comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nit qui nullo iure
ei obligatus est:
moriet tñ alicui
de asqua reꝯtro¬
u̾siam quo casu
ꝓdite st̾ actiones
rem corporilem
pͣsideat. quis. ꝙͣ
ticius suam ẽẽ¬

Expanded text:
it qui nullo iure ei obligatus est, movet tamen alicui de aliqua re controversiam. quo casu proditae actiones rem corporalem possideat quis, quam Titius suam e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe. intendat. ĩ rẽ
actioz ¶que si
agat uis sͥ esse.
fundo forte. ułe
dib utendi. fru¬
endi. ł per fund̃
uicini eundi. ag¬
endi ł ex fundo
uicini aqͣm du¬
cendi. ĩ rem actõ.
Eiusdẽ gn̾is est̃
actio de iure p̃di

Expanded text:
esse intendat, in rem actio est. Aeque si agat ius sibi esse fundo forte vel aedibus utendi fruendi vel per fundum vicini eundi agendi vel ex fundo vicini aquam ducendi, in rem actio est. eiusdem generis est actio de iure p
Abbreviated transcription (Latin):
dã possessorib possũt.
Si duoꝵ mati̾e ex uo¬
luntate dñoꝵr ꝯfuse si¬
nt totũ id corpꝰ ꝙ ex ꝯ¬
fusione fit: utͥusq cõe
est ueluti si qui uina
sua ꝯfuderĩt. an mas¬
sas argenti ł auri ꝯ

Expanded text:
 possessoribus possunt. Si duorum materiae ex voluntate dominorum confusae sint, totum id corpus quod ex confusione fit utriusque commune est, veluti si qui vina sua confuderint aut massas argenti vel auri
Abbreviated transcription (Latin):
bat hereditatem ex se¬
natus consulto trebel¬
liano tanquam ĩ he¬
redem ¶At si plus qͣ
dodrantem uł etiam
totam hereditatem re¬
stituere rogatus sit lo

Expanded text:
bat hereditatem, ex senatus consulto Trebelliano tamquam in heredem. at si plus quam dodrantem vel etiam totam hereditatem restituere rogatus sit, lo
Abbreviated transcription (Latin):
talis adoptandũ susceꝑit.
utraq .n. iuire fã naturali
currente pristina uita in¬
tali adoptione seruamĩmꝰ
ꝙ̃admodum si pat̃ fam̃ se
sunt colligi. ¶ It uetustas
ex masculis ꝓgenito plꝰ
diligens solos nepotes e
neptes qui ex uirili sexu
destendut ad suoꝵ uoca bat
suctessionem et uiri agnato¬
rũ eos an̾ ponebat nepotes
uo qui ex filiabo nati sunt
et pronepotes ex neptibus

Expanded text:
ralis adoptandum susceperit: ralis adoptandum susceperit: utroque enim iure tam naturali currente, pristina iura tali adoptioni servavimus, quemadmodum si paterfamiliassunt colligi. Item vetustas ex masculis progenitos plus diligens solos nepotes vel neptes, qui ex virili sexu descendunt, ad suorum vocabat successionem, et iuri adgnatorum eos anteponebat: nepotes autem qui ex filiabus nati sunt et pronepotes ex neptibus
Abbreviated transcription (Latin):
demde proxios cognatos.
placuerunt aliꝙͣ aũt em̾a¬
dationem a nr̃a ꝯstitutõe
exposuimus q̃ patribo suis
naturalib ĩ adopt̾o aliis
et naturaliũ parentũ suc¬
cession̾e̾ p̃p̃ adopto admit¬
tebant et a doptõem facile
ꝑ emancipat̾om solut̾a ad
neutͥus ꝑtis successionem
uocabant᷑ et ħ soluto mo¬
re corrigentes ꝯstitutõm
sccipsimus ꝑ ꝙͣ diffiniuimꝰ¬
ꝑmansisset nec penit̾ a dop¬
tatio fuerit sb̾fetuta. nͥ in h
tm̃ modo cau̾ ut possit ab ĩ¬
testato ad patris adoptiui ue
pretorio aliquid ex hrdita¬
te eius ꝑsequi po̾t neq etͣ
tabłas bonoꝵ possessione
agnita neq mofficiosi que¬
rela instituta tum nͨ nect̃¬
tas patriadoptiuo ĩ ponit᷑
ł h̾item esi instituere uer
exh̾rdatũ fatere ut pote nu¬
llo naturali uincło copula¬
tum neq si ex sabimano
senatus ꝯsulto ex tribus
seruatur net ulla aitioad
eiꝰ ꝑsecutiõm competit. ⁊¬
est is quem parens natu¬

Expanded text:
deinde proximos cognatos. deinde proximos cognatos. placuerunt: aliquam autem emendationem a nostra constitutione posuimus quae a patribus suis natet naturalium parentum successionem propter adoptionem amittebant et, adoptione facile per emancipationem soluta, ad neutrius patris successionem vocabantur. hoc solito more corrigentes, constitutionem scripsimus per quam definivimmansisset nec penitus adoptio fuerit subsecuta: nisi in hoc tantummodo casu, ut possit ab intestato ad patris adoptivi venili neque praetorio aliquid ex hereditate eius persequi potest neque contra tabulas bonorum possessione agnita neque inofficiosi querela instituta, cum nec necessitas patri adoptivo imponitur vel heredem eum instituere vel exheredatum facere, utpote nullo naturali vinculo copulatum: neque si ex Sabiniano senatus consulto ex tribus servatur nec ulla actio ad eius persecutionem ei competit. est is quem parens natu
Abbreviated transcription (Latin):
aut ne potes neptes ue ẽe
adoptim. uero emancipati exͣ¬
qr ius nomenq filii filie
ue. ꝙ ꝑ adopto consecuti st
alia cuuli ratione .i. eman
cipatione perdunt. Ead̾ hec
obseruantur ⁊̃ in ea bcoru
possessione quã contra tabu¬
ꝗ ĩ potestate parentis mor¬
tis tempore fuerint et em¬
ancipatos uocat pretor ad
qui in adaptiua familia. fu¬
parens moreretur repeslit
It adoptinos lib̾os emancipa¬
tos ab adoptiuo patre sic. ⁊b
intestato ita longe minus
cõtra tabulas testi ad bona
adoptina familia sunt qui¬
que ue post mort̾e natura¬
lis parentis ab adoptuo
patre emancipati fuerint
intestato patre naturalix
mortuo licet ea ꝑte editi.
qua lib̾i ad posso̾m bonoru¬
uocantur no̾admittintur
.i. qua cognati de functi uocã¬
tur. ex qua ꝑte ita admit¬
tuntur. Si net sui h̾rdes li¬
beri neq emancipati obste̾t
neq agnatꝰ quid̾e ullꝰ int̾¬
uocat tã suos hrdes ꝙͣ emã¬
cipatos. deinde Rimos hides

Expanded text:
aut nepotes neptesve esse: aut nepotes neptesve esse: adoptivi vero emancipati ext ius nomenque filii filiaeve, quod per adoptionem consecuti sunt, alia civili ratione, id est cipatione, perdunt. Eadem haec observantur et in ea bonorum possessione, quam contra tabuqui in potestate parentis mortis tempore fuerunt et emancipatos vocat praetor ad qui in adoptiva familia fuparens moreretur, repellit. item adoptivos liberos emancipatos ab adoptivo patre, sicut ab intestato ita longe minus contra tabulas testamenti, adadoptiva familia sunt quive post mortem naturalis parentis ab adoptivo patre emancipati fuerint, intestato parente naturali mortuo, licet ea parte edicti qua liberi ad bovocantur non admittantur,  qua cognati defuncti vocantur. ex qua parte ita admittuntur si neque sui heredes liberi neque emancipati obstent neque adgnatus quidem ullus intevocat tam suos heredes quam emancipatos, deinde legitimos heredes,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte fiat ħrs. ¶ At illi qui
emancipatia parente mad¬
optionem se ded̾int ñ admi¬
truntur ad bona natutalis
patus qͣ lib̾i si medo cumis
moreretur in adoptina faĩ¬
lia sint. Nam nuo co eman¬
cipati ab adoptino patre per¬
inde admittunt᷑ ad bons na¬
turas patris at si emancipa¬
ti ab ip̃o ẽe̾nt nec nunqũa
madoptiua familia fuissẽt
Et cõuementer ꝙ ad adop¬
tũuum patrem pertinet
Extrancoꝵ loco ẽe ĩ cipiunt
tis bona natural ꝑtinet n¬
omagis liboꝵ gradum nan¬
ciscuntur. Quod ideo sit pla¬
cuit quia ĩiqũ erat ẽẽ in po¬
testate patris. adoptinad
quos bona naturał patris
ad lib̾os eius ueladag̃tos
naturales emancipati bñ¬
fitio pretoris gradum libo̾¬
rum retinent ħ iure ciuili
ꝑdunt. adaptiui uero em̾a¬
cipati et uire cuuli perdunt
gradum lib̾oꝵ et a p̃tore
nõ adiuuantur et recte.
Naturalia .ni. iura. cuulis
ratio pim̾e nõ põt net qr de¬
sĩnunt sui hides e̾e. Resi¬
nere possunt filii filie ue

Expanded text:
i emancipati a parente in adoptionem se dederunt, non admittuntur ad bona naturalis patris quasi liberi, si modo cum is moreretur in adoptiva familia sint. nam vivo eo emancipati ab adoptivo patre perinde admittuntur ad bona naturalis patris, ac si emancipati ab ipso essent nec umquam in adoptiva familia fuissent: et convenienter, quod ad adoptivum patrem pertinet, extraneorum loco esse incipiunt.tis bona pertinet, nihilo magis liberorum gradum nanciscuntur: quod ideo sic placuit, quia iniquum erat esse in potestate patris adoptivi, ad quos bona naturalis patris ad liberos eius an ad adgnatos.naturales emancipati beneficio praetoris gradum liberorum retinent, licet iure civili perdunt: adoptivi vero emancipati et iure civili perdunt gradum liberorum et a praetore non adiuvantur. et recte: naturalia enim iura civilis ratio peremere non potest, nec quia desinunt sui heredes esse, desinere possunt filii filiaeve
Abbreviated transcription (Latin):
possessionem petere posstnt
quasi proxĩ cognati ħ de suis
hraibus. ¶ Emancipati uo̾
liberi iuire cuuli. nncħ mu̾s ⁊¬
hnt neq enin sui heredes
sant quia in potestate desi¬
erunt ẽe parentis neq alio¬
ullo inte pet. legem .xii. tabu¬
laꝵ uocantur. S pretor na¬
Iturali eꝗtate motus dat eis
possessionem bonoꝵ. unde
liberi ac ꝑ inde si ĩ potestate
parentis mortis tp̃r fuissẽt
sine soli fint sine cum sus

Expanded text:
possessionem petere possunt possessionem petere possunt quasi proximi cognati. haec de suis heredibus. Emancipati autem liberi iure civili nihil iuris habent: neque enim sui heredes sunt, quia in potestate esse desierunt parentis, neque alioullo iure per legem duodecim tabularum vocantur. sed praetor naturali aequitate motus dat eis bonorum possessionem unde liberi, perinde ac si in potestate parentis mortis tempore fuissent, sive s
Abbreviated transcription (Latin):
aut quatuor ad unũ aut ⁊¬
duos tlimidia pars perti¬
net ad tres uel quatuor alt̾a
dimidia ¶ Cũm aũt q̃titur
an quis suus heres existere
po̾t eo tempore querenduz
ẽ quo certum est aliquem
sine testamento de tessise
quod accidit ex destituto testa¬
mento hac ratione si filins
exhrdatus fuit et extraneᷤ
heres institutꝰ est et filio⁊
mortuo posteaꝙ c̾cũ fuerat
hidem ĩstitutum ex test̾o ñ
fieri h̾rdem aut qr nolunit ẽe
h̾rs aut nõ potuit nepos
auo suus hrs existeret qͥa qͦ
tempore c̾cum est intestatũ
decessisse patc̾e fam̾. solus
ĩuemtur nepos suus hrs
niuo auo ꝯceptus et natus
fuerit post mortem am: mo¬
⁊ tuo patre suo desertoq pͦ¬
ea aui testamento suus srrs
auo non exsticit qr nullo seͤ
cognationis patr̾e sui pat̾s
tetigit sic nec ille est intet
liberos auo ꝙ̃ filius emanci¬
patus adoptauerat. hñ aũt
cum n̾o sint sui quantũ ad
h̾rditatem lib̾isni n boorñ

Expanded text:
aut quattuor, ad unum aut aut quattuor, ad unum aut duos dimidia pars pertinet, ad tres vel ad quattuor altera dimidia. Cum autem quaeritur, an quis suus heres existere potest: eo tempore quaerendum est quo certum est aliquem sine testamento decessisse: quod accidit et destituto testamento. hac ratione si filius exheredatus fuerit et extraneus heres institutus est, filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamento non fieri heredem, aut quia noluit esse heres aut quia non potuit, nepos avo suus heres existet, quia quo tempore certum est intestatum decessisse patremfamilias, solus invenitur net conceptus et natus fuerit post mortem avi, mortuo patre suo desertoque postea avi testamento, suus heres avo non existit, quia nullo iure cognationis patrem sui patris tetigit. sic nec ille est inter liberos avo quem filius emancipatus adoptaverat. hi autem cum non sunt quantum ad hereditatem liberi, neque bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti si ab hostidꝰ quis reu̾¬
sus fuenit post mortẽ ꝑatris
ius enni post liminii ħ facit
ꝑ contractum ħ euenit ut h
quis in familia defuncti sit
mortis tempore tñ suus hrs
non fiat. ueluti si post mort̾e
suam pat̾ iudicatus fin̾t reꝰ
per duellionis ad ꝑet ħ me¬
moria eiꝰ dampnata fuetit
cũ fiscus ei succedit. S pos¬
sinere ¶ Cum filuis filia¬
ue et ex altõ filio nepos nep¬
tis ue exstant parit̃ ad h̾rdi¬
tatem uocantur nͨ qui gra¬
du ꝓxĩmorest ulteriorem
excludit Eqñ enĩ ẽe uidet᷑
nepotes neptesq ĩ pau̾s sui
lacũ succedere pari tatione
et si ne por neptis ue sit ex
filio et ex nepote ꝓneposꝓ
neptis ue si mul uocantut ⁊¬
quia placuit nepotes et ne
ptes pronepotes ꝓ neptes re
in partis sui lotum succede
ouemens ẽe uisumẽ non
ñ capita s ĩstupes h̾roitate̾
teto alio duo plures ne ne¬
potes alteram dimidiam.
¶It ex duob aliis sinepo¬
tes exstant ⁊̃ ex altero inus
forte aut duo ex altero tres

Expanded text:
 quis reversus fuerit post mortem patris sui: ius enim postliminii hoc facit. Per contrarium evenit ut, licet quis in familia defuncti sit mortis tempore, tamen suus heres non fiat, veluti si post mortem suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac per hoc memoria eius damnata fuerit: cum fiscus ei succedit. sed posinere. Cum filius filiave et ex altero filio nepos neptisve extant, pariter ad hereditatem vocantur, nec qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum enim esse videtur, nepotes neptesque in patris sui locum succedere. pari ratione et si nepos neptisque sit ex filio et ex nepote pronepos proneptisve, simul vocantur. et quia placuit, nepotes neptesque, item pronepotes proneptesque in parentis sui locum succedere, conveniens esse visum est, non in capita, sed in stirpes hereditatem tero filio duo pluresve nepotes alteram dimidiam. item si ex duobus filiis nepotes extant et ex altero unus forte aut duo, ex altero tres
Abbreviated transcription (Latin):
ptis ue pronepos pronept¬
is ue suoꝵ hidum ĩ nume¬
to funit si pretedens ꝑsona
desierit in potestate paren¬
tis esse siue morte id actide¬
rit sine alia ratione ł emã¬
cipatione.¶Nam si ꝑ id tp̃s
quo quis moreretur filius
in potestate eius sĩt nepos
ex eo suus hrs esse nõ põt.
Id q et in ceteris deiceps
liberorum ꝑsonis dictum ĩ¬
telligimus. ¶ Poctumi
quoz qui si iiuo parente nati
eent in enis potestate futu¬
ri forent sui h̾rdes fuintauo
sui aũt ⁊ ignorantes fĩnt
hides: qlicz furiosi ant h̾rdes
possunt existere. Quia ex qui
b td̾is ignor antib acritur
nobis. Ex hiis cansis et furĩ

Expanded text:
ptisue et pronepos proneptisue suorum heredum numero sunt, si praecedens persona desierit in potestate parentis esse, siue morte id acciderit siue alia ratione, ueluti emancipatione; nam si per id tempus, quo quis moriatur, filius in potestate eius sit, nepos ex eo suus heres esse non potest. idem et in ceteris deinceps liberorum tellegimus. postumi quoque, qui, si vivo parente nati essent in potestate futuri forent, sui heredes sunt. Sui autem etiam ignorantes fiunt heredes et, licet furiosi sint, heredes possunt existere: quia quibus ex causis ignorantibus adquiritur nob
Abbreviated transcription (Latin):
tia agnatoꝵ tutela.
uibus autem testa¬
m̃ito tuto datus nõ
sit. his ex lege .xii.
fabularũ agnati sunt
tutores qui uocant᷑ legi¬
nati per uirilis sexꝰ cog
cognati.uelt fr̾ eodem.
patre uatꝰ. fr̃is filiꝰ ne¬

Expanded text:
TIMA ADGNATORUM TUTELA Quibus autem testamento tutor datus non sit his ex lege duodecim tabularum tutores, qui uocantur 'leginati per uirilis sexus percognati, ueluti frater eodem patre natus, fratris filius ne
Abbreviated transcription (Latin):
est. Sed si p̃clamauit
n ille curauit cau̾e
extͣ culpaniz putator¬
eque extra culpã erͣ
intelsigitur. si seorsũ
a uia forte uł in medio
fundo cedebat. licet ñ
p̃clamauit eꝑ eo loco
nulli extraneo ius fu¬
erat uersandi. ¶ Pre¬
terea si medicus qui
seruũ tuũ secuit dere¬
liq̃rit curatõnem at¬
q ob id mortuus fue
Inperitia quoq culpe
adnumerat᷑. uelutisi
medicus ĩo seruu tu¬
um occiderit. eo qͦd
eum male secuerit. an
pꝑam ei medicamen¬
ta dederit. ¶Impetu
qͦ mularũ qͣs musio
propt̾ impericiam re¬
tinere nõ poti̾t. si ser¬
uus tuus oppressus
fu̾i̾t. culpe reus ẽ mu¬
lio. s et si ꝓꝓter infre¬
mitatem retinere eas
nõ potuerit. cũ alius
firmior retinere Cãs¬
potiuss: eque culpe te¬
netur. ¶ Eadem qͦio¬
þlatuerũt de eo qui cũ
equo ueheret᷑ inpetũ
eius aut propt̾ infrr¬
mitatem. aut propt̾
ĩperitiam suam reti¬
nere nõ potit. ¶ His
autẽ u̾bis legis qnti
id ĩeo anno płimi fu¬

Expanded text:
est: si praeclamavit neque ille curavit cavere, extra culpam est putatoreque extra culpam esse intellegitur, si seorsum a via forte vel in medio fundo caedebat, licet non praeclamavit, quia eo loco nulli extraneo ius fuerat versandi. Praeterea si medicus, qui servum tuum secuit, dereliquerit curationem atque ob id mortuus fuerest. Imperitia quoque culpae adnumeratur, veluti si medicus ideo servum tuum occiderit, quod eum male secuerit aut perperam ei medicamentum dederit. Impetu quoque mularum, quas mulio propter imperitiam retinere non potuerit, si servus tuus oppressus fuerit, culpae reus est mulio. sed et si propter infirmitatem retinere eas non potuerit, qui, cum alius firmior retinere potuisset, aeque culpae tenetur. eadem placuerunt de eo quoque, cum equo veheretur, impetum eius aut propter infirmitatem aut propter imperitiam suam retinere non potuerit. His autem verbis legis ‘ quanti id in eo anno plurimi fu
Abbreviated transcription (Latin):
quoq mom̃to tempo¬
ris adicitur. ¶Quodsi
uis fluminis partem
aliꝙͣ ex tuo p̃dio detr¬
axerit et iucin p̃dio
appuli̾t. palam est eam
tuam perman̾e ¶Plane
si longiori tempore fun¬
bores quoq quas sec̃
traxerit ĩ eñ fundũ.
radices eg̾nit. ex eo tẽ¬
pore uidentꝰ uicini fũ¬
do adquisite ẽẽ. ¶ Insu¬
la que in mari nataz
quod raro accidit. occupã¬
tis fit. ¶Nullius. Nẽẽ
creditur: at nata ĩ flu¬
mĩe quod freq̃nter ac¬
cidit sicẜ mediam ꝑtem
fluminis teneat. cõis:
te fluminis prope ripã
p̃dia possident. pro mͦ la¬
titudinis cuiꝰq fundi
q̃ lacitudo prope ripã
sit. ¶ O si alteri ꝓri¬

Expanded text:
quoque momento temporis adiciatur. Quod si vis fluminis partem aliquam ex tuo predio detraxerit, et vicino predio applicaverit, palam est eam tuam permanere. Plane si longiori tempore funboresque quas secum traxerit in eum fundum radices egerint, ex eo tempore videntur vicini fundo adquisitae esse. Insula quae in mari nata est, quod raro accidit, occupantis fit: nullius enim esse creditur. at in flumine nata, quod frequenter accidit, si quidem mediam partem fluminis teneat, communite fluminis prope ripam praedia possident, pro modo latitudinis cuiusque fundi, quae latitudo prope ripam sit. quodsi alteri
Abbreviated transcription (Latin):
Q si aliqua parte diui¬
mam aucuiꝰ insule rede¬
g̾it: eiusdem remanet
is ager cuiꝰ ⁊ fuerat.
Ꝙ si naturali alueo ĩ
uniu̾sum dẽlicto alia
parte fluere ceꝑit prioz
quidem alueus eoꝵ est
qui prope ripam eius
pam sit. ¶ Nouus ã
alueus eius iuris in
pꝰ aliquod tempus ad pͥ¬
orem alueũ reu̾sum flu¬

Expanded text:
rte divimam insulae redegerit, eiusdem permanet is ager cuius et fuerat. Quodsi naturali alveo in universum derelicto alia parte fluere coeperit, prior quidem alveus eorum est qui prope ripam eius pam sit; novus autem alveus eius iuris esse post aliquod tempus ad priorem alveum reversum fue
Abbreviated transcription (Latin):
res bonoꝵ libemos habeant
sexus uł gradus ad en fut¬
cessiones ꝑarentũ deduximꝰ
ommbo pescronis una cũ
sua progenie semotio.
siquidem intestati adce̾m
hereditatem patronos pa¬
tronasq uocauimus. si
neto testam̃tum quidem
feterint parono añt qͦ
patronas ne preslerĩt cñ
ulłos lib̾os ħerent. uł hñ

Expanded text:
habeant sexus vel gradus, ad eos successionem parentum deduximus, omnibus patronis una cum sua progenie semotis. si quidem intestati, ad omnem hereditatem patronos patronasque vocavimus: si vero testamentum quidem fecerint, patronos autem vel patronas praeterierint, cum nullos li
Abbreviated transcription (Latin):
suctessio. Eod̃ modo et ĩ huis
que ex transnerso lat̾e̾ uem¬
unt seruando enĩ pene c̾o¬
sonantia iuta ingenuitatis
ꝙ in tinitatem romanã ꝑ¬
nen̾unt. cum nec fst aln.
lib̃tis simul et dedititiia ⁊
latims sblatis. Cum lati¬
norum sime fuctessiones
nlłe penitꝰ erant ꝗ licet
ut liberi uitam suam ꝑ¬
agelant at tñ ip̃o ułtumo
tem amittebant: et quasi
ẜuaorum ita bona orum ⁊¬
iire quodam modo pettulu
ex .l. inlia. manumissores
detinebant ¶Postea ueto
senatusꝯ. largiano cantũ
suerat ut lib̾i manumisso¬
ris no nominatim exħr¬
dati fu̾ : extranen hrdibus
eorum ĩ bonis latsnorum
p̃ponerentur quib suꝑueĩ
dem hominem sine ĩ nicto
ł ignorante patrono ad cĩ¬
nitatem nemłre exp̃ncipis
beneficio festinauit: facie¬

Expanded text:
successio, eodem modo et in his qui ex transverso latere veniunt servando. paene enim consonantia iura ingenuitatis qui in civitatem Romanam pervenerunt, cum nec sunt alii liberti simul et dediticiis et Latinis sublatis, cum Latinorum legitimae successiones nullae penitus erant, qui licet ut liberi vitam suam peragebant, attamen ipso ultimo tem amittebant, et quasi servorum ita bona eorum iure quodammodo peculii ex lege Iunia manumissores detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manumissoris, non nominatim exheredati facti, extraneis heredibus eorum in bonis Latinorum praeponerentur. quibus supervenit dem hominem, si invito vel ignorante patrono ad civitatem venire ex beneficio principis festinavit, facie
Abbreviated transcription (Latin):
omissa set ad coh̾ites hoc
honus reduadaret mult̾
aliis casib a nob̾ in p̃fa¬
ta constitutio̾e cong̾gatis
ut tam patrom. patroneq
ꝙͣ lib̾i eoꝵ net non qui ex
transuerbo latere ueniu̾t
usq ad .u. gradum ad sut¬
cessionem lib̾toꝵ nocent᷑
sicut ex ea constitutione.
intelligendũ est. ut si eid
patroms. uel paitone duo¬
rum duaꝵ re. płium ue.
sĩt lib̾i: ꝙ proxsmior est¬

Expanded text:
 sed ad coheredes hoc onus redundaret; multis aliis casibus a nobis in praefata constitutione congregatis,ut tam patroni patronaeque quam liberi eorum nec non qui ex transverso latere veniunt usque ad quintum gradum ad successionem libertorum vocentur, sicut ex ea constitutione intellegendum est: ut si eiusdem patroni vel patronae vel duorum duarum pluriumve sint liberi,
Abbreviated transcription (Latin):
aucla sunt nira patrono¬
ui ꝗ locupletiores lib¬
tos habebant. Cautum
est enr̃ ut ex bomo eius
qui sex tertioeꝑ .t. milin
patrimoniũ relinquerat
et pautiores quam tres
tibo habetat sũ is tectam̃¬
to ft̃o sine intestato mor¬
tuns fuerat irił pars
tur ita cum umũ filium
filiam ne h̾rdem relinsi¬
rit lib̾tus perinde pars
drandia patrono debetat᷑¬
ficut et siis sñ ullo filio
cum duos duas ne h̾ites
telinquetat: tertia ꝑrs
debebatur patrono si tres
tu hito compostm̃mus ita
hi cansas difinunt ut siꝙ
dem libertus uł nb̃ta mĩo¬
legis papie sumiam ĩtet¬
p̃tanĩ sumus ut pro mille
sextentiis iꝰ aureꝰ cõputeᷤ
nullũ locã ħat patronus.
in eor̃ successionem. si tñ
añt intestati decessint ulło
telicto libetorum tunc pa

Expanded text:
aucta sunt iura patronorum, qui locupletiores libertos habebant. cautum est enim ut ex bonis eius qui sestertiorum centum milium patrimonium reliquerit et pauciores quam tres liberos habebat, sive is testamento facto, sive intestato mortuus erat, virilis pars tur. itaque cum unum filium filiamve heredem reliquerit libertus, perinde pars dimidia patrono debebatur ac si is sine ullo filio cum duos duasve heredes reliquerat, tertia pars debebatur patrono: si tres tu habito composuimus, ita huiusmodi causas definivit, ut si quidem libertus vel liberta minolegis Papiae summam interpretati sumus, ut pro mille sestertiis unus aureus computetur, nullum locum habeat patronus in eorum successionem, si tamen autem intestati decesserint, nullo liberoru
Abbreviated transcription (Latin):
eos pret̾ierint ita ut ñ possit
argui mosfitiofa eorũ testa¬
menta tunc ex costitutione
nr̃a ꝑ bonoꝵ possessiõnemi
contra tabulas nõ dimidiã
ut an̾ s terciam part̾e bõo¬
rum liberti consequant᷑
ut quod deest eis constituto
ne repleatur. Si qñ minꝰ
tertia ꝑte bonorum suoru̾
lib̾tus ł lib̾ta eis relinq̃nt
ita sine hoñe it neq libis
liberti liberte ue ex ea ꝑte

Expanded text:
t non possint argui inofficiosa eorum testamenta, tunc ex nostra constitutione per bonorum possessionem contra tabulas non dimidiam, ut ante, sed tertiam partem bonorum liberti consequantur; vel quod deest eis ex constitutione nostra repleatur, si quando minus tertia parte bonorum suorom libertus vel liberta eis reliquerint, ita sine onere ut nec liberis lib
Abbreviated transcription (Latin):
troducta est. Ecce n. cum
pat̾ fam̃. se se in arrogati¬
one dat om̃s res eiꝰ corpor¬
ales incorporalesq q̃ ei de¬
bite sunt arrogatori añ ꝙ
bantur exceptis huis q̃ ꝑ
capitis dĩmmintionem
pereunt quales sunt ob
ligationes et ius agnato¬
nis. usus .n. et usuffruitꝰ
licet huis an̾a ꝯmum̾aban¬
tur at tñ capitis dimimi¬
tione m̾ima eos calli: nr̃a
aũt nos eand̾ acgũtione
q̃ ꝑ arrogatõm fiebat coa¬
rtauimus ad similitudi¬
nem naturalium paren
lios fam̾ acaritur. in hiis
rebo q̃ extrinsetus filiis
obueniunt domimo eius
integro seruato. ¶ Mor¬
tuo aũt filo arrogato in
adoptiua familia ⁊ domi¬
nium eius ad arrogatore¬
pertransit nͥ super fint alie
ꝑsone q̃ ex nr̃a costitutoe
patrem in hiis q̃ acquiri ñ
possunt antetedunt sed
ex diu̾so proes ꝙ is debuit

Expanded text:
m paterfamilias sese in adrogationem dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque ei debitae sunt adrogatori ante bantur. exceptis his quae per capitis deminutionem pereunt, quales sunt operarum obligationes et ius adgnationis. usus etenim et usus fructus, licet his antea connumerabantur, attamen capitis deminutione minimaautem nos eandem adquisitionem, quae per adrogationem fiebat, coartavimus ad similitudinem naturalium parentliosfamilias adquiritur in his rebus quae extrinsecus filiis obveniunt, dominio eis integro servato: mortuo autem filio adrogato in adoptiva familia etiam dominium eius adrogatorem transit, nisi supersint aliae personae quae ex nostra constitutione patrem in his quae adquiri non possunt antecedunt. Sed ex diverso pro eo, quod is debuit
Abbreviated transcription (Latin):
face̾ ceꝑ̾it. ⁊ aut moyta¬
litate preuentꝰ. aut qꝑ
eũ eius rei penituit nõ
perfecissit: diui ꝑtina¬
cis or̃one cautũ est. ne
alias tabule pͥores iure
facte irrite fiant. nͥ se¬
qñtes iure ordinate et
perfecte fiunt. ¶Nam
ĩperfectũ destam̃tũ sine
litis cã pͥncipenr h̾edem
reliq̃rit. neq tabłas nõ
legitime fc̃as ĩ quib ip¬
se ob cãm eam ħes ĩstitu

Expanded text:
t mortalitate praeventus, aut quia eum eius poenituit, id non perfecisset, divi Pertinacis oratione cautum est, ne alias tabulae priores iure factae irritae fiant, nisi sequentes iure ordinatae et perfectae fuerint. nam imperfectum testamentum sine litis causa principem heredem reliquerit, neque tabulas non legitime factas in quibus ipse ob eam causam heres instit
Abbreviated transcription (Latin):
possessionẽ agnosc̾e si
mͦ defũctus ⁊ ciuis ro¬
manus. ⁊ sue potestatis
mortis tp̃e fui̾t. ¶Nã
si ĩo irritum fc̃m sit tes
libertatem testato ami¬
serit. aut qr ĩ adoptione
se dedit. ⁊ mortis tp̃e in
ad optiui pr̃is potestate
sit: nõ potest scriptꝰ h̾es
⁊ rũ pꝰsessionem pet̾e ¶ Ex
Reo aũt̃ solo ñ pͭ. infirira¬

Expanded text:
noscere, si modi defunctus et civis Romanus et suae potestatis mortis tempore fuerit: nam si ideo irritum factum sit testl etiam libertatem testator amisit, aut quia in adoptionem se dedit et mortis tempore in adoptivi patris potestate sit, non potest scriptus heres rum possessionem petere. 7 6. Ex eo autem solo non p
Abbreviated transcription (Latin):
ex aliqua obligatõne
nobis debetur plerũq
corporale est. ueluti fũ¬
dus. homo. pecunia.
tis et ip̃m ius utendis
fruendi et ip̃m ius ob¬
ligatõnis ĩ corpoeale est
sodem nu̾o sunt iura
p̃dioꝵ urbanoꝵ et rus

Expanded text:
ex aliqua obligatione nobis debetur, plerumque corporale est, ueluti fundus, homo, pecunia: nis et ipsum ius utendi fruendi et ipsum ius obligationis incorporale est. eodem numero sunt iura praediorum urbanorum et rus
Abbreviated transcription (Latin):
n inseri eam ex theodosia¬
no codice nr̾d contessimus
ta toti iuiri eius derogatum
est et sanctimus talib ne¬
potibo ex filia ł ꝓnepotib¬
ex nepte ł ꝓnepte et deince¬
ꝑs suꝑstistibo agnatos nul¬
lam ꝑtem mortui suctessi¬
⁊ onis sibi renditare. Ne hñ
ꝗ ex trãsũsa linea ueniunt
potiores hiis habeantur
ꝗ recto uite descendunt.
Quam cõstitutionem ur̃am
pora et nunt sanctimus i¬
ta tñ ut ꝙ̃admodũ int fili¬
os et nepotes ex fllio antiꝙ¬
tas statuit n̾o ĩ capita s in
stirpes diuidi h̾rditatem.
Simłr nos int̾ filios ⁊
nepotes ex fllia oitributo¬

Expanded text:
neque inseri eam ex Theodosianeque inseri eam ex Theodosiano codice in eo concessimus. ta toti iuri eius derogatum est et sanximus, talibus nepotibus ex filia vel pronepotibus ex nepte et deinceps superstitibus, adgnatos nullam partem mortui successionis sibi vindicare, ne hi qui ex transversa linea veniunt potiores his habeantur qui recto iure descendunt: quam constitutionem nostrapora et nunc sancimus. ita tamen quemadmodum inter filios et nepotes ex filio antiquitas statuit non in capita sed in stirpes dividi hereditatem, similiter nos inter filios et nepotes ex filia distribut
Abbreviated transcription (Latin):
tini ꝙͣ inaie uł proauie si¬
ue paterne sine materne.
successione. ¶ Diui ã prin¬
cipes nõ passi sunt talem. ct̃
naturã iñuiriam sñ ꝙpetẽti
emendatione relinquere.
S cũ nepotis ⁊̃ ꝓnepotis.
tc̃e est utrius qui t̾a ex mas¬
tulis ꝙͣ ex feminis desten¬
dunt ideo eund̾ gradum et
ord̾iem suttessionis eis doẽ¬
uerant. Sed ut aliquid am¬
plius sit eis ꝙ non solum
gio muñuntur. portionem
nepotem et nept̾e deinceps
de quibo supradiximus pa
erat. accept̾a ł pat̃ eormm
qñ femĩa mortua sit cuiꝰ
de ẜroitate agitur. hñsq¬
licet soli sint a deuntib agͣtos
nepotes ł neꝑtes ł. ꝓnepot
e uł ꝓneptis in locum pa¬
tris sui. ad surtessiõm aui¬
sin uocat. Ita et prĩcipalis
disposttio in locũ mat̾s sue
uel ame eos cum iam desig¬
nata ꝑtis tercie diminu¬
tionẽ uocat ¶ S nos cu
adhuc dubitatio maneb¬
at int̃ agnatos meniora
ratam quid̃ cõstitationem
anruo codite segregauinus

Expanded text:
in aviae vel proaviae sive paternae sive maternae successionem. divi autem principes non passi sunt talem contra naturam iniuriam sine competenti emendatione relinquere: sed cum nepotis et pronepotis mune est utrisque qui tam ex masculis quam ex feminis descendunt, ideo eundem gradum et ordinem successionis eis donaverunt: sed ut aliquid amplius sit eis qui non solum gio muniuntur, portionem nepotum et neptium vel deinceps, de quibus supra diximus, paerat acceptura, vel pater eorum quando femina mortua sit cuius de hereditate agitur, hisqlicet soli sint, adeuntibus adgnatnepotes vel neptes vel pronepotes et proneptes in locum patris sui ad successionem avi vocat: ita et principalis dispositio in locum matris suae vel aviae eos cum iam designata partis tertiae deminutione vocat. Sed nos, cum adhuc dubitatio manebat inter adgnatos et memoratratam quidem constitutionem a nostro codice segregavimus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ¶ Sed si in bello a¬
missi sũt q̃sitũ est an
prosunt. et ꝯstat eos so¬
los prodẽe qui ĩ acie am¬

Expanded text:
sunt. sed si in bello amissi sunt, quaesitum est, an prosint. et constat, eos solos prodesse qui in acie am
Abbreviated transcription (Latin):
proponebat masculoruma
ꝓgeniem et eos qui ꝑ fem̾i
sexus ncc̾itud̾iem s̃ inngũ¬
tur a deo copellebat ut nec
quidem int̾ m̃rem et filiã
flliam ne ultro atroq ħidi¬
tatis cupientle ius daret nͥ
quocd p̾tores ex ꝓximita¬
te ꝯgnatoꝵ eas ꝑsona⁊ ad
successiom booꝵ posso̾ne u̾n̾
cognati ac comodat̃. ¶ Si uioca¬

Expanded text:
praeponebat masculorum progeniem, et eos qui per feminini sexus necessitudinem sibi iunguntur adeo expellebat, ut ne quidem inter matrem et filium filiamve ultro citroque hereditatis capiendae ius daret, nisi quod praetores ex proximitate cognatorum eas personas ad successionem bonorum possessione unde cognati accom
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ĩ codice nt̃o noĩe decora¬
tamo posuimus mr̃i sb̾ueĩ¬
end̾ esse existimauimꝰ resp¬
icientes ad naturã et puet¬
ꝑium ⁊ ꝑicłm et sepe mor¬
tem ex ħ caũ mribo ilłata¬
.It̾o imꝑiũ ẽe credimus.
tãum fortuitũ ĩ eiꝰ admit

Expanded text:
 in codice nostro nomine decorato posuimus, matri subveniendum esse existimavimus, respicientes ad naturam et puerperium et periculum et saepe mortem ex hoc casu matribus illatam. ideoque impium esse credidimus, casum fortuitum in eius admitt
Abbreviated transcription (Latin):
proauus int̃i aũt ponitur.
.s. cum. int̾ eos solos de ħr¬
ditate agitur Q fiat̃ au̾t ꝯ
sanguine̾ t̾a filn ꝙͣ filie. ex¬
cludebat mr̃em: soror aut̾e
ꝯsanguinea parit̾ cũ m̾re
admittebat᷑ ¶ꝑs si fu̾at ma¬
t̃ et soror cõsang̾nei et lib̾is
tr̾e excludebat ois aũt ħrdi

Expanded text:
proavus, matri anteponitur, scilicet cum inter eos solos de hereditate agitur. frater autem consanguineus tam filii quam filiae excludebat matrem: soror autem consanguinea pariter cum matre admittebatur: sed si fuerat frater et soror consanguinei et mater liberis trem excludeb
Abbreviated transcription (Latin):
uii. ad bona liberoꝵ filiaꝵ¬
ue admittatur ĩtestatoꝵ.
mortuoꝵ licet in põtate pa¬
rentis est ut .s. tũ alieno
uiri sb̾iecta est iussu eius
adeat cuius uiri sb̾iecta est
m̃ri defuncti qui sui sunt
mi grad us su̾ ulfioris. S¬

Expanded text:
uor ad bona filiorum filiarumve admittatur intestatorum mortuorum, licet in potestate parentis est, ut scilicet, cum alieno iuri subiecta est, iussu eius adeat, cuius iuri subiecta est. liberi defuncti, qui sui sunt imigradus sive ul
Abbreviated transcription (Latin):
star eã optin̾e oport̾et.
et utriusq cause q̃dã
habebat insignia. et a¬
lii ad aliud genus eã
retrahebant: a nobis
re legatis ꝯnumerẽt᷑.¬
⁊ sic procedat qmad¬
modũ eam nr̃a forma¬
uit ꝯstitutio. ¶n sũ¬
ma mortis cã donatio
est cũ magis se quis
uelit h̾re qm eũ cui
donat᷑. magis ꝙ eum
cui donat quam here¬
dem suũ Gic ⁊ apud
homũ thelemachus
donat pirreo.

Expanded text:
star eam obtinere oporteret, et utriusque causae quaedam habebat insignia et alii ad aliud genus eam retrahebant, a nobis re legatis connumeretur: et sic procedat quemadmodum eam nostra formavit constitutio. et in summa mortis causa donatio est, cum magis se quis velit habere quam eum cui donatur, magisque eum cui donat quam heredem suum. sic et apud Homerum Telemachus donat Piraeo.
Abbreviated transcription (Latin):
legari. ita ut heres co¬
gatur redim̾e eam ⁊p̃s¬
tare. aut si nõ potest re¬
dim̾e estimatõnẽ eiꝰdars
Sed si talis res sit cuins
eius debet᷑. sicuti si cãp¬
ũ martianũ. ł basilicas
uł tẽpla. ł que publico
usui designata s̃ lega
enam rem posse legari
ita ĩtelligendũ ÷ si defũc¬
tus sciebat alieña rem
ẽẽ. ño si ignorabat forsi
nam rem legare defũc¬
tũ. ¶Non heredẽ ꝓbare
oportere ignorasse alie¬
nam. qr semper neces¬
sitas ꝓbandi ĩcumbit
illi qui agit.

Expanded text:
potest: ita ut heres copotest: ita ut heres cogatur redimere eam et praestare vel, si non potest redimere, aestimationem eius dare. sed si talis res sit, cuius eius debetur, sicuti si campum Martium vel basilicam vel templa vel quae publico usui destinata sunt, leenam rem posse legari, ita intellegendum est, si defunctus sciebat alienam rem esse, non et si ignorabat; forsitan nam rem legare defunctum, non heredem probare oportere, ignorasse alienam, quia semper necessitas probandi incumbit illi qui agit.
Abbreviated transcription (Latin):
sollemnitas huiꝰ modi.¬
u̾boꝵ penitus sublata:
tõne defunctoꝵ uolun¬
tates ualidiores ẽẽ cu-¬
pientes ⁊ nõ uerbis s
uoluntatib eoꝵ fauẽtes
disposuit. ut om̃sb leg¬
R atis una sit naturaut.
quib cumq uerbis ali¬
quid derelictũ sit. liceat
legatariis id persequi
nõ solũ per actiones ꝑͣ
dum ex ipsius tenore
penfectissime accĩpere
possibile ÷ sed nõ usq
ad eam ꝯsticutõnem
standũ eẽ existimanim¬
Cum N. antiquitatem ĩ¬
uenimꝰ. legata quidem
stricte ꝯcludente fĩdei¬
ꝯmissis aut que ex uo¬
luntate magis descende¬
bant defunctoꝵ pingui
legata fidei omissis exe¬
quare. ut nlła sit inter
^ea differentia. Sed cde
Nẽ legatis ħ repleatur ex
tura. ¶Sed ne in pͥmis
legum cunabilis ꝓmix¬
te de his exponendo studi
prius de legatis ⁊ pꝰtea
de fid̾i ꝯmissis tractare
ut natura utriusq iu¬
le permixtionẽ eoꝵ eru¬
diti suptiliorib aurib¬
⁊ accipe̾. ¶Non solum
aut̃ testatoris uł hedis

Expanded text:
sollemnitas huiusmodi verborum penitus sublata etione, defunctorum voluntates validiores esse cupientes, et non verbis sed voluntatibus eorum faventes, disposuit, ut omnibus legatis una sit natura et, quibuscumque verbis aliquid derelictum sit, liceat legatariis id persequi non solum per actiones perdum ex ipsius tenore pe fectissime accipere possibile est. Sed non usque ad eam constitutionem standum esse existimavimcum enim antiquitatem invenimus legata quidem stricte concludentem, fideicommissis autem, quae ex voluntate magis descendebant defunctorum, pinguiolegata fideicommissis exaequare, ut nulla sit inter ea differentia, sed quod deest legatis, hoc repleatur ex tura. sed ne in primis legum cunabulis permixte de his exponendo studioprius de legatis et postea de fideicommissis tractare, ut natura utriusque iunt permixtionem eorum eruditi suptilioribus auribus accipere. Non solum autem testatoris vel heredis
Abbreviated transcription (Latin):
tem quis etiã sũ re¬
singulas res per littis.¬
fidei cõmissaxum relin¬
quere. ueluti fundũ.
hominem. uestem. ar¬
gentũ. pecuniã nume¬
ratam. uł ip̃m here¬
dem rogare. ut alicui
restituat: uł legata

Expanded text:
tem quis etiam singulas res per fideicommissum relinquere, veluti fundum, hominem, vestem, argentum, pecuniam numeratam, et vel ipsum heredem rogare ut alicui restituat, vel legata
Abbreviated transcription (Latin):
St aut̃ capitis dimu¬
nito prioris status ꝯ¬
mutat̃o. eaꝙ trib
modis accidit. ¶Nama¬
ut maxima est capitis
dimunidõ aut minoe
qͣm quidã mediam uo¬
cant. Aut minuna.
Maxima est capitis
dimunic̃o cũ aliquis
simł et ciuitatem et li¬
bertatem amittit ꝙ
accidit ĩhis qui serui
pene esficiunt᷑ atrocita¬
te sñie uł libertatis ut
ĩgͣtis circa patronos ꝯ¬
dempnatis. uł qui se ad
p̃cium participandum
uenũdari passi sunt
Miior siuie media est
capitis diminuto: cumi
ciuitas quid̃ amittitur.
lib̾tas uͦ retinetur. ¶Q
accidit ei cui aqua et ig¬
ĩ insulam deportatꝰ est.
Minima capitis diu¬

Expanded text:
st autem kapitis diminutio prioris status permutatio: Eaque tribus modis accidit: Nam aut maxima est kapitis diminutio aut minor, quam quidam mediam vocant, aut minima. Maxima est kapitis diminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit; quae accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae, vel liberti ut ingrati circa patronos condemnati, vel qui ad pretium participandum se venumdari passi sunt. Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igin insulam deportatus est. Minima est capitis de
Abbreviated transcription (Latin):
dem duob nupta ẽe ño pͥ.
Item si adhuc pͥiugnatua
ideo eam uxorem ducere
nõ potes ¶Ꝙa duas uxo¬
res eodem tempore hr̃e ñ

Expanded text:
dem duobus nupta esse non potest: item si adhuc privigna tubi nupta est, ideo eam uxorem ducere non poteris, quia duas uxores eodem tempore habe
Abbreviated transcription (Latin):
magnas ⁊ longas pere¬
grinatõnes que apud
ueteres fuissent. ubi si
quis testam̃tũ fac̾e̾ non
posset. tñ codicillos pꝰset.
Post que tp̃a: cũ et la¬
bro codicillos fecisset.
iam nemini dubiũ erat.
quin codicilli iuire optiõ
admitterentur. ¶Non
tm̃ autem testam̃to fcõ
potest quis codicillos fa¬
Acere sed intestatus qͥs¬
N decedens fidei cõmute
codicillos potest. ¶S
cũ ante testam̃tũ fac¬
tum codicilli fc̃i erant
papinianus ait ¶ Nõ

Expanded text:
magnas et longas peregrinationes, quae apud veteres fuissent, ubi, si quis testamentum facere non posset, tamen codicillos posset. post quae tempora cum et Labeo codicillos fecisset, iam nemini dubium erat quin codicilli iure optimo admitterentur. Non tantum autem testamento facto potest quis codicillos facere, sed et intestatus quis decedens fideicommittere codicillis potest. sed cum ante testamentum factum codicilli facti erant, Papinianus ait, no
Abbreviated transcription (Latin):
.grałtum .n. d ẽe cõmoda¬
tum. ¶ p̾teroa et is aput
ꝙͣ res aliqua deponĩtur.
reobligatur Maccione de¬
positi. qui et ip̃nde care
quam accepit restitu ẽda
tenetur s is ex eo solo
tenetur si quid cũ mi si̾t
fidie. acq negligentie
no tenetur ita securu
est qui parum dilige¬
ter rem custoditam fur¬
to amisit quia qui ne¬
gligenti amico ie custo¬
diendam tradit sue fa¬
cilitati. id imputare d.¬
gnud re obligatur ꝙ
et pp̾e de ea re ꝙͣ accepit¬
t9
restituenta tenet᷑ actione
pignoraticia s qr pignus
utriusq gr̾a̾dat᷑ et debito¬
ris quo mag̃ ei peccunia
cred̾etur et creditoris qd
mag̾ ei ĩ tuto sit creditu
placuit suific̾e ꝙ& ad eam
rem custodiendam dilig
fortuito cãu r̾e amisst
seturũ e̾e nec impediri ẽ

Expanded text:
gratuitum enim debet esse commodatum. Praeterea et is, apud quem res aliqua deponitur, re obligatur et actione depositi, qui et ipse de ea re quam accepit restituenda tenetur. sed is ex eo solo tenetur, si quid dolo commiserit, desidiae atque neglegentiae, non tenetur: itaque securus est, qui parum diligenter custoditam rem furto amisit quia, qui negligenti amico rem custodiendam tradit, sue facilitati id imputare dt re obligatur, qui et ipse de ea ipsa re quam accepit restituenda tenetur actione pigneraticia. sed quia pignus utriusque gratia datur, et debitoris, quo magis ei pecunia crederetur, et creditoris, quo magis ei in tuto sit creditum, placuit sufficere, quod ad eam rem custodiendam exactafortuito casu rem amiserit, securum esse nec impediri
Abbreviated transcription (Latin):
dis testam̃ta infrom
Estam̃tũ iure fc̃m
nec rumpatux.
uoritum ue fiat ¶Rũ¬
pitur aut̃ testam̃tum
cũ in eodẽ statu manẽ¬
te testatore. spius testa¬
menti ius uiciatur.
¶Si quis enĩ post fc̃m tes¬
tam̃tũ ad optau̾i̾t sibi
filium ꝑ imperatorem
eũ qui sui uiris÷. aut

Expanded text:
DIS TESTAMENTA INFIRMANTUR Testamentum iure factum nec rumpatur irritumve fiat. Rumpitur autem testamentum, cum in eodem statu manente testatore ipsius testamenti ius vitiatur. si quis enim post factum testamentum adoptaverit sibi filium per imperatorem, eum qui sui iuris est, aut
Abbreviated transcription (Latin):
pitur. n ĩterẽ an extite¬
rit aliquis h̾es ex eo an
nõ extiterit. ¶ Hoc N
solum spectat᷑ an aliqͦ
casu existere poterit.

Expanded text:
pitur. nec interest, an extiterit aliquis heres ex eo, an non extiterit: hoc enim solum spectatur, an aliquo casu existere potuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
Sus fructus est ius
alienis reb utendi
Fruendi salua ren
substantia. Ius .N. ẽ in
corpore quo sublato. ⁊
ip̃m tolli necesse ¶U
sus fructꝰ a propͥetate
seꝑatõnem recipit. id̾¬
ꝙ plurimis modis ac¬
usum fructũ. et Et ꝯ¬
tra si fundu legauit
deducto usu fructu. le¬
gatarius nudamꝰ peoh̃t

Expanded text:
sus fructus est ius alienis rebus utendi fruendi salva rerum substantia. est enim ius in corpore: quo sublato et ipsum tolli necesse est. Usus fructus a proprietate separationem recipit, idque pluribus modis acusum fructum: et contra si fundum legaverit deducto usu fructu, legatarius nudam h
Abbreviated transcription (Latin):
nib emendauit. et ĩ
pristinum statũ redĩx.
Quia et a primis ur¬
bis rome cunabulis
tura atq simplex lib̾¬
tas cumpetebat . ⁊ eandẽ
sit. qui manumittitur
licet manumissor ĩgen¬
uus sit ¶Et dedipritios
quidem per ꝯstitutione
expulimus: quam peo¬
mulgauimus ĩter no

Expanded text:
nibus hoc emendavit et in pristinum statum reduxit, quia et a primis urbis Romae cunabulis una atque simplex libertas competebat, id est eadem sit qui manumittitur, licet manumissor ingenuus sit. et dediticios quidem per constitutionem expulimus, quam promulgavimus inter no
Abbreviated transcription (Latin):
lligitur sĩ milla mercede
accepta ł constituta res
tꝰ utenda data est. alicꝗn
mercede ĩtueniente lo¬
tatus tibiuisus rei undet᷑

Expanded text:
llegitur, si nulla mercede accepta vel constituta res tibi utenda data est. alioquin mercede interveniente locatus tibi usus rei videt
Abbreviated transcription (Latin):
to autẽ hereditas codi¬
cilioͦꝵ nec dari nec adi¬
mi potest. ¶Nam per¬
A fidei ꝯmissum: heredi¬
tas codicillis iure relin¬
quitur. ¶Nec condi¬
cionem heredi institu¬
to codicillis adicere. n
s̾stituere directo potest¬
Codicillos autem etiã
plures quis facere po¬
test et nullam solemp¬
nitatem ordinationis
desiderant.

Expanded text:
to autem hereditas codicillis neque dari neque adimi potest: nam per fideicommissum hereditas codicillis iure relinquitur. nec condicionem heredi instituto codicillis adicere neque substituere directo potestCodicillos autem etiam plures quis facere potest: et nullam sollemnitatem ordinationis desiderant.
Abbreviated transcription (Latin):
ligamꝰ. s de his tm̃ que
propͥe pasci dñe. quales
s̃ equi. mulr asini. bo¬
ues. oues. capre. de sui¬
bus cͦp idem placuit. nã
⁊ sues pecudũ appella¬
tione ꝯtinentꝰ: qr ꝯ hii
gregatim pascũtur.
sic deniq ⁊ omerus
modissia ait. ¶Sicut¬
anus ĩ suis ĩstitutõni¬

Expanded text:
e his tantum quae proprie pasci dicuntur, quales sunt equi, muli, asini, boves, oves, caprae. de suibus quoque idem placuit : nam et sues pecorum appellatione continentur, quia et hi gregatim pascuntur: sic denique et Homerus in Odyssea ait, sicutanus in suis institutioni
Abbreviated transcription (Latin):
Ampni minime
actio ꝯstituitur
ꝑ legem aquiliã.¬
cuius primo capite
alienũ alienam ue qͣ¬
drupedem. q̃ pecudum
num̃o sit ĩiuria occide¬
rit ꝙͣti ea res ĩ eo ãno
re dãpnetͦ. ¶ Quod
aut̃ nõ precise de qͣdru

Expanded text:
amni iniuriae actio constituitur per legem Aquiliam.cuius primo capite alienum alienamve quadrupedem, quae pecudum numero sit, iniuria occiderit, quanti ea res in eo anno re damnetur. Quod autem non praecise de quadru
Abbreviated transcription (Latin):
descendere. ¶Batumzã
uis remouendi suspẽc¬
tos tutores rome preto¬
ri et in prouintiis p̃si¬
dib eaꝵ et legato pro

Expanded text:
descendere. Datum est autem ius removendi suspectos tutores Romae praetori et in provinciis praesidibus earum et legato pro
Abbreviated transcription (Latin):
apud heredẽ. ¶ Quin
Ñ licet una re qua de¬
ducta uel percepta restĩ¬
tuere aliquis heredita¬
tem rogatus est: in qua¬
maxima pars heredita¬
tis contineatur. eque
in solidum transferũ

Expanded text:
apud heredem. quin etiam licet in una re, qua deducta aut praecepta restituere aliquis hereditatem rogatus est, maxima pars hereditatis contineatur, aeque in solidum transferu
Abbreviated transcription (Latin):
¶O si ꝓͥo aliquis iudici¬
ũ accipiebat ĩ ꝑl: udi¬
catũ solui satis dare nõ
cogebat᷑. ¶S h hodie
aliter obseruantur ¶Si¬
ue.N. quis ĩ rem acc̃one
nullam satisdat̃onẽ pro
usq adt̾mim̃i litis. Uel
c̃mittitur. siue ꝓmissorii
cũ iure iurando ꝙͣ uirato¬
riã cautionẽ uocant. ul

Expanded text:
o nomine aliquis iudicium accipiebat in personam, iudicatum solvi satisdare non cogebatur. Sed haec hodie aliter observantur. sive enim quis in rem actione nullam satisdationem propusque ad terminum litis, vel committitur suae promissioni cum iureiurando, quam iuratoriam cautione
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ per ꝓcuratorẽ lis uł
infertur uł suscipit᷑. in ac¬
toris ꝙ persona. si non
mandat᷑ actis ĩsinuat̃
ẽ ul p̃sens dñs litis in
iudicio ꝓcuratoris sui
rem dñthabiturũ. satis¬
datõnem ꝓcurator dare
c̃pellit᷑. ¶ Ladem obseruã¬
do ÷ si tutor ł curator uł

Expanded text:
autem per procuratorem lis vel infertur vel suscipitur, in actoris quidem persona, si non mandatum actis insinuatum est vel praesens dominus litis in iudicio procuratoris sui rem dominum habiturum satisdationem procurator dare compellitur, eodem observando et si tutor vel curator, vel
Abbreviated transcription (Latin):
dicatũ solui ꝑ sacisdatõ¬
nis sollemnes scipłones
ꝯfirmare uł extͣ iudiciũ
satisdatõnẽ expon̾e. ꝑ ꝙꝓͣ
ip̃e sui ꝓcͣratoris fideius¬
sor existit ꝓ om̃ib uidi¬
catũ solui satifoatõnis
clausul. ¶Ubi ħ de ypot¬
c̃pelutͦ. siue ĩ iudicio ꝓ¬
misit. siue extͣ iudiciũ

Expanded text:
dicatum solvi satisdationis sollemnes stipulationes firmare vel extra iudicium satisdationem exponere, per quam ipse sui procuratoris fideiussor existit pro omnibus iudicatam solvi satisdationis clausulis. ubi et de hypotcompellitur, sive in iudicio promiserit sive extra iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
subire ¶Idem et ĩ mi¬
lite obseruand̾ ẽ. ũ neꝙ
uolens ad tucele onus
admittat᷑. ¶ It̃ẽ Rome
gͣmatici ÷ rechores et
medici et qui in patͥa
sua. io ex̾cent. et intra
numerũ sũt a tutela ł

Expanded text:
subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent et intra numerum sunt, a tutela