comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duas ibi legiones collocauit. fossamq duplicem duodecim pe¬
dum a maioribus castris ad minora perduxit: ut tuto & repenti¬
no hostium incursu etiam singuli commeare posseut. Dum
hȩc ad gergouiam geruntur: Comuctolanis hediuis cui magi¬
stratum adiudicatum a cęsare demonstrauinius sollicitatus
ab aruernis pecunia cum quibusdam adolescentibus colloqtur
quoꝵ erat princeps litauicus atq eius fratres amplissiia fa¬
milia uan adolescentes: cum his premium cõmuuicat horta¬
turq ut se liberos & in imperio natos meniuerint/ unam ẽẽ
heduoꝵ ciuitatem quȩ cetussimam galliȩ uictoriam detineat:
eius auctoritate reliquas contineri Qua traducta locum consisten¬
di romanis in gallia non fore.esse non nullo cęsaris beneficio af¬
fectum: sictamen ut iustissimam apud eim causam obtinucrit.
sed plus comuni libertati tribuere. Cur enimpotius hedui de suo

Expanded text:
duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum peduas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo
Abbreviated transcription (Latin):
oppidum positis mediocribus circiam se int̾eruallis seperatim
singularum ciuitatum copias collocauerat. Atq omnibus
eius iugi collibus occupatis qua despici poterat horribilem spe¬
ciem prebebat. princepsq earum ciuitatum: quos sibi ad con¬
silium capiendum delegerat. prima luce quotidie ad se conue¬
nire uidebat: seuquid communicandum seu quid administra¬
dum uideretur. Neq ullum fere diem intermittebat: qn equestri
prelio interiectis sagutariis: quid in quoquo esset animi atq u̾
turis periclitarctur. Erat e regione opidi collis sub ip̃is radicib
montis egregie munitus atq ex omi parte circumcisus. Quem
si tenerent nostri & aquȩ magna parte et pabulatione libera ꝓ¬
hibituri hostes uidebantur. Sed is locus presidio ab iis non nimis
firino tenebatur. Tamien silentio noctis cesar ex castris egressus pri¬
usꝗͣ subsidium ex oppido uenire posset dciccto presidio potitus loco

Expanded text:
oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco
Abbreviated transcription (Latin):
dos curauerat. fostero dic um duabus legidnibus in occulro
restinit. reliquas copias cum omnibus impedimentis urcor¬
sucuerat misit: demptis quibusdam cohortibus iuti numeio
legionum constare uidererur. his q̃ longissime possent egredi
i usis. cum iam ex dici tempore coniecturam ceperat. in castra
perientum. hsdem subditis quorum pars iuferior integri re¬
manebat pontem reficere cepit. Celeriter esfecto opere legionibus
q & loco castris idoneo delecto reliquas copias reuocauit. Uercin¬
gentotix re cognita: ne contra suam uoluntatem dimicare co¬
oeretur magn̾is itineribus antecessit. Cȩsar ex eo loco ꝗͥntes ci¬
ns gtrgpuiam puenit equestriq prelio eo dic leui facto. persfe¬
cto urbis situ quȩ posita in altissimo monte omnes aditus diffi¬
ciles habebat. De expugnatione non prius agtndum costitiut:
q̃ rem frumentatiam expectasset. At uercingentoris casbra ꝓpe

Expanded text:
ndos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto ndos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusque traductis et loco castris idoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope
Abbreviated transcription (Latin):
mia a se deuicta gallia expectarent. equitatum ꝙ orinem et pie¬
ditatum inilia xͦ. sibi celeriter mitterent. que in presidi nestu¬
duas patres diuisit. Quatuor legiones in senones parisiosqi la¬
bicno ducendas dedit. Sex ip̃e in. aruernis ad oppidum gereoiuã
secundum Numen elauer duxit equitatus partem ili atrribiuit
parrem sibi reiquit. Quare cognita ueccingentorix ounibus in¬
terruptis eius fuminis pontibus. ab altera fluminis parxe utes
facere ceꝓit cum uterq uirimq exisset exercitus inconspectu fe¬
req ẽ regione castris castra ponebant. disposits exploratoribio
neciubi eͦffecto ponte romani copias traducerent. Erat in magnis
cȩsaris difficultatibus res ne maiorem ȩstatis partem Numine
impediretur: qđ non fere ante autumno elauer ado trinsi
nsolet. Itaq ne id accideret siluestri loco castris positis e regionie
unum eorum pontium erigere. quos uertingentorx rescinde¬

Expanded text:
mia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et pemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei fruduas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestri loco castris positis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescinde
Abbreviated transcription (Latin):
pars quȩ minus confideret auxilia a uercingentorige arcesserẽt.
huic rei preoccurrendum existimauit: & quod legibus heduo¬
rum iis qui summum magistratum obtinerent finibus excedere
non liceret: ne quid de iure aut legibus eoꝵ diminuisse uidere¬
tur. ip̃e in heduos proficisci statuit: senatumq omnem & quos
eo conuenisset: docereturq paucis clam conuocatis alio loco
alio tempore atq oportuerit fratrem a fratre renuntiatum. cũ
leges duos ex familia uiuo utroq non solum magistratus crea¬
ri uetarent: sed etiam in senatum esse prohiberent: totum im¬
perium deponere cogit conuictolitauem. qui per sacerdotes mo¬
re ciuitatis intermissis magistratibiis esset creatus potestatem
obtinere iussit. hoc decreto interposito cohortatus heduois us
donrrouersiarum ac dissensionis obliuisce̾ntim. atq omnibus
omissis his rebus huc bello seriurent. ea quȩ meruissent pre¬

Expanded text:
pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos is civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent prae
Abbreviated transcription (Latin):
crcari atq regiam potestatem annum tenere consuessent. duo ma¬
gistratum gerant: & se uterq eorum legibus creatum esse dicat.
Horum esse alterum conuictolitauem florentem & illustrem ado¬
lescentem alttrum cotum antiquissima familia natum: atq
ip̃m hominem summę potentiȩ & magnę cognationis: cuius fra¬
ter ualetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit: ciui¬
tatem esse omnem in armis. diuisum senatum diuisum ppłm:
suas cuiusq eoꝵ clientelas. quod si diutius alatur controuersia: fo¬
re uti pars cum parte ciuitatis confligat: id ne accidat positum
in eius diligentia atq auctorirate. Cȩsar &si a bello atq ab hoste
discedere detrementosum esse existimabat: tamen non ignorãs
quanta ex dissensionibus incommoda oriti consuessent. ne tan¬
ta & tam coniuncra ppło .xo. ciuitas quam ip̃e semper aluisser
omnibus q rebus ornasset ad uim atq arma discederet: atq ea

Expanded text:
creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo macreari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea
Abbreviated transcription (Latin):
Sagitratios q omnes quoꝵ erat permagnus numerꝰ ingallia cõ¬
quiri & ad se mitti iubet. Nis rebus celeriter id quod auarici depe¬
tierat expletur. Intetim teutomatus ollouiconis filius rex nitiobro¬
ꝯum. cuius pater A senatu nostro amuicus erat aspellatuis cum ma¬
gno equitum suorum numero & quos ex aquitania conduxerat
ad eum peruenit. Cesar auarico complures dies commoratus. sũ¬
mamq ibi copiam frumenti & reliqui comineatus nactus exerci¬
tum ex labore atq inopia refecit. lam ꝓpe hieme confecta cum ip̃o
ancii tempore ad gerendum bellum uocaretur: ad hostem profi¬
cisci constituisser: suie eum ex paludibus siluisq elicere: suie obsi¬
dione ꝓmere posset legati ad eum principes heduoꝵ ueniunt ora¬
tum: ut maxime necessario tempore ciuitati subueniat. Summo
esse in periculo rem. quod cum singuli magistratus antiquitus

Expanded text:
sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, consagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus
Abbreviated transcription (Latin):
aeserendum censuerat. Itaqͣ ut reliquoꝵ imꝑatorum res aduerse
auctoritatem minuunt. Sic huius ex contrario dignitas incõmo¬
do accepto in dies augebatur: simulin spem ueniebant eius asfirma¬
tione ae redliquis adiungendis ciuitatibus. Primumq eo tempore
galli castra munire inslituerunt. & sic sunt animo consternatu
homines in sucti laboꝵ ut omnia que imperarentur sibi parienda
existimarent. Nec minus ꝗ̃ est pollicitus uercingentorix animo la¬
borabat: ut reliquas ciuitates adiungeret: atq eas bonis pollicita¬
nonibus alliciebat. hute rei idoneos homines deligebat: quoꝵ ꝗs¬
q auit oratione subdola aut amicitia facillime posset. Qui auati¬
cõ expugnato refugerant: armandos uestiendosq curat. Simuil
ut diminurȩ copiȩ redintegrarentur: imperat certum numerũ
militum ciuitatibus: quem & q̃ ante diem in castra adduci uelit.

Expanded text:
deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit,
Abbreviated transcription (Latin):
isc auaricum defendi: cuius rei testes ip̃os haberet. sed factum im¬
prudenna biturigum & nimia obsequentia reliquoꝵ. uti hos in¬
commodum acciperetur: id tamen se celeriter maioribus incom¬
modis sanaturum. Nlamquȩ ab reliquis gallis ciutates dissentt¬
reuc has sua disigentia adiuncturum: atqͦ unum consilium toti¬
usgillis esfecturum: cuius consensui ne orbis quidem tetrarum
possit obsistere. iaq se iam ꝓpe iam effectum habere. Interea equitm
essc ab hus cõmunis saluris causa impetrati ut castra riumire uisti¬
tuerent. quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent.
fuit hȩ oratio non ingraragallis. & maxime qdđ ip̃e animo non
deftcerat tanto accepto incommodo neq in occulium abdiderat &
conspectum inultitudinis fugerat plusq animo ꝑrouidere et gresen¬
tiret crisaimabatur. q̃ re incegra. primo incendendum auariciam gost

Expanded text:
isse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post
Abbreviated transcription (Latin):
labore opis incitati non ęxate confectis non mulieribus non infan¬
tibus pepercerunt. Deniq ex omni numero qui fuit milium circiter
.xl.iix. dcce. qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt incolu¬
mes ad uercingentorigem peruenerunt. Quos ille multa iam nocte
silentio ex fuga excepit: ueritus nequa in castris ex eoꝵ concursu &
misericordia uuloi seditio oriretur: & procul in uua dispositis familia¬
ribus suis principibusq ciuitatum disparandos deducendosq ad
suos curarer: que cuiq ciuitati pars castroꝵ ab inino obuenerat. Po¬
stero die consilio conuocato consolatus cohortatusq est. ne se admodũ
animo dimitterent. ne pertinbarentur in commodo. non uirtu¬
te neq acie uicisse romanos.: sed artificio quodam & scient ia
oppugnationis. cuius rei fuerint ip̃i imperim. Etrare siqi olatu
bello onines secundos rerum euentus exportent. sibi numꝗ̃ placu¬

Expanded text:
labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infanlabore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placu
Abbreviated transcription (Latin):
fieri uellet ostendit. Legiones intra uiueas in occulto expediras co¬
hortatur: ut aliquando pro tants laboribus fructum uictoriȩ per¬
ciperent. iis qui primi murum ascendissent. premia ꝓposuit. mili¬
tibusq signum dedit. Illi subito ex omnibis partibus euolauerũt.
murum q celeriter compleuerunt. Hostes re noua perterriti mu¬
ro turribusq deiecti in foro ac locis patentioribus cuncatim consti¬
terunt hoc animo ut si qua ex parte obulam contra ueniretur. acie
instructa depugnarent. Ubi neminem in equum locum sese dimit¬
tere sed toto undiq inuro circum fundi uiderunt. ueriti ue omĩo
spes fugȩ tolleretur: ab iectis armis ultimas oppidi partes contiuen¬
ti impetu petiuerunt. Pars q ibi cum angusto exitu porcarum se
ip̃i premerent a militibus pars iam egressa portis ab equitibus est
interfecta. Nec fuit quisꝗͣ qui predę studeret. Sic er genabi cede et

Expanded text:
fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cofieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et
Abbreviated transcription (Latin):
rigis abcrant. & palus quȩ ppetua intercedebat. romanos acl dñ¬
scquendum cardabat. lamq hoc facere noctu apparaibant. cũ¬
matres familiȩ repente in publicum procurrerunt. flentesq pro¬
iectȩ ad pedes suorum omnibus precibus petierunt ne se & com¬
munes liberos hostibus ad supplicium dederent: quos ad capien¬
dam fugam natura et uirium infirmitas impediret. Ubi eos ꝑ
misericordiam non recipit: conclamare & significare de fuga roma¬
nis cȩperunt. Quo timore perterriti galli ne ab equitatu romano¬
rum uiȩ preoccuparentur consilio destiterunt. Postero die cęsar
promota turri ꝑfectisq oꝑibus quȩ facere instituerat: magno co¬
orto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempe¬
statem arbitratus est. quod paulo incautius custodias in muro dis¬
positas uidebat. suosq languidius in opere uersari iussit: & quid

Expanded text:
rigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad inrigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cumatres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos inmisericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid
Abbreviated transcription (Latin):
fass sueccderent. omnemq gallie salutem in illo uestigio tempo¬
tis pontim abiriarcncur. Acciait inspectantibus uobis quod di¬
gnum inemoria uisum pretercundum non existimauuimuis
Quidam anteportam oppidi gallus per manus seui arq pacis tr̃d
maiccus ex animatusq concidit. Hunc ex proximis unus uacenie
transgressus eodem illo munere fungebatur. Eadem ranione ictu scor¬
pionis ee anuimato alteri successit rerrius: & tertio quarius. nec pri¬
usille est ⁊ qpugnatoribus racuus idictus locus. ꝗͣ restincro agoc¬
re atq ouini ea parte submoris hostibus finis est pugnandi facto
ommia expertigalli qđ res milla suiccesserat. postero die consiliũ
ceperunt ex oppido prosugere horraute & iubente uercingeno¬
rige. Ia silentio noctis conati non magna iacrura suoꝵ sese esfecin¬
ros sperabanr ꝓpea quod non longe ab oppido castra uering erio¬

Expanded text:
fessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio tempofessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditatraiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingeto
Abbreviated transcription (Latin):
rnit. s ddcm q tempore roro muro clamore sublato dliui bui dori¬
ril ab urroq latere turrium eruptio fiebat. Ali faces atq: aradlam
matriam de anuro in agoerem eminus iaciebant picem rliquas¬
qi des quibus ignis excutan porest fundebant. ut quo ꝑtimum eume¬
retiu aut cui tei fecrerur auxilium utx ratio inu posset. plumien
quod instiuto cęsaris diue legiones pro castris excubabant pliaies¬
qi partins temporibuis in opere erant celeriter facturoa y st. in deli
eruption bus resislerent. alii turr es reducerent aggerem qu intosc̃¬
derent. Ominis ueto ex castris multitudo ad restinguendum con¬
ciunerent Cum in omnibus locis consumpta iam aliqua parre no¬
Ais puonarctur semperq hostibus spes uitroriȩ redinregiat etur
comadis qͥđ deustos plucros tuttim uidebant: nec facile acdint espee¬
tos ad auitrili andum animaduertebant. semperq ip̃i recentes de¬

Expanded text:
rant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus porrant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes de
Abbreviated transcription (Latin):
contexitur: dum iusta muri altitudo expleatur. Noc cum in spe¬
ciem uarietatemq opus deforme non est alternis trabibus ac sa¬
xis: quȩ rectis lineis suos ordines seruant: tum ad utilitatem &
defensionem urbium summam habent oportunitatem: qđ et ab
incendio lapis & ab ariete materia defendit: quȩ ꝑpetius trabibus
pedes quadragenos plerumq introrsus reuincta neq perrum¬
pi neq distrahi potest. his ut rebus impedita oppugnatione milites
cum toto tempore frigore & assiduis imbribus turbarentur: ta¬
men continenti labore omnia hȩx suꝑauerunt. Et diebus.xxu.
a gotiem latum pedes. cccxxx. altum pedes ltex ertraxser nd o
cumus murum hostium pene contingeret: cum cesar acdono
consuetudis excubaret militesqi hortaretur nequo d ommino
rempus ab opere intermittecetur. paulo ante tertam us liaten ese
animia ducsum fiimare aggtrem quem cuniculs hostes silcce nde¬

Expanded text:
contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in specontexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succende
Abbreviated transcription (Latin):
hebat: eoscientius quod apud cos magnȩ ferrariȩ atq: omne gem
cuniculorum notum atq usiratum est. Totum autem murũ
ex omni parte turribus contabulauerant: atq has coriis intere¬
rant: Tum crebris diurnis nocturnisq incur̃sionibus. aut ag¬
geri ignem inferebant: aut milites occupatos in opere adoriebant
& nostrarum turrium altitudinem: quantum has quotidianas
aggere expresserat: commissis suarum turrium malis adęquabãt¬
in longitudinem paribus interuallis distantes intra se binos pedes
in solo collocantur. hec reuinciuntur extrorsus: & multo aggere
uestiuntur. Nȩx aũt que diximus interualla grandibus in fron¬
te saxis offarciuntur. his collatis & coauomentatis alius insuper
ordo adiicitur: ut illud idem interuallum seruetur: neq inter
se contingant trabes sed paribus intermissȩ spaciis singulȩ sin¬
gulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne op

Expanded text:
hebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus hebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequabantin longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus
Abbreviated transcription (Latin):
rem famc consumptum uidetis quem tutpiter seex susu et¬
pientem ne qua eluitas suis finibus recipiat a me prouism. est
roncdaiat ominis multitudo ⁊ suo more drmis concieirat qͥđ
tauuc sn co consuetumt. cuius orationem approbant & summũ¬
esse ueruingentorigem ducem nec decius fide dubitandum nec
maiori ratione bellum administrari posse. Statiuint &xii. milia
hominum delecta ex omnibus locis in oppidum mittantur: nec
solis biturigibus omnem salutem committendam censent: qd
penes cos si id oppidum retinuissent summam uictoriȩ consta¬
re intelligebant: & singulari militum nostrorum uirtuti consilia
cuiuscunq inodi gallorum occurrebant: ut est summȩ genus soler¬
tiȩ atq ad omnia mutanda &efficienda que et quoq traduntur
aptissimum. Nam & laqueis falces auertebant: quas cum destinaue¬
rant. tormentis introrsus reducebat: & aggerem cuiculis subtra¬

Expanded text:
rem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recirem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summuesse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtra
Abbreviated transcription (Latin):
run on sioio uocati hiuic habenclam gratiam quocl ee pauurate
cotuma en loco supiore cognoscere & uiiturem despiceie potue¬
nnt qui dimicate non ausi trapiter se in castea seceperend.
impetun se a cesare per proditionem nullum desiderat aqł
haberc uni toria posset: quȩ iam esset sibi atarorni beu galus
eablorata. quia ctiam ipis temitteret. si sibi magis honotluo
ersburata qͥ uses aliutem accipere uideantir. Necmtinteliga¬
til inquit a me sinecre pronumtiari audur tomanos eorli e
piorutirq scuios quos in pabulationt pancs ante diebus es¬
podatieq ime uinculisqi ex crucrauctat. hi iarn ati adci
que lurtriogati pronuntiarent milites se esse legiorasioe a deũt
samc re mnõpia adductos dam ex castris exiseiiquid fcuciten
anut pecori in agris reperire possent simili omnem exercitum
inopia prmi neciam ures sufficere cuiꝙ̃ nec ferue ogtiosle¬
borera posse. ita statusse imꝑatorem si nihil inoppuenatione op¬
tii cudus opera sine uestro sanguint tantum excrctum uacto¬

Expanded text:
c habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione opis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victo
Abbreviated transcription (Latin):
heduisq attribuerat oppugnare instituit. Magnam hec res cȩsa¬
ri difficultatem ad consilium capiendum afferebat. si reliquam
partem hiemis uno in loco legiones continerer. ne stipendiariis
heduoꝵ expugnatis cuncta gallia deficeret. qđ nullum amicis
in eo presidium uideretur positum esse: si inaturius ex hibernis e¬
duceret. ne ab rc frumentaria duris subuentionibus laboraret. Prc¬
stare uisum est tamen omnes difficultates ppeti ꝗ̃ ranta contume¬
lia accepta ominium suoꝵ uoluntares alienare. Itaq cohortatus
heduos de supportando commeatu premittit ad boios qui de suo ad¬
uentu doceant: hortentur q ut in fide maneant: atq hostium im¬
petum magno animo suitineant. Duabuis agendiuci legionibus ac¬
q impedimentis totius oxercitus relictis ad boios proficiscitur
Auttro dic cum ad oppidum senonum uellaun odunum ue¬
millao Re quem poss senostem relinqueter: qd eepeilinone re

Expanded text:
Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res CaesaAeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re
Abbreviated transcription (Latin):
tatusq cogendi ab exercitu discedit. Brutum adolesceritem his cõ¬
piis prefecit. hunc monet ut in omnes partes equits ꝗ̃ lanssime
petuagentur. daturum se oꝑam ne longius triduo a cãstris absit.
tlis constitutis rebus suis inopinantib ꝗͣ maximis potest itineribus
uiennam peruenit. Ibi nactus est recentem equitatum quem mul¬
tis antt diebiis eo premiserat: neq diuino neq nocturno itinere in¬
rermisso per fines heduoꝵ in lingonas contendit: ubi duȩ legio¬
nes hicmabant: ut si quid euam de sua salute ab heduis iniretu
consilii celeritate precuneret. Eo cum puenisset ad reliquas legio¬
ues mittit. priusq in unum locum omnes cogit ꝗ̃ de eius aduen¬
tu aruenis nuntiari posset. Hac re cognita uercingentorix rur¬
sus in bituriges exercitum reducit: atq inde profectus gergobinã
boioꝵ oppidum: qđ ibi heluetios prelio uictos cesar collocauerat.

Expanded text:
tatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his cotatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat
Abbreviated transcription (Latin):
qui aruernos ab heluiis discludit. durissimo rerapore anni altnib¬
ina niue itis impediebat: t amen dis cussa uiuic sex in aleitudinem
peauin atq ita uiis parefactis summo militum sudore.ad fiuibe
aumoꝵ perucnit. Quibus oppressis inopinantebus q đ li sceb er¬
nam ut murs munitos existimabant. ac ne singulati quidem un¬
ꝗ homini eo tempore anni semitȩ patuerant. equitibus impe¬
rat ut ꝗͣ latissime possunt. uagentur. & ꝗ̃ maximum hostibus
tertorem inferant. Celeriter hȩc fama ac nuuntii ad uercingento¬
rigem perferuntur. quem perterriti aruerni circumsistunt atq
obsecrant ut sius fortunis consulat. neue ab hostibus diripiar¬
tur. presertim cum uideant omne ad scbellum translatum. Quo¬
rum ille prccibus pmotus: castra ex biturigibus mouet per auernos
uersus. At cȩsar biduum in his locis moratus quod hȩc de uerungẽ¬
torige usus uentura opinione ꝑceperat. pro causa supplementi equi¬

Expanded text:
qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissqui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equi
Abbreviated transcription (Latin):
prelio di micaturas in telligebar. si ipe ad erercitum conienmr ee
prelus quidem eo terapore qui quieti uiderentur suam salurm n¬
cte comimuiti udebas Inicrim ł uttetius eadurcus in cudrenos mis¬
sus cam eiuitatera atuernis conciliat. Frogressus in niciobr igebee
gabalos ab utrisq obsides accipit & magna coacta manit in pro¬
uintiam harbonam uersus eruptionem facere conrendist ioi aait
rnuantiata cesat omnibus consiliis anteuertendrent exisnmana
ut narbonam ptoficiscer etur. Eo cum uerisser timientes conbunat
presudia in rumhenis prouintialibus uolcis aechorus tholosatbus cit¬
reusriq narbonam quȩ loca hostibus erant finicima constitu a. lar¬
tem copiarum ex proumtia supplementumq quod exuali addus¬
xerat in heliuos qui fines aruernoꝵ contingunt conuenire iub&
tls rebus compatans represso iam lucterio & remoro. qđ suebere
inira presidia periculo sumerat in heliuos proficiscitar. & sicebelina

Expanded text:
proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna,
Abbreviated transcription (Latin):
cto exerciu lucterum cadurcum summȩ hominem audatie
cum parte copiarum in rhutenos mittit. Ip̃e in bituriges profi¬
ciscitur. Eius aduentu bituriges ad heduos quoꝵ erant in fide le¬
gatos mutunt subsidium togatum. quo facilicis hostium copias
sustinere possint. Nediu de consilio legatorum quos celeo acltigibu¬
lusneri qoltrat co pias equitatus peditatus q subsidio bitutigibo us
mittmna. Qui cum ad Nuumen ligctim uenisent quod biturie es. ab
heduir diuidu paucos dics ibi morati neq flumene dusire dm elo
nolim eamettin tue legatisq nocttis tenuntiant se eutigum per¬
cernt quodnihis obis constat non uidetur pto certo ene poonen¬
dum futriges corum discessu statim cum atueriis iumguditu
itransalpln ari galliam profectus est. eo cum uenusser n agna dif¬
nurai aficiebatur quaratione ad exercitum gercuerii. eosser
nurisi lenonem in proiunnam arcesseret se absent ondenerro

Expanded text:
cto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum percerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere
Abbreviated transcription (Latin):
suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit de ciuitare. Rex a
suis appellatur. Dimittit quasq uersus legiones. obtestatur ut in
fide maneant. Celeriter sibi senones parisios pictones cadurcos
tulones aulercos lemonices audos: reliquosq: omnes qui occea¬
num attingunt/ adiungit. Omuium consensu ad eum defertur
imꝑium. Qua oblata ciuitate omnibus his ciuitatibus obsides
imperat. Certum numerum militum celeriter ad se addici iussir:
armoꝵ quantumcunq ciuitas domi quodq ante tempus effece¬
rat constituis. In primis equitatui studet. Summȩ diligentię
suminam imperii scucritatem addit. Magnitudine supplicii du¬
bitantes cogit. Nam maiore commisso delicto igne atq omnib
rormentis necat. Leuiore de causa auribus desectis, aut singulis
effossis oculis domum remittit ut sint reliquis documento: et
magnitudine penȩ perterreant alios. Nis suppliciis celeriter coa¬

Expanded text:
suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coa
Abbreviated transcription (Latin):
interficiunt. bonaq eoꝵ diripiunt. celeriter ad omnes galliȩ ci¬
uitates fama perfertur.Nam ubiq maior & illustrior incidit res
clamores per agros regionesq significat. hanc alii deinceps excipiũt¬
& proximis tradunt ut tum accidit. Nam quȩ cenabi oriente sole ge¬
sta sunt: ante primam confectam uigiliam in finibus aruernoꝵ
ibi rercingentorix celulli filius aruernus summȩ potentiȩ adoles¬
cens. culus pater principatum galliȩ totius obtinuerat: & ob eam
causam quod regnum appetebat a ciuitate fuerat interfectus. con¬
uocatis suis clientibus facile eos incendit. Cognito eius consilio ad
pibus. qui hanc temptandam fortunam non ȩstimabant. Expel¬
litur ex oppido gergobia. Non tamen desistit: atq in agris habet
delectum egentium ac perdiroꝵ. Hac coacra manu quoscumnq ad¬
it ex ciuitate ad suam sententiam perducit. hortatur ut cõmunis
libertatis causa arma capiant. magnis coactis copiis aduersarios

Expanded text:
terficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad pibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios
Abbreviated transcription (Latin):
aqua atq igni interdixisset: duas legiones ad fines treuerorum
duas in lingonibus & reliquas in senonum finibus addixit. & in
hiberus collocauit. frumentoq exercitui prouiso ut instituerat
in italiam ad conuentus agendos profectus est:

Expanded text:
aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exercitui proviso, ut instituerat, in Italiam ad conventus agendos profectus est.