comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
populi sunt ꝑpessi. ita ut auci spes
uite ñ remaneret. Nam & uasa uł
cimilia sc̃arum dei eccłiarum im¬
ꝑiali iussu & grecorũ auaricia sub¬
iata sunt. Mansit aut̃e imꝑator in
sicilia ab indictione septima. usq
ad duodecimã.S tandem tantarũ
unquitatũ penas luit: atq dũse
in balneo lauaret. a suis extinctꝰ est.
constante imꝑatore. mezentius in
sicilia regnũ arripuit: s absq o¬
rientalis exerutus uoluntate. Con¬
tra quem italie milites. alii ꝑ his¬
triam. alii ꝑ partes campanie. a
eumq uita pͥuarunt. Multi ex
iudicib detruncati. multiq con¬
stantinopolim ꝑducti sunt: eum
quib pariter & falsi imꝑatorit

Expanded text:
populi sunt perpessi, ita ut nulli spes populi sunt perpessi, ita ut nulli spes vitae remaneret. Nam et vasa et cimelia sanctarum Dei ecclesiarum imperiali jussu et Graecorum avaritia sublata sunt. Mansit autem imperator in Sicilia ab indictione septima usque in duodecimam; sed tandem tantarum iniquitatum poenas luit, atque dum se in balneo lavaret, a suis exstinctus estConstante imperatore, Mecetius in Sicilia regnum arripuit, sed absque Orientalis exercitus voluntate. Contra quem Italiae militiae milites, alii per Istriam, alii per partes Campaniae, aeumque vita privaverunt. Multi ex judicibus ejus detruncati, multique Constantinopolim perducti sunt, cum quibus pariter et falsi imperatori
Abbreviated transcription (Latin):
augustus cũ ad beati petri limina
ꝑuenisset. obtulit ibi palum̃ auro
textum: & manens apud roma
antiquitus instituta ex ere in orna¬
mentũ tiuitatis deposuit: in tantũ
ut etiam basilicam beate Marie que
aliquando pantheon uocabatur
& condita fuerat in honore omĩ¬
um deorũ. & iam ibi ꝑ concessionẽ
suꝑiorum pͥncipum locus erat om¬
nium marty rum discooꝑiret :
tegulasq ereas exinde auferrec.
easq simul cum aliis om̃ib or¬
namentis constantinopolim trans¬
mitteret. Deinde reu̾sus imꝑator
neapolim ttinere t̃reno ꝑrexit crui¬
tatem regiam: ingressusq sicilia
ꝑ indictionẽ septimam. habita
uit in siracusa. Et tales afflictio¬
nes imposuit populo seu habita¬
torib seu possessorib calabrie. sici¬
lie. affrice. atq sardime: quales
antea nunquam audite sunt: tta
ut etiam uxores a maritis. uł filis
a parentib separarentur.S & alia
multa & inaudita illarũ regionum

Expanded text:
Augustus, cum ad beati Petri limina Augustus, cum ad beati Petri limina pervenisset, obtulit ibi pallium auro textum, et manens apud Romam antiquitus instructa ex aere in ornamentum civitatis deposuit, in tantum ut etiam basilicam beatae Mariae, quae aliquando Pantheon vocabatur, et condita fuerat in honorem omnium deorum, et jam ibi per concessionem superiorum principum locus erat omnium martyrum, discooperiret, tegulasque aereas exinde auferret, easque simul cum aliis omnibus ornamentis Constantinopolim transmitteret. Deinde reversus imperator Neapolim, itinere terreno perrexit in civitatem Regium, ingressusque Siciliam per indictionevit in Syracusa, et tales afflictiones imposuit populo, seu habitatoribus, vel possessoribus Calabriae, Siciliae, Africae atque Sardiniae, quales antea nunquam auditae sunt, ita ut etiam uxores a maritis, vel filii a parentibus separarentur. Sed et alia multa, et inaudita illarum regionum
Abbreviated transcription (Latin):
pugnaret. tunc unꝰ de regis exercitu
nomme amalongͦ qui regium cos¬
tum ferre erat solitus. quendam
greculũ eodem conto utrisq: ma
nib fortiter ꝑ cutiens de sella suꝑ
quã equitabat sustulit: eumq m
aera suꝑ caput suũ leuauit.Quod
cernens grecorũ exercitus. mox im-¬
menso pͥauore ꝑterriuis. in fug̃a
conu̾titur. Ultimaq ꝑnicie cesus.
langobardis uictoriam peperit.
Ita saburrus qui se imꝑatori suo
uictorie tropheum delangobardi¬
cis remeans ignominĩa reportauit.
Romualdus uͦ patrata de inimiciᷤ
uiccoria. beneuentũ triumphans
reu̾sus est: patriq gaudiũ & tunc¬
tis securitatem sublato hostium
timore conuexit.
T n constans augustus cũ nichil¬
se contra langobardos gessisse
conspiceret: om̃s seuitiȩ suȩ minaᷤ
contra suos hoc ẽ. romanos retorsit.
Nam egressus neapolim.rom̃a per¬
rexit. Cui sexto ab urbe miliario.
uitalianꝰ papa cũ sacerdotib suis
& romano populo occurrit.Qui

Expanded text:
pugnarent, tunc unus de regis exercitu pugnarent, tunc unus de regis exercitu nomine Amalongus, qui regium contum ferre erat solitus, quendam Greculum nibus fortiter percutiens, de sella super quam equitabat sustulit, eumque in aera super caput suum levavit. Quod cernens Graecorum exercitus, immenso pavore perterritus, in fugam convertitur, ultimaque pernicie caesus, Longobardis victoriam peperit: Ita Saburrus, qui se imperatori suae victoriae tropaeum de Longobardicis remeans ignominiam deportavit. Romoaldus vero, patrata de inimicis victoria, Beneventum triumphans reversus est, patrique gaudium et cunctis securitatem, sublato hostium timore, convexit. At vero Constans Augustus, cum nihil contra se Longobardos gessisse conspiceret, omnes saevitiae suae minas contra suos, hoc est Romanos, retorsit. Nam egressus Neapoli, Romam perrexit. Cui sexto ab urbe milliario Vitalianus papa cum sacerdotibus et Romano populo occurrit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
subitum grimo aldi regis ad¬
uentũ. dimissa beneuenti obsidio¬
ne neapolim ꝓficiscitur. Cuiꝰ tam̃
exercitum mitola capuanꝰ comes
iuxta fluenta caloris fluminis.
in loco qui usq hodie pugna ds
cui nom̃ suburrus erat ab augu¬
sto ut fertur .xx. milia militum
expetiit. seq: cum romualdo pu¬
gnaturũ uictoremq spopondit.
Qui cũ accepto exercitu ad locum
tui formus est nom̃ aduenisset.
ibiq castra posuisset: grimo aldꝰ
qui iam beneuentũ aduenerat
hec alidiens. contra eũ proficisci
uoluit. Cui filius romualdꝰ. Non
÷̃ opus inquit. s tantum partẽ
nobis de exercitu ur̃o tribuite. Ego
deo fauente cũ eo pugnabo: & cum
uicero. maior utiq głoria ur̃e poten¬
tie ascribetur.factumq est. Et ac¬
cepta aliqua parte de patris exer¬
titu: pariterq cũ suis hominib
contra suburrum ꝓficiscitur. Qui
priusqͣm bellũ cum eo iniret. a
quattuor partib tubas insonare
p̃cepit. mox suꝑ eũ audent irruit.
Cumq: utraq acies forti intentiõe

Expanded text:
subito Grimualdi regis adventum, dimissa Beneventi obsidione, Neapolim proficiscitur. Cuius tamen exercitum Mitola Capuanus comes iuxta fluenta Caloris fluminis in loco qui usque hodie Pugna diccui nomen Saburrus erat, ab augusto, ut fertur, viginti milia militum expetiit, seque cum Romualdo pugnaturum victoremque spopondit. Qui cum accepto exercitu ad locum cui Forinus nomen est advenisset ibique castra posuisset, Grimuald, qui iam Beneventum advenerat, haec audiens, contra eum proficisci voluit. Cui filius Romuald: "Non est opus", inquit; "sed tantum partem nobis de exercitu vestro tribuite. Ego Deo favente cum eo pugnabo; et cum vicero, maior utique gloria vestrae potentiae adscribetur". Factumque est; et accepta aliqua parte de patris exercitu, pariterque cum suis hominibus contra Saburrum proficiscitur. Qui priusquam bellum cum eo iniret, a quattuor partibus tubas insonare praecepit moxque super eos audenter inrupit. Cumque utraeque acies forti intentione
Abbreviated transcription (Latin):
senatus laticłauia & cędera dion¬
tatis insignia recepit: cum toga
tantũm uictoria cȩsaris pͥmum
respirante sumpsisset¶Portius
to pretor ethruscos. splotius legai
umbros ꝑ lurimo sanguine imis¬
so: & difficillimo labore uicerum¬
ne consulib: pompeiꝰ diti obset
asculum ciuitatem. Nec tam̃ exs¬
gnasset: nisi popłm in campũ pe¬
rumpentem grauissima oppresuis¬
ue uitisset. Decem & octo milia
marsorum in ea pugna cũ fran¬
co imꝑatore suo cesa sunt: capi
tria milia. Quattuor milia aut̃
italici uiri ex ea cede profugr: u¬
gum montis coacto in unũ agris¬
ne forte conscenderant. ubi oppri¬
si animatiq murib: miserabi
morte riguerunt. Namq ita i
attoniu timore hostiũ steterart
alii stirꝑib uł saxis reclines abi¬
armis suis innitentes. patentib
cunctis oculis dentibq nudam
uiuentiũ in modũ iusebantur.
nec ullum erat procul intuentib
mortis indiuum. nisi dutturua
immobilitas: quã nullo modo

Expanded text:
senatus laticlauia et cetera \'dignsenatus laticlauia et cetera \'dignitatis insignia recepit, cum togas tantummodo uictoria Caesaris primum respirante sumpsisset. Porcius Cato praetor Etruscos, Plotius legatus Vmbros plurimo\' sanguine inpenso et difficillimo labore uicerunone consulibus Pompeius diu obsedit Asculum ciuitatem; nec tamen expugnauisset, nisi populum in campum prorumpentem grauissima oppressione uicisset. decem et octo milia Marsorum in ea pugna cum Franco imperatore suo caesa sunt, capta tria milia. quattuor milia autem Italici uiri ex ea caede profugi iugum montis coacto in unum agmine forte conscenderant, ubi oppressi exanimatique niuibus miserabili morte riguerunt. namque ita, ut attoniti timore hostium steterant, alii stirpibus uel saxis reclines, aarmis suis innitentes, patentibus cuncti oculis, dentibusque nudatis, viventium in modum visebantur. Nec ullum erat procul intuentibus mortis indicium, nisi diuturna immobilitas, quam nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
& corpora int̾fectorum. in conspec-¬
ꝑtulio: atq intestimonium cladis
euexit ¶Marius raptis continuo co¬
piis uictores insꝑatus oppressit:
octo milia & ipse marsorum inter¬
fecit¶ Cȩpio autem auestinis & mar¬
sis deductus in nisidiis: cũ exertite
trucidatus ẽ Lucnis uero iuluis ce¬
sar postqͣm apud eserniam uictus
aufugerat: contractis undiq copiiᷤ
adu̾sum samnites & lucanos dimi¬
cans. multa hostiũ milia int̾fecit.
Cumq ab exercitu imꝑator appel¬
latus ẽẽt/ romamq nuntios de uic¬
toria misisset: senatus sagam hoc
ẽ. uestem meroris quã exorto socia¬
li bello sumpserat. hac spe arri-¬
dente deposuit: atq: ad antiquũ
toge decorem recuꝑauit¶Marins
deinde sex milia marsorũ cecidit
septem milia armis exutt¶Silla
am missus: ubi artissima obsidi¬
one romani ciues & milttes pre¬
mebantur: maximo bello & plu¬
rima çde hostium urbem soci¬
osq seruauit.
Neus pompeius: ꝑicentes
ui prelio fudit. Qua uitor

Expanded text:
 corpora interfectorum in conspecpertulit atque in testimonium cladis euexit. Marius raptis continuo copiis uictores insperatus oppressit, octo milia et ipse Marsorum interfecit. Caepio autem a Vestinis et Marsis deductus in insidias, cum exercitu trucidatus est. L. uero Iulius Caesar postquam apud Aeserniam uictus aufugerat, contractis undique copiis aduersum Samnitas. et Lucanos dimicans multa hostium milia interfecit. cumque ab exercitu imperator appellatus esset Romamque nuntios de uictoria misisset, senatus saga, hoc est uestem maeroris, quam exorto sociali bello sumpserat, hac spe adridente deposuit atque antiquum togae decorem recuperauit. Marius deinde sex milia Marsorum cecidit, septem milia armis exuit. Sullaibus Aeserniam missus, ubi artissima obsidione Romam ciues et milites premebantur, maximo bello et plurima caede hostium urbem sociosque seruauit. Cn. Pompeius Picentes graui proelio fudit, qua uictoria
Abbreviated transcription (Latin):
citauere pugnam: quȩ plaustris in
modũ castrorũ circũstructis. ipse aut̃e
desuꝑ propugnantes di repulere ro¬
manos. S cum ab hnͣnouo tedis ge¬
nere t̾rerentur. abscisis enim cũ cri¬
ne uerticib in honesto satis uulnere
turpes relinquebantur: ferrum qͦd
in hostes sumpserunt. in se suosꝙ uer¬
terunt. Nam aliȩ concursu mutuo
igulatȩ: aliȩ apꝑ rehensis minicem
fau̾cib strangulatȩ. aliȩ funib per
equorũ crura consertis. ipsisq conti¬
nuo equis exstimulatis: postqͣ. sual
iisdem funib quib equorũ trirra
nexerant in didere cerintes. ꝓtractȩ
atq exanimatȩ sunt. Aliȩ laqueo
desuꝑ ereccs plaustrorũ temonib
pependerunt. Inuenta ẽ. etiam quȩ¬
dam: quȩ duob filiis transiectis
ꝑ colla eorum laqueos. ad suos pe¬
des uinxerit. & cum seipsan suspen¬
dio morituram dimisisset: secum
traxerit occidendos. Inter hȩc mul¬
ta ac miserabilia mortis genera. re¬

Expanded text:
citavere pugnam, quae plaustris in citavere pugnam, quae plaustris in modum castrorum circumstructis, ipsae autem desuper propugnantes, diu repulere Romanos. Sed cum ab his novo caedis genere tne uerticibus inhonesto satis uulnere turpes relinquebantur — ferrum, quod in hostes sumpserant, in se suosque uerterunt. namque aliae concursu mutuo iugulatae, aliae apprehensis inuicem faucibus strangulatae, aliae funibus per equorum crura consertis ipsisque continuo equis exstimulatis, postquam suas isdem funibus, quibus equorum crura nexuerant, indidere coruices, protractae atque exanimatae sunt, aliae laqueo de subrectis plaustrorum temonibus pependerunt. inuenta est etiam quaedam, quae duos filios traiectis per colla eorum laqueis ad suos pedes uinxerit et, cum se ipsam suspendio morituram dimisisset, secum traxerit occidendos. inter haec multa ac miserabilia mortis genera re
Abbreviated transcription (Latin):
ad saxa collisis. cuncte sese ferro
ac suspendio ꝑemerint᷑. hec de the-¬
gurinis & ambronib: gesta sunt
detones autẽ & cimbrim integris
copiis alpium niues emensi: ttaliȩ
plana ꝑnaserant. ibiq cum rigidũ
genus diu blandiorib auris. po¬
tulis. tibis. ac lauacris emollirent᷑:
marius quinto consul & catulus
adu̾sum eõs  missi aie ad pugnam
& campo dato annibalis secuti inge¬
num. in nebula disposuere pugn̾a.
in sole pugnauerunt. Prima si qui¬
dem ꝑturbatio gallorum fuit: quod
romanam aciem prius offendere dis¬
positam. qͣm adesse senserunt. Cumq
ilico uulnerati equites retro in suos co¬
gerentur. totamq multitudine̾ in¬
duispostram & adhuc aduentantẽ con¬
turbarent. & sol tum uento exortus
ex aduerso emiiisset insus eorum
puluis oppseut. & splendor hebetaũ.
Ita factum ẽ: ut tanta ac t̾ribilis
multituad̾o minima romanorũ cla¬
de. sua autẽ ultima int̾nicione ce¬
tur. Mulieres grauiorem pene exer¬

Expanded text:
ad saxa collisis, cunctae sese ferro ac suspendio peremerunt. Haec de Tigurinis et Ambronibus gesta sunt. Teutones autem et Cimbri, integris copiis Alpium nives emensi, Italiae plana pervaserant: ibique cum 330 rigidum genus diu blandioribus auris, poculis, cibis ac lavacris emolliretur, Marius quintum consul et Catulus adversum eos missi, die ad pugnam et campo dato, Annibalis secuti ingenium, in nebula disposuere pugnam, in sole pugnarunt. Prima siquidem perturbatio Gallorum fuit, quod Romanam aciem prius offendere dispositam, quam adesse senserunt. Cumque illico vulnerati equites retro in suos cogerentur, totamque multitudinem indisposite adhuc adventantem conturbarent, et sol cum vento ortus ex adverso emicuisset, visus eorum pulvis opplevit et splendor hebetavit, ita factum est, ut tanta ac tam terribilis multitudo, minima Romanorum clade, sua autem ultima internecione caetur. Mulieres graviorem pene ex
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec saxones qui cũ lango¬
bardis in italiam uenerant.
torium regense idẽ. apud stabone
ullam castra constituunt. discur¬
rentes ꝑ uillas urbiũ uicinarũ.
diripientes prȩdas. captiuos ducen¬
tes. uł etiam cuncta uastantes. Qd
cũ mũmolus comꝑisset: suꝑ eos cũ
exercitu irruit. multosq: exeis in¬
terfecit: & donec dies finem faceret
cedere ñ cessauit. Ignaros enĩ reppe¬
rerat homines. & nichil de hisque ac¬
ciderant autumantes. Mane aute
facto: statuunt saxones exercitũ
p̃parantes se fortiter ad bellum. Sed
int̾urrentib nuntiis: pacem fatus
Datisq munerib mũmolo: relicos
captiuis & uniu̾sa preda. ad itollamꝰ

Expanded text:
osthaec Saxones, qui cum Langobardis in Italiam venerant, torium Regense, id est apud Stablonem villam castra ponunt, discurrentes per villas urbium vicinarum, diripientes praedas, captivos abducentes, vel etiam cuncta vastantes. Quod cum Mummolus coexercitu irruit, multosque ex eis interfecit, ac donec nox finem faceret, caedere non cessavit. Ignaros enim repererat homines, et nihil de iis quae acciderant autumantes. Mane autem facto statuunt Saxones exercitum, praeparantes se fortiter ad bellum, sed intercurrentibus nuntiis pacem fecerunt. Datisque muneribus Mummulo, relictis captivis, et universa praeda, ad It
Abbreviated transcription (Latin):
nominis. quidicunt defectum romanȩ rei¬
publicȩ xp̃i loctrina inuectum libros sep¬
tem: inqupus. penȩ tocius mundi cala¬
mitates et inserias. et bellorum in quie¬
tudines reilicans: ostendit magis xp̃ia¬
ne obseruntiȩ ẽẽ. quod contra meritũ
suum res pmana ad huc durare. et pace
culturȩ ai pacatum retineat imperium.
Hane in primolibro descripsit positionem
orb. ocean interci sionem. et canai limi¬
tibus inorcisum. situm locorum. et noia¬
⁊ numerũ nore̾q gentiũ qͣlitates gentium ini¬
cia bellonm. et tirannidis exordia fim¬
timoruinsanguine dedicata¶ Hic ẽ. orosiꝰ.
qui ab aigrstino pro dicenda animȩ
rationeid ieromimium missus. rediens
reliquia beati stephani prodomartiris
tunc niper inuentas primus intulit
occidenta Claruit extremo honoris ĩꝑatori .
tempori¬

Expanded text:
nominis qui dicunt defectum Romanae reipublicae Christi doctrina invectum, libros septem; in quibus pene totius mundi temporis calamitates et miserias, ac bellorum inquietudines replicans, ostendit magis Christianae observationis esse, quod contra meritum suum res Romana adhuc duraret, et pace culturae Dei pacatum retineret imperium. Sane in primo libro describit positionem orbis, Oceani interfusione, et Tanais limitibus intercisam, situm locorum, nomina, numerum, moresque gentium, qualitates regionum, initia bellorum, et tyrannidis exordia finitimorum sanguine dedicata. Hic est Orosius, qui ab Augustino, pro discenda animae ratione, ad Hieronymum missus, rediens reliquias. B. Stephani primi martyris, tunc nuper inventas, primus intulit Occidenti. Claruit extremo pene Honorii imperatoris tempor
Abbreviated transcription (Latin):
nno ab urbe condita d .uii.
repentina subuersio psius
rome:. preuenit triumplum ro¬
manorum. Ne que en udemere
quirim: quando non ui modi¬
cam leticiam romȩ supernieniens
repeate quam grauissimus luc¬
tus oppresserit. Siquidem quinto
siribtis. diuerse ignium Qua¬
rumq clades: pene absinpstre
ut bem. Tiberis in soliuo astus
imbribus et ultra opinism ul
dritix utate uel magnituline
redunedans: orina romȩ clifi¬
ia in plano po sita deiecit. Sui
equalitates ioc rum: ꝯa
conuenere pernitiem. Quoliam̃
et que segnior redundatio enuit
madefacta dissoluit. Et qe cur¬
sus torrentis inuenit: impilsa
deiecit. Aquarum grarassiam
cladem : grauior ignis secta
uastatio est Qui ignis inctum
unde surrexerit: plurimaqi¬
tatis partes peruagatus: qͥn
hominum demorumq rata¬
bilem stragem fecit. cum etiqͥ tan¬
tum opum uno consumpsm¬
cendio: quantum plurimet
peregrine uictorie conferre In
possint. De hinc cum omnsin¬

Expanded text:
nno ab Urbe condita DVII repentina subversio ipsius Romae praevenit triumphum Romanorum: neque enim temere dixerim, quando non vel modicam laetitiam Romae superveniens repente quam gravissimus luctus oppresserit. Si quem Q. sulibus, diversae ignium aquarumque clades pene absumpsere Urbem. Nam Tiberis insolitis auctus imbribus, et ultra opinionem vel diuturnitate vel magnitudine redundans, omnia Romae aedificia in plano posita delevit. Diversae qualitates locorum, ad unam convenere perniciem: quoniam et quae segnior redundatio tenuit, madefacta dissolvit, et quae cursus torrentis invenit, impulsa dejecit. Aquarum gravissimam cladem gravior ignis secuta vastatio est: qui ignis, incertum unde surrexerit, plurimas civitatis partes pervagatus, cum hominum domorumque miserabilem stragem fecit, tum etiam tantum opum uno consumpscendio quantum plurimae et peregrinae uictoriae conferre non possent. dehinc cum omni
Abbreviated transcription (Latin):
sequenti classis punica mitaliam tran¬
siit: eius plurimas parce longe lateq
uastauit.
N cerea lutatius cum classe. xͣx. na-¬
uium insiciliam cransuectus: dum

Expanded text:
sequenti classis Punica in Italiam transiit eiusque plurimas partes longe lateque uastauit. interea Lutatius cum classe trecentarum nauium in Siciliam transuectus dum
Abbreviated transcription (Latin):
langobardorũ regnũ inuasit: re-¬
gnauitq: ipse annis nouẽ. relic¬
to garibaldo filio suo quẽ ei ariꝑti
regis filia genuerat rege: adhuc
pueri lis ętatis¶ Igͥ ut dicere cepe¬
ramꝰ bertarit egressus de gallia
nauem ascendit: ut ad britan¬
niam insulam ad regñii saxonĩt
transmearet. Cũꝙ iam aliquan¬
tum ꝑ pelagus nauigasset: uox
alntore audita ẽ. inquirentis u¬
trum bertarit in eadem naui cos¬
stitutus ẽee. Cui cũ responsum ẽec
qͦd bertarit ibi ẽet: ille qui clama¬
bat subiunxit. diute illi. reuer¬
tatur in patriam suam: qͥa terciꝰ
dies ẽ. hodie ex quo grimo aldus
ab hac subtractus ẽ. luce. Quo au
nam ñ potuit: que ei de grimoaldi
morte nuntiauit. Unde arbitratꝰ ẽ.
ũ hunc hominẽ. s dnunũ nunti¬
um fuisse. Exindeq: ad patriam
tendens. cũ ad claustra tralie ueniꝰ¬
set: iam ibi omĩa obsequia palati¬
ua. omñeq regiam dignitate. cũ
ribaldo puerulo a regno. ab ini¬
ũsis lango bardis m̃se tercio post

Expanded text:
Langobardorum regnum invasit, regnavitque ipse annis novem, relicto Garibaldo filio suo, quem ei Ariperti regis filia genuerat, rege adhuc puerilis aetatis. Igitur, ut dicere coeperamus, Bertaridus egressus de Gallia navem ascendit, ut ad Britanniam insulam ad regnum Saxonum transmearet. Cumque jam aliquantum per pelagus navigasset, vox a littore audita est inquirentis utrum Bertaridus in eadem nave consisteret? Cui cum responsum esset quod Bertaridus ibi esset, ille qui clamabat subjunxit: Dicite illi revertatur in patriam suam, quia tertia dies est hodie quod Grimoaldus ab hac subtractus est luce. Quo audnam non potuit quae ei de Grimoaldi morte nuntiavit. Unde arbitratus est non hunc hominem, sed divinum nuntium fuisse. Exindeque ad patriam rediens, cum ad claustra Italiae venisset, jam ibi omnia obsequia palatina omnemque regiam dignitatem, cum ribaldo puerulo a regno, ab universis Langobardis mense tertio post
Abbreviated transcription (Latin):
bumanitatis: Pater maior me ẽ.
sernt scd̾m humanitate eum in
uaui dormientẽ. Cerne eiꝰ diuimi¬
tatem cũ ȩuangłista ait. Tunc sur¬
gens imꝑauit uentis & mari: &
facta ẽ. tranquillitas magnã. Hec
ẽ.sexta sinodus uniu̾salis constai¬
tinopoli celebrata. & greco sermo¬
ne conscripta: temporib pape a¬
gathonis. exequente acresidente
constantino principe intra septa
palatii sui:

Expanded text:
humanitatis? Pater major me est. humanitatis? Pater major me est. Cerne secundum humanitatem eum in navi dormientem; cerne ejus divinitatem, evangelista ait: Tunc surgens imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna. Haec est sexta sinodus universalis Constantinopoli celebrata et Greco sermone conscripta, temporibus papae Agathonis, exsequente ac residente Constantino principe intra septa palatii sui
Abbreviated transcription (Latin):
resis apud constantin opolim
uerabat. hanc autem heresim ex¬
mauerunt georgius patriartha¬
constantinopolitanꝰ. machariuis.
pirrus. paulus. petrus. Quã ob
causam constantinꝰ augustus cen¬
tum quinquaginta ep̃os congre
legati sc̃e romane eccłiȩ missi ab
agatone yapa. ioħis diaconꝰ. & io¬
hannes porcanensis ep̃c. Qui õs¬
eandem heresim dampnauert¬
Fa hora tante tele aranearũ ni¬
gerriniȩ in inedio popłi cecidert̃:
qͥdem patriarcha correptus est:
ceteri uͦ in sua defensione ꝑ seuera¬
tes. anathematis sunt ultione
ꝑculsi ¶Eo tempore damianꝰ tici¬
nensis eccł̃iȩ ep̃c sub nomine mai¬
sueti mediolanensis archiep̃i hac
de causa satis utilem recteq fidei
epłam composuit. que in p̾fata
sinodo ñ mediocre suffragiũ tu¬
lit. Recta aut̃ẽ & uera fides hec ẽ.
sic etiam due credantur ẽẽ. uolun¬
tates. siue oꝑationes. His audire¬
de eo quid deitatis est: Ego inquit
& pater unũ sumꝰ. Uis audire qͥd

Expanded text:
resis apud Constantinopolim oationem asseverabat. Hanc autem haeresim excitarunt Georgius patriarchaConstantinopolitanus, Macarius, Pyrrhus, Paulus et Petrus. Quam ob causam Constantinus Augustus centum quinquaginta elegati sanctae Romanae ecclesiae missi ab Agathone papa, Iohannes diaconus et Iohannes Portuensis episcopus. Qui omnes heresim dampnaverEa hora tante tele aranearum nigrissimae in medio populi ceciderunt, quidem patriarcha correptus est, caeteri vero in sua defensione perseverantes anathematis sunt ultione perculsi. Eo tempore Damianus Tyeniensis Ecclesiae episcopus, sub nomine Mansueti Mediolanensis archiepiscopi, ea de causa satis utilem rectaeque fidei epistolam composuit, quae in praefata synodo non mediocre suffragium tulit. Recta autem et vera fides est, ut hominis, sic etiam duae traduntur esse voluntates, sive operationes. Vis audire quid deitatis est? Ego, inquit, et Pater unum sumus. Vis audire quid
Abbreviated transcription (Latin):
familia godeb̾ti. oriundus exci¬
uitate taurmatiũ. Is cũ garibal¬
dum duc̃e ipso sacratissimo pas¬
chali die ad orationẽ in beatu ioħis
basilicam uenturũ sciret. suꝑ sa¬
trum baptisterii fontem conscen¬
dens: leuauit se manu ad colu¬
mellũ tugurii continens unde ga

Expanded text:
familia Godeberti oriundus, in cifamilia Godeberti oriundus, in civitate Taurinatium. Is cum Garibaldum ducem ipso sacratissimo Paschali die ad orationem in beati Joannis basilicam venturum sciret, super sacrum baptisterii fontem conscendens, laevaque manu se ad columellam tugurii continens, unde Ga
Abbreviated transcription (Latin):
dum die crastino uenissent. & g¬
debͥtum pꝰt salutationẽ gimoal¬
duᷤ amplexatus ẽẽt: statim sensit
qͦd loricam sub ueste gestaret. Nec
mora euaginato gladio eum uta
pͥuauit. regnũq eius & omnem
potentiam inuadens suȩ subdia̾it
ditioni. Habebat autẽ tunc gode¬
bertus iam filiũ paruulũ nomi¬
aldus ꝑsequi uirauit. quippeqͥ
adhuc infantulus ẽet. Quo audi¬
to bertarit qui apud mediolam̃
regnabat qͦd germanꝰ eiꝰ ẽec exti¬
fugam arripuit. atq ad regem
auarum cacanũ ꝑuenit. uxorem
rodelindam & paruulũ filiũ no¬
minc cumbtum relinquens. qͦ
grimo aldus beneuentũ in exilis
dirertt̃. his ita gestis: garibaldus
instigatione & certamine ista
patata sͣunt. & ñ solum hec ege¬
at. s & fraudem in legationeᷤ sua
fecerat. dum mimera quȩ deferre
beneuentũ debuerat ñ integra de¬
portasset: talium gͦ oꝑum patra¬
mor ñ diu lȩcatus ẽ. Erat quidam
pariius homuculus ex propria

Expanded text:
ium die crastino venissent, et Gium die crastino venissent, et Godebertum post salutationem Grimoaldus amplexatus esset, statim sensit quod loricam sub veste gestaret. Nec mora, evaginato gladio eum vita privavit, regnumque ejus et omnem potentiam invadens, suae subdidit ditioni. Habebat autem tunc Godebertus jam filium parvulum nomiald persequi curavit, quippe qui adhuc infantulus esset. Quo audito Bertaridus, qui apud Mediolanum regnabat, quod germanus ejus esset exstifugam arripuit, atque ad regem Avarum Cacanum pervenit, uxorem Rodelindam, et parvulum filium nomine Cunibertum relinquens, quos Grimoaldus Beneventum in exsilium direxit. His ita gestis Garibaldus, cujus instigatione, et certamine ista patrata sunt, et non solum haec egerat, sed et fraudem in legatione sua fecerat, dum munera quae deferre Beneventum debuerat, non integra deportasset; talium ergo operum patrator, non diu laetatus est. Erat quidam parvus homunculus, ex propria
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑata sibi strenue ꝑficiens. ei cũ
placentiam urbem cũ robusta
uirorũ multitudine aduenisset:
garibaldum qui legatus ad eum
missus agodebto fuerat timmũ
p̃misit. ut᷑ eidem godeb̾to desuo
aduentu mintiaret. Qui ad go¬
deb̾tum ueniens. grimoaldum
citius aduentare dixit. Cumq
godebtus ab eo quȩreret quo in
loco eidem grimo aldo hospiciun
p̃parare deberet: garibaldus tto
respondit. quod dignũ ẽẽt it on¬
inoaldus qui ꝓ eiꝰ causa uenerat
eiꝰq sororem acceptur᷑ erat: hos¬
picium intra palatiũ haberet
Quod ita factum ẽ.Nam adueru¬
ens grimoaldus intra palatium
hospicium accepit. Idem uͦ gan¬
baldus tonꝰ nequitie seminator
godeb̾to ꝑsuasit. ut ñ altter qm
Corica sub ueste indutus cũ grimo¬
aldo locuturus ueniret. assẽrens
quia eum grimoaldus occidere
uellet. Rursum idem fallendi ar¬
godeb̾tum quando cum eo colloq̃n¬
dum ueniret loricam sub ueste ge¬
stare. Quid plura : Cum ad colleqn¬

Expanded text:
imperata sibi strenue perficiens, ei cum imperata sibi strenue perficiens, ei cum Placentiam cum robusta virorum multitudine advenisset, Garipaldum, qui legatus ad eum missus a Godeperto fuerat, Ticinum praemisit, ut eidem Godeperto de suo adventu nuntiaret. Qui ad Godepertum veniens, Grimualdum citius adventare dixit. Cumque Godepert ab eo quaereret, quo in loco eidem Grimualdo hospitium parare deberet, Garipald ita respondit: quod dignum esset, ut Grimualdus, qui pro eius causa venerat eiusque sororem accepturus esset, hospitium intra palatium haberet. Quod ita quoque factum est. Nam adveniens Grimoaldus, intra palatium hospitium accepit. Isdem vero Garibaldus, totius nequitiae seminator, Godeberto persuasit, ut non aliter quam lorica sub veste indutus cum Grimoaldo locuturus veniret; asserens quia Grimoaldus eum occidere vellet. Rursus isdem fallendi arGodebertum quando cum eo ad colloquendum veniret, loricam sub veste gestare. Quid plura? Cum ad colloqu
Abbreviated transcription (Latin):
Qua de reͦ: godeb̃tus garibaldum
taurinacium ducem ad grimoal¬
dum beneuentanorũ strenuum
tunc ductorem direxte. inuitars
eum ut qͣntocius ueniret. & sibi
adu̾sus germanũ suũ bertarith
auxilium ferret: regis filiam suã
germanam ei se daturũ ꝓmitreis.
Sed legatus ipse fraudulent᷑ contͣ
suũ dñm agens: grimoaldum ex¬
hortatus ẽ. ut ueniret. & lango¬
bardorum regnũ quod ad olescen¬
tes germani dissipabant ipse ar-¬
riperet: qui etate maturus. con¬
silio ꝓudus. & uirib fortis existe¬
ret. Erimoaldus hec audiens: mox
animũ ad regnũ langobardorũ
obtinendũ erexit. Ordinatoq
apud beneuentũ romualdo su¬
o filio duce. ipse cũ electa manu
tumum ꝓfecturus iter arripu¬
it: ac ꝑ om̃s ciuitates ꝑ quas ha¬
buit uiam. sibi amicos & adiu¬
tores ad regnũ ꝑcipiendũ asciũ.
Rasemundum uero comitẽ capu¬
anum ꝑ spoletum ad tusciam di¬
rexit. ut eius regionis langobar¬
dos suo consortio coaptaret.Qui

Expanded text:
Qua de re Godebertus Garibaldum Taurinatium ducem ad Grimoaldum Beneventanorum strenuum tunc ductorem direxit, invitans eum ut quantocius veniret et sibi adversus germanum suum Bertaridum auxilium ferret, regisque filiam, suam germanam, ei se daturum promittens. Sed legatus ipse fraudulenter contra suum dominum agens, Grimoaldum exhortatus est ut veniret, et Langobardorum regnum, quod adolescentes germani dissipabant, ipse arriperet, qui aetate maturus, consilio providus, et viribus fortis existeret. Grimoaldus, haec audiens, mox animum ad regnum Langobardorum obtinendum erexit. Ordinatoque apud Beneventum Romualdo suo filio duce, ipse cum Ticinum profecturus iter arripuit, ac per omnes civitates, per quas viam habuit, sibi amicos et adiutores ad regnum percipiendum adscivit. Transemundum vero comitem Capuanum per Spoletium et Tusciam direxit, ut eius regionis Langobardos suo consortio coaptaret. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
forumiulii dux huectarit: qui
fuit oriundus de uii. icentina ciui¬
tate. iuir benignꝰ & popłm suauiter
regens. hunc cũ audisset sclauoꝵ
gens ticinum profectũ ẽẽ: congre¬
gata ualida multitudine uoluer̃t
suꝑ foromilanorũ castrũ irruere.
Et uementes: castra metati sunt
in loco qui broxas dicitur ñ longe
rit suꝑiori uesꝑe aticino reũtere

Expanded text:
Foroiuli dux Wechtari, qui fuit oriundus de Vincentina civitate, vir benignus et populum suaviter regens. Hunc cum audisset Sclavorum gens Ticinum profectum esse, congregata valida multitudine, voluerunt super Foroiulanum castrum inruere; et venientes castrametati sunt in loco qui Broxas dicitur, non longri superiori vespere a Ticino revertere
Abbreviated transcription (Latin):
late int̾fecit prouintias. Nam & min¬
acti. & inuisse ad septem milla se¬
uilio cȩpione oppressa suntꝰ. Inmẽ¬
tellis quoqr atheni ensiũ: idem tu¬
multus seriuilis ab eraclito prȩtore
discussus ẽ¶Aꝑud delon etiam serus
nouo motu intumescentes. Spi dan
p̃uenientib pressi sunt: absq illo
primo suiliensis mali fomite: aqui
iste uelum scintille micantes. diu̾sa
hec intendia seminarunt.
N sicilia enim p̾t fuluiũ consulem
piso consul mamertium oppidum
expugnauit: ubi octo milia fugtti¬
uorum int̾fecit. Quos autẽ capen
potutt: patibulo suffixit. Cui cup
rutilius consul successisset: idemqͦ
taurominiũ & bennam firmissim
fugitiuorũ refugia bello recepit. dn¬
plius qͣm uginti milia tunc scru

Expanded text:
late infecit prouincias. nam et Minacti et Sinuessae ad quattuor milia seruilio Caepione oppressa sunt; in metallis quoque Atheniensium idem tumultus seruilis ab Heraclito prdiscussus est. Apud Delon etiam servi novo motu intumescentes, oppidanis praevenientibus, oppressi sunt, absque illo primo Siciliensis mali fomite, a quo istae velut scintillae emicantes, diversa haec incendia seminarunt. In Sicilia enim post Fulvium consulem Piso consul Mamertium oppidum expugnavit, ubi octo millia fugitivorum interfecit: quos autem capere potuit, patibulo suffixit, cui cum Butilius consul successisset, idem quoque Tauromenium et Hennam, firmissima fugitiuorum refugia, bello recepit: amplius quam xx milia tunc seru
Abbreviated transcription (Latin):
Burchardus. Hec omĩa filius eiꝰ
ludoiicus qui ei diuina uissio¬
ne successit. in specto breuiario
qͣm celerrime poterat pꝰt obitũ

Expanded text:
colfus. Haec omnia filius eius Hludowicus, qui ei divina iussione successit, inspecto eodem breviario, quam celerrime poterat post obitu
Abbreviated transcription (Latin):
um uocitari p̃cepit. Qui usq ho¬
dre inhis ut diximꝰ locis habitan¬
tes: quanqͣm & latine loquant᷑.
linguȩ tamen propriȩ usum mi

Expanded text:
um vocitari praecepit. Qui usque hodie in his, ut diximus, locis habitantes, quanquam et Latine loquantur, linguae tamen propriae usum mi
Abbreviated transcription (Latin):
ne om̃ium sociorum trahitur: ubi
magnis grauib q preliis sepe gestis.
receptam partem insule: accteris in¬
domru  gentib uallo distinguendã
putauit. Itaq maxima fossam fir¬
missimũq uallum crebris insuper

Expanded text:
ne omnium sociorum trahitur. ubi magnis grauibusque proeliis saepe gestis receptam partem insulae a ceteris indomitis gentibus uallo distinguendam putauit. itaque magnam fossam firmissimumque uallum, crebris insuper
Abbreviated transcription (Latin):
es nectanabus ille matheseos sciers
ueri amicus cliuis.¶Ad hec respon¬
dit. Multifida quidem ẽ. oregina
ẽ. intempore uno om̃ium memi¬
nisse. Nam & interp̃tes somnioꝵ
& astrici quib omnis diuinan¬
di ratio reseratur. multaꝙ: ꝑre¬
ter hec sunt: quib uti ad presa¬
entias solemus. his dictis cũ acrius
uultum regine intueretur: olim¬
pias ait.Quid ita defigeris o ꝓpħa.
ubi me intueris: At ille. Re̾cor
re uariatum p̃cium cũ sui operis
admiratione contenderat. Lunc
copum pariter: quib singulis
sui metalli species in trat. Ioue
quippe uiseres ereo lapide nun¬
cupatum: solem cristallo. luña
adamante. martẽ dici sublapi
saturnus inofite. at uͦ horosco¬
pus ligdmꝰ erat. Exinde mirats

Expanded text:
es Nectanabus matheseos sciens?veri amicus cluis. Ad id respondit: multifida quidem est, o reginest in tempore omnium meminisse: nam et interpretes somniorum et astrici, quibus omnis divinandi ratio reseratur, et multa sunt praeter haec nomina, quibus uti ad praescientiam solemus. His dictis cum acrius in vultum reginae intueretur, Olympias refert: quid ita defigeris, o propheta, ubi in me intueris? At ille: recordore variatum pretium sui cum operis admiratione contenderat. Tum pcopum pariter, quibus singulis sui metalli species erat. Iovem enim viseres aereo lapide nuncupatum, Solem crystallo, Lunam adamante, Martem dici sub lapihirina, Saturnus in ophite, tum horoscopus lygdinus. Exinde mirans
Abbreviated transcription (Latin):
EGIPTI SAPIENTES
Sati genere diuino
pͥmi feruntur. per¬
mensiq sunt ter¬
ram ingenii ꝑuicacia: & am¬
bitum celi stellarum numero
assecuti.Quorũ om̃ium necta¬
nabus prudentissimꝰ fuisse com¬
ꝓbatur. Quippe quia quod alii ar¬
mis: ille ore potusse conumctur.

Expanded text:
gyptii sapientes, sati genere divino, primi feruntur permensique sunt terram ingenii pervicacia et ambitum coeli stellarum numero adsecuti. Quorum omnium Nectanabus prudentissimus fuisse comprobatur, quippe qui, quod alii armis, ille ore potuisse convincitur.
Abbreviated transcription (Latin):
suũ uiris idonei fuit. nunc trrara¬
nis subiecta. nunc serus uł iu
dominatu improbo exigentibus
seruitutem ues utis pręsumptio¬
ne ꝑuersa commutantib libertatẽ.
Maxime quia clausa undiq ma¬
ri egerere foras ñ facile potest inte¬
stinum malũ. Uĩperinam quipe
conceptionem ꝑditionis sue aluit:
sua libidine auctam. sua morte uuc.¬
turam. In hoc autẽ seruilis tumul¬
tus excitatio quanto rarior cȩderis:
tanto crudelior est. quia intentione
cõmouetur libera multitudo. ut
patriam augeat: serulis ut ꝑdãt.
Nno ab urbe condita
.dcͣ.xxͣ. cum maior pene infa¬
mĩa de federe apud numantiam
pacto quã apud cauioenas quondã
furculas pudorem romanȩ frontĩ
en arraret: scipio affricanus conse¬
su om̃ium tribunorũ consul treats
atq ad pugnanda numentiam cũ
exercitu missus est NNumentia aiẽ
citerioris hispanie haut procui aua¬
ceis & cantauris incapite galliȩ sita
ultima celtiberorũ fuit sh ec ꝑ annos

Expanded text:
suum juris idonei, nunc tyransuum juris idonei, nunc tyrannis subjecta, nunc servis: vel illis dominatu improbo exigentibus servitutem, vel istis praesumptione perversa commutantibus libertatem, maxime quia clauso undique mari, egerere foras non facile potest intestinum malum. conoeptionem perditioni suae aluit sua libidine auctam, sua morte uicturam. in hoc autem seruilis tumultus excitatio quanto rarior ceteris tanto truculentior est, quia intentione commouetur libera multitudo ut patriam augeat, seruilis ut perdat. Anno ab Vrbe condita DCXX oum maior paene infamia de foedere apud Numantiam pacto quam apud Caudinas quondam furculas pudorem Romanae frontis oneraret, Scipio Africanus consensu omnium tribuum consul creatus atque ad expugnandam Numantiam cum exercitu missus est. Numantia autem citerioris Hispaniae, haud procul a Vaccaeis et Cantabris in capite Gallaeciae sita, ultima Celtiberorum fuit. haec per annos
Abbreviated transcription (Latin):
eRano fuliuo flacco. quinto cal¬
purnio pissone consulib fr̃o¬
me puer ex ancilla natus ẽ. quadri¬
pedes. quadrimanꝰ. oculis .iii. auri¬
bus totidem: natura uirili dupplex.
¶N sicilia mons ethna uastos igneᷤᷤ
eructauit ac fudit: qui torrentum
modo ꝑprona precipites proxima
quȩq corripientib exussere flãmiᷤ
longinquiora aute fauillis calidis.
cum napore graui late uolantibus.
torruerunt ¶Quod siciliȩ semꝑ ner.¬
naculum genus monstri ñ porten
dere malum solet: sed inferres In bo¬
nonensi agro: fruiges in arboribus
enate sunt Igiturꝰ in sicilia bellũ
seruile: ortum ẽ. Quod adeo gra¬
ue & atrox multitudine seruorũ.
instructu copiarum. magnitudine
uirium fuit: ut non dicam preto¬
res romanos quos penitus profli¬
in arma conspirantiũ fuisse refe¬
runtur: excepta urbe meilatia.
quȩ seruos liberaliter habitos in
pace continuit. ¶Ceterum si cilia
in hoc quoꝙ miserior fuit. qͥa
insula ẽ: & nunqͣm erga statum

Expanded text:
eruio Fuluio Flacco Q. Calpurnio Pisone consulibus Romae puer ex ancilla natus quadripes quadrimanus, oculis quattuor. auribus totidem, natura uirili duplex. in Sicilia. mons Aetna uastos ignes eructauit ac fudit, qui torrentum modo per prona praecipites proxima quaeque corripientibus exussere flammis, longinquiora autem fauillis calidis cum uapore graui late uolitantibus torruerunt: quod Siciliae semper uernaculum genus monstri dere malum assolet, sed inferre. In Bononiensi agro fruges in arboribus enatae sunt. Igitur in Sicilia bellum servile ortum est, quod adeo grave et atrox multitudine servorum, instructu copiarum, et magnitudine virium fuit, ut, non dicam praetores 300 Romanos, quos penitus proflirum, tum in arma conspirantium fuisse referuntur, excepta urbe Messana, quae servos liberaliter habitos in pace continuit. Caeterum Sicilia in hoc quoque miserior, quia insula et numquam erga statum
Abbreviated transcription (Latin):
debis ante & somniũ. & in som¬
si somniabo. iam ñ ut mago u¬
tar te: enĩuero honore dei ue¬
nerabor¶ Progressus inde uecta¬

Expanded text:
debis enim et somnium et in somsi somniabo, non iam te ut mago utar, enimvero dei honore venerabor. Progressus inde Necta
Abbreviated transcription (Latin):
tapolis appelłatur. Constat autẽ
aureliam. emiliamq & flaminia
a constratis uiis que ab urbe ro-¬
ma ueniunt. & ab eorũ uocabulis
aquib sunt constrate. talib no¬
minib appellari. Post flaminiam
duodecima picenus occurrit. ha¬
bens ab austro appenninos monteᷤ.
ex altera uͦ parte adriaticũ mare.¬
Hec usq ad fluinum piscariam ꝑ¬
tendit. in qua sunt ciuitates. firmꝰ.
esculus. & pinnis. & uetustate con¬
sumpta adria.quȩ adriatico pela¬
go nom̃ dedit̃. Huius habitatores
cum a sabims illuc ꝓperarent: in
eorum uexillo picus consedit. atq
hacdecausa picenꝰ nom̃ accepit .xx.

Expanded text:
tapolim appellantur. Constat autem Aureliam Emiliamque et Flaminiam a constratis viis, que ab urbe Roma veniunt et ab eorum vocabulis a quibus sunt constrate, talibus nominibus appellari. Post Flaminiam duodecima Picenus occurrit, habens ab austro Appenninos montes, ex altera vero parte Hadriaticum mareHec usque ad fluvium Piscariam pertendit; in qua sunt civitates Firmus, Asculus et Pinnis etiamque vetusta et consumpta Adria, que Hadriatico pelago nomen dedit. Huius habitatores, cum a Savinis illuc properarent, in eorum vexillo Picus consedit, atque hac de causa Picenus nomen accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
siciliȩ nobiles ꝑuagat: eueriti.
Consules uissi in affricam tras¬
ferre bellum:cum quadringentiᷤᷤ
triguita nauib siciliam petiert̃.
Quibus amicar poenorum impe¬
rator. & hanno dassi prȩfectus.
occurrit. Conserto nauali pre¬
uo carthaginienses in fugam
uersi: sexaginta quattuor naue̾
perdiderunt. Nictores consules:
in affricam trans uecti sunt. Pri¬
mam omnium: clipeam urbem
in dedinonem receperunt. INde
carthaginem petentes: trecenta
aut eo amplius castella popula¬
n sunt. Infesta carthagini signa:
cirtumtulerunt. MaNlius con¬
sul affrica tum uictrici classe de¬
captiuorum cum ingentib spo¬
liis romam reuexit.

Expanded text:
agatus evertit. Consules in Africam jussi transferre bellum, cum trecentis triginta navibus Siciliam petierunt, quibus Amilcar Poenorum imperator et Anno classi praefectus occurrit. Conserto navali praelio Carthaginienses, in fugam versi, sexaginta et quatuor naves perdiderunt. Victores consules in Africam transvecti sunt, primamque omnium Clupeam urbem in deditionem receperunt. Inde Carthaginem petentes, trecenta aut eo amplius castella populati sunt, infesta Carthagini signa circumtulerunt. Manlius consul Africa cum uictrici classe decaptiuorum cum ingentibus spoliis Romam reuexit.
Abbreviated transcription (Latin):
a francis: tiues uniu̾si ab eis ducti
sunt captiui. Pro ferruge uͦ castro¬
int̾cedentib ep̃is. ingen̾umo de sa¬
bione. & agnello de tridentino: da¬
ta ẽ. redemptio ꝑcaput umꝰcuiꝰq
cum ẽet tempꝰ estiuum. propt̾ in¬
consueci aeris in commoditatem
disinterie morbꝰ granter exagi¬
tare cepit. Quo morbo plures ex tis
interierunt. Quid plura. Cum ꝑ
tres menses francorum exercitus
ttaliam ꝑuagaret. nichilq: ꝓfice¬
ret: neq se de inimicis ulcisci pos¬
set. eo quod se in locis firmissimis
contulissent. neq regem attingiti
ualeret de quo ultio fieret. quisem
tra ticinensem munierat urbem:
ut diximus infirmatꝰ aeris intem¬
ꝑantia ac fame constricuis exerctiꝰ.
redire ad propͥa destinauit. Qui re¬
uertentes ad patriam. in tantum fa

Expanded text:
a Francis, cives universi ab eis ducti a Francis, cives universi ab eis ducti sunt captiintercedentibus episcopis Ingenuino de Savione, et Agnello Tridentino, data est redemptio, per caput uniuscujusque cum esset tempus aestivum, propter inconsueti aeris incomdesenteriae morbus graviter exagitare coepit, quo morbo plures ex eis interierunt. Quid plura? Cum per tres menses Francorum exercitus Italiam pervagaret nihilque proficeret neque se de inimicis ulcisci posset, eo quod se in locis firmissimis contulissent, neque regem attingere valeret, de quo ultio fieret, qui se intra Ticinensem munierat urbem, ut diximus, infirmatus aeris intemperantia ac fame constrictus exercitus redire ad propria destinavit. Qui revertentes ad patriam, in tantum fa
Abbreviated transcription (Latin):
dicentesq quia pͦt triduum cũ eis¬
dem ueniemꝰ: & hoc uobis erit sigñu.
Cum uideritis uille huiꝰ que in mo¬
tesita ẽ. domos incendio contrema¬
ri. & fumũ incendii ad celos usque
sustolli: noueritis nos cum exerci
tu quem pollitemur aduentare.
S expectantes frantoru duces dieb
sex nixta placitum. nullum ex his
quos legati imꝑatoris ꝓmiserant
uenisse contemꝑlati sunt. Cedinus
aut̃e cum tredecim ducib leuam
italie ingressus: quinq castella ce¬
pit. Aquib etiam sacram̃ta exegit.
Deruenit etiam exercitus francoꝵ
usq: ueronam. & deposuer̃t castra
plurima ꝑ patem post sacram̃ta
data que eis crediderant. nullum
ab eis dolum existimantes. Nomi¬
na autem castroiũ quȩ diruert̃
in t̾ritorio tridentino ista sunt.Li¬
sana. maletum. sermiana. appia¬
num. fagitana. umbra. uitianum
brentonicũ. uolenes. ennemase.
& duo in alsuca. & unũ inuerona
hec omĩa castra cum diruta essint

Expanded text:
dicentesque: Quia post triduum cum eisdicentesque: Quia post triduum cum eisdem veniemus. Et hoc vobis erit signum, cum videritis villae hujus, quae in monte sita est, domus incendio concremari, et fumum incendii ad coelos usque sustolli, noveritis nos cum exetu, quem pollicemur, adventare". Sed expectantes Francorum duces diebus sex iuxta placitum, nullum ex his, quibus legati imperatoris promiserant, venisse, contemplati sunt. Cedinus autem cum tredecim ducibus laevam Italiae ingressus, quinque castella cepit, a quibus etiam sacramenta exegit. Pervenit etiam exercitus Francorum usque Veronam, et deposuerunt castra plurima per pacem post sacramenta data, quae se eis crediderant nullum ab eis dolum existimantes. Nomina autem castrorum quae diruerunt in territorio Tridentino ista sunt: Tesana, Maletum, Sermiana, Appianum, Fagitana, Cimbra, Vitianum, Bremtonicum, Volaenes, Ennemase, et duo in Alsuca et unum in Verona. Haec omnia castra cum diruta essent
Abbreviated transcription (Latin):
grippo legatus childeb̃ti regiͤ
francorum cum a constantino pͦo¬
li remeasset. & eidem regi suo quo¬
m bonorifice ab imꝑatore mauri¬
tio susceptus fuisset nuntiasset.
& quia iniurias quas apud carta¬
ginem ꝑpessus fuerat imꝑator ad
uoluntatem chileb̾ti regisultũ
iri ꝓmisisset: childebertꝰ confestĩ
iterato in italiam exertitũ fran¬
corum cũ uiginti ducib ad debel¬
landam langobardorũ gentẽ di¬
rexit. Equib ducib. audualdus.
& olo. & cedinus. eminentiores fu¬
erunt. Sed olo tum importune
ad bilicionis castrum accessissec:
iaculo sub mamilla sauciatus ce¬
cidit. & mortuus ẽ. Reliqui uero
franci cũ egressi fuissent ad p̃dan¬
dum: alangobardis irruentib pas¬
sim ꝑ loca ungula ꝓsternebantur.
At uͦ audualdus & sex duces franco¬
rum ad mediolanensiũ urbem ad¬
uenientes. ibi eminꝰ in campestrib
castra posuerunt. Quo loco ad eos
imꝑatoris legati uenerunt: nunti¬
antes adẽe. exercitum in solatio eoꝵ.

Expanded text:
Grippo legatus Childeberti regis Francorum, cum a Constantinopoli remeasset, et eidem regi suo quomodo honorifice ab imperatore Mauricio susceptus fuisset, nuntiasset, t quia injurias quas apud Carthaginem perpessus fuerat imperator ad voluntatem Chideberti regis ultum iri promisisset, Childebertus confestim iterato in Italiam exercitum Francorum cum viginti ducibus ad debellandam Langobardorum gentem direxit. E quibus ducibus, Andualdus, et Olo, et Cedinus, eminentiores fuerunt. Sed Olo cum importune ad Bilitonis castrum accessisset, jaculo sub mamilla sauciatus cecidit, et mortuus est. Reliqui vero Franci cum egressi fuissent ad praedandum, a Langobardis irruentibus passim per loca singula prosternebantur. At vero Andualdus, et sex alii duces Francorum, ad Mediolanensium urbem advenientes, ibi eminus in campestribus castra posuerunt. Quo loco ad eos imperatoris legati venerunt, nuntiantes adesse exercitum in solatio eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tirannidem emersisset: in britan¬
niam muitus prope modũ ab exer¬
titu imꝑator creatus in galliam tͣn¬
sit. Ubi gratianũ augustum subita
incursione ꝑterritum. atq in ita¬
liam transire meditantẽ. dolis cir¬
cũuentum int̾fecto. fr̃emq eius
ualentinianũ augustũ italia expu¬
lit. Halentinianꝰ in oriente refugi

Expanded text:
per tyrannidem emersisset, in Britanper tyrannidem emersisset, in Britannia invitus propemodum ab exercitu imperator creatus, in Galliam transiit: ubi Gratianum Augustum subita incursione perterritum, atque in Italiam transire meditantem, dolis circumventum interfecit, fratremque ejus Valentinianum Augustum Italia expulit. Valentin