comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cams rescripsit. ¶ Inquilimi castrorũ
antelis excusarisolent. nisi eoꝵ quirt
ip̃i inquilinisunt. ⁊ incodem castro eadẽ
cem ꝓsunt᷑. q̃situm est autem quĩ ifi
utrum. hii qui matie sunt int̃empti
b sunt abrecti mobsiclione forte me¬
lius igrtur ꝓbabrtur. cos solos qui ĩ ane¬

Expanded text:
ianus rescripsit. Inquilini castrorum ianus rescripsit. Inquilini castrorum a tutelis excusari solent nisi eorum, qui et ipsi inquilini sunt et in eodem castro eademqonem prosunt: quaesitum est autem, qui sunt isti, utrum hi, qui in acie sunt interempti bus sunt abrepti, in obsidione forte, melius igitur probabitur eos solos, qui in a
Abbreviated transcription (Latin):
rescripsit. ¶ Eos quiincorporib .s. ue¬
lum fabroꝵ inmunitatẽ hr̃. dicimus ⁊
tirca tutelarum exmraneoꝵ hõiũ admañ¬
stratiorni habebunt excusatioẽm nfaccu¬
ltates. eorum. ad aucte fuerint. ut adceꝰ¬
ter quoq munera publica suscipienta.
ꝯpellantur ioq pͥncpalib consatutioĩ¬
b cauetur non omĩa tam̃ corꝑalis. uł col¬
logia uatationem iutelarum hãt quam¬
uis munerib municipalib obsiricta nõ
sunt. nisi nominatim id priuilegium eis
incdultum sit ¶ Is quicclilitate fun¬
gitur. potiͣt nitordari. namedilitas int̃
eos magistitus habetur. ꝗ uxpuatismo¬
nerib. excusationib sunt. Sn diui mar¬
ci rescriꝑtum Sanenotumq uod genere¬
tibus honorem uatͥationem tutelarum
concecli placuit Soitare eos autem qui
tunc pͥmum uocentur. adsuscipien: lum
offitium tutele. ceterum eos qui iara se
miscuerĩt. ãministrationi. nec ip̃r quid̾
nanium ñuidentur hr̃i intpͥuilegia. ũ
atutelis uãcarẽt. ¶Itemq diuis rre¬

Expanded text:
rescripsit.Eos, qui in corporibus sunt ueluti fabrorum, immunitatem habere dicimus etiam circa tutelarum exterorum hominum administrationem habebunt excusationem, nisi si facultates eorum adauctae fuerint, ut ad cetera quoque munera publica suscipienda compellantur: idque principalibus constitutionibus cauetur.Non omnia tamen corpora uel collegia uacationem tutelarum habent, quamuis muneribus municipalibus obstricta non sint, nisi nominatim id priuilegium eis indultum sit.Is qui aedilitate fungitur potest tutor dari: nam aedilitas inter eos magistratus habetur qui priuatis muneribus excusati sunt secundum diui Marci rescriptum.Sane notum est, quod gerentibus honorem uacationem tutelarum concedi placuit, uacare autem eos, qui, tunc primum uocentur ad suscipiendum officium tutelae: ceterum eos, qui iam se miscuerint administrationi, ne tempore quidem nauium non uidentur haberi inter priuilegia, ut a tutelis uacent, idque diuus Tra
Abbreviated transcription (Latin):
maritus Unnõ ꝯtinebuntur emptis so¬
lis legatis. q̃ aliaratione pat̾f. acquisita
er testinauit. Uiroq aũt legato ꝯtineo¬
buntur.⁊ q̃maritus emi mandauãt. ⁊ q̃e
merat. nec cdumtam̃ ei assignauerat as¬
sigͣnirus siuxiss ¶ parui aũt refert
uxori anconcubine quis leget q̃ eiꝰ cã ẽpta
parata sunt. Sane enĩ nisi incligñita¬

Expanded text:
solis legatis, quae alia ratione pater familias adquisita ei destinauit: utroque autem legato continebuntur et quae maritus emi mandauerat uel quae emerat, necdum autem ei adsignauerat, adsignaturus si ui‹x›isset. Parui autem refert, uxori an concubinae quis leget, quae eius causa empta parata sunt: sane enim nisi dignita
Abbreviated transcription (Latin):
auł.temlegato ꝯtnent᷑ mãcipia
puta lecticarii quisolãmatrẽ f. portabãt.
Item ium̃ta ł lectica ł sella ⁊ burdoniel.
It̃mancipia alia puelle fortassis qͣs sibicẽ¬
motas muueres exornant S ⁊ si forte uĩ¬
sussint soluus tamfuerint abea qiͣ ĩusũ
mutuari dicendum erit ip̃i cã uideri ꝑa¬
ta Item int̾est ip̃ius cãꝑatasint. legata ei¬
an⁊ ĩp̃ius causa emptasꝑatis eñi om̃ia cõ¬
tinentur q̃ip̃ius usib fuerint destinata

Expanded text:
tem legato continentur mancipia, puta lecticarii, qui solam matrem familias portabant. item iumenta uel lectica uel sella uel burdones. item mancipia alia, puellae fortassis, quas sibi comatas mulieres exornant. Sed et si forte uirsus sint, solitus tamen fuerit ab ea quasi usum mutuari, dicendum erit ipsius causa uideri parata. Item interest, ipsius causa parata sint ei legata an ipsius causa empta: paratis enim omnia continentur, quae ipsius u
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ imꝑato nõ ꝯtinuo emptum contineri
uelati si queprioris uxoris tãemiss pste¬
riori uxori traclidiss his res. eũm posterio¬
ris uxoris easaꝑauiss⁊ ñemisse constat.
Ideoq quamuis maritus posterioris uxoris
cansa nichil emerit tñtradendo q̃ priorha¬
pͥoris uroris causa ꝑatasunt. ⁊ ei assigͣta
ñsint legato ceclere. atq̃ prioris uixoriscã
ꝑata sunt. itaposteriorĩ debentur sieiassigͣ

Expanded text:
non continuo emptum contineri: veluti si quis quae prioris uxoris causa emisset, posteriori uxori tradidisset, eas res eum posterioris uxoris causa paravisse, non emisse constat. ideoque quamvis maritus posterioris uxoris causa nihil emerit, tamen tradendo quae prior hat, eius causa parata sunt. etsi ei adsignata non sunt, legato cedunt: at quae prioris uxoris causa parata sunt, ita posteriori debentur, si ei adsi
Abbreviated transcription (Latin):
sbilructum mulr uiro cessit. restitui ꝰ au̾itẽ
teb. cumppctate enim a deredem ei misser¬
huit inreatento eo ñfetisset mora uis
fructum mulieris iussu uaro eiꝰ tedetit in
dorem. inspitiendum ẽ pͥmim quẽ adino¬
dũmulieri possit restitui ꝑõt aut ł cauti¬
onib int̃põitis ut sicut põt uir nire suoce¬
tut mulieri. fruieaq paniatur uł sise accõ¬
motiuuĩt dñs ppͥetatis uolente eõmunieri ce¬
stituatur nfus fruttus nam aut usunfrue¬
tum fundi ille̾ mulieri potit cedere aut
aliquit uitelicet ꝓeo. ut int̾eos actufurr¬
ture namfinge hoc ip̃m mulierem posse po̾¬
etaitis dño untere. quocasu ñimiq ⁊ mulie¬
tis lerede agente uir facere cogetur. ꝯppe si¬
moram ñfecisset. ptium fructũs mułr here¬
disuo reliquisset. Quot si faccultatem isu¬
fruitus uentendi ꝓpetatis dño mułt ñ huñt¬

Expanded text:
sui fructum mulier uiro cessit, restitui is a sui fructum mulier uiro cessit, restitui is a bet: cum proprietate enim ad heredem eius truir in reddendo eo non fecisset moram. si uero fructum mulieris iussu uiro eius dederit in dotem, inspiciendum est primum, quemadmomulieri possit restitui: potest auteonibus interpositis, ut sic ut potest uir iure suo cedat mulieri fruique eam patiatur, uel, si se accodominus proprietatis, uolente eo mulieri constituatur usus fructus: nam aut frutum fundi ille mulieri poterit cedere aut aliquid uidelicet pro eo, ut inter eos actum fuernam et finge hoc ipsum mulierem posse proprietatis domino uendere. quo casu non inique etiam mulieris herede agente uir facere cogetur: quippe sion fecisset, pretium fructus mulier heredi suo reliquisset. quod si facultatem usufructus uendendi proprietatis do
Abbreviated transcription (Latin):
solutũ mmnagait. tauerẽ teb marito. qui¬
edium nomine tãpni infecti cauit siue¬
ut eam retipere. ut periculum mariti a
quo casũ ncia tibinupta ẽẽ desierit dotẽ¬
cabis. hc gñali cõmemoratione ⁊ abostib¬
et capta ea committetur stipulatioᷤ. nic eñi
ꝯceptic̃e om̃s ħ ucasus continentur pla¬
ne quantum ueniat instipulatiõe utr̃i
qͣs mortũasit. anquasi duiortura fecere¬
humanius quis ro competere dixit᷑ quod ꝑe¬
ter mortem comienit.
suetium int̾lienĩt. necepetas rei ap̃maritũ.¬
ł mulierem sit. tam totiiee restitutionem¬
ut maritus caueat. quamroui uxerit pis¬
furuise inifrm mulierem bereclemo. eiz
Quot anuerumsit cixta adiectionem hece¬
dis dubito s intẽe quẽ admodũlit usus¬
fructus intotem tutu̾s szi cum iuberet mult¬
usunfructum uiro cuierat ꝓpͥctas fundi.
lisum fructum cesfit. nichĩ mułr hr̃clisu
o relinquet debebatur enim eiusustructus¬
qui aterdem ñsolet transire o uodsifuno

Expanded text:
um agit, cavere debet marito, quiedium nomine damni infecti cavit, si velit eam recipere, ut periculum mariti amquo casu Titia tibi nupta esse desierit, doteabis?" Hac generali commemoratione et ab hostibus capta ea committetur stipulatio vel eticeptione omnes hi casus continentur. plane quantum ueniat in stipulatione, utrum i mortua sit an quasi diuortium fecerhumanius quis id competere dixerit, quod ter mortem conuenit. erit nec proprietas rei apud maritul mulierem sit, eam dotis esse restitutionemut maritus caueat, quamdiu uixerit, passurum se uti frui mulierem heredemque quod an uerum sit circa adiectionem heredis, dubito. interest, quemadmodum sit ususfructus in dotem datus. si, cum haberet mulier fructum, uiro, cuius erat proprietas fundi, usum fructum cessit, nihil mulier o relinquet: debebatur enim ei usus fructusqui ad heredem non solet transire. quod si fundi
Abbreviated transcription (Latin):
getur. consuslendum ẽ muli erm cora testi¬
b. int̃rogari utrum uelit omutere anas¬
rere hereclitatem ⁊ sircepudiare sedrierit.
fatile mariti uissu repudiabit. Quot filx
recdlitatem agnoscere malui̾t rethoendisẽ
amarito funs uxoi. ea conditione ut cũ
lussuci adierit. tursum marito tetratat᷑.
ita ⁊ mariti sollicrtudini consuletur. ⁊ ux¬
oris desiderio parebitur.
potius dotem hereclib eiusꝰ qũa mͥ redderet.
Sab dicebat utile meius dotis retupande
iudicium tandum esse.

Expanded text:
getur, consulendum est mulierem coram testibus interrogari, utrum uel‹it› omittere an adquirere hereditatem. et si repudiare se dixerit, facile mariti iussu repudiabit. quod si hereditatem agnoscere maluerit, reddendus est a marito seruus uxori ea condicione, ut, cum iussu Ita et mariti sollicitudini consuletur et uxoris desiderio parebitur. dotem potius heredibus eius quam mihi redderet. Sabinus dicebat utile mihi eius dotis reciperandae iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. ł ¶euia matito suo. int̾alias pes
oc tainis eitem meiue caueat taturumse
situm est sidos amarito petatũr. ancom¬
pellendus sit.⁊̃ illam sũmam. q̃ instrum¬
to cõtinenit refundere R. potuissequid̃

Expanded text:
suo inter alias res o Otacilius eidem Maeviae caverat daturum se, aesitum est, si dos a marito petatur, an compellendus sit etiam illam summam, quae instrumento contin
Abbreviated transcription (Latin):
actio ei directo nonconpetat. ac sisibi aũ
illi dari auus stipulatus eẽt ¶s ꝑmntẽ¬
dum ẽ nepti. exhac habita conuentione.
necõmo cons defruterur. ũtilem actoẽm
fauõre enim nuptiarum ⁊ max̃ ꝓpt̃ affe¬
ctionem ꝑsonarum. adhoc decurtendum ẽ.¬
uidotemstipulanti uxori ꝓmi¬
serat. citem testam̃to qͥdum legauerat ita
tam̃ nedotẽm aberedib peteret. ⁊ eaq̃lega¬
negantum
alutratus. S icotal instrum̃to istasti¬
pulatio interpõĩtasit. ut liberoꝵ nomĩe
tos aput maritum resiteat. nepotum quor
moĩe dos retinebitur.

Expanded text:
actio ei directo non competat, ac si sibi aut actio ei directo non competat, ac si sibi aut illi dari auus stipulatus esset. sed permittendum est nepti ex hac auita conuentione, ne commodo dotis defrudetur, utilem actionem: fauore enim nuptiarum et maxime propter affectionem personarum ad hoc decurrendum eQui dotem stipulanti uxori promiserat, eidem testamento quaedam legauerat, ita tamen, ne dotem ab heredibus peteret: ea, quae leganegandamaestionum Si dotali instrumento ita stipulatio interposita sit, ut liberorum nomine dos apud maritum resideat, nepotum quoque nomine dos retinebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ceri herecles. aduersus eum cuĩ absur dedr̃
dolo u̾deri cũ i facere. quiñ ip̃i quẽ cõueĩt
S alii restiturus petit. alioquin. ⁊ sibprtem
parris diu̾tisset. nondum exacta tote ex¬
clut̾etur exactõe dotis maritus qd nõ est
admutencdum S si exparte filia heres
patrisuo extipiͣt debebit maritus coheredͤ
sdem .łs ¶Iains seius auus matermsse¬
ie nepti. que erat inpotestate parris c̾tam
petunie quantitatem dotis nomine lun¬
o titio matito declit.⁊ instro totali ħmõi
ne culpa mulieris diuortium factumeẽt
dos om̃is seie uxori. uł gaioseio auomatẽ
auus mat̾nus statim uita defunctus sit.⁊
seia postea sinz culpasua druerterit. uiuo
parre incuius potestate ẽ. anzcui actio ex
hoc pacto. exstipulatione. competat. ⁊ uir̃.
hereli aui materni exstipulatu annepti
uus mat̾nus eistipulatus ꝓponitur qud
cum ita est heretli stipulatoris quandoᷤꝙ
diũterit mulier. actio competere ur.¶S di¬
cendum est seie dotem posse soluiquauis

Expanded text:
es adversus eum, cum absurde dicitur dolo videri eum facere, qui non ipsi quem convenit sed alii restituturus petit: alioquin et si post mortem patris divortisset nondum exacta dote, excluderetur exactione dotis maritus, quod non est admittendum. Sed et si ex parte filia heres patri suo exstiterit, debebit maritus coheredes onum. Gaius Seius auus maternus Seiae nepti, quae erat in patris potestate, certam pecuniae quantitatem dotis nomine Lucio titio marito dedit et instrumento dotali huine culpa mulieris factum esset, dos omnis Seiae uxor‹i› uel Gaio Seio auo matereius auus maternus statim uita defunctus sit et Seia postea sine culpa sua diuorterit uiuo patre suo, in cuius potestate est, an et cui actio ex hoc pacto e‹t› stipulatione competat et utrum heredi aui materni ex stipulatu an neptiauus maternus ei stipulatus proponitur: quod cum ita est, heredi stipulatoris, quandoque diuorterit mulier, actio competere uidetur. sed dicendum est Seiae posse dotem solui quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
cex̾.ł. Nicxstimatis reb intotem datis
pactum int̃cesserit. ut exq̃tumq caus a dos
recidi debe̾ret. ip̃eres restituerentur habita
ratione agum̃nti.⁊ diminutõis uiriboni
arbiratu. queuero ñextarent exstimatio

Expanded text:
estimatis rebus in dotem datis pactum intercessit, ut, ex quacumque causa dos reddi deberet, ipsae res restituerentur habita ratione augmenti et deminutionis viri boni arbitratu, quae vero non exstarent
Abbreviated transcription (Latin):
sdem ł.÷ Filiofamilias data est dos. ip̃e
quidem dedotis actione tenetur pãt autẽ
eius depetulios nec int̃ est i n pctulio. rẽ ł pecu¬
niam dotalem h̃t neeness: quatenps fa¬
cere pot. hĩc quor condemp̃siandus ẽ ¶
telligitur aũt petulio tenus facere posse qd̾
ht̃ rei uroicande tp̃r. satquisicum patre aga¬
tur dedũcenr expetulio. quod patri. ⁊ subiec

Expanded text:
 ipse quidem dotis actione tenetur, pater autem eius de peculio: nec interest, in peculio rem vel pecuniam dotalem habeat nec ne. Sed quatenus facere potest, hic quoque condemnandus est: intellegitur autem peculio tenus facere posse, quod habet rei iudicandae tempore. Atquin si cum patre agatur, deduceretur ex peculio, quod patri
Abbreviated transcription (Latin):
arcus ł.: Sifilio emancipato exhereda¬
to. isqui inpotestate est. p̃teritus sit. ipẽ
quidem emancipatus. siconra tabulas
petat. nicħ agit abintestato autẽ ⁊ suus.
⁊ emancipatus ueniet. d̾ in isto rupto ẽ¬
m̃tum aut nonuire factum dr̃. ubi sol¬
lepana iuris desfuerunt. Punt nuillius eẽ
moiti cumfilius quifuit inpatris pote¬
state p̃teritus est ¶aut rumpitur aliote¬
stam̃to exquo heres exstere potuitplag
intionesni herelissaut ĩrritum consti¬
nisiforre posterius. i uire milit᷑ari factũ
sit ał meo scriptus est. qui abintestato
uenire põt. tun  ⁊ posteriore ñꝑfecto
superius rupitur.
minatim exhr̃clandi sunt netestam̃tũ
agnascendo rumpant spostum̃os autẽ¬
dm̃s. eos dum taxat quipost mortem
parentis nascuntur. S ⁊ hui quipost fu¬
ctum testam̃tum inuita nascuntur ita

Expanded text:
arum. Si filio emancipato exheredato is qui in potestate est praeteritus sit, ipse quidem emancipatus si contra tabulas petat, nihil agit, ab intestato autem et suus et emancipatus uenient. DE INIUSTO RUPTO entum aut non iure factum dicitur, ubi sollemnia iuris defuerunt: aut nullius esse momenti, cum filius qui fuit in patr‹is› potestate praeteritus est: aut rumpitur alio testamento, ex quo heres existere poterit, uel adgnatione sui heredis: aut in irritum constinisi forte posterius uel iure militari sit factum uel in eo scriptuvenire potest: tunc enim et posteriore non perfecto superius rumpitur.minatim exheredandi sunt, ne testamentum adgnascendo rumpantdicimus eos dumtaxat, qui post mortem parentis nascuntur. sed et hi, qui post testamentum factum in uita nascuntur, ita
Abbreviated transcription (Latin):
põt. ⁊ quidem fubea conditione q̃ est inpo¬
testate ip̃ius põt. deħ enim int̃ om̃s cõstãt.
b uirum itatemum instrutio effectum
habeat. Siparuĩt conditiom. an ⁊ siñparu¬
erit. ⁊ decesserit. uł putat filium. fubeĩ¬
mõi conclitione. instrrutum. ⁊̃ siconcaitioĩ
ñparuent submotłim ẽe ⁊ ideo sicoheredẽ
rabeat ita institũt᷑us ñtebere eum expe¬
ctare. donec conditioni pareat filius et
institutus. que marbitrio exas eiꝰ sit. partẽ
intestatum nofaciat. ¶ puto recte gn̾ałr
diffiĩri. uitum inpotestate fui̾t ꝯclitio. ã

Expanded text:
ea condicione, quae est in potestate ipsius, potest: de hoc enim inter omnes constat sed utrum ita demum institutio effectum habeat, si paruerit condicioni, an et si non paruerit et decessit? Iulianus putat filium sub eiusmodi condicione institutum etiam, si condicioni non paruerit, summotum esse, et ideo si coheredem habeat ita institutus, non debere eum exspectare, donec condicioni pareat filius, cum et institutus, quae in arbitrio eius sit, patrem intestatum non faciat. Puto recte generaliter definiri: utrum in potestate fuerit condicio an
Abbreviated transcription (Latin):
quihabr factum lam restam̃tum aliud fe¬
cisset. ⁊ ieo conprebendisset fidei hr̃lis
comntere. ut sipriores tabule ualerent
om̃imodo prius testam̃tum ruptum est.
quo rupto põt queri amuice coclicilloꝵ
toualere deberet. cum huba sunt figei cõ¬
miss .i. ⁊ sinechubio uniũsa que illic scri¬
ptasunt. incausa fideiꝯmissi erunt. nõ
solum legata ⁊ fidei ꝯmissa. S̃⁊ lib̾tas
⁊hr̃dis institutio.

Expanded text:
iam factum testamentum, aliud feiam factum testamentum, aliud fecisset et in eo comprehendisset fidei heredis committere, ut priores tabulae ualerent, omnimodo prius testamentum ruptum est: quo rupto potest quaeri, an uice codicillorum id ualere deberet. et cum haec uerba sint fideicommissi, et sine dubio uniuersa, quae illic scripta sunt, in causa fideicommiss‹i› erunt, non solum legata et fideicommissa, sed et libertates et heredis institutio.
Abbreviated transcription (Latin):
serit quemiure milittri poterat. scdo cũ
quem comuni iure pot̃. ⁊ post annũ mis¬
sionis deceserit. pͥmus gradus irritus fiz
⁊ ascdo inciꝑiet. testam̃tum. ei.¬
gatione tini filieue testam̃tum ñrumꝑi
Qm̃su hr̃clis agnatione solt rumpi ¶ Si¬
lia cum emancipat. ł nepos q uña emaci¬
filio manente incuutate. reuerso cõni
rumpit᷑ patris testamentum. ut sabin̾
temporib facte une prais alie postea. uire¬
q tam̃ uii. destium signis signate ⁊ aꝑ¬
tum ñ est ruptum qr seqñs nullum est.
tem .i. PPostumus p̃titus uiuo testatoe
natus dedessexit lic uiris strupolositate
nimiaq subtilitare testm̃ ruptum ui¬
deatirr. at tamsisignatum furt testam̃¬
tum. bonoꝵ possessionem ẜo tabulas ac¬
scripserunt.  tocirto qͥne legatarii ⁊ con
fidei conmissarii habebunt eaq̃ sibi re¬
ucta sunt securi tõ. ⁊ cirta in iustum᷑ ⁊
irritum testam̃tum erit dicenclum. si
bonorum possessio data fuĩt ei quirem

Expanded text:
serit quem iure militari poterat, secundo eum quem communi iure potest, et post annum missionis decesserit, primus gradus irritus fiet et a secundo incipiet testamentum. 8 Igatione filii filiaeue testamentum rumpi, quoniam sui heredis adgnatione solet rumpi.Filia cum emancipatur uel nepos, quia una mancifilio manente in ciuitate, reuerso eo nonrumpit patris testamentum, ut Sabinustemporibus factae, unae prius, aliae postea, utraeque tamen septem testium signis signatae, et apntum non est ruptum, quia sequens nullum est.m. Postumus praeteritus uiuo testatore natus decessit: licet iuris scrupulositate nimiaque suptilitate testamentum ruptum uideatur, attamen, si signatum fuerit testamentum, bonorum possessionem secundum tabulas acscripserunt, idcircoque legatarii et fideicommissarii habebunt ea, quae sibi relicta sint, securi. idem et circa iniustum et irritum testamentum erit dicendum, si bonorum possessio data fuerit ei, qui rem
Abbreviated transcription (Latin):
luti marcellus ñ insubtilit ñputat. hodie
ħ procecdere s duus autempius. cumꝗtum
esto. rescripsit ualere institutionem. quod
⁊iulis scripsit item clinus puis. Rdit. illa¬
uxor mea esto Reres. insiiitionem ualere.
tunsunt expartib quas ascripsero ñ pu¬
tat marcellus eos heredes millis asiriptis
partib. squem ad moctum suta eeñt here¬
des instituti. sicipartes ascrĩpsero S mag̃
est ut sic utraq institio accipiatur siuo¬
luntas desimcti ñ refraganir. exquib par¬
tib abscripsero siminus exequis. qĩ cdupli¬
ci facta institutione quansnãm celsus li
bro. xui dĩg ꝓbat aliter atq ꝓbut nuilla
institutione. eequaꝑte me titus herelem
scripsit. scius heres esto. tunc enim siñ est
atitio scriptus: nec sc̃is abeo. nec m̃uͣto. ħ
enim creclitur. inẽẽ conditio ⁊ marcelł
ł similia pũt᷑at. spõt aũt intẽe uirum ita
quisscribat: exhis partib quas asscripsi. an
asscripsero. ut superiori mocdo dicas. nullis

Expanded text:
. Marcellus non insuptiliter non putat hodie hoc procedere. diuus autem Pius, cum quidam esto', rescripsit ualere institutionem: quod et Iulianus scripsit. Item diuus Pius ruxor mea esto" institutionem valere, tuti sint: "ex partibus quas adscripsero", non putat Marcellus eos heredes nullis adscriptis partibus, quemadmodum si ita essent heredes instituti: 'si eis partes adscripsero'. sed magis est, ut sic utraque institutio accipiatur, si uoluntas defuncti non refragatur: 'ex quibus partibus adscripsero, si minus, ex aequis', quasi duplici facta institutione: quam sententiam Celsus lier atque probat in illa institutione: 'ex qua parte me Titius heredem scripsit, Seius heres esto': tunc enim si non est a Titio scriptus, nec ‹S›eius ab eo, nec immerito: hic enim creditur inesse condicio. sed Marcellus haec similia putat. Potest autem interesse, utrum ita quis scribat: 'ex his partibus quas adscripsi' an 'adscripsero', ut superiori modo dicas nullis
Abbreviated transcription (Latin):
arcelł.x. ꝑ Proxĩme incognitione prin¬
cipis. cum quidum heredum nomina in¬
tuxisset. ⁊ bona cuis urtacluca afisco uñ¬
dicarentur. diudelegatis dubitatum est.
⁊ moxime dehis legatis. q̃ ascripta erant
hisquoꝵ instrtutio fuat inctucta pleriq
⁊ legatarios excludendos existimabunt.
quod sane sequenctum aielum sionnẽ
scripturam testam̃ti cancellasset ñ nul¬
los oppinari idiure ip̃o ꝑimi. quod in¬
ductasit. ceterauero om̃ia ualitura ꝗd
ergo. ñ ⁊ illio int̃dum crectipõt. eum qui
nomina hr̃dum induxerat. satis se con¬
secuturum putasse. ut intestati exitum
faceret. S in redubia benigniorem int̃¬
p̃tationem sequi nõmin iustĩ est quam
tutius. Sententia imꝑatoris antonini
augusti prucdente.⁊ pupilliõe consulib
cum ualterius nepos mutata uolũtatẽ
⁊ incidĩt testam̃tum sium. ⁊ heredum no¬
mina incluxi̾t hr̃clitas eius scdmduupa
tris mei constitutionem ad eos quiscrip¬
ti fuerant ꝑtinere ñuicletur. ⁊ aduocatis

Expanded text:
rum. Proxime in cognitione principis cum quidam heredum nomina induxisset et bona eius ut caduca a fisco uindicarentur, diu de legatis dubitatum est et maxime de his legatis, quae adscripta erant his, quorum institutio fuerat inducta. plerique etiam legatarios exclud‹e›ndos existimabant. quod sane sequendum aiebam, si omnem scripturam testamenti cancellasset: nonnullos opinari id iure ipso peremi quod inductum sit, cetera omnia ualitura. quid ergo? non et illud interdum credi potest eum, qui heredum nomina induxerat, satis se consecuturum putasse, ut intestati exitum faceret? sed in re dubia benigniorem interpretationem sequi non minus iustius est quam tutius. sententia imperatoris Antonini Augusti Pudente et Pollione consulibus. 'Cum Ualerius Nepos mutata uoluntate et inciderit testamentum suum et heredum nomina induxerit, hereditas eius secundum di‹u›i patris mei constitutionem ad eos qui scripti fuerint pertinere non uidetur.' et aduocatis
Abbreviated transcription (Latin):
nomin atimfãcit. Nanidiuus trmanus
rescripsit posse nominatim ⁊̃ añ berectis
institutionem filium exherecłari ¶In¬
stitutum autem hereclem eum quo dicuim
quiscriptus ñest. S solum modo num¬
tupatus. ¶Mutus et surclus recte he¬
recles institui possunt. ¶Quineq lega¬
turus quid est. neq queñquam exhr̃ci¬
aturus est U. uerbis testam̃tum facere
põt. uttlicat luciuis inius m heres esto.
ħ aũt scriptũra ꝑtinet ateum quiñper
scripturam testatur. qui ponut ⁊̃ tribus
to fuisset. ⁊ aliquis solus pr̃s institutus.
ualt instrtutio teracta funcli m̃tione.
¶Siaũt sic scribat lutius titius heres lic e

Expanded text:
nominatim facit: nam diuus Traianus nominatim facit: nam diuus Traianus rescripsit posse nominatim etiam ante heredis institutionem filium exheredare. Institutum autem heredem eum quoque dicimus, qui scriptus non est, sed solummodo nuncupatus. Mutus et surdus recte heres institui potest. Qui neque legaturus quid est neque quemquam exheredaturus, quinque uerbis potest facere ut dicat: "Lucius Titius mihi heres esto": haec autem scriptura pertinet ad eum qui non per scripturam testatur. qui poterit etiam tribus do fuisset aliquis solus institutus, valet institutio detracta fundi mentione. Si autem sic scribat: "Lucius heres", lice
Abbreviated transcription (Latin):
cesar dixit. ũr tibi uoluisse testam̃tum
ualere. qui nomina hr̃dum indux̾it cõ¬
nelius priscianus aduocatus leonis drẽ.
nomina heredum tantum incluxit cal¬
furnius longinus aduocatus fissci dyxt.
non habeat p̃ristianus manũmisit quos¬
dam. ⁊ legata dedit. ant̃ cesar remotis
om̃ib cumdelibusset. admitti rursus eosg¬
humaniorem int̃p̃tationẽ. ut eactum¬
taxat estimemus nepõt̾em irrita ẽẽ uo¬
liuisse queinctuxit. ¶ Nomfiniquem
liberum ẽẽ uisserat incluxit. antoninus
rescripsit. liberum eum nichominus fore.
scriptis. unius testam̃ti uoluntatẽ eod̾
tempore dñs sollẽp̃nit̃ ꝯ pleuit. siqͣsclam
tabulas inpublico depositas abstulit. at¬
q deleuit. queiure gestasunt p̃stum cũ
excẽtis tabulis quas non abstulit. res ge¬
sta dec laratur. non constituentur irrita.
cidit. tabulas ⁊ hoc adꝓbauerint. huꝗ
abintestato uenire desiderant scriptis a
tutioneplerumq debr mnitium facere te¬
stam̃ti. licet. ⁊̃ abexhereclatitione quam

Expanded text:
esar dixit: 'Uidetur tibi uoluisse testamentum ualere, qui nomina heredum induxit?' Cornelius Priscianus aduocatus Leonis dixit: 'Nomina heredum tantum induxit'. Calpurnius Longinus aduocatus fisci dixit: non habet'. Priscianus dixit: 'Manumisit quosdam et legata dedit'. Antoninus Caesar remotis omnibus cum deliberasset et admitti rursus eohumaniorem interpretationem, ut ea dumtaxat existimemus Nepotem irrita esse uoluisse, quae induxit'. Nomen serui, quem liberum esse iusserat, induxit. Antoninus rescripsit liberum eum nihilo minus fore: scriptis unius testamenti uoluntatem eodem tempore dominus sollemniter compleuit. si quasdam tabulas in publico depositas abstulit atque deleuit, quae iure gesta sunt, praesertim cum ex ceteris tabulis quas non abstulit res gesta declaretur, non constituentur irrita. cidit tabulas et hoc adprobauerint hi qui ab intestato uenire desiderant, scriptis aututione plerumque debet initium facere testamenti. licet etiam ab exheredatione, quam
Abbreviated transcription (Latin):
interim heres netessarius ⁊ existente ꝯ litio¬
ne uoluntarius heres efficietur. ut ñdesmm¬
at heres eẽ. S ut ius in eo mutetur successi¬
onis. ¶ aꝑture tabulgrum dilatio. ne¬
cessarii hereclis ius ñmutat. sut solemus ĩ
substituto impureris dicere Namẽ relatũ.
sise arrogandum declĩt substitutus inpu.¬
beri clefimitiꝰ necessarium eum fore.

Expanded text:
interim necessarius: et existente condicione uoluntarius heres efficietur, ut non desinat heres esse, sed ut ius in eo mutetur successionis. Aperturae tabularum dilatio necessarii heredis ius non mutat, ut solemus in substituto impuberis dicere: nam est relatum, si se adrogandum dederit substitutus impuberi defuncti filius, necessarium eum fore.
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃ta irrita consutunones faaunt.
licet incruitate tecetlant : quod siquis
teclio uite. ł ualnudinis auerse inpariẽ¬
tia ł iactatiõnis utquidam pͥbilosophi
mea cansa sunt. ut restam̃ta eoꝵ ualeãt
quamclisanctionẽs in militis q̃a testam̃¬
to. dius adrianus dedit epͣlam ad p̃p¬
tiam telicti militais. mori maluĩt. ix¬
ritum fiat cius testm / quod fitedio ui¬
te ł tolore ualere testãntum eiꝰ aut sun¬
testatus decesserit cognatis eius aut sinõ
sint. legĩoni istasint unlicanta. ¶Chũ.
autem om̃s quoꝵ testam̃ta irrita exclãp¬
nationem diximus fieri. sipuocauer̃t ca

Expanded text:
testamenta irrita constitutiones faciunt, testamenta irrita constitutiones faciunt, licet in ciuitate decedant: quod si quis taedio uitae uel ualetudinis aduersae inpatietia uel iactationis, ut quidam philosophi, in ea causa sunt, ut testamenta eorum ualeant. quam distinctionem in militis quoque testamento diuus Hadrianus dedit epistula ad Pomtiam delicti militaris mori maluit, irritum sit eius testamentum: quod si taedio uitae uel dolore, ualere testamentum aut, si intestato decessit, cognatis aut, si non si‹n›t, legioni ista sint uindicanda. Hi autem omnes, quorum testamenta irrita damnatione fieri diximus, si prouocauerint, ca
Abbreviated transcription (Latin):
fuius efficitur snisi forte miles fuit exanli¬
tari delito tampnatus. Hiuc ꝑmuti solet
testari. uttliuus aclrianus rescripsit⁊ credo
iure militari testabnur quaratione igͥ
tãpnato eitestari ꝑmntiur mimquid:
siquod ante habuit. factum testamtum
siciꝑmissumsit testari ualeat. anuͦp᷑ena
factum irritum refitiendum est ⁊ simili¬
tari i̾ure ei testanctumsit dubitari ñopor¬
tet quinsiuoluit to ualere fetisse rocretla¬
tur. ¶Euas quideportatur. ñstatimsir.
irritum testam̃tum. S. cumprinceps
factum conꝓbauĩt. tunc eñi ⁊ capitemi¬
nutur s. ⁊ si deturione puniendo i filĩo¬
ł nepoteue pses scribendum pͥncipi int̃¬
suumIlicet incarcere soleant diligen¬
noris custodie causa recepii nec ħꝰ gͥ te¬
stam̃tum. irrnmfir.⁊ prius quam pͥn¬
ceps deo suplitium sup̃mdum rescrip
serit ꝓpinde ⁊ siante decesserit unq te¬
stam̃tumeĩ ualebit nisi mortem ecõsi¬
uit: Nameoꝵ quimori magisquamtap̃¬
nari maluerint obconscientiam criminis

Expanded text:
orte miles fuit ex militari delicto damnatus, nam huic permitti solet testari, ut diuus Hadrianus rescripsit, et credo iure militari testabitur. qua ratione igitur damnato ei testari permittitur, numquid et, si quod ante habuit factum testamentum, si ei permissum sit testari, ualeat? an uero poena irritum factum reficiendum est? et si militari iure ei testandum sit, dubitari non oportet, quin, si uoluit id ualere, fecisse id credatur. Eius qui deportatur non statim irritum fiet testamentum, sed cum princeps factum comprobauerit: tunc enim et capite minuitur. sed et si de decurione puniendo uel filio nepoteue praeses scribendum principi intenae factum, licet in carcere soleant diligentioris custodiae causa recipi. nec huius igitur testamentum irritum fiet, priusquam princeps de eo suppliciumserit: proinde si ante decesserit, utique testamentum eius ualebit, nisi mortem sibi consciuit. nam eorum, qui mori magis quam damnari maluerint ob conscientiam criminis,
Abbreviated transcription (Latin):
te. sine libtatẽ hr̃s institui põt. ¶ Siser¬
num meum pure heredem siripsẽco. sub.
ditione liberum differtur institutio i id
Ieres fiat.⁊ sane ⁊ ĩtuliano ⁊ iuuano hoc
uidebitur. ¶ Ꝙ fileĩ ꝯmissariam lib̾ta¬
tem subolitione accepit. põt abhrclẽ pu¬
re cumlibtate ł res institi. ⁊ nõ expeitata

Expanded text:
te sine libertate heres institui potest. Si seruum meum pure heredem scripsero, sub condicione liberum, differtur institutio in idheres fiat: et sane et Iuliano et Tertulliano hoc uidetur. Qui fideicommissam libertatem sub condicione accepit, potest ab herede pure cum libertate heres institui et non expectata
Abbreviated transcription (Latin):
nuactur testam̃tumq eius ueritum fiat ⁊
⁊ ñputo cumsententia eum nontenuerit.
ergo et siquis eumquiñerat iuiridutio¬
nis suc tũpnauerit. testam̃tum eius ñ
erit irrĩtͥum quem ad modum ẽ ꝯstitu¬
tum E nec eorum quidem testam̃ta rtay
sunt. set irritafiant quoꝵ memoria p̃
mortem tũpnata est. utputa excausa
maiestatis uel exalia tali cansa. aut ĩ¬

Expanded text:
nuatur testamentumque eius irritum fiat? et nuatur testamentumque eius irritum fiat? et non puto, cum sententia eum non tenuerit. ergo et si quis eum, qui non erat iurisdictionis suae, damnauerit, testamentum eius non erit irritum, quemadmodum est constitutum. Sed ne eorum quidem testamenta rata sunt, sed irrita fient, quorum memoria post mortem damnata est, ut puta ex causa maiestatis, uel ex alia tali causa. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
stari poterunt. hoc enim scpissime consaitii.¬
tum nec uidebuntur qi destatusuo dubi¬
tantes. ñ habere testam̃tifactionem Sũt
eñĩ certi status nec ip̃i dese intrm incti sqd.
tam̃siappellationem cuis p̃ses ñreceperit
S imꝑatori animascribendo penam remo¬
ratus est. puto quoq hunc suum statũ ĩ¬
terim retinere nectam̃ ieritum fierimnã
ut est oratione diumarti exp̃ssum tã ⁊
siꝓuocantis ⁊ cius ꝓ quoꝓuocatur appella¬
tio non fui̾t recepta. pena nr̃ sustinenta
est quo adprinceps rescriserit at literas
p̃sidis ⁊ libellum rei cumlitteris missum.
nsiforte latro manifestus ẽ.  seclitio p̃¬
rupta. fãctiꝰ eq cruenta łalia insta causa
quam mox p̃ses litteris excusaui̾t morã
ñ retipiat. nonpene festinationem s p̃ue¬
mendi ꝑituli causa nuinc enim punire
ꝑmĩttitur dem̃nseribẽ qũad siquis fuerit
tampnatus illicite. pena nonsumpta an
testam̃tum erus irritum fiat. Uicleamus
itputa clecurio aobestias. ancapite mi¬

Expanded text:
stari poterunt: hoc enim saepissime est constitutum nec uidebuntur quasi de statu su‹o› dubitantes non habere testamenti factionem: sunt enim certi status nec ipsi de se interim incerti. Quid tamen si appellationem eius praeses non recepit, sed imperatori scribendo poenam remoratus est? puto hunc quoque suum statum interim retinere nec testamentum irritum fieri: nam, ut est oratione diui Marci expressum, tametsi prouocantis uel eius pro quo prouocatur appellatio non fuerit recepta, poena tamen sustinenda est, quoad princeps rescripserit ad litteras praesidis et libellum rei cum litteris missum, nisi forte latro manifestus uel seditio praerupta factioque cruenta uel alia iusta causa, quam mox praeses litteris excusabit, moram non recipiant, non poenae festinatione, sed praeueniendi periculi causa: tunc enim punire permittitur, deinde scribere. Quid si quis fuerit damnatus illicite poena non sumpta, an testamentum eius irritum fiat, uideamus: ut puta decurio ad bestias an capite mi
Abbreviated transcription (Latin):
quo tp̃r testam̃tum intiuitate factum rũ¬
patur. Ssifilius ante moriatur quãpater¬
stam̃tis. qui in hostium potestate detessissẽt
lata ẽ. nato filio continuo eius testam̃tũ
qui inhostium potestate sit rumpatur Si¬
quit᷑ergo ut exeo testam̃to herectitas ad
neminem ꝑuenĩat.
Uminscd̾o testam̃to herelem
tum quiuiit instituimus suie pure suĩ
subconditione Sitam̃ conditio existere po¬
tuit. licet non existerit superius testam̃rõ
erit rupium smultum aũt int̃est. qualis
conditio posita fuerit nam aut inp̃tĩ¬
tum concepta ponitur¶aut inp̃senssant
infuturum inp̃teritum concepta ponit᷑.
luti sititius ꝯful fuit. que conclitio si
uera est . i. sintius consul fuit. itaẽ insti¬
tutus heres u̾superius testam̃tum rũpat᷑.
tunc enim exhẽs eẽt Siuero titius ꝯsul
nõ fuit superius testam̃tum ñ est ruptũ¬
Asen

Expanded text:
quo tempore testamentum in ciuitate factum rumquo tempore testamentum in ciuitate factum rumpatur? et si filius ante moriatur quam patstamentis, qui in hostium potestate ‹de›cessissent, lata est, nato filio continuo eius testamentum, qui in hostium potestate sit, rumpatur: sequitur ergo, ut ex eo testamento hereditas ad neminem perueniat.undo testamento heredem eum qui uiuit instituimus siue pure siue sub condicione si tamen condicio existere potuit, licet non ex‹sti›terit, superius testamentum erit ruptum. multum autem interest, qualis condicio posita fuerit: nam aut in praeteritum concepta ponitur aut in praesens aut in futurum. in praeteritum concepta ponitur ueluti 'si Titius consul fuit': quae condicio si uera est, id est si Titius consul fuit, ita est institutus heres, ut superius testamentum rumpatur: tum enim ex hoc heres esset. si uero Titius consul non fuit, superius testamentum non est ruptuaesen
Abbreviated transcription (Latin):
insi hr̃dis loco succetlento quasi agnoscẽ¬
do fueu̾t parentib sui heredes. sut ecce sifili¬
um ⁊ exeo nepotem. neptemue inpotestate
habeam. qr filius gradu p̃cedit. is solus ium¬
sui heredis ht̃. quamius nepos q̃q̃. ⁊ neptis
exed ineadem potestate sint. S ⁊ sifilius m̃s
meuiuo moriatur. autqualib aliaratiõe
exeat depotestate mea incipit nepos nepui
ue menis locum succeclere. ⁊ eomodo uira
suoꝵ hr̃lum qiͣ agnatione nanciscuntur.
ne ergo eo modo rumpatur inͥtestam̃tum
sicut ip̃m filium᷑ hr̃clem insubstituere ł ex¬
hr̃clare nominatim abeo. nec noniure fari¬
am testam̃tum. itanepotem neptemue ex
eo necesse est. michi lhr̃clem insuuere uł
exhr̃dare. neforte meuiuo filio mortuo suc¬
ceclñdo inlocum eius nepos neꝑtis ueqͣsi ag¬
natione rumpat restam̃tum. ioque lege
uilna ulłea ꝓnisum estͥ.
natusnata uesit exheres esto utrisq na¬
tis non rumpitur testam̃tum. . h diim
ostium potestatem ꝑuenit. q̃ro anfilio nato

Expanded text:
in sui heredis loco succedendo quasi adgn‹a›scendo fiunt parentibus sui heredes. ut ecce si filium et ex eo nepotem neptemue in potestate habeam, quia filius gradu psui heredis habet, quamuis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate sint; sed si filius meus me uiuo moriatur aut qualibet alia ratione exeat de potessue in eius loco succedere et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. ne ergo eo modo rumpat mihi testamentum, sicut ipsum filium uel heredem instituere uel exheredare nominatim debeo, ne non iure faciam testamentum, ita et nepotem neptemue ex eo necesse est mihi uel heredem instituere uel exheredare, ne forte me uiuo filio mortuo succedendo in locum eius nepos neptisue quasi adgnatione rumpat testamentum: idque lege Iunia Uellea prouisum est.natus nataue sit, exheres esto', utrisque natis non rumpitur testamentum. 15 Iauolhostium potestatem peruenit: quaero, filio nato
Abbreviated transcription (Latin):
instituto decesserit S ł ita simoriis aui
tp̃r inut̾o nepos suit. ceterum sip̃a concep¬
tus suit. marcellus scribit. neq ut sulimͦ.
neq ut nepotem. aut cognatum at here¬
ditatem uel bonoꝵ. possessionem posse. ad¬
muti E. ⁊ sipater eius quimortis aui tp̃r inꝰ
utõ fuit ap̃ hostes erat. nepos iste parre
meatem causa decedñte. post mortẽ aui
succeclũdo. testam̃tum rumpit. qr supra
seripta ꝑcã einonobstat nec enim crecli¬
tur inreb humanis fuisse. cum mea cau¬
sa tecetdat. quamquam captuuis. reũsus.
parris su inuistum facẽt testam̃tum ĩ

Expanded text:
aui tempore in utero nepos fuit. ceterum si postea conceptus est, Marcellus scribit neque ut suum neque ut nepotem aut cognatum ad hereditatem uel ad bonorum possessionem posse admitti. Sed si pater eius, qui mortis aui tempore in utero fuit, apud hostes erat, nepos iste patre in eadem causa decedente post mortem aui succedendo testamentum rumpet, quia supra scripta persona ei non obstat: nec enim creditur in rebus humanis fuisse, cum in ea causa decedat, quamquam captiuus reuersus patris sui ini
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. nunclem exnum ht̃. ut sisit possit ꝯ¬
heres eẽ. ⁊ superius testam̃tum rumpatur.
smnon̾sit nec possit heres ẽt. nec supernis
testam̃tum rumpatur infuturum aͣ colla¬
te conclitiones sipossibiles fint. ⁊ existerepo

Expanded text:
est', eundem exitum habet, ut, si sit, possit heres esse et superius testamentum rumpatur, si non sit, nec possit heres esse nec superius testamentum rumpatur. in futurum autem collatae condiciones si possibiles
Abbreviated transcription (Latin):
d conlitione᷑ primi gradus postumo locũ
fore post defectum autem ꝯditiõis natus p̾¬
stumus. graclum nonrumpit. qr nullus
est¶Eumpendo autem testam̃tum sibi lo
cum postumus facẽ solet. quamius fams
seq̃ntem grlum a quo exhr̃clatus ẽ patia¬
tur ualere s ⁊ siagradu primo p̃tĩtus a bo

Expanded text:
uidem condicione primi gradus postumo potius locum uidem condicione primi gradus postumo potius locum fore: post defectum autem condicionis natus postumus gradum non rumpit, quia nullus est. rumpendo autem testamentum sibi locum facere postumus solet, quamuis filius sequentem gradum, a quo exheredatus est, patiat
Abbreviated transcription (Latin):
per. husinascantur. nec inueniant se exhr̃¬
datos S⁊ sistañtẽ hoc aliut testam̃tum a
placet siue post mortem testatoris nascat᷑.
scetur siueita exseial sine itasinter extir̃s e¬
stos:⁊ si cdexerit postumus exhr̃s esto natus
ł post mortem. l uiuo testatore ñrum̃pꝰet.
licet aũt postumus p̃teritus agnoscendo
rumpat tam̃. int̃lum euenit. ut pars te¬
stamenti rumpatur. sutputtis ꝓponas apͥ¬
mo gragdu. postumum exhereclatum. aso
p̃teritum nambic pͥmus gralus ualet: se¬
cundus rũptus est..¬
ftem .i. Geniq etclelibantib pͥmogͣdu
scriptis herelib quiscd̾o graclu scriptisũt.
rereles. optinere hereclitatem ñpossunt
du enimrupto. ⁊ infirmato amplius hr̃di¬
tas uide optineri nonpõt.
tonus mñpendñtẽ conditione rumpitur te¬
gradus. ut ⁊ iuli. scripsit p. et sisit eiꝰ substi¬
tutus quis ⁊ clefitiente conditione pͥmigͣoꝰ
ñ atmititur substitutus. a quo s. postum᷑
rxhereclatus nest. puto igitur existente ꝙ¬

Expanded text:
per, hi, si nascantur nec inueniant se exheredatos. Sed et si sit ante hoc aliud testamentum, a placet, siue post mortem testatoris nascatur sceretur', siue ita: 'ex Seia', siue ita: 'uenter exheres esto'. sed et si dixerit: 'postumus exheres esto', natus uel post mortem uel uiuo testatore non rumpet. Licet autem postumus praeteritus adgn‹a›scendo rumpat, tamstamenti rumpatur: ut puta si proponas a primo gradu postumum exheredatum, a secundo praeteritum: nam hic primus gradus valet, secundus ruptus est.m. Denique et deliberantibus primo gradu scriptis heredibus qui secundo gradu scripti sunt heredes optinere hereditatem non possunt: gradu enim rupto et infirmato amplius hereditas inde optineri non potesdatus, tamen pendente condicione rumpitur gradus, ut et Iulianus scripsit: sed et si sit ei substitutus quis, etiam deficiente condicione primi gradus non admittetur substitutus, a quo scilicet postumus exheredatus non est. puto igitur existente q
Abbreviated transcription (Latin):
legem nerumpantur testamta Q temus
tam̃ cumrecepta est iullani sutentia
ansinascatur nẽpos niuo parre suo deĩ¬
de emancipetur sponte a dire possit hr̃¬
ditatem Iꝙ magis ꝓrandũm est Iname¬
mancipatione suus heres fieri ñpotuit᷑.
stam̃ta necessario desiderantur pͥncipale
is ẽ telibis heredib instituendis ¶ exhr̃¬
danclis nep̃titis istis. rumpatur testom̃¬
tum. namꝙ filio ꝗ inpotestate ẽ p̃tĩto.¬

Expanded text:
legem, ne rumpantur testamenta. Quaeremus tamen, cum recepta est Iuliani sententia, an, si nascatur nepos uiuo patre suo, deinde emancipetur, sponte adire possit hereditatem. quod magis probandum est: nam emancipatione suus heres fieri non potuit.stamenta necessario desiderantur, principale ius est de liberis heredibus instituendis uel exheredandis, ne praeteritis istis rumpatur testamentum: namque filio qui in potestate est praet
Abbreviated transcription (Latin):
Inichil enim adtidit. quodsignificaret¬
ip̃s nisiquid licet autucter posst̃ dicere.
uuo parre hunc suum heredem ẽẽ defis¬
t̾e̾ licet post mortem dececlat. qr nec ret¬
dait nẽcpot̃ redire. ¶ ille casus inclitici¬
lis est. sifilium hãs ⁊ nepotem nõdum na¬
tum instituas. isq nascatur uiuo parre¬
suo. ac mox pater dececlat. Inon enisuuis¬
heres est. ꝓp̃r quo nascitur nec posteriori
ut liceat institui nonlumnatos quicũ¬
pascerẽtur sui erunt. posterĩore capiteñ¬

Expanded text:
enim addidit, quo significaret: nisi quod, licet audenter, possis dicere uiuo patre hunc suum heredem esse dese, licet post mortem decedat, quia nec redit nec potest redire. Ille casus in diffili est, si filium habeas et nepotem nondum natum instituas isque nascatur uiuo patrsuo ac mox pater decedat: non enim suusre quo nascatur nec posteriori t liceat institui nondum natos, qui cuascentur sui erunt, permitti, posteriore capite
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnepotem h̃s mortuis utrisq ꝓnepos¬
instinitus succeiens insuis heredis lo¬
cum nonrumpat.¶ Et bnseubaba
bent. siquis eesuis heredib suuᷤ hr̃s ẽẽdẽ.¬
sierit. a dom̃s casus ꝑtinentia quos sup¬
lendos ing̃alli aquili sñtentiam diximꝰ.¬
Inonsolum sinẽpos uiuoptre decetlat¬
nec succetlens ꝓnepos auomortuo rum¬
pat. Set ⁊ sisuꝑuixerit patri accedatdu¬
modo heres sit institutus. aut exhegeda¬
tus. ¶Sitendum nũ hac posteriore ꝑ¬
tẽ siquis ex suł eredib suus ueres ẽẽ desie¬
rit. lideri eiis. ⁊ ceteri. in locum suoꝵ here¬
des succedant. p̾sit ꝑmĩp̃tationem irdu¬
q. ut sifilium aput hostes huberis. nepo¬
tem exeo heretlem instituas. ñ tam̃siniuo
te filus decetlat. s ⁊̃ post mortem. antequã
abostib reu̾sus fuerit succedndo ñrumpat

Expanded text:
nepotem habeas, mortuis utrisque proneposinstitutus succedens in sui heredis locum non rumpat. et bene uerba bent 'si quis ex suis heredibus suus heres essesierit' ad omnes casus pertinentia, quos supplendos in Galli Aquili sententia diximsolum, si nepos uiuo patre decedatnec succedens pronepos auo mortuo rumpat, sed et si superuixit patri ac decedat, dummodo heres institutus sit aut exheredatus. Uidendum, num hac posteriore parte 'si quis ex suis heredibus suus heres esse desieit, liberi eius' et cetera 'in locum suorum sui heredes succedunt', possit interpretatione ind ut, si filium apud hostes habens nepotem ex eo heredem instituas, non tantum si uiuo te filius decedat, sed etiam post mortem, antequam ab hostibus reuersus fuer
Abbreviated transcription (Latin):
o. deinle exeo concipiatur. isq mnortu¬
o parre. deinde auoꝰ nascarur anũpotuit
heres institui. qr parer ip̃nis nrecte ĩsti¬
tutus eẽt ¶ Quod mimne ẽ expauescen¬
dum: huc enmmisiuis hexes nasceretur. ⁊ si
post mor̾tem nascitur sͣ ⁊ siꝓnepos at¬
mutteretur¶ Qumatus erit exnepo¬
te. posteauiuo filio atqi ex eo natus eẽt
adoptatus ¶nom̃ib his specieb iluro
obsuandum est in ⁊ filius diunt̾axat
quiẽ inpotestate e aliqua partesit hr̃s
institutus. Narftustra exhẽclabitux pꝰ̃
mortemsuam ꝙ mono est necesse meo
filio quiaput hostes est ⁊ subi decelat
amnepote c̃te ⁊ ꝓnepote. quoꝵ siliben
heredes instituantur. institutionem nũ
deleg̃e uelleia uiteamus suoluit uiuis
nob̃ natos similiter nonrumpere testã¬
m̃tum ⁊uiddetur pͥmum caput adeos spe

Expanded text:
o, deinde ex eo concipiatur, isque vivo, deinde ex eo concipiatur, isque vivo patre deinde avo nascatur, an non potuerit heres institui, quia pater ipsius non recte institutus esset. quod minime est expauescendum: hic enim suus heres nascitur et post mortem nascitur. Ergo et si pronepos admittetur, qui natus erit ex nepote postea uiuo filio, atque si ex eo natus esset, adoptatur. In omnibus his speciebus illud seruandum est, ut filius dumtaxat, qui est in potestate, ex aliqua parte sit heres institutus: nam frusta exheredabitur post mortem suam: quod non esse necessario in eo filio, qui apud hostes est, si ibi decedat et in nepote certe et pronepote, quorum si liberi heredes instituantur, institutionem numqriri. Nunc de lege Uellea uideamus. uoluit uiuis nobis natos similiter non rumpere testamentum. Et uidetur primum caput eos spe