comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mium attrebatem cum ȩquitatu custodis loco in menapiis
relinquit: ipse in treueros proficiscitur. Dum hȩx a Cȩsare
geruntur treueri magnis coactis peditatus x̧quitatusq copuᷤ
Labienum cum una legione: quȩ in eorum finibus hiemaue¬
rat. adoriri parabant. iamq ab eo non longius bidui uia abe¬
rant: cum duas uenisse legiones iussu Cȩsaris cognoscunt. Po¬
sitis castris ab eis milibus passuum .XU. auxilia germanoꝵ
expectare constituũt. Labienus hostium cognito consi¬
lio sperans temeritate eorum fore aliquam dimicandi faculta
cohortibus magnoq ȩquitatu contra hostem proficiscitur. &
mille passuum spacio castra communit. Erat inter Labienũ
atq hostem difficili transitu flumen ripisq prȩruptis. hoc
existimabat. Augebatur auxiliorum quotidie spes. Loqui
cuntur: se se suas exertitusq fortunas in dubium non deuo¬
caturum. & postero die prima luce castra moturum. Ce¬

Expanded text:
mmium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis mmium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus hiemaverat, adoriri parabant. Iamque ab eo non longius bidui via aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum XV expectare constituunt. Labienus, cognito hostium consilio, sperans temeritate eorum aliquam fore dimicandi facultatti quinque cohortibus, magno equitatu contra Trebiros proficiscitur, et mille passuum relicto spatio castra communit. Erat inter eos et Labienum difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc existimabat. Augebatur auxiliorum cottidie spes Trebericantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum, et postero die prima luce castra moturum. Ce
Abbreviated transcription (Latin):
spitium ambiorigi sciebat. Item per treueros uenisse germa¬
nos in amiciciam cognouerat. hȩc prius illi detrahenda au¬
xilia existimabat. qͣ ipsum bello lacesseret: ne desperata
salute aut se in menapios abder&: aut cum transrhenaniᷤ
congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impe¬
dimenta ad labienum in treueros mittit: duasq legiones ad
eum proficisci iub&: ipse cum legionibus expeditis quinq
in menapios proficiscitur. Illi nulla coacta manu loci p̃¬
tis copiis C. fabio legato &. Mar. Crasso questore
celeriterq effectis pontibus adiit tripartito exercitu: adi¬
ficia uicosq incendit. magno petotis atq hominum nũo
potitur. Quibus rebus coacti menapii legatos ad eum pacis
petendȩ causa mittunt. Ille obsidibus acceptis: hostium se
habiturum numero confirmat si aut ambiorigem.: aut eius
legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Co¬

Expanded text:
spitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germaspitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad Labienum in Treveros mittit duasque legiones ad eum proficisci iubet; ipse cum legionibus expeditis quinque in Menapios proficiscitur. Illi nulla coacta manu loci praetis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeriterque effectis pontibus adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Co
Abbreviated transcription (Latin):
petentibus hedius dat ueniam: excusationẽq accipit qđ esti¬
uũ tempus instantis belli non quęstionis esse arbitrabat᷑.
Obsidibus imperatis centum hos hedus custodiendos tradit.
Fodem carntes legatos obsidesq mittunt usi deprecatoribꝰ
remis. quorum erant in clientela. eadem ferunt responsa. p¬
agit consilium Cesar: equitesq imperat ciuitatibus. Hac par¬
te galliȩ pacata: totus & mente & animo in bellum treueͥro¬
rum & ambiorigis insistit. Cauarinum cum equitatu seno¬
num secum proficisci iubet. ne quis aut ex huus iracundia
aut ex eo quod metuerat odio moͬtus ciu̾itatis. oriretur.
H is rebus constitutis qđ pro explorato habebat ambiorigẽ
prelio non esse contertaturum reliqua eius consilia animo
circunspiciebat. Erant menapii propinqui eburonum fini¬
bus perpetuis palludibus siluisq muniti: qui uni ex gallia
de pace ad Cȩsarem legatos nunqͣ̃ miserant. cum his esse ho-¬

Expanded text:
petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit, quod aestipetentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum tempus instantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus imperatis centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse ho
Abbreviated transcription (Latin):
atq obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto nego¬
cio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio galli &
primo uere ut instituerat indicto. cum reliqui preter se¬
nonis carnutes treuerosq uenissent. initium belli ac de¬
fectionis hoc esse arbitratus. ut omnia postponere uidere¬
tur: concilium in Luceciam parisiorum transfert. Confines
erant hi senonibꝰ ciuitatemq patrum memaria coniuxe¬
rant. sed ab hoc consilio ab fusse existimabãtur. Hac re pro
suꝑgestu pronuntiata eodem tum legionibus in senones ꝓfi¬
ciscitur magnisq itineribus eo peruenit. Cognito eius
aduentu atico qui princeps eius consilii fuerat iubet in
oppida multitudinem conuenire. Conantibus priusꝗ̃ id effi¬
ci posset adesse romanos nutiatur. necessario sententia desistũt.
legatosq deprecandi causa ad Cȩsarem mittunt per heduos:
quorum antiquitus erat in fide ciuitas. Libenter Cęsar

Expanded text:
atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negoatque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
finitimos germanos solicitare & pecuniam polliceri non desi¬
stunt. cum ab proximis impetrare non possent. ulterioreᷤ
temptant. In uentis non nullis ciuitatibus inter se iure iu¬
rando confirmant: obsidibusq & pecunia cauent. Ambio¬
rigem sibi societate & federe adiungunt. Quibus rebus
cognitis Cesar. cum undiq bellum parari uideret neruios
aduaticos & menapios adiunctis cisrhenanis omnibus ger¬
manis esse in arinis: senones ad imperatum non uenire:
& cum carnutibus finitimisq ciuitatibus consilia com¬
municare: a treueris germanos crehris legationibus
solicitari: maturius sibi de hello cogitandum putauit.
Itaq nondum hieme contecta proximis quatuor legionibus
coactis de improuiso in fines neruiorum contendit. Et
priusꝗͣ illi aut conuenire aut profugere possent magno
pecoris atq hominum numero capto: atq ea preda mi¬
litibus concessa uastatisq agris in deditionem uenire

Expanded text:
finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desifinitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant. Inventis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant obsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legionibus de improviso in fines Nerviorum contendit et, priusquam illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire
Abbreviated transcription (Latin):
ULTIS DECAUSIS: CESAR MA¬
iorem galliȩ motum expectans per
Mar. Sillanum. C. Antistium reginũ
.T. Sextium legatos delectum habe¬
re constituit. Simul a.CN. Pom¬
peio proconsule petit: quoniam
ipse ad urbem cum imperio rei.pu.
causa remaneret. quos ex cisalpina gallia consulis sacramẽto roganisset¬
ad signa conuenire rogauiss& & ad se proficisci iuberet.
magni interesse & in reliquum tempus ad opinionem gal¬
lie existimans tantas uideri italię facultatis. ut siqd
esset in bello detrimenti acceptum: non modo id breui
tempore resarciri: sed etiam maioribus augeri copiis pos¬
set. Quod cum Pompeius & rei pu. & amiciciȩ tribuis¬
set celeriter confecto per suos delectu: tribus ante exa¬
ctam hiemem & constitutis & adductis legionibus. du¬
plicatoq earum cohortium numero: quas cum .O. Titurio
amiserat. & celeritate & copiis docuit quid populi. Ro.
disciplina atq opes possent. Interfecto induciomaro ut do¬
cuimus ad eius propinquos a treueris imperium defertur. Illi

Expanded text:
ultis de causis Caesar maiorem Galliae motum exspectans per Marcum Silanum, Gaium Antistium Reginum, Titum Sextium legatos delectum habere instituit. Simul ab Gnaeo Pompeio proconsule petit, quoniam ipse ad urbem cum imperio rei publicae causa remaneret, quos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento rogavissetad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, sed etiam maioribus augeri copiis posset. Quod cum Pompeius et rei publicae et amicitiae tribuisset, celeriter confecto per suos dilectu tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quid populi Romani disciplina atque opes possent. Interfecto Indutiomaro, ut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
Q ua re nuntiata piruste legatos ad eum mittunt: qui doceant
nihil earum rerum publico fieri consilio: seseq paratos esse de¬
monstrent. omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. Fercepta eo¬
oratione Cȩsar obsides imperat: eosq ad certam diem adduci
iubet: nisi ita fecerint. se se bello ciuitatem persecuturum de¬
monstrat. His ad diem adductis ut imperauerat. arbitros int̾
ciuitates dat. qui litem estiment. penamq constituant. Nis cõ¬
fectis rebus. conuentibusq peractis in citeriorem galliam reuer¬
titur. atq inde ad exercitum profiriscitur. So cum uenisset
circũitis omnibus hibernis: singulari militum studio in summa
omnium rerum inopia: circiter sexcentas eius generis cuins su¬
pra demonstrauimus naues. & longas.xxuiii. inuenit constr

Expanded text:
Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico factum consilio, seseque paratos esse demonstrant omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instr
Abbreviated transcription (Latin):
PMITIO. Appio Claudio consulibus di¬
scedens ab hibernis Cȩsar in italiam ut
quot annis facere consuerat: legatis imꝑat
quos legionibus prefecerat: uti ꝗͣ plurimas
possent hieme naues ȩdificandas: uete¬
resq reficiendas curarent. Earum mo¬
dum formamq demonstrat ad celeritatẽ
onerandi subductiores. pauloꝰ facit humiliores. ꝗͣ quibus in
nostro mari uti consueuimus: Atq ideo magis qđ propter cre¬
bras mutationes ȩstuum minus magnos ibi fluctus fieri co¬
gnouerat. ad onera & ad multitudinem iumentorum trans.¬
portancdam paulo latiores ꝗͣ quibus: utimur maribus. Has
omnes actuarias imperat fieri: quam ad rem umiltas multũ
adiuuat. Ea quȩ sunt usui ad armandas naues ex hispania
apportari iubet. Ipse conuentibus citerioris galliȩ peractis
in ylliricum proficiscitur: qđ a pirustis finitimam partẽ pro¬
uinciȩ incursionibus uastari audiebat. Eo cum uenisset ci¬
uitatibus milites imperat. certuraq in locum conuenire iubet

Expanded text:
mitio Ap. Claudio consulibus, discedens ab hibernis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresque reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uti consuevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locum convenire iubet.
Abbreviated transcription (Latin):
corum uintere difficultates. Fodem tempore cuniculos tectoᷤ
crates & uineas agunt. & ad caput fontis: quod genus ope¬
ris sine ullo periculo sine suspitione hostium facere licebat¬
extruitur agger in altitudine pedum sex. Collocatur in eo turtiᷤ

Expanded text:
corum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos corum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebatExstruitur agger in altitudinem pedum sexaginta, collocatur in eo turri
Abbreviated transcription (Latin):
scensus. ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac peritu¬
lo uitȩ neq adire flumen: neq arduo se recipere possent
ascensu. Qua difficultate eorum cognita Cȩsar sagitariis
funditoribusq dispositis tormentis etiam quibusdam lo¬
cs contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis pro¬
hibebat oppidanos. Quorum postea omnis multitudo aqua¬
rum unum in locum conueniebat sub ipsius oppidi murũ
ubi magnus fons aquae prorumpebat. ab ea parte quȩ fere
pedum trecentorum interuallo fluminis circuitu uacabat
Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui:
sine magno periculo e regione eius uineas agere aduersus
montem: & aggerẽ instruere cepit magno cum labore &
continua dimitatione. Oppidani enim loco superiore detur¬
runt: & eminus sine periculo preliantur: multosq perti¬
naciter succedentes uulnerant. Non deterrentur tamen
milites nostri uineas ꝓferre & laborare atq operibus lo¬

Expanded text:
scensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac pericuscensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regione eius vineas agere adversus montem et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminus sine periculo proeliantur multosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tamen milites nostri vineas proferre et labore atque operibus lo
Abbreviated transcription (Latin):
Tallis notum esse scir& reliquam esse unam estatem sux̧
prouinciȩ: quam si substinere possent: nullum ultra peri¬
culum uererentur. Itaq. Q Calenum legatum cum le¬
gionibus reliquit: qui iustis itineribus subsequeretur:
ipse cum omni ȩquitatu ꝗͣ potuit celerrime ad Ganinium
contendit. Cum contra expectationem omnium Cȩsar
Uxellodunum ueniss&: oppidumq operibus clausus ani¬
maduerteret: neq ab oppugnatione recedi uideret ulla
condicione posse magna autem copia frumenti abunda¬
re oppidanos ex perfugis cognosceret. aqua prohibere
hostem temptare cepit. Elumen infimam uallem diuide¬
bat: quȩ totum pene montem cingebat: in quo positum
erat preruptum undiq oppidum uxellodunum. hoc auer¬
tere loci natura prohibebat. in infimis .N. sic radicibus mon¬
tis ferehatur ut nullam in partem dep̃ssis fossis deriuari
posset. Erat autem oppidanis difficilis & preruptus eo de¬

Expanded text:
Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo de
Abbreviated transcription (Latin):
cipue eos propter conscientiam facti timere animaduerte¬
bat: quo celerius ciuitatem timore liberaret. principem
sceleris illius & concitatorem belli Gatriatum ad suppliciũ
deposcit. Qui & si non ciuibus quidem sius se committebat
tamen celeriter omnium cura quesitus in castra perducitur.
Cogitur in eius supplicium Cęsar contra naturam suam contur¬
su maximo militum qui omnia pericula & detrimenta
belli a gatriato accepta referebant. adeo ut uerberibus
ex animatum corpus securi feriretur. Ihi crebris litteris Ca¬
nini fit certior quȩ de drapete & Lucterio gesta essent.
quoq in consilio permanerent oppidani: quorum & sit
paucitatem contemnebat: tamen pertinatiam magna pe¬
na esse afficiendam iudicabat: ne uniuersa gallia non
ibi uires defuisse ad resistendum romanis. sed constantia
putar&: ne ue hoc exemplo cetere ciuitates locorum op¬
portunitate fretȩ se iuĩdicarent in libertatem cum oĩbꝰ

Expanded text:
cipue eos propter conscientiam facti timere animadvertecipue eos propter conscientiam facti timere animadvertebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceleris illius et concitatorem belli, Gutruatum, ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitur in eius supplicium Caesar contra suam naturam concursu maximo militum, qui ei omnia pericula et detrimenta belli accepta referebant, adeo ut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem, cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
legionis uisis uehementissime preliantur. Confestim cohur¬
tes undiq impetum faciunt: omnibusq aut interfectis. aut
captis magna preda potiuntur. Capitur ipse eo prelio drap¬
pes. Caninius felicissime re gesta sine ullo pene militie
Uulnere ad obsidendos oppidanos reuertitur: externoq ho¬
ste deleto cuius timore sua tum diuidere prȩsidia: & mu¬
nitione oppidanos circundare prohibitus erat. opera undiq
imperat administrari. Uenit eodem cũ suis copiis . C. fabuis
partemq oppidi sumit ad obsidendum. Cesar interim . Mar.
Antonium questorem cum cohortibus .xu. in belgis relinquit.
ne qua rursus nouorum consiliorum capiendorum belgis fa¬¬
cultas daretur. Ipse reliquas ciuitates adit: obsides plures
imperat: timentes omnium animos consolatione facta sanat.
Cum in carnutes ueniss& quorum in ciuitate superiore com¬
mentario cesar exposuit initium belli esse ortum: quod pre¬

Expanded text:
legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohorlegionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum faciunt omnibusque aut interfectis aut captis magna praeda potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo paene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique imperat administrari. Venit eodem cum suis copiis postero die Gaius Fabius partemque oppidi sumit ad obsidendum. Caesar interim M. Antonium quaestorem cum cohortibus XV in Bellovacis relinquit, ne qua rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. Ipse reliquas civitates adit, obsides plures imperat, timentes omnium animos consolatione sanat. Cum in Carnutes venisset, quorum in civitate superiore commentario Caesar exposuit initium belli esse ortum, quod prae
Abbreviated transcription (Latin):
Qua re ex compluribus cognita: cum intelliger& fugato duce
altero perterritos reliquos facile opprimi posse: magnȩ feli¬
citatis esse arbitrabatur neminem ex cede refugisse in castra:
qui de accepta calamitate nuntium drappeti perferr&: sed in
experiundo cum periculum nullum uider&: ȩquitatum oẽz
germanosq pedites. summȩ uelotitatis homines ad castra ho¬
stium premittit. Ipse legionem unam intra castra distribuit.
alteram secum expeditam ducit. cum propius hostes accessis¬
set ab exploratoribus quos premiserat cognoscit: castra eoꝵ
ut barbarorum fere consuetudo est. relictis locis superioribꝰ
ad ripas esse fluminis demissa at germanos equite¬
imprudentibus omnibus de improuiso aduolasse. preliumq
commisisse: Iua re cognita legionem armatam instructãq
adducit. ita repente omnibus ex partibus signo dato loca
superiora capiunt. Quod ubi accidit germani ȩquites signiᷤ

Expanded text:
Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calamitate nuntium Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum omnem Germanosque pedites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expeditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploratoribus quos praemiserat cognoscit castra eorum, ut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluminis esse demissa; at Germanos equiteimprudentibus omnibus de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora capiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis
Abbreviated transcription (Latin):
mentum in oppidum supportarent. ipsiq inter se prouin¬
cias partiuntur. Drappes castris presidio cum parte co¬¬
piarum restitit. Lucterius agmen iumentorum ad oppi¬¬
dum ducit. Dispositis ibi presidiis hora noctis circiter de¬
cima siluestribus angustissimis itineribus frumentum im¬
portare in oppidum instituit. Quorum strepitum uigiles
castrorum tum sensissent. exploratoresq missi quȩ gererent᷑
renuntiassent. Caninius celeriter cum cohortibus armatis
ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem
impetum fecit. hi repentino malo perterriti diffugiunt ad
sua presidia. Quȩ nostri ut uiderunt: acrius contra armatoᷤ
incitati: neminem ex eo numero uiuum capi patiuntur. Pro¬
fugit inde cum pautis Lucterius: nec se recipit in castra. Re
bene gesta caninius ex captiuis comperit partem copiarum
cum Drapete esse in castris: milibus non longe amplius.xui.

Expanded text:
mentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se provinmentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se provincias partiuntur: Drappes castris praesidio cum parte copiarum restitit; Lucterius agmen iumentorum ad oppidum ducit. Dispositis ibi praesidiis hora noctis circiter decima silvestribus angustisque itineribus frumentum importare in oppidum instituit. Quorum strepitum vigiles castrorum cum sensissent, exploratoresque missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum cohortibus armatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem impetum fecit. Ei repentino malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; quae nostri ut viderunt, acrius contra armatos incitati neminem ex eo numero vivum capi patiuntur. Profugit inde cum paucis Lucterius nec se recipit in castra. Re bene gesta Caninius ex captivis comperit partem copiarum cum Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII.
Abbreviated transcription (Latin):
cterius. qui fortunȩ illius periculum feterat moneret frumẽ¬
ti rationem esse habendam: constituunt omnium consensu t¬
parte ibi relicta copiarum: tum expeditis ad importandum
frumentum proficisci. ꝑo consilio probato proxima nocte duo¬
bus milibus armatorum relictis: reliquos ex oppido drappes
& Lucterius edutunt. hi paucos dies morati. ex finibue
cadurcorum. qui partim re frumentaria subleuare eos cu-¬
piebant. partim prohibere: quo minus sumerent: non po¬
terant: magnum numerum frumenti comparanͣt. non nunꝗͣ
autem expeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriun¬
tur. Quam ob causam . C. Caninius toto oppido munitioẽs
circundare conatur: ne aut opus effectum tueri non poss
aut plurimis in locis infirma disposita presidia. magna co-¬
pia frumenti comparata statuunt drappes & Lucterius nõ
longe ab oppido .x. milibus passuum. Unde paulatim fru-¬

Expanded text:
cterius, qui fortunae illius periculum fecerat, moneret frumencterius, qui fortunae illius periculum fecerat, moneret frumenti rationem esse habendam, constituunt omnium consensu parte ibi relicta copiarum ipsi cum expeditis ad importandum frumentum proficisci. Eo consilio probato proxima nocte duobus milibus armatorum relictis reliquos ex oppido Drappes et Lucterius educunt. Hi paucos dies morati ex finibus Cadurcorum, qui partim re frumentaria sublevare eos cupiebant, partim prohibere quo minus sumerent non poterant, magnum numerum frumenti comparant, nonnumquam autem expeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriuntur. Quam ob causam Gaius Caninius toto oppido munitiones circumdare moratur, ne aut opus effectum tueri non possit aut plurimis in locis infirma disponat praesidia. Magna copia frumenti comparata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido X milibus, unde paulatim fru
Abbreviated transcription (Latin):
integris rebus multum potuiss&: semperq auctor nouorum
consiliorum magnam apud barbaros auctoritatem haberet
oppidum vxellodunum: quod in clientela fuerat rius egre¬
gie natura loci munitum occupat suis & drappetis copis. op¬
pidanosq sibi coniungit. Quo cum confestim .C. Caninius
uenisset: anim aduerterdeq omnes oppidi partes preruptissi¬
mis saxis esse munitas. qđ defendente nullo. tamen arma¬
tis ascendere esset difficile: magna autem impedimenta op¬
pidanorum uideret: quȩ si clandestina fuga subtrahere co¬
narentur: effugere non modo ȩquitatus: sed ne legiones q¬
dem possent: tripartito cohortibus diuisis trina celsissimo
loco castra fecit. a quibus paulatim quantum copiȩ patiebant᷑
Uallum in oppidi circũitum ducere instituit. Quod cum animaid¬
uerterent oppidani: miserrimaq alexiȩ memoria soliciti simi¬
lem casum obsessionis uererentur: maximeq ex omnibus lu¬¬

Expanded text:
integris rebus multum potuisset, semperque auctor novorum integris rebus multum potuisset, semperque auctor novorum consiliorum magnam apud barbaros auctoritatem haberet, oppidum Vxellodunum, quod in clientela fuerat eius, egregie natura loci munitum, occupat suis et Drappetis copiis oppidanosque sibi coniungit. Quo cum confestim Gaius Caninius venisset animadverteretque omnes oppidi partes praeruptissimis saxis esse munitas, quo defendente nullo tamen armatis ascendere esset difficile, magna autem impedimenta oppidanorum videret, quae si clandestina fuga subtrahere conarentur, effugere non modo equitatum, sed ne legiones quidem possent, tripertito cohortibus divisis trina excelsissimo loco castra fecit; a quibus paulatim, quantum copiae patiebantur, vallum in oppidi circuitum ducere instituit. Quod cum animadverterent oppidani miserrimaque Alesiae memoria solliciti similem casum obsessionis vererentur, maximeque ex omnibus Lu
Abbreviated transcription (Latin):
spacio ac tempore eodem instigante dimnaco posset cõcitari.
Qua in re summa felicitas celeritasꝰ in recipiendis ciuitati¬
bus fabium consequitur. Nam Carnutes qui seƿe uexa¬
ti nunꝗͣ pacis fecerant mentionem: datis obsidibus ueni¬
unt in deditionem: ceterȩq ciuitates positȩ in ultimis gal¬
liȩ finibus occeano coniunctȩ: quȩ armoritȩ appellant᷑.
auctoritate adiductȩ carnutum aduentu fabii legionumq
imperata sine mora faciunt. Dunacus suis finibus expul¬
sus errans. latitansq solus extremas galliȩ regiones pe¬
tere est coactus. At drapes unaq Lutterius: cum legio¬
nes. Caniniumq adesse cognosterent nec se sine terta per¬
nicie persequente exercitu putarent prouinciȩ fines in¬
trare posse: nec tam libere uagandi latrociniorumq fa¬¬
ciendorum facultatem haberent: in finibus se constituunt
cadurcorum. Ibi cum Lucterius apud suos ciues quondam

Expanded text:
spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur. Nam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus veniunt in deditionem, ceteraeque civitates positae in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctoritate adductae Carnutum adventu Fabi legionumque imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine certa pernicie persequente exercitu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vagandi latrociniorumque faciendorum facultatem haberent, in finibus consistunt Cadurcorum. Ibi cum Lucterius apud suos cives quondam
Abbreviated transcription (Latin):
aut eorum qui eo tempore arma proiecerant interfectis: oĩs
multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga cum
constar& Drapetem senonem: qui ut primum defecerat
gallia collectis undiq perditis hominibus: seruis ad libertatẽ
pedimenta & commeatus romanorum interceperat: non ampli
hominum milibus ex fuga quinq collectis prouinciam petere:
unaq consilium tum eo Lucterium Cadurcum cepisse: quem
superiore commentario prima defectione gallix facere in
prouinciam uoluisse impetum cognitum est: Caninius le¬
gatus cum legionibus duabus ad eos persequendos con¬
tendit ne detrimento aut timore prouinciȩ magna infa¬
mia perditorum hominum latrociniis caperetur. C. fa¬¬
bius cum reliquo exercitu in tarnutes: ceterasq proficiscit᷑
ciuitates: quarum eo prelio quod cum Dunaco fecerat
copias esse accitas sciebat. Non enim dubitabat quin re¬
centi calamitate submissiores essent futurȩ. Dato uero

Expanded text:
aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfectis omnis aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga cum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defecerat Gallia, collectis undique perditis hominibus, servis ad libertatem pedimenta et commeatus Romanorum interceperat, non amplius hominum duobus milibus ex fuga collectis provinciam petere unaque consilium cum eo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario prima defectione Galliae facere in provinciam voluisse impetum cognitum est, Caninius legatus cum legionibus duabus ad eos persequendos contendit, ne detrimento aut timore provinciae magna infamia perditorum hominum latrociniis caperetur. Gaius Fabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero
Abbreviated transcription (Latin):
nostri contemptis pridem superatisq hostihus: cum subseꝗ
legiones meminissent: & pudore cedendi & cupiditate ce¬
lerius per se conficiendi prelu fortissime contra pedites p̃¬
liantur. Hostesq nihil amplius copiarum accessurum cre¬
dentes ut prius cognouerant: delendi equitatus nr̃i nacti
occasionem uidebantur. Cum aliquandiu summa contentio¬
ne dimicaretur: dunacus instruit aciem quȩ suis esset aꝗti
hostium ueniunt. Quibus uisis perculsȩ barbarorum tur¬
mȩ ac perterritȩ acies hostium perturbato impedimento¬
rum agmine magno clamore discursuq passim fugę se mã¬
dant. At uostri equites  paulo ante resistentibus fortissie
conflixerant: letitia uictoriȩ elati magno undiq clamore su-¬
blato cedentibus circunfusi: quantum equorum uires ad ꝑ¬¬
sequendum: dextrȩq ad cedendum ualent tantum eo prelio
interficiunt.Itaq amplius milibus . xii. aut armatoꝵ

Expanded text:
nostri contemptis pridie superatis hostibus, cum subsequi nostri contemptis pridie superatis hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime contra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum credentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu summa contentione dimicaretur, Dumnacus instruit aciem quae suis esset equitihostium veniunt. Quibus visis perculsae barbarorum turmae ac perterritae acies hostium, perturbato impedimentorum agmine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant. At nostri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia victoriae elati magno undique clamore sublato cedentibus circumfusi, quantum equorum vires ad persequendum dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque amplius milibus XII aut armatorum
Abbreviated transcription (Latin):
tantum procedere ante agmen imperat legionum: quãtũ
cum processiss& sine defatigatione xquorum in eadem se re¬
ciperet castra. Consequuntur ȩquites nr̃i: ut erat prȩceptũ
inuaduntq dunaci agmen. & fugientes perterritosq sub sar¬
cinis in itinere aggressi magna preda multis interfectis po-¬
tiuntur. ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequẽti
nocte fabius equites premittit sic paratos ut confligerẽt
atq omne agmen morarentur dum consequeretur ipse. Cuiꝰ
preceptis ut res gereretur. Q. Titatius uarus prefectus
equitum singularis & animi & prudentiȩ uix suos hor¬
tatur agmenq hostium consecutus turmas partim ido¬
neis locis disponit: partim ȩquitum prelium committit. Con¬
fligit audacius ȩquitatus hostium succedentibus sibi pediti¬
bus. qui toto agmine subsistentibus equitibus suis contra
nostros ferunt auxilium. Fit prelium acri certamine. Nãq

Expanded text:
tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet castra. Consecuntur equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra nostros ferunt auxilium. Fit proelium acri certamine. Namque
Abbreviated transcription (Latin):
potuisset: rursus ad obsidendum Lemonem rediit. Eo tempo¬
re. C. fabius legatus complures ciuitates in fide recepit: ob¬
sidibus firmat: luterisq .C. Caninii rebili certior fit quȩ in
pictonibus geruntur. Iuibus rebus cognitis proficiscitur
ad auxilium duracio ferendum. At dũnacus aduentu fa¬
bii cognito desperata salute. si tempore eodem coactus eẽt¬
& romanum & externum substinere hostem: & respicere
ac timere oppidanos. repente ex eo loco cum copiis recedit
nec se satis tutum fore arbitratur nisi flumine ligeri: qđ
erat ponte propter magnitudinem transeundum copias tra¬
duxisset. Fabius & si nondum in conspectum uenerat ho¬
stibus: neq se Caninio coniunxerat: tamen doctus ab his
qui locorum cognouerãt naturam: potissimum credidit.
hostes perterritos. non eum locum quem petebant. petituroᷤ.
I taq cum copiis ad eundem pontem contendit: equitatumq

Expanded text:
potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempopotuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab eis qui locorum noverant naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque
Abbreviated transcription (Latin):
ueros mittit: quorum tiuitas propter germaniȩ uicinitatẽ
quotidianis exercita bellis. cultu & feritate non multum
a germanis differebat: neq imperata unꝗͣ nisi exercitu toa¬
cto faciebat. Interim. C. Caninius legatus tum magua
multitudinem conuenisse hostium in fines pictonum litteriᷤ
nuntiisq duratii cognoscer&: qui perpetuo in amiticia man¬¬
serat romanorum: cum pars quȩdam ciuitatis eius defe¬
cisset ad oppidum lemonem contendit. Quo cum aduen¬
tar& atq ex captiuis certius cognosceret multis hõium
milibus a dũnaco duce andium duratiũ clausu lemone¬
oppugnari. neq infirmas legiones hostibus cõmittere au¬
deret: castra posuit locomunito. Dunacus cum appro¬
pinquare.C. Caninium cognouisset. copiis omnibus ad le¬
gionem conuersis castra romanorum oppugnare instituit.
Cumq plures dies in oppugnatione consumpsisset: & magno
suorum detrimento nullam partem munitionum conuellere

Expanded text:
veros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem veros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et feritate non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemonoppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum convellere
Abbreviated transcription (Latin):
bat. T. Labienum ad se euocat. Legionem autem .xii. quȩ
cum eo fuerat in hibernis: in togatam galliam mittit ad colo¬
nias ciuium romanorum tuendas: ne quod simile incõmodũ
accider& discursione barbarorum ac superiore estate terge¬
stinis acciderat: quia repentino latrocinio atq impetu inco¬
lȩ erant oppressi. Ipse ad uastandos depopulandos q finre
ambiorigis proficiscitur. quem perterritum ac fugientem
cum redigi in potestatem desperass&. proximum suȩ digni.¬
tatis esse ducebat adeo fines eius uastare ciuibus edifici¬
is & pecore: ut odio suorum ambiorix. si quos fortuna re-¬
liquos fecisset nullum reditum propter tantas calamitateᷤᷤ
haberet in ciuitatem. Cum in omnes partes finis ambiori¬
gis aut legiones aut auxilia dimisiss&. atq omnia cedibꝰ
incendus: rapinisq uastasset. magno hominum numero in¬
terfecto aut capto. labienum cum duabus legionibus in tre¬

Expanded text:
bat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae bat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterritum ac fugientem cum redigi posse in suam potestatem desperasset, proximum suae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nullum reditum propter tantas calamitates haberet in civitatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Tre
Abbreviated transcription (Latin):
ictu gladio caput percussit. Cum utrinq gladu districti
essent: non tam pugnanili ꝗͣ diffugiendi fuit utrorunq con¬
silium: nostrorum quia mortifero uulnere Cõmium credebãt
affectum: gallorum qđ insidiis cognitis plura ꝗͣ uidebant
extimescebant. Quo facto statiusse Cõmius dicebatur nunꝗͣ
in conspectum tuiusꝗͣ romani uenire. Bellicosissimis gentibꝰ
deuictis Cesar cum uideret nullam iam esse ciuitatem: quȩ
bellum id parar&: quod sibi resister&. sed non nullos ex op¬
pidis demigrare.: ex agris diffugere: ad presens periculu
euitandum plures in partes exexcitum dimittere constitu¬
it. Mar. antonium quȩstorem cum legione .xii. sibi coniun¬
git. C. fabium legatum cum cohortibus .xxU. mittit in di¬
uersissimam partem galliȩ. qđ ibi quasdam ciuitates in armiᷤᷤ
esse audiebat. neq C. Caniniũ rebillum legatum: qui illiᷤ re¬
gionibus preerat satis firmas duas legiones babere existima¬

Expanded text:
ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consilium: nostrorum, quod mortifero vulnere Commium credebant adfectum; Gallorum, quod insidiis cognitis plura quam videbant extimescebant. Quo facto statuisse Commius dicebatur numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosissimis gentibus devictis Caesar, cum videret nullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffugere ad praesens imperium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi coniungit. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere existima
Abbreviated transcription (Latin):
obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum ciuitatum lega¬
ti: qui bellouacorum speculabantur euentum. obsides dant.
imperata faciunt. excepto Cõmio quem timor prohibebat cu¬¬
iusqͣ fidei suam committere salutem. Nam superiore anno
T.Labienus Cesare in gallia citeriore ius dicente cum Cõmiũ
comperisset solicitare ciuitates: & coniurationem contra Ce-¬¬
sarem facere: infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicauit
comprimi posse. Quem quia non arbitrahatur uocatum in
castra uenturum ne temptando cautiorem faceret. C. Uoluse¬
num quadratum misit: qui eum persimulationem colloquii
curar& interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tra¬
didit centuriones. Cum in colloquium uentum ess&: & ut cõ¬
uenerat manum Cõmii Uolusenus arripusset centurio uelt
insueta re permotus: celeriter a familiaribus prohibitus Cõ¬
mii conficere hominem non potuit. grauiter tamen pͥmo

Expanded text:
obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legaobsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, imperata faciunt excepto Commio, quem timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commium comperisset sollicitare civitates et coniurationem contra Caesarem facere, infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulationem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tradit centuriones. Cum in colloquium ventum esset, et, ut convenerat, manum Commi Volusenus arripuisset, centurio vel insueta re permotus vel celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo