comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corpus fatigari: aut animus uinci poterat.
caloris ac frigoris pacientia par. cibi potionis¬
q desidio naturali. non uoluntate: modus
finitus. uigiliarum sompniq. nec nocte nec
die discriminata tempora. Id quod gerendiᷤ
reb suꝑẽẽt quieti datum. Eaneq molli stra¬
to: neq silentio accersita. Multi sepe milita¬
risagulo optum. humi iacentẽ int̾ eustodiaᷤ
stationesq militum conspexerunt. Nestitul
nicħ interequales excellens: Arma atq equi:
conspiciebant᷑. E quitum peditum q idẽ lon-¬
ge pͥmus erat. Princeps inp̃lium ibat: ultimꝰ
conserto p̃lio excedebat. Hastantas uiri uirtu¬
tes: ingentia uitia eqͣbant. In humana crude¬
litas: ꝑfidia plusqͣm punica. nicħ ueri. nich
sancti. nullus deum metus. nullum usurã¬
dum nulla religio. Cum hac in dole uirtutũ
atq uitioꝵ. Trienmo sub hasdrubale impe¬
ratore meruit nulla reque agenda uidenda¬

Expanded text:
corpus fatigari aut animus uinci poterat. corpus fatigari aut animus uinci poterat. caloris ac frigoris patientia par; cibi potionisque desiderio naturali, non uoluptate modus finitus; uigiliarum somnique nec die nec nocte discriminata tempora; id quod gerendis rebus superesset quieti datum; ea neque molli strato neque silentio accersita; multi saepe militari sagulo opertum humi iacentem inter custodias stationesque militum conspexerunt. uestitus nihil inter aequales excellens: arma atque equi conspiciebantur. equitum peditumque idem longe primus erat; princeps in proelium ibat, ultimus conserto proelio excedebat. has tantas uiri uirtutes ingentia uitia aequabant, inhumana crudelitas, perfidia plus quam Punica, nihil ueri, nihil sancti, nullus deum metus, nullum ius iurandum, nulla religio. cum hac indole uirtutum atque uitiorum triennio sub Hasdrubale imperatore meruit, nulla re quae agenda uidenda
Abbreviated transcription (Latin):
cendum uiuere equo iure cum ceteriscenseo.
nequandoq paruus hic ignis incendium in¬
gens exsuscitet. Pauci ac ferme optimus qͥsꝙ.
hannoni adsenciebant᷑. S ut plerumq sit:
maior pars meliorem uicit. Missus hanni¬
balin hispamam: primo statim aduentu om¬
nem exercitum in seconũtit. Hamicarem iu¬
uenem redditum. sibi ueteres milites credere.
eundem uigorem in uultu. uimq ioculis.
habitum oris linamentaq intueri. Demb̃̾¬
ui effecit: ut pater in se minimũ monumen¬
tũ ad fauorem conciliandum ẽẽt. Nũquã
ingenium idem adres diu̾sissimas. parendũ
atq imꝑandum habilius fuit. Itaq haud
facile discerneres: utrum imꝑatori an exerci¬
tui carior eẽt. Neq hasdrubal alium quem¬
quam p̃ficere malle ubiquid fortiter ac
strenue agendum eẽt: neq milites alio du¬
ce plus confidere aut audire plĩmum au¬
datie ad ꝑicula capessenda. plurimum con-¬
silii inter ipsa ꝑicula erat. Nullo labore aut

Expanded text:
cendum uiuere aequo iure cum ceteris censeo, cendum uiuere aequo iure cum ceteris censeo, ne quandoque paruus hic ignis incendium ingens exsuscitet.' pauci ac ferme optimus quisque Hannoni adsentiebantur; sed, ut plerumque fit, maior pars meliorem uicit. missus Hannibal in Hispaniam primo statim aduentu omnem exercitum in se conuertit; Hamilcarem iuuenem redditum sibi ueteres milites credere; eundem uigorem in uoltu uimque in oculis, habitum oris lineamentaque intueri. dein breui effecit ut pater in se minimum momentum ad fauorem conciliandum esset. nunquam ingenium idem ad res diuersissimas, parendum atque imparandum, habilius fuit. itaque haud facile discerneres utrum imperatori an exercitui carior esset; neque Hasdrubal alium quemquam praeficere malle ubi quid fortiter ac strenue agendum esset, neque milites alio duce plus confidere aut audere. plurimum audaciae ad pericula capessenda, plurimum consilii inter ipsa pericula erat. nullo labore aut
Abbreviated transcription (Latin):
sensu appellatus erat. fauor plebis sequebat᷑.
hunc uix dum pubem hasdrubal luteris ad
se accersierat actaq res etiam in senatu fue¬
rat. barch̃nis nitentib ut adsuescerent mi¬
litie hannibal atq in paternas succederet
opes. Hanno alteruis factionis pͥnceps et equũ
postulare uidet᷑ inquit hasdrubal et ego ta¬
m̃ ñ censeo quod petit tribuendum. Cũ am¬
miratione tam ancipitis sententie in se om̃s
conũtissent: florem etatis in quit hasdru-¬
bal quem ipse patri hanmbalis fruendũ p̃¬
buit iusto iure eum a filio repeti censet
Nos tam̃ minime decet iuuentutẽ nr̃am
ꝓmilitari rudim̃to adsue facere libidim p̃¬
torum. An hoc timemus. ne hamilcaris filiuᷤ
nimis sero impia inmodica et regni pat̾ni
spem uideat. et cuiꝰ regis genero hereditarii
sint relicti exertitus nr̃i. eius filio parum ma¬
ture seruiamus: Ego istum iuuenem domi
tenendum sub legib sub magistratib do¬

Expanded text:
sensu appellatus erat fauor etiam plebis sequebatur. sensu appellatus erat fauor etiam plebis sequebatur. hunc uixdum puberem Hasdrubal litteris ad se accersierat, actaque res etiam in senatu fuerat. Barcinis nitentibus ut adsuesceret militiae Hannibal atque in paternas succederet opes Hanno, alterius factionis princeps, 'et aequum postulare uidetur' inquit, 'Hasdrubal, et ego tamen non censeo quod petit tribuendum.' cum admiratione tam ancipitis sententiae in se omnes conuertisset, 'florem aetatis' inquit, 'Hasdrubal, quem ipse patri Hannibalis fruendum praebuit, iusto iure eum a filio repeti censet; nos tamen minime decet iuuentutem nostram pro militari rudimento adsuefacere libidini praetorum. an hoc timemus ne Hamilcaris filius nimis sero imperia immodica et regni paterni speciem uideat et, cuius regis genero hereditarii sint relicti exercitus nostri, eius filio parum mature seruiamus? ego istum iuuenem domi tenendum sub legibus, sub magistratibus, do
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia genererat factionis barchine opib q̃
apud militis plebemq plusquam modice e¬
rant. haud sane uoluntate pͥncipum in im¬
ꝑio positus. Is. plꝰ. consilio quam uigerens au¬
spitiis magis regłorum conciliandisq ꝑ ami¬
citiam pͥncipum nouis gentib quam bello
aut armis rem carchaginiensem auxit. Cete¬
rum nicħo ei pax tutior fuit. Barbarus eum
quidam palam obiram interfect ab eo dñi
obtruncat. Comprehensusq abcircumstã¬
tib haud alio quam si euasisset uultu torm̃¬
tis quoq cum laceraret᷑ eo fuit habitu oris ut
suꝑante letitia dolores ridentis etiam sp̃em
p̃buerit. Cum hoc hasdrubale quia mire ar-¬
tis in sollicitandis gentib imꝑioq suo iungẽ¬
mediis inter imꝑia duoꝵ popłoꝵ libertasser-¬
uaret᷑. In hasdrubalis locum haud dubia res
plo iuuenis hannibal in p̃torium delatus
imꝑatorq ingenti omniũ clamore atq ad¬

Expanded text:
et, quia gener erat, factionis Barcinae opibus, quae et, quia gener erat, factionis Barcinae opibus, quae apud milites plebemque plus quam modicae erant, haud sane uoluntate principum, in imperio positus. is plura consilio quam ui gerens, hospitiis magis regulorum conciliandisque per amicitiam principum nouis gentibus quam bello aut armis rem Carthaginiensem auxit. ceterum nihilo ei pax tutior fuit; barbarus eum quidam palam ob iram interfecti ab eo domini obtruncat; comprensusque ab circumstantibus haud alio quam si euasisset uoltu, tormentis quoque cum laceraretur, eo fuit habitu oris ut superante laetitia dolores ridentis etiam speciem praebuerit. cum hoc Hasdrubale, quia mirae artis in sollicitandis gentibus imperioque suo iungenmediis inter imperia duorum populorum libertas seruaretur. in Hasdrubalis locum haud dubia res plo iuuenis Hannibal in praetorium delatus imperatorque ingenti omnium clamore atque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ret. altarib admotum: tactis sacris iureiuran-¬
do ad actum secum pͥmum posset hostem se
fore. p̃. R̃. Angebant ingentis sp̃s uirum: sici¬
lia sardiniaq amisse. Nam et siciliam nimis
celeri desperatione rerum concessam: et sar-¬
diniam inter motum affrice fraude romanoꝵ
stipendio etiam insuꝑ imposito. interceptam.
His anxius curis. ita se affrico bello quod fuit
subrecentem romanam pacem ꝑ quinq an¬
nos ita deinde nouem annis in hipania augẽ¬
do punico imꝑio gessit ut appareret maius
eum quam qđ gereret agitare in animo bellũ.
Et si diutius uixisset: amilchare duce penos ar¬
ma ytalie illaturos fuisse: qui hannibalis duc¬
tu intulerunt. Mors amilcharis ꝑ opportuna
et pueritia hannibalis distulerunt bellum.
Medius hasdrubal inter patrem ac filium
.UIII. ferme annid imꝑium optinuit. tloreetatꝰ
ut ferunt pͥmo uti amilchari conciliatus gener
inde obaliam indolem ꝓfecto animi adscitus.

Expanded text:
ret, altaribus admotum tactis sacris iure iuranret, altaribus admotum tactis sacris iure iurando adactum se cum primum posset hostem fore populo Romano. angebant ingentis spiritus uirum Sicilia Sardiniaque amissae: nam et Siciliam nimis celeri desperatione rerum concessam et Sardiniam inter motum Africae fraude Romanorum, stipendio etiam insuper imposito, interceptam. his anxius curis ita se Africo bello quod fuit sub recentem Romanam pacem per quinque annos, ita deinde nouem annis in Hispania augendo Punico imperio gessit ut appareret maius eum quam quod gereret agitare in animo bellum et, si diutius uixisset, Hamilcare duce Poenos arma Italiae inlaturos fuisse qui Hannibalis ductu intulerunt. mors Hamilcaris peropportuna et pueritia Hannibalis distulerunt bellum. medius Hasdrubal inter patrem ac filium octo ferme annos imperium obtinuit, flore aetatis, uti ferunt, primo Hamilcari conciliatus, gener inde ob aliam indolem profecto animi adscitus
Abbreviated transcription (Latin):
N parte operis mei. licet michi prefari quod in
pͥncipio sũme totuis. proffessi pleriq sunt rerũ
scriptores bellum maxime omniũ memorabile
que umqͣm gesta sint me scripturum. quo d hã-¬
nibale duce carthaginenses cum popło. Ri. gesse¬
re. Nam neq ualidiores opib ulle inter se cuii¬
tates gentesq contulerunt arma. neq his ip̃is
tantum umqͣm uirium aut roboris fuit. Et
haud ignotas belli artes inter se: s exꝑtas pͥmo
punico conserebant bello. Et adeo uaria fortu¬
na belli anceps q mars fuit: ut propiuᷤ ꝑicło
fuerint qui uicerunt. Odiis etiam ꝓpe maio¬
rib certarunt quam uirib romanis indignã¬
tib quod uictorib uicti: ultro inferrent arma.
penis: qd̾ suꝑbe auareq crederent imꝑitatũ
uictis eẽ. fãma ẽ etiam hannibalem annoꝵ fer-¬
me nouem pueriliter blandientem patri a-¬
milchari ut duceret᷑ in hispamam: cum ꝑfecto
affrico bello exercitum eo traiecturus sacrifica-¬

Expanded text:
n parte operis mei licet mihi praefari, quod in principio summae totius professi plerique sunt rerum scriptores, bellum maxime omnium memorabile quae unquam gesta sint me scripturum, quod Hannibale duce Carthaginienses cum populo Romano gessere. nam neque ualidiores opibus ullae inter se ciuitates gentesque contulerunt arma neque his ipsis tantum unquam uirium aut roboris fuit; et haud ignotas belli artes inter sese sed expertas primo Punico conferebant bello, et adeo uaria fortuna belli ancepsque Mars fuit ut propius periculum fuerint qui uicerunt. odiis etiam prope maioribus certarunt quam uiribus, Romanis indignantibus quod uictoribus uicti ultro inferrent arma, Poenis quod superbe auareque crederent imperitatum uictis esse. fama est etiam Hannibalem annorum ferme nouem, pueriliter blandientem patri Hamilcari ut duceretur in Hispaniam, cum perfecto Africo bello exercitum eo traiecturus sacrifica
Abbreviated transcription (Latin):
uarie mouebat. Fa .p. cornelio. cõs. causa fuit
cum pisas nauib ueniss exercitu amanlio
atilioq accepto. tirone ⁊ in nouis ignominiiᷤ
trepido ad padum festinandi: ut cum hoste
ñdum refecto manus consereret. S cum pla¬
centiã consul uenit: iam exstatiuis mouerat.
hannibal. turinoꝵ q unam urbem caput
gentis eius quia uolentis in amicitiam ñ ue-¬
niebãt: ui expugnarat. Iunxisset sibi ñ metu
solum s etiam uoluntate gallos ac colas pa¬
di: nieos circum spectantes defectionis tempꝰ
subito aduentu. coñs. oppressisset. Et hanni-¬
balmouit ex taurinis. incertus que pars se¬
quenda ẽẽt gallos. presentem secuturos ẽẽ
ratus. Iam ꝓpe in conspec̾tu erant exercitus

Expanded text:
uarie mouebat. ea P. Cornelio consuli causa fuit, uarie mouebat. ea P. Cornelio consuli causa fuit, cum Pisas nauibus uenisset, exercitu a Manlio Atilioque accepto tirone et in nouis ignominiis trepido ad Padum festinandi ut cum hoste nondum refecto manus consereret. sed cum Placentiam consul uenit, iam ex statiuis mouerat Hannibal Taurinorumque unam urbem, caput gentis eius, quia uolentes in amicitiam non ueniebant, ui expugnarat; iunxissetque sibi non metu solum sed etiam uoluntate Gallos accolas Padi, ni eos circumspectantes defectionis tempus subito aduentu consul oppressisset. et Hannibal mouit ex Taurinis, incertos quae pars sequenda esset Gallos praesentem secuturos esse ratus. iam prope in conspectu erant exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
quam nam alpis transierit: iuulgo credere pe¬
nino atq inde noñr iuigo alpium inditum.¬
transg̾essum collium ꝑ cremonis iugum dicẽt
transisset: qui ambo saltus eum ñ in taurinos
s per saltus montanos ad libuos gallos de dixe¬
rint. nec uerisimile ẽ eatum ad galliam patuis-¬
se itinerautiq que ad peninũ fuerunt obsep-¬
ta gentib semigermanis fuissent neq hercu
le montib hissiquem forte id mouet ad transi¬
tum penoꝵ nullo s uno uł acriincole iugieiꝰ
norint inditum. s ab eo quem in sũmo sacra¬
tum u̾ticem peninum montani appellant ꝑ-¬
oportune ad pͥncipia rerum taurinis ꝓrime
gentis adu̾sus insubresmotum bellum erat.
s armari ex̾citum hannibal ut parti altĩ au¬
xilio ẽẽt in reficiendo maxime sencientem
contracta antemala ñ poterat otium. Frat¬
enim ex labore copia exinopia cultus ex in¬
luuie tabieq squalida ⁊ꝓpe efferata corpora

Expanded text:
quanam Alpes transierit et uolgo credere Poequanam Alpes transierit et uolgo credere Poenino—atque inde nomen ei iugo Alpium inditum—transgressum, Coelium per Cremonis iugum dicere transisse; qui ambo saltus eum non in Taurinos sed per Salassos montanos ad Libuos Gallos deduxerint. nec ueri simile est ea tum ad Galliam patuisse itinera; utique quae ad Poeninum ferunt obsaepta gentibus semigermanis fuissent. neque hercule <nomen> montibus his, si quem forte id mouet, ab transitu Poenorum ullo Sedunoueragri, incolae iugi eius, norint inditum sed ab eo quem in summo sacratum uertice Poeninum montani appellant. peropportune ad principia rerum Taurinis, proximae genti, aduersus Insubres motum bellum erat. sed armare exercitum Hannibal ut parti alteri auxilio esset, in reficiendo maxime sentientem contracta ante mala, non poterat; otium enim ex labore, copia ex inopia, cultus ex inluuie tabeque squalida et prope efferata corpora
Abbreviated transcription (Latin):
tietiam deduci possent. Quatriduum circaru¬
pem consumptum ium̃tis ꝓpe fame absũptis.
Nuda eñifere cacumina sunt:⁊ siquid ẽ pabu¬
li obruunt niuesanfi̾ora ualles.⁊ apͥscos quos¬
oam colles hñt. riuosq ꝓpe siluas etiam hu¬
mano cultit digniora loca ibi ium̃ta in pabu¬
lum missa. ⁊ quies muniendo fessis hominib
data triduo. Inde ad planũ descensũ etiam
locis molliorib ⁊ ac colarum ingeniis. Hoc
maxime mͦ in italiam ꝑuentum ẽ quinto m̃¬
se a carthagine noua ut quidam auctores st̃.
tuis. qui captum se abhannibale scribit ma¬
ximus me auctor moueret. nͥ confunderet
numerũ galł ligurib q additis. Cum his
.lxxx. milia peditum .x. equitũ ad ducta ini¬
taliam magis afflixisse uerissimũ ẽ. Et ita
quidam auctores sunt. Ex ip̃o autẽ audisse
hannibale postqͣm rodanum transierunt:
que gallie ꝓxima genserat in italiam digresso. Id
cum inter om̃s constet eo magis miror ambigi:

Expanded text:
ti etiam deduci possent. quadriduum circa ruti etiam deduci possent. quadriduum circa rupem consumptum, iumentis prope fame absumptis; nuda enim fere cacumina sunt et, si quid est pabuli, obruunt niues. inferiora uallis apricos quosdam colles habent riuosque prope siluas et iam humano cultu digniora loca. ibi iumenta in pabulum missa et quies muniendo fessis hominibus data. triduo inde ad planum descensum et iam locis mollioribus et accolarum ingeniis. hoc maxime modo in Italiam peruentum est quinto mense a Carthagine Noua, ut quidam auctores sunt,ntus , qui captum se ab Hannibale scribit, maxime auctor moueret, nisi confunderet numerum Gallis Liguribusque additis; cum his octoginta milia peditum, decem equitum adducta;—in Italia magis adfluxisse ueri simile est et ita quidam auctores sunt; —ex ipso autem audisse Hannibale, postquam Rhodanum transierit Semigalli proxima gens erat in Italiam degresso. id cum inter omnes constet, eo magis miror ambigi
Abbreviated transcription (Latin):
aut manu quisqͣm enitiposset erant. ita mle¬
ui tantũ glatie tabidaq niue uoli̾tabant᷑ iu¬
menta. Secabant int̾dum etiam. Tam̃ infi-¬
mã ingredientia niuem ⁊ ꝓlapsa iactandis
grauius incontinendo ungłis penitus pfrĩ¬
gebant: ut pleraq uelut pedica capta here¬
rent indura ⁊ alta concẽita glacie. Landem ne¬
quiquam iumentis atq hominib fatigatisca¬
stra in uigo posita:. Egerrime ad id ipsum loco
purgato tm̃ niuis fõdiendum atq egerendũ
fuit. Inde ad rupem mimiendam ꝑ qͣm unã
uia ẽẽ poterat milites ducti: concedendum
ẽẽt saxum. arborib cirra in manib deiectis
detruncatisq struem ingentem lignoꝵ faci¬
unt. eamq cum: uisuenti septa faciendo ig-¬
ni cohorta ẽẽt succendunt: ardentiaq saxa
infuso aceto putrefaciunt. Ita torridam incẽ¬
dio rupem ferro pandunt. molliuntq an frac¬
tib modicis cliuosut ñ ium̃ta solum s elefan-¬

Expanded text:
aut manu quisquam eniti posset erant; ita in leaut manu quisquam eniti posset erant; ita in leui tantum glacie tabidaque niue uolutabantur. iumenta secabant interdum etiam infimam ingredientia niuem et prolapsa iactandis grauius in conitendo ungulis penitus perfringebant, ut pleraque uelut pedica capta haererent in dura et alta concreta glacie. tandem nequiquam iumentis atque hominibus fatigatis castra in iugo posita, aegerrime ad id ipsum loco purgato; tantum niuis fodiendum atque egerendum fuit. inde ad rupem muniendam per quam unam uia esse poterat milites ducti, cum caedendum esset saxum, arboribus circa immanibus deiectis detruncatisque struem ingentem lignorum faciunt eamque, cum et uis uenti apta faciendo igni coorta esset, succendunt ardentiaque saxa infuso aceto putrefaciunt. ita torridam incendio rupem ferro pandunt molliuntque anfractibus modicis cliuos ut non iumenta solum sed elephan
Abbreviated transcription (Latin):
set. Natura locus iam ante precepsrecenti lap¬
oum altituidinẽ ab ruptus erat. Ibiuł cum ad
finem uie equites constitissent miranti han¬
nibali que res moraret᷑ agm̃: nunciat᷑ rupem
inuiam eẽ. Digressus deinde ip̃ẽ ad locum ui-¬
sendum haud dubia res uisa quin ꝑ muia
circa nec trita antea quamuis longo ambi¬
tu circum duceret agmen. ea uõ uia insuꝑabi¬
lis fuit. nam cum suꝑ ueterem niuem intac¬
tam. noua modice altitudinis eẽt molli nec
paralte facile pedes ingredientium insiste¬
batur. Ut uͦ tot hominũ uim̃toꝵq incessu
dilapsa ẽ ꝑnudam inflaglatiem fluentẽq
lahẽ liq̃scentis niuis ingrediebant᷑. Tetra ibi
luctatio erat ut alubrica glatie ñ recipiente
uestigium:⁊ in prono citius pede se fallente
ut seumanib in adsurgendo seu genu seadiu¬
uissẽt: ipsiᷤ ad minicłis ꝓlapsis iterum corrue¬
rent. nec stirpes circa radices ue ad aquaspede

Expanded text:
set. natura locus iam ante praeceps recenti lapset. natura locus iam ante praeceps recenti lapdum altitudinem abruptus erat. ibi cum uelut ad finem uiae equites constitissent, miranti Hannibali quae res moraretur agmen nuntiatur rupem inuiam esse. digressus deinde ipse ad locum uisendum. haud dubia res uisa quin per inuia circa nec trita antea, quamuis longo ambitu, circumduceret agmen. ea uero uia insuperabilis fuit; nam cum super ueterem niuem intactam noua modicae altitudinis esset, molli nec praealtae facile pedes ingredientium insistebant; ut uero tot hominum iumentorumque incessu dilapsa est, per nudam infra glaciem fluentemque tabem liquescentis niuis ingrediebantur. taetra ibi luctatio erat, ut a lubrica glacie non recipiente uestigium et in prono citius pedes fallente, ut, seu manibus in adsurgendo seu genu se adiuuissent, ipsis adminiculis prolapsis iterum corruerent; nec stirpes circa radicesue ad quas pede
Abbreviated transcription (Latin):
mineret. pregressus signa hannibal in pro¬
munctorio quodam unde longe aclate pros¬
pectus erat: consistere uissis militib italiam
ostentat: subiectos alpinis montib circum¬
padanos campos meniaq eos tum transcen¬
dere ñ italie mͦ s etiam urb̃ romane cetera
plana ꝓcluua fore uno aut sũmo altõ p̾lio
arcem ⁊ caput italie in manu acpotestate
habituros. Procedẽ inde agm̃ cepit. iam ni-¬
chil nehostib quidem p̃ter parua furta ꝑ
occasionem temptantib. Ceterum iter multo
quam ut in ascensu fuerat. ut pleraq alpium
ab italia sicut breuiora ita ad retiora sunt dif¬
ficilius suit. Omni em̃ ferme uia p̃ceps angusta
lubtica erat. ut neq sustinere se ab lapsu pos¬
sent. nec qui paulum titubassent herere ad flic¬
orem rupem atq ita rectam ut uir sustud egre
expeditus miles temptabũdꝰ manibꝰq retinẽs uir¬
gulta ac stirp̃es circa eminentes dimittere se poᷤ¬

Expanded text:
mineret, praegressus signa Hannibal in promineret, praegressus signa Hannibal in promunturio quodam, unde longe ac late prospectus erat, consistere iussis militibus Italiam ostentat subiectosque Alpinis montibus Circumpadanos campos, moeniaque eos tum transcendere non Italiae modo sed etiam urbis Romanae; cetera plana, procliuia fore; uno aut summum altero proelio arcem et caput Italiae in manu ac potestate habituros. procedere inde agmen coepit iam nihil ne hostibus quidem praeter parua furta per occasionem temptantibus. ceterum iter multo quam in adscensu fuerat—ut pleraque Alpium ab Italia sicut breuiora ita arrectiora sunt—difficilius fuit; omnis enim ferme uia praeceps, angusta, lubrica erat, ut neque sustinere se ab lapsu possent nec qui paulum titubassent haerere adflicorem rupem atque ita rectis saxis ut aegre expeditus miles temptabundus manibusque retinens uirgulta ac stirpes circa eminentes demittere sese pos
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ in pͥmũ mͦ in nouissimũ agm̃ ut cumq
aut locus aut oportunitatẽ daret. aut ꝓgres¬
si moratiue aliquã occasionem fecissent. Ele¬
fanti sicut ꝑ artas p̃cipites. uias magna mora
agebant᷑: ita tutum ab hostib quacũq ince¬
derent quia insuetis ad eundi ꝓpiuᷤ metꝰ erat:
agm̃ p̃cedebant. Nono die inugum alpiũ
ꝑuentum ẽ. ꝑinuia pleraq ⁊ terrores quosaut
ducentium fraus. aut ubi fides his non ẽẽt
temere inite ualles a comectantib iter facie-¬
bãt. Biduum in iugos statuia habita fessisq.
labore acpugnãdo qͥes data militib. uim̃ta¬
q aliquot que prolapsa in rupib erant se¬
quendo uestigia agminis in castra ꝑuentre
fessis tedio tot maloꝵ nuis etiam casus occi¬
den te iam side u̾giliarum ingentem terro¬
rem adiecit: ꝑ omnia niue opleta. Cum sig-¬
nis pͥmaluce motis segniter agmen incedẽt.
pigritiaq ⁊ desꝑatio in omnium uultu e¬

Expanded text:
modo in primum, modo in nouissimum agmen, utcumque modo in primum, modo in nouissimum agmen, utcumque aut locus opportunitatem daret aut progressi moratiue aliquam occasionem fecissent. elephanti sicut per artas praecipites uias magna mora agebantur, ita tutum ab hostibus quacumque incederent, quia insuetis adeundi propius metus erat, agmen praebebant. nono die in iugum Alpium peruentum est per inuia pleraque et errores, quos aut ducentium fraus aut, ubi fides iis non esset, temere initae ualles a coniectantibus iter faciebant. biduum in iugo statiua habita fessisque labore ac pugnando quies data militibus; iumentaque aliquot, quae prolapsa in rupibus erant, sequendo uestigia agminis in castra peruenere. fessis taedio tot malorum niuis etiam casus, occidente iam sidere Uergiliarum, ingentem terrorem adiecit. per omnia niue oppleta cum signis prima luce motis segniter agmen incederet pigritiaque et desperatio in omnium uoltu e
Abbreviated transcription (Latin):
inminente uentũ ẽ. undiq exinsidiis bar-¬
bariafronte ab tergo cohorti cõminus. emi-¬
nus petunt: saxa ingentia inagͥnem deuol¬
uunt. Maxima ab tergo ushominũ urgebat.
In eos u̾sa peditum acies. haud dubiũ fecit
quin nisi firmata extrema agminis fuissẽt:
ĩgens in eo saltu accipienda clades fũit. Lum
qͦ ad extremum ꝑicłi ad ꝓpe ꝑnitiem uen-¬
tum ẽ. Namdũ cunctat᷑ hannibal dimit¬
tere agm̃ inangustias. quia ñ ut ip̃e equi¬
tib p̃sidio erat ita peditib quieqͣm abtergo¬
aurilii reliquerat: occursantes ꝑ obliqͣ monta¬
ni erupto medio agmine uiam insedẽ. Noxq
una hannibali sñ equitib atq impedim̃tiᷤᷤ
acta ẽ. Postero die iam segnius int̾cursantib
barbariᷤ iuncte copie. Saltusq haud sine cla¬
de maiore tam ium̃toꝵ qͣm hominũ ꝑnitie
suꝑatus. Inde montani pauciores ianrila-¬
trocinii magis qͣm belli more concur sabant

Expanded text:
imminenti uentum est, undique ex insidiis barimminenti uentum est, undique ex insidiis barbari a fronte ab tergo coorti, comminus eminus petunt, saxa ingentia in agmen deuoluunt. maxima ab tergo uis hominum urgebat. in eos uersa peditum acies haud dubium fecit quin, nisi firmata extrema agminis fuissent, ingens in eo saltu accipienda clades fuerit. tunc quoque ad extremum periculi ac prope perniciem uentum est; nam dum cunctatur Hannibal demittere agmen in angustias, quia non, ut ipse equitibus praesidio erat, ita peditibus quicqauxilii reliquerat, occursantes per obliqua montani interrupto medio agmine uiam insedere, noxque una Hannibali sine equitibus atque impedimentis acta est. postero die iam segnius intercursantibus barbaris iunctae copiae saltusque haud sine clade, maiore tamen iumentorum quam hominum pernicie, superatus. inde montani pauciores iam et latrocinii magis quam belli more concursabant
Abbreviated transcription (Latin):
mo ꝑculsis nec loco magno opere impedie¬
bant᷑. aliquantum eo tͥduo iue confecit. Puẽ¬
tum inde ad frequentem cultorib alium ut
inter montanos ppłm. Ibi ñ bello aꝑto: s suis
artib fraude.⁊ insidiis ẽꝓpe circumuentꝰ. Mag¬
no natu pͥncipes castelloꝵ: oratores ad penum
ueniunt: alienis malisutilis exemplo doctos
memorantes amicitiã malle qͣuim exꝑiri pe¬
noꝵ. Itaq obedienter imꝑata facturos. Com¬
meatum itinĩsq duces. ⁊ ad fidem ꝓmissoꝵ
obsides acciꝑet. Hannibalnec temere credẽ
stes fierent. benigne cum respondisset: ob¬
sidib quos dabant acceptis. ⁊ cõmeatu quẽ
in uia ipsi detulerant usus. nequaqͣm ut in¬
ter pacatos composito agmine duceseorum
sequit᷑. Primũ agm̃ elefanti. ⁊ equites erant.
Ipse post cũ robore peditum circumspectãs
sollicitusq omĩa incedebat. Nbi mangusti¬
orem uiam ⁊ parte altã subiectã iugo insuꝑ

Expanded text:
imo perculsis nec loco magno opere impedieimo perculsis nec loco magno opere impediebantur, aliquantum eo triduo uiae confecit. peruentum inde ad frequentem cultoribus alium, ut inter montanos, populum. ibi non bello aperto sed suis artibus, fraude et insidiis, est prope circumuentus. magno natu principes castellorum oratores ad Poenum ueniunt, alienis malis, utili exemplo, doctos memorantes amicitiam malle quam uim experiri Poenorum; itaque oboedienter imperata facturos; commeatum itinerisque duces et ad fidem promissorum obsides acciperet. Hannibal nec temere credendstes fierent, benigne cum respondisset, obsidibus quos dabant acceptis et commeatu quem in uiam ipsi detulerant usus, nequaquam ut inter pacatos composito agmine duces eorum sequitur. primum agmen elephanti et equites erant; ipse post cum robore peditum circumspectans sollicitus omnia incedebat. ubi in angustiorem uiam et ex parte altera subiectam iugo insuper
Abbreviated transcription (Latin):
forte aut uulnerati ad eo cõsternabantur.
ut stragem ingentem simulhominũ ac sar¬
cinarum omnis gñis facerent: multosq tur¬
ba cum p̃cipites dirupteq utͥmq angustie
ẽẽnt. in ĩmensum altitudinis deiecit quos¬
dam ⁊ armatoss riune maxime mͦ ium̃ta
cum onerib deuoluebant᷑. Que quãquam
feda uisu erant: stetit parum ꝑ tam̃ hannibal:
ac suos continuit. ne tumultũ ac trepidatio¬
nẽ augeret. Dem̃ pꝰqm interrũpiagm̃ iudit
ꝑicłm q ẽẽ. ne exutum impedim̃tis exercitũ
nequicquam in colum̃ traduxiss decurrit
ex suꝑiore loco. Et tum impetum ip̃o fudisl
tumultus mom̃to temporis pꝰquam lib̃ata iti¬
nera fuga montanoꝵ erant sedatur. nec ꝑ otiũ
mͦ s ꝓpe silentio mox om̃s traducti. Castellum
inde quod caput eius regionis erat. uicosq cir¬
cumiectos capit:⁊ captiuo acpecorib ꝑ tridu¬
um ex̾citum aluit. Et quia nec montanis pͥ¬

Expanded text:
forte aut volnerati adeo consternabantur forte aut volnerati adeo consternabantur ut stragem ingentem simul hominum ac sarcinarum omnis generis facerent; multosque turba, cum praecipites deruptaeque utrimque angustiae essent, in immensum altitudinis deiecit, quosdam et armatos; sed ruinae maxime modo iumenta cum oneribus devolvebantur. quae quamquam foeda visu erant, stetit parumper tamen Hannibal ac suos continuit, ne tumultum ac trepidationem augeret. deinde , postquam interrumpi agmen vidit periculumque esse ne exutum impedimentis exercitum nequiquam incolumem traduxisset, decurrit ex superiore loco et cum impetu ipso fudisset tumultus momento temporis, postquam liberata itinera fuga montanorum erant, sedatur, nec per otium modo sed prope silentio mox omnes traducti. castellum inde, quod caput eius regionis erat, uiculosque circumiectos capit et capt<o c>ibo ac pecoribus per triduum exercitum aluit; et, quia nec montanis pr
Abbreviated transcription (Latin):
quos hostes tenuerant consedit. Prima demñ
luce castra mota ⁊ agm̃ reliquum incedere ce¬
pit. Iam montani signo dato ex castelł ad sta¬
tionem solitam conueniebant cum repente
conspitunt alios arce occupata sua suꝑ caput
ĩminentes aliosuia transire hostes utraq simł
obiecta res ocłis animisq immobilis parumꝑ
eos defixit. Deinde ut trepidationem mangu¬
stiis suoq ip̃o tumultu misceriagm̃ uidere e¬
quis maxĩe consternatis quicquid ad iecissent
ip̃is terroris satis ad ꝑnitiem fore rati: ꝑuersisru
rupib iuxta inuia ac deuia ad sueti decurrunt.
Tum uõ simul ab hostibꝰ simul ab iniquitate
locoꝵ peni obpugnabantur. Plusq int̾ ip̃os
sibi cuiq tendenti ut ꝑiculo prius euaderet.
quam cum hostib certaminis erat:⁊ equi ma¬
xime infestum agm̃ faciebant. qui ⁊ clamori¬
b dissensionis quos nemora etiam repcusse¬
q ualles augebant territi trepidabant ⁊ itti

Expanded text:
quos hostes tenuerant consedit. prima deinde quos hostes tenuerant consedit. prima deinde luce castra mota et agmen reliquum incedere coepit. iam montani signo dato ex castellis ad stationem solitam conveniebant, cum repente conspiciunt alios arce occupata sua super caput imminentes, alios via transire hostes. utraque simul obiecta res oculis animisque immobiles parumper eos defixit; deinde, ut trepidationem in angustiis suoque ipsum tumultu misceri agmen videre, equis maxime consternatis, quidquid adiecissent ipsi terroris satis ad perniciem fore rati, diversis rupibus iuxta per vias ac devia adsueti decurrunt. tum vero simul ab hostibus simul ab iniquitate locorum Poeni oppugnabantur, plusque inter ipsos, sibi quoque tendente ut periculo prius evaderet, quam cum hostibus certaminis erat. equi maxime infestum agmen faciebant, qui et clamoribus dissonis, quos nemora etiam repercussaeque valles augebant, territi trepidabant et icti
Abbreviated transcription (Latin):
stãgemq dedissent. Hannibal consistere sig¬
nauissit: galłq aduisenda loca p̾missis post¬
qͣm comꝑit transitum ea ñ eẽ castra inter con¬
fragosa omnia p̃ruptaq quam extentissima
potest ualle locat. Tum ꝑ eosdem galloshaud
sane multum lingua morib q ab horrenteᷤᷤ
cum seinmiscuissent collꝰquiis montanoꝵ.
edoctus inter diu tantum obsideri saltum.
noctem in sua quemiq dilabi tecta luce pͥma
subiit tumulos. ut ex ea aꝑte atq inter du
uim ꝑ angustias facturus. Die deinde simu¬
lando aluid quam quod paratur consump¬
to: cum eodem quo constiterant loco castra.
cõmunissent uͥpͥmum digressos tumulis mõ¬
tanos laratasq sensit custodias. płib ignib¬
quam ꝓnumero manentium in spẽm factis.
impedim̃tisq cum eqͥte relictif⁊ maxima par¬
te peditum: ip̃e cum expeditis acerrimo qͦ iuiro
raptim angustias euadit. Isq ipsis tumulis

Expanded text:
stragemque dedissent. Hannibal consistere sigstragemque dedissent. Hannibal consistere signa iussit; Gallisque ad uisenda loca praemissis, postquam comperit transitum ea non esse, castra inter confragosa omnia praeruptaque quam extentissima potest ualle locat. tum per eosdem Gallos, haud sane multum lingua moribusque abhorrentes, cum se immiscuissent conloquiis montanorum, edoctus interdiu tantum obsideri saltum, nocte in sua quemque dilabi tecta, luce prima subiit tumulos, ut ex aperto atque interdiu uim per angustias facturus. die deinde simulando aliud quam quod parabatur consumpto, cum eodem quo constiterant loco castra communissent, ubi primum digressos tumulis montanos laxatasque sensit custodias, pluribus ignquam pro numero manentium in speciem factis impedimentisque cum equite relictis et maxima parte peditum, ipse cum expeditis, acerrimo quoque viro, raptim angustias evadit iisque ipsis tumulis
Abbreviated transcription (Latin):
scipionem frẽm cum maxima parte copiarum.
adu̾sus hadrubalem misit ñ ad tuendos tm̃mͦ
ueteres sonos conciliandosq nouos. s etiam ad
pellendim bispania hasdrubalem. Ipsecũ
ad modim exiguis copiisgenuam repetit:
eo circa padum erat exercitus italiam defen-¬
surus. hannibal ab adurentiam campestri
maxime itinere ad alpiscum bona pace incolẽ¬
tium a loca galloꝵ ꝑuenit. Tum quamqͣm
fama prius quidem. incerta in manis uõ ferri
solet. ꝑcepta res erat: tam̃ ex ꝓpinquo usamõ¬
tium altitudo niues aque celo ꝓpe ĩmixte tecta
informia imposita rupib pecora ium̃taq
torrida frigore. homine intonsri inculti. am¬
malia in animaliaq omnia rigentia. gelu ce-¬
tera uisu quam dictu fediora: terrorem reno¬
uarunt erigentib in pͥmoᷤ agm̃ cluios. Appa¬
ruerunt inminentes tumulis insidentes mõ¬
tani: qui si ualles occultiores insedissent. co¬
hortiin pugnam repente ingentem fugã

Expanded text:
Scipionem fratrem cum maxima parte copiarum Scipionem fratrem cum maxima parte copiarum aduersus Hasdrubalem misit, non ad tuendos tantummodo ueteres socios conciliandosque nouos sed etiam ad pellendum Hispania Hasdrubalem. ipse cum admodum exiguis copiis Genuam repetit, eo qui circa Padum erat exercitu Italiam defensurus. Hannibal ab Druentia campestri maxime itinere ad Alpes cum bona pace incolentium ea loca Gallorum peruenit. tum, quamquam fama prius, qua incerta in maius uero ferri solent, praecepta res erat, tamen ex propinquo uisa montium altitudo niuesque caelo prope immixtae, tecta informia imposita rupibus, pecora iumentaque torrida frigore, homines intonsi et inculti, animalia inanimaque omnia rigentia gelu, cetera uisu quam dictu foediora terrorem renouarunt. erigentibus in primos agmen cliuos apparuerunt imminentes tumulos insidentes montani, qui, si ualles occultiores insedissent, coorti ad pugnam repente ingentem fugam
Abbreviated transcription (Latin):
gallie fluminũ difficillimꝰ transitu ẽ. Nam
cum aque uim uehat ingentem: ñ tam̃ nauiũ
paciens ẽ: quia nulł cohercitus cripis płib si¬
mul. neq isdem alueis fluens. noua semꝑ ua¬
da. nouosq gurgites.:⁊ obeadem pediti quoq
incerta uia ẽ. Ad hoc saraglariosa uoluens.
nichil stabile. nec tutum ingredienti p̃bet.
Et tum fore imbrib auctus ingentem trans¬
gredientib tumultũ fecit. Cum suꝑ cetera
trepidatione ip̃i sua atq incertis clamorib
turbarent᷑: p. cornelus. cõs. triduo fere post¬
quam hannibal aripa rhodani mouit. qua¬
drato agmine ad castra hostiũ uenerat. nullã
dimicandi moram facturus. Ceterum ubi deser-¬
ta munim̃tan᷑ facile setantum ꝓgressos ad secu¬
turum uidet: ad mare ad naues rediit. tutuᷤ
saciliusq ita descendenti ab alpib hannibali
occursuriu. Ne tam̃ nuda auxiliis romanis
hispania et: quam ꝓuintiam sortitus erat. cñ.

Expanded text:
Galliae fluminum difficillimus transitu est; nam Galliae fluminum difficillimus transitu est; nam cum aquae uim uehat ingentem, non tamen nauium patiens est, quia nullis coercitus ripis, pluribus simul neque iisdem alueis fluens, noua semper <per> uada nouosque gurgites—et ob eadem pediti quoque incerta uia est—ad hoc saxa glareosa uoluens, nihil stabile nec tutum ingredienti praebet; et tum forte imbribus auctus ingentem transgredientibus tumultum fecit, cum super cetera trepidatione ipsi sua atque incertis clamoribus turbarentur. P. Cornelius consul, triduo fere postquam Hannibal a ripa Rhodani mouit, quadrato agmine ad castra hostium uenerat, nullam dimicandi moram facturus; ceterum ubi deserta munimenta nec facile se tantum praegressos adsecuturum uidet, ad mare ac naues rediit, tutius faciliusque ita descendenti ab Alpibus Hannibali occursurus. ne tamen nuda auxiliis Romanis Hispania esset, quam prouinciam sortitus erat, Cn.
Abbreviated transcription (Latin):
inunum in mediis campis. unde insule nom̃
inditum. Incolunt ꝓpe allobroges gens iamiñ
nulla gallica gente opib aut fama inferior:
tum discors erat. Riegni certamine imbigebãt
sis. Maiori qui pͥus imꝑitarat braneiis nomĩe.
minor erat fr̃e ⁊ cetu iumoꝵ qui iureminus qͥ ui
plus poterat pellebatur. Huiꝰ seditions ꝑopor¬
tuna disceptatio cum ad hannibalem delata
ẽẽt: ⁊ arbiter regnifactus quod erat easenatus
principumq sententia futurũ. imꝑium ma-¬
iori restituit. obidem mĩtum: cõmeatuᷤ copiã¬
q rerum omnũ ⁊ uestis ẽ traditus. qd̾ infameᷤᷤ
frigorib alpes p̃parari cogebant. Sẽdatis certa¬
minib allobrogum cum iam alpespeteret: ñ
recta regione iter instituit. s ad leuam in trica¬
stinos flexit Inde ꝑ extremam oram uocontio¬
rum agri tendit intrigorios. Haud usquam
impedita uia priusquam ad durentiam flum̃
ꝑuenit. Is i ip̃e alpinus amnis longe omnium

Expanded text:
in unum in mediis campis; Insulae nomen in unum in mediis campis; Insulae nomen inditum. incolunt prope Allobroges, gens iam inde nulla Gallica gente opibus aut fama inferior. tum discors erat. regni certamine ambigebant fratres; maior et qui prius imperitarat, Braneus nomine, minore a fratre et coetu iuniorum qui iure minus, ui plus poterant, pellebatur. huius seditionis peropportuna disceptatio cum ad Hannibalem delata esset, arbiter regni factus, quod ea senatus principumque sententia fuerat, imperium maiori restituit. ob id meritum commeatu copiaque rerum omnium, maxime uestis, est adiutus, quam infames frigoribus Alpes praeparari cogebant. sedatis certaminibus Allobrogum cum iam Alpes peteret, non recta regione iter instituit sed ad laeuam in Tricastinos flexit; inde per extremam oram Uocontiorum agri tendit in Trigorios, haud usquam impedita uia priusquam ad Druentiam flumen peruenit. is et ipse Alpinus amnis longe omnium
Abbreviated transcription (Latin):
uium aut inexuꝑabile ẽẽ: saguntũ ut caꝑet᷑
quid ꝑ oc̾to menses ꝑiculi quid laboris exaul¬
tum eẽt romam caput orbis t̾rarum petentibꝰ.
quicqͣm adeo asꝑm atq arduum uideri. quod
inceptum moret᷑: cepisse qͦndam gallos ea que
adiriposse penus desꝑet. Promde aut cedent
animo atq uirtute. genti ꝑ eos dies totiens abse
uicte aut itimĩs finem sꝑent campum interra¬
centem tib̾i ac menib romanis. His adhortati¬
onib incitatos corꝑa curare atq ad iter seꝑa¬
re iubet. Postero die ꝓfectus adu̾sa ripa rhoda¬
ni medit̾ranea gallie petit. ñ quia rectior ad al¬
pis uia eẽt: s qͣntum a mari recessiss. minus ob¬
uiam fore romanũ credens. cum quo priusqͣm
in italiam uentum foret. ñ erat in animo manꝰ
conserere. Quartis castris ad insulam ꝑuenit.
Ibi arar rhodanusq amnis diuĩsis ex alpib dẽ¬
currentes. agrialiquantũ amplexi confliunt

Expanded text:
uium aut inexsuperabile esse? Saguntum ut caperetur, uium aut inexsuperabile esse? Saguntum ut caperetur, quid per octo menses periculi, quid laboris exhaustum esse? Romam, caput orbis terrarum, petentibus quicquam adeo asperum atque arduum uideri quod inceptum moretur? cepisse quondam Gallos ea quae adiri posse Poenus desperet; proinde aut cederent animo atque uirtute genti per eos dies totiens ab se uictae aut itineris finem sperent campum interiacentem Tiberi ac moenibus Romanis. his adhortationibus incitatos corpora curare atque ad iter se parare iubet. postero die profectus aduersa ripa Rhodani mediterranea Galliae petit, non quia rectior ad Alpes uia esset, sed quantum a mari recessisset minus obuium fore Romanum credens, cum quo priusquam in Italiam uentum foret non erat in animo manus conserere. quartis castris ad Insulam peruenit. ibi †Sarar† Rhodanusque amnis diuersis ex Alpibus decurrentes, agri aliquantum amplexi confluunt
Abbreviated transcription (Latin):
gum: cum ab occasu soł ad exortus intende¬
rent iter nunc postquam multo maiorẽ par¬
tem itineris emẽisã cernunt. pirineum saltũ
inter ferocissimas gentes suꝑatum: rhodanũ
iam tum amnem tot milib galloꝵ ꝓhiben¬
tib. domita etiam ipsus fluminis ui traiectũ.
in conspectu alpes habeant quarum alterum
latusitaliesit. in ip̃is portis hostium fatigatos
subsistere. Quid alpis aluidẽe credentes quam
montium altitudines: fingerent altiores piri-¬
nesiugis. nullas ꝓfecto terras celum contingere.
necͥ ex suꝑabiles humano gñi eẽ. Alpis quidem
habitari. coligignere atq alere animantes. ꝑ¬
gatos ñ pinnis sublime elatos alpes transgressoᷤ.
ne maiores quidem eoꝵ indigenas s aduenas
italie cultores has ipsas alpis ingentib sepeag¬
minib cum lib̾is ac coniugib migrantiũ mͦ
tuto transmisisse. Militi quidem armato nicħ
secum p̃ter ĩstrum̃ta belli portanti quid in¬

Expanded text:
gum, cum ab occasu solis ad exortus intendegum, cum ab occasu solis ad exortus intenderent iter: nunc, postquam multo maiorem partem itineris emensam cernant, Pyrenaeum saltum inter ferocissimas gentes superatum, Rhodanum, tantum amnem, tot milibus Gallorum prohibentibus, domita etiam ipsius fluminis ui traiectum, in conspectu Alpes habeant quarum alterum latus Italiae sit, in ipsis portis hostium fatigatos subsistere, quid Alpes aliud esse credentes quam montium altitudines? fingerent altiores Pyrenaei iugis: nullas profecto terras caelum contingere nec inexsuperabiles humano generi esse. Alpes quidem habitari, coli, gignere atque alere animantes; pergatos non pinnis sublime elatos Alpes transgressos. ne maiores quidem eorum indigenas sed aduenas Italiae cultores has ipsas Alpes ingentibus saepe agminibus cum liberis ac coniugibus migrantium modo tuto transmisisse. militi quidem armato nihil secum praeter instrumenta belli portanti quid in
Abbreviated transcription (Latin):
cali aduentus qui seduces itinerum socios pe¬
riculi fore adfirmabant integro bello nusqͣm
ante libatis uirib italiam ad grediendam ci¬
sent. Multitudo timebat quidẽ hostem ñdũ
obliterata memoria suꝑioris belli: s magis st̃
ĩm̃sum alpesq rem fama utiq inexꝑtis hor¬
rendam metuebat. Itaq hannibal postqͣm
ipsi sententia stecit: pergere ire atq italiam
petere aduocata cõtione uarie militũ u̾sat
animos: castigando adhortandoq mirari
se: qui nam pectora semꝑinpauida repens
terror inuaserit: ꝑ tot annos uincentes eos
stipendia facere: neq ante hispania excesuil¬
se. quam om̃s gentes ⁊ terre eas quas duo di¬
u̾sa maria amplectant᷑ carthaginiensium
eẽnt. Indignatos deinde quod quicũq sa¬
guntum obsedissent uelut obnoxam sibi
dedi postularet . p̃ .r. hiberum traiecisset
ad delendum nom̃ romanoꝵ. lib̾andumq
orbem terrarũ. Tum nemini uisum id lon¬

Expanded text:
gali aduentus, qui se duces itinerum, socios pegali aduentus, qui se duces itinerum, socios periculi fore adfirmantes, integro bello nusquam ante libatis uiribus Italiam adgrediendam censent. multitudo timebat quidem hostem nondum oblitterata memoria superioris belli; sed magis iter immensum Alpesque, rem fama utique inexpertis horrendam, metuebat. itaque Hannibal, postquam ipsi sententia stetit pergere ire atque Italiam petere, aduocata contione uarie militum uersat animos castigando adhortandoque: mirari se quinam pectora semper impauida repens terror inuaserit. per tot annos uincentes eos stipendia facere neque ante Hispania excessisse quam omnes gentesque et terrae quas duo diuersa maria amplectantur Carthaginiensium essent. indignatos deinde quod quicumque Saguntum obsedissent uelut ob noxam sibi dedi postularet populus Romanus, Hiberum traiecisse ad delendum nomen Romanorum liberandumque orbem terrarum. tum nemini uisum id lon
Abbreviated transcription (Latin):
nibal numidas equites quingentos. ad ca¬
stra romana miserat specłatum ubi et
quante copie ẽẽnt.⁊ quid pararent. huic
aleequitum missi ut ante dictum ẽ ab
hostio rhodani. cec. romanoꝵ equitesoc
currunt. Prelium atrotius qͣmꝓ numero
pugnantium editur. Nam p̾ter multa uul-¬
nera cedes etiam ꝓpe par utrimq fuit fugaꝙ.
Et pauor numidarum romanisiam ad mo¬
dum fessis uictoriam dedit. Uictoresad .c. lx.
oucenti ceciderunt. Hoc pͥncipium simul
om̃q belli ut sũme rerum prosꝑm euentũ:
ita haud sane in cruenti ancipitisq certami¬
nis uictoriam romanis portendit. Reita gesta
ad utrumq ducem sui redierunt. Nec scipio¬
nis stare sententia poterat. nisi ut ex consiliis
ceptisq hospitis ⁊ ipse conatus caperet:⁊han¬
nibalem incertum utrum ceptum in italiã
ĩtẽderet iter an cum eo qui primus seobtuliss
romanus exercitus manus consereret. au̾tit
a p̃senti certamine Boioꝵ legatoꝵ regłiq ma¬

Expanded text:
nibal Numidas equites quingentos ad canibal Numidas equites quingentos ad castra Romana miserat speculatum ubi et quantae copiae essent et quid pararent. huic alae equitum missi, ut ante dictum est, ab ostio Rhodani trecenti Romanorum equites currunt. proelium atrocius quam pro numero pugnantium editur; nam praeter multa uolnera caedes etiam prope par utrimque fuit, fugaque et pauor Numidarum Romanis iam admodum fessis uictoriam dedit. uictores ad centum ducenti ceciderunt. hoc principium simul omenque belli ut summae rerum prosperum euentum, ita haud sane incruentam ancipitisque certaminis uictoriam Romanis portendit. ut re ita gesta ad utrumque ducem sui redierunt, nec Scipioni stare sententia poterat nisi ut ex consiliis coeptisque hostis et ipse conatus caperet, et Hannibalem, incertum utrum coeptum in Italiam intenderet iter an cum eo qui primus se obtulisset Romanus exercitus manus consereret, auertit a praesenti certamine Boiorum legatorum regulique Ma
Abbreviated transcription (Latin):
modum humo iniecta constrauerunt: ut
belue audatt̃ uelut per solum ingredẽntur.
Altera ratis eque lata longa pedes centũ ad tͣhici¬
endũ flumẽ apta huic copulata ẽ. ut cum
elefanti ꝑstabilem ratem tamquam uiam p̃-¬
greduntib feminis acti: ubi inminorem ap¬
plicatam transgressi sunt: extimplo resolutis
quib leuiter adnexa erat uincłis. ab auctua¬
riis aliquod nauib ad alteram ripam ꝑtra¬
hitur. Ita primis expositis. alii demñ repeti¬
tuac tiecti sunt. Nichil sane trepidabãt
donec continenti uelut ponte agerentur.
Primus erat pauor cum soluta abceteris
rate in altum raꝑent᷑. Ibiurgentes int̾ se
cedentib extremis ab aqua trepidatione
aliquantũ edebant. donec quietẽ ipse ti¬
mor circumspectib aquam fecisset: exci¬
dere etiam seuientes quidam in flum̃. s
pondere ip̃o stabiles deiecꝰtis rectorib que¬
rendis pedetemptim uadis in terram eua-¬
sere. Dum elefanti traiciunt᷑: interim han¬

Expanded text:
modum humo iniecta constrauerunt ut modum humo iniecta constrauerunt ut beluae audacter uelut per solum ingrederentur. altera ratis aeque lata, longa pedes centum, ad traiciendum flumen apta, huic copulata est; tres tum elephanti per stabilem ratem tamquam uiam praegredientibus feminis acti ubi in minorem adplicatam transgressi sunt, extemplo resolutis quibus leuiter adnexa erat uinculis, ab actuariis aliquot nauibus ad alteram ripam pertrahitur; ita primis expositis, alii deinde repetiti ac traiecti sunt. nihil sane trepidabant, donec continenti uelut ponte agerentur; primus erat pauor cum soluta ab ceteris rate in altum raperentur. ibi urgentes inter se, cedentibus extremis ab aqua, trepidationis aliquantum edebant donec quietem ipse timor circumspectantibus aquam fecisset. excidere etiam saeuientes quidam in flumen; sed pondere ipso stabiles, deiectis rectoribus, quaerendis pedetemptim uadis in terram euasere. dum elephanti traiciuntur, interim Han