comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in anglorũ eccła quȩ adhuc
ad fidẽ noua. ẽ. institutione
p̃cipua quȩ de multis ecclesus
colligere potiusti infundas.
Non enĩ ꝓ locis res: sed ꝓbo
nis reb loca amanda suñ. Ex
singulis gͦ qͥbq ecclesiis quȩ
pia quȩ religiosa. quȩ recta
s̃. elige : et hȩc quasi infascicu¬
lũ collecta. apud anglorũ
m̃tes in consuetudinẽ depone
Int̃rogatio aũgustini. Obse¬
croqͥd paet debeat : si qͥs aliqͥd
de eecła furto abstulerit.
Responsio gregorii. Hoc
cua frat̾nitas ex psona furis
pensare potest. qualit̃ ualeat
corrigi. Sunt enĩ qͥdam qͥhaben¬
tes subfidia furtũ ꝑpetrans: et
suns̃ alii qͥ hac inre ex inopia de¬
linquunt. Unde necesse .ẽ. ut
corrigant᷑. Et cũ paulo distrie¬
tius agie᷑ ex caritate agendũ
t̃. & ñ exfurore: qͥa ipsi hoc prȩs¬
tat᷑ qͥ corrigit᷑. ne gehennȩ ig¬
nib tradat᷑. Sic enĩ nos fide¬
lib tenere disciplinã debemꝰ:

Expanded text:
in Anglorum Ecclesia, quae adhuc in Anglorum Ecclesia, quae adhuc ad fidem nova est, institutione praecipua quae de multis Ecclesiis colligere potuisti infundas. Non enim pro locis res, sed pro bonis rebus loca amanda sunt. Ex singulis ergo quibusque Ecclesiis, quae pia, quae religiosa, quae recta sunt elige, et haec, quasi in fasciculo collecta apud Anglorum mentes, in consuetudinem depone. Interrogatio Augustini. Obsecro quid pati debeat, si quis aliquid de ecclesia furto abstulerit. Responsio Gregorii. Hoc tua fraternitas ex persona furis pensare potest qualiter valeat corrigi. Sunt enim qui habentes subsidia, furtum perpetrant, et sunt alii qui in hac re ex inopia delinquunt; unde necesse est, ut corrigantur. Et cum paulo districtius agitur, ex caritate agendum est, et non ex furore: quia ipsi hoc praestatur qui corrigitur, ne gehennae ignibus tradatur. Sic enim nos fidelibus tenere disciplinam debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
gitandũ atq ꝓuidendũ. ẽ. &
sub ecclesiastica regula sunt
tenendi. ut bonis morib uiuañ.¬
& ab omĩb illicitis & cor & luc¬
guã & corpus dõ auetore con¬
uiuentib. iã de faciendispor¬
tionib uł exhibenda hospita¬
litate . & adimplenda miscđĩa.
nob qͥd erit loquendũ. cũ ome
qͦd suꝑ est. in causis piis ac reli¬
giosis erogandũ .ẽ. dño magis¬
tro omniũ docente. qͦd suꝑest
date elemosynã. & ecce omĩa
munda sunt uobis  Inter¬
rogatio Augustini. Cũ una ste
fides. cur sun eccłarũ diuerss
consuetudines. & altera consu¬
etudo missarũ in scã romana
eccła. atq altera ingalliarũ
tenetur: Respondio grego¬
rupapȩPouit fraterni¬
tas tua ro  manȩ eccłȩ
consuetudinẽ. in qͣ se meminit
nutritã : sed mchi placet siue
in romana. siue ingalliarũ sei
inqualib& ecła aliqͥd inuenis¬
ti qͦd plus omĩpotenti dõ pos¬
sit placere. sollicite eligas: &¬

Expanded text:
gitandum atque providendum est, et gitandum atque providendum est, et sub Ecclesiastica regula sunt tenendi, ut bonis moribus vivanet ab omnibus illicitis cor, linguam et corpus, Deo auctore, conviventibus, jam de faciendis partionibus, vel exhibenda hospitalitate, et adimplenda misericordia, nobis quid erit loquendum cum omne quod superest in causis piis, ac religiosis erogandum est, Domino magistro omnium dicente : quod super est date eleemosynam et cætera omnia munda sunt vobis rogatio Augustini: Cum una sit fides sunt Ecclesiarum diversae consuetudines, et altera consuetudo missarum in Romana Ecclesia, atque altera in Gallia tenetur. Respondit Gregorius Papa: Novit fraternitas tua Romanae Ecclesiae consuetudinem in qua se meminit nutritam; sed mihi placet ut sive in Romana, sive in Galliarum, seu in qualibet Ecclesia aliquid invenisti qsit placere, sollicite eligas
Abbreviated transcription (Latin):
espondit gregorius papa
urbis romȩ. Sacra scri¬
ptura testat᷑. quã te bene nos se
dubiũ. ñ . ẽ. & specialit̃ beati pau¬
li ad timotheũ epłȩ : inqͥb eũ eru¬
dire studuit. qualit̃ indomo dĩ con¬
uersari debuisset. Mos aut̃ sedis
dit. quattuor debeant fieripor¬
tiones: Una uidelic& epõ & fa¬
miliȩ propt̃ hospitalitatẽ acq
susceptionẽ: alia clero: tercia
pauꝑib : quarta ecdiis repa¬
randis. Sed qͥa tua frat̾nitas
monasterii regulis erudita. se
orsum fieri ñ deb& aclericis
suis: in eccła anglorũ quȩ auc¬
tore dõ nuꝑ adhuc ad fidem
adducta ẽ. hanc deb& conuer¬
sationẽ inscituere. quȩ initio
nascentis eecłȩ fuit patribus
nr̃ĩs. in quib nullus eorũ ex
his quȩ possidebant aliqͥd suũ
cõmimia. Si qͥ uͦ suad elerici ex¬
tra sacros ordines constituti qͥ
se continere ñ possuas. sorciri
uxores debent. & stipendia
sua exterius accipe : qͥa & de
erat. De eorũ qͦq scipendio co¬

Expanded text:
esponsio Gregorii papae urbis Romae. Sacra Scriptura testatur, quam te bene nosse dubium non est, et specialiter beati Pauli ad Timotheum Epistolae, in quibus eum erudire studuit qualiter in domo Dei conversari debuisset. Mos autem sedisdit, quatuor debeant fieri portiones; una videlicet episcopo et familiae propter hospitalitatem, atque susceptionem; alia clero; tertia pauperibus; quarta ecclesiis reparandis. Sed quia tua fraternitas monastorsum fieri non debet a clericis suis in Ecclesia Anglorum, quae auctore Deo nuper adhuc ad fidem producta est, hanc debes conversationem instituere, quae initio nascentis Ecclesiae fuit patribus nostris, in quibus nullus eorum ex his quae possidebant aliquid suum communia. Si qui vero sunt clerici extra sacros ordines constituti, qui se continere non possunt, sortiri uxores debent, et stipendia sua exterius accipere. Quia et erat . De eorum quoque stipendio co
Abbreviated transcription (Latin):
quã id qͦd interius cogitat᷑
sollicita intentione attendit᷑.
ut subtili sencentia puniat᷑.
Nã cũ multa lex uelut immun¬
da manducari phibeat: in euan¬
głio tam̃ dñs dic̃. Non qͦd intrat
in os coinquinat hominẽ: sed
quȩ exeunt de ore. illa s̃ quȩ
comqͥnaN hominẽ. Atq pau¬
lo post subiecit exponens. Ex
corde exeunt cogitationes ma¬
lȩ. Ubi ubertim indicatũ est.
qͥa ab omĩpocente dõ pollutũ
eẽ. in oꝑe illud ostendit᷑: qͦd
expollutȩ cogitationis radice
generat᷑. Vnde paulus quoq
apłs diẽ. Omĩa munda mun¬
dis: coinqͥnatis aut̃ & infidelib
nichil. ẽ. mundũ. Atq mox eiꝰ¬

Expanded text:
us cogitatur, sollicita intentione adtenditur, ut subtili sententia puniatur. Nam cum multa lex velut inmunda manducare prohibeat; in Evangelio tamen Dominus dicit: Non quod intrat in os, coinquinat hominem; sed quae exeunt de ore, illa sunt quae coinquinant hominem . Atque paulo post subjecit exponens: Ex corde exeunt cogitationes malae . Ubi ubertim indicatum est, quia illud ab omnipotente Deo pollutum esse in opere ostenditur, quod ex pollutae cogitationis radice generatur. Unde Paulus quoque apostolus dicit: Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infidelibus nihil e
Abbreviated transcription (Latin):
missis eorũ suauissimis quȩ ui¬
ra. eẽ. miraculorũ qͦq multo¬
rũ ostensione firmauerant. cri¬
dens baptizatus. ẽ. : cȩpere plu¬
res qͦtidie ad audiendũ uerbũ
confluere. acrelicto gentilita¬
dendo sociare. Quorũ fidei &
conuersationi ita congratulatꝰ
eẽ. rex ꝑhibet᷑. ut nullũ tamex
coger&e ad xpĩanismũ: sed tan¬
tũmͦ credentes artiori dileca¬
quasi conciues sibi regni celestis
amplecteret᷑. Didicerat enom d
doctorib auetoribq suȩ salutis.
seruitiũ xpĩ uoluntariũ ñ coaca¬
ciũ et̃. debere. Nec distulit quin
simul &e necessarias indiuersis
specieb possessiones conferret.
nterea uir dñi augustinus
uenit arelas : & ab archi epõ
eiꝰdẽ ciuitatis ȩtherio. iuxta quod
uissa scĩpatris gregorii accepe¬
rentiũ prbm. & petrũ mona¬
chũ: qͥbeato pontifici gregorio
gentẽ anglorũ fidẽ xpĩ susce¬
sulta flagitans. Nec mora con¬
grua quȩ situ responsa recepit:

Expanded text:
missis eorum suavissimis, quae vemissis eorum suavissimis, quae vera esse miraculorum quoque multorum ostensione firmaverant, credens baptizatus est, coepere plures ad audiendum verbum confluere, ac relicto gentilitadendo sociare. Quorum fidei et conversioni ita congratulatus esse rex perhibetur, ut nullum tamen cogeret ad Christianismum; sed tantummodo credentes arctiori dilectquasi concives sibi regni caelestis, amplecteretur. Didicerat enim a doctoribus auctoribusque suae salutis, servitium Christi voluntarium, non coactitium esse debere. Nec distulit, quin simul et necessarias in diversis speciebus possessiones conferret.Interea vir Domini Augustinus venit Arelas, et ab archiepiscopo ejusdem civitatis Aetherio, juxta quod jussa sancti Patris Gregorii acceperentium presbyterum, et Petrum monachum, qui beato pontifici Gregorio gentem Anglorum fidem Christi suscesulta flagitans. Nec mora, congrua quaesitui responsa recepit;
Abbreviated transcription (Latin):
orationib udelic& assiduis.
uigiliis. ac ieiunus seruiendo:
uerbũ uitȩ qͥb poterant pͣdi¬
cando. cuncta huius mundi ue¬
lut aliena sꝑnendo. ea tantũ
quȩ uictui necessaria uide¬
bant᷑ ab eis qͦs docebant acci¬
piendo: scđm ea quȩ doce¬
bans ipsi ꝑ omĩa iuuendo. &
paratũ ad patiendũ aduersa
quã p̃dicabant ueritate ani¬
mũ habendo. Quid mora : cre¬
dider̃ nonnulli & baptizabaNͣ:
mirantes simplicitatẽ in nocen¬
tis uitȩ. ac dulcedinem doctrinȩ
eorũ cȩlestis. Erat aut̃ ꝓpe ipsa
ciuitatẽ adorientẽ eccła in hon¬
rẽ scȩ̃ mariȩ antiquitus facta.
dũ adhuc romanibrittanniã
incolerent: in qͣ regina quã xp̃ia¬
nã fuisse pͣdiximꝰ orare consue¬
uerat. In hac gͦ &̾ ipsi primo
conuenire. psallere. orare.
missas facere. p̃dicare & bap¬
tizare cȩper̃ : donec rege ad
restaurandi licentiã acciperent
At ubi ipse etiã int̾ alios delec¬
tatꝰ uita mundissima scõrũ. & ꝓ¬

Expanded text:
orationibus, videlicet, assiduis, vigiliis, ac jejuniis serviendo, verbum vitae quibus poterant praedicando, cuncta hujus mundi velut aliena spernendo, ea tantum quae victui necessaria videbantur, ab eis quos docebant, accipiendo, secundum ea quae docebant ipsi per omnia vivendo, et paratum ad patiendum adversa quam praedicabant veritate, animum habendo. Quid mora? Crediderunt nonnulli, et baptizabantur, mirantes simplicitatem innocentis vitae, ac dulcedinem doctrinae eorum caelestis. Erat autem prope ipsam civitatem ad Orientem Ecclesia in honorem sancti Martini antiquitus facta, dum adhuc Romani Brittaniam incolerent, in qua regina, quam Christianam fuisse praediximus, orare consueverat. In hac ergo et ipsi primo convenire, psallere, orare, missas facere, praedicare et baptizare coeperunt; donec rege ad andi vel restaurandi licentiam acciperent. At ubi ipse etiam inter alios delectatus vita mundissima sanctorum, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa sic̃ in his qͥ ꝑ ignorantiam
fecer̃. culpa aliquatenꝰ tole¬
randa .ẽ. ita in his fortiter
insequenda qui non metuunt
sciendo peccare. Int̃rogatuo
auguscini Si longinquitas icine¬
ris magna inter iac&e. ut ep̃ĩ ñ
facile ualean conuenire : an
debeat sine aliorũ eporũ p̃sen
gregorii et qͥdem in anglo¬
rũ eccla inqua adhuc so¬
lus cu ep̃s inueniris : ordinare
ep̃m ñ alit̃ nisi sine epĩs potes.
Nã quando de gallis epĩ ue
tuã ita uolumꝰ epõs ordinare.
ut ipsi sibi epĩ longo interual¬
lominime disiungant᷑: quati¬
nus nulla sit necessitas. qͥn in
ordinatione epi. pastores qͦq
alii quorũ pͣsentia ualde. ẽ. uti¬
lis facile debeart coni
Cũ igił᷑ auccore dõ ita fuerin
epĩ in ꝓpinquis sibi locis ordi¬
nati: ꝑ om̃ia ep̃orũ ordinatio
sine aggregatis trib uł quat¬
tuor ep̃ĩs fieri ñ debet. Nam
in ipsis reb spiritualib ut sa¬
pient̃ & mature disponant᷑:

Expanded text:
quia sicut in his qui per ignorantiam quia sicut in his qui per ignorantiam fecerunt, culpa aliquatenus toleranda est, ita in his fortiter insequenda, qui non metuunt sciendo peccare. VI. Interrogatio Augustini. Si longinquitas itineris magna interjacet, ut episcopi non facile valeant convenire, an debeat sine aliorum episcoporum pGregorius. Et quidem in Anglorum Ecclesia, in qua adhuc solus tu episcopus inveniris , ordinare episcopum non aliter nisi sine episcopis potes. Nam quando de Gallis episcopituam ita volumus episcopos ordinare , ut ipsi sibi episcopi longo intervallo minime disjungantur; quatenus nulla sit necessitas, ut in ordinatione episcopi, pastores quoque alii quorum praesentia valde est utilis, facile debeant convenire. Cum igitur auctore Deo ita fuerint episcopi in propinquis sibi locis ordinati, per omnia episcoporum ordinatio sine adgregatis tribus vel quatuor episcopis fieri non debet. Nam in ipsis rebus spiritalibus ut sapienter et mature disponantur,
Abbreviated transcription (Latin):
guinẽ fudit. Quia uͦ suns
multi in anglorũ gente. qͥ
dũ adhuc in infidelitate
eẽnt. huic nefando coniu¬
gio dicunt᷑ ad mixti : ad fi
uenientes ad monendi sunt
ut se abstincant. & graue hoc
eẽ. peccatũ cognoscant. tre¬
m̃dũ dĩ iudiciũ timeant. ne
ꝓcarnali delectatione tor¬
m̃ta ȩt̃ni cruciatꝰ incurrans.
Non tam̃ ꝓhac re facricor¬
poris ac sanguinis drũ cõmu¬
nione priuandi suñ : ne in eis
illa ulcisci ideant᷑. in quib si
ꝑ ignorantiã ante lauacrũ
baptismatis astrinxer̃ . In hoc
enĩ tẽpore scã eccła quȩdã¬
ꝑferuorẽ corrigit: quȩdã ꝑ
mansuetudinẽ tolerat : quae¬
dã ꝑ considerationẽ dissimu¬
lat : atq ita portat & dissi¬
mulat. ut sepe malũ qͦd ad¬
uersatur. portando & dissi¬
mulando cõpescat. Om̃s aut̃
qͥ ad fidẽ ueniuts. ad monendi
sunt. ne tale aliqͥd audeant
ꝑpetrare. Siqui enĩ ꝑ petra¬
uerint. corporis & sanguinis
cõmunione priuandi sunt :

Expanded text:
guinem fudit. Quia vero sunt multi in Anglorum gente qui, dum adhuc in infidelitate essent, huic nefando conjugio dicuntur admixti, ad fidem venientes admonendi sunt ut se abstineant, et grave hoc esse peccatum cognoscant. Tremendum Dei judicium timeant, ne pro carnali dilectione i cruciatus incurrant. Non tamen pro hac re corporis ac sanguinis Domini communione privandi sunt, ne in eis illa ulcisci videamur, in quibus se per ignorantiam ante lavacrum baptismatis astrinxerunt. In hoc enim tempore sancta Ecclesia quaedafervorem corrigit, quaedam per mansuetudinem tolerat, quaedam per considerationem dissimulat, atque ita portat et dissimulat, ut saepe malum quod adversatur portando et dissimulando compescat. Omnes autem qui ad fidem veniunt, admonendi sunt, ne tale aliquid audeant perpetrare. Si qui autem perpetraverint, corporis et sanguinis Domini communione privandi sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ cognata qͦq misceri ꝓhi¬
bitũ est: qͥa ꝑ coniunetionẽ
priorẽ. caro fris fuerat fa¬
cta. Pro quare etiã iohs
baptista capite truncatus
ẽ : & scõ martrrio coronatus.

Expanded text:
Cum cognata misceri prohibitum est, quia per conjunctionem priorem caro fratris fuerit facta. Pro qua re etiam Joannes Baptista capite truncatus est, et sancto martyrio coronatus.
Abbreviated transcription (Latin):
lis. licentiã qͦq p̃dicandi non
abstulit. Fert᷑ aut̃ qͥa appro¬
pinquantes ciuitati more suo
cũ cruce scã & imagine magni
rent᷑. Dep̃camur te dnẽ iN
omi miscđia tua. ut auferatur
furor tuus & ira tua aciuita¬
te ista. & de domo scã tua: qm
peccauimus. alleluia.

Expanded text:
lis, licentiam quoque praedicandi non lis, licentiam quoque praedicandi non abstulit. Fertur autem quia adpropinquantes civitati, more suo cum cruce sancta, et imagine magni rentur: Deprecamur te, Domine, in omni misericordia tua, ut auferatur furor tuus et ira tua a civitate ista, et de domo sancta tua, quoniam peccavimus. Alleluia.
Abbreviated transcription (Latin):
terna dnõ supplicabant. Cũmq
adiussionẽ regis residentes.
uerbũ ei uitȩ una cũ omĩb
qͥ aderañ eiꝰ comitib p̃dica¬
rent: respondit ille dicens
Pulehra sunt qͥdem uerba et
ꝓmissa quȩ affertis: sed da
noua funt & incerta. ñ hispos¬
stĩ assensũ p̃bere. relicas eis
quȩ tanto tẽpore cũ omĩ au¬
glorũ gente seruaui. Uerũ qͥa
de longe huc peregrini uenis¬
tis. & ut ego michi uideor ꝑspe¬
xisse. ea quȩ uos uera & optima
credebatis. nobis qͦq cõmuni¬
care defiderastis. ñolumꝰ mo¬
lesti. et̃. uobis: quin potius be¬
nigno uos hospitio reciꝑe. &
quȩ uictui ur̃o s̃ necessariami¬
nistrare curauimꝰ. Nec ꝓhi¬
bemꝰ quin om̃s qͦs potestis. fidei
urȩ̃ religionis p̃dicando soci¬
etis. Dedit gͦ eis mansionẽ ue
ciuitate dor uuernensi. quae
imꝑii sui totius. erat metropo¬
lis: eisq ut ꝓmiserat cũ ad¬
ministratione uietus tẽpora¬

Expanded text:
terna Domino supplicabant. Cumque terna Domino supplicabant. Cumque ad jussionem regis residentes verbum ei vitae una cum omnibus, qui aderant, ejus comitibus praedicarent, respondit ille, dicens: « Pulchra sunt quidem verba et promissa, quae affertis, sed quia nova sunt et incerta, non iis possum adsensum tribuere, relictis eis quae tanto tempore cum omni Anglorum gente servavi. Verum quia de longe huc peregrini venistis, et ut ego mihi videor perspexisse, ea quae vos vera et optima credebatis, nobis quoque communicare desiderastis; nolumus molesti esse vobis: quin potius benigno vos hospitio recipere, et quae victui sunt vestro necessaria, ministrare curamus: nec prohibemus quin omnes quos potestis fidei vestrae religionis praedicando societis. » Dedit ergo eis mansionem in civitate Doruvernensi, quae imperii sui totius erat metropolis, eisque, ut promiserat, cum administratione victus tempora
Abbreviated transcription (Latin):
dubietate ꝓmitter&. Qui
hȩc audiens: manere illos in
ea quã adierant insula. & eis¬
necessaria miniscrari. donee iu¬
bcr& qͥd eis facer&e iusst Nã
antea fama adeũ xpianȩ re¬
ligionis ꝑuenerat: ut pote qui
& uxorẽ habebat xpĩanã de gen¬
te francorũ regia. uocabulo
fentib acceꝑdt: ut ritũ fidei
Ac religionis suȩ. cũ ep̃o quẽ
ti adiutorẽ fidei dederans no¬
mine liudhardo in uiolatam
eruare licentiã haber&e. Post
residens sub diuo. iussit augus¬
tinũ cũ sociis ad suũ ibidẽ ad¬
uenire colloqͥum. Cauerat enĩ
ne in aliquã domũ ad se intro¬
irent : ueteri usus augurio.
ne suꝑuentu suo si qͥd male¬
ficȩ artis habuissent. eũ su¬
ꝑando deciꝑent. At illi ñ dȩ¬
monia ca sed diuina uirtute
p̃diti uenieban. crucẽ ꝓue¬
xillo ferentes argenteã & ima¬
ginẽ dnĩ saluatoris in tabula
depictã: letaniasq canentes.
ꝓsua simul & eorũ propt̃ qͦs
& ad qͦs uenerant saluce ae¬

Expanded text:
dubitatione promitteret. Qui, dubitatione promitteret. Qui, haec audiens, manere illos in ea quam adierant insula, et eisnecessaria ministrari donec videret quid eis faceret, jussit. Nam et antea fama ad eum Christianae religionis pervenerat, utpote qui et uxorem habebat Christianam de gente Francorum regia, vocabulo rentibus acceperat, ut ritum fidei ac religionis suae cum episcopo quem ei adjutorem fidei dederant, nomine Liudhardo, inviolatumervare licentiam haberet. Post residens sub divo jussit Augustinum cum sociis suis ad suum ibidem advenire colloquium. Caverat enim ne in aliquam domum ad se introirent veteri usus augurio; ne superventu suo, si quid maleficae artis habuissent, eum superando deciperent. At illi non daemoniaca sed divina virtute praediti veniebant, crucem pro vexillo ferentes argenteam, et imaginem Domini Salvatoris in tabulis depictam, litaniasque canentes pro sua simul et eorum, propter quos et ad quos venerant, salute ae
Abbreviated transcription (Latin):
oboratus gͦ confirma¬
tione beati patris
gregorii Augustinus. eũ fa¬
mulis xp̃i qͥerant cũ eo. re¬
diit in opus uerbi. ꝑuenitq
xiiii. qͦ meridiani & septẽtrio¬
nales anglorũ pͦpłi dirimun¬
tur. fines imꝑii tetenderat.
Est aut̃ ad orientalẽ plagã
cantiȩ. thanatos insula ñ mo¬
dica : idest magnitudinis iuix¬
ta consuetudinẽ ȩstimationis
anglorũ familiarũ sexcenta¬
rũ : quã a continenti t̾ra secer¬
nit fluuius uant sumu qͥ est
latitudinis circit̃ triũ stado¬
rũ. & duob tantũ in locis eft
transmeabilis : utrunq enĩ ca¬
put ꝓtendit in mare. In hac
gͦ applicuit seruus dnĩ Augus¬
tinus & socii eiꝰ: uri ut feruis
ferme qͣdraginta. Acceper̃
aut̃ p̃cipiente beato papagri¬
gorio de gente francorũ inte¬
pͣtes: & mittens ad ed ilbereo
mandauit se uenisse de roma
ac nunciũ ferre optimũ : qͥ sibi
obtẽperantib ȩt̃na incelis gau¬
dia & regnũ sine fine cũ deo
uiuo & uero futurũ sine ulla

Expanded text:
oboratus ergo confirmatione beati Patris Gregorii Augustinus cum famulis Christi qui erant cum eo, rediit in opus verbi, pervenitqximi quo Meridiani et Septentrionales Anglorum populi dirimuntur, fines imperii tetenderat. Est autem ad Orientalem Cantiae plagam Tanatos insula non modica, id est, magnitudinis juxta consuetudinem aestimationis Anglorum, familiarum sexcentarum, quam a continenti terra secernit fluvius Vantsumu, qui est latitudinis circiter trium stadiorum, et duobus tantum in locis est transmeabilis: utrumque enim caput protendit in mare. In hac ergo adplicuit servus Domini Augustinus, et socii ejus viri ut ferunt ferme quadraginta. Acceperunt autem, praecipiente beato papa Gregorio, de gente Francorum interpretes, et mittens ad Aedilberctum, mandavit se venisse de Roma, ac nuncium ferre optimum, qui sibi obtemperantibus, aeterna in caelis gaudia, et regnum sine fine cum Deo vivo et vero futurum, si
Abbreviated transcription (Latin):
ut augustinũ brittanniã ꝑgen¬
tẽ benigne susciꝑet litteras:
quarũ iste . ẽ. textus. Neue¬
rentissimo & scĩs simo Afrĩ
etherio coep̃o: gregorius seruus
seruorũ dĩ. Licet apud sacerdo¬
tes habentes dõplacitã carita¬
tẽ. religiosi uiri nullius cõmen¬
datione indigeans: quia tamen
aptũ scribendi se tẽpus inges¬
sit. fraternitati urẽ noua mit¬
tere scripta curauimꝰ. insinu
antes latorẽ p̾sentiũ augus¬
tinũ seruũ dĩde cuius cerci
sumꝰ studio. cũ aliis seruis dei
illuc nos ꝓutilitate animarũ
auxiliante dnõ direxisse: quẽ
necesse . ẽ. ut sacerdotali feudio
scĩtas urã ad iuuare. & sua ei
solatia p̃bere feffinet. Cuius
etiã ut prõptiores ad suffra¬
gandũ possitis existere : cau¬
sam uob in iunximꝰ subtiliter
indicare : scientes qͦđ ea cog¬
nica tota uos ꝓpter dm̃ deuo¬
tione ad solaciandũ qͥa res ex¬
igit cõmodetis. Candidũ pͣ¬
terea prbm cõmunẽ filium.
quẽ ad gubernationẽ patri¬

Expanded text:
ut Augustinum Brittaniam pergentem benigne susciperet, litteras, quarum iste est textus: « Reverentissimo et sanctissimo fratri Etherio coepiscopo, Gregorius servus servorum Dei. « Licet apud sacerdotes habentes Deo placitam caritatem religiosi viri nullius commendatione indigeant; quia tamen aptum scribendi se tempus ingessit, fraternitati vestrae nostra mittere santes latorem praesentium, Augustinum servum Dei, de cujus certi sumus studio, cum aliis servis Dei illuc nos pro utilitate animarum, auxiliante Domino, direxisse. Quem necesse est ut sacerdotali studio sanctitas vestra adjuvare et sua ei solatia praebere festinet. Cui etiam ut promptiores ad suffragandum possitis existere, causam vobis injunximus subtiliter indicare, scientes quod ea cognita, tota vos propter Deum devotione ad solatiandum, quia res exigit, commodetis. Candidum praeterea presbyterum communem filium, quem ad gubernationem patri
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Si gͦ ei cibus immundus ñ
ẽ. cui mens immunda ñ fue¬
rit cur qͦd munda m̃te mu¬
lier ex natura patit᷑. ei in
immundiciã reputet᷑  Uir
aut̃ cũ ꝓpria coniuge dor¬
miens : nisi lotus aqua intra¬
re eccłam ñ deb&. Sed neq
lotus. intrare statim debet
Lex aut̃ ueteri pꝰpło p̃cer
ut mixtus uir mulieri. & li¬
uari a qͣ debeat: & ante solu
occasũ eccłam ñ intrare q
tam̃ intelligi spũalit̃ potes
qͥa mulieri uir miscet᷑. quan¬
do illicitȩ concupiscentiȩ an¬
mus in cogitatione ꝑ deleca¬
tionẽ coniungit᷑. Quinisi
prius ignis concupiscentiȩ
m̃te deferueat. dignũ se
gregatione fratrũ ȩstima¬
re ñ deb&: quia se grauas
ꝑnequitiã prauȩ uolunta¬
tis uidet. Quãius de hac re
diuersȩ hominũ nationes di¬
uersa sentiant : atq: alia custi¬
dire uideant᷑. Romanorũ
tam̃ semꝑ ab antiqͥorib usus
fuit. post ad mixtionẽ ꝓpͥae
coniugis & lauachri purifica¬
tionẽ quȩrere : & ab ingres¬

Expanded text:
tia. Si ergo ei cibus immundus non est, cujus mens immunda non fuerit, 1160 cur quod munda mente mulier ex natura patitur, ei in immunditiam reputetur? Vir autem cum propria conjuge dormiens, nisi lotus aqua intrare ecclesiam non debet, sed neque lotus intrare statim debet. Lex autem veteri populo praecepit, ut mistus vir mulieri, et lavari aqua debeat, et ante solis occasum ecclesiam non iQuod intelligi spiritaliter potest quia mulieri vir miscetur quando illicitae concupiscentiae animus in cogitatione per delectationem conjungitur. Qui nisi prius ignis concupiscentiae a mente deferveat, dignum se congregatione fratrum existimare non debet, qui se gnequitiam pravae voluntatis videt. Quamvis de hac re diversae hominum nationes diversa sentiant, atque alia custodire videantur, Romanorum tamen semper ab antiquioribus usus fuit, post admixtionem propriae conjugis, et lavacri purificationem quaerere, et ab ingres
Abbreviated transcription (Latin):
Quo intẽpore misit etiao
augustino epłam. suꝑ
miraculis quȩ ꝑ eũ facta. eẽs
cognouerat: in qua eũ. ne ꝑ il¬
lorũ copiã ꝑiculũ elationis in¬
currer & his uerbis hortat᷑.
dit. Unde neces se. ẽ ut de eo¬
dẽ dono cȩlefti. & amendo gau¬
deas. & gaudendo ꝑtimescas¬
Gaudeas uidelic& : qͥa anglo¬
rũ animȩ ꝑ exteriora mira¬
cula ad interiorẽ grãm ꝑtra¬
hunt᷑. Pertimescas uͦ ne int̃
na quȩ fiunt infirmusanimꝰ¬
su p̃sumptione se eleuet. &
Nc foras in honorẽ tollit᷑. in
ꝑmanẽ głam intus cadat
Fro dicerent. dñẽ in nomi
tuo. etiã dȩmonia nob sub

Expanded text:
Quo in tempore misit etiam Augustino epistolam super miraculis quae per eum facta esse cognoverat, in qua eum, ne per illorum copiam periculum elationis incurreret, his verbis hortatur:dit: unde necesse est ut de eodem dono caelesti et timendo gaudeas, et gaudendo gaudeas videlicet, quia Anglorum animae per exteriora miracula ad interiorem gratiam pertrahuntur; pertimescas vero ne inter signa quae fiunt infirmus animus praesumptione se elevet, et unde foras in honorem tollitur, innanem gloriam intus cadat.gistro dicerent: Domine, in nomine tuo etiam daemonia nobis sub
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ ista .ẽ. forma
Rius seruus seruorũ
lius fuerat bona ñ incipe. quã ab
his quȩ cȩpta s̃ cogitatione re¬
trorsũ redire : summo studio
dil ectis simi filii oportae. ut opus
bonũ qͦd auxiliante dno cȩpistis
impleatis. Nec labor uosergo
itineris. nec maledicorũ ho¬
minũ linguȩ deterreant: sed
onuĩ instantia omiq feruore
quȩ inchoastis dõ auetore per¬
igite : scientes qͦd laborẽ mag¬
nũ. maior ȩtnȩ retributionis
gła sequit᷑. Remeanti aut̃ au¬
gustino p̃posito urõ. quẽ & ab¬
batẽ uob̾ constituimꝰ. in omĩb
humilit̃ obȩdite : scientes hoc
quicqͥd auobis fuerit in eꝰ ad mo¬
nitione cõpletũ. Omp̃s ds̃ sua¬
fructũ in ȩt̃na me patria uidẽ
concedat: quatinꝰ et si uobiscum
laborare nequeo. simul ingau¬
dio retributionis inueniar. qͦd
laborare scilic& uolo. Ds uos in¬
columes custodiat : dilectissimi
filii. Data die decimo kalenda
mauricio trberio piissimo augus

Expanded text:
rarum ista est forma: rius servus servorum Dei, lius fuerat bona non incipere, quam ab his quae coepta sunt cogitatione retrorsum redire, summo studio, dilectissimi filii, oportet ut opus bonum quod, auxiliante Domino, coepistis, impleatis. Nec labor vos ergo itineris, nec maledicorum hominum linguae deterreant: sed omni instantia, omnique fervore, quae inchoastis, Deo auctore, peragite: scientes quod laborem magnum major aeternae retributionis gloria sequitur. Remeanti autem Augustino praeposito vestro, quem et abbatem vobis constituimus, in omnibus humiliter obedite: scientes hoc quidquid a vobis fuerit in ejus admonitione completum. Omfructum in aeterna me patria videre concedat. Quatenus et si vobiscum laborare nequeo, simul in gaudio retributionis inveniar, quia laborare scilicet volo. 830 Deus vos incolumes custodiat, dilectissimi Filii. Data die decima KalendarMauricio Tiberio piissimo Augus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnicitas eredebat᷑. Pas simfu¬
gint arma ꝓicnis: gauden¬
tes uł nuda corpora eripiusse
discrimini. Plures etiã timore
siera NT̃ deuorauit. Ultionẽ su¬
am in nocens exercitꝰ intuet᷑:
& uictoriȩ concessȩ ociosus
speccator efficit᷑. Spolia col¬
ligunt᷑ exposita : & cȩlestis pal¬
mȩ gaudia miles religiosus
amplectit᷑. Iriũ phant ponti¬
fices hostib fusis sine sangi¬
uictoria fide obtenta ñ ui¬
rib. Cõposita itaq insula se¬
curitate multiplici: suꝑa¬
tisq hostib uł uisibilib uł
carne conspicuis: reditum
tranquillã nauigationẽ
& merita ꝓpria & inteesfio
beati martrris albani parauer̃ :
quietosq eos suorũ de sideri is
felix carina restituit.

Expanded text:
pernicitas credebatur: passim fupernicitas credebatur: passim fugiunt, arma projiciunt, gaudentes vel nuda corpora eripuisse discrimini: plures etiam timore sierant devoravit. Ultionem suam innocens exercitus intuetur, et victoriae concessae otiosus spectator efficitur. Spolia colliguntur exposita, et caelestis palmae gaudia miles religiosus amplectitur. Triumphant pontifices hostibus fusis sine sanguvictoria fide obtenta, non viribus. Composita itaque insula securitate multiplici, superatisque hostibus vel invisibilibus vel carne conspicuis, reditum tranquillam navigationem, et merita propria et intercessio beati martyris Albani paraverunt, quietosque eos suorum desideriis felix carina restituit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit exercitus: fides feru&
inpͦꝰpło : & contempto armorũ
castrorũ. hostib nunciatur.
usiuecoriã quasi de inermi
eritate festanant. Quorũ
m̃ aduentus: exploratione
aegnoscił. Cũnq emensa solẽ¬
itate paschali recens de laua¬
o pars maior exercitus ar¬
na caꝑe. & bellũ parare tẽp¬
Ar&: germanus ducẽ se p̃lu
fitee᷑: Eligit expeditos. cireũ¬
ita percurrit: & eregione
qua hostiũ sꝑabad᷑ aduentus.
uallẽ circundatã editis mon¬
tib intuet᷑. Quo in loco nouũ
eõponit exercitũ: ipse duxag¬
minis. It iam aderat ferox
hosciũ multitudo : quã appro¬
pinquare intuebant᷑ in insidus
conscituti. Tũ subito germanꝰ
signifer uniuersos admonet
& pͣdicat ut uoci suȩ uno ela¬
more respondeant: securisq
hostib qͥ se insꝑacos adesse con¬
multaplicant. Hoftile agmen
sed etiã ipsam celi machinam
concremiscunt. Trepidationey
miectaruix sufficere pedũ

Expanded text:
procedit exercitus, fides fervet procedit exercitus, fides fervet in populo, et contempto armorum castrorum hostibus nuntiatur, qui victoriam quasi de inermi alacritate, festinant; quorum tamen adventus exploratione cognoscitur. Cumque, emensa sollemnitate paschali, recens de lavacro pars maior exercitus arma capere et bellum parare temptaret, Germanus ducem se proelii profitetur. Elegit expeditos, circumiecta percurrit et e regione, qua hostium sperabatur adventus, vallem circumdatam editis montibus intuetur. Quo in loco novum conponit exercitum ipse dux agminis. 18. Et iam aderat ferox hostium multitudo, quam adpropinquare intuebantur in insidiis constituti: cum subito Germanus signifer universos admonet et praedicit, ut voci suae uno clamore resphostibus qui se insperatos adesse conmultiplicant: hostile agmen sed etiam ipsam caeli machinam contremiscunt, trepidationique injectae vix sufficere pedum
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ: ut die reddito itineris la¬
borẽ subir& intrepidus. In¬
terea saxones pictiq bel Alũ
aduersũ brittones iunctis ui¬
rib: susceper̃ : qͦs eadẽ necessi¬
tas in castra contraxerate.
Et cũ trepidi partes suas pe¬
ne impares udicarent : scõrũ
antiscitũ auxiliũ pecier̃. Qui ꝓ¬
missũ maturantes aduentũ:
tantũ pauentib fiduciȩ contu¬
ler̃ : ut accessisse maximꝰ crede¬
ret᷑ exercitus. Itaq: apostolicis
ducib xpc̃ militabat in cascris
AderanT̃ etiã qua dra gesimae
uenerabiles dies: qͦs religiosio¬
res reddebat pͣsentia sacerdotũ
intantũ ut qͦtidianis p̃dicatio¬
nib infaituti. certatim pͦꝰpłi ad
grãm baptismatis conuolareN
Nã maxima exercitꝰ multitu¬
do undã lauacri salutaris ex¬
petiit: & eccła ad diẽ resur¬
rectionis dñcȩ frondib con¬
texta cõponit᷑ atq in expedi¬
tione cãpestri instar ciuitatis
aptat᷑. Madidus baptismate

Expanded text:
tatem, ut, die reddito, itineris latatem, ut, die reddito, itineris laborem subiret intrepidus. 17. Interea Saxones Pictique bellum adversus Brittanos iunctis viribus susceperunt, quos eadem necessitas in castra contraxerat; et cum trepidi partes suas paene inpares iudicarent, sanctorum antestitum auxilium petierunt. Qui, promissum maturantes adventum, tantum securitatis ac fiduciae contulerunt, ut accessisse maximus crederetur exercitus, itaque apostolicis ducibus Christus militabat in castris. Aderant etiam quadragesimae venerabiles dies, quos relegiosiores reddebat praesentia sacerdotum, in tantum, ut, cotidianis praedicationibus instituti, certatim ad gratiam baptismatis convolarent; nam maxima devoti exercitus multitudo undam lavacri salutaris expetiit. Ecclesia ad diem resurrectionis dominicae frondibus contexta conponitur et in expeditione campestri instar civitatis aptatur. Madidus baptismatis
Abbreviated transcription (Latin):
tione ñ passus. ẽ. At multitu¬
do om̃is. desꝑatione ꝑterrita :
obuã currit incendio. Sed ut
dĩ potentia manifestior appa¬
rer& : quicqͥd custodire tẽp¬
tauerat turba consumitur :
qͦd uͦ iacens & infirmus defen¬
uiri expauescens flamma
transiliuit. ultra citraq dese¬
uiens. d int̃ globos flammanhis
incendii in colume tabernaculũ
qͦd habitator inclusus seruabat
emicuit. Exultat turba mira¬
culo: & uictã se diuinis uirtu¬
tib gratulat᷑. Excubabat dieb
ac noctib ante tuguriũ pauꝑis
uulgus sine numero: hi animas
curare cupientes. hi corpora.
Referri nequeuni. quȩ xpẽ
faciebat infirmus. Et cũ debili¬
tati suȩ nichil remedii pateret᷑
adhiberi: quadã nocte canden¬
tẽ niueis uestib uicht sibi ades¬
se ꝑsonã. quȩ manu extensa ia¬
centẽ uideret᷑ attollere : eũq
consistere firmis uestigiis im¬
ꝑabat. Postquã horã ita fugatis
dolorib recepit pristinã sani¬

Expanded text:
tione non passus est. At multitutione non passus est. At multitudo omnis desperatione perterrita, obviam currit incendio. Sed ut Dei potentia manifestior appareret, quidquid custodire tentaverat turba, consumitur; quod vero jacens et infirmus defenviri, expavescens flamma transiliviens, et inter globos flammantis incendii incolome tabernaculum, quod habitator inclusus servabat, emicuit. Exultat turba miraculo et victam se divinis virtutibus gratulatur. Excubabat diebus ac noctibus ante tugurium pauperis turba sine numero, hi animas curare cupientes, hi corpora. Referri nequeunt, quae Chrisfaciebat infirmus; et cum debilitati suae nihil remedii pateretur adhiberi, quadam nocte candentem niveis vestibus vidit sibi adesse personam, quae manu extensa iacentem videretur adtollere eumque consistere firmis vestigiis imperabat. Post quam horam ita, fugatis doloribus, recepit pristinam sani
Abbreviated transcription (Latin):
scõrũ ex diuersis regionib col¬
lecta qͦs parib meritis receꝑat
cȩlũ. sepulchri qͦq unus tener&e
hospitiũ. Quib depositis hono¬
rifice atq sociatis: de loco ip¬
so ubibeati martrris effusus e¬
rat sanguis. massam pulueris
secũ portaturus abstulit: in qͣ
apparebat cruore seruato
rubuisse martrrũ cedẽ. ꝑse¬
cutore pallente. Quib ita ges¬
tis: innumera hominũ
eodẽ die ad dñm turba
deuts: insidiator inimicus. ca¬
sualib: laqueis pͣparatis. germa¬
ni pedẽ lapsus occasione contri¬
uit: ignorans merita illius sic̃
beatissimi afflictione corporis
ꝓpaganda. Et dũ aliquandiu
uno in loco infirmitatis necessi¬
tate teneret᷑: in uicinia qua
manebat casuale exarsit incen¬
diũ. Qđ consumptis domib quȩ
illic palustri harundine tege
idem iacebat flabris stimulan¬
tib ferebat᷑. Concursus omĩũ
ad antisatẽ conuolauit: ut
crepatis: moueri se fidei p̾sũp¬¬

Expanded text:
sanctorum ex diversis regionibus colsanctorum ex diversis regionibus collecta, quos pares meritis receperat caelum, sepulcri quoque unius teneret hospitium. Quibus depositis honorifice, atque sociatis, de loco ipso, ubi beati martyris effusus erat sanguis, massam pulveris secum portaturus abstulit, in qua apparebat, cruore servato, rubuisse martyrum caedem, persecutore pallente. Quibus ita gestis, innumera hominum eodem die ad Dominum turba deunt, insidiator inimicus, casualibus laqueis praeparatis, Germani pedem lapsus occasione contrivit, ignorans merita illius, sicut Job beatissimi, afflictione corporis propaganda: et dum aliquandiu uno in loco infirmitatis necessitate teneretur, in vicina qua manebat casula exarsit incendium: quod consumptis domibus quae illic palustri harundine tegebulum in quo idem jacebat, flabris stimulantibus ferebatur. Concursus omnium ad antistitem convolavit, ut crepatis, moveri se, fidei praesump
Abbreviated transcription (Latin):
tib dep̃cant᷑. Qui inclinatos ani¬
mo aduersarios intuentes. ora¬
tionẽ breuit̃ fundunt: ac de¬
inde germanus plenus spũ scõ
inuocat trinitatẽ. Nec mora ad¬
hȩrentẽ lateri suo capsulã cũ
scõrũ reliquis collo auulsam.
manib cõprehendit: eãq in con¬
spectu omniũ puellȩ oculis appli¬
cauit. Quos statim euacuatis
enebris: lumen ueritatis imple¬
Vit E xultant parentes miraculor
iscontremiscit. Post quẽ diẽ
ta ex animis omniũ suasio ini¬
qua deleta c̃ : ut sacerdocũ do¬
ctrinã sitientib desideris seeta¬
reqͣ. Cõpressa itaq ꝑuersita¬
te daminabili eiꝰq: auctorib con¬
futatis. atq animis omniũ fidei
puritate cõpositis: sacerdotes
beatũ albanũ martrrẽ aucto
tier̃. Vbi germanus omiũ apło¬
rũ diuersorũq martrrũ reliqͥ
as secũ habers. facta oratione
iussit reuelli sepulchrũ. p̃ciosa
ibidẽ munera conditurus : ar¬
bitrans oportunũ. ut membra

Expanded text:
tibus deprecantur: qui inclinatos anitibus deprecantur: qui inclinatos animo adversarios intuentes, orationem breviter fundunt: ac deinde Germanus plenus Spiritu sancto, invocat Trinitatem; nec mora, adhaerentem lateri suo capsulam cum sanctorum reliquiis collo avulsam manibus comprehendit, eamque in conspectu omnium puellae oculis adplicavit, quos statim evacuatos tenebris lumen veritatis implevit. Exultant parentes, miraculum populus contremiscit: post quam diem ita ex animis omnium suasio iniqua deleta est, ut sacerdotum doctrinam sitientibus desideriis sectarentur. Compressa itaque perversitate damnabili, ejusque auctoribus confutatis, atque animis omnium fidei puritate compositis, sacerdotes beatum Albanum martyrem, acturtierunt, ubi Germanus omnium apostolorum, diversorumque martyrum secum reliquias habens, facta oratione, jussit revelli sepulcrum, pretiosa ibidem munera conditurus; arbitrans opportunum ut membra
Abbreviated transcription (Latin):
tes: dispariconditione dissimi¬
les. Hinc diuina fides: inde
humana p̃sũptio. Hinc pietas:
inde suꝑbia. Inde pelagius
auctor: hinc xpõ. Primo ita
loco beatissimi sacerdotes prȩ
tandi : quȩ sola nuditate uer¬
borũ diu in anit̃ & aures oc¬
cupauit & tẽpora. Deinde
antistitesuenerandi: torren¬
tes eloquii fui cũ apłicis. et
Miscebat᷑ sermo ꝓprius cũ di¬
uno : & assertiones modeftiss¬
mas lectionũ testimonia sequa¬
bant᷑. Conuincit᷑ uanitas ꝑfidi
confutat᷑: ita ut ad singulas
uerborũ obiectiones errare sq
dũ respondẽ nequeuos. faterei
Popłs arbiter uix manus conti¬
net : iudiciũ tam̃ clamore testã¬
um subito quidã tribum¬
nitiȩ potestatis. cũ coniu¬
ge ꝓcedit in mediũ. filiam. &
annorũ cȩcam. curandã sacer¬
dotib: offerens. Quã illi aduer¬
sariis offerri p̃ceper̃. Sed hi
conscientia puniente de terria:
ungunt cũ parentib p̃ces: et
curationẽ paruulȩ a sacerdo¬

Expanded text:
tes dispari conditione dissimites dispari conditione dissimiles; hinc divina fides, inde humana praesumptio; hinc pietas, inde superbia; inde Pelagius auctor, hinc Christus. Primo in loco beatissimi sacerdotes  Al.tandi, quae sola nuditate verborum, diu inaniter et aures occupavit et tempora: deinde antistitestes eloquii sui cum apostolicis et miscebatur sermo proprius cum divino, et adsertiones violentissimas lectionum testimonia sequebantur. Convincitur vanitas, perfidia confutatur, ita ut ad singulas verborum obiectiones reos se, dum respondere nequeunt, faterentur. Populus arbiter vix manus continet, iudicium tamen clamore testaum subito quidam tribunitiae potestatis cum conjuge procedit in medium, filiam decem annorum caecam curandam sacerdotibus offerens, quam illi adversariis offerri praeceperunt: sed hi conscientia puniente deterriti, jungunt cum parentibus preces, et curationem parvulae a sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
niarũ insulã apostolici sacer¬
dotes raptim opinione. pͣdicati
ñ solũ inecclesus. uerũ etiã ꝑ
triuia. ꝑrura. p̃dicabat᷑ : ita
ut passim & fideles cathobci fir¬
marent᷑ & de prauati uiã corre¬
ctionis agnoscerens. Erat illis
ritas ꝑ conscientiã : doctrina
plitteras : uirtutes ex meritis.
ltaq: regionis uniuersitas: iti
eorũ sententiã prõpta tran¬
sierat. Latebant abditi sinis¬
trȩ ꝑsuasionis auetores : et
more maligni sp̃s gemebads
perire sibi ppłoseua dentes.
Ad extremũ diuturna medita¬
tione concepta: p̃sumunt in i¬
re conflictũ. Procedunt conspi¬
cui diuitiis. ueste fulgentes.
circundati assentatione mul¬
torũ : discrimenq certatami¬
nis subire maluer̃. quã in po¬
pło quẽ subuerteratđ pudorẽ
taciturnitatis incurrere: ne
uiderent᷑ se ipsi silentio damna¬
iusse. Illic plane immensa
multitudo: etiã cũ coniugib
Aderat pꝰpłs : et spectator fu
turus & iudex. Astabant par¬

Expanded text:
niarum insulam apostolici sacerniarum insulam apostolici sacerdotes raptim opinione, praedicatnon solum in ecclesiis, verum etiam per trivia, per rura praedicabatur; ita ut passim et fideles catholici firmarentur, et depravati viam correctionis agnoscerent. Erat illis ritas per conscientiam, doctrina per litteras, virtutes ex meritis. Itaque regionis universitas in eorum sententiam prompta transierat. Latebant abditi sinistrae persuasionis auctores, et more maligni spiritus, gemebant perire sibi populos evadentes, ad extremum diuturna meditatione concepta praesumunt inire conflictum. Procedunt conspicui divitiis, veste fulgentes, circumdati adsentatione multorum: discrimenque certaminis subire maluerunt, quam in populo quem subverterant pudorem taciturnitatis incurrere, ne viderentur se ipsi silentio damnavisse. Illic plane inmensa multitudo, etiam cum conjugibus aderat populus expectator, et futurus judex, adstabant par
Abbreviated transcription (Latin):
nauigiũ suꝑ fusis fluctib mer¬
gebat᷑. Tũ beatꝰ lupus om̃sq
turbati: excitaNs seniorẽ ele¬
m̃tis furentib opponendum.
ui ꝑiculi immanitate con¬
pto oleo in nomine scẽ trinitatis
leui asꝑgine fluctus seuientes op¬
pͥmit collegã cõnon& hortat᷑
uniuersos oratio uno ore & cla¬
more ꝓfundit᷑. Adest diuinitas.
fugant᷑ inimici. tranqͥllitas sere¬
na subsequit᷑. uenti e contrario
ad itineris ministeria reuer¬
tunt᷑. Decursisq breui spacus
pelagi: optati litoris qͥete poti¬
unt᷑: Ibi conueniens ex diuer¬
sis partib multitu do: excepit
sacerdotes. qͦs uenturos etiã uat¬
cinatio aduersa p̃dixerat. Nun¬
ciabant enĩ sinistri sp̃s: qͦd cime¬
bant. Qui imꝑio sacerdocũ dũ
ab obsessis corporib detrudu¬
ne᷑. & tẽpestatis ordinẽ. & ꝑicu¬
la quȩ intulerans fatebant᷑: uic¬
tosq se eorũ meritis & imꝑio¬
ñ negabant. Interea brittan¬

Expanded text:
navigium superfusis fluctibus mernavigium superfusis fluctibus mergebatur. Tum beatus Lupus, omnesque turbati excitant seniorem elementis furentibus opponendum; qui periculi inmanitate conpto oleo, in nomine Trinitatis levi aspergine fluctus saevientes obpressit. Collegam commonet, hortatur universos, oratio uno ore et clamore profunditur. Adest divinitas, fugantur inimici, tranqna subsequitur, venti e contrario ad itineris ministeria revertuntur, decursisque brevi spatiis pelagi, optati littoris quiete potiuntur. Ibi conveniens ex diversis partibus multitudo excepit sacerdotes, quos venturos etiam vaticinatio adversa praedixerat. Nunciabant enim sinistri spiritus quod timebant, qui imperio sacerdotum dum ab obsessis corporibus detruduntur, et tempestatis ordinem et pericula quae intulerant fatebantur, victosque se eorum meritis et imperio non negabant. Interea Britta
Abbreviated transcription (Latin):
coneorũ annos: heresis pelagi¬
ana ꝑ agricolã illata seueri¬
filiũ.
fidẽ brittanniarũ fȩda peste
latenus uellent. neq uersutiã
ne fariȩ ꝑsuasionis refutare
uerbis certando sufficerent:
inueniunt salubre consiliũ.
ut agallicanis antistitib
auxiliũ belli spũalis in qͥrañ
Quã ob causam collecta mag
deberent: atq omniũ iudicio
germanus autisio derensis. & lu
cũ prõpta deuotione p̃ces & ius¬
sa scẽ eccłȩ suscepissent. in tranꝰ
oceanũ : & usq ad mediũ itine¬
ris. qͦ a gallicano sinu brittan¬
nias usq tendit᷑ sec undis fla¬
tib nauis tuta uolabat. Tum
talesq uiros ad recuꝑ andã
ẽq nubiũ nocte subducunt :
ientorũ furores uela ñ sustines̃
Cedebans ministeria uicta nauta¬
rũ : ferebat᷑ nauigiũ oratione
n uirib Et casudux ipse uł pon¬
tifex fractꝰ corpore. lassitudi¬
ne ac sopore resolutus . ẽ. Tum
ũ qͣsi repugnatore cessante: tẽ¬
pestas excitata conualint & iã

Expanded text:
eresis Pelagiana per Agricolam inlata, Severifilium, fidem Brittaniarum foeda peste latenus vellent, neque versutiam nefariae persuasionis refutare verbis certando sufficerent, inveniunt salubre consilium, ut a Gallicanis antistitibus auxilium belli spiritalis inquirant. Quam ob causam collecta magndeberent: atque omnium judicio Germanus Autissiodorensis, et Lucum prompta devotione preces et jussa sanctae Ecclesiae suscepissent, intrant Oceanum, et usque ad medium itineris quo a Gallico sinu Brittanias usque tenditur, secundis flatibus navis tuta volabat. Tum talesque viros ad recuperandamdiemque nubium nocte subducunt; ventorum furores vela non sustinent; cedebant ministeria victa nautarum; ferebatur navigium oratione, non viribus: et casu dux ipse vel pontifex fractus corpore, lassitudine ac sopore resolutus est. Tum vero quasi repugnatore cessante, tempestas excitata convaluit, et jam
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. Utebant᷑ eotẽpore du¬
ce ambrosio aureliano. uiro
nȩ gentis. p̃fatȩ tẽpestati suꝑ¬
fuerat. occisis in eadẽ parentib.
regiũ nom̃ & insigne ferentib.
Hoc gͦ duce uires capessuts
brittones: & iuctores ꝓuocan¬
tes ad p̃liũ. uictoriã ipsi dõ
fauente suscipiuns. Et ex eo tẽ¬
pore. nunc ciues. nunc hostes
uincebant: usq ad annũ obses¬
ñ minimas eisdẽ hostib: stra¬
ges dabant: quadragesimo
circit̃ & quarto anno adue¬
ntus eorũ inbrittanniam.
Sed hȩc postmodũ. NIE¬

Expanded text:
rentur. Utebantur eo tempore durentur. Utebantur eo tempore duce Ambrosio Aureliano viro nae gentis praefatae tempestati superfuerat, occisis in eadem parentibus regium nomen et insigne ferentibus. Hoc ergo duce vires capessunt Brittones, et victores provocantes ad praelium, victoriam ipsi, Deo favente, suscipiunt. Et ex eo tempore nunc cives, nunc hostes vincebant, usque ad annum obsesn minimas eisdem hostibus strages dabant, quadragesimo circiter et quarto anno adventus eorum in Brittaniam. Sed haec postmodum.
Abbreviated transcription (Latin):
pereuntis suꝑficiẽ obtexitꝰ. Ru¬
ebans ȩlificia publica simul &
priuata : passim sacerdotes int̃
altaria trucidabant᷑. Prȩsules
cũ p̃płis. sine ullo respectdi ho¬
noris ferro parit et flaminis
absumebant᷑. Nec erat qͥ crude¬
lit̃ intemptos sepulturȩ trac¬
der&. Itaq non nulli de mlse¬
randis reliquiis. in montib cõ
manꝰ hostib: dabant : ꝓaccipi¬
endis alim̃torũ subsidus para¬
Nȩt̾nũ subire seruitiũ. si
tam̃ ñ continuo trucidarent᷑
Alii transmarinas regiones.
dolentes petebant: alii ꝑstan¬
tes in patria trepidi paupe¬
rẽ uita in montib siluis. uł
rupib ardius. suspecti semp.¬
agebant. At ubi hostilis exer¬
citus ext̃minatis disꝑfisq in¬
sulȩ indigenis domũ reuer¬
sus.ẽ: cȩper̃ & illi paulatim
uires animosq resumere. e¬
mergentes de latibulis qͥb ab di
auxiliũ cȩleste p̃cantes. ne usq
ad int̃nitionẽ usqueqͣq dele¬

Expanded text:
pereuntis superficiem obtexit. Rupereuntis superficiem obtexit. Ruebant aedificia publica simul et privata, passim sacerdotes inter altaria trucidabantur, praesules cum populis, sine ullo respectu honoris ferro pariter et flammis absumebantur, nec erat qui crudeliter interemptos sepulturae traderet. Itaque nonnulli de miserandis reliquiis, in montibus commanus hostibus dabant, pro accipiendis alimentorum subsidiis aeternum subituri servitium, si tamen non continuo trucidarentur: alii transmarinas regiones dolentes petebant: alii perstantes in patria trepidi pauperem vitam in montibus, silvis, vel rupibus arduis suspecta semperint. At ubi hostilis exercitus, exterminatis dispersisque insulae indigenis, domum reversus est, coeperunt et illi paulatim vires animosque resumere, emergentes de latibulis quibus abditiauxilium caeleste precantes ne usque ad internecionem usquequaque dele