comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uod unum genus tegimenti aliis Locis erant experti. nul¬
Lo telo neq tormento tranci posse ubi uero ea pars turris
quae erat ꝑfecta tecta atq munita est ab omni ictu hostium
pluteos ad alia oꝑa abduxerunt turris tectum ꝑse ipsum
prȩnsionibus ex contignatione prima tollere ac suspender
coeꝑunt. Ubi quantum storiarum demisso patebatur. tm̃
el euabant. Intra haec tigimenta abditi atq muniti parie¬
tes Lateribus destruebant rursusq aliam prȩnsionem ad
edificandum sibi Locum expediebant. Ubi tempus alteriꝯ
contabulationis uidebatur. tigna item ut pͥmo tecta ex¬
tremis Lateribus instruebant exq ea contignatione rursus
summa contabulatione storiasq eleuabant ita tuto ac sine
ullo uulnere ac periculo sex tabulata extruxerunt. fenestrasq
uibus in Locis uisum est ad tormenta mittenda instruendo
reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent oꝑa tueri se

Expanded text:
quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nulquod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionibus ex contignatione prima suspendere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo tecta extremis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se
Abbreviated transcription (Latin):
runt. ut non Longe ab extremis parietibus quibus suppederẽt
um contignationem quae turri tegmento eẽt futura supra ea
nigna directo transuersas trabes iniecerunt eaq assibus religaue¬
runt has trabes paulo Longiores atq eminentiores ꝗͣ extremi pa¬
rietes erant effecerunt. ut esset ubi tegmenta prȩpendere possẽt
ad defendendos ictus ac repellendos. cum inter eam contigna¬
tionem parietes extruerent᷑. eamq contabulationem summã
Lateribus Lutoq constrauerunt. ne quis ignis hostium nocer
posset. Centonesq insuꝑ iniecerunt. ne aut tela tõmentis mis¬
sa tabulationem perfringerent. aut saxa ex catapultis ta¬
tericum discuterent. Storias autem ex finibus anchorariis
iii. in Longitudinem parietum turris Laras .iiii. pedes fecerũt
easq tribus ex partibus quae ad hostes uergebant. eminentibꝰ¬
partibus trabibus circum uirrem prependentes religauerũt

Expanded text:
runt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent runt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellendos, cum infra eam contignationem parietes extruerentur; eamque contabulationem summam lateribus lutoque constraverunt, nequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praependentes religaverunt;
Abbreviated transcription (Latin):
bris hostium eruptionibus magno sibi ẽẽ praesidio si pro castel¬
lo ac receptaculo turri ex latere sub muro fecissent. Quam pͥ¬
mo ad repentinos in cursus humilem paruamq fecerunt.
huc ferebant se. hinc si qua maior oppresserat uis profugebãt
hinc ad repellendum hostem et prosequendum recurrebant
patebat haec quoquo uersus pedes.xxx. sed parietibus crassi¬
tudo.u. postea uero ut est rerum omnium magister usus ho¬
minum adhibita solertia inuentum est magno ẽẽ usui posse
si haec ẽẽt in altitudinem turris elata. Id hac ratione ꝑfechõ
est. ibi turris altitudo perducta est id contabulationis causa
in parietes instruxerunt. ita ut capita tignoꝵ extrema pa¬
rietum structura tegerent᷑. nequid emineret ubi ignis
hostium adheresceret hanc semꝑ contignationem ꝗͣtu tectũ plo¬
tei ac uineaꝵ passus ẽ lateĩculo astruxerũt supͣq eũ locũ iniece

Expanded text:
bris hostium eruptionibus magno sibi esse praesidio bris hostium eruptionibus magno sibi esse praesidio lo ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent. quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adst
Abbreviated transcription (Latin):
xime ei loco ex bruti classe naues erant in eas impeditas impe¬
tum faciunt. celeriterq ambas deprimunt. Sed nasidiane na¬
ues nullo usui fuerunt. celeriterque pugna excesserunt. Non
enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad
extremum uitae ꝑiculum adire cogebant.Itaq ex eo numeri
nauium nulla desiderata est ex massiliensi classe .u. sunt de¬
pressȩ quatuor captae una cum nasidianis profugit. quae oẽs
citeriorem hyspaniam petiuerunt. At ex reliquis una prȩmissa
massiliam huius nuncii ꝓferendi gratia. cum iam appropinqya¬
ret ubi omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit. At
re cognita tantus Luctus excepit ut urbs ab hostibus capta eo¬
dem uestigio uideretur. Massilienses tm̃ nihil setius ad defen¬
siones urbis reliqua apparare coeperunt. Est animaduersum a
Legionariis qui dextram partem operis administrabant ex crȩ¬

Expanded text:
ximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impeximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. at ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuntii perferendi gratia cum iam adpropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen nihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administrabant, ex cre
Abbreviated transcription (Latin):
rent. quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda.
deductisque nostris paulatim nauibus artificio gubernatorus
mobilitati nauium Locus dabatur. et si quando nostri faculta¬
tem nacti ferreis nauibus iniectis: nauem religauerant undiq
sius Laborantibus succurrebant. neque uero coniuncti albicis
quominus pugna deficiebant. neque multum cedebant uirtu¬
te nostris. simul ex minoribus nauibus magna uis eminus mis¬
sa telorum multa nostris de improuiso imprudentibus atque
impeditis uulnera inferebant. Conspicataeque naues triremes
duae nauem .D. bruti qu&e ex insigni facile agnosci poterat. dua¬
bus ex partibus sese in eam incitauerant. Sed tanta re proui¬
sa brutus celexitate nauis usus est. ut paruo momento antece¬
deret. Illȩ adeo grauiter interse incitatae conflixerunt. ut ue¬
hementissime utraeque ex concursu laborarent. alter uero prȩ¬
fracto rostro tota collabefieret. Qua re animaduersa quae pro¬

Expanded text:
rent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. rent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Albici comminus pugnando deficiebant neque multum cedebant virtute nostris. simul ex minoribus navibus magna vis eminus missa telorum multa nostris de improviso imprudentibus atque inpeditis vulnera inferebant. conspicataeque naves triremes duae navem D. Bruti, quae ex insigni facile agnosci poterat, duabus ex partibus sese in eam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate navis enisus est ut parvo momento antecederet. illae adeo graviter inter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. qua re animadversa, quae pro
Abbreviated transcription (Latin):
liberis atq uxoribus publicis custodus quae aut muro ad cȩ¬
Lum manum tenderent. aut templa deorum immortaliu
adirent. et ante simulacra proiecti uictoriam ab diis depo¬
scerent. Neq erat quis ꝙͣ omnium quin in eius diei casy
suarum omnium fortunarum euentum consistere existimaret
Nam et honesti ex iuuentute. et cuiusque atatis amplissimi nomi¬
natim euocati. atque obsecrati naues conscenderant. ut siquid
aduersi accidisset. ne ad conandum quidem sibi quicꝗͣ reliqui
fore uiderent. si suꝑauissent uel domesticis opibus uel extra¬
neis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso praelio
iassiliensibus res nulla ad uirtutem defuit. sed memores
rum praeceptorum quae paulo ante ab suis acceperant. hoc aĩo
lecertabant. ut nullum aliud tempus ad conandum habe
udexentur. et quibus in pugna uit& periculum acciderat ñ
ita multum se reliquorum ciuium fatum antecedere existima¬

Expanded text:
liberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caeliberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caelum manus tenderent aut templa deorum immortalium adirent et ante simulacra proiecti victoriam ab dis exposcerent. neque erat quisquam omnium, quin in eius diei casu suarum omnium fortunarum eventum consistere existimaret. nam et honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi accidisset, ne ad conandum quidem sibi quicquam reliqui fore viderent; si superavissent, vel domesticis opibus vel externis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum civium fatum antecedere existima
Abbreviated transcription (Latin):
non minore animo ac fiducia ꝗͣ ante dimicauerant. naues con¬
scendunt. communi. n fit uitio naturae ut inuisis latitantibꝰ
atq in cognitis rebus magis considamus uehementiusq exter¬
reamur. ut cum accidit. Aduentus .n.l. nasidii summa spe er
uoluntate ciuitatem compleuerat. Nacti idoneum uentum
ex portu exeunt. et tauroenta quod est castellum massiliensiũ
ad nasidium perueniunt. ibiq naues expediunt rursusq se ad
confligendum animo confirmant. et consilio communicant.
dextra pars attribuitur massiliensibꝰ. sinistra masidio. Eodez
Brutus contendit. aucto nauium numero. Nam ad eas quȩ
rebus instruxerat. Itaq suos eohortatus quos integros supa¬
rauissent uictos contempneret. plenus spei bon&e atq animi
aduersus eas prosiciscitur facile erat ex castris.c. trebonii. atq
omnibus suꝑioribus Locis prospicere in urbem ut omnis iu¬
uentus quae in oppido remanserat. omnes suꝑioris aetatis cũ

Expanded text:
non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves connon minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi enim fit vitio naturae, ut invisitatis atque incognitis rebus magis confidamus vehementiusque exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa spe et voluntate civitatem conpleverat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quod est castellum Massiliensium, ad Nasidium perveniunt ibique naves expediunt rursusque se ad confligendum animo confirmant et consilia communicant. dextra pars attribuitur Massiliensibus, sinistra Nasidio. Eodem Brutus contendit aucto navium numero. nam ad eas, quae rebus instruxerat. itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesque superioris aetatis cum
Abbreviated transcription (Latin):
te atq inopinate curionem peruehitur appulsisq messania
nauibus atq inde propter repentinum terrorem principum ac
senatus fuga facta ex naualibus eorum unam deducit. hac ad¬
iuncta ad reliquas naues cursum massiliam uersus perficit.
premissaq clam nauicula domitium massiliensesq de suo ad¬
uentu certiores facit. eosq magnope hortatur. ut rursus com
bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post
suꝑius incommodum ueteres ad eundem numerum ex naua¬
libus productas naues refecerant. summaq industria armane¬
rant. remigum gubernatorumq magna copia suppetebat pisca¬
toriasq adiecerant. atq contruxerant. ut ęssent ab ictu telorus
remiges tuti. has sagutariis tormentisq compleuerunt. Tali mo¬
do instructa classe omnium seniorum matrumfamiliae uirginũ
praecibus et fletu excitati extremo tempore ciuitati subuenirẽt

Expanded text:
te atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Messanam te atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent,
Abbreviated transcription (Latin):
possent. asseres .n. pedum xii. cuspidibus praefixi. atq hi maxi¬
nis balistis missi per .iiii. ordines cratium in terram defigeba¬
tur. Itaq pedalibus lignis coniunctis inter se porticus intege¬
bantur atq huc ager inter se manus proferebat᷑ antecedebat te¬
studo pedum.lx equandi Loci causa facta item ex fortissimis
lignis euoluta omnibus rebus quibus ignis iactus et lapides de¬
fendi possent. sed magnitudo operum altitudo muri atq turriũ
multitudo tormentorum omnem administrationem tardabãt
Er aebro tantum per albicos eruptiones fiebant ex oppido ignesq
aggeri turribus inferebantur. quae facilius nostri milites re¬
pellebant magnisq ultro illatis detrimentis eos qui eruptionẽ
fecerant in oppidum reuiciebant. Intexim Lnasidius a on po¬
peio cum classe nauium xui in quibus paucae erant erate.
domitio massiliensibusq subsidio missus freto sciciliȩ imprudẽ¬

Expanded text:
possent. asseres enim pedum xii cuspidibus praefixi atque hi maxipossent. asseres enim pedum xii cuspidibus praefixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui eruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus freto Siciliae impruden
Abbreviated transcription (Latin):
nia geruntur . C. trebonius Lega¬
tus qui ad oppugnationem mas¬
siliae relictus erat duabus ex
partibus aggerem uineas tũresq
ad oppidum agere instituit. Una
erat proxima portui nauibusq
ALtera ad partem qua est aditus ad galliam atq hyspaniam
ad id mare quod adigit ad hostium rhodani. Massilia n. fe¬
re tribus ex oppidi partibus mari abluitur. Reliqua quar¬
ta est quae aditum habeat ad terram. huiꝰ quoq spatii pars ea
quae ad arcem pertinet loci natura et ualle altissima mu¬
nita Longam et difficilem habet oppugnationem. Ad ea per¬
ficienda opera.C. trebonius magnam iumentoꝵ atq hominũ
multitudinem ex omni prouincia uocat. uimina materiãq
comportari iubet. Quibus compatis rebrs aggerem in altito¬
dinem pedum Lxxx. extruit Sed tanti erant antiquitus in op¬
pido omnium rerum apparatus tantaq multitudo tormentoꝵ
ut eorum uim mille contexere uiminibus uinee sustinere

Expanded text:
nia geruntur, C. Trebonius legania geruntur, C. Trebonius legatus, qui ad oppugnationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur; reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum ad bellum apparatus tantaque multitudo tormentorum, ut eorum vim nullae contextae viminibus vineae sustinere
Abbreviated transcription (Latin):
uarum flumen dimittantur. ne quid eis noceatur. neu qs
inuitus sacramento dicere cogatur a caesare cauenur. Casar
ex eo tempore dum ad flumen uarum ueniatur. se fruments
daturum pollicetur. Addit enam ut quid quisque eorum ĩ
bello amiserit. qu&e sint penes milites suos us qui amiserant
restituat. militibus aequa facta aestimatione pecuniam pro
his dissoluit rebus. Quascunq postea controuersias milites in
ter se habuerint. sua sponte ad caesarem introduxerunt. Perre¬
ius atq Afranius cum stipendium a legionibus pene seditio¬
ne facta flagitaretur. cuius illi diem non dum uenisse dice¬
contenti fuerunt. circiter tertia parte exercitus eo biduo dimis¬
sa duas legiones suas antecedere reliquas subsequi iussit. ut
non longo inter se spatio castra facerent eiq negocio. Q fusius
calenum Legatum praeficit. hoc eius praescripto ex hyspania ad
uarum flumen est iter factum. atq ibi reliqua pars exercitus
dimissa est.

Expanded text:
Varum flumen dimittantur; nequid iis noceatur neu quis Varum flumen dimittantur; nequid iis noceatur neu quis invitus sacramentum dicere cogatur, a Caesare cavetur. Caesar ex eo tempore, dum ad flumen Varum veniatur, se frumentum daturum pollicetur. addit etiam, ut quid quisque eorum in bello amiserit, quae sint penes milites suos, iis qui amiserant restituatur; militibus aequa facta aestimatione pecuniam pro his rebus dissolvit. quascumque postea controversias inter se milites habuerunt, sua sponte ad Caesarem in ius adierunt. Petreius atque Afranius cum stipendium ab legionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum venisse dicecontenti fuerunt. parte circiter tertia exercitus eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut non longo inter se spatio castra facerent, eique negotio Q. Fufium Calenum legatum praefecit. hoc eius praescripto ex Hispania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus dimissa est.
Abbreviated transcription (Latin):
et se tulisse patienter et ẽẽ laturum neque nunc ad aggerem
ut ab illis abductum exercitum teneat ip̃e. quod tamen sibi
difficile non sit. sed ne illi habeant quo contra se uti possint ꝓ¬
inde ut esset dictum prouinciis excederent. exercitumque
dimitterent. sed si id sit factum nociturum se nemini hãc
unam atq extremam pacis ẽẽ conditionem. Id uero militibꝰ
fuit pergratum. et iocundum ut ex ip̃a significatione potu¬
it cognosci ut qui aliquid uicti in commodi expectauissent.
ultro primum missionis ferrent. Nam cum de Loco et tempor
eius rei controuersia inferretur. et uoce et manibus uniuer¬
si ex uallo ubi constiterant significare coeperunt. ut statĩ
dimitterentur neq omni interposita fide firmum esse posse si
aliud tempus differretur. paucis cum eẽt in utranq par¬
tem uerbis disputatum. res huc deducitur ut ii qui habeant
domicilium aut possessionem in hyspaniam statim reliqui ad

Expanded text:
et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, quo contra se uti possint. proinde, ut esset dictum, provinciis excederent exercitumque dimitterent; si id sit factum, se nociturum nemini. hanc unam atque extremam esse pacis condicionem. Id vero militibus fuit pergratum et iucundum, ut ex ipsa significatione cognosci potuit, ut, qui aliquid iusti incommodi expectavissent, ultro praemium missionis ferrent. nam cum de loco et de tempore eius rei controversia inferretur, et voce et manibus universi ex vallo, ubi constiterant, significare coeperunt, ut statim dimitterentur, neque omni interposita fide firmum esse posse, si in aliud tempus differretur. paucis cum esset in utramque partem verbis disputatum, res huc deducitur, ut ii qui habeant domicilium aut possessionem in Hispania, statim, reliqui ad
Abbreviated transcription (Latin):
septimamq ibi conscriptam. neq tot tantasq classes paratas
neq summissos duces rei militaris peritos. nihil quorum ad
pacandas hyspanias nihil ad usum prouinci&e prouisum quȩ
propter diuturnitatem pacis nullum auxilium desiderant
Omnia haet iam pridem contra se parari in se noui generis im¬
peria constitui ut idem apportans urbanis praesidia rebus et
duas bellicosissimas prouincias ab se tot annos obtineat. in se
iura magistratuum commutari. ne ex praetura et consulaty ut
semꝑ fit per paucos probati et electi in ꝓuincias mittant᷑. in se
etans excusatonem nihil ualere. quod suꝑioribus bellis pro¬
bati ad obtinendos exercitus euocentur. in se uno non seruai
quod sit omnibus semꝑ datum imꝑatoribus ut rebus felicitẽ
gestis aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia do¬
mum reuertantur. exercitumq dimittant. Quae tamen omĩa

Expanded text:
septimamque ibi conscriptam, neque tot tantasque classis paratas septimamque ibi conscriptam, neque tot tantasque classis paratas neque submissos duces rei militaris peritos. nihil horum ad pacandas Hispanias, nihil ad usum provinciae provisum, quae propter diuturnitatem pacis nullum auxilium desiderarit. omnia haec iam pridem contra se parari; in se novi generis imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat; in se iura magistratuum commutari, ne ex praetura et consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in provincias mittantur; in se aetatis excusationem nihil valere, quin superioribus bellis probati ad optinendos exercitus evocentur; in se uno non servari, quod sit omnibus datum semper imperatoribus, ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia domum revertantur exercitumque dimittant. quae tamen omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tempore aequo confligere uoluerunt. ut qͣ integerrima essent
ad pacem omnia exercitum suum iniuria enam accepta suisq
interfectis quos in sua potestate habuerat. conseruauit et texit
illius deniq exercitus milites qui per se de concilianda pace
egerunt Qua in re omnium suorum uitae consulendum putarĩt
sic omnium ordinum partes in misericordia constitisse. ipsos ⁊¬
duces a pace abhorruisse. eos neq colloquii neq indutiaꝵ iura
seruasse. et homines impitos et per colloquium deceptos cru¬
delissime intexfecisse. Accidisse igitur his plexunq hominibꝰ
nimia ꝑtinacia atq arrogantia accidere solet. uti eo returant
ex id cupidissime petant. quod paulo ante contempserint. n
nunc se illorum humanitate. neq aliqua tempois opportuni¬
tate postulare. quibus rebus opes augeantur suae sed eos ex¬
citus quos contra se multos iam annos aluerint uelle dimit

Expanded text:
tempore aequo confligere noluerit, ut quam integerrima essent tempore aequo confligere noluerit, ut quam integerrima essent ad pacem omnia; exercitum suum, qui iniuria etiam accepta suisque interfectis, quos in sua potestate habuerit, conservarit et texerit; illius denique exercitus milites, qui per se de concilianda pace egerint, qua in re omnium suorum vitae consulendum putarint. sic omnium ordinum partis in misericordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neque indutiarum iura servasse et homines imperitos et per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. accidisse igitur his, quod plerumque hominibus nimia pertinacia atque adrogantia accidere soleat, uti eo recurrant et id cupidissime petant, quod paulo ante contempserint. neque nunc se illorum humilitate neque aliqua temporis opportunitate postulare, quibus rebus opes augeantur suae; sed eos exercitus, quos contra se multos iam annos aluerint, velle dimit
Abbreviated transcription (Latin):
iam diem sine pabulo retentis iumentis aquae ligno frumen
in opia colloquium petunt. et id si fieri posset semoto a mi¬
litibus Loco ubi a cesare negatu et palam si colloqui uellẽt
concessum est. datur obsidis Loco cȩsari filiꝰ afranii uenitur
in eum Locum quem cesar delegit. Audiente utroq exercity
Loquitur Afranius non eẽ aut ip̃is aut militibus succetden¬
dum quod fidem erga imꝑatorem suum. Gn. pompeium
ut feminas circummunitos prohiberi ingressu neq corpor
dolorem. neq animo ignominiam ferre posse. itaq se uictos
confiteri orare atq obsecrare si qui Locus miseri cordiae
relinquatur. ne ad ultimum supplicius progredi necesse
habeat. haec ꝗͣ potest dimittissime ac subiectissime exponit. Ad
haec caesar respondit nulli omniu has partes uel quaerimo¬
ni&e uł miserationis minus conuenisse. reliquos n omnes of¬
ficium suum praestitisse qui etiam bona conditione et Loco et

Expanded text:
iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti inopia, colloquium petunt et id, si fieri possit, semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui vellent, concessum est, datur obsidis loco Caesari filius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar delegit. audiente utroque exercitu loquitur Afranius: non esse aut ipsis aut militibus suscensendum, quod fidem erga imperatorem suum Cn. Pompeium ut feras circummunitos prohiberi aqua, prohiberi ingressu, neque corpore dolorem neque animo ignominiam ferre posse. itaque se victos confiteri; orare atque obsecrare, siqui locus misericordiae relinquatur, ne ad ultimum supplicium progredi necesse habeant. haec quam potest demississime et subiectissime exponit. Ad ea Caesar respondit: nulli omnium has partis vel querimoniae vel miserationis minus convenisse. reliquos enim omnis officium suum praestitisse: se, qui etiam bona condicione et loco et
Abbreviated transcription (Latin):
retur. propinquitas castrorum celerum suꝑatis ex fuga re¬
ceptum dabat. hac causa constituerat signa inferentibus de¬¬
sistere prior praelio non Lacessere. Acies erat Afrania duplex
Legio .i. tertia in subsidiis Locum aliae cohortes obtinebant.
caesaris triplex. sed pͥmam aciem quaternae cohortes exu. Le¬
gionibus tenebant. has subsidiariae ternȩ et rursus alia toti¬
instrueta acie tenere uterq propositum uidebatur. Caesar nisi
coactus pralium committere. ille ut oꝑa caesaris impediret ꝓ¬
ducitur tamen res aciesq ad solis occasum continetur. inde
riq in castra discedunt postero die munitiones institutas ce¬
sar parat ꝑficere. illi uadum fluminis sicoris tentare si tr̃as¬
ire possent. Qua re animaduersa caesar germanos Leuis arma¬
turae equites partem fluminis traucit. craebrasq in ripis cu¬
stodias disponit. tandem omnibus rebus obsessis quartum

Expanded text:
retur, propinquitas castrorum celerem superatis ex fuga reretur, propinquitas castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. Acies erat Afraniana duplex legionum v, tertium in subsidiis locum alariae cohortes obtinebant; Caesaris triplex; sed primam aciem quaternae cohortes ex v legionibus tenebant, has subsidiariae ternae et rursus aliae totiinstructa acie tenere uterque propositum videbatur: Caesar, nisi coactus proelium non committeret, ille, ut opera Caesaris impediret. producitur tamen res aciesque ad solis occasum continentur; inde utrique in castra discedunt. postero die munitiones institutas Caesar parat perficere; illi vadum fluminis Sicoris temptare, si transire possent. qua re animadversa Caesar Germanos levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi quartum
Abbreviated transcription (Latin):
suros existimabat. Illi et inopia pabuli adducti et quo eẽnt a
id expeditiores omnia sarcinaria iumenta interfici iuber In
operibus consiliisq biduum consumit᷑. tertia die magna iam
pars operis cȩsaris ꝓcesserat. Illi impediendae rei munitionis
causa hora circiter .ix. signo dato legiones ducunt. aciemq sub
castris instruunt. caesar ab opere Legiones euocat. equitatuz
omnem conuenire iubet. aciem instruit. contra opinionem .n.
multum famamque omnium uideri praelio diffugisse magͫ
detrimentum afferebat. sed eisdem de causis quae sunt cogni¬
tae quominus dimicare uellet mouebatur atq hoc etiam ma¬
gis quod spatii breuitas etias in fugam coniectis aduersariis
non multum ad summam uictoriae iuuare poterat. Non n
amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant
hinc duas ꝑtes acies occupabant du&e. tertia uagabat᷑ ad in¬
cursus atq impetum militum relicta si praelium committe¬

Expanded text:
suros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad suros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his operibus consiliisque biduum consumitur. tertio die magna iam pars operis Caesaris processerat. illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruunt. Caesar ab opere legiones revocat, equitatum omnem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium defugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt cognitae, quominus dimicare vellet, movebatur, atque hoc etiam magis, quod spatii brevitas etiam in fugam coniectis adversariis non multum ad summam victoriae iuvare poterat. non enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum atque impetum militum relicta. si proelium committe
Abbreviated transcription (Latin):
sis caesar quae supra sunt demonstrate prȩlio ampli non laces¬
sit. Et eo die tabernacula statui passus non est. quo paratiors
ẽent ad insequendum omnes siue noctu siue interdiu erumpe¬
rent. Illi animaduerso uitio castrorum tota nocte munitiones
proferunt castraq castris conuenerunt. hoc idem postero die
a prima luce faciunt totumq in ea re diem consumunt. Sed
quantum opere processerant et castra protulerant tanto abe¬
rant ab aqua Longius. et praesenti malo aliis malis remedia da¬
bantur. Prima nocte aquandi causa nemo egreditur ex castb̃
proximo die relicto praesidio in castris uniuersas ad aquã co¬
pias educunt. pabulatum mittitur nemo. hid .n. supplices ma
lis caesar necessariam subire deditionem ꝗͣ praelio decertare ma¬
lebat. conatur tñ eos uallo fossaq circummunire. ut qͣmaxĩẽ
repentinas eorum eruptiones demoretur. quo necessario discen¬

Expanded text:
sis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso vitio castrorum tota nocte munitiones proferunt castraque castris convertunt. hoc idem postero die a prima luce faciunt totumque in ea re diem consumunt. sed quantum opere processerant et castra protulerant, tanto aberant ab aqua longius, et praesenti malo aliis malis remedia dabantur. prima nocte aquandi causa nemo egreditur ex castris; proximo die praesidio in castris relicto universas ad aquam copias educunt, pabulatum emittitur nemo. his eos suppliciis male haberi Caesar et necessariam subire deditionem quam proelio decertare malebat. conatur tamen eos vallo fossaque circummunire, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario descen
Abbreviated transcription (Latin):
castra muniunt. neq iumentis onera deponunt. ubi caesaris ca¬
stra posita tabernaculaq constituta et dimissos equites pabulan¬
di causa animaduerterunt. sese subito proripiunt. hora circiter
sexta eiusdem diei et spem nacti more discessu nostrorum equits̃
iter facere incipiunt Qua re animaduersa cesar relictis legionibꝰ
subsequitur. praesidio impedimentis paucas cohortes reliquit ho¬
ra .x. subsequi pabulatores equitesq reuocari iubet. celeriter eꝗ¬
tatus ad quotidianum itineris officium reuertitur. pugnatu
acriter ad nouissimum agmen adeo ut pene terga uergant cõ¬
pluresq milites etiam nonnulli centuriones interficiuntur
nstabat agmen cesaris atq uniuersum imminebat. Tum uõ
neq ad explorandum idoneum locum castris. neq ad progre¬
diendum data facultate consistunt. necessario et procul ab
aqua et natura iniquo loco castra ponunt. Sed hisdem de car¬

Expanded text:
castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris cacastra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiter sexta eiusdem diei et spem nacti morae discessu nostrorum equitum iter facere incipiunt. qua re animum adversa Caesar refectis legionibus subsequitur, praesidio impedimentis paucas cohortis relinquit; hora x subsequi, pabulatores equitesque revocari iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. pugnatur acriter ad novissimum agmen, adeo ut paene terga convertant, compluresque milites, etiam nonnulli centuriones, interficiuntur. instabat agmen Caesaris atque universum inminebat. Tum vero neque ad explorandum idoneum locum castris neque ad progrediendum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua et natura iniquo loco castra ponunt. sed isdem de cau
Abbreviated transcription (Latin):
ferre poterant. equites uero ex Loco superiore in aduersis te¬
La coniiciebant. Cum magno erat in periculo res. tum inqui¬
rebant ut cuiusmodi Locus eẽt appropinquatum. signa Legio¬
num consistere iuberent. magnoq impetu equitatum repelle¬
rent. eo summoto repente incitati cursu in uallis uniuersi di¬
mitterent. atq ita transgressi rursus in locis suꝑioribꝰ consiste¬
rent. Nam tm̃ ab equitum suorum auxiliis aberant. quoru
numerum habebant. magnum ut eos superioribus pertẽritos
praeluis in medium reciperent agmen ultroq eos tuerentur
quorum nulli ex itinere licebat. quin ab equitatu caesaris
ex ciperetur. Tali dum pugnatur modo. Lente atq paula¬
tim. ꝓceditur. eraebroq sint ut auxilio sui subsistunt. ut tum
accidit milia n progressi iiii uehementiusq peragitati ab equi¬
tatu montem excelsum capiunt ibiq una fronte contra hostem

Expanded text:
ferre poterant, equites vero ex loco superiore in aversos teferre poterant, equites vero ex loco superiore in aversos tela coiciebant, tum magno erat in periculo res. relinquebatur, ut cum eiusmodi locis esset adpropinquatum, legionum signa consistere iuberent magnoque impetu equitatum repellerent, eo submoto repente incitati cursu sese in vallis universi demitterent atque ita transgressi rursus in locis superioribus consisterent. nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numerum habebant magnum, ut eos superioribus perterritos proeliis in medium reciperent agmen ultroque eos tuerentur; quorum nulli ex itinere excedere licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali dum pugnatur modo, lente atque paulatim proceditur crebroque, ut sint auxilio suis, subsistunt; ut tum accidit. milia enim progressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem
Abbreviated transcription (Latin):
ra portanda. ltaq magnus edrus quotidie numerus ad cȩ¬
sarem perfugiebat. In his erat angustiis res. sed ex propositis
consilus duobus explicitis uidebatur ilerdam reuerti quod ibi
paululum frumenti reliquerant. ibi se reliquum consilium ex¬
plicaturos confidebant. Tarraco aberat Longius quo spatio
plures rem posse casus recipe intelligebant. hoc ꝓbato consilio
ex castris proficiscuntur. Caesar equitaty prȩmisso qui noui¬
simum agmen carperet atq impediret ipse cum Legionibus
subsequitur. Nullum intercedebat tempus. quin extremi cũ
equitibus praeliarentur. Genus erat hos pugnae. expeditȩ cohõ¬
tes nouissimum agmen claudebant. pluresq in Locis campestͥ¬
bus subsistebant. Si mons erat ascendendus facile ip̃a Loci
periculum repellebat quod ex locis supioribus qui antecesse¬
rant. desuꝑ ascendentes procedebant. Cum uallis aut locis
decliuis suberat. neq.ii. qui antecesserant morantibus opem

Expanded text:
ra portanda. itaque magnus eorum cotidie numerus ad Caera portanda. itaque magnus eorum cotidie numerus ad Caesarem perfugiebat. in his erat angustiis res. sed ex propositis consiliis duobus explicitius videbatur Ilerdam reverti, quod ibi paulum frumenti reliquerant. ibi se reliquum consilium explicaturos confidebant. Tarraco aberat longius; quo spatio plures rem posse casus recipere intellegebant. hoc probato consilio ex castris proficiscuntur. Caesar equitatu praemisso, qui novissimum agmen carperet atque impediret, ipse cum legionibus subsequitur. nullum intercedebat tempus, quin extremi cum equitibus proeliarentur. Genus erat hoc pugnae. expeditae cohortes novissimum agmen claudebant pluresque in locis campestribus subsistebant. si mons erat ascendendus, facile ipsa loci natura periculum repellebat, quod ex locis superioribus, qui antecesserant, desuper ascendentis protegebant; cum vallis aut locus declivis suberat neque ii qui antecesserant morantibus opem
Abbreviated transcription (Latin):
a reliquis consilium capturos. Princeps in haet uerba iurat. ipe
penes quem quisq sit caesaris miles producatur. productos pa¬
Lam in praetorio interficiunt. sed plerosq quos receꝑant cae¬
lant. noctuq per uallum emittunt. Sic terror ablatus a du¬
cibus credulitas in supplicio noua religio iurisiurandi spem
praesentis deditionis sustulit. mentesq militum conuertit.
et rem ad pͥstinam belli rationem redegit. caesar qui milites
aduersariorum in castra ꝑ tempus colloquii uenerant summa
diligentia conquiri et remitti iubet. sed ex numero .tr. mil. cẽ
turionumq nonnulli sua uoluntate apud eum remanserũt
quos ille postea magno in honore habuit centuriones amplio
afraniani. pabulatione aquabant᷑ aegre. frumenti copiam le¬
gionarii nonnulli habebant. quod dierum xxii ab ilerda fru¬
et facultates ad prandium exigue et corpora in sueta ad one¬

Expanded text:
a reliquis consilium capturos. princeps in haec verba iurat ipse; a reliquis consilium capturos. princeps in haec verba iurat ipse; penes quem quisque sit Caesaris miles, ut producat: productos palam in praetorio interficiunt. sed plerosque ii qui receperant celant noctuque per vallum emittunt. sic terror oblatus a ducibus, crudelitas in supplicio, nova religio iurisiurandi spem praesentis deditionis sustulit mentesque militum convertit et rem ad pristinam belli rationem redegit. Caesar, qui milites adversariorum in castra per tempus colloqui venerant, summa diligentia conquiri et remitti iubet. sed ex numero tribunorum militum centurionumque nonnulli sua voluntate apud eum remanserunt. quos ille postea magno in honore habuit; centuriones in priAfraniani pabulatione, aquabantur aegre. frumenti copiam legionarii nonnullam habebant, quod dierum xxii ab Ilerda fruet facultates ad parandum exiguae et corpora insueta ad one
Abbreviated transcription (Latin):
ferret. Petreius uero non deserit. sese armat familiam cũ hac
et praetoriam cohortem cetratorum barbarisq equitibus pas¬
cis beneficiariis suis quos suae custodie causa habere consueãt
im prouiso ad uallum aduolat. colloquia multum interrupit
nostros repellit a castris. quos depręndit interficit. reliqui co¬
eunt inter se. et repentino periculo exterriti. sinistras sagis ĩ¬
uoluunt. gladioq distringunt. atq ita se a cetrats equitibꝰ
defendunt. castrorum propinquitate confisi seq in castra recipi¬
unt. et ab iis cohortibus quae erant in statione ad portas defen¬
duntur. Qubus rebus confectis flens petreius manipulos cireyi¬
uit. militesq appellat. neu se neu pompeium absentem impato¬
rem suum aduersariis ad supplicium tradant obsecrat. fit
leriter cursus in praerorium. postulant ut iurent omnes se
citum ducesq non deserturos neq prodituros. neq sibi seꝑatis

Expanded text:
ferret. Petreius vero non deserit sese. armat familiam; cum hac ferret. Petreius vero non deserit sese. armat familiam; cum hac et praetoria cohorte caetratorum barbarisque equitibus paucis, beneficiariis suis, quos suae custodiae causa habere consueverat, improviso ad vallum advolat, colloquia militum interrumpit, nostros repellit a castris, quos deprendit, interficit. reliqui coeunt inter se et repentino periculo exterriti sinistras sagis involvunt gladiosque destringunt atque ita se a caetratis equitibusque defendunt castrorum propinquitate confisi seque in castra recipiunt et ab iis cohortibus quae erant in statione ad portas, defenduntur. Quibus rebus confectis flens Petreius manipulos circumit militesque appellat, neu se neu Pompeium absentem imperatorem suum adversariis ad supplicium tradant, obsecrat. fit celeriter concursus in praetorium. postulat, ut iurent omnes se exercitum ducesque non deserturos neque prodituros neque sibi separatim
Abbreviated transcription (Latin):
Laturos confirmant. Legatosq de pace pͥmorum ordinum centy¬
riones ad caesarem mittunt. Interim alii suos in castra inuitanc
causa adducunt. alii a suis abducuntur. adeo ut una castra ia
hyspaniae quos illi euocauerant. et secum in castris habebant.
obsidum Loco. hi suos notos hospitesq quaerebant per quem ꝗsq
eorum aditum commendationis haberet ad caesarem. Afranii
etiam filius adolescens de sua ac parentis sui salute cum caesar
ꝑ sulpitium legatum agebat Erant plena Laeticia et gratula¬
tione omia eorum qui tanta ꝑicula uitasse et eorum qui sine uł¬
nere tantas res confecisse uidebantur magnumq fructum suȩ
pristinae Lenitatis omnium iudicio caesar ferebat. consiliumq
eius a cunctis probabatur. Quibus rebus nunciatis afranio ab
instituto opere discedit. seq in castra recepit. sic paratus ut ui¬
debatur ut quicunq accidisset casus hunc quieto et aequo aĩo

Expanded text:
laturos confirmant legatosque de pace primorum ordinum centulaturos confirmant legatosque de pace primorum ordinum centuriones ad Caesarem mittunt. interim alii suos in castra invitandi causa adducunt, alii ab suis abducuntur, adeo ut una castra iam Hispaniae, quos illi evocaverant et secum in castris habebant obsidum loco. hi suos notos hospitesque quaerebant, per quem quisque eorum aditum commendationis haberet ad Caesarem. Afrani etiam filius adulescens de sua ac parentis sui salute cum Caesare per Sulpicium legatum agebat. erant plena laetitia et gratulatione omnia et eorum qui tanta pericula vitasse, et eorum qui sine volnere tantas res confecisse videbantur, magnumque fructum suae pristinae lenitatis omnium iudicio Caesar ferebat, consiliumque eius a cunctis probabatur. Quibus rebus nuntiatis Afranius ab instituto opere discedit seque in castra recipit, sic paratus, ut videbatur, ut, quicumque accidisset casus, hunc quieto et aequo animo
Abbreviated transcription (Latin):
cohortes uallumq ex castris ad aquam ducere incipiunt. ut in¬
tra munitionem sine timore et sine stationibꝰ aquari possent.
id opus inter se petreius atq Afranius partiuntur. ipsiq ꝑfici¬
endi oꝑis cã longius progrediuntur. Quorum discessy liberã
nacti milites colloquiorum facultatem uulgo procedunt er
quem quisq in castris notum aut municipem habebat conqui¬
rit. atq uocat. primum igitur agunt gratias omnes omnibus
quod sibi pertexritis pridie pepercissent. eoru se beneficio ui¬
uere de inde impatoris fidem quaerunt᷑ recte ne sint illi com¬
misuri et quod non ab initio fecerint arma.n. quod cum ho¬
minibus necessarus et consanguineis contulerunt quaerun¬
tur his prouocati sermonibus fidem ab imꝑatore de petreii atq
Afranii uita petunt. ne quod in se scelus concepisse neu suos pro¬
didisse uideantur. Quibus confirmatis rebus se statim signa tr̃as¬

Expanded text:
cohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut incohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut intra munitionem et sine timore et sine stationibus aquari possent. id opus inter se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique perficiendi operis causa longius progrediuntur. Quorum discessu liberam nacti milites colloquiorum facultatem volgo procedunt, et quem quisque in castris notum aut municipem habebat, conquirit atque evocat. primum agunt gratias omnes omnibus, quod sibi perterritis pridie pepercissent; eorum se beneficio vivere. deinde imperatoris fidem quaerunt, rectene se illi sint commissuri, et quod non ab initio fecerint armaque quod cum hominibus necessariis et consanguineis contulerint, queruntur. his provocati sermonibus fidem ab imperatore de Petrei atque Afrani vita petunt, nequod in se scelus concepisse neu suos prodidisse videantur. quibus confirmatis rebus se statim signa trans
Abbreviated transcription (Latin):
tinere malebat hoc consilium caesaris a plerisq non probabat᷑
Milites uero inter se palam loquebant᷑. quoniam talis occasio uic¬
toriae dimittebatur. enam cum uellet caesar sese non ẽẽ pugna¬
turos. Ille in sua sententia ꝑseuerat. et paulum ex eo Loco digre¬
ditur. ut timorem aduersariis minuat. petreius atq afranio
ablata facultate in castris sese referunt. Caesar praesidus mon¬
tibus dispositis omnia ad hiberum interclusos itinera ꝗͣ proxime
potest hostium castris castra communit. postero die duces ad¬
ersariorum perturbati quod omnem rei frumentariae flum¬
nisq hiberi spem dimiserant. de reliꝗs rebus consultabant. Fãt
num iter ilerdam si reuerti uellent alterum si terraconem
peterent. haec consultantibus eis nunciatur. aquatores ab eꝗ¬
tatu pͥmi nostro. gua re cognita craebras stationes disponunt.¬
res equitum et cohortium alariarum legionariasq intermittũt

Expanded text:
tinere malebat. hoc consilium Caesaris plerisque non probabatur; tinere malebat. hoc consilium Caesaris plerisque non probabatur; milites vero palam inter se loquebantur, quoniam talis occasio victoriae dimitteretur, etiam cum vellet Caesar, sese non esse pugnaturos. ille in sua sententia perseverat et paulum ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itinere, quam proxime potest hostium castris, castra communit. Postero die duces adversariorum perturbati, quod omnem rei frumentariae fluminisque Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant. derat unum iter, Ilerdam si reverti vellent, alterum, si Tarraconem peterent. haec consiliantibus eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum legionariasque intericiunt