comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
psalmus autem hicerat: Exore infantium
et lactantium perfecisti laudem. Propt̃ in imicos
tuos ut destruas inimicum et defensorem:
Quolecto clamor populi tollitur. pars diuer¬
sa confunditur : atq: ita habitum est diuino nutu
psalmum hunc lectum fuisse : Vt testimonium
operis sui defensor audiret: quia exore infantiũ
atq: lactantium in martino dñi laude perfecta
et ostensus pariter. et destructus ẽ inimicus :
Iam uero sumpto episcopatu. qualem se quan¬
tumq praestiterit : Non est nostrae facultatis
euoluere : Idem enim constantissime perseue¬
rabat : qui prius fuerat : Eadem in corde eiꝰ
humilitas: Eadem inuestitu eius ui litas erat:
Atq ita plenus auctoritatis et gratiaȩ: imple¬
bat epis copi dignitatem : ut non tamen propositũ
monachi. uirtutemq: deserereq : Aliquandiu
ergo adherenti ad ecclesiam cellula usus est :
Dein. cum in quietudinem frequentantiũ ferre
non possit : duob: fere extraciuitatem milibus

Expanded text:
psalmus autem hic erat: ex ore infantium psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus
Abbreviated transcription (Latin):
num episcopatuesse dignissimum : felicem fore
tali ecclesiam sacerdote : Paucitamen et non¬
nulli exepis copis qui ad constituendũ antistitẽ
fuerant euocati impie repugnabant dicentes
Scilicet. contemptibilem esse personã: indig¬
numes se episcopatũ. hominem uultu despicabilẽ:
ueste sordidum : crine deformem: Ita apopulo
sententiae sanioris. h.ec illorum in risa demen¬
tia est : qui inlustremuirum dum uituperare.
cupiunt praedicabant : Nec uero aliud his face¬
relicuit : quam quod populus. dño uolente co¬
gebat : Inter episcopos camen quiad fuerant.
priecipue defensor quidam nomine dicitur¬
restitisse : Vnde anim aduersum est grauiter
illum lectione prophetica. tunc notatum:
Nam cumfortuitu lector cuilegendo eo die
officium erat inter clusus a populo defuisset
turbatis ministris dum expectatur qui non
aderat : Vnus ecircum stantib sumpto psalte¬
rio: quem primum uersum inuenit arripuit :

Expanded text:
num episcopatus esse dignissimum: felicem fore num episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente cogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant prrestitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisseturbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum uersum inuenit, arripuit.
Abbreviated transcription (Latin):
catur unum ae familia seruelum. laqua eo sibi
uitã extorsisse : Quo cognito cellulam in qua
corpus iacebat ingreditur. exclusisq omnibus
turbis super stratus corpori. aliquantis per
orauit: Mox uiuescente uultu: marcescentib
oculis. in hora illius defunctus erigitur : lentoq
conamine enisus ad surgere . ad priehensa beati
uiri dextera. in pedes constitit: atq: ita cumeo
usq: aduestibulum domus turba omni inspectur¬
te. proces sit:
patum turonic eecclesine petebatur: Sedcã
erui monasterio suo non facile possit : ruricius
quidam unus eciuib: uxoris languore simulato
ad genua illius prouolutus ut egrederetur ob¬
tinuit : Ita dispositis iam in itinere ciuium turbis
subquadam custodia adciuitatẽ usq deducitur:
Mirum inmodum incredibilis multitudo non
solum ex illo oppido: sed etiam exuicinis urbib
suffragia ferenda conuenerant : Vna omniũ
uoluntas eadem uota eademq: sententia : marti¬

Expanded text:
catur unum ex familia seruulum laqueo sibi catur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. patum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Marti
Abbreviated transcription (Latin):
statim irruunt : mirumspectaculũ : quoduide¬
bant uiuere : Quem mortuum reliquis sent :
Ita redditus uite. statim baptisma consecutus:
plures postea uixit annos : Primusq apud nos
martini uirtutũ uel materia. uel testimoniũ fuit:
Idem tamen referre erat solitus secorpore exi¬
tum ad tribunal iudicis ductum: deputatũq
obscuris locis et uulgarib: turbis tristem exce¬
pisse sententiam : Tum perduos angelos iudici
fuisse suggestum : hunc esse proquo martinus
oraret Ita per eosdem angelos seiussum reduci
et martin redditum uit aeq pristine resti¬
tutum : Ab hoc primo tempore. beatiuiri nomen
enituit : Vt qui sc̃siam ab omnib: habebatur . po¬
tens etiam et uere a postolicus haberetur :
Nce multo post dumaerum
lupicini cuiusdam honorati secundum sieculũ
uiri praeteriret : Clamore et luctu turbre plap¬
gentis excipitur : Ad quam cum sollicitus ad sti¬
tis set. et quis esset hic fletus inquireret in di¬

Expanded text:
statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidestatim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indi
Abbreviated transcription (Latin):
ui febrium laborabat : Actum martinus forte
discesserat : Et cum per triduum defuisset . re¬
gressus. ex anime corpus inuenit : Ita subita
mors fuerat ut absq baptis mate humanis reb:
excederet: Corpus inmedio positum : tristi meren¬
tium fratrum frequentabatur officio. Cum
martinus flens et eiulans accurrit : Tum uero
tota sc̃m sp̃mmente concipiens : Egredicellula
in qua corpus iacebat ceteros iubet: ac forib
obseratis. super ex animata defuncti fratris
membra prosternitur : Et cum aliquandiu
esse uirtutem : Erectus paululum. et inde func¬
ti ora defixus. Orationis sune ac misericordie
dñi intrepidus ex pectabat euentum: Vixq
duarum fere horarum spatium intercesserat
uidet defunctum paulatim membris omnibus
commoueri. Et laxatis inusum uidendi palpita¬
reluminib: : Tum uero magna ad dñm uoce con¬
uersus gratias agens: cellulam clamore com¬
pleuerat : Quo audito qui proforib ad stiterant :¬

Expanded text:
ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu esse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant
Abbreviated transcription (Latin):
ceps arrianorum grauissime insectatus est
Multisq affectum in iuriis. deciuitate extur¬
bauit: Cedendum itaq tempori arbitratus
ad insulam cuigallinaria nomen est . seces sit
Comite quodam prbo magnarum uirtutum
uiro : Hic aliquandiu radicib uixit herbarũ :
quo tempore. elleborum uenenatum ut ferunt
gramen incibum sumpsit: Sed cumuim ueneni
in se crassantis uicina iam morte sensis sec
imminens periculum. oratione repulit. statimq
omnis dolor fugatus ẽ : Nec multo post cums cõ
hilario conperis set regis. prenitentia. potestatẽ
indultam fuisse redeundi : rom: eei temptauit
occurrere. profectusq est a durbem
UM IAM HILARIUS PIERISSEI
ita eum est uestigiis pri secutus : Cumq ab eo
gratissime fuis set susceptus: haud longe sibi
ab oppido monas terium collocauit: Quotem¬
pore. se ei quidam caticuminus iuncxit : Cupi¬
ens sc̃is simiuiri institui disciplinis: Paucis¬
quippe interpositis dieb: languore correptus.

Expanded text:
ceps Arrianorum, grauissime insectatus est, ceps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus
Abbreviated transcription (Latin):
re humana specie assumpta. seei obuium tulit
quo tenderet quierens : Cumq: id amartino
res ponsi accepisset. sequo dñs uocaret inten¬
dere : Ait ad eum: Quocumq ieris. uel quie¬
cumq tempta ueris diabolus tibi aduersabitꝰ:
Tuncei prophetica uoce respondit: Dñs mi
homo: Statimq: econspectu eius. inimicus
euanuit : Itaq: ut animo acmente conceperat
matrem gentilitatis absoluit errore : Natre
in malis perseuerante: plures tamen . suo sal¬
uauit exemplo : Deinde cum heresis arriana
pertotum orbem et maxime intra illrricũ
pullulas set Cum aduersus perfidiam sacer¬
dotum solus pene acerrime pugnaret. multisq
suppliciis esset affectus nam et publice uirgis
ciesus est et adextremum deciuitate exire
compulsus italiam repetens Cum intragalli¬
as quoq discessu scĩ hilarii quem ad exilium
hereticorum Vlis coegerat turbatam ecclesia
comperis set : mediolani sibi monas terium sta¬
tuit: Ibi quoq: eum auxentius auctor. et prin¬

Expanded text:
re, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, re, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens, Dominushomo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et prin
Abbreviated transcription (Latin):
eleuata incaput eius libras set: ictum ferientis
dexteram sustinuit alter : Uinctis tamen post
tergum manib: : uniseruandus et custodiendus
traditur : Quicumeum ad remotiora duxisset
percontari ab eo crepit quis nam eẽt : Respondit
xp̃ianum seesse : Qua erebat etiam abeo : Antime¬
ret : Tunc uero constantissime profitetur. num¬
quam setam fuisse securum : quia sciret miseri¬
cordiam dñi maxime in temptationib: ad futu¬
ram : semagis illi dolere qui xp̃imisericordia
ut pate latrocinia exercens eẽt indignus :
Ingressusq: euangelicam disputationem : uerbũ
dĩ latroni priedicabat: Quid longius morer
latro credidit : prosecutusq martinum ui e
reddidit: Urans ut prose dñm priecaretur:
Idemq postea religiosam agens uiam : uisus est :
adeo ut h. ec quae supra retulimus ab ipso audi¬
ta dicantur: Igitur martinus inde pro gressus.
cum mediolanum praȩteris set : diabolus initine¬

Expanded text:
eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itine
Abbreviated transcription (Latin):
est: Temptauit autem idem hilarius imposito
dia conii officio sibi eum artius implicare : et
ministerio uinciri diuino: Sedcum sepissime
restitis set in dignum se esse uociferans : Intellex̃
uirdi altioris in genu hoc eum modo posse cons¬
tringi si ideiofficium poneret . In quo quidam lo¬
cus in iurile uideretur : Itaq exorcistam eum
ẽẽ priecepit : Quam ille ordinationem ne des¬
pexisse tam quam humiliorem uideretur:
non repudiauit: Nec multum post. ad monitꝰ
persoporem ut patriam parentesq quos ad huc
gentilitas decinebat. religiosa sollicitudine ui¬
si taret : ex uoluntate scihilarii. profectus ẽ :
Multisq ab eo obstrictus priecib: et lacrimis
ut rediret : Maestus ut ferunt. peregrinatio¬
nem illam ad gressus est. Contestatus fratres
multa seaduersa passurum : quod postea pro¬
bauit euentus : Ac primum inter alpes deuia
secutus : incidit in latrones : Cumq unus securi

Expanded text:
est. temptauit autem idem Hilarius inposito est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi
Abbreviated transcription (Latin):
ad scribitur non fidei : crastina die ante aciem
inhermis adstabo et in nomine dñiiñu signo
crucis non clipeo protectus aut galea. hostiũ
cuneos penetrabo securus : Necrudiergo in
custodia iubetur : facturus fidem dictis ut in¬
hermis barbaris obiceretur : Posteri die hos¬
tes legatos depace miserunt : sua omnia seque
dentes : Vnde quis dubitet hancuere beati
uiri fuisse uictoriam : cui prestitum sit ne in¬
ermis ad prelium mitteretur : Et quamuis pius
dñs seruare militem suum licet inter hostium
gladios ettela potuis set :̃ tamen neuel aliorum
morte sc̃i uiolarentur obtutus : Exemit pugnae
neces sitatem : Neq: enim aliam promilite suo
xp̃s debuit preestare uictoriam : quam ut sub¬
actis sine sanguine hostib: nemo moriretur:
XIXDE REliCtA Militia
sc̃m hilarium pictaude ep̃m ciuitatis cuius tunc
indĩ reb: spectata et cognita fides habebatur
ex peqiuit ẽt aliquandiu apud eum commoratꝰ

Expanded text:
adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus
Abbreviated transcription (Latin):
se s eculo pollicebatur: Qua martinus expecta¬
tione sus pensus. perbiennium fere. postea quã
est baptisma consecutus solo scilicet nomine mi¬
litauit : Interea irruentib: intra gallias barb¬
ris iulianus c esar coacto inunum exercitu
apud uagionum ciuitatem donatiuum c: epit
erogare militib: : Vt est consuetudinis singuli
citabantur : donec ad martinum uentum est :
Tum uero oportunum tempus existimans
quo peteret missionem. Neq enim inte grum
sibi fore arbi trabatur . si donatiuum non mili¬
taturus acciperet : Ac tenus inquit ad gesarem
militaui tibi : patere ut nunc militem dõ:
Donatiuumtuum pugnaturus accipiat : xp̃iego
miles sum : pugnare michi non licet : Tum uero
aduersum hanc uocem trrannus infremuit :¬
dicens eum metu pugne que o postera die erat
futura . non religionis gratia detrectare mili¬
tiam At martinus intrepidus immo in lato
sibi terrore constantior : si hoc inquit ignaui e

Expanded text:
se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectase saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae
Abbreviated transcription (Latin):
Nocte igitur inłetuta cũse soporidedis set . uidit
xp̃m clamidis sue qua pauperem texerat. parte
uestitum Intueri diligentis sime dñm: uestemq
quam dederat iubetur a gnoscere: Moxadan¬
gelorum circumstantium multitudinem : au¬
dit iũmclara uoce dicentem : Martinus ad¬
huc caticuminus : hac mẽ ueste contexit:
Uere memor dñs dictorum suorum quiante
praedixerat: quam diufecistis h ec uniex
minimis istis. michi fecistis. St in pauperem
professus ẽ fuis se uestitum: Et ad confir¬
mandum tambonioperis testimonium : In eo¬
dem se habitu quem pauper acceperat: est diģ¬
natus ostendere : Quo uiso uir beatissimus non
ingloriam est elatus bumanam. sed bonitatẽ
dĩ in suo operexognoscens :
uco esseraxxorom duode¬
uiginti. ad baptis ma conuolauit: Nec statim
militi e renuntiauit tribuni sui precib euictus:
cui contubernium familiare prestabat : Et enĩ
trans acto tribunatus sui tempore : renuntiaturũ

Expanded text:
nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum
Abbreviated transcription (Latin):
reseruabat : Iamtum euangelii non surdus au¬
ditor : de crastino non cogitabat :
IUODAM ITAQ TEMPORE
Cumiam nihil praeter arma et simꝑlecem mili¬
tide uestem haberet : Media hie me quae soli:¬
to asperior inhorruerat adeoq plerosque
uis algoris extingueret : obuiam habet in
porta ambia nensium ciuitatise pauperẽ nudũ:
Quicum praetereuntes ut sui misererentur ora¬
ret omnesq miserum preterirent: intellexit
uir dõ plenus sibi illum aliis misericordiam
non pruestantib: reseruari : Quid tamen a ge
habebat : Iamenim reliqua in opus simile con¬
sumpserat : A rrepto itaq ferro quo accinctus
erat mnediam diuidit : partemq: eius pauperi
tribuit reliqua rursus induitur : Interea
decircumstantib: ridere non nulli quia deformis
esseret truncatus habitus uideretur: Multiqui¬
dem quib: erat mens sanior altius gemere. quod
nichil simile fecissent : cumutiq plus habentes
uestiee pauperem sine sua nuditate potuis sent:

Expanded text:
reservans, jam tum Evangelii non surdus aureservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. III. Quodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma et simplicem militiae vestem haberet, media hieme quae solito avis algoris exstingueret, obvium haberet, in porta Ambianensium civitatis, pauperem nudum, qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret, omnesque miserum praeterirent, intellexit vir Deo plenus, sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reservari. Quid tamen agerehabebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
tus et catenatus sacramentis militarib: impli¬
catus ẽ Vno tantum seruo comite contentus.
cuitamen uersa uice . dominus seruiebat : ad eo¬
ut plerumq: ei et calciamenta ipse detraheret.
et ipse detergeret: Cibum. una caperent hic
saepius ministraret : Triennium fere ante bap¬
tisma in armis fuit Integertamen abbis uitis
quibus illud hominum genus implicari solet:
Multa illi circa commilitones benignitas mira
caritas. Patientia uero atq humilitas. ultra
bumanum modum: Nam frugalitatem in eo
laudari non ẽ necesse : qua ita usus ẽ ut iam
illo tempore non miles. sed monachus putaret᷑:
Quib reb: ita sibiomnes commilitones suos de¬
uincxerat : ut eum miro affectũ uenerarentur.
Necdum tamen regeneratus in xp̃o : A gebat quen¬
dam bonis operib: baptis matis candidatum as¬
sistere scilicet laborantib: : Opemferre miseris:
alere egentes : uestire nudos : Nichil sibi exmili¬
tnestipendus : Pneter cotidianum uictum

Expanded text:
tus et catenatus sacramentis militaribus inplitus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret; cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum
Abbreviated transcription (Latin):
gitur maxtinus sabarie parmoriarĩ opuido oriundus
suit . sed iditra ttaliari tiutmatus est toutu. decim¬
dum seculi digni atem noñ infines genbialibuͣ camen
łpbđe deius miles primum: post tribunus ꝓdi¬
tum fuit : Ipse armatam militiam in adole¬
tauit. Non ta mensponte : quia a primis
fereannis diuinam potius seruitutem sacha
illustris pueri ih splrauidin fantia:
Namcum es set annorum decem. Inuitis pa¬
rentib: ad ecclesiam confugiti seq caticumi¬
num fieri postulauit. Mox mirum in modũ
totus indĩ opere conuersus: Cum es set anno¬
rum duodecim. heremum concupiuit: fecis¬
secq uotis satis. si etatis infirmitas non obst̃i¬
tissec. Animus tam̃ Aut circa monasteria
aut circa ecclesiam. semper intentus.
Meditabatur adhuc in etate puerili. quod¬
postea deuotus impleuit:  Sed cum edictum. eẽt
a regib: ut ueteranorum filii admilitiam scri¬
berentur : prodente patre qui felicib: eius actib:
inuidebat cum eẽt annorum quindecim rap¬

Expanded text:
Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m aduleare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quodpostea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, cap
Abbreviated transcription (Latin):
patientiam assumpserat : Vt cumes set summus sa¬
cerdos in pune etiam ab infimis clericis Piederetꝰ:
nec propter id eos aut locoumquam a mouerit aut
a sua quantum in ipso fuit caritate reppulerit :
Nemoumquam illum uidit iratum Nemo mȩrentẽ:
dammodo laetitiã uultupr eferens : Extranaturam
hominis uidebatur : Num quam in illiusore nisixp̃c
Numquam in illius corde nisi pietas : Nisi pax nisi
miseri cordia inerat: Plerumq: etiam proeorum
qui obtrectatores illius uidebantur. solebat flere
peccatis : Qui remotum et quietum uenenatis lin¬
guis et ui pereo ore carpebant: Et uere non nullos
expertisumus inuidos uirtutib: uitaeq eius quun
illo oderant quod in se non uidebant : et quodimi¬
tari non ualebant : Onefas dolendum et ingemis¬
cendum : Non aliifere insectatores eius. licet pauci

Expanded text:
patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sapatientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemo commotum, dammodo laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumque etiam pro eorum, qui illius obtrectatores uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci
Abbreviated transcription (Latin):
tiam inuigiliis et orationib: noc tesq ab eo per inde
acdies actas : Nullumq uacuum ab operedĩ tempus
quo uel otio in dulserit uel negotio : sed necibo aut som
no quidem. Nisi inquantum nature necessitas coge¬
bat : Vere fatebor. Nonsiipse ut aiunt ab inferis
omerus emergeret posset exponere: Ad eo omnia
maiora in martino sunt quam ut uerbis concipi
quleant : Num quam hora illa momentumq pri e¬
teriit: quo non aut orationi incumberet. aut in¬
sisteret lectioni : quam quam etiam inter legendum
aut siquid aliud forte a gebat : Num quam animus
aboratione laxabat : Nimirum ut fabri ferrarii
moris est qui inter operandum proquodam labo¬
ris leuamine incudem suamferiunt : ita martinus
etiam dum aliud agere uideretur : semper orabat :
Ouere beatũ in quodolus non fuit: Neminem iudi¬
cans: neminem dampnans : nullimalum promalo
reddens : Tantam quippe aduersum omnes iniurias

Expanded text:
tiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde tiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias
Abbreviated transcription (Latin):
tionib promptus et facilis : et quia multos ad hanc
partem in credulos scio quippe quos uiderim. me
ipso etiam referente non credere. Ihin testor spem¬
q: communem me ex nullius unquamore tantum
scienti etantum ingenii tam boni et tampuriser¬
monis audisse : Quam quam in martini uirtutibus
quantula est ista laudatio : nisi quod mirum est homi¬
niinlitterato. Ne hanc quidem gratiam defuisse :
Sediam finem liberpostulat : sermo claudendus est
Non quod omnia quiedemartino fuerant dicen¬
da defecerint : sed quia nos ut inertes poet e ex tremo
in opere neglegentes uicti materie mole succum¬
bimus : Nam et si facta illius explicari uerbis ut¬
cumq potuerunt : interiorem uitam illius et coti¬
dianam conuersationem et animum celo semper
intentum : Nullaumquam uere profiteor. nulla
ex plicat oratio: Illam scilicet perse uerantiam et
temperamentum in abstinentia. et ieiuniis. poten¬

Expanded text:
tionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc tionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem uitam illius et conuersationem cotidianam et animum caelo semper intentum nulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, poten
Abbreviated transcription (Latin):
tantia fuit : Ita auctoritate illius oppressussum :
ut nefas putarem sinon ad qui euissem : Sermo aut̃
illius non alius apud nos fuit Quammundi huius¬
in lecebras et sieculi onera relinquenda : ut dñm
iũm liberi expeditiq sequeremur : Pra estantis¬
simumq nobis priesentium temporum in lustris
uiri paulini cuius supra mentionem fecimus. ex¬
emplum in gerebat : qui summis opibus abiectis
xp̃m secutus : solus poene his temporib: euangeli¬
ca praecepta complesset : Illum nobis sequendũ :
illum clamabat imitandum : Beatumq esse prȩ¬
sens: eculum tantae fidei uirtutisq documento :
cum secundum sententiam dñi diues et possidens
multa uendendo omnia etdando pauperib: quod
erat factum in possibile. possibile fecisset exemplo:
Iamuero in uerbis et confabulatione eius . quanta
grauitas quanta dignitas erat : quam a lacer̃quã
efficax : quam in exsoluendis scripturarum qui es¬

Expanded text:
tantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, tantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius supra fecimus mentionem, exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaes
Abbreviated transcription (Latin):
tanto fecore compleuit : ut in dubia indicia relin¬
queret diabolum se fuisse: Hoc ita gestum ut su¬
pra retulimus ex ipsius martiniore cognoui: ne
quis forte existimet fabulosum. becti uiri¬
AMCuM OLIMAUDITA FIDEEIUS
uita atq: uirtutib desiderio illius aestuaremus
gratam nobis ad eum uidendum peregrinationẽ
sus cepimus : Simul quia iam ardebat animus uitã
illius scribere : partim ab ipso inquantum ille in¬
terrogari potuit : sciscitati sumus: partim abhis
quiinter fuerant uel sciebant cognouimus :
Quo quidem tempore credi non potest qua me hu¬
militate qua benignitate susceperit : Congratu¬
latus plurimum et gauisus indño quod tanties set
habitus a nobis. quem peregrinatione suscepta ex¬
petissemus: Miserum me paene non audeo confiteri
cumme scõ conuiuio suo dignatus ẽ adhibere : A quã
manib: nr̃is ipse optulit : Aduesperam autẽ ipse
nobis pedes abluit : Nec reniti aut contraire cons¬

Expanded text:
tanto fetore complevit, ut indubia indicia relintanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini ore cognovi, ne quis forte existimet fabulosum. XXV. Nam cum olim audita fide ejus, vita atque virtutibus, desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum videndum peregrinationem suscepimus: simul, quia jam ardedat animus vitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Contra ire cons
Abbreviated transcription (Latin):
fulgoris in luderet : Veste etiam regia indutus.
diademate ex gemmis auroq redimitus calceis
auro inlitis. serenoore. Veta facie ut nichilminus
quam diabolus puta retur : Oranti incellula ads¬
titit : Cumq martinus primoas pectueius fuis ser
heberatus : diumultumq ambo silentium tenuer̃
Tum prior diabolus: A gnosce inquit martine quẽ
cernis : xp̃s ego sum descensurus ad terras : prius
me manifestare tibiuolui : Adhiec cum martinus
taceret. nec quicquam responsi referret : iterare:
ausus est diabolus professionis audaciam : Mar
tine quid dubitas credere cum uideas xp̃s ego sum:
Tum ille reuelante sibi spuut intelligeret diabolũ
ẽẽ non dm̃ : Nonse inquit iñcdñs purpuratum et
diademate renitentem uenturum eẽ predixit :
Ego xp̃m nisi ineo habitu formaq qua pas sus est :
nisi crucis stigmata preferentẽ uenis se non credã
Ad hanc ille uocẽ statim ut fumus euanuit : et cellulã

Expanded text:
fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est ditine, quid dubitas credere, cum videas? Christus ego sum. Tum ille, revelante sibi Spiritu, ut intelligeret diabolum esse, non Deum: Non se, inquit, Jesus Dominus purpuratum et diademate renitentem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam
Abbreviated transcription (Latin):
suam diabolus cumerat martini oculis ingeren¬
da. dissimulare diutius aut tegere nom posse
Anim aduersum ẽ tamen eodem fere tempore
fuis se inispaniis iuuenem quicum sibi signis auo¬
toritatem parauis set: eousq elatus est ut se heliã
profiteretur: Quod cum pleriq temere credidissent:
ad diditut se xp̃m esse diceret : In quo etiam ad eo
in lusit : ut eum quidam epis copus rufus nomine
ut dñm adoraret : Propter quod eum postea ab
episcopatu deiectum uidimus : Pleriq etiam nobis
efratrib retulerunt : Eodem tempore in oriente
quendam extitis se quise iohannemesse iactitare:
Ex quo conicere possumus istius modi pseudo pro¬
phetis exsistentibus antixp̃i aduentum in minere :
quiiam in istis mysterium iniquitatis operatur :
Nec enim praetereundum uidetur quanta martinũ
subisdẽ dieb diabolus arte temptiuerit. Quodã
enim die premissa pruese et circum iectus ipsa
luce purpurea quo facilius claritate as sumpti

Expanded text:
suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerensuam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiam ex fratribus nobis rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti
Abbreviated transcription (Latin):
uocat: tunicamq ei qua erat indutus ostendit:
Obstupe factus ille : conuocatceteros : Ipse etiam
clarus accurrit: adhibitoq lumine uestemomnes
diligenter inspiciunt : Erat autẽ summa molliciȩ :¬
candore eximio micanti purpura : Nec tamen
cuius es sec generis aut uelleris. poterat agnosci:
Curiosis tamen oculis aut digitis ad trectata non
Aiud quamuestis uidebatur : Interea clarus fratres
ad monet orationiinstare : ut manifestius eis dñs
quid nam es set ostenderet : Itaq reliquum noctis
hrmnis psalmisq consumitur: At ubuin luxit dies
ador ehensum dextera trabere ad martinum uo¬
lebat᷑ bene conscius inludiillum diaboliarte non
posse : Tuncuero renitia creclamare miser chepit
inter dictumq sibi esse dicebat nese martino osten¬
dere: Cumq in uitum ire compellerent: intertra
hentium manus uestis euanuit : Vnde quis dubitet
banc etiã martini fuisse uirtutem ut fantasiam

Expanded text:
uocat tunicamque ei, qua erat indutus, ostendit. uocat tunicamque ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatuadmonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compehentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam
Abbreviated transcription (Latin):
a pudse loqui solere dicebat : Cum fidem dictis nullus
adhiberet : signis quibdam plerosq: ad credendum
cohortabatur : Postremo eõ usq processit : ut interse
acdm̃ angelos discurrere pri edicaret : lamq se unũ
ex prophetis baberi uolebat : Clarus tamen ne qua¬
quam ad credendum cogi poterat: Ille ei iram dñi :¬
et praesentes plagascurscõ non crederet comminari :
Postremo in hanc uocem erupis se fertur : Ecce hac
nocte uestem michi candidam dñs decielo dabit :
qua indutus in medio uestrum diuersabor: Idq uobis
si gnum erit in me dĩes se uirtutem quidiueste donatus
sim : Tum uero grandis omnium adhanc professionẽ
exspectatio fuit : Itaq ad mediam fere noctem.
fremitus in sultantium commoueri omne monas¬
terium loco uisum est : Cellulam autem qua idem
adolescens continebatur: crebris cerneres micare
luminib: fremitusq: in ea discurrentium ẽt mur¬
mur quoddam multarum uocum audiebatur:

Expanded text:
apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
diam pollicerer : Oquam scã dedñipietate p̃sũptio:
inqua et siauctoritatẽ priestare non potuit : osten¬
dit affectum : Et quia dediabolo eiusdemq artib
sermo exortus est : Non abre uidetur licet extrinsecus
referre quod gestumest. quia etque edam in eomar¬
tini uirtutium portio est et res digna miraculo. recte
memorie mandabitur in exemplum cauendisi quod
deinceps uspiam tale contigerit : Clarus quidam¬
nomine adolescens nobilissimus mox prbt nunc
felicibeatus excessu. Cum relictis omnibus sead mar¬
tinum contulis set : Breui tempore ad summũ fidei
uirtutumq omnium culmen enituit: Itaq cum
haud longe sibi ab episcopi monas terio tabernaculum
constituis set multiq apud eum fratres commora¬
rentur : iuuenis quidam adeum anatolius nomine sub
professione monachi omni humilitate atq in nocen¬
tia mentitus accessit: Habitauitq aliquandiu in cõ¬
mune cumceteris : De in procedente tempore angelos

Expanded text:
diam pollicerer. o quam sancta de Domini pietate praesumptio, diam pollicerer. o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos