comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
defendant᷑ in bona crũ omitti. defendi
aũt ñ his uidem᷑ cuiꝰ se defensor in¬
gessĩt. S qui requisitꝰ ab actore ñ ÷
defensiomi defutus plena ꝙ defensio

Expanded text:
defendantur, in bona tantum mitti. Defendi autem non is uidetur, cuius se defensor ingerit, sed qui requisitus ab actore non ‹est› defensioni defuturus, plenaque defensio
Abbreviated transcription (Latin):
pite minutꝰ ẽẽt eiusdem usumt.
legauit q̃situm ÷ si ticus ex repe
nĩ ac si alius eẽt ticio inusuf. sub¬
stitutꝰ hos enim tam ⁊ si nouũ us
re tñ conuincta s uid̾i.
dem papiianꝰ q̃rit. Si dicio ⁊
meuio usuf. legatꝰ ÷ in repetici
one usust̃. ñ totum s ꝑtẽm citio rẽ¬
legass an uiderent᷑ conumcti ⁊ ait
adc̃sc̾e̾ qid̾ si meuius amisisset nõ
totum ad c̾scere s ꝑtem ad eum ⁊¬
resumit. eam ip̃i quic quã ex usuf.
ad c̃scere placet .n. nob̾ ei qui amit¬
tit usimif. ex eo qd̃ amittit nicħ
adc̃scere.¶Morte ꝙͦ amitti usũf.
ñ recep̃ dubitationem cum ius fru¬
endi morte extinguit᷑ sicuti si qͥd
aliud qid̃ ꝑsone cohercet.
tum usumf legatarius alii resti¬
tuere rogatus ÷ id ag̾e p̃dor debeat
ut ex fid̃i cõmissarii ꝑsona magis¬
⁊ quã ex legatarii ꝑeat usuf.¬

Expanded text:
pite minutus esset, eidem usum fructum legauit: quaesitum est, si Titius ex repeterinde ac si alius esset Titio in usu fructu substitutus: hos enim tametsi non uerbis, re tamen coniunctos uideri. Idem Papinianus quaerit, si Titio et Maeuio usu fructu legato in reitio relegasset, an uiderentur coniuncti. et ait, adcrescere: quod si Maeuius amisisset, non totum adcrescere, sed partem ad eum, presumit, etiam ipsi quicquam ex usu fructu adcrescere: placet enim nobis ei qui amittit usum fructum ex eo quod amittit nihil adcrescere. Morte quoque amitti usum fructum non recipit dubitationem, cum ius fruendi morte extinguatur, sicuti si quid aliud, quod personae cohaeret. tum usum fructum legatarius alii restituere rogatus est, id agere praetor debet, ut ex fideicommissarii persona magis quam ex legatarii pereat usu
Abbreviated transcription (Latin):
q rõne dum mͦ ñ morte nisi forte
ħ̾edib eum legau̾it.Si quis usũ
tructum solum serui alienauit ꝑ
fructus ꝑ eum adquisitꝰ retineat᷑.
N ei mutatione int̾ire usunif. placet
sit positum rẽmutari ⁊ nsumf. extin¬
gui constat plane si ꝓpͥetar uis ħ fẽc̃
ex testam̃to ut de dolo denebit᷑.¬

Expanded text:
one, dummodo non morte: nisi forte heredibus legauerit. Si quis usum fructum solum serui alienauerit,fructus per eum adquisitus retineatur. Rei mutatione interire usum fructum placet: sit positum, rem mutari et usum fructum extingui constat. plane si proprietarius hoc fecit, ex testamento uel de dolo tenebit
Abbreviated transcription (Latin):
sufructu legato si uilla dixuta
di accessio ⁊. naͦm magis quam si
arbores decid̾int.
aulus. li .iii. ad sabinũ. Sed ⁊ eo
qͦ solo in quo fuit uilla utifrui

Expanded text:
su fructu legato si uilla diruta di accessio est: non magis quam si arbores deciderint. 9 Paulus libro tertio ad Sabinum. Sed et eo quoque solo, in quo fuit, uilla, uti frui
Abbreviated transcription (Latin):
tis diminuctionem amissus legari pot
ut adiciant᷑ quotienscumq capite
minutꝰ erit do lego ut si quotiens a¬
uussus erit ⁊ tunc si capitis miutõe
amittat᷑ repetitus uidebit᷑ unde tͣ¬
ctatum ⁊ si cui quam diubibat u¬
susf. legatꝰ sit an uideat᷑ repetitꝰ
quotiens amissus ÷ qd̃ ⁊ metianus
temptat ⁊ putat repetitum uideri

Expanded text:
amissus legari potest, ut adiciatur: "quotiensque capite minutus erit, ei lego", vel sic "quotiens amissus erit": et tunc, si capitis minutione amittatur, repetitus videbitur. unde tractatum est, si cui quamdiu vivat usus fructus legatus sit, an videatur repetitus, quotiens amissus est? quod et Maecianus temptat: et puto rep
Abbreviated transcription (Latin):
si legatarium umũ substituas cui alt̃¬
nis annis legatꝰ sit usust̃. plena sit ap̃
hedem ꝓpͥetas eo temꝑe quo his fru¬
endis legatario ñ ⁊ qd̾ si ex duobus
illis alt̾ decedat ꝑ uices temporũ plena
ꝓpͥetas erit neq enim adc̾scere alt̾i
rente alt̾o fructus indegͥ habuitssi ñ
mors s capitis dimumitio int̾̃cesserit
mͦ ius fruendi hu̾it fructus amillus
erit qd̃ ⁊ in uno legatario qui fruc¬
tum in singulos annos accepit defen¬
dendum ÷ ut cũmemoratio temporũ
repetitionis p̾adem hãtscum singulis
fructib alt̾nis anni legat᷑ sicut senti¬
ant in eund̃ annũ impediunt᷑. qd̾ nõ
Datũ uid̾r ut concurrerent multum
⁊ enĩ refert duob simł alt̾nis annus
leget᷑ qꝵ qd̾ sane ultͣ pͥmũ annũ ꝓced̾e
ñ põt̾it ñ magis quam si uni legatus
ita fuisset an singulis alt̾nis annis
nam si concurrere uolent aut impe¬
dient inuicẽ p̃p̃ uoluntadem aut si ea
ñ refragai̾t singuloꝵ annoꝵ fructꝰ
uacabit

Expanded text:
si legatarium unum substituas, cui alternis annis legatus sit usus fructus, plena sit apud heredem proprietas eo tempore, quo ius fruendi legatario non est. quod si ex duobus illis alter decedat, per vices temporum plena proprietas erit: neque enim adcrescere alteri rrente altero fructus integri habuit. Si non mors, sed capitis deminutio intercesserit, m, si modo ius fruendi habuit, fructus amissus erit: quod et in uno legatario, qui fructum in singulos annos accepit, defendendum est, ut commemoratio temporum repetitionis potestatem habeat. Cum singulis fructus alternis annis legatur, si consentiant in eundem annum, impediuntur, quod non id actum uidetur, ut concurrerent: multum etenim refert, duobus simul alternis annis legetur quod sane ultra primum annum pr‹o›cedere non poterit, non magis quam si uni legatus ita fuisset an singulis alternis annis: nam si concurrere uolent, aut impedient inuicem propter uoluntatem aut, si ea non refragabitur, singulorum annorum fructus uacabit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fortasse pot̾imꝰ ita fpenissoribus
comngẽ si socũ sum. alias nͭ ade
petit᷑ nec ego peto ne eo nomine
petit᷑ licet a teꝓeta semit cõmilsa ¶¬
peña solu̾i compmisũ rectius puto
dici nec ampliꝰ possecõmitti nͥ id
actum sit uti singulas cãs ticiens
conmittatur.

Expanded text:
 fortasse poterimus ita fideiussoribus coniungere, si socii sunt: alias nec a te petitur, nec ego peto, nec meo nomine petitur, licet a te petatur. Semel commissa poena solui compromissum rectius puto dici nec amplius posse committi, nisi id actum sit ut ‹in› singulas causas totiens committatur.
Abbreviated transcription (Latin):
de dicẽ libello cuiꝰdam id q̃rentis m¬
ꝑator antoniꝰ subscͥpsit posse eum
uti doli mali exceptione. ⁊ idem cũ
a nidice consuleret᷑ ap̃ quem pena
petebat᷑. p̾scͥpsit etiam si appellari
ñ pͣ doli mali exceptionem in peneᷤ
peticione obstaturam. ꝑ hanc gͦ ex¬
ceptionem q̃dam appellandi sp̃es ÷
cum liceat retͣctare de sn̾a arbitriꝰ.
¶de osto̾ arbitͥ tͣctantib sciendũ ÷ om¬
nem tͣctatum ex ip̃o compmisso su¬
⁊ mendum. nͨ .i. aluid illi licebit quã
ct̃ ibi ut effic̾e̾ possit cautum ÷. Nõ
gͦ qõlib statuere arbit̾ potĩt. nͦ in
qualib re nͥ de qua re compmissũ¬
ñ qũalib licet de quibdam uariatũ
⁊ sit. ⁊ puto uere ñ cõmitti si dicat ad
ut in aliũ comꝓmittend̾. Niam ⁊ u¬
lianꝰ impune ñ paresut si iubeat ad
alium arbitrum iri ne finis ñ sit. Ꝙ¬

Expanded text:
o cuiusdam id querentis imperator Antoninus subscribsit posse eum uti doli mali exceptione. et idem, cum a iudice consuleretur, apud quem poena petebatur, rescripsit, etiamsi appellari non potest, doli mali exceptionem in poenae petitione obstaturam. per hanc ‹er›go exceptionem quaedam appellandi species est, cum liceat retra‹cta›re de sententia arbitri. De officio arbitri tr‹a›ctantibus sciendum est omnem tractatum ex ipso compromisso sumendum: nec enim aliud illi licebit, quam quod ibi ut efficere possit cautum est: non ergo quod libet statuere arbiter poterit nec in qua re libet nisi de qua re compromissunon quamlibet, licet de quibusdam uariatum sit. et puto uere non committi, si dicat ad uel in alium compromittendum. nam et Iulianus impune non pareri, si iubeat ad alium arbitrum ire, ne finis non sit:
Abbreviated transcription (Latin):
admod̃ det᷑ eͥqͣua polsõ. an ⁊ satis r¬
tam rem habit᷑m. sextus pediꝰ pu¬
tat qd̃̾ nullam rõnem ht̃. ⁊lam si
arbit̾ nicħ extͣ comꝓmissũ facere
comꝓmissi ꝓferenda. cet̾m impune

Expanded text:
admodum detur uacua possessio. an et satis ratam rem habiturum? Sextus Pedius putat, quod nullam rationem habet: nam si Arbiter nihil extra compromissum facere compromissi proferenda: ceterum impune
Abbreviated transcription (Latin):
Sut ũ det tem si cruis rome cõpro¬
misi̾t mor᷑ romã in legationem
uen̾it. ñ ÷ cogendus arbit̾ snĩam
dic̾e ñ mag̾ quã coget᷑. Si litẽ aña
contestatꝰ eẽt nũc eam exerc̾e nͣ
mittat pudo cogend̾ arbitrum
de ilło ũ recte dubitant qui utiq
nullo mͦ dubitant. s ea re in lega¬
tione cõpmisit quam in legatiõe
contͣrit. eꝵ ⁊ iudiciũ eo nõie acci¬
an si añ cõꝓmisit legatus cogen¬
postulet qd̾ pͥma ratione pot̾id u¬
deri miquũ ut in ip̃ius p̾ade sit S
ħ tale erit quale si actionem uelit
ditare qd̾ facẽ ei licet S compnus¬
sum illõ comꝑauimꝰ ordinarie acti¬
oni ut ñ alias audiat᷑ desid̾ans ut
arbit̾ siũam dicat quã se defẽdat
Ei is faciat contͦu̾siam ħeditatĩ qͥ
cum defuncto ꝯꝓmiserat. fut᷑m ⁊
p̃iudicium ħeditati si arbit̃ suĩam.
dicat. gͦ int̾ ea inhibendꝰ ÷ arbit̾
dies compmussi ꝓferri pͭ. cum ñ ex¬

Expanded text:
ut non detur. Item si quis Romae compromiserit, mox Romam in legationem uenerit: non est cogendus arbiter sententiam dicere, non magis quam cogeretur, si litem ante contestatus esset, nunc eam exercere: nromittat, puto cogendum arbitrumde isto non recte dubitant: qui utique nullo modo dubitabunt, si de ea re in legatione compromisit, quam in legatione contraxit: quia et iudicium eo nomine accian, si ante compromisit legatus, cogenpostulet: quod prima ratione poterit uideri iniquum, ut in ipsius potestate sit. sed hoc tale erit, quale si actionem uelit dictare, quod facere ei licet. sed compromissum istud comparabimus ordinari‹ae› actioni, ut non alias audiatur desiderans ut arbiter sententiam dicat, quam si se defendat. Si is faciat controuersiam hereditatis, qui cum defuncto compromiserat, futurum est praeiudicium hereditati, si arbiter sententiam dicat: ergo interea inhibendus est arbiter. Dies compromissi proferri potest, n
Abbreviated transcription (Latin):
Ipła mancipia uno p̃cio ueniem̃t
ita dennum probonitate euis cxti¬
matio fiet. si confuce uniu̾sis.
mancipus ꝯstitutum p̃cium fuit
ꝙ sisingłoꝵ mancipior ꝯstituto p̃¬
cio unu̾sa tanti ueniennt qͣnt̃

Expanded text:
a mancipia uno pretio uenierint ita demum pro bonitate eius aestimatio fiet, si confuse uniuersis mancipiis constitutum pretium fuerit: quod si singulorum mancipiorum constituto pretio uniuersa tanti ue
Abbreviated transcription (Latin):
pus ꝙ admorbum uicumiueanti¬
net. quicquio gͥ illic dix̾imus. huic
ent tranfferen diu. ⁊ simortuu̾
fũit uumm̃itum. pari modoredib̾i
pot̾it q̃ admodum manapium
pecus comineatur undeamus. et
difficae ẽ ut comineatur. nam ali¬
ud significant nim̃ta aliudsig¬
inficatur pecoris applłone idcr¬
co euloguun huic edicto sbiect᷑
ẽ. cuius uͥ̾ba hec sunt. q̃ de inm̾to
sanitate diximus de cet̃oquoqi pe¬
core om̃i ũditores facunt uñ
dubitari desut an hoc edco boues
quoz comineantur. et enim ĩn¬
m̃toꝵ applłone non contincri
eos uerius ẽ. s pecoris appłłone
continebutur. Si enim sunt
q̃dam q̃ in homĩb quid̾ morbũ
facinit. inium̾tis non. ad eo ut
pnca simulus castratus ẽ n mor¬
bineq incii quid hab̾e indetur.
quia neq de fortitudine quid eiꝰ de¬
trahitur neq de utilitate ai
ad grn̾andum m̃iquam sit habi¬
l. celuis quoq scribit nõ om̃na
animalia castrata ob id ipm̃ uci¬

Expanded text:
uod ad morbum uitiumue attinet: quidquid igitur hic diximus, huc erit transferendum. et si mortuum fuerit iumentum, pari modo redhiberi poterit, quemadmodum mancipium pecus contineatur, uideamus. et difficile est, ut contineatur: nam aliud significant iumenta, aliud significatur pecoris appellatione. Idcirco elogium huic edicto subiectum est, cuius uerba haec sunt: 'quae de iumentorum sanitate diximus, de cetero quoque pecore omni uenditores faciunto'. Unde dubitari desiit, an hoc edicto boues quoque contineantur: etenim iumentorum appellatione non contineri eos uerius est, sed pecoris appellatione continebuntur. Sed enim sunt quaedam, quae in hominibus quidem morbum faciunt, in iumentis non adeo: ut puta si mulus castratus est, neque morbi neque uitii quid habere uidetur, quia neque de fortitudine quid eius detrahitur neque de utilitate, cum ad generandum numquam sit habilis. Caelius quoque scribit non omnia animalia castrata ob id ipsum uiti
Abbreviated transcription (Latin):
s utriusq erit ꝯpoẽndum qñ¬
ti inmoris sit cum enim imo
seꝑañdum p̃cium. si qnͣto mi¬
noris conueniret utrumq fu¬
erit nonait̾m ꝙ erat uicio sñ.
cum aut̃ im̾ta paria uencu̾t
edc̃o exp̾ssumẽ ut cum altm̃
incacaula sit ut redib̾icelrat.
utrumq redibeatur in qua re
tam ẽptori quam unditori cõ¬
surtur dum ium̃ta ñ seꝑint᷑¬
simili modo ⁊ sitriga uemerit redi¬
bñdaerit tota. ⁊ siquadriga redi¬
beatur. sifi duo pana mular̾ st̃
⁊ una mul iuiciosa fit uł parsolu̾
par redibebitur. aitm̃ non. Si tm̃

Expanded text:
 utriusque erit componendum, quanti minoris sit: cum enim uno separandum pretium, sed quanto minoris cum ueniret utrumque fuit, non alterum quod erat uitiosum. Cum autem iumenta paria uen‹e›unt, edicto expressum est, ut, cum alterum in ea causa sit, ut redhiberi debeat, utrumque redhibeatur: in qua re tam emptori quam uenditori consulitur, dum iumenta non separantusimili modo et si triga uenierit, redhibenda erit tota, et si quadriga, redhibeatur. sed si duo paria mularum sint et una mula uitiosa sit uel par, solum par redhibebitur, alterum non: s
Abbreviated transcription (Latin):
eiuis non recte rediratur. nisurr¬
dẽptum sit ⁊ pignore lib̾atur re¬
dibeatur.sics conditõne uõ
emptut sit redibitona actione.
ante ẽditione existentem inuti¬
ut agͥtur. quia nũdum ꝑferca ẽp
conditionem insupnsionẽ ue¬
lutisisnus in quo alau ususf᷑:

Expanded text:
eius, non recte redhibetur nisi reius, non recte redhibetur nisi redemptum, sic et pignore liberatum redhibetur. Si sub condicione homo emptus sit, redhibitoria actio ante condicionem exsistentem inutiliter agitur, quia nondum perfecta emptcondicionem in suspenso est, ueluti si seruus, in quo alterius
Abbreviated transcription (Latin):
poris non sustinendo id fecit. ¶ Si
quis fuum emerit ⁊ rapto eo ibo¬
noꝵ uiptoꝵ accõne quadruplum
concecutut ẽ deince suum redibr¬
at redde̾ debebit ꝙ accepit. s si
ꝑeum suum inuitiam passus in¬
iune noĩc egit non reddet uñdi¬
tora alit̾ forsitan atq suoris au ali¬
quo cesu  aut aõne de eo uĩta ẽptor
egent. ¶Aliqu etiam redibimã¬
cipium debebit uoet extimatoria
id ẽ qñto minoris agamus. uam
sadeo nulluis sit p̃tu ut nec cype¬
diat quidem taie mancipium.
dño hr̃e ueliti sifimosum aut
lunaticum sit licet extimatoria
accum fu̾it officio tm iudicu ꝯti¬
nebitur ut reddito mancipio p¬
cium recipiatur siquic cinnꝯsi¬
lium inuset frandñdoꝵ creditoꝵ¬
non redibiłit. non reddibininis
as. insi uellet eos fraudare tuͣrcre¬
ditorib ꝓpt mancipium uñditor¬
¶pygnus manebit obligatum ⁊¬
siredibitus fu̾it suuc quem ad̾m
Sieum alienasret aut usumfruct᷑.

Expanded text:
poris non sustinendo id fecerit. Si poris non sustinendo id fecerit. Si quis servum emerit et rapto eo vi bonorum raptorum actione quadruplum consecutus eat, reddere debebit quod accepit: sed si per eum seruum iniuriam passus iniuriae nomine egerit, non reddet uenditori: aliter forsitan atque si loris ab aliquo caeso aut quaestione de eo habita emptor egerit.Aliquando etiam redhiberi mancipium debebit, licet aestimatoria, id est quanto minoris, agamus: nam si adeo nullius sit pretii, ut ne expediat quidem tale mancipium domini habere, ueluti si furiosum aut lunaticum sit, licet aestimatoria actum fuerit, officio tamen iudicis continebitur, ut reddito mancipio pretium recipiatur.Si quis, cum consilium inisset fraudandorum creditorum, redhibuerit non redhibiturus alias, nisi uellet eos fraudare, tenetur creditoribus propter mancipium uenditor.Pignus manebit obligatum, etiamsi redhibitus fuerit seruus: quemadmodum, si eum alienasset aut usum fructum
Abbreviated transcription (Latin):
ua iuugo it fiat ita hĩcteuelit
ut cinquam nocere dãpnum ue
dari possit. si ad u̾sus ea fcm̃ ent
⁊ homo lis ex ea reꝑierit solidid
ducenti. sinocitum homii lib̾o
ẽẽ dicetur qñti bonum ⁊ equm
iudici idebitur ꝯcẽpnabitur ce¬
tãrum rer̃ qͣñtum dãpnum dat᷑
ẽẽ pleriq dicunt. It mulas q̃ pes¬
bantur ⁊ semet ip̃a enpiunt.
iicioca ẽẽ dicuntur. ¶ Quiadami¬
cum dñi dep̃caturus confugit
nonẽ fugituuis. ⁊̃ mo etiam sica
m̃te fit ut non impetrato auxi¬
lio. domum non reu̾tatur non¬
dum fugitiuus ẽ. qnia non solũ
alu alt̾uis ad nõ roceslt fugitiũ
c̃. licet id non fu̾it facturus atra
ꝯsilium eius qui ꝑsuasit .s. sifũ
meus bonafide tibismens fug̾it
isciens se menmiee̾ uł ignorane
fugituns e̾. nisi animo. ad me reli¬
tñdi io fecit. ¶ Mortis conciscen¬
de causa sibi facit quippt̃ nequici¬
as malosm mores flagiciumue
aliqd ꝯmissum mortem sbi con¬
ciodere uolu̾̃it. non sicoioremcor¬

Expanded text:
ua uulgo iter fiet, ita habuisse uelit, ut cuiquam nocere damnumue dare possit. si aduersus ea factum erit et homo liber ex ea re perierit, solidi ducenti, si nocitum homini libero esse dicetur, quanti bonum aequum iudici uidebitur, condemnetur, ceterarum rerum, quanti damnum datum esse plerique dicunt, item mulas quae cesbantur et semet ipsa eripiunt, uitiosa esse dicuntur. Qui ad amicum domini deprecaturus confugit, non est fugitiuus: immo etiamsi ea mente sit, ut non impetrato auxilio domum non reuertatur, nondum fugitiuus est, quia non solum asu alterius a domino recessit, fugitivus est, licet id non fuerit facturus citra consilium eius qui persuasit. Si servus meus bona fide tibi serviens fugerit vel sciens se meum esse vel ignorans, fugitivus est, nisi animo ad me revertendi id fecit. Mortis consciscendae causa sibi facit, qui propter nequitiam malosque mores flagitiumve aliquod admissum mortem sibi consciscere voluit, non si dolorem cor
Abbreviated transcription (Latin):
miũ. exyus cuiuis maior pars. uuit
nullaꝑte minor eẽt eduicias aci¬
onci ꝯpetere ne cogeretur ẽptor c̃
nuitis litigare quimins accõ exc̃p
to singłis sit ꝓpornone qua cocu
fucrunt nam id genus hõĩm ad
lucrum potiut ł turpit̾ faciendũ
ꝓniuc ẽ. In redibitoriam extima¬
toria pot̃ dubitan anqui aueñ
suum uñdidit. ⁊ ob eiuctionem
⁊ ꝓpt̾ morbum forte sfugam simł¬

Expanded text:
 cuius maior pars aut nulla parte minor esset, aedilicias actiones competere, ne cogeretur emptor cum multis litigare, quamuis actio ex empto cum singulis sit pro portione, qua socii fuerunt: nam id genus hominum ad lucrum potius uel turpiter faciendum pronius est. In redhibitoria uel aestimatoria potest dubitari, an, quia alienum seruum uendidit, et ob euictionem et propter morbum forte uel fugam sim
Abbreviated transcription (Latin):
płis itidant p̃sumptum ẽ enim
ea mancipia q̃ rudra cant sim pli¬
tiora eẽ. ⁊ ad ministĩa aptiora ⁊ do¬
ailiora ⁊ ad om̃e munat̾ium habi
ciani sciunt facile decimi: ad noui¬
cioꝵ ep̃tionem id circo int̾polant
uet̾atores ⁊ pronouicus m̃idunt
ꝙ ne fiat hoc edcõ ediles denici¬
ant. ⁊ idõ si quid ignorante ẽp̃to¬
re itanemerit rediberar. d̾ .ł.
dues aiunt qui uiita ũdunt
palam recte dicant quidinm ꝯqͦ
eor morbi uiciiue sit utiq opti¬
me ornata undñdi cãfĩnt ita
ep̃torib tradentur. Si quiditafac
sex m̃sib ui qnͣto ininoris cum
uenirũt fuĩnt manno iudiciũ
dabimus. ¶Si inm̃ta pana si¬
fu̾it ut redib̾i debeat iudicium
dabimus quo utiuma redibeat᷑

Expanded text:
im ea mancipia, quae rudia sunt, simpliciora esse et ad ministeria aptiora et dociliora et ad omne ministerium habilciarii sciunt facile decurri ad nouiciorum emptionem, idcirco interpolant ueteratores et pro nouiciis uendunt. quod ne fiat, hoc edicto aediles denuntiant: et ideo si quid ignorante emptore ita uenierit, redhibebitur. es aiunt: 'Qui iumenta uendunt, palam recte dicunto, quid in quoque eorum morbi uitiique sit, utique optime ornata uendendi causa fuerint, ita emptoribus tradentur. si quid ita fasex mensibus, uel quo minoris cum uenirent fuerint, in anno iudicium dabimus. si iumenta paria sifuerit, ut redhiberi debeat, iudicium dabimu
Abbreviated transcription (Latin):
an sana sit. ⁊ ait pompomus.
trãs iungi.id̾ait. Si natasit ĩ
genio aut corpore ut altm iu¬
gum non paciatur sanam nõ
ẽẽ. ¶ nontm̃ aut̃ ob morbũr.
uicium ne redibitio locum h̾e¬
bit in im̃tis um etiam sicõ t᷑
dictum promissum ue erit loc᷑
redibitõmi eyemplo mancipi¬
oꝵ. unoidi aut̃ cã ornatum
ium̃tum idĩ celius ait. ñ si
uudicionem ornatum sit. S ĩ
ip̃a uñditione ornatum sit auc
ldd̾ inquit uenale cam ẽẽt sic or¬
natum inspicetetur. semꝑq
cum de ornam̃tis agitur. ⁊ mac¬
tõne ⁊ inedc̃o adiciendumẽ uen¬
dñdi cã ornata ducta ẽẽ. pomũit
enim ium̃ttm ornatum itiñis
cã duci deince uenire. ¶ Si pła
ium̾ta uemerint. non omna e¬
runt redib̾nda. ꝓpt̾ unuis or¬
nam̃tum. nam ⁊ sunciosũ sit

Expanded text:
sit. et ait Pomponius transiungi. Idem ait, si nata sit eo ingenio aut corpore, ut alterum iugum non patiatur, sanam non esse. Non tantum autem ob morbum uitiumue redhibitio locum habebit in iumentis, uerum etiam si contra dictum promissumue, erit locus redhibitioni exemplo mancipiorum. Uendendi autem causa ornatum iumentum uideri Caelius ait non, si uenditionem ornatum sit, sed si in ipsa uenditione ornatum sit, aut ideo, inquit, uenale cum esset sic ornatum inspiceretur: semperque cum de ornamentis agitur, et in actione et in edicto adiectum est: 'uendendi causa ornata ducta esse': poterit enim iumentum ornatum itineris causa duci, deinde uenire. Si plura iumenta uenierint, non omnia erunt redhibenda propter unius ornamentum: nam et si uitiosum sit
Abbreviated transcription (Latin):
natus t̾mine ꝓpt̾ suam cillidita¬
tem plectet: ¶ Sidenssoi si solut᷑
mandati habebit attom adũsus reũ
qmãm enĩ iam lib̾atꝰ saluit tar̃
fidem impleuit ⁊ debitorem lisuuit
Si gꝰ panatꝰ sit defend̾e reũ adu̾sus cre¬
ditorem etiuissmmiũ est mandati iuidcõ
ulianus. Sihoem tibi ded̾o ut e¬
um manurautt̾es ⁊ postea ꝓurator
meiꝰ ꝓhibi̾t ne manumitt̾es. an
cãm huit int̃pellandi manumissiom̃.
nunntt̃em. ułti si cãꝑiẽro eum postea
fassas ratianes ꝯsensisse isioras in¬
te pͥoris dñi dstriuffe tenebor nisi de¬
ninitiatõm ꝓcuratoris paruero. si
uero nulla iuista causa ꝓcunitori fu¬
it denũciandi ne ẜuus mamimitte¬
retur nõ pot̾it metum agi qͣmuis ad
lib̾tatem eum ꝑdux̾mi

Expanded text:
natus crimine propter suam calli‹di›tatem plectetur. Fideiussor, si solus mandati habebit actionem aduersus reum: quamquam enim iam liberatus soluit, tamen fidem impleuit et debitorem liberauit: si igitur paratus sit defendere reum aduersus creditorem, aequissimum est mandati ium. Si hominem tibi dedero, ut eum manumitteres, et postea procurator meus prohibuerit, ne manumitteres, an causam habuit interpellandi manumissionem numitterem, ueluti si compererit eum postea falsas rationes confecisse, insidias uitae prioris domini struxisse, tenebor, nisi denuntiationi procuratoris paruero: si uero nulla iusta causa procuratori fuit denuntiandi, ne seruus manumitteretur, non poterit mecum agi, quamuis ad libertatem eum perduxeri
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Pi mandato meo fund̾
em̃is. utrum c̃ ded̾is p̃ciũ ages ⁊
metum mandati. an ⁊ añ qͣmdes.
ue necesse ħeas res tuas uendẽ ⁊ rͦ
te oicit᷑ in ħ esse mandatiactionẽ
ut suscipiam obligatom. que ad¬
ũsus te uenditori ꝯpent nam. ⁊ ego
tetũ age̾ possumm ut p̾stes nchi ad¬
u̾sus uenditorem empti actiones
s si mandato meo iuidicium susce¬
pisti mauente iuditio sine iustu
causa nõ tebes metum ag̾esut tñs¬
fenitur iudc̃m ime. non dum eĩ
ꝑfetisti mandatum. ¶ tem si dũ
dicendum est ce agere passe. ut ab¬
ligatõni suscipiam. aut c̾oitor si
naluit obligatõm mutuare. caue¬
re tibi deheo defensurumte ¶ Si
i uidicõ teꝯ siłłi ꝓmiẜo nec exhibu¬
ero ⁊ ante qͣm pͥstem mandati age
possimi. ut me lib̾es. uł si ꝓ te reus
ꝓmittendi factus sum. S si man¬
dan̾o tibi nt c̃ditori meo idsuas tu¬
q ex ꝓmiẜis. ⁊ ex ea causa damp¬
natuisis. humaniuis est ⁊ in hoc

Expanded text:
mandatu meo fundum emeris, utrum cum dederis pretium ageres mecum mandati an et antequam des, ne necesse habeas res tuas uendere? et recte dicitur in hoc esse mandati actionem, ut suscipiam obligationem, quae aduersus te uenditori competit: nam et ego tecum agere possum, ut praestes mihi aduersus uenditorem empti actiones. Sed si mandatu meo iudicium suscepisti, manente iudicio sine iusta causa non debes mecum agere, ut transferatur iudicium in me: nondum enim perfecisti mandatum. Item si, dum dicendum est te agere posse, ut obligationem suscipiam: aut si nolit creditor obligationem mutare, cauere tibi debeo defensurum te. Si iudicio te sisti promisero nec exhib‹u›ero, et antequam praestem, mandati agere possum, ut me liberes: uel si pro te reus promittendi factus sim. Sed si mandauero tibi, ut creditori meo soluas, tuque expromiseris et ex ea causa damnatus sis, huma
Abbreviated transcription (Latin):
ex uuta natione factis totameam
debetas. adebitore no stipulatus
sum ꝑiculo cuo passe meagere
ren ꝑtieat ⁊ m̃to tuc enĩ le

Expanded text:
factis, totam eam debebas a debitore ‹tuo› stipulatus sum periculo tuo: posse me agererem pertineat, et merito: tunc enim l
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ⁊ pleriq ꝓbant. simili modo ⁊ n
illa spẽ ubi cio p̃cio tibi em̾e man¬
daui ⁊ aliaꝵ ꝑcumi nomine ꝯmode
negotiũ gessisti ⁊ iuliũs em̃is pro
tua ꝑte tm̃ tibi pstatur qͣuti intest
tua dummodo intͣ id p̾cium ad̾ in
mandato ꝯtinetur quid enĩfiet si
exigno precio hu cum auib t ꝯmu¬
nis fiuidus erat rem abit̾e ur ne¬
cessitate rei fanuliaris. uł alien a
causa cogeretur. uñ ⁊̃ tu ad idem
dispendium deduc̃is. ¶ Si nec lu¬
cruni tibi ex hac tausa ad quirere
debes. cum muandatum gratuitum
ẽẽ deb n enim tibi ᷤcedendũ esse
niosiorem enis rei emptoiem esse
qͣm tͥ mandatum est cognoĩus. qd̃
si fundum qui ꝑtes uenent emen¬
duni tibimandassem s ͥta ut non
Alit̾ uandato tenear qͣm si totum fũ¬
gesseris siuc habn̾is meo fimido par¬
tem siue nõ ⁊ euemet utis cui tale
mandatum datum est ꝑitulo suo in¬
t̾im ꝑtes emat ⁊ nisi totum em̃ro
nignaitꝰ eas retineat. nam ꝓprius est

Expanded text:
 plerique probant. Simili modo et in illa specie, ubi certo pretio tibi emere mandaui et aliarum partium nomine commode negotium gessisti et uilius emeris, pro tu‹a› parte tantum tibi praestatur, quanti interes‹t› tua, dummodo intra id pretium, quod mandato continetur. quid enim fiet, si exiguo pretio hi, cum quibus tibi communis fundus erat, rem abicere uel necessitate rei familiaris uel alia causa cogerentur? non etiam tu ad ide‹m› dispendium deduceris. sed nec lucrum tibi ex hac causa adquirere debes, cum mandatum gratuitum esse debet: neque enim tibi concedendum est animosiorem eius rei emptorem esse quam tibi mandatum est cognoueris. Quod si fundum, qui per partes uenit, emendum tibi mandassem, sed ita, ut non aliter mandato tenear, quam si totum fgesseris siue ‹h›a‹b›ueris in eo fundo partem siue non et eueniet, ut is cui tale mandatum datum est periculo suo interim partes emat et, nisi totum emerit, ingrat‹i›s eas retineat. ‹nam› pro‹p›ius est,
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ agi q̃miad̾ si que uis alia ꝯditio
post mortemextitus. si uo non
ꝑ nide miandati agendum sit ac si
Alienum fuudum enũ maudassẽ
morte insetuta cũ id stiẽis resoluto
mandato nullam tͥ accõm cũ ħre
meo fore. s si mandati agendũ ess
eadem p̾itanda que p̾sti entur si ex
empto agentur¬

Expanded text:
t agi, quemadmodum si qua‹e›uis alia condicio post mortem exstitisset: sin uero perinde mandati agendum sit, ac si alienum fundum emi mandassem, morte insecuta, cum id scieris, resoluto mandato nullam tibi actionem cum herede meo fore. sed et si mandati agendum esset, eadem praestanda, quae praestarentur, si ex empto ager
Abbreviated transcription (Latin):
dictndimi ex om̃i ꝯtractu mid pacti¬
one pecciuam c̃ditam fiei posse nẽt
hiuc smmile esse. ꝙ si pecumam apd̃¬
te depositam quem̃t ut cͥoitam bas
t̾ditafiat. qr tunc nũmi qui meie¬
rant tui sunt. ¶ Item ꝙ si adebito¬
re med iusẜo te acciꝑe pectuniam
c̾dita fiat id enim bengne receptũ
est hus argumtum eẽ eum c̃e qui
tum mutuam petuma dare uellet
aigentum uendendum dediss mts
rum ⁊ tam̃ pecciuuam ex argento
redactam ꝑitulo eius foie qui acte¬
piss argentum. In ꝓposito gͥ dicen¬
dum actione mandati obligatum
fore ꝓcuratorem ut qͣmuis ip̃uis ꝑ¬
icło nũmi fu̾mt mñusuras de quibͥ:
queñit p̾itare debat. ¶ Cum hresex
ꝑte esses mandaui tibi ut p̾oium
ħreditarium michi em̃es cͥto p̾cioͤ
emisti ꝓ cohedum quid̾ ꝑtib. un
dubic mandati actio est. int nos. ꝓ
tua aut̃ ꝑte passe dubitari ait. utr¬
ne ex empto an mandati agi oꝑte¬
ad. n enim sine rone quem existi¬
tͣctam emptom ad quid̾ marime cũri

Expanded text:
dicendum ex omni contractu nuda pactione pecuniam creditam fieri posse. nec huic simile esse, te depositam convenerit ut creditam habeas, credita fiat, quia tunc nummi, qui mei erant, tui fiunt: item quod, si a debitore meo iussero te accipere pecuniam, credita fiat, id enim benigne receptum est. his argumentum esse eum, qui, cum mutuam pecuniam dare vellet, argentum vendendum dedisset, nirum: et tamen pecuniam ex argento redactam periculo eius fore, qui accepisset argentum. et in proposito igitur dicendum actione mandati obligatum fore procuratorem, ut, quamvis ipsius periculo nummi fierent tamen usuras, de quibus convenerit, praestare debeat. Cum heres ex parte esses, mandavi tibi, ut praedium hereditarium mihi emeres certo pretio: emisti. pro coheredum quidem partibus non dubie mandati actio est inter nos. pro tua autem parte posse dubitari ait, utrumne ex empto an mandati agi oporteat: neque enim sine ratione quem existiractam emptionem. quod quidem maxime quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
⁊insũmia aiut̃q contractꝰ tules sur̃t
ut quicũq eaꝵ nomine fideuissor
obligari poss ⁊ mandati abligatom
qus int̾rotꝰ fiderub̾at an absens uł
p̃sens mandet. ¶ pt̾erea uulgo ani¬
madũte licet manduti tͥditoꝵ ħre¬
ditutes suspectus. idui qd̃ mandati iu¬
ditio teñi ꝓculdubio est
uemi.  agatus ut fideiub̾et si ĩ ma¬
ioieni simiam se obligauit recte
tenetur.si imaiorem ustianus ue¬
rius putat ꝙ a plerisq resposum
est eum aui maiorem sũmam qͣm
rogatus sid fideuississ actenus man¬
dati actõm hr̃e qͣtenus rorutꝰ esset
qr id feciss ꝙ mandatũ ei est nam us
ad eam sũmam in qͣm rogutꝰ enit
fide euis spectasse uidetur qui roga
bitorib eius pecuiam eregisi ed
epłam ad

Expanded text:
ue contractus tales sunt, ut quicumque eorum nomine fideiussor obligari posset, et mandati obligationem quis interrogatus fideiubeat an absens ‹uel› ‹praesens› mandet. praeterea uolgo animaduertere licet mandatu creditorum hered‹itat›es suspectas adiri, quo‹s› mandati iudicio teneri procul dubio est. Rogatus ut fideiuberet si in minorem summam se obligauit, recte tenetur: si in maiorem, Iulianus uerius putat quod a plerisque responsum est eum, qui maiorem summam quam rogatus erat fideiussisset, hactenus mandati actionem habere, quatenus rogatus esset, quia id fecisset, quod mandatum ei est: nam usque ad eam summam, in quam rogatus erat, fidem eius spectasse uidetur qui rogaubitoribus eius pecuniam exegisset, epistulam ad
Abbreviated transcription (Latin):
is qui mandatum susceꝑit egressus ꝯrem¬
fu̾it mandatum ip̃m quide̾ man ali¬
dati iudiciũ nõ ꝯpetit. at ei qui mã
uires ħreditatis. ⁊ tu qi mino sit taic dut¬
eam a me enus ⁊ mandati michi te¬
nebͥ is. tantundeni ⁊ si tibi manda

Expanded text:
is qui mandatum suscepit egressus fuerit mandatum, ipsi quidem mandati iudicium non competit, at ei qui manduires hereditatis, et tu, quasi minor sit, eam a me emeris, ‹et› mandati mihi teneberis. tant
Abbreviated transcription (Latin):
mamniqͣm fidenisẜit. ¶ ħ idem tͣt¬
tan ⁊ infuleuissore pot̾. sit̃ soluiss¬
nõ c̃cioranit reum sic dem̃ reus saluit
eum cciorare si fecit oꝑtere manda¬
tiagentẽ fideuissorem repesli. dolo
eñ ꝓxmño est si ꝓost solutõm nõ ns̃i¬
ciauit delutori. cedẽ aut̃ reus inde
except̃om ꝓcuratoriam omisit siue
sciens siue ignorans de bona fide eĩ
agitur cui nõ cangruit de aꝑitib
iuris disputare. s de ħ tm̃ si debitor
fiũt nec ne. ¶ In om̃ib aut̃ diuisi¬

Expanded text:
mam, in quam fideiussit. Hoc idem tramam, in quam fideiussit. Hoc idem tractari et in fideiussore potest, s sic deinde reus soluit eum certiorare, non fecit, oportere mandati agentem fideiussorem repelli: dolo enim proximum est, si post solutionem non nuntiauerit debitori: cedere autem reus indebem procuratoriam omisit siue sciens siue ignarus: de bona fide enim agitur, cui non congruit de apicibus iuris disputare, sed de hoc tantum, debitor fuerit nec ne. In omnibus autem uisi
Abbreviated transcription (Latin):
rate pecume indecur dolo uer¬
sari. dissoluta enĩ negligencia
ꝓpe dolum est. Ubi uero igno¬
nau̾it nicħ est ꝙ ei inputetur
pari rõne ⁊ sialiqua exceptio
delutori ꝯpetebat pacti for̾e cõ¬
uenti uł cuius alt̾ius rei uig¬
uarius hnͣc exceptõm nõ ep̃te¬
bit dici oꝑz mandati ei actio¬
uemi ꝯpetere potuit enĩ atq
debuit reus ꝓmiitẽdi c̃ciorare fideiꝰ¬
sorem suui. ne forte ignarus soluat
indebitum. ¶ Non male tractabit᷑
sic̃ ignoret fideuissor nutilit̾ se obli¬
gatum solũit an mandati actõmi hat
⁊ sicuidem fc̃m ignorauit recipigno¬
raucia eius pot̃. si uero ius aliud dici¬
pot̃. deb. ¶ Sicum debitor solui¬
ss ignarꝰ fideuussor som̃iss puto e¬
umi mandati hre actõm. ignocen¬
dum est eĩ ei si nõ dunauit debito¬
rem soluisse. debitor enĩ debuit
notũ fuce fideuissori iam se soluisse
nc forte c̾ditor obrepat ⁊ ignoranti¬
ameiꝰ c̾tumueniat ⁊ excuciat ei sũ¬

Expanded text:
ratae pecuniae, videtur dolo versari dissoluta enim neglegentia prope dolum est: ubi vero ignoravit, nihil est quod ei imputetur. pari ratione et si aliqua exceptio debitori competebat, pacti forte conventi vel cuius alterius rei, et ignarus hanc exceptionem non exercebit, dici oportet mandati ei actionem competere: potuit enim atque debuit reus promittendi certiorare fideiussorem suum, ne forte ignarus solvat indebitum. Non male tractabitur, si, cum ignoraret fideiussor inutiliter se obligatum, solverit, an mandati actionem habeat. et si quidem factum ignoravit, recipi ignorantia eius potest, si vero ius, aliud dici debet. Si, cum debitor solvisset, ignarus fideiussor soluerit, puto eum mandati habere actionem: ignoscendum est enim ei, si non diuinauit debitorem soluisse: debitor enim debuit notum facere fideiussori iam se soluisse, ne forte creditor obrepat et ignorantiam eius circumueniat et excutiat ei sum
Abbreviated transcription (Latin):
gerenda ei qui michi actõni in qͣdru¬
plum tenebat poist ainũ u̾o in simplũ
⁊ si pꝰ anniũ cũ eo mandati agatur p̾s¬
tare michi qͣdriplum debebit uam
qui alt̾ius negocia administranda
suscepit id p̃stare debet in sua ꝑsc̃a
nõ essem qͣm cautum michi fuifi
dampnũ pͥstari ⁊ ħ mandatũ int̾ces¬
siss fore mandati actionem exũ¬
tims. ¶ Si auis aut̃ mandau̾̃it alit̾
nomandatimi a se repellat longe enĩ
udissimile ẽẽt nam legatum adciuiłi

Expanded text:
ruplum tenebatur, post annum uero in simplum, etsi post annum cum eo mandati agam, praestare mihi quadruplum debebit: nam qui alterius negotia administranda suscipit, id praestare debet in sua personnon esse‹m› quam cautum mihi fuisset damnum praestari et hoc mandatum intercessisset, fore mandati actionem existimo. si quis autem mandauerit alicui, ne legatum a se repell‹a›t, longe ei dissimi
Abbreviated transcription (Latin):
collenda ex flumine ut haurien¬
da ut si quis seruidutem castello un¬
posuerit quidam dubitauerunt nͥe
seruitudes ñ eẽnt. s rescͥpto imꝑatorĩ
antonim ad tullianũ adicit᷑. licet ser
uitꝰ uire ñ ualuit. si tñ hac lege cõꝑa¬
uit seu alio quocumq legittimo mͦ
sibi ħ nis adenusiuit tuend se eum

Expanded text:
tollenda ex flumine vel haurienda, vel si quis servitutem castello imposuerit, quidam dubitaverunt, ne hae servitutes non essent: sed rescripto imperatoris Antonini ad Tullianum adicitur, luitus iure non ualuit, si tamen hac lege comparauit seu alio quocumque legitimo modo sibi hoc ius adquisiuit, tuendum esse eum
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad c̃tam altitudinem monu
illa quid̾ seruitꝰ consilłe pͭ ut c̾tus mi
uendo an seruitutem talem mũ¬
g̾e possim ut mͥ ⁊ uicmo seruiat si¬
mulit̾ ⁊ si cõmune solum uendo ut
mͥ ⁊ socio sermat an consequi pꝰsim
fedi seruitutem reciꝑe nisi sibi ne¬
mo pͭ. adiectio itaq uicini ꝓ suꝑua¬
cuo habenda ÷ ita ut dota seruitus
ad eum qui reciꝑit ꝑtineat solum
aũt cõmue uendendo ut mͥ ⁊ so¬
cio seruiat esficere ñ possum q ꝑ u
nũ sotiũ ꝯmimi solo seruitus ad qͥ¬
ri non potest
duas edes hãt ⁊ alt̾as tͣdat pͭ leł

Expanded text:
ut ad certam altitudinem monumilla quidem seruitus consistere potest, ut uendendo an seruitutem talem iniungere possim, ut mihi et uicino seruiat? similiter si commune solum uendo, ut mihi et socio seruiat, an consequi possim? respondi: seruitutem recipere nisi sibi nemo potest: adiectio itaque uicini pro superuacuo habenda est, ita ut tota seruitus ad eum, qui receperit, pertineat. solum autem commune uendendo ut mihi et socio seruiat, efficere non possum, quia per unum socium communi solo seruitus adquiri non potest. duas
Abbreviated transcription (Latin):
nec ad rem ꝑtinet qd̾ stipulatio q̃ pe¬
nam ꝓmitti placuit ad ꝑsona emp¬
toris si ei forte frui ñ licuiss relatũ÷
gaũ sei ꝑcineat pauiꝰ Redit usum aq̃
ꝑsonalem ad heretem seu quasi usua
ueniente uia constitui pͭ. si aũ ua¬
do tͣnssiri pͭ aut pontẽ hãt diu̾sum
si pontonib tͣiciat᷑. hec ita si ꝑ inuus
p̃dia flum̃ currat alioqͥn si cua p̾dia
lo id dispiciamꝰ ne nichꝰ uetet a te mͥ
iuam dari usq ad flum̃ dem̃ aticio
usq ad uiam publicã. S iudeamꝰ nũ
cnia uia consũmari sol. uł c̾iuitatẽ
enisd̃ dñi p̃dia fium̃ publicũ int̾ce¬
li .ii. młtitutionũ Edificiaur¬
bana quid̾ p̃dia appellamꝰ ce¬
cerum ⁊ si inuilla edificia sind etiue:
seruitutes urbanoꝵ p̃dioꝵ constitu
possunt ĩo aũt hee seruitutes p̃dioꝵ ap̃¬

Expanded text:
nec ad rem pertinet, quod stipulatio, qua poenec ad rem pertinet, quod stipulatio, qua poenam promitti placuit, ad personam emptoris, si ei forte frui non licuisset, relata Gaii Seii pertineat.Paulus respondit usum aquae personalem ad heredem Seii quasi usuarumine interueniente uia constitui potest, si aut uado transiri potest aut pontem habeat: diuersum, si pontonibus traiciatur. haec ita, si per unius praedia flumen currat: alioquin si tua praedia lo, dispiciamus ne nihil uetet a te mihi uiam dari usque ad flumen, deinde a Titio usque ad uiam publicam.quia uia consummari solet uel ciuitate eiusdem domini praedia flumen publicum intercesecundo institutionum Aedificia urbana quidem praedia appellamus: ceterum etsi in villa aedificia sint, aeque servitutes urbanorum praediorum constitui possunt. Ideo autem hae servitutes praediorum ap
Abbreviated transcription (Latin):
mutuo seruiebant int̾ eosõ fuu̾t ꝯ
municata cnñ seruitutes ꝓ ꝑte retim̃
placet ad alt̃o seruitꝰ alt̾i remittinõ
remtti seruit᷑ ꝑ ꝑtem pot̾it. ¶Sifõs
exaruerit excnio ductum ac̃i heo his¬
q post constitutũ tempꝰ ad suas uenã
redierit an aciue ductus amisus erit
queritur.¬
nꝰ ait cesarem staͣlio rescͥpsisse in ħ
uerba. Hũ qui ex fundo sutriano aꝗͣ
ducere soliti sunt adierunt me ꝓposue¬
runt q aꝗͣ qua ꝑ aliquos anmos usi
sunt ex funte qui ÷ in fundo subtͥano
duce ñ potuisse qd̾̃ fons exaruisset. et
pꝰea ex eofonte aciuam fluere cepill
petieruntq ame ut qd̾ uis ñ negli¬
gentia aut culpa sua amiserunt. s qr
duc̃e ñ poderant his restitueret᷑ quoꝵ
mͥ postulatio cum ñ miqua uisa sit su¬
curent̾ his putami itaq cid̃ ius habue¬
runt cunc cum pͥmũ ea aenuia ꝑuenire
ex duob retmuit nẽditor aq̃ ducen¬
de seruitꝰ imposita sit empto p̃dio q̃sita
seruitꝰ distracto denuo p̃dio secuitur

Expanded text:
tuo seruiebant, inter eosdem fuerint communicata, quoniam seruitutes pro parte retineri placet, ab altero seruitus alteri remitti non remitti seruitus per partem poterit.Si fons exaruerit, ex quo ductum aquae habeo isque post constitutum tempus ad suas uenas redierit, an aquae ductus amissus erit, quaeriturnus ait Caesarem Statilio Tauro rescripsisse in haec uerba: 'Hi, qui ex fundo Sutrino aquam ducere soliti sunt, adierunt me proposueruntque aquam, qua per aliquot annos usi sunt ex fonte, qui est in fundo Sutrino, ducere non potuisse, quod fons exaruisset, et postea ex eo fonte aquam fluere coepisse: petieruntque a me, ut quod ius non neglegentia aut culpa sua amiserant, sed quia ducere non poterant, his restitueretur. quorum mihi postulatio cum non iniqua uisa sit, succurrendum his putaui. itaque quod ius habuerunt tunc, cum primum ea aqua peruenire ex duobus retinuit uenditor, aquae ducendae seruitus imposita sit, empto praedio quaesita seruitus distractum denuo praedium sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
cͣdit. iõ q ualebit seruitus.
d̾. li .x. ad sabmũ. Si ei cuiꝰ p̃diũ
mͥ sermebat heres extitit ⁊ eam
he̾ditatem tͥ uendidi restitui in pͥ¬
stinũ statũ seruitꝰ d . qr id agit᷑ ut
qͣsi tu heres uidegris extitisse.
seruitutis nomine sibi recipere
nult. nominatun recipi oꝑ / nã illa
lianda. nulla enim hũit. qr uenio
ip̃e sibi seruitutem d. Qͥn mio ⁊ si
debita fuit seruitꝰ dem̃ dñium rei
d̾r extingui seruitutem.

Expanded text:
tradit ideoque ualebit seruitus.tradit ideoque ualebit seruitus.decimo ad Sabinum.Si ei, cuius praedium mihi seruiebat, heres exstit‹i› et eam hereditatem tibi uendidi, restitui in pristinum statum seruitus debet, quia id agitur, ut quasi tu heres uidearis exstitisse.seruitutis nomine sibi recipere uult, nominatim recipi oportet: nam illa uanda: nulla enim habuit, quia nemo ipse sibi seruitutem debet: quin immo et si debita fuit seruitus, deinde dominium rei uenter dicitur extingui seruitutem.
Abbreviated transcription (Latin):
aut. li .u. ad sabm̃. In tͣdendis uiꝰ
edib ab es qui binas ht̃. sp̃es senu¬
cutłs expͥmenda ÷ ne si gn̾alit̾ serui¬
re dcm erit. aut nicħ ualeat qꝑ mc̃tũr
sit q̃ seruitꝰ excepta sit. aut om̃is ser¬
uitus imponi debeat. I nt̃positis
cͦs alienis edib imponi pͭ ueluti ut al¬
tuis collere ut ñ tollere liceat uł etiã
si it̃ debeat᷑. ut ita conualescat si me¬
diis edib seruitꝰ postea imposita fu̾it.
sicuti si ꝑ pluriũ p̃dia seruitꝰ imponi
etiam diu̾sis cemꝑib pͭ.quãqui dici¬
pͭ. si tͥa p̃dia contuia habeam ⁊ extͤ¬
mum tͥ tͣdam. uł tuo ut meis p̃din
seruitutem ad quirip᷑ SSi u̾o̾ extͤmoᷤ
epd̃ retineam qr ⁊ mediũ meũ sit ser¬
uitutem consistere. s si rursus aut id
eni ad quisita sit seruitꝰ aut mediũ
alienauero int̾pellati eam. donec me
m̃to tͣdidero iudendum ÷ an seruitus
alt̾utrius imposita ualeat᷑ qr alie¬
nis quid̃ edib nec imponi nec ad qui
suis mag̾ adquiri uł impom is qui

Expanded text:
.In tradendis unis aedibus ab eo, qui binas habet, species seruitutis exprimenda est, ne, si generaliter seruire dictum erit, aut nihil ualeat, quia incertum sit, quae seruitus excepta sit, aut omnis seruitus imponi debeat.Interpositis quoque alienis aedibus imponi potest, ueluti ut altius tollere uel non tollere liceat uel etiam si iter debeatur, ut ita conualescat, si mediis aedibus seruitus postea imposita fuerit: sicuti per plurium praedia seruitus imponi etiam diuersis tema continua habeam et extremum tibi trad‹a›m, uel tuo uel meis praediis seruitutem adquiri posse: si uero extremo, quod retineam, quia et medium meum sit, seruitutem consistere, sed si rursus aut id, cui adquisita sit seruitus, aut medium alienauero, interpellari e‹a›m, donec medento tradidero, uidendum est, an seruitus alterutris imposita ualeat quia alienis quidem aedibus nec imponi nec adquirisuis magis adquirit uel imponit is qui
Abbreviated transcription (Latin):
dem seruitꝰ imponi ñ pͭ. s nec ad¬
ciuiri splane si diuisit fund̃ regio¬
nib ⁊ si ꝑdem tͣoidit ꝓ diuiso pot̃
alt̃utri seruitutem impon̾e. qꝑ ñ
to unã domũ in duas diuisit ut płi¬
e faciunt. ⁊iam ⁊ hic ꝓ duab domi¬
b accipi deb. Item si duo homuines
binas ed es cõmunes hãnt simultͣ¬
hendo id̾ esficere possumꝰ ac si ego so¬
lus ꝓpͥas binas edes haberem. S ⁊ si se¬
ꝑatim tͣ did̃imꝰ idem fiet sic tñ ut
nouissima tͣditio efficiat etiam p̃ceden¬
tem tͣditionem esficatem si tñ alt̾e uiꝰ¬

Expanded text:
es seruitus imponi non potest, sed nec adquiri. plane si diuisit fundum regionibus et sic partem tradidit pro diuiso, potest alterutri seruitutem imponere, quia to unam domum in duas diuiserit, ut plerique faciunt: nam et hic pro duabus domibus accipi debet.Item si duo homines binas aedes communes habeamus, simul tradendo idem efficere possumus, ac si ego solus proprias binas aedes haberem. sed et si separatim tradiderimus, idem fiet, sic tamen, ut nouissima traditio efficiat etiam praecedentem traditionem efficacem.Si tamen alte
Abbreviated transcription (Latin):
i iuendidione quis dix̾it seruas fo¬
re edes quas uendulit necc̃e ñ ht̃ libas
tradere quare uł suis hedib eas seruã
facere pͭ. ut uicmno conced̾e seruitudem
scilicet añ tͣditionemsplane si ticias

Expanded text:
enditione quis dixerit seruas fore aedes quas uendidit, necesse non habet liberas tradere: quare uel suis aedibus eas seruas facere potest uel uicino concedere seruitutem, scilicet ante traditionem. plane si
Abbreviated transcription (Latin):
in tuo agro lapidicinas ẽẽ inuito te nͨ
pͥuato. nͨ pu. nomine quisꝙ lapidem
ced̃e pͭ. cui id faciendi uis ñ ÷ nsi talis
consuetudo in illis lapidicinis consistat
ut si quis uolu̾it ex his ced̾e ñ alit̾ fa
ciat nͥ pͥus solitum salariũ ꝓ ħ domino
p̃stat. Ita tm̃ lapides ced̾e d pꝰquͣ satis¬

Expanded text:
in tuo agro lapidicinas esse, inuito te nec in tuo agro lapidicinas esse, inuito te nec priuato nec publico nomine quisquam lapidem caedere potest, cui id faciendi ius non est: nisi talis consuetudo in illis lapidicinis consistat, ut si quis uoluerit ex his caedere, non aliter hoc faciat, nisi prius solitum solacium pro hoc domino praestat: ita tamen la
Abbreviated transcription (Latin):
tionis gr̃a accedendi ad ea loca q̃
ñ seruiant facultas tͥbuta ÷ his
quib seruitꝰ debet᷑. qua tm̃ acced̾e
eis sit necce nisi in concessione ser¬
nitutis nominatim p̃finitũ sit qua
accederet᷑ ⁊ iõ nec scd̾m riuũ aiͦ supͣ
eum. si forte sub t̾ram acina ducat᷑
ocum religiosum dñs soli facere pͭ.
ne seruitus intereat. ⁊ id uerũ ÷ S
⁊ dep̾ssurum ut allenaturũ riuũ
bes nisi ne id faceres cautum sit si
cere tacita hec uira seciunt᷑ ut reͣ¬
ficere riuũ mͥ liceat. ut adire quã
ꝓxime possim ad reficiend̾ eum
ego fabriq mei. Idem ut spatium̃
relinquat mͥ dñs fundi. qua dextͣ
⁊ sinistra ad riuũ. eam ⁊ ciuo t̾rã
lmũ. lapidẽ. harenam. ealcem. ia
quem retinebat legem dederat ne contͤ
eum piscatio tinaria exerceat᷑ quãnis
contͣctus legem seruari uenditionis ex¬
poscit ꝑsone possidentium. aut in uis co¬
rum succedentiũ. ꝑ stipulationis ut uẽ¬
ditionis legem obligant᷑. Si cõstat

Expanded text:
gratia accedendi ad ea loca, quae non seruiant, facultas tributa est his, quibus seruitus debetur, qua tamen accedere eis sit necesse, nisi in cessione seruitutis nominatim praefinitum sit, qua accederetur: et ideo nec secundum riuum nec supra eum si forte sub terra aqua ducatur locum religiosum dominus soli facere potest, ne servitus intereat: et id verum est. sed et depressurum vel adlevaturum rivum, bes, nisi si ne id faceres cautum sit. Sicere, tacita haec iura sequuntur, ut reficere mihi rivum liceat, ut adire, qua proxime possim, ad reficiendum eum ego fabrique mei, item ut spatium relinquat mihi dominus fundi, qua dextra et sinistra ad rivum adeam et quo terram limum lapidem harenam calcem iacquem retinebat, legem dederat, ne contra eum piscatio thynnaria exerceatur. quamuis contractus legem seruari uenditionis exposcit, personae possidentium aut in ius eorum succedentium per stipulationis uel uenditionis legem obligantur.Si constat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmunis ÷ ꝑtem tuã mͥ tͣdidisti. ⁊
ad eund̾ uam ꝑ uicmũ tuũ ꝓpͥum rec¬
te eo mͦ seruitutem ꝯslitutã ait neq¬
õ dici sol ꝑ ꝑtes nec adciuni nec u¬
poni seruitutes posse isto cassi locuimn
ri ut pote cum in id tempꝰ ad cnurat᷑
quo ꝓpͥus meus fundꝰ futurꝰ sit.

Expanded text:
munis est: partem tuam mihi tradidisti et ad eundem uiam per uicinum tuum proprium. recte eo modo seruitutem constitutam ait neququod dici soleat per partes nec adquiri nec imponi seruitutes posse isto casu locum habem adquiri, utpote cum in id tempus adquiratur, quo proprius meus fundus futurus sit.