comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
merturiũ. et abibit int̾fic̾e uilia¬
num: in filiũ meum et dm̃ tumida
blasphemantẽ. Sc̃s aut̾ cum ar¬
ea uelocit̾ abiit. Et aduocans quȩ¬
basilium: dedit ei librum habentẽ
in hystoria omnẽ mundi facturã:
dextrorsũ uero hominẽ plasma¬
tum a deo. In pͥncipio autẽ libri
suꝑscriptio erat dic. In fine autẽ
hisius ubi plasmatur homo: parce. Susci.¬

Expanded text:
Mercurium, et abibit interficere Julianum, in Filium meum, et Deum tumide blasphemantem. » Sanctus autem cum ar velociter abiit, et advocans, quaBasilium, dedit ei librum habentem in historia omnem mundi facturam, dextrorsum vero hominem a Deo plasmatum. In principio autem libri superscriptio erat, Dic. In fine, homine jam plasmato, Parce. Susci
Abbreviated transcription (Latin):
erat solitum: mouere uidelicet colũ¬
bam quȩ cum sacram̃to dominico
pendebat suꝑ altare. semꝑ ad exal¬
tationẽ sancti sacrificii mou̾i ter so¬
lens. Et cogitante eo quid hoc esset:
uidit unum uentilantium diaconẽ
innuentẽ mulieri inclinatȩ deorsũ.
Et transponens eum de altari: infra
ecclĩam iussit custodiri. Et ita uidens
scĩ sp̃s aduentum: hortatus ẽ omnẽ
populum septẽ dieb ibidem in orõne

Expanded text:
erat solitum, moveri videlicet columbam, quae cum sacramento Dominico pendebat super altare, semper ad exaltationem sancti sacrificii moveri ter solens. Et cogitante eo quid hoc esset, vidit unum ventilantium diaconem innuentem mulieri inclinatae deorsum; et transponens eum de altari, infra ecclesiam jussit custodiri; et ita videns sancti Spiritus adventum, hortatus est omnem populum septem diebus ibidem in oratione
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ sapientiũ: quid tale int̾pretari¬
tator: Dixit puer. Peregrinꝰ quis
ueniens in stabulũ meum: paratis¬
sime discreuit istoꝵ mͥ absolutionẽ.
Non negligens gͥ libanius: cursor
Et uidens basilium simul cũ eubo¬

Expanded text:
 sapientum tale quid potest interpretarivator? ait puer: Peregrinus quidam veniens ad hospitium meum, paratissime disseruit mihi horum dissolutionem. Nihil ergo negligens Libanius, cursim et videns Basilium una cum Eubu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Illos confusis plausib popłoꝵ
honoret insania: Martino diuimꝰ
plauditur psalmis: Martinꝰ yniiꝰ
celestib honorat᷑. Illi pt tryum¬
phos suos in tartara seua trudent᷑:
martinus abrahe sinu letꝰ excipit᷑.
Martinus hic pariꝑ & modicus: ce¬
lum diues ingreditur: illinc nos
ut spero custodiens: me hȩc scribẽ¬
tem respicit: te legentem. Narra¬

Expanded text:
tur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut spero, custodiens me haec scribentem respicit, te legentem.
Abbreviated transcription (Latin):
quo utebatur. posuit manũ ad sar¬
cofagum. cũ reliqͥs sacerdotib. cru¬
cib paratis & cereis: impositaq
antiphona. dederunt cuncti uo
ces psallentiũ in celo. Tam̃ ad senis
conatũ. ꝓtinus sarcofagum in sũ¬
ma leuitate commotũ: in loco uͥ
dotis compositum. dictis etiã missis.
ut uentũ est ad coniuuiũ: requi¬
rentes sollictte senẽ. nequaquam
reppererunt: s nec homo qͥdem
extitit. qͥ eũ de basilica exire ui¬
disset. Credo aliqua fuisset uirtus an¬
gelica. quȩ & beatum uirũ se uidisse
ꝓnunciauit: & deinceps nulli compa¬
ruit. In quo loco exilla dͥie multȩ
uirtutes factȩ sunt: quȩ ꝑ negligñ¬
tiam ñ sunt scriptȩ. Nos uero in
quantũ nr̃o tempore aut fieri ui¬
dimus. aut factum certe cognoui¬
mus: silere nequiuimꝰ. Sermo

Expanded text:
quo utebatur, posuit manum ad sarquo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis conatum protinus sarcophagum cum summa levitate commotum, in loco, ubi dotis compout ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de quanto nostro tempore aut fieri vidimus aut factum certe cognovimus, silere nequivimus. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
uerent iniciunt. Ibiq multi¬
tudo tota laborans: nichil ꝓrsꝰ
ꝓtotam diem ꝓfecit. Uigilata
deniq alia nocte: mane temp¬
tantes iterũ. nichil omnino age
potuer̃t. Tunc turbati & ext̾riti:
quid facerent nesciebant. Dicit
unus ex clericis. Scitis quia post
triduũ natalis ep̃atus eiꝰ ẽẽ consue¬
uerat: Et forfitan in hac die se tͣns¬
ferri nos ammonet. Tunc ieuiniis
& orationib. ac iugi psallentio.
die noctuq insistentes: triduum
illud continuatione duxer̃t. Quar¬
ta autem die accedentes: ponen¬
tesq manus. ñ ualebant mouere
penitꝰ sepulchrum. Pauore autem
om̃s ext̾riti: iam in hoc stantes. ut
t̾ra uasculum qd̵ detex̾ant oꝑireñ :
apparuit eis ueneranda canitie se¬
nex. instar niuis candorẽ efferens.
dicens se ẽẽ abbatem: & ait eis. Us¬
q quo conturbamini & tardatis:
Non uidetis domnũ martinum
stantẽ. uosiuuare paratũ. si manꝰ
apponitis: Tunc iactans pallium

Expanded text:
verent, iniciunt, ibique multiverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insisillud continuatim duxerunt. Quarta autem die accedentes, ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulcrum. Pavore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium,
Abbreviated transcription (Latin):
illud inserere lectioni: qualit̾ sc̃m
eiꝰ corpusculum in loco ubi nunc
adoratur. fuerit angło innuente
translatũ. Anno sexagesimo .iiii.
post transitum glosi domni mar¬
timi: beatus ꝑpetuus turonioȩ
sedis cathedram sortitus ẽ digni¬
tatis. Ad eptusq hunc apicem:
dͥamenta templi ampliora quã
fuerant fuꝑ beata membra loca¬
re disposuit. Quod sagaci insistẽs
studio: mirifice mancipauit effe¬
ctu. De qua fabrica multũ quod
loqueremur erat: s quia p̃sens
est conticere exinde meliꝰ putaui¬
mus. Adueniente gͦ optato tem¬
pore sacerdoti. ut templũ dedi¬
caretur. & sc̃m corpusculum a
loco ubi sepultum fuerat. trans¬
ferretur: conuocauit beatꝰ ꝑpe¬
tuus ad diem festũ uicinos ponti¬
fices: sed & abbatum ac diuersoꝵ
clericoꝵ ñ minimam multitudi¬
nem. E quia hoc in kalendas
iulias agere uolebat: uigilata
una nocte. facto mane. accepto
sarculo. t̾ram quȩ suꝑ sc̾m erat
tumulum ceꝑunt effode. Quo
detecto: manus ut eũ commo¬

Expanded text:
illud inserere lectioni, qualiter sanctum eius corpusculum in loco ubi nunadoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, damefuerant supra beata membra locare disposuit. Quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed, quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore sacerdoti, ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Iulii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commo
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur martinus sabaria fessoris.¬
pannoniarum oppido oriundꝰ fuit:
s intra ytaliam ticini alitus ẽ. pa¬
rentib scđm scli dignitatem non
infimis: gentilib tam̃. Pater eius
miles pͥmum: post tribunus mili¬
tum fuit. Ipse armatam militiã
in adolescentia secutus: int̾ scolarẽ
alas sub rege constantio. dein sub
iuliano cesare militauit: ñ tamen
sponte: quia a pͥmis fere annis di¬
uinã potius seruitutẽ. sacra illu¬
stris pueri inspirauit infantia.
Nam cum eẽt annoꝵ decẽ. inuitiꝰ
parentib. ad eccłiam confugit:
seq fieri cathecuminũ postulaũ.
Mox mirum in modũ. totus in dei
oꝑe conuersus: cum ẽẽt annorũ
duodecim. heremũ concupiuit.
fẽcissetq uotis satis: si etatis infir¬
mitas ñ obstitisset. Animus tamen
aut circa monasteria. aut cur¬
ca eccłiam semꝑ uitentus: medi¬
tabatur adhuc in etate iuuemli

Expanded text:
gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate pueri
Abbreviated transcription (Latin):
sum. negato in astra conscensu.
seua miserabilem ducit in tarta¬
ra. Spes tam̃ suꝑest illa sola. illa
postrema. ut qd̾ ꝑ nos obtinere
non possumus: saltẽ ꝓ nobis oran¬
te martino mereamur. S quid
te frat̾ duitius occupo epła tam
loquaci: demororq uenturum:
Simul iam pagina impleta non
recipit. Michi tam̃ hec fuit ratio.
sermonẽ istum longiꝰ ꝓferendi:
ut quia doloris nuncium epła de¬
ferebat: eadem tibi ex quadam
nr̃i confabulatione prestaret car¬
ta solatium. E xplic̃ ei¬

Expanded text:
sum, negato in astra conscensu, sum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solacium. EPI
Abbreviated transcription (Latin):
tino suꝑstes sum: Erit pꝰt hec uita
iocunda: Erit dies aut hora sine la¬
crimis ÷ At tectum frat̃ dilectissime.
potero illius mentionẽ habe sine
fletu: aut unquã loquens apud te.
aliud quam qde illo loqui pot̾o: Sed
quid te in lacͥmas fletusq cõmoueo:
Ecce nc̃ consolatum te esse cupio:
qui me consolari ipse ñ possũ. Non
deerit nobis ille: mͥ crede ñ deerit.
Bnt̾erit de se sermocinantibꝰ: asta¬
bit orantib. Qdq iam hodie pre¬
stare dignatus est. uidendũ se in
qła sua sepe prebebit: & assidua.
sicut ante paululum fecit benedi¬
ctione nos ꝓteget. Inde ĩcd̃m ordi¬
nem uisionis qua cȩlum sequentib¬
se patere monstrauit: qͦ sequendꝰ
esset edocuit: quo spes nr̃a tenden¬
da. quo animus dirigendus instru¬
xeit. Quid tam̃ fiet frat: Quod
michi ipse sum conscius: conscend̾e
arduum illud ac penetrare non
potero. Ita sarcina molesta me
pregrauat: & peccati mole dey̾s¬

Expanded text:
tino superstes sum? erit post haec uita tino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depres
Abbreviated transcription (Latin):
unꝑboꝵ: cura ꝓ infirmantib. sol¬
licitudine ꝓ ꝑiclitantibus: Quo e¬
nim ille dolente ñ doluit: Quo
scandalizante. ñ ustus est: Quo
ꝑeunte ñ gemuit : Preter illa
cotidiana illius ad uersuf humanȩ
fpiritu C alisq nequitiȩ diu̾sa certa¬
mina: dum in eo uariis temptati¬
onib appetito. semꝑ exuꝑat forti¬
tudo iuncendi: patientia expectã¬
di: equanimitas sustinendi. Ouere
ineffabilẽ iurum pietate. miscł̃ia.
caritate: quȩ cotidie etiam i
sc̾is uiris scło frigente frigescit:
in illo tam̃ usq ad finem aucta
in dies ꝑseuerauit. Quo ego illiꝰ
bono uł specialiter fruitus sum:
cum me indignum & ñ meren¬
tem unice diligebat. En rursus ia¬
cximȩ fluunt: imoq de pectore
gemitus erumꝑit. In quo michi
pt hȩc homine similis requies: In
cuiꝰ erit caritate solatiũ: Me misȩ¬
rum: me infelicem. Pot̾one unqͣ.
si duitius uixero ñ dolere: qd̾ mar¬

Expanded text:
inproborum, cura pro infirmantibus, solinproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Mar
Abbreviated transcription (Latin):
plicium. ꝑsecutori forte placuisset:
nunquã ꝓfecto impar ꝓpħe. serris
& lamminis desecari membra tium¬
isset. At si p̾cisis rupib. abruptisq
montib. agere felicem furor impiꝰ
maluisset : ꝑhibeo confisus testimo¬
nium ueritati sponte cecidisset.
Si uͦ gentiũ doctoris exemplo. gla¬
dio deputatus. inter alias ut sepe
puenit uictimas duceretur: pͥmus
omniũ carnifice compulso. palmam
sanguinis occupasset. Iam uero ad¬
u̾sus omnes penas atq supplicia.
quib plerumq humana cessit in¬
firmitas: ita a confessione dñi ñ
recedens. immobilis obstitisset: ut
letus ulcerib congaudensq crucia¬
tib quelibet int̾ torm̃ta risisset.
S quamquã ista ñ tulerit: imple¬
uit tam̃ etiam sine cruore marty¬
rtum. Nam quas ille ꝓ spe ȩt̾nita¬
tis. humanoꝵ doloꝵ ñ ꝑtulit passi¬
ones: fame. uigiliis. nuditate. ieuiniis.
opprobriis inuidoꝵ. insectationib

Expanded text:
plicium persecutori forte placuisset, plicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus
Abbreviated transcription (Latin):
post euictum tryumphatumq se¬
culum. nunc demum reddita est
corona iusticiȩ. S tam̃ ego ñ pos¬
sum mchi imperare quin doleam.
Premisi quidem patronũ: s sola¬
tium uitȩ presentis amisi. Et si
rationem ullã dolor admuteret:
gaudere deberem. Est enum ille
stoꝵ grege nulli scd̾s: et ut spero.
credo. confido. illis potissimũ qui
stolas suas in sanguine agni lauer̃t
aggregatus. agnũ ducem ab om̃i
integer labe comitatur. Nã licet
ei ratio temporis. non potuerit
prestare martyriũ: gła tamen
martyrii ñ carebit: quia uoto
atq uirtute. & potuit esse m̃r
& uoluit. Qđ si ei neronianis de¬
ciatisq temporib in illa quȩ tẽ
extitit dimicare congressione
licuisset: testor dm̃ cȩliatq t̾rȩ.
sponte eculeũ ascendisset. ultro se
ignib intulisset: hebreisq pueris
equandus. int̾ flãmarum globos.
media licet hymnũ dñi in forna¬
ce cantasset. Qđ si ysaianũ illud sup¬

Expanded text:
post euictum mundum triumphatumque saepost euictum mundum triumphatumque saeculum nunc demum reddita est corona iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille storum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud sup
Abbreviated transcription (Latin):
exsaciari uultu illius conspectuq
ñ possem: subito mͥ in sublime sub¬
latus eripitur: donec imm̃sa aeris
istius uastitate. cum eũ rapida nu¬
be subuectum. acie sequerer ocł̃o
patenti cęlo receptus: uideri ultͣ
non potuit. Nec multũ pꝰt sc̃m
magistrũ uiam scande. Ego impii¬
dens sequi cupiens: dũ altos gres¬
sus molior et conitor euiglo. Sõ¬
noq excitus. congratulari cepe
miliaris ingreditur. solito tristi¬
or. uultu loquentis parit̾ & dolc̃¬
tis. Quid tu inquã tam tristis lo
nũ obisse nunciantes. Concidi fate¬
or: obortisq lacͥmis fleui uberrime.
Quin etiã dum hȩc ad te fr̃ scribi¬
mus fluunt lacͥme: nec ullum imn¬
pacientissimi doloris ad mitto solati¬
um. Te uero uͥ hoc nunciatum ẽ.
participem eẽ uolui luctus mei: qͥ
eras socius amoris. Ueni ergo ad me
statim ut parit̾ luge amus. quem
pariter amauimus: quamꝗͣ sciã
uirum illum ñ esse lugendũ: cui

Expanded text:
exsatiari uultu illius conspectuque exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. nec multum post sancmagistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congratulari coepermiliaris ingreditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqnum obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui
Abbreviated transcription (Latin):
reddiderat. Deinde cũ fatigata an¬
gore animi in lectulo membra
posuissem: ut pleriuq ex mesti¬
tudine solet. somnꝰ obrepsit: qui
ut semꝑ matutinis horis leuior.
incertusq ita suspensus ac dubuis
ꝑ membra diffunditur: ut quodin
alio sopore ñ euenit. pene uigilas
dormire te sentias. Cum repente
sc̾m martinũ ep̃m uidere michi ui¬
deor. pretextum toga candida.
uultu igneo. stellantib ocłis. erme
purpureo: atq michi in ea habitu¬
dine corporis formaq qua noliam
uidebatur: ut qd̃ eloqui nobis pene
difficile est. ñ posset aspici. eũ posset
agnosci. Arridensq mͥ paululum:
libellũ quem de uita ipsiꝰ scripserã.
dextera p̾ferebat. Ego scã genua
eius complexꝰ. benedictionẽ ꝓ con¬
suetudine flagitabam: suꝑpositãq
capiti ineo dexterã. tactu blandissi¬
mo sentiebam: cum int̾ benedi¬
ctionis uerba sollemiua familiare
illud ore suo crucis nom̃ iteraret.
mox in eum luminib intentis. cũ

Expanded text:
reddiderat. deinde cum fatigata anreddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
toq igni de mediis flãmis marti¬
num auferunt: cum iam penitꝰ
esse consũptus. tam duturno in¬
cendio putaretur. Cȩterũ ut u̾bis
meis añs est testis. michi ipse refere¬
bat. & ñ sine gemitu fatebatur.
in hoc se diaboli arte deceptum:
ut excussus e somno consilium ñ
haberet. quo ꝑfidem ꝙ orationẽ
ꝑiculo repugnaret. Denq tam
diu circa se seuisse ignẽ: quãdra
erumꝑe ostium turbatus mente
temptau̾at. Ubi uero auxilium
crucis & orationis arma repetis¬
set. medias cessisse flammas: seq
tum sensisse rorantes. quas male
esset exꝑtus urentes. Unde intel¬
ligat quisquis hec leg̾it. temptatũ
a me mane digressus es:e¬
ram residens solus in cellula:
subieratq me illa que sepius oceu¬
pat cogitatio. spes fut᷑oꝵ. presenti¬
umq fastidium: iudicii metus. for¬
mido penarum. Et qd̾ consequens
erat. atq unde cogitatio tota des¬
cenderat: peccatoꝵ meoꝵ recor¬
datio. tristem me confectumq

Expanded text:
toque igne de mediis flammis Martitoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quam a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque
Abbreviated transcription (Latin):
omine ꝓiecit. Casu suꝑ fornaculam:
partẽ palee illiꝰ quã remou̾at ag¬
gessit. Ipse ut erat moris: nuda hu
uo lassitudine itim̾s urgente. re¬
quieuit. Ad mediam fere noctem.
ꝑ int̾ruptum ut supradiximꝰ paui¬
mentum ignis estuans: arescentes
paleas apprehendit. Martinus sõp¬
no excitus: re mopinata ancipiti
ꝑiculo. et mnaxime ut ferebat di¬
abolo insidiante atq urgente pre¬
uentus: tardiꝰ quam debuit ad ora¬
tionis confugit auxiliũ. Nam erũ¬
pere foras cupiens. cũ pessulo quẽ
ostio obdiderat. diu multumq
luctatus. grauissimum circase sen¬
sit incendiũ: ad eo ut uestẽ qua in¬
dutus erat ignis absumpserit. Tandẽ
presidium. scutũ fidei et orationis
arripiens: mediis flamiis totus ad
dñm conu̾sus incubuit. Tum uero
diuinitꝰ igne sũmoto: in noxio sibi
orbe flammarum orabat. Mona¬
chi autẽ qui ꝓ forib erant. crepi¬
tante & colluctante incendii sono.
obseratas effringunt fores: demo¬

Expanded text:
omne proiecit. casu super fornaculam omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem sciens esse praesidium, scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demo
Abbreviated transcription (Latin):
cum ibidem sim ꝓfessus me. non
oniĩa illius facta complexũ. qͥa si
ꝓsegui uniuersa uoluissem: im¬
mensum uolumen legentib edi¬
dissem. Neq enim ft̃ tam parua
quȩ gessit : ut omĩa potuerint
comp̾hendi. S tam̃ hoc de quo
questio incidit latere ñ patiar :¬
ꝙ rem omnẽ ut est gesta referã:
ne forte inconsultum hoc. qd̾ ad
uituꝑationem beati uiri poterat
opponi. p̾t̾misisse uideamur. Cum
ao diocesim quendã ꝓ sollempni
consuetudine sicut ep̃is uisitare
eccłias suas moris ẽ. media fere
martinus hieme uenisset: mansi¬
onem ei in secretario ȩccłiȩ cleri¬
ci parauerunt. Multumq ignẽ
seabro iam ꝑtenui pauimento sub¬
dider̃t: lectum ei plurimo stra¬
mine extruxerunt. Dein cum se
martinus cubitum collocasset: in¬
suetã mollitiem strati male blan¬
dientis horrescit: quippe quimida
humo. uno tantũ cilitio suꝑiecto.
cubare consueuerat. Itaq quasi
accepta ꝑmotus inuria: stram̃tũ

Expanded text:
cum ibidem sim professus me non cum ibidem sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. Atq haut scio an pene plus
fuerit uixisse in ꝓfundo: an supͣ
maris ꝓfunda transisse. S hec tu
ut arbitror stulte ñ leg̾as. aut
lecta ñ audieras : neq enim absq
diuino consilio istiusmodi exẽplũ
beatꝰ euũgłista. sacris litteris pro¬
tulisset: nisi ut ex his humana
mens erudiret᷑ naufragioꝵ atq
serpentiũ casus. & sicut apłs re¬
fert. qͥ nuditate. fame. latronũq
ꝑiculis głatur: omĩa hȩc sc̃is hõĩb¬
atq om̃ib ad ꝑpetiendũ quidem
esse communia. s his tolerandis at¬
q uincendis. precipuam semꝑ iu¬
storum fuisse uirtutem: dum ꝑ
omiã temptamenta patientes.
semꝑ inuicti tanto fortiꝰ uinc̾ent.
quanto grauius ꝑtulissent. Unde
hoc quod ad mar tini infirmitatẽ
uocatur. plenum ẽ dignitatis &
głȩ: si qͥdem ꝑiculossimo casu tẽp¬
tatus euicerit. Cȩterum omissũ
a me in libello illo. quem de uita
illius scripsimus. nemo miretur:

Expanded text:
tuit. adque nescio an paene plus tuit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis hominibus ad perpetiendum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur,
Abbreviated transcription (Latin):
uere ñ siuerunt. At ille excussa
uiꝑa in ignẽ: nichil mali patieba¬
tur. Iui autẽ subito casurum: & re¬
pente moriturũ eum putabant.
S cum uiderent nichil mali con¬
tingere ei: conu̾tentes se dicebans
eum dm̃ esse. Alioqͥn uel hoꝵ exẽ¬
plo. omniũ mortalium infelicissi¬
me. ꝑfidiam tuam coarguere ipse
debueras: ut si tibi scandalũ mou̾at
qd̾ martinus flãma ignis uidebat᷑
aitactus. hunc rursum attactum.
ad merita illiꝰ & uirtutes referres.
qd̾ circuiseptꝰ ignib ñ perisset.
Agnosce enĩ miser. agnosce quod
nescis: om̃s fere scõs magis insig¬
nes ꝑicłoꝵ suorum fuisse uirtu¬
tib. Uideo quidem petrũ fide po¬
tentẽ: rerum obstante natura.
mare pedib suꝑgressũ. et inst. bilꝰ
a quas corporeo p̾ssisse uestigio: sed
ñ ideo minor michi uidetur genti¬
um p̃dicator. quẽ fluctus obsorbu¬
it: & pꝰt triduum totidẽq noctes
emergentẽ e ꝓfundo unda resti¬

Expanded text:
uere non siuerunt. at ille excussa uere non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil mali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatur adtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda resti
Abbreviated transcription (Latin):
nachi uenissent:
int̾ fabulas iuges.
longiunq sermo¬
nẽ. mentio incidit
libelli meĩ. quẽ de uita beati ui¬
ri martini edidi: studioseq eũ
a multis legi libentissime audi¬
ebam. Interea indicatur nuchi
dixisse quendã malo sp̃u suscitatti:
cur martinus qui mortuos suscitas¬
set. flãmas domib depulisset. ip¬
se nuꝑ adustus incendio. ꝑiculose
fusset obnoxius passioni. Oistum
quisquis es miserũ. Iudeoꝵ in u̾bis
enis ꝑfidiam et dicta cognoscimus:
qui in cruce positum dñm his u̾bis
increpabant. Alios saluos fecit: se
ipsum saluum facere ñ potest. Uere¬
plane iste quicumq ẽ. si illis tẽꝑib
natus eẽt: & in dñm iħm hac uoce
quis es. Martinus ideo ñ potens. ideo
ñ sc̃s: quia est ꝑiclitatus incendio:
Obeatũ. et ꝑ omĩa similem apłis.
etiam in his conuiciis uirum. Nẽpe
hoc et de paulo gentiles. cum uiꝑa¬
eũ momordisset. sensisse referunt᷑.
Hic homo debet homicida esse:
quẽ saluum factũ de mari. fata ui¬

Expanded text:
nachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martini episcopi edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere non potest. uere iste, quicumque est, illis temporibus natus esset, ut in Dominum hac uoce quis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de mari fata ui
Abbreviated transcription (Latin):
dum unusqͥsq & sibi prestat ut do¬
leat: & illi debet ut gaudeat. Hoc
gͥ beati uiri corpus: usq ad locum
sepulchri ymnis canora cȩlestibus
turba ꝓsequit᷑. Comparet᷑ si placet
scłaris illa pompa. ñ dicam funeris:
sed tumphi. Quid simile martini
ex sequiis conferetur e Ducant illi
ꝑre currib suis uinctos post terga
captiuos: martini corpus hii qͥ mũ¬
dum ductu illius iucerant ꝑsecun

Expanded text:
dum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequ
Abbreviated transcription (Latin):
ut suo iam itinere iturus ad dñm
sp̃s dirigatur. Hec locritus: dia¬
bolum uidit ꝓpter assiste̾. Q uid
hio inquit adstas cruenta besti¬
a: Nichil in me funesth reꝑies:
abrahe me sinus recipit. Cum hac
sunt qui affuerant: iam exanimi
corpore glorificati hominis uidisse
se głam. Uultus luce clarior reni¬

Expanded text:
ut suo iam itinere iturus ad Dominum ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac sunt qui affuerunt, iam exanimi corpore, glorificati hominis vidisse se gloriam. Vultus eius luce clarior reni
Abbreviated transcription (Latin):
animus uictor annoꝵ: & cedẽ nes¬
cius senectuti. At si iam partis eta¬
tua. Hos uͦ quib timeo: ipse custo¬
dies. Ouirum ineffabilẽ. nec labo¬
re uictũ. nec morte uincendum.
qͥ in nullam se partẽ ꝓnior indli¬
nau̾it : nec mori tunuerit. nec ui¬
uere recusau̾it. Itaq cũ iam ꝑ ali¬
quot dies ui febriũ teneretur. ñ
rationib & iugiliis. fatiscentes
artus sp̃ui seruire cogebat: nobi¬
li illo stratu suo. in cin̾e & cilicis
recubans. Et eũ a discipłis roga¬
tur: ut saltem uilia sibi si neret
stram̃ta supponi: non decet inqͥt
filii xp̃ianum nisi in cin̾e mori.
Ego si aliud uobis exemplum re¬
linquo: ipse peccaui. Oculis ac
manib incelum semꝑ intentꝰ:
inuictum ab oratione sp̃m non
relaxabat. Eu cum a prb̃is qͥ
tum ad eum conflipxerant. ro¬
garetur. ut corpusculum saltẽ¬
lateris mutatione releuaret: sini¬
te me inquit sinite me fratres
celum potius respic̾ẽ quã t̾ram:

Expanded text:
animus uictor annorum et cedere nesanimus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetatua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non rationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram,
Abbreviated transcription (Latin):
aut cui nos desolatos relinqͥs : Inua¬
dent enĩ gregẽ tuum lupi rapaces.¬
Et quis eos a morsib nr̃is. ꝑcusso pasto¬
re ꝓhibebit: Scimꝰ quidem deside¬
mia. nec dilata minuentur: nr̃i po¬
tius miserere qͦs deseris. Tũ ille mot᷑
his fletib: ut totus semꝑ in dño mi¬
sericordiȩ uisc̾ib affluebat: lacͥmas¬
se ꝑhibetur. Conu̾susq ad dñm: hac
tantum flentib uoce respondit. Dñe:
si adhuc populo tuo sum necessarius.
ũ recuso laborem: fiat uoluntas tua¬
Nunirum int̾ spem amorẽq positꝰ.
dubitauit pene qͥd mallet : quia nec
aut uoluntati relinquens. totum
se arbitrio dñi potestatiq cõmit¬
est dñe. corporee pugna militie:
& iam satis ẽ quod hucusq certa¬
ui. S si adhuc in eodẽ labore. pro
castris tuoꝵ stare me precipis: ñ
recuso: nec fatiscentem causabor
etatem. Munia tua deuotus im¬
plebo: sub signis tuis quo ad iꝑse tu
usseris militabo. Et quãius opta¬
ta sit seni sessio pꝰt laborem: ẽ tñ

Expanded text:
s relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desidemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique commitest, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tolose positꝰ: tu treueris constituta.
Et tam longe a patͥa filio inqͥetan¬
q accepi litt̾as tuas. quib scribis in
eadem epła qua de obitu domni
Martini fecerim mentionẽ. ipsũ.
beati uiri transitum exponere
debuissem: quasi uͦ ego illã epłam
aut legendã alii p̃terquã ipsi ad qͣ
missa uidetur ediderim: aut ego
tanto sim oꝑi destinatus. ut omĩa
quȩ de martino cognosci oportet.
me potissimũ scribente notescant.
Itaq si qua de obitu scĩ ep̃i audire
desid̾as: ab illis potiꝰ qui int̾fuere
cognosce. Ego tibi statui nichil seͥ¬
bere: ne ubiq me publices. Tam̃
si das fidem. nulli te esse lecturam:
paucis tuȩ satisfaciã uoluntati.
Itaq p̃stabo te his. quȩ mͥ sunt cõꝑ¬

Expanded text:
Tolosae positus, tu Treueris constituta Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietanque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conp
Abbreviated transcription (Latin):
Ulpicius seuerus
basulȩ parenti
uenerabili salutẽ.
Si parentes uoca
bunal iusto loro traheremꝰ. Qud¬
enim: Non conquerar quã ate
patior inuiriã: Nullam michi
qͥomi cartulam÷ nullũ libellũ:
nullã epłam reliquisti. Ita fu¬
raris omĩa: ita uniu̾sa diuulgas.
Si qͥd ad amicum familiarit̾ scͥp¬
si: si quid forte dum ludimus qd̾
uelim tam̃ occultum ẽẽ dictaui:
onĩia ad te pͥus pene quã fuerus
scripta aut dictata ꝑueniunt.
Nimirũ obe ratos habes notari¬
os meos: ꝑ quos tibi nr̃e ineptiȩ
publicantur. Nec tam̃ aduersum
eos possũ moueri si tͥ parent: qui
in iusnr̃m ex tua potissimũ libera¬
litate uenerunt: seq magis ad¬
huc tuos quã meos esse meminer̃t.
Tu sola esrea. tu sola culpabilis:
que & mͥ insidiaris. & illos fraude
circũuenis: ut sine delicto ullo fa¬
miliarit̾ scripta. aut negligent̃
emissa. illugubrata tͥ penitꝰ atq
impolita tradant᷑. Nam ut de
reliquis taceam÷ rogo quẽ ad mo¬

Expanded text:
ulpicius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes licerbunal iusto dolore traheremus. quenim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam, rogo quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
cilitio tectũ: quis cin̾ib crederet
re resurrectionis gła & natura
demutatȩ carnis ostensus ẽ. Iam
ũ mobsequiũ fun̾is credi ñ potest.
quanta hominũ multitudo con¬
uen̾it. Tota obuiam corꝑi ciuitaᷤᷤ
ruit: cuncti ex agris atq uicis.
runt. O quantꝰ luctus omniũ: qͣn¬
ta p̾cipue merentiũ lamenta mo¬
nachoꝵ: qui eo die fere ad duo
milia conuenisse dicunt᷑. Specia¬
lis martini gła: eius exemplo in dñi
seruitute styrps tanta fructifica¬
uerat. Agebat numirũ ante se pa¬
stor extinctus greges suos: scẽ illius
multitudinis pallidas turbas. agmi¬
na palliata: et aut emeritoꝵ labo¬
rum senes. aut iuratos xp̃i in sacra¬
menta tyrones. Tum uirginũ cho¬
rus fletu abstinens pre pudore: cũ¬

Expanded text:
 crederet rae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis runt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae pudore, qu
Abbreviated transcription (Latin):
are consueu̾at. Ita grege facto. om̃s
in unũ ille uolucres congregatȩ. reli¬
cto flumine montes siluasq petine¬
runt: ñ sine ãmiratione multorũ.
qͥ tantã in martino uirtutẽ uid̾ent¬
nt. ut etiam auib imꝑaret. Aliqͣn¬
diu uͦ in itico illo uł in eccłia ad quam
ierat commoratꝰ: pace int̾ clericos
restituta. cũ iam regredi ad mona¬
steriũ cogitaret: uirib corꝑis cepit
repente destitui. Conuocatisq disci¬

Expanded text:
are consueuerat. ita grege facto omnes are consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisq
Abbreviated transcription (Latin):
SANCTI MARTINI¬
suum longe aute
p̃sciut: dixitq
fr̾ib dissolutionẽ
sui corꝑis immine¬
re. Interea causa
extitit: qua condatensẽ diocesim
uisitaret. Nam clericis int̾se eccle¬
siȩ illiꝰ discordantib pacẽ cupiens
reformare. licet finẽ dierum suoꝵ
ñ ignoraret : ꝓficisci tam̃ ob istius
modi causam non recusauit: bo¬
nam hanc uirtutũ suarũ consũ¬
mationẽ existimans. si pacẽ eccłie
redditam reliquisset. Ita ꝓfectus
cum suo illo ut semꝑ frequentissi¬
mo discipłoꝵ sc̃issimoq comitatu:
mergos in flumine conspicaticre
piscium predam sequi: & rapacem in¬
gluuiem assiduis urgere capturis. for¬
ma inqͥt hȩc: demonum ẽ. Insidiant᷑
incautis: capiunt nescientes: captosde¬
uorant: exsaturariq nequenut deuo¬
ratis. Imꝑat dem potenti uirtute¬
uerboꝵ: ut eum cui innatabant
gurgitẽ relinquentes. aridas pete¬
rent desertasq regiones: eo miro cͥca
aues illas usus imꝑio. qͦ demones fug¬

Expanded text:
artinsuum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fug
Abbreviated transcription (Latin):
bolus in itin̾e humana specie as¬
sumpta. se ei obuium tulit. quo
tenderet querens. Cumq id a
Martino responsi accepisset. se
qͦ dñs uocaret tende: ait ad eũ.
Quocũq ieris. uł quȩcũq temp¬
tau̾is: diabolus tͥ adu̾sabitur.

Expanded text:
bolus in itinere, humana specie adbolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabit
Abbreviated transcription (Latin):
Ac pͥmũ inter alpes deuia secutꝰ:
incidit in latrones. Cumq unus se¬
curim eleuatam. in caput eiꝰ libras¬
set: ictum ferientis dextere susti¬
nuit alt̾. Uĩctis tamen pꝰt tergũ
manib: uni seruandꝰ & custodien¬
dus traditur. Qui cũ eum ad re¬
motiora duxisset: ꝑcunctari ab
eo cepit qͥsnam esset. Respondit
xp̃iamim se esse. Querebat enã
ab eo: an timeret. Tunc uͦ constan¬
tissime ꝓfitetur. nunꝗͣ se fuisse¬
tam securum: quia sciret miscdĩ¬
am dei maxime in temptationi¬
b affuturam: se magis illi dolere.
exercens eẽt indignus. Ingressus¬
q euangłicam disputationem:
uerbum dei latroni p̾dicabat. Qͥd
longuis morer : Latro credidit.
ꝓsecutusq martinũ uiȩ reddidit:
orans ut ꝓ se dñm precaret᷑. Idẽ¬
itaq postea religiosam agens ui¬
tam uisus ẽ: adeo ut hȩc que supͣ
retulimꝰ. ab ipso audita dicant᷑.
sitor Martinus inde ꝓg̾ssus.
cum mediolanum p̃terisset: dia¬

Expanded text:
ac primum inter Alpes deuia secutus ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, dia