comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hitis. adde ꝙ pͥus ego ꝙͣ tu ĩ gallias ue¬
ni ut mirer quid tibi negotii ĩ ꝓuĩcia
mea sit. Sũt ut uobis sic et mͥ fines ꝗdã
et sicut iniq agerẽ ur̃os irrũpẽdo sic
ĩiuste uos fines irrũpitis. sedeĩ roma¬
noꝵ fratres eduos dicis. nõ sũ adeo ru¬
dis ac barbarꝰ ut ignorẽ neq uos ue¬
stris ĩ bellis eduoꝵ ope neq illos ĩsuiᷤ
ur̃o usos auxilio. quid suꝑest aliud
suspicari nisi te gentis externe nich̾
ad uos ꝑtinentis frat̾nitate simulata
ad mei soliꝰ excidiu ĩ gallias ex̾citu
adduxisse : quẽ nͥ abiens mature matu.¬
re deduxeris nõ ꝓ amico s ꝓ hoste ⁊¬
mͥ te futuꝵ scito. et si p̾lio cõgredun᷑
teq ego forte uictor occidero unũ di¬
cam qd̾ ut reor nescis nõ me solũ ĩfe¬
sto hoste liberauero s multoꝵ quoq
pͥncipũ romanoꝵ gratiã hac una mͥ
cede quesiero. qui nil magis ꝙͣ te ꝑdi.¬
tũ optant. idq mͥ ꝑ nũtios ĩtimarũt

Expanded text:
hitis. Adde, quod prius ego, quam tu, in Gallias veni, ut mirer quid tibi negotii in provincia mea sit. Sunt, ut vobis, sic et michi fines quidam; et sicut inique agerem vestros irrumpendo, sic iniuste vos nostros fines irrumpitis. Sed enim Romanorum fratres Eduos dicis. Non sum adeo rudis nec barbarus, ut ignorem neque vos vestris in bellis Eduorum ope, neque illos in suis vestro usos auxilio. Quid superest aliud suspicari, nisi te gentis externe nichil ad vos pertinentis fraternitate simulata ad mei solius excidium in Gallias exercitum adduxisse? Quam nisi abiens mature deduxeris, non pro amico, sed pro hoste michi te futurum scito; et, si prelio congredimur teque forte ego victor occidero, unum dicam, quod, ut reor, nescis: non me solum infesto hoste liberavero, sed multorum quoque principum romanorum gratiam hac una michi cede quesiero, qui nil magis, quam te perditum, optant; idque michi per nuntios intimarunt,
Abbreviated transcription (Latin):
illũ ĩ ciuilia suo totiens damnata iudicio
et ĩ felicia bella sequeret᷑. et magis elige¬
ret secũ ruere ꝙͣ sine illo consistere. qͦꝵ s. cpistolan
partẽ ꝙ nõ oĩbꝰ nota erat et notitie stu¬
dio et nouitate reꝵ delectandi grã huic
parti historie ĩserendã censui. Ĩs ergo de¬
libro octauo. ut eĩ ĩquit gub̾natori cur¬
sus secũdus medico salus ĩꝑatori uicto¬
ria sic huic moderatori rei publice be¬
ata ciuiũ uita ꝓposita est ut opibꝰ fir¬
ma copiis locuples . gloria ampla iuͣtu¬
te honesta sit. huiꝰ eĩ oꝑis maximi inte᷑
hoĩes atq optimi illũ eẽ ꝑfectiorẽ uolo.

Expanded text:
illum in civilia suo totiens damnata iudicio illum in civilia suo totiens damnata iudicio et infelicia bella sequereretur, et magis eligeret secum ruere, quam sine illo consistere; quorum partem, quod non omnibus nota erant, et notitie studio, et novitate rerum delectandi gratia, huic parti historie inserendam censui. Is ergo libro octavo: Ut enim, inquit, gubernatori cursus secundus, medico salus, imperatori victoria, sic huic moderatori reipublice beata civium vita proposita est, ut opibus firma, copiis locuples, gloria ampla, virtute honesta sit. Huius enim operis maximi inter homines atque optimi illum esse perfectorem volo.
Abbreviated transcription (Latin):
latinũ u̾tit. nã si uiolandũ est ius regnã.¬
di gratia uiolandũ est. aliis rebꝰ pietatẽ
colas .posui ecce opiniones hominu
uarias. una eadẽq dere et hoĩu idẽ uo¬
lentiũ. cesarẽ scil ĩ famare. Michi autẽ
sat ne dicã ualde reꝵ taliũ curioso. ue¬
nere admanꝰ aliquot cesaris ipsiꝰ episto.¬
le. nota sunt etiã eiꝰ dicta/ ac responsa ꝙͣ
plurima ĩ quibus oĩbus auidũ se pacis
ostendit . quibꝰq fortasse nõ minꝰ fidei
sit habendũ ꝙͣ suspitioĩbꝰ emuloꝵ. illi
eĩ oderant et ueritatẽ ignorabãt et it
mentiri poterant. Cesar aũt et si men¬
tiri posset u̾itatẽ ignorare nõ poterat.
legi et suoꝵ comitũ epistolas idẽ pacis
ig̃ quid de illo sentiat põpeiꝰ et cicero:
de pompeio suo scͥbat cicero. quẽ tãtu
dilexit ĩ finẽ ut uir sicut de eo scͥptũ est¬
ad nichilminꝰ ꝙͣ ad bellũ natus et iã senioͣ

Expanded text:
Latinum vertit: Nam si violandum est ius, regnanLatinum vertit: Nam si violandum est ius, regnandi gratia violandum est: aliis rebus pietatem colas. Posui ecce opiniones hominum varias una eademque de re et hominum idem volentium, Cesarem scilicet infamare. Michi autent sat, ne dicam valde, rerum talium curioso venere ad manus aliquot Cesaris ipsius epistole, nota sunt etiam eius dicta ac responsa quam plurima, in quibus omnibus avidum se pacis ostendit, quibusque fortasse non minus fidei sit habendum, quam suspicionibus emulorum. Illi enim oderant, et veritatem ignorabant, et mentiri poterant: Cesar autem, etsi mentiri posset, veritatem ignorare non poterat. Legi et suorum comitum epistolas idem pacis igitur, quid de illo sentiat Pompeius et Cicero,de Pompeio suo scribat Cicero, quem tantum dilexit in finem, ut vir sicut de eo scriptum est nichil minus, quam ad bellum natus, et iam senior
Abbreviated transcription (Latin):
cũ mraͣcꝰ cato iste ultimꝰ cuiꝰ ui̾tus ac graui-¬
tas cõminationẽ eiꝰ nõ minꝰ teribilẽ ꝙͣ cuĩ¬
cũq consulis faciebat palã diceret ac iura¬
ret se cesaris nomẽ mox ut pͥuatꝰ ẽẽ ĩcipe¬
ret ĩter reos delatuꝵ. seu publice ille iusti¬
tie studiosus. seu ꝓpͥe memor ĩ uirie. und̾
iam ĩ uulgꝰ effusũ erat idẽ cesari euẽtuꝵ
qd̾ miloni. ut cͣͣcũsceptꝰ armatis apd̾ iu¬
dices ceu ex iũculis cãm dicat. et hãc ue¬
risimillunã belli cãm uideri posse una
uox eiꝰ facit de qua suo loco dicã. Aliis
uisũ est. eũ spatio plurimoꝵ annoꝵ ĩpio
assuefactũ dedidicisse pͥuatũ modũ / et sola
cupidine dñandi ĩ bella ciuilia cõsensisse.
hec uidet᷑ fuisse ciceronis opinio sibi ĩ¬
terdũ amicissimi s ĩfinẽ hostis. qui ĩ li¬
bris officioꝵ semꝑ cesarẽ ĩ ore habuisse
ait u̾sus illos euripidis. quos ip̃e sic in

Expanded text:
quum Marcus Cato iste ultimus, cuius virtus ac graviquum Marcus Cato iste ultimus, cuius virtus ac gravitas comminationem eius non minus terribilem, quam cuiuscumque consulis, faciebat, palam diceret ac iuraret se Cesaris nomen mox, ut privatus esse inciperet, inter reos delaturum, seu publice ille iustitie studiosus, seu proprie memor iniurie. Unde iam in vulgus effusum erat idem Cesari eventurum, quod Miloni, ut circumseptus armatis apud iudices, ceu ex vinculis, causam dicat. Et hanc verisimillimam belli causam videri posse una vox eius facit, de qua suo loco dicam. Aliis visum est eum spatio plurimorum annorum imperio assuefactum dedidicisse privatum modum, et sola cupidine dominandi in bella civilia consensisse. Hec videtur fuisse Ciceronis opinio sibi interdum amicissimi, sed in finem hostis, qui in Libris Officiorum semper Cesarem in ore habuisse ait versus illos Euripidis, quos ipse sic in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcessit. cõuentibꝰq ꝑactis ut solebat in-¬
uenã uenit urbẽ sue ꝓiũcie ab ea paͣte
nouissimã. ut nec t̾minos suos excederet.
et ꝓximꝰ eẽt adu̾sariis. ac paratꝰ ulcisci.
si quid forte sui odio ĩ tͥbunos ĩmitiꝰ decre¬
uissent. ¶ Et hoc quidẽ belli ciuilis ini-¬
tiũ. he fuerũt cãe aliquã et fortasse nõ
paruã iustitie faciem hñtes: si quausꝙͣ eẽ
potest iusta cã patͥa oppugnandi. ꝙͣuis
ab aliis minꝰ iuste q̃dã cãe afferãtur. sed
odiũ maĩfestũ testimonii fidẽ leuat. bneꝰ
pompeiꝰ gener atq hostis cesaris aiebat
eũ ideo ꝙ nõ poss oꝑa incepta ꝑficere ne-¬
q de se expectationẽ populi ad ĩplere tur¬
bare oĩa uoluisse ne ĩ turbido ueritas ap¬
pareret. fuere qui timuisse illũ dicerent
ne eoꝵ q̃ pͥmo consulatu cõtͣ leges gesserat
rationẽ reddere graui suo piculo cogeretur.

Expanded text:
processit, conventibusque peractis, ut solebat, Raprocessit, conventibusque peractis, ut solebat, Ravennam venit, urbem sue provincie ab ea parte novissimam, ut nec terminos suos excederet et proximus esset adversariis ac paratus ulcisci, si quid forte sui odio in tribunos inimicius decrevissent. Et hoc quidem civilis belli initium, he fuerunt cause aliquam et fortasse non parvam iustitie faciem habentes, si qua unquam esse potest iusta causa patriam oppugnandi; quamvis ab aliis minus iuste quedam afferantur. Sed odium manifestum testimonii fidem levat. Gneus Pompeius, gener atque hostis Cesaris, aiebat eum ideo, quod non posset opera incepta perficere neque de se populi expectationem adimplere, turbare omnia voluisse, ne in turbido veritas appareret. Fuere, qui timuisse illum dicerent, ne eorum, que primo consulatu contra leges gesserat, rationem reddere gravi suo periculo cogeretur,
Abbreviated transcription (Latin):
tu ad ista descendere. quo nich̾ erat ab illiꝰ
uiri moribꝰ ac mẽte remotiꝰ. s tãtũ illi stu¬
diũ fuit uł ex̾cende uł simulãde modestie
ut quiduis uideri potiꝰ elligere ꝙͣ publice
trãquillitatis eu̾sor. ¶ at cũ obstinatos ad¬
ad negandũ cerneret senatũ sibi adu̾su
et e suis inimicis designatos iam cõsules
audiret tͥbunos qui sibi aderant nichil poᷤᷤ¬
se imo quidẽ pꝑ se ꝑiculo atq odio exposi¬
tos nõ ampliꝰ differendũ ratꝰ. ne aut sui
piclitarẽt᷑ aut ip̃e cũtatiõe uilesceret dis¬
positis more solito ꝑ hib̾na legioĩbꝰ ultimo
transitu ex galliis in ⁊taliã rediit. quo cu
uenisset inuenit duas illas legiões sub ob¬
tentu belli paͣtici sibi ereptas. neq ad bellũ
ꝓfectas et in italia derentas quin et pom¬
peio assignatas. qd̾ ad euidentẽ cesaris in¬
iuriã ꝑtinere nõ solũ ip̃e uirtalis s ꝗcũ¬
q de populo ꝑpendebat. adhuc tñ tacitus

Expanded text:
tu ad ista descendere, quo nichil erat ab illius viri moribus et mente remotius. Sed tantum illi studium fuit vel exercende vel simulande modestie, ut quidvis videri potius eligeret, quam publice tranquillitatis eversor. At quum obstinatos ad negandum cerneret, senatumque sibi adversum et ex suis inimicis designatos iam consules audiret, tribunos, qui sibi aderant, nichil posse, immo quidem propter se periculo atque odio expositos, non amplius differendum ratus, ne aut sui periclitarentur aut ipse cunctatione vilesceret, dispositis more solito per hiberna legionibus, ultimo transitu ex Galliis in Italiam rediit. Quo quum venisset, invenit illas duas legiones sub obtentu belli Parthici sibi ereptas, neque ad bellum profectas, et in Italia detentas, quin et Pompeio assignatas; quod ad evidentem Cesaris iniuriam pertinere non solum ipse, vir talis, sed quicumque de populo perpendebat. Adhuc tamen tacitus
Abbreviated transcription (Latin):
eximie ac spectate sibi uͦ fidissi-¬
mũ ut rebat᷑. quo merito attreba¬
tibus iuctis regẽ illũ ĩposuerat. ꝑ quẽ ur¬
bibus britannicis ꝑ suadere nititur ut
romane fidei se comittãt suũq illis nũ¬
tiat aduentũ. uenerũt et magne par¬
tis morinoꝵ nũtii excusantes sue gẽtiᷤᷤ
errorẽ ꝙ adu̾sus populũ romanũ ꝑꝑ¬

Expanded text:
eximie ac spectate, sibi vero fidissieximie ac spectate, sibi vero fidissimum, ut rebatur, quo merito Atrebatibus victis regem illum imposuerat; per quem urbibus britannicis persuadere nititur, ut romane fidei se committant, suumque illis nuntiat adventum. Venerunt et magne partis Morinorum nuntii, excusantes sue gentis errorem, quod adversus populum romanum
Abbreviated transcription (Latin):
su ad insulã explorasse cõfirment.
qd̾ ut credi possit ip̃e ducis aĩus fa-¬
cit. et similis aliis ĩ rebus audacia.
ceteꝵ seu ꝑ aliũ seu ꝑse cognitis q̃
cognosci potenint ipse ĩ extremũ gal¬
lie angulũ unde breuior ĩbritaniã
est transitus qͦiam se cũ ex̾citu cõtu¬
lerat. classez õem contrahi ĩ ꝑat. et
qua ueneto ĩ bello usus erat anno al¬
tero et que amicis ex regioĩbꝰ ĩterĩ
redacta ingentẽ nauiũ numeꝵ exple¬
uerat. et iam fama romanor a geͣ¬
manis transiuerat ad britãnos. et
p̃sens ĩ suꝑ apparatus late metũ spaͣ¬
serat. Itaq multaꝵ ĩsule ciuitatu
nũtii cesarẽ adeunt. et obsides. et
obedientiã ꝓmittentes . hos benigne
suscipiens et sereno uultu et mitio¬
ratione ꝓsequit᷑. hortatusq ut in
ꝓposito ꝑseuerent domũ remitrit.
et cũ eisdẽ comiũ consiliimagni ui¬
rũ inq oris illis oĩbus autoritatis

Expanded text:
sum ad insulam explorasse confirment, sum ad insulam explorasse confirment, quod ut credi possit, ipse ducis animus facit et similis aliis in rebus audacia. Ceterum seu per alium seu per se cognitis, que cognosci poterant, ipse in extremum Gallie angulum, unde brevior in Britanniam est transitus, quo iam se cum exercitu contulerat, classem omnem contrahi imperat, et qua veneto in bello usus erat anno altero, et que amicis ex regionibus interim redacta ingentem navium numerum expleverat. Et iam fama Romanorum a Germanis transierat ad Britannos, et presens insuper apparatus late metum sparserat. Itaque multarum insule civitatum nuntii Cesarem adeunt, et obsides et obedientiam promittentes. Hos benigne suscipiens et sereno vultu et miti oratione prosequitur hortatusque, ut in proposito perseverent, domum remittit, et cum eisdem Comium, consilii magni virum inque oris illis omnibus auctoritatis
Abbreviated transcription (Latin):
bellis que ꝑ eu ĩ galliis ad id tp̃s ge¬
sta erant/ missa hostibus auxilia abͥ¬
tanis agnouerat. id ĩdignãs ad eos
ire disposuit. et ꝙͣuis extremũ ia
tp̃s eẽt estaris que illis ĩ regioĩbꝰ ꝓpt̾
uiciniã septentͥoĩs est breuior ne ꝗd
tñ otiosi tẽporis ageret ĩ sule statu
moresq hominũ explorare pͥmu
statuit. qd̾ cũ nec ꝑ comunes gallos
quibus loca illa nõdũ plene nota er¬
ant neq ꝑ m̾catores ip̃os qui no nͥ
gallie oppositas adibant fieri poss
Gaiũ uolusenũ una cũ longa naui
eo quid ag̾e illũ uelit admonitũ rre
iubet. et cognitis que cognoscipossẽt
matuꝵ illi reditũ ĩꝑat. is ad eũ ꝗnto
die rediit. nõ ausus ut dicebat in teͣ.¬
rã egredi neq se fidei barbaroꝵ cre-¬
dere. et tm̃ exterius uisa renutians.
nõ ignobiles auctores qui cesarẽ per
se ip̃m poͣtꝰ et nauigationes et acce ᷤᷤ¬

Expanded text:
bellis, que per eum in Galliis ad id tempus gebellis, que per eum in Galliis ad id tempus gesta erant, missa hostibus auxilia a Britannis agnoverat. Id indignans ad eos ire disposuit et, quamvis extremum iam tempus esset estatis, que illis in regionibus propter viciniam septentrionis est brevior, ne quid tamen otiosi temporis ageret, insule statum moresque hominum explorare primum statuit. Quod quum neque per homines gallos, quibus loca illa nondum plene nota erant, neque per mercatores ipsos, qui nonnisi Gallie oppositas, adibant, fieri posset, Gaium Volusenum una cum longa navi eo, quid agere illum velit, admonitum, ire iubet et cognitis, que cognosci possent, maturum illi reditum imperat. Is ad eum quinto die rediit, non ausus, ut dicebat, in terram egredi neque se fidei barbarorum credere, et tantum exterius visa renuntians. non ignobiles auctores, qui Cesarem per seipsum portus et navigationem et acces
Abbreviated transcription (Latin):
relictis. cõiuges filiosq et quicꝗd eis ca¬
rũ eẽt ĩ siliuis que ĩmense illis erant
reconderent. Uiri oẽs armipotẽtes ⁊¬
certo loco sueuie ĩ medio ex oĩ ũdiq
regione confluerunt. ibi cesarẽ expe-¬
ctarent. acieq cõfligerent. Cesar ãt
quã ob cãm nescio s opinor tãtũ ui¬
rũ nilsine certa intione uoluisse cõ¬
tentꝰ in p̃sens aduẽtu suo uibios obsi¬
dione liberasse ac re ip̃a ostendisse
germaĩs rheni transitu romanoᷤᷤ ne.¬
q metu neq difficultate ꝓhiberi qͦ¬
minꝰ et amicis opẽ ferant et hosti¬
bus ultionẽ. nõ nͥ decẽ octo diebꝰ ac-¬
tis in gͥmania rediit ĩ gallias. pon¬
tẽq post tergũ fregit ne ab hostibꝰ
frñgeretur. Crescentibus ĩ dies bel¬
lis atq ꝑiculis crescebat simul du¬¬
cis aĩus et attritu uelut auꝵ splen¬
didior fiebat. quo ue plus difficulta¬
tũ eo et plus spei erat. In oĩbꝰ quidẽ

Expanded text:
relictis, coniuges filiosque, et quicquid eis carelictis, coniuges filiosque, et quicquid eis carum esset, in silvis, que immense illis erant, reconderent; viri omnes armipotentes certo loco Suevie in medio, ex omni undique regione confluerent, ibi Cesarem expectarent acieque confligerent. Cesar autem, quam ob causam nescio, sed opinor tantum virum nil sine certa ratione voluisse, contentus in presens adventu suo Ubios obsidione liberasse, ac reipsa ostendisse Germanis, Rheni transitu Romanos neque metu neque difficultate prohiberi, quominus et amicis opem ferant et hostibus ultionem. Nonnisi decem et octo diebus actis in Germania, rediit in Gallias, pontemque post tergum fregit, ne ab hostibus frangeretur. Caput 11 Crescentibus in dies bellis atque periculis, crescebat simul ducis animus et, attritu velut aurum, splendidior fiebat, quove plus difficultatum, eo plus spei erat. In omnibus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
amicitiã pacẽq petentiũ. quibꝰ oĩbꝰ
benigne respondens cesar obsides
ĩꝑauit. Si cambri aũt ut est magna
mox ĩcepti fama pontis audita quo¬¬
rũdã qui apd̾ eos u̾sabant᷑ quibus
romana noctior ui̾tꝰ eiat cõsiuo ar¬
q hortatu desertis urbibꝰ cũ fotiũs
suis oĩbus ĩ solitudĩes ac siluaꝵ ĩte¬
riora cõfugenaint. Cesar hoc iãp̾de
tardũ et difficile belli genꝰ exꝑtus et
plus tedii habens ꝙͣ ꝑiculi tp̃s ĩutili¬
ter nõ terẽdũ statuit. ꝑuastatis ẽgo
uicis rebusq hostiũ quo uł ferrũ potuit
uł flãma ꝑtingere. ad ubios hoc ẽ ab
hostibus ad amicos transiit. expecta¬
tus atq optatꝰ. apd̾ eos uͦ momĩtraheᷤᷤ
erant huiꝰcemodi. accepto eĩ trãsitu
romanoꝵ quoꝵ fama uirtutis ia
cunta cõpleuerat nũtios ad oẽs sue
gentis circũquaq direxenint. unu
oĩbꝰ p̃ceptũ ut urbibꝰ atq oppidis de¬

Expanded text:
amicitiam pacemque petentium, quibus omnibus amicitiam pacemque petentium, quibus omnibus benigne respondens Cesar obsides imperavit. Sicambri autem, ut est magna imosior, mox incepti fama pontis audita quorumdam, qui apud eos versabantur, quibus romana notior virtus erat, consilio atque hortatu, desertis urbibus cum fortunis suis omnibus, in solitudines ac silvarum interiora confugerant. Cesar hoc iampridem tardum et difficile belli genus expertus, et plus tedii habens quam periculi, tempus inutiliter non terendum statuit. Pervastatis ergo vicis rebusque hostium, quo vel ferrum potuit vel flamma pertingere, ad Ubios, hoc est, ab hostibus ad amicos, transiit expectatus atque optatus. Apud eos vero moram trahens erant huiuscemodi: Accepto enim transitu Romanorum, quorum fama virtutis iam cuncta compleverat, nuntios ad omnes sue gentis circumquaque direxerant. Unum omnibus preceptum, ut, urbibus atque oppidis de
Abbreviated transcription (Latin):
transitũ exoptabat. S transire naui.¬
bus neq sat tutũ neq uł sibi uł po¬
pulo.R. satis honorificũ iudicabat.x
aĩu q ideo ad structurã põtis ĩtẽdea̾t
tã et si difficultatẽ maximã fluminis
ĩpetꝰ ꝓfunditasq et latitudo p̃tẽderẽt.
s nil uolentibus arduũ. disposuit ⁊¬
firmauitq uł nullo modo alio uł põ
tẽ oꝑosissimi atq ardentissimi ducis
ĩdustria. atq obseq̃ntissimi durꝰ la¬¬
bor ex̾citꝰ. ponte ig̃ breui tẽpore mi¬
ra arte ꝑfecto traduxit armatas le¬
giones. pͥmꝰq romanoꝵ sicut scͥptũ
est q̾manos qui trãs rhenũ ĩ colũt
aggressus maximis affecit cladibꝰ.
s sequor ordinẽ. ¶ Presidio ualidis¬
simo ab utraq pontis paͣte dimisso
pͥmꝰ illi post rhen transitũ ĩ si cãbroᷤᷤ
fuit ĩpetus: qui suꝑbe romani fines
ĩꝑii rheno amne p̾scͥpserãt. Eo ꝑgẽti
multaꝵ uͣbiũ legationes occũrerũt

Expanded text:
transitum exoptabat, sed transire navitransitum exoptabat, sed transire navibus neque sat tutum neque vel sibi vel populo romano satis honorificum iudicabat, animumque ideo ad structuram pontis intenderat, tametsi difficultatem maximam fluminis impetus profunditasque et latitudo pretenderent. Sed nil volentibus arduum. Disposuit firmavitque vel nullo modo alio vel ponplexitatem operosissimi atque ardentissimi ducis industria atque obsequentissimi durus labor exercitus. Ponte igitur brevi tempore mira arte perfecto, traduxit armatas legiones primusque Romanorum, sicut scriptum est, Germanos, qui trans Rhenum incolunt, aggressus maximis affecit cladibus. Sed sequor ordinem. Presidio validissimo ab utraque pontis parte dimisso, primus illi post Rheni transitum in Sicambros fuit impetus, qui superbe romani fines imperii Rheno amne prescripserant. Eo pergenti multarum urbium legationes occurrerunt
Abbreviated transcription (Latin):
terminari. sigermanos ĩ galliam
trãsire ad ĩiuriã traheret cũ minus
ĩiuriosũ duceret tras rheni metas
ĩꝑiũ extendere : ꝙͣꝙͣ barbarica ista
responsio coloris fortasse aliꝗd sed
nil penitꝰ ratioĩs habuerit. nõ eĩ tͣns
rhenũ ĩꝑiũ petebatur s ut cis rhe¬
nũ ĩiuriose gesta punirẽtuͣ. nisi foͣte
illud sibi barbaries ĩsolens usuͣpabaͭ
ut qui ad eã cõfugissent ĩ uiolabi¬
les haberentur. que breui nõmͦ ali¬
os s se ip̃a saluã facere nõ potuit.
Tertiũ erat qm̃ ubii soli ex trãsrhe¬
nanis romanoꝵ ĩ amicitiã recepti ⁊
affectuose p̃cabant᷑ ut eis romanus
ĩꝑator au̾sus sueuos aut mitteret
aut ferret auxiliũ. nã si ip̃e forsitã
transire nõ poss rei publice negotiis
occupatꝰ. satis abũde illis eẽ p̃sidii so
posse cõfiderent . n auiũ uͦ ad transitu
affatĩ sibi eẽ nõ dubitaret. Et cesarꝰ
quidẽ his de causis ac fortasse aliic

Expanded text:
terminari; si Germanos in Galliam terminari; si Germanos in Galliam transire ad iniuriam traheret, cur minus iniuriosum duceret trans Rheni metas imperium extendere? Quamquam barbarica, ista responsio coloris fortasse aliquid, sed nil penitus rationis habuerit; non enim trans Rhenum imperium petebatur, sed ut cis Rhenum iniuriose gesta punirentur; nisi forte illud sibi barbaries insolens usurpabat, ut, qui ad eam confugissent, inviolabiles haberentur, que brevi non modo alios, sed seipsam salvam facere non potuit. Tertium erat, quoniam Ubii, soli ex transrhenanis Romanorum in amicitiam recepti, affectuosissime deprecabantur, ut eis romanus imperator adversus Suevos aut mitteret, aut ferret auxilium. Nam si ipse forsitan transire non posset rei publice negotiis occupatus, satis abundeque illis esse presidii in posse confiderent. Navium vero ad transitum affatim sibi esse ne dubitaret. Et Cesar quidem his de causis ac fortasse aliis
Abbreviated transcription (Latin):
attritos fines irncũdiã metuẽtes apud
cesarẽ residere muneris ĩstaͣ optarunt.
quos secũ ille magnanimus cõcessalib̾¬
tate detinuit. Post hec cesar modis
oĩbus rhenũ transire disposuit multe eũ
ĩpellebant cãe.tres ĩpͥmis. nã et oꝑepre.¬
tiũ extimabat ut gẽmani qui quotidiͤ
ĩ gallias transire sibi cõsuetudinẽ fete¬
nint suaꝵ metu reꝵ domi cõtinerẽt᷑.
ubi adu̾terent ex̾citũ populi .R. posse
et audere rhenũ transnatare. neq
semꝑ assuescerẽt ĩuadere s ĩuadi etiã
interdũ. deinde ꝙ pars illa g̾manicie¬
quitatꝰ quã p̃dandi cã trans mosã miᷤᷤ¬
sam ꝓximo p̾lio nõ intͣefuisse memo¬
muimꝰ trans rhenũ audita suoꝵ cla¬
de cõfugenat. seq sicãbris adiũxerat.
a quibꝰ cesar cũ ꝑ nũtios postulass ut
eos qui romanis simul ac gallis bel¬
lũ mouerant sibi redderent. respõ¬
derunt ĩꝑiũ populi romani rheno

Expanded text:
attritos fines iracundiam metuentes apud attritos fines iracundiam metuentes apud Cesarem residere numinis instar optarunt, quos ille secum magnanimus, concessa libertate, detinuit. Caput 10 Post hec Cesar modis nibus transire Rhenum disposuit. Multe eum impellebant cause, tres inprimis. Nam et opere pretium estimabat, ut Germani, qui quotidie in Gallias transire sibi consuetudinem fecerant, suarum metu rerum domi continerentur, ubi adverterent exercitum populi romani posse et audere Rhenum transnatare, neque semper assuescerent invadere, sed invadi etiam interdum. Deinde, quod pars illa germanici equitatus, quam predandi causa trans Mosam missam proximo prelio non interfuisse memoravimus, trans Rhenum, audita suorum clade, confugerat seque Sicambris adiunxerat, a quibus Cesar quum per nuntios postulasset, ut eos, qui Romanis simul ac Gallis bellum moverant, sibi redderent, responderunt imperium populi romani Rheno
Abbreviated transcription (Latin):
an castra defenderent an salutẽ fuga
quererent inceti stupidiq herebant.
Cognita trepidatiõe hostiu ex fluctua¬
tione hominũ ac signoꝵ romani mili¬
tes et illoꝵ ꝑfidra et hortatu sui ducis
ĩpulsi castra ꝑuadũt. pauci armati pa¬
ratiq restitere. alii aũt et ĩ finẽ oẽs fu.¬
gam aͣripuere. ĩinisso post eos equitatu
magna hoꝵ ĩ itinere strages fuit. de hĩc
agmine ꝑpetuo ad confluentẽ rheni ac
mose delati cũ se metu ĩ sequẽtiũ ĩ oppo¬
sitũ amnẽ ĩiecissent et lassitudine ⁊ pa¬
uore et ĩpetu aluei suꝑante dem̾si sũt.
ita pene oẽs paͣtĩ pugna paͣtĩ fuga paͣtĩ
quadringẽta ac triginta. Sua ĩ castra
reu̾sus cesar ĩ columi ex̾citu miꝵ dcũ
tanto ex bello paucis tm̃mͦ uuln̾atis cũ
legatos reliquosq quos capi iusserat in-¬
ueniss absolui fecit et quo uellẽt ab¬
eundi tͥbuit licentiã. Illi uͦ galloꝵ ꝓptͤ

Expanded text:
an castra defenderent, an salutem fuga an castra defenderent, an salutem fuga quererent, incerti stupidique herebant. Cognita trepidatione hostium ex fluctuatione hominum ac signorum, romani milites et illorum perfidia et hortatu sui ducis impulsi castra pervadunt. Pauci armati paratique restitere, alli autem et in finem omnes fugam arripuere. Immisso post eos equitatu, magna eorum in itinere strages fuit. Dehinc agmine perpetuo, ad confluentem Rheni ac Mose delati, quum se metu insequentium in oppositum amnem iniecissent, et lassitudine et pavore et impetu alvei superante demersi sunt. Ita pene omnes partim pugna, partim fuga, partim quadringenta ac triginta. Sua in castra reversus Cesar incolumi exercitu mirum dictu tanto ex bello paucis tantummodo vulneratis, quum legatos reliquosque, quos capi iusserat, invenisset, absolvi fecit et, quo vellent, abeundi tribuit licentiam. Illi vero Gallorum propter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ suũ illis aꝑit. ecce de trãsu̾so le¬
gati hostiũ quibꝰ ꝓspere fraus pͥma suc¬
cesserat nec pͥores illi tm̃ s pͥncipes gen¬
tis et seniores oẽsq ĩ quibꝰ suma erat a¬
pud illos auctoritas ad cesarẽ ĩ castra ꝑ¬
ueniunt. uł excusaturi p̃teritas fraudes
uł nouas si liceat ĩnexuri. quos ubi ce¬
sar aspexit nulla penitꝰ de re auditos
illico capi iussit. simulq ĩstructo ite ex̾¬
citu festinꝰ arripuit. ĩ quo ordinãdo nu-¬
ꝑ uictos equites ĩ extremo posuit ne
forte reliquie pͥdiani metꝰ aliq̃ suꝑessẽt
quibꝰ etiã ĩtrepidi afflarent᷑. Sic ad hosteᷤᷤ
generose plenus ire et degeneris me moͣ
iniurie ꝓperabat. et octo milia passuuz
dicto citius emensus añ illis apparuit
ꝙͣ quid delegatis suis eẽr quidue de ho-¬
stibus scire aliquid potuissent. Subita
re tuͣbati. neq arma neq consilia capi¬
endi spatio relicto an hosti occũrerent

Expanded text:
propositum suum illis aperit, ecce de transverso lepropositum suum illis aperit, ecce de transverso legati hostium, quibus prospere fraus prima successerat nec priores illi tantum, sed principes gentis et seniores omnesque, in quibus summa erat apud illos auctoritas, ad Cesarem in castra perveniunt, vel excusaturi preteritas fraudes, vel novas, si liceat, innexuri. Quos ubi Cesar aspexit, nulla penitus de re auditos illico capi iussit, simulque instructo iter exercitu festinus arripuit, in quo ordinando nuper victos equites in extremo posuit, ne forte reliquie pridiani metus alique superessent, quibus etiam intrepidi afflarentur. Sic ad hostes generose plenus ire et degeneris memor iniurie properabat, et octo millia passuum dicto citius emensus ante illis apparuit, quam quid de legatis suis esset, quidve de hostibus, scire aliquid potuissent: subita re turbati neque arma neque consilia capiendi spatio relicto, an hosti occurrerent,
Abbreviated transcription (Latin):
illũ quidẽ ꝑiculo liberasset uice eiꝰ detẽtꝰ
intertͣuba atq equi uulnere ad tẽrã
datus aliꝙͣdui pedes auimosissime se de¬
fendens uictꝰ tandẽ concidit. id cũ frat̾
iamp̃lio digressus agnosceret equosti¬
mulis adacto medios ĩ hostes rediit. ibi¬
q forrit̾ dimicans occubuit. ad hunc mo¬
dũ duo simul fratres egregii mutuapi-¬
etate piere. ¶Cesar circũuentũ dolis
se se dolens nullos iã legatos hostiũ au¬
diendos. nullã conditionẽ pacis admittẽ¬
da neq uł modicũ differendũ ratꝰ du
copie hostiũ iũgerentur. simul illud ĩtel¬
ligens apd̾ leues galloꝵ fragilesq aĩos
hostilẽ fraudẽ uirtutis opinionẽ ꝯuir¬
tutis nomen facile reꝑturã. statuit õẽ ho¬
hostibus consultandi simulq et gallis
falsam opinionẽ cõfouendi spatiũ ce¬
leritate p̃riꝑe. Consilio ig̃ aduocato dũ

Expanded text:
illum quidem periculo liberasset, vice eius detentus illum quidem periculo liberasset, vice eius detentus inter turbam atque equi vulnere ad terram datus aliquandiu pedes animosissime se defendens, victus tandem concidit. Id quum frater, iam prelio digressus, agnosceret, equo stimulis adacto, medios in hostes rediit, ibique fortiter dimicans occubuit. Ad hunc modum duo simul fratres egregii mutua pietate periere. Cesar circumventum sese dolis dolens, nullos iam legatos hostium audiendos, nullam conditionem pacis admittendam neque vel modicum differendum ratus dum copie hostium iungerentur; simul illud intelligens, apud leves Gallorum fragilesque animos hostilem fraudem virtutis opinionem et virtutis nomen facile reperturam, statuit omne hostibus consultandi simulque et Gallis falsam opinionem confovendi spatium celeritate preripere. Consilio igitur advocato, dum
Abbreviated transcription (Latin):
dit tñ se die illo nõ ãpliꝰ ꝙͣ quatuoͣ mi¬
lia passuũ ꝓgressuꝵ. illic die ꝓximo
adessent. cũ quibꝰ de illoꝵ petitiõe disse¬
reret. equitibus nichilominꝰ iã ꝓgressis
mandauit ne hostes ĩuaderẽt. ꝙ si ab
illis ĩuaderent᷑ usq ad ip̃iꝰ aduẽtũ ĩpe¬
tũ sustinerent. equites iussu ducis ac¬
sent tã ꝙͣ ĩ pace securi ibant et ĩcauri
fidei signũ nõ prudẽtie. id cũ hostes aĩad¬
uertissent ꝙͣ numero longe ĩpares re-¬
pentino ĩpetu ĩuetri quadrĩgẽtos septu¬
aginta ex eis occiderũt. reliquos ĩ fugã
uersos ĩsequi nõ pͥus desierũt ꝙͣ ad con¬
spectũ cesaris est puentũ. Ibi demũ ꝑse¬
cutioĩs fugeq finis fuit. Memorabilis
intercesos casus extitit pisonis: qui uir
fortis ac nobilis ex aquitania amatoͣ
populi.R. ⁊ amicꝰ dictus a senatu cũ gͥ¬
mano ꝓpͥo ab hostibꝰ int̾cepto openferẽs

Expanded text:
dit tamen se de die illo non amplius, quam quatuor midit tamen se de die illo non amplius, quam quatuor millia passuum, progressurum; illic die proximo adessent, cum quibus de illorum petitione dissereret. Equitibus nichilominus iam pregressis mandavit, ne hostes invaderent; quod si ab illis invaderentur, usque ad ipsius adventum impetum sustinerent. Equites, iussu Cesaris acssent, tamquam in pace securi ibant et incauti: fidei signum, non prudentie. Id quum hostes animadvertissent, quamquam numero longe impares, repentino impetu invecti quadringentos septuaginta ex eis occiderunt, reliquos in fugam versos insequi non prius desierunt, quam ad conspectum Cesaris est perventum: ibi demum persecutionis fugeque finis fuit. Memorabilis inter cesos casus extitit Pisonis, qui vir fortis ac nobilis ex Aquitania, amator populi romani et amicus dictus a senatu, quum germano proprio ab hostibus intercepto opem ferens
Abbreviated transcription (Latin):
offensioĩhꝰ abstineant. legatise post
triduũ redituros. responsũq sue gẽtis
relaturos cũ dixissent poposcerũt ne
castra ĩterĩ ꝓmoueret. Sensit fraudẽ
cesar. equitatꝰ eĩ partẽ magnã trãs
mosã amnẽ frumentatũ ab his missã
senserat. quã hoc spatio tẽpoi̾s expec¬
tabant. Itaq qd̾ peterent se facturu
negauit. ꝓcessiq. et cũ iam nõ nͥ dude¬
cĩ milia passuũ distaret a barbaris. le¬
gati id ip̃m poscentes ĩstantiꝰ occurerũt.
idq cũ iteꝵ negass petierũt ut ad suoᷤ
equites qui p̃ibãt mandarer p̃lio ab¬
stinere. donet ipsi legatos ad eos quos
ĩ endẽ conditiõe cũ sueius eẽ diceret de¬
stinarẽt. ut federe cũ eis dẽ icto si mul
cesaris consilio uterẽt᷑. ad hec explorã¬
da ac firmanda cũ uibiis triduo etiaz
opus eẽ. Intellexit cesar hanc quoq pe¬
titionẽ eodẽ spectare quo pͥmã. respon-¬

Expanded text:
offensionibus abstineant. Legati se post offensionibus abstineant. Legati se post triduum redituros responsumque sue gentis relaturos quum dixissent, poposcerunt, ne castra interim promoveret. Sensit fraudem Cesar; equitatus enim partem magnam trans Mosam amnem frumentatum ab iis missam senserat, quam hoc spatio temporis expectabant. Itaque, quod peterent, se facturum negavit processitque; et quum iam nonnisi duodecim millia passuum distaret a barbaris, legati id ipsum poscentes instantius occurrerunt, idque quum iterum negasset, petierunt, ut ad suos equites, qui preibant, mandaret prelio abstinere, donec ipsi legatos ad eos, quos in eadem conditione cum Suevis esse diceret, destinarent, ut, federe cum eisdem icto, simul Cesaris consilio uterentur. Ad hec exploranda ac firmanda cum Ubiis triduo etiam opus esse. Intellexit Cesar hanc quoque petitionem eodem spectare, quo primam, respon
Abbreviated transcription (Latin):
romani uelint posse eis amicos ẽẽ nõ
ĩutiles. ad id sane duoꝵ altero opꝰ esse.
ut aut terras eis quas ĩhabitent laͬgi.¬
antur. aut possidere quas armis que¬
sierint patiantꝰ. Ad hec cesar ĩter ml¬
ta respondens /. nullã illis posse secum
einigrarent. neq satis se mirari posse
quenã eẽt istaintio ut qui sua defẽdere
nõ ualerent/ ĩuaderent aliena. qͣi ad in¬
uiriã inferendã ꝙͣ ad defendendã iustitiã
fortiores. cũ fortibus uiris uires addere so¬
leat aĩosq defensio suscepta iustitie. ne¬
q uͦ ullos agros eẽ ĩ gallia qui tãte ho¬
minũ multitudini assignari possint.
sine ĩiuria possessoꝵ. eẽ aũt apd̾ se ali¬
aꝵ gentiũ legatos. ĩpͥmis ubioꝵ ami¬
coꝵ populi romani de sueuioꝵ uiolẽ¬
tia cõquerente̾ ꝯpẽq poscentes. posse
eos cũ illis habitare. donec utͥsq con¬
sultũ sit. Se sueuis ĩꝑatuꝵ ut ab eoꝵ

Expanded text:
Romani velint, posse eis amicos esse non Romani velint, posse eis amicos esse non inutiles. Ad id sane duorum altero opus esse; ut aut terras eis, quas inhabitant, largiantur, aut possidere, quas armis quesierint, patiantur. Ad hec Cesar inter multa respondens nullam eis posse secum nibus emigrarent, neque satis se mirari posse, quenam esset ista ratio, ut, qui sua defendere non valerent, invaderent aliena, quasi ad iniuriam inferendam, quam ad defendendam iustitiam, fortiores, quum fortioribus viris vires addere soleat animosque defensio suscepta iustitie. Neque vero esse agros ullos in Gallia, qui tante hominum multitudini assignari possint sine iniuria possessorum. Esse autem apud se aliarum gentium legatos, inprimis Ubiorum, amicorum populi romani, de Suevorum violentia conquerentes opemque poscentes: posse eos cum illis habitare, donec utrisque consultum sit. Se Suevis imperaturum, ut ab eorum
Abbreviated transcription (Latin):
randas gallias ab ĩcuͣsu g̾manico pro¬
ficisci. quid ille p̃ceꝑat ad ĩpletũ ẽ. nõ
obedient̾ mͦ s libenter. ea est facilitas
aĩoꝵ. ¶ dũ instructis ergo paratisq ⁊
oĩbus iter arripuss iamq ad castrat
hostiũ paucoꝵ dieꝵ itinere ꝓpĩquaret
legatos barbaroꝵ obiuos habuit. qͦꝵ
pͥmꝰ in hanc sententiã u̾ba fecit. neq
germani ĩquit o cesar bellũ ĩferunt
romaĩs. neq eis si romani bellũ ĩfe¬
rant recusant. mox est noster a ma¬
ioribus ꝑ manꝰ nobis traditꝰ bella mouẽ¬
tibus obstare. nullũ hanc ob cam p̃cari.
Sueuis solis nos ĩpares confitem̃. quibꝰ
ne ip̃i quidẽ celites pares sint. de reliqͦ
moͣtales ões uincere posse cõfidimꝰ. u
unũ nõ ut humilior s ut iustior cã no¬
strasit dicimus. uenisse nos ĩ gallias
nõ sponte s coactos. ꝓfugos domo pul.¬
sos. aliquo ꝑgere netessariũ fuisse. Si

Expanded text:
randas Gallias ab incursu germanico prorandas Gallias ab incursu germanico proficisci. Quicquid ille preceperat, adimpletum est non obedienter modo, sed libenter: ea est facilitas animorum. Dum instructis ergo paratisque omnibus iter arripuisset, iamque ad castra hostium paucorum dierum itinere propinquaret, legatos barbarorum obvios habuit, quorum primus in hanc sententiam verba fecit: Neque Germani, inquit, o Cesar, bellum inferunt Romanis neque, eis si Romani bellum inferant, recusant. Mos est noster a maioribus per manus nobis traditus bella moventibus obstare, nullum ob hanc causam precari. Suevis solis nos impares confitemur, quibus ne ipsi quidem celites pares sint. De reliquo mortales omnes vincere posse confidimus. Unum non humile, sed ut iustior causa nostra sit, dicimus, venisse nos in Gallias non sponte, sed coactos; profugos, domo pulsos, aliquo pergere recesse fuisse. Si
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ ueritus leuitatẽ qui more fron¬
diu uento quolibet agitant᷑ et mͥca¬
tores et cusores more patrio manu pre¬
hendũt detinẽtq et unde ueĩant ꝯ
quo ꝑgunt / et quid noui afferãt ꝑcõ¬
tantur regũt᷑q rumoribꝰ sepe eriam
falsis. et sepe his moti en deliberant
quoꝵ mox peniteat. hec ĩꝙͣ uei̾tꝰ cesaͣ
ne fame cipiã flatibꝰ mouerẽt᷑ et a
romana fide desciscerent estate non
expettata ad ex̾citũ uenit. et ĩuenit ue¬
ra se timuisse. missos legatos agallis ad
g̾manos ĩuitantes hortantesq ut ale¬
uarheni ubi substiterãt abscederẽt. se¬
q inferrent ĩ intima galliaꝵ nichil eis
defutuꝵ oĩu que petissent. motꝰ his ce¬
sar. s dissimulans galloꝵ pͥncipibꝰ ad
colloquiũ euocatis benignis oratioĩbus
lenit firmauitq aĩos. atq edixit eꝗta¬
tũ quẽ ex debito tenerẽt᷑ ut paratũ in
armis haberẽt. esse eĩ sibi aãu ad libe¬

Expanded text:
lorum veritus levitatem, qui more fronlorum veritus levitatem, qui more frondium vento quolibet agitantur, et mercatores et cursores more patrio manu prehendunt detinentque, et, unde veniant et quo pergant et quid novi afferant, percunctantur, regunturque rumoribus sepe etiam falsis, et sepe his moti ea deliberant, quorum mox peniteat: hec, inquam, veritus Cesar, ne fame cuiuspiam flatibus moverentur et a romana fide desisterent, estate non expectata, ad exercitum venit et invenit vera se timuisse: missos legatos a Gallis ad Germanos, invitantes hortantesque, ut a leva Rheni, ubi substiterant, abscederent seque inferrent in intima Galliarum; nichil eis defuturum omnium, que petissent. Motus his Cesar, sed dissimulans, Gallorum principibus ad colloquium evocatis, benignis orationibus leniit firmavitque animos, atque edixit equitatum ad quem ex debito tenerentur, ut paratum in armis haberent: esse enim sibi animum ad libe
Abbreviated transcription (Latin):
oĩu germanoꝵ et olĩ fuisse legitur
et nũc ẽẽ dicitur. quoꝵ de moribꝰ mł-¬
ta quidẽ a scͥptoribus reꝵ memorata p̃.¬
tereo. qm̃ apd̾ eos et apd̾ fere oes hoĩes
mutari sũt mores. queq iacturaꝵ pes¬
sima est ꝓpe semꝑ in deteriꝰ. hoꝵ ut si¬
leam reliquos illũ saltẽ morẽ uideo ⁊¬
mutatũ nẽpe uinũ etate uilii cesaris.
abhorrebant qd̾ ni fallor hodie nõ ab¬
horrent. hi uicinitatis atq ad̾o huma¬
nitatis ĩpatientes oẽs finitunos popu¬
los aut tributarios sibi effecerãt aut
ꝓrsus expulerant. Itaq ad unã paͣte
finiũ sueuoꝵ fuisse traditꝰ ingẽs atq
ĩcredibilis solitudo. idq sibi tũc magnͤ
glorie ascͥbebãt. nũc eriã ꝑ eoꝵ fines
et suspecte multis ĩ locis solitudĩes/ ex¬
ꝑtus loquor et ambiguũ iter est. hos
ig̃ gͥ̾manoꝵ populos a sueuis pulsos cũ
in galliis consedisse cesar audiss/ gal¬

Expanded text:
omnium Germanorum et olim fuisse legitur omnium Germanorum et olim fuisse legitur et nunc esse dicitur. Quorum de moribus multa quidem a scriptoribus rerum memorata pretereo, quoniam apud eos et apud omnes fere homines mutati sunt mores, queque iacturarum pessima est, prope semper in deterius. Horum, ut sileam reliquos, illum saltem morem video mutatum: nempe vinum etate Iulii Cesaris abhorrebant, quod, ni fallor, hodie non abhorrent. Hi vicinitatis atque adeo humanitatis impatientes omnes finitimos populos aut tributarios sibi effecerant aut prorsus expulerant. Itaque ad unam partem finium Suevorum fuisse traditur ingens atque incredibilis solitudo, idque sibi tunc magne glorie ascribebant. Nunc etiam per eorum, fines et suspecte multis in locis solitudines expertus loquor et ambiguum iter est. Hos igitur Germanorum populos a Suevis pulsos quum in Galliis consedisse Cesar audiret, Gal
Abbreviated transcription (Latin):
leret illi subito quasi ab ĩferis em̾gẽ¬
tes effusos atq ĩ oꝑibus ĩpeditos di.¬
uersis uiis dissonisq clamoribꝰ ĩua-¬
dunt. Romani ĩpigre oꝑe ĩtermisso
et armic arreptis ĩ illos ĩpetũ fetere
eosq ĩ siluas redegere. paucis ĩt̾ uep̃s
ꝑditis multis hostiũ inteͣfectis. ex tũc
cesar siluestri materie cedende et in
morẽ ualli ad tutelam suoꝵ cirrudu¬
cende oꝑam dabat. ne clandestinis e¬
ruptioĩbꝰ p̃merentur. s iam hiems a¬
derat et ĩgentibꝰ ac ꝑpetus ĩbribꝰ ĩpe¬
dita res ẽ. uetitiq milites sub pellibus
agere. uictor ergo hominũ s nature
cedens incensis ac uastatis finibꝰ hosti¬
ũ cũ ex̾citu ĩ aulertios lexouiosq in
hiberna concessit. His tẽporibus geͣ¬
manoꝵ turbe ingentes rhenũ metu
pellente traieteraut. fesse bellis assidu¬
is atq ĩpoͣtunitaribꝰ ⁊ ĩiuriis sueuoꝵ.
que gens maxima belloq potẽtissima

Expanded text:
leret, illi subito quasi ab inferis emergenleret, illi subito quasi ab inferis emergentes, effusos atque in operibus impeditos diversis viis dissonisque clamoribus invadunt. Romani impigre, opere intermisso et armis arreptis, in illos impetum fecere eosque in silvas redegere, paucis inter vepres perditis, multis hostium interfectis. Ex tunc Cesar silvestri materie cedende, et in morena valli ad tutelam suorum circumducende, operam dabat, ne clandestinis eruptionibus premerentur. Sed iam hiems aderat, et ingentibus ac perpetuis imbribus impedita res est, vetitique milites sub pellibus agere. Victor ergo hominum, sed nature cedens, incensis ac vastatis finibus hostium, cum exercitu in Aulercios Lexoniosque in hiberna concessit. Caput 9 His temporibus Germanorum turbe ingentes Rhenum, metu pellente, traiecerant, fesse bellis assiduis atque importunitatibus et iniuriis Suevorum, que gens maxima belloque potentissima
Abbreviated transcription (Latin):
exorit᷑. territi hostes repentinis maliᷤᷤ
omissa partis alteriꝰ defensione diffu¬
giunt. Romanꝰ illos equitatꝰ locis cãpe¬
stribꝰ assecutꝰ obtrũcat. ita ut ex ꝗnqͦ¬
ginta milibꝰ aquitania cãtabriaq col¬
lecris uix qua̾ta pars p̃lio suꝑeẽt. quo
metu diffuso pars maxima populoꝵ
circũstantiũ ad deditiõe uenit. ¶ hec
cesar ꝑ legatos suos agebat ĩ galliis.
Ipse aũt auenetis ĩ menapos ꝓcesserat.
extremosq hominũ morinos ut ait
Maro ꝙ he due gentes nec legatos a se
miserant et ĩ armis erant. et ꝙͣuis hi-¬
ens aduentaret sperãs tñ modicitẽpo¬
ris opus ẽẽ. rem aggreditur. eint ãt
longe alia ꝙͣ crederetũ belli ratio. au¬
dientes eĩ maximas atq creberrimaᷤ
uictorias romanoꝵ nõ armis s late¬
bris decreuerant se tueri. Itaq se sua¬
q oĩa ĩ paludibꝰ ac siluis abdiderãt. iu¬
xta quas dũ castra exͥcitꝰ romanꝰ artol¬

Expanded text:
exoritur. Territi hostes repentinis malis, exoritur. Territi hostes repentinis malis, omissa partis alterius defensione, diffugiunt. Romanus illos equitatus locis campestribus assecutus obtruncat, ita ut ex quinquaginta millibus Aquitania Cantabriaque collectis vix quarta pars prelio superesset. Quo metu diffuso, pars maxima populorum circumstantium ad deditionem venit, fecCesar per legatos suos agebat in Galliis; ipse autem a Venetis in Menapios processerat extremosque hominum Morinos, ut ait Maro, quod he due gentes nec legatos ad se miserant et in armis erant. Et quamvis hiems adventaret, sperans tamen modici temporis opus esse, rem aggreditur. Erat autem longe alia, quam crederetur, belli ratio. Audientes enim maximas atque creberrimas victorias Romanorum non armis, sed latebris, decreverant se tueri. Itaque se suaque omnia in paludibus ac silvis abdiderant, iuxta quas dum castra exercitus romanus attol
Abbreviated transcription (Latin):
tenebant neq ꝓ uictoria obsidioĩs
infamiã recusabant. Romani hosti¬
u tarditatẽ nõ cõsilio ĩputãtes sed
pauori. et hortãte duce et militibꝰ
pugne signũ una uoce poscentibus
signo dato castra aggrediũt᷑. quo
in actu auxiliares in quibꝰ ad p̃liũ
modicũ spei erat missilibꝰ suggerẽ¬
dis fossis ĩplendis atq aggeribus
conuectandis/ multiplici oꝑe occu¬
pati sp̃ẽm maioris exercitus exhibe¬
bant. addebatq error hic ãos ro¬
maĩs atq hostibꝰ minuebat. utrĩq
tñ pugnabatur asꝑrime dũ ecce
equites quidã crasso nũtiãt castra
hostiũ ab aduesa parte negligen¬
tius custodiri. Is p̃fectos equitu
eo mitit. illi aũt his cohortibꝰ q̃ ca¬
stroꝵ p̃sidio subsederant auulne¬
ribus et labore integris longe a cõspec¬
tu hostiũ cͣicũductis parte̾ illã castroꝵ
ĩ prouisi adeũt et añ ꝙͣ sentirẽt᷑ uallo
disiecto mediis castris cũ cede clamor

Expanded text:
tenebant, neque pro victoria obsidionis tenebant, neque pro victoria obsidionis infamiam recusabant. Romani hostium tarditatem non consilio imputantes, sed pavori, et hortante duce et militibus pugne signum una voce poscentibus, signo dato, castra aggrediuntur. Quo in actu auxiliares, in quibus ad prelium modicum spei erat, missilibus suggerendis, fossis implendis atque aggeribus convectandis multiplici opere occupati speciem maioris exercitus exhibebant; addebatque error hic animos Romanis atque hostibus minuebat. Utrinque tamen pugnabatur asperrime, dum ecce equites quidam Crasso nuntiant castra hostium ab adversa parte negligentius custodiri. Is prefectos equitum eo mittit. Illi autem his cohortibus, que castrorum presidio subsederant, a vulneribus et labore integris, longe a conspectu hostium circumductis, partem illam castrorum improvisi adeunt, et ante quam sentirentur, vallo disiecto, mediis castris cum cede clamor
Abbreviated transcription (Latin):
ex his qui sub quĩto sertorio re¬
belli quidẽ s romano duce longo ⁊¬
usu militaris scientie magisteriu
adepti bella gerere ꝓrsus romano
more didicerant. loca idonea capi¬
endo. castia cõmuniendo/ cõmeat̾
hostiũ ĩpediendo acies instruendo
p̾sidia disponendo/ p̃lio ac receptui
canendo. oĩaq suis horis et sus oͣ¬
dinibus faciendo. que crassus cũta
conspiciens cogitansq qd̾ erat. se
ꝓpt̾ suoꝵ paucitatẽ nõ posse diutiꝰ
hostiu consiliis atq artibꝰ obstare
pugne fortunã exꝑiri statuit. quã
rem cũ ad consiliu reieciss idq ip¬
sũ õibꝰ uisũ ẽẽt mane ꝓximo ĩ aciẽ
eduxit expectãs ut in p̃liũ hostes
egrederent᷑. illi uͦ et si de uictoria
nõ deffisi tutiꝰ tñ rati sunt sine p̃.¬
lio uincere. qd̾ ꝑ frunẽti penuriã
euentuꝵ spenbant. ꝓpt̾ quã si ro¬
mani loco cederent. illoꝵ tergis ĩsta¬
re decreuerant. hac spe castris se

Expanded text:
ex iis, qui sub Quinto Sertorio, reex iis, qui sub Quinto Sertorio, rebelli quidem, sed romano duce, longo usu militaris scientie magisterium adepti bella gerere prorsus romano more didicerant, loca idonea capiendo, castra communiendo, commeatus hostium impediendo, acies instruendo, presidia disponendo, prelio ac receptui canendo, omniaque suis horis suisque ordinibus faciendo. Que Crassus cuncta conspiciens cogitansque, quod erat, se propter quorum paucitatem non posse diutius hostium consiliis atque artibus obstare, pugne fortunam experiri statuit. Quam rem quum ad consilium reiecisset idque ipsum omnibus visum esset, mane proximo in aciem eduxit, expectans ut in prelium hostes egrederentur. Illi vero, etsi de victoria non diffisi, tutius tamen rati sunt sine prelio vincere, quod per frumenti penuriam eventurum sperabant, propter quam si Romani loco cederent, illorum tergis instare decreverant. Hac spe castris se
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i consciscerẽt. mu genꝰ multũ his
modernis amicitias utilitate metiẽ¬
tibus. adu̾sũ.neq quisꝙͣ ex eo nu-¬
mero ĩuentꝰ a seculis ferebat᷑ qui hoc
facere renuiss. uulgo soldurios uo.¬
citabant. ex his sibi sexcentos adia¬
terinꝰ pͥnceps gentis bñficiis et fide
parauerat . cũ quibꝰ int̾ ip̃am dedi¬
tionẽ que illi utiq nõ placebat eru-¬
prionẽ ĩ romanos fecit ita ut ĩpui-¬
dos repentina spetie pene tuͣbauei̾t.
sic deuoti oẽs moͬti ĩ p̃liũ ruebant. re¬
uersis tñ ad se militibꝰ romanis cũ
aliꝙͣdiu ꝯrauiter ꝓ hostiũ paucitate
pugnatũ ẽẽt. suo cũ duce iucti. orã¬
tes q cũ populo ĩ deditionẽ dux ac sol¬
durii sunt recepti. de hinc crassus
ĩ ulteriora ꝓgrediens/ uicinaꝵ gen-¬
tiũ cõspiratioĩbus magnis excipit᷑.
ita ut etiã ab hispaniis oris q̃ pro¬
xuniores bello erant ꝑ legatos au¬
xilia peterent᷑. et duces eligerẽt᷑.

Expanded text:
ia consciscerent: mirum genus multum his ia consciscerent: mirum genus multum his modernis, amicitias utilitate metientibus, adversum; neque quisquam ex eo numero inventus a seculis ferebatur, qui hoc facere renuisset. Vulgo Soldurios vocitabant. Ex his sibi sexcentos Adiaterinus, princeps gentis, beneficiis et fide paraverat, cum quibus inter ipsam deditionem, que illi utique non placebat, eruptionem in Romanos fecit, ita ut improvidos repentina specie pene turbaverit: sic devoti omnes morti in prelium ruebant. Reversis tamen ad se militibus romanis, quum aliquandiu graviter pro hostium paucitate pugnatum esset, suo cum duce victi orantesque cum populo deditionem dux ac Soldurii sunt recepti. Dehinc Crassus in ulteriora progrediens vicinarum gentium conspirationibus magnis excipitur, ita ut etiam ab Hispanis oris, que proximiores bello erant, per legatos auxilia peterentur et duces eligerentur