comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nes firmantes simul & ꝓmittentes sẽ om̃i tempr da goberto &filuis su¬
issuis regnõq francorũ rẽ fideles. qui moRe solito sic cũ semꝑfecerat᷑.
posthaec probauit eurntus : ꝓmissu dagoberti uuasones regres¬
si sunt interram uuasconiae :
sigona fluuio ñ ꝓcul aparisius aegrotare corpit Ex inde ad basi¬
lica scĩ dionisu a suis defert. Post paucos dies cũ suae uitȩ sentir& pericu¬
luͦ. arganẽ sub ceberitate ad se uenire praecepit. Reginã nant ildem
&filiũ suũ chlodoueu̾ eidẽ inmanu cõmendans seiam discessurũ sciens ẽ¬
siliũ aeganȩ ꝑagratũ habens quodcu᷑ eiꝰ instantia regnũ strenuaegu¬
befnare possit. his gestis post paucos dies dagobertus emisit sp̃m.
sepultusq: ẽ in eccła sc̃i dionisii quã ipse prius condigne ex auro & genimis
& multis pretiosissimis spetiebus ornauerat & condigne in circuiti fabricare
p̃ceperat . Patociniũ ipsius p̃tiosũ exp&ens tante opes ab eodẽ & uilla: & pos¬

Expanded text:
nes firmantes, simul et promittentes se omni tempore Dagoberto et filiis suis, regnoque Francorum fideles fore, quod more solito, sicut saepe fecerant, posthac probavit eventus. Permissu Dagoberti Wascones regressi sunt in terram Wasconiae. An. Sequana fluvium nec procul Parisius aegrotare colicam sancti Dionysii a suis defertur. Post paucos dies cum vitae suae sentiret periculum, Aeganem sub celeritate ad se venire praecepit, reginam Nantechildem, et filium suum Chlodoveum eidem in mano conmendans, se iam discessurum senciens, consilium Aegane peragratum habens, quod cum eius instancia regnus strenuae gubernari sepultusque est in ecclesia sancti Dionysii, quam ipse prius condigne ex auro et gemmis, et multis pretiosissimis speciebus ornaverat, et condigne in circuitu fabricari praeceperat, patrocinium ipsius pretiosum expetens. Tantae opes ab eodem, et villae et pos
Abbreviated transcription (Latin):
dubium fuit resedentib hȩc ab rodem oirecta. Dr inde ꝓlatȩ
sunt pactionis quasi ex nomint childeberti ac chiꝑtrici regis
inquibus trnrbatur insertũ. Ut ciecto guneramno rege. hiduo
reges interse rius regnũ urbsq diuiderent. Sed negauit hȩc rex
cum suo factũ consilio dicens. Quia tu comisisti patruos mros. in

Expanded text:
dubium fuit residentibus, haec ab eodem 513 directa. Deinde prolatae dubium fuit residentibus, haec ab eodem 513 directa. Deinde prolatae sunt pactiones quasi ex nomine Childeberti ac Chilperici regis, in quibus tenebatur insertum, ut ejecto Guntchramno rege, hi duo reges inter se ejus regnum urbesque dividerent: sed negavit haec rex cum suo factum consilio, dicens: Quid tu commisisti patruos meos,
Abbreviated transcription (Latin):
berti. hȩc amicitia pullulauit. Villas urro quas memoras
ꝑistius regis carthas tmerui. Tunc proferens rasdem inpu¬
plico nrgat rex se hȩc largitũ fuisse. Requisitusq otto qui
tunc referendarius furrat. cuius ibi subscriptio meditata trac¬
batur ad fuit. negat se subscripsisse. Consicta rnim erat manꝰ
cus huiiuis p̃ceptionis scripta In hac igitur causa primũ rp̃s
fallax reppirtus ist. Post harc epistolȩ ꝓlatȩ sunt in quibus
multa or inpro pͣriis brunihildis tenebantur quȩ adhelptri¬
cum scriptȩ furrant. Similiter & chelptrici ad ipiscopũ oela¬
aurtȩ sunt in quib: interreliqua habrbatur insertũ. Quia sira
brdix cuius lib& rri incisa non furrit. culms quiterris ẽ editus¬
au non arescit. Unde prossus manisstũ est idro hec scripta ut¬
iur tochilperici. Sed putrruis familiaris ad fuit. qui hacc notarũ¬
i titulas ꝑthomos cartharũ conprȩhensa tenebat. Vnde non

Expanded text:
berti haec amicitia pullulavit. Villas vero quas memoras, berti haec amicitia pullulavit. Villas vero quas memoras, per istius regis chartas emerui. Quo proferente easdem in publico, negat se rex haec largitum fuisse. Requisitus Otto, qui tunc referendarius fubatur, adfuit, negat se subscripsisse. Conficta enim erat manus eius in huius praeceptionis scripta. In hac igitur causa primum episcopus fallax repertus est. Post haec epistulae prolatae sunt, in quibus multa de inproperiis Brunichildis tenebantur, quae ad Chilpericum scriptae fuerant, similiter et Chilperici ad episcopum dilatae, in quibus inter reliqua habebatur insertum, quia: 'Si radix cuiuslibet rei incisa non fuerit, culmis, qui terris est editus, non ariscit'. Unde prorsus manifestum est, ideo haec scripta, uttum Chilperici. Sed puer eius familiaris adfuit, qui haec notarum titulis per thomus chartarum conprehensa tenebat, un
Abbreviated transcription (Latin):
se. rigor in to llirabilis oissolute luto uiꝑ. amnes littora excrden¬
tes sidpreceptione regiȩ obsistere nequiurrunt: Ornique
conuenientes pirtracti sunt usq marnsim urbt̃ ibi que
prefatus egidius ad fuit. Tunc mimicum rum sibi regionis que
ꝓditorem eegr ꝓnuncians. ennodiũ exduce ad negotiũ dirigit
prosequendum. Cuius ꝓpositio prima hare fuit. Die michi . o
episcope quid tibi uisum fuit ut relicto rege in cuiuis urbe
episcopateonus frurbaris chilperici regis amicitus subdiris. qui
semꝑ inimicus oño nr̃o regi fuisse probatur. qui patrr̃ eius
interfecit : i natrẽ exilio condempnauit. regnũq ꝑuasit . & in
his urbibus quas ut diximus mniquo ꝑ uasiotus ordine suo oominio¬
sub iugauit tu abrodem possessionũ fiscaliũ prȩdia meruisti:
dharc ille respondit. Quod furrim animus regischilperici nrga¬
re non potero. Nontamen contra utilitatem regis hilde¬

Expanded text:
ae, rigor intolerabilis, dissolutae luto viae, amnes littora excedenae, rigor intolerabilis, dissolutae luto viae, amnes littora excedentes: sed praeceptioni regiae obsistere nequiverunt. Denique 512 convenientes, pertracti sunt usque Mettensem urbem: ibique et praefatus Egidius adfuit. Tunc rex inimicum eum sibi regionisque proditorem esse pronuntians, Ennodium ex duce ad negotium delegit prosequendum, cujus propositio prima haec fuit: Dic mihi, o episcope, quid tibi visum fuit, ut relicto rege, in cujus urbe episcopatus honore fruebaris, te Chilperici regis amicitiis subdereris, qui semper inimicus domino nostro regi fuisse printerfecit, matrem exsilio condemnavit, regnumque pervasit, et in his urbibus, quas, ut diximus, iniquo pervasionis ordine suo subjugavit, tu ab eodem possessionum fiscalium praedia meruisti? Ad haec ille respondit: Quod fuerim amicus regis Chilperici, negare non potero, non tamen contra utilitatem regis Childe
Abbreviated transcription (Latin):
genera maeuentes ꝓpriisse confodere niucronibus. Non nulli
&iam intersupplicia defecrunt ut regis ultio patrar&ur
GISILOS UERO ITERUM TORMENTIS AODICITI
cotidie uirgis lorisq ceditur & cõputrescentibus uulnerib: i am¬
cum primum occurente putredine cepissent ipsa uulnera. iigis
faidi consilio ad interfici indũchildebertũ regrm. Nec mora up
longinqua oefessus adducitur ibiq sub custodia degrns R exipti¬
ip̃os accirsiri adiiꝰ examinationẽ precepit. scilic& ut inrtio mer i¬
sis octaui apud urridunensiũ urbem adisse deberent. Tunuus
ab aliis sacerdotib: increpatus cur hominẽ absq audit᷑ia ab urli
rapi & incustodia rarudi precipiss& Permisit eũ adurbẽ suam
redire oirigens epistolas ut supra oiximus ad omnis regni sui
pontisices ut mrdiomense nono addiscutiendũ in urbe supra¬
dicta adesse orbebent. Erant tnim pluiiȩ ualide aquȩ mini¬

Expanded text:
genera metuentes, propriis se confodere mucronibus; nonnulli genera metuentes, propriis se confodere mucronibus; nonnulli etiam inter supplicia defecerunt, ut regis ultio patraretur. gisilus vero iterum tormentis addicitur, ac quotidie virgis lorisque caeditur; et computrescentibus vulneribus, cum primum decurrente pure coepissent ipsa vulnera claudi, fredi consilio ad interficiendum Childebertum regem. Nec mora raplonginqua defessus, adducitur; ibique sub custodia degens, rex episcopos arcessiri ad ejus examinationem praecepit, scilicet ut in initio mensis octavi apud Viridunensem urbem adesse deberent. Tunc ab aliis sacerdotibus increpitus, cur hominem absque audientia ab urbe rapi et in custodiam retrudi praecepisset, permisit eum ad urbem suam redire, dirigens epistolas, ut supra diximus, ad omnes regni sui pontifices, ut medio mense nono ad discutiendum in urbe supradicta adesse deberent. Erant autem pluviae validae, aquae immens
Abbreviated transcription (Latin):
Nte hos urro dies cum Rex inoratorium gomus marili¬
gensis in greder&ur. uiderunt purri ruis hominem ig¬
notum eminus ad stantem: oixeruntq ad cum. Qui sestu.
& unde urnis : aut quot est opustuũ : non tͥnim a nobis agnosce¬
ris. Illo quoque respondente. quia deuobissum. oicto citius
riectus extra oratorium inttrrogatur. Ure mora con¬
fitetur dicins. afredegunde regina se trans missum ad
intersiciendum eegem. Dixitque. Ouo decim uiri
sumus abea trans missi Sex hic uenimus. alii utro sex sessio ne
aemanscrunt ad decipiendum filium regis. & ego cum locum sii
prestalans ut regem hildebertũ in oratorio ꝑcutere distinar aess
imore ꝓterritus non delibemiu implere quod uolui. Hȩe cum ndi¬
orxisst confistim seuis datus supplicuis oiuersos nomi nauit
socios. Q uibus ꝑ loca singula inquisitis alios carerrib mancipalło
lios manibus incisis relinqunt : Non nullis nares auresq: ampittatiimio
adridiculũ laͣnaurunt. Plerique tamen exuinctis supplioruat in¬

Expanded text:
nte hos vero dies cum rex in oraturium domus Mariligensis ingrederetur, viderunt pueri eius hominem ignotum eminus adstantem dixeruntque ad eum: 'Quis es tu et unde venis, aut quod est opus tuum? Non enim a nobis agnusceris'. Illo quoque respondente, quia: 'De vobis sum', dicto citius eiectus extra oraturium, interrogatur. Nec mora, confitetur, dicens a Fredegunde regina se transmissum ad interficiendum regem, dixitque: 'Duodecim viri sumus ab ea transmissi, sex hic venimus, alii vero sex Sessionas remanserunt ad decipraestolans, ut regem Childebertum in oratorio percutere destinarem, timore perterritus, non deliberavi implere quod volui. Haec cum dixisset, confestim saevis datus suppliciis, diversos nominat socios; quibus per loca singula inquisitis, alios carceribus mancipant, alios manibus incisis relinquunt, nonnullos auribus naribusque amputatis ad ridiculum laxaverunt. Plerique tamen ex vinctis, suppliciorum
Abbreviated transcription (Latin):
egrotauit & in tantum disperatus rsł habitus. ut rrgi
gdntramno obitus rius fuiss& nunciatus. Un de factũ esł
ut igrediens pecauillono. quasi parisius accedere cupiens.
usq ad terminos sinonicȩ urbis acceder& Sedcũ audiss& con¬
ualuisst purrũ oeitinere est regressus. Sed cum rũ fredegun¬
dis mater riꝰ disperatũ uidiss&. multam priumã adbasilicam
sũ martini uouit : & sic puer melius agere uisus est. Sed& ad
uuarocum nuncios dirigit. ut qui adhuc captiui inbrittan¬
nus or exercitu guntramni regis R& inebantur. ꝓhius uita
absolurrentur. quod ita uuarocuis impltuit. Unde manifesta

Expanded text:
aegrotavit et in tantum disperatus est habitus, ut rege aegrotavit et in tantum disperatus est habitus, ut rege Gunthchramno obitus eius fuisset nuntiatus. Unde factum est, ut egrediens de Cavillonno, quasi Parisius accedere cupiens, usque ad terminos Sinonicae urbis accederet. Sed cum audisset convaluisse puerum, de itenere est regressus. Sed cum eum Fredegundis, mater eius, disperatum vidisset, multum pecuniae ad basilicam sancti Martini voviWarochum nuntios dirigit, ut qui adhuc in Britanniis de exercitu Guntchramni regis retinebantur, pro hujus vita absolverentur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ninsib: urbissuae similia sacram̃ta dedit dictis. Quia nos nichil dominis nr̃is
ta interiuarocum atq: ebracharium : dixit unarocus. Diserditenẽ acrem¬
ciate quia omna que uilserit rex sponte impltre curabo. Quod
ut plimus credire debratis. nepotem meũ obsidem tribuꝰ
& ita fecit. Crssatumque reł abello. U truntamen mubtitu¬
do magna sicuti deregali exercitu. ita & debrittannis cesa est:
Cgrediente autȩ exeratu abritanus ac transruntibus amnẽ rum ni¬
ocesi & ad omne dedecus sunt redacti. Perturonicũ uiro transt
unts. predas agentis multos expoliautrunt. In opinantis inim
pepererant incolas loci Multi tamen dehoc exereitu ad guntrã¬
num regem accesserunt dicentes. quia ebracharius oux ac uiul¬
liarius comes accepta pecunia auuaraco exercitum perut
fecissent. Qua de causa rbracharius prȩsentatus multis con¬
uicus actus arege. a prȩsentia eius discedere iussus efł. uuilli¬
hario comite perfugãs latitante.
lotharius uerochelperici quondam argis filius grauitrr

Expanded text:
insibus urbis suae similia sacramenta dedit, dicens, quia: 'Nihil nos dominis nostris ta inter Warocum atque Ebracharium, dixit Warocus: 'Discedite nunc et renuntiate, quia omnia quae iusserit rex sponte implire curabo; quod ut plenius credere debeatis, nepotem meum obsedem tribuam'. Et ita fecit, cessatumque est a bello. Verumtamen multitudo magna, sicut de regali exercitu, ita et de Brittanis caesa est. Egrediente autem exercitu a Brittaniis ac transeuntibus amnem rountes, praedas agentes multos exspoliaverunt; inopinantes enim repererant incolas loci. Multi tamen de hoc exercitu ad Guntchramnum regem accesserunt, dicentes quia Ebracharius dux ac Uviliacharius comes, accepta pecunia ab Warocho, exercitum perire fecissent. Qua de causa Ebracharius praesentatus, multum conviciis actus a rege, a praesentia ejus discedere jussus est, Uviliachario comite per fugas latitante. lotharius vero, Chilperici quondam regis filius, graviter
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Si tu dñs michi adiutores & gentẽ hanc incredulam semper
aemulam tibi meis manibus tradere decreiusti. in ingres
dignabers rẽ faniulo tuo Maturantibus autẽ purris & ad locũ

Expanded text:
ait: Si tu, Domine, adjutor mihi es, et gentem hanc incredulam, semperque ait: Si tu, Domine, adjutor mihi es, et gentem hanc incredulam, semperque aemulam tibi, meis manibus tradere decrevisti, in ingressdignaberis esse famulo tuo. Maturantibus autem pueris, et ad locu
Abbreviated transcription (Latin):
GITUA AUPOWICUS RexAit Sus: ualdt uoleste fero quod
hii arriani partẽ tenrant galliarum. eamus eñdĩ ad intorio & su¬
prratis redigamus terram indicione nr̃a. Cumque placuiss&
omnibus hic sermo. commoto exxercitu pictauis dirigit. Ibitẽ
alaricus commorabat᷑. Sid quoniã pars hostium ꝑ ternitoriua
toaonicum transibat. Prore uerrencia brati martimi dedit
edictum ut nullus deregione illa aliud quã herbarum alimen¬
ta aquamq presumer&. Quidam autẽ de ixercitu inuentũ
cuius dam pauperis fenum ait. Nonne rex herbam tantum
pre sumi mandauit. ai chil aliud ohoc uiquit irbaest. non
enĩ erimus trans gressores preciptirius sirã presumimus. Cumq
sibeatũ martinũ offendimꝰ : Satisqui fuit excercitu nichil ulterius
abhac regionẽ presumere. Ipse uero ri& diriait nuncios ad
bratam ecdesiam dicens. Ite & forsitan aliquid uictoRiar auspiciũ
abed e scã suscipitis. Tunc datis muneribus quar locoscõ exibereat

Expanded text:
gitur Chlodovechus 92 rex ait suis: Valde moleste fero, quod hi Ariani partem teneant Galliarum. Eamus cum Dei adjutorio, et superatis redigamus terram in ditionem nostram. Cumque placuisset omnibus hic sermo, commoto exercitu Pictavis dirigit: ibi enim tunc Alaricus commorabatur. Sed quoniam pars hostium per territorium Turonicum transibat, pro reverentia beati Martini dedit edictum, ut nullus de regione illa aliud quam herbarum alimenta aquamque praesumeret. Quidam autem de exercitu, invento cujusdam pauperis feno, ait: Nonne rex herbam tantum praesumi mandavit, et nihil aliud? Et hoc, inquit, herba est. Non enim erimus transgressores praecepti ejus, si eam praesumimus. Cumque si beatus Martinus offenditur? Satisque fuit exercitui nihil ulterius ab hac regione praesumere. Ipse vero rex direxit nuntios ad beati basilicam, dicens: Ite, et forsitan aliquod victoriae auspicium ab aede sancta suscipietis. Tunc datis muneribus, quae loco sancto exhiberent,
Abbreviated transcription (Latin):
minicum honorari uideant᷑: priscus uero ad cognoscendã ueritatr̃ nulla
penitus potuit ratione de flecti. Tunc iratus rex iussit rum custodiar
mancipari. scilic& ut quem credere uoluntariar non poterat. au dire
& credere facer& ł inuitum. Sed illedatis quibus dam muncribus spa¬
cum postulat. doneo filius rius massiliensim hebrram acciprat. Polli car¬
tur dolosar sde inceps que rex iusserat impl&urũ . In terra oritur ctencio
inter illum & phatiren exuideo conuersum. quia iam regiᷤ filius erat ix
lacro. Cumq: dir sabbati priscus prarcinctus orario nullum in manu fireas
ferramentũ. mosarcas leges quassimpl&iirus secreciora comp&er&
subito fatir adueniens ipsum gladio cum sotiis qui aderant iugulauit.
Quibus interfectis ad basilicam sc̃i uiliani cumpueris suis quł ad propin¬
quam platram erat confugit. Cum que ibidem resȩderent. audiunt

Expanded text:
minicum honorare vidiantur. Priscus vero ad cognuscendam veritatem nulla minicum honorare vidiantur. Priscus vero ad cognuscendam veritatem nulla penitus potuit ratione deflecti Tunc iratus rex iussit eum custodiae mancipare, scilicet ut, quem credere voluntariae non poterat, audire et credere faceret vel invitum. Sed ille, datis quibusdam muneribus, spatium postulat, donec filius eius Massiliensim Hebraeam accipiat; pollicitui dolosae, se deinceps quae rex iusserat impleturum. Interea oritur intentio inter illum et Pathiren ex Iudaeo conversum, qui iam regis filius erat ex lavacro. Cumque die sabbati Priscus praecinctus orario, nullum in manu ferens ferramentum, Moysaicas legis quasi impleturus, secretiora conpetiret, subito Pathir adveniens, ipsumque gladio cum sociis qui aderant iugulavit. Quibus interfectis, ad basilecam sancti Iuliani cum pueris suis, qui ad propinquam plateam erat, confugit. Cumque ibidem resederent, audiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
udiens autem pappolenus eius obitum. neptam illius dequa separatus¬
fuerat recepit. Anto hoc autem tempis disponsatam ram habuerat¬
utor. Sed dissimulante denuptiis felicr ep̃o. hic cum magna cohorte ueniens abo
÷ Si ratorio puellam abstraxit & inbasilicabrati albini confugit. Tunc felix eps¬
dimnpm ira com motus circum uentam purllam dolis amarito separauit muta¬
taq ueste. apud uasa tensim urbem in monasterio posuit. Sedilla ꝑ occultos
pueros nuncios dirigit: Ut scilic& ram ereptam alo co in quoposita rrat acci¬
per&. Quod ille non abniuns. ad sũpta demonasterio purllam suo coniugio copu¬
lauit. Rigalibus que munitus prarciptionibus timeri parintum distulit minas.
Nex uero helperichus multos iudeorum eo anno baptizari Uini¬
A prarcepit. ex quibus plures ixcrpit ascõ lauacro. Non nulli tamen quorũ¬
corpore tantum non corde abluti: ad ipsam quam prius ꝑfidiam habur¬
rant. dõmentiti rigressi sunt ita ut & sabhatum obferuare & diem do¬

Expanded text:
udiens autem Pappolenus eius obitum, neptem illius, de qua separatusfuerat, recepit. Ante hoc autem tempus disponsatam eam habuerat; sed dis oratorio puellam abstraxit, et in basilicam beati Albini confugit. Tunc Felix episcopus ira commotus, circumventam puellam dolis a marito separavit. Mutataque veste apud Vasatensem urbem in monasterio posuit: sed illa occultos pueros nuntios dirigit, ut scilicet eam ereptam a loco in quo posita erat, acciperet. Quod ille non abnuens, adsumptam de monastirio puellam suo coniugio copolavit, regalibusque munitus praeceptionibus, timere parentum distulit moenas. Rex vero Chilpericus multos Iudaeorum eo anno baptizare praecipit, ex quibus pluris excipit a sancto lavacro. Nonnulli tamen eocorpore tantum, non corde abluti, ad ipsam quam prius perfidiam habuerant, Deo mentiti, regressi sunt, ita ut et sabbatum observare et diem do
Abbreviated transcription (Latin):
suen ensq sigobertus in cam paniani cata lau ninsis suꝑ fluuiũ
coxorna. Ibique lotharius obiuam cũ exercitu uenit. multosiã
de auistrasios secum habens. factione uuarnharii maiorł domus
Sicut iam olim tractauerat. Consentientibus alecheo patritio. roc cone
sigo aldo. &eudelane oucib Cum que in congressu cortaminis
debuissent cum exercitu co Fligere prius quã prarliare corpissent. signa

Expanded text:
eniensque Sigybertus in campania territuriae Catalauninsis super fluvium Axsoma, ibique Chlotharius obviam cum exercito venit, multus iam de Austrasius secum habens factione Warnachariae maiorem domus. Sic iam olim tractaverat, consencientibus Aletheo patricio, Roccone, Sigoaldo et Eudilanae ducibus. Cumque in congresso certamine debuissent cum exercitum confligere, priusquam priliare cepissent, signa
Abbreviated transcription (Latin):
cepit quȩ usq: diem obitus sui. & gradũ dignitatis. et opibus pluribus ditata
regio cultu post feliciter tenuit. Aubedo urro agundeberga regina forti¬
ter remuneratur . Rotharius cũ exercitu genauã maritimã albingã¬
nouariã cottisã oma uibi tergid̃ & luna ciuitates litoris maris de imprrio

Expanded text:
cepit, quod usque diem obitus sui, et gradum dignitatis, et opibus pluribus ditata, regio cultu post feliciter tenuit. Aubedo vero a Gundeberga regina fortiter remuneratur. 645 Chrotharius cum exercitu Genavam maritimam, Albinganum, Varicottim, Saonam, Ubitergium, et Lunam civitates littoris maris de imperio
Abbreviated transcription (Latin):
pontifices & ꝓceres plurima pars. regnũ dagoberti uisisunt ex¬
pecisse. Haribertus frater suus nitebat᷑ si potuss& regnũ ad su¬
mere sedei uoluntas ꝓsimplicitate parũ sortit᷑ effectũ. Produlfus udilex
nepotẽ stabilire in regnũ. aduersus dagobertũ muscipulare corperat se uͦ
huius rei uicissi tudinẽ probauit eurntus.
Luii.
um regnũ lotharii tam neparicõ quã burgundia addagoberto fiuss& lim u¬
preoccupatũ captis thosauris & suar ditioni redactis. tandem miscđa motus llq
c̃silio sapientuusus citra ligerĩ & limitẽ hispaniae quod ponit partibus enui¬

Expanded text:
pontifices et proceres plurima pars regnum Dagoberti visi sunt expetisse. Charibertus frater suus nitebatur, si potuisset regnum assumere, sed ejus voluntas pro simplicitate parum sortitur effectum. Brodulfus volens nepotem stabilire in regnum, adversus Dagobertum muscipulare coeperat, sed hujus rei vicissitudinem probavit eventus. LVII. Cumque regnum Chlotharii tam Neptrico quam Burgundiae a Dagoberto fuisset praeoccupatum, captis thesauris et suae ditioni redactis, tandem misericordia motus, consilio sapientium usus, citra Ligerem et limitem 634 Spaniae, qui ponitur partibus
Abbreviated transcription (Latin):
fuit iniciũ scandali int̃ dagobertũ & sa monẽ rege sclauorũ. Dirigensq da¬
gobertus sycharuu legatarũ ad samonẽ : p&ens ut negotiantes qui suos ut̃ fece¬
rant. aut ros inlicite usurpauerant cũ iustitia faceret em̃dare Samonõlenis sy

Expanded text:
fuit inicium scandali inter Dagobertum et Samonem regem Sclavinorum. Dirigensque Dagobertus Sycharium legatarium ad Samonem, paetens, ut neguciantes, quos sui interfecerant aut res inlecete usorpaverant, cum iusticia faceret emendare. Samo nolens S
Abbreviated transcription (Latin):
sub dolofidẽ ꝓmittise simulans fefellit: Fac co placico ut coniuratione
facta cũ pace disceder&. Sed e bromn fallacit̾ agens ut solebat. Con¬
pa t̾ri suo insidias p̃parans ipsũ leudesiũ occidit. Regẽ theadrricũ¬
in regud restitutũ ipsessuũ principatũ sagacit restaurauit: scm lru

Expanded text:
sub dolo fidem promitti se simulans fefellit; facto placito, ut, coniuracione facta, cum pacae discederint. Sed Ebroinus fallaciter agens, ut solebat, conpatri suo insidias praeparans, ipsum Leudesium interficit; regem Theudericuin regno restituto, ipse suum principatum sagaciter
Abbreviated transcription (Latin):
premens abipsis pagensibus instigante parte aduersa. consilio. Al& hei pa¬
tricii. & leudemundi ep̃i. &herponiꝰ comitis. ꝑ rebellionis audaciam her¬
bertrude regina accosserat pacem in sectans. multos iniqua agentes gladiotruci

Expanded text:
primens, ab ipsis pagensibus, instigante parte adversa, consilio 624 Alethei patricii et Leudemundi episcopi et Herponis comitis, per rebellionis audaciam Herum Bertethrude Al. Bertrude regina accessisset, pacem sectatus, multos inique agentes gladio truci
Abbreviated transcription (Latin):
HEVDERI CUS ET Hildibertus. fordus inerunt & dato sibi sacramento ut
nullus contra alium moueretur obsides in in uicr̃ acceperunt. quo facilius
rmarentur quar fuerant dicta. Multi tunc filii senatorũ inhac obsihone datist᷑¬
dorto iterum inter reges scandalo adseruiciũ publicum sunt ad dieti. & qui¬
um quar ros ad custodiendum accepit seruum sibi uexhis frcit. multitunc uxris
pfugam lapsi in patriam ridierunt. xon nulli inseruiciosunt retenti. Intraquos
ittalus nepus brati gegorii lingonici ep̃i ad publicum seruiciũ mancipatus est.
eustosque rquorum distinatus est Erat inim intra treuiriai termini territorid
isso uidam barbaro seruiens. Ornique bratus grigorius ad inqui rendum eum pueros¬
ts eaudestinauit. Quĩ in uentum. obtulerunt homini munera Sedrispuit ea dicens: hic tali¬
rssus generatione .x aurilibr as redimi deb&. Quibus redruntibus. leo quidam ex coqͥ¬
masha domini sui ait. utinã me ꝑmitteres. & forsitan igo potera rum reducere de¬

Expanded text:
heudericus vero et Childebertus foedus inierunt, et dato sibi sacramento, ut neuter contra alterum moveretur, obsides ab invicem acceperunt, quo facilius rmarentur quae fuerant dicta. Multi tunc filii senatorum in hac obsidione dati sund orto iterum inter reges scandalo, ad servitium publicum sunt addicti. Et quiumque eos ad costodiendum accepit, servus sibi ex his fecit. Multi tamen ex eis per fugam lapsi, in patriam redierunt, nonnulli in servitio sunt retenti. Inter quos Attalus, nepus beati Gregori Lingonici episcopi, ad publicum servitium mancipatus est custusque equorum distinatus. Erat enim intra Treverici termini territurio cuidam barbaro serviens. Denique beatus Gregorius ad inquirendum eum pueros distinavit, qui inventum, obtulerunt homini munera, sed respuit ea, dicens: 'Hic tali generatione decem auri libras redimi debet'. Quibus redeuntibus, Leo quidam ex cocina domini sui ait: 'Utinam me permitteris , et forsitan ego poteram eum reducere d
Abbreviated transcription (Latin):
nus eibstrahere sednon potuit. Tunc locatum secum hominẽ quenlam ait. Ueni¬
rpos sis necum. et uenundame indomo barbari illius. Sit que tibi lucrum precium meũ.¬
r anpi antum liberiorĩ aditum habram faciendi id quod decrrui. Accepta uero sacramunta
eiqumomo illi abiit. & uenditum duodecim aureis discessit: scissitatus est autem emptor¬
ciminaensis dominorum ualde scitussum operare. nec m&uo quod repperiri possit¬
ũ secrimilis mei in hac sciencia. Uerum enĩ dicam tibi quia &iam siregi ep. ulum
anbis upras preparare. fercula regalia componere possum. ni: quisquam memelius.¬
opui  & u est. In hac die uicini atque parentes mei inuitabuntur indomomia. rogo¬
uisilis ut facias michi prandium quod admirentur. & dicant quia in domo regis melius
uindston aspeximus : & ille : iubrat inquid dominus ms̃ congregare pullorum gallinicori¬

Expanded text:
 abstrahere, sed non potuit. Tunc locatum secum hominem quendam, ait: 'Veni mecum et venunda me in domo barbari illius, sitque tibi lucrum praetium meum, tantum liberiorem aditum habeam faciendi id quod decrevi'. Accepta vero sacramenta , homo ille abiit, et vinditum duodecim aureis, discessit. Sciscitatus autem emptormensis dominorum, valde scitus sum operari: nec metuo quod reperiri possit similis mei in hac scientia. Verum enim dico tibi, quia etiam si regi epulum cupias praeparare, fercula regalia componere possum, nec quisquam me melius.ta est, in hac die vicini atque parentes mei invitabuntur in domo mea. Rogo ut facias mihi prandium quod admirentur, et dicant, quia in domo regis melius non aspeximus. Et ille: Jubeat, inquit, dominus meus congregari pullorum gallinaceor
Abbreviated transcription (Latin):
Preparatis ergo quar dixerat
puer. in luxit lominica dies. frcit que epulum magnũ deliciisque refertũ:
Epulantibus autẽ om̃ibus & laudantibus prandium parentes illius discesseriiã
Dñs autem dedit gram purro huic et accepit potestatem supey omnia
quar habrbat dominus suus in promtu. diligebat que eum ualde.om̃ibrs
quicũ roerant ipse dispensabat cibaria & pulmenta. Post anni uero circulii
cum iam sicurus ess& dominus illius de eo. abi it in pratum quierat
domi proximus cum atalo puero custode arquorũ. et decubans in terra
T empus ẽ enĩ ut am depatria cogitare debramus. Ideoque montote ut
hac nocti cum ȩquos ad claudendum ad duxeris sopore non deprimaris.
Sed cum primũ te uocitauero adsis & ambulemus. Uocauerat enĩ barba¬
rus ille multos parentum suorum adepulũ. interquos erat & gener rius qui
accrperat filiam illius. Media autem nocte A con iuuio surgentibus & qui&

Expanded text:
eparatis ergo quae dixerat puer, illuxit dominica dies, fecitque epulum magnum, deliciisque refertum. Epulantibus autem omnibus, et laudantibus prandium, parentes illius discesserunt. Dominus enim dedit gratiam puero huic, et accepit potestatem super omnia quae habebat dominus suus in promptu. Diligebatque eum valde, et omnibus 120 qui cum eo erant ipse dispensabat cibaria et pulmenta. Post anni vero curriculum, cum jam securus esset dominus illius de eo, abiit in pratum, quod erat domui proximum, cum Attalo puero custode equorum: et decubans in terra Tempus est enim, ut jam cogitare de patria debeamus. Ideoque moneo te, ut hac nocte cum equos ad claudendum adduxeris, sopore non deprimaris, sed cum primum te vocitavero adsis, et ambulemus. Vocaverat enim Barbarus ille multos parentum suorum ad epulum, inter quos erat et gener ejus, qui acceperat filiam illius. Media autem nocte a convivio surgentibus, et quieti
Abbreviated transcription (Latin):
iotione arriper& suae se tradere ditioni. ut &iam gentes quȩ euaca limitẽ
auarorũ & scla uorũ consistunt. eum prompte expeterentsi ut ille post tergũ

Expanded text:
otione arriperent suae se tradere ditioni, ut etiam gentes, quae circa 636 limitem Avarorum et Sclavorum consistunt, eum prompte expeterent, ut ille post tergu
Abbreviated transcription (Latin):
ma ab hunis corparis iunculas emic&. quam abullo religionis urae sacerdote
bmne dictionẽ accipiã. Etego. Nec nr̃am dns religionum siue fidem ita ta¬
inscrrefatiat ut distribuamus ii: scm̃ canib:. acp̃tiosaram margaritarum
sacra porcis squalintib: exponamꝰ. Ad haecille relicta al tercatione surrex
&habut. Sed posthac cum in lispanus reuersus fuiss& ininfirmitate drbili¬
tans. ad nram rrligionẽ necessitate cogente. conuersus est

Expanded text:
ma ab hujus corporis vinculis emicet, quam ab ullo religionis vestrae sacerdote ma ab hujus corporis vinculis emicet, quam ab ullo religionis vestrae sacerdote benedictionem accipiam. Et ego: Nec nostram Dominus religionem sive fidem ita tepescere faciat, ut distribuamus Sanctum ejus canibus, ac pretiosarum margaritarum sacra porcis squalentibus exponamus. Ad haec ille relicta altercatione surrexit, et abiit. Sed posthaec cum in Hispanias reversus fuisset, infirmitate debilitatus, ad nostram religio
Abbreviated transcription (Latin):
iuilgato sormone dicimnius. non esse noxium suntergentilium aras & dĩ ae desia
qus transiens utrai: ueneretur. Cuius ego stultitiam cernrid. Aio. Utiu
deo & gentilium defensorum & hereticorum adsirtorom te esse manifestas:
Tum ec desiastica dogmat& maculas. & pagano spuremas predicas adorarisa¬
tus in quio fatiebas. sira tẽ armaret fides. quam habrabam adilicem. isaac in
ariptr. Ia cob in lapide moyses uiditinsente. quã Aaron partauit in logio. da¬
uid eeulta uit intimpano. salomon pre dicauit in intellectu. quamom̃s patriardie:
pra phetae siue lexipsa ł oraculis cecinit. ł sacrifitus figurauit. quam & non presins
siffragator martinus nr̃t ł poseedit inpictore. ł ostendit inopero ut & tu
conuersus credires inseparabnlem trinitatim. & acerptam a noli benr dictionẽ
purgatoq amali credulitatis uenenopectoro delorentur iniquitatestua.
Atilli furore commotus & nescio quid quasa in sanꝰ frendend. ait. Ante ani¬

Expanded text:
ulgato sermone dicimus: Non esse noxium si inter gentilium aras et Dei ecclesiam quis transiens, utraque veneretur. Cujus ego stultitiam cernens, aio: Ut deo, et gentilium defensorem, et haereticorum assertorem te esse manifestas, t ecclesiastica dogmata maculas, et paganorum spurcitias praedicas adorari. Satius; inquio, faceres, si ea et armaret fides, quam Abraham ad ilicem, Isaac in ariete, Jacob in lapide, Moyses vidit in sente; quam Aaron portavit in logio, David exsultavit in tympano, Salomon praedicavit in intellectu; quam omnes patriarchae, prophetae, sive Lex ipsa vel oraculis cecinit, vel sacrificiis figuravit; quam et nunc praesens suffragator Martinus noster, vel possedit in pectore, vel ostendit in opere, ut et tu conversus crederes inseparabilem Trinitatem, et accepta a nobis benedictione, purgatoque a malae credulitatis veneno pectore, delerentur iniquitates tuae. At ille furore commotus, et nescio quid quasi insanus frendens, ait: Ante ani
Abbreviated transcription (Latin):
reddiderat ratione facta in nouata reddere deber&. Multienim
bnti pondus insiderat. Quodhi discutientes ꝑordinẽ relax antes
pauperes ac insirmos. illos quoð iustitiȩ conditio tributarios dabat
censu publico subdiderunt. & sic turonus sunt delati. Sedcum po¬
pulis tributariam functionem infligere uellent dicentes. ꝗõð
librum prȩmanibus haberent qualiter sub anteriorum regum tem¬
pore dissoluissent. respondimus nos dicentes. discriptam urbemtu¬
ronicam lotharu regis tempore manifistum eẽ. libriq illi ad re¬
gis praesentiam abierunt sed conpuncto ꝑtimorẽ sci martini

Expanded text:
reddiderat, facta ratione, innovata re, reddere deberet. Multi enim reddiderat, facta ratione, innovata re, reddere deberet. Multi enim buti pondus insederat: quod hi discutientes per ordinem, relaxantes pauperes ac infirmos illos, quos justitiae conditio tributarios dabat, censu publico subdiderunt, et sic Turonis sunt delati. Sed cum populis tributariam functionem infligere vellent, dicentes quia librum prae manibus haberent, qualiter sub anteriorum regum tempore dissolvissent, respondimus nos, dicentes: Descriptam urbem Turonicam Chlothacharii regis tempore manifestum est, librique illi ad regis praesentiam abierunt; sed compuncto per timorem sancti Martini
Abbreviated transcription (Latin):
cum interficere uellent: exclamauit ille dicens. Ne interfitiatis
queso. ł gornĩ peccaui quiuim castitati: inferre conatus sum: Nam
hȩc qui pudit᷑tiam studuit conseruare. omnino Nonpereat
H acc dicens sp̃mexalauit. Cumq suꝑeum familia coniuncta lamentar&s
adiutoriodĩ eruta puella domum egreditur & pernoctem. cauillonenst᷑
li ingressa regis prostrata pedibus cuncta qua ꝑtulerat pandit. Tunc
rea miseri cordissimus non solum ei uitam donauit uerum & iam pere¬
ceptionem tribuiiussit ut in uerbo suo posita a nullo umqu᷑a parentũ
defuncti illius in aliquo molestiã pater&ur: uerumtamen hoc do
prȩstante cognouimus. quod puellȩ castitas non est a direptore saeuo ulla
ildebertus uero rex discriptores inpictauo inuitante maroueo ep̃o ius¬
sit abire. id ÷ florentianum maiorem domus regina & romulfum
palatu sui comitem. ut scilica populus censum queni tempore patris

Expanded text:
cum interficere vellent, exclamavit ille, dicens: Ne faciatis, cum interficere vellent, exclamavit ille, dicens: Ne faciatis, quaeso. Ego enim peccavi, qui vim castitati inferre conatus sum. Nam haec quae pudicitiam studuit conservare, omnino non pereat. Haec dicens, spiritum exhalavit. Cumque super eum familia conjuncta lamentaretur, adjutorio Dei cruta puella domum egreditur, et per noctem Cabillonensem li ingressa, regis prostrata pedibus, cuncta quae pertulerat pandit. Tunc rex misericordissimus non solum ei vitam donavit, verum etiam praeceptionem tribui jussit, ut in verbo suo posita, a nullo unquam parentum defuncti illius in aliquo molestiam pateretur. Verumtamen hoc Deo praestante cognovimus, quod puellae castitas non est ab ereptore saevo Al. ildeberthus vero rex discriptores in Pectavo, invitante Maroveo episcopo, iussit abire, id est Florentianum maiorem domus reginae et Romulfum palatii sui comitem, ut scilicet populus censum, quem tempore patris
Abbreviated transcription (Latin):
dam ci̧nomannicȩ ecclesia delegauit. Ac post pau cos menses subita¬
nia egritudine fatigata. migrauit a saeculo multos ꝑ cartolas libros¬
derelinquens Septuagesi mout arbitror uita anno relinquens filiã
unicam quam incanthia regis cuius dam filius m atrimonio copulauit
malo quoq: duec dum coniugem in alia uilla pro exercenda utilitate
dirigit. in amorem puellȩ cuiusdam ingenueruit.  facta nocte cra¬
pulatus auino. misit pueros ut detrahentes puellulam eãthoro rius
adscirent. Illa quoq: repugnante & uiolenter in tius mansione de¬
ducta dum eam alapiscȩdunt sanguinis unda exnarium meatibus de¬
currente ꝑfunditur. Undefactum est ut ipse quoqstratus ducis ante¬
dicti hoc riuo cruentar&ur: quam & ipsepugnis. colaphis aliisq ictib
uerberatam ulna suscepit. & statim ob pressus somno dormire cepit
uirililibrauit. Illo quoq uoces emitente. concurrunt famuli. Quã

Expanded text:
dam Caenomannicae aeclesiae deligadam Caenomannicae aeclesiae deligaaegritudine fatigata, migravit a saeculo, multos per chartulas libederelinquens, septuagesimo, ut arbitror, vitae anno, relinquens filiam unicam, quam in Cantia regis cujusdam filius matrimonio copulavit. XXVII. Amalo quoque dux dum conjugem in aliam villam pro exercenda utilitate dirigit, in amorem puellulae cujusdam ingenuae ruit. Et facta nocte crapulatus a vino misit pueros, ut detrahentes puellulam, eam toro ejus ascirent. Illa quoque repugnante, et violenter in ejus mansionem deducta, dum eam alapis caedunt, sanguinis unda ex narium meatibus decurrente perfunditur. Unde factum est ut ipse quoque stratus ducis antedicti hoc rivo cruentaretur, 451 quam et ipse pugnis, colaphis, aliisque ictibus verberatam in ulnam suscepit, et statim oppressus somno dormire coepit. virili libravit. Illo quoque voces emittente, concurrunt famuli. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
filioq bibendum dedit statimq restincta febresanatus est. Quod non hab&
ame dubium. Cumego ipse sepius laruas inergia famulante nomen eius in¬
uocantes audieram. ac criminum propriorum gesta uirtutȩ ipsius discer
nno quoq: xiiii hil debertiregis ingoberga¬
Cregina. hariberti quondam relictamigrauit a saeculo. Mulier ualde cauta
ac uit arreligios & pͣdita. uigiliis & orationibus atq elemosinis non ignaua.
ua credo perprouidentiam dĩ commonita ad meusq nuntios dirigens
ut in his quȩ de uoluntate sua id ÷ proanimȩ remedio cogitabat. ad iutor
exxisterem. sic tamen ut ad ipsam accedens quȩ consilio habito fieri decer¬
nebat scriptura conneetera iaccessi fateor: Uidi hominem timentem
dm̃. Quicum me benigne excepiss&. notarium uocat. & habito ut dixi
mecum consilio . Quȩdam ecđȩ turonicȩ uel basilicȩ sci martini: quȩ¬

Expanded text:
filioque bibendum dedit; statimque, restincta febre, sanatus est. Quod non habetur filioque bibendum dedit; statimque, restincta febre, sanatus est. Quod non habetur a me dubium, cum ego ipse saepius larvas inergia famulante nomen eius invocantes audieram ac criminum propriorum gesta, virtute ipsius discerto decimo Childeberthi regis Ingobergaregina, Chariberthi quondam relicta, migravit a saeculo, mulier valde cauta ac vitae relegiosae praedita, vigiliis et orationibus atque elymosinis non ignava. Quae, credo, per providentiam Dei commonita ad me usque nuntios dirigens, ut in his, quae de voluntate sua, id est pro animae remedium, cogitabat, adiutur exsisterem, – sic tamen, ut ad ipsam accedens, quae, consilio habito, fieri decernebat, scriptura conecterit, – accessi, fateor, vidi hominem timentem Deum. Qui cum me benigne excepisset, notarium vocat, et habito, ut dixi, mecum consilio, quaedam aeclesiae Toronicae vel basilicae sancti Martini, quae
Abbreviated transcription (Latin):
prõuidens remedia quaci catrices peccatoreͥs uulgimederentur. iussit om¬
nem popłm adecclesiam conuenire & rogationes summa cum deuotio¬
ne celebrare & nihilaliud in usu uescendi nisi panem hordeaceum cũ
aqua munda sumi uigiluisq ad ẽẽ instanter omnes iub&. Quodeotẽpr
ita gestum est. Pertriduum enim ipsius elemosinis largius solito p̃currentib:
ita decuncto populo formidabat ut iamtunc non rextantum seda& iã
sacerdos dñi putar& ur totam spemsuam in dñi miseratione transfun¬
dens. & in ipso iactans cogitationes quȩ risuꝑ ueniebant. aquo easef¬
fectui tradi tota fidei integritate putabat. Nam celebre tunc asideli¬
busferebatur. quod mulier quȩ dam cuius filius quartanꝯtĩpo gra¬
uabatur . &. instratu antius decubabat: Accessit interturbaspopuli
usq ad tergum regis. abruptisq clam regalis indumenti simbriis in aqua posuit

Expanded text:
providens remedia, quibus cicatrices peccatoris vulgi mederentur, jussit omprovidens remedia, quibus cicatrices peccatoris vulgi mederentur, jussit omnem populum ad ecclesiam convenire, et Rogationes summa cum devotione celebrari, et nihil aliud in usu vescendi, nisi panem hordeaceum cum aqua munda assumi, vigiliisque adesse instanter omnes jubet: quod eo tempore ita gestum est. Per triduum enim, ipsius eleemosynis largius solito praecurrentibus, ita de cuncto populo formidabat, ut jam tunc non rex tantum, sed etiam sacerdos Domini putaretur, totam spem suam in Domini miserationem transfundes, et in ipso jactans cogitationes, quae ei superveniebant, 447 a quo eas effectui tradi tota fidei integritate putabat. Nam celebre tunc abus ferebatur, quod mulier quaedam, cuius filius quartano tibo gravabatur et in strato anxius decubabat, accessit inter turbas populi usque ad tergum regis, abruptisque clam regalis indumenti fimbriis, in aqua posuit
Abbreviated transcription (Latin):
diplacuit pactioni. ut siqua pars pͣsentia statuta sub quacũq calliditate
tempore quocumq transcenderit: om̃abenefitia tam promissa quͣa in p̃¬
senti conlata amittat & illi prositiat qui inui o labiliter om̃a supͣscripta
seruauerit & sit desacram̃torum obligatione in om̃ibus absoluta:
Hisitaq om̃ibus definitis. iurent partes ꝑdĩom̃i potentis nomen & insepara¬
bilem trinitatem uel diuinaom̃a ac tremendum diem uiditii. Sea om̃a
quȩ superuis scripta sunt: absq ullo dolo malo. uel fraudis ingenio inui¬
olabiliter seruaturos Facta pactio subdie IIIIRL ECEMBRIS
pseautem rex ut sepe diximus inelemosinis magnus. inuigiluis atq
iriuniis prontus erat. Nam tunc ferebatur massiliam alue inguina¬
ria ualde uastari & hunc morbũ usq ad lugdonensim uicũ octauũ
nomine suisse celeriter propalatum. Sedrex ac sibonus sacerdos

Expanded text:
di placuit pactioni, ut si qua pars praesentia statuta sub quacunque calliditate, di placuit pactioni, ut si qua pars praesentia statuta sub quacunque calliditate, tempore quocunque transcenderit, omnia beneficia, tam repromissa quam in praesenti collata, amittat, et illi proficiat qui inviolabiliter omnia suprascripta servaverit, 444 et sit de sacramentorum obligatione in omnibus absoluta. His itaque omnibus definitis, jurant partes per Dei omnipotentis nomen et inseparabilem Trinitatem, vel divina omnia ac tremendum diem judicii, se omnia, quae superius scripta sunt, absque ullo dolo malo vel fraudis ingenio inviolabiliter servaturos. Facta pactio sub die quarto kalendispse autem rex, ut saepe diximus, in eleemosynis magnus, in vigiliis atque jejuniis promptus erat. Nam tunc ferebatur Massiliam a lue inguinaria valde vastari, et hunc morbum usque ad Lugdunensem vicum, Octavum nomine, fuisse celeriter propalatum. Sed rex, ac si bonus sacerdos,
Abbreviated transcription (Latin):
regno ꝑlegem & iustitiam redibetur. nullũ p̾iu ditium patiatur
Sed lictatres debitas possidere atq recipere. & si aliquid cuicũq
ꝑ interregna sine culpatultum est audientia habita restaus acur
Et deidquod ꝑmunisicentias pͣcedentium regum unus quisq. usq tran¬
situm glorio sememoria domnilotharuregis possidit cũ securita¬
te possideat Et quod ex inde fidelibus ꝑsonis ab latum est. dep̃senti¬
recipiat. Et quia intes praefatos reges pura & simplex est indinomine concor¬
dia conligata. conuenit in utroq regno utriusq sidelibus tam pro causis publicis
qũa priuatis. Quicũq uoluerit ambulare ꝑuiam. nullis temporib deneg&
Similiter conuenit ut nullus alterius leudes nec sollicit&. nec uenientes ex¬
cipiat Quaesi forsitan pro aliqua admissione partem alter̃a crediderit
ex petendam iuxta qualitate culpa ex cusatireddant᷑. Hoc & iã huic ad¬

Expanded text:
regno per legem et justitiam redhibetur, nullum ei praejudicium pariatur, regno per legem et justitiam redhibetur, nullum ei praejudicium pariatur, sed liceat res debitas possidere atque recipere. Et si aliquid cuicunque per interregna sine culpa sublatum est, audientia habita restauretur. Et de eo quod per munificentias praecedentium regum unusquisque usque ad transitum gloriosae memoriae domni Chlothacharii regis possedit, cum securitate possideat, et quod exinde fidelibus personis ablatum est, de praesentrecipiat. Et quia inter praefatos reges pura et simplex est in Dei nomine concordia illigata, convenit ut in utroque regno utriusque fidelibus, tam pro causis publicis quam privatis, quicunque voluerit ambulare, pervium nullis temporibus denegetur. Similiter convenit, ut nullus alterius leudes nec sollicitet, nec venientes excipiat. Quod si forsitan pro aliqua amissione partem alteram crediderit expetendam, juxta qualitatem culpae excusati reddantur. Hoc etiam huic ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut silua nectis domnus hildebertis in integritate tei. neat. & quantum
tertia domniguntrani ex indebita comp&it: deterciadomni hildebti
qua est in rosontinse domniguntramni partibus conpensetur. Similit᷑
conuenit ut scđm pactiones interdomnum guntr̃anũ & bonȩ memoriae
domnũ sigibertũ initasleudes illiqui domnoguntrano post transitũ
domni chlotharisa cramenta primitus pͣbuerunt. & si postra conuin¬
cuntur se in partẽ aliꝗua tradidisse delocis conmanere uidentur
conuenit ut debeant remoueri. Similit & qui post transitũ domni
lotharii conuincuntur domno sigiberto sacramenta primitus pͥbuisse
& srinaliam partem transtulerunt. simili modoremoueantur
Similiter quicquidante fatiregis: aecclesiis aut fidelibus suis con¬
tulerunt. aut adhuc conferre cum iustitia dõ propitiante uolu¬
erint stabiliter conseruaur. Et quic quidunicuiq sideliũ utriusq

Expanded text:
ut Silvanectis domnus Childeberthus in integritate teneat, et quantum ut Silvanectis domnus Childeberthus in integritate teneat, et quantum tertia domni Gunthchramni exinde debita conpetit, de tertiam domni Childeberthi, quae est in Rosontinse, domni Gunthchramni partibus conpensetur. Similiter convenit, ut secundum pactionis inter domnum Gunthchramnum et bonae memoriae domnum Sigyberthum initas leudes illi, qui domnum Gunthchramnum post transitum domni Chlothari sacramenta primitus praebuerunt, et, si postea convincuntur se in parte alia trconvenit ut debeant removeri. Similiter et qui post transitum domni hacharii convincuatur domno Sigiberto sacramenta primitus praebuisse,  in aliam partem transtulerunt, modo simili removeantur. Similiter quidquid antefati reges ecclesiis aut fidelibus suis contulerunt, aut adhuc conferre cum justitia, Deo propitiante, voluerint, stabiliter conservetur; et quidquid unicuique fidelium in utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
eciuitatibus uero hoc est bur degale. lemouicas cadurcus benarno
& bigorra quaega il suinda germana domnȩ brunhildȩtã in dõrtẽ.
quam in morgungeba hoc ÷̃matut in ale donũ infrantia uenienscertuest
adquisisse: Quas &nam ꝑuditium gloriosissimi domni guntr̃aniregis.
uel francorũ suꝑstitibus. hilpericum & sigibertũ rege domna brunihil¬
dis noscitur ad quisisse. Ita cõnuenit ut cadurcusciuitatẽ cũ terminib:
& cuncto populosuo domna brunihildis dep̃senti in sua propria& ate
ꝑcipiat reliquas uero ciuitates e& hac conditione superius nominatas
domnus guntramnus dum aduiuit possideat. ita ut quando quide̾ past
eius transitum in dominatione domnȩ brunthildȩ heredũq suorũ cũ
om̃i soliditate dõ propitio reuertantur. nec suꝑstite domnoguntr̃ano
neq ad omna brunihilde neq a filio suo hil debertoregi filusq: suis
quo lib& ingenio uel temporere p&antur. Similimodo conuenit

Expanded text:
De civitatibus vero, hoc est Burdegala, Lemovecas, Cadurcus, Benarno De civitatibus vero, hoc est Burdegala, Lemovecas, Cadurcus, Benarno et Begorra, quae Gailesuinda, germana domnae Brunichilde, tam in dote quam in morganegyba, Aoc est matutinale donum, in Francia veniens certum est adquisisse, quas etiam per iudicium gloriosissimi domni Gunthchramni regis vel Francorum, superstitibus Chilpericum et Sigyberihum regem, domna Brunichildis noscitur adquisisse, ita convenit, ut Cadureus civitatem cum terminibus et cuncto populo suo domna Brunichildes de praesenti in sua proprietate percipiat, reliquas vero civitates ex hac conditione superius nominatas domnus Gunthchramnus, dum advivit, possedeat, ita ut quandoquidem post eius transitum in dominatione domnae Brunichilde heredumque suorum cum omni soliditate Deo propitio revertantur nec super stite domno Gunthchramno neque a domnam Brunechildem neque a filio suo Childeberthum regem filiisque suis quolibet ingenio vel te