicae regem, sibi societate devinxit, ut his cum ad eum vel litteras torum quoque reges sic habuit ad suam voluntatem per munificentiam inclinatos, ut eum numquam aliter nisi dominum, seque subditos et servos eius, pronuntiarent. Extant epistolae ab eis ad illum missae, quibus huiusmodi affectus eorum erga illum indicatur. Cum Aaron, rege Persarum, qui excepta India totum pene tenebat Orientem, talem habuit in amicitia concordiam, ut his gratiam eius omnium qui in toto orbe terrarum erant regum ac princi
Abbreviated transcription (Latin):
aquilaniaz et iuasconiã totum qz
pyrenei mõtis iugũ et adusq ad hi¬
berũ ammemꝰ apud nauarros ortꝰ
et fertilissimos hispanie agros secans
subderto se ciuitatis menia balearito
mari miscet. Dẽide ittilia totam¬
que ab augusta pretoria usq in ca¬
labriaz ĩferiorez q̃ qua grenoꝵ gre¬
coꝵ ac beneuẽtanoꝵ cõstat esse cõ¬
finia decies centũ et eo amplius
passuũ milibꝰ longitudine porri¬
gitur. Tũt saxonia que quidem
germanie pars nõ modica est: et
eiꝰ que afrancis ĩcolitur duplum
ĩ lato here putatur. Cũ ei lõgitudĩe
possit esse consimilis postꝙͣ utranq pan¬
noniam et appositũ ĩ allera danubu
ripoz dariã hystriaz quoqz et libur¬
neam acq dalmatiã exceptis ma¬
ritimis ciuiba̾bꝰ qͦs amicitia ⁊ m̃ctu
cũ eo sedꝰ constantinopolitanũ Im pe¬
ratores bẽre ꝑmisit. Acĩde õs barba
at imissulam flirinis octeanũqz ac
danubiũ posite lingrici q̃dẽ pene si¬

Expanded text:
am et Vasconiam, totumque am et Vasconiam, totumque Pyrenaei montis jugum, et usque ad Iberum amnem, qui apud Navarros ortus, et fertilissimos Hispaniae agros secans, sub Dertosae civitatis moenia Balearico mari miscetur: deinde Italiam totamque ab Augusta Praetoria usque in Calabriam inferiorem, in qua Graecorum ac Beneventanorum constat esse confinia, decies centum et eo amplius passuum millibus longitudine porrigitur: tum Saxoniam, quae quidem Germaniae pars non modica est, et ejus quae a Francis incolitur, duplum in lato habere putatur, cum in longitudine possit esse consimilis: postquam utramque Pannoniam, et appositam ex altera parte Danubii Daciam, Histriam quoque et Liburniam atque Dalmatiam, exceptis maritimis civitatibus, quas ob amicitiam et junctum cum eo foedus Constantinopolitanum imperatorem habere permisit: ac Visulam fluvios, oceanumque ac Danubium positae, lingua quidem paene si
Abbreviated transcription (Latin):
abodritos uicinos suos ĩ suã dicionẽ
redegerat. Iã eos sibi uectigales feterat
comitatꝰ erat tũ maximis copiis ad¬
uẽturũ n ͨ dictis eiꝰꝙͣuis uanissimis
õmo fides ãmebat᷑ qn potiꝰ putaret
tale aliquid ĩ tohaturꝰ in si festinata
fuisset morte preuc̃to. Nã aproprio
satellite ĩtersettꝰ et sue uite s belli cisẽ
ĩ chociti finẽ celebrauit. Nec st bella
que rex potẽtissimꝰ ꝑ ãnos xluii tof
eĩ ãnis regnauerat ĩ diu̾sis terraꝵ
partibꝰ sũma prudẽtia acfełicitate ges
Ita nobiliter ãpliauit ut pene duplũ
illi adieterit:. Nã cũ pͥus nõ ãplius
ꝙͣ ea pars gallie que ĩterrhenũ et lege¬
rem octetum̃q ad mare balearicũ
iacet: et pars germanie que in ter
saxoniã et damibiũ rhenunmq ac
sala fliunũ qͥ turios ⁊ sorabos diui¬
dit. Posita afrancs qͥ orientales
dicũtur ĩ colitur et p̾ter hec alamãni
acq boioarii ad regni frãcoꝵ ꝑtinerẽt

Expanded text:
Abodritos, vicinos suos, in suam ditionem Abodritos, vicinos suos, in suam ditionem redegerat, iam eos sibi vectigales fecerat. Aquisgrani cum maximis copiis adventurum. Nec dictis eius, quamvis vanissimis, omnino fides abnuebatur, quin pocius putaretur tale aliquid inchoaturus, nisi festinata fuisset morte preventus. Nam a proprio satellite interfectus et sue vite et belli a se inchoati finem acceleravit. Intereaentissimus per annos XLVII – tot enim annis regnaverat– in diversis terrarum partibus summa prudentia atque felicitate gessita nobiliter ampliavit, ut poene duplum illi adiecerit. Nam cum prius non amplius quam ea pars Galliae, quae inter Rhenum et Ligerem oceanumque ac mare Balearicum iacet, et pars Germaniae, quae inter Saxoniam et Danubium Rhenumque ac Salam fluvium, qui Thuringos et Sorabos dividit, posita a Francis qui Orientales dicuntur incolitur, et praeter haec Alamanni atque Baioarii ad regni Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
gẽtibꝰ ĩ iuste cripuerũt duo tantĩ
exproteribꝰ frãtoꝵ eo bello perierũt
Fritus dux ĩ foro Iulam inlibur¬
ma Iuxta tarsitam maritimã ciui¬
greroldꝰ baioarie prifectꝰ ĩ pannonia
cã hunos preliaturꝰ aciez strueret
ĩ certũ a quo tũ dnobꝰ. tãtũ qͥ eñ ob¬
equitantez ac singulos hortanteꝵ co¬
mitabantur: ĩtersectꝰ est. Ceterũ in¬
crrientũ pene fr̃cis hocibellũ fuit:
et prosperimũ exitũ habuit tam et
diuciꝰ sui maginitudine traheretur
Post quod et saponicũ sua prolixitate
cõrenentẽ finẽ accepit boeinanitr̃
quoq et linonicũ que postea exorta
sunt din durare nõ potuer̃t quorũ
utrũq ductu karoli iumoris celexi
completũ est. Ultiniũ cõtra nor¬
gallie acqz germanie uastantes bel¬
lũ susceptũ est: quoꝵ rex gõdofridꝰ
adeo uana spe iuflatꝰ erat: ut sibi
tociꝰ germanie promitteret potestatẽ
fisiaz quoqz acqz saxoniaz haul aliter

Expanded text:
gentibus iniuste eripuerunt. Duo tantum gentibus iniuste eripuerunt. Duo tantum ex proceribus Francorum eo bello perierunt, Aericus dux Foroiulanus, in Liburnia iuxta Tharsaticam, maritimam civie praefectus in Pannonia, cum contra Hunos proeliaturus aciem strueret, incertum a quo, cum duobus tantum, qui eum obequitantem ac singulos hortantem comitabantur, interfectus est. Ceterum incruentum poene Francis hoc bellum fuit et prosperrimum exitum habuit, tametsi diutius sui magnitudine traheretur. Post quod et Saxonicum suae prolixitati convenientem finem accepit. Boemanicum quoque et Linonicum, quae postea exorta sunt, diti durare non potuerunt. Quorum utrumque ductu Karoli iunioris celeri fine conpletum est. 14. Ultimum contra NorGallie atque Germanie vastantes, bellum susceptum est. Quorum rex Godefridus adeo vana spe inflatus erat, ut sibi tocius Germanie promitteret potestatem; Fresiam quoque atque Saxoniam haut aliter
Abbreviated transcription (Latin):
instrauit:. Unã tranẽ per se ĩpãnoma¬
na hãt prom̃ciam ea gestũ ĩ colebrit¬
expedicionẽ fecit: Cetera filio suo
pipino ac presectũs promĩciarĩ
tis perficienda cõmisit quod cum
abhis strenuissime fuisset admini¬
stratũ octauo tandẽ ano ꝯpsetũ
est ꝙ prelia ĩ eo gesta quantũ san¬
guinis effusũ sit testatur uacua
oĩ hĩtatore pannonia : et locus ĩ
quei regia pagani erãt᷑ Ita de ẜtꝰ
ut ne uestigiũ qͥdez ĩ eo humarie
hĩtacionis appareat tota ĩ hoc bel¬
lo hunoꝵ nobilitas periit tota glã
decidil oĩs petimia et congesti ex lõtro
tp̃re tesauri dirrepti suit: Neqz ril¬
lũ bellũ contra francos exortum
hũana potest menioria retordari
quo illi magis ditati et opibus
cuicti st̃. Quippe cũ usq ĩ id tpr̃is
penc pauperes uiderc̃tur: tantum
curi et arteti ĩ regia repertũ. tot spo¬
lici preciosa in preliis sublatai ut
m̾ito tredi posset. hoc frãtos himis
Iuste cripinsse quod huni priris ciliis

Expanded text:
istravit. Unam tamen per se in Paimoniam--nam hanc provintiam ea gens tum incolebat--expeditionem fecit; cetera filio suo Pippino ac praefectis provinciarum, tis, perficienda commisit. Quod cum ab his strenuissime fuisset administratum, octavo tandem anno completum est. Quod proelia in eo gesta, quantum sanguinis effusum sit, testatur vacua omni habitatore Pannonia, et locus in quo regia Kagani erat, ita desertus, ut nec vestigium quidem in eo humanae habitationis appareat. Tota in hoc bello Hunorum nobilitas periit, tota gloria decidit. Omnis peccunia et congesti ex longo tempore thesauri direpti sunt, neque ullum bellum contra Francos exortum humana potest memoria recordari, quo illi magis ditati et opibus aucti sint. Quippe cum usque in id temporis pene pauperes viderentur, tantum auri et argenti in regia repertum, tot spolia praetiosa in proeliis sublata, ut merito credi possit, hoc Francos Hunis iuste eripuisse, quod Huni prius aliis
Abbreviated transcription (Latin):
maritũ uhscc ulcisci possẽ putabat
Iunncto federe cũ hunis qͥ biioanis
sũt ab oriente cõtermin nõ solũ Ini¬
pata nõ facere s bello regẽ prouocare¬
tentabat. Cius cõtumatiã qr ninia
uidebatur: Animositas regis ferre nẽ¬
quirerat ac pro inde copiis undiqz
cõtractis baioariam petiturꝰ ip̃e ad
lechum auinem cũ magno uenit
exercitu is fliurius baioarios ab ala¬
manius diuisit. cuiꝰ ĩ ripa castris
collocatis priusꝙͣ promĩcia ĩtraret
animũ ducis ꝑ legatos statint expe¬
rĩri: Ss nec ille pertinaciter uel sibi uel
obsides qͥ Imperabãtur dedit ĩter quos et
filiũ eis surũ theodonẽ data in suꝑ fide
cũ iuramẽto quod ab illiꝰ potestate ad
defencionẽ nulli suadenti assentire
deberete Sit q bello quod quasi maxi¬
mũ futirrũ uidebatur celerrimꝰ est fi¬

Expanded text:
maritum ulcisci posse putabat, maritum ulcisci posse putabat, iuncto federe cum Hunis, qui Bawaris sunt ab oriente contermini, non solum imperata non facere, sed bello regem protentabat: cujus contumacia quia nimia videbatur, animositas regis ferre nequiverat, ac proinde copiis undique contractis, Bajoariam petiturus, ipse ad Lechum amnem cum maximo venit exercitu. Hic fluvius Bajoarios ab Alamannis dividit, cujus in ripa castris collocatis, priusquam provinciam intraret, animum ducis per legatos statuit experiri: sed nec ille pertinaciter agere, vel qobsides qui imperabantur dedit, inter quos et filium suum Theudonem, data insuper fide cum juramento, quo ab illius potestate ad defensionem, nullo suadente, assentire deberet, sicque bello, quod quasi maximum futurum videbatur, celerrimus est fi
Abbreviated transcription (Latin):
cõminatꝰ est: Ioreuerit hoc dux
gentis aragisus filios suos romoldũ
et grimoldũ cũ magna pecuiia ob¬
uiam regi mittẽs: rogat utobsides
filios suos suscipiat seq cũ gẽte Im pe¬
rata facturũ pollicetur preter hoc solũ
si ip̃e ad conspectũ uenire togeret᷑ rex
utilitatẽ gẽtis magis ꝙͣ amini eius
obsturacione cõsideratar ctoblatos sibi
obsides suscepit:eiq ut ꝯspectũ uenire
cogoretur pro magno munere ꝯassit
pno q exfiliis qͥ minoꝵ erãt: obsidatꝰ
gc̃a rẽtento maiorõ pr̃i romisiti lega¬
tis qz ob satramẽta fi delitatis a bene¬
uenlanis exigenda acq suscipienda
cĩr areigiso dimissis ronia rednt; Cimi¬
sũptis ꝙ sibi ĩ scõꝵ uenerationõ locoꝵ
aliquot dicb ĩ gallia reuertitur:¬
ortũ. et celeri fine cõ pletũ ẽ ꝙ suꝑbia
simnb at socordia tassiloms diucis
excilauit qͥ ortatu uxoris que filia de¬
siderii regis erat at prĩs exilm̃ per

Expanded text:
comminatus est. Praevenit hoc dux comminatus est. Praevenit hoc dux gentis Aragisus, filios suos, Rumoldum et Grimoldum, cum magna pecunia obviam regi mittens, rogat, ut obsides filios suscipiat, seque cum gente imperata facturum pollicetur, praeter hoc solum, si ipse ad conspectum venire cogeretur. Rex, utilitate gentis magis quam animi eius obstinatione considerata, et oblatos sibi obsides suscepit, eique, ut ad conspectum venire non cogeretur, pro magno munere concessit; unoque ex filiis, qui minor erat, obsidatus gratia retento, maiorem patri remisit, legastisque ob sacramenta fidelitatis a Beneventanis exigenda atque suscipienda cum Aragiso dimissis, Romam redit; consumptisque ibi in sanctorum veneratione locorum aliquot diebus, in Galliam revertiturortum, et celeri fine completum est: quod superbia simul et socordia Tassilonis ducis excitavit, qui hortatu uxoris, quae filia Desid
Abbreviated transcription (Latin):
nesiĩo que Iã ĩstabat proteci uima
su teleritate i druebsa disportũtur
ddñuabat ĩ hoc facto uuascones
et leuitas armoꝵ zef loci iquo res
gerebat. situs ecõtra frantos et ar¬
moꝵ grauilas ẽbloci iniquitas per
dĩa uuascombꝰ reddidit Iimpares:
In quo prelio eggiardus renie mẽsẽ
prepositꝰ ans helmis comes palacu¬
cu alns cõpluribꝰ ⁊terficiũt᷑. Acq
hoc fatũ ad preseus uiditari poterat
quia hostis re perpetrata ita dispersa
est. ut ne fama qͥdez remaneret ubi
genciũ queri potinsset. Domut
et brittones q̃ ad occidentez ĩ extrema
quada parte gallie super litris oc¬
ceani residentes dicto ciridientes nõ
erãt missa ĩ eos expedinone qua et
obsides dare. que et imperarẽt᷑ se
facturos polliteri coacti sũt: Ip̃e post¬
ea cũ exertilu italiaz ĩ gressꝰ ac per
romã iter agens: capuam campa¬
nie urbe accessit acq ibi positis castris
bellũ beneuentanis ni dederentur

Expanded text:
neficio, quae iam instabat, protecti, summa neficio, quae iam instabat, protecti, summa cum celeritate in diversa disperguntur. Adiuvabat in hoc facto Wascones et levitas armorum, et loci in quo res gerebatur situs; e contra Francos et armorum gravitas et loci iniquitas per omnia Wasconibus reddidit impares. In quo proelio Eggihardus regiae mensae praepositus, Anselmus comes palacum aliis compluribus interficiuntur. Neque hoc factum ad praesens vindicari poterat, quia hostis re perpetrata ita dispersus est, ut ne fama quidem remaneret, ubinam gentium quaeri potuisset. 10. Domuit et Brittones qui ad occidentem in extrema quadam parte Galliae super litus occeani residentes, dicto audientes non erant, missa in eos expeditione, qua et obsides dare, et quae imperarentur se facturos polliceri, coacti sunt. Ipse postea cum exercitu Italiam ingressus ac per Romam iter agens, Capuam, Campaniae urbem, accessit, atque ibi positis castris, bellum Beneventanis, ni dederentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ripere et fotre doit nec ĩ adu̾sis rede¬
rotaet In prosperio salsõ blandiẽti
fortine assentiri solebat. Cũ em̃
assiduo at pene cõtinuo cũ saxonibꝰ
bello certaret᷑ dispositis per cõgrua
cõsinioꝵ loca presidiis hispaniam
ꝙͣ maximo poterat belli apparatu
ĩ dedicionẽ atceptis saluo et ĩ tolu¬
mi exercitu reu̾tit᷑. preter quod ĩ
ip̃o pirenei ingo uiascomã perfi¬
diam parũper ĩ redeñdo cõtigit
experiru nã cũ agmine longo ut
loci et angustiarũ situs permit¬
tebat porrectꝰ iret exercitꝰ uuascom
ĩsũm montis riertite positis In¬
sidiis : est eĩ locus ex opacitate sil¬
ucrrũ quaꝵ ibi maxĩa est copia
Insidnio ponẽdis oportunꝰ gotremã
Impedimẽtoꝵ partez. et cos qͥ nouis¬
simi agnimis ĩ tedentes subsidia pre¬
cedentrs tue bantir de super ĩ cursantes
ĩsubietã uallem deiciũt corto q cu
eis prcłio risq ad unũ õs ĩtersuiũt:
ic direptis Inipedimõta noitis ẜe¬

Expanded text:
subire et ferre doctus, nec in adversis cedere nec in prosperis falso blandienti fortunae adsentiri solebat. Cum enim assiduo ac poene continuo cum Saxonibus bello certaretur, dispositis per congrua confiniorum loca praesidiis, Hispaniam maximo poterat belli apparatu in deditionem acceptis, salvo et incolumi exercitu revertitur, praeter quod in ipso Pyrenaei jugo Wasconicam perfidiam parumper in redeundo contigit experiri. Nam cum agmine longo, ut loci et angustiarum situs permittebat, porrectus iret exercitus, Wascones in summi montis vertice positis insidiis est enim locus ex opacitate silvarum, quarum ibi maxima est copia, insidiis ponendis opportunus, extremam impedimentorum partem, et eos qui novissimi agminis incedentes, subsidio praecedentes tuebantur, desuper incursantes, in subiectam vallem deiciunt, consertoque cum eis proelio, usque ad unum omnes interficiunt, ac direptis impedimentis, noctis be
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰꝙ̃ belloꝵ que gessit euẽtꝰ memorie
mãdare p̃ñti opere aĩs ¶sset propositũ
finis tamen hiꝰ belli sub acta Italia et
rex defideriꝰ perpetro exilio deportatꝰ
⁊ filiꝰ erꝰ ad algisus italia pulsus ; et
res a langobardorum regibꝰ erepte adria¬
no romane ecclie rectori restitute post cuiꝰ
finẽ. saxonicũ qd̃ qi Inlermissũ indebat᷑
rẽpetitũ est ꝙ nullũ neq prolixius neqr
aitrociꝰ frantoꝵq ppło laboriosius susceptũ
naciones : et natura feroces et cultui de¬
monũ dediti: nostreq religioni cõtrarn
neq diuina neq hũana Iura uel pol¬
luere uiel transgridi ĩ honestũ arbitrabat᷑
Suberant et cause que cotidie pacẽ con¬
turbare poterant: termini ui delicet nr̃i
et Illox pene ut ubib In plario cõtigiii
preter pauca locai in qͥbꝰ uel silue maio¬
agros certo limite disterminat Inquibꝰ

Expanded text:
potius quam bellorum, quae gessit, eventus memoriae potius quam bellorum, quae gessit, eventus memoriae mandareFinis tamen huius belli fuit subacta Italia, et rex Desiderius perpetuo exilio deportatus, et filius eius Adalgisus Italia pulsus, et res a Langobardorum regibus ereptae, Adriano, Romanae aecclesiae rectori, restitutae. 7. Post cuius finem Saxonicum, quod quasi intermissum videbatur, repetitum est; quo nullum neque prolixius, neque atrocius Francorumque populo laboriosius susceptum iam incolentes nationes, et natura feroces, et cultui daemonum dediti, nostraeque religioni contrarii, neque divina neque humana iura vel polluere vel transgredi inhonestum arbitrabantur. Suberant et causae quae cotidie pacem conturbare poterant, termini videlicet nostri et illorum paene ubique in plano contigui, praeter pauca loca, in quibus vel silvae maioagros certo limite disterminant, in
Abbreviated transcription (Latin):
completũ. Pipiriꝰ siqͣde haistrilfũ regẽ
paucoꝵ dieꝵ obsidione apud titemim
cõpulit; et obsides dare; et crepta roma¬
nis oꝑꝑida acq castella restituere acq
ubreddita non repeteret sacramento
fidem facere. Roro lo uero post Inchocituz
a seibellũ. nõ puꝰ destitit ꝙͣ et desiderium
regẽ quẽ longa/ obsidione fatigauerat
q̃ dedicioriẽ susciperet filiũ eiꝰ ad algisum.
Inquo spes oĩm ĩclinata udebatur: Non
solũ. regno s eciã ilalia excodere pompel¬
leref õĩa romianii creca restitueret
hruadgansu foro iliam ducatꝰ preꝰ¬
factut res mouas molic̃tez opprimeret
bobãq Italias sue dicioni sub iugaret
Sub acteq film̃ suũ pipinũ rege impo¬
neret Italias Inttanti ꝙ difficilis alpiũ
transitus fuerit ꝙͣtũq francoꝵ labore
ĩ mamonciũ iuga et eminẽtes Incelu
scopuli. cicq aspere cautessuperate sint
hoc loco destriberẽ nisi uite Illiꝰ modũ

Expanded text:
conpletum. Pippinus siquidem Haistulfum regem conpletum. Pippinus siquidem Haistulfum regem paucorum dierum obsidione apud Ticenum conpulit et obsides dare et erepta Romanis oppida atque castella restituere atque, ut reddita non repeterentur, sacramento fidem facere; Karolus vero post inchoatum a se bellum non prius destitit, quam et Desiderium regem, quem longa obsidione fatigaverat, in deditionem susciperet, filium eius Adalgisum, in quem spes omnium inclinatae videbantur, non solum regno, sed etiam Italia excedere conpelleret, omnia Romanis erepta restitueret, Hruodgausum Foroiuliani ducatus praefectum res novas molientem opprimeret totamque Italiam suae ditioni subiugaret subactaeque filium suum Pippinum regem inponeret. Italiam intranti quam difficilis Alpium transitus fuerit, quantoque Francorum labore invia montium iuga et eminentes in caelum scopuli atque asperae cautes superatae sint, hoc loco describerem, nisi vitae illius modum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ actũ reparare templauerat aquitania
relinquere: ct unasconiam petere toegit
quẽ tamen ibi consistere nõ sustinẽs trans¬
misso ame garrona lupo uuasconia duci
solũ himoldũ redoidit᷑. s ocia se ip̃ tũ
promĩtia curi preerat eiꝰ potestati ꝑmisit
Cemposita In aquitania rebꝰ eo usq bel
lo finito regni quoq socio lã rcbꝰ huma¬
ins exempto rogatu ⁊ pͥtibꝰ adeiam ro¬
mane urbis episcopi ex oratus. bellũ cõtra
diffici difficultate susceplũ est : ¶uia
quidam eprimoribꝰ francoꝵ cũq̾bꝰ con¬
sũltare solebat adeo uolũtati eiꝰ renisi st̃
ut se regẽ deserturos domũq ridituros
libera uoce proclamarent. Suscepliri
tamẽ est tũt contra haistulfum rege.
⁊ celerrime tompletũ: s licet sibi s⁊ patri
belli suscipiendi similis acpociꝰ eadem
icausabesse uideretur haud simili
tamen et labore tertalũ ⁊ fine tõstat esse

Expanded text:
peractum reparare temptaverat, Aquitaniam peractum reparare temptaverat, Aquitaniam relinquere et Wasconiam petere coegit. Quem tamen ibi consistere non sustinens, transmisso amne Garonna, Lupo Wasconum duci solum Hunoldum reddidit, sed etiam se ipsum cum provincia cui preerat eius potestati submisit. Compositis in Aquitania rebus eoque lo finito, regni quoque socio iam rebus humanis exempto, rogatu et precibus Hadriani Romanae urbis episcopi exoratus bellum contra  difficultate susceptum est; quia quidam e primoribus Francorum, cum quibus consultare solebat, adeo voluntati eius renisi sunt, ut se regem deserturos domumque redituros libera voce proclamarent. Susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem et celerrime conpletum. Sed licet sibi et patri belli suscipiendi similis ac potius eadem causa subesse videretur, haud simili tamen et labore certatum et fine constat esse
Abbreviated transcription (Latin):
hẽre nofici ã scribere ineptu Indiceuis :¬
ad actus ⁊ mores ceteras q uite Illiꝰ partes
explicaridas ac demonstraridas omissis
Intognitis traristre disposui : Ita tamẽ
ut primo res gestas ⁊doni ⁊ foris de¬
demde mores. et studiaiciꝰ tum de regni
ad ministratione et sine narrãdo nichil¬
de eil que condita nel digesta uel ne¬
cessaria sũt premittam e Duminz
ꝓbelloꝵ qtie gessit pͥmo di qu̾itanitũ
apr̃e ã thocitũ sedmnõdum finitũ qͣr
cito per agi posse. uidebaturi fratre
ad huc uiuo eciã. et auxiliũ ferre
rogato suscepit. Et licet eũ frater pro¬
misso frustrasset auxilio suscepta z
expedicionẽ stremiuissine gosetutus
non prirs Incepto desistere ait somel
suscepto labori codere uoluit ꝙͣ hoc ef¬
ficere moliebatur ꝑscuerãcia quadam
ac Iugitate persecto fine tõcluderet. Nã
⁊ hunoldũ qͥ post uapharii mortem
aquilania occupare bellũ q lan peno

Expanded text:
habere notitiam, scribere ineptum judicans; shabere notitiam, scribere ineptum judicans; sed actus et mores, caeterasque vitae illius partes explicandas et demonstrandas, omissis incognitis, transire disposui: ita tamen ut primo res gestas et domi et foris, deinde mores et studia ejus, tunc de regni administratione et fine narrando, nihilque cognitu vel digna vel necessaria praetermittambellorum quae gessit, primo Aquitanicum, a patre inchoatum sed nondum finitum, quia cito peragi posse videbatur, fratre adhuc vivo, etiam et auxilium ferre rogato, suscepit; et licet eum frater promisso frustrasset auxilio, susceptam expeditionem strenuissime exsecutus, non prius incepto desistere aut semel suscepto labori cedere voluit, quam hoc quod efficere moliebatur, perseverantia quadam ac iugitate perfecto fine concluderet. Nam m Hunoldum, qui post Waifarii mortem Aquitaniam occupare bellumque iam pene
Abbreviated transcription (Latin):
ptrinq coditiones: et pars regi diiisi
Iipota modum sibi propositũ ab utroq suf¬
tuila recepta est: mansit Ista quãiris cũ
sĩnna difficultate cõcordia exparte kax¬
lomãn societatem separare molientib:
adeo ut qͣdã eos eciã bello cõmittere st̃
mẽditati. Sed̾. In hoc plus suspicioĩs ꝙͣ¬
periculi fuisse ip̃i rexũ exitus appro ba¬
uerũt. Cũ defũcto karlo mãno Uyor
oi etfilii cũquib dã qui ex oplimatu
eiꝰ mimerd pores erãt italiã fuga peciit᷑ :
milis existentibꝰ raausis spreto mariti
fratre subidesiderii regis lango bardorũ
Hatrocimum se cũ liberis suis cõtulit. Et
kar lomannꝰ quidã post administcactent̃
comiminiter ẜiennio regnũ morbo decessit:
Sarolus ãt fr̃e defũcto cõsensu õmi frãcoꝵ
Infancia uel ctic puericia: quia rieq scripti
psq aliquid de claratã est / neq quicꝙͣ
modo superosse ĩ uenit᷑ qͥ horũ si dicat

Expanded text:
utrinque conditiones, et pars regni divisi utrinque conditiones, et pars regni divisi juxta modum sibi propositum ab utroque recepta est. Mansitque ista quamvis cum summa difficultate concordia, multis ex parte Carlomani societatem separare molientibus, adeo ut quidam eorum bella committere sint meditati. Sed in hoc plus suspicionis periculi fuisse, ipse rerum exitus approbavit, cum, defuncto Karlomanno, uxor eius et filii cum quibusdam, qui ex optimatum eius numero primores erant, Italiam fuga petiit et nullis existentibus causis, spreto mariti fratre, sub Desiderii regis Langobardorum patrocinium se cum liberis suis contulit. Et Karlomannus quidem post administratum communiter biennio regnum morbo decessit; Karolus autem fratre defuncto consensu omnium Francoinfantia vel etiam pueritia, quia neque scriptis usquam aliquid declaratum est, neque quisquam modo superesse invenitur qui horum se dicat
Abbreviated transcription (Latin):
cum muitare compellũt. Nã huistomodi-
frẽquenciã cũ suo preposito officere uidisset
relicto monte. In sania prom̃cia ad mona¬
steriũ sc̃i bñdicti sĩtim In tastro casinum
secessit. et Abi. quod reliquũ erat tempora¬
lis uile religiose cõuersando cõpleuit. Pi
pimus aũt per auitoritatẽ romam pon¬
tificis exprefetto pala tii rex constitutus:
cũ per ãnos xo. et eo ampliꝰ frãcis solus
Imperard. funto aquitanico bello quod cõ¬
tra guaifarium duc̃e aquitanie ab co
susceptũ: per continuos nouẽ annos
gerebatur: apud morbo aquei In critis
diem obiit. superstilib liberis. karlo et
karlomãno ad quos successio regin di¬
uino mitu peruenerat. Franti siqͣdez
facto sollemipniter gerali cõuẽtu aimbos¬
sibi reges cõstituũt. ea cõdicione premissi
ut totũ regni corpꝰ excquo partirẽtur:
et karolꝰ caz paxter quã pr̃ eoꝵ pipi
regendi grã susciperet Duscepte sunt

Expanded text:
cum mutare conpellunt. Nam huiuscemodi cum mutare conpellunt. Nam huiuscemodi frequentiam cum suo proposito officere vidisset, relicto monte, in Samnium provintiam ad monasterium sancti Benedicti situm in castro Casino secessit, et ibi, quod reliquum erat temporalis vitae religiose conversando conplevit. 3. Pippinus autem per auctoritatem Romani pontificis ex praefecto palatii rex constitutus, cum per annos XV aut eo amplius Francis solus imperaret, finito Aquitanico bello, quod contra Waifarium ducem Aquitaniae ab eo susceptum per continuos novem annos gerebatur, apud Parisios morbo aquae intercutis diem obiit, superstitibus liberis Karlo et Karlomanno, ad quos successio regni divino nutu pervenerat. Franci siquidem facto sollemniter generali conventu asibi reges constituunt ea conditione praemissa, ut totum regni corpus ex aequo partirentur, et Carolus eam partem quam pater eorum Pipinregendi gratia susciperet. Susceptae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sibi dimissũ egregie administranit᷑. qui
honor nõ aliis apopulo dari cõsueuerat:
ꝙͣ his qͣ et daritate generis et opum am¬
plitudine ceteris eminebãt Hũt cum
pipims pater karoli regis ab ario s
patre sibi et fratre karlo mãno relicto
sũma tũ eo cõcordia dinissũ aliquod
ãnis uelud sub rege memorato tenu¬
isset. fiater ciꝰ barlomanntis i certum
guibus de tausis tamẽ uidetur qd amore tõ¬
nersacionis cõ templatiue sugenss operosa
temꝑoralis regni admiistratiõe relicta
roman se Inocium cõtulit ibiqz habitu per¬
nutato monacus factꝰ in mõte syrapte
apud eccliam bt̃i siluestri construito mo¬
nasterio cũ fratrib secũ ad hoc uenientibꝰ
per aliquod ãnos optala quiete ꝑfruitur
Sed cum ex frantia multi nobiliũ obuota
soluẽda roniã sollempniter cõmearent. et
rire nollent otium quo maxime delitaba¬
tur crebra salutatione Interrũpentes lo¬

Expanded text:
sibi dimissum, egregie amministravit; qui sibi dimissum, egregie amministravit; qui honor non aliis a populo dari consueverat, quam his qui et claritate generis et opum amplitudine ceteris eminebant. Hunc cum Pippinus, pater Karoli regis, ab avo et patre sibi et fratri Karlomanno relictum, summa cum eo concordia divisum, aliquot annis velut sub rege memorato tenuisset, frater eius Karlomannus, incertum quibus de causis, tamen videtur quod amore conversationis contemplativae succensus, operosa temporalis regni amministratione relicta, Romam se in otium contulit, ibique habitu permutato monachus factus, in monte Soracte apud aecclesiam beati Silvestri constructo monasterio, cum fratribus secum ad hoc venientibus per aliquot annos optata quiete perfruitur. Sed cum ex Francia multi nobilium ob vota solvenda Romam sollemniter commearent, et rire nollent, otium quo maxime delectabatur, crebra salutatione interrumpentes, lo
Abbreviated transcription (Latin):
pillam in qua domũ ex qua famulos sibi
necessaria ministrantes acq obsequium
exhibentes. parite inimero sitolis hahebat᷑
quotũq eñdem erat carpenle Ibat quod
bubas uintis. et bubulco rustico more
agente trahebatrre: sic ad palaciũ: sic ad
publicũ populi sun cõuentum qͥ ãnuatim
ad regni utilitatem celebrebal᷑ ire sic
domũ rodire solebat ac regni ad ministra¬
cionem: et oĩa que uel domi uel foris agẽda
ac disponenda erãt prefectꝰ aule curabal.
Quod officio tantũ cũ hildricus de po¬
nebatur. pipinus pr̃ liaroli regis Iam
uelud hereditario fũgebatur. Nã pater
eiꝯ karolus qͥ tyrãnos per totã francia
dominatũ sibi uindicantes oppressit: ct
sarracenos gallia occripare tenlaintes
duobꝰ magnis preliis uno in aquita¬
nea ap̃d putainũ ciuilatẽ. Altero iuxta
narbonam apud pyeram flinium ita
deuiab⁊ ut In hispaniã eos redire cõpel¬
leret: Gundem magisiratũ aprẽpipino

Expanded text:
villam, in qua domum et ex qua famulos sibi villam, in qua domum et ex qua famulos sibi necessaria ministrantes atque obsequium exhibentes paucae numerositatis habebat. Quocumque eundum erat, carpento ibat, quod bubus iunctis, et bubulco rustico more agente, trahebatur; sic ad palatium, sic ad publicum populi sui conventum, qui annuatim ob regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat: ad regni amministrationem et omnia quae vel domi vel foris agenda ac disponenda erant, praefectus aulae procurabat. 2. Quo officio tum cum Hildericus deponebatur, Pippinus, pater Karoli regis iam velut hereditario fungebatur. Nam pater ejus Karolus, qui tyrannos per totam Franciam dominatum sibi vindicantes oppressit, et Sarracenos Galliam occupare temptantes duobus magnis proeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero iuxta Narbonam apud Birram fluvium, ita devicit, ut in Hispaniam eos redire compelleret, eundem magistratum, a patre Pippino