comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rere primo missilib territauere. dein¬
emissis legib uel quȩ irritare magis ꝗͣ
decernere pugnã poterant gladios
erat nͥ equites supuenissent neq ex ad¬
uerso tanto illat obuios obtriuere. s
circumuecti etiam quidam ꝑ infime
leui abtergo se ut plerosq intercludeN
obiecerunt maiorq cedes fuit ꝗͣ qͣta¬
me de releuia ꝑ excursiones leuia p̃lia
solent ira magis accensa aduerso p̾lio
barbaris ẽ quã imminuti animi:
taq ne pulsi uid̾entur pͥma luce posto̾
die in aciem ꝓcessere. ñ capiebat omnis
copias angusta sic̃ ante dictum ẽ ual¬
les due ferme peditum partes om̃s eqͥ¬
tatus in aciem descendit qd reliquũ
peditum erat obliquo constituer colleᷤ
scippio ꝓ se ẽẽ loci angustias ratus ⁊
qd̃ in orto pugna romano aptior quã
hispano militi futura uidebatur. et
qd̾ in eum locum detrectata hostium
acies ẽẽt. qui ñ omnẽ mulgtudinẽ eoꝵ
caꝑet: Nouo eam consilio adiecit
animum equid̃ ẽẽ posse circũ dare

Expanded text:
rere. primo missilibus territauere; deinde missis leuibus telis, quae inritare magis quam decernere pugnam poterant, gladios erat ni equites superuenissent. neque ex aduerso tantum inlati obuios obtriuere, sed circumuecti etiam quidam per infima cliui ab tergo se ut plerosque intercluderent obiecerunt, maiorque caedes fuit quam quantam edere leuia per excursiones proelia solent. ira magis accensa aduerso proelio barbaris est quam imminuti animi. itaque ne perculsi uiderentur prima luce postero die in aciem processere. non capiebat omnes copias angusta, sicut ante dictum est, ualles; duae ferme peditum partes omnis equitatus in aciem descendit: quod reliquum peditum erat obliquo constituerunt colle. Scipio pro se esse loci angustias ratus et quod in arto pugna Romano aptior quam Hispano militi futura uidebatur et quod in eum locum detracta hostium acies esset qui non omnem multitudinem eorum caperet, nouo etiam consilio adiecit animum; equitem nec se posse circumdare
Abbreviated transcription (Latin):
dam ex fama rerum gestarũ admira-¬
tio uiri substitueratq animos sp̾em
quoq corporis amplam ac magnificã
ceterum maior p̃sentis ueneratio cep̃
maiestas mnerat. ornabat ꝓmissa. cesa¬
ries habitusq corporis ñ cultus mun¬
ditiis. s uirił uere ac militaris ei etas
in medio uirium robore. qd̃ plenius
nitidi usq ex morbo uelut renouatus
flos iuuente faciebat ꝓpe atconitus
ipso congressu numida grãs de frĩs
filio remisso agit ex eo tpre affirmat
eam se quesisse occasionem ꝗͣ tandem
oblatam dm̃ immortalium beneficio¬
ñ omiserit caꝑe se illi populoq .rꝰ. oꝑam
nauare. ita ut nemo unus externus
magis enixe adiuuerit rem romanam
id se etiam si iam pͥdem uellet minus
pr̃are in hispania aliena atq ignota¬
terra posusse. in qua autẽ gm̃s edu¬
catus q in spem paterni regni eẽt
facile pr̃aturũ. siquid̃ eund̾ scippionẽ
ducem in affricam romani mittunt

Expanded text:
dam ex fama rerum gestarum admiradam ex fama rerum gestarum admiratio uiri, substitueratque animo speciem quoque corporis amplam ac magnificam; ceterum maior praesentis ueneratio cepitmaiestas inerat, adornabat promissa caesaries habitusque corporis non cultus munditiis sed uirilis uere ac militaris, et aetas erat in medio uirium robore, quod plenius nitidiusque ex morbo uelut renouatus flos iuuentae faciebat. prope attonitus ipso congressu Numida gratias de fratris filio remisso agit. ex eo tempore adfirmat eam se quaesisse occasionem quam tandem oblatam deum immortalium beneficio non omiserit. cupere se illi populoque Romano operam nauare ita ut nemo unus externus magis enixe adiuuerit rem Romanam. id se, etiamsi iam pridem uellet, minus praestare in Hispania terra aliena atque ignota potuisse; in qua autem genitus educatusque in spem paterni regni esset, facile praestaturum. si quidem eundem Scipionem ducem in Africam Romani mittant,
Abbreviated transcription (Latin):
cos moratus dies. dum imꝑatã pecu¬
niam milergetes ꝑnumerarent. cum
expedits martium iam appropinqͣn¬
tem occeano adsequitur: Inchoata res
iam ante de masinissa aliis atq aliis
de causis delata erat. qd numida cũ
ipso utiq congerendi scippione uole¬
bat. atq eius dextra fidem sancire ea
tum itineris tam longi ac tm̃ deuii
causa scippioni fuit masinissa cũ gadibꝰ
ẽẽt certior aduentare eum cũ martio
factus causando corrumpi equos in¬
cdusos in insula penuriamq omnitĩ
rerum et facere. et eris. & ipsos sentire
ad hoc equitem marcescere desidia
ꝑpulit. ut se traicere incontinentem
ad depopulandos pͥmos hispanie
agros pateretur transgressus. p̃r:¬
s pͥncipes numidarum p̾mittit ad tꝑs
locumq colloquio statuendũ duos ꝓ
obsidib retineri ad scippionẽ iubet re¬
missos tercio qui cũ iussu erat addu¬
ceret masinissam cum paucis in collo¬
quium uenert. ceꝑat iam ante numi¬

Expanded text:
cos moratus dies, dum imperatam pecucos moratus dies, dum imperatam pecuniam Ilergetes pernumerarent, cum expeditis Marcium iam adpropinquantem Oceano adsequitur. incohata res iam ante de Masinissa aliis atque aliis de causis dilata erat, quod Numida cum ipso utique congredi Scipione volebat atque eius dextra fidem sancire; ea tum tur itineris tam longi ac tam devii causa Scipesset, certior aduentare eum a Marcio factus, causando corrumpi equos inclusos in insula penuriamque omnium rerum et facere ceteris et ipsos sentire, ad hoc equitem marcescere desidia, ltMagonemgt perpulit ut se traicere in continentem ad depopulandos proximos Hispaniae agros pateretur. transgressus tres principes Numidarum praemittit ad tempus locumque conloquio statuendum. duos pro obsidibus retineri ab Scipione iubet: remisso tertio qui quo iussus erat adduceret Masinissam, cum paucis in conloquium uenerunt. ceperat iam ante Numi
Abbreviated transcription (Latin):
ab eodem illo acceptum. aut seruati
debitam uitam ꝓ eo in ꝑpetuum de-¬
uoueant antea in causa sua fiduciam
sͥ fuisse. nundum expta clem̃itia eius
nunc contra nullam in causa oẽm in
mĩa uictoris spem positam habere:
Mos uetustus erat romanus ꝗͣ conecto¬
edere nec equis legib iungeret᷑ ami¬
citia. ñ prius imꝑio in eum tanꝗͣ pa¬
catum ut ꝗͣ omnia diuina humanaq
dedisset obsides accepti arma ademp¬
ta p̃sidia urbib imposita forent : Seip¬
pio multis inuectus in p̃sentem man¬
donrum absentemq indibile uerbis il¬
los quid̃ merito ꝑisse ipsoꝵ malefitio
cet̾m quippe ea pignora tim̃tium re-¬
bellionem ẽẽ. Tyberim arma relinq̾re.
solutus enim os neq se in obsides in¬
noxios. s in ipsos si defecerint se uic¬
turum nec inermis. s ab armato ho
trum ꝓpitio saniratos habere ro¬
manos mallent ita dimissus mando¬
nius pecunia tm̃modo imꝑata. ex qͣ
p̃sidium militi pr̃ari posset: Ipse mar

Expanded text:
ab eodem illo acceptum, aut seruati bis uni debitam uitam pro eo in perpetuum deuoueant. antea in causa sua fiduciam sibi fuisse nondum experta clementia eius: nunc contra nullam in causa, omnem in misericordia uictoris spem positam habere. mos uetustus erat Romanis, cum quo nec foedere nec aequis legibus iungeretur amicitia, non prius imperio in eum tamquam pacatum uti quam omnia diuina humanaque dedidisset, obsides accepti, arma adempta, praesidia urbibus imposita forent. Scipio multis inuectus in praesentem Mandonium absentemque Indibilem uerbis, illos quidem merito perisse ipsorum maleficio cetbellionem esse; se libera arma relinquere, solutos animos—neque se in obsides innoxios, sed in ipsos, si defecerint, saeviturum, nec ab inermi, sed ab armato hostrum propitios an iratos habere Romanos mallent. ita dimissus Mandonius pecunia tantummodo imperata ex qua stipendium militi praestari posset. ipse Marc
Abbreviated transcription (Latin):
habuit ꝑ idem tꝑs ad bethim fluiqũ
anno p̃fectus magonis missus aga¬
dib cum parua manu affroꝵ mex¬
cede hispanos sollicitandos ad. xl.
iuuenum armauit castris: deinle
exutus ab .l. martio maxima parte
quentes sequi tecum paucis ipse ef¬
fugit: Dum hec ad bethim fluuium
geruntur: lelius interim freto in
occeanum euectus. ad carte iam
classe accessit urbs ea in ora occeanis¬
ita est. ubi pͥmum e faucib angustis
panditur mare gadis sine certamine

Expanded text:
habuit. per idem tempus ad Baetim fluuium habuit. per idem tempus ad Baetim fluuium Hanno praefectus Magonis missus a Gadibus cum parua manu Afrorum, mercede Hispanos sollicitando ad quattuor milia iuuenum armauit. castris deinde exutus ab L. Marcio , maxima parte quente equite, cum paucis ipse effugit. dum haec ad Baetim fluuium geruntur, Laelius interim freto in Oceanum euectus ad Carteiam classe accessit. urbs ea in ora Oceani sita est, ubi primum e faucibus angustis panditur mare. Gades sine certamine
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ admiserunt supplici eoꝵ spectacłm
ñ modo ñ acerbum. s letum etiam fi
sana mens rediero debet ẽẽ. de nullis
enim ꝗͣ de uobis infestitis. aut initus
consuluerunt: Uix finem dicendi fece¬
rat: cum ex p̃parato simul omium
rerum terror oculis auribꝰq ẽ offu¬
sus exercitus. qui coronã contionem
cir cundederat gladiis abscuta conere¬
puit p̃conis audita uox citantis nõĩa
damnatoꝵ in consilio nudi in mediũ
ꝓtrahebantur. et simul om̃ĩs apparatꝰ
supplicii expromẽbatur deligati ad pa-¬
lum uirgisq cȩsi. et securi ꝑcussi adeo
torpentib metu qui aderant. ut ñ mͦ
ferotior uox aduersus attrocitatẽ pene
s ne gemitus quid̃ exaudireturꝰ trac¬
d inde de medio. purgatoq loco. e¬
tati milites noĩatim apud tribunos
militum in uerba.ꝑ. scippionis iura¬
runt stipendiumq ad nom̃ singulis
ꝑsolutum ẽ: Hunc finem exitumq
seditio militũ cepta apud succronem

Expanded text:
quod admiserunt. uobis supplicii eorum spectaculum quod admiserunt. uobis supplicii eorum spectaculum non modo non acerbum sed laetum etiam, si sana mens rediit, debet esse; de nullis enim quam de uobis infestius aut inimicius consuluerunt.' uix finem dicendi fecerat cum ex praeparato simul omnium rerum terror oculis auribusque est offusus. exercitus, qui corona contionem circumdederat, gladiis ad scuta concrepuit; praeconis audita uox citantis nomina damnatorum in consilio; nudi in medium protrahebantur et simul omnis apparatus supplicii expromebatur. deligati ad palum uirgisque caesi et securi percussi, adeo torpentibus metu qui aderant ut non modo ferocior uox aduersus atrocitatem poenae sed ne gemitus quidem exaudiretur. tracti inde de medio omnes, purgatoque loco citati milites nominatim apud tribunos militum in uerba P. Scipionis iurarunt stipendiumque ad nomen singulis persolutum est. hunc finem exitumque seditio militum coepta apud Sucronem
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuata pietas. qui dolere uite ira inci¬
tauit. stipendiuinne dieb paucis im¬
ꝑatore egro seria numeratũ satis dig¬
na calsa fuit. cur patrie incidetis
bellum. cur ad ilergetes descisseretis.
ue rerum inuiolatum uobis eẽt : In¬
sanistis ꝓfecto milites. nec maior in
corpus meum uis morbi ꝗͣ in ur̃as m̃¬
tes inuasit horret animus referre qͥo
credid̾int hõies. qͥd sꝑauerint. qͥd op¬
tauerint. auferat omĩa irrita oblugo
est. potest siñ ut cumq silentum te¬
gat. ñ negauerim tristem atrocem q̃
uobis iuisam orationẽ meã qͣta creditf
facta ur̃a attrociora ẽẽ ꝗͣ dicta mea.
omĩa equo animo fertis. s ne a quio
ipsa ultra exꝓbrabunt᷑. utinam tam
facile uos obliuiscamini eoꝵ. ꝗͣ ego
obliuiscar: Itaq qd̃ ad uniuersos
uos attinet. si erroris penitet satis su¬
ꝑq penarum habeo. albius calenus
ex attrius umber. et ceteri nefarie se¬
ditionis auctores sangumũ luent

Expanded text:
priuata pietas: uos qui dolor, quae ira incipriuata pietas: uos qui dolor, quae ira incitauit? stipendiumne diebus paucis imperatore aegro serius numeratum satis digna causa fuit cur patriae indiceretis bellum, cur ad Ilergetes descisceretis aue rerum inuiolatum uobis esset? 'insanistis profecto, milites, nec maior in corpus meum uis morbi quam in uestras mentes inuasit. horret animus referre quid crediderint homines, quid sperauerint, quid optauerint: auferat omnia inrita obliuio, si potest: si non, utcumque silentium tegat. non negauerim tristem atrocemque uobis uisam orationem meam: quanto creditis facta uestra atrociora esse quam dicta mea? omnia aequo animo fertis? sed ne ea quidem ipsa ultra exprobrabuntur. utinam tam facile uos obliuiscamini eorum quam ego obliuiscar. itaque quod ad uniuersos uos attinet, si erroris paenitet, satis superque poenarum habeo: Albius Calenus et Atrius Umber et ceteri nefariae seditionis auctores sanguine luent
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ne istud iuppiter optimus maximꝰ
sinit urbem auspicato die ductorib
in eternum conditam. huic fragili ⁊
albino . i. m arcello . p. quintio. cris¬
pino. cñ. fuluio. scippionis. in eis tot
tam pie claris imꝑatorib uno bello
in hispania patre ⁊ patruo meo duob:
imꝑatorib interfectis. septimũ marti¬
um ducem uob̃ aduersus exultantis
recenti uictoria penos delegistis. et
sic locor tanꝗͣ sine duce hispanie fut᷑e
fuerint .m. silanus eod̃ iure. eodem
imꝑio mecum in ꝓuintia missus .l. scip¬
pio fr̃ m̃s. et .c. lelius legati uindices
causa comparari poterat. quib si õib
suꝑlores ceteris arma cõpinxit patͥam
contra ciues urõs ferretis affricam.
italie carthaginem. urbis romane imn¬
pare uelletis. ꝗͣ ob noxam patrie cori¬
olanum quondam damnatio iniusta
miserum et indignum exiret ut iret
ad oppugnandam patriam impulit.
reuocauit tam̃ a publico parricidio

Expanded text:
 populi Romani erat? ne istuc Iuppiter optimus maximus  populi Romani erat? ne istuc Iuppiter optimus maximus sirit, urbem auspicato dis auctoribus in aeternum conditam huic fragili etAlbino, M. Marcello , T. Quinctio Crispino , Cn. Fuluio , Scipionibus meis, tot tam praeclaris imperatoribus uno bello in Hispania patre et patruo meo duobus imperatoribus interfectis Septimum Marcium ducem uobis aduersus exsultantes recenti uictoria Poenos delegistis. et sic loquor tamquam sine duce Hispaniae futurae fuerint: M. Silanus eodem iure eodem imperio mecum in prouinciam missus, L. Scipio frater meus et C. Laelius legati, uindices causa comparari poterat? quibus si omnibus superiores essetis, arma contra patriam contra ciues uestros ferretis? Africam Italiae, Carthaginem urbi Romanae imperare uelletis? quam ob noxam patriae? Coriolanum quondam damnatio iniusta, miserum et indignum exsilium ut iret ad oppugnandam patriam impulit; reuocauit tamen a publico parricidio
Abbreviated transcription (Latin):
abhominandi uicem. s ui bellium. tr̃
mił. secuti sunt. nec cum pirro. nec cũ
indibili consilia cõmunicastis ⁊ arma
consotiatur fiustis illi sicut cãpani ca¬
puam tuscis ueterib cultorib ad ẽp¬
tam mamertini in siciliam ẽẽ. nam
sic regium habituri ppetũam. s eme¬
lacessituri bello succronem ne uos do¬
micilium habituri eratis uͥ si uos de¬
cendens confecta ꝓuintia imꝑator.
relinquerẽ dm̃ hominũq fidem implo¬
rare debebatis qd̃ ñ redieritis ad co¬
in puges liberosq ur̃os. s hoꝵ quoq
memoriam sicut patrie meiq eieceri¬
gs ex animis ur̃is uiam consilii scele¬
rati. s ñ ad ultimũ dementis exequi
uolo me ne uiuo & cetero incolumi ex¬
ercitu cum quo ego die uno carthagi¬
giniensium fugi. fugaui. expuli uos
cii ꝗͣ albius ⁊ umbrius sunt quib
erepturi eratis a moliore tam moueo
nomen meũ nicħ ultra facere creditã
mortem meã uobis iuolatus sim. Qd

Expanded text:
abominandi ducem, sed D. Uibellium tribunum abominandi ducem, sed D. Uibellium tribunum militum secuti sunt, nec cum Pyrrho nec cum Indibili et consilia communicastis et arma consociaturi fuistis. illi, sicut Campani Capuam Tuscis ueteribus cultoribus ademptam, Mamertini in Sicilia Messanam, sic Regium habituri perpetuam sedem elacessituri bello: Sucronemne uos domicilium habituri eratis? ubi si uos decedens confecta prouincia imperator relinquerem, deum hominumque fidem implorare debebatis quod non redieritis ad coniuges liberosque uestros. 'sed horum quoque memoriam, sicut patriae meique, eieceritis ex animis uestris: uiam consilii scelerati sed non ad ultimum dementis exsequi uolo; mene uiuo et cetero incolumi exercitu, cum quo ego die uno Carthagiginiensium fudi, fugaui, Hispania extii quam Albius et Atrius sunt quibus pulo Romano erepturi eratis? amolior et amoueo nomen meum; nihil ultra facile creditam mortem meam a uobis uiolatus sim: quid?
Abbreviated transcription (Latin):
meruerat ꝗͣ cum mandonio ⁊ indebi¬
suffragio populi creatis ad hõies pri¬
uatos detulistis cum eoipso ñ conten¬
t si ꝓ tribunos illos hab̾etis fasces im¬
patoris ur̃i ad eos quib seruus cum
imꝑarent nunꝗͣ fuerat romanus ex¬
ercitus detulistis: In p̃torio tetender̃t
albius et attrius classicum apud eos
cecinit signum ab his petitum ẽ. sed¬
erunt in tribunali.p̃. scippionis lictor
apparuit summoto incesser̃t fasces
cum securib p̃lati ft̃ lapides pluere.
et fulmina iaci de celo:⁊ insuetꝰ fetus
animał edere uos portenta ẽẽ putatis
hoc est portentũ qd̾ nulliss hostiis.
nulł supplicationib sine sanguine eoꝵ
qui tm̃ ausi facinus sint expiari sors sit
atq ego quamꝗͣ nullum scelus ratio¬
nem habet tamen. ut in re nefaria
que mens. qd̃ consilium ur̃m fuerit
scire uelim regium qͦndã in p̃sidiũ
missa legio interfectis ꝑ scelus pͥncipi¬
bus ciuitatis urbem opulentã ꝑ.x
umbrum sese milixam nominis etiam

Expanded text:
meruerat, quam cum Mandonio et Indibisuffragio populi creatis ad homines priuatos detulistis, cum eo ipso non contenti si pro tribunis illos haberetis, fasces imperatoris uestri ad eos quibus seruus cui imperarent nunquam fuerat, Romanus exercitus detulistis? in praetorio tetenderunt Albius et Atrius; classicum apud eos cecinit; signum ab iis petitum est; sederunt in tribunali P. Scipionis ; lictor apparuit; summoto incesserunt; fasces cum securibus praelatis sunt. lapides pluere et fulmina iaci de caelo et insuetos fetus animalia edere uos portenta esse putatis: hoc est portentum quod nullis hostiis nullis supplicationibus sine sanguine eorum qui tantum ausi facinus sunt expiari possit. 'atque ego, quamquam nullum scelus rationem habet, tamen, ut in re nefaria, quae mens, quod consilium uestrum fuerit scire uelim. Regium quondam in praesidium missa legio interfectis per scelus principibus ciuitatis urbem opulentam per decem Umbrum semilixam, nominis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
i sedato gradu in castra abeunt: Par
negligentia in castris custodiendis fuit.
Iam & si ꝓpinquus hostis erat tam̃ reli¬
quias eum ẽẽ duoꝵ exercitũ ante pau-¬
cos dies delectoꝵ succurrebat. Ob hoc
cum oĩa neglecta apud hostis eẽnt explo¬
ratis his martius ad consilium prima
specie temerarium magis ꝗͣ audax am¬
mum adiecit: ut ultro castra hostium
oppugnaret. facilius ẽẽ ratus unius
hasdrubalis expugnari castra ꝗͣ si se
rursus tres exercitus ac res duces iun¬
xissent sua defendi: Simul haud succes¬
sisset ceptis recepturum se se asflictas res
aut si pulsus ẽẽt. tam̃ ultro inferendo
arma contemptum sui dempturum:
Ne tam̃ subita res ⁊ nocturmis terror etrã
ñ sue fortune consilium ꝑturbaret ad¬
loquendos adhortandosq sͥ milites
ratus. contione aduocata. ita disseruit.
el mea gͣ imꝑatores nrõs tuuos mor¬
tuorq pietas. uł p̃sens omniũ nr̃m mi¬
lites fortuna fidem cui uis facere pot̾

Expanded text:
et sedato gradu in castra abeunt. par et sedato gradu in castra abeunt. par neglegentia in castris custodiendis fuit; nam etsi propinquus hostis erat, tamen reliquias eum esse duorum exercituum ante paucos dies deletorum succurrebat. ob hoc cum omnia neglecta apud hostes essent, exploratis iis Marcius ad consilium prima specie temerarium magis quam audax animum adiecit ut ultro castra hostium oppugnaret, facilius esse ratus unius Hasdrubalis expugnari castra quam, si se rursus tres exercitus ac tres duces iunxissent, sua defendi; simul aut, si successisset coeptis, erecturum se adflictas res aut, si pulsus esset, tamen ultro inferendo arma contemptum sui dempturum. ne tamen subita res et nocturnus terror et iam non suae fortunae consilium perturbaret, adloquendos adhortandosque sibi milites ratus, contione aduocata ita disseruit: 'uel mea erga imperatores nostros uiuos mortuosque pietas uel praesens omnium nostrum, milites, fortuna fidem cuiuis facere potest
Abbreviated transcription (Latin):
erant exauditur inde uersu repente
in hostem negligent̃ atq incomposite
uenientem incurrunt: Extimplo in¬
ꝓuisa res pauorem incutit penis: Mi¬
rabundiq unde tot hostes subito exor¬
ti prope deleto exercitu forent. uncle
tanta audacia. tanta fidutia sui uictis
ac fugatis. quis imꝑator duob scippio¬
nib cȩsis extitisset quis castris p̃esset
quis signum dedisset pugne. at hȩc
tot iam nec opinata primo omnium
incerti. stupentesq referunt pedem:
Dein ualida imp̃ssione pulsi terga uertunt¬
& aut fugientium cedes feda fuisset.
aut temerabilis ꝑiculosusq ꝑsequentũ
impetus in martus ꝓꝑe receptui dedis¬
set signum obsistensq ad pͥma signa et
quosdam ipso retinens concitatam im¬
p̃ssisset aciem. inde in castra auidos ad¬
huc cedisq & sanguinis reduxit: Cartͥa¬
ginienses trepide pͥmo ab hostrũ uallo
acti. postꝗͣ neminem insequi uderunt
metu substitisse rati. contemptim rursꝰ

Expanded text:
erant—exauditur. inde uerso repente erant—exauditur. inde uerso repente in hostem neglegenter atque incomposite uenientem incurrunt. extemplo improuisa res pauorem incutit Poenis mirabundique unde tot hostes subito exorti prope deleto exercitu forent, unde tanta audacia, tanta fiducia sui uictis ac fugatis, quis imperator duobus Scipionibus caesis exstitisset, quis castris praeesset, quis signum dedisset pugnae—ad haec tot tam necopinata primo omnium incerti stupentesque referunt pedem, dein ualida impressione pulsi terga uertunt. et aut fugientium caedes foeda fuisset aut temerarius periculosusque sequentium impetus, ni Marcius propere receptui dedisset signum obsistensque ad prima signa et quosdam ipse retinens concitatam repressisset aciem. inde in castra auidos adhuc caedisque et sanguinis reduxit. Carthaginienses trepide primo ab hostium uallo acti, postquam neminem insequi uiderunt, metu substitisse rati, contemptim rursus
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ⁊ omnia imꝑia militis cum impigre
tum haud quaꝗͣ abiecto animo exeque¬
batur: Ceterum postꝗͣ hasdrubalem
gisgonis uenientem ad reliquias belli
delendas transisse hib̃m ⁊ appropinqͣre
allatum ẽ signumq pugne ꝓpositum
ab nouo duce milites uiderunt: Recor¬
dati quos patiloante imꝑatores habuis¬
sent quibusq ⁊ dricib ⁊ copiis freti ꝓ¬
dire in pugnã soliti eẽnt. flere om̃s re¬
pente ⁊ offensa re capita.⁊ alii manus
ad celum tende. d̃os incusantis. alii
strati humi. suũ quisq noĩatim ducẽ
implorare: Neq sed ari lam̃tatio pote¬
rat excitantib cen turionib manipłã¬
res. ⁊ ipso mulcante ⁊ increpante mar¬
tio qd̾̃ in muliebris et inutiles se ꝓiecis¬
sent. fletus potius ꝗͣ ad tutandos semet
ipsos. ⁊ rem . p. secum acuer̃t animos.
⁊ ne multos imꝑatores suos iacere sine¬
rent. cum subito clamor tubarumq
sonus: iam enim ꝓpe uallum hostes

Expanded text:
sit, et omnia imperia milites cum impigre, sit, et omnia imperia milites cum impigre, tum haudquaquam abiecto animo exsequebantur. ceterum postquam Hasdrubalem Gisgonis uenientem ad reliquias belli delendas transisse Hiberum et adpropinquare adlatum est signumque pugnae propositum ab nouo duce milites uiderunt, recordati quos paulo ante imperatores habuissent quibusque et ducibus et copiis freti prodire in pugnam soliti essent, flere omnes repente et offensare capita et alii manus ad caelum tendere deos incusantes, alii strati humi suum quisque nominatim ducem implorare. neque sedari lamentatio poterat excitantibus centurionibus manipulares et ipso mulcente et increpante Marcio, quod in muliebres et inutiles se proiecissent fletus potius quam ad tutandos semet ipsos et rem publicam secum acuerent animos et ne inultos imperatores suos iacere sinerent; cum subito clamor tubarumque sonus—iam enim prope uallum hostes
Abbreviated transcription (Latin):
occupauerat. ⁊ specim̃ iusticie temꝑan¬
tieq romane primis dederat. cum de-¬
letus exercitus amisseq hispanie uide-¬
rentur. uir unus responditas restituit:
nii aliꝗͣto quã ꝓfortuna in qua erat
natus maioris: Ad summã in dolorẽ
accesserat. cñ. scippioni disciplina. sub
qua ꝑ tot annos omĩs militie artis edo¬
ctus fuerat. & ex fuga collectis militib
⁊ quibusdã de p̃sidiis deductis haud cõ¬
temnendis exercitum fecerat. tuxeratq
cum .N. fonteio .p. scippionis legato. S
tm̃ p̃stctit eques .R. auctoritate inter
milites atq honore. ut castris citͣ hibm¬
communitis cum ducem exercituum co¬
mitiis militarib creari placuisset. subeũ¬
t alii. aliis in custodiam ualli stationesq
donec ꝑ oĩs suffragiũ iret ad .l. martũ
cuncti summã imꝑii detulerunt: Om̃e
inde tꝑs exiguum id fuit muniendis ca¬
stris conuehendisq cõmeatib consump¬

Expanded text:
occupauerat et specimen iustitiae temperanoccupauerat et specimen iustitiae temperantiaeque Romanae primus dederat. cum deleti exercitus amissaeque Hispaniae uiderentur, uir unus res perditas restituit. nii aliquanto quam pro fortuna in qua erat natus maioris. ad summam indolem accesserat Cn. Scipionis disciplina, sub qua per tot annos omnes militiae artes edoctus fuerat. <is> et ex fuga collectis militibus et quibusdam de praesidiis deductis haud contemnendum exercitum fecerat iunxeratque cum Ti. Fonteio , P. Scipionis legato. sed tantum praestitit eques Romanus auctoritate inter milites atque honore, ut castris citra Hibecommunitis cum ducem exercitus comitiis militaribus creari placuisset, subeuntes alii aliis in custodiam ualli stationesque, donec per omnes suffragium iret, ad L. Marcium cuncti summam imperii detulerint. omne inde tempus—exiguum id fuit—muniendis castris conuehendisque commeatibus consump
Abbreviated transcription (Latin):
płi̾busq idem partib fieret. capta iam
undiq castra erant: Pauci a multis ꝑ¬
culsiq a uictorib passim cedebantur:
Magna pars tam̃ militũ cum in ꝓpinqͣs
refugisset siluas. in castra .p. scippionis
quib .. fonte uis ligatus p̃erat ꝑfuge¬
runt: Eñ. scippionẽ alii intumulo pͥmo
impetu hostium cesum tradunt. alii cũ
paucis in ꝓpinꝗͣ castris turrim ꝑfugisse:
Hanc igni circumdatã. atq ita exustis
forib ꝗͣ nulla moliri potuerant. ui cap¬
tam. omnisq intus cum ipso imꝑatore
occisos. anno octauo postꝗͣ in hispaniã
uenerat. cñ. scippio. unde tricefimo
die post frĩs mortem iuterfectus est:
Luctus ex morte eoꝵ ñ rome maior qͣq
ꝑ totam hispaniam fuit: Qͥn apud ci¬
uis partem doloris.⁊ exercitus amissi
⁊ alienata ꝓuintĩa.⁊publica trahebat
clades: hispanie.  ipsos lugebant
desidabantq ditces. eneum magis
qd̃ diutius p̃fuerat his pͥorq ⁊ fauorẽ

Expanded text:
pluribusque idem partibus fieret, capta iam pluribusque idem partibus fieret, capta iam undique castra erant. pauci a multis perculsique a uictoribus passim caedebantur; magna pars tamen militum, cum in propinquas refugisset siluas, in castra P. Scipionis , quibus Ti. Fonteius legatus praeerat, perfugerunt. Cn. Scipionem alii in tumulo primo impetu hostium caesum tradunt, alii cum paucis in propinquam castris turrim perfugisse; hanc igni circumdatam atque ita exustis foribus, quas nulla moliri potuerant ui, captam omnesque intus cum ipso imperatore occisos. anno octauo postquam in Hispaniam uenerat, Cn. Scipio undetricesimo die post fratris mortem est interfectus. luctus ex morte eorum non Romae maior quam per totam Hispaniam fuit; quin apud ciues partem doloris et exercitus amissi et alienata prouincia et publica trahebat clades; Hispaniae ipsos lugebant desiderabantque duces, Gnaeum magis, quod diutius praefuerat iis priorque et fauorem
Abbreviated transcription (Latin):
fosse. aliiue ulli oꝑi apta inueniri poss
erat qd̃ hosti aditum ascensumue difficilẽ
p̃b̾et: Omĩa fastigio leni subuexa: Ut
tam̃ aliquã imaginẽ ualli obicerent
cletellas illigatas onerib uel ut struen¬
tes ad altitudinem solitam circumda¬
bant: Cumulo sarcinarũ oĩs gn̾is ob¬
iecto uͥ ad moliendum clitelle defuerãt
Punici exercitꝰ postꝗͣ aduenere in tumu¬
lum quid̃ ꝑ facile agmen erexere:
Munitionis facies notiare pͥmo eos uelut
miracło qͦdam tenuit: Cum duces un¬
diq uociferentur quid starent. ⁊ ñ lu¬
dibrium illud. uix feminis puerisue
morandis satis ualidũ distrahent diri¬
pentq captum hostem teneri. latentẽ
post sarcinas: ħ contemptim duces in¬
crepabant: Ceterũ neq transilire. nec
moliri onera obiecta. nec cedere stipa¬
tas cletellas ipsisq obrutas sarcims
facile erat: Traditis dibucũ amoliti
obiecta onera armatis dedissent uiam

Expanded text:
fossae aliiue ulli operi apta inueniri possetfossae aliiue ulli operi apta inueniri posseterat, quod hosti aditum adscensumue difficilem praeberet; omnia fastigio leni subuexa. ut tamen aliquam imaginem ualli obicerent, clitellas inligatas oneribus uelut struentes ad altitudinem solitam circumdabant, cumulo sarcinarum omnis generis obiecto, ubi ad moliendum clitellae defuerant. Punici exercitus postquam aduenere, in tumulum quidem perfacile agmen erexere; munitionis facies noua primo eos uelut miraculo quodam tenuit, cum duces undique uociferarentur quid starent et non ludibrium illud, uix feminis puerisue morandis satis ualidum, distraherent diriperentque? captum hostem teneri, latentem post sarcinas. haec contemptim duces increpabant; ceterum neque transilire nec moliri onera obiecta nec caedere stipatas clitellas ipsisque obrutas sarcinis facile erat. at trudibus cum amoliti obiecta onera armatis dedissent uiam
Abbreviated transcription (Latin):
ceper̾t actuari agm̃ qͣtum possent:
Tam̃ tuto ut simul pugnarent ꝓcecłent¬
q scippio hortabaturꝰ. pͥusꝗͣ pedestris
copie ad sequerentur: C eterum nunc
agendo. nunc sustinendo agmen.
cum aliquãdiu haud multũ ꝓcedẽtur
ei nox iam instaret. reuocat p̃lio suos scip¬
pio: & collectos in tumultũ quendam
ñ quidem satis tutum p̃sertm agmini
ꝑculso. editiorẽ tamen ꝗͣ cet̾a circa erant
subducit: Ibi pͥmo impedim̃tis ⁊ equita¬
tu in medium receptis. circuidati pedi
tis difficulter impetus incursantium
numidaꝵ arcebant: Dein postꝗͣ toto
agmine tris imꝑatores cum trib iustis
exercitib aderant. apparebat parum
armis ad tuendum locũ sine muniñ¬
to ualituros eẽ. Circũspectare atq agi¬
tare dux cepit. si quomͦ posset uallum
circum uncere: Erat adeo nudus tumu¬
lus ⁊ asꝑi soli ut nec uirgulta uallo cedẽ¬
do. nec terra cespiti faciendo. aut duce

Expanded text:
coegerunt ac tutari agmen; quantum possent coegerunt ac tutari agmen; quantum possent tamen tuto ut simul pugnarent procederentque, Scipio hortabatur, priusquam pedestres copiae adsequerentur. ceterum nunc agendo, nunc sustinendo agmen cum aliquamdiu haud multum procederetur et nox iam instaret, reuocat e proelio suos Scipio et collectos in tumulum quendam non quidem satis tutum, praesertim agmini perculso, editiorem tamen quam cetera circa erant, subducit. ibi primo impedimentis et equitatu in medium receptis circumdati pedites haud difficulter impetus incursantium Numidarum arcebant; dein, postquam toto agmine tres imperatores cum tribus iustis exercitibus aderant apparebatque, parum armis ad tuendum locum sine munimento ualituros esse, circumspectare atque agitare dux coepit si quo modo posset uallum circumicere. sed erat adeo nudus tumulus et asperi soli, ut nec uirgulta uallo caedendo nec terra caespiti faciendo aut ducendae
Abbreviated transcription (Latin):
diuinatio quał iam p̾sagientib animis
imminentis mali ẽẽ solet: Imꝑator ipse
p̃ter ꝗͣ qd̃ ab sociis se desertũ hostrum
tm̃ auctas copias sentiebat. coniectura
etiã. ⁊ oratione ac suspitione accepte ela¬
dis ꝗͣ ad ullam bonam spem ꝓnior e¬
rat: Quo nam mͦ enim hasdrubalem.
ac magonẽ. nͥ defuncto suo bello sine
certamine adducere exercitũ potuisse:
Q mͦ autem ñ obstitisse. aut ab tergo se¬
cutum. frẽm. ut si phib̾e quominus in
unum coigerent.⁊ duces et exercitus
hostium ñ posse ipse certe cum fr̃e con¬
uing̾et copias: His anxius curis. io
mͦ ẽẽ salutare in p̃sens credebat cedere
inde qͣtum posset: & inde una nocte
ignaris hostib ⁊ ob id quiets aliꝗͣtum
em̃sus ẽ iter: Luce ut senserunt ꝓfectꝰ
hostis. ⁊ p̃missis numidis ꝗͣ poterant
maxime citato agmine sequi cepert:
Ante noctem adsecuti numide nẽ ab t̾go
nc̃ in latera incursantes consistere

Expanded text:
diuinatio, qualis iam praesagientibus animis diuinatio, qualis iam praesagientibus animis imminentis mali esse solet. imperator ipse, praeterquam quod ab sociis se desertum, hostium tantum auctas copias sentiebat, coniectura etiam et ratione ad suspicionem acceptae cladis quam ad ullam bonam spem pronior erat: quonam modo enim Hasdrubalem ac Magonem, nisi defunctos suo bello, sine certamine adducere exercitus potuisse? quomodo autem non obstitisse aut ab tergo secutum fratrem, ut, si prohibere quo minus in unum coirent et duces et exercitus hostium non posset, ipse certe cum fratre coniungeret copias? his anxius curis id modo esse salutare in praesens credebat, cedere inde quantum posset; exinde una nocte ignaris hostibus et ob id quietis aliquantum emensus est iter. luce ut senserunt profectos, hostes praemissis Numidis quam poterant maxime citato agmine sequi coeperunt. ante noctem adsecuti Numidae, nunc ab tergo, nunc in latera incursantes, consistere
Abbreviated transcription (Latin):
more ꝑ totam aciem nuntiantes discur¬
runt imꝑatorem romanũ cecidisse. ac ꝑ¬
uagatam passim uox. ut et hostes haud
dubie ꝓ uictorib. ⁊ romani pro uictis
ẽẽnt fecit: fuga confestim ex acie duce
amisso fieri cepta ẽ: Ceterum ut ad erũ¬
pendum int̾ numidas leuiumq ar¬
moꝵ. alia auxilia. haud difficilis e
equos uelocitate peditum ux pot̾ant.
cesiq ꝓpe plures infuga ꝗͣ in fuga sc̃.
Nec suꝑfuisset quisꝗͦ in p̃cipiti iam ad
uespm die. nox int̾uenisset. Hauo seg-¬
niter inde duces peni fortuna usi con¬
festu ep̃lio uix necessaria quiete data
militib ad hasdrubalem hamilcar is
iunxissent debellari posse: Qd̃ uͥ ẽ uentũ
inter exercitus ducesq uictoria recenti
letos gratulatio ingens facta impatore
tanto cum om̃i exercitu deleto. & alte¬
ram ꝓhaud dubia parem uictoriam
expectantes: Ad romanos nundum
quid̃ fama tante cladis ꝑuenerat. s
mestum qd̃dam filentium erat ⁊ taccta

Expanded text:
more per totam aciem nuntiantes discurmore per totam aciem nuntiantes discurrunt imperatorem Romanum cecidisse. ea peruagata passim uox, ut et hostes haud dubie pro uictoribus et Romani pro uictis essent, fecit. fuga confestim ex acie duce amisso fieri coepta est; ceterum ut ad erumpendum inter Numidas leuiumque armorum alia auxilia haud difficilis erntiumque equos uelocitate peditum uix poterant caesique prope plures in fuga quam in pugna sunt; nec superfuisset quisquam ni praecipiti iam ad uesperum die nox interuenisset. haud segniter inde duces Poeni fortuna usi confestim e proelio, uix necessaria quiete data militibus ad Hasdrubalem Hamilcaris iunxissent, debellari posse. quo ubi est uentum, inter exercitus ducesque uictoria recenti laetos gratulatio ingens facta, imperatore tanto cum omni exercitu deleto et alteram pro haud dubia parem uictoriam exspectantes. ad Romanos nondum quidem fama tantae cladis peruenerat, sed maestum quoddam silentium erat et tacita
Abbreviated transcription (Latin):
indebili obuiam iret. & quocũq occur¬
risset locum p̾lium confereret: Relicto
gͥ modico p̃sidio in castris. p̃positoq .t.
fonteio legato media nocte ꝓfectus cũ
obuiis hostib manus conseruit: agmi¬
na: magis ꝗͣ acies plignabant. Suꝑior
tam̃ ut in tumultuaria pugna romanꝰ
erat: Ceterum ⁊ equites numide repẽ¬
te quos fefellisse se dux ratus erat ab lat̾i¬
b circumfusi. magnum terrorẽ intułe.
Contracto aduersus numidas certamine
nouo tertius insuꝑ aduenit hostis. drices
peni ad secuti ab tergo iam pugnantis.
ancepsq p̃lium romanos circũsteterat.
incertos inquẽ potissimum hostem qͣue
in partem conferri eruptionẽ facerent:
ugnanti hortantiq imꝑatori. ⁊ offerenti
se ubi płimum labor erat: latus dextrũ
lancea traicitur: Cuneusq is hostrum
qui in confertos circa ducem impetum
fecerant: ut exanimem labentem ex eqͦ
scipionẽ uidit. alacres gaudio cũ cla¬

Expanded text:
Indibili obuiam iret et quocumque occurIndibili obuiam iret et quocumque occurrisset loco proelium consereret. relicto igitur modico praesidio in castris praepositoque Ti. Fonteio legato media nocte profectus cum obuiis hostibus manus conseruit. agmina magis quam acies pugnabant; superior tamen, ut in tumultuaria pugna, Romanus erat. ceterum et equites Numidae repente, quos fefellisse se dux ratus erat, ab lateribus circumfusi magnum terrorem intulere, <et> contracto aduersus Numidas certamine nouo tertius insuper aduenit hostis, duces Poeni adsecuti ab tergo iam pugnantes; ancepsque proelium Romanos circumsteterat incertos in quem potissimum hostem quamue in partem conferti eruptionem facerent. pugnanti hortantique imperatori et offerenti se ubi plurimus labor erat latus dextrum lancea traicitur; cuneusque is hostium, qui in confertos circa ducem impetum fecerat, ut exanimem labentem ex equo Scipionem uidit, alacres gaudio cum cla
Abbreviated transcription (Latin):
nem par terror ꝑiculum maitis ab nouo
hoste urgebat: Masinissa erat iuuenis eo
tꝑre erat sotius carthaginensium quem
deinde clarum. potemq romana fecit
amicitia: Istum cum equitatu numida¬
rum. & aduemienti .p. scippioni occur¬
rit. ⁊ deinde assidue dies noctesq infes-¬
tus aderat: ut ñ uagos tm̃ procul a
castris lignum pabulatumq ꝓgressos
exciꝑet. s ipsis ob equitaret castris:
nuectusq in medias sepe nationes. oĩa
ingenti tumultu turbaret: Noctib qͦ
sepe incursurepentino inportis uallo¬
q trepidatum ẽ. nec aut locus aut tꝑs
ullum uacuum a metu ac sollicitudine
erat romanis: C ompulsiq intra uallũ
adepto rerum omniusu. cum ꝓpe iuxta
obsidio ẽẽt. futuramq artiorem eam ap¬
pareret. si se indebilis quẽ cum .uii. et¬
quingentis suessetanoꝵ aduentare fa¬
ma erat penis comunxisset. dux cautus
et ꝓuidens scippio uictus necessitatib
temerarium capit consilium. ut nocte

Expanded text:
nem par terror, periculum maius ab nouo nem par terror, periculum maius ab nouo hoste urgebat. Masinissa erat iuuenis, eo tempore socius Carthaginiensium, quem deinde clarum potentemque Romana fecit amicitia. is tum cum equitatu Numidarum et aduenienti P. Scipioni occurrit et deinde adsidue dies noctesque infestus aderat, ut non uagos tantum procul a castris lignatum pabulatumque progressos exciperet sed ipsis obequitaret castris inuectusque in medias saepe stationes omnia ingenti tumultu turbaret. noctibus quoque saepe incursu repentino in portis ualloque trepidatum est nec aut locus aut tempus ullum uacuum a metu ac sollicitudine erat Romanis, compulsique intra uallum adempto rerum omnium usu. cum prope iusta obsidio esset futuramque artiorem eam appareret, si se Indibilis, quem cum septquingentis Suessetanorum aduentare fama erat, Poenis coniunxisset, dux cautus et prouidens Scipio uictus necessitatibus temerarium capit consilium, ut nocte
Abbreviated transcription (Latin):
iudendi suos suasq grata uulgo erant:
Itaq ñ ducib facilius ꝗͣ multitudini ꝑ¬
suasum ẽ. simul metus quidẽ ab romantͦ
quippe tam paucis sͥ retinerent. Id qͥd
cauendũ semꝑ romanns ducib erit exẽ¬
plaq ħ uere ꝓ docum̃tis habenda. ne
ita externis credant auxiliis: ut ñ plus
sui roboris. suarũq ꝓprie uiriũ in cas¬
tris habeant: Segnis repente sublats
celtib̾i abeunt. nichil aliud querentibus
causam obtestantibꝰq ut manerent ro¬
manis respondentes. ꝗͣ domestico se
auocari bello scippio. postꝗͣ sotii nec p̾¬
cib. nec ui retineri poterant. nec se aut
parem sine iłł hosti ẽẽ. aut fr̃i rursus
comungi uidit posse. nec ullũ aliud saluta¬
re confilium in ꝑnitu ẽẽ. retro qͣtum pos¬
set celere statuit. inid om̃i cura intentus
nec uͥ hosti equo se cõmitteret loco: Qui
transgressus flum̃: ꝓpe uestigiis abeun¬
trum infistebat. ꝑ eosdem dies .p. scippio¬

Expanded text:
uidendi suos suaque grata uolgo erant. uidendi suos suaque grata uolgo erant. itaque non ducibus facilius quam multitudini persuasum est. simul ne metus quidem ab Romanis erat, quippe tam paucis, si ui retinerent. id quidem cauendum semper Romanis ducibus erit exemplaque haec uere pro documentis habenda, ne ita externis credant auxiliis ut non plus sui roboris suarumque proprie uirium in castris habeant. signis repente sublatis Celtiberi abeunt, nihil aliud quaerentibus causam obtestantibusque ut manerent Romanis respondentes quam domestico se auocari bello. Scipio, postquam socii nec precibus nec ui retineri poterant, nec se aut parem sine illis hosti esse aut fratri rursus coniungi uidit posse, nec ullum aliud salutare consilium in promptu esse, retro quantum posset cedere statuit, in id omni cura intentus necubi hosti aequo se committeret loco, qui transgressus flumen prope uestigiis abeuntium insistebat. per eosdem dies P. Scipio
Abbreviated transcription (Latin):
q adu̾sus magonem duc̾et atq hasdru¬
balem. Eñ. cornelius cũ tercia parte ue¬
teris exercitus. celtib̾is adiunctus cum
hasdrubale barchino bellum gereret:
Una ꝓfecti ambo duces exercitusq celtibis
p̃gredientib ad urbem anthorgem in
conspectum hostrum dirim̃te amni po¬
nunt castra. ibi: Cñ. scippio cum quibus
ante dictum ẽ copiis subsistit: Ꝙ .p. scip¬
destinatũ belli partem: Hasdrubal post¬
ꝗͣ animadu̾tit exiguum romanũ exerci-¬
tum in castris.⁊ spem omnẽ inceltib̾oꝵ
auxiliis eẽ ꝑitus omnis barbarice. ⁊ p̃ci¬
pue omniũ eaꝵ gentium in quib ꝑ tot
annos militabat ꝑfidie facili lingue cũ
colloquia paciscitur magna mercede
cum celtib̾oꝵ pͥncipib. ut copias inde
abducant: Ne atrox uisum faciamus:¬
Non enim ut in romanos uerterent arma
agebantur. & merces ꝗͣta uel ꝓcello sa¬
tis ẽẽt dabatur ne bellum gererent. et
cum quiesipatũ reditus domũ fructꝰq

Expanded text:
umque aduersus Magonem duceret atque Hasdruumque aduersus Magonem duceret atque Hasdrubalem, Cn. Cornelius cum tertia parte ueteris exercitus Celtiberis adiunctis cum Hasdrubale Barcino bellum gereret. una profecti ambo duces exercitusque Celtiberis praegredientibus ad urbem Amtorgim in conspectu hostium dirimente amni ponunt castra. ibi Cn. Scipio cum quibus ante dictum est copiis substitit, P. Scidestinatam belli partem. Hasdrubal postquam animaduertit exiguum Romanum exercitum in castris et spem omnem in Celtiberorum auxiliis esse, peritus omnis barbaricae et praecipue omnium earum gentium in quibus per tot annos militabat perfidiae, facili lingua, cum per occulta conloquia paciscitur magna mercede cum Celtiberorum principibus ut copias inde abducant. nec atrox uisum facinus—non enim ut in Romanos uerterent arma agebatur—, et merces quanta uel pro bello satis esset dabatur ne bellum gererent, et cum quies ipsa, tum reditus domum fructusque
Abbreviated transcription (Latin):
copias coniunxerunt: Ibiq consilium
aduocatũ: omniũq in unum congru¬
erunt sententie. qͣdo ad is to locoꝵ to mͦ
actum ẽet: ut hasdrubalem tendentẽ
in italiam retinerent tꝑs ẽẽ id iam agi
ut bellum in hispania finiret᷑: Ꝙ satis
ad id uirium credebant accessisse. Xx̃
exercitus erant. Hascdr ubal gisgonis
filius.⁊ mago coniunctis castris. quinq
ferme dierum iter ab romanis aberant
ꝓpior erat hamilcaris filius hasdrubal
uenus in hispania imꝑator ad urbem
noĩe ainthorgum exercitum habebant:
Cum uolebant pͥus oppͥmi duces romani
⁊ spes erat satis suꝑq ad io uirium esse.
Illa restabat cura. ne fuso eo ꝑculsi alter
hasdrubal ⁊ mago in auios saltus mon¬
tesq recipientes sese bellum extrahent:
Optimum gͥ rati diuisis bifariã totus co-¬
piis simul hispanie amplecti bellum
ita inter se diuiserunt. ut .p. cornelius
duas partes exercitus romanoꝵ socioꝵ¬

Expanded text:
copias coniunxerunt. ibi consilium copias coniunxerunt. ibi consilium aduocatum omniumque in unum congruerunt sententiae, quando ad id locorum id modo actum esset ut Hasdrubalem tendentem in Italiam retinerent, tempus esse id iam agi ut bellum in Hispania finiretur; et satis ad id uirium credebant accessisse uiginexercitus erant. Hasdrubal Gisgonis filius et Mago coniunctis castris quinque ferme dierum iter ab Romanis aberant. propior erat Hamilcaris filius Hasdrubal, uetus in Hispania imperator; ad urbem nomine Amtorgim exercitum habebat. eum uolebant prius opprimi duces Romani; et spes erat satis superque ad id uirium esse; illa restabat cura, ne fuso eo perculsi alter Hasdrubal et Mago in auios saltus montesque recipientes sese bellum extraherent. optimum igitur rati diuisis bifariam copiis totius simul Hispaniae amplecti bellum, ita inter se diuiserunt ut P. Cornelius duas partes exercitus Romanorum socior
Abbreviated transcription (Latin):
serat abignaro militȩ quis eẽt int̾fectũ:
gre id marcellũ tulisse. sepultureq cu
ram habitam.⁊ ꝓpinquis etiam inqͥsits
honori p̃sidioq nom̃ ac memoria eius
fuisse: Hoc maxime mͦ siracuse capte:
n quib p̃de tm̃ fuit. ꝗͣtum uix capta
carthagine tum fuisset. cum qua uiri¬
b equis certabatur: Paucis ante dieb
& cum ante lucẽ portũ intrasset: onerari¬
as frum̃to onustas cepit: E gressusq
in terrã deplatus ẽ aliꝗͣtum agri circa
uthicam p̃damq omĩs gn̾is retro ad
nauis egit: Lilibeum tercio die ꝗͣ inde
uib frum̃to p̃deq omustis redit. ioq
frum̃tum extimplo siracusis misit:
Qd̃ uitam intꝑre subuenisset uictorib
uictisq pariter ꝑnitior fames instabat:
Cadem estate in hispania cum biennio fer¬
me nicħ ad mod̃ memorabile factũ eẽt
consiliisq magis ꝗͣ armis bellũ gere¬
returꝰ. romani imꝑatores egressi hib̃nis

Expanded text:
serat, ab ignaro milite quis esset interfectum; serat, ab ignaro milite quis esset interfectum; aegre id Marcellum ram habitam, et propinquis etiam inquisitis honori praesidioque nomen ac memoriam eius fuisse. hoc maxime modo Syracusae captae; in quibus praedae tantum fuit, quantum uix capta Carthagine tum fuisset cum qua uiribus aequis certabatur. paucis ante diebus cum ante lucem portum intrasset, onerarias frumento onustas cepit, egressusque in terram depopulatus est aliquantum agri circa Uticam praedamque omnis generis retro ad naues egit. Lilybaeum tertio die quam inde uibus frumento praedaque onustis rediit idque frumentum extemplo Syracusas misit, quod ni tam in tempore subuenisset, uictoribus uictisque pariter perniciosa fames instabat. eadem aestate in Hispania, cum biennio ferme nihil admodum memorabile factum esset consiliisque magis quam armis bellum gereretur, Romani imperatores egressi hibernis
Abbreviated transcription (Latin):
tu portis achradine aꝑtis. oratores ad
marcellum mittunt. nichil petentes a¬
luid ꝗͣ incolumitatẽ sͥ lib̃isq suis:
Marcellus consilio aduocato. & adhibitis
etiam siracusanis qui ꝑ seditionespul¬
hieronis. ꝗͣ paucos his annis maleficia
eoꝵ qͥ siracusas tenuerint erga p̃ .R̃. eẽ:
federumq ruptoꝵ ipsos ab se grauiores
se. S quidem t̾cium annum cir cum
captam et opp̃ssam tenerent: Qͥd potu¬
erint siracusani facere. extimplo uł eos
s forte consilium sͥ omniũ laboꝵ ꝑicu¬
loꝵq circa menia siracusana t̾ra mari¬
Inde questor cum p̃sidio ad nassum et
accipiendã pecuniã regiam custodien¬
damq missus: Diripienda militi da¬
ta est: C ustodib diuisis ꝑ domos eoꝵ
qui intra p̃sidia romana fuerunt:
Cum multa ire auaritie fecda exempla
edentur. archimedem memorie ꝓditũ ẽ
discursu diripiendũ militũ ciere potat
intentũ formis quas impuł uere descͥp¬

Expanded text:
tu portis Achradinae apertis oratores ad tu portis Achradinae apertis oratores ad Marcellum mittunt, nihil petentes aliud quam incolumitatem sibi liberisque suis. Marcellus consilio aduocato et adhibitis etiam Syracusanis qui per seditiones pulHieronis quam paucis his annis maleficia eorum qui Syracusas tenuerint erga populum Romanfoederumque ruptorum ipsos ab se grauiores se. se quidem tertium annum circumscaptam et oppressam tenerent. quid potuerint Syracusani facere, exemplo uel eos sed forte consilium. sibi omnium laborum periculorumque circa moenia Syracusana terra mariinde quaestor cum praesidio ab Naso ad accipiendam pecuniam regiam custodiendamque missus. urbs diripienda militi data est custodibus divisis per domos eorum qui intra praesidia Romana fuerant. cum multa irae, multa avaritiae foeda exempla ederentur, Archimeden memoriae proditum est discursu diripientium militum ciere poterat, intentum formis quas in pulvere descrip