comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃i uuarnario ultnũa cladẽ
importauit. Nam ad eũ sicut
ille mãdauerat uemẽs. et ip̃m
uuarnariũ confecit. et lambtũ
cruris lesione nõ pauco tp̃e
debilem reddidit. et ad ultimũ
confossus gladio interut. Que
cũ m̃ĩciata imperatori fuissẽt
flexit amici. in tantũ ut tullis
quidã taliũ qui pene iã impe¬
ratoris clemẽtia uenia dignꝰ¬
mulctaret᷑. Uenit go imperator
aquis palaciũ. et a ꝓꝑinquis
atq multis francorũ milib
cũ multo est fauore receptꝯ̃
imperator q scdõ declaratus
tate confectis: consolationis
congrue cõtulet leuamen S
et quod deerat in feriis gem¬
toris promptissime suppleuit.
Nam recitato paterno testa¬
mento nichil relictũ est pat᷑¬
norũ bonorũ qn stdm̃ eius
eñ ab eo intestatũ est relictũ
Quod aũt ornatui conducebat¬
regio posteriori reliquit etati.
Etatuit etiã quid scdm̃ mor̃e
et filiabus. necno et ẜuis ãcil¬

Expanded text:
et ipsi Uuarnario ultimam cladem et ipsi Uuarnario ultimam cladem importavit. Nam ad eum, sicut ille mandaverat, veniens, et ipsum Uuarnarium confecit et Lantbertum cruris lesione non pauco tempore debilem reddidit, et ad ultimum ipse confossus gladio interiit. Que cum nuntiata imperatori fuissent,xitium flexit amici in tantum, ut Tullius quidam talium , qui pene iam imperatoris clementia venia videbmulctaretur. Venit ergo imperator Aquasgrani palatium, et a propinquis atque multis Francorum millibus cum multo favore est receptus imperatorque secundo declaratus. tate confectis, consolationis congruae contulit levamen. Sed et quod deerat inferiis genitoris, promptissime supplevit. Nam recitato paterno testamento, nihil relictum est paternorum bonorum, quin secundum ejus enim ab eo intestatum est relictum.Quod autem ornatui regio conducebat, posteriori reliquit aetati. Statuit etiam quid, secundum morem et filiabus, nec non et servis ancil
Abbreviated transcription (Latin):
et die tricesio postꝙͣ ab aqui¬
aquisgram pedem intulit. ao¬
uerat aũt eius ãnñ iamdudũ
quãꝙ natura mitissimũ illud
quod a sororib illuis in cõtur¬
berno ex̾cebat᷑ paterno quo
qod per odilonem et hiltrũdẽ
olim acciderat reuiuesteret
standalũ misit iuialam et
uarnariũ nec no et lambtũ
et ingobertũ. qui aqͥsgͣm
uementes talibus ne attidẽ
possent cautela prospicerent
et aliquos stupri ĩmanitate
E supbie fastu reos maiestatis
taute ad aduentũ usq siuũ
sseruarent. Nam aliqui eoꝵ
lte suyplices uemiã intiter
agtendũ popostissent merue¬
Uider oonsistens aesas metu
At uero uuarnari ꝰ comes instio
Uualla et ingoberto. atcito ne¬
pote lamberto. hodomũ iam
dicto obnoxiũ t̾nñe ad se ue¬
nre mãdauit. quasi comphen¬
dendũ et regie uindute obie¬
ctandũ. Cuiꝰ ille insidias ut¬
pote amordente constĩa acrit᷑
preuidit. et qr decliare detre¬
itauit. et ip̃e experiri meruit

Expanded text:
et die tricesimo, postquam ab Aquiet die tricesimo, postquam ab AquiAquisgrani pedem feliverat autem ejus animum jamdudum, quanquam natura mitissimum, illud quod a sororibus illius in contubernio exercebatur paterno: quo quod per Odilonem et Hiltrudem olim acciderat, revivisceret scandalum, misit Walam et Warnarium, nec non et Lantbertum, sed et Ingobertum: qui Aquasgrani venientes talibus, ne accidere possent, cautela prospicerent, et quosdam stupri immanitate et superbiae fastu reos majestatis caute ad adventum usque suum asservarent. Nam aliqui eorum cum supplices veniam inter iter agendum poposcissent, emerueibidem consistens absque metu At vero Uuarnarius comes, inscio Uuala et Ingoberto et accito nepote Lantberto, Hodoinum iam dicto obnoxium crimine ad se venire mandavit quasi comprehendendum et regiae vindictę obiectandum. Cuius ille insidias, utpote admordente conscientia, acriter praevidit; et quia declinare detractavit, et ipse experiri meruit
Abbreviated transcription (Latin):
henderet. Qui cũ aurelianã
psensit. et uelotissime misso ꝑla¬
tore imperatori ĩnotestere stu¬
duit. hoc tm̃ mͦ ei suggerẽdũ
iubens utrũ p̃stolaret᷑ uem¬
enteni in urbem. an in itmẽ
aliquo sͥ occurret uenturo ad
urbem. Quam causam ille
protinꝰ cõmentatus agnouit
et ip̃m uenire ad se iussit. Inde
aliũ atq aliũ huiuste rei tristes
sustipiens mĩcios post qͣn tuni
diem ab eodem loco pedẽ mouis
et cũ quãto passa est angustia
temporis p̃pło iter arripuit
ẽmiebat᷑ enĩ ꝙͣ maxmie uualla
sũmi apud karolũ imperatore
habitus loci ne forte aliguid st¬
instri cõtra imperatore moliret᷑.
Qui tñ citissime ad ẽũ uenit. et
huilrma subiectione se eiꝰ mitui
stdm̃ consuetudiñẽ francorũ
cõmendas subdidit. Post cuis
ad imperatorẽ aduentũ. emũ¬
lati eũ om̃s francorũ proceres
certatim gregatimq ei obuiã
me certabãt. Tandemq ad ha¬
ristalliũ prospero ꝑuenit᷑ ilme

Expanded text:
hendinaret. Qui cum Aurelianam hendinaret. Qui cum Aurelianam persensit et velocissime misso perlatore imperatori innotescere studuit, hoc tantummodo ei suggerendum iubens, utrum prestolaretur venientem in urbem, an in itinere aliquo sibi occurreret venturo ad urbem. Quam causam ille protinus commentatus agnovit et ipsum venire ad se iussit. Inde alium atque alium huiusce rei tristes suscipiens nuntios, post quintum diem ab eodem loco pedem movit et cum quanto passa est angustia temporis populo iter arripuit. Timebatur enim quam maxime Uuala, summi apud Karolum imperatorem Habitus loci, ne forte aliquid sinistri contra imperatorem moliretur. Qui tamen citissime ad eum venit et humillima subiectione se eius nutui secundum consuetudinem Francorum commendans subdidit. Post cuius ad imperatorem adventum, emulati eum omnes Francorum proceres certatim gregatimque ei obviam ire certabant. Tandemque ad Haristallium prospero pervenit itinere
Abbreviated transcription (Latin):
peregrims urgeri cepit ĩcõmo¬
dis. Nã mors ueluti qͥbusdã
nũcus talibus adũẽtũ suũ
iam iamq futurũ p̃nũciabat.
indicibus. Tandem itaq ui¬
cus passionũ inter se compu¬
gñãtib. et ualenciam eius
impugnãtibus nature imbecil¬
litas cessit. et lecto decubuit.
Et in dies atqz horas ꝓpinqͥor
morti prout uoluit sius scͥpto
destributis diem ultimũ clausit.
francorũq regno pene ĩelucta¬
bileni luctũ reliquit. At uero
in eius successore ueredica pro¬
bata est scͥptura que in talib
tribulantiũ consolans ammos
dicit. Mortuus est uir iustꝰ
et qͣiͣ nõ est mortuus. simlem
em̃ sibi reliquit filiũ heredẽ
imperator conciliũ ppło gñale
quasi quodã indixerat presagio
purificatione sancte dei genit̾cis
marie in loco cuiꝰ uocabulũ
est rampo ad eũ ab eis qui sepul¬
turã eius curarũt. liberis stil
et procerib palatinis ut et
mortem eius mature cognostẽt
aduentũ q suũ nullomiꝰ cõpre¬

Expanded text:
i coepit incommodis. Nam mors veluti quibusdam nuntiis, talibus adventum suum iamiamque futurum praenuntiabat indicibus. Tandem itaque vitiis passionum inter se compugnantibus et valentiam eius inpugnantibus, naturae inbecillitas cessit; et lecto decubuit et in dies atque horas propinquior morti, prout voluit suis scripto distributis, diem ultimum clausit, Francorumque regno pene ineluctabilem luctum reliquit. At vero in eius successore veridica probata est scriptura, quae in talibus tribulantium consolans animos dicit: Mortuus est vir iustus, et quasi non est mortuus, similem enim sibi reliquit filium heredem.imperator concilium populo generale quasi quodam indixerat praesagio, purificatione sanctae Dei genitricis Mariae, in loco, cuius vocabulum est Rampo ad eum ab eis, qui sepulturam eius curarunt, liberis scilicet et proceribus palatinis, ut et mortem eius mature cognosceret adventumque suum nullo modo comper
Abbreviated transcription (Latin):
uit. preter paucissimas quas
famulatiu regali congruas
iudicauit. Sororũ aũt queq
in sua que a patre acceperat
concessit. Que aũt nec dũ
tale quid consecute erãt ab
imperatore meruerũt. et ad
imperata sese uerterũt. Post
hec imperator legationes ad
patreni destinatas. ad se aũt
uementes et susceptas diligẽt
audiuit. dãpsiłr. curauit. sũp̃¬
tuose muneratos remisit. Eodẽ
gram habuit. et ꝑ uniũsas
regni sui partes fideles ac
creditarios a latere suo misit.
qui equi iuris tenaces exi¬
stentes peruersa corrigerẽt
omib q cõgruũ ius equo li¬
bramiẽ ponderent. Bernardũ
etiam nepotem suũ iamdudũ
regem ytalie ad se euocatũ
et obẽdienter parentẽ amplis
munerib donatũ ad propũ¬
remisit regnũ. Beneuẽtanor
itidem p̾ncipem gͥmoaldũ nõ
quidem uementem s missos suos
mittentem pacto et sacramẽtis
construxit. ut singulis ãnis
uii. milia solidos auri arche

Expanded text:
eter paucissimas, quas famulatui regali congruas existimavit. Sororum autem quaeque in sua, quae a patre acceperat, concessit. Quae autem nec dum tale quid consecutae erant, ab imperatore meruerunt, et ad imperata sese verterunt. Post haec imperator legationes ad patrem destinatas, ad se autem venientes et susceptas diligenter audivit, dapsiliter curavit, sumptuose muneratos remisit. Inter grani habuit, et per universas regni sui partes fideles ac creditarios a latere suo misit: qui aequi juris tenaces existentes perversa corrigerent, omnibusque jus congruum aequo libramine penderent. Bernardum etiam nepotem suum jamdudum regem Italiae ad se evocatum, et obedienter parentem, amplis muneribus donatum, ad propremisit regnum. Beneuentanorum itidem principem Grimoaldum, non quidem venientem, sed missos suos mittentem, pacto et sacramentis constrinxit, ut annis singulis septem milia solidos auri arcae
Abbreviated transcription (Latin):
dermo etiam idem puissimuis
imperator non debere xp̃i
minstros ob noxios ẽe huma¬
ne ẜuituti. s et multorum
auaricia abuti nnĩsterio etcle¬
siastico ad ꝓpriũ questũ sta¬
tuit ut quicũq ex seruili cõ¬
dicione conciliante scia et
morũ probitate ad ñsteriũ¬
ascicerent᷑ altaris. pͥmũ mam¬
tis uel eccl̃iasticis. et tũt demũ
gradibus idant᷑ altaris.
uolens etiam oñãquãq eccami
habere ꝓprios sumptus. ne ꝑ
huiustemodi mopiam cultus
negligerent᷑ diuim inseruit
predicto edicto ut suꝑ singłas
ecclesias mansus tribueret᷑
unꝯ compensatione legittĩa
et puo atq ancilla. Ut aũt

Expanded text:
derans etiam idem piissimus imperator, non debere Christi ministros obnoxios esse humanae servituti, sed et multorum avaritiam abuti ministerio ecclesiastico ad proprium quaestum, statuit ut quicunque ex servili conditione, conciliante scientia et morum probitate, ad ministeriuadsciscerentur altaris, primum mantis vel ecclesiasticis, et tunc demum gradibus indantur altaris. Volens etiam unamquamque ecclesiam habere proprios sumptus, ne per huiuscemodi inopiam cultus neglegerentur divini, inseruit praedicto edicto, ut super singulas ecclesias mansus tribueretur unus cum pensatione legitima et servo atque ancilla. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ceptionẽ auctoritatis nostre
constribere iussimꝰ ꝑ quan
oĩno statuentes decernimus
S̾ circa ip̃m abbem uel rectores
ip̃i ⁊ eccłie ꝑpetualit̾ uolumꝰ
esse mãsurũ. ut nullus quis ł
de iudiciaria potestate. aut
de parte fisci nr̃i. aut qͣlicũq
ꝑsona de p̾dicta uilla indr¬
madriol uel quidquid ad ẽã
aspicit ip̃m abbem uel mõchoe
in eodem monasterio cõsistẽtes
inquietare uel cõtra rõnis
eam habeant. teneãt atq
possideãt. quatinꝰ meliꝰ delectet
Iam ip̃m abb̃em uel dictos
monachos pro nobis uxoreq
auctoritas firma habeatur¬
et de anulo nr̃o uissimꝰ sigil¬

Expanded text:
praeceptionem auctoritatis nostrae praeceptionem auctoritatis nostrae conscribere iussimus per quam omnino statuentes decernimus quod circa ipsum abbatem vel rectores ipsius ecclesiae perpetualiter volumus esse mansurum ut nullus quislibet de iudiciaria potestate aut de parte fisci nostri aut qualiscumque persona de praedicta villa Madriolas vel quicquid ad cam aspicit ipsum abbatem vel monachos in eodem monasterio consistentes inquietare vel contra rationis eam habeant teneant atque possideant quatenus melius delectet iam dictum abbatem vel ipsos monachos auctoritas firmet de anulo nostro iussimus sigil
Abbreviated transcription (Latin):
ni pago milidunense super
fluuiũ seguane cũ oĩm inte¬
gritate sua ad se ꝑtinente
uel aspiciente. sicuti a longo
tp̃e et mĩc iuste et rõnabilit̾
ad eũdem uisũ est ꝑtinusse
uel sicut moderno tp̃e aubertꝰ
comes per nr̃m bñficiũ teñe
iudet᷑: idem cũ terris. domibus
pascuis. aquis. aquarũ ue
decursibus. mobilibus et ĩmo¬
bilibus. et portũ quod est inter
pag̃ũ senomicũ et milidunẽse
ab alsiaco uilla p̾fati sancti
germam usq monasteriolũ
sancti maurici ex utq ripa
flumĩs sequane cuiustũq sit
terra. Ita ut nullus imbi portũ
uel aquã habeat isi iãdicta
potestas almi german. neq
teloneũ aut rotaticũ. seu uulta¬
ticũ cepistaticũ. ripaticũ. uel
salutaticũ ciiꝙͣ acciꝑe liceat.
mercatũ quo omia q ex oĩb
quidquid dici aut noĩari p̃t
ad integrũ ad ip̃m sanctũ locũ
eius q rectorib ac monachis
a die pñti tradimꝰ ꝑpetualiter
possidendũ. Propterea hant

Expanded text:
n pago Meledunense super fluvium Sequana, cum omni integritate sua ad se pertinente vel aspiciente, sicuti a longo tempore et nunc juste rationabiliter ad eumdem visum est pertinuisse, vel sicut moderno tempore Autbertus comes per nostrum beneficium tenere videtur, id est, cum terris, domibus, pascuis, aquis aquarumve desursibus, mobilibus et immobilibus, et portum quod est inter pagum Senonicum et Meledunensem, ab Celsiaco villa praefati Sancti Germani usque monasteriolum Sancti Mauricii ex utraque ripa fluminis Sequanae cujuscumque sit terra, ita ut nullus inibi portum vel aque habere nisi jamdicta potestas almi Germani neque teloneum aut rotaticum seu vultaticum, cepstaticum, ripaticum vel salutaticum cuiquam accipere liceat ; mercatum quoque omniaque ex omnibus quicquid dici aut nominari potest ad integrum ad ipsum sanctum locum eiusque recto ribus ac monachis a die praesente tradimus perpetualiter ad possidendum Propterea hanc
Abbreviated transcription (Latin):
futuris. Quidquid locis uene
Hec nobis ad eternã btĩtudi¬
ꝑtinere confidimꝰ. Quappter
magnitudim qualiter donamꝰ
ad monasteriũ sc̃t̃i germani
quod est ꝓpe parisius ciuitatẽ
constructũ ubi ip̃iꝰ p̾ciosum
corpus quiescit humatũ. quod
uenerabilis uir rotbertus
abbas in regimñe habe̾ iudet᷑.
donatũꝙ ad ẽudem sanctũ¬

Expanded text:
salutem. Quicquid locis uenernferimus, hoc nobis ad eternam beatitudie confidimus Quapropter magnitudini qualiter donamus ad monasterium sancti Germani quod est prope Parisius civitate constructum ubi ipsius praetiosum corpus quiescit humatum quod venerabilis vir Hrotbertus abba in regimine habere videtur donatumque ad eundem sanctu
Abbreviated transcription (Latin):
ordiet᷑ tela. quã iustinꝰ et
sophia nequeãt in om̃i sua
rescindere uita. Nec ꝓmissa
moratus ad albom regeni
longobardorũ mittit qui panome
pauꝑtina rura deserere et ad
ytaliam solo uberẽ ẽũ horta¬
rent᷑ transire. Qui monita
nõ asꝑnatus cũ cũcto suo ppło
eorũq suppellectili hesperiam
ꝓperat. Narses aũt urte roͣna
relicta neapolii uenit. Quem
subsecutus papa ioħes qui pe¬
lagio successerat romã redire
rogauit. Quo impetrato utq
regressi sũt. Et sanctissimꝰ qͥdẽ
iohẽs nõ diu suꝑuxit. Narses

Expanded text:
ordietur tela, quam Justinus et ordietur tela, quam Justinus et Sophia nequeant in omni sua rescindere « vita. Nec promissa moratus, ad Alboin regem Longobardorum mittit, qui Pannoniae paupertina rura deserere, et ad Italiam solo uberem eum hortarentur transire. Qui monita non aspernatus, cum cuncto suo populo eorumque supellectili Hesperiam properat. Narses autem urbe Romana relicta, Neapolim venit. Quem subsecutus papa Joannes, qui Pelagio successerat, Romam redire rogavit. Quo impetrato, utrique regressi sunt. Et sanctissimus quidem Joannes non diu supervixit. Narses
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sibi pro patria laboranti
ab improbis et ingratis denũ¬
ciari cognouissent. medio sub¬
sequẽtis noctis tpe ab emulis
in cubiculo necatus est suo.¬
Siłi m ͦ circa hũc narsetem
relatio romanorũ ad iustinũ
cururrit pͥncipem ac eius cõu¬
geni sophiam querelãtiũ inchil
sibi collatũ libertatis deuitis
gothis quibus tetrior suꝑsit
dñs eunuchus scilz narses
Quibus cognitis cesar ira
exardescens successorẽ narseti
longinũ direxit prefectũ.
Quod ubi narses agnouit
ita dixisse fert᷑. Si male ĩqͥt
egi cũ romanis digna factis
recipiam meis. Si ꝟo bona
et si reddere nolũt similia utqͣd
calũpinant᷑ suentes capiti
meo falsa testiõma. Canta
aũt indignatio p̾cipue augu¬
ste aduersus narsetem exci¬
tata est ut int̾ cetera quia
eumichus erat ĩiurioso satis
simone mandaret debere
eũ in gremio femĩaꝵ pensã
diuidere lanarũ nõ cõsulatũ
tenere romamũ Adhec
narses. Filũ ait filabo qͦ talis

Expanded text:
quod sibi pro patria laboranti quod sibi pro patria laboranti ab improbis et ingratis denuntiari cognovisset, medio subsequentis noctis tempore, ab aemulis in cubiculo necatus est. Simili modo contra hunc Narsetem relatio Romanorum ad Justinum cucurrit principem ac ejus conjugem Sophiam, querelantium nihil sibi collatum libertatis devictis Gothis, quibus tetrior supersit dominus, eunuchus scilicet Narses. Quibus cognitis, Caesar ira exardescens successorem Narseti Longinum direxit praefectum. Quod ubi Narses agnovit, ita dixisse fertur: « Si male, inquit, egi cum Romanis, digna factis recipiam meis. Si vero bona, et si reddere volunt similia, ut quid calumniantur, suentes capiti meo falsa testimonia? » Tanta autem indignatio, praecipue Augustae, adversus Narsetem excitata est ut inter caetera quia eunuchus erat, injurioso satis sermone mandaret, debere eum in gynaeceo feminarum pensam dividere lanarum, non consulatum tenere Romanum. Ad haec Narses: « Filum, ait, filabo, quo talis
Abbreviated transcription (Latin):
Arses itaqz multis modis
subiuigatarũ gliq̃sus
triũphis nationũ. ciuitaq ĩsi¬
gnis corona sũme ꝑ ytaliam
equitatis excebat iura. Sz his
rebus s̃ apud improbos exꝑtꝰ
apud probos fuisse gr̃ãm. Nã
cũ pro liberandis cuubus mor¬
tis se discrimĩ sepissime obtu¬
lisset circũpositarũ uero gẽtiũ
in se odia excitauisset tanta
a romanis ꝑtulit ut plus post
bellũ a suis ꝙͣ in ip̃o bello ab
hostibus periculi in sese exꝑtꝰ
sit Impleuerũtq romani facmꝰ
execrandũ ut quem protectorẽ
sue salutis habuerãt ẽũ ate
tribunal iudicis etiã absentẽ
accusare nõ erubescerent. Nec
nonũ apud eos hoc genus
Flagicii fuit. Quippe scipio
maior quondã affricams
deuicte carthaginis nobilitatꝰ
tropheis ab ingrata gͥ diu
roma urbe exulans ii agris
suis morbo simul et tristicia
deferit. Alter quoq affrcanꝯ
scipio suꝑioris haud ignobile
genꝰ scipionis post ꝑdomitã
libiam. causam aduersus accu¬
santes in senatũ dice̾ coactus

Expanded text:
arses itaque multimodis subjugatarum gloriosus triumphis nationum, civica insignis corona, summae per Italiam aequitatis exercebat jura. Sed his rebus sibi apud improbos expertus apud probos fuisse gratiam. Nam cum pro liberandis civibus mortis se discrimini saepissime obtulisset, circumpositarum vero gentium in se odia excitavisset, tanta a Romanis pertulit ut plus post bellum a suis quam in ipso bello ab hostibus periculi in sese expertus sit. Impleveruntque Romani facinus exsecrandum ut quem protectorem suae salutis habuerant eum ante tribunal judicis etiam absentem accusare non erubescerent. Nec novum apud eos hoc genus flagitii fuit. Quippe Scipio major quondam Africanus devictae Carthaginis nobilitatus tropaeis, ab ingrata sibi urbe Roma diu exsulans, in agris suis morbo simul et tristitia defecit. Alter quoque Africanus Scipio, superioris haud ignobile genus Scipionis, post perdomitam Libyam causam adversus accusantes in senatu dicere coactus
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuata treueris ꝑduci iussit
Quo dũ duceret᷑ et indulgẽtiꝰ
haberet᷑ a siuis custodie noctu¬
custodit᷑ subducit᷑. et usq ad
imperatoris ab aquitama reditũ
qua qua ũsũ ualuit et uoluit
ꝑuagat᷑. Et tũc quidẽ impe¬
rator int̾ filios suos lothariũ
atq karolũ quãdam diuisionẽ
regni cõstituit. Que tamen
ingruentib impedimentis
que dicenda sũt pro uoto mi¬
mine cessit. et oportuno tp̃e
uisũ est imperatori ab aqui
tama secede. S post paucũ
tempus idem ad missã sancti
martim ppłm cõuocauit. fi¬
liũ q pipinũ fugientem ad
se quo quomiͦ reuocare uoluit.
S illo id refugiente asꝑrima
hiemis incubiut ĩ clemẽtia
humectationem terre glaciali
astringente rigore que adeo
noxia fuit. ut subtrictis pedi¬
bus equinis rarus quisq
foret qui uectatione equor
uteret᷑. fracto gͦ multo ex̾citu
laboris incõmodo et impiuso
excursu aquitanorũ subinde
et moleste ferente statuit impe¬

Expanded text:
privata Treuerim perduci iussus. privata Treuerim perduci iussus. Quo cum duceretur et indulgentius haberetur, a suis custodie noctu subducitur et usque ad imperatoris ab Aquitania reditum, quaquaversum valuit et voluit, pervagatur. Et tunc quidem imperator inter filios suos Hlotharium atque Karolum quondam divisionem regni constituit; que tamen, ingruentibus impedimentis que dicenda sunt, pro voto minime cessit. Et oportuno tempore visum est imtania secedere, sed post paucum tempus idem ad missam sancti Martini, populum convocavit filiumque Pippinum fugientem ad se quoquo modo revocare voluit. Sed illo id refugiente, asperrima hiemis incubuit inclementia: humectationem terrae glatiali astringente rigore; queque adeo noxia fuit, ut subtritis pedibus equinis rarus quisque foret, qui vectatione equorum uteretur. Fracto ergo multo exercitu laboris incommodo et inproviso excursu Aquitanorum subinde et moleste ferente, statuit impe
Abbreviated transcription (Latin):
Demis sane rigore tͣns¬
acto et uernali successu
reducto mĩciatũ est impera¬
tori quosdam excitatos motꝰ¬
in baioaria ad quorũ cõp̃ssionẽ
festinꝰ ab it ad hausburg
usq ꝑuenit. insurgentia
sedauit. cõtiuo redut. cõuẽtũq
publicũ aurelianis fieri iussit
ibi q sibi pipinũ octurrere
mandauit. Qui licet᷑ ĩuitus
occurrit. Q considerãs impe¬
rator quorũdã malor̃ũ cõcilia
hõñũ filii animos tã minis
ꝙ̃ promissionib ad deteriora
festmãtiũ ꝑuertere. maxĩe¬
q berhardũ uerẽs cuiꝰ con¬
cilio uti tũt pipinꝰ dicebat᷑.
qui et ip̃e tũt in aquitama
morabat᷑. Ligeri tͣnsmeato cũ
comeatu suo ad iucõciatum
uenit palaciũ in t̾ritorio lemo¬
uico sitũ. Quo uentilata
utriusq causa berhardus
quidẽ cũ insimularet᷑ infideli¬
tatis. nec tñ usq ad c̃ogres¬
sionem probator procedere
uellet honoribus est pͥuatus
Pipinũ uo pp̃ morũ correp¬
tionem prauoꝵ sub custodia

Expanded text:
emis sane rigore transacto, et vernali successu reducto, nuntiatum est imperatori quosdam motus excitatos in Bajoaria 832. Ad quorum compressionem festinus abiit, ad Ausburgum usque pervenit, insurgentia sedavit, continuo rediit, conventumque publicum Aurelianis fieri jussit, ibique sibi Pippinum occurrere mandavit, qui licet invitus occurrit. Sed considerans imperator quorumdam malorum hominum consilia, filii animum tam minis quam promissionibus ad deteriora festinantium pervertere: maximeque Bernardum verens, cujus consilio uti tunc Pippinus dicebatur, qui et ipse tunc in Aquitania morabatur, Ligeri transmeato cum commeatu suo ad Iucundiacum venit palatium in territorio Lemouico situm. Quo ventilata utriusque causa, Berhardus quidem, cum insimularetur infidelitatis, nec tamen usque ad congressionem probator procedere vellet, honoribus est privatus, Pippinus vero propter morum correctionem pravorum sub custodia
Abbreviated transcription (Latin):
mũ in palacio regis
theodeberti quondã potentẽ
qui eos tributi onere ualde
presserat ĩmensis ꝑsequebat᷑
odus. Qui cũ se cerneret nõ
posse euadere duos rogat epõs
ut se treueris deducãt. seuien¬
tisq ppłi seditionem sua p̾di¬
catione sedent. Quodũ una
cũ eo eunt. una noctiũ cepit
ꝑdictus iur dormiens uoces
emitt̾e dicens. heu heu succur¬
rite qui adestis. Expergefacti
circũ iacentes rogant quid ẽẽł.
Qñdit ille se uidisse ausamũ
quondã amitũ suũ. at papia¬
nillam uxorẽ ꝓpriam quos
olimi zelo ductus occiderat. uo¬
cantes se ac ui compellentes
et dicentes. Ueni ut ante deũ
de ĩiusta nece nr̃a nobiscum
contendas. Tandem uenitur
treueris. et ep̃i turbatũ ppłm
nequirent parthemũ in eccłia
ductũ uni arche ĩmiserunt.
sternẽtes desuper uela ecclie
Cũq ppłus scrutata basilica
recederet frendens ꝙ nõ ĩue¬
nret᷑ unꝰ e turba exclamat
En inquiens archa ubi nõ
est quesitus nr̃ aduersarius

Expanded text:
um in palatio regis Theodoberti quondam potentem, qui eos tributi onere valde presserat, immensis persequebantur odiis. Qui cum se cerneret non posse evadere, duos rogat episcopos ut se Treviris deducant saevientisque populi seditionem sua praedicatione sedent. Quo dum una cum eo eunt, una noctium coepit praedictus vir dormiens voces emittere, dicens: « Heu! heu! succurrite, qui adestis. » Expergefacti circumjacentes rogant, quid esset? Respondit ille vidisse se Ausanium quondam amicum suum, ac Papianillam uxorem propriam, quos olim zelo ductus occiderat, vocantes se ac vi compellentes et dicentes: « Veni, ut ante Deum de injusta nece nostra nobiscum contendas. » Tandem venitur Treviris et episcopi turbatum populum nequirent, Parthenium in ecclesiam ductum uni arcae immiserunt, sternentes desuper vela ecclesiae. Cumque populus scrutata basilica recederet, frendens quod non inveniretur, unus e turba exclamat: « En, inquiens, arca, ubi non est quaesitus noster adversarius. »
Abbreviated transcription (Latin):
O febre correptus pul¬
uerem bibit. quem sib nimiũ
dilectus ac credulus medicꝰ
suus iudeus noĩe sedechias
tͣnsiisit. ut ea potione a febre
liberaret᷑. Insanabili ueneno
hausto inter manꝰ portãtiũ
transito monte cinisio ꝑue¬
mens ad locũ qui brios dr̃
misit pro richilde que erat
apud morieniã. ut ad eum
uemiret. sicut et fecit. Et xiͦ
die post uenenũ haustum
mortuus est .ii. noñ octobr̃.
Quem apperientes qui cũ eo
erant ablatis int̾aneis et
infuso uino ac aromatibus
quibus poterãt. et impositũ
locello ceperũt ferre uersus
monasteriũ sancti dixnisiĩ
ub sepeliri se postulauerat.
Quem pre odore nõ ualẽtes

Expanded text:
o febre correptus, pulverem bibit, quem sibi nimium dilectus ac credulus medicus suus Iudaeus nomine Sedechias transmisit, ut ea potione a febre liberaretur; insanabili veneno hausto, inter manus portantium, transito monte Cinisio, perveniens ad locum qui Brios dicitur, misit pro Richilde, quae erat apud Moriennam, ut ad eum veniret; sicut et fecit. Et 11. die post venenum haustummortuus est 2 Nonas Octobris. Quem aperientes qui cum eo erant, ablatis interaneis, et infusum vino ac aromatibus quibus poterant, et impositum locello, coeperunt ferre versus monasterium sancti Dionysii, ubi sepeliri se postulaverat. Quem pro foetore non valentes
Abbreviated transcription (Latin):
nere uidebant᷑ nomomagũ
cũ filio maiore secessit. Iumore
uo filiũ sũũ ludouicũ in bao¬
ariam direxit. Ip̃e autẽ autũ¬
nali uenatõe completa circa
niemes miciũ aquisgraui re¬
uersus est ¶In territorio tullẽse
iuxxta cõmerciacũ uillã puella
quedã annorũ circiter .xii post
atram cõmumonem quan in
pasta de sacerdotis manu su¬
mendo perteperat. pͥmo pane.
deinde om̃ibus aliis cibis et
potibus abstinendo ĩ tantũ
ieiunasse ꝑhibet᷑ ut milla
penitꝰ corporis almienta sus¬
cipiens sine om̃i uictꝰ deside¬
rio plenũ trĩemũ cõpleiĩt
Cepit aũt ieiunare ãno dince
in ip̃iꝯ ãm desc̾ptione suꝑiꝯ
ãnotatũ est. et hoc ãno ĩdest¬
dccc .xxu. cirta nouembris
escani sumere. ac more cetor
mortaliũ mãducando uiuere

Expanded text:
nere videbantur, Noviomagum nere videbantur, Noviomagum cum filio maiore secessit, minorem vero filium suum Hludowicum in Baioariam direxit. Ipse autem autumnali venatione completa circa hiemis initium Aquasgrani reversus est. In territorio Tullense iuxta Commerciacum villam puella qsacram communionem, quam in pascha de sacerdotis manu sumendo perceperat, primo pane, deinde aliis omnibus cibis et potibus abstinendo in tantum ieiunasse perhibetur, ut nulla penitus corporis alinienta percipiens sine omni victus desiderio plenum triennium compleverit. Coepit autem ieiunare anno incarnin ipsius anni descriptione superius adnotatum est; et hoc aDCCCXXV. circa Novembris escam sumere ac more ceterorum mortalium manducando vivere
Abbreviated transcription (Latin):
cõsueuenat gentili perfidia
cõmutauit. Uicmos suos mc̃e¬
diis et direptiombus ĩ quãtũ
potuit infestare nõ cessans
Donec ab hõibus lamberti co¬
mitis in domo ꝓpria circũuẽ¬
tus atqz interfectus est. Impe¬
rator uero audita bulgaroꝵ
legatione ꝑ eosdem qui adeũ
missi fuerãt legatos regi eoꝵ
missis litteris prout uidebat᷑
respondit. Dimisso q cõuẽtu
iuosegũ ad rumerici montẽ
uenãdi grã profectus filiũ suũ
lothariũ ex ytalia regressũ
ibiq ad se uementẽ suscepit
ac ꝑacta uenatõe aquisgram
rediens generalẽ spłi sui cõ¬
uentũ more solem mẽse augu¬
sto habuit. In quo cõuentu
it̾ ceteras legatões que de di¬
uersis partibus uenerũt etia
et filiorũ godefridi de norma¬
ma legatos audiuit. ac patẽ
quam idem sibi dari petebãt
cũ eis in marcha eorũ mẽse
octobrio cõfirmari iussit. Eo¬
pletis ꝙ om̃ib negocus que
ad illiꝰ cõuentus ronen ꝑti¬

Expanded text:
consueverat, gentilicia perfidia consueverat, gentilicia perfidia commutavit ac vicinos suos incendiis et direptionibus, in quantum potuit, infestare non cessans, donec ab hominibus Lantberti comitis in domo propria circumventus atque interfectus est. Imperator vero audita Bulgarorum legatione per eosdem, qui ad eum missi fuerant, legatos regi eorum missis litteris, prout videbatur, respondit. Dimissoque conventu in Vosegum ad Rumerici montem venandi gratia profectus filium suum Hlotharium ex Italia regressum ibique ad se venientem suscepit; ac peracta venatione Aquasgrani rediens generalem populi sui conventum more sollempni mense Augusto habuit. In quo conventu inter ceteras legationes, quae de diversis partibus venerunt, etiam et filiorum Godefridi de Nordmannia legatos audivit ac pacem, quam idem sibi dari petebant, cum eis in marca eorum mense Octobrio confirmari iussit. Completisque omnibus negotiis, quae ad illius conventus rationem perti
Abbreviated transcription (Latin):
tudo duos pedes hũisse dr
pinter aquisgram cele¬
brato arridente etiam uerm
temperie imperator uenandi
gr̃a nouomagũ profectus. le¬
gatos bulgarorũ circa mediũ
mayũ aquisgram uenire p̃te¬
pit. nã sic illo reuerti statuit
habiturꝰ ibi cõuentũ quen
de britania regressus eo se
tp̃e ibidem habere uelle optima¬
tibus indicauerat. Quo cũ
peracta uenatõe fuisset reu̾sus
bulgaricã legationẽ audiuit
Erat eñ de t̾mĩs ac fimbus
inter bulgaros ac francos cõsti¬
tuendis. affuerũt in eodem cõ¬
uentu pene om̃s britanie pͥ¬
mores Intͤ quos et uuhomarcꝰ
qui ꝑfidia sua et totã brita¬
mani conturbauerat et obsti¬
natõe stultissima ad memo¬
ratam expeditionem illo fa¬
tiendã imperatoris añm ꝓuo¬
cauerat Tandem samori usus
consilio ad fidem impenitoris
ut ip̃e dicebat uenire non
dubitauit. Eui cũ impenator
et ignosceret et numeribus
Donatũ Una cũ ceteris gẽtis
sue pͥmoribus domũ ire ꝑmit¬
teret. promissam fidem ut pus

Expanded text:
tudo duos pedes habuisse dipniter Aquisgrani celebrato, arridente etiam verna temperie imperator venandi gratia Noviomagum profectus legatos Bulgarorum circa medium Maium Aquasgrani venire praecepit. Nam sic illo reverti statuit, habiturus ibi conventum, quod de Brittania regressus eo se tempore ibidem habere velle optimatibus indicaverat. Quo cum peracta venatione fuisset reversus, Bulgaricam legationem audivit; erat enim de terminis ac finibus inter Bulgaros ac Francos constituendis. Adfuerunt in eodem conventu pene omnes Brittaniae primores, inter quos et Wihomarcus, qui perfidia sua et totam Brittaniam conturbaverat et obstinatione stultissima ad memoratam expeditionem illo faciendam imperatoris animum provocaverat, tandem saniore usus consilio ad fidem imperatoris, ut ipse dicebat, venire non dubitavit. Cui cum imperator et ignosceret et muneribus donatum una cum caeteris gentis suae primoribus domum remeare permitteret, promissam fidem, ut prius
Abbreviated transcription (Latin):
strauit.
Pud hispamas mortuo
sismando tolga filius
eius petente patre rex creatꝰ
est. Cũq gothi puericiã eiꝰ¬
regis acc aucupati more sib
assueto multimoda cõmitterẽt
scelera cuitasindus quidam
gothorũ peminẽtissimꝰ tolga
regno pulso. ac cli̾co fieri
compulso regnũ arripuit.
Qui agnoscens cõsuetudmẽ
gentis quam in int̾ficiendis
siue pellendis habebãt regib
plurimos ex eis quos huic
uicio sciit deditos neci tra¬
didit. ita ut de potentioribus
quidem ducentos. de plebe ꝟ̾o
qͥngentos ferme int̾ficeret
residuos exilio cõdampnaret.
Ip̃e aũt cũ quiete regnũ po¬
titus fuisset filiũ rusicindũ

Expanded text:
stravit. Apud Hispanias mortuo Sisenando, Tolga filius ejus petente patre rex creatus est. Cumque Gothi pueritiam regis aucupati, more sibi assueto multimoda committerent scelera, Cintasindus quidam Gothorum praeminentissimus, Tolga regno pulso, ac clerico fieri coacto, regnum arripuit. Qui agnoscens consuetudinem gentis, quam in interficiendis sive expellendis habebant regibus, plurimos ex eis quos huic vitio scivit deditos neci tradidit ita ut de potentioribus quidem ducentos, de plebe vero quingentos ferme interficeret, residuos exsilio condemnaret. Ipse autem cum quiete regno potitus fuisset, filium Risicindu
Abbreviated transcription (Latin):
Elge ab extrenns gallie¬
finibus orũit᷑. ꝑtinẽt
autem ad inferiorem partem
fluminis rhem. spectãtq in
septẽtrionem et orientẽ solem
Urbes eius inclite ac famose
Coloma agripnensis Tyngris
Treueris Meltisq et medio¬
matricũ remis laudunꝰ suessi¬
ons ambianis uiromandus
beluagus atrabatũ lingonis
et pagus heluetioꝵ quẽ nũc
alemani incolũt. Sius pĩcie
fluuii. staldus matrona atq
mosa profluẽs ex mõte uosego
qui est in finib lingonũ et
parte quadã ex rheno accepta
que appellat᷑ uacculus uulgo
aũt dr̃ uualis. insulã efficit
batauorũ que rustico simone
uocat᷑ battaua. Alter fluuiꝰ
est caput belgas axona ultĩos
remor⁊ fines preterfluens.
Silua quoqz ardenna que est
totiꝰ gallie maxĩa. at a rippis
ampliꝰ qͥngentis in longitudi¬
nem pãtet. Hec de belgis satis
dixisse sit. dũ mͦ de aquitama
que digna sũt mẽorie tradãt᷑.

Expanded text:
elgae ab extremis Galliafinibus oriuntur. Pertinent autem ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectantque in septentrionem et orientem solem. Urbes ejus inclytae ac famosae, Colonia Agrippinensis, Tungris, Treveris, Metis, quae et Mediomatricum, Remis, Laudunus, Suessionis, Ambianis, Viromandus, Belvagus, Atrebatum, Lingonis, et pagus Helvetiorum, quem nunc Alamanni incolunt. Ejus provincia fluvii, Scaldus, Matrona, atque Mosa profluens ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta quae appellatur Vaculus, vulgo autem dicitur Vualis, insulam efficit Batavorum, quae rustico sermone vocatur Battua. Alter fluvius est apud Belgas Axona, ultimos Remorum fines praeterfluens. Silva quoque Arduenna, quae est totius Galliae maxima, atque a ripis amplius quingentis in longitudinem patet. Haec de Belgis satis dixisse sit, dummodo de Aquitania quae digna sunt memoriae tradant
Abbreviated transcription (Latin):
pus quoddã. et mit isto nĩt
illo incõmodo iactari. msiio¬
silio et fortitudĩe uelut quibus¬
dam medicis sanitas accepta
tutet᷑. ep̃os quidẽ modo quo
oportuit sibi deuinxit. Oidi¬
nauit aũt per totã aquitamã
comites. abbatesq. necnon
alios plurios quos uassos
uulgo uocãt ex gente frãco ꝵ
quorũ prudencie et fortitu¬
dini milli calliditate. milli ui
obiuare fuerit tutũ. eisq
cõmisit curã regni prout
utile iudicauit. finiũ tutamẽ
iullaꝵ q regiarũ ruralem
prouisionẽ. et biturice ciuitatis
pͥmo iuubertũ. paulo post stur¬
miniũ prefecit comitem. porro
pictanuis abbonẽ. petragoricis
aũt uudbodũ. s et aruernis
iteriũ. Nec nõ Ualbagie bullũ.
s et thollose thorsonẽ. burdega¬
lis siguimĩ. albigensib uero
haimonẽ. porro lemouiçis rocga
cũ reliquis tͣnsmeauit copus.
et luthecias que alio noie pari¬
suis uocat᷑. sese recepit. Tunt

Expanded text:
pus quoddam et nunc isto, nunc pus quoddam et nunc isto, nunc illo incommodo iactari, nisi consilio et fortitudine velut quibusdam medicis sanitas accepta tutetur, episcopos quidem modo quo oportuit sibi devinxit. Ordinavit autem per totam Aquitaniam comites abbatesque necnon alios plurimos, quos vassos vulgo vocant, ex gente Francorum, quorum prudentiae et fortitudini nulli calliditate, nulli vi obviare fuerit tutum, eisque commisit curam regni, prout utile iudicavit, finium tutamen villarumque regiarum ruralem provisionem. Et Biturige civitati primo Umbertum, paulo post Sturbium praefecit comitem, porro Pictauis Abbonem, Petragoricis autem Uuidbodum, sed et Aruernis Iterium, necnon Uallagiae Bullum, sed et Tolose, Chorsonem, Burdegalis Siguuinum, Albigensibus vero Haimonem, porro Lemouicis Hrotgarcum reliquis transmeavit copiis et Lutecias, que alio nomine Parisius vocatur, sese recepit. Post
Abbreviated transcription (Latin):
peio uel segnior ẽe turabat
hãmbale. qui cũ magna sui
suoiũ q fatigatõe et pditõe
inquitatem huiꝰ loci olin
eunce curauerũt. S hant
facilitatem transitus si dici
fas est fedauit insidus ĩcertꝰ
fortune ac uertibilis suctesss̃
dũ em̃ que agi potuerũt in
hyspania peraicta essenit. et
prospero itmere reditũ esset
infortunio obiuãte extremi¬
quidem in eodem mõte regii
cesi sũt agmnis. Quorũ quia
uuulgata sũt agim̃a nomina
dicere supersedi. Rediens go
dam biña edidisse prolẽ mas¬
culmã. quorũ unus ĩmatura
morte prereptus ante pene
mori ꝙ sub luce uiue cepit
Alter prospero euentu mat̾no
fusus utero infantibus mittrie
promittebat qualitãte cũ per
baptismatis sacramẽtũ renasti
contigisset. ludouicũ uocitare
patri placuit. ei q regm̃ĩ quod
sibi nascendo dutauerat cõtra¬
didit. Sciens porro rex supi¬
entissimꝰ atq ꝑspicacissimꝰ
barolus regnũ esse ueluti tor¬

Expanded text:
peio vel segnior esse curabat peio vel segnior esse curabat Hannibale, qui cum magna sui suorumque fatigatione et perditione iniquitatem huius loci olim evincere curarunt. Sed hanc felicitatem transitus, si dici fas est, foedavit infidus incertusque fortune ac vertibilis successus. Dum enim que agi potuerunt in Hispania peracta essent et prospero itinere reditum esset, infortunio obviante extremiquidam in eodem monte regii caesi sunt agminis. Quorum, quia vulgata sunt, nomina dicere supersedi. III. III.dam binam edidisse prolem masculam , quorum unus inmatura morte praereptus ante pene mori quam sub luce vivere coepit, alter prospero eventu materno fusus utero infantilibus nutriepromittebat qualitatem, cum per baptismatis sacramentum renasci contigisset, Hludouuicum vocitare patri placuit eique regnum, quod sibi nascendo dicaverat, contradidit. Sciens porro rex sapientissimus atque perspicacissimus Karolus, regnum esse veluti cor
Abbreviated transcription (Latin):
et rebus tam publicis ꝙͣ q
pͥuatis pro oportuntate dis¬
positis reliquit hildegardã nobi¬
lissimã pussimã q regnia in
uilla regia riꝰ nocabulũ est
casmogilus/ gemma grauidã
prole. et transũt garonnam
fluiũ aquittinorũ et uoiscomĩ
cõterminiũ. quã regionẽ Iã¬
dudũ in deditionẽ susceperat
lupo pͥncipe se et sua eiue
nitui dedente. Ibidem etiam
que oportiũtas utilitas q dicta¬
uit explicitis statuit prrinei
mõtis superata dificultate
ad hyspamã pergere. laborãtiq
eccl̃ie sub sarracenorũ acerbis¬
simo uigo xp̃o fautore suffra¬
gare. Qui mons cũ altitudĩe
celũ pene cõtingat. asperitate
cautiũ horreat. opacitate sil¬
uarũ tenebrestat. angustia
uie uel potius semitte cõmeatũ
nõ m ͦ tantũ exercitut ored
paucis admodũ pene ĩcludat
xp̃o tamẽ fauente prospo est
emensus itmere. Neq ei re¬
gis auimꝰ deo nobilitante
generosissimꝰ. uel impar. pom¬

Expanded text:
et rebus tam publicis quam et rebus tam publicis quam privatis pro opportunitate dispositis, reliquit Hildegardam nobilissimam piissimamque reginam in villa regia, cuius vocabulum est Cassinogilus, gemina gravidam prole, et transiit Garonnam fluvium Aquitanorum et Uuasconum conterminum, quam regionem iamdudum in deditionem susceperat, Lupo principe se et sua eius nutui dedente. Ibidem etiam que oportunitas utilitasque dictavit explicitis, statuit Pyrinei montis superata difficultate ad Hispaniam pergere laborantique ecclesiae sub Sarracenorum acerbissimo iugo Christo fautore suffragari. Qui mons cum altitudine caelum penecontingat, asperitate cautium horreat, opacitate silvarum tenebrescat, angustia viae vel potius semite commeatum non modo tanto exercitui, sed paucis admodum pene intercludat, Christo tamen favente prospero est emensus itinere. Neque enim regis animus Deo nobilitante generosissimus vel impar Pom
Abbreviated transcription (Latin):
IAmosissimꝰ regũ
milliq suo tp̃e
postponẽdus karolo
cũ post obitum
paternũ. fratrisq karlomãm
ĩfaustũ occubitũ. populi regniq
francorũ suscepisset uincum
gubernaculũ ⁊ uincibile sibi
arbitratus affore salutis ꝓspe¬
ritatis q suffragiũ si ecclesie
paci cõcordieq ãminiculans
pacificos quidem sub unione
fraterna artius uinciret. re¬
belles equa seueritate ꝑcelleret
necnõ et oppressis a paganis
openi ferret. s et ip̃os xp̃iam
noĩs iimicos ad agnitionẽ
confessionẽ q ueritatis quoqͦ
modo perduceret. His igitur
conatibus regni sui auspicia
dedicans/. et xp̃o tuenda et
corroboranda cõmitẽs postꝙͣ
res francie prout libuit et
utile iudicauit deo ãmente
composut. ad aquitamã tͣnsut
recidiua bella meditãtẽ et hu¬
noldo quodã tyrãno auctore
iamIamq ni arma ruentem
coactus est idem hunoldus
et aquitamã linquere et fuge
subsidio uitam delitestendo atꝗ
oberrando suare. his peratis

Expanded text:
amosissimus regum, nullique suo tempore postponendus, Carolus, cum post obitum paternum, fratrisque Carlomanni infaustum occubitum, populi regnique Francorum suscepisset unicum gubernaculum, invincibile sibi arbitratus est adfore salutis prosperitatisque suffragium, si Ecclesiae paci concordiaeque adminiculans, pacificos quidem sub unione fraterna arctius vinciret, rebelles autem aequa severitate percelleret, nec non et oppressis a paganis opem ferret, sed et ipsos Christiani nominis inimicos ad agnitionem confessionemque veritatis quoquo modo perduceret. His igitur conatibus regni sui auspicia dedicans, et Christo tuenda et corroboranda committens, postquam res Franciae, prout libuit et utile judicavit, Deo annuente, composuit, ad Aquitaniam transiit, recidua bella meditantem, et Hunoldo quodam tyranno auctore, jam jamque in arma ruentem,coactus est idem Hunoldus et Aquitaniam linquere, et fugae subsidio vitam delitescendo atque oberrando servare. His peractis,
Abbreviated transcription (Latin):
in odiui ip̃iꝰ excituret. Hi la¬
pides post illũ uel quelibet
telorũ genera sors obtulerat
iacientes in hũc modũ ei cõui¬
ciabant᷑. fames tua tecũ mor¬
talitas tua tecũ mala ĩtulisti
romanis. mala reperias quo
uadis. aliqui sane ex fautori¬
bus ip̃ius comitatui eiꝰ adhe¬
serũt. Qui ꝑ siciliam iter fai¬
ciens in ciuitate cathinensi
quosdam ad sacros ꝓmouit
ordines. quib tuende romane
ecclie delegauit curã. Ipse
nauigio constãtinopolim usq
deuectus ab imperatore et
clero urbis honorifice suste¬
ptus per biẽnũ inibi est
detentus Imꝑatore cõmu¬
monem anthum ab eo exi¬
gente cautionẽ q manꝰ eiꝰ
qua ip̃e id se facturũ spopon¬
derat ostendente. ad hoc usq alt̾

Expanded text:
in odium ipsius excitaret. Hi lain odium ipsius excitaret. Hi lapides post illum, vel quaelibet telorum genera sors obtulerat, jacientes, in hunc modum ei conviciabantur: « Fames tua tecum, mortalitas tua tecum. Mala intulisti Romanis, mala reperias quo vadis. » Aliqui sane ex fautoribus ipsius comitatui ejus adhaeserunt. Qui per Siciliam iter faciens, in civitate Cathinensi quosdam ad sacros promovit ordines, quibus tuendae Romanae Ecclesiae delegavit curam. Ipse navigio Constantinopolim usque devectus, ab imperatore et clero urbis honorifice susceptus, per biennium inibi est detentus. Imperatore communionem Anthimi ab eo exigente cautionemque manus ejus, qua id se facturum spoponderat, ostendente, ad hoc usque alt
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus locutꝰ sũ male et insipi¬
enter. mĩt aũt nullo m ͦ tibi
consentio ut reuocem hoĩem
hereticũ et anathematizatũ
Quo audito augusta misit
anthimũ stribonẽ cũ ualida
militũ manu romã p̃cipiẽs
ei ac dicens. Uigiliũ inquit
romanũ pontificem nostris
sanctiombus rebellem decer¬
nimꝰ ut naui impositum
ad nr̃m deduci debeas cõspe¬
ctum. nec cuius libet basilica
sanctorũ defensiomis ei sit
adiumentũ. excepta ecclesia
p̾ͥncipis apłorũ. Uithimus
romã profectus memoratũ
papã dũ inissarũ solẽpmna
in oratorio sancte cecilie .x.
lel decembris celebraret.erat
quippe dies festus ip̃iꝰ sacre
uirginis munera ppło erogã¬
tem tenuit. naui qz imposuit
ut conftãtinopolim deduceret
Quem populus romanꝰ ꝓfi¬
cistentẽ usq ad nauim prose¬
cutus postulabat ut bñdictõe
illis daret. Qua tradita mota
est naius. Non defuere tamẽ
quos ĩiusta expulsio siluerii

Expanded text:
Prius locutus sum male et insipiPrius locutus sum male et insipienter. Nunc autem nullo modo tibi consentio, ut revocem hominem haereticum et anathematizatum. » Quo audito, Augusta misit Anthimum scribonem cum valida militum manu Romam, praecipiens ei ac dicens: « Vigilium, inquit, Romanum pontificem nostris sanctionibus rebellem, decernimus ut navi impositum ad nostrum deduci facias conspectum. Nec cujuslibet basilica sanctorum defensionis ei sit adjumentum, excepta ecclesia Principis apostolorum. » Anthimus, Romam profectus, memoratum papam, dum missarum solemnia in oratorio sanctae Ceciliae X Kalend. Decembris celebraret erat quippe dies festus ipsius sacrae virginis, munera populo erogantem tenuit navique imposuit, ut Constantinopolim deduceret. Quem populus Romanus proficiscentem usque ad navim prosecutus, postulat ut benedictionem illis daret. Qua tradita, mota est navis. Non defuere tamen, quos injusta expulsio Silverii
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ibus efficio s nõ dissimu¬
lando Cui eñ parceret qui
saluti paterne quãtũ in se
fuit nõ peꝑcit. hũc itaq
improbitatis sue finẽ ĩuenit¬
¶Lotario ãut francorũ
tenente pͥncipatũ lõ¬
gobardorũ genti aldom pe¬
rat qui nõ multo post tp̃e
longobardos in pãnomai de¬
dxit. Gothis quoq qui pta¬
leam incolebãt poost uuitigis
batula qui et totila dictus est
prefuit. Qui ad beatissimũ
uemens patrẽ bñdictũ ciuiꝰ
supͥmem̃imꝰ ab eo et arguendo
cõmointꝰ et cõmonendo a
sue crudelitatis ĩmanitate est
emollitus. Cui idem uir dñ
ꝙ mare transiturꝰ rom̃a ĩgres¬
surus .ix. anis regnaturus
decimo esset moriturꝰ p̾dixit.
in locũ sanctissimi surrogatꝰ
fuerat siluerii legationem
et adimple nobis que prona
uolũtate promisisti de patre
nr̃o anthimo et reuoca eiun
in p̾stin gradus honorem
Ad hec rescͥpsit uigilius. absit
dicens hoc a me dña augusta

Expanded text:
patribus officio, sed non dissimupatribus officio, sed non dissimulando. Cui ille parceret, qui saluti paternae, quantum in se fuit, non pepercit? Hunc itaque improbitatis suae finem Chranrio autem Francorum tenente principatum, Longobardorum genti Alboin praeerat, qui non multo post tempore Longobardos in Pannoniam deduxit. Gothis autem, qui Italiam incolebant, post Withigis, Badula, qui et Totila dictus est, praefuit. Qui ad beatissimum veniens Patrem Benedictum, cujus supra meminimus, ab eo et arguendo commonitus, et commonendo a suae crudelitatis immanitate est emollitus. Cui idem vir Domini quod mare transiturus, Romam ingressurus, IX annis regnaturus, decimo esset moriturus praedixiin locum sanctissimi subrogatus fuerat Silverii, legationem et adimple nobis quae prona voluntate promisisti de Patre nostro Anthimo, et revoca eum in pristini gradus honorem. » Ad haec rescripsit Vigilius: « Absit, dicens, hoc a me, domina Augusta.