comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parati resistintes: sedefensart nite bantur. Guntranꝰ uero misit unũ
habemus. rogo ut te demeis remouras insidus. Quantum uis dereb:. tollere non
ꝓhibro. Tantu michi & sind̾do licat cũ filiab mtis abeedere quouolutro. At ille
ut erat uanꝰ acleuis. ecce inquid funiculit̾ inquo alii culpabiles ligati ad regẽ
me ducente directis inquo & hic hodie ligandiis illuc & ducctur & undtus.
Etcum haec dixiss& : calcanrox ictib urgens tqum adillũ uelocicursu diri¬
. & casupum uerberans ic tuhastili diuisum ensis ad terrã ruit.
uirtute magna bratimartini rleuatoq: contu dracolenũ artat in
faucib. suspensumq dtͣ equo. rursum unus deamicis suis tum lancta lateriꝰ
uer beratũ finiuit. fugatisq: sotus. ipsũq spoliatũ. guntrã nꝰ cũ filiab lib.
abcessit. Post haec seuerus socerei: afiliis apud regẽ grauiter ac cusatur
Hacille audiens : cum magnis muerib ad regem pat. Qui inuia adphen

Expanded text:
parati, resistentes, se defensare nitebantur. Guntchramnus vero misit unum habemus, rogo ut te de meis removeas insidiis. Quantum vis de rebus tollere non prohibeo; tantum mihi, etsi nudo, liceat cum filiabus meis accedere quo voluero. At ille, ut erat vanus ac levis: Ecce, inquit, funiculum, in quo alii culpabiles ligati ad regem, me ducente, directi sunt: in quo et hic hodie ligandus, illuc deducetur vinctus. Et haec cum dixisset, calcaneorum ictibus urgens equum, ad illum veloci cursu dirigit; et casso eum verberans ictu, hastili diviso, ensis ad terram ruit. ini, et virtute magna beati Martini, elevatoque conto, Dracolenum arctat in faucibus, suspensumque de equo sursum, unus de amicis suis eum lancea latere verberatum finivi,t fugatisque sociis, ipsoque spoliato, Guntchramnus cum filiabus liber abscessit. Posthaec Severus socer ejus a filiis apud regem graviter accusatur. Haec ille audiens, cum magnis muneribus ad regem petit 237 qui in via appre
Abbreviated transcription (Latin):
cis uisum. Surdis auditũ. mutisqui prarstat iloquium quileprosis cutem pristindu
mortius uitam & omibus infirmis ad fluentem medicinã indulg&. Tuncoiaco¬
nus gaudens & uale oicens abscrssit cum comitibus suis. quibus discedentibos:
Homo quidam dominicus. sic enim erat uiro nomen anatiuitate carcus. adue¬
nit adistius miraculi uirtutẽ probandam. Quibtif in monasterio duobus aut

Expanded text:
ecis visum, surdis auditum, mutis praestat eloquium, qui leprosis cutem pristinam, mortuis vitam, et omnibus infirmis affluentem medicinam indulget. Tunc diaconus gaudens et valedicens, abscessit cum comitibus suis. Quibus discedentibus, homo quidam, Dominicus, sic enim erat viro nomen, a nativitate caecus, advenit ad istius miraculi virtutem probandam. Qui dum in monasterio duobus aut
Abbreviated transcription (Latin):
mediam uebem cũ suis ad monasterium regredit᷑. Quo audito
brunihil dis ac theo dricus quod scilic& ab exilio reuerstisse. atro¬
ciorib irȩ Aculeis stimulant᷑. Iubentes bertario comite ad tentius
ꝑqui ren dũ uirũ cũ presidio. simulq & bau dulfũ quẽ superius
dixeram distinarunt. Quo cũ urnissent. beatũ colũbanũ In ec oła
positũ. psallentiũq orationi deditũ. cũ om̃i congregatione fratruꝰ
&iam nr̃is oboedias preceptis. Egressusq eo ianere. quo primũ
aduentasti in his locis. At ille. Non enim in quiđ reor placere
conditori słmilnatale solum obxp̃i timorẽ relictd̃ denuo rretere¬
dare. Cumq nullatenus cerneret sibi uirũ dĩ obaudire. Relic
Hii uero qui remanserant uirũ dĩ hortant᷑
cant᷑. ut pͥtanti serleris culpam illis ignoscer&. qui non suis deside lrass

Expanded text:
mediam urbem cum suis ad monasterium regreditur. Quo audito, mediam urbem cum suis ad monasterium regreditur. Quo audito, Brunichildis ac Theudericus, quod scilicet ab exsilio revertisset, atrocioribus irae aculeis stimulantur, jubentes Berthario comiti attentius perquirendum virorum cum praesidio, simulque et Baudulfum, quem superius dixeram, destinarunt. Quo cum venissent, beatum Columbanum in ecclesia posetum sallentioque ac oratione deditum cum omni congregatione fratrum etiam nostris oboedias preceptis, egressusque eo itenere, quo primum his adventasti in locis'. At ille: 'Non enim', inquid, 'reor placere Conditore, semul natali solo ob Christi timorem relecto, dinuo dare'. Cumque nullatenus cerneret sibi virum Dei obaudire, relicHii vero qui remanserant virum Dei hortanturcantur, ut pro tanti scoleris culpam illis ignosceret, qui non suis desideriis
Abbreviated transcription (Latin):
his locis non uelle qui om̃ib non soti&ur. Adhao beatus colũ¬
banus se dicit de coenobii septaᷤ non egres surũ. Nisi uiolent᷑
abstra hatur. Dis cessit ergo rex. relinquens urũ quendam
ꝓcerũ nomine au dulfũ. Is ergo cũ remansiss& uirũ dĩ amo¬
nasterio pellit. Ephe nes uesonctionẽ oppidd̃ adexulan oum
ꝑlucit . Quo adusq ex eo regalis sintentia quod uoluiss& decer¬
neret. Post haec uir dĩ cernens quod nullis custodiis ager&o:
nulloq molestia ferret Uidebant eniꝰ om̃s in eo oi uirtutem
flagrare. Ideoq om̃s ab ei in iuriis segre gabant᷑. ne sotu culpa¬
rũ forent. Ascendit ergo dominica die in uertice̾ ardui cacu¬
minis montis illius. Ita eniͦ situs urbis hab&̃ cũ domorũ den
sublimib cacuminib. qui undiq ei ab scisi fluminis de me
alueo uallante nullatenus comeantib uiam pandit. Ibique
usq: ad mediam diem expectat. Si aliquis iter ad monastrriũ
reuertendi ꝓhibeat. & cum nullus contrarius exister&: ipse ꝑ

Expanded text:
his locis non velle, qui omnibus non societur. Ad haec beatus Columbanus se dicit de coenobii septis non egressurum, nisi violenter abstrahatur. Discessit 615 ergo rex, relinquens virum quemdam procerum, nomine Baudulfum. Is ergo cum remansisset, virum Dei a monasterio pellit, et penes Vesontionem oppidum ad exsulandum perducit, quoadusque ex eo regalis sententia quod voluisset decerneret. Post haec vir Dei cernens, quod nullis custodiis angeretur, a nulloque molestiam ferret; videbant enim omnes in eo Dei virtutem flagrare, ideoque omnes ab ejus injuriis segregabantur, ne socii culparum forent; ascendit ergo Dominica die in verticem ardui cacuminis montis illius, ita enim situs urbis habetur, cum domorum denssublimibus cacuminibus, qui, undique ei abscissi fluminis Dovae alveo vallante, nullatenus commeantibus viam pandit, ibique usque ad mediam diem exspectat, si aliquis iter ad monasterium revertendi prohibeat. Et cum nullus contrarius existeret, ipse per
Abbreviated transcription (Latin):
RAT AUTEM TUNC RAGEN HARIUS REX AꝑUO Camaracũ
tam effrenis in luxuriam. ut url urx quidem propin quis
parentibus indulger&. Is habebat faronem consiliarium
simili spurcitia lutulentum. Dequo fertur cum aliquid aut
cibi aut muneris uelcuius lib&rei. regi adlatum fuiss&
dicere solitum Hoc sibi suoque faroni sufficere. Pro quare
franci maxima indignatione tumebant. Unde factumest
ut datis aureis sibi armillis uelbalte is hlUΡOUUICUS sedto tum
adsimulatum auro Erat enim aereum deauratum sub dolo factũ :¬
arc dedit leudibus eius ut superrum inuitar&. Porro aͦurem

Expanded text:
rat autem tunc Ragnacharius rex apud Camaracum, tam effrenis in luxuria, ut vix vel propinquis quidem parentibus indulgeret. Is habebat Farronem consiliarum, simili spurcitia lutulentum: de quo fertur, cum alcibi aut muneris vel cuiuslibet rei regi adlatum fuisset, dicere solitum, hoc sibi suoque Farroni sufficere. Pro qua re Franci maxima indignatione tumibant. Unde factum est, ut, datis aureis sive armellis vel baltheis, Chlodovechus, sedtotum adsimilatum auro – erat enim aereum deauratum sub dolo factum–haec dedit leudibus eius, ut super eum invitaretur. Porro cum
Abbreviated transcription (Latin):
illi dissimulantes. rra godigisilum. & guntram num oucrs in capitr dirigit.
Qui com mouentes rx ercitum ad uersus eum pergunt. At ille dere
At ille dere¬
Vn lictus asuis cum paucis romansit. Sedtamen adbellum exire non du¬
Iem bitat. In runtes autem prorlium thecebertus. uictus in campo pro¬
iio sternitur. &abhostibus rxamimar corpus quod dici dolor est spoliatur.¬
mbi Tunc ab aunulfo quo dam collrctus. ablutusque. ac dignis urstibus ist indutus
V quo o iterum si guntram nus cum sigiberto pacificass& se infrathor¬
na cinises muras Cum uxore & filiis commumuit.
NEO AUNO FU GUR PER CAELUM PISCURRISSE
NISUSEST
sicut quonpam ante mortrm chlod harii fac tum
mus Sigibercus uero obten is ciuitatibus illis quar circa parisius

Expanded text:
illi dissimulantes, rex Godegiselum et Guntchramnum 194 duces in capite dirigit. illi dissimulantes, rex Godegiselum et Guntchramnum 194 duces in capite dirigit. Qui commoventes exercitum, adversus eum pergunt. At ille dereAd ille derelictus a suis, cum paucis remansit, sed tamen ad bellum exire non dbitat. Ineuntes autem proelium, Theodoberthus evictus in campo posternitur, et ab hostibus exanime corpus, quod dici dolor est, spoliatur. Tunc ab Aunulfo quodam collectus ablu quod iterum se Guntchramnus cum Sigiberto pacificassnacinsis murus cum uxore et filiis communivit. B In eo anno fulgor per caelum discurrisse visus est, sicut quondam ante mortem Chlothari factum mus. Sigyberthus vero, obtentis civitatibus illis, quae ci
Abbreviated transcription (Latin):
dibus obrui pricipiens. Sid nec hoc sine brati martini fuisse uir tute
ambigicur. uthi sine bello pacificarentur. Nam in ipsa oir quahipas¬
frcrrunt tros paralitici adbratibasilicam sunt ericti. quo oin
sequentibus libris dño iubente disse remus.
olorem inim ingorit animo ista ciuilia bella referre. Na
post annum iterum hilperichus ad guntram num fratrem sui
legatos mittit dicens. Ueniat fraterm̃s. & ui dramus & pacificati
per siquamur sigiber tum inimicum nrm̃. Quod cum fuis s&¬
factum: seque uidisseat. Ac muniribus honorassent. Com moto hilprrichus
xercitu usque bremus accessit. cuncta incendens atque debellans. Quod au¬
diens sigibertus. iterum conuocatis gentibus illis. quarum supra memoriã¬
nuo fecimus parius uenit. & contra fratrem suam ire disponit. mittrns nuncios¬
oden dunensibris url turonicis ut contra throc bertum ire deberent. Quod

Expanded text:
dibus obrui praecipiens. Sed nec hoc sine beati Martini fuisse virtute dibus obrui praecipiens. Sed nec hoc sine beati Martini fuisse virtute ambigifecerunt, tres paralitici ad beati basilicam sunt directi. Quod in sequentibus libris, Domino iubente, desseruemus. olorem enim ingerit animo ista civilia bella referre. Nam post annum iterum Chilpericus ad Guntchramnum fratrem suum legatus mittit, dicens: 'Veniat frater meus, et videamus nos et pacificati persfactum, seque vidissent, ac muneribus honorassent, commoto Chilpericus xercitu usque Rhemis accessit, cuncta incendens atque debellans. Quod audiens Sigibertus, iterum convocatis gentibus illis, quarum supra memoriam fecimus, Parisios venit, et contra fratrem suum ire disponit, mittens nuntios Dunensibus et Turonicis, ut contra Theodobertum ire deberent. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
bertus insecutus. Campum sibi preparare petiit. Ille uero timens.
ne coriliso utroque exercitu &iam & rignum rorum cor rurr&
pacem pecut ciuitates que rius quas theot berctus male por uase¬
rat reddidit. De precans Vt nullo casu culparentur rarum
habitatores. Quos ille in iuste igne ferroqui ad premenis adqui¬
sirrat. Uicos quoque qui circa parisius erant. maxima tunc flam¬
ma consumpsit. & tam domos quam res reliquȩ ab hostr oirepte
sunt ut &iam captiui oucrrenitur. Obtes tabat᷑ inim rex
necharc firrent. sed furorem gencium quȩ de ulteriorr hreni
amnis
parte uenerat superare non poterat. Sedomia paci¬
enter
ferebat. oonro redire possit ad patriam: Tunc rax
gentibus illis contrarum quidam mur murauerunt curse acer¬
tamine subtraxiss& sedille ut erat intrepidus. asconso arquo Adros
dirigit eosque uerbis linibus demulsit. Multos uxris postra a lapi¬

Expanded text:
Sigibertus insecutus, campum sibi praeparari petiit. Ille vero timens, Sigibertus insecutus, campum sibi praeparari petiit. Ille vero timens, ne colliso 193 utroque exercitu, etiam regnum eorum corrueret, pacem petiit, civitatesque ejus, quas Theodobertus male pervaserat, reddidit; deprecans, ut nullo casu culparentur earum habitatores, quos ille injuste igni ferroque opprimens acquisierat. Vicos quoque, qui circa Parisios erant, maxime tunc flamma consumpsit; et tam domus quam res reliquae ab hoste direptae sunt. ut etiam et captivi ducerentur. Obtestabatur enim rex, ne haec fierent: sed furorem gentium, quae de ulteriore Rheni amnis parte venerant, superare non poterat; sed omnia patienter ferebat, donec redire posset ad patriam. Tunc ex gentilibus illis contra eum quidam murmuraverunt, cur se a certamine subtraxisset. Sed ille, ut erat intrepidus, ascenso equo, ad eos dirigit, eosque verbis lenibus demulsit, multos ex eis postea lapi
Abbreviated transcription (Latin):
ros in crepabat nr ista committerent remansit in lrsus. Qođ
si hoc quis fortuitu rurnisse iudicat. Cernat unum insontem¬
diqul plurimis euasissi ornaxiis. Quibus inter fectis monachi ipsos &
ros suas rx aluro detrahentes illos sepelientes res domi restituunt
hrenum habentur commouit. & bellum cuulror oi uns.
decontra fracrom suum hilperichum ire oistinat. Quoo audi¬
suens huperi chus ad fracremsuum guntram num lrgatos mitcit.
pare eui cdn pariter forous inrunt. ut nullus fratrem suum pe¬
sacrire siner&. Sed cum sigibercus gentos illas adducen .s. ur¬
& hilperichus oealia parce cum suo exercitu resiger&. nec haber&
rex sigibertus super fratrem iturꝰ. ubi segonam : trans mrar& : fluuiũ
fratrisuo guntramno mandatum mittit dicenis, nisi me per miseris
super tr pergam.
Quod ille timenis for ous cumrodem inuit
Tum que transire per misit. Denique sentiens hilperichus. quod sci

Expanded text:
eos increpabat, ne ista committerent, remansit illaesus. Quod eos increpabat, ne ista committerent, remansit illaesus. Quod si hoc quis fortuitu evenisse judicat, cernat unum insontem plurimis evasisse de noxiis. Quibus interfectis, monachi ipsos et res suas ex alveo detrahentes, illos sepelientes, res suas domui restRhenum habentur, commovet, et bellum civile ordiens, contra fratrem suum Chilpericum ire destinat. Quod audiens Chilpericus, ad fratrem suum Guntchramnum legatos mittit. Qui conjuncti pariter foedus ineunt, ut nullus fratrem suum perire sineret. Sed cum Sigibertus gentes illas adducens Chilpericus de alia parte cum suo exercitu resideret, nec haberet rex Sigibertus super fratrem suum iturus, ubi Sequanam fluvium transmearet, fratri suo Guntchramno mandatum mittit, dicens: Nisi me permiseris psuper te pergam. Quod ille timens, foedus cum eodem iniit, eumque transire permisit. Denique sentiens Chilpericus, quod Gunt
Abbreviated transcription (Latin):
delata monasterio riferam in quobrati martini habentur reli¬
quiar : Cum adrum unus cunrus hostium aduentar& & fluui¬
um qui propinquus est. transire oisponer& ut monastrriũ
spoliar&. Clamauerunt mona chi dicentes. Nolite obarbari. no¬
lite huc transire. brati enim martini idstud est monasterium.¬
arc auhentes multi conpuncti adĩ timore regressisunt. Ni¬
giati tamen exipsis qui non m&urbañ om̃. nrque beatum con¬
fossorem honorabant. Ascendentes nauem illuc trans grȩoiunt᷑.¬
& inimico stimulante monachos crdunt. monastrrium euertunt.
res qur diripiunt. orquibus facientes sarcinas naui inponunt:¬
Ingressique fluuium protinus uibrante carina. Huc illuc que
frruntur. Cum que amisso solatio remorum. hastilia lancrarũ
infundum aluri defixa. remrari conantur. nauis sub pedibus
tra se
tenebat. prctori orfigit trans uerbrratiquecunti¬
cumti
a propriis iaculis interimuntur. Unus tamen rx ipsis qui

Expanded text:
de Latta monasterio referam, in quo beati Martini habentur relide Latta monasterio referam, in quo beati Martini habentur reliquiae? Cum ad eum unus cuneus hostium adventaret, et fluvi qui propinquus est, transire disponeret ut monasterium spoliaret, clamaverunt monachi, dicentes: Nolite, o barbari, nolite huc transire: beati enim Martini istud est monasterium.aec audientes, eorum multi compuncti a Dei timore regressi sunt. Viginti tamen ex ipsis, qui non metuebant Deum neque beatum confessorem honorabant, ascendentes navem, illuc transgrediuntuinimico stimulante, monachos caedunt, monasterium evertunt ipiunt; de quibus facientes sarcinas, navi inponuntIngressique fluvium, protinus vibrante carina, huc illucque feruntur. Cumque amisso solatio remorum, hastilia lancearum in fundum alvei defixa, remeare conarentur, navis sub pedibus tra se tenebat, pectori defigitur, transverberatique cuncti a propriis jaculis interimuntur. Unus tantum ex ipsis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
niniens contra guñ uualdum ducrm pugnauit. Terga autom uir¬
tinde exercitu. partiss gunt uualdr Alagnam sibi stragem orpopulo
ille fecit. Sed & turonicam regionem maxima parte incendit & nisi
ad tempus manus: oedissent. totam continuo debellassec. Commioto¬
autem exercitu lemo uicinam. cadurcinum urlreliquas illa rum
propinquas peruadit. uastit. xuertit eclesias incenoit ministe¬
ria ortrahit. Clericos interficit. monasteria uiro rum orient.
purllarum orduoit. & cuncta oruastat. Fuit que tempore illo¬
tadhuc obstupescimis & ad miramur. Cur tante super ros
plagȩ in ruerint. Se drecurramus adilluo quod parentes irorũ
egerunt & isti ꝑpetrant: illi post predicationeni sacir ootum
defanis ad ec desias sunt conuirsi: Isti cotidir de rcclesiis pre oas cle¬
trahunt: illi sacerdotes oni extoto corde ueneratisunt & audiert¬
isti non solum non auoiunt. sed&iam per se cuntur. illi monasteria.
& ecclesias oitauerunt. isti ras diruunt ac subuertunt. Quid

Expanded text:
niens, contra Gundobaldum 191 ducem pugnavit. Terga autem vertente exercitu partis Gundobaldi, magnam ibi stragem de populo illo fecit. Sed et de Toronicam regionem maximam partem incendit et, nisi ad tempus manus autem exercitu, Lemovicinum, Cadurcinum, vel reliquas illorum provincias pervadit, vastat, evertit; ecclesias incendit, ministeria detrahit, clericos interficit, monasteria virorum dejicit, puellarum deludit, et cuncta devastat: fuitque illo in tempore pejoi. XLIX Al. XLIII. Et adhuc obstupescimus et admiramur, cur tantae super eos plagae irruerant: sed recurramus ad illud quod parentes eorum egerunt, et isti perpetrant. Illi post pradicationem sacerdotum, de fanis ad ecclesias sunt conversi; isti quotidie de ecclesiis praedas detrahunt. Illi sacerdotes Domini ex toto corde venerati sunt, et audieruisti non solum non audiunt, sed etiam persequuntur. Illi monasteria et ecclesias ditaverunt; isti eas diruunt ac subvertunt. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ditaliam commoueri iub&. ac xx. duces adlangobar dex gentem debellandam degit.
quorum nonuna nom putaui lectioni exordine necessario inserenda. Audoualdus

Expanded text:
Italiam commoveri jubet ac viginti duces ad Langobardorum gentem debellandam dirigit. Quorum nomina non putavi lectioni ex ordine necessario inserenda. Audoualdus
Abbreviated transcription (Latin):
cum bene di: Brsitramnus autem ep̃s qui rrat maropolis. cauens
futura. palladiti sanctonicam iniungit. qui rum benr dicen
Vam &rius oculi eo tempore alippitudine grauabantur. Fuit aut̃
adhane ordinationẽ & orestis uasa tensis ep̃s. sed negaũ hoc coram arge
POSPHACC MISIT ITERUM GONDUALUUS DUOS LEGALOS ADREUEM
ut scilic& non contingerentur ab ullo : Sed ex posita legationei cũ respon¬
so aruerterentur. Sedhi in cauti priusquam regis presentiã cernerent
multis qui paebant explanauerunt : extimplo sermo cucurrit adregi
taque uincti catenis in regis presentiam oeducuntur. Tunc illi qiđ
qui Nuper aboriente ueniens dicit sefilium esse patris uri regis lothariis¬
non redditur. noutris cum in his partibus cum exercitu eese uentur
Omnes enim uiri fortissimi regionis illius quę ultra ooroniam. sed
ad gallias pertin& ri coniunctisunt: & itasit. ludicabit tunc os cũ¬

Expanded text:
eum benedici. Berthramnuss autem episcopus, qui erat metropolis, cavens eum benedici. Berthramnuss autem episcopus, qui erat metropolis, cavens futura, Palladium Santonicum iniungit, qui eum benedicerit. Nam et oculi ei eo tempore a lippitudine gravabantur. Fuit autem ad hanc ordinationem et Orestis Vasatinsis? episcopus; sed negavit hoc coram rege. Post haec misit iterum Gundovaldus duos legatos ad regem scilicet non contingerentur ab ullo, sed exposita legatione cum responsu reverterentur. Sed hi incauti, priusquam regis praesentiam cmultis quae petebant explanaverunt. Extemplo sermo cucurrit ad regem; itaque vincti catenis in regis praesentiam deducuntur. Tunc illi quid qui nuper ab Oriente veniens, dicit se filium esse patris vestri regis Chothavobis non redditur, noveritis, eum in his partibus cum exercitu esse venturum. Omnes enim viri fortissimi regionis illius, quae ultra Dorononiam sita ad Gallias pertinet, ei coniuncti sunt. Et ita infit: "Iudicavit tunc Deu
Abbreviated transcription (Latin):
theo drici quattuor. Si goberta. hildeberta. corbo. & mero¬
uea. m &is residens. si gobertũ in regnũ patris instituere

Expanded text:
Teuderici quattuor, Sigybertum, Childebertum, Corbum et Meroeum, Mettis resedens, Sigybertum in regnum patris instituere
Abbreviated transcription (Latin):
milia uirorũ cũ uxores et liberis depannonilis expulsi ad da gobertum ex¬
p&unt. p&entes ut eos int̾ra francorũ manendũ reciper&. Dagobertus

Expanded text:
millia virorum cum uxoribus et liberis de Pannonia expulsi, ad Dagobertum expetunt, petentes ut eos in terra Francorum ad manendum reciperet. Dagobertus
Abbreviated transcription (Latin):
morti deberi non itcusar&ur asacerdote. sin aut̃ ille uitam conce¬
dera liber abira. Sed coniunctis regibus prodiuersis facilitatib:¬
culpabilis iudicatus. iussum est ut interficeraur. Quod cum ille
comperissa admansionẽ magnerici ep̃i conuolauit & clausis ostus¬
segregatis ab eoclericis uel famulis ait. Sciotẽ bratissime sacerdos
magnum cum regibus honorem habere. & nunc adte confugio ut
euadam. Ecce percussores ad ostium. Unde manifeste scias quod¬
si ate noneruor interfecto tẽ egrediarforis & moriar . Manifestissime

Expanded text:
morte debere, non excusaretur a sacerdote; sin autem ille vitam concimorte debere, non excusaretur a sacerdote; sin autem ille vitam concideret, liber abiret. Sed, coniunctis regibus, pro diculpabilis judicatus, jussum est ut interficeretur. Quod cum ille comperisset, ad mansionem Magnerici episcopi convolavit, et clausis ostsegregatis ab eo clericis ac famulis, ait: Scio te, beatissime sacerdosmagnum cum regibus honorem habere. Et nunc ad te confugio, ut evadam. Ecce percussores ad osteum, unde manifeste scias, quodsi a te non eruor, interfectu te, egrediar foris et moriar. Manifestissime
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ horum & causa malorũ ursio erat. Sedbrun hildis regina man-¬
datũ misit bertfredo dicers disiungere ab homine inimico & habe¬
bisuitam. alio quin cũ eodem interibis. Filiam eni eius ex lauacro
regina susceperat & obhoc miscđam deeohabere uoluit: Quiait
Nisi morte diuellar. ab eonumquam recedã¬
UMFAEC ITA AGERENHE ITERUM MISIT RT GUNRÃ¬
nus ad nepotem suum hildibertum dicens. Mor eom̃s abscedant & ueni
ut tẽ udeam: Est enĩ certe necessit̾atis causa. tam prouita urae como daꝰ
qũa proutilitatib publicis ut ui deamurs a nobis. Harc ille audiens ad¬
sũptã matre cũsorore & coniuge adoccursũ patrui destinat : Adsuit
aut & magnericus ep̃s treuericȩ urbis. uenit &iam guntramnus
boso quem agericus ufredunensis ep̃s sua in fide susceperat. Sedpon¬
tifeo ille qui proeo sidem sicerat non ad fuit. quia conuenerat ut absq
ullius desensione regip̃sentareur scilic& ut sii pse decernerao unͣ

Expanded text:
enim horum et causa malorum Ursio erat. Sed Brunichildis regina mandatum misit Berthefredo, dicens: 'Disiungere ab homine inimico, et habebis vitam. Alioquin cum eodem interibis'. Filia enim eius ex lavacro regina susciperat et ob hoc misericordiam de eo habere voluit. Qui ait: 'Nisi morte devellai ab eo, numquam aum haec autem agerentur, iterum misit Gunthchramnus rex ad nepotem suum Childeberthum, dicens: 'Morae omnes abscedant, et veni, ut te videam. Est enim certae necessitatis causa tam pro vitae vestrae commoda quam pro utilitatibus publicis, ut videamur a nobis'. Haec ille audiens, adsumpta matrem cum sorore et coniuge, ad occursum patrui distinat. Adfuit autem et Magnericus episcopus Trevericae urbis. Venit etiam Gunthchramnus Boso, quem Agericus Veredunensis episcopus sua in fide susciperat. Sed pontifex ille, qui pro eo fidem fecerat, non adfuit, quia convenerat, ut absque ullius defensione regi praesentaretur, scilicet ut, si ipse decerneret eum
Abbreviated transcription (Latin):
tarii regis obitum. abhariberto rege susceptus ẽ. qui sigibertus arcessitum
iterũ amputauit com̃a capitis eiꝰ. &misit eu in agripinnen sũ ciuitatem
quȩ hunc colonia uocatur. illquoque abeo loco dilapsus. dimissis iterum
pillis adnarsitim abiit qui tunc it aliar prarerat. ibi accrpta uxori filio
procrrauit & ad constantino polim accessit. inde ut ferunt post multa tumiso¬
pora a quodam inuitatus ut uerur& ingallus. massilia apulsus atheo dors
i posuserptꝰ ẽ. ab eodem &iã acceptis aequitib mũ moloduci coniuner

Expanded text:
ari regis obitum a Charibertho rege susceptus est. Quem Sigyberthus arcessitum iterum amputavit comam capitis eius et misit eum in Agripinensim civitatem, quae nunc Colonia dicitur. Ille quoque ab eo loco dilapsus, dimissis iterum capillis, ad Narsitem abiit, qui tunc Aetaliae praeerat. Ibi accepta uxore, filios procreavit et ad Constantinopolim accessit. Inde, ut ferunt, post multa tempora a quodam invitatus, ut veniret in Galliis, Massilia adpulsus, a Theodoro episcopo susceptus est. Ab eodem etiam acceptis aequitibus, Mummolo duci coniun
Abbreviated transcription (Latin):
gra diendu fit pontificium. nisi ꝑ missũ altissimi. Iꝑse uõsẽs itali¬
ã expetens monasteriu in loco nomine bobio illuc construens. sc̃g u
c̃ uersationis pletiꝰ dierũ migrauit ad xp̃m. XXxuii.

Expanded text:
gradiendum fit pontificium, nisi permissu Altissimi; ipse vero sanctus Italiam expetens, monasterium in loco, nomine Bobio, illuc construens sanctae conversationis, plenus dierum migrat ad Christum.
Abbreviated transcription (Latin):
stituer̃. Ideirco p̃fatusuuaraddo obsides apippino duce accipiens pacẽ in
efficax atq industrius. truditꝰ inc̃silio. qui uice patris curam palatu
gerebat nomine gis lemarus. qui ꝑnimiam calliditatẽ & sagaci¬
remrar&. Qui audire rennuit . & induritia cordis ꝑ mansit. fuer̃
igit᷑ int̃ pippinũ & p̃fatũ gis lemarũ discordiat. multe . & bella ciui ma

Expanded text:
stituerunt. Idcirco praefatus Warado obsides a Pippino duce accipiens, pacem inefficax atque industrius, eruditus in consilio, qui vice patris curam palatii gerebat, nomine Gislemarus, qui ob nimiam calliditatem ac sagaciremearet. Qui audire renuit, et in duritia cordis permansit. Fuerunt igitur inter Pippinum et praefatum Gislemarum discordiae multae, bella civilia
Abbreviated transcription (Latin):
grex. custo deposito sinuero aliud abscedite aloco. Illi autem dii estuantis
atq dubitantes tertia die ut credo obtentu pontificis. coniuncti in unĩ
adrũ mandata remit tunt. dicentes. Credimus ihm filium dĩuiui nobiss
proph&arum uocibus repromissum & ideo p&imꝰ ut abuamur baptisno
nrin hoc delicto permantamꝰ. Gauisus autẽ nuntio pontifex. noctimsa
pente costenuigilus celrbratis. adbaptisteriũ foras murane ũ ingressus
ibiq om̃ĩs multitudo corã prostrata. baptis mũ flagitauit. At tille preguidu
lacrimans. cunctos aqua abluens crismateliniens. insinumatris eodesie
congregauit. Flagre abtt cerer . lampades refulgebant. Albicabat tota cuuitas
degrege candido xecminor fuit urbigaudiũ quã quondã spũscõ descenden
ab illa urbe : massilia redurunt.

Expanded text:
grex, custode me posito; sin vero aliud, abscedite a loco. Illi autem diu aestuantes grex, custode me posito; sin vero aliud, abscedite a loco. Illi autem diu aestuantes atque dubitantes, tertia die, ut credo, obtentu pontificis, conjuncti in unum ad eum mandata remittunt, dicentes: Credimus Jesum filium Dei vivi, nobis prophetarum vocibus repromissum; et ideo petimus ut abluamur baptismo, ne in hoc delicto permaneamus. Gavisus autem nuntio pontifex, nocte sancta Pentecostes, vigiliis celebratis, ad baptisterium foras muraneum egressus est: ibique omnis multitudo coram eo prostrata, baptismum flagitavit. At ille prae gaudio lacrymans, cunctos aqua abluens, chrismate liniens, in sinu matris Ecclesiae congregavit. Flagrabant cerei, lampades refulgebant, albicabat tota civitas de grege candido: nec minus fuit urbi gaudium, quam quondam Spiritu sancto descendentab illa urbe, Massiliae redditi
Abbreviated transcription (Latin):
urctorib: to lã nondicam uelam̃ illud qđ faties moxsy obũ brabat᷑ sed
tls rirs Sacerdos quoq: oransut conuersi ad dnm ur lam̃ ab eis lit terȩrũ peret᷑¬
lum̃ acum albatis reliquis in albis &ipse ꝓcedit. Ingredientib: autem populis portã
fitifex ut fier& ñ ꝑmisit. Ore autẽ beato quo dñs ad calos predẽptũhomi¬
bi legloriosus ascendit : cũ sacerdos deac desia adbasilicãpsallendo proce¬
se& inruit suꝑsy nagogã uide& multitudo sequentiũ distructãq:
indam̃tis campi planitia locus adsimulatur. Alia autem die sacer¬
dos eis legatos mittit dicens. E gouos confiteri dĩ filium non inpello sedtantũ
predico salem scientiae ur̃is pectorib: trado. Pastor sum ego dominicisoui¬
bus suꝑ positus. & deuobis ille uerus pastor qui pro nob̾ passus est dixit
habere staliasoues. qua non sunt ex ouilisuo. quas eũ opor trat adducere¬
ut fiat unus grex & unꝰ pastor. Ideoq siuultis credere utego. estote unꝰ

Expanded text:
us eorum, iam non dicam, velamen illud, quod facies Moysi obumbrabatur, sed paries. Sacerdos quoque orans, ut, conversi ad Dominum, velamen ab eis litterae rumperetui sacramentum, cum albatis reliquis in albis et ipse procedit. Ingredientibus autempopulis portam pontifex ut fieret non permisit. Die autem beato, quo Dominus ad caelos post redemptum hominem gloriosus ascendit, cum sacerdos de aeclesiam ad basilicam psallendo procederet, inruit super sinagogae Iudaeorum multitudo tota sequentium, distructamque a fundamentis, campi planitiae locus adsimilatur. Alia autem die sacerdos eis legatos mittit, dicens: 'Vi ego vos confiteri Dei Filium non inpello, sed tamen praedico et salem scientiae vestris pectoribus trado. Pastor sum enim dominicis ovibus superpositus; et de vobis ille verus Pastor, qui pro nobis passus est, dixit, habere se alias oves quae non sunt ex out fiat unus grex et unus pastor . Ideoque si vultis credere ut ego, estote unus
Abbreviated transcription (Latin):
concludunt. &ciriuentum cumarmatis. nuntios patri dirigunt. Quod
ille audiens. illuc clistinat properare. Sed hic cum inhospitio quodi
retineretur timens ne adundiritam inimicoꝵ multas luere it penas.
Uocatom ad se gailenum familiarem suu ait. Vna nobis usq: nc̃& ani¬
ma & consilium fuit. Rogonepatiaris ne in manib: inimicorum tradi
seclaccrpto gladio inruas inme. Quod ille non dubitans eũ cultro c̃fodi
uerbae mero urchi qua superius diximꝰ aregina fuis se c̃ilicta

Expanded text:
concludunt, et circumseptum cum armatis nuntios patri dirigunt. Quod concludunt, et circumseptum cum armatis nuntios patri dirigunt. Quod ille audiens, illuc properare destinat. Sed hic cum in hospitiolo quodam retineretur, timens ne ad vindictam inimicorum multas lueret poenas, vocato ad se Gaileno familiari suo, ait: Una nobis usque nunc et anima et consilium fuit: rogo ne patiaris me manibus inimicsed, accepto gladio, inruas in me'. Quod ille nec dubitans, eum cultro confodit. verba Merovechi, quae superius diximus, a regina fuisse conficta
Abbreviated transcription (Latin):
grauis sime cesus. in insulamaris ꝙ adiac& cuutati constantins in
exilio ẽ d&rusus. Posthȩc sonuit qđ mero uechus iterum basilicã
sã martin conaretur ex p&cere. helperichus uero custo diri ba¬
silicã iub&. & om̃s claudi aditus. Custodes autem unũ hostium
Eper quod clerici ad offitium ingredirentur reli quentes. reliqua
hostia clausa tenebant qđ nonsine tedio populis fuit. Cum autem apud
lonis. qui ab oriente surgentes ad occidentẽ ꝓperabant. ex quib: unus
ꝓlixior & alius suꝑ eminens ut est insublime rlatus mox defecit.
& sic reliqui qui secuti furrant euanutrunt. Credo interitum me¬
rouechi pronuntuas seNT. Meroutthus uero dum inremensem
campaniam latitar& ne ilim se austrasus creder&. ad arabanensibus
circumuentus est. oicentib qđ relicto patre cius hilperico tise subiu¬
gassent. siad eos acceder&. Quiue lociter ad sumptis secum uiris fortis si¬
mis adeos uenit. hi preparatos detegentes dolos. inuilla meum quandã¬

Expanded text:
gravissime caesus, in insulam maris, quod adjacet civitati Constantinae, in exsilium est detrusus. Posthaec sonuit, quod Merovechus iterum basilicam S. Martini conaretur expetere. Chilpericus vero custodiri basilicam jubet, et omnes claudi aditus. Custodes autem unum ostium, per quod pauci cleriei ad officium ingrederentur, relinquentes, reliqua ostia clausa tenebant: quod non sine taedio populis fuit. Cum autem apud  Aquilonis, qui ab Oprolixior et alius supereminens, ut est in sublime elevatus, mox defecit, et sic reliqui qui secuti fuerant evanuerunt.'Credo, interitum Merovechi pronuntiassent. Merovechus vero, dum in Remensem campaniam latitaret nec palam se Austrasiis crederit, a Tarabannensibus circumventus est, dicentibus, quod, relicto patre eius Chilperico, ei se subiugarent, si ad eos accederit. Qui velociter, adsumptis secum viris fortissimis, ad eos venit. Hi praeparatus detegentes dolos, in
Abbreviated transcription (Latin):
a prunculo diui onensi suc cesserat benigne susceptus est. largitis qui ui
tam domibus quã agris & uineis secũ r&inuit dicens. Sufficit hui
facultas arc desiar ututrumq sustinrat. tantũ caritas quambratus ꝑri
dicat apłs ꝑmantat inter sacerdotes dĩ. sid & luc du nensis episcopus
largitus est ei aliquã possessionis ecdesiar suar quã in ar uerno habi¬
bat. Reliqua uero de sc̃o quinciano tam insidiar quas ꝑ tulit quam

Expanded text:
Aprunculo Divionensi successerat, benigne susceptus est, largitisque ei Aprunculo Divionensi successerat, benigne susceptus est, largitisque ei tam domibus quam agris et vineis, secum retenuit, dicens: 'Sufficit huius facultas ecclesiae, ut utrumque susteneat: tantum caritas, quam beatus praedicat apostolus, permaneat inter sacerdotes Dei'. Sed et Lugdunensis episcopus largitus est ei aliqua possessionis ecclesiae suae, quam in Arverno habebat. Reliqua vero de sancto Quintiano, tam insidiae quas pertulit quam
Abbreviated transcription (Latin):
irdem iregem gentes assiduae debellare. legatos adrum diRibit oicens.
sabilli Si fra ter meus uell&. insider& animo ut nos dõ prapicio pariter
uiderrmus. Quod ludo uuicus non respuens ad eum uenit. coniunc¬
tique iN insuli ligeris quar erat iuxta uicũ ambiacensem terri¬
torio urbis turonice simullocuti. comirdentes pariter acbibentes
promissa sibi amicitia pacifice discesserunt. Multi iam tunc
exgalliis habere francos dominos sum mo desiderio cu piebant
Vnde factũ est ut quincianꝰ ru tennorum episcopus. ꝑ hoc̃ odium
ab urbr depeller&. Dicebant enĩ quia desiderium tuum est.
ut francorum dominatio possidrat terram hanc. Post dies
autem paucos orto inter eum & ciurs scandalo gothos
qui in hac urbe morabant᷑ suspicio attigit. Ex ꝓbrantibus ciuibus
quia uilit se francorum dicionibus sub iugarr.
denocte consurgens cũ fidelissimis ministrissius ab urbe rutena
egrediens aruernis aduenit. ibique ascõ rufrasio ep̃o qui quundam

Expanded text:
m regem gentes assiduae debellare, legatus ad eum dirigit, dicens: 'Si frater meus vellit, insederat animo, ut nos Deo propitio pariter videremus'. Quod Chlodovechus non respuens, ad eum venit. Coniunctique in insula Ligeris, quae erat iuxta vicum Ambaciensim terreturium urbis Toronicae, simul locuti, comedentes pariter ac bibentes, promissa sibi amicitia, pacifici discesserunt. Multi iex Galliis habere Francos dominos summo desiderio cupiebant. Unde factum est, ut Quintianus Ruthenorum episcopus per hoc odium ab urbe depelleretur. Dicebant enim ei: Quia desiderium tuum est, ut Francorum dominatio possideat terram hanc. Post dies autem paucos, orto inter eum et cives scandalo, Gotthos qui in hac urbe morabantur, suspicio attigit, exprobrantibus civibus, quod velit se Francorum ditionibus subjugare; cde nocte consurgens cum fidelissimis ministris suegrediens, Arvernus advenit. Ibique a sancto Eufrasio episcopo, qui quondam
Abbreviated transcription (Latin):
is nam iuxta paulũ apostolum nosdicimus gladõ patriꝑ filium. Vosautẽ
uis gloria patri & filio & spũi scõ cũ doctores ecclesiarum docrant:¬
patrẽ ꝑfilium nunciatũ fiuisse inmundo Sicut ipse paulus ait. Rrgi autem
scłorum in mortali et inuisibili solidõ honor &gloria inscła scłorũ ꝑiħim¬
xp̃m dñm nr̃m. Et ego respondi: patrẽ ꝑfiliũ ahnunciatũ nullicatholico¬
rum eẽ in cognitũ reor Se dsic p̃dicauit patrẽ in scło. ut et se iurtutibus
ostender& dm̃. Dõ autẽ patri necessitas fuit filium mittendi ad t̾ras ut osten

Expanded text:
is; nam iuxta Paulum apostolum nos dicimus: „Gloria Deo Patri per Filium"; vos autem dicitis: „Gloria Patri et Filio et Spiritu sancto", cum doctores eclesiarum doceant,Patrem per Filium nuntiatum fuisse in mundum, sicut ipse Paulus ait: Regi autem saeculorum inmortali et invisibili, soli Deo honor et gloria in saecum nostrum'. Et ego respondi: 'Patrem per Filium adnuntiatum nulli catholicorum esse incognitum, reor; sed sic praedicavit Patrem in saeculo, ut et se virtutibus ostenderit Deum. Deo autem Patri haec necessitas fuit Filium mittendi ad terras, ut osten
Abbreviated transcription (Latin):
latiũ introire: flao chadus foris contra uullebadũ preliandũ
adgredit᷑. Amalbertas uero german flaochadi adpagandũ int̃¬
currens ubi iã in congressione certaminis confligł deburrat¬
uiuilliba dus amalber cũ secũ r&inens de hoc euasit periculo.
Int̃currentib eeceeeris ꝑ sonis separantur in lesi: flao chadus u¬
de inceps ue hement terminabat consiliũ de interitu uuilli¬
badi ło anno nant il dis regina morit᷑. Ipsoq: anno mense sep¬
tembre flao chadus cum chlodouro rege & erchenuualdo: ldem que
maiore domꝰ & aliquib primatib: neustrasiis deparisiaco promouens ꝑ
senonas & autisiodord augustinũ aecesser̃: ibiq chlodo urus uuilliba

Expanded text:
luit introire. Flaochadus foris contra Willebadum preliandum adgreditur. Amalbertus vero, germanus Flaochado, ad pagandum intercurrens, ubi iam in congressione certamene conflige debuerant, Willebadus Amalberto secum retenens, de hoc aevasit pericolum. Intercurrentes et citiris persunis, separantur inlese. Flaochadus deinceps vehementem inibat consilium de interetum Villebadi. Eo anno Nantildis regina moretur. Ipsoque anno minse Septembre Flaochadus cum Chlodoveo regi et Erchynoaldo idemque maiorem domus et aliquibus primatebus Neustrasies de Parisiaco promovens, per Senonas et Auticioderos Agustedunum accesserunt; ibique Chlodoveus Williba
Abbreviated transcription (Latin):
morte necata soror ipsius in monasterio delusa. apueris reginae transimit¬
titur. in quonc̃ ueste mutata consistit. opesq eoꝵ om̃s reginae delatist.
Mulier quy̧ suꝑ clodo ueum locuta fuerat : diudicatur mdio c̃ gremar
Qua cum duceretur: Reclamare cepit misera se mendatiũ ꝓtulisse.
Srducdlꝓficintib uerbis: ligata adstipitẽ uiuens exuritur flammis
Thrs aurarius clodouei açcupame stabuli comite debitu rigore tractus
uinctus regina trans missus est. oiuorsis crutiatib exponenedus
sedrum aegina & asupplitus & auinculis iussit absolui. librrum.¬

Expanded text:
morte negata; soror ipsius in monasterio delusa a pueris reginae transmitmorte negata; soror ipsius in monasterio delusa a pueris reginae transmittitur, in quo nune, veste mutata, consistit; opesque eorum omnes reginae dilatae sunt. Mulier, quae super Chlodovechum locuta fuerat, diiudicatur incendio concremare. Quae cum duceretur, reclamare coepit misera, se mendacia protulisse; sed nihil proficientibus verbis, legatam ad stipitem, vivens exuritur flammis. Thesaurarius Chlodovechi a Chuppani stabuli comite de Biturigo retractus, vinctus reginae transmissus est, diversis cruciatibus exponendus; sed eum regina et a suppliciis et a vinculis iussit absolvi liberum
Abbreviated transcription (Latin):
armis & uestib. aciilimn dum̃to contextus regine iunctus adducitur.
Atilla in custodia tum retinere precepit. elicere abro cupiens sihaȩc ita ut
audirrat se haber&. ł cuiꝰ consilium usus furrat. Aut cuius haȩc instinctu
feciss& ł cum quib: maxime amicitias conligass&. At ille reliqua denegans.
amicitias multorum detexit. Deniq post triduũ rrgina iunctum
uissit tum transire matronam fluuum. & inuilłã cinnomen nocito
tst custodire. in quacustodia cultro ꝑcussus interit. ipsoq in loco sepul¬
tus est. In terea aduenerunt nuntu ad regem qui dicerent qđ ipse se
ictu proprio ꝑfodiss&. Et ad huc ipsum cultrum drquose ꝑculit in
loco stare uulneris ad firmabant. Quib rex hilpercus in lusus nro
flruit quem ipse utita dicam morti tradiderat. instigante regina sir¬
uirnits quoq illuis ꝑ diuersa dispersisunt. Miter ly euis crudeli

Expanded text:
armis et vestibus, ac vili indumento contectus, reginae vinctus adducitur. armis et vestibus, ac vili indumento contectus, reginae vinctus adducitur. Ad illa in custodia eum retinere praecepit, elecere ab eo cupiens, si haec ita ut audierat se haberent, vel cuius consilium usus fuerit, aut cuius haec instinctu fecisset, vel cum quibus maximae amicitias conlegasset. At ille reliqua denegans, amicitias multorum detexit. Denique post triduum regina vinctum iussit eum transire Matronam fluvium et in villa cui Nocito nomen est custodire. In qua custodia cultro percussus interiit ipsoque in loco sepultus est. Interea advenerunt nuntii ad regem, qui dicerent, quod ipse se ictu proprio perfodisset, et adhuc ipsum cultrum, de quo se perculit, in loco stare vulneris adfirmabant. Quibus verbis rex Chilpericus inlusus, nec flevit, quem ipse, ut ita dicam, morte tradiderat instigante regina. Servientes quoque illius per diversa dispersi sunt. Mater autem eius crudele
Abbreviated transcription (Latin):
rebatur : Postdus uero aliquos. adueniens quidam ait reginae : ut turbata defilus
sedeas dolum idclodouri est optratum. Nã ipse concupiscens unius ancillarum
tuarum filiam. malesitus tuos ꝑpatrẽ ri: filios interfecit. Ideoq: moneo¬
nesperes de temelius cum tibi spes ꝑ quã regnare debueras. sitablata. Tuntre¬
gina terrore ꝑterrita. furore succisa. noua orbitate conpuncta: ad prehensam pu¬
ellam inqua oculos iiecerat dodourus. grauiter urrberata incidicomam
capitis tius ussit. abscisso sude inpositã. defigi ante m&atum dodourip
cuit abra professionem qua os sermonis urros esse firmar& regin Exin.
her &alia huius cemodi insinuans. uindictam drlo doneo poposcit: Tunc
rex inuenatione directus : tum precipit arcissire Secretius: quõ aduemente
exiuissu regis ad p̃hensus inmanicis. adesiderio atq bobone ducibis nudatur

Expanded text:
rebatur. Post dies vero aliquot adveniens quidam ait reginae: 'Ut urbata de filiis rebatur. Post dies vero aliquot adveniens quidam ait reginae: 'Ut urbata de filiis sedeas, dolum id Chlodovechi est operatum. Nam ipsi concupiscens unius ancillarum tuarum filia, maleficiis tuos per matrem eius filios interficit, ideoque moneone speres de te melius, cum tibi spes per quam regnare debueras sit ablata'. Tunc regina timore perterrita, furore succensa, nova orbitate conpuncta, adpraenensam puellam, in qua oculus iniecerat Chlodovechus, graviter verberatam, incidi comam capitis eius iussit ac scisso sode inpositam defigi ante metatum praecipicuit ab ea professione, quae hos sermones veros esse firmaret. Regi exim haec et alia huiuscemodi insinuans, vindictam de Chlodovechum poposcit. Tunc rex in venatione directus, eum praecepit arcessire secretius. Quo adveniente, ex iussu regis adpraehensus in manicis a Desiderio atque Bobone ducibus, nudatur
Abbreviated transcription (Latin):
GITUR POST MORTEM FILIORIM. HILPERICUS REX Mense octs̃ ingothiam silua
plenus luctu cum coniuge resedebat. Tunc clodourum filium suum brinnaco faciente
regina transmisit. ut scilic& ipsi ab hoc interitu deperir&. Grauiter ibi his dirbrs
morbus ille qui fr̃s int̃fecerat sarui arbat. sednichil ibidem in commodi ꝓtulit: Ipsr
inim rex calam pariss accar. ciuitatis uillam adurnit. Post paucos uero dirs. clodourũ
adse uenire precarpit. cui qualis interitus fuerit dicere non pigebit. Igitur cum
insupradictim uillam aput patrem habitar& cepit inmaturȩ iactare ł dicereꝰ. Ecce¬
mortuus est sr̃t m̃s ad me restitit omne regnũ. michi uniũse galliae sobitentur
Imprriumq uniuersum nuchi facta largita sunt. Eccrinimitis inmanu po¬
sitis. inftram que cũq placuerit̃: sed & de noueri sua fredegundȩ
rrgina non condecibilia oetractabat. Qua illa auditns. pauore nimioter¬

Expanded text:
gitur post mortem filiorum Chilpericus rex mense Octobrio in Cothiam silvam gitur post mortem filiorum Chilpericus rex mense Octobrio in Cothiam silvam plenus luctu cum coniuge resedebat. Tunc Chlodovechum, filium suum, Brinnacum, faciente regina, transmisit, ut scilicet et ipse ab hoc interitu deperiret. Graviter ibi his diebus morbus ille, qui fratres interficerat, seviebat; sed nihil ibidem incommodi pertulit. Ipsi enim rex Calam Parisiacae civitatis villam advenit. Post paucus vero dies Chlodovechum ad se venire praecepit; cui qualis interitus fuerit, dicere non pigebit. Igitur cum in supradicta villam apud patrem habitarmortuos fratres meus, ad me restitit omne regnum; mihi universae Galliae subicientur, imperiumque universum mihi fata largita sunt! Ecce inimicis in manu positis inferam quaecumque placuerit!' Sed et de noverca sua Fredegunde regina non condecibilia detractabat. Quae illa audiens, pavore nimio ter
Abbreviated transcription (Latin):
solatio reuocar&. Commoto exercitu contrarum uenit. her mim¬
childus uero uocatis grarcis. Contra patrem argreditur egreditur.
relicta inurbi coniugesua. Cum que liuui childus ex aduerso ueniri
relictus a solatio cumindor& nichilse preualere posse. ecclosiam quȩ
erat ꝓpinqua expetut dicens. nonueniat suꝑme paterm̃s. oufas est enim aut
patrem afilio aut filium a patre interfici. Haec audiens liuiuhildis misit adrum frem
tus quidata sicramenti nchumilia retur ait. Tuaccede & prosterni᷑ penibus patris
nri. & omĩa indulg& tibi. At illt poposot patrem suum uocare quo ingrediente ꝓstra¬
ut se ad pedes illuis. ille uero adphensum osculauit tum &blandis sermonib: delitum
duxit ad castra. oblitusque sacraminti innuit suis & ad prehensum ixpoliauitrũ
abindumentis suis indut que illum uiste uili rigrissisque Adurbem toll&um
purris rius misit milt eum in ixilio cum uno tantum puerolo. EXX Uiri¬

Expanded text:
solacio revocaret, commotu exercitu, contra eum venit. Herminsolacio revocaret, commotu exercitu, contra eum venit. Herminigildurelicta in urbe conjuge sua. Cumque Leuvichildus ex adverso veniret, relictus a solatio, cum videret nihil se praevalere posse, ecclesiam quae erat propinqua, expetiit, dicens: Non veniat super me pater meus; nefas est enim aut patrem a filio, aut filium a patre interfici. Haec audiens Leuvichildus, misit ad eum fratrem ejus, qui dato sacramento ne humiliaretur, ait: Tu ipse accede, et prosternere pedibus patris nostri, et omnia indulget tibi. At ille poposcit vocari patrem suum; quo ingrediente, prostravit se ad pedes illius. Ille vero apprehensum osculatus est eum, et blandis sermonibus delduxit ad castra, oblitusque sacramenti, innuit suis et adpraehensum spoliavit eum ab indumentis suis induitque illum veste vile; regressusque ad urbem Tolidum, ab latispueris eius, misit eum in exilio cum uno tantum puerolo. I