comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
propiꝰ accederẽt oĩs uari acies terga u̾tit: seq ĩcastra
recepit. Qua ĩfuga fabiꝰ pelignꝰ ꝗͥã ex infimis ordinibꝰ
de excitu curiõis pͥmũ agmẽ fugiẽtiũ cõsecutꝰ magꝰ
uoce uarũ noĩe appellãs reꝗrebat uti unꝰ e̾et ex eiꝰs
militibꝰ et monẽ aliꝗ uellet & dicẽ uide̾tur. Ubi sepiꝰ¬
ille appellatꝰ aspexit ac restint & ꝗs esset aut quel
let q̃siuit: humerũ aꝑtũ gladio appetit: paulumq ab¬
fuit ꝗn uarũ int̾ficẽ̾t. Quod ille ꝑiculũ sublato ad
eiꝰ conatũ scuto uitauit. fabiꝰ a prox̃ĩs militibꝰ circun¬
uẽtꝰ int̾ficit᷑. ac fugiẽtiũ multitudĩe a turba porte
castrorũ occupãt᷑ atq iter ĩpedit̾ pluresq ĩ eoloco
sine uulnere qͣ in pͥlio aut infuga int̾eũt. neq multum
ab fuit ꝗn ẽ castris expellerẽtur. ac nõnulli protinus
eode cursu ĩoppidũ cõtẽderũt. Sed cũ loci natura tum

Expanded text:
propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur. ubi ille saepius appellatus aspexit ac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umerum apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit. Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. hac fugientium multitudine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum afuit quin etiam castris expellerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt. sed cum loci natura et
Abbreviated transcription (Latin):
nõ tulerũt. sed amissis eꝗs ad suos refugerũt. Relicti
ab his ꝗuna procurerãt leuis armatura circũ ue¬
niebat᷑ atq intͥficiebãtur ab nr̃is. huc tota uari
cõu̾sa acies suos fugẽ & cõcidi uidebat: Tũ rebilus
legarꝰ caesaris quẽ curio secũ ex sicilia duxerat. qđ
magnũ hẽre usũ in re militari sciebat: ꝑt̾ritũ inꝗt
hostẽ uides curo: ꝗͥ dubitas uti tẽpois oportunitate
Iue unũ elocutꝰ ut meõria retine̾nt milites ea q̃ sibi
pͥdie cõfirmassẽt seꝗ se iubet: & p̾curit ante om̃es
adeoq erat ĩpedita uallis ut ĩ ascẽsu nisi subleuati
ab suis pͥmi nõ facile eniterẽt᷑. sed p̾occupatis aĩus
actianorũ militũ tẽpoͬe &e fuga et cȩde suoꝵ nihil
de resistẽdo cogitabat: oesq iã se ab eꝗtatu circũuẽiri
arhitrabãtur. Itaq pͥusꝗͣ telũ abduici posset aut nr̃i

Expanded text:
non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti ab his, qui una procurrerant levis armaturae, circumveniebantur atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere et concidi videbat. tum Rebilus, legatus Caesaris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum habere usum in re militari sciebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas uti temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea quae pridie sibi confirmassent, sequi se iubet et praecurrit ante omnes. adeoque erat impedita vallis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. sed praeoccupatus animus Attianorum militum timore et fuga et caede suorum nihil de resistendo cogitabat, omnesque iam se ab equitatu circumveniri arbitrabantur. itaque priusquam telum adigi possit aut nostri
Abbreviated transcription (Latin):
discedentẽ uo̾ ex cõtiõe uniu̾si cohortãtur magno
st aĩo neu dubitet pͥliũ cõmutẽ et suã fidẽ u̾tutẽꝙ
expiͣ. Quo facto cõmutata oĩum uolũtate & opinione
cõsensu suo cõstituit curio cũ pͥmũ sit data potestas
pͥliorẽ cõmutẽ. post̾oq die productos eodẽ ioco quo
supiõitꝰ diebꝰ cõstiteãt in acie collocat. ne uarus qͥem
actius dubitat copias producẽ. siue solicitãdi milites
siue equo loco dimicãdi det̾ occasio ne facultatem
prmutat. Erat uallis int̾ duas acies ut supra demõ¬
atratũ est nõ ita magno aut difficili ascẽ su & arduo
N ãc uterq si adu̾sariorũ copie trãsire conarẽt
ex pectabat. quo eꝗoͣ loco pͥliũ cõmittẽt᷑. simul a sins¬
tro cornu .p. actii eꝗtatꝰ oĩs & una leuis armatura¬
er intiecti cõplures cũ se inuallem dimuterent
cernebant᷑. ad eos curio eꝗratũ &e duas mauricĩoꝵ
cohortes mutit. quorũ pͥmũ ĩpetũ eꝗtes hostiũ.

Expanded text:
x contione universi cohortantur, magno sit animo neubi dubitet proelium committere et suam fidem virtutemque experiri. quo facto commutata omnium et voluntate et opinione consensu suorum constituit Curio, cum primum sit data potestas, proelio rem committere, posteroque die productos eodem loco, quo superioribus diebus constiterat, in acie collocat. ne Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive sollicitandi milites sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne facultatem praetermittat. Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna, at difficili et arduo ascensu. hanc uterque si adversariorum copiae transire conarentur, expectabat, quo aequiore loco proelium committeret. simul ab sinistro cornu P. Atti equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur. ad eos Curio equitatum et duas Marrucinorum cohortis mittit; quorum primum impetum equites hostium
Abbreviated transcription (Latin):
urbis direptiõe ꝑt̾riti. inermes cũ infulis se porta
foras uniu̾si proripiũt. ad legatos ad excitũ suppli¬
ces manus tẽdũt. Qua nouare oblata oĩs adm̃istra¬
tio belli cõsistit. militesq au̾si a plio ad studiũ audiẽda
et cognoscẽdi ferũtur. Ubi hostes ad legatos excitũq
ꝑuenerũt: unu̾isi se ad pedes proiciũt. orãt ut adue¬
nuis cesaris expectet᷑. captã suã urbẽ uidere oꝑa ꝑftc¬
ta. turrẽ subrutã itaq a defẽsiõe desiste̾. nullã exoi¬
ri morã posse quominꝰ cũ uẽisset si ĩpata nõ facerent
adinitũ euestigio diripent᷑. Docẽt si om̃ino t̾ris cõcidisse
nõ posse milites cõuneri ꝗn se pͥde inurbẽ irrũꝑenti
urbẽq delerent.Hec atq: eiusdẽ generis ꝗͣ plura:ut abhõi
cõmoti legati milites ex oꝑe deducũt. oppugnatiõe desis¬
tũt. oꝑibꝰ custodias relĩquũt. indutiarũ quodã gnͣe mi¬
sericordie facto aduẽtꝰ caesaris expectat᷑. nullũ ex muro

Expanded text:
urbis direptione perterriti inermes cum infulis se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque pervenerunt, universi se ad pedes proiciunt; orant, ut adventus Caesaris expectetur. captam suam urbem videre, opera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumperent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab homicommoti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. indutiarum quodam genere misericordia facto adventus Caesaris expectatur. nullum ex muro
Abbreviated transcription (Latin):
castrorũ erãt usui. Itaq curio ex̾citũ ĩ castra reducit:
suis oibꝰ pr̾ tabiũ incolumibꝰ ex nũo adu̾sariorũ circit̾
A int̾ fectis ac uulnerans. ꝗoẽs discessu curiõis mul¬
tiq pr̾ea ꝑ simulationẽ uulnerũ excastris in oppidũ
propt᷑ uorẽ se recipũt. Quare aĩadusa uarus ex t̾rõs
excutꝰ cognito bucinatões ĩcastris & ꝑaucis ad speciem
tabernaculis relictis de tertia uigilia excitũ in oppi
dũ reducit. Postero die curio obsidere uticã ualloq
circũ mũire ĩstituit. Erat inoppido multitudo in solẽs
belli duiturnitate ocu. Uticẽses pro ꝗbusdã caesaris
in se bñficiis illi amicissimi erãt: cũ &ẽ ex uarus gen̾ibꝰ¬

Expanded text:
educit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero adversariorum circiter dc interfectis ac m vulneratis; qui omnes discessu Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa Varus et terrore exercitus cognito bucinatore in castris et paucis ad speciem tabernaculis relictis de tertia vigilia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die Curio obsidere Uticam valloque circummunire instituit. erat in oppido multitudo insolens belli diuturnitate otii, Uticenses pro quibusdam Caesaris in se beneficiis illi amicissimi, conventus is qui ex variis generib
Abbreviated transcription (Latin):
plutei obiecto oꝑi q̃cũq sũt usui sine ꝑiculo supporta
celerit᷑ res adm̃istrat᷑. diut̾ni labois detrimẽtũ sollena
e unite militũ breui recõciliat᷑ porte ꝗbꝰ locis uidet᷑
erupnõis cã inmuro relĩquũt᷑. Quod ubi hostes uide¬
rũt ea q̃ diũ lõgoq spatio refici nõ posse sꝑassẽt pai¬
corũ dierũ oꝑa & labore ita refecta ut nullꝰ ꝑfidiei
atq eruptiõis locus esset neq ꝗeq̃ om̃ino relinq̃r et
qua aut ui militibꝰ aut igni oꝑibꝰ noceĩ possit: eodemq e
exẽplo sentiũt totã urbẽ qͣfit aditꝰ at̾ra muro turribus
circui posse: sic ut ip̃is cõsistẽdi ĩ suis mũitiõibꝰ locus nõ
esset. cũ pene edificata inmuris ab ex̾citu nr̃o meĩa uide¬¬
rẽtur:.ac tela manu conicentur:suorũq: tormẽtorum
usu ꝗbꝰ ip̃i magna ui suꝑ auissẽt spatio propĩꝗtatis inu̾

Expanded text:
plutei obiectu, operi quaecumque sunt usui, sine periculo subportat. plutei obiectu, operi quaecumque sunt usui, sine periculo subportat. celeriter res administratur; diuturni laboris detrimentum sollertia et virtute militum brevi reconciliatur. portae, quibus locis videtur, eruptionis causa in muro relinquuntur. Quod ubi hostes viderunt, ea, quae diu longoque spatio refici non posse sperassent, paucorum dierum opera et labore ita refecta, ut nullus perfidiae neque eruptioni locus esset, neque quicquam omnino relinqueretur, qua aut telis militibus aut igni operibus noceri posset, eodemque exemplo sentiunt totam urbem, qua sit aditus ab terra, muro turribusque circumiri posse, sic ut ipsis consistendi in suis munitionibus locus non esset, cum paene inaedificata in muris ab exercitu nostro moenia viderentur, ac telum manu coiceretur suorumque tormentorum usum, quibus ipsi magna
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporis cõtẽtionẽ nr̃i oẽm remiserãt. ira prooẽi diei cãu
admõit oĩa ad defensionẽ parau̾ãt. itaq multis intͥfec¬
us reliquos ĩꝑfecta re in oppidũ repulerũt. Trebonius
ea q̃ sũt amissa multo maiore militũ studio admĩst raẽ
et reficẽ instituit. Nã ubi tãtos suos labores &e apparatꝰ
male cecidisse uiderũt. indutiisq ꝑ scelus uiolatis suã
u̾tutẽ irrisui fore ꝑdoluerũt. Quod ũde agger oĩno
cõportari posset nihil erat reliquũ õibꝰ arboribꝰ lõge
lateq in finibꝰ massiliẽ siũ excisis & cõuectis aggerẽ
noui generis atq in auditũ e. lat̾itiis dir obꝰ muris senĩ
pedũ crossitudine arq eoru murorũ cõtignationẽ
facẽ instituerũt equa fere lautuidine atq ille cõgestu
ex mat̾ia fuerat agger. Ubi aut spanũ int̾ muros au
ĩbecillitas mat̾ia postulare uidẽtur. pile int̾ponũtur
sub tecto miles dextra ac sinistra muro tectꝰ adu̾suse

Expanded text:
t, ita proximi diei casu admoniti omnia ad defensionem paraverant. itaque multis interfectis reliquos infecta re in oppidum reppulerunt. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore militum studio administrare et reficere instituit. nam ubi tantos suos labores et apparatus male cecidisse viderunt, indutiisque per scelus violatis suam virtutem inrisui fore perdoluerunt, quod, unde agger omnino conportari posset, nihil erat reliquum, omnibus arboribus longe lateque in finibus Massiliensium excisis et convectis, aggerem novi generis atque inauditum ex latericiis duobus muris senum pedum crassitudine atque eorum murorum contignatione facere instituerunt aequa fere altitudine, atque ille congesticius ex materia fuerat agger. ubi aut spatium inter muros aut imbecillitas materiae postulare videretur, pilae interponuntur, to integuntur. sub tecto miles dextra ac sinistra muro tectus, adversus
Abbreviated transcription (Latin):
an hispaniarũ deditionẽ in africi belli p̾iudicia sequi¬
mini: E ꝗdẽ me cesaris militẽ dici uolui. uos me ĩꝑa¬
toris noĩe appellauistis: cuiꝰ siuos peitet uestrũ uobis
bñficiũ remitto. mihi meũ restituite nomẽ ne ad
cõtumeliã honorẽ dedisse uideamĩ. Qua oratione ꝑ¬
moti milites crebro ẽ int̾pellãt dicẽtẽ ut magno¬

Expanded text:
an Hispaniarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequian Hispaniarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperatoris nomine appellavistis. cuius si vos paenitet, vestrum vobis beneficium remitto, mihi meum restituite nomen, ne ad contumeliam honorem dedisse videamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam dicentem in
Abbreviated transcription (Latin):
de deditõe ducis & capitis diminutiõe sublatũ est. At'
credo si caesarẽ probaus iã me offẽditis ꝗde eius inuos e¬
meritis diiudicaturꝰ nõ sũ q̃ sũt ad huc & mea uolũtate &
ur̃a expectatiõe leuioͬa. sed tamẽ sui laboris milites sẽꝑ
euẽtu belli pͥmia petiuerũt. ꝗ qͣlis sit futͣus ne uos ꝗdẽ
dubitatis. diligẽtiã ꝗẽ ur̃am an pẽitet uos: aut quẽ ad
finẽ res adhuc processit. fortunã cur pt̾eã: Anpeĩtet
uos qͥ saluũ atq incolumẽ ex citũ nulla omnino naue
desiderata traduxerĩ: ꝙ classem hostiũ pͥmo ĩpetu adue¬
niẽs proeugiuerĩ : ꝙ bis ꝑbiduũ eq̃stri pͥlio suꝑauerĩ.
q ex portu sinuq adu̾sariorũ. ce. naues onerarias ad
duxerĩ : eoq illos cõpulerĩ ut neq pedestri itine̾ neq
nauibꝰ cõmeati iuuari possint. hac uos fortuna atq his
ducibꝰ repudiatis corfiniẽ sem ignominiã initalie fuga

Expanded text:
od deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, od deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, credo, si Caesarem probatis, in me offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, quae sunt adhuc et mea voluntate et vestra exspectatione leviora; sed tamen sui laboris milites semper eventu belli praemia petiverunt, qui qualis sit futurus, ne vos quidem dubitatis. diligentiam quidem nostram aut, quem ad finem adhuc res processit, fortunam cur praeteream? an paenitet vos, quod salvum atque incolumem exercitum nulla omnino navi desiderata traduxerim? quod classem hostium primo impetu adveniens profligaverim? quod bis per biduum equestri proelio superaverim? qduxerim eoque illos compulerim, ut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortuna atque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam,
Abbreviated transcription (Latin):
ueĩans ꝗ se uos ꝑisse existimãt: An uo in hispaĩa resi
gestas caes. nõ audistis: duos pulsos ex̾citꝰ: duos suꝑato
duces: duas receptas prouĩcias: hec acta diebꝰ.xl.ĩꝙ
incõspectũ adu̾sariorũ uenerit caesar : Anꝗ incolumes
resiste nõ potuerũt: ꝑdii resistãt: uos autẽ certa. uic¬
toria caesarẽ secun diiudicata iã belli fortuna uictum
seꝗmĩ: cũ ur̃i officii pͥmia reciꝑe debeatis: Desertos.ii.
ac se proditos a uobis dicũt. et pͥoi̾s sacramẽti mẽtionẽ
faciũt. Uos ne uo .l. domitiũ: an uos domitiꝰ de seruit:ĩ
N õ ne extremã parati fortunã paratos proiecit:. Ille sibi
clã nõ uobis salutẽ petiuit: nã proditi ꝑ illũ caesaris be¬
neficio estis cõseruati. sacramẽto ꝗͥẽ uos tenẽ ꝗ potuit
cũ proiectis fascibꝰ et deposito ĩꝑio pͥuatꝰ et captꝰ ipse ĩ
alienã ueĩsset potestatẽ: Relinꝗt᷑ noua religio ut eo
neglecto sacramẽto quo nõ tenem̃i: respicatis illud ꝗd¬

Expanded text:
ui se per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas Caesaris non audistis? duos pulsos exercitus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum adversariorum venerit Caesar? an qui incolumes resistere non potuerunt, perditi resistant? vos autem incerta victoria Caesarem secuti diiudicata iam belli fortuna victum sequamini, cum vestri officii praemia percipere debeatis? desertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti mentionem faciunt. vosne vero L. Domitium, an vos Domitius deseruit? nonne extremam pati fortunam paratos proiecit ille? non sibi clam vobis salutem fuga petivit? non proditi per illum Caesaris beneficio estis conservati? sacramento quidem vos tenere qui potuit, cum proiectis fascibus et deposito imperio privatus et captus ipse in alienam venisset potestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglecto sacramento, quo tenemini, respiciatis illud, qu
Abbreviated transcription (Latin):
moti arma q̃ possũt arrpiũt. alii ex castris se se incitant
fit in hostes ĩpetꝰ eorũ. sed muro sagutis tormẽtisq fugiẽ¬
tes ꝑseꝗ prohibẽtur. Illi sub murũ se recipiũt. ibiq muscu¬
lũ turrĩq lat̾itiã libe̾ incẽdũt. Ita multorũ mẽsiũ labor
hostiũ ꝑfidia &e iui tẽpestatis pũcto tẽporis interuit.
Tentauerũt hoc idẽ massiliẽ ses postero die eãdẽ nacti tẽ¬
pestatẽ. maiõĩ cũ fiducia ad alterã turrẽ aggeremq¬

Expanded text:
ermoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. ermoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. fit in hostis impetus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se recipiunt ibique musculum turrimque latericiam libere incendunt. ita multorum mensum labor hostium perfidia et vi tempestatis puncto temporis interiit. temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem maiore cum fiducia ad alteram turrim aggeremq
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑiũ oppidũ expugnari patͬetur. ne grauiꝰ ꝑmoti mi¬
lites et defectiõis odio & cõtẽptiõe sui et diuino labore oẽs
puberes int̾fice̾nt: ꝗ se facturos minabãtur. Egreq tũc
sũt retẽti ꝗn oppidũ irrũꝑẽt: grauit̾q eã rẽ tulerunt
ꝙͣ stetisse per treboniũ quominꝰ oppido potirẽtur uidebat᷑
Athostes sine fide tẽpus atq: occasionẽ fraudis ac doli
q̃rũt. Interiectisq aliquot diebꝰ nr̃is lãguẽtibꝰ atque
aĩo remissis subito meridiano tẽpoͬe cũ aliꝰ discessisset
aliꝰ ex diutino labore in ip̃is oꝑibꝰ se ꝗen dedisset: arma
uo oĩa reposita cõtectaq e̾ent:portis se foras rũpũt
secũdo magnoq uẽto ignẽ oꝑibꝰ inferũt. hũc sic distulit
uẽtus uti uno tẽpore agger plutei testudo. turis. tomẽ¬
ta flãme cõciꝑẽt: & pͥus hec oĩa cõsument᷑ ꝗͣ quẽ ad mo-¬
dũ accidisset aĩadu̾ti possit. Nostri repẽtina fortuna ꝑ¬

Expanded text:
ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tulerunt, quod stetisse per Trebonium, quominus oppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meridiano tempore, cum alius discessisset, alius ex diutino labore in ipsis operibus quieti se dedisset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se foras erumpunt, secundo magnoque vento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger plutei testudo turris tormenta flammam conciperent et prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum accidisset, animadverti posset. nostri repentina fortuna p
Abbreviated transcription (Latin):
ciues.⁊. eiꝰ prouĩcie sibi ad rẽ.p. adm̃istrãdã cohortes. lxxx.
et argẽti põdus.xx. mił. tritici modios.cxx. milia pollicei
coegit. Quas cesari e̾ẽ amicis ciuitates arbitrabat᷑ hisi

Expanded text:
eius provinciae sibi ad rem publicam administrandam HS ccxxx eius provinciae sibi ad rem publicam administrandam HS ccxxx et argenti pondo xx milia, tritici modios cxx milia polliceri coegit. quas Caesari esse amicas civitates arbitrabatur, his
Abbreviated transcription (Latin):
mou̾e cepit. Delectũ hũit tota prouĩcia. legiõibꝰ cõpletis
duabꝰ. cohortes circit᷑.XXX. alarias addit. frumenti
magnũ num coegit: ꝙͥ massiliẽ sibꝰ: itẽ qͥ affraĩo põpeioq
mutẽt. naues lõgas .x.gaditaĩs ut face̾nt ĩꝑauit. cõplu¬
res pt̾ea in hispali faciẽdas curauit.pecuniã oẽm oĩaq:
ornamẽta ex fano herculis in oppidũ gadis contulit:
ea sex cohortes p̾sidii cã ex prouĩcia misit.C.q galloniũ¬
e r fãiliarẽ domitii ꝗeo procurã de hereditatis cã uenẽat
missus a domitio oppido gadibꝰ pͥfecit. arma oĩa pͥuata ac
publica indomũ galloni cõtulit. Ipse hũit graues ĩcesa.
cõtiones. sepe ex tribunali pͥdicauit adu̾sa ciesarẽ pͥlia se¬
cisse. magnũ nũm ab eo militũ ad affraniũ ꝑfugisse. hec
se certis nũtiis. certis auctoribꝰ cõꝑisse. Quibꝰ rebꝰ ꝑt̾ritos

Expanded text:
movere coepit. Dilectum habuit tota provincia, legionibus conpletis movere coepit. Dilectum habuit tota provincia, legionibus conpletis duabus cohortes circiter xxx alarias addidit. frumenti magnum numerum coegit, quod Massiliensibus, item quod Afranio Petreioque mitteret. naves longas x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. pecuniam omnem omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum Gadis contulit; eo sex cohortes praesidii causa ex provincia misit Gaiumque Galloniu familiarem Domiti, qui eo procurandae hereditatis causa venerat missus a Domitio, oppido Gadibus praefecit; arma omnia privata ac publica in domum Galloni contulit. ipse habuit graves in Caesarem contiones. saepe ex tribunali praedicavit adversa Caesarem proelia fecisse, magnum numerum ab eo militum ad Afranium perfugisse; haec se certis nuntiis, certis auctoribus comperisse. quibus rebus perterritos
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tute nr̃is ad eqͣre nõ posse intelligũt: ad easdẽ deditiõis
cõditiões recurrũt. M. Uarõ inult̾iore hispaĩa inino
cognitis his rebꝰ q̃ sũt initalia geste: diffidẽs põpeianis
rebꝰ amicissime de caesare loq̃bat. pͥoccupatũ se se lega¬
uone ab ci.põ. tenei obstrictũ fide. necessitudinẽ qͥem
sibi nihilo mĩorẽ cũ cȩs. int̾cedẽ. neq se ignoraẽ qͥ e̾ẽt
officiũ legati: ꝗ fiduciariã oꝑã obtinet: q̃ uires sue: q̃
uolũtas erga caesarẽ tonꝰ ꝑrouĩcie. Hec sermõibꝰ oĩbus
referebat. Postea uõ cũ cȩsarẽ ad massiliã detinerico
gnouit: copias petrei cũ ex̾citu affranii ẽẽ cõiuĩctas magͣ
auxilia cõuẽisse. magna e̾ẽ inspe atq expectaiͣ & cõsẽ¬
uri õem int̾orẽ prouiciã: q̃ postea acciderãt de ãgustiis
ad ilerdã rei frumẽtarie accepit:atq: hec ad eũ latius
atq inflatiꝰ affraniꝰ p̾scribebat: se quoq ad motũ fortune

Expanded text:
easdem deditionis condiciones recurrunt. M. Varro in ulteriore Hispania initio cognitis iis rebus quae sunt in Italia gestae, diffidens Pompeianis rebus amicissime de Caesare loquebatur: praeoccupatum sese legatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum fide; necessitudinem quidem sibi nihilo minorem cum Caesare intercedere, neque se ignorare, quod esset officium legati, qui fiduciariam operam obtineret, quae vires suae, quae voluntas erga Caesarem totius provinciae. haec omnibus ferebgnovit, copias Petrei cum exercitu Afrani esse coniunctas, magna auxilia convenisse, magna esse in spe atque expectari, et consentire omnem citeriorem provinciam, quaeque postea acciderant, de angustiis ad Ilerdam rei frumentariae accepit, atque haec ad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad motus fortunae
Abbreviated transcription (Latin):
sine ꝗbꝰ urbẽ atq italiã tueri nõ põt ur̃e fidei cõmisit
Assũt quos hortẽtur ut a nobis desciscatis. Quid .ii. est illis
optatiꝰ ꝗͣ uno tẽpoͬe & nos circũuenie̾ et uos nefai̾o scelẽ
obstrĩge̾: aut ꝗͥ irat grauiꝰ de uobis sentẽ possũt ꝗͣ aut

Expanded text:
sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei commisit. sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a nobis desciscatis. quid enim est illis optatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos nefario scelere obstringere? aut quid irati gravius de vobis s
Abbreviated transcription (Latin):
tegẽda ne spẽ adusarus augeamꝰ: At &ẽ media nocte
proficiscamur addũt quo maiorẽ credo licẽtiã hẽant
ꝗ peccare conẽt᷑. nãq huiusmodi res aut pudoe aut.
metu tenẽtur: ꝗbꝰ rebꝰ nox maxĩe adu̾saria est.Oua re
nec tãti sũ ai ut sine spe castra oppugnãda cẽseant
neq tãti tĩoris ut ip̃e deficiã. atq oĩa priꝰ expienda i¬
arbitror magna ex ꝑte iã me una uobiscũ de re uidi¬
ciũ facturũ cõfido. Dimisso cõsilio cõtionẽ aduocat mi¬
litũ. cõmẽorat quo sit eorũ usus studio ad corfiniũ
cesar: ut magnã ꝑtẽ it alie bñficio atq auctoritate
eorũ suã fecei̾t. Uos .ii. uestrũq factũ inꝗt oĩa deĩceps
mũicipia sũt secuta. neq sine cã er caesar amicissime
de uobis et illi grauissime iudicauerũt. Põpeius a milb
pͥlio pulsus ur̃i facti p̾iudicio demotꝰ italia excessit e
me quẽ sibi carissimũ hũit prouĩciã siciliã atq afriã

Expanded text:
ne spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe castra obpugnanda censeam, neque tanti timoris, uti spe deficiam, atque omnia prius experienda arbitror magnaque ex parte iam me una vobiscum de re iudicium facturum confido. Dimisso consilio contionem advocat militum. commemorat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate eorum suam fecerit. vos enim vestrumque factum, inquit, omnia deinceps municipia sunt secuta, neque sine causa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam,
Abbreviated transcription (Latin):
siꝗͥ grauiꝰ accidisset magna mulutudĩe nauiũ tutius &
faciliꝰ insiciliã receptꝰ daret᷑. Curio utrũq ĩ probans
cõsiliũ qͣtũ alt̾i sentẽne deesset anĩ: tãtũ alteri suꝑe̾e
dicebat. hos turpissiẽ fuge rationẽ habe. illos aẽ iniqͦ
loco dimicãdũ putare. Qua .ii. inꝗt fiducia & oꝑe et
natura loci mũitissima castra expugnai posse cõfidimꝰ
aut uõ ꝗͥ prosicimꝰ si accepto magno detrimẽto ab oppu-¬
gnanione castrorũ discedimꝰ: qͣi nõ felicitas rerũ gestaꝵ
oĩum et alienationẽ ex̾cutꝰ. Nã neq prudẽtes suspicai
oportet sibi parũ credi: neq ĩ probos scire sese timeri
ꝙillis licẽtiã timor augeat nostrie diminuat studia

Expanded text:
 tutius et facilius in Siciliam receptus daretur. Curio utrumque improbans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos turpissimae fugae rationem habere, illos etiam iniquo loco dimicandum putare. qua enim, inquit, fiducia et opere et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestaruomnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia
Abbreviated transcription (Latin):
ccc. instruẽ aciẽ: ac maiore ꝑte diei cõsũpta rursus ĩ
castra se reciꝑe.Quod cũ sepiꝰ fieret:neq: ex caesaris
castris ꝗs ꝗͣ prodiret neq ꝓpiꝰ eiꝰ copias accederet'
despecta caesaris patiẽtia excitꝰq eiꝰ iuba. unu̾sis co-¬
piis ꝓductis elephãtibꝰq turritis .xxx. ante aciem ĩ¬
structis. ꝗͣ latissĩẽ potuit porrecta eꝗtũ peditumq
multitudine:uno tẽpore ꝓgressus haud ita longe
acaesaris castris cõstitit incãpo. Quibꝰ rebꝰ cognitis i¬
caesar iubet milites ꝗ extra mũitionẽ minutatm¬

Expanded text:
CCC instruere aciem ac maiore parte diei consumpta rursus in CCC instruere aciem ac maiore parte diei consumpta rursus in castra se recipere. Quod cum saepius fieret neque ex Caesaris castris quisquam prodiret neque propius eius copias accederet, despecta Caesaris patientia exercitusque eius,13 universis copiis productis elephantisque turritis XXX ante aciem instructis, quam latissime potuit porrecta equitum peditumque multitudine uno tempore progressus haud ita longe a Caesaris castris constitit in campo. § 31 Quibus rebus cognitis Caesar iubet milites qui extra munitiones
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ maior .t. cẽturiõibꝰ ut se pͥorẽ ꝗͣ frẽm intͥficerẽt
q ducibꝰ qͦtidie minuus pͥlis int̾ se depugnare nõ int̾¬
mutũt. Nõ nũꝗͣ ẽ germãi galliq labienani cũ caesais
eꝗuibꝰ fide data int̾ se colloq̃bãt᷑. L.abienus interĩ cum
ꝑte eꝗtatꝰ lepũ oppidũ cui pͥerat saserna cũ cohortibꝰ
iii.oppugnare acui irrũpe conabat᷑. q a defẽsoribuᷤ
propt̾ egregiã mũitionẽ oppidi & multitudiẽ tormen¬
torũ facile & sine ꝑiculo defẽdebat᷑. Quod ubi sepius
eꝗtatꝰ face nõ int̾mutebat: cũ forte ante portã turma
dẽsa astitisset:scorpiõe accuratiꝰ misso atq eorũ decu¬
rione ꝑculso & ad t̾rã defixo reliꝗ ꝑtriti fuga se ĩcastͣ
recipiũt. quo facto postea sũt ꝑt̾riti oppidũ tẽptare
Scipio interĩ fere qͦtidie nõ lõge a suis castris passibus

Expanded text:
dicitur maior Titius a centurionibus uti se priorem quam facerem interficerent, dicitur maior Titius a centurionibus uti se priorem quam facerem interficerent, 12 cotidie minutis proeliis inter se depugnare non intermittunt; non numquam etiam Germani Gallique Labieniani cum Caesaris equitibus fide data inter se colloquebantur. Labienus interim cum parte equitatus Leptim oppidum, cui praeerat Saserna cum cohortibus VI, oppugnare ac vi irrumpere conabatur; quod ab defensoribus propter egregiam munitionem oppidi et multitudinem tormentorum tatus facere non intermittebat, et cum forte ante portam turma densa adstitisset, scorpione accuratius misso atque eorum decurione percusso et ad equum defixo reliqui perterriti fuga se in castra recipiunt. Quo facto postea sunt deterriti oppidum temptare. § 30 Scipio interim fere cotidie non longe a suis castris passibus
Abbreviated transcription (Latin):
nauẽ quã ibi habet actuariã cõplet militibꝰ & sagit¬
tariis & eidẽ scaphas de nauibꝰ adiũgit ac singulas
naues caesarianas cõsectari cepit.& cũ plures adortꝰ
esset pulsus fugatusq: inde discessisset:nec tamen
desisteret ꝑiclitari forte incidit innauẽ inqͣ erãt
duo titi hispani adolescẽtes iribuni legiõis.u.qͦrũ
patrẽ caesar in senatũ legerat:& cũ his.T.salienus
cẽturio legiõis eiusdẽ ꝗ.M. messalã legatũ obsedeãt
messane & seditio sissima oratione apud eũ est usus
idẽq pecuniã & ornamẽta triũphi caesaris retinẽda
et custodiẽda curauerat:& obhas causas sibi tmebat
hic ꝓpt̾ cõsciẽtiã peccatorũ suorũ ꝑsuasit adolescẽ¬
tibꝰ. ne repugnarẽt:seseq: uirgilio traderẽt.Itaque
deducti a uirgilio ad scipionẽ custodibꝰ traditi & post
diẽ tertiũ sũt int̾fecti. ꝗcũ ducerẽt᷑ ad mortẽ petisse

Expanded text:
navem quam ibi habuit actuariam complet militibus et sagitnavem quam ibi habuit actuariam complet militibus et sagittariis et eidem scaphas de navibus adiungit ac singulas navis Caesarianas consectari coepit. Et cum pluris adortus esset pulsus fugatusque inde discessisset nec tamen desisteret periclitari, forte incidit in navem, in qua erant due Titii, Hispani adulescentes, tribuni legionis V., quorum patrem Caesar in senatum legerat, et cum his T. Salienus, centurio legionis eiusdem, qui M. Messallam legatum obsederat Messanae seditiosissima oratione apud eum usus idemque pecuniam et ornamenta triumphi Caesaris retinenda et custodienda curarat et ob has causas sibi timebat. Hic propter conscientiam peccatorum suorum persuasit adulescentibus ne repugnarent seseque Vergilio traderent. Itaque deducti a Vergilio ad Scipionem custodibus traditi et post diem tertium sunt interfecti. Qui cum ducerentur ad necem, petisse
Abbreviated transcription (Latin):
tella facẽ: molesq: iace̾ inmare nõ int̾mitere
Scipio interĩ elephãtos hoc modo cõduce̾ instituu
duas ĩstruxit acies unã fũditorũ cõtra elephan¬
tos:q̃ quasi adu̾sariorũ locũ opunẽt & cõtra eoꝵ
frõtẽ adu̾sã lapillos minutos muteͬt.deinde in
ordine elephãtos instituit.post illos autẽ suam:
aciẽ instruxit: ut cũ ab adu̾sariis lapides muti
cepissẽt & elephãu ꝑtriti se ad suos cõu̾tissent.
rursus a sua acie lapidibꝰ missis eos cõu̾terent
adu̾sus hostẽ. ꝗ egre tardeq fiebat. Aude᷑ .ii.
clephãti multorũ ãnorũ doctrina usuq uetusto
uix edocti tamẽ cõmũi ꝑiculo in aciẽ educuntur
Dũ hec ad ruspinã ab utrisq ducibꝰ admĩstrãt᷑.C. uir¬
gilius petroniꝰ ꝗ thabso oppido maritio pͥerat cũ'
aĩadutisset naues singulas cũ excitu caesaris incertaᷤ
locorũ atq: castrorũ suorũ uagari occasionẽ nactꝰ

Expanded text:
tella facere molesque iacere in mare non intermittere. § tella facere molesque iacere in mare non intermittere. § 27 Scipio interim elephantos hoc modo condocefacere instituit. Duas instruxit acies, unam funditorum contra elephantos, quae quasi adversariorum locum obtineret et contra eorum frontem adversam lapillos minutos mitteret; deinde in ordinem elephantos constituit, post illos autem suam aciem instruxit ut, cum ab adversariis lapides mitti coepissent et elephanti perterriti se ad suos convertissent, rursus ab sua acie lapidibus missis eos converterent adversus hostem. Quod aegre tardeque fiebat; rudes enim elephanti multorum annorum doctrina usuque vetusto vix edocti tamen communi periculo in aciem producuntur. § 28 Dum haec ad Ruspinam ab utrisque ducibus administrantur, C. Vergilius praetorius, qui Thapsi oppido maritimo praeerat, cum animum advertisset navis singulas cum exercitu Caesaris incertas locorum atque castrorum suorum vagari, occasionem nactus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ celerrĩe excitꝰ sibi trãsportaret᷑: africã ꝓũciã e¬
pire funditꝰq euerti ab suis iñicis. ꝙ nisi celeriter
sociis foret subuẽtũ p̾t̾ ipsã africã. t̾rã nihil ne tec¬¬
tũ ꝗͥẽ qͦ se reciꝑẽt: ab eorũ scelere in sidiisq reliquũ
futurũ. ipse erat intãta festinatiõe & expectatione
ut postero die ꝗͣ mississ&e lrãs nũtiũq in siciliami
classẽ ex̾citũq morari diceret. dies noctesq oculoᷤ
mẽtẽq ad mare dispositos directosq: haberet.i
Nec mirũ aĩadu̾tebat uillas exuri: agros uastari
pecus diripi trucidari: oppida castellaq: dirui de¬
seri. pͥncipes ciuitatũ aut int̾fici aut in cathenis i¬
teneri.liberos eorũ obsidũ noĩe in seruitutem,
arripiu. in miseros suãq fidẽ ĩplorates auxilio
propt̾ copiarũ paucitatẽ sese nõ posse.Milites
interĩ in oꝑe exce atq: castra muire turrescas¬

Expanded text:
quam celerrime exercitus sibi transportaretur: Africam provinciam pequam celerrime exercitus sibi transportaretur: Africam provinciam perire funditusque everti ab suis inimicis; quod nisi celeriter sociis foret subventum, praeter ipsam Africam terram nihil, ne tectum quidem quo se reciperent, ab eorum scelere insidiisque reliquum futurum. Atque ipse erat in tanta festinatione et exspectatione ut postero die quam misisset litteras nuntiumque in Siciliam classem exercitumque morari diceret, dies noctesque oculos mentemque ad mare dispositos directosque haberet. Nec mirum: animadvertebat enim villas exuri, agros vastari, pecus diripi, trucidari, oppida castellaque dirui deserique, principes civitatum aut interfici aut in catenis teneri, liberos eorum obsidum nomine in servitutem abripi; eis se miseris suamque fidem implorantibus auxilio propter copiarum paucitatem esse non posse. Milites interim in opere exercere atque castra munire, turris, cas
Abbreviated transcription (Latin):
dũ alios adiuturus ꝓficisceret᷑ ipse suo regno ex¬
pulsus forsitã utraq re expelleret᷑. Itaq rursus¬
se recepit: atq auxilia ẽ a scipione abduxit. sibi
suisq rebꝰ timẽs elephãtis xxx.relictis suis finib
oppidisq suppetias profectꝰ est. Gaesar interĩ cum
de suo aduẽtu dubitatio in ꝓuĩcia esset. neq ꝗsꝗͣ cẽ¬
derer ipsũ sed aliquẽ legatũ in africã cũ copiis ue¬
nisse cõscriptis lr̃is circũ ꝓuĩciã oẽs ciuitates facit
de suo aduẽtu certiore. Interĩ nobiles hoĩes ex suis
oppidis ꝓfuge̾ & in castra caesaris deuẽire: & de ad¬
uersariorũ eiꝰ crudelitate acerbitateq cõmẽbrare
ceꝑũt. Quorũ lacrimis q̃relisq caesar cõmotus cũ
antea stare cõstituisset statiuis castris estate in ita
cũctis copiis auxiliisq actis bellũ cũ suiꝰ adu̾sariis
ut sine mora aut ulla excusatione hiẽĩs uẽtorũq

Expanded text:
dum alios adiuturus proficisciretur, ipse suo regno exdum alios adiuturus proficisciretur, ipse suo regno expulsus forsitan utraque re expelleretur. Itaque rursus recipere atque auxilia etiam ab Scipione abduxit sibi suisque rebus timens elephantisque XXX relictis suis finibus oppidisque suppetias profectus est. § 26 Caesar interim, cum de suo adventu dubitatio in provincia esset neque quisquam crederet ipsum sed aliquem legatum in Africam cum copiis venisse, conscriptis litteris circum provinciam omnis civitates facit de suo adventu certiores. Interim nobiles homines ex suis oppidis profugere et in castra Caesaris devenire et de adversariorum eius crudelitate acerbitateque commemorare coeperunt. Quorum lacrimis querelisque Caesar commotus, cum antea constituisset e stativis castris aestate inita cunctis copiis auxiliisque accitis bellum cum suis adversariis ut sine mora ac nulla excusatione hiemis ventorumque
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ ꝓducebãt. Dũ hec ita fierẽt rex iuba cognitis
caesaris difficultatibꝰ copiarũq paucitatẽ nõ est uisꝰ
dari spatiũ cõualescẽdi augẽdarũq: eiꝰ opum i
Itaq cõꝑatis eꝗtũ magnis peditũq copiis. subsi¬
dio suis e regno ire cõtẽdit. P. sitius interĩ & rex
bochus cõiuctis suis copis. cognito regis iube ⁊
egressu. ꝓpiꝰeius regnũ copias suas admouere
Cirtãq oppidũ opulẽtissimũ eiꝰ regni adorti pau¬
cis diebꝰ pugnãdo capiũt: & p̾terea duo oppida'
getulorũ: ꝗbꝰ cũ cõditionẽ ferrẽt: ut oppido eacedent:
idq sibi uacuũ traderẽt: cõditionẽq repudiassent
postea ab eis capti int̾fectiq sũt oẽs. inde progressi
agros oppidaq uexare nõ desistũt. Quibꝰ rebꝰ cogͥtis
iuba cũ iã nõ lõge ab scipione atq eiꝰ ducibꝰ abessae
capit cõsiliũ satiꝰ eẽ sibi suoq regno subsidio ire ꝗͣ

Expanded text:
eorum producebant. § 25 Dum haec ita fierent, rex Iuba cognitis eorum producebant. § 25 Dum haec ita fierent, rex Iuba cognitis Caesaris difficultatibus copiarumque paucitate — non est visum dari spatium convalescendi augendarumque eius opum: itaque comparatis equitum magnis peditumque copiis subsidio suis egressus e regno ire contendit. P. Sittius interim et rex Bochus coniunctis suis copiis cognito regis Iubae egressu propius eius regnum copias suas admovere, Cirtamque, oppidum opulentissimum eius regni, adortus paucis diebus pugnando capit et praeterea duo oppida Gaetulorum. Quibus cum condicionem ferret, ut oppido excederent idque sibi vacuum traderent, condicionemque repudiassent, postea ab eo capti interfectique sunt omnes. Inde progressus agros oppidaque vexare non destitit. Quibus rebus cognitis Iuba cum iam non longe ab Scipione atque eius ducibus abesset, capit consilium satius esse sibi suoque regno subsidio ire quam,
Abbreviated transcription (Latin):
dies cõmoratꝰ. noctu itinere facto cũ labieni & petreii
copiis copias suas cõiungit. atq unis castris factis. ĩii.
passuũ lõge cõsidũt. E. ꝗtatus interĩ eorũ circũ caesãis
mũitiones uagari: atq eos ꝗ pabulãdi aut a qͣndi grã
extra uallũ ꝓgressi essẽt exciꝑe: & ita oẽs adu̾ saĩos
intra mũitiones cõtine.Quare caesariani graui'
ãnona sũt cõflictan: ideo qͥ nõdũ neq ab sicilia
neq ab sardinia cõmeatꝰ supportatꝰ esset. neq'
ꝑ ãni tẽpus inmari classes sine ꝑiculo uagaĩ poterãt
nec ampliꝰ milia passuũ.ui. t̾re africe qͦqͦ u̾sus
tenebat. pabuliq in opia pͥmebat᷑. Qua necessita¬
te coacti ueterani milites eꝗtesq: ꝗ multa t̾ra
mariq: bella cõfecissẽt ꝑiculis inopiaq tali se¬
pe essẽt cõflictati alga elitore collecta & aqua
dulci elota et ita iumẽtis exuriẽtibꝰ data uitam:

Expanded text:
dies commoratus noctu itinere facto cum Labieni et Petrei dies commoratus noctu itinere facto cum Labieni et Petrei copiis coniungit, atque unis castris factis III milia passuum longe considunt. Equitatus interim eorum circum Caesaris munitiones vagari atque eos qui pabulandi aut aquandi gratia extra vallum progressi essent excipere: ita omnis adversarios intra munitiones continere. Qua re Caesariani gravi annona sunt conflictati, ideo quod nondum neque ab Sicilia neque ab Sardinia commeatus supportatus erat neque per anni tempus in mari classes sine periculo vagari poterant; neque amplius milia passuum VI terrae Africae quoquo versus tenebant pabulique inopia premebantur. Qua necessitate coacti veterani milites equitesque, qui multa terra marique bella confecissent et periculis inopiaque tali saepe essent conflictati, alga e litore collecta et aqua dulci eluta et ita iumentis esurientibus data vitam
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ita amplis rebꝰ. ille patrus gestis. neq tã excellenti
tate p̾ditꝰ in rẽ .p. est ingressus. tu cõtra & pr̃is digͥtate
et nobilitate: & ꝑte ipse satis aĩ magnitudie diligẽtia¬
q pͥditꝰ. nõnȩ eniteris & proficisceris ad paternas
tulus cũ nauibꝰ cuiꝰq modi generis .xxx. inibi paucis.
rostratis ꝓfectꝰ ab utica est in mauritaniã. regnũq:
tã ad oppidũ ascurũ accedere cepit. in quo oppido
fuit p̾sidiũ regiũ. Pompeio adueniẽte oppidani usq
eo passi ꝓpiꝰ eũ accedere donec ad ipsas portas ac
murũ appropĩqͣret. Subito eruptiõe facta ꝓstratoᷤᷤ
ꝑterritosq põpeianos in mare nauesq passim¬
cõpulerũt. Ita re male gesta.cr. põpeius filius naues
inde au̾tit. neq postea litꝰ aitigit. classẽq ad insulas
baleares u̾sus cõu̾tit. Scipio interĩ cũ his copiis qua
paulo ante demõstrauimꝰ utice grãdi pͥsidio relicto
ꝓfectꝰ pͥmũ adrumẽti castra poĩt. deĩde ubi paucos

Expanded text:
excellenti tate praeditus in rem publicam est ingressus. Tu contra et patris nobilitate et dignitate et per te ipse satis animi magnitudine diligentiaque praeditus nonne eniteris et proficisceris ad paternas tulus cum naviculis cuiusquemodi generis XXX, inibi paucis rostratis, profectus ab Utica in Mauretaniam regnumque tam, ad oppidum Ascurum accedere coepit; in quo oppido praesidium fuit regnum. Pompeio adveniente oppidani, usque eo passi propius accedere donec ad ipsas portas ac murum appropinquaret, subito eruptione facta prostratos perterritosque Pompeianos in mare navisque passimcompulerunt. Ita re male gesta Cn. Pompeius filius navis inde avertit neque postea litus attigit classemque ad insulas Balearis versus convertit. § 24 Scipio interim cum eis copiis quas paulo ante demonstravimus Uticae grandi praesidio relicto profectus primum Hadrumeti castra ponit, deinde ibi paucos
Abbreviated transcription (Latin):
cũ legiõe iubet cõportari ligna in oppidũ ꝗͣ plurima.
ipse cũ cohortibꝰ.uii. q̃ ex ueterãibꝰ legiõibꝰ in classe cũ
sulpitio & vatinio rẽ gesserãt ex oppido ruspina
egressus ꝓficiscit̾ ad portũ ꝗab est oppido milia passuũ
.ni. ibiq classẽ sub uesꝑũ cũ ea copia cõscẽdit: oĩbus ĩ
exͥcitu insciis & reꝗrẽtibꝰ ĩꝑatoris cõsiliũ magnoi
metu actristionia sollicitabãt.Parua.N. cũ cõpia
et ea tyronũ neq oĩ exposita in africa cõtra mags
copias & insidiose natiõis eꝗtatũq ĩnuerabilem,
se expositos uidebãt:neq ꝗcꝗͣ solatii inpñtia:neq
auxiliũ in suorũ cõsilio aĩadu̾tebãt: nisi ĩ ipsiꝰ ĩꝑatoͬi¬

Expanded text:
cum legione, iubet comportari ligna in oppidum quam plurima; cum legione, iubet comportari ligna in oppidum quam plurima; ipse cum cohortibus VII, quae ex veteranis legionibus in classe cum Sulpicio et Vatinio rem gesserant, ex oppido Ruspina egressus proficiscitur ad portum, qui abest ab oppido milia passuum duo, ibique classem sub vesperum cum ea copia conscendit. Omnibus in exercitu insciis et requirentibus imperatoris consilium, magno metu ac tristimonia sollicitabantur. Parva enim cum copia et ea tironum, neque omni exposita, in Africa contra magnas copias et insidiosae nationis equitatum innumerabilem se expositos videbant neque quicquam solati in praesentia neque auxili in suorum consilio animum advertebant, nisi i
Abbreviated transcription (Latin):
interea ex ꝓfugis & incolis cognitis seditiõibꝰ scipionis
et ꝗcũ eo bellũ cõtra se gerebãt miserari. regiũ .ii.eꝗta¬
tũ scipio e&x ꝓuĩcia africa alebat: tãta hoĩes ẽẽ demẽtia
ut malit regis uectigales. qͣcũ cuuibꝰ inpatria in suis.
fortunis eͥeͥ incolumes. Caesar ad.iii.nõn.iãn.castra mo¬
uit leptĩ.ui. cohortiũ p̾sidio cũ saferna relicto. ipse
rursus unde pͥdie uenerat ruspinã cũ reliꝗs copiiscõ¬
uertit. ibiq sarcinis excitꝰ relictis ip̃e cũ expedita ma¬
nu ꝓfici scit̾ circũ uillas frumẽtatũ: oppidaĩsq ĩpat i
ut plaustra iumẽtaq oĩa seqͣnt̾. Itaq magno nuͬo ĩuẽto
frumẽti ruspinã rediit. hoc eũ idcirco existiõ fecisse:
ne maritiã oppida post se uacua relinq̃rẽt᷑: pͥsidioq
firmata ac classis receptacula muiret.Itaq: ibi relic¬¬
to.P. saserna. fratrẽ eiꝰ quẽ leptĩ ꝓxĩo oppido reliq̃rat

Expanded text:
interea ex perfugis et incolis cognitis condicionibus Scipionis interea ex perfugis et incolis cognitis condicionibus Scipionis et qui cum eo bellum contra se gerebant, miserari — regium enim equitatum Scipio ex provincia Africa alebat — tanta homines esse dementia ut malint regis esse vectigales quam cum civibus in patria in suis fortunis esse incolumes. § 9 Caesar a. d. IIII4 Non. Ian. castra movet; Lepti sex cohortium praesidio cum Saserna relicto ipse rursus unde pridie venerat Ruspinam cum reliquis copiis convertit ibique sarcinis exercitus relictis ipse cum expedita manu proficiscitur circum villas frumentatum oppidanisque imperat ut plaustra iumentaque omnia sequantur. Itaque magno numero frumenti invento Ruspinam redit. Huc eum idcirco existimo recepisse, ut maritima oppida post se ne vacua relinqueret praesidioque firmata ad classim receptacula muniret. § 10 Itaque ibi relicto P. Saserna, fratre eius quem Lepti in proximo oppido reliquerat,
Abbreviated transcription (Latin):
tos iaculis cõuulnerauerũt. nõ nullos intͥfecerunt:
arent .n. in ĩsidiis cũ eꝗs int̾ cõualles & subito exeũt. nõ
ut ĩ cãpo cominus depugnẽt. Gesar interĩ in sardiniã
nũtios cũ lr̃is & in reliqs ꝓuĩcias finitias dimisit:ut i¬
sibi auxilia. cõmeatũ. frumẽtũ simul atq lr̃as legissẽt
mutẽda curarẽt. exoneratisq ꝑtĩ nauibꝰ lõgis rabiriũ
postumiũ in siciliã ad secũdũ cõmeatũ arcessendum
mutit. interĩ cũ .x. nauibꝰ lõgis ad reliqs naues oneraĩas
cõꝗrẽdas q̃ de errassẽt: & simul mare tuẽdũ ab hostibꝰ
iubet proficisu. Itẽ .C. salustiũ crispũ pͥtorẽ ad celẽnã
insulã uͥsus qͣm adu̾sarii tenebãt cũ ꝑte nauiũ ire
ubet. ꝙ ibi magnũ nũerũ frumẽti ẽẽ audiebat. hȩc ita
ĩꝑabat unicuiq ita p̃cipiebat ut si fieri posset. neque
locũ excusatio ullũ habẽt: nec morã tergiu̾sano. lꝑse

Expanded text:
tos iaculis convulnerarunt, non nullos interfecerunt. tos iaculis convulnerarunt, non nullos interfecerunt. Latent enim in insidiis cum equis inter convallis ut subito exsistant,2 non ut in campo comminus depugnent. § 8 Caesar interim in Sardiniam nuntios cum litteris et in reliquas provincias finitimas dimisit, ut sibi auxilia, commeatus, frumentum, simul atque litteras legissent, mittenda curarent, exoneratisque partim navibus longis Rabirium Postumum in Siciliam ad secundum commeatum arcessendum mittit. Vatinium cum X navibus longis ad reliquas navis onerarias conquirendas quae deerrassent et simul mare tuendum ab hostibus iubet proficisci. Item C. Sallustium Crispum praetorem ad Cercinam insulam versus, quam adversarii tenebant, cum parte navium ire iubet, quod ibi magnum numerum frumenti esse audiebat. Haec ita imperabat unicuique, ita praecipiebat uti fieri posset necne locum excusatio nullum haberet nec moram tergiversatio. Ipse