comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficies eius equalis sit. Hinc ⁊ equor
appellatum: eo ꝙ equale est sursum.
Duo aut ualidissima uite huma¬
ne elementa: sunt ignis ⁊ aqua.
Unde grauit dampnantur: quib
ignis ⁊ aqua int̾dicitur. Aquarũ
elementum: cet̾is omib imꝑat.Aq̃
enim celum temꝑant: t̾ram fecun¬
dant. aerem exhalationib suis ĩcor¬

Expanded text:
ficies eius aequalis sit; hinc et aequor appellatum, quia aequaliter sursum est. Duo autem validissima vitae humanae elementa ignis et aqua; unde graviter damnantur quibus ignis et aqua interdicitur. Aquarum elementum ceteris omnibus imperat. Aquae enim caelum temperant, terram fecundant, aerem exhalationibus suis incor
Abbreviated transcription (Latin):
Suius ĩmensa protunditas abyssus
dicit᷑. quasi absens fundus. Habet
tñ fundum: qmͣuis nimis profun¬
dum. Hec frigida est et humida. Q
de lapide manat: leuior est ac lim¬
pidior. Aqua ꝯmunis est om̃ibus.
ad yma fluit. sordes abluit: terre
ꝑmixta lutum facit. sitim sedat:

Expanded text:
cuius immensa profunditas abyssus dicitur, quasi absens fundus habet tamen fundum, quasi nimis profundum. Hec frigida et humida est. Que de lapide manat, levior est et limpidior. Aqua communis est omnibus, ad imafluit, sordes abluit, terre permixta lutum facit, sitim sedat,
Abbreviated transcription (Latin):
gregate sunt omnes aque iufiores
in unam matricem: ut lux que p̾t̾i¬
to biduo aquas clare illustrau̾at ĩ
puro aere clarior fulg̾et. et appare¬
ret t̾ra que cooꝑta lacebat: et que
aquis limosa erat fieret atida. ⁊ g̾ͥ¬
minib apta. Eodem enim die ꝑtu¬

Expanded text:
t enim omnes aquae coelo inferiores in unam matricem, ut lux quae praeterito biduo aquas clara luce lustraverat, in puro aere clarior fulgeat, et appareat terra quae cooperta latebat, et quae aquis limosa erat fieret arida et germinibus apta. Eodem enim die protu
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmogenitis ũimentoꝵ qull
cõmutationẽ faciens cũ ppso. Pru¬
genit̃a enim om̃ia sp̃ualit̾ tunc
sua. quia cum occideret pͥmoge ni
egꝯpti. peꝑcit primogenitis eou
reseruans ea sibi. Deinceps tñ ꝓ¬

Expanded text:
mogenitis jumentorum, quasi commutationem faciens cum populo . Primogenita enim omnia specialiter tunc erant sua, quia cum occideret primogenita Aegypti, pepercit primogenitis eorum, reservans ea sibi. Deinceps t
Abbreviated transcription (Latin):
les leuiticos laicos. Sacerdotales erãt
panes ꝓpositionis qui de publico sũp¬
tu fiebant. quos non licebat edere ni¬
si solis sacerdotib. Panes leuititi qui
offertorii quib soli de gen̾e leui uesce¬
bantur: etiam qui ꝓpt̾ maculam nõ
pot̾ant ministrare. ⁊ filia fam ilias
s non uxorata. ul uidua repudiata.
nisi necessitate rediret ad domũ prĩs.
ut ẽẽt quasi filia familias. Hiis ñ
uescebantur. aduena. inquilinus. m̾¬
cẽnarius sacerdotis. uerna tm̃ uł em¬
ꝑtitius ip̃ius uesci potãt. laici ꝯmu¬
niã quoq sacerdotum agens dñs: ꝓ

Expanded text:
les, Leviticos, et laicos: Sacerdotales erant propositionis, qui de publico sumptu fiebant, quos non licebat edere nisi solis sacerdotibus; panes Levitici, qui et offertorii, quibus soli de genere Levitico vescebatur. Etiam qui propter maculam non poterant ministrare, et filia familias, sed non uxorata, vel vidua, vel repudiata, nisi necessitate rediret ad domum patris, ut esset quasi filia familias. His non vescebatur advena, inquilinus, mercenarius sacerdotis; verna tamen, vel emptitius ipsius vesci poterat, laicinia quoque sacerdotum agens Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
kecepit quoq dñs moysi de iugi
sa crificio ⁊ de sacrificiis legaliũ.
ed quiã non offerebatur hostia sine
libamentis suis etiam de eis breuit̾
p̾mittendum est. Libamen uł libam̃¬
tum similia oleo conglutinata et
uinũ que cum hostia adolebantur¬

Expanded text:
aecepitque Dominus Moysi de jugi sacrificio, et de sacrificiis legalium solemnitatum. Sed quia non offerebatur hostia sine libamentis, de his breviter praemittendum est. Libamen, vel libamentum, erat simila oleo glutinata, et vinum; quae cum hostia adolebantur
Abbreviated transcription (Latin):
Lene. Sed aliene rei possessio fiebat
aliqñ ex industria. furto uł rapina.
de re sublata scient̾ in exodo dicitur.
qd̾ restituatur in quadruplum si ꝑie¬
nit res. Qd si extabat in duplũ. Si iͥ
legis .u. boues pro uno: alia est trans
lata ꝑ ignorantiã. dicitur hic qd̾ redda¬
tuir caput ⁊ quinta ꝑs desuꝑ. Si u̾o¬
sacerdotis. Pro pcc̃o u̾o furti uł negu¬
gintie fiebat aliqua oblatio sid̾m ꝙͣ¬

Expanded text:
 alienae rei possessio aliquando fiebat ex industria, furto, vel rapina, ndo ignoranter. De re sublata scienter in Exodo dicitur quod restituatur in quadruplum si perierat res; quod si exstabat in duplum. Si ibi legis quinque boves pro uno, alia est transllata per ignorantiam agit hic, reddatur caput, et quinta pars desuper; rdotis. Pro peccato vero furti, vel negligentiae, fiebat aliqua oblatio secundum qu
Abbreviated transcription (Latin):
Oyses p̾dictam constitutionem
Legum. dum sub syna morarẽt
a deo cognouit. ⁊ hebreis scriptam
traslidit. Cumq circa legislatiom̃
hec suffic̾e putaret: ad ex̾citii mili¬
taris iura conu̾sus est. ⁊ num̾auit

Expanded text:
oyses praedictam constitutionem legum, dum sub Sina morarentur, a Deo cognovit, et Hebraeis scriptam contradidit. Cumque circa legislationem haec sufficere putaret, ad exercitii militaris jura conversus est, et numeravit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑentum ꝯugio ꝓpter hominũ carita¬
tem solum duas ꝑsonas exclusit dñs
tri: nec pater filie copulabitur. Sub
lege u̾o plures excepit: que sunt fere
.xII. M at̾. nouerca. soror. neptis ami¬
ca. matert̾a. uxor patrini. nurus ux¬

Expanded text:
parentum conjugio propter hominum raritatem solum duas personas exclusit Dominus tri, nec patri filia copulabitur. Sub lege vero plures excepit, quae sunt fere duodecim , mater, noverca, soror, neptis, amita, matertera, uxor patrui, nurus, ux
Abbreviated transcription (Latin):
orto iusticia dei uallatur mĩa.
et tali ad iudicium ambitõe ꝑ¬
cedit. Sic ꝑcit ut iudicet: sic iudicat
cis: Peccatores: audi quid dicat mi¬
scd̃ia. sanctus es: audi quid dicat
u̾itas. ut nec si peccator es. despes.

Expanded text:
r. Justitia Dei vallatur misericordia, et tali ad judicium ambitione procedit: sic parcit, ut judicet: sic judicat, ibi. Peccator es: audi quid dicat, misericordia. Sanctus es: audi quid dicat, et veritas. Nec si peccator es, desperes:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dicitur. Suꝑ hoc expauit cor me¬
um ⁊ motum est de loco suo. quia
pigrum cor ⁊ t̾renis dudũ cogita¬
tionib deditũ. cum repente ꝑ exces¬
sum se ad sũma suspendit: cogita¬
tionis uisiue locum mutauit.

Expanded text:
go dicitur: Super hoc expavit 868 cor meum, et motum est de loco suo, quia pigrum cor, et terrenis dudum cogitationibus deditum, cum repente per excessum se ad summa suspendit, cogitationis infimae locum mutavit.
Abbreviated transcription (Latin):
dens ordinationes sacerdotales
nõ nisi sub ppli astantes cõscien¬
tia oportere fieri. ut plebe p̾sente
uel detegantur maloꝵ crimina:
ordinatio iusta ⁊ legitima: que
om̃ium suffragio et iudicio fu̾it

Expanded text:
dit ordinationes sacerdotales non nisi sub populi adsistentis conscientia fieri oportere, ut plebe praesente uel detegantur malorum crimina ut ordinatio iusta et legitima quae omnium suffragio et iudicio fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
nel definit: tunc ẽẽ incipit ⁊ tũc
definit: qñ debuisse incipe uel de
nec incipit aliquid nec desinit. Ip¬
sum est u̾bum pr̃ĩs. qd principiũ
est. et loquitur nobis. ⁊c̃. Qualr̾¬

Expanded text:
se desinit, tunc esse incipit et tunc desinit, quando debuisse incipere uel des ubi nec incipit aliquid nec desinit. ipsum est uerbum tuum, quod et principiuta est, quia et loquitur nobis. sic in eua
Abbreviated transcription (Latin):
amplius sordidatur. Malus ad
bonũ aliqñ conu̾titur: bonus ad
malum aliqũ reflectitur. uuit
quis eẽ bonus ⁊ non ualet: uult
alt̾ ẽẽ malus. s non ꝑmittitur
int̾ire. uult ꝓdesse bono iustus¬
nec p̾ualz: uult noc̾e malus ⁊ nõ
ualet. Iste uult deo uacare: ⁊ se¬
culo impeditur. ille negotiis im¬
plicari cupit. nec ꝑficit. Dña tur
malus bono: bonus dapnatur ꝓ
impio. impius honoratur ꝓ iu¬
sto. Et in hac tanta obscuritate.
non ualet homo diuinam ꝑscru¬
tari dispõnem: et occultũ prede¬
stinatõis perpend̾e ordinẽ. Gregꝰ.¬

Expanded text:
amplius sordidatur ; malus ad bonum aliquando convertitur, bonus ad malum aliquando reflectitur. Vult quis esse bonus, et non valet; vult alter esse malus, et non permittitur interire. nec praevalet; vult nocere malus, et valet. Iste vult Deo vacare, et saeculo impeditur; ille negotiis implicari cupit, nec perficit. 6. Dominatur malus bono, bonus damnatur pro impio, impius honoratur pro justo. Et in hac tanta obscuritate non valet homo divinam perscrutari dispositionem, et occultum praedestinationis perpendere ordinem.
Abbreviated transcription (Latin):
u districtõe nos percutit: ⁊ qͣnta
nobis insit uel desit pacĩa osten¬
dit. aut quedam que nolimus p̾¬
cipit: ⁊ nr̃ãm nobis obediãm uel
mobedientiam patefac̾. aut aliqͣ
nobis occulta aꝑit: ⁊ aliqua abscõ¬
dit: ⁊ mensuram nob̾ nr̃e humili¬
tatis innotescit. Flagello namq ĩ
tatem subditam afflictionib pul¬
frogat: sicut abraham f̾ram suã
iubetur ingredi ⁊ ꝑg̾e quo nescie¬
bat. in montẽ unicum filiũ du¬
c̾e̾: ⁊ quẽ ad consolatõem senex ac¬

Expanded text:
e nos percutit, et quanta nobis insit vel desit patientia ostendit; aut quaedam quae nolumus praecipit, et nostram nobis obedientiam vel inobedientiam patefacit; aut aliqua nobis occulta aperit et aliqua abscondit, et mensuram nobis nostrae humilitatis innotescit. Flagello Deus homitranquillitatem subditam afflictionibus pulterrogat Deus: sicut Abraham terram suam jubetur egredi et pergere quo nesciebat; in montem unicum filium ducere, et quem ad consolationem senex ac
Abbreviated transcription (Latin):
usum ⁊ maloꝵ iniquitas qd̾ elec¬
tos dei suis morsib laniat. ac per
hoc impiorum uita sibi deperit:
eos mali ꝑ ex̾titiũ tribulatõnis
endam: ⁊ futurã desid̾andã. et c̾¬

Expanded text:
usum et malorum iniquitas, quod electos Dei suis morsibus laniant, ac per hoc vita impiorum sibi deperit; eos mali per tribulationis endam vitam et futuram desiderandam e
Abbreviated transcription (Latin):
intendimus. has tres uices me¬
roris ⁊ leticie in uniustuĩq electi
aĩos his alternari modis inueni¬
da dulcedunus. in indio tempore cer¬
tamina temptatõis. ad extremũ

Expanded text:
intendimus, has tres vices moeroris et laetitiae in uniuscujusque electi animo istis alternari modis inveninta dulcedinis, in medio quoque tempore certamina tentationis, ad extremum
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s montes qui estis in circui¬
tu eius uisitet dñs: a gelboe aut̃¬
tñseat. Dyabolo namq qui per gel¬
boe significatur: hinc inde sunt mõ¬
tes quos uisitat. dñs supͣ ãgłi:
infra homines. In penã siquidem
suam locum locum in aere isto:
mediũ int̾ celum ⁊ t̾ram de celo
cadens dẏabolus sortitus ẽ ut
uideat et inuideat. et ip̃a inui¬
dia torqueatur. Quid ergo super

Expanded text:
s sunt, id est in circuitu Gelboe, visitet Dominus; a Gelboe autanseat . Diabolo nempe, qui per Gelboe designatur, hinc inde sunt montes quos visitat Dominus; supra angeli, infra homines. In poenam siquidem suam locum in aere isto, medium inter coelum et terram, de coelo cadens sortitus est, ut videat et invideat, ipsaque invidia
Abbreviated transcription (Latin):
audire loquentem potuit:
doctrina ext̾ior opus nõ habuit. S
postqmͣ librum uite otulo int̾iori
inspic̾e iam non ualet scriptura
foris apponitur: utͥex eius saitem

Expanded text:
audire loquentem potuit, doctrina exteriori opus non habuit; sed postquam librum vitae oculo interiori inspicere jam non valet, Scriptura foris apponitur, ut ejus saltem
Abbreviated transcription (Latin):
estus sequitur. quia post i¬
luminatõem diuini mun̾is tem¬
ꝑtationis c̾tamen augetur. Rec¬
te ergo diuidi estus dicitur: quia
nimirũ non sĩnguli om̃ib s qui¬
bdam uicinis. ⁊ iuix̃ positis niciis

Expanded text:
estus sequitur, quia post illuminationem divini muneris, tentationibus certamen augetur. Recte ergo etiam dividi aestus dicitur, quia nimirum non singuli omnibus, sed quibusdam vicinis ac juxta positis vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
les. ⁊ nubes sꝑgunt lumen
suum que lustrant cuncta per
cireuitum: quoq eas uoluntas
gubernantis dux̾it. Quid electi
reis retõdẽda. Que nunc in tritu¬
ra aree paleas tolerant: quia in
hac purgatõe scẽ eccłie mores cõtra¬
rios reproboꝵ portant quousq h
int̾nus agricola uẽtilabro iudicii
dirimat: et in superna habitacła
electos suos qi m̃da iam graua
suscipiens et̾nis paleas ignib tra

Expanded text:
Et nubes spargunt lumen suum. Quae lustrant cuncta per circuitum quocumque eas voluntas gubernantis duxerit, ad omne reis recondenda? Quae nunc in tritura areae paleas tolerant, quia in hac purgatione sanctae Ecclesiae mores contrarios reproborum portant, quousque haec internus agricola ventilabro judicii dirimat, et in superna habitacula electos suos, quasi munda jam grana suscipiens, aeternis paleas ignibus tra
Abbreviated transcription (Latin):
roseum nut uiridem. nunt canden
tem fulgorẽ demonstrant. Quid de¬
gẽmis narrem: Ecce tellus redimita
florib. qmͣ iocundũ spectadm preb
quo mͦ uisum delectat. quo mͦ effc̃m
prouocat. Uidemus rubentes rosas:
candida lilia. purpureas uiolas. In
quib om̃ib non solum pulchritudo.
s origo quoq mirabilis est: quomͦ
Est spẽm de qͣli qͣlitate.
tate reꝵz disserere debemus.
ut om̃is hõis sensus sua oblectamẽ¬
ta inueniat. Quot oblectamenta ocu¬
loꝵ in diu̾sitate coloꝵ monstrauimꝰ:
tot oblectamẽta auri si in uarietate
souoꝵ inuenimus. Int̾ que prima
sunt dulcia sermonũ ꝯm̃tia quib ho¬
mines ad inuicem suas uoluntates
cõicant. p̾t̾ita narrant. presentia in¬
dicant: futura nuntiant. occulta re¬
uelant: adeo ut si his careat uita hu¬
mana. bestiis comparabił uideatur.
Quidã contentus auriũ. Quid huma¬
ne uocis melos iocũd̃. quid dultes
modos sonoꝵ om̃ium cõmemorẽ. sic¬

Expanded text:
visceribus suis laqueos nectit unde praedam capiat? isti sunt testes sapiis est. Ecce tellus redimita floribus, quam jucundum spectaculum praebet, quomodo visum delectat, quomodo affectum provocat? Videmus rubentes rosas, candida lilia, purpureas violas, in quibus omnibus non solum pulchritudo sed origo quoque mirabilis est. Quomodst speciem de qualitate rerum disserere debemus, ut omnis sensus hominis sua oblectamentet. Quot oblectamenta oculorum in diversitate colorum monstramus, tot oblectamenta aurium in diversitate sonorum audimus; inter quae prima sunt dulcia sermonum commercia, quibus homines ad invicem suas voluntates communicant, preterita narrant, praesentia indicant, futura nuntiant, occulta revelant; adeo ut si careat his vita humana, bestiis comparabilis videatur. Quid autem concentus avium, quid humanae vocis melos jucundum, quid dulces modos sonorum omnium commemorem?
Abbreviated transcription (Latin):
cando non est deserta ut deseret:
s ut dese̾ret᷑ deseruit. Ad malũ
quippe ip̃ius. prior est uoluntas eꝰ
ad bonum autẽ eiꝰ. prior ẽ uolun¬
tas creatoris eius. siue ut eam fa¬
ce̾t que nulla erat: siue reficet

Expanded text:
non enim deserta est ut desereret, sed ut desereretur deseruit; ad malum quippe eius prior est uoluntas eius; ad bonum uero eius prior est uoluntas Creatoris eius; siue ut eam faceret, quae nulla erat, siue ut reficiat,
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq dilectus manũ per foramẽ
mittit: qñ uirtute sua d̾s nr̃m
animum ꝑ subtilem intellc̃m
pulsat. ⁊ uent̾ ad tactum illius
contremiscit: quia infirmitas
nr̃a ꝑ hoc qd̾̃ celestis gaudii intel¬
lectu tangitur: ip̃a sui exultatos
turbatur. Et fit mentis pauor ĩ
leticia: quia iam sentit qd de ceł
gaudium diligat et adhuc metu¬
it: ne non ꝑcipiat qd̃ uix tenuit
di ꝓph̾am. Uidi inquit: et cecidi in
si ita ut est dei głiam uidisset. Cõ¬
sid̾are cũ lacrimis debemus. in qnͣ¬
tam miseriam et infirmitatẽ ce¬
cidimus qui ⁊ ip̃m bonum ferre
non possumus. ad qd̾ uidendũ tre¬

Expanded text:
er foramen mittit, quando virtute sua Dominus nostrum animum per subtilem intellectum pulsat. Et venter in tactu illius contremiscit, quia infirmitas nostra per hoc quod coelestis gaudii intellectu tangitur, ipsa sua exsultatione turbatur, et fit in mente pavor in laetitia, quia jam sentit quod de coelesti gaudio diligat, et adhuc metuit ne non percipiat, quod vix tenuiter Et vidi, inquit, et cecidi in si ita ut est, ejus gloriam vidisset, siderare cum lacrymis debemus, in quantam miseriam et infirmitatem cecidimus, qui et ipsum bonum ferre non possumus, ad quod videndum cre
Abbreviated transcription (Latin):
a deo data ẽ ut malum coherceat
chil aut̃ peius qm ꝑ potestatem
peccandi libertatẽ hr̃e: nichil q in¬
felicius male agendi felicitate.
Et quia reges arecte agendo uocã
tur: ideo recte faciendo regis no¬
men tenetur. peccando ad mittit᷑.¬

Expanded text:
a Deo donante est, ut malum timore coerceat, hil autem pejus quam per potestatem peccandi libertatem habere; nihilque infelicius male agendi facultate. 6. Qui sunt, ideo quia recte faciendo regis nomen tenetur, peccando amittit
Abbreviated transcription (Latin):
eum rugiet sonitus. Quem enim
illustrando repleu̾it: eius uitam
ꝓculdubio in lamentũ u̾tit. Et do
let homo qd̾ fuit: quia bons̃ iam
incipit uid̾e qd̾ non fuit. Odit qua¬
lem fuisse se meminit: amat qͣlẽ
se cognoscit. ⁊ ĩ Idem in lis xxiii
Quatuor deniq sunt qualitates:
cum aut maloꝵ suoꝵ reminisci¬
tur. consid̾ant ubi fuit: aut iudi
cogitat ubi erit. aut cũ mala uite
p̾sentis sollert̾ attendens. merẽs
consid̾at ubi ẽ: aut cum bona suꝑ
et admodum rarum: paucis¬
q concessum uniu̾sam creaturã
consid̾atam comꝑatamq inuta¬
bilem intentõe mentis excedere.
atq ad incõmutabilem dei sb̾̃am
corꝑis ymaginẽ. s ipsa u̾itate: si
quis ydoneus sit ad audiendum
mente non corpore. Ad illud .n. hoĩs
ita loquit᷑ qd̾ in homine cet̾is qui¬
b constat homo melius ẽ: et quo

Expanded text:
eum rugiet sonitus. - Quem enim Dominus illustrando repleverit, ejus vitam procul dubio in lamentum vertilet homo quod fuit, quia bonum jam incipit videre quod non fuit; odit qualem se fuisse meminit, amat qualem se cognoscit, et Quatuor sunt qualitates cum aut malorum suorum reminiscitur, considerans ubi fuit; aut judiccogitat ubi erit; aut cum mala vitae praesentis solerter attendens, moerens considerat ubi est; aut cum bona supeet admodum rarum, paucisque concessum, universam creaturam consideratam compertamque, mutabilem, intentione mentis excedere, atque ad incommutabilem dei substantiam corporis imaginem, sed ipsa veritate, si quis sit idoneus ad audiendum mente non corpore ad illud enim hominis ita loquitur, quod in homine ceteris quibus constat est melius et quo
Abbreviated transcription (Latin):
spũ eius accepto sentit omnino¬
qm̃ hoc discit intimo magistetio
non nisi eius gratuito effectu se¬
posse surg̾e: nec nisi uoluntario¬
suo defectu cad̾e potuisse. Qui ergo

Expanded text:
u ejus accepto, sentit omnina hoc discit intimo magisterio, nonnisi ejus gratuito affectu posse se surgere, nonnisi suo voluntario defectu cadere potuisse. Non sane
Abbreviated transcription (Latin):
co non respexisse ad eius mun̾a:
quia hoc ipso male diuidebat dec
pax hominib bone uoluntatis Añ
dei namq oculos. nũqͣm ẽ uacua
manus a mun̾e. si archa cordis re¬
pleta fu̾it uona uoluntate. Hinc ⁊¬
et enim ptͥa. dicit. In me st̃ deus uo¬
deo ditius uoluntate bona. Uolun¬
tas autẽ bona ẽ: sic adu̾sa alt̾i̾ sicut
nobis pertimesc̾e. sic de prosꝑitate
ꝓximi sicut de nr̃o prouectu gͣtu¬
lari. Auena dampna nr̃a credere.
aliena lucra nr̃a deputare. amicũ
li qd̃ pati nõ uis fac̾e: nulli qd̾ tibi

Expanded text:
um non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, pax hominibus bonae voluntatis . Ante Dei namque oculos nunquam est vacua manus a munere, si fuerit arca cordis repleta bona voluntate. Hinc etenim Psalmista dicit: In me sunt, Deus, voDeo ditius voluntate bona. Voluntas autem bona est sic adversa alterius sicut nostra pertimescere, sic de prosperitate proximi sicut de nostro profectu gratulari, aliena damna nostra credere, aliena lucra nostra deputare, amicum li quod pati non vis 1452 facere, nulli quod tibi
Abbreviated transcription (Latin):
fidem: reb p̾t̾itis ⁊ futuris ⁊ pre¬
sentib. Pret̾itoꝵ narratõ ẽ: fu¬
turoꝵ p̾nuntiatõ. p̃sentiũ demõ¬
stratio. S om̃ia hec: ad eandem
caritatẽ nutͥendam et corroborã¬
dam. ⁊ cupiditatem uincendam
⁊ extinguendam ualent. Carita¬
tem autẽ uoto: motũ aĩ ad fru¬
end̾ dõ ꝓpter ip̃m. et se atq proxi¬

Expanded text:
uris et praesentibus: praeteritorum narratio est, futurorum praenuntiatio, praesentium demonstratio. sed omnia haec ad eandem caritatem nutriendam atque roborandam et cupiditatem uincendam atque extinguendam ualent. caritatem uoco motum animi ad fruendum deum propter ipsum et se atque proxi
Abbreviated transcription (Latin):
inimicoꝵ conu̾sione eripit ita sepe
suoꝵ uoces ꝓpt̾ dampnationẽ perse¬
quentium non exaudit. ut .s. inde
reatum suũ cumulent: unde p̾ua¬
luisse se nequit̾ gaudent. Bicat᷑¬

Expanded text:
inimicorum conversione eripit, ita saepe suorum voces, propter damnationem persequentium, non exaudit; ut videlicet inde reatum suum cumulent, unde praevaluisse se nequiter gaudent. Na
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m ꝑuipendat orationẽ suam:
dico enim uobis qd̾ ip̃e quem ora¬
mus non ꝑuipendit eam. Prius ꝙͣ
egressa sitͥ ab ore nr̃o: scribi iubet
eam in libro suo. Et unũ eduob¬

Expanded text:
rvipendat orationem suam. Dico enim vobis quia ipse ad quem oramus, non parvipendit eam. Priusquam egressa sit ab ore nostro, ipse scribi jubet eam in libro suo. Et unum
Abbreviated transcription (Latin):
fuint: cum tu delinqueris fõs
uite qui es unus ⁊ uerus rector et
creator uniu̾sitatis ⁊ priuata suꝑbi¬
a diligitur in parte unũ ⁊ c̾. Ue ani¬
me audaci. que sperat si recessissz¬
a te: aliquid melius habituram se
uersa et reuersa in tergum ⁊ ĩuẽ
tu solus requies. Et ecce ades. nos
lamabat dñe cor me .cxxui.¬
tasmata mea: et hoc uno ictu coge¬
bat abig̾e circũ uolantem turbã
ĩmundicie. ab acie mentis mee. Et
uix dimota in ictu oculi: ecce cõglo¬
bata rursum aderat ⁊ irruebat in
aspectum meum ⁊ obnubilabat

Expanded text:
unt cum tu derelinqueris, fons vitae, qui es unus et verus creator et rector universitatis; et privata superbia diligitur in parte unum falsue audaci, quae sperauit, si a te recessisset, se aliquid melius habituram! uersa et reuersa in tergum et in la, et tu solus requies. et ecce ades et lilamabat violenter cor meutasmata mea, et hoc uno ictu conabar abigere circumvolantem turbam immunditiae ab acie mentis meae; et vix dimota in ictu oculi, ecce conglobata rursus aderat, et irruebat in aspectum meum, et obnubilabat
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. Numq iste signis ille scĩa
iste ꝓph̾ia. ille magnis oꝑib poi¬
let atq per hec donã plac̾e hominiꝰ¬
b appetit: om̃e qd̾ prius intimũ
celluerat. exf̾iorem laudẽ diligẽs
in torporẽ u̾tit. Quasi gͦ glaties
de ut̾o egreditur: dum post dono¬
rum bñficia a uisc̾ib pietatis su¬
in ut̾o dñs portat: quiã intra sin̾
ecc̃e tolerat. S tuno aꝑte eicit: cũ
tales a secretis celestib ꝑ extre¬
mũ ⁊ puplicũ iudicium repellit.

Expanded text:
unt. Dumque iste signis, ille scientia, iste prophetia, ille magnis operibus pollet, atque per haec dona placere hominibus appetit, omne quod prius intimum caluerat, exteriorem laudem diligens, in torporem vertit. Quasi ergo glacies de utero egreditur, dum post donorum beneficia a visceribus pietatis suin utero Dominus portat, quia intra sinum Ecclesiae tolerat. Sed tunc aperte ejicit, cum tales a secretis coelestibus per extremum et publicum judicium repellit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsumptus uidebat dñe subi¬
to lib̾asti me: qñ errabam reduxisti
me. Qñ ignorabam docuisti me. qñ
peccabam corripuisti me. Qñ con
tristabar consolatus es me. qñ depe¬
rabam confortasti me. Qñ cecidi e¬
iui duxisti me. Qñ ueni suscepisti.
Hec om̃ia mͥ fecisti dñe d̾s̾ m̾s: et
multa alia de quib michi dulce e¬
rit: semꝑ cogitare. semꝑ loqͥ. semꝑ

Expanded text:
nsumptus videbar, subito liberasti me; quando errabam, reduxisti me; quando ignorabam, docuisti me; quando peccabam, corripuisti me, quando tristabar consolatus es me, quando desperabam confortasti me, quando cecidi eivi duxisti me; quando veni, suscepisti me. Haec omnia mihi fecisti, Domine Deus meus, et alia multa de quibus mihi dulce eri
Abbreviated transcription (Latin):
tatis et̾ne patrimoniũ prepatur
In suis autẽ uoluptatib laxatur
in iustus. quia tanto ei bona tem¬
poralia suppetunt. qnͣto et̾na dene¬
gantur. Inustus ad debitam mor¬

Expanded text:
tatis patrimonium praeparatur. In suis autem voluptatibus relaxtur injustus, quia tanto ei temporalia bona suppetunt, quanto aeterna denegantur. Injustus ad debitam mor
Abbreviated transcription (Latin):
rum fac̾: ne dum quisq uite p̾sen¬
tis requie quasi uiẽ amenitate ꝑa¬
scitur magis eũ diu ꝑgere qm̃ ciciꝰ
ꝑuenire delectet ne dum oblectat᷑
in uiac obliuiscatur qd̃ desid̾abat

Expanded text:
rum facit; ne dum quisque vitae praesentis requie quasi vitae amoenitate pascitur, magis eum diu pergere quam citius pervenire delectet; ne dum oblectatur in via, obliviscatur quod desiderabat
Abbreviated transcription (Latin):
tes nõ cito exaudimur: nr̃a nobis
fcã in oculis ꝓponamus. ut hoc ip¬
Tint̾dum qd̃ ꝑ seu̾anter oran¬
tes non cito exaudim᷑ utilita¬
sepe multos deus non audit ad uo¬
luntatem: ut exaudiat ad salutẽ.

Expanded text:
tes non cito exaudimur, nostra nobis facta in oculis proponamus; ut hoc ipInterdum quod perseveranter orantes non cito exaudimur, utilitaenim multos Deus non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
quis itaq bonoꝵ uitam prosequi¬
tur: tunc peiore ultõne dampnat᷑.
cum nulla ei adu̾sitate resistitur.
Et tunc fornoris ire ꝑiculis sub¬
iacet: cum ꝓsꝑe ꝑagit. qd̾ nequit̾
concupiscit. ⁊ ĩ. De eodem bernar

Expanded text:
quis itaque bonorum vitam persequitur, tunc pejore ultione damnatur, cum nulla ei adversitate resistitur; et tunc fortioris irae periculis subjacet, cum prospere peragit quod nequiter concupis
Abbreviated transcription (Latin):
cem meam aggrauet. Aliũd onꝰ
multo maius. Sic me deus on̾at
miseratõib suis. sic concludit.
sic obruit benefitiis ut aliud omis
buam dño pro om̃ib que re . mͥ.¬
Gantum tribuit at retribuit. ⁊ tu
Et licet dignas non sufficiam ag̾e
grãs: tñ ingratitudinẽ prorsus odit

Expanded text:
ud onus multo majus. Sic enim onerat me miserationibus suis Deus, sic concludit, sic obruit beneficiis suis, ut onus buam Domino pro omnibus quae retrTanta tribuit, et tanta retribuit: et tu Et licet dignas non sufficiam gratias agere, sed ingratitudinem prorsus odit
Abbreviated transcription (Latin):
horruisti dñe: confitentẽ latronẽ.
non lacrimantẽ peccatritẽ: non
chananeam supplitantem non
deprehensam in aduit̾io. non sedẽ¬
tem in theloneo. non supplicantẽ
publicanum. non negantẽ disci-¬
pulum. non ꝑsecutorem disciplõ¬
rum non ipõs crucifixores tuos.

Expanded text:
horruisti confitentem latronem, non lacrymantem peccatricem, non Chananaeam supplicantem, non deprehensam in adulterio, non sedentem 1337 in telonio, non supplicantem publicanum, non negantem discipulum, non persecutorem discipulorum, non ipsos crucifixores tuos.
Abbreviated transcription (Latin):
recte dicit. frater fui dracons̃: sociꝰ
magne fortitudinis. bonus inter
malos fuit. Nullus quippe perfẽs
est: qui int̾ ꝑtimoꝵ mala patiẽs
non ẽ. Qui enim equanmit᷑ alie¬
na mala non tolerat. ip̃e sibi per
impacĩam testis ẽ. quia a boni ple¬
nitudine longe distat. ⁊c̃. Hinc ⁊̃¬
sponsi uoce: scẽ eccłie dicitũr. Sicut
liliũ ins̾ spinas: sic amita mea iñ¬
ter filias. Hinc ad ezechielem dñs
dicit filii hominis increduli ⁊ sub¬
uersores sunt tecũ:⁊ tum scorpi¬
dat cuius fortitudinis fu̾it: insi¬
nuat cumquib uixit. dicens.
Frat̾ fui draconũ. ⁊ sociũs struci¬
onum. quĩa minus esset qd ip̃e
bona aget: nisi ad bonitatis sue

Expanded text:
r, dicat: Frater fui draconum, et socmagnae fortitudinis bonus inter malos fuit. Vet. XXIX. Nullus quippe perfectus est, qui inter proximorum mala patiens non est. Qui enim aequanimiter aliena mala non tolerat, ipse sibi per impatientiam testis est quia a boni plenitudine longe distat. Abel quippe esponsi voce sanctae Ecclesiae dicitur: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias . Hinc ad Ezechielem Dominus dicit: Fili hominis, increduli et subversores sunt tecum, et cum scorpidat cujus fortitudinis fuerit, insinuet cum quibus vixit, dicens: Frater fui draconum, et socius struthionum. Quia minus esset quod ipse bona ageret, nisi et ad bonitatis
Abbreviated transcription (Latin):
conturbare te debet qd̾ in u
sum temporalium rerum eadem
bonis ⁊ malis participatiõ ẽ. Rec¬
ideo simiły illos a deo amari exi¬
quos et felicitate sua posciora nis
tate sua cogunt arcius uirtutẽ

Expanded text:
conturbare debet, quod in usu rerum temporalium eadem bonis et malis est participatio, nec idcirco eos similiter a Deo amari exi, quos et felicitate sua admonent potiniquitate sua cogunt arctius virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
lux ergo in hac uita spergitur. qr
ad om̃is rei intelligentiã ꝯtinua
nõ habetur. Gunc ergo lux nobis¬
sparsa iam non erit : qñ mons no¬
stra ad dm̃n funditꝰ rapta fulges¬
nesciens: ꝑ quã uiam sꝑgitur
lux. At si eipatent dicat. Dũ du¬
ra corda emolliõ. Dum rigida in¬
flecto. dum asꝑa mitigo. dũ frigi¬
da accendo. Dum debilia roboro.
dum uaga stabilio. dum mutan¬
tia ꝯfirmo: intuere si uales incor¬

Expanded text:
Lux ergo in hac vita spargitur, quia ad omnis rei intelligentiam continua non habetur. Dum esparsa jam non erit, quando mens nostra ad Deum funditus rapta fulgesnesciens per quam viam spargitur lux. Ac si ei patenter dicatur: Dum dura corda emollio, dum rigida inflecto, dum aspera mitigo, dum frigida accendo, dum debilia roboro, dum vaga stabilio, dum nutantia confirmo; intuere, si vales, incor
Abbreviated transcription (Latin):
Ie namq iusto ꝑcc̃oꝵ cum
malicia iungitur: sicut in
ornace auro palea cum igne so¬
ciãtur ut quo ardet palea aurum
paleis seꝑatis p̾mit. ⁊ purgat.
Mali namq bonos magis ab huiꝰ
mundi delidiis expediunt: dum
affligunt: quiã dum multa eis
hic uiolenta ing̾unt: festinare il¬
los ad superna compellunt. Qd̃¬
bñ issitico ppło: moyse uocante.
⁊ pharaone rege seruiente. signifi¬

Expanded text:
ic namque justo peccator cum malitia jungitur, sicut in fornace auro palea cum igne sociatur, ut quo ardet palea, paleis separans premit et purgat. Mali enim bonos magis ab hujus mundi desideriis expediunt, dum affligunt; quia dum multa eis hic violenta ingerunt, festinare illos ad superna compellunt. Bene Israelitico populo Moyse vocante, et Pharaone rege saeviente sign
Abbreviated transcription (Latin):
mib utrum malint de u̾i¬
tate qm de falsitate gaude̾ ita nõ
dubitant dice̾ de u̾itate se malle
quippe uita est. gaudium de u̾ita¬
multos siquidem exꝑtus sum. qͥ

Expanded text:
bus, utrum malint de ueritate quam de falsitate gaudere: tam non dubitant dicere de ueritate se malle,quippe uita est gaudium de ueritamultos expertus sum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ratis siue dormiatis: qd̃ uos fore p̾¬
sciuit qui falli non potest. hoc eri¬
Sic turrite ut comprehendatis:
atq ut hoc ip̃o cursu nr̃o ita uos
ẽẽ precognitos nou̾itis. ut legitti¬

Expanded text:
ratis, sive dormiatis, quod vos praescivit qui falli non potest, hoc eriSic currite, ut comprehendatis , atque ut ipso cursu vestro ita vos esse praecognitos noveritis, ut legiti
Abbreviated transcription (Latin):
tib tam grande peccatum¬
amissum ẽ: ut in det̾ius eo nat᷑a
mutaretur humana: etiam in
post̾os obligatõe peccati ⁊ mortis
necessitate tnͣsmissa. uiuebat siqͥ¬

Expanded text:
t tam grande peccatum, ut in deterius eo natura mutaretur humana, etiam in posteros obligatione peccati et mortis necessitate transmissa. Morti
Abbreviated transcription (Latin):
qm humiliũ głia. Est enim ronabi¬
lis quedã equitatis directio. inconu̾¬
tibilis. ⁊ indeclinabilis: quippe at¬
tingens ubiq. cui om̃is prauitas
illisa conturbetur necesse ẽ. Ue gͥ¬

Expanded text:
m humilium gloria. Est enim rationabilis quaedam aequitatis directio inconvertibilis atque indeclinabilis, quippe attingens ubique: cui illisa omnis pravitas conturbetur necesse est.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatione ⁊ respectu defectũ patiunt
Nam hoc ip̃m qd̾ in quibdam eius
oꝑib pulch̾s non pulchrum uidetur.
turpe tñ non ẽ. uͥ est. S minus ĩ ꝑte
pulchritudinis h quia hoc in toto
puichium est ad qd̃ est. gͦ ex eo in toto
ꝑciũ maxima ẽ: qd̾ in ꝑtib differens
⁊ multiplicit̾ uariata distincta q oĩ¬
ad t̾minũ suum ꝓmouens. nichil u¬
niu̾sitatis concordia partem q turba¬
re ꝑmittit: s sit unitͥq qd̃ suũ est
tribuit ut dissimilit̾ currentia adri¬
num finem conducat: et ut unius
oꝑato uim effcm q alt̾ius ñ ĩpedi¬

Expanded text:
paratione et respectu defectum patiuntur. paratione et respectu defectum patiuntur. Nam hoc ipsum, quod in quibusdam ejus operibus pulchris non pulchrum videtur, turpe tamen non est, ubi est; sed minus in parte pulchritudinis habet, quia hoc in toto pulchrum est ad quod est. partium maxima est, quod in partibus differens, et multipliciter variata distinctaque omn suum promonens, nihil universitatis concordiam pacemque turbare permittit; sed sic unicuique quod suum est tribuit, ut dissimiliter currentia ad unum finem conducat, et ut unius operatio vim effectumque alterius non impedi
Abbreviated transcription (Latin):
Um aut̃ om̃ia deus fec̾it: cur
non equalit̾ fecit quia non
eẽnt om̃ia: si eẽnt equalia. Non .n.
eẽnt multa rerum gen̾a ꝯuib cõ¬
flatur uniu̾sitas: primas ⁊ scd̾as.
⁊ deinceps usq ad nouissimas ordi¬
natas habens creaturas. Et hoc est
sapĩa a fine usq ad finẽ: ergo non ẽ
defc̃s opificis differens pulchritudo
conditõis. Qr gͦ non eque pulchia
st̃ om̃ia. nisi ut magis pulchͣ sint
simul uniu̾sa. Nam si nõ eẽnt dif¬
ferent̾ pulchra singula: non eẽnt
incomꝑabilit̾ pulchia uniu̾sa. quia
si eẽt una pulcritudo in singłis: qͣm¬
lib excellens illa foret et cet̾is om̃i¬
h eminentior. non ẽẽt om̃is pulch¬
tudo in uniuersis. Igitur sapĩa a fine
usq ad finem: fortiter ꝑtingit. quia
sic oꝑa sua usq ad fundũ rerũ prose¬
quitur. ut etiam defectũ inf̾i̾oꝵ. ad
uniu̾soꝵ pulchritudinẽ moderetur.
ut inde uniu̾sitas magis pulchra sit
quo in uniu̾sitate. quedam alioꝵ cõ¬

Expanded text:
 Cum omnia Deus fecerit, quare non aequalia fecerit. Quia non essent omnia, si essent aequalia: non enim essent multa rerum genera, quibus conficitur universitas, primas et secundas, et deinceps usque ad ultimas ordinatas habens creaturas: et hoc est Sapientia a fine usque ad finem: ergo non est defectu opificis, differens pulchritudo conditionis. Quare ergo non aeque pulchra sunt omnia, nisi ut magis pulchra sint simul universa? Nam si non essent differenter pulchra singula, non essent incomparabiliter pulchra universa; quia summa esset pulchritudo in singulis quaelibet excellens illa foret, et caeteris omnibus eminentior, non esset omnis pulchritudo in universis. Ergo Sapientia a fine usque ad finem fortiter pertingit; quia sic opera sua usque ad fundum rerum persequitur, ut etiam defectum inferiorum ad universorum pulchritudinem moderetur, ut inde universitas magis pulchra sit, quod in universitate quaedam aliorum com
Abbreviated transcription (Latin):
did̾unt. Qui .s. in egyptũ ductus¬
ac seruituti subditus: accusatõe¬
reptus: om̃i egypto pir dei pro¬
quoq sapĩam ꝓuidus. frumẽta
congressit: et futuro ꝑiculo neces¬

Expanded text:
dunt. Qui in Aegyptum ductus, servituti subditus, luxuriae acreptus, omni Aegypto praevero sapientiam providus frumenta congessit, et futuro periculo neces
Abbreviated transcription (Latin):
quidam riuss in puteũ. uͥ aqua
tanta erat ut eum mag̃ exciꝑet
ne moreretur qm suffocaret ne
loqueretur. accessit alius. eoq ni¬
so admirans ait. Quomͣ huc ceci¬
disti : Obsecro in quit cogita quo¬
mͦ huic me lib̾es: non quomͣ huc
cecid̾im queras. Ita q̃m fatemur
⁊ fide catholica tenemus. de reatu
pc̃ci tamꝙͣ de puteo etiã paruuli
infantis aiam xp̃i gr̃a lib̾andam.
satis est qd̃ modũ quo salua fiat
nouimus. etiam si nũqͣm quomͦ
in malum illud uen̾it nou̾imꝰ.¬

Expanded text:
quidam ruisset in puteum, ubi aqua tanta erat, ut eum magis exciperet ne moreretur, quam suffocaret ne loqueretur; accessit alius, et eo viso admirans ait: Quomodo huc cecidisti? At ille: Obsecro, inquit, cogita quomodo hinc me liberes; non quomodo huc ceciderim, quaeras. Ita quoniam fatemur, et fide catholica tenemus, de reatu peccati tanquam de puteo, etiam pinfantis animam Christi gratia liberandam, satis est ei quod modum quo salua fiat nouimus, etiam si numquam quomodo in malum illud deuenerit nouerim
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. qri eodem p̾lii pond̾e pͥmit᷑.
ita una eademq uis tribulatõis¬
irruens bonos ꝓbat. purific̃at. eliqͣt.
malos dampnat. uastat extermi¬
nat. Sñ in eadem atfuictione mali
dm̃ detestantur. et blasphemant:

Expanded text:
ditur, quia eodem praeli pondere exprimitur: ditur, quia eodem praeli pondere exprimitur: ita una eademque uis iirruens bonos probat, purificat, eliquat; malos damnat, vastat, exterminat. Unde in eadem afflictione mali Deum detestantur atque blasphemant;
Abbreviated transcription (Latin):
dentie. p̾parare in posterum
bona iustis quib non fruerẽtur
iniusti.⁊ mala impiis quibus
non excruciabunt᷑ iusti. Ista u̾o
tem poralia bona ⁊ mala: utͥsq
uoluit ẽẽ ꝯmunia. ut nec bona
cupidius appetantur que mali
quoq hr̃e cernũt᷑ nec mala tur¬
pit̃ euitentur. quib ⁊ boni pler̾¬
q afficiunt᷑. Ostendit autẽ sepe¬
deus. et in his distribuendis oꝑa
nunc om̃e pcc̃m manifesta pena¬
plect̾et: nichil ultimo iudicio re¬
seruari putaretur. Qursũ si nł¬
ẽẽ diuina prouidentia cred̾e̾tur.
Simiłr in reb scd̃is. si non eas
deus quibdam patentib eudẽ¬
tissima largitate concede̾t: ñ ad
eum ista ꝑtin̾e dic̾emus. Itẽ si
om̃ib ea penitentib daret: non
nisi p̃p̃ taua p̾mia seruiendum
illi eẽ arbitraremur nec nos fa¬
c̾e talis seruitus pios: s pocius
ne aurum rutilat. palea fumat.
⁊ sub eadem stipula palee cõmi¬
nuũtur frumenta purgantur.
nec ideo cum oleo admixta confũ¬

Expanded text:
dentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem psaepe etiam in his distribuendis evidnunc omne peccatum manifesta plecteret poena, nihil ultimo judicio servari putaretur: rursus, si nuesse diuina prouidentia crederetur. Similiter in rebus secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus euidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus; itemque si omnibus eas petentibus daret, non nisi propter talia praemia seruiendum illi esse arbitraremur, nec pios nos faceret talis seruitus, sed potius ne aurum rutilat palea fumat, et sub eadem tribula stipulae comminuuntur frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confun
Abbreviated transcription (Latin):
salubritatẽ ãminiculatus fu̾at:
quo eam creaturam cui liba ser-¬
uitus expediret se ẽẽ dñm cõmo¬
nebat iusta dãmpnatio subsecu¬
ta ẽ: talis q dampnatio ut homo
qui custodiendo mandatum futu¬
rus fuerat etiam carne spualis:
fieret mente carnalis. ⁊ qui suꝑ
bia sua sibi platuerat: dei iusti¬
cia sibi donaretur. nec sit ut in
sua ẽẽt omnimodis potestate: s
a seip̃o quoq dissentiens sub il¬
lo cui pectando consensit pro lib̾¬
tate quã comcupiuit miseram
⁊ duram agͥet seruitutẽ. mortuus

Expanded text:
salubritatem adminiculauerat, quo eam creaturam, cui libera seruitus expediret, se esse Dominum commonebat: iusta damnatio subsecuta est, talisque damnatio, ut homo, qui custodiendo mandatum futurus fuerat etiam carne spiritalis, fieret etiam mente carnalis et, qui sua superbia sibi placuerat, Dei iustitia sibi donaretur; nec sic, ut in sua esset omnimodis potestate, sed a se ipse quoque dissentiens sub illo, cui peccando consensit, pro libertate, quam concupiuit, duram miseramque ageret seruitutem, mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
Atendum ẽ primos itaq qd̾
homines ita fuisse institutos: ut
res ita fuisse morte mulctatos:
ut etiam quicquid eoꝵ styrpe eẽt
exortum: eadem pena teneretur
obuoriũ. Non enim̃ aliud ex eis
qmͣ qd̾ ip̃i fuerant: nasc̾etur. Pro
magnitudine quippe illius culpe.
naturam dampnatio imitauit
in penis: ut qd̃ penalit̾ p̾cessit ĩ¬
retur in nascentib cet̾is. Neq .n.
ita homo ex homine. sicut homo
ex pulu̾e. Puluis namq homi¬
ni faciendo mat̾ia fuit : homo a̾
homini gignẽdo ꝑens. Prom̃de qd̾
est t̾ra. non hoc est caro. qͣmuix
ex t̾ra facta sit caro. Qd̾ est autẽ
parens homo: hoc est ⁊ proles

Expanded text:
atendum est primos quidem homines ita fuisse institutos, ut,res ita fuisut etiam quidquid ex eorum stirpe esset exortum, eadem poena teneretur obnoxium; non enim aliud ex his, quam quod ipsi fuerant, rasceretur. Pro magnitudine quippe illius reatus naturam damnatio mutavit in pejus, ut quod poenaliter praecessit iretur in nascentibus ceteris. Neque enim ita homo ex homine, sicut homo ex puluere. Puluis namque homini faciendo materies fuit, homo. autem homini gignendo parens. Proinde quod est terra, non hoc est caro, quamuis ex terra facta sit caro; quod est autem parens homo, hoc est et proles
Abbreviated transcription (Latin):
fortit: in celo deiciendo superbum.
in mundo suꝑando malignũ. in in¬
ferno spoliando auarum. Et dispo¬
suit oĩa suauis. in celo stantes ã¬
głos confirmando in mũdo uenũ¬
datos redimendo.⁊ in inferno cap¬

Expanded text:
o quidem dejiciendo superbum, in mundo superando malignum, in inferno spoliando avarum. Et disponit omnia suaviter , in coelo stantes angelos confirmando, in mundo venundatos redimendo, in inferno cap
Abbreviated transcription (Latin):
mundi constitutõem dilexit. sic̃¬
eos predestinauit. s qñ cõuertũt᷑
⁊ inueniunt illum tunc incipere
dicatur quo potest humano affec
tu capi qd̾ dicitur. sic ⁊̃ cum iratꝰ

Expanded text:
mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinauit, sed, cum conuertuntur et inueniunt illum, tunc incipere dicatur, quo potest humano aftu capi quod dicitur. Sic et cum iratus
Abbreviated transcription (Latin):
ius miratulũ ẽ gubernatio tociꝰ
mundi: qm̃ saturatio quinq mi¬
lium hominũ de quinq panib.
Et tñ hoc nemo miratur. Itud u̾¬
mirantur hoĩes non quia maius

Expanded text:
ius miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque milia hominum de quinque panibus, et tamen hoc nemo miratur. Istud mirantur homines, non quia maius
Abbreviated transcription (Latin):
Quarto magis enim non frueba¬
tur deo: tanto maiore impietate¬
deum dereliquit ⁊ fcs̃ est malo
dignus et̾no: qui hoc in se ꝑemit
bonum qd̾ ẽẽ posset in et̾num. hinc
est unuersa gen̾is humani mas¬
sa dãpnata: ut ab hoc iusto suꝑ
genus humanum ut dictum ẽ¬

Expanded text:
quanto enim magis homo fruebatur deo, tanto maiore impietate dereliquit deum et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum, quod esse posset aeternus. hinc est uniuersi generis humani massa damnata, genus humanum, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
baptĩ: hec eligit apud uet̾es uel ꝓ
paruulis sola tides uel pro maioerr¬
b uirtus sacrificii: uel pro hiis qͥ
circumcisionis. ⁊ẽ. Petrus lumbat
cisio: quia non poss melius signisi¬
ciens in illũ quo ip̃e iam caruit
sicut baptizatus in filiũ quẽ scd̾¬
carnẽ gn̾at reatum tuit origis a
quo ip̃e iã lib̾auit. In carne ergo¬

Expanded text:
matis, hoc egit apud ueteres uel pro paruulis sola fides, uel pro maioribus uirtus sacrificii, uel pro his qui circumcisionis. Ex his it quia non posset melius significiens in illum quo ipse jam caruit, sicut baptizatus in filium quem carne generat reatum trajicit originis, a quo ipse jam liber erat. In carne pra
Abbreviated transcription (Latin):
s qd̾ aĩale. postea u̾o spirituale. nã
unusquisq qm ex dampnata pro¬
genie oritur primo necesse ẽ ut¬
tiuis huius seculi: post̾ior autem
gra peregrinus deorsum. gr̃a ciuis
sursum. Nam qͣntum ad ip̃m at¬
que originaliter est tota dampna¬
enim similitudinem non impru
fecit aliud uas in honorẽ: ⁊ aliud
in contumeliam.⁊ẽ. Scriptũ est

Expanded text:
sed quod animale, postea spiritale unde unusquisque, quoniam ex damnata propagine exoritur, primo sit necesse es ciuis huius saeculi, posterius autem gratia persursum. Nam quantum ad ipsum atquae originaliter est tota damnaenim similitudinem non impudefecit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam : » prius aut
Abbreviated transcription (Latin):
dei potestatem dilexit: sacrilegiũ
quia deo non credidit. homitiorũ
quia in mortem se precipitauit.
Fornicatio spiritalis quia integei¬
tas humane mentis serpentina
suasione corrupta ẽ. Furtũ: quia
cib prohibitus usurpatus ẽ: aua¬

Expanded text:
Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se in mortem praecipitavit; et fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus prohibitus usurpatus est; et ava
Abbreviated transcription (Latin):
tentiores sunt angłi boni malis.¬
Nec angłi mali etiam taliũ oꝑum
retribuatur unicuiq sed̾m cor eiue
uł scd̃m grãm der utrumq iuste
ac benigne scõm altitudinem diui¬
ciarum sapientie et scĩe dei. et cͤ.

Expanded text:
tentiores sunt nec mali angeli etiam talium operum retribuatur unicuique secundum cor eius uel secundum gratiam dei utrumque iuste ac benigne per altitudinem diuitiarum sapien
Abbreviated transcription (Latin):
rõe que partim est contemplatiua
partim actiua ꝓculdubio cõtem¬
platio p̾cellit. In hac enim ymago
speciem reformatur. actio itaq
platiomi rationali. siue nunc ꝑ¬

Expanded text:
one, quae partim contemplativa est, partim activa, procul dubio contemplatio praecellit. In hac enim et imago speciem reformamur. Actio itaque plationi rationali debet
Abbreviated transcription (Latin):
quia non eẽt uͥ ẽẽ posset malicia:
si non eam in suo pat̾etur que eã
non fecit sapĩam. Non enim sapĩa
maliciam fecit: s in eo qd̾ fec̾ ma¬
liciam ẽẽ ꝑmisit. ut cõllata mali-¬
cie sapĩa uinc̾et: ⁊ comꝑata pulcͥ¬
or appareret. Confert enim se et
cometitur sapĩa malicie in oꝑib
suis: ⁊ uincit eam utrimq. ut
attingat a fiñe usq ad fi. et cet̾a.¬

Expanded text:
quia non esset ubi esse posset malitiam, si non eam in suo pateretur, quae eam non fecit, Sapientia. Non enim Sapientia malitiam fecit; sed in eo quod fecit, malitiam esse permisit, ut collata malitiae Sapientia vinceret, et comparata pulchrior appareret. Confert enim se, et commetitur Sapientia malitiae in operibus suis, et vincit eam utrinque, ut attingat a fine usque ad finem; quia
Abbreviated transcription (Latin):
celum celum ⁊ t̾ram. nec solũ an¬
gelum ⁊ hõiem. s nec exigui ⁊ cõ¬
temptibił aĩantis uic̾a. nec aius
ꝑtiũ quadam conuenientia et
quadam ueluti pace d̾eliquit:
nullo modo credendũ ẽ qd̃ regna ho¬

Expanded text:
um coelum et terram, nec solum angelum et hominem; sed nec exigui et contemptibilis animantis viscera, nec avis tium convenientia, et quadam veluti pace dereliquit: nullo modo est credendus regna ho
Abbreviated transcription (Latin):
nitũ nobis mortalib. solitum q cur
sum nature. Contra quem .s. cũ aliqͣ¬
deus oꝑatur: magnalia uel mirabi
illam nature legem a noticia remo¬
tam siue ĩpioꝵ siue infirmoꝵ tam
deus nullomͦ facit: qm nec contͣ se

Expanded text:
nitum nobis cursum solitumque nã:turae, contra quem deus cum aliquid facit, magnalia uel mirabilmam naturae legem a notitia remotam siue inpiorum siue adhuc infirmorum tam deus nullo modo facit quam contra se
Abbreviated transcription (Latin):
est: gr̃a ⁊ u̾itas ftã est. Gratia ꝑtin
ad caritatis plenitudinẽ: u̾itas ad
ꝓph̾iarũ impletionem. Et qr utrũ
legi add̾entur que deerant. s ut fie¬
rent que scripta erant. Plenitudo

Expanded text:
est, gratia et veritas facta est. Gratia pertinet ad charitatis plenitudinem, veritas ad prophetiarum impletionem. Et quia utruLegi adderentur quae deerant, sed ut fierent quae scripta erant: quo