comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti. acmoniti sum̃t. licentia deneget᷑
agenti posturationem sen accus anonẽ
iniuditio subliinitats tue contra eundẽ
milirem Peosdem milites deponere. nec
fieundem. ueos dem tamcͥminaliter ꝗͣ
ciuiliter obnoxios ẽẽ firmauit facultatẽ
eidem agenti super eẽ seꝑatis intentioi¬
tne celstindinis. ꝓciuilib añt uiri specta¬
bilis ducis sublimntatesu ũsa uice occu¬
pare. Siquis uero adhuusmodi tamau¬
tacissiũ. tam equitan contrarium co¬
nam̃ ꝓsiluit eum ꝓpecumariis quid̃ne¬
gonius iactura utis ⁊ dampnoꝵ queniti¬
oeius ꝯtigerunt souitione ꝑcellĩ. ꝓ
crininalib aut quasi calumpni atorẽo¬
ꝯuuctum. legum aculeos sentre. difpo¬
sitiones auĩt añlatas: ñ adimminuendã
potestatẽ magistie ꝑorentem administra¬
tionis s protuitione locoꝵ: ac sccuritate py¬
blicanostimur p̃stitisse. cm nonduuium
sit ip̃os ⁊̃ duces quib fortissimu presentaies¬

Expanded text:
ti ac moniti fuerint, licentia denegetur agenti postulationem seu accusationem in iudicio tuae sublimitatis contra eundem militem vel eosdem milites deponere. 6b . Nec si eundem vel eosdem tam criminaliter quam civiliter obnoxios esse firmaverit, facultatem eidem agenti superesse separatis intentioe celsitudinis, pro civilibus autem viri spectabilis ducis seu versa vice occupare. Si quis vero ad huiusmodi tam audacissimum tamque aequitati contrarium conamen prosiluerit, eum pro pecuniariis quidem negotiis iactura litis et damnorum quae vitio eius contigerunt solutione percelli, pro criminalibus autem quasi calumniatorem convictum legum aculeos sentire. Dispositiones autem ante latas non ad imminuendam potestatem magisteriae per orientem administrationis, sed pro tuitione locorum ac securitate publica noscimur praestitisse, cum non dubium sit ipsos etiam duces, quibus fortissimi pr
Abbreviated transcription (Latin):
decͥminus. ut millus om̃mo irminito
fimo sordidatis fluentes cõe pocutum po¬
polluat. nene abluentocquoꝵ sudore
teppans publicos oculos nudatis ince¬
stet. s ꝓcul acimcioꝵ obtutio minferio¬
rib partib fuiuioꝵ hoc ipsum fatiat.

Expanded text:
decernimus, ut nullus omnino immundo fimo sordidatis fluentis commune poculum polluat, neve abluendo equorum sudore deproperus publicos oculos nudatus incestet, sed procul a cunctorum obtutibus in inferioribus partibus fluviorum hoc ipsum faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
uel sibiuacet. ł auena obsequia sine nu¬
tu principali ꝑagere andeat. Qmant in
hiuus modi facinore fumͣt ꝯuicti. militi¬
aexuti penas ꝯsentaneas iuere compellã¬
tur. hi uero quimpͥuato obsequio mili ⁊¬

Expanded text:
vel sibi vacet vel aliena obsequia sine nutu principali peragere audeat. Qui autem in huiusmodi facinore fuerint convicti, militia exuti poenas consentaneas luere compellantur: ii autem, qui in privato obsequio mili
Abbreviated transcription (Latin):
litent. ꝯmianostra diunitate ꝓbatonas
ꝯsequũtur. iuros ani emmentissimos
ꝓtpr magistros militum. nec nonc̃ nuᷤ
spectabiles dnces surpplere nuõs ꝓhis ꝗfa
talib sortu dec̾scent necessarium ẽẽ pu¬
taniñt. nĩtate disscusia ꝑsuggestionẽ
suam nr̃e mansuemdini declatare. O
⁊ quanti ⁊ meqͦ mĩo ł umite debeant s
xi militiam sortiantur. offitio quodiue
sublimitatis actib obsecundat .c. nora¬
R auri clispencuo feriendo siexanqua ⁊¬
op̃s. irst̾. it am collatores ⁊ ꝓuin¬
tiales quam forcissimos muites ꝓut opor¬
tet gub̾nan minimeq lesionem aliquã
seu clispendiũ ꝓpeti ꝓꝑantes nece ẜariũ
ẽẽ ꝓspexinus dicaussimos mulites. quid̾

Expanded text:
litent, qui a nostra divinitate probatorias consequuntur. Viros autem eminentissimos pro tempore magistros militum nec non etiam viros spectabiles duces, si supplere numeros pro his qui fatalibus sortibus decrescent necessarium esse putaverint, veritate discussa per suggestionem suam nostrae mansuetudini declarare, qui et quanti xi militiam sortiantur; officio, quod tuae sublimitatis actibus obsecundat, centum librarum auri dispendio feriendo, si ex aliqua sius . Tam collatores et provinciales quam fortissimos milites prout oportet gubernari minimeque laesionem aliquam seu dispendium perpeti properantes necessarium esse perspeximus dicatissimo
Abbreviated transcription (Latin):
netamus. illico se miris illustrib comitibx
subqnoꝵ regimine ꝯstituns offerre. sẽ¬
stinet. ⁊ causas ꝓfessionis exponat. ut
⁊ respor sum celeste mereatur. ⁊ citam re¬
meandi accipiat facultatem Si quos aũt
milites ꝑprouintias relicas ꝓprus nnũs
paffimuagare p̃sides eaꝵ cognonint. cõ¬
reptos fatiant custodiri. donec dehis de¬
m̃tie nr̃e aurib intimetur. ⁊ quid fie¬
rioporteat dec̾namnis.

Expanded text:
lico se viris illustribus comitibus, sub quorum regimine constituti sunt, offerre festinet et causas profectionis exponat, ut et responsum caeleste mereatur et citam remeandi accipiat facultatem. Si quos autem milites per provincias relictis propriis numeris passim vagari praesides earum cognoverint, correptos faciant custodiri, donec de his clementiae nostrae auribus intimetur et, quid fieri oporteat, decernamus.
Abbreviated transcription (Latin):
randumẽ. hoc ꝓtinus in pote milita¬
xi p̃silio inꝓximis locis ꝯstituto. compe¬
tens possint mereri remedium. itanitꝰ¬
licet ut ⁊̃ agentib cansas tamc̾mina¬
liter quam cuulis. p̃fati milites iamñ̾
aput magĩficam magissĩam porniẽ¬

Expanded text:
randum est, hoc protinus utpote militari praesidio in proximis locis constituto competens possit mereri remedium: ita videlicet, ut etiam agentibus causas tam criminaliter quam civiliter praefati milites iam non apud magnificam magisteriam per Orien
Abbreviated transcription (Latin):
iam bienium ĩ eam cura hñt remoueri de¬
fensores sollicitudinẽ. nisi tñ uolui̾nt omu.¬
ni decreto tenĩ cum ĩ biẽnio eod̾ offitio. Si
deantur cõmunicart circłm ĩpleant reliq¬
uũ tp̃s. ult̃ ꝙ nullus ciuitat̾e defendat. s.
usꝙ ad hoc solum st tp̃s. nisi cunctas euui.¬
tas reluctante nullo egĩt eum: hoc factoa¬
lio bienio suscipiat sollicitudinẽ . moĩs oi¬
b depoãtur: tũc rursustpͥfiat qño a ip̃eeũ
cricuł ad hũc adduxĩt ordinẽ. nefrequetia¬

Expanded text:
iam biennium in ea cura habent, removeri defensoris sollicitudine, nisi tamen voluerint communi decreto teneri eum biennio eodem officio. Si videntur communicare circulum, impleant reliquum tempus: ultra quod nullus civitatem defendat, sed usque ad hoc solum stet tempus, nisi cuncta civitas reluctante nullo elegerit eum; et hoc facto alio biennio suscipiat sollicitudinem et modis omnibus deponatur, et tunc rursus fiat, quando ipse eum circulus ad hunc adduxerit ordine
Abbreviated transcription (Latin):
inplere sollicitudinem. cuuenit enimu¬
num ꝗͣlie mobilium semꝑfuñctionum
agere cuitatum. quas in habitant: hãc
eiẽ ꝯ ferre habitatioĩs repensatiõem. ¶Que
igitur placuerunt nobis:⁊ phanc saerã
insinuata sunt legẽ. tua sublimitas ĩpu

Expanded text:
implere sollicitudinem Convenit enim unumquemque nobilium semper functionem agere civitatum quas inhabitant, et hanc eis conferre habitationis repensationem. Quae igitur placuerunt nobis et per hanc sacram insinuata sunt legem, tua sublim
Abbreviated transcription (Latin):
fensores .s. cłum sic̃ dictum ẽ : docreta fierico¬
munia cum uire uirando ĩ eis habito des¬
crib̾e p̃dictum circulũ: ita ꝑbienũ subĩ¬
trare curam cos ꝗ subsecuntur ⁊ sicecider¬
it quis piam exeis. alium ĩ troduci seꝑͥ ꝗdẽ
tecreto eum ure uiranto faciendo faciẽdo¬
ip̃o gdum furtus fiũt. curam sũsciꝑe. defi

Expanded text:
ndum circulum, sicut dictum est, et decreta fieri communia cum iureiurando in eis habito, et describere praedictum circulum, et ita per biennium subintrare curam eos qui subsecuntur, et si ceciderit quispiam ex eis, alium introduci: semper quidem decreto cum iureiurando faciendo, ipsoque, dum futurus fuerit curam susc
Abbreviated transcription (Latin):
lis rano ꝑinere nonpõt. necqr desinunt sui
he̾des ee. desmere possunt fili fiueue. ant
nepotes. ne presne eẽ. Ad optim uero emã¬
cipati extrancoꝵ loco incipiunt eẽ. quia
ius nom̃q fiuii fineue. quoo ꝑadopno¬
nem ꝯsecuti sunt: ana ciuili ratione. idẽ.
emancipanione deꝑdunt. ¶ Eadem ñ

Expanded text:
lis ratio peremere non potest, nec quia desinunt sui lis ratio peremere non potest, nec quia desinunt sui heredes esse, desinere possunt filii filiaeve aut nepotes neptesve esse: adoptivi vero emancipati extraneorum loco incipiunt esse, quia ius nomenque filii filiaeve, quod per adoptionem consecuti sunt, alia civili ratione, id est emancipatione, perdunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cipatus benefitio p̃tons inparcem admutit̃.
euenit. ut suus heres ꝓparce heres fiat.
At hii quiemancipati aparente inadopti¬
onem se ciederint: non admittuntur ad
bona naturauis patris quasi liberi. simodo
annis morẽretur. inadoptiua familia fint.
Namuiuno eo.emancipati abadoptinopatre
ꝑinte admittuntur ad bona pains natira¬
lis. as fiemancipati ab ip̃o eent. neo unꝗ̃
madopriua familia fuissent. Et ꝯue men¬
ter quodꝰ ad optiuum parrem ꝑtinet. extra¬
neoꝵ locdeẽ incipiunt. Post mortem nero
naturaus paris emancipati ab adoptiuo
parre. ⁊ quantun ad huc eque extraneoꝵ
loco fiunt. ⁊ quantum ad naturans patris
bona ꝑtinet: inchilhomagis uboꝵ gradũ
namcistuntur. Quod ideo sic pala cuit qr
miquum erat inpotestate eẽ pat̾ris adopti¬
in: ad quos bona naturalis patns ꝑtine¬
u ꝑdunt. ad optim uero emancipati. ⁊̃ ui¬
re auiliꝑdunt gͥdum lib̾oꝵ. capretore ñ
adhibentur. ⁊ recte. Naturalia Nuira cuii¬

Expanded text:
cipatus beneficio praetoris in partem admittitur, evenit ut suus heres pro parte heres fiat. At hi, qui emancipati a parente in adoptionem se dederunt, non admittuntur ad bona naturalis patris quasi liberi, si modo cum is moreretur in adoptiva familia sint. nam vivo eo emancipati ab adoptivo patre perinde admittuntur ad bona naturalis patris, ac si emancipati ab ipso essent nec umquam in adoptiva familia fuissent: et convenienter, quod ad adoptivum patrem pertinet, extraneorum loco esse incipiunt. post mortem vero naturalis patris emancipati ab adoptivo et quantum ad hunc aeque extraneorum loco fiunt, et quantum ad naturalis parentis bona pertinet, nihilo magis liberorum gradum nanciscuntur: quod ideo sic placuit, quia iniquum erat esse in potestate patris adoptivi, ad quos bona naturalis patris pertineperdunt: adoptivi vero emancipati et iure civili perdunt gradum liberorum et a praetore non adiuvantur. et recte: naturalia enim iura civi
Abbreviated transcription (Latin):
state parenis eẽ. siue morce it accidit. siũ
alia ratone. ueluti emãncipatione. Nam
siꝑid ip̃s quoquis moreretur. filus inpo¬
testate eus fit. nepos exeo. suus hẽs eẽ non
põt. Idq tincet̾is deinceps liħ̃oꝵ ꝑsonis

Expanded text:
state parentis esse, siue morte id acciderit siue state parentis esse, siue morte id acciderit siue alia ratione, ueluti emancipatione; nam si per id tempus, quo quis moriatur, filius in potestate eius sit, nepos ex eo suus heres esse non potest. idem et in ceteris deinceps liberorum personis
Abbreviated transcription (Latin):
Quiant omnno cestamtum nfecit. ant
s̃uure fecit aut id quod feceat. ruptum irri¬
tun ⁊ ue factumest. aut sinemo ex eo hes exti¬
pͥmum ad suos he̾cles ꝑtinet. Sui autem hẽ
etiam eos qui exlegitimis quid̃ matrimo¬
nus ñ sunt ꝓgẽmu. curiis tm̃ ciuitatũ da¬
ti secundum diualium ꝯstitutionum. q̃
super his posite sunt tenorem suoꝵ iu¬
ra namascuntur. Nec noneos quos nr̃e
amplexe s̃ ꝯstitutiones. ꝑ quas uissimue
siquis mulierem in suo ꝯtub̾mo copula¬
uit. ñ abmitio affectatione maritali:. ea
tm̃ cumqua potãt habere ꝯuiguim. ⁊ ex
ea libõs sustulit᷑. postea nero libera affecti¬
one ꝓceclente. euam nuptialia instrum̃ta
cumea fecit᷑. filiosq uł filias huĩt. non so¬
lum eos uberos. quipost dotem editisunt
legitimi nois p̃stitunt. Quod optinere cẽ
luce subtracti fuiñt. Ita tm̃demunt nepos.
neptisue. ꝓnepos. ꝓnepisue suoꝵ heredum
nũo sunt. sip̃cedens ꝑsona defle̾rit inpote¬

Expanded text:
omnino testamentum non fecit, aut non iure fecit, aut id quod fecerat ruptum irritumve factum est, aut nemo ex eo heres extiularum primum ad suos heredes pertinent. Sui autem hetiam eos, qui ex legitimis quidem matrimoniis non sunt progeniti, curiis tamen civitatum dati, secundum divalium constitutionum quae super his positae sunt tenorem, suoram iura nanciscuntur: nec non eos quos nostrae amplexae sunt constitutiones, per quas iussimus, si quis mulierem in suo contubernio copulaverit non ab initio affectione maritali, eam tamen cum qua poterat habere coniugium, et ex ea liberos sustulerit, postea vero affectione procedente etiam nuptialia instrumenta cum ea fecerit filiosque vel filias habuerit: non solum eos liberos qui post dotem editi suntlegitimi nominis praestiterunt: quod optinere censluce subtracti fuerint. 2b. Ita demum tamen nepos neptisve et pronepos proneptisve suorum heredum numero sunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
fien hẽdem. ant quia nolint eẽ hẽs. aut qr
ñ potuit. nepos ano suus hes existat. qr o
quo tempore c̾tumẽ intestatum decessis¬
se parrem fam̾. solus inuenitur nepos.
Ethoc ccminẽ. licet post mortem aui natus
sit. tm̃ uiuo auo ꝯceptus. mortuopatre eiuis
posseaq deẜto aiuitestamto. suus hẽs efficitũ.
Plane si iꝯceptus. inatus fũt post morte
aii: mortuo patre suo. deẜ coq postea aui
testam̃to. sũns heres anonexistat. qr nuuo
iure cognationis patiem sipains tetigit.
Sic nec ille ẽ inter inter libeos auo: quem
finius emancipatus adoptauãt. hnĩ aut cũ
ñsunt sui. quantum adheditatem ubĩ: ne¬
ꝙ bonorum posseffionem petere poffunt. qͣsi
ꝓxim̃i cognati. Hec desius heredus ¶ Ema¬
Neq N sui heredes sunt. quia inpotestate sin¬
nem unde libĩ. ꝑinde ac simpotestate parẽ¬
tis mortis tp̃r fuissent. fine sonsint. sine cũ
siuis heredib ꝯcuirant. Ideoq duob libĩs

Expanded text:
fieri heredem, aut quia noluit esse heres aut quia fieri heredem, aut quia noluit esse heres aut quia non potuit, nepos avo suus heres existet, quia quo tempore certum est intestatum decessisse patremfamilias, solus invenitur nepos. et hoc certum est. Et licet post mortem avi natus sit, tamen avo vivo conceptus, mortuo patre eius posteaque deserto avi testamento, suus heres efficitur. plane si et conceptus et natus fuerit post mortem avi, mortuo patre suo desertoque postea avi testamento, suus heres avo non existit, quia nullo iure cognationis patrem sui patris tetigit. sic nec ille est inter liberos avo quem filius emancipatus adoptaverat. hi autem cum non sunt quantum ad hereditatem liberi, neque bonorum possessionem petere possunt quasi proximi cognati. haec de suis heredibus. Emaneque enim sui heredes sunt, quia in potestate nem unde liberi, perinde ac si in potestate parentis mortis tempore fuissent, sive soli sint sive cum suis heredibus c
Abbreviated transcription (Latin):
quigradu ꝓxinuor ẽ. ult̾iorem excludit. E¬
quimi enim ẽẽ uidetur nepotes neptesq in
patris sui locam fuccedere. Pan ratione asine¬
pos. neptisq sit exfiuo. ⁊ eenepote pronepos.
nepotes. aneptes. item ꝓnepotes. ⁊ ꝓneptes in
parentis sii locum succedere. ꝯueniens eẽ in¬
sumest. ñ incapita s instrrpes hẽditatem di¬
uroi. ut fiuluis partemdimidram hedtatis ha¬
beat. ⁊ exalt̾o auo dnopiures ue nepotes al¬
teram dmmidiam. Item siexduob filiis nepo¬
tes extant. ex altero imus forte aut duo. ex
altero tres aut quattuor. adium aut duos
dimidia pars ꝑtinet. adtres uel quattuor al¬
suus heres exissere pot. eo tempr̃ querentũ
ẽ. quocertumẽ aliquem sine testam̃to deces.¬
sisse. Quod accidit. ⁊ destituto testam̃to. ⁊¬
Hac ratione sifluus exhẽcdatus fuĩt. ⁊ extrane
heres institutus est. ⁊ fiuo mortuo. postea c̃¬
tum fuit hẽdem urstitutum extestam̃to ñ

Expanded text:
qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequi gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum enim esse videtur, nepotes neptesque in patris sui locum succedere. pari ratione et si nepos neptisque sit ex filio et ex nepote pronepos nepotes neptesue, item pronepotes proneptesue in parentis sui locum succedere, conueniens esse uisum est non in capita, sed in stirpes hereditatem diuidi, ita ut filius partem dimidiam hereditatis ferat et ex altero filio duo pluresue nepotes alteram dtes extent, ex altero filio unus forte vel duo, ex altero tres aut quattuor, ad unum aut ad duos dimidia pars pertineat et ad tres aut quattuor alsuus heres existere potest: eo tempore quaerendum est quo certum est aliquem sine testamento decessisse: quod accidit et destituto testamento. hac ratione si filius exheredatus fuerit et extraneus heres institutus est, filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamento non
Abbreviated transcription (Latin):
dictum intelligimus. Postũmi quoq qui
sunuo parente natieent. inpotestate eius¬
flituri forent. si hẽdis sunt. Su añt ⁊̃ ig¬
rantes fiunt hẽcdes. S⁊ licet furiosi sint:
hẽdes possunt existere. Quia exquib cãis
ignorantib ad quiritur nobis. exipsis cai̾s
⁊ furiõsis ad quiri põt astatim morte parẽ.¬
tis. quasi ꝯtinuatur dñium. Et ideo nec
tutͣoris auctoritas opus ẽ inpupuus. cum
⁊ ignorantib ad quiritur suis hedib herẽ¬
ditas. Namcuratons ꝯsensu ad quirttur fy.¬
rioso sipioiure: Intlum añt licet inpo¬
testate parentis morts tpr sius res ñfuit.
siabhostibus quis reu̾sus fuit post mortem
patris. Ius ⁊post umini hoc facit ertõ¬
trarium aut enenit. ut licet quis fuius in
familia defuncti sit mortis tpẽ. tm̃ siiis hẽs
ñfiat. Ueluti sipater post mortem suam
uidicatus fiit reus ꝑduelliomis. Ac siper hoc¬
filius. finane. ⁊ ex altero fino nepos noptis ue
extant. pariter ad hx̃ditatem nocantur: nec

Expanded text:
dictum intellegimus. postumi quoque, qui, si vivo parente nati essent in potestate futuri forent, sui heredes sunt. Sui autem etiam ignorantes fiunt heredes et, licet furiosi sint, heredes possunt existere: quia quibus ex causis ignorantibus adquiritur nobis, ex his causis et furiosis adquiri potest. et statim morte parentis quasi continuatur dominium: et ideo nec tutoris auctoritate opus est in pupillis, cum etiam ignorantibus adquiritur suis heredibus hereditas: nec curatoris consensu adquiritur furioso, sed ipso iure. Interdum autem, licet in potestate mortis tempore suus heres non fuit, si ab hostibus quis reversus fuerit post mortem patris sui: ius enim postliminii hoc facit. Per contrarium evenit ut, licet quis in familia defuncti sit mortis tempore, tamen suus heres non fiat, veluti si post mortem suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac filius filiave et ex altero filio nepos neptisve extant, pariter ad hereditatem vocantur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
suo reddere deb. ꝙ si nõ fecerit
merito sencebitur male fidꝰ
sic̃ ille qui in eoꝵ p̾uacatone
uł faciendo uł consenciendo de¬
p̾hensus fu̾i̾t ꝑ fidus ⁊ ꝑiurus.¬

Expanded text:
m reddere debet, et si non fecerit, merito censebitur malefidus, sicut ille qui in eorum praevaricatione vel faciendo, vel consentiendo deprehensus fuerit, perfidus et perjurus
Abbreviated transcription (Latin):
te notam. qui dño suo fidelita¬
tem uirat. ista .ui. in memoria
honestum. Utile. Facile. possi¬
no dṅo suo de corpore suo. Tu¬
tum. ne sit ei indampno de se¬
creto suo. uł demumnitonib suis¬
ꝑ quas tutus eẽ põt. Honestum
ne sit ei in dampno dẽ sua iusti¬
cia uł de aliis caĩs q̃ ad honesta¬
ten eius ꝑtin̾e undentur. Uti¬
le ne sit ei indampno desuis¬
possõnib. Facile uł possibile.
ne id bonum ꝙ dñs suus face
pot̾it leuit̾. faciat ei difficile.
Neue id ꝙ possibile eierat faci¬

Expanded text:
te notavi. Qui domino suo fidelitatem jurat, ista sex semper in memoria honestum, utile, facile, possidomino suo de corpore suo. Tutum, ne sit ei in damnum de secreto suo, vel de munitionibus, per quas tutus esse potest. Honestum, ne sit ei damnum de sua justitia, vel de aliis causis, quae ad honestatem ejus pertinere videntur. Utile, ne sit ei in damnum de suissessionibus. Facile vel possibile, ne id bonum, quod dominus suus facere leviter poterat, faciat ei difficile, quod possibile erat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ppea legẽ ipãm⁊ ĩeclictis ꝓposuimus fig᷑a
borem. notitia hoꝵ q̃ ab unamquaꝙ sub¬
ditarum administratiõe deb p̃bĩ cãm ꝯsu
ptasũt neq̃uicquã requirere aliquidam¬
plius aspectabili cõmite orriẽtis ĩsacrocu¬
biculo solõs sexagintatres primictrio cła¬
rissimoꝵ tribunoꝵ notarioꝵ cum quat

Expanded text:
ea legem ipsam et in edicti proposuimus figura, borem. Notitia horum quae ab unaquaque subditarum administratione debent praeberi causpta sunt nequaquam requirere aliquid amplius. Ab spectabili comite Orientis ita: in sacro cubiculo solidos LXIII primicerio clarissi
Abbreviated transcription (Latin):
x̾citona accõe tenetur. direc to posst ꝯdi¬
ci placet. quia huius quoq iuffu contcͣ¬
tu intelligitur. Denoxalib actionib
x malesinis ẜuoꝵ uetuti si furtum fecẽ¬
runt. aut bona rapum̃t. aut dãpmũdede¬
runt. aut iuiiã ꝯmisiñt: noxales acti¬
ones ꝓdite sũt. Quib dño dapnato per¬
mutitur aututis extimationẽ sufferre.
aut ichoient noxe dełe. Noxa aũt cõ
pusẽ ꝙ nocuit. idẽ ẜuus. Noxia ẽ ipsuo
malefitium. ueliiti. furium. dãpnũ. ta¬
pina. iniunia. Sũma aut̃ ratione ꝑmis¬
sum ẽ noxe deditione defungi. Nãq
erat iniquũ nequituiam eoꝵ ultra ip̃oꝵ
corpora dñs dãpnosam eẽ. Dominus
tori noxie dedendo lib̾atur. Nec minus
ꝑpetuũ eius ẜi dm̃u adnotrans fertur.
sm aut oãpnũ eicu dedinis ẽ. resarcient.¬

Expanded text:
itoria actione tenetur, directo posse condici placet, quia huius quoque iussu contractum intellegitur. TIT. 8 DE NOXALIBUS ACTIONIBUS Ex maleficiis servorum, veluti si furtum fecerint aut bona rapuerint aut damnum dederint aut iniuriam commiserint, noxales actiones proditae sunt, quibus domino damnato permittitur, aut litis aestimationem sufferre aut hominem nopsum maleficium, veluti furtum, damnum, rapina, iniuria. Summa autem ratione permissum est noxae deditione defungi: namque erat iniquum, nequitiam eorum ultra ipsorum corpora dominis damnosam esse. Dominus servum actori noxae dedendo liberatur. nec minus perpetuum eius dominium a domino transfertur: si autem damnum ei cui deditus est resarcie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositas nt̃ p̾tor. uelun depecunia ꝯstitu¬
ta. Cin similis udebatur receptitia. ẜ ex
nr̃a ꝯstitutiõe. cum ⁊ siquid plenius habe¬
bat. hoc mactione pecunie ꝯftrute trans¬
fusumẽ. ea qĩ suꝑnacua iussaẽ aimua

Expanded text:
positas habet praetor. veluti de pecunia constituta, cui similis videbatur recepticia: sed ex nostra constitutione, cum et, si quid plenius habebat, hoc in pecuniam constitutam transfusum est, ea quasi supervacua iussa est cum sua
Abbreviated transcription (Latin):
satio nꝰ asꝑitatem recte respuendam eẽ exi¬
stimanit. ⁊ ab usu cõi hec penitus recessit.
Quis ii pantur filiũ suũ ⁊ maxime fuiam.
cuit inẜuos tantumo noxales actiones ee ꝓpo¬
nendas. cũ aput uet̾es legũ ꝯm̃tatores in¬
uenintiis sepuis dictũ ipsofinos familias &¬
p̃suis delictis ꝯueniri. Si animalia par¬

Expanded text:
smodi asperitatem recte respuendam esse existimavit et ab usu communi haec penitus recessit: quis enim patitur filium suum et maxime filiam cuit, in servos tantummodo noxales actiones esse proponendas, cum apud veteres legum commentatores invenimus saepius dictum, ipsos filiosfamilias pro suis delictis
Abbreviated transcription (Latin):
siue ad huc inpotestate sũt. siũ morte
paretis. ⁊ emãcipanone sueporestatis eẽ
ceꝑint. quã aditsus patrẽ auũue. fiueha¬
beat eos adhuc inpotestate siũemãcipa¬
uĩt. Que ideo senatus ꝓspexit. qr sepe

Expanded text:
e sunt, sive morte parentis vel emancipatione suae potestatis esse coeperint, quam adversus patrem avumve, sive habeat eos adhuc in potestate sive emancipaverit. quae ideo senatus prospexit, quia saepe
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑitur. issasit. t ñ miqua sit adu̾sus eũ.¬
cumquo agitur. u̾bi grã. Simetu coactus.¬
aut dolo inductus. Pertore lapsus stipr¬
tere. palamẽ uire cuuli te obugatumeẽ.¬
⁊ actioqua intenditur dare oportere. effi¬
caxẽ. ẜmiquũẽ te ꝯdẽpnari. Ideoq datur
tibi exceptiometus cã. aut tolimali. aut ĩ¬
factũ cõposita adimpugnanoa accõe. Itẽ

Expanded text:
eritur iusta sit, tamen iniqua sit adversus eagitur. Verbi gratia si metu coactuaut dolo inductus aut errore lapsus stiptere, palam est, iure civili te obligatum eactio qua intenditur dare te oportere, effised iniquum est te condemnari, ideoque datur tibi exceptio metus causa aut doli mali aut ifactum composita ad impugnandam actionem. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃s olim agere potant. cũtemẽ rẽ inindi¬
tiũ deducebat. ⁊ꝯsumabat. Qua ide rẽ amit¬
tebat hodie aut rata stricte hec ꝓducẽ uo: ¶¬
lum sieũ qui añ ip̃s pactionis łopligatiois
utẽ inferre ausus ẽ. ⁊ enoniane ꝯstitutioi sub¬
iacẽ cesem. Quã satͣtissim legis lator debiȩ
quitpr̃ pius petierit ꝓtunt. ut ⁊ induti¬

Expanded text:
lim agere poterant, cum temere rem in iudicium deducebant et consumebant, qua ratione rem amittebant. hodie autem non ita stricte haec procedere volumus, sed eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem inferre ausus est Zenonianae constitutioni subiacere censemus, quam sacratissimus legislator de his qui tempore plus petier
Abbreviated transcription (Latin):
sine intio posstidentia mortuũ infeñti qͦ
eiius eãt infenͣ̃di: ł inloco sacro eclificari.
ant influmine publico riane eins anq.
fieri. quo peius nanigetur. Restautoria it.
quib restitui aliꝗt iub⁊. uelut cumboꝵ
pofsessori possessioe eoꝵ quequis ꝓhẽde
aut ꝓpossessore pꝰsiceat ex ea rẽditate. aut

Expanded text:
inferenti quo ei ius erit inferendi, vel in loco sacro aedificari, vel in flumine publico ripave eius aliquid fieri quo peius navigetur. restitutoria sunt quibus restitui aliquid iubet, veluti bonorum possessori possessionem eorum quae quis pro herede aut pro possessore possidet ex ea hereditate, aut
Abbreviated transcription (Latin):
exlege.senatusue ꝯsulto. sui ex sacris ꝯstitu¬
tionib: ꝓficiscũtur: ꝑpetuo solere antiquit
as nõ que ex ꝓpͥa p̃tons uirisdictioe pendent:
intra anum erat ĩꝑũ. aliqn tm iꝑpeti:¬
ex tñdũtur. ioe. uiq adfinẽ ꝯstitunonib
intductũ. Quales sũt necquas boꝵ pos¬
sesson cet̾isq quihẽdis loco fũt: accomodat
furti quoq manifesti actio quauis ex ip̃iꝰ
p̃toris uins dictione ꝓficiscatur: tm̃ppetu.¬
e odatur. Ab surdum Neẽ existimauit ã¬
noeam t̾minari Non art om̃s actiones c
que inaliquẽ aut ip̃o iure ꝯpenit. aut a

Expanded text:
ex lege senatusve consulto sive ex sacris constitutionibus proficiscuntur, perpetuo solere antiquituas vero quae ex propria praetoris iurisdictione pendent, intra annum erat imperium. aliquando tfinem constitutionibus introductum, quales sunt hae quas bonorum possessori, ceterisque qui heredis loco sunt, accommodat. furti quoque manifesti actio, quamvis ex ipsius praetoris iurisdictione proficiscatur, tamen perpetuo datur: absurdum enim esse existimavit anno eam terminari. Non omnes autem actiones, quae in aliq
Abbreviated transcription (Latin):
parte: camquo agitur. siqio alieno noĩe a¬
liquis intuenret. omimo satisclaret. qr
nemo cefensor maliena re fine sansda¬
tione ydoneus eẽ cclitur. Qnod siꝓpͥo nõie
aliquis uiditium accipiebat. mnꝑsonãui¬
dicatũ solui satis dare ñcogebatur. ¶ Set
hec hocdie aliter obfuãtur. Sine ni quis ĩ
rẽ accde ꝯuenitur: siue ꝑsonali suo noĩe.

Expanded text:
parte cum quo agitur, si quidem alieno nomine aparte cum quo agitur, si quidem alieno nomine aliquis interveniret, omnimodo satisdabat, quia nemo defensor in aliena re sine satisdatialiquis iudicium accipiebat in personam, iudicatum solvi satisdare non cogebatur. Sed haec hodie aliter observantur. sive enim quis in rem actione convenitur sive personali suo nomine,
Abbreviated transcription (Latin):
aut defendẽ. is tuus ꝓcuraior intellignur.
Tutores ⁊ curatores. quem admody ꝯftituũ¬
lebatur. ut suictus nec ipsã rem restituret.
nec utis extimationem: potestas eẽt petutoriᷤ
aut cũ eo agendi: aut cũ ficdeuissorib eiꝰ. Q sa¬
tisdatio appellatur indicarũ solui. Unde au¬
tẽ sic appellatur. facile t̃ intelligere. Naq sti¬
pulabatur quis. ut souiẽtur sibi ꝙ fuerit iu¬
dicatui. Multomag̾ is qui inrẽ accõe ꝯue¬
mebatur. satisdare cogebatur. siaueno nõe
iuoitiũ accipiebat. Ip̃e aut quiinrẽ agebat.
sisuo noĩe perebat. saus dare ñcogebatur.
ꝑcurator uõ sunrem agebat: sansdare ui¬
bebatur ratam it̾ dnm habitłm. Piculum ⁊¬
acuratores eodem mõ quo ⁊ ꝑcuratores sans¬
dare debere.: u̾baedicti fauebant. S⁊ aliqñ
his agentib: satslatio remitebatur. Mec
ita erant.si inrẽ agebatur. Sinõ inꝑsonã.
ab actons quidẽ parte eatemopiinebat. que
diximus mactione. qua inrẽ agebat᷑ Ab eus nõ

Expanded text:
aut defendere is procurator intellegitur. Tutores et curatores quemadmodum constituunlebatur, ut, si victus nec rem ipsam restitueret nec litis aestimationem, potestas esset petitori aut cum eo agendi aut cum fideiussoribus eius. quae satisdatio appellabatur iudicatum solvi: unde autem sic appellabatur, facile est intellegere. namque stipulabatur quis, ut solveretur sibi quod fuerit iudicatum. multo magis is qui in rem actione conveniebatur, satisdare cogebatur, si alieno nomine iudicium accipiebat. ipse autem qui in rem agebat, si suo nomine petebat, satisdare non cogebatur. procurator vero si in rem agebat, satisdare iubebatur ratam rem dominum habiturum: periculum curatores eodem modo quo et procuratores satisdare debere, verba edicti faciebant. sed aliquando his agentibus satisdatio remittebatur. Haec ita erant, si in rem agebatur. sin vero in personam, ab actoris quidem parte eadem obtinebant quae diximus in actione qua in rem agitur. ab eius vero
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ dare ꝑatus ẽ.põt ułip̃e ininditiũ ue¬
nire. ⁊ sui ꝓcuratons ꝑ sonam ꝑuidicatũ soi¬
ni satisdationis sollepnes stipulationes fi¬
mare. ł extra inditiũ satisdationẽ exporiere ⁊
ꝑquã ip̃e sui ꝓcuratoris fideuissor existit. ꝓeͣ
omib iudicatũ solui sausdationis clansuis.
Ubi ⁊ deypoteca suaꝵ rerũ ꝯuenire ꝯpellitũ.
sine inuidino ꝓmisit᷑. siue extrauiditiũ ca¬
uĩt. ut ta ipe quãhẽcles siuobligentur. Alia
sor que ꝯoepnatione ꝯtinẽtur. nͥ fuit ꝓuo.¬
⁊ alius uelit defensionẽ suuire: nulla diffe¬
rentia int̾ actiones inrẽ ⁊ ꝑsonales intro¬
ducenda: põt hoc facere. itatm̃ ut satista
one. Nemo N sccłm uet̾em regulã. ut iã dic¬
tus. auene rei sine sausdanone defensor
ydoneus intelligitur. Queoĩa aꝑtius et
per fectissime acotidiano iditioꝵ usu in
ip̃is reꝵ docum̃tis apparẽt. Quã formam
nsom̃ ihac regia urbe. s moĩb nrĩs ꝓuĩ¬

Expanded text:
torem dare paratus est, potest vel ipse in iudicium venire et sui procuratoris personam per iudicatum solvi satisdationis sollemnes stipulationes firmare vel extra iudicium satisdationem exponere, per quam ipse sui procuratoris fideiussor existit pro omnibus iudicatam solvi satisdationis clausulis. ubi et de hypotheca suarum rerum convenire compellitur, sive in iudicio promiserit sive extra iudicium caverit, ut tam ipse quam heredes eius obligentur: alia sor quae condemnatione continentur nisi fuerit provfuerit et alius velit defensionem subire, nulla differentia inter actiones in rem vel personales introducenda, potest hoc facere, ita tamen ut satisone. nemo enim secundum veterem regulam, ut iam dictum est, alienae rei sine satisdatione defensor idoneus intellegitur. Quae omnia apertius et perfectissime a cottidiano iudiciorum usu in ipsis rerum documentis apparent. Quam formam non solum in hac regia urbe, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tm. inquatũ facere pot ꝓpter retntionem
quoq cotis repetito minuitur Namob
inpeñsas inres dotales factas: maritore.¬
tentio ꝯcessaẽ. ꝙ ip̃o iure nẽcessarus sũp
suo pandnone agat.ite sotiꝰ cum sotio ui
quã adũsartiis euis facere põt. Idemẽ. siꝙs
exdonatione sua ꝯueniatur. Compensa
tur. Nam exbono ⁊ equo nabita ratione eiꝰ.¬

Expanded text:
tantum quantum facere potest. propter retentionem tantum quantum facere potest. propter retentionem quoque dotis repetitio minuitur: nam ob impensas in res dotales factas marito retentio concessa est, quia ipso iure necessariis sumptsuo patronove agat, item si socius cum socio iquam adversarius eius facere potest. idem est, si quis ex donatione sua conveniatur. Compensattur: namque ex bono et aequo, habita ratione ei
Abbreviated transcription (Latin):
rei debeñtur: quinq sibidare oportent in¬
teridit ant cumtotus fundus eius eẽt. pã¬
tem dimidiam eius ee petient: sine ꝑiculo
agit. Inteliquumt i nichilhominus iud¬
ex adũsario ineodem uiditio ei ꝯdempnat.
ex ꝯstitutione diue memone zenonis.
Siquis aliud ꝓalio intendit̃. nc eum pe¬
riclitan place̾t. s in eode uiditio cogni¬
ta ueritate errorem suum corrigere ei
testam̃tto sibitanoportere intendit. qd̾
extipulatu debetur Sunt p̃terea quedam
actiones quib nonsondũ quod detetur no¬
bis ꝑsequimur. s moco soudum ꝑsequim̃.
motominus. Ut ecce sunpecuuum fiuii
ẜuiue agamus. Nam sinon minus inpecu¬
uosit qua ꝑsequimur. insolitum pat: uł¬
oñs ꝯdempnatur. Siuero minus inuenia¬
tur. hactenus ꝯdẽpnat uitex quatenus in
ritum ꝯcempnari debere. quatenuꝰᷤ face̾re
possit .i. quatenus facultates eius pariũt̃.
Itaq sicons quantitate ꝯcumnt faculta¬
tes eius insondim⁊ teipnatur. Siminus ĩ

Expanded text:
sibi dari oportere intenderit, aut cum totus fundus eius esset, partem dimidiam suam esse petierit, sine periculo agit: in reliquum enim nihilo minus iudex adversarium in eodem indicio condemnat ex constitutione divae memoriae Zenonis. Si quis aliud pro alio intenderit, nihil eum periclitari placet, sed in eodem iudicio cognita veritate errorem suum corrigere ei testamento sibi dari oportere intenderit, quod ex stipulatu debetur. Sunt praeterea quaedam actiones, quibus non solidum quod debetur nobis persequimur, sed modo solidum consequimur, modo minus. ut ecce si in peculium filii servive agamus: nam, si non minus in peculio sit quam persequimur, in solidum pater dominusve condemnatur: si vero minus inveniatur, eatenus condemnat iudex quatenus in ritum condemnari debere quatenus facere possit, id est quatenus facultates eius patiuntur. itaque si dotis quantitati concurrant facultates eius, in solidum damnatur: si minus, in
Abbreviated transcription (Latin):
tonatius im̃ ꝙ negotianir. Et põt quisqt̃
tiam font pantm peculũ aut quartam ł
⁊̃ minima negotari. Maiorem aũt par¬
tem inp̃dus. ⁊ mancipiis aut fenebri
petuma nrẽ. Uut etgo expedit ita quisq
uel hanc actionem Pillã eligere debet. O¬
a⁊ filia. nepote. ⁊ neꝑte. patre. auoue cu
eis. quimparentis erunt potestate. ⁊ eiꝙ

Expanded text:
tantum quod negotiatur, et potest quisque tertia forte parte peculii aut quarta vel etiam minima negotiari, maiorem autem partem in praediis et mancipiis aut fenebri pecunia habere. prout ergo expedit, ita quisque vel hanc actionem vel illam eligere debet: et filia aut nepote et nepte et patre avove cuius e
Abbreviated transcription (Latin):
tos .x. aureos. titium ꝯsaruui posse. Hicet n
imaẽ actio qua de peculio deq eo quodĩ
nationes Itaq iudex apudquẽ deea actioẽ
agitur. ante lispicere solet: a aninrem
timationem transit. quansi aut nichil
Cum aũt queritur. quantũ in peculio
sit: ant̃ declucitur quicquid ẜuus dño.
eiue qͥ inporestare euis sit. debet. Et quod
superẽ: id somĩ peculiũ intellignur Auqñ¬

Expanded text:
tos decem aureos Titium consequi posse. licet enim una est actio nationes. itaque iudex, apud quem ea formula agitur, ante dispicere solet, an in rem timationem transit, quam si aut nihil Cum autem quaeritur, quantum in peculio sit, ante deducitur quidquid servus domino quive in potestate eius sit debet, et quod superest id solum peculium intellegitur. a
Abbreviated transcription (Latin):
quid cũeo eius reicã ꝯtractũerit. ⁊tap̃tor
iuslicit. ut quicquit mhis m̃cib erit:
ei debebitur. ⁊ ceteros c̃litores prorata p̃or¬
tione distribuatur. Et quia ip̃i oño distri¬
butionem ꝑmittitur. nam siqus excre¬
ditorib queratur. quasminus eitribinũ
sit quã oportut̃t. hanc ei accoen accon¬

Expanded text:
quid cum eo eius rei causa contractum erit, ita praetor ius dicit ut quidquid in his mercibus erit m, si quid ei debebitur, et ceteros creditores pro rata portione distribuatur. et quia ipsi domino distributionem permittit, si quis ex creditoribus queratur, quasi minus ei tributum sit quam oportuerit, hanc ei actionem acco
Abbreviated transcription (Latin):
dampnũ sine inuria fatientis datum. Nec
i põt animal inuiriam fecisse dici quod sen¬
su careti hec ẽ quid̾ ad noxalem accõe ꝑtinet.
Cet̾um fsendũẽ ecliutio eclicto ꝓhibere nos
canem. uerrẽ. aprũ. ursum. leone ibi hr̃e
quauulgo iter fit. Et si adũsus ea factũ erit.
mnocitum hoi libero eẽ dicetur. quod bomĩ ⁊
equũ indiciuidetur. tami dñs ꝯdẽpnetur.
Cet̃arĩ rermm aut̃ quanti dampni catũ
sit dupli. Pref has aut edilitlas actiones.¬

Expanded text:
damnum sine iniuria facientis datum: nec enim potest animal iniuriam fecisse dici, quod sensu caret. haec quod ad noxalem actionem pertinet. Ceterum sciendum est aedilitio edicto prohiberi nos canem verrem aprum ursum leonem ibi habere, qua vulgo iter fit: et si adversus ea factum erit et nocitum homini libero esse dicetur, quod bonum et aequum iudici videtur, tanti dominus condemnetur, ceterarum rerum, quanti damnum datum sit, dupli. praeter has autem aedilicias actiones
Abbreviated transcription (Latin):
płmini quid̃ ũbũ adicitur .S. ⁊ sabmorec¬
te piacuit ꝑuide rabendam extimationẽ.
ac si⁊̃ hac parte pummmi u̾bum adietuo
suiss. Namplebem romana quea quilio
trbimo rogante hanc legem tulit. ꝯten¬
tam fuisse. ꝙ pͥma parte eo u̾bousaest.
ECet̾um placiit itademũ exhac lege dire.¬
ctam actionem eẽ. siquis p̾cipne corpore
aut pecus ita indusit̃. ut fame necare¬
tur. aut um̃itũ tam uehem̃t egĩt. ut rũ¬
peretur. aut pecus intm̃ exagitauit. ut
p̾cipitaretur. Aut siquis aueno ẜuo ꝑfr¬
asit. ut arbore eascenderet. uel inpnteum

Expanded text:
Sabino recte placuit, perinde habendam aestimationem ac si etiam hac parte ‘ plurimi ’ verbum adiectum fuisset: nam plebem Romanam, quae Aquilio tribuno rogante hanc legem tulit, contentam fuisse, quod prima parte eo verbo usa est. Ceterum placuit, ita demum ex hac lege actionem esse, si quisaut pecus ita incluserit ut fame necaretur, aut iumentum tam vehementer egerit ut rumperetur, aut pecus in tantum exagitaverit ut praecipitaretur, aut si quis alieno servo persuaserit ut in arborem ascenderet vel in puteum
Abbreviated transcription (Latin):
n pubutiana. ẜmana dereb coioni. quasi ẜ¬
uiana. que. ⁊ ypothetana uocatur Inꝑsonam.
ueluti quib deeo agitur. quodant metuscã
acto ex arbitrio uidicis pendet. Inmis i actio
rioporteat. Curare aut debet udex. ut omi¬
actumẽ. ¶Siquis agens intenrione sua
plus ꝯplexus fuãt quamadeũ ꝑtineat. cansi
cadebat. idẽ. rem ãmitebat. nec facile in inte¬
grum ap̃tore restituebatur. nisi minor erat

Expanded text:
 Publiciana, Serviana de rebus coloni, quasi Serviana, quae etiam hypothecaria vocatur: in personam veluti quibus de eo agitur quod aut metus causa actio ex arbitrio iudicis pendet. in his enim acri oporteat. Curare autem debet iudex, ut omniactum est. Si quis agens in intentione sua plus complexas fuerit, quam ad eum pertinet, causa cadebat, id est rem admittebat, nec facile in integrum a praetore restituebatur, nisi minor erat
Abbreviated transcription (Latin):
opo̾itet. zenonis diue memone loquitur
mo plus fuit petitũ. om̃e siqd̾ forte dãp¬
Simints intentione ꝯplexus fuit actor
tus exrescͥpto duiui marti. opposita dou mã¬
li ex ceptione. ꝯpensatio inclucebatur. Set
nrã ꝯstitutio eas ꝯpensationes que uire ap¬
tonituntur. latius introduxit. ut actioes
ipo uire minuat̾. sue inre. siue inꝑsonã.
siue alias quascumq excepta sola dẽponiac¬
tione. cui aliquid ꝯpensationis nõĩe oppo¬
nisatis impium ee clidim. nesub p̃textu
ꝯpensationis depoita ⁊ rerum quis exac¬
tione defraudetur. ¶Preterea quasdã ac¬
tiones arbnranas.adest. ex arbitrio idics
pendẽtes appłłamus. Inquib nͥ arbirioni¬
dias iscumquo agͥacton satis faciat. ueluti
rẽ restituat luelexireat. uel soluat uelexno¬

Expanded text:
emoriae loquitur modo plus fuerit petitum, omne si quid forte damSi minus in intentione complexus fuerit actor, s ex rescripto divi Marci opposita doli mali exceptione compensatio inducebatur. sed nostra constitutio eas compensationes quae iure aperto nituntur latius introduxit, ut actiones ipso iure minuant, sive in rem sive personales sive alias quascumque, excepta sola depositi actione, cui aliquid compensationis nomine opponi satis impium esse credidimus, ne sub praetextu compensationis depositarum rerum quis exactione defraudetur. 3 Praeterea quasdam actiones arbitrarias id est ex arbitrio iudicis pendentes appellamus, in quibus nisi iudicis is cum quo agitur actori satisfaciat, veluti rem restituat vel exhibeat vel solvat vel ex no
Abbreviated transcription (Latin):
nxeu. annis succutredatur. Ueluti siquis totũ
legatum petient. post deite ꝓlan fuiñt co¬
dicilli quib nt pars legati adempta sit. aut
quibtam auis legatadata sint. Que efñtieb:¬
ant ut plus petisse uiderenir pentor. quato¬
drantem. atq ideo iege falcidia legata minu¬
ebantur.¶Olis aut quanuor modis petitur.
se. tempore. loco. caitsa. Re. ueluti aquis ꝓ
.x. aureis quiei debebantur .xx. petient. Aut
sus cuius exparte ons ẽ. totam eam nelmnaio¬
re exparte suam eẽ intendit̃ T̃ empore. nelur gͥ
siquis ant̃ cdiem. ł ant̃ ꝯditione ex petienint.
Quaratione enm quitardius soluit. quã
soluere debẽt. mius soluere intelugitur.
entẽ ratione. quip̃mature petit. plus petere

Expanded text:
nque annis succurrebatur: veluti si quis totum legatum petierit, post deinde prolati fuerint codicilli, quibus aut pars legati adempta sit aut quibusdam aliis legata data sint, quae efficiebant ut plus petisse videretur petitor quam dodrantem, ad quem ideo lege Falcidia legata minuebantur. 33a. Plus autem quattuor modis petitur: re, tempore, loco, causa: re veluti si quis pro decem aureis, qui ei debebantur, viginti petierit, aut si is cuius ex parte res est, totam eam vel maiore ex parte suam esse intenderit. 33b. Tempore: veluti si quis ante diem vel ante condicionem petierit. qua ratione enim qui tardius solvit quam solvere deberet minus solvere intellegitur, eadem ratione qui praemature petit plus petere
Abbreviated transcription (Latin):
citĩ hr̃e ut solidum soun sibi possit.
Is quoꝙ cui inbinona actio ꝯpetit eque
depeculio. ⁊ demderemtĩsoagere põt. Set
sane uuic modo tributoria e xpedit ager.
mõ depeculio. mõdentremũso. Tnbutor

Expanded text:
re ut solidum sibi solvi possit. 5a. Is quoque, cui tributoria actio competit, aeque de peculio et in rem verso agere potest: sed sane huic modo tributoria expedit agere, modo de peculio et in rem verso. tributoria
Abbreviated transcription (Latin):
atunc locunt. cumquis ẜ uũ suũ magistrũ
nam p̃posiñt. ⁊ quid cũeo eius rei gr̃a. ciup̃po¬
situs erat ꝯtractum fuĩt. Ideo ant ex̾citoria
appellatur: qr ex̾citor uocatur is: adquẽ co¬
tidianus nauis questus ꝑtinet. Institoria
tunciocũ nł. cumquis tab̾ne forte aut cin¬
liba negonationi ẜ uum ꝓpostũt. ⁊ quid cũ
eo eius rei cansa. cui p̾possusent. ꝯtractũ

Expanded text:
cum habet, cum quis servum suum magistrum navis praeposuerit, et quid cum eo eius rei gratia cui praepositus erit contractum fuerit. ideo autem exercitoria vocatur, quia exercitor appellatur is ad quem cottidianus navis quaestus pertinet. institoria tunc locum habet, cum quis tabernae forte aut cuilibet negotiationi servum praeposuerit et quid cum eo eius rei causa cui praepositus erit contractum
Abbreviated transcription (Latin):
sine cõmemoratione illiusloci inquo sibi
re intendat sibidan oportere. Ideo aut plꝰ
petere intelligitur. qr utilitatemquam ha¬
buit ꝓmissor. sieffesi soluet. adiit ei pura
intentione. Ypter quam cam auoloco petẽ¬
ti arbitrana actio ꝓponitur. inqua .s. ratoi
habetur utilitastis. que ꝓmissdri ꝯpetitura
fuisset. sullo loco soluẽt. Queutilitas ple¬
rumq inm̃cib maxima inuenitur. Uelu¬
ti uino. oleo. frumto. que ꝑsinguias regioe
diũsa habent p̃tia. s⁊ ⁊ pecume mĩate nõ
inom̃ib regionib subisde usuris fenerant᷑.
tusẽ. pura actione recte agit. Idq ⁊̃ p̃tor mo
missori Ihuic aut quiloco plus petẽte intelli¬
gitur. ꝓximus ẽ is. qui causa plus petit. int
ecte siquis ita ate stipulatus sit: Hominem
stichũ aut .x. aureos dare spondes. deide
altumi petat. ueluti hoĩe tantũ. aut.x. aure¬
os tm̃. Ideo aũt plus petere intelligitur. qr in

Expanded text:
sine commemoratione illius loci in quo sibire intendat dari sibi oportere. ideo autem plus petere intellegitur, quia utilitatem quam habuit promissor, si Ephesi solveret, adimit ei pura intentione: propter quam causam alio loco petenti arbitraria actio proponitur, in qua scilicet ratio habetur utilitatis quae promissori competitura fuisset si illo loco solveret. quae utilitas plerumque in mercibus maxima invenitur, veluti vino, oleo, frumento, quae per singulas regiones diversa habent pretia: sed et pecuniae numeratae non in omnibus regionibus sub iisdem usuris fenerantur.tus est, pura actione recte agit: idque etiam praetmissori. 33d. Huic autem, qui loco plus petere intellegitur, proximus est is qui causa plus petit: ut ecce si quis ita a te stipulatus sit ‘ hominem Stichum aut decem aureos dare spondes? ’, deinde alterutrum petat, veluti hominem tantum aut decem aureos tantum. ideo autem plus petere intellegitur qui
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat antea ⁊ reuixore actio ina exbone
fidei uiditus. s. ⁊ cumplemorẽ ẽẽ extipilla¬
tu accõem inuenimus. ome uis ꝙ resuxo¬
na ant habebat cummultus dliuisionib
mextipulatu accõem quededotib exi¬
gendis ꝓponitur. trans tuimus. merito
rei uxorie actione sublata: extipulatu
queest ꝓea introduicta. Nã natuã bone
fidei uioitii tm̃ mnexactione dons meru¬
it: ut boe fidĩ sit Si⁊tatitam eicedimꝰ
hypotechã. Prefernaut̃ auis c̾clitorib ĩ
⁊pothecis tunc cẽsium: cum ipã mulier
declote sua exꝑiatur. cinus solnis ꝓnidẽna
hocinduximus. Inbone fidĩ aũt uroitiis
lib̾a potestas ꝑmnti in detur iudici exuo¬
no ⁊ equo extimandi. quãtũ actori resti

Expanded text:
bonae fidei iudiciis: sed cum, pleniorem esse ex stipulatu actionem invenientes, omne ius quod res uxoria ante habebat cum multis divisionibus in ex stipulatu actionem, quae de dotibus exigendis proponitur, transtulimus, merito rei uxoriae actione sublata, ex stipulatu, quae pro ea introducta est, naturam bonae fidei iudicii tantum in exactione dotis meruit ut bonae fidei sit. sed et tacitam ei dedimus hypothecam: praeferri autem aliis creditoribus in hypothecis tunc censuimus, cum ipsa mulier de dote sua experiatur, cuius solius providentia hoc induximus. In bonae fidei autem iudiciis libera potestas permitti videtur iudici ex bono et aequo aestimandi, quantum actori resti
Abbreviated transcription (Latin):
sicut iãdictum ẽ Eũ quoq qui c̾ctitorib ft̃
bonis cessit. fipossea aliquit ad qui fierit.
ꝙ ytoneum emolum̃tũ nãt. ex integro ino
ꝙ facere põt c̾clitores cumeo exꝑiuntur. In¬
humanũ Nerat ex poliatum sdrtunis suis. S¬
in sout unt damtpnari. Quod cũ eoqinaui¬

Expanded text:
sicut iam dictum est. Eum quoque, qui creditoribus suis bonis cessit, si postea aliquid adquisierit, quod ideoneum emolumentum habeat, ex integro in id quod facere potest creditores cum eo experiuntur: inhumanum enim erat spoliatum fortunis suis in solidum damnari. TIT. 7 QUOD CUM EO Q
Abbreviated transcription (Latin):
stipulatus ẽ. ¶Preterea siquis gnaliter ho¬
minẽ stipulatus sit. ⁊ speti aliter stichũpe¬
tat. aut gnãlit uinũ stipulatus. spetiauter
campanũ petat. aut gnalter purpuram
stipulatus sit. deinde spetiauter tynampet¬
at: pius petere inteiligͥ. qr electionẽ adusa.¬
notoluit. cui stipulationis uire libum fuit
aliund somere. quam quod peteretur. quin
⁊ ucet iulisfimũ sit. ꝙ quis petat. nicħilho.
minus pluis petere intelligitur. qr sepe accioit.
ut ꝓmissori fatilius sit illud soluere ꝙ maioĩe

Expanded text:
stipulatus est. praeterea si quis generaliter hominem stipulatus sit et specialiter Stichum petat, aut generaliter vinum stipulatus, specialiter Campanum petat, aut generaliter purpuram stipulatus sit, deinde specialiter Tyriam petat: plus petere intellegitur, quia electionem adversario tollit, cui stipulationis iure liberum fuit aliud solvere quam quod peteretur. quin etiam licet vilissimum sit quod quis petat, nihilo minus plus petere intellegitur, quia saepe accidit ut promissori facilius sit illud solvere quod maioris