comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hns diminuturum sc. namq
missum est. utsi fructur ꝑdi¬
diss. ꝙ ei in testõ relictum c̃.
Rursus ħrs eius rorestitũet. ñ
eo ptinet ut aut fructulo pri¬
orum legator nominc sacisda¬
tio iniungenoa. aut hoñanõ
sit hrs in infinito. ue quociẽs
is pdrõit restitu̾e ci tm̃dem de¬
beat. s ut pfrõĩcõmissum pos¬
t̾ius ouplicata legata cius un¬
deanti. nec amplius ad picu¬
ium ẜ̾rois ꝑtinet. si quroem
postea is cõsumto ex soluto ci
posfiore frocicõmisso. ¶Rescͥp

Expanded text:
s deminuturum se. nam qumissum est, ut, si Fructulus perdidisset quod ei in testamento relictum est, rursus heres ei id restitueret, non eo pertinet, ut aut Fructulo priorum legatorum nomine satisdatio iniungenda aut onerandus sit heres in infinito, ut, quotiens is perdiderit, restituere ei tantumdem debeat, sed ut per fideicommissum posterius duplicata legata eius videantur nec amplius ad periculum heredis pertineat, si quid postea is consumpsit exsoluto ei p
Abbreviated transcription (Latin):
nuere. ħ enim possõ prosatisca¬
tione ceoit. ¶Ron solum alim̃¬
ta pupillo p̾stari oebñt. Si mi
stiron et in ceteras nc̃cias ĩpe¬
sas deb impendi. promoco fa¬
cuitatum. ¶ post pubtatem q̃r¬
tur an actoris ptis sustiñe oe¬
bcat qui ex carboniamo missur
tes hunc sustin̾e ocbere. marie
si cauit. S: si non cau̾at. sic nunc
patus cauere quasi possor con¬
uemendus est. quod si nunc
non caueat possõ. tranffertur
aouͥsario sitis offe̾nte pinoe at
si non primum ab eo peteret
hereditas. Iuł.

Expanded text:
nuere: haec enim possessio pro satisdatione cedit. Non solum alimenta pupillo praestari debent, sed et in studia et in ceteras necessarias impensas debet impendi pro modo facultatium. Post pubertatem quaeritur, an actoris partes sustinere debeat qui ex Carboniano missus artes eum sustinere debere, maxime si cavit. sed et si non caverat, si nunc paratus sit cavere, quasi possessor conveniendus est: quod si nunc non caveat, possessio transfertur adversario satis offerente: perinde atque si nunc primum ab eo peteretur here
Abbreviated transcription (Latin):
us acoħroc uł alegatino uł astatu¬
lib̾o oatur a filcioia non iputatur.
qr mortis causa capitur.sanc si asta¬
tu libo peculures nũmos accipiat
prosua potestite qͣoranti cos ĩputa

Expanded text:
 coherede uel a legatario uel a statulibero datur, in Falcidia non imputatur, quia mortis causa capitur. sane si a statulibero peculiares nummos accipiat, pro sua parte quadranti eos imputa
Abbreviated transcription (Latin):
adente rõne ꝑ uirilem actio¬
nem ei subuenir in quãtũ
tutorẽ minore peciu tute
tis curatores ob eam culpa
condempiti sunt itaq si
non iudicitum a curatorib.
nem contra tutorem altm
postea urdicatum fiat tñ ac¬
tio dati non int̾ccoit qr prop¬
te coidempnati tutoris no
tutela redlita s nõis p̾ciu
solutum uidetu. Paui.s.

Expanded text:
adente per utilem actionem ei subueniri, in quantum tutorem minore pecunia tutadulescenti curatores ob eam culpam condemnati sunt: itaque si non iudicatum a curatoribusne contra tutorem alterpostea iudicatum fiat, tamen actio data non intercidit, quia pro parte condemnati tutoris non tutela reddita, sed nominis pretium solutum uidetur. 22 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
uerat pupillus ut iure doi¬
nn possideatur. conseq̾ns
ent dicendum. non posse
distrahi qͣi p̾dium pupilla¬
reldemq et si fu̾it ex cã dã¬
ꝑni infeeti iussus possitere.¬
S fundus legatus ur frõi

Expanded text:
uerat pupillus uel pater eius, ut iure dominii possideant, consequens erit dicere non posse distrahi quasi praedium pupillare. idemque et si fuerit ex causa damni infecti iussus possidere.Si fundus legatus uel per fi
Abbreviated transcription (Latin):
pti occesẜit is qui ĩ potestate ẽ
ao collom bonor cogendũ em̃¬
cipatum ut tm̃ h̾roiꝰ eius con¬
ferat quantũ cõferret ip̃i ui
ueret. ꝙ si ante acceptam. bo. po
hr̃s scriptus fuit is qui in pote¬
state erat. non tñ ultra uirile
ad collom aũt non aomictit
cum ĩ hunc casum.qr bonor

Expanded text:
pta decesserit is qui in potestate est, ad collationem bonorum cogendum emancipatum, ut tantum heredi eius conferat, quantum conferret ipsi, si uiueret. quod si ante acceptam bonorum heres scriptus fuit is qui in potestate erat, non tamen ultra uirilem: ad collationem autem non admittit eum in hunc casum, quia bonor
Abbreviated transcription (Latin):
cõscribit et reb pignoribus
quoz puto. si fratrer cau̾c no
possit curator portionis cius
constituitur apiro quem refe¬
cta pecunia collocetur ut tũc
oemum reciput ꝙ reoactũ ẽ
cum bona ꝓpria concułit. S et
si qurõ p contumaciam acc̃o¬
nes denegatt sint oblata pꝰ¬
ca a cautione recipit pͥstinuor
ius quamius autem eoictur
pretoris de cantione loquatur
tñ eciam re posie. fi colsonem

Expanded text:
scripsit et reis et pignoribus quoque puto. Si frater cavere non possit, curator portionis eius constituitur, apud quem refecta pecunia collocetur, ut tunc demum recipiat quod redactum est, cum bona propria contulerit. quod si per contumaciam actiones denegatae sint, oblata postea cautione recipit pristinum ius. Quamvis autem edictum praetoris de cautione loquatur, tamen etiam re posse fieri collationem
Abbreviated transcription (Latin):
sit ex qualitite disceptationis iu¬
dicem estimaturũ. ¶ Eum qui
tutclam ip̃ius aoministrau̾at ⁊
fr̃em suum ⁊ auos quosdam scri¬
psat hroes et tutori legarit. q̃
tum est. an utile eẽt ĩpsona eiro
fid̾icominissũ. R. si to oed̾it ꝑ fi

Expanded text:
sit, ex qualitate disceptationis iudicem aestimaturum. Eum, qui tutelam ipsius administraverat, et fratrem suum et alios quosdam scripsit heredes et tutori legavit, quae tum est, an utile esset in persona eius fideicommissum.
Abbreviated transcription (Latin):
cisset aliquid ei fũdo augmetỹ
legatano.accede̾t. ¶ Suta scrip¬
tum sit lucius ticius hr̃s meus
aut meuius br̃s meus .x. seioda¬
to cũ utroxielit seius agetut si
insolidũ obligati fuissent. Quid
petẽ. Idem erit ⁊ si purtẽ soluiss¬

Expanded text:
cisset aliquid ei fundo, augmentum legatario cederet.Si ita scriptum sit: 'Lucius Titius heres meus aut Maeuius heres meus decem Seio dato', cum utro uelit, Seius aget, ut, in solidum obligati fuissent. quid petere. idem erit et si alter partem soluisse
Abbreviated transcription (Latin):
s nõhĩt. qmͣ p̾staturus nt ab omĩb legatariis falcidiam
tinent que tñ possunt locum
hr̃e. ¶ Ad eos qui omissa causa
testĩ possroet hrditatem non per¬
tinet. lex faicidia s ꝑ edictum
p̃toris inducitur potestas legis
ioemq ⁊ si iuris iuranoi condi¬
tio remissa sit.sz et si quis suo
suo testator data lib̾tate legane¬
rit. qr differtur in ro tp̃c quo li¬
ber fcũrus est. Item ei qui ap̃d
hostes est aut ei qui nondum

Expanded text:
Falcidia tinent, quae tamen possint locum habere. Ad eos, qui omissa causa testamenti possident hereditatem, non pertinet lex Falcidia: sed per edictum praetoris inducitur potestas legis. est, si iurisiurandi condicio remissa sit. Sed et si seruo suo testator data libertate legauerit, quia differtur in id tempus, quo liber futurus est, item ei qui apud hostes est aut ei qui nondum
Abbreviated transcription (Latin):
frauoe sua cape licet cõmunis¬
qr hr̃s qui eam dare pecumam
cam pecuniam debeto dare qua:
damynatus est. ¶Lex faictora
ecum ao cos qui apud hostes mo¬
riuntur pp̃ legem cornelum pti¬
nere urcebitur ꝙ ea lex pide co¬
rum testã confirmat atq si ĩ cum¬
tatem decessiss pp̃ quam fictoni

Expanded text:
fraude sua capere liceto isque heres, qui eam pecuniam eam pecuniam debeto dare, quam damnatus est". Lex Falcidia etiam ad eos, qui apud hostes moriuntur, propter legem Corneliam pertinere videtur, quod ea lex perinde eorum testamenta confirmat, atque si in civitat
Abbreviated transcription (Latin):
on lata est que cidiam
primo capite libam se.
ieganroi facultatẽ dedit us ao
doorantem hus u̾bis qui ciue
romani sunt qui corũ post hãc
legem rogatam testm̃ face̾ uol
ut cam psonam eis que res qͥb
qr legare uolet ius potestas qr e¬
stout hac lege sequenti licebit
scdo capite modum legatorur
constituit hiis u̾bis quicũq ci¬
ius romanus post hanc legem
rogatim test̾m facit is quart
ciuq ciuui romano pecunum iu¬
re publico dare legrre uoiet ius
potestis q esto dum iti deturie¬
gitum nc minꝰ quam quartĩ
pͤtem hroitatis co testõ hr̃oes ci¬

Expanded text:
a lata est, quae primo capite liberam legandi facultatem dedit usque ad dodrantem his uerbis: 'qui ciues Romani sunt, qui eorum post hanc legem rogatam testamentum facere uolet, ut eam pecuniam easque res quibusque dare legare volet, ius potestasquesto, ut hac lege sequenti licebit". secundo capite modum legatorum constituit his verbis: "quicumque civis Romanus post hanc legem rogatam testamentum faciet, is quantam cuique civi Romano pecuniam iure publico dare legare volet, ius potestasque esto, dum ita detur legatum, ne minus quam partem quartam hereditatis eo test
Abbreviated transcription (Latin):
rõnes reddioit eiq funõ hr̃si
dare dampnas sit urocamus u¬
trũ coirdcõ lib̾tati ꝓpositi sit. an
uo ecum legato ⁊ qurõ si lib̾tati
soli accipiamus ꝓpositam mullꝰ
tractatus amplius supest nam
legitum purum ĩuenitura ĩo
ĩutule fit. ꝙ si condcõ eciam lega¬
to insita sit ꝙ quidam recte pu¬
tant simul cum lib̾tate dies qͦ
legati utiliter cedit quid ergoꝯ
tinctur hiis u̾bis si rõnes redeli
dĩt qr nicħ int̾sit utrũ sub hac
corrocõne si reliqua uł sub hac
si rõnes reddioit. s nos n cõdi¬
tionẽ meram putam c̾e que in
ditione consistit nz merã condi¬
tionẽ. que ĩfc̃o sit. s cam ꝯdicõm¬
nam non utiq siille ĩ folie reli¬
qua obtulit lib̾ erit. non cĩ tes¬
tator ħ sensit s iluro ut rõnes.
redoat quomodo ẜuus reodere
solet .i. legenoas offerre rõnes
primũ deirde cõputindas ut ex¬
plorari possit ĩputitiones ꝓbe
an ĩprobe referantur accep̾ti re¬
cte relacta aũt non recte iam el

Expanded text:
s dare damnas sit, uideamus, utrum condicio libertati praeposita sit an uero et legat‹o›. et quidem si libertati soli accipiamus praepositam, nullus tractatus amplius superest: nam legatum purum inuenitur et ideo inutile fit: quod si condicio etiam legato insita sit, quod quidam recte putant, simul cum libertate dies quoque legati utiliter cedit. quid ergo continetur his uerbis 'si rationes reddit', quasi nihil intersit, utrum sub hac condicione 'si reliqua' uel ‹hac 'si› rationes reddiderit'. sed nos neque condicionem meram putamus esse, quae in datione exsistit, neque meram condicionem, quae in facto sit, sed eam coNam non utique si ille in folle reliqua obtulit, liber erit: non enim testator hoc sensit, sed illud, ut rationes reddat, quomodo seruus reddere solet, id est legendas offerre rationes primum, deinde computandas, ut explorari possit, imputationes probe an improbe referantur, accepta recte relata an non recte: ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
cetimz id ne quidem sciens dolo
i.apiendum recitano desc̾¬
benoum q̃ cernet edc̃o caue
tur priusquam ex ea famu
decur qui naturaliter apit
siue sint signate siuie nõ fuc
prohibitos nos uł palamł
publice. uł secreto om̃is eĩ
aptura prohita c̃. ¶ Si quisi
ignorans occisum apint nõ
deb hoc edicto tem ⁊ sisciẽs
non tñ dolo apuenit eque ñ
cenebicur. Si forte ꝑ impici

Expanded text:
cetur, id ne qui‹s› sciens dolo malo a‹p›eriendum recitandum describendumque curet, edicto cauetur, priusquam de ea famildetur qui naturaliter aperit, siue sint signatae siue non sint debemus prohibitos nos uel palam publice uel secreto: omnis enim apertura prohibita est.Si quis ignorans occisum aperuerit, non debet hoc edicto teneri.Et si sciens, non tamen dolo aperuit, aeque non tenebitur, si forte per imperi
Abbreviated transcription (Latin):
inteluigitur. utroq autem ui¬
uente si quidem ip̃e uxorem no
cit. nichil ex legato consequit
muliere autem nolente nubere
cum ip̃c paratus ẽet. legitumi
ei oebetur. ¶Dem.

Expanded text:
intellegitur: utroque autem uiuente si quidem ipse nolit uxorcit, nihil ex legato consequitur, muliere autem nolente nubere, cum ipse paratus esset, legatum ei debetur.
Abbreviated transcription (Latin):
potest. ¶In uonis curatoris
priuisim furioso furiose ne
ẜuatur prooigus et om̃s
oio ecum si in coc̃o non sit co¬
rum mentio. in bonis cura¬
toris decreto ꝑrimłlim cõscoᷤ.¬

Expanded text:
potest. In bonis curpriuilegium furiosi furiosaeue seruatur: prodigus et omnes omnino, etiamsi in edicto non fit eorum mentio, in bonis curatoris decreto priuilegium cons
Abbreviated transcription (Latin):
rit pr̃ uoluntatem cius seqͥ
debeat p̾tor cum q dare cu¬
ratoremłs utrum oĩmodo
ss p̾tor ei bonis int̾clictur.
cẽt maxime si filios ħat iste
prodigus potuit eĩ pr etali¬
as ꝓurdere nepotib suis si
cos ussiss eẽ sirtes et exhe¬
redass filium eiqr quod su¬
ffice̾t alimentorum nomi¬
ne ab eis c̾tum legisset. ro

Expanded text:
rit pater, uoluntatem eius sequi debeat praetor eumque dare curatorem. sed utrum omnimodo, tor ei bonis interdicturus esset? et maxime si filios habeat iste prodigus? Potuit tamen pater et alias prouidere nepotibus suis, si eos iussisset heredes esse et exheredasset filium eique quod sufficeret alimentorum nomine ab eis certum legasset
Abbreviated transcription (Latin):
pos. ut qui sunt primo graou
om̃s simul admictũtur. ¶ Si
quis apiro hostes fu̾it tempo¬
re cius decuius bonor possone
q̃ritur oicenoũ est bonoꝵ. pos

Expanded text:
 ut qui sunt primo gradu, omnes simul admittuntur.Si quis apud hostes fuerit mortis tempore eius, de cuius bonorum possessione quaeritur, dicendum est bonorum pos
Abbreviated transcription (Latin):
familia adoptiua naciscitur sec
coꝵ tm̃ cognationem ĩ adopti¬
ua familia nauciscitur quibir
sit agnatus. in naturali autem
om̃i ꝑtinebit. ¶Proximus x
accipictur eciam qui solus est.
quamius ꝓpric proximus ex
płibus dicitur ꝓximũ autem
accipe nos optet co tp̃re quo¬
bo. pos. oefertur. ¶Si quis igit
proximus cognatus dum hr¬
des scripti oclibant oicm suũ
obierit sequens qͣi proximus
xomittetur ħ est quocũq fu̾it
scquens tunc dep̾hensus pro¬
ximum locum obtiñe. ¶Si
quis proxumor cognatus nas¬
ci spctur in ea coirocõne est ut
oici oc beat obstare cum seq̃nti¬
bus s ubi natus nõ est aomit¬
cemus cum qui post uentrem
oe eric accipiendum siħ qui in
ut̾o eẽ dicitur uiuo eo de cuꝰ
nam et si post mortem n obs¬
tabit alu nz ip̃e romittetur qr
non fuit proximus cognatus
ei qui niuo conũdum aia fuit

Expanded text:
familia adoptiua nanciscatur: sed eorum tantum cognationem in adoptiua familia nanciscetur, quibus fit adgnatus, in naturali autem omnium retinebit.Proximus autem accipietur etiam is qui solus est, quamuis proprie proximus ex pluribus dicitur.Proximum accipeo defertur.Si quis igitur proximus cognatus, dum heredes scripti deliberant, diem suum obierit, sequens quasi proximus admittetur, hoc est quicumque fuerit tum deprehensus proximum locum optinen‹s›.Si quis proximior cognatus nasci speretur, in ea condicione est, ut dici debeat obstare eum sequentibus: sed ubi natus non est, admittemus eum, qui post uentrem um erit accipiendum, si hic qui in utero esse dicitur uiuo eo de cuiunam si post mortem, neque obstabit alii neque ipse admittetur, quia non fuit proximus cognatus ei, quo uiuo non
Abbreviated transcription (Latin):
sic resticutus et si nĩris ex secto
uentre filius editꝰ. magis oicen¬
dum est. huc quoq ad łimam he¬
ditatem admitti. nam ⁊ ĩstitutus
secunoũ.ta.et abintestato. unoc

Expanded text:
sit restitutus. Sed si matris exsecto uentre filius editus sit, magis dicendum est hunc quoque ad legitimam hereditatem admitti: nam et institutus secundum tabulas et ab intestato unde
Abbreviated transcription (Latin):
dem est. ¶ furiosus non ĩtem¬
gitu codicillos facere qr nec ali¬
ut quicquam face̾ intelugitur
cum ꝑom̃ia et mõibus absẽ¬
tis us quiescentis loco hatur.

Expanded text:
dum est. Furiosus non intellegitur codicillos facere, quia nec aliud quicquam agere intellegitur, cum per omnia et in omnibus absentis vel quiescentis loco habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
circa colonum ĩseiam lib̾tim.¬
ut si in prouuncia occessiss.lx.i
lucio ticio darentur ut is corpus

Expanded text:
circa Colonen, in Seiam libertam.ut, si in prouincia decessisset, sexaginta Lucio Titi‹o› darentur, ut is corpus
Abbreviated transcription (Latin):
nacura c̃e desicrunt. simili mͦ
cciam ceͬti condici eas posse
aic. ¶ Que uiro suo es pigno¬
ridatas ammou̾it hoc iudcõ

Expanded text:
natura esse desierunt: simili modo etiam certi condici eas posse ait. Quae viro suo res pignori datas amoverit, hoc iud
Abbreviated transcription (Latin):
retur. ¶ Cum tyciana hrditĩ
ex trebelliano senatus cõsul¬
to restituta est meuianã yroi¬
tatem quam ticius defunct
ex trebelliano sempromo re¬
stitũe debuit et ip̃e restitu̾e
pot̾it sicut aliusquicumq
successor. ¶Accõnes tempe

Expanded text:
retur. Cui Titiana hereditas ex Trebelliano senatus consulto restituta est, Maevianam hereditatem, quam Titius defunctus ex Trebelliano Sempronio restituere debuit, et ipse restituere poterit sic ut alius quilibet successor. Actiones temp
Abbreviated transcription (Latin):
ur si quim rem p̾ris u̾sum est.
sin aut soco dotem dedit cu
marito non pot̾it expiri nisi
pr̃i has cxtic̾it. ¶ Si mulicr
codcone mariti errau̾it puta

Expanded text:
l si quid in rem patris uer‹s›um est. sin autem socero dotem dederit, cum marito non poterit experiri, nisi patri heres exstiterit. Si mulier in condicione mariti errauerit puta
Abbreviated transcription (Latin):
sepissime scripsit ĩ portione
quor hroitatis rõ quoo ĩ iega
ditates non modo honestio
tur ad cum autem modu
tauib psonis succurrendũ
est ut ampliore quiõ quam
quam uizili portione hroita¬
tis data us ad urilem tuem¬
cur ĩminorem autem actenꝰ
actores hiis tribuantur qua¬
tenus scripte sunt. Rõ obser¬
intur et circa legata frd̾icon¬
missa que hus data fuint.⁊
imortis ca conacionib. ¶Is
aũ cui portio ħroitatis cõser¬
ratur. utrum om̃ib an tã¬
tum exceptis psonis legata
cogatur prare. et magis pro¬
batur exceptis psonis soł. p̾

Expanded text:
saepissime scripsit in portione quoque hereditatis idem quod in legatreditates non modo honestio‹tur. Ad eum autem modum talibus personis succurrendum est, ut ampliore quidem quam uirili portione hereditatis data usque ad uirilem tueantur, in minorem autem eatenus actiones his tribuantur, quatenus scriptae sint. idem obseruatur et circa legata fideiue commissa, quae his data fuerint, et in mortis causa donationibus. Is autem, cui portio hereditatis conseruatur, utrum omnibus an tantum exceptis personis legata cogatur praestare? et magis probatur exceptis personis solis p
Abbreviated transcription (Latin):
debeo dito nichil ẜuo legatum
cẽ. nam musa ẜuium. Rndisse
tuss ego puto ẜ in mentem tez¬
statoris naturale magis ꝙ̃ ciui¬
le debitum spectardum c̃e ͤ coi
iure utimur. ¶O.ui dotalem
fuidum nullum habebat ita ie¬
gau̾at fuirdum cornelianum
quem illa michi doci dedit ci
hr̃s dato leabeo offilius trebaciꝰ

Expanded text:
debeo, dato'. nihil seruo legatum esse Namusa Seruium respondisse tuisset: ego puto secundum mentem testatoris naturale magis quam civile debitum spectandum esse, et eo iure utimur. Qui dotalem fundum nullum habebat, ita legaverat: "fundum Cornelianum, quem illa mihi doti dedit, ei heres dato". Labeo Ofilius Trebatius
Abbreviated transcription (Latin):
a testi adhibi non potest. cũ
iuris ciuilis cõmunioncm
nõ hat ĩtotum. nec p̾toris qͥ¬
dem edicti / et ueteres puta¬
u̾nt cos qui pp̃ soliempma
testĩ adhibentur ourare de¬
b̾e donec supp̾ma contesto̾
pagitur. non tñ ĩteiugenci
amẜmonis exigimus. hoc
eĩ oiuus marcus didio iu

Expanded text:
a adhiberi non potest, cum iuris ciuilis communionem non habeat in totum, ne praetoris quidem edicti. Et ueteres putauerunt eos, qui propter sollemnia testamenti adhibentur, durare debere, donec suprema contestatio peragatur. Non tamen intellegentiam sermonis exigimus: hoc enim diuus Marcus Didio Iu
Abbreviated transcription (Latin):
supplicium fiuo occiso elegni¬
ter. sceuos ait ꝙ ecum post mor¬
tem pris probat. si antequim
giti us manumissi sunt añ aoi¬
tam hrdititem filio occiso quã¬
uis enim si iu̾et ħ̾rde co existẽ

Expanded text:
supplicium filio occiso eleganter Scaevola ait: quod etiam post mortem patris probat, si ante, quam gati vel manumissi sunt, ante aditam hereditatem filio occiso: quamvis enim, si viveret, herede eo existe
Abbreviated transcription (Latin):
luntate testatoris ad tutelam
uocitur ĩpubi libto p̾ronus fr¬
ust̃ cutorem dabit. s⁊ uolunta¬
tem eius si fioes ĩquisitionis
congruat pretor seq̃tur. HDde¬

Expanded text:
luntate testatoris ad tutelam uocatur. Impuberi liberto patronus frustra tutorem dabit, sed uoluntatem eius, si fides inquisitionis congruat, praetor sequetur.
Abbreviated transcription (Latin):
pupiuo tutorem scripsit cum
autem pr̃is uoluntas hoc ip̃m
manu sua declarantis ambis¬
uitas non ẽet cum quamus
alii tutores c̃ent curatore m tnĩ
dm sendi nec admitterdum
ercusationẽ quam uire publi¬
co he̾bat qm̃ promisisse urdeba

Expanded text:
pupillo tutorem scripsit: cum autem patris uoluntas hoc ipsum manu sua declarantis ambigua non esset, eum, quamuis alii tutores essent, curatorem dandum respondi, nec admittendam excusationem, quam iure publico habebat, quoniam promisisse uideba
Abbreviated transcription (Latin):
prem pupilli noĩc defendat᷑
Eusum ue testm̃ nõie pupili
dicatur ⁊ si p̾ruus ertet sum.
tutor futurus ab intestito.q
cutorẽ hñti tutor dari non po¬
test. nam cõmodius ip̃e qui scẽ¬
ptura continetur apretore da¬
bitur ut sine ullo litis preu¬
dicio iustus cutor auctor pup¬
illo ad cam licem fut. cum ãt
rem sibi dicebat pupilus c̃e
subicctum filium c̾minarecũ

Expanded text:
rem pupilli nomine defendatur falsumue testamentum nomine pupilli dicatur et si patruus exstet legitimus tutor futurus ab intestato, quia tutorem habenti tutor dari non potest. nam commodius ipse, qui scriptura continetur, a praetore dabitur, ut sine ullo litis praeiudicio iustus tutor auctor pupillo ad eam litem fiat. Cum autem mum sibi dicebat pupillus esse, subiectum filium
Abbreviated transcription (Latin):
s qui unũ filium hab cum
codicillos ad cum scripsisset
decessit intestatus hr̃de eo cxi¬
stente et ꝙ̃ postea ꝓcreauit a¬
gnatione sui hrois nemo di¬
xit codicilos euaniusse. igitur
uit et codicilli non euanestãt
et que relicta sunt pro pte di¬
midia filiꝰ ad quem codicuius
fõs est solu̾e compellitur non
eciam postumis. S si codiciuoᷤ
relinquiss duobus suꝑstitibꝰ
filus decedens computaret
alterum ex hus prius decessi¬
sse siłĩ nndo dici põt om̃ia per¬
uroc deb̾e filium ad quẽ scrip¬
ti sunt codiciri atq si solus
hr̃s extitiss p̃ri ĩmo druntar¬
at ptem deb̾e̾ eoꝵ cm̃ que pro

Expanded text:
s qui unum filium habebat, cum codicillos ad eum scripsisset, decessit intestatus herede eo et quem postea procreavit. adgnatione sui heredis nemo dixerit codicillos evanuisse: igitur uit, et codicilli non euanescent et quae relicta sunt, pro parte dimidia filius, ad quem codicillus factus est, soluere compellitur, non etiam postumus. sed et si codicillos reliquisset duobus superstitibus filiis decedens, cum putaret alterum ex his prius decessisse, simili modo dici potest omnia perinde debere filium, ad quem scripti sunt codicilli, atque si solus heres exstitisset patri. immo dumtaxat partem debet: eorum
Abbreviated transcription (Latin):
quiõ libos et pentes constat.
S si uaric donatum fu̾it. Exce¬
ptis ꝑsonis atestacoris mor¬
tis causa ꝓbata confe̾nt ad ui¬
rilem emancipato sicut accioᷤ
to antem mortuo pre.super
conatiõibr mortis causa fcis
non pot̾it filius queri quin
coparatio nulla legatorũ oc
ta psona onficio legis hr̃e po¬

Expanded text:
quidem liberos et parentes constat. sed si uarie donatum fuerit exceptis personis a testatore mortis causa, pro rata conferent ad uirilem emancipat‹o›, sicut accidit to autem mortuo patre super donationibus mortis causa factis non poterit filius quaeri, quoniam comparatio nulla legatorum occta persona beneficio legis habere po
Abbreviated transcription (Latin):
si acognatis et appinquis
pupille ꝑouctus ad magi¬
stratus uissus est alimenti
pupile et meit edernt liba¬
lib artib instrueretur pu¬
pule nomine p̾ceptoribus
dare pubes feus pupillus
pubi iam fc̃e sorori sue du¬
centa legati causa soluit. q̃¬
situm est an tutele urdito
consequi possit ꝙ in alimẽ¬
ta pupille ⁊ m̾cedem atuto¬
re extutela prestitum sit.
E existimo et si citra magi¬
stratuum decietum tutor
sororem pupiui sui alut
et libalib artib cam istru¬

Expanded text:
uis pupillae perductus ad magistratum iussus est alimenta pupillae et mercedes, ut liberalibus artibus institueretur, pupillae nomine praeceptoribus dare: pubes factus pupillus puberi iam factae sorori suae ducenta legati causa soluit. quaesitum est, an tutelae iudicio consequi possit, quod in alimenta pupillae et mercedes a tutore ex tutela praestitum sit. respondi: existimo, etsi citra magistratuum decretum tutor sororem pupilli sui aluerit et liberalibus artibus institue
Abbreviated transcription (Latin):
biturus. Idem uirent et si pecu¬
si inprioritest. am̃to fidicomissum
sit. Atem si in prioritesto faladicio¬
sedo test̾olocus sit quodinde accidit
roc faicidio er seq̃nti test̾o conseqr.¬
Item si dñob̾rs ertitõ qui nõ est so

Expanded text:
biturus: idem iuris erit et si pecusi in priore testamento fideicommissum sit. item si in priore testaae locus sit, quod inde abscidit ratione Falcidiae, ex sequenti testamento consequar.Item si domino heres exstitero, qui non esset so
Abbreviated transcription (Latin):
suorum sui hrocs succoroint
possit ꝑintpretationem rou¬
ci ut et si fuium apiro hostes
hñs nepotem excohroem in¬
stituas non tantum si niuo
te filius deceoat. S post mor¬
tem añquam ab hostibus re¬
u̾sus fũit succeoendo nõ rũ

Expanded text:
suorum sui heredes succedunt', possit interpretatione induci, ut, si filium apud hostes habens nepotem ex eo heredem instituas, non tantum si uiuo te filius decedat, sed etiam post mortem, antequam ab hostibus reuersus fuerit, succedendo non ru
Abbreviated transcription (Latin):
gnus acuratore Dauł.¬
furiosi datum ualet. si utili¬
tate furiosi exigente io fecit
dicarl non posse constat. ag¬
nato enim furiosi nonisq̃¬
o. s q̃tenus negorum exig̃

Expanded text:
gnus a curatore furiosi datum ualet, si utilitate furiosi exigente id fecit.dicari non posse constat: anato enim furiosi non usquo, sed quatenus negotiorum exigit
Abbreviated transcription (Latin):
i quiita legauit dum uror ma
cum fiuo erit hrs meus ei tm̃ da¬
tosi ea latitans pronum deme¬
dio dicesẜit ut tam̃um cõsiluur
retin̾et hñdi secum libos debere
ei legatum trebacius ⁊ labeo ai¬
unt. qr non om̃e momentum

Expanded text:
i quis ita legauerit: 'dum uxor mea cum filio erit, heres meus ei tantum dato', si ea latitans patronum de medio discessit, ut tamen consilium retineret habendi secum liberos, deberi ei legatum Trebatius et Labeo aiunt, quia non omne momentum
Abbreviated transcription (Latin):
hret oc libto lib̾ta ue sua significi¬
set cuius ex libis suis cum lib̾cũ
eam ue lib̾tam c̃e uellet. Is ea ue
in ciuitate ẽẽ oecessiss. solus ei pa¬
q si ab eo ea ue lib̾titem consecu¬
tus consecuti ue est. utiq si ex li¬
bis sius quis in ciuitate cẽ cesissi

Expanded text:
haberet, de liberto libertaue sua significasset, cuius ex liberis suis eum libertum eamue libertam esse uellet, is eaue, in ciuitate esse desisset, solus ei pae atque si ab eo eaue libertatem consecutus consecutaue est. utique, si ex liberis quis in ‹ciui›tate esse desisset
Abbreviated transcription (Latin):
tatoric non sunt. ueluti si qͥs¬
iti urdes instituit. qua expte
titius me hroem ĩstitu̾it ex ca
ritum non ĩfuturũ ĩstitutio
collata est. s illiro queri potest
an iocm ẜuandum sit ꝙ sena¬
tus censuit cciam si ĩ aliam p¬
sonam captionem ouxit ue¬
uiti si ita scripẜit ticius si me¬
uium tabulis test̾i sui ẜroer

Expanded text:
tatoriae non sunt, ueluti si ita heredem quis instituat: 'qua ex parte Titius me heredem instituit, ex ea ritum, non in futurum institutio collata est. Sed illud quaeri potest, an idem seruandum sit quod senatus censuit, etiamsi in aliam personam captionem direxerit, ueluti si ita scripserit: '‹Ti›tius, si Maeuium tabulis testamenti sui her
Abbreviated transcription (Latin):
lig̾etur. nisi cauiss oc collati¬
on̾e. namsi interim ip̃e occes¬
siss ħrdi suo nicħ relinque¬
rit itez si fr eius occessisset ñ

Expanded text:
legeretur, nisi cauisset de collatione: nam si interim ipse dec‹e›ssisset, heredi suo nihil relinqueret. item si frater eius decessisset, n
Abbreviated transcription (Latin):
urori sue ticie amplus quã
dotem aut eos tot hrs meus
dampnas esto dare manifes
Inisi nichil cam ͤ ad dotis pͥle¬
gationem ꝑtinere ait qr su
tiones ĩmulierem fc̃as solu¬
cionem differre uł ob ĩpen¬
sas alias quam que ipo iure
dotem minuent. Aliud est

Expanded text:
uxori suae: 'Titiae amplius quam dotem aureos tot heres meus damnas esto dare', manife, nihil eam rem ad dotis relegationem pertinere ait, quia tiones in mulierem factas solutionem differre uel ob impensas alias, quam quae ipso iure dotem min
Abbreviated transcription (Latin):
quod puta seruus dicatur esse
nec nulla bonorum controu̾¬
sia sit ħ cisu lib̾ale uroiciumi
explicairoum erit. ¶Quod pi¬
pillo controu̾siam facit sisimł
cum co in possone missus est. an

Expanded text:
quod puta seruus dicatur esse nec ulla bonorum controuersia sit, hoc casu liberale iudicium statim explicandum erit.Qui pupillo controuersiam facit si simul cum eo in possessionem missus est, a
Abbreviated transcription (Latin):
qui ao urdem non solet tran¬
sirc.ꝙ si fundi sui fructũ iuiro
mulier cessit restitiu. is auiro
deb cum ꝓprictate enum roi
ħroem eius transsiss. Siuir ĩ
reddciroo eo n̾o feciss moram
ded̾it inspiciendũ ẽ primum
quemadmod mulicri possit re¬
sticui. pot aũt uł cautionionꝰ
it positis ut sic̃ põt uir uire su¬
o cedat mulicri. friuq cami
paciatur.us si se accõmodaue¬
rit dñs ꝓprictatis uoiente eo
mulieri constituatur ususfru¬
ctus. nam aut fructum fudi
ilic mulieri pot̾it cere̾. ant a¬
cos actum fu̾it dare. nam et
fuige ħ ip̃m muuerẽ poiset
ꝓprictatis dño uende̾ quo ca

Expanded text:
qui ad heredem non solet transire. quod si fundi sui fructum mulier uiro cessit, restitui is a uiro debet: cum proprietate enim ad heredem eius transisset, si uir in reddendo eo non fecisset moram. em, inspiciendum est primum, quemadmodum mulieri possit restitui: potest autem vel cautionibus interpositis, ut sic ut potest vir iure suo cedat mulieri fruique eam patiatur, vel, si se accommodavit dominus proprietatis, volente eo mulieri constituatur usus fructus: nam aut fructum fundi ille mulieri poterit cedere aut aeos actum fuerit, dare. Nam et finge hoc ipsum mulierem posse proprietatis domino vendere. Quo ca
Abbreviated transcription (Latin):
tici.c. aureis pete potenit cobrdes
partẽ hraitatis retinente siue pa¬
piente quo ꝯtentum ee uoluit de¬
functus sine dubio faciliuse hoc ꝓ¬
bare qm ꝓbari potiuit illud cũ ibi
fid̾iꝰ. petatur abhus cũ quibus
nõ est testator locutuqidem dicem
sicũ erasse scripsisset brdemeius
gra qui ẜrs legitimus futurus eẽt
italoquatur peto pbrditate qua
tibi reuqui que ao frẽm ieu ure
simo rediret ec tentus sis.c. aure

Expanded text:
tum aureis'? petere poterunt coheredes partem hereditatis, retinente siue praecipiente quo contentum esse uoluit defunctus. sine dubio facilius est hoc probare, quam probari potuit, illud, cum ibi fideicommissum petatur ab his, cum quibus non est testator locutus. idem dicemus, si, cum ex asse scripsisset heredem, eius gratia, qui legitimus heres futurus esset, ita loquatur: 'peto pro hereditate, quam tibi reliqui, quae ad fratrem meum iure legitimo rediret, contentus sis ce
Abbreviated transcription (Latin):
possõm pet̾e potest. ¶ Prorimũ
non cum querimus qui tunc
fuit cum morerctur p̃r famili¬
as. s cum qui tunc fuit cum
ĩtestatum oecessisse c̾tum c̃ ẜ q̃¬

Expanded text:
onem petere potest. Proximum non eum quaerimus, qui tunc fuit, cum moreretur pater familias, sed eum, qui tunc fuit, cum intestatum decessisse certum est.
Abbreviated transcription (Latin):
oc̃om faciunt. ut si nolit hr̃s
non existat. nam ĩuoiunta¬
ria brois psona frustra aoo¬
untur.cum.⁊ si non fi̾unti
addita ĩuitus nõ efficiet᷑ hr̃s

Expanded text:
onem faciunt, ut, si nolit, heres non existat: nam in voluntaria heredis persona frustra adduntur, cum, etsi non fuerint addita, invitus non efficitur heres
Abbreviated transcription (Latin):
ui fuious legitus est si Dem¬
x. oeõit ꝑtem furroi consequi n
potest nisi totam pecumam nu¬
m̾ass õissimił est causa cum du¬
ob cadem res sub corrocõne ieg̃¬
ta est. in hac enim q̃one statua¬
testõ quo psib condcõ apposita ẽ.
diuisa quo insingulas ꝑsonas
utoi potest. et iõ singuli cum sua
ꝑte et condc̃om parere et legatũ
cape possunt. nam quamiuis sum¬
ma unuerse condcois sit ascripta
cnuim̾atione psonaꝵ potest inderi

Expanded text:
ui fundus legatus est, si decem dederit, partem fundi consequi non potest, nisi totam pecuniam numerasset. dissimilis est causa, cum duobus eadem res sub condicione legata est: in hac enim quaestcio adposita est, diuisa quoque in singulas personas uideri potest, et ideo singuli pro sua parte et condicioni parere et legatum capere possunt: nam quamuis summa uniuerse condicionis sit adscripta, enumeratione personarum potest uideri
Abbreviated transcription (Latin):
am ilic ne quro ucim aut ag̾
aue fructuum occupent. hic
nequid ceterarum res occupẽt
que inuilla continentur ulla
autem si ulla dubitatione ps̃
fudi hetur. Alphenus.¬
Iue instrumento legato suꝑ¬
lectilem non contin̾iu̾ius est
umea et instrum̃to eius legi¬
to instrumentum uince m¬
consulebat cornelium sonoi¬
sse aiebat palos ꝑtieas ristroᷤ
fundum uti instructus est ĩ
quo ip̃e ħ̾itit legauit consul¬
tus de mulierib lanificis.an
ĩstrum̃to contin̾entur sendit

Expanded text:
am, illic, ne quid uicini aut agri aut fructuum occupent, hic, ne quid ceterarum rerum quae in uilla continentur: uilla autem sine ulla dubitatione pars fundi habetur. 16 Alfenuse instrumento legato supellectilem non contineri uerius est. Uinea et instrumento eius legato instrumentum uineae nconsulebat, Cornelium respondisse aiebat palos perticas rastros ori fundum, uti instructus esset, in quo ipse habitabat, legauit. consultus de mulieribus lanificis an instrumento continerentur, respondit
Abbreviated transcription (Latin):
cquitas non est am¬
bigua ne cͣcͣhentes de¬
cipuantur dum fusus cutor
aohibxitur. ¶ Yba autem e¬
dicti ħ sunt q co auctore in¬
qnto qui tutor non fuit ue¬
bis edicti multa desunt. qd
enim si fu̾nit tutor is cnfuit.
qui anc̾tem accomodire n
potuit. pun furiosus ad ali¬
am regionem datus. s pom

Expanded text:
quitas non est ambigua, ne contrahentes decipiantur, dum falsus tutor adhibetur.Uerba autem edicti haec sunt. 'Quod eo auctore' inquit 'qui tutor non fuerit'. uerbis edicti multa desunt: quid enim si fuit tutor, is tamen fuit qui auctoritatem accommodare non potuit? puta furiosus uel ad aliam regionem datus.Sed Pomp
Abbreviated transcription (Latin):
Ila donec curam gerunt.
administraturus tutele ex
in castris cutores mentes
non ab eo tutores dentur
qui in castris merebant ex¬

Expanded text:
la, donec curam gerunt. administraturus, tutelae ein castris merentes non ab eo tutores dentur, qui in castris merebat, ex
Abbreviated transcription (Latin):
i anũcłs cognatꝰ est agnatꝰ u̾o ñ
est. ¶ Quioi sp̃es ẽ snũ ħroc. ali¬
que defuncto existe̾ troui &san¬
guineĩs locus ñ c̃ puta si defũcti
uror pͥgnans sic aut oefũcti filiꝰ
ap̃ hostes est. Herenius.

Expanded text:
 avunculus, cognatus est, adgnatus non est. Quamdiu spes est suum heredem aliquem defuncto existere, tamdiu consanguineis locus non est: puta si defuncti uxor praegnas sit aut defuncti filius apud hostes sit. Hermogenianus
Abbreviated transcription (Latin):
non urocbitur oefexactus o¬
ocone srs quamuis u̾m sit
compeliendum cum manu¬
mitt̾e si uiu̾et. ¶ Ioem est et
si ita hrs institutus ẽet quis
ticius hrs esto ita ut stichũ
manumittat aut ticio .c. ita
oo lego ut stichum manum¬
tat. Nm mortuo sticho nemo
dicet submouendum cum
non uroctur defemetus con¬
ocõne si parere condicti non
possit. ĩpleroa est. enim uo¬
iuntas si pot. ¶ Et ħ iurciu¬
ranoo remittendo non est nͨ¬
cesse aoire pretorẽ semci ci
ippetuum ap̾tore remisil

Expanded text:
on videbitur defectus condicione heres, quamvis verum sit compellendum eum manumittere, si viveret. idem est et si ita heres institutus esset quis: "Titius heres esto ita, ut Stichum manumittat" aut "Titio centum ita lego, ut Stichum manumittat". nam mortuo Sticho nemo dicet summovendum eum: non videtur enim defectus condicione, si parere condicioni non possit: implenda est enim voluntas, si potest. De hoc iureiurando remittendo non est necesse adire praetorem: semel enim in perpetuum a praetore remis
Abbreviated transcription (Latin):
nos quor nouũ consilum et
remeoium suggimus. Si igiꝰ
ꝑscn̾at in crocm postulatione
cõmodissumum est eligi. hon¬
estissime feminc domum ĩq̃
comicuuenient et ibi tresob¬
stetrites probate et artis et ftõi
que ate assumpte funt camĩ¬
spicunt et si quiõ ui om̃s uel
ouc renunciau̾nt p̾gnantem
uid̃i tunc psuxociroum mulie¬
ri crit ut piroc custodem adm̃¬
tat atq si ip̃a hoc desidass qd̃ si
enixa non fu̾it scut maritus

Expanded text:
nos quoque nouum consilium et remedium suggeramus. igitur s‹i› perstat in eadem postulatione, commodissimum est eligi honestissimae feminae domum, in qua Domitia ueniat, et ibi tres obstetrices probatae et artis et fidei, quae a te adsumptae fuerint, eam inspiciant. et si quidem uel omnes uel duae renuntiauerint praegnatem uideri, tunc persuadendum mulieri erit, ut perinde custodem admittat atque si ipsa hoc desiderasset: quod si enixa non fuerit, sciat maritus
Abbreviated transcription (Latin):
duorum fratrum cũ
hoc incioiss ut mari¬
tus quio pregnantem mune¬
rem diget uror negaret consiu¬
tiuasimo pͥsciano pretori urba¬
no rescripsunt ĩ ħ u̾ba nouur
rem destoare rucilius seuius
uroctu ut urori que aiuro di¬
uterit et se non ẽc pregnantẽ

Expanded text:
uorum fratrum cum hoc incidisset, ut maritus quidem praegnatem mulierem diceret, uxor negaret, consulti Ualerio Prisciano praetori urbano rescripserunt in haec uerba: 'Nouam rem desiderare Rutilius Seuerus uidetur, ut uxori, quae ab eo diuerterat et se non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filium naturale PAulus.¬
cm̃cipauo ⁊ alium adoptau̾o
non cos fratres.si  filio meo
mortuo tuũ acoptau̾o iidi
ci defuncti fr̃em fiusse mian¬

Expanded text:
 filium naturalem emancipavero et alium adoptavero, non esse eos fratres: si filio meo mortuo Titium adoptavero, videri eum defuncti fratrem fuisse A
Abbreviated transcription (Latin):
tempus pub̾tatis res differn
solet. pupilloꝵ causafit. ne
oc staitu sic ꝑiclitentur añqua
se tucri possint. ceterũ si ydone¬
os hãnt a quib defententur.
et tam expcoitam causam ut
ip̃orum int̾sit miture oe ea in¬
dicari. et tutores corum iurdi¬
cio expediri uolunt nõ debe
adu̾sus pupillos obsurri ꝙ ꝓ
stitus corum cum iam possit
nr̃oubitatus eẽ. ¶ Si mater i¬
pubis subicctiptus reapostu

Expanded text:
tempus pubertatis re‹s› differri solet, pupillorum causa fit, ne de statu periclitentur, antequam se tueri possint.Ceterum si idoneos habeant, a quibus defendantur, et tam expeditam causam, ut ipsorum intersit mature de ea iudicari, et tutores eorum iudicio experiri uolunt: non debet aduersus pupillos obseruari, qustatus eorum, cum iam possit indubitatus esse'.Si mater impuberis subiecti partus rea postu
Abbreviated transcription (Latin):
stratio n legatirio n frocicõmis¬
sario nocet n ħrdi ĩstituto ueluci
s̃frẽm dixit ul sororem uel nepo¬
cuuli rõne et constõnib diuor
scũ. et ancõ. cautum est s et sio¬
trou̾sia sit de nomine Int̾ płes
qui probau̾int sensisse de se testa¬
torem defunctum ille admite¬
tur. sSr si cui q̃i lib̃to .i. int̾ lib̾tor
legatum fu̾it non rocirco legat

Expanded text:
stratio neque legatario neque fideicommissario nocet neque heredi instituto, ueluti si fratrem dixerit uel sororem uel nepociuilis ratione et constitutionibus diuorum Seueri et Antonini cautum est.Sed si controuersia sit de nomine inter plures: qui probauerit sensisse de se defunctum, ille admittetur.Sed si cui quasi liberto, id est inter libertos legatum fuerit, non
Abbreviated transcription (Latin):
Pamuis rõnes reoõe nichil ali¬
ud sit quam reliqua solu̾e tñet
fraude tñ fui minus solutumi
ẽẽ existimatum fuit lib̾m fore
⁊ nisi ita obseruetur neminem
qui sub coirocõne ita manumis¬
sus ect. nũquam ad lib̾tatemp¬
uenturum si ꝑ ĩ prudenciam m¬
mis solutũ ẽẽt ħ ita accipienda
ait si qñis qui rõnes iussus rẽ¬

Expanded text:
amuis rationes reddere nihil aliud sit quam reliqua soluere, tamefraude tamen serui minus solutum iones existimatum fuerit, liberum fore: et nisi ita obseruetur, neminem, qui sub condicione ita manumissus esset, umquam ad libertatem peruenturum, si per inprudentiam minus solutum esset. haec ita accipienda ait, si quando is, qui rationes red
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ uolũtas eius aut uissũ ꝯẜ
ñ erpedire pupillũ eomorari
norauit ieis ꝑionis ec apdq̃
q̃s morar ussit. Si aũt ꝓ cybar¬
iis cormanos sigulos aurei. R.re
ucti sũt. siue ħ ẜmone significat᷑
ap quor moran mir pupillo᷑ uo¬
uũt. siuerti acceꝑimus hũc ẜ

Expanded text:
er uoluntas eius aut iussum connon expedire pupillum eo morarinorauit in eis personis esse, apud quas morari iussit. si autem pro cibariis eorum in annos singulos aurei decem relicti sint, siue hoc sermone significantur, apud quos morari mater pupillos uoluerit, siue ita acceperimus hu
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuis auenis relinquitur
ita ualent si lib̾isre¬
licta possent uale sic ad fun
hroitariam ius transcundi
prestari uoluit. si filia dom¬
um suam hĩcet uiro quoq

Expanded text:
seruis relinquuntur ita ualent, si liberis relicta possent ualere: sic ad fundhereditarias ius transeundi praestari uoluit. si filia domum suam habitet, uiro quoq
Abbreviated transcription (Latin):
ligatum forc ex sua admim¬
strone. quamqiam eĩ sñtu¬
toris aũcte pupilli non ob¬
ligentir. nec in rem siam
tutor obligare pupillum
possit at bĩ receptum est
int tritori suo puipuiꝰ sinctu¬
toris autͣte ciuiłr obligetur
exadiuinistrone scilset emi
prouocandi fsint tutores ut
promptͥus de aliquid pro.
pupulis impendant. dum
sciunt se recepturos. id qd ĩ¬
tutori u̾m cciam ei : quip
tutore. negõa gessit compe¬
tere d s et si cirator sit. ui
pupilli uł aoolescentis ui
funosi. uł prodigi oiceron

Expanded text:
ligatum fore ex sua administratione. quamquam enim sine tutoris auctoritate pupilli non obligentur nec in rem suam tutor obligare pupillum possit, attamen receptum est, ut tutori suo pupillus sine tutoris auctoritate ciuiliter obligetur ex administratione scilicet. etenim prouocandi fuerant tutores, ut promptius de suo aliquid pro pupillis impendant, dum sciunt se recepturos id quod imtutori, uerum etiam ei, qui pro tutore negotia gessit, competere debet. Sed et si curator sit uel pupilli uel adulescentis uel furiosi uel prodigi, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
quor excludi oebe quia ꝓpr̃e
aurtos lib̾tos consequimim
qõ si pater cius sit ab auo ex¬
hroatus ip̃e non fit posse nepo
trem meum.⁊ prior auus de¬
cesẜit ab utrius lib̾tis me repe¬
lli. S si pater ante decessiss. poe̾¬
ca auus dicendum eris nicħ
michi noce pr̃is ex ħroatione
ad auroorum lib̾torum bona.¬

Expanded text:
que excludi debere, quia per patrem auitos libertos consequitur: quod si pater eius sit ab auo exheredatus, ipse non sit, posse nepottrem meum et prior auus decesserit, ab utriusque libertis me repelli: sed si ante pater decessisset, postea auus, dicendum erit nihil mihi nocere patris exheredationem ad au
Abbreviated transcription (Latin):
liano eciam inuito teste qui
latiñ lequi nou̾at rescͥpsit
nan si uł sensũ pcipiat quis
cui rei adħ̾itus sit sufficere
s si detentisint iuiti ibi tes¬

Expanded text:
liano in teste, qui Latine non nouerat, rescripsit: nam si uel sensu percipiat quis, cui rei adhibitus sit, sufficere, Sed si detenti sint inuiti ibi tes
Abbreviated transcription (Latin):
illus uideamus an distra¬
hi ħ a tutorib possit et ma¬
gis non posse quamuis ius
preon pocius sit. ¶ Nec usus
fr̾ pupilli alienari potest.¬
si solus fu̾it ususfr̾. pupilli

Expanded text:
illus, uideamus, an distrahi hoc a tutoribus possit. et magis est non posse, quamuis ius praedii potius sit. Nec usus fructus alienari potest, etsi solus fuit usus fructus pupilli
Abbreviated transcription (Latin):
cestm alegitario ui astatu libero
ut irdignus repelletur. et falcidi¬
e bñficium hrdi scripto aufferii
debe diuus pius et diuus marehꝰ
putaunt. ¶ Oms quiut ĩdignirr¬
peuuntur submouendi sunt apͥ¬

Expanded text:
entum a legatario uel a statulibero ut indignus repelletur.Et Falcidiae beneficium heredi scripto auferri debere diuus Pius et diuus Marcus putauerunt.Omnes, qui ut indigni repellentur, summouendi sunt a
Abbreviated transcription (Latin):
uiro fecerit si quidem mulr
talem cum c̾e scierit totũ dãs¬
pnum uiro sarcictur ꝙ si ig¬
nonarauit tunc non uultra
coirdempnationẽ noxe crit
mulctanda. ¶Rerum ammo¬
tarum actio dampnum rep̃¬
actio competat. cõmodi quor
ratio yenda est. ¶Hec actio l
croclicto nascatur tñ rei pse¬
cutionem continet et roo nõ
anno funcur sicut condictio
furtiua. ¶pretea et ħrdibus
competit nec uiro nec milie¬
n prodest in ħ iuditio si facẽ
non possunt. pendet crum id

Expanded text:
iro fecerit, si quidem mulier talem esse eum scierit, totum damnum viro sarcietur: quod si ignoraverit, tunc non ultra condemnationem noxae multanda erit. Rerum amotarum actio damnum repractio competat.Commodi quoque, ratio habenda est.Haec actio licet ex delicto nascatur, tamen rei persecutionem continet et ideo non anno finitur, sicut et condictio furtiua: praeterea et heredibus competit.Nec uiro nec mulieri prodest in hoc iudicio, si facere non possunt: pendet enim id
Abbreviated transcription (Latin):
cĩ cipi pĩiustum. m̃m̃. potest. ut
nutem ħ bonorũ. pos. locum hãt
uxorem ce oportet mortis tem¬
pors. sS sr omorcium qurõ sccu¬
tum sic. u̾mptñ iure durat. n¬
mͥm̾. hec successio locũ no hab¬

Expanded text:
 iniustum matrimonium potest. Ut autem haec bonorum possessio locum habeat, uxorem esse oportet mortis tempore. sed si diuortium quidem secutum sit, uerumtamen iure durat matrimonium, haec successio locum non hab
Abbreviated transcription (Latin):
tebit p̾torem ne cui teme.
citra cause cognitionem ple
ciam fingunt quo mag̃
ciuatore accepto honora ci¬
foebet. non solum primoni¬
um. s et corpus ac suus fu¬
nosi. ¶Curator dementida¬
tus occreto int̾posito ut sa¬
quafoam res de bonis legi¬
timo moco alienauit Si
ħroes eiꝰ dementis caroem
res uendicent quas alienͣ¬

Expanded text:
tebit, ne cui temere citra causae cognitionem plenuel dementiam fingunt, quo magis curatore accepto onera cidebet non solum patrimonium, sed et corpus ac salus furiosi. Curator dementi datus decreto interposito, uti saquasdam res de bonis eius legitimo modo alienauit. si heredes dementis easdem res uindicent, quas
Abbreviated transcription (Latin):
cedit aut relictus cunc ub̾
nem ẜuor meuio dedias cũ¬
dem ẜuum optauit quero
an ro quoq ꝙ legatum est ei
debeitur. Sendi non puto le¬
gatum huius ẜui nõie ad co¬
minũ ptinere. Terencius.
se ante roitam hrditatemo
data sit reliqui meuo legiti
sint cessante primo ĩ electio¬
ne renquorum apolione os

Expanded text:
cedit aut relictus tunc libenem seruorum Maeuio dedi: ‹i›s eundem servum optavit: quaero, an id quoque quod legatum est ei deberetur. respondit: non puto legatum huius servi nomine ad dominum pertinere. Terentius Cse ante aditam hereditatem opdata sit, reliqui Maeuio legati sint, cessante primo in electione 'reliquorum' appellatione omnes
Abbreviated transcription (Latin):
uid utrum clegit legatuiꝰ
n liuo a legatario clecto de¬
cedente eo post diem legati
ptum ẽ cum ita legitum ẽ
uestunta que uoiet triclina¬
ria sunto sibiᷤ ħeto si is dixis¬
ca sumet alia se uelle dixis¬
set mutare uolunitateme¬
um non posse ut alia sume¬
ret qr om̃e ius legationum
prima testatione quam su¬
m̾e se dixiss consũpsit qm̃

Expanded text:
ud, utrum elegerit legatarius": nullo a legatario electo decedente eo post diem legati iptum est, cum ita legatum est: "vestimenta quae volet triclinaria sumito sibique habeto", si is dixisea sumeret, alia se velle dixisset, mutare voluntatem eum non posse, ut alia sumeret, quia omne ius legati prima testatione, qua sumere se dixisset, consumpsit, q