comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
perrexisset. ibiq iustinȩ tunc temporis regi¬
ne potentia & multitudine co adunata de ec¬
constitutus intribunali. nichil curans eorum
que amuliere excitabant᷑ una de uirginibus
arrianoꝵ impudentior cȩteris tribunal conscen¬
dens apprehenso uestimento sacerdotis cũ illũ
attrahere uellet ad partẽ mulierũ. ut ab ipsis
cesus de ȩccła pelleret᷑. ait ei. ut ipse solitus
erat referre. Et si ego indignus tanto sacer¬
dotio sum. tam̃ te ñ conuenit uel ꝓfessione
tuã in qualẽcũq sacerdotẽ manus inicere.
unde deberet uereri dĩ iudiciũ. ne illi aliqͥd
eueniret. Quod dictũ. exitus confirmauit.
Nã alio die mortuã ad sepulchrũ usq ꝑduxit.
grãm ꝓ contumelia rependens.Sed hoc
factum. non leuẽ aduersariis incuss it
nando ep̃o tribuit.
rdinato itaq catho lico sacerdote. mediolanũ
reuertitur. ibiq iustitiȩ supͣ dicte mulieris
in numeras sustinuit insidias. que munerib

Expanded text:
perrexisset, ibique Justinae tunc temporis regiperrexisset, ibique Justinae tunc temporis reginae potentia et multitudine coadunata de Ecur: essetque constitutus in tribunali, nihil curans eorum, quae a muliere excitabantur; una de virginibus Arianorum impudentior caeteris, tribunal conscendens, apprehenso vestimento Sacerdotis, cum illum attrahere vellet ad partem mulierum, ut ab ipsis caesus de ecclesia pelleretur; ait ei, ut ipse solitus erat referre: Etsi ego indignus tanto sacerdotio sum, tamen te non convenit vel professionem tuam in qualemcumque sacerdotem manus injicere; unde deberes vereri Dei judicium, ne tibi aliquid mali eveniret. Quod dictum exitus confirmavit; nam alio die mortuam ad sepulcrum usque deduxit, gratiam pro contumelia rependens. Et hoc factum non levem adversariis incussit nando episcopo tribuit. 12. Ordinato itaque catholico sacerdote, Mediolanum revertitur, ibique supradictae Justinae mulieris innumeras insidias sustinuit, quae muneribus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ pria cum germana sicut reliquerat inuenit.
iam matre defuncta. atq cum ila dexteram
illius oscularet᷑. subridens ait illi. Ecce ut diceba
tibi sacerdotis manus osculare.
eridẽ tempꝰ cũ trans tiberĩ apud quandã elaris¬
simã inuitatꝰ. sacrificiũ indomo offerret. quedã
balneatrix quȩ parality ca in lecto iacebat. cũ
cognouissa ibidẽ eẽ dñi sacerdotẽ. in sellula se
ad eandẽ domũ ad quã ille inuitatꝰ ad uenerat
portari fecit. atq oranti & imponenti manꝰ
uestimenta aingit. Quȩ cum ex oscularetur.
statim sanitate recepta ambulare coepit. ut
impleretur illud dominicũ dictum ad apłos. Etiã
maiora his facietis. credentes in nomine meo. Qđ
tam̃ signum sanitatis ut mirabile fuit. ita
etiã nec occultum. Nam ego hoc in eadem
regione post annos plurimos scĩs uiris referen¬
tib. positus in urbe cognoui.
irmiũ uero cum ad ordinandũ ep̃m anemiũ

Expanded text:
propria cum germana, sicut reliquerat, invenit, propria cum germana, sicut reliquerat, invenit, jam matre defuncta. Atque cum illa dexteram illius oscularetur, subridens ait illi: Ecce ut dicebam tibi, sacerdotis manum oscularis. 10. Per idem tempus cum trans Tiberim apud quamdam clarissimam invitatus, sacrificium in domo offerret, quaedam balneatrix quae paralytica in lecto jacebat, cum cognovisset ibidem esse Domini Sacerdotem, in sellula se ad eamdem domum, ad quam ille invitatus venerat, portari fecit, atque orantis et imponentis manus vestimenta attigit. Quae cum exoscularetur, statim sanitate recepta, ambulare coepit; ut impleretur illud Dominicum dictum ad apostolos: Etiam majora his facietis, credentes in nomine meo . Quod tamen signum sanitatis ut mirabile fuit, ita etiam nec occultum; nam ego hoc in eadem regione post annos plurimos, sanctis viris referentibus, positus in Urbe cognovi. 11. Sirmium vero cum ad ordinandum episcopum Anemium
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ fugã parauit. atq in possessione cuius dã
leontii clarissimi uiri aliquandui latuit. Sed
ubi relationi responsum ẽ. ab eodẽ leontio ꝓ¬
ditur. Preceptũ enim erat uicario. ut insis¬
teret reb ꝑficiendis. Qui in uincta sibi eũ uellet
implere. ꝓposito edicto conueniunt omnes. ut
si uellent sibi consulere reb q suis. proderent
uirum.  ditus itaq et ad ductus mediolanum.
cum intellegeret circa se dĩ uoluntatẽ. nec se di¬
utius posse resistere. postulauit non se nͥ
acathalico ep̃o baptihari. Solliertã enĩ habebat
ꝑfidiam arrianorũ. Baptihatus itaq fertur
omnia aeccłastica offitia implesse. atq octaua
die ep̃s ordinatus ẽ. summa grã et lecitia cuncto¬
rum. Igitur post annos quatuor ordinationis
suȩ. ad urbẽ romã hoc ẽ ad ꝓprium soliim ꝑ¬
recit. ibiq scam̃ puellam dequa supͣ inepora¬
uimus. eui manum offerre solitus erat in domo

Expanded text:
iterum fugam paravit, atque in possessione cujusdam iterum fugam paravit, atque in possessione cujusdam Leontii clarissimi viri aliquamdiu delituit. Sed ubi relationi responsum est, ab eodem Leontio proditur; praeceptum enim erat vicario ut insisteret rebus perficiendis: qui injuncta sibi cum vellet implere, proposito edicto, convenit omnes, ut si vellent sibi consulere, rebusque suis, proderent virum. Proditus itaque et adductus Mediolanum, cum intelligeret circa se Dei voluntatem, nec se diutius posse resistere, postulavit non se nisi a catholico episcopo baptizari; sollicite enim cavebat perfidiam Arianorum. Baptizatus itaque fertur omnia ecclesiastica officia implesse, atque octava die episcopus ordinatus est summa cum gratia et laetitia cunctorum. Igitur post annos aliquot ordinationis suae ad urbem Romam, hoc est, ad proprium solum perrexit, ibique sanctam puellam, de qua supra memoravimus, cui manum offerre solitus erat, in domo
Abbreviated transcription (Latin):
Aricis uefde se implic sermone et uera fi
b more pist sine pera sine turga etiam
ipsõ pblose ꝯhos conuerteribit.
os pbinefcert reuocatꝰ c̃. publicas mulieres
pillee adse ingredi fecit ad hoc tantũ ut iuisis
nis perui intertio r tuocaret : dtũ populus¬
magis magisq clamabat. peccatum tuũ suꝑnos.
At ille cũ uideret nichil suã intentionẽ posse ꝓfice¬
re. fugã parauit. E gressusq medio noctis silentio
ciuitatẽ. cumticinũ se ꝑ gere putaret. mane ad
portam ciutatis mediolanensis quȩ romana dicit᷑
inuenitur. Oñs enim qui aeccłȩ suȩ catholicȩ
murũ parabat aduersum inimicos suos. et turrĩ
erigebat dauid contra faciem damasci. hoc ẽ
clementissimum imperatorẽ tunc ualentinianũ.
Qui summo gaudio accepit qđ iudices ase directi
ad sacerdonum peterentur. Lȩtabat᷑ etiã ꝓbus
p̃fectus. quia uerbum eius impleret᷑ in ambrosio.
Dixerat enim ꝓficiscenti cum mandata ab eodẽ
darent᷑ ut moris ẽ uale. age ñ ut udex sed ut

Expanded text:
rum, sed simplici sermone, et verae fidei ratione, missi sine pera, sine virga, etiam ipsos philosophos converterunt. Quod ubi ne faceret, revocatus est; publicas mulieres publice ad se ingredi fecit, ad hoc tantum, ut visis his, populi intentio revocaretur. At vero populusmagis magisque clamabat: Peccatum tuum super nos. 8. At ille cum videret nihil intentionem suam posse proficere, fugam paravit: egressusque noctis medio civitatem, cum Ticinum se pergere putaret, mane ad portam civitatis Mediolanensis, quae Romana dicitur, invenitur; Deus enim qui Ecclesiae suae catholicae murum parabat adversus inimicos suos, et turrem erigebat David contra faciem Damasci, hoc estclementissimum imperatorem tunc Valentinianum, qui summo gaudio accepit quod judex a se directus ad sacerdotium peteretur. Laetabatur etiam Probus praefectus, quod verbum ejus impleretur in Ambrosio; dixerat enim proficiscenti, cum mandata ab eodem darentur, ut moris est: Vade, age non ut judex, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
ra conscendit. T unc contra consuetudinẽ suã.
tormenta ꝑsonis ussit adhiberi. Quod cum
faceret populus nichil ominus acclamabat.
reccatũ tuũ suꝑ nos. Sed non similit̾ hic ppłs
tunc clamabat. sicut p̃opulus uideoꝵ. Illi enĩ
uocib suis sanguinẽ dintũ effuderunt di¬
centes sanguis eius suꝑ nes isti uero cathecumi¬

Expanded text:
ra conscendit: tunc contra consuetudinem suam ra conscendit: tunc contra consuetudinem suam tormenta jussit personis adhiberi. Quod cum faceret, populus nihilominus acclamabat: Peccatum tuum super nos. Sed non similiter is populus tunc clamavit, sicut populus Judaeorum; illi enim vocibus suis sanguinem Dominicum effuderunt, dicentes: Sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
consularitatis suscepit in signia: ut regeret liguriã
emiliãq ꝓuintias. Uenitq mediolanum.
eridem tempus mortuo auxentio arrianȩ per¬
fidiȩ ep̃õ. qui dionisio beatȩ memoriȩ confessore
ad exilium destinar⁊ incubabat ȩccłam. cum po¬
pulus ad seditionem surgeret. inpetendo ep̃o. eẽt ꝙ
illi cura sedandȩ seditionis. ne populus ciuitatis
inꝑiculo sui conuerteret᷑: ꝑrexit ad eccłam. Ibiq
cum alloqueretur plebẽm. subitõ uox fertur
infantis in populo sonuisse. ambrosium ep̃m.
Ad euius uocis sonitum totius populi ora conũsa
sunt. acclamantes ambrosium ep̃m. Ita qui
ante turbulentissime dissidebant. quia et arri¬
ani sibi et catholici sibi epm̃ cupiebant. Suꝑatis
alterutris. ordinari repente hunc unum mira¬
bili et incredibili concordia consenserunt.
Quod ille cognito egressus aeccłam tribunal
sibi parari fecit. quippe moxe futurus ep̃c altio¬

Expanded text:
consularitatis suscepit insignia, ut regeret Liguriam, consularitatis suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque Mediolanum. 6. Per idem tempus, mortuo Auxentio Arianae perfidiae episcopo qui Dionysio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, incubabat Ecclesiam cum populus ad seditionem surgeret in petendo episcopo, essetque illi cura sedandae seditionis, ne populus civitatis in periculum sui verteretur, perrexit ad Ecclesiam: ibique cum alloqueretur plebem, subito vox fertur infantis in populo sonuisse Ambrosium episcopum. Ad cujus vocis sonum totius populi ora conversa sunt, acclamantis Ambrosium episcopum; ita qui antea turbulentissime dissidebant, quia et Ariani sibi et Catholici sibi episcopum cupiebant, superatis alterutris, ordinari, repente in hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, egressus Ecclesiam, tribunal sibi parari fecit; quippe mox futurus episcopus, altio
Abbreviated transcription (Latin):
retur qđ scriptũ ẽ. Faũ mellis. serrones bon.
Illud enim examen apum. scriptor Aus nebis
generabat fauos. qui cȩlestia dona anunua¬
rent. et mentes hominum deterris adcelum
erigerent.
ostea uͦ cum adoleuisset. et eẽt iuabe ena
constitutus cũ matre uidua & sireri que
uirginitatẽ fuerat iã ꝓ fessa. ebi uite ala
uirgine curꝰ uirginis soror cano la. & ipa
eiꝰde ꝓfessionis quȩ nunc kartagira argũ u
nus. cũ uideret sacerdotib adomestica sorgs
uł matris manus osculari. ipse lidsestortda
enim in illo spẽ dni. qui illum ad sacerdotium
nutriebat: Illa uero ut adolescentẽ & nescientẽ
quid diceret. respuebat. Sed postquã edoctus
liberalib disciplinis exurbe egressus ẽ ꝓfectusq
inauditorio p̃fecturȩ p̃torii. ita spsendide causas
porauit. ut eligereur a uiro illustri probo tunc
p̃fecto p̾torii ad consilium tribuendum⁊ P ost hȩc

Expanded text:
retur quod dictum est: Favi mellis sermones boni ; retur quod dictum est: Favi mellis sermones boni ; illud enim examen apum scriptorum ipsius nobis generabat favos, qui coelestia dona annuntiarent, et mentes hominum de terrenis ad coelum erigerent. 4. Postea vero cum adolevisset, et esset in urbe Roma constitutus cum matre vidua et sorore, quae virginitatem jam fuerat professa, comite alia virgine, cujus virginis soror Candida, et ipsa ejusdem professionis, quae nunc Carthagine degit jam anus; cum videret sacerdotibus a domestica, sorore, vel matre manus osculari, ipse ludens offerebat  loquebatur enim in illo Spiritus Domini, qui illum ad sacerdotium nutriebat: illa vero ut adolescentem et nescientem quid diceret, respuebat. 5. Sed postquam edoctus liberalibus disciplinis, ex Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illustri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec
Abbreviated transcription (Latin):
tis eius narrandi initium sumam. ut gr̃ã uri
ab in cunabulis quę fuerat agnoscatur.
gitur posito in amministratione prefecture gal¬
liarum patre eiꝰ ambrosio. natus ambrosius ẽ.
Qui infans in area p̃torii incuna positus cũ dor¬
miret aꝑto ore. subito examen apũ adueniens.
faciẽ eius atq ora com pleuit. ita ut ingredi¬
endi infantis inos egrediendiq frequemarent¬
uices. Que pat̾ qui ꝓpter matrẽ uel filia de¬
ambulabat. ne abigerentur ab ancilla quę
curã U nutriendi infantis susceperat ꝓhibens
sollicita enim erat ne infanti nocerent. ex pec¬
tabat tam̃ patrio affectu. quo fine illuo miri¬
culum clauderetur. At ille post aliquandiu
euolantes. intantam aeris altitudinẽ subleuare
sunt: ut humanis oculis minime uiderentur.
Quo facto territus pater. ait. Si uixerit in¬
fantulus iste. aliquid magni erit. O ꝑerabat᷑
enĩ iã tunc dñs inserui sui infantiã. ut imple¬

Expanded text:
tis ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri tis ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri ab incunabulis quae fuerit, agnoscatur. 3. Igitur posito in administratione praefecturae Galliarum patre ejus Ambrosio, natus est Ambrosius. Qui infans in area praetorii in cuna positus, cum dormiret aperto ore, subito examen apum adveniens, faciem ejus atque ora complevit; ita ut ingrediendi in os, egrediendique vices frequentarent. Quae pater, qui propter cum matre vel filia deambulabat, ne abigerentur ab ancilla, quae curam nutriendi infantis susceperat, prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent exspectabat patrio affectu, quo fine illud miraculum clauderetur. At illae post aliquamdiu evolantes, in tantam aeris altitudinem sublevatae sunt, ut humanis oculis minime viderentur. Quo facto territus pater ait: Si vixerit infantulus iste, aliquid magni erit. Operabatur enim jam tunc Dominus in servuli sui infantia, ut imple
Abbreviated transcription (Latin):
faleras pompasq sermonum. quã uirtutem
Si quidẽ nouerimus uiatores gratiorẽ habere
aquã breui uena stillantẽ forte cum sitiunt.
quã ꝓfluentis fonis riuos. quoꝵ copiã sitis
tempore reperire non possunt. et ordeaceus
panis dulcis soleat eẽ etiã his. qui centenis
uicib ferculoꝵ cotreliani conuiuii copias ruc¬
tare consuerunt. sed & hortoꝵ amena mirantibꝰ
herbȩ agrestes placere consuerunt. Quã obrẽ
obsecro uos omnes. in quoꝵ manib liber iste
uersabitur. ut credatis uera eẽ quȩ scripsimus.
nec me quis putet studio amoris aliquid quod
fide careat posuisse. Quando quidẽ melus sit
penitus nichil dicere. quã aliquid falso ꝓferre.
cum sciamus nos omnium sermonum nr̃orum
reddituros eẽ rationem. N ec dubitem et si ñ
abomnib omnia. tam̃ adiuersis diuersa sciri .&.
ea cognita non nullis eẽ. quȩ etiã ipse minus aut
audire potu aut uidere. Unde adie natiunta¬

Expanded text:
aleras, pompasque verborum, quam virtutem aleras, pompasque verborum, quam virtutem Siquidem noverimus viatores gratiorem habere aquam brevi vena stillantem, forte cum sitiunt, quam profluentis fontis rivos, quorum copiam sitis tempore reperire non possunt. Et hordeaceus panis dulcis solet esse etiam his qui centenis vicibus ferculorum quotidiani convivii copias ructare consuerunt. Sed et hortorum amoena mirantibus herbae agrestes placere consueverunt. 2. Quamobrem obsecro vos omnes, in quorum manibus liber iste versabitur, ut credatis vera esse, quae scripsimus: nec putet me quisquam studio amoris aliquid quod fide careat, posuisse; quando quidem melius sit penitus nihil dicere, quam aliquid falsi proferre, cum sciamus nos omnium sermonum nostrorum reddituros esse rationem . Nec dubitem et si non ab omnibus omnia, tamen a diversis diversa sciri, et ea cognita nonnullis esse, quae etiam minus ipse aut audire aut videre potui. Unde a die nativita
Abbreviated transcription (Latin):
ORTARISUEE ERABIIIS
pat̃ augustine. ut sicuti beatissimi uiri.
athanasius ep̃s et hieronimus prbt stilo
ꝓsequum sunt uitã scoꝵ Pauli et antonii in
mediolanensis aeccłȩ meo ꝓ sequar stilo. Sed
ego ut merits tantoꝵ uiroꝵ qui muri ȩccłarũ
sunt es eloquentię fontes. ita etiã sermone me
imparẽ noui. Tamen quia ab surdũ eẽ opinor
qui illi ante me astiterunt. & maxime asorore
ipsius uenerabili marcellina didici. uel quȩ ipse
uidi cum illi astarem. uel quȩ ab ipsis cognoui
qui illum indiuersis ꝓuintus post obitum eiꝰ¬
udisse se narrarunt. uel quȩ abipso scripta
sunt cum adhuc obisse nesciretur. aduitus
orationib tuis & meritis tanti uiri. licet in¬
culto sermone breuiter strictimq describam.
ut sectoris animum & si sermo offenderit. tam̃¬
breuitas ad legendum ꝓuocet. Nec uerborũ
fucis ueritatẽ ohducam. ne dum scriptor ele¬
gantiȩ pompã requirit. lector tantarũ uir¬
tutum amittat scientiã. quẽ non magis uerboꝵ¬

Expanded text:
ortaris, venerabilis Pater Augustine, ut sicut beati viri, Athanasius episcopus et Hieronymus presbyter, stylo prosecuti sunt vitam sanctorum Pauli et Antonii, in Mediolanensis Ecclesiae meo prosequar stylo. Sed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone me imparem novi. Tamen quia absurdum esse opinor, qui illi ante me astiterunt, et maxime ab sorore ipsius venerabili Marcellina didici, vel quae ipse vidi, cum illi astarem, vel quae ab iis cognovi, qui illum in diversis provinciis post obitum ipsius se vidisse narrarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis tanti viri, licet inculto sermone, breviter strictimque describam; ut lectoris animum etsi sermo offenderit, brevitas tamen ad legendum provocet: nec verborum fucis veritatem obducam, ne dum scriptor elegantiae pompam requirit, lector tantarum virtutum amittat scientiam, quem non magis ph
Abbreviated transcription (Latin):
ministerii uidicandum. tanta enĩ iã tempe
fluxere curricula. ut obscura ꝑsilentium
uiae colligatur agnitio. Et uere maluissem¬
relatores tantoꝵ bonoꝵ alios potius quã
me fuisse. quia qui cumq illi me fuerant
digniores. Quod quia non contigit. me
malo esse quam neminem.

Expanded text:
ministerii iudicandum; tanta enim iam temporum ministerii iudicandum; tanta enim iam temporum fluxere curricula, ut obscurata per silentium vix colligatur agnitio. Et vere maluissem, tantorum relatorem bonorum alios potius quam ine fuisse, quia quicumque illi me fuerant digniores; quod quia non contigit, me malo esse quam neminem.
Abbreviated transcription (Latin):
RE AI & ad scribendũ sollicitante
materia uberiore ꝓducti sunt. dum
ꝑmultiplices sensus locupletari creduntur
ingenia. Sed michi illustrissimi uiri germa¬
ni antistitis uitã gestaq uel aliqua exparte
dicturo incuitur ꝓ miraculoꝵ numerositate
trepidatio. & sicut solis splendor humanis
illatus obtutib hebetata oculoꝵ acie lum̃
confundit exclumine ita animi mei infir¬
mitas oblatum preconioꝵ cumulum: quẽ
implere non potest expauescit. sed rursus
intra sedẽ pectoris mei contentio alterna
con fligit. Hinc resistit inpossibilitas con¬
scientię. illinc commemorari aliqua uel
ꝓferre et religionis contemplatio et innu¬
merabilium miraculoꝵ excempla compellunt.
quę agnitioni uel ꝓfectui omnium impis
ꝑ obductum silemitm subtrahuntur.
deirco malui uerecundiam meã negligere.
quã uirtutes diuinas usq quaq obliuione
ueterascere. Excusat materia dictatorẽ et
cui uerboꝵ abiectio displicuerit sensus pla¬
cebit. Nec uereor per uasorẽ me huuisce

Expanded text:
e ad scribendum, sollicitante materia uberiore, producti sunt, dum per multiplices sensus locupletari creduntur ingenia; sed mihi inlustrissimi viri Germani antistitis vitam gestaque vel ex aliqua parte dicturo incutitur pro miraculorum numerositate trepidatio. Et sicut solis splendor humanis inlatus obtutibus, hebetata oculorum acie, lumen confundit ex lumine, ita animi mei infirmitas oblatum praeconiorum cumulum, quem implere non potest, expavescit. Sed rursus intra sedem pectoris mei contentio alterna confligit: hinc resistit inpossibilitas conscientiae, illinc commemorare aliqua vel proferre et religionis contemplatio et innumerabilium miraculorum exempla conpellunt, quae agnitioni vel profectui omnium impie per obductum silentium subtrahuntur. Idcirco malui verecundiam meam neglegere quam virtutes divinas usquequaque oblivione veterescere. Excusat materiadictorem, et cui verborum abiectiodisplicuerit, pulchri sensus placebunt. Nec vereor pervasorem me huiuscemodi
Abbreviated transcription (Latin):
sudarium non quod cupiditati sed scitati
conueniret. Et cum nollet accipere. uolue¬
bat se ad pedes eius. & sacramentis terribi¬
libus constrictus. suscepit munusculum etꝰ¬
ne spernere uideretur nomen dĩ ꝑ quod
ad uiratus fuerat. Hȩc cum sc̃s cosmas com¬
perisset ualde contristatus ẽ. et precepit
necorpus eius una cum illo sepeliretur. In

Expanded text:
Damiano non quod cupiditati sed quod sanctitati potius conueniret. Et cum nollet accipere uoluebat se ad pedes eius; et sacramentis terribilibus constrictus suscepit munus ne spernere uideretur nomen domini, per quod fuerat adiuratus. Hoc cum sanctus Cosmas comperisset ualde tristatus est et precepit ne corpus eius cum ipso sepeliretur. Sed in
Abbreviated transcription (Latin):
coepit honore. Deinde consilio inito sacer¬
dotes. clerus ac populus eadem conspiratio¬
ne deuote tumulanda p̃fatoꝵ trans ferre
decreuerunt corpora martyrũ. Quȩ collecto
ingentis populi coetu imposita honorifice
feretro psallentes maxima cum exultatione
ad iam dudũ preparata ducebant remigan¬
do sepulera. Et ut deuote plebi firmaret᷑¬
letanti fides gaudiumq algeret᷑ lȩtantium.
ut terra impulsu remigum nauis quȩ scã
ferebat. corpora tetigit. oblatus ẽ a parentibꝰ
uariis infirmitatib afflictus. cȩcus. surdus.
ossa gestabantur. contingens unus fideliter
laudabat sanus gradiens dm̃. Sic tripudians
plebs deuota ꝑtulit membra martyrũ quȩ
decreuerat tumulanda. & sepelierunt ea ibi
in duob ut postea inquisita patuit ueritate
sepulchris. In quo loco xep̃iani postea magnã
filius suoꝵ martyrum precib inuocatus fide¬
liter uota suscipit supplicum. salutẽ largit᷑

Expanded text:
coe| pit honore. Dein consilio inito sacercoe| pit honore. Dein consilio inito sacerdotes cleros ac po| pulos eadem conspiratione deuote tomulanda pre| fatorum transferre decreuerunt corpora marthyrum| Que collecto ingentis populi coeto inposita hono| rifice feretrum psallentes maxima cum exulta| tione ad iam dudum praeparata. Ducebant| Remegiendo sepulcra. Et ut deuotae plebi fir| maretur fides gaudiumque augeretur laetan| tium ut terram inpulsum remegum nauis que| sanctam ferebat corpora tetigit. Oblatus est a pa| rentibus puer uariis infirmitatibus adflic| tus. Caecus . surdus . ossa gestabant. Contingens unus| fideliterlaudabat sa| nus gradiens deum. sic tripudians plebs deuota per| tulit . membra martyrum quo decreuerat tumu| landa . et sepelierunt . ea ibi in duobus et postea| inquesita patuit ueritate sepulchris. In quo| loco christiani postea magnam filius suorum mar| tyrum precibus inuocatis . fideliter uota suscepit sup| plicum . salutem largitur
Abbreviated transcription (Latin):
gio. ut putares eos non ferre onera. sed
abonerib ferri. In gressi itaq in reꝑtam
nauiculã. ꝑgebant contra undã fluminis
inuiso gubernatore ac remigio uelociter
cum corpori martyrum alacres ferens.
Et ut ꝑuenerunt hoc miraculo exultantes
pelierunt clam intugurio suo cum gaudio.
qui eis causa exetitit mortis. inmundo quos
seruandas futuris fidelib populis ad patro¬
cinium senum suoꝵ scoꝵ ministerio oculi pau¬
lulum uoluit: Sed ubi ipso imperante ꝑ¬
sequutionis ꝓcella cessauit. horũ honor
deuotis plebib mox patuit. Nam p̃fati se¬
nes thesauros quos iripii occultauerant. pie
fidei populis deuotissine ꝓdiderunt dicentes
crispini ac crispiniani corpora martyrum se
habere intugurio suo recondita. His audntis
fidelis populus concursu piȩ deuotionis fre¬
quentare ad cellulã pauꝑũ coepit. qua fre¬
quentia ule egenoꝵ tuguriũ ẽ effectum
oratorium. Regis etiã palatium p̃minere

Expanded text:
gio ut puta| res eos non ferre onera sed gio ut puta| res eos non ferre onera sed ab oneribus ferri. Ingressi ita| que in reppertam nauiculam pergebant contra| undam fluminis . inuiso gubernatore ac remege| uelociter cum corporibus martyrum alacres senes.| Et ut peruenerunt hoc miraculo exultantes pelierunt clam| in tugurio suo cum gaudio. qui eis causa extetit mortis| in mundo quos seruandus futuris fidelibus populis| ad patrocinium senum sanctorum ministerio. Oculi| paulolum uoluit. Sed ut ipso inperante persecu| tionis procella cessauit. Horum honor deuotis plebi| bus mox patuit. Nam sepefatis senes thesauros| quos impiis. Occultauerant piae fidei populis de| uotissimae prodederunt dicentes. Crispini ac crispi| niani. Corpora martyrum se habere in tugurio\lo/ suo recon| dita. His auditis fidelis populus . concurso pie de| uotionis frequentare ad cellulam pauperum caepit| qua frequencia uile egenorum tugurium effectum| oraturium regis etiam palacium praeminire
Abbreviated transcription (Latin):
colligeret cura humanda. Qui senex nulla
dubitatione remoratus quin immo angelica
ammonitione securus. assumpta iam dicta
insolatiũ sibi scĩ laboris germana ad locũ
ꝓperant ubi scĩ martyres de collati iacebaN.
& qm̃ ꝓpe ripam fluminis axone capitale
ꝓ confessione xp̃i susceperant sententiam.
nauigio adcellulam p̃fatoꝵ pauꝑm duci
eorundem martyrum corpora facillime
poterant. Ded quid agerͤeant pauperes ac
infirmi. quib nec nauis erat in ꝓmptu. nec
nauigandi ingenium. nec uirium ętate fes¬
sis contra fluminis impetum suppetebant
fiducia: Quid plura loquens moror.
Tandẽ ꝑuenientes noctu ad locum a scõ
intacta abestiis & auib cadauera reppereruNT.
nspirati diuina ꝓuidentia. &iã in ane naui¬
cula tunc sub leuati de trepidatione suȩ
infirmitatis cum fidutia singuli singuloꝵ
leuantes martyrum corpora. quasi liberi
onerib gradiebantur. ita in offenso uesti¬

Expanded text:
college| ret cura humana Que senex nulla college| ret cura humana Que senex nulla dubitatione| remoratus quin immo angelica. Ammonitione se| curus adsumpta iamdicta in solatium. Sibi sancti| laboris germana. Ad locum properant . ubi sancti| martyres decollati iacebant . et quoniam prope ripam| fluminis axonae capitale pro confessione christi| susceperant. Sententiam nauigio ad cellulam| prefatorum pauperum duci eorundem martyrum| facillime corpora poterant. Sed quid agerent pau| peres ac infirmi quibus nec nauis erat in prumpto.| Nec nauigandi ingenium nec uirium aetate fessis| contra fluminis inpetum subpetibat fiducia . quid| plura loquens morer tandem peruenientes noctu ad lo| cum a saintacta a bestiis auitibusue cada| uera Repperierunt insperate . diuina+ prouidentia| etiam in amne nauiculam tunc subleuati de tre| pidatione suae infirmitatis fiducia singuli singu| lorum leuantes martyrum. Corpora quasi liberi. Oneri| bus gradiebantur. Ita inoffenso uesti
Abbreviated transcription (Latin):
igni interemerat cruciator ipse ad eterni
ignis ꝑ petuos cruciatꝰ s igni p̃cipitaret᷑
consumptus. Hec uidentes uictores mar¬
tyres. deuote dño p̃cem fuderunt. ut eos
de colluctione sui certaminis ereptos ad
se uenire iuberet ꝓpitius. Quib nocte
p̃miũ triumphatores inclyti reciperentꝰ
adno. Quȩ statĩ uisio rei gestȩ exhi¬
bitione impleta ẽ. Nam maximianus
mox audita satellitiᷤᷤ sui rictiouasi per¬
ditione. utrumq crispinũ uidelicet ac
crispinianũ gladio ꝑimere p̃cepit. Qui
iã iãq imminente ceruicib: suis gladio.
scło eripiens ad te uenire p̃cipis clemen
uembris consummauerunt felices mar¬
tyiiũ. quoꝵ animȩ incelũ ab angelis
trans late corpora uero acarnificibus
sunt derelicta. quȩ xp̃o custodiente deo.
amorsu eoꝵ manserunt intacta. Nocte itaq
cui erat germana cohabitatrixe cellulȩ uetu¬
la monitum. ut iam dictoꝵ corpora diligenti

Expanded text:
igne interemerat cruciatos . ipsi ad aeterni| igne interemerat cruciatos . ipsi ad aeterni| ignis perpetuos cruciatos igni praecipitaretur con| sumptus. Haec uictores uidentes martyres . deuote| domino precem fuderunt . ut eos de conluctationi sui cer| taminis ereptos . ad se uenire iuberet propitius. Quibus| noctpremium triumphatures incliti receperentur a domino| quae statim uisio rei gestae exibitione inpleta est.| Nam maximianus mox audita satillitis sui ricioua| ri perditione utrumque Crispinum uidelicet ac cris| pinianum . gladio punire precepit qui iam iamque in| minente ceruicibus suis gladio gseculo eripiens . ad te uenire precipis clemen| uembris consummauerunt .| felicis martyrium Quorum animae in celo ab an| gelis translati. Corpora uero a carnificibus|sunt derelicta que christo . custodiente deo a morsuo| +rum manserunt intacta. Nocte itaque cui| erat germana cohabitatrix cellule uetula| monitum ut iam dictorum corpora diligenti
Abbreviated transcription (Latin):
plumbi feruentis in oculũ rictiouari gra
tumlum dolore erucians exe cecauit afflic¬
dum mede lie fremens possessus in sani¬
chari mecdelan corporis animȩ q debuit
implorare mortẽ sibi accolerauit in sani¬
ens. Nlam picẽ adipẽ oleũq sinui ulissit
feruere. & scõs denuo martyres in eã p̃cipitari.
quasi consumendos poena p̾cepit. At ubi
ministri obtemperantes ꝑ fecerunt cuncta
quę sibi abimpio fuerant imperata. scĩ
martyres spei sue immobilit᷑ incumbentes
alacres fiducialit dõ in oratione dixerunt
confusionẽ diaboli & satellitum eiꝰ abhac
etiã poena illesos nos ducere. Mooc oratio¬
ne finita. eduxxit eos angłs dñi sine do¬
lore abigne. Tc̃ uidensse inimicus nichil
illatis ad uersus xxp̃i martyres p̃ualuisse
supplicus. sese concite furens rictiouarus
p̃cipitauit inignem. & ita morte pessima
uitã finut indignã. O quã ustũ mirũq
diuinȩ ȩquitatis iuditium. ut qͥ multos
xp̃i martyres ad celoꝵ regna ꝓperantes

Expanded text:
plumbi feruentes in oculum| riciouari graui illum dolore crucians excecauit.| adflictum adis+ fremens+ possessus insania dum me| dillam corporis animaeque dibuit inplorare . mor| tem sibi adcelerauit insaniens. Nam picem . adi| pem . oleumque simul iussit feruere . et sanctos denuo| martyres in eam precipitari . quasi consummen| dos +poenam precipit. Ad ubi ministri obtemperan| tes perfecerunt cuncta que sibi ab impio fuerant| imperata Sancti martyres spei sue inmobiliter| incumbentes alacres fiducialiter deo in oracio| ne dixerunt.confessionem diabuli et satellitum eius ab hac eti| am poena inlesus educere+. Mox oratione finita| eduxit eos angelus domini sine dolore ab igne tunc| uidens se inimicus nihil inlatis aduersus christi mar| tyres preualuisse suppliciis sese concite furens.| Riciouarus precipitauit in ignem . et ita morte| pessima . uitam finiuit indignam. O quam ius| tum mirumque diuinae aequitates iudicium.| ut qui multos christi martyres . ad celorum regna prope| rantes .
Abbreviated transcription (Latin):
inqđ̃ martyres srõs consumendo demerger&.
Sed quos xp̃i dextera ꝓtegebat inuicta.
illesos reddit ignis. Q ui etiã martyres
scĩ electos pueros int̃ chaldaicas flammas
hymnum imitabant c̃antantes. orabant dnm̃¬

Expanded text:
in quo martyres sanctos consumendos demergeret: in quo martyres sanctos consumendos demergeret: sti dextera protegebat inuicta. inlesos reddidit ig| nis qui etiam martyres sancti electos pueros inter caldai| cas flammas ymnum imitabantur cantantes ora| bant d
Abbreviated transcription (Latin):
& iussit sudes ungulis eoꝵ miti. & corrigias
singulas dedorso tolli. Quã iussionẽ dum
gaudentes. in tribulatione pacientes. orabans
& libera nos ab homine iniquo & dolosoe
His itaq orantib exilierunt sudes deungulis
eoꝵ & ministros ꝑcutientes. quosdã int̾fecer̃.
quosdã uero uulneratos cruciauerunt. Tẽ
rictiouarus furore insaniens. molas singuloꝵ
colla iubet suspendi. Et hiemis tempore in
fluuio cuius uocabulum ẽ axona. uelut sub
glacie demergi. At illi scuto ꝓtecti duunę
nis educabis nos dñe. sed famulante creatura
sua dño. martyres eiꝰ neq aqua mergere
nec petra p̃mere. nec frigus poterat strin¬
gere. sed potius quasi estiuis lacacris de¬
lectati. ꝓiecti molarionere ad alterã natan¬
tes illesi ꝑ uenerunt fluminis ripã. Hoc iuso
rictiouarus miraculo. instigante diabolo
edcagitatus ira. ussit rursus uinctos custodi¬
ri. donec plumbum in iectũ igni liquesier&.

Expanded text:
et iussit sudis in ungulis eorum mitti.| et loreis et iussit sudis in ungulis eorum mitti.| et loreis singulis de dorso tolli. Quam iussionem dum| gauden| tes . in tribulacione pacientes . orabantet libera| nos ab homine iniquo et doloso. His itaque orantibus| exilierunt sudes de ungulis eorum . et ministros percu| cientes quos//dam interfecerunt . quosdam uero uulneratos cruciauerunt.| Tunc riciouarus furore insaniens molas ad singulo| rum colla iubet suspendi. Et hiemis tempore in fluuio .| cuius uocabulum est axona uelut sub glaciae| demergi. At illi scuto diuine protectnis educa| bis nos domine. Sed famulante creatura sua deo mar| tyres eius nec aqua mergeret. nec petra premere . nec| frigos potuit stringere. Sed potius quasi \e/stiuis lalectati, projecto molari onere, ad alteram natantes illaesi pervenerunt fluminis ripam. Hoc viso Ritiovarus miraculo, instigante diabolo exagitatus ira, jussit eos rursus vinctos custodire, et plumbum injectum igni liquefieri,
Abbreviated transcription (Latin):
geris. Maximianus dixit. Sufficiat actenꝰ
multis ur̃is ꝑisse maleficiis. In cliti scĩ marty¬
res dixxerunt. Misericordẽ impie ignoras
dm̃. qui te regnare impium ꝑmisit indebite.
cuius regnum uane interris decertans cona¬
ris deffruere. His auditis maxcimianus fu¬
rens indignatione. rictiouaro eos sub con¬
iurationis uinculo. dure tradidit crucian¬
dos dicens. Peruirtutes diane que orbe
terre suȩ subdidit ditioni coniuro ut hol
furciferos diuersis penis affligens pessimo
morte consumas. Tunc impii principis mi¬
nister. impietatis iussis obtemperans p̃claros
martyres extensos troclea cedi fustib uissi
At hi intormentis constituti. mente cęlestia
contemplantes dicebant. Respice in seruos
tuos & inoꝑa tua dñẽ. & adiuua nos ut ꝑficiamꝰ
opus tuum sine macula xp̃i. Audiens aut̃ eos
rictiouarus in tormentis quos eiulare p̃ dolore
credebat orantes. in digne tulit uehementer.

Expanded text:
geris. Maximianus dixit suffici| at actinus geris. Maximianus dixit suffici| at actinus uestris plures perisse maleficiis incli| ti sancti martyres dixerunt . misericordem impie igno| ras deum . qui te regnare impium permisit indebitae.| Cuius regnum uane in terris decertans conares dis| truere. His auditis maximianus . furens indignacionem| Riciouaro eos sub coniurationis uinculo. dure tradedit| cruciandos dicens. Per uirtute iste diane que orbem| terrae suae subdidit ditioni coniuro. Vt hos furciferos| diuersis poenis adfligens . pessima morte consumas.| Tunc impii principes minister impius +pietatis ius| sis optemperans preclaros martyres extensos +troclea| cede fustibus iussit. At hi in tormentis constituti| mente celestia contemplantes . dicebant. Respi| ce in seruos tuos et in opera tua domine . et adiuua nos.| ut perficiamus opus tuum sine macula christe. Au| diens autem eos Riciouarus in tormentis quos eiu| lare prae dolore credebat. Orantes indigne tu| lit uehementer .
Abbreviated transcription (Latin):
nobili orti ꝓgenie. ingallias aut̃ ꝓxp̃i dei
deuote. in cuiꝰ etiam usq in finẽ ꝑ seuerare
cupimus serumto sc̃o. Quib dictis. ira repletꝰ
maximianus ait. Per uirtutes deoꝵ quia in
hac stultitia ꝑduraueritis. multis uos afflic¬
tos male ꝑdam tormentis. ut sitis ceteris ex¬
emplum pessima morte consumpti. Nam
si resipiscentes diis sacrificaueritis meis. dita¬
ri uos opib multis & honore sublimari iube¬
bo insigni. Prefati martyres scĩ respondentes
maximiano dixerunt. Non potes nos illatis
luchrum. Pecunia uͦ tua & honores quos
xp̃i. nos gaudentes fatemur reliquisse. que
si & ipse cognosceres diligeres. Ni ec sola
diuitiis ac imꝑrio. & iã uanȩ doemonum
deuotissime denuntiares culture. a quo remu¬
nerante uitȩ premium ꝑciꝑes sempiternȩ.
Nam in istis uanis ꝑstiteris. similis simulachroꝵ
cum diabolo cruciandos ininfernum demer¬

Expanded text:
nobili orti progeniae. In gallias au| tem pro chrnobili orti progeniae. In gallias au| tem pro chrdeuotae. In cuius etiam usque in finem| persiuerare cupimus seruitio sancto . quibus dictis| ira repletus maximianus. Ait per uirtutes deorum| quia si in hac stulticia perduraueritis multis uos| adflictus mali perdam tormentis. Vt sitis ceteris| exemplum pessima morte consumpti. Nam si resipis| centes . diis sacrificaueritis meis ditare uos opibus| multis et honori sublimari iubebo insigni prefati| martyres. Respondentes maximiano dixerunt. Non| potes nos inlatis t| et mori lucrum . pecunia uero tua et honores quos ore christi nos gau| dentes fatemur reliquisse quem si et ipse cognos| cens diligeris non solum diuiciis ac imperio. Verum| etiam uana demonum deuotissime renuntiares| cultura. A quo remnerante . uitae praemium per| ciperis sempiterne . nam si in istis uanis persisteris.| similis simulacrorum . cum diabulo cruciandos in in| fernum demer
Abbreviated transcription (Latin):
eos rictiouarũ suȩ direxit impietatis minis
p̃dicta urbe pauꝑiẽ sarciantes reperti. Quibꝰ
Crispine & crispiniane. cuius dĩ cultores euiꝰ
ue religionis uos ueneratores fatemini:
& crispinianus quib erat fidei immobile supͣ
petrã solidissimã positum fundamentũ. unus
se ueriq dĩ constantissime ꝓtestantes culto¬
res dixerunt. Iouẽ & apollinẽ. mercusium
ac saturnum aut quẽ libet hoꝵ quos genti¬
les deos creditis errore decepti. nec colimꝰ.
nec ad oramus. His auditis rictiouarꝰ catenis
eos uinctos maximiano impio duci p̃sentan¬
dos p̃cepit. Qui adueniens amaximiano
lium. crispinũ uidelicet ac crispinianũ sibi
p̃sentandos adduxerit. respondit ad eẽ
utrumq. Quib cum introdueti fuissent.
idem maximianus dixẽ. Exx quo genere estis
aut cui deoꝵ famulatũ impenditis : Scĩ uero
martyres fulti suꝑni regis p̃sidio. impio au¬
dacter regi respondentes dixerunt. Rome

Expanded text:
eos. Ricio| uarum suae direxit impietatis ministeos. Ricio| uarum suae direxit impietatis ministpredicta urbe pauperum| sarcientes reperti quibus Crispine et crispiniane . cuius| die cultores. Cuius uel religionis. uos ueneratores| fatimini ris| pinus et crispinianus . quibus erat fidei inmobile| supra petram solidissimam positum fundamen| tum unius si ueriquae dei constantissime protes| tantes cultores dixerunt. Iouem et apollonem.| mercorium ac saturnum uel quemlibet horum .| quos gentili deos creditis errore decepti nec colimus| nec adoramus. His auditis ritiouarus catines eos uinctos . maximiano impio duci presentandos .| precipit. Qui adueniens a maximiano lium. Crispi| num uidilicet ac crispinianum sibi presentandos| adduxerit. Respondit adesse utrumque quibus| cum introducti fuissent. Idem maximianus dixit| Ex quo genere estis . aut cui deorum famulatum| inpenditis. Sancti uero martyres fulti superni regis| presidio impio audaciter regi. Respondentes di| xerunt romae
Abbreviated transcription (Latin):
error gentilium ut hospitiũ eis eo qđ eeñt
xp̃iani. ac humanitas uetaret᷑. At hi cõ¬
ꝑta crudelitate gentilium. ut sequentes
doctoris gentium magisteriũ labore ma¬
nuum sibi ꝑsentis uitȩ necess aria ꝓuideren.
sutoꝵ artem quȩ quiete exerceri potest
didicerunt. in quo oꝑe. ita cunctos huuis
artis artifices diuina gr̃a p̃uenerunt. ut
multi uidentes eoꝵ oꝑa mirarent᷑ pariter
ac diligerent. Nam & illud stupendum
impus ualde erat miraculum. ut cũ omnib
pene eligantius operarent᷑ artificib a nullo
mercedẽ ꝑ acti operis exigerent coacticiȩ.
Qua gentiles ammiratione ꝑ moti. ita hoꝵ
mox sunt de uicti more. ut non nulli eeꝵ
ñ tam necessitate artificis. quam amore uer¬
bi dĩ. ad beatos martyres ueniebant frequent̃.
Ita suꝑna ꝑ eos operante uirtute. multi re¬
licto gentilitatis errore abdicatis quȩ ydo¬
toto corde cȩperunt. Audienes aut̃ hec
maccimianus impius. concite ad ꝑquirendos

Expanded text:
error gentilium ut hospicium eis eo quod essent| christiani ac humanitas uetaretur at hi conperta cru| delitate gentilium ut sequentes doctoris gencium| magisterium labore manu\u/m sibi presentes uitae| necessaria prouiderent. Suturum artem que quiete| exercere potest dedicerunt. In quo operi. Ita cunc| tus huius artis artifices diuina gracia+ preuene| runt. Vt multi uidentes eorum opera mirarentur pa| riter ac diligerent. Nam illud stupendum impiis| ualde erat miraculum ut \cum/ omnibus pene elegancius| operarentur artificibus a nullo mercedem per“ac”ti| operis exigerint quoacticie qua gentiles admira| tione permoti . ita horum mox sunt deuincti amore| Vt nonnulli eorum non tam necessitati artificii quam| amore uerbi dei. Ad beatus martyres ueniebant.| frequenter. Et ita superna per eos operante uirtute.| Multi relicto gentilitatis errore abdicatisque| idototo corde coeperunt. Audiens autem haec maxi| mianus impius concete ad perquirendos
Abbreviated transcription (Latin):
sed caritatis. Nequa quã uos celassem si aliquid
plus habussem in hoc monasterio quam hane
solam flasconẽ. quȩ nobis hora prandii resta¬
ficare et nos lȩtificare. & ostendere nobis licet
indignis suȩ pietatis miracula. qui ꝑbenedic¬
tionem quondã scĩ uiullebrordi patris nr̃i ex
habemus. Primo & scđo die ex eadem flascone
omnes biberunt fratres. & inuenta ẽ aministro
tta plena ut ante. Hoc audito abbas cũ frĩb
tulantes diuine clementię illa nocte cum
sobrietate & lȩtitia. quantum uoluerunt.
felid pat̾ qui tale generat filiũ. qui tali here¬
de adeo dignus habebatur. inquo benedietio
illa impletur quȩ indeuteronomio legitur.
Denedictus tu & benedictus fructus uentris

Expanded text:
sed caritatis. Nequaquam uobis celassem si aliquid sed caritatis. Nequaquam uobis celassem si aliquid plus habuissem in hoc monasterio quam hanc solam flasconem quae nobis hora prandii restafindignis, suae pietatis miracula; qui per benedictionem quondam sancti Willibrordi Patris nostri, habemus». Primo et secundo de eadem flascone omnes biberunt fratres. Inuenta est a ministro ita plena ut ante. Hoc audito, abbas cum fratritulantes diuinae clementiae illa nocte cum sobrietate et laetitia quantum uoluerunt. O felix pater qui talem generat filium, qui tali herede a Deo dignus habebatur! In quo benedictio illa impletur quae in Deuteronomio legitur: «Benedictus tu et benedictus fructus uentris
Abbreviated transcription (Latin):
clementia p̃stabilis ẽ adignoscendum si nos
tardi nonerimus ad dep̃candum. cui laus &
Sestat gͥ debeato uuilgiso qui fuit huiis sẽĩ
Quiri ut ante diximus pater. ut aquo huius
hẏstoriȩ pͥmũ incipit capitulum. de eo no¬
uissimum finiatur. Redit igitur annuus eiꝰdẽ
beati Wilgisi scẽ migranonis dies. inqua pius
abbas albrectus successor uenerandi archi¬
ep̃i pꝰ sacratissimarũ sollempnia. & honorẽ
dõ debitum cum fr̃ib epulari & gaudere
aggessus ẽ. Sedineo monasterio nil plus
uini inuentũ ẽ. quã duȩ tantũ modo flasco¬
nes. quarum una prandii hora epotata ẽ.
altera in horã cȩnȩ reseruata ẽ. Igit᷑ post
ues pertinã melodiã ꝓ reuerentia eiꝰdẽ diei
fr̃s refectoriũ reuersi sunt. & post saeras
lectiones p̃fatus abbas fr̃s alloquutus est.
Decet nos ouenerandi patres cum gaudio
spuali uenerabiliũ patrum nr̃oꝵ festiuos cele¬
brare dies. & aliquanto relaxius solito rigore
nr̃is indulgere corporib non luxuriȩ causa.

Expanded text:
clementia praestabilis est ad ignoscendum si nos tardi non erimus ad depraecandum. Cui laus et Restat igitur de beato Wilgilso qui fuit huius sancti uiri, ut ante diximus, pater, ut a quo huius historiae primus incipit capitulus de eo nouissimus finiatur. Redit igitur annuus eiusdem beati Wilgilsi sanctae migrationis dies in qua pius abba Alberctus, successor uenerandi archiepiscopi, post sacratissimarum solemnia et honorem Deo debitum, cum fratribus epulari et gaudere aggressus sed in eo monasterio nil plus uini inuentum est quam duae tantummodo flascones quarum una prandii hora epotata est, altera in horam cenae reseruata est. Igitur post uespertinam melodiam pro reuerentia eius diei fratres refectorium reuersi sunt et post sacras lectiones praefatus abbas fratres allocutus est: «Decet enim nos, o uenerandi patres, cum gaudio spiritali uenerabilium patrum nostrorum festiuos celebrare dies et aliquanto relaxius solito rigore nostris indulgere corporibus, non luxuriae causa,
Abbreviated transcription (Latin):
acciderit & ab quibdã eum legi uideris. bona
uenia id alectorib postulabis ut res potius
quã uerba perpendant. et ȩquo animo ferant.
s aures eoꝵ uitiosus forsitan sermo ꝑculerit.
quia regnum dei nonineloquentia. sedinfide
censtat. Meminerit etiã salutẽ scło ñ ab ora¬
torib sed apiscatorib p̃ dicatã. cum utiq si
utile fuisset id quoq dñs p̃stare postuisset.
go aut̃ cum primũ animũ asseribendũ appuli.
quia nefas putarẽ tanti iuri latere urtutes :
apud me ipse didici ut solocismus ñ erubescerẽ.
quia nec magna istarũ umquam rerũ scientiã
comigissem. Et si quis ex his studiis olim for¬
tasse libassem. totum id desietudine tanti
temporis perdidissem. Sed tamen ne nos ma¬
neat tam molesta defensio. sub presso si tibi
uidetur nomine libellus ed aiꝰ. Quod ut fieri
ualent. titulum fromis erade. ut muta sit pa¬
gina. et quod sufficit loquatur materiam.

Expanded text:
acciderit, et ab aliquibus eum legi videris, bona id acciderit, et ab aliquibus eum legi videris, bona id venia a lectoribus postulabis, ut res potius quam verba perpendant, et aequo animo ferant, si aures eorum vitiosus forsitam sermo perculerit: quia regnum Dei non in eloquentia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim cum primum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti viri latere virtutes, apud me ipse decidi ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem; et, si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. Sed tamen, ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi videtur, nomine libellus edatur. Quod ut fieri valeat, titulum fronti erade, ut muta sit pagina; aut, quod sufficit, loquatur materiam,
Abbreviated transcription (Latin):
malis refutandum. Hic senecta sua apelagi¬
anis. deceptus & agnoscens loquacitans culpã.
sileritiũ usq ad mortẽ tenuit. ut peccatũ¬
suum quod loquendo contraxerat tacendo
euerus desiderio fratri k arissimo falit̃
DEgo quidẽ fr̃ unanimis libellũ quem
deuita scĩ martini scͥripseram. sceda sua pro¬
mere. et intra domesticos parietes cohibere
decreuerã. quia ut sum natura infimus. iudi¬
cia humana uitabam. nequod fore arbitros
sermo in cultior legentib displiceret. omniũ ꝓ
rep̃hensione dignissirius iudicarer. qui
materiã dissertis merito scriptorib reseran¬
dum impudens occupasem. sed petenti t sepus
negare non potui. Quid enim esset. quod non
amori tuo uel cum detrimento mei pudoris
impnderẽ : Ea tibi fidutia libellum edidi
qua nulle ate ꝓdendum reor. quia id spopon¬
disti. Sed uereor ne ei tu ianua sis futurusi &e
emissus simul non querat reuocari. Quod si

Expanded text:
malis refutandum. Hic in senectute sua a Pelagimalis refutandum. Hic in senectute sua a Pelagianis deceptus, et agnoscens loquacitatis culpam, silentium usque ad mortem tenuit, ut peccatum quod loquendo contraxerat, tacendo SEVERUS DESIDERIO charissimo salutem. Ego quidem, frater unanimis, libellum quem de vita sancti Martini scripseram, scheda sua premere, et intra domesticos parietes cohibere decreveram; quia, ut sum natura infirmus, judicia humana vitabam, ne quod fore arbitror sermo incultior legentibus displiceret, omniumque reprehensione dignissimus judicarer, qui materiam disertis merito scriptoribus reservandam impudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. Quid enim esset, quod non amori tuo vel cum detrimento mei pudoris impenderem? Verumtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te prodendum reor; quia id spopondisti. Sed vereor, ne tu ei janua sis futurus, et emissus semel non queat revocari; quod si