comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
brosu ep̃i mediolanensis eccł
meo ꝓsequar stilo. S egõ ut
meritis tantoꝵ uiroꝵ qui muri
eccł̾iaꝵ sunt ⁊ eloquenrie fontes.i
etiã sernione me iparem no¬
iii. Tamen quia absurdũ esse
opinor qͦd p̃cipis declinare. ea
que a ꝓbatissimis uiris qui ilh
ante me astiterunt. ⁊ maxime
a sorore ipstꝰ uenerabili marcel¬
lina didici. uel que ipse uicli cũ
illi adstarem. uel quȩ ab his cog¬
noui qui illũ indiuersis. ꝓuin¬
tuis post obitum ipsiꝰ se uidisse
uarrart̃. uel quȩ ad illũ scripta
sunt cum adhuc obisse nesciret᷑.
adiutus orationib tuis ⁊ me¬
ritis tanti uiri. licet inculto
sermone bremter strĩctimq de¬
scribam. ut lectoris animin
⁊ si sermo offenclit. tam̃ breui
tas ad legendum ꝓuocet. Noc
uerboꝵ fricis ueritatem õbdu¬
cam. nec dum seriptor elegan¬
tiȩ pompam reqͥrit. lector tan¬
tarum uirtutũ amittat scien¬
tiam. Que ñ magis uerboꝵ¬
faletas pompasq sermonũm
piam sitis tẽpore rantez.¬

Expanded text:
opi Mediolanensis Ecclesiae meo prosequar stylo. Sed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone me imparem novi. Tamen quia absurdum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi ante me astiterunt, et maxime ab sorore ipsius venerabili Marcellina didici, vel quae ipse vidi, cum illi astarem, vel quae ab iis cognovi, qui illum in diversis provinciis post obitum ipsius se vidisse narrarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis tanti viri, licet inculto sermone, breviter strictimque describam; ut lectoris animum etsi sermo offenderit, brevitas tamen ad legendum provocet: nec verborum fucis veritatem obducam, ne dum scriptor elegantiae pompam requirit, lector tantarum virtutum amittat scientiam, quem non magis phaleras, pompasque verborum, piam sitis tempore
Abbreviated transcription (Latin):
interior mouebatur: et ꝑ hec
signa uisibilia tamquã ꝑuascu
mulam ꝓdebatur. Non tantũ
martyrem cruciabant pluri¬
ma. quantũ illũ uastabat insa¬
nia. S lam fr̃s illa om̃ia tͣnͣ¬
sierunt. ⁊ira daciani ⁊ pena uin
centii. Nunc autẽ pena cdacia¬
iii. corõna uero manet uincen¬
tio. Deniq his p̃missis. futu¬
re uidelicet retributionis fini
bus. etiam in hoc mundo mr̃m
głam demonstremꝰ. Que hodie
ñ gaulet celebrare uincentii¬
diaconi: Quis hodie daciani
uel nom̃ audiss. nisi uincentii
passionem legiss: Quod uͦ tanta
cura seruauit dñs mr̃is corpus.
qͥcd alud lemonstrauit. nisi se
gubernasse uiuentem. quẽ ñ re¬
liquid ex animem: Uicit gͦ da¬
cianũ uiuens uincentiꝰ. uicit
& mortuus. Uiuens tormen¬
ta calcauit: mortuus maria
tͣnͣsnatauit. S ipse int̾ undas
gubernauit cadauer extinctũ.
qui inter penas animum do¬
nauit inuictum. Non flexit
flamina toetoris cor eiꝰ: non

Expanded text:
interior se mouebat et per haec interior se mouebat et per haec signa uisibilia tamquam per suimulas prodebatur. non tantum martyrem cruciabat flamma, quantum illum uastabat insania. Sed iam, fratres, illa omnia transieruncentii. Nunc autem poena Daciano, corona vero manet Vincentio. Denique his praemissis futurae videlicet retributbus etiam in hoc mundo martyrum gloriam demonstremus, quae hodie non gaudet celebrare Uincentii, quis autem hodie Datiani uel nomen audisset, nisi in Uincentii passione legisset? quod uero tanta cura seruauit dominus martyris corpus, quid aliud demonstrauit, nisi se gubernasse uiuentem, quem non dereliquit exanimem? uicit ergo Datianum uiuens Uincentius, uincit et mortuus. uiuens tormenta calcauit, mortuus maria transnatauit. sed ipse inter undas gubernauit cadauer extinctum, qui inter ungulas animum deo donauit inuictum. non flexit flamma tortoris cor eius, non
Abbreviated transcription (Latin):
eñi uulnerũ uarietate confossꝰ
ñ deserebat pugna. s amplꝰ
iterabat. Putares qͦd eũ dura¬
ret flãma non ureret: et tãqͣ
figuli fornax lutũ molle susci¬
piens duram redderet testam.
Poterat martyr nr̃ clicere da¬
ciauo. Iam nõn uret ignis tu¬
us carnem meã: quia exaruit
sieut testa uirtus mea. Et qm̃
ueracit᷑ scriptũ ẽ. uasa figuhi ꝓ¬
bat fornax. ⁊ homines iustos
temptatio tribulationis. ꝓba¬
tus atq decoctus ẽ illo igne
uincentiꝰ: dacianꝰ uero arsit
& crepuit. Si enim ñ ardebat
unde cremabat: Quid enim
erant uerba irascentis. nisi fu¬
mus ardentis: Ergo marty¬
ri nr̃o refrigeriũ incorde hã¬
benti. flãmas ex trinsecꝰ amo¬
uebat: s ipse facib furoris
aecensus. tanqͣm chbanus in¬
tus arlebat. ⁊ habitatorem
suu diabolum concremabat.
ꝑfuriosas eñ laciani uoces.
ꝑ truces oculos. ⁊ ininaces uultꝰ
⁊ totiꝰ corꝑis motus ille habitator eiꝰ

Expanded text:
enim vulnerum varietate confossus, enim vulnerum varietate confossus, non deserebat pugnam, sed acrius iterabat. Putares quod eum duraret flamma, non ureret; et tanquam figuli fornax lutum molle suscipiens, duram redderet testam. Poterat Martyr noster dicere Daciano: Jam non urit ignis tuus carnem meam, quia exaruit velut testa virtus mea . Et quoniam veraciter scriptum est, Vasa figuli probat fornax et homines iustos temptatio tribulationis, probatus est atque decoctus est illo igne Uincentius, Datianus uero arsit et increpuit. si enim unde clamabat? Quid enim erant verba irascentis, nisi fumus ardentis? Ergo Martyri nostro refrigerium in corde habenti, flauebat, sed ipse facibus furoris accensus tamquam clibanus intus ardebat et habitatorem suum diabolum concremabat. per furiosas enim Datiani uoces, per truces oculos, minaces uultus et totius corporis motus ille habitator eius
Abbreviated transcription (Latin):
tite fr̃s. duplicem dixi aciem
xꝑi. Blanclitur enĩ ut cdecipi¬
at. terret ut frangat. Non nos
teneat uoluntas ꝓpria. non nos
teneat crudelitas aliena. et
sicderetur inista passione hu¬
mana pacientia: incipit eẽ
Increchbilis. Si agnoscatur
Tanta crassabatur crudelitas
in martyris corꝑe. et tanta
tnͣquillitas ꝓferebatur in uo¬
ce. tantaq penarum asꝑitas
seuiebat in menbris. ⁊ tan¬
ta securitas sonabat Inuerbis
ut miro in mocdo putarem¬
uincentio paciente. alũ lo¬
quentem torqueri. Et uere¬
km̃i fr̃s. Ita erat. Pisus ita
erat. ahiꝰ loquebatur. ꝑ misit
enĩ et hoc testib suis xp̃e in
enuangłio. qͦs ad huiꝰ modi
certamina p̃parabat. Siceñ
ait. Nolice p̃meditari. quomͦ
sp̃s ur̃i qui loquitur inuobis.
Caro eñi paciebatur. ⁊ sp̃s lo¬
quebatur. Et loquente sꝑu. ñ
solum uincebatur impietas
s etiã confortabatur infirmi¬
tas. Clariorem nobis mr̃emtor
menta faciebant. Multiplici

Expanded text:
tite, fratres. duplicem, dixi, aciem tite, fratres. duplicem, dixi, aciem Christi. blanditur enim, ut decipiat, terret, ut frangat. non nos teneat uoluptas propria, non nos terreat crudelitas aliena. et sideretur in ista passione humana patientia, incipit esse incredibilis, si agnoscatur tanta grassabatur crudelitas in martyris corpore et tanta tranquillitas proferebatur in uoce, tanta poenarum asperitas saeuiebat in membris et tanta securitas sonabat in uerbis, ut miro moVincentio patiente, alium non loquentem torqueri. Et vere, fratres, ita erat: prorsus ita erat; alius loquebatur. Promisit enim et hoc testibus suis Christus in Evangelio, quos ad hujusmodi certamina praeparabat. Sic enim ait: Nolite praemeditari quomodo stri, qui loquitur in uobis. caro ergo patiebatur et spiritus loquebatur et loquente spiritu non solum conuincebatur impietas, sed etiam confortabatur infirmitas. cmenta faciebant. Multiplici
Abbreviated transcription (Latin):
credatis in eum. uerum etiam
accepiss. quid haberet: Fabe¬
bat insermone fidiiciã. habe¬
bat in sermone tolerantiam.
Nemo eni de suo corde p̃sumat¬
quando ꝓfert sermonẽ. nemo
de suis uirib confidat quan¬
do suffert temptationem: qͥa
ut et bona prudenter loqͣmur.
ab illo ẽ non nr̃a paͣcientia. et
ut mala fortiter ꝑferamꝰ. ab illo
ẽ ñ nr̃a pacientia. Recolite do¬
gelio cliscipulos ammonentẽ::
recolite mr̃m regem. cohortes
suas armis sꝑit᷑alib instru¬
entem. bella monstrantem. ad¬
Iutoria ministrantẽ. p̃mia pol¬
licentem. Qui cũ clixiss disci¬
pulis suis. in hoc mundo pres¬
suram habebitis. mox unde
territum consolaretur achunx¬
itidicens. s. confidite qͥa ego
uici mundũ. Quid gͦ miram
km̃i. si illo uincit uincentiꝰ
a quo uictus ẽ mundꝰ: In ho
inꝗͣt mundo pressurã habebi¬
tis. Et si p̃mit. ñ opprimat.
Si oppugnat: ñ expugnet.
Duplicem mundꝰ aciem ꝓchu¬
cit contͣ milites xp̃i. Aduer¬

Expanded text:
credatis in eum, verum etiam acciperet, quid haberet? Habebat in sermone fiduciam, habebat in passione tolerantiam. Nemo ergo de suo corde pquando profert sermonem; nemo de suis viribus confidat, quando suffert tentationem: quia et ut bona prudenter loquamur, ab illo est nostra sapientia; et ut mala fortiter perferamus, ab illo est nostra patientia. Recolite Dogelio discipulos admonentem: recolite martyrum Regem cohortes suas armis spiritualibus instruentem, bella monstrantem, adjutoria ministrantem, praemia pollicentem: qui cum dixisset discipulis suis, In hoc mundo pressuram habebitis; mox unde territi consolarentur, adjunxit dicens, Sed confidite, ego vici mundum . Quid ergo mirami in illo uicit Uincentius, a quo uictus est mundus? in hoc, inquit, mundo pressuram habebitis, ut, si premit, non obprimat et, si obpugnat, non expugnet. Duplicem mundus aciem producit contra milites Christi. aduer
Abbreviated transcription (Latin):
flagellatur. eruritur. et dis¬
tens is menbris. crescit ad
ce inter ipsas canclentis ferri
acies liquore. stridens flama
uulnerib infligunt᷑. tormen¬
tis cormenta deseuiunt. salis
ignib sparsi crepitantes mi
s ad ipsa uiscerum abdita sup¬
plicioꝵ tela iaciuntur. Et¬

Expanded text:
flagellatur, exuritur, et distentis membris crescit ad to inter ipsas candentes ferri acies liquore guttarum stridens flamma vulneribus imprimuntur, tormenta tormentis desaeviunt, sales ignibus sparsi crepitantibus msed ad ipsa viscera suppliciorum tela jaciuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
assimi. qualit̃ ip̃i rectores uiu̾e̾.
qua discretione singłas q̃sq au¬
dientiũ ꝑsonas instruere. qͣntaq
consicderatione. ꝓpriam cotidie de¬
beant fragilitatẽ pensare. S et
omelias euuangłioꝵ num̃o qͣ¬
draginta cõposuit: quas induob
codicib equa sorte distinrit. I¬
bros etiam dialogoꝵ qͣtuor edidit.
Inquib rogatu diacom sui petri
uirtutes sanctoꝵ qͦs initalia ela¬
riores nosse uel audire poterat.
ad exemplũ uiuentiũ posteris col¬
legit. ut sicut inlibris expositio¬
num suaꝵ quib sit uirtũtib in¬
sudandum edocuit: ita etiã de¬
scriptis sc̃oꝵ miracħs. quȩ iurtu¬
tum earundem sit claritas osten¬
deret. Priã quoq ⁊ ultim̃a exe¬
chielis ꝓpħe partes quȩ uicleban¬
tur obscuriores. ꝑ omelias.x.i. &.
duas. qͣntũ lucis intus habeant
demonstrauit. Scripsit p̃terea
quȩ singillatim cuncta echcere
breuitatis studio omisi. Ed eoma¬
gis mirum ẽ. tot eũ ac tanta con¬

Expanded text:
assumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discretione singulas quasque audientium personas instruere, quanta consideratione propriam quotidie debeant fragilitatem pensare. Sed et homilias Evangeliorum numero quadraginta composuit, quas in duobus Codicibus aequa sorte distinxit. Libros etiam Dialogorum quatuor edidit, in quibus rogatu Petri diaconi sui, virtutes sanctorum, quos in Italia clariores nosse vel audire potuerat, ad exemplum viventium posteris collegit; ut sicut in libris Expositionum suarum quibus sit virtutibus insudandum edocuit, ita etiam descriptis sanctorum miraculis, quae virtutum earumdem sit claritas ostenderet. Primam quoque et ultimam Ezechielis prophetae partes, quae videbantur obscuriores, per homilias viginti duas, quantum lucis intus habeant demonstravit. Scripsit praeterea quae singulatim cuncta edicere, brevitatis studio, omisi. gis mirum est, tot eum ac tanta con
Abbreviated transcription (Latin):
dit in somnis sc̃s iacob scala.
ibidemq cdomũ dñi dixit fore
rectorem domꝰ lñi quȩ ẽ eccłia
ĩmo ip̃m cħ̾ cemplum inibi ẽẽ
absconditum ex clamauit. Tan¬
capitur. trahitur. et adbeati petͥ
apħ basilicã clucitur: ibiq ad
pontificalis gr̃e officiũ consec̃¬
tus. papa urbis efficitur. Quo
intemꝑe dum a iohanne rauen¬
natis urbis ep̃o rep̃hensus fu¬
E eura pastorali officio delices¬
sendo se subducere tam iclo¬
neus uoluissꝰ. hac occasione
compulsus. uolumen egregiũ
qui pastoralis nuncupatur cõ

Expanded text:
dit in somnis sanctus Jacob scala, dit in somnis sanctus Jacob scala, ibidemque domum Domini dixit fore, rectorem domus Dei, quae est ecclesia, imo ipsum Dei templum inibi esse absconditum exclamavit. Tancapitur, trahitur, et ad beati Petri apostoli basilicam ducitur; ibique ad pontificalis gratiae officium consecratus, papa urbis efficitur. 14. Quo in tempore cum a Joanne Ravennatis urbis episcopo reprehensus fuisset, cur a pastorali officio delitescendo se subducere vir tam idoneus voluisset, hac occasione compulsus volumen egregium, 7 quod Pastoralis appellatur, c
Abbreviated transcription (Latin):
ta homines interram corruen¬
tes. sp̃m ex alarent. S ñ desti¬
tit sacerdos tantus ppło p̃di¬
care. ne ab oratione cessarent
donec miseratione chuina pes¬
tis ipsa quiesceret. Cumq ad¬
huc futurus antistes fuge la¬
tibula p̃pararet: urbi solhel¬
tudo & portis uigihiȩ depu¬
tantur. donec oportimȩ & gło¬
se ut ordo sacer exposcit meo
chuina munia complerentur.
Optinetur a negotiatorib.
ut incratera occultatus ecluce¬
retur ab urbe. Sicq latebra
triduo se occultauit. donec illũ
ieiumis & orationib ppłs Ro¬
manꝰ columina lucis tercia suꝑ
eum nocte celitus emissa obti¬
nuit. quȩ non paruo noctis
spatio. a sũmo celi usq ad eun¬
dem ip̃m linea recta effulgẽs
querentib uotum obtabile de¬
monstrauit. S et cuidan ana¬
chorite urbi contiguo. angłi
ascendentes & descendentes ꝑ
p̃fatam columnã suꝑ illũ st̃
uisi. Qui mox felix sacrũq su¬
mens auspicum. de ea qͣm i¬

Expanded text:
ta homines ad terram corruenta homines ad terram corruentes spiritum exhalarent. Sed non destitit sacerdos tantus populo praedicare, ne ab oratione cessarent, donec miseratione divina pestis ipsa quiesceret. 13. Cumque adhuc futurus antistes fugae latibulum praepararet, Urbi sollicitudo et portis vigiliae deputantur, donec opportune et gloriose, ut ordo sacer exposcit, in eo divina munia complerentur. Obtinet is a negotiatoribus ut in cratera occultatus educeretur ab Urbe, atque ita latebris triduo se occultavit, donec illum jejuniis et orationibus, populus Romanus, columna lucis, tertia super eum nocte coelitus emissa, obtinuit: quae non parvo noctis spatio a summo coeli usque ad eumdem ipsum linea recta effulgens, quaerentibus votum optabile demonstravit. Sed et cuidam anachoretae Urbi contiguo angeli ascendentes et descendentes per praefatam columnam super illum sunt visi. Qui mox felix sacrumque sumens auspicium, de ea quam vi
Abbreviated transcription (Latin):
solet. Iudici ueritatis placet.
remur non uult irasci. Hinc
et enĩ ꝑpsalmistã dicit. Inuo¬
ca me indie tribulationis tuȩ.
et eripiam te. ⁊ magnificabis me
Ipse gͦ sͥ testis ẽ. quia inuocan¬
tib misereri desiderat. qͥ acd¬
monet ut inuocetur.P inde
fr̃s km̃i contrito corde et cor¬
reptis oꝑib ab ipso feriȩ qͣrte
uota ad lacrimas mente ue¬
niamꝰ : ut districtus iudex
cum culpas nr̃as nos pũni¬
re consicderat. ipse a senten¬
tia ꝓposite dampnationis
parcat. Quam ex hortatio¬
nem beati gregõrii ideo huic
opusculo inserenda putauimꝰ.
ut a qͣnta ꝑfectione p̃dicatio¬
nis Initim sumpserit mon¬
straremur. Igitur dum mag¬
na multitudo sacerdotũ. mo¬
nachorũ. chuersiq sexus ⁊ eca¬
tis iuxta p̃ceptionem beati gre¬
gorii die constituta dñm Ro¬
gatura ueniss. Intantũ lues
ipsa chuino iudicio deseriit.
ut intra uniꝰ hore spaqum
dum uoces plebs ad dñm sup¬
plicationis emitteret. ocꝰtogin¬

Expanded text:
solet, iudicio veritatis placet, solet, iudicio veritatis placet, remur non vult irasci. Hinc etenim per psalmistam dicit: 'Invoca me in die tribulationis tuae et eripiam te, et magnificabis me'. Ipse ergo sibi testes est, quia invocantibus miserere desiderat, qui ammonet, ut invocetur. Proinderissimi, contrito corde, et correctis operibus, ab ipso feriae quartae vota ad lacrymas interveniamus; ut districtus judex cum culpas nostras nos punire considerat, ipse a sententia propositae damnationis parcat. » Quam exhortationem beati Gregorii ideo huic opusculo inserendam putavimus, ut a quanta perfectione praedicationis initium sumpserit, monstraremus. 12. Igitur dum magna multitudo sacerdotum, monachorum, diversique sexus et aetatis, juxta praeceptionem beati Gregorii die constituta Dominum rogatura venisset, in tantum lues ipsa divino judicio desaeviit, ut intra unius horae spatium, dum voces plebs ad Dominum supplicationis emitteret, octogin
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ uacat. Reuocemꝰ ante
oculos mentis qͥcqͥd errando
cõmisimꝰ: et qͦd nequit̃ egimꝰ
flendo puniamꝰ. Preueniam
faciem eiꝰ in confessione. et
sicut ꝓpħa ammonet leuemꝰ
corda nr̃a cũ manib ad dm̃
Ad dm̃ quippe corda cũ ma¬
nib leuare est. orationis nr̃e
stuchũ cũ merito bone oꝑatio¬
nis erigere. Dat ꝓfecto dat tre¬
clamat. Nolo mortẽ peccatoris.
s ut conuertat᷑ et iiiuat. Nullꝰ
autẽ de iniquiatũ suarũ im¬
manitate desꝑet. Neternosas
namq niniuitaꝵ culpas. tri¬
duana penitentia abstersit. Et
conuersũs lat᷑. uite p̃mia etiã
in ipsa sententia sue mortis eme¬
ruit. Mutemꝰ gͥ corda. et p̃su¬
mamꝰ nos iamꝰ ꝑcepisse quod
petimꝰ. Citiꝰ ad precem iudex
flectitur. si a prauitate sua
petitor corrigitur. Imminen¬
te gͦ tante animaduersionis
gladio. nos in portunis fletib
insistamꝰ. Ca namq quȩ ingra¬
ta ẽẽ hominib inportumitas

Expanded text:
sionem vacat. Revocemus ante sionem vacat. Revocemus ante oculos mentis, quicquid errando commisimus, et quod nequiter egimus, flendo puniamus. 'Praeveniamus faciem eius in confessionem', et sicut profeta ammonet: 'Levemus corda nostra cum manibus ad Deum'. Ad Deum quippe corda cum manibus levare est orationis nostrae studium cum merito bonae operationis eregere. Dat profecto, dat treclamat: 'Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat'. Nullus autem de iniquitatum suarum inmanitate disperet; veternosas namque Ninnivitarum culpas triduana paenitentia abstersit, et conversus latro vitae praemia etiam in ipsa sententia suae mortis emeruit. Mutemus igitur corda et praesumamus nos iam percepisse, quod petimus. Citius ad praecem iudex flectitur, si a pravitate sua petitur corrigatur. Imminente ergo tantae animadversionis gladio, nos inportunis fletibus insistamus. Ea namque, quae ingrata esse hominibus inportunitas
Abbreviated transcription (Latin):
tia hoc mͦ exorsus ẽ. Oportet
frẽs dilectissym ut flagella ch
que metuere uentura debui¬
mus: saltem p̃sentia ⁊ ex ꝑta
timeamꝰ. Conuersis nobis adi¬
tum dolor aꝑiat: & cordis
nr̃i duriciam ipsa quã patimͣ
pena dissoluat. Ut eñi ꝓpħa
teste p̃dictũ ẽ. ꝑuenit gladi
usq ad animã. Ecce et enim
cuncta plebs çȩlestis ire mu¬
chrone ꝑcutitur: et repenti¬
na singũli çecde uastanti.
Nec languor mortem p̃uenit.
s languoris moras ut cerni¬
tis mors ipsa p̃currit. ꝑcusfꝰ
quippe ante rapitur. qmͣ ad
lamenta penitentiȩ conuertat᷑.
Pensate gͣ qualis ad conspectũ
districti iudicis ꝑuenit. cui
non uacat flere qd fecit. ha¬
bitatores quiq ñ ex parte sub¬
trahuntur. s pariter corruut.
Domꝰ uacue relinquunt᷑. fili¬
oꝵ funera parentes aspiqunt.
et su eos ad interitũ heredes
p̃cedunt. Unꝰ quisq gͦ nr̃m
ad penitentie lamenta con¬
fugiat. dum flere ante ꝑcus¬

Expanded text:
tia hoc modo exorsus est: « Oportet, tia hoc modo exorsus est: « Oportet, fratres dilectissimi, ut flagella Dei, quae metuere ventura debuimus, saltem praesentia et experta timeamus. Conversionis nobis aditum dolor aperiat, et cordis nostri duritiam ipsa quam patimur poena dissolvat. Ut enim propheta teste praedictum est: Pervenit gladius usque ad animam . Ecce etenim cuncta plebs, coelestis irae mucrone percutitur, et repentina singuli caede vastantur. Nec languor mortem praevenit, sed languoris moras, ut cernitis, mors ipsa praecurrit. Percussus quisque ante rapitur, quam ad lamenta poenitentiae convertatur. Pensate ergo, qualis ad conspectum districti judicis pervenit, cui non vacat flere quod fecit. Habitatores quique non ex parte subtrahuntur, sed pariter corruunt; domus vacuae relinquuntur; filiorum funera parentes aspiciunt, et sui eos ad interitum heredes praecedunt. Unusquisque ergo nostrum ad paenitentiae lamenta confugiat, dum flere ante percus
Abbreviated transcription (Latin):
terat. beatum gregoriũ licet
totis uirib renitentem plebs
omĩis elegit. Qd ille apicem
attentiꝰ fugere cemptatus. eẽ
se om̃ino inclignũ tali honore
clamitabat: uidelicet metuẽs
ne mundi gła quã priꝰ eiecerat
ei sub eccłiastici colore regimi¬
nis aliqͦ modo subriꝑe posset.
Unde factũ ẽ. ut epłam ad
imꝑatorem mauriqum dirig̾et
euius fihũ ex lauachro sc̃o sũsce¬
ꝑat. adiurans ⁊ multa p̃ce de¬
poscens ne unqͣm assensũ ppłis
pberet. ut se huiꝰ honoris gła
subhinaret. S p̃fectꝰ urbis
germanꝰ nomine eiꝰ nuntiũ
anticipauit. cõp̃hensũq ac
lisruptis epħs. consensũ qͣcd
ppłs fecerat imꝑatori diret
At ille grãs agens deo ꝓ amici¬
tia diaconi. eo qͦd locum defe¬
rend ei honoris ut eupierat
reꝑiss. data ilico p̃ceptione ip¬
sum institui p̃cepit. Cumq in
hoc restaret ut benediceretur.
et lues ppłm deuastaret. uerbũ
ad plebem ꝓ agencla peniten¬

Expanded text:
terat, beatum Gregorium licet terat, beatum Gregorium licet totis viribus renitentem, plebs tamen omnis elegit. Quem ille apicem attentius fugere tentans, esse se omnino indignum tali honore clamitabat; videlicet metuens ne mundi gloria, quam prius abjecerat, ei sub ecclesiastici colore regiminis aliquo modo subrepere posset. Unde factum est ut epistolam ad imperatorem Mauricium dirigeret, cujus filium ex lavacro sancto susceperat, adjurans et multa prece deposcens, ne unquam assensum populis praeberet, ut se hujus honoris gloria sublimaret. Sed praefectus urbis, Germanus nomine, ejus nuntium anticipavit: comprehensoque eo ac disruptis epistolis, consensum quem populus fecerat imperatori direxit. At ille gratias Deo agens pro amicitia diaconi, eo quod locum ei deferendi honoris ut cupierat reperisset, data illico praeceptione, ipsum institui praecepit. 11. Cumque in hoc restaret ut benediceretur, et lues populum devastaret, verbum ad plebem pro agenda poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
tione tyberis flumiꝰ alueũ suũ
egressus ẽ. tantũq excreuit.
ut eiꝰ unda suꝑ urbis muros in¬
flueret. atq Ineam maximã
partem regionis occuparet. Ita
ut plura antiqͣrũ ehũ menia
eiceret. Qua etiam aquarũ nio¬
lentia horrea eccłie sub uersa
st̃. in quib non nulla modioꝵ
tritici milia ꝑierunt. Tc̃ siqͥdẽ
multitudo serpentiũ cũ magno
dracone in modum trabis ua¬
lide ꝑ huiꝰ fliuii alueũ in
mare descendit. S suffocate
bestiȩ inter salsos maris tur¬
bidi fluctus: nec mora littore
eiecte sunt. Subsecuta ẽ e uesti¬
gio clades. quã inguinariam
uocant. Nam medio mense un¬
decimo adueniens. primũ om̃i¬
um iuxta illud qͦd in erechie¬
le legitur. a scũario meo incipi¬
te pelagiũ papam ꝑculit. &
sine mora extinxit. Quo defũe¬
to. tanta str̃ages ppłi facta est.
ut passim subtractis habita¬
torib domus in urbe plurime
uacue remanerent. S̾ quia
eccłia cħ sine rectore ẽẽ ñ po¬

Expanded text:
um suum egressus est, tantumque excrevit, ut ejus unda per muros urbis influeret, atque in ea maximam partem regionis occuparet, ita ut plurima antiquarum aedium moenia dejiceret. Qua etiam aquarum violentia, horrea Ecclesiae subversa sunt, in quibus nonnulla modiorum tritici millia perierunt. Tunc siquidem multitudo serpentium, cum magno 5 dracone in modum trabis validae per hujus fluminis alveum in mare descendit; sed suffocatae bestiae inter salsos maris turbidi fluctus in littore ejectae sunt. Subsecuta est e vestigio clades, quam inguinariam vocant; nam medio mense undecimo adveniens primum omnium juxta illud quod in Ezechiele legitur: a sanctuario meo incipite, Pelagium papam perculit, et sine mora exstinxit. Quo defuncto tanta strages populi facta est, ut passim subtractis habitatoribus, domus in urbe plurimae vacuae remanerent. Sed quia Ecclesia Dei sine rectore esse non po
Abbreviated transcription (Latin):
iuniis. ut infirmato stomacho
uix consistere posset. Sustine¬
bat p̃terea assiduas corꝑis in¬
firmitates. maximeq ea pulsa¬
batur molestia. quã greco elo¬
quio medici sincopin uocant.
Cuiꝰ incõmodis ita uitaliũ cru¬
ciabatur incisione. ut crebris
int̾ceptus angustiis ꝑ singula
pene horarũ momenta ad exi¬
tum ꝓpinqͣret. Qualis autem
in monasterio fuerit. qͣmq lau¬
dabili studio uiitam duxerit. ex
ipsiꝰ possumꝰ uerbis colligere.
quib ipse inpontificatu iam pe¬
situs. dum cum petͦ suo colloque¬
retur diacono flendo iisus ẽ di¬
cens. Infelix quippe animꝰ meu
occupationis sue pulsatus nul¬
nere. meniinit qualis aliqͣndo
iinonasterio fuit. quomͦ ei la¬
qͦd nulla nisi celestia cogitare
consueuerat. qͦd etiã retenti
corꝑe ipsa etiam carnis elaꝰ
contemplatione tͣnsiebat. Ea¬

Expanded text:
jejuniis, ut infirmato stomacho jejuniis, ut infirmato stomacho vix consistere posset. Sustinebat praeterea assiduas corporis infirmitates: et maxime ea pulsabatur molestia, quam Graeco eloquio medici syncopin vocant; cujus incommodis ita dolore vitalium cruciabatur, ut crebris interceptus angustiis, per singula pene horarum momenta ad exitum propinquaret. 6. Qualis autem in monasterio fuerit, quamque laudabili studio vitam duxerit, ex ipsius possumus verbis colligere, quibus ipse in pontificatu jam positus, dum cum Petro suo diacono colloqueretur, flendo usus est, dicens: « Infelix quippe animus meus occupationis suae pulsatus vulnere, meminit qualis aliquando in monasterio fuit, quomeminebat, quod nulla nisi celestia cogitare consueverat, quod etiam retentus corpore, ipsa iam carnis claustra contemplatione transibat
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑo seruituros adgregauit. Sep¬
timũ uͦ intra urbis huiꝰ muros
instituit. in quo et ipse post mo¬
cdum regulari tͣmite multis sͥ
sociatis fr̃ib sub abbatis imꝑio
militauit. Quib monasteriis tan¬
tũ de reditib p̃dioꝵ delegauit.
qͣntũ poss illic cõmorantib ad
coitidianũ uictũ sufficere. Reli¬
uendidit. ac pauꝑib erogauit.
Nobilitatẽq illam qͣm ad scłm
uidebatur habere. totam ad na¬
uertit. et qui ante serico contextu
ac gẽniis micantib solitus ẽrat
ꝑ urbem ꝓcedere trabeatꝰ. post
uili contectꝰ tegiine. ministra¬
bat pauꝑ ipse pauꝑib. Et enĩ
mutato repente scħ habitu mo¬
nasteriũ petiit. & ex huiꝰ mundi
naufragio nudꝰ euasit. In qͦ tan¬
ta ꝑfectionis gr̃a cepit conuer¬
sari. ut iam tunc in ipsisiniciis
ꝑfectoꝵ numero posset dep̃u¬
tari. Inerat deuiq ei tanta ab¬
stinentia incibis. uigilantia
in orationib. strenuitas mnie

Expanded text:
Christo servituros aggregavit: sepChristo servituros aggregavit: septimum vero intra urbis hujus muros instituit, in quo et ipse postmodum regulari tramite, multis sibi sociatis fratribus, sub abbatis imperio ibus. Quibus monasteriis tantum de reditibus praediorum delegavit, quantum posset commorantibus ad quotidianum victum sufficere: relivendidit, ac pauperibus erogavit; nobilitatemque illam, quam ad saeculum videbatur habere, totam ad na, convertit. Et qui ante serico contextu ac gemmis micantibus solitus erat per urbem procedere trabeatus, post vili contectus tegmine, ministrabat pauper ipse pauperibus. 5. Etenim mutate repente saeculi habitu, monasterium petiit, et ex hujus mundi naufragio nudus evasit. In quo tanta perfectionis gratia coepit conversari, ut jam tunc in ipsis initiis perfectorum posset numero deputari. Inerat denique ei tanta abstinentia in cibis, vigilantia in orationibus, strenuitas 3 in
Abbreviated transcription (Latin):
enta pectore: quȩ post congru¬
enti temꝑe mellico guttureᷤ e¬
ructaret. Hic in annis adolescen¬
tie in quib solet huiꝰ modi etas
scħ uias ingredi: deo cepit cle¬
uotus ex istere. et ad suꝑne ui¬
te patriam totis desideriis an¬
helare. S dum chu longẽq con¬
uersationis grãm differret. n
post qͣm celesti ẽ afflatus desi¬
derio. scłari habitu contegi me¬
liꝰ putaret. uelletq p̃senti mun¬
do quasi specietenus deseruire.
ceꝑunt multa contͣ eum ex eiꝰdẽ
muncdi eura sucerescere. ut in
eo non iam specie. s ut ipse de se
asseruit retineretur et mente.
Tandem cum parentũ iam obi¬
tu dudũ liberam disponenda¬
rũ rerũ suarũ haberet faculta¬
erat obtutib. humanis etiã
uisib ostendit. Mox et enĩ cune¬
ta quȩ habere potuit ad pieta¬
tis opus distribuit. ut xꝑm ꝓ
nobis factũ egenum egens ip̃se
sequeretur. Sex deniq in sicilia
monasteria construens. frẽs illie

Expanded text:
enta pectore, quae post congruenta pectore, quae post congruenti tempore mellito gutture eructaret. Hic in annis adolescentiae in quibus solet ea aetas vias saeculi ingredi Deo coepit devotus existere, et ad supernae vitae patriam totis desideriis anhelare. 3. Sed dum diu longeque conversionis gratiam differret et postquam coelesti est afflatus desiderio, saeculari 2 habitu contegi melius putaret, velletque praesenti mundo quasi specie tenus deservire, coeperunt multa contra eum ex ejusdem mundi cura succrescere, ut in eo non jam specie, sed ut ipse de se asserit retineretur et mente. Tandem cum parentum jam dudum obitu liberam disponendarum rerum suarum haberet facultaerat obtutibus, humanis etiam visibus ostendit. Mox etenim cuncta quae habere potuit, ad pietatis opus distribuit, ut Christum pro nobis factum egenum egens ipse sequeretur. 4. Sex denique in Sicilia monasteria construens, fratres illic
Abbreviated transcription (Latin):
Re sorius hac urbe
Romana patre gor¬
diano. matre uero
siluia editur: ñ solũ
spectabili senatoꝵ ꝓsapia. ue¬
rum etiam religiosam origi¬
nem duxit. Nam felix istius
apħce sedis antistes. uir mag¬
ne iurtutis & eccłiȩ in xp̃o¬
gła. eiꝰ attauus fuit. S tam̃
hanc gregoriꝰ tante nobilita¬
tis hneam morib extulit. ꝓ¬
bis actib decorauit. Deniq
i post in ꝓpatulo claruit. ñ
E ges eloquio in m̃a lingua
uigilator seu uigilans sonat.
Re et enĩ uera uigilauit sͥ. cdũ
diuiinis inherendo p̃ceptis lau¬
dabilit̃ uixit. Higilauit et fide¬
lib ppłis. dum doctrine afflu¬
entis ingenio eis quo tramite
celestia scanderent patefecit.
Disciplinis uͦ liberalib. hoc ẽ
gͣmatica. rechorica. dialetica.
ita a puericia est institutus.
um. adherere scilicet dictis
maioꝵ. Et si qͥd dignũ potuiss
auchtu ꝑciꝑe. non segnit̾ obli¬
uioni tradere. s tenaci potiꝰ me¬
morie cõmendare. Hauriebatq
iam tẽ sitibundo doctrine flu¬

Expanded text:
Gregorius hac urbe Romana, patre Gordiano, matre vero Silvia editus, non solum de spectabili senatorum prosapia, verum etiam religiosa, originem duxit. Nam Felix, istius apostolicae sedis antistes, vir magnae virtutis, et Ecclesiae in a, ejus atavus fuit. Sed tamen hanc Gregorius tantae nobilitatis lineam moribus extulit, probis actibus decoravit. Denique, ut post in propatulo claruit, nonex Graeco eloquio in nostra lingua vigilator, seu vigilans sonat. Re etenim vera vigilavit sibi, dum divinis inhaerendo praeceptis, laudabiliter vixit. Vigilavit et fidelibus populis, dum doctrinae affluentis ingenio eis quo tramite coelestia scanderent patefecit. 2. Disciplinis vero liberalibus, hoc est grammatica, rhetorica, dialectica, ita a puero est institutus, um: adhaerere scilicet majorum dictis; et si quid dignum potuisset auditu percipere, non segniter oblivioni tradere, sed tenaci potius memoriae commendare: hauriebatque jam tunc sitibundo doctrinae flu
Abbreviated transcription (Latin):
talitatis gła sublimatũ qͥdẽ
subtile sit ꝑ effectũ sp̃italis
potentie. s palpabile ꝑ uerita¬
tem nature iuxta exempłu do¬
minici corporis. de quo a mor¬
tuis suscitato. dicit ipse disci¬
pulis. Palpate & uidete quia
sp̃s carnẽ & ossa non habet. sic̃
me uidetis habere. In criiꝰ asser¬
tione fidei pat̾ uenerabihis gre¬
goriꝰ in tantũ contͣ nascentem
heresim nouã laborare conten¬
dit tanta hanc instantia iyuan¬
te etiã piissimo imꝑatore tibe¬
rio constantino ita cõminuit.
ut nullus ex inde sit inuentus
qui eiꝰ resuscitator ex isteret.
Igit᷑ post qͣm Romã uenerandꝰ le¬

Expanded text:
atis gloria sublimatum subtile quidem sit per effectum spiritualis potentiae, sed palpavile per veritatem naturae, iuxta exemplum dominici corporis, de quo a mortuis resuscitato dicit ipse discipulis: 'Palpate me, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere'. In cuius assertione fidei Gregorius in tantum contra nascentem haeresim novam laborare contendit, tanta hanc instantia, juvante etiam piissimo imperatore Tiberio Consut nullus exinde sit inventus qui ejus resuscitator existeret. 10. Igitur postquam Romam venerandus le
Abbreviated transcription (Latin):
nis eum ipso qͦ ex orta ẽ initio
corpus nr̃m in illa resurrectio¬
nis gła in palpabile uentis aere¬
q subtiliꝰ esse futurum. Qd ille
auliens & ratione ueritatis et
ex emplo dñice resurrectionis.
ꝓbauit hoc dogma orthodoxe
fidei om̃i mochs esse contrariũ.
Catholica et enĩ fides habet.¬

Expanded text:
nis, in ipso quo exorta est initionis, in ipso quo exorta est initionostrum in illa resurrectionis gloria impalpabile, et ventis aere subtilius esse futurum. Quod ille audiens, et ratione veritatis et exemplo dominicae resurrectionis, probavit hoc dogma orthodoxae fidei omnimodis esse contrarium. Catholica etenim fides habet
Abbreviated transcription (Latin):
nie q a leandro uenerabili uiro
hispalensis ep̃o. qͥ. ꝓ causis wisi¬
gotharũ legatus eo tempe con¬
stantinopolm aduenerat. cõ¬
pulsus ut hbrũ beat iob mul¬
tis inuolutũ inysteriis eno¬
daret Neq ille negare potu¬
it opus quod sͥ caritate int̾ue¬
nente amor frat̃nꝰ multis uti¬
le imponebat futurum. Sed
eundem lbrũ qͦ modo iuxta lit¬
terã intelligendus. qualit ad
xp̃i eccłieq sac̃menta referendꝰ.
quo sensu unicuiq fidehum sit
aptandus. ꝑ triginta quinq
libroꝵ seriem mirancla ratione
ꝑclocuit. In quib libris ita de
uirtitib uiciisq disseruit. ut
ñ solis uideatut eadem uerbis
exponere. s formis modo aliqui
b uisibilib demonstrare. Unde
ñ est dubium eum ꝑfectionem
ipsarũ assecuitũ esse uirtutum
quarũ ita efficaciter intmare
uoluit effectum. Qui cum ad¬
huc ess ineadem regia urbe po¬
situs. nascentem sͥ nouam he¬
resim de statu nr̃e resurrectio¬

Expanded text:
meque a Leandro, venerabili viro, meque a Leandro, venerabili viro, Hispalensi episcopo, qui pro causis Visigothorum legatus eo tempore Constantinopolim advenerat, compulsus est ut librum beati Job multis involutum mysteriis enodaret. Nec ille negare potuit opus, quod sibi charitate interveniente, amor fraternus multis utile imponebat futurum. Sed eumdem librum quomodo juxta litteram intelligendus, qualiter ad Christi ecclesiaeque sacramenta referendus, quo sensu unicuique fidelium sit aptandus, per trigintaquinque librorum seriem miranda ratione perdocuit. In quibus libris ita de virtutibus vitiisque disseruit, ut non solis videatur eadem verbis exponere, sed formis aliquo modo visibilibus demonstrare. Unde non est dubium eum perfectionem ipsarum assecutum esse virtutum, quarum tam efficaciter intimare valuit effectum. 9. Qui cum adhuc esset in eadem regia urbe positus, nascentem ibi novam haeresim de statu resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
Nec multo post ꝓ responsis eccłi¬
asticis ad urbem constantinopo¬
lim apochrisariũ direxit. Nec
tam̃ ille qmuis int̾rẽno conuer¬
saretur palatio. uite celestis int̾¬
misit ꝓpositum. Secuti namq st̃
eum multi ex monast̾io frẽs sui
germana deuincti caritate. Qa
dniina factum dispensatione con¬
spicit᷑. ut eoꝵ uidelicet exemplo
adorationis placidũ litus quasi
anchore fune restringeretur:
ut dum causarũ scłariũ incessa¬
bili pulsu fluctuaret ad illoꝵ con¬
sorgum uelut ad tutissimi portꝰ
sinum terreni actus uolumina
fluctusq refugeret. Et licet illud
eũ ministeriũ ex monasterio ab¬
stractũ a pristine quietis uita
mucrone sue occupationis extinxe¬
rit. int̾ eos tamen ꝑ stucdiose lec¬
tionis alloqͥum. cotidiane aspi¬
ratio compunctionis aniniabat.
horũ gͦ consortio ñ solum a terre¬
nis ẽ municus incursib. uerũ
etiam adcelestis uite exercitia
magis magisq succensus. Tẽ ab
eisdem fr̃ib enixe rogatus. maxi¬

Expanded text:
nec multo post pro responsis ecclesiasticis ad urbem Constantinopolim apocrisiarium direxit. Nec tamen ille, quamvis in terreno conversaretur palatio, vitae coelestis intermisit propositum. Secuti sunt namque eum multi ex monasterio fratres sui, germana devincti charitate. Quod divina factum dispensatione conspicitur; ut eorum videlicet exemplo, ad orationis placidum littus, quasi anchorae fune restringeretur; et dum causarum saecularium incessabili pulsu fluctuaret, ad illorum consortium velut tutissimi portus sinum, 4 post terreni actus volumina fluctusque refugeret. Et licet illud eum ministerium ex monasterio abstractum a pristinae quietis vita mucrone suae occupationis exstinxerit, inter eos tamen per studiosae lectionis alloquium quotidianae aspiratio compunctionis animabat. Horum ergo consortio non solum a terrenis est munitus incursibus, verum etiam ad coelestis vitae exercitia magis magisque succensus. 8. Tunc ab eisdem fratribus obnoxie rogatus, maxi
Abbreviated transcription (Latin):
liete conuersionis habuerit.¬
S qͣlit̾ hic sc̃s uir ad cliacona¬
us officiũ. ⁊ post adpontifi¬
fatus culmen ascenderit. sub¬
sequens sermo cleclatabit. Deniq
cernens Romanꝰ pontifex qui tẽ
eccłie p̃erat uirtutũ gradib gre¬
gorium adalta conscendere. eũ¬

Expanded text:
quiete conversionis habueratquiete conversionis habueratSed qualiter hic sanctus vir ad diaconatus officium, et post ad pontificatus culmen ascenderit, subsequens sermo declarabit. Denique cernens Romanus pontifex, qui tunc Ecclesiae praeerat, virtutum gradibus Gregorium ad alta conscendere, e
Abbreviated transcription (Latin):
uite et laboris sui p̃miũ ama¬
bat. At nẽ ex occasione cure pas¬
toralis. scłariũ hominũ nego¬
tra patitur. et post tam pul¬
chram quietis sue speciem ter¬
reni actus puluere fedatur.
ꝑpendo itaq qͦd tolero. ꝑpen¬
do qͥd amisi. Cumq intueor il¬
lud qͦd ꝑdidi. fit hoc gͣuiꝰ qͦd
porto. Ecce et enĩ nunc magni
maris fluctib quatior. atq
in naui mentis. tempestatis ua¬
lidis ꝓcellis illidor: Et cũ pͥoris
uite recolo. quasi post tergũ re¬
ductis oculis uiso lictore suspi¬
ro. Qͦdq adhuc ẽ grauiꝰ. dum
inmensis fluctib turbatus fe¬
ror. uix iam portũ ualeo uide¬
re quem reliqui. Ree autẽ ipse
de se non ꝓfectum iactando
uirtiitũ. s deflendo potiꝰ defec¬
risse metuebat. S qmuis de¬
se talia ex magne humilitatis
intentione dixerit. nos tam̃
credere decet. nichil eum mo¬
niachice ꝑfectionis ꝑdidisse oc¬
casione cure pastoralis. ĩ mo
potiorem tune sumpsisse ꝓfec¬
tum de labore conuersionis

Expanded text:
itae, et laboris sui praemium amabat. At nunc ex occasione curae pastoralis, saecularium hominum negotia patitur; et post tam pulchram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Perpendo itaque quod tolero, perpendo quod amisi. Cumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. Ecce etenim nunc magni maris fluctibus quatior, atque in navi mentis tempestatis validae procellis illidor, et cum prioris vitae recolo, quasi post tergum reductis oculis, viso littore suspiro; quodque adhuc gravius est, dum immensis fluctibus turbatus feror, vix jam portum valeo videre quem reliqui. » Haec autem ipse de se, non profectum jactando virtutum, sed deflendo potius defecrisse metuebat. Sed quamvis talia de se ex magnae humilitatis intentione dixerit, nos tamen credere decet nihil eum monachicae perfectionis perdidisse, occasione curae pastoralis; imo potiorem tunc sumpsisse profectum de labore conversionis
Abbreviated transcription (Latin):
postea uero tu ipse deponens
has sericas uestes quas indutꝰ
es. & induas te seruilem tuni¬
cam. & descendens incloacam
mittas manũ tuã instercorib
⁊ anulũ aureum simultius
manibus representes &gem¬
mam pregaudio amicos tuos
om̃s inuitas ad epulas.: leta¬
ris suꝑ anulũ ⁊ genimã qđ
sint de nimis squaloribus
uberata. Prefectus dixit. Et
ꝓpositionẽ ad cuius similitu¬
Tranquillinus dixit. Aurũ
orpus humanũ est. Gẽma
uero. anima quȩ in ipso cor¬
pore inclusa est. Corpus &
ima. unum hominẽ faci
modo aurũ & gem

Expanded text:
postea vero tu ipse, deponens postea vero tu ipse, deponens has sericas quas indutus es vestes, induas te servilem tunicam et descendens in cloacam mittas manus tuas in stercoribus, et annulum aureum simul tuis manibus repraesentes et gemmam, prae gaudio omnes amicos tuos invitas ad epulas et laetaris super annulum et gemmam, quod sint de nimiis squaloribus liberata. Praefectus dixit: Hanc propositionem ad cujus similituTranquillinus respondit: Aurum, corpus humanum est, gemma vero anima est, quae in ipso corpore inclusa est. Corpus vero et anima unum hominem faciunt, quomodo aurum et gem
Abbreviated transcription (Latin):
riq parit᷑ & clauditur in
fine diei & indiei irerum re¬
nouatione aperitur. Prefec
quem iudȩi crucifixerunt
non colitis: Tranquillinus
dixit. Recte hȩc inquire¬
res. si credere destinares.
omne quod nolunt. Semel
talium declinans omne quod
uituperat uituperari desi¬
derat. & uult & laudetur
ab om̃ibus omne quod lau¬
dat. Sed sapiens pro meri¬
to suo cincũq rei. aut uitu¬
perationẽ suam inpendere
nititur. aut laudem. Pre¬
fectus dicit. Ego te de xp̃o
ur̃o in terrogo. Si enĩ auo¬
bis hoc colitur quod istis
oculis non uidetur xp̃m
non colitis qui & uisus est.
& auditus. ⁊ in terrogatus.
& om̃ia quȩ humane fra¬
gilitate competunt in eiꝰ
legitur passione completũ:
Traquillinus dixit. Audi
similitudinem. & intelli¬
ge ueritatem. Uerbi grã.
Si hodie anulũ tiñ haben¬
tem gemmã preciosa ni¬
deas in cloaca aut infier¬
quilio uolutatem & adhunc
eruendum mittas sero
tuos. illi aut ne
conantur eripere polluerint.

Expanded text:
rique pariter et clauditur in rique pariter et clauditur in fine diei, et in diei iterum renovatione aperitur? CAPUT Xquem Judaei crucifixerunt, non colitis? Tranquillinus dixit: recte haec inquiereres, si credere destinares. omne quod nolunt vanum vtalium declinans, omne quod vituperat vituperari desiderat; et vult ut laudetur ab omnibus omne quod laudat. Sed sapiens pro merito suo cuicumque rei, aut vituperationem suam impendere nititur aut laudem. Praefectus dixit: Ego te de Christo vestro interrogo. Si enim a vobis hoc colitur quod istis oculis non videtur, Christum non colitis qui et visus est, et auditus, et interrogatus, et omnia quae humanae fragilitati competunt in ejus leguntur passione completa? Tranquillinus dixit: Audi similitudinem et intellige veritatem: Verbi gratia, si hodie annulum tuum habentem gemmam pretiosam videas in cloaca, aut in sterquilinio volutantem, et ad hunc eruendum mittas servos tuos; illi autem n dum illum conantur eripere, polluerint;
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ adscribitur. quicquid acre¬
atore prestatur. Prefectus dix̃.
Si ille colendus est. qui huma¬
nis cõmodis prestat. nullus
nisi sol habebitur ds̃: qui
aspectu suo terrȩ uisceraue¬
getat. ut semina suscepta
parturiat & genune soboles
grana inculmo restituat.
atq uniuersis salutis nr̃e uti¬
litatibus & lumen & restaura¬
tionẽ pariter tribuat & uigo¬
rem. Tranquillinus respõdit.
Et in hoc error est infinitus.
Nam si hodie per seruũ suũ
quispiam clinentibus suis
tribuat quod rogatur. infinita
stulticia est si neglectus ille
qui prestitit seruus per quẽ
prestiterit honoretur. Et
ut aliquã huius dicti compa¬
rationẽ exhibeam. numqͥd
nis deferunt. nauibus potius¬
quam regibus grãe referun¬
tur. Si ergo non nauigan¬
tibus sed imperantibus homi¬
nes qui annonantur ascri¬
bunt. quanto magis soli dõ
agendȩ sunt grãe cuius
nutu ⁊ hȩc om̃ibus uisibus
nr̃is elementa deseruiunt.
& sol ipse cotidie terrȩ ma¬

Expanded text:
ejus ascribitur, quidquid a Creejus ascribitur, quidquid a Creatore praestatur. 43. Praefectus dixit: Si ille colendus est, qui humanis commodis aliquid praestat, nullus nisi sol habebitur deus, qui aspectu suo terrae viscera vegetat, ut semina suscepta parturiat, et genuinae sobolis grana in culmo restituat, atque universis salutis nostrae utilitatibus, et lumen et restaurationem pariter tribuat et vigorem. Tranquillinus respondit: Et in hoc error est infinitus. Nam si hodie per servum suum quispiam clientibus suis tribuat quod rogatur, infinita stultitia est, si neglectus ille qui praestitit, servus per quem praestiterit honoretur. Et ut aliquam hujus dicti comparationem exhibeam; numquid nta deferunt, navibus potiusquam regibus gratiae referuntur? Si ergo non navigantibus, sed imperantibus, homines quod annonantur ascribunt, quanto magis soli Deo agendae sunt gratiae, cujus nutu et haec omnibus usibus nostris elementa deserviunt, et sol ipse quotidie terrae ma
Abbreviated transcription (Latin):
sublimessime qui tales colis
quales romane uibent leges
pro sui facti qualitate dãp¬
nare. & relicto dõ om̃i poten¬
te qui in cęlis regnat. lapidi
adiuua me Prefectus dixit.
Ex quo cȩpistis dõs blasphema
re. & acultura eoꝵ recedere:
ex eo diuersis cladibus roma¬
nus orbis opprimitur. Tran¬
quillinus respondit. Non ẽ
uerum. Nam si recenseas de¬
cadas stilo idigestas. illic inue¬
nies iouitura ponentes una
die uiginti tria milia roma¬
ni exercitus iuuenes cecidisse.
Sed & illud non es in memor
quod uenientes galli & iam
capitolium occupauerunt.
& omnẽ romana manum
suis ludibriis subiugarunt
diuersas fames & in enarra¬
biles diuersasq captiuitates.
diuersas effusiones sanguinis
romanus orbis est passus. an¬
tequã unũ colerent homines
dm̃. Nunc uero ex quo inui¬
sibilis & uerus ds̃ coepit a cre¬
dentibus coli. aut apace exul¬
tat romanũ imperiũ. Sed
quod peius est ds̃ qui hoc pres¬
tat ñ cognoscit᷑. & creaturȩ

Expanded text:
sublimissime, qui tales colis, sublimissime, qui tales colis, quales Romanae jubent leges pro sui facti qualitate damnari, et relicto Deo omnipotente qui in coelis regnat, lapidi Adjuva me? 42. Praefectus dixit: Ex quo coepistis blasphemare deos, et a cultura eorum recedere, ex eo diversis cladibus Romanus orbis opprimitur. Tranquillinus respondit: Non est verum. Nam si recenseas decadas stylo Livii digestas, illic invenies Jovi thura ponentes, una die viginti tria millia Romani exercitus juvenes cecidisse. Sed et illud non es immemor, quod Senonenses Galli etiam Capitolium occupaverunt et omnem Romanam manum suis ludibriis subjugarunt. Diversas fames, et inenarrabiles pestes, diversas captivitates, diversas effusiones sanguinis Romanus orbis passus est, antequam unum colerent homines Deum. Nunc vero ex quo invisibilis et verus Deus coepit a credentibus coli, aucta pace exsultat Romanum imperium. Sed quod pejus est, Deus, qui hoc praestat, non cognoscitur; sed creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo non sunt dii quos colimꝰ:
Tranquillinus dixit. In tantũ
non sunt dii ut legantur in
codicibus ur̃is ⁊ quã male na¬
ti sunt. & quam iniquos& cru¬
deles & sceleratos parentes ha¬
buerint. & quam iniquȩ &
dolose & fraudulent᷑ uixerint:
& quam miserabiliter mortui
sunt. Numquid antequam
saturnus cretensib imperar&
& filiorũ suorum carnes co¬
metdera. ds̃ in cęlis non erat:
aut increta insula habebat
regem. & cęli non habebant¬
dm̃. Ualde erat qui putat
iouem filium eius imperare
fluminibus hominib omnẽ
in quo malitia & libido reg¬
nabat. Quem enĩ non est¬
persecutus qui patri suo non
pepercit. aut quam sordem
non exercuit qui suam ger¬
manam accepit: In foro. in
plateis. in domibus atq in
om̃i loco cotidie legimus sordi¬
dissima uno. quod se & soror
N coniux fuerit głatur. & rap¬
t ganimedis honor turbissi¬
mus atq incertissimus ab ip¬
sis. aquibus iouis colitur non
negatur. Non ergo erras uir

Expanded text:
Ergo non sunt dii quos colimus? Ergo non sunt dii quos colimus? Tranquillinus dixit: Intantum non sunt dii ut legatur in codicibus publicis, et quam male sint nati, et quam iniquos et crudeles et sceleratos parentes habuerint; et quam inique et dolose et fraudulenter vixerint; et quam miserabiliter mortui sint. Numquid antequam Saturnus Cretensibus imperaret, et filiorum suorum carnes comederet, Deus in coelis non erat, aut Creta insula habebat regem, et coeli Deum non habebant? Valde errat qui putat Jovem filium ejus, imperare fulminibus, homuncionem in quo malitia et libido regnabat. Quem non persecutus est, qui patri non pepercit? Aut quam sordem non exercuit, qui suam germanam accepit uxorem? In foro, in plateis, in domibus, atque in omni loco quotidie legimus, quia sordidissima Juno quod et soror et conjux fuerit gloriatur: et rapti Ganymedis honor turpissimus atque incestissimus ab ipsis, a quibus Jovis colitur, non negatur. Non ergo erras, vir