comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ens. Oportet porro initia nec ex aliis ullis rebus originem
trabere. nec ex se inuicem constare. Cumpotius om̃a ex
isdem substantiam mutuari. quodigit faciens diximus. dtus
est. Qđuero utpatiens. silua corporea sed quia id qđ facit
aliquid. ad exẽplum aliqđ respiciens operatur tertiȩ qͦqͦ
originis utellecta ÷ necessitas. Sunt igit᷑ initia ds̃. & silua
& exẽplum. & est ds̃ quidemorigo primaria moliens. et
posita inactu. silua uero: exqua primafit quod gignitur
Nunc iã desilua tracꝰtabitur. quã originẽ forererũ
consentiunt pythagorei. platonici. stoici. nomennero ci dede¬
runt auditores. ipse eñĩ nusquã siluae nomen asscripsit.s aluis
multis ad declarationẽ naturae eius conuenientib nuncupa¬
mentis ususest. cũ animis nr̃is intimare uellet intellectũ eiꝰ
ut cũq uelexnatura propria rei. uel expassionib cõmotionib¬

Expanded text:
ens. Oportet porro initia nec ex aliis rebus originem ens. Oportet porro initia nec ex aliis rebus originem trahere nec ex se inuicem constare, quin potius omnia ex isdem substantiam mutuari. Quod igitur «ut faciens» diximus, deus est, quod uero «ut patiens», silua corporea. Sed quia id quod facit aliquid ad exemplum aliquod respiciens operatur, tertiae quoque originis intellecta est necessitas. Sunt igitur initia deus et silua et exemplum; et est deus quidem origo primaria moliens et posita in actu, silua uero ex qua prima fit quod gignitur. Nunc iam de silua tractabitur, quam originem fore rerum consentiunt Pythagorei, Platonici, Stoici. Nomen uero ei dederunt auditores Platonis; ipse enim nusquam siluae nomen ascripsit sed aliis multis ad declarationem naturae eius conuenientibus nuncupamentis usus est, cum animis nostris intimare uellet intellectum eius utcumque, uel ex natura propria rei uel ex passionibus commotionibus
Abbreviated transcription (Latin):
& cuius modisit initium demonstrauimus. consequenserit. iam
nunc considerare utrũ hoc ignissit. anterra. ancȩtera quȩ
dicuntur elemenita. Arbitror quippe non recte horũ quid
initium putari. Haec enĩ minime simplicia exdiuersis mate¬
rus naturisq concretasunt corpora. initii porro simplicem
esse naturã insuperioribus constitit. Hisita digestis. demons¬
trandumest duo. ẽẽ. initia rerum. & haec contraria sibi in¬
uicem. sic quippe nonsolus plato. sed antiquiores quoq omnes
consentiunt. cũ partim calorem & frigus initia constituunt
partim humorem & siccitatem alius quidẽ consensum & dissen¬
sionem. uel unum & itẽ multa parq & impar. idest singulari¬
tatis duitatisq naturam. ut pythagore placebat. quorum
omĩ um sententiae de contrarietate initiorũ concinunt. sed
utrum ea aet̾na antemporalia. & an in corporea. ancorporeȩ
molis: dissentiunt. Quorũ alterũ ut faciens. alterum patĩ¬

Expanded text:
t cuius modi sit initium demonstrauimus, consequens erit iam t cuius modi sit initium demonstrauimus, consequens erit iam nunc considerare utrum hoc ignis sit an terra an cetera quae dicuntur elementa. Arbitror quippe non recte horum quid initium putari; haec enim minime simplicia sed ex diuersis materiis naturisque concreta sunt corpora; initii porro simplicem esse naturam in superioribus constitit. His ita digestis demonstrandum est duo esse initia rerum et haec contraria sibi inuicem. Sic quippe non solus Plato sed antiquiores quoque omnes consentiunt, cum partim calorem et frigus initia constituunt, partim humorem et siccitatem, alii quidem consensum et dissensionem uel unum et item multa, parque et impar, id est singularitatis duitatisque naturam, ut Pythagorae placebat. Quorum omnium sententiae de contrarietate initiorum concinunt, sed utrum ea aeterna an temporaria et an incorporea an corporeae molis dissentiunt. Quorum alterum ut faciens, alterum ut pati
Abbreviated transcription (Latin):
esse sic ꝓbatur. Namsi non aet̾nũ exaliquo tempore sit Ne¬
cesse est. Si hoc itaerit causa quoq cursit. prȩcedatortũ
cius necesse est. Itaerit initio auiquid antiquius. sed hoc absur¬
dumest. initium initii suspicari. Aet̾na ẽ. igit᷑ origo rerum
eademq immortalis. nanisi non occidua deerit ei conditio
interitus. Neq enĩ insimplex aliquid. neq in cõpositũ dis¬
soluetur. insimplex ideo. quod sola initia simplicia. ergo in se
dissoluetur & recreabitur potius quã interibit. Nein cõposi¬
tum quidem. continebitur enĩ excõpositis ergo nec dissoluetur.
Quippe omẽ cõpositum. ex simplicium naturarũ conexione sub¬
sistit. nec uero inmhilum dissolui potest. Nec enĩ quicquã potest
eẽ. qđnihil est. Certe ut ait plato initio ꝑdito. nec ipsum ex
alio quoquã. nec exeodem aliud quic quã recreabitur. Quo
pacto immortale rerũ initium reperitur. Quia igit̃ quid

Expanded text:
esse sic probatur. Nam si non aeternum, ex aliquo tempore sit neesse sic probatur. Nam si non aeternum, ex aliquo tempore sit necesse est; si hoc ita erit, causa quoque cur sit praecedat ortum eius necesse est: ita erit initio aliquid antiquius. Sed hoc absurdum est initium initii suspicari: aeterna est igitur origo rerum eademque immortalis. Nam si occidua, deerit ei condicio interitus, neque enim in simplex aliquid neque in compositum dissoluetur: in simplex, ideo quod sola initia simplicia; ergo in se dissoluetur et recreabitur potius quam interibit. Neque in compositum quidem, continebitur enim ex compositis; ergo nec dissoluetur, quippe omne compositum ex simplicium naturarum conexione subsistit. Nec uero in nihilum dissolui potest; nec enim quicquam potest esse quod nihil est. Certe, ut ait Plato, «initio perdito nec ipsum ex alio quoquam nec ex eodem aliud quicquam recreabitur»; quo pacto immortale rerum initium reperitur. Quia igitur quid
Abbreviated transcription (Latin):
cdcae surxemplaris origorerum igit᷑ iluam qui dem uxtalegẽ
retioneq dispoluttionis inuenimus. Iuxta cõpositionis u p̾cepta
piobasaec mitiasunt rursus erit ex integro demitus disse¬
nos duns. sestigit᷑ initiũ primus limes. post quẽ sunit cunc taquȩ
eodem sunt limitȩ & quia omne initiũ ut pote origorerue
peedit nstum. necesse est eã fore simplicem. sine qualttate ꝑpe¬
tuam: Si simplex nonerit: ꝑinde atq ea quȩ sunt ex eiusdem
substantia. nec̃ int̃ erit quicquã int̃ ipsum initium. & cȩtera.
aua santiquitas intẽpore constituatur. quando & iã illa ex
rentiam habet. Simplex ergo est rerũ origo. nec babet qua¬
litatem Nam sidetur ei qualitas. erit opinor cõpositũ qͥd dam
exmateria & accidenti. Omiã quippe huiꝰ generissunt quae
habent qualitatẽ. Igitur sine qualitate aet̾nũ quoq initiũ

Expanded text:
tertia exemplaris origo rerum. Igitur siluam quidem iuxta legem tertia exemplaris origo rerum. Igitur siluam quidem iuxta legem rationemque dissolutionis inuenimus, iuxta compositionis uero praeconiam singula haec initia sunt, rursus erit ex integro de initiis disserendum. Est igitur initium primus limes post quem sunt cuncta quae ex eodem sunt limite; et quia omne initium, utpote origo, rerum praecedit ortum, necesse est eam fore simplicem, sine qualitate, perpetuam. Si simplex non erit, perinde erit atque ea quae sunt ex eiusdem substantia, nec intererit quicquam inter ipsum initium et cetera etiamsi antiquitas in tempore constituatur, quando etiam illa ex erentiam rationem non habet. Simplex ergo est rerum origo nec habet qualitatem; nam si detur ei qualitas, erit, opinor, compositum quiddam ex materia et accidenti — omnia quippe huius generis sunt quae habent qualitatem: igitur sine qualitate. Aeternum quoque initium
Abbreviated transcription (Latin):
quod cõpositio cognominatur. Sequit᷑ quippe resolutionẽ com¬
positio. & discretionẽ concretio. Quaeigit᷑ modo separare ani¬
mo uidebamur asilua rursus ei reprȩsentemus. ac uelut insuũ
locũ reponamus. hoc est genera. qualitates. figuras. Nec in or¬
cdinate hacc ipsa & ut cũq sed cum cultu & ordine. ordo aut̃
sine armonia eẽ. non potest. Haet armonia demum ana logię
comesest. Ana logia itẽ cũratione. Demum ratio comes in diui¬
dua ꝓuidentiae reperit᷑. Nec uero ꝓuidentia sine in tellectu
.ẽ. intellectusq sine mente non ẽ. Meris ergo dĩ modulauit ordi¬
nauit. excoluit omnẽ continentiã corporis. Inuenta ergo: demũ
opificis diuna origo. Operatur poro opifex & exornat om̃a
uinsta i iratio nabilem maicstatemq operum suorum Opera
uero cuis uttelles tuseiuissunt. qui a grecisideae uocant u Portiro
udccae sunt ex empla naturalium rerum. Quo pacto inuenttur

Expanded text:
quod compositio cognominatur; sequitur quippe resolutionem comquod compositio cognominatur; sequitur quippe resolutionem compositio et discretionem concretio. Quae igitur modo separare animo uidebamur a silua, rursus ei praesentemus ac uelut in suum locum reponamus, hoc est genera qualitates figuras, nec inordinate haec ipsa et utcumque sed cum cultu et ordine. Ordo autem sine harmonia esse non potest, harmonia demum analogiae comes est; analogia item cum ratione et demum ratio comes indiuidua prouidentiae reperitur, nec uero prouidentia sine intellectu est intellectusque sine mente non est. Mens ergo dei modulauit, ordinauit, excoluit omnem continentiam corporis; inuenta ergo est demum opificis diuina origo. Operatur porro opifex et exornat omnia iuxta uim rationabilem maiestatemque operum suorum; opera uero eius intellectus eius sunt qui a Graecis ideae uocantur; porro ideae sunt exempla naturalium rerum. Quo pacto inuenitur
Abbreviated transcription (Latin):
mus corporis. necesse. ẽ. & iã illa fore quorũ haec partessunt
ut diximus. id est solidum uniuersumq corpus. est igit᷑ in solido
atq uniuerso corpore. tamignis quã terra. & c&xere materiȩ
Deinde harum ipsarũ congrua & moderata concretio quae
constat ex formis & qualitatibus. Ignis quidem splondor. lcui¬
tas.calor. & figura. Terrae uero. siccitas. grauitas. figura.
similiter & iam earũ materiarũ quȩ inter ignẽ. terrãq
inserte sunt. aliquȩ sint naturales ꝓprictates oportet. Sig
has qualitates & quantitates a r fumis figura sue uolemꝰ
ratione animi separare. tum demũ deliberare quid sit illud.
quod haec omia inseparabilit̃ adhȩrens cõplexũq contineat: in¬
ueniemus nihil aliudẽe quã id quod quȩ̨rimus siluam. Iniuenta
igit᷑ .ẽ. origo siluestris. & hoc quidemest unũ duarũ ꝓbationum
genus. quod resolutio dicitur. Nunc illud aliud consideremus.

Expanded text:
corporis, necesse est etiam illa fore quorum haec partes sunt, corporis, necesse est etiam illa fore quorum haec partes sunt, ut diximus, id est solidum uniuersumque corpus. Est igitur in solido atque uniuerso corpore tam ignis quam terra et ceterae materiae, deinde harum ipsarum congrua et moderata concretio, quae constat ex formis et qualitatibus: ignis quidem splendor leuitas calor et figura, terrae uero siccitas, grauitas, figura. Similiter etiam earum materiarum quae inter ignem terramque insertae sunt aliquae sint naturales proprietates oportet. Si ergo has qualitates et quantitates, etiam formas figurasue uolemus ratione animi separare, tum demum deliberare quid sit illud quod haec omnia inseparabiliter adhaerens complexumque contineat, inueniemus nihil aliud esse quam id quod quaerimus, siluam; inuenta igitur est origo siluestris. Et hoc quidem est unum duarum probationum genus, quod resolutio dicitur. Nunc illud aliud consideremus
Abbreviated transcription (Latin):
ut abhis quȩ primasunt ad nos uersum. ascendat ad ea ques̃ a nobis
secunda. resoluere dicit᷑ questionẽ. Siquid ẽ abhis orsus queuere
non sunt secdimagines potiussunt uere existentiũ rerũ ꝑueniat
adea quȩ uere existentiums initia causeq sunt. Sunt igit᷑ uicina
nobis omia quidem quȩ sentiunt᷑. ignis aer. aqua. terra. Aliquanto
tamen ꝓpiora que ex his concretasunt. Rursum magis applicita nobis
nr̃a corpora. Est igit᷑ incorporibus nris contiguum quiddã ẽ. & iã
solidum est uisibile. est calor. & contiguum quidem ac solidũ. nihil
erit sine terra. Rursum uisibile & calidũ sineigni . eẽ. non poterit.
Est ergo in nobis terrenũ quiddã & igneum. Est & iã spirabile.
Siquidem sps inuenis quȩ arteriȩ dicunt᷑ conditus inuenitur. Est
humec tum quoq qđ humectũ sine aqua demum esse non potest.
Nec uero sp̃ssine aere. Qđsihaec omiã partessunt ut dixi¬

Expanded text:
ut ab his, quae prima sunt ad nos uersum, ascendat ad ea quae sunt a nobis ut ab his, quae prima sunt ad nos uersum, ascendat ad ea quae sunt a nobis secunda, resoluere dicitur quaestionem, siquidem ab his orsus quae uere non sunt sed imagines potius sunt uere existentium rerum, perueniat ad ea quae uere existentium initia causaeque sunt. Sunt igitur uicina nobis omnia quidem quae sentiuntur, ignis, aer, aqua, terra, aliquanto tamen propiora quae ex his concreta sunt, rursum magis applicita nobis nostra corpora. Est igitur in corporibus nostris contiguum quiddam, est etiam solidum, est uisibile, est calor; et contiguum quidem ac solidum nihil erit sine terra, rursum uisibile et calidum sine igni esse non poterit. Est ergo in nobis terrenum quiddam et igneum, est etiam spirabile, siquidem spiritus in uenis quae arteriae dicuntur conditus inuenitur, est humectum quoque, quod humectum sine aqua demum esse non potest, nec uero spiritus sine aere. Quodsi haec omnia partes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
exresolutione manantib. Certum ÷ si quidẽ apudom̃s uł phi¬
losophates. uel quise non dediderint huic studio. eẽ. in nobis sen¬
susesse & iam intellectũ & haec esse non eadem sibi. Ergo & iã
effecꝰtus tam sensuũ quã intellegentiae. Siquidem ipsa genera
diuersasint. eẽ. diuersos. Quodcũ itasit. necesse est illa & iam
esse. quorũ sint. tam intellec tus quã & ĩam sensus. sunt igitur
tam sensilia quã intelligebilia. & intelligibilia quidemsit
quae intellectu cõprehendunt᷑ rationabili indagine. Sensilia
uero quȩ in rationabili opinione p̾sumunt᷑. in certo quodam
opinionis euentu. Illa quidẽ exaet̾nitate nec ullũ intium
habentia. haec tẽporalia & ex aliquo initio tẽporis. a regio¬
ne nrã primaria. ad naturã uersus uero secunda. Rursum in¬
tellegibilia eregione quidẽ naturȩ priora. iuxtanos uero
secunda sunt. Quotus quisq igit᷑ indisputatione sic exordict᷑

Expanded text:
ex resolutione manantibus, certum est siquidem apud omnes uel phiex resolutione manantibus, certum est siquidem apud omnes uel philosophantes uel qui se non dediderint huic studio esse in nobis sensus, esse etiam intellectum, et haec esse non eadem sibi; ergo etiam effectus tam sensuum quam intellegentiae, siquidem ipsa genera diuersa sint, esse diuersos. Quae cum ita sint, necesse est illa etiam esse quorum sint tam intellectus quam etiam sensus; sunt igitur tam sensilia quam intellegibilia. Et intellegibilia quidem sunt quae intellectu comprehenduntur rationabili indagine, sensilia uero quae inrationabili opinione praesumuntur incerto quodam opinionis euentu. Illa quidem ex aeternitate nec ullum initium habentia, haec temporaria et ex aliquo initio temporis, a regione nostra primaria, ad naturam uersus uero secunda, rursum intellegibilia e regione quidem naturae priora, iuxta nos uero secunda sunt. Quotus quisque igitur in disputatione sic exordietur
Abbreviated transcription (Latin):
tates. eodemq facto & iã exanimis quando quidem im mobilis:
Malitiam porro aiunt uirtutis esse carentiã ut informitatẽ. in¬
opiam intemperantiam. propt̃ eaq uir tutibus addita orationis
parte negatiua. contra quã uirtutes cognominata. fore. im¬
prudentiã. iniustitiam. imperitiam. Haec atq huꝰmodit dis¬
fonsioplatonicorũ philosophorũ.¶Nostam̃ quã exhis putamus
potiorem & adueritatis examen ꝓpensiorẽ. maximeq aanti
auctor is prudentia dignam. exẽquemur. Est igit᷑ propositarũ
questionũ duplex ꝓbatio. Altera quȩ ex antiquiorib posteri¬
ora conoi firmat. quodest ꝓpriũ sillogismi. p̃cedunt qͥppe ordi¬
ne acceptiones. que. elemmata uocant᷑ conclusionẽ altera
itẽ que posterioribus adp̃cedentiũ indaginẽ gradatum puenit
Qdgenus probationis resolutio dicitur. Nosergo quia deitus
sermoẽ. quibus antiquius nihilest. utemur ꝓbationis nemedus

Expanded text:
tates — eodemque pacto etiam exanimis, quando quidem immobilis. tates — eodemque pacto etiam exanimis, quando quidem immobilis. Malitiam porro aiunt uirtutis esse carentiam, ut informitatem, inopiam, intemperantiam, proptereaque uirtutibus addita orationis parte negatiua contra quam uirtutes cognominatas fore imprudentiam, iniustitiam, imperitiam. Haec atque huius modi est dissensio Platonicorum philosophorum. Nos tamen quam ex his putamus potiorem et ad ueritatis examen propensiorem maximeque tanti auctoris prudentia dignam exequemur. Est igitur propositarum quaestionum duplex probatio, altera quae ex antiquioribus posteriora confirmat, quod est proprium syllogismi — praecedunt quippe ordine acceptiones, quae elementa uocantur, conclusionem —, altera item quae ex posterioribus ad praecedentium indaginem gradatim peruenit, quod genus probationis resolutio dicitur. Nos ergo, quia de initiis sermo est quibus antiquius nihil est, utemur probationis remediis
Abbreviated transcription (Latin):
exortiationi suae patientiã. Persuasio uero: non nisi animanti¬
bus uitaq fruentib adhibeat᷑. quib ebrei concinunt. cumdi¬
cunt hominiquidem ad eo datam esse animã ex inspiratione
caelesti quã rationẽ & animã rationabilem appellant. Mutis
uero & agrestib exsiluarationis exꝑtẽ iussu dĩ uiuis & animan¬
tibus bestus. t̃rȩ gremio ꝓfusis. quoꝵ innumero fuerit &ĩã
illa serpens. quȩ primitias generis humani malis suasionib
illa queauerit. Nec de sunt qͥputent inordinatũ illũ & tu¬
multu ariũ motũ platonẽ non insilua sed inmateriis & cor¬
porib iam notasse. quȩ initia mundi atq elementa censent᷑.
Quippe siest informis & inordinata. nimirũ &lã immobilis
natura sua. nec im mobilis modo. uerũ &iã in cõmutabilis. qͥppe
cõmutationes nonsiluae accident sed corporib inquib sint quali¬

Expanded text:
exornationi suae patientiam, patientia uero non nisi animantiexornationi suae patientiam, patientia uero non nisi animantibus uitaque fruentibus adhibeatur. Quibus Hebraei concinunt, cum dicunt homini quidem a deo datam esse animam ex inspiratione caelesti, quam rationem et animam rationabilem appellant, mutis uero et agrestibus ex silua rationis expertem, iussu dei uiuis et animantibus bestiis terrae gremio profusis; quorum in numero fuerit etiam ille serpens qui primitias generis humani malis suasionibus illaqueauerit. Nec desunt qui putent inordinatum illum et tumultuarium motum Platonem non in silua, sed in materiis et corporibus iam notasse, quae initia mundi atque elementa censentur. Quippe si est informis et inordinata, nimirum etiam immobilis natura sua, nec immobilis modo uerum etiam incommutabilis — quippe commutationes non siluae accident sed corporibus in quibus sint quali
Abbreviated transcription (Latin):
&e necessitatẽ cognominat. Ex qua & deo mundi machinã consti¬
tisse deo ꝑsuadente. necessitate obsecundante. Haec est pitha¬
gorȩ deoriginibus asseueratio. SSuꝑ est ipsa nobis adtractandũ
platonis desilua sententia. quã diuerse int̾pretari. uidentur
auditores platonis. Q uippe alii generatũ diciabeo putauerꝰ.
uerba quaedã potius quã rem secuti. Alii uero sine generati¬
one sedanima p̃dita. quando ante illustrationẽ motu insta¬
bili atq inordinato dixerit eam fiuc tuasse. cõmotus it itimꝰ
genuinusq sit uiuentium ꝓprius. Quoq iden sepȩ alias duas
esse mundianimas dixerit. unũ malignã exsilua: alteram
beneficam. exdõ. Existentib itaq bonis ac malis. bonã quidem
ex anima benefica mundo tributa. in cõmoda porro exsil ues¬
tri maligna. cũ diuina sapientia intelligentiaq opificis dei.
siluae seuere atq efficacit̾ ꝑsuaderet. prebere cultui atq

Expanded text:
et «necessitatem» cognominat; ex qua et deo mundi machinam constiet «necessitatem» cognominat; ex qua et deo mundi machinam constitisse deo persuadente, necessitate obsecundante. Haec est Pythagorae de originibus asseueratio. Superest ipsa nobis ad tractandum Platonis de silua sententia, quam diuerse interpretari uidentur auditores Platonis. Quippe alii generatam dici ab eo putauerunt uerba quaedam potius quam rem secuti, alii uero sine generatione sed anima praeditam, quando ante illustrationem quoque motu instabili atque inordinato dixerit eam fluctuasse, cum motus intimus genuinusque sit uiuentium proprius, quoque idem saepe alias duas esse mundi animas dixerit, unam malignam ex silua, alteram beneficam ex deo. Existentibus itaque bonis ac malis, bona quidem ex anima benefica mundo tributa, incommoda porro ex siluestri maligna, cum diuina sapientia intellegentiaque opificis dei siluae seuere atque efficaciter persuaderet praebere cultui atque
Abbreviated transcription (Latin):
sedut manente natura que ex incõmodo habitu ad prosꝑitatẽ
deuocari cõmutariq possit. ordinẽ in ordinatę confusio¬
ni modũ inmo derationi. & cultũ foe ditati coniungeras.
totũstatũ eius illustrando atq ex or nando conuertit. De¬
niq negat inueniri numenus. & recte negat immimem
aintius asque quaq generatorũ fortunã non in artib homi¬
num. Nionunatura. non incorporib anim alium. raec uero
in arborib aut stirpib. non in frugib non inaeris serie nec
inaquae tractu. ne in ipso quidẽ caelo. ubiq miscente se ꝓuiden¬
tiae deterioris raturae. quasi quodam iaculo. Idẽq Nudam
siluae imaginẽ demonstrare. & uelut iilucem destituere
studens. detractis om̃ib singillatim corporib. que gremioeius
formas inuicem mutuant᷑ & inuicem mutant. ipsũ illud quod
exegestione uacuatumest animo considerari iub et. eãq silua

Expanded text:
sed ut manente natura quae ex incommodo habitu ad prosperitatem sed ut manente natura quae ex incommodo habitu ad prosperitatem deuocari commutarique possit, ordinem inordinatae confusioni, modum immoderationi et cultum foeditati coniungens totum statum eius illustrando atque exornando conuertit. Denique negat inueniri Numenius — et recte negat — immunem a uitiis usque quaque generatorum fortunam, non in artibus hominum, non in natura, non in corporibus animalium, nec uero in arboribus aut stirpibus, non in frugibus, non in aeris serie nec in aquae tractu, nec in ipso quidem caelo, ubique miscente se prouidentiae deterioris naturae quasi quodam piaculo. Idemque nudam siluae imaginem demonstrare et uelut in lucem destituere studens, detractis omnibus singillatim corporibus quae gremio eius formas inuicem mutuantur et inuicem mutant, ipsum illud quod ex egestione uacuatum est animo considerari iubet, eamque «siluam»
Abbreviated transcription (Latin):
casbiulenta aa impros pera sorte habebatur. neexx auale oe
conscloissa lubrip frgo uixta pithagorã siluae anim enoq
sone ultaest suostantia ut pleriq arbitrant᷑. & aduersatu
pedentiae cobsulta cus impugnare gestiens malitie suae
uiribus. secdpudentia quidẽ.ẽ. aĩ opus & officium. saecauenda
fortuita temeritas. ex psapia siluȩ. ut sit euidens iuxta pitha¬
goran dei siluȩ q. ite ꝓuidentiae fortunaeꝙ coetu cunctę
rei molem ẽc̃. constructam. sed postquã siluae ornatus accesse¬
rit᷑ ipsam quidem matrẽ. eẽ. fac tam corporeorũ & natiuoꝵꝰ
deos fortuna uero eius ꝑsperã esse magna exparte. ñ tam̃
usque quaq qm̃ naturale uitiũ limari om̃ino nequiret. As
itaqs siluã magnifica uirtute comebat. uitiaque eiꝰ omini¬
fariam corrigebat. non int̾ficiens nenatura siluestrisfun¬
ditus in teriret nec uero ꝑmittens porrigi dilateriq passi.

Expanded text:
casu quodam et improspera sorte habebatur nec ex prouidentiae casu quodam et improspera sorte habebatur nec ex prouidentiae consultis salubribus. Ergo iuxta Pythagoram siluae anima neque sine ulla est substantia, ut plerique arbitrantur, et aduersatur prouidentiae consulta eius impugnare gestiens malitiae suae uiribus; sed prouidentia quidem est dei opus et officium, caeca uero fortuitaque temeritas ex prosapia siluae, ut sit euidens iuxta Pythagoram dei siluaeque, item prouidentiae fortunaeque coetu cunctae rei molem esse constructam, sed postquam siluae ornatus accesserit, ipsam quidem matrem esse factam corporeorum et natiuorum deorum, fortunam uero eius prosperam esse magna ex parte, non tamen usque quaque, quoniam naturale uitium limari omnino nequiret. Deus itaque siluam magnifica uirtute comebat uitiaque eius omnifariam corrigebat non interficiens, ne natura siluestris funditus interiret, nec uero permittens porrigi dilatarique passim;
Abbreviated transcription (Latin):
que genuino motu mouent᷑. Quȩ quidẽ & iãpatibilis animȩ partis
iriqua ẽ aliquid corpulentũ mortaleq & corporis simile auctrix
est a patrona. sicut rationabi lis animȩ pars auctore utitur
ratione acdo porro oꝵ deo & silua. factus ẽ iste mundus. leitur
utis latone mundo bonasua cdĩ tãquã patris liberalidate
uolla taluint en alauero matris silue uitio cobeserunti oQuan
rltconumn ediguatur. stoicos frustra causari reseroi quau
euetsir stelle porro corporasunt ignesqi eaeltes om̃nisuppe
cororũ sleil sudrix &feria quae ñ dereus motus minis atiut̃
corinprosporerturbat originẽ trabere uideant̾ exsilua u nqͦ
est mrsio eta temperies. & impuidus impetus os casusatit ut
uib et ulta gtata presimptio. Itaq sideus ea correxondint ut
tineo Loquitur plato. redegitq in ordinem exincondies cus
curdoulomtatas pation e. certe confusa hae cintẽperies etus

Expanded text:
quae genuino motu mouentur; quae quidem etiam patibilis animae partis, quae genuino motu mouentur; quae quidem etiam patibilis animae partis, in qua est aliquid corpulentum mortaleque et corporis simile, auctrix est et patrona, sicut rationabilis animae pars auctore utitur ratione ac deo. Porro ex deo et silua factus est iste mundus. Igitur Platonem mundo bona sua dei tamquam patris liberalitate collata sunt, mala uero matris siluae uitio cohaeserunt. Qua ratione intellegi datur Stoicos frustra causari nescio quam pdicantur. Stellae porro corpora sunt ignesque caelites, omnium quippe corporum silua nutrix, ut etiam quae sidereus motus minus utiliter et improspere turbat originem trahere uideantur ex silua, in qua est multa intemperies et improuidus impetus et casus atque ut libet exagitata praesumptio. Itaque si deus eam correxit, ut in Timaeo loquitur Plato, «redegitque in ordinem ex incondita et turbulenta iactatione», certe confusa haec intemperies eius
Abbreviated transcription (Latin):
summũ & precellens bonũ. silua ut censent nec bonũ nec malum.
Sedpithagoras assistere ueritati miris licet & contra oppinionẽ
hominũ oꝑantib asseuerationib. Nonueret᷑ quiait. existente
prouidentia. i ala quoq necessario substitisse ꝓpt̾ ea qđ silu a
sit. & eadem sit malitia p̃dita. quodsimundus exsilua certe fac¬
tus est desistente olimnatura natura maligna. ꝓpt̃eaq nume¬
nius laudat heraclitũ reprehendentẽ homerũ qui optauerit
interitũ ac uastitatẽ malis uitae quod non intelli geret mun¬
dum sibi deleri placere. siquidẽ silua quaemaloꝵ fonsest exter¬
minaret᷑. Platonẽq idem numenius laudat. qđ duas mundiani¬
mas autumet. una beneficientissimã malignã alterã scilicet sil¬
uã. Quae licet incondite fluctu& tam̃ qr intimo ꝓpͥoq mot u
mouet᷑ uiuat & animã conuegetur. Necesseẽ. lege coꝵ omnium

Expanded text:
summum et praecellens bonum, silua, ut censent, nec bonum nec malum. summum et praecellens bonum, silua, ut censent, nec bonum nec malum. Sed Pythagoras assistere ueritati miris licet et contra opinionem hominum operantibus asseuerationibus non ueretur; qui ait existente prouidentia mala quoque necessario substitisse, propterea quod silua sit et eadem sit malitia praedita. Quod si mundus ex silua, certe factus est de existente olim natura maligna, proptereaque Numenius laudat Heraclitum reprehendentem Homerum, qui optauerit interitum ac uastitatem malis uitae, quod non intellegeret mundum sibi deleri placere, siquidem silua, quae malorum fons est, exterminaretur, Platonemque idem Numenius laudat quod duas mundi animas autumet, unam beneficentissimam, malignam alteram, scilicet siluae, quae, licet incondite fluctuet, tamen, quia intimo proprioque motu mouetur, uiuat et anima conuegetetur necesse est lege eorum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
potentior atq prestantior. & a quo natura ipsa uires mutuet᷑.
censet. nec tamen ut stoicinaturȩ mediae. int̃q bonorũ maloꝵq
uiciniam. Qd genus illi appellant in differens sed plane noxia
dm̃ quippe.eẽ. ut & iã platoni uidet᷑ initiũ & causam bonorã. siliũ
malorum. Atuero quod exspecie siluaq sit indifferens. ñ ergo
siluam sedmundũ exspeciei bonitate siluȩq malitia temperatũ.
Deniq expuidentia & necessitate ꝓgenitũ. ueterũ theolo go¬
rum scitis haberi. Siluã igit᷑ informem & carentẽ qualitat᷑e
tã stoiei quãpithagoras consentiunt. Seapithagoras malignam
quoq: stoici necbonã nec malam. Dehinc tamquã in ꝑgressiuuȩ
malis aliquod obuias ꝑrogati. Vnde igit᷑ mala puer sitatẽ semi¬
narium malorũ fore causatisunt. nec expediunt adhuc unde ipsa
ꝑuersitas. cũ uxta ipsos duo sint initiarerũ. deusa silua. Deus &¬

Expanded text:
potentior atque praestantior, et a quo natura ipsa uires mutuetur. potentior atque praestantior, et a quo natura ipsa uires mutuetur. censet nec tamen, ut Stoici, naturae mediae interque bonorum malorumque uiciniam, quod genus illi appellant indifferens, sed plane noxiam. Deum quippe esse — ut etiam Platoni uidetur — initium et causam bonorum, siluam malorum, at uero quod ex specie siluaque sit, indifferens, non ergo siluam, sed mundum ex speciei bonitate siluaeque malitia temperatum; denique ex prouidentia et necessitate progenitum ueterum theologorum scitis haberi. Siluam igitur informem et carentem qualitate tam Stoici quam Pythagoras consentiunt, sed Pythagoras malignam quoque, Stoici nec bonam nec malam. Dehinc, tamquam in progressu uiae malis aliquot obuiis, perrogati: «unde igitur mala?», peruersitatem seminarium malorum fore causati sunt. Nec expediunt adhuc unde ipsa peruersitas, cum iuxta illos duo sint initia rerum, deus et silua, deus
Abbreviated transcription (Latin):
aquo est ordinatũ intellegi debeat. Sed ñ nullos pythagoreos
uim sententiae ñ rec te assecutos. putasse dici & iã illã inde ter¬
minatã. & immensã auitatẽ abunica singularitate institutã
recedente anatura sua singularitate. & induitatis habitũ
migrante ñ recte. utq erat singularitas. cẽ. desineret quȩ ñ
erat duitas subsisteret. Atq ex dõ silua. & ex singularitate
immensa & inde t̾minata duitas conuerte̾ret᷑. Quae opinio ne
medioerit̃ quidem institutis hominib cõpetit Deniq stoicos
de finitã & limitatã siliã eẽ. naturã propria. pythagonam
uero infinita e sine limite dicere:. Cũq illi quod natura sit
inmensũ non posse adordinem atq modũ redigi censeant. pytha¬
goram silius hanc deifore uirtutẽ acpotentiã asserere. ut quod
natura efficere nequeat. deus facile possit. ut quisit omĩ uirtute

Expanded text:
a quo est ordinatum, intellegi debeat. Sed non nullos Pythagoreos, a quo est ordinatum, intellegi debeat. Sed non nullos Pythagoreos, uim sententiae non recte assecutos, putasse dici etiam illam indeterminatam et immensam duitatem ab unica singularitate institutam, recedente a natura sua singularitate et in duitatis habitum migrante — non recte, ut quae erat singularitas esse desineret, quae non erat duitas subsisteret, atque ex deo silua et ex singularitate immensa et indeterminata duitas conuerteretur; quae opinio ne mediocriter quidem institutis hominibus competit; denique Stoicos definitam et limitatam siluam esse natura propria, Pythagoram uero infinitam et sine limite dicere, cumque illi quod natura sit immensum non posse ad modum atque ordinem redigi censeant, Pythagoram solius hanc dei fore uirtutem ac potentiam asserere ut quod natura efficere nequeat, deus facile possit, ut qui sit omni uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
propt euq factus: ut opimones incurrerent impias. deuscilic&
pocet quo dsiluasit uel & iã qualitatẽ in separabilem deũ siluas.
condẽ qu ꝑsilua meare. uelut semenꝑmenbra genitalia. & om̃iun
quae nascunt᷑. tam originẽ quã oe iã causam fore. ñmaloꝵe modo
suat inituđinis quoq a obscenitatis omãq agere & pati. uel
pulenda cuiuis o pinionis defornitas euidentius detegetr expo¬
sita platonis sententia. st unciã pythagoricũ dogna recen¬
scatur numenuis expithagore magisterio stoicorũ hoc deini¬
tus do gma refellens expythagore dogmate. cuiconeuuerte
mini me genitã. limitatã uero generatã. eẽ. dicere. Hoc ẽ ante¬
qua exornaret᷑ quidem formãq exordine nancisceret᷑. sine
ortua generationẽ. exornatã uero atq illustratã adigesti¬
ore dõ esse generatã. atq ita quia generationissit forturia
posterior mornatuu illud minime generatũ aeque uum deo

Expanded text:
proptereaque factum ut opiniones incurrerent impias, deum scilicet proptereaque factum ut opiniones incurrerent impias, deum scilicet hoc esse quod silua sit, uel etiam qualitatem inseparabilem deum siluae, eundemque per siluam meare uelut semen per membra genitalia, et omnium quae nascuntur tam originem quam etiam causam fore, non malorum modo sed turpitudinis quoque et obscenitatis, omniaque agere et pati, uel pudenda. Cuius opinionis deformitas euidentius detegetur exposita Platonis sententia. Nunc iam Pythagoricum dogma recenseatur. Numenius ex Pythagorae magisterio Stoicorum hoc de initiis dogma refellens Pythagorae dogmate cui concinere dminime genitam, limitatam uero generatam esse dicere, hoc est, antequam exornaretur quidem formamque et ordinem nancisceretur, sine ortu et generatione, exornatam uero atque illustratam a digestore deo esse generatam, atque ita, quia generationis sit fortuna posterior, inornatum illud minime generatum aequaeuum deo,
Abbreviated transcription (Latin):
ua tamen semꝑ est. & opifex dĩ. Ratio scilicet in quasit
fixum. quo quidq tempore tã nascatur quã occidet. ꝓpt̃ eaq
de existentib geniturã fieri. & in existens desinere quod
finiatur immortalibus ꝑseuerantibus: a quofit & itẽ ex quo
fit qđ gignutur. Rep̃ hendunt & iã. quod cũ sint inemi¬
nenti prestantissimaq & uetere existente alia substantia
rerum om̃ĩ um exempla. mundũ sensilem iuxta im mortale
exemplũ adõ factũ esse dicat plato. Noneni opus ullo exẽplo
fuisse : quando seminũ ratio incurrens aliquia concipientẽ cõ¬
presiendente ÷ naturã totũ mundum queq in cosunt enixasit.
Hae Norcidesilia deq inituis rerũ partim aplatone usuro¬
pantes partim comentis si cut facile sit intelligestennull acape
rosus picart qudem potuisse diuinã uirtutẽ sub stantiãq caren¬
nem cn ooe.cunctis corporib uel a iã seminib efficatiorelia

Expanded text:
ua tamen semper est et opifex deus, ratio scilicet in qua sit ua tamen semper est et opifex deus, ratio scilicet in qua sit fixum quo quidque tempore tam nascatur quam occidat — proptereaque de existentibus genituram fieri et in existens desinere quod finiatur, immortalibus perseuerantibus, a quo fit et item ex quo fit quod gignitur. Reprehendunt etiam quod, cum sint in eminenti praestantissimaque et uetere existente alia substantia rerum omnium exempla, mundum sensilem iuxta immortale exemplum a deo factum esse dicat Plato; non enim opus ullo exemplo fuisse, quando seminum ratio incurrens aliquam concipientem comprehendentemque naturam totum mundum quaeque in eo sunt enixa sit. Haec Stoici de silua deque initiis rerum partim a Platone usurpantes partim commenti, sic ut facile sit intellegere nullam eos ne suspicari quidem potuisse diuinam uirtutem substantiamque carentem corpore cunctis corporibus uel etiam seminibus efficaciorem,
Abbreviated transcription (Latin):
rationabilem quȩ uiuificans sensilum mundum ex ornauer it
eũ. adhanc quanunc illustratur uenustatẽ. quẽ quidẽ beatũ
ani mal & dm̃ appellant. Ergo corpꝰ uniuersum uxta stoicos
de terminatum ẽ & unũ. & totum : & essentia. Totũ quidem : quia
nihil ei partium de ẽ. Unũ aut̃: quia inseparabiles eiꝰ partes
sunt. & in uicem sibicohęrent. Essentia uero. qui a princeps
silua ẽ om̃ium corporum per quã ire dicunt rationẽ solidam
atq in uniuersam. ꝑ inde. ut semen ꝑmenbra genitalia. quã
quidem rationẽ ipsum fore opificem uolunt. Coherens uero
corpus & sine qualitate patibile totũ. & cõmutabilem siluam
siue essentiã. quae uertat᷑ quidem. nec interreat tame
neq: tota nec partium excidio. ideo quia philosophoꝵ om̃iũ
commune dogmaest. neq quid fieri exmhilo. nec innihilum
interire licet enĩ cuncta corpora casualiquo diffluant. sil¬

Expanded text:
rationabilem quae uiuificans sensilem mundum exornauerit rationabilem quae uiuificans sensilem mundum exornauerit eum ad hanc qua nunc illustratur uenustatem. Quem quidem beatum animal et deum appellant. Ergo corpus uniuersum iuxta Stoicos determinatum est et unum et totum et essentia: totum quidem quia nihil ei partium deest, unum autem quia inseparabiles eius partes sunt et inuicem sibi cohaerent, essentia uero quia princeps silua est omnium corporum; per quam ire dicunt rationem solidam atque uniuersam, perinde ut semen per membra genitalia. Quam quidem rationem ipsum fore opificem uolunt, cohaerens uero corpus et sine qualitate, patibile totum et commutabile siluam siue essentiam, quae uertatur quidem nec intereat tamen neque tota neque partium excidio, ideo quia philosophorum omnium commune dogma est neque quid fieri ex nihilo nec in nihilum interire — licet enim cuncta corpora casu aliquo diffluant, sil
Abbreviated transcription (Latin):
zeno hanc ipsam essentiã finitã. ẽẽ. dicit. unamq & eã cõmu¬
nem omĩ um quȩ sunt. eẽ. substantiam. diuidua quoq : & usque
quaq mutabilem. Partes quippe ei uerti sednoninterire. ita
ut de existentibus consumant᷑ innibilum. sedut in nimerabiliũ
diuersarũ & iã cerearũ figurarũ. sic neq formã neq figurã. nec
ullamomnino qualitatẽ ꝓpriã fore censet. fundamentũ rerũ
om̃ium siluam. Coniunctã tamen. eẽ. semꝑ. & inseparabiliter
coherere alicui qualitati. Cũq tamsine ortusit. quãsine inte¬
ritu quia neq de non existente substitit. nec consumet᷑ in nibilũ
nondeeẽ. eispiritũ ac uigorẽ ex aet̾nitate quimoueat eã rati¬
onabilit᷑ totã interdum. non nũquã ꝓportione. quecausasit
tam crebre. tãq uehementis uniuersȩ rei conuersionis. Spm̃
porro motiuũ illum fore: non naturã sedanimã. & qui dem

Expanded text:
Zeno hanc ipsam essentiam finitam esse dicit unamque eam commuZeno hanc ipsam essentiam finitam esse dicit unamque eam communem omnium quae sunt esse substantiam, diuiduam quoque et usque quaque mutabilem; partes quippe eius uerti sed non interire ita ut de existentibus consumantur in nihilum. Sed ut innumerabilium diuersarum, etiam cerearum figurarum, sic neque formam neque figuram nec ullam omnino qualitatem propriam fore censet fundamenti rerum omnium siluae, coniunctam tamen esse semper et inseparabiliter cohaerere alicui qualitati; cumque tam sine ortu sit quam sine interitu, quia neque de non existente substitit nec consumetur in nihilum, non deesse ei spiritum ac uigorem ex aeternitate, qui moueat eam rationabiliter totam interdum, non numquam pro portione, quae causa sit tam crebrae tamque uehementis uniuersae rei conuersionis; spiritum porro motiuum illum fore non naturam sed animam, et quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cuncto uelexquo cunctasunt corpora. uelinquo proueniunt
rerũ sensibilium cõmutationes ipso statu propriomanente.
ltẽ qđ subditum ẽ corporib qualitates habentibus. ipsũ exnatura
propria sine qualitate. spleriq tamen siluã separant abessen¬
tia Ut teno & crysippus. Siluã quippe dicunt. ẽẽ. id qđ sub ẽ
his om̃ibus quȩ habent qualitates. Essentiã uero primã rerũ
om̃ium siluam. uel antiquissimũ fundamentũ earum suaptae Na¬
tura. sine uultu & informe. ut puta aes. aurũ. ferrũ. & c& era
huiꝰ modi. Siluaest eoꝵ quȩ ex isdem fabre fiant. non tameN
essentia. At uero qđ tam̃ his quãc&& eris ut sint causaẽ. apsũ esse
substantiam. ¶Pleriq & iã pacto siluam & substantiã separant.
qđ asserant essentia quidẽ oꝑis. eẽ. fundamentũ ut mundifore
merito dicatur. atq existimet᷑ essentia. Siluã uero contẽ¬
plationẽ opificis dictã qđ eam fingat ac formet. Deinde

Expanded text:
cuncto, uel ex quo cuncta sunt corpora, uel in quo proueniunt cuncto, uel ex quo cuncta sunt corpora, uel in quo proueniunt rerum sensibilium commutationes ipso statu proprio manente, item quod subditum est corporibus qualitates habentibus, ipsum ex natura propria sine qualitate». Plerique tamen siluam separant ab essentia, ut Zeno et Chrysippus. Siluam quippe dicunt esse id quod est sub his omnibus quae habent qualitates, essentiam uero primam rerum omnium siluam uel antiquissimum fundamentum earum, suapte natura sine uultu et informem, ut puta aes, aurum, ferrum, cetera huius modi silua est eorum quae ex isdem fabrefiunt, non tamen essentia; at uero quod tam his quam ceteris ut sint causa est, ipsum esse substantiam. Plerique etiam hoc pacto siluam et substantiam separant, quod asseuerant essentiam quidem operis esse fundamentum, ut mundi fore merito dicatur atque existimetur essentia, siluam uero contemplatione opificis dictam, quod eam fingat ac formet. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
pisꝰ farienteꝰ ut ꝯdfit. ac patit᷑ corpꝰ esse. diuersa uero uirtute.
qa faciat deũ ad fiat siluã fore. Q uoꝵ abre nerit opinionem
diligentus explicare. Auint enĩ ut aenea queq exaeraesitut.
ai genteaq ex argento: sic corporeas materias exsilua fore cum
Ndem ut aere & argento. & ia similibus c&eris eẽ. enĩ quasdam
mags alias minus siluestres materias. aliasq aliis corpulentiores.
quarũ tamen exordium fore unã quandã antiquiorẽ cõmunio¬
nem om̃ium siluam. atq ut statua quae cũ sit formatũ corpus. ha¬
bet tamen subies tã sibi aeris antiquiorem substantiã. sic aes in¬
forme corpus. Compos tam̃ qualitatis habere dicunt subiectam
precuntẽ substantiam. eamq ẽẽ corpus cohȩrens sine qualitate
patibile totũ a cõmutabile. Qđsiluã simulessentiã appellant
hac tenus definientes essentia & silua ẽ quod subiacet corpori

Expanded text:
ditos, facientem et quod fit ac patitur corpus esse, diuersa uero uirtute, ditos, facientem et quod fit ac patitur corpus esse, diuersa uero uirtute, quia faciat deum, quia fiat siluam fore. Quorum ab re non erit opinionem diligentius explicari. Aiunt enim ut aenea quaeque ex aere sint argenteaque ex argento, sic corporeas materias ex silua fore cum isdem, ut aere et argento, etiam similibus ceteris; esse enim quasdam magis, alias minus siluestres materias, aliasque aliis corpulentiores, quarum tamen exordium fore unam quandam antiquiorem communem omnium siluam. Atque ut statua quae, cum sit formatum corpus, habet tamen subiectam sibi aeris antiquiorem substantiam, sic aes informe corpus, compos tamen qualitatis, habere dicunt subiectam praeeuntem substantiam eamque esse corpus cohaerens sine qualitate, patibile totum et commutabile, quod siluam, simul essentiam appellant hactenus definientes: «Essentia et silua est quod subiacet corpori
Abbreviated transcription (Latin):
tas. & nullus cultus. & turpitudo siluae. ꝓpt̾eaq & iã male¬
ficientia: & idõ siluã definit seu potius appellat corpus in cor¬
poreum. ut possibilitate qui demsit corpꝰ. effectu uero at que
oꝑatione nullũ corpus. haec aristotelis desilua sententia.
nisi qđ addit platonẽ triailla nominib tantũ attigisse:
effec tu aut̃ duoposuisse it aitia. corporeae rei speciem. et
minimũ grande quod sit silua. Non ergotria. sed duo hȩc
erunt initia inquit species. & silua. quã ait. ex natura nullã
habere substantiã. aut siinquit grande hoc minimũ. carentiã forȩ
nabelligen dumest : rursum silua p̃texita erit. & duo uidebunt᷑
inttia rerũ species atq carentia. Ptoici qͥq ortũ siluae reiciunt.
quinpotius ipsam &edeum duo totius reisumunt initia. deum ut
opiticem silua ut que oꝑationi subitiat᷑. Una quidẽ essentia pre¬

Expanded text:
tas et nullus cultus et turpitudo siluae, proptereaque etiam maletas et nullus cultus et turpitudo siluae, proptereaque etiam maleficentia. Et ideo siluam definit seu potius appellat corpus incorporeum, ut possibilitate quidem sit corpus, effectu uero atque operatione nullum corpus. Haec Aristotelis de silua sententia, nisi quod addit Platonem tria illa nominibus tantum attigisse, effectu autem duo posuisse initia corporeae rei, speciem et minimum grande, quod sit silua. «Non ergo tria sed duo haec erunt initia, inquit, species et silua», quam ait ex natura nullam habere substantiam. «Aut si, inquit, grande hoc minimum carentiam fore» intellegendum est, rursum silua praeterita erit et duo uidebuntur initia rerum, «species» atque «carentia». Stoici quoque ortum siluae reiciunt, quin potius ipsam et deum duo totius rei sumunt initia, deum ut opificem, siluam ut quae operationi subiciatur; una quidem essentia prae
Abbreviated transcription (Latin):
carentia. quorũ qđ optinuerit alterum ꝑimit. Cupiditatem
uero negat. eẽ. tales qualis ÷ animalium. sedut cum qui aͥ
coeptũ. atq inchoatũ dicitur ꝑfecꝰtionẽ desiderare: si c
opinor etiã siluaspeciem cupit. Potest enĩ eiꝰ florere cor¬
sortio. Ergo iuxta aristo telem ꝓpriae quidem & principa.¬
lit̾ existens est species. Exaccidenti uero. ẽẽ. dicit᷑ silua. ꝓpt̃¬
ea qđnatura talis ẽ. ut recipiat formã. Rursũ qđminime est.
propͥe quidẽ & principalit̾ carentia. ex accidenti uero silua.
Patitur quippe id qđ ueroatq exnatura nonẽ id ẽ tarentia
ergo sisilua alio quodam genere. ẽ. itẽ alio non ẽ. & potest
aliquid ex eafieri. ut dere non existente. ñ una tam̃ sed diu̾¬
sa significatione consequent̃ ergo dicemꝰ malitiã. ẽẽ. atque
initiũ malorũ. ñ siluã sed carentiam. Haec est enĩ informi¬

Expanded text:
carentia, quorum quod obtinuerit alterum perimit. Cupiditatem carentia, quorum quod obtinuerit alterum perimit. Cupiditatem uero negat esse talem qualis est animalium, sed ut, cum quid coeptum atque inchoatum dicitur perfectionem desiderare, sic, opinor, etiam silua speciem cupit; potest enim eius florere consortio. Ergo iuxta Aristotelem proprie quidem et principaliter existens est species, ex accidenti uero esse dicitur silua, propterea quod natura talis est ut recipiat formam. Rursum quod minime est proprie quidem et principaliter, carentia. Ex accidenti uero silua, patitur quippe id quod uere atque ex natura non est, id est carentiam. Ergo silua alio quodam genere est, item alio non est, et potest aliquid ex ea fieri ut de re non existente, non una tamen sed diuersa significatione. Consequenter ergo dicemus malitiam esse atque initium malorum non siluam sed carentiam; haec est enim informi
Abbreviated transcription (Latin):
creml audat. ut summi di similem diuinitatẽ pleno ꝑfectoq
Nixam bono ideoq appetibilem. Quidẽ gͦ quod appetit:
Neq ipsa seinquit quianihil eideest adꝑfectã exornationẽ.
& est ꝓprius indigentiũ appetitus. Nec uero carentia. cupit
speciem. interitum enĩ suũ cuperet. Quippe accessu specie⁊
formȩq tollit᷑ indigentia. nec inhabitu proprio ꝑseuerat.
suꝑ est ergo. ut silua cultũ orna tumq desideret. quae de¬
formis ÷ non ex se sedob indi gentiam. Est eñi turpitu do
siluȩ cultu formaq indigere. Sic quippe erit ut uidua ca¬
rens specie. ꝑ inde. ut carens uiro femina. propt̃ eaq &e in¬
quit app & it speciem. ut sexus femineus uirilem. Quoq fit
in aliquaposita de formitate. formã atq cultũ simulcupiens
perire atq exolescere. quod ẽ insemet exindigentiae uitio
Contraria siquidẽ haec duosibi & repugnantia species. & itẽ

Expanded text:
ciem laudat ut summi dei similem diuinitatem pleno perfectoque ciem laudat ut summi dei similem diuinitatem pleno perfectoque nixam bono ideoque appetibilem. Quid est ergo quod appetit? «Neque ipsa se, inquit, quia nihil ei deest ad perfectam exornationem et est proprius indigentium appetitus». Nec uero carentia cupit speciem; interitum enim suum cuperet, quippe accessu speciei formaeque tollitur indigentia nec in habitu proprio perseuerat. Superest ergo ut silua cultum ornatumque desideret, quae deformis est non ex se sed ob indigentiam. Est enim turpitudo siluam cultu formaque indigere; sic quippe erit uidua carens specie, perinde ut carens uiro femina. «Proptereaque et, inquit, appetit speciem, ut sexus femineus uirilem», quoque sit in aliqua posita deformitate, formam atque cultum, simul cupiens perire atque exolescere quod est in semet ex indigentiae uitio, contraria siquidem haec duo sibi et repugnantia, species et item