comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenias. Qd̾ sisemel adusarios exinde pelle cepi¬
accedentibꝰ cuis indubitatã uictoriã ꝯseq̃ris. ⁊
pars ex̃citꝰ tui qmͣ abhoste submou̾as sec̃a dura¬
uit. Ad similitudinẽ ã .a. litt̾e ł libelle fabͥlis a¬
cies inħ dimicandi gn̾e ꝯponunt᷑. Qd sitͥ pͥorad¬
ũsariꝰ fec̾it. illos qͦs pꝰ aciẽ suꝑ nũarios dixins dbe
poni cã eqͥces qmͣ pedices adsinistrũ cuũ colliges.
cornu. ⁊ sic adu̾sario resistis magnis uiribꝰ ne arte
explanabo. Si qñ alã sinistm longehũis meliorẽ.
tc̃ ei fortissimos eqͥtes peditesq coniunge.⁊ incõ¬
gͣssu ip̃am pͥmã applica ad alã hostiũ dextmͣ ⁊q̃¬
cũ poces adu̾sarũ dextm partẽ pelłe ⁊ cͥcũ ire festi¬
na. Cuã ã aliam ex̾citus partẽ inqͣ dec̾iores bella¬
tores hr̃e te nosti. asmnist᷑ illiꝰ longissime seꝑa ne
orem dexcrũ cornu hũerit. ⁊ culonge fortiorẽ sini¬

Expanded text:
pervenias. Quod si semel adversarios exinde pellere cpervenias. Quod si semel adversarios exinde pellere caccedentibus tuis indubitatam victoriam consequeris et pars exercitus tui quam ab hoste submoveris secura durabit. Ad similitudinem autem A litterae vel libellae fabrilis acies in hoc dimicandi genere componuntur. Quod si tibi prior adversarius fecerit, illos quos post aciem supernumerarios diximus debere poni, tam equites quam pedites, ad sinistrum tuum colliges cornum, et sic adversario resistes magnis viribus, ne arte explanabo. Si quando alam sinistram longe habueris meliorem, tunc ei fortissimos equites peditesque coniunge et in congressu ipsam primam applica ad alam hostium dextram, et quantum potes adversarii dextram partem pellere et circumire festina; tuam autem aliam exercitus partem, in qua deteriores bellatores habere te nosti, a sinistra illius longissime separa, ne miorem dextrum cornum habuerit et tu longe fortiorem sini
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiti armoꝵ ñ optimũ uidicant. q c̃ inꝑlixo spatio
aliqͥ in medio ł sinꝰ aut c̾uat᷑a. fit in eo loco acies
fregnt᷑ irrumpit᷑ ptea si multitudine adũsanꝰ
antecedet alatĩbꝰ. aut dextram aut sinistrã alã
qui ꝓcuirant hostemq sustineant. ħ gn̾e solꝰ dͣ¬
br conflig̾ẽ qui ⁊ płes ⁊ fortes hu̾erit bellatores.
Ex utͦq cornu hostem cͥcumueniat. ⁊ qͣi insinum
sui concludat ex̃citꝰ. Scdã depugnatio ẽ publi¬
ca qmͣ płimis melior. inqͣ si paucos strenuos loco
idoneo ordinaũis ⁊̃ simultitudine hostiũ ⁊ uͥcute
t᷑beris. tñ poc̾is reportare uictoriã. hꝰ cał ẽ modꝰ.
alã cuã adextra adu̾sarii longiꝰ separab̾. neł miꝰ¬
sinistre ale illiꝰ unges ⁊ ibi pͥmũ inchoa p̾lium.
ita ut c̃ eqͥcibꝰ optimis ⁊ ꝓbatissimis peditibꝰ sini¬
tͣm partẽ illiꝰ ad qmͣ ce uinx̃is agg̾diaris. atq cͥc̃¬
eas ⁊ decrudendo. acq suꝑcrendo adhostiũ cͣga

Expanded text:
o spatio aliquid in medio vel sinus aut curvatura fit et in eo loco acies frequenter inrumpitur. Praeterea, si multitudine adversarius antecedit, a lateribus aut dextram aut sinistram alam qui procurrant hostemque sustineant. Hoc genere solus debet confligere qui et plures et fortes habuerit bellatores, ut ex utroque cornu hostem circumveniat et quasi in sinum sui concludat exercitus. Secunda depugnatio est obliqua, plurimis melior; in qua si paucos strenuos loco idoneo ordinaveris, etiam si multitudine hostium et virtute turberis, tamen poteris reportare victoriam. Huius talis est modus. alam tuam a dextra adversarii longius separabis, ne vel missinistrae alae illius iunges, et ibi primum inchoa proelium, ita ut cum equitibus optimis et probatissimis peditibus sinistram partem illius, ad quam te iunxeris, adgrediaris atque circumeas et detrudendo atque supercurrendo ad hostium terga
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥbꝰ mis ꝓuidendum sit ne famẽ patiãt᷑ obsessi
Que species p̃parande sint ꝓ defensione muroꝵ
Qͥd fatiendũ sit si neruoꝵ defũit copia
qͥd fatiendũ ne aq̃ inopiã patiant᷑ obsessi.
Si sal defuert.¬
Qd faciendũ c̃pͥmo impetu uenit᷑ ad muros.
Enũato machinar̃ quibꝰ muri oeceupantuꝵ
De ariete. falce. cestudine.
De uineis. de pluteis. de aggere.
De MUESA LIE¬
UII De turrib ambulatorus.¬
I Qũeadinodũ ambulacoria t̾ris possit ĩcendi
Qm̃admodũ altitudo maris addatur.
Qͦ pacto suffodiat᷑ t̾ra ut machina noc̾e nilpsit
De scalis. sambuca. erostra. & tollennone.
De balistis. onagͥs. Scorpionibꝰ. artubalistis
fustibał. fundis. ꝑ qͥ torm̃ta defendit᷑ muris.¬
II. Adu̾sum arietes prosunt culcitate laq̃i lupi
columpne grauiores.¬
IIII De cuniculis perquos aut murus defodicur
aut ciitas penetratur.
Quid facere debeant oppidani. si hostes in¬
ruperint ciuicatem.
Que sit adhibenda caucela ne hostes fuitĩ
occupent murum.

Expanded text:
 providendum sit ne famem patiantur obsessiVIII Quae species praeparandae sint pro defensione murorumVIIII Quid faciendum sit si nervorum defuerit copiaX Quid faciendum ne aquae inopiam patiantur obsessiXI Si salo impetu venitur ad murosXIII Enumeratio machinarum quibus muri oppugnanturXIIII De ariete falce testudineXV De vineis, de pluteis, de aggereXVI De musculisXVII De turribus ambulatoriisXVIII Quemadmodum ambulatoria turris possit incendiXVIIII Quemadmodum altitudo muris addaturXX Quo pacto suffodiatur terra ut machina nocere nil possitXXI De scalis sambuca exostra et tollenoneXXII De ballistis onagris scorpionibus arcuballistis fustibalis fundis, per quae tormenta defenditur murusXXIII Adversum arietes prosunt culcitae laquei lupi columnae gravioresXXIIII De cuniculis, per quos aut murus deponitur aut civitas penetraturXXV Quid facere debeant oppidani si hostes inruperint civitatemXXVI Quae sit adhibenda cautela ne hostes furtim occupent murumXXVII
Abbreviated transcription (Latin):
iburnis aũ que in campania stabant erant cli¬
pfectus classis misenantiũ pͥerat. Eas uͦ qͥionio
mari locate fũant. p̾fectꝰ classis rauennantium
retinebar. sub quibꝰ erant deni t̾bun ꝑ cohortes
singulas constituti. Singłe ã lib̾ne singłos nauar¬
cos ÷. quasi nauicłarios habebant. qui exceptis ce¬
c̃is nautar̃ officiis gubnatoribꝰ. acq remigibꝰ ⁊ mi¬
licibꝰ ex̃cendis cotidianam curã. ⁊ iugẽ exhibebant
industriam.

Expanded text:
iburnis autem quae in Campania stabant praefectus classis Misenatium praeerat, eas vero quae Ionio mari locatae fuerant praefectus classis Ravennatium retinebat; sub quibus erant deni tribuni per cohortes singulas constituti. Singulae autem liburnae singulos navarchos, id est quasi navicularios, habebant, qui excepti ceteris nautarum officiis gubernatoribus atque remigibus et militibus exercendis cotidianam curam et iugem exhibebant industriam.
Abbreviated transcription (Latin):
ire. qmͣ inoptimo itin̾e ꝑicłm sustin̾e. p̾c̾ea nosse
debemꝰ hostiũ ꝯsuecudinẽ. utrũ nocte an incipi¬
ente die aut hora reficiendi lassis suꝑuenire cõ¬
sueu̾int ⁊ id uitare qͥ illos facturos putamꝰ ex mo¬
re. Iã uͦ utrũ peditibꝰ an eqͥtibꝰ utrũ contatis ansa¬
gitariis ampliꝰ ualeant. utrũ nũo hominũ an
armoꝵ munitione p̾cellant scire nos conueñ ⁊ or
penuria obsit euntibꝰ. nehieme difficiles anin¬
uie occ̃rant paludes maioresq correntes ⁊ impe¬
dito itin̾e circũueniat᷑ ex̃cit᷑ pꝰqmͣ addestinata.
si adu̾sarioꝵ ĩꝑitiał dissimulat̾o occasionẽ nobis
decdłit. ñ oporcet omitti. s explorare sollicite. ꝓdi¬
tores ac t̾nsfugas in uicare: ut qͥd hostis moliat᷑
inp̾senti ł infucm̃ possimꝰ agnosce. Paratiᷤ¬
ꝙͥ equitibꝰ ac leui armat᷑a ambulantes eosd̾
łpabula iuictũꝙ querentes in ꝓuiso t̾rore

Expanded text:
erire quam in optimo itinere periculum sustinere. Praeterea nosse erire quam in optimo itinere periculum sustinere. Praeterea nosse debemus hostium consuetudinem, utrum nocte an incipiente die an hora reficiendi lassis supervenire consueverint, et id vitare quod illos facturos putamus ex more. Iam vero utrum peditibus an equitibus, utrum contatis an sagittariis amplius valeant, utrum numero hominum an armorum munitione praecellant, scire nos convenit et ostate aquae penuria obsit euntibus, ne hieme difficiles aut inviae occurrant paludes maioresque torrentes et impedito itinere circumveniatur exercitus priusquam ad destinata si adversariorum imperitia vel dissimulatio occasionem nobis dederit, non oportet amitti, sed explorare sollicite, proditores ac transfugas invitare, ut quid hostis moliatur in praesenti vel in futurum possimus agnoscere, paratisque equitibus ac levi armatura ambulantes eosdem vel pabula victumque quaerentes inproviso terrore
Abbreviated transcription (Latin):
inc̃cedentibꝰ int̾rumpat᷑ acies aut c̾te cenuet᷑ sõ¬
tinuo .Ni. hostes int̾ ꝓlata ꝑuadũt. p̃ponendigͦ st̃
ex̃citatissimi campidoctores uicarii łcͥbuni qui ala¬
criores retardent ⁊ pigrꝰ incedentes accełare cõpel¬
lant. Nam qui multũ p̾cesserint suꝑuentu fc̃o ñ
tã redire qmͣ effug̾e cupiunt. Quiuͦ extͣmi suntd̃¬
serti asuis. uihostiũ ⁊ pͥa desꝑatione suꝑant᷑. Sci¬
endũ. ⁊̃ qd̾ adu̾sarii inhis locis q̃s oportuna incel¬
ligunt subsessas. occultiꝰ collocant. ł aꝑto marte
impetũ faciunt. S ne secreta noceant: ducis p̾stat
incdustria. que om̃ia pͥꝰ conueñ explorare. dep̾hñsa
parabat infeire. Aꝑta ãuis si p̃paret᷑ ĩmontibꝰ alti¬
ora loca p̾missis sunt subsidiis. occupanda. ut hoᷤ¬
tis cũ aduen̾it reꝑiat᷑ inferior nec audeat obuia¬
re cũ tã afronce qmͣ supͣ caput suũ cernat arma

Expanded text:
incedentibus interrumpatur acies aut certe tenuetur; conincedentibus interrumpatur acies aut certe tenuetur; continuo enim hostes interpolata pervadunt. Praeponendi ergo sunt exercitatissimi campidoctores vicarii vel tribuni, qui alacriores retardent et pigrius incedentes accelerare compellant. Nam qui multum praecesserint superventu facto non tam redire quam effugere cupiunt, qui vero extremi sunt deserti a suis vi hostium et propria desperatione superantur. Sciendum etiam quod adversarii in his locis quae sibi oportuna intellegunt subsessas occultius collocant vel aperto Marte impetum faciunt. Sed ne secreta noceant ducis praestat industria, quem omnia prius convenit explorare. Deprehensa parabat inferre. Aperta autem vis si praeparetur in montibus, altiora loca praemissis sunt praesidiis occupanda, ut hostis, cum advenerit, repperiatur inferior nec audeat obviare, cum tam a fronte quam supra caput suum cernat armat
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate subita. q̃ conterrent. ꝓuisa ñ solent ẽẽ
formidini. Antiqui dilectissimi p̃cauebant. ne
calonibꝰ int̾dũ uulñatis int̾dũ tim̃tibꝰ ⁊ sagina¬
barent᷑. Ne disꝑsi longiꝰ aut cõglobati ampliꝰ
bdam signis ordinanda duxert̃. Deniq exip̃i
calonibꝰ quos galiarias uocant idoneos ac ꝑitoᷤᷤ
usi legebant. qͦs ñ ampliꝰ qm̃ ducentis sagina¬
riis puerisq p̾fic̾ent. Hisq uexilla dabant. ut sci¬
rent ad quas signa deb̾ent impedim̃ta collige:
si ꝓpugnatores abimpedim̃tis laxam̃to aliquo
diuidunt᷑. ne constipati ledant᷑ inp̾lio ambulã¬
te excitu ut locoꝵ uarietas inuenerit ita defen¬
sionis r̃o uariat᷑. Nam in campis patentibꝰ eqͥce
mag̾ solent ĩpugnare qmͣ pedites. at uͦ in lociꝰ
siluestͥbꝰ ł montuosis siue palustͥb̾ pedestres
mag̃ formidande sunt copie. Illd̾ q uitand̾ ne
ꝑ neglign̾tiam aliis festinantibꝰ aliis cardius

Expanded text:
cessitate subita conterrent, provisa non solent esse cessitate subita conterrent, provisa non solent esse formidini. Antiqui diligentissime praecavebant ne a calonibus interdum vulneratis interdum timentibus et sagmarbarentur, ne dispersi longius aut conglobati amplius nta sub quibusdam signis ordinanda duxerunt. Denique ex ipsis calonibus, quos galiarios vocant, idoneos ac peritos usu legebant quos non amplius quam ducentis sagmariis puerisque praeficerent, hisque vexilla dabant, ut scirent ad quae signa deberent impedimenta colligere. Sed propugnatores ab impedimentis laxamento aliquo dividuntur, ne constipati laedantur in proelio.Ambulante exercitu, ut locorum varietas evenerit, ita defensionis ratio variatur. Nam in campis patentibus equites magis solent impugnare quam pedites; at vero in locis silvestribus vel montuosis sive palustribus pedestres magis formidandae sunt copiae. Illudque vitandum, ne per neglegentiam aliis festinantibus aliis tardius
Abbreviated transcription (Latin):
ploratorib noctibꝰ qmͣ diebꝰ. Nam quodamm ip̃e
sui ꝓditor inuenit᷑. cuiꝰ speculator fu̾it ab adu̾sa¬
riis comp̾hñsus. Omi gͦ equites it̃ arripiant. iñ
pedites. impedim̃ta. saginarii. calones. uehicu¬
laq inmedio collocent᷑. ita ut expedita parspe¬
ditum ⁊ equitũ subsequat᷑. Nam ambulantibꝰ
int̃dum quid̾ afronte qͣ freqñtiꝰ a tergo suꝑuẽ¬
tus infert᷑. a laribꝰ qͦ pari armatoꝵ manu ĩpe¬
dim̃ta claudenda sunt.Nã insidiatores in alio lo¬
p̃cipue seruandũ ẽ ut ea pars adqmͣ hostis uẽ¬
turus credit᷑ oppositis lectissimis equitibꝰ ⁊ leui
armat᷑a. necñ ⁊̃ peditibꝰ sagitariis munat᷑. qd̾
siundiq cutũfundunt᷑ inimici undiq debent
p̃parata ẽe subsidia. Neuͦ repentinꝰ tumultꝰ am¬
plius noceat. añ cõmonendi sunt milices. ut pa¬
rati sint animo ut arma in manibꝰ hãnt. In ne¬

Expanded text:
ploratores noctibus quam diebus; nam quodammodo ipse ploratores noctibus quam diebus; nam quodammodo ipse sui proditor invenitur cuius speculator fuerit ab adversariis comprehensus. Primi ergo equites iter arripiant, deinde pedites; impedimenta sagmarii calones vehiculaque in medio collocentur, ita ut expedita pars peditum et equitum subsequatur. Nam ambulantibus interdum quidem a fronte sed frequentius a tergo superventus infertur. A lateribus quoque pari armatorum manu impedimenta claudenda sunt; nam insidiatores transverpraecipue servandum est, ut ea pars ad quam hostis venturus creditur oppositis lectissimis equitibus et levi armatura nec non etiam peditibus sagittariis muniatur. Quod si undique circumfunduntur inimici, undique debent praeparata esse subsidia. Ne vero repentinus tumultus amplius noceat, ante commonendi sunt milites ut parati sint animo, ut arma in manibus habeant: in ne
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ credet se scire que nescit. S caucele capd̾ est
ut ad que loca ł quibꝰ itiñibꝰ sic ꝓfecturꝰ ex̾ci¬
cusi gnoret᷑ Tucisimũ namꝙ ĩ expedicioibꝰ
credit᷑ facienda nesciri. Obħ ueteres immo¬
tauri signum in legionibꝰ habuerunt. ut q̃¬
admodũ ille in intimo ⁊ secretissimo laborĩ¬
tho abditꝰ ꝑhibet᷑. ita ducis consiliũ semꝑes
sec occultũ. Secur̃ it̾ agit᷑. qd̾ agñdũ hostes
minime suspicant᷑. uerũ quia exploratores
altͥnsetus missi ꝓfectionẽ suspicionibꝰ ł occłis
dep̾hñdunt ⁊ int̾dũ tͣnsfuge ꝓdicoresq nõ
desunt quemad̾m occiuri ingruentibꝰ debe¬
at intimet᷑. Dux cũ agmine ex̃citꝰ ꝓfecturus
fidelissimos argutissimosq cũ equis ꝓbacissimiᷤ
mittat qui loca ꝑ que it̃ fatiendũ est in ꝓgreᷤ¬
su ⁊ at̾go dextra leuaq ꝑlustrent ne aliquaᷤ
adũsarii moliant᷑ insidias. Tuciꝰ ã oꝑant᷑ ex¬

Expanded text:
et credit se scire quae nescit. Sed cautelae caput eset credit se scire quae nescit. Sed cautelae caput esquae loca vel quibus itineribus sit profecturus exercitus ignoretur; tutissimum namque in expeditionibus creditur facienda nesciri. Ob hoc veteres Minotauri signum in legionibus habuerunt, ut quemadmodum ille in intimo et secretissimo labyrintho abditus perhibetur, ita ducis consilium semper esset occultum. Securum iter agitur quod agendum hostes minime suspicantur. Verum, quia exploratores altrinsecus missi profectionem suspicionibus vel oculis deprehendunt et interdum transfugae proditoresque non desunt, quemadmodum occurri ingruentibus debeat intimetur. Dux cum agmine exercitus profecturus fidelissimos argutissimosque cum equis probatissimis mittat qui loca per quae iter faciendum est in progressu et a tergo, dextra laevaque perlustrent, ne aliquas adversarii moliantur insidias. Tutius autem operantur ex
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpta. Ita ut locoꝵ int̾ualla. ñ solũ passuũ
nũo s ⁊̃ uiar̃ qualitates ꝑdiscat. compn̾dia
diũticła. montes. flumina adfidẽ descͥpta
consicłẽt usq eo ut sollertiores duces itinera¬
ria ꝓuinciar inqͥbꝰ nec̾itas gerebat᷑ ñ tm̃ an
notata s ⁊̃ picta habuisse firment᷑ ut ñ so¬
lum consilio mentis: uerũ aspectu occuloꝵ
uiã ꝓfec̾turus elig̾et. adħ aprudentiorib̾ ⁊
honoratis ac locoꝵ ignara seꝑatim debr unu̾¬
subꝑicło eligñdũ uiar̃ duces idoneos scien¬
tesq ꝑcipere eosq custodie mancipare. ad¬
dita pene ostentatione. ł p̃mii. Erunt .N. uti¬
les cũ intelligant ne fugiendi sibi copiã suꝑ¬
ẽẽ ⁊ fidĩ p̾miũ. ac ꝑfidie parata supplicia. ꝓui¬
dend̾ quoq ut sapientes exertitatiq querãt᷑
ne duoꝵ auc triũ error discͥmen pariat uni¬
uersis. Inc̾dũ ã imꝑita rusticitas pła ꝓmitti

Expanded text:
perscripta, ita ut locorum intervalla non solum passuum perscripta, ita ut locorum intervalla non solum passuum numero sed etiam viarum qualitate perdiscat, compendia deverticula montes flumina ad fidem descripta consideret, usque eo ut sollertiores duces itineraria provinciarum in quibus necessitas gerebatur non tantum adnotata sed etiam picta habuisse firmentur, ut non solum consilio mentis verum aspectu oculorum viam profecturus eligeret. Ad hoc a prudentioribus et honoratis ac locorum gnaris separatim debet univulo eligentium viarum duces idoneos scientesque percipere eosque custodiae mancipare addita poenae ostentatione vel praemii; erunt enim utiles cum intellegant nec fugiendi sibi copiam superesse et fidei praemium ac perfidiae parata supplicia. Providendum quoque ut sapientes exercitatique quaerantur, ne duorum aut trium error discrimen pariat universis; interdum autem imperita rusticitas plura promittit
Abbreviated transcription (Latin):
uis ad similicudiñe tumbiũ siurgit hostiũ ꝙ¬
ꝓdit aduentũ. Simiłr si diuise sint copie:
ꝑ noctem flãmis ꝑ diem fumo sig̾cant. soci¬
is qͣ alit̃ ñ pͥ nuntiari aliqnͣti in castelloꝵ au̾
urbium turribꝰ ad pñdunt tͣbes quibꝰ aliqñ
erectis aliqũ depositis indicant q̃ gerunt᷑.
Si. Qnͣca sic seruanda cautela cũ uicinis
initi ñibꝰ qm inip̾a acie ꝑicła sołe contig̾e.
Nam inconflictu armati sunt om̃s ⁊ hostem
cominꝰ uident ⁊ adpugnandũ animo ueni¬
unt.: p̃parati. Initin̾e minꝰ armatꝰ minꝰq at¬
tentꝰ ẽ miles. ⁊ suꝑuentꝰ impetus ł fraudes.¬
subsesse repente curbat᷑ idõ om̃i cura om̃i¬
q diligñtia ꝑman̾e dux debr neꝓficiscẽs
patiat᷑ incursũ . ł facile ac sine dampno re¬
pellat inlatũ. pͥmũ itin̾aria om̃iũ segionũ
in quibꝰ bellũ gerit᷑ plenissime debr hr̃e ꝑ

Expanded text:
vis ad similitudinem nubium surgit hostiumqvis ad similitudinem nubium surgit hostiumqodit adventum. Similiter, si divisae sint copiae, per noctem flammis, per diem fumo significant sociis quod aliter non potest nuntiari. Aliquanti in castellorum aut urbium turribus appendunt trabes, quibus aliquando erectis aliquando depositis indicant quae geruntur. VI QVANTA SIT SERVANDA CAVTELA CVM VICINIS in itineribus, quam in ipsa acie, pericula solere contingere: nam in conflictu armati sunt omnes et hostem comminus vident et ad pugnandum animo veniunt preparati. In itinere minus armatus, minusque attentus est miles et superveniente impetu vel fraude, repente turbatur. Idque diligentia providere dux debet ne proficiscens patiatur incursum vel facile ac sine damno repellat inlatum. Primum itineraria omnium regionum in quibus bellum geritur plenissime debet habere
Abbreviated transcription (Latin):
arte spintum qu̾e canentes flatus emittit
auditum. Nam indubitatis ꝑħ sonis agnõ¬
cit ex̃cit᷑ ucrum stare .ł ꝓg̾di ancerte reg̃¬
di oporteat. Ucrũ longe ꝑ seqͥ fugientes: an
receptui can̾e. Multa signa sunt. aquile.
dracones. uexilla. flammule. tufe.pinne. qͦ¬
cumq enĩ ħ ferri uisserit ductor: necẽe est
signũ suum comitantes milites ꝑgant. St̃
⁊ alia multa signa. que dux belli inequis
aut in indum̃tis ⁊ in ipsis armis. ut dinosca¬
t᷑ hostis: p̃cipit custodiri. p̃terea manu aͥd
ł flagello more barbarico ł c̃ta mota ueste¬
qua utit᷑ significat. q̃ om̃ia insedibꝰ initinii¬
bꝰ. in om̃i ex̃citatione castrense uniuĩsi mili¬
tes ⁊ seqͥ ⁊ intellig̾e consuescant. Continuus
enĩ usus nec̃arius ur̃ inpace. eius rei q̃ inp̃lis
cõfusione seruanda sit. It̃ mutũ et cõmune
signũ ẽ qͦciens ꝓficicente curba excitatꝰ pul¬

Expanded text:
arte spiritu quem canentis flatus emittit arte spiritu quem canentis flatus emittit auditur. Nam indubitatis per haec sonis agnoscit exercitus utrum stare vel progredi an certe regredi oporteat, utrum longe persequi fugientes an receptui canere. Muta signa sunt aquilae dracones vexilla flammulae tufae pinnae; quocumque enim haec ferri iusserit ductor, eo necesse est signum suum comitantes milites pergant. Sunt et alia muta signa quae dux belli in equis aut indumentis et in ipsis armis, ut dinoscatur hostis, praecipit custodiri. Praeterea manu aliquid vel flagello more barbarico vel certe mota qua utitur veste significat. Quae omnia in sedibus, in itineribus, in omni exercitatione castrensi, universi milites et sequi et intellegere consuescant. Continuus enim usus necessarius videtur in pace eius rei quae in proelii confusione servanda sit. Item mutum et commune signum est quotiens proficiscente turba excitatus pul
Abbreviated transcription (Latin):
cdoriam ꝓficit qmͣ monatis obcẽꝑare sig¬
noꝵ.Nam cum uoce. sola int̾ p̃lioꝵ tumul
regi multitudo ñ possit ⁊ cũ ꝓ net̾itate re¬
rum pła extemꝑe iubenda atq fatienda sit̃.
antiquis om̃iũ gñtiũ usus inueñ qͦmͦ qͥ solꝰ
Uux utile uidicass ꝑ signa cotus agnosc̾et &
sequeret᷑ exertitꝰ. Ta itaq gn̾a constat ẽẽ sig¬
noꝵ uocalia. seinuiocalia. muta. quoꝵ uocali¬
a ⁊ semuiocalia ꝑcipiunt᷑ auribꝰ. muta uͦ re¬
ferunt᷑ ad occłos. Uocalia dñr que uoce hu
b̾cũ. triumphꝰ imꝑatoris ⁊ alia quetumq uo¬
luerit dare isqui in ex̾citu ht̃ maximã pote¬
tatem. Sciend̾ tñ ẽ ista uocalia cotidie deb̾e
uariari. ne exusu signũ hostes agnoscant. ⁊
explorantes int̾ nr̃os u̾sent᷑ impune. Semi¬
uocalia sunt que ꝑtubam. aut cornua au̾
bucinam: dant᷑. Tuba que directa ẽ applła¬
t̃. Bucina que insemet ereo circulo frectit᷑.
Cornu qͣexuris ag̾stibꝰ argñto nexũ tẽꝑato

Expanded text:
ctoriam proficit, quam monitis obtemperare signorum; nam cum voce sola inter preliorum tumultus regi multitudo non possit. Et cum pro necessitate rerum, plura ex tempore iubenda atque facienda sint, antiquus omnium gentium usus invenit quomodo quod solus dux utile iudicasset per signa totus agnosceret et sequeretur exercitus. Tria itaque genera constat esse signorum, vocalia semivocalia muta; quorum vocalia et semivocalia percipiuntur auribus, muta vero referuntur ad oculos. Vocalia dicuntur quae voce hbiscumʼ ‘triumphus imperatorisʼ et alia quaecumque voluerit dare is qui in exercitu habet maximam potestatem. Sciendum tamen est ista vocabula cotidie debere variari, ne ex usu signum hostes agnoscant et explorantes inter nostros versentur impune. Semivocalia sunt quae per tubam aut cornum aut bucinam dantur. Tuba quae directa est appellatur, bucina quae in semet aereo circulo flectitur, cornu quod ex uris agrestibus, argento nexum, temperato
Abbreviated transcription (Latin):
cias. siũ curtiꝰ. asinist᷑ boreas .i. aquilo. hii sepe singłi
int̾dũ duo. magnis ã cempestatibꝰ ⁊ cres parit̾ flare
consueuerunt. hoꝵ impetu maria qͥ sua sponte tͣn¬
dit᷑. ⁊ rursũ inꝓcellas serena mucant᷑. Nam sccło ĩspi¬
ramine optatos classis inuenit porcus. Adu̾so: stare
ł reg̾di. aut discͥmen sustiñe ꝯpłłit᷑. E idõ difficile
naufragium ꝑculit. qui uencoꝵ rõnẽ diligñt̃ in¬
Sequit᷑ m̃siũ dier̃q tͣctatꝰ. Neq .N. integͦ anno uis
atq acerbitas maris patitur nauigantes.S quidã m̃¬
ses aptissimi. quidã dubii reliqui classibꝰ intͣctabileᷤ
sunt. Lege nat᷑e phagnite decursũ .i. post orcum:
phadũ. a die.uͦi. kłar̃ ianuarii usq in au̾cturi orcũ.

Expanded text:
cias sive cyrcius, a sinistra boreas, id est aquilo. Hi sepe singuli interdum duo, magnis autem tempestatibus et tres pariter flare consueverunt. Horum impetu maria, que sua sponte tranditur et rursum in procellas serena mutantur: nam secundo spiramine optatos classis invenit portus; adverso, stare vel regredi, aut discrimen sustinere compellitur. Et ideo difficile naufragium pertulit, qui ventorum rationem diligenter inur mensum dierumque tractatus. Neque enim integro anno vis atque acerbitas maris patitur navigantes, sed quidam menses aptissimi, quidam dubii, reliqui classibus intractabiles sunt lege naturae.Pachnitaedecurso, id est post ortum Pleiadum, a die .vi. Kal. Iun. usque in Arcturi ortum,
Abbreviated transcription (Latin):
leriq rei milicaris ignari pleniorẽ mecci
uictoriã credunt. si adu̾sarios aut locoꝵ ang̾tii
aut armatoꝵ multicudine cͥcum dedint ut adi¬
tum ñ inueniant abscedendi. S clausis ex deᷤ¬
patione crescet audatia: ⁊ cũ spei nicħ ẽ sumi
arma formido. Libent̃ cup̃ cõmori: qui sñ du¬
bio scic: se ẽe morit᷑m. Idõq scipionis laudata
sententia ẽ: qui dix̃ uiã hostibꝰ qua fug̾e̾nt mu¬
niendã. Nam c̃ abscedendi adicu patesc̾o m̃tes
cudũ crucidant᷑ nec inseqñtiũ ullũ ꝑicłm ẽ. cũ
uicti qͥbꝰ defendi potuerant arma ꝯũtint. hoc
gñe qnto maior fũit tanto facilꝰ nulticudo ꝑst̃¬
nit᷑. Neq enĩ ibi requirendꝰ ẽ nũis. ubi animꝰ se¬
mel t̾ritꝰ. ñ tam cela hostium cup̃ declinare qmͣ
uultum. Cetm clausi lici exigui nũo ⁊ infirmi
uiribꝰ. ħ ipso tñ sunt hostibꝰ pares. qr desꝑantessci¬

Expanded text:
lerique rei militaris ignari pleniorem lerique rei militaris ignari pleniorem victoriam credunt si adversarios aut locorum angustiis aut armatorum multitudine circumdederint ut aditum non inveniant abscedendi. Sed clausis ex desperatione crescit audacia, et cum spei nihil est sumit arma formido. Libenter cupit commori qui sine dubio scit se esse moriturum. Ideoque Scipionis laudata sententia est, qui dixit viam hostibus qua fugerent muniendam. Nam cum abscedendi aditu patefacto mentecudum trucidantur, nec insequentium ullum periculum est, cum victi quibus defendi potuerant arma converterint. Hoc genere, quanto maior fuerit, tanto facilius multitudo prosternitur; neque enim ibi requirendus est numerus ubi animus semel territus non tam tela hostium cupit declinare quam vultum. Ceterum clausi, licet exigui numero et infirmi viribus, hoc ipso tamen sunt hostibus pares, quia desperantes sci
Abbreviated transcription (Latin):
que loci bñficio adiuuat dimicancẽ. Inhͣ
quoq ⁊ c̃ paucioribꝰ ⁊ c̃ minꝰ fortibꝰ pot̾is adũsa¬
riũ sustin̾e. ħ ẽ simontẽ. aut mare. aut flum̃.
aut lac̃ aut ciuitatẽ. aut paludes. aut abrup¬
ta in una parte hãs. ex qͣ hostes ñ pꝰsint acced̾e
relictũ ex̾citum cuum. directa acie ordines. S
in illa q̃ municonẽ ñ ht̃ om̃s equites ⁊ ferenta¬
rios ponas. Tunc secitrus ꝓ cuo arbitͥo cũ ho¬
te confligis. qr ab una parte loci nat᷑a te mu¬
niet. ab alia dupplex ꝓpe ponit᷑ eqͥtatꝰ. Illd̾ tñ
obseruand̃ ẽ. qͦ nicħ meliꝰ inuenit᷑. ut siue dexͦ
cornu solo pugnare uolũis ibi fortissimos pona.
siue de sinistͦ: ibi strenuissimos colloces. sine in
incuneo ex̃cicatissimos ordines bellatore: Uictoria
enĩ ꝑ paucos fieri consueuit. Tantũ ẽ ut electi a
duce sapientissimo inhis locis inqͥbꝰ ro ⁊ utilita
postulat ordinent᷑ ixii. Uiam abscedendi hosti¬
bus dandam ut deleant faciliuis fugientec.¬

Expanded text:
ntem. In hac quoque et cum paucioribus et cum minus fortibus poteris adversarium sustinere. Hoc est, si montem aut mare aut flumen aut lacum aut civitatem aut paludes aut abrupta in una parte habeas, ex qua hostis non possit accedere, reliquum exercitum tuum directa acie ordines, sed in illa ala quae munitionem non habet omnes equites et ferentarios ponas. Tunc securus pro tuo arbitrio cum hoste confligis, quia ab una parte loci natura te munit, ab alia duplex prope ponitur equitatus. Illud tamen observandum est, quo nihil melius invenitur, ut, sive de dextro cornu solo pugnare volueris, ibi fortissimos ponas, sive de sinistro, ibi strenuissimos colloces, sive in in cuneo exercitatissimos ordines bellatores. Victoria enim per paucos fieri consuevit. Tantum est ut electi a duce sapientissimo in his locis in quibus ratio et utilitas postulat ordinentur. XXI VIAM ABSCEDENDI HOSTIBVS DANDAM VT DELEANTVR FACILIVS FVGIENTES P
Abbreviated transcription (Latin):
cimicance actiaco p̾lio. cum lib̾noꝵ naues aipcilus
p̃cipue uictus fuiss anconꝰ exꝑim̃to tanti c̾tanũs
patuit lib̾noꝵ naues cet̾is aptiores. Gͣ similitudi¬
nẽ ⁊ nom̃ usurpati. adeardẽ instar classem roma¬
ni pͥncipes cecuerunt. Lib̾nia namq dalmatiçe
pars ẽ. diadertine subracens ciuitati. Cuiꝰ erẽplo

Expanded text:
icante Actiaco proelio, cum Liburnorum auxiliis praecipue victus fuisset Antonius, experimento tanti certaminis patuit Liburnorum naves ceteris aptiores. Ergo similitudine et nomine usurpato ad earundem instar classem Romani principes texuerunt. Liburnia namque Dalmatiae pars est Diadertinae subiacens civitati, cuius exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
ra loca querat equitibꝰ ⁊rẽ mag̃ ꝑpedites gerat.
Cum explorator hostium lacent̃ oberrat inca¬
stris. om̃s ad temptoria sua ꝑ diẽ redire iubean¬
t᷑ ⁊ statim dep̾hendit᷑ explorator. Cũ consilium¬
tuum cognou̾is adu̾sariis ꝓditũ depositionẽ
mutare ce conuenit. Quid fieri debeat tractato
cum multis. qͥd uͦ facturus sis cũ paucissimis ac fi¬
delissimis ł pociꝰ ipse tecum. Milites timor & pena
insedibꝰ corriget. in expeditione spes ac p̃mia fa¬
ciunt meliores. Boni duces publico c̃tamine ñ¬
qmͣ nisi ex occasione. aut nimia nec̃itate confli¬
gunt. Magna deposit̾o ẽ: hostẽ fame mag̃ ur¬
g̾e ꝗͣ ferro. De equitatu sunt multa p̾cepta s
c̃ hec pars milicie usũ ex̾citui armoꝵ gñe eqͦrũ
nobilicate ꝓfi̾it. exlibris nicħ arbitͦr colligẽ¬
dum. Comphensis: doctrina sufficiat. Quo gn̾e

Expanded text:
 quaerat et rem magis per pedites gerat. Cum explorator hostium latenter oberrat in castris, omnes ad tentoria sua per diem redire iubeantur, et statim deprehenditur explorator. Quo gentuum cognoveris adversariis proditum, dispositionem mutare te convenit. Quid fieri debeat tractato cum multis, quid vero facturus sis cum paucissimis ac fidelissimis vel potius ipse tecum. Milites timor et poena in sedibus corrigit, in expeditione spes ac praemia faciunt meliores. Boni duces publico certamine numquam nisi ex occasione aut nimia necessitate confligunt. Magna dispositio est hostem fame magis urgere quam ferro. De equitatu sunt multa praecepta; sed cum haec pars militiae usu exercitii, armorum genere, equorum nobilitate profecerit, ex libris nihil arbitror colligendum, cum praesens doctrina sufficiat. Dige
Abbreviated transcription (Latin):
łint̃ singłos orcdines in latũ debeant custodi
Explanato qualit̾ debeant acies Re. ntt¬
instrur: nc̃ podismũ m̃surãꝙ ipsiꝰ ordinationi
exponã. Inmille passibꝰ campi una acies mille
sescentos sexaginta. sex suscipiet pedices: ꝓpt̾ea q
singłi pugnatores t̃nos occupan̾t᷑. ¶d̾ sisex aciess
mille passibꝰ campi uolueris ordinare nouẽ milia
nongentos nonaginta sex pedites sunt nec̾arii Si
ũ cõphendit.s meliꝰ ẽ płes acies fac̾e qm̃ militẽ¬
ei spanz̃e. Senos pedes at̾go int̾ singłas acies inla¬
co aiximꝰ int̾patere deb̾e. ⁊ ipsibellatores stante
singłos optinent pedes. Idõꝙ sisexacies ordinau̾i¬

Expanded text:
vel inter singulos ordines in latum debeat custodivel inter singulos ordines in latum debeat custodiExplanato qualiter debeant acies instrui, nunc podismum mensuramque ipsius ordinationis exponam.In mille passibus campi una acies mille sexcentos sexaginta sex suscipit pedites, propterea quia singuli pugnatores ternos occupant pedes. Quod si sex acies in mille passibus campi volueris ordinare, novem milia nongenti nonaginta sex pedites sunt necessarii. um comprehendit; sed melius est plures acies facere quam militem spargere. Senos pedes a tergo inter singulas acies in latum diximus interpatere debere, et ipsi bellatores stantes singulos obtinent pedes; ideoque, si sex acies ordinave
Abbreviated transcription (Latin):
cant. qui dicebant᷑ leuis armat᷑a. Scientibꝰ gͦ e
stantibꝰ duobꝰ pͥmis ordmib. c̾ciũ ⁊ qͥrtũ orcdiẽ
ad ꝓuocandum cõmissilibꝰ ⁊ sagitis pͥmo loco
tinet bellũ. Inquarta acie ponebant᷑. int̾dũ car¬
robalista ⁊ manu balistarii. fundibalatores. fun¬
ditores. fustibalatores. qui fustibał lapides iaciũt.
decorio. tut̃q manu impuls: ꝓpe adinstar onagͥ
diriget sara fimditores sunt: qͥ fundis lino ł secis
fc̃is. hasenĩ dicunt ẽe mueliores contorto cira cap̃
brachio dirigunt sara. quib scuta deerant siue
lapioitꝰ manu actis. suĩ missilib̾ inħ ordine diui¬
tis ⁊ om̃i gñe. armoꝵ munitis bellatoubꝰ ceneba¬
f᷑ quos antiqui tͥarios appellabant. hũ ut reqͥeti.
⁊ integ̾ acrius inuadent hostes post ultimasa¬
cies sełe consueuerant. Siquid enĩ pͥmis ordini¬
bꝰ accidisset: dehoꝵ uiribꝰ reparationis spes
tium in acie int̾ singłos homines in longũ

Expanded text:
cant, qui dicebantur levis armatura. Sciendum ergo est cant, qui dicebantur levis armatura. Sciendum ergo est stantibus duobus primis ordinibus tertium et quartum ordinem ad provocandum cum missilibus et sagittis primo loco tinet bellum.In quinta acie ponebantur interdum carroballistae manuballistarii fundibulatores funditores. Fundibulatores sunt qui fustibalis lapides iaciunt. de corio, et utraque manu impulsus prope ad instar onagri dirigit saxa. Funditores sunt qui fundis lino vel setis factis—has enim dicunt esse meliores—contorto circa caput brachio dirigunt saxa. Quibus scuta deerant, sive lapidibus manu iactis sive missibilibus in hoc ordine dimitis et omni genere armorum munitis bellatoribus tenebatur, quos antiqui triarios appellabant. Hi ut requieti et integri acrius invaderent hostes, post ultimas acies sedere consueverant. Si quid etenim primis ordinibus accidisset, de eorum viribus reparationis spes tium in acie inter singulos homines in longum
Abbreviated transcription (Latin):
passibꝰ. mille sexcenti seraginta sexpedices ordinã¬
t᷑ in loc̃. ut nec acies int̾luceat ⁊ spatiũ sit arma
tͣctandi. Int̾ ordinẽ ã ⁊ ordinẽ a t̾go inlatũ sex pe¬
des distare uoluer̃t. ut hrent pugnantes spatiũ
accedendi. atq recedendi. Uehem̃tius enĩ c̃ salcu
c̃suq tela mittunt᷑ Inhis duobꝰ ordinibꝰ ⁊ etate ma¬
ti ⁊ usu confidentes ⁊ muniti ⁊̃ gͣuioribꝰ armis col¬
locant᷑. Hii enĩ aduicẽ muri nec ced̾e nͨ seqͥ aliqñ
cogñdi sunt. neordines cb̾ent. s uenientes adũsa¬
rios exciꝑe. ⁊ stando pugnãdoq repelłe ł fug̃e.
t̃ cius ordo disponit᷑ de armat᷑is uelocissimis. de
sagitariis uuenibꝰ. debonis iacłatoribꝰ. quos
ancea ferencarios nominabant. Quartꝰ idẽ or¬
do construit᷑ de scutatis expeditissimis. de sagit¬
tariis uinioribꝰ. de his qui alacͥt uerrutis. ł mat¬
tio barbuilis quas plumbatas nominant dimi-¬

Expanded text:
passibus mille sexcenti sexaginta sex pedites ordinanpassibus mille sexcenti sexaginta sex pedites ordinantur in longum, ut nec acies interluceat et spatium sit arma tractandi. Inter ordinem autem et ordinem a tergo in latum sex pedes distare voluerunt, ut haberent pugnantes spatium accedendi atque recedendi; vehementius enim cum saltu cursuque tela mittuntur. In his duobus ordinibus et aetate maturi et usu confidentes et muniti etiam gravioribus armis collocantur; hi enim ad vicem muri nec cedere nec sequi aliquando cogendi sunt, ne ordines turbent, sed venientes adversarios excipere et stando pugnandoque repellere vel fugare. Tertius ordo disponitur de armaturis velocissimis, de sagittariis iuvenibus, de bonis iaculatoribus, quos antea ferentarios nominabant. Quartus item ordo construitur de scutatis expeditissimis, de sagittariis iunioribus, de his qui alacriter verrutis vel mattiobarbulis, quas plumbatas nominant, dimi
Abbreviated transcription (Latin):
te congestꝰ occłos implt ⁊ claudit. ħ mom̃to eo qͦa
cies ordinant᷑ ⁊̃ imꝑiti uitare solent.S duci ꝓui¬
do cauend̾ ẽ infutm. ne pꝰ paululũ accedente die
noceat soł mucata ꝯuersione uentꝰ adũsus hora
solita eo pugnance nascat᷑. Ita gͦ constituunt or¬
dines. ut ħ pꝰ occipitiũ nr̃m sint. ⁊ sip᷑ fieri adũsa¬
rioꝵ impetant fatiẽ. acies dr̃ ex̃citus instructꝰ. frõs
que adilsus hostẽ spectat. ħ inpugna publica.
si sapient̃ disponit᷑ płimũ uiuat. si ita imꝑite q̃¬
us optimi bellatores sint mala ordinatiorne frã¬
gunt᷑. Instructõnis lex ẽ ut in pͥmo ex̾̃citati ⁊ uece̾ᷤ
milices collocent᷑. quos antea pͥncipes uocabant.
Inscło ordine cirtumdati catafractis sagutarii ⁊
optimi milites cũ spicuł ł lanceis: ordinent᷑. qͦspriꝰ
hastatos uocabant. Singłi ã armati in direc̾tũ t̃¬
nos pedes int̾ se occupare consueuer̃t. ħ ẽ ĩ mille

Expanded text:
o eo quo acies ordinantur etiam imperiti vitare solent, sed duci provido cavendum est in futurum ne post paululum accedente die noceat solis mutata conversio, ne ventus adversus hora solita eo pugnante nascatur. Ita ergo constituantur ordines ut haec post occipitium nostrum sint et si potest fieri adversariorum impetant faciem. Acies dicitur exercitus instructi frons quae adversum hostem spectat. Haec in pugna publica si sapienter disponitur, plurimum iuvat, si imperite, quamvis optimi bellatores sint mala ordinatione franguntur. Instructionis lex est ut in primo exercitati et veteres milites collocentur, quos antea principes vocabant, in secundo ordine circumdati catafractis sagittarii et optimi milites cum spiculis vel lanceis ordinentur, quos prius hastatos vocabant. Singuli autem armati in directum ternos pedes inter se occupare consuerunt, hoc est, in mille
Abbreviated transcription (Latin):
grestem incultamq
hominũ ininitio scli uitam a cominunõe
mutoꝵ animalium. ł ferarum. urbtum cõstituto
pͥma describit. Inhis nomen rei .p. reppit cõmu¬
nis utilitas. Idõ pocentissime nationes. ac pͥnci¬
pes conset᷑t. nullam maiorẽ głam conset̾uerũt.
qmͣ aut fundare nouas cuutates. Aut ab aliis
conditas innomen suũ sub q̃dam amplificatio¬
ne transferre. in quo oꝑe clem̃tia serenitatis
tue: obtinet palmam. ab ilł enĩ ł pauce ł singłe.
apietate tua ĩnͥmerabiles urbes ita uigi labo¬
re ꝑfecte sunt. ut ñ cã humana inanii c̃dite.
d qmͣ diuino nutu uideant᷑. Hanatae cunctos im¬
ꝑatores felicitatẽ mod̾ationẽ castimonia exem¬
pli indulgentie studioꝵ amore p̃cedis regni ãi¬
q tui bona c̃nimꝰ. Et enĩ usq anticipare. ⁊ suꝑ¬
ior optauit etas. Et ertendi inꝑpetuo uentura
desid̾at quibꝰ rebꝰ tanto uniũso orbi p̾stitũ gͣtu¬
lam᷑. qnͣtũ ł humana menspet̾e ł gr̃a potuit

Expanded text:
grestem incultamque hominum in initio saeculi vitam a communione mutorum animalium vel ferarum urbium constitutio prima discrevit. In his nomen rei publicae peperit communis utilitas. Ideo potentissimae nationes ac principes consecrati nullam maiorem gloriam putaverunt quam aut fundare novas civitates aut ab aliis conditas in nomen suum sub quadam amplificatione transferre. In quo opere clementia serenitatis tuae optinet palmam. Ab illis enim vel paucae vel singulae, a pietate tua innumerabiles urbes ita iugi labore perfectae sunt ut non tam humana manu conditae quam divino nutu videantur enatae. Cunctos imperatores felicitate moderatione castimonia, exemplis indulgentiae, studiorum amore praecedis. Regni animique tui bona cernimus et tenemus, quae anticipare et superior optavit aetas et extendi in perpetuum ventura desiderat. Quibus rebus tantum universo orbi praestitum gratulamur quantum vel humana mens petere vel gratia potuit
Abbreviated transcription (Latin):
sũ qͥcqͥd ꝓcua parte tempcau̾it. contͣ illũ
erit si uoluerifimitari . xIX. In bello qui plꝰ
t. magrariis iugilau̾it plꝰ in ęx̾cendo milice
laboraũt minus ꝑicłm sustinebit.
umqmͣ miles inatie ꝓdu

Expanded text:
sum quicquid pro tua parte temptaveris contra illum erit si voluerit imitari. In bello qui plus in agrariis vigilaverit, plus in exercendo milite laboraverit, minus periculum sustinebit. Numquam miles in
Abbreviated transcription (Latin):
peditũ equites ponunt᷑ incornibꝰ ita di.¬
ut loricati om̃s ⁊ contati uincti sint pedicibꝰ. Sagit¬
tarĩ a ł qui loricas nĩ hñt longiꝰ euagent᷑: a forti¬
oribꝰ namq equicibꝰ pedicũ ꝓtegenda sunc lac̾a
⁊ auelocioribꝰ acq expeditis hostium corna suꝑfũ¬
denda atc turbanda. Scire dux deb⁊ cont᷑ quõ drũ¬
gos h ẽ globos hostiũ quos eqͥtes oporceat opponi sta
nescio qua occulta rõne. imo pene diuina. alii cõtͤ
alios dimicant meliꝰ. ⁊ qui forciores uicant ab infe¬
rioribꝰ sepe uincunt᷑. Qd̾ siequites impares fu̾int mo¬
reueter̃ uelocissimi c̃ scucis leuibꝰ pedices. adħ ipsĩ¬
ex̾ticati hisdẽ miscendi sũt. qͦs expletitos uelites no¬
minant. qͦ fcõ qmͣuis fortissimi equites bostiũ eue¬
n̾int. tñ ad ũsũ mixtũ agm̃ pares ẽe ñ pꝰsunt. Unũ

Expanded text:
peditum equites ponuntur in cornibus, ita ut loricati omnes et contati iuncti sint peditibus, sagittarii autem vel qui loricas non habent longius evagentur. A fortioribus namque equitibus peditum protegenda sunt latera et a velocioribus atque expeditis hostium cornua superfundenda atque turbanda. Scire dux debet contra quos drungos, hoc est globos, hostium quos equites oporteat poni; nam nescioqua occulta ratione, immo paene divina, alii contra alios dimicant melius, et qui fortiores vicerant ab inferioribus saepe vincuntur. Quod si equites impares fuerint, more veteruexercitati, iisdem miscendi sunt, quos explicatos velites nominabant; quo facto, quamvis fortissimi equites hostium venerint, tamen adversum mixtum agmen pares esse non p
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriam. Qui frum̃tum nec̾ariaq ñ p̃parat:
uincit᷑ sine ferro. qui multitudine & uͥtute p̾ce¬
dit quadrata dimicet fronte qui pͥmus ẽ mod̾.
alam hostis inuadat qui ẽ t̃cius mod̾. qui ht̃
ex̾citatissimos milites inutͦq cornu parit̃ p̃liũ
debet incipere. qui quartꝰ ẽ mod̾. quileuẽ ar¬
mat᷑am optimam reg̃. utͣmq alam hostis ĩua¬
dat. ferentariis añ aciem constitutis. qui qͥntꝰ ẽ
modꝰ. Qui nec nũo militũ nec uirtute cõfidit.
pulset. Reliquis suis porrectis insimilitudinẽ
ueri. qui sertus ẽ mod̾. qui pauciores infirmio¬
resq hr̃e se nouit septimo modo exuno lacere

Expanded text:
victoriam. Qui frumentum necessariaque non praeparat victoriam. Qui frumentum necessariaque non praeparat vincitur sine ferro. Qui multitudine et virtute praecedit quadrata dimicet fronte, qui primus est modus. alam hostis invadat, qui est tertius modus. Qui habet exercitatissimos milites in utroque cornu pariter proelium debet incipere, qui quartus est modus. Qui levem armaturam optimam regit utramque alam hostis invadat ferentariis ante aciem constitutis, qui quintus est modus. Qui nec numero militum nec virtute confidit, am hostium pulset reliquis suis porrectis in similitudinem veri, qui sextus est modus. Qui pauciores infirmioresque habere se novit septimo modo ex uno latere
Abbreviated transcription (Latin):
pia aut suꝑuencibꝰ aut t̾rore meliꝰ hostẽ do¬
mare qmͣ p̾lio inqͦ ampliꝰ soli fortuna potes¬
catis hr̃e qmͣ uirtꝰ. Nulla consilia meliora st̃
qmͣ illa. que ignorau̾it ad u̾sarius ante qmͣ
facias. Occasio inbello ampliꝰ sol uiuare qmͣ
uirtus. In sollicitandis suscipiendisq hostibꝰ
si cũ fideueniant magna fiducia ẽ qr ad ũ¬
sariũ ampliꝰ frangunt cransfuge ꝗͣ ꝑemiti.
Melius est post aciem pła seruare p̾sidia
qmͣ latius milicẽ ex parg̃e. Difficile uincit᷑
qui uere pot̾ desius ⁊ de ad u̾sarii copiis ui¬
dicare. Ampliꝰ iuuat uirtꝰ qmͣ multitudo. ã¬
plius ꝓdest locus sepe qmͣ uirtꝰ. Paucos ui¬
ros fortes nat᷑a procreat. bona institutio¬
ne plures reddit industria. Exercitꝰ labo¬
re ꝓficit. ocio consenescit. Numꝗͣ ad certa
are uictoriam. Subita concerrent hoste.
usitata uilescunt. Qui disꝑsis sius ĩ cõsul¬
te sequit᷑. q̃ ipse adu̾sario acceꝑat: iuilt dare

Expanded text:
ibus aut terrore melius est hostem domare quam proelio, in quo amplius solet fortuna potestatis habere quam virtus. Nulla consilia meliora sunt nisi illa quae ignoraverit adversarius antequam facias. Occasio in bello amplius solet iuvare quam virtus. In sollicitandis suscipiendisque hostibus, si cum fide veniant, magna fiducia est, quia adversarium amplius frangunt transfugae quam perempti. Melius est post aciem plura servare praesidia quam latius militem spargere. Difficile vincitur qui vere potest de suis et de adversarii copiis iudicare. Amplius iuvat virtus quam multitudo. Amplius prodest locus saepe quam virtus. Paucos viros fortes natura procreat, bona institutione plures reddit industria. Exercitus labore proficit, otio consenescit. Numquam ad certideris sperare victoriam. Subita conterrent hostes, usitata vilescunt. Qui dispersis suis inconsulte sequitur quam ipse acceperat adversario vult dare
Abbreviated transcription (Latin):
tiam sagutandi. qmͣ inserenitate tua ꝑsa mira¬
t᷑. adequitandi scientiã. ł decorẽ hunoꝵ alanoꝵ¬
q natio uelit ł imutan si possit᷑: ad c̾rendi uelo¬
citatem qm sarrachenus indusc nĩ equat.
Ad armat᷑e ex̾citationẽ. cuiꝰ campi doctores ł
ꝓparte exempla intellexisse se gaudent. re¬
gła p̃liandi ĩmo iuncendi artificio uing̾et᷑.
quatinus uirtute parit. ac disp̃one mirabi¬

Expanded text:
tiam sagittandi, quam in serenitate tua Persa miratur, ad equitandi scientiam vel decorem, quae Hunnoumque natio velit imitari si possit, ad currendi velocitatem, quam Saracenus Indusque non aequat, ad armaturae exercitationem, cuius campidoctores vel pro parte exempla intellexisse se gaudent, regula proeliandi, immo vincendi artificium iungeretur, quatenus virtute pariter ac dispositione mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
maiꝰ euenire discͥmen: qm cũ exsubita fero¬
cia informidinem commutant᷑. S qͥ cũꝙ euẽtꝰ
sint colligendi sunt suꝑstites bello. adhorta¬
tionib congrus. s ⁊ armoꝵ instaurat̾one re¬
fouendi. tũc noui dilectum noua querũt᷑
auxilia. Et qd̃ ampliꝰ ꝓ dest occupatis occasio¬
nibꝰ inip̃os uictores ꝑ occultas insidias impetꝰ
faciendos. ac si audaciam reꝑanda. nec opor¬
tunitas defit. c̃ ꝑfelicitate suꝑiꝰ ⁊ incautiꝰ m̃¬
tes efferant᷑ humane. Siquis hc̃ casũ ulcimũ
putat cogicet euentꝰ om̃iũ p̾lioꝵ int̾ inicia cõ¬
tra illos mag̾ fuisse. quibꝰ uictoria debebatur.

Expanded text:
solet evenire discrimen quam cum ex subita ferosolet evenire discrimen quam cum ex subita ferocia in formidinem commutantur. Sed quocumque ventu colligendi sunt superstites bello, erigendi adhortationibus congruis et armorum instauratione refovendi. Tunc novi dilectus, nova quaeruntur auxilia, et, quod amplius prodest, captatis occasionibus in ipsos victores per occultas insidias impetus faciendus ac sic audacia reparanda. Nec oportunitas defit, cum pro felicitate superbius et incautius mentes efferantur humanae. Si quis hunc casum ultimum putat, cogitet eventus omnium proeliorum inter initia contra illos magis fuisse quibus victoria debebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
limꝰ ut si qñ nec̾itas postulau̾it sciat᷑ que sit̃
tam ĩnmanibꝰ beluis opponenda.
sic uendicare uictoriã innũabilibꝰ ħ accedit
bellis ⁊ ꝓ suꝑioribꝰ sunt habiti. qui minime
disꝑarint. Nam insimili conditione fortior cre¬
dit᷑ que adu̾sa ñ frangunt. pͥor gͦ de cesis hõ¬
tibꝰ spolia capiat qd ipsi dicunt collegat cãpũ.
pͥor clamore ac bucinis exultare uideat᷑. ac
casu om̃is in acie fundat᷑ ex̾citus. ꝑnitiosa cla¬
des cñ reꝑationis mulcis fortuna ñ defuit. ⁊
medicina querenda ẽ. dux gͦ ꝓudꝰ subea cau¬
tela publico debet marte conflig̾e. ut siqͥd
ꝑuarietate belloꝵ. ł conditionis humane
secus accidit absq gͣui detͥmento lib̃et uic¬
tos. Nam si uicini colles fu̾int. si post t̾ga
munitio. si cet̾is abscedentibꝰ forcissimi qͥ re
stit̾int. se suosq seruabunt. freqñt̃ iã fusa
acies. disꝑsos ac passim seqñtes at ͤparatis
uiribꝰ int̾emit. Nũqmͣ exultantibꝰ solet fieri

Expanded text:
limus, ut si quando necessitas postulaverit sciatur quae sint tam immanibus beluis opponenda. sit vindicare victoriam. Innumerabilibus hoc accidit bellis, et pro superioribus sunt habiti qui minime desperarunt; nam in simili condicione fortior creditur quem adversa non frangunt. Prior ergo de caesis hostibus spolia capiat, quod ipsi dicunt, colligat campum, prior clamore ac bucinis exultare videatur. Hac casu omnis in acie fundatur exercitus, perniciosa clades; tamen reparationis multis fortuna non defuit, et medicina quaerenda est. Dux ergo providus sub ea cautela publico debet Marte confligere ut si quid pro varietate bellorum vel condicionis humanae secus acciderit absque gravi detrimento liberet victos. Nam si vicini colles fuerint, si post terga munitio, si ceteris abscedentibus fortissimi quique restiterint, se suosque servabunt. Frequenter iam fusa acies dispersos ac passim sequentes reparatis viribus interemit. Numquam exultantibus maius