comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etintea dies accionis erient:
aut res usu capta sit. orm̃a in¬
comoda ꝑinde sustine debet. ac
si illo tpͣr uo tutore auctore ge¬
sisset. Alpianus.¬

Expanded text:
et interea dies actionis exierit aut res usucapta sit, omnia incommoda perinde sustinere debet, ac si illo tempore uero tutore auctore egisset. 11 Ulpianus
Abbreviated transcription (Latin):
Ouissime p̃tor ait ucum qui
cum tutor nõ ecͣt dolo maloa¬
uctor fc̃s ẽẽ dicetur iudicium
dabout quanti ea ns erit inta¬
tam peccumam cõ dempnetur.¬
¶ Non semꝑ tutor ꝯuentur nec
sufficit. si sciens auctor fuit. uer̃
ita demum si dolo.m. accor fuit.
ꝗd si cõpulsus aut metu ne ꝯ¬
pelletur aucte accõmodauit
nõ ne debebit c̃e excusatus. ¶a
it p̾tor quanti eans enit.ora

Expanded text:
ouissime praetor ait: 'in eum qui, cum tutor non esset, dolo malo auctor factus esse dicetur, iudicium dabo, ut quanti ea res erit, tantam pecuniam condemnetur'.Non semper tutor conuenitur nec sufficit, si sciens auctor fuit, uerum ita demum, si dolo malo auctor fuit. quid si compulsus aut metu, ne compelleretur, auctoritatem accommodauerit, nonne debebit esse excusatus?Quod ait praetor 'quanti ea res erit',
Abbreviated transcription (Latin):
isse idoneos. prestare co¬
gendus est. Sed eo tp̃r
quo id his creditum est
eius conditionis fuisse
ut diligens pat̾ .f. his
crediturus fu̾it.

Expanded text:
isse idoneos praestare cogendus est, sed eo tempore, quo his creditum est, eius condicionis fuisse, ut diligens pater familias his crediturus fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
as nccͣcias fecisse indebitum.¬
Nos genalit diffimm mul¬
tum int̾eẽ ad ꝓpctuam uti¬
tatem agriul ad cam queñ
adp̾fentis temporis ꝑ tincat
anno ad p̃sentis anni frucc
Simp̃sentis cum fructiooy
cõpensandimi ẽ. ¶ Si u̾o non
fuit ad p̾sens tm̃ aꝑta sit ero¬
gacio necessaris ꝯpensand
Iinpensis ꝯtini qd̃ si. amarito
omissum sit. index tantieu
dampnabit quanti mułris
iut fũit cas impensas ficrb
est nõ factanim itasiohi
ies maie gesta est. Itaq si fu¬
sit insula iuentem caqr ci¬
usta sit inpensas cõsequte
si nõ fcc̾it et deust canich p̃¬

Expanded text:
sas fecisse uidebitur.Nos generaliter definiemus multum interesse, ad perpetuam utilitatem agri uel ad eam quae non ad praesentis temporis pertineat, an uero ad praesentis anni fructum: si in praesentis, cum fructibus hoc compensandum: si uero non fuit ad praesens tantum apta erogatio, necessariis impensis contineri, quod si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mulieris interfuerit eas impensas fieri. est, non factarum ita, si ob id res male gesta est: itaque si fulserit insulam ruentem eaque exusta sit, inpensas consequitur, si non fecerit, deusta ea nihil pr
Abbreviated transcription (Latin):
quã si iussu p̾toris addita he¬
reditas foret.
si adbr̃dis ita honus eẽ tes¬
tator legata dixerit ⁊ hro spõ¬
te. idut hr̃ditatem ita debere
computationem falcidie. in¬
iti. ac si quadringenta ꝑ fidi¬
comissum ẽent relict .a. ccc.

Expanded text:
quam si iniussu praetoris adita hereditas foret. si ad heredis onus esse testator legata dixerit et heres sponte adiit hereditatem, ita debere computationem Falcidiae iniri, ac si quadringenta per fideicommissum essent relicta,
Abbreviated transcription (Latin):
macipatoem gestum ẽ. in soli¬
dum cõuenirꝰ possit. deptito
aut̃ sine pecculium nõsit ad¬
emptu siue ademptum sit.
in id ꝙ fac̾e possit. q si supio¬
ris tp̃ris noie patre de peclio
pupillus conuenire malie¬
rit. ãnus ei utił exquo tute¬
la agi posse cepit ꝯputabitim¬
ne tamen capiatur pat̾ inclu¬
cta tocius tp̃ris cã. tps quo fili
et om̃s soluendo siit. utrum
qr nlłe ꝑtes amĩstracionis in¬
uemuntur. electionis inueĩ¬
ut endem peccume debitores
excipe debebunt ꝑcłi societatẽ
ꝙ racio magͥno suadet. Si qdã
ex hus ydonei nõsint. hon̾ab¬
untur sine dubio cet̾i. nec mi¬
q cum singuloꝵ cõtumacia
pͥupillo dampnũ insolidur

Expanded text:
mancipationem gestum est, in solidum conueniri possit, de praeterito autem, siue peculium non sit ademptum siue ademptum sit, in id quod facere possit. quod si superioris temporis nomine patrem de peculio pupillus conuenire maluerit annus enim utilis ex quo tutela agi posse coepit computabitur: ne capiatur pater inducta totius temporis causa, tempus, quo filiuet omnes soluendo sint, utrum, quia nullae partes administrationis inueniuntur, electioni usdem pecuniae debitores excipere debebunt periculi societatem? quod magis ratio suadet.Si quidam ex his idonei non sint, onerabuntur sine dubio ceteri, nec inique, cum singulorum contumacia pupillo damnum in solidu
Abbreviated transcription (Latin):
eres meus dimpnas esto
Incioticio stichum ẜur
meum reddere nel ita iltum ẜ¬
uum meum illi reddito case¬
llis ait deberi neq id labeo in¬
probat qr ꝙ reddere m hibetur
simul et dire inbetur¶due:
statue marmoree cindam no¬
minatim. Item nẽ in marmo¬
reitur legatum nuullam sticu¬
ami nnmoremi preter dius
casellius scribit deberio elu¬

Expanded text:
eres meus damnas esto Lucio Titio Stichum seruum meum reddere' uel ita: 'illum seruum meum illi reddito'. Cascellius ait deberi neque id Labeo improbat, quia qui reddere iubetur, simul et dare iubetur. Duae statuae marmoreae cuidam nominatim, item omne marmor erat legatum: nullam statuam marmoream praeter duas Cascellius putat deberi:
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ capitibo legis ꝯ mixtis in
catur nepos mno patix suo
deinde emãciparet᷑. spõte adi¬
Uir possit hr̃ditatẽ ꝙ magis. ꝓ¬
banduinẽ. Nam emacipatõe
suus hr̃s fieri nõ pot̾. Hauł.
Nt̾cet᷑a que adordinãda testa
testm̃ nãq filio qui ĩpotestate
est p̃t̾ito ĩutilc est testin. Daus.

Expanded text:
i capitibus legis commixtis in catur nepos uiuo patre suo, deinde emancipetur, sponte adire possit hereditatem. quod magis probandum est: nam emancipatione suus heres fieritera, quae ad ordinanda testamenta testamentum: namque filio qui in potestate est praeterito inutile est testamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
uant nouos debitores am¬
plarum pecumarum fecit in
postiores quos pat̾ exiguaz
fortunaꝵ habebat mans
filio eoꝵ noĩniu que ip̃e fe¬
cit p̾ceptio ꝑ mittenda est.R

Expanded text:
ur, nouos debitores amplarum pecuniarum fecit et in priores, quos pater exiguarum fortunarum habebat, maius filio eorum nominum, quae ipse fecit, praeceptio permittenda est.
Abbreviated transcription (Latin):
uit ticio hec ampliꝯ darino¬
n sendebent. adũs quos en
accionem mãdari nolo eiq
eor dem pignora tradi.q̃ro
utrum hr̃des tm̃ .x. dare debe¬
ꝗnt an in ome debitum hoc¬
¶ est musuras debeant mand
re riniu̾samen noĩs obliga¬
tionẽ legatam. ¶Item q̃ ro
cum ignorante matre famił.
actores inꝓiuncia adiecti sor¬
ti usuris .x. scipulati sũt an
ex cã fidei cõmissi supͣ scriptit̃
in crementu hi debiti adtici¬

Expanded text:
 dari uoii Seii debent, aduersus quos ei actionem mandari uolo eique eorundem pignora tradi'. quaero, utrum heredes tantum decem dare debeant an in omne debitum, hoc est in usuras debeant mandri uniuersam eius nominis obligationem legatam. item quaero, cum ignorante matre familias actores in prouincia adiectis sorti usuris decem stipulati sint, an ex causa fideicommissi supra scripti etiam incrementum huius debiti ad Titi
Abbreviated transcription (Latin):
alicui legauerit ut uxor
restituatur non hẽre legem
falcidiam locum dicendu
est ⁊ sane impleriᷤ ꝙ ita ob¬
seruatur ut omissa. et int̾¬
po̾iti capientis ꝑsona specte

Expanded text:
alicui legauerit, ut uxori restituatur, non habere legem Falcidiam locum dicendum est. et sane in plerisque ita obseruatur, ut omissa interpositi capientis persona specte
Abbreviated transcription (Latin):
Ustumo tutor datus non¶Dez
nato postumon tutele qr nui¬
ocioꝵ gestoꝵ iudicio tenetur qr
ãmĩstrasse negocia en qr natꝰ
On solum tutele pͥuilegiũ dat.
m bonis tutoris s etla en qui
ꝓtutela negocium gessit uł ex
curacione pupilli pͥupille ue
furiosi furiose ue debebitur si
eo noĩe cautum nõ fit. ¶Lp̃ .ł.

Expanded text:
stumo tutor datus non nato postumo neque tutelae, quia nulotiorum gestorum iudicio tenetur, quia administrasse negotia eius qui natus Non solum tutelae priuilegium datur in bonis tutoris, sed etiam eius, qui pro tutela negotium gessit: uel ex curatione pupilli pupillaeue furiosi furiosaeue debebitur, si eo nomine cautum non sit. DE
Abbreviated transcription (Latin):
Um pupillus tutele ac ¶ De
cionem ꝯͣtutorem alt̾umtu¬
tori ꝙͣ uidex in solidum cõdẽ¬
pnauit cessit. ꝙͣuis postea ui¬
dicatum fiat tn acciodatanõ
int̾cidit. qr ꝓ ꝑte cõdempnati
tutoris no tutela reddita S no¬
minis p̾cium solutum uidet.
natus nõ aufferet priulegũ
pupiili. neq em̃ sponte cum

Expanded text:
um pupillus tutelae actione contra tutorem alterum tutori, quem iudex in solidum condemnauit, cessit, quamuis postea iudicatum fiat, tamen actio data non intercidit, quia pro parte condemnati tutoris non tutela reddita, sed nominis pretium solutum uideturnatus non aufe‹r›et priuilegium pupilli: neque enim sponte cum
Abbreviated transcription (Latin):
lt̾ius curatoris brdem mĩore
natum inintegrum restitu
pla cuit ea res mat̾iam littis
adu̾sus alt̾um curatorem in¬
staurande nõ dabit ꝙͣr umĩ¬
ore peccuma ꝯdempnatu si
nõ sit eh etatis auctor cui sb̃¬
uenin debeat. S equitati sua
dente rc̃e ꝑutile acc̃oe ei sb̃ne¬
niri. in quantum alt̾ irleua
ticionis tp̃s adu̾s tutorem ĩ¬
nũorem peccunam tutele ui¬
dicio ꝯdẽpnatum reditur ĩuti¬
lis erit. ꝙ ad olescenti curator¬
es obeam culpam cõdẽpnati
sunt. Itaq si nõdum uidica¬

Expanded text:
lterius curatoris heredem mino rem natum in integrum restitui placuit. ea res materiam litis aduersus alterum curatorem instaurandae non dabit quasi minore pecunia condemnatum, si non sit eius aetatis actor, cui subueniri debeat: sdente per utilem actionem ei subueniri, in quantum alter releuatitutionis tempus aduersus tutorem minore pecunia tutelae iudicio condemnatum redditur, inutilis erit, quod adulescenti curatores ob eam culpam condemnati sunt: itaque si non iudica
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcetis anuus ẜuatur donec
diuorcm fiat.nam sian
nupcias traditus sit et fr¬
uctꝯ inde ꝑcept hu resti.¬
tuendi sunt qũq dinorci¬
o fco qiͣdotis fc̃i. ¶Lp̃ .ł.¬
Ructus eos ẽẽ cõstat qui
Ideducta ĩ pensa sup enint
qd scenola et admanti et
nuilicris in pẽsas refert.
Nam si mułr pridic uin¬
demias dotidedit et mox
sublaas amanito uinde¬
mus diutit nõ putat ei
dem annũ utriꝯq ĩpense
concurrent. Ita est si ĩpen¬
saꝵ amuliere fcãꝵ rõ Ñat᷑.¬

Expanded text:
teris annis seruatur, donec diuortium fiat. nam si ante nuptias traditus sit et fructus inde percepti, hi restituendi sunt quandoque diuortio facto quasi dotis facti. 7 ructus eos esse constat, qui deducta inpensa supererunt: quod Scaevola et ad mariti et ad mulieris inpensas refert. Nam si mulier pridie vindemias doti dedit, mox sublatis a marito vindemiis divortit, non putat ei ndem annum, utriusque inpensae concurrent. ita et, si impensarum a muliere factarum rat
Abbreviated transcription (Latin):
uortio fco frcto diuidi
ait ño ex dic locacionis.
s hĩta racione p̾cedentis
tp̃ris quomulierin mnatri¬
monio fu̾it.n em̃ si unte

Expanded text:
uortio facto fructus diuidi ait non ex die lo‹c›ationis, sed habita ratione praecedentis temporis, quo mulier in matrimonio fuit: neque enim, si uinde
Abbreviated transcription (Latin):
eius conditio de fecisse inte¬
lligitur.x troq autem ui¬
uente. si quidem ip̃e nolit u¬
xorem ducere. quia ip̃ius fc̃o
conditio de ficit. nichil ex le¬
gato consequitur. muliere

Expanded text:
eius condicio defecisse intellegitur: utroque autem uiuente si quidem ipse nolit uxorem ducere, quia ipsius facto condicio deficit, nihil ex legato consequitur, muliere
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad fidei cõ¬
in issa sugulaꝵ
rerum pertinet
transeamus ninc ad inter¬
pretationem senatus consul
bellio maximo. consulibus
Cuius u̾ba hec sunt. Cum
esset equissimum in omnibꝰ
fidei comissarus br̃ditatib
si qua de hus bonis uidicia
penderent ex his eos. subire
in quos ius ususfrq tnͣsfer¬
tur pocis q̃m cuiq esse ꝑi¬
culosam fidem suam. Placet
ut actiones q̃ in h̾r̾dem hr̾dibꝰ¬
q dari solent eas neqz in eo
neꝙ his dari. qui fidei sue cõ¬
missum sicuti rogati ẽe̾nt res¬
iss quo magis in reliquunt¬

Expanded text:
qui ad fideicommissa singularum rerum pertinet, transeamus nunc ad interpretationem senatus consultbellio Maximo consulibus, cuius uerba haec sunt: 'Cum esset aequissimum in omnibus fideicommissariis hereditatibus, si qua de his bonis iudicia penderent, ex his eos subire, in quos ius fructusque transferretur, potius quam cuique periculosum esse fidem suam: placet, ut actiones, quae in heredem heredibusque dari solent, eas neque in eos neque his dari, qui fidei suae commissum sic, uti rogati essent, resisset, quo magis in reliquu
Abbreviated transcription (Latin):
ent trtor. nec amitta ꝑatruo
magno uł mat̾cera.frĩs filus.
ne sint trtores obstat. ¶Sui¬
dus et mutus nec legitimu
tutores ẽẽ possunt. cum nec̃
testõ nec alio modo utilit̾er
dan possunt. Paur.¬

Expanded text:
erit tutor, nec amita patruo magno uel matertera fratris filiis ne sint tutores obstat. Surdus et mutus nec legitimi tutores esse possunt, cum nec testamento nec alio modo utiliter dari possint.
Abbreviated transcription (Latin):
tificium doceat. unde setueri
possit peto pegas inutile fidei¬
comissu eẽ ait. qr gem aitifi¬
cium adiectum nõ eẽt. S et
p̾tor aut arbit̾ ex uoluntate
defuncci et etate cõdicione et
natura ingenioq en cui rebic¬
ta erit scatuit qd̾ potissimu
artificium hrs docẽ cum sui

Expanded text:
i possit, peto.' Pegasus inutile fideicommissum esse ait, quia genus artificii adiectum non esset: sed praetor aut arbiter ex uoluntate defuncti et aetate et condicione et natura ingenioque eius, cui relictum erit, statuet, quod ‹po›tissimum artificium heres docere eum sumptibus
Abbreviated transcription (Latin):
Icutor ꝯdempnau̾it nũ ip̃e cõ¬
dempnatꝰ ẽ pupillo et in pu¬
pillum pociꝰ acc̃o iudicatida¬
tur et maxime sinõ seliti optu¬
lit. cum nõ posset ui pot ab sc̃¬
auctor ciẽẽ adactipiendũ iu¬
ex inde multis. Rptis declara¬
tumẽ inpupillu dandam
accione iudicati semptutore
ꝯdempnato nisi abstineatur.
tunc enĩ nec intutore noc in
pupillu. nec pignora tutori
capienda cẽ sepe restriptur ẽ am¬
plius marccił.ł.xx.i. dig̾ scri

Expanded text:
tutor condemnavit sive ipse condemnatus est, pupillo et in pupillum potius actio iudicati datur et maxime, si non se liti optulit, sed cum non posset vel propter absenauctor eexinde multis rescriptis declaratum est in pupillum dandam actionem iudicati semper tutore condemnato, nisi abstineatur: tunc enim nec in tutorem nec in pupillum. nec pignora tutoris capienda esse saepe rescriptum est. Amplius M
Abbreviated transcription (Latin):
quoq eb debe subueniri. S et si
pupillo nõ abstinu̾nt q̃ ad mo¬
dum ip̃i et ita fidenissoribo en
subueniri. maximc si ꝓabsen¬
te pupillo uł ꝓinfante satisde¬
dit. ¶Dem .ꝑ

Expanded text:
quoque eius debere subueniri: sed et si pupillus non abstinuit, quemadmodum ipsi, ita et fideiussoribus eius subueniri, maxime si pro absente pupillo uel pro infante satisdedit. 3 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
Ere. Quod labeo dicit
quociens suppoĩtus esse¬
E dicitur pupuius. cum qͥ
de prĩs eius hrditate cõ¬
⁊ trouersia est. Curare pre
sit de eo puto euii uelle
intelligi qui post mortẽ
prĩs familias qui se siñ
liberis decedere credidit.
filius euis ẽe dici ceꝑit.
nam eius qui agnitus
est ab eo. de cuius bonis
queritur iustior in ea cã

Expanded text:
rum Quod Labeo scribit, quotiens suppositus esse dicitur pupillus, cum quo de patris eius hereditate controversia est, curare praesit: de eo puto eum velle intellegi, qui post mortem patris familiae, qui se sine liberis decedere credidit, filius eius esse dici coepit: nam eius, qui adgnitus est ab eo, de cuius bonis quaeritur, iustior in ea
Abbreviated transcription (Latin):
unum ẽẽ exliueris parentibꝰ¬
q uirilis t̾cia erit. portio.
poẽm. acceperunt. quarta e¬
rit uirilis. hoc idem in lega¬
cis obẜuatur. S sumus
sit exliberis qui acceꝑit. cͣc.

Expanded text:
unum esse ex liberis parentibusque: uirilis tertia erit portio: abulas acceperunt, quarta erit uirilis: hoc idem et in legatis obseruabitur. sed si unus sit ex liberis, qui accepit c
Abbreviated transcription (Latin):
non possit s quid noceat non
petitam bonorum põnem que
si petita ee̾t tñ non ante ad qͥ¬
reretur quam pat̾ comꝑbass

Expanded text:
non possit. sed quid noceat non petitam bonorum possessionem, quae, si petita esset, tamen non ante adquireretur, quam pater comprobass
Abbreviated transcription (Latin):
cuneq gẽme neq mirgan¬
sit et tabulas soluit. pot̾ dici
accionem eytestamento du¬
rare.quia legat in mmiagis
ubis nidum muli¬
ebrem omneormientum
⁊ quicquiduuius dedi dona¬
in eius causa cõꝑam cõ feci
idomne darinolo. Questũ
ẽ ancarruca cdormitonia cum
mulis qua semꝑ uyor uasa
sic. ei debebatur. R. si enis n¬
sus causahita eẽ deberiadem
quesut an exeadem clansula
nestis quam ancilis ur lec¬
ticariis eindem nxori sue cõ¬
pauerat uł fecerat prestanda
⁊statuam legauero et¬
postea exaltera statuta
brachium ei ad iecero omi¬
seileganit et ab ea peti¬
quicquid tibi specialit ĩ au¬
ro et argento legaui.idem
cum moriens reddas restitu¬
as illi et illiius meis quar
rerumusus .ẜ. dumuines
tibi sufficiet.Quesitum est

Expanded text:
cui neque gemmae neque margarsit et tabulam solvit, potest dici actionem ex testamento durare, quia legatum imaginis,erbis: "mundum muliebrem omnem, ornamenta et quidquid vivus dedi donavi eius causa comparavi confeci, id omne dari volo": quaesitum est, an carrucha dormitoria cum mulis, cum semper uxor usa sit, ei debeatur. respondit, si eius usus causa habita esset, deberi. idem quaesiit, an ex eadem clausula vestis, quam ancillis vel lecticariis eiusdem uxoris suae comparaverat vel fecerat, praestanda statuam legavero etpostea ex alia statua bracchium ei adiecero, omniSeiae legavit et ab ea petiquidquid tibi specialiter in auro argecum morieris reddas restituas illi et illi uernis meis: quarum rerum usus fructus dum uiues tibi sufficiet': quaesitum est
Abbreviated transcription (Latin):
si nupserit. mulier die
legati cedente fidei cõmi¬
ssum petet. Remoto aũt
fidei com̃. legatarius ex¬
cemplum mutiane cauti¬
onis non habebit ¶ pat̾
ex eredate filie tutores de¬
dit. eosq si mater eus un¬
pubere filia constituta de
cessisset ad regendam ac¬
cedere uissit cum uxori
mandatum esset ut mo¬
riens filie comum decies
resti tu eret non sub condi¬
tione tutores uidebinitur
dati. nec siquid aluid int̾¬
ea puella que sisset. euie
ad mĩstrationem ꝓhiberi
cautis uero fidei comissi mͣ¬
tri remissa quocumq udi¬
cio uoluntatis cautio lega¬
torum uł fidei comissoru
renuti potest. Itaq si cauti

Expanded text:
si nubserit mulier die legati cedente, fideicommissum petet: remoto autem fideicommisso legatarius exemplum Mucianae cautionis non habebit.Pater exheredatae filiae tutores dedit eosque, si mater eius, impubere filia constituta, uita decessisset, ad rem gerendam acc‹e›dere iussit, cum uxori mandatum esset, ut moriens filiae communi decies restitueret. non sub condicione tutores videbuntur dati nec, si quid aliud interea puella quaesisset, eius administratione prohiberi, cautio vero fideicommissi matri remissa. quocumque indicio voluntatis cautio legatorum vel fideicommissorum remitti potest. itaque si cauti
Abbreviated transcription (Latin):
neum. aut ullum theatrim. aut
stadum fecisse in telligitur qͥ
ei ꝓpriam formam que ex con¬
sumatõm contingit non ded̾it
quorum õium legatorum no¬
mine⁊ si plures hrdes fint si¬
guli ĩ solidum tenentur. Hec
itaq legata qͥ diuidiutatem

Expanded text:
neum aut ullum theatrum aut stadium fecisse intellegitur, qui ei propriam formam, quae ex consummatione contingit, non dederit: quorum omnium legatorum nomine, etsi plures heredes sint, singuli in solidum tenentur. haec itaque le
Abbreviated transcription (Latin):
legatus in computatione ue¬
nit legis. falcidie. Nam diui¬
ssionem recipit adeo ut si du¬
obus legatus fu̾it ip̃ouire ad
singulos ꝑtes ꝑtineant dos
uidetur. s de his quoq reb
que mulieris cã empte ꝑate
eent. ut hec quoq extra mod
leg̃. eẽt. nomĩatim ip̃a falcidia
solum in nommne qͣdrigent.
in bonis hebat. ip̃i debitori li¬

Expanded text:
legatus uenit in computationem legis Falcidiae, nam diuisionem recipit adeo, ut, si duobus legatus fuerit, ipso iure ad singulos partes pertineant.Dos uidetur.Sed et de his quoque rebus, quae mulieris causa emptae paratae essent, ut hae quoque extra modum legis essent, nominatim ipsa Falcidia solum in nomine quadringenta in bonis habebat ipsi debitori li
Abbreviated transcription (Latin):
des substitutit. ⁊ aticio .ec. lega¬
uent. indeamus quid uiris sit
si ñidum solutis legatis. pup¬
illus decesfit et obit ea legata
utriq debet solus hrs ticius
ꝑtineant ducenta legatorum
nomine debet. centum. ex du¬
centis que pupillus debeb.it¬
et centum que ip̾e dare uissus
est. Itaq utraiq qͣntitate qͣrta
deducta he̾bit. qͥnquaguita. In
ꝑsona uero seu lex falcidia nõ
int̾uenit cum ad eum ex hrdi¬
tate. pupilli ducenta ꝑtineãt
et debeat legatoꝵ nomĩe cẽtu
ex ducentis que apupillo relie¬
ta sunt. Qd̾ si pupillus sol¬
uat legata. debent curare tuto¬
res pupilli. ut caueant lega¬
tarii.¶Quedam legata di¬
uissionem non recipiunt. ut
ecce legat̾ me itineris actu ue
ad nullum enim ea res pro ꝑ¬
te pot̾ ꝑtinere. s et si opus
numcipibus hr̃s facere uissꝰ
est indunduum uidetur lega¬
tum neq enim aut ullum bal

Expanded text:
Titio centum legauerit, uideamus, quid iuris sit. si nondum solutis legatis pupillus decesserit et ob id ea legata utrique debent, solus heres Titius pertineant, ducenta legatorum nomine debet, centum ex ducentis quae pupillus debebat, centum quae ipse dare iussus est: itaque ex utraque quantitate quarta deducta habebit quinquaginta. in persona uero Seii lex Falcidia non interuenit, cum ad eum ex hereditate pupilli ducenta pertineant et debeat legatorum nomine centum ex ducentis, quae a pupillo relicta sunt. quod si pupillus soluat legata, debent curare tutores pupilli, ut caueant legatarii. Quaedam legata diuisionem non recipiunt, ut ecce legatum uiae itineris actusue: ad nullum enim ea res pro parte potest pertinere. sed et si opus municipibus heres facere iussus est, indiuiduum uidetur legatum: neque enim ullum bal
Abbreviated transcription (Latin):
tituerit. non pot̾ contra
spreuit et quasi dampri¬
auit eã possõnem. longe
distat. ab hoc patroni filiꝰ
quam libertus arrogaui
et ex minore parte hr̃dẽ
scripserit cum nemo ex

Expanded text:
tituerit, non poterit accispreuit et quasi damnauit eam possessionem. Longe distat ab hoc patroni filius, quem libertus adrogauit et ex minore parte heredem scripsit, cum nemo ex
Abbreviated transcription (Latin):
em. Nesemus apollin¬
ris uilio paulo ex fcõ dñe. spes¬
Huiiiis mõi incidit. ticia filia ᷤ
suas tres numero. equis exp¬
atibus scripsit hr̃des. et a sin¬
guns legata in uicem dedit
ab una tamen ita legauit tã
cohr̃dibus eius. qͣm extrrane¬
is ut falcidie locus sit. quero
an adusus cobordes suos a
quib lega. et ip̃a accepit ut
possit faicidi .a. et si non poss¬
it uel doli exceptione sũ mo¬
uenda est. quemadmod adu¬
sus extraneos computatio
dem quod a cobr̃de legatorũ
nomine percipitur non solz
legataruis profice. quominꝰ
falcidiam paciantur. Sed
cum is qui legatum presti¬
turus est ab eodem aliquid
ex testõ petit. non est audien¬
dus desiderans uti adũsus
cum falcidie bñfitio. si id
quod percepturus est ex uo

Expanded text:
m. Nesennius Apollinaris Iulio Paulo. Ex facto, domine, species eiusmodi incidit. Titia filias suas tres numero aequis ex partibus scribsit heredes et a singulis legata inuicem dedit, ab una tamen ita legauit tam coheredibus eius quam extraneis, ut Falcidiae sit locus. quaero, an aduersus coheredes suas, a quibus legata et ipsa accepit, uti possit Falcidia et, si non possit uel doli exceptione summouenda est, quemadmodum aduersus extraneos computatio ondi: id quidem, quod a coherede legatorum nomine percipitur, non solet legatariis proficere, quo minus Falcidiam patiantur: sed cum is qui legatum praestaturus est ab eodem aliquid ex testamento petit, non est audiendus desiderans uti aduersus eum Falcidiae beneficio, si id quod percepturus est ex uo
Abbreviated transcription (Latin):
ostumoꝵ loco sunt et hn qui
insu hr̃dis loco succedendo qͣiͣ
agnoscendo fu̾int parentun
quamnius nepos quoq et nep¬
tis ereo incade potestate sit.s:¬
o me moriatur. aut qualib
lia rõe ereat de potestate mea.ĩ¬
cipit nepos neptis ue ĩ cĩ loco
succede et co modo uira suoꝵ
hr̃dum qi agnitione naiscũ¬
tur. ne ergo eo modo rĩpat᷑ mͣ¬

Expanded text:
tem loco sunt et hi, qui in sui heredis locum succedendo quasi adgnascendo fiunt parentibus quamuis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate sint; so moriatur aut qualibet alia ratione exeat de potestate mea, incipit nepos neptisue in eius locum succedere, et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. Ne ergo eo modo rumpatur m
Abbreviated transcription (Latin):
psũt idcurroq legatani et fidi¬
cõmissani habebunt caq̃ de
relicta sunt sccuriid et arc̾am
iustum et irritum tetmm erit di¬
qui rem ab intestato aufferr
possit. ¶Si pagan qui hẽbat iã
fc̾m testm̃ aliud feciss. et meo
cõplendiss fid̾ihr̃dis cõmitte
ut prioros tabłe ualerrut oñ

Expanded text:
unt, idcircoque legatarii et fideicommissarii habebunt ea, quae sibi relicta sint, securi. idem et circa iniustum et irritum testamentum erit diqui rem ab intestato auferre possit. Si paganus, qui habebat iam factum testamentum, aliud fecisset et in eo comprehendisset fidei heredis committere, ut priores
Abbreviated transcription (Latin):
lemens patrom I auł tet.¬
testõ cauerat ut si sibi filiꝯ na¬
tꝯ fuiss hr̃s eet. siduo filii ex
equis ꝑtirꝯ h̃rdes eẽnt si due
filie simłr si filiꝯ.⁊ filia filio
asduobo filus et filia natis.
q̃rebat᷑ ꝙ̃admod̾ in ꝓposi tas
sp̃e ꝑtes faciam. cu filiis de¬
nas masculi.unã femĩa acci¬
piat. ¶Si ita scripẜit testator
quãta expte ame ticiu hr̃d̃
ĩstitutu recitassẽ ex ea ꝑ te sẽ¬
recitato testõ ab ip̃o testatore
ĩanis uidebatur ĩstitucio. etre¬
mota suspt̾ce captatorie in¬
stitucionis. ceuoł.¬

Expanded text:
lemens Patronus testamento cauerat, ut, si sibi filius natus fuisset, heres esset, si duo filii, ex aequis partibus heredes essent, si duae filiae, similiter: si filius et filia, filio duobus filiis et fquaerebatur, quemadmodum in proposita specie partes faciemus, cum filii denas masculi, unam femina accipiat. Si ita scripserit testator: "Quanta ex parte me a Titio heredem institutum recitassem, ex ea parte Semrecitato testamento ab ipso testatore inanis videbitur institutio remota suspicione captatoriae institutionis. Scaevo
Abbreviated transcription (Latin):
ueste magis ornatus
gracia quamquo corpus
tegat᷑ comparenturtamẽ
qd̃ eo nõmine sint reꝑta po¬
quamornamentorumsi¬
milit̾ ornam̃torũ eẽ cõstat
quibus ntimulieres uenꝰ¬
statis et ornatus cansa ceꝑ¬
ut neq referre si quedam

Expanded text:
ueste magis ornatus gratia, quam quo corpus tegant, comparentur, tamen quod eo nomine sint reperta, poquam ornamentorum. similiter ornamentorum esse constat, quibus uti mulieres uenustatis et ornatus causa coeperunt, neque referre, si quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
uil. Hilie sue ita quis lega¬
uit. si aticia fllia arbi tratu lu¬
cu ticu nipsent ei tot beres
meus dato ticio ante testato¬
iem mortuo a ticia nipserat
querebatur au legatum ei de¬
beretur .R. deberi. aticia uxor
mea optato filargirum puerũ
agatbeam anculam qui mei
er̃t cum moriaras qui testam̃¬
tum fecit agatheam quam
cestamenti tp̃r habint uendi¬
dit et post ea ancillas emit
ex his uni agathee nomen
imposuerat quesitum est
legatam uideri.

Expanded text:
um Filiae suae ita quis legavit: "si Attia filia mea arbitratu Lucii Titii nubserit, ei tot heres meus dato". Titio ante testatorem mortuo Attia nubserat: quaerebatur, an legatum ei deberetur. respondit deberi. "Attia uxor mea optato Philargyrum puerum, Agatheam ancillam, qui mei erunt cum moriar": is qui testamentum fecit Agatheam, quam testamenti tempore habuit, vendidit et postea ancillas emit, ex his uni Agatheae nomen imposuit: quaesitum est, legatam videri.
Abbreviated transcription (Latin):
buntur. scilic si ab eo no¬
minatim data sunt non
quisquis mͥ heres erit.¬
¶ Si coheredis mei por¬
tio ex austa sit. mea inte¬
gra. et illam uendieau̾o
Cassius confundendas
esse partes existimat. peul

Expanded text:
buntur, scilicet si ab eo nominatim data sunt, non 'quisquis mihi heres erit'.Si coheredis mei portio exhausta sit, mea integra et illam uindicauero, Cassius confundendas esse partes existimat, P
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. ¶uamdiu pr̃o¬
no bonorum posso partis
debite dari pot̾. ex ceptio
debitoribus datur adu̾sꝰ
hĩdem petentem. sine m̾a
causa sit patronus ut

Expanded text:
em Quamdiu patrono bonorum possessio partis debitae dari potest, exceptio debitoribus datur adversus heredem petentem: "si non in ea causa sit patronus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut alt̾ius tm̃ ꝑiculo tutores da¬
rent. cõuenciones pupilio nõ
pͥuudicare duius adriam uesct¬
sit. Conuentione cm̃ dum ni¬
roꝵ ius publicum mutan nõ
cum qui hoc suscepit demde ex¬
cussis facultatitꝰ en. tũc uem¬
endum adconegam ꝙͥadmo
¶Si qnͣdes it incinitate exque
Pupulioriundi sũt qui idona
uideantur offm̃ est magistratu

Expanded text:
s darentur, conuentiones pupillo non praeiudicare diuus Hadrianus rescripsit: conuentione enim duumuirorum ius publicum mutari non eum, qui hoc suscepit, deinde excussis facultatibus eius tunc ueniendum ad collegam, quemadmodSi quando desint in ciuitate, ex qua pupilli oriundi sunt, qui idonei uideantur, officium est magistratu
Abbreviated transcription (Latin):
iculum adeos ꝑtinebit. POra¬
gistratib inputatur etias si
omnio tutoruł curator dato
no sit. s ita demur tenentur
si moniti nõ ded̾int. iõ dãpnur
q in pubes uł ad olescentes me¬
dio tp̃r passi sunt ad cos magi¬
tratꝰ ptine nõ ambigiturr. q
mune mãdato nõ panicrũt.
scicndum aũt est. si magistra¬

Expanded text:
ad eos pertinebit. Magistratibus imputatur etiam, si omnino tutor uel curator datus non sit: sed ita demum tenentur, si moniti non dederint. ideo damnum, quod impuberes uel adulescentes medio tempore passi sunt, ad eos magistratus pertinere non ambigitur, qui munere mandato non paruerunt. Sciendum au
Abbreviated transcription (French):
possõnem aduersus sub¬
stitutum competere. Idẽ¬
q est et si finus non pe¬
cierit bonorum possoẽ
tempore exclusus. ulre¬
pudiauerit. Siuero de

Expanded text:
sionem aduersus substitutum competere. idemque est et si filius uel non petierit bonorum possessionem tempore exclusus uel repudiauerit. si uero de
Abbreviated transcription (Latin):
ea legata ħ int̾ẽ. quod si
fundo alienato mortuus
fuenit qui ita leganit ex hẽ
scriptura fundum cumi¬
strumento nichil. erit leg̃¬
tum. exceteris poterit m¬
strumentum eẽ legatim

Expanded text:
ea legata hoc interest, quod, si fundo alienato mortuus fuerit qui ita legauit, ex hac scriptura 'fundum cum instrumento' nihil erit legatum, ex ceteris poterit instrumentum esse legatum
Abbreviated transcription (Latin):
uti erat instructus.
leganerat. Quesitum ẽ.
fundus instructus que¬
admodumdan debeat d
utrum instructus fuerĩt
mortis patris f. tem pore
utiq in mediotem pore
agnata aut insundum il¬
lita sunt. br̃disint.an in
uero instructus fundus
fundus peticepent ut ꝯc¬
quid eo tem pore instru¬
menti de prebendaturle¬
gatario proficut .d. caa¬

Expanded text:
instructus, legaverat. quaesitum est, fundus instructus quemadmodum dari debeat, utrum sic ut instructus fuit mortis patris familiae tempore, ut quae medio tempore adgnata aut in fundum illata sunt heredis sint? an vero instructus fundusfundus peti coeperit, ut quidquid eo tempore instrumenti deprehendatur, legatario proficia
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ.ta. emancipatos admnit¬
medium conferant. qui app¬
etant pat̾na bona. ¶Inter
eos dabitur collatio. quib.
possessio. data est. ¶plane
Si minorem uł alium que
restituere ĩ integrum solet

Expanded text:
as emancipatos admitmedium conferant, qui appetant paterna. Inter eos dabitur collatio, quibus possessio data est. Plane si minorem uel alium, quem restituere in integrum solet
Abbreviated transcription (Latin):
celli sm̃am que uera est. S¬
silegata sepius ascryptano
hec subiecit. semel prariuo
leet rox añ in pletum testiu
fecit ip̃o nre iuderi oeta les̃¬
ta adempta.S qd̾ magis
erit ad emptum nõem̃ ap¬
part et ait posse clici exig¬

Expanded text:
celli sententiam, quae vera est. Sost legata saepius adscripta idem hoc subiecit semel praestari velle et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure videri cetera legata adempta. sed quo magis erit ademptum? non enim apparet. et ait posse dici exig
Abbreviated transcription (Latin):
uono comissu irlictum. ꝓĩ¬
de suta sit fideicõ. irlictumꝰ. il¬
le site meru̾it omĩ modo fidci¬
comissum debebitur simo¬
rum couocare fidei comissariꝰ
potuit et si ita sit site nõ offen¬
dit eque debebitur. Nec pot̾it
pr̃s causannõ ee meritur si.a¬
uus uirbomꝰ et nõ ĩfecto me¬
ntum potuit admitte.¶hec
tia et curam coragas ut pos¬
sint ad filios tuos pucnire
uoet nõ satis exprimant fidei¬
comiffũ s mag̾ cõscilium ꝙͣ

Expanded text:
um relictum. Proinde si ita sit fideicommissum relictum: 'illi, si te meruerit', omnimodo fideicommissum debebitur, si moonum collocare fideicommissa rius potuit: et si ita sit 'si te non offenderit', aeque debebitur: nec poterit heres causari non esse meritum, si alius uir bonus et non infestus meritum potuit admittere. as et curam eorum agas, ut possint ad filios tuos peruenire', licet non satis exprimunt fideicommissum, sed magis consilium quam
Abbreviated transcription (Latin):
petet ex neccitate per adictõm
uerum tm̃uidendum est. an d̾
dolo actione teneatur qui ad¬
adiit. Et magis est.ut si de¬
hic adiit hr̃ditatem. pollicẽ¬
te eo uirilem portionem. sit
quodimputetur. et de dolo
actione teneatur. dampno eĩ
afficit brditatem dum com¬
petant libertates. ¶Si qͥd
uxori miruiq fuerit lega¬
tum preter dotem. accepta
bitur. Nurus autem appel¬
latione.⁊ ꝓmurum. ceteras¬
q continerl. nulla dubita¬
tio est. cum aũt dotis noĩe
legatur. non puto adiuri¬
lem uxorem mirũ ue redu¬
cendam. cum mulier ista
ad es alienum ueniat
Non solum aũt dotem p̾le¬
gatam pretor complectitur
uerum etiam si prodote

Expanded text:
t ex necessitate per aditionem: verumtamen videndum est, an de dolo actione teneatur qui adit. et magis est, ut, si dehic adiit hereditatem pollicente eo portionem virilem, sit quod ei imputetur et de dolo actione teneatur: damno enim adficit hereditatem, dum competunt libertates. Si quid uxori nuruique fuerit legatum praeter dotem, accepta bitur. Nurus autem appellatione et pronurum ceterasque contineri nulla dubitatio est. Cum autem dotis nomine legatur, non puto ad uirilem uxorem nurumue redi‹g›endam, cum mulier ista ad aes alienum ueniat. Non solum autem dotem praelegatam praetor complectitur, uerum etiam si pro dote
Abbreviated transcription (Latin):
reuocat per caluisianam
actionem eaq alien atã
sunt dolo malo. quo minꝰ
pars ex testam̃to debita.
bonorum liberti ad patro¬
num liberos ne cuis ꝑue¬
uiret. Idemq est siue peti¬
ta sit. bonorum .po. siue
non sit. ¶Si plures sint
patrone et patroni siigłi
uirilem tantum reuocabł¬
unt per caluissi anam. ¶Sl
libertus intestatus deces¬
serit relicta patrono debi¬
ta portione aut aliquo
amplius aliquid etiam
candum. nam qui potuit
alicui relinquere quid tes¬
tamento si debitam porti¬
ouem patrono relinquat

Expanded text:
reuocat per Caluisianam actionem ea, quae alienata sunt dolo malo, quo minus pars ex testamento debita bonorum liberti ad patronum liberosue eius perueniret: idque est, siue petitato bonorum possessio siue non sit. Si plures sint patronae et patroni, singuli uirilem tantum reuocabunt uel Caluisian‹a›. Si libertus intestatus decesserit relicta patrono debita portione aut aliquo amplius, aliquid etiam candum: nam qui potuit alicui relinquere quid testamento, si debitam portionem patrono relinquat
Abbreviated transcription (Latin):
acdeptu fac̾et.idꝙ exdote si¬
bi debetur statim en hr̃dem
futurũ. ꝙ si solꝰ hr̃s insticutꝰ
cipienda est. ¶Siꝗs hrditan¬
um ẜuũ iuiss ẽ manumitt̃e.
si nch̾agat. tñ br̃s erit. uerũ
est enĩ eum manumisisse. set
post adicionẽ lib̾tas ẜuo da¬
ta scd̃m uoluntate testator¬
is ꝯualescit. Si quis te hrdẽ
ses nch̾irit est quo gradu
isate hrs ĩstitutꝰ sit. uł quid
ei legatũ sit.dum modo ali¬
quo gradu idte fecisse ꝓbes.

Expanded text:
ote sibi deberetur, statim eum heredem futurum. quod si solus heres institutus cipienda est. Si quis hereditarium seruum iussus est manumittere uerum est enim eum manumississe: sed post aditionem libertas seruo data secundum uoluntatem testatoris conualescit. Si quis te heredesses, nihil interest, quo gradu is a te heres institutus uel quid ei legatum sit, dummodo aliquo gradu id te fecisse probes.
Abbreviated transcription (Latin):
meclanus querit anbis qui
duobus uł pluribus rogatus
restituere brditacem cogente
aliquo a dire post fic et in hoꝵ
qui id desiderauerit portlomb
falcidie bñfitio. uti siue ip̃i quo

Expanded text:
ecianus quaerit, an is, qui duobus uel pluribus rogatus est restituere hereditatem, cogente aliquo adire possit et in horum, qui id non desiderauerunt, portionibus Falcidiae beneficio uti, siue ipsi quo
Abbreviated transcription (Latin):
qd octaueno nõ in clegant̾ in¬
debatur ap̾tore pinde ⁊ acc̃des
udatorn hr̃ditate suspecta
moto fidei ꝯmisso lib̃m tͥ fu̾at
nolenti adux hr̃ditatẽ cͥdito¬
res tuos tali ꝯm̃o fraudarrẽt
ego nicħ turpit facia ircipĩe

Expanded text:
d Octaueno non ineleganter uidebatur a praetore perinde actiones udatorii hereditatem suspectam moto fideicommisso liberum tibi fuerat nolenti adire hereditatem creditores tuos tali commodo fraudare, et ego nihil turpiter faciam recipie
Abbreviated transcription (Latin):
aut in totum agnoscere. aut
atoto recedere.ita ut ꝑinde eẽt.
ac situtor negocium sibi ges¬
siss. idem est et si ꝑupilli no

Expanded text:
aut in totum agnoscere aut a toto recedere, ita ut perinde esset ac si tutor sibi negotium gessisset. idem est et si pupilli no
Abbreviated transcription (Latin):
etra petis queri pocest
subsellia cathedraria q¬
bus inst̾m solent utrum
inuestesint sicuit stragła
an insuppelletili sic̃ toralia
que prie stragulorum nõ
sunt. et boc magis placuit
cas suppelleccili continen.de
trapetis usl antem ułlin¬
teis quibus inst̾mintur
uehicula dubitari potest.
an sint in suppelleccili. S
dicendum ẽ pocius in stri
matorni ea eẽ sicut pelles q

Expanded text:
tapetis quaeri potest, subsellia cathedraria quibus insterni solent utrum in veste sint, sicut stragula, an in suppellectili, sicut toralia, quae propria stragulorum non sunt. et hoc magis placuit ea supellectili contineri. De tapetis autem vel linteis, quibus insternuntur vehicula, dubitari potest, an sint in suppellectili. sed dicendum est potius instrumenti viatorii ea esse, sicut pelles, q
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Ticio fundus si in a¬
siam non uenerit. idem si ꝑ¬
uenerit sempromo legatus
est. cum in omnibus conditõ¬
mbus que morte legatario¬
rum finiuntur roceptum ẽ.
ut mutiana cautio interpo¬
natur heres cautionem ati¬
cio accepit et finidum ei de

Expanded text:
m. Titio fundus, si in Asiam non uenerit, idem, si peruenerit, Sempronio legatus est. cum in omnibus condicionibus, quae morte legatariorum finiuntur, receptum est, ut Muciana cautio interponatur, heres cautionem a Titio accepit et fundum ei de
Abbreviated transcription (Latin):
quis nec causam. nec ꝓpositum
fenandi hu̾erit: ⁊ tu empturꝰ
p̾clia desid̾am̃s mutuo peccũia
nec uoliu̾̃s creliti noi̾e añꝙͣ e¬
misses susciꝑe: atq ita creditor
qd necc̃itatem forte ꝑficiscendi
he̾bat deposu̾it apud te hanc eã¬
dem pecciu̾am ut si emisses cre¬
diti nois obligatus eẽs: hec depo¬
situm ꝑicło ẽ eius qui suscipit. s
am qui rem uenditam acceꝑit
ut p̾cio nte̾tur: ꝑicło suo rem
hebit.Res pignori data pͤ¬
cunia soluta cõdici põt ꝙ fruc¬
tus ex iniusta causa ꝑcepti di¬
cendi sunt. Iam si colonus post
lustrum completum. fructũ ꝑ¬
ceꝑit condici eos constat ita de¬
mum si nõ ex uoluntate dñi
ꝑcepti sunt. Nam si ex uolun¬
tate ꝓculdubiᷤ cessat ꝯditio. ¶¬
Ca que uiflununum ĩ portata
sicẽ conditi possunt.
te michi dare oporteat si id post ea
ꝑierit quiͣ ꝑte fcm̃ erit quo minꝰ
id michi dares tuum forte ib de¬
trimentum ꝯstat. S cum que¬
ratur an ꝑte fcm̾ sit aniãnt ad¬

Expanded text:
tum faenerandi habuerit et tu empturus praedia desideraueris mutuam pecuniam nec uolueris creditae nomine antequam emisses suscipere atque ita creditor, quia necessitatem forte proficiscendi habebat, deposuerit apud te hanc eandem pecuniam, ut, si emisses, crediti nomine obligatus esses, hoc depositum periculo est eius qui suscepit. nam et qui rem uendendam acceperit, ut pretio uteretur, periculo suo rem habebit. Res pignori data pecunia soluta condici potest. et fructus ex iniusta causa percepti condicendi sunt: nam et si colonus post lustrum completum fructus perceperit, condici eos constat ita demum, si non ex uoluntate domini percepti sunt: nam si ex uoluntate, procul dubio cessat condictio. Ea, quae ui fluminum importata sunt, condici possunt. te mihi dare oporteat si id postea perierit, quam per te factum erit quominus ‹i›d mihi dares, tuum fore id detrimentum constat. sed cum quaeratur, an per te factum sit, animad
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ ꝙ fc̃o enis intelligͥ ad eum qͥ
accepit ꝑuenisse. Qua pp si eandẽ
pecunam inbiis qui increditũ
uł insolutum acceꝑit᷑ alii porro ĩ
creditum uł in solutũ declĩt cõsũ¬
pta ea et ip̃e pupillo obligatur
uił eum a selb̾auit et enm cui de¬
derit obligatum he̾bit uł se ab
co lib̾auit. Nam oĩo qui alienam
peccũiam credendi causa. dat co¬
fumpta ea. ht̃ obligatum enm qͥ
acceꝑat. Item qui in solutum de¬
derit lib̾atur ab eo qui acceꝑit. Ca
dem crederes an credita fieret di¬
nos uti nam tale fcm̃: neq do¬
nationem neq peciũam credi¬
tam eẽ. donanonem nõ ẽẽ qr nõ
ea mente pecunia datrtur ut oñu¬
modo penes accipientẽ maueret
creditam nõ ẽẽ qr exsoluendi cã
mag̾ daretur qm̃ alt̾ius obligan¬
di . Igitur siis qui pecui̾am hac ꝯ¬
ditione accepit ut michi intreditũ
daret acceptam decłit nõ fore credi¬
tam magis eñi enm accepisse intel

Expanded text:
quod facto eius intellegitur ad eum qui acceperit peruenisse: quapropter si eandem pecuniam is, qui in creditum uel in solutum acceperat, alii porro in creditum uel in solutum dederit, consumpta ea et ipse pupillo obligatur uel eum a se liberabit et eum cui dederit obligatum habebit uel se ab eo liberabit. nam omnino qui alienam pecuniam credendi causa dat, consumpta ea habet obligatum eum qui acceperit: item qui in solutum dederit, liberabitur ab eo qui acceperit. 20 dem crederes, an credita fieret? dinos uti, nam talem contractum neque donationem esse neque pecuniam creditam: donationem non esse, quia non ea mente pecunia daretur, ut omnimodo penes accipientem maneret: creditam non esse, quia exsolvendi causa magis daretur, quam alterius obligandi. igitur si is, qui pecuniam hac condicione accepit, ut mihi in creditum daret, acceptam dederit, non fore creditam: magis eni
Abbreviated transcription (Latin):
tim refende sunt nob̃ quedam
sp̾es que dignum. hñt fc̃tatum
an ħ actio adpetitionem eõꝵ suf¬
ficiat. ¶Numeraui tͥ decem. et
ħ alii stipłatus sum nlła ẽ stipło an
condice̾ decem ꝑhanc actionem pos¬
Idẽ erit si apupillo sine tutoris auͣt.
⁊ tunc manebit michi conbicio ex
exnumeratione. Item queri põt
et si ꝙ tibi numa̾ui sub impossibłi
cõdc̃one scipłer. cum enĩ ulła sit sti¬
płatio manebit corlicio. s ⁊ si ei
numauero eni pꝰea bonis int̾ dic̾tũ
ẽ. mox ab eo stipłer. puto pupillo
tuo noĩe dedero uelut tuos absen¬
te te ⁊ ignorante aristo scribit ad¬
quiri tibi condc̃onem.
ulianus quo de hoc int̾rogatꝰ. lib̾.a.
scribit. ueram ẽẽ aristonis fũ ae
nec dubitaͣi quin si meam pecciũã
tuo noi̾e uoluntate tua dedero tibi
ad quiritur oblig̾o. cum cotidie cre¬
dituri pecuniam mutuar ab alio
poscamus ut nr̃o noi̾e creclitor nu¬
mẽt futo debitori nr̃o. ¶ Deposi

Expanded text:
tim, referendae sunt nobis quaedam species, quae dignum habent tractatum, an haec actio ad petitionem eorum sufficiat. Numeravi tibi decem et haec alii stipulatus sum: nulla est stipulatio: an condicere decem per hanc actionem posIdem erit, si a pupillo fuero sine tutoris auctoritate et tunc manebit mihi condictio ex numeratione. Item quaeri potest et si, quod tibi numeraui, sub impossibili condicione stipuler: cum enim nulla sit stipulatio, manebit condictio. Sed et si ei numerauero, cui postea bonis interdictum est, mox ab eo stipuler, puto pupillo tuo nomine dedero uelut tuos absente te et ignorante, Aristo scribit adquiri tibi condictionem: Iulianus quoque de hoc interrogatus libro decimo scribit ueram esse Aristonis sententiam nec dubitari, quin, si meam pecuniam tuo nomine uoluntate tua dedero, tibi adquiritur obligatio, cum cottidie credituri pecuniam mutuam ab alio poscamus, ut nostro nomine creditor ‹numer›et futuro debitori nostro. Deposui
Abbreviated transcription (Latin):
ci furiosi nonune posse. ⁊ si a¬
lienam peciu̾am credendi ca
quis decłit dem̾ furere cepit ⁊
consumpta sit ea pecuĩa condi
ammo detł̾it accipientis non
facit s ꝯsumptis eis nascit᷑ cõ¬
dino.
Unde papiamis lib̾ .uiii. questi¬
onu̾ ait. Ni alienos nũmos
tibi mutuos decli nõ añt mi¬
diturum si admonitus aliẽos
nũmos fuisse. id̾ ꝑ ꝑtẽ cũ dico
qr nũdum totos consumptos
cõꝑeram. ¶Si ẜ nus cõmumiᷤ
decem creclid̾ĩt puto siue am¬
ministratio ẜ uo co̾cessa ẽ. siue
tũ compete̾ actionem. Nam ⁊¬

Expanded text:
ci furiosi nomine posse. et si alienam pecuniam credendi causa quis dederit, deinde furere coeperit et consumpta sit ea pecunia, condianimo dedit, accipientis non facit, sed consumptis eis nascitur condictio. Vnde Papinianus libro octavo quaestionum ait: si alienos nummos tibi mutuos dedi, non ante miondicturum, si admonitus alienos nummos fuisse ideo per partem condico, quia nondum totos consumptos compereram. Si seruus communis decem crediderit, puto, siue administratio seruo concessa est, siue num competere actionem: nam
Abbreviated transcription (Latin):
ue acceꝑit. qrͣ si eꝯs ꝯsumpsi̾t
licet contlitione teneatur tñ do¬
li except̾one uti potĩt. qr scdm u¬
oliuitatem dantis nu̾mi st̃ ꝯsu̾¬
pti. Nam si ego qͣ deponens tͥ
ded̾o. ⁊ tu qiͣ mutuam accipias
nec depositum nec mutuũ est.
Id̾e̾ ẽ ⁊ situ qiͣ mutuam pecuni¬
am decłis ego qiͣ ꝯmodatam o
cãn cõsumptis nũmis ꝯdnou sñ
s quociens id ip̃m agitur ut confe¬
stim obligaretur. Nam ⁊ is qui mor¬
tis cã peciuuam donat numerat
pecumam s no alit̾ obligauit ac¬
cipientem qmͣ si extitisset cãus.
inqiuem obligõ collata fusset. uelu¬
ti si donator ꝯualuisset aut is qui at¬
cipiebat prior decessisset. ¶ Et cam
pecunia daretur ut aliquid fieret.
qmͣdui impendenti ẽẽt an id futur̃
ẽẽt cessabit obligõ. cum uero certũ
ẽẽ cepisset. futurum idno̾ eẽ. oblig¬
abitur qui accepisset ueluti si ti¬
cio decem dedero ut stichum uitͣ.
kalendas manum muitẽt. añ kalñ¬
das nlłam actõeni habebo. post kalẽ¬

Expanded text:
it. quare si eos consumpserit, licet condictione teneatur, tamen doli exceptione uti poterit, quia secundum uoluntatem dantis nummi sunt consumpti. Si ego quasi deponens tibi dedero, tu quasi mutuam accipias, nec depositum nec mutuum est: idem est et si tu quasi mutuam pecuniam dederis, ego quasi commodatam oscasu consumptis nummis condictionsed quotiens id ipsum agitur, ut confestim obligaretur. nam et si, qui mortis caus‹a› pecuniam donat, numerat pecuniam, sed non aliter obligabit accipientem, quam si exstitisset casus, in quem obligatio collata fuisset, ueluti si donator conualuisset aut is qui accipiebat prior decessisset. et cum pecunia daretur, ut aliquid fieret, quamdiu in pendenti esset, an id futurum esset, cessabit obligatio: cum uero certum esse coepisset futurum id non esse, obligabitur qui accepisset: ueluti si Titio decem dedero, ut Stichum intra calendas manumitteret, ante kalendas nullam actionem habebo, post kalen