comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luderet. Ueste etiam regia indutus di¬
ademate ex gemmis auroq redimitus.
calceis auro illitis sereno ore. leta facie.
ut nichil minus quã diabolus putaret᷑
oranti in cellula astitit. Cũq martinꝰ
primo aspectu eius fuisset hebetatus. di¬
u multũq ãbo silentium tenuerunt. Tẽ
cernis. Xp̃c ego sum descensurus ad ter¬
ras: prius me manifestare tibi uolui. Ad
hec cum martinus taceret. nec quicquã
responsi referret. iterare ausus est. diabo¬
lus ꝓfessionis audatiam. Martine quid
dubitas credere. cum uideas. xp̃c ego sũ.
Tum ille reuelante sibi spũ ut intellige¬
ret diabolum ẽẽ non dm̃. non se inquit
ihe dñs purpuratum et diademate reni¬
tentem uenturum ẽẽ predixit. Ego xp̃m
nisi in eo habitu formaq qua passus est
nisi crucis stigmata ꝓferentem uenisse
non credam. Ad hanc uocem ille statĩ
ut fumus euanuit. et cellulam tanto fe¬
tore compleuit ut indubia indicia re¬

Expanded text:
luderet, ueste etiam regia indutus, diluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non Dominum, non se' inquit cIesus Dominus purpuratum nec diademate renidentem uenturum esse praedixit: ego Christum nisi in eo habitu formaque, qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam . ad hanc ille uocem statim ut fumus euanuit et cellulam tanto foetore conpleuit, ut indubia indicia re
Abbreviated transcription (Latin):
isse uirtutem ut fantasiam suã diabolus
cum erat. martini oculis ingerenda dis¬
simulare duitius aut tegere non posset.
Animadu̾sum est tamen eodem fere tẽ¬
pore fuisse in hyspaniis iuuenẽ qui cum
sibi multis signis auctoritatẽ ꝑauisset.
eo usq elatus est. ut se helyam ꝓfiteret᷑.
Qd̾ cum pleriq temere credidissent: ad¬
didit ut se xp̃m eẽ diceret. In quo etiam
adeo illusit. ut eum quidam ep̃c rufus
nomine. ut dñm adoraret. Prorpter qd̃
eum postea ab episcopatu deiectum uidi¬
mus. Pleriq etiam nobis efratrib retu¬
lerunt eodem tempore. inoriente quendã
extitisse qui se iohannem ẽẽ lactitaret.
Ex quo conicere possumus istiusmodi
pheudo ꝓpħis existentib antixp̃i aduen¬
tum imminere. qui iam in istis misteri
tinum sub isdem dieb diabolus arte tep̃¬
tauerit. Quodam enim die p̃missa
et circumiectus ip̃a luce purpurea. quo
facilius claritate assumpti fulguris il¬

Expanded text:
isse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, isse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiam ex fratribus nobis rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysteriutinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris in
Abbreviated transcription (Latin):
mur qd̃dam multarum uocum audieba¬
tur. Dem facto silentio egressus unum
indutus ostendit. Obstupefactus ille cõ¬
uocat ceteros ip̃e etiam clarus accurrit. ad¬
hibitoq lumine uestem om̃s diligenter ĩ¬
spiciunt. Erat autem mollitie candore
eximio. micanti purpura. nec tam̃ cuius
eẽt generis aut uelleris poterat agnosci.
Curiosius tamen oculis aut digitis attrec¬
tata. non aluid quam uestis uidebatur.
Interea clarus fratres animonet oratio¬
ni instare. ut manifestius eis dñs quid nã
eẽt ostenderet. Itaq reliquũ noctis hym¬
nis psalmisq consumitur. At ubi illuxun¬
it di es. apprehensum dextera. trahere ad
martinũ uolebat. bene conscius illudi
illum diaboli arte non posse. Tunc uero
reniti ac reclamare miser cepit. Interdic¬
tumq sibi eẽ dicebat. ne se martino osten¬
deret. Cũq inuitum ire compellerẽt. int̾
trahentium manus uestis euanuit. Un¬
de quis dubitet hanc etiam martini fu¬

Expanded text:
rmur quoddam multarum uocum audiebarmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egressus unum indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatuInterea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum illum diaboli arte non posse. tum uero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. cumque inuitum ire conpellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fu
Abbreviated transcription (Latin):
litate atꝙ innocentia mentitus accessit.
habitauitq aliquandiu in cõmune cum
ateris. Deinꝓcedente tempore. angelos
apd se loqui solere dicebat. cum fide nul¬
uis adhiberet signis. quib dam plerosq
e eredendum cohortabatur. Postremo
nusq ꝓcessit. ut int̾ se et dm̃ angłos dis¬
metrẽ predicaret. Iamꝙ se unum ex p¬
plrtis haberi uolebat. Cl arus tamen ñe¬
quaquam ad credendum cogi poterat. il
ini iram dñi et p̃sentes plagas. eur sc̃o
non erederet cõminari. Postrenio in hãc
ioem en puisse fertur. Ecce hac nocte ucsti
ur̃m diuersabor. Idq uobis signum erit
me in dei ẽẽ uirtute. qui dei ueste donatus
sum. Tum uero grandis om̃ium ad hãc
ꝓfessionem expectatio. itaq ad mediam fe¬
re noctem fremitu insultantium cõmoue¬
ri omne monasterium loco uisum est.
Cellula autem qua idem adolescens con¬
tinebatur. crebris cerneres micari lumi¬
nib. fremitusq in ea discurrentiũ et mͦ¬

Expanded text:
litatem adque innocentiam mentitus, accessit litatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestemuestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et mu
Abbreviated transcription (Latin):
martinũ autem cdiabolo repugnaie
respondisse constanter antiqua al
ꝑ snininosos et semel lapsis nullam
ardiam pollicerer. Oquam scã de dñi
pitatt p̃̾sumptio. in qua et si auctorita¬
im prestare non potuit: ostendit affec¬
tim. Et quia de diabolo eiusdemq ar¬
tb sermo exortus est: non ab re uidetur.
scet extrinsecus referre qd̃ gestum est: qui
iec quedam in eo martini uirtutũ porti¬
o est. et res digna miraculo recte memo¬
rie mandabitur in exemplum cauendi.
siquid deinceps uspiam tale contigerit.
Clarus quidam nomine adolescens no¬
bilissimus mox presbiter. nunc felici be¬
atus excessu. cum relictis om̃ib se ad mar¬
tinum contulisset. breui tempore ad sum¬
mũ fidei uirtutũq om̃ium culmen eni¬
tuit. Itaq cum haut longe sibi ab ep̃i
monasterio tabernaculum constituisset.
multiq apd̾ eum fratres cõmorarentur.
uuenis quidam ad eum anatholius no¬
mine sub ꝓfessione monachi om̃i hume¬

Expanded text:
Martinum diabolo repugnantem Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua de ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam o misericordiam pollicerer. o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humi
Abbreviated transcription (Latin):
potestas. In martino illd mirabile
rat. qd̾ non solum hoc qd̃ supri m̃ili¬
mus. s multa stiusmodi. si quontis
accidissent longe ante p̃uidebit. et li¬
bi niitiata fratrib indicabat. fnq̃¬
ter autem diabolus. clum mille nots¬
di artib scm uirum conabatur alude¬
re uisibilem se ei formis diuersissimis
ingerebat. Nam interdum in iouis
sonam. plerumq mercurii. ꝑsepe erra
se ueneris. atq minerue transfigurañ
uultib offerebat: aduersus quẽ semꝑ
interritus signo se crucis et orations
auxilio ꝓtegebat. Auliebantur pleui¬
q conuicia quib illum turba demo¬
num ꝓteruis uocib increpabat. s it¬
nia falsa et uana cognoscens. non mo¬
uebatur obiectis. Testabantur etian
aliqui ex fratrib audisse demonẽ p¬
terius martinũ uocib merepantem:
cur intra monasterium aliquos eafi¬
b qui olim baptismum diuersis e¬
rorib ꝑdidissent. conuersos poftea
cepisset. exponente crimina singibs

Expanded text:
potestas. in Martino illud mirabile potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum:
Abbreviated transcription (Latin):
cabilem et subiectum oculis habebat. ut
siue se in ꝓpria substantia contineret. si¬
ue in diuersas figuras spiritalesq neqͥ¬
cias transtulisset: qualibet ab eo sub ima¬
gine uideretur. Qd̃ cum cliabolus sciret
se effugere uon posse: conuiciis eum fre¬
quenter urgebat. quia fallere non posset
insidiis. Quodam autem tempore cornu
bouis cruentum in manu tenens cum in¬
genti fremitu cellulam eius irrupit. cru
do de tuis interfeci. Tunc ille conuoca¬
tis fratrib. refert quid diabolus indicas¬
set. Sollicitos ẽẽ precepit ꝑ cellulas sin¬
guloꝵ: quis nam hoc casu fuisset affectꝰ.
neminem quidem deẽe de monachis. S
unum rusticum mercede concluctum ut
uehiculo ligna deferret isse ad siluam
doencirant hubet teidur aligras e
seilicet pubus dum disoliti anos
ta conetringit bouem sibi exausis
te inter inguina cornu mieeis as
multũ post uitam reddidit. Uate
quo uiditio dñi diabolo data fut de

Expanded text:
cabilem et subiectum oculis habebat, ut cabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruetuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu adfectus fuisset. neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec
Abbreviated transcription (Latin):
qui possit prior bibere. nec integrũ sibi¬
fore. si aut regem ipsum. aut eos qui a re¬
ge erant ꝓximi prb̃ro p̃tulissẽt. Qd̃ fac¬
tum imperator. om̃sq qui tunc aderant
ammirati sunt: ut hoc ip̃m eis in quo cõ¬
tempti fuerant placeret. Celeberrimũq
ꝑ omne palatium fuit. fetisse martinũ
in regis prandio. qd̃ infimoꝵ iudicum cõ¬
uiuiis episcopoꝵ nemo fecisset. Eidemq
maximo longe ante p̃dixit futurũ: ut si
ad italiam ꝑgeret quo ire cupiebat. bel¬
lum ualentiniano imꝑatori inferens:
sciret se primo quidem impetu futurũ
eẽ uictorem. s paruo post temꝑe ẽẽ ꝑitu¬
rum. qd̃ quidem ita uidimus. Nlam
primo aduentu eius. ualentinianꝰ in
fugam uersus est: de in post annũ fere re¬
sumptis uirib. captum intra aquilei mu¬
ros maximũ interfecit. Constat autem
etiam angłos ab eo plerumq uisos: ita
ut conserto inuicem apd̃ eum sermone
loquerentur. Diabolum uero tam conspi¬

Expanded text:
qui post se prior biberet, nec integrum sibqui post se prior biberet, nec integrum sibfore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum conuiuiis nemo episcoporum fecisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspi
Abbreviated transcription (Latin):
sed impositam sibi a militib diumno nu¬
tu regni. necessitatem armis defendisset
et non alienam ab eo dei uoluntatem ui¬
deri penes quem iam incredibili euentu
uictoria fuisset. nullumq ex aduersari¬
is nisi in acie occubuisse. tandem uictus
uel ratione uel precib ad conuiuiũ uenit.
mirum minodum gaudente rege qd̾ id
impetrasset. Conuiue autem aderant
ueluti ad diem festum euocati summi
atq illustres uiri. p̃fectus. idemq consul
euodius. uir quo nichil unquam illo iu¬
stius fuit. comites duo sũma potestate p̃¬
diti. frater regis et patruus. medius int̾
hos martini p̃sbiter accubuerat. ip̃e
autẽ sellula iuxta regem posita consede¬
rat. Ad medium fere conuiuiũ ut mo¬
ris est pateram regi minister obtulit.
Ille sc̃o admodum ep̃o potius dari ubet.
expectans atq ambiens ut ab illius dex¬
tera poculum stimeret. S martinus
ubi ebibit pateram: prb̃ro suo tradidit.
nullum scilicet existimans digniorem.

Expanded text:
sed inpositam sibi a militibus diuino nused inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem,
Abbreviated transcription (Latin):
it hanitati. ut nichil unquam ꝑtulisse
n omodi putaretur. S quia longũ
sirs ꝑ singula. sufficiant hec uel pau
nos plurimis. satisq fit nos et in exel¬
lnibi non subtrahere ueritatẽ. et in
miltis uitare fastidium. atq ut mino¬
la ates cortupta sunt. ut pene p̾cipu¬
in sit adilationi regie sacerdotalem
non cessisse constantiam. Cum ad imꝑa¬
torem maximũ ferocis ingenii uirũ et
belloꝵ cuuilium uictoria elatum. plures
feda circa principem om̃ium adulatio
notaretur. se q degeneri in constantiei re¬
gie clientele sacerdotalis dignitas subdi¬
disset: in solo martino apostolica aucto¬
ritas ꝑmanebat. Nam et si ꝓ aliquib
supplicandum regi fuit. imꝑauit potius
quam rogauit. et aconuiuio etus freqñ¬
ter rogatus abstinuit dicens. se mense
eius participem eẽ non posse. qui imꝑa¬
tores unum regno. alterum uita expu¬
lisset. Postremo cum maximus se non
sponte sumpsisse imꝑium affirmaret.

Expanded text:
est sanitati, ut nihil umquam pertulisse est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minonia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret,
Abbreviated transcription (Latin):
st. Que res apud arborium in tantũ
ialuit. ut statim puellam deo uouerit.
t ꝑpetue uirginitati dicaret. ꝓfectusq
omartinum. puellam ei presens ob¬
urtutum testimoniũ eius que ꝑ absen¬
rem licet curata eẽt obtulit: neq ab a¬
lio eam quam a martino habitu uix¬
ginitatis imposito passus est consecrari.
Paulinus uiero uir magni post modũ
futurus exempli. cum oculum grauiter
dolere cepisset. etiam pupillam eius
enissior nubes suꝑ ducta texisset: po¬
culum ei martinus peniculo contigit.
pristinamq ei sanitatem sublato om¬
ni dolore restituit. Ip̃e autem cum ca¬
li quodam eet de cenaculo deuolutus.
n ꝑ confragosos scale gradus decidens
multis uulnerib eẽt affectus. cũ exani¬
nis iam iaceret incellula. et in modi¬
Is dolorib eruciaret᷑. nocte ei angłs ui¬
sus est eluere uulnera. et salubri un¬
guento contusi corporis menbra con
ingere. atq ita postero die restitutus

Expanded text:
est. Quae res apud Arborium in tantum est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum grauiter dolere coepisset et iam pupillam eius crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus penicillo contigit pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. ipse autem cum casu quodam esset de cenaculo deuolutus et per confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine contusi corporis superlinire liuores: adque ita postero die restitutus
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem fama turbasset. demoniatu
ad se exhiberi iubet: imꝑat ut an ut
eẽt hic nuntius fateretur. Tune conti¬
sus est sedecim demonia fuisse. qui tu¬
niorem hunc ꝑ popłm disseminasset
ut hoc saltem metu ex illo martinula
pido fugaretur. barbaros nichilomu
quam irruptionem cogitare. Ita um
hec immundus sp̃c media in ecelia fi¬
teretur. metu et turbatione p̃senti aul¬
tas liberata est. A pud parifius ued¬
dum portam ciuitatis illius magusl
cum turbis euntib introiret. lepsum
miserabili facie horrentib cunctis i¬
culatus est atq benedixit. Statims
om̃i malo emundatus. postero dse e
clesiam ueniens nitenti eute gũs
hoc preterrundum est. qd̃ findri
stimenti eius cilicio q detracti aulꝰ
tmi it fidelis ingenii. cũ filia eius gra¬
ossimis quartane febrib ureretur:
ꝯstola martini que casu ad eum dela¬
⁊ ficrat. pectori puelle in ip̃o accensu
moris inseruit. statimq fugata febris

Expanded text:
ciuitatem fama turbasset, daemoniacum ciuitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum confessus est decem daemonas secum fuisse, qui rumorem hunc per populum dispersissent, ut hoc saltim metu ex illo Martinus pido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Parisios verdum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, grathoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, credum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris
Abbreviated transcription (Latin):
est. semꝑq martinum salutis sue aucto¬
rem miro coluit affectu. Pidem tempꝰ
in eodem oppido ingressus patrisfamilias
cuiusdam domũ in limine ip̃o restitit di¬
cens. horribile in atrio domus demoniũ
se uidere. Cui cum discedere imꝑaret.
quentem efamilia qui i intetio
porer eclum uorabatur aripue:
ce dentibs miser cepit. e obiroes
milia turbuta. pops infigimite¬
sus. martenus se furenti obilat e
mẽi stare ei imꝑat. S cum dentids
meret hiantiqp ore morsum mins
digitos ei martinus in os intiult
bes inquit aliquid potestatis hos e¬
ra. Eum uero ac si candens ferrund
cib accepisset. longe recductis denti bs
digitos beati uiri uitabat atringmi.
Et cum fugere de obsesso corꝑe poust
cruciatib cogeretur. nec tamen eene
ei ꝑ os liceret: feda relinquens uestigu
fluxu uentris egestus est. Interea tun
de metu atq impetu barbaroꝵ subita

Expanded text:
est, semperque Martinum salutis suae auctoest, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patrisfamilias cujusdam domum, in limine ipso restitit, dicens: horribile in atrio domus daemonium se videre. Cui cum ut discederet imperaret, quemdam e familia, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuit. Saevire dentibus miser coepit, et obvios milia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu barbarorum subita
Abbreviated transcription (Latin):
latim singula contactu eius ceperunt
menbra uiuiscere. donec firmatis gres¬
sib popło teste surrexit. Eodemq tem¬
pore tetradii cuiusdam ꝓ consularis in¬
ri seruus. demonio correptus. dolendo exi¬
tu cruciabatur. Rogatus ergo martinꝰ
ut ei manum imponeret. deduti eum
ad se iubet. S nequam sp̃c nullo ꝓferri
modo excella in qua erat potuit. ita in
aduenientes rapidis dentib seuiebat.
Tum tetradius ad genua beati uiri ad¬
uoluitur. orans ut ad domum in qua de¬
moniacus habebatur ip̃e descenderet.
Tum uero martinus. negabat se ꝓfam
et gentilis domũ ad ire non posse. Nam
tetradus eodem temꝑe adhuc gentili¬
tatis errore implicatus tenebatur. spon¬
dit ergo se. si de puero demon fuisset eiec¬
tus. xp̃ianum fore. Ita martinus impo¬
sita manu puero: immundum ab eo spi¬
ritum eiecit. Quo uiso tetra dius. dñm¬
nrm iħm credidit. statimq cathecumi¬
nus factus nec multum post baptizatus

Expanded text:
latim singula contactu ejus coeperunt latim singula contactu ejus coeperunt membra viviscere, donec firmatis gressibus, populo teste, surrexit. XVII. Eodem tempore Tetradii cujusdam proconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spiritus nullo proferri modo ex cella in qua erat potuit: ita in advenientes rabidis dentibus saeviebat. Tum Tetradius ad genua beati viri advolvitur orans, ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. Tum vero Martinus negare, se profani et gentilis domum adire posse nam Tetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus
Abbreviated transcription (Latin):
te iam martinus eccłiam fuerat ingres¬
sus ibi inspectante popło. Multisq ep̃is
amplectitur dicens. filia mea moritur
misero genere languoris. et qd̾ ip̃a est mor¬
te crudelus: solo spũ uiuit. Iam carne
p̃mortua: rogo ut ad eam adeas atq be
nedicas. Confido enim qd̃ ꝑ te reddenda
sit sanitati. Qua ille uoce confufus ob¬
stupuit. et refugit dicens. hoc sue non eẽ
uirtutis senem errare iuditio non ẽẽ se
lignum ꝑ quem dñs signum uirtutis
ostenderet. Per stare uehementius flens
pater ut orare cep̃ ut exanimem uisitaret.
Postremo a circũstantib epĩs ire compul¬
sus. descendit ad domum puelle ingens t̾ba
ꝓ forib expectans. quid nam dei seruus
eẽt facturus. ac primũ que erat illius fa¬
miliaria in istius modi reb arma solo
ꝓstratus orauit. Deinde egram intuens.
dari sibi oleum postulat. Qd̃ cum bene¬
dixisset. in os puelle ium sc̃i liquoris in
fudit. statimq uox reddita est. Tum pau¬

Expanded text:
te Martinus jam Ecclesiam fuerat ingreste Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multisque aliisamplectitur, dicens: Filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu vivit, jam carne praemortua; rogo ut eam adeas, atque bnedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedfudit, statimque vox reddita est. Tunc pau
Abbreviated transcription (Latin):
uino metu ueniam p̃cabatur. Nec dis¬
simile huic fuit. cum eum idola destru¬
entem cultro eum quidam ferire uolu¬
isset. in ictu ip̃o ferrum ei de manib ex¬
cussum non comparuit. Nlerumq autẽ
contradicentib sibi rusticis. ne eoꝵ fana
destrueret. ita p̃dicatione sc̃a gentilium
amimos mitigabat. ut luce eis ueritatis
ostensa: ip̃i sua templa subuerterent.
Curationum uero tam potens in eo gr̃a
erat. ut nullus fere ad eum egrotus acces¬
serit: qui non continuo receperit sanita
tem. Qd̃ uel ex consequenti liquebit ex¬
emplo. Treueris puella quedam dira
paralisis egritudine tenebatur. ita ut
iam ꝑ multum tempus nullo ad huma¬
nos usus corꝑis officio fungeretur. omni
ex parte pre mortua: uix tenui spũ pal¬
patabat. Cristes ad solam funeris expec¬
tatione assistebant ꝓpinqui: cum subito
nuntiatur ad eiuitatem illam uenisse
martinũ. Qd̃ ubi pater puelle comꝑit.
currit exanimis ꝓfilia rogaturus: et for¬

Expanded text:
uino metu ueniam precabatur. nec disuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accessetem: quod vel ex consequenti liquebit exemplo. Treveris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut jam per multum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua, vix tenui spiritu palpitabat. Tristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et for
Abbreviated transcription (Latin):
precabatur ad dñm. ut quia templũ
subito ei duo angłi hastati atq scuta¬
ti instar milicie celestis se obtulerunt
dicentes. Missos se adño ut rusticam
multitudinem fugarent. p̃sidium q
martiuoq ferrent. ne quis dum tẽplũ
dirueretur obsisteret. rediret ergo et
qpus ceptum deuotus impleret. Ita re¬
gresus ad uicum inspectantib gentili¬
um turbis. et quiescentib dum ꝓfanam
dim usq ad fundamenta dirueret aras
ns atq simulachra redegit in puluerẽ.
uo uiso rustici. cum se intelligerent
liiũ som erediderunt. clamantes pa¬
an et confitentes dm̃ martini colen
spestum sit referam. ubi dum tem¬
sli udem euerteret. furens gentili¬
in rusticoꝵ in eum irruit multitudo.
Cũq unus audatior ceteris stricto eum gla¬
dio peteret. reiecto pallio nudam ceruicẽ
ꝑ cussori prebuit. Nam cunctatus feri¬
re gentilis. s cum dexteram altius extu¬
lisset. resupinus ruit. consternatusq di¬

Expanded text:
precabatur ad Dominum, ut, quia templum precabatur ad Dominum, ut, quia templum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent minum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendgestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque di
Abbreviated transcription (Latin):
tissimus. aut monasteriis sit replas
siam ubi fana destruxerat. statmi ll
aut eccłias aut monasteria consrui
Nec minorem sub idem fere tenal
eodem in oꝑe uirtutem edidit. P
cum iniuico quodam antiquissius
celeberri mo fano ignem immill
in pximã immo adherenten de
agente uento flam niarũ globi ł¬
gus. Qd ubi martinus aduercit. ra
cursu tectum domus scandit. obui
se atuenientib flaminis inferens
qn ncro mirũ immodum cerneres cõ¬
a um uenti ignem retorqueri. ut cõ¬
ugnantium inter se elementoꝵ quidã
onfuctus uideretur. Ita uirtute marti¬
i ibi tantum ignis est oꝑatus. ubi ius¬
sis est. In uico autem cui lepsum no¬
men est. eum idem tem plum opulen¬
issimũ suꝑsticione religionis illius¬
uoliusset cuertere. restitit ei multitu¬
do gentilium. adeo ut non absq iniu¬
ria sit repulsus. Itaq se cessit ad prox¬
ima loca ibiq ꝑ triduum cilitio ꝑtec¬
tus et cinere. Ieiunans semꝑ atq orãs

Expanded text:
tissimis, aut monasteriis sit repletus. tissimis, aut monasteriis sit repletus. Nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. XIV. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere virtutem edidit: nam cum in vico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem immisisset, in proximam immo adhaerentem domum agente vento flammarum globi ferebantur. Quod ubi Martinus advertit, rapido cursu tectum domus scandit, obvium se advenientibus flammis inferens. Tum vero mirum in modum cerneres contra vim venti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus videretur. Ita virtute Martini ibi tantum ignis est osus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans,
Abbreviated transcription (Latin):
u paudatura nutar pmus rtne¬
ciram sasurani minitari. Psal
emius monachi et piculo anspee
conterriti spem onmnem fidems ꝑdo¬
rant. solam martini mortem expt¬
tes. At ille confisus in clño intirpst.
obrepiens. tum iam fragorem sns
signum salutis opponit. Tum uerotis
binis modo retro actam putares diner¬
sam in partem ruit. adeo ut rusticos
qui tu  to in loco steterant pene par¬
strauerit. Tum uero in celum
clamore sublato. gentiles stupere mira¬
culo. monachi flere p̃ gaudio xp̃i nom̃
in cõmune om̃ib predicari satisq dẽ¬
stitit eo die salutem illi uenisse regiom
Nam nemo fere ex inmani illa mult¬
tudine gentilium fuit. quia non ine¬
sitione manus desiderata dñm iħr
licto impietatis errore trediderit. E
uere ante martinum pauci admodi
immo pene nulli in illis regionib ꝓͥl
nom̃ receꝑant. Qd̃ a deo uirtutib ill
exemploq conualuit. ut iam ibi nuills
locus sit. qui non art ecelesiis frqusa¬

Expanded text:
 paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nulllocus sit, qui non aut ecclesiis frequen
Abbreviated transcription (Latin):
longe ante p̾sciuit. dixit¬
q fratrib dissolutionem
sui corporis imminere. Int̾¬
ea causa extitit qua condatensem di¬
ocesim uisitaret. Nlam clericis inter se
eccłie illius discordantib pacem cupi¬
ens reformare. licet finem dierum suoꝵ¬
moidi eauscu u ion rausaui hes
bonc urtutum suartĩ consinmec¬

Expanded text:
longe ante praesciit dixitlonge ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suormodi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suar
Abbreviated transcription (Latin):
reliquis taceam. rogo quem ad modum
tam cito ad te epistola illa potuit ꝑue¬
nire. quam nuꝑ ad aureliũ diaconem
scripseramus. Ego enim tolose positus
tu treueris constituta. et tam longe apa¬
tria filio inquietande diuulsa qua tan¬
dem familiarem illam epłam occasio¬
ne furata es. Namq accepi litteras tu¬
as quib scribis. in eadem epła qua de
obitu domni marcini fecerim mentio¬
nem. ip̃m beati uiri transitum expo¬
nere debuissem. quasi uero ego illam epi¬
stolam aut legendam alii preter quam
ipsi ad quem missa uidetur ediderlm.
Aut ego tanto sim oꝑi destinatus. ut om̃i¬
a que de martino cognosci oportet: me
potissimũ scribente notescant. Itaq si qͣ
de obitu scĩ ep̃i audire desideras. ab il¬
lis potius qui interfuere cognosce. Ego
tibi statui nichil scribere. ne ubiq me
publices. Tamen si das fidem nulli te
ẽẽ lecturam: paucis tue satis faciam no¬
luntati. Itaq prestabo his que mͥ sunt
artinus obitum suum

Expanded text:
reliquis taceam, rogo quemadmodum reliquis taceam, rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt um suum
Abbreviated transcription (Latin):
bassule parenti uenerabili salutem. mũdo.¬
Si parentes uocari in ius liceret te
plane explanationis furtiq ream ad
p̃toris tribunal iusto lore traberemus.
Quid enim non conquerar quam ate
patior iniuriam: Nullam mͥ carculã
nullum libellum. nullam epłam reli¬
quisti. Ita furaris om̃ia. ita uniu̾sa di¬
uulgas. siquid ad amicum familiariter
scripsi. siquid forte dum ludimus. qd̃
uelim tamen occultum eẽ dictaui. om̃i¬
a ad te prius pene quam fuerint scrip¬
ta aut dictata ꝑueniunt. Nimirũ ob¬
erratos habes notarios meos. ꝑ quos ti¬
bi nr̃e ineptie publicantur. N ec tam̃
ad uersum eos possum moueri si tibi pa¬
rent qui in iuis nr̃m ex tua potissimum
liberalitate uenerunt. seq adhuc tuos quã
meos ẽẽ meminerunt. Tu sola es rea. tu
sola culpabilis. que et mͥ insidiaris. et il¬
los fraude circumuenis. ut sine delicto
ullo familiariter scripta aut negligen¬
ter emissa illugubrata tibi penitus at¬
q impolluta tradantur. Nam ut de

Expanded text:
Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam ut de
Abbreviated transcription (Latin):
quodam templum antiquissimũ diru¬
isset. et arborem pinum que fano erat ꝓx¬
ima eẽt aggressus extidere. Tum uero an¬
tistites loci illius ceteraq gentiliũ turba
cepit obsistere. Et cum idem illi dum tẽ¬
plum euertitur imꝑante dño qui euissẽt
succidi arborem non paciebantur. Ille eos
sedulo commonere. nichil ẽẽ religionis ĩ
stipite dm̃ cui potius seruiret ip̃e seque¬
rentur. arborem illam excidi oporteret
quia eẽt demoni dedicata. Tum unus
ex his qui erat audacior ceteris. si habes
inquit aliquam de deo tuo quem dicis
te colere fiduciam nos metip̃i succidemꝰ
hanc arborem. tu ruentem excipe. et si
tecum est tuus ut dicis dñs euades. Tũ
ille intrepide confisus in dño: facturum
se pollicetur. Hic uero ad istius modi cõ¬
dictionem omĩs illa gentilium turba cõ¬
sentit. facilemq arboris sue habuere iactu¬
ram. si inimicũ sacroꝵ suoꝵ casu illus sub
obruissent. Itaq cum unam in partem

Expanded text:
quodam templum antiquissimum diruquodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem
Abbreviated transcription (Latin):
tamen quia rusticam manũ cerneret. et
agente uento linteamina corporis suꝑiec¬
ta uolirarent. ꝓfanos sacrificioꝵ ritus
agi eredidit. quia eẽt hec galloꝵ rusticis cõ¬
suetudo simulachra demonũ candido tec¬
ta ulamine misera ꝑ agros suos circũ¬
ferce dementia. Eleuato ergo in aduerso¬
signo crucis imperat turbe non moueri
loco. onusq deponere. H ic uero mirun
immodum uideres miseros primũ uelud
saxa riguisse. Deinde cum primo moue¬
re se summo conamine niterentur ultra
accedere non ualentes. riliculam in uer¬
tiginem rotabantur. donec uicti corporis
onus deponunt atconiti. et semet inuicẽ
aspectantes. quid nam sibi accidisset ta¬
citi cogitabant. S cum beatus uir com¬
perisset exequiarum eẽ illam frequentiã
non sacroꝵ. eleuata rursum manu. dat
eis abeundi et tollendi corporis potestatẽ
Ita cos et cum uoluit stare compulit. et cũ
libuit abire ꝑmisit. Item dum in uico

Expanded text:
tamen quia rusticam manum cerneret et tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersosigno crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico
Abbreviated transcription (Latin):
uel cuius meriti sepultus ostenderet. Tũe
conuersus ad leuam uidit ꝓpe assistere um¬
bram sordidam truceni. Imꝑat nomen:
ineritumq ut loqueretur. Nom̃ edicit:
de crimine conficetur. latronem se fuisse
obscelera ꝑcussum uulgi errore celebratũ.
sibi nichil cum martyrib eẽ commune.
cum illos gła. sepena retineret. Mirum
inmodum uocẽ loquentis. qui aderant
audiebant. ꝑsonam tamen non uidebãt.
Tum martimis quid uidisset exposuit.
Iussit itaq ex eo loco altare qd̾ ibi fuerat
submoueri: atq ita popłm suꝑsticionis
illius absoluit errore. Accidit autẽ in se¬
quenti tempore dum iter ageret ut gen¬
tilis cuiusdam corpus qd̾ ad sepulchrũ
cum suꝑsticioso funere deferebatur ob¬
uium haberet. Conspicatus eminus ue¬
nientium turbam. quid nam id eẽt: ig¬
narus paululum stetit. Nam cum fere
quingentoꝵ passuum interuallum erat.
ut difficile fuerit dinoscere quid uideret.

Expanded text:
uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret.
Abbreviated transcription (Latin):
pscipos uidimus. Que enim eẽt ciuitas
ant ercia. que non sibi de martini mona¬
mio cuperet sacerdotes: S reliquas
arates cuis quas mepiscopatu egit ag¬
oriliar. Erat haut longe ab op̃pido. ꝓx¬
mus monasterii locus: quẽ falsa homi¬
nm oppinio uelud consepultis ibi mar¬
utos sacrauerat. Nam it altare ibi a
upionb ciscopis constitutum habebat᷑.
et martinus non temere adhibens in¬
etis fioem ab sis qui maioris natu crãt
presbiteris uł clericis flagitabat. nomen scĩ
martyris. tempora passionis ostendi. Gran¬
di se scrupulo ꝑmoueri. qd̾ nichil certi cõ¬
stans sibi maioꝵ memoria tradidisset.
Cum aliquã diu ergo aloco illo se abstinu¬
isset. nec derogans religioni quia incertꝰ
erat. nec auctoritatem suam uulgo accõ¬
modans ne suꝑsticio conualesceret. Quo¬
dam die paucis secum adhibitis fratrib
ad locum ꝑgit. De insuꝑ sepulchrum
ip̃m astans: orauit ad dnm̃ ut quis eẽt

Expanded text:
piscopos uidimus. quae enim esset ciuitas piscopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset