comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
milia. Liuius refert & carpentarios
mille stetisse in armis contra roma
norum aut domesticam quies
extraneis bellis int̾pellatam.¬
aut externos ꝓuentus morbis interu¬
rib aggrauatus. tantum ut omnib¬
modis ingentes animi ubicumq pͥ¬
rentur: hanc cruentam tristemq ui¬
toriam pestilentia ciuitatis honerai
& triumphales pompas obuie morti¬
orum excequie polluert. nec erat cu
de triumpho gaudium suaderetur.
cum tota ciuitas aut egris suspirare.
aut mortuis. Sequitur annus quo n¬
mani instaurato a samnitib bello
uic̾ti sunt: atq in castra fugerunt. Pe¬
ea uͦ samnites nouum habitum ani¬
mumq sum̃tes hoc ẽ de argentatis a¬
mis acuestib: paratoq animo nͥun¬
cant mori. bello sese offerunt. Adu̾si
quos papirius consul cum exercitu
dens eos tam feliciter confecit belluo
constanter arripuit. Nam in hoc p¬
lio xii milia cesa hostium. tria milia
capta referuntur. S hanc qͦ istius u¬

Expanded text:
millia Livius refert, et carpentarios millia Livius refert, et carpentarios mille in armis contra aciememper Romanorum, aut domesticam quietem extraneis bellis intaut externos prouentus morbis interioribus adgrauatos, tantum ut omnimodis ingentes animi undecumque premerentur — hanc cruentam tristemque uictoriam pestilentia ciuitatis onerauit et triumphales pompas obuiae mortuorum exsequiae polluerunt. nec erat cui de triumpho gaudium suaderetur, cum tota ciuitas aut aegris suspiraret aut mortuis. Sequitur annus, quo Romani instaurato a Samnitibus bello uicti sunt atque in castra fugerunt. postea uero Samnites nouum habitum animumque sumentes, hoc est deargentatis armis ac uestibus, paratoque animo ni uincant mori, bello sese offerunt. aduersum quos Papirius consul cum exercitu dens eos tam feliciter confecit bellum quam constanter arripuit. nam in hoc proelio xu milia hostium caesa, III milia capta referuntur. sed hanc quoque istius u
Abbreviated transcription (Latin):
ximo quinto. & decio mure con¬
sulib: quatuor fortissimi florentissimiq
italie populi inunum agnen fedusq
coierunt. Namq etruci. umbri. sam¬
nites & galli: uno agmine conspirantes
romanos delere conati sunt. T̃ remefac¬
ti hoc bello romanorum animi. & la¬
be facta fiducia ẽ: nec ausi sunt totum
sperare de uirib s dolo diuisere hostes.
tucius rati plurib se bellis implicare
quam grauib Itaq cum quibusdam¬
ex suis ad populandos hostiles agras
inumbriam etruriamq p̾missis. um¬
brorum etruscorũq exercitum redire
ad tuitionem suorum coegissent: cum
samnitib & gallis bellum mire ꝓpera¬
runt. In quo bello cum gallorum im¬
petu romani p̃merentur: decius con¬
sul occisus ẽ. Fabius tam̃ pꝰ magnam
lorum cesa. romanorum uero septem
milia. ex decĩ tantum modo parte qͥ
occisus ẽ: extinc̾ta referuntur. Fuisse
autem absq etruscis & umbris quos
astu romani bello aduocauerant:
gallorum & sannitũ peditũ cxl milia

Expanded text:
ximo, Q. Decio Mure consulibus, quatuor fortissimi florentissimique Italiae populi in unum agmen foedusque coierunt. Namque Hetrusci, Umbri, Samnites et Galli, uno agmine conspirantes, Romanos delere conati sunt. Tremefacti hoc bello Romanorum animi et labefactata fiducia est, nec ausi sunt totum sperare de uiribus: dolo diuisere hostes, tutius rati pluribus se bellis inplicare quam grauibus. itaque cam, quibusdam suis ad populandos hostiles agros in Vmbriam Etruriamque praemissis, Vmbrorum Etruscorumque exercitum redire ad tuitionem suorum coegissent, cum Samnitibus et Gallis bellum inire properarunt. in quo bello cum Gallorum impetu Romani premerentur Decius consul occisus est. Fabius tamen post magnam lorum caesa, Romanorum uero septem milia ex Decii tanoccisus est, exstincta referuntur. Fuisse autem absque Etruscis, et Umbris, quos astu Romani bello avocaverant, Gallorum et Samnitum peditum CXL millia
Abbreviated transcription (Latin):
consulibꝰ: ethna uasto tremo¬
re concussa exxundait igne¬
is globis. R ursusq alio de lippara in¬
sula & uicinum circa eam mare in
tantum efferbuit. ut adustas quoq
rupes dissoluerit. tabulata nauium
liquefactis cexis extorruerit. excani¬
matos pisces suꝑnatantesq excoxerit.
homines quoque nͥ qui longiuis potue¬
re diffugere reciprocato hanelitu calidi

Expanded text:
consulibus Aetna uasto tremore concnssa exundauit igneis globis, rursusque alio die Lipara insula et uicinum circa eam mare in tantum efferbuit, ut adustas quoque rupes dissoluerit, tabulata nauium liquefactis ceris extorruerit, exanimatos pisces supematantesque excoxerit, homines quoque, nisi qui longius potuere diffugere, reciprocato anhelitu calidi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ bonum ꝑ seipsum: sic ex necessitate
colligitur aliquid ẽe summe magnũ
qm̃ quecumq magna sunt. ꝑ unũ
aliquid magna sunt. qđ magnum
ẽ ꝑ seipsum. Dico aut̃ ñ magnum
spacio. ut ẽ corpus aliquod: s quod
quanto maius. tanto melius ẽ aut
dignius. ut ẽ sapientia. Et qm̃ non
potest eẽ summe magnum. nisi id qd
ẽ summe bonum: necesse est aliquid
ẽẽ maximum & optimum: id ẽ sum

Expanded text:
est bonum per seipsum; sic ex necessitate est bonum per seipsum; sic ex necessitate colligitur aliquid esse summe magnum, quoniam quaecunque magna sunt, per unum aliquid magna sunt, quod magnum est per seipsum. Dico autem non magnum spatio, ut est corpus aliquod; sed quod quanto majus, tanto melius est aut dignius, ut est sapientia. Et quoniam non potest esse summe magnum, nisi id quod est summe bonum, necesse est aliquid esse maximum et optimum, id est sum
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur salus. & quȩ saluti ꝓsunt:
aut ꝓpt̾ quamlibet honestatem. sic̃
pulchritudo estimatur bona. & que
pulchritudinem iuuant. S qm̃
iam ꝑspecta racio nullo potest dissol¬
ui pacto: necesse ẽ om̃e quoq utile
uł honestũ. si uere bona sunt. ꝑ idip¬
sum ẽẽ bona. ꝑ quod necesse ẽ eẽ cunc
ta bona. quicquid illud sit. Quis au¬
tem dubitet illud ipsum ꝑ quod cũcꝰ¬
ta sunt bona. ẽẽ magnum bonum:
Illud igitur ẽ bonumꝰ ꝑ seipsum: qm̃
om̃e bonum ẽ ꝑ ipsum. Ergo conseqͥt᷑
aut maius ẽ eo bono qđ ꝑ seẽ bonum.
Illud itaq solum ẽ summe bonum:
qđ solum ẽ ꝑ se bonum. Id enim sum¬
mum ẽ. qd̾ sic suꝑeminet aliis: ut nec
par habeat. nec prestantius. S qđ ẽ
summe bonum: est etiam sũme mag¬
num. Est igitur unum aliquid sũ¬
me bonum ⁊ summe magnũ: id est
uemadmodum aut̃ inuentumẽ.
aliquid ẽẽ summe bonũ. qm̃ cunc¬
ta bonaꝑ unum aliquid sunt bona. qd̃

Expanded text:
dicitur salus, et quae saluti prosunt; dicitur salus, et quae saluti prosunt; aut propter quamlibet honestatem, sicut pulchritudo aestimatur bona, et quae pulchritudinem juvant. Sed quoniam jam perspecta ratio nullo potest dissolvi pacto, necesse est omne quoque utile vel honestum, si vere bona sunt, per idipsum esse bona per quod necesse est cuncta esse bona, quidquid illud sit. Quis autem dubitet illud ipsum, per quod cuncta sunt bona esse magnum bonum? Illud igitur est bonum per seipsum; quoniam omne bonum est per ipsum. Ergo consequituaut majus eo bono quod per se est bonum. Illud itaque solum est summe bonum, quod solum est per se bonum. Id enim summum est, quod sic supereminet aliis, ut nec par habeat, nec praestantius. Sed quod est summe bonum, est etiam summe magnum. Est igitur unum aliquid summe magnumuemadmodum autem inventum est aliquid esse summe bonum, quoniam cuncta bona per unum aliquid sunt bona, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sis. siue in illis ȩqualit. siue inȩqua¬
liter. consideret᷑. Nam quȩcumq ius¬
ta dicunt᷑ ad inuicem. siue pariter.
siue magis uł minus: non possunt
intelligi iusta nͥ ꝑiusticiam. quȩ ñ
ẽ aliud & aliud in diuersis. Ergo cũ
certum sit qđ omĩa bona. si ad inuicẽ
conferantur. aut equalit̃ aut in eqͣ¬
lit̾ sint bona: necesse ẽ ut omĩa sint
ꝑ aliquid bona. quod intelligitur
idem in diuersis bonis. licet aliquã¬
do uideant᷑ bona dici alia ꝑ aliud. ꝑ
aliud enim uidetur dici bonus equꝰ.
quia fortis est: ⁊ ꝑ aliud bonus equꝰ
quia uelox ẽ. Cum enim dici uidea¬
tur bonusꝑ fortitudinem. & bonus
ꝑ uelocitatem: non tamen idemui¬
si equus quia fortis est aut uelox. ic¬
circo bonus est. quomͦ fortis & uelox
latro malus ẽ: Potiꝰ igitur quemad¬
modũ fortis ⁊ uelox latro ido malus ẽ
quia noxius ẽ: ita fortis & uelox equꝰ
iccirco bonus est. quia utilis ẽ. Et qͥ¬
dem nichil solet putari bonum. nisi

Expanded text:
ive in illis aequaliter sive inaequaliter consideretur. Nam quaecunque justa dicuntur ad invicem, sive pariter sive magis vel minus, non possunt intelligi justa nisi per justitiam, quae non est aliud et aliud in diversis. Ergo cum certum sit quod omnia bona, si ad invicem conferantur, aut aequaliter, aut inaequaliter sint bona, necesse est ut omnia sint per aliquid bona, quod intelligitur idem in diversis bonis, licet aliquando videantur bona dici alia per aliud. Per aliud enim videtur dici bonus equus, quia fortis est; et per aliud bonus equus, quia velox est. Cum enim videatur dici bonus per fortitudinem, et bonus per velocitatem, non tamen idem visi equus, quia est fortis et velox, idcirco bonus est; quomodo fortis et velox latro malus est? Potius igitur quemadmodum fortis et velox latro ideo malus est quia noxius est; ita fortis et velox equus idcirco bonus est, quia utilis est. Et quidem nihil solet putari bonum, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
quorum tam multam diu̾sitatẽ
et sensib corꝑeis exꝑim᷑. & racione
mentis discernimus: ẽ ne credendũ
ẽẽ unum aliquid. ꝑ qđ unum sint
bona quecumq bona sunt. an st̃
bona alia ꝑ aliud: Certissimum qͥ¬
dem. & om̃ib ẽ uolentib aduertere
ꝑspicuum. quia quecumq dicun¬
tur aliquid ita ut ad inuicem ma

Expanded text:
quorum tam multam diversitatem quorum tam multam diversitatem et sensibus corporeis experimur, et ratione mentis discernimus, estne credendum esse unum aliquid, per quod unum sint bona quaecunque bona sunt; an sunt bona alia per aliud. Certissimum quidem et omnibus est volentibus advertere perspicuum quia quaecunque dicuntur aliquid, ita ut ad in
Abbreviated transcription (Latin):
aliaq ꝑplura que de deo siue de eius
creatura necessarie credimus. aut
ñ audiendo. aut ñ credendo ignorat:
puto quia ea ipsa ex magna parte.
si uł mediocris ingenii est. potest ip¬
se sibi saltem sola racione ꝑsuadere:
Qđ cum multis modis facere possit:¬
unum ponam quẽ illi estimo eẽ ꝓmp¬
tissimum. Et enim cum om̃s frui so¬
lis his appetant. que bona putant:
in ꝓmptu ẽ. ut aliquando mentis
ocłm conu̾tat ad inuestigandum
illud. unde sunt bona ea ipsa quȩ
ñ appetit. nisiquia uidicat ẽẽ bona.
ut deinde racione ducente. &. illo
ꝓsequente. ad ea que irracionabilit
ignorat. racionabilit̾ ꝓficiat. In
quo tam̃ siquid dixero qđ maior ñ
monstret auctoritas. sic uolo accipi
ut quãuis ex racionib que mͥ uide¬
buntur. quasi necessarium conclu¬
datur: ñ ob hoc tamen om̃ino neces¬
sarium. s tantum sic int̾im uide¬
ri posse dicatur. Facile ẽ igitur. ut
aliquis sic secum tacitus dicat. Cũ
tam innumerabilia bona sint.

Expanded text:
aliaque perplura, quae de Deo, sive de ejus creatura necessario credimus, aut non audiendo, aut non credendo ignorat, putat quia ea ipsa ex magna parte, si vel mediocris ingenii est, potest ipse sibi saltem sola ratione persuadere. Quod cum multis modis facere possit,unum ponam, quem illi aestimo esse promptissimum. Etenim cum omnes frui solis his appetant, quae bona putant; in promptu est, ut aliquando mentis oculum convertat ad investigandum illud, unde sunt bona ea ipsa, quae non appetit, nisi quia judicat esse bona, ut deinde ratione ducente et illa prosequente ad ea, quae irrationabiliter ignorat, rationabiliter proficiat. In quo tamen si quid dixero, quod major non monstret auctoritas, sic volo accipi: ut quamvis ex rationibus, quae mihi videbuntur, quasi necessarium concludatur, non ob hoc tamen omnino necessarium, sed tantum sic interim videri posse dicatur. Facile est igitur ut aliquis sic secum tacitus dicat: Cum tam innumerabilia bona sint,
Abbreviated transcription (Latin):
quisq ñ ẽ aliud. quam sũme sim¬
plex unitas. & summe una simpli¬
citas. que nec multiplicari nec ali¬
ud & aliud ẽẽ potest. Porro unum
ẽ necessarium. Porro hoc ẽ illud unũ
necessariũ. in quo ẽ om̃e bonum:
immo qd ẽ omẽ & unũ. &. totũ & so¬
acita nc̃ anima mea: & erige
totum intellectũ tuũ: & cogita
qͣuantũ potes quale & quantũ sit
illud bonum. Si enim singula bo¬
na delectabilia sunt. cogita intente
quam delectabile sit illud bonũ qđ
continet iocunditatẽ om̃ium bono¬
rum: & ñ qualem in reb creatis su¬
mus exꝑti: s tanto differentẽ. quãto
differt creator a creatura. Si enim
bona ẽ uita creata: quã bona ẽ uita
creatrix: Si iocunda ẽ salus facta:
quam iocunda ẽ salus que facit om¬
nem salutẽ: Si amabilis est sapien¬
tia in cognitione rerũ conditarum:
quã amabilis ẽ sapientia quȩ om̃ia
condidit ex nichilo: Deniq si mul¬

Expanded text:
quisque non est aliud quam summe simquisque non est aliud quam summe simplex unitas et summe una simplicitas, quae nec multiplicari nec aliud et aliud esse potest. " Porro unum est necessarium ". Porro hoc est illud unum necessarium, in quo est omne bonum, immo quod est omne et unum et totum et socita nunc, anima mea, et erige totum intellectum tuum, et cogita quantum potes, quale et quantum sit illud bonum. Si enim singula bona delectabilia sunt, cogita intente quam delectabile sit illud bonum, quod continet iucunditatem omnium bonorum; et non qualem in rebus creatis sumus experti, sed tanto differentem quanto differt creator a creatura. Si enim bona est vita creata: quam bona est vita creatrix? Si iucunda est salus facta: quam iucunda est salus quae facit omnem salutem? Si amabilis est sapientia in cognitione rerum conditarum: quam amabilis est sapientia quae omnia condidit ex nihilo? Denique si mul
Abbreviated transcription (Latin):
bona: &. tam̃ non es nisiunum &
summũ bonũ. tu tͥ omnino suffici¬
ens. nullo indigens: quo om̃ĩa in¬
digent. ut sint. & ut bene sint .xxiii.¬
oc bonũ es tu ds pat: hoc ẽ uer¬
bum tuum id ẽ filius tuus.
Et enim ñ pot̾ aliud quam qđ es.
aut aliquid maius uł minus te
eẽ. in uerbo quo te ipsum dicis: q̃m
u̾bum tuũ sic ẽ uerum. quomͦ tu
uerax: & iccuto ẽ ipsa ueritas sic̃
tu. ñ alia quãtu. & sic estu simplex
ut de te ñ possit nasci aliud quam¬
quod tu es. Hoc ipsum ẽ amor unꝰ
& cõmunis tͥ &e filio tuo: id ẽ spiritꝰ
sanctus ab utroq ꝓcedens. Nam ide
amor ñ ẽ impar tibi aut filio tuo:
quia tantum amas te & illum. &
ille te & seipsum. quantus estu et
ille. nec est aliud ate & ab illo. qđ
dispar ñ ẽ tibi &e illi: nec de summa
simplicitate potest ꝓcedere. aliud quã
q est de quo ꝓcedit. Qd̃ aut̃ ẽ singu¬
lusquisq hoc ẽ tota tͥnitas simul. pa

Expanded text:
bona, et tamen non es nisi unum et bona, et tamen non es nisi unum et summum bonum, tu tibi omnino sufficiens, nullo indigens, quo omnia indigent ut sint, et ut bene sint. Capioc bonum es tu, deus pater; hoc est verbum tuum, id est filius tuus. Etenim non potest aliud quam quod es, aut aliquid maius vel minus te esse in verbo quo te ipsum dicis; quoniam verbum tuum sic est verum quomodo tu verax, et idcirco est ipsa veritas sicut tu, non alia quam tu; et sic es tu simplex, ut de te non possit nasci aliud quamquod tu es. Hoc ipsum est amor unus et communis tibi et filio tuo, id est sanctus spiritus ab utroque procedens. Nam idem amor non est impar tibi aut filio tuo; quia tantum amas te et illum, et ille te et seipsum, quantus es tu et ille; nec est aliud a te et ab illo quod dispar non est tibi et illi; nec de summa simplicitate potest procedere aliud quam quod est de quo procedit. Quod autem est singulus quisque, hoc est tota trinitas simul, pat
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ enim scłm temporũ contine
om̃ia temporalia: sic tua et̾nitas con¬
tinet ȩciam ipsa scła temporũ. Quȩ
scłm quidem ẽ. ꝓpt̾ indiuisibilem uni¬
tatẽ: scła ueroꝰ ꝓpt̾ int̾minabilẽ ĩmen¬
sitatẽ. Et quamuis ita sis magnus
dñe. ut om̃ia sint te plena. & sint in
te: sic tamen es sine om̃i spacio. ut
nec medium nec dimidiũ. nec ulla
pars sit inte: x .x ii.
in partib. & in quo aliquid ẽ muta¬
bile: ñ omnino ẽ qđ est. & qd̾ incepit
a ñ eẽ. & potest cogitari ñ ẽẽ. & nisi ꝑ
aliud subsistat. redit inn̾ẽẽ: & qđ ha¬
bet fuisse qđ iam ñ ẽ. & futurum ẽẽ
qd ñdum ẽ. id ñ ẽ ꝓprie & absolute.
Tu uero es qđ es. quia quicquid ali¬
quando aut aliquo mͦ es. hoc totus
& semꝑ es. Et tu es qui ꝓprie & sim¬
plicit̾ es: quia nec habes fuisse aut
futurum ẽẽ. s tantum p̾sens ẽẽ: nec
potes cogitari aliquando ñ ẽẽ. Et ui¬
ta es.& lux. & sapientia. & beatitu¬
do & ęt̾nitas. &. multa huiusmodi

Expanded text:
Sicut enim saeculum temporum continet omnia temporalia; sic tua aeternitas continet etiam ipsa saecula temporum. Quae saeculum quidem est, propter indivisibilem unitatem; saecula vero, propter interminabilem immensitatem. Et quamvis ita sis magnus, Domine, ut omnia sint te plena, et sint in te; sic tamen es sine omni spatio, ut nec medium, nec dimidium, nec ulla pars sit in te. CAPUT XXII. in partibus, et in quo aliquid est mutabile, non omnino est quod est. Et quod incepit a non esse et potest cogitari non esse, et nisi per aliud subsistat redit in non esse; et quod habet fuisse quod iam non est, et futurum esse quod nondum est: id non est proprie et absolute. Tu vero es quod es, quia quidquid aliquando aut aliquo modo es, hoc totus et semper es. Et tu es qui proprie et simpliciter es, quia nec habes fuisse aut futurum esse, sed tantum praesens esse, nec potes cogitari aliquando non esse. Et vita es et lux et sapientia et beatitudo et aeternitas et multa huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
ti lusitani cum mille romanis inquo¬
dam saltu contraxere pugnam: in
qua octoginta lusitanos romanos
autem trecentos & xix. cecidisse clau¬
dius refert. Et cum uictores lusita¬
ni sparsi ac securi abirent. unus ex
his longe a cȩteris segregatus cium a
circumfusis equitib pedestris ipse eẽt¬
deprehensus: unuis eorum equo lanca
fosso. ipsius equitis adunum ictum
gladii capud desecuisset. ita om̃s me¬
tu ꝑculit. ut prospectantib cunctis
ipse contemptus atq occisiis accedet

Expanded text:
ti Lusitani cum mille Romanis in quoti Lusitani cum mille Romanis in quodam saltu contraxere pugnam, in qua septuaginta Lusitanos, Romanos autem trecentos viginti cecidisse, Claudius refert, et cum victores Lusitani sparsi ac securi abirent, unus ex iis, longe a caeteris segregatus, cum, circumfusis, equitibus, pedes ipse deprehensus, unius eorum equo lancea perfosso, ipsius equitis ad unum gladii ictum caput desecuisset, ita omnes metu perculit, ut, prospectantibus cunctis, ipse contemptim atque otiosus abscederet.
Abbreviated transcription (Latin):
isdem consulib uiriatus in
hispania genere lusitanus.
homo pastoralis & latro. pͥmũ
infestando uias. deinde uastando ꝓ¬
uincias: postremo exercitus pretorũ
& consulum romanorum uincendo.
fugando. subigendo. maximus ter¬
ror romanis omnib fuit. Si quidem
hiberum & tagum maxima & diũ
sissimorum locorum flumina late tͣns¬
gredienti & ꝑuaganti gneuis uiciliꝰ
pretor. occurrit: qui continuo ceso usq
adinternitionem pene omni etcercitu
suo uix ipse pretor. cum paucis fuga
lapsus euasit. Deinde gaium glautiũ
precorem: idem uriatus multis p̾lus
fractum fugauit. Post etiam claudi¬
us unimaminis cum magnis inftrue¬
tib belli contra uiriatum missus. qͣ¬
si pro abolenda superione macula . tͤ¬
piorem ipse aucit infamiam. Nam
congressus cum uiriato: unuiersus
quas secum duxerat copias. maxxim¬
masq uires romani amisit exercitꝰ.
Uiriatus trabeas. fasces. ceteraq in¬
signia romana: in montib suis tro¬
phea preficit. Eodem tempore trecen¬

Expanded text:
Isdem consulibus Viriatus in Hispania genere Lusitanus, homo pastoralis et latro, primum infestando uias deinde uastando prouincias postremo exercitus praetorum et consulum Romanorum uincendo fugando subigendo maximo terrori Romanis omnibus fuit. siquidem Hiberum rsissimorum locorum flumina, late transgredienti et pervaganti C. Vetilius praetor occurrit: qui continuo, caeso usque ad internecionem pene omni exercitu suo, vix ipse praetor cum paucis fuga lapsus, evasit. Deinde C. Plautium praetorem idem Viriathus, multis praeliis fractum, fugavit. Post etiam Claudius Unimanus cum magno instructu belli contra Viriathum missus, quasi pro abolenda superiore macula, turpiorem ipse auxicongressus cum Viriato uniuersas quas secum deduxerat copias maximasque uires Romani amisit exercitus. Viriatus trabeas fasces ceteraqsignia Romana in montibus suis tropaea praefixit. Eodem tempore trecen
Abbreviated transcription (Latin):
amisso exercitu. ipse cum fortissimis
hostib se inmis cuit: ibiq intersetusẽ.
Codem anno tria milia seruorum. ⁊ qua¬
tuor milia naualuĩsociorum: in urbis
rome excidium coniurarunt. Et nisi ma
turata proditio consilium p̾uenisset:
destituta presidio ciuitas seruili manu¬
oCIperisset.

Expanded text:
amisso exercitu ipse confertissimis amisso exercitu ipse confertissimis hostibus ae inEodem anno tria millia servorum, et quatuor millia navalium sociorum in urbis Romturata proditio consilium praeuenisset, destituta praesidio ciuitas seruili manuperisset.
Abbreviated transcription (Latin):
I neo cornelio asinia. gaio dualio
consulib cum hamnibal senior.
oram italie maritimam instruc¬
ta septuaginta nauium classe uastar&.
romani & ipsi classem fabricari. atꝙ
instrui preceperunt: quod dualius con¬
sui celeriter impleuit. Nam infra sep¬
choris stetit. Cornelius asinia alter con¬
sul cum sexdecim nauib piron insu¬
lam petit: uͥ ab annibale quasi ad col¬
loquium pacis euocatus. punica fraude
captus. atq inuinculis necatus ẽ. Quod
dualius alter consul ut audiuit: cum
.xxx. nauib aduersus hamnibalem
ꝓfectus ẽ. Commisso nauali p̃lio hamni¬
bal amissa naui qua uehebatur: scapha
subductus aufugit: xxix. & una na¬
ues eius capte. tredecim merse. tria mi¬
lia hominum occisa. septem milia cap¬
ta referuntur. Postea carthaginien¬
ses. gaio. aquilio. floro. lucio. cornelio.
scipione consulibus: hamnonẽ in locũ
hannibalis subrogatum. pro sardis &
chorsis defensandis. nauali p̾lio p̾fece¬
runt. Qui a scipione consule uictus

Expanded text:
n. Cornelio Asina C. Duilio consulibus, cum Annibal senior oram Italiae maritimam instructa septuaginta navium classe vastaret, Romani et ipsi classem fabricari atque instrui praeceperunt: quod Duilius consul celeriter implevit. Nam intra sexchoris stetit. Cornelius Asina, consul alter, cum sedecim navibus Liparam insulam petiit, ubi ab Annibale, quasi ad colloquium pacis evocatus, Punica fraude captus 234 atque in vinculis necatus est. Quod ubi Duilius alter consul audiit, cum triginta nauibus aduersus Hannibalem profectus est. commisso nauali proelio Hannibal, amissa naui qua uehebatur, scapha subductus aufugit; triginta et una naues eius captae, tredecim mersae, tria milia hominum occisa, septem milia capta referuntur. Postea Carthaginienses C. Aquilio Floro L. Cornelio Scipione consulibus Hannonem in locum Hannibalis subrogatum pro Sardis et Oorsis defensandis nauali proelio praefecerunt, qui a Seipione consule uictus,
Abbreviated transcription (Latin):
luce & beatitudine tua: & iccir¬
co uersatur adhuc illa intenebris.
& miseria sua. Circumspicit enim:
&. ñ uidet pulchritudinem tuam.:
Auscultat: & ñ audit armoniã tuã.
Olfacit: & ñ ꝑcipit odorem tuũ. Guis¬
tat: & ñ cognoscit saporem tuum.
Palpat: & ñ sentit lenitatem tuam.
Habes enim hec dñe ds. inte tuo in¬
effabili mͦ. quia ea dedist reb a te
creatis. suo sensibili mͦ: s obriguer̃t.
s obstupuerunt. s obstructi su̾nt
sensus animȩ meȩ. uetusto languo¬
at meror et luctus. querentigau¬
dium & leticiam. Sꝑabat iã anima
mea sacietatem: & ecce it̾m obruit᷑
egestate. Affectabam iam comedere:
&& ecce magis esurire. Conabar assur¬
gere ad lucem dei: & recidi intenebras
meas. Immo ñ mͦ cecidi in eas: s sen¬
tio me inuolutum meis. Ante ceci¬
di: quam conciꝑet me mat̾ mea.
Certe in illis conceptus sum: & cum
earum obuolutione natus sum. Olĩ
certe in illo om̃s cecidimus : in quo

Expanded text:
luce et beatitudine tua; et idcirluce et beatitudine tua; et idcirco versatur illa adhuc in tenebris, et miseria sua. Circumspicit enim et non videt pulchritudinem tuam. Auscultat, et non audit harmoniam tuam. Olfacit, et non percipit odorem tuum. Gustat, et non cognoscit saporem tuum. Palpat, et non sentit levitatem tuam. Habes enim haec, Domine Deus, in te, tuo ineffabili modo, qui ea dedisti rebus a te creatis, suo sensibili modo; sed obriguerunt, sed obstupuerunt, sed obstructi sunt sensus animae meae vetusto languoat maeror et luctus quaerenti gaudium et laetitiam! Sperabat iam anima mea satietatem, et ecce iterum obruitur egestate! Affectabam iam comedere, et ecce magis <inchoo> esurire! Conabar assurgere ad lucem dei, et recidi in tenebras meas. Immo non modo cecidi in eas, sed sentio me involutum in eis. Ante cecidi, quam conciperet " me mater mea ". Certe in illis " conceptus sum ", et cum earum obvolutione natus sum. Olim certe in illo omnes cecidimus, " in quo
Abbreviated transcription (Latin):
& splendoris ibi ẽ: certe plusquã a crea
tura ualeat intelligi. x.u.
situ non es hoc ipsum. pot̾ cogitari ali¬
quid maius te. qđ fieri nequit. xui.¬
ere dñe hȩc ẽ lux inaccessibilis in
qua habitas. Uere enim n̾ est
aliud qđ hanc penetret: ut ibi te ꝑui¬
deat. Uere id̾o hanc non uideo. qr. ni¬
mia mͥ ẽ. &. tam̃ quicquid uideo ꝑ
illam uideo: sic̃ infirmus ocłs quod
uidet ꝑlucem solis uidet. quã in ipso
sole nequit aspicere. Non pot̾ intellec¬
tus meus ad illam. Nimis fulget:
non capit illam: nec suffert ocłs aĩe
mee. diu intendere in illã. Reu̾b̾at᷑
fulgore: uincit᷑ amplitudine: obrui¬
turꝰ imm̃sitate: confundit᷑ capacita¬
te. O summa &. in accessibilis lux.
o tota & beata ueritas. quã longe es
ame. qui tam ꝓpe tͥ sum. Quã remo¬
ta es a conspectumeo: qui sic p̃sens sũ
conspectuituo. Ubiq es tota presens:
& ñ te uideo. In te moueor & inte sũ:
et ad te ñ possum accedere. Intra me
& circa me es: & non te sentio.xuii.

Expanded text:
 splendoris ibi est! Certe plus quam a creatura valeat intelligi. Capitsi tu non es hoc ipsum, potest cogitari aliquid maius te; quod fieri nequit. ere, domine, haec est lux inaccessibilis, in qua habitas. Vere enim non est aliud quod hanc penetret, ut ibi te pervideat. Vere ideo hanc non video, quia nimia mihi est; et tamen quidquid video per illam video, sicut infirmus oculus, quod videt, per lucem solis videt, quam in ipso sole nequit aspicere. Non potest intellectus meus ad illam, nimis fulget, non capit illam, nec suffert oculus animae meae diu intendere in illam. Reverberatur fulgore, vincitur amplitudine, obruitur immensitate, confunditur capacitate. O summa et inaccessibilis lux! O tota, et beata veritas, quam longe es a me, qui tam prope tibi sum! Quam remota es a conspectu meo, qui sic praesens, sum conspectui tuo! Ubique es tota praesens, et non te video. In te moveor et in te sum, et ad te non possum accedere. Intra me et circa me es, et non te sentio. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
sim estus eiecit. Magnum reuera in¬
dicium miserentis dĩ. propter suffragi¬
um gr̃ȩ inpopłm continuo exx parte
crediturum. & ꝓpter ire temꝑamen¬
tilm inpopłim tunc infideliter obstina¬
tum: ut quanta multitudo hominũ
p̾paratam mortem euaserit. ex multi¬
tudine interfectorum piscium disceret᷑
omnibusq in notesceret. tanta ueneni mo¬
les arte agere actͥa in misera ciuitate po¬
tuisset: que negligenter effusa etiam

Expanded text:
sim aestus eiecit. Magnum reuera insim aestus eiecit. Magnum reuera indicium miserentis Dei propter suffragium gratiae in populum continuo ex parte crediturum et propter irae temperamentum in populum tunc infideliter obstinatum, ut quanta multitudo hominum praeparatam mortem euaserit, ex multitudine interfectorum piscium disceretur omnibusque notesceret, quid tanta ueneni moles arte aucta agere in misera Ciuitate potuisset, quae neglegenter effusa etiam
Abbreviated transcription (Latin):
latus autem p̾ses qui sententiam dam¬
nationis in xp̃m dixerat. postquam
seditiones plurimas iniherosolimis ex¬
citauit. expleuit ac fecit: tantis irro¬
gante gaio angorib coartatus ẽ. ut sua
se transuerberans manu malorum
compendium mortis celeritatȩ quesie¬
rit. Gauis caligula libidinib suis etiã
alud scelus adiecit. ut sorores suas pͥmũ
tupro pollueret. deinde exxiliodamna¬
ret qͥ post omssimł exules uissit occi¬
di. Ipse autem a suis protectorib occi¬
sus ẽ. Duo libelli insecretis eius reꝑtist̃
quorum alteri pugio. alteri gladus
ꝓsigno nominis ascriptum erat: ãbo
lectissimorum uirorum utriusq ordi¬
nis senatorii & equestris nõia & notas
cõtinebant morti destinatoꝵ. Inuenta
ẽ &e archa ingens uarioꝵ uenenoꝵ qͥ
bus moxx claudio cesare iubente in¬
mare dimersis infecta maria tradun¬
tur: non sine magno piscium exitio
quos enecatos ꝑ proxima littora pas¬

Expanded text:
latus autem praeses, qui sententiam damlatus autem praeses, qui sententiam damnationis in Christum dixerat, postquam plurimas seditiones in Hierosolymis excepit ac fecit, tantis inrogante Gaio angoribus coartatus est, ut sua se transuerberans manu malorum conpendium mortis celeritate quaesierit. Gaius Caligula libidinibus suis etiam illud sceleris adiecit, ut sorores suas primum stupro pollueret, deinde exilio damnaret. qui post omnes simul exules iussit occidi. ipse autem a suis protectoribus occisus est. duo libelli in secretis eius reperti sunt, quorum alteri pugio, alteri gladius pro signo nominis adscriptum erat: ambo lectissimorum uirorum utriusque ordinis senatorii et equestris nomina et notas continebant morti destinatorum. inuenta est et area. ingens uariorum uenenorum, quibus mox Claudio Caesare iubente demersis infecta maria traduntur non sine magno piscium exitio, quos enecatos per proxima litora pas
Abbreviated transcription (Latin):
siquidem magno ce incredibili appi¬
ratu profectus querere hostem: uirib
ociosis. germaniam galliamq ꝑcir¬
rens in ora occeani circa prospectum
britanniȩ cucurrit. Cunq ibi mi¬
noeilzo belinum britannorum reg
filium. qui a patre pulsus cum par¬
cis oberrabat indeditionem recepi¬
set: deficiente belli materia roman
rediit. His autem dieb uidei quill
tunc ob passionem xxp̃i meritis uͥq
cladib exagritabantur: apud alex¬
driam seditionem excitata ꝓfligꝰ¬
ti cede. atq urbe pulsi. ex promes¬
darum querelarum causa: philꝰ¬
nem quendam uirum sane ad pͥiꝰ
eruditum legatum ad cęsarem uꝰ¬
serant: S caligula cum omml¬
hominib tum p̾cipue iudeis infestis¬
simus spreta legatione philonis. om̃s
uideorum sacras ȩdes. atq in primis
antiquum ulud iniherosolimis sacra¬
rium profanari sacrificiis gentilium
ac repleri statuis simulachrisq im¬
perauit: seq ut dm̃ ibi coli p̾cȩpit. Pi¬

Expanded text:
siquidem magno et incredibili appasiquidem magno et incredibili apparatu profectus quaerere hostem uiribus otiosis, Germaniam Galliamque percurrens, in ora Oceani circa prospectum Britanniae restitit. cumque ibi Minocynobelinum Britannorum regis filium, qui a patre pulsus cum paucis oberrabat, in deditionem recepisset, deficiente belli materia Romam rediit. isdem autem diebus Iudaei, qui iam tunc ob passionem Christi meritis ubique cladibus exagitabantur, apud Alexandriam seditione excitata, profligati caede atque urbe propulsi, expromendarum querellarum causa Philonem quendam, uirum sane in primis eruditum, legatum ad Caesarem miserant. sed Caligula cum omhominibus tum praecipue Iudaeis infestissimus, spreta legatione Philonis omnes Iudaeorum sacras sedes atque in primis antiquum illud in Hierosolymis sacrarium profanari sacrificiis gentilium ac repleri statuis simulacrisque imperauit seque ibi ut deum coli praecepit. Pi
Abbreviated transcription (Latin):
augusto gauis caligula regnare
cep̃it. mansitq annis in imꝑio non ple¬
nis quatuor homo omuium ante se
flagitiosissimus qui &e uere dignus ro¬
manis blasphemantib ce uideis ꝑsecu¬
torib punitor adhibitus uideretur. Hic
ut breuiter magnitudinem crudelita¬
tis eius exxpromam: exclamasse fertur:
Utinam populus romanus unam
ceruicem haberet. Sepe etiam de con¬
ditione temporum suorum conquestus
ẽ: quod nullis calamitatib publicis
insigniretur: O beata germina tempo¬
ris xp̃iani. quantum p̾ualiustis in
reb humanis: ut etiam crudelitas
hominis. magis potuerit dades desidã¬
re quam inuenire: Ecce de tranqui¬
litate generali feritas ieiuna conque¬
ritur. furor impius intus seua sedens
suꝑ arma ce .c. uinctus ȩneis post ter¬
gum nodis: fremit horridus ore cruen¬
to. Serui rebelles. & fugitiui gladia¬
tores. ꝑterruere romam. euertere ita¬
liam. siciliam deleuerunt: iam pe
ne humano generi uniuerso. toto e¬
tem non potest uł cesar infestus: Hi

Expanded text:
Augusto Gains Caligula regnare coepit mansitque in imperio annis non plenis quattuor, homo omnium ante se flagitiosissimus et qui uere dignus Romanis blasphemantibus et Iudaeis persecutoribus punitor adhibitus uideretur. hic, ut breuiter magnitudinem crudelitatis eius expromam, exclamasse fertur utinam populus Romanus unam ceruicem haberet. saepe etiam de condicione temporum suorum conquestus est, quod nullis calamitatibus publicis insignirentur. O beata germina temporis Christiani, quantum praeualuistis in rebus humanis, ut etiam crudelitas hominis magis potuerit clades desiderare quam inuenire! ecce de tranquillitate generali feritas ieiuna conqueritur; furor impius intus Saeua sedens super arma et centum uinctus aeuis Post tergum nodis fremit horridus ore cruento. serui rebelles et fugitiui gladiatores perterruere Romam, euertere Italiam, Siciliam deleuerunt, iam paene uniuerso humano generi toto Orietem non potest uel Caesar infestus. hic
Abbreviated transcription (Latin):
de me. Qm̃ igitur nob nr̃arum conᷤ¬
cii sumꝰ conscientiarũ de inuicem:
hoc tantum restat ut ea que erga
nos sunt mandemus adinuicẽ: ut
parit̾ uł gaudeamꝰ uł solliciti simus
ꝓinuicẽ. Que aut̃ erga me sunt &
qui b te uelim mecũ gau

Expanded text:
de me. Quoniam igitur nobis nostrarum consde me. Quoniam igitur nobis nostrarum conscii sumus conscientiarium de invicem, hoc tantum restat ut ea quae erga nos sunt mandemus ad invicem, ut pariter vel gaudeamus, vel solliciti simus pro invicem. Quae autem erga me sint, et pro quibus te velim m
Abbreviated transcription (Latin):
ligerem: talẽ te audio ut quomͦ scit
deus te desid̾em. Unde fit. ut quocu̾¬
q tu uadas amor meus te ꝓsequat᷑.
& uͥcumq ego remaneam. desidium
me complectatur. Et tu rogitas me¬
tuis nuntiis. hortaris me tuis litte¬
ris. pulsas me tuis donis. ut memor
sim tui: Adhereat lingua mea fau¬
cib meis siñ memor. sum tui: si non
ꝓposui gundulfũ in p̾cipuis amiciciȩ
meȩ. Non hic dico gundulfũ laicũ
meũ patrẽ: s gundulfũ monachum
nr̃m frẽm. Qualit̾ namq obliuiscar
tui: Is enim qͥ cordi meo uelut sigil¬
lũ cerȩ impͥmit᷑: quomͦ memoriȩ meȩ
subtrahit᷑ : Pret̾ea cur sicut audio tan¬
to merore quereris. qđ nunquã litte¬
ras meas uideas. & tanto amore que¬
ris. ut eas sepe uideas: cũ meã consci¬
entiam tecũ semꝑ habeas: Te quippe
silente ego noui quia diligis me: oe
me tacente tu scis quia amo te. Cu
mͥ conscius es quia ego ñ dubito dete:
& ego tͥ testis sum quia tu certus es

Expanded text:
ligerem; talem te audio, ut quomodo scit ligerem; talem te audio, ut quomodo scit Deus te desiderem: unde fit ut quocunque tu vadas, amor meus te prosequatur; et ubicunque ego remaneam, desiderium meum te complectatur. Et eum rogitas metuis nuntiis, hortaris me tuis litteris, pulsas me tuis donis, ut memor sim tui: Adhaereat lingua mea faucibus meis si non meminero tui : si non proposui Gondulfum in praecipuis amicitiae meae. Non hic dico Gondulfum laicum meum patrem, sed Gondulfum monachum, nostrum fratrem. Qualiter namque obliviscar tui? Is enim qui cordi meo velut sigillum cerae imprimitur, quomodo memoriae meae subtrahetur? Praeterea cur, sicut audio, tanto moerore quereris quod nunquam litteras meas videas, et tanto amore quaeris ut eas saepe accipias, cum meam conscientiam tecum semper habeas? Te quippe silente, ego novi quia diligis me; et me tacente, tu scis quia amo te . Tu mihi conscius es quia ego non dubito de te; et ego tibi testis sum quia tu certus es
Abbreviated transcription (Latin):
mitas uirtutũ angustissimas ꝓspicere.
Ad hanc uͦ monachus qui in monas¬
terio conu̾satur ꝑtingere nullatenuᷤ
ualet sine constantia &. mansuetudi¬
ne. que mansuetudo indissolubilis
comes ẽ patientiȩ: & nͥ monaste-¬
rii sui instituta que diuinis ñ
ꝓhibent᷑ mandatis. etiã siracio nẽ
eoꝵ ñ p̾uiderit. ut religiosa studuerit
gressus tuos in semitis siuis. ut ñ mo¬
ueant᷑ uestigia tua: ut in iusticia ap¬
pareas conspectui di. & sacieris cum
apparuerit gła eiꝰ. Ora ut & ego tecũ:
quia & ego oro ut tu mecũ. Epła an¬
km̃o. amico certissimo dño gun¬
dulfo: fr̃ anselmus salutẽ. Cũ tͥ ꝓꝰpono
scribe anima dilectissima animȩ me¬
ȩ. cũ tͥ ꝓpono scrib̾e: incertus sum un¬
de potissimũ exordiar allocutionẽ mẽã
Quicqͥd enĩ de te sentio dulce & iocũ¬
dũ ẽ cordi meo: qͥcquid tͥ opto. id est
qđ optimũ excogitat mens mea. Ta¬
lem enĩ te uidi. ut quomͦ tu scis te di¬

Expanded text:
mitas virtutum angustissimas prospicere. mitas virtutum angustissimas prospicere. Ad hanc vero monachus qui in monasterio conversatur, pertingere nullatenus valet sine constantia et mansuetudine, quae mansuetudo indissolubilis comes est patientiae; et nisi monasterii sui instituta, quae divinis non prohibentur mandatis, etiamsi rationem eorum non perviderit, ut religiosa studuerit gressus tuos in semitis suis, ut non moveantur vestigia tua ; ut in justitia appareas conspectui Dei, et satieris cum apparuerit gloria ejus . Ora ut et ego tecum: quia et ego oro ut tu mecum. EPISmo, amico certissimo, domno GONDULFO, frater ANSELMUS salutem. Cum tibi propono scribere, anima dilectissima animae meae, cum tibi propono scribere, incertus sum unde potissimum exordiar allocutionem meam. Quidquid enim de te sentio, dulce et jucundum est cordi meo: quidquid tibi opto, id est quod optimum excogitat mens mea. Talem enim te vidi, ut quomodo tu scis te di
Abbreviated transcription (Latin):
hec maiorẽ aut scribendi aut collo¬
quendi exigunt amplitudinem. ut
plenius intelligatur quib scilicet do¬
lis antiquus serpens ignarũ mona
chũ in hoc genere temptatiõis illa¬
queat: & econtra quib racionib pru
dissoluat & adnichilet. S qm̃ iã bre¬
uitatem quã exigit epła excessi. & to¬
tum qđ hinc dixi. aut dicendũ fuit.
ad custodiendã mentis quietẽ ꝑtinet:
minet. Nec putes Rm̃e hec me dicere
iccirco. qd̾ suspicer te aliqua m̃tis in¬
quietudine laborare. S qm̃ p̃dictꝰ
dñs ursus cogit me aliquam ãmoni¬
tionem tͥ scribere: nescio quid potius
moneam. quã cauere hoc qđ sub spe¬
cie recte uoluntatis scio nouiciis qui¬
bdam solere subriꝑe. Quappt̾ amice
mi & fr̃ dilectissime. consulit. monet.
precat᷑ te tuus dilector & dilectus totᷤᷤ
cordis iuscerib: ut totis uirib quieti
mentis studeas. sine qua nulli licet
callidi hostis insidias conspicere: uł se¬

Expanded text:
haec majorem aut scribendi aut collohaec majorem aut scribendi aut colloquendi exigunt amplitudinem, ut plenius intelligatur quibus, scilicet, dolis antiquuchum in hoc genere tentationis illaqueet, et contra quibus rationibus pruddissolvat et annihilet: sed quoniam jam brevitatem quam exigit epistola excessi, et totum quod hinc dixi, aut dicendum fuit, ad custodiendam mentis quietem pertinetminet. Nec putes, charissime, haec me dicere idcirco quod suspicer te aliqua mentis inquietudine laborare. Sed quoniam dominus Ursio al., Ur sus cogit me aliquam admonitionem tibi scribere, nescio quid potius moneam, quam cavere hoc sub specie rectae voluntatis, quod scio novitiis quibusdam solere subrepere. Quapropter, amice mi et frater dilectissime, consulit, monet, precatur te tuus dilectus dilector totis cordis visceribus, ut totis viribus quieti mentis studeas, sine qua nulli licet callidi hostis insidias circumspicere vel se
Abbreviated transcription (Latin):
se qd ñ possit. aut certe credat se non
reᷤ suo defendit᷑. ne sine emolum̃to
aut etiam cũ iactura locũ uł uite
ordinem mutando. inconstantiȩ le¬
uitatisq frustra cͥmen subeat: aut
maiora suis uirib exꝑiendo fatigatꝰ
dec̾ius in priora. aut ȩtiam in peiora
priorib deficiat. Si aut̃ uere melio¬
ra illis que in ꝓmptu sunt. ñdum
meritus optat᷑. patient̃ toleret diui¬
nũ uidicium. qd ulli aliquid iniuiste
optat ꝑsentiat. lȩtꝰ ex his que accepit
largitati suꝑnȩ gr̃as dignas ꝑsoluat.¬
& quia ad qualemcũq portũ de ꝓcel¬
losis mundi turbinib potuit ꝑting̾e:
caueat in portus tranquillitatẽ uen¬
tum leuitatis & impatientie turbi¬
nem inducere: quatinꝰ mens constan¬
tia & mansuetudine tutantib quie¬
ta. diuini timoris sollicitudine. & a¬
moris delectatione sit uacua. Nam
timor ꝑ sollicitudinem custodit: amor
uero ꝑ delectationem ꝑficit. Scio qr

Expanded text:
se quod non possit, aut certe credat se non se quod non possit, aut certe credat se non re suo defenditur, ne sine emolumento aut etiam cum jactura, locum vel vitae ordinem mutando, inconstantiae levitatisque frustra crimen subeat, aut majora suis viribus experiendo fatigatus deterius in priora, aut etiam in pejora prioribus deficiat. Si autem vere meliora illis, quae in promptu sunt, nondum meritus optat, patienter toleret divinum judicium, quod ulli aliquid injuste optat, persentiat; laetus ex his quae accepit, largitati supernae gratias dignas persolvat. Et quia ad qualemcunque portum de procellosis mundi turbinibus potuit pertingere, caveat in portus tranquillitatem ventum levitatis et impatientiae turbinem inducere: quatenus mens constantia et mansuetudine tutantibus quieta, divini timoris sollicitudine et amoris delectatione sit vacua. Nam timor per sollicitudinem custodit, amor vero per delectationem perficit. Scio quia
Abbreviated transcription (Latin):
siuis s alioꝵ morib iniustus inten¬
dit: atq inde se magis ad odium
eorũ int̾ quos conu̾satur infelicit
accendit. Quappt̃ quicũq ceno¬
bitarum forte ꝓpositum aggredit᷑:
expedit ei ut in quocumq monas¬
terio ꝓfessus fuerit. nisi tale fuerit
ut ibi malum inuitus facere cogat᷑.
tota mentis intentione amoris radi¬
cib ibiradicare studeat: atq alioꝵ
mores aut loci consuetudines. si con¬
tra diuina precepta ñ sunt. etiam¬
si inutiles uideantur diiudicare re¬
fugiat. Qaudeat se tandem iã inue¬
nisse. ubi se nͣ inuitum s uolunta¬
rium tota uita mansurũ. omni
transmigrandi sollicitudine ꝓpul¬
sadeliberet: ut quietus ad sola pie
cet. Qđ si sibi uidetur maiora que¬
dam ac utiliora sp̃uali feruore appe¬
tere. quã illi p̾sentis monasterii inst¬
tutionib liceat: estimet aut se falli.
siuie p̾ferendo paria parib. uł mi¬
nora maiorib siue p̾sumendo se poᷤ¬

Expanded text:
in suis, sed aliorum moribus injustus intenin suis, sed aliorum moribus injustus intendit, atque inde se magis ad odium eorum inter quos conversatur, infeliciter accendit. Quapropter, quicunque coenobitarum forte propositum aggreditur, expedit ei ut in quocunque monasterio professus fuerit, nisi tale fuerit ut ibi malum invitus facere cogatur, tota mentis intentione amoris radicibus ibi radicare studeat, atque aliorum mores aut loci consuetudines, si contra divina praecepta non sunt, etiamsi inutiles videantur, dijudicare refugiat. Gaudeat se jam tandem invenisse, ubi se non invitum sed voluntarium tota vita mansurum, omni transmigrandi sollicitudine propulsa deliberet: ut quietus ad sola piaecet. Quod si sibi videtur majora quaedam ac utiliora spirituali fervore appetere quam illi praesentis monasterii institutionibus liceat, aestimet aut se falli, sive praeferendo paria paribus, vel majora majoribus, sive praesumendo se pos
Abbreviated transcription (Latin):
qđ accepit teneat. aut in eo inuti¬
lit̾ ꝑsistat: quippe dum incessant̃
laboriosis cogitationib demutando.
aut simutari ñ ualet. saltem de im¬
ꝓbando initio meditatur: nunquam
ad finem ꝑfectiõis tend̾e conatur. Nã
qm̃ illi fundamentũ qd posuit dis¬
plicet: nullatenꝰ illi structurã bonȩ
uitȩ suꝑedificare libet. Unde fit ut
quemadmodũ arbuscula si sepe tͣns¬
plantet᷑. aut nuꝑ plantata in eodẽ
loco crebra conuulsione inquietet᷑.
nequaquã radicare ualens aridita¬
dem cito attrahit. nec ad aliquam
fructus fertilitatem ꝓuenit: sic in¬
felix monachus si sepius de loco ad
locum ꝓprio appetitu mutatur.
aut in uno ꝑmanens frequent̾ eiꝰ
odio concutitur: nusquã amoris
stabilitus radicib ad om̃e exerciti¬
um languescit. & nulla oꝑum bo¬
noꝵ ubertate ditescit. Cumq se
nequaquã ad bonum. s in malum
ꝓficere. si forte hoc recogitat ꝑpen¬
dit: omnẽ suȩ miseriȩ causam nõ

Expanded text:
quod accepit teneat, aut in eo inutiquod accepit teneat, aut in eo inutiliter persistat. Quippe dum incessanter laboriosis cogitationibus de mutando loco, aut si mutari non valet, saltem de improbando initio meditatur, nunquam ad finem perfectionis tendere conatur. Nam, quoniam illi fundamentum quod posuit, displicet, nullatenus illi structuram bonae vitae superaedificare libet. Unde fit ut, quemadmodum arbuscula, si saepe transplantetur aut nuper plantata in eodem loco crebra convulsione inquietetur, nequaquam radicare valens, ariditatem cito attrahit, nec ad aliquam fructus fertilitatem pervenit: sic infelix monachus, si saepius de loco ad locum proprio appetitu mutatur, aut in uno permanens frequenter ejus odio concutitur, nusquam amoris stabilitus radicibus, ad omne utile exercitium languescit, et nulla bonorum operum ubertate ditescit. Cumque se nequaquam ad bonum, sed in malum proficere, si forte hoc recogitat, perpendit; omnem suae miseriae causam non
Abbreviated transcription (Latin):
cum hactenus in hac epła me fecisse
possit sufficere: aliquid tam̃ nr̃e am¬
monitionis. quam tͥ semꝑ dulcem
fecit ñ fatuitas. s tua caritas instã¬
cogor subicere. Nam etiã si nichil tͥ di¬
cere possum qđ ignores. plus tamen
herebit memorie. qđ a dilecto dilecto¬
re dictum suscipies. Ingressus es km̃e
solum aꝑte obsistentis hostis uiolen¬
tia ẽ ꝓpellenda. s & quasi consulen¬
tis astutia cauenda. Sepe namq dũ
tyronem xp̃i uulnere male uolun¬
tatis aꝑte maliuolus ñ ualet ꝑimere:
sicientem cũ pocło uenenosȩ racionis
maliuole callidus temptat extingue¬
re. Nam cum monachũ nequit ob
licet illi monachi ꝓpositum tenendũ
quasi concedat: tamen quia hoc sub
talib aut int̾ tales aut in eo loco in¬
cepit. illum stultum nimis impruden¬
tẽq multimodis uersutiis arguere
ñ cessat : ut dum illi ꝑsuadet incep¬
to dei beneficio ingratũ existere: iusto
iudicio nec ad meliora ꝓficiat. nec

Expanded text:
cum hactenus in hac epistola me fecisse cum hactenus in hac epistola me fecisse possit sufficere, aliquid tamen nostrae admonitionis, quam tibi semper dulcem fecit, non mea fatuitas, sed tui charitas, instancogor subjicere. Nam, etiamsi nihil tibi dicere possim quod ignores, plus tamen haerebit memoriae, quod a dilecto dilectore dictum suscipies. Ingressus es, charsolum aperte obsistentis hostis violentia est propellenda, sed etiam quasi consulentis astutia cavenda. Saepe namque dum tironem Christi vulnere malae voluntatis aperte malevolus non valet perimere, sitientem eum poculo venenosae rationis malevole callidus tentat exstinguere. Nam, cum monachum nequit obrlicet illi monachicum propositum tenendum quasi concedat, tamen quia hoc sub talibus aut inter tales, aut in eo loco incoepit, illum stultum nimis imprudentemque multimodis versutiis arguere non cessat, ut, dum illi persuadet incepto Dei beneficio ingratum existere, justo judicio nec ad meliora proficiat, nec