comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
to abenis negociis gerend¬
is ouisq se obtucrit. ex
qua ci huꝰ quor negenia
gestui fu̾nt el ignorantes
obligantur: Ioq ñtiuta¬
tis gusa receptum est ne
absentium qui subita
festinatõne coacti nuui
demandata negocioꝵ su¬
or.id ministratone pe¬
gre ꝓfetti eent deserent᷑
negocia: que sane nemo
curaturus cẽt. si deco qd
quis inpendisset rullã
biturꝰ ee̾t accõnems sicut
aute̾̃ is qui ntitit gesserit
qr tenctur ũ immisttõis
rõnem reddat quo cãnad
exactissimam quisq cti¬
ligentiam compellitur
reddere rõnemnec sufficit
talem diligentiam adhi
cdiligentior comodius ã¬
ministraturꝰ cet negocia
¶Dutores qͦr qui tutelen
torcum pupillo ħt oͬriã
pendłit anquid in remp¬
atus. ñrem snam tredi¬
torien obligau̾it ¶tem
siint̾. iuquos cõis sit reꝰ

Expanded text:
 alienis negotiis gerendis se obtulerit: ex qua causa ii quorum negotia gesta fuerint etiam ignorantes obligantur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotiorum suorum administratione, peregre profecti essent, deserentur negotia: quae sane nemo curaturus esset, si de eo quod quis impendisset nullam habiturus esset actionem. sicut autem is qui utilique tenetur, ut administrationis rationem reddat. quo casu ad exactissimam quisque diligentiam compellitur reddere rationem: nec sufficit talem diligentiam adhibs diligentior commodius administraturus esset negotia. Tutores quoque, qui tutelae tor cum pupillo habet contrariam penderit aliquid in rem patus aut rem suam creditori eius obligaverit. Item si inter aliquos communis sit r
Abbreviated transcription (Latin):
te de agere cum co ex fidei¬
ssoria cã mandet tibiut
cum reo. igas: picuo mã¬
puicris ib eo qͣm tibi de¬
leget inid ꝙ tibi debuat.
aiena iuite canica intucit
mudatum. ueni sitibiei¬
indet ut ticu negoria gere¬

Expanded text:
te te agere cum eo ex fideiussoria causa mandet tibi, ut cum reo agas periculo manpuleris ab eo, quem tibi deleget in id quod tibi debuerat. Aliena autem causa intervenit mandatum, veluti si tibi mandet, ut Titii negotia gere
Abbreviated transcription (Latin):
q mandatu nõ est obliga¬
torium: ꝙ conttonos no¬
res ẽ ueluti si ticius de fur¬
to. midedampno fatiendo.
auimiuria facienda tibi
mandet licet enĩ penam
ustro fti noĩc p̾stitis: non
tñ ullam habes adu̾sus
ticiũ accõnem ¶Is qui er¬
sequtur mandatum nõ
trbit exced̾ fines manda¬
ti ut ccde siquis usq ad .c
auieos mandaiit cibiuit
suncum emes ul ut ꝓtico
spont̾rs. neq pluus cm̃e

Expanded text:
 mandatum non est obligatorium, quod contra bonos mores est, veluti si Titius de furto aut damno faciendo aut de iniuria facienda tibi mandet. licet enim poenam istius facti nomine praestiteris, non tamen ullam habes adversus Titium actionem. Is qui exsequitur mandatum non debet excedere fines mandati. ut ecce si quis usque ad centum aureos mandaverit tibi, ut fundum emeres vel ut pro Titio sponderes, neque pluris emere
Abbreviated transcription (Latin):
supractiximꝰ ex clistractuꝙͣ
ex contractu po ssit aiciob¬
ligatus et. Nam qui souiẽ¬
di.aĩo peccuiam dat. in hoc
dare uidetur ut cuistrahat
pocius negm qͣm ⁊trabat.
s tñ pintt is qui accipit ob¬
ugatur ac si mutuũ ilida¬
rctur. ⁊ ideo conlictone te¬
nctur. ¶ Ex quibꝰdam tñ
cais repeti nõ potest q p
crrorem nõ debitum som¬
ierunt netes exquibo cãis
infitiando lis crescit. ex hii
cais nõ debitum solutum
repeti nõ posse. ueluti ex le¬
ge. iquina. ¶Item exlega¬
to. ꝙ uet̾rs quid̃ in hus ie¬
gitis iocum ħ̾re uolucrũt
quecta constituta pdam

Expanded text:
supra diximus, ex distractu quam ex contractu possit dici obligatus esse: nam qui solvendi animo pecuniam dat, in hoc dare videtur, ut distrahat potius negotium quam contrahat. sed tamen proinde is qui accepit obligatur, ac si mutuum illi daretur, et ideo condictione tenetur. Ex quibusdam tamen causis repeti non potest, quod per errorem non debitum soliverunt veteres, ex quibus causis infitiando lis crescit, ex his causis non debitum solutum repeti non posse, veluti ex lege Aquilia, item ex legato. quod veteres quidem in his legatis locum habere voluerunt quae certa constituta
Abbreviated transcription (Latin):
rei geste adu̾sus eumqui
gesu̾t directa competitac¬
tio. Negociatoꝵ uogestori
contraria qͣs ex nuuo con¬
trtu ꝓpric nasci manifest.

Expanded text:
rei gestae adversus eum qui gessit directa competit actio, negotiorum autem gestori contraria. quas ex nullo contractu proprie nasci manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
uniam naturam om̃ibo le
legatariis p̾buit. S tm̃m¬
itu honorificant᷑ dereucta
sunt. que si indebita solu

Expanded text:
unam naturam omnibus lelegatariis praebuit, sed titu honorificantur, derelicta sunt, quae si indebita solva
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum magis con¬
silium est qm mandatũ
⁊ obid nõs obuigatorm̃
qr nemo exconsilio mã¬
dati obligatur qͥ si non
tur tum̃ uibm cuiq ata
pd̾ se er piorare aner pedi¬
it consiuu itaq sicciosa¬

Expanded text:
mandatum magis consilium est quam mandatum et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio mandati obligatur, etiamsi non tur, cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consi
Abbreviated transcription (Latin):
uiqmemĩes ul cam crede¬
res: qͣmuis nõ expechat
tibi cam emisse. ut credis¬
sc nõ tn tibi mandatiten¬
ctursadeo hec ita sunt ut
quesitumsit an manda¬
ti tencatur qui mandaũ
tibi ut ticio pectinam fen¬
crares. S optinuit sibi

Expanded text:
uam emeres vel eum crederes, quamvis non expedierit tibi eam emisse vel credidisse, non tamen tibi mandati tenetur. et adeo haec ita sunt, ut quaesitum sit, an mandati teneatur qui mandavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed obtinuit Sabi
Abbreviated transcription (Latin):
genciam airigend.a cꝰ. sut¬
ficit enĩ taiem diugentia
incoib reb ad hitere soci¬
um. qualem insuis rebo
adhibrre solet. nam qui
parum diligentem sibuso
ciuim assumit de se conq̃ri¬

Expanded text:
gentiam dirigenda est: sufficit enim talem diligentiam in communibus rebus adhibere socium, qualem suis rebus adhibere solet. nam qui parum diligentem socium sibi adsumit, de se q
Abbreviated transcription (Latin):
ob legata sit sũ cõn iictim
sũ cdissuctim. si ambo ꝑue¬
mant ad legatum scmtntꝰ
int̾cos legatum. si alt̾ de fi¬
ciat qr aut spreu̾it legatũ
auͥñmnotestatore decesser¬
it au̾ano quol mͦ dẽ fec̾it
totum ad couegitariũ ꝑti¬
net. Coniuctimante lega¬
tur ncluti siquis chicat ti¬
cio. ⁊ scio hoĩcm stitũ do̾lego
cdisiunctim ita ticio hoĩem
sticum dolego scio hoĩcm¬
sticum dolego. s si ex p̾sse¬
rit eund̾ hoiem stichum s¬

Expanded text:
obus legata sit sive coniunctim sive disiunctim, si ambo perveniant ad legatum, scinditur inter eos legatum: si alter deficiat, quia aut spreverit legatum aut vivo testatore decesserit aut alio quolibet modo defecerit, totum ad collegatarium pertinet. coniunctim autem legatur, veluti si quis dicat ‘ Titio et Seio hominem Stichum do lego ’: disiunctim ita ‘ Titio hominem Stichum do lego, Seio Stichum do lego ’, sed et si expresserit ‘ eundem hominem Stichum
Abbreviated transcription (Latin):
hus relinquebat᷑ qui post
testin scͥptũ primi cõsui¬
cies sunt. ¶ lib̾tas qͦ non
uidebatur posse icte ꝑso¬
ne dari qr placebat noia¬
tte ꝑsone recte legibatur.
ucluti ex cognatis meis¬
qui nũc sunt. siquis fili¬
nieus uiam remdatossi
critis aut̃ ꝑsonis legata
ni fid̾i cõmissa relictaei
perrorẽ soluta repeti non
Poͣsse sacris constitutõibo
cautũ erat. ¶ Postumoqͦ.

Expanded text:
his relinquebatur qui post testamentum scriptum primi consulcies sunt. libertas quoque non videbatur posse incertae personae dari, quia placebat nominaertae personae recte legabatur, veluti ‘ ex cognatis meisqui nunc sunt si quis filimeus illam rem dato. ’ incertis autem personis legata vel fideicommissa relicta et per errorem soluta repeti non posse, sacris constitutionibus cautum erat. Postumo quoque
Abbreviated transcription (Latin):
reos legatos eẽ ⁊⁊ pr̃imo¬
nii qͣntitatẽ exqua lega¬
ta crogari oportet q̃trin¬
gentoꝵ eẽ qͣrta ꝑs singlis
inicio quinta. deinde qita

Expanded text:
reos legatos esse, et patrimonii quantitatem, ex qua legata erogari oportet, quadringentorum esse, quarta pars singulis initio quinta, deinde quarta
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ minus reumqtur sonda
legata dent᷑. nec earẽs dãp¬
nosa c̃ heretli cum libum
ẽ nõ. idire hereditatẽ. que
res efficit ut nec̾ce sit leg¬
atariis ne destituto testa¬
m̃to nichil ꝯseqͣntur cum
herede in portõne pacist.
ponit᷑. añ tectucit᷑ es alicͣnũ.
It̾m fums ĩpensa ⁊ precia

Expanded text:
 minus relinquatur, solida legata debentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portione pacisci. ponitur, ante deducitur aes alienum, item funeris impensa
Abbreviated transcription (Latin):
uit nithiliegatariis ꝓcest
si an aditam hereditatem
pseruos hereditarios. añ
erptii. ancillaꝵ hxredita¬
riaꝵ aũ ex fetu pecoꝵ tm̃
accesserit hereditati. ut .s.
ireis icgatoꝵ noĩe croga¬
tis. heres qͣrtam ꝑtemlxir¬
ditatis siturus sit. S ne¬

Expanded text:
ri, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem, per servos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum, tantum accesserit hereditati ut, centum aureis legatorum nomine erogatis, heres quartam partem hereditatis habiturus sit, sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
uideo q de functo delrturpo¬
test alitui legari. ut accõnẽ
suas heres legitario p̾stit.
nisi cregit nimus testator
peccuniam. Nam hoc cãu
legatum ertinguitłs: tale
iegatum ualet dampnas
estomeus heres domum
iectõ ĩega̾rui nisi auud tes¬
gatum .i. ubi testator ex ser¬
ins suns ni aliis reb opta¬
re legatarium uisserat fx¬
aidro nisi ip̃c iegatarius ui¬
icgatum nõ tñsmittebat
s erconstĩtũtõne nra.⁊ hoc
ad melioremstatum refor¬
matumẽ. idata ẽ ucentia
heretti legatarii optareser
nũlicet nimis legatarius
hor nõ fecit: i cuiligentitrat¬

Expanded text:
ideo quod defuncto debetur potest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecuniam: nam hoc casu legatum extinguitur. sed et tale legatum valet: ‘ damnas esto heres domum lectio legatarii est, nisi aliud tesgatum, id est ubi testator ex servis suis vel aliis rebus optare legatarium iusserat, haet ideo nisi ipse legatarius vilegatum non transmittebat. sed ex constitutione nostra et hoc in meliorem statum reformatum est et data est licentia et heredi legatarii optare licet vivus legatarius hoc non fecit. et diligentior
Abbreviated transcription (Latin):
decreuit uiuo testatore le¬
gatarii uicro ni dampno
ẽ. qd si post morte testato¬
ris ante aditam ẜrcutatẽ
uanus. ait si quidem ip̃i
manumisso pecuiiu egi¬
tum fũnit omneq. añ.adi¬
tam reretutatem acquisi¬
tum ẽ legatario cedẽre qr
cucs hur legati abadita
rerecitate ceciit. S si crͣnco
pecunum legatum fũit ñ
cedere ex iegato nisi er reb̾
ꝑeculiarib anctum fuit¬

Expanded text:
decedit vivo testatore legatarii lucro vel damno est. quodsi post mortem testatoris ante aditam hereditatem lianus ait, si quidem ipsi manumisso peculium legatum fuerit, omne quod ante aditam hereditatem adquisitum est legatario cedere, quia dies huius legati ab adita hereditate cedit: sed si extraneo peculium legatum fuerit, non cedere ea legata, nisi ex rebus peculiarib
Abbreviated transcription (Latin):
quinatus m̃tinos iere¬
tes testatoris suturus nͥ
est ⁊teoq erꝰ mancipato
fino conceptus nepos er¬
ncus crat postunr auos.
nc̃c hiu modi spes penitꝰ
ẽ sñ iusta cmendatone re¬
licta cuminnrõ coctice cõ¬
stitutõ posita ẽ ꝑ qͣm cuu¬

Expanded text:
qui natus inter suos heredes testatoris futurus non est: ideoque ex emancipato filio conceptus nepos extraneus erat postumus avo. Sed nec huiusmodi species penitus est sine iusta emendatione derelicta, cum in nostro codice constitutio posita est, per qu
Abbreviated transcription (Latin):
ex iege ita cantum eẽ nti
hanc leganti ucentum
ebantur recusantibꝰ scͥp¬
tis heredib ꝓnuuo aut
minimo incro herecnta¬
tes . adire. ⁊ cum suproe
cinia iate sunt quaꝵ ncu¬
tra sufficiens ad rei consu¬
matõnem in debatur. no¬
ueꝑs quarta remaneret
Et tum quesitum ẽẽt tu¬
uiti ticio:i scio. si ticii ps. aũ
tota exNalta sit legatis

Expanded text:
ea lege ita cautum esset: hanc legandi licentiam ebantur, recusantibus scriptis heredibus pro nullo aut minimo lucro hereditates adire. et cum super hoc conia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: nom eosve pars quarta remaneret. Et cum quaesitum esset, duluti Titio et Seio, si Titii pars aut tot
Abbreviated transcription (Latin):
int̾te ꝑsonc potat relinq̃¬
reut diuns adrianꝰ resẽ¬
tebatur qͣm incta opini¬
onc animo suo testator
subiciebat. ncluti si qur
itatlicat quicumq filio

Expanded text:
sonae poterat relinquere, ut divus Hadrianus rescrdebatur quam incerta opinione animo suo testator subiciebat, veluti si quis ita dicat: ‘ quicumque filio
Abbreviated transcription (Latin):
mͬ. ticio si negocia mea cur¬
ai̾it functum doiego ¶ an
suo reretis recte legamus
qr. e constat pure mnũtiłr
iegiri. Nec quicꝙͣ ꝓ fictre
siumo testatore de potesta¬
it herectis exierit. qr ꝙ mu
tue foret legatum si statim
post fr̾m testin tecessiss te¬
qr cliucius testator urxit
subconcitõne no rectele¬

Expanded text:
 Titio, si negotia mea curaverit, fundum do lego ’. An servo heredis recte legamus, quaeritur. et constat, pure inutiliter legari, nec quidquam proficere si vivo testatore de potestate heredis exierit, quia quod inutile foret legatum, si statim post factum testamentum decessisset tequia diutius testator vixerit. sub condi
Abbreviated transcription (Latin):
nũc pot̾ nisi mut̾o ciꝰ sit
põtest ¶ Siqui  innoieo
gnomine pͥnoĩc agnoie
legatarii crrau̾it testator
side pͣsoa constat nichilõ
nalet legatum. idemq ĩ
hercibo scruatur ⁊ recte
noĩa enĩ significandoꝵ bo¬

Expanded text:
 sit potest. Si quid in nomine cognomine praenomine legatarii erraverit testator, si de persona constat, nihilo minus valet legatum. idem in heredibus servatur: et recte; nomina enim significandorum ho
Abbreviated transcription (Latin):
Itcͣm ẽ si ortimarii scruitũ
nicariis legati fuint ucet
S scruus si cum peculio
niꝰ manumissio ui auena¬
to ⁊⁊ peculii iegatum exti
qͣmuis ignorau̾it a sc cũ
iegitumee ¶ Siquis an¬
ciuas cum suis natis ie

Expanded text:
idem est, si ordinarii servi cum vicariis legati fuerint, utsed si servus cum peculio vel manumisso vel alienato, et peculiquamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si quis ancillas cum suis natis leg
Abbreviated transcription (Latin):
sii coð testamento. ad neci¬
siquidita quis iegunttoꝵ
do lcgo. ita. adimatur nõpe
abalio. ad anumꝰ pot̾ ucłi
siquis itactix̾it hominẽ
stichum quemticio icga¬
ni sciõ dolego. sũ in cotem
testamento sũ in cocticur
hxc fec̾it quocasu simul
ticio adimiuidetur. i scio

Expanded text:
sive eodem testamento adsi quod ita quis legaverit ‘ do lego ’ ita adimatur ‘ non ab alio ad alium potest, veluti si quis ita dixerit: ‘ hominem Stichum, quem Titio legavi, Seio do lego ’, sive in eodem testamento sive in codicillis hoc fecerit: quo casu simul Titio adimi videtur et Seio
Abbreviated transcription (Latin):
ciniso sinõ. ilicnam̃t̃ dato
regnia obscrnabatur ut
pqͣm psibo principalib
constitõibo sigcctur: nẽc
principt̃ quittͦ agnõsceq
ci prne nomine legatum
sit nec ermilitis quidtem
testo tania legata nalebãt.
untates mortinanctis

Expanded text:
dato regula observabatur, ut perquam pluribus principalibus constitutionibus significetur nec principem quidem agnoscere quod ei poenae nomine legatum sit. nec ex militis quidem testamento talia legata valebant, luntates in ordinandis
Abbreviated transcription (Latin):
res legari potest itauthe¬
res cogatur rẽcumie eamꝗ
debetur ncluti si campũ
marcianũ uł bãsilicas ui
templa nt que publico
nsui destinata sunt lega
se ita legari intelligendu
c̃ si defimct sciebat alien¬
amremẽt nõ si igͣnorabat.
forsitanenĩ si scisset alie
namrem iegarete functũ.
nõ heredem ꝓbare oꝑtere
ignorasse auenam. qr sc̃ꝑ
neccitas ꝓbancli incum¬
bit illi qui agit ss ei si rẽ
obligatam crecditori: alii¬
aliquis legau̾it necc̾e ħt
heres cam uicre .⁊ hoc qͦr ca¬
su idem placet ꝙ inre au¬
enaut tuc demũ luere nc̃te
reit heres si fciebat de fũct
rem obugatam ẽẽ entatli
nus scuerus ⁊ antoninꝰ
rescripserũt. si tñ defunctꝰ
uolit iegiriũ lucre. iħ¬

Expanded text:
 legari potest: ita ut heres cogatur redimere eam edebetur, sicuti si campum Martium vel basilicam vel templa vel quae publico usui destinata sunt, legase legari, ita intellegendum est, si defunctus sciebat alienam rem esse, non et si ignorabat; forsitan enim si scisset aliennam rem legare defunctum, non heredem probare oportere, ignorasse alienam, quia semper necessitas probandi incumbit illi qui agit. Sed et si rem obligatam creditori aliquis legaverit, necesse habet heres luere. et hoc quoque casu idem placet quod in re aliena, ut ita demum luere necesse habeat heres, si sciebat defunctus rem obligatam esse: et ita divi Severus et Antoninus rescripserunt. si tamen defunctus voluit legatariu
Abbreviated transcription (Latin):
exalia urore ⁊ uxoris filia
frẽm sororẽ ue ex matrim¬
onio postea dcto natos.
Siuxortua post diuortiũ
cralio filiam ꝓcreau̾it hec
nõ est quidem p̃riigna
ciis abstine debeait. Nam
nec sponsam fuii nurum
ẽe. nec patris sponsam no¬
seabstinuerit. ¶uud ctũ
ẽ seruiles q̃z cõgnatones¬

Expanded text:
ex alia uxore et uxoris filia fratrem sororemve ex matrimonio postea contracto natos. Si uxor tua post divortium ex alio filiam procreaverit, haec non est quidem privigna tiis abstinere debere ait: nam nec sponsam filii nurum esse nec patris sponsam nose abstinuerint. Illud certum est serviles quo
Abbreviated transcription (Latin):
nbo constitutõib concetli¬
tur quatenus muitant.i
incastris degunt. postmis¬
castra si faciant.ad huc mi¬
ltantes trstamentũ cõm¬
uni oĩum cinumiroma¬
incastris fecint testamen¬
tum nõ cõmuniiure. s qͦ
quomͦ nolu̾int. p̾missio¬
nem int᷑annũ tm̃ naleb¬
it. quid gͥsi int̾annũ deces

Expanded text:
 constitutionibus conceditur, quatenus militant et in castris degunt: post miscastra si faciant adhuc militantes testamentum, communi omnium civium Romain castris fecerint testamentum non communi iure, sed quomodo voluerint, post missionem intra annum tantum valebit. quid
Abbreviated transcription (Latin):
nõhñt. adeo quitẽ utiͣ
uis parẽtes eis pm̃iserut
nichuomagis uire testu
possunt exceptis hũs qͦs
antea enumauimꝰ ci pre¬
cipnc mintib quimn po¬
tait parentum sunt. quib
teco ꝙ incastris ad quisi¬
crint ꝑmissumẽ cis excõ¬
stitutoib principum tes¬
tamctum face̾.q. quidem
tibꝰdatumẽ tam ex au̾ite
cnui. augusti qunerue.
nectio optimi impatoris¬

Expanded text:
nt, adeo quidem ut, quamvis parentes eis permiserint, nihilo magis iure testari possint: exceptis his quos antea enumeravimus, et praecipue militibus qui in potestate parentum sunt, quibus de eo quod in castris adquisierint permissum est ex constitutionibus principum testamentum facere. quod quidem tibus datum est tam ex auctoritate divi Augusti quam Nervae nec
Abbreviated transcription (Latin):
scripta p̾annũ crtit̾it. an
qi militis testamẽtũ na¬
leat: ⁊ placet nãsere qͣiͣ mi¬
ntis ¶ Se cisiquis. añ mili¬
ciam nõ iure fecit testam̃tũ
miles fc̃us ẽ: iinexpetitõe
tegens resignauit iuud.i
quedamadiccit. sudetͣrit.
ni auas manifesta ẽ m̃iu¬
tis uoluntas hoc ualere

Expanded text:
 an quasi militis testamentum valeat? et placet, valere quasi militis. Sed et si quis ante militiam non iure fecit testamentum et miles factus et in expeditione degens resignavit illud et quaedam adiecit sive detraxit vel alias manifesta est militis voluntas hoc valere
Abbreviated transcription (Latin):
te ne nocẽntur succõnem
⁊ incãp̃ita nõ instrrpes cti¬
uitatis. ⁊ lib̾tinitatis insu¬
cressionib fecimus ¶Set
hec drhuis ub̃tinis hodie
dicenda sunt qui maiui¬
taten romanã puenerẽ
cum nec sunt ami nb̃tisi¬
mui e⁊i dedicus ⁊ latimis
subiatis. cum latinoꝵ ie¬
gitime successones nuue
penitꝰ erant. quinc ut li¬
b̾i uitam suam pagebat
attnͣ ipo nitimo sp̃u. sim¬
bona eoꝵ iurc quõdamm
recculii exiege ninia ma¬
numissores detinebant
postea u̾osenatus consul¬
to largiano cantũ fuat.
ut nb̃i manumissoris ñ
nõiatim exheredati ft̃i. cra¬
hominẽ si minito ut igro¬
orante pr̃ono. adcntatt
uenire ex bñficio princi¬
pis festinanit. faciebat
uiuũ quidem cinem rõt¬
num latinũ aũt moriẽtẽ
fficuitates cĩup̾is latmis
ci legem iuniam i senat᷑
consuitum largianuma
fruant᷑. ⁊ miabium qui

Expanded text:
tae vocetur successionem, et in capita non in stirpes diuitatis et libertinitatis in successionibus fecimus. Sed haec de his libertinis hodie dicenda sunt, qui in civitatem Romanam pervenerunt, cum nec sunt alii liberti simul et dediticiis et Latinis sublatis, cum Latinorum legitimae successiones nullae penitus erant, qui licet ut liberi vitam suam peragebant, attamen ipso ultimo spiritu simbona eorum iure quodammodo peculii ex lege Iunia manumissores detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manumissoris, non nominatim exheredati facti, exhominem, si invito vel ignorante patrono ad civitatem venire ex beneficio principis festinavit, faciebat vivum quidem civem Romanum, Latinum autem morientem. fficultates cum ipsis Latinis etiam legem Iuniam et senatus consultum Largianum efruantur, et mirabili
Abbreviated transcription (Latin):
humanis iminẽtss: rec
quidem de testam̃tis que
inscriptis conficiuntur
testib ad hibitis ⁊ suano¬
uintate cõram cis nũcũpa¬
ta sciat hoc ꝑfectissimũ tes¬
tamentũ iure cinili firmũ¬

Expanded text:
us imminent. Sed haec quidem de testamentis quae in scriptis conficiuntur.testibus adhibitis et sua voluntate coram eis nuncupata, sciat hoc perfectissimum testamentum iure civili firmun
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ⁊ intestam̃tis pagmoꝵ
ꝓrime ex posuim. ¶Plane
de militum testĩs ims adr
iam statilio seuero ita resqͥ¬
sit id priuilegiumq. mili¬
tantib datum ẽ ut quoq̃
mͦ fcã abhiis testamenta
rata sint: sic intelligid ut
utiq prius ꝯstare debeat te¬
tura. a nõ militantib qͦ. fĩ
potest. ¶Is gͦ miles cecur
bonis apd te queritur si
conuocatis hominib. ad
hox ut uoluntatẽ suam
testaretur:⁊ ita locutus ẽ
ut de clararet quem nellz
tribuere potest inderi sñ
scripto hor mͦ ẽẽ testatus.
cet̾m siut picrumq serm.¬
onibꝰ fĩ soiet clicitalicui
egote h̃rdem fatio.aut tibi
bonauea retinquo. non
oportet hoc ꝓtestamento
obscruari. nec nlłoꝵ mag̃

Expanded text:
m et in testamentis paganorum proxime exposuimus. Plane de militum testamentis divus Traianus Statilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeat, tetura a non militantibus quoque fieri potest. is ergo miles de cuius bonis apud te quaeritur, si convocatis ad hoc hominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet tribuere, potest videri sine scripto hoc modo esse testatus, erum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit alicui: "ego te heredem facio", aut "tibi bona mea relinquo", non oportet hoc pro testamento obseruari. nec ullorum magis
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ emantipatõis. ci inhu¬
manũ quidem acci debat
ut filius quidem reꝵ suax
exhac emancipatone cido¬
minio ꝓꝑte de fraudentur
⁊ꝙ honoris ei exemanci¬
patõne ad itumẽ qd̾ suim
ris effi̾us ẽ hoc preꝵ dimi¬
reꝵ s usus fructus retinc¬
at. Ita ⁊ enĩ ⁊ res intacte
apd filium remanebunt

Expanded text:
modo emancipationis, et inhumanum quiddam accidebat, ut filius rerum suarum ex hac emancipatione dominio pro parte defraudetur, et, quod honoris ei ex emancipatione additum est, quod sui iuris effectus est, hoc per rerum demirerum, sed usus fructus retineat: ita etenim et res intactae apud filium remanebunt
Abbreviated transcription (Latin):
alicnari ⁊ obligari ꝓhibu¬
imus excẽpta cã redempto¬
nis captinoꝵ. ¶Siquisu
auctoritate sua qi sacrum
sibi constitu̾it sacrum no

Expanded text:
alienari et obligari prohibuimus, excepta causa redemptionis captivorum. si quis vero auctoritate sua quasi sacrum sibi constituerit, sacrum no
Abbreviated transcription (Latin):
enim diuim iuris ẽ id nũi¬
uius in bonis ẽ. ¶Et sacra
sunt querite ⁊ ꝑpontificeᷤᷤ
deo con secrata sunt ueluti
edes satre. ⁊ dona querite
ad ministium dei deticata

Expanded text:
enim divini iuris est, id nullius in bonis est. Sacra sunt, quae rite et per pontifices Deo consecrata sunt, veluti aedes sacrae et dona quae rite ad ministerium Dei dedicata
Abbreviated transcription (Latin):
omiu quedam publi¬
ca quedam uiu̾sita¬
tis quedã nuliꝰ pie¬
raq singuloꝵ que ua¬
riis ex cñs ciiq ad quirũ¬
tur sicut exsubicctis appa¬
gͥ ad utora maris accedere

Expanded text:
am publica, quaedam universitatis, quaedam nullius, pleraque singulorum, quae variis ex causis cuique adquiruntur, sicut ex subiectis appaigitur ad litus maris accedere
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Idcoq inspiscandi oĩ¬
bo cõmune ẽ in portu in fui¬
aris quatenus ib̃nuͣs fuc¬
tus marimo excurrit. ¶Ri
ibi natis religare. onus
aliq in hiis pon̾e cuilize
nauigare. s ꝓprictas caꝵ¬
ripariim illoꝵ ẽ quoꝵ p̾

Expanded text:
sunt; ideoque ius piscandi omnibus commune est in portu fluest quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. Ripaibi natis religare, onus aliquod in his reponere, cuilibet navigare, sed proprietas earum illorum est qu
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritas tutoris nichil ag¬
it ¶ Siint tutores pup¬
ulumq nidicium agen¬
cium sit. qr ip̃e tutor mrẽ
suam auctor eẽ nõ potest.
nõ pretorius tutor in rẽ¬
suam ut olim constituitꝰ
s curator in locum en dã¬
tur quo int̾uenienit iud

Expanded text:
ctoritas nihil agit. Si inter tutorem pupillumve iudicium agendum sit, quia ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iud
Abbreviated transcription (Latin):
obugant᷑. it initempup¬
iui nõ obligant᷑ ¶Neq tñ
h̾rctitait̾em adirc. n bonor
possõnem pete̾ neq srcita¬
tem ex fidi ꝯmisso suscipe
alit̾ possunt nisi tũtoris a¬
uium dampnũ fxant.
Tutor a statim imp̃o negõ
pͥsens debet auctor fĩ si fex¬
ipsum pupillo ꝓdẽe cristi

Expanded text:
ntur, at invicem pupilli non obligantur. Neque tamen hereditatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutoris aullum damnum habeat. Tutor autem statim in ipso negotio praesens debet auctor fieri, si hoc pupillo prodesse existi
Abbreviated transcription (Latin):
fficultatem hominũ resẽ¬
cantes nec exptata sussio¬
ne p̾sicium disposuimus
si facuitates pupiii iii.ad¬
uitiusq ad quingentos
solidos uaicant. ce fensor¬
es ciuitatum unacum cĩ¬
dem ciuitatis relgiosissi¬
mo. antistite ni anaͣs pub¬
licas ꝑsõas .i. magr̾atus
uidatis cutores ni curator

Expanded text:
fficultates hominum resecantes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat, defensores civitatum una cum eiusdem civitatis religiosissimo antistite vel apud alias publicas personas vel magistratus, vitatis tutores vel curato
Abbreviated transcription (Latin):
um ul fiuiam. ne potenur¬
ul neptem. ui deinceps ĩ¬
pubes man̾umiscrit ieg¬
itimã nãciscit᷑ eoꝵ tutelã
quo de functo silib̃i uiril
serus eio extant fictucia¬
rii tutores filioꝵ suoꝵ nl¬

Expanded text:
iam, nepotem vel neptem, et deinceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum
Abbreviated transcription (Latin):
perunt. ¶In pulrres aut̃
intutela ẽẽ nat᷑ali niri cõ¬
ueniens ẽ ut is qui ꝑfecte
ctatis nõ sit alt̾ius tutela
rectigatur. c̃umgͥ pupillor
pupillaꝵq tutores nego¬
pulent᷑ nõ ẽ necc̃ia tutoris
auctoritas. ꝙ. si. aliis pup¬
q placuit menorem quii
dem conditonem suamu¬

Expanded text:
nt. Impuberes autem in tutela esse naturali iure conveniens est, ut is qui perfectae aetatis non sit alterius tutela regatur. Cum igitur pupillorum pupillarumque tutores negopulentur, non est necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupque placuit, meliorem quidem suam condicionem
Abbreviated transcription (Latin):
eo qui ex lege inlia ⁊ ticiada
omino tutor fu̾at cimc
tore urbano ⁊ m̃aiore ꝑte
tribunoꝵ piebis tutor ex
iege atiua in ꝓuintiis no
mento tutor ul sub ꝯctitõ¬
ne aut chie c̾to datus fuat
qi cui conditõ. aut dies
tor dari pot̾at.Item sip¬
urc datus fñat qͣm cliu ne¬
istat tam diu ex cisõ legibꝰ
cutor petebatur qͣui desme¬
tutore capto ex hiis legib̾
tutor᷑ pctebat᷑ qui de sincb

Expanded text:
EO QUI EX LEGE IULIA ET TITIA omnino tutor fuerat, ei etore urbano et maiore parte tribunorum plebis tutor ex lege Atilia, in provinciis vero mento tutor sub condicione aut ex die certo datus sit, quamdiu condicio aut dies tor dari potest; item si pure datus fuerit, quamdiu neistat, tamdiu ex his legibus tutor petendus est; qui desitutore capto ex his legibus tutor peti debet; qui desinit
Abbreviated transcription (Latin):
testatore de cesserit. ¶Sr ag¬
nãtonis quide nis omib
modis capitis climinuto¬
ne plerũq pimitur. Nam
agnato uris ẽ nomenco¬
gnatõis no i nõ om̃ibo

Expanded text:
testatore decesserit. Sed adgnationis quidem ius omnibus modis capitis deminutione plerumque perimitur: nam adgnatio iuris est nomen. cognationis vero ius non omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ dictumẽ man̾cognã¬
tõnis iusci p̃ capitis cumi¬
capitis climinutõ int̾ueni¬
at. manet enĩ cognatõ. Ni
atonis perit. ut puta scriu¬
tute alicꝰ cognatie⁊ nec qui¬
demi simanumissus fũit
recipit cognatõnem.¶S
ei si mͣ suiam de portatus ꝙ
sit cog̾natõ soluitur¶ Eũa
ad agnatos tutciã ptinc̃at
nõ simulad om̃s ꝑtins¬

Expanded text:
ictum est manere cognationis ius et post capitis demicapitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. namcognationis perit, ut puta servitute alicuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, no
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sotum pat̾ familias sũt
e seruns ꝓprius tẽstamẽ¬
to cum nu̾tate recte tator
datum tacite ⁊ lib̾tatem
directam accepisse uideri
⁊ ꝑhox recte tutorem c̃ẽ.
Planc si perrorem qĩ ub
riosus ui minoruigintia.
Anis tutor testamentoda¬
tus tutor tũc erit. cum cõ¬
pos mentis aut maior .x¬
h̾rcus in stiͣtũtonem pos¬
se dari tutorem nõ dubita
¶Si quis filiabꝰ suis ui fil¬
dedisse qr fiuii ul fiuie appe¬
isone ⁊ postumꝰ uł postu¬
ma ꝯtinẽtur. ¶ Quid sinc¬

Expanded text:
non solum paterfamilias, sed et servus proprius testamento cum libertate recte tutor datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber riosus vel minor viginti quinque annis tutor testamento datus tutor erit, cum compos mentis aut maior heredis institutionem posse dari tutorem non dubitatSi quis ‘ filiabus ’ suis vel ‘ fildedisse, quia filii vel filiae appellatione et postumus et postuma continentur. quid, si
Abbreviated transcription (Latin):
ti uideant. si m̃ libos cdix¬
it. cct̾i ni filios non con¬
nepotes appcuant. pianc
si postumis ced̾it tam filii
ex iege .xii. tabularummiea¬
agnati sunt nutores quin
nocantꝰ legiitimi ¶Sunt
rius sexus cognatonem
conĩcti qiͣ apre cognati.

Expanded text:
ti uideantur, si modo liberos dixit: ceterum si filios, non connepotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dederit, tam filii ex lege duodecim tabularum adgnati sunt tutores, qui vocantur legitimi. Sunt lis sexus cognationem coniuncti, quasi a patre cognati,
Abbreviated transcription (Latin):
turores oa.e eioc infilios
potibotũ neptibꝰ qr: ita de¬
mum pentes possunt testi¬
mento tutores dare. Si post
mortemeoꝵ inpris sui po¬
testatem nõ sunt recasuri.
itaq si filiu̾s t̃uus mortis
tue tempein potestate tuã
sit. nepotes erco nõ potͣnt
testamento tuo tũtorem ha¬
lrre qͣmuis intua. potesta¬
te tua fĩunt. scil qr mortuo
te in patris sui potestatem
recasuri sunt ¶Sum antẽ
mi ꝓiam natis hñrq̃ int̃¬
cã placuit. nõ itiinus pos¬
tumis qͣmiam natis testa¬
mento tutores dari posse
inpotestate coꝵ fic̾rent.

Expanded text:
filio potibus tamen neptibusque ita demum parentes possunt testamento tutores dare, si post mortem eorum in patris sui potestatem non sint recasuri. itaque si filius tuus mortis tuae tempore in potestate tua sit, nepotes ex eo non poterunt testamento tuo tutorem habere, quamvis in potestate tua fuerint; scilicet quia mortuo te in patris sui potestatem recasuri sunt. Cum autem mi pro iam natis habentsa placuit non minus postumis quam iam natis testamento tutores dari posse,in potestate nostra fiant.
Abbreviated transcription (Latin):
tinm̾ ħ̾itas in ad optõnẽ
dederit .i. si hoc ip̃mactis ĩ¬
t̾ucnientibo apd compe¬
tentes incutos manifesta¬
unt p̾icñte eo qui ad oꝑ¬
taturci nõ ꝯtͣclicente nec
nõ co qui ad optat. solui¬
turꝗdem nis potestatis pa
tõnem plenissimã cẽ añ
ctiximꝰ ¶Quud. iutem sci¬
reoportet q. si nurus tua

Expanded text:
adoptionem dederit, id est si hoc ipsum, actis intervenientibus, apud competentem iudicem manifestavit, praesente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non eo qui adoptat, solvitur quidem ius potestatis pattionem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nurus tua
Abbreviated transcription (Latin):
n cod iure con iungis qr
qui nascuntur pris non
matris familiã secunt᷑.
intestato nocat ad tutela
agnatos nõ hanc st sig¬
ificatonem si omino nõ
fec̾it testamentũ is qui po¬
tat tutores dare s si qͣntũ
ad tutelam ꝑtinet. intest¬
atus detesserit.q. tuncq.
accide intcuigitur cũhts.

Expanded text:
 eodem iure coniungeris, quia qui nascuntur patris non matris familiam sequuntur. intestato vocat ad tutelam adgnatos, non hanc habet significationem, si omnino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserit. quod tunc quoque accidere intellegitur, cum is
Abbreviated transcription (Latin):
manumisso c̃ uiuo testãto¬
re ut mortuo. añ qͣm ad cat
suo . irbitrio adire h̾renta¬
tem potest seruuis & ane¬
nus p̃dñi morͣtem recte
clitariis seruis fac̾tio est
test̾menti non dum enim
adita herettitas ꝑsone ui¬
cem sustinet. nõ heredis fu¬
tĩ s defim̃cti.cum ĩ ex qui
in uto ẽ seruns reͣcte heres
instituit. Seruus piurium
cum quib testĩ factio est
ab exͣncoᷤ istitutꝰ unicui¬
q dñoꝵ cuio iussu adicrit
herectitate et unũ hominẽ
tum quot quis uient here¬
des fat̾e nicet ¶Herectitas
uncias que assis appelso¬
ne continent᷑. hñt antem
⁊ hoc ptes ꝓprica noĩa ab
uncia usq ad assem. itpu¬
ta hec. scstus. sextans. q̃¬
drans triens quincunx. se¬
mis. septinix. bes codrans
utiq auodetim uncias ẽt
oportet Nlam tot uncieassẽ

Expanded text:
testatore vel mortuo, antequam adeat, suo arbitrio adire hereditatem potest. Servus alienus post domini mortem recte um hereditariis servis est testamenti factio: nondum enim adita hereditas personae vicem sustinet, non heredis futuri, sed defuncti, cum et eius qui in utero est servus recte heres instituitur. Servus plurium, cum quibus testamenti factio est, ab extraneo institutucuius iussu adierit hereditatem. Et unum hominem tum, quot quis velit, heredes facere licet. Hereditas uncias, quae assis appellatione continentur. habent autem et hae partes propria nomina ab uncia usque ad assem, ut puta haec; uncia, sextans, quadrans, triens, quincunx, semis, septunx, bes, dodrans, utique duodecim uncias esse oportet. nam tot unciae assem
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit a lienii funtũ se¬
occupasse tñ si ani bona fi¬
de accipignti tradidit. potͥ¬
it ei ioñga possõne res. ad
existimanciũ a functi loci¬
soli possident principali
gato ciꝰ ꝓcectit usucapio.
resfisci nr̃i usucapinon
possuͣt. S papiniaus
scribit boñis uacantib fi¬
co nõ cdum denunͣciatis bo¬
na fide emptorẽ sibitracti¬
taĩs res exhus bonis usu¬
capc posse ⁊ ita diuus piꝰ
ninus rescripserunt. Nou¬
issime sciendum ẽ rentale
tebere ẽe utinse nõ h̾eat ui.¬
cũmm̃ut abone fidei emp¬
tore: n su capi possit. uiq
exalia iusta cã possidet.
nem nõ ꝑit ueluti si quis
cum nõ emit emisse se ex¬
istimans possideat. ui cũ
ei donatum nõ fu̾it. qier
conatone possideat ¶O¬
cepat de functo. ⁊ hrcłi ⁊ bo

Expanded text:
legit, se alienum fundum occupasse, tamen, si alii bona fide accipienti tradiderit, poterit ei longa possessione res adquexistimantium, etiam fundi locisoli possident principalibgato, procedit eius usucapio. Res fisci nostri usucapi non potest. sed Papinianus scripsit, bonis vacantibus fisco nondum nuntiatis, bona fide emptorem sibi traditam rem ex his bonis usucapere posse: et ita divus Pius ninus rescripserunt. Novissime sciendum est, rem taere, ut in se non habeat vitium, ut a bona fide emptore usucapi possit vel qui ex alia iusta causa possidet. nem non parit. veluti si quis, cum non emerit, emisse se existimans possideat: vel cum ei donatum non fuerat, quasi ex donatione possideat. Dcoeperat defuncto, et heredi et bo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ mostõne qͣm ad cesarien¬
ses ad uocatos ex suggesti¬
onc tribuniani uiriemin¬
entissimi questoris sacri
palacii nr̃i ꝓmulgauimus
qͣuadispositumẽ itancere
tutori ui curatori debitorẽ
pupillarem solu̾e nt prir
snͣĩa incdicialis sñ om̃i dap¬
no cebt celebrata hor ꝑmit¬
ma securitas. Siꝗalit̾ qͣm

Expanded text:
ione, quam ad Caesarienses advocatos ex suggestione Triboniani, viri eminentissimi, quaestoris sacri palatii nostri, promulgavimus, qua dispositum est, ita licere tutori vel curatori debitorem pupillarem solvere, ut prius sententia iudicialis sine omni damno celebrata hoc permitma securitas. sin autem
Abbreviated transcription (Latin):
monia intestamentis p̾s¬
tare licz hii qui id ꝑmitte¬
bant hoc nire minime ab¬
nti deberc eos suadebant.
attñ nos cantem obseru¬
atonem corrigentes ciq
ab illis suasumẽ inlegis
necc̃itatem tnͣsferentes ad
imitatõm pͥstine famitie
emptoris mito nec ħ̾rcli
qui ymaginem netustis¬
simi familie emptoris o¬
ptinet necatiis ꝑsonis qͥ
ciut dictum ẽ ꝯiũcte sunt
licentiam ꝯcetimus quo¬
dam sibi testimonia p̾sta¬

Expanded text:
monia in testamentis praestare, licet hi qui id permittebant hoc iure minime abuti debere eos suadebant: tamen nos, eandem observationem corrigentes et quod ab illis suasum est in legis necessitatem transferentes, ad imitationem pristini familiae emptoris merito nec heredi, qui imaginem vetustissimi familiae emptoris optinet, nec aliis personis quae ei, ut dictum est, coniunctae sunt, licentiam concedimus sibi quodammodo testimonia praesta
Abbreviated transcription (Latin):
cognatõis iurahntib
intestatus quis ui inte¬
stata morit᷑ incapitactis¬
stribuat᷑ er hereditas s
q̃madm nos matribo p¬
permrita eas oportetsuo
sobon consulere. scituris
eis qui si tutores uibis ñ
petierint ut in locum re¬
moti ul excusati: intͣm
rũ inp̃ubum morienci¬
um succõne mito repel¬

Expanded text:
nationis iura habentibus intestatus quis vel intestata moriatur, in capita distribuatur eius hereditas. Sed quemadmodum nos matribus prospeximus, ita eas oportet suae suboli consulere: scituris eis quod, si tutores liberis non petierint vel in locum remoti vel excusati intra rum impuberum morientium succ
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec quidem int̾ matrẽ
⁊ filium filiamuc ultro
citroq h̾rctitatis sapien¬
de ius daret nisi & p̾tores¬
tatem. ¶Postea. autt̾̃ sena¬
tus consuito tͥcunano qd̃
c̃ pienissime de tristi suoc¬
essõne mrĩ nõ i ãuie de fe¬
renda cantumest ut mr̃
ingenua trium liboꝵ ius
hns uib̾tina quatuor ad
bona fiuoꝵ filiaꝵ ne ad¬
mittant᷑ intestatoꝵ mor¬
tuoꝵ licz in pot̾ate pentis
est. ut .s. cum alicno iuri

Expanded text:
ut ne quidem inter matrem et filium filiamve ultro citroque hereditatis capiendae ius daret, nisi quod ptatem. Postea autem senatus consulto Tertulliano, quod ctum est, plenissime de tristi successione matri, non etiam aviae deferenda cautum est: ut mater ingenua trium liberorum ius habens, libertina quattuor ad bona filiorum filiarumve admittatur intestatorum mortuorum, licet in potestate parentis est, ut scilicet, cum alieno iuri
Abbreviated transcription (Latin):
cisororis. ¶S nos consti¬
tutõnem qͣm in codicen¬
ostro noĩe decorato posin¬
mꝰ matri sub uenienciũ
ẽẽ existimanimo respiciẽ¬
tes ad naturam ⁊ pucrpe¬
rium: ⁊picurum ⁊ sepe m¬
ortemerhir cãu matrib
iuatam. ideoq impium
ẽc credimus casum fortu¬
itum inciꝰ ad mitti detri¬
mentum. sicnĩ ingenua
in mito de fraudabatur

Expanded text:
sorori. Sed nos constitutione, quam in codice nostro nomine decorato posuimus, matri subveniendum esse existimavimus, respicientes ad naturam et puerperium et periculum et saepe mortem ex hoc casu matribus illatam. ideoque impium esse credidimus, casum fortuitum in eius admitti detrimentum: si enim ingenua immerito defraudabatur
Abbreviated transcription (Latin):
sequentes. id mittuntur
corrigentes nõ intotũ sn
ĩminiculo relinquebãt.
s ex cognatoꝵ orcine co
nocaban̾t ut pote agna¬
tõnis iure eis rectuso. S
nos nichil deeẽ ꝑfectissi¬
mo iuri upientes nra
constitutõne scĩmo qͣm
triure patronatus hũa¬
nitate suggerẽte ꝓtuli¬
hereditattibo nõ cẽ eis de¬
negnidam cum satis ab¬
surdum erat q cognate
cumin onere quidẽ tute¬
iarum e⁊ primogtnicefi¬
ciente: se qns succedit . iq.
in oñc optinebat. non
erat in lucro ꝑmissum.
ad icgitimã sucrõnem ni¬
chilominꝰ nocatur. ⁊ p̃o
rens quiꝰ tcͣtã fichucia fuiu¬

Expanded text:
admittuntur. corrigentes, non in totum sine adminiculo relinquebant, sed ex cognatorum ordine eos vocabant, utpote adgnationis iure eis recluso. sed nos nihil deesse perfectissimo iuri cupientes, nostra constitutione sanximus quam de iure patronatus, humanitate suggerente, protulihereditatibus non esse eis denegandam, cum satis absurdum erat quod cognatis cum in onere quidem tutelarum et primo gradu deficiente, sequens succedit, et quod in onere obtinebat non erat in lucro permissum. Ad legitimam successionem nihilo minus vocatur etiam parens qui contracta fiducia fi
Abbreviated transcription (Latin):
constõnes nua legitima
mrẽm. adiuuabant. ꝑtĩ
eam p̾grauabant. ci nõ
insolidum eam nocabãt.
s in quibodã ca̾ib t̾tiani
ci ꝑtem. ab strahentes c̾tĩ
cl iegntimis dabant psõts¬

Expanded text:
constitutiones iura legitima matrem adiuvabant, partim eam praegravabant et non in solidum eam vocabant, sed in quibusdam casibus tertiam partem ei abstrahentes certis legitimis dabant pers
Abbreviated transcription (Latin):
Ant̾ior subtiutate quadã
excogitata pͥfatam cliffe¬
penit᷑ cãs asuccõne agnatoꝵ
repellebat omi aua succõne
incognita donec p̾tores
pauiatim aspitatem iu¬
ris ciulis corrigentes sũ
qd̾ deest ad implentes. hu¬
mano ꝓposito aliumorci¬
nem sins edictis addide
te conseruantes laudam̃
ꝗdem pͥtores suc hũ. mita¬
tis nõtn cos ĩpienum cãc
metcri ĩuenim. quare⁊
cõcurrente ⁊ cognatõnis
titurtam in masculis qͣm
ĩ femis equa lante cõstim¬
tis. masculis quiddaba¬
tur ad succõnem uenire
om̃iu agnatoꝵ. exagna¬
tis aut̾ musrib nuilli pe¬
nt̾ nisi soli sorori. ad agn¬
atoꝵ succonem patebat
aditus. Ideoq nos ĩple¬
nii omĩa recucentes .⁊ ad

Expanded text:
ior, subtilitate quadam excogitata, praefatam diffepenitus eas a successione adgnatorum repellebat, omni alia successione incognita, donec praetores, paulatim asperitatem iuris civilis corrigentes, sive quod deest adimplentes, humano proposito alium ordinem suis edictis addiderarte conservantes laudamus quidem praetores suae humanitatis, non tamen eos in plenum causae mederi invenimus: quare concurrente et adgnationis titulis tam in masculis quam in feminis aequa lance constitutis, masculis quidem dabatur ad successionem venire omnium adgnatorum, ex adgnatis autem mulieribus nullis penitus nisi soli sorori ad adgnatorum successionem patebat aditus? ideo in plenum omnia reducentes et ad
Abbreviated transcription (Latin):
q intelligit᷑ intestatus
tecessisse ꝙ quid̃. aliq̾n lõ¬
go tempedeclarat᷑ in quo
spacio tempis seꝑe. accicdit
nt ꝓrimiore mortuo ꝓr
ente testatore nõ erat ꝓr¬
imi.¶Placebat aut̾̃ me
od̾ gne ꝑcipiendaꝵ here¬
tutatum succõnem nõn

Expanded text:
ntestatus decessisse. quod quidem aliquando longo tempore declaratur: in quo spatio temporis saepe accidit, ut proximiore mortuo, prente testatore non erat proximus. Placebat autem in eo genere percipiendarum hereditatum successionem non
Abbreviated transcription (Latin):
tab̾. nullo mͦ introdurit
s si puicitatẽ logib amica
amplexa si mui m omnẽ
agnatos sũ masculos sũ
feminas cuicũq grachir
ad siłitudiem suoꝵ ĩ icẽ¬

Expanded text:
arum nullo modo introduxit, sed simplicitatem legibus amicam amplexa, simili modo omnes adgnatos sive masculos sive feminas cuiuscumque gradus ad similitudinem suorum invice
Abbreviated transcription (Latin):
ao̾m int̾ filios. ⁊ nepoteᷤ
ex finia antiquitas sta¬
tait nõ incapita s inst¬
npes cliuidi hereditem
Simisr nos int̾ filios ⁊
ne potes ex filia cuistribu¬
om̃s ne potes .i ꝓnepote¬

Expanded text:
admodum inter filios et nepotes ex filio antiquitas statuit non in capita sed in stirpes dividi hereditatem, similiter nos inter filios et nepotes ex filia distribuomnes nepotes et
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatis . ⁊ longissimo
grattu sit nultro citroq
cipit᷑ Quod ad semmas ũ
itaplitebat ut ip̃ẽ cõsan¬
gninit᷑atis iure tm̃ capi¬
nt pereditatem si sorores
sint uit̾ius nõ capiant.
mastuliuo adcaꝵ herecti¬
tates :i si longissimo gra¬
an sint ad mittant᷑. qua
decausa fris tinan patrmn
tui filie.ui amite tuchere¬
cuitas. id te ꝑtinet tua nͥ
ad illas nõ ꝑtinebat. qd
ideo ita constitutucrat qr
cõmodius nidebatur ita
nira constitui ut p̃icrũq
herectitas ad masculos cõ¬
fluerent. ¶ S qr sanemi¬
quũ erat iuniu̾sum eaᷤ
qͣi er̾neas repelli p̾toreas
ad bonoꝵ possonem adm

Expanded text:
longissimo gradu ultro citroque capitur. quod ad feminas vero ita placebat ut ipsae consanguinitatis iure tantum capiant hereditatem si sorores sint, ulterius non capiant: masculi vero ad earum hereditates, etiam si longissimo gradu sint, admittantur. qua de causa fratris tui aut patrui tui filiae vel amitae tuae hereditas ad te pertinebat, tua vero ad illas non pertinebat. quod ideo ita constitutum erat, quia commodius videbatur, ita iura constitui ut plerumque hereditates ad masculos confluerent. sed quia sane iniquum erat in universum eas quasi extraneas repelli, praetor eas ad bonorum possessionem adm
Abbreviated transcription (Latin):
biumẽ qͥn iꝓpric consag¬
uinei appeuant. ¶Itcmsi
quis crcct̾is agnatis tuns¬
ueluti fr̃an patrinis aut
deniq is qui longiore g̃¬
cluc̾. anquem. ad optan¬

Expanded text:
bium est, quin proprie consanguinei appellentur: item si quis ex ceteris adgnatis tuisveluti frater aut patruus aut denique is qui longiore gradu est, aliquem adopta
Abbreviated transcription (Latin):
nepotum ni ncptum ul
temceps de quibo supra
diximꝰ pãuio minuen¬
dam cristimasicrunt ut
minus t̾cia ꝑte accipent

Expanded text:
nepotum et neptium vel deinceps, de quibus supra diximus, paulo minuendam esse existimaverunt, ut minus tertiam partem acciperent
Abbreviated transcription (Latin):
tiua familia sunt qui ne
post mortem nata̾tis pa¬
rentis ab ad optino pr̃ee
mancipati fuit intestato
pr̃e nat᷑ali mortuo liczca

Expanded text:
lia sunt quive post mortem naturalis parentis ab adoptivo patre emancipati fuerint, intestato parente naturali mortuo, licet ea
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cmancipatos uocat p̾tor
cos u̾o qui mnadoptina
famina fu̾ĩt ꝑhoc temp̃
quo nat᷑ans parens more¬
ret᷑ repeũit item ad opti¬
uos lib̾os emancipatos
ab ad optino pr̃e sicutab
intestato ita ionge minꝰ
contͣtabulas testĩ ad bona
c ad mittit. qr desinunt

Expanded text:
atos vocat praetor eos vero qui in adoptiva familia fuerunt per hoc tempus quo naturalis parens moreretur, repellit. item adoptivos liberos emancipatos ab adoptivo patre, sicut ab intestato ita longe minus contra tabulas testamenti, ad bona eius admittit, quia desinunt
Abbreviated transcription (Latin):
neq pͥtorio aliquid ex re¬
rehitate ey ꝑsequi potest.
neqr contͣ. tab̾. bonor pos¬
sigreta instituta cumn
nectitas pri ad optiio im¬
ut pott millo nat᷑an uin¬
cuio copulatumn siex
sabiniano senatus coñ¬
suito extrib maribꝰ fu̾it
ad optitus. Namcimnĩ

Expanded text:
id ex hereditate eius persequi potest neque contra tabulas bonorum posquerela instituta, cum nec necessitas patri adoptivo imutpote nullo naturali vinculo copulatum: neque si ex Sabiniano senatus consulto ex tribus maribus fuerit adoptatus, nam et in