comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne dimissa: totis uiribus romam
contendunt. Hos ita ruentes: fabiꝰ
cum exercitu consul excepit. nec ta¬
men obstitit: immo potius hosti¬
lis ille impetus quasi aridam se¬
getem succẽdit. strauit et transiit.
Testatur hanc fabii cladem fluui-¬
us ałia: sicut cremera fabiorum.
Non enim facile aliquis similem
ruinam romane militiȩ recenseret:
etiam si roma in super incensa ñ
eẽt. Patentem galli urbem pene¬
trant trucidant rigentes simula¬
crorum modo in suis sedib sena¬
tores. Cosq incendio domorum cre¬
matos: lapsu culminum suorum
sepelut. Uniuersam reliquam
uiuentutem. quam constat iuix mil¬
le hominum tunc fuisse: in arce ca¬
pitolim montis latitantem obsi¬
dione concludunt. Ibiq infelices¬
reliquias fame peste desperatiõe.
formidine: cerunt subigunt. uen¬
dunt. Nam mille libris auri dis-¬
sensionis precium paciscuntur.
Non quo apud gallos roma par¬
ui nominis fuerit: sed quo illam

Expanded text:
ne dimissa, totis viribus Romam ne dimissa, totis viribus Romam contendunt. Hos ita ruentes Fabius cum exercitu consul excepit, nec tamen obstitit, immo potius hostilis ille impetus, quasi aridam segetem succidit, stravit et transiit. Testatur hanc Fabii cladem fluvius Allia, sicut Cremera Fabiorum. Non enim facile aliquis similem ruinam Romanae militiae recenseret, etiam si Roma insuper incensa non esset. Patentem Galli Urbem penetrant, trucidant rigentes simulacrorum modo in suis sedibus senatores: eosque incendio domorum crematos, lapsu culminum suorum sepeliunt. Universam reliquam juventutem, quam constat vix mille hominum tunc fuisse, in arce Capitolini montis latitantem, obsidione concludunt: ibiqreliquias fame peste desperatione formidine terunt subigunt uendunt: nam mille libris auri diecessionis pretium paciscuntur, non quo apud Gallos Roma parui nominis fuerit, sed quo illam
Abbreviated transcription (Latin):
nno ab urbe condita. cec.¬
obsidio uehiorum decem continus¬
tis annis magis obsessores quã
obsessos detriuit. Nam romam
repentinis sepe hostium cruptiõib
comminuti÷ preterea inhibernis
bella sortiti. hiemare sub pellibus
postremoq famen ac frigus in con¬
spectu hostium perpeti conati funt.
urbem nouissime si ne ullo digno
romane uirtutis testimonio. cũm¬
culis et clandestina ob reptione ce¬
perunt. Hanc utilem magis quam
nobilem uictoriam: primo dicta¬
toris camelli qui eam deuehien¬
tibus patrauit exilium ¶de hinc
ir ruptio gallorum et incendium
urbis in sequitur. Eui cladi aude¬
at quisquam si potest aliquos
motus hurus temporis compara¬
re: quamins non equȩ pendat
preteriti mali fabulam presentis
inuiria Igitur galli senones duce
brenni o. exercitu copioso et robu
sto nimis. cum urbem clusini qͣ
nunc custia dicitur obsiderent:
legatos romanorum qui tune com¬
ponende inter eos pacis gratia ue¬
pugnantas. Qua in dignatione
permoti. clusini oppidi obsidio¬

Expanded text:
nno ab Urbe condita CCobsidio Veiorum decem continuis annis magis obsessores quam obsessos detrivit. Nam Romani repentinis saepe hostium eruptionibus comminuti, praeterea in hibernis bella sortiti, hiemare sub pellibus, postremo famem ac frigus in conspectu hostium perpeti coacti sunt: urbem novissime, sine ullo digno Romanae virtutis testimonio, cuniculis et clandestina obreptione ceperunt. Hanc utilem magis quam nobilem victoriam, primo dictatoris Camilli, qui eam de Veientibus patravit, exsilium, dehinc irruptio Gallorum, et incendium Urbis insequitur: cui cladi audeat quisquam, si potest, aliquos motus temporis re, quamvis non aeque pendeat praeteriti mali fabula, et praesentis injuria. Igitur Galli Senones, duce Brenno, exercisto nimis cum urbem Clusini, quae nunc Tuscia dicitur, obsiderent,. legatos Romanorum, qui tunc conponendae inter eos pacis gratia uepugnantes: qua indignatiopermoti, Clusini oppidi 141 obsidio
Abbreviated transcription (Latin):
ua serit hic iux quemquam requiri
qui forte uellatens perierit. Rec¬
te sane compari huuc fuisse ibi ser¬
uatorum numerum. qui bic fue¬
rit perditorum plane quod rep¬
ditur. Et fatendum est in bac cla¬
de presenti plus deum seuisse: ho¬
mines minus. cum ꝑ agendo ipse
quod illi non impleuissent: cur eos
miserit demonstrauit. Quippe
cum supra humanas uires eẽt:
incendere eneas tͤabes et sub ruere
magnarum moles structurarum:
ginib uanis: quȩ super sticione
miserabili uel deum uel hominẽ
mentiuntur abiectum est. Forum¬
Q omnium abominamentorũ

Expanded text:
uaserit, hic uix quemquam requiri, qui forte ut latens perierit recte sane conpararim, hunc fuisse ibi seruatorum numerum, qui hic fuerit perditorum. plane, quod re proditur, et fatendum est: in hac clade praesenti plus Deum saeuisse, homines minus, cum, peragendo ipse quod illi non inpleuissent, cur eos miserit demonstrauit. quippe eum supra humanas uires esset, incendere aeneas trabes et subruere magnarum moles structurarum, ginibus uanis, quae superstitione miserabili uel Deum uel hominem mentiuntur, abiectum est: horumque omnium abominamentoru
Abbreviated transcription (Latin):
ctum. Qd̃ caput romualdus sibi de¬
ferri nissit.idq lacrimans oscula¬
tus ẽ: dignoq in loculo tumulari

Expanded text:
t. Quod caput Romoaldus sibi deferri jussit, idque lacrymans osculatus est, dignoque in loculo tumulari
Abbreviated transcription (Latin):
pudforumiulii gͥ sublato ere¬
bus humanis patriarcha sereno:
calixtus ur egregiꝰ qui erat tarui¬
siane eccłie archidiaconꝰ. anniten¬
te liutprando pͥntipe aquileiense
eccłiam regendam suscepit. Quo
ut diximꝰ in tempore. pemmo foro¬
iulanis preerat langobardis. Is
cũ iam nobiliũ quos cũ suis natis
nutrierat filios ad iuuenilem per¬
auxisset ęxatem: repente ei nun¬
tius uento imm̃sam sclauorum
multitudine in locũ qui luriana
dicitur aduentasse. Cum quib il¬
le uiuenib suꝑ eosdem sclauos
tercio irruens: magna eos clade
ꝓstrauit. Nec amplius ibi aliqͥs
aparte langobardorũ cecidit:
qͣm si nualdus qui erat iam eta¬
te grandeuus. Iste naq: insupiori¬
pugna que sub ferdulfo facta ẽ.du¬
os filios amiserat. Qui cũ pͥma &
scd̾a unice uixta uoluntatẽ suam se
de sclauis ultus ẽẽt: tercia uice pro¬
hibente duce & aliis langobardis
ñ potuit inhiberi. s ita eis respos¬
dit. Iam satis inquit meorũ filioꝵ

Expanded text:
pud Forum-Julii igitur, sublato e rebus humanis patriarcha Sereno, Calistus vir egregius, qui erat Tarvisianae Ecclesiae archidiaconus, annitente Liutprando principe, Aquileiensem Ecclesiam regendam suscepit. Quo, ut diximus, in tempore, Pemmo Forojulianis praeerat Langobardis. Is cum jam nobilium, quos cum suis natis nutrierat, filios ad juvenilem perduxisset aetatem, repente ei nuntius venit, immensam Slavorum multitudinem, in locum qui Lauriana dicitur adventasse. Cum quibus ille juvenibus super eosdem Sclavos tertio irruens, magna eos clade prostravit, nec amplius ibi aliquis a parte Langobardorum cecidit, quam Sigualdus, qui erat jam aetate grandaevus. Iste namque in superipugna, quae sub Ferdulfo facta est, duos filios amiserat. Qui cum prima et secunda vice, juxta voluntatem suam, se de Sclavis ultus esset, tertia vice, prohibente duce, et aliis Langobardis, non potuit inhiberi, sed ita eis respondit: Jam satis, inquit, meorum filiorum
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate ñ multos pꝰt dies eleutheriꝰ
patricius expulit: eũq interfecit.
Post hec idem eleutherius patricius
eunuchus imperii uira suscepit.
Qui dum arauenna rom̃a ꝑgeret.
in castro luceolis amilitib int̾fec¬
tus ẽ: caputq eius constantinopo¬
lim imꝑatori delatum est. xxo.

Expanded text:
civitate non multos post dies Eleutherius patricius expulit, eumque interfecit. Post haec isdem Eleutherius patricius eunuchus imperii jura suscepit. Qui dum a Ravenna Romam pergeret, in castro Luceolis a militibus interfectus est, caputque ejus Constantinopolim imperatori delatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ed & forum populi romanoñi
curitatem cuiꝰ eidem ciues ad¬
uersa quedam intulerant beneuen¬
tum ꝓficiscenti. missosq illiuseun¬
tes & redeuntes a beneuento seyuis
leserant: hoc modo deleuit. Qua¬
dragesimorũ tempore ꝑ alpembar¬
domis tusciam ingressus. nescien¬
tib omino romanis in ipso sacra¬
tissimo sabbato paschali su rand̃
ciuitatem ea hora qua bapt̾imus
fiebat inopinate irruit. tant̾aq¬
stragem occisorũ fecit: ut eti amd¬
acones ipsos qui infantulos bay¬
tizabant. in ipso sacro fonte ꝑim¬
rent. Sicqr eandem urbem del ess
ut usq hodie paucissimi in ea con¬
maneant habitatores.x
Rat quidem grimo aldo contia
romanos ñmediocre odium

Expanded text:
ed et Forum Populi, Romanorum civitatem, cuius cives eidem adversa quaedam intulerant Beneventum proficiscenti missosque illius euntes et redeuntes a Benevento saepius laeserant, hoc modo delevit. Quadragesimorum tempore per Alpem Bardonis Tusciam ingressus, nescientibus omnino Romanis, in ipso sacratissimo sabbato paschali super eandem civitatem, ea hora qua baptismum fiebat, inopinate inruit, tantamque occisorum stragem fecit, ut etiam diacones ipsos, qui infantulos baptizabant, in ipso sacro fonte perimeret. Sicque eandem urbem deiecit, ut usque hodie paucissimi in ea commaneant habitatores. 28. Erat quidem Grimualdo contra Romanos non mediocre odium
Abbreviated transcription (Latin):
gatus ab eo est quomͦ aut qualit
bertarit euadere potuisset. At
ille cum ei cuncta ex ordine retu¬
lisset. rex eiꝰ fidem & prudentiã

Expanded text:
gatus ab eo est quomodo aut qualiter Bertaridus evadere potuisset. At ille cum ei cuncta ex ordine retulisset, rex ejus fidem et prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
mi forisq comp̃ssis. pacem torius
orbis ꝓnuntiauer̃t: & ianũ gemi¬
num obseratis cohiberi claustris
sexto demũ ipsi p̾t urbem conditaã
censuerunt. Iure enim idenhonos
ultionis passionis dñi impensus ẽ:
qui etiam natiuitati fuerat tributꝰ.
¶Cunc deinde sine ullis bellorũ tumul¬
tib: in inm̃sum res publica roma
ꝓuehitur. Siquide achaia. licia. rho¬
dus. braantium. samꝰ. thracia. cilicia.
cõmagene tunc pͥmum redacte in
ꝓuintias: romanis iudicib legib¬
q: paruerunt. Nono autẽ imꝑii
eius anno: tres ciuitates cipro terre
motu corruerunt. & rome magna
pestilentia fuit. Uespasianus aut̃e
in uilla propria urca sabinos: no¬
no anno principatus sui profluiio
uentris est mortuus.
Nno ab urbe condita. dccc .xxͦ.uiͦiͦi.

Expanded text:
mi forisque conpressis pacem totius mi forisque conpressis pacem totius Orbis pronuntiauerunt et Ianum geminum obseratis cohiberi claustris sexto demum ipsi post Vrbem conditam cemsierunt. iure enim idem honos ultioni passionis Domini inpensus est, qui etiam natiuitati fuerat adtributus. tunc deinde sine ullis bellorum tumultibus in inmensum respublica Romana prouehitur: siquidem Achaia Lycia Rhodus Byzantium Samus Thracia Cilicia Commagene tunc primum redactae in prouincias Romanis iudicibus legibusque paruerunt. Nono autem imperii eius anno tres ciuitates Cypri terrae motu corruerunt et Romae magna pestilentia fuit. Vespasianus autem in uilla propria circa Sabinos nono anno principatus sui profluuio uentris est mortuus. Anno ab Vrbe condita DCCCXXVIII
Abbreviated transcription (Latin):
plum in ierusolimis incendit ac di¬
ruit: quod a die conattnis pͥme
usq ad diem euersionis ultimȩ man¬
serat aimis mille centũ & duobus.
Aluros urbis uniu̾sos: solo adeqͣnit
Sexcenta milia iudeorũ eobello int̾
fecta: cornelus & suetonius refer̃t
Iosephus uͦ iudeus qui & tunc bello
pͣrefuit. & apud uesꝑasianũ propt̃
p̃dictum imꝑium ueniam gr̃amq
meruerat: scripsit undecies centena¬
milia gladio & fame ꝑisse. Reliqͥas
uͦ uideorum diu̾sis actas conditio¬
nib toto orbe disꝑsas: quarũ nume¬
rus ad nongenta milia hominum
fuisse narratur¶ Hespasiauꝰ & titus
imꝑatores: magnificum agentes de
iudeis trium phũ urbem ingressi st̃
Pulchrum & ignotum antea cunctᷤ
qui aconditione urbis usq: ad id
tempus acti erant. hoc spectaculum
fuit: patrem & filium imo trium¬
phali curru uectos. gloriosissimam
ab his qui patrem & filium offende¬
rant. uictoriam reportasse. Qui cons¬
tinuo omib bellis ac tumultib do¬

Expanded text:
plum in Hierosolymis incendit ac diruit: quod a die conditionis primae usque ad diem eversionis ultimae, manserat annis mille centum et duobus. Muros urbis universos solo adaequavit. Sexcenta millia Judaeorum fecta Cornelius et Suetonius referunt. Josephus vero Judaeus qui ei tunc bello praefuit, et apud Vespasianum propter praedictum imperium veniam gratiamque meruerat, scrimilia gladio et fame perisse, reliquias uero Iudaeorum diuersis actas condicionibus toto Orbe dispersas: quarum numerus ad nonaginta milia hominum fuisse narratur. Vespasianus et Titus imperatores magnifioum agentes de Iudaeis triumphum Vrbem ingressi sunt. pulchrum et ignotum antea cunctisqui a conditione Vrbis usque in id tempus acti erant, hoc spectaculum fuit, patrem et filium uno triumphali curru uectos gloriosissimam ab his, qui Patrem et Filium offenderant, uictoriam reportasse. qui continuo omnibus bellis ac tumultibus do
Abbreviated transcription (Latin):
ed & forum populi romanorũ
ciritatem cuiꝰ eidem ciues ad¬
uersa quedam intulerant beneuens¬
tum ꝓficiscenti. missosq illius tun¬
tes & redeuntes a beneuento sepius
leserant: hoc modo deleuit. Qua¬
dragesimorũ tempore ꝑ alpembar¬
donis tusciam ingressuis. nescien¬
tib omĩno romanis in ipso sacra¬
tissimo sabbato paschali suꝑ eando
ciuitatem ea hora qua baptimus
fiebat inopinate irruit. tant̃aq¬
stragem occisorũ fecit: ut etiamdi¬
acones ipsos qui infantulos bap¬
trzabant. in ipso sacro fonte ꝑimi¬
rent. Sicq eandem urbem deiecte
ut usq hodie paucissimi in ea com¬
maneant habitatores.
siat quidem grimoaldo conra

Expanded text:
ed et Forum Populi, Romanorum civitatem, cuius cives eidem adversa quaedam intulerant Beneventum proficiscenti missosque illius euntes et redeuntes a Benevento saepius laeserant, hoc modo delevit. Quadragesimorum tempore per Alpem Bardonis Tusciam ingressus, nescientibus omnino Romanis, in ipso sacratissimo sabbato paschali super eandem civitatem, ea hora qua baptismum fiebat, inopinate inruit, tantamque occisorum stragem fecit, ut etiam diacones ipsos, qui infantulos baptizabant, in ipso sacro fonte perimeret. Sicque eandem urbem deiecit, ut usque hodie paucissimi in ea commaneant habitatores. 28. Erat quidem Grimualdo contra
Abbreviated transcription (Latin):
Romanꝰ patricins & exarchus
raisenne roma ꝓperauit. Quidũ
rauennam reuertitur: tenuit n¬
uitates que a langobardis teneba¬
tur. quarũ ista sunt nomina. su¬
trium. polimartiũ. hostas. tuder. a¬
meria.perusia. luceolus. & alias
quasdam ciuitates. Qd factũ cũ regi
agilulfo nintiatũ ẽet: statim ticimñ
egressus. cum exercitu ualido tiutti
tem ꝑusiam ꝑetiit: ibiq ꝑ dies aliqͦt
maurisionẽ ducem langobardorũ
qui se romanorũ partib tradia̾at
obsedit. & sine mora captum utta

Expanded text:
patricius et exharchus Ravennae Romam properavit. Qui dum Ravennam revertitur, retenuit civitates quae a Langobardis tenebantur, quarum ista sunt nomina: Sutrium, Polimartium, Hortas, Tuder, Ameria, Perusia, Luceolis, et alias quasdam civitates. Quod factum cum regi Agilulfo nuntiatum esset, statim Ticino egressus, cum valido exercitu civitatem Perusium petiit; ibique per dies aliquod Maurisionem ducem Langobardorum, qui se Romanorum partibus tradiderat, obsedit, et sine mora captum vita
Abbreviated transcription (Latin):
¶ꝓreterea cum eum fratres duo tra-¬
chiȩ reges de regni terminiᷤ ambi¬
gentes udicem exconsensu preop¬
tauissent: philippus more ingenii
sui ad iudicium tamquam ad bel¬
lum cum instructo exercitu in gres¬
sus. sotios iuuenes uita regnoq:
priuauit. Iathemenses uero qui pͥꝰ
philippi ingressum termopilarum
munitione repulerant: ultro pa-¬
cem eius expe tentes fraudulentis¬
simum hostem de glecta introitus
custodia commouerntet uteuta
men gretiȩ ciuitates ut intentius
cum illo cuulibus bellis uacarett
sub specie pacu  et federis sponte se
externe dominationi subicerunt.
Maxime cum thessali biotiiq posce¬
rent. philippum. ut ꝓ fessum se adu̾¬
sum focenses ducem᷑ ex hiberet. sus crpu¬
tumq bellum gereret contra focem¬
sei ad hibitis secum athemensib
et lacedemoniis. uel differri bellũ

Expanded text:
praeterea, cum eum fratres duo Thrapraeterea, cum eum fratres duo Thraciae reges de regni terminis ambigentes iudicem ex consensu praeoptauissent, Philippus more ingenii sui ad indicium tamquam ad bellum cum instructo exercitu ingressus inscios iuuenes uita regnoque priuauit Athenienses uero, qui prius Philippi ingressum Thermopylarum munitione reppulerant, ultro paoem eius expetentes fraudulentissimum hostem de neglecta introitus custodia commonuerunt. ceterae etiam Graeciae ciuitates ut intentius ciuilibus bellis uacarent, sub specie pacis et foederis sponte se externae dominationi subiecerunt, maxime cum Thessali Boeotiique poscerent Philippum, ut professum se aduersum Phocenses ducem exhiberet susceptumque bellum gereret, contra Phocenses adhibitis secum Atheniensibus et Lacedaemoniis uel differri bellu
Abbreviated transcription (Latin):
qualiratis diis uictus est. P ostħ
ĩ cappadocia¬
in capadotiam transiit: ibiq bel¬
lum pari perfidia gessic. Captos per
dolos finitimos reges interfecit:
totamq capadotiam imperio ma¬
cedoniȩ subdidit. Inde post cedes.
incendia. de predationesq in soti¬
is urbibus gestas: parricidia in
fratres conuertit: quos patriex
nouerca genitos. cum coheredes
regni uer eretur: interficere aggres¬
sus est. Cum autem unum exhis
occidisset duo in olintum confuge¬
runt. Quamͣ mox philippus hosti¬
liter aggressus urbem antiquissi¬
mam et florentissimam: cedibus ac
sanguine repletam. opibus homi¬
nibusq uacuauit: et ab stractos e¬
tiam fratres supplicio et neci dedit.
Dein cum eccidio sotiorum et parri¬
cidio fratrum elatus. cedere sibi om¬
nia quȩ cogitauisset putaret: aura.¬
a loca in thessalia. et argenti me¬
talla intracia inuasit. Ae ne ius qd̃
uel fas iniuolatum pretermitteret.
preocupato mari et classe dispersa.
prraticam quoq exercere instituit.

Expanded text:
quasi iratis diis victus est. Post in Cappadociam transiit, ibique bellum pari perfidia gessit, captos per dolum finitimos reges interfecit, totamque Cappadociam imperio Macedoniae subdidit. Inde post caedes, incendia depraedationesque in sociis urbibus gestas, parricidia in fratres convertit, quos patri ex noverca genitos cum cohaeredes regni vereretur, 172 interficere aggressus est. Cum autem unum ex his occidisset, duo in Olynthum confugerunt: quam mox Philippus hostiliter aggressus, urbem antiquissimam et florentissimam, caedibus ac sanguine repletam, opibus hominibusque vacuavit, abstractos etiam fratres supplicio et neci dedit. Dein cum, excidio sociorum et parricidio fratrum elatus, licere sibi omnia, quae cogitavisset, putaret, auraa loca in Thessalia et argenti metalla in Thracia inuasit ac, ne quod ius uel fas inuiolatum praetermitteret, praeoccupato mari et classe dispersa piraticam. quoque exercere instituit.
Abbreviated transcription (Latin):
aulum postumiũ postumii consuł
exerciti p̃fecerat: apud calama ur¬
bem thesauris regis conditꝰ inbiantẽ¬
bello compressit. cuiiq uicto ignomi¬
niosissimũ fedus exegit. uniu̾sam
pene affricam aromanis deficient̃
regno suo iunxit¶ Postea tam̃ mecs¬
li consulis integritate & disciplina o¬
ertitus. duob etiam prȩliis uictus
uidit prȩsente seꝰ uastari numediam
suam & ñ posse defendi. Aquo ad ar¬
ditionem coactus: ccc. obsides dedit
fruĩtum atq alios cõmeatus ꝑsi¬
suturum sese spopondit. Ria am¬
Exin cum interttis in pace imꝓbos
ñ cohiberer exuursuis. gaumarii cor
sulis ñ minore pene qm t̃pse predi¬
tus ẽ. astutia: romanisq uirib fra¬
ctus est. Maxime postquã maris
urbem caupasam ab hercule phe

Expanded text:
A. Postumium, Postumii consuliA. Postumium, Postumii consuliexercitui praefecerat, apud Calamam urbem thesauris regiis conditis inhiantebello oppressit adque uicto ignominiosissimum foedus exegit. uniuersam paene Africam a Romanis deficientem regno suo iunxit. postea tamen Metelli consulis integritate et disciplina coercitus, duobus etiam proeliis uictus uidit praesente se et uastari Numidiam suam et non posse defendi: a quo ad deditionem coactus trecentos obsides dedit, frumentum atque alios commeatus persoluturum sese spopondit, tria mExin cum incertus in pace improbos non prohiberet excursus, C. Marii cos., qui non minore pene quam ipse praeditus erat astutia, Romanisque viribus fractus est, maxime postquam Marius urbem Capsam ab Hercule Ph
Abbreviated transcription (Latin):
iugurthe numidarũ regi bellũ con¬
sensu populi romani senatus indixit.
¶S ego de nigurtha ordinis tam̃ loco &
causa cõmemorationis breuit̃ ꝑstrin¬
xerim: quia ut de natura eiꝰ uaria atq
intolerabili. ita & de rebus tam dolo¬
se qm strenue gestis. propt̾ opunam
scriptorũ luculentiam. satis sufficieis
apud om̃s noticia ẽ¶Igͥ uigurtha mi¬
cipse numidarũ regis ad optiiuis. he¬
resq: inter naturales eiꝰ filios factus:
pͥmum cobȩredes suos. id ẽ. hiempsa¬
lem occidit. atq adhẽbalem bello uic¬
tum: affrica expulit salpurniũ de¬
inde consulem adu̾sum se missum
pecunia corrupit: atq: ad turpissi¬
mas conditiones pacis addixit.Pre¬
terea cum rom̃a ꝑuenisset:om̃ib
pecunia autͥ corruptis. autꝰ emptati.
seditiones dissensionesq ꝑ mistuit.
Quam cum egrederetur: infami satĩ
notauit elogio duensso urbem ue-¬
nalem & mature ꝑituram: si emp¬
torem inuenerit. In sequenti anno

Expanded text:
Iugurthae Numidarum regi bellum conIugurthae Numidarum regi bellum consensu populi Romani senatus indixit. Sed ego de Iugurtha ordinis tantum loco et causa commemorationis breuiter perstrinxerim, quia ut de natura eius uaria atque intolerabili ita et de rebus tam dolose quam strenue gestis propter opimam scriptorum. luculentiam satis sufficiens apud omnes notitia est. Igitur Iugurtha, Micipsae Numidarum regis adoptiuns heresque inter naturales eius filios factus, primum coheredes suos, id est Hiempsalem occidit, Adherbalem bello uictum Africa expulit. Calpurnium deinde consulem aduersum se missum pecunia corrupit atque ad turpissimas condiciones pacis adduxit. praeterea cum Romam ipse uenisset, omnibus pecunia aut corruptis aut adtemptatis seditiones dissensionesque permiscuit ; quam cum egrederetur infami satis notauit elogio dicens: o urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit! Insequenti anno
Abbreviated transcription (Latin):
ligeret: alium compactis lurtribus
cathenisq conexum. suꝑstratis con¬
fixisq tabulis instruxit. Conserta
pugna. & diu grauiter agitata: uic¬
ti galli conuersiq in fugam dũ qͥsq
sibi tͣiet. coaceruatis inconsulte ag¬
minib & prȩ propero transitu. pon̾¬
tis uincula ruperunt: ac mox cum
ipsis lintrib mersi sunt. Centum¬
bituiti fuisse traduntur: ex quib
tem sub radice alpium sitam. uello
agressus est. Qui cum se romanis copiiᷤᷤ
circũ septos uiderent. belloq impareᷤᷤ
forte intelligerent: occisis coniugib ac libe¬
ris. in fłamas se proiẽcerunt. Qui uͦ
preoccupantib romanis ꝑagente tc̃
mortis sue copiam ñ habuerant. cap¬
tiq fuerant: alii ferro. alii suspendio.
alii abebegato cibo sese consumpser̃t.
Nullusq om̃ino itł paruulus suꝑ¬
furt: qui seruitutis conditionẽ uite
amore tolerarit.
Nno ab urbe condita sexcentesimo
& lucio calpurnio bestia consulib:

Expanded text:
e intellegeret, alium conpactis lintribus e intellegeret, alium conpactis lintribus catenisque conexum superstratis confixisque tabulis instruxit. conserta pugna et diu grauiter agitata, uicti Galli conuersique in fugam, dum quisque sibi timet, coaceruatis inconsulte agminibus et praepropero transitu pontis uincula ruperunt ac mox cum ipsis lintribBituiti fuisse ttem sub radioe Alpium sitam bello dgressus est. qui cum se Romanis copiis circumsaeptos uiderent belloque inpares fore intellegerent, occisis coniugibus ac liberis in flammas sese proiecerunt. qui uero praeoccupantibus Romanis peragendae tunc mortis suae copiam non habuerant captique fuerant, alii ferro, alii suspendio, alii abnegato cibo sese consumpserunt, nullusque omnino uel paruulus superfuit, qui seruitutis condicionem uitae amore toleraret. Anno ab Vrbe condita DCXXXV et L. Calpurnio Bestia consulibus
Abbreviated transcription (Latin):
ticam infestationem quȩ iisdem t̾e
exoriebatur.plurima incolarũ cede
compressit ¶Eneus quoq domiciꝰ
proconsul allobrosas gallos uixta
oppidum uindaliũ grauissimo bel¬
lo uicit: maxiie cum elefantorum
noua forma equi hostium hostesq
cont̾riti diffugissent. Uigniti milia
ibi allobrogarum cȩsa referuntur:
tria milia capta sunt¶ Codem tẽpore
ethna mons ultra solitum exarsit:
& torrentib igneis suꝑfusis lateq cir¬
cũifluentib catinam urbem finesq
eins oppressit: ita ut tecta edium ca
lidis cinerib ꝑusta & pregrauata cor¬
ruerent Cuius leuande dadis causa:
senatus decem annorũ uectigalia ca¬
tiniensib remisit.
fino ab urbe condita. dcͦ. xxͦ.uiͦi.
fabns consul bitutto regi auer¬
norum gallie ciuitatis bellum ma¬
ximo instructu comparanti: ad eo
cum paruo exercitu occurrit. ut bi¬
tuitus paucitatem romanorũ uix
ad escam canib quos in agmine ha¬
bebat sufficere posse. iactaret. Qui
cum sibi ad transferendas copias unũ

Expanded text:
ticam infestationem, quae ab eisdem tunc exoriebatur, plurima incolarum caede compressit. Cn. quoque Domitius poppidum Vindalium gravissimo bello vicit, maxime cum elephantorum nova forma equi hostium hostesque conterriti diffugissent. ibi Allobrogum caesa referuntur, tria milia capta sunt. Eodem tempore Aethna mons ultra solitum exarsit, et torrentibus igneis superfusis lateque circumfluentibus, Catinam urbem finesque ejus oppressit, ita ut tectlidis cineribus praeusta et praegrauata conruerent: cuius leuandae cladis causa senatus decem annorum uectigalia Catinensibus remisit. Anno ab Yrbe condita Dcxxvm Fabius consul Bituito regi Aruernorum Galliae ciuitatis bellum maximo instructu conparanti adeo cum paruo exercitu occurrit, ut Bituitus pauoi-is tatem Romanorum uix ad escam canibus, quos in agmine habebat, sufficere posse iactaret. qm oum sibi ad transferendas copias unum
Abbreviated transcription (Latin):
templum mineruȩ secesserat.
gladio in cumbere uolens. inter¬
uentu seccoris retentus ẽ. Itaq cũ
aii anceps bellum agitaretur:
tandem sagittarii ab opimio mĩ¬
si consertam mulutudinẽ distur¬
banerunt. Duo flacchi pater filiꝰq
cum ꝑ ecdem limȩ in pͥuatam do¬
mum dissiluissent. Soresq obie¬
cissent: resciso crauicio pariete cor¬
fossi sunt. Ei rachus ꝓ seamicis pu¬
gnantib ac ꝑeuntib egre ad pon¬
tem sublicism ꝑuenit: ibiq ne ui¬
uus caꝑetur ceruicem seruo siro
prebuit. Caput grachi excisũ comͦ¬
suli allatum ẽ: corpus ad cornelĩã
matrem misenũ opꝑidum deuec¬
tum ẽ. hec aut̃e cornelia affricam
maioris filia: misenũ ut dixi pri¬
oiis filii morte secesserat. Bona
grachi publicata sunt: flaccus ad¬
olescens inrobore necatus ẽ. Ex fac¬
tione grachi: ducenti quin quagin¬
ta mad uentirio cesi referuntur. O¬
pimius consul sicirc in bello fortiͤ
fuit. ita inqusottione crudelis.
Nam amplius tria milia homi¬

Expanded text:
templum Mineruae secesserat, gladio incumbere uolens, interuentu Laetorii retentus est. itaque cum diu anceps bellum agitaretur,: tandem sagittarii ab Opimio missi consertam multitudinem disturbauerunt. dno Flacci pater filiusque cum per aedem Lunae in priuatam domum desiluissent foresque obiecissent, rescisso craticio pariete confossi sunt. Gracchus diu pro se amicis pugnantibus ac pereuntibus aegre ad pontem sublicium peruenit ibique, ne ninus caperetur, ceruicem seruo suo praebuit. caput Gracchi excisum consuli adlatum est, corpus ad Corneliam matrem Misenum oppidum deuectum est. haec autem Cornelia, Africani maioris filia, Misenum, ut dixi, prioris filii morte secesserat. bona Gracchi publicata sunt; Flaccus adulescens in robore necatus est; ex factione Gracchi ducenti quinquaginta in Auentino caesi fuisse referuntur. Opimius consul sicut in bello fortis fuit ita in quaestione crudelis. nam amplius tria milia homi
Abbreviated transcription (Latin):
cum exercitu transit. Ibi: suis quid
moliatur aperit. Deinde: quid facto
opus sit docet. Ilico unanimiter na¬
ues primum in quib uenere sue¬
cendinit: nequa spes fugiendi foret
Dehinc cum omnia inque direxissit
prosterneret. uillas castellaq incen¬
deret: annonem quendam cum .xͦx.
milib p᷑ enorum oburam habute

Expanded text:
cum exercitu transit, ibi suis, quid moliatur, aperit: deinde quid facto opus sit, docet. Illico unanimiter naves primum, in quibus venere, incendunt, ne qua spes refugiendi foret. Dehinc cum omnia in quae direxisset, prosterneret, villas castellaque incenderet, Annonem quemdam cum triginta millibus Poenorum obvium habu
Abbreviated transcription (Latin):
ppropinquantis finis com¬
plura fuere ꝓdigia. ut ñ solũ alii.
s cram ipse hoc minitari sentiret.
Per tres continuos inteq termino
ꝓximos annos. & solis & lunȩ cre¬
berrima defectio: & in sole macła
quȩdam atri coloris septem dierũ
spacio insa. Porticus quã inter ba¬
filicam & regiam operosa mole con¬
struxerat. die ascensionis dñi su¬
bita ruma usq ad fundamenta
collapsa. Item pons rheni apud
magontiacũ quem ipse ꝑ decem an¬
nos ingenti labore & oꝑe mirabi¬
li de ligno tra construxit: ut ꝑhen¬
niter durare uideretur. ita tribus
horis fortuito incendio conflagra¬
uit: ut preter quod aqua tegebat᷑.
ne ulla quidem hastula ex cõ rema¬
neret. Ipse qͦ cum ultima in saxo¬
nia expeditionẽ contra gotofridĩi
regem danoru ageret̃. quada die
cum aute exortum solis castris
egressus trer agere cepisset:indit
repente delapsam celitus cin
ingenti lumine facem a dextra
insinistram ꝑ serenum aeta tͣns¬
currere. cunctisq hoc signũ qͥd

Expanded text:
ppropinquantis finis complura fuere praesagia , ut non solum alii, sed etiam ipse hoc minitari sentiret. Per tres continuos vitaeque termino proximos annos et solis et lunae creberrima defectio, et in sole macula quaedam atri coloris septem dierum spatio visa. Porticus, quam inter basilicam et regiam operosa mole construxerat, die ascensionis Domini subita ruina usque ad fundamenta conlapsa. Item pons Hreni apud Magontiacum, quem ipse per decem annos ingenti labore et opere mirabili de ligno ita construxit, ut perhenniter durare posse videretur, ita tribus horis fortuitu incendio conflagravit, ut, praeter quod aqua tegebatur, ne una quidem hastula ex eo remaneret. Ipse quoque cum ultimam in Saxoniam expeditionem contra Godofridum, regem Danorum, ageret, quadam die, cum ante exortum solis castris egressus, iter agere coepisset, vidit repente delapsam caelitus cum ingenti lumine facem a dextra in sinistram per serenum aera transcurrere, cunctisque hoc signum, quid
Abbreviated transcription (Latin):
uium capita illata conuiuiis. obla¬
ta caͣpitoliis. collata rostris. ad spec¬
tatulum ornatumq cong̾eret. ac
septimum consulatum cum cinna
tercio consule ꝑuasisset: in exordio
consularis imꝑii sera tandem inor¬
te p̃reptus est. Cinna bonorũ neces:
malorũ cede suppleuit. Nam cum
introducta ꝑ mariũ fugitiuorũ ma¬
nus insatiabilis predandi ẽct. nul¬
lamq partem auctorib prede consu¬
lib ministraret: in forib quasi sti¬
pendii causa sollicitata militib ꝙ:
circundata mermis extincta est.
Cesa sunt illa die in foro urbis: oc¬
to milia fuginuorũ. Idemq cinna
quarto conul: ab exercitu suo int̾¬
fectus ẽ. Interea residui senatorum
qui potentiam cinne. marii crude¬
litatem. insaniam fimbrie. sertorĩq:
audaciam fuga euaserunt: trans¬
uecti in greciam toegere prȩcib sillã
ut ꝑielitanti imimo iam ꝑene ꝑdt̃ȩ¬

Expanded text:
uium capita inlata conuiuiis, oblauium capita inlata conuiuiis, oblata Capitoliis, conlata Rostris ad spectaculum ornatumque congereret ac septimum consulatum cum Cinna tertium consule peruasisset, in exordio consularis imperii sera tandem morte praereptus est. Cinna bonorum neces malorum caede suppleuit. nam cum introducta per Marium fugitiuorum manus insatiabilis praedandi esset nullamque partem auctoribus praedae consulibus ministraret, in forum quasi stipendii causa sollicitata, militibusque circumdata, inermis extincta est. caesa sunt illa die in foro Vrbis octo milia fugitiuorum, idemque Cinna quarto consul ab exercitu suo interfectus est. Interea residui senatorum, qui potentiam Cinnae, Marii crudelitatem, insaniam Fimbriae Sertoriique audaciam fuga euaserant, transuecti in Graeciam coegere precibus Sullam, ut periclitanti immo iam paene pe
Abbreviated transcription (Latin):
arius antium & ariciam ciui-¬
tates hostiliter irrupit: cunc¬
tosq in his preter ꝓ ditores int̾fecit.
bona suis airipienda ꝑmisitlost
unna consul cum legionib & ma¬
rius cum fugitiuis urbem ingressi:
nobilissimos quosq senatus & plu¬
rimos consulares uiros int̾fecerunt.
Sed quota hec portio ostentate mise¬
rie ẽ. ũno uerbo diffinisse cedem bo¬
norum: cuiꝰ fuit tanta numerositas.
tanta diuturnitas. tanta trudelitas
tantaq diu̾sitas. Ueruntam̃ equiꝰ
ẽ. me aliquid utilitatis subtraxisse
cause: qͣm tantum horroris inges¬
sisse noticie. siue ꝑitis hec siue im¬
peritis obitiantur de patria. Siqui¬
dem de tiuib & de maiorib nr̃is hec
loquimur: qui his exagitati mał
tam abominanda gesserunt. de qͥ¬
bus etiam auditis posteri ꝑhorrescunł.
Qui profecto nolunt ista nimis exag¬
gerari. aut sufficientis noticiȩ mode¬
ratione si sciunt. aut mmisericordis re¬
uerentie contemplatione si nesciuñ.
¶Igitur marius cum utt̾fectorum ci¬

Expanded text:
arius Antium et Arioiam ciuitates hostiliter inrupit cunctosque in his praeter proditores interfecit, bona suis diripienda permisit. post Cinna consul cum legionibus et Marius cum fugitiuis Vrbem ingressi nobilissimos quosque e senatu et plurimos consulares uiros interfecerunt.\' Sed quota haec portio ostentatae miseriae est? uno uerbo definisse caedem bonorum, cuius fuit tanta numerositas, tanta diuturnitas, tanta crudelitas tantaque diuersitas? uerumtamen aequius est me aliquid utilitatis subtraxisse causae quam tantum horroris ingessisse notitiae, siue peritis haec siue imperitis obiciantur. de patria siquidem, de ciuibus et de maioribus nostris haec loquimur, qui his exagitati malis tam abominanda gesserunt, de quibus etiam auditis posteri perhorrescant, qui profecto nolunt ista nimis exaggerari aut sufficientis notitiae moderatione, si sciunt, aut misericordis reuerentiae contemplatione, si nesciunt. Igitur Marius cum interfectorum ci
Abbreviated transcription (Latin):
dalis pręlio acriter ut pote ꝓ liber¬
tatis gła decertantes. uictoriam ca¬
piunt. Qui magna postmodũ famiᷤ
ƿenunam in eadem scoringa ꝓ uin¬
ua ꝑpessi. ualde aĩo consternati st̃.¬

Expanded text:
dalis praelio, acriter utpote pro libertatis gloria decertantes, victoriam capiunt; qui magnam postmodum famis penuriam in eadem Scoringa provincia perpessi, valde animo consternati s
Abbreviated transcription (Latin):
eNse maio rege ꝑsarum dario
apud gangemꝰ amne suꝑato:ac¬
ceptaq̃: inconditionẽ om̃i eiꝰ regione.
ndinarios ĩparatoresq nr̃os prepo¬
sumꝰ orientis ꝓunciis: multis opib
regalib ditat᷑i. ut in priori epła sig¬
nificauerã tibi. & nunc ne sim scri

Expanded text:
ense Maio rege Persarum Dario apud Gangem amnem superato acceptaque in condicionem omni eius regione ordinarios praeparatoresque nostros praeposuimus orientis provinciis, multis opibus regalibus ditati, ut in priori epistola significaveram tibi. Et nunc, ne sim scri
Abbreviated transcription (Latin):
pyd francorũ ꝙͦ gentẽ pipino
uita exempto. eius filius ka¬
rolus de quo p̃miseramꝰ licet per
multa belli certamina de manu
raginfridi pͥncipatũ tenuit. Nam
tũ in custodia teneretur. ditio
nutu ereptꝰ aufugit: ac pͥmũ con¬
tra ragnifridũ cum paucis bis terq.
certauit. nouissimeq eũ apud uin¬
uacũ magno certamme suꝑanit.
lui tam̃ una hoc e. andegauensẽ
ciuitatẽ ad habitan. lũ concessit.
tunctam uero francorũ gentem
ipse gub̾nandam suscepit. xlui
oͦ tem pore liutprandus rex dona¬
tionẽ patrimonii alpiũ coctia¬
rum romant eccłiȩ confirmauit.
Nec multũ p̾t idem regnator guntru¬
dam filiam theodeb̾ti baioariorum
ducis apud quẽ exularat in ina-¬
trimoniũ duxit. de qua unã solũ¬
modo filiam genuit.

Expanded text:
put Francorum quoque gentem Pipino vita exempto, eius filius Carolus, de quo praemiseramus, licet per multa bella et certamina, de manu Raginfridi principatum sustulit. Nam cum in custodia teneretur, divino nutu ereptus aufugit, ac primum contra Raginfridum cum paucis bis terque certamen iniit novissimeque eum aput Vinciacum magno certamine superavit. Cui tamen unam, hoc est Andegavensem , civitatem ad habitandum concessit; cunctamque vero Francorum gentem ipse gubernandam suscepit. 43. Eo tempore Liutprand rex donationem patrimonii Alpium Cottiarum Romanae ecclesiae confirmavit. Nec multum post idem regnator Guntrut, filiam Teutperti Baioariorum ducis, aput quem exularat, in matrimonium duxit; de qua unam solummodo filiam genuit.
Abbreviated transcription (Latin):
rens stratisq se apponens. uel ma¬
gis abdens clamaret tantum om¬
uino frigus esse quantum nec
in apeninno aliquando fuerit: cũ
annibal elefantos. equos. pluri.¬
mamq exercitus sui partem. n¬
uibus clausus atq oppressus a
misit: hunc ego puerilibus licen¬
tiis nauseantem. non modo dicen¬
te mita non ferrem: sed etiam ab
ipsis stratis ocii sui testibus in¬
populum. publicum que pro tra-¬
herem. eiq foras producto infan¬
tes in eo atq ex eo gelu ludentes
bosa nugacitas deluatis inciata

Expanded text:
rens stratisque sese adoperiens uel marens stratisque sese adoperiens uel magis abdens clamaret, tantum omnino frigus esse quantum nec in Appennino aliquando fuerit, cum Hannibal elephantos equos plurimamque exercitus sui partem nuimisit; hunc ego puerilibus licentiis nauseantem, non modo dicentem ista non ferrem, sed etiam ab ipsis stratis, opopulum publicumque protraherem, eique foras producto infantes in eo atque ex eo gelu ludentes bosa nugacitas delicatis uitiata
Abbreviated transcription (Latin):
dui sustinint iugilias recoraetur:
proculubio impatientius ferer is¬
tarum inquietudinem: quam illarum
recordationem. Sed quam itis apud
omirium sensus pro captu tempoꝵ
ita uideri queat: numquid tamen
aliquis existit qui uel in ipsa apxietate
prontintier grauiores pulices esse
quam febres. aut acerbius accipi¬
at se uigilare sanum quam dormire
non potuisse moritin ⁊inc Quȩ
cum ita sint: delicatis ipsis et que¬
rulis nostris. ut cumq concedo. ut
hec quibus nunc quia sic expedit
interdum admoremur sei. tiendo
grauia putent. Non tamen ihibeo:
ut etiam asserant comparando gra¬
uiora. Quemadmodum siquis a mol¬
lissimis stratis cubiculoq per dom¬
modo matutimis egrediens noctur¬
no geru lacunarum dorsa obri¬
guiuse herbasq incanuisse pro-¬
spiceret: et in opinato uisu ad¬
monitus. diceret. frigus est hodie:
hic michi nequaquam reprebenden-¬
dus uideretur: quia uel commumꝰ
uel proprio sensu locutus esset.
at si trepidus incubiculum recur¬

Expanded text:
diu sustinuit, uigilias recordetur, procul dubio inpatientius feret istarum inquietudinem \t quam illarum recordationem. sed quamuis apud omnium sensus pro captu temporum ita uideri queat, numquid tamen aliquis exsistet, qui uel in ipsa anxietate pronuntiet grauiores pulices esse quam febres? aut acerbius accipiat se uigilare sanum quam dormire non potuisse moriturum? quae cum ita sint, delicatis istis et querulis nostris utcumque concedo, ut haec, quibus nune, quia sic expedit, interdum admonemur, sentiendo / grauia putent, non tamen coniueo, ut etiam adserant conparando grauiora. quemadmodum si quis e mollissimis stratis cubiculoque percommodo matutinus egrediens nocturno gelu lacunarum dorsa obriguisse herbasque incanuisse prospiceret et inopinato uisu admonitus diceret ‛frigus est hodie\': hic mihi nequaquam reprehendendus uideretur, quia uel communi usu uel proprio sensu locutus esset. at si trepidus in cubiculum recur
Abbreviated transcription (Latin):
um ad quartum ab urbe lapidem
consedit. facile fine dubio pondere.
multitudinis. et alacritate uirtutis
per turbatam occupatura ciuitatem:
nisi otio eclenitudine torpuisset.
Ubi atrocissimam prgnam malli¬
us corquatus singularter inchoa¬
uit: titus quintius dictator eruen¬
tissima congressione confecit. fuga¬
ti exhoc prelio plurimi galli instau¬
ratis iterum copiis in bellum ruentes.
agio sulpitio dictatore superati funt.
Post paululum quoq tuscorum pug¬
na subgaio martio consecuta est: ui¬
bi conici datur quamtum hominũ
hisdem diebus galli se inpredam
per maritima loca subiectis alba¬
nis montibus diffuderunt. Aduer-¬
sum quos nouo milttum dilectu ba¬
bito comirriptis q legio nibus de¬
cem.lxͣ. milia romanorum negatis
sibi latinorum. auxiliis processerunt.
Confecit hanc pugnam marcus
ualerius auxiliante. Coriius often¬

Expanded text:
um ad quartum ab Vrbe lapidem um ad quartum ab Vrbe lapidem consedit, facile sine dubio pondere multitudinis et alacritate uirtutis perturbatam occupatura ciuinisi otio et lentitudine torpuisset: ubi atrocissimam pugnam Manlius Torquatus singulariter inchoavit 160, T. Quinctius dictator cruentissima congressione confecit. Fugati ex hoc praelio plurimi Galli, instauratis iterum copiis in bellum ruentes, a C. Sulpitio dictatore superati sunt. Post paululum quoqna sub C. Martio consecuta est. Ubi conjici datur quantus hominum o autem in iisdem diebus Galli se in praedam per maritima loca subjectosque campos ab Albanis montibus diffuderunt. Adversus quos novo militum delectu habito, conscriptisque legionibus decem, sexaginta millia Romanorum, negatis sibi Latinorum auxiliis, processerunt. Confecit hanc pugnam Marcus Valerius, auxiliante corvo alite
Abbreviated transcription (Latin):
locus ÷: sed in quo iam ueuerentia
tua studium sapientie et ueritatis¬
exercuit: michi super eo audere fas
non est. sonmonuisseme satis sit:
et exquartbet irdenidione lectorem.
ad illius lectionis plenitudinem
remisisse¶ Sequitur hanc miseram
luem inferioremq euis expiationẽ.
proximo anno satis triste prodigi¬
uim. Bepente siquidem medio loco ur¬
bis terra disiluit: uastoq prerup¬
do hiantia subito inferna patuerunt.
Manebat diu adspectaculum ter-¬
roremq cunctorum. patenti uor agi¬
ne impudens specus: nefariamq
itiui hominis seputuram diis in:¬
tm pietbus expͣecebat Satisfecit im¬
probis faucibus precipitio sui mar¬
cus curtius uir eques armatus̃ :¬
in iecitq crudeli terre in opmam sa¬
cre atem. cui paruum eẽt quod ex
tanta pestilentia mortuos per sep̾ul¬
csra suiciperet: nisi etiam uiuos scis¬
sa absorbeter
nno ab urbe condita. cccͦ. lxu¬
uiͦ. itcrumierbilis galloru
mundatio uixta amenem fluui¬

Expanded text:
locus est, sed, in quo iam reuerentia locus est, sed, in quo iam reuerentia tua studium sapientiae et ueritatisexercuit, mihi super eo audere fas non est, commonuisse me satis sit et ex qualibet intentione lectorem ad illius lectionis plenitudinem remisisse. Sequitur bano miseram luem miserioremque eius expiationem proximo anno satis triste prodigium. repente siquidem medio Vrbis terra dissiluit, uastoque praeruptu hiantia subitο·ιinferna patuerunt. manebat diu ad spectaculum terroremque cunctorum patenti uoragine inpudens specus nefariamque uiui hominis sepulturam diis interpretibus expetebat. satisfecit inprobis faucibus praecipitio sui M. Curtius, uir eques armatus, iniecitque crudeli terrae inopimam satietatem, cui parum esset, quod ex tanta pestilentia mortuos per sepulchra susciperet, nisi etiam uiuos scissa sorberet. Anno ab urbe condita CCCLXXVIII iterum terribilis Gallorum inundatio iuxta Anienem fluui
Abbreviated transcription (Latin):
nno ab urbe condita. ccͣe.¬
quinto seruilio consulibus ingens u¬
nue sam nomam pestilentia oorripuit.
Non ut asiolet plus. miniloue solitotẽ¬
porim arrbata pemperies. hoc⁊ aut
n temp̃estiua uctitas hiemis aut re¬
Pentinus calor ueris. ant in uongru¬
us humorestatis. uel autum ni cdi¬
uitis monigesta illedebra: in supereti¬
am inspirata decolubri saltibus aura
Srmpens repentinos acutarum in¬
furarntatu.eerre transcur sue
sed graiis autaneda unullo dis¬
par secu. innulia etate dissimilis.
generali cunctos perbiennium iugi¬
ter tabe conficit: ut etiam quos non
egit immortem turpia maciȩ xx iͫ¬
aintos afflictosq dimiserit¶Con que¬
rerentur hoc ut arbitror loco obtrec
scclauerint morbos. sum pestilentia
in dies crudesceret. Anctores suasere
pontifices ut ludiscenici: diis expe¬
tentibus ederentur. Ita: pro debel¬
sencda temporali peste qor porun
arcessitus est perpetuus morbus
a mmnorum. Uber nunc quidem
michi iste oloris atq mecepatiois

Expanded text:
nno ab Vrbe condita CCCQ. Seruiilio consulibus ingens uniuersam Romam pestilentia corripuit: non ut adsolet plus minusue solito temporum turbata temperies, hoc est ant intempestina siccitas hiemis aut repentinus calor ueris aut incongruus umor aestatis uel autumni diuitis indigesta inlecebra, insuper etiam exspirata de Calabris saltibus aura corrumpens, repentinos acutarum infirmitatum adferre transcursus; sed grauis diuturnaque in nullo dispar sexu, in nulla aetate dissimilis generali cunctos per biennium iugiter tabe confecit, ut etiam quos non egit in mortem, turpi macie exinanitos adflictosque dimiserit. conquererentur hoc, ut arbitror, loco obtrectsedauerint morbos. cum pestilentia in dies crudesceret, auctores suasere pontifices, ut ludi scaenici diis expetentibus ederentur. ita pro depellenda temporali peste corporum arcessitus est perpetuus morbus animorum. uber nunc quidem mihi iste doloris atque increpationis
Abbreviated transcription (Latin):
li uicti suntꝰ coruo alite unde postea
corius dictus est Occiso enim ꝓ¬
uocatore gallo postes cerr suar si¬
q fugientes grauiter trucidati sunt.
¶Numerandum etiam inter mala
censeo. primum illud ĩctum cum

Expanded text:
liante coruo alite, unde postea Coruinus est dictus. occiso enim prouocatore Gallo, hostes territi sparsimque fugientes grauiter trucidati sunt. Numerandum etiam inter mala censeo primum illud ictum cum
Abbreviated transcription (Latin):
ac beatissimꝰ gregorius papa
romane urbis. postquã alia multa
ad utilitatem sc̃e eccłiȩ scripserat.
etiam libros. iiͦiͬ. de uita sc̃orum c̃õ¬
posuit: quẽ codicem dialogum. id ẽ.
duorũ locutionem. quia eum collo¬
quens cum suo diacono petro edi¬
derat appellauit̃. hos gͥ libros p̃fatꝰ
papa theudelindȩ reginȩ direxit:
quam sciebat utiq & xp̃i fidei dedi¬
tam. & in bonis actib ẽẽ. precipuam.
eR hanc qͦ reginam

Expanded text:
ac beatissimus Gregorius papa Romanae urbis, postquam alia multa ad utilitatem sanctae ecclesiae scripserat, etiam libros quattor de vita sanctorum conposuit; quem codicem dialogum, id est duorum locutionem, quia eum conloquens cum suo diacono Petro ediderat, appellavit. Hos igitur libros praefatus papa Theudelindae reginae direxit, quam sciebat utique et Christi fidei deditam et in bonis actibus esse praecipuam. 6. Per hanc quoque reginam
Abbreviated transcription (Latin):
sos. ac ꝑ hoc nullo grani dampno
uł a mauris italia: uł gallia atq
germania a nortinannis dieb sũis
affetta ẽ: preter quod centũ celle ciui¬
tas etrie ꝑ ꝓditonem a mauris
capta atq uastata ẽ: & infrisia que¬
dam insulȩ germanico litori con¬
tigue a nortimannis dep̃date sunt.
Talem eũ in tuendo & amplifican¬
do simulq ornando regno fuisse
tonstat. tinus animi dotes & sũm̃a
in qualicunq & prospero & adu̾so e¬
uentu constantiam. cęteraq ad inte¬
riorem atq domesticam uita ꝑtinen¬
tia iam abhinc dicere exordiaR.
ost mortẽ patrit

Expanded text:
sos; ac per hoc nullo gravi damno sos; ac per hoc nullo gravi damno vel a Mauris Italia vel Gallia atque Germania a Nordmannis diebus suis adfecta est, praeter quod Centumcellae civitas Etruriae per proditionem a Mauris capta atque vastata est, et in Frisia quaedam insulae Germanico litori contiguae a Nordmannis depraedatae sunt. 18. Talem eum in tuendo et ampliando simulque ornando regno fuisse constat. Cuius animi dotes et summam in qualicumque et prospero et adverso eventu constantiam ceteraque ad interiorem atque domesticam vitam pertinentia iam abhinc dicere exordiar. Post mortem patri