comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciebant qđ nostrae naues tempestatibus detinebantur.: sumaq
erat uasto atq aperto mari magnis estibus raris ac prope nul¬
lis portibus difficultas nauigandi. Nanq ipsorum naues ad hũc
modum facte armateq erant. Carinȩ aliquanto planiores q̃
nostrarum nauium: quo facilius uada ad decessum aestuũ exciꝑt
possent. prore admodum erectȩ atq item pupes: ad magnitudi¬
nem fluctuum tempestatumq accõmodatȩ. naues totȩ factȩ
ex robore ad quamuis uim & contumeliam ꝑferendam. Trã¬
tenis reuinctȩ. pelles pro uelis alutęq tenuiter confectȩ. Hȩc¬
faciebant siue propter lini in opiam atq eius usus inscitiam.: siue
eo quod est magis uerisimile. qđ tantas tempestates occeani
tantosq impetus uentorum substinere: ac tanta onera nauiũ
regi uelis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his na-¬
uibus nostrȩ classi eiusmodi congressus erat: ut una celeritate

Expanded text:
ciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque ciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; trantenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate
Abbreviated transcription (Latin):
santonis. reliquisq pacatis regionibus conuenire iusserat p̃fecit.
& cum primum posset in uenetos proficisci iubet. Ipse eo pede¬
stribus contendit copus. Erant huiusmodi fere situs oppidoru
ut posita in extremis lingulis, promontoriisq neq: pedibꝰ
aditum haberẽt cum ex alto se estus incitauisset: quod bi
accidit semꝑ horarum .xii. spatio: neq nauibus. qđ rursꝰ
minuente ȩstu naues in uadis afflictarentur. Ita utran: re
oppidoꝵ oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudi¬
ne operis forte superari extruso mari aggere ac mobilibus.
atq his oppidi menibus adequatis suis fortunis desperare ce-¬
perant. magno nauium numero appulso: enius rei summã
facultatem habebant: sua deportabant omnia seq in proxi¬¬
ma oppida recipiebant: ibi se rursus iisdem opportunitatibus
loci defendebant. Hȩc eo facilius magnam partem estatis fa-¬

Expanded text:
Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis fa
Abbreviated transcription (Latin):
rebus studere & ad bellum mobiliter celeriterq excitari: Omneᷤ
autem homines natura libertati studere & condicionem seruitutiᷤ
odisse: priusꝗͣ plures ciuitates conspirarent partiendum sibi ac
latius distribuendum exercitum putauit. Itaq. T. Labienum
legatum in treuiros: ꝗ ꝓximi rħno flumini sunt: cum xquitatu mit¬
tit. Nuic mandat remos reliquosq belgas adeat: atq in officio
contineat. germanos qui auxilio a belgis accersiti dicebant᷑:
si per uim nauibus flumen transire conentur: prohibeat. Fu¬
blium Crassum cum cohortibus legionariis.xii. & magno equi¬¬
tatu in aquitaniam proficisci iubet: ne ex his nationibus auxi¬
lia in galliam mittantur: ac tantȩ nationes coniungantur. Q.
Titurium sabinum legatum cum legionibus tribus in unellos lexo
biosq mitit: qui eam manum distinendam cur&. D. Brutũ
adolescentem classi gallicisq nauibus: quas ex pictonibus &

Expanded text:
rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et
Abbreviated transcription (Latin):
gesturi essẽt uada portus insulasq nouisse. ac longius aliam
esse nauigationem in concluso mari atq in uastissimo & apertis-¬
simo occeano perspiciebant. His initis consiliis oppida muni¬
unt: frumentum ex agris in oppida comportant: naues in ue¬
netiam ubi Cx̧sarem primum bellum esse gesturum constabat. ꝗͣ
plurimas possunt cogunt. socios sibi ad id bellum ossismos. le¬
xobios nanetes ambiliatos morinos diablintres menapiosq adsci¬
scunt: auxilia ex britannia: quȩ contra eas regiones posita est
accersunt. Erant hȩ difficultates belli gerendi quas supra osten¬
dimus. Sed multa tamen Cȩsarem ad id bellum incitabant: in¬
iuriȩ retentorum equitum romanorum. rebellio facta posł
deditionem. defectio datis obsidibus. tot ciuitatum coniuratio. in
primis ne hac parte neglecta reliquȩ nationes idem sibi licere
arbitrarentur. Itaq cum intelligeret omnes fere gallos nouis

Expanded text:
gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis
Abbreviated transcription (Latin):
celeriter administratis: ipse cumprimum per anni tempus potu¬
it ad exercitum contendit. Ueneti reliquęq item ciuitates
cognito Cȩsaris aduentu certiores facti simul qd quantum in
se facinus admisissent intelligebant. Legatos quod nomen
ad omnes nationes sanctum inuiolatumq semper fuisset: retẽ¬
tos a se. & in uincula coniectos: pro magnitudine periculi bellu
parare: & maxime ea quȩ ad usum nauium pertinent. prouidere
instituunt. hoc maiori spe qđ multum natura loci confidebãt
Pedestria esse itinera concisa: Estuariis nauigationem impedita
propter inscitiam locorum: paucitatemq portuum sciebant. Neq
nostros exercitus propter frumenti inopiam diutius apud se mo¬
rari posse confidebant: ac iam ut omnia contra opinionem ac-¬
cidissent: tamen se plurimum nauibus posse. Romanos neq
ullam facultatem nauium habere: neq eorum locorum: ubi bellv

Expanded text:
celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuceleriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebant, neque nostros exercitus propter inopiam frumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum
Abbreviated transcription (Latin):
mari uti consueuerunt. habent uectigales. Ab his fuit initium
retinendi silii: atq uelanii. qđ per eos suos se obsides. quos Cras¬
so dedissent. recuperaturos existimabant. Horum auctoritate
finitimi adducti ut sunt gallorum subita & repentina consilia
eadem decausa. T. terrafidium. Trebiumq retinent. & celerit̾
missis legatis per suos principes inter se conuirant. nihil nisi
communi consilio acturos: eundemq omnis fortunae exitum esse
Laturos. reliquasq ciuitates solicitant: ut in ea libertate quam a
maioribus acceperant permanere ꝗͣ romanorum seruitutem fer¬
ducta: communem legationem ad. P. Crassum mutunt. si uelit
suos recipere: obsides sibi remittat. Quibus de rebus Cȩsar a Crasso
certior factus. qđ ipse aberat longius. naues interim longas ȩdifi¬
ficari in flumine ligeri quod influit in occeanum. remiges ex prouĩ¬
cia institui: nautas gubernatoresq comparari iub&. His rebus

Expanded text:
mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus
Abbreviated transcription (Latin):
nis. atq ita inita hieme in ylliricum profectus essei: qđ eas
quoq nationes adire & regiones cognoscere uolebat: subitum
bellum in gallia coortum est. Fius helli hȩc fut causa. Fubliꝰ
Crassus adolescens cum legione septima proximus mari occeano
in andibus hiemauerat. Is qđ in his locis inopia frumenti
erat prȩfectos tribunosq militum complures in finitimas ci¬
uitates frumenti causa dimisit. Quo in numero est.T. terrafi¬
dius missus in eusebios: Mar. Trebius gallus in curiosolitas.
Q. Uelanius cum .T. Silio in uenetos. Huius ciuitatis est amplis¬
sima longe auctoritas omnis orȩ maritimȩ regionum earum
qđ & naues habent plurimas ueneti: quibus in britanniam
nauigare consuruerunt: & scientia atq usu nauticarum rerum¬
reliquos antecedunt. & in magno impetu maris atq aperto pau¬
cibus portubus interiectis: quos tenent ipli. omnes fere qui eo

Expanded text:
nis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas nis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam navigare consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo
Abbreviated transcription (Latin):
interficiunt. & ex hominum milibus amplius triginta: quem nu-¬
merum barbarorum ad castra uenisse constabat: plus tertia parte
interfecta reliquos perterritos in fugam coniiciunt: ac ne in locis
quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium
copiis fusis armisq exutis se in castra munitionesq suas recipiũt.
Q uo prelio facto qđ sępius fortunam temptare Galba nolebat. atq
alio se in hiberna consilio uenisse meminerat: aliis occurrisse rebuᷤ
uiderat: maxime frumenti cõmeatusq inopia permotus postero
die omnibus eius uici ȩdificiis incensie in prouinciam reuerti cõ¬
tendit: ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumẽ
legionem in antuates: inde in allobroges perduxit: ibiq hiemauit.
His rebus gestis cum omnibus decausis Cȩsar pacatam galliam existi¬
maret superatis belgis. expulsis germanis. uictis in alpibus sedu¬

Expanded text:
intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem nuintercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedu
Abbreviated transcription (Latin):
languidioribusq nostris vallum scindere. & fossas complere cepis-¬
sent: resq essi& ad extremum iam perducta casum. fublius sectiꝰ
baculus primipili centurio: quem neruico prelio compluribue.
confectum uulneribus diximus: & item. C. Uolusenus tribunus
militum/ Uir & consilii magni & uirtutis ad Galbam accurrũt:
atq unam esse spem salutis docent: si eruptione facta extremu
auxilium experirentur. Itaq conuocatis centurionibus celeriter
milites certiores facit: paulisper intermitterent prelium: ac tãtũ
modo tela missa exciperent: seq ex labore reficerent: post signo
dato ex castris erumperent. atq omnem spem salutis in uirtute
ponerent. Quod iussi sunt faciunt: ac subito omnibus portis
eruptione facta. neq cognoscendi quid fieret. neq sui colligendi
hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos q
in spem potiundorum castrorum uenerant. undiq circunuentos

Expanded text:
languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepislanguidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos
Abbreviated transcription (Latin):
dere. breui spatio interiecto: uix ut his rebus quas constituissent
collocandis atq administrandis tempus daretur. hostes ex oĩbus partibus
signo dato decurrere: lapides telaq in uallum coniicere. Nostri
primo integris uiribus fortiter repugnare: neq ullum frustra telũ
ex loco superiore mittere. Ut quęq pars castrorum nudata defen¬
soribus premi uidebatur eo occurrere & auxilium ferre. sed
hoc superari qđ diuturnitate pugnȩ hostes defessi prelio excede¬
bant. alii integris uiribus succedebant. Quarum rerum a no-¬
stris propter paucitatem fieri nihil poterat. ac non modo defes¬
so ex pugna excedendi: sed ne saucio quidem eius loci ubi con-¬
stiterat. relinquendi: ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum
iam amplius horis sex continenter pugnaretur: ac non solum ui¬¬
res. sed etiam tela nostris deficerent: atq hostes acrius instar&

Expanded text:
dere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent dere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent
Abbreviated transcription (Latin):
prouintiȩ sibi persuasum habebat. His nuntiis acceptis Galba cũ
neq opus hibernorum munitionesq plene essent perfectȩ. neq de
frumento. reliquoq commeatu satis esset prouisum. qđ deditione
facta obsidibus acceptis nihil de bello timendum existimauerat.
concilio celeriter conuocato: sententias exquirere cepit. Quo in
concilio cum tantum repentini periculi prȩter opinionem accidis¬
set. ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum
completa conspicerentur: neq subsidio ueniri: neq commeatus sup¬¬
portari interclusis itineribus possent: prope iam desperata salute
non nullȩ huiusmodi sententiȩ dicebantur: ut impedimentis re¬
lictis eruptione facta iisdem itineribus quibus eo peruenissent ad
salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit. hoc reseruato
ad extremum consilio interim rei euentum experiri: & castra defen¬

Expanded text:
 provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum  provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defen
Abbreviated transcription (Latin):
complures transis ent. frumentumq eo comportari iussisset. su¬
bito per exploratores certior factus est. ex ea parte uici. quam
gallis concesserat: omnes noctu discessisse: montesq qui impẽ¬
derent a maxima multitudine sedunorum & ueragorum teneri.
d aliquibus decausis acciderat: ut subito galli belli renouandi.
legionisq opprimendȩ consilium caperent. Primum qđ legione
neq tam plenissimam detractis cohortibus duabus & compluri¬
bus sigillatim qui commeatus petendi causa missi erant absentibꝰ
propter paucitatem despiciebant: tum etiamꝰ propter iniquitatem
loci cum ipsi ex montibus in uallem decurrerent: & tela coniice¬
rent: nec primum quidem posse impetum suum substinere existima¬
bant. Accedebat qđ suos a se liberos abstractos obsidum noĩe
dolebant. & romanos non solum itineris causa: sed &iam perpetuȩ
possessionis culmina alpium occupare conari: & ea loca finitima

Expanded text:
complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, sucomplures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absentibus propter paucitatem despiciebant; tum etiam, quod propter iniquitatem loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae
Abbreviated transcription (Latin):
flumine rodano ad summas alpes perti¬¬
nent. Causa mittendi fuit. qđ iter per al¬
pes quo magno cum periculo: magnisq cõ
ores ire consueuerant. patefieri uolebat. Hũc
prȩmilit si opus esse arbitraretur. ut in his locis legionem hieman-¬
di causa collocaret. S alba secundis aliquot preliis factis. castel¬
lisq compluribus eorum expugnatis: missis ad eum undiq lega¬
tis obsidibusq datis & pace facta. constituit cohortes duas in
nantuatibus collocare. & ipse cum reliquis eius legionis cohortibꝰ
in uico ueragorum: qui appellatur octodorus hiemare. Qui
uicus positus in ualle non magna adiecta planicie. altissimis mõ¬
tibus undiq continetur. Cum hic in duas partes flumine di-¬
uideretur: alteram partem eius uici gallis ad hiemandum cõ-¬
cessit: alteram uacuam ab his relictam cohortibus attribuit.
eum locum uallo fossaq muniuit. Cum dies hibernorum ⁊¬

Expanded text:
flumine Rhodano ad summas Alpes pertiflumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum
Abbreviated transcription (Latin):
cos rhedones. quȩ sunt maritimȩ ciuitates occeanumq attingunt:
certior factus est omnes eas ciuitates in deditionem potestatẽq
populi romani esse redactas. His rebus gestis omniq gallia
pacata tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est. Uti ab
iis nationibus quȩ trans rhenum incolerent mitterentur legati
ad Cęsarem: qui se obsides daturas imperata facturas pollice¬
rentur. Quas legationes Cȩsar qđ in italiam ylliricumq pro¬
perabat. inita proxima estate ad se reuerti iussit. Ipse. int
carnutes. andes turonesq quȩ ciuitates his locis propinquȩ
erant. ubi bellum gesserat. legionibus in hiberna deductis. in
italiam profectus est. Ob easq res ex litteris Cȩsaris dies .xu.
supplicatio decreta est. Quod ante id tempus accidit nulli:
UM. in italiam proficisceretur Cȩsar Seruiv
Salbam cum legione.xii. & parte ȩquitatꝰ
a finibus allobrogum & lacu lemano: &

Expanded text:
cos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, cos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, certior factus est omnes eas civitates in dicionem potestatemque populi Romani esse redactas. His rebus gestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti ab iis nationibus quae trans Rhenum incolerent legationes ad Caesarem mitterentur, quae se obsides daturas, imperata facturas pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli. um in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatus a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et
Abbreviated transcription (Latin):
tertia uigilia qua minime arduus ad nostras munitiones accessus
uidebatur omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fece¬
runt. Celeriter ut ante Cȩsar imperarat ignibus significatio¬
ne facta ex proximis castellis eo concursum est. pugnatumq
ab hostibus ita acriter: ut & uiris fortibus in extrema spe
salutis iniquo loco contra eos qui ex uallo turribusq tela iacer&
pugnari debuit. Cum in una uirtute omnis spes salutis consi¬
steret. occisisq ad hominum milia quatuor. reliqui in oppidũ
reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis: cum iam defen¬-¬
deret captum oppidum nemo: atq intromissis militibus nostris:
sectionem eius oppidi uniuersam Cȩsar uendidit. Ab his qui
emerant. capitum numerus ad eum relatus est: milium quinqua¬
ginta trium. Eodem tempore a .P. crasso quem cum legione una
miserat Cęsar uenctos unellos opismos: curiosolitas. sesuuios aurer¬

Expanded text:
tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Auler
Abbreviated transcription (Latin):
quod in neruiis feciss&. facturum. finitimisq imperaturum ne
quam dedititiis populi .ro. inuiriam inferrent. Renuntiata
ad suos quȩ imperarentur facere se dixerunt. Armorũ magna
multitudine de muro in fossam quȩ erat ante oppidum iacta
sic ut prope summam muri aggerisq altitudinem acerui armoꝵ
adequarent. & tamen circiter parte tertia ut postea perspectum ẽ
celata atq in oppidu̾m retenta. portis patefactis eo die pace usi sũt.
Sub uesperum Cęsar portas claudi. militesq ex oppido exire iussit.
ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperẽt. Illi
ante inito ut intellectum est consilio qđ deditione facta nros
presidia non inducturos aut denq incliligentius scruaturos cre¬
diderant. partim cum his quȩ retinuerant & celauerant armis
partim scutis ex cortice factis: aut uiminibus intextis. quae
subito ut temporis exiguitas postulabat. pellibus ĩcluserant:

Expanded text:
quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam dediticiis populi Romani iniuriam inferrent. Re renuntiata ad suos illi se quae imperarentur facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant,
Abbreviated transcription (Latin):
tos ad Cesarem de pace miserunt: qui ad hunc modum locuti
Non se existimare romanos sine ope diuina bellum gerere: qui
tante altitudinis machinationes tanta celeritate promouere. &¬
ex propinquitate pugnare possent. se suaq omnia eorum potesta¬
ti permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari. si forte pro
sua clementia ac mansurtudine. quam ipsi ab aliis audissent sta¬
tuisset aduaticos esse seruandos: ne se armis dispoliaret. sibi omnes
fere finitimos esse inimicos. ac suȩ uirtuti inuidere: a quibus se
defendere traditis armis non possent. sibi prȩstare si in eum casu
deducerentur. qͣuis fortunã a populo ro. pati. ꝗͣ ab his per crucia¬
tum interfici: inter quos dominari consuessent. Ad hac Cesar
respondit. se magis consuetudine sua ꝗͣ merito eorum ciuitatem
conseruaturum: si priusꝗͣ murum aries attigiss& se dedidissent:
sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis: se id

Expanded text:
tos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, tos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promovere eritate promovere possent, se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a populo Romano pati quam ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id
Abbreviated transcription (Latin):
eorum obitum multos annos a finitimis exagitati: cum aliaᷤᷤ
bellum inferrent: alias illatum defenderent consensu eoru
omnium pate facta hunc sibi domicilio locum delegerũt. Ac
primo aduentu exercitus nostri crebras ex oppido excursio¬
nes faciebant. paruulisq preliis cum nostris contendebant.¬
Postea uallo pedum .xii. in circuitu .XU. milium. crebrisq castel¬
lis circũmuniti oppido se se continehant. Ubi uineis actis ag¬
gere extructo turrim constitui procul uiderunt. primum ir¬
ridere ex muro: atq increpitare uocibus. qđ tanta machi¬
natio ab tanto spacio instrueretur. quibus nam manibus aut
quibus uirihus prȩsertim homines tantulȩ staturę nam ple¬
runq omnibus gallis pre magnitudine corporum suorum bre¬
uitas nostra contemptui est: tanti oneris turrim in muros sese
collocare confiderent. Ubi uero moueri & appropinquare
menibus uiderunt noua atq inusitata spetie commoti liga¬

Expanded text:
eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebantpostea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti lega
Abbreviated transcription (Latin):
finitimis imperauit ut ab iniuria & maleficio se suosq prohi¬
berent. At uatuci de quibus suprascripsimus cum omnibus
copiis auxilio neruiis uenirẽt hac pugna nuntiata ex itine¬
re domum reuerterunt: Cunctisꝰ oppidis castellisq destitu¬
tis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum
contulerunt. Quod cum ex omnibus partibus in circũitu al¬
tissimas rupes despectusq haberet: una ex parte leniter ac-¬
cliuis aditus in altitudine non amplius ducentorum pe¬
dum relinquebatur: quem locum duplici altissimo muro mu-¬
nierant. Tum magni ponderis saxa: & preacutas trabes
in muro collocabant. Ipsi erant ex cimbris teutonisq pro¬
gnati: qui cum iter in prouinciam nostram atq italiam fa¬
cerent: his impedimentis quȩ secum agere ac portare non po¬
terant. circa flumen rhenum depositis. custodiam ex suis
ac prȩsidium sex milia hominum una reliquerunt. Hi post

Expanded text:
finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohifinitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post
Abbreviated transcription (Latin):
mitterent. ut non nequicꝗͣ tantȩ uirtutis homines indicari
deberent. ausi sunt transire latissimum flumen: ascendere al¬
tissimas ripas. ac subire iniquissimum locum: quȩ facilia ex dif¬
ficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc prelio facto & ꝓpe
ad internitionem gente ac nomine neruiorum redacto: maioreᷤᷤ
natu quos una cum pueris mulieribusq in estuaria ac paludeᷤ
collectos dixeramus hac pugna nuntiata. cum uictoribu
nihil impeditum: uictis nihil tutum arbitrarentur: omniũ
qui supererant consensu: legatos ad Cesarem miserunt:seq ei
dediderunt: & in commemoranda ciuitatis calamitate ex sex¬
centis ad tres senatores: ex hominum milibus. Lx. uix ad quin¬¬
gentos qui arma ferre possent: se se redactos esse dixerunt. Quoᷤᷤ
Cęsar ut in miseros ac supplices usus misericordia uideretur dili¬
gentissime conseruauit: suisq finibus atq opidis uti uissit: &

Expanded text:
mitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari mitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et
Abbreviated transcription (Latin):
mam legionem subsidio nostris immisit. Qui tum ex equitum &
calonum fuga quo in loco res esset. quantoq in periculo & ca¬
stra & legiones. & imperator uersarentur cognouissent: nihil ad
celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum aduentu tanta rerum
commutatio est facta.: ut nr̃i etiam qui uulneribus confecti
procubuissent. scutis innixi prelium redintegrarent. Tum ca¬
lones perterritos hostes conspicati: etiam inermes armaties
occurrerunt. Equites uero ut turpitudinem fugȩ uirtute de¬
lerent. omnibus in locis pugnabant. quo se legionariis militi¬
bus preferrent. At hostes etiam in extrema spe salutis tan¬
tam uirtutem prestiterunt. ut cum primi eorum cecidissent. ꝓ¬
ximi iacentibus insisterent. atq ex eorum corporibus pugna¬
rent. tlis deiectis & coaceruatis cad aueribus qui supfuerãt
ut ex tumulo tela in nostros coniicerent & pila intercepta re¬

Expanded text:
 legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et  legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta re
Abbreviated transcription (Latin):
tes signa inferre. & manipulos laxare iussit. quo facilius gladuˢ
uti possent. Cuius aduentu spe illata militibus ac redintegrato
animo cum pro se quisq in conspectu imperatoris etiam extre¬
mis sius rebus operam nauare cuperet. paulum hostium impetus
retardatus est. Cesar cum .uii. legionem quȩ contra constiterat itoꝵ
urgeri ab hoste uidisset: tribunos militum monuit. ut paulatim
se se legiones coniungerent. & conuersa signa in hostes inferrent.
Q uo facto cum alius alii subsidium inferr&: neq timerent. ne ad¬
uersi ab hoste circunuenirentur audacius resistere: ac fortius ex¬
pugnare ceperunt. Interim milites legionum duarum quȩ in
nouissimo agmine presidio impedimentis fuerant: prelio nun¬
tiato. cursu incitato in summo colle ab hostibus conspicieban¬
tur. Et Titus labienus castris hostium potitus. & ex loco su¬
periore. quȩ res in nostris castris gererentur conspicatus deci.¬

Expanded text:
tes signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis tes signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X.
Abbreviated transcription (Latin):
potitos ciuitati renuntiauerunt. Cȩsar a decimȩ legionis cohor¬
tatione ad dextrum cornu profectus ubi suos urgeri. signisq
in unum locum collatis: xiᵈ. legionis milites confertos sibi
ipsos ad pugnam impedimento esse uidit: quarte cohortie¬
omnibus centurionibus occisis signifetisq interfectis. signo
amisso: reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus
fortissimo uiro multis grauibusq uulneribus confecto. ut iam
se substinere non posset reliquos esse tardiores: & non nullos ab
nouissimis desertos prelio excedere ac tela uitare. hostes neq a
fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere: & ab utroq la¬
tere instare: & rem esse in angusto uidit. neq ullum esse subsi¬
dium quod suibmitti poss&. scuto ab nouissimis uni militum de¬
tracto. qđ ipse eo sine scuto uenerat: in primam aciem processit
centurionibusq nominatim appellatis. reliquosq cohortatus mili¬

Expanded text:
potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohorpotitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus mili
Abbreviated transcription (Latin):
se in castra reciperent aduersis hostihus occurrebant. ac rursus in¬
aliam partem fugam petebant. Et calones qui a deqͣmana porta
ac summo iugo collis nostros uictores flumen transisse conspexerãt
predandi causa egressi cum respexissent. & hostes in nostris castris
uersari uidissent: precipites se se fugȩ mandabant. Si mul eorum
qui cum impedimentis ueniebant clamor fremitusq oriebatuR:
aliiq aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus rebus
omnibus permoti ȩquites treueri. quorum inter gallos uirtutis
opinio est singularis: qui auxilii causa ab ciuitate ad Cȩsarem¬
iussi uenerant: cum multitudine hostium castra nostra cõpleri:¬
nostras legiones premi & pene circunuentas teneri calones eq¬
tes funditores numidas diuersos dissipatosq in omnes partes
fugere uidissent: desperatis nostris rebus domum contenderũt.
Romanos pulsos superatosq castris impedimentisq eorum hostes

Expanded text:
se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes
Abbreviated transcription (Latin):
compulerunt: & transire conantes. insecuti gladus. magnam par¬
tem corum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non du¬
bitauerunt: & in locum iniquum progressi: rursus regressos. ac¬
resistentes hostes reintegrato prelio in fugam conuerterunt. Item
alia in parte diuersȩ duȩ legiones .xiͦ. & .uiiiͦ. profligatis uiromã¬
diis. quibus cum erant congressi ex loco superiore in ipsis fluminis
ripis preliabãtur. Aitonitis fere a fronte & a sinistra parte nu¬
datis castris: quum in dextro cornu legio duodecima: & non ma¬
gno ab ea interuallo .uiiͦ. constitiss&: omnes neruii confertissimo
agmine duce Boduagnato: qui summam imperii tenebat: ad eũ
locum contenderunt: quorum pars aperto latere legiones cir¬
cunuenire: pars summum locum castrorum petere cepit. Fodem ⁊¬
tempore ȩquites nostri: leuisq armaturȩ pedites: qui cum his
Uña fuerunt: quos primo hostium impetu pulsos dixeram cum

Expanded text:
compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam parcompulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae legiones, XI. et VIII., profligatis Viromanduis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Quam quisq ab opere in partem casu deuenit. quȩq prima signa
conspexit. ad hec constitit. ne in querendis sius pugnandi tem¬
pus dimuter&. Instructo exercitu magis ut loci natura dele¬
ctusq collis & necessitas temporis ꝗͣ ut rei militaris ratio atq
ordo postulabat: cum diuersis legionibus alii alia in parte hosti¬
bus resisterent. sepibusq densissimis. ut ante de monstrauimus in¬
teriectis prospectus impediretur neq certa subsidia collocari neq
quid in quaq parte opus ess& prouideri: neq ab uno omnia im¬
peria administrari poterant. Itaq in tanta rerum iniquitate
fortunȩ quoq euentus uarii subsequebantur. Legionis nonȩ &detimae
milites ut in sinistra parte aciei constiterant. pilis emissis. cursu
ac lassitudine exanimatos. Uulneribusq confectos attrebates
Nlam hio ea paro obuenerat/ celeriter ex loco superiore in flumen

Expanded text:
Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen