comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum eductis hiis cohortib quȩ p̃sidio castris relictȩ. int̾rite
ali labore erant. & longiore itinere circum ductis. ne ex hostiũ
castris conspici possent om̃ium ocłis mentibq ad p̾ugnam
intentis cȩleriter ad eas qͣs diximꝰ munitiones ꝑuenerant
Atq hiis ꝓruptis: prius in hostium castris constituert. ꝗmͣ
plane ab his uideri. aut qͥd rei gere̾tur cognosci possoe. Lũ
uͦ clamore ab ea parte audito. nicħ reintegratis uirib qͦd
plerumq in spe uictoriȩ accide consueũ. acrius impugnare
ceꝑunt. Hostes undiq circũuenti: desꝑatis om̃ib reb se ꝑ
munitiones deic̾e & fuga salutem petere intendert᷑. Quos eqͥ¬
tatus aꝑtissimis campis consectatꝰ. ex milium .l. num̾o quȩ
ex aquitama cantabrisq conuenisse constabat. uix qͣrta parte
relicta multa nocte se in castra recipit. Hac audita pugna. ma¬

Expanded text:
tum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae tum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna ma
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃os nulites alacriores ad pugnandum efficissent. atq omium
uoces audirentur exspectari duttius non oportere quin ad cas¬
tra netur. cohortatus suos om̃ib cupientib adhostium castia
contendit. Ibi cum alii fossas complerent alii muttis telis comec¬
tis defeniores uallo inunttionib q depellerent. auxiliaresq
quib ad pugnã non multum crassus confidebat lapidibus
celisq subministrandis. & ad aggerem cespitib conportandis
spetiem atq oppinionẽ pugnantiũ preberent. cum item ab
hostib constanter ac non timide pugnaretur. telaq ex loco
supiore missa non frustra accedere: equites cirrumitis hostiũ
castris crasso renuntiauerunt non eadem ẽẽ diligentia ab decu-¬
mana porta castra mimita. facilemq aditum habere. Crassus
equitum p̃fectos cohortatus. ut magnis p̃miis pollicitationib¬
q suos excitarent: quid fieri uelit ostendit. Illi ut erat ĩꝑa¬

Expanded text:
nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat impera
Abbreviated transcription (Latin):
no de frumentum cõmeatumq sibi supportami. indies hostui
nlecrierũ augeri: non cunc tancdũ existimauit qumm ꝓugua
decertard&e. Aere ad consilium delata: ubi om̃s idem sentire
intellexit posterum diem pugne constituit. primaente
duelis om̃ib copiis. duplici acie instituta auxiis in mediũ
aciem collechis. quid hostes consilis caperent expec taat. Iu
si pp̃t multitudinẽ & ueterem uelli gloriam paucitatẽq. no¬
trorum secuto dimicatures existimabant: tam̃ tocius ẽẽ ar¬
bitrabant᷑ obsessis uiis cõmeatu int̾cluso sine ullo uun̾e iicto¬
ria potiri: & si ꝓp̃t inopia rei frumentariȩ romani sese reti¬
pere cepissent. impeditos in agmine & subsarcinis infirmore
animo adoriri cogitabant. Hoc consilio ꝓbato abclucib ꝓduc¬
tis romanoꝵ copiis sese castris tenebant. Hac re ꝑspecta cras¬
sus. cum sua cunc tatione atq oppinione tuidiores hostes.

Expanded text:
mode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium mode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes
Abbreviated transcription (Latin):
pidum tam̃ uti eadẽ deditionis conditione uteretur ab cras¬
so impetrauit. Armis obsidib acceptis crassus: infines uocati¬
rum & tarusatium ꝓfectus ẽ. Tum uͦ barbari cominoti qd̃
oppidum & natura loci & manu munitũ paucis dieb quib
eo uentum erat expugnatum cognouerant: legatos quoq
uersum dimittere coniurare obũdes intersedare. copias pa¬
rare cȩpert̃. Mittunt᷑ etiam ad eas ciuitates legati quȩ sunt
citerioris hũpaniȩ finitime aquitane: inde auxilia duces
arcessuntur. Quoꝵ. aduentu magna cũ auctoritate & magna
cũ hominũ multitudine bellum gerere conantur. Duces uero
Inideligunt᷑: qui una cũ quinto sertorio om̃s annos fuerant:
dicere instituunt. Qđ ubi crassus animadinet. sias copras
ꝓpt e riguitate ñ facile deduci: hostem ce uagari ceil ias basi¬
dere & castris satis p̃sidii relinquere. obeam causam minus com¬

Expanded text:
pidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Craspidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant cludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus com
Abbreviated transcription (Latin):
erariȩ sectureq sunt: ubi diligentia nr̃oꝵ. nicħ his reb ꝓfici
posse intellexerunt: legatos ad crassum mittunt. seque in
deditionẽ ut recipiat p̃etunt. Quare impetrata. arma tradere
uissi faciunt. Atq in eare om̃ium nr̃oꝵ. intentis animis: alia
ex parte oppidi adiatunꝰ qui sũmã imꝑii tenebat cum. de.
deuotis quos illi sold unos appellant quoꝵ. hȩc ẽ conditio ut
om̃ib in uita cõmodis unũ cumhis fruantur quoꝵ. se amiti¬
cie dediderint. si qui diis ꝑium accidat. aut eundem casum
una ferant: aut sibi mortem conciscant. neq adhuc hominũ
memoria reꝑtus ẽ. quisqͣm qui eo int̾fecto cuiꝰ se amiticie deuo¬
uiss mori recusar&: cum his adiatumꝰ eruptionẽ facere conatꝰ.
clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma nuliteᷤ
concurrissent uehementerq ibi pugnatum e̾e̾t: repiisus in op¬

Expanded text:
erariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici erariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in op
Abbreviated transcription (Latin):
agmien nr̃m ad orti. primũ equestre p̃lium cõmisert̾. Deinde
ȩquitatu suo pulso atq ĩsequentib nr̃is. subito pedestres copia ᷤ
quas in conualle in insidiis collocauerant ostenderunt. Iis nrõs
disiectos adorti. p̃lium renouarunt. Pugnatũ ẽ. oui atq acrit̃.
consontiates suꝑiorib uictoris freti in sua uirtuite tocius eqͥtaniȩ
salutem positam putarent: nrͣi autẽ quid sine imꝑatore & sine
reliquis legionib adulescentuls duce effic̾e̾ possent. perspici cupe¬
rent. Tam̃ confecti uulnerib hostes derga uertere. Quoꝵ. magno
num̃o infecto: crassus exitin̾e oppidum sontiatum oppugnare cȩ¬
pit. Qͥb fortit resistentib. uineas turresq egit. Illi alias erupti¬
one temptata alias cuniculis ad aggerem uineasq actis cuius
rei sunt longe peritissimi aquitam ꝓpt̃ea qd̾ multis lociᷤᷤ apud eo ᷤᷤ¬

Expanded text:
agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud eos a
Abbreviated transcription (Latin):
se statim titurio dedidert. Nam ut adbella suscipienda galloꝵ.
a lacer ac pruptꝰ ẽ animꝰ. sic mollis ac minime resistens ad cala¬
mitates ꝑferendas mens eoꝵ. ẽ. Eodẽ fere tp̃r publius crassus
cũ in aqͥtaniã ꝑueniss&e quȩ pars ut aute dictum ẽ & regionũ la¬
titudine & multitudine hominũ ex terna parte galia ẽ estiman¬
da. cũ iutelleger& in his locis sibi bellũ gerendum ubi paucis anti
annis luciis ualerus p̃coninus legatus exercitu pulso int̃tectus
eẽt. atq unde iucius mallius ꝓconsul impedimtis amissis ꝓ fu¬
gisso&e. non mediocrẽ sibr oiligentiã adhibendã intelligebat. Itaq
refrumentaria ꝓuisa auxiliis equitatuq conparato. multis
ꝓuinciȩ finitime ex his regionib nominatim euocatis: in son¬
tiatu fines exertitũ introduxit. Cuiꝰ aduentu cognito sontiateᷤᷤ
magnis copiis coactis equitatuq qͦ plurimũ uelabant. initin̾e

Expanded text:
se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque comparato, multis provinciae finitimae, ex his regionibus nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere
Abbreviated transcription (Latin):
fosas romanoꝵ. compleant ad castra ꝑgunt. Locus erat cas¬
troꝵ editus: & paulatim abĩmo ad cliuis eircit᷑ passus mille
Huc magno cursu contenderunt: ut qͣm minimũ spatii ad se colli¬
gendos armandosq romanis daretur: ex animatiq ꝑuenerunt.
Sabinus suos hortatus. cupientib signũ dat. Impeditis hostibus
ꝓpt̾ea quȩ ferebant onera: subito dueib portis eruptionẽ fieri
iub&. fãctum ẽ. oportunitate loci hostium inscientia ac defecti¬
gatione uͥtute militum & suꝑiorum pugnarũ exercitatione:
ut ne unum quidẽ nr̃oꝵ. impetum ferrent: ac statim terga uer¬
terent. Quos impeditos integris uirib milites nr̃i consecuti.
magnũ numerum eoꝵ. occidert̃. Beliqͦs equites consectati. pau¬
cos qui ex figa euaserant reliquer̃. Sic uno tp̃r & de nauali pu¬
gna sabinꝰ. ⁊ oesabini uictoria cesar cercior. factus. ciuitatesq om̃s

Expanded text:
fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat casfossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes
Abbreviated transcription (Latin):
lit edoc&. Qui ubi ꝓ ꝑfirga ad eos uenit: timorẽ romanoꝵ.
ꝓponit: quib angustiis ipse cęsar auenetis p̃matur docet.
neq longuis ab eẽ. quin ꝓxima nocte: sabinꝰ clam ex cas¬
tris exercitum educat. ⁊ ad cęsarem auxilii ferendi causa
ꝓficiscat᷑. Quod uͥ auditum ẽ: conclamant om̃s occasionẽ
negocii bene gerendi amittendam nonee̾: ad castra in opor.¬
tere. Multe res ad hoc consilium gallos hortabant᷑. Suꝑ¬
norum dierum sabini cunctacio: ꝑ fuge confirmatio: in o¬
pia cibarioꝵ cui rei parum diligenter ab his erat ꝓuisum
spes uenetici belli: & qd fere libent᷑ homines id qd̾ uolunt
credunt. His reb adducti: non priꝰ uiridouicem reliqͦsq
duces exconcilio dimittunt. qͣm abhis sit concessum arma
uti capiant & ad castra contendant. Quare concessa lȩti ut
explorata uictoria sacramentis uirgultisq collectis quib

Expanded text:
lit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum lit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tronũq conuenerat: quossp̃es prȩdandi studiumq bellandi ab
agri cultura & cottidiano iabore reuocabat. Sabinus idoneo
om̃ib reb loco castris se retinebat. Cum uiridouix contͣ eum
duum milium spatici consediss& coctidiȩq ꝓductis copiis pu¬
gnandi potestatem facer& ut iam non solum hostib incontẽp¬
tionem sabinꝰ uenir& s etiam nr̃oꝵ. milttum uocib non nicħ
carperet᷑: tantamq oppinionẽ timoris p̃buit: ut iam aduallũ
castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat:
qd̃ cum tanta multitudine ostium prȩsertim eo absente qͥ sum¬
mam imperii tener& nisi equo loco aut oportunitate aliqͣ data
legato dimicandũ non existimabat. Ac confirmata oppinione
timoris: idoneum quendam hominẽ & callidũ delegit gallũ
exhis qͦs auxilii causa secum habebat. Huic magnis prȩmiis pol¬
licitationibq ꝑsuadet uti adhostes transeat: & quid fieri ue¬

Expanded text:
tronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab tronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri ve
Abbreviated transcription (Latin):
in unum locum coegerant. quib amissis reliqui neq quo se recipe¬
rent: neq quem admotlum oppida defenderent habebant. Itaq
se suaq om̃ia cęsari dedidert̃. In quos eo grauius cȩsar iundi¬
candum statuit: quo diligentius in reliquu tempꝰ auarbariᷤᷤ
ius legatoꝵ. conseruaret᷑. Itaq om̃i senatu necato. reliqͦs sub
coronã uendidit. Dum hec inuenetis gerunt᷑: quintꝰ cituriꝰ
sabinus. cum iis copiis quas a cesare acceꝑat infines imelloꝵ
ꝑuenit. Iis preerat uiridouix. ac sũmam imꝑii tenebat ea¬
rum om̃ium eiuitatum quȩ defecerant: ex quib exercitum
magnasq copias coegerat. Atq iis paucis dieb aulurri ebu¬
rouices lexouiiq senãtu suo int̾fecto: qd auc tores belli ẽẽ no¬
lebant portas clausert. seq cũ uiridouice comunxert̃. Magna¬
ꝙ preterea mułttudo undiq ex gallia ꝑditoꝵ. hominũ ia¬

Expanded text:
in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se recipein unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum la
Abbreviated transcription (Latin):
ias bine ac ternę naues circũsteterant: milites sũma ui transcen¬
dert in ostium naues contendebant. Ad postqm barbari fieri
animadũtert̃: expugnatis cõplurib nauib cum ei rei nullũ rep¬
riretur auxilium: fuga salutem pecere contender̃t. Etiam con¬
uersis in eam partem nauib quo uentus ferebat: tanta subito ma¬
latia ac tranquillitas excicit: ut se ex loco cõmouere nõ possent.
Que quidẽ res ad negotium conficiendum maxime fuit opor¬
tuna. Nam singulas nr̃i consectati expugnauer̾t: ut ꝑ pau¬
cȩ ex om̃i numero noctis int̾uentu ad terrã ꝑuenerint: cũ ab
hora fere quarta usq ad solis occasum pugnaret᷑. Quo p̃lio
bellum uenetoꝵ. tociusq ore maritime confectum ẽ. Nam cũ
om̃is iuuentus om̃s etiam graniores etatis in quib aliqͥd consilii
aut dignitatis fuit eo conuenerant: tum nauium qd̾ ubiq fuerat

Expanded text:
las binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcenlas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
riore loco satis cõmode tela adici possent. & missa ab gallis gra¬
uius acciderent. U̾na erat magno usui res p̃parata a nõstris. fal¬
ces pre acutȩ inserte adfixe quẽ longuris ñoł absimili forma mu¬
ralum falcium His cum funes quĩ antennas ad malos destine¬
bant comprȩhensi adductiq erant: nauigio remis incitato pre¬
rumpebamur. Quib abscisis autenne necessario concidebant.
U ⁊ cum om̃is gallicis nauib spẽs in uelis armamentisq consister&:
his ereptis om̃is usus nauium uno tp̃re eriperet᷑. Reliquum
erat certamen positum in uirtute. qua nr̃i milttes facile suꝑabãt.
atq eo magis: qd̃ in conspectu cęsaris atq om̃is exercitus res ge¬
rebatur: ut nullum paulo fortius factum latere possoꝵ. Om̃s
enim colles ac loca suꝑiora unde erat ꝓpinquus despectꝰ in ma¬
it ab exercitu tenebant᷑. Disiectis ut diximꝰ antennis cũ singu¬

Expanded text:
riore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis grariore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singu
Abbreviated transcription (Latin):
cepisso uento dedissent: & tempestatem ferrent facilius:
& in uadis consisterent tucius: & ad estu rei relictę. nicħ saxa
et cautes timerent. Quarum rerum om̃ium nr̃is nauib casus
erat: extimescendus. Complurib expugnatis oppidis cȩsar. uͥ
intellexit frustra tantum laborem summ. neq ostium fugam
captis oppidis reprimi. neq iis noceri posse. statuit ex spec¬
tandam classem. Quȩ uͥ conuenit ac pͥmũ ab hostib uisa ẽ
circiter dducentas .xx. naues eorum paratissime atq om̃i ge¬
nere armoꝵ. ornatissime ꝓfecta exportu: nr̃is adu̾se constite¬
runt. Neq satis bruto qui classĩ preerat uł tribunis miltũ
centurionib que quib singule naues erant at tributȩ consta¬
bat qͥd agerent. aut qͣm rationẽ pugnȩ insisterent. Rostro eñi
noceri non posse cognouerant. Turrib aũt excitatis. tam̃ has
altitudo puppium ex barbaris nauib superabat: ut neq ex infe¬

Expanded text:
us coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius us coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex infe
Abbreviated transcription (Latin):
tumeliam ꝑferendam. Transtra pedalib maltitudinẽ trabibus.
confisa clauis ferreis digͣ pollicis crassitudine. Ancorȩ ꝓfun¬
b ferreis catenis reuinc tȩ. Pelles ꝓueli salute que tenuiter cõ¬
tecte. Hȩ siue ꝓpter lini in opiam atq eiꝰ usus inscientiam siue
eo qd̃ ẽ. magis ueri simile qd̾ tantas tempestates oceam. tantoᷤᷤ¬
q impetus uentoꝵ. sustinere. ac tanta onera nauium regiueliᷤᷤ
non satis cõmode posse arbitrabantur. Cum his nauib nr̃a eclassi
eiusmodi congressus erat: ut una cȩleritate & pulsu remoꝵ
prestar&: reliqua ꝓloci natura ꝓui tempestatum illis eẽnt
aptiora & accommodatiora. Nequȩ enim his nr̃e rostro no¬
cere poterant. Tanta in his erat firmitudo. neque ꝓpter al¬
titudinem facile telum adiciebat᷑ &. eadem de causa minꝰ com¬
mode scopuł continebant᷑. Accedebat ut cum seiure uentus

Expanded text:
tumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, tumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire vent
Abbreviated transcription (Latin):
dine oꝑis forte suꝑati extruso mari aggere ac molib atꝙ his oppidi
menib adequatis. suis fortunis desꝑare ceꝑant. magno numero natuum
appulso. cuiꝰ rei summam facultatem habebant sua deportabant oĩa.¬
seq in ꝑxima oppida recipiebant. Ibi se rursus isdem oportunitatib
loci defendebant. Hec eo facilius magnam partem ęstatis faciebãt
qd̾ nr̃e naues tempestatib detinebant᷑ sũmaquȩ erat uasto
atq aperto mari. magnis ęstib raris ac ꝓpe nullis portib difficul¬
tas nauigandi. Namq ipsoꝵ. naues adhunc modũ factȩ arma¬
teq erant. Carinę aliqͣnto planiores quam nr̃arum nauium. quo
facilius uada ac decessum ȩstus exciꝑe possent. Prore ad modum
erecte. atq item puppes ad magnitudinẽ fluctiuuim tempestatũq
ad comodate. Haues tote factȩ ex robore. ad qmͣuis iuim & con¬

Expanded text:
dine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi dine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et con
Abbreviated transcription (Latin):
gionariis .xii. & magno numero equitatus in aquitaniam
ꝑficisci iubet. ne ex his nationib auxilia in galliam mittant᷑. ac tan¬
te nationes comungant᷑. Quintum titurium sabinum legatum cum le¬
gionib trib in unellos coriosolites. lexobiosq mittit. qui eam manum
distinendam curet. Decimum brutum adolescentem classi gallicisq
nauib quas ex pectonib & sanctonis reliquisq pacatis regionib conue-¬
nire iusserat. preficit. & cum pͥmum posset & in uenetos ꝓficisci iubet.
Ipse eo pedestrib copiis contendit. Erant eiusmodi fere situs oppidoꝵ
ut posita in extremis lingulis ꝓmontoriis. que neq pedib aditum habe¬
rent cum ex alto se estus incitauisset qͦd bis accedit semꝑ .xii. horarum
spacio. neq nauib qͦd rursus minuente estu naues in uadis afflictarent᷑.
Ita utraq re oppidoꝵ oppugnatio impediebat᷑. Ac si qͣndo magnitu¬

Expanded text:
gionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam gionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Sed multa cesarem tam̃ adid bellum incitabant. Iniirie
retentoꝵ. equitum romanoꝵ. rebello facta post deditionẽ. de¬
fectio datis obsidib tot ciuitatũ coniuratio. In pͥmis ne hac
parte neglecta. relique nationes sibi idẽ licere. arbitrarent᷑.
taq cũ intelleger& om̃s fere gallos nouis reb studere & ad
bellum mobilit̃ celerit̃q excitari. om̃s autẽ hoĩes natura leb¬
tati studere & conditionem seruitittis odisse. p̾usqmͣ plures
ciuitates conspirarent partiendũ sibi adatius distribuendũ
exercitũ putauit. Itaq titũ labienũ legatum intreueros qui
ꝓrrimi flumini rhonoft̃ cũ equitatũ mitat. Huic mandat re¬
mos reliquosq belgas ad eat atq in officio contineat germa¬
nosq qui auxilio ab bellis arcessiti dicebant᷑. si ꝑ ũ nauiꝰ flum̃
transire conentur ꝓhibeat. Publiũ erassum cũ cohortib le¬

Expanded text:
mus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria mus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus le
Abbreviated transcription (Latin):
multũ natura loci confidebant. pedestria ẽẽ itinera concisa
estuariis naugationẽ impeditam ꝓp̃t inscientiã locoꝵ q
ti inopiam diucius apud se morari possẽ confidebant. Ae
iam ut om̃ia contra opinionẽ acciderant. tam̃ se plurimũ
nauib posse qm romanos. neq ullã facultatẽ hab̾e nauiũ
neq eoꝵ. locõꝵ ubi bellum gesturi eẽnt uada portꝰ insulas
nouisse. ac longe aliam eẽ nauigationẽ inconcluso mari
atq inuastissimo oceano ꝑspiciebant. His initis consiliis.
oppida muniunt frum̃ta ex agris in oppida c̃portant. naue̾
inuenetiã ubi cȩsarem pͥmũ eẽ bellum gesturũ constabat.
ꝗͣm plurimas possunt cogunt. Socios sibi adidbellũ osismae
lexõbios. namnetos. ambiliatos. morinos. diablintres menapis
xosciscunt auxilia & britanma que cõtra eiꝰ regiones positorem
arcessunt. Erant hȩdifficultates belli gerencd qͣs supͣ ostendi¬

Expanded text:
multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum r inopiam frumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm romanoꝵ. seruitutẽ ꝑferre mallent. Om̃i ora. maritima cęleriter
ad suani sententiam ꝑducta. cõmunẽ legationẽ ad publiũ crassum
mittunt. si uelit suos obsides sibi remittãt. Quib de reb cȩsar ab cras so
certior. factus. qd̃ ipse aberat longius naues interim longas ȩdificari in
flumine ligere qd̾ influit in occeanũ. remeges ex ꝓuincia institui. nau¬
tas gub natoresq cõparari iub&. His reb cȩlerit᷑ aoministratiᷤ. ipse
cũ primũ ꝑ anni tempꝰ potuit ad exercitũ contendit. Uleneti reliquȩq
item eiuitates cognito cȩsaris aouentu cerciores facti. simulqd qͣm¬
tum in se facinus admississent intellegebant. legatos qd̃ nom̃ ad om̃s
Iationes scm iniuolatũq semꝑ fussoꝵ recentos au se & in uincła con¬
iectos ꝓ magnitudine ꝑicłi bellum parare. & maxime eaq̃ ad u¬
sum nauium ꝑtinent ꝓuidere instituunt. Hoc maiore spe qd

Expanded text:
quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod
Abbreviated transcription (Latin):
plissima auctoritas om̃is ore maritimȩ regionũ earũ. qd̾ &. naues ha¬
bent ueneti plurimas quib inbritanniã nauigare consuer̃. &scientia
atq usu nauticarum reliqͦs antecedunt. & in magno impecu maris.
atq: aꝑto paucis portib int̾iectis qͦs tenent. ip̃si om̃s fere qui eomari
uti consuerunt habent uec tigales. Ab his fit iicium recinendi sillii
atq uelanii. qd̾ ꝑ eos suos se obsides quos crasso dedissent reciperaturos
existimabant. Horum auctoritate finitimmi adducti. ut st̃ galloꝵ subi¬
ta & repentina consilia. eadẽ de causa. trebiũ t̾rasibiũq retinent. Et
celeriter missis legatis ꝑ suos pͥncipes int̾ secũ uirant nicħ nisi cõmu¬
ni c̃silio acturos eundẽq om̃is fortune exitũ ẽẽ laturos. Reliqͣs¬
q cuutates sollicrtant ut in ea lib̾tate qm amaiorib acceꝑant ꝑman̾e

Expanded text:
plissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earum, quod et naves haplissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam navigare consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere
Abbreviated transcription (Latin):
edificiis incensis. in ꝓuinciã reu̾ti contendit. Ac nullo hoste ꝓhiben¬
te aut iter demorante. in columen legionẽ inantuatis. inde in auobro¬
ges ꝑduxit ibiq hiemauit. His rebus gestis. cũ om̃ib decausis. cȩsar
pacatam galliam existimar&. suꝑatis belgis expulsis germanis. uic
uinapib sedunis. atq ita inita hieme uliricũ ꝓfectꝰ eẽt. qd̃ eas
quoq nationes adire & regiones cognosc̾e uolebat. subitũ bellum in
stulia cohortum ẽ. Euis belli hec fuit causa. Pliblius crassus adules¬
cens cũ legione septima ꝓximꝰ inare occeanum inandib hiemarat. Is
qd in his iocis inopia frum̃ti erat prefectos. tribunosq militũ complu¬
aes infinitimas ciuitates frum̃ti causa dimisit. Iuo in numero est
titus t̾ra sidius missus inesubios. marcus trebius gallus in curio soli¬
tas. quintꝰ uelonius cũ tito. sillio inuenetos. Huiꝰ ẽ ciuitatis longe am¬

Expanded text:
edificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibenedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe am
Abbreviated transcription (Latin):
ex castris erũperent. atq om̃em spem salutis in urtute ponerent. Ed
iussi sunt faciunt. Aec subito om̃is portis eruptione facta. neq
cognoscendi qͥd fieroe. neq sui colligendi hostib facultatẽ relinqũ
Ita cõmutata fortuna. eos qui in sp̃e potiundoꝵ castroꝵ. uenerãt
undiq circũuentos int̾ficiunt & ex hominũ milib ampliꝰ.xxx.
qũe numerũ barbaroꝵ. ad castra uenisse constabat. plus tercia
parte int̾fecta reliqͦs ꝑt̾ritos infugam comciunt. ac ne in locis
quidẽ suꝑiorib consistere patiunt᷑. Sic om̃ib hostium copiis
susis. armisq exutis. se in castra munitionesq suas recipiunt. Quo
p̃lio facto. qd sepius fortunam tẽptare galba nolebat atq alio se in
hiberna consilio uenisse meminerat auis occurrisse reb uicderat. ma¬
xime frumenti cõmeatꝰq in opia ꝑmotus. postero die om̃ib eius uicia¬

Expanded text:
ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici a
Abbreviated transcription (Latin):
hostes defessi p̃lio excedebant. Alii integris uirib succedebant. Iu¬
rũ rerum a nr̃is ꝓpter paucitatẽ fieri nicħ poterat. Ac ñ mͦ defesso
& pugna excedendi. s ne saucio quidẽ eiꝰ loci uͥ constiterat relin¬
quendi ac sin recipiendi facultas dabat᷑. Cũ iam amplihoris sex
continenter pugnaret᷑. ac non solum uires s etiam tela nr̃is de¬
ficerent. atq hostes acrius instarent. langudiorib q nr̃is uai¬
lum scindẽ & fossa complere cepissent. res. quȩ eẽt iam ad extre¬
mũ ꝑducta casum. publius sextius baculus primi pili centurio
adcurrunt. atq unã eẽ. spem salucis docent. si eruptione facta ex¬
tremũ auxilium experirent᷑. Itaq conuocatis centurionib celeri¬
ter milites cerciores facit paulisꝑ int̾mitterent p̃lium. ac tantum
mͦ dela missa exciperent seque ex labore reficerent: post dato signe

Expanded text:
hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quhostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia fere suꝑiora loca multitudine armatoꝵ. completa cons¬
picerent᷑ neq subsidio ueniri. neq cõmeatꝰ supportari int̾clu¬
sis itinerib possent. ꝓpe iam uesperata salute non nullȩ huiꝰ
modi sententiȩ dicebant᷑ ut impedimentis relictis eruptione
facta hudẽ itinerib quib & ꝑuenissent ad salutẽ contende¬
rent. Maiori tam̃ parti placuit. hoc reseruato ad extremũ con
silic. interun rei euentum experiri castra defendere. Breui spa¬
cio int̾iecto uix ut reb qͣs constituissent ẽ loquendis atq ad¬
ministrandis tẽpꝰ daret᷑. hostes ex om̃ib partib signo dato de¬
currere. lapides cȩsaq inuallũ conicere. Primo integris uirib
fortit᷑ repugnare. neq ullũ frastra telũ ex loco suꝑiore mitte.
Ut queq pars cast̃õꝵ. nudata defensorib p̃mi uidẽbat᷑ eo oc
occurrere. & auxi lium ferre. Sed hoc suꝑari qd̃ durcurnitate pugne

Expanded text:
omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa consomnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae
Abbreviated transcription (Latin):
decractis cohortib ouab & compiurib singilatum qͥ come¬
Tum etiam qd̾ ꝓpt iniquitatẽ loci cum ipsi exinontib ĩuanẽ
deciicurrerent & tela conicerent. ne pͥmũ quidẽ posse ĩpetũ
auim sustineri existimabant. Accedebat qd̃ suos au se libos
abstractos obsidũ nomine dolebant. & romanos ñ solum
ttinerum causa sed etiam ꝑpetuȩ possessĩonis culmina alpi¬
um occuꝑare conari. & ea loca tinitimȩ ꝓuincie adiunge
sibi ꝑsuasum habebant. His nunciis acceptis galba cũ neq
opus hib̃noꝵ. municionesq plenȩ ẽẽnt ꝑfectȩ. neq defrum̃to
reliquoq cõmeatu satis eẽt ꝓuisum. qd̾ deditione facta obsi¬
dib q acceptis. nicħ de bello timendo existimau̾at. consilio
celeriter conuocato sententias ex quirere cȩ̨pit. Quo in consilio
cũ tantũ repentin ꝑiculi prȩterospinionẽ accidiss. aciam

Expanded text:
detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commedetractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commetum etiam, quod propter iniquitatem loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam
Abbreviated transcription (Latin):
obsidib datis & pace facta. constituit cohortes duas mantuatib
collocare. ⁊ ipse cũ reliquis eiꝰ legionis cohortib in uico. ueragroꝵ
qui appellat᷑ octo durꝰ hiemare. Qui uicus positꝰ inualle nõn
magna adiecta planiciȩ altissimis montib undiq continetur.
um hinc in duas partes flum̃ diuideret᷑. alteram partẽ eiꝰ uictgal¬
lis adiemandũ concessit. alterã uacuam ab his relictam cohortibus
attribuit. Eum locũ uallo fossaq muniuit. Cum dies hibernoꝵ
complures tͣnfissent. frumentũq eo conportari uississ subito ꝑ
ex ploratores cercior. factꝰ ẽ ex ea parte uici qͣn gallis concesserat
om̃is noc tu discessisse. montesq qui impedirent a maxima mul¬
tituoie sediinoꝵ & ueragroꝵ. teneri. Haliqͦt de caufis
accidat. ut subito galli beni renouandi legionisq obymen¬
de consilium caperent. pͥmũ. qd̾ legionẽ neq tamplenissirm̃

Expanded text:
obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam