comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Deportionibus que liberis
dampnatoꝵ conceduntur cũ
ratio naturalis quasi iex q̃¬
dam tacita liberis parentum
hereditatem adiceret. uel ut
ad debitam succ̃õnem eos uo¬
cando. ꝓpter quod et iniurie ci¬
uili seruorum heredum nomẽ
eus inductum est. ac ne iudi¬
cio quid̃ parentis. nisi tertis de
causis submoueri ab ea succes¬
sione possunt equissime oristi¬
matum est. eo quoq casu quo
propt̃ penam parentis aufert
bona dampnatio rationem ha¬
beri lib̾oꝵ. ne alieno adpuisso
grauiorem penam luerunt.
quos nulla contingeret culpa.
Interdum in summam eges¬
tatem deuoluti quad cum a¬
liqua moderatione definiri
placuit. ut qui ad uniuersi¬
tatem uenturi erant iure¬
successionis ex ea successione por¬
tiones concessas hñt. ¶ Si ĩ
liberiium aĩaduersum eritipa¬
trone cius id ꝙ in bonss illius
habiturus esset. set is in quem
animau̾sum est sua morte de¬
cessit erspiendum non eriti re¬
liqua pars bonorum que ad
manumissorem non pertinebat

Expanded text:
de portionibus, quae liberis damnatorum conceduntur.Cum ratio naturalis quasi lex quaedam tacita liberis parentium hereditatem addiceret, uelut ad debitam successionem eos uocando propter quod et in iure ciuili suorum heredum nomen eis indictum est ac ne iudicio quidem parentis nisi meritis de causis summoueri ab ea successione possunt: aequissimum ex‹i›stimatum est eo quoque casu, quo propter poenam parentis aufert bona damnatio, rationem haberi liberorum, ne alieno admisso grauiorem poenam luerent, quos nulla contingeret culpa, interdum in summam egestatem deuoluti. quod cum aliqua moderatione definiri placuit, ut qui ad uniuersitatem uenturi erant iursuccessionis, ex ea portiones concessas haberent.Si in libertinum animaduersum erit, patrono eius i‹d›, quod in bonis illius habiturus esset, si is in quem animadversum est sua morte decessisset, eripiendum non erit: reliqua pars bonorum, quae ad manumissorem non pertinebit,
Abbreviated transcription (Latin):
N capitalibus criminib¬
us a principibus decretum
est. non nocere ei qui aduer¬
sarium corrũpit. set in huis
demum que penani mortis con¬
tiuẽtur. Nam ignoscendũ cen¬
sueuent ei qui sangͥnem suum
qualitertumq redemptum no¬
luit.
ant᷑. auo iuliano eos qui la¬
trones nominati corruptis
accusatoribus diem suum obi¬
erint ut confessos de crimine.
non relinquere defensionem
heredibus rationis est. ¶ Si
is de cuius pena imperatoris res¬
criptũ est. ueluti quoq decur¬
o fuerit. uel quod in insulam
deportari debuerit ante quã
rescriberet decesserit potest q̃¬
ri. non ante sententiami deces¬
est .s. s quod factum est de
hiis qui romam tnͣsiissi an¬
te sententiam decessissẽt cuius
uerba hec sunt conde̾mpnatꝰ
nemo uideri possit in hunc
annum ante qmͣ de eo forte iu¬
diciũ rome redditũ. et pronũ¬
ciatum esset. neque cuius ꝙͣ
mortui bona ante quam de ed
rome ꝓnunciatum sit. publi¬
ca ͣ funt ea quoq bona here¬
des possidere debent.

Expanded text:
n capitalibus criminibus a principibus decretum est non nocere ei qui aduersarium corrupit, sed in his demum, quae poenam mortis continent: nam ignoscendum c‹e›nsuerunt ei, qui sanguinem suum qualiterqualiter redemptum uoluit.Antoninus Iulio Iuliano.Eos, qui a latronibus nominati corruptis accusatoribus diem suum obierint, ut confessos de crimine non relinquere defensionem heredibus rationis est.' Si is, de cuius poena imperatori scriptum est ueluti quod decurio fuerit uel quod in insulam deportari debuerit, antequam rescriberetur decesserit: potest quaeri, num ante sententiam decesltum, quod factum est de his, qui Romam transmissi ante sententiam decessissent. cuius verba haec sunt: "cum damnatus nemo videri possit in hunc annum, antequam de eo forte iudicium Romae redditum et pronuntiatum esset: neque cuiusquam mortui bona, antequam de eo Romae pronuntiatum sit, publicata sunt, eaque bona heredes possidere debent
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Id̾o siquis eoꝵ añ eractã a se ꝑ¬
tem sine herede decesserit. ł ad
ĩopiam᷑ duen̾it ꝑs eiꝰ ad cetꝰorum
onus respicit.

Expanded text:
 ideo si quis eorum ante exactam a se partem sine herede decesserit vel ad inopiam pervenerit, pars eius ad ceterorum onus respicit.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. ⁊ Precor ait ꝙ publicanꝰ enis¬
rit ꝙue familia publicanoꝵ. s id tes¬
titutũ nõ erit in duplũ aut si post
annũ age̾ in simplũ iudiciũ dabo
Itẽ si dampnũ miuria. furtũ ue
sañ ẽe dicetur iudiciũ dabo s hii
ad quos eares ꝑtinẽtꝰ exibebũturꝰ
in dnõs siue nore de ditione. Iudici¬
um dabo ¶Hic ticulus ad pu¬
blicanos ꝑtinet. publicami aũ st̃
qui publico fruuntur. nam inde ⁊¬
nomen hñt siue fisco uetrigalis
pendant uł tributũ ꝯseqnͣtur ⁊ om̃s
quicꝙͥ a fisco conducũt recte appel¬
lantur publicani. ¶ Dixĩt aliquis
ꝙͣ utiq hoc edcm̃ ppõitũ est quasi
⁊ sp̃alit̾ adu̾sus publicanos edcm̃
ꝓponeresꝙ quidẽ cełcm in aliqua
parte mitius quippe id in duplum
datur cũ ui bonoꝵ maptoꝵ ĩ qͣdru¬
plum sit ⁊ furti manifesti eq̃ in
quadruplũ sit ⁊ restituendi facul.¬
tas publicanoꝵ ui ab reptũ datur
quidsi fecerint᷑ oĩ honere exiutur
⁊ penali accõne ex̃hac ꝑte edicti

Expanded text:
. Praetor ait: 'Quod publicanus eirit quodue familia publicanorum, si id restitutum non erit, in duplum aut, si post annum agetur, in simplum iudicium dabo. item si damnum iniuria furtumue factum esse dicetur, iudicium dabo. si id ad quos ea res pertinebit non exhibebitur, in dominos sine noxae deditione iudicium dabo'. Hic titulus ad publicanos pertinet. publicani autem sunt, qui publico fruuntur nam inde nomen habent, siue fisco uectigal pendant uel tributum consequantur: et omnes, qui quod a fisco conducunt, recte appellantur publicani et specialiter aduersus publicanos edictum proponere. Quod quidem edictum in aliqua parte mitius est, quippe cum in duplum datur, cum ui bonorum ‹rap›torum in quadruplum sit et f‹u›rti manifesti aeque in quadruplum, et restituendi facultas publicano ui abreptum datur, quod si fecerit, omni onere exuitur et poenali actione ex hac parte edicti
Abbreviated transcription (Latin):
um si exhibuiss noxali iudicio
uenirentur̾ i tirco aũ tam dura odicõ
eoꝵ effc̃a ẽ. qr deb̾e̾t bonos seruos ad
hoc mĩsteriũ elige̾. ¶Ꝙait in dños
sic accipiendũ est in socios uectigaliᷤᷤ
hib̾e om̃s ut possit dinosc̾e qͥs sit pu¬
to audiendũ. ¶ Si płes serui furtũ
uł dampnũ admiserit ħ d seruari ut
si tm̃ p̃stetur qnͣtũ si unus liber
fetiss abholicio fiat.

Expanded text:
um, si exhibuissent, noxali iudicio conuenirentur. idcirco autem tam dura condicio eorum effecta est, quia debent bonos seruos ad hoc ministerium eligere. Quod ait 'in dominos', sic accipiendum est 'in socios uectigalis',hibe omnes, ut possim dinoscere quis sit', puto audiendum. Si plures serui id furtum uel damnum admiserint, hoc debet seruari, ut, si tantum praestetur, quantum, si unus liber fecisset, absolutio fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
uicinũ ꝙ̃ad̾ uellet araret. s si qd̾
sulcos tnͣsu̾sos acuanos fac̾it ꝑ csͦs
aqua pluia poss noc̾e arbitriũ si
appareat futurũ ut aqua plu. noce¬
ret cogere oꝑtere fossas eũ explere
⁊ nsi fac̾e̾t odẽpnare. tam ⁊ si ante¬
qmͣ adiudicaret aqua ꝑ fossas nũꝙͣ
fluciss. ¶Lacus eñ cũ aut c̾scẽt
i eo accessione uicinꝰ fac̾e liceret.:
dẽ .R.. Is cuiꝰ fundo uia debet᷑
noĩe. qm̃ deteriore uia fcñ fũdo
nocetur.

Expanded text:
uicinus quemadmodum uellet araret. Sed si quos uicinus quemadmodum uellet araret. Sed si quos sulcos transuersos aquarios faceret, per quos aqua pluuia posset nocere, arbitrum, si appareat futurum, ut aqua pluuia noceret, cogere oportere fossas eum explere et, nisi faceret, condemnare, tametsi antequam adiudicaret, aqua per fossas nunquam fluxisset. Lacus cum aut crescerent que acc. Is, cuius fundo uia debeturnomine, quoniam deteriore uia facta fundo nocetur.
Abbreviated transcription (Latin):
iis sibi ẽẽ uti frui. s mag̃ ⁊̃ utilẽ
aque plunie arcende accionẽ ei ac¬
comodare ¶ Non alit̾ restitaisse
iẽ indetur ũ qui opus fec̾it quiͣ
si aqmͣ coherceat. s et si fructuariꝰ
opus fec̾te ꝑ quę aqua pluuia ali¬
cui noceat᷑ erit quidẽ accõ leguti¬
in fructuariũ actõ aq̃ pluuie arten¬
de danda sit cĩsitũ ẽ. ⁊ magis ẽẽ ur̃
uissu. aut ab hñs qui primi agros cõ¬
stiu̾nt opꝰ fem̃ fu̾it ĩ hoc iudiciũ nõ
uenit. ¶ Soc ⁊̃ actio inuectigalib
agris locũ ht̃. ¶Aggeres iuxta flu¬
men in pͥuato fcĩ in arbitriũ aque
oliuie arcende ueniunt ⁊̃ si tnͣsflu¬
men noceant. ita si memoria eorum
Aꝑtet si fieri non debuerunt.
pratũ ita arabat ut ꝑ sulcos idẽ¬
ꝑ portas ¶ aqua ad inferiorẽ ueniꝰ¬
ret. q̃sitũ est an ꝑ arbitriũ aq̃ plui¬
e arcende posse cogi ut ĩ alt̾am ꝑtẽ
arare ne sulci i eius agrũ spectart
i .R. ñ posse eũ face̾ quominꝰ agtũ

Expanded text:
ius sibi esse uti frui: sed magis est utilem aquae pluuiae arcendae ei actionem accommodare. Non aliter restituisse rem uidetur is qui opus fecit, quam si aquam coerceat. Sed et si fructuarius opus fecerit, per quod aqua pluuia alicui noceat, erit quidem actio legitiin fructuarium actio aquae pluuiae arcendae danda sit, quaesitum est: et magis est ut iussu aut ab his, qui primi agros constituerunt, opus factum fuerit, in hoc iudicium non uenit. Haec actio etiam in uectigalibus agris locum habet. Aggeres iuxta flumina in priuato facti in arbitrium aquae pluuiae arcendae ueniunt, etiamsi trans flumen noceant, ita, si memoria eorum exstet et si fieri non debuerunt. pra tum ita arabat, ut per sulcos itemque porcas aqua ad inferiorem ueniret: quaesitum est, an per arbitrum aquae pluuiae arcendae possit cogi, ut in alteram partem arare non posse eum facere, quo minus agrum
Abbreviated transcription (Latin):
si suspensa lite societatem futuri e¬
molum̃ti cautio poslicet᷑. Si uero
post cãm actã cautũ est honaria
sũma peti pot̾it usq ad ꝓbabilem
qnͣtitatẽ ⁊ si noĩe palmatꝰ cuitũ
sit. sic tñ ut cõputetus ad ꝙ datũ
causis usq ad centũ aureos  pis¬
uus seu̾. ab heredib .i. aduoati
emortuo ꝓhibutt mercedẽ repe¬
nris cãm age̾t. ¶ Ad nutricia q.
officiũ p̃ndis uł p̾toris deuenit
Namꝙ nuttices ad alimonia i¬
fantiũ aprit p̃sides ꝙ sibi debet᷑
petunt .s: rutricia eo usq pdu¬
cemus quo adm fantes uberas
alũtur.cetm̃ post hec cessant ce¬

Expanded text:
si suspensa lite societatem futuri esi suspensa lite societatem futuri emolumenti cautio pollicetur. si vero post causam actam cauta est honoraria summa, peti poterit usque ad probabilem quantitatem, etsi nomine palmarii cautum sit: sic tamen, ut computetur id quod datum causis usque ad centum aureos. Divus Severus ab heredibus advocati mortuo eo prohibuit mercedem repenus causam ageret.Ad nutricia quoque officium praesidis uel praetoris deuenit: namque nutrices ob alimoniam infantium apud praesides quod sibi debetur petunt. sed nutricia eo usque producemus, quoad infantes uberibus aluntur: ceterum post haec cessant pa
Abbreviated transcription (Latin):
pec̃at idem iuris est ꝙ in ꝓfessoribꝰ
placet. s adu̾sus ipõs om̃s cogͦscere
p̃ses d. qui autẽ adu̾sus euocatos
norariis aduocatoꝵ ita u̾sart lder
debet. ut ꝓmͦ litis ꝓ q̃ aduocati
facundia. ⁊ fori cõs netudine. ⁊ iudi¬
cii in quo erat acturus existimatio¬
nẽ adhibeat dũ modo licitũ hone¬
rariũ qnͣtitas non egrediatur. ita
enĩ rescripto impr̃is nr̃i. ⁊ pr̃ĩs eiꝰ
cõtinetur. u̾ba Rpti ita se hñt si
noluisti fid̾. susceptã exhib̾e ꝑatꝰ
est. eam dum taxaat pecuniã que
modũ legittimũ ogressa estͭ pot̾e
debe̾t. ¶ Aduocatos acciꝑe deb̾e¬
mus om̃s oso qui causis agendig
quotͦ. studio oꝑanturꝰ. non tñ qͥ
pro tactu uł tractato non affutu¬
ri causis acciꝑe quidẽ solent aduo¬
catoꝵ nũo erũt. ¶Sĩ cui cautũ
est honeranum uel siques de
lite pactũ est. Uidcamꝰ an pere possit¬
⁊ siqͥuidẽ de pacris ita scciptũ est ab
imperatore nr̃o ⁊ diuo pre eł. letr¬

Expanded text:
idem iuris est, quod in professoribus placet.Sed et aduersus ipsos omnes cognoscere praeses debet, quia ut aduersus aduocatos t.In honorariis aduocatorum ita uersari iudex debet, ut pro modo litis proque aduocati facundia et fori consuetudine et iudicii, in quo erat acturus, aestimationem adhibeat, dummodo licitum honorarium quantitas non egrediatur: ita enim rescripto imperatoris nostri et patris eius continetur. uerba rescripti ita se habent: 'Si uoluisti, fidem susceptam exhibere paratus est, eam dumtaxat pecuniam, quae modum legitimum egressa est, repetere debes'. Aduocatos accipere debemus omnes omnino, qui causis agendis quoque studio operantur: non tamen qui pro tractatu, non adfuturi causis, accipere quid solent, aduocatorum numero erunt. Si cui cautum est honorarium uel si quis de lite pactus est, uideamus, an petere possit. et quidem de pactis ita est rescriptum ab imperatore nostro et diuo p
Abbreviated transcription (Latin):
pu . int̾est ꝙ si dampno fe sũt obser¬
uari non debẽ et id̾o s̃ obseruandũ
ꝙ defunctus certa sũma logata uetu¬
it uetrigal ex̃ceri ẽe enĩ tollerabilia
se in aliqͣ ciuitate ꝓmisit ad ꝑficiẽ¬
dĩ tam ip̃e ꝙͣ heres eius ex consci¬
tutione diui traiam obligatus est.
a s: siquis ob honorẽ opus fcũrũ se in¬
ciuitate aliqua ꝑmiserit atq ĩcho¬
auerit᷑ priusꝙͣ que qui perficeretur.
decesserit heres eius extraneus qͥdem
tẽ patͥmonii relictisibi ab eo ꝙͥ id opꝰ
fac̾e̾ institu̾at si ita mallet ciuitati
in qͣ id opꝰ fi̾ ceptũ ẽ dare is autẽ cͥ
ex uũo liberoꝵ est si heres exstitit
non qͥnte ꝑtis. s decime ꝯcedente ne¬
cessitate afficit᷑ et hec diuꝰ adrianus
constituit
Ip .l. ¶ n liberos nepotẽ ꝙͦ ex fi¬
siã contuu̾̃ diuus pius sxpsit. De
uariis ⁊ exͣ ordinariis cog̾tions¬
bus si iudex litẽ suã fecisse dicẽt

Expanded text:
 interest: quod si damnosae sint, obseruari non debere. et ideo non obseruandum, quod defunctus certa summa legata uetuit uectigal exerceri. esse enim tolerabilia, se in aliqua civitate promiserit, ad perficiendum tam ipse quam heres eius ex constitutione divi Traiani obligatus est. sed si quis ob honorem opus facturum se civitate aliqua promiserit atque inchoaverit et priusquam perficeret, decesserit: heres eius extraneus quidem ntam patrimonii relicti sibi ab eo, qui id opus facere instituerat, si ita mallet, civitati, in qua id opus fieri coeptum est, dare: is autem, qui ex numero liberorum est, si heres exstitit, non quintae partis, sed decimae concedendae necessitate adficitur. et haec divus Antoninus constituitcae.Inter liberos nepotem quoque ex filia contineri diuus Pius rescripsit. DE ‹UARIIS ET› EXTRAORDINARIIS COGNITIONIBUS ET SI IUDEX LITEM SUAM FECISSE DICET
Abbreviated transcription (Latin):
litione uł ab eo q̃m ꝑmilitiam
cognonit heres institututꝰ citra
uissũ patris suo arbitrio recte
p herede geret.
cruũ manumͣtendi cã donauerit
an seruũ libertũ fecerit uideamꝰ.
qr peculiares ⁊ seruos ⁊ ubtos po¬
tuit hr̃e magis est ut hoc castrẽ¬
si peculio non adnũcturͤ qr uxorei
non pp̃ militiam notã ẽet. plane
si michi ꝓponas ad castra eunti ma¬
rito uxorm seruos donasse ut mã ⁊̃¬
numittas. ⁊ hĩles ad muitiam libͣ¬
tos hãt pͭ dici sua uoͤ sine patris

Expanded text:
litone uel ab eo, quem per militiam cognouit, heres institutus et citra iussu‹m› patris suo arbitrio recte pro herede geret. seruum manumittendi causa donauerit, an suum libertum fecerit, uideamus, quia peculiares et seruos et libertos potuit habere. et magis est, ut hoc castrensi peculio non adnumeretur, quia uxor ei non propter militiam nota esset. plane si mihi proponas ad castra eunti marito uxorem seruos donasse, ut manumittat et habiles ad militiam libertos habeat, potest dici sua uoluntate s
Abbreviated transcription (Latin):
litie. uł ⁊̃ post missionẽ arrogandũ
se p̃bũit iudendũ erit nei huic quo
ꝑmissa intelligatur eaꝵ rerũ ãm̃tͣ¬
tio quas añ arrogationẽ ĩ castͥs ac¬
quisierit qmͣuis ꝯstitutõnes pͥn¬
cipales de hiis loqnͣtur qui ab ĩitio
cum eẽnt filii famił. militau̾nt ꝙe

Expanded text:
litiae vel post missionem arrogandum se praebuerit: videndum erit, ne huic quoque permissa intelligatur earum rerum administratio, quas ante arrogationem in castris acquisierit: quamvis constitutiones principales de his loquantur, qui ab initio quum essent filii familias, militave
Abbreviated transcription (Latin):
te institutã fcẽ cẽnt minime er sti¬
pulatu pcti posse ꝙ erogatũ est
dũ alt̾ ex uenditorib pciũ ꝙ iam
fuerat exsolutũ petiit.
tum decluci non pot̃. qr nec dari o¬
portere intendi nec extimatõ euis
pr̃ari pot̃. non magis qmͣ siquis
dari stipłatꝰ fu̾it. mortuũ hoĩem aũ
fundũ hostiũ.

Expanded text:
te instituta‹m› factae essent, minime ex stipulatu peti posse, quod ‹e›rogatum est, dum alter ex uenditoribus pretium, quod iam fuerat exsolutum, petit. tum deduci non potest, quia nec dari oportere intendi nec aestimatio eius praestari potest, non magis quam si quis dari stipulatus fuerit mortuum hominem aut fundum hostium.
Abbreviated transcription (Latin):
arr̃ .ł. Milites ꝓhntur p̃dia ꝯpa¬
nire ĩ hiis ꝓuĩcus ĩ quib nulitantꝰ
p̃ter qmͣ si bonã eoꝵ fiscus distrahatꝰ
fisco autẽ uendicantur prediũ ĩ lite
comꝑatũ si delatũ fui̾t. s et si ñ dũ
delata cã stipendia impleta sunt. ł

Expanded text:
 Milites prohibentur praedia comparare in his provinciis, in quibus militant, praeterquam si paterna eorum fiscus distrahat: fisco autem vindicatur praedium illicite comparatum, si delatus fuerit. sed et si nondum delat
Abbreviated transcription (Latin):
nocens sit an innocens differtur ub¬
ale iudiciũ don᷑ ꝯstet de morte euis
qui necatus ẽ. apporebit enĩ utrum
supplicio afficiendus sit an non. ¶ Si
quis ex seruitute in lb̾tatẽ ꝓcłam¬
at p̾toris ꝑtes fustin .ẜ ⁊ uo. Si uõ ex
ub̾tate inseruitutẽ petatur is ꝑtem¬

Expanded text:
nocens sit an innocens, differtur libnocens sit an innocens, differtur liberale iudicium, donec constet de morte eius, qui necatus est: apparebit enim, utrum supplicio adficiendus sit an non.Si quis ex seruitute in libertatem proclamat, petitoris partes sustinet: si uero ex libertate in seruitutem petatur
Abbreviated transcription (Latin):
atus ẽ pͭ ei lib̾tas denegari. ¶ Si
quis liberũ sciens emerit ñ deneg.¬
atur uenditori ĩ lib̾tatẽ ꝓclama¬
tio adu̾sus eũ qͥ eũ imꝑauit cuiꝰq¬
dignꝰ uenia qͥ em̾it. ⁊ si scientem
prudentẽq se lib̾m em̃it. s si pꝰ
ea alius eum emerit ab hoc qͥ scun
ignorans deneganda ẽ ei lib̾tas.¬
¶i duo simiũ emerint partes
alt̃ sciens alt̃ ignorams uidendũ erit ng̃
is qui scit non debeat noc̾e ignoranti ꝙ.
⁊ quid dicemus dẽ aliqua ꝑte. an ad
eum qui sciat ꝑtincat. s ille indignus
ẽ quid hr̃e qr sciens emerit rursus
qͥ ignorauit ñ pot̾ maiorẽ ꝑtẽ dñii
hrt̃ qmͣ einit euenit igitur ut si ei¬
ꝓsit qui ecũ ꝯꝑauit. sciens ꝙ alius
ignorauit. ¶S et alie cause sũt
ex quib in lb̾tatẽ ꝓclamatõ denega.
familia necatꝰ ẽẽ dicatur cũ enĩ in
eo sit iste ut suplicio forte sit affici¬
endus ñ d libertatis iudiciũ ei ꝯcedi.
Ss et si datũ fu̾it. qr dubitatur utrũ

Expanded text:
terit ei libertas dene gari.Si quis sciens liberum emerit, non denegatur uendito in libertatem proclamatio aduersus eum qui eum comparauit, cuiusqudignus qui emit, etiamsi scientem prudentemque se liberum emerit. sed enim si postea alius eum emerit ab hoc, qui sciuit, ignorans, deneganda est ei libertas.Si duo simul emerint partes, alter sciens, alter ignorans, uidendum erit, numquid is qui scit non debeat nocere ignoranti: qet quid dicemus de alia parte? an ad eum qui scit pertineat? sed ille indignus est quid habere, quia sciens emerit. rursum qui ignorauit, non potest maiorem partem dominii habere quam emit: euenit igitur, ut ei prosit qui eum comparauit sciens, quod alius ignorauit.Sunt et aliae causae, ex quibus in libertatem proclamatio denegatur, familia necatus esse dicatur: cum enim in eo sit iste, ut supplicio forte sit adficiendus, non debet liberale iudicium ei concedi. sed et si data fuerit, quia dubitatur, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de hoc inc̾tũ est ut possit udiciũ
ordinẽ acciꝑe. Nañ apud eũ qui de li¬
b̾tate ꝯgniturꝰ ẽ disceptatur ut rũ
⁊ si forte apparũit eũ qui de liber¬
tate sua litigat ĩ ub̾tatẽ sire .d.m.
fuisse. is qui se dnm̃ dicit. actoris ꝑ¬
tes sustinebit. ⁊ necc̃e hẽbit seruũ

Expanded text:
 de hoc incertum est, ut possit iudicium ordinem accipere, hoc ante apud eum, qui de libertate cogniturus est, disceptatur, utrum  si forte apparuerit eum, qui de libertate sua litigat, in libertate sine dolo malo fuisse, is qui se dominum dicit actoris partes sustinebit et necesse habebit servum
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł Lib̾is ⁊̃ hominib maxiẽ
si maiores .xx. annis uenundari se¬
passi sunt uł in seruitutẽ qͣ rone de¬
duci nicħ obẽe quomninꝰ possint
in ub̾tatẽ ꝓclamare nͥ forte se ue¬
nũdari passi sint ut ꝑticiparent

Expanded text:
.Liberis etiam hominibus, maxime si maiores uiginti annis uenum se dari passi sunt uel in seruitutem quaqua ratione deduci, nihil obest, quo minus possint in libertatem proclamare, nisi forte se uenum dari passi sunt, ut participauerint
Abbreviated transcription (Latin):
¶Lucius titius cum hrẽt credi¬
tores. lib̾tis suis hiisclemq filiis
naturalib unsu̾sas res suas tͣ
consiliũ fraudandi habuisse tm̃
qm̃ creclitores hr̃e se scit. ⁊ uni¬
u̾sa bona sua alienauit ĩtelligẽ¬
dũ est fraudandoꝵ creditorũ cõ¬
siliũ huisse. Id̾oq ⁊ si filii euis
ignorau̾nt hanc mentẽ patris sui
fuisse hͣc attione tenentur.¶Si
uir cũ uxori creditores suos frau¬
dare uellet soluto mm̾o psentẽ dotẽ

Expanded text:
Lucius Titius cum haberet creditores, libertis suis isdemque filiis naturalibus uniuersas res suas traconsilium fraudandi habuisse, tamen qui creditores habere se scit et uniuersa bona sua alienauit, intellegendus est fraudandorum creditorum consilium habuisse: ideoque et si filii eius ignorauerunt hanc mentem patris sui fuisse, hac actione tenentur. Si uir uxori, cum creditores suos fraudare uellet, soluto matrimonio prae
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. S iquis rẽ qmͣ utendã
ded̾at uendid̾it. emptoriꝙ tͣdi
uisserit. noc ille tradid̾it. alias ui¬
modatum non redditur. Quid eni
si alia quippiam fuit iusta ⁊ rõnabi

Expanded text:
m.Si quis rem, quam utendam dederat, uendiderit emptorique tradi iusserit nec ille tradiderit, alias uiti ei commodatum non redditur: quid enim si alia quaepiam fuit iusta et rati
Abbreviated transcription (Latin):
lus patͥ heres exstitit. ⁊ uniꝰ creditor
soluit. mox abstinuit se hr̃ditate pa¬
terna bona patͥs ueneũt. an id ꝙ ac¬
ceꝑit creditori an euocandũ sit. que
melioris condicõnss sit qm cet̾i c̾dito¬
res. an distinguimꝰ. an ꝑ gratificõnẽ
acceꝑit. an non ut si ꝑ gratificatõnẽ
tutoꝵ acceꝑit reuocetur ad eamdem
portionem qmͣ cet̾i creditores fu̾int
laturi. Sin uo uste exegerit. ceteri
credito res neglexeruit exactõnẽ int̾¬
ea res det̾ior facta sit uł mortalitate
uł subdrictis reb mobilibꝰ uł rebꝰ soli
ad irritũ ꝑductis id ꝙ acceꝑit creditor
reuocari nullo pacto pot̾. qm̃ alii
creditores sue negligentie expensũ
ferre debeant. quid gͦ sicũ in co e̾tt¬
uolit et bona debitoris mei uenirent
possit a me an distinguendũ est.¬
an is optulerit m̾ an ego ertorseñ¬
illi inuito nt si extorserun ĩuito re¬
uocet᷑. si ñ extorserim ĩuito ñ reuocet᷑
s uigilã meliorẽ meam cõdicõnẽ foc¬

Expanded text:
lus patri heres extitit et uni creditorum soluit: mox abstinuit hereditate paterna: bona patris ueneunt: an id quod accepit creditor reuocandum sit, ne melioris condicionis sit quam ceteri creditores? an distinguimus, per gratificationem acceperit an non, ut, si per gratificationem tutorum, reuocetur ad eandem portionem, quam ceteri creditores fuerint latur‹i›: sin uero iuste exegerit, ceteri creditores neglexerint exactionem, interea res deterior facta sit, uel mortalitate uel subductis rebus mobilibus uel rebus soli ad irritum perductis, id quod acceperit creditor reuocari nullo pacto potest, quoniam alii creditores suae neglegentiae expensum ferre debeant. quid ergo, si, cum in eo essent, ut bona debitoris mei uenirent, possit a me? an distinguendum est, is optulerit mihi an ego illi extorserim inuito et, si extorserim inuito, reuocetur, si non extorserim, non reuocetur? sed uigilaui, meliorem meam condicionem fec
Abbreviated transcription (Latin):
adiectõnib corꝑm maneat idem
emptũ ĩmixtũ fuerit gregi. aug¬
endi eius grã. icuro possonis cã mu¬
tabiturꝰ ut si reliquus grer dm̃
mei sit. hoc quoꝙ ouis. s singuie
suam cãm hẽbunt. ita cit si q̃

Expanded text:
rum maneat, non emptum immixtum fuerit gregi augendi eius gratia, idcirco possessionis causa mutabitur, ut, si reliquus grex dominii mei sit, haec quoque ovis, sed singulae suam causam habebunt, ita ut, si q
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Cũ folus heres ẽẽ exis¬
timarẽ aũt te quoꝙ ꝓparte hr̃dẽ
ee res hr̃clitarias ꝓ parte t̾tra¬
didi ꝓprius ẽ. ut usu eas caꝑe non
possit. qr n ꝓ herede usucapi pot̃
ꝙ ab herede possessũ ẽ n uiã aliã
um est si non ex transactione id̃ at¬
tũ fuit. Idem dicimꝰ si tu quoce¬
existimes te heredem ẽẽ. Nam hic
usucapionẽ cuity p̃cedentẽ int̾rum

Expanded text:
eres essem, existimarem autem te quoque pro parte heredem esse, res hereditarias pro parte tibi tradidi. propius est, ut usu eas capere non possis, quia nec pro herede usucapi potest quod ab herede possessum est neque aliam verum est, si non ex transactione id factum fuexistimes te heredem esse: nam hic qusucapionem cuiusque praecedentem interrum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑee̾nt ĩ odificium eas dietisset
nicħominꝰ eũ usucapturũ si edefr̃
possediss. Q uod ergo in huis ã nõ
quid̃ implicantur reb son. s mobi¬
lia ꝑmaner̃et ut in anulo gẽma ĩ
quo um est. ⁊ aurũ ⁊ gẽma possid̾i
⁊ usucapi cũ utrũty maneat inte¬
grum. ¶De t̾cio uõ gene cor¬
ꝑum uidendũ est. s̃ qũ grexum¬
uersus sit ususcapit᷑ quo mꝰ single
res. nec sit qͦmͦ cohe̾ntes c erao

Expanded text:
m eas coniecisset, nihilo minus eum usucapturum, si aedificium possedisset. quid ergo in his, quae non quidem implicantur rebus soli, sed mobilia permanent, ut in anulo gemma? in quo verum est et aurum et gemmam possideri et usucapi, cum utrumque maneat integrum. De tertio genere corporum videndum est. non autem grex universus sic capitur usu quomodo singulae res, nec
Abbreviated transcription (Latin):
art̃ .ł. Qui accusare possut in¬
telligemus si scierimꝰ qͥ non posst̃
itac prohur᷑ accusare alii pp̃ suũ
sexum uł etate̾. ut mulier ut p̾u¬
pillus. alii pp̃ sacͣmentũ ut qͥ stipẽ¬

Expanded text:
 Qui accusare possunt, intellegemus, si scierimus, qui non possunt. itaque prohibentur accusare alii propter sexum vel aetatem, ut mulier, ut pupillus: alii propter sacramentum, ut qui stipen
Abbreviated transcription (Latin):
amp̃ .ł. Quesitũ ẽ an ad hedem
neccĩm cũ se bõnis ñ miscuiss. acciose¬
pulcri uiolati ꝑtineret. Dixirecte cũ
ea actõne exꝑiri q̃ in bonũ. ⁊ equuĩ
concepta est. nec tñ si eg̾it h̾edita¬
rios creditores timebit. sĩ ⁊ si ꝑ he
ti capiatur uolũtate. n id capiatur
ꝙ in rei ꝑsecutõne̾. s in sola uindc̃a
sit conscitutũ.

Expanded text:
m.Quaesitum est, an ad heredem necessarium, cum se bonis non miscuisset, actio sepulchri uiolati pertineret. dixi recte eum ea actione experi‹ri›, quae in bonum et aequum concepta est: nec tamen si egerit, hereditarios creditores timebit, cum etsi per hen ex defuncti capiatur uoluntate, neque id capiatur, quod in rei persecutione, sed in sola uindicta sit constitutum.
Abbreviated transcription (Latin):
Keo ꝙ̃ militantẽ uxor heredẽ ilttu¬
at filiũ exstitisse hr̃dem .i. ab eo
seruos hereditarios manumissos
ꝓprios ẽe ubertos fieri.
ip̃. ł. Ratꝰ qui dat in adopti¬
onẽ filiũ militẽ peculiũ ei auf¬
re non pot̾ ꝙ semel iure militm
filius tenuit quare ratione nec

Expanded text:
em militantem uxor heredem instituerat filium, extitisse heredem et ab eo seruos hereditarios manumissos proprios eius libertos fieri..Pater, qui dat in adoptionem filium militem, peculium ei auferre non potest, quod semel iure militiae filius tenuit. qua ratione nec
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃it necc̃e erit ut dicat posso¬
ne̾ suꝑficiei temꝑe de mobilib
statuto locũ solũ se capturũ esse
ampliori tꝑe ꝙ absurdum ⁊ inini¬
me iure ciulli conueniens e̾. ut mi
res diu̾sis temꝑib usucapiaturꝰ
ut puta etim edẽs ex duab reb

Expanded text:
dixerit, necesse erit dicat possessione superficiei tempori de mobilibus statuto locum esse, solum se capturum esse ampli‹o›ri: quod absurdum et minime iuri ciuili conueniens est, ut una res diuersis temporibus capiatur, ut put
Abbreviated transcription (Latin):
p̾nata mulier eum quemi cõ¬
ceperat edidit deinde pͥncipe
restituta est humanus dicet᷑
esse ⁊̃ cognationis iura huic
restituta uideri. De cadaue b
te dampnantur cognatis ip̃oꝵ
noganda non sunt. et id seꝰ
de uita sua scribit. hodie autẽ
coꝵ in quos ansmaduertitur
corpora non aliter sepelum¬
tur qmͣ si fuerit pecctum. co
ꝑmissum. et non in cimͣ non
permituturꝰ. maxime muies¬
tatis causa dampnatoꝵ ¶e
orum quo sam corpora quiex¬
urendi dampnantur peti por¬
sunt. scilicet ut ossa ⁊ an¬
eres collecta sepulture ttadi
deportatus uel relegatus
fuerit. pena etiam poss mor¬
tem manet ne licet eum in¬
de transferrei alicubi ⁊ sepe¬
lire inconsulto principe ut
hoc ipm̃ indulserunt:¬

Expanded text:
nata mulier eum quem prius conceperat edidit, deinde a principe restituta est. humanius dicetur etiam cognationis iura huic restituta uideri. DE CADAUERIBte damnantur cognatis ipsorum neganda non sunt: et id se oibro decimo de uita sua scribit. hodie autem eorum, in quos animaduertitur, corpora non aliter sepeliuntur, quam si fuerit petitum et permissum, et nonnumquam non permittitur, maxime maiestatis causa damnatorum. eorum quoque corpora, qui exurendi damnantur, peti possunt, scilicet ut ossa et cineres collecta sepulturae tradideportatus uel relegatus fuerit, poena etiam post mortem manet, nec licet eum inde transferre aliubi et sepelire inconsulto principe: ut hoc ipsum indulserunt
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃.ł. E rgo si insula na¬
ta acreuerit fundo meo ⁊ ĩferio¬
rem ꝑtẽ fundi uendid̾o ad cuiꝰ fnͦ¬
tem insula ñ respicit .nͭ. ex en
insula ꝑtinebit ad emptorem.
Cadẽ ẽx cũ qr nͨ ab mitio quidem
euis fieret si iam tũc cũ insuia
nasc̾ẽtur eiusdẽ ꝑtis dñs fuiss.¬
¶ Celsus fatꝰ si ĩ ripã fuminis
q̃ scd̾m agrum meũ sit. arborna
ta sit. meã eẽ ait. qr solũ ipsum
meũ pͥuatũ est. ¶ Usus aũ eius
publicus intelłr. ⁊ id̾o cũ exsicta¬
tus eẽt alueus ꝓxĩoꝵ fit. qr ppꝰ

Expanded text:
m Ergo si insula nata adcreverit fundo meo et inferiorem partem fundi vendidero, ad cuius frontem insula non respicit, nihil ex ea insula pertinebit ad emptorem eadem ex causa, qua nec ab initio quidem eius fieret, si iam tunc, cum insula nasceretur, eiusdem partis dominus fuisset. Celsus filius, si in ripa fluminis, quae secundum agruta sit, meam esse ait, quia solum ipsum meum priuatum est, usus autem eius publicus intellegitur. et ideo cum exsiccatus esset alueus, proximorum fit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
agrũ qͥ aluei ñ fuit. ampluis cir¬
cũfluit altõ cũ locũ qui aluei
eẽt siccũ reliꝙͥ ⁊ cͥcũ fluere cepit
t̾cio cũ paulatĩ colluendo locum
eminentẽ supͣ alueũ fecit. ⁊ eum
aluendo anrit. Duob post̾iori¬
b modis p̾uata insula fit eiꝰ cu¬
iꝰ ager pͥor fuerat cũ pͥmũ existe̾
Nam ⁊ natura fluminis ħ est.
ut cursu suo mutato aluei ca¬
usam inutet. nec quicꝙͣ int̾sit
utrũ aluei dũ taxat solo mu¬
tato. an de eo ꝙ suꝑfusis solo
etatis non mutatur. ¶ Aliu¬
no agrũ restituit. eũ ꝙ̃ impetis
flminis totũ abstulit ꝙ itaq si
ager qui int̾ uiam publicam et
su fluminis restitutꝰ ad pͥstinũ
uice fungunt᷑ ut ex pͥuato ĩ publi¬
cum adclucant. ⁊ ex puͭ ͦ ĩ pͥuatum
Itac sicuti hic fundus cũ alueus
fluminis fc̃s eẽt. fuiss publicus¬
frs ita nũc pͥuatus ẽẽ d eiꝰ cuiꝰ
aña fuit. ¶ S piuias ĩ mare iac¬

Expanded text:
s circumfluit, altero, cum locum, qui aluei esset, siccum relinquit et circumfluere coepit, tertio, cum paulatim colluendo locum eminentem supra alueum fecit et eum alluendo auxit. duobus posterioribus modis priuata insula fit eius, cuius ager propior fuerit, cum primum extitit: nam et natura fluminis haec est, ut cursu suo mutato aluei causam mutet. nec quicquam intersit, utrum de aluei dumtaxat solo mutato an de eo, quod superfusum soloetatis non mutatur. Alluvio agrum restituit eum, quem impetus fluminis totum abstulit. itaque si ager, qui inter viam publicam et su fluminis restitutus, ad pristinum uice funguntur, ut ex priuato in publicum addicant et ex publico in priuatum: itaque sicuti hic fundus, cum alueus fluminis factus esset, fuisset publicus, ita nunc priuatus eius esse debet, cuius antea fuit.S
Abbreviated transcription (Latin):
op̃.ł. Quiccy infecto argento
alieni argñti adclid̾is ñ ẽẽ tuũ to¬
tũ argẽtũ fatendũ ẽ at ccͣ si tu¬
um cỹphum alieno plumbo plũ¬
bautt alieno ue argento ferrumi
anguenta facimꝰ nicħ hic suũ
ẽe̾ uendicare pot̾ pͥor dñs q̃re po¬
tissimũ ẽ estimari cuiꝰ noĩe sit¬

Expanded text:
quid infecto argento alieni argenti addideris, non esse tuum totum argentum fatendum est: at contra si tuum scyphum alieno plumbo plumbaueris alienoue argento ferruminunguenta facimus, nihil hic suum uere dicere potest prior dominus: quare potissimum existimari, cuius nomine
Abbreviated transcription (Latin):
tur. nec corrũpant᷑ rõnes uns ħ
negotiũ a creditorib ẽẽ dandũ cp̃
imaior ꝑs creditorũ eleg̾̃it. ego
ñ describant ip̃a corꝑa instrum̃to¬
rum.s quot sunt. ⁊ de qua re sub
notet sibi. et q̃i inuentarũ faci

Expanded text:
ur, n‹e› corrumpantur rationes, uni hoc negotium a creditoribus esse dandum, quem maior pars creditorum elegerit. ego  describant ipsa corpora instrumentorum, sed quot sint, de qua re sint, subnotent sibi et quasi inuentarium faci
Abbreviated transcription (Latin):
ex instrum̃tis creditorib debebit
ꝑmittere si qͣ p̾donea cã int̾ue¬
niat ntrũ semel añ ⁊̃ sepiꝰ recog¬
nito. et dispunctõ concedenda sit
creditorib uideam᷑. ⁊ ait lab̾o amplꝰ¬
ñ c̃e qmͣ femel nõ ẽe concedendam.
Siquis tñ inquid iurau̾it ñ calũ¬

Expanded text:
umentis creditoribus debebit permittere, si qua idonea causa interueniat. Utrum semel an etiam saepius recognitio et dispunctio concedenda sit creditoribus, uideamus. et ait Labeo amplius quam semel non esse concedendam: si quis tamen, inquit, iurauerit non calum
Abbreviated transcription (Latin):
n enĩ cũ ĩcõmodo accolentiũ muniẽ¬
ex cã existimet. an hanc exceptõnẽ
dare debeat. plerũꝙ ⁊ utilitas suad
exteptõnẽ istam dari. s si alia utili¬
tas uertatur eius qui quid in flumi¬
ne .pifecit. Pone enĩ grande dampnũ
flumen ei dare solitũ p̃dia eiuis depła¬
ri. uł si forte aggeres uł qmͣlibet
aliam munitõne᷑ adhibuit ut agrũ
suũ tuereturꝰ eaꝙ res cursũ fluminiᷤᷤ
ad aliquid ĩmutat. cur ei ñ consula¬
tur. plerosq scio ꝓrsus flumina aueri¬
tisse. alueos ꝙ mutasse dũ p̃diis suis
tẽ. ⁊ tutelam facientis spectare. si nõ
ĩiuria utiq accolarum. ¶Is autẽ
hoc inf̾dicto tenebit᷑ qui alit̾ fecit
fluere qmͣ pͥore estate fluxit. icirco
aiunt p̃torẽ pͥorem estatẽ cõp̃hen¬
disse. qr semꝑ cerciorem ẽ naturał
cursus fluminũ estate potiꝰ ꝙͣ hẏ¬
ene. nec ad instante̾ estatẽ. s ad pͥo¬
rem interclictũ hoc refertur. qr illiꝰ
gtatis influxus indubitatior est.

Expanded text:
e cum incommodo accolentium munienex causa aestimet, an hanc exceptionem dare debeat: plerumque enim utilitas suadet exceptionem istam dari. Sed et si alia utilitas uertatur eius, qui quid in flumine publico fecit pone enim grande damnum flumen ei dare solitum, praedia eius depopulari, si forte aggeres uel quam aliam munitionem adhibuit, ut agrum suum tueretur eaque res cursum fluminis ad aliquid immutauit, cur ei non consulatur? plerosque scio prorsus flumina auertisse alueosque mutasse, dum praediis suis tem et tutelam facientis spectari, sine iniuria utique accolarum. Is autem hoc interdicto tenetur, qui aliter fecit fluere, quam priore aestate fluxit. et idcirco aiunt praetorem priorem aestatem comprehendisse, quia semper certior est naturalis cursus fluminum aestate potius quam hieme. nec ad instantem aestatem, sed ad priorem interdictum hoc refertur, quia illius aestatis fluxus indubitatior est.
Abbreviated transcription (Latin):
ue eiꝰ ĩmissũ habes si obio aliter
aqua fluat. atquti pͥore estate flu¬
xit restituas. ¶ Int̾clictũ hoc resti¬
tutoriũ ꝓponitur. Suꝑrus enĩ ꝓ¬
hibitoriũ est. et ꝑtinet ad ea qut
non dumi fcã sunt. Siquid igitur
cebitur. ¶In hoc int̾cicto res¬
trtutorio nõn est iniquũ ut la¬
est qͦminꝰ hr̃es. ficc̾tus in flumi¬
ne ripaue .p. nauigure liccat.¬
umine .p. nauẽ ratẽ age̾ quo ue
minꝰ ꝑ repam hon̾are. i ex hone¬
rare liceat uim fieri ueto. Item
ait ut ꝑ latũ fossam stagnum .ꝑ.
nauig̾are liceat int̾dictã. ¶Noc
int̾clicco ꝓspicitur. nequis tp¬
flumine. .p. nauigare ꝓhibeat᷑

Expanded text:
ve eius immissum habes, si ob id aliter aqua fluit atque uti priore aestate fluxit, restituas". Hoc interdictum restitutorium proponitur: superius enim prohibitorium est et pertinet ad ea, quae nondum facta sunt. si quid igitur cebitur. In hoc interdicto restitutorio non est iniquum, ut Laest quo minus haberes. UT IN FLUMINE PUBLICO NAUIGARE LICEATumine publico nauem ratem agere quoue minus per ripam onerare exonerare liceat, uim fieri ueto. item ut per lacum fossam stagnum publicum nauigare liceat, interdicam'. Hoc interdicto prospicitur, ne quis flumine publico nauigare prohibea
Abbreviated transcription (Latin):
sit ⁊ ira lab̾o. ergo si manucipi¬
b cõductã ht̃ equissimũ eria
obuectigał. fauorem int̾licto eum
ten̾i. ¶ Siquis uelit int̾dictũ tale
mouere ut locus depͥmatur peco¬
ris applłatidi gr̃a ñ debet audiri. et
ita mela scribit. ¶ Ibidem ait ca¬
le int̾clictũ cõpet̾e ietuiuis fiat᷑

Expanded text:
o. ergo et si a municipibus conductum habeat, aequissimum erit ob uectigalis fauorem interdicto eum tueri. Si quis uelit interdictum tale mouere, ut locus deprimatur pecoris appellendi gratia, non debet audiri: et ita Mela scribit. Idem ait tale interdictum competere, ne cui uis fiat
Abbreviated transcription (Latin):
enis ĩmitt̾e quo alit̃. iqua furat. ꝙͣ¬
in pͥore estate fluxit. ueto ¶ Hoc
interdicto ꝓsperit p̃tor ne deriliati¬
onib minus concessis flumina exare¬
scant. aut mutatus alueus uicinis
aũ ad flumina .ꝑ. siue nauigabilia
st̃ sĩ ñ sut̃. ¶ Ait p̃tor quoalit̾ aqͣ
fluat qmͣ pͥore estate fluxit. ñ gͦ õi¬

Expanded text:
eius immittere, quo aliter aqua fluat, quam priore aestate fluxit, ueto'. Hoc interdicto prospexit praetor, ne deriuationibus minus concessis flumina excrescant uel mutatus alueus uicinis autem ad flumina publica, siue nauigabilia sunt siue non sunt. Ait praetor: 'quo aliter aqua fluat, quam priore aestate fluxit': no
Abbreviated transcription (Latin):
re estate fruxit. aqmͣ fluere.¶ Qd̃
autẽ ait. alit̾ fluat ñ ad qnͣtitatẽ aq̃
fluentis ꝑtin. s ad modũ et ad rigo¬
aqua. ac ꝑ hoc rapidior sit cũ ĩ cõmodo
acobentium ⁊ siquid alii uicii accole
ex fcõ eins qͥ ꝯuenit᷑ sentiunt int̾dcõ
locus ent. ¶ Siciͥs ex riuo tecto per
nuc̃ oꝑto uelit. Int̾aicto tem̾i placet
afferat. siłi mͦ. ⁊ si incilt ducat. aũ alio

Expanded text:
e fluxit, aquam fluere. quod autem ait "aliter fluat", non ad quantitatem aquae fluentis pertinet, sed ad modum et ad rigoaqua ac per hoc rapidior fit cum incommodo accolentium: et si quod aliud uitii accolae ex facto eius qui conuenitur sentient, interdicto locus erit, Si quis ex riuo tecto per nunc operto uelit, interdicto teneri placuit, adferat. Simili modo et si incile
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Uir bonus uon arbit᷑¬
catum solui stipłonis dolũ .m. ab¬
fe abfuturũ q et̾. et in futarũ
ũc ĩpẽ ꝑmanens fcm̃ demonstrat
Itaq ⁊ si forte decesserit. is qui do¬
lo fecerit tenebitur heres etꝰ. u̾bs̃
enĩ ab futurũq ẽẽ plenissimũ ẽ
ad om̃e tp̃s refertur. ut si aliqͦ
tp̃r non affuit dolus am̃ uerum
sit non abfuisse. ꝯmitratur hec
clausula. si autẽ adiectũ sio. s̃. ip
rei dolus.m. non aberit qnͣti ea
res est. qnͣti dare spondes. ⁊ ab
axtranei dolum ꝓmissor pena te¬
nebiturꝰ. doli aũ mali clausula sic̃
reliq̃ stipłones in quib tp̃s non¬
noĩatim adiectũ est ad pͥncipiũ
stpłonis refertur.

Expanded text:
m. Uir bonus non arbitracatum solui stipulationis 'dolum malum abesse afuturumque esse' et in futurum tempus permanens factum demonstrat. itaque et si forte decesserit is, qui dolo fecerit, tenebitur heres eius: uerbum enim 'afuturumque esse' plenissimum est et ad omne tempus refertur, ut, si aliquo tempore non afuerit dolus, quoniam uerum sit non afuisse, committatur haec clausula. Si autem adiectum sit: 'si huius rei dolus malus non aberit, quanti ea res est, dari spondes?', et ob extranei dolum promissor poena tenebitur. Doli autem mali clausula, sicut reliquae stipulationes, in quibus tempus nominatim adiectum non est, ad principium stipulationis refertur.
Abbreviated transcription (Latin):
umꝰ eiusdeq ꝑsona ñ posse ꝯmit¬
ti has duas clausulas crechitur. ⁊ nõs
dicimus semꝑ p̃ualere rei iudica¬
te. clausulã eamq solam omicti. tẽ
ratam haberi. ⁊ de niti habitione. R
tur qmͣuis non idẽ. s alius ꝓ dño
ꝯueniretur. qͥ ꝯueniri ñ poss si ra¬
tũ huĩss cõmitti stipłonẽ placu¬
it. ueluti si cũ fid̾iussor. aut alter
non ẽ cogitandũ rei ꝓmittendi

Expanded text:
us eiusdemque persona non posse committi has duas clausulas ceditur et nos dicimus semper praeualere rei iudicatae clausulam eamque solam committi. RATAM REM HABERI ET DE RATIHABITIONE 1 uis non idem, sed alius a domino conueniretur, qui conueniri non posset, si ratum habuisset, committi stipulationem placuit, ueluti si cum fideiussor aut alter non est cogitandum rei promittendi
Abbreviated transcription (Latin):
dem .i. S i unꝰ ex fideisorib ob
rem ñ defensam auent᷑ sit. deinde
postea res defendatur.alt̾ fid̾iuso¬
rum obrẽ iudicatã ꝯueniri potꝰ. ¶ E
si reus ꝓmittendi duob hr̃dib.
relictis decesserit. als̾ rem dofen¬
dat ellt̾ non defendat. Is qui ñ des¬
dit obrem defensã ꝯueniri pot̾ ile

Expanded text:
m. Si unus ex fideiusso ribus ob rem non defensam conuentus sit, deinde postea res defendatur, alter fideiussorum ob rem iudicatam conueniri potest. et si reus promittendi duobus heredibus relictis decesserit, alter rem non defendat, alter defendat: is qui non defendat ob rem n
Abbreviated transcription (Latin):
ditor petimiã recuperare uellet̾
int̾positis ꝓcurator debitori de
rato hñdo cauit restitutõne ĩ ĩte¬
grum data n indebiti cõdicõnẽ
n stipulatõnes cõmitti ꝯstabit.
Idẽq eueniret si falsi ꝓcuratoris
actum minorantratũ ħiũt. ⁊ Id̾o
ita cauendũ erit p̃cedente man¬
dato si ille in integrũ restitutus
fu̾it. heres ue euis. aut isad quẽ
ea res de qua agitur ꝑtinebit
qmͣ ea res erit tantã petuniã dari
mandato aõ int̾uensente nulgarib
u̾bis de rato hñdo hoc qͦq prudẽtiꝰ
int᷑ ꝯsentientes astruct᷑. aliodn si fi
oueniat. nec creditor minor ꝯsenti¬
at accõnẽ dari oꝑtebit. ¶ Falsu
ꝓcurator de rato hñdo cauit. atq
it uicco ꝓuocanit stĩpłones defe¬
cisse cõdicõnẽ apparuit. cũ ad aux¬
iliũ cõe suꝑatus confugiss. ¶ Be
si dñs qui ratũ ñ hũit petuniã exe¬
gerit stipło de rato ꝯmuce᷑ ĩ eam
pecuĩam ꝙͣ dñs accepit. qmͣuus ni¬
cħ ꝓcurator accepit.

Expanded text:
editor pecuniam reciperare uellet, interpositus procurator debitori de rato habendo cauit: restitutione in integrum data neque indebiti condictionem neque stipulationem committi constabat. idemque eueniret, si falsi procuratoris actum minor annis ratum habuerit. et ideo ita cauendum erit praecedente mandato: 'si ille in integrum restitutus fuerit heresue eius aut is, ad quem ea res, qua de agitur, pertinebit, quanti ea res erit, tantam pecuniam dari'. mandato uero non interueniente uulgaribus uerbis de rato habendo haec quoque prudentius inter consentientes adstruentur: alioquin si non conueniat nec creditor minus consentiat, actionem dari oportebit. Falsus procurator de rato habendo cauit atque re uicto prouocauit: stipulationis defecisse condicionem apparuit, cum ad auxilium commune superatus confugisset. quod si dominus, qui ratum non habuit, pecuniam exegerit, stipulatio de rato committetur in eam pecuniam, quam dominus accepit, quamuis nihil procurator acceperit.
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. L. Et eũ qui puerũ ĩgenu¬
um̃ rapuit puniendũ oiuꝰ piꝰ rescͥp¬
sit in hec u̾ba exemplũ libelli dati
mͥ a domiciano siluano noĩe domicui
siluam patru subici iussi motus
q̃rela eius q̃i sigͥficauit filiũ suũ¬
ingenuũ iuuenẽ ad modũ raptu¬

Expanded text:
erum ingenuum rapuit, puniendum diuus Pius rescripsit in haec uerba: 'Exemplum libelli dati mihi a Domitio Siluano nomine Domitii Siluani patrui subici iussi, motus querella eius, qua significauit filium suuingenuum, iuuenem admodum, rapt
Abbreviated transcription (Latin):
na aũ stellionatus uila legutuna ẽ.
cũ nec legitimũ crimen sit. Solent
autẽ ex hoc. extra ordinẽ plecti.
dũ m̃ non debeat opus metalli ł
pena in plebeis egredi. In huis qui
sunt in aliquo honore positi ad tẽ¬
pus relegatio. uł ab ardiue motõ
remittenda est. Qui merces supp̃¬
serit. sp̃alit̃ ħ cͥmine postulari po

Expanded text:
na autem stellionatus nulla legitima est, na autem stellionatus nulla legitima est, cum nec legitimum crimen sit. solent autem ex hoc extra ordinem plecti, dummodo non debeat opus metalli haec poena in plebeis egredi. in his autem, qui sunt in aliquo honore positi, ad tempus relegatio vel ab ordine motio remittenda est. Qui merces suppressit, specialiter hoc crimine postulari po
Abbreviated transcription (Latin):
auł .ł.Actio stellionat᷑.¬
steslionatus n puplicis iudici is n
sum quidẽ non ẽ. s coħ̾cionẽ exͣ ordi
p̃sidis cogͥtõnẽ spectat. Stesnonatus
autẽ obiti posse hiis qui dolo ꝙͥ fece¬
runt. sciendũ est .s. si aluso crunen
non ẽ ꝙ obiciatur. ꝙ .n. ĩ puatis
iudiciis ẽ. de dolo accio. hoc ĩ tͥmlbꝰ
stellionatus ꝑsecutõ. ⁊ibitũ igitar
titulus cͥminis deficit. illic stellion¬
atus obiciemus. ⁊ maxĩe autẽ im
hiis hãt locũ sicͥs forte rem alii ob¬
lgntam dissimulata obligõne ꝑ
castiditatẽ alii distrarerit. ł ꝑmu¬
tau̾it. U in solutũ dederit. Nam hee
om̃s spẽs stellionatũs otinent. s et
sids mertes subposiũt. ⁊ obligatas
reus erit. ¶ Itẽ sicͥs in posturam᷑
fecerit. uł collusionẽ in necenat ⁊ S¬
terius stelhonatus pot̃at postula¬
ri. et ut genoralit᷑ dixerim defi¬
ciente titulo cͥminis. hoc cͥmẽ locsi
habet. nec ẽ opus spẽs enu̾are. ¶ De¬

Expanded text:
um.Actio stell‹i›onatus neque publicis iudiciis neque sum quidem non est, sed coercitionem extraordinpraesidis cognitionem spectat.Stellionatum autem obici posse his, qui dolo quid fecerunt, sciendum est, scilicet si aliud crimen non sit quod obiciatur: quod enim in priuatis iudiciis est de dolo actio, hoc in criminibus stellionatus persecutio. ubicumque igitur titulus criminis deficit, illic stellionatus obiciemus. maxime autem in his locum habet: si quis forte rem alii obligatam dissimulata obligatione per calliditatem alii distraxerit uel permutauerit uel in solutum dederit: nam hae omnes species stellionatum continent. sed et si quis merces supposuerit vel obligatas reus erit. item si quis imposturam fecerit vel collusionem in necem alterius, stellionatus poterit postulari. et ut generaliter dixerim, deficiente titulo criminis hoc crimen locum habet, nec est opus species enumerare. Poe
Abbreviated transcription (Latin):
Saiꝰ.ł. Si ex re dñi dño. aut fruc¬
tuario seruus scipulatus fu̾it dño
ꝙͥdom. ad quirt obligatõnẽ Iulianꝰ
scripsit. Solui aũ fructuario posse
q̃i quolibet adiecto. ¶ Si seruꝰ coĩt
ex re untꝰ stipulatus erit. magis
placet utͥq aderurri. s eũ cuiꝰ ex
re facta est stipło. cũ sotõ cõi diui¬
dundo. aut societatis iudiciũ de par¬
te recuꝑanda parte recte acturũ.
Idemq ẽẽ dicendũ ⁊ si ex oꝑis suiᷤ
alt̾i ex dominis seruus adquirit.
Si ip̃i dñi singłi ex eadẽ decem
scruo cõmuni dari fui̾nt scipulati
⁊ semel. Rnsum. secutũ fuĩt duo rei
scipulandi erit. Cũ placeat dnĩm
seruo dari. stipulari posse. ¶ Sicũ¬
ti uni noĩattm stipulando ei soli
adqͥret ita placet. ⁊ si rem emat.
noĩe uniꝰ ex dñis ei soli seruũ ad¬
quirerei. Item si credat petunia. ut
uni ex dnis solũetur.x. quolibet
aliud negoriũ gerat. poss eis no¬
minatim expͥmere ut uni ex dñis
restituatur. aũ soluatur. ¶ Illud

Expanded text:
ibus.Si ex re domini domino aut fructuario seruus stipulatus fuerit, domino quidem adquiri obligationem Iulianus scripsit, solui autem fructuario posse, quasi quolibet adiecto.Si seruus communis ex re unius stipulatus erit, magis placuit utrique adquiri, sed eum, cuius ex re facta est stipulatio, cum socio communi diuidundo aut societatis iudicium de parte reciperanda recte acturum: idemque esse dicendum et si ex operis suis alteri ex dominis seruus adquirit. Si ipsi domini singuli eadem decem seruo communi dari fuerint stipulati et semel responsum secutum fuerit, duo rei stipulandi erunt, cum placeat dominum seruo dari stipulari posse. Sicuti uni nominatim stipulando ei soli adquirit, ita placet et si rem emat nomine unius ex dominis, ei soli seruum adquirere. item si credat pecuniam, ut uni ex dominis solueretur, uel quodlibet aliud negotium gerat, posse eum nominatim exprimere, ut uni ex dominis restituatur aut soluatur. Illud