comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tores adolescentis mutui ꝑiculi gra caua¬
onem inuicem sibi p̃buerunt et ineam
rem pignora dederunt. cum offitio depõi¬
to solundo fuissent. ⁊irritam cautionẽ
eẽ factam. ⁊pignoris uinculum solutũ
apparuit. ¶¶utordatus adusus ip̃i
creationem ꝓutauit. hn euil post ea uie¬
tem mancdatũm tutele officium d̾irac¬
tare. ¶Rerumꝓuintialiũ tutores
murbe causas appellationis inpubeꝵ
agñtes rerum italicaꝵ curat᷑ores. ut ĩn¬
puberib constitutuntur. adoffitiũ suũ
reuccare tebr̃. alioquin. siprius ipiũcia
recderint. dolum aut culpam eoꝵ in ea
qͦꝙ parte recte uidex conueniret. ¶ pa¬
triuis testam̃to fratris filio tutor tntus
cum initalia domicilium hr̃ tã italica

Expanded text:
tores adulescentis mutui periculi gratia cautitores adulescentis mutui periculi gratia cautionem inuicem sibi praebuerunt et in eam rem pignora dederunt: cum officio deposito soluendo fuissent, irritam cautionem esse factam et pignoris uinculum solutum apparuit. Tutor datus aduersus ipsam creationem prouocauit: heres eius postea uicdatum tutelae officium detrectare. Rerum provincialium tutores in urbe causas appellationis impuberum agentes, rerum Italicarum curatores ut impuberibus constituantur, ad officium suum revocare debent: alioquin si prius in provinciam redierint, dolum aut culpam eorum in ea quoque parte recte iudex conveniet. Patruus testamento fratris filio tutor datus cum in Italia domicilium haberet, tam Italica
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃tore tutorib aliis dans ꝑiculum futu¬
ri pp̃is illequipꝰa. nichil gessit ñpr̃abit.
Qmisenegotiis impubis nuire tutordatꝰ.
scd̾m patris uolũtatem ĩmiscuit. ex rore
comꝑato tutorem ap̃tore consitu cõsulu
petet. neforte sirem ceptam deseruit fra¬
udis. x culpe cansa: contẽpnetur ñ idẽ
seruatur. Si quis ultro negonum alier̃
gesserit. cumsatis rabundeq sificiat᷑. ł
stnutum. piiquam hrutatem adi
quam mpuberiꝰ restituere debont. uita
decessit. cum hr̃litas initalia ẽẽt. scriptꝰ
aũt heres inꝓuintia uita decessit. tuto¬
res. inpuintialium rerum culpe noĩe ꝯ̃
tẽpnandos existimaui. sicãm testam̃ti
ñignonintes ulitatem in pubis deseru¬
erunt nam hrclitatis inꝑuintia fideiꝯ¬
a suscepissent. ¶ aduersus tutorem ꝗ pu¬
pillum hr̃clitate patris abstim̾uit. actio¬
nem denegari non oportet crecditori. qui
cum ip̃o iuitore conraxit᷑. quãuis tutor
petãm inrem impubis u̾teret. ¶ Cura¬

Expanded text:
aetore tutoribus aliis datis periculum futuri temporis ille, qui postea nihil gessit, non praestabit. Qui se negotiis impuberis non iure tutor datus secundum patris uoluntatem immiscuit, errore comperto tutorem a praetore constitui consultius petet, ne forte, si rem coeptam deseruerit, fraudis uel culpae causa condemnetur. non idem seruatur, si quis ultro negotium alienum gesserit, cum satis abundeque sufficiat uel stitutum, priusquam hereditatem adiret, quam impuberi restituere debuit, uita decessit: cum hereditas in Italia esset, scriptus autem heres in prouincia uita decessisset, tutores prouincialindemnandos existimavi, si causam testamenti non ignorantes utilitatem impuberis deseruerunt: nam hereditatis in provincia fideica suscepissent. Aduersus tutorem, qui pupillum hereditat‹e› patris abstinuit, actionem denegari non oportet creditori, qui cum ipso tutore contraxit, quamuis tutor pecuniam in rem impuberis uerteret. Cura
Abbreviated transcription (Latin):
pus rescripsit. exinde multis rescriptis
declaratum est. inpupillum dartam ac¬
nonem urdicati semꝑ tuxore condẽpna¬
toinisi abstineatur. tũc aum nec intutoͤ¬
rem nec inpupillum: nec pignora tuto¬
ris capientuẽe. sepe rescriptum ẽ amplĩ
tecit tutor mor absfnnt pupillus fidei¬
sipupillus nonabstinuit: quem admodũ¬
⁊ ip̃is nta et si deisiorib eius. supuenirisnt
max si pabinte pupilo. ł ꝓmfãte sanis

Expanded text:
ltis rescriptis declaratum est in pupillum dandam actionem iudicati semper tutore condemnato, nisi abstineatur: tunc enim nec in tutorem nec in pupillum. nec pignora tutoris capienda esse saepe rescriptum est. Amplius edit tutor, mox abstinuit pupillus, fidesi pupillus non abstinuit, quemadmodum ipsi, ita et fideiussoribus eius subueniri, maxime si pro absente pupillo ue
Abbreviated transcription (Latin):
siretur quippe ⁊ sipater. ñ destmnauit ꝗs gerẽ
debeat. admm id adiungitur. ut ꝑunum ã¬
ministretur. Sane enim facilius unus tu¬
tor ⁊ actiones exercet. et excipit neꝑ mul¬
tos tutela sparg̾atur. ¶ Si sifierit atesta¬
tore. electus tutor. aut gerere noliet nĩ is
geratꝰ cui maior parc tutoꝵ tutelã decre¬
uiͣt. p̃tor igitur iubebit eos comuocari:
sant sinon nõ cohibuerint. aut couti
non decernr causa cognita ip̃e statut ꝙ
tutelam geret.splane sinoconsiniant su¬
tores p̃tori set uelint om̃s gerere. ꝙ fide
non lubeatelecto. nec patiuntur succe¬
Din coi se ee aliem ꝑiculi dicendum ẽ
p̃torem ꝑmittere eis om̃ib gerere Htẽ si
tiuuti tutelam int̾se uelint tutores au¬
diencliendi sunt. ut distribuatur inter

Expanded text:
stretur, quippe etsi pater non destinauerit quis gerere stretur, quippe etsi pater non destinauerit quis gerere debeat, attamen id agit, ut per unum administretur: sane enim facilius unus tutor et actiones exercet et excipit. Ne per multos tutela spargatur, si non erit a testatore electus tutor aut gerere nolet, tum is gerat, cui maior pars tutorum tutelam decreuerit: praetor igitur iubebit eos conuocari aut, si non coibunt aut coacti non decernent, causa cognita ipse statuet, quis tutelam geret. Plane si non consentiant tutores praetori, sed uelint omnes gerere, quia fidem non habeant electo nec patiuntur succedanei esse alieni periculi, dicendum est praetorem permittere eis omnibus gerere. Item si diuidi inter se tutelam uelint tutores, audiendi sunt, ut distribuatur inter
Abbreviated transcription (Latin):
enim sibi quiputant honorarios tutoreᷤ
om̃ino nonterieri. tenentur enĩ scd̃m ea
que supra oft̾enlimus. ¶ Quamuis ãt
ei potssimum se tutesam cõmissurũ p̃tor
dicat cuitestator telegauerit. at tam̃ ñ nũ¬
quam ab hoc recedetur ũtputa sipãt minꝰ
pñso consilio hoc fecit. forte minor uoc. ã
debatur demde p̾a idemcepit male conuer¬
sari ignominte testatore uł sicomtẽplati¬
one faccultatum eius res ei commissa est. ꝗb.
postea exutus est: nam ⁊ suinum pat̃ dedit
tutorem. nonnũquã ei adiungnͣt cura¬
tores. nam inpr̃ nr̃ cumpatre rescͥpsi
cumquis duos libtos suos tutores deliss
unum reꝵ italicarum alium reꝵ affrica¬
narum. curagores eis adiungendos. nec pa¬
rris secuti sunt. uolũtatem. ¶Quod in
tutorib scriptum est. ⁊ incuratoribierit ob¬
suandum quos pater restam̃to destin auit
ap̃tore confirmantos. ¶Apparẽt᷑ igit᷑
p̃tori cure fuisse. nec tutela᷑ plures ãmĩnĩ¬

Expanded text:
enim sibi, qui putant honorarios tutores omnino non teneri: tenentur enim secundum ea quae supra ostendimus. Quamuis autem ei potissimum se tutelam commissurum praetor dicat, cui testator delegauit, attamen nonnumquam ab hoc recedet, ut puta si pater minus penso consilio hoc fecit, forte minor uiginti idebatur, deinde postea idem coepit male conuersari ignorante testatore, uel si contemplatione facultatium eius res ei commissa est, quibus postea exutus est. Nam et si unum pater dederit tutorem, nonnumquam ei adiunguntur curatores: nam imperator noster cum patre rescripsit, cum duos quis libertos suos tutores dedisset, unum rerum Italicarum, alium rerum Africanarum, curatores eis adiungendos, nec patris secuti sunt uoluntatem. Quod in tutoribus scriptum est, et in curatoribus erit obseruandum, quos pater testamento destinauit a praetore confirmandos. Apparet igitur praetori curae fuisse, ne tutela per plures admini
Abbreviated transcription (Latin):
te .ł. utor quirep̃torium ñfecit qd̾
uulgo inuentarium appellatur. dolo¬
maio fecisse ur̃ nisiforte. aliqua netessa¬
reria ⁊ iuftissima causa allegari possit cũ
io ifactum nonsit. ¶ Si quis igitur dolo
inuentarium ñfecerit meacilitione est
ut teneatur uit qd pupilli int̃ ẽ ꝙ ex
lire uirando inlitem estimatursnchil
itaq gerere añ inũntariũ factum eum
q̃ tp̃r. deꝑeunt. sui ꝑiculum facit debũ
enim ꝯfestim officio suo fungi. quid sicõ¬
tutores. expectabut. ul differentes. uł ⁊̃
nolentes seextusare. anĩgnoscaptur ei ⁊¬
ñfacile ignoscitur debuit em̃ partib suiͤ

Expanded text:
tum. Tutor, qui repertorium non fecit, quod uulgo inuentarium appellatur, dolo fecisse uidetur, nisi forte aliqua necessaria et iustissima causa allegari possit, cur id factum non sit. si quis igitur dolo inuentarium non fecerit, in ea condicione est, ut teneatur in id quod pupilli interest, quod ex iureiurando in litem aestimatur. nihil itaque gerere ante inuentarium factum eum quae tempore depereunt, suum periculum facit: debuit enim confestim officio suo fungi. quid si contutores exspectabat uel differentes uel etiam uolentes se excusare, an ei ignoscatur? et non facile ig
Abbreviated transcription (Latin):
põp.ł.xuiii. atedictum sc̾o. ratum habi
diantur. p̃tor uni eoꝵ curationem tẽcer¬
nẽt. ratumꝙ hubebit. quod peum sin
tolo malo gestrm est ¶ Siparens lpa¬
t̃ qui inpotestate hãt destinauerit testo
qms tutorum tutelam genit. illum debere
gerere puttiuit p̃tor meritoq parentis
statur. uoluntati. qui utiq recte filio ꝓ¬
spexit tm̃tem p̃tor facit. ⁊̃ dehis quos parẽs
testinauit. testam̃to. Ip̃e aũt confirma¬
uit. ut siparens decdamuit quẽ uelit
tutelam amministrare. ille solus ãmi¬
nistret. ceteri igitur. iutores: ñ aiminist¬
itbunt. s crunt bii quos uulgo hono¬
rarios appellamus./ nec putet quisquam
adhos ꝑxritulum. nonrediniture ostat
enim hos quo excussis prius faccuatatib
tius quigess erit. con ueniri oportereda¬
tisunt enim quan obẜuatores actuserus
⁊ custodes. inpubitabitur en quor qͣirsi¬

Expanded text:
octauo ad edictum scripsit ratum haberi diantur, praetor uni eorum curationem decernet ratumque habebit, quod per eum sine dolo malo gestum est. Si parens uel pater qui in potestate habet destinauerit testamento, quis tutorum tutelam gerat, illum debere gerere praetor putauit, meritoque parentis statur uoluntati, qui utique recte filio prospexit. tantundem praetor facit et de his, quos parens destinauit testamento, ipse autem confirmauit, ut, si parens declarauit, quem uelit tutelam administrare, ille solus administret. Ceteri igitur tutores non administrabunt, sed erunt hi, quos uulgo honorarios appellamus. nec quisquam putet ad hos periculum nullum redundare: constat enim hos quoque, excussis prius facultatibus eius qui gesserit, conueniri oportere: dati sunt enim quasi obseruatores actus eius et custodes, imputabiturque ei
Abbreviated transcription (Latin):
iulus .l. Etiam cõ tutoris factũ impͥ¬
utatur college sipotuit. ⁊ tebuit suspec¬
tũ facere int̃clum ⁊ sccebuit sãtis petere.
Namsiidoneus subito lapsus est. nicħ inpu
debitores nõ cõmienĩt. ac ꝑ hoc mimus itõ¬
aei ẽfficiontuit d int 4i. pͥmos m̃ses pu¬
pillares pecunias. nõcollocauerit. ip̃e ĩ
debitam petãm ⁊ inusuras eiꝰ pecunie. quã
ñfenerauit conuenitur.

Expanded text:
ium. Etiam contutoris factum imputatur collegae, si potuit et debuit suspectum facere: interdum et si debuit satis petere: nam si idoneus subito lapsus est, nihil colldebitores non conuenerit ac per hoc minus idonei efficiantur, uel intra sex primos menses pupillares pecunias non collocauerit, ipse in debitam pecuniam et in usuras eius pecuniae quam non fenerauit conuenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
appellauerat. dicens se nondebuisse diũ
munate tutela duplex ꝑiculum susti¬
neret. xecreuit. intp̃r posse quẽ ⁊ fide ĩ¬
sorẽ ꝓtutore ẽẽ.⁊ nichilominus tutorẽ
tari. itaq tetentus est intutela.

Expanded text:
appellauerat dicens se non debuisse dari in una tutela duplex periculum sustineret. decreuit imperator posse quem et fideiussorem pro tutore esse et nihilo minus tutorem dari: itaque detentus est in tutela.
Abbreviated transcription (Latin):
tione suintestatus mortuus cnt. fitei cõ¬
missi petitio. quẽ exalio iuidiło tescendit.
ñ est ꝑempta Q̃ aut suspectum tutorem
inpenam incidit quod eius modi facta
diuidicare. ⁊ estimare uirilis aĩ ẽ. ⁊ põt ⁊̃
telicta ĩgnorare mater. SSatis est eampetis¬
se talem qui exq̃uisitione pp̃torem atibi¬
ta. itoneus apparut ⁊ ideo nec iudicium
eius sufficit. adengentos: tutores. s inqũi¬
sitiosit. ⁊̃ simoyẽ. inbon a ꝓpria lib̾is suis
testam̃to tutores dederit.dãmi nistrati

Expanded text:
ione 'si intestatus mortuus erit', fideicommissi petitio, quae ex alieno iudicio descendit, non est perempta. Quae autem suspectum tutorem itutionis in poenam incidit, quod eiusmodi facta diiudicare et aestimare uirilis animi est et potest etiam delicta ignorare mater, satisque est eam petisse talem, qui inquisitione per praetorem habita idoneus apparuit. et ideo nec iudicium eius sufficit ad eligendos tutores, sed inquisitio fit, etiamsi maxime in bona propria liberis suis testamento tut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitutione ꝯnneri que a parre. ñ legiti¬
me tutores testam̃to. ł coclicillis datos:¬
filiis inpuberib nõ postulauerit decreto
confirmari. Sinautem idoneis tanis iui¬
torib plurib. unus eorum uł decessit.
uł tp̃alem excusationem accepit. mater¬
q ꝓpt᷑aͣ inloco illius alium ñpetit qui a
nũs reliquoꝵ aministrationi tutele sist¬
ficietut. Incidit quidem iũma ꝯstituti¬
onis. S sñtentia excusatut. S sisuspecto
tutore pupilli accusato decretum eritei
adiungi alios. mater eos quo petẽ tebr.
uñdicatione. intestatoꝵ filioꝵ repellitũ.

Expanded text:
constitutione contineri, quae a patre non legitime tutores testamento uel condicillis datofiliis impuberibus non postulauit decretoconfirmari. Sin autem idoneis datis tutoribus pluribus unus eorum vel decessit vel temporalem excusationem accepit, materpropterea in loco illius alium non petit, quia erus reliquorum administrationi tutelae sficiebat, incidit quidem in uerba constitutionis, sed sententia excusatur. Sed si suspecto tutore pupilli accusato decretum erit ei adiungi alios, mater eos quoque petere debeuindicatione intestatorum filiorum repellitur.
Abbreviated transcription (Latin):
curatorem sibi petere tebebit.
quasi minori. quero ancͤusare setebr R.¬
scd̃m ecq̃ p̃ponerentur. neq excusationẽ
necessariam ẽẽ neq obligari quod ñgeret.
quam inꝓuicia faccultates ht̃. rerumq̃
sunt rome p̃toꝵ ꝓuinc̾ialium. p̃sẽs gutorẽ
f. ⁊ sigenuus detur. nec se excãsaui̾t tutor
perseuerauerit.

Expanded text:
curatorem sibi petere debebit. quasi minori: quaero an excusare se deberdum ea quae proponerentur neque excusationem necessariam esse neque obligari quod non gererquam in prouincia facultates habet, rerum quae sunt Romae praetor, prouincialium praeses tutorem unt: sed et si ingenuus detur nec se excusauerit, tutor perseuerabit.
Abbreviated transcription (Latin):
lio ꝓcuło. Si quando tesint inciuitate ex
qua pupilli oriuindi funt: qui idonei uid̾¬
antur ẽẽ tutores. officiumsit magistra¬
tuum exquirere. exuicinis cuntatibus
honestissimum quemq ⁊ nomina p̃sidi

Expanded text:
lio Proculo. si quando desint in civitate, ex qua pupilli oriundi sunt, qui idonei videantur esse tutores, officium sit magistratuum inquirere ex vicinis civitatibus honestissimum quemque et nomina praesidi
Abbreviated transcription (Latin):
sauamtore abhr̃ele cauẽatur post duuĩ
corianus ut item meo seruetur ciudireita
libtas data fuerit. rescripsit quamuis autẽ
apatrono rem saluam puꝑillofore ñfacile¬
parronis petarur. fites in quisitiõis ꝓ uĩ¬
cũlo cedet cautioĩs.
nẜue liberis tutor eẽ cogitur. quamꝗ ui
ra patronatus sperãre possunt.

Expanded text:
saluam fore ab herede caueatur. postea diuus Hadrianus, ut idem in eo seruetur, cui directa libertas data fuerit, rescripsit. Quamuis autem a patrono rem saluam pupillo fore non facilepatronus petatur, fides inquisitionis pro uinculo cedet cautionis. naeve liberis tutor esse cogitur, quam qui iura patronatus sperare possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pupillo ꝓbibuit. sisuꝑuacaneam litẽ in¬
stituissent. cumconuenirentur auerocre¬
ditoremec eñiphibentur. tutores bonãfidẽ¬
agnoscere. ¶ Nontm̃ autem sibi soluẽ
amp̃scribendo. ¶Constat eum ꝗ adiug¬
m̃tum tutur. it puta ad boãmaĩnaq̃ p̾a
accesserunt. lquit aluit augm̃tũ ãmini¬
strare. pͥstinabona nõsole. Siautemsuspec¬
tum facere priorem tutorem suꝑ seddrt ul sa¬
tis abeo exigere plecteturꝑcc̃rium antem
quidatus est. simpliciter. nitor pupillo uł
curator. siquit p̾̃a augm̃num accesserit ꝑi¬
tulo tenetur quãuis soleat. aningintum
dari curator q̃res ñfacit ut ip̃a augm̃ta ñ
Intilitas pupilloꝵ teb p̃tinere. ¶Siue igit᷑
tatus est. comunitatur. ꝑiculũ cũporibus
siue tatus non est. tenetur ãministratioĩs
necessitate isqui antea erat datus.

Expanded text:
pupillo prohibuit, si superuacaneam litem instituissent, cum conuenirentur a uero creditore: nec enim prohibentur tutores bonam fidagnoscere. Non tantum autem sibi soluere tam proscribendo. Constat eum, qui ad augmentum datur, ut puta ad bona materna quaaccesserunt vel ad quid aliud augmentum, administrare bona pristina non solere. si autem suspectum facere priorem tutorem supersedit vel satis ab eo exigere, plectetur. Per contrarium autem qui datus est simpliciter tutor pupillo vel curator, si quid postea augmenti accesserit, periculo tenetur, quamvis soleat ad augmentum dari curator: quae res non facit, ut ipsa augmenta non utilitas pupillorum debet pertinere. sive igitur datus est, communicatur periculum cum prioribus, sive datus non est, tenetur administrationis necessitate is qui antea erat datus.
Abbreviated transcription (Latin):
p .ł. Disqui mea causa sunt. ut fuꝑ¬
ẽẽ rebi suis nonpossunt dare curtorem
ꝑconsuiẽre oportebit. nec dubitabit fili¬
um quo parri curatorem tare. Quãuiseͥ
ꝯtrasit aput celsum. ⁊ aput alios plerosq
relatum. quasi indecorumsit patrem. afi¬
lio regi. at tum̃ dunus pus. instio celeri. ⁊t̃
diui fratres rescripserunt. filium sis obrie
uiuat. parri curatorem tmtum magis
quã extrancum. ¶ Diuuspius matrisq̃¬
relãm defilus ꝓdig̃uis admisit. ut curato¬
rem accipiant. inb̾ uerbusnonẽ nouum
quostam ⁊ sim̃tis sue. uitebuntur exfmoĩ.¬
Ib conpotes eẽ. tñsiccͣtare bona ads seꝑti
nerttia. ut nisisubuematur. his declutat᷑.
ꝯsilio regat. nam equũ est ꝓspicere nos ÷
eis quicqͦ adrona põꝵ ꝑtinet. furiosum
fatiunt exitum
tatasit. ⁊ institutus adire nolit. senatus
censuit eũm. sumpuberis nomine defitere¬
tur adire coge̾nclumł ut tam̃pupinlo pupi¬
lle  tutor abeo ciuꝰ clandi erit. de̾tur ꝗtutelã

Expanded text:
. His qui in ea causa sunt, ut superesse rebus suis non possint, dare curatorem proconsulem oportebit. Nec dubitabit filium quoque patri curatorem dare: quamuis enim contra sit apud Celsum et apud alios plerosque relatum, quasi indecorum sit patrem a filio regi, attamen diuus Pius Instio Celeri, item diui fratres rescripserunt filium, si sobrie uiuat, patri curatorem dandum magis quam extraneum. Diuus Pius matris querellam de filiis prodigis admisit, ut curatorem accipiant, in haec uerba: 'Non est nouum quosdam, etsi mentis suae uidebuntur ex sermonibus compotes enentia, ut, nisi subveniatur is, deducantur os consilio regat: nam aequum est prospicere nos etiam eis, qui quod ad bona ipsorum pertinet, furiosum faciunt exitumdata sit et institutus adire nolit, senatus censuit eum, si impuberis nomine desideretur, adire cogendum, ut tamen pupillo pupillae tutor ab eo, cui ius dandi erit, detur, qui tutelam
Abbreviated transcription (Latin):
re possunt. teturiones die intentur nno¬
res dũmodo incidr pars conueniatE
ñ est cdubium quin unũ exse clare possuntꝰ
Magisiratus municiꝑalis collegam suũ.
b pͣpͣ romãni dari nõpõt curator potest.
Nam teturatore constituendo. edicto coni¬
p̃hñsumest. ¶ Curatorem hñti qͦminus
alius curator tetur regula iuĩs nẽ ĩꝑedim̃to.

Expanded text:
are possunt, decuriones iubentur dare tutores, dummodo maior pars conueniat: ubi non est dubium, quin unum ex se dare possint. Magistratus municipalis collegam suum us populi Romani dari non potest, curator potest: nam de curatore constituendo edicto comprehensum est. Curatorem habenti quo minus alius curator detur, regula iuris non est impedimento.
Abbreviated transcription (Latin):
rore. aut dem̃tia ꝯstitutus dederit tutorem
ses sit. nec furor ei magistratum abroͣgẽt.
at tam̃ tutio nullus erit mom̃ti. ¶ darĩ
tutor om̃idiẽ ꝑotĩt furioso. ⁊ furiose. ⁊ mu¬
to ⁊ surclo nĩtor ł curator ap̃tore ł p̃side da¬
artianus ł. nꝑubi adhr̃litatẽ ade¬
sente. quãi nonhñti tatus sit. datio nulla
est. nam⁊ quoquo modo inpetitiõe tuito¬
ris eͣtratum fuerit. intatiausa max paͣ

Expanded text:
rore aut dementia constitutus dederit tutorem, vel praeses sit nec furor ei magistratum abroget, attamen datio nullius erit momenti. Dari tutor omni die poterit. Furioso et furiosae et muto et surdo tutor vel curator a praetore vel praeside dautionum. Impuberi ad hereditatem adesente eo quasi non habenti datus sit, datio nulla est: nam et quoquo modo in petitione tutoris si erratum fuerit in facti causa, maxime
Abbreviated transcription (Latin):
q̃suumẽ sistichus exeofundo añtͤ annum
mortis testatoris abductus eẽt. ⁊ incliscipli
sit andebeatur ¶ꝵ di. sistudendi cãmisis¬
set. nẽquo a fundo eum aliorsum irãserat.
debi. ¶⁊ tranne sorori mee fundũme¬
uigratianum cũstabulo.⁊ insitum̃to
rustico oĩo relinquos Quernur anfundi
appellatione.⁊̃ pascria q̃ adcumsimul cum
fundi appellatione mberet ea quoq deberi
Instructis tomib legatis grabatiͣs argen¬
to ⁊̃ aurato tettus mortis utie ip̃r intomi¬
bus ñest reꝑtus. S incrreo tantis ꝑ ͣditir¬

Expanded text:
Stichus servus, ex eo fundo ante annum mortis testatoris abductus et in disciplinam trsit, an debeatur. respondit, si studendi causa misisset, non quo a fundo eum aliorsum transferat, deberi. "Tyrannae sorori meae fundum meum Graecianum cum stabulo et instrumento rustico omni relinquo". quaeritur, an fundi appellatione etiam pascua, quae ad eum simul cum fundi appellatione haberentur, ea quoque deberi. Instructis domibus legatis crabattus argento inaurato tectus mortis Titiae tempore in domibus non est repertus, s
Abbreviated transcription (Latin):
coluit ⁊ reliquatus ẽ amplamsũmam
excãfideiꝯmissi seio debeatur Rꝵ di. sinõfi¬
de dñta s exm̃cetle. ut exrranei coloniso¬
lent funcdum coluisset nõdeberi ¶Guio
seio alũpno meo fundos meos illum ⁊ illũ
itaut instrictisunt. domum suꝑiorem ta¬
declisseinisiis a quo peteretur aliud testato¬
rem sensisse manifeste coceat. Ñt si habita¬
tioĩs .i. eclificii instrum̃tum legasset. nõ
ceclere suos oꝑe aliiuereiꝑatos. ¶ pclia
ut instructasunt cumdorib ⁊ reliquis co¬
lonoꝵ. ⁊ uillicoꝵ ⁊ mancipiis. ⁊ pecore oĩ
legauit. ⁊ peculus ⁊ cum actore q̃situm ẽ.
anteliqua colonorumquifinita ꝯcluctio¬
ne uĩpõita cautiõe decolonia discesserãt
exũbis supͣscripus legato ceclant rydi nõ
urteri oehis reliquis cẽ togitatum. ¶ Iẽq¬
sut mactore legato anuxor ⁊ sililegato
ceclant. cum actornõ inp̃diis. S inciuita¬
¶Idemq̃ sut cumtestator facto testam̃to in
ꝑuĩniam sit ꝓfectus. aneamantipia q̃ p̾

Expanded text:
coluit et reliquatus est amplam summam, ex causa fideicommissi Seio debeatur. respondit, si non fide dominica, sed mercede, ut extranei coloni solent, fundum coluisset, non deberi. "Gaio Seio alumno meo fundos meos illum et illum, ita ut instructi sunt, et domum superiorem dadedisse, nisi is, a quo peteretur, aliud testatorem sensisse manifeste doceret: at si habitationis, id est aedificii instrumentucedere servos operae aliive rei paratos. Praedia ut instructa sunt cum dotibus et reliquis colonorum et vilicorum et mancipiis et pecore omni legavit et peculiis et cum actore: quaesitum est, an reliqua colonorum, qui finita conductione interposita cautione de colonia discesserant, ex verbis supra scriptis legato cedant. respondit non videri de his reliquis esse cogitatum. Idem quaesiit in actore legato, an uxor et filia legato cedant, cum actor non in praediis, sed in civitaIdem quaesiit, cum testator facto testamento in provinciam sit profectus, an ea mancipia, quae post
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. Quifiium ⁊ nepotem heredes insti¬
merat. certapdia q̃q inhis mortis tp̃r sua
ceñt. nepoti ꝑfidei cõmissum dederat. exceptõ
hlnclario. mortis ip̃r mea arca inqua ĩstru¬
m̃ta.⁊ cautiones cdebitoꝵ erant. pecumia nu¬
mernta inm̃ta ẽ pleriq uitebatur uix ue¬
rifimile eẽ. ut testator depecunia nua̾ta
sensisset. ego aut illud dignum aiãdu̾sio¬
ne. existimatum cumquis kalentarium p̃¬
stari alicui noluetit. utrumme nomna oũ¬
taxat debitorum p̃stariuoluisse intelligẽ

Expanded text:
. Qui filium et nepotem heredem instituerat, certa praedia quaeque in his mortis tempore sua essent nepoti per fideicommissum dederat excepto kalendario: mortis tempore in ea arca, in qua instrumenta et cautiones debitorum erant, pecunia numerata inuenta est. plerisque uidebatur uix uerosimile esse, ut testator de pecunia numerata sensisset. ego autem illud dignum animaduersione existimabam, cum quis kalendarium praestari alicui uoluerit, utrumne nomina dumtaxat de
Abbreviated transcription (Latin):
¶ cenatricib legatis celsus scrͣibit easqueᷤᷤ
duos tm̃m̃ses ap̃magiãtum fuerunt le¬
g̾ato ñcecleresam̃.⁊ has ceclere necessesit.
mũsam cedere. cumom̃s a dom̃s adhuc

Expanded text:
 Ornatricibus legatis Celsus scribsit eas, quae duos tantum menses apud magistrum fuerunt, legato non cedere, alii et has cedere, ne necesse sit nullam cedere, cum omnes adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
meret uł minuent si deiꝯ missumata rp̃e
quoq petunie. si adhũc c̾abentario .i. noĩ¬
b faciendis destinate eeñt. eidem fĩdeicõ¬
misso ceclere debent quin ⁊ illud quoq pu¬
rẽ defencliposse. ut nõmodo adebitoribus
ex acte pet̃e.S quatumq decã reclacte eidẽ
tam̃rationi fuerint destinate fideiꝯmisso
lasbeo scripsit eos legato exceptos uideriꝗ
ppoĩti eẽnt negotii exercendicã ueluti qui
adem̃dum. locandum ꝯdutendũ. p̃poĩti ec̃t.
cubitularios ant. ł obfuatores. leosꝗ pisia¬
torib p̃poitisunt. ñuideri negonatiõis appel¬
latione ꝯtineri. ⁊puto ueram ẽẽ labeonis
snãm. ¶ Si exoifmo quis atartificium
trasicrit. qui dam recte putant legatum ex¬
tingui quia offitium artificio mutatur
ñ itẽ excc̃rio cum lectitarius cocus pa fact᷑¬
cilegati fu̾i̾nt. alii textores alii. letticarii
ei cerlere funidicenchum ẽ. cilegati sũt
inquo artificio plerumq uersabatur.

Expanded text:
meret uel minueret fideicommissum, ita ipsae quoque pecuniae, si adhuc kalendario, id est nominibus faciendis destinatae essent, eidem fideicommisso cedere debeant. quin etiam illud quoque putem defendi posse, ut non modo a debitoribus exactae pecuniae, sed quacumque de causa redactae, eidem tamen rationi fuerint destinatae fideicommisLabeo scripsit eos legato exceptos uideri, qui praepositi essent negotii exercendi causa, ueluti qui ad emendum locandum conducendum praepositi essent: cubicularios autem uel obsonatores uel eos, qui piscatoribus praepositi sunt, non uideri negotiationis appellatione contineri: et puto ueram esse Labeonis sententiam. Si ex officio quis ad artificium transierit, quidam recte putant legatum exstingui, quia officium artificio mutatur: non idem e contrario cum lecticarius cocus postea factci legati fuerunt, alii textores, alii lecticarii, ei cedere seruum dicendum est, cui legati sunt in quo artificio plerumque uersabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
iimis dotẽ reciperet dolu
facto mulieris inperpetum̃ agrũ
enis coleit cogatur fructus tam
qui ꝑuenissentaduirũ redãtur

Expanded text:
inus dotem reciperet, dolumfacto mulieris in perpetuum agrum eius colere cogatur: fructus tamen, qui peruenissent ad uirum, redduntur
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. eis substuuere Neganimqi uoc caũ
necesse eẽ. subcontraria ꝯditione filium ex¬
heredare pͥmoq tunc tm̃ io exigerẽtur. cum
inpotestate eeius non eẽt. auteres parris ex¬
isteret. expectanti s. exrrinsetus põite condi¬
tionis euentũs demde ꝰ et siquatumq põi¬
ta conditione deberet filius. subcontra¬
ria conditione exheredari. inꝓposito nec
possibilis quidem reperiri posiet. certe fũĩ¬
bis expͥmeretur inempta fieret. huic enĩ
conctitioni siuolz heres esto. q̃ aliaũba con¬
traria concipipossunt. quamł. sinollet he¬
res eẽ. eshr̃s estoquamquam sit rediculum
nulli nonpãt̾et. ¶ Nonabie aũt hoc lo¬
co nelut excessus. nic subiungetur sus ita
rii .sS. suasponte hereles. extitiñt. S ⁊ inte¬
teris conditionib que inp̃oꝵ sunt potesta
scdo exccto. Sit̃tius exresiduaparte. ł nulla
porsionis factam̃tione. heres tustituatur
niõ ratio calculi ueluti. exdecempartibus.
instituto .u. untias assignauit.

Expanded text:
erit eis substituere: negatumque hoc casu necesse esse sub contraria condicione filium exheredare, primum quia tunc tantum id exigeretur, cum in potestate eius non esset, an heres patri existeret, exspectantis extrinsecus positae condicion‹i›s euentum, deinde quod, etsi quacumque posita condicione deberet filius sub contraria condicione exheredari, in proposito ne possibilis quidem repperiri posset, certe, si uerbis exprimeretur, inepta fieret: huic enesto' quae alia uerba contraria concipi possunt quam haec 'si nolet heres esse, exheres esto'? quod quam sit ridiculum, nulli non patet. Non ab re autem hoc loco uelut excessus hic subiungetur suis ita rii, sed sua sponte heredes exstiterunt. sed et ceteris condicionibus, quae in ipsorum sunt pSecundo ex octo, si Tertius ex residua parte uel nulla portionis facta mentione heres instituatur,rtio ratio calculi ueluti ex decem partibus instituto quinque uncias adsignabit.
Abbreviated transcription (Latin):
¶aiis. ⁊ Eiquisolũto ñ est. aliquoca¬
su euenit. ut ⁊ ẜiis cumlib̾tate heres exi¬
stat.⁊ p̃terea aliusheres acditiatur. s uelu
ti sifuo cumlib̾tate herede instituto ita at¬
iectumsit. Simͥstichus heres erit. tunc titi
quor heres esto.¶ Nam titius antequã sticħ
extestam̃to heres extrãt heres ẽẽ ñpõt. Cũ ̃¬
autemsemel heres exnterit siuis. nõpõt

Expanded text:
s.Ei qui soluendo non est aliquo casu euenit, ut et seruus cum libertate heres exsistat et praeterea alius heres adiciatur: ueluti si seruo cum libertate herede instituto ita adiectum sit: 'si mihi Stichus heres erit, tunc Titius quoque heres esto': nam Titius, antequam Stichus ex testamento heres exstiterit, heres esse non potest, cum a
Abbreviated transcription (Latin):
senatus tensuit. sit̃ maliam pͣm direxerit¬
captionem. Ueluti sutascripserit. titiusn.
Simeuium tabuł testam̃tisui hr̃dem asesctip¬
tum ostendĩt pbanĩtq heres esto. ꝙ insentẽtiã
senatus consulti incidere nõẽchbrum.

Expanded text:
m direxerit, ueluti si ita scripserit: '‹Ti›tius, si Maeuium tabulis testamenti sui heredem a se scriptum ostenderit probaueritque, heres esto', quod in sententiam senatus consulti incidere non est dubiu
Abbreviated transcription (Latin):
crasse sit institutus abeo quisolundo ñ est.
nõeẽ in eabr̃ditate. q̃soluñdo nest̃.
sũ.. Subconditione herede instriuto. si
substituam usnisi eandem conditionẽ repẽ¬
temus. pũre eum brdem substumumẽe inte

Expanded text:
asse sit institutus ab eo qui soluendo non est, non esse in ea hereditate quae soluendo non est.. Sub condicione herede instituto si substituamus, nisi eandem condicionem repetemus, pure eum heredem substituere inte
Abbreviated transcription (Latin):
aristoĩ ⁊ neratio. tiuliano uisum ẽ q̃sẽ
u̾solum in legatis placuit. uerum ĩ here¬
ditatibi quoq id retlemiũ admissumẽ
Uñ surcor maritũsuũ cuitotẽ ꝓmiseat᷑
ita heredẽ scripserit exparte sstotẽ quã ei
ꝓmiss i. neq petierit. n exegerit demĩti¬
are euposse caheredi se accepto paratũ

Expanded text:
Aristoni et Neratio et Iuliano uisum est: quaeprobata est. nec solum in legatis placuit, uerum in hereditatibus quoque idem remedium admissum est. Unde si uxor maritum suum, cui dotem promiserat, ita heredem scribserit ex parte: 'si dotem, quam ei promisi, neque petierit neque exegerit', denuntiare eum posse coh
Abbreviated transcription (Latin):
Uia pareutis locum socer
sit ei ueratius libro menbra¬
narũ ⁊proculus scribant h
iustum ẽẽ. ¶ Item si mulier
ex promissione cõueniat᷑
mag̾ placuit defendẽdã cã
ꝑ exceptionẽ. Idc̃ aproculus
ait. sicuti cum socia fuit dabi¬
tur ei exceptio ꝙͣius iurx ci¬
uili sit obligata. ¶ Si iniu

Expanded text:
uia parentis locum socer sit: Neratius libris membranarum et Proculus scribunt hoc iustum esse. Item si mulier ex promissione conveniatur, magis placuit defendendam eam per exceptionem: idem et Proculus ait: sicuti cum socia fuit, dabitur ei exceptio, quamvis iure civili sit obligata. Si in iu
Abbreviated transcription (Latin):
boues ñ continenturmec cc̃sequis autẽ
legatis eteque comm̃entur. ¶ ombus
legatis agninoncontinentur Quãdiu
aũt agnatoꝵ loco sunt exusu cuiꝰq loci
sum̃lum ẽ ħam inquib dum locis oui¬
um nũo ẽẽ iudentur. cum ad tonsuram
⁊ galline. ⁊ auiaria debebuntur phasia¬
naru aũt ⁊ pastores anserum. ñcõtinẽ.¬
tur. nisi iõ testator exp̃ssit.

Expanded text:
boues non continentur nec contra. Equis autem legatis et equae continentur. Ouibus legatis agni non continentur: quamdiu autem agnorum loco sunt, ex usu cuiusque loci sumendum est: nam in quibusdam locis ouium numero esse uidentur, cum ad tonsuram et gallinae et auiaria debebuntur: phasianarii autem et pastores anserum non continentur, nisi id testator expressit.
Abbreviated transcription (Latin):
mur. ¶Lane appellationẽ. eatenus extẽ¬
diplacet. quo aotelam ꝑuemss. et sciẽ¬
dum est succiclamquoq continĩ ⁊ lotam
simodo tinc̾ta nõ est. ¶Lane appellati¬
one tom̃tum ñ ꝯtinebitur. S nec ealans
pelles lañãte continentur.⁊ ħ lane cede
manifestumẽ. ¶Lana legata ⁊ lepõ¬
qr continebitur. ¶ lino autem legato
tamfactum quã m fectum ꝯtinerur qd̾q
nẽtum ꝙ q intela ẽ. ꝙ ẽ nondũ dẽtertu
gͦ alurd in lino. quam inlana eĩ⁊ quidẽ
srincium linũ sit. credo lino ꝯtinebitũ.
ũsi colorib uitenctum ẽ ⁊ ꝯstabat. ap̃ue¬
teres lane appellatione usi coloria nꝯti¬
neriᷤs ecomiã uiteri legata q̃tincta sũt.
⁊ netaqueneq texsta neq ꝯtextasunt ͭp̃¬
inte q̃ritur anpurpure. appellatione.

Expanded text:
mur. Lanae appellationem eatenus extendi placet, quoad ad telam peruenisset. Et sciendum sucidam quoque contineri et lotam, si modo tincta non sit. Lanae appellatione tomentum non continebitur. Sed nec ea lana, pelles lanatae contineantur? et hoc lanae cedere manifestum est. Lana legata etiam lepoque non continebitur. Lino autem legato tam factum quam infectum continetur quodque netum quodque in tela est, quod est nondum detextum. ergo aliud in lino quam in lana est. et quidem si tinctum linum sit, credo lino continebitur. Uersicoloribus uidendum est. et constabat apud ueteres lanae appellatione uersicoloria nneri, sed ea omnia uideri legata, quae tincta sunt, et neta, quae neque detexta neque contexta sunt. proinde quaeritur, an purpura appellatione
Abbreviated transcription (Latin):
cem Quo fratres fuerant.  lr̃ coĩa
lubuerant. ait̃ eorum intestam̃to mor¬
tuus suum heredem ñ relinq̃rat. frat̃qui
suꝑ erat. nolebut eiberes eẽ. sconsulctut̃
nim obeam rem quod coĩb curascicet
cum mortuum ẽẽ usus ẽẽt hereclitati se
alligasset R. nisi eo consilio usus eẽt qd
uellet se heredem cẽ. ñ astringi itaq̃ cãtue
debr. neꝗͣ inre plus sua parte dña tioẽ
int̃poneret.

Expanded text:
m.Duo fratres fuerant, bona communia habuerant: eorum alter intestato mortuus suum heredem non reliquerat: frater qui supererat nolebat ei heres esse: consulebat, num ob eam rem, quod communibus, cum sciret eum mortuum esse, usus esset, hereditati se alligasset. respondit, nisi eo consilio usus esset, quod uellet se heredem esse, non adstringi. itaque cauere debet, ne qua in re plus sua parte dominationem interponeret.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃.. Quanclui institutus admrti
pot. subsfituro locus nest. nec añfucce¬
dere pot. quam excluso heretde instituto
euẽniet igitur. ut necessarium sit reme¬
dium p̃toris. ⁊ circa deneganclas pͥmoac¬
tignes ⁊ circap̃stituendum tempus sub¬
pereshis autemquittio gradu scriptus
ẽ. sipͥmo deliberante sed̃c decelat ip̃e
põt succetlere sergo expectamus insingũ¬
lis. utpͥus deferatur ei hereditas tẽ deind
p̃a quam delataẽ. expectamus cliem p̃¬
stittitum. int̾quam diem nisi ut adeat
prius ascriptis incipiatur deide rrasi¬
neat/ Namħ gratutim consequitur. ũ
pͥus extestam̃to delatam deinde legni¬
mam repucti. sidem uiris est inbonoꝵ¬

Expanded text:
m.Quamdiu institutus admitti potest, substituto locus non est nec ante succedere potest quam excluso herede instituto. eueniet igitur, ut necessarium sit remedium praetoris et circa denegandas primo actiones et circa praestituendum tempus subgerere. is autem, qui tertio gradu scriptus est, si primo deliberante secundus decedat, ipse potest succedere. ergo exspectamus in singulis, ut prius eis deferatur hereditas: tunc deinde, posteaquam delata est, exspectamus diem praestitutum, intra quem diem nisi aut adeat prius a scriptis incipiatur, deinde transineat: nam hoc gradatim consequitur, ut prius ex testamento delatam, deinde legitimam repudiet. idem iuris est in bono
Abbreviated transcription (Latin):
abeo Et tu expĩrte sexta subcõn¬
ditione Deres institinus fuisses. ⁊ om̃it¬
tente partemsuam utio cui substitut
eras. exsubstitutione adisses deinde odi
adierit. anexpͥma institutione. cumad
ũtrãq cã una conclitio sufficiaͤt. sex¬
tans itaq̃ꝙ si conditione mtitus est
admesolum ꝑtiar sitemsitusextantis
ex quo mitituis eẽs heres omiseris adi
sim inpotestateᷤ mã sit. quam partem hr̃¬
ditatis. aut ammitte uelim. aut uẽ cli
testam̃to heres institutus eẽm: abeoqui

Expanded text:
arum.Si tu ex parte sexta sub condicione institutus fuisses heres et omittente partem suam Titio, cui substitutus eras, ex substitutione adisses, deinde conadieri‹m› an ex prima institutione, cum ab utraque causa una aditio sufficiat: sextans itaque, qui sub condicione datus mihi est, ad me solum pertinet.Item si tu sextantis, ex quo institutus esses heres, omiseris aditsim, in potestate mea sit, quam partem hereditatis aut amittere uelim aut uindicaretestamento heres institutus essem ab eo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ateundo. at. si .u. putet. se uissum dare.
uerit. reliquum alioꝵ .u. datione uidea¬
tur conclitio ẽẽ inpleta. ¶Lubenfi
defuit si quasi uissu comuni adierit ñ
obligabitur. Simił ẽ huic statu libqui
iussus aberecle aclitax hereditatem post
ꝯctitionem. lib̾tatis existenem. cum hoc
ignorairet adiit. ¶deo quiberes insti¬
lib̾tatis extitisse.I herelitatem aditam
est qua d rintis bonorum poem ꝑerrore.

Expanded text:
adeundo.At si quinque putet se iussum dare, adeundo.At si quinque putet se iussum dare, uerit reliquum, aliorum quinque datione uideatur condicio esse impleta.Qui bona fide seruit si quasi iussu domini adierit, non obligabitur.Similis est huic statuliber, qui iussus ab herede adire hereditatem post condicionem libertatis existentem, cum hoc ignoraret, adiit.De eo, qui heres instilibertatis exstitisse uel hereditatem aditam, est: quadrantis bonorum possessionem p
Abbreviated transcription (Latin):
nec ut herecditati dãpnum dr. remab:
stulit. S ctumputat ñ ẽẽ bereditaĩamͣ.¬
dicenclum est eum amouisse ñuider.¬
ħ uerba ecticti ad eumꝑtinent. quid̾. ꝗã¬
te aliqurd amouit. deinte se abstur. cete
rum si ante se abstmuit. deinde tuc amo¬
uit. huic iudeamus. aneclicto locus sit.¬
magisqueẽ. it putem istic sabini sentẽ¬
tiam admntendam .s. utfurti potius
mel. se abstinuit. quẽ. romotum e pͥd
licto obligãtur ꝯtcta ce a
aulus. Siquis heres itascript̾ fuĩt
ut int̾ cͥtumips. adeat hr̃clitatẽ ⁊ sinõ
ita adierit. slius ei subatmnatur pͥor at̾
heres anteqpam adiret decesserit. nemo
dubitet qͥnsubstitutus ultimumdiem
aditonis expectare ñsoleat.
stem. Siquis ñquasi heres s: quasi pi¬
trom nlius egens alibto parno ali uelit.
ꝓculclubio hoc exira causa ẽ ĩmiscendi
sebonis ꝑrm̃nis.⁊ itarccte labeo scribit.
dem. Quirutat se .x. tare iusfũcumi
quinq iussus sit si .x. dederit. fiet heres

Expanded text:
itati damnum det, rem stulit, sed dum putat non esse hereditariam,dicendum est eum amouisse non uiderc uerba edicti ad eum pertinent, qui ate quid amouit, deinde se abstinet: rum si ante se abstinuit, deinde tunc amuit, hic uideamus an edicto locus sit.magisque est, ut putem istic Sabini sentetiam admittendam, scilicet ut furti potius semel se abstinuit, quemadmodum ex post delictautium.Si quis heres ita scriptus ut intra certum tempus adeat hereditatem, et, si non ita adierit, alius ei substituatur, prior autem heres antequam adiret decesserit: nemo dubitat, quin substitutus ultimum diem aditionis exspectare non solet.tium.Si quis non quasi heres, sed quasi patroni filius egens a liberto paterno ali uelit, procul dubio hoc extra causam est immiscendi se bonis paternis, et ita recte Labeo scribit.m.Qui putat se decem dare iussum, cum quinque iussus sit, si decem dederit, fiet heres
Abbreviated transcription (Latin):
ł om̃ib heres exriterit necessarius. nul¬
lus eorũm hereditate sepoterit abstinẽ.
siuisfuuni aclieit hereditatem ñꝓmaic¬
riparte interim hereclem eumfacit quã
adire hereditaitẽ. sita: seꝑitis temporib.
singulorum iussum recte. dibit. nam

Expanded text:
 omnibus heres exstiterit necessarius, nullius eorum hereditate se poterit abstinere.si iussu unius adierit hereditatem, non pro maiore parte interim heredem eum facit quamadire hereditatem, ita et separatis temporibus singulorum iussu recte adit: nam
Abbreviated transcription (Latin):
Ouiplurẽs herecles instituit. ita
eorum defuncto siconclitio substititioĩs
exntit. alio herele partemsuam tepucliã¬
te. adsuꝑstit᷑es totaportio ꝑtinebit. qm̃ ĩui¬
cem incẽm causam singuli substituti ui¬
debuntur. ubi enimquis heredes. instituit
et rtascripsit eosq inuitemsurstiuohis
et om̃s inuicem substituti plerũmq cretẽ¬
dũ est exhistemparib substitutos exqui¬
bi institutisint. sutsiforte unus. ⁊ exuntia
scds exocto. ĩtius quadrante sit institut᷑¬
repuchiante ĩtio in nouem partes diui¬
dant᷑ quadran ᷤᷤ ferat q pͤto partes ꝙ
exbesse institutus fuerit. unampartem
qui exiuiti a scripnusn ests isifoete alia
mens fuerit testatoris ꝙ ux credendum ẽ
nisi euitenter fuerit expͣtessum.

Expanded text:
ui plures heredes instituit, ita eorum defuncto, si condicio substitutionis exstitit alio herede partem suam repudiante, ad superstites tota portio pertinebit, quoniam inuicem in omnem causam singuli substit‹u›i uidebuntur: ubi enim quis heredes instituit et ita scribit: 'eosque inuicem substituo', hi et omnes inuicem substituti, plerumque credendum et ex isdem partibus substitutos, ex quibus instituti sint, ut, si forte unus ex uncia, secundus ex octo, tertius repudiante tertio in novem partes dividatur quadrans feratque octo partes qui ex besse institutus fuerat, unamqui ex uncia scriptus est: nisi forte alia mens fuerit testatoris: quod uix credendum est, nisi euidenter fuerit expressum. 25
Abbreviated transcription (Latin):
tim inpuberes decesserint. nam ⁊ hoc fal¬
sum erit om̃s impuberes decessisse. ⁊ ai¬
lud om̃s puberes decesfisse. Id accicditꝙ
a significatioq̃ sumitur exũniu̾soinđ
sialiquid falsum ẽ totã orationẽ fal¬
test aliquid nõ fecisse si aliquid fcõ. sit
neq inhoc aliquid fecisse sialiquid fco.
ciuntur tibi fecisti neget. ille hoc expri
debr illud aut aluid fierispondes sinicħ
oꝵ factum erit tm̃dabis. ¶te sipat.f.¬

Expanded text:
tim impuberes decesserint, nam et hoc faltim impuberes decesserint, nam et hoc falsum erit omnes impuberes decessisse et illud omnes puberes decessisse. id accidit, quia significatio sumitur ex uniuerso, in quo si aliquid falsum est, totam orationem falrodest aliquid non fecisse, si aliquid factum sit, neque in hoc aliquid fecisse, si aliquid factum ciuntur tibi, fecisti?' ille neget, hoc exprimdebet: 'illud aut illud fieri spondes? si nihil eorum factum erit, tantum dabis?' Item si pat
Abbreviated transcription (Latin):
sũme ñguntur. ¶Siquis italeget
fundum seianũ heres m̃s atitio c̃dicẽ
menii suo dato dubitat᷑ quid̃ andionio
inquoq fund̾ legatus sit andio t̃fun¬
tum maxime sinullas iistas cãsł ã¬
buĩt dionilegandi. ¶Cumitastipu¬
lationem ꝯcipimus. Sihominẽ. autfũ¬
dum ñdederis .c. darespondes uirumq ẽ
faciendum nestipislatio cõmittatur.
idẽ siũ alterum siuĩ neuirũ fcõ sit tene¬
bit suipulatio Idemq ẽ euident̃ cũꝓpo¬
sitis sp̃alit płib reb quas fieri uolu¬
mus. itastipulamur. siquid uerum fa¬
cum nerit. uł uti stichum łdama ⁊ he¬
oni satisfiat. ⁊ inꝓpͥus accedamus fin¬
Utrumita cõcipias stipulationẽ Sil
sunt hoc intest ꝙ̃ quamins alt̾o factõ
uerurasit. hoc aut illd̾ ꝓere factu cẽ ñ
idõ tam̃erit um. hoc aut illud factum
aliquid insit. ueram efficit totã orati¬
onem/ Sic̃ efficit eꝯtrario due oratioẽs
repũgnantia ꝯtinentes simul falses̃
uelutisiqui liberoꝵ partim puberes par¬

Expanded text:
summae iunguntur.Si quis leget: 'fundum Seianum heres meus Attio cum Dione Maeuii seruo dato', dubitatur quidem, Dioni quoque fundus legatus sit an Dio cum funtum, maxime si nullas iustas causas habuit Dioni legandi. Cum ita stipulationem concipimus: "si hominem aut fundum non dederis, centum dari spondes?" utrumque est faciendum, ne stipulatio committatur, id est sive alterum sive neutrum factum sit, tenebit stipulatio. idemque est evidenter, cum propositis specialiter pluribus rebus, quas fieri volumus, ita stipulamur: "si quid eorum factum non erit": veluti "Stichum et Damam et Eoni satisfiat. uel ut propius accedamus, finUtrum ita concipias stipulationem 'si sunt', hoc interest, quod, quamuis altero facto uerum sit hoc aut illud uere factum esse, non ideo tamen uerum erit hoc aut illud factum aliquid inde sit, ueram efficit totam orationem: sicut e contrario duae orationes pugnantia continentes simul falsae sunt, ueluti si qui liberorum partim puberes, par
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃. nam ⁊ hec ꝓp̃t escampatatur: cce¬
te sicacabol. argenteos habebat. l mili¬
arium argentcum ꝓ sactaginẽ. laluro
uas adcoquencdum clubitari potit. ane¬
scario ꝯ uneatur ⁊ hoc magis cõcisi atõ¬
rii instrumtisunt. ¶ ꝑueniam̾ ⁊: aogẽ¬
mas inclusas argento auroq ait sa¬
binus auro argentoue cedere. eiem̃ cetlit
cuimaior ẽ sp̃es qd̃ recte exp̃ssit. Semꝑ eñi
cuq̃timus quit cuicedat. illud spect̾tumnꝰ
quro cuitr ornande cã ad hibetur. uͣtact¬
essis ceclat pͥntipalis ẽ eclant igitur gem¬
me fiał. i langib uncluse auro c̃cgento
ue s incorotus m̃sarum gẽme cotonis
cecient. ⁊ hee m̃sis ¶Inmargaritisquoq ⁊
auxo. sd̾est In amsi margarite auriornã¬
di gr̃a adhibitesunt. auro cedũt. Patẽ
aurum margaritis cedet hde ĩgẽmis
ad uitellulm fuius alapillis. es cdistm¬
uelut finarati chrisoliti ametisa la¬

Expanded text:
 nam et hoc propter escam paratur. certe si caccabos argenteos habebat uel miliarium argenteum uel sartaginem uel aliud uas ad coquendum, dubitari poterit, an escario contineatur. et haec magis cocinatorii instrumenti sunt. Perueniamus et ad gemmas inclusas argento auroque. et ait Sabinus auro argentoue cedere: ei enim cedit, cuius maior est species. quod recte expressi‹t›: semper enim cum quaerimus, quid cui cedat, illud spectamus, quid cuius rei ornandae causa adhibetur, ut accessio cedat principali. cedent igitur gemmae, fialis uel lancibus inclusae, auro argentoSed et in coronis mensarum gemmae coronis cedent et hae mensis. In margaritis quoque et auro idem est: nam si margaritae auri ornandi gratia adhibitae sunt, auro cedunt, si contra, aurum margaritis cedet. Idem et in gemmis ad Vitellium, Servius a lapillis eo distivelut smaragdi chrysolithi amethysti, la
Abbreviated transcription (Latin):
ato. eaq̃i auratasunt ñ deberisnec aures
auri autem an apgellatione anuliau
tirr s inumero argenti hubitariẽ. ut in
uniturai argenteascio me dixisse quod
nõ margentario pãt. E. reponebat. S nec
candel abra. nec lucerne argentee x sigil¬
genti numero nbita funt. ¶ Argento fc̃o
legato. qumrus murins ait uasa q̃gen
tes ꝯnuenuelum paroꝑsides tabulas
trunõs pelues. uis similia ñtam̃one
suppeliettius sunt ¶ cumuasasint iega¬
ta nsolum ea continentur q̃aliquid in
se recipurt eclendi bibendiq causapa¬
ratumsit. S ⁊̃ que alquit inse susti¬
neant s⁊ steo scutellãs l ꝓmulidaria ꝯn¬

Expanded text:
ato ea, quae inaurata sunt, non deberi, nec aurea An autem auri appellatione anuli auontinetur, si numero argenti habita non est, ut in iunctura argentea scio me dixisse, quod non in argentario pater familias reponebat. sed nec candelabra nec lucernae argenteae uel sigilargenti numero habita sunt. Argento facto legato Quintus Mucius ait uasa argparapsidas acetabula trullas pelues et his similia, non tamen quae supellectilis sunt. Sed cui uasa sint legata, non solum ea continentur, quae aliquid in se recipiant edendi bibendique causa paratum, sed et quae aliquid sustinea‹n›t: et ideo scutellas uel promulsidaria