comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
figit᷑ ligno. tiuritãq machinã freqñt̃ incñdit. depo¬
siti qͦ homines funibꝰ c̃ hostes dormiunt in lant̾nis
portanc luc̾nas ⁊ incensis machinis rursũ leuant᷑ in
murum.
ret̾ea partẽ muri ad qͣ machina conat᷑ accede.
cem̃to atq lapidibꝰ ł luto siue lat̾ibꝰ postremota¬
bulatis erstruendo fatiunt altiorẽ. ne defensores
efficar machinam̃cũ reddi siinueniat᷑ inferiꝰ. uer̃
obsidentes eiusmͦi dolũ adhib̾e consueuert̃. pͥmo
talem extruunt cuirẽ. que ppugnacłis ciuitatis u¬
deat᷑ inferior. Deiñ secreto aliam de tabuł intͥnsecus
turriculã faciunt.⁊ cũ muris fũit machina socia¬
ta subito funibꝰ tͦcleisq demedio curricula illa ꝓdu¬
cit᷑. dequa egredientes armati. qi altior inuenit᷑ statĩ
capiunt ciuitatem.
nt̃dũ longissimas serratasq cͣbes
opponunt machine uenienti. eãꝙ amun uicinita¬

Expanded text:
in ligno, turritamque machinam frequenter incendit. Depoin ligno, turritamque machinam frequenter incendit. Depositi quoque homines funibus, cum hostes dormiunt, in lanternis portant lucernas et incensis machinis, rursum levantur in murum. Preterea partem muri ad quam machina conatur accedere, cemento atque lapidibus, vel luto sive lateribus, postremo tabulatis, extruendo faciunt altiorem; ne defensores inefficax machinamentum reddi si inveniatur inferius.Verum obsidentes eiusmodi dolum adhibere consuerunt. Primo talem extruunt turrem quae propugnaculis civitatis videatur inferior; deinde secreto aliam de tabulatis intrinsecus turriculam faciunt, et cum muris fuerit machina sociata subito funibus trocleisque de medio turricula illa producitur, de qua egredientes armati, quia altior invenitur, statim capiunt civitatem.nterdum longissimas ferratasque trabes opponunt machinae venienti eamque a muri vicinita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsternant. Quo st̃o: ciuitas capit sñ mora. Q .i.
auxilii suꝑẽ c̃hii qui de muroꝵ altitudine sꝑabat
repente supͣse aspitiant altiorẽ hostũ murum.
discrimini multis occiurit᷑ modis. Pri p¬
mũ si confidentia ł urtꝰ ẽ militaris eruptione fa¬
cta globꝰ egreditur armatoꝵ ⁊ iui hostibꝰ riuris:
machinam̃tũ illd̾ ingens direptis corus łigniser¬
urit. Qd̾ si oppidũ exire ñ audeant admaiores ba¬
lista malleo los. ł falaricas cũ incendio destinãt.
ut ꝑ ruptis coriis ł cenconibꝰ intͥnsetꝰ flãma cõdat
Malleoli uelut sagitte sunt. ⁊ ubi adheserint q
ardentes ueniunt uniũsa conflagrant falarica
ã ad modũ haste ualido p̃figit᷑ ferro. Int̾ cubũ ⁊
⁊ hastilẽ sulphure resina bitumine stupisq con¬
uoluit᷑ infusa oleo qd̾ incendiariũ uocant. Que ba¬
liste impetu destinatai ꝑrupto munimine aro es

Expanded text:
prosternant. Quo facto civitas capitur sine mora. Quid enim prosternant. Quo facto civitas capitur sine mora. Quid enim auxilii superest cum hi qui de murorum altitudine sperabant repente supra se aspiciant altiorem hostium murum?discrimini multis occurritur modis.Primum, si confidentia vel virtus est militaris, eruptione facta globus egmachinamentum illud ingens, direptis coriis ignis exurat. Quod si oppidani exire non audeant, tunc maioris baliste malleolos, vel phalaricas cum incendio destinant; ut perruptis coriis, vel centonibus, intrinsecus flamma condatur. Malleoli velut sagitte sunt et ubi adheserint, quia ardentes veniunt, universa conflagrant. Falcaria autem ad modum haste, valido prefigitur ferro, inter cubum etiam et hastile sulphur, resina bitumine stuppisque involvitur, infuso oleo, quod incendiarium vocant; que baliste impetu destinata perrupto munimine, ardens
Abbreviated transcription (Latin):
balenis auxiliũ adminicłmq iugit̃ exhibent. ita
iste machine biuores ł deputate turribꝰ magni
aduentui illar̃ parant iuã itin̾a ꝙ p̾muniunt.
uires aũ dt̃r machinam̃ta
adedificioꝵ spẽm extrabibꝰ tabulatisq conpac¬
ta. ⁊ ne tantũ opꝰ hostili concremet᷑ incendio. di¬
ta fic ut nĩ solũ muros s ⁊̃ turres lapideas altitu¬
dine suꝑent. His plures rote mechanica arte sub¬
dunt᷑. quar̃ lapsu uolubili magnitudo tam am
gñe conat᷑ irrumꝑe.Nam ininferioribꝰ ht̃ arietẽ
cuiꝰ impetu destruit muros. Circa mediã uͦ part̃t
accip̾ pontẽ fr̃m de duabꝰ trabibꝰ septumq de u¬
mine. que subito ꝓlatũ int̃ turrẽ mur̃q c̃stitu¬
unt. ⁊ ꝑ eũ egredientes demachina bellatores in
ciuitatẽ tͣnseunt ⁊ occupant muros. Insuꝑiorib
ã turris illiꝰ partibꝰ contati ⁊ sagutarii collocant᷑
qui defensores urb̃ exalto contis missilibꝰ saxisq

Expanded text:
ballenis auxilium adminiculumque iugiter exhibent, ita ballenis auxilium adminiculumque iugiter exhibent, ita istae machinae breviores velut deputatae turribus magnis adventui illarum parant viam itineraque praemuniunt.utem dicuntur machinamenta ad edificiorum speciem, ex trabibus tabulatisque compacta et ne tantum opus hostili concremetur incendio, dita sit, ut non solum muros, sed etiam turres lapideas altitudine superent. His plures rotae mechanica arte subduntur, quarum lapsu volubili magnitudo tam ampgenere conatur inrumpere. Nam in inferioribus habet arietem, cuius impetu destruit muros; circa mediam vero partem accipit pontem, factum de duabus trabibus saeptumque de vimine, quem subito prolatum inter turrem murumque constituunt et per eum egredientes de machina bellatores in civitatem transeunt et occupant muros; in superioribus autem turris illius partibus contati et sagittarii collocantur qui defensores urbis ex alto contis missibilibus saxisque
Abbreviated transcription (Latin):
cte fu̾int uingunt᷑ inordinẽ. sub qͥbꝰ obsidẽ¬
tes cutiad subruenda muroꝵ penet᷑nt funda¬
menta. Plucei dñr qui ad similitudinẽ cassi¬
dis concerunt᷑ euimine. ⁊ ciliciis ł coriis ꝓtegũ¬
tur t̾nisq rotulis. quar̃ una ĩ medio. due in
capitibꝰ opponunt᷑. Inqͣcũq partẽ uolueris ad¬
mouẽt᷑ more carpenti. quos obsidentes applicãt
muris. eoꝵq municione ꝓtecti sagittis. siue fũ¬
dis. ł missilibꝰ defensores om̃s deꝓpugnacłis cuii¬
tatis exturbant ut scalis a scendendi facilior p̾s¬
tet᷑ occasio: agger ã ext̾ra lignisq extollit᷑ contͣ
mur̃ dequo tela iactant᷑.
bellatores sudatũ auferunt ciuitatis. fossatũ
⁊̃ adportatis lapidibꝰ lignis at̾ra ñ solũ ꝯplẽt
s ⁊ solidant. ut c̾res ambulatorie sine ĩ pedi¬
mento uingant᷑ admur̃. Uocant᷑ ã amarinis
belius muscłi. nã qm̃ad̾m illi cũ minoressint. tñ

Expanded text:
facte fuerint, iunguntur in ordine, sub quibus obsidenfacte fuerint, iunguntur in ordine, sub quibus obsidentes tuti, ad subruenda murorum penetrant fundamenta. Plutei ddis contexuntur e vimine et ciliciis vel coriis proteguntur ternisque rotulis, quarum una in medio, duae in capitibus apponuntur, in quamcumque partem volueris admoventur more carpenti; quos obsidentes applicant muris, eorumque munitione protecti sagittis sive fundis vel missibilibus defensores omnes de propugnaculis civitatis exturbant, ut scalis ascendendi facilior praestetur occasio. Agger autem ex terra lignisque extollitur contra murum, de quo tela iactantur.bellatores sudatum auferunt civitatis, fossatum etiam adportatis lapidibus lignis ac terra non solum complent sed etiam solidant, ut turres ambulatoriae sine impedimento iungantur ad muros. Vocantur autem a marinis beluis musculi; nam quemadmodum illi, cum minores sint, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uolatis testudo ꝯtexit᷑. que ne
exurat᷑ incendio coriis ł ciliciis centonibꝰ q ue¬
stit᷑. ħ intͥnset᷑ accip̃ tͣbem q̃ aut adunco p̾figi¬
t᷑ ferro. ⁊ falx uocat᷑ ab eo qd̾ incͤua ẽ. ut de mo
extͣhat lapides. aut c̾te caput ip̃iꝰ uestit᷑ de¬
ferro. ⁊ applłat᷑ aries. ł qd̾ ht̃ durissimã fr̃ot̃e
que subruat muros ł qd̾ more arietũ retͦced̾
ut c̃ impetu uehem̃tiꝰ feriat. Testudo ã asimi¬
litridine uere cestudinis uocabulũ sũpsit. E
sicͣ mͦ reducit. mͦ ꝓserit cap̃t ita machinam̃¬
tũ int̾dũ reducit tͣbẽ. int̾dũ exerit. ut fortiꝰ
militari barbaricoq usu cautibꝰ uocant.
Elignis leuioribꝰ machina colligat᷑ lata pe¬
Huiꝰ cectũ munitione duplici tabulatis cra¬
tibꝰq conterit᷑. Latã qͦ uimine sepuint᷑. ne
saxoꝵ teloꝵq impetu penetrent᷑. Extͥnsetꝰ
aut̃ ne immisso cõcremet᷑ incendio. crudis ac
retentibꝰ coriis. ł cenconibꝰ oꝑic᷑. Iste cũ płes fa

Expanded text:
ulatis testudo contexitur, quae ne exuratur incendio coriis vel ciliciis centonibusque vestitur. Haec intrinsecus accipit trabem, quae aut adunco praefigitur ferro et falx vocatur ab eo quod incurva est, ut de muro extferro et appellatur aries. Vel quod habeat durissimam frontem que subruat muros, vel quod more arietum retrocedat et cum impetu vehementius feriat. Testudo autem a similitudine vere testudinis dicitur, quia sicut  reducit modo proserit caput, ita machinamentum interdum reducit trabem interdum exerit ut fortius militari barbaricoque usu caucias vocant. E lignis levioribus machina colligatur, lata peHuius tectum munitione duplici tabulatis cratibusque contexitur; latera quoque vimine saepiuntur ne saxorum telorumque impetu penetrentur; extrinsecus autem, ne immisso concremetur irecentibus coriis, vel centonibus operiatur. Iste cum plures res
Abbreviated transcription (Latin):
ones cũ classibꝰ stabant nelongi a tutela uro ab¬
sced̾ent. ⁊ c̃ rõ postulasset. sine mora sñ cͥcuitu
ad om̃s mundi partes nauigio ꝑuenirent. Nam
nisenantiũ classis galliã. hispanias. maurita¬
niam. affricã. e gẏ pcum. sardiniã: atq siciliam:
habebat inpximo. Ciassis aũ rauennantiũ. epi¬
ros. macedoniam. achaiani. ꝓpontidẽ. pontũ.
ouentẽ. Eretam. cẏprum pet̾e directa nauiga¬
cione consueuert. Quia in rebꝰ bellicis cełitas am-¬

Expanded text:
ones cum classibus stabant ne longius a tutela urbis abones cum classibus stabant ne longius a tutela urbis abscederent et cum ratio postulasset sine mora, sine circuitu ad omnes mundi partes navigio pervenirent. Nam Misenatium classis Galliam Hispanias Mauritaniam Africam Aegyptum Sardiniam atque Siciliam habebat in proximo, classis autem Ravennatium Epiros Macedoniam Achaiam Propontidem Pontum Orientem Cretam Cyprum petere directa navigatione consueverat, quia in rebus bellicis celeritas am
Abbreviated transcription (Latin):
nĩsurat᷑. & collecto nemo dubitat ex umbͣ decẽ¬
pedȩ inueniri alticudinẽ ciuitatis. c̃ sciat᷑ qnͣ¬
ta alticudo qnͣtũ umbrã emutat in longũ. q̃
ad oppugnandas ł defendendas urbes actores
bellicar̃ arciũ ꝓdiderunt ł q̃ recentiũ nec̾ica¬
tũ usus inuenit. ꝓpublica ut arbitͦr ucilicace
digessi. Illud it̾m cõmonens. ut sollertissime ca¬
ueat᷑. ne qñ aut potuis inopia m̾gat. aut cibi
quibꝰ mał nulla arte succurrit᷑. Idõq intͣ muroᷤ
tanto pła conclenda sunt. qnͣco scit᷑ clausure
imꝑator inuicte t̾restris p̃lũ rõnibꝰ ab solutis.
nauał belli residua ut opinor ẽ porcio. De cuiꝰ
artibꝰ idõ ꝑauciora dicenda sunt qr iamdudũ
ret semꝑhũit p̾paratã. Nemo enĩ bello lacesse¬
re. aut fac̾e audec iniuriã ei regno ł ppło quẽ
expedicũ. ⁊ ꝓmpcũ ad resistendũ uindicãdũꝙ
cognosc̃. Ap̃ misenũ gͥ ⁊ rauennam singłe legi¬

Expanded text:
mensuratur, quo collecto nemo dubitat ex umbra decemmensuratur, quo collecto nemo dubitat ex umbra decempedae inveniri altitudinem civitatis, cum sciatur quanta altitudo quantum umbrae mittat in longum. Quae ad oppugnandas vel defendendas urbes auctores bellicarum artium prodiderunt vel quae recentium necessitatum usus invenit pro publica ut arbitror utilitate digessi, illud iterum iterumque commonens, ut sollertissime caveatur ne quando aut potus inopia emergat aut cibi, quibus malis nulla arte succurritur; ideoque intra muros tanto plura condenda sunt quanto scitur clausurae imperator invicte, terrestris proelii rationibus absolutis navalis belli residua, ut opinor, est portio; de cuius artibus ideo pauciora dicenda sunt quia iam dudret semper habuit praeparatam. Nemo enim bello lacessere aut facere audet iniuriam ei regno vel populo quem expeditum et promptum ad resistendum vindicandumque cognoscit. Apud Misenum igitur et Ravennam singulae legi
Abbreviated transcription (Latin):
ed ex alto destinata missibilia. siue plũba¬
te. ł lancee. uerruta. ł spicła insubiectos ue¬
hem̃tiꝰ cadunt. Sagitte qͦ arcubꝰ misse. ⁊ sa¬
ra manibꝰ. fundis. siue fustibał. directa qnto
de excelsiore loco exeunt. tanto longiꝰ penet᷑ͣnt.
Baliste uͦ ⁊ onagͥ. si aꝑitis cliligñtissime tẽꝑ¬
ent᷑. uniui̾sa p̾cedunt. a quibꝰ nec uirtꝰ ulla nec
munimina possunt defende. bellatores. Nam
more fulminis quicqͥd ꝑcusserint. aut dissolũe
plurimũ ualent. si ea magnitudine cõpacte
fu̾int. ut altitudinẽ exub̃ent cuutatis. M sura
ã colligit᷑ duplicimͦ. aut enĩ lignũ cenue ⁊ ex¬
pedicũ uno capite necti insagicta. qͥ cũ ad m̃i
fastigia directa ꝑuen̾ĩnt. ex m̃sura lini muroꝵ
altitudo dep̾hendit᷑. aut certe cũ sol obliquuᷤ
umbrã tͤriũ muroꝵ q iacłatur int̾ram. Tunc
ignorantibꝰ adũsariis umbre illiꝰ spaciũ m̃sura¬
t᷑. idemq decem peda figit᷑. ⁊ umbra ipsiꝰ simiłr

Expanded text:
ed ex alto destinata missibilia sive plumbatae vel lanceae, verruta vel spicula in subiectos veentius cadunt. Sagittae quoque arcubus missae et saxa manibus fundis sive fustibalis directa, quanto de excelsiore loco exeunt, tanto longius penetrant. Ballistae vero et onagri, si a peritis diligentissime temperentur, universa praecedunt, a quibus nec virtus ulla nec munimina possunt defendere bellatores. Nam more fulminis quicquid percusserint aut dissolvere plurimum valent si ea magnitudine compactae fuerint ut altitudinem exsuperent civitatis. Mensura autem colligitur duplici modo: aut enim linum tenue et expeditum uno capite nectitur in sagitta, quae cum ad muri fastigia directa pervenerit, ex mensura lini murorum altitudo deprenditur; aut certe, cum sol obliquus umbram turrium murorumque iaculatur in terram, tunc ignorantibus adversariis umbrae illius spatium mensuratur, itemque decempeda figitur et umbra ipsius similiter
Abbreviated transcription (Latin):
maxie si abinitio ꝓcuret᷑. Cecm̃ sera par¬
simonia ẽ tum seruare cum defecio.
In expedicionib ardius ꝑ capita mag̾̃
militũ qmͣ ꝑ dignitates abantiquis p̾¬
bebant᷑ annone. ita ut post nec̾itatẽ eis
buli. estate aquas uitanda ẽ difficulta
frum̃ti uero ⁊ aceti ł uini nec ñ ⁊̃ sał õi

Expanded text:
maxime si ab initio procuretur. Ceterum sera parmaxime si ab initio procuretur. Ceterum sera parsimonia est tunc servare cum deficit. In expeditionibus arduis per capita magis militum quam per dignitates ab antiquis praebebantur annonae, ita ut post necessitatem eibuli, aestate aquarum vitanda est difficultas, frumenti vero et aceti vel vini nec non eti
Abbreviated transcription (Latin):
one seruet᷑. fr̃eqñt̃ aut̃ nec̾itas geminat᷑ ⁊
obsidio sepefit longior qmͣ putaris. Cũ ad ũsa¬
rii ⁊̃ ipsi esurientes circũsid̾e ñ desinant qͦs
fame sꝑant ẽe uincendos. p̃cerea qͥcqͥd ĩ pe¬
core ł qualicumq fruge uinoq hostis infe¬
rens bellum adiuctũ suũ pot̾it occupare ñ
solum ammonitis ꝑ edicta possessionibꝰ. s ⁊̃¬
qui coactis ꝑ electos ꝑsecutores ad castella ido¬
nea ⁊ armatoꝵ firmata p̾sidiis. ł ad tutissima
conferendũ ẽ ciuitates urgendiq ꝓuintia¬
les ut ante irruptionem seq ⁊ sua menibꝰ cõ¬
dant. Reparatio ⁊ muroꝵ corm̃toꝵ q om̃iũ
ante curanda ẽ. Nam si semel hostes p̃uene¬
rint: occupatos metu umũsa t̾bant᷑. ⁊ que
exaliis urbibꝰ petenda sunt int̾clusis itiñs¬
bꝰ denegant᷑. S fideli sors eoꝵ custodia ⁊ ero¬
gatio mod̾ata consueuit suffic̾e ꝓcopia

Expanded text:
one servetur. Frequenter autem necessitas geminatur et one servetur. Frequenter autem necessitas geminatur et obsidio saepe fit longior quam putaris, cum adversarii etiam ipsi esurientes circumsidere non desinant quos fame sperant esse vincendos. Praeterea quicquid in pecore vel quacumque fruge vinoque hostis inferens bellum ad victum suum poterit occupare non solum admonitis per edicta possessoribus sed etiam coactis per electos executores ad castella idonea et armatorum firmata praesidiis vel ad tutissimas conferendum est civitates, urgendique provinciales ut ante irruptionem seque et sua moenibus condant. Reparatio etiam murorum tormentorumque omnium ante curanda est. Nam si semel hostes praevenerint occupatos, metu universa turbantur, et quae ex aliis urbibus petenda sunt interclusis itineribus denegantur. Sed fidelis horreorum custodia et erogatio moderata consuevit sufficere pro copia,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ odoris ipsus feditate uiciatis haustibꝰ ⁊ aere
corrupto ꝑnitiosissimꝰ nascit᷑ morbꝰ. qui ꝓhiben
ñ potest ałr. nisi freqñt̃ mutatione castroꝵ .iii.
dicatur. Sepius .n. penuna qmͣ pugna: consu-¬
mit ex̃citum. ⁊ fetro seuior fames ẽ. Deinde re¬
liquis casibꝰ pͭ intemꝑe subueniri. pabulati¬
o ⁊ annona innec̾itate remedium ñ hñt nis
ante condant᷑. In om̃i expeditione unũ excet
maximum telum. ut tͥ sufficrat uictus hoste
frangat inopia. Ante gͥ qmͣ inchoet᷑ bellã de
copiis expensis q sollers debet ẽe tractatus.
ut pabula frum̃tũ cet̾eq annonarie speties.
quas aꝓuintialibꝰ consuetudo deposcit mat᷑ius
exigant᷑. ⁊ inoportunis adrem g̾endam ac mu¬
nitissimis locis amplior semꝑ modꝰ qmͣ suffic̃
aggreget᷑. Qd̾ si tributa deficiunt ꝓ rogato
auto comꝑanda sunt om̃ia. Neq enĩ diuiti¬
arum secura possessio ẽ nisi armoꝵ defensi¬

Expanded text:
et odoris ipsius foeditate vitiatis haustibus et aere et odoris ipsius foeditate vitiatis haustibus et aere corrupto perniciosissimus nascitur morbus, qui prohiberi non potest aliter nisi frequenti mutatione caSaepius enim penuria quam pugna consumit exercitum, et ferro saevior fames est. Deinde reliquis casibus potest in tempore subveniri, pabulatio et annona in necessitate remedium non habent nisi ante condantur. In omni expeditione unum est et maximum telum ut tibi sufficiat victus, hostes frangat inopia.Ante igitur quam inchoetur bellum, de copiis expensisque sollers debet esse tractatus, ut pabula frumentum ceteraeque annonariae species quas a provincialibus consuetudo deposcit maturius exigantur et in oportunis ad rem gerendam ac munitissimis locis amplior semper modus quam sufficit adgregetur. Quod si tributa deficiunt, prorogato auro comparanda sunt omnia; neque enim divitiarum secura possessio est nisi armorum defensi
Abbreviated transcription (Latin):
cibis reficiant᷑. ac medicoꝵ arte curent᷑. pͥn¬
cipioꝵ tribunoꝵq ⁊ ipsiꝰ comitis qui maiorẽ
sustinet potestatẽ uigis querit᷑ diligñtia.
Male enĩ cũ his agit᷑. quibꝰ nec̾itas ⁊ belliinc̃¬
bit ⁊ morbi. S rei militaris ꝑtti plus cotidi¬
ana armoꝵ exertitia adsanitatem militũ
putauerunt ꝓdẽe ꝗ̃ melicos. Itaq pedites
sñ int̃missione imbtibꝰ ł nuibꝰ sub tec̾to reli¬
quis diebꝰ incampo exerceri uoluerunt. Sim
rum hiatu difficillimnis semitis seꝙ ⁊ eqͦs suoᷤ
assidue er̃cere iusserunt. ut nicħ his innec̾itate
p̃lii accid̾e possit in cognitũ. Ex quo intelligit᷑
qnͣto studiosus armoꝵ arte docendꝰ sit semꝑ ex¬
cit᷑. cum eis laboris consuetudo ⁊ in castris sarita¬
tem ⁊ inconflictu possit p̾stare uictoriam .S au.¬
tunnali estuioq temꝑe duitiꝰ inhisdẽ locis mi¬
litum multitudo consistat ex contagione aqͣr

Expanded text:
cibis reficiantur ac medicorum arte curentur princibis reficiantur ac medicorum arte curentur principiorum tribunorumque et ipsius comitis qui maiorem sustinet potestatem iugis quaeritur diligentia; male enim cum his agitur quibus necessitas et belli incumbit et morbi. Sed rei militaris periti plus cotidiana armorum exercitia ad sanitatem militum putaverunt prodesse quam medicos. Itaque pedites sine intermissione imbribus vel nivibus sub tecto, reliquis diebus exerceri in campo voluerunt; similrum hiatu difficillimis semitis seque et equos suos assidue exercere iusserunt, ut nihil his in necessitate proelii accidere posset incognitum. Ex quo intellegitur quanto studiosius armorum arte docendus sit semper exercitus, cum ei laboris consuetudo et in castris sanitatem et in conflictu possit praestare victoriam. Si autumnali aestivoque tempore diutius in hisdem locis militum multitudo consistat, ex contagione aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
bant ñ tam gͣndes exercitꝰ hr̃e qmͣ plures.
Illa tñ rõne seruata ne unꝗ̃ amplior mult¬
tudo socialium auxiliarium ẽet in castͥs qmͣ
cutium romanoꝵ .ii. Qnĩad̾m sanitas gub̾ne
est qm̃ad̾m sanitas custodiat᷑ exertitus:
ammonebo. ħ ẽ locis. aquis. temꝑe. medici¬
cina: ex̾citio. Locis: ne in pestilenti regiõe
uixta morbosas paludes. ne aridis ⁊ sñ opa¬
citate arboꝵ campis. aut collibꝰ. nesñ tento¬
riis estate milites cõmorent᷑. Ne eg̾ssi cardiꝰ¬
⁊ calore soł ⁊ fatigatione itiñis. contͣhant mor¬
bum. S potiꝰ in estate luce cepto itiñe ad de¬
tinata ꝑueniant. Ne seua hieme it̃ ꝑnue
ac pruinas noctib faciant aut lignoꝵ pati
ant᷑ in opiam. aut minor ilł uestiũ suppetat:
copia. Nec sanitati .N. nec expeditioni idone̾
ueneno similes pestilentiam bibentib gene¬
rant. Iam uͦ occasu egͥ contub̾nales oportuni

Expanded text:
bant non tam grandes exercitus habere quam plures, bant non tam grandes exercitus habere quam plures, illa tamen ratione servata ne umquam amplior multitudo socialium auxiliarium esset in castris quam civium Romanorum. II QVEMADMODVM SANITAS GVBEemadmodum sanitas custodiatur exercitus admonebo, hoc est locis aquis tempore medicina exercitio. Locis, ne in pestilenti regione iuxta morbosas paludes, ne aridis et sine opacitate arboriis estate milites commorentur; ne egressi tardius, calore solis et fatigatione itineris contrahant morbum, sed potius in estate, luce cepto itinere, ad destinata perveniant. Ne seva hyeme iter per nives ac pruinas noctibus fantur inopiam aut minor illis vestium suppetat copia; nec sanitati enim nec expeditioni idoneusveneno similis, pestilentiam bibentibus generat. Iam vero ut casu aegri contubernales oportunis
Abbreviated transcription (Latin):
tͣ̃tiseurdis ꝓpt̃ impedim̃toꝵ moras sepe decipit̃
pͥt̾ea ingñti labore num̾osis animalibꝰ eqͥsꝙ
pabula colligunt᷑. E ei quoꝙ frumentarie difli¬
cultas que inom̃i expeditõ e. uitanda ẽ. cito ma¬
iores fatigat ex̾citꝰ. Nã qntolib studio p̃paretit
annona tanto mat̾ius defit. qnͣto płibꝰ erogat
a qua deniq ip̃a nimie multicudini aliqñ u
sufficit. qd̾ si casu acies uert̾int acies t̾gũ necõe
ẽ multos cad̾e demultis. ⁊ illos qui effug̾int urse¬
mel t̾ritos pꝰea formidare ꝯflictũ. Uet̾es ã qul
remedia difficultatũ exꝑim̃tis didiscerant. ñ c̃i
sepe ducebant. Qd̾ simagne hostium copi¬
batur. Qd̾ sufinita multitudo exgentibꝰ
ferocissimis rebellass. tunc nimia nec̾itate co¬
gente duo duces ⁊ duo mictebant᷑ ex̃cit᷑ cum
detͥm̃ta capiat consules ambo alc̾a. Deniq
sufficiebant milicũ copie qr utiliꝰ uidica¬

Expanded text:
transeundis propter impedimentorum moras saepe decipitur; transeundis propter impedimentorum moras saepe decipitur; praeterea ingenti labore numerosis animalibus equisque pabula colliguntur. Rei quoque frumentariae difficultas, quae in omni expeditione vitanda est, cito maiores fatigat exercitus. Nam quantolibet studio praeparetur annona, tanto maturius deficit quanto pluribus erogatur. Aqua denique ipsa nimiae multitudini aliquando vix sufficit. Quod si casu acies verterint tergum, necesse est multos cadere de multis et illos qui effugerint ut semel territos postea formidare conflictum. Veteres autem qui remedia difficultatum experimentis didicerant non tam saepe ducebant. Quod si magnae hostium copibatur. Quod si infinita multitudo ex gentibus ferocissimis rebellasset, tunc nimia necessitate cogente duo duces et duo mittebantur exercitus cum detrimenti capiat consules ambo alterve" vel "sufficiebant militum copiae quia utilius iudica
Abbreviated transcription (Latin):
legiones inferior rum̾̃o ac uiribꝰ int̾emit. Gqͥ
d esid̾at pacẽ p̃paret bellũ. qui uictoriã cup̃ mi¬
lites imbuat diligñt̃. qui scdos optat euentꝰ.
tutionẽ disciplinãq edocuit militarẽ. hͥ c̾cius
classicũ sonat. Id̾o .N. illa p̾missa sunt. ut ħ inqͥ
b ꝑitia c̾taminũ ⁊ iuctorie sũma cõsistit. dis¬
apline ordine custodito ⁊ intellig̾ent᷑ cełius
⁊ ampliꝰ adiuuarent. Ex̃citꝰ dr tam legionũ
armoꝵ. Nã cũ serxis ⁊ darii ⁊ mitridatis cet̾oꝵ¬
ꝙ regũ. qui innumabiles armau̾ant popłos
exempla relegunt᷑ euident̾ apparet nimiũ co¬
piosos ex̾cit᷑ mag̃ ꝓͥa multitudine qm̃ hostiũ
uirtute dep̃ssos. nã pluribꝰ casibꝰ subiacet am¬
plior multicudo iniciñibꝰ ꝓmole sua t semꝑ ẽ
tardior. In longiore ã agmine. ⁊̃ apaucis suꝑ¬
uentũ adsolet pati. inlocis ã asꝑis ł fluminib̾

Expanded text:
legiones inferior numero ac viribus interemit. Igitur legiones inferior numero ac viribus interemit. Igitur qui desiderat pacem praeparet bellum; qui victoriam cupit milites imbuat diligenter; qui secundos optat eventus tutionem disciplinamque edocuit militarem. Hic tertius classicum sonat. Ideo enim illa praemissa itia certaminum et victoriae summa consistit, disciplinae ordine custodito et intellegerentur celerius et amplius adiuvarent. Exercitus dicitur tam legionum armorum. Nam cum Xersis et Darii vel Mitridatis ceterorumque regum qui innumerabiles armaverant populos exempla releguntur, evidenter apparet nimium copiosos exercitus magis propria multitudine quam hostium virtute depressos. Nam pluribus casibus subiacet amplior multitudo. In itineribus pro mole sua semper est tardior; in longiore autem agmine etiam a paucis superventum adsolet pati; in locis autem asperis vel fluminibus
Abbreviated transcription (Latin):
lauerunt uiuentutẽ suã usũ uarietatẽq pug¬
nandi p̾ceꝑint edoc̾e. O uiros sũma ad miraci¬
one laudandos qui eã p̃cipue artẽ edisc̾e uola¬
erunt sñ qua alie arces ẽe ñ possunt. Hoꝵ seq̃¬
ces instituta romani. martii oꝑis p̃cepca ⁊ usu
retinuerunt ⁊ litt̾is ꝓdid̾runt. q̃ ꝑ diu̾sos auto¬
res librosq disꝑsa imꝑator inuicte mediocͥtatẽ
meã adbreuiare. uissisti. ne ł fastidiũ nasc̾et᷑ ex
płimis ł̃ plenitudo fidĩ deẽet inparius. qnͣtũ ã
inp̃liis lacedemonioꝵ disciplina ꝓfuerit ut omit¬
tam cet̾as xancthippi declatat᷑ exemplo quiati¬
liũ iregulũ romanũq ex̾citũ sepe uictorẽ cũ car¬
thaginiensibꝰ ñ uͥtute ẜarte solus feitet auxi¬
lium ꝓstratis ex̾aitibꝰ cep̃ ac domuit uno c̃gͥ su¬
triumphans bellũ om̃e ꝯfecit. nec minꝰ han¬
nibal petit᷑s italiam lacedemoniũ doctorẽ q̃si¬
uit armoꝵ. Cuiꝰ monitis tot consules tantasq

Expanded text:
llaverunt, iuventutem suam usum varietatemque pugnandi praeceperint edocere. O viros summa admiratione laudandos, qui eam praecipue artem ediscere voluerunt sine qua aliae artes esse non possunt!Horum sequentes instituta Romani Martii operis praecepta et usu retinuerunt et litteris prodiderunt, quae per diversos auctores librosque dispersa, imperator invicte, mediocritatem meam adbreviare iussisti, ne vel fastidium nasceretur ex plurimis vel plenitudo fidei deesset in parvis. Quantum autem in proeliis Lacedaemoniorum disciplina profuerit, ut omittam cetera, Xanthippi declaratur exemplo, qui Atilium Regulum Romanumque exercitum saepe victorem, cum Carthaginiensibus non virtute sed arte solus ferret auxilium, prostratis exercitibus cepit ac domuit unoque ctriumphans bellum omne confecit. Nec minus Hannibal petiturus Italiam Lacedaemonium doctorem quaesivit armorum, cuius monitis tot consules tantasque
Abbreviated transcription (Latin):
ceͣrrent ea arte int̾ bina ꝓpugnacła cons¬
tecutas. ut si suꝑ scalas ascendisset hostis.
nationũq sunt gn̾a q̃ locis cõpetentibꝰ in¬
sereinus. Nũc sciendũ ẽ obsidendi duas ẽẽ
sp̾es. unãm c̃ adũsariꝰ oportunis locis p̾sidi¬
is ordinatis. ł aqua ꝓhib. inclusos ł dedicione
consilio otiosus ac tutꝰ fatigat inimic̃ ad qͦsca¬
sus possessores qmͣuis leuis suspitionẽ. pulsa¬
tionẽ. Alimoniã. uictꝰ intͣ muros debent stu¬
diosissime collocare. ut ipsis ex ubet sub̃a ad
ũsarios inopia cogat abscede. Non solũ ã por¬
cinũ s ⁊ om̃e animaliũ gnꝰ. qd̾ inclusũ serua¬
ri ñ potest. deputari oportet ad lardũ. ut ad¬
minicło carnis frum̃ta sufficiant. Auesã cohor
egͦ tantes sunt nec̾arie. pabulaq p̾cipue con-¬
gẽnda.⁊ q̃ adportari nequitierint exurenda.
Uini. aceti. cet̾arumq frugũ. ł pomoꝵ con¬

Expanded text:
complerent, ea arte inter bina propugnacula conscomplerent, ea arte inter bina propugnacula constitutas ut si per scalas ascendisset hostis nationumque sunt genera, quae locis competentibus inseremus. Nunc sciendum est obsidendi duas species esse, unam cum adversarius oportunis locis praesidiis ordinatis vel aqua prohibet inclusos vel deditionem consilio ipse otiosus ac tutus fatigat inimicum. Ad quos casus possessores quamvis levi suspicione pulsati omnem alimoniam victus intra muros debent studiosissime collocare, ut ipsis exuberet substantia, adversarios inopia cogat abscedere. Non solum autem porcinum sed et omne animalium genus quod inclusum servari non potest deputari oportet ad laridum, ut adminiculo carnis frumenta sufficiant. Aves autem cohortpropter aegrotantes sunt necessariae. Pabula equis praecipue congerenda et quae adportari nequiverint exurenda, vini aceti ceterarumque frugum vel pomorum con
Abbreviated transcription (Latin):
rint demissa ead̾ extingant᷑ inclusi. Ita tñ su
pra portam murus ẽ ordinandꝰ ut accipiat fora¬
mina ꝑq̃ de suꝑiori parte esfusa aqͥ subiectũ
restingat incendium.. De fossis faticudis.¬
osse ã añ urbes latissime fatiende sũt.
ut nec facile possint coequari repleriq ab ob
sidentibꝰ ⁊ c̃ aquis ceꝑint redũdare ab adũsario
cunicłm ꝯtinuari minunt patiant᷑. Nam dupli-¬
ci modo opꝰ subt̾raneũ ꝑagi: earum altitudine
sagutarioꝵ de ꝓpugnacuł exterritis defensori¬
b appositisq scalis occupet mur̃. Adũsũ qd̾ cata¬
fractas ł scuta inciuitatibꝰ debent hr̃e ꝗ̃ plu¬
rimi. deiñ ꝓpugnacła dupplicia sagaliciaq
tendunt᷑. impecũq excipuint sagutar̃. Ne¬
q enĩ facile tͣnseunt spicła qd̾ cedit ac flu¬
ctuat. Inuentũ qͦ remediũ ẽ. ut de ligno cͣteᷤ
fac̾ent quas metillas uocauer lapidibꝰq ꝯ

Expanded text:
rint demissa eadem extinguantur inclusi. Ita trint demissa eadem extinguantur inclusi. Ita tpra portam murus est ordinandus, ut accipiat foramina, per que de superiori parte effusa aqua, subiectum restinguat incendium. Fosse autem ante urbes latissime faciende sunt, ut nec facisidentibus et cum aquis coeperint redundare ab adversario cuniculum continuari minime patiantur. Nam duplici modo opus subterraneum peragi, earum altitudine sagittariorum de propugnaculis exterritis defensoribus appositisque scalis occupet murum. Adversum quod catafractas vel scuta in civitatibus debent habere quam plurimi. Deinde per propugnacula duplicia saga ciliciaque tenduntur impetumque excipiunt sagittarum; neque enim facile transeunt spicula quod cedit ac fluctuat. Inventum quoque remedium est ut de ligno crates facerent, quas metallas vocaverunt, lapidibusque
Abbreviated transcription (Latin):
a t̾go ueluti insinu cͥcum cdusus oppͥmat᷑. ii. Q¬
possit elidi hac rõne ꝑficit᷑.
Int̾uallo uicenũ pedũ int̾posito duo intͥnsetꝰ
parietes fabricant᷑. deiñ cerra que defiossis fu¬
erit egesta: int̾ illos mittit᷑ uectibꝰ q clensat᷑.
ita ut amuro pͥmꝰ paries prata inferior. scds
longe minor diicat᷑. ut de plano qiuitatis ad si¬
milicudinẽ gͣduũ. qͣi cluio molliꝰq ad ppugna¬
cula possit ascendi. qr nec murus ullis potest
arietibꝰ rumpi que t̾ra confirmat ⁊ quoius ca¬
su destructis lapidibꝰ ea que int̃ parietes den¬
sata fu̾it ad muri uicẽ in gruentibꝰ moles obsistit.
ne porte subiectis ignibꝰ exurant᷑. ioceant᷑ ab io ab¬
ꝓpt̾ qd̾ sunt coriis ac ferro tegende. S ampliꝰp
dest qd̾ inuenit antiquitas ut añ portã addat᷑᷑
ppugnacłm. in cuiꝰ ing̾ssu ponit᷑ cataract̾a. q̃
anuł ferreis ac funibꝰ pendet. ut si hostes intͣue¬

Expanded text:
a tergo, veluti in sinu circunclusus opprimitur. Ma tergo, veluti in sinu circunclusus opprimitur. Mpossit elidi, hac ratione perficitur: intervallo vicino interposito, duo intrinsecus parietes fabricantur; deinde terra que deerit egesta inter illos mittitur vectibusque densatur, ita ut a muro primus paries pro rata inferior, secundus longe minor ducatur, ut de plano civitatis ad similitudinem graduum quasi clivo molli usque ad propugnacula possit ascendi, quia nec murus ullis potest arietibus rumpi quem terra confirmat et quovis casu destructis lapidibus ea quae inter parietes densata fuerat ad muri vicem ingruentibus moles obsistit. ne portae subiectis ignibus exurantur. Propter quod sunt coriis ac ferro tegendae; sed amplius prodest, quod invenit antiquitas, ut ante portam addatur propugnaculum in cuius ingressu ponitur cataracta, quae anulis ferreis ac funibus pendet, ut si hostes intrave
Abbreviated transcription (Latin):
pcepcione suscepta: rõnes quibꝰ łͥ nr̃e cuncates
defendende sint. ł hostium subruende. ex diu̾si
auctoribꝰ ordine digeram. nec laboris pigebit.
c̃ omnibꝰ ꝓfut᷑a condant᷑.
aut nat᷑a muniunt᷑. aut mani. aut utͦq
qd̾ firmiꝰ ducit᷑. Nat̾a ut loco edito ł ab rupto au
circũ fuso mari siue paludib ł fluminibꝰ. Manu:
fossis ac muris. In illo nat᷑ali bñficio tutissimũ eli¬
gñtis consiliũ. inplano qr fundantis industria.
Uidemꝰ antiquissimas ciuitates ita in campis patẽ¬
tibꝰ constitucas. ut deficiente auxrilio locoꝵ arte
mbitã muri angulosos niuos faciendõs.
mbitũ muri
directum ueteres ducẽ noluerunt. ne ad ictꝰ ari¬
etum ẽet dispositꝰ. s sinuosis anfractibꝰ. iactis fũ¬
dam̃tis clausere urbes. crebrioresq tͣres inipsis
anguł reddiderunt. ꝓpt̾ea qr siquis ad murũ ta¬
li ordinatione constructũ. ł scalas ł machinas
uolũit ad mou̾e ñ solũ afronte s ⁊̃ alat̾ibꝰ ⁊ ppe¬

Expanded text:
praeceptione suscepti rationes quibus vel nostrae civitates defendendae sint vel hostium subruendae ex diversis auctoribus in ordinem digeram, nec laboris pigebit, cum omnibus profutura condantur. t natura muniuntur, aut manu, aut utroque, quod firmius ducitur. Natura, ut loco edito vel abrupto, aut circumfuso mari sive paludibus, vel fluminibus, manu, fossis ac muro. In illo naturali bgentis consilium, in plano quaeritur fundantis industria. Videmus antiquissimas civitates ita in campis patentibus constitutas ut deficiente auxilio locorum arte CTOS SED ANGVLOSOS MVROS FACIENDOS Ambitum muri directum veteres ducere noluerunt, ne ad ictus arietum esset expositus, sed sinuosis anfractibus iactis fundamentis clausere urbes, crebrioresque turres in ipsis angulis reddiderunt propterea quia si quis ad murum tali ordinatione constructum vel scalas vel machinas voluerit admovere non solum a fronte sed
Abbreviated transcription (Latin):
a dextra siue a sinistra parte adũsarioꝵ se uinterint
naues ꝑuicẽ ariecis ui impellũt. qr bellatores hostiũsi¬
ue nautas sine dubio ꝓst̾nit ac ꝑimit. ipsamq nauẽ
sepius ꝑforat. falx ã d̾r acutissimũ ferr̃ curuatũ adsi¬
militudinẽ falcis. qd contis longioribꝰ inditũ collatorio
funes quibꝰ autenna suspendit᷑ repente p̾cidit collap¬
sisq uelis liburnã pigͥorem ⁊ inutilẽ reddit. Bipennis
ẽ securẽ hñs exut᷑q parte latissimũ ⁊ acutissimũ ferr̃.
ꝑhas inmedio ardore pugnandi ꝑitissimi nauce ł mi¬
tis amplius in his freqñtͥor usus inuenit qmͣ uetus do¬
ctrina monstrauerat.

Expanded text:
a dextra sive a sinistra parte adversariorum se iunxerint a dextra sive a sinistra parte adversariorum se iunxerint naves, pro vice arietis vi impellunt; qui bellatores hostium sive nautas sine dubio prosternit ac perimit ipsamque navem saepius perforat. Falx autem dicitur acutissimum ferrum curvatum ad similitudinem falcis, quod contis longioribus inditum calatorios funes quibus antemna suspenditur repente praecidit collapsisque velis liburnam pigriorem et inutilem reddit. Bipinnis est securis habens ex utraque parte latissimum et acutissimum ferrum. Per has in medio ardore pugnandi peritissimi nautae vel mitis amplius in his frequentior usus invenit quam vetus doctrina monstraverat.
Abbreviated transcription (Latin):
ti faciliꝰ deleant᷑. Si longo remigio fatigati sũt hostiũ
picantes dormut inimici statio ꝗͣ cenent exitũ ñ ht̃.
Si dimicando optate uenit occasio fortune bñficiisq iũ-¬
gende sunt manꝰ. ⁊ exoportunitate p̾liũ conserendũ.
Qd̾ si cautela hostiũ euitatis insidiis publico marte ꝯ¬
fligat. t̾c lib̾nar̃ instruende sunt acies ñ directe ut in
campis. s incurue adsimilicudinẽ lune. ita ut ꝓductiᷤ
cornibꝰ acies media sinat᷑. ut si adu̾sarii ꝑrumꝑe tempta¬
u̾nt. ip̃a ordinatione circumdati depͥmant᷑. Incorni-
bꝰ ã p̃cipuũ robꝰ ⁊ lib̾narũ collocat᷑ ⁊ militũ.
Ret̾ea utile ẽ¬
ut alto ⁊ lib̾o mari cua semꝑ classis utat᷑. le ꝯmi.
qui decrudunt᷑ int̾ras. In eiꝰ mͦi c̾tamina tͥa armam̃toꝵ
Asser dr cũ trabes subcił ac longa adsimilitudinẽ au¬
tenne pendet ĩ malo utroq capite ferraco. Hũc siue

Expanded text:
rati facilius deleantur. Si longo remigio fatigati sunt hostium rati facilius deleantur. Si longo remigio fatigati sunt hostium , si nihil suspicantes dormiunt inimici, si statio quam tenent exitum non habet, si dimicandi optata evenit occasio, fortunae beneficiis iungendae sunt manus et ex oportunitate proelium conserendum. Quod si cautela hostium evitatis insidiis publico Marte confligat, tunc liburnarum instruendae sunt acies non directae ut in campis sed incurvae ad similitudinem lunae, ita ut productis cornibus acies media sinuetur, ut si adversarii perrumpere temptaverint ipsa ordinatione circumdati deprimantur. In cornibus autem praecipuum robur et liburnarum collocatur et militum. reterea utile et libero mari tua semper classis utatur, inimicoqui detruduntur in terras. In huiusmodi certamine tria armorum Asser dicitur cum trabes subtilis ac longa ad similitudinem antemnae pendet in malo utroque capite ferrato. Hunc, sive
Abbreviated transcription (Latin):
batis. onagͥs. balistis. scorpionibꝰ iacła inuicẽ dirigũt᷑
i saxa. q̃ qd̾ ẽ gͣiũ qui de uirtute p̃sumunt ad motis
lib̾nis. iniectis pontibꝰ in adũsarior tͣnseunt naues.
In maioribꝰ ⁊̃ lib̾nis ꝓpugnacła t̾resq constituunt ut
tanq̃ de muro. ita de excelsioribꝰ tabulacis faciliꝰ uulne¬
rent. ł ꝑimant inimicos. Oleo incendiario. stupa. sul¬
phure. ⁊ bitumine obuolute ⁊ ardentes sagicte ꝑba
listas inhosticar̃ nauiũ alueis infigunt᷑. unctasq ce¬
ra ⁊ pice ⁊ resina tabulas coc fom̃tis igniũ repence suc¬
cendunt. alii ferro int̾imunt᷑ ⁊ saxo. alii ardere cogũ¬
t᷑ influctib. Inc̃ canta tñ mortiũ gn̾a qͥ ac̾rimꝰ casus ẽ
absum̃da piscibꝰ insepulta sunt corꝑa.¬
dinstar ã t̾restris p̃lii
suꝑuent᷑ fuint ignorantibꝰ̾ nautiais ł c̃ra oportunas
insular angustias collocant᷑ insidie. idq agit᷑ ut ĩꝑi¬

Expanded text:
batis onagris ballistis scorpionibus iacula invicem diriguntur batis onagris ballistis scorpionibus iacula invicem diriguntur et saxa, et, quod est gravius, qui de virtute praesumunt admotis liburnis iniectisque pontibus in adversariorum transeunt naves In maioribus etiam liburnis propugnacula turresque constituunt, ut tamquam de muro ita de excelsioribus tabulatis facilius vulnerent vel perimant inimicos. Oleo incendiario stuppa sulphure bitumine obvolutae et ardentes sagittae per ballistas in hosticarum navium alveos infiguntur unctasque cera et pice et resina tabulas, tot fomentis ignium, repente succendunt. Alii ferro interimuntur et saxo, alii ardere coguntur in fluctibus; inter tanta tamen mortium genera qui acerrimus casus est, absumenda piscibus insepulta sunt corinstar autem terrestris proelii superventus fiunt ignorantibus nauticis vel circa oportunas insularum angustias collocantur insidiae, idque agitur ut impa
Abbreviated transcription (Latin):
auticoꝵ gub̃natoꝵq
sofłcia ẽ loca in quibꝰ naiugat᷑ portꝰq cog imgib¬
nosc̃e ut infesta ꝓminentibꝰ ł lacencibꝰ scopuł uado¬
sa ac sicca uitent᷑. Tĩ enĩ secuiitas maior ẽ. qnͣto ma¬
re altior fu̾it. In nauarchis diligñtia. Ingub̾nato¬
pugna tͣnquillo cõmutit᷑ mari. liburnar̃q inolis
ñ uencoꝵ flatibꝰ s remoꝵ pulsu. adu̾sarios ꝑcutit ro¬
sͥ eorq rursũ impetꝰ uitat. Inquo oꝑe lac̾ti remigũ
⁊ ars clauũ regentis magistri uictoriã p̾stat. xlii
cong̃ssione nauali. ubi aqͥs homines ꝑimunt᷑ ⁊ flã¬
mis p̃cipua gͦ ẽẽ deb tegminũ cura. ł catafractał
loricati. galeati ⁊̃ ⁊ ocreis iunici sint milites. De oñe
namq armoꝵ nemo pocest conq̃ri. qui stans pugnat
in nauibꝰ. Scuta qͦ ualidiora ꝓpt̃ ictus lapidũ ⁊ am¬
pliora sumunt᷑: p̃t̃ falces ⁊ ałpagones. aliaq naua¬
lia gña celoꝵ. sagitis. missibilibꝰ fundis. fustibał. plũ¬

Expanded text:
auticorum gubernatorumque sollertia est loca in quibus navigatur portusque cognoscere, ut infesta prominentibus vel latentibus scopulis, vadosa ac sicca vitentur; tanto enim securitas maior est quanto mare altius fuerit. In navarchis diligentia, in gubernatopugna tranquillo committitur mari liburnarumque moles non ventorum flatibus sed remorum pulsu adversarios percutit rostris eorumque rursum impetus vitat, in quo opere lacerti remigum et ars clavum regentis magistri victoriam praestat. XLIsione navali, ubi et aquis homines perimuntur et flammis? Praecipua ergo esse debet tegminum cura, ut catafracti vel loricati, galeati etiam et ocreis muniti sint milites; de onere namque armorum nemo potest conqueri qui stans pugnat in navibus. Scuta quoque validiora propter ictus lapidum et ampliora sumuntur. Praeter falces et arpagones aliaque navalia genera telorum sagittis missibilibus fundis fustibalis plum
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ cela ħ ẽ missibilia inelefancos congͥ¬
bant eosq uuln̾ib elidebant. Iilld̾ additũ ẽ.
ut funditores c̃ fustibał ⁊ fundis rotundis la¬
pidibꝰ destinati illos. ꝑ quos regebant᷑ elefãti
cũ ipsis curribꝰ afflig̾ent. acq mactarent. qͦ
urupiss aciem spatium milites dabant. qͥ cũ
inagm̃ mediũ ꝑuenissent cͥcũfusis undiq ar¬
matoꝵ globis c̃ magistͥs absq uuln̾ibꝰ capie¬
bant᷑ illese. Carrobalistas aliqnͣtũ maiores¬
ħ enĩ longꝰ ⁊ uehem̃tiꝰ spicula dirigunt su¬
ꝑ positas cͣricuł c̃ bonis equis ordinari & c̃¬

Expanded text:
pariter pila, hoc est missibilia, in elephantos congepariter pila, hoc est missibilia, in elephantos congerebant eosque vulneribus elidebant. Illud additum est, ut funditores cum fustibalis et fundis rotundis lapidibus destinatis Indos per quos regebantur elephanti cum ipsis turribus affligerent atque mactarent, quo inrupissent aciem, spatium milites dabant; quae cum in agmen medium pervenissent circumfusis undique armatorum globis cum magistris absque vulneribus capiebantur inlaesae. Carroballistas aliquanto maiores—hae enim longius et vehementius spicula dirigunt—superpositas curriculis cum binis equis vel mulis
Abbreviated transcription (Latin):
eduxit. postea hannibal in affrica. rex ancio¬
chus in oriente. uigurta innumid̾a. cͥcuosos
habuerunt. adu̾sus quos ad ũsa resistendi ex
gladio manũ ꝗͣ ꝓmuscidẽ uocant. uni abscidrꝰ
⁊ bini catafracti equi uingebant᷑ ad currum.
quibꝰ insidentes cluianariis sarisas. ħ ẽ longi¬
simos contos inelefantes dirigebant. Nam mu¬
niti ferro. nec asagittariis quosuehebant be¬
lue ledebant᷑ ⁊ ear̃ impetũ equoꝵ cełicate ui¬
tabant. Alii contͣ elefantos. catafractos m¬
litesiinmiserunt ita ut inbrachiis eoꝵ ⁊ in
cassidibꝰ ł hum̃is aculei ingentes pon̾ent᷑ e
lites antiqͥ aduersũ elefantos ordin auerũt.
Uelites aut̃ erant uuienes leui armat᷑a. cor¬
pore alacͥ. qui et equis optime missi ꝙ bilia
dirigebant. hii equis p̃t̃ currentibꝰ alacͥores la¬
ceas. maiora spicła beluas occidebant. S e¬
cente audatia. postea collecti plures milite

Expanded text:
eduxit; postea Hannibal in Africa, rex Antioeduxit; postea Hannibal in Africa, rex Antiochus in Oriente, Iugurtha in Numidia copiosos habuerunt. Adversus quos diversa resistendi excgladio manum, quam promuscidem vocant, unius abscidit, et bini catafracti equi iungebantur ad currum, quibus insidentes clibanarii sarisas, hoc est longissimos contos, in elephantos dirigebant; nam muniti ferro nec a sagittariis quos vehebant beluae laedebantur et earum impetum equorum celeritate vitabant. Alii contra elephantos catafractos milites immiserunt, ita ut in brachiis eorum et in cassidibus vel umeris aculei ingentes ponerentur lites antiqui adversum elephantos ordinaverunt. Velites autem erant iuvenes levi armatura, corpore alacri, qui ex equis optime missibilia dirigebant. Hi equis praetercurrentibus ad latiores lanceas vel maiora spicula beluas occidebant. Sed crescente audacia postea collecti plures milites
Abbreviated transcription (Latin):
morat᷑. Cet̾m p̾t̃ nouicatẽ. si ab solis ude¬
atur in efficax bello ẽ. Cata fract̾e eqͥte
ones positi aut cũ legionariis mixti. qũ com
nus hoc ẽ manu admanũ pugnat᷑ acies hosti¬
falcatas inbello. rex antiochꝰ ⁊ mitridates
habuerunt. que ut pͥmo magnũ intułe t̾ror.
ita post modũ fuere derisui. Nam difficile c̃ris
falcatus planũ semꝑ inuenit cãpũ. ⁊ leui im¬
pedimento retinet᷑. unoq afflicto aut uulu̾a¬
co equo decipit᷑. S maxime romanoꝵ milicum
arte ꝑierunt. Ubi ad pugnã uencũ ẽ: repen¬
ce coto campo romani tribulos ab ieterunt.
Inquas currences quadͥ ge cum incidissent:
delete sunt. Tribulꝰ aũ ẽ: ex iiiiͦ. palis confirũ
recto quarto infestũ ẽ. Elefanti inp̾liis mas¬
uitudine corꝑum. bairitꝰ horrore. forme ipsiuᷤ
nouitate homines equosq contͣbant. Hos con¬
t᷑ romanũ exercitũ pͥmus in lucania rex putꝰ

Expanded text:
moratur, ceterum praeter novitatem, si ab insolitis videmoratur, ceterum praeter novitatem, si ab insolitis videatur, inefficax bello est. Catafracti equitesones positi aut cum leinus, hoc est manu ad manum pugnatur et acies hostifalcatas in bello rex Antiochus et Mitridates habuerunt. Quae ut primo magnum intulere terrorem, ita postmodum fuere derisui. Nam difficile currus falcatus planum semper invenit campum et levi impedimento retinetur unoque afflicto aut vulnerato equo decipitur. Sed maxime hac Romanorum militum arte perierunt: ubi ad pugnam ventum est, repente toto campo Romani tribulos abiecerunt, in quos currentes quadrigae cum incidissent deletae sunt. Tribulus autem est ex quattuor palis confixum recto quarto infestum est. Elephanti in proeliis magnitudine corporum, barritus horrore, formae ipsius novitate homines equosque conturbant. Hos contra Romanum exercitum primus in Lucania rex Pyrrus
Abbreviated transcription (Latin):
itinere ad subsessas communis occasio ẽ. Nã
qui p̾cedit oportunis uallibꝰ. ł siluosis mõ¬
tib post se relinquit insidias. In quas cũi¬
ciderit inimicus. retursrit ipse ⁊ adiuuat
suos. Qui uͦ sequit᷑ auersis semitis longe añ
destinat expeditos. ut p̾ceoentẽ adu̾sariũ
arceat tͣnsitu decepcũq afronte.⁊ at̾go
concludat. Dormientib noctu adũsariis
⁊ qui p̾cessit pot̾ regredi. & qui sequit᷑ qͣ
tũ uis int̾sit pot̾ suꝑuenire ꝑfraudem. In
tͣnsfretatione fluuioꝵ. qui p̾cedit illã par¬
tem temptat oppͥm̾e. q̃ pͥma tͣnsiuerit dũ
reliqui alueo separant᷑. qui autẽ sequit᷑
festinat᷑ itinere illos qui ñ potuerunt tͣn¬
nationes aput uet̾es in atie ꝓduxerũt.¬
⁊ urcilliani in affricam ł cet̾i maretes ho¬
dieq ꝓducunt. s gñs animaliũ harenis ⁊
tołanda est siti aptum confusas ⁊̃ inpul¬
uere uento uias absq errore dirig̾e me¬

Expanded text:
itinere ad subsessas communis occasio est. Nam itinere ad subsessas communis occasio est. Nam qui praecedit oportunis vallibus vel silvosis montibus post se relinquit insidias, in quas cum inciderit inimicus, recurrit ipse et adiuvat suos; qui vero sequitur aversis semitis longe ante destinat expeditos et praecedentem adversarium arcet a transitu deceptumque a fronte et a tergo concludit. Dormientibus noctu adversariis et qui praecessit potest regredi et qui sequitur, quantumvis intersit, potest supervenire per fraudem. In transfretatione fluviorum qui praecedit illam partem temptat opprimere quae prima transierit dum reliqui alveo separantur; qui autem sequitur festinato itinere illos qui nondum potuerunt trannationes apud veteres in acie produxerunt et Urcilliani intra Africam vel ceteri Mazices hodieque producunt; sed genus animalium harenis et tolerandae siti aptum confusas etiam in pulvere vento vias absque errore dirigere me