comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pondisse. iam se ulterius patris do¬
mũ ñ esse uisurum. Tunc pater in
stuporem atq merorẽ anini conuer¬
sus. cepit plura argumenta ꝑquirere.
et molimine mentis sue ꝑtractare as¬
sumens secũ patris monasteri immo
et omnium fratrum concihum. qua¬
hter possent erus animum adse re¬
ducere uel adꝓpria sua cũ facerent
ut uellent remeare. Tunc fr̃es una
cum consensu abbatis consentientes
pretib genitoris ceꝑunt beatum pue¬
rulum ꝑurgere ut adparentes suos
reuerteretur. et quandocumq uellet
iterum ad septa monasterii repeda¬
ret addentes et iam terrorib blan¬
dimenta. offerentes oscula et uerbera
ei duoꝵ uel triũ dierum imponen¬
tes. Sed ille mnito consilio pociori
quasi fundamentum ut erat positꝰ¬
supra petram immobilis atq imꝑ¬
territus in ꝓposita animi sui uolunta¬
te ꝑdurauit illius precepti ñ imme¬
mor. qui amat patrẽ aut matrẽ plus
p̾fatus abbas uictus iam cum esset

Expanded text:
pondisse, iam se ulterius patris dopondisse, iam se ulterius patris domum non esse visurum. Tunc pater in stuporem atque merorem animi conversus, coepit plura argumenta perquirere et molimine mentis suae pertractare, assumens secum patris monasterii, immo et omnium fratrum consilium, qualiter possent eius animum ad se reducere, vel ad propria eum facerent ut vellet remeare. Et tunc fratres una cum consensu abbatis, consentientes precibus genitoris, coeperunt beatum puerulum perurgere, ut ad parentes suos reverteretur, et quandocumque vellet, iterum ad septa monasterii repedaret, addentes etiam terroribus blandimenta, offerentes oscula et verbera ei duorum vel trium dierum inponentes. Sed ille, inito consilio potiore, quasi fundamentum ut erat supra petram, inmobilis atque interritus in percepta animi sui voluntate perduravit, illius praecepti non inmemor: Qui amat patrem aut matrem plus praefatus abba, victus iam cum esset
Abbreviated transcription (Latin):
aret. Quo ita scicius ꝑ acto ut postula¬
uerat. letus ualde ad opus sibi iniun
rentur. res admiranda atq memori¬
e digna euenit. Cum predicti patris
sui gregẽ seruaret inagris assidua me¬
ditatione diuino fultus auxilio absꝙ
nutu genitoris sui ñ solũ ut diximꝰ
teruallo totũ didicerat. psaltertum.
Ex inde cepit ecch̃am frequentare. et
dum sibi acie mentis choros psallen¬
tium intenderet. magis ac magis ig¬
ne timoris dei accenditur. et conpun¬
ctione cordis amphus roboratur. De
quo igne dñs dicit. Igũe ueni mitt̾e
interram. qͣm uolo ut ardeat. Sed
et illud qd̃ quidã ait. et feriunt fũ¬
mos fulgura montes et. intelligeus.
exardescente annno eius calore fidei
magis audiuit ñ longe ab esse mona
sterium qd̃dã nomine autumno. ubi
cunis dã auunculi sui subsequitur
uestigia. At uero cũ p̾fatus pater su¬
us ut demonasterio egrederetur eũ¬
rogaret. ille beatus puer fertur res¬

Expanded text:
aret. Quo ita citius peracto, ut postulaaret. Quo ita citius peracto, ut postulaverat, laetus valde ad opus sibi iniuncrentur, res admiranda atque memoriae digna evenit. Cum predicti patris sui gregem servaret in agris, assidua meditatione divino fultus auxilio absque nutu genitoris sui non solum, ut diximus, tervallo totum paraverat psalterium. Exinde coepit ecclesiam frequentare, et dum ibi acie mentis choros psallentium intenderet, magis ac magis igne timoris Dei accendebatur et compunctione cordis amplius roborabatur, de quo igne Dominus dicit: Ignem reni mittere in terram; quem volo, ut ardeat; sed et illud quod quidam ait: Et feriunt summos fulgura montes. 2. Deinde, exardescente in animo eius calore fidei in maius, audivit non longe abesse quoddam monasterium nomine Autumo, ubi quidem avunculi sui subsequitur vestigia. Ad vero cum praefatus pater suus, ut de monasterio egrederetur, ediceret, ille beatus puer fertur res
Abbreviated transcription (Latin):
denuntians uiaticoq sumpto animã
desiderium suꝑis et paternum regim̃
uiuentib religionisq exemplum di¬
ma stcula sclor amey.
uit uir uite uenerabilis
nualericus nomine me¬
diocris quide genere s
nobilis fide. Huius bea¬
ti uiri infancia ut erat
inspiratione afflatus. sicut pt᷑ modũ
euentus rerum ipsarũq uirtutum
eius fama edocuit. sacris quibdam¬
a dño & monasticis erudiebatur dis¬
ciplnis. Nam cũ esset in aruernica
regione ortus. et ad huc puerulus s
mente tamen grandeuus. ouiculas
patris sui ibidem. ꝑ pascua. leta circũ¬
agens et ꝑ amena uireta eas conser¬
uans audiuit in locis uicinoꝵ ꝓpi¬
quis qualiter nobihum paruulos
mos est doctozib instruere scolis. Ex¬
inde tali desiderio ꝓuocatus tabellã
sibi faciens cum summa ueneratio¬
ne humiliq prece ap̾ceptore infan¬
tum deposcit ut sibi alfabetum scri¬
beret. et noticiam litterarum. insinu¬

Expanded text:
denuntiat. Viatico itaque sumpto animam denuntiat. Viatico itaque sumpto animam pernorum et paternum regimen viventibus et religionis exemplum disaecula saeculorum.uit vir vitae venerabilis Walaricus nomine, mediocris quidem genere, sed nobilissimus fide, Huius beati viri infantia, divina ut erat inspiratione afflata, ut postmodum eventus rerum ipsarumque virtutum eius fama edocuit, sacris quidem et monasticis a Domino erudiebatur disciplinis. Nam cum esset in Alvernica regione ortus et adhuc puerulus, sed mente tamen grandevus, oviculas patris sui ibidem per pascua laeta circumagens et per amoena virecta eas conservans, audivit in locis vicinorum propinquis, qualiter nobilium parvulorum mos est doctoribus instruere scolas. Exin tali desiderio provocatus, tabellam sibi faciens, cum summa veneratione humilique prece a praeceptore infantium depoposcit, ut sibi alfabetum scriberet et notitiam litterarum insinu
Abbreviated transcription (Latin):
. sub eadem regula:
post uictorias corrigere delinquentes
Deinde monachoꝵ sub eius obedientia
insepesacto cenobio contio maxima erat.
ut iam multa ꝑuicina loca cenobia con¬
struerentur. que eius successor beatus¬
walbertus firmauit. atq edificauit.
Iamꝙ beatum de hac uita exitum p̾sto
sudat: soliq deo mente intenta p̾ces
fundens p̾ces dirigit. Cumq iam ꝑmuł¬
toꝵ circulum annoꝵ in hoc oꝑe inten¬
tio uacaret. eucnit tempus uocationis.
daturꝑ sententia iusti iudicis: ut quod
minus annoꝵ circuli diuersis afflictio¬
nib ꝑacti purgauerant. paucoꝵ corpo
nem nocturnam si quadraginta dierũ
spatio leuiore pena curari uellet: antri
ginta feruentiore incendio purgatus
uita beata functus celos penetraret: res¬
pondit ille melius esse qmuis duris
mabreu subiaceret flagellis.: qmͣ lenio¬
rib longuis consumi penis. Expleuit
ergo ꝓuisam atq electam corporis pe¬
nam. tricesimo dic omnib ualedicens:

Expanded text:
 sub eadem regula c sub eadem regula cpost victorias corrigere delinquentes Deinde monachorum sub eius oboedientia in sepefacto coenubio contio maxima creverat, ut iam multa per vicina loca coenubia construerentur; quae eius successor Waldebertus firmavit atque aedificavit. Iamque beatum de hac vita exitum praestsudat solique Deo mente intenta preces fundens dirigit. Cumque iam per multorum circulis annorum in hoc opere intentio vacaret, evenit tempus vocationis, daturque senteminus annorum circuli diversis afflictionibus peracti purgaverant, paucorum diersionem nocturnam, si quadraginta dierum spatio leviori poena curari vellet, aut potius triginta ferventiori incendio purgatus vita beata functus coelos penetrare, respondit ille: « Melius, esse quamvis durioribus in brevi subjici flagellis, quam lenioribus longis consumi poenis. » Explevit ergo provisam atque electam poenam corporis tricesimo die: omnibusque valedicens,
Abbreviated transcription (Latin):
sustris tunc uir eligius qui mͦ uerman¬
densis eccłie pontifex p̾est: de quo quia
supest non meo iudicio fulciendus est.
ne adulationis noxa rep̃hendar. Iuxta
lemouicensem urbem monasterium
nobile sollempniacum nomine constru¬
xit sup̃ fluuium uincentiam distantẽ
asupͣdicta urbe milib quatuor. et alia
multa isdem inlocis cenobia. Sed̃ pari¬
sius puellarum monasterium qd̾ de re¬
gio munere susceꝑat edificat: inquo xͥ
uirginem auream nomine p̾fecit. Inbi¬
turiensi uero urbe. puellarum monaste¬
rium. ex beati columbani regula bertho¬
ara nobilis genere et religione femina
construxit. Insuburbano eiꝰdem bituricen¬
sis urbis. iir uenerabilis theudulfus
cognomento babelenus. monasteria ex
regula beati columbani religione omni¬
posiente construxit. Pximum ininsula
nomine haud ꝓcul afluuiolo abbeta¬
ta tercium xp̃i uirginum loco nuncu¬
patoᷤ arantomo sup̃ fluuium iam dictũ
nulmandram itemq aliud xp̃i uirginũ

Expanded text:
luster tunc vir Elegius, qui modo Vermanluster tunc vir Elegius, qui modo Vermandensis ecclesiae pontifex praeest, – de quo, quia superest, non meo iudicio fulciendus est, ne adolationis noxa reprehendar, – iuxta Lemovicensem urbem monasterium nobile Sollemniacum nomine construxit super fluvium Vincennam, distantem a supradicta urbe milibus qmulta in iisdem locis coenobia sed et in Parisius puellarum monasterium quod de regio munere susceperat, aedificat, in quo Christi virginem Auream nomine praefecit. In Bituricensis vero urbe, puellarum monasterium ex B. Columbani regula Berthoara nobilis genere et religione femina construxit. Itemque in suburbano Bituricensis urbis vir venerabilis Theodulfus cognomento Bobolenus monasteria ex regula Columbani pollenti construxit: primum in insula nomine haud procul fluviolo Albeta, tertium Christi virginum loco nuncupante Carantomo super fluvium iam dictum Milmandram. Itemque alium Christi virginum
Abbreviated transcription (Latin):
ta compleret᷑ aseruo suo qͦm ipse rede¬
merat securi ꝑcussus interiit. Occasio
cruninis dicebat᷑. uxoris ꝑmixtio. quod
quamius multi dixerint et uera assere¬
re uelint nr̃m tamen firmare non est.
Cincta enim iuxta salomonem adducet
dñs inuditio ꝓ omni erratu. siue bonũ
siue malum. Ꝙ apłs. Unius cuiusq opꝰ
quale sit. iguis ꝓbabit. Anobis tamen
dicendum est usta eum hic sententia
diuini iudicii ferire non distulit. ut
et assentatorib suis fugere alaceratio¬
nib famuloꝵ dei monstraret: et ille con¬
tumatie sue commissa ꝑ meritani ulti¬
onem lueret. Amatus uero ac romaricꝰ
uenerabilis custasii conuenientiam po¬
stulantes recipiunt: atq desidia submo¬
ta fruunt᷑. Albelenus uero uel ceteri gal¬
liarum ep̃i. post adroboranda columba
minstituta aspirant. Quoꝵ multi ina¬
more columbani scd̃m eiꝰ regulam mo¬
nasteria construunt: plebes adunant:
greges xp̃i congregant: inter quos il¬

Expanded text:
ta compleretur, a servo suo quem ipse redeta compleretur, a servo suo quem ipse redemerat secure percussus interiit. Occasio criminis dicebatur uxoris permixtio; quod quamvis multi dixerint et vera adserere velint, nostrum tamen firmare non est. Cuncta enim iuxta Salomonem adducet Deus in iudicio pro omni erratu, sive bonum sive malum; et apostolus: Uniuscuiusque opus qualis sit, ignis probabit. A nobis tamen dicendum est: Iusta eum hic sententia divini iudicii ferire non distulit, ut et adsentatoribus suis fugere a lacerationibus famulorum Dei monstraret et ille contumaciae commissa per meritam ultionem lueret. Amatus vero ac Romaricus venerabilis Eusthasii conibentiam postulantes recipiunt atque, desidia submota, fruuntur. Abelenus vero vel ceteri Galliarum episcopi post ad roboranda Columbani instituta adspirant. Quam multi iam in amore Columbani et eius regula monasteria construunt, plebes adunant, greges Christi congregant. Inter quos in
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Sed cum hec ultio nequaqͣm fuit¬
correptio delinquentium: ꝑtinus ma¬
ior secuta est. Nam subito fulgur ecclo
elapsum tanto fragore ꝑcutit locum. ec¬
clesiam ꝑuagatur subuertit tegumenta.
plebem urit. exanimat scilicet ut p̾sens
correptio eis qui simplicitate numia p̾¬
ueniente calliditate iam ꝑmixta ignauie
ꝑsuasione assensum p̃buerant monstraret
futura debere fugere iramͥ mortui qͦue¬
de metu ꝑcussos paulatim mors rapit:
ut exea ultione sicut auunt amplius
qͣm quĩ quinguita morerẽt᷑. nempe aucto¬
re criminis ad penitentiam rescruato.¬
ut si coguoscat et redeat. ꝓculdubio sani¬
tatem recipiat. Nullum et enim dñs
perire r̾esiderat: et semꝑ qͣmuis grauib
delictis obrutum ꝑpenitentie fomenta
redire expectat. Cumq sibi sepius peni¬
tentie locum datum non cognouisset:.
ut eustasii sententia ad iudicium illũ¬
inuocantis preualeret: ante trigita di¬
erum circulum qͣm uertentis aum me¬

Expanded text:
dit. Sed cum haec ultio nequaqdit. Sed cum haec ultio nequaqcorrectio delinquentium, protinus maior secuta est. Nam subito fulgur e caelo elapsus tanto fragore percutit locum, ecclesiam pervagatur, subvertit tegumenta, plebem urit', exanimat, scilicet ut praesens correptio, quae, simplicitate nimia praeveniente, calliditate iam permixta, ignavae persuasioni adsensum praebuerant, monstraret futuram debere fugere iram. Mortuequende metu perculsas paulatim mors rapit, ut ex ea ultione, ut aiunt, amplius quam quinquaginta morirentur, nempe auctore criminis ad paenitentiam reservato: si cognoscat et redeat, procul dubio sanitatem recipiat. Nullum etenim Dominus perire desiderat, sed semper quamvis gravibus delictis obrutum per paenitentiae fomenta redire expectat. Cumque sibi sepius paenitentiae locum datum non cognovisset, ut Eusthasii sententia ad iudicium invocantis praevaleret, ante triginta dierum circulo quam vertentis anni me
Abbreviated transcription (Latin):
mella ꝑfunderis. et uitaha alinenta letalz
a maritudine commutares: Cos tu detrahis
rum eruditione multos celestia regna pe
uetrasse comperi. Meminisse te uelim
ysaie dictum. Uc qui dicit malum bonũ:
et bonum malum. Accelera et ꝓrsus ab
hac uesania festinus recede. Confutatus
ergo his xp̃i famule responsis. rursum
ad romarum uel amatum repedat. ĩit
ceptam deceptionis rugam contrahat
Nec defuit eis diu ultio diuina cũ ad
hoc iam om̃s aspirarent. ut contemptus
pristinoꝵ documentoꝵ assentatores forẽt.
primum lupi rabiei morbo decenti duoͤ
ex his qui fautores trant. huiꝰ assertionis
ꝑ interpestam noctem intra septa irrum¬
pentes morsib laniarunt: atq cum rabie¬
i peste derelictis miserabiliter morti tra¬
derunt: alium uͦ plareium nomine qui
ad hunc discordie fomitem uehemen¬
ter aspirabat demonum rabies ꝑuasit:
atq ignobiliter morti tradidit. Nam
propria. manu ipse se laqueo suspen¬

Expanded text:
mella perfunderes et vitalia alimenta loetali mella perfunderes et vitalia alimenta loetali amaritudine commutares? Eos tu detrahis,rum eruditinetrasse comperi. Meminisse te velim Isaiae dictum: Vae qui dicunt malum bonum, et bonum malum . Accelera, et prorsus ab hac vesania festinus recede. » Confutatus ergo his Christi famulae responsis, rursus ad Romaricum vel Amatum repedat, ut coeptam deceptionis rugam contrahat. 15. Nec defuit divina ultio. Cum ad hoc jam omnes aspirarent ut contemptus pristinarum assentatores forent institutionum, primum lupi rabiei morbo detenti duos ex his qui fautores erant hujus assertionis per intempestam noctem intra monasterii septa irrumpentes morsibus laniarunt, atque cum rabiei peste derelictos miserabiliter morti tradiderunt. Alium, Plaurelium nomine, qui adhuc discordiae fomitem vehementer aspirabat, daemonum rabies pervasit, atque ignobiliter morti tradidit, nam propria manu ipse se laqueo suspen
Abbreviated transcription (Latin):
atqꝑ obedientem simulat: simulq ama¬
tum qͣm sibi eustasius ob intuendam
rehulam p̃fecerat mollib suigillationib
temptat. Eam eo intempore ob quedã
eglecta tam amatus qm romaricus
abeustasio obiurgati fuerant. Lesos gͦ
ut sensit ut facilius exasꝑatas menteᷤ
suis assertionib iungeret. stimulauit
paulatim uenenata uerba sanas meu¬
tes reciꝑe: et incontemptu regule bea¬
ti columbani ꝓpriam uesaniam ꝓpaga¬
re. Prohdolor exitiabili suasu ac letifera
imbutione monita sana insaniens ma¬
culauit. Qui abiectis institutis pristins.
rudib conati sunt in struere plebem
doctrinis. Et educto iuxta iob angue ma¬
nu obstetricante diuina: rursum zelo in¬
uidie reducere non metuunt. Deinde ad
burgundoforam iter dirigit. ut eam suis
xp̃i uirgo ñ femineo more sed uirili confu¬
dit responsione. Num tu confutator ueri¬
tatis et nouoꝵ introductor argumentoꝵ
ad hoc huc accessisti ut ueneno tuo dulcia

Expanded text:
atque oboedientem simulat simulque Amaatque oboedientem simulat simulque Amatum, quem ibi Eusthasius ob inbuendam regulam praefecerat, mollibus suggillationibus temptat. Nam eo in tempore ob quibusdam neglectis tam Amatus quam Romaricus ab Eusthasio obiurgati fuerant. Lesos ergo ut sensit, ut facilius exasperatas mentes suis adsertionibus iungeret, stimulavitque paulatim venenata verba sanas mentes recipere et in contemptu regulae beati Columbani propriam vesaniam propagare. Pro dolor! exitiabili suasu ac loetifera inbutione monita sana insaniens maculavit. Qui, abiectis institutis pristinis, rudibus conati sunt instruere plebem doctrinis, et eductum iuxta Iob anguem, manu obstetricante divina, rursum zelo invidiae reducere non metuunt. Deinde ad Burgundofaram iter dirigit, ut eam suis em Christi virgo non femineo more, sed virili confundit responsione: 'Num tu, confutator veritatis et novorum introductor argumentorum, ad hoc huc accessisti, ut veneno tuo dulcia
Abbreviated transcription (Latin):
rectis cauterio morbis uel antidoto uisceri¬
b descctis ad salutifera remeare nitatur.
Cogentib gͦ cunctis agrestius simulatam
pacem postulat: qd̾̃ postea actib dcꝓmpsit
Eustasnis mitis animi et uirtutum mens
conscia fauet suasu poscentum:. pacem tri¬
buit: osculum porrigit. Attamen agresti¬
us manifestam uesauiam uerecundie me¬
tu pepulit: ñ tamen omnib amalis absci¬
dit. Cepit deinde monasteria agrestius
temptare: et sub specie populi preciũ ꝑdi¬
tionis taxare. Adquẽdam uirũ uenerabi¬
lem romaricum ueniens qui primis no¬
bilitatib fuerat apud theodebertũ habitꝰ
postq beati columbam exemplo ac eusta¬
si p̃dicatione monitus adluxouium ue¬
niens monasticis institutis se subdidit.
Qluo diu sub regulari tenore uitam agen¬
te: postea custasio annuente puellarum
ati columbani custodiendam indidit.
Cumq iam multa religione polleret
ad eum agrestius ꝑgit. seseq subditũ

Expanded text:
rectis cauterio morbis vel antidoto viscerirectis cauterio morbis vel antidoto visceribus desectis, redux ad salutifera remeare nitatur'. Cogentibus ergo cunctis, Agrestius simulatam pacem postulat, quod postea actis depromsit. Eusthasius mitis animi et virtutum mens conscia favet suasu poscentum, pacem tribuit, osculum porrigit. Attamen Agrestius manifestam vesaniam verecundiae metu pepulit, non tamen omnibus a malis abscessit. Coepit deinde monasteria Agrestius temptare et sub specię discipuli pretium proditionis taxare, ad quendam virum venerabilem Romaricum veniens, qui primis nobilitatibus fuerat apud Theudebertum habitus, postque per beati Columbae exemplum ac Eusthasii praedicatione monitus, ad Luxovium veniens, monarchiae institutis se subdidit. Quo diu sub regulari tenore vitam agente, postea, Eusthasio annuente, puellarumati Columbani custodiendam indidit. Cumque iam multa religione polleret, ad eum Agrestius pergit seseque subditum
Abbreviated transcription (Latin):
similib responsis confusus agrestius ad¬
dit garrulitatis noxam: calumpniat᷑ capi¬
tis comam alium tondi. alium caracterẽ
exprimi. et ab omnium more discisci.
garrulenti: custasius sagax ut erat
uircute pacientie et scientie comptus re¬
spondit. Hoꝵ inquit p̾sentia sacerdotum
te ego eius discipulus et successor cuiꝰtu
disciplmam et instituta dampuas ad di¬
uinum iudicium cum eo intra p̃sentis
amium circulum causaturum inuito.
ut iusti iudicis examine sentias. cunr
famulum tius detractationib macula¬
re ꝓcuras. his dictis metus quosdam
qui agrestiane partis fautores erant ꝑ¬
culit. hortant᷑qꝵ om̃s ut pacis nexu cor¬
da uingerent. et iste p̃sumpte temeri¬
tatis audatiam tolleret: et ille paterno
affectii labentem piis correptionibus fõ¬
uerit. At qd̾ be atus eustasius. Uestris
libens satisfacerẽ inquid p̾cib. si misera
mens duriciam uecordie molliret.: et cor¬

Expanded text:
similibus responsis confusus Agrestius, adsimilibus responsis confusus Agrestius, addit garrulitatis noxam, calumniatur capitis comam aliter tondi, alium characterem exprimi et ab omnium more discisci. garrulanti Eusthasius, sagax ut erat, virtute patientiae et scientiae comptus respondit: 'Horum', inquit, praesentia sacerdotum te ego, eius discipulus et successor, cuius tu disciplinam et instituta damnas, ad divinum iudicium cum eo intra praesentis anni circulum causaturum invito, ut iusti iudicis examine sentias, cuius famulum tuis detractionibus maculare procuras'. His dictis, metus quosdam qui Agrestiane partis fautores erant perculit, hortanturque omnes, ut pacis nexu corda iungerent, et iste praesumptae temeritatis audaciam tolleret, et ille paterno affectu labentem piis correptionibus foveret. Ad quod Eusthasius: Vestris libens satisfacerem precibus, si misera mens duritiam vecordiae molliret, et cor
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta psalmiste uocẽ dicentis. Dñs custo¬
dit te ab omm malo custodiat animam
tuam dñs. Dñs custodiat introitũ tu¬
um et exitũ tuũ. ex hoc nunc et usq
in scłm. Licet hoc adunum quemq
xp̃ianũ referat᷑. ut gra baptismm ꝑ fidem
meccłia introeunti seruet᷑: et usq ad fi¬
nem ꝑseuerantie iugore firmetur: tam̃
cotidianum motũ in ingressu. siue me¬
gressu seu ꝓ gressu unumquemq nr̃m
signo crucis armari: uel benedictione so¬
dalium. roborari fas duco. Multiplicati¬
onem uero orationũ in sacris officiis cre
ritur plus inuenit᷑. et cum uberius ora
debemus. qmͣ orationi incumbere. Sic
orare rogat. Sic omnis scripturarũ sacra
rum ordo. iubet cdamare. Qui enĩ clama¬
re negligit. neglectus et abscisus a xp̃i mẽ¬
bris abicitur. Nichil enim tam utile tãq
salutare. qm creatorẽ multiplicatione p̾cũ
et assiduitate orationũ pulsare. His et hor

Expanded text:
iuxta psalmistae vocem: Dominus custoiuxta psalmistae vocem: Dominus custodit te ab omni malo; custodiat animam tuam Dominus. Dominus custodiat introitum tuum et exitum tuum ex hoc nunc et usque in saeculum. Licet hoc ad unumquemque christianum refertur, ut gratia baptismi per fidem in ecclesia introeunte servetur et usque ad finem perseverantiae vigore firmetur, tamen cotidianum motum, sive in ingressu vel egressu seu progressu, unumquemque nostrum signo crucis armari vel benedictione sodalium roborari fas duco. Multiplicationem vero orationum ritur, plus invenitur; et cum uberius oratdebemus quam orationi incumbere. Sic ermissione orare rogat : sic omnis Scripturarum rum ordo iubet clamare; qui enim clamare neglegit, neglectus et abscisus a Christi membris abicitur. Nihil enim tam utile tamque salutare quam creatorem multiplicatione precum et adsiduitate orationum pulsare'. His et horum
Abbreviated transcription (Latin):
que opponat. At ille ꝓrumpit se scire co¬
lumbanum aceteroꝵ more disciscere: et
ipsa missarum sollempnia multiplicatione
orationum uel collectarum celebrare: et
multa alia suꝑflua que cum auctore ac si
heresea tradita execrari debere.Audito hoc¬
cerdocii ꝓbare debetis qui ineccłiis ueri¬
tatis ac iusticie senmarum distribuant.:
et qui ueritati ac religioni aliena trãdant.
Quicquid enĩ a norma ueri tramitis
dissentit. extra eccłie corpus haberi de¬
bet. Ur̃m est discernere obiecta. ansint
ab scripturarum serie aliena. At illi aiũt.
Tuo ore nosse uolumus. quid dignum
ex hoc in responsis redlas: at ille. Ne¬
quaqͣm inquit rror contrariũ esse rel¬
giomi. si coclear qd̃ xp̃ianꝰ lambit. uel qd̾¬
cumq uas aut poculum crucis signo
muniri. cũ ꝑaduentũ signi dñici pella¬
tur pestis aduersantis immici. Introeun¬
te uero monacho cellulam uel exeunte.
benedictione dñi armari ratum duco.

Expanded text:
quae opponat'. At ille prorumpit, se scire Coquae opponat'. At ille prorumpit, se scire Columbanum a ceterorum mores disciscere et ipsa missarum sollemnia multiplicatione orationum vel collectarum celebrare et multa alia superflua, quae cum auctori acsi heresea tradita execrari debere. Audito cerdotii, probare debetis, qui in ecclesiis veritatis ac iustitiae seminarium distribuant, et qui veritati ac vere religioni aliena tradant. Quicquid enim a norma veri tramitis dissentit, extra ecclesiae corpus haberi debet. Vestrum est discernere obiecta, an sint ab scripturTuo ore nosse volumus quid dignum ex hoc in responsionibus reddas. At ille, Nequam', inquit, 'reor contrarium esse religioni, si coclea, qua Christianus lambit, vel quodcumque vas aut poculum crucis signo muniri, cum per adventum signi dominici pellatur pestis adversantis inimici. Introeunte vero monacho cellulam vel exeunte, benedictionem Domini armari ratum duco
Abbreviated transcription (Latin):
ti burgundie ep̃i insuburbano matas¬
conensis urbis conueniunt. inter qͦs
maximus residebat treiecus qui max¬
ime synodũ fieri urgebat uxarnacha
qui auctor usere intentionis et assen¬
tato fieri uellet: correptus a dño ꝑ eũ
ominũ uires frangeret. Predicto gͦ et sta¬
tuto die quando aduersus eustasium
altereatio or iret᷑. ipse morte p̾uentus in¬
teriit.fractis ergo ineo agrestiane partis
uirib turbantur et sciscitabant᷑ om̃s
agrestium que aduersus regulam bea¬
ti columbam uel uenerabilem eustasiũ
obͥceret. At ille trementib labiis et in¬
chil auctoritatis ac clucubrati eloquii
illi urgerent tandẽ criminis causam
deꝓmit se sue regule habere coclear
qd lamberẽt crebro crucis signo signari:
et in ingressu cuuislibet domus intra
cenobium tamintroiens qͣm egrediens
benedictionem postularet. Cumq ille ni¬
chil dignũ synodalib dissertionib obi
ceret alia inquiunt ostendat. si habeat

Expanded text:
ti Burgundiae episcopi in suburbano Matasti Burgundiae episcopi in suburbano Matasconensis urbis conveniunt, inter quos maximus resedebat Tretecus; quem maxime synodum fieri urguebat Warnacharqui auctor misere intentionis et adsentator fieri vellet, correptus a Domino, per eum omnium vires frangeret. Predicto ergo et statuto die, quando adversum Eusthasium altercatio oriretur, ipse morte praeventus interiit. Fractis ergo in eum Agrestianae partis viribus, turbantur, sciscitantur omnes Agrestium, quae adversum regulam beati Columbani vel venerabilem Eusthasium obiceret. At ille trementibus labiis, et nihil auctoritatis ac elucubrati eloquii illi urguerent, tandem criminis causam depromit, se suae regulae habere, cocleam, quam lamberent, crebro crucis signo signari et in ingressum cuiuslibet domus intra coenubium tam introiens quam egrediens benedictionem postulare. Cumque illi nihil dignum synodalibus dissertionibus obici cernerent: 'Alia', inquiunt, 'si habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
qua salutarib monitis mentem peste
corruptã. et salubri antidoto curare
nequisset: a suo ac suoꝵ consortio segre¬
gauit. Lefutatus gͦ abeato eustasio se
huc illucq demergit. ut ñ nullos huiꝰ
assentationis fautores facere queat
Sed cum nichil eius imꝑitia facere
quiuisset. beati columbani religione
offendit ad uersus regulam eiꝰ langui¬
do dente garriens. ac uelud cenosã su᷑
grunniens ꝑ quos potuit barritus su¬
i simile murmur excitairit annuente
sibi abeleno genuensis urbis ep̃o: qui
studio est nisus. ĩta ut regem clochari¬
um temptarẽt. si eoꝵ partis assentator
futurus esset. At ille sciens et cognitã
exꝑimento habens beati columbam
darguere responsis. Cumq nichil ꝓfeci᷑¬
set statuit in synodali examinatione ꝓ¬
baret᷑. non ambigens de beati eustasii
auctoritate et doctrina. qd̾ om̃s aduersã¬
tes sc̃ẽ regule prudentia et facilitate
Emanante ergo regali auctoritate. mul¬

Expanded text:
quam salutaribus monitis mentem peste quam salutaribus monitis mentem peste corruptam et salubre antidoto curare nequisset, a suo ac suorum collegio segregavit. Refutatus ergo ab Eusthasio, se huc illucque dimergit, ut nonnullos huius adsentationis fautores facere queat; sed cum nihil eius inperitia facere quivisset, beati Columbani religio offendit, adversus regulam eius lanuino dente garriens ac velut caenosa sues grunniens, per quos potuit barriditatis suae similes murmur excitavit, annuente sibi Abeleno Genuensis urbis episcopo, qui studio nisus, ita ut regem Chlotharium temptarent, si eorum partis adsentator futurus esset; at ille sciens et cognitam experimento habens beati Columbanidarguere responsis. Cumque nihil profecisset, statuit, ut sinodali examinatione probaretur, non ambigens de beati Eusthasii auctoritate et doctrina, quod omnes adversantes sanctae regulae prudentia et faciditate, Emanante ergo regali auctoritate, mul
Abbreviated transcription (Latin):
trium capłoꝵ dissensionem. Exquo
discordie. in longum incrementa ma¬
narunt. quod presenti oꝑi ñ est inse¬
rendum. Itaq ueniens aquileiam sociꝰ
statim scismatis effectus. romane sediͤ
a communione seiunctus ac diuisus
est . tociq orbis communionem quecũ¬
q romane sedi iungeretur dampnans:
dem retineri docens. Quo scismate im¬
butus. cpłam uenenosam increpatio¬
nib plenam. ob beatum. athalam. per
aureum aduualch regis langobardoꝵ
notarium dirigit. Quam beatus athala
ꝑlectam et ridiculo habitam michi tra¬
didit seruandan: quamq ꝑ multoꝵ
annoꝵ spacium abditam habui. et poste¬
a mea negligentia ꝑdidi. Nec alius uti¬
q quilibet eam: sed ipse ꝓpͥo stilo scrip¬
serat. Directa itaꝙ adbeatum athalam
stea beatum eustasium scismatis a¬
culeis temptat: si sanã mentem su¬
a uesania corrumpe queat. Quo uene¬
randus uir comꝑto: dui paternis af¬
faminib errantem monet. Sed post¬

Expanded text:
trium capitulorum dissensione, ex quo trium capitulorum dissensione, ex quo discordiae in longum incrementa manarunt, quod praesentis operis non est inserendum. Itaque veniens Aquilegiam, socius statim scismatis effectus, Romanae sedis a communionem seiunctus ac divisus est: totius orbis communione, quicumque Romanae sedis iungeretur, damnans, dem retineri. Qua scisma inbutus, epistolam venenosam, increpationibus plenam ad beatum Athalam per Aureum Adalwaldi regis Langobardorum notarium dirigit. Quam beatus Athala perlectam, ridiculo habitam mihi tradidit servandam, quamque per multorum annorum spatio abditam habui et postea mea neglegentia perdidi. Nec alius utique quilibet eam, sed ipse proprio stilo scripserat. Directam itaque ad beatum Athalam perat, Eusthasium scismatis aculeis temptat, si sanam mentem sua vesania corrumpere queat. Quo venerandus vir conperto diu paternis effaminibus errantem monet. Sed post
Abbreviated transcription (Latin):
ad luxouium ueniens se et sua omin¬
a supͣdicto patri tradiderat. Qui ut
cuncta replicem: religionis spetiem
inmonasterio gestans. post cominea¬
tum postulat. ut gentuin esse p̃dica¬
tor ꝑmiteretur. Quem uir sc̃s du ob¬
adhuc inreligione adtale opus idone
asticis faleramentis decoratum esse
debere. qui adtale opus ceuseatur.
Iereinias et cuimi dñi electione premiᷤ¬
Moyses electus adno. se tardum lin¬
oue restatur.ẜis dictis: cum nichil ꝓ¬
ficeret. quem tenere non ualet ire si¬
nit. Quicum adbaioarias tendens ue¬
nisset: ibi paululum. moratus nullũ
sructum exerens. uelud alta platanus
garrula uentoꝵ folia tremulans qua¬
dt ad auras: fructuum copiam nescit.
Dem ad aqusleiam ꝑtrausit: aquilei¬
enses et enimdisciscunt acõmunione
sedis apłce. de qua dñs in euangelio
ad beatum apłoꝵ pͥncipem petrum
loquit᷑. Dues pecrus et supra hanc pe¬
tram edificabo eccłiam meã. et porte
inferiͣ p̃ualebunt aduersus eam. ob

Expanded text:
ad Luxovium veniens, se et sua omniad Luxovium veniens, se et sua omnia supradicto patri tradiderat. Qui ut cuncta replicem, religionis speciem in monasterio gestans, post comeatum postulat, ut gentium esse praedicator permitteretur. Quem vir sanctus diu obadhuc in religionasticis faleramentis decoratum esse debere, qui ad tale opus censeatur. Hieremias etenim Domini electione praemiscio loqui; Moyses electus a Domino se tardum linguae testatur. His dictis, cum nihil proficeret, quem tenere non valet ire sinit. Qui cum ad Baioarios tendens venisset, ibi paululum moratus, nullum fructum exercens, velut alta platanus garrula verborum folia tremulas quatit ad auras, fructuum copiam nescit. Dein ad Aquilegiam pertransit. Aquiligenses etenim disciscunt a communione sedis apostolicae – de qua Dominus in euangelio ad beatum apostolorum principem Petrum loquitur: Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam et porte inferi non praevalebunt adversus eam – ob
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sules extiterunt. Chagnoaldus lugdu
nomensis ac tornacensis ep̃c. Ragna¬
charius augustane et basilee: ep̃e: au¬
demarus bononie et characonensis
oppidi ep̃c.
umq iam haberetur ab omnib
gratus et nullus se beatum. colũ¬
banum ꝑdidisse gemeret qui eius
doctrinis imbutus fuisset. presertim
cum cernerent indiscipulo magistri
instituta manere. Cumque ergo
esset ab omnib gratus et ominium fran¬
cor ꝓcerum honore fulciretur. et elot¬
tharii regis amore ac ueneratione clu¬
eret. exarsit solito huidus aduersus fa¬
mam scõꝵ chelidrus. excitatꝙ asinibus
matris nouum cam qui frẽm ⁊ elo uellet
extinguere. uel etiam nouuni ꝓditorem
qui magistri dicta scinderet: et collidendo
sohida ad fragises turbarum aures fra¬
gilemmentem accommodaret. Excitat
unum esubditis agrestium nomine
qui quondam theoderici regis notarius
fuerat: et quadã cordis compunctione
tattus. omnia que possederat relmqn̾

Expanded text:
praesules exstiterunt, Chagnoaldus Lugdunpraesules exstiterunt, Chagnoaldus Lugdunrum et Noviomensis ac Tornacensis episcopus, Ragnacharius Augustanae et Basileae, Audomarus Boloniae et Tervanensis oppidi. 6. Cumque jam haberetur ab hominibus gratus, adeo ut nullus se B. Columbanum perdidisse gemeret qui ejus doctrinis imbutus fuisset, praesertim cum cernerent in discipulo magistri instituta manare, cumque ergo esset ab omnibus gratus et omnium Francorum procerum honore fulciretur et Chlotharii regis amore ac veneratione clueret, exarsit solito lividus adversus sanctorum famam chelidrus excitatque e sinibus matris novum Cain, qui fratrem zelo velit extinguere, vel etiam novum proditorem, qui magistri dicta scinderet et conlidendo solida ad fragiles turbarum aures fragilem mentem accommodaret. Excitat unum e subditis Agrestium nomine, qui quondam Theuderici regis notarius fuerat, et quadam cordis conpunctione tactus, omnia quae possederat relinquens,
Abbreviated transcription (Latin):
dies ieuinio corpus conficit: mentem
fide armauit: suꝑ ocłos benedictionis
oleum effudit: meruit tandem ꝑ inter¬
uentum scĩuiri cecitas lumen habere.
Ledintegrauit ergo diuina pietas int̾¬
uentu famul sui luminis dampna:
ut hec que lumen reciꝑet post diuina
munera uberius adcuttũ timoꝵis d̃i
aspiraret. Que nunc isq suꝑest: et di¬
uinis obsequiis debita ñ solum sue
utilitati sed et aliis ꝓuidet oportuna.
Cumq ꝓgrefsus inde ceptum iter ꝑa¬
geret. quendam frẽm agilum nomine
qui modo resbacensis cenobii p̾sul exti¬
tit uehemens febrium ignis correpsit.
Quem eustasius attigit: interuentuq
orationum sanauit. pristine statim
sospitati redhdit. Deinde ꝑuenit adspͣ¬
dictum cenobiumꝰ ibi tam plebem in¬
terius qͣm uicinos ppłos ad xp̃ianos
uigorem excitare studet. multosq eoꝵ
adpenitentie medicamenta ꝑtraxit: fu¬
itꝙ eius studii ut multos sua facundia
erudiret. Nam multi eoꝵ postea ecclaꝵ

Expanded text:
dies jejunio corpus affecit, mentem dies jejunio corpus affecit, mentem fide armavit, super oculos benedictionis oleum effudit: meruit tandem per interventum sancti viri caecitas lumen habere. Redintegravit ergo divina pietas interventu famuli sui luminis damna, ut haec quae lumen receperat, post divina munera ad cultum timoris Dei uberius aspiraret. Quae nuncusque superest divinis obsequiis dedita: nec solum suae utilitati, sed et aliis providet opportuna. 5. Cum progressus inde coeptum iter perageret, quemdam fratrem Agilem nomine, qui modo Resbacensi coenobio praesul existit, vehemens febrium ignis arripuit. Quem Eustasius attigit, interventuque orationum sanavit, et pristinae statim sospitati reddidit. Deinde perveniens ad supradictum coenobium, ibi tam plebem interius quam vicinos populos ad Christianum vigorem excitare studuit: multosque eorum ad poenitentiae medicamenta pertraxit: fuitque ejus studii, ut multos sua facundia erudiret. Nam multi eorum post Ecclesiarum
Abbreviated transcription (Latin):
conuersis.ad boias qui nunc baioarii
uocantur. tendit eosq multo labore
imbutos fideiq lniamento correctos.
plurimos eoꝵ ad fid̃e conuertit. Ubi
cum quantisꝑ moratus fuisset dimi¬
sit sagaces uiros qui cepti laboris in
studio desudarent: ipse ad luxouium
douumum. qui eo tempore aduillam
qͣm mosam uocant obannem in eo
loco fluentem morabatur. Is ergo
cum uidisset eustasius. uelud gratis¬
simum munus ouans domo recepit.
Ingressus ergo eustasius domũ. pre¬
missa benedictione. poscit ut libͤros
quos haberet presentet. Ille obediens.
duos bone indolis liberos presentauit.
Est inquit tibi adhuc ꝓles. Ille fatet᷑
p̾ter uuam filiam luminib orbatam
nomine sadelbergam se amplius non
haberẽ ueniat inquit illa. Qmͣ cum
uidisset scis citatus est utrum iuueni¬
lis animus adcultum diuini timoris
aspiraret affatim ut tenera quiuerat
etas: ait se paratam esse sacris p̾coniis¬
obtemꝑare. Dedit ille oꝑam duos ꝑ¬

Expanded text:
conversos, ad Boias, qui nunc Baioarii conversos, ad Boias, qui nunc Baioarii vocantur, tendit, eosque multo labore inbutos fideique liniamento correctos, plurimos eorum ad fidem convertit. Ubi cum quantisper moratus fuisset, dimisit sagaces viros, qui coepti laboris in studio desudarent; ipse ad Luxovium doenum, qui eo tempore ad villam quam Mosam vocant ob amnem eo in loco fluentem morabatur. Is ergo cum vidisset Eusthasium velut gratissimum munus ovans domo recepit. Ingressus ergo Eusthasius domum, praemissa benedictione, poscit, ut liberos quos habeat repraesentet. Ille oboediens, duos bonae indolis liberos praesentavit. 'Est', inquit, 'tibi adhuc proles?' Ille fatetur, praeter unam filiam luminibus orbatam nomine Sadalbergam se amplius non habere. 'Veniat', inquit, 'illa'. Quam cum vidisset, sciscitatus est, utrum iuvenilis animus ad cultum divini timoris adspiraret. Affatim, ut tenera quiverat aetas, ait se paratam esse sacris pobtemperare. Dedit ille operam et per duos
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie pauimento ꝓbate. Ob talem et¬
enum causam: ouans mortem recipio
ꝑeo qui ꝓme ñ dedignatus est mori.
Nec mora eustasius remeat: puellam
acustodia lberat: patrem terribiliter
increpat. religionis ueste ꝑ pontifice̾
urbis illius gundoaldum nomine
induit: sacrauitq salutarib sacramen¬
tis. Monasteriumq xp̃i uirginum
supra paternum solum inter fluuios
mugram et albam edificat᷑. frẽsq qui
edificandi curam habeant deputat. ger¬
manum puelle cagnoaldum et warber¬
tum qui ei post ea successit ut regulam
doceant decernit. Inquo quante uirtu¬
tes postea facte fuerint. si uica comes
fuerit prosequi nttemur:
Seuersus ergo uenerabilis uir eusta¬
sius ad luxouium magistri precep¬
tũ implere parat: ut gentes que uicine
erant fidei pabulo alerentur. Progressus
ergo uuarascos predicat: quoꝵ alii idola¬
trie cultib dediti. ahi fotini. alii bono¬
siani errore inaculati erant. His ad fidẽ

Expanded text:
ecclesiae pavimento probate; ob tali etecclesiae pavimento probate; ob tali etenim causa ovans mortem recipio pro eo qui pro me non dedignatus est mori'. Nec mora Eusthasius remeat, puellam ab custodia liberat, patrem terribiliter increpat; religionis vestem per pontificem urbis illius Gundoaldum nomine induit sacravitque salutaribus sacramentis. Monasteriumque Christi virginum supra paternum solum inter fluvios Mugram et Albam aedificat fratresque, qui aedificandi curam habeant, deputat; germanum puellae Chagnoaldum et Waldebertum, qui ei postea sudoceant decernit. In quo quantae virtutes postea factae fuerint, si vita comes fuerit, prosequi nitemur. 3. Reversus ergo venerabilis vir Eustasius ad Luxovium, magistri praeceptum implere parat, ut gentes quae vicinae erant fidei pabolo alerentur. Progressus ergo Warasquos praedicat, quorum alii idolatriis cultibus dediti, alii Fotini vel Bonosi errore maculati erant. Hos ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
nus infundat. Surgensq crucem su¬
pra ocłos exprimit. et manu ocłos
palpando diñ p̾sidium adesse deplo¬
rat. Protinus salus secuta lumen red¬
ditur. febrium ignis fugatur. Neddi¬
tamq sospitati. matri commendat: uit
ab clot᷑ario rediens religiosis uestibus
subdat. Cumq pater cerneret sospita¬
ti redditam filiam. sponso tradi decer¬
nit. pollicitationi pristine cecam obli¬
uionis foueam inferens. Quo puella
comperto: credidit uni sodali consiliũ.
cumqua fugam inire queat. Cumq
illa assensum prebuisset: felicem fugã
clam elapse arreptam. ad basilicam
beati petri apłoꝵ principis ꝑuenerunt¬
Quo pater comꝑto post eas fures di¬
rigit: puerosq iubet ut apprehensã
filian crudeliter perimant. Pergenteᷤ
pueri sinib eccłie puellam receptam
reperiunt. Paulisꝑ morati ut genitoris
ira frangatur. comminantur puelle
mortis ꝑiculum. At illa. Sinquit¬
me mortem formidare putatis: in hoc

Expanded text:
nus infundat, surgensque crucem sunus infundat, surgensque crucem super oculos exprimit et manu oculos palpando Domini praesidium adesse deplorat. Protinus salus secuta, lumen redditur, febrium ignis fugatur, redditamque sospitate matri commendat, ut ab Chlothario rediens, religiosis vestibus subdat. Cumque pater cerneret sospitate filiam redditam, sponso tradi decernit, pollicitatione pristinae caecam oblivionis foveam inferens. Quo puella conperto credidit unius sodalis consilium, cum qua fugam inire queat. Cumque illa adsensum praebuisset, felicem fugam clam elapsi arreptam, ad basilicam beati Petri apostolorum principis perveneruntQuo pater conperto post eos furens dirigit puerosque iubet, ut adprehensam filiam crudeliter perimant. Pergentes pueri sinibus ecclesiae puellam receptam repperiunt; paulisper morati, ut genitoris ira frangatur, comminantur puellae mortis periculum. At illa: 'Si', inquit, 'mortem me formidare putatis, in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
extrenuis anhelis posita beatus eusta¬
suis patrem ĩ crepat diceus sue noxe ẽẽ
qd̾ hec tantis ureretur penis: quia uri
dei interdictum uiolare uellet. At ille
dissimulans. utinã inquit sospitati
redleretur et diuinis famularetur ob¬
sequiis: non se talib uotis obstare de¬
bere ait. Accedens itaq ad stratum
puelle sciscitatur si sue fuerit assen¬
tationis. qd contra beati columbani
ret terrena. At puella detestatur se
talib uotis numqͣm paruisse. ut
terrenis commutaret. sed paratam¬
se fuisse et esse beati uiri parere pre¬
comis. Seq ait p̾terita uidisse noc̾te
simili figura uirum qua ipse esset
qui ocłoꝵ meoꝵ lumen redleret: uo¬
cemq simul. audisse dicentem. Quod¬
cum s tibi hic uir dixerit fac et sanabe¬
ris. Infer ergo aurib meis que michi
suit custodienda: et tiuis orationib
pelle dolorem a dũo illatum. Srostratꝰ
itaq humo cum lacrimis uenerandus
uir dñm postulat: ut pollicitum mu¬

Expanded text:
extremis anhelis positam, Eusthaextremis anhelis positam, Eusthasius patrem increpat, dicens, suae noxae esse, quod haec tantis ureretur poenis, quia viri Dei interdictum violare velit. At ille dissimulans: 'Utinam', inquit, 'sospitati redderetur et divinis famularetur obsequiis!' Non se talibus votis obstare debere ait. Accedens itaque ad stratum puellae, sciscitatur, si suae fuerit adsentationis, quod contra beati Columbani ret terrena. Ast puella detestatur, se talibus votis numquam paruisse, ut terrenis caelestia commutaret; sed paratam fuisse et esse beati viri parere preconiis, seque ait praeterita vidisse nocte similem figura virum: 'qua ipse es, qui oculorum meorum lumen redderet', vocemque simul audisse dicentem: 'Quodcumque tibi hic vir dixerit, fac et sanaberis'. 'Infer ergo auribus meis, quae mihi sint custodienda, et tuis orationibus pelle dolorem a Domino inlatam'. Prostratus itaque humo cum lacrimis venerandus vir Dominum postulat, ut pollicitum mu
Abbreviated transcription (Latin):
uas: uenit ut ꝓcommuni necessitate
ad regem dotharium ꝑgeret. qui eo
tempore inultimis gallie finib occea¬
ni maris uicina in habitabat. Fuit er¬
go arrepti itineris uia ꝑsaltum pa¬
gum q briegium:. ꝑuentumq est ad
quandam uillam cagnerici quo du¬
dum magister quantisper moratus fu¬
erat. Uille uocabulum pipificum dicit᷑
distans ab urbe meldoꝵ circiter milib
duob. Ibi tunc cagnericus cum conui¬
ge sua leudegunde nomine: xp̃iana et
sane mentis femina morabatur. Huiꝰ
filium chanoaldum cuiꝰ suꝑiꝰ feci men¬
tionem penes se habebat. Uiso itaq eu¬
stasio cagnericus: miro gaudio retepit.
Erat q simul cum patre matreꝙ bur¬
gundofora nomine: quam ut suꝑius
diximus beatus columbanus dño sacra¬
uerat. Quam pater cum iam desponsa¬
sset ac nuptus aduersum uoluntatem
puelle uoluisset tradi: dolore ocłoꝵ per¬
cussa et febrium igni succensa est. uͥt
uix iam suꝑis reddi crederetur. Hac in

Expanded text:
vas. Evenit, ut pro communi necessitate vas. Evenit, ut pro communi necessitate ad regem Chlotharium pergeret, qui eo tempore in ultimis Galliae finibus Oceani maris vicina inhabitabat. Fuit ergo arrepti itineris via per saltum pagumque Briegium, perventumque ad quendam villam Chagnerici, quo dudum magister quantisper moraverat. Villae vocabulum Pipimisiacum dicitur, distans ab urbe Melodorum circiter milibus duobus. Ibi tunc Chagnericus cum coniuge sua Leudegunde nomine, christiana et sane mentis femina, morabatur; huius filium Chagnoaldum, cuius superius fecimus mentionem, poenes se habebat. Viso itaque Eusthasio Chagnericus miro gaudio recepit, eratque simul cum patre matreque filia Burgundofara, quam, ut superius diximus, beatus Columbanus Domino sacraverat. Quam pater cum iam desponsasset et nuptiis adversum voluntatem puellae tradi voluisset, dolore oculorum percussa et febrium igne succensa est, ut vix iam superis reddi crederetur. Hanc in
Abbreviated transcription (Latin):
hortem fr̃m discipline habenis erudi¬
ret. multoꝵq collegio xp̃i plebem adu¬
naret. suisq institutis educaret. Dimissũ
post hec ad clotharium remeare iubet:
talibq responsis regias mulcere imꝑat
aures. se retro repedare nullatenus ratũ
duceret tantummodo posceret ut sodales
suos qui luxouio incolebant regali am¬
miniculo ac presidio foueret. Itteras ca¬
stigationum affamine plenas regidi¬
rigit: quod gratissimum mnunus rex
uelud pignus federis uiri dei ouans
recepit. Nec eius petitioni obhiuonis
noxam preponit: omni presidio supra¬
dictũ monasteriũ munire studet. An¬
nuis censib ditat: terminos undiq
ꝓut uoluntas uenerabilis eustasuerat
auget. omniq conatu adauxihium ii¬
bi habitantium obuiri dĩ amorem
intendit.
Gitur uenerabilis eustasius reuersus
ut suꝑius diximus abeato columba¬
no abitaliã. paterno affectu et equo iu¬
re subditas monachoꝵ regebat cater¬

Expanded text:
hortem fratrum disciplinae habenis erudihortem fratrum disciplinae habenis erudiret, multorumque collegio Christi plebem adunaret suisque institutis educaret. Dimissus post haec ad Chlotharium remeare jubetur, talibusque responsis regias mulcere imperat aures, seque retro repedare nullatenus ratum duceret: tantummodo poscere ut sodales suos, qui Luxovium incolebant, regali adminiculo ac praesidio foveret. Litteras castigationum affamine plenas regi dirigit gratissimum munus. Rex velut pignus foederis viri Dei ovans litteras recepit, nec ejus petitioni oblivionis noxam praeponit. Omni denique praesidio supradictum monasterium munire studet, annuis censibus ditat, terminos undique, prout voluntas venerabilis Eustasii erat, auget; omnique conatu ad auxilium inibi habitantium ob viri Dei amorem intendit.gitur venerabilis Eusthasius reversus, ut superius diximus, a beato Columbano ab Italia, paterno affectu et aequo iure subditas monachorum regebat cater