comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cȩpit. ut quid sui consiliũ ꝓdere debu¬
isset. Cuisuus strator. ita respondit:
Dominer ex tuscis quia post quã consiliati
sumus ego atuo consilionon exiui: Et quo¬
modo hoc alicuidicere potui : Tuncrex
ad aldonẽ & grasonẽ misit. interrogans
eos ut quid in locũ scm̃ confugiũ fecissent:
Quirespondentes dixer̃. Quia nuntia t̾uẽ
nob. qđ nos domnus rex occidereuellet:
Iterato rexmisit ad eos sciscitans quisfuit
ille quieis nuntiauerit. mandanseis. ut
nisi einuntiatorẽ ꝓderent. eigrãm in¬
uenire non possent. Tunc illi sicut factũ
fuerat regimandauer̃ dicentes. claudũ
hominẽ obuiũ sehabuisse. quiunũ pedẽ
truncatũ habebat. & genuten crurelig¬
neo utebatur. & hunc fuisse suunteritus
nuntiũ: Tunc intellex̃ rexmuscã illã cui
pedẽ truncauerat malignũ sp̃m fuisse.
x ipsũ suise cr&i consilia pdidisse: Qui
statim aldonẽ & grasonẽ insua fide

Expanded text:
coepit, ut quid suum consilium prodere debucoepit, ut quid suum consilium prodere debuisset. Cui suus strator ita respondit: 'Domine mi rex, tu scis, quia, postquam hoc consiliati sumus, ego a tuo conspectu non exivi; et quomodo hoc alicui dicere potui?' Tunc rex ad Aldonem et Grausonem misit, interrogans eos, ut quid in locum sanctum confugium fecissent. Qui respondentes dixerunt: 'Quia nuntiatum est nobis, quod nos dominus rex occidere vellet'. Iterato rex misit ad eos, sciscitans, quis fuerit ille qui eis nuntiaverit, mandans eis, ut, nisi ei nuntiatorem proderent, eius gratiam invenire non possint. Tunc illi sicut factum fuerat regi mandaverunt, dicentes, claudum hominem obvium se habuisse, qui unum pedem truncatum habebat et genu tenus crure ligneo utebatur, et hunc fuisse su interitus nuntium. Tunc intellexit rex, muscams illam cui pedem truncaverat malignum spiritum fuisse et ipsum sui secreti consilia prodidisse. Qui statim Aldonem et Grausonem in sua fide
Abbreviated transcription (Latin):
silica altariũ constitũ ẽ. pestis ipsaquieũ:
posthaec cũstratore suo quil ingua ꝓpria
mar phais dr̃. consiliũ in ir& inciuitate
ticinensi. quomodo aldonẽ & grasonẽ ui¬
ta priuare deber&. repente infenestra
iuxta quã consistebant unademaius¬
culis musca consedit. Quã cunine ꝑt
cultello ut extinguer& ꝑcutere uolens.
eiͥ tantũ pedẽ abscidit: Aldo uõ & graso
dũ ad palatiũ regis consiliũ nescientes
uenirent: cũbasilicȩ scĩ romani martyr̃
quȩ ꝓpepalatiũ sita ẽ ꝓpinquassent. re¬
pente eis obuius quidã claudus unope¬
de truncato factus ẽ: qui eisdix̃. qd eos
cunincꝑt si ad eũ ꝑgerent occisurus e&̃:
Quihaec audientes. magnotimore cor¬
repti. post altariũ eidẽbasilicȩ con¬
fugerunt: Moxq cun incꝑtore ginunti¬
atũ ẽ qđ aldo & graso inbasi licãbeati
romanimar tyris confugissent :
Tunc cunincꝑt stratorẽ suũ arguere

Expanded text:
silica altarium constitutum est, pestis ipsa quievit. silica altarium constitutum est, pestis ipsa quievit. post haec cum stratore suo, qui lingua propria 'marpahis' dicitur, consilium iniret in civitate Ticinensi, quomodo Aldonem et Grausonem vita privare deberet: repente in fenestra, iuxta quam consistebant, una de maiusculis musca consedit; quam Cunincpert cultello ut extingueret percutere volens, eius tantum pedem abscidit. Aldo vero et Grauso dum ad palatium regis consilium nescientes venirent, cum basilicae sancti Romani martyris, quae prope palatium sita est, propinquassent, repente eis obvius quidam. claudus uno pede truncato factus est; qui eis dixit, quod eos Cunincpert, si ad eum pergerent, occisurus esset. Qui haec audientes, magno timore correpti, post altarium eiusdem basilicae confugiere. Moxque Cunincperto regi nuntiatum est, quod Aldo et Grauso in basilica beati Romani martyris confugissent. Tunc Cunincpert stratorem suum arguere
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. iulio. augusto. & septẽbrio. tantaq
fuit multitudo morientiũ. ut etiam
parentes cũ filiis atq fr̃scũ sororibus.
bini ꝑferetra positi. apud urbẽromã
ad sepulchraducerentur. Par&iã modo
hec pestilentia ticinũ depopulata est.
ita ut cunctis ciuib ꝑ iuga montiũ seu
ꝑ diuersaloca fugientib: inforo & ꝑpla¬
teasciuitatis. herbȩ & frutectanasce¬
rent᷑: Tuncq uisibilit̃ multis apparuit.
quiabonꝰ & mał angl̃s noctu ꝑciuitatẽ
quiuidebat᷑ uenabulũ manuferrȩ.
quotiens deuenabulo ostiũ cuiusoͣq
domꝰ ꝑcussiss&. tot de eadẽ domodie
sequenti homines interirent: Tunc
cuidã ꝑreuelationẽ dictũ est. qđ pestis ipsa
prius nonquiescer&. quã inbasilicabeati
petri qu&e auincula dicit᷑. scĩ sebastiani
mastyris altariũ poneretur: Factũq ẽ:
Et delatis aburbe roma beati sebastiani
masesris reliquiis: Mox ut iã dicta ba¬

Expanded text:
hoc est Iulio, Augusto et Septembrio; tantaque hoc est Iulio, Augusto et Septembrio; tantaque fuit multitudo morientium, ut etiam parentes cum filiis atque fratres cum sororibus, bini per feretra positi, aput urbem Romain ad sepulchra ducerentur. Pari etiam modo haec pestilentia Ticinum quoque depopulata est, ita ut, cunctis civibus per iuga montium seu per diversa loca fugientibus, in foro et per plateas civitatis herbae et frutecta nascerentur. Tuncque visibiliter multis apparuit, quia bonus et malus angelus noctu per civitatem qui videbatur venabulum manu ferre, quotiens de venabulo hostium cuiuscumque domus percussisset, tot de eadem domo die sequenti homines interirent. Tunc cuidam per revelationem dictum est, quod pestis ipsa prius non quiesceret, quam in basilicas beati Petri quae ad Vincula dicitur sancti Sebastiani martyris altarium poneretur. Factumque est, et delatis ab urbe Roma beati Sebastiani martyris reliquiis, mox in iam dicta ba
Abbreviated transcription (Latin):
archiep̃i hac de causa satis utilẽ rectȩq
fidei epłam conposuit: quȩ in p̃fata
sinodo non mediocre suffragiũtulit:¬
ẽ dĩ & hominis. sic etiã du&e credant̃
eẽ uoluntatessiue operationes: Uis
audire de eo qđ dĩtatis est: Egoinquit
& pat̃ unũ sumus Uis audire de eo¬
qd huma utatisẽ : Pat̃ maior ineest :
Cerne scđm humanitatẽ. eũ innaui dor¬
mientẽ. cerne ei diuinitatẽ. cũ euange¬
lista ait: Tunc surgens imperauit uen¬
tis & mari & facta ẽ tranquillita s magna:
Haecẽ sexta sinodus uniuersalis constanti¬
nopoli. celebrata & grecosermone con¬
scripta temporib papȩ aga thonis. exe¬
quente acresidente constantino princi¬
pe intrasepta palatu sui. UI.
Nis tẽporib ꝑ indictionẽ octauã luna
eclipsin passa ẽ. solis quoq eclipsis eodẽ
pene tp̃r hora diei quasi decima. quin¬
tononas maias effecta est. moxq sub¬
secuta grauissima pestis ẽ trib mensib

Expanded text:
archiepiscopi, ea de causa satis utilem rectaeque archiepiscopi, ea de causa satis utilem rectaeque fidei epistolam composuit, quae in praefata synodo non mediocre suffragiuest Dei et hominis, sic etiam duae credantur esse voluntates sive operationes. Vis audire de eo quod deitatis est? 'Ego', inquit, 'et pater unum sumus'. Vis audire quod humanitatis? 'Pater maior ine est'. Cerne secundum humanitatem eum in navi dormientem; cerne eius divinitatem, cum euangelista ait: 'Tunc surgens imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna'. Haec est sexta sinodus universalis Constantinopoli celebrata et Greco sermone conscripta, temporibus papae Agathonis, exsequente ac residente Constantino principe intra septa palatii sui. 5. His temporibus per indictionem octavam luna eclypsin passa est. Solis quoque eclypsis eodem pene tempore, hora diei quasi decima, quinto Nonas Maias effecta est. Moxque subsecuta gravissima pestis est tribus mensibus,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ eiꝰ inuadere uoluit. sed conp̃hensus
inuerona ad regẽ ductus euulsisocuł.
in exiliũ retrusus est: Eoro iulanorũ
aut̃ ducatũ. post haec ado fraterrodo¬
aldi. lociseruatoris nomine perannũ
& menses septẽ gubernauit:
Dũ hec initalia geruntur. heresisapud
citarunt geor giuspatriar cha constan¬
tin opolitanus. macharius. purus. paul.
& p&rus Quã obcausã constantinus
augustus. centũ quin quaginta epõs
congregarifecit. In terquos etiã fuerant
legati scaẽ romanȩ aecclae missi aba¬
gathone papa. lo hannes diaconus.
& iohannespor tunensis ep̃s. quiom̃s
eandem heresẽ dãnauerunt: Eadẽ
hora tantae aranearũ telȩ in medio
populi ceciderunt. ut om̃s mirarent᷑.
acꝑ hoc significatũ ẽ. qđ sordes here¬
ticȩ prauitatis depulse sunt: Et geor¬
gius quidẽ patriarcha correptus ese.
ceteri uõ insua defensione ꝑseueran¬
tes. Anathe matis sunt ultione ꝑculsi
sub nomine mansu&i mediola nensis

Expanded text:
num eius invadere voluit. Sed conprehensus num eius invadere voluit. Sed conprehensus in Verona, ad regem deductus, evulsis oculis, in exilium trusus est. Foroiulano autem ducatui post haec Ado, frater Rodoaldi, lociservatoris nomine per annum et menses septem gubernavit. 4. Dum haec in Italia geruntur, hcitarunt Georgius patriarcha Constantinopolitanus, Macarius, Pyrrhus, Paulus et Petrus. Quam ob causam Constantinus Augustus centum quinquaginta episcopos congregari fecit: inter quos etiam fuerunt legati sanctae Romanae Ecclesiae, missi ab Agathone papa, Joannes Diaconus, et Joannes Portuensis episcopus, qui omnes eamdem haeresim damnaverunt. Ea hora tantae aranearum telae in medio populi ceciderunt, ut omnes mirarentur, ac per hoc significatum est quod sordes haereticae pravitatis depulsae sunt. Et Georgius quidem patriarcha correptus est, caeteri vero in sua defensione perseverantes anathematis sunt ultione perculsi. scopus, sub nomine Mansueti Mediolanensis
Abbreviated transcription (Latin):
cum in castro casini ubibeatissimibe¬
nedicti sacrũ corpusre quiescebat¬
ab aliquantis iam elapsis annis uasta
solitudo exister&: uenientes decel¬
manicorũ uel aurelianensiũ regione
franci: dum apud uenerabile corpus
per noctare sinulassent: eiusdem
ta sunt: Sed certũ est nobis. os illud uene¬
rabile & om̃inectare suauius & oculos
semꝑ cxlestia contuentes. cetera quoq
menbra quãuis defluxaremansisse :
Solum & eñi singulariter dominicum
corpus non uidit corruptionẽ: Ceterũ
omniũ scoꝵ corpora: In& ternã postea
lam reparanda. corruptioni sub iecta
sunt. his exceptis quae obdiuina miracula
sinelabe seruantur:
Ut uõ rodo ald quẽ apud foro iuli. p̃misi¬
mus ducatũ tenuisse. cũ ab eadẽ ciuita¬
te ab e&. ansfrit decastroreunia. du¬
catũ ciꝰ absq regis nutuꝑuasit: Quocõ¬
ꝑtorodo ald. in istriam fugit ac deinde
nauigio ꝑrauennã ticinũ ad cuninc ꝑtũ
regem ꝑuenit: Ansfrit uõ non conten

Expanded text:
cum in castro Cassino, ubi beatissimi Becum in castro Cassino, ubi beatissimi Benedicti sacrum corpus requiescebat, aliquantis jam elapsis annis, vasta solitudo existeret, venientes de Cenomannicorum vel Aurelianensium regione Franci, dum apud venerabile corpus pernoctare simulassent, eiusdem ta sunt. Sed certum est, nobis os illud venerabile et omni nectare suavius et oculos semper caelestia contuentes, cetera quoque membra quamvis defluxa remansisse. Solum etenim singulariter dominicum corpus non vidit corruptionem; ceterum omnium sanctorum corpora in aeternam postea gloriam reparanda corruptioni subiecta sunt, his exceptis, quae ob divina miracula sine labe servantur. 3. At vero Rodoald, quem aput Foroiuli praemisimus ducatum tenuisse, cum ab cadem civitate abesset, Ansfrit de castro Reunia ducatum eius absque regis nutu pervasit. Quo comperto Rodoald in Histriam fugiit navigio per Ravennam Ticinum ad Cunincpertum regem pervenit. Ansfrit vero non content
Abbreviated transcription (Latin):
Demimiciciis pemonis c̃tracalixtũ.
a francis superantur
beneuento dux factus ẽ & quomͦ rexliut¬
brana bellũ inpenta poligessit
gerunt᷑ romo aldus bene uentanoꝵ dux
congregata exercitus multitudine. taren¬
tũ expugnauit & cocpit. pariq modo brun¬
disiũ. & omnẽ illã quȩ incircuituẽ la¬
tissimã regionẽ suȩ ditioni subiugauit
Coniux quoq eiꝰ teuderada eodẽ tẽpore
foras muros bene uentanȩ ciuitatis. ba¬
silicã in honorẽ beatipetri apłi construx̃
Quo inloco multarũ ancillarũdĩ coeno¬
bium instituit
Qomoald qͦq post quã sedexim annos du¬
catũ gessit. ab hacluce subtract usest
Postquẽ eius filius grimoaldus. trib an¬
nissamnitum płmrexit: Huic inconiu¬
gio sociata fuit uuigilinda soror cuninc¬
ꝑti filia ꝑtarit regis: Defuntoq gri¬
mo aldo. gisulfus eiusgermanus duc¬
tor effectus ẽ. p̃fuitq bene uentanis
annis quatuor decim: hiue sociata fuit
uumiꝑta. quȩ eiromo aldũ peperit
ir cahaec temporaI.

Expanded text:
imicitiis Pemmonis contra Calixtum a Francis superantur,Benevento dux factus est, et quomodo Liutprand bellum in Pentapoli gessitgeruntur, Romualdus Beneventanorum dux, congregata exercitus multitudine, Tarentum expugnavit et cepit, parique modo Brundisium et omnem illam quae in circuitu est latissimam regionem suae dicioni subiugavit. Coniux quoque eius Theuderata eodem tempore foras muros Beneventanae civitatis basilicam in honore beati Petri apostoli construxit; quo in loco multarum ancillarum Dei coenobium instituit. 2. Romuald quoque, postquam sedecim annos ducatum gessit, ab hac luce subtractus est. Post quem eius filius Grimualdus tribnis Samnitum populos rexit. Huic in conjugio sociata fuit Wigilinda, soror Cuniberti, filia Bertaridi regis. Defunctoque Grimoaldo, Gusulfus ejus germanus ductor effectus est, praefuitque Benevento annis decem et septem. Huic sociata fuit Winiberta, quae ei Romoaldum peperit. Circa haec tempora,
Abbreviated transcription (Latin):
langobardoꝵ̃ donationẽ patrimonui
alpiũ cotciarũ quȩ quondã ad iusꝑti¬
nuerat apostolicȩ sedissed alangobar¬
dis multotẽpore fuerat ablata resti
dieb: duoregessaxonũ aduestigia apos¬
tolorũ romã uenientes. sub uelocitate
ut optabant de functisunt. MI.
unc quoq uenit bene dictus archiep̃s
me dio lanensis romã. & causã egit ꝑ
xeccła ticinensi. sed uictus est. eo quod
a priscis tẽporib: ticinensis episcopis ro¬
mana fuerant aeccła consecrata:
Fuit aut̃ isdẽ uenerabilis benedictus ar

Expanded text:
Langobardorum donationem patrimonii Langobardorum donationem patrimonii Alpium Cottiarum, quae quondam ad ius pertinuerat apostolicae sedis, sed a Langobardis multo tempdiebus duo reges Saxonum ad vestigia apostolorum Romam venientes, sub velocitate, ut obtabant, defuncti sunt. 29. Tunc quoque venit Benedictus archiepiscopus Mediolanensis Romam et causam egit pro ecclesia Ticinensi; sed victus est, eo quod a priscis temporibus Ticinenses episcopi a Romana fuerant ecclesia consecrati. Fuit autem hisdem venerabilis Bene
Abbreviated transcription (Latin):
ducis coniugem eẽ decer&. Sed ipse
ut erat uir sapiens. plus eius mores &
utilitatem: uere cundiamq & pudici¬
tiam quãcorporis pulchritudinem
sibi conplacere dicebat: Dehac igitur
coniuge trespe mofilios hoc ẽ ratchis
nuos genuit: Quoꝵ natiuitas. humi¬
litatem matris ad głam erexit:
Quidux congregatis omniũ nobilium
qui inbello dequodiximus obie: rant
filuis: sic eos cũ sius natis pariter
nutriuit. acsi & ipsi abeo geniti
ductor. surã romanorũ ciuitatẽ. his pinꝰ
atq arcim parimodo oppida coepit. Qui
gisulfus tẽpore io hannis papȩ cũ om̃i sua
uir tute cãpaniã uenit. incendia & de¬
p̃dationes faciens. multos captiuoꝵ cepit.
& usq: in locũ quihor rea dr̃ castra meta¬
tus ẽ. nullusq eiresistere potuit Ad
hunc pontifex mississacerdotib: cũ apos¬
tolicisdonariis. uniuersos captiuos de
eorũ manibus redemit. ipsumq ducem
cũsuo exercitu ad ppria repedarefecit :¬
Noc tpr̃ ariꝑtusrex xxX.

Expanded text:
ducis coniugem esse deceret. Sed ipse, ducis coniugem esse deceret. Sed ipse, ut erat vir sapiens, plus eius mores et humilitatem verecundamque pudicitiam quam corporis pulchritudinem sibi conplacere, dicebat. De hac igitur coniuge tres nuos genuit. Quorum nativitas humilitatem matris ad gloriam erexit. Qui dux, congregatis omnium nobilium qui in bello de quo diximus obierant filiis, sic eos cum suis natis pariter nutrivit, ac si et ipsi ab eo geniti ductor, Suram Romanorum civitatem, Hirpinos, atque Arcem, pari modo oppida cepit. Qui Gisulfus tempore Joannis papae cum omni sua virtute Campaniam venit, incendia et depraedationes faciens, multos captivorum cepit, et usque in locum qui Horrea dicitur castrametatus est, nullusque ei resistere potuit. Ad hunc pontifex missis sacerdotibus cum apostolicis donariis, universos captivos de eorum manibus redemit, ipsumque ducem cum suo exercitu ad propria repedare fecitHoc tempore Aripertus rex
Abbreviated transcription (Latin):
tit. solus for titer & uiriliter fecit:
scũ de equo eiectus e&̃ & eũ unus e
sclauis subito inuadens eius manus
fune conligass&. ipse manibus lieatis
lancȩam ab eiusdẽ selaui dextera
ex trahens. eum cũ ipsa ꝑcussit. & li¬
gatus ꝑ aspera seloca deiciens. euasit:
aec ideo delmaxine in hac posuimus
historia. nequid alicui percontentio¬
nis malum contingat: XXXII.
Aor tuo itaq: ferdulfoduce hoc modo.
in eius loco ordinatus ẽ coruolus. qui
paucotẽpore ducatũ tenens. dũ regẽ
offendiss&. euulsis oculis dedecorose
e inceps uõ pẽ moducatũ ꝓmeruit.
qui fuit homo ingeniosus & ut ilis patria:
Hic patre genitus billone. quibellono fu¬
erat Sed ppt̃ seditionẽ quã illuc fece¬
rat. inforo iuli post ueniens ibi pacifice
uixit: hicpẽ mohabuit coniugẽ ratꝑ¬
gam nomine. quȩ cũ ess& facierustica¬
na. sȩpe maritũ de p̃cabatur. ut se di¬
missa aliam uxorẽ ducer&. quã tanti

Expanded text:
tit, solus fortiter et viriliter fecit. tit, solus fortiter et viriliter fecit. Is cum de equo eiectus esset, et eum unus e Sclavis subito invadens eius manus fune conligasset, ipse manibus ligatis lanceam ab eiusdem Sclavi dextera extrahens, eum cum ipsa percussit, et ligatus per aspera se loca deiciens evasit. Haec ideo vel maxime in hac posuimus historia, ne quid aliquid per contentionis malum simile contingat. 25. Mortuo itaque Ferdulfo duce hoc modo, in eius loco ordinatus est Corvolus. Qui pauco tempore ducatum tenens, dum regem offendisset, evulsis oculis dedecorose Deinceps vero Pemmo ducatum promeruit, qui fuit homo ingeniosus et utilis patriae. Hic patre genitus Billone, qui de Belluno fuerat, sed propter seditionem, quam illuc fecerat, in Forumiuli post veniens, ibi pacifice vixit. Hic Pemmo habuit coniugem Ratpergam nomine; quae cum esset facie rusticana, saepe maritum deprecata, ut se dimissa aliam uxorem duceret, quam tanti
Abbreviated transcription (Latin):
supillũ. qui posterior enob adhossclauos
Accesserit. Ethaec dicens. uerso e quo ꝑ
asperitatẽ mor  undeidens¬
intendereca t¬
sclauorum: Terdulfus uõ obꝓbriũ
ducens si non ipse ꝑ eadẽ difficilialoca
suꝑ sclauos irruer&. eũ ꝑaspera quȩq &
difficilia inuiaq loca secutus est: Quem
suus exercitus turpeducens ducẽ non sub
parauerunt se uiriliter. & magnis lapi¬
dib: ac securibus magis quã armis con¬
tra cospugnantes. pene om̃s de iectos
e quis ꝑemerunt: Sicq uictoriam.
non uirib: sed casu. adepti sunt: Ib i om̃is
nobilitas perut foroiulanorũ. ibfer¬
dulfus dux cecidit. ibi & ille quieum
ꝓuocauerat extinctus est. tantiq ibi
uiri fortes ꝑ contentionis malũ & in¬
prudentiae debellatisunt. quanti pos¬
sent punã concordiã & salubre con¬
silium. multamilia sternere ȩ muloꝵ:
bitamen unus elan gobardis nomine
municis qui pater post petriforo¬
iulanorũ & ursice tenensis ducisexti¬

Expanded text:
super illum, qui posterior e nobis ad hos Sclavos super illum, qui posterior e nobis ad hos Sclavos accesserit". Et haec dicens, verso equo, per asperitatem montis, unde gravntendere Sclavorum. Ferdulfus vero opprobrium ducens, si non ipse per eadem difficilia loca super Sclavos inruerit, eum per aspera quaeque et difficilia inviaque loca secutus est. Quem suus exercitus, turpe ducens ducem non sequparaverunt se viriliter, et magis lapidibus ac securibus quam armis contra eos pugnantes, pene omnes deiectos equis perimerunt. Sicque victoriam non viribus, sed casu adepti sunt. Ibi omnis nobilitas periit Foroiulanorum; ibi Ferdulfus dux cecidit; ibi et ille qui eum provocaverat extinctus est. Tantique ibi viri fortes per contentionis malum et inprovidentiam debellati sunt, quanti possent per unam concordiam et salubre consilium multa milia sternere aemulorum. Ibi tamen unus e Langobardis nomine Munichis, qui pater post Petri Foroiulani et Ursi Cenetensis ducum exti
Abbreviated transcription (Latin):
rogar& quid de illis latrunculis factũ e&
ar gait ei sic eni nomenhabebat. eosdẽ
fugisse respondit. Tunc ei ferdulfus in¬
dignans italocutus est. Quando tualiquid
fortiter facere poteras. qui ar gait ab
arga nomen deductũ habes: Cui ille
maximastimulatus ira ut erat uir for¬
tis. itarespondit: Sic uelit ds̃ ut nonan¬
tea ego & tu duxferdulfe exeamus de
hac uita. quã cognoscant alii. qui s ex nob
magis est arga : Hac cũ sibi inuicẽ uul¬
garia uerba locuti fuissent. contigit
non post multos dies ut exercitus sclauoꝵ
derat. cũ magnis uirib: aduentar& &
cũ castra insum momontis uerticeposu¬
issent. & pene exominipar te difficilee&
ad eos accedere. ferdulfus dux cũ exer
ut ꝑlocxplaniora suꝑeos possit irruere:
unc argait dequo p̾misimus. ita ferdulfo
dixit. Memento duxferdulfe qd me eẽ
inertẽ & inutilẽ dixeris. & uulgari uerbo
arga uocaueris: Nunc aut̃ iradĩ ueniat

Expanded text:
rogaret quid de illis latrunculis factum esset, rogaret quid de illis latrunculis factum esset, Argaid sic enim nomen habebat eosdem fugisse respondit. Tunc ei Ferdulfus indignans, ita locutus efortiter facere poteras, qui Argait ab arga nomen deductum habes?" Cui ille maxima stimulatus ira, ut erat vir fortis, ita respondit: "Sic velit Deus, ut non antea ego et tu, dux Ferdulfe, exeamus de hac vita, quam cognoscant alii, quis ex nobis magis est arga". Haec cum sibi invicem vulgaria verba locuti fuissent, contigit non post multos dies, ut exercitus Sclavoruderat, cum magnis viribus adventaret. Qui cum castra in summo montis vertice posuissent, et pene ex omni parte difficile esset ad eos accedere, Ferdulfus dux cum exercut per loca planiora super eos possit inruere. Tunc Argait, de quo praemisimus, ita Ferdulfo dixit: "Memento, dux Ferdulf, quod me esse inertem et inutilem dixeris et vulgari verbo arga vocaveris. Nunc autem ira Dei veniat
Abbreviated transcription (Latin):
qui de nomine anchisȩ quondã troiani
creditur appellatus. sub nomine maioris
domus gerebat principatũ.XXUI.
Nor tuo qͦq apud foroiuli adone quẽ dixe
ramus lociseruatorẽ fuisse. fredul fus du¬
catũ suscepit. qui departib liguriae excitit.¬
x homolubricus & clatus Quidũ uictoriȩ
laudẽ desclauis habere cupit. magna sibi
& foro iulanis de trimenta inuexit: Isprȩ¬
mia quibusdã sclauis dedit. ut exercitum
sclauorũ in eandẽ ꝓuintiã. sua ad horta¬
tione inmit terent: Quod ita qͦq effectũẽ:
Causa aut̃ magnȩ ineadẽ foro iulana ꝓui¬
tia ꝑditionis. ista fuit. Inruerunt latrun¬
culi sclauor̃ suꝑ gregẽ & pastores ouiũ
quiineoꝵ uicinapascebantur. & deeis p̃das
abegerunt: Subsecutus ẽ hos rector loci
illius quẽ sculdaizo lingua ꝓpria dicunt.
uir obilis animoq & uirib potens.
non potuit. Cui exinde reuertenti. dux
ferdul fus obuiam factus est: Quẽ dũ inter¬

Expanded text:
qui de nomine Anschise quondam Troiani qui de nomine Anschise quondam Troiani creditur appellatus, sub nomine maioris domui gerebat principatum. 24. Mortuo quoque aput Foroiuli Adone, quem ramus loci servatorem fuisse, Ferdulfus ducatum suscepit, qui de partibus Liguriae exstitit homo lubricus, et elatus. Qui dum victoriae laudem de Slavis habere cupiens, magna sibi et Forojulianis detrimenta invexit. Is praemia quibusdam Slavis dedit, ut exercitum Slavorum in eamdem provinciam sua adhortatione immitterent. Quod ita quoque effectum est. Causa autem magnae in eadem Foro-Julii provincia perditionis ista fuit: irruerunt latrunculi Slavorum super gregem, et pastores ovium, quae in eorum vicinia pascebantur, et de eis praedas abegerunt. Subsecutus est hos rector loci illius, quem sculdahis lingua propria dicunt, vir nobilis, animoque et viribus potens, non potuit. Cui exinde revertenti dux Ferdulfus obviam factus est. Quem dum inter
Abbreviated transcription (Latin):
Iex igit᷑ ariꝑt confirmato .XXIIII.¬
Aregno. sigibrandũ ansprandifilium
oculis priuauit. om̃sq quiei consanguini¬
tate iunctifuerant. diuersis modis af
clixit: Minorẽ qͦq ansprandifiliũ liut.¬
prandũ incustodiã tenuit. quẽ quiade¬
spicabilẽ ꝑsonã adhuc adulescentulũ
ẽẽ pspex̃. non solũ meiꝰ corpore uindic¬
ta aliquã minime gessit in eũ. sedutao
patrẽ suũ ꝑger& abire ꝑmisit qđ di
omnipotintis nutu factũ fuisse quieũ
adregni guber nacula p̃parabat dubi¬
um non est: Igit liut prand ad patrẽ
suũ inbaioariã ꝓfectus. eide suo aduentu
inestimabile gaudiũ fecit: Uxor ẽ uõ ans¬
prandi teuderadã nomine. rex aripert
conp̃hendifecit. quȩ cũ se uolunta t᷑femi¬
nea reginã futurã eẽ iactar&. nasoatq
aurib: abscisis. decore suȩ faciei detur¬
pataest. Parietiã modo & germanaliut¬
prandi nomine aurona. defor mis effectaẽ:
Ioc tẽpore apud gallias XXU.
infrancoꝵ regnũ anchis arnulfifilius

Expanded text:
ex igitur Aripertus, confirmato regno, Sigibrandum Ansprandi filium oculis privavit, omnesque qui ei consanguinitate juncti fuerant diversis modis afflixit. Minorem quoque Ansprandi filium Liutprandum in custodia tenuit; quem quia despicabilem personam et adhuc adulescentulum esse perspexit, non solum in eius corpore vindictam aliquam minime ingessit, sed eum, ut ad patrem suum pergeret, abire permisit. Quod Dei omnipotentis nutu factum fuisse, qui eum ad regni gubernacula praeparabat, dubium non est. Igitur Liutprand ad patrem suum in Baioariam profectus, ei de suo adventu inaestimabile gaudium fecit. Uxorem vero Ansprandi Theodoradam nomine rex Aripert conprehendi fecit. Quae cum se voluntate feminea reginam futuram esse iactaret, naso atque auribpata est. Pari etiam modo et germana Liutprandi nomine Aurona deformis effecta est. 23. Hoc tempore aput Gallias in Francorum regnum Anschis, Arnulfi filius,
Abbreviated transcription (Latin):
surrex contraeos filius iniquitatis. alachis
nomine. ꝑquẽ in regno langobardor per¬
turbata pace maximȩ populor facte st̃
strages hic dũ e& intridentina ciuitate.
cũ comite baioarior̃ quẽ illic grauionem
dicunt. qui pauzanũ & reliqua castella
regebat. conflix̃. eũq mirifice superauit:
Ouade causa elatus &iã contrare gẽ suum
ꝑtarit manũ leuauit. atq se intridenti¬
nũ castellũ rebellans cõmunut: Contra
quẽr ex ꝑtarit ꝓgressus. cũ eũ extrinsecus
obsider&. in opinate subito alachiscũ suis
ciuitate egressus regis castra ꝓtriuit re¬
gẽq ipsum fugã p&ere cõnpulit: Quitam̃
post modũ faciente cunincꝑtoregisfilio
quieũ iã olim diligebat in regis ꝑtarit gram̃
reũsusẽ Iuirex cũ eũ int̃ficere aliquo¬
ee dereliquo fidelẽ exis
ne ꝑt ꝑniciem facer&. qui hosti suo ad
regnandũ uires p̃ber&. Brixianadeniq
ciuitas. magnã semꝑ nobiliũ langobar¬

Expanded text:
surrexit contra eos filius iniquitatis Alahis surrexit contra eos filius iniquitatis Alahis nomine, per quem in regno Langobardorum, perturbata pace, maximae populorum factae sstrages. Hic dum dux esset in Tridentina civitate, cum comite Baioariorum, quem illi gravionem dicunt, qui Bauzanum et reliqua castella regebat, conflixit eumque mirifice superavit. Qua de causa elatus, etiam contra regem suum Perctarit manum levavit atque se intra Tridentinum castellum rebellans communivit. Contra quem rex Perctarit progressus, cum eum extrinsecus obsideret, inopinate subito Alahis cum suis civitate egressus, regis castra protrivit regemque ipsum fugam petere conpulit. Qui tamen postmodum, faciente Cunincperto, regis filio, qui eum iam olim diligebat, in regis Perctarit gratiam reversus est. Qui rex cum eum interficere aliquotans eum de reliquo fidelem existncpert perniciem faceret, qui hosti suo ad regnandum vires praeberet. Brexiana denique civitas magnam semper nobilium Langobar
Abbreviated transcription (Latin):
namentis ditauit. Regina uõ ei rodelin¬
da basilicã scaẽ dĩ genitricis extramuros
ei dẽ ciuitatis ticinensis quȩ ad ꝑticas
appellatur. opere mirabili condidit
or nam̃tisq mirifis decorauit. Adꝑticas
aut̃ locꝰ ipse ideo dr̃. quia ibi olimꝑticȩ
dẽ trabes erectaesteterant: Quȩ oblinic
causã iuxtamorẽ langobardoꝵ̃ ponisole¬
bant. siquis enĩ in aliquãpar tẽ aut in bel¬
lo auit quomodo cũq extintꝰ fuiss&e con¬
snguineus ei intrasepul chrasuay
figebant. incuiussũ mitate colũbã exligno
factã ponebant. quȩ illic uersa ess& ubulloũ
dilectus obiss&. scilic& ut sciripossit in quã
par tẽ is qui defunctus fuerat quiescer&.¬
git᷑ ꝑtarit cũ solus ꝑ annos. MCU¬
septẽregnass&. octauo iã mnocunincꝑtũ
filiũ suũ in regno consortẽ adsciuit. cũ quo
parit̃ ꝑdecẽ annos regnauit: XUI
ũq inmagna pace degerent & exom̃ipar¬
te incircuitu tranquillitatẽ haberent:

Expanded text:
namentis ditavit. Regina vero eius Rodelinnamentis ditavit. Regina vero eius Rodelinda basilicam sanctae Dei genitricis extra muros eiusdem civitatis Ticinensis, quae Ad perticas appellatur, opere mirabili condidit ornamentisque mirificis decoravit. Ad perticas autem locus ipse ideo dicitur, quia ibi olim perticae, id est trabes, erectae steterant, quae ob hanc causam iuxta morem Langobardorum poni solebant: si quis enim in aliquam partem aut in bello aut quomodocumque extinctus fuisset, consanguinei eius intra sepulchra sua perticam figebant, in cuius summitate columbam ex ligno factam ponebant, quae illuc versa esset, ubi illorum dilectus obisset, scilicet ut sciri possit, in quam partem his qui defunctus fuerat quiescertarit, cum solus per annos septem regnasset, octavo iam anno Cunincpert filium suum in regno consortem adscivit, cum quo pariter per decem annos regnavit. 36. Cumque in magna pace degerent et ex omni parte in circuitu tranquillitatem haberent,
Abbreviated transcription (Latin):
subtractus ẽ luce. Quo audito
ꝑtarit statim post se reuersusẽ
Ueniensq ad lit̾ inuenire ꝑsonã non
potuit. quȩ ei degrimo aldi orte
iuntiauit. Unde ⁊bitratus est
non hunchominẽ sed diuinũ nuntiũ fuisse
Exindeq: ad patriã tendens. cũ adclaustra
it aliae ueniss&. ia ibi om̃a obsequia palatina
omnẽq regiã dignitatẽ cũ magna langobar¬
dor̃ multitudin ep̃paratã eẽrepperit . Ex in
garibaldo puero aregno. ab uniuersis lan¬
gobardis mense tertio post mor tẽ gri¬
moaldi in regnũ leuatus ẽ: Erat eñĩ uir
pius. fide catholicus. iustigenax pau¬
perũq: largissimus nutritor: Quistatim
beneuentũ misit. ex indeq rodelindam
Uin loco illo qui aparte fluminis ticini est.
unde ipse olim fugerat. monasteriũ quod
nouũ appellat᷑ dño & liberatorisuo in
honore scae uirginis & martyris agathȩ
construx̃. In quo multas uirgines aggrega¬
uit. rebq diuersis. parit̃ eundẽ locũ or¬

Expanded text:
subtractus est luce. Quo audito, subtractus est luce. Quo audito, Bertaridus statim post se reversus est, veniensque ad littus invenire personam non potuit quae ei de Grimoaldi morte nuntiavit. Unde arbitratus est non hunc hominem, sed divinum nuntium fuisse. Exindeque ad patriam rediens, cum ad claustra Italiae venisset, jam ibi omnia obsequia palatina omnemque regiam dignitatem, cum magna Langobardorum multitudine praeparatam esse reperit. Exinde Garibaldo puerulo a regno, ab universis Langobardis mense tertio post mortem Grimualdi in regnum levatus est. Erat autem vir pius, fide catholicus, iustitiae tenax pauperumque largissimus nutritor. Qui statim Beneventum misit exindeque Rodelindam in loco illo qui a parte fluminis Ticini est, unde ipse olim fugerat, monasterium quod Novum appellatur Domino et liberatori suo in honore sanctae virginis et martyris Agathae construxit. In quo multas virgines adgregavit rebusque et diversis pariter eundem locum or
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑponentes. eũ ab hac funditus priuar̃
luce: hic in edicto qđ rotharirex cõpo¬
suerat. aliqua qͦq capitula legis quȩ ei
utilia uisa sunt adiecit : Fuit aut̃ cor¬
pore p̃ualid. ad acia primꝰ. caluocapite.
barba ꝓminenti. ñminus consilio quã
uirib decoratͥ. sepultũ ẽ aut̃ eiꝰ corpus
inbas alicabeatiã brosii confessoris.
quã dudũ ipse intraticinensẽ ẽstru¬
xerat ciuitatẽ: Hic post mortẽ ariꝑ¬
tiregis expleto iã anno uno & m̃sib crib:
langobardoꝵ regnũ inuasit : Regna¬
uitq ipse annis nouẽ relicto garibalt
filio suo. que ariꝑtis regis filia genuerat
rege adhuc pueriliaetatis Igitur
ut dicere ceperamꝰ ꝑ tarit egressus
de gallia nauim ascendit. ut adbri¬
tanniã insulã ad regnũ saxonum
trans mear&. Cũq iã aliquantum
ꝑ pelagus nauigass&. uox alittore
qui clamabat sub iuncx̃. Dicite illi¬
ut reuertat᷑ in patriã suã quia ter¬
tio dies ẽ hodie qđ grimo alił ab hac

Expanded text:
supponentes, eum ab hac funditus privaverunt luce. Hic edicto, quod Rothari rex composuerat, aliqua quoque capitula legis, quae ei utilia visa sunt, adjecit. Fuit autem corpore praevalidus, audacia primus, calvo capite, barba prominenti, non minus consilio quam viribus decoratus. Sepultum autem est corpus eius in basilica beati Ambrosii confessoris, quam dudum ipse intra Ticinensem construxerat civitatem. Hic, post mortem Ariperti regis expleto iam anno uno et mensibus tribus, Langobardorum regnum invasit, regnavitque ipse annis novem, relicto Garibald, filio suo, quem ei Ariperti regis filia genuerat, rege adhuc pueriliut dicere coeperamus, Bertaridus egressus de Gallia navem ascendit, ut ad Britanniam insulam ad regnum Saxonum transmearet. Cumque jam aliquantum per pelagus navigasset, vox a littore qui clamabat subjunxit: Dicite illi revertatur in patriam suam, quia tertia dies est hodie quod Grimoaldus ab hac
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ cunincꝑt ꝑdidisse se suos conspiciens.
statim se eis ostendit. om̃iumq corda sub¬
lato pauore adsperandã uictoriã con¬
hinc cuninc ꝑt. indealachis. adbelli
ut se utraeq acies ad pugnandũ coniun¬
gerent: cunincꝑt ad alachis iterato inhec
uerba mandauut : Ecce quantus populus
exutraq parte consistit quid opus est
ut tanta multitudo pereat : coniungamꝰ
nos ego & ille singularicer tamine & cui
uoluerit dñs de nob̵ dareuictoriã. om¬
nẽ hunc płm saluũ & in colomẽ ipsepos¬
sideat. Cũq alachis sui hor tarentur
dit. hoc facere non possũ. quia inter
contos suos sci archangeli Micha elis ubi
inus exillis. Pre pauore in quit cernis
qđ nonẽ & tibuã tarde ẽ modo istamedi

Expanded text:
gitur Cunincpert perdidisse suos conspiciens, gitur Cunincpert perdidisse suos conspiciens, statim se eis ostendit omniumque corda, sublato pavore, ad sperandam victoriam conhinc Cunincpert, inde Alahis ad belli ut se utraeque acies ad pugnandum coniungerent, Cunincpert ad Alahis iterato in haec verba mandavit: 'Ecce, quantus populus ex utraque parte consistit! Quid opus est, ut tanta multitudo pereat? Coniungamus nos ego et ille singulari certamine, et cui voluerit Dominus de nobis donare victoriam, omnem hunc psideat. Cumque Alachis sui hortarentur udit: Hoc facere ego non possum, quia inter contos suos sancti archangeli Michaelis, ubi unus ex illis: Prae pavore, inquit, cernis quod non est, et tibi jam tarde est modo ista medi
Abbreviated transcription (Latin):
Ad scrib&: Cũq rex hoc se facturũ eẽ
denegar&. ceper̃ eũ pauci qui aderant
ei fideles cũ lacrimis deposcere. ut ad ea
quedia conus dixerat ad sensũ p̃ber&:
Victustandẽ ut erat piicordis eoꝵ̃ p̾cib
a lacrimis : loricã suã galeã atqocre¬
as &c&era armadiaconip̃buit insuaq
ꝑsona ad p̃liũ direx̃. Erat enĩ ipse dia¬
conus eiusdẽ staturae & habitus ita ut
ꝑt ab omnib eẽ putaretur. Cõmissũ
itaq ẽ p̃lium. & totis uirib decertatũ
Cũq alachis ibi magis intemꝰ
senonẽ diaconẽ interfecit: Cũq caput eiꝰ
amputari p̃cepiss&. eleuato eo incunctant̃¬
dõ grãs adclamarent. sublata casside
clericũ seoccidisse cognouit: Tunc furi¬
bunđ exclamans. heume inquit. nihil
egimus quando ad hoc pliũ gessimus. ut
cdericũ occideremus. Tale itaq nunc
facio uotũ. ut simihids̃ iterũ uictoriam
dederit. qđ unũ puteũ de testiculis
impleamclericorum: XLI. UII¬

Expanded text:
adscribetur'. Cumque rex hoc se facturum esse adscribetur'. Cumque rex hoc se facturum esse denegaret, coeperurit eum pauci qui aderant eius fideles cum lacrimis deposcere, ut ad ea quae diaconus dixerat adsensum praeberet. Victus tandem, ut erat pii cordis, eorum precibus et lacrimis, loricam suam, galeam atque ocreas et cetera arma diacono praebuit in suaque persona cum ad proelium direxit. Erat enim ipse diaconus eiusdem staturae et habitus, ita utpert ab omnibus esse putaretur. Commissum itaque est proelium et totis viribus decertatum. Cumque Alahis ibi magis intendeSenonem diaconem interfecit. Cumque caput eius amputari praecepisset, ut, levato eo in conto, 'Deo gratias' adclamarent, sublata casside, clericum se occidisse cognovit. Tunc furibundus exclamans: 'Heu me!' inquit, 'nihil egimus, quando ad hoc proelium gessimus, ut clericum occiderimus. Tale itaque nunc facio votum, ut, si mihi Deus victoriam iterum dederit, quod unum puteum de testiculis impleam clericorum'. 41. I
Abbreviated transcription (Latin):
Hac ille tuscus audiens. dixadeũ. Situ
cũ cunincꝑto pugnã inire singulari
cer tamine non audes. me iã int̾uo
ad iuitorio sociũ non habebis Ethaec
di censuripuit se & statim ad cunim ꝑtũ
confugit. & haec ipsanuntiauit. Conue¬
nerunt itaq ut diximus utrȩq acies in
iungeredeberent. senodia conꝰ ticinensis
aecł& quicustos erat basilicȩ beatuohan¬
nis baptistȩ. quȩ intra eandẽ sitaẽ ciui¬
tatẽ. quã qundã gundiberga regina con¬
struxerat. cũ nimium diliger& regem.
& metuer& nerex inbello perir&. ait
adregem. Dominerex. om̃is uita nr̃a
in tuasalute consistit. Sit uinbello pe¬
rieris. om̃s nos istetrramnus alachis
ꝑdiuersa supplicia extingu&: Placeat
itaq: tibi consilium meũ. damihi appara¬
tũ ar mor̃ tuoꝵ. & ego uadã & pugna¬
bo cũ istotyranno. Siego obiero. ture¬
cuperab causam tuam. Si uero uicero.
ma ior tibi quia ꝑseruũ tuum uiceris gła

Expanded text:
Haec ille Tuscus audiens, dixit ad eum: 'Si tu Haec ille Tuscus audiens, dixit ad eum: 'Si tu cum Cunincperto pugnam inire singulari certamine non audes, me iam in tuo adiutorio socium non habebis'. Et haec dicens, proripuit se et statim ad Cunincpertum confugiit et haec ipsa illi nuntiavit. Convenerunt itaque, ut diximus, utraeque acies in iungere deberent, Seno diaconus Ticinensis ecclesiae, qui custus erat basilicae beati Iohannis baptistae, quae intra eadem sita est civitatem, quam quondam Gundiperga regina construxerat, cum nimium diligeret regem et metueret, ne rex in bello periret, ait ad regem: 'Domine rex, omnis vita nostra in tua salute consistit; si tu in bello perieris, omnes nos iste tyrannus Alahis per diversa supplicia extinguet. Placeat itaque tibi consilium meum. Da mihi apparatum armorum tuorum, et ego vadam et pugnabo cum isto tyranno. Si ego obiero, tu recuperabis causam tuam; si vero vicero, maior tibi, quia per servum viceris, gloria
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ cũ foro iulanoꝵ̃ exercit̾ sparsimue¬
nir&. om̃s enĩ sicut ueniebant iurare
sibi cõpulit. diligent̃ cauens. nealiquis
exhis re trouersus. uenientib alus hoc
nuntiar&. Sicq oms aforo iuliuenien¬
tes eiꝰ sunt sacramentis ad stricti: Quid
plura : Cõom̃ib: alachis austriaȩ con¬
tracuninc ꝑt cũ suis. uenientes incãpo
cuicoronate nom̃ ẽ castraposuerunt:
d quẽ cuninc ꝑt
nuntiũ misit. mandans eiut cũ eo
singulare certam̃ in ir&. nec opꝰ e&̃
utrorũq exercitũ fatigare. Ad quȩ
uerba alachis minime consensit:
Cuicũ unus ex eis genere tuscus ei ꝑsua¬
der&. uirũ bellicosũ fortẽq eũ appel¬
lans. ut contracunic ꝑtũ audenter
exir& : alachis ad haȩc uerba respond
Cunincꝑt quã uis ebriosussit & trepi
cordis. tam̃ satis ẽ audax & mire for¬
titudinis. Nã tpr patris eiꝰ quando
nos eramus iuuenculi. habebantur
inpalatio berbices mire magnitudi¬
nis. quasille supradorsum eoꝵ lanã

Expanded text:
 eum Foroiulanorum exercitus sparsim veniret, omnes eos, sicut veniebant, iurare sibi conpulit, diligenter cavens, ne aliquis ex his retro reversus venientibus hoc aliis nuntiaret; sicque omnes a Foroiuli venientes eius sunt sacramentis adstricti. Quid plura? Cum omni Alahis Austria, econtra Cunincpert cum suis venientes, in campo cui Coronate nomen est castra posuere. 40. Ad quem Cunincpert nuntium misit, mandans ei, ut cum eo singulare certamen iniret, nec opus esset utrorumque exercitum fatigare. Ad quae verba Alahis minime consensit. Cui cum unus e suis, genere Tuscus, ei persuaderet, virum bellicosum fortemque eum appellans, ut contra Cunincpertum audenter exiret, Alahis ad haec verba respondit: 'Cunincpert, quamvis ebriosus sit et stupidi cordis, tamen satis est audax et mirae fortitudinis. Nam tempore patris eius quando nos erabamus iuvenculi, habebantur in palatio berbices mirae magnitudinis, quos ille supra dorsum eorum lanam
Abbreviated transcription (Latin):
Mira fidesregis. clem̃tia maxima xp̃i
Cuiusconsilium. nullus a direpotest
Sospes enĩ ueniens. sup̃mo ex orbebritanni.
Peruariasgentes. perfreta perq uias
U ꝓbẽ romuleã uidit. tẽplũq uerendum.
Aspexit petri: mystic a dona gerens
Candidus interoues xp̃i. sociabilis ibit
Corpore nã tumulũ. mente suꝑnatenet.

Expanded text:
des regis, clementia maxima Christi, Cujus consilium nullus adire potest. Sospes enim veniens supremo ex orbe Britanni, Per varias gentes, per freta, perque vias, Urbem Romuleam vidit, templumque verendum Aspexit Petri, mystica dona gerens. Candidus inter oves Christi sociabilis ibit, Corpore nam tumulum, mente superna tenet.
Abbreviated transcription (Latin):
ceptus. palatiũ suũ ingressus ẽ. Tun com̃s
ciues & p̃cipue epĩis. sacer dotes quoq &
clerici. iuuenes & senes certatim ad eum
concurrentes. om̃sq eũ cũlacrimis am¬
plexantes. dõ grãs de eiꝰ reuersione in¬
estimabiligaudiorepleticonclama¬
bant. Quos ille om̃s ut potuit oscula¬
tus ẽ. Nuntius subito ad alachisꝑuenit¬
uii ad implesse aldonẽ & grasonem
quod ei ꝓmiserant & caput cun incꝑti
ad tulisse. & non solũ caput sod& totũ
corp̃. eũq ad firmans inpalatiocon¬
sedere. Quod ille audiens. animocon¬
sternatus est: & contra aldonẽ & gra¬
sonem a furibundus & frendens.¬
multaq cõminans. ex inde egressus
suꝑplacentiã ad austriam reduit:
Singulasq ciuitates. partimblanditus.
partim uirib sibi socias ad sciuit : Nã
uicentiã ueniens. contraeũ eiꝰ ciues
egres si. bellũ para uer̃. Sed mox uic¬
ti: eiꝰ socu effectisunt: Inde exiens
reliquas ciuitates. Cũq contraeũ
cunincꝑt exercitũ colliger&. & foro¬

Expanded text:
alatium suum ingressus est. Tunc omnes cives, et praecipue episcopus, sacerdotes quoque et clerus, iuvenes et senes, certatim ad eum concurrentes, omnesque eum qum lacrimis amplexantes, Deo gratias de eius reversione, inaestimabili gaudio repleti, conclamabant; quos ille omnes prout potuit osculatus est. Nuntius subito ad Alahis pervenit, adimplesse Aldonem et Grausonem quod ei promiserant: et caput Cunincperti attulisse, et non solum caput, sed et totum corpus, eumque adfirmans in palatio consedere. Quod ille audiens, animo consternatus est, multaque contra Aldonem et Grausonem furibundus et frendens comminans, exinde egressus, per Placentiam ad Austriam rediit singulasque civitates partim blanditiis partim viribus sibi socios adscivit. Nam Vincentiam veniens, contra eum eius cives egressi, bellum paraverunt; sed mox victi, eius socii effecti sunt. Inde exiens, reliquas civitates. Cumque contra eum Cunincpert exercitum colliger
Abbreviated transcription (Latin):
annis xxuii. Constantissane tẽporib
theodorꝰ archi ep̃s & adrianꝰ abbas uir
ȩque doctissinus auitaliano papa missi
inbrittaniam. plurimas aeccłas angloꝵ
doctrinȩ ecclesiasticȩ fruge foecundar̃:
nitere debeat mirabili & discreta
consideratione de scripsit: XXXI¬
nsequenti post tpr̃ mense augustoa par¬
te orientis stella cometis apparuit nimis
fulgentib radiis quȩ post sem& ipsã re¬
uersa disparuit: Nec mora grauispesti¬
lentia ab eadẽ parteorientis secuta
romanũ populũ deuastauit: his dieb:
domnus paparomanȩ ȩccłae locũ qui
para dysus dr̃ anteba silicã beatia płi
pari candidis & magnis marmoribus
mirifice strauit: AXXII
Iac tẽ pestate fracoꝵ regnũ apud gallias
dagob̵ t̾ regebat. cũ quor ex grimo ald
pacis firmissimȩ foeđ inierat : Cuius
grimo aldi uires ꝑtarit &iã apud fran¬
coꝵ patriã constitutus metuens egres¬
sus egallia adbritanniã insulã saxanũq
regem ꝓperare disponit: XXIII.

Expanded text:
et septem. Constanti sane temporibus Theodorus archiepiscopus et Adrianus abbas, vir aeque doctissimus, a Vitaliano papa missi in Brittaniam, plurimas ecclesias Anglorum doctrinae ecclesiasticae fruge foecundaruntnitere debeat, mirabili et discreta consideratione descripsit. 31. Insequenti post tempore mense Augusto a parte orientis stella cometis apparuit nimis fulgentibus radiis, quae post semet ipsam reversa disparuit. Nec mora, gravis pestilentia ab eadem parte orientis secuta, Romanum populum devastavit. His diebus Domnus papa Romanae ecclesiae locum qui Paradisus dicitur ante basilicam beati apostoli Petri candidis et magnis marmoribus mirifice stravit. 32. Hac tempestate Francorum regnum apud Gallias Dagobertus regebat, cum quo rex Grimoaldus pacis firmissimae foedus inierat. Cujus Grimoaldi vires Bertaridus etiam apud Francorum patriam constitutus metuens, egressus e Gallia, ad Britanniam insulam Saxonumque regem properare disponit. 33. At
Abbreviated transcription (Latin):
ingressiq nauim. ad cunincꝑtũ ꝓfectis
Ad quẽ uenientes. ei pedib ꝓuoluti se con¬
traeũ nequit̃ egisse ꝓfessisunt. eiq ꝗd
Alachis malitiose contraeos locutꝰ fuerac
uł quale ipsiad eiꝰ ꝑditionẽ consiliũ de
derint nuntiauer̃. Iuid plura: Fleuer̃
pari & int̃se sacram̃ta deduxer̃. diẽ¬

Expanded text:
ingressique navem, ad Cunibertum profecti sunt. ingressique navem, ad Cunibertum profecti sunt. Ad quem venientes, ejus pedibus provoluti, se contra eum nequiter egisse professi sunt, eique quid Alachis malitiose contra eos locutus fuerat, vel quale ipsi ad ejus perditionem consilium eidem dederunt, nuntiaverunt. Quid plura? Fleverunt pariter et inter se sacramenta dederunt, die
Abbreviated transcription (Latin):
mihi in ꝓximo sids̃ uoluerit datur ẽ:
Quipuer cũ uespere domũ ad patrẽ
re gressus e&. eũ suus genitor requi¬
siuit. si quid ei illo die rexlocut᷑ fuiss&:
Ille patri om̃a ut facta fuerant. &
ꝗd sibi r ex dixerat nuntiauit:
haȩc aldo. uehe ment̃ ꝑtimuit. frmq suũ
grasonẽ adscitũ . ei om̃a quȩ rex maligne
locutus fuerat nuntiauit: Iuimoxcũ
amicis & his quib: credere poterant con¬
siliũ inier̃ qualit̃ alachis trrannum.
facere poss&. Quima turius ad palatiũ
ꝓfecti itaalachis dixer̃. Ed dignaris
inciuita teresidere : Ecce om̃isciuitas
& uniuersus płs tibi fidelis existit. & e¬
briosus ille cuninc ꝑt ita dissolutus est.
ut iã ultra nullas possit habere uires:
Egredere & uade inuenationẽ. & exerce
te cũ iuuenib tuis Nosaut̃ cũ reliquis
fidelib: tuis defendimꝰ tibi hancciuitat̃:
Sed & itatibirȩ ꝓmittimꝰ. ut in ꝓximo
inimicitui cunincꝑticaput. offeramus

Expanded text:
mihi in proximo, si Deus voluerit, daturus est'. mihi in proximo, si Deus voluerit, daturus est'. Qui puer cum vespere domum ad patrem regressus esset, eum suus genitor requisivit, siv quid ei illo die rex locutus fuisset, ille patri omnia ut facta fucrant et quid sibi rex dixerat nuntiavit. Audiens haec Aldo vehementer pertimuit, fratremque suum Grausonem adscitum, ei omnia quae rex maligne locutus fuerat nuntiavit. Qui mox cum amicis et his quibus credere poterant consilium ineunt, qualiter Alahis facere posset. Qui maturius ad palatium profecti, ita Alachis dixerunt: Quid dignaris in civitate residere, ecce omnis civitas et universus populus tibi fidelis existit, et ebriosus ille Cunibertus ita dissolutus est, ut jam ultra nullas possit habere vires. Egredere, et vade in venationem, et exerce te cum juvenibus tuis, nos autem cum reliquis fidelibus tuis defendemus tibi hanc civitatem. Sed et ita tibi repromittimus, ut in proximo inimici tui Cuniberti caput afferamus.