comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuta est que cõsicit ĩ startis aut cõsequõ¬
tis periculi uitationem qualib ranoe.
hec distribuitur ĩ uĩ et colum. quorũ
couicti. Uiĩ cuscernituo ꝑ crercitus. cla¬
et alias nuiꝰmodi ros. Dolus cõsrauitur
in pecunio pollicitationo disimulatione
matrratiene mentione. et ceteris rebꝰ
de quihus magis idoneo tẽpore loque¬
mur si quando de re militari aut de
ad ministratione rci publicȩ scbẽ uelimiꝰ.
N Onesta ros diuiditur ĩ rectum et
Ilaudabile. Rectum est quad cum
uirture et efficio sit. il diuiditur ĩpra¬
denciam  uisticiam fortitudiẽ mode¬
stiam. Prnde neia est calliditas que xa prien¬
tione quadama ꝑetest delectum habero ꝑ¬
bonorum et maorum. dicitur item
prudentia scientia cniuldan artificii
ria et usus copluriun neggciorũ. Iu¬
stitia est equutas mi inic̃iuor rei tri¬
buens prodignitate cuion. f artitudo
est rerum magnarum arpotieio et

Expanded text:
antis aut consequenantis aut consequentis periculi vitationem qualibet ratione. Haec tribuitur in vim et dolum, quorum coniuncte. Vis decernitur per exercitus, claet alias huiusmodi res. Dolus consumitur in pecunia, pollicitatione, dissimulatione, maturatione, mentitione et ceteris rebus de quibus magis idoneo tempore loquemur, si quando de re militari aut de administratione re ‹publica› scribere velimus. Honesta res dividitur in rectum et laudabile. Rectum est, quod cum virtute et officio fit. Id dividitur in prudentiam, iustitiam, fortitudinem, modestiam. Prudentia est calliditas, quae ratione quadam potest dilectum habere bonorum et malorum. Dicitur item prudentia scientia cuiusdam artificii: ria et usus conplurium negotiorum. Iustitia est aequitas ius uni cuique re tribuens pro dignitate cuiusque. Fortitudo est rerum magnarum adpetitio et
Abbreviated transcription (Latin):
potissimũ hre pacto ut si hanibal con¬
saltit crm en itaba cartaginẽ accersi¬
atur.m : ualia remaneat᷑. in domũ
redeat. in ĩ ogirtum profretus occu¬
pot alexarurum. Item delberationes
partim irso ꝑꝑsi cõsultandesũt ut
si deliberet sc̃natus captiues ab hostibꝰ
redimat mn nõ. partĩ ꝑꝑ aliquã ex¬
traneam causam ueniunt ĩ deliberali¬
onẽ et cõsultationẽ: ut si ddiberet se¬
narus bello italico soluat ne legibus
scipionem ut cum licrat ante tępus
cosulem fieri. Par tĩ por se sũt dolibe¬
rande et magis ꝑꝑ extrancaa epilã
ueniunt ⁊ cos is tanonẽ. It si deliber et
senatus bello italico sociis ciuitatemi
det an nõ . In quibus causis rei naruaͣ
faciet deliberationẽ om̃is aratio ad
ipsam rem accõmedolitur. Inquibꝰ
extranea causã cõficiet deliberatio¬
nem ⁊ his ipsa causa erit adangẽ¬
finẽ sibi cõuenier utbtatis proponere
ut om̃is ad ena totis cranionis ratio
nferatur:
tione duuditur in tutam / honestã.¬

Expanded text:
potissimum, hoc pacto: ut si Hannibal consultet, quom ex Italia Kartaginem arcessatur, an in Italia remaneat, an domum redeat, an in Aegyptum profectus occupet Alexandriam. Item deliberationes partim ipsae propter se consultandae sunt, ut si deliberet senatus, captivos ab hostibus redimat, an non; partim traneam causam veniunt in deliberationem et consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, solvatne legibus Scipionem, ut eum liceat ante tempus consulem fieri; partim et propter se sunt deliberandae et magis propter extraneam causam veniunt in consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, sociis civitatem det, an non. In quibus causis rei natura faciet deliberationem, omnis oratio ad ipsam rem adcommodabitur; in quibus extranea causa conficiet deliberationem, in his ea ipsa causa erit adaugenfinem sibi conveniet utilitatis proponere, ut omnis eorum ad eam totius orationis ratio conferatur. tione d
Abbreviated transcription (Latin):
pronũciatione memeria. de clocutiõe
ꝗa plura dicenola iu debantur ĩ quar¬
ta libro scribere maliumus. quẽ ut er¬
bitror tibi librum celeriter ab selutũ
mutemus: no quid tibi rhitorice
artis de esse possit. Interea primaꝰ et
nobiscum cni uales. et ĩ terdum sine
nobis legendo cõsequere ne quid ĩpe¬
diare orium ad hanc utilitotẽ paritẽ
nobiscum progoedi pessis. nũc tu fac
astentum tu prebias. nos ad ĩstitura

Expanded text:
pronuntiatione, memoria. De elocutione, quia plura dicenda videbantur, in quarto libro conscribere maluimus, quem, ut arbitror, tibi librum celeriter absolutum mittemus, ne quid tibi rhetoricae artis deesse possit. Interea prima quaeque et nobiscum, ‹cum› voles, et interdum sine nobis legendo consequere, ne quid inpediare, quin ad hanc utilitatem pariter nobiscum progredi possis. Nunc tu fac attentum te praebeas: nos proficisci ad
Abbreviated transcription (Latin):
Itiosa ratio est que ad expolit¬
onem nõ est accomodati. uel
pp infirmitatem uel ꝑꝑ uanitatem.
Infirma ratio est que nõ necessario
ostendit ita esse que ad modũ exposi¬
tum est: nelut apuol plantũ. Amieui
castigare ob meritam noxam ĩ mane
est sacinus. nerũ ĩ etate unle t con¬
ducibise hec expositio est. indeamits
que ratio afferatue. nam ego hodie a
micum meñ nõ cistigabo pro comi
falsa cauia cõstat hoe modo. Amor
fugiendui nõ est. nam ex eo ueri¬
sinia nascitur mnicitia. aut hoc mo¬
do philo sophia iutanda est affert eͥ
secordiam atq desidiam. nam he ra¬
tiones nisi ãlie essent expositiones
ꝙͦ carum ueras esso confiteremur.
int paueuuiui tortimã ĩ anã esse et
cecam et brutam ꝑ hibẽt phulosõphy
impnlerit sors eo cidere fortunam
antamant. cecam ob eam rẽ esse ite¬
rant quia nihil cernat quo se se ap¬
plicet. inanam autẽ aiũt quia atrox
incorta ĩ stabilis  sit. brutnn quia
lignũ iq ĩ dignũ neqqueat ĩterno¬

Expanded text:
expositionem non est adcommodata vel propter infirmitatem vel propter vanitatem. Infirma ratio est, quae non necessario ostendit ita esse, quemadmodum expositum est, velut apud Plautum: Amicum castigare ob meritam noxiam Inmune est facinus, verum in aetate utile Et conducibile. Haec expositio est. Videamus, quae ratio adferatur: nam ego amicum hodie meum Concastigabo pro commefalsa causa constat, hoc modo: «Amor fugiendus non est: nam ex eo verissima nascitur amicitia.» Aut hoc modo: «Philosophia vitanda est: adfert enim socordiam atque desidiam.» Nam hae rationes nisi falsae essent, expositiones quoque earum veras esse confiteremur. lut Pacuvius: Fortunam insanam esse et caecam et brutam perhibent philosophi inpulerit Fors, eo cadere Fortunam autumant. Caecam ob eam rem esse iterant, quia nihil cernat, quo sese adplicet; Insanam autem ‹esse› aiunt, quia atrox, incerta instabilisque sit; Brutam, quia dignum atque indignum nequeat interno
Abbreviated transcription (Latin):
si uoluptas q̃ plurimorũ pairocĩa¬
tus deffenditur mado ĩ rebus bonis
tu dimouet. profecto nihil est alui
d bene uiuere a beate. nisi honeste
et recte uiuere. In quo uirtui sit¬

Expanded text:
si voluptas, quae plurimorum patrociniis defenditur, in rebus bonis tu dimovet: profd bene beateque uiuere nisi honeste et recte uiuere. Virtus
Abbreviated transcription (Latin):
ip õ: et uideat illquẽ populi bone¬
licii ii um barbatulos mulor cep¬
tãtemi depilerna et portenctãtẽ a
murenirum copia gloriautẽ nõ ne
ui o ĩ tamia oquidem dignũ ma¬
iore aliuo negotio puet᷑. An coꝵ
seruitus dubia est qui enproditate
peculi nullam cõdicionẽ recusant
ddurissime seruitnns: hereditini spe:
quid miquitant ĩ seruiendon iõ sũ
scipit quẽ nutum locupletis
senis nõ obseruat. loquil ur ad no
assentatur. assidet. nunierat. quia¬
quid deniop serui nõ meritit: quia
olitam illa cupiditas quę iudetur cẽ
liberatia hanorit. impenii: proisiamꝵ
q̃ dura est domuna pͣ ĩporiosa ꝙ̃¬

Expanded text:
ipsos, et videat aliquem summis populi beneipsos, et videat aliquem summis populi beneficiis usum barbatulos mullos exceptantem de piscina et pertractantem et murenarum copia gloriantem, nonne ut ne in familia quidem dignum maiore aliquo negotio putet? an eorum servitus dubia est, qui cupiditate peculii nullam condicionem recusant durissimae servitutis? hereditatis spes quid iscipit, quem nutum locupletis orbi se vis non observat? Loquitur ad ejus assentatur, assidet, invitat. Ququid denique servi non inertis? Quid jam illa cupiditas, quae videtur esse liberalior honoris et imperii provinciarum, quam dura est domina, quam imperiosa
Abbreviated transcription (Latin):
ista qui tergunt qui iũgunt q uer tũt
qui spargunt nõ honestissimũ locum
scruitutis tenerent. sic̃ ĩciuitate qui sẽ
istarum rerum cupiditatibus aederiũ
ip̃ius ciuitalis locum pene ĩtirmũ te¬
nent. Magna ĩquis bella gessi magns
imperiii e prouĩciis puxtni. Rero ie
mimũ laude dignum acciõis tabula
te stupidum detinet at q signum
rantem. clamoros tallentẽ eñ uidõ¬
te sec uũ esse meptiarum orũ iudico.
nõ ne igitur suzat ista testiua sunt
nas nãm quoqꝙ oeculal er udu os
habemus: Sted obsecro teita uenu¬
sta habentur ita nõ ut nĩcula u¬
rorum int. s ut oblectamenta pu¬
erorum. Quid cit̃ cosles si iuciui me¬
niniui aliquẽ illorum iudet᷑ ma¬
cellionẽ corĩthum enpidissime trac¬
tantem cũ ip̃e totum corĩthum
cõtẽpsis ẽt utrũ illum ciuẽ excil¬
diligentem putaret. reuiui cĩt miͣ
cu curio aut eoꝵ aliquis quoꝵ
T nulla aut domo nihil plenodi¬
dum. nihil arnitum uit prietor

Expanded text:
ista, qui tergent, qui ungunt, qui verrunt, qui spargunt, non honestissimum locum servitutis tenent, sic in civitate, qui se istarum rerum cupiditatibus dediderunt, ipsius servitutis locum paene infimum obtinent. magna inquit bella gessi, magnis imperiis et provinciis praefui. gere igitur animum laude dignum: Aetionis tabula te stupidum detinet aut signum alrantem, clamores tollentem cum video, servum esse ineptiarum omnium iudico. nonne igitur sunt illa festiva? sunt; nam nos quoque oculos eruditos habemus. sed, obsecro te, ita venusta habeantur ista, non ut vincla virorum sint, sed ut oblectamenta puerorum. quid enim censes? si L. Mummius aliquem istorum videret matellionem Corinthium cupidissime tractantem, cum ipse totam Corinthum contempsisset, utrum illum civem exceldiligentem putaret? revivescat M'. Curius aut eorum aliquis, quorum in villa ac domo nihil splendidum, nihil ornatum fuit praeter
Abbreviated transcription (Latin):
uitium cũ cansa reperire. reperiet di pͥar
si nõ poterit auaram demõstrare quen¬
stret corruptorem porsidum. si quo mõ
poterit. denior alioquo ant quã phirnuis
deinde qui illud fecorit tam nequiter
cundem hoc tam porperam fecisse nõ
esse mirandum. Si uchementor astu.
et ĩteger existimabitur aduersarur dli¬
cet fac̃ta nõ tamã spectari oportere illu
ante ocentasle na flagitia: se planũ fac

Expanded text:
tium cum causa› reperire, reperiat dispar. tium cum causa› reperire, reperiat dispar. Si non poterit avarum demonstrare, destret conruptorem, perfidiosum, si quo modo poterit denique aliquo aut quam plurimis deinde qui illud fecerit tam nequiter, eundem hunc tam perperam fecisse non esse mirandum. Si vehementer castus et integer existimabitur adversarius, dicet facta, non famam spectarei oportere; illum ante occultasse sua flagitia; se planum fac
Abbreviated transcription (Latin):
Aut nũquid ĩ cõmodum iutarit in¬
nimicilias ĩ famiam dolorem supplicin.
Hic accusator ĩ spe cõmodi enpiditatem
ostendet aduersarii: ĩuitatione ĩ cõmo¬
di formidinem augebit. De fensor antẽ
negabit fuisse causam si poterit: aut uche¬
mentir extenuabit. demde iniquũ ẽẽ
dicet ommes ad quos aliquid emolu¬
menti ex aliqua re poruenerit ĩ suspici¬
onem maleficii deuocari. Damnde uita
hominis ex ante factis spectabitur: ĩ quo¬
primũ cõsiderabit ac cusator nũ quan¬
do simile quid fecerit. Si id nõ rope¬
riet queret nũ quando uenerit ĩsi¬
nulem suspicionem: et ĩ eo debebit ẽẽ
occupatus ut ad eam ciusam peccati
quam pauloante exposuorit uita homĩs
poslit accomodari hoxc moolo si dicet cã¬
peccinie fecisse. ostendet cum semper aui¬
rum fuilse. si honoris ambitiosum. ita po¬
terit animi uitii cum canła repetate
cõglutinre. Si nõ poterit par mimi¬

Expanded text:
aut num quod incommodum vitarit: iaut num quod incommodum vitarit: inimicitias, infamiam, dolorem, supplicium. CAPUT 4 Hic accusator in spe commodi cupiditatem ostendet adversarii, in vitatione incommodi formidinem augebit. Defensor autem negabit fuisse causam, si poterit, aut eam vehementer extenuabit; deinde inicum esse dicet omnes, ad quos aliquid emolumenti ex aliqua re pervenerit, in suspicionem maleficii devocari. CAPUT 5 Deinde vita hominis ex ante factis spectabitur. Primum considerabit accusator, num quando simile quid fecerit. Si id non reperiet, quaeret, num quando venerit in similem suspicionem; et in eo debebit esse occupatus, ut ad eam causam peccati, quam paulo ante exposuerit, vita hominis possit adcommodari, hoc modo: Si dicet pecuniae causa fecisse, ostendat eum semper avarum fuisse, si honoris, ambitiosum; ita poterit animi vitium cum causa ‹peccati conglutinare. Si non poterit par vi
Abbreviated transcription (Latin):
querimis queadinadum quãq cãn¬
sam tractari cõueniat. Et nimirum
cõ iecturalem que prima est / queq
sas habere debet. ut nihil actum: nihil
dictum nusoͣ uentum aut abitum
nihil deniq factum sinc cauła pute¬
tur. Defensoris narano simplicem et Inas.¬
dilucidam expositionem debet habere
cum afenuatione sup̃itionis. huiui cõ¬
stitutionis ratio ĩ sex parte est distri¬
buta: ĩ probabile eollationẽ/ signũ ar¬
gimiẽtum cosecutionẽ approbauoẽ
horũ miũ quodq ꝗd ualeat aporieniꝰ.
Robabile est por qquod probatur
expedisse reo peccare. et ab simili
turpitudine honiiẽ nũꝙͣ abfuissi.
id diuiditur ĩ cauãm e uitam. Cau¬
sa est ca que ĩduxit reum ad male¬
ficium cõmodornm spe. aut ĩ comodoꝵ
cuitatione. cum queritur nũquid cõ¬
modum maleficio appetierit. nũ hono¬
rem: nũ pecunia: nũ dominationem.
nũ aliquam enpiditaten amoris aut
cinsmodi libidinis uoluerit explere.

Expanded text:
quaeremus, quemadmodum quamque cauquaeremus, quemadmodum quamque causam tractare conveniat et nimirum ‹coniecturalem eam quae prima› quaeque tas et dispersas habere debet, ut nihil actum, nihil dictum, nusquam ventum aut abitum, nihil denique factum sine causa putetur. Defensoris narratio simplicem et dilucidam expositionem debet habere cum adtenuatione suspicionis. Huius constitutionis ratio in sex partes est distributa: probabile, conlationem, signum, argumentum, consecutionem, adprobationem. Horum unum quidquid quid valeat, aperiemus. Probabile est per quod probatur expedisse peccare et ab simili turpitudine hominem numquam afuisse. Id dividitur in causam et in vitam. Causa est ea, quae induxit ad maleficium commodorum ‹spe aut incommodorum› vitatione, cum quaeritur, num quod commodum maleficio appetierit, num honorem, num pecuniam, num dominationem; num aliquam cupiditatem ‹aut› amoris aut eiusmodi libidinis voluerit explere,
Abbreviated transcription (Latin):
cõfutatione dicendum fuit qͣ gnĩa
cõstitutionũs et carus partes aperuimꝰ.
ex quo simul ostendebatur quomodo
cõstitutionẽ et partẽ cõstitutionis cã
posita reperiri oporteret. demle do¬
cuimus iudicanonẽ quẽ ad modũ¬
queri cõue niret: qua ĩ nenta cuxadui
ut omnis ratio totius ocationis ad cas
cõseratur. postea ad manuimus causas
cõpluros in quibus cõstitutiones aut
partes cõstitutionũ accõmodarentur.
Reliquũ uidebatur esse ut ostendere¬
mus que rauo posset ĩ nentiones ad
miã ꝙͣiq cõstitunonẽ aut partẽ cõsti¬
tntionis accõmodare. Et item quas
argumentationes quas grȩci epiche¬
rem̃ata appellant secqui quales uita¬
re ꝯparteret: quorũ utrũq pertiẽt
id cõfiriationem et cõfutationem.
deinde ad extremũ dibimi operam
cniusinadi cõ clusionibus orationum
nti oporteat: qui locus erit extremꝰ
ex sox partibus orationis. Primũ gͦ

Expanded text:
confutatione dicendum fuit. Quare genera confutatione dicendum fuit. Quare genera constitutionum et earum partes aperuimus; ex quo simul ostendebatur, quomodo constitutionem et partem constitutionis causa posita reperiri oporteret. Deinde docuimus, iudicationem quemadmoduquaeri conveniret: qua inventa curandum, ut omnis ratio totius orationis ad eam conferatur. Postea admonuimus esse causas conplures, in quas plures constitutiones aut partes constitutionum adcommodarentur. Relicum videbatur esse, ut ostenderemus, quae ratio posset inventiones ad unam quamque constitutionem aut partem constitutionis adcommodare; et item quales argumentationes, quas Graeci epicheremata appellant, sequi, quales veitari oporteret; quorum utrumque pertinet ad confirmationem et ad confutationem. Deinde ad extremum docuimus, cuiusmodi conclusionibus orationum uti oporteat; qui locus erat extremus de sex partibus orationis. Primum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
N primo libro herẽn breniter
exposnimus quas canias recipe
Iratorem oporteret: et ĩ quibnᷤ
ossiciis artis claborare cõnenĩt.
et ea ossicu qua ratione facil¬
ame cõsequi poslent. Nerũ qa neor
de om̃ibus rebu: simul dici poterat.
de maximis rebns prinũ scribẽdur
fuit: quo cetera tibi faciliora cogni¬
tu nideantur. ita nobis placitim̃ ẽ.
ut ea que dissicillimia essent potissi¬
muz seribere mueo:
mõstratiuũ. Deliberatiiin. Indi¬
ciale. multo difficillimũ iudiciale est
quo id primũ absoluemiui: hoc et
priore libro egimus cũ de oratoris
onĩo ĩuentio et pͥma et difficillima
st. ea qͦ nobi crit hoc libro prope¬
modum ab soluta. paruam parteni
cius ĩ aliud uolumẽ trãsferemus. De¬
sex partibus or̃onis primũ scribere in¬
cepimus in primo libro locuni sinnus
de exordio nanͣitione diuisione: nec
pluribis nerbis q necesse fuit: nec mi¬
nus dilucide ꝙͣ te uelle existimabamꝰ.
demde cõuicte de cõsirmatione et

Expanded text:
n primo libro, Herenni, breviter exposuimus, quas causas recipere oratorem oporteret, et in quibus officiis artis elaborare conveniret, et ea officia qua ratione facillime consequi posset. Verum, quod neque de omnibus rebus simul dici poterat et de maximis rebus primum scribendum fuit, quo cetera tibi faciliora cognitu viderentur, ita nobis placitum est, ut ea, quae difficillima essent, potissimum conscriberemus. monstrativum, deliberativum, iudiciale. Multo difficillimum iudiciale est; ergo id primum absolvimus hoc et priore libro. De oratoris e inventio et prima et difficillima est. Ea quoque nobis erit hoc libro propemodum absoluta: parvae partes eius in tertium volumen transferentur. sex partibus orationis primum scribere incepimus: in primo libro locuti sumus de exordio, narratione, divisione, nec pluribus verbis, quam necesse fuit, nec minus dilucide, quam te velle existimabamus; deinde coniuncte de confirmatione et
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse: aut alios id quod iptẽ ĩũmalet᷑
facere potusse.
Iyuin est por quod ostenditur
idonea perficiendi facultas esse t¬
quosita. id diuiditur ĩ partes sex. locm
tempus spacium occałionẽ sꝑpem ꝑsici¬
endi spem celandi. ¶ Locut queritur
celebris an desertut. semper desert ir:
in tũc cum id factum sit ĩ eo loco so¬
litudo fuerit sacer an profanus. pu¬
blicus an priuatus fuerit. cuiul madi
loci attingant / nũ ꝙͣ qui est passus
perspectus. ant exauditus esse possit.
Horum quid roo. quid acensatori cõ¬
ueniat perscribero nõ gx miaremur nͥ
facile qui uis caula posita posset in¬
dicare. Initia eñ ĩuentionis ab arte de¬
bent proficisci. extera facile tẽparabi
tium ita cõsi derabitur satis ne lẽgũ
fuerit ad cam rem trãsigendam. scie¬
rit ne satis ad io perficiendũ spatii
futurum: nam pariũ refort satis spa¬
tii fuisso ad id perficiendum. s ia an¬

Expanded text:
fuisse, aut alios quoque id, quod ipse insimuletur, fuisse, aut alios quoque id, quod ipse insimuletur, facere potuisse. Signum est, per quod ostenditur idonea perficiendi facultas esse quaesita. Id dividitur in partes sex: locum, tempus, spatium, occasionem, ‹spem› perficiendi, spem celandi. CAPUT 7 Locus quaeritur, celebris an desertus, semper desertus an tum, cum id factum sit, ‹fuerit› in eo loco solitudo, sacer an profanus, publicus an privatus fuerit; cuiusmodi loci adtingant, num, qui est passus, perspectus, exauditus esse possit. Horum quid reo, quid accusatori conveniat, perscribere non gravaremur, nisi facile quivis causa posita posset iudicare. Initia enim inventionis ab arte debent proficisci, cetera facile conparabit tium ita considerabitur: satisne longum fuerit ad eam rem ‹transigendam›, scieritne satis ad id perficiendum spatii futurum: nam parui refert satis spatii fuisse ad id perficiendum, si id an
Abbreviated transcription (Latin):
turimi ab eo malesicium nõ abesse.
¶Defensor primũ demõstrabit uitam
ĩ tegram si poterit: id si nõ poterit cõ fu¬
giet ad ĩ prudentiam. stulticiam adolo¬
scentiam uim persnasionẽ: quibus de
rebir uituperatio corum que epͣ id
crimẽ erunt nõ debeat assignari. Sin
uehementer hominis uita turpitudiẽ
ĩpedietur. et ĩfamia. prin dabit operã
ut falsos rinnorei dissipatos esse dieat
de mocente. et utetur loco comimisi
rumoribus credi nõ oportere. Si nihil
corum sicri poterit utatur extrema
defensione. Dicat nõ se de moribus ciꝰ
apud censores. si de criminibus ad¬
uersariorum apud iudice dicere.
aduersarium fecisse criminãt alii
nentini nisi reo honũ fuisse demõstrat.
Aut alium neminẽ potuille porticere.
mũ aduersarium: aut eum ipsum alii
rationibi aut nõ potuisse at non
eque comode potuisse. aut eñ fugis¬
se alias cõmodiores rationes propter
cupiditatem. Ooc loco defensor
demõstret oportet. ant aliis qͦ bonu

Expanded text:
turum ab eo maleficium non abesse. Defensor primum demonstrabit vitam integram, si poterit: id si non poterit, confugiet ad inprudentiam, stultitiam, adulescentiam, vim, persuasionem; quibus de rebus  vituperatio eorum, quae extra id crimen erunt, non debeat atsignari. Sin vehementer hominis turpitudine inpedietur et infamia, prius dabit operam, ut falsos rumores dissipatos esse dicat de innocente; et utetur loco communi, rumoribus credi non oportere. Sin nihil eorum fieri potest, utatur extrema defensione: dicat non se de moribus eius apud censores, sed de criminibus adversariorum apud iudices dicere.adversarium fecisse criminatur, alii nemini nisi reo bono fuisse demonstrat; aut alium neminem potuisse perficere nisi adversarium; aut eum ipsum aliis rationibus aut non potuisse aut non aeque commode potuisse aut eum fugisse alias rationes commodiores propter cupiditatem. Hoc loco defensor demonstret oportet aut aliis quoque bono
Abbreviated transcription (Latin):
Ransalatio crinimis est cum
ab reo facti causa ĩ aliorum poe¬
catum trãsfertur. In qqua primum
querendum est. iũre ne ĩ alium cri¬
niẽ trãsferatur. Deinde spectandu
est si ocque magnũ sit peccatũ illud
quod ĩ alium trãsferatur: atq quod
reus suscerisse dicatur. Temnde opor¬
tuerit ne ĩ earo peccare ĩ qua alius
inte poccarit. Deinde oportuerit ne
indicium ante fieri. Dande eñ factũ
iudicium nõ sit de illo crimine qđ
ĩ alium trãsferatur oporteat ne de ea
re iudicrium fieri: quę res ĩ iudiciũ
nõ uencrit. O Locus comunis accu¬
satoris contra cum. qui plus cense¬
at ium q indicia ualere oportere.
et ab aduersariis porcũctabitur accu¬
sator quid futuram sit. si idem cęte¬
ri faciant: ut de ĩdemmanis supplicia
sumant. Qued oos idem fecisse di¬
cat. quid si ipse accusator idem fa¬
core noluisset. ¶ De fensor eorum
peccati attrocitatem profert ĩ quos
crimẽ trãsterat. rem locum tem¬

Expanded text:
Translatio criminis est, cum Translatio criminis est, cum ab reo facti causa in aliorum peccatum transfertur. Primum quaerendum est, iurene in alium crimen transferatur; deinde spectandum est, aeque magnum sit illud peccatum, quod in alium transferatur, atque illud, quod reus suscepisse dicatur; deinde, oportueritne in ea re peccare, in qua alius ante peccarit; deinde, oportueritne iudicium ante fieri; deinde, cum factum iudicium non sit de illo crimine, quod in alium transferatur, oporteatne de ea re iudicium fieri, quae res in iudicium non devenerit. Locus communis accusatoris contra eum, qui plus censeat vim quam iudicia valere oportere. Et ab adversariis percontabitur accusator, quid futurum sit, si idem ceteri faciant, ut de indemnatis supplicia sumant, quod eos idem fecisse dicant. Quid, si ipse accusator idem facere voluisset? Defensor eorum peccati atrocitatem proferet, in quos crimen transferet; rem, locum, tem
Abbreviated transcription (Latin):
queri cõuenit: utrũ fuerit utilius ex
contentione. hoc est utrum facilius ne
nustnis cõducibilius. ddemde oporte¬
bit queri ipsum ne oportuerit nidi¬
care. utrum fuerit utilius: an aliorũ
ntilitas statuendi potestas. Demde ĩ¬
terponetur ab acculatore coiectirea:
esse quo melius deteriori antepone
retur: s dalo malo negociũ gestam
alioria probabili de cauiã. Ab defen
sore refellatur argumietatia cõiectu¬
ralii de qua ante dictum est. Deĩde
querctur potuerit no uitari ne in
eum locum ueniretur. Ehlis it a
trasactis accusator utetur loco coũni
ĩ cum qui ĩ utile utili preposuerit:
cum statuendi nõ habuerit potestatẽ.
¶Defensor cõtra eos qui equũ cen¬
seat rem perniciosam utili preponi ute¬
tur loco comuni per cõ questionem.
et simul queret ab accusatoribꝰ ab
indicibus ipsis quid facturi essent: si
ĩ eo loco fuissent. et tempiis locũ rez
deliberationem suam ponet ante o łos:

Expanded text:
quaeri conveniet, utrum fuerit utilius ex quaeri conveniet, utrum fuerit utilius ex contentione, hoc est, utrum honestius, facilius, conducibilius. Deinde oportebit quaeri, ipsumne oportuerit iudicare, utrum fuerit utilius an aliorum fuerit utilius statuendi potestas. Deinde interponetur ab accusatore ‹suspicio exesse, quo melius deteriori anteponetur, sed in eo dolo malo negotium gestum de aliqua probabili causa. Ab defensore ‹contra› refellatur argumentatio coniecturalis, de qua ante dictum est. Deinde quaeretur, potueritne vitari, ne in eum locum veniretur. His sic tractatis accusator utetur loco communi in eum, qui inutile utili praeposuerit, CAPUT 22 cum statuendi non habuerit potestatem. Defensor contra eos, qui aecum censeant rem perniciosam utili praeponi, utetur loco communi per conquestionem: ‹et› simul quaerat ab accusatoribus, ab iudicibus ipsis, quid facturi essent, si in eo loco fuissent; et tempus, locum, rem, deliberationem suam ponet ante oculos.
Abbreviated transcription (Latin):
reddilit. Item gaius celiui iucdix ab¬
soluit ĩ uiriarum cii qui hucilum¬
acium pectam insenatũ nominatim
causa dissimiliter iudicare proferri.
cum id usu uenerit: uidicem cimi
in dice: tempus cum tempore. nume¬
rum cũ uumero iudiciorum pro¬
fererriue: Ex cquo et
hono uis cõstat quod ad ueritatem
et unlitatem cõmunẽ iletur põ¬
tinore. quod genus est ut maror a¬
usa est cognitorem det. ex eo nou
um uis statui cõuenit ex tẽporo
et ex hominii dignitate. ¶ Ex pac¬
to ius est si quidd ĩter se popigerĩt
si quid ĩ ter fe aliquos cõuenit. pac¬
ta sunt. que legibus obscruãda st̃
hoc modo. Rem ubi parigũt oratio
nes pangunt in comitio aut ĩforo
ante meridiem causam concito.
dunt item pacta que sine legibus
obseruantur ex cõuentu. que ũre
prestare dicuntur. His igitur parti
ridiciali faciendum iudetur:
quod reus dicat se fecisse: mĩr id qđ
accusator dicat cportuisse fieri. Primu

Expanded text:
reddidit. Item:‹C.› Caelius iudex abreddidit. Item:‹C.› Caelius iudex absolvit iniuriarum eum, qui Lucilium poetam in scaena nominatim causa dissimiliter iudicatae proferri, cum id usu venerit, iudicem cum iudice tempus cum tempore, numerum cum numero iudiciorum conferemus. Ex aequo et bono ius constat, quod ad veritatem ‹et utilitatem› communem videtur pertinere, quod genus ut maior usa est, cognitorem det. Ex eo vel novum ius constitui convenit ex tempore et ex hominis dignitate. Ex pacto ius est, si quid inter se pepigerunt, si quid inter quos convenit. Pacta sunt, quae legibus observanda sunt, hoc modo: Rem ubi pagunt, ‹orato; ni pagunt,› in comitio aut in foro ante meridiem causam coicito. Sunt item pacta, quae sine legibus observantur ex convento quae iure praestare dicuntur. His igitur partiburidiciali faciundum videtur. quod reus dicat se fecisse, an id, quod accusator dicat oportuisse fieri, primum
Abbreviated transcription (Latin):
de eo causa posita dicere poterimꝰ.
si ex quibus partibus uii cõstet
cognouerimus. cõstat igitur ex his
partibus natura lege censuetudi¬
ne uidicaro equo et bono pacto.
¶Hatura ius est il quol cogna¬
tionis aut gietani causa ebscruãtur.
quo lure parentes a liberis et a pa¬
renhbus liberi colantur. ¶ Lege uis¬
iuis est id quod populi iussu sañci¬
tum est est quod genus uiuis eas
cum uoceris. CConsue tudine uis
est iol quocd sine lege ac sine legimũ
sir usitatum est. quod genus: ad
quod argentario tuleris expensũ
ab socio ẽius recte repetere possis.
¶Iudicatum est iel quole quo se¬
tentia lata est. e it decretũ ĩter¬
positum Ea sȩpe diuersa sũt: ut ali¬
ud alii iudici. ant pretori aut cẽsuli
aut tribuno plebis placitum sit. et
fit ut de eadem scpuis alius ahuid
dec̾uerit aut iudicarit. quo&d genus
urbanis en cum hr̃ede mãdati agcͣtũ
nidicium redaidit. Sextus iuiiũs nõ¬

Expanded text:
De eo causa posita dicere poterimus, De eo causa posita dicere poterimus, si, ex quibus partibus ius constet, cognoverimus. Constat igitur ex his partibus: natura, lege, consuetudine, iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iure parentes a liberis, et a parentibus liberi coluntur. Lege ius est id, quod populi iussu sanctum est quod genus: ut in ius eas, cum voceris. Consuetudine ius est id, quod sine lege aeque, ac si legitimum sit, usitatum est quod genus id quod argentario tuleris expensum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud alio iudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iudicarit, quod genus: urbanus, quod cum herede mandati ageretur, iudicium reddidit
Abbreviated transcription (Latin):
rie descriptionis ratio refesietur. si aur
falsa erit aut ĩntilis aut turpis aut
ĩ uriosa idd qͦ ex uiris patibs sum¬
metur do iuridiciali ab soluta. de qua
speticionẽ aut erecutionẽ habcats quem
agento. Hec̃ legibus et moribus equo
et hono reperumtur. de quibus dicet᷑
ĩ iiri diciali ab soluta :¬
N causa ratiocinali primũ que¬
retur quid ĩ rebus maioribiis aut
minorinis. aut similibus: imiluer scrpp¬
tumi: aui uidicatũ sit. Reinde utrum
ealres similis sit ei reis de qua agi¬
tur an dͥissimibii. deinde uxũ cõ¬
sulto de ea re nihil seriptũ sit oꝓ
uoluerit cauere. qued sans cautũ
putarit prepter aettrorum scripto¬
rum similitudinem: ¶ Depã¬
tibus legitime cõstitutionis satis di¬
ctum est: nũc adiuri dicialem re
ne utemur cum iplam rem¬
ipsmi quã nos fecisse confitem ur
iure factam dicenius sine ula assup¬
tione extrance defensionii. in ca
couenit queri iure ne sit factimi.

Expanded text:
riae descriptionis ratio refelletur, si aut riae descriptionis ratio refelletur, si aut falsa erit aut inutilis aut turpis aut iniuriosa: id quod ex iuris partibus sumetur de iuridiciali absoluta, de qua petitionem aut persecutionem habeat, num nte. Haec legibus et moribus, aequo et bono reperientur; de quibus dicetur in iuridiciali absoluta. In causa ratiocinali primum quaeretur, ecquid in rebus maioribus aut minoribus aut dissimilibus similiter scriptum aut iudicatum sit; deinde, utrum ea res similis sit ei rei, qua de agitur, an dissimilis; deinde, utrum consulto de ea re scriptum non sit, quod noluerit cavere, an quod satis cautum putarit propter ceterorum scriptorum similitudinem. De partibus legitimae constitutionis satis dictum est: nunc ad iuridicialem revne utemur, cum ipsam rem, quam nos fecisse confitemur, iure factum dicemus, sine ulla adsumptione extrariae defensionis. In ea convenit quaeri, iurene sit factum.
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. Uer̃um horum pueriles opi¬
niones rectissimis rationibus cũ uole
refellemus: ĩpresentiarum hoc ĩter dice̾
nõ alienum fuit ut huius ĩfantie o
ggerulam disciplinam cõtemneremus:
afferemus breuem uocabuli dif¬
sinitionem hoc modo. maiestatem
is minuit qui ea tollit exquibus
rebui ciuitatis amplitudo cõstai. que
sunt ea que capiunt snffragia popłi.¬
et magistratus cõsilium. nẽpe igit
tu populum sustragio et magiltra¬
tum cõsilo priuastĩs cum pontes dis¬
turbasti. Item ox cõtrario. Marestatẽ
is minuit qui amplitudine ciuitatis
detrimento asficit. ego nõ affeci s pro¬
hbui detrimẽto. Errariũ eĩ cõseruaui.
libidini malorum restiti. maiestitẽ om̃e
ĩ terrire passus nõ sum. O Primũ igit᷑
nocabuli sentẽtia breuitr e ad ũti¬
litatem t ad comeditatem canisẽ descri¬
betur. Dinde sactum nostrũ cũ uerbi
deseriptione cõuĩgetur. Demde cõtra¬

Expanded text:
possunt. Verum horum pueriles opipossunt. Verum horum pueriles opiniones rectissimis rationibus, cum voles, refellemus. In praesentiarum hoc intercedere non alienum fuit, ut huius infantiae garrulam disciplinam contemneremus. adferemus brevem vocabuli definitionem, hoc modo: «Maiestatem is minuit, qui ea tollit, ex quibus rebus civitatis amplitudo constat. Quae sunt ea, Q. Caepio? Suffragia, magistratus. Nempe igitur tu et populum suffragio et magistratum consilio privasti, cum pontes disturbasti.» Item ex contrario: «Maiestatem is minuit, qui amplitudinem civitatis detrimento ‹adficit. Ego non adfeci, sed prohibui detrimento:› aerarium enim conservavi, libidini malorum restiti, maiestatem omnem interire non passus sum.» Primum igitur vocabuli sententia breviter et ad utilitatem adcommodate causae describitur; deinde factum nostrum cum verbi descriptione coniungetur; deinde contra
Abbreviated transcription (Latin):
est. et si id quod aduersarii ĩ ter petrãtõ
scriptor fieri nohissent ostendendũ est.
Deinde id quod nos ĩ terpetremur et fi¬
eri posse et honeste e recte/. lege. more
natura. hono eoruie. ficri posse. qł ad¬
uersarii ĩ tor petrentur excõtrario. nec
esse ambigue scriptũ cum ĩtelligatur
utra sentencia uora sit. Sunnt ꝗ arbi¬
irentur ad hanc causam tractandam
uehementer pertinere cognicionem am¬
phibologiam eam que adialeticis pro¬
fertur. nos uõ arbitramur nõ modo
ullo adiumento esse. s potius maxĩo
impedimento. Omẽs eĩ illi amphibolo¬
gias aucupantur eas etiã que ex al¬
tẽra parte sentẽciam nullam possũt
interpretari. itaoꝵ et alienis sermona
molesti interpretaiores et scripti tum
odiosi: tum obscuri interpectes sut.
et dum cante et expedite loqui uolũt
infantissimi reperiuntur. ita dum me¬
tuunt indicendo ne quid ambiguũ
dicant: nomẽ suum pronũciarẽ nõ

Expanded text:
esset, si id, quod adversarii interpretantur, esset, si id, quod adversarii interpretantur, scriptor fieri voluisset, ostendendum est; deinde id, quod nos interpretemur, et fieri posse, et honeste recte lege more natura bono et aequo fieri posse; quod adversarii interpretentur, ex contrario; nec esse ambigue scriptum, cum intellegatur, utra sententia vera sit. Sunt, qui arbitrentur ad hanc causam tractandam vehementer pertinere cognitionem amphiboliarum eam, quae ab dialecticis proferatur. Nos vero arbitramur non modo nullo adiumento esse, sed potius maximo inpedimento. Omnes enim illi amphibolias aucupantur, eas etiam, quae ex altera parte sententiam nullam possunt interpretari. Itaque et alieni sermonis molesti interpellatores et scripti cum odiosi tum obscuri interpretes sunt; et dum caute et expedite loqui volunt, infantissimi reperiuntur. Ita dum metuunt in dicendo, ne quid ambiguum dicant, nomen suum pronuntiare non
Abbreviated transcription (Latin):
Um due leges ĩterse discrepent
iudendum est primũ nũ orue
abrogatio aut derogatio sit. Demde utrũ
leges iti dissentũt: ũt altera iubeat al¬
tera uetet. an ita ut altera cogat alteaͬ
permitat. Infirma cĩ eiui erit detẽsio
qui negabit se focisse quod cogeretur¬
ab altera. cui altera lex por mitteret plus
eĩs ualet sanctio permissione. Item illa
defensio tenuis est cum ostenditur id
factum esse quad ea lex sanciat. cui le¬
gi abrogatum aut derogatum sit. id qd
posteriore lege sanctum sit esse negletã.
Cum hȩc sint cõsiderata stanm nõstre
legis expositione. recitatione. collauolati¬
one utemur. Denide cõtrarie legil eno¬
dabinius uolinitatem et eni trahemꝰ
ad nostre cause cõmodum. Demle
de iuridicrili absoluta simeniui ratio¬
nem urit. et queremus partẽ iuris.
utrũ cum ci facimt: de qua parte
iuixis posterius disserenine:
senit̃cias trahi possit hoc modo tractã¬
dimi est. Primũ sit ne ambignium
querẽdumi est. Demde quonado scriptũ

Expanded text:
discrepent, videndum est primum, num quae obrogatio aut derogatio sit; deinde utrum leges ita dissentiant, ut altera iubeat, altera vetet, an ita, ut altera cogat, altera permittat. Infirma enim erit eius defensio, qui negabit se fecisse, quod cogeretur, cum altera lex permitteret: plus enim valet sanctio permissione. Item illa defensio tenuis est, cum ostenditur id factum esse, quod ea lex sanciat, cui legi obrogatum aut derogatum sit; id, quod posteriore lege sanctum sit, esse neclectum. Cum haec erunt considerata, statim nostrae legis expositione, recitatione, conlaudatione utemur. Deinde contrariae legis enodabimus voluntatem et eam trahemus ad nostrae causae commodum. Dein de iuridiciali absoluta sumemus rationem iuris et quaeremus partes iuris, utrocum faciant; de qua parte iuridicialis posterius disseremus. Clures sententias trahi possit, hoc modo tractandum est: primum, sitne ambiguum, quaerendumst; deinde, quomodo scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
o erinspiam cõfingeret et cõminiseret
et preterea si cęterĩ falli soleant esse ar¬
gumentabimur huc elle uerũ. ¶ Con¬
ira rumores dicemus. Primũ si mul
plis ntemur de quibui falla fima sue¬
rit: et aut inimicos nostros auut honũeᷤ
natura maliuolos et maledicos cõsixisse
dicenius. Et aliquam sictmmi fabulam in
aducrsarios afferemui quã dicamus om¬
bet rumorẽ paferre: et cõlietam fa¬
bulam discipare. Uerũ tamẽ si rminor
uchementer probabilis esse nidebitur
arginnentando firmã sidem poteri¬
mus abrogare:
qni cdisficillimi tractatus ẽ con¬
cansis lepissime tractanda est. co liligẽ¬
nt ne pariuuilim quidem ti tubatione
ant ostensione impedireniur. si ad hãc
citationi accomo dasemiis. nũc ad le

Expanded text:
quare quispiam confingeret et eminisceretur; quare quispiam confingeret et eminisceretur; et praeterea, si ceteri falsi soleant esse, argumentabimur hunc esse verum. Contra rumores dicemus: primum, si docemplis utemur, de quibus falsa fama fuerit; et aut iniquos nostros aut homines natura malivolos et maledicos confincxisse dicemus; et aliquam aut fictam fabulam in adversarios adferemus, quam dicamus ombet rumorem proferre et confictam fabulam dissipare. Verumtamen si rumor vehementer probabilis esse videbitur, argumentando famae fidem poterimus abrogare. uod et difficillima tractatu est concausis saepissime tractanda est, eo diligenut ne parvula quidem titubatione aut offensatione impediremur, si ad hanc citationis adcommod
Abbreviated transcription (Latin):
partibus cõiecturo quas ante exposui¬
mus facere oportebit. ¶Ab argumẽ¬
tis et signis et cęteris locis quibus iu¬
getur suspitio hoc modo dicere con¬
uenit cum multa cõcũrant arguinẽ¬
ta et signa que ũitose cõsentiãt rem¬
approbant porspicuam nec suspicio¬
sim uideri oportere. Ittm plus opor¬
tore signii it argumentis credi ꝙͣ te¬
stibus. hȩc cũ hõc modo exponi. quo
modo re uera sint gesta. testes cor¬
rumpi posse uel precio uel gratia. uel
metu uel sinraltate. ¶ Contra rgu¬
menta et signa et cęteras suspicio¬
nei diceniũs hoc modo. Si demõ¬
strabinus nullam rem esse q nõ
suspicionibus qui uis possit cximi¬
nari. Demde unãquãq inspicioẽ
extenuabimus: et dabimus operam
ut ostendamus eam iuhilo magii
inos qͣ ĩ alium quẽpiam conenuo.
Indignũ facimui esse smne testibꝰ cõiec¬
turã. et suspiaioe firmamẽti satis habeͣ.
aliquidd. Et si dicemui cansam nõ fuisse

Expanded text:
partibus coniecturae, quas ante exposuipartibus coniecturae, quas ante exposuimus, facere oportebit. CAPUT 11 Ab argumentis et signis et ceteris locis, quibus augetur suspicio, dicere hoc modo convenit: Cum multa concurrant argumenta et signa, quae inter se consentiant, rem perspicuam, non suspiciosam videri oportere. Item plus oportere signis et argumentis credi quam testibus: haec enim eo modo exponi, quo modo re vera sint gesta; testes corrumpi posse vel pretio vel gratia vel metu vel simultate. Contra argumenta et signa et ceteras suspiciones dicemus hoc modo: si demonstrabimus nullam rem esse, quam non suspicionibus quivis possit criminari; deinde unam quamque suspicionem extenuabimus et dabimus operam, ut ostendamus nihilo magis in nos eam quam in alium quempiam convenire; indignum facinus esse sine testibus coniecturam et suspicionem firmamenti satis habere.aliquid; et si dicemus causam non fuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
dolore homines cogi. ut qquicqruia
sciant dicant. Et preterea cõfirma¬
tior erit disputatio si que dieta i¬
eruit arginnẽtando iisdem uiis. ꝗ¬
bus om̃ĩs cõiectura tractatur trahe¬
mus ad uerisimlem sulpicionem.
Idemq hoc ĩtestimonis facere opoͬ¬
tebit. Q Contra quelliones hec mõ
dicemus. primũ maiores uelusse eẽ¬
tis ĩ rebui imterponi quistiones: cũ
que uere dicerentur seruari. scu que
falso ĩ questione pronũciarẽtur refelli
possent hoc modo. Quo ĩ loco ꝗdl po¬
situm sit. Et si ouiol esset simile qd
uideri aut alioruo simili signo perci¬
pi posset. Demde dolori credi nõ opor¬
tere. ꝙ aluis aho recentior sit ĩddolo¬
re. ꝙ ingeniosier ad cominiscendu.
op denioꝵ sępe scire aut suspicari poᷤ¬
sit quid quesior uelit audire op
cum dixerit ĩ telligat furtũ sibi finẽ
doloris. ¶Hlec anspũtatio cõprobabit:
si refellemus que ĩ questionibus cr̃t
dicta probabili argumẽtatione. idq

Expanded text:
dolore homines cogi, ut quicquid dolore homines cogi, ut quicquid sciant dicant; et praeterea confirmatior haec erit disputatio, si, quae dicta erint, argumentando isdem viis, quibus omnis coniectura tractatur, trahemus ad veri similem suspicionem; idemque hoc in testimoniis facere oportebit. Contra quaestiones hoc modo dicemus: primum maiores voluisse certis in rebus interponi quaestiones, cum, quae vere dicerentur, sceirei, quae falso in quaestione pronuntiarentur, refelli possent, hoc modo: Quo in loco quid positum sit, et si quid esset simile, quod videri  aut aliquo simili signo percipi posset; deinde dolori credi non oportere, quod alius alio recentior sit in dolore, quod ingeniosior ad eminiscendum, quod denique saepe scire aut suspicari possit, quid quaesitor velit audire; quod cum dixerit, intellegat sibi finem doloris futurum. Haec disputatio conprobabitur, si refellemus, quae in quaestionibus erunt dicta, probabili argumentatione; idque
Abbreviated transcription (Latin):
trattantur. ¶In cansa cõiecturali ꝓ¬
prius locus accusatoris est. eñ dicit
malorum misereri nõ oportere. et
cum anget poccati atrocitatẽ. ¶ De¬
fensoris proprius loens est: eñ mise¬
ricordiam captat. et cũ accnsatorem
calumniari criminatur. ¶Comimes
loci sunt tum accusatoris tum defẽ¬
soris. ab testibus cõtra testes. a questi¬
onibus. cõtra questianes. ab argumẽ¬
tis. cõtra arguenta. ab ramoribis.
cõtra rumores. Atestibus dicemus se¬
cundum antorititem et uitã testium.
et cõstantiam testimoniorũ. Gõtra te¬
stes uite turpitudinẽ et testimonioꝵ
ĩ constantiam. Si autẽ fieri nõ potuis¬
se dicemus aut nõ factum esse qued
dicant: aut scire illos nõ potuisse. aut
cupide dicere e argumẽtari. Hec et
ad probationẽ. et ad ĩprobationem
testium portinebunt. ¶Aouestioni
bns dicemus cum demõstrabimus ma¬
iores ueri ĩueniendi causa tormẽtis
it cruciatu uoluisse queri. et sumo

Expanded text:
tractantur. In causa coniecturali ptractantur. In causa coniecturali proprius locus accusatoris est, cum dicit malorum misereri non oportere et cum auget peccati atrocitatem. Defensoris proprius locus est, cum misericordiam captat et cum accusatorem calumniari criminatur. Communes loci sunt cum accusatoris tum defensoris, abs testibus contra testes, abs quaestionibus contra quaestiones, ab argumentis contra argumenta, ab rumoribus contra rumores. A testibus dicemus secundum auctoritatem et vitam testium et constantiam testimoniorum; contra testes: vitae turpitudinem, testimoniorum inconstantiam; si aut fieri non potuisse dicemus aut non factum esse quod dicant aut scire illos non potuisse aut cupide dicere et argumentari. Haec et ad inprobationem et ad interrogationem testium pertinebunt. CAPUT 10 A quaestionibus dicemus: cum demonstrabimus maiores veri inveniendi causa tormentis et cruciatu voluisse quaeri et summo
Abbreviated transcription (Latin):
tum lit hoc modo. si telam si uesti¬
mentum. si quial euis modi relictũ.
ĩ laco res gesta dicitur.
Onsecutio est cum queritur q̃
signa nocentis et ĩnocenis cõ¬
sequi solrant. Aecusator dicet si po¬
terit aduersarium cũ ad cum uẽ¬
tum sit crnbuisso ex pauisse titubasse
ĩ constanter locutum esse. pollicitũ esse
reus horum nihil fecerit accusator dicet
cum usq adco premeditatũ fuisse ꝙ
sibi esset usui uenturum ut cõsiolentissi¬
me resistens responderet. que signa
cõfiolentie nõ ĩ nocentiş sunt. Defen¬
ser si pertimuerit magnitudme perica¬
n nõ cõscientia peccatĩ cõmotum se es¬
se dicet. Soi non pertinuerit fec¬
tum mocenna negabit esse con¬
O probatio est qua utimur ad
extremũ confirmata suspiciõe.
Nea habet locos proprios atq romune.
proprii sunt hi quibus nisi accusatõ
nemo potest uti. et hi quibus insi de¬
alia ĩ causa ab reo alia ab accusatore

Expanded text:
tum sit, hoc modo: si telum, si vestitum sit, hoc modo: si telum, si vestimentum, si quid eiusmodi relictum ain loco res gesta dicitur. Consecutio est, cum quaeritur, quae signa nocentis et innocentis consequi soleant. Accusator dicet, si poterit, adversarium, cum ad eum ventum sit, erubuisse, expalluisse, titubasse, inconstanter locutum esse, concidisse, pollreus horum nihil fecerit, accusator dicet eum usque adeo praemeditatum fuisse, quid sibi esset usu venturum, ut confidentissime resisteret et responderet; quae signa confidentiae, non innocentiae sint. Defensor, si pertimuerit, magnitudine periculi, non conscientia peccati se commotum esse dicet; si non pertimuerit, fretum innocentia negabit esse com9 Adprobatio est, qua utimur ad extremum confirmata suspicione. Ea habet locos proprios atque communes. Proprii sunt ii, quibus nisi accusator nemo potest uti, et ii, quibus nisi dealia in causa ab reo, alia ab accusatore
Abbreviated transcription (Latin):
scienta apparani uidebitur fuillẽ. ex
alia parte mibaci̾itas. ĩopia striticia
⁊ piudentia ĩ irparatio de mõstrabit᷑
dum an cõsidendum fuerit. Q dpes
celinci que fuerit queritur ey con¬
sciis arbitris adiutoribus liberis aut
seruis ant utrilen:
coarguitur cartioribis arguiẽ¬
uis et magis firma ias picione. id di
sus sit qui cum uisus sit. nũꝗdl ap¬
pararit. nñ quẽ cõuenerit. nũ quid
aucrit. nũ quiẽ habrierit de cõsciis.
de adiutoribus: & adiumc̃tis. nũ qiid
ĩ loco preter cõsui tudinẽ fectũt ait alle¬
no tempore. ¶In ĩstanti temiore que¬
ritar. num uisus sit cum id faciebat:
nuquid strepitus. clamor cropitus ex¬
auditus. nit deniq mĩꝗnid aliquo
sensu porceptum sit aspectu aulitu
tactu oddore gustu. nani qui uil hoꝵ
sensus potest cẽflaro suspicianẽ. O In
cõsequenti tempore pectabitur. nũꝗd
mre trãsacta relictum sit quod in¬
dicot aut factum esso maiesicium:
eum uineno necatum. A q̃no fac¬

Expanded text:
scientia, apparatio videbitur esse, ex altera parte inbecillitas, inopia, stultitia, inprudentia, inapparatio demonstrabitur dum an confidendum fuerit. Spes celandi quae fuerit quaeritur ex consciis, arbitris, adiutoribus, liberis aut servis aut utrisque.uod res coarguitur certioribus argumentis et magis firma suspicione. Id divsus sit, quicum visus sit, num quid appararit, num quem convenerit, num quid dixerit, num quid habuerit de consciis, de adiutoribus, de adiumentis; num quo in loco praeter consuetudinem fuerit aut alieno tempore. ‹In› instanti tempore quaeretur, num visus sit, cum faciebat, num qui strepitus, clamor, crepitus exauditus aut denique num quid aliquo sensu perceptum sit, aspectu, auditu, tactu, odoratu, gustatu; nam quivis horum sensus potest conflare suspicionem. In consequenti tempore spectabitur, num quid re transacta relictum sit, quod indicet aut factum esse maleficium acat eum veneno necatum. A quo fac