comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne mora picłm allatura eẽt euocatis ꝓ¬
ximis satiꝰ duxit cito cũ paucis ꝙͣ tarde
cũ mltis ꝓficisci. Cõuenerũt ꝗ uocatͥ erãt
oẽs. Labieno scͥpserat ut si rei .p. cõmodo
poss ad se ueniret. Ille rescͥpsit. legioni
⁊legatoꝵ cede sublatos aĩos hostiũ ⁊ oẽm
potentiã treu̾oꝵ ad tria milia passuũ ĩ ar¬
mis ẽẽ. si discedat hoc ĩ statu ñ ꝓfectõe
s fugã potiꝰ uisũ iri. nec p̃t̾ca suũ iter ua¬
care ꝑicło. Cesar ꝙͣuis ao paucos redactꝰ

Expanded text:
ne mora periculum allatura esset, evocatis pne mora periculum allatura esset, evocatis proximis, satius duxit cito cum paucis, quam tarde cum multis, proficisci. Convenerunt, qui evocati erant, omnes. Labieno scripserat, ut, si reipublice commodo posset, ad se veniret. Ille rescripsit legionis et legatorum cede sublatos animos hostium, et omnem potentiam Treverorum ad tria millia passuum in armis esse: si discedat hoc in statu, non profectionem, sed fugam potius visum iri, nec preterea suum iter vacare periculo. Cesar, quamvis ad
Abbreviated transcription (Latin):
occiso parũp alios submou̾at. s dum
ardentiꝰ ĩuchit e loco altiore excidit.
Cui cõfestĩ pullo affuit. ⁊ similit̾ curũ¬
uentũ e manibꝰ hostiũ expeditꝰ et nu¬
dato iã gladio metuendꝰ eripuit. Sic il¬
sesi ambo ad suos mlt̾is hostiũ cesis ⁊
ad huc abigua li te uirtutis eua sere¬
¶ Ceteꝵ q̃nto ĩ dies durior obsidio et
ułnerib int̾iore militia afflicta decre¬
scebat numerꝰ defensoꝵ atq hostium
augebatur. tãto cicero attentiꝰ cogitabat
de statu reꝵ nũtios ad cesarẽ destinare.
quoꝵ aliqui ĩ hostiĩ manꝰ lapsi ⁊ sb̾ ocu¬
lis suoꝵ crudelib supplicus int̾fecti reli¬
quos m̾ito t̾rore cõpleuerãt. Inuẽtus ẽ
tãdẽ seruus iuiꝰ ex gallia. qui lib̾tate
⁊ magnis p̃mus ꝓmissis łras iaculo
ĩsertas gallus nõ suspect̾ gallis tulit
ad cesarẽ. Qui ut erãt reb cognitis legi¬
oues sibi oes expectãtas nõ existimans

Expanded text:
occiso, parumper alios submoverat, sed dum occiso, parumper alios submoverat, sed dum ardentius invehitur, e loco altiore excidit. Cui confestim Pullo affuit, et similiter circumventum e manibus hostium expeditus et nudato iam gladio metuendus eripuit. Sic illesi ambo ad suos, multis hostium cesis, et adhuc ambigua lite virtutis evasere. Ceterum quanto in dies durior obsidio et vulneribus interiore militia afflicta decrescebat numerus defensorum atque hostium augebatur, tanto Cicero attentius cogitabat de statu rerum nuntios ad Cesarem destinare, quorum aliqui in manus hostium lapsi et sub oculis suorum crudelibus suppliciis interfecti reliquos merito terrore compleverant. Inventus est tandem servus unus ex Gallia, qui libertate et magnis premiis promissis literas iaculo insertas Gallus non suspectus Gallis tulit ad Cesarem. Qui, ut erant, rebus cognitis, legiones sibi omnes expectandas non existimans,
Abbreviated transcription (Latin):
te alt̾i cessuro. Dũ ad munitões gͥ reᷤ fer¬
uerer pullo exclamãs Quid agis uore¬
ne inquit seu quid cogitas. Nraꝵ litiũ
dies iste sententiã feret. hec dicẽs castriᷤᷤ
egredit᷑. inunutoẽq hostuĩ qͣ densissima
erat irrũpit. Nec uorenꝰ segnior seu uir¬
tutis stimłis adact̾ seu metu ĩ famie e¬
mulũ cõseꝗtur. Pullo cũ ad iactũ teli ꝑ¬
ueniss unũ hostiũ qui se añ alios fere¬
bat pili emissione trãsfigit. Cõcurrũt
cõtra unũ milia. ⁊ cadauer suũ clipeis
ꝓtegentes hostẽ celis oẽs p̃mũt. reditũ¬
q eiꝰ ĩpediũt. Iã scutũ sagutarũ una tra¬
iecat. balteoq heserat. dextrãq ad ca¬
pulũ reflectẽti obstabat. sic implicitu
hostes p̃mũt. emulus adiuuat. fertq
illi quẽ odisse cõsueu̾at auxilui. In hẽ
pͥmo omisso tota acies ruir. Ip̃e stricto
gladio seq ⁊ illũ ꝓtegẽs uno hostiũ

Expanded text:
te alteri cessuro. Dum ad munitiones igitur res ferte alteri cessuro. Dum ad munitiones igitur res ferveret, Pullo exclamans: Quid agis, Vorene, inquit, seu quid cogitas? Nostrarum litium dies ista sententiam feret. Hec dicens castris egreditur, munitionemque hostium, qua densissima erat, irrumpit. Nec Vorenus segnior, seu virtutis stimulis adactus, seu metu infamie, emulum consequitur. Pullo, quum ad iactum teli pervenisset, unum hostium, qui se ante alios ferebat, pili emissione transfigit. Corruunt contra unum millia et cadaver suum clipeis protegentes hostem telis omnes premunt, reditumque eius impediant. Iam scutum sagittarum una traiecerat balteoque heserat dextramque ad capulum reflectenti obstabat. Sic implicitum hostes premunt, emulus adiuvat fertque illi, quem odisse consueverat, auxilium. In hunc, primo omisso, tota acies ruit. Ipse stricto gladio seque et illum protegens, uno hostium
Abbreviated transcription (Latin):
iactato cũtisq int̾ardetib res ĩ ulti¬
mũ ẽ adducta discrim̃. Tanta at̃ ro¬
manoꝵ militũ uirtus fuit ut cũ et
teloꝵ ꝓcellis urgerent᷑. ⁊ flãmis affla¬
ti ac semusti eẽnt ⁊ fortune coꝵ ĩcẽ¬
dio oẽs absũmerẽt᷑ nũꝙͣ aliꝗs aut ad
illas ocłm reflect̾et aut mom̃te tpriᷤ
a defensione tessaret. Et ꝙͣꝙͣ romaĩs
dies ille durissimꝰ nichilo tñ lenior gal¬
lis fuit. eoꝵ plrimis uulneratis atq occi¬
sis. Ita ut ĩtrĩseti deserta statõe quã defende¬
lũt hostes nutu frõtis ac uerbis ad ĩtrortũ
inuitarẽt. neq oĩno qui ĩtrour p̃sumet
ne par uiroꝵ fortiũ. qͦꝵ mĩme m̃ichi ꝗ dẽ
p̃t̾eunda uidet᷑ histoi̾a. Alt̾i titus pullo lu¬
ciꝰ uorenꝰ alti nom̃ fuit. his ꝑpetuũ ĩt̾ se
de uirtute erat ac suꝑioritate certamen.
unoqͦq ad sũmũ tota ui nitẽte. neq spõ¬

Expanded text:
traiecto cunctisque intus ardentibus, res in ultitraiecto cunctisque intus ardentibus, res in ultimum est adducta discrimen. Tanta autem romanorum militum virtus fuit, ut, quum et telorum procellis urgerentur et flammis affecti ac semiusti essent, et fortune eorum incendio omnes absumerentur, numquam aliquis aut ad illas oculum reflecteret aut momento temporis a defensione cessaret. Et quamquam Romanis dies ille durissimus, nichilo tamen levior Gallis fuit, eorum plurimis vulneratis atque occisis, ita ut intrinseci, deserta statione quam defendebant, hostes nutu frontis ac verbis ad introitum invitarent; neque omnino, qui introire presumeret, na par virorum fortium, quorum minime michi quidem pretereunda videtur historia. Alteri Titus Pullo, Lucius Vorenus alteri nomen fuit. His perpetuum inter se de virtute erat ac superioritate certamen, unoquoque ad summum tota vi nitente neque spon
Abbreviated transcription (Latin):
cõuentura ꝓ iñ paratã illis eẽ securita¬
tẽ ac licentiã abeũdi. Ad hec cicero lõge
ałr ac titurꝰ. Nõ eẽ romanis morẽ ait
ut cõditiones pacis ab armato hoste su¬
scipiãt. Q si arma posuerĩt ⁊ legatos ad
cesarẽ miserit seillis ut petita obtineãt
apd̾ suũ ducẽ p̃cib affuturũ. nec diffide¬
re illos iustis eũ peticõib facilẽ reꝑtiuuᷤᷤ
Amissa gͥ spe fallendi ad cogendu ui
studiũ õẽ trãslatũ ẽ.⁊ ad legionẽ una op¬
pugnandã qͣnta hostiũ turba cõflux̾it uł
hĩc liquet. ꝙ munitões ꝗ ndecĩ milium
passuũ ĩ curuitu horis trib ñ integris
expleu̾e. ⁊ suis locis turres ad dite munite¬
q obsidionalib ĩstrum̃tis. Quib ĩ reb
ab ip̃is romanis p̃cedẽtib ãnis edocti e¬
silio atq opera iuuabant᷑. Ułtis dieb
tunuit oppugnatõ. ⁊ dre qͦdã uentis
forte uehem̃tib igne arida in castra

Expanded text:
conventura; proinde paratam illis esse securitaconventura; proinde paratam illis esse securitatem ac licentiam abeundi. Ad hec Cicero, longe aliter ac Titurius, non esse Romanis morem ait, ut conditiones pacis ab armato hoste suscipiant; quod si arma posuerint et legatos ad Cesarem miserint, se illis, ut petita obtineant, apud suum ducem precibus affuturum, nec diffidere illos iustis eum petitionibus facilem reperturos. Amissa igitur spe fallendi, ad cogendum vi studium omne translatum est; et ad legionem unam oppugnandam quanta hostium turba confluxerit, vel hinc liquet, quod munitiones quindecim millia passuum in circuitu horis tribus non integris explevere; et suis locis turres addite muniteque obsidionalibus instrumentis; quibus in rebus ab ipsis Romanis precedentibus annis edocti esilio atque opera iuvabantur. Multis diebus duravit oppugnatio, forte vehementibus, igne arida in castra
Abbreviated transcription (Latin):
hic repositã spem putarẽt. Romani ãt pe¬
ricłm cognoscẽtes nichil omuterẽt.⁊ qd̾ lu¬
ci defuiss nocte supplerẽt. ut uix ullũ sopo¬
ri tp̃s indulgeret᷑: nõ ab aliis mͦ s ab ip̃o
duce. cuiꝰ imbetillitatẽ milites miserati
nõ nũꝙͣ recusantẽ illũ ad requiẽ cõpelle¬
bãt. Ip̃e uͦ iãpͥ̾dẽ pͥmo ab obsidionis die de
stutu reꝵ suarũ cesarẽ fac̾e certiorem iu¬
sus erat. s p̃clusis itin̾ib. ⁊ cõphensis nũ¬
tiis frustra fuerat. ⁊entatũ ĩ his ⁊̃ hiber¬
nis fuit qd̾ ĩ aliis paulo aũ successerat
ut romani ⁊ cõuirate gallie ⁊ g̾manici
auxilii metu ĩ cusso. ⁊ comitũ recẽtis casu̾
memoi̾a admoniti abeãt qͦcũq libuerit
ĩtacti. ñ eĩ se romanos odisse nec cice¬
ronẽ. neq oĩno ꝗcꝙͣ aliud romani ĩꝑii
recusare p̃t̾ ĩportuna hãc cõsuetudinẽ
hib̾noꝵ. qua sublata cetera oĩa facile

Expanded text:
hic repositam spem putarent, Romani autem pehic repositam spem putarent, Romani autem periculum cognoscentes nichil omitterent, et, quod luci defuisset, nocte supplerent, ut vix ullum sopori tempus indulgeretur; non ab aliis modo, sed ab ipso duce, cuius imbecillitatem milites miserati nonnumquam recusantem illum ad requiem compellebant. Ipse vero iampridem primo ab obsidionis die de statu rerum suarum Cesarem facere certiorem nisus erat, sed, preclusis itineribus et comprehensis nuntiis, frustra fuerat. Tentatum in his etiam hibernis fuit quod in aliis paulo ante successerat, ut Romani, et coniurate Gallie et germanici auxilii metu incusso, et comitum recentis casus memoria admoniti abeant, quocumque libuerit, intacti; non enim se Romanos odisse nec Ciceronem, neque omnino quidquam aliud romani imperii recusare preter importunam hanc consuetudinem hibernorum, qua sublata, cetera omnia facile
Abbreviated transcription (Latin):
factoq agmine ad alia romanoꝵ hiber¬
na ꝑuenũt. ad ea scilicet qb euĩtus ci¬
cero magni ciceronis frater p̃erat. uiri¬
gentis aĩ s nlłarũ uiriũ. Eo itaq cũ ue¬
nissẽt qͦ accepte cladis nõdũ fama pue¬
nerat aliqͦt lignatores nil tale metuen¬
tes ĩ silius qͦ munitõis castroꝵ cã ꝑrexe¬
r̃t aduẽtu hostiũ subito capti sũt. Hãc
uelut.irrã uictoi̾e tenẽtes magno im¬
petu castra inuadũt. Romani usq ad
uesperã cura defensionẽ occupati ꝑ no¬
ctẽ ex cõuecta iã añ matia centũ iugĩti
turres i castroꝵ ambitu attollũt tã mi¬
in uelocitate ut mane hostes attoniti nõ
humanũ op̾ s mõstrũ aliqd̾ sibi cernere
uiderent᷑. Młtis deui cõtinuis dieb hinc
ad defensionẽ illic ad oppugnatõe castroꝵ
młta utrĩq aĩoꝵ ꝑtinacia atq obstina¬
tione cͥtatũ est. dũ galli ꝑpetue uicto rie

Expanded text:
factoque agmine, ad alia Romanorum hiberfactoque agmine, ad alia Romanorum hiberna perveniunt, ad ea scilicet, quibus Quintus Cicero, magni Ciceronis frater, preerat, vir ingentis animi, sed nullarum virium. Eo itaque quum venissent, quo accepte cladis nondum fama pervenerat, aliquot lignatores nil tale metuentes in silvis, quo munitionis castrorum causa perrexerant, adventu hostium subito capti sunt. Hanc velut arrham victorie tenentes, magno impetu castra invadunt. Romani usque ad vesperam circa defensionem occupati per noctem ex convecta iam ante materia centum viginti turres in castrorum ambitu attollunt, tam mira velocitate, ut mane hostes attoniti non humanum opus, sed monstrum aliquod sibi cernere viderentur. Multis deinde continuis diebus hinc ad defensionem, illinc ad oppugnationem castrorum multa utrinque animorum pertinacia atque obstinatione certatum est; dum Galli perpetue victorie
Abbreviated transcription (Latin):
nũ tristes nũtii p̃cesserãt. Et hic ꝗde in¬
fauste legionis exit̾ fuit int̾ tres belli
ext̾ni adu̾sitates cesareas num̾atus. ubi
admonuisse lectorẽ ueli ꝙ suctoniꝰ trãꝗl¬
lus auctor c̾tissimꝰ g̾manoꝵ hoc ĩ finibus
accidisse ait. Iuliꝰ at celsus cesaris comes
⁊ qui reb int̾fuit eburonũ ĩ finib factũ
refert. Nõ est at̃̾ magna dissensio. cũ ⁊ tẽ
cõt̾mine nationes essẽt. oẽsq hodie sĩt ger¬
mani. ¶ post hec ambiorix uuꝗssimi uo¬
ti cõpos ad grauiora se p̃parat. ꝓq oẽs ui¬
cinas gentes odio ruptãte disciurit. lega¬
tos duos ⁊ magnã partẽ romani ex̾citus
ꝑiisse dictitãs. monet. orat. obsecrat ne
uidicte ⁊ recupance i ppetuũ gallice lib̾ta¬
tis occasionẽ labi ꝑ ignauiã patiant᷑. Ardẽ¬
tes ĩ flãmare ꝑ facile est. Cõiurãt gͥ con¬
curriitq ⁊ uniꝰ hortatu młti ĩsaniunt.

Expanded text:
num tristes nuntii precesserant. Et hic quidem innum tristes nuntii precesserant. Et hic quidem infauste legionis exitus fuit, inter tres belli externi adversitates cesareas numeratus. Ubi admonuisse lectorem velim, quod Svetonius Tranquillus, auctor certissimus, Germanorum hoc in finibus accidisse ait; Iulius autem Celsus, Cesaris comes et qui rebus interfuit, Eburonum in finibus factum refert. Non est autem magna dissensio, quum et tunc contermine nationes essent omnesque hodie sint Germani. Post hec Ambiorix, iniquissimi voti compos, ad graviora se preparat, perque omnes vicinas gentes, odio raptante, discurrit, legatos duos et magnam partem romani exercitus periisse dictitans; monet, orat, obsecrat, ne vindicte et recuperande in perpetuum gallice libertatis occasionem labi per ignaviam patiantur. Ardentes inflammare perfacile est. Coniurant igitur concurruntque, et unius hortatu multi insaniunt,
Abbreviated transcription (Latin):
obtrũcãt. qui secũ exierãt retro ad suo
quãta possũt celeritate cõfuguĩt. hoste̾
barbarico ululatu uictoriã cõclamãteᷤ
ĩ romanos riuĩt una uallis ĩ parte con¬
dẽsos. iãq uix ĩpetũ sustinc̃tes Ibi arũ¬
culeiꝰ cotta fortissime dimicãs occiditur.
uir haud dignꝰ ꝗ aliene stultitie penas
daret. Multi alii p̃te̾a. int̾ qͦs luciꝰ petrosi¬
diꝰ uexillifer turba circũuentꝰ ĩgẽti aquilã
ne sibi extorq̃ret᷑ cũ ĩ castra iactass ip̃e
gnõso impetu mediiᷤᷤ se se hostib ĩferes oc¬
cubuit. Milites ducib spoliati młto labo¬
re ac iurtute usq ad noctẽ locũ ubi cõsti¬
terũt defenderũt. Nocte at̃ despata ũdiq
salute ne uiui ĩ manꝰ hostiũ ꝑuenirẽt ĩ¬
domiti sp̃s se se oẽs manib ꝓpͥis ꝑemerũt.
p̃ter paucos ꝗ ꝑ diẽ p̃lio dilapsi ĩctiᷤᷤ hinc
uide tramitib ad legatũ aliũ titũ labie¬

Expanded text:
obtruncant. Qui secum exierant, retro ad suos, obtruncant. Qui secum exierant, retro ad suos, quanta possunt celeritate, confugiunt. Hostes barbarico ululatu victoriam conclamantes in Romanos ruunt unam vallis in partem condensos, iamque vix impetum sustinentes. Ibi Arunculeius Cotta fortissime dimicans occiditur, vir haud dignus, qui aliene stultitie penas daret; multi alii preterea, inter quos Lucius Petrosidius vexillifer, turba circumventus ingenti, aquilam, ne sibi extorqueretur, quum in castra iactasset, ipse generoso impetu mediis sese hostibus inferens occubuit. Milites ducibus spoliati multo labore ac virtute usque ad noctem locum, ubi constituerant, defenderunt; sua autem desperata undique salute, ne vivi in manus hostium pervenirent, indomiti spiritus sese omnes mantis hinc inde tramitibus ad legatum alium Labie
Abbreviated transcription (Latin):
didit u̾bis miser.⁊ illi fidẽ huĩt a quo
tũc maxime ꝓdebat᷑:. o seu erroi ingens
seu uite ceca cupiditas. Añ tñ ꝙͣ ad hostẽ
ꝑgat ꝓpoĩtũ suũ college aꝑit. uelle se ad
ambiorigẽ ꝓficisci. spem sibi salutiᷤ osten¬
di. posse eũ qͦq si uelit secũ ur. Negat cot¬
ta. ⁊ ut fracto ore loqui pot̾at Non ibo ĩ¬
quit ad armatũ hostẽ.cũq hacfix̾ ĩ sentẽ¬
tia ꝑman̾et nec diuelli poss. tituriꝰ. et
tribunis militũ ⁊ cẽturionib seꝗ ussis
iuit ip̃e qͦ destinau̾at. ⁊ qͦ sua illũ sors tra¬
hebit. Cũq ad abiorigẽ ꝓpĩquaret ius¬
sit ille sibi ĩ pͥmis ut arma deponerer.
⁊ o peiꝰ morte o cesarris armis ĩsuetu
dedecꝰ. paruit hac ĩ re barbari imperio
romanꝰ. ⁊ parere comites p̃cepit. tũ
demũ cũ iuermi de pacis cõditõnib agi
ceptũ. dũq de industria ꝓditor tp̃s tra¬
hit cirtũ fusi sensim barbari titurium

Expanded text:
didit verbis miser, et illi fidem habuit, a quo didit verbis miser, et illi fidem habuit, a quo tunc maxime prodebatur. O seu error ingens, seu vite ceca cupiditas! Ante tamen, quam ad hostem pergat, propositum suum college aperit, velle se ad Ambiorigem proficisci; spem sibi salutis ostendi; posse eum quoque, si velit, secum ire. Negat Cotta, et, ut fracto ore loqui poterat: Non ibo, inquit, ad armatum hostem. Quumque hac fixus in sententia permaneret nec divelli posset, Titurius, et tribunis militum et centurionibus sequi iussis, ivit ipse, quo destinaverat, et quo sua illum sors trahebat. Quumque ad Ambiorigem propinquaret, iussit ille sibi in primis, ut arma deponeret, et o peius morte! o cesareis armis insuetum dedecus! paruit hac in re barbari imperio Romanus, et parere comites precepit. Tum demum cum inermi de pacis conditionibus agi ceptum; dumque de industria proditor tempus trahit, circumfusi sensim barbari Titurium
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e iã legatus cotta ĩ quo spei sũma erut
graui ictu fũda iacti lapidis os cõtusus so¬
litis mun̾ib obeuudis ĩualidus redderer.
ĩclinare res cepit ac ruere. Ticuriꝰ tuc pri¬
mũ intlligere ĩcipiẽs sui ꝑtinacis cõsilii
uanicatẽ oĩ spe defensionis amissa ro¬
mane uir fortassis originis ñ romãe
uirtutis ambiorigẽ ab adu̾so suos ĩstigũ¬
tẽ ꝓspiciẽs int̾p̃tẽ quẽdã ad illũ hospitẽ
suũ misit oratũ ut sibi suisq militib
parceret᷑: O uidignũ uita uirũ. ꝗ suppli¬
citer ad̾o uitã poscat hostis ab hoste ro¬
manꝰ a barbaro. At ille hospes egregiꝰ. nõ
tũ ius hospitii illa etate religiosissimu
uiolaret respõdit ĩ tp̃ti. posse tituriu si
libeat ad colloꝗũ uenire. ñ se desꝑare ro¬
manoꝵ militũ salutẽ a suis militib im¬
petrari posse. sibi uͦ si ueniat nicħ esse ꝑ
icłi. inq hoc suã se illi fidẽ obligure. Cre¬

Expanded text:
ipse iam legatus Cotta, in quo spei summa erat, ipse iam legatus Cotta, in quo spei summa erat, gravi ictu funda iacti lapidis os contusus, solitis muneribus obeundis invalidus redderetur, inclinare res cepit ac ruere. Titurius tunc primum intelligere incipiens sui pertinacis consilii vanitatem, omni spe defensionis amissa, romane vir fortassis originis, non romane virtutis, Ambiorigem ab adverso suos instigantem prospiciens interpretem quemdam ad illum hospitem suum misit oratum, ut sibi suisque militibus parceretur. O indignum vita virum, qui suppliciter adeo vitam poscat hostis ab hoste, Romanus a barbaro. At ille hospes egregius, non tum ius hospitii, illa etate religiosissimum, violaret, respondit interpreti posse Titurium, si libeat, ad colloquium venire; non se desperare romanorum militum salutem a suis militibus impetrari posse; sibi vero, si veigare. Cre
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa finxerat pauere cepit atq oĩ bellica
arte testitui. Cõtra at̃ collega eiꝰ qui hec
cuẽtura p̃uiderat atq iõ iter illd̾ dissua¬
serat qͦlib boni simł ⁊ militis ⁊ ducis of¬
ficio fũctꝰ pugnãdo parit̾ ⁊ hortãdo nich
oĩũ p̃tmisit q̃ ad salutẽ suoꝵ militũ ꝑti¬
nerẽt. hostis qui exꝑtꝰ agnosc̾e̾t suos roma¬
nis ĩ ãgusto impares edicit ut telis emi¬
nꝰ hostẽ petãt. ꝓpiꝰ ñ accedãt. neq manũ cõ¬
serãt. s ĩ stãtib paruꝑ cedãt. ĩstẽtq ceden¬
tib. ⁊ locus ip̃e ducis cõsiliũ. adiuuabat. pu¬
gnatũ ẽ aprimo mane ad horã diei octa¬
uã. cũ romani milites młtis licet ułnẽib
affecti ⁊ a fortuã ⁊ ab alteri ducis auxilio
destituti acriter tñ aohuc ⁊ suo hoc est ro¬
mano more c̾taiet. Tũ demũ fortissimis
uiris e legione partĩ sauciis partĩ cesis cuz

Expanded text:
omnia finxerat, pavere cepit atque omni bellica omnia finxerat, pavere cepit atque omni bellica arte destitui, contra autem collega eius, qui hec eventura previderat atque ideo iter illud dissuaserat, quolibet boni simul et militis et ducis officio functus, pugnando pariter et hortando nichil omnium pretermisit, que ad salutem suorum militum pertinerent. Hostis, qui expertus agnosceret suos Romanis in angusto impares, edicit ut telis eminus hostem petant, propius non accedant neque manum conserant, sed instantibus parumper cedant, instentque cedentibus. Et locus ipse ducis consilium adiuvabat. Pugnatum est a primo mane ad horam diei octavam, quum romani milites, multis licet vulneribus affecti, et a fortuna et ab alterius ducis auxilio destituti, acriter tamen adhuc et suo, hoc est, romano more certarent. Tum demum, fortissimis viris e legione partim sauciis partim cesis, quum et
Abbreviated transcription (Latin):
occupatis omnib quid efferre secum
possẽt. ꝗd relĩquere cog̾ent. ¶ ubi pri¬
mũ illuxit castris egrediũt᷑. securi qͣsi
cõsiliũ abeũdi nõ ab hoste ꝑfido ac uer¬
suto. s a prudente ⁊ fido amico aliquo
datũ eẽt. Securi inꝙͣ alii. Cotta at̃ ⁊ ꝗ
secu senserãt frauois a liqͥd subesse ta¬
citi cogitab̃t hostis ꝓditor qui nocturniᷤ
ingiliis ⁊ cõfuso castroꝵ murmure i tu¬
ros mane p̾sagiebat. nec qͣ ituri eẽnt du¬
bitabat. ad ꝓximã scilicet legionẽ opor¬
tuno eos loco expectabat. Erat uie medio
ꝓcul a castris ad duo milia passuũ uallis
nemorosa ⁊ oifficił. illic locarat insidias.
Cũ ui eã ualle iomana acies descendisset
hostes aũ retroq ex ĩsidiis erũpũt. ut nͨ
pͥmis ĩ cedere nec ultimis retrocedere lici¬
tũ eẽt. in iquissimis pugna locis ĩstituat᷑.
et qm̃ natura cõptũ est ĩprouisa ꝑicła
magis aios deicere tituriꝰ qui setura sibi

Expanded text:
occupatis omnibus, quid efferre secum occupatis omnibus, quid efferre secum possent, quid relinquere cogerentur. Ubi primum illuxit, castris egrediuntur securi, quasi consilium abeundi non ab hoste perfido ac versuto, sed a prudente et fido amico aliquo datum esset. Securi, inquam, alii: Cotta autem et qui secum senserant, fraudis aliquid subesse taciti cogitabant. Hostis proditor, qui nocturnis vigiliis et confuso castrorum murmure ituros mane presagiebat, nec, qua ituri essent, dubitabat, ad proximam scilicet legionem, opportuno eos loco expectabat. Erat vie medio procul a castris ad duo millia passuum vallis nemorosa et difficilis: illic locarat insidias. Quum in eam vallem romana acies descendisset, hostes ante retroque ex insidiis erumpunt, ut nec primis incedere, nec ultimis retrocedere liceret. Iniquissimis pugna locis instituitur; et quoniam natura compertum est improvisa pericula magis animos deicere, Titurius, qui secura sibi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ suo illos aduetu effec̾int tutioies. alioqͥn
disgregati a sus aut famis aut feri pe¬
ricłm subituri sũt. Rũpit̾ inte̾a cõsiliu
orilites utrũq cutũstãt. obsecrãt ne sua
młta: Ad mediã noctẽ uigilãdo ⁊ discep¬
tãdo res trahit. In qua ꝗdẽ curiosior fue¬
rĩ fortasse ꝙͣ debui. ⁊ potui fateor uł re
totã p̃t̾mutere. uł młto pauciorib ꝑstrĩ¬
gere. s deũ testor miseris hõib de futõ
cõsultãtib ⁊ magno ĩ ambiguo cõstitu¬
tis ego qui exitũ rei scio nõ ałr scriben¬
do cõpassus su ꝙͣ si fu tura nũc ⁊̃ res ipa
⁊ notus mͥ miserabilis finis eẽt cui occ̃¬
rere nec cõsilio possẽ nec auxilio. ea me
cõpassio dutiꝰ ꝙͣ uolebã in hac narratõ¬
ne detinuit. Quã tibi o lector sic excu¬
uicit. edicit᷑q militib dilucło ꝓfectu¬
ros. neq tñ noctis qd suꝑerat. somno
datũ. s ad aurorã usq uigilatum est.

Expanded text:
 suo illos adventu effecerint tutiores. Alioquin  suo illos adventu effecerint tutiores. Alioquin disgregati a suis aut famis aut ferri periculum subituri sunt. Rumpitur interea consilium. Milites utrumque circumstant, obsecrant, ne sua multa? ad mediam noctem vigilando et disceptando res trahitur. In qua quidem curiosior fuerim fortasse, quam debui; et potui, fateor, vel rem totam pretermittere, vel multo paucioribus perstringere. Sed, Deum testor, miseris hominibus de futuro consultantibus et magno in ambiguo constitutis, ego, qui exitum rei scio, non aliter scribendo compassus sum, quam si futura nunc etiam res ipsa et notus michi miserabilis finis esset, cui occurrere nec consilio possem nec auxilio. Ea me compassio diutius, quam volebam, in hac narratione detinuit, quam tibi, o lector, sic exculiorem, ediciturque militibus diluculo profecturos. Neque tamen noctis quod supererat somno datum, sed ad auroram usque vigilatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriiͦq tã młtis romanoꝵ pudorẽ ĩ ex¬
piabilẽ cõcepisse. neutri iugũ ferre ꝓposi¬
tũ eẽ. deniq uideri sibi ñ posse sine ma¬
gna cã ambiorigẽ ista cõsulere. ceteꝵ
q̃cũq illi sit mens cõsiliũ ip̃ undiq tu¬
tũ esse. posse ĩ mora aliqd̾ expugnatõ¬
nis. aut obsidionis in discessuat̃ nlłin
eos ad ꝓximã legionẽ tuto calle uẽturoᷤᷤ
nlłmq passuros nͥ unicũ uie breuis in¬
cõmodũ. sin ut sua ferret opio metuen¬
dũ aliꝗd instaret nullũ ẽẽ aliud ꝙͣ ĩ ue¬
locitate remediũ. sic uł ñ inutilẽ certe uł
utilissimã eẽ ꝓfectionẽ. morã uł p̃senti
discrimini obnoxiã uł futuro. His cot¬
ta fortesq uiri alii ac̾rime resistebant.
Itaq crescẽte litigio tituriꝰ in collega in¬
dignabũdus exclamat. sic ut ab oĩb au¬
a te exigẽt roẽm. qui si tu ꝑmiseris cras su

Expanded text:
victoriisque tam multis Romanorum pudorem inexvictoriisque tam multis Romanorum pudorem inexpiabilem concepisse; neutri iugum ferre propositum esse; denique videri sibi non posse sine magna causa Ambiorigem ista consulere; ceterum, quecumque illi sit mens, consilium ipsum undique tutum esse: posse in mora aliquod expugnationis aut obsidionis, in discessu autem nuleos ad proximam legionem tuto calle venturos, nullumque passuros, nisi unicum vie brevis incommodum: sin, ut sua ferret opinio, metuendum aliquid instaret, nullum esse aliud, quam in velocitate, remedium; sic vel non inutilem certe vel utilissimam esse profectionem, moram vel presenti discrimini obnoxiam, vel futuro. His Cotta fortesque viri alii acerrime resistebant. Itaque, crescente litigio, Titurius in collegam indignabundus exclamat sic, ut ab omnibus aua te exigent rationem, qui, si tu permiseris, cras sui
Abbreviated transcription (Latin):
cõsulebãt. Castra eĩ ẽẽ ⁊ ualida ⁊ munita rẽ
frumñtariã ab ũde suppet̾e. Quib ita se hñtib
⁊ eburones ⁊ g̾manos si accesserĩt facile su¬
stin̾i posse. Int̾im uła cesare uł a ꝓximiorib
hib̾nis auxilia uetura. postremo nichil stultiꝰ
ꝙͣ in dubio de sua salute ab ãtiquo hoste cõ¬
siliũ acciꝑe. Cõtra ista tituriꝰ sabinꝰ metũ
uerbis aug̾e.⁊ młta dice̾. ñ cõsilii auctorẽ
s cõsiliuĩ extimandũ. ⁊ nõ quis s ꝗd ꝗsq
dicat attendendũ. Credere se cesarẽ ĩ italiã
ꝓfectũ. quo p̃sente neq eburones hec au¬
suros. neq carnutes pͥncipẽ suũ quẽ die¬
b illis occiderãt occisuros. Galliã ꝓfecto
odiis ĩgẽtib ĩflãmatã.⁊ cõtumeliis irri¬
tatã. nec uideri sibi eã eẽ galliã q̃ solebat.
s aliã nescio quã ext̾no subditã imperio
atq in opẽ głric militaris. Germaniã
rheni trãsitu ⁊ ariouisti fuga ac moͬte

Expanded text:
a enim esse valida et munita, rem frumentariam abunde suppetere; quibus ita se habentibus, et Eburones et Germanos, si accesserint, facile sustineri posse; interim vel a Cesare vel a proximioribus hibernis auxilia ventura; postremo nichil stultius, quam in dubio de sua salute ab antiquo hoste consilium accipere. Contra ista Titurius Sabinus metum verbis augere et multa dicere: non consilii auctorem, sed consilium estimandum, et non, quis, sed quid quisque dicat, attendendum; credere se Cesarem in Italiam profectum, quo presente neque Eburones hec ausuros, neque Carnutes principem suum, quem diebus illis occiderant, occisuros; Galliam profecto odiis ingentibus flammatam et contumeliis irritatam, nec eam videri sibi esse Galliam, que solebat, sed aliam nescio quam externo subditam imperio atque inopem glorie militaris; Germaniam Rheni transitu et Ariovisti fuga ac morte
Abbreviated transcription (Latin):
simã rẽ fetissent. de reliqͦ ꝙ cõtra suũ p̃¬
ceptũ cohortes ĩ p̾dã emisse castra deseru¬
issẽt legati inobedientiã leniter arguit. ut
qui ⁊ mitissimꝰ natura ⁊ legati hꝰ eẽt amã¬
tissimꝰ. qd ex familiarib ad eũ fratriᷤᷤ e¬
pystolis euidenter elicit᷑. Hec cũ suis ce¬
sar. At adu̾sus hostes iratior. in oes par¬
tes diffundit ex̾citũ. abigũt᷑ petora. cõ¬
uectant᷑ p̃de. cõsumũt᷑ frum̃ta. exurũt
edificia. oĩa deniq ꝑuastant᷑. tãtoq in

Expanded text:
simam rem fecissent. De reliquo, quod contra suum prsimam rem fecissent. De reliquo, quod contra suum preceptum cohortes in predam emisse castra deseruissent, legati inobedientiam leniter arguit, ut qui et mitissimus natura, et legati huius esset amantissimus, quod ex familiaribus ad eum fratris epistolis evidenter elicitur. Hec cum suis Cesar; at adversus hostes iratior in omnes partes diffundit exercitum: abiguntur pecora, convectantur prede, consumuntur frumenta, exuruntur edificia, omnia d
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ualde uñ ea cõsternatio ĩ tã fortes uiroᷤᷤ
nͥ opinari libeat cũ humana oĩa ĩ stabilia
sĩt eẽ aliquas horas q̃ cõstãtes qͦq aĩos sui
oblitos emolliãt ac ꝑ turbẽt. Neq uͦ hic me¬
tus altissime radicatꝰ ulla re alia ex tirpa¬
ii quiuit ꝙͣ ipĩus cesaris cũ ex̾citu redeũ¬
tis aspectu. in quo uno oĩu securitas ha¬
bitabat. ¶ Cesar gͦ rediens ⁊ fortune ui
casuũq uarietatẽ ab ex ꝑto sibi notissiq̃
recognouit. in eo maxime ⁊ ꝙ eo p̃ter
oĩu opĩonẽ barbaros adduxiss. ⁊ ĩde
cos pene ia uoti cõpotes abstraxiss. hec
ut coĩa ñ admirãs unũ nõ poterat nõ
mirari. Uñ hec barbaris cõsilii tãta mu¬
tatio. ut qui ĩ grãm romanoꝵ ad ppłan¬
dos eburonũ fines ⁊ abiorigẽ ꝑseq̃ndũ
uenerãt ad oppugnanda romana castra
cõu̾si ambiorigi atq eburonib gratis¬

Expanded text:
rum valde, unde ea consternatio in tam fortes viros, rum valde, unde ea consternatio in tam fortes viros, nisi opinari libeat, quum omnia humana instabilia sint, esse aliquas horas, que constantes quoque animos sui oblitos emolliant ac perturbent. Neque vero hic metus altissime radicatus ulla re alia extirpari quivit, quam ipsius Cesaris cum exercitu redeuntis aspectu, in quo uno securitas habitabat. Cesar ergo rediens et fortune vim casuumque varietatem, ab experto sibi notissimam, recognovit, in eo maxime, et quod eo preter omnium opinionem barbaros adduxisset, et inde eos pene iam voti compotes abstraxisset. Hec, ut communia, non admirans, unum non poterat non mirari, unde hec barbaris consilii tanta mutatio, ut, qui in gratiam Romanorum ad populandos Eburonum fines et Ambiorigem persequendum venerant, ad oppugnanda romana castra conversi Ambiorigi atque Eburonibus gratis
Abbreviated transcription (Latin):
tu ip̃os ꝑ hostes ĩ castra penetiauit. cũq
his equites ⁊ calones młti pari ĩpetu ĩ tu¬
tũ euasere. pais egregie pugnãs periit.
pars eoꝵ qui ĩ collẽ ꝓximũ cõfugerant
uisa comitũ uirtute ꝑ eoꝵ uestigia in ca¬
stra festinãs salua ꝑuenit. pars p̃uẽta ⁊
circũuenta ꝓcubuit. Barbari desperanteᷤᷤ
castra ut crediderãt capi posse ad p̃das qͣs
ĩ siluis occuluerãt atq inde ad patriam
sũt reu̾si. Neq tñ hostib digressis abiit
pauor. sic affix̃ aĩs ut nocte q̃ hũc casũ
ĩ secuta ẽ p̃missus a cesare gaĩ uolusenꝰ
cũ eꝗtatu adueniẽs ⁊ imꝑatorẽ cũ exer¬
citu aduentare nũtias fidẽ nõ ĩuen̾it. sic
oĩb ꝑsuasũ erat deleto excitu fugisse eqte
neq oĩno alr barbaros castra aggredi au¬
suros. ut dictũ est. deniq boni nichil penituᷤᷤ
cogitare audebãt in deteriꝰ ĩclinati aĩ. mi¬

Expanded text:
tu ipsos per hostes in castra penetravit, cumque tu ipsos per hostes in castra penetravit, cumque his equites et calones multi pari impetu in tutum evasere, pars egregie pugnans periit; pars eorum, qui in collem proximum confugerant, visa comitum virtute, per eorum vestigia in castra festinans salva pervenit; pars preventa et circumventa procubuit. Barbari desperantes castra, ut crediderant, capi posse, ad predas, quas in silvis occultaverant, atque inde ad patriam sunt reversi. Neque tamen hostibus digressis, abiit pavor sic affixus animis, ut nocte, que hunc casum insecuta est, premissus a Cesare Gaius Volusenus cum equitatu adveniens, et imperatorem cum exercitu adventare nuntians, fidem non invenerit: sic omnibus persuasum erat, deleto exercitu, fugisse equites, neque omnino aliter barbaros castra aggredi ausuros, ut dictum; denique boni nichil penitus cogitare audebant in deterius inclinati animi. Mi
Abbreviated transcription (Latin):
sto positã nutare. ⁊ sue ⁊ publice me¬
tuens saluti. surgit e grabatulo ira ui¬
res dãte. ⁊ acceptis ab obuio qͦdã armiᷤᷤ
gradu tremło portã occupat castroꝵ
seq semianimẽ hostib obicit. sequui¬
tur cẽturiones. uiriq fortes a liquot.
hĩc metu hĩc pudore exciti. hosq alii
sequũt᷑. ita sensĩ pugna restituit. Ipe
bo additis ułnerib iã fatisce̾s suoꝵ
manib plio sub tract̾ ĩ tab̾nacło re¬
ponit᷑. nõ tñ omitit᷑ resũpta defensio.
frum̃tatores ĩtea reu̾tũt᷑. re cõspecta
territi. ⁊ quid agñt nescii. fortes ⁊̃ aĩos
repentina cõcutũt. Itaq ip̃i qͦq bar¬
bar aduẽtu illoꝵ subito ꝑmoti ⁊
legiones reducos opinati substite¬
re. mox recognita pancitate quoᷤ ti¬
muere despiciũt atq inuadũt. Ibi ⁊
cõsilia diu̾sa ⁊ res uarie gesta ẽ. pars in¬
columis Gaii trebonii cuiꝰdã alteriꝰ duca¬

Expanded text:
sto positam nutare, et sue et publice sasto positam nutare, et sue et publice saluti metuens, surgit e grabatulo, ira vires dante, et acceptis ab obvio quodam armis, gradu tremulo portam occupat castrorum, seque semianimem hostibus obicit. Sequuntur centuriones, viri fortes, aliquot hinc metu, hinc pudore exciti, hosque alii sequuntur: ita sensim pugna restituitur. Ipbo additis vulneribus, iam fatiscens suorum manibus prelio subtractus in tabernaculo reponitur. Non tamen obmittitur resumpta defensio. Frumentatores interea revertuntur, re conspecta, territi et, quid agant, nescii. Fortes etiam animos repentina concutiunt. Itaque ipsi quoque barbari adventu illorum subito permoti, et legiones reduces opinati, substitere; mox recognita paucitate, quos timuere, despiciunt atque invadunt. Ibi et consilia diversa et res varie gesta est; pars incolumis Gaii Trebonii cuiusdam alterius duca
Abbreviated transcription (Latin):
deletis ⁊ ĩperatore pessũdato uenur baͣ¬
baros ad reliquias cõsumendas. nũꝙͣ
ałr hoc ausuros. Alii ĩ faustũ romanis
legionib locũ eẽ. uͥ paulo añ legio al¬
tera legatiq ꝑierĩt. Alii hostes intra
uallũ eẽ ⁊ capta iã castra uociferari
nemo ulla solite uirtutis imaginez
aut actu forti aut aĩosa uoce p̃tẽdere.
Huc illuc sine ordine sine rõe discurri¬
tur. Qua trepidatõe sicambri sui duciᷤᷤ
dicto magis magisq fidei hr̃e ceperant.
nlł int̾ eẽ p̃sidiũ. seq mutuo ĩcitãtes
eo acriꝰ insultabãt. Actũ erat nn uir u¬
nus isq eger ad fuiss. quẽ supͣ nomi¬
nauimꝰ publi̾ sexti̾ baculus tãta tẽ
p̾ssus egritudĩe ut iã quĩq dieb sine
cibo ageret ⁊ morbo simł ⁊ ĩedia iã ui¬
cinꝰ morti. s gn̾osũ aĩu nlła res deicit.
Is ut uidit deseri tutelã castroꝵ. et de
fuga ñ de uirtute cogitari. rẽq ĩ ãgu¬

Expanded text:
deletis et imperatore pessumdato, venire bardeletis et imperatore pessumdato, venire barbaros ad reliquias consumendas, numquam aliter hos ausuros; alii infaustum Romanis legionibus locum esse, ubi paulo ante regio altera legatique perierint; alii hostes intra vallum esse et capta iam castra vociferari, nemo ullam solite virtutis imaginem aut actu forti aut animosa voce pretendere: huc illuc sine ordine, sine ratione discurritur. Qua trepidatione Sicambri sui ducis dicto magisque fidei habere ceperant, nullum intus esse presidium, seque mutuo incitantes, eo acrius insultabant. Actum erat, ni vir unus, isque eger, affuisset, quem supra nominavimus, Publius Sextius Baculus, tanta tunc pressus egritudine, ut iam quinque diebus sine cibo ageret, et morbo simul et inedia iam vicinus morti. Sed generosum animum res nulla deicit. Is, ut videt deseri tutelam castrorum, et de fuga, non de virtute, cogitari, remque in angu
Abbreviated transcription (Latin):
dissipatis ⁊ p̃ timõe latitãtib parũ ꝑ
⁊ p̃ceptũ ducis ĩflexerat ⁊ appetitu
militũ frena laxau̾at. quĩq cohor¬
tes ĩ uicinas segetes frum̃ta tũ ñ tã
miserat ꝙͣ ire ꝑmiserat. secuta erat
ĩgens iuis calonũ. ⁊ hui̾ce gniͣs hõiũ.
sicãbri ĩterĩ ꝗs tũc eos expectasset s
parere suꝑ iorib tutũ ẽ. ĩ ꝓuisi ⁊ te¬
cti silius ad castra ꝑuenuĩt. eaq non
oppugnare s recta uia codẽq quo ue¬
nerãt ĩpetu ingredi moliũt᷑. tãtãq
formidinẽ in opini hostis ĩcursus to¬
tis castris effuderat ut uix porte defen¬
derent᷑. ⁊ freq̃ntare illa soliti m̾catores
qui tũ forte portis excesserãt subita re
territi ⁊ opp̾ssi nec fugiendi nec se ĩtra
uallũ referendi spatiũ hrent. Sc̃ꝑ ꝗde
mestissim uates timor. oĩa sibi tͥstia¬
⁊ ꝑicłosa fingebat. Quidã fusis copiis ac

Expanded text:
dissipatis et pre timore latitantibus, parumper dissipatis et pre timore latitantibus, parumper et preceptum, ducis inflexerat et appetitui militum frena laxaverat et quinque cohortes in vicinas segetes frumentatum non tam miserat, quam ire permiserat. Secuta erat ingens vis calonum et huiusce generis hominum. Sicambri interim quis tunc eos expectasset? sed parere superioribus tutum est improvisi et tecti silvis ad castra perveniunt eaque non oppugnare, sed recta via eodemque, quo venerant, impetu ingredi moliuntur; tantamque formidinem inopini hostis incursus totis castris effuderat, ut vix porte defenderentur, et frequentare illa soliti mercatores, qui tum forte portis excesserant, subita re territi et oppressi nec fugiendi nec se intra vallum referendi spatium haberent. Semper quidem mestissimus vates timor omnia sibi tristipericulosa fingebat. Quidam, fusis copiis ac
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi roman̾ excitus opes suas fortunaᷤ¬
q reposuit. ꝑexiguũ p̃sidiũ loco ẽ ce¬
sar lõge abest. Inc dies ip̃e ni respuitiᷤ
opulentos nlło faciet negotio. p̃ceps
hoĩu gen̾ ⁊ cõsilii inops. ⁊ sl̃t plane
proni oes acꝗescere cõsiliis q̃ delectãt
nutato iepẽte ꝓposito p̃daq oĩ quã ce¬
renit recõdita eodẽ ip̃o cõsultõe ⁊ duce
aduatucã breui calle ꝑuenuit. Cicero
cui legionis lociq custodia cõmissa e¬
rat totis septẽ dieb cesarei memor
ĩperi suos oes ĩtra sic tenuerat ut nec
militũ nec calonũ ꝗdẽ quisꝙͣ castris
eẽt egressus. Cogitas demũ neq cesa¬
iẽ ꝓmisso uẽturũ tpr̃e quẽ ꝓcessisse ul
ĩpulsus ꝗ illiꝰ obedientia tã exactam
desperatoĩ atq obsidioni ñ absiłe mͣ¬
murabãt. ñ ec̃ enĩ tũdi cãm ullam
ꝓpĩquo cesare salius legionib inte¬
gro eꝗtatu uictisq ubiq hostib ac

Expanded text:
Ibi romanus exercitus opes suas fortunasIbi romanus exercitus opes suas fortunasque reposuit. Perexiguum presidium loco est. Cesar longe abest. Hic dies ipse, ni respuitis, opulentos nullo faciet negotio. Preceps hominum genus et consilii inops. Ut sunt plane omnes acquiescere consiliis, que deleposito predaque omni, quam ceperant, recondita, eodem ipso consultore et duce Aduaticam brevi calle perveniunt. Cicero, cui legionis locique custodia commissa erat, totis septem diebus, cesarei memor imperii, suos omnes intra vallum sic tenuerat, ut nec militum nec calonum quidem quisquam castris esset egressus. Cogitans demum neque Cesarem promisso venturum teibus, qui illius obedientiam tam exactam desperationi atque obsidioni non absimilem murmurabant, non esse enim timendi causam ullam propinquo Cesare, salvis legionibus, integro equitatu, victisque ubique hostibus ac
Abbreviated transcription (Latin):
cũ fundit̾ optaret eu̾ti his edictis hoc
cõsequi sine suoꝵ discrimine uidelu¬
tur. Iã dies septimꝰ aderat reditui ce¬
sareo p̃fix̾. nec ipe redierat nec legati.
¶Aocidit int̾ea ĩ opinꝰ casus. quo sua
fortuna potentiã ĩ bellis p̃cipuã demo¬
straret. Iã p̃de ĩ partẽ oẽs acciri trans
rhenũ qͦq fama ułgau̾at. mox sicã¬
bri germana p̃de auida collectis du¬
ob milib equitũ rhenũ nauigio trãs¬
eũt. eburonicos fines ĩuadut p̃dam ñ
tm̃ cũ ĩpunitate s etiã romanoꝵ cũ
grã relatur. Iã hõuĩ pecudũq ma¬
gnã ui collegenãt. ⁊ urgente lucri dul¬
cedine ꝓcedebãt. nec eũdi nec p̃dandi
finẽ sibi cupiditas facielut. sic eũteᷤᷤ
captiuoꝵ unꝰ au̾tit. Et ꝗd inꝗt huic
p̃de laboriose atq inopi tãto studio
ĩhiatis. cũ ꝑueniendi ad sumas opes
tãto facilior breuiorq sir uia. ⁊riũ
spatiu horarũ aduatucã uos ꝑducet

Expanded text:
quum funditus optaret everti, his edictis hoc quum funditus optaret everti, his edictis hoc consequi sine suorum discrimine videbatur. Iam dies septimus aderat, reditui cesareo prefixus, nec ipse redierat nec legati. Accidit interea inopinus casus, quo suam fortuna potentiam, in bellis precipuam, demonstraret. Iam prede in partem omnes acciri trans Rhenum quoque fama vulgaverat. Mox Sicambri, gens germana prede avida, collectis du millibus equitum, Rhenum navigio transeunt, eburonicos fines invadunt, predam non tantum cum impunitate, sed etiam Romanorum cum gratia relaturi. Iam hominum pecudumque magnam vim collegerant, et, urgente lucri dulcedine, procedebant, nec eundi nec predandi finem sibi cupiditas faciebat. Sic euntes captivorum unus avertit: Et quid, inquit, huic prede laboriose atque inopi tanto studio inhiatis, quum perveniendi ad summas opes tanto facilior breviorque sit via? Trium spatium horarum Aduaticam vos perducet.
Abbreviated transcription (Latin):
acies hostiũ q̃ tim̾i poss ĩ circuitu nłła
erat. sparsi se silius ac paludib cõ¬
tinebãt. qͦs ꝑsequi ⁊ latebris eruere
opossi erat ac difficile. nã si simł exci¬
tus duceret᷑ loca erãt legionib ac si¬
gius imꝑuia. sui at̃ spargeret᷑ erat
paucis ab oĩ parte piculũ. ꝙ hostes
mille locis ĩcognitis delitebãt. hĩc ma¬
gna duci orta erat ãbiguitas ꝗd cõsi¬
lii caperet. tãdẽ illd elegerat ut potuiᷤ
aliquid de iustissima atq exoptatissi¬
ma hostiũ ultione remuteret ꝙͣ de uti¬
li militũ cautela. Ne tñ ultoẽ ip̃az ne¬
gligeret mutit edicta ꝑ ꝓximas ciuu¬
cates ut qui lucrari cuperet cõueniret
Multos uetus odiũ int̾ uicinos maxĩe
uigere solitũ neq pauciores cupiditaᷤ
attraxit. Sic utiliꝰ fieri dux ꝓuidẽtissimꝰ
extimabat ut galloꝵ oꝑa galli diripo
hrẽnt. simł eburonũ urbẽ ita m̾ita

Expanded text:
acies hostium, que timeri posset, in circuitu nulla acies hostium, que timeri posset, in circuitu nulla erat: sparsim se silvis ac paludibus continebant; quos persequi et latebris eruere operosum erat ac difficile. Nam, si simul exercitus duceretur, loca erant legionibus ac signis impervia, sin autem spargeretur, erat paucis ab omni parte periculum, quod hostes mille locis incognitis delitescebant. Hinc magna duci orta erat ambiguitas, quid consilii caperet. Tandem illud elegerat, ut potius aliquid de iustissima hostium ultione remitteret, quam de utili militum cautela. Ne tamen ultionem ipsam negligeret, mittit edicta per proximas civitates, ut, qui lucrari cuperent, convenirent. Multos vetus odium, inter vicinos maxime vigere solitum, neque pauciores cupiditas attraxit. Sic utilius fieri dux providentissimus estimabat, ut Gallorum opera Galli diriperhaberent. Simul Eburonum urbem, ita meritam,
Abbreviated transcription (Latin):
sabiuiꝰ ⁊ arũculeiꝰ cotta hib̾nauerãt
uũ ut memorauimꝰ ĩprudenter in¬
feliciterq discesserãt. Hic locus eligit᷑.
⁊ ꝙ aptus ad cetera ⁊ ꝙ munitões ani alte¬
riꝰ ad huc integras habebat. ut labori mili¬
tũ parceret᷑. legionẽ quartãdecimã p̃sidio
dimunt. legioni p̃ficit quĩtũ tulliũ cice¬
ronẽ. ĩũ pplatũ ĩ menapios trib cũ legi¬
onib labienũ. ⁊ Cauĩ treboniũ cũ to¬
tidẽ in aduaticis adiacentẽ regionem
dirigit. Ipe cũ totidẽ ad arduẽnam et
fluuiũ scaldẽ qui eburonũ ĩ finib
mose illabit᷑ ꝑgit. ꝙ eo ãb iorigẽ ꝗ
nõdũ rhenũ trãsierat cõfugisse audi¬
e bat. digrediens se ad diẽ septimũ re¬
diturũ spondet. Idẽ legati duo qͦs mit¬
tebat ut faciãt si liceat monet. Cice¬
rom p̃cipit ut castroꝵ custodie ĩtent̾
nullũ portis egredi sinat. Et tũc ꝗdẽ

Expanded text:
Sabinus et Arunculeius Cotta hibernaverant, Sabinus et Arunculeius Cotta hibernaverant, unde, ut memoravimus, imprudenter infeliciterque discesserant. Hic locus eligitur, et quod aptus ad cetera, et quod munitiones anni alterius adhuc integras habebat, ut labori militum parceretur. Legionem quartamdecimam presidio dimittit, legioni preficit Quintum Tullium Ciceronem. Tum populatum in Menapios tribus cum legionibus Labienum et Gaium Trebonium cum totidem in Aduaticis adiacentem regionem dirigit. Ipse cum totidem ad Arduennam et fluvium Scalden, qui Eburonum in finibus Mose illabitur, pergit, quod eo Ambiorigem, qui nondum Rhenum transierat, confugisse audiebat. Digrediens se ad diem septimum rediturum spondet; idem legati duo, quos mittebat, ut faciant, si licet, monet; Ciceroni precipit, ut castrorum custodie intentus nullum portis egredi sinat. Et tunc quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tios fugiẽs mandauit ut qͣ poss sibi ꝗsq
cõsuleret. qui ꝑ diu̾sa effusi mltũq ue
uexati in alienas manꝰ nõ sine suis
miseriis inciderũt. Catauolcus uͦ ꝗ
secũ suꝑ eburones pari regnarat im¬
perio eiꝰq cõsiliũ secutꝰ romanis sese
bellis ĩmiscuerat qͦnã res ueniss ĩ¬
telligẽs iã grandeuus ⁊ laboiͣs ĩpati¬
ens nec fuge̾ ualens nec pugnae̾ au¬
sus suarũ auctois erumnaꝵ abiori¬
gis caput młtis ĩp̃catõib exetratus
mortẽ sibi cõsciuit. uicine gẽtes hoc
cuẽtu regũ territe ꝑ legatos pacez a
cesare petierũt. quã eis hac lege cõcessit
ut siꝗ eburonũ ex fuga ĩ illoꝵ finc̾ de¬
uenissẽt at se captiuos adduce̾nt. se
si hoc fac̾e̾nt tẽꝑaturũ ab offensis ait.
¶his actis oes copias trifariã diui¬
sit neue eũ cure alie distraherẽt. im¬
pedim̃ta oĩa unum cõtulit i locum.
aduatuca oppido nom̃. loc̾ uͥ tituriꝰ

Expanded text:
tios fugiens mandavit, ut, qua posset, sibi quisque tios fugiens mandavit, ut, qua posset, sibi quisque consuleret. Qui per diversa effusi multumque vexati miseriis inciderunt. Cathovoltus vero, qui secum super Eburones pari regnarat imperio, eiusque consilium secutus romanis sese bellis immiscuerat, quonam res venisset intelligens, iam grandevus et laboris impatiens, nec fugere valens nec pugnare ausus, suarum auctoris erumnarum Ambiorigis caput multis imprecationibus execratus, mortem sibi conscivit. Vicine gentes hoc eventu regum territe per legatos pacem a Cesare petierunt, quam eis hac lege concessit, ut, si qui Eburonum ex fuga in illorum fines devenissent, ad se captivos adducerent; se, si hoc facerent, temperaturum ab offensis ait. His actis, omnes copias trifariam divisit, neve eum cure alie distraherent, impedimenta omnia unum contulit in locum Aduatica oppido nomen, ubi Titurius
Abbreviated transcription (Latin):
morose domꝰ enussus ꝑ siluarũ deuia ⁊
calles abditos erupiss. sic utrãq in ꝑtẽ
erga unũ hoĩe una hora uĩ suã excuit
fortuna. ut incaut̾ oppͥmeret᷑: opp̃ssus
euaderet: nec satis scio ꝗs nocẽtiũ unꝙͣ
tã indignꝰ euaserit. nͥ ꝙ supplicii genus
fuiss utiliꝰ ad manꝰ irati licet cesariꝰ ꝑ¬
uenire: nãut erat ĩex hauste clem̃tie cõ¬
fitenti crim̃ ⁊ orãti forsitan ueniã non
negass. Nũc ꝑ siluas trãsrhenanaᷤ ua¬
gus semꝑ ac ꝓfugus ppetus uitã egit
ĩ lacebris. cõsciã illũ siqͣ erat ⁊ iugi pa¬
uore plectẽtib. Illt̾ plane odiosũ. ꝙ de
rege nefario nulla ũꝙͣ aut cesari aut
ppło. R. uĩdicte occasio data est. ⁊ ip̃e la¬
titãs atq ĩuisus ⁊ ĩultũ scelus ĩ finem
fuit. Ceteꝵ quo die e maiub romanoꝵ
ux euasit ut diximꝰ uita retẽta cõtentꝰ
spe ꝓiecta suis qͦs a tergo liq̃rat ꝑ nun¬

Expanded text:
morose domus emissus, per silvarum devia et morose domus emissus, per silvarum devia et calles abditos erupisset. Sic utramque in partem erga unum hominem una hora vim suam exercuit fortuna, ut incautus opprimeretur, oppressus evaderet. Nec satis scio, quis nocentium unquam tam indignus evaserit; nisi quod supplicii genus fuisset utilius ad manus, irati licet, Cesaris pervenire? Nam, ut erat inexhauste clementie, confitenti crimen et oranti forsitan veniam non negasset. Nunc per silvas transrhenanas vagus semper ac profugus perpetuis vitam egit in latebris, conscientia illum, si qua erat, et iugi pavore plectentibus. Illud plane odiosum, quod de rege nefario nulla unquam aut Cesari aut populo romano vindicte occasio data est: et ipse latitans atque invisus, et inultum scelus in finem fuit. Ceterum quo die e manibus Romanorum vix evasit, ut diximus, vita retenta contentus, spe proiecta, suis, quos a tergo liquerat, per nun