comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
obȩratosq suos quoru magnum mimeru habe¬
bat eodem conduxit: per eos ne causa dr̃ee se
leripuit cu ciuitas obeam rem incieata anmnis
ussuu: exequi conaretur multitudinemq ho¬
minum ex agris magis tratus cogerene: Orgen¬
torix mortuus est neq abest suspicio ut hełue¬
t arbitrantur quin ipse: morte sibi consciuerit
Post eius moreem nihi lominius heluetu id quod
constituerane facere conanturut e finibus iu¬
is exeane Ubi iam sead ea rem paratos esse arbi¬
trati suneoppida sua omnia numero ad duo¬
decim uicos ad quadringentos & reliqua. priua¬
ta edificia. incendune: frũmeneu omne preter ꝙͣ¬
ꝙ secu portatur erane comburũt ut domum ne¬
ditionis spe sublata paraciores ad omnia pericula
subeunda essent. Iriu mensium molita cibaria:
sibi quẽq domo effere iubent. Persuadent rauratis
& tulignis & lacocibus finitimis uti eodem usi cõ¬

Expanded text:
obaeratosque suos, quorum magnum numerum habeobaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi con
Abbreviated transcription (Latin):
norigi heduo fratri diui ciaci qui eo tempore
princĩpatu in ciuitate obeinebae sua ac ma¬
Sime plebi acceptus erat ue idem conaretur per¬
suadet eiq filiam sua in macrimoniu dat. Fer¬
facile factu esse illis probat conata perficere
propeerea quod ipse suȩ ciuitatis imperium
obtenturus essetneo esse dubiu quin totius
gallie plurimu heluetii possent. se suis ccapis
suoq exercitu illis regna conciliaturi confir¬
mat. Hacꝰ ratione adducti interse fidem &ius
iurandumdane: et regno occupato percres po-¬
tencissimos & firmis simos populos cocius galliȩ¬
se potiri posse sperane. Ea res ut est heluetis per
inditiuu enũciata moribus sius orgencoriger
ex uinculis causa dicere coegerune damna¬
tum penas sequi oportebat ue ĩgni cremaretur.
Die: consticuea causȩ dictiomis orgentoroꝵ
ad iidiciu omnem sua familia ad hominĩ
decent milia undiq coegit & om̃nes clientes

Expanded text:
norigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore norigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes
Abbreviated transcription (Latin):
belli aeꝗ fortitudinis angustos se fines habere ar¬
bierabancur: qui in longitudine passcum cex
in latitudine clxxx. patebant. His rebus adduc¬
ci eauctotẽ orentorigis permoci constituer̃t
ca quȩ ad proficiscendus pertinerene comparar
uimeneorum & carrorus ꝗͣ maximum numee
coemere: semẽtes ꝗ maximas facere ut initine¬
re copia frumenti suppetereticu proximis ea¬
uitatibus pacem & amicitiam confiemare: Ađ
eas res conficiendas bienniu satis esse sibi dine¬
rune. in cercium annui profectionem lege con¬
furmane. Ad casres conficiendas orgentoriꝵ deli¬
gie. is ĩg̃ ubi legationem ad ciuitates suscepit in
eo itinẽre persu adet castico catamanta leodi
filio sequano cuius pater regnu in sequanis mu¬
tos anños obeinuerat & a senatu poq r. amicus
appellatus erat ut regnu in cuueate sua oc¬
cuparet quod paterante habuerae. Itemq dũĩ¬

Expanded text:
belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbelli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ estad hispaniam pertinet spectat ad occasu
solis & sepeentitonem. Apud heluetios longe nobilis¬
simus fuit & ditissimus orgeneorix. Is .i. Messalla
& .paiarco fisone consulibus regni cupiditate in¬
ductus coniuratione nobilitatis fecit ac ciuita¬
ti persuasit ut de finibus suis exirent cii omnib
copiis sius per facile esse cu uirtuee omnibus pre¬
starent cotius galliȩ imperio potiri. Id hoc cis fa
cilius persuasit quod undiq loci natura tuti hel¬
uetii continerentur : una ex parte flumine rhe¬
no latissimo aeq altissimo: qui agru heluetiũ
a germanis diuidit. Altera ex parte monee lit᷑ uica
altissimo qui est inter sequanos & heluetios Ter¬
cia laculemano & flumine rhodanoqui prouĩ¬
ciam nostra ab heluetiis diuidit: his rebus fiebat
ueminus late uagarentur & minus facile fi¬
netimis bellu inferre possent. Qua de causa ho¬
mines bellandi cupidi magno dolore afficiebant
pro mulcicudine aũt hominu & prõgloria

Expanded text:
quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria
Abbreviated transcription (Latin):
inieiu eiuis fuge factiuga dimorige aeq ciuse¬
quitibi la equĩtatui quem auxilio cẽsari he¬
diũ miserant Dunorix preerat eoꝵ fuga reli¬
quũ & equitatu pertenitiu Quib rebos cog¬
tiseuiad þas suispitiones certissime res acceđe¬
reutqu ad perfines sequanoꝵ heluctios tradu¬
xuset. ꝓ obsides inger cos dandos curasse : ꝙ oĩa
ea non modo ĩ uussu suo & ciuitatis seđ ⁊
scientib ipsis fecisset: quod a magistratu heduoꝵ
accuusaretur satis esse causȩ arbitratur. qua re
c̃eu auie ĩpe animaduerteret aut ciuitate
animaduertere iuberet hisomnib unure

Expanded text:
initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus re
Abbreviated transcription (Latin):
mille & quingentis passibus abesset neq postea
ue excaptuts comperit aue ipsius aduetus
auo labieni cognitus esiet Considius equo
ad muso ad eui ducurait dicit motem que
⁊ labieno occupaxi uoluenie ab hostib tene¬
re idse exgallicis armis aeꝗ ĩsignibus cogno
ducit acie instruit. Labicnus ut erat ei pre¬
ceptum a cesare ne preliu cõmitter& nisi ĩp̃iꝰ
copiȩ prope hostuuu castra uisȩ esseneut undiq
uno tempore in hostes impecus fieret monee
occupaeo nostros expectabat prelioq abstine¬
bat . Muleo deneq die per exploratoreo cȩsar
cognouit & monte & suis teneri & helue¬
tido castra mouisse ree considuu timore per

Expanded text:
mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movis
Abbreviated transcription (Latin):
dit ut ari pͥ iniunia &suu dolorem eiu
uoluntatiac precibus condonet. Durera en
adse uocat fiaere ad hibet que ineo reprenca¬
dat oscenditquȩ ipse intelligat que cuuita
quicratur preponie. Monet ugreliquio du¬
pus omne suspiciones ciuitet Peteriea sedusto¬
riaco fratri condonãe dicit dimonigi eusto
tuobosteo submõte consedusse malia passuuu
ab ipsis casttis uii. qualis esset natura mõtis
&qalistcicuitiu ascensus qui cognoscet
msit fenuiciatu est facilẽ esse Deldeecra
igili& tlabientm legatu peo pretoren o
uteone sunmniu iugum moneu asc endere
ibee quid sui consilisit ostendit. ipse de
quarta uigilia: code itinere quo hostes ierãt
ad bostes contendie: equitatumqͥ omne anee se
mutie : Considis qui rei militaxis peritis R¬
mus habebatur insexercitui .l. Sylle & postea ẽs¬
i di crassi fuerat ci exploratorib premietit᷑
frima luce cum summus monidł labieno
teneretur & ipse ab hostu castris nõ longuus

Expanded text:
i publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custtus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum noverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius
Abbreviated transcription (Latin):
xes tris quarum unam in colune
Belge Aliam aquitani Ierciam ꝗ
ipsorum lingua celte: nostra gal
lullos ab aquitanis garunna flumen a belgis ma¬
trona &. dequana diuidie. horum omnium for¬
tissimi sunt belge propterea quod a cultu atq
humanitate prouincie longissime absunt mini¬
meq ad eos mercatores sepe commeant atq ea que
ad esfeminandos animos pereineane important:
prorimiꝗ sune germanis. qui trans rhenum in.¬
olurꝑcum quibus continenter bellum gerũt
Quã derausa heluctii quoq reliquos gallos uir¬
mali eccedune quod fere quoctidianis baliꝰ¬
fuubus corabibent aut ipsi in eorum finibus bel¬

Expanded text:
es tres, quarum unam incolunt Belgae; alteram, Aquitani; tertiam, qui, ipsorum lingua Celtae, nostra Gallnt. Gallos Lugdunenses ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum quibus continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere quotidianis uis finibus eos prohibent, aut ipsi in eorum finibus bel
Abbreviated transcription (Latin):
laturos. queq impasset facturos eẽ pollicite sũt
Una cũ his legatis Comius atrebas ueĩt. quẽ sup
demonsirauerã a Cesare in britania premissu.
Luc̃ illi egressu e naui cu ad eos oratoris modo
cesaris mandata deferret. comphenderat atq in
iuncula coiecerãt. tu pręlio facto renuserunt
tem Legatis missis pacem ab se petissent. bellu
sine causa intulissent ignoscere imprudentie
dixit. obsidesq imꝑauit. Quoꝵ illi partemi dede sta¬
rũt. partem ex longĩquioribus locis accersitam i¬
paucis diebus se daturos dixerũt. Interea suos
remigrare in agros iusserut. principesq un¬
diq cõuenire. & se cinitatesq suas cesari cõmẽ¬
dare operũt. Ilis rebus pace confirmata. post
die quartũ ꝗͣ est in britania uentũ naues .xuiii
dequibus supͦ demonstratũ est: quȩ equites sus¬
tulerãt. ex supiori portu leui uẽto soluerunt

Expanded text:
daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et ontinentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
neq signa subsequi poterant: atq alius alia ex naui
quibuscũq signis occurrerat se aggregabat. mag¬
nopere ꝑ turbabant. Hostes uõ notis omib uadis ubi
exlittore aliquos singulatos ex naui egredi ẽtes
conspexerãt inciratis equis impeditos adoriebãt
plures paucos circũsistebant alii alatere aperto i
uniuersos tela conisciebãt. qđ cũ aĩaduertisset
cesar scaphas longaꝵ nauiu. ite speculatoria
naiugia militibus compleri uissit. & quos laborã¬
tes conspexerat his subsidia sũmittebat. Nostri
simul in arido cõstiterũt Htis oñibus consecutis
impetũ in hastes fecerũt: atq eos in fugã dele¬
rũt. Neq longius prosequi potuerut : quod eq¬
tes cursĩ tenere atq insulã cape non potuerũt.
Hoc unũ ad pristinã fortunã Cęsari defuit hos¬
tes prelio suꝑati. simul atq se ex fuga receperũt᷑:
stati ad Eęsarem legatos depace miserũt. obsides

Expanded text:
neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; nequites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese
Abbreviated transcription (Latin):
mnde fundis sagittis. tormẽtis. hostes propelli ac
sum mouere iussit. Quȩ res magno usui nostris fuit.
Nm & nauiu figura & remoꝵi motu. & musitato
gnẽ tormetoꝵ permoti barbari constiterũt ac pau¬
Iñ modo pedẽ retulerũt. Atq nostris militibus cuc̃¬
tantibus maxĩe pp altitudie maͣris. Qui decimę
legionis aquila ferebat. coniestatus deos ĩmorta¬
les ut ea res legioni feliciter eueĩret: desilite inqt
milites nr̃i. uultis aquila hostibus pradere: ego
certe meũ rei .p. atq imꝑatori officiũ p̃stitero. Hoc
cuĩ uoce magna dixisset: se ex naui proiecit. Atq
inhostes aquila ferẽ cȩpit. Tum nr̃i cohortati
inter se ne tantũ dedecus ad mitteret. uniuersi
ex naui desilierũt. Hos ite exproximis primis
nauibus dĩ conspexissent subsecuti hostibus appro¬
ꝑinquaret. pugnatũ est ab utrisq acriter. Hosexi
iñ qđ neq ordines seruare: neq sirmiter insiste

Expanded text:
inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere
Abbreviated transcription (Latin):
& essedariis. quo pleꝵq gn̾ẽ in pręlioᷤ uti cõsuerũt
relistis copiis subsecuti: nostros nauib egredi pro¬
hibeat. Erat obhas cãs sũma difficultas. qͥ naues
pp magnitudie insi in alio constitui non poterãt.
Militibus aut ignotis lois impeditis manibus: magno
& graui onere armoꝵ oppressis. simul & de na¬
uibus exiliendu & influctibus consistendu. et
cũ hostibus erat pugnãdu. Cu illi aut ex arido
aut paululũ in aquã progressi: om̃ibus membris
expediti: notissimis locis audacter tela conii cerẽt
&equos insuefactos incitarent. Quibus reb
nr̃i ꝑ territi. atq huuis oio gñis pugn̾ę imperi¬
ti: non cade alacritate ac studio quo ĩ pedestri¬
bus uti p̃liis consuerãt. utebant᷑. Quod ubi Ce¬
baris inusitatior: &motus ad usu expeditimo:
paulu remoueri ab merariis naiub  remis
incitari: & ad latus aptu hostin cõstitui: atq

Expanded text:
et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caebaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque
Abbreviated transcription (Latin):
britania attigit. Atq ibi in om̃ib collibus expoiias¬
hostiu copias armatas conspexit. Cuiꝰ loci hȩc erat
natura: atq ita mõtibus angustis mare cõtinebat
uti ex locis suꝑioribus in littus telu adigi posset. Hũc
ad egrediendu nequaꝗͣ idoneũ locũ arbitratus. dus
reliquȩ naues eo cõuenirẽt: adhorã nona in ancho¬
ris expectauit. Interĩ legatis tribunusq militũ cõuo¬
catis. & quȩ ex uoluseno cognouisset: & quę fieri
uell&r ostendit. Monuitq ut rei militaris racio.
maxiẽ ut maricimȩ res postularẽt: ut ꝙͣ celere
atq instabile motu haberẽt. ad nutu & ad tp̃ñs
omẽs res ab his ministrarent᷑. His di missis &uẽtũ
S estũ uno tempore nactus secundũ: dato signo &
sublatis anchoris. circitꝰ milia passuu septe ab eo
loco progressus: ac plano littore naues constit uit.
At barbari consilio Romanoꝵ cog̾to: p̃misso equitatu

Expanded text:
Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus exposBritanniam attigit atque ibi in omnibus collibus exposhostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
onerariis coactis contractisq. quod satis esse ad du¬
as transportandas legiones existimabat. qͦt p̃tea q
nauiu longaꝵ. habebat. quęstori legatis p̃fectis¬
q distribuit. Huc accedebat.xuiii. onerarie naues:
que ex eo loco amilibus passuu octo uẽto tenebãt᷑.
quo minus in eunde portũ ueĩre possent: has
equitibus distribuit. Ręliquũ excitũ quito łiturio
Sabino & Lucio Aurũculeio cotte legatis ĩ menapios:
atq in eos pagos morinoꝵ: ab quibus ad eu lega¬
ti nõ uenerãt ducendũ dedit. Publu Sulpitiu
Rusfum legatu cũ eo prȩsidio quod satis esse arbi¬
crabatur: portu tenere iussit. His constitutis rebus
nactus idoneã ad nauigandũ tempestate. tercia
fere uigilia soluit: equitesq in ulteriore portum
progredi. & naues conscendere & se sequi iuissit.
Aquibus cũ paulo tardius esset ad ministratũ. Ipe
hora circiter diei quarta. cũ prinis nauibus.

Expanded text:
onerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duonerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e atrebatibus suꝑatis rege ibi constituerat. cuiꝰ
Quirtute es consiliu probabat ⁊ẜ quẽ sibi fide¬
lem esse arbitrabat᷑. ciuusq auctoritas inhis regio¬
nibus magni habebar mitit: hiuc imꝑat. quas pos¬
spectis regionibus om̃ibus quãtu ꝗͣ facultas daĩ
potuit. qui naui egredi ac se barbaris cõiutere
nõ auder&r. quĩto die ad Cęsare reuertit᷑: queꝙ
ibi perspexisset renũtiat. u in his locis cȩsar
nauiu parandaꝵ morat causa. ex magna ꝑte
morinoꝵ ad cu legati uenerũt. qui se de supioris
pollicent. Hoc sibi Cȩsar satis opportue accidis¬
se arbitratus : qđ neq post tergũ hoste relinq̃re
uolebat. neq belli gerendi pp anui tp̃us faculta¬
te habebat: neq has tantaꝵ reꝵ occupationes:
britanie anteponẽdas iudicabat᷑. magnũ his nuͣ
obsidiu imꝑat. Quibus adductis. eos in fidẽ re¬

Expanded text:
ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas posspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem re
Abbreviated transcription (Latin):
do neq quę aut ꝗqͣte nationes incolerẽt. neq quem
usum belli haberẽt. aut quibus institutis uterentur
neq qui essent ad maioꝵ nauiu multiuolie idonei
portus repire poterat. Ad hec cognoscenda priusꝗ̃
ꝑiculũ faceret. idoncu esse arbitratus S Saium
Uolusenũ cũ naui longa p̃mittit. hiuc manclat ut
exploratis om̃ibus. ad se ꝗͣ primũ reuertat᷑. Ipe cum
om̃ibus copiis in morinos proficiscit. qđ inde erat
breiussimus in britania traiectus. Huc naues un¬
diq ex finitimis regionibus. Et quã suꝑiore estate
ad ueneticũ bellũ effecerat Classem iub& cõuẽire.
nterim consilio eius cognito & mercatores ꝑlato
ad Britannos a compluribus insule Ciuitatibus
ad eu legati ueniui. qui polliceant᷑ obsides dare
liter pollicitus hortatusq ut in ea sententia ꝑmane¬
rẽt: eos domũ remitit. & cũ his una cõmium quẽ

Expanded text:
do neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem do neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides dare liter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem
Abbreviated transcription (Latin):
octo trans rhenu cõsuptis. satis & ad laude & ad
utilicates profectu arbitratus. se in gallia recepit
pontemq rescidit. Exigna ꝑte estans reliqua cȩsin
&si inhis locis qđ om̃is gallia ad septentrionem
uergit: inature sũt hiemes. tñ in britania proficis¬
ci contendit. quod om̃ibus fere gallicis bellis. hostib
nr̃is inde sub ministrata consilia auxilia intellige¬
bat. Et si tempus anni ad bellu gerendu deficeret¬
⁊ trĩ magno sibi usui fore arbitrabat᷑. si modo insula
adisset & genus houis pspexisset. loca. portus. aditus
cagnouisset. quȩ̨ omĩa fere gallis erane incognita.
N eq eiz temẽ prȩter mercatõres illo adiit quisꝙͣ. neq
is ip̃is quieꝗͣ prȩter oram maritimã. atq eas regiões
que sũt cont̾ gallias notũ e. Itaq uocatis ad se un¬
diq mercatoribus: neq quãta esset insulȩ magͥtu¬

Expanded text:
VIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad VIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
q om̃ia exportauerãt᷑. seq insolitudie ac siluas ab¬
diderat. Cesar paucos dies in eoꝵ finibus mora¬
tus om̃ibus uicis edifitiisq incensis. frumẽtisq sucen¬
sis se in fines ubioꝵ recepit. atq his auxiliũ suum
pollicitus:si a sueuis premerent᷑. Hęc ab his cogͦuit.
Sueuos postꝗ̃ per ex ploratores ponte fieri cõpissent
more suo consilio habito nãcios in omes ꝑtes misis¬
se uti de oppidis cinigrarent. lileros uxores suaq
om̃iã in silius deponerẽt: atq omẽs qui arma ferre
possent: unu iu locu cõuenirẽt. Hunc esse de lec¬
niĩ mediu fere regionũ eaꝵ quas sueui optinerẽt.
Hic Romanoꝵ aduetu expectare atq ibi decertaẽ
constitiusse. Quod ubi Cęsar comperit omibus reb
ut germanis metũ initeret ut siganibros ulcisceret᷑.
ut u̾bios obsidione literare.: diebus om̃io dece &¬

Expanded text:
que omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino X
Abbreviated transcription (Latin):
hec areius illigata tenerent᷑. Hec directa mat̾ia
iniecta cõcexebant. ac longuriis cratibusq con¬
sernebant᷑. ac nichilo setius sublice & ad inferio
re pres flius exciperet Et alie ite supꝰ põte me¬
diocri spatio ut si arboꝵ trunci siue naues deici¬
endi operis esset a barbaris misse his defensorib
caꝵ reꝵ uis minueret᷑ ne ponti noterent dieb¬
dece quibus materia cępta erat comportari. omi ope
effecto ex̾citus traducit᷑. Cesar adutrãq ꝑte pontis
firno prȩsidio relicto infines sigͦ ambroꝵ contendit
nterim a compluribus ciuitatibus adeu legati ueu̾it
quibiis pacem atq nnicitia petentibus liberaliter res¬
pondit obsidesq adse adduci iubet. Sigambri ex
eo tempore quo pons instuui cęptus est. fuga com¬
pata hortantibus his. quos ex ta̾ncteris atq usipe¬
tibus apud se habebant finibus suis excesserãt: sua¬

Expanded text:
hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferioe vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant sua
Abbreviated transcription (Latin):
tatis esse statuebat. Itaq & si suma dissicultas faciẽ¬
di pontis proponebat᷑ pꝑ latitudie. rapacitate alti¬
tudie q flrxs fluminis. tñ id sibi contendendũ &
aliter non traducendũ ex̾titũ existimabat. Ratio¬
nem pontis hanc instituit. Ligna bina sexꝗ pedalia
paulũ ab imo p̃acuta. dimesa ad altitudie flumis
in tͤuallo pedu duoꝵ inter se iugebat. Hȩc cũ ma¬
chinationib inmissa in flumẽ defixerat fistutisq
edegerat. nõ sublice mo directe ad perpẽdiculum.
sed prone ac fustigiate. ut scdu nãm fluminis pro¬
cumberẽt. Nis item contraria duo ad eunde modiĩ
iuncta in t̾uallo pedu quadragenu ab inferiore pte
insuper bipedalibus trabibus in missĩs quãtu eoꝵ tig¬
noꝵ iunc̾tura distabat. binis utrinq fibulis ab exͣ
ma detinebant᷑. Quibus disclissis atq in cont̾ria pte
reuictis tanta erat operis firmituclo. atq caꝵ
reꝵ natura. ut quo taior uis aque se incitanisset

Expanded text:
tatis esse statuebat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore partebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset,
Abbreviated transcription (Latin):
Omitio. Appio Claudio consulibus dis¬
cedens ab hibernis Cȩsar in Italia
ut qd annis facere consueuerat lega¬
tis imꝑat. quos legionibus prefecerat:
uti ꝗ plurimaᷤ possent hieme naues
xdificandas: ueteresq reficiendas curarent. Eaꝵ mo¬
diĩ formãq demonstrat ad celeritate onerandi. Sub¬
comutationes estiũ minus magnos ibi fluctus fieri cog¬
nouerar ad onera  ad multitulie iumetoꝵ transporta¬
dam. paulo latiores. ꝗ̃ quibus in reliquis utimur marib
as ones actuarias impat sieri. quã ud rem multum
hũilitas aduiuat. Ea quę sunt xsui ad armandas
naues ex hispania ad portari iuibet. Ipe cõuẽcibus gal¬
liȩ citerioris per actis in illiricũ proficiscit qđ a pirus¬
cis finitima pte prouintie iticur sionibus uastari audi¬
ebar. Eo cu uenisser ciuitatibus nulites impat. certũ¬
q in locũ cõuenire uibet. Qua re nũciata Piruste le¬
Extos adenittũt qui doceãt nichil eaꝵ reꝵ publico fem

Expanded text:
omitio Ap. Claudio consulibus, discedens ab hibernis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresque reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem onerandi subcommutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locum convenire iubet. Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico f
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor fortissimȩ pugnauerũt: & paucis uulnerib
acceptis ꝗͣ plures exhis occiderũt. Postea uoͣ ꝗͣ eꝗtatꝰ
noster oui in conspectũ uenit. hostes abiectis armis
terga uerterũt. magniisq coꝵ nũs est occisus. Cȩsar
postero die Titu labienũ legatu cũ his legionibus
quas ex britania reduxerat in morinos qui rebellio¬
ne fecerãt misit. Qui cũ pp siccitates palielu quo
rant usi. om̃es fere inptãte labieni ꝑuenerũt. Atq
Titurius & lucius cotta legati qui in menapioꝵ fies
legiones duxerãt. om̃ibus eoꝵ agris uastatis. frumẽ¬
tis succisis edificiisq incensis q menapii se omes
in densissimas siluas abdiderat se ꝗd Cęsare recepe¬
rũt. Cesar in belgis oiu legionũ hiberna cõstituit

Expanded text:
ucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates paludum quo srant usi, omnes fere in potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͣ esse imꝑii aue potestatis transrheisii postula¬
ret᷑ Ut bii qui himi ex transrhenis ad cȩsare lega¬
tos miserat᷑. amicitia fecer̃at. obsides dederat: ma¬
gnope orabãti ut sibi auxiliu ferret: quod grauitꝰ

Expanded text:
quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postulaquicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi aux
Abbreviated transcription (Latin):
cccc xxxͣ miliu fuisset: se in castra receperũt᷑
esax his quos incastris retinuerat. discedendi pĩate
fecit. Illi supplicia cruciatusq galloꝵ ueriti. quoꝵ
agros uexauerat: remauere se apud eu uelle dix¬
etũt. His Cesar libertate concessit. Serianico
bello confecto: multis de causis Cęsar statuit sibi rhe¬
nu eẽ transeundũ. Quaꝵ illa fuit iustissima qđ
lia uenirẽt. suis quoq rebus eos timẽ̾ uoluit : cu
transire. Accessit st̃ quod illa pars equitatus usipetũ
Qtaͣncteroꝵ quã sup̃ cõmemoraui. prȩdandi fru¬
mẽtandiq causa Mosam transisse. neq p̃lio ĩefuisse¬
post fugã suoꝵ se transrhenũ in fines sugambroꝵ re¬
ceperant. seq tu his cõuixerãt. Ad quos cũ Cęsar
nuntios misisset. qui postularet eos. qui sibi gallię¬
ꝙ bellu intulissent. sibi dederẽt. responderũt᷑ po̾
in galliã eransire non equũ existimaret᷑. cur sui

Expanded text:
CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quoliam venirent, suis quoque rebus eos timere voluit, cum im Rhenum transire. Accessit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuissepost fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi dederent, responderunt: popuin Galliam transire non aequum existimaret, cur sui
Abbreviated transcription (Latin):
timor cũ fremitu & concursu significaret. milites
nr̃i pristini diei perfidia incitatĩ in castra irrũperũt.
uo loco qui celeriter arma capere potuerũt. paulisper
nostris resciterũt: atq inter carros impedim̃taq prę¬
liu cõmiserũt. Ac reliqua multitudo pueroꝵ mulieꝵ¬
q. nã cũ oñulus sius domo excesserat rhenũq tusie¬
rant passim fugere cȩpit. Ad quos consectandos cesar
cquitatũ misitꝰ. Sermani post tergũ clamore tudi¬
to. cu suos interfici uiderẽt. armis ab iectis sigiisq
militaribus relictis. se e castris eiecerũt. Et cum ad
confluente mose & rheni pueĩssent. reliqua fuga de¬
sꝑata magno nuĩo interfecto reliqui se influmẽ p̃ci¬
pitauerũt. atq ibi timore. lassitudiẽ. influiẽ opp̃ssi
ꝑierũt. Nostri ad unũ omẽs uicolumes: per paucis iuul¬
neratis ex tanti belli timore. cũ hostiu nũs capitum

Expanded text:
timor cum fremitu et concursu significaretur, milites timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum
Abbreviated transcription (Latin):
cade & perfidia & simulatione usi germaĩ frequẽtes
om̃ibus principibus maioribusq natu ad hibitis ad
cum in castra uenerũt. simul ut dicebat᷑ su purgadi
causa: qđ contͣ ac ꝗͣ essent dictũ & ip̃i petissent. p̃liũ
pridie cõmisissent. simul ut si quid possent de indutiis
fallendo impetrarent. Quos sibi Cęsar oblatos. grauius
illos retineri uissit. ipẽ om̃s copias castris eduxit: eq¬
tatũq qđ recenti prelio ꝑterritũ esse existimabat : ag¬
mẽ subsequi uissit. Acie triplici instructa & celiter
octo miliu itinẽ confecto. prius ad hostiu castra pueit
ꝗ quid ageret᷑ germani sentire possent. Qui om̃ib reh
subito ꝑterriti & celeritate aduentus nr̃i. & discessu suoꝵ
neq consilii habendi: neq arma capiendi spatio dato
ꝑturbabant. copias ne aduersus hostem ducere: an cas¬
tra defendere. an fuga salute petere p̃stare. Quoꝵ

Expanded text:
eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
pẽ equo uulnerato deiectus. quoad potuit fortissime re¬
stitit. Cũ circũuentus ⁊ multis. uulneribus acceptis ce¬
cidisset: atq id frater qui iã prelio excesserat procul aĩ¬
aduertisset: incitato equo se hostib obtulit atq inter¬
fectus est. Hoc prelio facto Cęsar neq iam sibi legatos
audiendos. neq condiciones accipiendas axbitrabat᷑ ab
his qui perdolum atq insidias petita pate ultro bellum
intulissent. Expectare uo̾ du hostiu copie augerẽt᷑
equitatusq reuerteret᷑. sũ me dementie esse iudicabat.
Et cogͥta galloꝵ infirmitate: quãtu iã apud eos hostes
uno pręlio auctoritatis sue essent consecuti: sentiebat:
Quibus ad consilia capienda nichil spatii dandũ existi¬
mabat. His constituris rebus & consilio cu legatis &
questore coĩcato: ne quẽ die pugnę pͣtermuter& oppor¬
tunissime̾ res accidit. Quod postridie eius diei mane:

Expanded text:
ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime reipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane
Abbreviated transcription (Latin):
primũ nr̃os equites conspexerũt: quoꝵ erat quĩq mi¬
liu nũs. cu ipi nõ amplius ꝗͣ octingentos equites
haberẽt. quod hii qui frumẽtandi causa ierant trãs
Mosam: non du reodierãt. nichil timẽtib nr̃is qđ
legati eoꝵ paulo ante ⁊ Cęsare discesserat: atq his
dies inditus erat ab his petitus. impeti facto celeriter nrõs
ꝑturbauerũt. Rursus resistentib consuenidiẽ sua ad pe¬
des dissiluerũt. sub fossis equis complurib ł nostris deiectis:
reliquos in fug ã cõiecerũt. atq ita ꝑterritos egerũt. ut no¬
nt prius fuga desisterẽt. ꝙͣ in conspectu agminis nr̃i ue¬
& .lxxx. In his uir fortissimus piso Aquitanus ãplissiõ
gnẽ natus. cuius auus in Ciuitate sua reginĩ obtinuea̾t.
amicus a Senatu nr̃o appellatus. Hic cũ fratri inter¬
duso ab hostibus auxiliu ferret. illu ex piculo eripuit.

Expanded text:
primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V miprimum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum ipsi non amplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa ierant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri ve et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit,