comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
passuũ lxxx. ĩrhenũ trãsit. Rhenus autẽ oritur:
ex Lepõtiis ꝗ alpes ĩcolũt et lõgo spacio ꝑfines ua¬
tuãtium. heluetiorũ. sequanorũ. Medio matricũ.
tribucorũ. treuerorũq citatus fertur. Et ubi o-¬
ceano appropĩquat ĩplures defluit partes. młtis
ingẽtis ĩsulis effectis. quarũ pars magna a feris
barbarisq natiõibꝰ ĩcolitur. Ex quibꝰ sũt ꝗ piscibus
atq ouis auiũ uiuere existimãtur multisq capitibꝰ
ĩoceanũ influit. Caesar cũ ab hoste nõ ãpliꝰ passuũ
xii. milia abesset. ut erat cõstitutũ legati ad eum

Expanded text:
passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treverorum citatus fertur et, ubi Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes multis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur, ex quibus sunt qui piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati
Abbreviated transcription (Latin):
pare neq ullos ĩgallia uacare agros. ꝗtãte pre¬
sertĩ multitudini sine ĩiuria suffice̾ possit̃. Sed licẽ
si uelĩt inubiorũ fines cõsidere. quorũ sint legati
apud se. et de Sueuorũ iniuriis q̃rãtur et auxiliũ¬
a se petãt. Hoc sueuis ĩꝑaturũ. L.egati haec ad suos
relaturos se dixerũt. et re deliberata post diẽ tex¬
tiũ ad cȩsarẽ reuersuros. Interea ne propius se'
castra moue̾t petierũt. Ne id qͥẽ caesar abse ĩpetraĩ
posse dixit cognouerat enĩ magnã partẽ eꝗratus
ab his aliquot diebꝰ ante predãdi frumẽtãdiq cã
ad ambiariros trãsmosã missã. Hoc expectari eꝗ¬
tes atq eius rei causa morã interponi arbutrabat᷑
Mossa profluit ex mõte Uosego. ꝗ est infinibꝰ lĩgonũ
et parte q̃dã ex rheno recepta q̃ appellatur uulgo¬
Batua ĩ oceanũq ĩfluit: neq lõgius ab oceano milibꝰ

Expanded text:
pare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praepare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Veanum influit neque longius ab Oceano milibus
Abbreviated transcription (Latin):
rata eꝗtibꝰq delectis iter ĩea loca facere cepit.⁊
ꝗbꝰ inlocis esse germaõs audiebat. a ꝗbus cũ paucoꝵ
dierũ iter ab esset legati ad eũ uenerũt. Quorum i¬
haec fuit oratio. Germaõs neq priores po.ro. bellũ
ĩferre. neq tamẽ recusare silacessãtur. ꝗn armiᷤ
cõtẽdãt. ꝗͥ germanorũ cõsuetudo hec sit a maioribꝰ
tradita: ꝗeis bellũ inferãt resistẽ neq deprecari.⁊
N oc tamẽ dicere ueĩsse ĩuitos eiectosq domo. si suam
gratiã romãĩ uelint: posse his utiles ẽẽ amicos. uel
si agros autribuãt: uel patiãtur eos tenẽ quos armis
possiderẽt. Sese unis sueuis cõcedere. ꝗbꝰ nedii ꝗdẽ
ĩmortales pares esse possint. Reliquum ẽẽ ĩteris
caesar respõdit. Sed exitus fuit oratioĩs sibi nullã
cũ his amiciciã esse posse si ĩgallia remanerẽt.neq
uerũ esse ꝗ fines suos tueriꝰ potuerĩt. alienos occu¬

Expanded text:
rata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, rata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos neque priores populo Romano bellum inferre neque tamen recusare, si lacessantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris respondit; sed exitus fuit orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occu
Abbreviated transcription (Latin):
agnouerĩt: pronũtiare cogãt. His rebꝰ atq audi¬
tionibꝰ ꝑmoti de sũmis sepe rebꝰ cõsilia ĩ eũt. Iuoꝵ
eos inuestigio penite̾ neccesse est.cũ incertis ru¬
moribꝰ seruiãt: et pleriq ad uolũtatẽ eorũ ficta
respõdeãt. Qua cõsuetudĩe cognita caesar negra¬
uionbello occurẽt maturiꝰ ꝗͣ cõsuerat ad excitum
proficiscit᷑. Eo cũ ueĩsset: ea qͥfore suspicatus erat
facta cognouit. missas legatiões ab nõnullis ciui-¬
tatibꝰ ad germãos ĩuitatosq eos uti abrheno de¬
scẽderẽt. oĩa q̃q postulassẽt ab se fore parata.
qua spe ĩducti germaĩ latius. uagabãtur. et infi¬
nes eburonũ et cõdrusonũ ꝗ sũt treuerorũ clien¬
tes ꝑuenerãt. Principibꝰ galliae uocatis caesar ea
q̃ cognouerat: dissimulãda sibi existimauit: eoꝵ.¬
q aĩs ꝑmulsis et cõfirmatis. eꝗtatuq ĩꝑato bellũ
cũ germaĩs gerẽ cõstituit. Re frumẽtaria cõpa¬

Expanded text:
ditionibus permoti de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos in vestigio paenitere necesse est, cum incertis rumoribus serviant et pleri ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria compa
Abbreviated transcription (Latin):
se ĩcitasset: hoc artius colligata tenerẽtur. Haec di¬
recta materia ĩiecta cõtexebãtur. ac lõgurus cra¬
tibusq cõsternebãtur ac nihilo secius sublice et ad
ĩferiorẽ partẽ flum̃is obliq̃ agebãtur q̃ pro arie¬
te subiecte & cũ om̃i parte cõiũcte uĩ flumĩs exci¬
ꝑent. et alie itẽ supra põtẽ mediocri spacio: ut si
arborũ trũci siue naues deiiciẽdi oꝑis causa essẽt
a barbaris misse his defẽsoribꝰ earũ rerũ uis mi¬
nueret᷑ ne põti nocent. Diebus.x.ꝗbꝰ materia cep¬
ta erat cõportari. om̃i oꝑe effecto exercitus trãs¬
ducitur. Caesar ad utrãq partẽ põtis firmo presi¬
dio relicto ĩfines sicãbrorũ cõtẽdit. Interim a
cẽ amiciciãq perẽtibꝰ liberaliter respõdit. obsi¬
desq ad se adduci iubet.Sicãbri ex eo tẽpore qͦ
põs ĩstitui ceptus est fuga cõparata hor tãtibꝰ his

Expanded text:
se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec dese incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a cem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis
Abbreviated transcription (Latin):
statuebat. Itaq et si sũma difficultas faciẽdi põtis
proponebat᷑ propter altitudinẽ rapiditatẽ latitu¬
traducẽdũ exercitũ existimabat. Rationẽ põns igit̃
hãc ĩstituit: Tigna bina ses ꝗpedalia paulũ ab imo
preacuta dimẽsa ad altitudinẽ flumĩs ĩteruallo pe¬
dũ duorũ interse iũgebat. Haec cũ machinatiõibꝰ ĩmis-¬
sa ĩflumẽ defixerat fistucisq adegerat nõ sublice,
modo directa ad ꝑpẽdiculũ sed prona ac fastigiata
ut secũdũ naturã flum̃is procũbent. His itẽ cõtra
ria duo adeũdẽ modũ iũcta ĩter uallo pedũ qͣdra¬
genũ:ab ĩferioe parte cõtra uĩ atq ĩpetũ fluminis
cõuersa statuebat. Nec utraq ĩsuꝑbipedalibꝰ rabib
ĩmissis. qͣntũ eorũ tignorũ iu̾̃ctura distabat: binis.
utrĩq fibulis ab extrema parte detinebãtur.Quibꝰ
disclusis atq incõtrariã partẽ reuĩctis. tãta erat oꝑiᷤᷤ
firmitudo atq earũ natura ut quo maior uis aq̃ ĩ

Expanded text:
ignitatis esse statuebat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitutraducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumbe modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae
Abbreviated transcription (Latin):
turpius ꝗcꝗͣ aut ĩertiꝰ hẽtur ꝗͣ ephippiis uti. Itaque
ad quẽq numerũ ephippiatorũ qͣnuis pauci adire
audẽt. Uinũ ad se ĩportari oĩo nõ sinũt. qͥ ea re ad la¬
borẽ ferẽdũ remollescẽ hoies atq effeminari arbi¬
trãtur. Publice maximã putãt esse laudẽ ꝗͣ latissiẽ
a finibꝰ suis uacare agros. hac re significari magnũ
numerũ ciuitatũ suã uĩ sustinẽ nõ posse. Itaq una
ex parte a suiuis circiter milia passuũ sexcẽta agri¬
uacare dicũtur. Ad alterã partẽ succedũt ubii. qͦ
fuit ciuitas ampla atq florẽs. ut est captus germa:¬

Expanded text:
turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agrvacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est captus Germa
Abbreviated transcription (Latin):
aut disciplina assuefacti nihil omino cõtra uolũ¬
tarẽ faciãt et uires alit et ĩmani corporũ magni¬
nidine hoĩes efficit. atq ĩ eã se cõsuetudinẽ ad duxe¬
rũt. ut locis frigidissimis neq uestitus preter pel¬
lis hr̃ent ꝗcꝗͣ. Quarũ propter exiguitatẽ magna
est̃ pars corporis aꝑta et lauãtur ĩ flumibꝰ. Merca¬
toribꝰ est ad eos aditus magis eo ut q̃ bello ceꝑĩt. ꝗbꝰ
uẽdãt habeãt: ꝗͣ quo ullã rẽ ad se ĩportari desident.
Qĩ etiã iumẽtis ꝗbꝰ maxĩe galli delectãtur: q̃q ĩpẽso
parãt precio germaĩ ĩportatis nõ utũtur. Sed q̃
sũt apud eos nata praua atq deformia: haec quot¬
udiana exercitatione sumi ut sint laboris efficiũt
ł q̃stribꝰ preliis sepe ex eꝗs desiliũt ac pedibꝰ preliãt᷑
equosq eodẽ remanẽ uestigio adsuefecerũt. Ad quoᷤ
seceleriter cũ usus est recipiũt. Neq eorũ moribus

Expanded text:
aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra volunaut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitus praeter pelles habeant quicquam, quarum propter exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus
Abbreviated transcription (Latin):
A QUAE SECUTA EST HIEME
ꝗ fuit ãnus. cn. põpeio et.M.crasso con¬
sulibꝰ u sipethes germani et itẽ teno¬
cheri magna cũ multitudĩe hominũi
flumẽ rhenũ trãsierũt nõ lõge amari
quorhenus ĩfluit. Causa trãseũdi fuit. qͥ a sueuis:
cõplures ãnos exagitati bello premebãtur et agricul¬
tura ꝓhibebãtur.Sueuorũ est gẽs lõge maxima
et bellicosissima germaorũ oĩum. Hicẽtũ pagos hr̃e
dicũtur. ex ꝗbꝰ quot ãnis singula milia armatorum
bellãdi excausa finibꝰ educũt. Reliꝗ ꝗ domi mãserĩt
se atq illos alũt. Hirursus ĩuicẽ ãno post ĩ armis
sũt. illi domi remanẽt. Sic neq agricultura nec ratio
atq usus belli ĩtermunitur. Sed pͥuati ac seꝑati agri
causa licet neq multũ frumẽto sed maxĩam partẽ
lacte atq pecore uiuunt. multũq sũt inuenatio¬
nibꝰ. que res &e cibi genͣe et quoitidiana exercita¬
none et libertate uite ꝗ a pueris nullo officio:

Expanded text:
a quae secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri o colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiore anno fuerãt usi oẽs fere ĩ potestatẽ labie¬
ni ꝑuenerũt.At ꝗnius titurius et .l. coita legatiꝗ
ĩmenapiorũ fines legioes de duxerãt: oĩbꝰ eoꝵ agͥs
uastatis frumẽtis succisis aedificiisq ĩcẽsis qͥ meãpii
oẽs se ĩ dẽsissimas siluas abdiderãt se ad caesarem
recepũt. Caesar ĩbelgis oĩum legionũ hiberna con-¬
stituit. Eo due oĩno ciuitates ex britania obsides
miserũt. reliq̃ neglexerũt. His rebꝰ gestis ex luteis
caesaris dierum .xx. supplicatio absenatu decretaẽ

Expanded text:
iore anno erant usi, omnes fere in potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Caesaris dierum XX supplicatio a senatu decreta
Abbreviated transcription (Latin):
parilo post mediã noctẽ naues soluit. q̃ des icolue
ad cotinetẽ ꝑuenerũt Sed ex his onerarie due eosdẽ
delate sut. Q uibꝰ ex nauibꝰ cũ essẽt ex poĩti militeno
circiter trecẽti atq ĩcastra cõtẽderẽt Morini quos
cesar ĩbritãniã proficiscẽs pacatos reliq̃ran espe
prede aaducti primo nõ ita magnio suorũ nuero
circũ steterũt acsi se se ĩterfici nollẽt arma ponere
iusserũt. Cũ illi orbe facto se se defẽderẽt celeriter
ad clamorẽ hoĩum circiter milia sex cõuẽrũt. Qua
re nũtiata cesar oẽm ex castris eꝗtatũ suis auxilio
misit. Interĩ nr̃i milites ĩpetũ hostiũ sustinueꝵł
atq horis ampliꝰ qͣtuor fortissime pugnauerunt
et paucis uulneribꝰ acceptis plures ex his occideꝵ̃
Postea uero ꝗͣ eꝗtatus noster ĩ cõspectũ uenit. hosteᷤ
abiectis armis terga uerterũt:magnusq: eorũ
nũerus est occisus. Caesar postero die .I.labienum
legatũ cũ his legiõibꝰ quas ex britãnia reduxerat:

Expanded text:
paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem elatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt ePostea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat
Abbreviated transcription (Latin):
qui de germãorũ discessu ꝑ exploratões ertiores
facti sine metu trã srhenũ in suos uicos remigsa¬
uerãt his interfectis nauibꝰq eorũ occupatis pr ĩqͥ
ea pars menapiorũ q̃ cura rhenũ erat certior fie̾t
flum ẽ trãsierũt: atq oĩbꝰ eorũ aedificiis occupatis re¬
liquã partẽ hiemis se eorũ copiis aluerũt. Nis rebꝰ
caesar certior factus et ĩfirmitatẽ gallorũ ueritus:
ꝙ sũt ĩ cõsiliis capiẽdis mobiles: et nouis rebꝰ plerũq:
studẽt. nihil his cõmutẽdũ existĩauit. E. st autẽ hoc
gallicae cõsuetudinis uti et uiatores etiã ĩuitos con¬
sistere cogãt: et qͥ ꝗsq eorũ dequaq re audierit i¬
aut cognouerit q̃rãt: et mercatores ĩ oppidis uulgꝰ

Expanded text:
qui de Germanorum discessu per exploratores certiores qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant et quid quisque eorum de quaque re audierit aut cognoverit quaerant et mercatores in oppidis
Abbreviated transcription (Latin):
tatis finitibꝰ expellẽ nõ potuisset. tamẽ uectiga¬
les sibi fecerũt. ac multo ĩfirmiores huilioresque
redegerũt. In eadẽ causa fuerũt usipeteset teno¬
cheri quos supradiximꝰ. ꝗ cõplures ãnos sueuorũ
ũ sustinuerũt. Ad extremũ tamẽ agris expulcu
et multis germanie locis triẽniũ uagati ad rhenũ
puenerũtꝰ. quas regioẽs uenapi ĩcolebãt etadt
utrãq ripã flum̃is agros edificia uicosq hẽbant.
Sed tamẽ tãte multitudĩs aduẽtu ꝑterriti ex hisedi¬
ficus q̃ trã sflumẽ hẽbãt demigrauerũt. et cistbe¬
nũ dispositis presidus germaos trãsire prohibebãt
Illi oĩa exxꝑti cũ neq contẽdere propter iopiam
nauiũ neq clã trãsire propter menapiorũ eus¬
rodias possẽt: reuerti se ĩ suas sedes regionesq
simulauerũt. Et tridui uiã progressi rursus re¬
uerterũt. atq õi hoc itinẽ una nocte eꝗtatu con¬
secto ĩscios ĩ opinatesq menapios oppresserunt

Expanded text:
tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque hx iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ta post diẽ qͣrtũ ꝗͥ est ĩbritãniã uẽtũ naues xuiii.
de qbꝰ supra demõstratũ est q̃ eꝗtes sustulerant
ex suꝑiore portu leni uẽto soluerũt.Quae cum'
appropinqͣrẽt britãnie ex castrisq uiderentur
tãta tẽpestas subito coorta est:ut nulla earũ cur¬
sum tenͬe posset.sed alie eodẽ unde erãt profecte
referẽtur.Aliae ad ĩferiorẽ partẽ insule.quae ẽ
propiꝰ solis occasũ magno suicũ ꝑiculo deucent
Que tamẽ anchoris iactis cũ fluctibꝰ cõplerentur
necessario aduersa nocte ĩ altũ prouecte conti¬
nẽtem petierũt.Eadẽ nocte accidit ut esset luna
plena. ꝗdies martiõs estꝰ maxiõs ĩ oceano effice̾¬

Expanded text:
ta, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano effice
Abbreviated transcription (Latin):
lõgas naues ꝗbꝰ caesar exercitũ trãsportãdum
curauerat quasq ĩ aridũ subduxerat: estus cõ¬
pleuerat.et onerarias q̃ ad anchoas erãt deli¬¬
gate tẽpestas afflictabat.Neq ulla nr̃is facł¬
tas aut admĩstrãdi aut auxiliãdi dabat᷑. Com¬
pluribꝰ nauibꝰ cõfractis reliq̃ cũ essẽt finibꝰ ãchoi̾s
reliꝗsq armamẽtis amissis ad nauigãdũ ĩutiles
magna id qͥ necesse erat accidẽ totius exercitꝰ
ꝑturbatio facta est.Neq: enĩ naues erãt alice
ꝗbꝰ reportari possẽt: et oĩa deerãt q̃ ad reficiẽ¬
dasnaues erãt usui et q oĩbꝰ cõstabat hiemare
ĩgallia oporte̾ frumẽtũq his ĩ locis ĩ hiemẽ:
prouisũ nõ erat. Quibꝰ rebꝰ cognitis pͥncipesbri

Expanded text:
as naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, princi
Abbreviated transcription (Latin):
se cõtinet: sed oĩum ueritꝰ extimationẽ subseꝗtur.¬
tũ mediocri spacio relicto: pullo pilũ ĩ hostes ĩmit¬
tit atq unũ ex multitudiẽ procurrẽtẽ traiicit. Iuo
ꝑcusso et exaĩato hũc scuns protegũt. ĩ hostẽ tela uer¬
si coniiciũt. neq dãt regrediẽdi facultatẽ. Trãsfigit᷑

Expanded text:
continet, sed omnium veritus existimationem subsequicontinet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Tr
Abbreviated transcription (Latin):
ta et cõñgẽre uallũ tertie cohortis cẽturioẽ sereo
quo stabãt loco precesserũt suosq oẽs remouerũt
nutu uocibq hostes suntroire uellẽt uocãe cepũt
quorũ progredi ausus est nemo. sũe ex om̃i parte
lapidibꝰ cõiectis deturbati turrisq succẽsa est. Erãt
ĩ ea legiõe fortissimi uiri cẽturiones: ꝗ pͥmis ordinibꝰ
appropĩquarẽt. Titus pullo et l.uorenꝰ. Hi ꝑpetuas
ĩter se cõtrouersias hẽbãt: ꝗnã ante ferret᷑. õibusq
ãnis de locis sũmis simultatibꝰ cõtẽdebãt. Ex his pul¬
lo cũ acerrĩe ad muĩtiões pugnaret᷑. Quid dubitas ĩ¬
ꝗt uorene. aut quẽ locũ pro tuae laude uirtutis spec¬
tas: Hic dies de nr̃is cõtrouersus iudicabit. Hec cũ
dixisset procedit ex castris muitionẽq qͣ parte hosti¬
ũ cõfertissĩa est uisa irrũpit. Nec uorenꝰ ꝗͥẽ uallo se¬

Expanded text:
ta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, ta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenu
Abbreviated transcription (Latin):
die maxĩo cohorto uẽto feruẽtes fusili ex argilla
Qlãdes fũdis et feruefacta iacula ĩcasas qͥ mõe gal¬
sico stramẽtis erãt tecte iacẽ ceꝑũt. Ne celerit̾ignẽ
cõprehẽderũt et uẽti magnitudĩe ĩ oẽm castrorũ¬
locũ distulerũt. Hostes maxĩo clamõe sicuti parta
iã et explorata uictoria tures testudiẽsq agere
et scalis uallũ ascẽdẽ ceꝑũt. At tãta uirtus militũ
atq ea pntia ãi fuit ut cũ ubiq flama torrerẽtur
maxĩaq telorũ multitudiẽ premẽnt. suaq oĩaq
ipedimẽta atq oẽs fortunas cõflagrae ĩtelligent
nõ modo deflagrãdi causa de uallo decedet nemo
fuit. sed tamẽ hũc hũit euẽtũ ut eo die maximus
hastiũ nũs uulneraret᷑ atq ĩter fice̾t᷑. ut se sub ip̃o
uallo cõstipauerãt. recessũq pͥmis ultimi nõ dabãt.
Paulũ ꝗẽ ĩtermissa flãma et quodã locoturi adac¬

Expanded text:
die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adac
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑent. ꝗbꝰ suis rebꝰ diffidãt: se se tamẽ hoc eẽ ĩcicero¬
tera scẽ cõsuetudinẽ nolĩt: licẽ illis ĩ columibꝰ ꝑ se ex
hibernis discedẽ. et ad quascũq partes uelĩt sine me¬
mutãt. sꝑare pro eiꝰ iustitia q̃ petierĩt ĩpetraturos. ab
hacspe repulsi neruii uallo pedũ ix. et fossa pedum
xu.hiberna cĩgũt. Haec et suꝑiorũ ãnorũ cõsuetudiẽ
a nobis cognouerãt: et quosdã de exercitu hẽbãt cap¬
tiuos. ab his docebãtur.Sed nulla feraͬmẽtorũ copia
cespites cir cũcidẽ maibꝰ furculisq terrã ex hauriẽ nitebe
qua qͥ ẽ ex rehoĩum multitudo cognosti potur t
Nam minꝰ horis tribꝰ uallũ miliũ ꝑedũ .xx.ĩcir cuitu
iũitionẽ ꝑfecerũt: reliꝗsq diebꝰ tures ad altitudi¬
nẽ ualli falces testudĩesq quas idẽ captiui docue¬
rant parare ac facẽ ceꝑũt. Septimo oppugnatioi

Expanded text:
sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Cicerosperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceroterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine memittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuitnam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis
Abbreviated transcription (Latin):
tores credebãt. Mutũtur ad cesarẽ cõfestĩ a cicerõe
lutere magnis propositis premiis si ꝑtulissẽt. obses¬
sis oĩbꝰ uiis missi ĩtercipiũtur. Noctu ex materia quã
muitionis causa cõportauerãt turres admodum
tes postero die multo maioribꝰ coactis copis castͣ
oppugnãt. fossam cõplẽt. Eadẽ ratiõe qua pͥdie a
nr̃is resistitur. Hoc idẽ reliꝗs deĩceps fit diebꝰ nulla
pars nocturni tẽporis ad laborẽ intermittitur. nõ
egris nõ uulneratis facultas ꝗetis datur. q̃cũq ad
prox̃ĩ diei oppugnationẽ opus ẽent noctu cõpa¬
Ipse cicero cũ tenuissiã ualitudiẽ e̾et ne nocturnũ
tate eadẽ q̃ ambiorix cũ titurio egerat cõmeõrãt
caesaris reliquorũq hiberna oppugnari. Addũt oẽ
de sabini morte.Ambiorigẽ ostẽtãt fidei faciende
causa. Tum errare eos dicũt si ꝗcꝗͣ ab his presidui

Expanded text:
tores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone tores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum tes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu compaIpse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum tate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi
Abbreviated transcription (Latin):
cu subito oppressã legionẽ. q̃ cũ cicerõe hiemet in¬
terfici se ad eãdẽ rẽ profitet᷑ adiutorẽ. Facile haci
oratiõe neruiis ꝑsuadet. Itaq cõfestĩ dimissis nũtiis
ad ceutrões. gerudios. leuacos. pleumoxios. gerdũo
ꝗ oẽs sub eorũ ĩꝑio sũt ꝗͣ maxĩas manꝰ possũt cogant
et de ĩprouiso ad cicerõis hiberna aduolẽt. Nondum
ad eũ de titurii morte fama ꝑlata. Huc quoq accidit
q fuit necesse: ut nõnulli milite ꝗ lignatiõis muĩnõisq
causa ĩsiluas discessissẽt repẽtino eꝗtũ aduẽtu ĩt̾ciꝑẽt᷑
Nis circũuẽtis magna manu Eburones neruii aduatici
atq horũ oĩum socii et cliẽtes legionẽ oppugnare ĩ¬
cipiũt. nr̃i celeriter ad arma cõcurrũt. Uallũ cõscẽdũt
egre his dies sustẽtat᷑ qͥoẽm spẽ hostes ĩceleritate:
poẽbãt. atq hãc adepti uictoriã inꝑpetuũ se fore uic¬

Expanded text:
ti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet inti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore vic
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃os facto ordiẽs ꝑturbãt. Ibi luciꝰ cocta pugnãs
ĩter ficitur cũ magna parte militũ. reliꝗse se int
castra recipiũt: unde erãt egressi ex ꝗbꝰ lucius pe-¬
trosidiꝰ aꝗlifer cũ magna multitudĩe hostiũ p̾mẽt᷑
aꝗlã intra uallũ proiecit. Ipse pro castris pugnans
noctu ad unũ oẽs desꝑata salute se ipsi ĩterficiunt
Pauci ex prelio lapsi ĩcertis itineribꝰ ꝑ siluas ad .Ti.
labienũ legatũ ĩhiberna ꝑueniũt. Atq eũ de rebꝰ
gestis certiorẽ faciũt. Hac uictoria elatus ambioix
neq noctẽ neq diẽ intermutit. peditatũ subsequi
iubet. Re demõstrata a uatucisq cõcitatis postero
die ĩneruio ꝑuenit. Hortaturq ne sui ĩꝑpetuũ libe¬
rãdi atq ulciscẽdi romaõs proiis qͣs acceꝑũt ĩiuruis:
occasionẽ dimutãt. ĩterfectos ee legatos duos magnã¬
q partẽ exercitus ĩterisse demõstrat. nihil esse nego¬

Expanded text:
nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorixneque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse nego
Abbreviated transcription (Latin):
appellat respõdit si uelit secũ collo ꝗ licẽ spare
a multitudiẽ ĩpetrari posse q ad militũ salutem
ꝑtineat.Ipsi uero nihil nocitũ iri in eãq rem se
suãq fidẽ interpone̾. Ille cũ cocta saucio cõmui¬
cat. Si uideat᷑ pugna ut excedãt. et cũ amborige:
una colloquãtur: sꝑat ab eo de sua ac militũ salu¬
te ĩpetrari posse.Cocta se ad armatũ hostẽ itu¬
rũ negat atq ĩ eo ꝑseuerat.Sabinus quos ĩpñtia
tribunos militũ circũ se hẽbat et pͥmorũ ordinũ
cẽtur iões se seꝗ iubet. Et cũ propius ad ãbioͬigẽ
accessisset: iussit arma abiice̾.ĩꝑatũ facit. suisq i
ut idẽ faciãt ĩꝑat. Interĩ dũ de cõdiciõibꝰ ĩt̾ seagũt
lõgiorq: cõsulto ab ambiorige ĩstituitur sermoi
paulatĩ circũuẽtus ĩterficitur: Tum uero suo moͬe
uictoriã cõclamãt. atq ululatũ tollũt ĩpetuq in

Expanded text:
appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in
Abbreviated transcription (Latin):
eã parte nudari necesse erat: et ab latere apto
rela recipi. Rursus cũ ineũ locũ unde eranti
egressi reuert ceꝑãt: et ab his ꝗcesserãt etu
A aliis ꝗ proxi steterãt. circũueniebã tur saaut
locũ rene uellẽt nec uirtut locus relĩquebaui
neq atãta mulutudiẽ cõiecta tela cõfertiuita¬
re poterãt tamẽ tot ĩcõmodis cõflictati multuis
uulneribꝰ acceptis resistebãt. et magna parte
diei cõsũpta: cũ a pͥma luce adhora octauam
pugnaret᷑ nihil qͥ ipsis e̾et ĩ dignũ cõmutebate
⁊ umtito baluẽtio ꝗ suꝑiore ãno pͥmũ ꝑilũ line¬
rat uiro forti et magne auetoritaus utriiꝙ
femur dragula traucit᷑. Quĩtus lucaniꝰ eiusdem
ordinis fortissiẽ pugnãs dũ circũuẽto filio sub¬
uenit ĩ terficit᷑ lucius cocta legatꝰ ões cohorrs
N is teb ꝑmot & tituriꝰ cũ procul ambiorigẽdues
rohortate cõ spexisset ĩterpretẽ suũ. enꝰ põpeũ
ad eũ munit rogatũ ut sibi militibꝰꝙ parcas. e

Expanded text:
erim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi stetlocum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes s Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
his pͥmis legionũ duarũ cũ he ꝑ exiguo ĩtermisso
loci spacio inter se cõstitissẽt nouo gene pugne ꝑ¬
territis nr̃is ꝑ medios audacissime ꝑruꝑũt. seq ĩde

Expanded text:
eis primis legionum duarum, cum hae perexiguo intermisso eis primis legionum duarum, cum hae perexiguo intermisso loci spatio inter se constitissent, novo genere pugnae perterritis nostris per medios audacissime perruperunt seque ind
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũt ꝗ ceruleũ efficit colorẽ atq hoc horidioes
sũt ĩpugna aspectu. Capillo sũt promisso atque
om̃i corporis parte rasa preter caput et labrũ
suꝑiꝰ. xores habẽt deni duodemq it se cõmues
et maxĩe fr̃es cũ fratribꝰ parẽtesq cũ liberis. Sed
siꝗ sũt ex his nati:eorũ heñtur liberi quorũ pͥmũ:
uirgo q̃q deducta est. Eꝗtes hostiũ esedarii acrit̾
preliũ cũ nr̃o eꝗtatu nr̃o initine̾ cõflixerũt: tamẽ no¬
stri oĩbꝰ parribꝰ suꝑioͬes fuerũt atq oẽs insiluas
collesq cõpulerũt: sed cõpluribꝰ ĩterfectis cupidiꝰ
insecuti nõnullos ex suis amiserũt. At illi ĩter misso
spacio ĩprudẽtibꝰ nr̃is atq occupatis ĩmũĩtiõe castͦ.
subito se ex silius eiecerũt. Impetuq ĩ eos facto ꝗ
erãt ĩstatiõe pro castris collocati acriter pugnaue¬
rũt. Duabꝰq missis subsidio cohortibꝰ a cesare:atq

Expanded text:
ficiunt, quod caeruleum efficit colorem, atque hoc horridiores ficiunt, quod caeruleum efficit colorem, atque hoc horridiores sunt in pugna aspectu; capilloque sunt promisso atque omni parte corporis rasa praeter caput et labrum superius. Vxores habent deni duodenique inter se communes et maxime fratres cum fratribus parentesque cum liberis; sed qui sunt ex his nati, eorum habentur liberi, quo primum virgo quaeque deducta est. Equites hostium essedariique acriter proelio cum stri omnibus partibus superiores fuerint atque eos in silvas collesque compulerint. Sed compluribus interfectis cupidius insecuti nonnullos ex suis amiserunt. At illi intermisso spatio imprudentibus nostris atque occupatis in munitione castrorum subito se ex silvis eiecerunt, impetuque in eos facto qui erant in statione pro castris collocati, acriter pugnaverunt, duabusque missis subsidio cohortibus a Caesare atque
Abbreviated transcription (Latin):
subiecte ĩ sule ex istimãtur. de ꝗbꝰ insulis nõ nulli
scripserũt. dies cõtinuos xxx. subbruma ẽẽ noctẽ
Nos nihil de eo ꝑcũtationẽ reꝑiebamꝰ nisi ꝙ certis
ex aqua mẽsuris breuiores ẽe ꝗͣ incõtinẽt noctes
uidebamꝰ. Huius lõgitudo lateris. ut fere illoꝵ
opinio septĩgẽtorũ miliũ. Sita est cõtra septẽ¬
trionẽ. cui parti nulla est obiecta terra. Sed eiꝰ
angulus lateris maxĩe ad germaniã spectat.⁊
Nec milia passuũ octĩgẽta ĩ lõgitudinẽ ẽẽ exit¬
matur. It a õĩs ĩsula incircuitu est uicies cẽtum
miliũ passuũ. Ex his oĩbꝰ lõge sũt humaĩssimi
ꝗcãtiũ in colũt: q̃ regio est maritiã oĩs. neq mul¬
tũ gallica differũt cõsuetudĩe. Interiores plei̾ꝙ
fru̾mẽta nõ serũt: sed lacte & carne uiuũt. pel¬
libusq sũt uestiti. Om̃es uero sebritãni ultro ĩ¬

Expanded text:
subiectae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli subiectae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam in continenti noctes videbamus. Huius est longitudo lateris, ut fert illorum opinio, septingentorum milium. Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime ad Germaniam spectat. Hoc milia passuum octingenta in longitudinem esse existimatur. Ita omnis insula est in circuitu vicies centum milium passuum. Ex his omnibus longe sunt humanissimi qui Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis, neque multum a Gallica differunt consuetudine. Interiores plerique frumenta non serunt, sed lacte et carne vivunt pellibusque sunt vestiti. Omnes vero se Britanni vitro in
Abbreviated transcription (Latin):
ibi plũbũ albũ ĩmeditarraneis regiõibꝰ. Inmaritĩs
ferrũ. sed eiꝰ exigua est copia.Aere utũtur ĩporta¬
to. materia cuiꝰq generis ut ĩgallia est preter fagũ
et abietẽ. Leporẽ et gallinã & anserẽ nõ gustare
fas nõ putãt. Haec tamẽ alũt anĩ uoluptatisq cã
Loca sũt tẽꝑatiora ꝗͣ ĩ gallia remissioribꝰ frigoribꝰ
ĩsula natura utriq. cuius latus unũ est cõtrãgalliã
Nuius lateris alter angulus ꝗest ad cãtiũ. quo oes:¬
fere naues ex gallia appellũtur ad oriẽtẽ solem
ĩferior ad meridiẽ spectat. Noc ꝑtinet circiter mi¬
lia passuũ .d. Alterũ uergit ad hispaniã atq occidẽ¬
tẽ solẽ qua ex parte est hibernia dimidio minor
ut extimat᷑ ꝗͣbritãnia. Sed pari spacio trãsitus.
ex gallia est ĩbrtãniã. In hoc medio cur su est isula
q̃ appellat̾ morna. cõplures preterea minores

Expanded text:
ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat. Hoc pertinet circiter millia passuum quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona: complures praeterea minores
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ ũde redierat. proficiscitur. Eo cũ ueĩsset maioͬes
iã undiq in eũ locũ copie britãnorũ cõuenerãt.sũ¬
ma ĩꝑii belliq admĩstrãdi cõmuni cõsilio ꝑmissa¬
hunc suꝑioͬe tẽpore cũ reliꝗs ciuitatibꝰ cõtinẽtia bella
ĩtercesserãt. Sed nr̃o aduẽtu ꝑmoti britãni hũc toti
bello ĩꝑioq: prefecerãt.Britãne pars ĩterior abi
his ĩcolitur quosnatos inĩsula ip̃i meõria proditũ
dicũt mariua pars ab his ꝗ prede ac belli ĩferẽdi'
causa ex belgis trãsierũt.Qui oẽs fere his nomĩbꝰ
ciuitatũ appellãtur. Iuibꝰ orti ex ciuitatibꝰ eo ꝑue¬
nerũt. Et bello illato ibi ꝑmãserũt atq: agroscolẽ
ceꝑũt. Hoĩum est ĩfinita multuudo creberrimai
edificia fere gallicis cõsimilia. pecorũ magnus nu-¬
merus.Utũtur autẽ aere ut nũmo aureo anulis
ferreis adcertũ põdus examĩatis pro nũmo. Hascit᷑

Expanded text:
eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bellique administrandi communi consilio permissaHuic superiore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti Britanni hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, qui praedae ac belli inferendi causa ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
oẽs naues afflictas atq ĩ litore eiectas ẽe. ꝗ neque
tatis pati possẽt. Itaque ex eo cõcursu nauiũ i cõmo n
dũ acceptũ ẽẽ. His rebꝰ cognitis caesar legiões eꝗta¬
tũq reuocari atq ĩitinere resistere iubet upse
ad naues reuertitur. Cadẽ fere q̃ ex nũtuis lutẽisq
cognouerat corã ꝑspicit. sic ut amissis circiter. al
derẽtur. Itaq ex legiõibꝰ fabros deligit. et ex cõtinẽ¬
ti alios accersi iubet. labieno scribit ut ꝗͣpluri¬
mas posser his legiõibꝰ q̃ sut apud eũ naues ĩstiuat
pse et si res erat multe oꝑe ac laboris tamẽ cõmo¬
disimũ esse statuit oẽs naues subduci. et cũ castris
una mũtione cõungi. In his reb̾ circiter dies decẽ
cõsumit: ne nocturnis qẽ tẽporibꝰ ad laborẽ militũ
ĩtermissis. Subductis nauibꝰ castrisq egregie muni¬
tis: easdẽ copias qͣs ante presidio nauibꝰ reliꝗt. ipse

Expanded text:
omnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod neomnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod netatis pati possent; itaque ex eo concursu navium magndum acceptum. His rebus cognitis Caesar legiones equitatumque revocari atque in itinere resistere iubet, ipse ad naves revertitur; eadem fere quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissis circiter XL derentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una munitione coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis navibus castrisque egregie munitis easdem copias, quas ante, praesidio navibus reliquit: ipse