comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
horarũ decidebãt. et casu suo
subiectũ sͥ cymbalũ timire
faciebãt. additis in eodẽ eiusdẽ
fenestras completis horis
exibant. et impulsu egressi¬
oms sue totidem fenestras
bant. Nec nõ et alia multa
erant in ip̃o horologio que
nũt enumerare longũ est
fuerũt preterea mł p̃dicta
munera candelabra duo ex
auricalto mire magnitudĩs et
sũt. Imperator legatũ et mo¬
nathos per aliquãtũ tempꝰ
sdtũ retmẽs in ytaliã direxit
atq eos tempus nauigatõis
expectare iussit. Eddemq ãno
burchardũ comitem stabuli
sui cũ classe insit in corpio
ut eam a mauris qui suꝑiorio
anis illut pdatũ uenire cosue¬
uerãt defenderet. Qui iuxha
cosuetudine suam de hyspama¬
egressi pͥmo sardimã appulsi
sũt Ibiq cũ sardis plio cõ¬
misso et multis suorũ amissis¬
Nã .iii. ibi cecidisse perhibet᷑.¬
et corsicam recto cursu ꝑuene¬
rũt. Ibi q iterũ in quodã portu

Expanded text:
horarum decidebant, et casu suo horarum decidebant, et casu suo subiectum sibi cimbalum tinnire faciebant, additis in eodem eiusdem uodecim fenestras completis horis exiebant, et inpulsu egressionis suae totidem fenestras, bant; nec non et alia multa erant in ipso horologio, quae nunc enumerare longum est. Fuerunt praeterea inter praedicta munera candelabra duo ex auricalco mirae magnitudinis et sunt. Imperator legatum et monachos per aliquantum tempus secum retinens, in Italiam direxit, atque ibi eos tempus navigationis expectare iussit; eodemque anno Burchardum comitem stabuli sui cum classe misit in Corsicam, ut eam a Mauris, qui superioribus annis illuc praedatum venire consueverant, defenderet; qui iuxta consuetudinem suam de Hispaniae gressi, primo Sardiniam adpulsi sunt, ibique cum Sardis proelio commisso, et multis suorum amissis--nam tria milia ibi cecidisse perhibentur--in Corsicam recto cursu pervenerunt. Ibi iterum in quodam portu
Abbreviated transcription (Latin):
augusto xi. kl. septembr̃ ecli¬
psis lune facta est hora noctis
tercia. sole posito iii u. ꝑte
uirgĩs. et luna in .uͣ. parte
pisciũ. Sicq ab am suꝑioris
septembrio usq ad ãmi pñtis
septẽbriũ ter luna obscurata
est. et sol semel. Ratbertus
missus imperatoris qui de ori¬
ente reuertebat᷑ defunctus est
et legatus regis ꝑsarũ noĩe
abdella cũ monachis de ierłm
qui legatõe thome patarche
fũgebãt᷑. quorũ nõĩa fuere
georgius et felix ad impera¬
deferentes que p̾dictus rex
imperatori miserat. id papi¬
lionem et tentoria atrii mire
tentoria ꝙͣ et funes eorũ diũ¬
sis tincta coloribus. fuerunt
p̾terea munera p̾fati regis
pallia. serica multa et p̃ciosa
et odores atq unguenta. et
balsamũ. nec nõ et horologiũ
ex auricalco arte mechanita
mirifice compositũ. In quo .xii.
horarũ cursus ad clepsidrani
uertebat᷑. cũ totidem ereis
pilulis que ad completionem

Expanded text:
Augusto, XI. Kal. Septembr., eclyAugusto, XI. Kal. Septembr., eclypsis lunae facta est hora noctis tertia, sole posito in quinta parte Virginis et luna in quinta parte Piscium. Sicque ab anni superioris Septembrio usque ad anni praesentis Septembrium ter luna obscurata est et sol semel. Radbertus missus imperatoris, qui de Oriente revertebatur, defunctus est; et legatus regis Persarum nomine Abdella cum monachis de Hierusalem, qui legatione Thomae patriarchae fungebantur, quorum nomina fuere Georgius et Felix,– hic Gdeferentes quae praedictus rex imperatori miserat, id est papilionem et tentoria atrii atritentoria quam et funes eorum, diversis tincta coloribus. Fuerunt praeterea munera praefati regis pallia sirica multa et preciosa, et odores atque unguenta et balsamum; nec non et horologium ex auricalco arte mechanica mirifice conpositum, in quo duodecim horarum cursus ad clepsidram vertebatur, cum totidem aereis pilulis, quae ad completionem
Abbreviated transcription (Latin):
recepti sũt. Elassis ainceforo
Imperatore cui inceta pat̾ciꝰ
preerat ad recuperandam
dalmaticã mittit᷑. et legati
ad regẽ persarũ missi sũt
ꝑ ipãs grecarũ nauiũ stati¬
ones transuecti ad taruisiam
portus receptaculũ nullo
aduersariorũ sentiente re¬
gressi sũt. Imperator celebra
septembr̃ fuit elipsis
lune. tũc stabat sol in xui
fuit luna .xuii. qñ stella iouis
quasi per eam transire uisa est
et .iii. ydus febr̃. eclipsis solis
media die stante utroq syde̾
ii xxu. parte aquarii. Iterũ
iiii. kł. marcii fuit eclipsis lũe
et apparuerũt acies eadẽ nocte
mire magnitudĩs. et sol stetit
in xi. ꝑte pisciũ. et luna in
xi. parte iurgĩs. Nã et stella
mercurii xui. kł. aprił. uisa
est in sole quasi parua macula
centro eiusdem syderis que
a nobis octo dies conspicit᷑:
S qñ pͥmũ intrauit uel exiuit
nubib impedientib m̃ime
notare potuimꝰ. Iterũ mense

Expanded text:
recepti sunt. Classis a Niciforo recepti sunt. Classis a Niciforo imperatore, cui Niceta patricius praeerat, ad reciperandam Dalmatiam mittitur; et legati, ad regem Persarum missi sunt, per ipsas Grecarum navium stationes transvecti ad Tarvisiani portus receptaculum nullo adversariorum sentiente regressi sunt. Imperator celebravSeptembr. fuit eclypsis lunae; tunc stabat sol in XVImfuit luna XVIIma, quando stella lovis quasi per eam transire visa est, et III. Id. Febr. fuit eclypsis solis media die, stante utroque sidere in XXV. parte Aquarii. Iterum IIII. Kal. Mart. fuit eclypsis lunae, et apparuerunt acies eadem nocte mirae magnitudinis, et sol stetit in undecima parte Piscium, et luna in undecima parte Virginis. Nam et stella Mercurii XVI. Kal. Aprilis visa est in sole quasi parva macula,rius medio centro eiusdem sideris, quae a nobis octo dies conspicitur. Sed quando primum intravit vel exivit, nubibus impedientibus minime adnotare potuimus. Iterum mense
Abbreviated transcription (Latin):
festiuitatẽ celebrauit. Et mnde
post nõ multũ dies acisgram
demens harolũ filũ suut m
tertã sclauorũ qui dicunt᷑
In qua expeditõe miliduoch
diauorũ dux interfectus est.
duo q castella ab exercitu
edificata. unũ suꝑ ripã fliũs
sale. alterũ supra fliuiũ albin
Sclauisqz pacatis harolus
cũ exertitũ regressus in loco
qui dr̃ silli super ripã mose
Plumĩs ad imperatorẽ uenit.
ayissa est et manꝯ de baioaria
et alemana atq burgũdia
sicut ãno suꝑiore in terra
beheent. uastata q terra nõ
mĩma portõe absq ullo grui
nicõmodo regressa. Eodẽ ãno
in corsicã insulã cõtͣ mauros
qui eam uastabãt. classis de
ytalia a pipino missa est. cuiꝰ
aduentũ mauri nõ expectãtes
abcesserũt. Uns tamẽ m̃õꝵ
hadumarus comes ciuitatis
genue imprudenter contͣ eos
dinicans occisus est. In hispa¬
mã uero nauarri et pampilo¬
nenses qui suꝑiorib ãmis ad
sarracenos defecerãt in fiden

Expanded text:
it. Et inde post non multos dies Aquasgrani veniens. Karlum filium suum in terram Sclavorum qui dicuntur in qua expeditione Miliduoch Sclavorum dux interfectus est, duoque castella ab exercitu edificata, unum super ripam fluminis Salae, alterum iuxta fluvium Albim. Sclavisque pacatis Karlus cum exercitu regressus in loco, qui dicitur Silli, super ripam Mosae fluminis ad imperatorem venit. Missa est et manus de Baioaria et Alamannia atque Burgundia sicut anno superiore in terram Beeheim vastataque terrae non minima portione absque ullo gravi incommodo regressa. Eodem anno in Corsicam insulam contra Mauros, qui eam vastabant, classis de Italia a Pippino missa est, cuius adventum Mauri non expectantes abscesserunt; unus tamen nostrorum, Hadumarus comes civitatis Genuae, inprudenter contra eos dimicans occisus est. In Hispania vero Navarri et Pampilonenses, qui superioribus annis ad Sarracenos defecerant, in fidem
Abbreviated transcription (Latin):
patis facte atq hec omma
luteris mãdata sũt. et leom
pape ut his sua manu subse¬
beret per emhardũ misiu
Nuib pontifex lectis et assen
filio in regnũ sibi deputatũ
pipmo scil et ludonito de ulla

Expanded text:
causa factae, atque haec omnia litteris mandata sunt et Leoni papae, ut his sua manu subscriberet, per Einhardum missa. Quibus pontifex lectis et adsensfilio in regnum sibi deputatum, Pippino scilicet et Hludowico, de villa
Abbreviated transcription (Latin):
diebus per sequẽtes anos
faciant ac pro requie al̃e
nr̃e sacrificiũ offerãt salu
tenentes memoriale libro¬
eũ inserant iuite.

Expanded text:
diebus per sequentes annos faciant; ac pro requie animae nostrae sacrificium offerant saluterpetuum tenentes memoriale, libro inserant vitae.
Abbreviated transcription (Latin):
terni lustri spaciũ a beato agrip¬
pino dyaconꝰ instituit᷑ ac
sequenti triẽmo pbr̃ ordinat᷑.
nectario abbas ad sanctũ sym¬

Expanded text:
terni lustri spatium a beato Agrippino diaconus instituitur, et sequente triennio presbyter ordinatur. Nectario abbas ad sanctum Sym
Abbreviated transcription (Latin):
uiuens regem instituit. hic
de malis que gesserat pm̃am
agens. elemosmasqz multas
faciens. nonagesmio ut fert᷑

Expanded text:
ivens regem instituit. Hic de malis quae gesserat poenitentiam agens eleemosynasque multas faciens, nonagesimo ut fert
Abbreviated transcription (Latin):
aistulphus rex longo¬
bardorũ ꝙͣ ꝙͣ ãno supe¬
riore obsides dedisset. et de red¬
denda sancte romane eccl̃ie iusti¬
cia tam se ꝙͣ optimates suos
iure iurando obstrinxisset
nichil de promissis oꝑe cõple¬
uit. Propter hoc pipinꝰ rex
iteꝵ cũ exercitu ytaliam in¬
trauit. et haistulfum in papia
c̃iuitate se includentẽ obsedit
et obsidione ad impletionem
promissorũ suorũ compulit.
Redditã q sib raueniĩa eł
pentapoli et onnẽ exarchatũ
ad rauennã ꝑtinentẽ ad sanctũ
impleta fuerãt cõmutaret. In
uenatione de equo suo casu ꝓ
lapsus est. Atq ex hoc egritu¬
Dine cõtracta intra paucos dies
uiuendi t̾minũ fecit. Cui desi¬
derius qui comes stabuli eius
fuerat successit in regnũ

Expanded text:
istulfus rex Langobardorum, quamquam anno superiore obsides dedisset et de reddenda sanctae Romanae ecclesiae iustitia tam se quam optimates suos iureiurando obstrinxisset, nihil de promissis opere complevit. Propter hoc Pippinus rex iterum cum exercitu Italiam intravit et Heistulfum in Papia civitate se includentem obsedit et obsidione ad impletionem promissorum suorum conpulit redditamque sibi Ravennam et Pentapolim et omnad Ravennam pertinentem sancto impleta fuerant, conmutaret, in venatione de equo suo casu pro lapsus est; atque ex hoc aegritudine contracta intra paucos dies vivendi terminum fecit. Cui Desiderius, qui comes stabuli eius erat, successit in regnu
Abbreviated transcription (Latin):
de cetero talia mẽdacia auri¬
bus nr̃is inferre audeat.
Ttõiter prout citius
potuermmiꝰ missos nr̃os
ad karlomãnũ et karolũ glo¬
riosos reges dirigamꝰ. qui
eos ad placitũ quod umi. ydꝰ
et ut nullatenꝰ uenire diffe¬
rant obsecrẽt. Et si scdm ꝙ
optamꝰ uenire uoluerĩt cõit᷑
nos ad dei uolũtatẽ et sancte
ecclie saluationẽ ac cõem¬

Expanded text:
e talia mendacia auribus nostris inserere audeat. 5. Ut communiter, prout citius potuerimus, missos nostros ad Karolomannum et Karolum, gloriosos reges, dirigamus, qui eos ad placitum quod octavo Idus et, ut nullatenus venire differant, obsecrent; et si secundum quod optamus venire voluerint, communiter nos ad Dei voluntatem et sanctae ecclesiae salvatione
Abbreviated transcription (Latin):
de pñti et p̃terito ãno sepe
cõmunis sui congredientes
aut nichil aut parũ utilitatis
egerũt. et dampnũ maximũ
ad eũ missos suos dirigeret
et ei mandaret ubi et qñ
simul cõuenirẽt. et de regni
ip̃ius diuisione tractarent.
Plures aũt samore cõcilio
illi mãdauerũt ut ꝙͣ totiꝰ
quom ͦ posset usq mettis
properare satageret. et ip̃i
tam in itmere ꝙͣͣ ad ciuitatẽ¬
ip̃am ei octurtere maturarẽt
Quorũ conciliũ karolus accep
tabilius et sibi salubrius ẽẽ
intelligens iuxta eorũ sugge¬
stionem agẽ festinauit. et¬
rimos de eodem regno. s et
hattonem ip̃iꝯ ciuitatis ep̃m sͥ¬
se cõmendãtes suscepit. Indeq
et franconem tungrensem

Expanded text:
praesenti et praeterito anno saepe praesenti et praeterito anno saepe cominus sui congredientes, aut nihil aut parum utilitatis egerunt, sed damnum maximum ad eum missos suos dirigeret, et ei mandaret, ubi et quando simul convenirent et de regni ipsius divisione tractarent; plures autem saniori consilio illi mandaverunt, ut, quantocius commode posset, usque Mettis prosperare satageret, et ipsi tam in itinere quam ad ipsam civitatem ei occurrere maturarent. Quorum consilium Carolus acceptabilius et sibi salubrius esse intellegens, iuxta eorum suggestionem agere festinavit. Venrimos de eodem regno, sed Hattonem ipsius civitatis episse conmendantes suscepit. Indequeet Franconem Tungrensem
Abbreviated transcription (Latin):
Otharius itaq roma
letus promouens
usq lucam ciuitatẽ uenit. ubi
febre corripit᷑. et grassãte clade
in suos quos in oculis suis coa¬
ceruatim mori conspiciebat
s iudiciũ dei intellige̾ nolẽs
pene effectus est. Et obii¬
tescens in crastinũ hora diei
st̾dã morit᷑. et a paucis suoꝵ
qui a clade remãserãt in
quodã monasteriolo secus ĩp̃a
ciuitatem terre mãdat᷑. Quod̾
kardus apud siluanectis ciui¬
tatem degens ubi tam ip̃e
ꝙ et uxor sua thesauros quos
in quibcũq rebus habuerãt
ꝑ loca sancta in suam elemo¬
siam dispensantes a pistis
reuersi. dño de cuiꝰ manu
illos acceperãt reddiderunt
nõ incerto comperiens mĩcio
ab ip̃a ciuitate mouens actim¬
acũ uenit. Ubi a quibusdam
epĩs s et ab aliquib p̾morib
regni quondã lotharii missos
directos suscepit ut ubi reside̾t
et in regnũ quod lotharii
fuerat nõ intraret. donec
frater suus ludouicus rex
germame ab expeditione ho
stili de numidis cũ quibus

Expanded text:
otharius vero Roma laetus promovens, usque Lucam civitatem venit, ubi febre corripitur, et grassante clade in suos, quos in oculos suos coacervatim mori conspiciebat, sed judicium Dei intelligere nolens, paene effectus est et obmutuit, atque in crastino hora diei secunda moritur, et a paucis suorum qui a clade remanserant in quodam monasteriolo secus ipsam civitatem terrae mandatur. Quod Karolus apud Silvanectis civitatem degens – ubi tam ipse quam et uxor sua thesauros, quos in quibuscumque rebus habuerant, per loca sancta in suam elemosinam dispensantes, a Pistis reversi, Domino, de cuius manu illos acceperant, reddiderunt –, non incerto comperiens nuncio, ab ipsa civitate movens, Attiniacum venit. Ubi a quibusdam episcopis, sed et ab aliquibus primoribus regni quondam Hlotharii missos directos suscepit, ut ibi resideret et in regnum quod Hlotharii fuerat non intraret, donec frater suus Hludowicus rex Germaniae ab expestili de Winidis, cum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Equenti quoq mẽse
.ii. ydus nouẽbris
lotharius filius eius iam iuuẽis
Unctus est in regem remis.
et hugo magnꝰ factus est

Expanded text:
equenti mense 2. Idus Novembris Lotharius, filius ejusdem, jam juvenis, unctus est in regem Remis, et Hugo Magnus factus est
Abbreviated transcription (Latin):
feria sexta pluit sãgius
super operarios et in ip̃o ãno
mense septembrio ludouicus
rex totũ tempus uite sue plenũ
ducens angustiarũ et tribu¬
lationũ. diem clausit extremũ
Sepultusq est remis in basi¬
lica sancti remigii relictis
lothario atq harolo. quos ei
norũ postea imperatoris ge¬

Expanded text:
feria 6 pluit sanguis super operarios ib.. Et ipso anno mense Septembri Hludovicus rex, totum tempus vitae suae plenum ducens angustiarum et tribulationum, diem clausit extremum , sepultusque est Remis in basilica sancti Lothario atque Karolo, quos ei norum postea imperatoris. Se
Abbreviated transcription (Latin):
et pascha in iopilla. neq ex̃
regni sui tmĩos aliqͦd iter fecit.
uaifariꝰ dux aqͥtame
cũ res que in sua po¬
testate erãt. et ad ecclĩas sub
manu pipini regis cõstitutas
ꝑtinebãt rectorib ip̃orũ uene¬
rabiliũ locorũ reddẽ uoluiss
ip̃m q regem pro his se per
legatos suos cõmoneñtẽ audire¬
contempneret cõtumacia sua
ad suscipiendũ contra se bellũ
concitauit. Nam rex cõtractis
Undiq copiis aquitamã ĩgres¬
sus bello se res et iusticias
Eũq in loco qui tedoad uocat᷑
positis castris consedisset. uuai¬
farus bello certare nõ ausus
missa ad regem relatione spon¬
det se imperata facturũ ectãꝵ
iusticias redditurũ. Obsides
qui ĩperarent᷑ daturũ. Dedit
etiam de pͥmoribus gentis duos
adalgariũ et itheriũ. et hoc
facto cõmotũ contra se regis
animũ adeo mitigauit ut statĩ
bello desisteret. Nani acceptis
obsidibus qui ad fidem ꝓmissi

Expanded text:
et pascha in Iopila; neque extra regni sui terminos aliquod iter fecit. DCCLX. Waifarius dux Aquitaniae, cum res, quae in sua potestate erant, et ad ecclesias sub manu Pippini regis constitutas pertinebant, rectoribus ipsorum venerabilium locorum reddere noluisset, ipsumque regem pro his se per legatos suos commonentem audircontemneret, contumacia sua ad suscipiendum contra se bellum concitavit. Nam rex contractis undique copiis Aquitaniam ingressus, bello se res et iustitias Cumque in loco, qui Tedoad vocatur, positis castris consedisset, Waifarius bello certare non ausus, missa ad regem legatione, spondet se imperata facturum, ecclesiarum iustitias redditurum, obsides qui imperarentur daturum: dedit etiam duos de primoribus gentis, Adalgarium et Itherium. Et hoc facto, commotum contra se regis animum adeo mitigavit, ut statim bello desisteret. Nam acceptis obsidibus, qui ad fidem promissi
Abbreviated transcription (Latin):
ce pp̃ iusticiã bt̃i petri
apłi a rege longobardorum
exigendã ytaliam cũ ualida
manu ingredit᷑. resistentib
longobardis et claustra ytalie
tuentib ad ip̃as montiũ lau¬
sas acerrime pugnatũ est.
cedentib qz longobardis om̃s
copie francorũ ꝙͣuis dificilẽ
uiam nõ magno labore supe¬
rarũt. haistulfus longobardoꝵ
rex manũ conserere nõ ausꝯ
in ciuitate papia a rege pipmo
obsessus est. Qui ante obsidionẽ
nõ soluit ꝙͣ firmitatis causa
pro reddenda sancte romane
eccliẽ iusticia obsides xl. rece¬
pisset. Datis uero xl. obsidib
ꝓmissis q iure iurando firmãtis
ip̃e quidẽ in regnũ suũ regressus
manu romã remisit karlomãnꝰ
aũt monachus frater regis
qui cũ bertrada regnia in uiẽna
ciuitate remãsit pͥusꝙͣ rex de
ytalia reuerteret᷑ febre corrept
diem obiit. Cuiꝰ corpus iussu

Expanded text:
er iustitiam beati Petri apostoli a rege Langobardorum exigendam Italiam cum valida manu ingreditur. Resistentibus Langobardis et claustra Italiae tuentibus, ad ipsas montium clusas acerrime pugnatum est; cedentibusque Langobardis, omnes copiae Francorum quamvis difficilem viam non magno labore superarunt. Heistulfus vero, rum manum conserere non ausus in civitate Papia a rege Pippino obsessus est; qui ante obsidionem non solvit, quam firmitatis causa pro reddenda sanctae Romanae ecclesiae iustitia obsides XL recepisset. Datis vero XL obsidibus promissisque iureiurando firmatis ipse quidem in regnum suum regressus manu Romam remisit. Carlomannus autem monachus, frater regis, qui cum Berhtrada regina in Vienna civitate remansit, priusquam rex de Italia reverteretur, febre correptus die
Abbreviated transcription (Latin):
Tephanus papa postꝙͣ
a rege pippino ecclesie
romane defensionis firmitatẽ
accepit. ip̃m sacra uintione ad
regie dignitatis honorem cõse¬
crauit. et cũ eo duos filios ei ꝯ
karolũ et karlomãm̃. mãsitq
hyberno tp̃e in francia. Eodem
ãno bonefacius archiepus ma¬
gũciensis in frisia ubũ dei
predicans a paganis int̾fecta
martirio coronatus est. Sep̃ti

Expanded text:
tephanus papa, postquam a rege Pippino ecclesiae Romanae defensionis firmitatem accepit, ipsum sacra unctione ad regiae dignitatis honorem consecravit et cum eo duos filios eius Karlum et Carlomannum; mansitque hiberno tempore in Francia. Eodem anno Bonifatius archiepiscopus Mogontiacensis in Frisia verbum Dei praedicans a paganis interfectus martyrio c
Abbreviated transcription (Latin):
ad hiemandũ in theodonis
uilla palaçio suo consedit. Ibi
ad eũ anibo filii sui prpinus
et ludonicus uenerũt. celebra¬
uit q ibi natalem domini.

Expanded text:
ad hiemandum in Theodonis villa palatio suo consedit. Ibi ad eum ambo filii sui Pippinus et Hludowicus venerunt, celebravitque ibi natalem Domini.
Abbreviated transcription (Latin):
filios ludonicũ et karolum¬
¶ Odem ãno unctus est
in regem remis cĩtate
hugo dux. et in ip̃o ãno ro
natus est. hic deficit regnũ
haroli magin

Expanded text:
os Hludovicum et Karolum. Eodem anno unctus est in regem Remis civitate Hugo dux, et ipso anno Robnatus est . Hic deficit regnum Karoli Magn
Abbreviated transcription (Latin):
circiter xxiͦ .u. kl. iulii de cor¬
pore migrauit. Stephams qz
dyaconꝰ in locũ eius electus
atq ordinatus est. Nondũq
duob post consecrationẽ sũa
exactis mensibus ꝙͣ maximus
poterat itmerib ad imperatorẽ
uemre contendit. missis int̾m
uobus legatis qui quasi pro
sia consecratõe imperatori sug¬
gererent. Quod ubi imꝑator
audiuit remis ei statuit octurrẽ
anissis q obiuã his qui eum
illo de ducerẽt aduentũ eiuo
p̃uemens cũ magno ẽũ ibidẽ
honore suscepit. Qui statim
imperatori aduentus sui causã
insmuãs celebratis ex more mis¬
sarũ solẽpnũs eũ dyadematis
impositione coronauit. Multis
Deide int̾ eos muneribus et
datis et acceptis cõuiiuus q
opipare celebratis et amiciciã
iucissim firmissimo robore c̃o¬
stituta. aliis q utilitatib st̃e
dei ecdiẽ pro temporis oportu¬
nitate dispositis pontifex romã
imperaitor compendiũ palaciũ
petut. Ibi cõmoratus legatos
abõderitorũ. et de hispamia lega¬

Expanded text:
circiter VIII. Kal. Iun. de corpore migravit, Stephanusque diaconus in locum eius electus atque ordinatus est; nondumque duobus post consecrationem suam exactis mensibus quam maximis poterat itineribus ad imperatorem venire contendit, missis interim duobus legatis, qui quasi pro sua consecratione imperatori suggererent. Quod ubi imperator audivit, Remis ei statuit occurrere missisque obviam his, qui eum illo deducerent, adventum eius praeveniens cum magno eum ibidem honore susimperatori adventus sui causam insinuans, celebratis ex more missarum sollemniis, eum diadematis impositione coronavit. Multis deinde inter eos muneribus et datis et acceptis, conviviisque oppipare celebratis, et amicitia vicissim firmissimo robore constituta, aliisque utilitatibus sanctae Dei ecclesiae pro temporis opportunitate dispositis, pontifex Romam, imperator Compendium palatium petiit. Ibi commemoratus, legatos Abodritorum et de Hispania lega
Abbreviated transcription (Latin):
ueme transacta saxones
et orientales franci ex¬
peditionẽ in sorabos sclauos qui
dicto audientes nõ erãt fatẽ
iussi imperata stremie comple¬
uerũt. et cõtumacĩũ audatĩa
nõ magno labore comp̃sserũt
Na una ciuuitate expugnatã
quidquid in ea gente rebelli ui¬
debat᷑ subiectione promissa
cẽquienit. ubiscones qui tni
garomĩa et circa pirmeum
montem habitãt p̃p sublatũ
ducem suũ noĩe sigiumñ
quem imperator ob iniman
eius insolenciã ac morũ p̃mi¬
tatem inde sustulerat solita
beuitate comoti touratõe facta
di moda defectione desciuerut.
da duabus expeditiomberu
ta sũt edomiti ut tarda eis
dedetio. et pacis impetratio
uideiet̾ Interea douinꝯ leo
papa ano pontificatuo sui

Expanded text:
eme transacta, Saxones et orientales Franci expeditionem in Sorabos Sclavos, qui dicto audientes non erant, facere iussi, imperata strenue compleverunt, et contumacium audaciam non magno labore compresserunt. Nam una civitate expugnata, quicquid in ea gente rebelle videbatur, subiectione promissa conquievit. Vascones qui trans Garonnam et circa Pirineum montem habitant, propter sublatum ducem suum nomine Sigiwinum, quem imperator ob nimiam eius insolentiam ac morum pravitatem inde sustulerat, solita levitate commoti coniuratione facta omnimoda defectione desciverunt; sed duabus expeditionibus ita sunt edomiti, ut tarda eis deditio et pacis impetratio videretur. Interea domnus Leo papa anno pontificatus sui
Abbreviated transcription (Latin):
cõmitt̾e nõ dubitauit. Ad quẽ
rex missa legatione iubet sibi
ꝑ fugam reddi. ea conditõe
mandato si dicto sibi nõ obau¬
disset sciret se bello uuascomã
ingressurũ. neq inde prius
digressurũ ꝙͣ illius ĩobediẽtie
finem imponeret: Lupꝰ minas
regis ꝑtimescens hunoldum
et uxorẽ eius sine cũctatione
reddidit. se quoq quecũq
imperat᷑ facturũ spospondit.
At rex donec legati quos mise¬
rat reuerterẽt᷑ castellũ quoddã
iuxta dordomiã fluuiũ uocabło
fronciacũ edificat. Reuersis
igit᷑ legatis reducto ꝑfuga
edificato castello in regnum
suũ regredit᷑. celebrauit q
natalẽ dm̃ in iulla duria. et
pascha apud sanctũ lamb̾tũ
in uico leodico

Expanded text:
committere non dubitavit. Ad quem committere non dubitavit. Ad quem rex missa legat ione iubet sibi perfugam reddi, ea conditione mandata, si dicto audiens sibi non fuisset, sciret se bello Wasconiam ingressurum neque inde prius digressurum, quam illius inoboedientiae finem inponeret. Lupus minis regis perterritus Hunoldum et uxorem eius Sine cunctatione reddidit, se quoque, quaecumque imperarentur, facturum spopondit. Atrex, donec legati, quos miserat, reverterentur, castellum quoddam iuxta Dornoniam fluvium vocabulo Fronciacum aedificat. Reversis igitur legatis, reducto perfuga, aedificato castello in regnum suum regreditur; celebravitque natalem Domini in villa Duria et pascha apud sanctum Lantbertum in vico Leodico
Abbreviated transcription (Latin):
ostꝙͣ hi duo fratres pr̃i¬
succedentes regnũ int̾
se partiti sũt paquitama ꝓiũcia
que in sortẽ maioris natu ka¬
in ea transacti belli reliquiis
conquiestere nõ potuit. Nam
hunoldus quidam regnũ affe¬
itans ꝓuĩcialiũ aĩos ad noua
molienda concitauit. cõtra quẽ
ip̃e cui eadem prouincia
sorte obuenerat rex harolus
cũ exercitu profectus est.
S cũ fratris auxiliũ habere
non posset qui procerũ suorũ
prauo concilio ne id faceret
impediebat᷑. colloquio tñm ͦ
cũ eo habito in loco qui duas¬
diues uocat᷑ fratre ĩ regnũ
suũ remeante: ille engolisma
ciuitate aquitanie proficiscit᷑.
et inde cõtractis undiq copui
fugientemi undiq hunoldũ
persequit᷑. paulũq abfuit qnͥ
caꝑet. s ille noticia locorum
in quib regis exertitũ latere
poterat liberatus est. dimissaq
aquitania uuascomiã petut
tutũ se ibi fore arbitratus
Erat tũc uuasconũ dux lupꝰ
noĩe. cuiꝰ fidei hunoldus se¬

Expanded text:
Postquam hi duo fratres patrsuccedentes regnum inter se partiti sunt, Aquitania provincia, quae in sortem maioris natu Kain ea transacti belli reliquiis, conquiescere non potuit. Nam Hunoldus quidam regnum adfectans, provincialium animos ad nova molienda concitavit. Contra quem ipse, cui eadem provincia sorte obvenerat, rex Karlus cum exercitu profectus est. Sed cum fratris auxilium habere non posset, qui procerum suorum pravo consilio ne id faceret inpediebatur, conloquio tantum cum eo habito in loco qui Duasdives vocatur, fratre in regnum suum remeante, ille Egolisenam Aquitaniae civitatem proficiscitur, et inde, contractis undique copiis, fugientem Hunoldum persequitur; paulumque abfuit, quin caperet. Sed ille notitia locorum, in quibus regis exercitum latere poterat, liberatus est dimissaque Aquitania Wasconiam petiit, tutum se ibi fore arbitratus. Erat tunc Wasconum dux Lupus nomine, cuius fidei se Hunoldus
Abbreviated transcription (Latin):
tinctus est. Amũgus uero dũ
lim exiliat᷑ amingus qui ei
auxilio esse uoluerat narsetis
gladio ꝑiiit᷑. Tercius quoq
francoꝵ dux noie leuthariꝰ̃
bucellim germanꝰ dũ multa
omstus preda repedare fe¬
stinat ad ꝓpͥa int̾ ueronã ac
tridentũ iuxta lacũ benatũ
ꝓp̾a morte defunctus est. Habuit
inchilomin ꝯ narses certaniẽ
aduersus sisuluid brentorũ
regemi. qui adhuc de heruloꝵ
stirpe remãserat. quos secum
in ytaliam ueniens odoacer
adduxerat. Solus qͥppesisusuald
de herulorũ gente restiterat.
huic mrses fideliter sͥ pͥmũ
adherenti multa bñficia con¬
tulit. Sz nouissime suꝑbe re¬
bellem et regnũ dilatare suũ
per ytaliam cupientẽ. bello supe¬
rior cepit. celsa qz de trabe sus¬
pendit. Lic narses pͥus quidẽ
carcularius fuit. deinde p̃p̃
uirtutũ merita patriciatus
honorem promeruit. Erat uõ
uir pũssimꝰ. religione catholicꝰ
in pauꝑes munificus. in recu¬
perandis sanctorũ basilicis

Expanded text:
stinctus est. Amingus vero dum stinctus est. Amingus vero dum li exsiliatur. Amingus, qui ei auxilio esse voluerat, Narsetis gladio perimitur. Tertius quoque Francorum dux, nomine Leutharius, Bucelleni germanus, dum multa onustus praeda repedare festinat ad propria, inter Veronam ac Tridentum juxta lacum Benacum propria morte defunctus est. Habuit nihilominus Narses certamen adversus Sisuvald, Brentorum regem, qui adhuc de Herulorum stirpe remanserat, quos secum in Italiam veniens Odoacer adduxerat. Solus quippe Sisuvald de Herulorum gente restiterat. Huic Narses fideliter sibi primum adhaerenti multa beneficia contulit. Sed novissime superbe rebellem et regnum dilatare suum per Italiam cupientem bello superior cepit celsaque de trabe suspendit. Hic Narses prius quidem cartularius fuit; deinde propter virtutum merita patriciatus honorem promeruit. Erat vero vir piissimus, religione catholicus, in pauperes munificus, in recuperandis sanctorum basilicis
Abbreviated transcription (Latin):
supplices aduersũ gothos auxi¬
batus graui ñcio cesar. reb
in hesperiam minꝰ prospere
gestis narsetem ennuchũ cubi¬
culariũ ꝟo suũ expertũ belli
lia erãt prefecit. Ille ꝓpere neq
enĩ differendi tempus dabatur
collecta pube tͣnsmisso medi¬
terraneo freto latium cõtendit.
Et iũctis sibi longabardorũ au¬
xiluis cũ gothis p̾lio conflixit
Totila q rege interfecto ytaliã
ab eorũ dñãtione eripuit
Ducelleno etiã duci narses
bellũ intulit. quem theo¬
debertus rex francorũ ut sũpͣ
memorauimꝰ cũ ytaliã ĩtroiss
reuersus ad gallias cũ amingo
alio duce ad eam subiciendã
reliquerat. Qui bucellens
interempto belisario dũ pene
totam ytaliam direptionib
uastaret. et regibus francoꝵ
De manib subiectorũ hostiũ
munera copiosa conferret
in campania hyematurus ĩ
loco tui tannetũ nomẽ est
dissinterie morbo laborãs bello
graui a narsete superatus ex¬

Expanded text:
supplices, adversum Gothos auxisupplices, adversum Gothos auxibatus gravi nuntio Caesar, rebus in Hesperia minus prospere gestis, Narsetem eunuchum, cubicularium vero suum, expertum belli lia erat praefecit. Ille propere neque enim differendi tempus dabatur cum lecta pube, transmisso Mediterraneo freto in Latium contendit, et junctis sibi Longobardorum auxiliis cum Gothis praelio confixit. Totilaque rege interfecto Italiam ab eorum dominatioucelleno etiam duci Narses bellum intulit, quem Theodebertus, rex Francorum, ut supra memoravimus, cum Italiam introisset, reversus ad Gallias, cum Amingo alio duce ad eam subjiciendam reliquerat. Qui Bucellenus, interempto Belisario, dum pene totam Italiam direptionibus vastaret et regibus Francorum de manubiis subjectorum hostium munera copiosa conferret, in Campania hiematurus in loco, cui Tannetum nomen est, dysenteriae morbo laborans, bello gravi a Narsete superatus ex
Abbreviated transcription (Latin):
O tila quoq rex gotho¬
Depredata sicilia regre¬
sus romã obsidione cinxit.
Cuiꝰ ciues tantã tũc famis
penuriam passi sũt ut cibi
mopia coatti natorũ suorũ
carnes edere uellent. Fessis
diutm̃a pugna simulq ĩedie
romanis nec ualentib meni
tueri totila a parte hostiensi
urbem irrupit. qui partere
potius romanis ꝙ eos perde
malens ꝑ totam noctẽ qua
uictor urbem intrauit quosda
suorũ buccinis clangere
iubet. ut ciies se a gothorũ
gladiis aut ecc̃iis tuerent᷑
aut quibustũqz modis ocule¬
rent. Habitauit q aliquãtũ
tpĩs cũ romanis plus pa¬
terna pietate circa eos usꝰ
ꝙͣ tyr̃anica crudelitate. Hãc
illi ut concedat᷑ animi benigni¬
tatem qui niiie crudelitatis
antea extiterat. beati pat̾b
benedicti quen olim ut p̃di¬
ctũ est audierat momtio ꝯti¬
Liqui sane ex senatorib
romani quondã glia
noĩs. tũc aũt misere reliquie
deẜ te ciuitatis constãtinopolim
iustimanũ pͥncipem adierũt

Expanded text:
otila quoque, rex Gothodepraedata Sicilia regressus, Romam obsidione cinxit. Cujus cives tantam tunc famis penuriam passi sunt ut cibi inopia coacti natorum suorum carnes edere vellent. Fessis diutina pugna simulque inedia Romanis nec valentibus moenia tueri, Totila a parte Hostiensi urbem irrupit; qui, parcere potius Romanis quam eos perdere malens, per totam noctem, qua victor urbem intravit, quosdam suorum buccinis clangere jubet: « Ut cives se a Gothorum gladiis aut ecclesiis tuerentur aut quibusque modis occulerent. » Habitavitque aliquantum temporis cum Romanis, plus paterna pietate circa eos usus quam tyrannica crudelitate. Hanc illi, ut concedatur, animi benignitatem, qui nimiae antea crudelitatis exstiterat, beati Patris Benedicti quem olim, ut praedictum est, audierat monitio contuliAliqui sane ex senatoribus, Romani quondam gloria nominis, tunc autem miserae reliquiae desertae civitatis, Constantinopolim Justinianum principem adierunt
Abbreviated transcription (Latin):
ailterũ natũ fore filiũ nore
theodericũ. Unde eũ ũ bium¬
childe matre eius ad se euotas
iterũ heredem regni sui testa¬
mento ip̃m fore designauit.
Acta sũt hec loco nũcupato
andalcio quo soror simulq uxor
childeberti affuerũt. multi q

Expanded text:
alterum natum esse filium, nomine Theodoricum. Unde eum cum Brunechilde matre ejus ad se evocans, iterum haeredem regni sui testamento ipsum fore designavit. Acta sunt haec loco nuncupato Andalao, quo soror simulque uxor Childeberti adfuerunt multiq
Abbreviated transcription (Latin):
temperie grauatus ĩfecto ne¬
gocio est regressus
ordinat᷑. Natuo quoq est childe¬
berto regi filius noie theodebt
O ãno nima ĩ undatio
aquarũ in burgundia
fuit. egressaq sũt flumina
tonitrus fragore scintillãs in
terrã decidit. Ip̃o ãno siagris
comes ex p̃cepto gũtrãm cõstã¬
tinopolimn ad componendã cũ
imperatore pacẽ profectꝰ iibi
fraude patriciatũ assumere
uoluit. Que res cepta quidẽ
est s ad profectũ mĩme dẽdu¬
tta. Leuuigildus etiã hispame
reg moriens recharedo fratra
regnũ reliquit.
nuciat᷑ childeberto suo nepoti

Expanded text:
temperie gravatus, infecto negotio est regressus.r. Natus quoque est Childeberto regi filius, nomine Theodebertus. Eo anno nimia inundatio aquarum in Burgundia fuit, egressaque sunt flumina tonitrus fragore scintillans in terram decidit. Ipso quoque anno Siagrius comes, ex praecepto Guntranni, Constantinopolim ad componendam cum imperatore pacem profectus, inibi fraude patriciatum assumere voluit. Quae res coepta quidem est, sed ad effectum minime deducta. Lewigildus, etiam Hispaniae rex moriens, Richaredo filio regnum reliquit. i filii Childebert
Abbreviated transcription (Latin):
reddidit.
Hil pericus metuens gũtrã¬
ñ et childebertũ contͣ
se conspirasse apud camaracũ
thesauros om̃e qz defensiomis sue
presidiũ constituens exercitũ
sepe mouebat. et ac si ad p̾liũ
progressurus in papilionibus
residere faciebat.
lxodosio rotenorũ ep̃o
defuncto ĩnocentius ga¬
nalitanoꝵ comes per decretũ
bruichildis regie successit.
D Emigio quoq biturigũ
Ip̾sule decedente sulpicius
a gũtrano rege substituit᷑ dicẽte
prefato pͥncipe multis ẽpatꝯ
competitoribus. Non est inquit
nr̃e consuetudo mãsuetudinis
ecclĩas xp̃i sub p̃cio uendere
ne nos dampnatõe digni. et
uos mago simoni siles uideañ.
Et hoc quidem rex dignũ me

Expanded text:
reddidit. hilpericus, metuens Guntrannum et Childebertum contra se conspirasse, apud Camaracum thesauros omneque defensionis suae praesidium constituens, exercitum saepe movebat, et ac si ad praelium progressurus, in papilionibus residere faciebat.odosio Ruthenorum episcopo defuncto, Innocentius Gavalitanorum comes, per decretum Brunechildis reginae, successit. Remigio quoque Biturigum praesule decedente, Sulpicius a Guntranno rege substituitur: dicente praefato principe multis episcopatus competitoribus: « Non est, inquit, nostrae consuetudo mansuetudinis ecclesias Christi pretio vendere, ne nos damnatione digni, et vos Mago Simoni similes videamini. » Et hoc quidem rex dignum me
Abbreviated transcription (Latin):
cenobii seculari m ͦ uitã duce¬
rent. pussimꝰ robertus rex
Una cũ sua uxore uidelicẽt
constancia regina accersiens
Domnũ guilłm abb̃em diuionẽ¬
sis cenobii abbatiam dedit bt̃i
germam. Qui eã regulariter

Expanded text:
coenobii saeculari modo vitam ducerent, piissimus Robertus rex una cum uxore sua, videlicet Constantia regina, accersens domnum Guillelmum abbatem Divionensis coenobii, ei abbatiam dedit beati Germani, qui, eam regulariter
Abbreviated transcription (Latin):
a se remouerẽt ĩiuriam. Desi¬
dia eñ imperãtis opprobrio
est subditis. Quapp̃ clodouẽũ
per int̾mĩcios solicitãt ut
gerendi aduersus eũ causam
belli exquirat. Mandãt se pͥus¬
ros. uinctũ qz dñ̃ si eis pre¬
mia conferant᷑ tradituros.
Qui nil moratus cũ ualida
suoꝵ mami cõtra eũ ꝓficiscit᷑
mittens pͥus proditoribus
armillas ereas deauratas tũ
gladiis smili m ͦ ornatis loco
muneris. Uentũ itaq est ad
locũ certamũs et conscii
proditionis fugam se fingũt
querere subsidio salutis. Ra¬
gnacharius uo dũ fugere
nitit᷑ a suis captus clodoueo
presentat᷑ uinctus. Queni
ille ut degeneris anmi uirũ
gladio puniri iussit. Fratr̃e

Expanded text:
a se removerent injuriam. Desia se removerent injuriam. Desidia enim imperantis opprobrio est subditis. Quapropter Clodoveum per internuntios sollicitant ut gerendi adversus eum causam belli exquirat, mandant se, priusros; vinctumque dominum, si eis praemia conferantur, tradituros. Qui nil moratus cum valida suorum manu contra eum proficiscitur, mittens prius proditoribus armillas aereas deauratas cum gladiis simili modo deauratis loco muneris. Ventum itaque est ad locum certaminis, et conscii proditionis fuga se fingunt quaerere subsidium salutis. Ragnecharius vero, dum fugere nititur, a suis captus Clodoveo praesentatur vinctus. Quem ille, ut degeneris animi virum, gladio puniri jussit. Fratre
Abbreviated transcription (Latin):
huiliatõe filius ad eñ. He
inquit frondes barbam de mõ¬
strans ad sũmũ uerticen
ini uiridi ligno decise cito suc¬
crescent. Utinã et auctor huiꝰ
facti tam uelociter pereat.
Quod ꝟ̾bũ ibi m̃iciatũ est
clodoneo statim eos gladio
puniri precepit. regnũ q
eorũ cũ thesauris peruasit¬
Post hoc parauit expeditionẽ
contra quẽdam ducem noĩe
ragnachariũ apud tameracũ
urbem cõmorantẽ. quemquidẽ
ei sangĩũs affinitas cõuixerat
s morũ improbitas infestũ
reddebat. Nam obscentati et
luxurie deditus siuis etiã oib
erat odiosus. Acciuerat sibi
quoq quendã spectate ut
putabat prudencie familiarẽ
noĩe faronem. Qui fallenti
artifex ita eũ mente aliena¬
uerat ut si quid muneris qͥlib
ei offerret in sumendo eo ip̃ni
Participem accisceret sic dicẽs
Ista mͥ et conciliario meo faroni
Hac ducis ignauia ꝑmoti qͥ
In eius militabãt aula cõferre
secũ ceperũt. Qua rõne hãt

Expanded text:
humiliatione, filius ad eum: « Hae, humiliatione, filius ad eum: « Hae, inquit, frondes barbam demonstrans a summo vertice in viridi ligno decisae cito succrescent. Utinam et auctor hujus facti tam velociter pereat! » Quod verbum ubi nuntiatum est Clodoveo, statim eos gladio puniri praecepit, regnumque eorum cum thesauris pervasitPost haec paravit expeditionem contra quemdam ducem, nomine Ragnecharium, apud Camaracum urbem commorantem. Quem quidem ei sanguinis affinitas conjunxerat, sed morum improbitas infestum reddebat. Nam obscenitati et luxuriae deditus, suis etiam omnibus erat odiosus. Adsciverat quoque sibi quemdam spectatae ut putabat prudentiae familiarem, vocabulo Faronem. Qui, fallendi artifex, ita eum mente abalienaverat, ut, si quid muneris quilibet ei offerret, in sumendo eo ipsum participem ascisceret, « sint, dicens, ista mihi et consiliaro meo Faroni. » Hac ducis ignavia permoti qui in ejus militabant aula, conferre secum coeperunt qua ratione hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ q romanoꝵ IIis ille
ꝑlectis consulari trabea ĩsigni¬
tus accenso equo in atrio qͥd̃¬
inter basilicã sancti martim
et ciuitatẽ sitũ erat largissia
ppło contulit munera. Ab illa
die consul sinul et augustus
meruit nũcupari. Cũ aũt
equũ quem inter cetera dona¬
ria sancto miserat martino
redimere centũ datis solidis
decreuisset nec ille ullo modo
dari precipiens taliter infĩt.
Sanctus martinꝰ bonus in
auxilio s carus nostit᷑ fore
in negocio. Rex itaq recepto
equo paceq per circuitũ
facta Parisius regreditur.
MHararicũ uero regẽ
Aqui ei quondã circa
siagrium pugnaturo auxilio
esse debuerat et fide ficta
se subtrahens spectator certa¬
minis magis esse uoluit ꝙ
pugnator ut scil postinodũ
uictoris sequeret᷑ partes clo¬
douens cũ filio dolo cepit.
Et tonderi eos faciens patre
quidem pb̃rm. filiũ aũte dya¬
conũ ordinari uissit. Cũq
chararicꝰ causaret᷑ prosul

Expanded text:
ciumque Romanorum. » His ille ciumque Romanorum. » His ille perlectis, consulari trabea insignitus, ascenso equo in atrio quointer basilicam sancti Martini et civitatem situm erat, largissima populo contulit munera. Ab illa die Consul simul et Augustus meruit nuncupari. Cum autem equum, quem inter caetera donaria sancto miserat Martino, redimere centum datis solidis decrevisset, nec ille ullo modo dari praecipiens taliter infit: « Sanctus Martinus bonus in auxilio, sed carus noscitur fore in pretio. » Rex itaque recepto equo paceque per circuitum facta Parisius regreditur.Chararicum vero regem, qui ei quondam contra Siagrium pugnaturo auxilio esse debuerat, et, fide fracta se subtrahens, spectator certaminis magis esse voluerat quam pugnator, ut scilicet postmodum victoris sequeretur partes, Clodoveus cum filio dolo cepit, et, tonderi eos faciens, patrem quidem presbyterum, filium autem diaconum ordinari jussit. Cumque Chararicus causaretur pro sui
Abbreviated transcription (Latin):
EGE Itaq plarico qui
gothos per xni annos
rexerat hoc m ͦ interfecto clo¬
doueus filiũ suũ theodericũ
cũ ualido exercitus supplemẽto
subegit. et ad patrem iuictor
redut. qui tũc in burdegalesi
urbe hniemabat. brumali autẽ
recedente rigore unali qz suite¬
dente temꝑie clodoueus tho¬
losam petit. Inde thesauros
alacri aufferẽs ad engolismã
ꝓperat. In cuiꝰ aduẽtu murꝰ
urbis diuino mitu sponte rues
aduementi regi aptũ p̾buit
iter. Qui uniusos gothosz
quos inibi reꝑit gladio inte¬
remit. Pari etiã modo ꝑ uici¬
nas urbes aduersarios int̾fi¬
ciens suosqz constituẽs eas
sibi parere compulit Rebus
gͦ cũctis ex suĩa compoĩtis
turonis iter dirigit. Ubi dũ
statiuarũ gr̃a aligũatis ꝑmo¬
rat᷑ legationẽ suscepit aña¬
stasii constãtinopolitam pͥn¬
cipis munera epistolasq
ei mittentis. In quib uidelicet
lr̃is hoc cõtinebat᷑ quod cõpla¬
cuerit sibi et senatoribus
eũ esse amicũ ĩperatorũ patri¬

Expanded text:
ege itaque Alarico, qui Gothos per 12 annos rexerat, hoc modo interfecto, Clodoveus filium suum Theodoricum cum valido exercitus supplemento subegit, et ad patrem victor rediit, qui tunc in Burdegalensi urbe hiemabat. Brumali autem recedente rigore vernalique succedente temperie, Clodoveus Tolosam petit. Inde thesauros Alarici auferens ad Engolismam properat. In cujus adventu murus urbis, divino nutu sponte ruens, advenienti regi apertum praebuit iter. Qui universos Gothos quos ibi reperit gladio interemit. Pari etiam modo per vicinas urbes adversarios interficiens suosque constituens, eas sibi parere compulit. Rebus ergo cunctis ex sententia compositis, Turonis iter dirigit. Ubi dum stativarum gratia aliquantisper moratur, legationem suscepit Anastasii Constantinopolitani principis munera epistolasque ei mittentis. In quibus videlicet litteris hoc continebatur « quod complacuerit sibi et senatoribus eum esse amicum imperatorum patri
Abbreviated transcription (Latin):
quedam arripuit.
Arolus aũt qui se una
cũ cõsobrinis suis ui¬
ennã obsessurũ promiserat
moꝵ ut quedã sacramẽta utr̃ĩ¬
q inter eos facta fuerũt ab¬
ip̃a obsidione recessit. et in
ytaliam prexit. Inde q romã
uemens a Iohe paꝑa in die
natiuitatis dñi in impera¬
torem ungi obtinuit.
Nno incarnatõis dm̃te¬
Karlomãno cũ siuis cõtra boso¬
uicus frater eius reuersus est
in partẽ regni sui cõtra norma¬
nos qui uastãtes om̃ia in suo
itmere corbeiũ mõsteriũ et
ambiams ciuitatẽ. aliqq stã
loca octupauerũt. De quibus
nõ modicã partem occisis cete¬
ris q fugatis et ip̃e ludouicꝰ
unacũ suis retrorsũ nemine
ꝑsequẽte fugã arripuit. dĩno
maifestãte iudicio. qr quod
in normanos fuerat actũ. nõ
hũana s diuina u̾ͥtute patra¬
tũ extic̾it. Iterũ ñãq norma¬
nis regredientibz in parten
et castellũ mat̾ia lignea quo

Expanded text:
quaedam arripuit. Karolus autem, qui se una cum consobrinis suis Viennam obsessurum promiserat, mox ut quaedam sacramenta utrinque inter eos facta fuerunt ipsa obsidione recessit et in Italiam perrexit. Indeque Romam veniens, a Iohanne papa se in die nativitatis Domini in imperatorem consecrari obtinuit. nno incarnationis dominKarlomanno cum suis contra Bosowicus, frater eius, reversus est in partem regni sui contra Nortmannos. Qui vaere, Corbeiae monasterium et Ambianis civitatem aliaque sancta loca occupaverunt, de quibus non modicam partem occisis ceterisque fugatis, et ipse Hludowicus una cum suis retrorsum, nemine persequente, fugam arripuit, divino manifestante iudicio, quia quod a Nortmannis fuerat actum non humana, sed divina virtute patratum extiterit. Iterum namque Nortmannis regredientibus in partem et castellum materia lignea quo
Abbreviated transcription (Latin):
in quadã parte regni sui in
andegauensi uidelz pago
monasteriũ construentẽ qͦd
glannafoliũ antiquitꝰ dictũ
est mirifice coluit. prediaq
ingentia cũ aliis regie mum¬
ficencie donis ꝑ semetipm̃
ad ẽudem accedendo locũ be¬
nignissime cõtribuit. Suctes¬
sit q ei theobaldus filius
eus uir quidem deo deditus
et ẜuos eius unice diligẽs
s in suos crudelis. Cuꝰ tp̃e
stella ex aduerso ueniens m
lunã ingressa est. Tũt quoq
uue ni arbore que sambucus
dr̃ nate sũt. et flores ip̃ar
arborũ que nigra proferre
solent grana botros cõtulerũt
Grauis eo tp̃e ac solito aspe¬
rior hiems fatta est. ita ut
torrentes congelati ꝑuium
suꝑ se ppłis iter p̾berent.
Aues quoq rigore astrute uł
fame absq ullo homi dolo
ĩmerse muibus capiebant᷑.
Hic accepit uxorẽ filiã uua¬
coms regis longobardorum
uualderadã noĩe sue sororem
nouerce. Qui cũ ꝑ octo ãnor
curricula strenue susceptum

Expanded text:
in quadam parte regni sui, in in quadam parte regni sui, in Andegavensi videlicet pago, monasterium construentem, quod Glannafolium antiquitus dictum est, mirifice coluit, praediaque ingentia cum aliis regiae munificentiae donis per semetipsum ad eumdem accedendo locum benignissime contribuit. Successit ei Theobaldus filius ejus, vir quidem Deo deditus et servos ejus unice diligens, sed in suos crudelis. Cujus tempore stella ex adverso veniens in lunam ingressa est. Tunc quoque uvae in arbore, quae Sambucus dicitur, natae sunt, et flores ipsarum arborum, quae nigra proferre solent grana, botros protulerunt. Gravis eo tempore ac solito asperior hiems facta est, ita ut torrentes congelati pervium super se populls iter praeberent. Aves quoque rigore astrictae vel fame, absque ullo hominum dolo, immersae nivibus capiebantur. Hic accepit uxorem filiam Waconis, regis Longobardorum, Walderadam nomine, suae sororem novercae. Qui cum per octo annorum curricula strenue susceptum
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea bone memorie
regiia clotildis uxor
clodouei quondã magni regis
piis dũ ad uixit intenta ope¬
ribus apud urbem posita
turonic̃a migrauit ad dmiĩ
plena dierũ. Euiꝰ corpus
a filus ip̃iꝰ childeberto ac
clotario regibus cũ magno
psallentiũ choro exinde sub¬
latũ parisius q delatũ in
secretario basilice sancti petri
iuxta latus uiri sui est se¬
pultũ. In eadem etiã orõms¬
domo beata genouefa humata
quiescit.
regi pro uillis augustidunẽsis
Ingressu palacii ita spũ dei¬
in se redũdante pie locutus
est. ut ante rex ãnueret ꝙ̃
uerba petitor explicaret. Cui
et ore ꝓphetico finem dixit
sui xiiiͦ quasi sancti uiri ẜmo
dictus fuisset ab angelo. Hic¬
exor̃ate desiderato uiridunẽsi
epo ciuibus eiusdem urbis
octo milia solidorũ qui ãnua¬
tim exinde eius inferebãt᷑
thesauris. largissima benigni¬
tate ad restaurationẽ cõcessit
ciuitatis. Fuit idem rex egre¬
gie moratus eloquioq affa¬
bilis. qui beatissimũ maurũ

Expanded text:
nterea bonae memoriae regina Chrotildis, uxor Clodovei, quondam magni regis, piis, quoad vixit, intenta operibus, apud urbem posita Turonicam migravit ad Dominum plena dierum. Cujus corpus, a filiis ipsis Childeberto ac Clotario regibus cum magno psallentium choro exinde sublatum Parisiusque delatum, in sacraria basilicae sancti Petri juxta latus viri sui est sepultum. In eadem etiam oratiodomo beata Genovefa humata quiescit.  pro villis Augustidunensis ingressu palatii ita, spiritu Dei redundante, locutus est, ut ante rex annueret, quam verba petitor explicaret. Cui et ore prophetico finem dixit quasi sancti viri sermo dictus fuisset ab angelo. VIexorante Desiderato Viridunensi episcopo, civibus ejusdem urbis octo millia solidorum, qui annuatim exinde ejus inferebantur thesauris, largissima benignitate ad restaurationem concessit civitatis. Fuit idem rex egregie moratus eloquioque affabilis. Qui beatissimum Maurum