comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pultũ. usq ad terciã seqͣntis ebdomadȩ
feriam: serenis dieb ⁊ calidis. ita ut ne¬
mo desideraret estatẽ : mirantib plu¬
rimis. qd̃ nec clementia aeris nec cir¬
cũstantis ⁊ constipate multitudiniᷤᷤ estu.
nec cereoꝵ calore tabesceret. Ad cuius
uenerandas ex sequias : tres accuirert
ep̃i. Diensis. gr̃anopolitanꝰ. carnotinus:
qui p̾cedente die post scđam quã ei in
hac sua ultima debilitate uisitationẽ
exhibuerat : uix tandem recesserat: ro¬
gans ut si breui deficeret. post eũ qd̃
⁊ factum ẽ ꝓtinus mitteret᷑. Statim
uero ut eiꝰ obitus fama ꝑcrebuit: ac¬
cuirunt ñ ex suo tantũ ep̃atu. s ex
remotis quoq regionibus innumera¬
biles ppłi: cereos ac diu̾si generis obla¬
tiones afferentes. Omis ȩtas sexus att
condicio. deuotissime osculabant᷑ pe¬
des eiꝰ: in tantũ. sandalia ipsa tanqua
tincta pellis saliua parit̾ ⁊ lacrimis

Expanded text:
pultum, usque ad tertiam sequentis hebdomadae pultum, usque ad tertiam sequentis hebdomadae feriam, serenis diebus et calidis, ita ut nemo desideraret aestatem, mirantibus plurimis, quod nec clementia aeris, nec circumstantis constipatae multitudinis aestu, nec cereorum calore tabesceret. Ad cujus venerandas exsequias tres accurrerunt episcopi, Diensis, Gratianopolitanus, Carnotinus; qui praecedenti die, post secundam, quam ei in hac sua ultima debilitate visitationem exhibuerat, vix tandem recesserat; rogans, ut si brevi deficeret, post eum quod et factum est protinus mitteretur. 34. Statim vero ut ejus obitus fama percrebuit, accurrerunt, non ex suo tantum episcopatu, sed ex remotis quoque regionibus innumerabiles populi, cereos ac diversi generis oblationes afferentes. Omnis aetas, sexus atque conditio devotissime osculabantur pedes ejus, intantum ut sandalia ipsa, tanquam tincta pellis, saliva pariter et lacrymis
Abbreviated transcription (Latin):
mi fuerat dulcius. Apparet gͥ. beatum
hugonẽ sicut ⁊ scm̃ iob ideo tantis tribu¬
lationũ ꝓcellis exagitatũ tantisq doloꝵ
fornatib instar auri decoctũ: ut ⁊ ad so¬
cietarẽ sc̃oꝵ purior ⁊ clarior hinc exiret.
⁊ qd̃ ñ suꝑficietenꝰ s ex totis medulli̾ dm̃
dilexerat mundꝰ agnosceret: dũ ab eiꝰ in¬
uocatione. nec doloris nec frenesis uis eũ
ulla compesceret. Qͥd plura: In his usq
ad ultimũ ꝑseuerauit spm̃. erga suam
tantis afflictionib memoria ñ carendo
etatis porro suȩ ad minus octuagesimo.
m̃se qͣrto. consecrationis aũt itidem ad
minus qͥnquagesimo scđo. lialendis a¬
prilis. sexta ante palmaꝵ dñicam feria.
ta domo ⁊ cunctis referta bonis. cõmis¬
sa ȩtiã ȩccła ac plebe iͣnquilla pace
fruente. migͣuit ad dñm: successorẽ
substitutũ iam sibi cartusiensem sicut
diu multũq desiderauerat ante relin¬
quens. Seruatũ est aũt corpus eiꝰ inse¬

Expanded text:
mi fuerat dulcius. Apparet igitur B. mi fuerat dulcius. Apparet igitur B. Hugonem, sicut et sanctum Job, ideo tantis tribulationum procellis exagitatum, tantisque dolorum fornacibus instar auri decoctum, ut et ad societatem sanctorum purior et clarior hinc exiret, et quod non superficie tenus, sed ex totis medullis Deum dilexerat, mundus agnosceret, dum ab ejus invocatione nec doloris nec phrenesis vis eum ulla compesceret. Quid plura? In his usque ad ultimum perseveravit spiritum. Erga suam tantis afflictionibus memoria non carendo,simo secundo, aetatis porro suae ad minus octogesimo, mense quarto, consecrationis autem itidem ad minus quinquagesimo secundo, Kalendis Aprilis, sexta ante Palmarum Dominicam feria, ta domo et cunctis referta bonis, commissa etiam Ecclesia ac plebe tranquilla pace fruente, migravit ad Dominum, successorem substitutum jam sibi Carthusiensem sicut diu multumque desideraverat ante relinquens. Servatum est autem corpus ejus inse
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ atq inuocationẽ ⁊ religiosam nõ
ꝑdidisse deuotionẽ : quã inter equuleos
ardentesq laminas ⁊ succensas craticulas.
insuꝑabili constantia xp̃ianam ñ negas¬
se fidem. Ibi eñ qd̾ infestat. exteriꝰ totũ
ingeritur: hic ipsa rationis instrumẽta.
ipsaq diuinoꝵ ⁊ humanoꝵ sensuũ me
moria qͣsi cellarium intrinsecus impug¬
nant᷑ : ⁊ qͥ eis p̾sidet animus. nõ aliun¬
de nec alibi quã eis ⁊ in eis qͥb iuuari
debuerat : digniorib scilicet ⁊ sublimiori¬
bus sibiq ꝓ sui subtilitate coniunctiori¬
bus sui corporis partib attemptat᷑. Hoꝵ
alterũ in reuerendis martyrib : alterum
hoc illi: nec nouũi nec recens fuerat. In
sue namq m̃tis excessibus. qͦs utiq crebrõ
⁊ sublimes habebat. relictis nõ solum ce¬
teris s ⁊ semet sub se. suꝑnã dulcedinẽ
delectabilit̾ gustare solitus fuerat. Unde
etiã ad id recuirebat afflictus: qd̃ incolu¬

Expanded text:
tionem atque invocationem et religiosam non tionem atque invocationem et religiosam non perdidisse devotionem, quam inter eculeos ardentesque laminas et succensas craticulas insuperabili constantia Christianam non negasse fidem. Ibi enim, quod infestat, exterius totum ingeritur; hic ipsa rationis instrumenta ipsaque divinorum et humanorum sensuum, quasi cellarium memoria, intrinsecus impugnantur; et qui eis praesidet animus, non aliunde nec alibi quam ex eis et in eis quibus juvari debuerat, dignioribus scilicet et sublimioribus, sibique pro sui subtilitate conjunctionibus sui corporis partibus, attentatur. Horum alterum in reverendis martyribus, alterum hoc illi nec novum nec recens fuerat, in suae namque mentis excessibus, quos utique crebros et sublimes habebat, relictis non solum caeteris, sed et semet sub se, supernam dulcedinem delectabiliter gustare solitus fuerat; unde etiam ad id recurrebat afflictus, quod incolu
Abbreviated transcription (Latin):
no impossibile ⁊ contͣ naturã ⁊ iđo incre¬
dibile etiã uideatur: potuisse hominem¬
consueta de memoria ꝑdere. ⁊ diuia
ñõ potuisse: cũ id potiꝰ naturȩ uel con¬
suetudinis exigat ratio. ut sp̃ualia ⁊ di¬
uma tanquã subtiliora ⁊ minus assueta.
captiiq difficiliora. priꝰ abscedant: illa
uero utpote familiariora. ⁊ humanȩ in¬
firmitati ad cogitandũ faciliora: diutiꝰ
maneant. Qd̃ si ea quȩ circa sc̃os con¬
tingere solent. qͦ rariora eo sunt etiã
mirabiliora. qͥd eo mirabiliꝰ. cuiꝰ ꝓ sui
rtaritate nec in scripturis ullũ. nec in
humanis reb exstat exemplũ: Et senti¬
at quisq qd̃ uult: nob̃ aũt uidet᷑. nec a¬
liter peritiores eos maxime qͥ phisicã no¬
runt sensuros existimamꝰ. nõ minus sm¬
gulare minus ue inmo forte ampliꝰ fu¬
isse mirabile: int̾ tot tamq diuturnaᷤᷤ
⁊ acerbas cerebri passiones. diumã cogni¬

Expanded text:
no impossibile et contra naturam, et ideo increno impossibile et contra naturam, et ideo incredibile etiam videatur, potuisse hominemconsueta de memoria perdere, et divina non potuisse, cum id potius naturae vel consuetudinis exigat ratio, ut spiritualia et divina, tanquam subtiliora in minus assueta, captuque difficiliora, prius abscedant; illa vero, utpote familiariora et humanae infirmitati ad cogitandum faciliora, diutius maneant. Quod si ea, quae circa sanctos contingere solent, quo rariora eo sunt etiam mirabiliora, quid eo mirabilius, cujus pro sui raritate, nec in scripturis ullum, nec in humanis rebus exstat exemplum? Et sentiat quisque quod vult, nobis autem videtur nec aliter peritiores, eos maxime qui physicam norunt, sensuros existimamus non minus singulare, minusve, imo forte amplius fuisse mirabile, inter tot tamque diuturnas et acerbas cerebri passiones, divinam cogni
Abbreviated transcription (Latin):
D euiã mandare curauit. ut de caligis
pidules abscideret: quatnꝰ pret̾ pedes
otꝰ iaceret uestitus. dolebat enĩ. ñ nul¬
los in religioso habitu ad scĩtatis mniu¬
um tibis dormire nudatis. Post hȩc
uiuantib miistris in planũ descendit
solum. Prostratusq in faciẽ. magnaᷤ do
ꝓco qd̾ factũ fuerat cũ lacrimis grãs
abnulit: his indiciis qͣntum salutẽ desi¬
deraret humanã pene iã defunctũ¬
cet.s ostendens. Nidere aũt uł ocio
aũ sis uacare u̾bis aut rumores reci
tre mutiles: seruitores suos nequaquã
patient̾ habebat. Statim eñĩ. hoc ipsũ
seuera increpatione frenabat. Asserens
ip̃ra fletib debita.⁊ penitentie occupã¬
da lam̃tis: nec cachinnis nec nugatib
relationibꝰ. nec ociosis terenda sermonibꝰ.
n nͥ insolita ñ nouerunt: utrũ uł in
scripturis uł in humanis relationib tale
qͥcquam nosse potuerint. ⁊ utrũ ñ om̃i¬

Expanded text:
id etiam mandare curavit ut de caligis id etiam mandare curavit ut de caligis pedules abscinderet, quatenus praeter pedes totus jaceret vestitus; dolebat enim nonnullos in religioso habitu, ad sanctitatis injuriam, tibiis dormire nudatis. Post haec, juvantibus ministris, in planum descendit solum, prostratusque in faciem, magnas Deo, pro eo quod factum fuerat, cum lacrymis gratias obtulit; his indiciis, quantum salutem desideraret humanam, pene jam defunctus ostendens. 32. Ridere autem, vel otiosis vacare verbis, aut rumores inutiles recitare, servitores suos, nequaquam patienter habebat; statim enim hoc ipsum severa increpatione frenabat, asserens tempora fletibus debita et poenitentiae, occupanda lamentis, nec cachinnis, nec nugacibus relationibus, nec otiosis terenda sermonibus.nisi insolita non norunt, utrum vel in Scripturis, vel in humanis relationibus tale quidquam nosse potuerint, et utrum non omni
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝑ om̃s honores usq ad decanatũ ͥ
post ep̃atum maior ibidẽ est dignitis
ab ipso ꝓuectus: uite regłaris habitum
ꝑ reuerendas manꝰ scĩssimi senis deside¬
rans sumere. deuotus aduenit: ipso ũ
multa morbis ingͣuescentib debilitate gu¬
uato. Cuiꝰ aduentus causa ministris indi¬
cantib uir beatus audita. tanto exulta¬
uit gaudio. tantaq ꝓtinꝰ est repletusli¬
ticia: ut oblitus infirmitatis. uenienti
occuirere gestiens: pene se de lecto prs¬
cipitauerit. Accedente aũt illo osculatus
eũ. ⁊ p̾ gaudio lacrimas fundens: erut
inqͥt te ds̃ ueterem hominẽ cum acdis
suis. ⁊ induat nouũ qͥ scđ̃m dm̃ creaꝰ¬
est in iusticia ⁊ scĩtate ueritatis: memo¬
ria ut iam dictum ẽ ad cõmunia ulita
iocm deficiente. ad aiuma solito ñ nunqͣ
inpliꝰ exuberante. Nam ⁊ post multa
sõlsima ⁊ saluberri q ma monita cũ
anrer. nec dũq atͥa cuncta tͣnsisset.

Expanded text:
na per omnes honores usque ad decanatum qui na per omnes honores usque ad decanatum qui post episcopatum major ibidem est dignitas ab ipso provectus, vitae regularis habitum per reverendas manus sanctissimi senis desiderans sumere, devotus advenit, ipso jam multa, morbis ingravescentibus, debilitate gravato. Cujus adventus causa, ministris indicantibus, vir beatus audita, tanto exsultavit gaudio, tantaque protinus et repletus laetitia, ut oblitus infirmitatis, venienti occurrere gestiens, pene se de lectulo praecipitaverit. Accedente autem illo, osculatus est eum, et prae gaudio lacrymas fundens: « Exuat, inquit, te Deus veterem hominem cum actibus suis, et induat atis, » memoria, ut jam dictum est, ad communia ultra fidem deficiente, ad divina solito nonnunquam amplius exuberante. Nam et post multa sanctissima et saluberrima monita cum abiret, necdum atria cuncta transisset,
Abbreviated transcription (Latin):
orari: ut ds̃ inqͥt in me mũdanũ gi¬
gat. ⁊ suũ accendat amorẽ. Id ipsũ ue¬
giosos fr̃s qͥ sedulũ sibi exhibebant
obsequiũ sepissime p̾cabatur. reum si
⁊ diuinis indignũ beneficiis: nõ sinc
pectoris contusione contestans.
Quadã aũt uice quidã ex sociis dni¬
tis eiꝰ fletib atq suspiriis motus. qus
consolaturus. qͥd inquit pater tanti
plangis. cũ nec homicidiũ nec ꝑiur
nec aliud qͥd criminale comiseris: ꝓmi
ille quid hoc inqͥt refert. cũ sola cupu¬
tas ⁊ uanitas si diuina ñ assit clementi
ꝑ dicioni possint humanȩ sufficere: b
prudentiꝰ uł compendiosiꝰ. ab incolum
⁊ integrȩ memoriȩ potuit responderi
Omĩa quȩ uł boni piis studiis adu̾sat
uł mali ꝑniciosis nisib consectant᷑: dui¬
bus u̾bis cupiditatis ⁊ uanitans inclubi
Diensis etiã ep̃s domnꝰ odolricus imni
ex eiꝰ alumnis.⁊ in ȩccła gratianopolita¬

Expanded text:
orari: « Ut Deus, inquit, in me mundanum exstiorari: « Ut Deus, inquit, in me mundanum exstinguat, et suum accendat amorem. » Idipsum religiosos fratres, qui sedulum sibi exhibebant obsequium, saepissime precabatur, reum se et indignum divinis beneficiis non sine pectoris contusione contestans. Quadam autem vice quidam ex sociis, tantis ejus fletibus atque suspiriis motus, quasi consolaturus: « Quid, inquit, Pater, tantum plangis, cum nec homicidium, nec perjurium, nec aliud quid criminale commiseris? » Protinus ille: « Quid hoc, inquit, refert, cum sola cupiditas et vanitas, si divina non adsit clementia, perditioni possint humanae sufficere? » Quid prudentius aut compendiosius ab incolumi et integrae memoriae potuit responderi? Omnia quae vel boni piis studiis aversantur, vel mali perniciosis nisibus consectantur, duobus verbis, cupiditatis et vanitatis, inclusit. 31. Diensis etiam episcopus dominus Odolricus, unus ex ejus alumnis, et in Ecclesia Gratianopolita
Abbreviated transcription (Latin):
desiderii. unũ de maiorib post comitẽ:
erga se p̾ multis deuotũ. cũ flexis geni¬
bus ita quippe om̃s faciebant. ante lec¬
tum eiꝰ benedictionẽ flagitaret. seuera
increpacione corripuit. dicens eũ iniu¬
stas in subditos exactiones faciendo: ani¬
mȩ suȩ ꝑpetua torm̃ta lucrari. Ad quȩ
ille stupefactus ait : ñ chec sibi ab illo qͥ
ĩa pene int̾ mortuos deputari poterat.
s a deo potus qui ei reuelauerat dici.
Asserens grauissimã reuera recenter t̾rȩ
suȩ multã imposuisse. necdũq accepisse :
nec post hȩc eiꝰ monita accepturũ deĩcepͤ
Carnotinus etiã ep̃s. domnus gaufridꝰ esse.
seruo dei ex quo notus. singłariter etiã
carus. post uisitationẽ quã ei tanto gra¬
ciorem qͣntomagis desideratã exhibue¬
rat: ad ur̃i ualentiã ubi tunc eratis prę
parte dici p̾ciperet quęreret: at ille. ut
ꝓ se ur̃a benignitas dei clementiã go¬

Expanded text:
Desiderii, unum de majoribus post comitem, Desiderii, unum de majoribus post comitem, erga se prae multis devotum, cum flexis genibus ita quippe omnes faciebant ante lectum ejus benedictionem flagitaret, severa increpatione corripuit, dicens eum, injustas in subditos exactiones faciendo, animae suae perpetua tormenta lucrari. Ad quae ille stupefactus ait non haec sibi ab illo qui jam pene inter mortuos deputari poterat, sed a Deo potius, qui ei revelaverat, dici, asserens gravissimam revera recenter terrae suae multam imposuisse, necdumque accepisse, nec post haec ejus monita accepturum deinceps esse. 30. Carnotinus etiam episcopus, dominus Gaufridus, servo Dei ex quo notus singulariter etiam charus, post visitationem quam ei tanto gratiorem quanto magis desideratam exhibuerat Valentiam, ubi tunc eratis, ad vparte dici praeciperet, quaereret, ait ille ut se vestra benignitas Dei clementiam exo
Abbreviated transcription (Latin):
amedeuo qͥ comitis umberti patris uideli¬
cet sui secutus exemplũ: nõ exiguam beato
seni reuerentiã exhibebat. filiꝰ natus fuiss:
quererentq qͥ assitebant ei an eũ uellet
ipse baptizare. ilico ñ sine asꝑnatione re¬
spondens. ñ inqͥt a quo qͥs baptizet᷑ cu¬
randũ est: cũ baptismus a quocũq datu.
sit semꝑ idem. Itẽ disceptantib int̾ se qͥ
aderant. qͥs successorẽ eiꝰ eo ipso petente
ĩa electum in sacerdotẽ consecraret: si¬
milit̾ indignatꝰ respondit. nõ eligendum
intͣ eccłam catholicã ordinatorẽ cũ licet
diuersis ⁊ a diu̾sis datũ : sacerdotiũ non
possit ẽẽ diuersũ. Indignabat᷑ aũt in ta¬
lib faciliꝰ ⁊ uehementius: quia uł du¬
bitare in his. blasphemiam deputabat.
Iccuirentib etiã ad uisitandũ eũ dericĩ
⁊ laicis. satis multis uenerabilit̾ ac deuo¬
te: ꝓ ꝑsonis ⁊ officiis monitꝰ salubeiri¬
mos infundebat. Inter qͦs guigonem

Expanded text:
Amedeo, qui comitis Umberti, patris videliAmedeo, qui comitis Umberti, patris videlicet sui, secutus exemplum, non exiguam beato seni reverentiam exhibebat, filius natus fuisset, quaererentque qui assistebant ei an eum vellet ipse baptizare, illico non sine aspernatione respondens: « Non, inquit, a quo quis baptizetur curandum est, cum baptismus, a quocunque datus, sit semper idem. » Item disceptantibus inter se qui aderant quis successorem ejus, eo ipso petente jam electum, in sacerdotem consecraret, similiter indignatus respondit non eligendum intra Ecclesiam catholicam ordinatorem, cum, licet diversis et a diversis datum sacerdotium, non possit esse diversum. Indignabatur autem in talibus facilius et vehementius, quia vel dubitare in his blasphemiam deputabat. 29. Accurrentibus etiam ad visitandum eum clericis et laicis, satis multum venerabiliter ac devote, pro personis et officiis, monitus saluberrimos infundebat. Inter quos Guigonem
Abbreviated transcription (Latin):
etur. qd̃ hȩc agendo. ñ solum suo fati¬
gationẽ corpori. s etiã augm̃ta p̾beret
infirmitati: respondebat ille. ñ solum ñ
hinc suis incrementa miseriis. s insuꝑ
magna ꝓuenire remẽdia. Ita quippe hiᷤᷤ
assueuerat studiis.⁊ ita dulcedinẽ diui¬
ne laudis ⁊ obsecrationis medullitus
imbiberat : ut cũ cȩt̾a penȩ omĩa ꝑ
passionẽ ut p̾diximus capitis de me¬
moria diffugissent. hec ꝓrsus de sc̃issi-¬
ma eiꝰ mente. nulla uł frenesis uł alte¬
riꝰ ui morbi: potuerint aboleri. Immo
tanto hȩc instantius ⁊ delectabiliꝰ reuol¬
uebat. qͣnto cȩtera obliuone qͦq ni¬
uante. rarius incursabant. Et cũ ple¬
rũq hac ipsa obhuione cogente. ubi eẽt
uł cum qͥb eẽt nesciret: inteirogatꝰ
tam̃ de his q̃ ad iusticiam religronẽq
ꝑtinebant : sine cunctatione ueracissi¬
me sapientissimeq respondebat. Nam
cũ falsus rumor exisset. qd̵ comiti ame¬

Expanded text:
eretur, quod haec agendo non solum suo fatieretur, quod haec agendo non solum suo fatigationem corpori, sed etiam augmenta praeberet infirmitati, respondebat ille, non solum non hinc suis incrementa miseriis, sed insuper magna provenire remedia. 28. Ita quippe his assueverat studiis, et ita dulcedinem divinae laudis et obsecrationis medullitus imbiberat, ut cum caetera pene omnia per passionem, ut praediximus, capitis de memoria diffugissent, haec prorsus de sanctissima ejus mente nulla vel phrenesis vel alterius morbi vi potuerint aboleri. Imo tanto haec instantius et delectabilius revolvebat, quanto caetera, oblivione quoque juvante, rarius incursabant. Et cum plerumque, hac ipsa oblivione cogente, ubi esset, vel cum quibus esset, nesciret, interrogatus tamen de his quae ad justitiam religionemque pertinebant, sine cunctatione veracissime sapientissimeque respondebat. Nam cum falsus rumor exisset quod comiti
Abbreviated transcription (Latin):
gritudine qͣndo solent alii morbi sti¬
mulante molestia. ad irarũ ⁊ indignatio¬
nũ motus ẽẽ ꝓcliuiores : tantã mansue¬
tudinẽ. tantã induerat humilitat̾e. Nã
etiã siquis eũ uł modice rep̾hendisset. uł
aliqũã molestiã in eiꝰ famulatu se ꝑtulis¬
se dixisset : ꝓtinꝰ pugnis gͣuiter pectus
u̾berans. se reũ clamabat: uirgaꝵq dis¬
ciplinã imponi sibi deuotissime flagita¬
bat. Qd̃ qr cuncti ꝓp̃t multam circa
eũ reuerentiã recusabant. flebat uber¬
tim: confessionẽq illam qua mysteria
celebraturus uti fuerat solitus innume¬
rabilit̾ repetebat: psalmos quoq ⁊ diui¬
naꝵ scripturaꝵ sententias. letanias etiã
⁊ orationes ȩccłasticas. die noctuq ĩcre¬
dibili instantia freqͤntabat : ita ut noc¬
te ima sic̃ nob̃ ueraci nairatione rela¬
tum ẽ ÷ dñicas orationes trecentas ex¬
pleuerit. Cũq a seruientib sibi corriꝑ¬

Expanded text:
aegritudine, quando solent alii, morbi staegritudine, quando solent alii, morbi stmulante molestia, ad irarum et indignationum motus esse procliviores, tantam mansuetudinem, tantam induerat humilitatem. Nam, etiamsi quis vel modice reprehendisset eum, vel aliquam molestiam in ejus famulatu se pertulisse dixisset, protinus pugnis graviter pectus verberans, se reum clamabat, et virgarum disciplinam imponi sibi devotissime flagitabat. Quod quia cuncti propter multam circa eum reverentiam recusabant, flebat ubertim, confessionemque illam, qua mysteria celebraturus uti fuerat solitus, innumerabiliter repetebat. Psalmos quoque et divinarum Scripturarum sententias, litanias etiam et orationes ecclesiasticas die noctuque incredibili instantia frequentabat, ita ut nocte una sicut nobis veraci narratione relatum est Dominicas orationes trecentas expleverit. Cumque a servientibus sibi corrip
Abbreviated transcription (Latin):
decem. partim litterati. partim sine lit¬
teris. om̃s religiosi fr̃s : nec ulla ꝓrsus ꝑ¬
sona scłaris. ad ipsiꝰ admittebat᷑ obseqͥ¬
um. hii uͦ. die noctuq corporalibus
u sp̃alib necessitatib eiꝰ deuotissime ser-¬
uebant. Erga qͦs seruitores uidelicet
iuos. qͣntũ in humilitate qũã int̾ ce¬
tras uirtutes p̾cipue sectatum supͣ re¬
ulimus ꝓfecerat. quaq ꝓfunde pu¬
n cordis sacris eã impresserat recessibꝰ:
manifestis ostendit indiciis. Nam siqͥd
opus habebat. ñ a quoquã eoꝵ iubendo
tinꝗͣ dñs s rogando: nec humanam
 diumã potius remunerationẽ imp̃¬
cindo supplicit̾ exposcebat. Uerbi gr̃a.
ghibe uł fac mͥ hoc aut illud ꝓpt̃ dm̃:
ut ds̃ hoc tͥ retribuat in futuro. Mi¬
rabantur audientes ⁊ uehement̾ stupe¬
bant: qd̾ qͥ subiectos om̃s ⁊ ꝓpriam p̾¬
sertim familiã. tanta auctoritate tan¬
taq seueritate regere consueuerat: in

Expanded text:
decem, partim litterati, partim sine litdecem, partim litterati, partim sine litteris, omnes religiosi fratres; nec ulla prorsus persona saecularis ad ipsius admittebatur obsequium. Hi vero die noctuque corporalibus ac spiritualibus necessitatibus ejus devotissime serviebant. Erga quos, servitores videlicet suos, quantum in humilitate quam inter caeteras virtutes praecipue sectatum supra retulimus profecerat, quamque profunde puri cordis sacris eam impresserat recessibus, manifestis ostendit indiciis. Nam si quid opus habebat, non a quoquam eorum jubendo tanquam dominus, sed rogando; nec humanam, sed divinam potius remunerationem imprecando, suppliciter exposcebat, verbi gratia: « Exhibe vel fac mihi hoc aut illud propter Deum, ut Deus hoc tibi retribuat in futuro. » Mirabantur autem et vehementer stupebant quod qui subjectos omnes, et propriam praesertim familiam tanta auctoritate tantaque severitate regere consuevit, in
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. Nam ꝑ eiꝰdem infirmitatis nimi¬
am uiolentiã deleta uł ꝑturbata pene
ota memoria. in ea dumtaxat parte qͦ bo¬
as malisq cõmunis ẽ: ⁊ bonis ad bono.
qulisꝰ ad malos in differenter deseruit u¬
sus localiũ ⁊ tp̃ralium rerũ continens
frmas: ea gͦ memorie parte oblitterata
sue confusa. pars illa quȩ ueritatis ⁊ iu¬
sicic togusq diuin cultus imp̾ssa line¬
 in om̃ib scĩs ⁊ angłis pietatis tantũ
congruit actibus: nõ solũ eque ut priꝰ
ucrũ ctiã constantior interdũ feruenti¬
eq innotuit. adeo ut letaniis ⁊ psal¬
nis. pectorisq contunssionib. dieb ⁊
noctib diuinȩ clementie aures in ter¬
pelando: religiosis qͥ sibi seruiebant o¬
nerosus plerũq fieret fr̃ibus. Aderant
niq ad seruiendũ ei. tam ex sociis ꝓpriis
qua ex nr̃a ⁊ calisiensi. necnõ ⁊ excubien¬
si domib octo uł nouẽ ⁊ interdum etiã

Expanded text:
potuit; nam per ejusdem infirmitatis nimipotuit; nam per ejusdem infirmitatis nimiam violentiam, deleta vel perturbata est pene tota memoria, in ea duntaxat parte quae bonis malisque communis est, et bonis ad bonos, malis ad malos indifferenter usus deservit, localium et temporalium rerum continens formas. Ea ergo memoriae parte obliterata sive confusa, pars illa quae veritatis et justitiae totiusque divini cultus impressa lineis in hominibus sanctis et angelis tantum congruit pietatis actibus, non solum aeque ut prius, verum etiam constantior interdum ferventiorque innotuit, adeo ut litaniis et psalmis pectorisque contusionibus, diebus ac noctibus divinae clementiae aures interpellando, religiosis, qui sibi serviebant, onerosus plerumque fieret fratribus. 27. Aderant namque ad serviendum ei, tam ex sociis propriis quam ex nostra et Calesiensi, nec non et Excubiensi domibus, octo vel novem, et interdum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gressa. occuirit ei ualentiã beatus hug
cũ lacrimis rogans ⁊ obsecrans. qd̃ et
pridem ab antecessore ur̃o petierat: ir
scilicet cunctis sarcinis ⁊ honorib eccla
litana pastor eligeret᷑. S nec tunc qͥsi
impetͣre potuit. qd̃ tam efficatiter i¬
phizandũ ne extolleret᷑ datos suꝑ reu¬
limus : tep̃tatione uidelicet atq infirmi¬
tate. alt̾ id ẽ tẽptatio ita extinctus ẽ: ut
ne uestigium quidẽ eiꝰ ullum relinqͥrt.
Alter uͦ hoc ẽ infirmitas. excrescere con¬
dianis ñ cessauit augm̃tis: donec illo ob¬
cunte. ipse quoq parit̾ finiret᷑. S cũ ⁊
antea semꝑ u̾bis ⁊ oꝑib in eiꝰ beata an¬
ma dm̃ habitare claruerit : tum p̾cipus
in hac infirmitatis afflictione postrema.
qͥs uł qͣnti foret meriti. ⁊ quã sincero
dñm ueneraret᷑ affectu. ⁊ quam uera di¬
lectione in tam diuturna uita sua iusti¬
am ueritatemq defensasset. latere non

Expanded text:
gressa, occurrit ei Valentiam B. Hugo, gressa, occurrit ei Valentiam B. Hugo, cum lacrymis rogans et obsecrans quod et pridem ab antecessore vestro petierat, ut scilicet cunctis sarcinis et honoribus eccllitana pastor eligeretur; sed nunc tunc quidem impetrare potuit, quod tam efficaciter hphizandum, ne extolleretur, datos supra retulimus, tentatione videlicet atque infirmitate, alter, id est tentatio, ita exstinctus est ut nec vestigium ejus nullum relinqueretur; alter vero, hoc est infirmitas, excrescere quotidianis non cessavit augmentis, donec illo obeunte, ipse quoque pariter finiretur. Sed cum et antea semper verbis et operibus, in ejus beata anima Deum habitare claruerit, tum praecipue in hac infirmitatis afflictione postrema, quis vel quanti foret meriti, et quam sincero Dominum veneraretur affectu, et quam vera dilectione in tam diuturna vita sua justitiam veritatemque defensasset, latere non
Abbreviated transcription (Latin):
aliis epis excõmunicaret scismaticum.
Quȩ ꝓfecto excõmunicatio. ꝓpt̾ auctorita¬
t̃ẽ tanti uiri contulit multũ ⁊ ꝓfectum
catholicis. ⁊ detrimentũ scismaticis. Et
certe tam idẽ petrꝰ quã pater eiꝰ scõ uiro
młtas olim uenerationes ⁊ obsequia pre¬
stiterant. S beatꝰ homo in tali negotio
id ẽ ubi ꝑiclitabatur iusticia. nec ami¬
cicia flcetebatur: nec potentia t̃rebatio
Nam ⁊ ante aliqt annos cũ henricus i¬
pator papã paschalẽ cũ clericis ⁊ pan
quiũ in eccła beati petri nefanda ꝓdi¬
cione cepisset. ⁊ eori qͥ secũ erant epp
pietate uictũ ad illicita pacta coegissa
ipse p̾ cunctis ut apud uiennã excom¬
nicaret᷑ effecit. Qua ex communicaus¬
ne ȩccłe sue dño roborante sententio
tyranni illiꝰ in contͣriũ est mutata ꝓs¬
tas: ⁊ imꝑiali dignitate pͥuata posto¬
tas. Declinante gͥ ꝑsecutiones prȩfan
scismatici serenitate ur̃a. ⁊ gallias in¬

Expanded text:
aliis episcopis excommunicaret schismaticum. aliis episcopis excommunicaret schismaticum. Quae profecto excommunicatio, propter auctoritatem tanti viri, contulit multum et profectum Catholicis et detrimentum schismaticis. Et certe tam idem Petrus, quam pater ejus, sancto viro multas olim venerationes et obsequia praestiterant; sed beatus homo in tali negotio, id est, ubi periclitabatur justitia, nec amicitia flectebatur, nec potentia terrebatur. Nam et ante aliquot annos, cum Henricus imperator papam Paschalem, cum clericis et parte civium, in ecclesia B. Petri nefanda proditione cepisset, et eorum qui secum erant capti, pietate victum, ad illicita pacta coegisset, ipse prae cunctis, ut apud Viennam excommunicaretur, effecit; qua excommunicatione, Ecclesiae suae Domino roborante sententiam, tyranni illius in contrarium est mutata tas, et imperiali dignitate privata posteritas. Declinante igitur persecutiones praefati schismatici serenitate vestra, et Gallias in
Abbreviated transcription (Latin):
substituendi. S nec ipse qu̾auis multas
ut putabat iustas ⁊ animi ⁊ corporis alle¬
garet occasiones impetͣre ualuit : ut sibi
tantũ ⁊ deo uacare ꝑmitteret᷑. Creditũ
ẽ eñi. qd̃ sola auctoritate ⁊ sc̃e conu̾sa¬
tionis exẽplo: plus posset plebi ꝓdesse
subiectȩ debilis ⁊ egrotus: qũa quiuis aliꝰ
robustus licet ⁊ sanus. Concessis iaq ce¬
teris quȩ petebat. honoratusq a summo
pontificȩ ⁊ consolatus. ut potuit ad ꝓ¬
pria remeauit : dimittendi tam̃ ep̃atũ.
olim conceptũ nõ deposuit desideriũ.
Defuncto aũt honorio. cũ ꝑ tyrannicã
i scismaticã rabiem ñ suis meritis sed¬
leonis adu̾sus ur̃am innocentiã quȩ
beatȩ memorie honorio successerat e¬
mersisset. atq hoc uir dei certissime
comꝑisset : morb̃ licet ut diximꝰ ⁊ etate
consũptus. zelo tam̃ domꝰ dei cuiꝰ dilige¬
bat decorẽ. ꝑrexit anitiũ. ut eundẽ cũ

Expanded text:
substituendi. Sed nec ipse quamvis multas, substituendi. Sed nec ipse quamvis multas, ut putabat, justas et animi et corporis allegaret occasiones impetrare valuit, ut sibi tantum et Deo vacare permitteretur. Creditum est enim quod sola auctoritate et sanctae conversationis exemplo plus posset plebi prodesse subjectae debilis et aegrotus, quam quivis alius, robustus licet et sanus. Concessis itaque caeteris quae petebat, honoratusque a summo pontifice et consolatus ut potuit, ad propria remeavit; dimittendi tamen episcopatum olim conceptum non deposuit desiderium. 25. Defuncto autem Honorio, cum per tyrannicam et schismaticam rabiem, non suis meritis, sedLeonis adversus vestram innocentiam, quae beatae memoriae Honorio successerat, emersisset, atque hoc vir Dei certissime comperisset, morbis licet, ut diximus, et aetate consumptus, zelo tamen domus Dei, cujus diligebat decorem, perrexit Anicium, ut eumdem cum
Abbreviated transcription (Latin):
perim: aut iã ꝑfectus sim. tantũmodo
cogitans: ⁊ psalmista c̾um dicente ut
sciam qͥd desit mͥ. ñ qͥd sibi uͥtutis adẽẽt.
s qͥd deesset subtili admodũ discussiõe
considerans: ep̃alem sarcinã modis om̃ibꝰ
exiere desiderabat. Qua sentencia uł de¬
siderio sic̃ in pͥncipio diximꝰ. ab initio suȩ
ꝓmotionis ad mortẽ usq ñ caruit. ac gͥ uo
luntate in dies augm̃ta sumente: romã
legatos ⁊ litteras in hoc ipsũ ad uenerande
memorie papã misit honorium.S cum
legati postulata ñ impetrassent: immo
magis literas ad eũ consolatorias ⁊ ad ꝑse¬
uerandũ exhortatorias accepissent: ipse¬
met quãquã morbis ac senectute gͣuatus. spe
tam̃ in posterũ qͥescendi roboratus. eun¬
dẽ romanũ pontific̾ẽ adire curauit :
rogans supplicit̾ ⁊ obtestans. dari senec¬
tuti suȩ licentiã quiescendi: ⁊ ȩccłȩ gr̃a¬
nopolitanȩ meliorẽ in suũ locũ pastorẽ

Expanded text:
perim aut perfectus sim . » tantummodo perim aut perfectus sim . » tantummodo cogitans; et cum Psalmista dicente: « Ut sciam, quid desit mihi ; » non quid sibi virtutis adesset, sed quid deesset subtili admodum discussione considerans, episcopalem sarcinam modis omnibus exuere desiderabat; qua sententia vel desiderio, sicut in principio diximus, ab initio suae promotionis ad mortem usque non caruit. 24. Hac igitur voluntate in dies augmenta sumente, Romam legatos et litteras in hoc ipsum ad venerandae memoriae papam misit Honorium. Sed cum legati postulata non impetrassent, imo magis litteras ad eum consolatorias et ad perseverandum exhortatorias accepissent, ipsemet, quamvis morbis ac senectute gravatus, spe tamen in posterum quiescendi roboratus, eumdem Romanum pontificem adire curavit, rogans suppliciter et obtestans dari senectuti suae licentiam quiescendi, et Ecclesiae Gratianopolitanae meliorem in suum locum pastorem
Abbreviated transcription (Latin):
tione fortior: Si iusticia. qͥs districtior:
Si prudentia. qͥs circũspectior:. Si temꝑ¬
antia. qͥs moderatior:. Uerũ cum talis
ẽẽt ac tantus. ipse tam̃ iuxta illud eugłii.
cũ feceritis omĩa: dicite. serui mutiles su¬
mus ÷ se infructuosum: se semꝑ accusare
ñ cessabat. mutiłẽ : qͥ ep̃i locũ occuparet.
ep̃i honorificentiã susciꝑet. episcopalia
bona consumeret. ep̃i uero nec merita
nec fructus haberet. Et certe pͥsto erant.
que possent m̃ti eiꝰ ñ mͦ solam̃ affeire:
s ⁊ in suꝑbiã nͥ tam solida eẽt extollere.
Ut enĩ taceamꝰ quȩ clero parit̾ ⁊ plebi ꝑ
eũ bona ꝓuenerant: heremus cartisiȩ.
calisiensis abbatia: excubiaꝵ heremus.
regulariũ canonicoꝵ apud misereuum.
⁊ apud sc̃m̃ georgiũ domꝰ. ipso annitẽte
ceꝑant : ipso sp̃aliter ⁊ corporalit̾ fouẽte
ꝓfecerant. S ipse in ꝑfectionẽ suã qua
nec apłs carebat: dicens. ñ qd̃ iã acce¬

Expanded text:
tione fortior? si justitia, quis districtior? tione fortior? si justitia, quis districtior? si prudentia, quis circumspectior? si temperantia, quis moderatior? Verum, cum talis esset ac tantus, ipse tamen, juxta illud Evangelii: « Cum feceritis omnia, dicite: Servi inutiles sumus ; » se infructuosum, se semper accusare non cessabat inutilem, qui episcopi locum occuparet, episcopi honorificentiam susciperet, episcopalia bona consumeret, episcopi vero nec merita, nec fructus haberet. Et certe praesto erant quae possent menti ejus non modo solamen afferre, sed et in superbiam, nisi tam solida esset, extollere. Ut enim taceamus quae clero pariter et plebi per eum bona provenerant, eremus Carthusiae, Calesiensis abbatia, excubiarum eremus, regularium canonicorum apud Miserenum et apud S. Georgium domus, ipso adnitente coeperant, ipso spiritaliter et corporaliter fovente profecerant. Sed ipse imperfectionem suam, qua nec Apostolus carebat, dicens: « Non quod jam acce
Abbreviated transcription (Latin):
plebis instantia: ut ne dimidiã qͥdẽ par¬
te eꝰ in tali oꝑe ualde licet deuota. aus¬
cultare qͥuerit tolerantia. Hoc a uiro ȩta
t ⁊ sc̃ĩtate reuerendo. guillelmo scĩ the¬
otfredi nunc abbate. tunc monacho nos
audiuimꝰ: qui beati uiri ꝑ annos plusqͣ
xͥ. comes extitit indiuiduus. Ced qͣndo
nos omĩa eiꝰ bona uel breuit̾ tãngendo.
memorie mandare poterimꝰ: Congesse
rat nãq in illũ uũ diuina gr̃a uͥtutum
ornam̃ta ꝑ plurima. quȩ disꝑtita ꝑ singu¬
los: plurimos illustres sufficient̃ facere
possent atq conspicuos. Si enĩ laudatur
castitas. qͥs illo mundior: Si sermonis ue¬
ritas. qͥs in loqͣndo cautior: Si dei caritaᷤ.
qͥs feruentior: Si ꝓximi. quis benignior.
Si humilitas. qͥs deiectior: Si elemosina.
qͥs largior: Si oratio. qͥs deuocior: Si la¬
crimaꝵ gr̃a. in qͦ effusior. Si contẽplatio.
in qͦ sublimior: Si tolerantia. qͥs in tͥbula¬

Expanded text:
plebis instantia, ut ne dimidiam quidem parplebis instantia, ut ne dimidiam quidem partem ejus, in tali opere valde licet devota, auscultare quiverit tolerantia. Hoc a viro aetate et sanctitate reverendo Wilhelmo, S. Theofredi nunc abbate, tunc monacho, nos audivimus, qui beati viri per annos plusquam viginti comes exstitit individuus. 23. Sed quando nos omnia bona ejus, vel breviter tangendo, memoriae mandarerat namque in illum unum divina gratia virtutum ornamenta plurima, quae dispertita per singulos, plurimos illustres sufficienter facere possent atque conspicuos. Si enim laudatur castitas, quis illo mundior? si sermonis veritas, quis in loquendo cautior? si Dei charitas, quis ferventior? si proximi, quis benignior? si humilitas, quis dejectior? si eleemosyna, quis largior? si oratio, quis devotior? si lacrymarum gratia, in quo effusior? si contemplatio, in quo sublimior? si tolerantia, quis in tribula
Abbreviated transcription (Latin):
lipiens laudaret᷑. s qd̃ ab auditorib ⁊
meliꝰ intelligeret᷑: ⁊ utiliꝰ retineretur.
denq in tantũ auditores eiꝰ interdũ pre¬
dicatione mouebãt᷑: ut capitalia etiam
aliqͥ crimina dm̃ magis uerentes quã
hommes publice faterent᷑. Qd̾ sequen
seclarabit exemplũ. Apud uinnaicũ
castrũ ppło multo ad dedicationẽ eccłe cõ¬
gregato. u̾bũ fecit: qͦ in multas lacrimaᷤ
audientiũ corda resoluit. Ibi mulieres
due quȩ sic̃ apparuit eiꝰ u̾ba ꝓfundius
iure cordis ebiberant: audientib pluri¬
bus scelera confesse s̃ quȩ cõmiserant. Et
posterior quidẽ qͥd dixerit. ñ satis habemꝰ
comꝑtũ : pͥor aũt suũ se ꝓdidit occidisse
maritũ. Cũq uir dei necis exqͥreret mo¬
dũ: retulit in escã illi se dedisse uenenũ.
lost quȩ iussit p̾sentes abscedere: ut ei
eteri qd̃ uolebant. lib̃ius possent osten¬
dere. ĩanta uͦ ad confitendũ fuit reliquȩ

Expanded text:
sapiens laudaretur, sed quod ab auditoribus et sapiens laudaretur, sed quod ab auditoribus et melius intelligeretur et utilius retineretur. Denique in tantum auditores ejus interdum praedicatione ejus movebantur, ut capitalia etiam aliqui crimina, Deum magis verentes quam homines, publice faterentur; quod sequens declarabit exemplum: Apud Vinnaicum castrum, populo multo, ad dedicationem ecclesiae congregato, verbum fecit quo in multas lacrymas audientium corda resolvit. Ibi mulieres duae, quae sicut apparuit ejus verba profundius aure cordis imbiberant, audientibus pluribus scelera confessae sunt quae commiserant; et posterior quidem quid dixerit, non satis habemus compertum; prior autem suum se prodidit occidisse maritum. Cumque vir Dei necis exquireret modum, retulit in escam illi se dedisse venenum; post quae jussit praesentes abscedere, ut ei caeteri, quod volebant, liberius possent ostendere. Tanta vero ad confitendum fuit reliquae
Abbreviated transcription (Latin):
gͣtis. s ⁊ cũ satisfactione. penitentes ot¬
ferebant postea ñ roganti: qd̾ negaue¬
rant supplicanti. Tantũ quippe omne
hominũ genꝰ ei reuerentiã deferebat.
ut dm̃ gͣuit̾ offendisse se crederet: qͥsqͥ
ei postulata negasset. Fuit etiã p̾dica¬
tor egregiꝰ. Erat qͥppe ñ mediocrit᷑ lit¬
teratus. S ⁊ ingenio ⁊ memoria bens
predictus erat: inqͣntũ molestia capiꝰ
i obtundebat. Nam ⁊ litteras suas ipse
aictabat eas pͥsertim. quaꝵ ei cura ꝓpen¬
uor erat. Ideo aũt prȩdicans faciliꝰ suade¬
lt: qr qd ũbis dicebat. oꝑib ostendebat.
I eñi commissã efficatius instrueret ple¬
hẽ. faciendo p̾ueniebat sermonẽ. Sicẽ
de año scriptũ est. Quȩ cȩpit iħs face¬
s i docere. Instruebat gͥ ad confessionẽ
ccitabat ad penitentiam: ꝓm̾tam ad
ignoscendũ. diumã monstrando demẽ¬
iam. Nec querebat in qͦ a litteratis qͣsi

Expanded text:
gratis, sed et cum satisfactione poenitentes, ofgratis, sed et cum satisfactione poenitentes, offerebant postea non roganti quod negaverant supplicanti. Tantam quippe omne genus hominum ei reverentiam deferebat, ut Deum graviter offendisse se crederet quisquis ei postulata negasset. 22. Fuit etiam praedicator egregius; erat quippe non mediocriter litteratus. Sed et ingenio et memoria bene praeditus erat, inquantum molestia capitis non obtundebat; nam et litteras suas ipse dictabat, eas praesertim quarum ei cura propensior erat. Ideo autem praedicans facilius suadebat, quia quod verbis dicebat, operibus ostendebat. Ut enim commissam efficacius instrueret plebem, faciendo praeveniebat sermonem, sicut et de Domino scriptum est: « quia coepit Jesus facere et docere . » Instruebat igitur ad confessionem, excitabat ad poenitentiam, promptam ad ignoscendum divinam monstrando clementiam; nec quaerebat in quo a litteratis quasi
Abbreviated transcription (Latin):
capite omniũ auaricia: ⁊ pecuniȩ oba¬
unt omĩa.S hec actenꝰ. Non enĩ ista bes¬
cepimꝰ. Ad dei gͥ hominẽ u̾ba uertamꝰ
Qui tpr̃alium negotioꝵ litigiosas
sas. et̾noꝵ amore ñ amare s tolerar.
magistra pietate didicerat. Dicebat eñ
om̃i febre molestiora sibi placita. modi¬
q om̃ib his abrenũtiaturũ : si ñ in ha
dm̃ se sciret offensurũ. Int̾erat aũt ili
tantũmꝰ pacis obtentu: maxime paupi
tus nocere gueiraꝵ. Ubi uͦ inexorabilu
in aliqͥb odia.⁊ in expiabiles repperent
iras: tunc demũ fortissime de dei filus
auxilio. totusq in caritatis atq humili¬
tatis solutus affectũ: instantissime ac
deuotissime offensis ꝓ his qͥ offenderĩ
supplicabat. O qͦtiens salutis humanȩ q̃¬
si cȩcatꝰ desidio. in cenosa se ꝓ talib cu¬
sis loca ꝓiecit: qͦtiens ad pedes contip¬
tibiliũ etiã ꝑsonaꝵ diu ꝓstatus iacuit.
Nec facile. immo pene nũꝗͣ frustrabai
optatis. Nam ⁊ siqui negassent: ñ solũ

Expanded text:
ecuniae obediunt omnia. Sed haec hactenus; non enim ista suscepimus. 21. Ad Dei igitur hominem verba vertamus, qui temporalium negotiorum litigiosas causas aeternorum amore non amare, sed tolerare, magistra pietate, didicerat. Dicebat enim omni febre molestiora sibi placita, modisque omnibus his abrenuntiaturum, si non in hoc Deum se sciret offensurum. Intererat autem illis tantummodo pacis obtentu, maxime paupertus nocere guerrarum. Ubi vero inexorabilia in aliquibus odia et inexpiabiles repererat iras, tunc demum fortissime, de Dei fisus auxilio, totusque in charitatis atque humilitatis solutus affectum, instantissime ac devotissime, offensis, pro his qui offenderant, supplicabat. O quoties salutis humanae quasi caecatus desiderio, in coenosa se pro talibus causis loca projecit! quoties ad pedes contemptibilium etiam personarum diu prostratus jacuit! Nec facile, imo pene nunquam frustrabatur optatis; nam et si qui negassent, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
it penitentiã: nõ lucrosã in placitis de¬
fendit ediditue sententiã. Non conside¬
rabat ꝑsonã pauꝑis: ñ honorabat uul¬
tũ potentis. Qd̃ beati uiri eo preclarius
illustrat meritũ : quo rariꝰ uł in p̾senti¬
bus uł in prętͥtis habet exemplũ. Enta
nob hoc loco si laudare comparatione
maloꝵ bona uelimꝰ offertur materia.
in p̾sentiũ tempoꝵ feces inuehendi. in
qͥb cũ dedecore atq euersione honesta¬
tis ⁊ eqͥtatis. pecunia templa penetrat.
altaria maculat. sacerdotia uenundat.
innocentiã extminat. omĩa diuina
naq conta ninat: Excȩcant nunc mis
ocłos sapientũ: ⁊ subu̾tunt u̾ba uistos
Om̃s diligunt munera. secunt᷑ retibi¬
tiones. a minimo usq ad maximũ oñs
auaricie student: a ꝓpħa usq ad sacens¬
tem. cuncti faciunt dolũ. Nõ deficit

Expanded text:
it poenitentiam, non lucrosam in placitis deit poenitentiam, non lucrosam in placitis defendit ediditve sententiam; non considerabat personam pauperis, non honorabat vultum potentis: quod beati viri eo praeclarius illustrat meritum, quo rarius vel in praesentibus, vel in praeteritis habet exemplum. Quanta nobis hoc loco, si laudare comparatione malorum bona velimus, offertur materia in praesentium temporum faeces invehendi; in quibus, cum dedecore atque eversione honestatis et aequitatis, pecunia templa penetrat, altaria maculat, sacerdotia venundat, innocentiam exterminat, omnia divina profanaque contaminat! Excaecant nunc munera oculos sapientum, et subvertunt verba justorum; omnes diligunt munera, sequuntur retributiones; a minimo usque ad maximum omnes avaritiae student, a propheta usque ad sacerdotem cuncti faciunt dolum, non def
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ si scribe uelimus qͣnta modatione
hȩc ipsa ꝓ ꝑsonis. uiribus. affectibꝰ. ⁊ fa¬
cultatib dispensare solitus erat: quãq
sapient̃ ⁊ sobrie res suas in suoꝵ ⁊ sui sp̃a¬
les ⁊ corporales usus. nec nõ ⁊ pauꝑum so¬
latia distribuerat. erit qͥdem ñ solũ sc̃i¬
tatis eiꝰ. s ⁊ sollertiȩ. documentũ euidẽ¬
tissimũ : sed lectoris debemꝰ uitare fastidiũ.
Illud sane qͦ pacto prȩterire possumꝰ. qͥn
uł breuit̾ attingamꝰ. qd̾̃ cũ freqͥntissime
suoꝵ ⁊ alienoꝵ causas mundanas ⁊ ȩccłasti¬
cas audiret. uentilaret. teͬminaret. cumq
in subr.. ditis sibi clericis ꝑ tã ꝓlixũ uite
spatum totrens consecrationes. degrada¬
li umꝗͣ. ꝑsonx dignitas: nulli peciinie
ꝓfuit qͣntitas. Nullum pauꝑtas. nullum
qͣntacũq officioꝵ siue natabum reũ fecit
ex tremitas. Non mitiorẽ amicus: nõ du¬
riorem exꝑtus ẽ inimicus. Non de argẽ¬
tatam conuictis uł confitentib imposu¬

Expanded text:
erum si scribere velimus quanta moderatione haec ipsa pro personis, viribus, affectibus et facultatibus dispensare solitus erat, quamque sapienter et sobrie res suas in suorum et suos spiritales et corporales usus, nec non et pauperum solatia distribuerit, erit quidem non solum sanctitatis ejus, sed et solertiae documentum evidentissimum: sed lectoris debemus vitare fastidium. Illud sane quo pacto praeterire possumus quin vel breviter attingamus, quod cum frequentissime suorum et alienorum causas mundanas et ecclesiasticas audiret, ventilaret, terminaret; cumque in subditis sibi clericis per tam prolixum vitae spatium toties consecrationes, degradali unquam, personae dignitas, nulli pecuniae profuit quantitas, nullum paupertas, nullum quantacunque officiorum sive natalium rerum fecit extremitas; non mitiorem amicus, non duriorem expertus est inimicus; non deargentatam convictis vel confitentibus imposu
Abbreviated transcription (Latin):
um ⁊ totius instrum̃ta crudelitatis:
ꝓ cul etiã equites. nͥ rari. ⁊ ipsi raro. res¬
pectuq quã maxime sp̃alis utilitatis.
Non enĩ ȩquũ putabat. ȩccłaꝵ bona quȩ
patͥmonia s̃ estimanda pauꝑũ : in alioꝵ
expendi p̾sertim maloꝵ usibus homi¬
nũ. Immo magis semet ipsũ tanquã ex
pauꝑib unũ grauit᷑ accusabat. qd̃ sibi
ac sociis de reb sibi cõmissis competẽ¬
tẽ sumeret copiam: ac ñ potiꝰ sustine¬
ret cũ pauꝑib ⁊ ipse pauꝑ inopiã. Cle¬
mosinam gͥ ut diximus libent̃ faciebat.
sẽdule suadebat: ꝓ satiffactione etiã pe¬
nitentib iniungebat. Hȩc nãq tria. p̾¬
cipue culpas suas em̃dare cupientibus:
sectanda precipiebat. Orationẽ. ieiuni¬
temeritatem: s euãglicam sequenss
ta

Expanded text:
um et totius instrumenta crudelitatis, um et totius instrumenta crudelitatis, procul etiam equites, nisi rari, et ipsi raro, respectuque quam maximi specialis utilitatis. Non enim aequum putabat ecclesiarum bona, quae patrimonia sunt aestimanda pauperum, in aliorum expendi, praesertim malorum, usibus hominum; imo magis semetipsum, tanquam ex pauperibus unum, graviter accusabat, quod sibi ac sociis, de rebus sibi commissis competentem sumeret copiam, ac non potius sustineret cum pauperibus et ipse pauper inopiam. Eleemosynam igitur, ut diximus, libenter faciebat, sedule suadebat, pro satisfactione etiam poenitentibus injungebat. Haec namque tria praecipue culpas suas emendare cupientibus sectanda praecipiebat, orationem, jejunitemeritatem, sed evangelicam sequens t
Abbreviated transcription (Latin):
Elemosine sane fuit ⁊ ꝑ se diligens exse¬
cutor:. ⁊ in aliis etiã feruidus exortator. Ue¬
ceptis eñi domꝰ suȩ dũtaxat necessitatib
cuncta pene quȩ consequi poterat. ñ in
thesauros congerebat: posteroꝵ uł dis
pensanda litibus. uł consumenda luxibꝰ:
s sciens illud apłi. hilarẽ datorẽ diligit
ds̃: distribuebat letus egentib. deniq
anulos aureos ⁊ gemmatos. calic̃ẽ etiã
dit: horreis defectum minantibꝰ. ⁊ alen¬
dis impendit pauꝑibus. Adiuuabant
etiã nõ minime hanc in eo gr̃am potẽ¬
tes ⁊ nobiles: qͥ sc̃ȩ conu̾sationis eiꝰ longe
latẽq salubrit̾ suauiterq fraglantiᷤᷤ odo¬
re ꝑcepto. de remotis etiã regionibus
qũauis eũ ñ uidissent: ob ai umam
tam̃ reuerentiã beneficia multa mit¬
tebant. ꝓcul nõ a mensa tantũ eiꝰ. s a
totis etiã atriis histriones tanꝗͣ uasa ꝑ¬
ditionis. ⁊ organa falsitatis. Procul mi¬
litares clientes. tanquã rapinaꝵ ⁊ cȩdi¬

Expanded text:
eemosynae sane fuit et per se diligens exsecutor, et in aliis etiam fervidus exhortator; exceptis enim domus suae duntaxat necessitatibus, cuncta pene, quae consequi poterat, non in thesauros congerebat, posterorum vel dissipanda litibus, vel consumenda luxibus, sed sciens illud Apostoli: « Hilarem datorem diligit Deus , » distribuit laetus egentibus. Denique annulos aureos et gemmatos, calicem etiam samis, horreis defectum minantibus, et alendis impendit pauperibus. Adjuvantes etiam non minime hanc in eo gratiam potentes et nobiles, qui sanctae conversationis ejus, longe lateque salubriter suaviterque fragrantis, odore percepto, de remotis etiam regionibus, quamvis eum non vidissent, ob divinam tamen reverentiam beneficia multa mittebant. Procul non a mensa tantum ejus, sed a totis etiam atriis, histriones tanquam vasa perditionis et organa falsitatis, procul militares clientes, tanquam rapinarum et caedi
Abbreviated transcription (Latin):
feria. deceꝑunt turbas: ꝓmittẽteᷤᷤ
qd̃ ipsũ extra ȩccłam effeirent. nu¬
ut eũ liberiꝰ ⁊ intuerent᷑ ⁊ tange¬
rent. Hac itaq spe exeuntib ⁊ ita gib̃
dus erat ex parte uacuata. obseratis ꝓ¬
nus firmissime ianuis: sacri corporis i¬
nerandȩ reliquiȩ. in prȩparato sarcopi¬
go cũ multa reuerentia ⁊ ingenti lañ¬
tantium parit̾ ⁊ psallentiũ clamore ps¬
nunt᷑. Frequentia porro turbaꝵ circa
sepulchrũ eiꝰ mͦ rarior mͦ densior ob
spem diume in se miserationis. ꝓpt

Expanded text:
feria, deceperunt turbas, promittentes quod ipsum extra ecclesiam efferrent, ut eum liberius et intuerentur et tangerent. Hac itaque spe exeuntibus, et ita ec, ubi sepeliendus erat, ex parte vacuata; obseratis protinus firmissime januis, sacri corporis venerandae reliquiae, in praeparato sarcophago, cum multa reverentia et ingenti lamentantium pariter et psallentium clamore, ponuntur. Frequentia porro turbarum circa sepulcrum ejus, modo rarior modo densior, ob spem divinae in se miserationis, p