comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desiscũt: et Caesaris amicitia sequũt᷑. Luib reb ꝑterritis aĩs ad¬
ueriarioꝵ Caesar. ne semꝑ magno circuitu ꝑ põte eꝗtatꝰ esset
mittendus. nactus idoneu locũ fossas pedu trigĩta ĩ latitudine
cõplures facere instituit: ꝗb parte alia sitore auerter&: aditũꝙ
ĩ eo flumine esticera. lii pene eftectis magnũ ĩtimore: Afrani
Petreiusq ꝑueniũt. ne oĩo frumẽto pabuloꝙ int̾cluderẽtur. ꝙ
ml̃tu Casar eꝗtatu ualebat. Itaꝙ cõstitĩt ipsi locis excedere
et ĩ celtiberia bellu trasferre. Huic cõsilio suffragabat᷑ ẽt illa
res: ꝙ ex duob cõtrarus generib que suꝑiore bello cu .l.¬
rio steterãt ciuitates uincte nomẽ atꝙ imꝑiu absẽtis
mebãt. quȩ ĩ amicitia mãserãt pomper magnis affecte bñti¬
tus eũ diligebãt. Cesaris aũt ĩ barbaris erat nom obstitrius.
õꝗrere otto gesa adduci iubẽt. lel erat oppielu positu

Expanded text:
desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine efficeret. his paene effectis magneniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod multum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentisa manserant magnis adfectae beneficiis eum diligebant, Caesaris autem erat in barbaris nomen obscurius. conquiri et Otogesam adduci iubent. id erat oppidum positum ad
Abbreviated transcription (Latin):
bellu nõ necessario lõgius duci cẽturiões tribũosq militũ adire
atq obsẽcrare ut ꝑ eos Casar certior fieret: ne lahori suo neu
ꝑiculo parcer&: paratus õẽ sese. posse & audere trãsire flum̃
quo traductꝰ ẽẽt eꝗtatꝰ. Quoꝵ studio & uocib excitus Casar
deligi iub&. qͦꝵ aut aĩis aut uires udebãt sustine̾ nõ posse.
Hos cũ legiõe una p̃sidio castrii reliꝗt reliqͣs legiões expeditas educct.
instruit triplitẽꝙ acie duce̾ incipit: ac tãtu fuit ĩ militib stu¬
diu ut mille .ui. ad iter addito ad uadu circiuitu magnaq flu¬
mĩs mora int̾posita eos ꝗ de tertia uigilia exiset̃ añ hora diei no¬
na cõseq̃rẽt᷑. Quos uii Afranius ꝓcul iusos cu Petreio cõĩpexit:
noua re ꝑtarritꝰ/ locis suꝑiorib cõstitit: aciẽq instruit. Cesar

Expanded text:
bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire atque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori suo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse et audere ea transire flumen, qua traductus esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus Caesar, deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum legione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit minstruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re
Abbreviated transcription (Latin):
copus sicort tr̃ascũt: & cu duab legiõib quas ĩ suꝑiorib dieb tra¬
duxerãt castra cõiũgũt. relinquebat᷑ Caesar nihil nisi uti eꝗtatu
agmẽ adu̾sarioꝵ male hr̃et ut carperet. Post̾ ẽu ip̃iꝰ magnu
circuitu hẽbat. ut mł̃to breuore itinere illi ad hiber ꝑuenire
possent. Illi eꝗtes ab eo missi flumẽ trãseũt & cũ de tertia ui¬
gilia Petreus & Afranius castra mouissent. repẽte sese ad nouissimũ
agñ ostẽdũt: & magna młtitudĩe circũ fusa marari atꝙ iter impe¬
dire incipiũt. Prima luce ex suꝑiorib locis quȩ Caesaris castris erãt
cõucta cernebãt᷑ eꝗtatus nr̃i p̃lio nouissimos illoꝵ p̃mi uehemt̾.
ac nõnũꝗͣ sustͥeͣre extremũ agmẽ: atꝙ int̾rumpi alias inferi signa.
& unuisar cohortiu impetu nr̃os repelli. deiñ rursus cõu̾so
inseꝗ: totis uõ castris milites circulari & dolere hostẽ ex maib di¬
mitti.

Expanded text:
 cum duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu agmen adversariorum male haberet et carperet. pons enim ipsius magnum circuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius atque Afranius castra movissent, repente sese ad novissimum agmen ostendunt, et magna multitudine circumfusa morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex superioribus locis, quae Caesaris castris erant coniuncta, cernebatur equitatus nostri proelio novissimos illorum premi vehementer ac nonnumquam sustinere extremum agmen atque interrumpi, alias ferri signa et universarum cohortium impetu nostros propelli, dein rursus conversos insequi. totis vero castris milites circulari et dolere hostem ex manibus dimitti,
Abbreviated transcription (Latin):
mos tr̃as currẽtes detegere si possent cõtẽdebãt. Cũ ꝓpͥus erat
necessario uẽtu ab sciã gubernatoꝵ atꝙ artiticis ad uirtutẽ mõ
tanoꝵ cõfugiebãt. quominus ex̾citatii remigib minꝰq ꝑitis gu-¬
ternatorib utebãt᷑ ꝗ repẽte ex onerarus naiub er̃at ꝓduoti.
neꝙ du etia uocabulis armamẽtoꝵ cognitisꝰ tu ẽt tarditate
et grauitite nauure impediebãt. tacte eĩ subito ex humida
materia nõ eũde usu celeritatis habuerãt. Itaq du locus cõ¬
nuinis pugnãdi daret᷑ equo aĩo singulas binis naub obicie¬
bãt atꝙ inieeta mãu terrea & retẽta utra naue duisi pugn¬
abãt. atꝙ ĩ hostiu naues trãicẽdebãt. Et magno nũo albicoꝵ

Expanded text:
mos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat mos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat necessario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem mant. nostri cum minus exercitatis remigibus minusque peritis gubernatoribus utebantur, qui repente ex onerariis navibus erant producti nequedum etiam vocabulis armamentorum cognitis, tum etiam tarditate et gravitate navium impediebantur; factae enim subito ex umida materia non eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi pugnabant atque in hostium naves
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗb perat. D. Brutus. hȩ ad insula quȩ est cõtra maisilia ita¬
tiones obtinebãt. Erat młto inferior nauiu nũo Brutus. ied
classi attribuerat. ꝗ sibi id muneris cã depoposcerat. li manus
ferreas atq arpagones parauerãt: magno numẽo piloꝵt tragu¬
laꝵ reliquoꝵꝙ teloꝵ se instruxerãt. Ita cognito hostui adue¬
ntu suas naues ex portu educũt: cũ massiliẽsib cõfligũt
nr̃is uirtute cedebãt. hõies asꝑi & mõtani ex̾citati ĩ armis: atꝙ
u modo degressi massiliẽsib recẽte eode pollicitatiõe aĩi cõ-¬
tinebãt. Pastoresꝙ indomiti spe libertatis excitati sub oculis do¬
itii su& ꝓbare oꝑa studebãt. Ipsi massiliẽses & celen
excipiehãt. & quoas licebat latiore ipatio ꝓducta lõgius acie
circũueire nr̃os: aut plurib nauib adoriri singulas: aut re¬

Expanded text:
unt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, staunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero pilorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu educunt, cum Massiliensibus confliguntnostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massilienses et celerexcipiebant et, quoad licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire nostros aut pluribus navibus adoriri singulas aut re
Abbreviated transcription (Latin):
parte flum̃ traiecit. ꝙ inopinãtes pabiuatores: & sirie ullo
discipatoi timore aggressi ꝗͣmagnu numeꝵ iumẽtoꝵ atꝙ
hõiu intercipiũt. cohortibq cẽturiatis subsidio musis icien¬
ter ĩ duas partes sese distribiũt. alui ut p̃de p̃sidio sint
alii ut ueniẽtib resistãt: atꝙ oos ꝓpellãt. unãꝙ cohorlum
circũueniũt atq intłiciũt incolumesꝙ cũ magna ñda codis
põte ĩ tistra reu̾tũt᷑. Dii hec ad ilerda gerũt᷑: massilicies
usi . L. domicu cõsilio naues lõgas expediũt nũo .xuii. qͣ
erãt .xi. tecte. multa hĩc minora nauigia addũt ut ip̃a
młtitudĩe nr̃a classis terreat᷑. magnu numeꝵ sagittarioꝵ
magnu albicoꝵ de ꝗb supͣ demõstratu est imponũt. atꝙ hos
p̃miis pollicitatiõibꝙ incitãt. Certai ubi deposcie domitius
naues atꝙ colonis pastoribꝙ quas secũ adduxit cõplet. Sit

Expanded text:
o dissipatos timore adgressi magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt cohortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt, alii ut praesidio sint praedae, alii ut venientibus resistant atque eos propellant, unamque cohortem, circumveniunt atque interficiunt, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi L. Domiti consilio navis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic
Abbreviated transcription (Latin):
sitis iumẽtis ĩ castra deportãt. trãsit etia cohors lurgauonẽsis
ad eu. Cognito ciuitatis cõsilio & signa ex statiõe trãstert. ma¬
gna celerit̾ cõmutatio reꝵ ꝑtecto põte. Magnis U. ciuitatib
ad amicitia iũctis expedita re trumẽtaria. extic̃tis rumo¬
rib de auxilus: legiõe quę cũ Pompeio ꝑ mauritania:
uenire dicebat᷑. młte longĩꝗores ciuitates ab Afranio

Expanded text:
uisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis uisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitate
Abbreviated transcription (Latin):
hõim capuit. reliquas ĩ porti cõpellũt. Eo die nauis mas¬
iẽsuu cũ ui quȩ sunt capte intereũt.uiiii. Hoc pͥm
Coesari ad ilerda nũciatur simul ꝑtecto põte celeriter fur¬
bana mutat᷑. Illi ꝑterriti uirtute eꝗtu. minus libere: min
audacter uagabãt: alii nõ lõgo a castris ꝓgressi spatio ut qr¬
lere receptu haberẽt angustius pabulabãt: alii lõgiore arcuitu
stocdias statiõesꝙ eꝗtu uitabãt: ut aliquo accepto de
Postremo & plures int̾mittere dies: & p̃t cõsuetudĩe oiu noctic
cõstituerãt ẽt pabulari. Intere oscẽses & calagurritani ꝗ er̃at cũ
oicensib cõtributi mittũt ad eũ legatos. feseꝙ impata facturos
pollicẽt᷑. Hos terraconẽses. & iacetani & ausetani & paucis post
dieb illurgauonẽses ꝙ flum̃ hibeꝵ attĩgũt insequũt᷑. P&it
ab us om̃ib ut se trum̃to iuuẽt. pollicẽt᷑. atꝙ oib undiq cõꝗ¬

Expanded text:
as in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detpostremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iacetani et Ausetani et paquuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conq
Abbreviated transcription (Latin):
magni demũ cõcursus ad Afranui magnȩ̨ gratulatiões tiebãt.
multi ex italia ad.CN. Pompeu ꝓficiscebãt᷑. alu ut pͥnapes ta¬
lem nũti attulisse: alu ne euẽtu belli expectasse. aut ex
hõib nouissimi uenise iuderẽt᷑. Cu ĩ us anguitus res eẽt
itꝙ õẽs uie ab afranus militib eꝗtibq obsiderẽt᷑: n
ꝑfĩci posiẽt imꝑat militib Caesar ut naues faciãt. ciũ gñi
eu suꝑiorib añis usui britanie docuerat. Carine ac pͥmũ
stramine & leui materia tiẽbãt. reliquũ cornus nauĩũ ui¬
minib cõtextu corus integebãt hai ꝑfectas carris uiẽtis
deuehit noctu milia passuũ ⁊ castris .xxii. militesq ui na¬
uib flumen trãi portat. cãtinẽtẽꝙ ripe colle impiuito ocru¬
pat.hũc glerit᷑ pͥus ꝗͣ ab adusarus iẽtiat᷑ communit. hino¬

Expanded text:
magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat. carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his navibus flumen transportat continentemque ripae collem improviso occupat. hunc celeriter,
Abbreviated transcription (Latin):
.ccc. quoꝵ aduẽtu altera castra ad altera oppidi parte ponit.
Iis castris Curiõe p̃fecit. reliꝗs dieb oppidu uallo castellisꝙ
circũ uenire institut: ciuus oꝑis maxima parte estrcta :¬
eode fere tp̃re missi ad Pompeiu reu̾tũtur. Litteris ꝑle

Expanded text:
ccc. quorum adventu altera castra ad alteram oppidi partem ponit; ccc. quorum adventu altera castra ad alteram oppidi partem ponit; his castris Curionem praefecit. reliquis diebus oppidum vallo castellisque circumvenire instituit. cuius operis maxima parte effecta eodem fere tempore missi ad Pompeium re
Abbreviated transcription (Latin):
eꝗtũ x. ĩ ꝑiculu tẽ uẽtuꝵ Interi suoi cohortatui tormẽta
ĩ muris disponit: exterasq cuiq partes ad custodia urbis attri¬
buit: milita ĩ cõtiõe agros ex sius possessiõib pollicet᷑ . xl. ĩ
singulos iugera et ꝓ rata parte cẽturiõib euocatisꝙ. Interi
Cesi nũciat iumanẽses quod oppidi: a Cortinio .uii. milu
it̾uallo ahest/ cupere ea tacere quę uellet: sed a Q
exierũt. Luctecius & actius de muro se deieccrũt Actius
ad Antoncu deduetus petit ut acd Extare muteret. Antoniꝰ
cũ cuhortib et actio eode die quo ꝓteotus erat reu̾tit᷑. Caesar
eas cohortus cu ercitu suo cõiunxit. Actiũq incolume dimuit
Cxsir pͥmis dieb castra magnis oꝑib munire: et ex finitimu
municipus frũmtu: cõparare: reliquasq copias expectare
institiut Go triduo legio octaua ad eu uenit. cohortesq ex
noius galliȩ delectis .xxii. eꝗtesq ab rege Norico circiter

Expanded text:
um in periculum esse venturum. interim suos cohortatus tormenta in muris disponit certasque cuique partes ad custodiam urbis attribuit; militibus in contione agros ex suis possessionibus pollicetur, quaterna in singulos iugera, et pro rata parte centurionibus evocatisque. Interim Caesari nuntiatur Sulmonenses, quod oppidum a Corfinio vii milium intervallo abest, cupere ea facere quae vellet, sed a Q.exierunt. Lucretius et Attius de muro se deiecerunt. Attius ad Antonium deductus petit ut ad Caesarem mitteretur. Antonius cum cohortibus et Attio eodem die quo profectus erat revertitur. Caesar eas cohortes cum exercitu suo coniunxit Attiumque incolumem dimisit. Caesar primis diebus castra magnis operibus munire et ex finitimis municipiis frumentum comportare reliquasque copias exspectare instituit. eo triduo legio viii ad eum venit cohortesque ex novis Galliae dilectibus xxii equitesque ab rege Norico circiter
Abbreviated transcription (Latin):
munierũt: & p̃sidiu ibi posuerũt. Accidit ẽt repẽtinu inc̃omodũ
Diduo quo hec gesta sũt tãta ẽi tẽpestas cohorit᷑ ut nuꝗͣ illis
locis maiores aquas fiusse cõstaret. Tu aũt ex õib mõtin nux
fabius fecerat uno die int̾rupit. Quȩ res magnas difñculta
flumĩa duo sicore & cinga spatio milũi .xxx. neutre horꝑ trãsi

Expanded text:
. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibusFabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultatflumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutr
Abbreviated transcription (Latin):
eutui pauci: calonu atq impedim̃toꝵ nõ magnus numerus.
lii tñ õib annona creuit quę tere res nõ solũ nẽ solu ino¬
inopia frum̃ti diminuerat. atq incõmoda ĩ dies augebãt᷑. et
tas paucis cdieb magna erat reꝵ facta cõmutatio: ac se for¬
na inclinauerat. ut nr̃i magna in opia necessariaꝵ¬
flictarẽt᷑. illi õib abũdarẽt reh suꝑioresq hẽrẽt᷑. Casar ciui¬
tatib quȩ ad eius amicitia arcesse̾rãt quo minor erat frumẽti
copia pecus imꝑabat. Calones ad lõgĩꝗores cuutates cli mitte¬
bat. ipse p̾sente in opia ꝗb poterat subsidus tutabat᷑. Hęc
Atranius retreiuiq & eorꝑ amici pleniora ẽt atꝙ uberiora
roma ad suos ꝑscribebãt. Multa rumor fingebat. ut pene:
bellu cõtectu uideret᷑. Quib litteris nũcusq roma ꝑlatis

Expanded text:
. . His tamen omnibus annona crevit. quae fere res non solum inoinopia frumenti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariaibus abundarent rebus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris nuntiisque Romam perlatis
Abbreviated transcription (Latin):
simo tluĩe oꝑa ꝑfice̾ & tela uitare. Nũciat᷑ fifranio maagnos
comitatus ꝗ iter hẽbãt ad Caesare ad flum̃ cõstitisse. Uene¬
rãt eo sagittaru ex rutenis: eꝗtei ex gallia cũ młtis carris.
gnsq impediñẽtis: ut fert gallica cõsuetudo. Erat
rea cuiusq gñii hõiu milia ircitꝰ .ui. cũ serius liberisꝙ
sed nllus ordo nullu imꝑui certũ cu suo quuꝙ cõsilio ute¬
ret᷑. atꝙ oẽs sine timore iter facerẽt usi suꝑiore tẽporꝑ
atꝙ itineꝵ licẽtia. Erãt compiures honesti adolesẽtes
erãt legati Caesaris. hos omẽs furmina cõtinebãt. Ad hos
oppͥmẽdos cũ om̃i eꝗtatu tribe iegiõib Atranius die noc¬
Id du pari certamĩe res gori potuit magnu hostiu numeꝵ
pauci iustinuere. sed ub signa lugioni appropĩquare ceꝑũtꝰ.
attulit rĩris ad sauate momẽti. Nacti ẽs sꝑatui le ĩ loca
sugiora receũt. Cosiierati sũt eo die sagntaru circit̾. ec.¬

Expanded text:
itare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia cum multis carris magnisque impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures honesti adulescentes, ivitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocii dum pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adpropinquare coeperuntattulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superiora rece
Abbreviated transcription (Latin):
bita cęleritate p̃sidui ex saltu deiecit magnisq itinerib ad
excitu Antranu cõtẽdit. Aduẽtu. L. iubuli Ruti  quẽ a Rom¬
peio missu: . hispania demõstratu ẽ. Astranius et Petreue
castulonẽsi ad anam duab legiõib tertius ab ana butonũ agrũ
Lusitania ꝙ pari nũo legionu obtinebat: ofticia ĩt̾ se partiũt ut
Petreuis ex lusitania ꝑuẽtos cũ oĩb copul ad affraniũ ꝓficistat᷑.
Uaro cũ us quas hẽbat leg̃iõib oẽ ulteriore hispania tueat᷑.

Expanded text:
bita celeritate praesidium ex saltu deiecit magnisque itineribus ad bita celeritate praesidium ex saltu deiecit magnisque itineribus ad exercitum Afrani contendit. Adventu L. Vibulli Rufi, quem a Pompeio missum in Hispaniam demonstratum est, Afranius et Petreius Castulonensi ad Anam duabus legionibus, tertius ab Ana Vettonum agrum Lusitaniamque pari numero legionum obtinebat, officia inter se partiuntur, uti Petreius ex Lusitania per Vettones cum omnibus copiis ad Afranium proficiscatur, Varro cum iis quas habebat legionibus omnem ulteriore
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ficit᷑. Eiui imꝑio classe quo quou̾sus dimittũt. onerar
naues quas ubiq possũt depħẽdũt atꝙ ĩ portũ deducũt
Paꝵ claius aut materia aut armam̃tis instructus ad reliquas
armãdas resiciẽdasq utũt. frumẽti quod inuẽtu ẽ ĩ pub¬
licu cõferũt. reliquas merces cõmeatusq ad obsidiõe urbis
naues longas arelate nũo .xii. facere instituit. Quib effectis
armatisq dieb xax. a qua die materia cęsa ẽ: adduetisq mas¬
silia  ii decimũ Brutu p̃fecit. C.Treboniur legatie cu le¬
Du hȩc parat atꝙ administrat. C. Sabiu legatu cu legionib
trib quas narbone circũꝙq ea loca hiemandi cauia disposueãt
ꝗ eo tp̃re al. Antranio legato p̃sidis tenebãt. reliquas legiõe
quȩ lõgius hiemabãt subiẽꝗ iubet. Sabius ut erat imꝑatu adhi¬

Expanded text:
itur. eius imperio classem quoquoversus dimittunt; onerarias itur. eius imperio classem quoquoversus dimittunt; onerarias naves, quas ubique possunt, deprehendunt atque in portum deducunt, parum clavis aut materia atque armamentis instructis ad reliquas armandas reficiendasque utuntur; frumenti quod inventum est, in publicum conferunt; reliquas merces commeatusque ad obsidionem urbis, naves longas Arelate numero xii facere instituit. quibus effectis armatisque diebus xxx, a qua die materia caesa est, adductisque Massiliam his D. Brutum praeficit, C. Trebonium legatum ad Dum haec parat atque administrat, C. Fabium legatum cum legionibus iii, quas Narbone circumque ea loca hiemandi causa disposuerat,qui eo tempore ab L. Afranio legato praesidiis tenebantur. reliquas legiones, quae longius hiemabant, subsequi iubet. Fabius, ut erat imperatum, adhi
Abbreviated transcription (Latin):
lassem¬
& portas reficiebat. Fuocat ad se Exsar massilia .XU. pͥmos et cũ
us agit ne initui interẽdi belli a masfiliẽsib oriat᷑: debere eos ita¬
liȩ totius auetoritate seq potius ꝗͣ unius hõii uolũtati obtem¬
perate. reliqua quȩ ad coꝵ sanãdas mẽtes ꝑtinere arbitrabat᷑¬
tate hȩt Cesari renũciãt. Intelligere se duisu ẽe populum
ĩ partes duas: neq siũ uiditũ. neꝙ suar ẽẽ uiriu disternere
utra pars ustiore hẽat causa. Principes uͦ ẽẽ eaꝵ partiu CN.
Pompeiu: & .C.Caesare patronos ciuitatis: quoꝵ alter agros uol¬
zar. arecomicoꝵ et iluoꝵ publice us cõcesserit. alter
tas gallias attribuerit. uectigaliaq auxerit. Quare panib eor
bñficus pare se quoꝙ uolũtate tribuere debere & neutri eor
cõtra alteꝵ iuuare: aut urbe aut portib reciꝑe. Hȩc du ĩtꝰ
eos agũt᷑: domitius nnub massilia ꝑuẽit: atꝙ ab us receptus

Expanded text:
lassem reficiebant. Evocat ad se Caesar Massilia xv primos. cum his agit, ne initium inferendi belli a Massiliensibus oriatur; debere eos Italiae totius auctoritatem sequi potius quam unius hominis voluntati obtemperare. reliqua, quae ad eotate haec Caesari renuntiant: intellegere se divisum esse populum Romanum in partes duas. neque sui iudicii neque suarum esse virium discernere, utra pars iustiorem habeat causam. principes vero esse earum partium Cn. Pompeium et C. Caesarem, patronos civitatis, quorum alter agros Volcarum Arecomicorum et Helviorum publice iis concesserit, altertos Sallyas adtribuerit vectigaliaque auxerit. quare paribus eorum beneficiis parem se quoque voluntatem tribuere debere, et neutrum eorum contra alterum iuvare aut urbe ac portibus recipere. Haec dum inter eos aguntur, Domitius navibus Massiliam pervenit atque ab iis receptus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis põtib pabulatũ mittebat : ꝙ ea quę circa flum̃ fuerãt
suꝑiorib dieb cõsumpserat. hoc ide fere. atꝙ eade de causa
pompeiani ex̾citus duces facixbãt.crebroq int̾ se equestrib
p̃lis cõtẽdebãt. Huc cũ qͦtidiana cõsuetudĩe cõgresse pabu¬
laitrib psitio ꝓprio ligiones fabiane due flum̃ trãsisi ẽt

Expanded text:
his pontibus pabulatum mittebat, quod ea quae citra flumen fuerant superioribus diebus consumpserat. hoc idem fere atque eadem de causa Pompeiani exercitus duces faciebant, crebroque inter se equestribus proeliis contendebant. huc cum cotidiana consuetudine egressae pabulatoribus praesidio propiore
Abbreviated transcription (Latin):
ordines suos nõ magnoꝑe seruarẽt rari disꝑsiꝙ pugnarẽt: si p̃¬
merẽt᷑ pede reterre et loco excedere nõ turpe existimarẽt.
Cu lusitanis cxterisq parbaris gñe quoda pugnę assuetaetis:
qd fere fit ꝗb ꝗsq ĩ locis miles inueterauerit uti młtu earre
giõu cõsuetudiẽ moueat᷑. Hee tñ rõ nr̃os ꝑturbat insuetos
huiꝰ gn̾is pugnę circuiri ẽĩ sele ab aꝑto latere ꝓcurrẽtib sin
arbitrabant. ip̃i aũt suos ordiẽs seuãe. neꝙ ab signis¬

Expanded text:
ordines suos non magno opere servarent, rari dispersique pugnarent, si prordines suos non magno opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre et loco excedere non turpe existimarent, cum Lusitanis reliquisque barbaris genere quodam pugnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis miles inveteraverit, ut multum earum regionum consuetudine moveatur. haec tum ratio nostros perturbavit insuetos huius generis pugnae; circumiri enim sese ab aperto latere procurrentibus singulis arbitrabantur; ipsi autem suos ordi
Abbreviated transcription (Latin):
Afranius hẽbãt. planities circiter passuũ ccc. atꝙ ĩ hoc feru
medio spatio tumulus erat paulo eclitior. quẽ si occupasset
Cesar & cõmunisiet ab oppido & põte d cõmeatu om̃i que
ĩ oppidu cõtulerãt se int̾clusuꝵ adu̾sarios cõtidebat. hoc
sperãs legiõẽs.iii. ex castris educit acieꝙi locis idoneii cõstru¬
cta unuus legiõis añsignarios ꝓcurrere atꝙ occupare eum
tumulu ubet. Qua re cognita celerit᷑ q̃ ĩ statiõe ꝓ castris
erat afranũ cohortes breuiori itinere ad eũde occupãdu
locu mittũt᷑. Cõtendit᷑ p̃lio & ꝙ pͥus ĩ tumulu afraniani
uenẽrat nr̃i repellũt᷑ atq aluis sumissis p̃sidus terga uertere
sẽꝙ ad signa legiõu reciꝑe cogũt. Genus erat pugnȩ̨ militu¬
& illoꝵ ut magno impetu pͥmo ꝓcurrerẽt. audact̾ locũ caꝑẽt

Expanded text:
Afranius habebant, planities circiter passuum ccc, atque in hoc fere Afranius habebant, planities circiter passuum ccc, atque in hoc fere medio spatio tumulus erat paulo editior; quem si occupavisset Caesar et communivisset, ab oppido et ponte et commeatu omni, quem in oppidum contulerant, se interclusurum adversarios confidebat. hoc sperans legiones iii ex castris educit acieque in locis idoneis structa unius legionis antesignanos procurrere atque eum tumulum occupare iubet. qua re cognita celeriter, quae in statione pro castris erant Afrani cohortes, breviore itinere ad eundem occupandum locum mittuvenerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis terga vertere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus erat pugnae militum illorum, ut magno impetu primo procurrerent, audacter locum caperent,
Abbreviated transcription (Latin):
intra fost folła cõtinet. et ꝙ lõgius erat agger petẽdus ĩ p̃sẽtia
si mile rõe oꝑis instituit. singulaq latera castroꝵ singulis attr¬
buit legiõib muniẽdis. fossasꝙ ad eãde magnitudie ꝑtici iubet
reliquas legiões s̃ armi expeditas cõtra hoste cõstituit. Affraniꝰ
Petreuiꝙ tẽrẽdi cã atꝙ oꝑis impediẽdi copias suas ad infimas
mõtis radices ꝓclucũt. & p̃lio lacessũt. neꝙ iccirco Cesar opꝰ
intermittit cõtisus p̾sicdio legionu.iiI. & munitiõe iõsse. Illi
nõ diu cõmorati nec lõgius ab insime colle ꝓgressi copias ĩ castra
roducũt. Tertio die Cresar uallo castra cõmunit reliquas cohor¬
tes quas ĩ suꝑiorib castris reliq̃rat impedim̃taq ad se traduci
uibet. Eat ĩ oppido ilerda & ꝓxĩo colle ubi castra Retre uel ata

Expanded text:
intra fossam continet, et, quod longius erat agger petendus, in praesentia intra fossam continet, et, quod longius erat agger petendus, in praesentia similem rationem operis instituit, singulaque latera castrorum singulis attribuit legionibus munienda, fossasque ad eandem magnitudinem perfici iubet; reliquas legiones in armis expeditas contra hostem constituit. Afranius Petreiusque terrendi causa atque operis impediendi copias suas ad infimas montis radices producunt et proelio lacessunt. neque idcirco Caesar opus intermittit confisus praesidio legionum trium et munitione fossae. illi non diu commorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt. tertio die Caesar vallo castra communit, reliquas cohortes, quas in superioribus castris reliquerat, impedimentaque ad se traduci iubet. Erat inter oppidum Ilerdam et proximum collem, ubi castra Petreius atque
Abbreviated transcription (Latin):
refectus. hũc noetu ꝑfici uissit. Ipse cognita locoꝵ natura
põti castruꝙ p̃sidia ex cehortib relit. atꝙ om̃ia impedim̃ta
t postero die oĩb copui triplici instructa acie ad ilerd
scit᷑ & sub castrii atranii cõstitit. & ibi paulisꝑ sub armis mo¬
ratus: facit equo ioco pugnãdi potestate: potestate facta atrani
copias educit et ĩ medio colle sub castris cõstituit. Caesar
ubi cognouit atraniũ itare quo minis p̃lio dimicaret᷑: ab
nimis radicib mõtis int̾missis circit᷑ passib .ccce. cali
cõstituit. Et ne ĩ oꝑe faciẽdo milites repẽtino hostiu ĩcuriã
eminere et uderi necesse erat. sed a trõte castra cõtra hoste:
edu XU. tosia tieri iuisit. Prima & secũda acies ĩ a
castra muniri. Sub uesꝑu Casar ĩtra hãc tosla legiões deduct:
atꝙ ibi sub armis ꝓxĩa noete cõgescit Postero die õẽ excitũ

Expanded text:
refectus; hunc noctu perfici iussit. ipse cognita locorum natura refectus; hunc noctu perfici iussit. ipse cognita locorum natura ponti castrisque praesidio sex cohortes relinquit atque omnia impedimenta et postero die omnibus copiis triplici instructa acie ad Ilerdam proficiscitur et sub castris Afrani consistit et ibi paulisper sub armis moratus facit aequo loco pugnandi potestatem. potestate facta Afranius copias educit et in medio colle sub castris constituit. Caesar ubi cognovit per Afranium stare, quominus proelio dimicaretur, ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibus cccc castra facere constituit, et, ne in opere faciundo milites repentino hostium incursu eeminere et procul videri necesse erat, sed a fronte contra hostem pedum xv fossam castra muniri. sub vesperum Caesar intra hanc fossam legiones reducit atque ibi sub armis proxima nocte conquiescit. Postero die omnem exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine pons est int̾ruptus: & reliqua młtitudo eꝗtis
int̾elusa. Quo cognito a Petrero & atranio ex aggere et
cratib ꝗ flumĩe ferebãt celerit᷑ suo põte atfranius. quẽ op¬
pido castriiꝙ tõuiãtu hẽbat: legiões .uii. eꝗtatũq om̃e
ore: diuersaq acie ĩ duas partes cõstituit ne ab eꝗtatu cir¬
cũ ueniri posset Ita cõgressus impari nũo magnos impetus
legiõu eꝗtatusꝙ sustinet. Comisso ab eꝗtib p̾lio signa legio¬
nu duaꝵ ꝓcul ab utriq cõspiciũt: quas fabius ulteriore põte
subsidio nr̃is mierat suspicatus fore id quod accidit: ut duces
adusarioꝵ occasioe et bñtinio fortune ad nostros oppͥmẽdos uterẽt᷑.
Puaꝵ aduẽtu p̃liu dirimit᷑. ac suas ut̾ꝙ legiões reducit ĩ castra.¬
et
Eo biduo Exsar cu eꝗtib. deccc. quos sibi p̃sdio reliq̃rat ĩ cas-¬
tra ꝑuẽĩt. Pons ꝗ suent tempestate interruptus pene erat

Expanded text:
magnitudine pons est interruptus et reliqua multitudo equitum interclusa. quo cognito a Petreio et Afranio ex aggere atque cratibus, quae flumine ferebantur, celeriter suo ponte Afranius, quem oppido castrisque coniunctum habebat, legiones iiii equitatumque omnem orem diversamque aciem in duas partes constituit, ne ab equitatu circumveniri posset. ita congressus impari numero magnos impetus legionum equitatusque sustinet. commisso ab equitibus proelio signa legionum duarum procul ab utrisque conspiciuntur, quas C. Fabius ulteriore ponte subsidio nostris miserat, suspicatus fore, id quod accidit, ut duces adversariorum occasione et beneficio fortunae ad nostros opprimendos uterentur. quarum adventu proelium dirimitur ac suas uterque legiones reducit in castra.Eo o Caesar cum equitibus dcccc, quos sibi praesidio reliquerat, in castra pervenit. pons, qui fuerat tempestate interruptus, paene erat
Abbreviated transcription (Latin):
rit militesq appellat: nouse neu Pompeiũ absente imꝑatore
suu adu̾sariis ad supplitiu tradãt obsecrat. fit celerit̾ airsuc ĩ
p̃toriu postulat ut iurẽt oẽs se ex̾citu ducesq no deferturos:
neꝙ ꝑdituros: neꝙ sibi seꝑati a reliꝗs cõsiliu capturos. Prĩceps
ĩ hec uerba iurat ip̃e ide iusurãdu adigit Afraniũ: subsequũt᷑
penes quẽ ꝗsq sit Caeiaris miles ꝓducat. Productos palam
ĩ p̃torio int̾ficiũt. sed plerosꝙ quoi receꝑ̾ãt celĩt noctuq ꝑ
uallu emittũt. Sic terror ablatus a dutib crudelitas ĩ supplitio
noua religio usiurãdi ipe p̃sentis deditiõus sustulit mẽtasꝙ mi¬
litu cõu̾tit. et re ad pͥstina belli rc̃e recdegit. Casar ꝗ milites
adu̾sarioꝵ ĩ castra ꝑ tp̃ui colloci uenerat ium̃a diligẽtia cõꝗxi

Expanded text:
cumit militesque appellat, neu se neu Pompeium absentem imperatorem cumit militesque appellat, neu se neu Pompeium absentem imperatorem suum adversariis ad supplicium tradant, obsecrat. fit celeriter concursus in praetorium. postulat, ut iurent omnes se exercitum ducesque non deserturos neque prodituros neque sibi separatim a reliquis consilium capturos. princeps in haec verba iurat ipse; idem iusiurandum adigit Afranium; subsequunturpenes quem quisque sit Caesaris miles, ut producat: productos palam in praetorio interficiunt. sed plerosque ii qui receperant celant noctuque per vallum emittunt. sic terror oblatus a ducibus, crudelitas in supplicio, nova religio iurisiurandi spem praesentis deditionis sustulit mentesque militum convertit et rem ad pristinam belli rationem redegit. Caesar, qui milites adversariorum in castra per tempus colloqui venerant, summa diligentia conquiri
Abbreviated transcription (Latin):
sine uulnere tãtas res cõtecisse uidebãt᷑. magnũꝙ fructũ sue
pͥstine lenitatis Caesar õĩũ iudicio caesar ferebat. cõsiliũꝙ eius
a cũctis ꝓbabat᷑. Quib reb nũtiatis Afranius: ab instituto oꝑe
discedit. seꝙ ĩ castra recepit: sic paratus: ut iudebat᷑: ut ꝗcũꝙ
set casus hũc ꝗeto et equo aĩo ferret. Petreius uͦ nõ de
sese. armat familia cũ hac & p̃toria cohorte cetratoꝵ barbaisq
eꝗtib paucis bñficiarus sius quos sue custodiȩ̨ cã hr̃e cõsuerat
imꝓuiso ad uallu aduolat colloꝗa militi int̾rũpit. nr̃os rep¬
no ꝑiculo exteriti sinistras sagis inuoluũt gladiosꝙ dist¬
gũt: atꝙ ita se a cetratis eꝗtib defendũt: castroꝵ ꝓpĩꝗtate cõfili
seꝙ ĩ castra recipiũt. et ab us cohortib quȩ̨ erat ĩ statiõe ad
portas defendũt᷑. Quib reb cõfectis flẽs Petreius manipulos cir¬

Expanded text:
sine volnere tantas res confecisse videbantur, magnumque fructum suae pristinae lenitatis omnium iudicio Caesar ferebat, consiliumque eius a cunctis probabatur. Quibus rebus nuntiatis Afranius ab instituto opere discedit seque in castra recipit, sic paratus, ut videbatur, ut, quicumque accidisset casus, hunc quieto et aequo animo ferret. Petreius vero non deserit sese. armat familiam; cum hac et praetoria cohorte cquos suae custodiae causa habere consueverat, improviso ad vallum advolat, colloquia militum interrumpit, nostros repet repentino periculo exterriti sinistras sagis involvunt gladiosque destringunt atque ita se a caetratis equitibusque defendunt castrorum propinquitate confisi seque in castra recipiunt et ab iis cohortibus quae erant in statione ad portas, defenduntur. Quibus rebus confectis flens Petreius manipulos cir
Abbreviated transcription (Latin):
corfinio dimuerat. prefectu:ite: domitu: ad occupada massi¬
liam nauib actuariis septe quas sicilia et sardinia a priuatis
dactis serius liberisq colonis suis compleuerat. Premissos ctia:
legatos massiliẽses domu nobiles adolescẽtes quos ab urbe disce¬
dens Pompeius erat adhortatus. ne noua Caelaris oftitia. ueteꝵ
suoꝵ bñficioꝵ ĩ eos memoria expellerẽt. Quib mãdatis actep¬
tis massiliẽses portas casari clauserãt. albicos barbaros hor̃e¬

Expanded text:
dam Massiliam navibus actuariis vii, quas Igilii et in Cosano a privatis coactas servis libertis colonis suis compleverat; praemissos etiam legatos Massilienses domum, nobiles adulescentes, quos ab urbe discedens Pompeius erat adhortatus, ne nova Caesaris officia veterum suorum beneficiorum in eos memoriam expellerent. quibus mandatis acceptis Massilienses portas Caesari clauserant; Albicos, barbaros ho
Abbreviated transcription (Latin):
sed moniti a brudusinis ut uallu cecu fossasq cauẽat. sub sisfũt¬
& longo itinere ab uii circũdueti ad portu ꝑuenũt: duasq na¬
ues cu militib quȩ ad moles Cataris adheserãt. scaphis lintri¬
busq dep̃hẽdũt de p̃hũsas excipiũt. Casar & si ad spu cõtici¬
endi negocu maxĩe ꝓbabat craetis nauib mare trãsire et Po¬
peui seꝗ pͥusꝗͣ ille sese traimarinis auxilus cõtirmaret. tamẽ

Expanded text:
sed moniti a Brundisinis, ut vallum caecum fossasque caveant, subsistunt etsed moniti a Brundisinis, ut vallum caecum fossasque caveant, subsistunt et longo itinere ab his circumducti ad portum perveniunt duasque naves cum militibus, quae ad moles Caesaris adhaeserant, scaphis lintribusque reprehendunt, reprehensas excipiunt. Caesar etsi ad spem conficiendi negoti maxime probabat coactis navibus mare transire et Pompeium se
Abbreviated transcription (Latin):
trabib atꝙ eis prencutis prxsepit. lis paratis reb milites sile¬
tio cõscẽdere iubet expeditos aũt & uocatis sagutarus funditori¬
buiꝙ raros ĩ muro turribusq disponit. hos certo signo reuocare
cõstituit. Cu om̃es milites naues cõstẽdissent: ut expelito loco
actuaria nauigia reliquit. Brũdusine pomperanoꝵ militu ini¬
urus atqo ipiius Pompeii cõtumelus ꝑmoti. Cesaris reb fauebãt
Itaꝙ cognita łompei ꝓfectiõe cõcursantib illis atꝙ ĩ ea re occu¬
patis. uolgo ex tectis significabãt. Per quos re cognita Cesar sca¬
lai parari militesꝙ armari iubet: neꝙ rei gerẽdꝵ facultate
dimittãt. Pompeiui sub nocte naues soluit: qui er̃at ĩ muro
custodiȩ cã collocati. eo signo quo couenerãt reuocat᷑: notiiꝙ
itinerib ad naues decuerũt. Milites positii icalis muroi ascẽdũt:

Expanded text:
trabibus atque eis praeacutis praesepit. his paratis rebus milites siletrabibus atque eis praeacutis praesepit. his paratis rebus milites silentio naves conscendere iubet, expeditos autem ex evocatis, sagittariis funditoribusque raros in muro turribusque disponit. hos certo signo revocare constituit, cum omnes milites naves conscendissent, atque iis expedito loco actuaria navigia relinquit. Brundisini Pompeianorum militum iniuriis atque ipsius Pompei contumeliis permoti Caesaris rebus favebant. itaque cognita Pompei profectione concursantibus illis atque in ea re occupatis volgo ex tectis significabant. per quos re cognita Caesar scalas parari militesque armari iubet, nequam rei gerendae facultatem dimittat. Pompeius sub noctem naves solvit. qui erant in muro custodiae causa collocati, eo signo, quod convenerat, revocantur notisque itineribus ad naves decurrunt. milites positis scalis muros ascendunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cõiules absint. nec sĩne illio posse agi de cõpositiõe. Ita
re trustra tentata. Catar alupũado aimitẽda sibi iuclicat.
et de beillo agencdu. Prope dimidia parte oꝑii a Casare effecta
dirbusq ĩ ea re cõsamptis uiiii. naues a cõsulib remi¬
pͥore parte eycitus uo depertauẽrat brudusiu reuertunt᷑
Pompeius siue oꝑib Criario ꝑmotus siue ẽt ꝙ ab mitio italia
excedere cõstituerat. aduẽtu nauiu ꝓfeetiõẽ parare incepit
et quo facilius impetu Casaris tardaret: ne sub ipia ꝓtactione
milites oppidu irũꝑent portas obstruit. iucos plateaiꝙ in editi¬
catas: fossas transuersas nus preducit: atq ibi sudes: stipitesq
p̃acutos desigit hȩc leiub cratil terra ingquat: aditus aũt atꝙ
itinera duo quȩ extra muꝵ ad portu ferebãt: maximis dotixis

Expanded text:
quod consules absint, sine illis non posse agi de compositione. ita saepius quod consules absint, sine illis non posse agi de compositione. ita saepius rem frustra temptatam Caesar aliquando dimittendam sibi iudicat et de bello agendum. Prope dimidia parte operis a Caesare effecta diebusque in ea re consumptis ix, naves a consuliborem partem exercitus eo de portaverant, Brundisium revertuntur. Pompeius sive operibus Caesaris permotus sive etiam, quod ab initio Italia excedere constituerat, adventu navium profectionem parare incipit et, quo facilius impetum Caesaris tardaret, ne sub ipsa profectione milites oppidum inrumperent, portas obstruit, vicos plateasque inaedificat, fossas transversas viis praeducit atque ibi sudes stipitesque praeacutos defigit. haec levibus cratibus terraque inaequat; aditus autem atque itinera duo, quae extra murum ad portum ferebant, maximis defixis
Abbreviated transcription (Latin):
turbaret. Sic quotidie utrĩq eminus fundis sagitti
reliꝗsꝙ telis pugnabãt. Atꝙ hec ita Caesar administrabat ut
cõlitioẽs pacis dimittẽdas nõ existimaret. ac tã&si magnoꝑe
admirabatur magiui: que ad łompeiũ cũ mãdatis miserat
ad se nõ remitti. Atq ea res sępe tentata & si impetus eiui cõti¬
liaꝙ tardabat: tñ oĩb reb ĩ eo ꝑseuerãdu putauit. Itaꝙ
Caniniu Rebeliu legatu. familiare necessaruu Scribonu
pace hortetur ĩ pͥmis ut ip̃e cu Pompeio colloqueretur¬
postulat: magnope se cõsidere demoͬstrat si cius rei sit
potestas facta fore ut xquis cõditiõib ab armis distedat᷑. Ciuꝰ
rei magna parte laudii atq extimatioĩs ad Lihone ꝑuẽtura:¬
si illo auetore atꝙ agẽte ab armis sit discessu. Libo a calloqio
Caninũ digressus a Pempeiu ꝓtiriscit. paulo post renũci

Expanded text:
atque opera disturbaret. sic cotidie utrimque eminus fundis, sagittis atque opera disturbaret. sic cotidie utrimque eminus fundis, sagittis reliquisque telis pugnabatur. atque haec Caesar ita administrabat, ut condiciones pacis dimittendas non existimaret; ac tametsi magnopere admirabatur Magium, quem ad Pompeium cum mandatis miserat, ad se non remitti, atque ea res saepe temptata etsi impetus eius consiliaque tardabat, tamen omnibus rebus in eo perseverandum putabat. itaque Caninium Rebilum legatum, familiarem necessariumque Scriboni pace hortetur; in primis, ut ipse cum Pompeio colloquereturpostulat; magnopere sese confidere demonstrat, si eius rei sit potestas facta, fore ut aequis condicionibus ab armis discedatur. cuius rei magnam partem laudis atque existimationis ad Liboneuctore atque agente ab armis sit discessum. Libo a colloquio Canini digressus ad Pompeium proficiscitur. paulo post renuntiat,
Abbreviated transcription (Latin):
parte litoris iaciebat ꝙ us locis erat mare uadosu. Lõgius
ꝓgressus cu agger altiore aqua cõtine᷑i nõ posset rates duplices
quo quouersus .p.xxx. e regiõe molis collocabat. has quaternis
anchoris ex .iiii. angulis distinebat ne fluctib mouerẽt᷑. lis ꝑte¬
ctis collocatisq alias deinceps pari magnitudine rates iũgebat
has terra atꝙ aggere cõtegebat. ut aditus atꝙ incursus ad defe¬
dẽdu impediret᷑ a tronte atꝙ ab utroꝙ latere eratib ac
pluteis ꝓtegebat. ĩ quarta quaꝙ eaꝵ turres binoꝵ tabu¬
latoꝵ excitabat. quo cõmodius ab impetu nauiu incẽdusq
defender&. contra hȩe Pompeius naues magnas onerarias quas
ĩ portu brũdusino dep̃hẽderat. ad ornabat. Ibi turres cũ ternis
tabulatis erigebat. easq multis tormẽtis et om̃i gñe teloru
cõpletis ad oꝑa cxsaris appellabat: ut rates ꝑrumꝑet atꝙ

Expanded text:
parte litoris iaciebat, quod his locis erat vadosum mare. longius parte litoris iaciebat, quod his locis erat vadosum mare. longius progressus, cum agger altiore aqua contineri non posset, rates duplices quoquoversus pedum xxx e regione molis collocabat. has quaternis ancoris ex iv angulis destinabat, ne fluctibus moverentur. his perfectis collocatisque alias deinceps pari magnitudine rates iungebat. has terra atque aggere integebat, ne aditus atque incursus ad defendendum impediretur; a fronte atque ab utroque latere cratibus ac pluteis protegebat; in quarta quaque earum turres binorum tabulatorum excitabat, quo commodius ab impetu navium incendiisque defenderet. Contra haec Pompeius naves magnas onerarias, quas in portu Brundisino deprehenderat, adornabat. ibi turres cum ternis tabulatis erigebat easque multis tormentis et omni genere telorum completas ad opera Caesaris adpellebat, ut rates perrumperet
Abbreviated transcription (Latin):
ei remittit cu mãdatis qm̃ ad id tp̃us facultas colloquẽdi nõ
fuerit. atp ad se brundusiu sit uẽturus: interesse .r.p. salutis
cũ ꝑ alios cõditioẽs ferãt᷑ ac si cora de õib cõditiõib disceptet᷑.
lis datis mãdatis brũdusiu cũ legiõib seꝵ ꝑuẽĩt. ueteranis.iiii.
reliquis quas ex nouo delectu cõfecerat atꝙ ĩ itinere cõple¬
uerat. Domitianis enu cohortes ꝓtinus a Corsinio ĩ siciliam
miserat. Reꝑit cõsules dirachiu ꝓfectos cu magna parte
ex̾citus : Pompeui remanere brundusii cu cohortib xx. neꝙ
greciȩ ĩ potestate haber&: atꝙ ex utraꝙ parte bellu administrãe
poss&. an inopia naiuu ibi remãsisset. ueritusq ne italia ille
dimittẽda nõ existimaret. exitus administratiõesꝙ brũdusini
portus impedire institut. Quoꝵ oꝑu hec erat r̃õ. Qua
fauces er̃at angustissime portus: moles atꝙ aggere ab utraꝙ̃

Expanded text:
eum remittit cum mandatis: quoniam ad id tempus facultas colloquendi non fuerit atque ipse Brundisium sit venturus, interesse rei publicae ecum per alios condiciones ferantur, ac si coram de omnibus condicionibus disceptetur. His datis mandatis Brovo dilectu confecerat atque in itinere conpleverat; Domitianas enim cohortes protinus a Corfinio in Siciliam miserat. repperit consules Dyrrachium profectos cum magna parte exercitus, Pompeium remanere Brundisii cum cohortibus xx; neque Graeciae in potestate haberet atque ex utraque parte bellum administrare posset, an inopia navium ibi restitisset; veritusque ne ille Italiam dimittendam non existimaret, exitus administrationesque Brundisini portus inpedire instituit. quorum operum haec erat ratio: qua fauces erant angustissimae portus, moles atque aggerem ab utraque
Abbreviated transcription (Latin):
ct̃firmari. quaꝵ altera erat maxis us bñtitus Põpeu deuicta
auxilia. ogtatu: parari gallia italiãq tentari se abfente
nolebat. itaq ĩ ỹsentia łompen insequẽdi ratiõe omittit.
In hispania proficisci cõstituit. Duu uris municipioꝵ oiũ:
imꝑat ut naues cõꝗrãt: brũdusiuꝙ deducẽdas curẽt. Alittit
ĩ mardinia cũ legiõe una ualeriu legatu: sicilia Curioe

Expanded text:
ltera maximis beneficiis Pompei devincta, auxilia, equitatum parari, Galliam Italiamque temptari se absente nolebat. Itaque in praesentia Pompei sequendi rationem omittit, in Hispaniam proficisci constituit, duumviris municipiorum omnium imperat, ut naves conquirant Brundisiumque deducendas curent. mittit in Sardiniam cum legione