comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõdẽpnabit. Expilate enĩ here¬
ditatis crim̃ fru̾stra cohereli ĩ tẽ¬
ditur. cum. tudicio famulie her¬
ciscunde in dennitati eiꝰ ꝓspiciat᷑.
res mobiles ł se mouentes que ca¬
strenses peculii ẽẽ possũt donate
tibi apatre sũt. eas quoq ĩ cetero
peculio castrensi nõ ꝯmunes cum
frĩb tuis ħabes. Predia aut̃ li¬
cet eunti tibi incastra filio pater
tonauĩt. peculii castrensis nõst̃.
diuerso nire ea p̃dia habentur q̃ex
octasiõe militie filiis samilias ab¬
ueniũt. hec enĩ castrensi petu¬
lio cecdunt.
n ipsins mariti tui fuit pͥ
quide in ꝑpetuis uinculis mora¬
retur alter uere ex portandus u¬
uenund .retur. ꝓinde s. offẽsa
ista clementia flexir. ꝙ licet fcͥ¬
ptura nõ ꝓbetur ł aliis tñ rͣatio

Expanded text:
condemnabit. Expilatae enim hereditatis crimen frustra coheredi intenditur, cum iudicio familiae erciscundae indemnitati prospiciatu res mobiles vel se moventes, quae castrensis peculii esse possunt, donatae tibi a patre sunt, eas quoque in cetero peculio castrensi non communes cum fratribus tuis habes. Praedia autem, licet eunti tibi in castra filio pater donaverit, peculii castrensis non sunt. Diverso iure ea praedia habentur, quae ex occasione militiae filiis familias obveniunt: haec enim castrensi peculio cedun In ipsius mariti tui fuit potquidem in perpetuis vinculis moraretur, alter vero exportandus venumdaretur. Proinde si offensam istam clementia flexit  quod, licet scriptura n
Abbreviated transcription (Latin):
D̾ Si qua fidĩ ꝯmissoꝵ petitio
stitutus. ł iutex familie hertisc¬
unde uidicio addictꝰ. ut uolu¬
rtas testattitis seruetur. suas pã¬
tes debet accommodare.
ona quecũq sũt tibi ꝯ mu¬
ruã cũ frẽ tuo ex hereclaria suc¬
cessiõe patris ł matris. cũ eodez
familie hertiscunde iudicio expe¬
riens: ut diurdantur ĩ petrabis.

Expanded text:
 Si qua fideicommissorum petitio stitutus vel iudex familiae erciscundae iudicio aditus, ut voluntas testatricis servetur, suas partes debet accommodare.ona, quaecumque sunt tibi communia cum fratre tuo ex hereditaria successione patris vel matris, cum eodem familiae erciscundae iudicio experiens, ut dividantur, impetrabis.
Abbreviated transcription (Latin):
missa sepe fit ut de crimine pͥrĩ¬
iudicetur. ꝙ ut p᷑nte mauis me¬
rito minori p̃fertur. ex quo cri¬
minał q̃stio qͥuocũq mͦ cessauĩt. o¬
portet ciuilem causam uelut ex
integro iniudicium decluctã.d¬
stingui. ut finis criminał neg¬
otii exeo die quo in ter partes ue¬
fuerit lãta sententia. initiui ciu¬

Expanded text:
missa, saepe fit, ut prius de crimine judicetur; quod, utpote majus, merito minori praefertur, ex quo criminalis quaestio quocumque modo cessaverit, oportet civilem causam velut ex integro in judicium deductam distingui: ut finis criminalis negotii ex eo die, quo inter partes fuerit lata sententia, initum ci
Abbreviated transcription (Latin):
stionẽ ħt̃. ut pupillus tutors auͣc.¬
tore. sagere ⁊ ꝯueniri pot̃: ita
⁊ adłtꝰ curatore ꝯsentiente litem
⁊ intendere excipere debet.
m̃p. ¶om̃tarie possessiõis actio
colore aũt adipiscende possessioĩs
obe petitio. alieri obeẽ ñ de.¬
bet. maxime cum absq ꝯuenti¬
ne ꝑsone legitime nntiatu iurg¬
ium uideatur¶ nichil aut̃ õpitul¬
etur ꝯuentio circa mmorẽ habita
cum ro rectiꝰ cuta curatorẽ debue¬

Expanded text:
sicut pupillus tutore auctore et agere et conveniri potest, ita et adultus curatore consentiente litem et intendere et excipere debet.. Momentariae possessionis actio colore autem adipiscendae possessionis obrepticia petitio alteri obesse non debet, maxime cum absque conventione personae legitimae initiatum iurgium videatur. Nihil autem opituletur conventio circa minorem habita, cum id rectius circa curatorem debue
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ nõ potuit. qui p̃ter spẽ ad a¬
lienũ iudiciu trahitur.
d. Siue pars. siue integra di¬
latio fuerit data eo usq iuidicis
officium ꝯ quiescat. donec petiti
tp̃is de fluxerint cͥurricula sfene
aut siue repentine. siue sollẽpneᷤ
sint. dilationũ tp̃ib nõ excipian¬
t᷑ ẜ in his ꝯnumerentur.¬

Expanded text:
esse non potuit, qui praeter spem ad aesse non potuit, qui praeter spem ad alienum judicem trahitu. Sive pars sive integra dilatio fuerit data, eo usque iudicis officium conquiescat, donec petiti temporis defluxerint curricula. Feriae autem, sive repentinae sive sollemnes sint, dilationum temporibus non excipiantur, sed his connumerentur
Abbreviated transcription (Latin):
dilationẽ dare reꝵ necessitati cog¬
atur. spatiu instructioĩs exiben¬
de dpostulatu dari ꝯuenit. ꝙ ac
ratione arbitram᷑ ẽẽ moderandũ.
ut si exea ꝓuincia ubilis agitur.
ł ꝑsona ł instrum̃ta poscentur
nõ ampliꝰ quã tres m̃ses indulge¬
antur. Si uero ex ꝯͣtinentibus
ꝓiũciis sexͥ m̃ses cistodiri iustitie
est. intrãs marinã aũ dilationẽ
nouẽ m̃ses ꝯputari oportebit.
ꝙ ita ꝯstitatu iudicantes ꝯst̃tir̃
in telligant dande dilatiois arbi¬
triu. s eandẽ dilationẽ sĩ reꝵ ur¬
guentissima ratio flagitauerit.
cͥ necessitas desiderate instructĩo¬
nis exegeriti nõ facile amplĩ ꝗͣ
semel nec ulla trahendi arte sci¬
ant ẽẽ tribuendũ.
oxp̃ Si qñ quis rescriptu. ad
extra ordiariu nrdicem repõta¬
uerit. dilatio ei ponitꝰ de nogan¬
da est. illi aut̃ qui in iudicnum
uocatur d̾anda ẽ. ad ꝓbanda p̃¬
cum m̃datia ł ꝓferenda aliqͣ in¬
strum̃ta ł testes. qm̃ instructus

Expanded text:
dilationem dare rerum necessitate cogatur, spatium instructionis exhibendae postulatum dari conveniet. Quod hac ratione arbitramur esse moderandum, ut, si ex ea provincia ubi lis agitur vel persona vel instrumenta poscentur, non amplius quam tres menses indulgeantur: si vero ex continentibus provinciis, sex menses custodiri iustitiae est: in transmarina autem dilatione novem menses computari oportebit. Quod ita constitutum iudicantes sintelligant dandae dilationis arbitrium, sed eamdem dilationem si rerum urgentissima ratio flagitaverit, et necessitas desideratae instructionis exegerit non facile amplius quam semel, nec ulla trahendi arte sciant esse tribuendam.  Si quando quis rescriptum ad extraordinarium judicem reportaverit, dilatio ei penitus deneganda est. Illi autem, qui in judicium vocatur, danda est ad probanda precum mendacia vel proferenda aliqua instrumenta vel testes, quoniam instructus
Abbreviated transcription (Latin):
te inchoatan litem callititatis
eum peniteat. ⁊ ueritatẽ debi¬
ti ꝯ fessus fuerit. nullo euz di¬
spendio pgiauari. sin aut ⁊ li¬
ti p̃buit exordium. ⁊ ĩ certami¬
nib negotii ꝑmanens. argͣuat᷑¬

Expanded text:
te inchoatam litem calliditatis eum paeniteat et veritatem debiti confessus fuerit, nullo eum dispendio praegravari: sin autem et liti praebuit exordium et in certaminibus negotii permanens arguat
Abbreviated transcription (Latin):
uit. siquidẽ ꝯditio tał sit que in
potestate serui poĩta ẽ. ille aũi eaz¬
ꝯpleuerit. ⁊ libertate eũ ⁊ here¬
ditate sua cͤulpa de fraudari. Sin
aũt casualis est ꝯditio. ⁊ ex fortu¬
ne ĩ sidiis defecerit. tc̃ humani¬
tatis in tuitu libertate quidẽ ei
õinõ ꝯpetere. hereclitatẽ aũ siꝗ
dẽ soluendo sit ad alios uenire
quos leges uocant. si nõ aliꝗᷤ fu¬
isset institutus . sin aũt soluen¬
do nõ fit᷑. ut necessariꝰ heres ꝯsti¬
tutus. si mł. ⁊ libertatẽ optireat¬
ꝯ hereditatẽ. tc̃ erũ sccłm disa¬

Expanded text:
 sit, quae in potestate servi posita est: ille autecompleverit, et libertate eum et hereditate sua culpa defraudari. Sin autem casualis est condicio et ex fortunae insidiis defecerit, tunc humanitatis intuitu libertatem quidem ei omnimodo competere, hereditatem autem, si quidem solvendo sit, ad alios venire, quos leges vocabant, si non aliquis fuisset substitutus. Sin autem solvendo non sit, ut necessarius he res constitutus simul et libertatem et hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
substitutio post mõtẽ pupilli le¬
gatario acquirit᷑. siue ĩ utił est
huiꝰ moĩ substitutio. qr sine liber¬
tate ĩ seruũ ꝓpͥu facta̾. Meliꝰ itaq
nob̾ uidetur legatario eũ nõ statĩ
acquiri sancire. ⁊: exspectandĩi
eẽ substitutioĩs eu̾entu. ⁊ si ꝗdẽ
pup llo mortuo locus fuerit sub¬
stitutioĩ. Sliber ⁊ heres efficiatur.
Sin aũ substitutio minime locum
hũerit. forsitan pupillo iã in pub̾¬
tate ueniente. tc̃ ad legatarii dnĩ
transeat. quẽ at modu enĩ uete̾s
si cũ libertate substitutio fuisset.
hoc in ducebãt quatenꝰ ĩ suspenso
fiat libertas. ⁊ statu lib̾ intelligat᷑.
ita ⁊ nr̃a ĩ terp̃tatiõe. ⁊ sine ad iec¬
tione libertatis ĩ substitutiõe ⁊ li

Expanded text:
substitutio post mortem pupilli lesubstitutio post mortem pupilli legatario adquiritur, sive inutilis est huiusmodi substitutio, quia sine libertate in servum proprium facta est. Melius itaque nobis videtur legatario eum non statim adquiri sancire, sed expectandum esse substitutionis eventum. et si quidem pupillo mortuo locus fuerit substitutioni, et liber et heres efficiatur: sin autem substitutio minime locum habuerit, forsitan pupillo iam in pubertatem perveniente, tunc ad legatarii dominium transeat. Quemadmodum enim veteres, si cum libertate substitutio fuisset, hoc inducebant quatenus in suspenso fiat libertas et statuliber intellegatur, ita et ex nostra interpretatione et sine adiectione libertatis in
Abbreviated transcription (Latin):
ut gratulentur cũ nõ ẜuire ma¬
neant. s etiã liberi ⁊ heredes
efficiant᷑. Cum tanta ĩ eos nrĩ
noĩs beniuolentia effusa ẽ. ut ⁊¬
si libertas eis n testam̃to n codi¬
cillis data est. tam̃ hereclitate se¬
rius relicta. qĩ in iunctã ⁊ liber¬
tate esse uidi Quo uidelicet ob¬
seruanto ut si legatũ ł fidĩ cõ¬
missu eis sine libertate relĩqͣt᷑.
maneant in serͥuitute. nõ tñ
ita ĩ pii herecles existant. ut libe¬
ralitate testatoris seruiles labo¬
res debita remuneratiõe d̾ frau¬
tare conentur. ⁊ nõ derelictu
licet ad huc seruis ꝯstitutis. do¬
nent. ¶ Que iuris nr̃i diffi¬
nitio etia ad alia spetiẽ dubita¬
ta benigne extendatur. Siꝗs
⁊ enĩ in pͥncipali testam̃to ser¬
iu sĩu cuitã legauerit: ĩ pup¬
illari aũt substitutiõe eundez
seruũ filio suo sine libertate substi¬
tuit. querebatur. siue utił talis
eẽt substitutio ⁊ ꝑ serũ legatũ

Expanded text:
ntur, cum non servi remaneant, sed et liberti et heredes efficiantur, cum tanta in eos nostri numinis benivolentia effusa est, ut, etsi libertas eis neque testamento neque codicillis data est, tamen hereditate servis relicta quasi iniunctam et libertatem esse videri. Illo videlicet observando, ut, si legatum vel fideicommissum eis sine libertate relinquatur, maneant in servitute. 2a . Non tamen ita impii heredes existant, ut liberalitatem testatoris servilis laboris debita remuneratione defraudare conentur et non derelictum, licet adhuc servis constitutis, donent. Quae iuris nostri definitio etiam ad aliam speciem dubitatam benigne extendatur. Si quis etenim in principali testamento servum suum cuidam legaverit, in pupillari autem substitutiio suo sine libertate substituerit, quaerebatur, sive utilis esset talis substitutio et per servum legatum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis induximus. ut siquis se̾uũ
siũi scͥpserit herede sine liberta¬
te oĩmõ ciuis romanꝰ efficiatur.
quo inducto n acquisitio. n tã
effuisus uet̾u. atrm ex tͥtabilis
tractatus. locu hãt. n enĩ feren¬
dum est suppone quosda ita ẽẽ
supinos ut eunde seriũ ⁊ he¬
reclem instituant sine lib̾tate.
⁊ itẽ alii ꝑ legatu eundẽ sernu
assigrient. ¶ S cum ueteres
⁊ alia ꝓposuerũt anbiguitatem
dicentes. Siqͥssinĩs eruu ĩ testam̃¬
to quidẽ heredẽ ex parte sine li¬
bertate scͥpsisset. incodicillis aũ¬
ei libertate relinquisset. si possit
institutio ualere. ⁊ ille ta hr̃s
quã liber fieri. nec uideatur ꝑ
ditas dari ẜ m uetẽ reguła ñ põt.
nos ĩ tali dispoĩtioe. licet ĩcodici¬
llis fuiͣt scͥpta ⁊ libertatẽ ⁊ here

Expanded text:
tatis inducimus, ut, si quis servum suum scripserit heredem sine libertate, omnimodo civis Romanus efficiatur? Quo inducto neque adquisitio neque tam effusus veterum atque inextricabilis tractatus locum habeat. neque enim feredum est supponere quosdam ita esse supinos, ut eundem servum et heredem instituant sine libertate  item alii per legatum eundem servum adsignent 1d . Sed cum veteres et aliam proposuerunt ambiguitatem dicentes, si quis servum suum in testamento quidem heredem ex parte sine libertate scripsisset, in codicillis autem libertatem ei reliquisset, si possit institutio valere et ille tam heres quam liber fieri, ne videatur per ditas dari secundum veterem regulam non potest: nos in tali dispositione, licet in codicillis fuerit scripta, et libertate
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc seruũ suũ ꝯstitutũ hr̃de
sine libertate ascͥpserat. ⁊ tãta in¬
ter ueteres ex orta ẽ ꝯtentio. ut
uis possibile ẽẽ urd̃r. eandẽ decitẽ.
S antiqui tatẽ quitẽ hoc alt̾tantẽ.
relinquendũ ẽ ¶ob̾ aut huiꝰ d̾

Expanded text:
adhuc servum suum constitutum heredem adhuc servum suum constitutum heredem sine libertate scripserat, et tanta inter veteres exorta est contentio, ut vix possibile sit videri eandem decidere. 1a . Sed antiquitatem quidem haec altercantem r
Abbreviated transcription (Latin):
tioĩs decitentib. mirabile uisũ
ẽ. ⁊ siꝗs putet ex huiꝰmoĩ scru¬
polositate inpediri testatoris uo¬
luntatẽ. ⁊ maxime dnĩ ⁊ existi¬
met nõ fieri seriũi herede nece¬
ssariu. s ei licentia p̃stet ⁊ lib̾¬
tatẽ ꝯ seꝗ ⁊ hereclitate respuere.
⁊ druĩ noluntate reclamare. qui
si hoc differre tẽptauerit. etiã pu¬
niendus est.Sit itaq ⁊ uiuo pu¬
pillo lib̾. qr testator hoc uoluit. ⁊
mortuo pupillo heres necessariꝰ.¬
duob heredib stͥnris. unũ quitẽ
exparte instituit. seruũ aũ suu
cuiꝰ nom̃ ⁊ addroit. ex reliqua par¬
⁊ postea euntẽ seruũ alii leganit.
uł post institutiõe heredis. s̃erũu
ꝑ legatũ alii assignauit. ⁊ tc̃ hete¬
dẽ cũ sñ lib̾tge instituit. ⁊ dubita¬
batur si hũ. noĩ iegatu ł ĩstiru¬
tio aliquas iures põt hr̃e ⁊ cuii
accquirit᷑ legatu. ł institutio.
dubitatioĩs aũt materia erat. qd̾

Expanded text:
tionem decidentibus mirabile visum est, si quis putet ex huiusmodi scrupulositate impediri testatoris voluntatem, et maxime domini, et existimet non fieri servum heredem necessarium, sed ei licentiam praestet et libertatem consequi et hereditatem respuere et domini voluntati reclamare: qui si hoc differre temptaverit, etiam puniendus est. Sit itaque et vivo pupillo liber, quia testator hoc voluit, et mortuo pupillo necessariduobus heredibus scriptis unum quidem ex parte instituit, servum autem suum, cuius et nomen addidit, ex reliqua par postea eundem servum alii legavit, vel post institutionem heredis servum per legatum alii adsignavit ettabatur, si huiusmodi legatum vel institutio aliquas vires potest habere et cui adquiritur legatum vel institutio. Dubitationis autem materia erat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
est herede necessarũ etia fiuĩ ħrdib¬
test. s si pignori datus fuisti. ⁊ ł substi
ĩ eade causa ꝑ mansisti. nec ab eo tuen¬
quidẽ debitore qui soluendo ñ fuit dis¬
liber ⁊ heres necessariꝰ ex istere po¬
tusti.
nio suo ꝯ iuncxit. ac post hereclẽ
ĩstituit. neq dñiũ ex huiꝰ moĩ fcõ
tibi aufferi potuit. ⁊ ut eiꝰ ad itio¬
nẽ iussu tuo tibi ꝑ hãt. successio
iure q̃rat᷑ iure ꝯcessa habes facul¬

Expanded text:
est, heredem necessarium etiam in test. Sed si pignori datus fuisti et in eadem causa permansisti, nec ab eo quidem debitore qui solvendo non fuit liber et heres necessarius existere potuisti nio suo coniunxit ac post heredem instituit, neque dominium ex huiusmodi facto tibi auferri potuit et, ut eius aditione iussu tuo tibi per hanc successio quaeratur, iure concessam habes facul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯscituti sub appellatiõe libertoꝵ
herecles scͥpti eẽtis. ea scͥptura be¬
nigna in t̾p̃tatiõe ꝓ iñ habenda ẽ
ac si libiͣ e herecdes instituti. fuis¬
seti᷑ ꝙ ⁊ ĩ legato locũ ñ ħñt¬
dẽ ristituit. ⁊ seruo directis u̾bro
libertatẽ relmꝗd. ⁊ ĩ sccło gradu ĩ
quo pupillarẽ substitutiõe facie¬
bat ip̃m ĩeruũ sine libertate pu¬
pillo suo sb̃stituit q̃rebatur ĩ ter
pudentes. si ex huĩ moĩ substi¬
tutiõe. heres necessariꝰ pupillo ex¬
istat. causa enĩ alt̃canoĩs exuetẽi
regła orta ẽ quia oĩb placuerat
hc̃ seruũ necessariu herecłe dño
fieri. cui ĩ eotẽ gradu ⁊ herecli¬
tas ⁊ lib̾tas reliquebatur. In p̃¬
senti aũ nõ iminũ tã ib̾tas
quã substitutio collata ẽ. s ĩ aliũ

Expanded text:
stituti sub appellatione libertorum heredes scripti essetis, ea scriptura benigna interpretatione perinde habenda est, ac si liberi et heredes instituti fuissetis. Quod in legato locum nondem instituit et servo directis verbis libertatem reliquit et in secundo gradu, in quo pupillarem substitutionem faciebat, ipsum servum sine libertate pupillo suo substituit, quaerebatur inter prudentes, si ex huiusmodi substitutione heres necessarius pupillo existat. Causa etenim altercationis ex vetere regula orta est, quia omnibus placuerat hunc servum necessarium heredem domino fieri, cui in eodem gradu et hereditas et libertas relinquebatur, in praesenti autem non in unum tam libertas quam s
Abbreviated transcription (Latin):
tres substituti utr̃ũ ne duo pͥores
qui ⁊ pat̾ heredes fuerant scri¬
pti in dimrdiam uocantur. ⁊ t̾cĩ
indimidiã reliquã. an tres substi¬
tuti unꝰ quisqui extͥente ad su¬
bstitutionẽ uocantur. alia ipli¬
cita dubitatiõe siquis ita hereclẽ
scͥpserit titiꝰ una cũ filiis suis ⁊
senpniꝰ heredes mͥ supnito. ⁊ ĩ p̃¬
sente ⁊ enĩ spẽ querebatur. ẜ m
ulpiami uoluntas testantis ut᷑¬
ne titiu una cũ filiis in diraroi¬
am uocat. ⁊ senpniũ in alia dim¬
idiam. an om̃s in uirilẽ portioẽ.
nob̾ aut̃ inpͥma quitẽ spẽ uider
tres substitutos unũ quẽq ĩ tͥri¬
ente euocari. In sccła aũ spẽ cũs
⁊ natura pat̃ ⁊ filiꝰ hec eandẽ eẽ¬
ꝑsonã pene in telligantur. dimͥ

Expanded text:
tres substituti: utrumne duo priores, qui et patri heredes fuerant scripti, in dimidiam vocantur et titius in reliquam dimidiam, an tres substituti unusquisque ex triente ad substitutionem vocantur? alia applicata dubitatione, si quis ita heredem scripserit: " titius una cum filiis suis et Sempronius heredes mihi sunto". Et in praesente etenim specie quaerebatur secundum ulpianum voluntas testantis: utrumne titium una cum suis filiis in dimidiam vocat et Sempronium in aliam dimidiam, an omnes in virilem portionem Nobis autem in prima quidem specie videtur tres substitutos unumquemque in trientem vocari, in secunda autem specie, cum et natura pater et filius eadem persona p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓneptis m̃te captus. ł m̃te capta
ꝑpetuo sit ł si duo. ł plures isti su¬
erint. nullus uͦ eoꝵ saꝑit. liceat
histẽ parentib legiima portioẽ
ei ł eis relicta. quos uoluerit his
substituere. ut occasione huĩ mõi
substitutioĩs ad exemplũ pnpilla¬
testam̃tu eoꝵ oriatur. ita tam̃ u̾

Expanded text:
ptis mente captus vel mente capta perpetuo sit, vel si duo vel plures isti fuerint, nullus vero eorum saperet, liceat isdem parentibus legitima portione ei vel eis relicta quos voluerint his substituere, ut occasione huiusmodi substitutionis ad exemplum pupillatestamentum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. In uito ł ignorante te ab
alio illatum corpus in purã po¬
ssessioẽm tua. ł lapide locum
religiosu facere nõ potest. sĩ
aũt uoluntate tua mortuum
aliquis in locu tuu intulei̾t
religiosus iste efficitur. Quoi
eius erogasse te boni uiri ar¬
bitratu ꝓbaueris p̃ses ꝓuincie
solui tibi iubebit.
i sepulchrum monum̃¬
ti appellatioẽ significas scire de
it uis eiꝰ ad om̃s herecles ꝑtine̾
nediuisioẽ ad ur̃ herede red¬
igi potuisset ꝓphana tñ loca
que circa id sũt. si semꝑ uicin¬
is heclificiis usui homim̃ de¬
stinatis cesserũt. eiꝰ sũt cui il¬
la quoꝵ partes eẽuisse st̃. ex
diuisioẽ obtigerunt.

Expanded text:
. Invito vel ignorante te ab alio illatum corpus in puram possessionem tuam vel lapidem locum religiosum facere non potest. si autem voluntate tua mortuum aliquis in locum tuum intulerit, religiosus iste efficitur: quo l morbum eius erogasse te boni viri arbitratu probaveris, praeses provinciae solvi tibi iubebit.i sepulchrum monumti appellatione significas, scire deit, ius eius ad omnes heredes pertinere nec divisione ad unum heredem redigi potuisse. Profana tamen loca, quae circa id sunt, si semper vicinis aedificiis usui hominum destinatis cesserunt, eius sunt, cui illa, quorum partes esse visae sunt, ex divisione obtigerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Uus sepulchri tam berecli¬
tarii quã samiliaris ad extrane¬
os etiã heredes. familiaris autez
ad familiam etiam si nullus ex
ea hr̃s sit nõ etiã ad aliu quẽꝗͣ
qui nõ heres s ẽ ꝑtinere põt.
.iiii.

Expanded text:
 Ius sepulchri tam hereditarii quam familiaris ad extraneos etiam heredes, familiaris autem ad familiam, etiam si nullus ex ea heres sit, non etiam ad alium quemquam qui non heres est pertinere potest. S. III
Abbreviated transcription (Latin):
S i ex quocũq ꝯ tractu ap̃
p̃sidẽ ꝓuincie nire debitũ cui
oportuerat. te reclditisse ꝓba¬
ueris. Cirographa tua exꝙb
iam nichil peti põt. ⁊ instrum̃¬
ta ad eum ꝯtractu ꝑtinentia.
tibͥi natumłr liberatioẽm ꝯ se¬
cuto exbiberi at recldi iubebit.

Expanded text:
Si ex quocumque contractu apud praesidem provinciae iure debitum cui oportuerat te reddidisse probaveris, chirographa tua, ex quibus iam nihil peti potest, et instrumenta ad eum contractum pertinentia tibi naturaliter liberationem consecuto exhiberi ac reddi iubebit.
Abbreviated transcription (Latin):
Militis uoluntatẽ qua
circa monum̃tũ sibi faciendũ
testam̃to exp̃ssit ⁊ pat̃ ⁊ mater.
heredes eiꝰ neglegere nõ debẽt.
Uã s si d̾elatio hoc noĩe p̃t̾itis
ꝯstitutionib amota ẽ. In nidĩ
omissu sup̃mu eiꝰ modi offi¬
cium. ⁊ ꝯtẽptum iudicium
de fũcti euitare nõ possunt.
d̾ Moniũtoꝵ inscͥptiões
n sepulchroꝵ uira e dominiu
loci puri ad liberos trãsfert̃.
p̃scͥptio aut̃ longi tpĩs si uist¬
am causam initu habuit u̾ob̾
ꝓficiat.
imponere. ł monum̃to ꝙ te ex¬
structuꝵ ꝓfiteris. ornam̃ta q̃
putas sr̃ addere nõ ꝓbiberis. Cũ
in iure suo eoꝵ que minꝰ ꝓhibiͣ
sũt. unicuiq facultas libera nõ
denegetur.

Expanded text:
Militis voluntatem, quam circa monumentum sibi faciendum testamento expressit, et mater et pater heredes eius neglegere non debent. nam etsi delatio hoc nomine praeteritis constitutionibus amota est, invidiam omissum supremum huiusmodi officium et contemptum iudicium defuncti evitare non possunt. Monumentorum inscriptiones neque sepulchrorum iura neque dominium loci puri ad libertos transferunt. praescriptio autem longi temporis, si iustam causam initii habuit, vobis proficiat. imponere vel monumento, quod te extructurum profiteris, ornamenta quae putas superaddere non prohiberis, cum in iure suo eorum quae minus prohibita sunt unicuique facultas libera non denegetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Causa iuire irandolex Ꝯ sensu
uͣtriusq partis. ł aduersario ĩ¬
ferente. d̾ lato ⁊ p̃stito: ł remi¬
sso. d̾ cisa. nec ꝑ uirii p̃ textu re¬
tractari põtest. nisi spetialiter
hoc lege excipiatur.

Expanded text:
u utriusque partis vel adversario inferente delato et praestito vel remisso decisa nec periurii praetextu retractari potest, nisi specialiter hoc lege excipiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
accusatoꝵ nõ int̃ueniente auferri nõ
potuit. causa intentati criminis aput
eunde̾m uł successoreri eiꝰ inore iudici¬
oꝵ tractabitur.
d Non iõ minus crimine. seu atroc¬
ium iniuriaꝵ iudicio tenetur. isqui ĩ
iustam accusatoẽm in ciroͣit. ꝙ dscit ali¬
um se huĩ fc̃i mandatorẽ habuisse. nãq
hoc casu p̃ter pͥncipalem reum. Ganda¬
torem q̃q̃ ex sua ꝑsõa ꝯueruri posse ig¬
notum non estͣ.

Expanded text:
accusatorum non interveniente auferri non potuit, causa intentati criminis apud eundem vel successorem eius more iudiciorum tractabitur. Non ideo minus crimine seu atrocium iniuriarum in iuditio tenetur is, qui in iustam accusationem incidit, quod dicat alium se huius facti mandatorem habuisse; nanque hoc casu praeter principalem reum mandatorem quoque ex sua persona conveniri posse ignotum non est.
Abbreviated transcription (Latin):
ter atq accusator emerserit eiꝰ exͥ istm¬
atioẽm ca̾pd̾ auq forturias petituras: cu¬
iuis familiaritati uł dnĩo meserit. ãn
exibitioẽm testium añ examinatõem
iudicii. in ip̃a expositiõe crimmũ. atq
accusatoĩs exordio ultore glatio fer̾iat᷑.
uocẽ enĩ funestam in t̾cidi oportet po¬
tius quã audiri. Maiestatis crim̃ autẽ
exciꝑimus.¬
õp Liberti si accusatores ⁊ nanumi¬
quo serui supplicło teneburitur luitu.¬
ri penas an ꝓhibite delatoĩs exoͣrdłũ:¬

Expanded text:
tor atque accusator emerserit, eius existimationem caput atque fortunas petiturus, cuius familiaritati vel dominio inhaeserit, ante exhibitionem testium, ante examinationem iudicii, in ipsa expositione criminum atque accusationis exordio ultore gladio feriatur. Vocem enim funestam intercidi oportet potius quam audiri. Maiestatis autem crimen excipimu Liberti, si accusatores manumieodem quo servi supplicio tenebuntur, luituri poenas ante prohibitae delationis exordiu
Abbreviated transcription (Latin):
op̃ S̾ i accusatorib absentib nõ per
ꝯtimiatiam ad eẽ uroicio cessantibus.
ex una postulatoẽ aditus p̃ses ꝓiũcie
nõ cansa cogaita snĩarti dixit. quaeud̾
quo q̃rimonian derulisti. liberandu

Expanded text:
 Si accusatoribus absentibus et non per contumaciam adesse iudicio cessantibus ex una postulatione aditus praeses provinciae non causa cognita sententiam dixit, qua eum de quo querimoniam detulisti liberandum
Abbreviated transcription (Latin):
one fui̾t. uicario ꝯpetãt. ¶ Sin aut
uicarius e simuł potestatis tũ in huiꝰ mõi
matrimonio ꝯtrabento molietur. auicis¬
sim ordinarius iutex in tercessor existat
Siraũt erũt uterq suspecti. ad illuste¬
em p̃fectura spetiałr talium domoꝵ qͣ
diu ibidẽ ad ministrauiͣt. tuͥtio ꝑtineat.

Expanded text:
ompetant. Sin autem vicarius vel similis potestatis vim in huiusmodi contrahendo matrimonio molietur, vicissim ordinarius iudex intercessor existat. Sin erunt uterque suspecti, ad illustrem praefecturam specialiter talium domorum, quamdiu idem administraverit, tuitio pertineat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ Si tutor uł̃ curator pupilia ł at¬
ultam quontã suam sibi. ł filio suo: ⁊¬
nullo uiumo impetrato beneficio ĩ matͥ¬
rrionio collocauĩt. manet in famia ꝯtͣ
eum uelud ꝯfessum de tutela. qr hiũmo¬
di ꝯ iunctiõe frautem ãministratiõis te¬
gere laborauit ẽ⁊ dos tati dataͣ ꝑ ꝯdicti¬
onem repeti põt.
gestoꝵ res pupille amministrauĩt: eamq
sibi filio ue suo copulauit. tales nuptias
stare. ⁊ nõ ad exemplũ tͥutoꝵ in firma¬
ri sancsimꝰ. Net ⁊ ex huĩmõi subtili ⁊ ma¬
gno tractatu matrimonia seu ꝓles exhĩ
qua lesioẽm ł calupnia patiantur.

Expanded text:
 Si tutor vel curator pupillam vel adultam quondam suam sibi vel filio suo nullo divino impetrato beneficio in matrimonio collocaverit, manet infamia contra eum velut confessum de tutela, quia huiusmodi coniunctione fraudem administrationis tegere laboravit, et dos data per condictionem repeti potestgestore res pupillae administraverit eamque sibi filiove suo copulaverit, tales nuptias stare et non ad exemplum tutorum infirmari, ne ex huiusmodi subtili vel maligno tractatu matrimonia seu proles ex his quam laesionem vel calumniam patiantur.
Abbreviated transcription (Latin):
telligunt nõ mereri: de nobis existim¬
ant postulandas sepe hr̃e puelle ꝯsensũ
cõfuigentes. qua ꝑꝑ tale spõsalium ge¬
nus p̾sentis legis diffimtiõe ĩtptias p̃cũ
at. ⁊ amisso uire matrimonio. ꝙ phibi¬
ta usurpatõe meruit. filios se exbor cõ¬
iunctiõ⁊ suscoptos. iustos nõ habemii nec
cũiquam postulare ĩ talgentie annota¬
tioĩs ue indulto officotẽ se uenie effectũ

Expanded text:
tellegunt non mereri, de nobis existimant postulandas, saepe habere puellae consensum confingentes. Quapropter tale sponsalium genus praesentis legis definitione prohibemus at et amisso iure matrimonii, quod prohibita usurpatione meruerit, filios se ex hac coniunctione susceptos iustos non habiturum nec umquam postulatae indulgentiae adnotationisve indulto efficacem se veniae effectu
Abbreviated transcription (Latin):
nacẽ fẽuore suũ inuitis pis quoꝵ ntilitas
agitur exhibere. aut exbibuisse de tege¬
tur.hũc licet ꝓhibitas nuptias nõ ꝑ ege¬
rit. at tam̃ ꝓtali conamine mulcte lib¬
raꝵ auri decẽ obnoxiũ statuimꝰ: ⁊ cũ ho¬
nore habierit. ꝑ actã dignitatẽ usutpa¬
re ꝓhibem̾. tali sciłic pena ut si cuta ho¬
norẽ eum quo male usus est uendicãdũ.
statutis nr̃is parere nolui̾t. eã ꝓiunciã
in qua sibi usurpanit habitare ꝑ iuge
deriuii nõ sinat᷑. illo uidelicet adi¬
ciendo ur ⁊ ĩpotestate ad huc ꝯstituto
liteat ꝑsone quã hiuĩ moi ambitu cutu¬
ire tẽptaui̾t: ꝯfestii ꝯtestatiõe ꝓpos ita
cũ sua suoꝵꝙ domo uiris dictioẽ eiꝰ euita¬

Expanded text:
acem favorem suum invitis his, quorum utilitas agitur, exhibere aut exhibuisse detegitur, hunc, licet prohibitas nuptias non peregerit, attamen pro tali conamine multae librarum auri decem obnoxium statuimus et, cum honore abierit, peractam dignitatem usurpare prohibemus, tali scilicet poena, ut, si circa honorem eum, quo male usus est, vindicandum statutis nostris parere noluerit, eam provinciam, in qua sibi usurpaverit, habitare per iuge biennium non sinatur. Illo videlicet adiciendo, ut et in potestate adhuc constituto liceat personae, quam huiusmodi ambitu circumire temptaverit, confestim contestatione proposita cu
Abbreviated transcription (Latin):
habetis nõ ex iusto matͥrporuo suscepti urd¬
antur. ut aũt om̃s scrupͥulas nferatu.
insistere pat̃ tuus teber ug no⁊ uxor
tua. ut aliꝰ loco eiꝰ detur. habebit enĩ fac¬
ultatem repetende ratinis negõꝵ gestoꝵ
ab eo qui fĩt substitinus.
ꝯp̃ Libertinũ qui filio suo naturali.
quẽ inseruitute susceꝑat postea manum¬
isso pupillã suã eãdemq patroni sui fil¬
iam in matrimonio copulanit ad sẽten¬
tiam amplicsimi ordinis. qui buiꝰ mõi nu¬
ptias inter dicendũ putauit ꝑtinere du
ptiis cellocare nõ ponse falsa t̾ibi ꝑfuatũ ẽ¬
op Si patris tui pupilla nõ dũ rectoi¬
ta tutele ratiõe. ł post redditã nõtum ex¬
acto quicito ⁊ uicessimo anno: nec non
⁊̃ utili anno in uxerẽ ouxisti. nec matͥ¬
moniũ cũ ea habuisie te net filiũ ꝑxhu¬
nus moĩ ꝯ iurictiõe ꝓcreasse uideri pot̃.
darie si hoc pat̃ puelle cũ dececlẽ̾t postu

Expanded text:
to matrimonio suscepti videantur. Vt autem omnis scrupulus auferatur, insistere pater tuus debet nec non et uxor tua, ut alius loco eius detur: habebit enim facultatem repetendae rationis negotiorum gestorum ab eo qui fuerit substitutus. Libertinum, qui filio suo naturali, quem in servitute susceperat, postea manumisso pupillam suam eandemque patroni sui filiam in matrimonio collocavit, ad sententiam amplissimi ordinis, qui huiusmodi nuptiis interdicendum putavit, pertinere dubptui collocare non posse falso tibi persuasum eo. Si patris tui pupillam nondum reddita tutelae ratione vel post redditam nondum exacto quinto et vicesimo nec non etiam utili anno uxorem duxisti, nec matrimonium cum ea habuisse nec filium ex huiusmodi coniunctione procreasse videri potes. Sane si
Abbreviated transcription (Latin):
tur post causa aburdicib ꝓbata
⁊ manumissioẽmsssecutã nc̃ solet
falsa demonstratiõe liberati

Expanded text:
tur, post causam ab iudicibus probatam et manumissionem secutam non solet falsa demonstratione liberati
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. in quib nõ trignita s quat᷑¬
ginta annos eẽ expectantos ex qͦ
nouissimo litigatores tacuerũt. nͥ
lex antea ꝓmulg̃auit. ¶ Ne aut̃
inꝑfecta sãctio uideatur cii ĩ ma¬
ternis quidẽ reb filiis samilias
rp̃a exceptionu currere dispos. tũ
erat ex quo sacris paternis absolu¬
ti sũt. maliis aũt que mmime
adquiri possũt. hoc nõ fuerat s̃re¬
tialit̾ ꝯ stitutu. aꝑtissatia diffi

Expanded text:
sunt, in quibus non triginta, sed quadrsunt, in quibus non triginta, sed quadraginta annos esse expectandos, ex quo novissimum litigatores tacuerunt, nostra lex antea promulgavit. Ne autem imperfecta sanctio videatur, cum in maternis quidem rebus filiis familias tempore exceptionum currere dispositum erat, ex quo sacris paternis absoluti sunt, in aliis autem, quae minime adquiri possunt, hoc non fuerat specialiter constitutum, apertissi
Abbreviated transcription (Latin):
annis intarducte fũt siue q̃ ĩ mi¬
norib spariis ꝯclicountur. ¶ Ad
hec cum nichil ꝓhibet etia ea q̃
aliquam dubitatiõẽm accepetũt
clariorib ⁊ ꝯpertoiosis sanctiõib
renouari iubemꝰ oñs ꝑsonales at¬
uioẽs quas su̾bosa quoꝵdã interpͣ¬
tatio iactare extranietas triginta
annoꝵ conabatur. trignita ãnoꝵ
spatiis ꝯcluti. nisi legitimꝰ modꝰ
qui ⁊ ueterib ⁊ nr̃is legib emim¬
eratus est in terruptioem tp̃is in¬
trodiptit. sola ypothetaria actioẽ
quadraginta annoꝵ utente curri¬
culis nemo utiq auteat n actio¬
nes familie bertiscurre. nec ꝯͣ mu¬
ꝑ sonalis actioĩs uitam longiorẽ eẽ
triginta annis in t̃pretari. s ex qͦ
ab initio ꝯpetit.⁊ semel nata est.
⁊ nõ iteratis fabulis sepe recreata:
tur. post memoratum ter⁊pꝰ fsni¬
ri exceptis omĩb actioĩb licit ꝑ¬
sonales sint que in iudiciu dectu¬
cte sũt ⁊ cognationalia acceperunt
certamina. ⁊ postea silentio uadite

Expanded text:
is introductae sunt, sive quae minoribus spatiis concluduntur 1c . Ad haec cum nihil prohibet etiam ea, quae aliquam dubitationem acceperunt, clarioribus et compendiosis sanctionibus renovare, iubemus omnes personales actiones , quas verbosa quorundam interpretatio iactare extra metas triginta annorum conabatur, triginta annorum spatiis concludi, nisi legitimus modus, qui et veteribus et nostris legibus enumeratus est, interruptionem temporis introduxerit: sola hypothecaria actione quadraginta annorum utente curriculis. 1d . Nemo itaque audeat neque actionis familiae erciscundae neque commupersonalis actionis vitam longiorem esse triginta annis interpretari: sed ex quo ab initio competit et semel nata est, et non iteratis fabulis saepe recreata, tur, post memoratum tempus finiri. Exceptis omnibus actionibus, licet personales sint, quae in iudicium deductae sunt et cognitionalia acceperunt certamina et postea silentio traditae
Abbreviated transcription (Latin):
si ẽẽ uidebantur. eo ꝙ post cognitio¬
nẽ nouissima triginta annoꝵ spa¬
tium effluxerit. ⁊ huiꝰ moĩ exceptiõe
opposita suas fortunas ad alios trans¬
annis oritur. in huĩmoi casu oppo¬
ni minime patimur. s licet ꝑsora¬
lis actio ab initio fui̾t instinuta tñ
ei in quadragesum annu ex ten¬
ab initio tatuit. ei qui⁊ postulatio¬
nẽ deposuit.⁊ in uroicium uenit.¬
⁊ subiit certamina. lirẽ aut̃ impl¬
ere ꝑ quostũ casus p̃pelitus ẽ. set
licet ipse actor defecerit. sue tñ p᷑oᷤ¬
terrtati huiꝰ moi cause cursu eu
relinquere posse definimꝰ. ⁊ ut eius
heredib ł successorib liceat ea ab¬
rari decernimꝰ. ex quo nouissima ꝓ¬
cessit cͥognino postquam utraq pars

Expanded text:
ntur eo, quod post cognitionem novissimam triginta annorum spatium effluxerit, et huiusmodi exceptione opposita suas fortunas ad alios transannis oritur, in huiusmodi casu opponi minime patimur, sed licet personalis actio ab initio fuerit instituta, tamen eam in quadragesimum annum extenab initio tacuit, ei, qui et postulationem deposuit et in iudicium venit et subiit certamina, litem autem implere per quosdam casus praepeditus est. Sed licet ipse actor defecerit, suae posteritati huiusmodi causae cursum eum relinquere posse definimus, ut eius heredibus vel successoribus liceat eam adrari decernimus, ex quo novissima processit cognitio, post quam utraque pars
Abbreviated transcription (Latin):
orinir tante moles altertauonũ in rup¬
omĩh iudiciis ex orte tͣ quantas ⁊ toi
emimerari dissicile. ⁊ explanari ĩ e¬
possibile ẽ. p̾mu ⁊ enĩ natura eiũ
obseruatioĩs cu omĩ scrupulositate
difictultate ꝯposita ẽ. cum multis
ꝯcurrere debent. ut ea nascatur.
de m̃ illud spatiu alinale. alii ꝗdẽ
ira esfuse interp̃tabantur. ut possit
usꝙ  adͣtecemiui extendi alii iurdi¬
cantes usq ad quinquennui stãdũ
ẽẽ putauerunt. Sin nr̃is temporib
sepius sr̃ huiꝰmoĩ calculo aurdicib

Expanded text:
ur, tantae moles altercationum in omnibus iudiciis exortae sunt, quantas et enumerari difficile et explanari impossibile est. Primum etenim naturae eius observatio cum omni scrupulositate et difficultate composita est, cum multa concurrere debent, ut ea nascatur. 1a . Deinde illud spatium annale alii quidem ita effuse interpretabantur, ut possit usque ad decennium extendi, alii iudicantes usque ad quinquennium standum esse putaverunt. Et in nostris temporibus saepius super huiusmodi calculo a iudici
Abbreviated transcription (Latin):
mp. Siquis emptiõĩs uł donatio¬
nis uł alteriꝰ cuiꝰcumq ꝯt᷑ractus ti¬
tulo. rẽ aliqua bona fide ꝑͣdece uł
uiginti annos posseclerit. ⁊ longi
tp̃is exceptioẽm ꝯtra dnõs eiꝰ ł cre¬
oitores ypothece is p̃tendentes sibi
possessionẽ eiꝰ rei ꝑdiderit. posse eñ
etia actioẽm ad ũroicanda eandẽ
re habere sancsimꝰ. hoc enĩ ⁊ ueͬte¬
res leges siquis eas recte ĩ spexerit
sancsiebat. ¶ Quod siꝰquis ea rẽ
desierit possidere. cuiꝰ dñs . ł is qui
supposita eã habebat. exceptioẽ tri¬
pulsus est. p̃dictu auxilui nõ in

Expanded text:
. Si quis emptionis vel donationis vel alterius cuiuscumque contractus titulo rem aliquam bona fide per decem vel viginti annos possederit et longi temporis exceptionem contra dominos eius vel creditores hypothecam eius praetendentes sibi i perdiderit, posse eum etiam actionem ad vindicandam eandem rem habere sancimus. hoc enim et veteres leges, si quis eas recte inspexerit, sanciebant. Quod si quis eam rem desierit possidere, cuius dominus vel is qui suppositam eam habebat exceptione tripulsus
Abbreviated transcription (Latin):
¶Inhis etia ꝓmissionib uł le¬
gatis uł aliis obligatioĩb q̃ datio¬
nem ꝑsingulos annos. ł m̃ises aut¬
ant aliquod singulare tẽpus ꝯtinet
tempora memorataꝵ p̃scriptonĩ
nõ ab exordio talis obligatioĩs. set
abinitio cͥuiꝰcumq anni. uł m̃sis.
uł alteriꝰ singłaris rẽporis ꝯputa¬
ri manifestu est. ¶ ħulla scilig
danda licentia. ł ei qui iure empħ¬
itentico rez aliquã ꝑ quadragĩta
uł quos cumq alios annos detinu¬
erit. dicendi extrãsacto tẽpore do¬
miniu sibi mnisde reb quesitũ
ẽẽ. cum in eodẽ statu semꝑ manede
datas uire emphitentico res oporte¬
at . ł ꝯductori seu ꝓcuratori reꝵz
alienaꝵ dicendi ex quacũq tẽpoꝵ
curricło. nõ debere se dño uolendi
post ꝯpleta ꝯ ductioĩs tp̃a. possessiõe

Expanded text:
tiam promissionibus vel legatis vel aliis obligationibus, quae dationem per singulos annos vel menses aut aliquod singulare tempus continent, tempora memoratarum praescriptionum non ab exordio talis obligationis, sed ab initio cuiusque anni vel mensis vel alterius singularis temporis computari manifestum est. Nulla scilicet danda licentia vel ei, qui iure emphyteutico rem aliquam per quadraginta vel quoscumque alios annos detinuerit, dicendi ex transacto tempore dominium sibi in isdem rebus quaesitum esse, cum in eodem statu semper manere datas iure emphyteutico res oporteat, vel conductori seu procuratori rerum alienarum dicendi ex quocumque temporum curriculo non debere se domino volenti post completa
Abbreviated transcription (Latin):
edeͥs᷑ que ꝑ ꝑsonalib ułꝰ y pothet᷑ariis ac¬
tionib opponuntur. mitrum accipi¬
urit. undo euenit ut ĩ matrimoniis
in quib reclibitio dotis ł ante nupti¬
as donatioĩs indiẽin certa mortis
ł repudii differri assolet: post cõ¬
iugii d̾issolutioẽm eoꝵdẽ curricu¬
la pre scͥptionĩ ꝑsonalib itdẽ ac¬
tionib ł ypotbetiriis opponẽtlaꝵ
debetur. res sibi suppositas sine uio¬
lentia tenuerit. ꝑ hãc detentioẽm
interrupto sit p̃teriti ⁊pĩs. si minꝰ
effluxerit t̾riginta. nł quat raginta
annis ⁊ multo magis quã si eẽt ĩ ter¬
ruptio ꝑ᷑ ꝯͣ uentiõem introducta cũ
litis ꝯtestatiõe ĩmitatur ea decentio.
¶ Set si quis debitoꝵ ad agnoscendu
suu debitu sccłam cautionẽ ĩcre¬
ditorem exͥposuerit: tp̃ra memora

Expanded text:
pothecariis actionibus opponuntur, initium accipiunt. 4a . Unde evenit, ut in matrimoniis, in quibus redhibitio dotis vel ante nuptias donationis in diem incertam mortis vel repudii differri adsolet, post coniugii dissolutionem earundem curricula praescriptionum personalibus itidem actionibus vel hypothecariis opponendarumbus aliquid debetur, res sibi suppositas sine violentia tenuerit, per hanc detentionem interruptio fit praeteriti temporis, si minus effluxit triginta vel quadraginta annis, et multo magis, quam si esset interruptio per conventionem introducta, cum litis contestationem imitatur ea detentio. 5a . Sed et si quis debitorum ad agnoscendum suum debitum secundam cautionem in creditorem exposuerit, tempora memora
Abbreviated transcription (Latin):
habent. intra unu anͣnu se offe¬
renti cautioẽq suscipiende litis ⁊¬
danti eantẽ rem rocixere. suꝑq̃
ea cognitionalia subire certamina.
¶Exceptioẽs etiam triginta uł qua¬
driginta annoꝵ illis ꝯtractib ĩꝗb.¬

Expanded text:
habent, intra annum se offehabent, intra annum se offerenti cautionemque suscipiendae litis danti eandem rem recipere superque ea cognitionalia subire certamina. Exceptionem etiam triginta vel quadraginta annorum in illis contractib
Abbreviated transcription (Latin):
sus est. ꝯmodu decentiois sibiꝰ at¬
quirat. Sin uero nillu uis ĩ ean¬
dem rem qͣuocũꝙ tẽpore þabuit
tc̃ licentia sit pͥrii dno uł crecliꝰ¬
tori qui nomine ypothece rẽ oblig¬
atam habuit. ⁊herelib eoꝵ ab in¬
iusto detentore eam uendicare. nõ
obstante ei ꝙ prior poͣssessor tͣrigĩ¬
ta ł quatrraginta annoꝵ exceptio¬
ne eum remouerat. nisi ipẽ ĩ iu¬
stus possessor triginta ł quatragin¬
ta annoꝵ. ex eo tp̃r ꝯputandoꝵ
ex quo pͥor possessor qui euicit. ea po¬
ssessione cecidit. exceptiõe mututꝰ
sit Cs hec suꝑ illis detentorib cen¬
semus qui sine uiolentia eande
rem natisut̃. nã siquis iuolenter
eam abstulit. omĩ modo licebit:
pͥori possessori sine ulla d̾istinctio¬
ne eͣam uendicare. ¶S ⁊ si quis ñ
periu set sententia uidicis en de¬
tmuit. ea tam̃ occasioẽ ꝙ absens
pͥor pͥossessor. ⁊ ad litem uocatus
minnne resporroit. licebit ei ad si¬
militiroinẽ teteroꝵ qui rei dnĩu

Expanded text:
modum detentionis sibi adquirat. 1a . Sin vero nullum ius in eadem re quocumque tempore habuit, tunc licentia sit priori domino vel creditori, qui nomine hypothecae rem obligatam habuit, et heredibus eorum ab iniusto detentore eam vindicare, non obsistente ei, quod prior possessor triginta vel quadraginta annorum exceptione eum removerat, nisi ipse iniustus possessor triginta vel quadraginta annorum ex eo tempore computandorum, ex quo prior possessor, qui et vicit, ea possessione cecidit, exceptione munitus sit. Sed haec super illis detentoribus censemus, qui sine violentia eandem rem nancti sunt. Nam si quis violenter eam abstulit, omnimodo licebit priori possessori sine ulla distinctione eam vindicare Sed et si quis non per vim, sed sententia iudicis eam detinuit, ea tamen occasione, quod absens prior possessor et ad litem vocatus minime respondit, licebit ei ad similitudinem ceterorum, qui rei dominium
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Sepe quitũ suos ob noxios ĩ in¬
digcium uocantes. ⁊ urdiciariis
certaminib uentilatis : nõ ad cer¬
tum snẽ litu ꝓducekant. s taci¬
turnitate ĩ meclio tp̃r. adhibita
ꝓptẽ potentiam forte fugientium.
ł suam in beccillitatẽ. ł alios quos¬
cumꝙ casus cũ sorͥtis humane n¬

Expanded text:
Saepe quidam suos obnoxios in iudicium vocantes et iudiciariis certaminibus ventilatis non ad certum finem lites producebant, sed taciturnitate in medio tempore adhibita, propter potentiam forte fugientium vel suam imbecillitatem vel alios quoscumque casus  cum sortis humanae
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ Gum noͣtissimi uiris sit acti¬
onẽ ypothetaria in extraneos ꝗdẽ
supposite rei detentatores. annoꝵ
triginta finiri spiis. si nõ in tere¬
uptu erit silentiu ut legeᷤ caut᷑ii
est. idẽ etia ꝑͦsolam ꝯuentionem.
aut si etas impubes excipienta mõ¬
stretur. simpsos uero debitores aat
heredes eoꝵ pͥmos uł ulteriores n¬
nullis exspirare lustroꝵ cͦursibus.
emendare. ne possessores ei moiꝰ ꝓpe
ĩ mortali timore teneantur. Eahẽ¬
mouetur grã. ł aciro debitores cõ¬
sistennu uł apd̾ rebitoꝵ herecles.
nõ ultra quadragipta annos ex qͦꝯ
petere cepit ꝓ rogari. nisi ꝯuentio¬
bico apt etas sic tictu ẽ in tercesserit.
abeo similes sit. In actioe scilicet᷑
ꝑ sonali. his custodierdis q̃ prisca cõ¬
stitutionu sancxt uistitia. ¶S
illud etia ĩ forensib ꝯ tͣrou̾sis u
uentilabatur. An creclitor anteri¬
ora uira p̃tendẽs. pocea posterio¬
rem creclitorẽ ypotheta tenentẽ.

Expanded text:
 Cum notissimi iuris sit actionem hypothecariam in extraneos quidem suppositae rei detentores annorum triginta finiri spatiis, si non interruptum erit silentium , ut lege cautum est, id est etiam per solam conventionem, aut si aetas impubes excipienda monstretur, in ipsos vero debitores aut heredes eorum primos vel ulteriores nullis expirare lustrorum cursibus: emendare, ne possessores eiusmodi prope immortali timore teneantur. Quammovetur gratia vel apud debitores consistentium vel apud debitorum heredes, non ultra quadraginta annos, ex quo competere coepit, prorogari, nisi conventio aut aetas, sicut dictum est, intercesserit, ambo similes sint: in actione scilicet personali his custodiendis, quae prisca constitutionum sanxit iustitia. Sed cum illud etiam in forensibus controversiis ventilabatur, an creditor anteriora iura praetendens potest posteriorem creditorem hypothecam tenentem
Abbreviated transcription (Latin):
posse creclitori anteriori trignita
annoꝵ exceptioẽm opponi. s locũ
eẽ quadraginta annoꝵ p̃scriptõni
qr dnz ille  uiuit merito anterior
creditor ꝯ frdit. ut pote apd̾ debito¬
rem eiꝰ possessioe ꝑ posteriorẽ crecli¬
tore ꝯ stituta. ex quo aut̃ ĩ fata fua
debitor decesseiͣt. exeo quasi suo no¬
mine possidente posteriorẽ credito¬
tem merito posse triginta annaꝵ
opponere p̃scriptioem. ⁊ sccłm hanc
distinctioẽ. ꝯputatione tẽpoꝵ adhi¬
benta. ut exꝑsona quidẽ sua po¬

Expanded text:
iori triginta annorum exceptionem opponi, sed locum esse quadraginta annorum praescriptioni, quia, dum ille vivit, merito anterior creditor confidit, utpote apud debitorem eius possessione per posteriorem creditorem constituta. Ex quo autem in fata sua debitor decesserit, ex eo quasi suo nomine possidentem posteriorem creditorem merito posse triginta annorum opponere praescriptionem. et secundum hanc distinctionem computationem temporum adhibendam, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
debitore. ł ipẽ treditor ł ꝯmuns d̾¬
bitor deunuit. tc̃ quadragĩta ãnoꝵ
exceptioĩs uira tractari.⁊ quantu
de est. ad quadraginta annoꝵ posse¬
ssioẽri ꝑ quã ⁊ ipẽ debitor creclito¬
re repellert potuerat. hocs pose¬
disse ostendat ¶⁊õde ĩure ꝓtepoꝵ hoi¬
putatioẽ obseruando.⁊ si posterior
creclitor anteriori creclitori offerre
debitu paratus est. ⁊ hu creditor lõ¬
geua possessioĩs ꝑ̃scriptioẽm ei oppo¬
nere conatur. ¶Illuo aũt plusꝗͣs
manifestum ẽ ꝙ in om̃ib ꝯ t̾racti¬
b inquib sub aliqua ꝯ ditiõe uł sub
die certa ł in certa. stipulatioẽs. ⁊

Expanded text:
 ipse creditor vel communis debitor detinuit, tunc quadraginta annorum exceptionis iura tractari et, quantum deest ad quadraginta annorum possessionem, per quam et ipse debitor creditorem repellere potuerat hoc se possedisse ostendat. Eodem iure pro temporum computatione observando et si posterior creditor anteriori creditori offerre debitum paratus est et is creditor longaevam possessionis praescriptionem ei opponere conatur. Illud autem plus quam manifestum est, quod in omnibus contractibus, in quibus sub aliqua condicione vel sub die