comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cit: & interfecit. Parthos quoq ab he¬
rode missos insiriam. iamq ingressos
antiochiam: bello expulit. ducemq
eorum osagen interfecit. Igitur roma¬
ni status agitur semꝑalterna muta¬
tio. & uelut forma occeani maris quȩ
omni die dispar nunc succiduis ꝑ sep¬
tem dies attollitur incrementis: nũc
insequentib totidem dieb naturali
damno & defectu interiori sub ducitur
Ut enim de ꝓcimis ordiar cimbris ti¬
gurinisq uincentib cum apud rhoda¬
num flumen romanus exercitus pe¬
riit: artissimas roma sensit angustias
Refusa continuo clade cimbrorum:
magnis elata prouentib pͥorum ob¬
lita defectuũ ẽ. Hanc deinde recentis¬
sime prosꝑitatis lactantiam: italicũ
bellum & sillana dilaceratio castigat.
Rursus post hanc domesticam intes¬
tinamq ꝑnitiem qua usq ad medui¬
las pene euiscerata &e excesa ẽ. paribus
prope modum spaciis temporum ñ so¬
lum reparata uerum etiam extensa ẽ

Expanded text:
cit et interfecit, Parthos quoque ab Hocit et interfecit, Parthos quoque ab Horode in Syriam missos iamque ingressos Antiochiam bello expulit duoemque eorum Osagen interfecit. Igitur Romani status agitur semper alterna mutatio et uelut forma. Oceani maris, quae omni die dispar nunc succiduis per septem dies attollitur incrementis nunc insequentibus totidem die bus naturali damno et defectu interiore subducitur. ut enim de proximis ordiar, Cimbris Tigurinisque uincentibus cum apud Rhodanum flumen Romanus exercitus periit, artissimas Roma sensit angustias; refusa continuo clade Cimbrorum, magnis elata prouectibus priorum oblita defectuum est. hano deinde recentissimae prosperitatis iactantiam Italicum bellum et dilaceratio Sullana castigat. rursus post hanc domesticam intestinamque perniciem, qua usque ad medullas paene euisoerata et exesa est. paribus propemodum spatiis temporum non solum reparata, uerum etiam extenta est,
Abbreviated transcription (Latin):
sine mora futurum ut ꝓ auro parthi¬
co & serico. ferro oneraretur. Itaq cũ
prope carras uentum ẽẽt. parthi su¬
bito irruentes cum surena & silacea
p̃sectis sagittis oppressere romanos.
Cecidere ibi plurimni senatores: aliqui
etiam consulares ce p̃torii uiri. Cras¬
sus qͦ filiꝰ crassi lectissimus uiuenis in
acie occisus ẽ. Preterea. iiiͬͦ. cohortes cũ
uargunteio legato. mediis dep̾hense
campis interfecte sunt. Surenas rap¬
do equitatu crassum ꝑsequi intendit.
eumq circumuentum ac frustra col¬
loquium eius petentem interfeceit.
quamuis eum uiuum auferre ma¬
luisset. Pauci noctis beneficio libera¬
ti: carras confugerunt. Cognita cla¬
de romanorum multi orientis pro¬
uintie a societate & fide popłi roma¬
ni defecissent. nͥ cassuis collectis ex fu¬
ga militib paucis: intumescentem
siriam egregia animaduersione ac
moderatione pressisset. qui & anthi¬
ocum copiasq eus ingentes p̾lio ui¬

Expanded text:
sine mora futurum, ut pro auro Parthisine mora futurum, ut pro auro Parthico Serico ferro oneraretur. itaque cum prope Carras uentum esset, Parthi subito ingruentes cum Surena et Silacea praefectis sagittis oppressere Romanos. cecidere ibi plurimi senatores, aliquot etiam consulares et praetorii uiri; Crassus quoque filius Crassi, lectissimus iuuenis, in acie occisus est. praeterea quattuor cohortes cum Vargunteio legato mediis deprehensae campis et interfectae sunt. Surenas rapto equitatu Crassum persequi intendit eumque circumuentum ac frustra conloquium eius petentem interfecit, quamuis uiuum auferre maluisset. pauci noctis beneficio liberati Carras confugerunt. cognita clade Romanorum multae Orientis prouinciae a societate uel fide populi Romani defecissent, ni Cassius collectis ex fuga militibus paucis intumescentem Syriam egregia animi uirtute ac moderatione pressisset; qui et Antiochum copiasque eius ingentes proelio ui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtocius mundi cardines potentiȩ du¬
cum uiresq legionum: que insese con¬
currentes eus dampno uincerent: cu¬
ius pericło uincerentur. Nam uicłorẽ
cesarem de gallia reuersum. cuilla bel¬
la comitata sunt. aliaq grauissima ma¬
la: interfecti apud parchos crassi: & tru¬
cidati exercitus p̾cesserunt.
Enno ab urbe condita sexcen¬
sus inconsulatu pompeu col¬
lega prouintiam sortitus in parthos.
homo in explebilis cupiditatis: audi¬
ta intherosolimis templi opulentia qͣm
pompeius intactam reliquerat. inpa¬
lestinam diuertit. Therosolimam adiit.
templum ꝑuadit. opes diripit. Inde
ꝑ mesopotamiam dendens inparthiã:
quacunq iter habuit. sociis ciuitati¬
bus auxilia indixit. p̾tia excegit. Moxq
eufraten transiit: ilico bogesem lega¬
tum abherode rege parthorum adse
missum obuium habuit: a quo ue¬
hementer increpatus ẽ. cur contra fe¬
dus luculli & pompeii auaricia induc¬
tus eufratem transierit. Quam obrem

Expanded text:
per totos mundi cardines potentiae duper totos mundi cardines potentiae ducum uiresque legionum, quae in sese concurrentes eius damno uincerent, cuius periculo uincerentur. nam uictorem Caesarem de Gallia reuersum ciuilia bella comitata sunt aliaque grauissima mala, interfecti apud Parthos Crassi et trucidati exercitus. praecesserunt..... Anno ab Vrbe condita DCXCsus in consulatu collega Pompei prouinciam sortitus in Parthos, homo inexplebilis cupiditatis, audita in Hierosolymis templi opulentia, quam Pompeius intactam reliquerat, in Palaestinam deuertit, Hierosolymam adit, templum peruadit, opes diripit. inde per Mesopotamiam tendens in Parthiam, quacumque iter habuit sociis ciuitatibus auxilia indixit. pretia exegit moxque ut Euphraten transiit, ilico Vagesen, legatum ab Horode rege Parthorum ad se missum, obuium habuit, a quo uehementer increpitus est, cur contra foedus Luculli et Pompei auaritia inductus Euphraten transierit. quamobrem
Abbreviated transcription (Latin):
telligebat tanto auidius desiderabat.
hinc illa tam frequens contra uetita
p̃sumptio inuadebatur pro defenden¬
da libertate importuna ate libertas:
prepta insaciabiliter pociundi licen¬
ta quo male conceptam ꝑnitiem re¬
stringere uidebatur augebat. Hinc
romanus ante pugnam insidiator.
argutior. hinc inpugna hostis infesti¬
or. hinc post puguam uictor inmitior.
hinc omnia ad domandam inpacien¬
lam crudescentia. hinc etiam nec re¬
mediis credebatur. Itaq si interroga¬
re possem hanc de qua loquimur na¬
ionem quid tunc cum hȩc ipsa susti¬
nebat de suis uel illis temporib u¬
llcaret: responderet ut arbitror di¬
cens. Sic me illa tunc febris exc san¬
guem reddidit ac frigidam fecit. ut
tiam hȩc quȩ omnes penȩ ꝑstrixcit
feruefacere uł commoiiere ne quiue¬
rit. atq ita me romani inclinauerĩt
ut nec ad gotthos assurgam. S ne ip¬
sa quidem roma clades quas intulit e¬
uitauit. E ꝯcercitate di aucteq sunt

Expanded text:
telligebat, tanto avidius desiderabat. telligebat, tanto avidius desiderabat. Hinc illa tam frequens contra vetita praesumptio invadebatur, et pro defendenda libertate, inopportuna libertas; praereptaque insatiabiliter potiundi licentia, quod male conceptam perniciem restinguere videbatur, augebat. Hinc Romanus ante pugnam insidiator argutior, hinc in pugna hostis infestior, hinc post pugnam victor immitior, hinc omnia ad domandam impatientiam crudescentia, hinc jam nec remediis credebatur; itaque si interrogare possem 411 hanc, de qua loquimur, nationem: Quid tunc, cum haec ipsa sustinebat, de illis temporibus judicarit, responderet, ut arbitror, dicens: Sic me illa tunc febris exguem reddidit ac frigidam fecit, ut etiam haec, quae omnes paene perstrinxit, feruefacere uel commouere nequiuerit, atque ita me Romani inclinauerunt, ut nec ad Gothos surgam\'. sed ne ipsa quidem Roma clades, quas intulit, euitauit exercitae diu auctaeque sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cogit ignaros. Exhaustis atq edon¬
tis gallis. securus cȩsar cum legionib
initaliam rediit nullos post se galli¬
rum motus ꝑtimescens: certissume
sciens minime aliquos qui uel moue¬
ri audeant. uł si moueantur timen¬
exsanguem defectamq gallu
post illas ardentissimas febri
internosq estus uitalia medullarur
torrentes ut sese habeat: quanta mad
quantoq pallore sit: quam demissa
ac resoluta laceat. quam ipsos quoq¬
officii necessarii motus ne eumdem
incursum malorum reuocent ꝑtimes¬
cat. Iruit enim in eam repentino un¬
petu romanus exercitus ueluti fortis¬
simo corpori fortior lues: que tanto gͣ¬
uius accenditur. quanto inpacientiꝰ
toleratur. Siciebat misera cum iustan¬
te gladio profiteri sponsionem serui¬
tutis ȩterne auulsis insuꝑ obsidioni¬
bus cogeretur. siciebat ut dixci notã
illam omnibusq suauissimam ue¬
lut aque gelide dulcedinrem liberta¬
tis: quantoq eam magis subtrahi in¬

Expanded text:
cogit ignaros. Exhaustis atque edomcogit ignaros. Exhaustis atque edomitis Gallis securus Caesar cum legionibus in Italiam rediit, nullos post se Gallorum motus pertimescens, certo se sciens minime aliquos, qui uel moueri audeant uel si moueantur timenelim exsanguem defectamque Galliam, post illas ardentissimas febres internosque aestus uitalium meliora torrentes ut sese habeat, quanta macie quantoque pallore sit, quam demissa ac resoluta iaceat, quam ipsos quoque necessarii officii motus, ne eundem incursum malorum reuocent, pertimescat. inruit enim in eam repentino impetu Romanus exercitus ueluti fortissimo corpori fortior lues, quae tanto grauius accenditur, quanto inpatientius toleratur. sitiebat misera, cum instante gladio profiteri sponsionem seruitutis aeternae auulsis insuper obsidibus cogeretur; sitiebat, ut dixi, notam illam omnibusque suauissimam uelut aquae gelidae dulcedinem libertatis, quantoq
Abbreviated transcription (Latin):
si toto oppido effusi subsecuntur.
Ardentib machinis cum graue
p̾lium suis cȩsar ac periculum cer¬
neret. cohortes in circuitũ oppidi¬
ire uelociter ꝑ occultum imperat.
atq undiq subito uastum clamorem
attollere. Quo facto corstor nati oppi¬
dani dum recurreredmunien¬
dum oppidum uolũ boppugna¬
tione turris uel demolitione aggeris
recesserunt. Illi tamen qui ad inciden¬
das fontis uenas sub obtentu aggeris
tuti cuniculos ꝑfodiebant.: reꝑtos in
obstruso meatus aquarum ꝑ multa
diuidendo tenuari insemet ipsis con¬
sumiq fecerunt. Oppidani fonte sic¬
cato ultima desꝑatione correpti: dedi¬
tionem sui faciunt. Cesar autem om¬
nib qui arma tulerant manus sus¬
tulit & uitam reliquit: quo testatior
eẽt etiam posteris pena improborum
Multum enim ad cohercendam audi¬
tiam ualet propositum punitionis
exemplum: cum ipsa miseri presens
forma uiuentis ad recordationem ai¬
monet conscios. & ad sciscitationem

Expanded text:
si toto oppido effusi subsequuntur. si toto oppido effusi subsequuntur. ardentibus machinis cum graue proelium suis Caesar ac periculosum uideret , cohortes in circuitum oppidire uelociter per occultum imperat atque undique subito uastum clamorem attollere. quo facto consternati oppidani dum recurrere ad muniendum oppidum uolunt, ab oppugnatione turris uel demolitione aggeris recesserunt. illi tamen, qui ad incidendas fontis uenas sub obtentu aggeris tuti cuniculos perfodiebant, repertos in abstruso aquarum meatus per multa diuidendo tenuari in semet ipsis consumique fecerunt. oppidani fonte siccato ultima desperatione correpti deditionem sui faciunt. Caesar autem omnibus, qui arma tulerant, manus sustulit et uitam reliquit, quo testatior esset etiam posteris poena improborum. multum enim ad cohercendam audaciam ualet propositum punitionis exemplum, cum ipsa miseri praesens forma uiuentis et ad recordationem admonet conscios et ad sciscitationem
Abbreviated transcription (Latin):
omnib uidit. si expuignare ui moli¬
retur. ludo & spectaculo hostium de¬
lendum ẽẽ exercitum suum: unum
solum ẽẽ p̾sidium si quo modo hos¬
tes aqua arceantur. S & hoc quoq
nullus nͥ cesar potuisset. Siquidem
fons quo adpotum utebantur: me¬
dio deueci montis latere fundeban¬
tur. Cesar ad ꝓocimum fontis ad¬
moueri uineas: & turrem extrui
iubet. Eit magnus ilico concursus
ex oppido: quib sine p̾lio p̾lianti¬
bus. romani quamius ꝑtinaciter
obsisterent. crebriuisq succederent
complures tamen trucidantur. Igi¬
tur extruitur agger & turris pe¬
dum quadraginita cuius uertex
equari ad fontis locum posset: uł
ex equo tela conici queant uel p̾ci¬
pitata desuꝑ saxorum uolumina¬
non timeri. Oppidani autem ubi
exanimari siti ñ solum peccora sua
uerum etiam infirmiores hominũ
etates uiderent: cuppas. pice. sepo.
& cindulis repletas. ac dende inmis¬
so igne inprona p̾cipitant. easq ip¬

Expanded text:
omnibus, videt, si expugnare vi moliomnibus, videt, si expugnare vi moliatur, ludo et spectaculo hostium delendum esse exersolum esse praesidium, si quoquo modo hostes aqua arceantur. Sed et hoc quoque nisi Caesar non potuisset: siquidem fons quo ad potum utebantur, medio devexi montis latere fundebatur. Caesar ad proximum fontis admoveri vineas turrimque exstrui jubet. Fit magnus undique concursus ex oppido: quibus sine periculo praeliantibus, Romani, quamvis pertinaciter obsisterent, crebriusque succederent, complures tamen trucidabantur. Igitur exstruitur agger, et turris pedum sexaginta, cujus vertex aequari ad fontis locum possit, ut ex aequo tela conjici queant, vel praecipitata desunon timeri. oppidani autem, ubi exanimari siti non solum pecora sua uerum etiam infirmiores hominum aetates uident, cupas pice sebo et scindulis repletas ac deinde inmisso igne in prona praecipitant easque ip
Abbreviated transcription (Latin):
ducem antiquissimum rebellionis
tocius incentorem ab hoc bello elap¬
sum: qui si remoricis gentib additus
turum. S eas adhuc ipsa nouitate
trepidantes: mira uirtute & celeri¬
tate ꝑdomuit. Interea draptes unaq
litterius cum adeẽ caninͥum &̾ le¬
giones infinib suis uiderent: undiq
collectis copiis oppidum uelut unũ
Hoc oppidum ineditissima montis
arce pendebat: duab partib ꝑ ab¬
ruta latera ñ paruo flumine cinge¬
batur. Medio deinde descensu lar¬
gissimo fonte securum. plurimaq
introrsum copla frumenti tutum:
irritos procul discursus hostium
despiciebat. Caninius quod solum
romana prouisione potuit: am¬
bos duces cum parte copiarum
plurima in campum euocatos:
macrimo p̃lio suꝑauit. Nam e
duob uno interfecto. alter cum pay.¬
cissimis fugiens in oppidum nudꝰ re¬
diit: s ad id oppugnandum cęsare
opus fuit. Itaq certior ꝑnuntios red¬
ditus cesar occurrit: circum spetisq

Expanded text:
ducem antiquissimum, rebellionis ducem antiquissimum, rebellionis totius incentorem, ab hoc bello elapsum, si Aremoricis gentibus adjunctus turum. Sed eas adhuc ipsa novitate trepidantes, mira virtute et celeritate perdomuit. Interea Draptes unaque Lucterius, cum adesse Caninium et legiones in finibus suis videret, undique collectis copiis, oppidum vel ad unum Hoc oppidum in editissima montis arce pendebat, duabus partibus per abrupta latera non parvo flumine cingebatur: medio deinde descensu largissimo fonte securum, plurimaque introrsum copia frumenti tutum, irritos procul discursus hostium despiciebat. Caninius, quod solum Romana provisione potuit, ambos duces cum parte copiarum plurima in campo evocatos maximo praelio superavit. Nam uno e ducibus interfecto, alter cum pacissimis fugavit. Nullus in oppidum rediit; sed ad id oppugnandum Caesare opus fuit. Itaque certior per nuntios factus Caesar accurrit, circumspectisque
Abbreviated transcription (Latin):
tes. occidendo ut occideretur coegit
gitur cum paccatam ẽẽ uniuersam
galliam cȩsar neq ausuram fore ad
aliquos aspirare motus arbitraret᷑.
legiones in hiberna dimisit: ipse tam̃
ambiorigis fines qui tot bella exci¬
tauerat horrenda hominum strage
uastauit. At uͦ gaiuis caninus legatꝰ
bellum ap̃ pictonas inuenit: ubi
magua hostium multitudo. impedi¬
tam itinere legionem circumdedit
atq ad extremum discrimen ad du¬
xit. P orro autem fabius legatus accep
citur ibiq a captiuis de oportum¬
tate locorum. certior factus. inopinan¬
tes hostes opprunit: magnisq stragi¬
bus factis. plurimas p̾das agit. Dem¬
de cum caninio signum aduentus
sui dedisset. caninuis totis castris su¬
bito exiliuit. seseq iniecit hosti. Itaq
fabio ex alia parte. & caninio ex alte¬
ra insistente. maximo & diuturno
bello innumere gallorum copiȩ tru¬
cidate sunt: inde fabuis incarnotes
profectus ẽ. Siebat enim dumnacũ

Expanded text:
tes, occidendo ut occideretur coegit. tes, occidendo ut occideretur coegit. Igitur cum pacatam esse universam Galliam Caesar, neque ausuram fore ad aliquos aspirare motus arbitraretur, legiones in hiberna dimisit. Ipse tamen Ambiorigis fines, qui tot bella excitaverat, horrenda hominum strage vastavit. At vero G. Caninius legatus bellum apud Pictonas invenit, ubi magna hostium multitudo impeditam itinere legionem circumdedit atque ad extremum discrimen adduxit. Porro autem Fabius, acceptis Canicitur, ibique a captivis de opportunitate locorum certior factus, inopinantes hostes opprimit, magnisque stragibus factis, plurimas praedas agit. Deinde cum Caninio signum adventus sui dedisset, Caninius totis castris subito exsilivit, seseque injecit hostibus. Itaque Fabio ex alia parte et Caninio ex altera insistente, maximo et diuturno bello innumerae Gallorum copiae trucidatae sunt. Inde Fabius in Carnutes profectus est. Sciebat etiam Domnacum,
Abbreviated transcription (Latin):
nib dedant paratum animo fore
Itaq galli uoluntatem quam pil¬
re aliquamdiu texerãt. quasi e
consilio regis assumerent: ilicoul
niam p̾cantes eum solum uelut al¬
torem magni sceleris dediderunt.¬
S.
S ellouagi omnib gallorum gentib
ipsorum opinione fortiores habeban¬
tur. Hi correo duce bellum instaui¬
rant: sibiq in hanc suscepti belli
societatem. ambianos. aurelios.
saletas. ualciocasses. atrabatasq con¬
uingunt: & locum quendam cinctũ
atq impeditum undiq paludib ca¬
piunt. Commissoq p̾lio.magnam
remorum manum quȩ auxilio ro
manis erat trucidant. Deinde cum
oportunum ipsi locum insidus oc
ni adinsidiarum locum instructi.
ordinatiq uenissent: cominisso p̃lio
romani gallos fugientes. hisdem lo¬
corum munitionib quib clausi fue¬
rant incluserunt: cunctosq adin¬
ternitionem ciciderunt. Ibi correus
uel fugam uł deditionem detrectats
romanos ut uiuus caperetur instan¬

Expanded text:
omnibus dedant, paratum animo fore. omnibus dedant, paratum animo fore. itaque Galli uoluntatem, quam pudore aliquamdiu texerant; quasi ex consilio regis adsumerent, ilico sibi ueniam precantes, eum solum uelut auctorem magni sceleris dediderunt. Bellouagui omnibus Gallorum gentibus ipsorum opinione fortiores habebantur. hi Correo duce bellum instaurant sibique in hanc suscepti belli societatem Ambianos Aulercos Caletos Velocasses Atrebatasque coniungunt et locum quendam cinctum atque impeditum undique paludibus capiunt, commissoque proelio magnam Remorum manum, qumanis erat, trucidant. Deinde cum opportunum ipsi locum insidiis prni ad insidiarum locum instructi ordinatique venissent, commisso praelio, Romani Gallos fugientes iisdem locorum munitionibus, quibus clausi fuerant, incluserunt, cunctosque ad internecionem ceciderunt. Ibi Chorreus, vel fugam vel deditionem detrectans, Romanos ut vivus caperetur, instan
Abbreviated transcription (Latin):
ercitus sui parte ꝑdita uictus aufugo
Dum hec ad eleusam geruntur: uer¬
gigentoria quem omnes consensu pi¬
ri regem p̾optauerant suadet. uti er
tota gallia omnes qui arma ferre po¬
sent huic bello presto sint. Hoc enĩã
unum bellum quo aut ꝑpetua liber¬
tas. aut eterna seruitus. aut mors
omnium consequatur. Itaq absq
eo numero quem infinitum aute cos¬
traxerat: equitum circiter octͥo milia
peditum ducenta & quinquaginta
milia contracta sunt. Dehinc duo cil¬
les sibi inuicem obuersos roman
galliq ceperunt: unde multis sepe
eruptionib & uariis prouentib p̾¬
liantes tandem romani p̾cipua ge¬
manorum equitum quos sibi iam¬
dudum amicos nunc in auxilium
asciierant uirtute iucerunt. Uerg¬
gentoriac alla die congregatis omil
qui ꝑ fugam euaserant. dixcit se ai¬
torem bona fide defendende liberti¬
tis atq irrumpendi federis fuisse.
nunc siue romanis sese ad morteis
omnes offerant suie se solum pros

Expanded text:
ercitus sui parte perdita, uictus aufugit. ercitus sui parte perdita, uictus aufugit. dum haec ad Alesiam geruntur, Vercingetorix, quem omnes consensu pari regem praeoptauerant, suadet, uti ex tota Gallia omnes, qui arma ferre possint, huic bello praesto sint. hoc enim esse unum bellum, quo aut perpetua. libertas ant aeterna seruitus aut mors omnium consequatur. itaque absque eo numero, quem infinitum ante contraxerat, equitum circiter octo milia, peditum ducenta et quinquaginta milia contracta sunt. dehinc duo colles sibi inuicem obuersos Romani Gallique ceperunt. unde multis saepe eruptionibus et uariis prouentibus proeliantes, tandem Romani. praecipua Germanorum equitum, quos sibi iamdudum amicos nunc in auxilium acciuerant, uirtute uirtute. Vercingetorix alia die congregatis omnibus, qui fuga euaserant, dixit se auctorem bona fide defendendae libertatis atque inrumpendi foederis fuisse et nunc, siue Romanis sese ad mortem omnes offerant siue se solum pro
Abbreviated transcription (Latin):
rix fuit: cuius consillo statun om̃s
galli ciuitates suas ultro incender̃t
pͥma asius incensa biturico. Inde ad
cesarem qui magnis itinerib ꝑnar¬
bonensam prouintiam clam ad ex¬
ercitum concurrebat: impetum fa¬
ciunt. Cesar tunc oppidum noĩe
cenappum obsidione concluserat:
quod diu oppuguantum tandem
post multas romanorum clades. plu¬
iuo die cum hostilium machinarum
argum̃ta neruiq elanguerant appli¬
citis turrib captum atq deletum ẽ.
Quadraginta ibi milia hominum
fuisse referuntur: e quib octoginta
uioc ꝑ fugam lapsi ad proxcuna gallo¬
rum castra uenerunt. Preterea aũ¬
nũ ceteriq confines. sollicitatis etiam
ad se edus muitis aouersus cesarem
pliis bellauerunt. Qui cum se pug¬
nando fatigati in quoddam castellum
recepissent: milites p̃de in hiantes ad
expugnationem oppidi animum
intendunt. frustra cęsare de loci in¬
iquitate causante. Itaq cesar erumpmn
tib desuper hostib pressus: multa ex¬

Expanded text:
rix fuit, cujus consilio statim omnes rix fuit, cujus consilio statim omnes Galli civitates suas ultro incenderunt, prima a suis incensa Biturico. Inde ad Caesarem, qui magnis itineribus per Narbonensem provinciam clam ad exercitum recurrerat, impetum faciunt. Caesar tunc oppidum nomine Cenapium obsidione concluserat, quod diu oppugnatum tandem post multas Romanorum clades pluvio die, cum hostilium machinarum amenta nervique languerent, applicitis turribus captum atque deletum est. Quadraginta ibi millia hominum fuisse referuntur: e quibus vix octoginta per fugam elapsi ad proxima Gallorum castra venerunt. Praeterea Arverni caeterique confines sollicitatis etiam ad se Aeduis, multis adversus Caesarem praeliis bellaverunt. Qui cum se pugnando fatigati, in quoddam castellum recepissent, milites praedae inhiantes, ad expugnationem oppidi animum intendunt, frustra Caesare de loci iniquitatibus desuper hostibus pressus, multa ex
Abbreviated transcription (Latin):
uententib uingerentur. & conti¬
nuo ipsam ciuitatem cepit. Cȩsar
ulcisci mortem sabini & corte lega¬
torum uolens ambiorigem regem¬
& eburones delete legionis aucto¬
res postquam in arduennam siluã
refugisse comperit. que silua to¬
cius galliȩ maxcima ẽ. atq a ripis
reni finibusq treuierorum ad ner¬
uios usq ꝑtingit. & in longitudi¬
ne plusquam quinquaginta mi¬
lia passuum patet: ꝑmetiens rem¬
structͥas spaciosasq siluas ignoti
diuiderentur. hostemq locis notis¬
simum quererent. omnem galliam ꝑ
nuntios inuitat: ut quique secundũ
placitum suum reconditas in arduen¬
na silua predas querant diripiantq
Quo facto gallis utrinq morientib
maximas romanoruum inuirias si¬
ne cuiusq romani discrimine uindi¬
cauit. Ita hoc tutissimo uincendige¬
nere securus initaliam rediit. Igit᷑
cesare initaliam reuerso. galli rursus
in arma coniurant: multiq sunul
populi coeunt. Dux his uergigento¬

Expanded text:
uentantibus iungerentur, et contiuentantibus iungerentur, et continuo ipsam ciuitatem capit. Caesar ulcisci mortem Sabini et Cottae legatorum nolens, Ambiorigem et Eburones deletae legionis auctores porefugisse comperit, quae silva totius Galliae maxima est, atque a ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervios usque pertingit, et in longitudine plusquam quinquaginta millibus passuum patet, structas spatiosasque siluas ignoti diuiderentur hostemque locis notissimum quaererent, omnem Galliam per nuntios inuitat, ut quique secundum placitum suum reconditas in Arduenna silua praedas quaerant diripiantque. quo facto Gallis utrimque morientibus maximas Romanorum iniurias sine cuiusquam Romani discrimine uindicauit. ita hoc tutissimo uincendi genere securus in ItaliCaesare in Italiam reverso, rursus Gallia in arma conjurat, multique simul populi coeunt. Dux his Vercingeto
Abbreviated transcription (Latin):
cesar paulo quietior reliqua parte
hlemis fuit: s intelligens sibi ma¬
ora belli suꝑeẽ negocia maxime qr
plurima parte exercitus amissa.
alusq grauiter sauciis ne adsusti¬
iendum quidem sibi idoneus ñdi¬
am ad compͥmendum gallorum
impetum uideretur. Agneo pompe¬
io proconsule conscribi legiones: sibiq
exactam hiemem tres ad eum legio¬
nes incastra uenerunt. Igitur cȩsar
pͥusquam inunum hostiũ copiȩ co¬
hirent: in eunte uerno aggredi tre¬
pidos. & oppͥmere sparsos insius fim¬
bus parat. Primum itaq neruioꝵ
fines diripit: predam uͦ que copio¬
sissima erat exercitui ꝑmittit. De¬
inde menapos qui sibi propter in¬
mensas paludes atq impeditissi¬
mas siluas munttissuni udebant᷑
drib agminib inuadit: nimmiaq ce¬
de uulgo agutata. residuos suppli¬
ces indeditionem recepit. Labienus
sequenti p̾lio omnes treuerorum co¬
pias interfecit. arte iubellum pro¬
uocatas pͥusquam germanis ad¬

Expanded text:
Caesar paulo quietior reliqua parte Caesar paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. sed intellegens sibi maiora belli superesse negotia, maxime quia plurima parte exercitus amissa aliisque grauiter sauciis ne ad sustinendum quidem sibi idoneus, non dicam ad conprimendum Gallorum impetum uideretur, a Cn. Pompeio proconsule conscribi legiones sibique exactam hiemem tres ad eum legiones in castra uenerunt. igitur Caesar, priusquam in unum hostium copiae coirent, ineunte uere adgredi trepidos et opprimere sparsos in suis finibus parat. primum itaque Neruiorum fines diripit, praedam uero, quae copiosissima erat, exercitui permittit. deinde Menapios, qui sibi propter inmensas palndes atque inpeditissimas siluas munitissimi uidebantur, tribus agminibus inuadit nimiaque caede uulgo agitata residuos sapplices in deditionem recepit. Labienus sequenti proelio omnes Тreuerorum copias interfecit arte in bellum prouocatas, priusquam Germanis ad
Abbreviated transcription (Latin):
losa uidebatur. hostes contentus sui
inuitaret.: quib aduentantib insu¬
ꝑ obstrui portas p̾cepit. Quiso galli:
quasi iam uicissent ad obducendum
extrinsecus uallum conuersi sunt. Cȩ¬
sar totis repente portis paratum effu¬
dit exercitum: uersosq infugam gal¬
los uastissima cede confecit. Nam qͣ¬
draginta milta tunc fuisse referunt᷑
e quib pauci ꝑ paludes in uias eua¬
serunt. Induciomarus treuerorum
pͥnceps. magnas armatorum copias
habens. postquam de consensu to¬
cuis galliȩ certior redditus ẽ labieni
castra legionemq cui p̾erat. quod
facile factu arbitrabatur delere sta¬
tuit: ac deinde eburonib neruiisq
coniunctus ad opprimendum ce¬
sarem ꝑgere cepit.Labienus quib
potest artib simulat timorem: atq
ta induciomarum negligentiorem
cum insultantib copiis ꝓuallo ob¬
errantem repentina eruptione ꝓs¬
trauit. Hac uictoria labieni reliqͥ
gallorum conatus oppressi sunt. &

Expanded text:
losa uidebatur, hostes contemptu sui losa uidebatur, hostes contemptu sui inuitaret. quibus aduentantibus insuper obstrui portas praecepit. quo uiso Galli, quasi iam uicissent, ad obducendum extrinsecus uallum conuersi sunt. Caesar totis repente portis paratum effudit exercitum uersosque in fugam Gallos uastissima caede confecit. nam sexaginta milia tunc fuisse referuntur, e quibus pauci per paludes inuias euaserunt. Indutiomarus Treuerorum princeps, magnas armatorum copias habens, postquam de consensu totius Galliae certior redditus est, Labieni castra legionemque cui is praeerat, quod facile factu arbitrabatur, delere statuit ac deinde Eburonibus Neruiisque coniunctus ad opprimendum Caesarem pergere. Labienus quibus potest artibus simulat timorem atque ita Indutiomarum neglegentiorem cum insultantibus copiis pro uallo oberrantem, repentina eruptione prostrauit. hac uictoria Labieni reliqui Gallorum conatus repressi sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
strumenta ruralia non haberent.
gladiis concidendo terram & sagi¬
lis exportando: uix trib horis uals
quindecun incircuitu ꝑfecerunt.
terea centum uiginti turres mir
altitudinis excruxerunt. Et cun
iam septem dies noctesq succidiui
hostium cunei puguarent. acuer
seruentes intorsere fundis. flamme¬
taq focis tela ac mox concepto igu
rutilantia: intro castra iecerunt a
facto ꝑ culmea culmina raptunis
tus insistens. sparsum animauit
cendium. S nec sic quidem romas
cum undiq obruerentur. uulners
laborib ielumis. uigiliis. incendis¬
ue cesserunt. Tandem cęsari nunt¬
tum ẽ. unam deletani ẽẽ legionens
alteram iam pęne confectam. Ads¬
tante itaq eum duab legionib ci¬
re. deserunt hostes obsidionem: a
in eum cunctis raptis copiis ruis
Cesar par uissimis se castris conse¬
condidit. equitibꝰq p̾missis ut fugã
singerent imperauit ut ad transitũ
uallis quȩ media erat sibiq pericu¬

Expanded text:
instrumenta ruralia non haberent, instrumenta ruralia non haberent, gladiis concidendo terram et sagulis exportando uix tribus horis ualluquindecim in circuitu perfecerunt. praeterea centum uiginti turres mirae altitudinis extruxerunt. et cum iam septem dies noctesque succidui hostium cunei pugnarent ac uentestas feruentes intorsere fundis flammataque focis tela ac mox concepto igne rutilantia intra castra iecerunt. quo facto per culmea culmina raptim uentus insistens, sparsum animauit incendium. sed ne sic quidem Romani, cum undique obruerentur, uulneribus laboribus uigiliis ieiuniis incendiisue cesserunt. tandem Caesari nuntiatum est unam deletam esse legionem, alteram iam paene confectam. aduentante cum duabus legionibus Caesare, deserunt hostes obsidionem atque in eum cuncti raptis copiis ruunt. Caesar paruissimis se. castris conscondidit equitibusque praemissis, ut fugam fingerent, imperauit, ut ad transitum uallis, quae media erat sibique pericu
Abbreviated transcription (Latin):
se dedidit. Quod exemplum secutȩ
urbes aliȩ complures: infedus roma¬
norum uenerunt. Hisdem demons¬
trantib cęsar oppidum cassobellanũ
inter duas paludes situm obtentu
insuꝑ siluarum munitum. omĩbq
reb confertissimum: tandem graui
pugna cepit. E xin cesar a britanniiᷤ
reu̾sus ingalliam: postquam legio¬
nes in hiberna misit repentinis belloꝵ
tumultib undiq circũuentus et
conflictatus ẽ. Nanq ambioria.
cum eburonatib & autuatucis con¬
spirans. animatus treuerorum con¬
silio: coctam & sabinum legatos a¬
pud eburonas cum tota funditus
legione insidiis circumuentos un¬
cit. Ambiorix hac uictoria elatus:
autuatucos. & ner uios. plurimost
alios. raptim in arma contrahit: Ad
ad ciceronem legatum. qui similider
tunc legioni inhibernis p̾erat conte¬
dit. Multitudo hostium ex hoc coll¬
gi potuit: quia eum in obsidioneq
strorum uallum cir cuidandum
a captiuis romanis docerentur ce

Expanded text:
se dedidit. quod exemplum secutae se dedidit. quod exemplum secutae urbes aliae conplures in foedus Romanorum uenerunt isdemque demonstrantibus Caesar oppidum Cassouellauni inter duas paludes situm, obtentu insuper siluarum munitum omnibusque rebus confertissimum tandem graui pugna cepit. Exim Caesar a Britannis reuersus in Galliam postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumuentus et conflictatus est. namque Ambiorix cum Eburonibus et Aduatucis conspirans, animatus Treuerorum consilio Cottam et Sabinum legatos apud Eburonas cum tota funditus legione insidiis circumuentos interfecit. Ambiorix hac uictoria elatus Aduatucos et Neruios plurimosque alios raptim ad arma contrahit atque ad Ciceronem legatum, qui similiter tunc legioni in hibernis praeerat, contendit. multitudo hostium ex hoc colligi potuit, quia cum in obsidione castrorum uallum circumdandum esse a captiuis Romanis docerentur et
Abbreviated transcription (Latin):
ginta perierunt. cetere cum magna
difficultate reparate sunt. Cesaris
equitatus pͥmo congressu a britan¬
nis uictus: ibiq labienus tribunus
occisus ẽ. Secundo p̾lio cum magno
suorum discrimine uictos britan¬
nos infugam uertit. Inde ad flum̃
tamisim profectus: quem uno tan¬
tum loco uadis transmeabilem fert.
In huuis ulteriore ripa cassobella¬
uno duce inmensa hostium multido¬
consederat: ripamq fluminis ac pene
totum inaqua uadum aacutissimis
sudib prestruxerat. Quarum ues¬
tigia sudium ibidem usq hodie ui¬
suntur: & uidetur inspectantib quod
singule earum admodum humani
femoris grosse & circumfuse plumbo.
immobiliter erant inprofundum
dep̾hensum ac uitatum ẽ. barbarile¬
gionum impetum ñ ferentes silius
sese abdidere: unde crebris eruptio¬
nib romanos grauiter ac sepe lace¬
rabant. Interea trinouantum fir¬
missima ciuitas cum androgio du¬
ce datis sexaginta obsidib cęsari se¬

Expanded text:
ginta perierunt, ceterae cum magna ginta perierunt, ceterae cum magna difficultate reparatae sunt. Caesaris equitatus primo congressu a Britannis uictus ibique Labienus tribunus occisus est. secundo proelio cum magno suorum discrimine uictos Britannos in fugam uertit. inde ad flumen Tamsim profectus, quem uno tantum loco uadis transmeabilem ferunt. in huius ulteriore ripa Cassouellauno duce iconsederat, ripamque fluminis ac pene totum sub aqua vadum acutissimis sudibus praestruxerat: quarum vestigia sudium ibidem usque hodie visuntur, et videtur inspectantibus quod singulae earum ad modum humani femoris grossae, et circumfusae plumbo immobiliter erant in profundum deprehensum ac vitatum est, barbari legionum impetum non ferentes, silvis sese abdidere, unde crebris eruptionibus Romanos grauiter ac saepe lacerabant. interea Trinobantum firmissima ciuitas cum Mandubragio duce datis quadraginta obsidibus Caesari se
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc cesar ingeianiam facto pon¬
de transgreditur. sicambros & utibios
obsidione liberat: sueuos marimam
& ferocissimam gentem. quorum eẽ
centum pagos. & populos multi cre¬
didere. totamq gerinaniam aduen¬
tu suo terret. Mox ingalliam reciso
ponte concedit. inde ad morinos ue¬
nit. unde inbritanniam ꝓximus
&e breuissimus transitus ẽ: nauib
onerariis atq actuariis. circiter oc
toginta preparatis: inbritanniam
transueitur. Ubi acerba pͥmum pug¬
na fatigatus. deinde aduersa tempes¬
tate correptus: plurimam classis par¬
tem & non paruum numerum mi¬
litum. equitum uͦ pene omnem dis¬
ꝑdidit. Regressus in galliam legio¬
nes in hiberna dimisit: ac sexcentas
naues utriusq commodi fieri im¬
perauit. Quib iterum inbritan¬
uiam pͥmo uere transuectus dum ip¬
se in hostem cum exercitu ꝑgit. naues
in amchoris stantes. tempestate cor¬
repte. uł collise inter se. & arenis illi¬
se ac dissolute sunt: e quib quadra¬

Expanded text:
Tunc Caesar in Germaniam, facto ponTunc Caesar in Germaniam, facto ponte, transgreditur, Sicambros et Utubios obsidione liberat, Suevos maximam et ferocissimam gentem, quorum esse centum pagos et populos multi prodidere, totamque Germaniam adventu suo terret. Mox in Gallia rescisso ponte, concedit, ad Morinos inde venit, unde in Britanniam proximus et brevissimus transitus est. Navibus onerariis atque actuariis circiter otoginta praeparatis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum, equitum uero paene omnem disperdidit. regressus in Galliam legiones in hiberna dimisit ac sescentas naues utriusque commodi fieri imperauit. quibus iterum in Britanniam primo uere transuectus dum ipse in hostem cum exercitu pergit, naues in anchoris stantes tempestate correptae uel conlisae inter se uel harenis inlisae ac dissolutae sunt: ex quibus quadra
Abbreviated transcription (Latin):
na uendidit. Hisdem diebus tituri¬
hs. sabinos. aluernos. eburonices. lixo¬
uosq qui pͥmates suos quia auctores
belli resuscitandi ẽẽ uollent interfe¬
erant: eruptione facta incredibili
fede deleuit. P ublius uͦ crassus cum
nagno equitatu pedestribq copiis
preualidis: romanos adorti graiit̾
e expugnari uiderent. armis tra¬
litis indeditionem recepti sunt. Aqͥ¬
tam hac clade ꝑmoti: undiq exer¬
itum ꝑtrahunt. De citeriore quoq
oispania: auxcilla accersiunt. du
es maxcime eos p̾ficiunt qui cum
ertorio militauerant. Hi omnes dũ
bsidionem crasso in castris suis mo¬
irentur: crasso obruente deleti sunt.
am ex aquitanis & camtabris quo¬
um quinquaginta milia erant. &¬
unc in auxcilium uenerant: xͣ.
e octo milia cȩsa referuntur. Cesar
ermanos qui rhenum cum in¬
ensis copiis transiniserant. simul&
otis copiis gallias subicere sibi para.¬
ant. bello adortus usq ad interni¬
tonem cicidit: quorum fuisse nume

Expanded text:
na uendidit. isdem diebus Titurina uendidit. isdem diebus Titurius Sabinus Aulercos Eburouices Lixouiosque, qui primates suos, cur auctores belli resuscitandi esse nollent, interfecerant, eruptioncaede delevit. Publius vero Crassus cum Sontiates magno equitatu pedestribusque copiis praevalidis Romanos adorti, diu grase expugnari viderent, armis traditis in deditionem recepti sunt. Aquitani, clade hac permoti, undique exercitum contrahunt, de interiore quoque Hispania auxilia accerserunt, duces bello maxime eos praeficiunt qui cum Sertorio militaverant. Hi omnes, dum obsidionem Crasso parant, in castris suis, Crasso obruente, deleti sunt. Nam ex Aquitanis et Cantabris, quoum quinquaginta millia tunc in auxilium venerant, triginta et octo millia caesa referuntur. Caesar Germanos, qui Rhenum cum immensis copiis transierant, simul et totas Gallias subjicere sibi paraant, bello adortus, usque ad internecionem cecidit. Quorum fuisse numer
Abbreviated transcription (Latin):
quia barbarorum naues solidor¬
bore intexcte. cauernisq p̃ualidis
obdurate. saxorum modo adacͥ
rostratarum ictus recondebant.
pͥmum auxilium fuit. quod falis
acutissunas ñ ꝑtinaciter contis p¬
ficas. funib autẽ subnexas par¬
uerat. quib cum opus eẽt appri¬
sos eminus rudentes subductis ui¬
lib ꝑfunem falcem retrahendo sue¬
derent. His celeriter excpeditis. dini¬
pi hostilium antennarum armas¬
ta p̾cepit. Ita antennis ruentib ĩ¬
plures ilico naues uelut sine caps
immobiles reddidit. Aui hoc pers
territi suspensis uelis qua uentis
intenderet fugere conantes. cessa
mox uento destituti: ludibrio fud
romanis. Itaq incensis omnib il¬
bus inteyfectisq his qui pugnall¬
rant gallis: reliqui omnes sese d¬
ierunt. S cesar maxcime obiniuri¬
im legatorum & ut genti ad omnia
ponsilia mobili terribili exempli no¬
tam inureret: cunctis pͥncipib ꝑtor.¬
nenta interfectis. reliquos subcoro¬

Expanded text:
quia barbarorum naues solido rquia barbarorum naues solido robore intextae cauernisque praeualidis obduratae saxorum modo adactus rostratarum ictus retundebant, hoc primum auxilio fuit quod falces acutissimas non pertinaciter contis praefixas funibus autem subnexas parauerat, quibus cum opus esset adprehensos eminus rudentes subductis hastilibus per funem falcem retrahendo succiderent. his celeriter expeditis disrumpi hostilium antemnarum armamenta praecepit : ita antemnis ruentibus conplures ilico naues uelut captas immobiles reddidit. alii hoc periculo territi, suspensis uelis qua uentus intenderet fugere conati, cessante mox uento destituti ludibrio fuere Romanis; itaque incensis omnibus nauibus interfectisque his qui pugnauerant Gallis, reliqui sese omnes dediderunt. sed Caesar maxime ob iniuriam legatorum et ut genti ad omnia consilia mobili terribilis exempli notam inureret, cunctis principibus per tormenta interfectis reliquos sub coro
Abbreviated transcription (Latin):
eosq ita demum se reddituros. si ob¬
sides suos recipiant. romanis indi¬
cant. Igitur socios sibi adid bellico
sissimos lexobios. nannetes. ambia¬
ritos. morinos. deabilentes. & mena¬
pios assciscunt: auxcilia quoq abri¬
tannia accersiunt. Cesar ꝑcrassum
de rebellione dediticiarum gentiũ
cercior factus. quamius intelligeret
quanta in eundi belli difficultas
ẽẽt: tamen rem tanti negocii ñ ne¬
gligenlam ratus ẽ. ne cȩteris ecem¬
plo eiusmodi audendi licentia li¬
retur. Itaq terrestri p̾lio ꝑsequi host
frustra aggressus. quippe cum ho
ꝑinterfusa ex occeano estuaria at
in accessos recessus tuti terrarum fi¬
bus munirentur. naues longas et¬
ficari: inligere fluuio iubet:ꝑ qu
in occeanum deducte. mooc ut ab¬
stib uise sunt continuo ducente a
uiginti naues eorum parate atq
genere armorum instructissime
progresse portu. ex aduerso const¬
runt. Bruto circuispicienti un¬
rem nauium longe ẽẽ conflictum

Expanded text:
eosque ita demum se reddituros, si obeosque ita demum se reddituros, si obsides suos recipiant, Romanis indicant. Socios sibi ad id bellum Osismios, Lexovios, Nannetes, Ambivaritos, Morinos, Diablintres, et Menapios adsciscunt; auxilia quoque a 393 Britannia arcessunt. Caesar per Crassum de rebellione deditarum gentium certior factus, quamvis intelligeret quanta ineundi belli difficultas esset, tamen rem tanti negotii non negligendam ratus est, ne caeteris exemplo ejusmodi audendi licentia laxaretur. Itaque terrestri praelio persequi hostes frustra aggressus; quippe cum hostes per interfusa ex Oceano aestuaria, atinaccessos recessus tutis terrarum sinibus munirentur — naues longas aedificari in Ligeri fluuio iubet: per quem in Oceanum deductae mox ut hostibus uisae sunt, continuo ducentae uiginti naues eorum paratae atque omni genere armorum instructissimae progressae portu ex aduerso constiterunt. Bruto circumspioienti imparem longe nauium esse conflictum,
Abbreviated transcription (Latin):
finitimosq suos in hanc cedis ac p̃de
societatem uocaterunt. Igitur gal¬
ba tam presentib periculis circum sep¬
to ac trepido. atq interuarias consul¬
tationes certi consilii incerto: repente
galli descensu montis diffusi castra in¬
ꝑfecta circundant. raros ꝑuallum ꝓ¬
pugnatores saxis telisq onerant. Cũq
lam castra irrumꝑerentur. pacubii
pͥmi pilaris. & uolusini tribuni con
ti romani portis erumperunt: incau¬
tosq subito aggressi. hostes pͥmum
ꝑturbauerunt. deinde infugam uer¬
sos miserabili strage fuderunt. Nã
ampluis quam triginta milia bar¬
barorum tunc cȩsa referuntur. Igit᷑
çȩsar cum iam paccatas uniuersas
galliarum gentes putaret: ad nouũ¬
& ad maxximum bellum retractusẽ
cumq iam publius crassus adolescens
cum legione septuna occeanotenus
apud andegauos hiemaret. uenecii
ceteriq confines repente inarma con¬
uirant. legatos romanorum uincĩt:

Expanded text:
finitimosque suos in hanc caedis ac praedae finitimosque suos in hanc caedis ac praedae societatem vocaverant. Igitur Galba tam praesentibus periculis circumsepto ac trepido, atque inter varias consultationes certi consilii incerto, repente Galli descensu montis effusi, castra imperfecta circumdant, raros per vallum propugnatores saxis telisque onerant. Cumque jam castra irrumperentur, Pacuvii primipilaris et Voluseni tribuni consilio, cuncti Romani portis eruperunt, incautosque subito aggressi hostes, primum perturbaverunt, deinde in fugam versos miserabili strage fuderunt. Nam amplius triginta millia barbarorum tunc caesa referuntur. Igitur Caesar, cum jam pacatas universas Galliarum gentes putaret, ad novum et maximum bellum retractus est. Namque dum P. Crassus adolescens cum legione septima Oceano tenus apud Andegavos hiemat, Veneti caeterique confines repente in arma conjurant, legatos Romanorum vinciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lia. ateruati decem & octo milia:
condruses. heberones. cerosi. cenoman¬
ni: qui uno nomine germani uo¬
cantur: quadraginta milia. Ita fu¬
isse referuntur ducenta & septua
ginta duo milia armatorum lectis¬
sima. His repente silua erumpentib
excercitus cesaris ꝑturbatus. atq in
fugam actus. plurimis suorum amis¬
sis: tandem hortatu ducis restitit: iuc
toresq aggressus usq ad internitionẽ
pene deleuit. Igitur cesar magnis in
gallia reb gestis: cum initaliam pro
ficisci decreuisset. galbam cum legio¬
ne duodecima adueragros sedunosq
misit. Qui cum hiemandi causa in
uico ueragrorum cui nomen erat octo¬
dorus consedisset. mediamq partẽ
oppidi que torrente distinguebatur
accolis concessisset: quadam die eos¬
dem discessisse ꝑnoctem ac ꝓocimo in¬
sedisse colli uidet. Quippe illi pauci¬
tatem uix mediȩ legionis despectui
habentes. ultroneam sibi p̃dam nui¬
lo cessuram negotio arbitrabantur:.

Expanded text:
lia, Aduatuci decem et octo milia; lia, Aduatuci decem et octo milia; Condurses Eborones Caerosi Caemani, qui uno nomine Germani uocantur, quadraginta milia. ita fuisse refginta et duo millia armatorum lectissima. His repente silva erumpentibus exercitus Caesaris perturbatus atque in fugam actus, plurimis suorum amissis, tandem toresque agressus, usque ad internecionem pene delevit. Igitur Caesar, magnis in Gallia rebus gestis, cum in Itficisci decrevisset, Galbam cum legione duodecima ad Veragros Sedunosque misit. Qui cum hiemandi causa in vico Veragrorum, cui nomen erat Octodorus, consedisset, mediamque oppidi partem, quae torrente distiaccolis concessisset, quadam die eosdem discessisse per noctem ac proximo insedisse colli 392 videt. Quippe illi paucitatem vix mediae legionis despectui habentes, ultroneam sibi praedam nullo cessuram negotio arbitrabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
lidinem scutisq singinllatim uelut
quamis reuulsis desuꝑ nudos dep̃¬
eusorum detectorumq humeros ꝑfo¬
erunt: territi hostes nouo mortis pe¬
iculo derribilem dissoluere compa¬
em. E ocinde infugam uersi. ꝑquin¬
uaginta milia passuum insaciabi¬
ter cesi sunt: neq conici numerus
otuit germanorum uel quantus
ugnȩ affuerit: uel quantus fuerit
tisorum. Post hȩc belgarum gens.
uȩ tercia pars galliarum ẽ. aduer¬
mi cesarem exxarsit: quorum distri¬
teris numero ce uirtute prestare
derentur habuere lectissima qua
laginta milia. Neruii quorum
to indomita feritas p̃dicabatur:
ut numquam inid temporis merca
tores ad se admiserint uina cȩteraq
uenalia deferre. quib inducta iocun¬
ditas torporem uirtutis afferret: ha¬
buerunt similiter quinquaginta mi¬
lia. Atrhebates etiam & ãbiani .x. milia¬
in orini.xac. quinque milia. penapii
nouem milia. caneti .x. milia ue¬
locasses & ueromandi eque decem mi¬

Expanded text:
tudinem scutisque singillatim uelut tudinem scutisque singillatim uelut squamis reuulsis desuper nudos deprehensorum detectorumque humeros perfoderunt, territi hostes nouo mortis periculo terribilem dissoluere conpagem. exinde in fugam uersi per quinquaginta milia passuum insatiabiliter caesi sunt neque conici numerus potuit Germanorum, vel quantus pugnae adfuerit, vel quantus fuerit occisorum. Post haec Belgarum gens, quae tertia pars Galliarum est, adversus Caesarem exarsit. Quorum districaeteris numero et virtute praestare viderentur, habuere lectissima quadquaginta millia Nervii, quorum adeo indomita feritas praedicabatur, ut nunquam in id temporis mercatores ad se admiserint uina ceteraque uenalia deferre, quibus inducta iucunditas torporem uirtutis adferret, habuerunt similiter quinquaginta milia; Atrebates etiam et Ambiani decem milia, Morini uiginti quinque milia, Menapii nouem milia, Caleti decem milia, Velocasses et Veromandi aeque decem mi