comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cula qͦq fiunt eadẽ capitesla: qͥa iuxta modũ dile¬
ctionis qͦ sibi adinuicẽ in hac uita fr̾mtas sc̃a copũ¬
lata est. suꝑnoꝵs qͦq cunũ societati. in pͣsentia sui cre¬
atoris c̃iungit᷑ in cęlis. Uerũ qͥa eadẽ suꝑnoꝵs socie¬
tas ciuiũ utriꝰq popłi fidelibꝰ tribuit᷑: recte subiun¬
git᷑. Nalogͣnatoꝵ aũt ducenti ordines erant in cir̃s

Expanded text:
 fiunt secundum capitella, quia juxta modum dilectionis qua sibi ad invicem in hac vita fraternitatis sancta copulata est, supernorum quoque civium societati, in praesentia sui Conditoris conjungitur in coelis. Verum quod eadem supernorum societas civium, utriusque populi fidelibus tribuitur, recte subjungitur, Malogranatorum autem ducenti ordines erant in
Abbreviated transcription (Latin):
uideis seu gentibꝰ pͣdicare missus. ea tantũ fac̾e cu¬
rat ac docere. quȩ scã ꝑ apłos accepit ac didicit ȩc¬
clesia. Nã si qͥs alit̾ uiuere siue pͣdicare uoluerit.
& uel apłica decreta sꝑnere. uel ꝓ suo libitu noua
quelibet statuere maluerit: ñ est talis colũna tẽplo
dei apta. Quȩ dũ apłica statuta sequi contẽnit: qͣsi
uel exilitate mertiȩ suȩ. uel elationis cumidȩ gͦssi¬
tudine. duodecĩ cubitoꝵ lineȩ ñ conuenit. Has ni¬
mirũ lineas dñs colũnis sui tẽpli circundedit: cum
missis ad docendas bapti⁊ andasq om̃s gentes discipu-¬
lis ait. docentes eos seruare oĩa q̃cunq mandaui uo¬
clesia. & firmam̃tũ ẽ. ueritatis. Qualẽ fore timothe¬
um monuit apłs paulus. Uerũ qͥa absq scientia
scͥpt᷑arũ ñ pocest ẽẽ. firma uel uica uel loquela do¬
ccorũ: apte subdit᷑. Duo qͦq capitella fecit. q̃ pone¬

Expanded text:
Judaeis, sive gentibus praedicare missus, ea tantum facere cuJudaeis, sive gentibus praedicare missus, ea tantum facere curat ac docere, quae sancta per apostolos accepit ac didicit Ecclesia: nam si quis aliter vivere sive praedicare voluerit, et vel apostolica decreta spernere, vel pro suo libitu nova quaelibet statuere maluerit, non est talis columna templo Dei apta, quae dum apostolica statuta sequi contemnit, quasi vel exilitate inertiae suae, vel elationis tumidae crassitudine, duodecim cubitorum lineae non convenit. Has nimirum lineas Dominus columnis sui templi circumdedit, cum missis ad docendas baptizandasque omnes gentes discipulis ait, Docentes eos servare omnia quaecumque mandavi voclesia, et firmamentum est veritatis, qualem fore Timotheum monuit apostolus Paulus . Verum quia absque scientia Scripturarum non potest esse firma vel vita vel loquela doctorum, apte subditur: Duo quoque capitella fecit, quae pone
Abbreviated transcription (Latin):
est: & tria ꝑ sex multiplicant᷑. cũ iustꝰ ex fide uiuenꝰ.
cognitionẽ piȩ credulitatis. exequutione bone acci-¬
onis accumulat. Colũna nanq ante fores tẽpli decẽ
& octo cubitos alta est: cũ pͣdicator qͥsq egregiꝰ pa¬
suꝑne. gaudia uitȩ posse ꝑuenire. Quanuis possit
& hoc altiꝰ incelligi. qͦd nomen iħi apud grecos ab
hoc numero incipiat. Prima littera nominis huiꝰ
apud eosdẽ. decẽ: secunda. occo significat. Et apte
decem & octo cubitos alte st̃ colũnȩ domꝰ dĩ: qͥa doc¬
tores scĩ ĩmo om̃s electi. ad eũ finẽ bene uiuendo m-¬
tendunt. ut conditorẽ suũ facie uidere mereant᷑¬
ad faciẽ: neq enĩ ultͣ qͥd querant babebt̃. cũ ad eum
qui est suꝑ oĩa ꝑuen̾int. Et linea cubitoꝵs duode¬
cim. ambiebat colũnã utranq Linea auodecĩ cu-¬
bitorum: norma est apłicȩ institutionis. Quȩ nimi-¬
rum linea ãbit colũnã utranq cũ qͥsq doctor siue

Expanded text:
multiplicantur, cum justus, qui ex fide vivit, cognitionem piae credulitatis exsecutione bonae actionis accumulat. Columna namque ante fores templi decem et octo cubitos alta est, cum praedicator quisque egregius pasupernae gaudia vitae posse pervenire; quamvis possit et his altius intelligi, quod nomen JESU apud Graecos ab hoc numero incipiat. Prima littera nominis Jesus apud eosdem decem secunda octo significat. Et apte decem et octo cubitorum altae sunt columnae domus Dei, quia doctores sancti, immo omnes electi ad eum finem bene vivendo intendunt, ut Conditorem suum facie ad far; neque enim ultra quid quaerant habebunt, cum ad eum qui est super omnia pervenient. Et linea cubitorum duodecim ambiebat columnam utramque. Linea duodecim cubitorum norma est apostolicae institutionis, quae nimirum linea ambit columnam utramque, cum doctor sive
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnto mundiores ad uidendũ eũ oculos cordis habue¬
rit. Qui enĩ bñdixit om̃s timentes se pusillos cũ ma¬
ioribꝰ: ei dicit᷑ quia tu reddes singulis scd̃m oꝑa eors.

Expanded text:
quanto mundiores ad videndum eum oculos cordis habuequanto mundiores ad videndum eum oculos cordis habuerit; qui enim dixit, Omnes timentes Dominum, pusilli cum majoribus , ipse dixit, Quia tu reddes unicuique secundum opera
Abbreviated transcription (Latin):
et enĩ quatuor cubitoꝵs. alia st̃ apposita capitella. qͦ¬
rũ altitudo qͣnca fuerit ñ dicit᷑ qͥa multa qͥdẽ de cȩle¬
sti beatitudine in exangłio legimꝰ. qͦd uidelicet ibi mũ¬
dicorde dm̃ uidebt̃. qͦd ert̃ ȩquales angłis dĩ. qͦd ñ
nubent neq nubent᷑ quia nec mori ultͣ potert᷑. qͦd
ubic̃q est xp̾c ibi & ministri eiꝰ ert̃. qͦd manifestabit
seipsũ illis qͦo pala de patre annunciabit eis qͣͦo gau¬
aium uisionis eiꝰ nemo collet a nobis. Sed ipsa speties
stis qͦm sese habeat: solis eis qͥ hanc intrare meruerint
eiꝰ ciuibꝰ pacet. Unde bene factura siue altitudo hoꝵs
capitelloꝵ supͣ liliũ erant: ut incõp̾hensibilis ẽẽ. ter¬
restribus qualitas cȩlestis habitationis insinuet᷑. De
qua tamen hoc minime latet. quia om̃s ibi cõmuni
felicitate diuinȩ uisionis fruunt᷑: tanto qͥsq sulimiꝰ.

Expanded text:
etenim quatuor cubitorum, alia sunt apposita capitella, quetenim quatuor cubitorum, alia sunt apposita capitella, quorum altitudo quanta fuerit, non dicitur: quia multa quidem de coelesti beatitudine in Evangelio legimus: quod videlicet ibi mundicordes Deum videbunt ; quod erunt aequales angelis Dei; quod non nubent, neque nubentur , quia nec mori ultra poterunt ; quod ubicumque est Christus, et ministri ejus erunt ; quod manifestabit seipsum illis quod palam de Patre annuntiavit eis ; quod gaudium visionis ejus nemo tollet a vobis ; sed ipsae species stis, quo modo sese habeat, solis eis qui hanc intrare meruerint, ejus civibus patet. Unde bene factura sive altitudo horum capitellorum supra lilium erant, ut incomprehensibilis esse terrestribus qualitas coelestis habitationis insinuetur. De qua tamen hoc minime latet, quod omnes ibi communi felicitate divinae visionis fruuntur, tanto quisque sublimius,
Abbreviated transcription (Latin):
habet ter in giroDemq mare ȩneũ qͥa diametrũ
habebat. decẽ cubitoꝵs ut in sequentibꝰ legit᷑: conse¬
quentes habebat triginta cubitos in giro. Uer̃ cam̃¬
quia dicit᷑ opus lilii qͥtuor fuisse cubitoꝵs. siue lati¬
tudinẽ seu designet altitudinẽ: nichilominꝰ racio
figurȩ ꝑspicua est. qͥa ñ nisi ꝑ exangłiũ ex optatissi¬
ma illa mundo uax insonuit. pęnitentiã agite. ap¬
colũnȩ eiꝰ : retiacula iuxta m̃surã colũne dicit tantȩ
alticudinis. qͣncȩ erat & colũna: cuiꝰ tam̃ altitudo qͦn¬
& qͣntacunq fuerintñ enĩ mensurã eoꝵ aꝑte scͥpt᷑aᷤᷤ
designat: in ore lilioꝵ uident᷑ ẽẽ. apposita. De qͦrũ
factura. si qͥd mysticũ inquirere delectat: illã ꝑenniᷤᷤ¬
regni sullimitatẽ pot̃ ñ in congrue designare. quã
nec oculꝰ uidit. & cȩc̾a usq diligentibꝰ se. Post lilia

Expanded text:
habet ter in gyro. Denique mare aeneum, quod in diametro habet ter in gyro. Denique mare aeneum, quod in diametro erat decem cubitorum, ut in sequentibus legitur, consequentequia dicitur, opus lilii quatuor fuisse cubitorum, sive latitudinem, seu designet altitudinem, nihilominus ratio figurae perspicua est, quia non nisi per Evangelium exoptatissima illa mundo vox insonuit: « Poenitentiam agite, apcolumnae contra retiacula, juxta mensuram columnae dicit tantae amplitudinis, quanta erat et columna. Cujus tamen altitudo quanet quantacunque fuerint non enim mensuram earum aperte Scriptura designat in ore liliorum videntur esse apposita. De quorum factura, si quid mysticum inquirere delectat, illam regni prennis sublimitatem potest non incongrue designare, quam nec oculus vidit, et caetera, usque diligentibus se. Post lilia
Abbreviated transcription (Latin):
tuor cubicoꝵ. Qt ꝑ lilia nisi suꝑnȩ claritas patriȩ:
atq ĩmorcalicas floribꝰ redolens. paradisi designat᷑
amȩnitasꝰ Qoͥ ꝑ qͦtuor cubitos nͥ euangłicꝰ sermo. qui
intͦitũ nobis ȩt̾nȩ beatitudinis illiꝰ ꝓmittit:. & iter qͦ
ad hanc ꝑueniat᷑ oscenditꝰ Cũ gͦ sc̃i doctores ꝓmissa
nobis limina regni cȩlestis. in qͦtuor sc̃i exangłii lib̾s
ostenat̃: qͣsi capita colũnarũ opꝰm se lilii qͣtuor exhi¬
bent cubicoꝵ. Ubi notandũ iuxta litterã. qui a cum
opus lilii in capitellis qͣtuor cubitoꝵ eẽ. memorat᷑.
neq addit᷑ latitudinis aut altitudinis: lectoris utiq
iudicio. utrũ in altitudine an in latitudine intelligi
debeat defelictũ est. Constat aũt absq ulla ꝓrsus
dubietate: quia colũna quã auodecĩ cubitors restis
ambiebat. qͣtuor cubitos habebat grossitudinis. Om̃is
& enĩ circulus qͣntũ habet spacii in diametro: tantũ

Expanded text:
tuor cubitorum. Quid per lilia, nisi supernae claritatis patria, tuor cubitorum. Quid per lilia, nisi supernae claritatis patria, atque immortalitatis floribus redolens, paradisi designatur amoenitas? Quid per quatuor cubitos, nisi evangelicus sermo, qui introitum nobis aeternae beatitudinis illius promittit, et iter quo ad hanc perveniatur, ostendit? Cum ergo sancti doctores promissa nobis limina regni coelestis in quatuor sancti Evangelii libris ostendunt, quasi capita columnarum opus in se lilii quatuor cubitos exhibent. Ubi notandum, juxta litteram, quia cum opus lilii in capitellis quatuor cubitorum esse memoratur, neque additur latitudinis aut altitudinis, lectoris utique judicio, utrum in altitudine an in latitudine intelligi debeat, relictum est. Constat autem, absque ulla prorsus dubietate, quia columna quam duodecim cubitorum restis ambiebat, quatuor cubitos habebat crassitudinis: omnis etenim circulus quantum habet spatii in diametro, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ui tute nulla pot̾ maior adiri. Vnde & apł̃s. scientes
inqͥt qͥa tribulatio pacientiã oꝑat᷑: pacientia aũt ꝓbati¬
nẽ. ꝓbatio uͦ spem. Sed in illo uniu̾sali eleccoꝵ colle¬
gio. uariȩ sibimet in uicẽ succeat̃ ꝑsonȩ iꝰtors: minoresq
maioꝵ ac pͣdecessors suoꝵ gaudent fidelit̾ adherere
uestigiis: eoꝵsq dictis siue scriptis ne forte in errorem
labi possint inniti. Retiacula gͦ supͣ sũmitates st̃ malo¬
granatoꝵ apposita: cũ c̃cordia caritatis ꝑfeccis fuerit
suꝑ adiecta oꝑibꝰ. Et cũ utͦq uirtutis munere & oꝑaci
one uidelicet & caritate scõꝵ uita clarescit: qͣsi circu¬
lũ malogͣnatoꝵ in capitellis colũnȩ. c̃cathenatio recia¬
culoꝵ suꝑaadita comitat᷑. Et qm̃ omĩa uirtutũ dona
presentium. ad ȩt̾nȩ głam remunerationis. quȩ ꝑ exã¬
S te subiungit᷑. Capitella aũt quȩ erant suꝑ capita¬
S colũnarũ. qͣsi oꝑe lilii fabricata erant in porticu qua¬

Expanded text:
. Unde et Apostolus, Scientes, inquit, quia tribulatio patientiam operatur, patientia vero probationem, probatio vero spem . Sed in ipso universali electorum collegio varie sibimet invicem succedunt personae justorum, minoresque majorum ac praedecessorum suorum gaudent fideliter adhaerere vestigiis, eorumque dictis sive scriptis, ne forte in errorem labi possint, inniti. Retiacula ergo super summitatem malogranatorum sunt posita, cum concordia charitatis perfectis fuerit superadjecta one videlicet et charitate sanctorum vita clarescit, quasi circulum malogranatorum in capitellis columnae concatenatio retiaculorum superaddita comitatur. Et quoniam omnia virtutum dona praesentia ad aeternae gloriam remunerationis, quae per Evane subjungitur: Capitella autem quae erant super capita columnarum, quasi opera lilii fabricata erant, in porticu qua
Abbreviated transcription (Latin):
do p̃dix̾ant: sca illos qͥ hunc iã uenisse. & mundũ suo¬
sanguine redemisse testant᷑. Et apte uocabulo simili
ambȩ censebant᷑ colũnȩ. cũ una firmitas. altera in ro¬
bore dicca. ut una fidei & oꝑis fortitudo cunctis inesse
doctoribꝰ monstͣret᷑. nr̃iq tẽporis merita tacite nota
rent᷑: uibi se ñnulli doctores. sac̾dotes. & colũnas domꝰ
dei uideri atq appellari uolunt: cũ nichil in se ꝓrso¬
firmȩ fidei ad contẽnendas scłi põpas. ac desideranda
bona inuisibilia: nichil habeant roboris ad corrigen-¬
dos. nichil industriȩ saltẽ ad intelligendos eoꝵ quibꝰ¬

Expanded text:
do praedixerant; secunda illos qui hunc jam venisse et mundum sanguine suo redemisse testantur. Et apte vocabulo simili ambae censebantur columnae, cum una Firmitas, altera In robore dicta est: ut una fidei et operis fortitudo cunctis inesse doctoribus monstraretur, nostrisque temporibus inertia taciturnita doctores, sacerdotes et columnas domus Dei videri et vocari volunt, cum nihil in se firmae fidei ad contemnendas saeculi pompas et desideranda bona invisibilia; nihil habeant roboris ad corrigendos, nihil industriae saltem ad intelligendos eorum quib
Abbreviated transcription (Latin):
tionem ipsũ in littore stantẽ uiderent: ñ enĩ longe
erant a t̾ra sed qͥsi cubitis ducentis tͣhentes rete pisci¬
um. Per ducentos & enĩ cubitos. rete plenũ magnis pi̾¬
cibus discipłi ad dñm tͣhunt. effectũ suȩ resurrectio¬
nis iã in littore monstrantẽ: cũ sci pͣdicatores & iude¬
is & gentibꝰ uerbũ fide cõmittunt: atq utriꝰq popłi
pacis & ĩmortalitatis ꝑducunt. Circũitꝰ gͦ capitelli
secundi ducentos habet or dines malogͣnatoꝵ: tum
sullimitas regni cȩlestis utriꝰq popł̃i electos in una
beatitu dinis arce collegit. Et statuit auas colũnas
in porticũ tẽpli. Cũ statuisset colũnã dexterã uo-¬
cauit eã nomine iachin. firmitas. Similit̾ erexit se
mitiuã in ierosolimis instituert̃ ȩccłiã: secunda. eoꝵ
qͥ ad pͣdicandũ gentibꝰ destinati st̃. Uel certe dextera

Expanded text:
m ipsum in littore stantem viderunt: Non enim longe erant a terra, sed quasi cubitis ducentis, trahentes rete piscium . Per ducentos autem cubitos rete plenum magnis piscibus discipuli ad Dominum trahunt, effectum suae resurrectionis in littore monstrantem, cum sancti praedicatores et Judaeis et gentibus verbum fidei committunt, atque utriusque populi pacis et immortalitatis perducunt. Circuitus ergo capitelli secundi ducentos habet ordines malorum granatorum, cum sublimitas regni coelestis, utriusque populi electos in una beatitudinis arce colligit. Et statuit duas columnas in porticu templi. Cum statuisset columnam dexteram, vocavit eam mitivam in Hierosolymis instituere Ecclesiam; secunda eorum, qui ad praedicandum g
Abbreviated transcription (Latin):
dem ipsã tr̃pice insinuant unitatẽ. quȩ & innumeros
ꝑ orbem populos in una fidei catholicȩ regula cohi¬
bet. Uel certe mirabilis retiaculoꝵ concathenatio. ma¬
nifestã omĩũ fideliũ c̃cordiã demonstrat: malogͣnato-¬
rum uͦ positio internas animi uirtutes. quȩ ab aliis ne-¬
quaꝗͣ uideri posst̃ expͥmunt: pacientiã uidelicet. hu¬
militatẽ. benignitatẽ. modestiã. & cȩt̾a huiꝰmodi. Et qͣsi¬
pul cherrima foris pomoꝵ suꝑficies apparet: sed in¬
clusa intꝰ granoꝵ copia ñ paret: cũ pia sc̃oꝵ oꝑatio
palam cunctis ostendit᷑: sed ea quȩ intꝰ est fidei spei ac
tum sit de reciaculis ut tegerent capita quȩ erant
suꝑ sũmitatẽ malogͣnatoꝵs: indet᷑ iuxta ordinẽ oꝑis
ipsiꝰ quia malogͣnata fuerint facta in cirtũitu capi¬
telloꝵs a parce inferiori. atq ex eisdẽ malogͣnatis ori-
erint malogͣnators annexa. quȩ ad unã pene signifi¬

Expanded text:
dem ipsam typice insinuat unitatem; quae et innumeros dem ipsam typice insinuat unitatem; quae et innumeros per orbem populos, in una fidei catholicae regula cohibet. Vel certe mirabilis retiaculorum concatenatio manifestam omnium fidelium concordiam demonstrat. Malogranatorum vero positio internas animi virtutes, quae ab aliis nequaquam videri queunt, exprimit, patientiam videlicet, humilitatem, benignitatem, modestiam etpulcherrima foris pomorum superficies apparet, sed inclusa intus granorum copia non paret, cum pia sanctorum operatio palam cunctis ostenditur, sed ea quae intus est, fidei, spei actum sit de retiaculis ut tegerent capitella quae erant super summitatem malogranatorum, videtur, juxta ordinem operis ipsius, quia malogranata fuerint facta in circuitu capitellorum a parte inferiori, atque ex eisdem malogranatis orireerint malogranatorum annexa: quae ad unam pene signifi
Abbreviated transcription (Latin):
nata nanq quoꝵs nat᷑e est. uno foris cortice multa in-
teriꝰ gͣna circundare. apce in figͦa sc̃ȩ ponunt᷑ ȩccłie:
quȩ catholico uniꝰ fidei munimine. innumera electo¬
rũ agmina solet meludere. Pocest aũt & uniꝰcuiꝰq iͦti
uitã moresq designare: qui uelut plurima uno cor¬
tice grana circũplectens. multa cogitationũ uirtutũq
sp̃ualiũ insignia. ne forte diffluant. firma fidei & hu-¬
militatis uallare solet custodia. Et apte ꝓrsus myst̾ĩo.
capica colũnarũ malogͣnatis erant in giro circundata:
quia doctores scõs necesse est pͥoꝵs uitã fideliũ ad memo-¬
riam reuocare. eoꝵq sẽꝑ exemplis accꝰ suos ac sermo¬
nes om̃i ex parte cõmunire: ne si alit̾ forte quã illoꝵ
habet regula uixerint aut docuerint: errent. Sic̃ gͦ
retiaculoꝵs admiranda conexio. unitatẽ designat fide¬
liũ quȩ est in uinculo pacis: ita ȩciã malogͣnata. ean-¬

Expanded text:
anata namque, quorum natura est uno foris cortice multa grana anata namque, quorum natura est uno foris cortice multa grana interius circumdare, apte in figura sanctae ponuntur Ecclesiae, quae catholico unius fidei munimine, innumera electorum agmina solet includere. Potest autem et uniuscujusque justi vitam moresque designare, velut plurima uno cortice grana circumplectens, multa cogitationum virtutumque spiritalium insignia, ne forte diffluant, firma fidei et humilitatis vallat custodia. Et apto prorsus mysterio capita columnarum malogranatis erant in gyro circumdata, quia doctores sanctos necesse est vitam fidelium ad memoriam revocare, eorumque semper exemplis actus suos ac sermones omni ex parte communire; ne si aliter forte quam illorum habet regula vixerint aut docuerint, errent. Sicut ergo retiaculorum admiranda connexio unitatem designat fidelium, quae est in vinculo pacis, ita etiam malogranatum eam
Abbreviated transcription (Latin):
sint ordines retiaculoꝵs: cũ constet geminȩ discreti¬
ex toto corde. tota anima. tota uirtute. & ꝓximoᷤᷤ
tanꝗͣ nos ipsos amare pͣcipim᷑. Sed ut̾q ordo ille
a ueridica: qͥa caritas diffusa ẽ. in cordibꝰ nr̃is. ñ ex
fideliũ: quia nimirũ una sine altera neqͣꝙͣ. ualet
haberi. Facta st̃ reciacula hȩc ut tegerent capitel¬
la. hoc est undiq in giro cirtundarent: qͥa omĩs scͥꝑ¬
turȩ sc̃ȩ pagina cũ recte intelligit᷑ grãm ꝑ oĩa cari
tatis sonat ac pacis. Capitella &enĩ. uolumina diui¬
noꝵs eloquiors: retiacula st̃ uinculũ mutuȩ dilectio¬
nis. Et retiaculis tegunt᷑ capitella: cũ sacra eloquia
ut ita dixerĩ. dono caritatis undiq ꝓbant᷑ ẽẽ. uestita.
Nã & enĩ eis quȩ in scriptis ñ incelligimꝰ caritas late
patet. Bene aũt de eisdẽ reciaculis siue capitellis ad¬
iungit᷑ quȩ erant suꝑ sũmitatẽ malogͥnatoꝵ. Nalogͣ¬

Expanded text:
sint ordines retiaculorum, cum constet geminae dilectisint ordines retiaculorum, cum constet geminae dilectiex toto cortanquam nosipsos amare praecipimur . Sed uterque ordo ille a veridica, quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris, non ex mfidelium, quia nimirum una sine altera nequaquam valet haberi. Facta sunt autem retiacula haec ut tegerent capitella, hoc est undique in gyro circumdarent: quia omnis Scripturae sanctae pagina, cum recte intelligitur, gratiam per omnia charitatis sonat ac pacis. Capitella etenim volumina divinorum eloquiorum, retiacula sunt vincula mutuae dilectionis. Et retiaculis teguntur capitella, cum sacra eloquia, ut ita dixerim, dono charitatis undique probantur esse vestita. nam et in eis quae in Scripturis non intelligimus, charitas late patet. Bene autem de eisdem retiaculis sive capitellis adjungitur: Quae erant super summitatem malogranatorum. Malogr
Abbreviated transcription (Latin):
capicelloꝵ adiungit᷑: S eptena uer suũ retiacula
in capitello uno: & septena retiacula in capitello
altero. Sepcenario nanq numero sc̃ĩ sp̃s solet
gr̾ã designari: ioħe attestante in apocalypsi. Qͥ
cum uidisse se dic̾et agnũ habentẽ cornua septẽ
& oculos septẽ: mox exponendo subiunxit. qͥ st̃ sep¬
consilii & fortitudinis. sp̃s scientiȩ & pietatis: & reple-¬
bit eũ sp̃s timoris dñi. Seꝑtena gͦ u̾suũ reciacula
erant in capitello utroq: qͥa patres utriꝰq testam̃ti
ꝑ gr̾am uniꝰq eiꝰdẽq sp̃s septiformis. ut e̾ent elecci ac-¬
ceꝑunt. Et ꝑfecit colĩmas. & duos ordines ꝑ cͥcũitum
retiaculoꝵs singuloꝵs: ut tegerent capitella. Duo qͥ¬
dem ordines erant retiaculoꝵ in giro capitelli: sed
uterq ordo septẽplici u̾suũ numero currebat. donec
circũ acto capitello. rursũ in seipsũ qͣsi circulo facto
rediret. Nec figura cestam̃ti in abdito est. qͣre duo

Expanded text:
actura adjungitur: Septena versuum retiacula in capitello uno, et septena retiacula in capitello altero. Septenario namque numero Spiritus sancti solet gratia designari, Joanne attestante in Apocalypsi; qui cum vidisse se diceret Agnum habentem cornua septem et oculos septem, mox exponendo subjunxit: Qui sunt sep fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis; et replebit eum spiritus timoris Domini . Septena ergo versuum retiacula erant in capitello utroque, quia Patres utriusque Testamenti per gratiam unius ejusdemque Spiritus septiformis, ut essent electi, acceperunt. Et perfecit columnas et duos ordines per circuitum retiaculorum singulorum, ut tegerent capitella. Duo quidem ordines erant retiaculorum in gyro capitelli, sed uterque ordo septemplici versuum numero currebat, donec circumacto capitello, rursum in se ipsum quasi circulo facto rediret. Haec figura testamenti in abdito est quare duo
Abbreviated transcription (Latin):
colũna. decẽ & occo cubitoꝵs altitudinis habere me¬
morat᷑. Ter & enĩ seni. decẽ & occo faciunt. Gria uͦ
ad fidem ꝑtinere ꝓpt̾ scãm kinitatẽ. sex ad oꝑationẽ:

Expanded text:
columna decem et octo cubitos altitudinis habere mecolumna decem et octo cubitos altitudinis habere memoratur, ter etenim seni, decem et octo faciunt. Tria vero ad fidem pertinere propter sanctam Trinitatem, se
Abbreviated transcription (Latin):
beat paratos. eos qͥ sibi iter salutis & uerbo demõ¬
strent & exemplo. Uel c̾te qͥa de eis colũnis in libͦ
paralipomenon ita scͥptũ ẽ. ipsasq colũnas posuit
in uestibulo tẽpli. unã a dextris & alterã a sinistͥs:
ideo st̃ facte duȩ colũnȩ. atq ita dispositȩ: ut nob̾
& in ꝓsꝑis & in adu̾sis ingͤssũ patriȩ cȩlestis ante o¬
culos mentis babendũ ẽẽ. doceant. Hinc & enĩ pau¬
lus. colũna utiq domꝰ dnĩ excellentissima. ꝑ arma
iustitiȩ nos a dextris & a sinistris cõmuniendos ẽẽ.
siuis suoꝵq sedulis hortat᷑ exemplis: ut nec ꝓsꝑis de¬
lectati. nec fracti asꝑis. a regia uitȩ uia qua ad ꝓ¬
missã nobis hereditatẽ patriȩ cęlestis gͣdiendũ est.
ulla in parce declinemꝰ. N otandũ sane in bac sen-¬
tentia paralipomenon quã posui. qͦd eadẽ porticus
porticũ & altare debere intelligi. Bene aũt utͣq

Expanded text:
beat paratos eos qui sibi iter salutis et verbo demonbeat paratos eos qui sibi iter salutis et verbo demonstrent et exemplo. Vel certe quia de eis columnis in libro Paralipomenon ita scriptum est: Ipsasque columnas posuit in vestibulo templi, unam a det factae duae columnae, atque ita dispositae ut nobis et in prosperis et in adversis ingressum patriae coelestis ante oculos mentis habendum esse doceant. Hinc etenim Paulus columna utique domus Domini excellentissima, per arma justitiae nos a dextris et a sinistris communiendos esse suis suorumque sedulus hortatur exemplis, ut nec prosperis delectati, nec fracti asperis, a regia vitae via, qua ad promissam nobis haereditatem patriae coelestis gradiendum est, ulla in parte declinemus . Notandum sane in hac sententia Paralipomenon, quam posui, quod eadem portiporticum et altare debere intelligi. Bene autem utraque
Abbreviated transcription (Latin):
nabȩ: ut nos in gentibꝰ illi aũt in cͥc̃cisione. Qͥ bꝰ
uerbis. quasi exponere uidet᷑ mysteriũ colũna¬
rũ materialiũ: & qͥd uidelicet fig̾au̾int. & qͣre du¬
ȩ sint factȩ. Apłos nanq & doctores cunccos sp̃u¬
ales significant. fortes nimirũ fide & oꝑe. & c̃tẽ¬
platione ad suꝑna erectos. Duȩ st̃ aũt: ut & gen¬
tes & cͥc̃cisionẽ p̃dicando in eccłiã intͦducant. Sta¬
bant in porticu ante fores tẽpli: & ingͣssũ illiꝰ. suo
ae core ac pulchritudine ex utraq parte mirabili¬
ter ornabant. Ostiũ aũt templi dñs est: qͥa nemo
uenit ad patrẽ nͥ ꝑ ipsũ: & sic̃ alibi dicit᷑. ego sũ os¬
tium. ꝑ me si qͥs incierit saluabit᷑. Qdͦ uidelicet
ostiũ. colũnȩ ab utͦq latere corã posicȩ circ̃stant:
cũ ministri sermonis. utriq popło int̾itũ regni cȩ¬
lestis ostenat᷑. Ut si a luce scientiȩ legalis. qͥsq seu
ex rigore gentilitatis. ad fidẽ euangłii uenerit: ha¬

Expanded text:
ut nos in gentibus, illi autem in circumcisione. » Quibus verbis, quasi exponere videtur mysterium columnarum materialium; et quid videlicet figuraverint, et quare duae sint factae. Apostolus namque et doctores cunctis spales significant, fortes nimirum fide et opere, et contemplatione ad superna erectos. Duae sunt autem ut et gentes et circumcisionem praedicando in Ecclesiam introducant. Stabant in porticu ante fores templi, et ingressum illius suo decore ac pulchritudine ex utraque parte mirabiliter ornabant. Ostium autem templi Dominus est, quia nemo venit ad Patrem, nisi per illum; et sicut alibi dicit: Ego sum ostium, per me si quis introierit, salvabitur . Quod videlicet ostium, columnae ab utroque latere coram positae circumstant cum minister sermonis utrique populo introitum regni coelestis ostendit, ut si a luce scientiae legalis quisque seu ex rigore gentilitatis, ad fidem Evangelii venerit, ha
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est suprema pars earũ. pͣcordia st̃ fideliũ doc¬
toꝵ: qͦꝵs dõ deuotis cogitationibꝰ sic̃ capite membra.
ita ipsors oĩa & oꝑa dirigunt᷑ & uerba. Duo aũt ca¬
picella. q̃ his capitibꝰ erant suꝑposita. duo st̃ testam̃¬
ta: qͦrs meditatione acq obseruantia. doctores sc̃ĩ to¬
to & animo subdunt᷑ & corpore. Unde bene utrũq
capitellũ qͥnq cubitos habebat alcitudinis: qͥa nimi¬
rũ qͥnq libris scͥpta mosaicȩ legis cõpͣhensa ẽ. Qͥnq
esse prȩdixerat. & prophetȩ. Unde dominꝰ uideis ueteris
testamenti litcere frustra adherentibus & gratiam no-¬
ui sꝑnentibꝰ: ait. Si cred̾etis moysi: forsican cͤdetis &¬

Expanded text:
hoc est, suprema pars earum praecordia sunt fidelium doctorum, quorum Deo devotis cogitationibus sicut capite membra, ita ipsorum omnia et opera diriguntur et verba. Duo autem capitella, quae his capitibus erant superposita, duo sunt testamenta: quorum meditatione atque observantia doctores sancti toto animo subduntur et corpore. Unde bene utrumque capitellum quinque cubitos habebat altitudinis: quia nimirum quinque libris scriptura Mosaicae legis esse praedixerat, et prophetae. Unde Dominus Judaeis veteris Testamenti litterae frustra adhaerentibus, et gratiam novi spernentibus ait: Si crederetis Moysi, crederetis
Abbreviated transcription (Latin):
pansio: multifarias electoꝵs ꝑsonas insinuat. Quȩ¬
cũ uerbis scõꝵs pͣdicatoꝵ fidelit̾ auscultando. atq
obediendo adherent: quasi colũnarũ capitibꝰ sur-
sum positȩ. retis & cathenulȩ miraculũ suȩ cone-¬
xionis. cunctis aspectantibꝰ pͣbent. Hȩ & enĩ ca¬
thenȩ miro sibi inuicẽ st̃ oꝑe contextȩ: qͥa mira¬
bili prorsus gr̾a sc̃i sp̃s actũ est. ut uita fideliũ
& locis & cẽporibꝰ & gradu. & condicione. & sexu.
et ȩcate. multũ secreta. ad alterutrũ nichilominꝰ.
una eadẽq fide ac dilectione. sit adinuicẽ c̃un¬
cta. Nã quia hec c̃iunctio fraterna itoꝵs. locis &
temporibꝰ disiunctoꝵ. adunatione fiat doni sp̃u

Expanded text:
pansio, multifarias electopansio, multifarias electocum verbis sanctorum praedicatorum fideliter auscultando atque obediendo adhaerent, quasi columnarum capitibus superpositae retis e catenulae, miraculum suae connexionis cunctis aspectantibus praebent. Eae etenim catenae miro sibi in vicem sunt opere contextae, quia admirabili prorsus gratia sancti Spiritus actum est ut vita fidelium et locis, et tempore, et gradu, et conditione, et sexu, et aetatuna eademque fide ac dilectione sit ad invicem cunjuncta. Nam quod haec conjunctio fraterna justorum locis et temporibus disjunctorum adunatione f
Abbreviated transcription (Latin):
cem diuinoꝵ sacͣm̃toꝵ relatione concinunt: sed &
om̃s qͥ in eoꝵdẽ testam̃toꝵ libris scripti concinent᷑
electi. una fide pͣditi. eadẽq st̃ ad inuicẽ caricate co¬
nexi. Unde apce. de ipsors capitelloꝵ fact᷑a᷑ subin¬
fert᷑. Et quasi in modũ retis & cathenarũ. sibi in-¬
uicẽ miro oꝑe contextarũ. Utrunq capicellũ colũ¬
narũ fusile erat. Quȩ in paralipomenon ita scͥpta
st̃. Necnon & quasi cathenulaᷤᷤ in oraculo: & sursũ¬
posuit eas capicibꝰ colũnarũ. Speties nanq cathena
rum & similitudo recis in capitellis: uarietas ẽ ur¬
tucũ spũaliũ in scĩs. De qua dño canit᷑ in psalmis:
asticit regina a dextris cuis in uestitu deaurato. cir-¬
cundata uarietate. Hoc est in uestitu fulgidȩ dilec-¬
tionis: circũ amicta uarietate diu̾soꝵ carismatum.
Uel certe multiplex contextio cathenarũ. & retis ex-¬

Expanded text:
cem divinorum sacramentorum relatione concinunt, sed et cem divinorum sacramentorum relatione concinunt, sed et omnes qui in eorumdem Testamentorum libris scripti continentur electi, una fide praediti, eademque sunt ad invicem charitate connexi. Unde apte de ipsorum capitellorum factura subinfertur: Et quasi in modum retis et catenarum sibi invicem miro opere contextarum, utrumque capitellum columnarum fusile erat . Quod in libro Paralipomenon ita scriptum est: Necnon et quasi catenulas in oracula, et superposuit eas carum, similitudo retis in capitellis, varietas est virtutum spiritualium in sanctis, de qua Domino canitur in Psalmis: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate ; hoc est, in vestitu fulgidae dilectionis circumamicta varietate diversorum charismatum. Vel certe multiplex contextio catenarum, et retis ex
Abbreviated transcription (Latin):
gła int̾ ipsũ moysen & beliã in monte sc̃o ita into.¬
nuit: dicens. Hic ẽ. fliꝰ meꝰ ailectꝰ in qͦ mͥ bene c̃pla¬
cuit: ipsũ audice. Cũ gͦ admirabili aiuinȩ oꝑatio
nis c̃cordia. & pͥmo noui cestam̃ti gr̃a. in uelamine
erat ueceris condica. & nunc sacͣm̃ta uet̾is testam̃ti.
ꝑ lucẽ sc̃ noui reuelata: qͣsi capitellũ utriꝰq colũnȩ
quinq est cubitos altũ. Quia uidelicet manifestũ
est. qͦd in cestam̃to ueteri. cuiꝰ sacͣm̃ta uel in qͥnq li¬
bris legis pͣsignata. uel in qͥnq ecatibꝰ st̃ oĩa pleniꝰ
cõpͣhensa: euangłicȩ qͦq ꝑfectionis ẽ. insita gratia.
Sicq fit. ut pͣdicator qͥsq egͦͤgiꝰ siue ad iudeos seu
mittendꝰ ad gentes. c̃sono diuinoꝵ eloqͥoꝵs testimo¬
nio c̃firmatꝰ. certã fidei & oꝑis rectitudinẽ absq
errore c̃seruet: nou̾itq docens ꝓferre de thesauro
suo noua & uetera. Non solũ aũt testam̃ta. sibi inui-¬

Expanded text:
gloria, inter ipsum Moysem et Eliam in monte sancto, ita intonuit dicens: Hic est filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui; ipsum audite . Cum admirabili divinnis concordia, et primo Novi Testamenti gratia in velamine erat veteris condita, et nunc sacramenta Veteris Testamenti per lucem sunt novi relevata, quasi capitellum utriusque columnae quinque est cubitos altum, quia videlicet manifestum est quod in Testamento Veteri, cujus sacramenta vel in quinque libris legis praesignata, vel in quinque aetatibus omnia sunt plenius comprehensa, evangelicae quoque perfectionis est insita gratia. Sicque fit ut praedicator quisque egregius, sive ad Judaeos, seu mittendus ad gentes, consono divinorum eloquiorum testimonio confirmatus, certamen fidei, et operis rectitudinem, absque errore conservet, noveritque docens proferre de thesauro suo nova et vetera. Non solum autem Testamenta sibi invi
Abbreviated transcription (Latin):
si. atq ad ueritatẽ exangłui transformati. meliꝰ ip¬
sos gentiũ errores nouerant: & qͦ cerciꝰ nouer̃t: eo
artificiosiꝰ expugnare atq euacuare didicerunt.
Paulꝰ qͥdẽ sacramentũ exangłi qͦd ꝑ reuelationem
didicerat meliꝰ nouit: sed dionistꝰ reuincere meltꝰ
poterat falsa athenarũ dogmata: quoꝵ cũ erro¬
ribus sillogismos a puero & argum̃ta cuncta no¬
uerat. Cui sensui conuenit apte qͦd seqͥt᷑. Scis enim
quod ñ est in popło meo uir. qͥ nouerit ligna cede¬
re sicut sidonii. Non enĩ erat in popło iudeoꝵ. ubi
dñs corporalit̾ pͣsens docebat ullus uiroꝵs. qͥ tã do¬
cte nosset errores reuellere gentiliũ. quã ipsi ad
fidem c̃uersi gentiles: & ex gencilibꝰ facti xp̃iani.
Sidonii nanq & tironii. quia genciliũ fuere po

Expanded text:
si, atque ad veritatem Evangelii transformati, melius ipsi, atque ad veritatem Evangelii transformati, melius ipsos gentium errores noverant; et quo certius noverunt, eo artificiosius hos expugnare atque evacuare didicerunt. Paulus quidem sacramentum Evangelii, quod per revelationem didicerat, melius novit, sed Dionysius melius revincere poterat falsa ethnicorum dogmata, quorum cum erroribus syllogismos a puero et argumenta cuncta noverat. Cui sensui convenit apte quod sequitur: Scis enim quod non est in populo meo vir qui noverit ligna caedere, sicut Sidonii. Non enim erat in populo Judaeorum, ubi Dominus corporaliter praesens docebat, ullus virorum qui tam docte nosset refellere errores gentilium, quam ipsi ad fidem conversi gentiles, et ex gentibus facti Christiani. Sidonii namque et Tyrii, quia gentilium fuerunt po
Abbreviated transcription (Latin):
ram qͥ pͣcidebant cedros Salomoni de libano. doc¬
tores sc̃ electi de gentibꝰ: quoꝵ officii est eos qui in
hoc mundo rebꝰ & głia letabant᷑. a suꝑbiȩ fastu cor-¬
rigendo sternere: atq ad obsequiũ sui redẽptoriᷤᷤ
eoꝵs uoca transferre. Cũ quibꝰ uidelicet seruis e¬
rant & serui Salomonis. ac parit̾ memorato insta-¬
bant oꝑi: quia primi doctores ex gentibꝰ necesse
one in uerbo fidei institui: ne si absq magistris do¬
cere inciꝑent. magistri existerent erroris. Iccirco
&enim Salomon seruos hiram cedere sibi uoluit
ligna de libano. quia doctiores erant seruis suis
ad cedendũ: sed iccirco ȩciã seruos suos simul ad¬
esse uoluit. ut ostenderent cedentibꝰ. cuiꝰ m̃surȩ
ligna facere aeberent. Cuiꝰ rei figura in ꝓmptu
est. quia nimirũ apłi certiꝰ uerbũ ecangłii qͦd a
dño auddiere nouert̃: sed gentiles ab errore c̃uer-¬

Expanded text:
ram qui praecidebant cedros Salomoni de Libano, docram qui praecidebant cedros Salomoni de Libano, doctores sunt electi de gentibus, quorum officii est, eos qui in hoc mundo rebus et gloria laetabantur, a superbiae fastu corrigendo sternere, atque ad hoc secundum sui Redemptoris eorum vota transferre, cum quibus videlicet servis erant et servi Salomonis, ac pariter memorato instabant operi: quia primi doctores ex gentibus necesse one in verbo fidei institui, ne si absque magistris docere inciperent, magistri existerent erroris; idcirco etenim Salomon servos Hiram caedere sibi voluit ligna de Libano, quia doctiores erant servis suis ad caedendum; sed idcirco etiam servos suos simul adesse voluit, ut ostenderent caedentibus cujus mensurae ligna fieri deberent. Cujus rei figura in promptu est, quia nimirum apostoli certius verbum Evangelii, qui a Domino audire noverunt, sed gentiles ab errore conver
Abbreviated transcription (Latin):
aam ad scłm claros: sed securi dñicȩ increpationiꝰ
de monte suȩ suꝑbiȩ iã deieccos & humiliatos. qui
Nisit ȩciã artifices: quia c̃uersos ad uerã sapĩam
philosophos. qͥ gr̾a erudicionis populis qͦq regendiᷤ
iure pͣponerent᷑. dño gencilitas obculit. Qualis fu
inceps doccor suauissimꝰ & fortissimꝰ martyr cipͥ¬
anꝰ: aliiq quãplurimi. Misit & aurũ qͦo in eadẽ
significatione accipit᷑: qͥa ninirũ uiros sapientia
& ingenio pͣlaros ostendit. Pro qͥbꝰ cunccis oblatio¬
nibꝰ gencilitas a dño dona expectat gr̃ȩ cęlestis: tri¬
ticũ uidelicet uerbi dĩ. & oleũ caritatis atq uncti¬
onis. & illuminationis sp̃s sci. Conuenit apte rebꝰ
ȩccłiȩ. qͦo auxiliũ oꝑis scĩ flagitans ait ad hirã Sa¬
lomon. precipe igit᷑ ut pͣcidant mͥ cedros de liba¬
no: & serui mei sint cũ seruis tuis. Serui qͥppe hi¬

Expanded text:
dam ad saeculum claros, sed securi Dominicae increpationis dam ad saeculum claros, sed securi Dominicae increpationis de monte suae superbiae jam dejectos et humiliatos; qui « Misit etiam artifices. » Quia conversos ad veram sapientiam philosophos, qui gratia eruditionis, populis quoque regendis jure proponerentur, Domino gentilitas obtulit, qualis ipsinceps doctor suavissimus, et fortissimus martyr Cyprianus, aliique quamplurimi. Misit aurum: quod in eadem pene significatione accipitur. Quia nimirum viros sapientia, et ingenio praeclaros ostendit, pro quibus cunctis oblationibus gentilitas a Domino dona exspectat gratiae coelestis: triticum videlicet verbi Dei, et oleum charitatis et unctionis, atque illuminationis Spiritus sancti. Convenit apte rebus Ecclesiae, quod auxilium operis sancti flagitans, ait ad Hiram Salomon: Praecipe igitur ut praecidant mihi cedros de Libano, et servi mei sint cum servis tuis. Servi quippe Hi
Abbreviated transcription (Latin):
erit finis. Hiram uͦ qͥlatine dicit᷑ uiuens excelse.
credentes ex gentibꝰ. & uita simul cũ fide głosos fi¬
guralit̾ exprimit. Neq aliqͥd ꝓhibet qͥn hirã qͥ
rex erat. regaliq pocentia Salomonẽ in ȩdificio
domus dñi uiuabat. conuersos ad fidẽ ipsos rerum
dominos typice denunciet: quoꝵ ope constat ȩccli¬
am sepiꝰ adiutã. nobilit̾ augmentatã: & eiꝰ hereticoᷤ.
scismaticos. & paganos. pͥncipalibꝰ erectã ẽt̃ decretis.¬
Pecit gͦ Salomon in oꝑe templi auxiliũ ab hiram.
quia cũ ueniens in carne dñs dilectã sibi domum
uidelicet ȩccłiã edificare disponeret. ñ de iudeiᷤᷤ¬
tantũmodo: uerũ ȩtiã de gentibꝰ adiutores oꝑis
elegit. Nã de utͦq popło ministros sermonis assũ¬
psit᷑ Misit birã Salomoni pͣcisa de libano ligna
cedrina & abiegna. quȩ in domũ dñi ponerentur:
quia conuersa gencilitas misit ad dñm uiros qͦn¬

Expanded text:
erit finis . Hiram vero, qui Latine dicitur vivens excelse, erit finis . Hiram vero, qui Latine dicitur vivens excelse, credentes ex gentibus et vita simul cum fide gloriosos figuraliter exprimit. Neque aliquid prohibet, quin Hiram, quia rex erat, regalique potentia Salomonem in aedificio domus Domini juvabat, conversos ad fidem ipsos rerum dominos typice denuntiet, quorum ope constat Ecclesiam saepius adjutam, nobiliter augmentatam, et contra haereticos, schismaticos, et paganos principalib« Petiit ergo Salomon in opere templi auxilium ab Hiram. » Quia cum veniens in carne Dominus, dilectam sibi domum videlicet Ecclesiam aedificare disponeret, non de Judaeitantummodo, verum etiam de gentibus adjutores operis elegit: nam de utroque populo ministros sermonis assumpsit. Misit Hiram Salomoni praecisa de Libano ligna cedrina et abiegna quae in domum Domini ponerentur: quia conversa gentilitas misit ad Dominum viros, quon
Abbreviated transcription (Latin):
iuuante dño de ȩdificio tẽpli & instructura mate¬
riali. spũ alẽ dei mansionẽ quȩsituri. opportunũ
uidet᷑ ut primo de oꝑariis eiꝰ qui. uel unde fũnt.
simul & de ipsa materia unde factũ. ẽ. aliqua di¬
camꝰ. Nã & hȩc sp̃u alibꝰ grauida ẽt̃. sacͣm̃tis cesta¬
mon ȩdificaturꝰ domũ dño. quesierit auxiliũ ab
iram rege tẏri. qͥ erat amicꝰ daxid omi tẽpore: &
cum ipso qͦq Salomone pꝰquã regno potitꝰ ẽ. pacem
habere iã ceꝑat. promptũq mox ad adiuuandũ¬
se in omĩbꝰ eiꝰ inuenerit animũ: ita ut arcifices illi
& ligna & aurũ ꝓut opꝰ habebat dederit. Cuiꝰ be¬
neficii gr̃a. Salomon ei ꝑ annos singulos. plurimos
tricici & olei choros in cibũ domui dabat. Nulli aũt
dubiũ. qͦd Salomon qͥ int̾p̃tat᷑ pacificꝰ. & ipso nomi¬
ne & serenissimo regni sui statu illũ significet. de
quo dixit isaias. multiplicabit᷑ eiꝰ imꝑiũ. & pacis ñ

Expanded text:
uvante Domino, de aedificatione templi, et in structura materiali spiritualem Dei mansionem quaesituri, opportunum videtur ut primo de operariis ejus, qui et unde fuerint, simul et de ipsa materia unde factum est, aliqua dicamus. Nam et haec spiritualibus gravida esse sacramentis testamon aedificaturus domum Domino, quaesierit auxilium ab Hiram rege Tyri, qui erat amicus David omni tempore, et cum ipso quoque Salomone, postquam regno potitus est, pacem habere se in omnibus ejus invenerit animum: ita ut et artifices illi, et ligna et aurum, prout opus habebat, dederit; ob cujus beneficii gratiam Salomon ei, annos singulos, plurimos tritici et olei choros in cibum domui ejus dabat. Nulli autem dubium quod Salomon, qui interpretatur pacificus, et ipso nomine, et serenissimo regni sui statu illum sigquo dicit Isaias: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis ejus non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximi. In huiꝰ sacͥtissimȩ porticꝰ pͥma fronte. fuere be-¬
atꝰ ꝓchomartyr abel. & sech & enos: cȩt̾iq iusti mũ-¬
di originalis. In intimo aũt eiꝰ penetrali. & quasi ꝓpe
murũ tẽpli. mysticũ obtinuere locũ parentes beati
pͣcursoris dñi. sẏmeon & anna & cȩteri: qͥ & si naci-¬
bene porticꝰ decẽ cubitis erat lata: qͥa tales & si nec-¬
dũ uerba siue mysteria exangłii que erant ꝑ dñm
e fenestris & tabulis ꝑ girum.

Expanded text:
proximi. In hujus sacratissimae porticus prima fronte fuerunt beproximi. In hujus sacratissimae porticus prima fronte fuerunt beatus protomartyr Abel, et Seth, et Enos, caeterique justi mundi originalis. In intimo autem penetrali et quasi prope murum templi mysticum, obtinuere locum parentes beati praecursoris Domini, Simeon et Anna, caeterique qui, etsi natibene porticus decem cubitis erat lata, quia tales etsi necdum verba sive mysteria Evangelii, quae erant per Dominum De fenestris et tabular
Abbreviated transcription (Latin):
nemo uenit ad patrẽ nͥ ꝑ ipsũ: & sic̃ alibi dicit. ego sũ
ostiũ. ꝑ me si qͥs intͦierit saluabit᷑. Ostiũ porticꝰ ser¬
mo ꝓpħicꝰ est: qͥ qͣsi recco calle ingredientes ad ostiũ
tẽpli ꝑducebat: & grãm dñi saluatoris qͥ mundũ erat
redepturꝰ p̃dicabat. Factura gͦ porticꝰ tota. fideles illiꝰ
temporis signat: ostiũ uͦ in porticu doctores. qͥ cȩteri
lucem uitȩ ianuãq intrandi ad oñm pandebant. ex¬
primit. Et bene unũ ostiũ. ꝓpt̾ c̃sonã in omĩbꝰ scĩs fi¬
dem ac dilectionẽ ueritatis. Quȩ uidelicet porticus.
iuxta lacitudinẽ tẽpli uiginti cubitos longa erat: qͥa
nimirũ antiqui iusti. multa diu pacientiȩ longani¬
mitate expeccabant. quando apparens in carne dñs.
nouã exangłii grãm mundo afferret: ñ acceptis ip¬
si ꝓmissionibꝰ sed alonge eas aspicientes. & salutanteᷤᷤ.
E quabant gͦ longitudine sua latitudinẽ tẽpli: qͥa
carnationis separati: fide tam̃ ac pͣdicatione fuere

Expanded text:
cit: Ego sum ostium; per me si quis introierit, salvabitur . Ostium porticus, sermo propheticus est, qui quasi recto calle ingredientes ad ostium Domini perducebat; quia gratiam Domini Salvatoris, qua mundum erat redempturus, praedicabat. Factura ergo porticus tota, fideles illius temporis signat. Ostium ergo in porticu, doctores, qui caeteris lucem vitae, januamque intrandi ad Dominum pandebant, exprimit. Et bene unum ostium propter consonam in omnibus sanctis fidem ac dilectionem veritatis; quae videlicet porticus juxta latitudinem templi 20 cubitos longa erat, quia nimirum antiqui justi multa diu patientia et longanimitate exspectabant, quando apparens in carne Dominus novam Evangelii gratiam mundo afferret, non acceptis ippromissionibus, sed a longe eas aspicientes et salutantes. Aequabant ergo longitudine sua latitudinem templi, quia carnationis separati, fide tamen ac praedicatione fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
tudo uicenario numero det̾minat᷑. ꝓpt̾ geminã eiꝰdẽ
caritatis qͣ dm̃ & ꝓximũ amamꝰ distantiã: altitudo
tricenario ꝓpt̾ fidẽ scẽ Rinitatis qͥ unꝰ ẽ. ds̃ m cuiꝰ
uisionẽ cuncta spei nr̃e desideria suspendunt᷑. Sex
ergo ad oꝑis ꝑfectionẽ: duo ad dilectionẽ dĩ & ꝓxi¬
mi: tria ꝑtinent ad spem diuinȩ uisionis. Singu¬
li aũt numeri recte ꝑ decẽ multiplicant᷑: qͥa ñ nisi
ꝑ fidẽ & custodiã decalogi legis. uel pacientia nr̃a
salubrit̾ exercet᷑. uel caritas utilit̾ ardescit. uł spes
sullimit̾ ad ȩc̾na desideranda raptat᷑. Ubi nocandũ
quod triginta cubiti altitudinis. ñ usq ad centrũ
templi: sed usq ad cęnaculũ infers ꝑtingebant.
Nanq in libro paralipomenon aꝑte scͥptũ ẽ. qͦd al¬
citudo cencũ uiginti cubitorũ erat. De cuiꝰ rei sacͣ¬
mentis aptiꝰ in sequentibꝰ tractabit᷑: ubi ad medium

Expanded text:
tudo vicenario numero determinatur, propter geminam ejusdem tudo vicenario numero determinatur, propter geminam ejusdem charitatis, qua Deum et proximum amamus, distantiam. Altitudo tricenarii propter fidem sanctae Trinitatis, quae unus est Deus, in cujus visione cuncta spei nostrae desideria suspenduntur. Sex ergo ad operis perfectionem, duo ad dilectionem Dei et proximi, tria pertinent ad spem divinae visionis. Singuli autem numeri recte per decem multiplicantur, quia non nisi per fidem et custodiam decalogi legis vel patientia nostra salubrit ad aeterna desideria rapitur. Ubi notandum est quo 30 cubiti altitudinis non usque ad tectum templi, sed usque ad coenaculum inferius pertingebant: namque in libro Paralipomenon aperte scriptum est, quod altitudo 120 cubitorum erat . De cujus rei sacramentis aptius in sequentibus tractabitur, ubi ad medium
Abbreviated transcription (Latin):
tudine. ongitudo domꝰ longanimitatẽ designat
scẽ eccł̃iȩ. qua in exilio ꝑegrinacionis huiꝰ patienter
aduersa quȩq colerat: donec ad patriã quã expec¬
tat ꝑueniat. Latitudo insinuat caritatẽ: qua dilata¬
to sinu mentis. ñ solũ amicos in dõ. sed & inimicos
gaudet diligere ꝓpt̾ dm̃: donec ueniat cẽpꝰ quando¬
siue ad pacẽ suã c̃uersis. seu funditꝰ extinccis. cũ soliᷤ
gaudeat amicis in dõ. Altitudo sꝑem denunciat fu¬
turȩ retributionis: cuiꝰ intuitu libent̾ infima queq.
siue quȩ demulcent. siue qͤ aau̾sant᷑ contẽnit: usq dũ
utrisq transcensis. sola mereat᷑ uidere bona dñi in
t̾ra uiuentiũ. Unde apte longitudo domꝰ sexagenari¬
o cubitorũ numero cõpͣhendit᷑. Senariꝰ nanq nume¬
rus in qͦ mundꝰ faccꝰ ẽ. ꝑfectionẽ solet oꝑũ designare
ferre nr̃e ꝑegrinationis: ut merico bonȩ oꝑationis ꝓ¬
missã patriã cũ apparuerit ualeamꝰ intrare. Lati¬

Expanded text:
 longanimitatem designat sanctae Ecclesiae, qua in exsilio peregrinationis hujus patienter adversa quaeque tolerat, donec ad patriam quam exspectat, perveniat. Latitudo insinuat charitatem, qua dilatato sinu mentis non solum amicos in Deo, sed inimicos gaudet diligere propter Deum, donec veniat tempus, quando ad pacem suam conversis seu funditus exstinctis, cum solis gaudeat amicis in Deo. Altitudo spem denuntiat futurae retributionis, cujus intuitu libenter infima quaeque sive quae demulcent, seu quae adversantur, contemnit, usque dum, utrisque transcensis, sola mereatur videre bona Domini in terra viventium; unde apte longitudo domuso cubitorum numero comprehenditur; senarius namque numerus, in quo mundus factus est, perfectionem solet designare ferre nostrae peregrinationis, ut merito bonae operationis, promissam patriam, cum apparuerit, valeamus intrare. Lati
Abbreviated transcription (Latin):
conuersũ ad orientẽ sic̃ & tab̃nacłm: habebatq os¬
tiũ porticꝰ ab oriente eiꝰ ostiũ cẽpli. uxta qͦd histori¬
cus uidõꝵ iosephꝰ aꝑtissime docet: ita ut sol ȩqͥnocci-¬
alis oriens. directis radioꝵ suoꝵ lineis ꝑ ostia tria.
porticus uidelicet & cẽpli & oraculi. archã testam̃¬
ti ꝑfundere posset. Quia uͦ tẽplũ scãm ȩccłiã desig¬
nat. porticꝰ quȩ erat ante cẽplũ. & prior lum̃ solis
acciꝑe solebat: qͥd apciꝰ quã illã eiꝰ partẽ quȩ dñicȩ
lẽ iusticiȩ pͥmi susceꝑunt: & nascente dño in carne te¬
stimoniũ. siue uiuendo siue p̃dicando. siue nascendo.

Expanded text:
ersum ad orientem, sicut et tabernaculum. Habebatque ostium porticus ab oriente, contra ostium templi, juxta quod historicus Judaeorum Josephus apertissime docet: ita ut sol aequinoctialis oriens, directis radiorum suorum lineis, per ostia tria porticus videlicet, et templi et oraculi, arcam testamenti perfundere posset. Quia vero templum sanctam Ecclesiam designat, porticus quae erat ante templum, et propior lucem solis accipere solebat, quid apertius quam illam ejus partem, quae Dominicae lem justitiae primi susceperunt, et nascenti in carne Domino testimonium, sive vivendo, sive praedicando, s