comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se in cet̾is incautiꝰ ꝑmittit inprefectũ.
faciunt hoc idem om̃s eius equites.
paucos q nr̃os conu̾tunt. atq inse¬
quuntur. Comiꝰ incensum calcarib
equum coniungit equo quadrati. lan¬
ceaq infesta ac magnis uirib mediũ
femur traicit uoluseni. Prefecto uil¬
nerato. ñ dubitant nr̃i resistere. & cõ¬
uersis equis hostem pellere. Quoduͥ
accidit. compłes hostium magno no¬
stroꝵ impetu ꝑculsi uulner itur.
ac partu in fuga ꝑteruntur. partĩ
int̾cipiuntur. Qd̾ ubi malum dux
scd̃o grauit̾ ab eo uuln̾atꝰ p̃fectus.
ut uite ꝑicłm aditurꝰ uideretur.
refertur in castra. Comius autem
que expiato suo dolore. siue magna par
cinssa suor legatos ad antonis̃
ent. & ea facturũ que imparit᷑ obi¬
ab firmat. unũ illud orat ut timo
nlao concedatur. ne in conspectũ ue¬
nat cuꝰqm romani. Cuiꝰ postulati¬
oiem antoniꝰ cum iudicaret ab iusto
pasci timore ueniam petenti dedit.

Expanded text:
se a ceteris incautius permittit in praefectum. se a ceteris incautius permittit in praefectum. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere. Quod ubi accidit, complures hostium magno nostrorum impetu perculsi vulnerantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercipiuntur; quod malum dux graviter adeo vulneratus praefectus, ut vitae periculum aditurus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo dolore sive magna parte amissa suorum legatos ad Antonium ripserit, et ea facturum, quae imperarit, obsidibus firmat; unum illud orat, ut timori suo concedatur, ne in conspectum veniat cuiusquam Romani. Cuius postulationem Antonius cum iudicaret ab iusto nasci timore, veniam petenti dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
silia belli querentib autor armoꝵ
duxq deesset. parente romanis cuuii¬
te. cum suis equitib latrociniis sesi¬
q alebat. infestisq itinerib cõmentꝰ
compłes qui comportabantur inhys¬
na romanoꝵ int̾cipiebat. Erat attri¬
butꝰ antonio prefectꝰ equitũ s̃. uolu¬
senꝰ quadratꝰ. qui cum eo hybnaret.
Hunc antonius ad ꝑsequendum eqͥ¬
tatum hostium mitt̾it. Uolusenus
ad eam uirtutem que singularis erat
in eo. magnũ odium comii adiunge¬
bat. quo libentiꝰ id faceret qd impe¬
rabatur. Itaq dispositis insidiis. sepiꝰ
equites eiꝰ aggressus. scd̃a prelia facie¬
bat. Nouissime cum uehem̃tiꝰ conden¬
deretur. ac uolusenꝰ ipsiꝰ int̾cipiendi
comii cupiditate ꝑtinaciꝰ eũ cũ paucis
insecutꝰ eẽt. ille autẽ fuga uehem̃ti
Uolusenum ꝓduxiss longiꝰ. inimicꝰ
homini inuocat fidem atq auxiliũ.
ne sua uulnera ꝑ fidem int̾positam
pat̾entur impunita. conu̾soq equo

Expanded text:
silia belli quaerentibus auctor armorum silia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitate cum suis equitibus latrociniis se suosque alebat infestisque itineribus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat. Novissime, cum vehementius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus esset, ille autem fuga vehementi Volusenum produxisset longius, inimicus homini suorum invocat fidem atque auxilium, ne sua vulnera per fidem imposita paterentur impunita, conversoque equo
Abbreviated transcription (Latin):
cum al. antonio & G. trebonio. & p.
Uatinio legatis: duas legiones in he¬
duos deduxit. quoꝵ in omni gallia
sũmam ẽẽ auctoritatẽ sciebat: duas
ui Turonos ad fines carnotum posuit.
que omnẽ regionem coniuncta occe¬
ano contiñent. duas reliquas in Lemo¬
uicum finuib ñ longe ab aruernis. neqͣ
pars gallie uacua ab exercitu eẽt. Pau¬
cos dies ip̃e in ꝑuincia moratꝰ. cũ celerit̾
om̃s conuentꝰ ꝑcucurriss. publicas con¬
trou̾sias cognoss. meritis p̾mia tribu¬
isset. cognoscendi etũ maximã facul¬
tatem habebat. quali quisq fuisset
animo u tocius gallie defec̾tione qm
in belgium se recepit. hyb̾natq Neme¬
tocenne. Ibi conoscit comiũ at̾rebatẽ
prelio cũ equitatu suo contendisse.
AIam cum antoniꝰ in hyb̾na ue¬
nisset. ciuitasq atrebatum in officio
eẽt: comiꝰ qui pꝰ illam uuln̾ationẽ
quam supra cõmemoraui semꝑ ad õs
motꝰ paratꝰ suis ciuib consuess. ne cõ¬

Expanded text:
cum M. Antonio et C. Trebonio et P. cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in provincia moratus, cum celeriter omnes conventus percucurrisset, publicas controversias cognosset, bene meritis praemia tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, quali quisque fuisset animo in totius Galliae defectione, quam in Belgium se recipit hibernatque Nemetocennae. Ibi cognoscit Commium Atrebatem proelio cum equitatu suo contendisse. Nam cum Antonius in hiberna venisset, civitasque Atrebatum in officio esset, Commius, qui post illam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes motus paratus suis civibus esse consuesset, ne con
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m. compłibq & treuiris intͥfectis
& germanis. qui nullis adu̾sus romanos
auxilia denegabant. pͥncipes eoꝵ uiuos
redigit in suam pocestatem. atq in his
Urum heduũ. qui & uirtutẽ & generis
sũmam nobilitatem habebat. solusq
ex heduis ad tempꝰ ꝑmanserat in armiᷤ.
Eare cognita cesar. cum in omnib par¬
tib gallie bene res geri uideret. iudi¬
caretꝙ suꝑiorib estiuis galliam deuic¬
tam subactamq ẽẽ. aquitaniam nũ¬
qmͣ adiss. s ꝑ .p. crassum quadam ex
parte deuiciss: cum duab legionibus
in eam partem gallie ẽ ꝓfectus. ut ibi
extremum tempus consũmerent estiuoꝵ
Quam rem. sicuti cet̾a celerit̾ felicit̾q
confecit. Nlamq om̃s aquitanie cui¬
tates leg̾atos ad cesarem miserunt.
obsidesq ei dederunt. Quib reb gesti.
ip̃e equitum presidio rarbonẽ ꝓfectꝰ ẽ.
exercitum ꝑ legatos in hybna deduxit.
quatuor legiones in belgio collocauit.

Expanded text:
secundum compluribusque Treveris interfectis secundum compluribusque Treveris interfectis et Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam potestatem atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summam nobilitatem habebat solusque ex Aeduis ad id tempus permanserat in armis. Ea re cognita Caesar, cum in omnibus partibus Galliae bene res geri videret iudicaretque superioribus aestivis Galliam devictam subactamque esse, Aquitaniam numquam adisset, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus consumeret aestivorum. Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem profectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit
Abbreviated transcription (Latin):
acti tradiderunt. Cesar cũ suam leni¬
tateni cognitam om̃ib sciret. neꝙ ue¬
reretur nequid crudelitate nature ui¬
deretur aspiꝰ fecisse. neq exitum consilioꝵ
suoꝵ animadu̾teret. si tali ratione diu̾¬
sis in locis płes consilia inissent: exemplo
suplicii deterrendos reliquos existima¬
uit. Itaq omnib qui arma culerant.
manꝰ precidit. uitamq concessit. quo
testacior eẽt pena imꝑboꝵ. Orappes
quem captum ẽẽ a caninio docui: siue
indignitate & dolore uinculoꝵ. siue ti¬
more grauioris suplicii. paucis diebus
cibo abstinuit. atq ita interiit. Eod
temꝑe Lucteriꝰ quem ꝑfugisse ex prelio
scripsi. cum in potestatem ueniss E pas¬
nacti aruerni. crebro enĩ mutandis
locis młtoꝵ fid̾i se cõmittebat. qd nusꝙ̃
diutiꝰ sine ꝑiculo cõmoraturꝰ uidebatur.
cum sͥ consciꝰ eẽt quam inimicũ deb̾et
cesarem habere. hunc epasnactꝰ aruer¬
bienus in treueris equestre preliũ facit

Expanded text:
acti tradiderunt. Caesar, cum suam leniacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate naturae videretur asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, si tali ratione diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena improborum. Drappes, quem captum esse a Caninio docui, sive indignitate et dolore vinculorum sive timore gravioris supplici paucis diebus cibo se abstinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex proelio scripsi, cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo commoraturus videbatur, cum sibi conscius esset, quam inimicum deberet Caesarem habere, hunc Epasnactus Arverbienus interim in Treveris equestre proelium facit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ clamor oriebatur. Ita quam quisꝙ
pot̾at maxime insignis quo notior
cestatiorq uirtꝰ eẽt eiꝰ. telis hostium
flãme ꝙ se offerebat. Cesar cum com¬
plures suos uulnerari uid̾et. ex omib
cpidi partib cohortes montem ascen¬
dere. & sumulatione meniũ occupan¬
dor clamorem undiq iubet tollere.
Quo facto ꝑterriti oppidani. cum qͥd
ageretur in locis reliquis eẽnt suspensi:
reuocãt ab impugnandis oꝑib arma¬
tos. murisq disponunt. Ita nr̃i fine
prelii facto. celerit̾ oꝑa flãma comipre¬
hensa partim restrngunt. partun int̾¬
scmdunt. Cum ꝑtinacit᷑ resistent oꝑ¬
pidani. magna etiã parte amissa siti
uoꝵ. in sentencia ꝑmanebant. Ad po¬
stremum cunicuł uene fontis int̾cise
sunt aque au̾se. Quo facto. aque per¬
hennis exaruit fons. tantamq attu¬
lit oppidanis salutis desꝑationẽ. ut id
ñ hominũ consilio. s deoꝵ uoluntate
factum putarent. Itaq se necc̃itate co¬

Expanded text:
que clamor oriebatur. Ita quam quisque que clamor oriebatur. Ita quam quisque poterat maxime insignis, quo notior testatiorque virtus esset eius, telis hostium flammaeque se offerebat. Caesar cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi partibus cohortes montem ascendere et simulatione moenium occupandorum clamorem undique iubet tollere. Quo facto perterriti oppidani, cum quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revocant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. Ita nostri fine proeli facto celeriter opera flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magna etiam parte amissa siti suorum in sententia permanerent, ad postremum cuniculis venae fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repente perennis exaruit fons tantamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum voluntate factum putarent. Itaque se necessitate co
Abbreviated transcription (Latin):
cione hostium facere licebat. Extru¬
itur agger in altitudinem pedes sec
collo catur meo turris.x. tabulator.
ñ quid que menib equaretur. id
enĩ millis oꝑib effici pot̾at.s que su¬
pale fontis fastigium poss̾. Erea cũ
late torm̃tis iaceretur ad fontis aditũ.
nec sne ꝑiculo possent aquari oppi¬
consumebatur. Quo malo ꝑderriti
oppidani. cuppas seuo. pice. scindulis
complent. eas ardentes in oꝑa prouol¬
uuint eodq temꝑe acerrime prelian¬
dur ut ab incendio restinguendo dimi¬
cationis ꝑiculo deterreant romanos.
Magna repente in ip̃is oꝑib flãma
extitit. Queq enĩ ꝑ locum precipitem
missa erant. ea uineis & agge suppres¬
sa comprehendebant. idip̃m qd mora¬
batur. Milites contra nr̃i quãqͣm ꝑi¬
culoso gn̾e belli locoq iniquo p̃meban¬
tur. tam̾ omnia fortissimo sustinebãt
animo. res enĩ gerebatur & excelso loco.
& in conspectu exercitꝰ nr̃i. magnꝰq ucrĩ¬

Expanded text:
cione hostium facere licebat. Exstrucione hostium facere licebat. Exstruitur agger in altitudinem pedum sexaginta, collocatur in eo turris decem tabulatorum, non quidem quae moenibus aequaret id enim nullis operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum, nec sine periculo possent aquari oppisiti consumebatur. Quo malo perterriti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera provolvunt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. Magna repente in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum quod morabatur. Milites contra nostri, quamquam periculoso genere proeli locoque iniquo premebantur, tamen omnia fortissimo sustinebant animo. Res enim gerebatur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri, magnusque utrim
Abbreviated transcription (Latin):
ta: cesar sagittariis funditorib q dis¬
positis. torm̃tis etiã quib dam locis
contra facillimos descensus collocatis.
aqua fluminis ꝓhibebat oppidanos.
Quoꝵ omnis postea młtitudo aquato:
unum in locum conueniebat. sub ips̃
opidi murum. ubi magnꝰ fons aque
prumpebat. ab ea parde que fere pe¬
dum ccc int̾uallo fluminis circuitu
uacabat. Hoc fonte ꝓhiberi posse oppi¬
danos cum optarent̾ reliqui. cesar iiꝰ
uideret. e regione eiꝰ uineas agere ad¬
uersus montem. & aggerẽ instruere
cepit. magno cum labore & conti¬
nua dimicatione. Oppidani enĩ loco
suꝑiore decurrunt. & eminꝰ sine pe¬
riculo preliantur. młtos q ꝑtinacit᷑
succedendes uulnerant. Non deter¬
rentur tam̃ milites nr̃i uineas ꝓferie
& labore atq oꝑib locoꝵ uincere diffie¬
cultates. Eod temꝑe cuniculos tectos
ad uineas agunt & caput fontis. qd
genꝰ oꝑis sine ullo ꝑiculo. siue suspi¬

Expanded text:
ta Caesar sagittariis funditoribusque dista Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regione eius vineas agere adversus montem et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminus sine periculo proeliantur multosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tamen milites nostri vineas proferre et labore atque operibus locorum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspi
Abbreviated transcription (Latin):
tum cum legionib reliquit. qui iustiᷤ
itinerib subsequeretur: ip̃e cum om̃i
equitatu qm potest cele rrinie ad ca¬
ninium condendit. Cũ contͣ om̃ium
expectationem cȩsar uxellodunum
ueniss. opidumq oꝑib clausum ani¬
madu̾teret. neq ab oppugnatione
recedi uideret ulla conditione posse.
magna aucem copia frum̃ti abun¬
dare oppidanos ex ꝑfugis cogno uisset
aqua ꝓhibere hostem temptare cep̃.
flum̃ infimã uallem diuidebat. quȩ
totũ pene montẽ cingebat. in quopo¬
situm erat preruptum undiq opidũ
uxellodunũ. Hoc auertere loci nat᷑a
ꝓhibebat. In infimis enĩ sic radicibus
montis ferebatur. ut nullam in par¬
tem depressis fossis diriuari posset.
Erat autẽ oppidanis difficił & preru¬
tus eo descensus: ut ꝓhibentib nr̃is
sine uulñib ac ꝑiculo uite. neq adir
flum̃. neq arduo se reciꝑe possent as¬
censu. Qua difficultatem eoꝵ cogni¬

Expanded text:
tum cum legionibus reliquit qui iustis tum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cogni
Abbreviated transcription (Latin):
& concitatorem belli Gutriatrum ad
supplicium deposcit. Qui & si ne ciui¬
bus quid suis se cõmittebat: tam̃ cele¬
riter omnium cura quesitꝰ in castra
ꝑducitur. Cogitur in eiꝰ supplicium
cesar contra suam naturam concur¬
su maximo militũ. qm̃ ꝑicula & de
ferebant. adeo ut uerberib exami¬
natum corpꝰ securi feriretur. Ibi cre¬
bris litt̾is caninii fit certior. que de
drappete & lucterio gesta ẽẽnt. qͦq
in consilio ꝑmanerent oppidani. quor
& si paucitatem contemꝑnebat. tñ
ꝑtinaciam magna pena afficiendã
iudicabat. ne uniu̾sa gallia ñ sibi
uires defuisse ad resistendũ romanis.
s constanciam putaret. neue hoc exẽ¬
plo cet̾e ciuitates locoꝵ oportunitate
frete se uindicarent in lib̾tatem. cũ
ominib gallis notum ẽẽ sciret. reli qͣm
ẽẽ unam estatem sue ꝓuincie. quã
si sustinere potuissent. nullũ ultra
ꝑicłm uererentur. Itaq calenũ lega¬

Expanded text:
et concitatorem belli, Gutruatum, ad et concitatorem belli, Gutruatum, ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitur in eius supplicium Caesar contra suam naturam concursu maximo militum, qui ei omnia perferebant, adeo ut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem, cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum lega
Abbreviated transcription (Latin):
q aut int̾fectis. aut captis. magna
preda potiuntur. Capitur ip̃e eo pre¬
lio drappes. Caniniꝰ felicissime rege¬
sta. sine ullo pene militis uulnere.
ad obsidendos oppidanos reu̾titur.
ext̾noq hoste deleto. cuiꝰ timore an¬
tea diuid̾e presidia. & munitione
oppidanos circumdare ꝓhibitꝰ erat.
oꝑa undiq imꝑat amministrari.
Senit eodem cum suis copiis posto
die . G. fabiꝰ. partemq oppidi sumit
ad obsidendum. Cesar int̾im. Ai.
antonium questorem cum cohortib
xii. in belgis relinquit. nequa rursus
uouoꝵ consilioꝵ capiendoꝵ belgis
facultas daretur. lp̃e reliquas ciuita¬
tes adit. obsides płes imꝑat. tim̃tes
omniũ animos consolatꝰ sanat. Cum
in carnotes ueniss. quoꝵ in ciuitate
suꝑiore cõmentario cesar exposuit
initium belli ẽẽ ortum. qd precipue
eos ꝓpt̾ conscientiam facti timere
animadũtebat: quo celeriꝰ ciuitatẽ
timore liberaret. pͥncipem fed̾is illiꝰ

Expanded text:
sque aut interfectis aut captis magna sque aut interfectis aut captis magna praeda potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo paene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique imperat administrari. Venit eodem cum suis copiis postero die Gaius Fabius partemque oppidi sumit ad obsidendum. Caesar interim M. Antonium quaestorem cum cohortibus XV in Bellovacis relinquit, ne qua rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. Ipse reliquas civitates adit, obsides plures imperat, timentes omnium animos consolatione sanat. Cum in Carnutes venisset, quorum in civitate superiore commentario Caesar exposuit initium belli esse ortum, quod praecipue eos propter conscientiam facti timere animadvertebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceleris illius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ arbitrabatur. neminem ex cede
refugisse in castra. qui de accepta ca¬
lamitate nuntium drappeti ꝑfer¬
ret. S in expiundo cum piculum
nullum uideret: equitatũ omnẽ
germanosq pedites. sũme felicita¬
tis homines. ad castra hostium pre¬
mictit. Ip̃e legionem unam intra
castra distribuit. alt̾am secum expe¬
ditam ducit. Cum ꝓpiꝰ hostes acces¬
siss: ab exploratorib quos p̾miserat
cognoscit. castra eoꝵ ut barbaroꝵ fere
consuetudo ẽ. relictis locis suꝑiorib
adripas fluminis ẽẽ demissa. ad ea¬
germanos equitesq imprudentib
omnib de inꝑuiso aduolasse. pre¬
liumꝙ cõmsisse. Qua re cognita. le¬
gionem armatã instructamq ad¬
ducit. Ita repente omnib ex partib
signo dato. loca suꝑiora capiuntur.
Quod ubi accidit: germani equi¬
tesq signis legionis uisis. uehemen¬
tissime preliantur. Confestim eohor¬
tes undiq impetum faciunt. om̃ib¬

Expanded text:
esse arbitrabatur neminem ex caede esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calamitate nuntium Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum omnem Germanosque pedites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expeditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploratoribus quos praemiserat cognoscit castra eorum, ut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluminis esse demissa; at Germanos equitesque imprudentibus omnibus de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora capiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum faciunt omnibu
Abbreviated transcription (Latin):
parte copiarum restitit. Lucteriꝰ ag¬
men ium̃toꝵ ad opidum ad opidũ
ducit. Dispositis ibi p̾sidiis. hora noc¬
tis circit᷑ .x. siluestrib angustisq ite¬
rib frum̃tum importare in opidum
instituit. Quoꝵ strepitum uigiles
castroꝵ cumsensissent. exploratorẽq
missi que gererentur renuntiassent᷑:
caninius celerit̾ cum cohortib arma¬
tis ex ꝑximis castellis in frum̃tarios
sub ipsam lucem impecum fecit. Hi
repentino malo ꝑterriti. diffugiunt
ad sua presidia. Que n̾ri ut uiderũt:
acriꝰ contͣ armatos incitati. neminẽ
ex eo numero ciuium capi patiunt᷑.
ꝑfugit inde cum paucis lucteriꝰ. nec
si recipit in castra. Re bene gesta:
caninius ex captiuis comꝑit. partem
copiarum cum drappete ẽẽ in castriᷤᷤ.
amilib ñ longe ampliꝰ.xii. Qua re
ex compłib cognita. cum intellig̾et
fugato duce alt̾o ꝑterritos reliquos
facile opprimi posse magne felicitatis

Expanded text:
parte copiarum restitit; Lucterius agparte copiarum restitit; Lucterius agmen iumentorum ad oppidum ducit. Dispositis ibi praesidiis hora noctis circiter decima silvestribus angustisque itineribus frumentum importare in oppidum instituit. Quorum strepitum vigiles castrorum cum sensissent, exploratoresque missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum cohortibus armatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem impetum fecit. Ei repentino malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; quae nostri ut viderunt, acrius contra armatos incitati neminem ex eo numero vivum capi patiuntur. Profugit inde cum paucis Lucterius nec se recipit in castra. Re bene gesta Caninius ex captivis comperit partem copiarum cum Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII. Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis
Abbreviated transcription (Latin):
similem casum obsessionis uererent᷑.
maximeq ex omnib Lucteriꝰ qui for¬
tune illiꝰ ꝑiculum fecerat. moneret
frum̃ti rationem ẽẽ habendam. con¬
stituunt omniũ consensu. parte ibi
relicta copiarum. ip̃i cum expeditis
ad importandum frum̃tum ꝑficisci.
drappes & lucteriꝰ educunt. Hi pau¬
cos dies morati. ex finib cadurcoꝵ
qui partim re frum̃taria subleuare
eos cupiebant. partim ꝓhibere quo
minꝰ sum̾ent ñ pot̾ant: magnum
numerum frumenti comparant.
Nonnumqͣm autẽ expeditionib
nocturnis castella nr̃oꝵ adoriunt᷑.
Quam obcausam .s. canimiꝰ toto o¬
indo munitiones circumdare morat᷑.
ne aut opꝰ effec̾tum tueri ñ posset.
aut płimis in locis infirma disponat
presidia. Magna copia frum̃ti com¬
parata. considt᷑ drappes & lucteriꝰ
ñ longius ab opido decẽ milibus. un¬
de paulatim frum̃tum in opidum
suppcrtarent. Ip̃i int̾ se ꝓuincias par¬
auntur. Drappes castris presidio cũ

Expanded text:
similem casum obsessionis vererentur, similem casum obsessionis vererentur, maximeque ex omnibus Lucterius, qui fortunae illius periculum fecerat, moneret frumenti rationem esse habendam, constituunt omnium consensu parte ibi relicta copiarum ipsi cum expeditis ad importandum frumentum proficisci. Drappes et Lucterius educunt. Hi paucos dies morati ex finibus Cadurcorum, qui partim re frumentaria sublevare eos cupiebant, partim prohibere quo minus sumerent non poterant, magnum numerum frumenti comparant, nonnumquam autem expeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriuntur. Quam ob causam Gaius Caninius toto oppido munitiones circumdare moratur, ne aut opus effectum tueri non possit aut plurimis in locis infirma disponat praesidia. Magna copia frumenti comparata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido X milibus, unde paulatim frumentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se provincias partiuntur: Drappes castris praesidio cum
Abbreviated transcription (Latin):
citu putarent ꝓͥuincie fines intrare
posse. nec tam libere uagandi latroci¬
noꝵq faciendoꝵ facultatem hab̾ent.
in finib consistunt cadurcoꝵ. Ibi cum
Lucteriꝰ apud suos ciues qͦndam inci
auctoritatem haberet: opidũ uxello¬
dunum qd in clientela fuerat eiꝰ. egre¬
gie natura loci munitum occupat sui
& drappetis copus. oppidanosq sͥ coniũ¬
git. Quo cum confestim G. caniniꝰ ue¬
niss. animadu̾t̾etq om̃s opidi partis p¬
ruptissimis saxis eẽ munitas. quod de¬
fendente nullo tam̃ armatis ascendere
eẽt difficile. magna autẽ impedim̃ta
oppidanoꝵ uidet. que si clandestina
fuga subtrahere conarentur. effuge
ñ modo equitatum s ne legiones quid
possent. triꝑtito cohortib diuisis trina
celsissimo loco castra fecit. a quib pau¬
latim qͣntum copie patiebantur ual¬
lum in oppidi circuitum duce̾ institu¬
it. Qd̾ cum animadu̾tent oppidani.
miserrimaꝙ alesie memoria sollicit

Expanded text:
citu putarent provinciae fines intrare citu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vagandi latrociniorumque faciendorum facultatem haberent, in finibus consistunt Cadurcorum. Ibi cum Lucterius apud suos cives quondam inteauctoritatem haberet, oppidum Vxellodunum, quod in clientela fuerat eius, egregie natura loci munitum, occupat suis et Drappetis copiis oppidanosque sibi coniungit. Quo cum confestim Gaius Caninius venisset animadverteretque omnes oppidi partes praeruptissimis saxis esse munitas, quo defendente nullo tamen armatis ascendere esset difficile, magna autem impedimenta oppidanorum videret, quae si clandestina fuga subtrahere conarentur, effugere non modo equitatum, sed ne legiones quidem possent, tripertito cohortibus divisis trina excelsissimo loco castra fecit; a quibus paulatim, quantum copiae patiebantur, vallum in oppidi circuitum ducere instituit. Quod cum animadverterent oppidani miserrimaque Alesiae memoria solliciti
Abbreviated transcription (Latin):
fabiꝰ cum reliquo exercitu in carno¬
tes cet̾asq ꝓficiscitur ciuitates. quar̃
eo prelio qd̵ cum dumnaco fecerat co¬
pias ẽẽ occisas sciebat. Non enĩ dubi¬
tabat. quin recenti calamitate sum¬
missores eẽnt future: dato uͦ spacio
ac temꝑe. eod instigante dumnaco
possent concitari. Qua re sũma felici¬
tas celeritasq in recipiendis ciuitatibꝰ
fabium consequitur. Nam carno¬
tes qui sepe uexati num qm pacis fe¬
cerant m̃tionẽ. datis obsidib ueniũt
in dedicionem. cet̾eq ciuitates posite
in ultimis gallie finib occeano con¬
iuncte que armorice appellantur.
auctoritate adducte carnotum. ad¬
uentu fabii legionumq imꝑata sine
mora faciunt. Dumnacꝰ suis finibus
expulsus. errans latitansq solus. ex¬
tremas gallie regiones petere ẽ coactꝰ.
At drappes unaq Lucteriꝰ cum legi¬
ones caniniumq adeẽ cognoscerent.
nec se sine certa ꝑnicie ꝑseqn̾te exer¬

Expanded text:
Fabius cum reliquo exercitu in CarnuFabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur. Nam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus veniunt in deditionem, ceteraeque civitates positae in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctoritate adductae Carnutum adventu Fabi legionumque imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine certa pernicie persequente exer
Abbreviated transcription (Latin):
ti. magno undiq clamore sublato.
cedentib circumfusi. qnͣtum equoꝵ
uires ad ꝑseqñdum dextreq ad ceden¬
dum ualent. tantum eo prelio int̾fici¬
unt. Itaq ampliꝰ milib passim .xii. aut
armator aut eoꝵ qui eo temꝑe arma
piecerant intfectis: omnis multitudo
capitur inpedim̃toꝵ. Qua ex fuga
cum constaret drappetem senonem
qui ut primum defecerat gallia. col¬
lectis undiq ꝑditis hominib seruis
ad lib̾tatem uocatis. exulib om̃iũ
dim̾̃ta & cõmeatꝰ romanoꝵ int̾ceꝑat.
ñ ampliꝰ hominũ milib ex fuga qͥnq¬
collectis ꝑuinciam petere. unaq con¬
silium cum eo Lucterium cadurcum
cepisse. quem suꝑiore cõm̃tario pͥma
defectione gallie. facere in ꝑuinciam
uoluisse impetum cognitum ẽ: cani¬
nius legatꝰ cum legionib duab ad eoᷤ
ꝑseqñdos condendit. ne detͥm̃to aut
timore ꝑuincie. magna infamia ꝑdi¬
toꝵ hominũ latrociniis caꝑetur. G.

Expanded text:
ti magno undique clamore sublato ti magno undique clamore sublato cedentibus circumfusi, quantum equorum vires ad persequendum dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque amplius milibus XII aut armatorum aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga cum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defecerat Gallia, collectis undique perditis hominibus, servis ad libertatem vocatis, exulibus omnium dimenta et commeatus Romanorum interceperat, non amplius hominum duobus milibus ex fuga collectis provinciam petere unaque consilium cum eo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario prima defectione Galliae facere in provinciam voluisse impetum cognitum est, Caninius legatus cum legionibus duabus ad eos persequendos contendit, ne detrimento aut timore provinciae magna infamia perditorum hominum latrociniis caperetur. Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
daciꝰ equitatꝰ hostium. succedentibs
peditib qui toto agmine subsistentibꝰ
equitib suis contͣ nr̃os ferunt auxiliũ.
fit prelium acri certamine. Namq
nr̃i contemptis pridie suꝑatisꝙ hostibꝰ.
cum subsequi legiones meminissent: &¬
pudore cedendi. & cupiditate ꝑse confici¬
endi prelii. fortissime contra pedites
preliantur. hostesꝙ nicħ ampliꝰ copiar
accessurum credendes ut pridie cog¬
nouerant. delendi equitatus nr̃i nacti
occasionem uidebantur. Cum aliqñ¬
diu sũma contencione dimicaretur:
dumnacꝰ instruit aciem. que suis eẽt
equitib inuicem presidio. cum repen¬
te conferte legiones in conspectũ ho¬
stium ueniunt. Quib uisis. ꝑculse
barbaroꝵ turme ac ꝑterrite acies
hostium. ꝑturbato impedim̃torũ
agniine. magno clamore discursuq
passim fuge se mandant. At nr̃i eqͥtes
qui pauloante cum resistentib fortis¬
sime conflixerant. leticia uictorie ela¬

Expanded text:
dacius equitatus hostium succedentibus sibi dacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra nostros ferunt auxilium. Fit proelium acri certamine. Namque nostri contemptis pridie superatis hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime contra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum credentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu summa contentione dimicaretur, Dumnacus instruit aciem quae suis esset equitibus in vicem praesidio, cum repente confertae legiones in conspectum hostium veniunt. Quibus visis perculsae barbarorum turmae ac perterritae acies hostium, perturbato impedimentorum agmine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant. At nostri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia victoriae ela
Abbreviated transcription (Latin):
his qui locoꝵ nouerant naturam. po¬
tissimum credidit hostes ꝑterritos nõ¬
eum locum quem petebant petituroᷤ
Itaq cum copiis ad eund pontem con¬
tendit. equitatumq tantum ꝓced̾e
ante agnien imꝑat legionum. qnͣtum
cum ꝑcessisset sine defatigatione equoꝵ
in eadem se reciꝑet castrã. Consequun¬
tur equites nichilominꝰ ut erat precep¬
tum. inuaduntq dumnaci agmen.
& fugientes ꝑterritos ꝙ sub sarcinis
in itinere aggressi. magna preda mł¬
tis int̾fectis potiuntur. Ilico rebene
gesta. se recipiunt in castra. In seqnti
nocte fabiꝰ equites pͥmictit. sic paratoᷤᷤ
ut confligent. atq omne agmi mora¬
rentur. dum consequeretur ip̃e. Cuiꝰ
preceptis ut res gereret᷑: Q. titacius
Uarus prefectꝰ equitum singularis &
animi & prudentie uir. suos hortat᷑.
agm̃iꝙ hostium consecutꝰ. turmas par¬
tim idoneis locis disponit. partim eqͥ¬
tum prelium cõmittit. Confligit au¬

Expanded text:
eis qui locorum noverant naturam poeis qui locorum noverant naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet castra. Consecuntur equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit au
Abbreviated transcription (Latin):
quare caninium cum cognosset:
copiis omnib ad legiones conuersis.
castra romanoꝵ oppugnare insticuit.
Cum comples dies in oppugnatione
consũpsiss. & magno suoꝵ detrim̃to
nullam partẽ munitionum ꝯuelle
potiuss: rursus ad obsidendum li¬
monẽ reddit. Eod temꝑe .G. fabiꝰ lega¬
cus compłes ciuitates infidem recipit
obsidib firmat. litt̾isq .G. caninii re¬
uili fit certior que in pictonib geran¬
tur. Quib reb cognitis. ꝑficiscitur ad
auxilium duracio ferendum. At dĩ¬
nacus aduentu fabii cognito. desꝑata
salute si temꝑe eod coactꝰ eẽt & roma¬
num & ext̾num sustinere hostem. &
respic̾e ac timere oppidanos: repente
exeo loco cum copiis recedit. nec se satiũ
tutum fore arbitratur. nͥ flumine lig̾i
qd̾ erat ponte ꝓpt̾ magnitudinẽ tran¬
seundũ copias traduxiss. Fabiꝰ & si nõ¬
dum inconspectũ uenerat hostib. neg
si caninio coniunxerat: tam̃ doctꝰ ab

Expanded text:
quare Caninium cognosset, quare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. Cum in om̃s partes & fines am¬
biorigis aut legiones aut auxilia dimi¬
siss. atq omnia cedib. incendiis. rapini
uastass magno numo hominũ int̾fe¬
cto aut capto: Labienum cum duab
legionib in treuiros mittit. quor cui¬
tas ꝓpt̾ germanie cͥiuitatẽ cotidiani
exercita bellis. cultu & feritate non
młtum agermanis differebat. neq
imꝑata umqm nͥ exercicu coacta faci¬
ebat. Int̾im G. caninius legatꝰ cum
magnã młtitudinẽ conuenisse hostiũ
in fines Pictonũ litt̾is nuntiisq dura¬
ti cognosceret. qui ꝑpetuo in amicicia
manserat romanoꝵ: cum pars qͥdã
ciuitatis eiꝰ defeciss ad opidũ lemon¬
ti contendit. Quo cum aduentaret
atq ex captiuis certiꝰ cognosceret. mł¬
tis hominũ milib a dumnaco duce
andium duracium clausum limonẽ
oppugnari. neq infirmas legiones ho¬
stib cõmittere auderet: castra posuit
loco munito. At dumnac̾ appropi¬

Expanded text:
tatem. Cum in omnes partes finium Amtatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et feritate non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropin
Abbreviated transcription (Latin):
git .G. fabium legatum cum cohortibꝰ
xxu. mittit. in diu̾sissimam parcem
gallie. qd ibi quasdam ciuitates in ar¬
mis ẽẽ audiebat. neq G. caniniũ rebi¬
lum legatum qui in illis regionibus
erat. satis firmas duas legiones hab̃e
existimabat. T. labienum ad se euo¬
cat. legionem autẽ .xiͦi. que cum eofu¬
erat in hyb̾nis in togatam galliam
mittit. ad colonias ciuiũ romauor
tuendas. neqd̾ simile incõmodum ac¬
cid̾et diu̾sione barbaror. ac suꝑiore
estate Tergestinis accid̾at. qui repenti¬
no latrocinio atq impetu incolarum
erant oppressi. Ip̃e ad uastandos depo¬
pulandosꝙ: fines ambiorigis ꝑficiseit
quem ꝑt̾ritum ac fugientem cumre¬
digi posse in suam potestatem despe¬
rass ꝑximũ sue dignitatis eẽ ducebat
adeo fines eiꝰ uastare finib. edificiis. pr¬
core: ut odiosuoꝵ ambiorix siquos fei¬
tuna reliquos feciss. nullum redicum
ꝓpt̾ tantas calamitates hab̾et in ciui¬

Expanded text:
git. C. Fabium legatum cum cohortibus git. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterritum ac fugientem cum redigi posse in suam potestatem desperasset, proximum suae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nullum reditum propter tantas calamitates haberet in civi
Abbreviated transcription (Latin):
onem colloquii curaret int̾ficiendũ.
Ad eam rem delectos idoneos ei tra¬
dit centur iones. Cum in colloquiũ
comii uolusenus arripuiss: centurio
uelut insueta re ꝑmotꝰ. uł celeriter
a familiarib ꝓhibitꝰ comii. conficere
hominem ñ potuit. grauit̾ tam̃ pͥmo
ictu gladio caput ꝑcussit. Cum utrĩq
gladii districti eẽnt. ñ tam pugnandi
quam diffugiendi fuit utroꝵ ꝙ consi¬
lium nr̃oꝵ qd mortifero uulnere comi¬
um credebant affectum. galloꝵ qd
insidiis cognitis pła quam uidebant
ex timescebant. Quo facto. statuisse
comiꝰ dicebatur. nunqmͣ in conspe¬
ctum cuiꝰqm romani uenire. Belli¬
cosissimis gentib deuictis. cesar cũ
uid̾et. nullam iam ẽẽ ciuitatem q̃
bellum id pararet quo sibi resisteret.
s ñ nullos ex opidis demigrare. ex
agris diffugere ad presens imꝑium eui¬
tandum: płes in partes exercitum
dimittere constituit. M. antonium
questorẽ cum legione xiͣi. sibi comun¬

Expanded text:
onem colloqui curaret interficiendum. onem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tradit centuriones. Cum in colloquium Commi Volusenus arripuisset, centurio vel insueta re permotus vel celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consilium: nostrorum, quod mortifero vulnere Commium credebant adfectum; Gallorum, quod insidiis cognitis plura quam videbant extimescebant. Quo facto statuisse Commius dicebatur numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosissimis gentibus devictis Caesar, cum videret nullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffugere ad praesens imperium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi coniun
Abbreviated transcription (Latin):
causam peccati facillime mortuis de¬
legari. neminẽ uͦ tantũ pollere. ut
inuitis pͥncipib resistente senatu.
ominib bonis repugnantib. infirma
manu pleb̾. bellum concitare & gere
poss. s tam̃ se contentũ fore ea pena
qm sibi ip̃i contraxissent. Nocte mnłe¬
quenti: legati responsa ad suos refert̃.
obsides conficiunt. concurrunt reli¬
quarum ciuitatũ legati. qui belloua¬
goꝵ speculabantur euentum. obsides
dant. imꝑata faciunt: excepto co¬
mio. quem timor ꝓhibebat cuiꝰqm
fidei suam cõmitt̾e salutem. Nam
suꝑiore anno T. labienꝰ. cesare ingal¬
lia cit̾iore uis dicente. cum comiu̾m¬
compisset sollitare ciuitates. & coniu¬
rationẽ contra ccsarem facere: infidelita¬
tem eiꝰ sine ulla ꝑfidia iudicauit com¬
primi posse. Que qr ñ arbitrabat᷑
uocatum in castra uenturũ. ne tẽp¬
tando cautiorem fac̾e̾t. G. uolusenũ
quadratũ misit. qui eum ꝑ simulati¬

Expanded text:
causam peccati facillime mortuis decausam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, imperata faciunt excepto Commio, quem timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commcomperisset sollicitare civitates et coniurationem contra Caesarem facere, infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbato consilio: comiꝰ atrebas ad eõ con¬
fugit germanos. a quib ad id bellũ
auxilia mutuatꝰ erat. Cet̾i e uestigio
mittunt ad cesarem legatos. petũt¬
q ut ea pena sit contentꝰ hostium.
qm̃ si sine dimicatione inferre integriᷤᷤ
poss ꝓ sua clem̃tia atq humanitate
nunqͣm ꝑfecto eẽt illaturꝰ. afflictas
opes equestri prelio bellouagoꝵ eẽ.
delectoꝵ peditum młta milia int̾isse.
uix refugisse nuncios cedis: tam̃ ma¬
gnum ut in tanta calamitate bello
chorreꝰ auctor belli. concitator młtitu¬
dinis eẽt int̾fectꝰ. nunqmͣ enĩ senatũ
tantum incruitate illo uiuo. qnͣtũ
imꝑitam plebem potuisse. Hec oran¬
tib legatis: cõmemorat cesar. eod tẽꝑe
supiore anno bellouagos cet̾asq gallie
ciuitates suscepisse bellum. ꝑtinacis¬
sime hos ex ommib in sentencia ꝑmã¬
sisse. neq ad sanitatem reliquoꝵ dedi¬
tione ẽẽ ꝑductos. scire atq intellige se

Expanded text:
probato consilio Commius Atrebas ad eos conprobato consilio Commius Atrebas ad eos confugit Germanos, a quibus ad id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legatos petuntque, ut ea poena sit contentus hostium, quam si sine dimicatione inferre integris posset, pro sua clementia atque humanitate numquam profecto esset illaturus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacorum esse; delectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen magnum ut in tanta calamitate BellovCorreus, auctor belli, concitator multitudinis, esset interfectus. Numquam enim senatum tantum in civitate illo vivo quantum imperitam plebem potuisse. Haec orantibus legatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates suscepisse bellum: pertinacissime hos ex omnibus in sententia permansisse neque ad sanitatem reliquorum deditione esse perductos. Scire atque intellegere se
Abbreviated transcription (Latin):
nulla calamitate uictꝰ chorreꝰ. exced̾e
prelio siluasq petere. aut inuitantib
nr̃is ad deditionem potuit adduci. qͥn
fortissime preliando compłesq uulne¬
rando. cogeret elatos iracundia iuicto¬
res in se tela coicere. Tali mͦ re gesta.
recentib prelii uestigiis ingressus cesar
cum uictos tanta calamitate hostes¬
existimaret nuncio accepto locũ castro¬
rum relicturos. que ñ longiꝰ ab ea ce¬
de abẽẽ plꝰ minꝰ Xiii. milib dicebant᷑.
tamet si flumine impeditũ transitũ
uidebat. tam̃ exercitu traducto ꝑgre¬
ditur. At bellouaci reliqueq ciuita¬
tes. repente ex fuga paucis atq his
uulneratis receptis. qui siluarũ benefi¬
cio casu euitauerant: omnib adu̾sis.
cognita calamitate. int̾fecto chorreo.
amisso equitatu & fortissimis peditibꝰ.
cũ aduentare romanos existimarent.
concilio repente cantu tubarũ con¬
uocato conclamant. legati obsidesq
ad cesarem mittantur. Hoc omnib¬

Expanded text:
nulla calamitate victus Correus excedere nulla calamitate victus Correus excedere proelio silvasque petere aut invitantibus nostris ad deditionem potuit adduci, quin fortissime proeliando compluresque vulnerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum victos tanta calamitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non longius ab ea caede abesse plus minus octo milibus dicebantur, tametsi flumine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur. At Bellovaci reliquaeque civitates repente ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitate, interfecto Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. Hoc omnib