comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
llle cũ marino motu & littoreos fluctus ab initio de¬
seribit. hociste pteruolat. Deinde quod ait ille non ⁊ ua
latim sese tollit mare. Ille fluctus in increm̃to suo ait
in sublume curuatos sitorib inlidi & aspergine collectȩ
fordis exspuere. qd nulla expẽssiuis pictura signare.
ar̃ mare a fundo adȩcheraiusꝙ ꝑditett. Dixerat id que
ratũ stign ꝑflamina frĩs. Perpice torrentis atraq uo¬
ragine ripas & dnuit & totã nuti treme fecit olĩpũ.

Expanded text:
lle cum marino motu et litoreos fluctus ab initio describit, hoc iste praetervolat. Deinde quod ait ille, πόντῳ μέlatim sese tollit mare." Ille fluctus in incremento suo ait in sublime curvatos litoribus inlidi et asperginem collectae sordis exspuere quod nulla expressius pictura signaret, vester mare a fundo ad aethera usque perducit. Dixerat idque ratum Stygii per flumina fratris per pice torrentis atraque voragine ripas adnuit et totum nutu tremefecit Olympum.
Abbreviated transcription (Latin):
spumis flatuq sequentũ. Mirabilior celeritas c̃sequen¬
huiꝰ uersus hic sensus. Siꝑ solũ puluereũ fortecurrat᷑.
ubi pesfuerit de t̾ra acurrente sublatꝰ. uestigiũ sine
dubio signatũ uid&᷑. & tam̃ celerius cogitatione
puluis qui ictu pedis fuerat excussus uestigio suꝑfun¬
ditur.
Atgͦ diumus poceu ita ꝓocimũ fiuisse qͥ sȩ quebit᷑: ut occõ¬
parae antocedentis uestigiũ anteq. puluis ei. suꝑ funderae.
At hic ur̃ idẽ significare cupiens. quidait: Calceq̃. terie

Expanded text:
spumis flatuque sequentum Mirabilior est celeritas consequenm huius versus hic sensus: Si per solum pulvereum forte curratur, ubi pes fuerit de terra a currente sublatus, vestigium sine dubio signatum videtur: et tamen celerius cogitatione pulvis qui ictu pedis fuerat excussus vestigio superfunditur. Ait ergo divinus poeta ita proximum fuisse qui sequebatur, ut occuparet antecedentis vestigium antequam pulvis ei superfunderetur: at hic vester idem significare cupiens quid ait? Calcemque terit
Abbreviated transcription (Latin):
Grȩciuersus aeni c̃tinent m̃tionẽ multo igne ebullien¬
tis & totũ ipsũ locũ hȩc uerba ornant. nan ⁊oeen
aaigoa aaers Ñ scatur riginos exom̃i parte emerge¬
tes sicelegant̃ expressit. In launis uersib totarei põ¬
toeen auBoxaaen. exultant estu latices & amnẽ su¬
midũ exuberantẽ spumis atq intꝰ furentẽ. Unusenĩ
uerbi ñ repperiens similẽ dignitatẽ. cõpensauit qͥd de¬
erat copiȩ uariaeate descriptionis. Adiecit postomĩa
nec iã secapit unda. quo expressit ꝙ sẽꝑ usu euenit sup¬
positi nimiate caloris. Bene gͦ se hab&. poce ic tub
cultus. omĩa quȩ in hac reeueniunt cõprehendens.
Portã quȩ ducis imperio cõmissa recludunt. Fretiar¬
mis ultroq inuitant moenib i hostẽ. Ipsuntꝰ dextra
ac leua ꝓturrib: adstant. Armati ferro & cristis capita
alta choruscis. Quales aeri& liquentia flumina crci
Siue pudiripis atesum seu ꝓpt̃ amerã. Consurgt̃ gemu¬

Expanded text:
Graeci versus aeni continent mentionem multo igne ebullientis: et totum ipsum locum haec verba ornant, πάντοθεν ἀμβολάδην. Nam scaturigines ex omni parte emergentes sic eleganter expressit. In Latinis versibus tota rei pomexultantes aestu latices et amnem fumidum exuberantem spumis atque intus furentem: unius enim verbi non reperiens similem dignitatem, conpensavit quod deerat copiae varietate descriptionis. Adiecit post omnia: Nec iam se capit unda quo expressit quod semper usu evenit suppositi nimietate caloris. Bene ergo se habet poeticae tubae cultus omnia quae in hac re eveniunt conprehendens. Portam, quae ducis imperio commissa, recludunt Freti armis, ultroque invitant moenibus hostem. Ipsi intus dextra ac laeva pro turribus adstant, Armati ferro et cristis capita alta coruscis. Quales aeriae liquentia flumina circum, Sive Padi ripis Athesim seu propter amoenum, Consurgunt ge
Abbreviated transcription (Latin):
& currꝰ deruentes & cãposcorripiendo prȩcipites. mira
celeritate descripsit. & accepto breui semine de home¬
rico flagro. pinxit aurigas concutientes. lora undan¬
tia & ꝓnos in uerbera pendentes. nec ullã quadriga¬
rũ partẽ intactã reliquit. ut eõe illi certaminis ple¬
na descriptio. Magno ueluti cũ flamina sonore. Uir
geritur costis undantis aeni. Exultantq. estu latices furit
intꝰ aquȩ uis. Fumidus atq alte spumis exuberat ãnis.
Nec iã secapit unda uolat uapor at̃ adauras. ucae ae¬

Expanded text:
cere ruentes et campos corripiendo praecipites mira celeritate descripsit, et accepto brevi semine de Homerico flagro pinxit aurigas concutientes lora undantia et pronos in verbera pendentes: nec ullam quadrigarum partem intactam reliquit, ut esset illi certaminis plena descriptio. Magno veluti cum flamma sonore Virgea suggeritur costis undantis aeni, Exsultantque aestu latices, furit intus aquae vis, Fumidus atque alte spumis exuberat amnis. Nec iam se capit unda: volat vapor ater ad aurasὩς
Abbreviated transcription (Latin):
napna naanNuntubeaaatuon. uoceletuo poiale¬
CΗTINaCCΩN ΦΑCrΑ NΟΝΟTΥ. &quia ñ ⁊ erubescen
dũ siminorẽ se homero uel ipse fateatur. dicã in quib
mͥ uisus sit gracilior auctore. Tunc caput orantis neqͥ ꝗ
& multa parantis . Dicere de turbat t̃rȩ truncũq. re¬
liquit. Hiduo uersꝰ de illo trans latisunt. Peerro
maronis accedere. Incuruli certamine homer alterũ
currũ paululũ antecedentẽ & alterũ pene c̃iunctũ
sequendo qualuce signauit. ino inaꝰ eΥAΕΛΟΙΟ

Expanded text:
aut matri multis balatibus agnum Martius a stabulis rapuit lupus: undique clamor Tollitur: invadunt et fossas aggere si minorem se Homero vel ipse fateatur, dicam in quibus mihi visus sit gracilior auctore. Tunc caput orantis nequicquam et multa parantis Dicere deturbat terrae, truncumque reliquit Hi duo versus de illo translati sunt: ΦθέγγομMaronis accedere. In curuli certamine Homerus alterum currum paululum antecentem et alterum paene coniunctum sequendo qua luce signavit? Πνοιῇ δ’ Εὐμήλοιο
Abbreviated transcription (Latin):
natione : exprimerent nom̃ sollẽp̃nis diei scientes:
in non nullis sȩpe nominib datiuo in .bus. exeunte:
nihilominus genitiuũ in .rũ. finiri. ut domib: domoꝵ
duob duoꝵ. ambob amboꝵ. Ita oeuiridia eñ ar

Expanded text:
natione exprimerent nomen sollemnis diei, scientes natione exprimerent nomen sollemnis diei, scientes in nonnullis saepe nominibus dativo in "bus" exeunte nihilo minus genetivum in "rum" finiri, ut "domibus domorum" "duobus duorum" "ambobus amborum". Ita et "viridia"
Abbreviated transcription (Latin):
popiliũ refert: hȩc tam̃ inquies auctoritas : quȩ ro
an possit aliqua ratione defendi: plane quate nꝰ
alienũ nom e cõmit tigrãmaticũ cũ sua anagia: tẽptabo
susplcionib eruere : quid sit: quod eos asolita enunciatione
de torserit : ut mallent saturnalioꝵ quã saturna lium
dicere Ac primũ ȩstimo: quod hȩc nomina quȩ sunt festa
dierũ neutralia: carenti. numero singulari: diuersȩ
conditionis esse uoluer̃: ab his nominib quȩ utroq
numero figurantur Cõpitalia eni a baechanalia.
e agonalia uinaliaq. &e reliqua hissimilia: festoꝵ
dierũ nomina sunt. nec singularit᷑ nominantur
Aut si singulari numero dixeris : ñ idẽ significabis.
nͥ adieceris festũ. ut bacchanale festũ. agonale
festũ aereliqua. ut iã ñ positiuũ sit s adiectiuũ. qđ
greci eni oeton uocant. Animati sunt gͦ: adfa¬
ciendã discroeionẽ ingenitino casu. ut ex hac decli¬

Expanded text:
Pompilium Pompilium an possit aliqua ratione defendi. Plane quatenus alienum non est committi grammaticum cum sua analogia, temptabo suspicionibus eruere quid sit quod eos a solita enuntiatione detorserit, ut mallent "Saturnaliorum" quam "Saturnalium" dicere. Ac primum aestimo quod haec nomina quae sunt festorum dierum neutralia carentque numero singulari diversae condicionis esse voluerunt ab his nominibus quae utroque numero figurantur. "Compitalia" enim et "Bacchanalia" et "Agonalia" "Vinaliaque" et reliqua his similia festorum dierum nomina sunt nec singulariter nominantur; aut si singulari numero dixeris, non idem significabis nisi adieceris "festum", ut "Bacchanale festum", "Agonale festum" et reliqua, ut iam non positivum sit, sed adiectivum, quod Graeci ἐπίθετον vocant. Animati sunt ergo ad faciendam discretionem in genetivo casu ut ex hac decli
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ datiuũ pluralẽ inbus. mittunt: nũ quã genitiuũ eius¬
dem numeri sillaba creuisse paciuntur. s aut totidẽ
haboe. ut monilib moniluĩ: sedilib sediliũ: aut una
sillaba minus ÷: ut carminib: carminũ. liminib: lumi¬
nũ: sicgͦ saturnalib rectius saturnaliũ. quã saturnalioꝵ
s. qui saturnalio. dict̃ auctoritate magnoꝵ muniunt᷑
uiroꝵ. Nama salustius: in t̾cia bacchanalioꝵ ait.¬
& masurius fastoꝵ scđo ui nalioꝵ dies inqͥt: iouisacer ÷
ñ ut quidã putant.: ueneri. Eut ipsos quoq grãmaticos
int estimoniũ citem: uerrus flaccꝰ in eo libello quisa¬
turnꝰ inscribitꝰ : Saturnalioꝵ inꝗtͥ dies apud grȩcos
quoq festi habentur & in eode libro hi lucide me inqt
de constitutione saturnalioꝵ scripsisse arbitror. Ite
uilius modestus de ferus saturna lioꝵ inꝗͥt feriȩ. &
in eode libro. ancias inqt: a gonalioꝵ repertore  numã

Expanded text:
quae dativum pluralem in bus mittunt numquam genitivum eiusquae dativum pluralem in bus mittunt numquam genitivum eiusdem numeri syllaba crevisse patiuntur, sed aut totidem habet, ut monilibus monilium, sedilibus sedilium, aut una syllaba minus est, ut carminibus carminum, liminibus liminum: sic ergo Saturnalibus rectius Saturnalium quam Saturnaliorum. Sed qui Saturnaliorum dicunt auctoritate magnorum muniuntur virorum. Nam et Salustius in tertia Bacchanaliorum ait, et Masurius Fastorum secundo: Vinaliorum dies, inquit, Iovi sacer est, non, ut quidam putant, Veneri. Et, ut ipsos quoque grammaticos in testimonium citem, Verrius Flaccus in eo libello qui Saturnus inscribitur: Saturnaliorum, inquit, dies apud Graecos quoque festi habentur, et in eodem libro: Dilucide me, inquit, de constitutione Saturnaliorum scripsisse arbitror. Item Iulius Modestus de feriis: Saturnaliorum, inquit, feriae, et in eodem libro: Antias, inquit, Agonaliorum repertorem Numam
Abbreviated transcription (Latin):
ignoro : errorẽ intatã ñ cadere doctrinã. Aures tam̃
meas: ista uerboꝵ nouitas ꝑculit. cũ nocta futura: &
die crastini: magis quã nocte futura: & die crastino. di¬
cere ut regulis placae maluit Nã noctuñ appellatio:
s aduerbiũ ÷ Porro futura quod nom̃ est: ñ potest cũ
aduerbio c̃uenire. Nec dubiu ⁊ͥħ int̾se esse noctuae no¬
cte : ꝙdiu & die & rursus die ce crastini: ñ de eode casugtꝰ
& nisi casus idẽ: nomina in huiꝰ modi eloquutione ñ uingit.
Saturnalioꝵ de inde curmalimus quã saturnaliũ dicere :
opto di noscere. Adhȩc cũ cȩcina renidens taceroe : oe ser¬
uius a simmacho rogatus eãe. quidnã de his ex istimaroe :
rendo. magis mihi discendũ sit quã docendũ: famulabor
tam̃ arbitrio uibentis. & insinuabo pͥmũ de saturnalib.
postde ceeris unde sit sic eloquendi ñ nouitas: s uoe ustas
Qui saturnaliũ dicit. regula innititur. Nomina enĩ

Expanded text:
ignoro errorem in tantam non cadere doctrinam. Aures tamen ignoro errorem in tantam non cadere doctrinam. Aures tamen meas ista verborum novitas perculit, cum "noctu futura" et "die crastini" magis quam "futura nocte" et "die crastino" dicere, ut regulis placet, maluit. Nam "noctu" non appellatio sed adverbium est. Porro "futura", quod nomen est, non potest cum adverbio convenire, nec dubium est hoc inter se esse "noctu" cte quod diu et die: et rursus die et crastini non de eodem casu sunt, et nisi casus idem nomina in eiusmodi elocutione non iungit. Saturnaliorum deinde cur malimus quam Saturnalium dicere, opto dinoscere. Ad haec cum Caecina renidens taceret, et Servius a Symmacho rogatus esset, quidnam de his existimaret: Lirendo magis mihi discendum sit quam docendum, famulabor tamen arbitrio iubentis, et insinuabo primum de Saturnalibus, post de ceteris, unde sit sic eloquendi non novitas sed vetustas. Qui Saturnalium dicit regula innititur: nomina enim
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ hoc : ad mediũ diei : Inde iã supͣ uocatur tẽpꝰ
occiduũ & mox supprema tẽpestas h. diei nouis¬
simũ
tẽpus. Sicut expressũ: induodecĩ tabulis: solis occasus supprex¬
meͣtẽ pestas est. De inde. uespera. quod agrecis tractũ est Illi enĩ
ectiipari astella hespero diet̃. unde ee hesperia: italia qued
occasui sub iecta sit: nominatur Ab hoc tẽpr̃ primafax dr̃
Deinde c̃cubna & inde: intẽpesta quȩ ñ haboe idoneũ tẽpus
reb gerendis. Hȩc ÷ diei ciuilis aromanis obseruata diuisio :
Ergo nociu futura: cũ media eẽ cȩperit: anspiciũ satur nalioꝵ
erit. Quib die crastini: mos inchoandi:: Hic cũ om̃s qua¬
si uoeustatis ꝓmptuarũ. albini memoria laudauissent:
p̃textatus auienũ uidens rufio insusurrantẽ : quid nã h:
mi auiene inqͥt: quod uni albino indicatũ clã coteris esse
uelis: Tum ille. Moueor quide̾ auctoritate cęcinȩ. nec

Expanded text:
diem, hoc est ad medium diei, inde iam supra vocatur tempus diem, hoc est ad medium diei, inde iam supra vocatur tempus occiduum et mox suprema tempestas, hoc est diei novissimum tempus, sicut expressum est in duodecim tabulis: "solis occasus suprema tempestas esto." Deinde vespera, quod a Graecis tractum est: illi enim ἑσπέραν a stella Hespero dicunt, unde et Hesperia Italia quod occasui subiecta sit nominatur. Ab hoc tempore prima fax dicitur, deinde concubia, et inde intempesta, quae non habet idoneum tempus rebus gerendis. Haec est diei civilis a Romanis observata divisio. Ergo noctu futura, cum media esse coeperit, auspicium Saturnaliorum erit, quibus die crastini most inchoandi est.» Hic cum omnes quasi vetustatis promptuarium Albini memoriam laudavissent, Praetextatus Avienum videns Rufio insusurrantem, «quidnam hoc est, mi Aviene», inquit, «quod uni Albino indicatum, clam ceteris esse velis?» Tum ille: «moveor quidem auctoritate Caecinae, nec
Abbreviated transcription (Latin):
lauerꝰ a sexta noctis hora oriri ãmonoe. Idẽ pocea:
quando nox quoq incipiat: ex pressit insexto Cũ enĩ
dixissae. hacuice sermonũ roseis aurora quadrigio:
iã mediũ ȩthereo cursutra ieterat axẽ: mox suggessit
uates in ox ruit ȩnea. nos flendo ducimꝰ horas. lta
obseruantissim eiuiliũ definitionũ: diei & noctis ini¬
cia descripsit. Qui dies ita diuiditur. Primũ tẽpus diuiio¬
diei dicit᷑ mediȩ noctis inclinatio Deinde: galliciniũ. dier¬
indelcticuũ cũ o galli c̃ticesct᷑. & homines ociã tũ qui¬
escunt. Deinde: diluculũ idest cũ incipit dies dinoser
Inde mane cũ dies clarus ÷: Mane aut̃ dictũ : aut quod
ab inferiorib: idest a manib: : exor diũ lucis emergat
aut quod uerius mihi uid&e᷑: ab omine boni nominis
riũ ÷ immane ut immanis belua ł immane facinus
& hgenus cȩtera ñ ꝓbono: deinde: a mane ad meri¬

Expanded text:
laverunt a sexta noctis hora oriri admonet. Idem poeta laverunt a sexta noctis hora oriri admonet. Idem poeta quando nox quoque incipiat expressit in sexto. Cum enim dixisset, hac vice sermonum roseis Aurora quadrigis iam medium aetherio cursu traiecerat axem, mox suggessit vates, nox ruit, Aenea: nos flendo ducimus horas. Ita observantissimus civilium definitionum diei et noctis initia descripsit. Qui dies ita dividitur: primum tempus diei dicitur mediae noctis inclinatio; deinde gallicinium, inde conticuum, cum et galli conticescunt et homines etiam tum quiescent; deinde diluculum, id est cum incipit dinosci dies; inde mane, cum dies clarus est. Mane autem dictum aut quod ab inferioribus locis, id est a Manibus, exordium lucis emergat aut —quod verius mihi videtur— ab omine boni nominis.rium est immane, ut immanis belua vel immane facinus et hoc genus cetera, pro non bono. Deinde a mane ad meri
Abbreviated transcription (Latin):
spicant᷑ & post exortũ solẽ agunt. auspicatiq : oe
eodẽ egisse die. dicuntur. Precerea tribuni plebis :
quos nullũ diẽ integrũ ab esse roma licoe: cũ post
regressi : partẽ aliquã illius in urbe c̃sumunt. Quintũ qͦq
muciũ uire consultũ dicere solitũ: lege no̾ isse usur¬
patũ mulierẽ : quȩ cũ lcalendis ianuariis apud uirũ
matrimoni: causa esse cȩpiss&e: ad diẽ quartũ Kalen¬
das ianuarias sequentes usurpatũ issor. Non enim
posse impleri trinaoctiũ : quo abesse auiro usur pan¬
dicausa ex duodeci tabulis deberoe. qm̃ terciȩ
noctis posteriores sex horȩ. alterius anniessent qui
inciper&e ex lcalendis Uirgilius quoq id ipsũ ostendit.
ut hominẽ decuit: po& icas res agente  recondita atq
oꝑta uoeris ritus significatione. Torqu& inꝗͥtͥ medios
nox humida cdrsus. & me sȩuus equis oriens afflaũ
anbelis His enĩ uerbis.: die quẽ romani ciuilẽ appel¬

Expanded text:
spicantur et post exortum solem agunt, auspicatique et spicantur et post exortum solem agunt, auspicatique et egisse eodem die dicuntur. Praeterea tribuni plebis, quos nullum diem integrum abesse Roma licet, cum post regressi partem aliquam illius in urbe consumunt. Quintum quoque Mucium iureconsultum dicere solitum legi non esse usurpatam mulierem quae, cum Kalendis Ianuariis apud virum matrimonii causa esse coepisset, a. d. IIII Kalendas Ianuarias sequentes usurpatum isset: non enim posse impleri trinoctium quo abesse a viro usurpandi causa ex duodecim tabulis deberet, quoniam tertiae noctis posteriores sex horae alterius anni essent, qui inciperet ex Kalendis. Vergilius quoque id ipsum ostendit, ut hominem decuit poeticas res agentem, recondita atque operta veteris ritus significatione. "Torquet", inquit, medios nox umida cursus et me saevus equis oriens adflavit anhelis. His enim verbis diem quem Romani civilem appel
Abbreviated transcription (Latin):
exorto. ad exortũ eiusdẽ incipientẽ: id spaciũ:
unius diei nomine uocare. Umbros uͦ: unũ &e
eundẽ diẽ esse dicere : ameri die ad insequen¬
tẽ meri diẽ. quod quidẽ inꝗtͥ uarro: nimis absur¬
dũ ÷ Nã qui balendis hora sexta apud umbros
natus ÷ : dies eiꝰ natalis uideri debebit & lcalen¬
darũ : dimidiatus & qͥpꝰ Kalendas erit : usq
adhorã euisdẽ diei sextã. Populũ aut̃ romanũ ata
uti uarro dixit: dies singulos annumerare. amedia
nocte ad mediã ꝓximã: multis argum̃tis ostendit᷑.
Sacra sunt enĩ romana: partĩ duirna. alia nocturna
& ea quȩ diurna sunt: ab hora sexta noctis sequentis:
nocturnis sacris tẽpus impẽdit᷑. Ad hoc ritus quoq &.
mos auspicandi : eandẽ esse obseruationẽ docae Nã
magistratus. quando uno die eis &. auspicandũ ÷: &e id
agendũ suꝑ quo p̃cessit auspiciũ : post mediã noctẽ au¬

Expanded text:
exorto ad exortum eiusdem incipientem id spatium exorto ad exortum eiusdem incipientem id spatium unius diei nomine vocare: Umbros vero unum et eundem diem esse dicere a meridie ad insequentem meridiem. Quod quidem, inquit Varro, nimis absurdum est. Nam qui Kalendis hora sexta apud Umbros natus est, dies eius natalis videri debebit et Kalendarum dimidiatus et qui post Kalendas erit usque ad horum eius diei sextam. Populum autem Romanum ita uti Varro dixit dies singulos annumerare a media nocte ad mediam proximam multis argumentis ostenditur. Sacra sunt enim Romana partim diurna, alia nocturna, et ea quae diurna sunt  ab hora sexta noctis sequentis nocturnis sacris tempus inpenditur. Ad hoc ritus quoque et mos auspicandi eandem esse observationem docet. Nam magistratus, quando uno die eis et auspicandum est et id agendum super quo processit auspicium, post mediam noctem au
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑfluũ uideo: int̃ seientes nota ꝓferre: S neqͥs
me estimae dignatione consultationis grauari.
quio qid̃ deħ mihi tenius memoria suggesserit :¬
paucis reuoluã. Post hȩc cũ om̃s paratos. ad audi¬
Dedici endũ erectosq uidissae : ita exorsus ÷ Marcus¬
ͦ uarro. in libro rerũ humanarũ. quẽ de diebus
uscripsit : homines inꝗt qui ex media nocte adp¬
ximã mediã noctẽ. his oris uginti quatuor nati
sunt : uno die natidicunt᷑. Quib: uerbis. ita uid&ꝰ
dierũ obseruationẽ diuisisse : ut qui post solis occa¬
sũ. ante mediã noctẽ natus sit : illoque nox sequuta
est contra uero : qui insex noctis horis posteriorib
nascitur : eodie uideatur natus: qui post eã noctẽ
diluxerit. Athenienses aut̃ alit̃ obseruare: ide
uarro in eodẽ libro scripsit. eosq a solis occasu ad
solẽ iterũ occidentẽ: omẽ id mediũ tẽpus. unũ
diẽ esse dicere:. Babilonios porro alit̃. Asole enĩ

Expanded text:
ferre. Sed ne quis me aestimet dignatione consultationis gravari, quicquid de hoc mihi tenuis memoria suggesserit paucis revolvam. Post haec, cum omnes paratos ad audiendum erectosque vidisset, ita exorsus est. M. Varro in libro Rerum humanarum quem de diebus scripsit: Homines, inquit, qui ex media nocte ad proximam mediam noctem his horis viginti quattuor nati sunt uno die nati dicuntur. Quibus verbis ita videtur dierum observationem divisisse, ut qui post solis occasum ante mediam noctem natus sit illo quem nox secuta est, contra vero qui in sex noctis horis posterioribus nascitur eo die videatur natus qui post eam noctem diluxerit. Athenienses autem aliter observare idem Varro in eodem libro scripsit, eosque a solis occasu ad solem iterum occidentem omne id medium tempus unum diem esse dicere: Babylonios porro aliter; a sole enim
Abbreviated transcription (Latin):
crastinus. festis saturno dicatis iniciũ dabit: quando
satur nalia incipere dicamꝰ. idest quando cãstinũ
die: iniciũ sumere existimemꝰ & int̾ nos quide :
parua quȩ dã dehac dispiitatione libauimus. Uerũ
quiate quic quid in libris latoe. inuestigare notius:
quã ut ꝑuere cundiã negare possis : ꝑgas uolo in
mediũ ꝓferre: quicquid deħ quod querim. edoctũ
tibi cõ p̃ hensũq ÷. Tũ cęcina Cũ uobis quime

Expanded text:
crastinus festis Saturno dicatis initium dabit, quando Saturnalia incipere dicamus, id est quando crastinum diem initium sumere existimemus. Et inter nos quidem parva quaedam de hac disputatione libavimus: verum quia te quicquid in libris latet investigare notius est quam ut per verecundiam negare possis, pergas volo in medium proferre quicquid de hoc quod quaerimus edoctum tibi conprehensumque est. Tum Caecina: Cum vobis qui me
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. epitritorũ. & epogdoorũ ratione p̃missa. quibus inter ualla numerorũ distinctasune.
anisi platnucis numeris quibus mundi aninuest contexta pate factis. xratione p̃mis sac cut genumerd̃ muli¬
cũ auinibus anum initxtasit. Hec enĩ om̃a & ciusa mundan morus ostendunt. quẽsolus aminȩ prestat

Expanded text:
rum, epitritorum et epogdoorum ratione praemissa, quibus interualla distincta sunt, rum, epitritorum et epogdoorum ratione praemissa, quibus interualla distincta sunt, et nisi Platonicis numeris, quibus mundi anima est contexta, patefactis et ratione praemissa cur ex numeris musicam creantibus anima intexta sit. Haec enim omnia et causam munda
Abbreviated transcription (Latin):
ta anmeris musicã dese creantibus concinentiã. necesseest utsonos musi
brica suę conteationis inuenit. enĩ plato ut supra rettulimꝰ auctorem animȩ dm̃
post numerorũ intersẽ impariũ contextionẽ. hemioliis epiritis xepogdois & limmate hiantia inter ualla
pplesse.Idõ doctis sime tulliuis inuerbis suis ostendit platonici dogmati
qui complet aures meas tantus & tam dulcis sonus: hic est inqu̾id ille quunter uallis difiunctis imparib. sedtamen
prata parte ratione distinctus. inpulsu & motu ipsorũ orbiũ efficitur. Uides utinter ualla commemorat¬
chȩc inter se imparia eẽ testatur. Net diffitet᷑ rata ratione distincta. q
interualla numerorũ ratis adse numerpis emioliis s cilicet epitritis & epogdois hemitonuisq. distinctoasadit. quib
om̃is canora ratio Icontinctur. hinc enĩ anim aduertitur quia het uerba ciceronis nũ quã ꝓfecto adital ledũ
aterent. nisi hemoliorũ. epitritorũ. Xepogdo orũ ratione p̃mis sa. quibu

Expanded text:
ta numeris musicam de se creantibus concinentiam, necesse est ut sonos musibrica suae contextionis inuenit. Ait enim Plato, ut supra rettulimus, auctorem animae deum, post numerorum inter se imparium contextionem, hemioliis, epitritis et epogdois et limmate hiantia interualla supplesse. Ideo doctissime Tullius in uerbis suis ostendit Platonis dogmatiqui conplet aures meas tantus et tam dulcis sonus? Hic est, inquit, ille, qui intervallis disiunctus inparibus, sed tamen pro rata parte ratione distinctis inpulsu et motu ipsorum orbium efficitur et haec inter se imparia esse testatur, nec diffitetur rata ratione distincta, q ratis ad se numeris, hemioliis scilicet, epitritis et epogdois hemitoniisque distincta sunt, quibus omnis canora ratio continetur. Hinc animaduertitur quia haec uerba Ciceronis numquam profecto ad intellectum paterent nisi hemioliorum, epitritorum et epogdoorum ratione praemissa, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
adeo: ut ante romã ingrȩcia hoc sollẽ pne cȩpisse .l.
accius in annalib suis referat his uersib: Maxina
pars graiũ saturno &. maxime athenȩ. conficiunt
sacra quȩ cronia eẽ iterant᷑ ãb illis. Eũq diẽ cele¬
brant ꝑ agros. urbesq fere om̃s. Exercent ȩpulis lai
famulosq ꝓcurant quisq suos. nostriq itidẽ & mos
traditus illinc iste . ut cũ dominis famuli epulentur
ibidẽ. Nunc de ipso dei tẽplo pauca referenda suas
Tulliũ hostiliũ cumbis de albanis. desabinist̃ cio
trium phassoe. inueni fanũ saturno exuoto c̃sega¬
uisse & satur nalia tunc primũ romȩ instituta.
quã uis uarro libro sexto qui est desacris ȩdibus
scribat : ȩ dẽ saturn ad forũ faciendã locasse lucruõ
tar quiniũ regẽ: Titũ uero larciõ dictatorẽ satꝰ
nalib eam dedicasse: Nec me fugit gelliũ scribere :¬
senatũ decreuis se: ut ȩdes saturni fieros. eiq.

Expanded text:
adeo ut ante Romam in Graecia hoc sollemne coepisse L. adeo ut ante Romam in Graecia hoc sollemne coepisse L. Accius in Annalibus suis referat his versibus: Maxima pars Graium Saturno et maxime Athenae Conficiunt sacra, quae Cronia esse iterantur ab illis, Eumque diem celebrant: per agros urbesque fere omnes Exercent epulis laeti: famulosque procurant Quisque suos, nostrique itidem: et mos traditus illinc Iste, ut cum dominis famuli epulentur ibidem. Nunc de ipso dei templo pauca referenda sunt. Tullum Hostilium, cum bis de Albanis, de Sabinis tertio triumphasset, invenio fanum Saturno ex voto consecravisse et Saturnalia tunc primum Romae instituta: quamvis Varro libro sexto, qui est de sacris aedibus, scribat aedem Saturni ad forum faciendam locasse L. Tarquinium regem, Titum vernalibus eam dedicasse. Nec me fugit Gellium scribere senatum decresse ut aedes Saturni fieret eiq
Abbreviated transcription (Latin):
Nec illã causã quȩ̨ satur nalib assignatur ignoro: desacͥticio
quod pelasgi sicut uarro memorat: cũ sedib suis manie.¬
apollinis. quo pceptũ est uit ꝓ capiqibus. capitib sup¬
plicarodur. idq aliquandiu obseruatũ : ut ꝓfamiu¬
riũ sospitate: pueri mactarent᷑ maniȩ deȩ matila¬
rũ ꝙ sacrificii genus : uinivebrutus consulpuia
tarquinio alit̃ constituit celebrandũ: Nã capitib
allii ae papaueris supplicari ussit. ut responso a pal¬
linis satis fierae : de nomine capitũ. remoto seilipa
scelere infaustȩ sacrificationis. Factũq est : utesti¬
gies maniȩ suspensȩ ꝓsinguloꝵ forib. periculũ ⁊
quod imminera familiis expiarent. ludosq ipsos
exiuiis cõpstoꝵ inquib agitabantur cõpitalia as¬
pellita uerunt. S ꝑge cocera & p̃textatus hs¬
ne oe oportune : similis emdatio sacrificioꝵ relata :
S ex bis causis quȩ de origine huius festi relatȩsunt:
appara saturnalia uetustiora esse urbe roma.

Expanded text:
Nec illam causam quae Saturnalibus adsignatur ignoro, quod Pelasgi, sicut Varro memorat, cum sedibus suis ceptum est ut pro capitibus capitibus supplicaretur. Idque aliquamdiu observatum, ut pro familiarium sospitate pueri mactarentur Maniae deae, matri Larum. Quod sacrificii genus Iunius Brutus consul pulso Tarquinio aliter constituit celebrandum. Nam capitibus alii et papaveris supplicari iussit, ut responso Apollinis satis fieret de nomine capitum remoto scilicet scelere infaustae sacrificationis, factumque est ut effigies Maniae suspensae pro singulorum foribus periculum, si quod iis compitorum in quibus agitabantur Compitalia appellitaverunt. Sed perge cetera.» Et Praetextatus: «bene et opportune similis emendatio sacrificiorum relata est; sed ex his causis, quae de origine huius festi relatae sunt, apparet Saturnalia vetustiora esse urbe Romana,
Abbreviated transcription (Latin):
cundia rec horẽ subrogaui. insinuatũq. om̃ib ut
ab exorto die senobis indulgerent. quando quidẽ
nullis hodie officiis publicis occupari ifas eõe. Toga raci
landi moserat: cũ sacrũ mibi ait acrei publi er¬

Expanded text:
cundia clarum rhetorem subrogavi, insinuatumque omnibus ut cundia clarum rhetorem subrogavi, insinuatumque omnibus ut ab exorto die se nobis indulgerent, quando quidem nullis hodie officiis publicis occupari fas esset: togatus celandi mos erat— «cum sacrum mihi», ait, «ac rei publi
Abbreviated transcription (Latin):
re At hic nr̃ cũ sectas om̃s assequutus. s ꝓbaliorẽ
sequutus sit: om̃ãq. hec int̾ gręcos genera dicendi
solis impleat: int̾ nos tam̃ ita sui locuples int̾pres
est : ut nescias : qua lingua facilius uel ornatius ex des¬
pleat operã disserendi. Probauere om̃s: quinti au¬
relii iudiciũ. quo edecumatos elegit sodales. atq
his ita consiitutis: primũ ap̃textato simul. de inde
a se discedentes : domũ quisq suã regressi sunt.¬
Postero die: ad ȩdes uoctii. matutini om̃s int̃quos
pridie cͥuenerat: affuerunt. Quib p̃textatus in
bibliothecã receptis. inqua eos operiebatur: p̃cla¬
rũ inquit diẽ mihi fore uideo. cũ o itos adestis.
& affuturos se illi quos ad conuentus nr̃i socioratẽ
rogari placuit: spo ponderunt. Soli postumiano: an¬
tiquior uisa est instruendarũ cura defensionũ. in
cuiꝰ abnuentis locũ: eusebiũ graiȩ & doctrina cofa¬

Expanded text:
re. At hic noster cum sectas omnes adsecutus sed probabiliorem re. At hic noster cum sectas omnes adsecutus sed probabiliorem secutus sit omniaque haec inter Graecos genera dicendi solus impleat, inter nos tamen ita sui locuples interpres est ut nescias qua lingua facilius vel ornatius expleat operam disserendi.» Probavere omnes Q. Aurelii iudicium, quo edecumatos elegit sodales atque his ita constitutis primum a Praetextato simul, deinde a se discedentes domum quisque suam regressi suntPostero die ad aedes Vettii matutini omnes inter quos pridie convenerat adfuerunt. Quibus Praetextatus in bibliothecam receptis, in qua eos opperiebatur, «praeclarum», inquit, «diem mihi fore video cum et vos adestis et adfuturos se illi quos ad conventus nostri societatem rogari placuit spoponderunt. Soli Postumiano antiquior visa est instruendarum cura defensionum; in cuius abnuentis locum Eusebium Graia et doctrina et fa
Abbreviated transcription (Latin):
tateq uitȩ : quã copia ꝓfundȩ eruditionis asse¬
ruit. Simulq postumianũ qui forũ defensionũ
dignatione nobilitat. & eustathiũ. qui tantus in
omĩ genere philo sophiȩ est : ut solus nobis rep̃sen¬
ingema triũ philoso phoꝵ: de quib: nra antiquitas gloria¬
taest Illos dico: quos athenienses quondã ad senatũ
legauerant. impoeratũ: uti multa remittera. quã
ciuitati eoꝵ fecerat: ꝓpt̃ oropi uastationẽ. Eamulta
fuerat: talentũ fere quingentũ. Erant istiphi loso¬
phi. carneades exachademia. dio genes stoicus. crt¬
tolaus peripate ticus. Quos ferunt seor sũquẽq
ostendandi grã: ꝑceleberrima urbis loca: magno
conuentu hominũ dissertauisse. Fuit ut relatũ ÷:
facundia carneades uiolenta & rapida. scita & ter¬
riti: critolaus. modesta diogenes & sobria Sed in
senatũ introducti: inter proee usi sunt cęlio senato¬

Expanded text:
tateque vitae quam copia profundae eruditionis adsetateque vitae quam copia profundae eruditionis adseruit: simulque Postumianum, qui forum defensionum dignatione nobilitat: et Eustathium, omni genere philosophiae est ut solus nobis repraeseningenia trium philosophorum de quibus nostra antiquitas gloriata est— illos dico quos Athenienses quondam ad senatum legaverant impetratum uti multam remitteret quam civitati eorum fecerat propter Oropi vastationem. Ea multa fuerat talentum fere quingentum. Erant isti philosophi Carneades ex Academia, Diogenes Stoicus, Critolaus Peripateticus, quos ferunt seorsum quemque ostentandi gratia per celeberrima urbis loca magno conventu hominum dissertavisse. Fuit, ut relatum est, facundia Carneades violenta et rapida, scita et tereti Critolaus, modesta Diogenes et sobria; sed in senatum introducti interprete usi sunt Caelio senato
Abbreviated transcription (Latin):
latrunculis conterunt : nos istis sobriis fabulis. a pͥmo
lucis incȩnȩ tempus. ipsã quoque cȩnã non obru¬
tã poculis. ñ lasciuientẽ ferculis. sed questionib
doctis pudicã. & mutuis exlecto relationib exi¬
gamꝰ : Sic enĩ ferias p̃ omĩ negocio foeas cõmodi
senserimꝰ. ñ animũ ut di citur remittentes. nã re¬
mittere inꝗͥt musonius animũ quasi amittere ũba muso¬
est .s demulcentes eũ paululũ. atq laxantes : incun¬
dis hone stisq. sermonũ il lectationib: Quod siita
decernitis: dis penatib meis huc conueniendo
gratissimũ feceritis. Tñ simmachiis. Nullus qͥ
quidẽ se dignũ hoc conuentu meminerit : so¬
dalitatẽ hanc uel ipsũ conuentus regẽ repudia¬
bit. S nequid ad ꝑfectionẽ cętus desideros ur.
inuitandos ad eundem congressũ coniuctũq: fla
tre prȩstantior: non minus ornatumoꝵ. graui¬

Expanded text:
latrunculis conterunt, nos istis sobriis fabulis a primo latrunculis conterunt, nos istis sobriis fabulis a primo lucis in coenae tempus, ipsam quoque coenam non obrutam poculis, non lascivientem ferculis, sed quaestionibus doctis pudicam et mutuis ex lecto relationibus exigamus? Sic enim ferias prae omni negotio fetas commodi senserimus, non animum, ut dicitur, remittentes nam remittere, inquit Musonius, animum quasi amittere est sed demulcentes eum paulum, atque laxantes iocundis honestisque sermonum inlectationibus. Quod si ita decernitis, dis Penatibus meis huc conveniendo gratissimum feceritis. Tum Symmachus: Nullus, qui quidem se dignum hoc conventu meminerit, sodalitatem hanc vel ipsum conventus regem repudiabit: sed, ne quid ad perfectionem coetus desideretur, invitandos ad eundem congressum convictumque centre praestantior, non minus ornatu morum gravi
Abbreviated transcription (Latin):
nã in libro quinto decimo: itadicit. Hunc milli pas
sũ qui uicerit atq duob: cã panus sompes sub cursor
nullus sequae : maiore spacio ac diuersus uidebit᷑
ire. Itẽ in libro nono. Tu milli nũmũ potes unoquȩ
rere centũ. Milli passũ dixit : ꝓmille passib &
milli nũmũ: ꝓmille nũmis aꝑteq ostendit: mil¬
le.: &e nocabulũ esse. & singulari numero dici & ca¬
sũ & iã capere ablatuiũ. eiusq pluratiuũ eẽ : milia
Mille enĩ ñ exeo ponitur: quod grece chilia di¬
ades : ita unũ mille & duo milia. uoceres certa
atq directa ratione dicebant. & heus tu. hisne
tã doctis uiris. quoꝵ marcus cicero & uarro imi¬
tatores se gloriantur: adimere uis in uerboꝵ
comiciis ius suffragandi & tã quã sexagenarios
maiores deponte deicies : Plura de hocdis seremus :
niuos inuitos ab inuito discedere hora cogerae
S uultis ne diẽ sequentẽ. quẽ pleriq: om̃s. ab&co oe

Expanded text:
nam in libro quinto decimo inam in libro quinto decimo isum qui vicerit atque duobus, Campanus sonipes succussor nullus sequetur Maiore in spatio ac diversus videbitur ire; item libro nono: rere centum. Milli passum dixit pro mille passibus et milli nummum pro mille nummis, aperteque ostendit mille et vocabulum esse et singulari numero dici et casum etiam capere ablativum, eiusque plurativum esse milia. Mille enim non ex eo ponitur quod Graece χίλια diιάδες, ita unum mille et duo milia veteres certa atque directa ratione dicebant. Et heus tu hisne tam doctis viris, quorum M. Cicero et Varro imitatores se gloriantur, adimere vis in verborum comitiis ius suffragandi, et tamquam sexagenarios maiores de ponte deicies? Plura de hoc dissereremus, ni vos invitos ab invito discedere hora cogeret. Sed vultisne diem sequentem, quem plerique omnes abaco et
Abbreviated transcription (Latin):
mille uerbox est : quid aliud sermotuus nisi ipsã
redola ue ustatẽ: : Nã lic& marcus cicero in ora¬
tione quã ꝓmilone concep̾it . ita scriptũ relique¬
ns ande fundũ clodii. quo in fundo ꝓpt̃ insanas
illas substitutiones. mille hominũ uersabatur ua¬
lentiũ ñuersabantur : quod in libris minus accu¬
rue seriptis repperiri sola : oe insexcta in antonr
qui umquã millo ianu inuentuse. qu ilucio anto¬
nio mille tũ iũ ferrat expensũ : licoe uarro quoq
euusdẽ sȩcub homo. in septimo detimo humanar̃
dixerit. plus mille oecentũ annoꝵe est: tam̃ fiduciã sic
cõponendi.: ñ nisi excantecedentiũ auctoritate sũpserunt.
Nã quadrigarius: in c̃cio annaliũ ita scripsit. Ibi occi¬
ditur mille hominũ. & lucilius: inter cio satiraruĩ:¬
Ad portã mille a porta est sex inde salernũ alibi
iͦ. ceiã declinationẽ huiꝰ nominis ex se quutus est.

Expanded text:
mille verborum est, quid aliud sermo tuus nisi ipsam mille verborum est, quid aliud sermo tuus nisi ipsam redolet vetustatem? Nam licet M. Cicero in oratione quam pro Milone concepit ita scriptum reliquerit: Ante fundum Clodii, quo in fundo propter insanas illas substructiones facile mille hominum versabatur valentium, non versabantur, quod in libris minus accurate scriptis repperiri solet, et in sexta in Antonium: Qui umquam in illo Iano inventus est qui L. Antonio mille nummum ferret expensum?: licet Varro quoque, eiusdem seculi homo, in septimo decimo Humanarum dixerit: Plus mille et centum annorum est: tamen fiduciam sic conponendi non nisi ex antecedentium auctoritate sumpserNam Quadrigarius in tertio Annalium ita scripsit, "ibi occiditur mille hominum"; et Lucilius in tertio Saturarum: portam mille a porta est, sex inde Salernum. Alibi vero etiam declinationem huius nominis exsecutus est:
Abbreviated transcription (Latin):
moriã continuus legendi usus instruit: in citasti.
S antiquitatẽ uobis placere iactatis. quod honesta ⁊¬
ae sobria & modesta sit. Uiuamꝰ gͦ morib p̃teritis. Fa¬
p̃sentib uerbis loquamꝰ : Ego enĩ id quod agaio cesa lauscesars.¬
re. excellentis ingenii ac prudentiȩ uiro. in primo
analogiȩ libro scriptũ ÷ habeo sẽ ꝑ in memoria atq
inpectore: ut tã quã scopulũ : sic fugiã infrequens
atq. ansolens uerbũ. Mille deniq uerboꝵ taliũ
est: quȩ cũ in ore priscȩ auctoritatis crebro fuerint :
ex auctorata tam̃ a sequenti ȩtate. repudiataq
sunt: hoꝵ copiã ꝓferre nc̃ possem : nitẽ pus noctis iam
ꝓpinquantis. necessariȩ discessionis nos ammone r&e
Bona uerba queso : prȩtextatus morali ut assolae
grauitate.: subietit. Nec insolent᷑: parentis artiũ an¬
tiquitatis reuerentiã uerberemus: Cuius amorẽ
tuquoq dũ dissi mulas: magis ꝓdis: Cũ enĩ dicis

Expanded text:
moriam continuus legendi usus instruit, incitasti. moriam continuus legendi usus instruit, incitasti. Sed antiquitatum vobis placere iactatis, quod honesta et sobria et modesta sit: vivamus ergo moribus praeteritis, praesentibus verbis loquamur. Ego enim id quod a C. Caesare, excellentis ingenii ac prudentiae viro, in primo de analogia libro scriptum est habeo semper in memoria atque in pectore, ut, tamquam scopulum, sic fugiam infrequens atque insolens verbum. Mille denique verborum talium est quae, cum in ore priscae auctoritatis crebro fuerint, exauctorata tamen a sequenti aetate repudiataque sunt. Horum copiam proferre nunc possem, ni tempus noctis iam propinquantis necessariae discessionis nos ammoneret. Bona verba quaeso, Praetextatus morali, ut adsolet, gravitate subiecit, nec insolenter parentis artium antiquitatis reverentiam verberemus, cuius amorem tu quoque dum dissimulas magis prodis. Cum enim dicis:
Abbreviated transcription (Latin):
qe nã coctã: hic sim machus. coelius tuus inꝗqͥt & bistortã
& uerbũ exoriginib marti catonis accepit. apud que:
ita scriptũ : Igitur: dictatorẽ cartaginiensi ũ. magister
equitũ monuit. mitte mecũ romã equitatũ. die quinti:
in capitolio coena cocta erit:. & p̃textatus. Aestimo: ñ¬
nihil ad de monstrandã consuoeudinẽ uoeerũ : & iã p̃to¬
ris uerba conferre. quib: more maioꝵ ferias concipe¬
resola : quȩ appellantur cõpitalia : ea uerba hȩcsunt
aspiciens seruiũ : curius inquit ae fabicius. & corunca¬
nius antiquissimi uiri: uel ceiã his antiquiores horatii
illi trigemini: plane ac dilucide rũ suis fabulati sunt.
neq auruncoꝵ. aut sicanoꝵ. ant pelas goꝵ qui primi. ͥpmita¬
coluisse in italia dicuntur: s oeatis suȩ uerbis ute¬
bant᷑. Tuaut̃ ꝓ inde quasi cũ matre euandri loquare:
uis nobis uerba multis iã seculis oblitterata reuo¬
care ad quoꝵ c̃geriẽ prestantes quoq uiros. quoꝵ me¬¬

Expanded text:
enam coctam."» Hic Symmachus, «Coelius tuus», inquit, «et historiam et verbum ex Originibus M. Catonis accepit, apud quem ita scriptum est: "Igitur dictatorem Carthaginiensium magister equitum monuit: 'mitte mecum Romam equitatum: diequinti in Capitolio tibi cena cocta erit' "». Et Praetextatus: «aestimo nonnihil ad demonstrandam consuetudinem veterum etiam praetoris verba conferre quibus more maiorum ferias concipere solet quae appellantur Compitalia. Ea verba haec sunt: aspiciens Servium: Curius, inquit, et Fabricius et Coruncanius, antiquissimi viri, vel etiam his antiquiores Horatii illi trigemini plane ac dilucide cum suis fabulati sunt: neque Auruncorum aut Sicanorum aut Pelasgorum, qui primi coluisse in Italia dicuntur, sed aetatis suae verbis loquebantur: tu autem, proinde quasi cum matre Evandri nunc loquare, vis nobis verba multis iam seculis oblitterata revocare, ad quorum congeriem praestantes quoque viros, quorum me
Abbreviated transcription (Latin):
in litteris inuenio : quod cũ multi occasione satꝰ¬
nalioꝵ ꝑ auariciã alientib ambiciose munera
exigerent idq. onus tenuiores grauarae : pribli¬
cius tribunus pleb tulit. ñnisi ditiorib cerei mis¬
sitarentꝰ: hic albinus cȩcina subiecit: Quale
nunc ꝑmutationẽ sacrificii p̃textate memorasti:
inuenio postea cõpitalib celebratã. cũ ludi ꝑ
urbẽ in cõpitis agebantur. restiti scilicoe A. de su

Expanded text:
in litteris invenio, quod, cum multi occasione Satuin litteris invenio, quod, cum multi occasione Saturnaliorum per avaritiam a clientibus ambitiose munera exigerent idque onus tenuiores gravaret, Publicius tribunus plebi tulit, non nisi cerei ditioribus missitarentur. Hic Albinus Caecina subiecit: Qualem nunc permutationem sacrificii, Praetextate, memorasti, invenio postea Compitalibus celebratam, cum ludi per urbem in compitis agitabantur, restituti scilice
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ maria ambulabat. hocgͥ miraculo dep̾henso:
has sibi sedes p̃dictas eẽ didicerunt. uastatisq sici¬
liensib: in colis. occupauere regionẽ. decima pre¬
dę scđm responsũ apollini consecrata Erectisq.
diti sacello & saturno ara. cuius festũ saturnalia
nominarunt. Cũq. diuhumanis capitib ditẽ &
uiroe uictimis saturnũ placare secrederent: ꝓpt̃
cũ geryonis pecore ꝑitaliã reuertentẽ. sua sisse illoꝵ
posteris: ut faustis sacrificiis in fausta mutarent.
inferentes diti non hominũ capita s oscilla: ad hu¬
mana effigiẽ arte simulata. & aras saturnias ñ
mactando uiroᷤ . s accensis laminib excolentes.
quia non solũ uirũ s & lumina fota significat
Inde mos ꝑsaturnalia missitandis cereis cępit Alii
cereos ñ obaliad mitti putant: quã quod hoc prin¬
cipe. ab in comi & tenebrosa uita. quasi ad lucẽ ae
bonarũ artiũ scientiã editi sumus. Illud quoq. de erario¬

Expanded text:
per maria migrabat. Hoc igitur miraculo deprehenso, per maria migrabat. Hoc igitur miraculo deprehenso, has sibi sedes praedictas esse didicerunt vastatisque Siciliensibus incolis occupavere regionem, decima praedae secundum responsum Apollini consecrata erectisque Diti sacello et Saturno ara, cuius festum Saturnalia nominarunt. Cumque diu humanis capitibus Ditem et virorum victimis Saturnum placare se crederent propter cum Geryonis pecore per Italiam revertentem suasisse illorum posteris ut faustis sacrificiis infausta mutarent, inferentes Diti non hominum capita sed oscilla ad humanam effigiem arte simulata et aras Saturnias non mactando viro sed accensis luminibus excolentes, quia non solum virum sed et lumina φῶτα significat. Inde mos per Saturnalia missitandis cereis coepit. Alii cereos non ob aliud mitti putant quam quod hoc principe ab incomi et tenebrosa vita quasi ad lucem et bonarum artium scientiam editi sumus. Illud quoque
Abbreviated transcription (Latin):
cule initalia relicti. ut quidã ferunt irato qd
incustoditũ fuisso arm̃tũ : ut non nulli ȩstimant.
c̃sulto eos relinquente: nt arã suã atq. ede ab in¬
cursionib tuerentur. Hiergo cũ alatronib in¬
festarentur: occu pato edito colle. faturmos se
nomina uerunt: quo ante nomine : &iã ide
sacri reuerentiã. ipsa indicti festi obseruatio uocaroe:¬
pulsi diuersas terras poeissent: c̃fluxerunt pleriq
dodonam & incerti quib: hererent locis: eius¬
modi accepere responsum
acceptaq sorte : cũ latiũ post errores plurimos ap. unopit¬
pulissent : in lacu cutiliensi enatã insulã de pͣbende¬
runt. Amplissimus enĩ cespes. siue ille continens
limus. seu paludis fuit. coacta cõpage uirgultis oe.
ar borib. insiluȩ licentiã cõptus: iactantib: per¬
ãnẽ fluctib uagabatur. ut fides ex hoc &e iam
delo factasit. quȩ celsa montib. uasta campis. tam̃

Expanded text:
cule in Italia relicti —ut quidam ferunt, irato quod cule in Italia relicti —ut quidam ferunt, irato quod incustoditum fuisset armentum, ut nonnulli aestimant, consulto eos reliquente ut aram suam atque aedem ab incursionibus tuerentur— hi ergo cum a latronibus infestarentur, occupato edito colle Saturnios se nominaverunt, quo ante nomine etiam idem sacri reverentiam ipsa indicti festi observatio vocarepulsi diversas terras petissent, confluxerunt plerique Dodonam et incerti quibus haererent locis eiusmodi accepere responsumAcceptaque sorte cum Latium post errores plurimos appulissent, in lacu Cutiliensi enatam insulam deprehenderunt. Amplissimus enim caespes, sive ille continens limus seu paludis fuit coacta compage, virgultis et arboribus in silvae licentiam comptus, iactantibus perenne fluctibus vagabatur, ut fides ex hoc etiam Delo facta sit, quae celsa montibus, vasta campis, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
saturnalia nominauit: Tot scłis: saturnalia pͣce¬
dunt romanȩ urbis ȩtatẽ. Obseruari gͥ eũ iuis¬
sit magestate religionis: quasi uitȩ melioris au¬
ctorẽ Simulachrũ euis. indicto ÷. cui falce̾ insigne
messis adiecit Nluic dõ insertiones surculor.
pomorũq educationes. & om̃iũ cuiusce modi fer¬
tiliũ tribuunt disciplinas. Cirene ses&iã cũ rẽ
diuinã ei facint. ficis recentib: coronantur.
placentasq mutuo missitant. mellis & fructuũ
reptorẽ saturnũ ȩstimantes. Hlunc romani oe iã
stercutũ uocant. quod primus stercore fȩcundi¬
tatẽ agris cõparanerit Regni eius tẽpora
felicissima feruntur. cũ ꝓpt rerã copiã : tũ &e qͥd
nondũ quis quã seruitio uel libertate discrimi¬
nabatur. Quȩ res intellegi potest: quod satur¬
nalib: totaseruis licentia ꝑmitutur. Alia sa¬
turnalioꝵ causa sic traditur: qui erant ab her¬

Expanded text:
Saturnalia nominavit: tot saeculis Saturnalia praeceSaturnalia nominavit: tot saeculis Saturnalia praecedunt Romanae urbis aetatem. Observari igitur eum iussit maiestate religionis quasi vitae melioris auctorem: simulacrum eius indicio est, cui falcem, insigne messis, adiecit. Huic deo insertiones surculorum pomorumque educationes et omnium cuiuscemodi fertilium tribuunt disciplinas. Cyrenenses etiam, cum rem divinam ei faciunt, ficis recentibus coronantur placentasque mutuo missitant, mellis et fructuum repertorem Saturnum aestimantes. Hunc Romani etiam Sterculium vocant, quod primus stercore fecunditatem agris comparaverit. Regni eius tempora felicissima feruntur, cum propter rerum copiam tum et quod nondum quisquam servitio vel libertate discriminabatur, quae res intellegi potest quod Saturnalibus tota servis licentia permittitur. Alia Saturnaliorum causa sic traditur. Qui erant ab Her