comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licã sc̃i martini confugit. Tunc ipsa basilica
ꝑ peccatum Wilecarii et uxoris eiꝰ succensa
ẽ. Quam pꝰ ea clotharius rex stagno cooꝑire
uissit. & millam ut pͥus fuerat eleganciam
repauit. Post hec clothariꝰ rex cõmdto ex̾citu.
cont᷑ chramnũ in britanniã frendens direx̃.
D chrãnus non tinens. contͣ patrem adbei¬
lum cũ conobro rege britannoꝵ egͦdit᷑. Eũq
fortit᷑ conpugnarent. clotharius rex ꝯmotꝰ
ca illud. qd̾ int̾ absalon et patrem eius da¬

Expanded text:
licam sancti Martini confugit. Tunc ipsa basilica licam sancti Martini confugit. Tunc ipsa basilica per peccata Willecharii et uxoris eius succensa est. Quam postea Chlotharius rex ab stagno cooperire iussit et in illa ut prius fuerat elegantia reparavit. Post haec Chlotharius rex, commoto exercitu, contra Chramnum in Brittaniis frendens direxit; sed et Chramnus nec timens, contra patrem ad bellum cum Conober regem Brittanorum egreditur. Cumque fortiter conpugnarent, Chlotharius rex commotus te, illudque inter Absalone
Abbreviated transcription (Latin):
fluuium eoꝵ. et ex̾citum maximum int̾fecit.
ac depopłans eo qd̃ solatium saronib p̃buissẽt.
Ramnus itaq filius clotarii erat pul¬
cher ac decorus nimis acerbus & callidꝰ.
Qui cum ultͣ lig̾em apatre missus in loco eius
noluit iussionẽ pr̃is implere. Et durius agẽs.
Wilecarii filiam noĩe ohaldam dux̃ uxorem.
Ad p̃hensis multis thesauris parisius ueniẽs:
cum childeb̾to rege patruele suo sacͣmento
constrictus est. iuraus se pr̃i es̃e c̾tissimum
inmicum. Cũ autͥ childeb̾cus rex e grotare
cepiss: diutissime parisiꝰ febrib decubans
mortuus ẽ. et in basilica beati uincencii mar¬
tẏris quam ipse cõstrux̾at est sepultus. Cuiꝰ
regnum ⁊ thesaurũ: clotharius accepit.
Chramnus qͦq cum euad̾e non poss ꝑ atrem.
britannos peciit. Ibi c̃ conobro rege britan
noꝵ. ipse ⁊ upror eius & filie eius latuerunt.
Wilecariis autem socer eius turonis adbasi¬

Expanded text:
fluvium, eorum exercitum maximum interficit,fluvium, eorum exercitum maximum interficit,ac depopulans, proeo quod solacium Saxonibus prebuissent. 28. Chramnus itaque, filius Chlotharii, pulcher et decorus, nimis acervus et calidus, qui cum ultra Ligere a patre missus in loco eius noluit iussionem patris implere, durius agens. Willecharii filiam nomine Chaldam duxit uxorem. Adprehensos A. multos thesauros, Parisius veniens, cum Childeberto rege, patruelem suum, sacramento constrictus, iurans patri esse certissimum inimicum. Cum autem Childebertus rex egrotare coepisset, diutissime apud Parisius febribus decubans, mortuus est; in basilica beati Vincenti martyris, quam ipse construxerat, est sepultus. Cuius regnum et thesauros Chlotharius rex accepit. Chramnus quoque cum evadere non possit patri, Brittaniis petiit. Ibi cum Conober Brittanorum rege ipse et uxor eius et filiae eius latuerunt. Willecharius autem, socer eius, Toronis ad basi
Abbreviated transcription (Latin):
no psallentium apparatu. parisius deportata
in sacrario basilice sci petri. ad latus clodo¬
uei regis uiri sui sepulta est a filiis suiẜ chil¬
deb̾to ⁊ clotario regibus. Ibi et beatissima
genouefa sepulta est. Elotharus quoqxex
de diu̾sis mulierib septem habuit filios id
est deingunde. gonthariũ. childericum. cha¬
ritb̾tum. guntrannum: sigebertũ ⁊ clotsindã
filiam. De radegunde qͦq sorore ingundis.
habuit chilpericum. De gunsina habuit
chramnũ. ẜ amore enĩ ingundis eo qd̾ ẽẽt pł¬
era et decora. & ipse esset nimis lipxuriosus.
radegundẽ sororem eius in ꝯiugium accepit.
Theodo aldꝰ autem rex filius theodeb̾ti regis
austrasioꝵ. egͦtaus febre ualida mortuus ÷. Reg¬
nauit q aunis. uni. Regnum euis: clotharius
rex cum multis thesauris accepit. Eo anno re¬
bellantib saronib. clotharuis rex cõmoto fran¬
coꝵ excitu contͣ eos pugnam iniit. suꝑius era

Expanded text:
no psallentio Parisius deportata, no psallentio Parisius deportata, in sacrario basilicae sancti Petri ad latus Chlodovechi regis, viri sui, sepulta est, a filiis suis Childeberto et Chlothario regibus humata. Ibi et beatissima Genoveva sepulta est. Chlotharius quoque rex de diversis mulieribus septem filios habuit, id est de Ingunde Guntharium, Childericum, Chaerebertum, Guntramnum, Sighibertum et Chlodsindam filiam; de Charegunde A. quoque, sororem Ingundis, habuit Chilpericum; de Gunsinam habuit Chramnum. Per amorem enim Ingundis, eo quod esset pulchra et decora, et ipse esset nimis luxoriosus, Chaeregundem, sororem eius, in coniugium accepit. Theodovaldus autem rex, filius Theudoberti regis in Auster, egrotans febre valida, mortuus est regnavitque annis 7, regnumque eius Chlotharius rex cum thesauris multis accepit. Eo anno, rebellantibus Saxonibus, Chlotharius rex, commoto Francorum exercitu, contra eos pugnam iniit super Wisram
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ popłi qui ihi obsessus tenebat᷑. iuduti ci¬
liciis asꝑło capite cin̾e. in tauta humilita¬
te ad dnĩm conu̾si sunt: ut c̃ tunica beati uĩ¬
cencii martiris muros ciuitatis psallendo cir¬
curent. Mulieres simiłr indite nigris palli¬
is dissolutis crinib plangentes seq̃bantur.
ut illic niniuitarum ieiuniũ celebraret᷑.
maleficii gessu̾e. ⁊c̃ adp̃henso uno rustico
quid hoc ẽet qd̾ ag̾ent. Qui ait. Tunicam
beati uincencii martyris deportant. & cum
ipsa ut eis dñs mniseatur exorant. Et ille ait.
uade dic ep̃o ciuitatis ut c̃ fiducia ueniat
n uincencii martyris edificauit. Tc̃ theode
bertus filius rex theoderci in italiam cum
hoste plurimo abiit. longobardos deuictos
ost hec rex theodeb̾tus egrotãs ¶liis
febre ualida correptus mortiuis est g¬
nauit q annis . xiͦiii. Regnum ipsius in suꝑi¬
ores francos. ⁊ austrasios theodaldꝰ filius euis
accepit. Igit᷑ bone memorie crochildis regura
migrauit ad dñm: plena dier̃. Que cũ mag¬

Expanded text:
 qui ibidem obsessus tenebatur, induti ciliciis, asperso capite cinere, in tanta humilitate ad Deum conversi sunt, et cum tunica beati Vincenti martyris muros civitatis psallendo circuirent. Mulier es similiter indutae nigris palleis, dissolutas crinas, plangentes sequebantur, ut illic Ninivitarum ieiunium celebraretur.maleficii esse. Tunc adprebensum unum rusticum quodbeati Vincentii deportant, et cum ipsa, ut eis Dominus mis'Vade, dice episcopo civitatis, ut cum fiducia veniat ti Vincenti bertus rex, filius Theuderici, in Italia cum hoste plurimo abiit. Langobardos devictos ec rex Theudobertus egrotans, febre valida correptus, mortuus est regnavit que annis 14. Regnum ipsius in superiores Francos in Auster; Theudovaldus, filius eius, accepit. Igitur bonae memoriae Chrodchildis reginamigravit ad Dominum plena dierum. Quae cum mag
Abbreviated transcription (Latin):
miano. atq scõ gregorio consecͣto: sc̃e crucis ac¬
tenus apparent ẏmp̃ssa signacła. Item ĩ ho¬
nore sc̃ĩ petͥ consecͣuerunt eccłiam sedis episco¬
palis. qͣm clodoueꝰ rex supͣdictis a nouo uicoari
iissat. destructa pͥori sede ꝗͣ gochi arriaua
maculatione fedau̾ant in honore sc̃i sat᷑niui
udmauer̃t q in ip̃a ciuitate ep̃m noie mere¬
rũ qui infrancia capellanꝰ regis fu̾at. aptoniꝰ
enun nuꝑrime obierat inxp̃o.¬

Expanded text:
mano atque sancto Gregorio consecrato sanctae crucis acmano atque sancto Gregorio consecrato sanctae crucis actenus apparent impressa signacula. Item in honore sancti Petri consecraverunt aecclesiam sedis episcopalis, quam Clodoveus rex supradictus a novo incoari jusserat, destructa priori sede, quam Gothi Arriana maculatione foedaverant, in honore sancti Saturnini. Ordinaveruntque in ipsa civitate episcopum nomine Mererium, qui in Francia capellanus regis fuerat. Aptonius enim nuperrime obierat in
Abbreviated transcription (Latin):
rex ingob̾gam dux̃ uxorem. Habebat q
ipsa regina puellas duas. cuiusdam pau¬
ꝑis filias. Nimis pulchras ⁊ speciosas. Nom
senioris marcouefa. Nom̃ iunioris merofledi
uocabat᷑. in qͣrũ amore charteb̾tus rex nimis
iratus ch aritb̾tus ingobergam reliqͥd. et me¬
rofledem accepit ad urorem. Post hec ⁊ mar¬
couefam sororem eiꝰ. it̾um ad ꝯuigium copu¬
lauit. ꝓ qͣ causa ascõ germano parisideum
ep̃o excomunicatus est. S cum rex eam re¬
linq̃re nollet. ꝑcussa iudicio dei mortua ẽ¬
o tempore sc̃s gregorus archiepisco¬
pus turonenisis magnis uirtuobul
fulgebat. Per idem tempus sc̃s germanus. pa¬
tisioꝵ ep̃s missus a rege charitb̾to egolismam
gregoriꝰ ep̃s turonensis. et in ip̃a basilica multa
oiguora reliquiarum beati martini ep̃i collo¬
untes. dedicauert eam ĩ eiusdem sc̃i martini
honarẽ. Deniq in altare ip̃ius ab eodẽ sc̃o ger¬

Expanded text:
rex Ingobergam duxit uxorem, habebat que rex Ingobergam duxit uxorem, habebat que ipsa regina puellas duas, cuiusdam pauperis filias, nimis pulchras et speciosas. Nomen senioris Marcovefa, nomen vero iunioris Meroflidis vocabatur. In quarum amore rex Charebertus nimis iratus rex Charebertus, Ingobergam reliquit, Merofledem accepit ad uxorem. Post haec et Merovefam, sororem eius, iterum ad coniugium copulavit. Pro qua causa a sancto Germano Parisiorum episcopo excommunicatus ab linquere nollet, percussa judicio Dei mortua eo tempore sanctus Gregorius archiepiscopus Turonensis magnis virtutibus fulgebat. Per idem tempus sanctus Germanus Parisiorum episcopus, missus a rege Chariberto Egolismam Gregorius episcopus Turonensis, et in ipsa basilica multa pignora reliquiarum beati Martini episcopi collocantes, dedicaverunt eam in ejusdem santi Martini honore. Denique in altare ipsius ab eodem sancto Ger
Abbreviated transcription (Latin):
destinant. Pont᷑ quos sigeb̾tus ex̾citum mout
ꝯt᷑ eos fortit᷑ pugnat᷑us accessit. hunos ꝓstrdu
atq deuicit. & ĩore gladii eos fugauit. Spͣ¬
missos suos pacem cũ eo postulauit. reu̾sus¬
q est ĩ regnum suum. Dum aut̃ illic mo¬
raret᷑ sigeb̾tus. chilꝑicus fr̃ eius hoste coles¬
to remis ꝑuasit. cãpaniam succendit. et p̃a¬
tam uastauit. Sigeb̾tus qͦq rediens uictae
ab hunis. cont᷑ chilꝑitum excitũ mouiti suas
sionẽ ciuitatem ectupat. ibiq inuentũ thes¬
deb̾tum filiũ chilꝑerici app̃hendit. ⁊ ĩ exilo
tͣnsmisit. Accedens aut̃ ꝯtͦ chilpericũ bellũ
commouit. Quo uicto atq fugato. eiuitattᷤ
suas in sua dominticione restituit. Therdes¬
tum uͦ filium eiꝰ apud poncinonẽ uillam cus¬
todiri iussit ꝑ annum integrũ. Luẽ postea
clemens ut erat. inun̾ib ditatũ. patriad¬
didit sanum. clatis sibi sacͣmentis neũquã
tis ingruentib fuit inruptum. Garitb̾tus

Expanded text:
 quos Sighibertus exercitum movit, contra eos fortiter pugnaturus accessit. Chunos prostravit atque de vicit et in ore gladii eos fugavit. Sed poA. et per missos suos pacem cum eo postolavit reversusque est in terram suam. Dum autem illic moraretur Sighibertus, Chilpericus, frater eius, hoste collecto, Remus pervasit, Campania succensa atque predata vastavit. Sighibertus quoque rediens victor a Chunsionis civitate occupavit, ibique invento Theudoberto, filio Chilperici, adprehendit et in exilio transmisit. Accedens autem contra Chilpericum, bellum commovit. Quo victo atque fugato, civitates suas in sua dominatione restituit. Theudobertum vero, filium eius, apud Ponticonem villam custodire iussit per annum integrum. Quem postea, clemens ut erat, muneribus ditatum patri reddidit sanum, data sibi sacramenta, ne umquam tis ingruentibus, fuit inruptum. Charebertus
Abbreviated transcription (Latin):
et ordo sacͣcissimus paschalis turbatus est ꝑ
multas regiones ꝑerrorẽ ⁊ ignoranciã cal¬
culatoꝵ. qui bene uesciebant t̾minũ pas¬
chalem repperire et ꝑ multas ciuitates celebͣ¬
tum ẽ pascha uel in marcio. uł in apͥli uł ui¬
auno septingentesimo qͣdragesimo pͥmo
ab ĩ carnatione dñi. Et retͦ in alio annodũ
tbatio fuit de pascha. debuit ẽẽ dñicus di
ultimo anno cicli decẽ nouenalis. fuit q t̃¬
minus pasche dñica osanna .xu.k. mai.
Regnauit aut̾ kalrolꝰ annis. xxu. s nõ
ẽ uocatus rex qr ipse nõ ꝑmittebat se regẽ
uocari nͥ ducẽ francoꝵ. qr pueris regibus
defẽbat honorem uõis regalis. theod̾ico in¬
delicet ⁊ chud̾ico ꝙͣuis ineptis prudentia
et sensu carentib. Obiit .xi. kl̃ noueb.
cuncta in giro regnisadquisitis. sepult᷑q¬
est in basilica sc̃i dionisii nĩr. Ppinus aut̃
uetulus pat̾ eius regnauit .xuii. annis in pu¬
eroꝵ regum fidelitate.

Expanded text:
 ordo sacratissimus paschalis turbatus est per multas regiones per errorem et ignorantiam calculatorum, qui bene nesciebant terminum paschalem reperire, et per multas civitates celebratum est pascha vel in Marcio vel in Aprili vel ianno septingentesimo quadragesimo primo ab incarnatione Domini. Et retro in alio anno dum turbatio fuit de pascha, debuit esse Dominicus dieuod fuit in ultimo anno cicli decemnovenalis, fuitque terminus paschae dominica Osanna 15 Kal. Maii. Regnavit autem Karolus annis 25, sed non est vocatus rex, quia ipse non permittebat se regem vocari, nisi ducem Francorum, quia pueris regibus deferebat honorem nominis regalis, Theoderico videlicet et Childerico, quamvis ineptis, prudentia et sensu carentibus. Obiit 11 Kal. Novemb., cunctis in gyro regnis adquisitis, sepultusest in basilica sancti Dionisii martiris. Pipinus autem Vetulus pater ejus regnavit 17 annis in puerorum regum fidelitate.
Abbreviated transcription (Latin):
udiens aut̃ child̾eb̾tus rex esernͣt.¬
aust̾ filius sigeb̾ti. nepos chilꝑici anũ¬
cutum suũ mortuũ ⁊ maleleficia fredegũdis:¬
et austͣsii suꝑiores q franci sunt cõmoti cũ¬
grandi ec̾citu ualde. ꝑ cãpanias digͥssi pagũ
suedionicũ cũ gundo aldo et guitrione pa¬
trã uastantes ingoedliunit᷑. Het auoiens
foelegeuudis. etun landriao ⁊ reliqͥs frincor dieo
hostem congregauit brimacũ ueniens uuls ms
pugnandũ contͤ unimicos eoꝵ. Cũ ant anoieises
francis qui c̃ eaerant dicens. de nocte consaura
unis ad eos cum lucernis. P ortent soci qul uos
p̃cedant ramos suuar̃ in manib cuitinadu¬
lis suꝑ eqͦs ligatis. ut nos cognosc̾e ip̃or igbes
qi eis hoc ꝯsilium. Cũ aut̾ denunciatũ fuiss
placitũ quadie ad p̃liandũ in loco noneui¬
arinoꝵ apparatir ẽ ramis inmanib uelreli¬
quis q̃ suꝑius diximus ascensis eqͥtib locha¬
riũ ꝑuulum regem in brachiis uertans. usq¬

Expanded text:
udiens autem Childebertus rex Austrasiorum filius Sigiberti, nepos Chilperici, avunculo suo mortuo maleficia Fredegundiset Austrasii superiores Franci simul commoti grande exercitu, valde Campanias digressi, paygo Suessionico cum Gundoaldo et Wintrione patriciis vastantes ingrediuntur. Haec audiens Fredegundis, cum Landerico et reliquos Francorum duces hostem congregat. Brinnacum villa veniens, multa pugnandum contra inimiFrancis qui cum ea erant, dicens: De nocte consurgamus contra eos cum lucernis, portantes socii qui nos praecedunt ramos silvarum in manibus, tintinnabulis supra equos ligatis, ut nos cognoscere ipsorum vigque hoc consilium. Cum autem denuntiatum fuisset placitum, qua die ad praeliandum in loco nuncuparmorum apparatu, cum ramis in manibus, vel reliqua quae superius diximus, ascensis equitibus, Chlotharium parvulum regem in brachia vehitans, usq
Abbreviated transcription (Latin):
ne hanc nequiciã ꝯtra patrem inferret. Rd̃
ille audire ꝯtẽpsit. fuer̃tq uit̾ ipm gislema¬
rũ ⁊ pipinum bella ciuilia. & multe discor
iuxtra qd̃ sc̃s audoenus ei p̃dix̾at. Illoq de¬
nactus ẽ. Sub his dieb beatus audoemis ro¬
tomagensis ep̃s plenus dier̃ hac uirtutibus
p̃clarus. clepiaco uilla reguali insubinͣba¬
na parisioꝵ ciuitate migͣuit ad dñm. et cũ
culo. p̃dictus warato defunctus ẽ.
Fuit q ei matrona nobilis ac ingeniosa. ne¬
mine ansefledis. Franci qͦq indiu̾sa tendẽ¬
tes uacillabant. Interĩ bercarium q̃ndam
statura pusillũ. sapientia ignobilem. ꝯsilio
inutilẽ. maiorem domus oberrantes statui¬
ũt franci inuicẽ diuisi. Et pipinus ab austͣ
Conueniunt q ad p̃lium in loco nũcupãte
textrico. Illisq int̾ se belligerantib theo¬
rico rege cepit ẽẽ in principale regimine
maior d̃omus. Et thesauris acceptis. norde

Expanded text:
ne hanc nequitiam contra patrem suum inferret: quod ne hanc nequitiam contra patrem suum inferret: quod ille audire contempsit. Fueruntque inter ipsum Gislamarem et Pipinum bella civilia et multa discordjuxta quod sanctus Audoenus ei praedixerat. Illoqnanctus est. Sub his diebus beatus Audoinus Rotomagensis episcopus plenus A. dierum ac virtutibus preclarus Clepiaco villa regale in suburbana Parisiorum civitate migravit ad Dominum; cum  predictus Waratto defunctus est; fuitque ei matrona nobilis ac ingeniosa nomine Anseflidis. Franci nempe in diversa tendentes, vacellabant. Interdum Bercharium quondam statura pusillum, sapientia ignobilem, consilio inutile, in maiorum domato oberrantes statuunt Franci in invicem divisi. convenientibus ad praelium in loco nuncupato Textritio, illisque inter se belligerantibus, Theorico rege coepit esse principali regimine majordomus. Thesauris acceptis, Nordverto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fugam elapsus ludunũ clauatum ingͦssꝰ illic
se reclusit. pipinus aut̾ altrinsecus uix enasit.
Ebroinꝰ patrata uictoria reu̾sus ẽ. ueniensq cũ
num. ut datis sacͣmentis c̃ fidutia ad regem
thed̾icum ueniret. hoc dolose ⁊ fallacit̾ suꝑ
uacuas causas ei iurantes. Ille uͦ crecdens ei
ercreto ueniens ibi c̃ sociis suis int̾fectus est.
Bromus itaq magis ac magis fran¬
cos crudelit̾ obpͥme bat. donec tandẽ
aliquando ermenfredo franco insidias ꝑare
dissimulat. Ille qͦq nocte clam suꝑ eum saga
adq pipinũ in austros fugiens euasit. Franci
in loco eius cũ uissione regis maiorẽ domus
palacii ꝯnstituunt. Accepitq warato int̾ ħ
obsides ap̃dicto pipino. ⁊ pacem c̃ eo iniit. Frit¬
id t̃poris memorato Waratoni filius efficar.
industriusq fero animo et acerbis moribus¬
insidiator patͥs sui. eumq ab honore genero¬
sitatis supplantans: et erat nom̃ eius gisle¬
marꝰ. Cui beatus audoenus ẽp̃s ꝓhibuit.

Expanded text:
fugam elapsus, Lauduno Clavato ingressus, illuc se reclusit; Pippinus autem altrinsecus evasit. Ebroinus itaque, patrata victoria, reversus est. Veniens cum ut, data sacramenta, cum fiducia ad regem Theudericum veniret. Hoc dolose ac fallaciter super vacuas capsas ei iurantes, ille vero credens eos, Erchreco veniens, ibi cum sociis suis interfectus est. Ebroinus itaque magis ac magis Francos crudeliter oppremebat, donec A. tandem aliquando Ermenfredo Franco insidias parare dissimulat. Ille quoque per noctems clam super eum ad Pipinum in Austria fugiens evasit. Franci in loco Ebroini cum jussione regis majorem domus constituunt. Accepit ipse Waratho inter haec obsides a praedicto Pipino, et pacem cum eo iniit. Erat enim eidem Warathoni filius efficax industriusqinsidiator patris sui, eumque ab honore generositatis supplantans, eratque nomen ejus Gislemarus. C
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. thesauros qui ĩ uilla brinaco erant con¬
gregati accepit: & francos utiliores peciit.
parisius ingreditur: sedemq childeb̾ti re¬
gis occupat. s non diu licuit. ei hoc possid̾e.
Nam ꝯuincdi fr̃s eius. ex inde expuler̃t. & sic
int̾se hi quatuor io est cariibtus: guntrãnus
chilꝑicus. atq sigeb̾tus. diuisionem legitina¬
iuit̾se fecer̃t. Accepit q charnb̾tus reguma
childebti sede mq constituit parisil aurnie¬
uus regnum clodomiris accepit. auteliqus¬
q sedem cõstituit. Ehilꝑicꝰ uͦ regnũ clorhati
pr̃is sui accipiens. suessionis ciuttate sedem
statuit. Sigeb̾tus aut̃ regnum theoderit dec¬
pit. sedẽ hab̾e remis ciuitate constituit.

Expanded text:
tem thesauros, qui in villa Brinnaco erant contem thesauros, qui in villa Brinnaco erant congregati, accepit et ad Francos utiliores petiit i mox Parisius ingreditur sedemque Childeberti regis occupavit; sed non diu licuit ei hoc possidere. Nam coniuncti fratres eius eum exinde expulerunt, et sic inter se hii quattuor, id est Charebertus, Guntramnus, Chilpericus atque Sighibertus, di visionem legitimaminter se fecerunt. Accepitque Charebertus regnum Childeberti sedemque constituit Parisius; Guntramnus regnum Chlodomiris accepit, Aurilianis sedem instituit; Chilpericus vero regnum Chlotharii, patris sui, accipiens, Suessionis civitate sedem statuit; Sighibertus autem regnum Theuderici accepit, sedem habere Remus civitate con
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝑatas habens. dum uxorẽ ⁊ filios lib̾are
uult. ab ex̾citu pr̃is obp̃ssus captis atq ligat᷑
est. d.d̾ cum clothario regi nunciatũ esset.
uissit eum cũ uxore q filiab igne cõsumi. In¬
clusi q. st̃ tugurio cuiꝰdam pauꝑcule. et chrã¬
nus suꝑ scamuũ extentꝰ. orario suggillatus ẽ
plenus uͥtutib et gła migͣuit ad dũm.
Quem clothariꝰ rex suessionis ciuitatẽ c̃ mnag
tis illis multis facultatib. Rex uͦ clothariꝰ
ad beati martini sepulchrũ abiit. illic diutis¬
sime oians : ibiq multa mun̾a largitus est.¬
ua dũ uenationen ex̾ceret. febͤ ualida cor¬
reptus. exinde ꝯpendio uilla rediit. Inqͣ
cum gͣuit̾ uexaret᷑. dicebat. Uah. uah. quid
putatis qͣł ẽ ille rex celestis. qͥ sic tam mag¬
nos reges int̾fecit: in hoc enĩ tedio positus
ni sui. Quem .iiͦiͬi. filii sui cũ magno hono¬
re suessionis defentes. in basilica sc̃i medar¬
cli sepelier̃t. Philꝑicus uͦ post patͥs sui mor¬

Expanded text:
 dum uxorem vel filias liberare vellet, ab exercitu patris oppressus, captus atque ligatus est. Quod cum Chlotario regi nuntiatum fuisset, jussit eum cum uxore et filiabus igne consumi: inclusique in tugurium cujusdam pauperculae, Chramnus super scamnum extentus orario suggillatus  Iplenus virtutibus, migravit ad Dominum. Quem Chlotarius rex Suessionis civitate gibuens illic multis facultatibus. Rex vero Chlotharius ad beati Martini sepulchrum abiit, illicS diutissime orans, ibique multa munera largitus, peva venationem exerceret, a febre valida correptus, exinde Conpendio villa rediit. In qua cum graviter vexaretur, dicebat: 'WA WA! Quid putatis, qualis est ille Rex celestis, qui A. sic tam magnos reges interficit?' In hoc enim tedio positus, biit. Quem quattuor filii sui cum magno honore Suessionis deferentes, in basilica beati Medardi sepelierunt. Chilpericus vero post patris sui mor
Abbreviated transcription (Latin):
fluuium carantã secꝰ siuam bura. theodeb᷑
deuictus ꝓsf̾nitur. mortuusq est ibi. Ad au¬
nulfo qq̃ duce collectꝰ egolismam ciuitatem
portatus ibidem sepultus est apud scm̃ epachi¬
um. Sigeb̾tus uͦ ⁊ chilperitus ꝑugnabant
uit̾ se infrancia. Gc̃ chilpericus ꝓ domo fugi¬
ens cum urore sua ac filiis ciuitatem iugͦs⁊
rotomagum accepit. Regͤssus inte parisuis
intiens ibi uenit ad eum brunichildis cũ filiis
suis. Cunc franci qui qͦndam ad childeb̾tum¬
seniorem asper̾ant. ad sigibtum legationẽ
mittunt ut ad eos ueniret. Et illi chilꝑico d̾e
sit q frẽm suum in supͣ memorata ciuitate tor¬
nato ut eam obsid̾ent. Wille cum ex̾citu seq̃

Expanded text:
fluvium Carantam secus silvam Buxam, Theodebertus fluvium Carantam secus silvam Buxam, Theodebertus devictus prosternitur, mortuusque est ibi. Ab Aunulfo quoque duce collectus, Egolisinam civitatem portatus, ibidem sepultus est apud Sanctum Eparchium. Sigebertus vero et Chilpericus pugnabant inter se in Francia. Tunc Chilpericus . . ens, cum uxore sua ac filiis Turnacum civitateRothomacum accepit. Regressus inde, Parisius introiens, ibique venit. Tunc Franci, qui qseniorem aspexerant, ad Sigibertum legationem mittunt ut ad eos veniret, et illic Chilperico dsit eos ut fratrem suum in supra memorata civitate Turnaco obsiderent, dicens se cum exercitu eos
Abbreviated transcription (Latin):
easq ꝑuasit. atq uastauit. E ccłias multas in¬
cendit. ministia detraxiti clericos in̾fecit. mo¬
nast̾ia uiroꝵ deiecit. puellarum delusit. et
cuncta deuastauit. Fuitq in illo temp̃r. pe¬
ior in eccłiis gemitus. qͣ t̃p̃r ꝑsecucionis mari¬
miani et dioclecioni imꝑatoꝵ. Cum has
accessit. cuncta incendens atq debellans. C
audito sigeb̾tus. ꝯuocatis gentib que ultra
hrenum st̃ parisus uenit. et contͣ frẽm ire
disponit. Misit q numcios bituricensib uł
turonicis. ut contra theodeb̾tum ire deb̾ent.
Q d̾ illis dissimulantib rer godegiselum. et
guntrannum duces in capite direxit. Qui cõ¬
mouentes ex̾citum adu̾sus eum ꝑgunt. cont᷑¬
eggolismam uͥ residebat ꝓpt̾ fortitudinem mu¬
roꝵ. Illeq d̾elictus asuis cum paucis remansit.
s tam̃ ad bellum ire non cdubitat. uenientes¬
q ad pugnam oc̃to milib ab egolisma uir ⁊

Expanded text:
easque pervasit atque vastavit; ecclesias multas ineasque pervasit atque vastavit; ecclesias multas incendit, ministeria distrahit, clericos interficit, monasteria virorum deiecit, puellarum deludit et cuncta devastat. Fuitque illo tempore peior in eccmiani et Diocletiani imperatorum. Cumque has mis accessit, cuncta incendens atque debellans. Quod audiens Sigibertus, convocatis gentibus illis quae ultra Rhenum sunt, Parisius venit, et contra fratrem suum ire disponit, mittens nuntios Dunensibus vel Toronicis, ut contra Theudobertum ire deberent. Quod illi dissimulantes, rex Godegisilum et Guntramnum duces in capite dirigit. Qui commoventes exercitum, adversus eum pergunt. Egolismam, ubi residebat propter fortitudinem murorum. Ille quoque derelictus a suis cum paucis remansit, sed tamen ad bellum ire non dubitat. Venientesque ad pugnam octo milibus ab Egolisma juxta
Abbreviated transcription (Latin):
trrauit. exilio ꝯdẽpnauit. Fredegundem uͦ co¬
pulauit ad reginam.
Unc iustinianus imp̃r apd̃ constanti¬
nopolĩ cuictatem obiit. ⁊ iustinus sus¬
cepit imꝑium. Elodoueꝰ qͦq iunior filiꝰ chil¬
ꝑici. abiit usq burdegalensẽ urbem. Cum¬
aut̾ illic nullo inquierante sed̾et. sigulfus
quidã aꝑte sigeb̾ti regis missus. cum ex̾¬
citu se suꝑ eum obiecit. Quẽ fugientem
cũ tubis et bucinis qͣsi fugientem ceruũ ĩ¬
seq̃batur. qui uix ad patrem labens pari¬
siꝰ ꝑuenit. Chilꝑicꝰ quoq theodeb̾tum fi¬
lium suum seniorẽ qͥ antea sigeberto iut¬
ultra ligrem cum hoste direxit. Qui abiensci¬
uitates sigeb̾ti auunculi sui ꝑuasit. id est ruro¬
nis. pitauis. et reliquas. Apud pictauos aut̃
contra gundoaldum ducẽ pugnauit. Collisꝰ q
ex̾citus gundo aldi fugit magnamq illic ce¬
dem theodeb̾tus de hoste gundoaldi fec̃. Cõmo¬
to inde er̾citu. lemouicinũ cacdureinumq abit

Expanded text:
ptizavit, exilio condempnavit. Fredegunde vero copulavit ad reginam. 32. Tunc Iustinianus imperator apud A. Constantinopolim civitatem obiit; Iustinus ambivit imperium. Chlodoveus quoque, iunior filius Chilperici, abiit usque Burdigalem urbem. Cum illic, nullo inquietante, resederet, Sigulfus quidam a parte Sighiberti regis missus cum exercitu, se super eum obiecit. Quem fugientem cum tubis et bucinis quasi fugientem cervum insequebatur; qui vix ad patrem labens, Parisius pervenit. Chilpericus quoque Theudobertum, filium suum seniorem, qui antea Sighiberto iuultra Ligere cum hoste direxit. Qui abiens, civitates Sighiberti, avuncoli sui, pervasit, id est Toronis, Pectavis vel reliquas. Apud Pectavos autem contra Gundoaldum ducem pugnavit; conlesusque exercitus Gundoaldo fugiit. Magnamque illic cedem Theudobertus de hoste Gundoaldo fecit. Commoto in de exercitu, Lemoficinum Cadurcinumque abiit
Abbreviated transcription (Latin):
posset dolose eis iurarat. qi si uoluntas non fu̾it¬
aꝵ ille eos nequaꝗͣ. seꝑaret. Hec sacͣmenta illi
iudientes de ipsa basilica egressi st̃. Osculatis q
colose. epulauit cum eis. Post paucos aut̾ dies. ip̃o
meroueo assũpto. suessionis ciuitatẽ rediit. Cum
ibidẽ morarent᷑. de canpania hosꝑites colligunt᷑.¬
ont chilꝑicum. Ille similit̾ ex̾citum cõmouit. ad
pugnam dirȩrit. Cãpanienses nimis cesi. infugã
habebat. Et reu̾sus de ipsa hoste ac pugna irritatꝰ¬
a fredegunde. expoliatũ eum armis conim̃datũ q
tustodib: tͣctat quid de eo fac̾e deb̾et. Post hec eum¬
saccotali monastio ininsona incinomannicũ eum

Expanded text:
posset, dolose eis iurans, quia, si voluntas fuerit, ille eis nequaquam separaret. Haec sacramenta illi audientes, de ipsa basilica egressi sunt; exosculatisque dolose, aepulavit cum eis. Post paucos autem dies, ipso Merovecho adsumpto, Suessionis civitate rediit. Cum ibidem morarentur, de Campania hoste collegunt contra Chilpericum. Ille similiter exercitum commovit, ad pugnam dirigit. Campanienses nimis cesi, in fugamhabebat de ipso hoste ac pugna, inritante Fredegunde. Tunc expoliatum eum ab arma commen datisque custodibus, tractans, quid de eo facere debsacerdotali monasterium Aninsula in Cinomannicum eum
Abbreviated transcription (Latin):
marela uno: fẽc coubros totam spẽ suam in
dei pietate transfundens. Erochadis regina
hec audiens. beati marcini sepulcrum adiit.
cuile consurgeret. Cumq conuenissent c̃
hostib magnis contra clotharium ut seq̃nti
die eum int̾ficerent. mane fc̃o in loco in quo
eruit congregati oita est maxima tẽpestas.
cẽp̃toria disrumpens. c̃ inmixtis fulguorib
cuncta subu̾tens. irrũpentib hymbribus cũ
anitruis ualidis. Illi uͦ ꝓstrati in t̾ra corruẽ¬
tes cesi graudinib ualidis grauit᷑ uerbera¬
a corruunt. Nullũq eis tegum̃ remansit nͥ
dipei tantum: hoc marime timebant ne ab
ulti enim de his. nõ sunt inuenti. Gc̃ illi
lapidib cesi os humo ꝓstrati: penitenciam
igentes ueniam p̃cabant᷑. a deo: qd̾ male cõ¬
tra sanguitẽ suum ag̾e uoluissent. Super
clorarium uͦ neq una quidẽ gutta pluuie
aridit: ñ ullo mͦ sonitus tonitrui ẽ auditus.
ñ anelitus uenti illo loco sentitus. Ilico mit¬
tentes nuncios. pacem & concordiam pecier̃t.

Expanded text:
Arelauno, fecitque combros, totam spem suam in Dei pietate transfundens. Sed et Chrothildis regina haec audiens, beati Martini sepulcrum adiit, civile consurgeret. Cumque convenissent cum hostibus magnis contra Chlotarium, ut sequenti die eum interfierant congregati, orta est maxima tempestas, tenturia disrumpens, cum inmixtis fulgoribus; cuncta subvertit, inrumpentibus imbribus cum tonitruis validis. Illi vero prostrati, in terra corruentes, cesi grandinibus validis, graviter verberantes, corruunt. Nullum eis tegumen remansit, nisi clypeos tantum, hoc maxime timentes, ne ab multi enim de his non sunt inventi. Tunc illi a lapidibus cesi et humo prostrati, penitentiam agentes, veniam precabantur a Deo, quod ista contra sanguinem suum agere voluissent. Super Chlotharium vero neque una quidem gutta pluviae caecidit, neque ullatenus sonitus tonitrui est auditus, sed neque annilitus venti in illo loco senserunt. Illi quoque mittentes nuncios, pacem et concordiam petierunt.
Abbreviated transcription (Latin):
regem eũ consiituer̃t.
hilpericus uͦ rex parssiꝰ ueniens. ap̃iensi
brunichildẽ apd̾ rodomura cuitatẽ in
exilio retrusit. Thesaurosq eiꝰ quos parisi detu¬
sat abstulit. et filias eiꝰ meldis ur be teneri pce
patͥs. dum ꝑ cinomannicũ reu̾sus matrem suam
audoueram uisitat᷑e se fing̾et. roto magũ cuita¬
eamq sib in ꝯuigiũ coꝵ ulauit. H audiens chil¬

Expanded text:
regemque eum constitregemque eum constithilpericus vero rex Parisius veniens, apprehensa Brunhilde, apud Rotomagensem civitatem in exsilio retrusit, thesaurosque ejus, quos Parisius detulerat, abstulit, et filias ejus Meldis urbe tenere praecpatris, per Cenomannicum reversus, matrem suam Audoveram visitare se fingens, Rotomacum civitaeam sib
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriacum colectui est ad eum om̃is eixitit er
fredegundis inebriauit duos pueros tarasiente
debeatis suꝑ uos. eumq int̾ficite. Si enaserener¬
ui ego mirifice honorabo uos ⁊ filios ur̃os. Siaste
iNlic ꝑiertis. ego ꝓ uos elemosuas mistas ꝑ lrisa¬
rum dare ꝓmitto. Illi uͦ nec dubii fero nt ernt
corde ad eum ueniẽtes. cum aliã causam sigsete
simularent. abstractis scrã saxis. utͣq. ei lateea
feruint. At ille uociferans ac corruens. emist
ip̃m. Mortuus q est illic. et homitide ili deti¬
um ẽẽ ft̃em suum. Tc̃ egressus chiꝑitꝰ aturao
cumdiore sua ac ppło. uestitum sigebtam ues¬
tib oruatis apd̾ lanbros uicum sepeliuit. lne
post ea suessionis. iubasilic. s̃ M cd maiunte
pateem suum clocharnu sepultus est. brtiis
est aut̃. anno.xiiii. regni sui. Illo qͦq martius
brunich ildis cum fitiis suis parisiꝰ resdebatis¬
uulum. furtĩ ꝑ noctem abstulit. ⁊ cum eo ĩ aistri
fugit. Colectis q gentib suꝑ qͦͣs pat̾ eius regnau̾at.

Expanded text:
 Victoriacum, collectus est ad eum omnis exercitus, . Tunc Fredegundis inebriavit duos pueros Taraonenses debeatis super vos, eumque interficite. Si evadetis vivi, ego mirifice honorabo vos et filios vestros. Si autem illic peritis, ego pro vobis elymosinas multas perrum dare promitto'. Illi vero nec dubii, fero ut erant corde, ad eum venientes, eum alia causa suggerere simularent, abstractis scramsaxis, utraque ei latera feriunt. At ille vociferans ac corruens, emisit spiritum mortuusque est. Illic et homicidae illi corrum esse fratrem suum. Tunc egressus Chilpericus a Turnaco eum uxore sua ac populo, A. vestitum Sighiberto vestibus ornatis apud Lambrus vicum sepelivit. Unde postea Suessionis in basilica sancti Medardi iuxta patrem suum Chlotbarium sepelierunt. Mortuus est autem anno 14. regni sui. Illoque mortuo, Brunchildis cum filiis suis Parisius resedebat plervolum, furtim per noctem abstullit et cum eo in Auster fugit; collectisque gentibus, super quas pater eius regnaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
amalrico iniit. Gothis ualde conlisis amalri¬
cꝰ fugam u̾tit: naues ꝑat ad fugiendũ. Cũ¬
q atting̾e conaret᷑ ad ipsas naues: ꝑsecutꝰ
est eum ex̾citus childeb̾ti. At ille uictum se
c̾uens: ad eccłiam xp̃ianoꝵ fug̾e nitebatur.
S anteqͣ ad introitum eccłie ꝑuenisset. qͥdã
francus lancea eũ ꝑcussit: mortuus q est ibi.
Gunc chil deb̾tus ispaniam deuastans tole¬
tum urbẽ ingͤssus. thesauros magnos inde
abstulit. ⁊ una c̃ sorore sua reu̾sus est. Sed
nescio qͦ ꝑiculo ĩminentis langnoris. in ipso
tt̾e tin̾e mortua est. & parisius depottata:
unbasilica sc̃i petͥ uixta patrẽ suum sepulta.
eccłiar̃ detulit. de uasis salomoniacis p̃cio¬
sissimis. sexaginta calices. quindecĩ patenas.
iuginti capsas. eũgłia ex auro purissimo.
gẽmario oꝑe celatas pulchre ornatas. Holuit¬

Expanded text:
Amalrico. Gothi valde conlesi, AmalriAmalrico. Gothi valde conlesi, Amalricus fugam vertit, naves parat ad fugiendum. Cumque adtingere conaretur ad ipsas naves, persequutusque est eum exercitus Childeberto. At ille victum se cernens, ad ecclesiam Christianorum fugire nitebatur. Sed antequam ad introitum ecclesiae pervenisset, quidam Francus lancea eum percussit, mortuusque est ibi. Tunc Childebertus Hispaniam devastans, Tulletum urbem ingressus, thesauros magnos inde abstullit; una cum sorore sua reversus est. Sed nescio quo periculo inminente, languore in ipso itinere mortua est. Parisius deportata, in basilica sancti Petri iuxta patrem suum sepulta eecclesiarum detullit: de vasis Salomonis preciosissimis sexaginta calices, quindecim patenas, viginti capsas euangeliorum ex auro purissimo gemmario opere celatas, pulchre ornatas. Il
Abbreviated transcription (Latin):
Erm̃frebꝰ ꝑ sfugam uix lapsus. euasit. Frã¬
ci aut̃ c̃ multa p̃da ⁊ spoliis reu̾si st̃. fuert̃
enĩ eirmenfredo duo fr̃es. baldricꝰ ⁊ b̾teca¬
riuis. Post ħ it̾um theod̾icus data fide ermen¬
fredo. tulbiaco ciuitate ad se eũ uenire fec̃.
Cũq suꝑ murũ ipsiꝰ ciuitatis conloq̃rentur:
ꝯpulsus de muro ipsiꝰ urbis corruit ad t̾rã.
⁊ mortuus est. suosq infantes theodericus
int̾fic̾e rogauit.
hildeb̾tus qͦq cũ ẽẽt aruerns ciuita¬
te: misit soror eiꝰ uxor amalrici regis
la uir eiꝰ suꝑ ip̃am insidi aret. proyter
catholicam fidẽ. Nam cũ ab eccłia xp̃i iret oratio¬
nem fac̾e. stercora & multos fetores ipse suꝑ eã
ꝓiciebat. atq eã ui tantũ u̾berabat: ut sangͥ¬
ne ulitũ sudarium suũ fri suo tͣnsmitteret di¬
cens. Indignamini dulcissimi frẽs laborem et
ĩ uiriam meã. dõni carissimi. Cũ hec audisset
childeb̾tus. in ira magna ꝯmotꝰ: hostẽ maxi

Expanded text:
r fugam vix lapsus, evasit. Franci autem cum multa preda et spolia reversi sunt. Fuerunt enim Ermenfredo duo fratres A. Baldericus et Bertecharius. Post haec iterum Theudericus, data fide Ermenfredo rege, Tulbiaco civitate ad se eum venire fecit. Cumque super murum ipsius civitatis conloquerentur, conpulsus de muro urbis ipsius, corruit ad terram et mortuus est; suosque infantes Theudericus interficere rogavit. 23. Childebertus quoque cum esset Arvernus civitate, misit soror eius, uxor Amalrici regis la super ipsam insidiaretur propter catholicam fidem. Nam cum ad ecclesiam Christi iret orationem facere, stercora et multos fetores ipse super eam proiciebat atque eam in tantum verberabat, ut sanguinem inlitum sudarium suum fratri suo transmisit, dicens: Indignate, dulcissimi fratres, laborem et iniuriam meam, domni carissimi. Cum haec audisset Childebertus, in ira magna commotus, hostem maxi
Abbreviated transcription (Latin):
ti ft̃ ualde. Fugit aut̾ ermenfredus cũ torurgis.
usq onestrudẽ fluuiũ. Illic aut̃ ꝑseq̃ntib fran¬
cis: cr ibi reꝑatis uiribꝰ contͣ francos. tanta
cedes ibi fuit de toringis. ut ipse fluuiꝰ ex eoꝵ
cadauerib repleret᷑: et franci suꝑ eos tã quã

Expanded text:
ti sunt valde. Fugit autem Ermenfredus cum Toringhis ti sunt valde. Fugit autem Ermenfredus cum Toringhis usque Onestrudem fluvium, illic eum persequentes Franci. Ibi reparatis viribus contra Francos, tanta caedis ibi fuit de Toringhis, ut ipse fluvius ex eorum cadaveribus repletus, Franci super eos tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ clomire p̃liabat᷑. Burgũdiones q ualde cõli¬
si ẽ gotinaro fuger̃t̃. Cumq eos ꝑseq̃rentur.
clodomiris nimis ualde ꝯcͤrissetq antecedens
eos c̃ eqͦ uelocr in medio coꝵ est ingͣssus. Lui ex
adu̾sa ꝑte ꝑcussus corruit mortuꝰq ẽ. Q.d̾ uidẽ¬
tes franci. nimio dolore ⁊ ira ꝯmoti: gotma¬
rũ ꝑseq̃ntes ext̾minant. burgundiones ꝑi¬
inunt: cũctasq regiones uastantens. a pue¬
ro usq. ad senẽ int̾im̃tes: reu̾si st̃. Clothariꝰ
ħ audiens: urorẽ fc̃is sui accepit in ꝯuigi¬
ũ gundeucã noĩe. filios qͦq clodomiris orfa¬
nos. theodo aldũ. & clodo aldũ. cͦchildis regina
nutriebat retiuens eos secum.¬
transeũtes. intoringã dirigt ꝯtͣ ermenfredũ¬
regẽ toringoꝵ. Hec audientes toringĩ fossa¬
tos fecer̃t. et subdole desuꝑ cooꝑuerunt cespi¬
tibꝰ. Cumq ad bellũ ibidẽ ꝑuenissent: intelli¬
gentes qd̾ equi eoꝵ ibidẽ cocruissent. ĩdigna¬

Expanded text:
Chlodomire proeliaretur, Burgundiones valde conlesi, cum Godmaro fugierunt. Cumque eos persequeretur Chlodomiris nimis valde, cucurritque antecedens eos cum equo veloce, in medio eorum ingressus. Qui ex adversa parte percussus, corruit et mortuus est. Quod videntes Franci, nimio dolore et ira commoti, Godmarum persequentes exterminant, Burgundiones peremunt, A. cunctasque regiones vastantes, a puero usque ad senem interementes, reversi sunt. Chlotharius haec audiens, uxorem fratris sui accepit in coniugium Gundeucam nomine. Filios quoque Chlodomire orfanos, Theudovaldo et Chlodoaldo, Chrodchildis regina nutriebat, eos secumtranseuntes, in Toringiam dirigunt contra Ermenfridgorum. Haec audientes Toringi, fossatos fecerunt sub dolo, desuper cooperientesCumque ad bellum ibidem pervenissent, intellegentes, quod equi eorum ibidem corruissent, indigna
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ. ait ad reginam suã ⁊ ad po¬
płm suum. Satis mͥ molestũ est. qd̾ gottiar¬
riani. ꝑtẽ obtimã galliar̃ teneant. E amꝰ cũ
dei auxilio & eiciamꝰ eos de ipsa t̾ras nr̃isq
dicionib subiciamꝰ. qr ualde bona ẽ. Placu¬
it q hoc consiliũ: ꝓcerib francoꝵ. Tc̃ crochil¬
dis regina. consiliũ dedit regi dicens. Faciẽs
faciat dñs ds̃ uictoriam: in manib dñi mei re¬
ator in bello. Et rex ait. Placet hoc qd̃ hortaris.
Ita faciam. Tunc ꝓiecit indirectũ a se bipennã
suam̃ qd̾ ẽ francisca ⁊ dix̃. Sic fiat eccła beatoꝵ¬
apłoꝵ. dũ auxiliante dño reu̾temur. Cõmouit
aut̾ rex cunctũ ex̾citum suũ ppłm francoꝵ. et
pictauis dirigit. Ibi enĩ tẽ alaricꝰ rex gotthoꝵ
ꝯmorabat᷑. Multa ꝑs etiã hostium. ꝑt̾ritorium
turonicũ tͣnsiebat. Precepit aut̃ rex ꝓ reuerẽtia
scĩ martini: ut nicħ aliud nͥ herbam p̃sumerẽt

Expanded text:
civitate, ait ad reginam suam et ad pocivitate, ait ad reginam suam et ad populum suum: 'Satis mihi molestum es t, quod Gothi Arriani partem optimam Gallearum teneant. Eamus cum Dei auxilio et eiciamus eos de ipsa terra nostrisque dicionibus subiciamus, quia valde bona est'. Placuitque hoc consilium proceribus Francorum. Tunc Chrotchildis regina consilium dedit regi, dicens: 'Faciens faciat dominus Deus victoriam in manibus domini mei reator in bello'. Et rex ait: 'Placet hoc quod ortaris; ita faciamus'. Tunc rex proiecit in directum a se bipennem suam, quod est francisca, et dixit: 'Sic fiatur ecclesia beato dum, auxiliante Domino, revertimur'. Commovit autem rex cunctum exercitum suum, populo A. Francorum Pectavis dirigit; ibi enim tunc Alaricus rex Gothorum commorabatur. Multa pars hostium per terreturium Toronicum transiebat. Precepit autem rex pro reverentia sancti Martini, nihil aliud nisi herbam presumerent
Abbreviated transcription (Latin):
tibi antiis sugłis soluat inpone: ut ⁊ regio
salua sit. et ut tributa soluenti ꝑpetuo domi¬
ueris. Qd si nolu̾it: tc̃ qd̾ libuerit facias. Qͦ
Tc̃ missa legatione ad guudobadũ: ut ei per
siugulos anuos tributa iuposita redd̾e debe¬
at iubet. At ille ⁊ de p̃senti soluit. ⁊ deinceps soli¬
ris. c̃ p̃da maxima reu̾sꝰ est uictor. His t̃porib fuit
in uienua urbe t̾re motus marimꝰ. ibi mł¬
te eccłie ⁊ domus multoꝵ cõcusse fuer̃t. & sub¬
u̾se. Illic bestie multe oberrantes. lupi. ursi.
ac cerui. ingressi ꝑ portã ciuitatis deuorãteᷤᷤ¬
q plur imos ꝑ totum annũ hoc faciebant.
Nã ueniẽte dñica sollẽpnitate sc̃i pasche. sc̃s
sacͥficium ĩ ipsa uigilia celebraret: palaciũ
regale qd̾ in ea ciuitate erat. diuino igne suc¬
censũ est. Cũq ħ agerent᷑ : ad ꝓpinqͣnte ascẽ
uit ip̃a tribulatio: & subu̾sio. Heinceps omnes
Unc clodoueus rex c̃ ueniss parisiꝰ.

Expanded text:
tibi annis singulis dissolvat, inpone, ut et regio tibi annis singulis dissolvat, inpone, ut et regio salva sit et tu tributa dissolventi perpetuo domineris. Quod si noluerit, tunc quod libuerit facies'. Quo  propria. Tunc missa legationem ad Gundobadum, ut ei per singulos annos tributa inposita reddere debeat, iubet. Ad ille et de praesenti solvit et deinceps solvida maxima reversus est victor. His temporibus fuit in Vienna urbe terre motus maximus, ubi multae ecclesiae et domus multorum concussae fuerunt et subversae. Illic bestiae multae oberrantes, lupi, ursi ac cervi ingressi per portam civitatis devorantesque plurimos, per totum annum hoc faciebant. Nam veniente dominica sollempnitate sanctum paschae, sanctus sacrificia in ipsa vigilia celebraret, palacium quoque regale, qui in ea civitate erat, divino igne succensus est. Cumque haec agerentur, adpropinquante ascevit ipsa tribulatio A. et subversio. Deinceps omnes unc Chlodoveus rex cum venisset Parisius
Abbreviated transcription (Latin):
Hec eo dicente: uale dicens arediꝰ discessit:
⁊ ad clodoueũ regẽ abiens ait. Ecce ego tuus
humił piissime rex. ad tuam potenciã ue¬
nio. relitiq̃ns illũ miserrimũ gundebadũ
Qd̃ si me pietas tua reciꝑe dignat᷑. integĩ
ĩ me famulũ atq fidelẽ &. tu ⁊ posteri tui
habebitis. Quẽ ille ꝓptissime colligens. secũ
retiunt. Erat enĩ iocundꝰ in fabuł. strenuus
ĩ cõsilis: iustus in iudiciis. &. ĩ cõmisso fidelis.
leniq lodoueo c̃ om̃i ex̾cttu cͥca muros urbis
lt acciꝑe: cõsiliuim licet nõ egeris tam̃ fide ui¬
regra ministrabo. Idẽq ueltͥ congruũ uł curi¬
tatib erit. ꝑ qͦs tͣnsite delib̾as. Cur inqͥd retines
excitũ. c̃ loco firmissimo tuus resideat inimitꝰ:
depopularis agͥs. prata depascis: uineas dis¬
secas. oliuetata succendis: om̃s q regi onis¬
istiꝰ fructus eu̾tis: int̾m ⁊ illi noc̾e nich
p̃uales. Ntite pociꝰ legationẽ. & tͥbutum qd̾

Expanded text:
ec eo dicente, vale dicens Aridius discessit, et ad Chlodovechum regem abiens, ait: 'Ecce! ego humilis tuus, piissime rex, ad tuam potentiam venio, relinquens illum miserrimum Gundobadum. Quod si me pietas tua recipere dignatur, integrum in me famolum atque fidelem et tu et posteri tui habebitis'. Quem ille prumptissime colligens, secum retenuit. Erat enim iocundus in fabulis, strenuus in consiliis, iustus in iudiciis et in commisso fidelis. Denique Chlodovecho cum omni exercitu circa muros urbis let accipere, consilium licet non egeatis, tamen fide integra ministrabam; idemque vel tibi congruum vel civitatibus erit, per quas transire deliberas. Quur', inquid, 'retines exercitum, cum loco firmissimo tuus resedeat inimicus? Depopularis agros, preda depascis, vineas dissecas, oliveta succidis omnesque regionis fructus evertis; interim et illi nocere nihil prevales. Mitte
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuiriam meã: et pr̃is mei ⁊ matris me& mor¬
tẽ uindicate. Iłli hec audientes ĩ iram magnã
cõmoti c̃ magno excitu burgundiã petunt.
ꝯt᷑ sigismundũ et gotinarũ reges filios gun¬
debadi. Tunc t̃poris edificabat sigismudus
rex monast̾ium scõꝵ martyrũ agaunensiũ ĩ
burgundia. sc̃i mauricii ẽ sociis suis. sex mili¬
hostẽ burgundionũ contͣ clodomirẽ regem
et childebͥtũ. & clotariũ fr̃s: filios clodouer. Ilł

Expanded text:
tris mei et matris meae mortem vindicate'. Illi haec audientes, in ira magna commoti, cum maximo exercitu Burgundiam petunt contra Sisimundum et Gotmarum reges, filios Gundobado. Tunc temporis edificabat Sisimundus rex monasterium sanctorum martyrum Agaunensium in Burgundiam, sancti Mauricii cum sociis suis sex milihostem Burgundionum contra Chlodomirem regem et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ c̃alarico rege gochoꝵ pugnauit. Regnauit¬
qͦq sinul annis. xxx. Atͣnsitu sc̃i martun. us¬
ꝙ ad tͥnsitũ clodouei regis. fuer̃t anui.cͣ. xͦiͬ. Cro¬
hildĩ regina pꝰ mortem uiri sui. turonis ciuita¬
tem freq̃ut᷑ ꝑgens. ad basilicã sc̃ĩ martini diutis
regnũ eius int̾se diuiserunt eqͣltt. Habebat
qͦq tcheodericus filiũ noĩe cheodebertũ. steenu

Expanded text:
rege Gothorum pugnavit. Regnavitque simul annis 30. A transitu sancti Martini usque ad transitum Chlodovei regis fuerunt anni 112. Chrothildis vero regina post mortem viri sui Toronis civitatem frequenter pergens, ad basilicam beati regnum eius inter se diviserunt equaliter. Habebat quoque Theudericus filium nomine The
Abbreviated transcription (Latin):
nes ẽ gotmaro. Sigismundꝰ uͦ dũ ad sc̃os agau¬
nẽses fugeret: cõsecutus est eũ clodomiris ap¬
p̃hendit q eũ c̃ uxore et filios eoꝵ. ⁊ captos in
pagũ aurelianensẽ addux̃: atq ĩ carcerem
retrudi iussit. Beatꝰ aut̃ auitus qͥ erat uir¬

Expanded text:
os Agaunos fugiret, consequutusque est eum Chlodomiris adprehenditque eum cum uxore et filios eorum, captos in paygo Aurilianense eos adduxit atque in carcerem retrudi iussit. Beatus autem Avitus, qui erat
Abbreviated transcription (Latin):
nica blattea indutus rexi ĩ basilica beati
martini corona aurea capiti suo imposita:
ascenso eqͦ. aurũ ⁊ argentum in atrio qd̾
est int̾ ciuitatẽ & eccłiam beati martini :
p̃sente ppło manu ꝓpͥa asꝑsit. atq uolun¬
tate benignissima dispensauit. Ab ea die
tã quam consul. & augustus ẽ appellatus.
Guronis aut̾ eg̃stꝰ: ꝑarisiꝰ cuitatẽ ueniẽs
ibi sodem regni sui constituit.
einde cõmotus cont᷑ est regnacariũ¬

Expanded text:
neca blatea indutus rex in basilica beati neca blatea indutus rex in basilica beati Martini, corona aurea in capite suo. Ascenso equo, aurum et argentum in atrium, quod est inter civitatem et ecclesiam beati Martini, presente populo manu propria aspersit atque voluntate benignissima dispensavit. Ab ea die tamquam consul aut augustus est appellatus. De Toronis autem egressus, Parisius civitate veniens, ibi sedem regni sui constituit. 18. Deinde commotus contra Kagnachariu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgens om̃s urbes illas a finib gotthoꝵ usq¬
ad burgundĩa subiugauit. ⁊ in potestatẽ
pr̃is sui restituit. Reguauit igit᷑ alaricus
anuis .xui. Clodoueus qͦq burdegalensi ci¬
uitati: tota hyeme resedit. Ghesauros uͦ
plurumos alarici regis gochoꝵ. de thosa ab¬
stulit. Oñis q urbes illas accipiens. c̃ ad ego¬
Int̾fectis gothis qͥ ibidẽ erant. ipsã urbẽ ad¬
p̃hendit. oẽm q t̾ram illam subiugauit.
tu uenerabilẽ uirũ aptoniũ capellanũ suũ
expulso pͥmo ep̃o arriano gothoꝵ de eadẽ
uel bur degala. francos p̃cepit man̾e. ad
gothoꝵ gentẽ delendam. Deuide turouis
ciuitatẽ reu̾sus: multa inuu̾a basilice bea¬
ti martini tribuit. E qũ uͦ quem antea ad
ipse equus solutus ab ũt. Gc̃ cũ leticia rex
ait. Uere beatus martinꝰ bonꝰ est ĩ auxilio.
⁊ carus in negocio. Ib anastasio ĩꝑatore co¬
dicellos accepit clodoueꝰ rex ꝓ consulatulu¬

Expanded text:
pergens omnesque urbes illas a finibus Gothorum usqpergens omnesque urbes illas a finibus Gothorum usque Burgundiam subiugavit et in potestate patris sui restituit. Regnavit igitur Alaricus annis 12. Chlodoveus quoque Burdigalensem civitatem totum hyemem resedit; thesauros vero plurimos Alarici regis de Tolosa abstullit. Omnesque urbes illas accipiens, EcoInterfectis Gothis, qui ibidem erant, ipsam urbem adprehendit, omnem terram illam subiugavit. tu venerabilem virum Aptonium capellanum suum, expulso primo episcopo Arriano Gothorum de eadem vel Burdigalinse Francos precepit manere ad Gothorum gentem delendam. Deinde A. Toronis civitate reversus, multa munera basilicae beati Martini tribuit. Equo vero, quem antea ad ipse equus solutus abiit. Tunc cum laetitia rex ait: 'Vere beatus Martinus bonus est in auxilio et carus in negotio'. Ab Anastasio imperatore codicellus accepit Chlodoveus rex pro consulatu, tu