comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
biliter reddidit. Qui licet in
quibusdã causis culpabilis appa¬
reret. tamẽ pp̃ merita parẽtũ
suorũ nõ solũ impunitus uerũ
munerib donatus ad regnũ
redire ꝑmissus est. Uenerat
et harioldus de normama au¬
xiliũ petens contra filios gode¬
fridi qui eũ patria pellere
minabant᷑. ob cuiꝰ causã dili¬
tentiꝰ explorandã ad eosdem
filios godefridi theotarius et
ruodinandus comites mssi
fuerũt qui et causam filioꝵ
godefridi et statũ totiꝰ regin
normanorũ diligent᷑ explo¬
rantes aduentũ harioldi p̾ces¬
serũt. et imperatori omña q̃
in illis partibus comperiri
potuerũt patefecerũt. Cum
quib et ebbo remorũ archi¬
epũs qui concilio imperatoris
et auctoritate romam põtisi¬
cis predicandi grã ad termi¬
nos danorũ accesserat estate
preterita et multos ex eis ad
fidem uementes baptizauerit
regressus est. Hoc ãno prodi¬
gia quedam extitisse narrãt᷑
In quibus precipua fuerunt

Expanded text:
biliter reddidit. Qui licet in biliter reddidit. Qui licet in quibusdam causis culpabilis appareret, tamen propter merita parentum suorum non solum inpunitus, verum muneribus donatus ad regnum redire permissus est. Venerat et Harioldus de Nordmannia, auxilium petens contra filios Godofridi, qui eum patria pellere minabantur; ob cuius causam diligentius explorandam ad eosdem filios Godofridi Theotharius et Hruodmundus comites missi fuerunt, qui et causam filiorum Godofridi et statum totius regni Nordmannorum diligenter explorantes adventum Harioldi praecesserunt et imperatori omnia, quae in illis partibus comperire potuerunt, patefecerunt. Cum quibus et Ebo Remorum archiepiscopus, qui consilio imperatoris et auctoritate Romani pontificis praedicandi gratia ad terminos Danorum accesserat et aestate praeterita multos ex eis ad fidem venientes baptizaverat, regressus est. Hoc anno prodigia quaedam extitisse narrantur, in quibus praecipua fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Legati romã uementes re geste
certitudinẽ assequi nõ potuerũt
qr pastalis pontifex et se ab
huiꝰ facti cõmumone cũ magn
ep̃orũ mĩo iurxiurando purifi¬
cauit. et intfectores predictor
bom̃i quia de familia setĩ petri
erant sumopere defendẽs mor¬
tuos uelut marestatis reos tõ¬
dampnabat. iure cesos ꝓnũti¬
auit. atq ob hoc cũ predictis
qui ad eũ missi fuerãt legatis
iohem silue candide ep̃m. et
sergiũ bibliothecaru. quirim̃
quoq subdyaconũ. ac leonem
magr̃m mlitũ ad imperatorẽ
sit. Qui cũ tã ꝑ illos ꝙͣ per
ios legatos de sacramẽto põti¬
ficis et excusatõe reorũ cõpe¬
nsset nnchil sibi ultra in hoc
negotio faciendũ raitus memo
responso remisit. Ceadragus
abodritorũ pͥnceps policitatio¬
nbus suis adhibens fidem cũ
quibusdam pͥmorib ppłi sui
compendiũ uenit. dilati q¬
ꝑ tot ãnos aduentus sui rõnẽ
corã imperatore nõ improba¬

Expanded text:
Legati Romam venientes, rei gestae Legati Romam venientes, rei gestae certitudinem adsequi non potuerunt, quia Paschalis pontifex et se ab huius facti communione cum magno episcoporum numero iureiurando purificavit; et interfectores praedictorum hominum, quia de familia sancti Petri erant, summopere defendens, mortuos velut maiestatis reos condemnavit, iure caesos pronuntiavit, atque ob hoc cum praedictis, qui ad eum missi fuerant, legatis Iohannem Silvae-candidae episcopum et Sergium bibliothecarium, Quirinum quoque subdiaconum ac Leonem magistrum militum ad imperatorem misit. Qui cum tam per illos quam per suos legatos de sacramento pontificis et excusatione reorum comperisset, nihil sibi ultra in hoc negotio faciendum ratus, memorresponso, remisit. Ceadragus Abodritorum princeps pollicitationibus suis adhibens fidem, cum quibusdam primoribus populi sui Compendium per tot annos adventus sui rationem coram imperatore non inproba
Abbreviated transcription (Latin):
contigisse ꝙ se in oĩbus fidelit̾
erga partes lotharii iuuenis
imperatoris agerent. Erant
et qui dicerent uel iussu uel
concilio pascalis pontificis
ren fuisse perpetratã. Ad qued
explorandũ et diligent᷑ ĩuesti¬
gandũ missi sũt adalungus
abbas monasterii scti uedasti
et hunfridus comes curiensis
S añꝙͣ illi fuissent profecti
uenerũt legati paschalis ponti¬
ficis Iohẽs epũs silue cãdide
et bñdictus archidyacon ꝯ sttẽ
sedis apłice rogantes impera¬
torem ut illam infamiã a p̃õti¬
fice aufferret. quã ille ĩ memo¬
ratorũ homi necem consensisse
credebat᷑. Quibus cũ ille iux
quod ratio postulabat respon¬
disset. eosqz dimisisset p̃dictos
legatos suos ad ĩuestigandã
rei uitatem sicut pͥus disposuit
romã ire precepit. Ip̃e uero
reliquũ etatis tempus ĩ pago
uuarmatense ac deinde ĩ aruẽna
transiens peracta autũnali ue¬
natione ad kł nouebr sicut cõ¬
dixerat compendũi uenit

Expanded text:
contigisse, quod se in omnibus fideliter contigisse, quod se in omnibus fideliter erga partes Hlotharii iuvenis imperatoris agerent; erant et qui dicerent, vel iussu vel consilio Paschalis pontificis rem fuisse perpetratam. Ad quod explorandum ac diligenter investigandum missi sunt Adalungus abbas monasterii sancti Vedasti et Hunfridus comes Curiensis. Sed antequam illi fuissent profecti, venerunt legati Paschalis pontificis, Iohannes episcopus Silvae-candidae et Benedictus archidiaconus sanctae sedis aptorem, ut illam infamiam a pontifice auferret, qua ille in memoratorum hominum necem consensisse credebatur. Quibus cum ille iuxta quod ratio postulabat respondisset, eosque dimisisset, praedictos legatos suos ad investigandam rei veritatem, sicut prius disposuit, Romam ire praecepit, ipse vero reliquum aestatis tempus in pago Wormacense ac deinde in Arduenna transigens, peracta autumnali venatione, ad Kal. Novembris sicut condixerat Compendium venit.
Abbreviated transcription (Latin):
ini ytalia a se partim factis
partim inchoatis fecisset
indiciũ. iissus est in ytaliã
adalardus comes palaciĩ
uissũqz est ut mauringum
brixie comitem secũ assumeret
et inchoatas iusticias ꝑficere
curaret. Drogonẽ frẽm eius
sub canõica uita degenten
clero eusdem urbis cõsentiẽte
ueri. In eodem cõuentu tp̃us
et locus alteriꝰ tõuentꝰ habẽdi
cõdictus est. nouember uidelz
mensis et compendiũ palaciũ
peracto q placito. et dimissis
pͥmorib cũ imperator iani
inde digredi statuisset allatũ
est ei de int̾itu luidenuiti. ꝙ
relictis sorabis cũ dalmaciam
ad liudennuslũ auũculũ borne
ducis ꝑuenisset. et aliquãtũ
temporis cũ eo moratus fuiss
dolo ip̃ius esset interfectus.
Nũciatũ est etiã theodorum
sancte romane ecclie pͥmnceriũ
et leonem nomẽclotorẽ gene
eius in patriarchio lateranẽse
p̾mo excecatos. ac deinde fuisse
decollatos. et hoc eis ob hoc

Expanded text:
in Italia a se partim factis in Italia a se partim factis partim inchoatis fecisset indicium, missus est in Italiam Adalhardus comes palatii, iussumque est, ut Mauringum Brixiae comitem secum adsumeret, et inchoatas iustitias perficere curaret. Drogonem, fratrem eius, sub canonica vita degentem, clero eiusdem urbis consentiente veri. In eodem conventu tempus et locus alterius conventus habendi condictus est, November videlicet mensis et Compendium palatium; peractoque placito et dimissis primoribus, cum imperator iam inde digredi statuisset, adlatum est ei de interitu Liudewiti, quod relictis Sorabis, cum Dalmatiam ad Liudemuhslum avunculum Bornae ducis pervenisset, et aliquantum temporis cum eo moratus fuisset, dolo ipsius esset interfectus. Nunciatum est etiam, Theodorum sanctae Romanae ecclesiae primicerium et Leonem nomenclatorem, generum eius, in patriarchio Lateranense primo excaecatos, ac deinde fuisse decollatos, et hoc eis ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
fratris honorẽ agnouisset
statuit ut is delatã sibi a ppło
suo potestatẽ haberet. ambos
tñ munerib donatos et sacra¬
mẽto firmatos in patriã remi¬
sit. Accusatus est in eodẽ pla¬
cito apud imperatorẽ ceadra¬
gus abodritorũ pͥnceps ꝙ se
erga partẽ francorũ parũ
fideliter ageret. et ad impera
toris pñciam iã diu uenire
dissimulasset p̃p quod ad eũ
legati directi sũt. Cũ quibus
ille iterũ quosdam ex pͥmorib
gentis sue ad imperitorẽ illoꝵ¬
iisit. perqz illorũ u̾ba ꝓiinsit
se ad proximũ hiemis tpũs
Lotharius ũo cũ ẜͫ patris
uissionem in italia iusticias
faceret. et iam se ad reuerten¬
dum de ytalia p̃pararet. ro¬
gante pastale papa romã
uenit. et honorifice ab illo
susceptus in sancto paschali
die apud sanctũ petrũ et
regni coronã et imperatoris
atq augusti nomẽ accepit.
Inde papiani regressus mẽse
iumo ad imperatorẽ uenit
Qui cũ imperatori de iusticus

Expanded text:
fratris honorem agnovisset, fratris honorem agnovisset, statuit, ut is delatam sibi a populo suo potestatem haberet, ambos tamen muneribus donatos et sacramento firmatos in patriam remisit. Accusatus est in eodem placito apud imperatorem Ceadragus Abodritorum princeps, quod se erga partem Francorum parum fidtoris praesentiam iam diu venire dissimulasset, propter quod ad eum legati directi sunt, cum quibus ille iterum quosdam ex primoribus gentis suae ad imperatorem misit, perque illorum verba promisit, se ad proximum hiemis tempus Hlotharius vero cum secundum patris iussionem in Italia iustitias faceret et iam se ad revertendum de Italia praepararet, rogante Paschale papa Romam venit, et honorifice ab illo susceptus, in sancto paschali die apud sanctum Petrum et regni coronam et Imperatoris atque Augusti nomen accepit; inde Papiam regressus, mense Iunio ad imperatorem venit. Qui cum imperatori de iustitiis
Abbreviated transcription (Latin):
Ense maio cõuentus
in eodem loco habitus
In quo nõ uniu̾si francie pͥ¬
mores s de orientali frãna
atq saxoma. baioaria. alema
tibus regionib adesse iussi
sũt. In quo int̾ ceteras barba¬
roꝵ legationes que uel iusse
uel sua sponte uenerũt duo
siam inter se de regno habẽtes
ad p̃̾senciam imperatoris ue¬
nerũt. quorũ noĩa sũt iulega¬
stus et celeadragus Erãt idẽ
Filii bubi regis uultrorũ qui
licet cũ frĩbus suis regnũ
diuisũ teneret. tamẽ p̃p̃ quod
maior natu erat. ad ẽũ totiꝰ
regni sũma ꝑtinebat. Qui
cũ cõmisso cũ orientalibus
abodritis p̃lio interiis set
pplũs uultrorũ filiũ eius
uulegastũ quia maior natu
erat regem sͥ cõstituit. Sed
cũ is scdm ritũ gentis cõ¬
missũ sibi regm̃i parũ digne
admistraret illo abiecto uini¬
ori fr̃ĩ regiũ honorẽ deferũt
Quani ob causam ambo ad pñ¬
ciam imperatoris uenerunt
Quos cũ audisset et gentis
uolũtatẽ pronorem in iunioris

Expanded text:
ense Maio conventus in eodem loco habitus, in quo non universi Franciae primores, sed de orientali Francia atque Saxonia, Baioaria, Alamantibus adesse iussi sunt. In quo inter caeteras barbarorum legationes, quae vel iussae vel sua sponte venerunt, duorum, controversiam inter se de regno habentes ad praesentiam imperatoris venerunt, quorum nomina sunt Milegastus et Cealadragus. Erant idem filii Liubi regis Wilzorum; qui licet cum fratribus suis regnum divisum teneret, tamen, propter quod maior natu erat, ad eum totius regni summa pertinebat. Qui cum commisso cum orientalibus Abodritis proelio interisset, populus Wilzorum filium eius Milegastum, quia maior natu erat, regem sibi constituit; sed cum is secundum ritum gentis commissum sibi regnum parum digne administraret, illo abiecto iuniori fratri regium honorem deferunt: quam ob causam ambo ad praesentiam imperatoris venerunt. Quos cum audisset et gentis voluntatem proniorem in iunioris
Abbreviated transcription (Latin):
trãmis grauiter pͥmo quidem
tulit donec comꝑto rei geste
ordine animũ ad aliq tractãda
cõuertit. Substanciã eberul
In quibus regalis eam cõtri¬
buerat ptãtem aufferentes
uxorem eius inopem reliq̃rũt
¶Nno decimo regni chil¬
deberti. gũtrãni aũt xxiiiiͦ i demi
pͥnceps aduersus gũdoaldũ
exercitũ ex uiniuersis urbibus
sibi subiectis cõmouit. Equib
aurelianẽses cũ bituricẽsib pi¬
itauũ aggressi ciuitate ciuies qͥ
iam a fide desciuerãt ad pͥstm̃ã

Expanded text:
trannus graviter primo quidem trannus graviter primo quidem tulit, donec, comperto rei gestae ordine, animum ad alia tractanda convertit. Substantiam Eberulfi ii, quibus regalis eam contribuerat potestas, auferentes, uxorem ejus inopem reliquerunti Childeberti, Guntranni autem XXIV, idem princeps adversum Gundoaldum exercitum ex universis urbibus sibi subjectis commovit. E quibus Aurelianenses cum Bituricensibus, Pictaviensem aggressi civitatem, cives, qui jam a fide desciverant, ad pristina
Abbreviated transcription (Latin):
ditos euagmato gladio ĩpetũ
faciebat in aduersariũ. Cuiꝯ
conatũ unus intelligens stmu¬
lorũ brachiis complexĩi resu¬
pinat eberulfũ qui iam agladio¬
emptam ensem mimici defixit
III latera. Sicq a circũst̾an¬
tibus eius satellitib ĩuasus
multis telorũ interfectus est
utibus. Claudius ꝟo tã ĩma¬
nis facmoris sibi male cõstius
ad cellã abbatis confosso latere
abscisso q police profugit pos¬
cens se occuli ab eo. Uerũtamẽ
irruentib eberulsi stipatorib
uallat᷑ armis domꝰ. iacula per
fenestras intro iacuit᷑ Abbas
quoq uix a duob clericis illesꝯ
reseratis extrahit᷑ hostus.
Per que intro usi aduersarii
claudiũ sub lecto latitantem
nacti iugulãt. socios q eius
simul. Quorũ corpora a domo
protracta ac suꝑ nidã humũ
iacentia. parentes amici q
colligentes sepelierũt. Ad uni
ex cubantes cũ fustibus et
saxis ꝓperarũt hanc igitur
a se causam prolatam rex gũ¬

Expanded text:
dictis, evaginato gladio impetum dictis, evaginato gladio impetum faciebat in adversarium. Cujus conatum unus intelligens famulorum, brachiis complexum resupinat Eberulfum. Qui jam a Claudioemptum ensem inimici defixit in latera; sicque a circumstantibus ejus satellitibus invasus, multis telorum interfectus est ictibus. Claudius vero, tam immanis facinoris sibi male conscius, ad cellam abbatis, confosso latere abscissoque pollice, profugit, poscens se occuli ab eo. Verumtamen irruentibus Eberulfi stipatoribus, vallatur armis domus, jacula per fenestras intro jaciuntur: abba quoque vix a duobus clericis illaesus reseratis extrahitur ostiis. Per quae introgressi adversarii Claudium sub lecto latitantem nacti jugulant, sociosque ejus simul. Quorum corpora, a domo protracta ac super nudam humum jacentia, parentes amicique colligentes sepelierunt. Ad vindexcubantes, cum fustibus et saxis properarunt. Hanc igitur ad se causam perlatam rex Gun
Abbreviated transcription (Latin):
per q omña celi ac terre sancta
nullui fidelius aut posse aut
uelle causai eius apud regẽ
exequi ꝙͣ se. Perpensabat eĩ
infelix alio ẽũ nõ posse cõmo¬
dius decipi cõmento ꝙͣ suo
ꝑiurio. Quid plura: Gredidit
mser deieranti ac in crastinũ
a cleritis accitus cũ eo ad cõ¬
uiuiũ accedit. finitis epulis
eberulso secũ per atriũ basilice
deambulanti et mutuã amiti¬
ciam iureiurando policenti
uit claudius. Si forte facultas
foret iocũdiora reperm uma
fateor me eorũ ardere deside¬
rio. Lespondens eberulfus
cũcta que cuperet se p̾biturũ.
dũmͦ dignaret᷑ eius adire
hospiciũ. Unuisos dirigit pue¬
ros potioris uini haustum
quesituros. Cernẽs claudius
illũ residisse solũ cuiꝰ magis
pp̃e letũ ꝙͣ aliquod sitiret merũ
manꝰ eleuãs contra scti mar¬
tm sepultrũ eũ in hũt exo¬
rabat modũ. Te in quiens
sentte confessor oro ut sospes
reuisem cõugem cũ filio. his

Expanded text:
perque omnia coeli ac terrae sancta, perque omnia coeli ac terrae sancta, nullum fidelius aut posse aut velle causam ejus apud regem exsequi quam se. Perpendebat enim infelix alio eum non posse commodius decipi commento quam suo perjurio. Quid plura? Credidit miser dejeranti, ac in crastinum a clericis accitus, cum eo ad convivium accedit. Finitis epulis, Eberulfo, secum per atrium basilicae deambulanti et mutuam amicitiam jurejurando pollicenti, ait Claudius: « Si forte facultas foret jucundiora reperiri vina, faterer me eorum ardere desiderio. » Respondens Eberulfus cuncta quae cuperet se praebiturum, dum modo dignaretur ejus adire hospitium, universos dirigit pueros, potioris vini haustum quaesituros. Cernens Claudius illum resedisse solum, cujus magis ipse lethum quam aliud sitiret merum, manus elevans erga sancti Martini sepulcrum, eum in hunc exorabat modum: « Te, inquiens, sancte confessor, oro, ut sospes revisam conjugem cum filio. « His
Abbreviated transcription (Latin):
solẽpiiis me obuiũ preberem
et ne te contingeret manib qͦ.
Detinerem. Tu inter ea ara
satra deẜta huc illutq pauitãs
circu flectabaris. Tũ ego ex hoc
molestus dũ tibi ĩmieren ne
quoꝙͣ abscederes euigilaui metũ
in aĩo uisionis reuoluens cam
Adhec eberulsus. Multũ ait
cogitatio mea uisio qͦ herel¬
tua. Quidña cogitas inquit
antistes: Cogito infit ille di
me gũtr̃anꝰ hĩc uoluerit extru¬
dere una manu palle altaris
inherente. altera te cũ cleritis
gladio trucidare. Intellexit
epũs illũ demonis intinctu ta¬
lia effari. Nec longũ fluxenit
tempus ceperũt fieri actũ ma¬
infesta que fuerãt ep̃o in uisu
reuelata. Demq gũtrãno
querente uirũ qui arte ab ede
educens eberulfũ aut sibi addu¬
ceret uinctũ aut gladio relinq̃ret
trucidatũ. Obtulit se claudiꝰ
quidã ad id opus stremiũ poñ¬
dens se fore mĩstrũ. Policito
ad eberulfũ accedit. Iurat ꝑ deũ

Expanded text:
solemniis, me obvium praeberem, solemniis, me obvium praeberem, et, ne te contingerent, manibus quoque detinerem, tu interea ara sacra deserta huc illucque pavitans circumflectebaris. Tum ego, ex hoc molestus, dum tibi innuerem ne quoquam abscederes, evigilavi, mecum in animo visionis revolvens causam. » Ad haec Eberulfus: « Multum, ait, cogitatio mea cum viso qtuo.--Quidnam cogitas, inquit antistes?--Cogito, infit ille, si me Guntrannus rex hinc voluerit extrudere, una manu pallae altaris inhaerente, altera te cum clericis gladio trucidare. » Intellexit episcopus illum daemonis instinctu talia effari. Nec longum fluxerat tempus, coeperunt fieri actu manifesta, quae fuerant episcopo visu revelata. Denique, Guntranno quaerente virum, qui arte ab ecclesia educens Eberulfum, aut sibi adduceret vinctum aut gladio relinqueret trucidatum, obtulit se Claudius quidam, ad id opus strenuum spondens se fore ministrum. Pollicito ad Eberulfum accedit; jurat per Deum
Abbreviated transcription (Latin):
rimabant᷑ ornamẽta sacri tẽ¬
pli. Q uod post ꝙ custos beate
edis animaduertit ac ferreis
ipãs fores affixit clauis media
ferme nocte in ip̃is noct᷑nalib
hyyuinis a p̾fato eberulso ep̃us
gregorius et derici tantis la¬
cessiti sũt cõuicus ut laudes
deo debitas relinquere cogerẽt᷑
Sed et clericũ quemdã ĩa temu¬
lentus ꝙ uniũ sibi nõ largiret᷑
suꝑ scãnũ extensũ pene usq
ad mortem flagellis cetidit
multorũ q cedem in atrio bt̃i
antistitis exercuit. nõ ueritus
illi ingerere contumeliã cuius
quotidie flagitabat clementiã.
Porro una noctiũ uidit ĩdem
epũs sompniũ quod eidẽ uiro
retulit in hũc se habens modũ
Uidebam ait me sacro sancti mar¬
tim astantem altari ac dm̃ci
celebrare misteria sacrificii
gũtiãnũ q regeni ip̃am ĩgressũ
oronis domũ suis imperantem
ut te a palla altaris cui ĩhere¬
bas euulsum foris pellerent.
Eui cũ int̾missis ego iissarũ

Expanded text:
rimabantur ornamenta sacri temrimabantur ornamenta sacri templi. Quod postquam custos sacrae aedis animadvertit, ac ferreis ipsas fores affixit clavis, media ferme nocte, in ipsis nocturnalibus hymnis, a praefato Eberulfo episcopus Gregorius et clerici tantis lacessiti sunt conviciis ut laudes Deo debitas relinquere cogerentur. Sed et clericum quemdam jam temulentus, quod vinum sibi non largiretur, super scamnum extensum pene usque ad mortem flagellis cecidit, multorumque caedem in atrio beati antistitis exercuit, non veritus illi ingerere contumeliam cujus quotidie flagitabat clementiam. Porro una noctium vidit idem episcopus somnium, quod eidem viro retulit, in hunc se habens modum: « Videbam, ait, me sacrosancti Martini astantem altari ac Dominici celebrare mysteria sacrificii, Guntrannumque regem, ipsam ingressum orationis domum, suis imperantem ut te a palla altaris, cui inhaerebas, evulsum foras pellerent. Cui cum, intermissis ego missarum
Abbreviated transcription (Latin):
aduenissent. et ille se habere nega¬
ret unꝰ eorũ protenta hasta
ut eũ ꝑcuteret ab eo ictu gla¬
dii ꝑemptus est. Alter casu
socii ꝑterritus aufugiens que
male ꝑuaseñt reddidit. Post hec
facultas om̃ts eberulfi q̃ multa
erat ualde diuersis a rege tõcessa
Domꝰ quoq que infra muros
possidebat turoncos adeo direp¬
tiomi tradita est ut nichil insi
nudi suꝑessent parietes. Pro his
itaq causis calũpinas sancto ãti¬
stiti inferebat gregorio quasi
cũcta eius gererent᷑ consilio. mi¬
nabat᷑q ꝙ si unꝙ̃ regis rediret
in gr̃am smulem ei retribueret
uicissitudinẽ. Uerũ antistes
plus clemẽtia pro euis miseriis
ꝙͣ pro indignatõe pro illatis
ab eo cõmonebat᷑ ĩuiriis. Cũq
foret eidem misero domiciliũ
in sancti martim salutatorio
et a p̃bro cui ẜuãdi oratorn
cura delegata erat relique dlau¬
derent᷑ ianue ꝑ hostũt illius
salutatorii ingressi ecclesia
pueri uel puelle uinuersa

Expanded text:
advenissent, et ille se habere negaadvenissent, et ille se habere negaret, unus eorum, protenta hasta, ut eum percuteret, ab eo ictu gladii peremptus est. Alter, casu socii perterritus, aufugiens quae male pervaserant reddidit. Post haec facultas omnis Eberulfi, quae multa erat valde, diversis a rege concessa. Domus quoque, quam intra muros possidebat Turonicos, adeo direptioni tradita est ut nil nisi nudi superessent parietes. Pro his itaque causis calumnias sancto antistiti inferebat Gregorio, quasi cuncta ejus gererentur consilio; minabaturque quod si unquam regis rediret in gratiam, similem ei retribueret vicissitudinem. Verum antistes plus clementia pro ejus miseriis quam indignatione pro illatis ab eo commovebatur injuriis. Cumque foret eidem misero domicilium in sancti Martini salutatorio, et a presbytero cui servandi oratorii cura delegata erat reliquae clauderentur januae, per ostium illius salutatorii ingressi ecclesiam pueri vel puellae universa
Abbreviated transcription (Latin):
Nteriectis diebus gũtrãnꝰ
rex cabilomis regressus
fraterne necis auctorẽ solicite
ĩuestigans. per responsales fre¬
degũdis eberulfũ in palacio
chilperici cubiculariꝰ p̃positũ
eius sceleris cognouit ẽẽ capud
Nogatus uo ab ea idem eberuss
fuerat ne ip̃am desereret. Qui
dũ consensũ ei de negasset
suũ ob id apud regẽ accusat ꝯ
est ab illa. Rex igit᷑ felle cõ¬
moto circũstantib amicis iu¬
rauit se nõ solũ homicidã uer
cũctam ei ꝑdituꝵ generatões
quatinꝰ ausus interfiçiendoꝵ
regũ de regno tolleret᷑ frãcor
Hoc terrore ꝑcussus uir sup
nõĩatus ad basilicã sancti mar¬
tim cũ clericis quibus frequẽ¬
tes intulerat ĩlurias aufugit
Tũc aurelianenses cũ blesensib
ad custodiendũ ne exinde uspĩã
dilaberet᷑ iussu regis alternas
sortiti uices in ẽũdo ac rede¬
undo multas agebãt p̃das.
Dñq duo qui mulas ĩa dicti
rapiebãt confessoris ad domũ¬
cuiusdam rustici potũ petituri

Expanded text:
nterjectis diebus, Guntrannus rex Cabilonis regressus, fraternae necis auctorem sollicite investigans, per responsales Fredegundis Eberulfum, in palatio Chilperici cubiculariis praepositum, ejus sceleris cognovit esse caput. Rogatus vero ab ea idem Eberulfus fuerat ne ipsam desereret. Qui, dum consensum ei denegasset suum, ob id apud regem accusatus est ab illa. Rex igitur, felle commotus, circumstantibus amicis juravit « se non solum homicidam, verum cunctam ejus perditurum generationem, quatenus ausus interficiendorum regum de regno tolleretur Francorum. » Hoc terrore perculsus vir supra nominatus, ad basilicam Sancti Martini cum clericis, quibus frequentes intulerat injurias, aufugit. Tunc Aurelianenses eam Blesensibus ad custodiendum, ne exinde uspiam dilaberetur, jussu regis alternas sortiti vices, in eundo ac redeundo multas agebant praedas. Dumque duo, qui mulas jam dicti rapiebant confessoris, ad domucujusdam rustici potum petituri
Abbreviated transcription (Latin):
set se et illũ turpiter teneri.
Ari etiã m ͦ multos pa¬
rentũ suorũ neci tradi¬
dit. thesauros qz eorũ abstulit
ne quis remaneret qui insidi¬
ari regno eius uel iite posset
cupidiorem missis satellitib
apud cinomanoꝵ urbemi uita
pͥuari fecit. unde una dierũ
astantibus regni pͥmoribus
dixisse fert᷑. Parentib ĩquit
orbatus cũctis periculũ mei
ꝑtimesto capitis. Dũ neminẽ
habeam ꝓpinquũ mee custodẽ
salutis. Quod quidã calũpine
causa dictũ estimauerunt.
si forte quisꝙͣ prodiret qui se
regi sanguine proximũ asse¬
reret. Proditores uero ragna¬
charii cognito deprauata fuisse
dona que acceperãt proditõis
gr̃a clodoueo querelã detule¬
rũt. Quibus inquit clodoueꝰ
ingrati estis bñficis uobis
collatis Nam quãtis putatis¬
eos debere interire supplicus
qui dño suo auctores sunt
mortis. Abite potius ad ꝓpͥa
sufficiat q uobis ip̃a indigna
qua frumim uita. Illi indig¬
nationẽ pͥncipis ueriti ad sua

Expanded text:
set se et illum turpiter teneri. Pari etiam modo multos parentum suorum neci tradidit, thesaurosque eorum abstulit, ne quis remaneret qui insidiari regno ejus vel vitae posset.cupidiorem, missis satellitibus apud Cenomanorum urbem vita privari fecit. Unde una dierum astantibus regni primoribus dixisse fertur: « Parentibus, inquit, orbatus cunctis, periculum mei pertimesco capitis, dum neminem habeam propinquum meae custodem salutis. » Quod quidam calumniae causa dictum aestimaverunt, si forte quisquam prodiret qui se regi sanguine proximum assereret. Proditores vero Ragnecharii, cognito depravata fuisse dona quae acceperant proditionis gratia, Clodoveo querelam detulerunt. Quibus inquit Clodoveus: « Ingrati estis beneficiis vobis collatis. Nam quantis putatis debere interire suppliciis qui domino suo auctores sunt mortis? Abite potius ad propria, sufficiatque vobis ipsa indigna qua fruimini vita. » Illi indignationem principis veriti ad sua
Abbreviated transcription (Latin):
tis potitus brumlfo dignã
factis uicissitudinẽ postinodũ
restituere curauit. Compoĩtis
Uo erga se rebus et studiis
oñi qui rem nulitarẽ uł etiã
admiffrabãt uel circa suũ
impiũ conspirabãt tactus
corde atq respectu frat̾ne cõ¬
passionis ad miserationẽ infle¬
xus amitorũ consilio fratrẽ
ex parte consortem regni fecit
extendit᷑ usq ad pienei iuga
mõtis qui galliam ab hyspania
disterminat. pactũ etiã cũ eo
scͥpto popigit ut pͥuato cõten¬
tus habitu nil ampliꝰ de
paterno sperare deberet regno
Qui ubi potestãtẽ adeptus
est sedem regni tholosam eli¬
gens sensu ut putabat᷑ tardꝰ
ueru natura atris ad obẽuda
negocia statim ingenio suo
materiã ĩuenit. Anno ẽñ¬
totam uoascome terrã subegit
atq regnũ suũ latius effecit.
Uinusa aũt austria cũ burgũ¬
dia neustria quoq dm̃o pare¬
bant dagoberti. Quiꝰ auctus
licet a nõ nullis separatim di¬
gesti habeant᷑. tamen ne eos

Expanded text:
tis potitus, Brunulfo dignam tis potitus, Brunulfo dignam factis vicissitudinem postmodum restituere curavit. Compositis vero erga se rebus, et studiis omnium qui rem militarem vel administrabant, vel circa suum imperium conspirabant, tactus corde atque respectu fraternae compassionis ad miserationem inflexus, amicorum consilio fratrem ex parte consortem regni fecit.extenditur usque ad Pyrenaei juga montis, qui Galliam ab Hispania disterminat, pactum etiam cum eo scripto pepigit: « Ut, privato contentus habitu, nil amplius de paterno sperare deberet regno. » Qui ubi potestatem adeptus est, sedem regni Tolosam eligens, sensu non, ut putabatur, tardus, verum natura acris ad obeunda negotia, statim ingenio suo materiam invenit. Anno entotam Wasconiae terram subegit atque regnum suum latius effecit. Universa autem Austria cum Burgundia, Neustria quoque, dominio parebant Dagoberti. Cujus actus licet a nonnullis separatim digesti habeantur, tamen ne eos
Abbreviated transcription (Latin):
Ama itaq defuncti clota¬
rii ad dagobertũ ꝑue¬
nerat. more ingemi hũam
cui satis est ubi capita acce¬
perit cetera nõ reguirere. Qua¬
pp̃ dagobertus lectos e regno
austrasiorũ quos fidentiores
reperit in neustriam seu bur¬
gũdiam dirigit. ut ducũ siue
pontificũ ip̃arũ gentiũ sibi
gr̃am sociarent. Id ab omib
cũ leticia susceptũ eo ꝙ cogno¬
sterent regnũ ei deberi. Remẽ¬
ses dagobertũ aduementem
pͥmi suscipiũt. Inibi pͥncipib
memoratarũ nationũ cũ sũmõ
gaudio confluentibus ardebat
aribertus frater eiꝯ aliquid
sibi publicorũ cõmiiti munerũ.
Pari modo brunulfls frater
nantildis regme ariberti aũũ¬
culus paulatim ambiendo qͦsq
potentiores effid̾e moliebatur
ut spreto dagoberto rerũ onñ
sũma nepoti suo cõmitteret᷑.
Serũ illi parende sibi potẽtie
magis in tantũ ꝙ cõmumi usui
arbitrati et quod esse ingemo
remissior declmandũ estima¬
uere. Dagobertus tamẽ opta¬

Expanded text:
ama itaque defuncti Clotarii ad Dagobertum pervenerat, more ingenii humani, cui satis est, ubi capita acceperit, caetera non requirere. Quapropter Dagobertus lectos e regno Austrasiorum quos fidentiores reperit, in Neustriam et Burgundiam dirigit, ut ducum sive pontificum ipsarum gentium sibi gratiam sociarent. Id ab omnibus cum laetitia susceptum, eo quod cognoscerent regnum ei deberi. Remenses Dagobertum advenientem, primi suscipiunt, inibi principibus memoratarum nationum cum summo gaudio confluentibus. Ardebat Aribertus, frater ejus, aliquid sibi publicorum committi munerum. Pari modo Brunulfus frater Sichildis reginae, Ariberti avunculus, paulatim ambiendo quosque potentiores, efficere moliebatur, ut spreto Dagoberto, rerum omnium summa nepoti suo committeretur. Verum ilii, parandae sibi potentiae magis intentum quam communi usui, arbitrati, et quod esset ingenio remissior, declinandum aestimavere. Dagobertus tamen, opta
Abbreviated transcription (Latin):
declmãs axe. ardorẽ esfuũ
autũnali condestensione tem¬
perret. Cuꝰ extremo tẽpore
litencia a patre accepta hie¬
miatũ aquitamã redũt. Ea
tempestate chorso dux tholo¬
samis dolo cuusdam doastonns
adelerici noĩe tircuuentꝰ est.
et sacramẽtorũ uniculis obstri¬
ctus. Sic q demũ ab eo abso¬
lutus. S huiꝰ ne u ultistendi
grã rex ludouicus et proceres
quorũ consilio res publica
aquitanci adm̃ istrabat᷑ regni
cõuentũ generalẽ cõstitutum
in loco septimane ciuꝰ nocabulũ
est morsgothoꝵ. Accitus aute
idem uuasco conscius facti sui

Expanded text:
declinans axe, ardorem aestivum declinans axe, ardorem aestivum autumnali condescensione temperaret. Cujus extremo tempore licentia a patre accepta, hiematum in Aquitaniam rediit. Ea tempestate Chorso dux Tolosanus dolo cujusdam Vasconis, Adelerici nomine, circumventus est, et sacramentorum vinculis obstrictus, sicque demum ab eo absolutus. Sed hujus naevi ulciscendi gratia, rex Ludovicus et proceres, quorum consilio respublica Aquitanici regni administrabatur, conventum generalem constituerunt in loco Septimaniae, cujus vocabulum est Mors-Gothorum. Accitus autem idem Vasco, conscius facti sui
Abbreviated transcription (Latin):
transpositus. Quo dũ nõ młtis
morat᷑ ãmis. idest qͣtuor glorio¬
sus rex harolus assiduos du¬
rosqz saxonibus inferebat
referebat q conflictus. Int̾q
tauens ne aut aguitanorũ
ppłus pp̃ eius longũ abscessũ
insolesceret. aut filius in tene
rioribus ãnis ꝑegrmnorũ aliqͥd
disceret morũ quibus dificulter
expedit᷑ etas semel imbutae
misit et acersuut filiũ iam
bñ equitantẽ cũ om̃i populo
militari. relictis tm̃ marchiom¬
bus qui fines regni tuentes
om̃s si forte ingruerẽt hostiũ
arcerent incursus. Eui filius
ludouicus prosapere et posse
obedienter parens. occurnt
ad patris brunã habitu uoas¬
coñi cũ coeus sͥ pueris ĩdutꝰ
amiculo scil rotũdo. mancis
camise diffusis. cruraribus dis¬
tentis. calcarib caligulis iẜtis
uuissile manii ferens. Hec em
delectatio uolũtasq ordmnau̾at
paterna. Mansit go cũ patre
inde usq ad heris burg cũ eo
uadens. usqz quo sol ab alto

Expanded text:
transpositus. Quo dum non multis transpositus. Quo dum non multis moratur annis, id est IIII, gloriosus rex Karolus assiduos durosque Saxonibus inferebat referebatque conflictus. Inter quae cavens, ne aut Aquitanorum populus propter eius longum abscessum insrioribus annis peregrinorum aliquid disceret morum, quibus difficulter expeditur aetas semel imbuta, misit et accersivit filium jam bene equitantem, cum omni populo militari, relictis tantum marchionibus, qui fines regni tuentes, omnes, si forte ingruerent, hostium arcerent incursus. Cui filius Ludovicus, pro sapere et posse obedienter parens, occurrit ad Patrisbrunam 786 habitu Vasconum cum coaevis sibi pueris indutus, amiculo scilicet rotundo, manicis camisiae diffusis, cruralibus distentis, calcaribus caligulis insertis, missile manu ferens: haec enim delectatio voluntasque ordinaverat paterna. Mansit ergo cum patre inde usque ad Herisburg cum eo vadens, usquequo sol ab alto
Abbreviated transcription (Latin):
prolem eis cõmendare. ut ta¬
libus intens suffragatorib
quibus celi terre q potestas
attributa est. Ip̃e quoq subie¬
ctis consulere ꝑduellionũ etiã
si emersissent proteruiã ꝓte¬
rere posset. Ratus etiã non
mediocre sib subsidiũ cõferri
si a uicario eorũ cũ bñdictione
sacerdotali tam ip̃e ꝙͣ et filii
eius regalia sumerẽt ĩsigma
Que res deo prosperãte pro
uoto cessit. Ibidemq ludouicꝰ
eius fllius cunarũ adhuc utẽs
gestatorio bñdictõe regnaturo
congrua et regali insignitus
rome agenda uisa sũt
Rex harolus cũ filuis et ẽxcitu
pacifice franciam repetũt. filiũq
suũ ludouicũ regeni regnatu
in aquitamã misit. Ppoñes illi
bauilũ arnoldũ alios q mĩstro
ordmabiliter decenterq cõsti¬
tuens tutele congruos puerili
Qui usq aurelianã urbem
cunali est uectus gestamime
S ibi congruentibus eiꝯ euo
armis accictus equo impositꝰ
et in aquitamã est deo ãnũete

Expanded text:
suamque prolem eis commendare: ut talibus nitens suffragatoribus, quibus coeli terraeque potestas attributa est, ipse quoque subjectis consulere, perduellionumque, si emersissent, proterviam proterere posset. Ratus etiam non mediocre sibi subsidium conferri, si a vicario eorum, cum benedictione sacerdotali, tam ipse quam et filii ejus regalia sumerent insignia. Quae res Deo prosperante pro voto cessit. Ibidem Ludovicus ejus filius, cunarum adhuc utens gestatorio, benedictione regnaturo congrua et regali insignitus Romae agenda visa sunt, rex Carolus cum filiis et exercitu pacifice Franciam repetiit: filiumque suum Ludovicum regem regnaturum in Aquitaniam misit, praeponens illi baiulum Arnoldum aliosque ministros ordinabiliter decenterque constituens tutele, congruos puerili. Qui usque Aurelianam urbem cunali est vectus gestamine, sed ibi congruentibus eius ęvo armis accinctus, equo impositus et in Aquitaniam est Deo annuente
Abbreviated transcription (Latin):
Orro ãno huic ꝓ ximo
ludouicus rex per semet
ip̃m̃ tortosam repetere statuit
habens secũ heribertũ. liutardũ.
hisembardũ. ualidũq francie
supplementũ. Quo ꝑuemens
adeo illam arietibus. mãgonib
uineis. et ceteris argumẽtis
lacessiuit et protriuit muralib
ut ciues illiꝰ a spe discederẽt¬
deciderent. infractos q suos
aduerso marte cernẽtes claues
ciuitatis traderent. Quas ip̃e
patri. Que res magnũ sarra¬
cems et mauris pro talibus
gestis incussit metũ. uerẽtib
ne singulas ciuitates par sors
ĩuolueret. Reuersus est igit᷑
rex a cuutate post xstadies
inchoate obsidionis et ĩ ꝓpriu
se contulit regñũ.

Expanded text:
orro anno huic proximo Hludouuicus rex per semet ipsum Tortosam repetere statuit, habens secum Heribertum, Liutardum, Isembardum validumque Frantiae supplementum. Quo perveniens, adeo illam arietibus, mangonibus, vineis et ceteris argumentis lacessivit et protrivit muralibus, ut cives illius a spe deciderent, infractosque suos adverso Marte cernentes, claves civitatis traderent, quas ipse favore. Quae res magnum Sarracenis et Mauris pro talibus gestis incussit metum, verentibus ne singulas civitates par sors involveret. Reversus est igitur rex a civitate post XL dies inchoate obsidionis et in proprium se contulit regnum.
Abbreviated transcription (Latin):
Equenti tp̃e dagobertus
rex egrotans mortiuis
aũt damelẽ quẽdam clericum
cesarie capitis crestente ĩ regnũ
stabiliũt atq chilpericũ nũcu¬
citũ mouent. et usq ad ip̃mm
karolũ aciem dirigũt. Ex alia
parte frigiones cũ radbodo duce¬
in eũ consurgũt. Harolus quo
suꝑ ip̃os frigiones irruit. Ibĩq
maximũ dispendiũ̃ de sodalib
suis perpessus est. atq ꝑ fugã
elapsus abscessit. Succẽdẽte igit᷑
tp̃e iterũ ip̃e chilpericus cum
raganfredo excitu cõmoto ar¬
denna silua ingressus usq
rhenũ fluuiũ uel colonianĩ
tes om̃ĩa. Thesauro multo a plec¬
trude matrona accepto reuersꝯ
est. S tñ in loco qui dr̃ amblaua¬
maximũ karolo in eos irruẽte

Expanded text:
Eo tempore Dagobertus rex aegrotans, mortuus vero Danielem quondam clericum, caesarie capitis crescente, in regem stabiliunt, atque Chilpericum nuncuercitum movent, usque ipsum Carlum dirigunt; ex alia parte Frigiones cum Radbode duce consurgunt. Carlus quoque super ipsos Frigiones inruit, ibique maximum dispendium de sodalibus suis perpessus est, atque per fugam delapsus, abscessit. Succedente igitur tempore, iterum ipse Chilpericus cum Ragamfredo, hoste commoto, Ardinna silva ingressusRhenum fluvium vel Colonia tes terras. Thesauro multo a Plectrude matrona accepto, reversi sunt. Sed in loco qui dicitur Amblava, Carolo in eos irruente
Abbreviated transcription (Latin):
et obediens scdm mĩsteruũ
meũ ero sicut homo suo sem¬
regi esse debet. ac pͥuilegio
dis apłice ex sacris camoib
promulgata. pro scire et posse

Expanded text:
et obediens ero secundum ministerium meum, sicut homo suo senregi esse debet, ac privilegiodis apostolicae ex sacris canonibus promulgata pro scire et posse
Abbreviated transcription (Latin):
audiens et se talem cui talia
suaderẽt᷑ estimatã esse grauitͤ
ferens. rapido se in cubiculo
proripuit cursu. Leudemũdꝰ
intelligens uertorũ suorũ
calũpinam se subiturũ per
urbem sedunũ ad abbem au¬
strasiũ luxonio properat
ut ꝑ eius preces indulgẽciã
regis mereret᷑. Quod et factũ
est. Nam promissa ĩpũitate
ad sedem suã redire ꝑmissus
est. Aletheus iussu dotarii

Expanded text:
audiens et se talem, cui talia audiens et se talem, cui talia suaderentur, aestimatam esse graviter ferens, rapido se in cubiculum proripuit cursu. Leudemundus intelligens verborum suorum calumniam se subiturum, per urbem Sedunum ad abbatem Austrasium Luxoveo properat, ut per ejus preces indulgentiam regis mereretur. Quod et factum est, Nam, promissa impunitate, ad sedem suam redire permissus est. Aletheus, jussu Clotarii
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur Rex francorũ
clotariꝰ xxx ͦ regni
sui ãno postꝙͣ regnare ceꝑat
patre defl̃to monarchiam
ei sacramẽto ne cũtto quoad ui¬
ueret tp̃e successorẽ acciperet.
Austrasiis uero radonẽ quẽdã
probabilis iute unũ eodẽ hono¬
ris gradu donatũ prefecisse¬
usus est. ultrauiranis quoq
erponem genere francum
patriciũ instituit. Qui dum
que pacis sũt diligeret maloꝵ
Depͥmens migacitatẽ. ab ip̃is
pagensibus instinctu alethei
patricii et leudemũdi sedu¬
regina accedens iusticie
obtentu mltos imque agẽtes
gladio puniri iussit. Leude¬
mũdus aũt sedunensiũ põ¬
tifex mointu alethei ad ber¬
thedrudem uemens regniã
et eam secretius aduocans
ut thesauros suos seduno
transferret admonuit dicens
optime se nosse clotariũ eo
ãno de sclõ migraturũ. alethẽũ¬
q esse paratũ suam uxorẽ
relinquere et regmã cũ re¬
gno assume. eo ꝙ ẽẽt ipse
aletheus nobili burgũdiomĩ¬
ortus prosapia. Regia hec

Expanded text:
gitur rex Francorum Clotarius XXX regni sui anno postquam regnare coeperat patre defuncto, monarchiam ei sacramento, ne cuncto quo adviveret tempore successorem acciperet. Austrasiis vero Radonem quemdam, probabilis vitae virum, eodem honoris gradu donatum praefecit. Ultrajuranis quoque Erponem, genere Francum patricium instituit. Qui dum quae pacis sunt diligeret, malorum deprimens nugacitatem, ab ipsis pagensibus, instinctu Alethei patricii, et Leudemundi Seduregina accedens, justitiae obtentu multos inique agentes gladio puniri jussit. Leudemundus autem Sedunensis pontifex, monitu Alethei, ad Bertetrudem veniens reginam et eam secretius advocans, ut thesauros suos Sedunum transferret hortatatur, dicens optime se nosse Clotarium eo anno de saeculo migraturum, Aletheumque esse paratum suam uxorem relinquere et reginam cum regno assumere, eo quod esset ipse Aletheus e nobili Burgundionum prosapia. Regina, haec
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃łis sibi et p̃sulibus ac re¬
gni p̾morib in his galliarũ
partiũ regionib cõsistẽtib
In quib cõtinebat᷑ ut regnũ
quondã lotharii quod ludouico
imꝑatori spũali filio eius
hereditario iuire debet᷑. et
quod ad eũ post mor̃tẽ ip̃iꝰ
lotharii redut. uel hõies in
eo degentes mortaliũ nullus
ĩuaderet. nillus cõmoueret.
nullus ad se conaret᷑ inflectẽ.
Quod si quis p̾sumeret nõ
solũ ꝑ sue auctoritatis m̃ĩste¬
riũ infirmaret᷑. Uerũ etiam

Expanded text:
epistolis sibi et praesulibus ac reepistolis sibi et praesulibus ac regni primoribus in his Galliarum partium regionibus consistentibus. In quibus continebatur, ut regnum quondam regis Hlotharii, quod Hludowico imperatori, spiritali filio eius, hereditario iure debetur, et quod ad eum post mortem ipsius Hlotharii rediit, vel homines in eo degentes mortalium nullus invaderet, nullus commoveret, nullus ad se conaretur inflectere; quod si quis praesumeret, non solum per suae auctoritatis ministerium infirmaretur, verum e
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ eis pacem facerent.
Arolus in iulla duciaco
Luii. ydus octobris certo
nĩcio comperiens obisse .ii¬
nõn octobr̃ hirmintrudem
est exscquente bosone filio
buum quondam comitis. hoc
missaticũ apud matrem et
materteram suam teuberg̃a
lotharii regis relutã sororẽ
ip̃ius bosonis noie richildem
mox sibi adduci fecit et in
concubmã accepit. Qua de re
eidem bosoni abbaciam sãcti
mauricii cũ aliis honorib
dedit. et ip̃e aquis palaciũ
eãdem concubmã secũ ducẽs
festinare accelerauit. qͣtinꝯ
residuos illuis partis hoies
qui lotharii fuerãt. ibi sicut
ei mãdauerãt in sua diuisione
susciperet. demĩcians se ab¬
inde palaciũ quod gũdulsi
uilla dr̃ missasct̃i martini
Uenturũ. ut de prouincia et
De suꝑioribus partib bur¬
gundie ad se uenturos susti¬
piat. Ueniens aũt aquis
nullũ obtinut quem ãte nõ
habuit. et inde ut demĩciaue¬
rat ad gũdulfiuillã ꝑuenit
ubi missos adriam pape paulũ
et leonem epos suscepit. cũ

Expanded text:
ut cum eis pacem facerent. arolus in villa Duciaco 7. Idus Octobris certo nuntio comperiens, obisse ns, obisse Hirmentrudem est, exequente Bosone, filio Buvini quondam comitis, hoc missaticum apud matrem et materteram suam Theutbergam, Lotharii regis relictam, sororem ipsius Bosonis nomine Richildem mox sibi adduci fecit et in concubinam accepit; qua de re eidem Bosoni abbatiam sancti Mauritii cum aliis honoribus dedit, et ipse Aquis palatium eamdem concubinam secum ducens, festinare acceleravit, quatenus residuos illius partis homines qui Hlotharii fuerant, sicut ei mandaverant, in sua divisione susciperet, denuntians, se abinde palatium quod Grundulfi – villa dicitur missa sancti Martini venturum, ut de Provincia et de superioribus partibus Burgundiae ad se venturos suscipiat. Veniens autem Aquis, nullum optinuit quem ante non habuit, et inde, ut denunciaverat, ad Grundulfi-villam pervenit. Ubi missos Adriani papae, Paulum et Leonem episcopos, suscepit cum
Abbreviated transcription (Latin):
dyabolo oĩo locaret᷑. Et si qͥs
de epĩs tan nepharie temeri¬
tatis auctorem uel tacendo
fugeret. uel nõ resistendo cõ¬
sentiret: nõ iam pastoris s
mercenarii nõĩe se noret᷑
fore censendũ. et qr iam nõ
ꝑtineret ad eũ de ouibus.
nõ ꝑtineret consequenter
de pastoralib dignitatib
Cum quibus ep̃is et missus
ludonici imperatoris uenit.
noĩe boderadus de his nichi¬
lominꝰ satagens. harolus
aũt absolutis ãpłici et impera¬
toris missis. pellectꝰ uanis
suasiombus falsorũ missoꝵ
qui ei suggerebãt ꝙ frater
suus ludoiuicus uicinissimꝰ morti
foret iter in elisacias partes
arripuit ut hagonem luitfridi
filiũ et bernardũ bernardi
filiũ optineret. sicut et fecit.
Inde q aquis remeãs ibidem
natiuitatem dm̃ celebrauit.

Expanded text:
d. omnino locaretur. Et si quis de episcopis tam nefariae temeritatis auctorem vel tacendo fugeret, vel non resistendo consentiret, non jam pastoris sed mercenarii nomine se nosset fore censendum; et quia jam non pertineret ad eum de ovibus, non pertineret consequenter de pastoralibus dignitatibus. Cum quibus episcopis et missus Hludowici imperatoris venit, nomine Boderadus, de his nihilominus satagens. Carolus autem, absolutis apostolici et imperatoris missis, deceptus vanis suasionibus falsorum missorum, qui ei suggerebant, quod frater suus Hludowicus vicinus morti foret, iter in Elisacias partes arripuit, ut Hugonem Liutfridi filium, et Bernardum Bernardi filium obtineret, sicut et fecit. Indeque Aquis veniens, ibidem nativitatem Domini celebravit.
Abbreviated transcription (Latin):
buit cõuentũ gñalẽ
ni uuarmatia ciuitate. Bertrada
uo mater regũ cũ harlomano
minore filio apud salusiam lo¬
cuta. pacis causa in italiã ꝓfi¬
tiscit᷑. Peracto q p̃p quod illo
profecta est negocio. nã pp̃¬

Expanded text:
sui conventum generalem in Wormacia civitate. Berhtrada vero, mater regum, cum Carlomanno minore filio apud Salusiam locuta pacis causa in Italiam proficiscitur peractoque, propter quod illo profecta est, negotio, a
Abbreviated transcription (Latin):
reuertit᷑. Karolus aũt rex
natalem dm̃ mogoncia. san¬
ctũ q pascha in uilla harista¬
lio celebrauit

Expanded text:
revertitur. Karlus autem rex natalem Domini Mogontiaci sanctumque pascha in villa Haristalio celebravit
Abbreviated transcription (Latin):
Arolus peracta uena¬
tione autũnali ad
monasteriũ sct̃i dyonisii fe¬
stiuitatem ip̃ius sancti cele¬
braturus ꝑrexit. ubi ip̃a die
inter missarũ solempma
prefatos apłici missos cũ
epłis ad se et ad suos ep̃os
regni sui directis terribilr̃
sibi regñũ quondã lotharii
quod fr̃i suo imꝑatori dice¬
debebat᷑ interdicentib mo¬
leste suscepit. et dep̾cantib
eisdem missis cũ aliquãtis
fidelibus sius karlomãnũ
filiũ suũ a custodia ex silua¬
nectensis ciuit᷑e alsoluit. et
secũ manere p̃cepit. Ipõs
autem missos domni apłici
et impatorio usq remis
deduci fecit et undiqz plurmios
fideliũ suorũ illic cõuenire
faciens et ꝑ octo dies ibidẽ
ĩmorans eosdem missos absol

Expanded text:
arolus, peracta venatione autumnali, ad monasterium Sancti Dyonisii, festivitatem ipsius sancti celebraturus, perrexit. Ubi ipsa die inter missarum sollemnia praefatos apostolici missos cum epistolis ad se et ad episcopos regni sui directos terribiliter sibi regnum quondam Hlotharii, quod fratri suo imperatori debebatur, interdicentibus, moleste suseisdem missis cum aliquantis fidelibus suis, Carolomannum filium a custodia ex Silvanectis civitate absolvit, et secum manere praecepit; ipsos autem missos domni apostolici et imperatoris usque Remis deduci fecit. Et undique plurimos fidelium suorum illic convenire faciens et per octo dies ibidem immorans, eosdem missos absol
Abbreviated transcription (Latin):
etharũ̃ laicũ romã cũ epłis
ad domnũ apłĩcũ. Sed et pãnũ
ad altare sancti petri de uesti¬
mentis suis aureis compositũ
cũ duabus coronis aureis
gẽmis ornatis misit. et ip̃e
ad lugdunũ ip̃e ꝑuenit.
unde karlomãnꝰ noctu apr̃e
aufugiens in belgicã ꝓiũciã
uenit. et cõgregatis secũ plu¬
rimis satellitib ac filus belial
tantam crudelitatem et deua¬
stationẽ ẜm operationẽ satha¬
ne excuit. et ut credi non
possit nisi ab ipĩs qui eãden
depopulationem uiderũt atq
sustinuerũt. Q uod karolus
miniũ egre tulit. nõ tamen
iter suũ deseruit. s uiennam
in qua bertha uxor gerardi
erat obsessurus quãtotius
adit. Nam gerardus in alto
morabat᷑ castello. In qua obsi¬
dione cͥcũ iacentes regiones
nimis fuerũt uastate. karo¬

Expanded text:
tharium laicum, cum epistolis ad domnum apostolicum, sed et pannum ad altare sancti Petri de vestimentis suis aureis compositum cum duabus coronis aureis et gemmis ornatis misit, et ipse usque ad Lugdunum pervenit. Unde Carolomannus noctu a patre aufugiens, in Belgicam provinciam venit, et congregatis secum pluribus satellitibus ac filiis Belial, tantam crudelitatem et devastationem secundum operationem Sathanae exercuit, ut credi non possit nisi ab ipsis, qui eamdem depopulationem viderunt atque sustinuerunt. Quod Carolus nimium aegre tulit, non tamen iter suum deseruit, sed Viennam, in qua Berta uxor Gerardi erat, obsessurus quantocius adiit; nam Gerardus in altero morabatur castello; in qua obsidione circumjacentes regiones nimis fuere vastatae. Caro
Abbreviated transcription (Latin):
sus adalulfl̃ dirigit a quo idem
cͥm̃ator sine mora uictus gla¬
dio q est punitus. Gundeb̾ga
regna post tres ferme reclu¬
siomis sue ãnos ad pͥstinã re¬
gni regressa est dignitatem

Expanded text:
sus Adalulfum dirigit. A quo idem criminator sine mora victus gladioque est punitus. Gundeberga regina post tres ferme reclusionis suae annos ad pristinam regni est regressa dignitatem