comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hostio rodani ꝓfectus. pyreneosq mõ¬
tes circumiectus tꝑris appulisset classẽ.
exposito ibi exercitu orsus alucetanis.
omnẽ oram usq ad hiberũ flumen.
partim renouandis societatib. partim
notus instituendis romane dictionis
fecit: Inde conciliata clem̃tieq fama:
ñ ad maritimos mͦ ppłos. s in medit̾¬
raneis quoq ac montanis ad ferocio¬
res iam gentes ualuit: nec pax mͦ aprid
eos. s societas etiam armoꝵ parata est:
Ualideq aliqͦt auxilioꝵ cohortes ex his
conseripte sunt. Hanno ñ insciens hi¬
berum ꝓuintia erat. eum reliquerat
hannibal. ad regionis eius p̃sidium:
Itaq priusꝗͣ alienarentur omĩa. obui¬
am eumoem ratus castris in conspe-¬
ctu hostium posiqs. in aciem eduxit:
Nec romano differendũ certam̃ uisum:
Quippe qui sciret cum hannone. ⁊ has¬
drubale sibi dimicandum ẽẽ: malleq
aduersus singulos separatim. ꝗͣ aduer¬
sus duos simul rem gerere. Nec ma¬

Expanded text:
ostio Rhodani profectus Pyrenaeosque monostio Rhodani profectus Pyrenaeosque montes circumuectus Emporias appulisset classem, exposito ibi exercitu orsus a Laeetanis omnem oram usque ad Hiberum flumen partim renouandis societatibus partim nouis instituendis Romanae dicionis fecit. inde conciliata clementiae fama non ad maritimos modo populos sed in mediterraneis quoque ac montanis ad ferociores iam gentes ualuit; nec pax modo apud eos sed societas etiam armorum parta est, ualidaeque aliquot auxiliorum cohortes ex iis conscriptae sunt. Hannonis cis Hiberum prouincia erat; eum reliquerat Hannibal ad regionis eius praesidium. itaque priusquam alienarentur omnia obuiam eundum ratus, castris in conspectu hostium positis in aciem eduxit. nec Romano differendum certamen uisum, quippe qui sciret cum Hannone et Hasdrubale sibi dimicandum esse malletque aduersus singulos separatim quam aduersus duos simul rem gerere. nec ma
Abbreviated transcription (Latin):
tib dextra leuaq emissis in hostem
ipse cum peditum robore de his castͥs
erupit: Pugna raro magis ulla. ea
utriusq partis ꝑnicie clarior fuisset.
si extendi eam dies in longũ spaciũ
quiuisset: Nox accensum ingentib
animis p̃lium diremit: Itaq acͥor
concursus fuit: ꝗͣ cedes: E sicut eqͥ¬
ta ferme pugna erat: ita clade pari
discessum est: Ab neutra parte sex¬
centis plus peditib. et dimidiũ eius
equitũ cecioit:. S maior romanis
quam ꝓnumero iactura fuit: quia
equestris ordinis aliquod. & tͥbuni
militum quinq⁊ p̃fecti socioꝵ tres
sunt int̾fecti: S cl̃m eam pugnã han¬
nibal in ligures semꝑnius lucã conceᷤ¬
sit: Uenit in ligures hannibali: ꝑ in
et quinq equestris ordinis senatoꝵ
ferme lib̾is quo magis ratam fore cũ
his pacem societatemq crecdent tra¬
duntur: Dum hec in italia gerunt᷑
coñs. cornelius. scipio in hispaniam
cum classe et exercitu missus. cum ab

Expanded text:
tibus dextra laeuaque emissis in hostem tibus dextra laeuaque emissis in hostem ipse cum peditum robore mediis castris erupit. pugna raro magis ulla saeua aut utriusque partis pernicie clarior fuisset, si extendi eam dies in longum spatium siuisset; nox accensum ingentibus animis proelium diremit. itaque acrior concursus fuit quam caedes et, sicut aequata ferme pugna erat, ita clade pari discessum est. ab neutra parte sescentis plus peditibus et dimidium eius equitum cecidit; sed maior Romanis quam pro numero iactura fuit, quia equestris ordinis aliquot et tribuni militum quinque et praefecti sociorum tres sunt interfecti. secundum eam pugnam Hannibal in Ligures, Sempronius Lucam concessit. uenienti in Ligures Hannibali per inet quinque equestris ordinis, senatorum ferme liberis, quo magis ratam fore cum iis pacem societatemque crederet, traduntur. dum haec in Italia geruntur, Cn. Cornelius Scipio in Hispaniam cum classe et exercitu missus, cum ab
Abbreviated transcription (Latin):
septem ab sumpt: Digressus apenni¬
no retro ad placentiã castra mouit.¬
& ad decem mił ꝓgressus. consedit:
Postero die. duodecim milia peditũ
quinq milia equitum: aduersus
hostem ducit: Nec semꝑnius. coñs¬
iam enim redierat ab roma. detrecta¬
uit certamen: atq eo die tria milia
passum inter bina castra fuere:
Postero die ingentib animis uario
euentu pugnatũ ẽ: primo concur¬
su adeo res romana suꝑior fuit: ut
ñ acie uncerent solum: s pulsos
hostes in castra ꝑsequerentur: mox
castra qͦq oppugnarent: Hannibal
paucis ꝓpugnatorib in uallo portisq
positis. ceteros confertos in media.
castra recepit: Intentosq signũ: ad
erumpendũ spectare iubet: Iam ñ¬
a ferme diei hora erat. cũ romanus
ne quicꝗͣ fatigato milite. postꝗͣ nul¬
laspes erat potiundi castris. signum
receptui dedit: Qd̃ uͥ hannibal ac¬
cepit: laxatamq pugnam.⁊ reces¬
sum a castris uidit: extimplo equi¬

Expanded text:
septem absumpti. degressus Appenniseptem absumpti. degressus Appennino retro ad Placentiam castra mouit et ad decem milia progressus consedit. postero die duodecim milia peditum, quinque equitum aduersus hostem ducit; nec Sempronius consul—iam enim redierat ab Roma—detractauit certamen. atque eo die tria milia passuum inter bina castra fuere; postero die ingentibus animis uario euentu pugnatum est. primo concursu adeo res Romana superior fuit ut non acie uincerent solum sed pulsos hostes in castra persequerentur, mox castra quoque oppugnarent. Hannibal paucis propugnatoribus in uallo portisque positis, ceteros confertos in media castra recepit intentosque signum ad erumpendum exspectare iubet. iam nona ferme diei hora erat, cum Romanus nequiquam fatigato milite, postquam nulla spes erat potiundi castris, signum receptui dedit. quod ubi Hannibal accepit laxatamque pugnam et recessum a castris uidit, extemplo equi
Abbreviated transcription (Latin):
quo dep̃hensi erant. castra ponere ne-¬
cessarium uisum est: Id uͦ laboris: ue¬
lut de integrato intqum fuit. Nã
nec explicare quicꝗͣ. nec statuere
poterant: nec qõ statutum e̾ẽt ma¬
nebat: omĩa ꝑscindente uento.⁊ ra¬
piente: E mox aqua leuato uento.
cum suꝑ gelida montum iuga con¬
creta ee̾nt. tantũ niuose gͣndinis
deiecit : ut om̃ib omissis ꝓcũbereÑ
homines tegminib siuis. magis obru
t ꝗͣ tecti: Tantaq uis frigoris inse¬
quuta est: ut ex illa e miserabili ho¬
minum. ium̃toꝵq strage. cum se qͥs¬
q attollere ac leuare uellet. dui ne¬
quiret: qr torrentib rigore nerus¬
siuis. uix flectere artus poterant: De¬
inde ut tandem agitando sese mou̾e
ac reciꝑe animos. ⁊ raris locis ignis
fieri ẽ ceptus: ad alienam opem qͥsq
inops tendere: Diduum eo loco: ue¬
lut obsessi mansere. Multi homines
multa ium̃ta : elefanti quoq ex his
qui p̾lio ad trebiam facto suꝑfuerant

Expanded text:
quo deprensi erant loco castra ponere nequo deprensi erant loco castra ponere necessarium uisum est. id uero laboris uelut de integro initium fuit; nam nec explicare quicquam nec statuere poterant nec quod statutum esset manebat omnia perscindente uento et rapiente. et mox aqua leuata uento cum super gelida montium iuga concreta esset, tantum niuosae grandinis deiecit ut omnibus omissis procumberent homines tegminibus suis magis obruti quam tecti; tantaque uis frigoris insecuta est ut ex illa miserabili hominum iumentorumque strage cum se quisque attollere ac leuare uellet, diu nequiret, quia torpentibus rigore neruis uix flectere artus poterant. deinde, ut tandem agitando sese mouere ac recipere animos et raris locis ignis fieri est coeptus, ad alienam opem quisque inops tendere. biduum eo loco uelut obsessi mansere; multi homines, multa iumenta, elephanti quoque ex iis qui proelio ad Trebiam facto superfuerant
Abbreviated transcription (Latin):
des ẽ. adeo om̃is libidinis crudelita¬
tisq. ⁊ inhumane suꝑbie editum
in miseros exemplum ẽ. Hȩ fuere
hiberne expeditiones hannibali:
haud longis inde temporib. dũ into¬
lerabilia frigora erant. quies militi
data ẽ: & ad prima ac dubia signa
ueris ꝓfectus ex hibernis in etru¬
riam ducit: eam quoq gentem sic̃
gallos liguresq. aut ui. aut uolun¬
tate adiungiturus: Transeuntem.
appenninũ. adeo atrox adhorta tem¬
pestas ẽ: ut alpium ꝓpe feditatem
suꝑauerit:. Uento mixtus imber
cum ferretur in ipsa hora pͥma. qr
aut arma omittenda erant. aut con¬
tra enitentes uertice intorti affligebã¬
tur constitere: Dem cũ iamsꝑm in¬
cludet. nec recipcare animã sineret:
auersi auento. parumꝑ consedere:
um uͦ ingenti sono celum strepe. et
int̾ horrendos fragores micare ignes
captis aurib ⁊ oculis. metu om̃s tor¬
pere. Candem effuso imbre. cũ eo
magis accensa uis uenti e̾ẽt: ipso loco

Expanded text:
des est; adeo omne libidinis crudelitades est; adeo omne libidinis crudelitatisque et inhumanae superbiae editum in miseros exemplum est. hae fuere hibernae expeditiones Hannibalis. haud longi inde temporis, dum intolerabilia frigora erant, quies militi data est; et ad prima ac dubia signa ueris profectus ex hibernis in Etruriam ducit, eam quoque gentem, sicut Gallos Liguresque, aut ui aut uoluntate adiuncturus. transeuntem Appenninum adeo atrox adorta tempestas est, ut Alpium prope foeditatem superauerit. uento mixtus imber cum ferretur in ipsa ora, primo, quia aut arma omittenda erant aut contra enitentes uertice intorti adfligebantur, constitere; dein, cum iam spiritum includeret nec reciprocare animam sineret, auersi a uento parumper consedere. tum uero ingenti sono caelum strepere et inter horrendos fragores micare ignes; capti auribus et oculis metu omnes torpere; tandem effuso imbre, cum eo magis accensa uis uenti esset, ipso illo
Abbreviated transcription (Latin):
In quo qr sautius hannibal pugne ex¬
cessit: pauore hostib iniecto. defensũ
egregie p̃sioium ẽ. Paucoꝵ in dierũ
quieta sumpta. & iux dum sats ꝑcu¬
rato uulnere ad uictum uias oppug¬
nandas ire ꝑgit: Id emporiũ roma¬
nis gallico bello fuera munitũ: Inde
locum frequentauerant accole: mixti
undiq ex finitimis popłis: Ꝙ tum
terror populationũ eo plerosq ex agͥs
compulerant: Huius generis multi¬
tudo fama impigre defensi. ad placen-¬
tiam p̾sidii accensa: armis arreptis.
obuiam hannibali ꝓcedit magis agmi¬
ne ꝗͣ acies: In uia concurrerunt:¬
& cum ex altera parte nichil p̃ter incon¬
ditam turbã e̾et: in altera ⁊ dux mi¬
liti. & ducimiles fioens: a triginta
quinq hominũ a paucis fusa: pos¬
tero die deditione facta p̃sidium intͣ
uissent. signum repente uictoribꝰ dat᷑:
ut tanꝗͣ ui captam urbem deciꝑent:
Neq ulla quȩ intalire memorabilis
scribentib uideri solet. p̃termissa cla¬

Expanded text:
in quo, quia saucius Hannibal pugna exin quo, quia saucius Hannibal pugna excessit, pauore hostibus iniecto defensum egregie praesidium est. paucorum inde dierum quiete sumpta et uixdum satis percurato uolnere, ad Uictumulas oppugnandas ire pergit. id emporium Romanis Gallico bello fuerat; munitum inde locum frequentauerant accolae mixti undique ex finitimis populis, et tum terror populationum eo plerosque ex agris compulerat. huius generis multitudo fama impigre defensi ad Placentiam praesidii accensa armis arreptis obuiam Hannibali procedit. magis agmina quam acies in uia concurrerunt, et cum ex altera parte nihil praeter inconditam turbam esset, in altera et dux militi et duci miles fidens, ad triginta quinque milia hominum a paucis fusa. postero die deditione facta praesidium intuissent, signum repente uictoribus datur, ut tamquam ui captam urbem diriperent; neque ulla, quae in tali re memorabilis scribentibus uideri solet, praetermissa cla
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ effusos passim ad p̃dandum hosti¬
um equites. audacia magis ꝗͣ consilio:
aut spe fallendi resistendiue si ñ falłet:
Transgressus io qd̃ unum maxime
in p̃sentia desid̾abatur comitiis con¬
sularib habitis: in hiberna rediit:
Creati. coñs. cn. seruilius: & .c. fla¬
minius: Ceterum ne hiberna quidẽ
romanis quieta erant: uagantibꝰ pas¬
impeditiora erant celtiberis lusitaniꝰq
Om̃s gͥ undiq clausi commeatꝰ erant:
nͥ quos pado naues subuehere: Tꝑriũ
ꝓpe placentiam fuit : ꝙ oꝑe magno
munitum. & ualtoo firmatũ p̃sidio:
Eius castello oppugnandi spe: cũ eqͥti¬
b ac leui armatura ꝓfectus hanni¬
bal. cũ plurimũ in celando incepto
ad effectũ spei habuisset: nocte ad¬
hortus ñ fefellit uigiles: Tantus re¬
pente clamor ẽ sublatus: ut placen¬
tie quoq audiretur Itaq fub luce
cũ equitatu consul aderat: iussis
quadrato agmine legionib sequi:
Equestre interim p̃lium cõmissum:

Expanded text:
per effusos passim ad praedandum hostiper effusos passim ad praedandum hostium equites audacia magis quam consilio aut spe fallendi resistendiue, si non falleret, transgressus. is, quod unum maxime in praesentia desiderabatur, comitiis consularibus habitis in hiberna rediit. creati consules Cn. Seruilius et C. Flaminius . ceterum ne hiberna quidem Romanis quieta erant uagantibus pasimpeditiora erant, Celtiberis Lusitanisque. omnes igitur undique clausi commeatus erant, nisi quos Pado naues subueherent. emporium prope Placentiam fuit et opere magno munitum et ualido firmatum praesidio. eius castelli oppugnandi spe cum equitibus ac leui armatura profectus Hannibal, cum plurimum in celando incepto ad effectum spei habuisset, nocte adortus non fefellit uigiles. tantus repente clamor est sublatus ut Placentiae quoque audiretur. itaque sub lucem cum equitatu consul aderat iussis quadrato agmine legionibus sequi. equestre interim proelium commissum;
Abbreviated transcription (Latin):
fantos ꝓpe omnis assumpsit: Finis in¬
sequendi hostis: penis flum̃ trebia
fuit: & ita torpentes gelu in castra re¬
diere: ut uix leticiam uictorie sentirẽt.
militũ erat ratib trebiam tͣicerent:
aut nichil sensere obstrepente pluuia
aut qriã moueri nequibant p̃ lassitu¬
dine ac uulnerib sentire sese dissimu¬
larunt. quietisq penis tacito agmine
ab scipione confule. exercitus placentiã
ꝑductus.: Inde pado traiectus cremonã:
ne duoꝵ excercituũ hibernis una colo¬
nia p̃meretur: Romam tantus t̾ror
ex hac clade ꝑlatus ẽ: ut iam ad urbẽ
romam credent infestis signis hostem
uenturum: Nec quicꝗͣ spei aut auxi¬
lii ẽẽ. quia portis menibq uim arce¬
rent. uno consule ad ticinum uicto al¬
tero ex sicilia reuocato duob consulibꝰ.
duob consular ib exercitib uictis:
Quos alios duces. quas alias legiones
ẽẽ quȩ arcessantur: Ita territis. semꝓ¬
nius consul aduenit ingenti ꝑiculo

Expanded text:
phantos prope omnes absumpsit. finis inphantos prope omnes absumpsit. finis insequendi hostis Poenis flumen Trebia fuit, et ita torpentes gelu in castra rediere ut uix laetitiam uictoriae sentirent. militum erat ratibus Trebiam traicerent, aut nihil sensere obstrepente pluuia aut, quia iam moueri nequibant prae lassitudine ac uolneribus, sentire sese dissimularunt, quietisque Poenis tacito agmine ab Scipione consule exercitus Placentiam est perductus, inde Pado traiectus Cremonam, ne duorum exercituum hibernis una colonia premeretur. Romam tantus terror ex hac clade perlatus est ut iam ad urbem Romanam crederent infestis signis hostem uenturum nec quicquam spei aut auxilii esse quo portis moenibusque uim arcerent: uno consule ad Ticinum uicto, altero ex Sicilia reuocato, duobus consulibus, duobus consularibus exercitibus uictis quos alios duces, quas alias legiones esse quae arcessantur? ita territis Sempronius consul aduenit, ingenti periculo
Abbreviated transcription (Latin):
sos gallos auxiliares agiiussit han¬
nibal. extemplo haud dubiã fecere
fugam: quoq nouus terror additꝰ
romanis. ut fusa auxilia sua uider̃t:
taq cum iam in orbem pugnarent
decem milia ferme hominũ cum alii
euadere nequissent : media affroꝵ
acie que gallicis auxiliis firmata erat
cum ingenti cede hostrum ꝑrupere:
& cum neq in castra reditus eẽt flumi¬
ne interclusis. neq p̃ imbri satis decer¬
nere possent. suauis opem ferrent:
placentiam recto itinere prexere:
Plures deinde: in om̃s partes eruptiones
facte: E qui flumen petiere aut gurgiqbꝰ
absumpti sunt: aut inter cunctationẽ
ingrediendi abhostib opp̾ssi: Qui pas¬
sim ꝑ agros fugas pars ierant. uesti¬
gia cedentis sequentes agminis placen¬
tiam contendere: Aliis tumor hostrum
audaciã ingrediendi flumen fecit. tͣns¬
gressiq in castra ꝑuenerunt: Imber
niue mixtus. & intoleranda uis frigoriͤ.
& homines multos. & iumenta:⁊ ele¬

Expanded text:
sus Gallos auxiliares agi iussit Hansus Gallos auxiliares agi iussit Hannibal. ibi extemplo haud dubiam fecere fugam; nouus quoque terror additus Romanis ut fusa auxilia sua uiderunt. itaque cum iam in orbem pugnarent, decem milia ferme hominum— cum alia euadere nequissent—media Afrorum acie quae Gallicis auxiliis firmata erat, cum ingenti caede hostium perrupere et, cum neque in castra reditus esset flumine interclusus neque prae imbri satis decernere possent qua suis opem ferrent, Placentiam recto itinere perrexere. plures deinde in omnes partes eruptiones factae; et qui flumen petiere, aut gurgitibus absumpti sunt aut inter cunctationem ingrediendi ab hostibus oppressi. qui passim per agros fuga sparsi erant uestigia cedentis sequentes agminis Placentiam contendere; aliis timor hostium audaciam ingrediendi flumen fecit, transgressique in castra peruenerunt. imber niue mixtus et intoleranda uis frigoris et homines multos et iumenta et ele
Abbreviated transcription (Latin):
maxime ñ uisu mͦ. s odore insolito m̃¬
ts fugam late faciebant. P edestris
pugna paranimis magis quã uirib
erat: quã recentis penus paulo ante
curatis corporib in p̃lium attulerat:
Contra ieuna sessaq corpora romanis. ⁊
rigentia gelu torpebant: Restitissent
tam̃ animis: si cum pedite solũ foret
pugnatum: S ⁊ baleares pulso eqͥte
iaculabantur in latera: et elefanti iã
in medam peditũ aciem sese tulerãt
ꝙ mago numtoeq simul latebras
eoꝵ imꝑuida p̃ter lata acies est. exor¬
t ab tergo ingentem tumultũ ac ter¬
rorem fecere: Tamen in tot circũstan¬
tib mansit aliquanton immota aci¬
es: maxime p̃ter spem omniũ aduer¬
sus elefantos: E os pedites ad ipsum
locati. uerrutis comectis ⁊ auertere.
et insequiti auersis sub caudis quam
maxime mollicute uulnera. accipiu̾t
fodiebant: Trepidatisq prope iam
in suos consternatos media acie in
extremam ad sinistrũ cornũ aduer¬

Expanded text:
maxime non uisu modo sed odore insolito temaxime non uisu modo sed odore insolito territis, fugam late faciebant. pedestris pugna par animis magis quam uiribus erat, quas recentes Poenus paulo ante curatis corporibus in proelium attulerat; contra ieiuna fessaque corpora Romanis et rigentia gelu torpebant. restitissent tamen animis, si cum pedite solum foret pugnatum; sed et Baliares pulso equite iaculabantur in latera et elephanti iam in mediam peditum aciem sese tulerant et Mago Numidaeque, simul latebras eorum improuida praeterlata acies est, exorti ab tergo ingentem tumultum ac terrorem fecere. tamen in tot circumstantibus malis mansit aliquamdiu immota acies, maxime praeter spem omnium aduersus elephantos. eos uelites ad id ipsum locati uerutis coniectis et auertere et insecuti auersos sub caudis, qua maxime molli cute uolnera accipiunt, fodiebant. trepidantesque et prope iam in suos consternatos e media acie in extremam ad sinistrum cornu aduer
Abbreviated transcription (Latin):
ferme mila hominum. dein gͣuiorẽ
armis peditum. qd̃ uirium. qd̃ robo¬
ris erat in cornib circumfudit decẽ
milia equitum. ꝙ ab cornib inutͣmq
partem diuersos elefantos statuit: Con¬
sul effusos sequentis equites. cum ab
resistentib subito numidis incauti ex¬
ciꝑentur. signo receptui dato reuoca¬
tos circundedit peditib duo de uigin¬
tmilia romana erant. socium nomi¬
nis latim uiguiti auxilia p̃ter acenoma¬
noꝵ: Easola infide manserat gallia gens:
His copiis: concursum est: P relium:
ab alpib ortum est: Quib cum maiore
robore legiones obsisterent: deducte
ꝓpe in cornua leius armaturȩ sunt:
Quȩ res esficit: ut equitatus romanus
extimplo urgerentur: Nam cum uix
iam ꝑ se resisterent decem milib eqͥtum
quatuor milla: & fessi integris plerisq
obruti sunt. insuꝑ uelut nube iaculoꝵ
ab alarib comecta. Ad hoc elefanti e¬
minentes ab extremis cornib equis

Expanded text:
ferme milia hominum, dein grauiorem ferme milia hominum, dein grauiorem armis peditem, quod uirium, quod roboris erat; in cornibus circumfudit decem milia equitum et ab cornibus in utramque partem diuersos elephantos statuit. consul effuse sequentes equites, cum ab resistentibus subito Numidis incauti exciperentur, signo receptui dato reuocatos circumdedit peditibus. duodeuiginti milia Romani erant, socium nominis Latini uiginti, auxilia praeterea Cenomanorum; ea sola in fide manserat Gallica gens. iis copiis concursum est. proelium a Baliaribus ortum est; quibus cum maiore robore legiones obsisterent, diducta propere in cornua leuis armatura est, quae res effecit ut equitatus Romanus extemplo urgeretur. nam cum uix iam per se resisterent decem milibus equitum quattuor milia et fessi integris plerisque, obruti sunt insuper uelut nube iaculorum a Baliaribus coniecta. ad hoc elephanti eminentes ab extremis cornibus, equis
Abbreviated transcription (Latin):
consilio. auidus certaminis eduxit:
Erat forte brume tempus. & niualis
dies in locis alpib appenninoq in¬
teriectis ꝓpinquitate etiam flumi¬
num ac paludium ꝓgelidis ad ħ
raptim eductis hominib atq equis
non capto ante cibo. non ope illa ad
arcem dum frigus aohibita: Nichꝰ
caloris inerat: & quicquid aure flu¬
minis appropinquabant. afflabat
acrior frigoris uis: Ut uͦ refugientes
numtoas insequentis aquam ingres¬
si sunt: et erat peccatorib tenus acta
nocturno imbri: tum utiq egres¬
sis regere omnib corpora. ut uix ar¬
morum tenendoꝵ potentia ẽẽt: ⁊ si
militudine ⁊ ꝓcedente iam die fame
etiam deficere: Hannibal interim
miles. ignib ante tentoria factis:
oleoq ꝑ manipulos ut mollirent
artus misso.⁊ cibo ꝑ oqum capto: uͥ
transgressos flamem hostis nuntiatũ
est alacer animis corporibꝰq arma ca¬
pit. atq in aciem ꝓcedit: Balia res lo¬
cat ante signa leuem armaturã octo

Expanded text:
consilio auidus certaminis eduxit. consilio auidus certaminis eduxit. erat forte brumae tempus et niualis dies in locis Alpibus Appenninoque interiectis, propinquitate etiam fluminum ac paludum praegelidis. ad hoc raptim eductis hominibus atque equis, non capto ante cibo, non ope ulla ad arcendum frigus adhibita, nihil caloris inerat, et quidquid aurae fluminis appropinquabant, adflabat acrior frigoris uis. ut uero refugientes Numidas insequentes aquam ingressi sunt—et erat pectoribus tenus aucta nocturno imbri —tum utique egressis rigere omnibus corpora ut uix armorum tenendorum potentia esset, et simul lassitudine et procedente iam die fame etiam deficere. Hannibalis interim miles ignibus ante tentoria factis oleoque per manipulos, ut mollirent artus, misso et cibo per otium capto, ubi transgressos flumen hostes nuntiatum est, alacer animis corporibusque arma capit atque in aciem procedit. Baliares locat ante signa <ac> leuem armaturam, octo
Abbreviated transcription (Latin):
gilia prima uenias: Nunc corpora
curare tempus est: ut p̾torium mis¬
sum: Mox cum delectis: mago aderat:
Robora uiroꝵ cerno inquit hannibal:
s ut enumero etiam ñ animis mͦ ua¬
leatis. singulis uobis nouenos ex tur¬
mis manipulisq ur̃i similes eligite:
mago locum monstrabit quẽ insidea¬
tis hostem cecum ad ars belli artes
habetis: Ita mille equitib. magoni
mille peditib dimissis: hannibal
prima luce numidas equites trans¬
gressos trebiam flumen ob equitare
iubet hostium portis. iaculandoq
stationes elicere ad pugnam hostem:
Imecto deinde certamine: cedendo
sensim circa flumen ꝑtrahere: Hȩc
mandata numidis: Ceteris ducib
peditum equitumq p̃ceptum: ut
prandere om̃s iuberet armatos: de¬
inde instratisq equis. signum expe¬
ctare: S emꝑnius ad tumultum
numidarum primum: omnem e¬
quitatum ferox ea parte uirium:
deinde sex milia peditum: postremo
om̃s copias ad destinatum iamante

Expanded text:
gilia prima uenias; nunc corpora gilia prima uenias; nunc corpora curare tempus est.' ita praetorium missum. mox cum delectis Mago aderat. 'robora uirorum cerno' inquit Hannibal; 'sed uti numero etiam, non animis modo ualeatis, singulis uobis nouenos ex turmis manipulisque uestri similes eligite. Mago locum monstrabit quem insideatis; hostem caecum ad has belli artes habetis.' ita <cum> mille equitibus Magone, mille peditibus dimisso Hannibal prima luce Numidas equites transgressos Trebiam flumen obequitare iubet hostium portis iaculandoque in stationes elicere ad pugnam hostem, iniecto deinde certamine cedendo sensim citra flumen pertrahere. haec mandata Numidis: ceteris ducibus peditum equitumque praeceptum ut prandere omnes iuberent, armatos deinde instratisque equis signum exspectare. Sempronius ad tumultum Numidarum primum omnem equitatum, ferox ea parte uirium, deinde sex milia peditum, postremo omnes copias ad destinatum iam ante
Abbreviated transcription (Latin):
neqd̃ pretermitteret tempus sollicitꝰ
intentusq erat. dum tiro hostrum
miles ẽẽt. dum meliorem ex ducib
inutilem uulnus faceret: dum gal¬
lorum animi uigerent: quoꝵ ingen¬
tem multitudinem sciẽbat segnius
sequuturam. quanto longius ab do¬
mo traherentur: Cum ob hec taliaq
sꝑaret ꝓpinquum certamen et face¬
re si cessaretur cuꝑet. speculatoresq
galli ad ea exploranda que uellet.
tutiores. quia in utriusq castris mi¬
litabant. paratos pugne ẽẽ romanos
retulissent. locum insidiis circum¬
spectare penus cepit: Erat in medi¬
us riuus ꝑaltus utrimq clausus ri¬
pis. et circa obsitus plaustrib herbis.
et quib inculta ferme uirgultis ue¬
pluribusq: Quem ubi equite
quoq tegendo satis latebrosum locũ
circumuectus ipse oculus ꝑlustrauit:
hic erit locus magonifr̃ĩ ait quem te¬
neas. dilige centenos iuiros ex omni pe¬
dite atq equite cum uirib ad me ui¬

Expanded text:
ne quod praetermitteret tempus, sollicitus ne quod praetermitteret tempus, sollicitus intentusque erat, dum tiro hostium miles esset, dum meliorem ex ducibus inutilem uolnus faceret, dum Gallorum animi uigerent, quorum ingentem multitudinem sciebat segnius secuturam quanto longius ab domo traherentur. cum ob haec taliaque speraret propinquum certamen et facere, si cessaretur, cuperet speculatoresque Galli, ad ea exploranda quae uellet tutiores quia in utrisque castris militabant, paratos pugnae esse Romanos rettulissent, locum insidiis circumspectare Poenus coepit. erat in medio riuus praealtis utrimque clausus ripis et circa obsitus palustribus herbis et quibus inculta ferme uestiuntur, uirgultis uepribusque. quem ubi equites quoque tegendo satis latebrosum locum circumuectus ipse oculis perlustrauit, 'hic erit locus' Magoni fratri ait 'quem teneas. delige centenos uiros ex omni pedite atque equite cum quibus ad me ui
Abbreviated transcription (Latin):
qua geniti forent pelli romanos: Quã¬
tum ingemescãt inquit patres nr̃i cir¬
ca menia carthaginis bellare soliti:
si uideant nos ꝓgeniem suam duoscon-¬
sules. consularesq exercitus in media
italia pauentis intra castra penum qd
inter alpes appenninumq agrisit sua¬
editionis fecisse: & cum aosioens egro col¬
lege. hec in pretorio prope contionabun¬
ous agere. stimulabat et tempus pro¬
pinquum comitiorum. ne in nouos
consules bellum differretur. & occasio
unum. in se uertende głe dum eger
collega erat: Itaq ne quicꝗͣ dissentiente
cornelio: pari ad propinquum certa¬
men milites iubet: Hannibal cum qͥd
optimum foret. hosti cerneret uix ullã
spem habebat. temere atq improuioe
quicꝗͣ consules acturos cum alteriꝰ
ingenium fama prius: deinde recog¬
nitum ꝑcitum. ac ferox sciret ẽẽ. fero¬
ciusq factum prosꝑo cum p̃datorib
siuis certamine crederet ad ẽe gerende
rei fortuna haud diffidebat. Cuius

Expanded text:
qua geniti forent pelli Romanos. 'quanqua geniti forent pelli Romanos. 'quantum ingemiscant' inquit 'patres nostri, circa moenia Carthaginis bellare soliti, si uideant nos, progeniem suam, duos consules consularesque exercitus, in media Italia pauentes intra castra, Poenum quod inter Alpes Appenninumque agri sit suae dicionis fecisse?' haec adsidens aegro collegae, haec in praetorio prope contionabundus agere. stimulabat et tempus propinquum comitiorum, ne in nouos consules bellum differretur, et occasio in se unum uertendae gloriae, dum aeger collega erat. itaque nequiquam dissentiente Cornelio parari ad propinquum certamen milites iubet. Hannibal cum quid optimum foret hosti cerneret, uix ullam spem habebat temere atque improuide quicquam consules acturos; cum alterius ingenium, fama prius, deinde re cognitum, percitum ac ferox sciret esse ferociusque factum prospero cum praedatoribus suis certamine crederet, adesse gerendae rei fortunam haud diffidebat. cuius
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc cura preda plerosq cum in¬
oppinatos inuasisset: ingentem ter¬
rorem cedemq ac fugainusq ad cas¬
tra. statiomesq hostium fecere: Un¬
de multituoine effusa. pulsi rursus
subsidio suoꝵ prelium restituere:
Ad extremum equassent certamen:
uictorie fuit: Ceterum nemini omniũ
maior iustiorq. ꝗͣ ipsi consuli uideri
gauoio et ferri qua parte copiarum al¬
ter consul uictus foret ea se uicisse resti¬
tutor ac refectos militib animos: nec
quãquam ẽẽ preter collegam. qui di-¬
latam dimicationem uellet: E um
animo magis quam corpore egrum:
Memoria uulneris aciem ac tela horrere.
s non ẽẽ cum egro senescendum: Qd
enim ultra differri. aut ter i tempus
quem tercium consulem. quem alium
exercitum expectari: castra carchagi¬
nensium in italia ac prope in conspec¬
tu urbis ẽẽ. non ficiliam ac sardimã
uictis ademptas. nec his hiberum his¬
paniam peti: s solo patrio terraq in

Expanded text:
ad hoc graues praeda plerosque cum inad hoc graues praeda plerosque cum inopinato inuasissent, ingentem terrorem caedemque ac fugam usque ad castra stationesque hostium fecere; unde multitudine effusa pulsi, rursus subsidio suorum proelium restituere. ad extremum aequassent certamen, uictoriae fuit. ceterum nemini omnium maior ea iustiorque quam ipsi consuli uideri; gaudio efferri, qua parte copiarum alter consul uictus foret, ea se uicisse: restitutos ac refectos militibus animos nec quemquam esse praeter collegam qui dilatam dimicationem uellet; eum, animo magis quam corpore aegrum memoria uolneris aciem ac tela horrere. sed non esse cum aegro senescendum. quid enim ultra differri aut teri tempus? quem tertium consulem, quem alium exercitum exspectari? castra Carthaginiensium in Italia ac prope in conspectu urbis esse. non Siciliam ac Sardiniam, uictis ademptas, nec cis Hiberum Hispaniam peti sed solo patrio terraque in
Abbreviated transcription (Latin):
ab gallis accitum se uenisse ad lib̃an¬
dos eos dictitans. ob eam iram simul
ut preda militem aleret: duo milia
peditum. & mille equites. numidas
plerosq mixtos. quosdam et gallos
populari omnem deinceps agrum
usq ad pardiripas iussit: Egentes
ope galli. cum ad io dubios seruassent
animos. coacti ab auctorib iniurie
ad uindices futuros declinant: le¬
gatisq ad consulem missis auociliũ
romanoꝵ terre ob nimiam cultoꝵ
sioem in romanos laboranti orant.
Cornelio nec causa. nec tempus agen¬
de rei placebat. suspectaq ei gens e¬
rant cum ob infida multa facinora
cum ob utilia uetustate ab oleuissent
ob recentem boioꝵ ꝑfidiam. semꝓniꝰ
contintinendis in side sociis maximum
uinculum ẽẽ: primosq qui coissent o¬
pe. oefensos censebat. Cum collegam
cunctantem equitatum suum mille
peditum iaculatorib ferme admixtis.
ad defendendum gallicum agrum tͣns
trebiam mittt: sparsos et in cõpositõ

Expanded text:
ab Gallis accitum se uenisse ad liberanab Gallis accitum se uenisse ad liberandos eos dictitans. ob eam iram, simul ut praeda militem aleret, duo milia peditum et mille equites, Numidas plerosque, mixtos quosdam et Gallos, populari omnem deinceps agrum usque ad Padi ripas iussit. egentes ope Galli, cum ad id dubios seruassent animos, coacti ab auctoribus iniuriae ad uindices futuros declinant legatisque ad consulem missis auxilium Romanorum terrae ob nimiam cultorum fidem in Romanos laboranti orant. Cornelio nec causa nec tempus agendae rei placebat suspectaque ei gens erat cum ob infida multa facinora, tum, ut alia uetustate obsoleuissent, ob recentem Boiorum perfidiam: Sempronius contra continendis in fide sociis maximum uinculum esse primos qui eguissent ope defensos censebat. tum collega cunctante equitatum suum mille peditum, iaculatoribus ferme, admixtis ad defendendum Gallicum agrum trans Trebiam mittit. sparsos et incompositos,
Abbreviated transcription (Latin):
o legato. cum uiginti quinq longis
nauib uibonensem agrum mariti¬
mamq oram italie tuendam attri¬
buit: M emilio pretoꝵi qͥnqͣginta
nauium classem expleuit: Ipse compo¬
sitis sicilie rebus dicem nauib oram ita¬
lie legens: ariminum ꝑuenit:. Inde cũ
excercitu suo profectus: ad trebiam flu¬
men college coniungitur: Iam ãbo con¬
sules. & quicquid romanorum uiriũ
erat: hannibali oppositum. aut illis
copiis defendi posse romanum imꝑi¬
um: aut spem nullam aliam ẽẽ sa¬
tis declarabat: Tamen consul alter
sequestr⁊ prelio uno. & uulnere suo mi¬
nutus trahirem mallebat: Recentis a¬
nuni alter. eoq ferotior: nullam dila¬
tionem patiebatur: Qd inter trebiam
padumq agri est: galli tum incolebãt.
In duoꝵ p̃potentium populoꝵ certa¬
mine. ꝑ ambiguum fauorem. haud
dubie gr̃am uictos spectantes: Id ro¬
mani modo nequid mouerint equos
satis penus ꝑ inquo animo ferebat

Expanded text:
o legato cum uiginti quinque longis o legato cum uiginti quinque longis nauibus Uibonensem agrum maritimamque oram Italiae tuendam attribuit, M. Aemilio praetori quinquaginta nauium classem expleuit. ipse compositis Siciliae rebus decem nauibus oram Italiae legens Ariminum peruenit. inde cum exercitu suo profectus ad Trebiam flumen collegae coniungitur. iam ambo consules et quidquid Romanarum uirium erat Hannibali oppositum aut illis copiis defendi posse Romanum imperium aut spem nullam aliam esse satis declarabat. tamen consul alter, equestri proelio uno et uolnere suo comminutus, trahi rem malebat; recentis animi alter eoque ferocior nullam dilationem patiebatur. quod inter Trebiam Padumque agri est Galli tum incolebant, in duorum praepotentium populorum certamine per ambiguum fauorem haud dubie gratiam uictoris spectantes. id Romani, modo ne quid mouerent, aequo satis, Poenus periniquo animo ferebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ginensib tenebatur trahiceret: Adue¬
nienti hamilcar gisgonis filius p̃fectus
prestoii. cum paulo minus duob mi¬
libus militum. oppidumq cum insu¬
la traditur: Inde post paucos dies red¬
ditum lilibeum capquiq ⁊ a consule
& a pretore p̃ter insignes nobilitate
uiros sub corona uenierunt. Postqͣ
ab ea parte satis tutam siciliam cense¬
bat consul ad insulas uulcani: quia
fama erat stare ibi punicam classe tra¬
iecit. Nec quisꝗͣ hostrum circa eas in¬
fulas inuentus. iam forte transmniserat
ad uastandam italie oram: depopula¬
tioq uiuoniensi agro. urbem etiam
terrebant: Repetendi siciliã consuli:
excensio hostium in agrum uiuonien¬
sem facta nuntiatur: littereq ab se¬
natu de transitu in italiam hanniba¬
lis: & ut primo quoq tꝑre college
ferret auxilium misse traduntur:
Multis siml anxius curis exercitũ
extimplo in naues impositũ ariminũ
mari suꝑ commisit: S exto pomponi¬

Expanded text:
giniensibus tenebatur, traiecit. adueginiensibus tenebatur, traiecit. aduenienti Hamilcar Gisgonis filius, praefectus praesidii, cum paulo minus duobus milibus militum oppidumque cum insula traditur. inde post paucos dies reditum Lilybaeum captiuique et a consule et a praetore, praeter insignes nobilitate uiros, sub corona uenierunt. postquam ab ea parte satis tutam Siciliam censebat consul, ad insulas Uolcani, quia fama erat stare ibi Punicam classem, traiecit; nec quisquam hostium circa eas insulas inuentus; iam forte transmiserant ad uastandam Italiae oram depopulatoque Uibonensi agro urbem etiam terrebant. repetenti Siciliam consuli escensio hostium in agrum Uibonensem facta nuntiatur, litteraeque ab senatu de transitu in Italiam Hannibalis et ut primo quoque tempore collegae ferret auxilium missae traduntur. multis simul anxius curis exercitum extemplo in naues impositum Ariminum mari supero misit, Sex. Pomponi
Abbreviated transcription (Latin):
nam uenit: Ei fretum in tanti rex hie¬
ro classem ornatamq obuiam duxit.
Transgressusq ex regiam in p̃toriam.
nauem gratulatus sospitem cum exer¬
citum & nauib aduenisse. precatusq
ꝓsperum ac felicem in siciliam transitũ.
deinde insule et carthaginensium cona¬
ta exposuit: pollicitusq est. ut quo
animo priore bello populum romanũ
iuuenis adiuuisset: eo senem adiutu¬
rum. frumentum uestimentaq esse
legionib consulis. sociisq naualibus
gratis p̃biturum. grande ꝑiculum
lilibeo maritimisq ciuitatib ẽẽ. & qui¬
busdam uolentib nouas res fore:
Ob hec consuli nichil cunctandũ uisum
quin lylibeum classem peteret. E rex
regieq classis una ꝓfecti nauigantes
inde pugnatum ad lilibeum fusasq ⁊
captus hostium naues acciꝑe: A lilibeo
cõs. hieronem cum classe regia dimisso
relictoq pretore ad tuendam sicilie orã.
ipse in insulam melitam. que a carcha¬

Expanded text:
nam uenit. ei fretum intranti rex Hienam uenit. ei fretum intranti rex Hiero classem ornatam obuiam duxit, transgressusque ex regia in praetoriam nauem, gratulatus sospitem cum exercitu et nauibus aduenisse precatusque prosperum ac felicem in Siciliam transitum, statum deinde insulae et Carthaginiensium conata exposuit pollicitusque est, quo animo priore bello populum Romanum iuuenis adiuuisset, eo senem adiuturum; frumentum uestimentaque sese legionibus consulis sociisque naualibus gratis praebiturum; grande periculum Lilybaeo maritimisque ciuitatibus esse et quibusdam uolentibus nouas res fore. ob haec consuli nihil cunctandum uisum quin Lilybaeum classe peteret. et rex regiaque classis una profecti. nauigantes inde pugnatum ad Lilybaeum fusasque et captas hostium naues accepere. a Lilybaeo consul, Hierone cum classe regia dimisso relictoque praetore ad tuendam Siciliae oram, ipse in insulam Melitam, quae a Cartha
Abbreviated transcription (Latin):
romani detrectauere pugnam: Et me¬
moria circa ea ipsa loca gestarum freti.
& militum multitudine ac uirtute
ubi in altum euecti sunt: romanos
conserere pugnam. & ex propinquo
uires conferre uelle: Contra eludere
penus et alte. non ui rem gerere:na¬
uiumq quam uiroꝵ. aut armorum
malle certamen facere. Nam ut socii
naualib asfatim minus instructam
classem: ita inopem militem habebant.¬
& sic ubi conserta nauisset: haud quãꝗͣ
par numerus armatoꝵ ex ea pugna¬
bat: Qd̃ ubi animaduersum est. & ro¬
manis multitudo auxit animum:
& paucitas illis minuit: Exemplo
septem naues punice circumuente:
fugam cetere ceperunt: Mille & septin¬
genti fuere in nauib captis milites: na¬
cteq in his tres nobiles carthaginensiũ
Classis romana incolonis una taintum
ꝑforatum naui.S ea quoq ipsa redu-¬
ce in portum rediit: Scd̃m hanc pug¬
nam nundum gnaris eis qui messa¬
na ierant : L. sempnius. cõs. messa¬

Expanded text:
Romani detractauere pugnam et meRomani detractauere pugnam et memoria circa ea ipsa loca gestarum rerum freti et militum multitudine ac uirtute. ubi in altum euecti sunt, Romanus conserere pugnam et ex propinquo uires conferre uelle; contra eludere Poenus et arte non ui rem gerere nauiumque quam uirorum aut armorum malle certamen facere. nam ut sociis naualibus adfatim instructam classem, ita inopem milite habebant et, sicubi conserta nauis esset, haudquaquam par numerus armatorum ex ea pugnabat. quod ubi animaduersum est, et Romanis multitudo sua auxit animum et paucitas illis minuit. extemplo septem naues Punicae circumuentae: fugam ceterae ceperunt. mille et septingenti fuere in nauibus captis milites nautaeque, in his tres nobiles Carthaginiensium. classis Romana incolumis, una tantum perforata naui sed ea quoque ipsa reduce, in portum rediit. secundum hanc pugnam, nondum gnaris eius qui Messanae erant Ti. Sempronius consul Messa
Abbreviated transcription (Latin):
te omnia lilibeum teneri apparatũ
belli eductu ꝓposito. ut socii nauales
decem dierum coacta cibaria ad nauẽ
deferrent. Ꝙ ubi signum datum ẽẽt:
ne quis moram conscendendi faceret.
ꝑ quem omnem horam qui ex speculis
ꝓspicerent aduentantem hostrum clas¬
sem. Simili itaq quamꝗͣ de industͥa
morati. cursum nauium erant car¬
thaginenses: utante lucem acceclerent
lilibeum: Presensum tamen ẽ quia et
luna ꝑnox erat: & sublatis armam̃tis
ueniebant: Extemplo datum ex spe¬
culis. & in oppido ad arma conclama¬
tum est: & in naues conscensum: Pars
militum in muris potarumq instati¬
omibus: pars in nauib erant: Et
carthaginenses. quia remfore haud
cum imꝑatis cernebant: usq ad lucem
portu se abtinuerunt: Demendis ar¬
mamentis eo tempore aptandaq ad
pugnam. classe assumpto: Tbi illuxit
reciꝑe classem in altum. ut spacium
pugne eẽt: exitumq liberum ẽ por¬
tu naues hostrum haberent:. Nec

Expanded text:
te omnia Lilybaeum tueri apparatu te omnia Lilybaeum tueri apparatu belli, edicto proposito ut socii nauales decem dierum cocta cibaria ad naues deferrent et ubi signum datum esset ne quis moram conscendendi faceret, perque omnem oram qui ex speculis prospicerent aduentantem hostium classem missis. itaque quamquam de industria morati cursum nauium erant Carthaginienses ut ante lucem accederent Lilybaeum, praesensum tamen est quia et luna pernox erat et sublatis armamentis ueniebant. extemplo datum signum ex speculis et in oppido ad arma conclamatum est et in naues conscensum; pars militum in muris portarumque in stationibus, pars in nauibus erant. et Carthaginienses, quia rem fore haud cum imparatis cernebant, usque ad lucem portu se abstinuerunt, demendis armamentis eo tempore aptandaque ad pugnam classe absumpto. ubi inluxit, recepere classem in altum ut spatium pugnae esset exitumque liberum e portu naues hostium haberent. nec
Abbreviated transcription (Latin):
quinq remes cum mille armatis ad
depopulandam oram italie a cartha¬
giniensib misse: nouem. lipparias oc¬
to. ad insulam uulcam tenuerunt:
tres in fretum aduertit estus: Ad eas
conspectas amessana. duodecim na¬
ues ab hierone rege siracusanorum
misse: quintum forte messane erat
cõs. romanum oꝑiens nullo repug¬
nante. captas naues. messanam in por¬
tum deduxerunt: Cognitum ex cap¬
quis preter iuginti naues. cuius ipsi
classis ee̾nt. in italiam missas quinq
et triginta alias. quinq remes siciliã
petere ad sollicitandos ueteres
socios. lilibei occupandi p̃cipuam
curam ẽẽ. credere eadem tempestate
qua ipsi disiecti forent: eam quoq
classem de chadis insulas deiectam:
Hec sicut audita erant . rex. m̃. emilio
pretori. cuius sicilia ꝓuincia erat. pre¬
scribit. monetq et lilibeum firmo te¬
nere presidio: Extimplo et circa p̃torẽ
a ciuitate missi legati. tribuniq suos
ad curiam custodie intenderent: an¬

Expanded text:
quinqueremes cum mille armatis ad quinqueremes cum mille armatis ad depopulandam oram Italiae a Carthaginiensibus missae; nouem Liparas, octo ad insulam Uolcani tenuerunt, tres in fretum auertit aestus. ad eas conspectas a Messana duodecim naues ab Hierone rege Syracusanorum missae, qui tum forte Messanae erat consulem Romanum opperiens, nullo repugnante captas naues Messanam in portum deduxerunt. cognitum ex captiuis praeter uiginti naues, cuius ipsi classis essent, in Italiam missas, quinque et triginta alias quinqueremes Siciliam petere ad sollicitandos ueteres socios; Lilybaei occupandi praecipuam curam esse; credere eadem tempestate qua ipsi disiecti forent eam quoque classem ad Aegates insulas deiectam. haec, sicut audita erant, rex M. Aemilio praetori, cuius Sicilia prouincia erat, perscribit monetque et Lilybaeum firmo teneret praesidio. extemplo et circa a praetore ad ciuitates missi legati tribunique suos ad curam custodiae intendere, et an
Abbreviated transcription (Latin):
ultra patiens. & collegam. iam enim
et reuocatum. et sicilia audierat ratꝰ
expectandum locum qui ꝓpe
flumen tutissimus statuus est
uisus dilectum communiit: Nec pro¬
cul inde hannibal cum consedisset.
quantum uictoria equestri elatus.
tantum anxius inopia. que ꝑ hostrũ
agros euintem nusquã preparatis
commeatib maior indies excipiebat.
ad cdastidium uicum quo magnum
frumenti numerum congesserant ro¬
mani mitait: Ibi cum uim pararent:
spes facti proditionis: Nec sane mag¬
no precio nummis aureis quadringen¬
tis dati pro brundisino prefecto pre¬
sidi corrupto traditur hannibali clasti¬
dium: Id horreum fuit : penis seden¬
tib ad tribiam: In capquos ex tradi¬
to presidio. ut fama clementie in pͥn-¬
cipio rerum colligeretur nichil se ui¬
tum est: cum ad triuiam terrestre
constitisset bellum: Interim circa sici¬
liam. insulasq italie imminentes. et
a sempronio consule. & ante aduentũ
eius terra mariq res geste: Uigniti

Expanded text:
ultra patiens et collegam— iam enim ultra patiens et collegam— iam enim et reuocatum ex Sicilia audierat—ratus exspectandum, locum qui prope flumen tutissimus statiuis est uisus delectum communiit. nec procul inde Hannibal cum consedisset, quantum uictoria equestri elatus, tantum anxius inopia quae per hostium agros euntem, nusquam praeparatis commeatibus, maior in dies excipiebat, ad Clastidium uicum, quo magnum frumenti numerum congesserant Romani, mittit. ibi cum uim pararent, spes facta proditionis; nec sane magno pretio, nummis aureis quadringentis, Dasio Brundisino praefecto praesidii corrupto traditur Hannibali Clastidium. id horreum fuit Poenis sedentibus ad Trebiam. in captiuos ex tradito praesidio, ut fama clementiae in principio rerum colligeretur, nihil saeuitum est. cum ad Trebiam terrestre constitisset bellum, interim circa Siciliam insulasque Italiae imminentes et a Sempronio consule et ante aduentum eius terra marique res gestae. uiginti
Abbreviated transcription (Latin):
gentium donoꝵ accensos in ciuitatẽ
quemq suas ad sollicitandos popu¬
larium animos dimisit: Scipio ce¬
dem eam signum defectionis: om¬
nium galloꝵ ẽẽ ratus: Contactosq
eos celere uelut miecta rabie ad ar¬
ma ituros. quamquã grauis adhuc
uulnere erat: tamen quarta uigilia
noctis insequentis. tacito agmiine ꝓ¬
fectus ad treuiam fluuium iam loca
altiora locusq. impeditiores equites
castra mouet: Minus quam ad tei¬
num fefellit: Missisq hannibal pri¬
mum numidis: deinde omni equita¬
tu: turbasset utiq nouissimũ agmen
ni auiditate p̃de in uacua romana
castra numide deuertissent: Ibi dũ
ꝑscrutantes loca omnia castrorum.
nullo satis digno more precio tempus
terunt: emissus hostis ẽ demanib
& cum iam transgressos treuiã roma¬
nos. me tantisq castra conspexissent:
paucos moratoꝵ occiderunt. eitra
flumen interemptos: Scipio nec ue¬
xationem uulneris in uia lactantis

Expanded text:
gentium donorum accensos in ciuitates gentium donorum accensos in ciuitates quemque suas ad sollicitandos popularium animos dimisit. Scipio caedem eam signum defectionis omnium Gallorum esse ratus contactosque eo scelere uelut iniecta rabie ad arma ituros, quamquam grauis adhuc uolnere erat, tamen quarta uigilia noctis insequentis tacito agmine profectus, ad Trebiam fluuium iam in loca altiora collesque impeditiores equiti castra mouet. minus quam ad Ticinum fefellit; missisque Hannibal primum Numidis, deinde omni equitatu turbasset utique nouissimum agmen, ni auiditate praedae in uacua Romana castra Numidae deuertissent. ibi dum perscrutantes loca omnia castrorum nullo satis digno morae pretio tempus terunt, emissus hostis est de manibus; et cum iam transgressos Trebiam Romanos metantesque castra conspexissent, paucos moratorum occiderunt citra flumen interceptos. Scipio, nec uexationem uolneris in uia iactati