comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ns ue meis ꝑuenerit regout
restituas cogi poterit a dire et
resticuere urditatem ex crebelliͣ¬
no señ consulto quam quam
ꝑuenire proprie dicatur. qud̃
deductis ħeeribus ad aliquem
ꝑuenerit et gnͣaliter aũ pot̾ di¬
ci ita demum quem non posse
cogi adire et restituere rrdita¬
tem. quam sidere uł qͣmtitate
fuerit rogatus cetͣm si deum u̾t¬
si tante senssisse testatorem
appereat nulla qo est qͥn siue sꝰ¬
pectam dicat cogi. possit siue spõ¬
te adit excre belli ano transeant
actiones. ¶Iñ queritur si qͥs
br̃ditatem roguatus sit resti¬
cuere deductohere alieno uel
deductis legatis. an suspectam
dicens cogi possit adire et resti¬
tuere b̾rditatem quia in ip̃am
mag̃. id quod super est exbrdi¬
tate quam ip̃am brditatem res¬
cituere sit rogatus. et sunt qui
putant ut metianus in utilẽ¬

Expanded text:
e meis pervenerit, rogo restituas", cogi poterit adire et restituere hereditatem ex Trebelliano senatus consulto, quamquam pervenire proprie dicatur quod deductis oneribus ad aliquem pervenit. Et generaliter autem potest dici ita demum quem non posse cogi adire et restituere hereditatem, si de re vel quantitate fuerit rogatus: ceterum si de universitate sensisse testatorem appareat, nulla quaestio est, quin, siue suspectam dicat, cogi possit, siue sponte adit, ex Trebelliano transeant actiones. Inde quaeritur, si quis hereditatem rogatus sit restituere deducto aere alieno uel deductis legatis, an suspectam dicens cogi possit adire et restituere hereditatem, quia ui ipsa magis id, quod superest ex hereditate, quam ipsam hereditatem restituere sit rogatus. et sunt qui putent, ut Maecianus, inutile
Abbreviated transcription (Latin):
erit cum moriar. quesitũ
ẽ. sistichus seruus ex eo
fundo añ annum mortis
testatoris ab ductus et ĩ
disciplinã tradius postea
meum fundum non re¬
uersus sit an debeatur.
non quo afundo enm ali¬
orsum transferat deben d.
¶Giranne sorori mee fun¬
dum menin gratianui
cum stabulo et instrum̃¬
to rustico omi relinquo
Quentur an fundi appel¬
latione etim pascuaq ad
eum sumul cum fundo ꝑ¬
uenernt et que sem per
musibus euis possessio¬
una fundi appellationem
baberentur ea quoq deberi
¶Instructis domibus leg̾¬
tis gratus argento man̾¬
rato dectus mortis ⁊cie
tempore indomibus no ẽ
repertus s morreistan¬
tisp conditus quero an

Expanded text:
erunt cum moriar.' quaesitum est, si Stichus seruus, ex eo fundo ante annum mortis testatoris abductus et in disciplinam traditus, postea in eum fundum non reuersus sit, an debeatur. non quo a fundo eum aliorsum transferat, deberi. "Tyrannae sorori meae fundum meum Graecianum cum stabulo et instrumento rustico omni relinquo". quaeritur, an fundi appellatione etiam pascua, quae ad eum simul cum fundo pervenerint et quae semper in usibus huius possessiouna fundi appellatione haberentur, ea quoque deberi. Instructis domibus legatis crabattus argento inaurato tectus mortis Titiae tempore in domibus non est repertus, sed in horreis tantisper conditus: quaero, an
Abbreviated transcription (Latin):
is quoq prestandus sit
interim morreo delatus ẽẽt
inchomimus prestandur
Quod adiecit testatoruti
possedi an bec significet
sicut instructã nidiemor¬
tis habint. idesnicum m¬
ancipus peccoribus ins¬
trumento rustico .R. non
strumento legatus sit
doha mole oluarie et ẜ̃¬
ium et quecuimq infi¬
ua in edifficata q funt
tindo legato contment
Nullaautem exbis reb
que mouen possut pa¬
ucis exceptis. fundi a po¬
ellationem continentur
de mol. tamen solet. cũ
ita affixe itane mediffi¬
cate sunt ut partes edif¬
ficiorum eẽ uideantur
undo legato Paul¬
ut opcimus mari¬
mus qr ẽ recia caprana ⁊
cetera uenationis instru¬
mento cõtinebuntur que
eciam ad instrumenta ꝑ¬
tinent si questus finidi
ex maxima ꝑte muenati¬
ombus consistat ¶ Fudo
legato cum mancipus
et peccoribus et onñ in¬
strumento rustico et ur¬
bau o pectulium actoris

Expanded text:
is quoque praestandus sit.interim in horreo allatus esset, nihilo minus praestandum. Quod adiecit testator "uti possedi" an hoc significet "sicut instructa in diem mortis habuit", id est cum mancipiis pecoribus instrumento rustico? respondstrumento legatus sit, dolia molae olivariae et praelum et quaecumque infixa inaedificataque sunt fundo legato continentur, nulla autem ex his rebus quae moveri possunt paucis exceptis fundi appellatione continentur. de molis tum quaeri solet, cum ita adfixae itave inaedificatae sint, ut partes aedificiorum esse videanturundo legato 'ut optimus maximusque est' retia apraria et cetera uenationis instrumenta continebuntur: quod etiam ad instrumenta pertinet, si quaestus fundi ex maxima parte in uenationibus consistat. Fundo legato cum mancipiis et pecoribus et omni instrumento rustico et urbano peculium actoris
Abbreviated transcription (Latin):
eandein controuersiam
impuberi mater faciat
qui se ex alia natum affir¬
mat. qm ei filius faciebͣt
scil ut neget eum filiu
id circoq. ad se totam hr¬
ditatem ex ꝑ sona filu su
defuncti pertinere debe
in tp̃e pubertatis differ¬
ri.iuiłait. quia nicħ int̾¬
est suo. an hr̾ditario no¬
mine. controuersi a hec fi¬
at. plane si mater non¬
negat he quoq defuneti
filium esse id cutoq ꝑtem
dimidiam hr̃ditatis so¬
lam sibi uendicet ex boĩs
pat̾is. nou erit iudiciũ
in tp̃c. pub̾tatis differrẽ¬
dum non enun de pr̾ius
s de frat̾ius bonis impuꝰ¬
ui fit controuersia ¶Ibi¬
dem.iuł. querit. si duoĩ¬
pubes paciuntur status
coutrouersiam. et alter
eorum pubuerit ex pec

Expanded text:
eandem controuersiam impuberi mater faciat, qui se ex alia natum adfirmat, quam filius eius faciebat, scilicet ut neget eum filium, idcircoque ad se totam hereditatem ex persona filii sui defuncti pertinere debere: in tempus pubertatis differri Iulianus ait, quia nihil interest, suo an hereditario nomine controuersiam faciat. plane si mater concedat hunc quoque defuncti filium esse idcircoque partem dimidiam hereditatis solam sibi uindicet ex bonis paternis, non erit iudicium in tempus pubertatis differendum: non enim de paternis, sed de fraternis bonis impuberi fit controuersia.Ibidem Iulianus quaerit: si duo impuberes patiantur status controuersiam et alter eorum pubuerit, exspec
Abbreviated transcription (Latin):
tis mea fundi illi ad uu̾tos
meos ꝑtin̾e uolo. ¶Quentur
cum añ restatore et filia et
nepos decesẜunt et intestate
bona ꝑtinuerunt ad ꝓnepo¬
si nullꝰ alius hr̃s instituto sb̃¬

Expanded text:
iae fundi illius ad libertos meos pertinere uolo'. quaeritur, cum ante testatorem et filia et nepos decesserunt et intestat‹i› bona pertinuerunt ad proneposi nullus alius heres institutus sub
Abbreviated transcription (Latin):
cadem omĩa abhr̃dib quoq
hr̃dis mei induplum dariuo¬
lo q̾rituran ex substitucione
in pubẽ mortuo dos quoqr ut¬
rum debcanr/ Rndi. nõ uide¬
ri dedotis legato duplicando
restatorem sensisse. Ntem q̃¬
rocum corpora legata etiã nc̃
exlucratina cã possidentur an
asubstitutis peti possint. redi.
nõ posse. ¶Cunb meis do legͦ
cirographum gau seu possea
codiculis netuit et seio exigi
et abhrde pecut. ut ex ait̾iꝯde¬
bitoris debito quam codicilł
nomĩauit eandem fũmam

Expanded text:
adem omnia ab heredibus quoque heredis mei in duplum dari uolo'. quaeritur, an ex substitutione, impubere mortuo, dos quoque iterum debeatur. respondi non uideri de dotis legato duplicando testatorem sensisse. item quaero, cum corpora legata etiam nunc ex lucratiua causa possideantur, an a substitutis peti possint. respondi non posse. 'Ciuibus meis do lego chirographum Gaii seii': postea codicillis uetuit a Seio exigi et ab herede petit, ut ex alterius debitoris debito, quem codicillis nominauit, eandem summam
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid an diem sollicitum¬
sit. ¶Rucius ticius testo ita sa¬
uit p̃diolum meum dari uo¬
lolib̃tis libtabq meis et qs
hoc testõ manumissi et seie a¬
lumpne mee ita ne denoĩe fa¬
milie mec exeat donec adu¬
nũ ꝓprietas ꝑuenat q̃ ro an
seia ĩ comumone cũ ub̾tis¬
meis Nabea: porcione an uo
sibi ꝑte dunidiaen p̃dioli
uendican possit redit. ꝑspicu¬
am ẽẽ testatoris uoluntate
om̃s aduiriles ꝑtes nocand¬
os. ¶Ipubẽm filium pr̃der
ĩstituit uxoridorem plega¬
uit. itc̃ ornam̃ta ẜuos et au¬
rros .x. et si inpubes decessiss
substituit. aquib ita legauit
quetumq primis tabiui dedi

Expanded text:
aliquid ante diem sit solutum.Lucius Titius testamento ita cauit: praediolum meum 'dari uolo libertis libertabusque meis et quos hoc testamento manumisi et Seiae alumnae meae, ita ne de nomine familiae meae exeat, donec ad unum proprietas perueniat'. quaero, an Seia in communione cum libertis habeat portionem an uero sibi partem dimidiam eius praedioli uindicare possit. respondi perspicuam esse testantis uoluntatem omnes ad uiriles partes uocantis.Impuberem filium heredem instituit: uxori dotem praelegauit, item ornamenta et seruos et aureos decem: et si inpubes decessisset, substituit, a quibus ita legauit: 'quaecumque primis tabulis dedi
Abbreviated transcription (Latin):
manumittantur pecu alilum̃¬
torum nomine mmnenses si¬
gulos certam pectumar dato
que situm ẽ. an dãme et pãphi
hu qui petunt manifeste do¬
cerent co ammo circa se patro¬
num cum testam̃tum fac̾et cẽ
cepiss ut his quoq legatum
dair uell alio quin nicħ ip̃i
¶prestaretur.dame et pampbi¬
le quosq testõ manumisat fũ¬
dum dedit ita ut pr mortem
suam filris sius restitũet codẽ
testam̃to pecut ab hr̃dibo siu
ut pamphilam maumittãt
quepaphila filia naturał er¬
at pamphili. ¶Idem pam phi¬
lus post diez legãti sin ceden¬
tem testõ p̃rdem insticuit me¬
uium er fidei comisit ut h̃r¬
ditate suam .i. fundi supͣscri¬
pti ꝑte dimidiar quã solam
issa utrum extestõ suꝑiore
patris sui patrone ca ꝓtẽ pe¬
te possit. anu̾o extestõ patris
natural exc̃a fidei comissi ha¬

Expanded text:
antur petii, alimentorum nomine in menses singulos certam pecuniam dato'. quaesitum est, an Damae et Pamphilhi qui petent manifeste docerent eo animo circa se patronum, cum testamentum faceret, esse coepisse, ut his quoque legatum dari uellet: alioquin nihil ipsis praestetur.Damae et Pamphilo, quos testamento ma numiserat, fundum dedit ita, ut post mortem suam filiis suis restituerent: eodem testamento petiit ab heredibus suis, ut Pamphilam manumitterent, quae Pamphila filia naturalis erat Pamphili: idem Pamphilus post diem legati sui cedentem testamento heredem instituit Maeuium eiusque fidei commissit, ut hereditatem suam, id est fundi supra scripti partem dimidiam, quam solam issa, utrum ex testamento superiore patris sui patronae eam partem petere possit an uero ex testamento patris naturalis ex causa fideicommissi ha
Abbreviated transcription (Latin):
eadem cãex actum est in eodẽ
cãm rediss debi. ¶ate petouti
fideiq tue comitto uti curã cõ¬
dendi corporis mci suscipias
reliqua suma brdib fuffici¬
marito hr̃s exstitat ita testõ
cauit meiui et sempmi filu
dulciscum p̾cipito te om̃e qc¬
quid ex h̃rditate uonis ueti
s post morte mariti cumi
cius et cutichus quam ꝙͣ eũ
h̾rdem institui. exmedia hr̃¬
ditate sumuto.¶Habeto u¬
na cũ pãphilo qua lib̾um

Expanded text:
eadem causa exactum in eandem causam redisset, deberi. 'A te peto, Titi, fideique tuae committo, uti curam condendi corporis me‹i› suscipias, reliqua summa heredibus proficim‹a›rito heres exstiterat, ita testamento cauit: 'Maeui et Semproni filii dulcissimi, praecipitote omne, quidquid ex hereditate bonisue Titii sset post mortem mariti, cum cius Eutychus, quam quod eum heredem institui, e media hereditate sumito sibique habeto una
Abbreviated transcription (Latin):
lcauit. Siquid cmuqrulorũ
meor dediant donamanti
usum ꝯccii aut sioi adanis¬
ui aut ci ab aliquo datum ¬
aut relctum c̃id sibi pcipiat

Expanded text:
cauit: 'si quid cuique liberorum meorum dedi aut donaui aut in usum concessi aut sibi adquisiit aut ei ab aliquo datum aut relictum est, id sibi praecipiat
Abbreviated transcription (Latin):
tatride decessit ꝑs nrditatis eiꝰ
ad coprdem ꝑtmuit. q̃ro an
pamphib eodem testo mau¬
miss ad peticionem ꝑtis in¬
strum̃ti admitti posit. noet
tab̾na ut uoluit testatrixer¬
ercerit nõ possit. Nndit adm¬
iti. ¶ Semꝓna substituta hr̃¬
diinstituto legata accepit si
hrs nõ ee̾t. ouuit cõtra ĩsti¬
tutum acc̃one qd̾ dolo ei fcm
eẽ dicebat quomim testatrix
uolens primo loco scrib̾e eam
prdem testm̃ mucaret nec op¬
¶Testator legata añ quĩquen¬
mum uetrit peti prariq. s
hrs quedam sua sponte ante
quinquẽniũ solint quesitũ
est an ei ꝙ añ diem existen¬
te solutum est rep̾sentatt̃em
in reliqua solucione legatu

Expanded text:
ditatis eius ad coheredem pertinuit: quaero, an Pamphilus eodem testamento manumissus ad petitionem partis instrumenti admitti possit, licet taberna, ut uoluit testatrix, exerceri non possit. respondi admitti.Sempronia substituta heredi instituto legata accepit, si heres non esset: mouit contra institutum actionem, quod dolo eius factum esse dicebat, quo minus testatrix uolens primo loco scribere eam heredem testamentum mutaret, nec op.Testator legata ante quinquennium uetuit peti praestarique, sed heres quaedam sua sponte ante quinquennium soluit: quaesitum est, an eius, quod ante diem exsistentem solutum est, repraesentationem in
Abbreviated transcription (Latin):
emãcipacꝯuł manumiss excã
sõstitutionis ad eat erit nãq
hr̃d̾. sũt cĩ appẽdices p̾cedentis
portionẽ. ¶S siex duob filii
unũ usẜit debebit et aliũ filiũ

Expanded text:
 manumissus ex causa substitutionis adeant: erunt namque heredes: sunt enim appendices praecedentis portionem.Sed si ex duobus filiis unum iusserit, debebit et alium filium
Abbreviated transcription (Latin):
subꝯdicione et ĩpieta cõdici¬
one quã necta piltauit adii
an possit acquire hrditatẽ cõ¬
sequens ẽ dice posse eũ adire
maxime cum hec suspicio ni¬
cħ ei obfũit nec ꝑiculu attu¬
lerit. faciliꝯ quis amitter.¶Si
quis pure inctutꝯ putauĩt se
subꝯdicione ĩstitutũ ꝯdiciõe¬

Expanded text:
eta condicione, quam iniectam putauit, adiit, an possit adquirere hereditatem? consequens est dicere posse eum adire, maxime cum haec suspicio nihil ei offuerit nec periculum adtulerit. facilius quis admittet, si quis pure institutus putauit se sub condicione institutum condicionem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ denegari nõ oport̾e s cũ fi¬
s̾io suo curator petatur ꝯͣ nat᷑a¬
les stimulos fac̃. si tali extusa¬
tione utend̃ eẽ temptaũit.

Expanded text:
 denegari non oportere. sed cum filio suo curator petatur, contra naturales stimulos facit, si tali excusatione utendum esse temptauerit.
Abbreviated transcription (Latin):
defut et utrim intra annum
an post annu ⁊ cognomi int
annũ eũm assuptum crgo si
cum ad huc uiir militari ua¬
leret ruis codem uurc testari

Expanded text:
esse, utrum intra annum an post annum: cognoui intra annum eum adsumptum. ergo si, cum adhuc iure militari ualeret, rursus eodem iure
Abbreviated transcription (Latin):
oinegotiationẽ ꝑpãphilu
Et diphilum pri ẜuos post¬
ea libertos ex ercebat suotes¬
modo exercerct᷑. quo se uiuo
exercebatur. hii qui tutela
ãmĩstrauerunt. nõ tm̃ cũ mn¬
pubes patromi filius fuiss.
i ctiam post pub̾tatem ciꝰ.

Expanded text:
negotiationem per Pamphilum et diphilum prius servos, postea libertos exercebat, suo tesmore exerceretur, quo se uiuo exercebatur: hique tutelam administrauerunt non tantum, cum impubes patroni filius fuisset, sed etiam post pubertatem
Abbreviated transcription (Latin):
Ecreto p̃toris actor ꝯstitui ꝑ¬
iculo tutoris solet quociens¬
q aut diffusa negocia sint
aut dignitas ułetas aut ua¬
licudo futoris id postulet. Si
tñ nõ dum faripupilh pot.
ut ꝓcuratore face possit aũ
ab̾sens sit. tunc accor nedessa¬
no constuendo est. ¶si duo¬
b simul tutela. gere ndap¬

Expanded text:
ecreto praetoris actor constitui periculo tutoris solet, quotiensque aut diffusa negotia sint aut dignitas vel aetas aut valetudo tutoris id postulet: si tamen nondum fari pupillus potest, ut procuratorem facere possit, aut absens sit, tunc actor necessario constituendus est. Si duobus simul tutela gerenda p
Abbreviated transcription (Latin):
aulus Quius pius ab eo¬
e qui aunua legata percipẽ:
Ad distribuendum uissus er¬
at uetuit cautionem exigi
cessantium partes reddi nisi
Apte cauere uissus ẽẽt.
ul eti ata uipxusa bona delati
ad fiscłam diteret. coustaret
aũt de fidei cõmisso. decretũ ẽ
ut petitori cauenti eiucta hr¬
ditate restitui solueretur.

Expanded text:
am.Diuus Pius ab eo, qui annua legata praecipere ad distribuendum iussus erat, uetuit cautionem exigi cessantium partes reddi, nisi aperte cauere iussus esset.uel etiam uniuersa bona delata ad fiscum diceret, constaret autem de fideicommisso, decretum est, ut petitori cauenti 'euicta hereditate restitu‹tu› iri' solueretur.
Abbreviated transcription (Latin):
nec ĩputan hr̃di curnõ pat̾
s pociꝰ filio soluat. finge cĩh
noĩati ex p̃ssum uł itaadẽ
ut fino soluat. ccrte si pat pet¬
at erceptõe erit repeslendus.¬
¶Sidics iegati cesat deinde
legatano mͦius alienur ꝑue

Expanded text:
nec imputari heredi, cur non patri, sed potius filio soluat: finge enim hoc nominatim expressum 'ita ut filio soluat': certe si pater petat, exceptione erit repellendus.Si dies legati cesserit, deinde legatarius in ius alienum pe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊adicionẽ hr̃ditatis. Mortem
is crũ electio sit legatami tũ¬
nõ du clectioni loc ẽ pot̾. cũ
ꝓponatur aut nõdũ testatorẽ
de cessisse aut co mortuo hr̃di¬

Expanded text:
aditionem hereditatis, mortem is enim electio sit legatarinondum electioni locus esse potest, cum proponatur aut nondum testatorem decessisse aut eo mortuo heredi
Abbreviated transcription (Latin):
gatidicm erdic mortis cede
nõ erquo adita ẽ hr̃ditas et
si forte pr młtos ãnos adcat
pẽditas oĩur annoꝵ logatan¬
oceb̾i. s et si quot annis sit
toris ĩãnuas pentiones so di¬
uidentis q̃m nõ legatano cõ¬
sltum s hrdi. ꝓspectum no¬
luit nõ urg̾entur ad solutoem.¬
Si in hĩtatione aliquis uelĩ
disciplina legetur. sic anuaa
quot annus quibꝯ dieb pe̾n¬
sio debet̃ hĩtationis uł mocdi
discipluiax hus dem intelligi¬
tur legatum relictu cõiectura
uoluñtatis ft̃a. ¶ Nouissime

Expanded text:
gati diem ex die mortis cedere, non ex quo adita est hereditas, et si forte post multos annos adeatur hereditas, omnium annorum legatario deberi.Sed et si quotannis sit toris in annuas pensiones ideo diuidentis, quoniam non legatario consultum, sed heredi prospectum uoluit, ne urgueretur ad solutionem.Si in habitatione‹m› aliquid uel in disciplina‹m› legetur sic 'annua' uel 'quotannis', quibus diebus pensio debetur habitationis uel merce‹s› disciplinarum, isdem intellegitur legatum relictum, coniectura uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
dem nõ tra̾sit nsi alt̾ ut caso¬
mno legatano exititit qm cã
ex qua debeatur p̃cedeit semp
debet. nec qr c̾tu ẽ alt̾utrum fu¬
turu omĩmodo debebitur nã
tale legatum cũ mouet̾. hr̃s
dato ceitu ẽ debitu in et tñ¬

Expanded text:
dem non transit, nisi alter casuuo legatario exstiterit, quoniam ex qua debeatur, praecedere semper debet. nec, quia certum est alterutrum futurum, omnimodo debebitur: tale legatum, 'cum morietur, dato', certum est debitum iri et t
Abbreviated transcription (Latin):
Inuꝯ dext magigtratus suitẽ¬
poredatis tucorib cessau̾at ĩ
magistratibꝰ dext̾ra tutor assũ¬
tus fu̾at. creatus ꝯuemebat᷑
insolid̾ duplici rõc ẽptum ma¬

Expanded text:
ius Dexter magistratus sui tempore datis tutoribus cessaverat in magistratibus Dexter tutor adsumptus fuerat: creatus conveniebatur in solidum duplici rat
Abbreviated transcription (Latin):
cdum officiu tutele. Cet̾m eos
qui iam se miscuerũt ãmĩstra¬
tioni. nec tp̃r quidẽ magistra¬
tus uacare eque notumẽ.
¶Dñi nauiu nõ uident᷑ habi
int̾ primlegia. ut atutelis.
uacent. idq dius traiam
repsit. In quium castror itu¬
telis extisan solent micor
qui et ip̃i inquilim sũt in eo

Expanded text:
dum officium tutelae: ceterum eos, qui iam se miscuerint administrationi, ne tempore quidem magistratus uacare aeque notum est. Domini nauium non uidentur haberi inter priuilegia, ut a tutelis uacent, idque diuus Traianus rescripsit. Inquilini castrorum a tutelis excusari solent nisi eorum, qui et ipsi inquilini sunt
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃e. ¶Nepo ab auo mãumi¬
sꝯ decdit se ad arrogandũ pr̃i
suo siũ manens in pot̾ate ꝑa¬
tris decesfit siuĩ manumissꝰ
diem sun obeat solꝰ admmiete¬
tur auus ad cio successõm ee

Expanded text:
tre'.Nepos ab auo manumissus dedit se adrogandum patri suo: siue manens in potestate patris decesserit siue manumissus diem suum obeat, solus admittetur auus ad eius successionem ex
Abbreviated transcription (Latin):
gasi ẜuo dati cesẜit cõfestimi
id legatum br̃ditati acquirit
et idco quamius pea moriat᷑
is qui ẜuum michi legauer¬
at adme id qd̃ ẜuo legatum
est nõ ꝑtinebit. ¶Cum homo
extest̾o petitꝰ est cã ei tp̃ris qͦ

Expanded text:
cesserit, confestim id legatum hereditati adquiritur: et ideo, quamvis postea moritur is qui servum mihi legaverat, ad me id quod servo legatum est non pertinebit. Cum homo ex testamento petitus est, causa eius temporis, q
Abbreviated transcription (Latin):
ntile legatum efficient. Duo¬
b hrdio institutis aiti stich¬
um legau̾at. et cidem sticho .x.
cum sticus uiuo testatore ad
lib̾tatem pueniss. tõtum leg¬
tum cidebebitur. Nam in sono
cõstitissecam legati men ꝑso¬
na. hcc queq argumento est
ꝙ si h̃rs cui legatis fuat hrdi¬
tatem nõ adifłsolidum ab
alto hrdem cõsequi poss ẜuo
legato legatum datum est. si
auienatus atestatore fiuss ic¬
gatum ademptorem ptineb
cum ynus ticio et erdera ẜuo
aliquid legatur fidei ticu odi¬
ti pot ut autem ẜnum alicin
restituat. uł ea que ẜuo iegata
sunt hoc ampliꝰ etiam ip̃i ẜu¬
o cumlib̾it fidei comissu ticio
dari pot. Siquis stichum le¬
gast et cundem alienau̾it

Expanded text:
tile legatum efficient. Duobus heredibus institutis alteri Stichum legauerat et eidem Sticho decem. cum Stichus uiuo testatore ad libertatem peruenisset, totum legatum ei debebitur: nam in solidum constitisse causam legati in eius persona hoc quoque argumento est, quod, si heres, cui legatus fuerat, hereditatem non adisset, solidum ab altero herede consequi possit. Seruo legato legatum datum est: si alienatus a testatore fuisset, legatum ad emptorem pertinebit. Cum seruus Titio et eidem seruo aliquid legatur, fideicommitti potest, ut aut seruum alicui restituat uel ea quae seruo legata sunt: hoc amplius etiam ipsi seruo, cum liber erit, fideicommissum a Titio dari potest. Si quis Stichum legauerit et eundem
Abbreviated transcription (Latin):
uba testatoris ꝑtinet fidei co¬
missum paphiu ꝯͣctum restitu¬
ere. s cum sm̃a defuncti alib̾¬
todecipi satis in hũanũ c̃ cetũ
propositum c̃ nõ hr̃e lip̾os noc
cognatos in discrimine inte
ꝯstitutum pĩfimtatẽ. aodersi¬
tisamicis gaio scio ꝯ tuo̾na¬
iem dixisse ꝙ ueuet ei ielinã¬
re p̃diaq nominass eaq dẽa
ĩtestatione gaio seio redegis¬

Expanded text:
uerba testatoris pertinet, fidei commissum Pamphili, ut centum restitueret: sed cum sententiam defuncti a liberto decipi satis inhumanum est, centum Propositum est non habentem liberos nec cognatos in discrimine uitae constitutum per infirmitatem arcessitis amicis Gaio Seio contubernali dixisse, quod uellet ei relinquere praedia quae nominasset, eaque dicta in testationem Gaium Sei
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s ess si pater suus hrs non
cuius filius in adoptionem e¬
rat nepotem quen filius pꝰ¬
ea procreauit scripsit hr̃dez
emancipatum filium pretĩ¬
it non ht̃ nepos ex edicto.uo.
parentum et lib̾orum quib
legata pr̃are coguntur. qui
si forte ex eodem filio retinue¬
rat nepotem unum plures¬
ue. iudubitate pro ea ꝑte tu

Expanded text:
res esset, si pater suus heres nocuius filius in adoptione erat, nepotem, quem filius postea procreaverat, scripsit heredem, emancipatum filium praeteriit: num habet nepos ex edicto bonoparentium et liberorum, quibus legata praestare coguntur quiSi forte ex eodem filio retinuerat nepotem unum pluresve, indubitate pro ea parte tu
Abbreviated transcription (Latin):
dicanti doli nõ muciłr oppoĩt
excepcio p̃cum ac meclu tpriᷤᷤ
usuras que creclitorim debẽt᷑
nõ offerenti siex cet̾is facłtati¬
¶Ego aũt notaui. ⁊ si solui po¬
tit. si tñ ille res salue erut ex
quaꝵ p̾cio en alieno satisfien
potuit. dicendum ẽ ad huc do¬
li exceptõem obstare. silucru

Expanded text:
dicanti doli non inutiliter opponitur exceptio pretium ac medii temporis usuras, quae creditoribus debentur, non offerenti, si ex ceteris eius facultatiego autem notaui: etsi solui potuerit, si tamen illae res saluae erunt, ex quarum pretio aeri alieno satisfieri potuit, dicendum est adhuc doli
Abbreviated transcription (Latin):
Ulgo obynatur netutor ca¬
ucat ratam rempupillum
hĩturu. qr rem inuidi cim
deducit. quid tñ sidubi tetur
ret. uł an gesto illi ꝯmissus
sit.cqum est adũ̾sanum nõ
decipisidem et inaratore ẽ. ut

Expanded text:
ulgo observatur, ne tutor caveat ratam rem pupillum habiturum, quia rem in iudicium deducit. quid tamen si dubitetur, tor vel an gestus illi commissus sit? aequum est adversarium non decipi
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus uelleio rupho
et hostorio scapła consuli¬
bus de assignandis lib̾tis
in hec uerba cauetur. siqͥs
duos plures ue liberos
iustis nuptus quesitos ĩ
potestate he̾ret. de liberto
liberta ue sua significas¬
set cuius ex liberis suis
eum libertum eã ue lib̾tã
pr̃ona per inde atq si ab
eo eaue ub̾tatem conse¬
cutus con secut a ue ess

Expanded text:
temporibus Uelleo Rufo et Osterio Scapula consulibus de adsignandis libertis in haec uerba cauetur: 'si, qui duos pluresue liberos iustis nuptiis quaesitos in potestate haberet, de liberto libertaue sua significasset, cuius ex liberis suis eum libertum eamue libertam esset, perinde atque si ab eo eaue libertatem consecutus consecutaue es
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑ omina uerum ẽ. nam ĩ¬
int̾dum armaria q̃q debentͦ
que ꝑlurq bibliothecas appel¬
lint. plane si michi ꝓponas i¬
ria uł affrxa sine dubio non de
bebunt᷑ cum edificu pars sut¬
ꝙ ibibliotheca legata tractat ⁊¬
ait anulos queq ꝯtineri non
solum techa. q̃ annullor enisa
parata sit. ħ aute ex eo ꝯiectatur.¬
ꝙ ita ponitur quis legasset dac¬
tilio thecam meni ⁊ si quos p̃¬
fea annullos habebo et ita lateo¬
nem quoq eristimasse ait. sut̃
tamenquedam que ommo le¬
gatum secuntur ut lectum le¬
gatum ꝯtineat et fulc̃. ⁊ arma¬

Expanded text:
non per omnia uerum est: nam interdum armaria quoque debentur, quae plerique bibliothecas appellant. plane si mihi proponas aria uel adfixa, sine dubio non de- bebuntliotheca legata tractat: et ait anulos quoque contineri, non solum thecam, quae anulorum causa parata sit: hoc autem ex eo coniectat, quod ita proponitur quis legasse: 'dactyliothecam ‹m›eam et si quos praeterea anulos habeo' et ita Labeonem quoque existimasse ait. Sunt tamen quaedam, quae omnimodo legatum sequuntur: ut lectum legatum contineat et fulctra et arma
Abbreviated transcription (Latin):
libri credinit᷑ deberiquod tñ cas¬
siamis demembrams puris
scripsit uerum est namnec cã¬
te pure debentur libris legatis
nec cartis legitis libri debebint
insi forte ⁊ his nos uisserit uo¬
luntas ut puta siquis forte cã¬
tis sic reliquerit cartas meas
liberos habebat studiosus. stn¬
dioso. nemo emm dubitabͭ
libros debere. nam ⁊ musu
plim ꝙ libros cartas appella
eruod ergosi quis cartas lega¬
uerat pura membrane nõ ꝯti¬
nebuntur nec cetere adscri¬
ti sunt. an ꝯtineantur. nõdu
prescripti et non puto ꝯtinen
non magis quam uestis appel
ps scripti libri nondum ma¬
leati ur ornati continebuntur
pm̃. et nondum cogniti natia
emendati ꝯtinebuntur. CCar¬
cntas paratum.neq carte nõ¬
dum ꝑfecte ꝯtinebuntur¶s
sibi bibliothecam leganent.
utrum annanium solum uł
armaria ꝯtmnebuntur. an u̾o
testator senserit. nam ⁊ locu
significan bibliothecam ⁊ ał
armari insicuti dicimus ebõi¬

Expanded text:
libri conduntur, deberi. Quod tamen Cassius de membranis puris scripsit, uerum est: nam nec chartae purae debentur libris legatis nec chartis legatis libri debebuntur, nisi forte et hic nos urserit uoluntas: ut puta si quis forte chartas sic reliquerit 'chartas meas libros habebat, studiosus studioso: nemo enim dubitabit libros deberi: nam et in usu plerique libros chartas appellant. quid ergo, si quis chartas legauerit puras? membranae non continebuntur neque ceterae ad scriti sint, an contineantur nondum perscripti. et non puto contineri, non magis quam uestis appellur. sed perscripti libri nondum malleati uel ornati continebuntur: proinde et nondum conglutinati uel emendati continebuntur: chartas paratum neque chartae nondum perfectae continebuntur. Sed si bibliothecam legauerit, utrum armarium solum uel armaria continebuntur an uero testator senserit: nam et locum significari bibliothecam eo: alias armarium, sicuti dicimus 'ebore
Abbreviated transcription (Latin):
tus homo non recte fuisse
dicitur.
pecciiam legatum non oue¬
rat heredem. ueluti heredi¬
tas pupilli. forte si substi¬
tutus sit ex heredato qui pa¬
Itri pupilli heres extitit.

Expanded text:
tus homo non recte fuisse dicitur. pecuniam legatum non onerat heredem, ueluti hereditas pupilli, si forte substitutus sit exheredato qui patri pupilli heres exstitit.
Abbreviated transcription (Latin):
uł altĩꝰ uoluptatis artifer
¶Si liben patromi ex ineqͣli¬
ln ꝑtilꝰ e̾ent instituti. utr
ꝓ ꝑte dimdia an ꝓ urdita¬
riis hant oꝑar actõem ⁊ pu¬

Expanded text:
 alterius voluptatis artifex. Si liberi patroni ex inaequalibus partibus essent instituti, utrum pro parte dimidia an pro hereditariis habeant operarum actionem? et pu
Abbreviated transcription (Latin):
contrahatur libertum esse
oꝑtet qui uret et libertati
getur uirando ⁊ celsus ibẽ¬
tius obligan cum. ait par¬
uiq referix qͣm obc̃am de
opis libertꝰ iuraunit et ego
celso adquiesco. ⁊urare aũt
debet post manumissione
ut obligetur et sũ statim
Iurare aũt. de oꝑis donm

Expanded text:
contrahatur, libertum esse oportet qui iuret et libertatis getur iurando. et Celsus Iuventius obligari eum ait paruique referre, quam ob causam de operis libertus iurauerit: et ego Celso adquiesco. Iurare autem debet post manumissionem, ut obligetur: et siue statim ura
Abbreviated transcription (Latin):
curatores nõ admittim. id
torem ei nõ ut furioso. sutat
magetati quam dementie tã¬
tis p̾sit ꝯsulendum. ¶sipu¬
pilħ pupulane cum iusto
lttem ag̾e uult et curaror ĩ
eam rem petitur. utru ip̃is ꝓc̃¬
centibo datur ann̾o et adii¬
sarino et sciendume. si ue a¬
gat. suic ꝯuemantur dari hr¬
nc curatorem. possess nõ ali¬
as quã si ĩp̃e petat cuuidare eũ
o. Deniq cassius. ł i.scrip¬
fit.talem curatorẽ nemine
dari posse. nisi psentemet nr
cuiq msi pͥsenti et postulanti
itaq inifanti nõ potest dan
Idem cassius ait.Si pupub
curatore posc̾e nõ uult quo
minꝰ cumeo agatur cogi eũ
a p̾core debiusse. Quolib los¬
do et tp̃raunc curatorem da¬
pfit. sipupillꝰ petat talem
in om̃s res datum uid̾i. Dał
cus sit curator intotam littẽ
datum ud̃i. fortasse eo speau
si familihrascunde aut com

Expanded text:
curatores non admittimus, itorem ei non ut furioso, sed ut magis aetati quam dementiae tantisper sit consulendum.Si pupillus pupillaue cum iusto litem agere uult et curator in eam rem petitur, utrum ipsis poscentibus datur an uero et aduersario? et sciendum est, siue agant siue conueniantur, dari hunc curatorem posse, sed non alias, quam si ipse petat, cui dari eum oportet. denique Cassius librit talem curatorem neminem dari posse nisi praesentem neque cuique nisi praesenti et postulanti, itaque infanti non potest dari. idem Cassius ait, si pupillus curatorem poscere non uult, quo minus cum eo agatur, cogi eum a praetore debuisse.Quolibet loco et tempore hunc curatorem dapsit.Si pupillus petat talem in omnes res datum uideri. 4 Ptus sit curator, in totam litem datum uideri, fortasse eo spectet, si familiae herciscundae aut com
Abbreviated transcription (Latin):
mumdiuidundo. aut fimur
irgundoꝵ acco ẽet cum tucore
et suindistincte datus ee̾t nõ
solum eo noĩe curator ẽẽt qd̃
ag̾e et puputus pupula nc s
inuicem quoq ꝙ cum is ag̾c¬
tur possũ t aut uł płes inp̃¬
lurium locum uł uius inꝓ

Expanded text:
diuidundo aut finium regundorum actio esset cum tutore, et si indistincte datus esset, non solum eo nomine curator esset, quod ageret pupillus pupillaue, sed inuicem quoque quod cum his ageretur.Possunt autem uel plures in plurium locum uel unus in
Abbreviated transcription (Latin):
onmi mõ non deberi quippe
cum hĩta ratione nbertatu
et deductis precus eorum.
tunc deinum legatorum ĩcãt᷑
ratio in quibusdam aũt testĩs
falcidia quidem locum non ht

Expanded text:
nino non deberi, quippe cum habita ratione libertatium et deductis pretiis eorum tunc demum legatorum ineatur ratio. In quibusdam autem testamentis Falcidia quidem locum non h
Abbreviated transcription (Latin):
dem Quociens sub condi¬
tione mulieri legatur. si non
Inpserit et eiuidem fidei cõm.
sit ut ticio restitu at si nuibat¬

Expanded text:
m Quotiens sub condicione mulieri legatur "si non nupserit" et eiusdem fidei commissum sit, ut Titio restituat, si nubat
Abbreviated transcription (Latin):
beredem stetent. quominus
cum michi daret preterito
bienmo nichominus tenetꝰ
quemadinodum teneretra
sires legata irerum nata
ẽẽ tesiss.quamquis deberet
moratusq eet mea danda d
ait peci quidem umususf.
qui legatus sit non possit
qiia Alms fucurus sit quã
qui legatus fuerit s extima

Expanded text:
eredem steterit, quo minus eum mihi daret, praeterito biennio nihilo minus tenetur quemadmodum teneretur, si res legata in rerum natura esse desisset, quam quis deberet, moratusque esset in ea danda, ut peti quidem iam usus fructus qui legatus sit non possit, quia alius futurus sit quam qu
Abbreviated transcription (Latin):
uiuinum surrecturuĩ
murnalibus habebat
diffusum is tibi inmim
legauerat mamphoris cẽ
illud quoq uimm quod
murnalibus fuisset lega¬
Si nicħ aliud testamento
significetur. omma ħ eẽ

Expanded text:
ui vinum Surrentinum in urnalibus habebat diffusum, is tibi vinum legaverat in amphoris omne. illud quoque vinum, quod in urnalibus fuisset, legasi nihil aliud testamento significetur, omnia hae
Abbreviated transcription (Latin):
si cĩempta patis cmoia co¬
tinentur que ip̃is usib fu¬
crunt designata. empta ne¬
ro casoia que ꝓpt̾ ea empta
fecit. mantus. ¶Unde et nõ
cõtinebuntur emptis solis
tur. et que mantus cmimã¬
dum aut ei assignau̾at as¬
signatumꝰ siuitiss.parin
autẽ refert uxori an cõcupi¬
ne quis leget que in ei cã c̃p¬
ta pata sunt. Sanc enĩ nisi
indignitate nicħ int est. Si

Expanded text:
empta: paratis enim omnia continentur, quae ipsius usibus fuerunt destinata, empta vero ea sola, quae propter eam empta fecit maritus. unde non continebuntur emptis solis tur et quae maritus emi mandum autem ei adsignaverat, adsignaturus si vixisset. Parvi autem refert, uxori an concubinae quis leget, quae eius causa empta parata sunt: sane enim nisi dignitate nihil interest. Si
Abbreviated transcription (Latin):
relicta actione paciet᷑ dicẽdum
ẽ ita demũ etia coꝵ sidolo sstitu¬
peccuma accepta ĩsticutꝰ omisiss

Expanded text:
relicta, actionem patietur? dicendum est ita demum etiam eorum, si dolo substitupecunia accepta institutus omisiss
Abbreviated transcription (Latin):
salutanius. par emim ratõ
est. nam desiderãt tam agr
quam uisle custodiam is¬
licnequit uicim aut agri
aut fructuum occupent ħ
nequit ceterarum teru
que inuilla continentimꝰ.

Expanded text:
saltuarius: par enim ratio est: nam desiderant tam uillae quam agri custodiam, illic, ne quid uicini aut agri aut fructuum occupent, hic, ne quid ceterarum rerum quae in uilla continent
Abbreviated transcription (Latin):
ucius ticius seio et sẽ Carc̃.¬
ꝓmo exemissibꝰ hr̃dibꝯ ĩstitu¬
tis et cet̾is ex hrdatis ĩ uicẽ hr̃¬
des substituit deinde legata et
lib̾tates dedit. prea ita sb̃iecit
cornelius et salustius et uam¬

Expanded text:
ucius Titius Seio et Sempronio ex semissibus heredibus institutis et ceteris exheredatis inuicem heredem substituit, deinde legata et libertates dedit, postea ita subiecit: 'Cornelius et Sallustius et Ua
Abbreviated transcription (Latin):
aut et hee ꝑtes ꝓpria noia ab
uncia usq ad assem puta ẜ¬
sextunx. sextans. q̃drans. triãs.
quĩcuns. semis. secunx. ues. do¬
drans. dextrãs. deimxas. art̃

Expanded text:
autem et hae partes propria nomina ab uncia usque ad assem, ut puta haec; uncia, sextans, quadrans, triens, quincunx, semis, septunx, bes, dodrans, dextans, deunx, as. non
Abbreviated transcription (Latin):
sulẽ nullum imꝑium br̃e s si
uris dictiom subiciant se. solz
p̾tor meos iuis dic̾e̾. s et si ip̃e
p̾tor br̃s institutus suspectam
dicat ip̃e se cogere non poterit.
quia triplici officio flnigi nõ pot̾
suspectam diceretis: et coacti
et cogentis: s mbis omnibus
caĩbus atq similibus princi¬
pale auxilium in petrandum
est. ¶ Siquis filius familias
sit. et magistratum gerat pa¬
trem suum in cinus est potesta¬
te cog̾e poterit suspectam dicen¬
tem b̾rditatem adire et restituͬe:¬
Ermog̃. Nam quod aduis pia¬
blicum attinet non sequitur
et resticuere ip̃am brditacem si
iuste cause allegẽtur plane si

Expanded text:
si iurisdictioni se subiciant, solet praetor in eos ius dicere. sed et si ipse praetor heres institutus suspectam dicat, ipse se cogere, non poterit, quia triplici officio fungi non potest et suspectam dicentis et coacti et cogentis. sed in his omnibus casibus atque similibus principale auxilium implorandum est.Si quis filius familias sit et magistratum gerat, patrem suum, in cuius est potestate, cogere poterit suspectam dicentem hereditatem adire et restituem›. nam quod ad ius publicum attinet, non sequitur et restituere ipsam hereditatem, si iustae causae allegentur.Plane si
Abbreviated transcription (Latin):
am iocum here et legatoruz
modus facit et heris alien
bonus et si quidem euidens
es alienum est. uł c̾tum fa¬
ciłe est computatio. Si aͣt

Expanded text:
am locum habere et legatorum modus facit et aeris alieni onus. et si quidem euidens aes alienum est uel certum, facilis est computatio: si aut
Abbreviated transcription (Latin):
ticiis sepatum leganerit et
um ad emerit uec appareat
cin adeptum fuerit utriq
legatum debetur queniad¬
modumet indando sinon
appareat cuidatum sit dici¬
nius utriq legatum¶Si
ticio fundus p̾ure eidemq
subconditione legatus sit
de inde postea ademptus sit
sic.ticio fundum quẽ sb̃
couditione legaui ħrs nr
uedato ex nulla dacione de¬
betur insi specialit pure di
uit eum legatuni uelle ac¬
cipere ¶Cõdicio legati in. ad¬
uim possit uł brditatis uel
scribit. instatu liẜodetracta
coudicionẽ non represen¬
tare lib̾ tatem pap̃.quoq¬

Expanded text:
is separatim legauerit et uni ademerit nec appareat, cui ademptum sit, utrique legatum debetur, quemadmodum et in dando, si non appareat cui datum sit, dicemus neutri legatum. Si Titio fundus pure eidemque sub condicione legatus sit, deinde postea ademptum sit sic: 'Titio fundum, quem sub condicione legaui, heres meus ne dato', ex nulla datione debetur, nisi specialiter dixerit pure eum legatum uelle accipere. Condicio legati an adimi possit uel hereditatis uel  Iulianus scribit in statulibero detractam condicionem non repraesentare libertatem. Pap
Abbreviated transcription (Latin):
Pere enm eo loco edi debẽt
uibi patronus moratur sũp¬
tu scilic ⁊ uectura patroni.
um patronꝰ oꝑas Eauis.
stipłatus sit. tunc .s. comitui¬
tur stipłaco cum poposc̾it nͨ
int̾est adiecta sint hec u̾ba
cum poposcero an non sint.
adiecta. aliid enĩ est de oꝑi
aliud de cec̾is rebꝰ. cum eniz
oꝑar editio nicħ aliud sit ꝙ̃
officu p̾statõ ab surdum ẽ¬

Expanded text:
perae enim loco edi debent ubi patronus moratur, sumptu scilicet et uectura patroni.um patronus operas stipulatus sit, tunc scilicet committitur stipulatio, cum poposcerit nec interest, adiecta sint haec uerba 'cum poposcero' an non sint adiecta: aliud enim est de operis, aliud de ceteris rebus. cum enim operarum editio nihil aliud sit quam officii praestat
Abbreviated transcription (Latin):
legatis et fidei comissis attẽ¬
dere d tutor necui nõ debitũ
soluat. nec nupciale munus
matri pupilli uł sororimit¬
tẽ. aluid est. Si matri forte aũ
sorori pupilli ea tutor ea que
aduictum neccia sũt p̃stit̾it
cum semet ip̃as sustine nõ
possũt. Nam ratu id haben

Expanded text:
legatis et fideicommissis attendere debet tutor, ne cui non debitum soluat, nec nuptiale munus matri pupilli uel sorori mittere. aliu‹d› est, si matri forte aut sorori pupilli tutor ea quae ad uictum necessaria sunt praestiterit, cum semet ipsa sustinere non possit: nam ratum id haben
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbat in illa institutde ex qua
ꝑte me ticiꝰ hr̃dem scripsit. seĩ
hr̃s esto tunc eñĩ si nõ est atici¬
o scripto. nec sciꝯ abconec ĩnu¬
to hic enĩ creclitur in cẽ ꝯdici¬
o.s marceił h̾similia piitat.

Expanded text:
bat in illa institutione: 'ex qua parte me Titius heredem scripsit, Seius heres esto': tunc enim si non est a Titio scriptus, nec ‹S›eius ab eo, nec immerito: hic enim creditur inesse condicio. sed Marce
Abbreviated transcription (Latin):
ante hrdis institutõcm filiur
exhr̃dare. ¶Institutum aut̃ hr̃¬
dem cum quoq dicimꝰ s cripto nõ
est. sed solum modo nũcupato¬
¶Mutus et surclus recte his in¬
stitui pot̾.¶Qͥ neq legaturus
aut scriptura ꝑtinz ad eu qui
no scriptura testatur. qui potuit
etiam tribꝰ u̾bis testari ut di¬
cat luciꝰ hr̃s esto nam et mich¬
i et ticio habundat. ¶Siex fun¬
do fuiss alquis solus ĩstitumo.
ualz institucio detracta fundi.
mͥsione. ¶Sin aut̃ sic scribat lu¬
cius hr̃s licet nõ adiesẜit estos
dim plus nũcupatu minꝰ scr¬
tum et si ira luciꝰ esto tandem

Expanded text:
ante heredis institutionem filium exheredare.Institutum autem heredem eum quoque dicimus, qui scriptus non est, sed solummodo nuncupatus.Mutus et surdus recte heres institui potest.Qui neque legaturus autem scriptura pertinet ad eum qui non per scripturam testatur. qui poterit etiam tribus uerbis testari, ut dicat: 'Lucius heres esto': nam et 'mihi' et 'Titius' abundat. Si ex fundo fuisset aliquis solus institutus, ualet institutio detracta fundi mentione. Si autem sic scribat: 'Lucius heres', licet non adiecerit 'esto', credimus plus nuncupatum, minus scriptum: et si ita: 'Lucius esto', tantundem
Abbreviated transcription (Latin):
bo ex quibꝰ testõ matris scup¬
ti fiussent hr̃des sũpto. si intes¬
tatamat decesẜit hos nõ eẽ ĩ¬
sticutos.

Expanded text:
bus, ex quibus testamento matris scripti fuissent, herede‹s› sunto', si intestata mater decesserit, hos non esse institutos.
Abbreviated transcription (Latin):
sca sunt. ut inlocum fumiosi et
muti et surdi turoris. alii tut¬
ores dentur. Nerat̾.¬
Emine tutores dari no possũ
qr id mum mascuioꝵ est nisi
aprincipe filioꝵ tutelam sp̃a¬
Ilit postulent. Daut. de testam̃

Expanded text:
a sunt, ut in locum furiosi et muti et surdi tutoris alii tutores dentur. 18 Nerateminae tutores dari non possunt, quia id munus masculorum est, nisi a principe filiorum tutelam specialiter postulent. DE TESTAM
Abbreviated transcription (Latin):
cum alias inferre nõ posset.
uł tam oportune. nõhret ex
testamento nõ tenebr.an u̾o
teneat᷑ ut p̾cium locip̾stet et
si quide ipe patͦ famuilias illo
infem uoluit extesto nõten¬
bitur. ¶Qd̾sihrs intiuit qd̾¬
mo arbitrio debebit p̃stares
sit in hrditate cundem p̃ciu
prescetur. Testator emĩ qui le¬
gauit uł auo ĩfem̃ uoluit. uł
pcium loci legatario offerri.
ite siẜuur no ip̃e cocidit scõ¬
pulit admaleficumut aba¬
lio occiderct᷑. uł supplicioa ffice¬
retur equissimũ erit p̃ciũ eumni
praretur. Qosisua mala mẽ¬
te adhoc ꝓcessit cessabit extim̃¬
cio.Seru legato si abhosti¬
to capto sit sm̃ dolo prdis ñ

Expanded text:
nferre non posset uel tam oportune non haberet, ex testamento non tenebitur: an uero teneatur, ut pretium loci praestet? et si quidem ipse pater familias illo inferri uoluit, ex testamento non tenebitur: quod si heres intulit suo arbitrio, debebit praestare, si sit in hereditate, unde pretium praestetur: testator enim qui legauit uel alio inferri uoluit uel pretium loci legatario offerri. Item si seruum non ipse occidit, sed compulit ad maleficium, ut ab alio occideretur uel supplicio adficeretur, aequissimum erit pretium eum praestare: quod si sua mala mente ad hoc processit, cessabit aestimatio. Seruus legatus si ab hostibus captus sit sine dolo heredis, non
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. Post consanguineos
amittuntur agnati si consan¬
gumei non sunt merito. Nam
si st̾. consangumei. licet non au¬
dierint prditatem legittimis
non defertur. s hoc sic erit acci¬
piendum si nec sperantur esse.
¶Ceterum simul nasci consan¬
guineus in de captutate reu̾¬
ti pot̾ agnati impediuntur.
¶agnati autem sunt cognati ui¬
rilis sexus ab eodem orti. Nã
post suos consangumeos sta
tim proximus est consangur¬
nei mei filius et ego pacris qͦ
frater qui patrius appellatur.¬

Expanded text:
m. Post consanguineos admittuntur adgnati, si consanguinei non sunt, merito. nam si sunt consanguinei, licet non adierint hereditatem, legitimis non defertur. sed hoc sic erit accipiendum, si nec sperantur esse: ceterum si uel nasci consanguineus uel de captiuitate reuerti potest, adgnati impediuntur. Adgnati autem sunt cognati uirilis sexus ab eodem orti. nam post suos et consanguineos statim mihi proximus est consanguinei mei filius et ego ei: patris quoque frater, qui patruus appellatur
Abbreviated transcription (Latin):
dem testo et legatus sit stichus.
et lib̃tatem acceꝑit. p̾uałe liper¬
tatem et si p̾ual lib̾tas nõdebĩ
legatum. et io iussu legatarti ñ
posse adire hr̃diratẽ. hac ꝑ hoc
nerũ ẽẽ stichu hrdem̃ nõ eẽ. et
ex sequẽtih u̾bis lib̾tatẽ illi ꝯpi¬
terecum unz grad.ur quid gͣ¬

Expanded text:
mento et legatus sit Stichus et libertatem accepit, praeualere libertatem et, si praeualet libertas, non deberi legatum et ideo iussu legatarii non posse adire hereditatem, ac per hoc uerum esse Stichum heredem non esse et ex sequentibus uerbis libertatem illi competere: cum unus gradus uid
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃imꝰ.Iuł quoq in libͥs suis ꝓ¬
bat. ¶Si pupillꝰ sõstitutum
sibi ẜuũ alienau̾it. eumq ep̃¬
tor liber þr̃demq ĩstitu̾it. num¬
quid iste in sb̃stitucione hãt st̃¬
tum uniu̾su ut si quidẽ pu¬
epilꝰ adpubtatem ꝑuenerit.
necessam extestõ emptoriþr̃s
exstit̾it. Sn̾io intra pub̾tate
decesẜit. ex sb̃stitutde quidem
lib̾et hrs sit. et necessariꝯ pat̾¬

Expanded text:
ianus quoque in libris suis probat.Si pupillus substitutum sibi seruum alienauerit eumque emptor liberum heredemque instituerit, numquid iste in substitutione habeat substitutum uniuersum? ut, si quidem pupillus ad pubertatem peruenerit, necessarius ex testamento emptoris heres exstitit, sin uero intra pubertatem decesserit, ex substitutione quidem libe
Abbreviated transcription (Latin):
cibi sub condictione resticuere
rogatus. cum suspectam eam¬
dicẽt postulate me adut. et mͥ
totam ex senatus cõi. resticuit.
Quandocumq condictio exti¬
terit: an fructus ꝑtis sue resti¬
tuere sibi debeam. non ĩmerito
dubitabatur. et plerisq̃ plac
non ẽe eos prandos quia nec
ab hr̃de prentur si sua sponte
adiss sufficit autem iu tuum
tibi incegrum conẜuari non
etiam molice̾m condictionem
tuam fieri. Idem etiam camen
excunabam si exasse br̃s in¬
sticutus mͥ quadrantem pure

Expanded text:
ibi sub condicione restituere rogatus cum suspectam diceret, postulante me adit et mihi totam ex senatus consulto restituit: quandoque condicio extiterit, an fructus partis ‹t›uae restituere tibi debeam, non immerito dubitabatur. et plerisque placet non esse eos praestandos, quia nec ab herede praestarentur, si sua sponte adisset, sufficiat autem ius tuum tibi integrum conseruari, non etiam meliorem condicionem tuam fieri.Idem tamen existimabant, si ex asse heres institutus mihi quadrantem pure
Abbreviated transcription (Latin):
solum in pubibo abstinẽdise
abhrditate ꝓꝯsul potestate
facit᷑ ut ꝙͣus cͥclitorib hrdi¬
taris uire curli teneantur
tñm eos accõ nõ detur fiuelit
derelinque hr̃ditatẽ. HS ĩpu¬
beritꝰ quidẽ etia si se ĩmiscu

Expanded text:
m puberibus abstinendi se ab hereditate proconsul potestatem facit, ut, quamuis creditoribus hereditariis iure ciuili teneantur, tamen in eos actio non detur, si uelint derelinquere hereditatem. sed impuberibus quidem, etiamsi se immisc
Abbreviated transcription (Latin):
petit etita hr̃ditatẽ possedit
labeo ait. si ꝓbaret᷑ sana mẽte
patrem testm̃ fecisse filiũ extes¬
tam̃to patri hr̃de ẽẽ. hoc fłm
puto. Na filius emacipato cũ
hrditatẽ cestodata ad se ꝑtin̾e¬

Expanded text:
petit et ita hereditatem possedit. Labeo ait, si probaretur sana mente pater testamentum fecisse, filium ex testamento patri heredem esse. hoc falsum puto: nam filius emancipatus cum hereditatem testa