comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus i̾iriaꝵ urrogatã nõ
sue Rei publice dispendio que
in tantis periculis uiri talis ĩ¬
dustria et cõsilio caruiss Itaq
cutam ex uulneribz caspim mor¬
tem patres claudiũ nerorẽ con¬
sulez creassent et ueterũ cladiuz
nõ obliti collegam illi quererẽtꝰ
granẽ aliꝙͣ ac modestũ uirũ qui
illius ardentez ar̃m sua mãsue¬
tudine mitigaret Marciuis liuiꝰ
ad id aptissimꝰ iusus erat sed
numicicie inter eos pregra nes
et tenax memoria ilate sibi
unde ñ dicebat ĩ iurie rem ab
oñi parte difficilem pretende¬
bant Dupplex huic la bor fuit
nam oblatũ senatus ac ppłi constu¬
su consulatũ liuius recusabat obi¬
tiens argumẽtũ cur nõ difficile
responderi posse uideret᷑. Si eñ
aiebat iurũ bonũ iudicatis quid ĩ¬
meritũ cõtumelia affecistis At si
malũ quid in dignũ honore cele¬
bratis indebito unde hec tanta ua¬
rietas tarꝙͣ lenitas aiõꝵ Ego

Expanded text:
prorsus iniuriam irrogatam non prorsus iniuriam irrogatam non sine reipublice dispendio, que in tantis periculis viri talis industria et consilio caruisset. 113cutam ex vulneribus Crispini mortem patres Claudium Neronem consulem creassent et, recentium cladium non obliti, collegam illi quererent gravem aliquem ac modestum virum, qui illius ardentem animum sua mansuetudine mitigaret, Marcus Livius ad id aptissimus visus erat; sed inimicitie inter eos pergraves et tenax memoria illate sibi, unde non decebat, iniurie rem ab omni parte difficilem pretendebant. 114 Duplex hinc labor fuit: nam oblatum senatus ac populi consensu consulatum Livius recusabat, obiciens argumentum cui non facile responderi posse videretur. ‘Si’ enim aiebat ‘virum bonum iudicatis, quid immeritum contumelia affecistis? at si malum, quid indignum honore celebratis indebito? unde hec tanta varietas tantaque levitas animorum? Ego
Abbreviated transcription (Latin):
tũ modo sed adu̾sos ĩ incẽ¬
qz hostes et grauibz ĩ muciciis des¬
sidentes unũ historie in locũ ipã
seres reeũ cogit Et hic quidez li¬
mus uir conflans et ꝓpositi te¬
nax p̾mo confulatu indicis pplĩ
dampnatus aiõ tm̃̃ indignacõ¬
nis iubiberat ut relicta urbe me¬
stã rure uitã agent noua seꝵ
in sionte in hĩtu in ĩcessu qͣiͣ recẽ¬
tis seu uerius pñtis cõtumelie sigͣ
hestaret Anno postꝙͣ dampnatꝰ
fua̾t octano per marcellũ de quo
mõ diximꝰ quarto tunc nsules
et collegã eius ualerĩ luuim̃ꝰ io¬
mã reductus ꝑqz illius temporis
censores et touderi hĩtuqz minꝰ
squaludo esse iussus et interesse
senatu et fungi officus publicas
coactus diu tamẽ senatoris mu¬
uerib et sentẽne dictõne ꝑseue¬
ranter abstunt ad quã tandem
non sua sponte sed suoꝵ necessi¬
tate rediens grantate oris mo¬
it ocłos aiõsq omniũ astãciũ
una uoce fatenciũ indignã illi

Expanded text:
tummodo sed adversos invicemtummodo sed adversos invicemque hostes et gravibus inimicitiis dissidentes, unum historie in locum ipsa series rerum cogit. Et hic quidem Livius, vir constans et propositi tenax, primo consulatu iudicio populi damnatus, animo tantum indignationis imbiberat ut relicta urbe, mestam rure vitam agens, nova semper in fronte in habitu in incessu quasi recentis seu verius presentis contumelie signa gestaret. 111 Anno postquam damnatus fuerat octavo, per Marcellum de quo modo diximus quarto tunc consulem et collegam eius Valerium Levinum Romam reductus, perque illius temporis censores et tonderi habituque minus squalido esse iussus et interesse senatui et fungi officiis publicis coactus, diu tamen senatoriis muneribus et sententie dictione perseveranter abstinuit. 112 Ad quam tandem non sua sponte sed suorum necessitate rediens, gravitate oris movit oculos animosque omnium adstantium, una voce fatentium indignam illi
Abbreviated transcription (Latin):
se pulture carere passus est Ilempe
repertũ uiri corpus hambal sepe¬
luit ut mgẽti sublato letus enui¬
lo sic hmuaintas in hac parte nõ
in menior et decoris sui bellice uir¬
tutis extumator ydonens qnͣtuz
uirũ houoraret plane nouer at
de hac clade publice dolitũ non
tã ꝓpter mortẽ que una omib et
p̃stim belligerẽtib p̾sto est quam
propter tantũ tam probati tot et
tantis in reb tam experti ducis
errorẽ qui etate illa iã seragesi¬
mũ uite acuũ excesserat incon¬
sulte adeo seqz ipm̃ et collegam
suũ et filiũ et legiones, et rem¬
pullicã notis sum insidiatoris ĩ
laqueos ĩ iecisset Sic ꝙ miserũ
s cõmune ẽ et multis accidit glo¬
rosam et p̾clarã uitam ĩ glorio
et obsturo fine notaua̾t semꝑqz
in uita laudari solitus, se post
mortem reprehensionib cuuũ
suoꝵ genere mortis obiecerat
de claudio uerone et marco luuo¬
A
os duos aĩ non diuersos tã¬

Expanded text:
sepulture carere passus est». Nempe sepulture carere passus est». Nempe repertum viri corpus Hanibal sepelivit, ut ingenti sublato letus emulo, sic humanitatis hac in parte non immemor et decoris sui; bellice virtutis extimator ydoneus, quantum virum honoraret plane noverat. 109 De hac clade publice dolitum, non tam propter mortem que una omnibus et presertim belligerantibus presto est, quam propter tantum tam probati et tot tantis in rebus tam experti ducis errorem, qui etate illa, iam enim sexagesimum vite annum excesserat, inconsulte adeo seque ipsum et collegam suum et filium et legiones et rempublicam notissimi insidiatoris in laqueos iniecisset. Sic, quod miserum sed comune est et multis accidit, gloriosam et preclaram vitam inglorio et obscuro fine notaverat, semperque in vita laudari solitus se post mortem reprehensionibus civium suorum genere mortis obiecerat. DE CLAUDIO NERONE ET LIVIO SAos duos, animi non diversos tan
Abbreviated transcription (Latin):
uitus dico fuga ab etrutis meis orta
ceteros terruissz Restiterũt tñ fregel¬
lain equites ꝙͣ du consulũ hor¬
dedit. At ubi marcellũ hasta gfixu
equo p̾cipitem expirantẽ collega̾¬
q eius Quĩtũ casꝑmũ duob as¬
fectuz uulneribz unde post porunt
consyexere cecidere ad et in fugiz
uersi oms abiere Perut tribunꝰ
nulitũ unus ex duob aũt profec¬
tis sociorũ alter captus alter occi¬
sus est lictores ꝯsulũ quĩq cap¬
ti reliqui interfecti exceptis qui
cũ consule sancio et marcelli
filio adolestente uuluerato etuz
effugerũt hamibal tanto tãq
inspato gaudio elatus collẽ fa¬
ustũ sibi infelicẽ hosti castris
occupat uñ carentez ducibz tret
excitum Romanũ qui iã ad
subuemendũ suis monebatur
dux illorũ laceras afflctas q
reliquias fuga uix elayfas as¬
picuut Hic marcelli ex itus fuit
cuius interitũ ut ait cicero ne
cruide lissinus quidez hostis honoe

Expanded text:
vitus dico – fuga ab Etruscis meis orta vitus dico – fuga ab Etruscis meis orta ceteros terruisset. 106 Restiterunt tamen fregellani equites, quandiu consulum hordedit; at, ubi Marcellum hasta confixum equo precipitem expirantem, collegamque eius Quintium Crispinum duobus affectum vulneribus, unde post periit, conspexere, cecidere animi et in fugam versi omnes abiere. 107 Periit tribunus militum unus; ex duobus autem prefectis sotiorum alter captus, alter occisus est; lictores consulum quinque capti, reliqui interfecti, exceptis qui cum consule saucio et Marcelli filio adolescente vulnerato etiam effugerunt. Hanibal tanto tamque insperato gaudio elatus collem, faustum sibi infelicem hosti, castris occupat, unde carentem ducibus terreret exercitum romanum; qui iam ad subveniendum suis movebatur, dum illorum laceras afflictasque reliquias fuga vix elapsas aspiciunt. 108 Hic Marcelli exitus fuit «cuius interitum», ut ait Cicero, «ne crudelissimus quidem hostis honore
Abbreviated transcription (Latin):
Sed difficil est uim fati urgentis
euadere. Erat igitur distrimẽ nõ
uniũ se rei publite fata portantes
Educti e castris nõ insi ducẽti ui¬
ginti equites centũ salz octuagĩta
etrua quadragĩta autẽ fregella¬
in qm profeccionẽ ꝯsulum conuta¬
rentur heu cur saltem nõ Ronnon
om̃s sz fortuna q̃res hoĩm uersat
ubi aliquid molitur onĩa dimo¬
net que disposicõnẽ suã impedi¬
re ualeant aut differre Edictũ
ꝙͦ ͤ erat in castris a marcello ut
si locus metandis castris placu¬
isset siguo accepto om̃s eo imipi¬
ad locũ consules ꝑuenirent spe¬
tulator hoñ iguarus qnͣtam rẽ
nĩciaret insidiatorib sigiũ dedit
illi illico e la tebris erũpentes pars
collis in uertice euadit pars a tergo
circũfundit᷑. Sic undiq circũnenti
in cquãlicet et loco et nu̾o puguã
magnis tamẽ aĩs meunt pota̾t q
res trahi donet forsitã legiones la¬
borantibz opem fecent insi quod ĩ¬

Expanded text:
Sed difficile est vim fati urgentis Sed difficile est vim fati urgentis evadere. Eunt igitur in discrimen, non universe reipublice fata portantes. 104 Educti e castris nonnisi ducenti viginti equites, centum scilicet octoginta Etrusci quadraginta autem Fregellani, qui profectionem consulum comitarentur. Heu, cur non saltem Romani omnes? Sed fortuna, que res hominum versat, ubi aliquid molitur, omnia dimovet que dispositionem suam impedire valeant aut differre. Edictum quoque erat in castris a Marcello ut, si locus metandis castris placuisset, signo accepto omnes eo impiad locum consules pervenirent, speculator hostium, ignarus quantam rem nuntiaret, insidiatoribus signum dedit; illi illico e latebris erumpentes, pars collis in verticem evadit, pars a tergo circumfunditur. Sic undique circumventi iniquam licet et loco et numero pugnam magnis tamen animis ineunt; poteratque res traihi, donec forsitan legiones laborantibus opem ferrent, nisi – quod in
Abbreviated transcription (Latin):
terciperẽt/. S euẽtũ consilio alcio¬
rẽ fortuna p̾parabat, ut sepe
magnas spes eludere ic mnt̾¬
dum modicas fouere solita luce
proxina erat quidam collis in
oculis utrorũq et turbe Raro uti¬
lia disternentis ortũ imurmur
in castris Roma noꝵ affirmãciũ
passimq iactanaũ erratũ ab
hostiũ qui collem illũ non ce¬
pisset nec minꝰ a suis duib
et obstare unũ multis nulib idem
ꝯsona uoce poscentibz sub difficile est
Iouit marcellũ tamẽ non tã con¬
sensus exatus iyͣ sua sors et suus ĩ¬
situs appetitus de quo dixineꝰ ut
non solũ hosti castra quĩge̾ s intͣ
Ualli uniꝰ ambitũ secũ esse si daret᷑.
optaret Uersus igitur in collegam
qͥn ip̃i inq̃t eo ꝑgimꝰ obiectamq
oclis rem uidimꝰ heu uir magne
quo uis ne an nõ id ip̃m tuciꝰ fieri
rotest an nõ ex ploratores a lii in
ex̾atu tanto erant qui uel ullo̾
uel suo tantũ ꝑiculo rem spectarẽt

Expanded text:
terciperent. 101 Sed eventum consilio altioterciperent. 101 Sed eventum consilio altiorem fortuna preparabat, ut sepe magnas spes eludere sic interdum modicas fovere solita. Luce proxima erat quidem collie in oculis utrorunque et turbe raro utilia discernentis ortum murmur in castris Romanorum affirmantium passimque iactantium, erratum ab hostium duce, qui collem illum non cepisset, nec minus a suis ducibus et obstare unum multis milibus idem consona voce poscentibus subdifficile est. Movit Marcellum tamen non tam consensus exercitus, quam sua sors et suus insitus appetitus, de quo diximus, ut non solum hosti castra coniungere sed intra valli unius ambitum secum esse, si daretur, optaret. 103 Versus igitur in collegam ‘Quin ipsi’ inquit ‘eo pergimus, obiectamque oculis rem videmus?’ Heu, vir magne, quo vis ire? An non id ipsum tutius fieri potest? an non exploratores alli in exercitu tanto erant, qui vel nullo vel suo tantum periculo rem spectarent?
Abbreviated transcription (Latin):
prodigni eueniss cui deo sacufi¬
caret᷑ incertũ esẜ pro uña ꝙͣ uo¬
uerat negleta Racõne mipese duy¬
plicis Duas soluit. O felix si
nõ honori et uirtuti sz honoris
et uirtutis auctori et nomssz
tus caspiꝰ aduenerat eo demg
hanbal redierat sta unĩ in locũ
tota belli uis conuersa erat hambal
marcellũ tociẽs iã expertus ut de
ip̃o quidem solo nuixtã metui sp̃e
gerebat sic duob se se parẽ con¬
sulib Diffidebat Totũ iᵒ. ad in¬
sidias aĩm direxerat et fortuna
spacio semotus uepricosus et opa¬
tus collis qui se p̾us occupanti haud
exignũ momẽtu ad uictoriã alla¬
turꝰ indebat᷑. huc̃ hanbal non
tam ad castroꝵ usũ occupare ꝙͣ ad
insidiaꝵ occasionẽ resuare de¬
creuerat Itaqz per noctem a liqͦt
ab eo turme equitũ inmuisse claucu¬
lũ abditis ac silentib locis ĩ sede¬
rant eo ꝓposito ut si qua sors cõ¬
silus a fulgtissi in crastinũ effusos
ad predam pplatores romanos in¬

Expanded text:
rodigii evenisset, cui deo sacrificaretur incertum esset, pro una quam voverat, neglecta ratione impense duplicis, duas solvit. O felix, si non Honori et Virtuti, sed honoris et virtutis Auctori et vovissetius Crispinus advenerat, eodemque Hanibal redierat; ita unum in locum tota belli vis conversa erat. Hanibal, Marcellum totiens iam expertus, ut de ipso quidem solo mixtam metui spem gerebat, sic duobus se se parem consulibus diffidebat. Totum ergo ad insidias animum direxerat; et fortuna spatio semotus, vepricosus et opacus collis, qui se prius occupanti haud exiguum momentum ad victoriam allaturus videbatur. Hunc Hanibal non tam ad castrorum usum occupare, quam ad insidiarum occasionem reservare decreverat. Itaque per noctem aliquot ab eo turme equitum immisse clanculum abditis ac silentibus locis insederant, eo proposito ut, siqua sors consiliis affulsisset, in crastinum effusos ad predam populatores romanos in
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ducũ ñ fallor tercuis ultis¬
rem hispama cireriorẽ eñ sti¬
pio benebat a ago et ipt
frater hambalis et hamne
quidam dux penorũ celtibe¬
ram que hispamarũ media
est Contra hos duces Scipio¬
ins dux Sillanꝰ missus ers
prelio iicit et hannonẽ cepit
magone magna excitus cũ parte

Expanded text:
lor tertius, ulteriorem Hispaniam – citeriorem enim Scipio – tenebat; Mago et ipse, frater Hanibalis, et Hanno quidam dux Penorum Celtiberiam, que Hispaniarum media est. Contra hos duos Scipionis dux Sillanus missus, eos prelio vicit et Hannonem cepit; Magonem magna exercit
Abbreviated transcription (Latin):
dandũ plusꝙͣ inuemile ꝯsilũ fuit
ꝙ cũ prẽt cõmunes om̃i laudes et
Pnͣ illop uirtutibz ꝯfessionez de¬
biti singularit̾ edixiss Illi quẽ p̾us
in mirũ a scendisse constaret mu¬
ralem coronã honoris grã se datu¬
rũ atq liuic orta ambicione duo
simł id sibi quoq decus exposten̾t
alter naualiũ sociorũ unus alter
centurio le gionis quarte, et fauore
uario dissidentis ex̾citus uno quoq
nõ ꝙ stiret s qd̾ cuperet affirmã¬
te neqz pro uauetate rei s pro
sua libidine insuirandũ offerẽte
lis crestet iamnqz a contẽpcione
uerboꝵ ad certamẽ manũ atq
armorũ trãsitura uideretur Sc¬
pio de ꝑiculo instantis tumultus
ꝑuiriiq nõ tãtũ in capita de¬
ieranciu s in publica ĩ famiã
recasuri signaq et in meritas
legiones inquina tieri admointꝰ
pessum q rem exempli Decus
in muruz astendisse atqr ita
utaq Debitã coronã/ qua utriq
suuil ꝑsoluta gliscentẽ sedicionez

Expanded text:
us quam iuvenile consilium fuit quod, cum preter comunes omnium laudes et publici illorum virtutibus confessionem debiti singulariter edixisset illi, quem prius in murum ascendisse constaret, muralem coronam honoris gratia se daturum, atque hinc orta ambitione duo simul id sibi quisque decus exposceret alter navalium sotiorum unus, alter centurio legionis quarte et, favore vario dissidentis exercitus unoquoque non quod sciret sed quod cuperet affirmante, neque pro veritate rei sed pro sua libidine iusiurandum offerente, lis cresceret iamque a contentione verborum ad certamen manuum atque armorum transitura videretur, Scipio de periculo instantis tumultus periuriique, non tantum in capita deierantum sed in publicam infamiam recasuri signaque et immeritas legiones inquinaturi, admonitus pessimique rem exempli decus in murum ascendisse atque ita utrique debitam coronam; qua utrique simul persoluta, gliscentem seditionem
Abbreviated transcription (Latin):
sibi tam streuiũ quesinisse ꝙͣ hosti
dũ taxat abstulisset itaqz se uo¬
catũ sic alloquitur Suspicor te
amice multos ut mos ẽ tua in
patria i̾iuidos hrẽ ꝙ nemo tuoru
me de tuis uirtatibz cerciorẽ fecerit
s qm̃ qui Romanis in castris me¬
litasti, ignotus esse non potes
didici ego ex comilitonibz tuis quot
et quãta pro Romam noĩs houore
sepe gesseris noiãtun cauẽsi acie
nec la bore uictuz nec t̾rore p̾us

Expanded text:
sibi tam strenuum quesivisse quam hosti sibi tam strenuum quesivisse quam hosti duntaxat abstulisse. 15 Itaque sevocatum sic alloquitur: ‘Suspicor te, amice, multos ut mos est tua in patria invidos habere, quod nemo tuorum me de tuis virtutibus certiorem fecerit; sed quoniam, qui romanis in castris militasti, ignotus esse non potes, didici ego ex commilitonibus tuis quot et quanta pro romani nominis honore sepe gesseris, nominatim cannensi acie nec labore victum nec terrore prius
Abbreviated transcription (Latin):
rssimꝰ s haiubali beneficus ob¬
strictus ingẽtib quẽ .s. ad cannas
pro Romano nulitantez uul neri¬
bus multis affectũ e cesoꝵ cu¬
mulo sennamen eductũ hanibal
et curari beiignissime fecerat
et curatũ ornatũq munerib
insueta pietate remiserat l yuiꝰ
ille memor officii liberalitatt̃ hostis
optabat Quãdo aliter nõ posset
priẽ dedicõnẽ suãq ꝓp̾a liberta¬
tem ac p̾uatu muꝰ publica
siuitute coupensare id ne quiꝙͣ
sepe exꝑto stimulus alter ac¬
cessias Romami meritꝰ ducis pa¬
uor his ꝑplerus augustus festi¬
nabat uel implere quod optabat
uel euade̾ qđ horrebat Itaq toto
aĩo ul prodicõnẽ uel tranffugium
cogitabat Sic affectũ ꝯtemplatus
p̃tor et intelligens talis uiri ꝓposi¬
tum non sꝑuendu s ꝙͣ primũ il¬
luz uel supplicio ꝑdendũ uel bene¬
ficio acquirẽdũ ultimũ hoc eleg ͭ
utileꝰ ratus ademptũ hosti uirũ

Expanded text:
rissimus, sed Hanibali beneficiis obrissimus, sed Hanibali beneficiis obstrictus ingentibus; quem scilicet ad Cannas pro Romanis militantem, vulneribus multis affectum, e cesorum cumulo semianimem eductum Hanibal et curari benignissime fecerat et curatum ornatumque muneribus insueta pietate remiserat. 13 Huius ille memor officii liberalitatem hostis optabat, quando aliter non posset, patrie deditione suamque propriam libertatem ac privatum munus publica servitute pensare. Id nequicquam sepe experto stimulus alter accesserat: romani meritus ducis pavor. His perplexus angustiis, festinabat vel implere quod optabat vel evadere quod horrebat; itaque toto animo vel proditionem vel transfugium cogitabat. 14 Sic affectum contemplatus pretor, et intelligens viri talis propositum non spernendum sed quamprimum illum vel supplicio perdendum vel beneficio acquirendum, ultimum hoc elegit, utilius ratus ademptum hosti virum
Abbreviated transcription (Latin):
luiꝰ cum certa spe ꝓpiiqui auxilii
remissa legacio precib additas ut
quib artib rem tnͣsisset Ad huc
paululũ extraherẽt ppt̃ paucis
post dieb ꝯsecutus nelam uenit
Quo compto hambal nolains
fuubz digressus ne apolum peciĩt
una spe illectus nobilẽ uibem li¬
toreã capiendi quã cum et ciuiũ
consensu et Romano p̾sidio de fen¬
sain egregie reꝑisset Nuceriã se
conudtit ꝙͣ fame expugnatã cuu¬
uns qui salurẽ pacti erãt dimi¬
ssis in hermib diripuit et incẽ¬
dit het parit̃ marcellus nolam
optinebat nõ magis suaꝵ niriu
respectu q̃ sane illi in pr̃cia haud¬
quaꝙyͣ mague euant ꝙͣ fide p̾uci¬
puz urbis illiꝰ unamm ad Roma¬
nũ nomẽ plebs autẽ contͣ ad ha¬
inbalẽ proua et suspecta Roma¬
nis et iubĩsa erat nemo iñ in
tota plebe suspeccior ꝙͣ l. bancius
quidã egregiꝰ bello uir et om
tũẽ socioꝵ equitutu fcis aĩoq cla¬

Expanded text:
lium, cum certa spe propinqui auxilii lium, cum certa spe propinqui auxilii remissa legatio, precibus additis ut quibus artibus rem traxissent adhuc paululum extraherent; ipse paucis post diebus consecutus Nolam venit. 10 Quo comperto Hanibal nolanis finibus digressus Neapolim petiit, vana spe illectus nobilem urbem litoream capiendi, quam cum et civium consensu et romano presidio defensam egregie repperisset, Nuceriam se convertit, quam fame expugnatam, civibus qui salutem pacti erant dimissis inermibus, diripuit et incendit. 11 Hec inter Marcellus Nolam obtinebat non magis suarum virium respectu, que sane illi in presentia haudquaquam magne erant, quam fide principum urbis illius unanimi ad romanum nomen. 12 Plebs autem contra ad Hanibalem prona et suspecta Romanis et invisa erat; nemo tamen in tota plebe suspectior quam L. Bantius quidam, egregius bello vir et in omni tunc sotiorum equitatu factis animoque cla
Abbreviated transcription (Latin):
ytaliam seuiebat Igit᷑ post cannẽ¬
sem cladem p̾tor marcellus cum
axud hostiam eet̃ naigaturus ĩ
siciliam que illi ꝓuĩcia obuenerat
confestim in felici rumore accepto
nulites quos in classem scapsiat
Romai ad urbes presidiũ destina¬
uit et terciã legionez classi deputa¬
tam sub tribuno nulitũ cu thea¬
num p̾misiss ipẽ tum expediẽs
classe college credita camisiuz
quo in fausti ex̾citus reliquie
Quo ne eciã consul preceps etto¬
tuis mali tã cõfugerat festinauit
es semxer ubi perituli plurinut
ess festmare solitus Inde euz cũ
excercitu casilim custodie intetũ
ꝓ uariis per id tempus modis ab.
Se aũt Romanoꝵ numero Imꝑa¬
res Ez qui sumilato conseusu rẽ
in eũ dr̃e ingenio distulissẽi sub
obtentu explorandi quas tie peno
ꝯdicõnes amicicie hĩturi suit Ia̾
nolanũ aerrũ hostis esse mox
futurã uibem insi celeu remedio
succurratur cõmendatur fide nobi¬

Expanded text:
Italiam seviebat. Igitur post cannenItaliam seviebat. Igitur post cannensem cladem pretor Marcellus, cum apud Hostiam esset, navigaturus in Siciliam, que illi provincia obvenerat, confestim infelici rumore accepto milites, quos in classem scripserat, Romam ad urbis presidium destinavit; et tertiam legionem classi deputatam sub tribuno militum cum Theanum premisisset, ipse cum expeditis, classe college credita, Canusium, quo infausti exercitus reliquie quove etiam consul preceps et totius mali causa confugerat, festinavit, eo semper ubi periculi plurimum esset festinare solitus. 8 Inde eum cum exercitu Casilini custodie intentum, quod variis per id tempus modis ab Hse autem Romanorum, numero impares sed qui simulato consensu rem in eum diem ingenio distulissent sub obtentu explorandi quas cum Peno conditiones amicitie habituri sint: iam nolanum agrum hostis esse, mox futuram urbem nisi celeri remedio succurratur. 9 Commendata fide nobi
Abbreviated transcription (Latin):
dedit cũ nõ essz alia spes salutis Ita¬
q regem ip̃m ex habitu cognitũ
suspicatus cogitansq quod accidit
quia si illũ sterneret om̃i uictor eua¬
deret in opino: aptĩ et horrendo ini¬
petu hostilez aciẽ ⁊ u̾ectus in eus
nĩme detractantẽ ful mineũ ruit
in more ⁊ quoq detractũ dc̃õ cicius ob¬
trũcat. Qua tam ĩ credibili auda¬
cia successu cõprobata tam prospera
et erecti Romani equites intulerut̃
sigua et extriti hostes tergã uerterũt
Ire ex eo prelio unde nec salus sꝑa¬
retur nõ mõ uictoria in signem sed
opima et in spolia cesi regis t̾ruit
a Romulo iour feretreio reportaint
Hac uictoria confirmatis et ml iã
metuentib aĩs tuͣscressus padũ
multa in subriũ opida atq int̃
cetã Mediolanũ urbem iã tune
florentissimã expugnauit his
ꝑactis nũto Romã rediens triũ¬
pho reliqua in id tempus excedt̃
quo belli punici tempestas per

Expanded text:
dedit, cum non esset alia spes salutis. 5 Itadedit, cum non esset alia spes salutis. 5 Itaque regem ipsum, ex habitu cognitum, conspicatus cogitansque quod accidit, quia si illum sterneret omnium victor evaderet, inopino raptim et horrendo impetu hostilem aciem invectus, in eum minime detrectantem fulmineum ruit in morem, equoque detractum dicto citius obtruncat. Qua tam incredibili audacia successu comprobata tam prospero, et erecti romani equites intulerunt signa et exterriti hostes terga verterunt. 6 Ipse ex eo prelio, unde nec salus speraretur, non modo victoriam insignem sed opima etiam spolia cesi regis tertius a Romulo Iovi Feretrio reportavit. Hac victoria confirmatis et nil iam metuentibus animis, transgressus Padum multa Insubrium oppida atque inter cetera Mediolanum, urbem iam tunc florentissimam, expugnavit, his peractis merito Romam rediens triumpho. 7 Reliqua in id tempus excedunt quo belli punici tempestas per
Abbreviated transcription (Latin):
est eñ hoĩ et quid esse potest ã¬
plius ꝙͣ om̃s extellere ꝙͣꝙͣ id uir¬
nilius non tam ueri studio dixerit
ꝙͣ laudandi illum alterũ qui hũt
ibi sequit᷑ marcellũ iste emĩ młtos
s om̃s haud dubie nõ excellit hic
igitur marcellus inter sinez belli
punici p̃mi et prĩcipiũ secũdi ꝯsul
aduersus rebellantes gallos cũ ad
padi ripam ꝓpe clastidiũ opidum
uiridomarũ regẽ gentis illius ex̾citu
maximo subuixu ex ĩsꝑato obmũ
hũisset essetqz sue paucitati iure
tribilis hostiuz multitudo atq ĩpro¬
nisus occursus ꝯsternatis atq acto¬
nitis om̃ib ꝙ nulla se cuiꝙͣ uel
de fensionis uel fuge saltem facul¬
tas ostenderet Ipe ut erat iꝑteritꝰ
aĩ rem ẽ ausus cui nestio an si¬
nile aliqͥd usꝙͣ scaptũ sit Multi
enĩ in cõsulto se se morti ac teme¬
rarie obiecerũt huic uero et cõsiliũ
repentira necessitas et ꝯstanciam
agendiq fiduciã pũtissima uirtus

Expanded text:
est enim homini et quid esse potest amest enim homini et quid esse potest amplius quam omnes excellere? Quanquam id Virgilius non tam veri studio dixerit quam laudandi illum alterum, qui hunc ibi sequitur, Marcellum; iste enim multos sed omnes hauddubie non excellit. 3 Hic igitur Marcellus, inter finem belli punici primi et principium secundi consul adversus rebellantes Gallos, cum ad Padi ripam, prope Clastidium oppidum, Viridomarum regem gentis illius exercitu maximo subnixum ex insperato obvium habuisset, essetque sue paucitati iure terribilis hostium multitudo atque improvisus occursus, consternatis atque attonitis omnibus quod nulla se cuiquam vel defensionis vel fuge saltem facultas ostenderet, ipse, ut erat imperterritus animi, rem est ausus cui nescio an simile aliquid usquam scriptum sit. 4 Multi enim inconsulto se se morti ac temerarie obiecerunt; huic vero et consilium subitum repentina necessitas, et constantiam agendique fiduciam presentissima virtus
Abbreviated transcription (Latin):
rũpendar distipluuã mulitarẽ ext̾no
et regio more et indulgere licẽtie
nulitũ et seucre in eos Qualis est
curiosa illa dex̾ssio uictoriaꝵ in hispa¬
ma q̃sitarũ et prudentissimo duci
in faciez obiecta temeritas  hẽc
et his suilia et aĩo dicebant̾. ut
iueuilem frenazz audaciaz ꝙͣ
tantis p̾ncipiis ñme suffecturã
crederet habeo quid excusem Sin
ideo quia fortissum adolescentis ra¬
ram in dolem sue semli glĩẽ suc¬
crescentẽ ehre ferret excusuri qͣnͣtũ
ego arlitror non potest
ingentis ardentisq aĩ uĩr
fuit bellator acerrimꝰ et ab eo que
pmisimꝰ diu̾sus Ille enĩ caucior
Hic promptior deinqz unus ex pau¬
cis inqz oĩ clarus historia s in p̾mis
Uirgiliauo carm̃ẽ nobilis Sic em̃
de hoc loques ait Aspite ut in siguis
spolus marcellus opiis ingredi¬
tur u ictorqs iros suꝑeminet om̃s
plura quidem uiri huiꝰ in laudẽ
dici potat plus nequaꝙͣ Quid

Expanded text:
rumpendam disciplinam militarem externo rumpendam disciplinam militarem externo et regio more, et indulgere licentie militum, et sevire in eos; qualis est curiosa illa depressio victoriarum in Hispania quesitarum et prudentissimo duci in faciem obiecta temeritas. 74 Si hec et his similia eo animo dicebantur ut iuvenilem frenaret audaciam, quam tantis principiis minime suffecturam crederet, habeo quid excusem; sin ideo quia fortissimi adolescentis raram indolem sue senili glorie succrescentem egre ferret, excusari quantum ego arbitror non potest.ingentis ardentisque animi vir fuit, bellator acerrimus et ab eo quem premisimus diversus ille enim cautior hic promptior, denique unus ex paucis inque omni clarus historia sed in primis virgiliano carmine nobilis. Sic enim, de hoc loquens, ait: Aspice ut insignis spoliis Marcellus opimis Ingreditur, victorque viros supereminet omnes. 2 Plura quidem viri huius in laudem dici poterat, plus nequaquam: quid
Abbreviated transcription (Latin):
lib occuparent᷑. In epciis uiri¬
lez illã suuam̃ et eruori pu ᶜ ͦ
aduersam proferre non tunut
cuiꝰ in libro de senecture qͥ cato
maior ĩstribit᷑./ cicero ip̃e cõme¬
nunt optimis auspicus ca
heri que pro rei publice salute
gerũtur q̃ contra rem puͣr ferũ¬
tur contͣ auspicia ferri Sapiẽtis
et matiͣ fenis elegans dictũ fuit
et pontifex et senatus p̾nceps
meritis prelatus cũ alii euz ue¬
teri Romano more p̾ce derẽt ad
hec dictatura memorabili et
quĩq clarus ꝯsulatib deiq
nichil in hoc uno ꝙ carpi possit
inuenio nnisi ꝙ scixionis affri¬
cam illiꝰ magmn ꝯsiluis semper
aduersus rerũq eius extima¬
tor et obtrectator laudũ fuit
Et p̾mũ quidez conslliatori iuro
utraq ꝓ missuz diueisa senciẽti¬
in re puͬͬ cuilibet adu̾sari de reliquis
quid opinet nestio Quale enĩ est
illud eius de ip̃o scipione palam pu ͦ
ue dictũ in consilio natuz euz ad cor¬

Expanded text:
libus occuparentur ineptiis, virilibus occuparentur ineptiis, virilem illam sententiam et errori publico adversam proferre non timuit, cuius in libro de senectute, qui Cato Maior inscribitur, Cicero ipse commeminit: ‘optimis auspiciis ea geri que pro reipublice salute gererentur; que contra rempublicam ferrentur contra auspicia ferri’. Sapientis et maturi sensus elegans dictum! 72 Fuit et pontifex et senatus princeps, meritis prelatus, cum alii eum veteri romano more precederent, ad hec dictatura memorabili et quinque clarus consulatibus. Denique nichil in hoc viro quod carpi possit invenit, nisi quod Scipionis Africani illius magni consiliis semper adversus rerumque eius extenuator et obtrectator laudum fuit. 73 Et primum quidem consiliatori viro utcunque permissum, diversa sentientin republica cuilibet adversari; de reliquis quid opiner nescio. Quale enim est illud eius de ipso Scipione palam publico ve dictum in consilio: natum eum ad cor
Abbreviated transcription (Latin):
genio non sine cede multo cepit¬
inter cũcta memorabile ꝙ preter
auri et argẽti et aliaꝵ multipli¬
cem rep predam triginta ibi suo¬
rũ atq ancillarũ nulia capta
referũtur Intẽa uero dũ hanibal
festiunus accurr̾et urbem captã
audiens ex clamaint Et suum
inqͥt hambalez Romain heũt et
eisdem artib quib carẽtũ que¬
sieramus amisimꝰ hec in mi¬
rũ recuꝑacio tante urbis fabio
glorie magne fuit ꝙ nec ipe dis¬
simulauit Itaq cũ liuius quidã
salmator qui iartem amissu
urbe confugerat eamqz serua¬
uerat ut dictũ est Catone cẽ¬
sorio audiẽte, ut est apud cice¬
ronẽ gloriabundus dicẽt mea
opera Qute fabi tarentuz rete¬
pisti Ille autẽ arridens et irrider
certe inqͥt nã insi tu amisisses
nũꝙͣ ego recexissez hec infalor
gestor fabii sũma est Nam sã
hinta amus Augur fuit quod
sacerdociũ insi iam uir plena
etate obtimuisse nequiuerat
In qͦ quidez cũ ceteri om̃i aui¬

Expanded text:
genio, non sine cede multgenio, non sine cede multinter cunta memorabile quod, preter auri et argenti et aliarum multiplicem rerum predam, triginta ibi servorum atque ancillarum milia capta referuntur. 68 Interea vero dum Hanibal festinus accurreret, urbem captam audiens, exclamavit: ‘et suum’ inquit ‘Hanibalem Romani habent, et eisdem artibus quibus Tarentum quesieramus amisimus’. Hec nimirum recuperatio tante urbis Fabio glorie magne fuit, quod nec ipse dissimulavit. 69 Itaque cum Livius quidam Salinator, qui in arcem amissa urbe confugerat eamque servaverat, ut dictum est, Catone Censorio audiente, ut est apud Ciceronem, gloriabundus diceret: ‘mea opera, Quinte Fabi, Tarentum recepisti’, ille arridens et irridens ‘certe,’ inquit ‘nam nisi tu amisisses nunquam ego recepissem’. 70 Hec ni fallor gestorum Fabii summa est; nam sapginta annis augur fuit, quod sacerdotium nisi iam vir plena etate obtinuisse nequiverat. 71 In quo quidem cum ceteri omnes ani
Abbreviated transcription (Latin):
recto talẽ tarentũ adũt obsedit¬
qz Manduria opido in itinere ex¬
pugnato Quod cũ hanibali m̃¬
ciatũ ess linẽs qd̾ euenit ut q̃
de fabio inter omnes Romanos
duces in gentem hrẽt opimionẽ
ꝙͣmo inẽpellantib qui iuissi
erãt et tergo ab eũtib ĩstantib
ita ut eum uie medio pugnare
apellerẽt dieb ac noctib rreqͥ̾t¬
to agmine tarẽtum petebat
Ceteꝵ onnõ ea festinacio seia
fuit Si quidem tempore medio pre¬
fectus presidni bruciorũ quod ham¬
bal in urbe dimiserat amore ar¬
dens meretracule que fratrẽ in
ex̾citu ꝯsulis he̾bat et femineis
blandicus expugnatus spem pro¬
dicõns actulerat q̃ inpigre arrep¬
ta fabuis frem̃ ipm̃ de hoc sororis
licteris ĩ formatũ sub spẽ tnͣfuge
urbem ingredi et inclinatũ ad
omiã aĩm amantis ĩ suã sũam
there ac firmare ĩꝑat Quod cum
factũ esset om̃ib rite cõpositis noc¬
tu urbez ingressus multo cepit ĩ¬

Expanded text:
recto calle Tarentum adiit obseditrecto calle Tarentum adiit obseditque, Manduria oppido in itinere expugnato. 65 Quod cum Hanibali nuntiatum esset, timens quod evenit, ut qui de Fabio inter omnes romanos duces ingentem haberet opinionem, quamvis interpellantibus qui iussi erant et tergo abeuntis instantibus, ita ut eum vie medio pugnare compellerent, diebus ac noctibus irrequieto agmine Tarentum petebat. 66 Ceterum omnis ea festinatio sera fuit, siquidem tempore medio prefectus presidii Brutiorum, quod Hanibal in urbe dimiserat, amore ardens meretricule, que fratrem in exercitu consulis habebat, et femineis blanditiis expugnatus, spem proditionis attulerat. 67 Qua impigre arrepta Fabius fratrem ipsum, de hoc sororis literis informatum, sub specie transfuge urbem ingredi et inclinatum ad omnia animum amantis in suam sententiam trahere ac firmare imperat. Quod cum factum esset, omnibus rite compositis, noctu urbem aggressus multo cepit in
Abbreviated transcription (Latin):
ac sacroro castra heñti Re autem
utra puteolis inhianti a quibusdã
nobilib tarentins niuenib spes affe¬
tur tarentum per prodicõnẽ capiẽdi
quã secutus eo ctastra promouerat
magnũ bello qđ gerebat momẽtũ
ratus si urbem ea tempestate cla¬
rissimã et in signẽ portũ opor¬
tune in affricã uersus sue potesta¬
tis effeciss Inde aut̾ tunc irrita
spe de lusus abscessit seu ueruis
dilata et in annũ terciũ post reiecta
Tuum demũ sibi promissam urbt̃
prodentib tarentinis adeptus arce
urbis obtin̾e nõ ualuit a Romano
p̾sidio defensã nõ solum a pñti tũt
hanbalis impetu s per integrĩ
deinde quĩquẽmũ seyt ne q̃ui¬
ꝙͣ hoc medio tpre retentatã donec
tamdẽ fabius quĩto cõsul cũ ei ta¬
rentũ in sortẽ eueniss hortatus
collegã aliosq qui tunt in armis
exant duces ut ꝙͣͣ acerrimo bello
hanbalez detinerẽtꝰ ne uacuũ
illi ess in longĩqua respicẽ ipe

Expanded text:
ac sacrorum castra habenti, re autem ac sacrorum castra habenti, re autem vera Puteolis inhianti, a quibusdam nobilibus tarentinis iuvenibus spes affertur Tarentum per proditionem capiendi; quam secutus eo castra promoverat, magnum bello quod gerebat momentum ratus si urbem ea tempestate clarissimam et insignem portum, oportune in Africam versum, sue potestatis effecisset. 64 Inde autem tunc irrita spe delusus abscessit, seu verius dilata et in annum tertium post reiecta; tum demum sibi promissam urbem prodentibus Tarentinis adeptus, arcem urbis obtinere non valuit, a romano presidio defensam non solum a presenti tunc Hanibalis impetu, sed per integrum deinde quinquennium, sepe nequicquam hoc medio tempore retentatam; donec tandem Fabius quinto consul, cum ei Tarentum in sortem evenisset, hortatus collegam aliosque qui tunc in armis erant duces, ut quam acerrimo bello Hanibalem detinerent, ne vacuum illi esset in longinqua respicere, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
imperiũ indigere seq illũ esse nõ
ex insolencia s ex consciencia
iurtutis intelligens et in uidiã
uulgiqz uoces et suã ut erat soli¬
tus famã spreuit ncc̃ĩtatem solã
patrie respiciẽs Additus est fabio
collega. Marcus claudus marcellꝰ
qui sub eo paulo ante pro p̃tore
nulitana̾t Comu̾sa cuuitas a diu¬
turno metu ac merore spebqz om̃i
erecte ad hoc consiliĩ tam precla¬
rũ par quale alterũ etas illa nõ
uiderat Sub hoc consulatu fabius
audito ꝙ hanibal ex apulia in
mox obsedit actrtoq collega ip̃m
cepit Inde in saminũ progressus
agros undiqz nastauit om̃it ge¬
neris predas egit urbes plurimas
atqz opida expugnauit in quib
quq et uigniti hostĩ nulia ce¬
sa suł et capta sũt capti et trã¬
ffuge trecenti et septuaginta q̃
om̃s pariter Romain nuissi, ce¬
si uirgis et carpeia de ruyt pre¬
cipitati ꝑierũt hec tam multa
pancor dieꝵ spacio acta erant
Per hoc tempus hambal ad a¬
uernũ lacũ obtentu religionis

Expanded text:
se non ex insolentia sed ex conscientia virtutis intelligens, et invidiam vulgique voces et suam, ut erat solitus, famam sprevit, necessitatem solam patrie respiciens. 61 Additus est Fabio collega Marcus Claudius Marcellus, qui sub eo paulo ante pro pretore militaverat; conversa civitas a diuturno metu ac merore, spesque omnium erecte ad hoc consulum tam preclarum par, quale alterum etas illa non viderat. Sub hoc consulatu Fabius, audito quod Hanibal ex Apulia in  Casilinum mox obsedit accitoque collega ipsum cepit; inde in Samnium progressus agros undique vastavit, omnis generis predas egit, urbes plurimas atque oppida expugnavit, in quibus quinque et viginti hostium milia cesa simul et capta sunt; capti et transfuge trecenti septuaginta, qui omnes pariter Romam missi cesi virgis et tarpeia de rupe precipitati perierunt. Hec tam multa paucorum dierum spatio acta erant. 63 Per hoc tempus Hanibali ad Avernum lacum sub obtentu religionis
Abbreviated transcription (Latin):
Unibria uingeretur iy ea uegio ꝓpe
ytalie medio ess ibi obtime cõnẽ¬
turos Quib cognitis egregn ducis
in aĩõ cura nigens orta erat cogi¬
tantis tãti ex du̾so hostes ubi in
unũ locũ connenissent poudus
fesse rei publice prorsus intolle¬
randuz fore, Quid sint sunt bel¬
lorũ exitus in opinabiles et incer¬
li hasdrubal altero cũ consule, col¬
lata manu uictor euaserit et uic¬
toria suꝑb aduemiẽs fratrẽ petat
nõne se in medio ducũ atq ex̾ci¬
tuuz tantorũ in parẽ oñ parte bi¬
riũ per facile una cũ Imperio pro¬
teu et deleu posse his obcessus
auxretatib statuit noua in re atq

Expanded text:
Umbria iungeretur: quod ea regio prope Umbria iungeretur: quod ea regio prope Italie medio esset, ibi optime conventuros. 141 Quibus cognitis egregi ducis in animo cura ingens orta erat cogitantis, tanti ex diverso hostes ubi in unum convenissent, pondus fesse reipublice prorsus intolerandum fore: quid si ut sunt bellorum exitus inopinabiles et incerti, Hasdrubal altero cum consule collata manu victor evaserit et victoria superbus adveniens fratrem petat? nonne se in medio ducum atque exercituum tantorum, imparem omni parte virium, perfacile una cum imperio proteri ac celeri posse? 142 His obsessus anxietatibus, statuit nova in re atque
Abbreviated transcription (Latin):
claudio nerone semꝑ uestigiis ni¬
sistente meta pontũ adut assup̃to¬
q presidio ꝙ urbis illus ad custo¬
diã dimiserat ut cũq dap̃na ꝑ
eos dies accepta reparauit p̾fectũ
aut̃ presidĩ in brucios ad ꝯquirẽ¬
da alia dixerit auxilia ac rebz
ita dispositis Camisuiz peciit hoc
in statu et hostiũ et Romane orĩe¬
in ꝑte altera hasdrubal ab obsidio¬
ne placencie digressus q̃ eũ frustra
detinuerat, ad haulez aĩõ ꝓperabat
ad quẽ explorandi nr̃a ubi esset
et quid ageret nũciandiq ubi se¬
conuĩgi uellet sex equites quatuor
quidem gallos duosq minudas ĩ¬
pigrunos p̾misit Qui dũ pene
totam ꝙͣ longa est italiaz euaᷤ¬
sissent errore uie in Romauorum
manus de laysi, et ad procon¬
sulem aducti primũ ambagib
tactis signis ad claudiu cõsulẽ
sub fida custodia atq ub illo
literis per int̾pretrem lectis ro¬
mani ad senatuz missi quib
in lrĩs iter tetera scriptũ erat
Pdropositi sibi esse ut fũ in

Expanded text:
rone semper vestigiis insistente, Methapontum adiit assumptoque presidio, quod urbis illius ad custodiam dimiserat, utcunque damna per eos dies accepta reparavit. Prefectum vero presidii in Brutios ad conquirenda alia direxit auxilia ac, rebus ita dispositis, Canusium petiit. Hoc in statu et hostium et romane, orien139 At in parte altera Hasdrubal, ab obsidione Placentie digressus que eum frustra detinuerat, ad Hanibalem animo properabat; ad quem, explorandi gratia ubi esset et quid ageret nuntiandique ubi secum iungi vellet, sex equites quattuor quidem Gallos duosque Numidas impigerrimos premisit qui, dum pene totam quam longa est Italiam evasissent, errore vie in Romanorum manus delapsi et ad proconsulem adducti, primum ambagibus tactis signis ad Claudium consulem sub fida custodia atque ab illo, literis per interpretem lectis, Romam ad senatum missi. Quibus in literis inter cetera scriptum erat, propositum sibi esse ut fratri in
Abbreviated transcription (Latin):
in missis duob explorandũ equi¬
tib ne quid lateret insidiarũ ca¬
stra hostiũ dux Romanꝰ igredi¬
tur Quib captis et dirextis cito
agniẽ insecutus hambalem ꝓpe
uenusiã actigit Qui qm̃ nec
fugere nec pugnare uellet urge¬
tib hostib et impressionẽ faciẽ¬
lib tumultuatũ pocius ꝙͣ pu¬
gnatũ est Quo tumultu duo
Iuilia et amplius suoiũ amsu
hanibal Inde aut nocturis horis
mõta iusq tramitib fugiẽti sumilior

Expanded text:
immissis duobus ad explorandum equiimmissis duobus ad explorandum equitibus, nequid lateret insidiarum, castra hostium dux romanus ingreditur; quibus captis et direptis, cito agmine insecutus Hanibalem prope Venusiam attigit. Qui quoniam nec fugere nec pugnare vellet, urgentibus hostibus et impressionem facientibus, tumultuatum potius quam pugnatum est. Quo tumultu duo milia et amplius quorum amisit Hanibal. 138 Inde autem nocturnis horis montanisque tramitibus, fugienti simil
Abbreviated transcription (Latin):
gue tempus certo illain ordine
cõglobasset inisi his intentũ curis
uuertiss clamor interga ruẽcur̃
Romanoꝵ qui siguo duto quod
cõuenerãt Audito ex insidus emer¬
serant ueritus castris excludi uictꝰ
ac fugiẽs in castra Remeauit ce¬
sis in prelio et in fuga nulib
suorũ Rõnorũ paucis Sic quod
interdũ iuste accidit et laudari
solet ĩsidiator famosissineꝰ insi¬
duis circũuentus est luce altera
Romanus dux paratus prelio
et instructus stetit nulloqz hosti¬
un se mouente huic penorum
spolus initer legendis hic̃ suoꝵ
corporib sepeliendis diem illũ
egit Sequẽtib uero sic assidus
castrorũ portis hostiliũ fuit ut
cotidie oppuguãtis spetiẽ p̾beret
Qua ĩ oportunitate uictus hum¬
bal locis cessit ac profunda nocte
crebris iguib accensis dimissisq
aliquot expeditis equitibz quo a
mox digressis dũ nocturnas tene¬
bras lux diurna fugassz et dies
et silenciũ fuge indiciũ dedissent

Expanded text:
gne tempus certo illam ordine gne tempus certo illam ordine conglobasset, nisi his intentum curis avertisset clamor in terga ruentium Romanorum, qui signo quod convenerat audito ex insidiis emerserant. 135 Veritus castris excludi, victus ac fugiens in castra remeavit, cesis in prelio et in fuga octo milibus quorum, Romanorum paucis. Sic, quod interdum iuste accidit et laudari solet, insidiator famosissimus insidiis circumventus est. 136 Luce altera dux romanus paratus prelio et instructus stetit, nulloque hostium se movente, hinc Penorum spoliis interlegendis hinc suorum corporibus sepeliendis diem illum egit; sequentibus vero sic assiduus castrorum portis hostilium fuit, ut quotidie oppugnantis speciem preberet. Qua importunitate victus Hanibal, locis cessit ac profunda nocte, crebris ignibus accensis dimissisque aliquot expeditis equitibus quo abmox digressis, dum nocturnas tenebras lux diurna fugasset et dies et silentium fuge indicium dedissent,
Abbreviated transcription (Latin):
Dispositis ubi illuxit totis uirib
in aciẽ prodit Quod ubi hambal
sensit ut qui nichil aliud opta¬
ret illico signũ pugne Dedit Quo
accepto tanto strepitu arma dis¬
cursum ad ẽ ut ĩ nimeri ceco pu¬
gne De siderio effusi certatĩ castris
preter solitũ nec tenerẽt ordinem
neqz tanti ducis imperiũ expet¬
tarẽt id aduertens ꝯsul actito tri¬
unno tercie le gionis innice inquit
ꝙͣ rapidissimo potes ĩ cursu tue
legionis equitatũ in hãc turbam
ĩpositã more pecudũ sternendam
añꝙͣ ad ordinẽ reducat᷑. Paruit
Dicto ocius tribunꝰ iamq aciem pu¬
nicã confusio terrorq peruasant
dum hanibal dissoins clamor¬
u excitus / neq eñ om̃s simul
bellorũ more pugnabant s singu¬
licũ singulis ut cuiq suũ ad¬
u̾sariũ sors dabat toto cũ reliiiͦ
ex̾citu castris egredit̾. sparsamq
aciẽ ĩ uectus magnũ sudmi ĩpe¬
ratores argumẽtũ inter ipm̃ pu¬

Expanded text:
dispositis, ubi illuxit totis viribus dispositis, ubi illuxit totis viribus in aciem prodit; quod ubi Hanibal sensit, ut qui nichil aliud optaret, illico signum pugne dedit. Quo accepto, tanto strepitu ad arma discursum est, ut innumeri, ceco pugne desiderio effusi certatim castris, preter solitum nec tenerent ordinem neque tanti ducis imperium expectarent. 133 Id advertens consul, accito tribuno tertie legionis, ‘Immitte’ inquit ‘quam rapidissimo potes incursu tue legionis equitatum in hanc turbam incompositam, more pecudum sternendam antequam ad ordinem reducatur’. 134 Paruit dicto ocius tribunus, iamque aciem punicam confusio terrorque pervaserant, dum Hanibal dissonis clamoribus excitus, neque enim omnes simul bellorum more pugnabant sed singuli cum singulis ut cuique suum adversarium sors dabat, toto cum reliquo exercitu castris egreditur, sparsamque aciem invectus, magnum summi imperatoris argumentum, inter ipsum pu
Abbreviated transcription (Latin):
tu multuarii et minuta cotidie prelia
gerebant᷑. Quib hoc uiuẽ agebat
Dux Romanus ut diẽ de Die sensi
trahens hambale detineret. ne¬
qua sibi abeundi ut fã occurreret
occasio linqueret. Contͣ. ille aut̃ a¬
bire de siderãs instructa acie sese
in dies p̾lio offerebat ic muta¬
tos mores ꝑtiũ diceres nempe hic
claudii aĩm nura res subiit ut Ro¬
manis scilz bellorũ artib ad tempꝰ
aliquot p̾termissis ad punicũ se
conferret ĩ geniũ qͦ. suspecti minis
colles essent eo insidus aꝑtiores ra¬
tus Itaq quĩq equitũ cohortes to¬
tidemqz mampulos traus illos in¬
tempeste noctis silencio destina¬
uit nullo alio ꝙͣ ipõrũ collum op¬
tentu a conspectu hostiũ se cluden¬
dos profecto his tito claudio a sello
nulitũ tribuno qui tũc in oĩ roͣno
equitatu longe p̾mus oĩm hẽbat᷑.
e doctoq ad quod signũ ex insidiis
eiũpendũ ess his itaq per noctẽ

Expanded text:
tumultuarii et minuta quotidie prelia tumultuarii et minuta quotidie prelia gerebantur, quibus hoc unum agebat dux romanus ut, diem de die sensim trahens, Hanibalem detineret, nequa sibi abeundi ut fratri occurreret occasio linqueretur. 130 Contra ille autem abire desiderans, instructa acie se se in dies prelio offerebat. Sic mutatos mores partium diceres. Nempe hic Claudii animum mira res subiit: ut romanis scilicet bellorum artibus ad tempus aliquod pretermissis, ad punicum se conferret ingenium, quo suspecti minus colles essent eo insidiis aptiores ratus. 131 Itaque quinque equitum cohortes totidemque manipulos trans illos intempeste noctis silentio destinavit, nullo alio quam ipsorum collium obtentu a conspectu hostium secludendos, prefecto his Tito Claudio Asello militum tribuno, qui tunc in omni romano equitatu longe primus omnium habebatur, edoctoque ad quod signum ex insidiis erumpendum esset. 132 His ita per noctem
Abbreviated transcription (Latin):
Romanus p̾tor erat et añ pau¬
cos dies hambalis effusa acie
repentino impetu lurbauae̾
quatuor nlib hostiũ interfectis
obiuũ hiit cũ quo copias ꝑli¬
tus econsulari simul ac p̾torio
excitu Duo nlia et quĩ gẽtos
electissimos equites pedituz elec¬
torũ quadragĩta nulia retimnt
tũ reliquis abire pretor iussus¬
paruit Ad quĩtum fuluũ qui pro¬
consul tunc capuam optinebat
hauibal tarentinis ex fiuibz dig̾ssa
per brucios recollecto ꝙͣ maxiõ po¬
tuit excitu Grumentũ lucauorũ
opiduz accessit et secus muros
castra posuit illuc consul roma¬
nus premissis profectus explo¬
ratorib mieruallo nõ insi nulle
quĩgẽtorũ passuũ ab hoste con¬
sedit castrorũ in medio campus
pateus Campi in fuie tolles erãt
aꝑtissim nosz ullis latebris aut
eupiũ aut siluarũ ad insidias
oportum ut eos insidiarũ artifex
ix̃e hambal negligeret hoc ĩ cãpo
ab excursoribz castrorũ congressus

Expanded text:
romanus pretor erat et ante pauromanus pretor erat et ante paucos dies Hanibalis effusam aciem repentino impetu turbaverat quattuor milibus hostium interfectis, obvium habuit. Cum quo copias partitus, e consulari simul ac pretorio exercitu duo milia et quingentos electissimos equites, peditum electorum quadraginta milia retinuit; cum reliquis abire pretor iussusparuit ad Quintum Fulvium, qui proconsul tunc Capuam obtinebat. 128 Hanibal Tarentinis ex finibus digressus per Brutios, recollecto quam maximo potuit exercitu, Grumentum Lucanorum oppidum accessit et secus muros castra posuit. Illuc consul romanus, premissis profectus exploratoribus, intervallo nonnisi mille quingentorum passuum ab hoste consedit. 129 Castrorum in medio campus patens, campi in fine colles erant apertissimi neque ullis latebris aut rupium aut silvarum ad insidias oportuni, ut eos insidiarum artifex ipse Hanibal negligeret. Hoc in campo ab excursoribus castrorum congressus