comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rannos ꝑ totã franciã dominatũ
sibi uindicantes oppressit & sarra¬
cenos galliã occupare tẽptantes
duob magnis pręlus uno in aqui¬
tania apud pictauiũ ciuitatẽ al¬
tero uixta narbonã. apud birrã
fluuiũ itadeuicit ut in hispa¬
niã eos redire cõpelleret eun¬
dẽ magistratũ apatre pipino
sibi dimissũ ȩgregiȩ adminis¬
trauit. Qui honor ñ aliis a po¬
pulo dari consueuerat quãhis
qui& claritate generis & opũ
am plitudine ceteris eminebat.
Hunc cũ pipinꝰ pat̾ Karoli regis
abauo & patresibi & fratri.
Karlo manno relictũ sũ macũ
eo cũ cordia diuisũ aliqͥd an¬
nis uelut subrege memoratote¬
nus set frat̃ eiꝰ karlomannꝰ in¬
certũ quib decausis tam̃ uide¬
t᷑ qđ amore conuersationis cõ¬
tẽplatiue suc census operosa
tẽ poralis regni ad ministratio¬
ne relictã romã se in ociũ cõ¬
tulit ibiq habitu ꝑ mutato
monachus factꝰ in montes ora¬

Expanded text:
rannos per totam Franciam dominatum rannos per totam Franciam dominatum sibi vindicantes oppressit et Sarracenos Galliam occupare temptantes duobus magnis proeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero iuxta Narbonam apud Birram fluvium, ita devicit, ut in Hispaniam eos redire conpelleret, eundem magistratum a patre Pippino sibi dimissum egregie administravit. Qui honor non aliis a populo dari consueverat quam his qui et claritate generis et opum amplitudine ceteris eminebant. Hunc cum Pippinus pater Karoli regis ab avo et patre sibi et fratri Karlomanno relictum, summa cum eo concordia divisum, aliquot annis velut sub rege memorato tenuisset, frater eius Karlomannus – incertum quibus de causis, tamen videtur, quod amore conversationis contemplativae succensus –, operosa temporalis regni administratione relicta, Romam se in otium contulit, ibique habitu permutato monachus factus in monte Sora
Abbreviated transcription (Latin):
ac speciem dominantis iffin¬
geret legatos unde cũqi ueni¬
entes audiret eis que abeuntib
responsaq erat edoctꝰ uł etiã
iussus exua uelut potestate red¬
deret. Cũ pret̃ inutile regis no¬
ei p̃fectꝰ aule ꝓut uidebat᷑ exi¬
bebat nihil aliud ꝓprii posside¬
ret quã unã & eã p̃parui. redditꝰ
uillã in quadomũ ex qua famu¬
los sibi necessaria ministrantes atq
obsequiũ exibentes paucenume¬
rositatis habebat. Quocũq eundẽ
erat carpento ibat qđ bub: iunctis
& bubulco rusticomore agente
trahebat᷑. Sic ad palatiũ sic ad pub¬
licũ populi sui conuentu qui annu¬
atĩ ob regni utilitatẽ celebrat᷑ ire
sicdomũ redire solebat. Ad regni
administrationẽ & om̃ia que uł
domui uł foris agenda ac dispo¬
nenda erant p̃fectꝰ aule ꝓ cura¬
bat. Qui officio cũ cũ hildricus
deponebat᷑ pipinꝰ pat̾ karoli
regis iã uelut hereditario funge¬
bat᷑. Nã pat̾ eiꝰ karolus quity¬

Expanded text:
ac speciem dominantis effinac speciem dominantis effingeret, legatos undecumque venientes audiret eisque abeuntibus responsa, quae erat edoctus vel etiam iussus, ex sua velut potestate redderet; cum praeter inutile regis noei praefectus aulae prout videbatur exhibebat, nihil aliud proprii possideret quam unam et eam praeparvi reditus villam, in qua domum et ex qua famulos sibi necessaria ministrantes atque obsequium exhibentes paucae numerositatis habebat. Quocumque eundum erat, carpento ibat, quod bubus iunctis et bubulco rustico more agente trahebatur. Sic ad palatium, sic ad publicum populi sui conventum, qui annuatim ob regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat. At regni administrationem et omnia quae vel domi vel foris agenda ac disponenda erant praefectus aulae procurabat. 2. Quo officio tum, cum Hildricus deponebatur, Pippinus pater Karoli regis iam velut hereditario fungebatur. Nam pater eius Karolus, qui ty
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. ẽ. Intẽ perant̃ ab u¬
tentis & ocio & literis. Pote¬
rant quidẽ hec oratoris egre¬
gii sententia mea scribendo
de terrere. nisi animo p̃medi¬
tatũ haberẽ hominũ iudicia
potius experiri & hec seri¬
bendo ingenioli mei pericu¬
lũ facere quã tanti uiri me¬
moriã mihi parcendo p̃terire.
ens meronngorũ dequa fran¬
cireges sibi creare soliti erans
usq in hildricũ regẽ qͥ iussuste¬
phani romani pontificis depo¬
sitꝰ acde tonsus atq in monas¬
teriũ trusus. ẽ. durasssputat᷑.
Quelicet in illo finita possit ui¬
deri : Iam̃ iãdudũ nullius uigo¬
ris erat nec quicquã inscłarũ
p̃t̃ inaneregis uocabulũ p̃fe¬
rebat. Nã & opes & potentia
regni panes palacu p̃fectos.
qͥ maiores domꝰ dicebant᷑. & ad
quos sũma imperii ꝑ tinebat
tenebant᷑ neq: regi aliud re¬
linquebat᷑ quã ut regio tantũ
nomine contentꝰ crine ꝓfuso
barba sũ missa solio resider&

Expanded text:
hominis est intemperanter abuhominis est intemperanter abutentis et otio et litteris. Poterat quidem haec oratoris egregii sententia me a scribendo deterrere, nisi animo praemeditatum haberem hominum iudicia potius experiri et haec scribendo ingenioli mei periculum facere quam tanti viri memoriam mihi parcendo praeterire. ens Meroingorum, de qua Franci reges sibi creare soliti erant, usque in Hildricum regem, qui iussu Stephani Romani pontificis depos ac detonsus atque in monasterium trusus est, durasse putatur. Quae licet in illo finita possit videri, tamen iam dudum nullius vigoris erat, nec quicquam in se clarum praeter inane regis vocabulum praeferebat. Nam et opes et potentia regni penes palatii praefectos, qui maiores domus dicebantur, et ad quos summa imperii pertinebat, tenebantur. Neque regi aliud relinquebatur, quam ut regio tantum nomine contentus crine profuso, barba summissa, solio resideret
Abbreviated transcription (Latin):
mor clarissima & in lustrissi¬
ma hominis optime dememȩ¬
riti gesta scilentio p̃terirẽ pa¬
tererq uitã eiꝰ quasi quinũ quã
uixerit sine litteris ac dehita
laudare manere. Cui seriben¬
de atq explicande ñ meũ in¬
geniolũ qđ exi le & paruũ
immopene nullũ . ẽ. sed tullia¬
nã parerat desudare facun¬
diã. Entibi librũ p̃clarissi¬
mũ & maximiuiri memo¬
riã continentẽ in quo prȩt̃
illius facta non .ẽ. qđ a mire¬
ris nisi forte qđ homo barba¬
rus & in romana locutione
ꝑ parũ exercitatꝰ aliqđ me
decent̃ aut comode latine
scribere posse putauerĩ atq
intantã in pudentiã ꝓrũ pe¬
rĩ ut illud ciceronis putarẽ
continendũ qđ in primotus¬
culanarũ libro cũ delatinis
scriptorib loqueret᷑ ita dixis¬
se legit᷑. Mandare quẽ quã in¬
qđ litteris cogitationes suas
quieas nec disponere nec in¬
lustrare possit nec delectati¬
ꝯne aliqua ad licere lectorẽ

Expanded text:
mor clarissima et inlustrissimor clarissima et inlustrissima hominis optime de me meriti gesta silentio praeterirem patererque vitam eius, quasi qui numquam vixerit, sine litteris ac debita laude manere; cui scribendae atque explicandae non meum ingeniolum, quod exile et parvum, immo poene nullum est, sed Tullianam par erat desudare facundiam. En tibi librum praeclarissimi et maximi viri memoriam continentem; in quo praeter illius facta non est quod admireris, nisi forte, quod homo barbarus et in Romana locutione perparum exercitatus aliquid me decenter aut commode Latine scribere posse putaverim atque in tantam inpudentiam proruperim, ut illud Ciceronis putarem contemnendum, quod in primo Tusculanarum libro, cum de Latinis scriptoribus loqueretur, ita dixisse legitur: Mandare quemquam, inquit, litteris cogitationes suas, qui eas nec disponere nec inlustrare possit nec delectatione aliqua adlicere lectorem,
Abbreviated transcription (Latin):
scriptione ñ existimaui tẽpe¬
randũ quã domihi conscius erã
nullũ ea ueracius quã mescri¬
bere posse quib ipse int̃ fui
queq p̃sens osculata ut dicuns
fide cognoui & utrũ ab alio
scriberent᷑ nec neliquido scire
ñ debui. Saciusq iudicaui eadẽ
cũ aliis uł ut cũ munit᷑ litteris
mandata memoriȩ posterũ tra¬
dere quã regis excellentissimi
& om̃iũ sua etate maximi clarissimi
uitã & egregios atq moderni
tẽporis hominib uix lnmi¬
tabiles actꝰ pati obliuionis te¬
nebris aboleri. Suberat &
alia ñ in rationabilis ut opi¬
nor causaq uł sola sufficere
posset ut me adhec seriben¬
da cõpelleret nutrim̃tũ uide¬
licet in me inpensũ & ꝑ pecua
postquã in aula ei conuersa¬
ri cȩpicũ ipso adiberis eiꝰ ami¬
citia quã ei sibi deuinxit de¬
bitorẽ quetã uiuo quã mor¬
tuo constituit ut merito ingratꝰ
uideri & iudicari possẽ si tot
beneficiq inmecũ latꝗ inme¬

Expanded text:
scriptione non existimavi tempescriptione non existimavi temperandum, quando mihi conscius eram nullum ea veracius quam me scribere posse quibus ipse interfui quaeque praesens oculata – ut dicunt – fide cognovi, et utrum ab alio scriberentur necne liquido scire non potui, satiusque iudicavi eadem, cum aliis velut communiter, litteris mandata memoriae posterorum tradere, quam regis excellentissimi et omnium sua aetate maximi clarissimam vitam et egregios atque moderni temporis hominibus vix imitabiles actus pati oblivionis tenebris aboleri. Suberat et alia non inrationabilis, ut opinor, causa, quae vel sola sufficere posset ut me ad haec scribenda conpelleret, nutrimentum videlicet in me inpensum et perpetua, postquam in aula eius conversari coepi, cum ipso ac liberis eius amicitia; qua me ita sibi devinxit debitoremque tam vivo quam mortuo constituit, ut merito ingratus videri et iudicari possem, si tot beneficiorum in me conlatorum inme
Abbreviated transcription (Latin):
Uitã & conuersatione & ex parte
ñ modica res gestas dñi & nutri¬
toris mei karoli excellentissimi
& merito famosissimi regis post¬
quã scribere aniiꝰ tulit quanta
potuit breuitate cũ plexũ
operã inpendens ut de his q̃
ad meã notitiã ꝑuenire potu¬
er̃ ni hil omitterẽ neq ꝓ lici¬
tate narrandi nouaqueq fasti¬
dientiũ animos offenderẽ.
Sitam̃ hoc ullomodo uitari po¬
test ut naua scriptione ñ offen¬
dant᷑. qui uetera & auiris doc¬
tissimis atq discertissimis
confecta monim̃ta fastidiuns
& quãquã plures. eẽ. ñ ambigã
quiocio ac litteris deditista¬
tũ & inp̃sentis ñ arbitrent᷑ ita
neglegendũ ut omĩa penitꝰ
que non fiunt uelut nulla
memoria digna scilentio atq
obliuioni tradant᷑ potiusq
uelint amore diuturnitatis
inlecti aliq p̃elara facta qua¬
lib cũq scriptis insẽrere quã
sui nominis famã posteritatis
memoriȩ nihil seribendo sub¬
trahere. tam̃ ab huiusce modi

Expanded text:
et conversationem et ex parte non modica res gestas domini et nutritoris mei Karoli, excellentissimi et merito famosissimi regis, postquam scribere animus tulit, quanta potui brevitate conplexus sum, operam inpendens ut de his quae ad meam notitiam pervenire potuerunt nihil omitterem, neque prolixitate narrandi nova quaeque fastidientium animos offenderem; si tamen hoc ullo modo vitari potest ut nova scriptione non offendantur qui vetera et a viris doctissimis atque disertissimis confecta monumenta fastidiunt. Et quamquam plures esse non ambigam qui otio ac litteris dediti statum aevi praesentis non arbitrentur ita neglegendum, ut omnia penitus quae nunc fiunt velut nulla memoria digna silentio atque oblivioni tradantur, potiusque velint amore diuturnitatis inlecti aliorum praeclara facta qualibuscumque scriptis inserere quam sui nominis famam posteritatis memoriae nihil scribendo subtrahere, tamen ab huiuscemodi
Abbreviated transcription (Latin):
Duicũ uiuio solo gentiliũ &
escis immolatus uissisunł
possunt ieiunus & manꝰ in¬
positione purgari. Ita ut de¬
inceps abidolotitis abstinen¬
tes sacram̃torũ xp̃i possint
.ẽẽ. participes si autẽ aut
idola adorauer̃. aut homi¬
cidiis uł fornicationib: con¬
taminati sunt ad cõmunica¬
tionẽ eos nisi ꝑpenitentiã pub

Expanded text:
convivio solo gentilium et escis immolatitiis usi sunt, possunt jejuniis et manus impositione purgari, ut deinceps ab idolothytis abstinentes sacramentorum Christi possint esse participes. Si autem aut idola adoraverunt, aut homicidiis, vel fornicationibus contaminati sunt, ad communionem eos
Abbreviated transcription (Latin):
indubitant̃ teneat᷑ & modis
om̃ib siue a canonicis siue
ascũ monialib canonicȩ de¬
gentib deinceps obseruet᷑.
Sed & de eccłarũ honore. quo¬
modo dõ adiuuante quantũ
in nob. ẽ. iugeat. Similiter
insubter ad notatis capitulis
insertũ. eẽ. dignoseit᷑. Quod
epĩ in lando Bardia
constituti. Abeis Qos

Expanded text:
indubitanter teneatur, et modis indubitanter teneatur, et modis omnibus sive a canonicis sive a sanctimonialibus canonice degentibus deinceps observetur. Sed et de ecclesiarum honore, quomodo Deo adiuvante quantum in nobis est vigeat, similiter in subter adnotatis capitulis insertum esse dinoscitur. 4. Quod episcopi in Longobardia positi ab eis, quos
Abbreviated transcription (Latin):
& populi uite merito & sapi¬
entiȩ eligant᷑. Sacrorũ cano¬
nũ non ignari ut indĩ nomi¬
ne scã eccła suo liberius po¬
tiet᷑ honore ad sensũ ordini
ecclesiastico p̃buimꝰ. Ut scili¬
cet ep̃i ꝑ electionẽ cleri & po¬
puli scđm statuta canonũ de
iectis usq quaq ꝓdesse ua¬
leant. .ii. De canodeica
professiore mltis
de tur pata :
Quia uero canonica ꝓfessio a
multis partĩ ignorantia par¬
tĩ des̃dia de honestabat᷑ ope¬
re p̃ciũ duximꝰ dõ annuente
apud sacrũ conuentũ ut ex
dictis scõrũ patrũ uelut ex di¬
uersis partis quosdã uernan¬
tes flosculos carpendo tractan¬
do inunã regulã canoni corũ
& canonicarũ congruere. &
canonicis. uł scĩ monialib
seruandã contradere ut ꝑ
eã canonicꝰ ordo absq ambi¬
guitate possit seruari & qͣm
illã sacer conuentꝰ ita etiã
laudib extulit ut usq ad
unũ iota obseruanda ꝑ cen¬
seret. Etatiumꝰ ut ab om̃ib
in eadẽ ꝓfessione degentib

Expanded text:
t populi vitae merito et sapientiae eligantur. Sacrorum canonum non ignari, ut in Dei nomine sancta ecclesia suo liberius potiretur honore, adsensum ordini ecclesiastico praebuimus, ut scilicet episcopi per electionem cleri et populi secundum statuta canonum de iectis usquequaque prodesse valeant. 3. De canonica professione a multis deturpata. Quia vero canonica professio a multis partim ignorantia, partim desidia dehonestabatur, operae pretium duximus, Deo annuente, apud sacrum conventum, ut ex dictis sanctorum patrum velut ex diversis pratis quosdam vernantes flosculos carpendo, tractando in unam regulam canonicorum et canonicarum congerere et canonicis vel sanctimonialibus servandam contradere, ut per eam canonicus ordo absque ambiguitate possit servari. Et quoniam illam sacer conventus ita etiam laudibus extulit, ut usque ad unum iota observandam percenseret: statuimus, ut ab omnibus in eadem professione degentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ut de om̃i conlaborato & deui¬
no & defeno fidelit̃ & plenit̃
abom̃ib nona & decima ꝑsol¬
uat᷑. Denutrimine uero ꝓde¬
cima sicut acten consuetudo
fuit ab om̃ib: obseruet᷑. Siqͥs
autẽ ep̃orũ fuerit qui argen¬
tũ ꝓ hoc accipere uelit. In sua
& illi qui hoc ꝑ soluere debet
conuenerit. Itẽ alio capitulo
Dereb uero eccłarũ unde nunc
censa exeunt decime & none cũ
ipso censu soluant᷑ & unde antea
ñ exier̃ similit̃ none & decime

Expanded text:
laboratu et de vino et feno fideliter et pleniter ab omnibus nona et decima persolvatur. De nutrimine vero pro decima, sicut hactenus consuetudo fuit, ab omnibus observetur. Si quis tamen episcoporum fuerit qui argentum pro hoc accipere velit, in sua et illi qui hoc persolvere debet conDe rebus vero ecclesiarum, unde nunc census exeunt, decima et nona cum ipso censu sit soluta; et unde antea non exierunt, similiter nona et decima
Abbreviated transcription (Latin):
ibi scriptũ.ẽ. Quicũq ex his
quã beneficiũ principis haben
patrẽ suũ contra hostes cõmu¬
nes in exercitu ꝑgentẽ dimi¬
serit: & cũ eo uł stare noluerit¬
udo honorẽ suũ & beneficiũ ꝑdat.

Expanded text:
iatur. 5. Quicumque ex his qui beneficium principis habent, parem suum contra hostes communes in exercitu pergentem dimiserit, et cum eo ire vel stare noluerit, honorem suum et beneficium perdat.
Abbreviated transcription (Latin):
reb: anno. ateͦ. regnisui karo¬
lus uillã fiscalẽ p̃cepto suo
qđ habemꝰ orbacensi monas
Larolus rex gloriosus in ba¬
silicã scĩ remigu ubi ostendi
ei locũ sepulchri. Kar loman¬
ni regis & p̃cepta ipsius kar¬
lomanni & karoli aui sui de
uilla nouiliaco & auctori¬
tatẽ sacrorũ canonũ qualit̃
dampnant sp̃s scĩ iudicio
eos qui elemosinas de func¬
torũ retinent & eccłis trade¬
re demorant᷑ qui ut infide¬
les ab eccła abiciendi. & qua¬
si egentiũ ne catores nec ere¬
dentes iudiciũ dĩ habendi
iudicant᷑ & reddidit p̃cep

Expanded text:
rebus anno vigesimo regni sui Carolus villam fiscalem praecepto suo, quod habemus, Orbacensi monastdomnus Carolus rex gloriosus in Basilicam sancti Remigii, ubi ostendi ei locum sepulcri Carlomanni regis, et praecepta ipsius Carlomanni villa Novilliaco, et auctores sacrorum canonum, qualiter damnent Spiritus sancti judicio eos qui eleemosynas defunctorum retinent, et ecclesiis tradere demorantur, qui ut infideles ab Ecclesia abjiciendi, et quasi egentum necatores, nec credentes judicium Dei, habendi judican
Abbreviated transcription (Latin):
Statutũ. ẽ. ut sine auctoritate
pellant᷑. & si laici clericos ꝓbabi¬
lis uite & doctrine ep̃is consecran¬
dos suisq in eccłis constituendos
obtulerint nulla qualibet occassi¬

Expanded text:
Statutum est, ut sine auctoritate pellantur. Et si laici clericos probabilis vitae et doctrinae episcopis consecrandos suisque in ecclesiis constituendos, obtulerint, nulla qualibet occasi
Abbreviated transcription (Latin):
liber homa inuentꝰ fuerit:
anno p̃sente cũ seniore suo in
exigant᷑. qđ homines domi
dimisit. & quia nos anno p̃sen¬
te unicuiq: seniori duos ho¬
mines quos domi dimit tere
concessimꝰ illos uolumꝰ ut mis¬
sis nr̃is ostendant qui ahis tan¬
tũ modo heribannũ contessim.¬
banno ut diligent̃ inquirant
miss̃i qui hostẽ facere potuit ustn¬
si habet unde cõponere possit.
& si non habuerit unde cõpo¬
nere ualeat reuuaditũ fiat.
& inbreuiatũ & nihil exhoe

Expanded text:
liber homo inventus fuerit anno praesente cum seniore suo in exigantur, quod homines domi dimisit. Et quia nos anno praesente unicuique seniorum duos homines quos domi dimitteret concessimus, illos volumus ut missis nostris ostendant, quia hisque tantummodo heribannum concedimbanno, ut diligenter inquirant missi, qui hostem facere potuit etsi habet unde componere possit. Et si non habuerit unde conponere valeat, rewadiatum fiat et inbreviatum; et nihil ex
Abbreviated transcription (Latin):
eccłis suis constituunt. uelde
libet misso dominico ad moniti
oboedire noluerint ut bannũ
fide ussores ad palatiũ nrm̃
uenire iubeant᷑. & tunc nos de¬
cernamꝰ utrũ nob̾ placeat ut¬
aut illũ bannũ ꝑ soluant aut
aliã harin sacrũ sustineant.
manso uno ad eccłam dato de
quo aliqui homines contrasta¬
tuta sibi seruitiũ exigunt.
Quicũq ꝓ hac causa ac cusatꝰ
fuerit comes uł missi hoc qđ
inde subtractũ .ẽ. prbis cũ sua
lege restituere faciant. & itẽ¬
abstrahit de eccła ad quã ꝑ
iustitiã debet dari & eã p̃sũp¬
tiose & ꝓpt̾ munera aut ami¬
citiã uł aliã quã libet oecassi¬
onẽ ad alterã eccłam dederit
a comite uł amisso nr̃o distrin¬
gant᷑ ut eiꝰdẽ decime quanti¬
tatẽ cũ sualege restituat.
re populus non uult nisi quo¬
libet modo abeo redimant᷑
tẽ audire uoluerit si nr̃ ho¬
mo fuerit. ad p̃sentia urã ue¬
nire cõpellant᷑. caneri uero
distringant᷑ ut inuiti eccłe
restituant que uoluntarie

Expanded text:
suis constituunt, vel de libet misso dominico admoniti obedire noluerint, ut bannum fidejussores ad palatium venire jubeantur; ut tunc nos decernamus utrum nobis placeat ut illum bannum persolvant, aut aliam armiscaram sustineant.manso ad ecclesiam dato, de quo aliqui homines contra statuta sibi servitium exigunt, quicunque pro hac causa accusatus fuerit, comes vel missi hoc quod inde subtractum est presbyteris cum sua lege restituere faciant. Deabstrahit de ecclesia ad quam per justitiam debet dari, et eam praesumptuose vel propter munera aut amicitiam vel aliam quamlibet occasionem ad alteram ecclesiam dederit, a comite vel a misso nostro distringatur, ut ejusdem decimae quantitatem cum sua lege restituat. re populus non vult nisi quolibet modo ab eo redimanturtem audire velit, si noster homo fuerit, ad praesentiam nostram venire compellatur, caeteri vero distringantur, ut inviti ecclesiae restituant quod voluntarie
Abbreviated transcription (Latin):
Vt illi qui haribã nũ solueredebent
coniectũ faciant ad haribã nitorẽ : si
Defugitiuis acperegrinis ut destrui¬
gant᷑ ut sare possimꝰ qui sint.
Aut unde uenerint

Expanded text:
t illi qui haribannum solvere debent, coniectum faciant ad haribannatorem. 6. De fugitivis ac peregrinis, ut distringantur, ut scire possimus qui sint aut unde venerunt
Abbreviated transcription (Latin):
posite sunt. quia non .ẽ. cre¬
dibile. ut uel de testatu ho¬
minis uł de possessione cuiꝰ¬
libet ꝑalios melius reiue¬
ritas. cognosci ualeat. quã ꝑ
illos qui uiciniores sunt. si
tam̃ contentio. qui inter
eos exorta. ẽ. in confinio
duorũ comitatũ fuerit. li¬
ceat eis deuicina centena
adiacentis comitatꝰ. ad
causã suã testes habere.

Expanded text:
ositae sunt; quia non est credibile, ut vel de statu hominis vel de possessione cuiuslibet per alios melius rei veritas cognosci valeat, quam per illos qui viciniores sunt. Si tamen contentio quae inter eos exorta est, in confinio duorum comitatuum fuerit, liceat eis de vicina centena adiacentis comitatus ad causam suam testes habere.
Abbreviated transcription (Latin):
tertia profredo soluatur
Etinsȩ culari quidẽ causa huiuisce¬
modi diuersitas campo cõprobet¬
nȩcclesiasticis autẽ causis ubi de
una parte sȩculare. dealtera .uͦ.
ecclesiasticũ negotiũ ẽ. eodẽ
modo obseruet. Vbi .uͦ. exutra
parte ȩcdesi asticũ fuerit : rectores
earundẽ ecdesiarũ. sise familia¬
rit̃ pacificare uelint. licentiam
habeant. Siautẽ de huiusce¬
modi pacificatione int̾ eos conue¬
nireñ possit : aduocati eorũ in
mallo publico ad p̃sentiã comitis
ueniant et ibi legittim os t̃minos
eorũ contentionib: imponatur
testes .uͦ. dequalibet causa non
aliunde quȩrant᷑ nisi de ipso
comitatu in quores unde tausa
agit᷑ positȩ sunt. quiañ ẽ credi¬
bile. ut uel destatu hominis.
uł de possessione tuius libet
ꝑ alios rei ueritas cognosciu aleat.
quã ꝑ illos qui uiciniores sunt.
ditam̃ contentio quȩ int̃ eos
ex orta est. in confinio duorũ
comitatuũ fuerit: liceat eisclẽ

Expanded text:
tertia pro fredo solvatur. tertia pro fredo solvatur. Et in seculari quidem causa huiuscemodi testium diversitas campo conprobetecclesiasticis autem causis, ubi de una parte seculare, de altera vero ecclesiasticum negotium est, idem modus observetur. Ubi vero ex utraque parte ecclesiasticum fuerit, rectores earundem ecclesiarum, si se familiariter pacificare velint, licentiam habeant. Si autem de huiuscemodi pacificatione inter eos convenire non possint, advocati eorum in mallo publico ad praesentiam comitis veniant, et ibi legitimus terminus eorum contentionibus inponatur. Testes vero de qualibet causa non aliunde quaerantur, nisi de ipso comitatu in quo res unde causa agitur, positae sunt; quia non est credibile, ut vel de statu hominis vel de possessione cuiuslibet per alios melius rei veritas cognosci valeat, quam per illos qui viciniores sunt. Si tamen contentio quae inter eos exorta est, in confinio duorum comitatuum fuerit, liceat eis de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentiã comes eũ aduenire
faciat. et quanto tẽ pore nob
placuerit. in exiliomaneat.
etillã fȩminã ei habere ñliceat
Ix. de falsis testibus conuincend
IQUIS CUML ALTERO DE
qualibet causa contentionẽ habu¬
erit. et testes contra eũ ꝑ iudiciũ
ꝓductifuerint. si ille fal sos esse
sus picat. liceat ei alios testes
quosme liores potuerit contra
etsopponere. ut ueracioritesti¬
monio falsorũ testiũ ꝑ uersitas
superet᷑. Quodꝰ ambȩ partestestiũ
ita int̾sedisse. nserint. ut nullatenꝰ
una pars altericedereuelit. eli¬
gant᷑ duo ex ipsis. Id .ẽ. exutraq
parte unus. qui cũ scutis et fustib
incam podetertent. utra pars
falsitatẽ. utra ueritatẽ suo testi¬
monio sequat᷑. Et cãpioni qui
uictus fuerit. ꝓpt̃ ꝑ iuriũ quod
ante pugnã cõmisit dextera
manꝰ am putet᷑. Cȩteri .uͦ.
eiusdẽ partis testes. quia falsi
apparuerunt . manꝰ suas rediman
Cuius cõpositiones duȩ partes ei
contraquẽ testati sunt dentur.

Expanded text:
stram comes eum advenire faciat, et quanto tempore nobis placuerit, in exilio maneat, et illam feminam ei habere non liceat. 22. De falsis testibus convincendis. Si quis cum altero de qualibet causa contentionem habuerit, et testes contra eum per iudicium producti fuerint, si ille falsos eos esse suspicatur, liceat ei alios testes, quos meliores potuerit, contra eos opponere, ut veratium testimonio falsorum testium perversitas superetur. Quod si ambae partes testium ita inter se dissenserint, ut nullatenus una pars alteri cedere velit, eligantur duo ex ipsis, id est ex utraque parte unus, qui cum scutis et fustibus in campo decertent, utra pars falsitatem, utra veritatem suo testimonio sequatur. Et campioni qui victus fuerit, propter periurium quod ante pugnam commisit, dextera manus amputetur; ceteri vero eiusdem partis testes, qui falsi apparuerunt, manus suas redimant; cuius conpositionis duae partes ei contra quem testati sunt dentur,
Abbreviated transcription (Latin):
IQUISSEONSAMA LiEMA
rapuerit : aut patrieius. aut ei
qui legibus eius de fensor. eẽ debet
cũ sua lege eã reddat. Et quicqͥd
cũ eatulȩrit. semot̃i unã quãq.
rem secđm legẽ reddat. Et si hoc
de fensor eius ꝑpetrare consensit :
et ideo raptori nihilquȩ rere
uoluerit: comes singulariter
deunaquaq freda nrã ab eo
ex actarefaciat. Oponso .uͦ.
legẽ suã cõ ponat: et insuꝑbannũ¬

Expanded text:
quis sponsam alienam rapuerit, aut patri eius aut ei, qui legibus eius defensor esse debet, cum sua lege eam reddat; et quicquid cum ea tulerit, semotim unamquamque rem secundum legem reddat. Et si hoc defensor eius perpetrari consenserit, et ideo raptori nihil quaerere voluerit, comes singulariter de unaquaque re freda nostra ab eo exactare faciat. Sponso vero legem suam conponat, et insuper bannu
Abbreviated transcription (Latin):
nec ad placita conueniant. nec
uenationes exerteant. et tria
carralia operalicet fieri indieb:
dominicis: id ẽ. hostilia carra
ueluictualia uł si forte netesse
erit . corpus cuius libet ducere ad
sepulchrũ. Itẽ fȩminȩ opera textri¬
lia ñ faciunt nec capulent uestitꝰ
necconsuant nec aliquã pectanilẽ
faciant nec lanã carpere uellinũ
batere nec in pub lico uestim̃ta
lauare nec uerueces tondere habe¬
ant licentiã. Vt omĩ modis honorant᷑
requies dieiditũ cȩ seruaetur.
Sed ad missarũ sollempnia adȩtcłas
undiq conueniant. et laudent
dm̃ in omĩb bonis. quȩ nob̵ fecit¬

Expanded text:
nec ad placita conveniant, nec venationes exerceant. Et tria carraria opera licet fieri in die Dominico; id est, ostilia carra, vel victualia, vel si forte necesse erit corpus cuiuslibet ducere ad sepulchrum. Item feminae opera textrilia non faciant, nec capulent vestitos, nec consuent, vel acupictile faciant; nec lanam carpere, nec linum battare, nec in publico vestimenta lavare, nec berbices tundere habeant licitum; ut omnimodis honor et requies diei Dominicae servetur. Sed ad missarum sollempnia ad aeclesiam undique conveniant, et laudent Deum in omnibus bonis quae nobi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ulterius non agat᷑. & ubi
necesse non . ẽ. fluuiũ per
pontẽ trans meare. uł ubi na¬
uis ꝑ mediã aquã. aut subtꝰ
ulterius teloneũ nondetur.
& nemo cogat aliũ. ad pon¬
tẽ ire. ubi iuxta pontẽ aquã
trans meare potest. & qui
ulterius intalib locis. uł de
eis qui ad palatiũ. seu in ostẽ
ꝑgunt ieloneũ. ex actauerit
cũ suã lege ipsũ teloneũ reddat

Expanded text:
est, ulterius non agatur. Et ubi est, ulterius non agatur. Et ubi necesse non est fluvium aliquem ponte transmeare, vel ubi navis per mediam aquam et sub ulterius teloneum non detur. Et nemo cogat alium ad pontem ire, ubi iuxta pontem aquam transmeare potest. Et qui ulterius in talibus locis, vel de his, qui ad palatium seu in hostem pergunt, teloneum exactaverit, cum sua lege ipsum teloneum reddat,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs eiꝰ. ꝓ eo. emundet. aut eũ
sacram̃to. excusset nisi tanta
furtũ. ꝑpetratũ habeat: ꝓpt̃
qđ ad supliciũ. tradidebeat.
de dis peetu lit tenarũ
iquis litteras nr̃as dispexe¬
rit. id .ẽ. tractoriãq ꝓpter
missos recipiendos dirigit᷑
aut honores quos habet amit¬
tat. aut in eo loeo. ubi p̃dictos
missos. suscipere debuit. tã¬
diu resideat. & de suis reb: le¬
gationes illuc uenientes. sus¬
cipiat. quousq animo nr̃o
satis factũ habeat. Qui uero
epłam nr̃am. quousq modo
dis pexerit: iussu nr̃o ad pala¬
tiũ ueniat. & iuxta uolunta¬
tẽ nrãm. congruã stultitiȩ
sue castigationẽ accipiat.
& ñ homo liber ut ministeria¬
lis comitis. hoc fecerit hono¬
rẽ. qualẽ cũq habuerit: siue
beneficiũ ad mittat. &siser¬
uus fuerit nudus ad palũ
uapuler. & caput eiꝰ tondeat᷑.
deiustis teloiteis &
bi tẽpore auinr̃ĩ domni
pipini. consuetudo fuit telo¬
neũ dare. & ibi infuturũ
det᷑. Nã ubi nouit̃ inceptũ

Expanded text:
o emendet, aut eum sacramento excuset, nisi tale furtum perpetratum habeat, propter quod ad subplicium tradi debeat. 16. De dispectu litterarum i quis litteras nostras dispexerit, id est tractoriam quae propter missos recipiendos dirigitur, aud honores quos habet amittat, aud in eo loco ubi praedictos missos suscipere debuit, tamdiu resideat et de suis rebus legationes illuc venientes suscipiat, quousque animo nostro satisfactum habeat. Qui vero epistolam nostram quocumque modo dispexerit, iussu nostro ad palatium veniat, et iuxta voluntatem nostram congruam stulticiae suae castigationem accipiat. Et si homo liber vel ministerialis comitis hoc fecerit, honorem, qualemcunque habuerit, sive beneficium amittat. Et si servus fuerit, nudus ad palum vapulet, et caput eius tondeatur. 17. De iniustis teloneis et bi tempore avi nostri domni Pippini consuetudo fuit teloneum dare, ibi et in futurum detur; nam ubi noviter incoeptum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprias habuerit in mallo ad
p̃sentiã comitisse. ad hrãmiat
&si res ñ habet fide iussores
donet. qui eũ ad hramire &
inplacitũ adduci faciant. &
idoniare si potuerit. at si alia
uice. duo uł tres. eũ defurto
accussauerint. liceat ei con¬
tra unũ exhis cũ scuto & fuste
in cãpo contendere. qđ siser

Expanded text:
proprias habuerit, in mallo ad proprias habuerit, in mallo ad praesentiam comitis se adhramiat. Et si res non habet, fideiussores donet qui eum adhramire et in placitum adduci faciant. Etdoneare, si potuerit. At si alia vice duo vel tres eum de furto accusaverint, liceat ei contra unum ex his cum scuto et fuste in
Abbreviated transcription (Latin):
comes incui ministerio. ꝑ¬
petratũ.ẽ. & cõpositionẽ sol¬
uere. & faida ꝑ sacram̃tũ. pa¬
cificare faciat. Qđ si una pars
ei ad hoc consentire noluerit
id.ẽ. aut ille qui homieidi ũ
cõmissit. aut his qui cõ positi¬
onẽ suscipere debet faciat
illũ. quiei contumax fuerit
ad p̃sentiã nram uenire. ut
eũ ad tẽpus qđ nob̵ placue¬
rit. in exilio mittamꝰ. donec
ibi castiget᷑. ut comiti suo.¬
in oboediens. eẽ. ulterius non
audeat. & mai dãnũ unde
Ubi antiquitꝰ consuetudo fuit
delibertate sacram̃ta ad¬
hramire. it iurare ibi mallũ
habeat᷑. & ibi sac ram̃ta iu¬
rent᷑. Mallus tam̃. neq eceła
neq in atrio ei habeat᷑. Mi¬
nora uero placita. comessiue
intra suã potestatẽ. uł ubi
impetrare potuerit habeat.
Nolum utiq ut dom acomite
in loco ubi malũ tenere debet
constituat᷑ ut ꝓpt̾ calorẽ solis
& pluuiã publicã utilitas non
remaneat. De his Quide
fuirto acus sati fueriul :
defurtu accussatꝰ fuerit. & res

Expanded text:
 ministerio perpetratum est, et compositionem solvere, et faidam per sacramentum pacificare faciat. Quod si una pars ei ad hoc consentire voluerit, id est aut ille qui homicidium commisit, aut is qui compositionem suscipere debet, faciat illum qui ei contumax fuerit ad praesentiam nostram venire, ut eum ad tempus quod nobis placuerit in exsilium mittamus, donec ibi castigetinoboediens esse ulterius non audeat, et maius damnum inde Ubi antiquitus consuetudo fuit de libertate sacramenta adhramire vel iurare, ibi mallum habeatur, et ibi sacramenta iurentur: mallus tamen neque in ecclesia neque in atrio eius habeatur. Minora vero placita comes sive intra suam potestatem, vel ubi impetrare potuerit, habeat. Volumus utique, ut domus a comite in loco ubi mallum tenere debet, construatur, ut propter calorem solis et pluviam publica utilitas non remaneat. 15. De his qui de furto accusati fuerint. furto accusatus fuerit, et res
Abbreviated transcription (Latin):
Ques pera usq aduespe rã
dies dominica seruetur.
angloꝵ nomina nec fin¬
illos quos habemꝰ in aucto¬
ritatehi sun Michael.s
Gabriel. Raphael: deri¬

Expanded text:
vespera usque ad vesperam dies dominica servetur. angelorum nomina nec finillorum quos habemus in auctoritate. Hi sunt Michael, Gabriel, Raphael
Abbreviated transcription (Latin):
dicensẽ qđ nonor posteat
in uillas uł inagris ep̃os¬
ceRDotis: Itẽ in eodẽ
c̃ocilio ut canonici libritan¬
Tericis & monachis in cõcilio
calcidonense ut ñ  oporteat
ep̃m aut que lib& exclero ꝑ
pecunias ordinare quȩ utriq
deponendi sunt . & qui ordinat.
& qͥordinat᷑ necnon & qui
mediator est int̃ eos. CA¬
terribilit̃ dãpnauit. Cãp¬
cõcilio in fraduͦ capitula
necnon & indecretis leonis
pape ut nec monachi nec
lem ł monachũ ordinem
sine uolũtate & licentia

Expanded text:
e, quod non oporteat in villolis vel in agris episCERDOTIBUS.--20. Item in eodem concilio, ut canonici libri tanLERICIS ET MONACHIS.--21. In concilio Calcidonense, ut non oporteat episcopos aut quemlibet ex clero per pecunias ordinari: quia utrique deponendi sunt, et qui ordinat, et qui ordinatur, necnon et qui mediator est inter eos. Oterribiliter damnavit . Oconcilio infra duo capitula, necnon et in decretis Leonis papae, ut nec monachi nec lem vel monachicum ordinem sine voluntate et licentia
Abbreviated transcription (Latin):
& achi nomense ut cor¬
ep̃i agnoscant modũ suũ
& nihil faciant absq licen¬
tia ep̃icuius parochiam
tẽ in eodẽ concilio simul
& sardicense necnon & in
de crecis innocentit papȩ
ut nullus ep̃s in alterius
parochia ordinationes
aliquas audeat efficere
uł negotia ꝑ agere quȩ ad

Expanded text:
 Acyronense, ut corepiscopi cognoscant modum suum, et nihil faciant absquae licentia episcopi in cuius parrochia tem in eodem concilio, simul et in Sardicense, necnon et in decretis Innocenti papae, ut nullus episcopus in alterius parrochia ordinationes aliquas audeat efficere vel negotia peragere quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
dereliquis festiuitatib: FxxY.
Deie unio & quad ragesimo
It festiuitates p̃clare nonnisi
in ciuitatib aut inuicis pub¬
Deeccłis emendandis: ut ubi
in uno loco plures sunt. quã
necesse. ẽ. destruant᷑ quȩ ne¬
cessarie non sunt. & alie con¬
Deeccłis non bene constructis.

Expanded text:
reliquis festivitatibus. 25. De ieiunio et quadragesima Ut festivitates praeclarae non nisi in civitatibus aut in vicis pubDe ecclesiis emendandis, ut ubi in uno loco plures sunt quam necesse est, destruantur quae necessariae non sunt, et aliae conDe ecclesiis non bene constructis.
Abbreviated transcription (Latin):
separent᷑ ad inuicẽ. & singu¬
larit̾ inquirant᷑. & non soli
accus satori liceat testes elige¬
re. absente suo causatore. &
om̃i no nullus nisi ieiunis. ad
iuram̃tũ. uł ad testimonia
cat ille qui eũ refutet. & ꝓ¬
bet quare illũ recipere no¬
luit. & deipso pago. non de
altero testes eligant᷑. nisi for¬
te longius. extra comitatũ
causasit inquirenda. & si
quis conuictꝰ fuerit: ꝑ iu¬
rii. ꝑdat manũ aut redimat.¬

Expanded text:
separentur ab invicem, et singulariter inquirantur; et non solum accusatori liceat testes eligere absente suo causatore. Et omnino nullus, nisi jejunus, ad sacramentum vel testimonium cat ille qui eum refutat, et probet quare illum recipere nolit. Et de ipso pago non de altero testes eligantur, nisi forte longius extra comitatum causa sit inquirenda. Et si quis convictus fuerit perjurii, perdat manum, aut redimat.
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit ordinatus.¶a¬
Qđ non liceat elericũ induab
ciuitatib ministrare. nec ab¬
batib plurima monasteria
aut cellas habere. . xu.
Deperegrinis ep̃ĩs. & elericis.
Deliteris peregrinorũ. I.xuo.¬
& clericis sine literis ãbulantib:¬
institutionẽ degradet᷑. Ix noo.¬
deosficio sacerdotali.
De expulso ab eccła ex cõmuni¬
cato uł dap̃nato ab officio suo.
De ordine ecclesiasti .I.xiio.¬
co. & officio mense. I.Axe.
Dereliquus scorũ & oratorus
ullaribus.P
De altario non conse erando

Expanded text:
fuerit ordinatus. 1od non liceat clericum in duabus civitatibus ministrare, nec abbatibus plurima monasteria aut cellas habere. 15. De peregrinis episcopis et clericis. 16. De litteris peregrinorum, et clericis sine litteris ambulantibinstitutionem degradetur de officio sacerdotali. 14. De expulso ab ecclesia et excommunicatione, vel damnato ab officio. 15. De ordine ecclesiastico et officio missae. De reliquiis sanctorum et oratoriis villaribus. De alt
Abbreviated transcription (Latin):
Ut nullus homo.
malignis consentiat. sed ma¬
gis inquantũ potest resistat
ut pauperes. orfani. & uiduȩ.¬
& eccłȩ dĩ pacẽ habeant.
& uirgines sunt. ꝓpositũ suũ
om̃i modis obseruen. Eaexieto¬
Ut isti magones. & cociones
qui sine om̃i lege. uagabundid
uadunt. ꝑ istã terrã. non si¬
nant᷑. uagare. aut deceptio¬
nes. hominũ gerere. nec isti
nudi conferro qui dicunt se
data sibi penitentia ire ua¬
gantes. melius uidet᷑. ut si
aliqui inconsuetũ & capita¬
le crim̃ cõmiserint. ut in
Iuno loco ꝑ maneant labo¬
rantes. & seruientes. & peni¬
tentiã agentes. scđm qđ sibi
canonice in positũ fuerit.

Expanded text:
Ut nullus homo malignis consentiat, sed magis in quantum potest resistat. Ut pauperes, orfani et viduae et ecclesiae Dei pacem habeant. 33. t virgines sunt, propositum suum omut isti mangones et cotiones qui sine omni lege vagabundi vadunt per istam terram, non sinantur vagare et deceptiones hominibus agere. Nec isti nudi cum ferro, qui dicunt se data sibi poenitentia ire vagantes. Melius videtur, ut si aliquid in consuetum et capitale crimen conmiserint, ut in uno loco permaneant laborantes et servientes et paenitentiam agentes secundum quod sibi canonice inpositum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
uat᷑. Qđ si rerũ mobiliũ ibi¬
dẽ inuentarũ quantitas ad
cõpositionẽ non sufficeri ei.
de immobilib sub pleatur
& qđ suꝑ fuerit sicut dictũ
ẽ. fiscus regis possideat . si ni¬
hil suꝑ cõpositionẽ remane¬
re potuerit. totã in illã ex¬
pendat᷑. Biautẽ homo ille
nondũ cũ suis coheredib
ꝓpriũ suũ diuisũ habuit¬
conuocet eos comes. & cũ eis
legitimã diuisionẽ faciat
& tunc sicut iã dictũ. ẽ. par¬
positionẽ deea iuixtamodũ
superius cõprehensũ. his ad

Expanded text:
vatur. Quod si rerum mobilium ibivatur. Quod si rerum mobilium ibidem inventarum quantitas ad compositionem non sufficerit, de inmobilibus suppleatur; et quod superfuerit, sicut dictum est, fiscus noster possideat. Si nihil super conpositionem remanere potuerit, totum in illam expendatur. Si autem homo ille nondum cum suis coheredibus proprium suum divisum habuitconvocet eos comes, et cum eis legitimam divisionem faciat; et tunc, sicut iam dictum est, parpositionem de ea, iuxta modum superius conpraehe
Abbreviated transcription (Latin):
que inlege salica contine᷑
contentio. contra saxones
& frisiones exorta fuerus
saliei. franei: cũ eo litigan¬
tis soluere debet. de statu
tdestatu suo. id.ẽ. deliber¬
tate. uł de hereditate cõ¬
pellandus. iux talegis con¬
stitutione manniant᷑. De
ceteris uero causis. unde¬
quiq rationẽ. ẽ. redditurꝰ
si post scđam comitis sã mo¬
nitionẽ aliquis ad mallũ ue¬
nire noluerit. reb: eius.
inbannũ missis uenire. &
iustitia facere cõpellat᷑.¬
uiꝰ cũq hominis ꝓprietas
ob crim̃ aliqđ habens cõ¬
missũ lubannũ fuerit. missa
& ille recognita: ne iustitiã
faciat uenire distulerit. an¬
nũq acdiem. In eo banno
illã. ẽẽ. ꝑ miserit. ulterius eã
ñ adquirat. sed ipsã fisco regis
societ᷑. Debitũ uero. qđ his
cui ea fuit soluere debuit. ꝑ
comitẽ ac ministros ei. iuxta
estimationẽ damni dereb:
mobilib que ln eadẽ ꝓprie¬
tate inuenta fuerint. his
quib: idẽ. debitor fuit ex sol¬

Expanded text:
quae in lege Salica continetuquae in lege Salica continetucontentio contra Saxones et Frisiones exorta fuerit.Salici Franci cum eo litigantis solvere debet. 73. De statu de statu suo, id est de libertate, vel hereditate compellandus iuxta legis constitutionem manniatur. De caeteris quis rationem est redditurus, si post secundam comitis admunitionem aliquis ad mallum venire noluerit, rebus eius in bannum missis venire et iustitiam facere conpellatCuiuscunque hominis proprietas ob crimen aliquod ab eo conmissum, in bannum fuerit missa, et ille re cognita, ne iustitiam faciat, venire distulerit, annumque ac diem in eo banno illam esse permiserit, ulterius eam non adquirat, sed ipsa fisco nostro societur. Debitum vero quod is, cuius ea fuit, solvere debuit, per comitem ac ministros eius iuxta aestimationem damni, de rebus mobilibus quae in eadem proprietate inventae fuerint, his quibus idem debitor fuit, exsol
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis in aliena patria. ubi
aliã quãlibet occassionẽ as¬
sidue conuersari solet. de
qualibet causa fuerit. Inter¬
pellatꝰ. Uerbi gratia de con¬
quisitu suo. uł demancipus¬
suis. ibi scđm suã legẽ iusti¬
tiã faciat. & cũ talib coniu¬
ratorib quales in eadẽ regio¬
ne. uł ꝓuincia secũ habere
potuerit: legitimũ saeram̃tũ
iuret. excepto siquis eũ. de
testatu suo. id .ẽ. delibertate
sua. uł dehereditate. quã ei
pat̃ suus moriens. dereliqd
apellauerit. De his duob: li¬
ceat illi sacram̃tũ in patriasua
id .ẽ. in legitimo sui sacram̃ti
loco uirandũ. offerre & his
qui cũ eꝯ litigat᷑. siuelit seqͣt᷑
illũ in patriã suã ad recipi¬
endũ illud sacram̃tũ. Ipse
tam̃ primo. in eodẽ loco. id .ẽ.
ubi int̾ pellat. ẽ. satis faciat.
tã comiti. & iudicib quã ad¬
uersario suo testib: ꝓbando
qđ res que ab eo querit᷑ pat̃
suus. ei dereliquid. De so¬
lutioree. at& comeo¬
t om̃is solutio atq cõpositio

Expanded text:
Si quis in aliena patria hubi aliam quamlibet occasionem assidue conversari solet, de qualibet causa fuerit interpellatus berbi gratia de conquisito suo vel de mancipiis, hibi secundum suam legem iustitiam faciat, et cum talibus coniuratoribne vel provincia secum habere potuerit, legitimum sacramentum iuret; excepto si quis eum de statu suo, id est de libertate sua, vel de hereditate quam ei pater suus moriens dereliquid, appellaverit. De his duobus liceat illi sacramentum in patria sua, id est in legitimo sui sacramenti loco iurandum offerre; et is qui cum eo litigatur, si velit, sequatur illum in patriam suam ad recipiendum illud sacramentum. Ipse tamen primo in eodem loco, id est, ubi interpellatus est, satisfaciat tam comiti et iudicibus quam adversario suo, testibus probando, quod rem, quae ab eo quaeritur, pater suus ei dereliquit . 72. De solutione atque conpot omnis solutio atque conpositio
Abbreviated transcription (Latin):
b & de his quidecimas sumuns.
& de eccłis noncurant. & de
alterib ut non iũꝑ flua
sint. in eccłis.T. uiti.¬
Delaicis nouit̃ conuersis
ne antequa suã legẽ plenit̃
uiuendo diseant. ad alia ne¬
gotia mittant᷑.¬
De scłm relinquentib ut¬

Expanded text:
 de his, qui decimas sumunt et de ecclesiis non curant; et de altaribus, ut non superflua sint in ecclesiis. viDe laicis noviter conversis, ne, antequam suam legem pleniter vivendo discant, ad alia negotia mittant, ad alia negotia mittant
Abbreviated transcription (Latin):
docori Karoli Imee¬
ratonis. eceles iastica.
uȩ ideo supra scriptis non¬
sunt coniuneta. capitulis.
quia alia existis quasi causa
memoriȩ. scripta fuerant. &
non uident᷑ plenũ explere
sensũ. Alia sunt genita. cũ
aliis uidelicet. mrxta capi¬
tulis alia penitꝰ finita. atq
ad ꝑ fectionẽ. ꝑducta.
Delectionib .ii. Decantai.

Expanded text:
domni Karoli imperatoris ecclesiastica, quae ideo suprascriptis non coniunxi capitulis, quia alia ex istis quasi causa memoriae scripta fuerint et non videntur plenum explere sensum, alia sunt geminata, cum aliis videlicet mixta capitulis, alia penitus finita atque ad perfectionem perducta. 1. De lectionibus. 2. De cantu.
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinib nouit̃ institu¬
tis. sicut sunt tributa & te¬
lonei in iuediaeuia. ubi nec
aqua. nec palus nee aliquid¬
tale fuerit. unde census iuste
exigi possit. uł ubi naues
subtꝰ. ponte transire solent.
siue. in medio flumine ubi
nullũ obstaculũ. ẽ. ut aufe¬
rant᷑ antiq autẽ. ad nrãm no¬
titiã deferant᷑. De HOΝO¬
re ee elesiaruo

Expanded text:
suetudinibus noviter institusuetudinibus noviter institutis, sicut sunt tributa et telonea in media via, ubi nec aqua, nec palus, nec tale fuerit unde iuste census exigi possit, vel ubi naves subtus pontes transire solent, sive in medio flumine ubi nullum est obstaculum, ut auferantur. Antiquae autem ad nostram notitiam deferantur. 5. De honore ecclesiaru
Abbreviated transcription (Latin):
aut quis libet deplebe hoc fe¬
cisse. inuentꝰ fuerit. statĩ res¬
tituant᷑. Siuero uł comes. uł
actor dominieꝰ. uł at̃ missus
palatinꝰ hoc ꝑpetrauit. &
in nrãm potestatẽ. redegit. res
diligent̃ inuestigata. & de¬
scripta ad nr̃am iudiciũ re¬
tious & Rezus Redden¬
dis. Que in doouniea
uestiua sunł. Qualiten
olumꝰ. autẽ ut dehis liberta¬
tib & reb reddendisq In nrãm
uestiturã sunt. primo ꝑ opti¬
mos. quosq Inquirat᷑ & si per
illos inueniri non possit. tunc
ꝑ eos qui post illos. in illa ui¬
cinia meliores sunt. & si nec
ꝑ illos reiueritas. Inueniri
potest. tunc liceat ligantib
ex utraq parte testes: ad hi¬
bere. & si dis cordauerint.
scđm constitutionẽ. a nobis
ꝓ mulgatã. examinent᷑
de op pues sione. Pau re¬
Depauperib: uiduis & pupillis.
in iuste oppressis. ut ad iuuen¬
tͥ. & releuent᷑. De ix ius tis
con suetudiris: Nouit̃
In stidutis :
De in iustis oceasionib & con¬

Expanded text:
aut quislibet de plebe hoc feaut quislibet de plebe hoc fecisse inventus fuerit, statim restituatur. Si vero vel comes vel actor dominicus, vel alter missus palatinus, hoc perpetravit, et in nostram potestatem redegit, res diligenter investigata et descripta ad nostrum iudicium retibus et rebus reddendis quae in nostra vestitura sunt, qualiter olumus autem, ut de his libertatibus et rebus reddendis quae in nostra vestitura sunt, primo per optimos quosque inquiratur. Et si per illos inveniri non possit, tunc per eos qui post illos in illa vicinia meliores sunt. Et si nec per illos rei veritas inveniri potest, tunc liceat litigantibus ex utraque parte testes adhibere. Et si discordaverint, secundum constitutionem a nobis promulgatam examinentur. 44. De oppressione paupeDe pauperibus, viduis et pupillis iniuste oppressis, ut adiuventur et releventur. 45. De iniustis consuetudinibus noviter institutis. De iniustis occasionibus et con
Abbreviated transcription (Latin):
at. aut que rentidño reddat.
&auctor ꝓpt̃ uestiturã dom¬
ni karoli genitoris nr̃i. eadẽ
mancipia contradicere. non
audeat. si illius ꝓpria. eẽ. nos¬
cunt᷑. de fonestib nouit
t quicũq illas habet dimit¬
tat. nisi forte indicio ueraci
ostendere possit. qđ ꝑ iussionẽ
institus set. pret̃ illas que ad
nram opus ꝑtinent. unde nos
decernere uolumꝰ. quicqͥd nob̾
placuerit. De pontub Por
diuensa Loea. Emere dandie.
Uolumꝰ ut missi nrĩ ꝑ singu¬
las ciuitates. una cũ ep̃o.
& comite missos uł nr̃os ho¬
mines ibidẽ. cõmanentes eli
ut unquisq iuxta suã. possi¬
bilitatẽ. & quantitatẽ eos
em̃dare studeat. de leca¬
tione oMiiũ missorũ
domutieorũ. dequi sus
uide licet eausis acoue
Legatio om̃iũ missorũ nr̃orũ
lec .ẽ. primo ut sicut iã aluis
missis. inuinetũ fuit iustitiã
faciant dereb & libertatib:
in iuste ab latis. & si ep̃s aut
abbas. aut ui carius. ad uocatꝰ.

Expanded text:
at, aut quaerenti domino reddat. at, aut quaerenti domino reddat. Et actor propter vestituram domni Karoli genitoris nostri eadem mancipia contradicere non audeat, si illius propria esse noscuntur. 7. De forestibus noviter t quicumque illas habet, dimittat, nisi forte indicio veraci ostendere possit, quod per iussioinstituisset; praeter illas quae ad nostrum opus pertinent, unde nos decernere volumus quicquid nobis placuerit. 41. De pontibus per diversa loca emendandis. Volumus, ut missi nostri per singulas civitates una cum episcopo et comite missos vel nostros homines ibidem commanentes eligut unusquisque iuxta suam possibilitatem et quantitatem eos emendare studeat. 42. De legatione omus videlicet causis agere Legatio omnium missorum nostrorum hanc est. Primo, ut sicut iam aliis missis iniunctum fuit, iustitiam faciant de rebus et libertatibus iniuste ablatis; et si episcopus, aut abbas, aut vicarius, aut advocatus,