comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um calumpnia uob notibit tu¬
torem qui non suis si multicib
actionem sub nõie pupilli ĩstitr¬
it. Si cogente forte m̾re pupuli
uci ubtis pribus instantibus.⁊
it pupilli nominc. ⁊ io nõ sit
exequtus quod int̾mi. ropubor¬
tatem pupir pucnit non opoe¬
tec dici ĩturpillianũ cum sen¬
atus consuitum ĩcidisse. disc̾ti
sunt cuim iura quamius plu¬
ra ĩ cand̾ psonam ocuenerint.a¬
liud tutoris aluud legataru ec
cum non sue ꝑsone iuire s⁊ pu¬
piu accusau̾it ꝓpriam penam
mereri non debr deniq pupil¬
io relicta ĩ co testo nisi aprincipe
consuati sunt peunt a deo iue
est accusatoris defensor.⁊ q̃i pr̃o¬
fiut ut q̃drantem quem legic
falcidie bñficio retinut no cap¬
ienti restituat eque locus erit sc¬
natus consuito. n ei multum
ĩtererit int̾ tile fiociq. et eũ qui¬

Expanded text:
um calumnia notabit tutorem, qui non suis simultatibus accusationem sub nomine pupilli instituit, sed cogente forte matre pupilli vel libertis patris instantibus. et verit pupilli nomine et ideo no quod interim ad pubertatem pupillus pervenerit, non oportet dici in Turpillianum eum senatus consultum incidisse. discreta sunt enim iura, quamvis plura in eandem personam devenerint, aliud tutoris, aliud legatarii: et cum non suae personae iure, sed pupilli accusaverit, propriam poenam mereri non debet. denique pupillo relicta in eo testamento, nisi a principe conservata sint, pereunt: adeo ille est accusator, is defensor et quasi patrofuerit, ut quadrantem, quem legis Falcidiae beneficio retinuit, non capienti restituat, aeque locus erit senatus consulto: neque enim multum intererit inter tale fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ra uiro fuisse. ¶ Si lucius ticiꝰ
cum filio pube quem solũ testõ¬
s scriptum ħroem hẽbat picrit
intelligitu supuixisse filius
pri et ex cestõ hrs fuisse et filu
hroitas successorib eiꝰ defertur
nisi cc̃rium probetur ꝙ si ĩpub

Expanded text:
es uiro fuisse. Si Lucius Titius es uiro fuisse. Si Lucius Titius cum filio pubere, quem solum testamento scriptum heredem habebat, perierit, intellegitur superuixisse filius patri et ex testamento heres fuisse, et filii hereditas successoribus eius defertur, nisi contrarium approbetur. quod si impub
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃i supstes fu̾is qͣi utriq ulti de¬
cessisse sibi urocantur. an u̾o neu¬
ter. qr compatio postioris dece dẽ¬
tis ex fco prioris mortui sumitꝰ.
si supior snia maigis admittenta
est ut utriq ħ̾rs sit. nam. nã ⁊ qͥ
unicum filium habet si suppmo
morienti substituit non uidet᷑
ĩutiit substitiusse ⁊ proximus
agnatus intelligitur eciam qui
solus est. quiq neminem añce¬
dit. et ħ utriq qr neutri eorum
alter supstes fuit ultimi primi¬
qr obierũt. ¶ Sum in bello pat̾
cum filio periiss materq fuli qͣi
postea mortui bona uendicaret
agnati uo pr̃is qͣi filus in peruꝰ¬
n prius mortuũ. ¶ Sicum fi¬
lio suo nb̃tus sunul pͥierit intes¬
cati pr̃onosima defertur ħrditasᷤ
si non probatur supuxisse pr̃ifi¬
lius ħ eĩ reu̾encia pronatus sug¬
gerente dicimus. ¶Si maritu
et uxor simul picrint stipuło
de dote ex capitulo. si in macri¬
moĩo mulier decessiss h̾ebit lo¬
cum si non probatur suꝑstes il¬

Expanded text:
i utrique ultimi decessisse sibi uideantur? an uero neutri, quia comparatio posterioris decedentis ex facto prioris mortui sumitur? sed superior sententia magis admittenda est, ut utrique heres sit: nam et qui unicum filium habet, si supremum morienti substituit, no‹n› uidetur inutiliter substituisse: et proximus adgnatus intellegitur etiam qui solus est quique neminem antecedit: et hic utrique, quia neutri eorum alter superstes fuit, ultimi primique obierunt.Cum bello pater cum filio perisset materque filii quasi postea mortui bona uindicareti filius ante perism prius mortuum. Si cum filio suo libertus simul perierit intestati, patrono legitima defertur hereditas, si non probatur superuixisse patri filius: hoc enim reuerentia patronatus suggerente dicimus. Si maritus et uxor simul perierint, stipulatio de dote ex capitulo 'si in matrimonio mulier decessisset' habebit locum, si non probatur illa superst
Abbreviated transcription (Latin):
nire ex presrois prouincie p̾¬
cepto a magistratious alius
tutor datus est aquo magra¬
tus sacis ereg̾unt rem salbã
fore tutor testõ datus postea
datum suspectum fecit que¬
situm est in quantum tenca

Expanded text:
atre ex praesidis provinciae praecepto a magistratibus alius tutor datus est, a quo magistratus satis exegerunt rem salvam fore: tutor testamento datus postea datum suspectum fecit: quaesitum est, in quantum tenea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯo Mater secundis tibulis fi¬
lio impubi substituta locum e¬
dicto facit si omisso testo limã
pter legatorum cãm fr̃ łcidisse
non uioctur qui filium suum
emancipruit. s ab incestato p¬
cum bona possid̃e cepit ĩ eum
qui test̾o scriptus ħrs non fu¬
it. si fraudis consilio cum hrdi¬
bus scriptis pticipato lunami
hroitatem solus possiocat acto
legitorum ex sina p̾toris dabͤ.¬

Expanded text:
Mater secundis tabulis impuberi filio substituta locum edicto facit, si omisso testamento lti propter legatorum causam frater incidisse non uidebatur, qui filium suum emancipavit, sed ab intestato per eum possidere coepit. In eum, qui testamento scriptus heres non fuit, si fraudis consilio cum heredibus scriptis participato legitimam hereditatem solus possideat, actio legatorum ex sententia praetoris dab
Abbreviated transcription (Latin):
et tm̃ credã essc legatum quant
efficit estimatio ut promodociꝰ
ex om̃ibus legitis statu legis
falcroie rõ hãtur quociens futu¬
rum est ut palam sic ⁊ ance diẽ
uenientem iam legem falcioiã
locum hr̃e. tociens computatio
cius sit. nam si conocõ in mora¬
est expectibimus condcom qͦ¬
ad existat. si autem dies supest
iam hoc int̾capedinis temporis
hĩta rõne atq existimatione. sic
de falcroia disputabimus. et cõ¬
mitti stipłom dicemꝰ ¶ Quamr¬
uis autem om̃s legatarii us fi¬
deicõmissarii ncc̃e hñt hac stip¬
ta hus quib minuta alun̾ta st̃
relicta. pomp̃ .n. faustinc. sepse¬

Expanded text:
egatum, quantum efficit aestimatio, ut pro modo eius ex omnibus legatis statim legis Falcidiae ratio habeatur. Quotiens futurum est, ut palam sit et ante diem venientem iam Falcidiam locum habere, totiens computatio eius fit. nam si conest, exspectabimus condicionem, quoad exsistat: si autem dies superest, iam hic intercapedinis temporis habita ratione atque aestimatione sic de Falcidia disputabimus et committi stipulationem dicemus.Quamuis autem omnes legatarii et fideicommissarii necesse habeant hac stipta his, quibus minuta alimenta sunt relicta.Pompeiae enim Faustinae rescribse
Abbreviated transcription (Latin):
non conoconc s mora suspen¬
ditur nõ pot crum ꝯdicio non
existere hrs m̃s cum ipe morie¬
tur.c. ticio dato legatum subcõ¬
oc̃one relictum est quannius cĩ
hroem moriturũ c̾tum sic. tñĩ
c̾tum est. an legatario uiuo di¬
es legati cedit. et non est c̾tur
ad eum legatũ puentirũ. ¶Ꝙ¬
post mucianam cautionem in¬
t̾positam legatum accepit sicc̃
dio cane cogitur. ¶Quamuiᷤᷤ
usus. cum morietur legatarins
ĩutilit᷑ legatũ. tñ cautioĩs mu

Expanded text:
non condicione, sed mora suspenditur: non potest enim condicio non exsistere. 'Heres meus, cum ipse morietur, centum Titio dato.' legatum sub condicione relictum est: quamuis enim heredem moriturum certum sit, tamen incertum est, an legatario uiuo. dies legati non cedit et non est certum ad eum legatum peruenturum. post Mucianam cautionem interpositam legatum accepit, si codio cavere cogitur. Quamvis usus fructus, cum morietur legatarius, inutiliter leg
Abbreviated transcription (Latin):
lter filio suo cohroes sinc ulla
condcone filias ei ip̃ius ac pecut
ut furas suas emanciparet ita.
si portionem filiarum iure sub
cõphensam statu lib̾ hũit iure
constituto nulli dando coseqͤ

Expanded text:
ter filio suo coheredes sine ulla condicione filias ipsius dedit ac petit, ut filias suas emanciparet, ita si portionem filiarum iure subscomprehensam statuliber habuerit, iure constituto nulli dando conseq
Abbreviated transcription (Latin):
est alium institũet ip̃e filius
post ea an ue ħ̾re cepit suum
ħroem. nec cnuim prem auti
principem de ħ casu cogitasse
u̾simile est.ut eum qui post¬
ca nasce̾tur exħroaret. nec in¬
terest quemadmodum bñfi¬
cium principale int̾croeret cͥ¬
ca testi fconem utrum ĩ ꝓser
unius. an ĩcompłimAtem
quero si ita fc̃a ꝓponati sub¬
stitutio. fulius Menius. si in¬
tra .x. annos occesẜit ticius
solus ex substitutione ci hes
libm ec̃ pri ad substituendũ
filio s f̃ius biꝰ pub̾tas est. n¬
tempus suum scpatim ẜua¬
ri. nisi contraria uoluntas te¬
statoris apte ostendat᷑. ¶Lucc
ticius cum hẽet filios ĩpotesta¬
te uxorem ħroem scripsit. et̾
ci substituit fiuos quesitum
est. an ĩstitucõ uroris nullius
mom̃ti sit co ꝙ ab co gradu

Expanded text:
em institueret ipse filius postea an iure habere coepit suum he redem: nec enim aut patrem aut principem de hoc casu cogitasse uerisimile est, ut eum, qui postea nasceretur, exheredaret. nec interest, quemadmodum beneficium principale intercedat circa tItem quaero, si ita facta proponatur substitutio: 'filius meus si intra decem annos decesserit, Titius solus ex substitutione ei hereliberum esse patri ad substituendum filio, sed finis huius pubertas est: mtempus suum separatim seruari, nisi contraria uoluntas testatoris aperte ostendatur. Lucius Titius cum haberet filios in potestate, uxorem heredem scripsit et ei substituit filios: quaesitum est, an institutio uxoris nullius momenti sit eo
Abbreviated transcription (Latin):
test̾m̃ ĩfirmauit filius s tã¬
tum cum gradum. qui ab
initio non ualuit sicut Rn¬
sum est. ¶Si aprimo sit

Expanded text:
testamentum infirmant filii, sed tantum eum gradum, qui ab initio non ualuit, sicut responsum est, si a primo sit
Abbreviated transcription (Latin):
que ineodem fũdo erunt manci¬
yia quor otinentur. ¶Dem.¬
Ui italegatur quicquid in horreo
moo erͣt et ĩs cuilegatũ est er reto
nõ legatis ignorante aƿuandi
legati siugaa in horreũ intulit ꝙ
illatũ est nõuidet᷑ ec legatum.¬
Quod a legatano petitu eratut
alii restitue̾t silegatanus decedat
ħrs quo euis io quodlegatum ẽ
p̾stare debebit. ¶Spẽs noĩatim
legate si ñ repiantur nec dolopꝰr:¬
possũt. ¶In fideicõmisso quai fa¬
mͣilie relinquit᷑. hii. ad petitonem¬

Expanded text:
quae in eodem fundo erunt', mancipia quoque continentur.Cum ita legatur: 'quidquid in horreo meo erit' et is cui legatum est ex rebus non legatis ignorante eo ampliandi legati sui gratia in horreum intulerit, quod illatum est non uidetur esse legatum.Quod a legatario petitum erat, ut alii restitueret, si legatarius decedat, heres quoque eius id quod legatum est praestare debebit.Species nominatim legatae si non repperiantur nec dolo herepossunt.In fideicommisso quod familiae relinquit
Abbreviated transcription (Latin):
quantum ferret si contra tibu¬
ls bonorum possõm accepiss.¬
s et si nepos sub huius cõdi¬
tione scriptus sit ħrs rocin er̃
oicendum. ¶Si quis ex lib̾i
non sit scriptus hr̃s s suus ei
scriptus sit eumqz iussit aoi¬
re hroitatem cenegari ci deb
rocm q est et si legatum relic¬
tum sibi uł ẜuo suo cleg̾it. nã
⁊ hic dicimus bonorũ possõez

Expanded text:
quantum ferret, si contra tabulas bonorum possessionem accepisset.Sed et si nepos sub huiusmodi condicione scriptus sit heres, idem erit dicendum.Si quis ex liberis non sit scriptus heres, sed seruus eius scriptus sit eumque iusserit adire hereditatem, denegari ei debet .Idemque est et si legatum relictum sibi uel seruo suo elegerit: nam et hic dicimus bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
baurclio sempronio fr̃e meo ne¬
minem molestiri uolo nõie de¬
bitin exige̾ iliquid ab co quã¬
di uiuct. n oe sorte aut usura
nõie debiti ⁊ ab soluo cum et li¬
bo ex pignorib eius comui¬

Expanded text:
Aurelio Sempronio fratri meo.Neminem molestari uolo nomine debiti neque exigere aliquid ab eo, quamdiu uiueret, neque de sorte aut usurae nomine debiti: et absoluo ei et libero ex pignoribus eius domu
Abbreviated transcription (Latin):
gatum auint. qr nichil incest
petetur an retinetur. totam enĩ
ocationem legatam uioĩ. Labol
hĩtatio eõ modo legita c̾et gratu¬
itiutam ẜitationem ħrs pr̃are de¬
beret. et p̾terei placuit age̾ posse
colonum cum hroe extestõ ut li¬
betur sub condictione quod rec
nas esto lib̾are illum qui nego¬
cia mea gessit si quid cum mic¬
hi dae fice̾ oportet ab co nõ exi¬
gcͦ. dampnatus ħrs nec creditis

Expanded text:
gatum aiunt, quia nihil interesset, peteretur an retineret: totam enim locationem legatam uideri, 17 habitatio eo modo legata esset, gratuitam habitationem heres praestare deberet. et praeterea placuit agere posse colonum cum herede ex testamento, ut liberetur conductione: quod rectnas esto liberare illum, quod is negotia mea gessit, et si quid eum mihi dare facere oportet, ab eo non exigere', damnat
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatem ei q filiam tratenda
et ab ea manumittendam tuco¬
remq manumisisse fuic dandũ
quo actore restituatur ẜrditas fi¬
lic stati qmͣuis sic fuiss roga¬
tus restitu̾e cum nubilem ctatẽ
compless. Cum aũt posĩt inqͥd
cuenire ut añ decedat ea cui fioe¬
icõmissario ub̃tas ⁊ hrditas reli¬
cta est. nec oporteat dampno af¬
fici eum qui rogacus aonc ħroi¬
tatem remedium dedit. ut siq̃d
horum contig̾it puroe remittat᷑
uenundari bona antiste ac si h̾rs
ci non extitiss. Cum igitur deir¬
onstrau̾it diuus pius succurri
hrdi instituto qui cõpulsus ad¬
ut et dici potest eciam intercete¬
ras cas exemplum hoc seq̃ndũ
sic uł ubi cuen̾it restituitur fi¬
dĩcrmissaria ħroitas ei qui com¬
pulit aoire let restitu̾e sibi ħ̾rdi¬

Expanded text:
libertatem eique filiam tradendam et ab ea manumittendam tutoremque filiae manumissae dandum, quo auctore restituatur hereditas filiae statim, quamuis sic fuisset ei rogatus restituere, cum nubilem aetatem complesset. cum autem possit, inquit, euenire, ut ante decedat ea, cui fideicommissaria libertas et hereditas relicta est, nec oporteat damno adfici eum, qui rogatus adit hereditatem, remedium dedit, ut, si quid horum contigerit, perinde permittatur venumdari bona Antistiae, ac si heres ei non exstitisset. cum igitur demonstraverit divus Pius succurri heredi instituto, qui compulsus adit, dici potest etiam in ceteris causis exemplum hoc sequendum, sicubi evenerit, restituatur fideicommissaria hereditas ei, qui compulit adire et restituere sibi heredi
Abbreviated transcription (Latin):
ab intestato possrõat ħroitatem
cogatur ħxoititem oĩmodo legͣ¬
ta pr̃arc./ nec enim utiq omittẽ
ei ħroitatem pmisit qui froĩa¬
missa ab eo reliquid ab intesta¬
to. plane si nominatim ro ei ꝑ¬
misit dicemus non eum incioẽ
ĩedictum qr usus est facultate
ca quim ex testõ concessit: ꝙ si
non ei concessit sp̃iliter testator
omitt̾e is oroo erit sequenous
gata et firdĩcomiissa abinces¬
tato fi̾unt relicta et preterea.⁊¬
lus froĩcommissa an oroinem
ulius debeamus face̾ qm iui
monstrat an u̾o contribuemꝰ
om̃s fidĩcõmissauos quasi eq̃¬
les et magis est ut ita distingi¬
mus muitum ĩterest utrum in¬
si incidit prefendi crunt hii qͥ¬
bus testõ relicta funt quedam
siuo non ĩcidit quia ħ fuit testa¬
toris uoluntis ut daret ei facł¬
tatem et ab ĩtestaro succedi ui

Expanded text:
em, cogatur omnimodo legata praestare: nec enim utique omittere ei hereditatem permisit, qui fideicommissa ab eo relinquit ab intestato. Plane si nominatim id ei permisit, dicemus non eum incidere in edictum, quia usus est facultate ea, quam ei testator concessit: quod si non ei concessit specialiter testator omittere, is ordo erit sequendus,gata et fideicommissa ab intestato fuerint relicta et praeterea aliis fideicommissa? an ordinem illum debeamus facere, quem Iulianus monstrat, an uero contribuemus omnes fideicommissarios quasi aequales? et magis est, ut ita distinguamus multum interesse, utrum insi incidit, praeferendi erunt hi quibus testamento relicta fuerunt quaedam: sin uero non incidit, quia haec fuit testatoris uoluntas, ut daret ei facultatem et ab intestato succedendi
Abbreviated transcription (Latin):
quadr̃antem limum ħ̾rdemi
oportet ordo igitur auiliano
adhibetur ut prius legata prẽ¬
tur denroc ex suꝑfluo fid̾icõmi¬
si dummodo quxorans nõ tan¬
gati et ego puto. Iuł sĩuam ita¬

Expanded text:
quadrantem legitimum heredem oportet. ordo igitur a Iuliano adhibetur, ut prius legata praestentur, deinde ex superfluo fideicommissa, dummodo quadrans non tangatur. ego puto Iu
Abbreviated transcription (Latin):
siss ꝑs ei data pueniret ad co¬
hroes cam furiosam ip̃e ticius
ĩ m̃rimonium collocunt. et
enixa est filiam post mortem
p̃ris. Quesitum c̃ an defuncta
furiosa supstite ex huius con¬
iunctione pata an froĩcõmis¬
cõmissum non debi. clairouis¬
dicit. nam si et m̾rimonium
cum furiosa non fu̾it satis tñ
fc̃m est cuismõi condc̃oi. D¬

Expanded text:
sisset, pars ei data perveniret ad coheredes: eam furiosam ipse Titius in matrimonio collocavit et enixa est filiam post mortem patris. quaesitum est, defuncta furiosa superstite ex eiusmodi coniunctione parta ficommissum non deberi.Claudius: nam etsi matrimonium cum furiosa non fuit, satis tamen factum est eiusmodi condicioni.
Abbreviated transcription (Latin):
nec emptori in uiraun fecisse
fam. qui in castrensi peculio
testitus est occisus sit. oio
ad torefendus est ut ex quib
casibus ad fistĩi prist. bonap¬

Expanded text:
ne emptori iniuriam fecisse ias, qui in castrensi peculio testatus est, occisus sit, omnimodo id defendendum est, ut, ex quibus casibus ad fiscum patris fa
Abbreviated transcription (Latin):
pregnantem sufficit. quare ñ
tenet datio bonorum possõis
pore et eo quo mitti in possõpe
tit tociens autem mitcituir
in possõm uent̾. si non est ex¬
ħroatus et ro quod ĩuto entĩ¬
tersuos ħroes futurum erit.
¶ S et si inc̃tum sit aliquo tñ
cisu possit exist̾e. quo ꝑ eoictũ
futurus suus sit uentrem mi¬
ttemus. cquius .n. est nł frusẽ
non numquam ĩpendn fi. qmͣ
tenegra aliqũ im alim̃ti ciqͥ¬
possõm. bo. aliquo cisu futurꝰ
est. queritur et si ita ex ħroatio
fc̃a sit. si michi filius unus
nascetur ex ħrs esto. qr filia naᷤᷤ¬
ci pot̾it. uł plures filii uł filux
et filia uenter ĩpossõm mitte¬
tur. satis est. et. enim sub ĩ¬
inc̾to eius qui coitur. ali ecũ
cum qui ex brdatus sit qm

Expanded text:
praegnatem sufficit: quare nec tenet datio bonorum possessioortis tempore et eo, quo mitti in possessionem petit.Totiens autem mittitur in possessionem uenter, si non est exheredatus et id quod in utero erit inter suos heredes futurum erit. sed et si incertum sit, aliquo tamen casu possit existere, quo qui editur suus futurus sit, uentrem mittemus: aequius enim est uel frustra nonnumquam impendia fieri quam denegari aliquando alimenta eiorum aliquo casu futurus est.Quare et si ita exheredatio facta sit: 'si mihi filius unus nascetur, exheres esto', quia filia nasci potest uel plures filii uel filius et filia, uenter in possessionem mittetur: satius est enim sub incerto eius qui edetur ali etiam eum qui exheredatus
Abbreviated transcription (Latin):
nor. por .s. non obstante ci pr̃e suo¬
¶S si filius emancipitus nõ peci¬
erit bonorum. pos. ita integra sũt
om̃ia nepotibus.atq si filius ñ
fuiss ut ꝙ fuius ħiturus eẽt pe¬

Expanded text:
obstante ei patre suo. Si filius emancipatus non petierit bonorum possessionem, ita integra sunt omnia nepotibus, atque si filius non fuisset, ut quod filius habiturus esset pe
Abbreviated transcription (Latin):
cuitur ꝑtine. ¶ Oret si miles
rogu̾nt quem res ytantas res¬
tuere uł res ꝓuinciales dicen¬
dum est suspectam dicentem
cogi adire et restitu̾e. Qun ut
clegant᷑. marcianus libro .ui. fi¬
oncs q ci dabuntur. pi rõne
uł ex trebcluano transibunt
actiones et quamius placeat
cum quis hr̃ditatem bonaq
q̃r sibi ab aliquo obuen̾unt i¬

Expanded text:
tuitur pertinere. Sed et si miles rogaverit quem res Italicas restituere vel res provinciales, dicendum est suspectam dicentem cogi adire et restituere: nam, ut eleganter Maecianus libro sexto fionesque ei dabuntur, pari ratione etiam ex Trebelliano transibunt actiones: et quamuis placeat, cum quis hereditatem bonaque, quae sibi ab aliquo obuenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Erere acq amistrare
tutelam extra ordĩc
cutor cogi solet. ex qͤ
scit se tutorem datum si cesset
cutor suo piculo cessat. ioem¬
cium adiuo maco constitut
est ut qui scit sc tutorem dat̃
nec excusitionẽ si quam hit
allegit intra tempora p̾sticut
suo piculo cesset. ¶Sufficit
tucoribus ad plenam defen¬
sonem siuc ip̃i udicium sus¬
cipiant siuic pupilli ip̃is ac¬
torib. nec cogendi sunc cuco¬
res cau̾e ut defensores solẽt
licencu igitur erit utrum an¬
mal̾it ipi suscipe idicium
an pupillum exibe ut ip̃is au
suscroiant. prohiis ã qui supri
septimum ctatis ãnum sunt
et p̾stofiunt auctorititem p̾¬
stent. ¶ In causis aũt. ad uitor
licencia erit agentibus uł ips¬
um adulcum p̾sentem ĩuroi¬
cium uocareut cosẽsu curatori
conueniatur us contra curato¬
rem age̾ ut ip̃e litem suscipit
¶In abse̾ntior aut̃ adultis om̃i

Expanded text:
erere atque administrare tutelam extra ordinem tutor cogi solet. Ex quo scit se tutorem datum si cesset tutor, suo periculo cessat: id enim a diuo Marco constitutum est, ut, qui scit se tutorem datum nec excusationem si quam habet allegat intra tempora praestituta, suo periculo cesset. Sufficit tutoribus ad plenam defensionem, siue ipsi iudicium suscipiant siue pupillus ipsis auctoribus, nec cogendi sunt tutores cauere. ut defensores solent, licentia igitur erit, utrum malint ipsi suscipere iudicium an pupillum exhibere, ut ipsis aususcipiant, pro his autem, qui supra septimum annum aetatis sunt et praesto fuerint, auctoritatem praestent. In causis autem adultorum licentia erit agentibus uel ipsum adultum praesentem in iudicium uocare, ut consensu curatoris conueniatur, uel contra curatorem agere, ut ipse litem suscipiat. in absentibus autem adu
Abbreviated transcription (Latin):
i ticitum fidcicõmissum ẜuus u¬
gente dño suo suscepit hĩturum
cum legis falcidic bñficium qu¬
hroem pro pte institit et ab co pe¬
tit ut pr̃i cohrdi suo portionemi
hrditatis acceptam deducta. serca
restitũet adinissa compensatione
dotis ĩfalcidie rõne. ¶ Sipr᷑ dotẽ
consenciente filia non pecuss fal
cidiam quidem iuire hr̃ditario. do¬
tem autem iurc ꝓprio filiam hicu
hr̃dib institutis fideicõmissit ut
omissa retentione que ꝑ legemfal¬
cidum ex alio testõ competetut so¬

Expanded text:
fideicommissum servus iniungente domino susceperit, habiturum eum legis Falcidiae beneficium, quheredem pro parte instituit et ab ea petit, ut fratri et coheredi suo portionem hereditatis acceptam deducta sexta restitueret, admissa compensatione dotis in Falcidiae ratione. si pater dotem consenticidiam quidem iure hereditario, dotem autem iure proprio filiam habitheredibus institutis fideicommissit, ut omissa retentione, quae per legem Falcidiam ex alio testamento competebat, so
Abbreviated transcription (Latin):
Ontra nurum quor soco si iu¬
dicium dandum atilicinus
et fuicinius auint. ¶ Quiocies
filiofa. dos data sit contra soce¬
rum obres oiuiorcu causa.am¬
motis fien age non posse. ¶It
cum rer ãmotaꝵ eciam iuiru
ricus sit. utrum de peculio. an
ĩ ip̃m acc̃o dari debeat cadem
repetemus que de filiafa.dixi¬
mus. ¶Si post diuorcium
maritus decesẜit ħrs cius rex
ãmotirum urdicio uti pocest.
Nt has mulicris ex hac ciusa
tenebitur. sicut corroconis no¬
mine ex cania furtiua. ¶S si
morte mariti solutũ sit. matͥ¬
monium. ħes mariti hr̃dititiꝰ

Expanded text:
ontra nurum quoque socero hoc iudicium dandum Atilicinus et Fulcinius aiunt, quotiens filio familias dos data est: socerum ob res divortii causa amotas furti agere non posse. Item cum rerum amotarum etiam in virum maritus sit, utrum de peculio an in ipsum actio dari debeat? Eadem repetemus, quae de filia familias diximus. Si post divortium maritus decesserit, heres eius rerum amotarum iudicio uti potest. Item heres mulieris ex hac causa tenebitur, sicut condictionis nomine ex causa furtiva. Sed si morte mariti solutum sit matrimonium, heres mar
Abbreviated transcription (French):
ot quor si erdoorante instititr¬
tus ꝯmisso edicto semisse ac
bit quomo ei. iugent uoi a¬
plius e in bonor possom erse¬
misse sicubiminus e deducct.¬

Expanded text:
oque si ex dodrante institutus commisso edicto semissem acbit: quo modo enim augentur ubi amplius est in bonorum possessione, sic et ubi minus est, deduc
Abbreviated transcription (Latin):
ctricus restitu̾e hr̾ditatem dice¬
batur. mox alter ex filus uiuo
pr̃e occessisse querebatur an is

Expanded text:
itricus restituisse hereditatem dicebatur, mox alter ex filiis uiuo patre decessisse: quaerebatur, an is
Abbreviated transcription (Latin):
ptis pac̾ ama pruus filia p̃rm¬
neptis cr ex filia proncpos ex
nepte filia nata.⁊ tem pronepti
amitte proncpos proneptis to¬
troem psonas caoem rõne et
hus continctur tintũ pro pa¬
truo amita sumpta. ¶ Itemau¬
unculi pronepos ꝓneptis. Icẽ
pro pr̃uo auũcło posito m̃rtere
proncpos proneptis. Et hic u̾
pr̃ius positus est mirtera nume¬
rata eunrdem num psonaru
inueniemus. Hii om̃s de cunus
cognatione queritur consobri¬
norũ nepotes ue sunt fri sororis¬
q ab nepos abneptis efficiunt
crineptis hii sunt fili filie ue
at nepotis atneptis nepos ne¬
pos neptis ab nepos abneptis
pronepotis proneptis ue ꝓ

Expanded text:
atruusfilia patruineptis eiusdem ex filia pronepos ex nepte filia nataitem proneptis amitae pronepos proneptis: totidem personas eadem ratione et is continet, tantum pro patruo amita sumpta. item auunculi pronepos proneptis, item pro patruo auunculo posito. materterae pronepos proneptis: et hic ubi patruus positus est, matertera enumerata eundem numerum personarum inueniemus. hi omnes eius, de cuius cognatione quaeritur, consobrinorum nepotes neptesue sunt. fratris sororisque abnepos abneptis: efficiunttrineptis: hi sunt filii filiaeue adnepos adneptis, nepotis neptis abnepos abneptis, pronepotis proneptis
Abbreviated transcription (Latin):
et agnati sunt pentes us aocri¬
tanum aꝙ̃ romanos ꝓprio uoca¬
bulo nominantur. ultiores q
non bñc sp̃ale nõm maior es ap¬
pellantur. Gtem libi us aotri¬
ncpotem ultra hos uocantur. pꝰ
stiores sunt et ex lit̾ib cognati
ut fr̃es sorores qr et ex hus pro¬
geniti. ¶ Item pro prui amice ⁊
auũcłi. ⁊mat̾tere nam quociẽs
queritur quoto gradu queq

Expanded text:
etiam adgnati sunt.Parentes usque ad tritauum apud Romanos proprio uocabulo nominantur: ulte riores qui non habent speciale nomen maiores appellantur: item liberi usque ad trinep‹o›tem: ultra hos posteriores uocantur.Sunt et ex lateribus cognati, ut fratres sororesque et ex his prognati: item patrui amitae et auunculi et materterae.Nam quotiens quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
Excuciamus ouos exquaror¬
sine ꝑte quod assideẽfcre ħ
et lab̾o unde rocm tractat si
te scripẜit. mox unus exhis

Expanded text:
excutiamus. duos ex quadrsine parte: quod assi deest, feret: hoc et Labeo.Unde idem tractat, si rte scripsit, mox unus ex his
Abbreviated transcription (Latin):
tur aut non ẽẽ ex ip̃o defunc¬
status controu̾sim filio ficieb¬
at et solum se filium dicebat.
decesẜit et mat̾ri ei ħ̾rs exstite¬
rit. Si quiõ eanoem cõtrouersi¬
am ĩpubi. mater facit qui se ex
alia natum affirmat quam fili
cius faciebat .s. ut neget cum
filium rocico q aosc totam he

Expanded text:
tur aut non esse ex ipso defuncstatus controversiam filio faciebat et solum se filium dicebat, decesserit et mater ei heres extiterit, si quidem eandem controversiam impuberi mater faciat, qui se ex alia natum adfirmat, quam filius eius faciebat, scilicet ut neget eum filium, idcircoque ad se to
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ manoata dux̾it urorem ex
ea prouincia in qua officium au¬
quod gerit ꝙ ei ex testo uroris. ⁊c¬
quisitum est diui scũi ⁊ antoñ.
sepserunt retin̾e eum non poᷤ¬
se tamquam situtor puprllam
contra decretum amplissimi or¬
dinis in domum suam dixisset
utroq ergo casu et si ex asse hrs ĩ¬
stitutus adierit hrditatem fiscoi
locus sit. nam q̃i indigno ei auf¬
tur ħrditas ꝑ contrarium aut du¬
ctatam ab co qui officium i proiuĩ¬
cia gerebat quam atutore illicite
magis est ut discatur cape illam
ex testõ nȩc q̃i indignam ẽe repet¬
leroam. fdem erit si quis nimi ig¬
norantis bona uel ꝑtem bonoru
alicuius. cognati donau̾it. nami
refert qui manifestissime cõpro¬
batus est id egisse ut ꝓ negligen¬
ciam et culpam suam mulier ⁊ q̃
institutus erat hrs moreretinz¬

Expanded text:
contra mandata duxerit uxorem ex ea prouincia, in qua officium aliquid gerit, quod ei ex testamento uxoris adquisitum est diui Seuerus et Antoninus rescripserunt retinere eum non posse, tamquam si tutor pupillam contra decretum amplissimi ordinis in domum suam duxisset. utroque ergo casu etsi ex asse heres institutus adierit hereditatem, fisco locus fit: nam quasi indigno ei aufertur hereditas.Per contrarium autem ducta tam ab eo, qui officium in pro uincia gerebat, quam a tutore illicite magis est, ut dicatur capere illam ex testamento nec quasi indignam esse repellendam. Idem erit, si quis vivi ignorantis bona vel partem bonorum alicuius cognati donaverit: nam cimo digestorum refert, qui manifestissime comprobatus est id egisse, ut per neglegentiam et culpam suam mulier, a qua heres institutus erat, moreret
Abbreviated transcription (Latin):
remoi̾. ¶Si lib̾tus maiesta¬
tis pr̃om filium accusau̾it
et pr̃oni filius calupnie euͣ
capitis puniri desioauerit.i
non deb replłi hoc eoco. Ioc̃
putosi ab co petitus rector sit
in cum crimina cognosceno
est .n. ei siuolũt ulcisci proro¬
catus. ¶Si pris mortem ce

Expanded text:
ri. Si libertus maiestatis patroni filium accusauit et patroni filius calumniae eum capitis puniri desiderauit, non debet repelli hoc edicto. idem puto et si ab eo petitus retorsit in eum crimina: ignoscendum enim est ei, si uoluit se ulcisci prouocatus. Si patris mortem de
Abbreviated transcription (Latin):
ctum an filius ħrs sit scriptꝰ.¬
S quro si mandau̾it ut hr̃e¬
oitatem colugat. anuidetur
maroasse ut adeat. ¶Quro
flut quid petita bonoꝵ possõ¬
ne ratam hũit mox fuius
adcat ħroitatem. uł ꝙ si pro
hroc ge̾re mandauit filius
xont ħroitatem an uissu ui¬
deatur aoire dubitari potest
imo u̾ius est ex husõibus
aditionem e̾e ĩtroducendã.¬
¶Pr filio ita scripsit. seio scio

Expanded text:
tum, an filius scriptus sit heres.Sed quid si mandauit, ut hereditatem colligat, an uidetur mandasse, ut adeat? quid aut quid si petitam bonorum possessionem ratam habuit, mox filius adeat hereditatem? uel quid si pro herede gerere mandauit, filius adiit hereditatem? an iussu uideatur adisse, dubitari potest. immo uerius est ex his omnibus aditionem esse introducendam.Pater filio ita scripsit: 'scio
Abbreviated transcription (Latin):
in causa sunt ut si cͣo nati fue¬
rint. potestite eius futuri st̃
randum non est eum qui fi¬
lum ĩ potestate nepotem ex
co eque in potestate hebit si ne¬
poti tutori tutorem dedit ita
recte dedisse uidi. si nepos pꝰ
mortem cius ĩ pr̃is sui poces¬
titem recasurus non sit quod
euenit. si uiuo testitore furꝰ

Expanded text:
 causa sint, ut, si uiuo eo nati fuerint, in potestate eius futuri sintrandum non est eum, qui filium in potestate et nepotem ex eo aeque in potestate habebit, si nepoti tutorem dederit, ita recte dedisse uideri, si nepos post mortem eius in patris sui potestatem recasurus non sit: quod euenit, si uiuo testatore f
Abbreviated transcription (Latin):
Curatore ignorinte nec ma¬
dante pupiuo non recte cia
tutore petitum urdi picium¬
qr corum que curator non ui¬
re datus gessit non sinc rõne
cum qui pecit cogeiroum ag¬
noscere alia ꝑte ciuso libsex¬

Expanded text:
curatorem ignorante nec mandante pupilla non recte ei a tutore petitum uideri periculumque eorum, quae curator non iure datus gessit, non sine ratione eum qui petit cogendum agnoscere. et alia parte eiusdem libr
Abbreviated transcription (Latin):
est sic nisi forte auuis iste nul¬
lum ex hiis bonis fructum
acquire nult paratusq de
potestite nepotem dimitt̾e.
ut ad emancipatum omne
cmolum̃tum. bonor. por p

Expanded text:
est sic: "nisi forte avus iste nullum ex his bonis fructum adquirere vult paratusque est de potestate nepotem dimittere, ut ad emancipatum omne emolumentum bonorum p
Abbreviated transcription (Latin):
UI. Eurs .c. rcipeuissus sit
⁊ restue brditatem ⁊ pr̃onus bõr
possessionem cõtͣ. ta. petieit sicut
legata ita ⁊ ꝑceptõ pparte qͣm pa¬
gitio erb̾rdati fidicomissũ dari
pre acccpisset. ¶Cum apostum¬
o ita legatur si ħrs erit ⁊ nõnato
postumo sb̃stituti adeant lega¬
ta eos deb̾e eristunand̾ẽ ꝙ sĩ il¬

Expanded text:
iussus sit re hereditatem et patronus bonorum possessionem contra tabulas petierit, sicut legata ita et praeceptio pro parte, quam pagitimo exheredati fideicommissum dari patre accepisset.Cum a postumo ita legetur 'si heres erit' et non nato postumo substituti adeant, legata eos debere exist
Abbreviated transcription (Latin):
rdui. de rebus dubiis. Re
Siuisa possõ plurium pͥdiorum sb̃
applsonc fundi meuiani ronib
de monstrarctur Rnoi non urceri
cetera pͥoia legito uoluisse defũc¬
tum cedc̃ si fundi serm precium¬
o non magna pecunia distingue
uitati relictum uidetur. Pluiꝰ.¬

Expanded text:
i. DE REBUS DUBIIS 1 Paniuersa possessio plurium praediorum sub appellatione fundi Maeuiani rationibus demonstraretur. respondi non uideri cetera praedia legato uoluisse defunctum cedere, si fundi Seiani pretiumo non magna pecunia distingueruitati relictum uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
de monstrare q̃ntitatis erclu¬
surum. ¶Ticio frĩ suo meni¬
us hrditatẽ seu a quoħ̾rs insti¬
tutus erat post mortẽ suam res¬
titue rogatus eodẽ titiohrde scͥy¬
to pecht᷑ ut moriens ticius tar
suam qm sei ħrditatem sem¬
ꝓnio restituet cũerfructiby me¬
dio tp̃r ꝑceptis fid̾is. debitam
qͣntitatem ticius ꝑcepisset eric
faicidiam ꝯpesatõi suffic̾e̾s: mi¬
quitatẽ occurrẽ prudẽtius. nitẽ
fecit sier test̾o frĩs hrditatem re¬
pudiauit ⁊ m testati possõnẽ. ac¬
cepit nec iudebit᷑ dolo fecisse cu
fraudẽ erdusit. ¶Ate peto h̾r¬
de marite si quos liboꝵ hueris u¬
lis p̾dia relinquas uł si nõ hue¬
ris tius siue meis propĩquisi

Expanded text:
tis exclusurum. Titio fratri suo Mus hereditatem Seii, a quo heres institutus erat, post mortem suam restituere rogatus eodem Titio herede scripto petit, ut moriens Titius tam suam quam Seii hereditatem Sempronio restitueret. cum ex fructibus medio tempore perceptis fideicommissi debitam quantitatem Titius percepisset, aeris Falcidiam compensationi sufficere, sed iniquitate occurrere. prudentius autem fecerit, si ex testamento fratris hereditatem repudiaverit et intestati possessionem acceperit: nec videbitur dolo fecisse, cum fraudem excluserit. "A te peto, marite, si quid liberorum habueris, illis praedia relinquas vel, si non habueris, tuis sive meis propinquis
Abbreviated transcription (Latin):
brditatẽ sorori cob̾rdi nõuidi relic
¶Rogo filia ut bonatuaqncuz distri¬
buaslibis tuis prout quisz de te me¬
mris eletõne cessante sufficiet n ũ
offendint. cos aũt quos mrelegerit
fore potiores si soli ꝓmenussent esti¬
mauiꝙ si nemine eiegent oos solos
nõ. admitti qui offend̾unt. ¶Do¬
natois p̾dioꝵ epłam ignorante fi¬
uo mirm ede sacra u̾bis fidiconssi
nõ sõmram deposuit aliteras taies
adedicuũ misit instrumentũ uo¬
lutatis mec post mortem mea fiuo
meo tdi uolo cũ płio h̾rdib intes¬

Expanded text:
reditatem sorori coheredi non uideri relict'Rogo, filia, bona tua quandoque distribuas liberis tuis, ut quismatris electione cessante sufficiet, si non offenderint: eos autem, quos mater elegerit, fore potiores, si soli promeruissent, existimavi: quod si neminem elegerit, eos solos non admitti, qui offenderunt. Donationis praediolio mater in aede sacra verbis fideicommissi non subnixam deposuit et litteras tales ad aedituum misit: "instrumentum voluntatis meae post mortem meam filio meo tradi volo". cum pluribus heredibus intes
Abbreviated transcription (Latin):
ti reuctos qui proprios fines nen¬
minus deb̃i placuit qd testator¬
minis formam quam celeõri
singuus amus uoluit. alias sc¬
riptura se declariturũ ꝓmisit
ac postea morte yuentus nõ fe¬

Expanded text:
 relictos, qui proprios fines haminus deberi, quod testatorminis formam, quam celebrari singulis annis voluit, alia scriptura se declaraturum promisit ac postea morte praeventus non fe
Abbreviated transcription (Latin):
nec ob eam rem. id. arbitriũ dun¬
siomis p̾cipuam cãm fiuiefore.
¶Cumimꝑfc̃a scriptura inuenitur
ita demii u̾b̃ legatiur fidicõmis¬
nem asumit᷑ si dicto scriptumꝯ
di religione pr̃at rogauat cum
test̾m nullo iure fc̃m eet nich̾oꝰ ma
trẽlegitima brdem pr̃are fidicõmus¬

Expanded text:
nec ob eam rem apud arbitrum divisionis praecipuam causam filiae fore. Cum inperfecta scriptura invenitur, ita demum verbum legati vel fideicommisnem adsumitur, si dicto scriptum di religione praestari rogaverat. cum testamentum nullo iure factum esset, nihilo minus matrem legitima
Abbreviated transcription (Latin):
s ĩquem uoluntatis mee intẽ¬
cio dirigatur lib̾tis p̾cuũ reliquit
ac pecut᷑ id alienarent at in fam¬
ilia lib̾toꝵ retinerent. si ercepto
uno cetisuas ꝑtes uendid̾int
qui nõ uendidit cet̾oꝵ ꝑtes qui¬
bus nõ dedit alienandi uolu̾ta¬
tem integras petit. eor eĩ aͥfid̾icõ.
uidetur nõ inuitasse qui iuditõ
paruemt alioquĩ ꝑ absindum
erit uice mutua petitõm in du
ci.s. ut ab alt̾o ptem alienatam
quis petat cũ ꝑtemsuam auenã¬
do ꝑclid̾it / s hoc ita ꝓcede̾ põt si pa¬
in suꝑoͥr ꝑtib fecisse ꝑtemintei¬
ligitꝰ. ac si nemouendid̾it ⁊ nouis¬
simus sine lib̾is uita decesẜit fid̾i¬
ꝯmissi petitõ nõ fr̃erit. ¶ Cum
int̾ lib̾tos ad p̾cdulegatũ lib̾ta qͦ
fuisset admissa ꝙ pronus pecit
ut de noĩe famiue nõ eriret h̾rdez¬

Expanded text:
 quem voluntatis intentio dirigatur. Libertis praedium reliquit ac petit, ne id alienarent utque in familia libertorum retinerent. si excepto uno ceteri partes suas vendiderint, qui non vendidit ceterorum partes, quibus non dedit alienandi voluntatem, integras petet: eos enim ad fideicommissum videtur invitasse, qui iudicio paruerunt: alioquin perabsurdum erit vice mutua petitionem induci, scilicet ut ab altero partem alienatam quis petat, cum partem suam alienando perdiderit. sed hoc ita procedere potest, si pain superiorum partibus fecisse partem intellegitur. at si nemo uendiderit et nouissimus sine liberis uita decesserit, fideicommissi petitio non supererit. Cum inter libertos ad praedii legatum liberta quoque fuisset admissa, quod patronus petit, ut de nomine familiae non e
Abbreviated transcription (Latin):
pus ꝓpru primoniiu̾sa iteiuire
diuisiomis res ꝓprie fc̃e nõ pr̾abii¬
tur cũ discordus Ipiiquoꝵ seden¬
dis ꝓsper̾it quas matia ꝯmunio¬
nis solet ercitarc. ¶Pater płior
filus R̾rdib institutis moriens
claues ⁊ anulũ custodie cĩ maio¬
rinatu filic tͣdidit ⁊ lib̾tũ eidem

Expanded text:
rimonii uersa, item iure diuisionis res propriae factae non praestabuntur, cum discordiis propinquorum sedandis prospexerit, quas materia communionis solet e‹x›citare. Pater pluribus filiis heredibus institutis moriens claues et anulum custodiae causa maiori natu filiae tradidit et libertum eidem
Abbreviated transcription (Latin):
num cum uisis legatum erit
mus legatos ce uinũ cnim ã
phoras et cacos hac m̃te diffũ¬
dimus ut ĩhus sit donec usus
ciusa probaretur et scit ro uẽ¬
dimus cum hiis amphoris. ⁊
erois. i dolia autem aua inte

Expanded text:
num cum vasis legatum erit,mus, legatos esse: vinum enim in amphoras et cados hac mente diffundimus, ut in his sit, donec usus causa probetur, et scilicet id vendimus cum his amphoris et cadis: in dolia autem alia mente
Abbreviated transcription (Latin):
tinũ iurnatib Rebat diffusũ
is tibi uinũ legau̾at ĩ ampho¬
ris om̃e illud quor unũ qõ
in urnalibus fuiss legatum
c̃e labeo et trebacius senderint.
¶Cui dulcia legita c̾ent si nic¬
hil auiro testato significet
om̃ia ħ c̃ẽ legita mulsum et¬
passum defructũ et similes
pociones. Item uua ficus pal¬
mas caricas ꝙ si ita c̃et legitũ
uinum amphorar amineum
inter dulcu nisi qo potionis
fuiss legitum putat labeoi
ex colsonc iumi aphorarii ꝙ ñ

Expanded text:
in urnalibus habebat diffusum, is tibi uinum legauerat in amphoris omne. illud quoque uinum, quod in urnalibus fuisset, legatum esse Labeo et Trebatius responderunt. Cui dulcia legata essent, si nihil aliud testamento significetur, omnia haec esse legata: mulsum passum defr‹u›tum et similes potiones, item uuas ficos palmas caricas. Quod si ita esset legatum: 'uinum amphorarium Aminaeum inter dulcia, nisi quod potionis fuisset, legatum putat Labeo ex collatione uini amphorarii:
Abbreviated transcription (Latin):
licet eciam ꝰ ex h̾toatione qmͣ
noĩatim faciatnam diuus tra¬
ianus ⁊escͥpsit posse nomini¬
fuium exħroareĩ stitutum
autem hrdem cum quor di¬
cimus qui s criptus non est
s solũmodo nũcupatus
redaturus. C̃ u̾bis potest fa¬
c̾e test̾m ut dicat lucius tici¬
us muchi ħrs esto ħ aũt scri¬
ptura ptinet ad eum qui ñ
scriptura testatur qui potint
eciam tribus u̾bis testarr ut
dicat lucius ħrs esto. nã et mͥ
et ticius hundat. ¶Si ex
funroo fuiss aliquis solus
insticutus ualet ĩstitutio
octricta furoi mtione. ¶Si
autem sic scribas. iucius hrs
licet non adicc̾it esto. c̾dimꝰ
plus numpatum minus
scriptum et si ita lucius esto

Expanded text:
licet etiam ab exheredatione, quam nominatim facit: nam diuus Traianus rescripsit posse nominafilium exheredare. Institutum autem heredem eum quoque dicimus, qui scriptus non est, sed solummodo nuncupatus.redaturus, quinque uerbis potest facere testamentum, ut dicat: 'Lucius Titius mihi heres esto': haec autem scriptura pertinet ad eum qui non per scripturam testatur. qui poterit etiam tribus uerbis testari, ut dicat: 'Lucius heres esto': nam et 'mihi' et 'Titius' abundat. Si ex fundo fuisset aliquis solus institutus, ualet institutio detracta fundi mentione. Si autem sic scribat: 'Lucius heres', licet non adiecerit 'esto', credimus plus nuncupatum, minus scriptum: et si ita: 'Lucius esto
Abbreviated transcription (Latin):
quo test̾m cius ao bnficium pͥn¬
cipale ptin̾e desierat. si u̾ois in¬
tra annum missionis decessit

Expanded text:
quo testamentum eius ad beneficium principale pertinere desierat: si uero intra annum missionis decess
Abbreviated transcription (Latin):
actonibus suis posse ced̾e nec id co¬
gendum solud̃ quio ergo si nõ to¬
tums: partẽ legati relicti restitue
rogatus eo abstineat utrum atõ¬
mbus sius intotum cogetur cede.
an u̾o nõ nisi adeamq̃titatem q̃

Expanded text:
actionibus suis posse cedere nec id cogendum solvere. quid ergo si non totum, sed partem legati relicti restituere rogatus abstineat eo? utrum actionibus suis in totum cogetur cedere, an vero non nisi ad eam quantitatem, q
Abbreviated transcription (Latin):
tum at usurar dumtarat aditam̃¬
tũ admittet᷑ nec mut anda sina erit
qd̾ forte legato ꝑcepto magnume¬
molum̃tu eraliquo negoto cõsecu¬
tus est aut penam stipuloms ĩmu¬
nientẽ iuasit hoc ita si qͣntitas cu¬
qͣnͣtitate cõferatur ẽi uo̾ si pecuma. ic¬
cepta rogatus sit remproyriam ꝙͣ¬
qͣm maioris pcuestimaret᷑ restitu¬
ere nõ est. audiendus legitarius ie¬
gato ꝑcepto siuelit cõputare nõ em̃
equitas ħ ꝓbare patit᷑ siqd̃ legator
noĩe ꝑceꝑit legatarius offetat.¬
¶Cum quiam fiuio suo er ꝑtebrde
instituto patruũens eidem cob̾rde
dedisset ⁊ ab eo petisset utfilium su¬
um pro uirili portõne filiis suis coħr¬
dem face̾t si quidem minus eẽt in ui¬
rili portõne qͣm frĩs b̾rditas ħt mch̾¬

Expanded text:
tum sit, usurarum dumtaxat additamentum admittetur. nec mutanda sententia erit, quod forte legato percepto magnum emolumentum ex aliquo negotio consecutus est aut poenam stipulationis imminentem evasit. haec ita, si quantitas cuquantitate conferatur. enimuero si pecunia accepta rogatus sit rem propriam, quamquam maioris pretii est, restituere, non est audiendus legatarius, legato percepto si uelit computare: non enim aequitas hoc probare patitur, si quod legatorum nomine perceperit legatarius offerat.Cum quidam filio suo ex parte herede instituto patruum eius coheredem ei dedisset et ab eo petisset, ut filium suum pro uirili portione filiis suis coheredem faceret: si quidem minus esset in uirili portione, quam fratris hereditas h
Abbreviated transcription (Latin):
ideoq petendum ex cotest̾o tot
puerum deducta matris estia¬
tõne ꝯstitisse m iuder incalegi¬
tidatus estimauit.DDẽ¬
de inde ꝓtulit diem legator nõ ẽ
quam post mortem suam aperin
manouut taiem scripsit scire teno¬
lo donare me tibi.c. aureos octingẽ
pcanio remunerat᷑. ¶ Pro parte he¬
res institutus cui p̾ceptiones erant
reucte post diem legatoꝵ cedentẽ

Expanded text:
ideoque petendum ex testamento, puerum deducta matris aestimatione constitisse mihi iudex in causa legati datus aestimaverit. Idedeinde protulit diem legatorum. non quam post mortem suam aperiri mandavit, talem scripsit: "scire te volo donare me tibi aureos octingentprecario remuneratur. Pro parte heres institutus, cui praeceptiones erant relictae, post di
Abbreviated transcription (Latin):
rem ꝓtinebit si prior eciam lib¬
titem accepit ut ei pccuniam ĩ
nec lib̾tatem ad cogendum ĩsti¬
tutum accepisse satis est. Q si pͥo
recusau̾nt placuit ut recta uia
es possit postuiare ut h̾rs adeat
et sibi restituat. ¶ Quio ergo si
non aui s ip̃i ħroi rogatus sit re¬
stitu̾e ꝙ non debet erocm qñq
qͣrta reodi quam poroit pp̃ hi
portionis retentionem erit auo¬
iendus s nec illuo trinslatiue
omittendum est instituto qui co¬
actus est aoire frõicõmissum pe¬
ticionem denegandam eẽ. cur
enim non uroctur roignus ut
qui restituit sub primas defũc¬
ti p̾ces conse quatur aliquro ex
uoluntate gõ fortius probabit
si post impletam condc̃om coa¬
ctus est adire. nam si pencente
coiroconc ourum est ci ro pro¬
bare. cum et falctoum penitẽdo
potuit mouc̾e nec ignoro posse
dici nullo modo froicomissi pe¬
titionem dencgandam ei qui in¬
ra sepulcor adquiri in sequitur
aoco senatus nichil apird cum
ex ca pte qua reliquro uolint

Expanded text:
rem pertinebit, si prior etiam libertatem accepit: ut enim pecuniam, ita nec libertatem ad cogendum institutum accepisse satis est. quod si prior recusauerit, placuit, ut recta uia secundus possit postulare, ut here‹s› adeat et sibi restituat. Quid ergo, si non alii, sed ipsi heredi rogatus sit restituere? quia non debet eidem quandoque quarta portionis retentionem erit audiendus. sed nec illud translaticie omittendum est instituto, qui coactus est adire, fideicommissi petitionem denegandam esse: cur enim non videatur indignus, ut qui destituit supremas defuncti preces consequatur aliquid ex voluntate? quod fortius probabitur, si post impletam condicionem coactus est adire. nam si pendente condicione, durum erit idem probare, cum et Falcidiam paenitendo potuit inducere: nec ignoro posse dici nullo modo fideicommissi petitionem denegandam ei qui, iura sepulchrorum adquiri insequuntur, adeo senatus nihil apud eum ex ea parte, quam derelinquit, voluit
Abbreviated transcription (Latin):
Onorum uentris nomine
luam fore uiri boni arbitra¬
tu satisoare ꝓconsui iubet
s hoc si non ex inquisitiõe
octur. Namsi ex inquisitio

Expanded text:
onorum uentris nomine luam fore uiri boni arbitratu satisdare proconsul iubet: sed hoc, si non ex inquisitione detur: nam si ex inquisitio
Abbreviated transcription (Latin):
t̾cio graduex ꝑte dimroiact
quarta colonam leptitanor
et ex quarta quai plures he¬
redes sistituit ĩplures qua.
tres uncias quietus ħr ditatẽ
xrout proculus et sosia uiuo

Expanded text:
tertio gradu ex parte dimidia et quarta coloniam Leptitanorum et ex quarta complures heredes substituit in plures quam tres uncias: Quietus hereditatem adiit, Proculus et Sosia uiuo