comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ciendum est eciam quod post decessum uel transitũ
sancti karoli aliquibus temporibus imperatores Ro¬
manorum de progenie ipsius et de Regno francorum et nõ
aliunde per principes germanie sunt electi et quod legitur
in multis locis ille uel ille Rex francorumn et imperator Roma¬
norun talem uel talem filium sibi substituit in imperatorem hoc totũ
intelligendum est factum fuisse de electione prinapuni et consensu
Postiemo uero surrexerunt quidam Reges francorum qui conuer
si in arcum prauum presumebant sacrum imperium non secun¬
dum canonicam electionem sed quasi iure hereditario possidere et
super eo pro successione contendere unde factum est ut impera¬
tores tales a defensione reipublice romanorimi et protectione
sancte ecclesie compesterent. Et insuper ecclesias quas eorum
progenitores fundauerunt et multis possessionibus et priui¬
legns dotauerant inuaderunt et turbarunt a uestigns patrum
suorum penitus deuiantes propter quod principes germanie

Expanded text:
ciendum est etiam, quod post decessum vel transitum sancti Karoli multis temporibus imperatores Romanorum de progenie sua et de regno Francorum et non aliunde per principes Germanie sunt electi. Et quod legitur in multis locis: ille vel ille rex Francorum et imperator Romanus talem vel talem filium suum substituit imperio, hoc totum intelligendum est fuisse factum de electione principum et consensu. Postremo vero surrexerunt quidam reges Francorum, qui conversi in spiritum perversitatis presumebant sacrum imperium non secundum canonicam electionem, sed quasi jure hereditario possidere et super eo pro successione contendere. Unde factum est, ut imperatores tales a defensione reipublice Romanorum et protectione sancte ecclesie torpescerent et insuper ecclesias, quas eorum progenitores fundaverant et multis possessionibus et privilegiis dotaverant, invaderent et turbarent, a vestigiis patrum suorum penitus deviantes. Propter quod principes Germanie
Abbreviated transcription (Latin):
çius in germauos. unde primo dicendum est de gallicis postea¬
uero de Germanis francis et francigenis et tandem quorũdam
regum nomina et gesta suniarie et compendiose prosequor ut
per hoc appareat ueritas probate questionis.

Expanded text:
tius in Germanos. Unde primo dicendum est de Gallicis, posteatius in Germanos. Unde primo dicendum est de Gallicis, postea de Germanis, Francis et Francigenis, et tandem quorundam regum nomina et gesta summarie et compendiose prosequar, ut per hoc appareat veritas proposite questionis.
Abbreviated transcription (Latin):
nu imperium de grecis transtulit in germanos populũ
tam rudem et meptum qui cum se ip̃os in ornatu uestium neq in
morum compõne regere non scient quomodo reginen totius ecclie
gubernabunt. Et ideo utiq imperium remansisse debuisset apud
ri debuit presertiri cum ipse karolus fuit Rex francorum. Et gallici
sunt homines qui omnibus consideratis merito sunt cunctis hõĩ¬
bus preferendi. Ne igitur propter huiusmodi cogitacionũ et sug
tum sacri imperii. quem non est dubium sancti spiritus ordinacio¬
ne secundum qualitatem temporum et exigentiami meritoru hu¬
manoru gubernari et disponi uidetur expedieus ut quedam an¬
tiquitates ex multis litteris collecti recitentur.ad demonstrandũ
et declarandum quod non euentu et casu fortuito sed magua sãc¬
torum principum factum esse solertia ut romanum Imperiũ nõ
apud romanos remanere debuerit uel transferri in gallicos. sed po¬

Expanded text:
num imperium de Grecis transtulit inum imperium de Grecis transtulit itam rudem et ineptum, qui cum se ipsos neque in ornatu vestium neque in morum compositione regere sciant, quomodo regnum totius ecclesie gubernabunt? Vel ideo utique imperium remansisse debuit apud Gallicos, presertim cum ipse Karolus fuerit rex Francorum et Gallici sint homines, qui omnibus consideratis merito sint cunctis hominibus preferendi. Ne igitur propter huiusmodi cogitantium suggestitum sacri imperii, quod non est dubium sancti spiritus ordinatione secundum qualitatem temporum et exigentiam meritorum humanorum gubernari et disponi, videtur expediens, ut quedam antiquitates ex multorum scriptis collecte recitentur ad demonstrandum et declarandum, quod non eventu vel casu fortuito, sed magna sanctorum principum actum est solertia, ut Romanum imperium non apud Romanos remanere debuerit vel transferri in Gallicos, sed po
Abbreviated transcription (Latin):
Imperium ⁊ omanum destruatur et indubitanter om¬
nes illi qui ad hoc daut operam ut non sit imperium quantũ
ad hoc sunt precursores et nuncii antixp̃i. Caueant igitur
Romani et eorum pontifices ne peccatis et culpis suis exigen¬
tibus iusto dei indicio imperium ab eis auferatur. Caueant
nichilominus presules ⁊ principes germani ne ip̃i per ambicio¬
nem temporalis potestatis iura sibi et possessiones imperii uendi¬
la ue autem illis per quos sunt uentura. Et uere necesse est quia
tantus ardor
que ignorant sicut scriptum est oculos habent et non uident au¬
res habent et non audient. Sunt quidam huius temporis clerici
et layci subditi et prelati qui gesta principum et ueterum ignorã¬
tes et gallicoruin germanoru francoꝵ uel francigenarũ originẽ
et drĩam nescientes spiritu indignacionis inflati huiusmodi uł
in ore uel in corde faciunt questionẽ que seͬ in ꝓxina rubrica.¬
uare sũmus pontifex per mams magnifia karoli Roma¬

Expanded text:
prius imperium destruatur, indubitanter omnes illi, qui ad hoc dant operam, ut non sit imperium, quantum ad hoc sunt precursores et nuncii antichristi. Caveant ergo Romani et eorum pontifices, ne peccatis et culpis suis exigentibus justo dei judicio imperium ab ipsis auferatur! Caveant nichilominus presules et principes Germani, ne ipsi per ambitionem temporalis potestatis jura sibi et possessiones imperii vendiveniant scandala, ve autem illis per quos scandala sunt ventura. Et vere necesse est, quia tantus ardor quam ignorant, sicut scriptum est: „Oculos habent et non videbunt, aures habent et non audient." 14. Sunt quidam huius temporis clerici et laici, subditi et prelati, qui annales principum et gesta veterum ignorantes et Gallicorum, Germanorum, Francorum et Francigenarum originem et differentiam nescientes spiritu indignationis inflati huiusmodi vel in corde vel in ore faciant questionem, quare summus pontifex Romaanus pontifex per manus magnifici Karoli Roma
Abbreviated transcription (Latin):
orro ab isto tempore per annos plurumos de domo du¬
cum saxonie imperatores eligi consueuerunt propter
prefati ħenrici et quorumdam successorum suorum strenuitatẽ
et benignitatem quam frequenter quo ad ⁊p̃ifideles et sanctam
ecclesiam excercebant. Tandem eciam de illa progenie aliqui¬
reges exiuerunt qui propter ferocitatem et tyruudem gu¬
bernaculo Romam imperii indignos se fecerunt. Unde factum
est ut domus ducum raxconie non solum imperio uerum eciam
ducatu et omini dignitate principatus per iustas sentenci
as principum priuaretur. Archiepiscopus siquidem Co
tum adhoc uolens exequi saxoniam intrauit cum exercitu
germanorum fidelium suorum.s. tribus milibus militum
exceptis armigeris equitibus et exercitu pedestri cuius nõ
erat numerus et hoc modo tribus annis contimus hinzi¬
cum quartum ducem patrem ottoiis imperatoris ultimi
de quo decre. Uenerabilem. de elec. facit mencionem quii
Utiq Regem anglie potestate et uiribus anteibat inpnugnãs

Expanded text:
orro ab isto tempore per annos plurimos de domo ducum Saxonie imperatores eligi consueverunt propter predicti Ottonis = Heinrici et quorundam suorum successorum strenuitatem et benignitatem, quam frequenter in fideles et sanctam ecclesiam exercebant. Tandem etiam de illa progenie reges exierunt, qui propter ferocitatem et tyrannidem Romani imperii indignos se fecerunt. Unde factum est, ut domus ducum Saxonie non solum imperio, verum etiam ipso ducatu et omni dignitate principatus per justam principum sententiam privarentur. Archiepiscopus siquidem Coltum ad hoc exequens Saxoniam intravit cum exercitu Germanorum fidelium suorum, videlicet tribus milibus militum electorum, exceptis armigeris, equitibus et exercitu pedestri, cuius non erat numerus, et hoc modo tribus annis continuis Heinricum ducem, patrem Ottonis imperatoris, de quo decretalis „Venerabilem" facit mentionem, qui utique regem Anglie potestate et viribus anteibat, impugnans
Abbreviated transcription (Latin):
Rex. Sicilie et dux sueuie post ipsum quosdam de suis suc¬
cessoribus et heredibus in reges eligentes. Sed utrum
dictus fredericus prece uel precio uirtute uel uicio elector
graciam meruerat nescio. Sed hoc scio quod ab illo tempo¬
re imperatores parum uel uichil operati sunt Laude dignũ
uel uituperio de pleuo suo consilio et auxilio principum
germanorum ymo per sweuos et bauaros ac ulteriores
almanos imperium gubernare laborabant ita ut deinceps
non regnum geruanie tentunice seu Romanorum sed re¬
gnum almanie uulgariter nucuparetu. Et ita sub sue¬
et potestas et auctoritas imperialis augeri desiit et uehe¬
menter decrescere incepit eius detrimenti causam ⁊ occa¬
sionem ego relinquo gelphis et gebelliuis disputaud̃. que

Expanded text:
e Suevia direxerunt, post ipsum quosdam de suis successoribus et heredibus in reges eligentes. Sed utrum dictus Fredericus prece vel pretio, virtute vel vitio electorum gratiam meruerit, nescio. Sed hoc scio, quod ab illo tempore imperatores parum vel nichil operati sunt laude dignum vel vituperio de pleno consilio vel auxilio principum Germanorum, immo per Suevos et Bavaros ac ulteriores Alamannos imperium gubernare laborabant, ita ut deinceps non regnum Germanie vel Theutonie seu Romanorum, sed regnum Alamannie vulgariter nuncupetur. Et ita sub Sue potestas et auctoritas imperialis augeri desiit et vehementius decrescere incepit. Cuius detrimenti causam et occasionem ego relinquo Gelphis et Gibbelinis disputandam. Se
Abbreviated transcription (Latin):
Onsensũ itaq unamii et uoluntate concordie decre¬
tum existit inter eos ut ab illa die in antea principes
Saromẽ scilicet ip̃e dux et comes marchie ad imperatoris
electionem cum principibus germanie interesse tenerentur quo fac¬
cia dominum henricum ducem Saxonie in Regem Romanoru
futurum imperatorem concorditer elegerunt qui quam magni¬
fice et imperiose francorum regibus et lombardis super loma¬
norum imperio perpetuum silencium inposuerit. Et qualiteri
ipse terram illam que est inter mosam et renum lotringiam
appellauerit et eandem terram cum tota almania regno fiti¬
corum anferens imperio romano unuit et quam multis deuo¬
ciõmibus et honoribus romanini pontĩficem et ẽcclẽsias dei nĩ
ytalia et almania sublimauerat. qr in multis striptis sufficien¬
ter exprimitur igitur non oportet hic narrari. Et iste henricus

Expanded text:
onsensu itaque unanimi et voluntate concordi decretum extitit inter eos, ut ab illo die in antea principes Saxonie, videlicet ipse dux Saxonie et comes Marchie, ad imperatoris electionem cum principibus Germanie interesse tenerentur. Quo factia dominum Ottonem = Heinricum ducem Saxonie in regem Romanorum futurum imperatorem concorditer elegerunt. Qui quam magnifice et imperiose Francorum regibus et Lombardis super Romano imperio perpetuum silentium imposuerit et qualiter ipse terram illam, que est inter Mosam et Renum, Lothringiam appellaverit et eandem terram cum tota Alamania regno Francorum auferens imperio Romano univerit, et quam multis devotionibus et honoribus Romanum pontificem et ecclesias dei in Italia et Germania sublimaverit, quia in multis scriptis sufficienter exprimitur, non oportet hic narrari. 28. Porro ab
Abbreviated transcription (Latin):
se fecerunt tamꝙͣ a dignori ⁊eges francorum appellari.
Et sic inde tota gallia nomen trahens a Regibus francie usur¬
patiue appellatur. Gens enim illa est tanto sui nominis
licus dicere potest gallice ego sun gallicus et super leges
stancorum uel germanorum quod est tamꝙͣ a superiori Rec¬
ges uel imperatores romanorum appellari nolebant. Gerl
reges francorum a francis orientalibus qui sunt grossi ho
mines et incompositi neq a francigenis occidentalib qui
sunt homines delicati et compositi sed a françis germanis
qui in habitu exteriori a francigenis et in moribus a romanis
non multum discordant.

Expanded text:
se fecerunt tamquam a digniori reges Francorum appellari. Et sic jam tota Gallia nomen trahens a regibus Francia usurpative appellatur. Gens enim illa est tanto sui ipsius licus dicere potest gallice: Ego sum Gallicus. Et similiter reges Francorum vel Germanorum, quod est unum, tamquam a superiori reges vel imperatores Romanorum appellari voluerunt. Ilreges Francorum a Francis orientalibus, qui sunt homines grossi et incompositi, neque a Francigenis occidentalibus, qui sunt homines delicati et compositi, sed a Francis Germanis, qui in vestibus a Francigenis et in moribus a Romanis non multum discordant.
Abbreviated transcription (Latin):
tinã germani ad quos mũdi regimen est translatu et¬
hii quibus ecclesie regunen est cõmissum saperent ⁊
intelligerent ac nouissima prouiderent utinã saperent iusticiã
et eam diligerent. et regen quem eis dñs posuit in mĩsterio¬
et lunami et qui creauit marem creauit et feminam qui crea¬
uit superiorẽ creauit et inferiorem racionis portionem. Et ꝙ̃¬
admodũ Romanorũ aquila una ala uolare non potest sine a¬
lia. Sic eciam petri nauicula inter huius seculi procellas
et turbines uno ⁊ enio non ductur ad portum directum. Et
struosam ordinatam uel dintinã uitam habet sic nec eccle¬
sia absq imperio diu sana subsistere non potest.

Expanded text:
tinam Germani, ad quos mundi regimen est translatum et ecclesie regimen est commissum, saperent et intelligerent ac novissima providerent! Utinam saperent justiciam et eam diligerent, et regi, quem dominus eis loco justiet lunam, qui creavit marem, creavit et feminam, qui creavit superiorem, creavit et inferiorem rationis portionem. Et quemadmodum Romanorum aquila una non potest volare ala, sic etiam neque Petri navicula inter huius seculi procellas et turbines uno remo ducitur in directum. Et struosum ordinatam vel diutinam vitam habet. ‹Sic nec ecclesia absque imperio diu sana subsistere potest.
Abbreviated transcription (Latin):
ptate et iuerito Colonia supiorẽ partẽ baculi teuet quia non solũ
colonieñ archiep̃c regeni Romanorũ eligere sed eciam electũ pre õib
aliis principibus te᷑ et debet consecrare in hͦ romani pontificis pre¬
currens officium dum Regem electum et consecratum tanͭͤ
in Imperatorem consecrat romanorum. Conclusio p̾missoꝵ ꝙ¬
ex necessariis et rõnabilib causis fuit institutũ ỹmo añꝙͣ¬
fieret diuina reuelacõne presignatũ ꝙ Romanoꝵ imprũ in fine
seculoꝵ tnsferri oportuit in germauos sed de hoc ip̃is nõ est glo¬
riandũ cum tanto magis se ostendant reprehensibiles ꝙͣto ma¬
gis ip̃i se ab imperatoꝵ obse quio facuut alienos ymo ip̃i ꝓpter

Expanded text:
olum Coloniensis archiepiscopus regem Romanorum eligere, sed electum pre omnibus aliis principibus tenetur et debet consecrare, in hoc precurrens pontificis Romani officium, qui regem electum et consecratum canonice in imperatorem consecrat Romanorum. 37. Sic mex necessariis et rationabilibus causis fuit institutum, immo it prefiguratione designatum, quod Romanorum imperium in fine seculorum transferri oportuit in Germanos. Sed de hoc non est ipsis gloriandum, cum tanto magis ostendant se reprehensibiles, quanto magis ipsi se ab imperatoris obsequio faciunt alienos. Immo ipsi propter
Abbreviated transcription (Latin):
beatus materms in uilla que legia dicitur infirmatus more¬
retur. Cuis corpus enkarius et ualerius terre cõmendantes
cadem qua uenerant uia cum magna festinaçione ad urbem ro¬
manam sunt reuersi. Et dum starent in presencia sancti petri
dicebant ei parer sancte. Eece noster collega maternus mortis
est et sepultus et quia sino terao absq tuo mandato procedere nõ
expedit supplicamus ut alium loco su nobis adiuugas. Et respon¬
dit beatus petrus non est faciendim sed hec facta sunt ut mam¬
festetur gloria dei coram gentibus. Accipite hunc baculu meũ
et cimi ad locimi sepulture ꝑueneritis extrahite corpus de sepul¬
chio et super ponentes sibi haculum dicite illi Materne man
dat tibi xpũe filius dei et seriuis eius petrus ut resurgas et ĩ¬
unictum tibi officium una nobiscum exequaris. Sancti igitur
ualeris et enkarus accepto baculo et mandato apli ad legiã

Expanded text:
beatus Maternus in villa, que Legia dicitur, infirmatus morebeatus Maternus in villa, que Legia dicitur, infirmatus moreretur. Cuius corpus Eucharius et Valerius terre commendantes eadem qua venerant via cum magna festinatione ad urbem Romanam sunt reversi. Et dum starent in presentia sancti Petri, dicebant ei: „Pater sancte, ecce noster collega Maternus mortuus est et sepultus. Et quia absque tertio sine tuo mandato procedere non expedit, supplicamus, ut alium loco ipsius nobis adjungas." Et respondit beatus Petrus: „Non est sic faciendum, sed hec facta sunt, ut manifestaretur gloria dei coram gentibus. Accipite hune baculum meum, et cum ad locum sepulture perveneritis, extrahite corpus de sepulcro et supponent tibi Christus filius dei et servus eius Petrus, ut resurgas et injunctum tibi officium una nobiscum exequaris." Sanctus igitur Eucharius et Valerius accepto baculo et mandato apostoli ad Legia,
Abbreviated transcription (Latin):
denter loquor si germani prinapes cum sus fidelibus
Impera tori tamꝙ̃ aduocato ecdesie fideliter assisterent sicut in teni¬
poribus antiquis consueueriit tunc absq dubio omuis potestas̃ cont¬
poria esset parua. tunc non solum grecia sed eciam caldea contrenus¬
ceret cũm egipto aues in se florent cantant et letentur. Sed ad aqͥ¬
le iituitum silent et fugnint. Sic omnes barbare naciones aliors
degnornui insignia despiciunt Sed romanorum et germanorur
aquil as funent naturaliter et abhorrent. Insuper non est mul
ta et consueta quia licet ipsi propter amorem dominandi et ha¬
bendi sunt discordes. tamen per graciam dei in fide catholica te¬
rumptamen eodem intendo fine concludere narranda dũ
ñaratis Cum itaq beatus petrus aplus ad predicandũ galli¬
ce sancte fritatis fidem tres uiros sauctissimos destinaret .s.
eukrariũ Ualenium. et maternu. Et hii tres in quadam gallie
belgice ꝓunciam que dicitur elsacia peruenissent Accidit ut

Expanded text:
denter loquor: si Germani principes cum suis fidelibus imperatori tamquam advocato ecclesie fideliter assisterent, sicut in temporibus preteritis consueverunt, tunc absque dubio omnis potestas contraria esset parva, tunc non solum Grecia, sed etiam Caldei contremiscerent cum Egypto. Aves viso flore cantant et letantur, sed ad aquile intuitum silent et fugiunt. Sic omnes barbare nationes aliorum regum insignia despiciunt, sed Romanorum et Germanorum aquilas timent naturaliter et abhorrent. – Insuper non est etiata discordia, quia licet ipsi propter amorem dominandi et habendi sint discordes, tamen per dei gratiam in fide catholica terumtamen eodem intendo fine concludere narranda cum narratis. Dum itaque beatus Petrus apostolus ad predicandum Gallicis sancte trinitatis fidem tres viros sanctissimos destinaret, videlicet Eucharium, Valerium et Maternum, et hii tres in quandam Gallie Belgice provinciam, que dicitur Alsatia, pervenissent, accidit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gerunt licet alii de pippmo gnano illud scripserunt quia ip̃e
pippinuo guanus erat Rex consecratus. Alii uero duo pippinus gros¬
sus et karolus martellus non fuerunt consecrati Pippino uero t¬
maioris domus principaliter datum erat regnini dum erat in

Expanded text:
gerunt, licet alii Nano istud asscribant, quia ipse gerunt, licet alii Nano istud asscribant, quia ipse Pipinus Nanus erat rex consecratus, alii vero duo, Pipinus Grossus et Karolus Martellus non fuerunt consecrati, Pipini vero maioris domus principale domicilium erat in
Abbreviated transcription (Latin):
tabant in gallia toghata. s remis et parisius eo ꝙ gallia bel¬
lica ad predicacionem sancti materni discipuli sancti petri ad
cultum xp̃iann iam dudum conuersa reges non curarent.
Sed sub regibus suis maioribus regebatur. Sub isto uero
hilderico pippinus grossus secundus fuit post regem et dicebat᷑
cio modo dicimur comites palatiui qui olim maiores domus
dicebantur. hic autem hildericus Rex erat homo secularis
non habeus mores regales et oum die mense uel anno trahe¬
batur ad theatrum uel spectaculum in uehiculo cum bubalis
et semper eodem apparatu uiliuiu uestium utebatur. Pippi¬
nus autem maior domus per omma militanter et stremiue re¬
gua solicite et legaliter gubernabat. Et ab eodem hilderico
unum factum est ut ad procuracionem dicti pippnii grossi za¬
charias papa barones et fidel regis ab ip̃ius fidelitate absol¬
ueret qui indirecte hildenco destituto pippinu in Regem ele¬

Expanded text:
tabant in Gallia togata, videlicet Remis et Parisius, eo quod Gallia Beltabant in Gallia togata, videlicet Remis et Parisius, eo quod Gallia Belgica ad predicationem sancti Materni, discipuli sancti Petri, ad cultum christianum jam dudum conversa reges non curaret, sed sub regibus suis maioribus regebatur. 21. Sub isto Hildrico Pipinus Grossus secundus fuit post regem et dicebaturtio dicuntur nunc comites palatini, qui olim maiores domus dicebantur. Hic autem Hildricus rex erat homo popularis non habens mores regales; et omni die trahebatur ad theatrum et spectaculum in vehiculo cum bubalis, et semper eodem apparatu vestium utebatur. Pipinus autem maior domus, vir per omnia militaris et strenuus, regnum sollicite et legaliter gubernabat sub eodem Hildrico. Unde factum est, ut ad procurationem dicti Pipini Grossi papa barones et fideles regis ab ipsius fidelitate absolveret licet indirecte. Qui Hildrico destituto Pipinum in regem ele
Abbreviated transcription (Latin):
Reterea sciendum est quod a priamo supradicto usq ad
pheramundu et a pheramundo usq ad hildericũ om̃is
principes̃ et Reges gallicorum et germanorum sen francorum
gentiles erant et pagaui. Qui hildericus Rex francorum cum
esset lubricus et luxuriosus francorum corrupit filias et uxo¬
res uiolauit. propter quod eum domiu eicientes de Regno quẽ¬
dam alium walbanum nomine in Regeni elegerunt. Hildericus
uero ad bafinũ regem thuryrigie auuculun suum confugit
ibiq moram faciens basmi reges conugem illicito coytu clani
uero annos mortiuis est walbanus Rex francorum. Sic franci
hildericum reuocauerunt quem basma secuta est basmo Rege¬
turyngoru derelicto et successu temporis ip̃a basma concepit
et peperit silum quen clodoneum nominauit. Hunc uero i¬
clodoneum sic de adulterio gentilium procreatu Beatus Re¬
xp̃iani erant et successione hereditaria usq ad hildericum ul¬
tuum processerunt. In illo tempore Reges frequenter habi¬

Expanded text:
reterea sciendum est, quod a Priamo supradicto usque ad Pharramundum et a Pharramundo usque ad Hildricum omnes principes Gallicorum et reges Germanorum seu Francorum gentiles erant et pagani. Qui Hildricus rex Francorum cum esset lubricus et luxuriosus, Francorum corrupit filias et uxores violavit; propter quod eum eicientes ex regno quendam alium Walewanum nomine in regem elegerunt. Hildricus vero ad Basinum regem Thuringie suum avunculum confugit ibique moram faciens Basinam, Basini conjugem, illicito coitu clam vero annos mortuus est Walewanus et Franci Hildricum revocaverunt; quem Basina secuta est Basino derelicto. Et successu temporis concepit et peperit filium, quem Clodoveum nominavit. Hunc Clodoveum sic de adulterio gentilium procreatum beatus Rechristiani erant et ex successione hereditaria usque ad Hildricum ultimum processerunt. In illo tempore reges frequenter habi
Abbreviated transcription (Latin):
ci qui has proprietates habuerunt sciant se clam uel palam
de uili gallicorum semune originem traxisse. Proprietates
boni galli sunt quod est pulcher in corpore pulchrior uestitu
in pluniis audax hilaris amatiuus et liberalis. Et ideo quicunq
gallici has proprietates habuerunt de nobili gallicorum prosapia
processerunt uel bona consuetudo mutauit in eis naturam ui¬
liorem Porro hee sunt proprietates galli optime ꝙ est circũ
suos bene regens et fecundans granum ex pallea eliciens et
id proximis distribuens. Hee sunt proprietates spirituales
et inistici disponuntur preceteris boni prelati et ydonei gallica¬

Expanded text:
ci, qui has proprietates habuerint, sciant se vel clam vel palam ci, qui has proprietates habuerint, sciant se vel clam vel palam de vili Gallicorum semine traxisse originem. Proprietates vero bone galli sunt iste: pulcher corpore, sed pulchrior plumatunudus, audax, hilaris, amativus et liberaus. Et ideo quicumque Gallici has proprietates habuerint, de nobili Gallicorum prosapia processerunt, vel bona consuetudo in eis naturam immutavit viliorem. Porro hee sunt proprietates galli optime: circumspectusuos, bene regens et fecundans, granum ex palea eliciens et illud proximis distribuens. Hee sunt proprietates spirituales et mystice, quibus pollent pre ceteris boni et idonei prelati Gallica
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum est igitur ꝙ gallici large sumendo est europe¬
pro prouincia habens in oriente ⁊enũ flumen magnum
In meridie alpes ytalie In occidente t̾minos hispanie In aqͥlone
mare britanie et fuisie. Et hec gallia triphane diuiditur.s. ĩ gal¬
liam comatam. illi enini gallici quid uiri negligencia comam
crescere permittebant et ab hiis secundũ quosdam lombardi
et in galliam brachatam. Isti siquidem gallici ornatui uestim¬
torum laureorum uel lanearum plurimoruu intendebant Et
dicuntur gallici secundum quosdam a nitore corporũ Gallia
enim grece dicitur lac latine. Et hauc exposicionem uocabuli
ego reprobare non debeo tamꝙͣ ab antiquis traditam Uerũ
aliquantulum albiores respectu uero circiũacentium proiũ¬
ciarum uidelicet saxonum et anglorum nullatenus a nitore
corporu dici possunt.Igitursex dictis antiquorum uidetur ꝙ
non congrue gallici dicuntur propter proprietates quas ha
inconstans prouus ad lites ac pronus ad pacem unde galli¬

Expanded text:
ciendum est ergo, quod Gallia large sumendo est Europe provincia, habens in oriente Renum magnum fluvium, in meridie Alpes Italic, in occidente terminos Hispanie et in aquilone mare Britannie et Frisie. Et hec Gallia trifarie dividitur, videlicet in Galliam comatam – illi enim Gallici quadam virili negligentia comam crescere permittebant et ab hiis secundum quosdam Lombard! et in Galliam bracatam. – isti siquidem Gallici ornatui tegumentorum laneorum et lineorum multum intendebant. Et dicuntur Gallici secundum quosdam a nitore corporum; gala enim grece, latine dicitur lac; et hanc expositionem vocabuli ego reprobare non debeo tamquam ab antiquis traditam. Verumaliquantulum albiores; respectu vero circumjacentium provinciarum, videlicet Saxonum et Anglorum, nullatenus a nitore corporum dici possunt. Salvis igitur dictis antiquorum videtur, quod non incongrue Gallici dicantur propter proprietates, quas hainconstans, pronus ad lites, pronus ad pacem. Unde Galli
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ attende ꝙ Treuereñ Coloniẽñ et Maguntĩ ciuitates
et diocꝭ populi sunt german et eorum archiepistopi
Adiuncto comite palatino Qui dicitur palatinus a pallacio:
quod est in ciuitate Treuereñ quod olim fuit domus regis a qͣ
dicebantur maiores qui modo dicuntur comites palatini. Et
hii populi dicuntur germani quasi de eodem germine ortum
cuntur germaui quasi de romanorum germine germinati ut¬
lacius infra dicetur. Iulius enim imperator illam terram ⁊ oma¬
no subegit imperio et eam romanis habitatoribus occupauit.
et propter hoc debitus ordo requirebat ut sicut romani tamꝙͣ
maiores sacerdocium Sic germani tamꝙͣ minores imperii ⁊e¬
et marchio brandeburgeñ ad regis siue imperatoris electionẽ
sunt uocandi. hoc est postinodum per quandam necessitatem
introductum quia tempore translationis imperii de grecis ini
germanos que facta est sub karolo rege magnifico Bohemi et
saxones uel non erant catholici uel ii fide nouelli erant.

Expanded text:
 attende, quod Treverensis, Coloniensis et Maguntinensis civitatum et diocesum populi sunt Germani, et eorum archiepiscopi sibi comite palatino, qui dicitur comes palatinus a palatio, quod est in civitate Treverensi; quod olim fuit domus regni, a qua dicebantur maiores domus, qui modo dicuntur comites palatini. Et hii populi dicuntur Germani quasi de eodem germine ortum cuntur Germani quasi de Romanorum germine germinati. Julius enim imperator illam terram Romano subegit imperio et eam Romanis habitatoribus occupavit. Et propter hoc debitus ordo requirebat, ut sicut Romani tamquam maiores sacerdotium, sic Germani tamquam minores reis marchio ad regis seu imperatoris electionem sunt vocandi, hoc est postmodum per quandam necessitatem introductum, quia tempore translationis imperii de Grecis in Germanos, que facta est sub Karolo rege magnifico, Boemi et Saxones vel non erant vel in fide novelli erant.
Abbreviated transcription (Latin):
modo sic desuper idest a deo quia non est potestas insi a deo. ul
desuper .i. a cesare qui pylatun fecerat presidem. unde super
uerbis. Si hunc dimictis non es amicus cesaris. Dicit em̃ glo.
iudei t̾rent pylatum per cesarem quem non potest nec auc¬
toritatem sue potestatis contempnere/ Deus enim fuit auctor
hunc posteriorem intellectum deus in uerbis istis multum
cõmendat Romanu imperiuu ostendit enim potestatem ce¬
saris aliis potestatibus mũdauis preemineri et ip̃as sub ea
potestas et alias potestates mundanas tamꝙͣ inferores et
minores sub se contiuet et includit. Item uon solum Dominus
honorauit sed honorat romanũ impiũ In hoc quod ⁊omano
Imperio stante et durante/ non ueniet homo peccator filius
inquus quen dñs interficit spiritu oris sui. Super uerbis
manũ impiũ designat quo distincto ueniet antixp̃e unde Ro¬

Expanded text:
modo sic: desuper, id est a deo, quia non est potestas nisi a deo; vel: modo sic: desuper, id est a deo, quia non est potestas nisi a deo; vel: desuper, id est a cesare, qui Pilatum prefecerat in presidem. Unde super verbis hiis: „Si hunc dimittis, non es amicus cesaris", dicit glosa: „Judei terrent Pilatum a cesare, quem non potest ut auctorem sue potestatis contempnere." Deus enim fuit auctor hunc posteriorem intellectum dominus in verbis istis multum commendat Romanum imperium. Ostendit enim potestatem cesaris aliis potestatibus mundanis preeminere et ipsas sub eo potestas et alias potestates mundanas tamquam inferiores et minores sub se continet et includit. 8. Item dominus non solum honoravit, sed honorat Romanum imperium in hoc, quod Romano imperio stante et durante non veniet homo peccati, filius iniquus, quem dominus interficiet spiritu oris sui." Super verbisRomanum imperium designat, quo destructo veniet antichristus. Unde Ro
Abbreviated transcription (Latin):
dũs cesari dari censum et tributum. Item dñs egrediens
mundũ bis approbauit et honorauit cesarem siue r omamun
duas potestates significãt in presenti seculo xp̃e respondit¬
satis est. et quid est dicere satis est nisi sufficit quod nichil de¬
est. Protestatur ergo dñs esse sua uoluntate potestatẽ facerdo¬
talem et potestatẽ imꝑialem que tũc maxĩe ambo uidebantur
mũdo sufficere. et en quo ad regunẽ tam in spũ alib qͣ ĩ tp̃alib
nichil deesse unde gelasiuo papa dicit. duo sunt quibuo hunc mũ¬
dus principaliter regitur.s. pontificalis auctoritas et regalis
potestas. hee sunt potestates prinçipales per quas deus decre¬
dũ mala et ad faciendum bona salubriter informentur. ¶o
morte instante approbauit et honorauit romanũ Imperiũ dũ
enim pilatus se iactauit de potestate quam habuit in xp̃m et dixit nes
cis quia potestatem habeo couasigere te et dimictere te dñs illi
tibi de super. Qd̃ scd̾m glo. duobus modis expouitur uno t¬

Expanded text:
nus egrediens mundum bis approbavit et honoravit cesarem sive Romanum duas potestates signant, hic in presenti seculo satis sunt. Et quid est dicere: satis est, nisi: sufficit et nichil deest. Protestatus ergo dominus est sua ipsius voce potestatem sacerdotalem et potestatem imperialem, que tunc maxime vigebat, mundo sufficere et ei quoad regimen tam in spiritualibus quam in temporalibus nichil deesse. Unde Gelasius papa dicit: „Duo sunt, quibus hic mundus principaliter regitur, pontificalis auctoritas et regalis potestas." Hee sunt potestates principales, per quas deus discedum mala et faciendum bona salubriter informetur. Secundo dominus morte instante approbavit et honoravit Romanum imperium, dum, enim Pilatus jactaret se de potestate, quam, haberet incis quia potestatem habeo crucifigere te et dimittere te?" dominus,tibi desuper." Quod secundum glosam, duobus modis exponitur; uno
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit sed unus paries non sufficit. Sic sacerdocio uria
sedes principalis .s. Romanorum et studio unus locus principa¬
lis .s. parisuis sufficit. Sed imperio quatuor loca prinçipalia
spiritus sancti gracia ordinacione nomiinis attributa que sunt
Aquisgranum.Arelatum.Mediolanum. et uibs romaua. Stu¬
rum interest ut hec domus integia remaneat et intacta pͥer
seneret. neq quod absit parietibus dissolutis fur ille antixp̃e
uel sui precursores intrent aliunde quam per hostium et gre¬

Expanded text:
sufficit, sed unus paries non sufficit, sic sacerdotio una sufficit, sed unus paries non sufficit, sic sacerdotio una sedes principalis, videlicet Roma, et studio unus locus principalis, videlicet Parisius sufficit, sed imperio quatuor loca principalia sancti spiritus ordinatione novimus attributa, que sunt Aquisgrani, Arelatum, Mediolanum et urbs Romana. Stuut hec domus integra maneat et intacta, ne quod absit parietibus dissolutis fur ille antichristus vel sui precursores intrent aliunde quam per ostium et gre
Abbreviated transcription (Latin):
suo heredi in recompensacione regni defalcati.Adieat eciã
studium phylosophie et liberalium artium quod ip̃e de urbe
tamꝙ seniores sacerdotium sic germani uel franci tamꝙͣ iu¬
niores imperium. Et ita francigene uel gallici traꝙ̃ prospi¬
caciores scienciarum studio dotarentur. Et ut fidem tatholicã
quam Romanorum constantia firmiter tenet illam germanoꝵ
magnanimitas imperialiter teueri precipiant ut eadem gal¬
licorum astucia et facundia ab omnibus esse tenendum fir¬
uussimis racionibus approbet et demonstret hiis siquidẽ
tribus .s. sacerdo ciõ imperio et studio tamꝙͣ tribus uirtutibus
s. uitali naturali et ammali sancta ecclesia catholica spiri¬
tualiter uiuificatur auginentat᷑ et regit᷑. hiis eciã trib tã ꝙͣ
fundam̃to pariete et tecto eadem eccłia maliter ꝑficitur.¬
t nõ ꝙ sicut ecclesie mãli uno fundamento et uno tecto

Expanded text:
suo heredi, in recompensationem regni defalcati adjecit suo heredi, in recompensationem regni defalcati adjecit studium philosophie et liberalium artium, quod ipse de urbe tamquam seniores sacerdotio, sie Germani vel Franci tamquam juniores imperio, et ita Francigene vel Gallici tamquam perspicatiores scientiarum studio ditarentur, et ut fidem catholicam, quam Romanorum constantia firmiter tenet, illam Germanorum magnanimitas imperialiter tenere precipiat, et eandem Gallicorum argutia et facundia ab omnibus esse tenendam firmissimis approbet rationibus et demonstret. Hiis siquidem tribus, scilicet sacerdotio imperio et studio, tamquam tribus virtutibus, videlicet vitali naturali et animali, sancta ecclesia catholica spiritualiter vivificatur augmentatur et regitur. Hiis etiam tribus tamquam fundamento pariete et tecto eadem ecclesia tamquam mater, quod sicut ecclesie materiali unum fundamentum et unum tectum
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitus inspirata instituit et precepit ut imperium Romano¬
rum per electionem canonicam principum germanorum inperpe¬
tuum resideret. Non enim conuenit sanctuarium dei .s. regnu
ecclesie iure hereditario possideri considerans quod ip̃e de greco
pater suus pipius primo et ipse karolus secundo per franco¬
⁊um idest gerianorum auxilium urbem et ecclesiam dei de
lombardorum infestacione liberasset. Sunt autem principes
germanie Archiepis copus Treuereñ qui est archicancellarius
totius almanie. Et comes palaçii treuereñ a quo olin ma¬
iores domus dicebantur.¬
Orro quia ipse karolus rex francorum extitit et illud
regnum fuerat ad eum ex successione deuolutum et¬
quod henricus eius pronepos consumauit ut francigene cum
quadam regui francorum porcione ⁊ egem haberent de regali
semine iure hereditario successurum qui in temporalibus supe
homagiuni uel aliquod obsequium non teneretur huic Regi

Expanded text:
divinitus inspirata instituit et precepit, ut imperium Romanodivinitus inspirata instituit et precepit, ut imperium Romanorum apud electionem canonicam principum Germanorum in perpetuum remaneret, – non enim convenit sanctuarium dei, id est regnum ecclesie, jure hereditario possideri, – considerans quod ipse de Grecoripse pater suus Pipinus primo et ipse Karolus secundo per Francorum, id est Germanorum auxilium Romanam urbem et ecclesiam dei de Lombardorum infestatione liberasset. Sunt hii principes Germanie archiepiscopus Treverensis, qui est archicancellarius totius Alamanie, et comes palatii Treverensis, a quo olim maiores domus dicebanturorro quia ipse Karolus rex Francorum extitit et illud regnum ad eum ex successione fuerat devolutum,do, quod Heinricus eius pronepos consumavit, ut Francigene cum quadam regni portione Francorum regem haberent de regali semine jure hereditario successurum,; qui in temporalibus superhomagium vel aliquod obsequium teneretur. Huic regi,
Abbreviated transcription (Latin):
ter celebrat. Hic autem quicunq scire desiderat istius sanc¬
ti uiri uirtutum insignia et qualiter in Regno huius fetidi mũ
gestorum eius et merita perlegens laudes deo referat qui
gloriosi sui uomiins propugnatorem karolum uidelicet prodi¬
giis et miraculis tam in uita ꝙͣ in morte multipliciter hono¬
rauit. Uerum qualiter dictum Regnum francorum diuisu
maniam et qualiter frater fratrem et consanguineus consã¬
guineum de regno suo exterminauit. et multa alia aliquo¬
rum regnoruni gesta tamꝙ inpertinencia pretermitto pre¬
cipue quia multa de hac materia diuersa et contraria scripta
quandoq gesta uinus Regis uel gentis ob amorem uel ĩuidia
aut eciam ignoranciam alis attribuentibus que omnia discu¬
Scom̃ legenciũ cõmitto reuertendo ad propositum prinapale.¬
ciendum est ergo ꝙ sanctus karolus magnus impertor de
consensu et mandato romani pontifics ordinacione sibi

Expanded text:
ter celebratur. Unde quicumque scire desiderat istius sancter celebratur. Unde quicumque scire desiderat istius sancti viri virtutum insignia et qualiter in regno huius seculi socigestorum eius merita perlegens laudes deo omnipotenti referat, qui gloriosi christiani nominis propugnatorem Karolum prodigiis et miraculis tam in vita quam in morte multipliciter honoravit. 23. Verum qualiter dictum regnum Francorum divisum maniam, et qualiter guineum de regno suo exterminaverit et multa alia regnorum illorum gesta tamquam impertinentia pretermitto, precipue quia multi de hac materia diversa et contraria scripserunt, quandoque gesta unius regis vel gentis ob amorem vel invidiam aut etiam ignorantiam aliis attribuentes. Que omnia discussioni legentium committo, nunc revertens ad propositum principale.quod sanctus Karolus Magnus imperator de consensu et mandato Romani pontificis ordinatione sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Accidit autem iterato ut papa auxilium grecorum et impator
pore romanos et ecclesiam occupabat ałs inpugnabat. Et dũ
greci secunda uice romanis auxilium denegorent dicentes.
habetis temporalia defendite uosmetipõs uel restituite nobis tẽ¬
poralia et defendemus uos ut tenemur. Tunc iterum papa et
zomam habebant recursum ad karolum pipim filium et impe¬
rator grecorum consanguineum qui defectum suppleus auuncu¬
li sui imperator lombardiam cum francorum exercitu copioso est¬
ingressus Et ip̃m Regem cum uxore et filio captiuos in urbem
deduxit propter quod acclamatus est in patricium ⁊omanoꝵ
Post hoc papa grecis Imperium abiudicans ipsum Karoᷤ¬
lum in Romanum imperatorem ut dicitur nimis renitentem
consecrauit anno regni sui.xii. Imperauit autem amus xxxii.
et etatis sue anno lexii. mortuus est et humatus aquisgra¬
n ubi sui sancti nominis memoria quolibet anno solempni¬

Expanded text:
Accidit autem, ut papa iterato auxilium Grecorum et imperatoris Accidit autem, ut papa iterato auxilium Grecorum et imperatoris r illo tempore Romanos et ecclesiam impugnabat. Et dum Greci secunda vice Romanis auxilium denegarent dicentes: habetis temporalia, defendite vosmet ipsos, vel restituite nobis temporalia, et defendemus vos, ut tenemur, tunc iterum papa et Romani habebant recursum ad Karolum, Pipini filium et imperatoris Grecorum consanguineum. Qui defectum supplens avunculi sui imperatoris Lombardiam cum Francorum exercitu copioso ingressus ipsum regem cum uxore et filio in urbem captivos deduxit. Propter quod primo proclamatus est in patricium Romanorum. Post hoc papa Grecis imperium abjudicans ipsum Karolum in Romanorum imperatorem etiam, ut dicitur, renitentem consecravit anno regni sui XII°. Imperavit autem annis XLII et etatis sue anno LXXII° mortuus est et humatus Aquisgrani, ubi sui sancti nominis memoria quolibet anno sollempni
Abbreviated transcription (Latin):
expulsis filiis legittimis patris sui.s. dragone et grimaldo pa¬
tri successit in regno/. Erat autem tyrannius multas cdero et
ecclesiis iniurias et dampna inferens propter quod accidit.
martellus Rex srancorum corpore et anima duceretur in infer
monumento serpentem muenit mire magnitudins et corpo¬
ocris Pipinus uero guanus consecratus fuit a sancto Bomfa¬
cio Archiepiscopo maguntiueñ quoniam illo tempore quidam
tyrannus mylo nomine Treueren et Remen simul episcopa
tus occupauit et duxit in patrimomu thebergam sororẽ mi¬
rat autem illo tempore imperium apud grecos. Pipi
nus uero ex theberga genuit karolum magnum Iste¬
eciau p̃ipinus primo romanos ab infestacione lombardorum li¬
⁊ berauit et romanam ecclesiam multis diuiciis et deuotis ob¬
sequiis sublimauit. Quo defimcto karolus magnus eius filius
successit ei in regno. Et quidam dicunt etatis sue anno.xuiii.

Expanded text:
expulsis filiis legitimis patris sui Drogone et Grimoaldo paexpulsis filiis legitimis patris sui Drogone et Grimoaldo patri suo successit. Erat autem iste tyrannus multas clero et ecclesie injurias et dampna inferens; propter quod accidit, rbe, quod Karolus Martellus rex Francorum corpore et anima duceretur in infernmonumento serpentem invenerunt mire magnitudinis, corpoocris. Pipinus vero Nanus consecratus fuit a sancto Bonifacio archiepiscopo Maguntino, quia illo tempore quidam tyrannus Milo nomine Treverensem et Remensem episcopatum simul occupabat. Et duxit in matrimonio Tebergam, sororem Midiebus illis Romanum imperium apud Grecos. Ex qua Teberga Pipinus genuit Karolum Magnum. Iste Pipinus primo Romanos ab infestatione Lombardorum liberavit et Romanam ecclesiam multis divitiis et devotis obsequiis sublimavit. Quo defuncto Karolus Magnus eius filius successit ei in regno, ut quidam dicunt etatis sue anno XVIII°.
Abbreviated transcription (Latin):
Oc si quidem capitolium plectrudis dictĩ pippini grossi
comux fundauit in honore geintricis dei ubiq conuentu
momalium congregauit. et ipsum locum multis dominiis et or¬
natu regio sublimauit In quo post inortem tandem sepulta est.
Tandem prefatus pippinus conugem suam plechudem ad tempus
deseruit et illicito contubernio alphibi adhesit super quo dum beatus
lambertus tungrẽñ et traiecten diocꝭ episcopus ipsum pippinu
prefate alphardis sanctum dei lambertum interfecit. Quo audi
iset rubore et uerecundia confusus reuersus est coloniam ad plec¬
trudem coniugem suam legittimam alphaida grauida derelicta
Cum alphaida peperisset cucurrit nuncius ad Regem ut sibi no
suam sedentem dixit. uiuat Rex quia karolus est Sub hoc uer¬
borum tegumento inuenio ꝙ alphaidis sibi pulchrum siliũ ge¬
musset Est enim karolus in lingua germanica homo robustus
magna habens membra. Respondit Rex bonum nomen est
karolus. Et iste fuit primus karolue dictus martellue qui

Expanded text:
Hoc siquidem Plectrudis, dicti Pipini Grossi conjunx, fundavit in honore genitricis dei ibique conventum monialium congregavit et ipsum locum multis divitiis et ornatu regio sublimavit; in quo etiam post mortem voluit sepeliri, Tandem prefatus Pipinus conjugem suam Plectrudem pro tempore deseruit et illicito contubernio Alpaidi adhesit. Super quo dum beatus Lambertus Tungrensium et Trajectensium episcopus Pipinum prefate Alpaidis, sanctum dei Lambertum interfecit. Quo auditisset, rubore et verecundia confusus reversus est Coloniam ad Plectrudem conjugem suam legitimam, Alpaide gravida derelicta. Cum autem Alpais peperisset, cucurrit nuntius ad regem, ut sibi ‹dnjuge sedentem dixit: Vivat rex, quia karl est, sub hoc verborum tegumento innuens, quod Alpais sibi pulchrum filium peperisset. Est enim karl lingua Germanica vel Theutonica homo robustus membra habens magna. Respondit rex: Bonum nomen est Karl. Iste fuit primus Karolus dictus Martellus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
is in honorem xp̃i in omnibus ciuitatibus regni illuis con¬
stiuctis fides xp̃i per fratres predicatores et minores. et
per alios quocũq libere predicetur. et ꝙ uolentes bapti¬
zari libere baptizarentur. et solutis expensis regalibuo
quas ibi fecerant rex turcorũ regis sicilie tributarius est
effectus. Plura alia pacta fuerunt que hic ponere lon¬
gum esset. Et cum ex aduentu dñi eduwardi regis an¬
glie et multitudine frisonu et aliorum peregrmorum
pugnatorum crederentur et speraretur. ꝙ non solum ter¬
ram sanctam. sed eciam totum sarracencũ subiugare de¬
buissent pecumis extinguentibus absq ulteriori utilitate
est dispersus. ⁊ lam legatus dñi pape qui ip̃os dirige¬
re debuerat.per mortem est substractus. Terra eciam
sancta ad quam ire debebat. gubernatore peregruorum
carebat. quia patriarcha qui legatus erat in terra
sancta de functus est. Sedes apostolica que utrobiq

Expanded text:
isti nominis in omnibus civitatibus regni illius conisti nominis in omnibus civitatibus regni illius constructis, fides Christi per fratres Minores et Predicatores et per alios quoscumque libere predicetur, et volentes baptiçari libere baptiçentur; et solutis expensis regibus, quas ibi fecerant, rex Tunicii regis Sicilie tributarius est effectus. Plura alia pacta fuerunt, que hic longum fuisset ponere. Et cum ex adventu domini Oduardi regis Anglie et multitudine Frixonum et aliorum peregrinorumducenta milia pugnatorum crederentur, et sperarent quod non solum Terram Sanctam, sed etiam totum Saracenismum subiugare debuissent, peccatis exigentibus absque ulteriori utilitate est dispersus. Nam legatus, qui ipsos dirigere debuerat, per mortem subtractus erat. Terra etiam Sancta, ad quam ire debuerant, gubernatore peregrinorum carebat. Patriarcha, qui legatus in Terra Sancta fuit, defunctus erat. Sedes etiam apostolica, que utrobique
Abbreviated transcription (Latin):
men dũi non cessans illam orationez quandoq interserebat
Rat nos dñe prospera mundi despicere. et nulla eius aduer¬
sa formdare. Orabat et pro populo quem secũ adduicerat
diçens. Esto dñe plebi tue sanctificator et custos. Et cu
Et hoc dicto obdorimuit in domino. Et cum de morte .pii.
gandiu saracenisq mesticia creuit. Et licet multo plur¬
dam astucias alias multa eis incõmoda inferebant de
tempore sicatatis puluerosa. unde farraceui statuerunt
plura uulia hominuz super. unũ montem xp̃ianis uicinũ
et cumn flaret uentus ad partẽ xp̃ianorum zabulum mouen¬
tes puluerem suscitarent. qui puluis multã molestiam intu¬
lit xp̃ianis. Sed tandem puluere per pliuiam sedato xp̃iani
paratis machimis et uariis instrumentis muros per terram
et per aquam oppugnare intendebant. Quod uidentes
sairacem timore compulsi pacta cum xp̃ianis iuierunt. In¬
ter hec sunt uel dicuntur esse precipua. ut omnes xp̃iam¬

Expanded text:
m orationem quandoque interserebat: «Fac nos, Domine, prospera mundi despicere et nulla eius adversa formidare».Orabat et pro populo quem secum adduxerat, dicens: «Esto, Domine, plebi tue sanctificator et custos». Et cum Et hoc dicto obdormivit in Domino. Et cum de morte regis gaudium, Saracenisque molestia occurrit. Et cum plurasdam alias astutias multa eis incomoda inferebant; de tempore siccitatis pulverosa. Unde Saraceni statuerunt multa milia hominum super unum montem Christianis vicinum, ut, cum ventus flaret, ad partem Christianorum sabulum moventes pulverem suscitarent; qui pulvis Christianis multam molestiam intulit. Sed tandem pulvere per pluviam sedato, Christiani paratis machinis et variis instrumentis Tunicium per mare et per terram oppugnare intendebant. Quod videntes Saraceni, timore compulsi, pacta cum Christianis inierunt. Inter que dicuntur fuisse precipua ut omnes Christ