comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consuitum quod factumẽ
deliberis agnoscendis duas
aspẽs ꝯplectitur. unam eooꝵ quiagnoscũt.
alteram eoꝵ que falsum partum subi
int̃ dies triginta post diuortium connu¬
merandos. ip̃i marito. uł parenti incui po¬
testate ẽ autaddonum dor̃tiate. si nulld
coꝵ copiam ht̃ Domũ accipere debemus.o¬
spicium si in ciuitate maneat. D si non sit

Expanded text:
consultum, quod factum est de liberis agnoscendis, duas species complectitur, unam eorum qui agnoscunt, aliam e‹a›rum quae falsum partum subicintra dies triginta post diuortium connumerandos ipsi marito uel parenti in cuius potestate est, aut domum denuntiare, si nullius eorum c‹o›piam habeat.Domum accipere debemus hospitium, si i
Abbreviated transcription (Latin):
Sufficit enĩ mulieri h notum facere. ꝙ sit.
tiare ꝙ non sit exse p̃gnãs. Hoc aũt uł ip¬
simarito. ł alii nomine el facere ꝑ mititur.¬
Epena aut mariti eaẽ. ut nisi aut custoceõp¬
p̃gnamtem cogatur maritus. partum acgno¬
scere. Et sinon agnouerit extra ordinemco¬
ercetur debebit igiturͤ les pendere non eẽ ex
se p̃gnãtem aũnoĩe ei respondi. Osifactum
fuĩt non alias necẽe habebit agnoscere nisi
filius uere fuerit ¶Illud notantardũ
ẽ ꝙ elenunciacio amarito non incipit. set
amuliere. S si maritus ultro custodes offe¬
rat. ⁊ ea non amuitat. ut si non denunciaũ¬
rit muuier aut sidenunciauerit ꝗđ custodes
c̃ marito parentiue eĩ partum non agraosce¬
ie. ¶Simulier ee sepregantem intradi¬
es xxx. non denuntiauent post cadenũti¬
ans cã congnita audiridebebit: qũi
immo ⁊ suntotum omiserit denuntiaͣ
uortii. non utiles. Cleganteraũt ap̃ iuliũ¬
partunon uidentur sentire. qui int̾ dies¬

Expanded text:
sufficit enim mulieri hoc notum facere, quod tiare, quod non sit ex se praegnas: hoc autem uel ipsi marito uel alii nomine eius facere permittitur.Poena autem mariti ea est, ut, nisi aut custodes ppraegnatem, cogatur maritus partum agnoscere: et, si non agnouerit, extra ordinem coercetur. debebit igitur respondere non esse ex se praegnatem aut nomine eius responderi: quod si factum fuerit, non alias necesse habebit agnoscere, nisi uere filius fuerit.Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere: Sed si maritus ultro custodes offerat et ea non admittat, uel si non denuntiauerit mulier, aut si denuntiauerit quidem, custodes on agnoscere. Si mulier esse se praegnatem intra triginta dies non denuntiauerit, postea denuntians causa cognita audiri debebit. Quin immo et si in totum omiserit denuntiati die diuortii, non utiles. Eleganter autem apud Iulipartu non videtur sentire, qui intra die
Abbreviated transcription (Latin):
liberi uͥ apatre ex ibeant᷑. iudexde care cong¬
doscet S utrũeos tm̃ liberos quisũt in pote
state cogatur. quis ex ibẽ an uõ etiam emanti¬
patos. ł ex alia cã sui uĩs constitutos uidendũ
ẽ.⁊ mag̃puto etiam siñsũt liberun potestate ã¬
iendos a parentib ⁊ uice mutua alere parent¬
e s debere. Utrum aũt tm̃ patrem auũ ue pa¬
ternum. ꝓ auũ ue paternũ aui patrem eetos q

Expanded text:
liberi, ut a parente exhibeantur, iudex de ea re cognoscet. Sed utrum eos tantum liberos quistate cogatur quis exhibere, an uero etiam emancipatos uel ex alia causa sui iuris constitutos, uidendum est. et magis puto, etiamsi non sunt liberi in potestate, alendos a parentibus et uice mutua alere parentes debere.Utrum autem tantum patrem auumue paternum proauumue paterni aui patrem ceterosque
Abbreviated transcription (Latin):
solui uoluisse. ¶ Eticho testam̃to ma łͥ¬
mi misso fundum in stiuctum ⁊ aliale¬
gauit. ⁊ denuo hec uba adiecit qua racionẽ
reddere ueto ꝙ instrumtum penes se ht̃.
Questium est an stichus reliqua que exa.¬
sministracione actus debuerat redđde debr
crit᷑ ix stichum eo nomine nontener.
elaudũs em̃ nemo exẜuitutis actu post
lib̾tatem cenetur ⁊sultatio adius de¬
biti relata fuent. Retinen ergo reliqus
possunt cum pecculio aut exco deluci ꝙ
deposita habeo ap̃ ipsum esse uolo donec
filius m̃s ad annos .x. ꝑ uenciit eiusq
fectunie usuras exigi ueto quasitum ẽ
anex causa fida.c̃. apnianus ꝯseꝗ possit.¬

Expanded text:
o testamento manumisso fundum instructum et alia legauit et haec uerba adiecit: 'quem rationem reddere ueto, quia instrumenta penes se habet': quaesitum est, an Stichus reliqua, quae ex administratione actus debuerat, reddere debuerit. respondi Stichum eo nomine non teneri. Claudius: nemo enim ex seruitutis actu post libertatem tenetur et consultatio ad ius debiti relata fuerat: retineri ergo reliqua possunt cum peculio aut ex eo deduci, onianum deposita habeo, apud ipsum esse uolo, donec filius meus ad annos uiginti peruenerit, eiusque pecuniae usuram exigi ueto.' quaesitum est, an ex causa fideicommi
Abbreviated transcription (Latin):
r̃ in hereditate credident in remdo¬
mini u̾sum ess cdesisse inrelicꝑ eise.
Ottia que duos tutors habuerat
ita cauit. Rationem tutele mee ꝙ
egit publius incinus cumr lutio titio
reposci ab eo nolo queritur an siqua pec¬
cuma ap̃eum extutela remansit peti ab
eo possit. respondit nichui ꝓponi c̃ nõ
peccuma que pupille ess ⁊ ap̃tutorem
temaner legata uideretur. It queritur
ancum tutor liberatus uideretur. N. cõ¬
tutorem non liberari: ¶ Gaio seio op¬
tone mento hoc ampliuis lego. ꝯcediq
uolo. neq ab eo peti. neq ab heredib¬
ͥ eius qͥcꝗͥ michi. aut ciregraphis aut ra¬
e tionib slebitor est ł ꝗeꝗd ame mutuũ¬
⁊ accepit łfidem meam ꝓ eo obligaui.
Quero utrum idsolum ꝙ eo tp̃r quo te

Expanded text:
nt in hereditate, crediderit et in rem domini uersum esset, desisse in reliquis esse. Titia, quae duos tutores habuerat, ita cauit: 'rationem tutelae meae, quam egit Publius Maeuius cum Lucio Titio, reposci ab eo nolo': quaeritur, an, si qua pecunia apud eum ex tutela remansit, peti ab eo possit. respondit nihil proponi, ‹cur› pecunia, quae pupillae esset et apud tutorem remaneret, legata uideretur. Item quaeritur, an contutor liberatus uideretur. respondit contutorem non liberari. 'Gaio Seio optime merito hoc amplius lego concedique uolo neque ab eo peti neque ab heredibus eius, quidquid mihi aut chirographis aut rationibus debitor est uel quidquid a me mutuum accepit uel fidem meam pro eo obligaui.' quaero, utrum id solum
Abbreviated transcription (Latin):
tr. Pñ queritur anetiam mimicitũs¬
D ͣ int̃ positis fidei ꝯmissum non debeatur ⁊ ł
siꝗdem capitales ł graiuis sime immicitie¬
t ĩ uit̃ cesserint ad ep̃tum uideri ꝙͣ relictuo
undest Sin aũt leuis offensa mam fidei .&

Expanded text:
te. unde quaeritur, an etiam inimicitiis interpositis fideicommissum non debeatur: et si quidem capitales uel grauissimae inimicitiae intercesserint, ademptum uideri quod relictum est: sin autem leuis offensa, manet fidei
Abbreviated transcription (Latin):
est ita demum utile uideri legatum esse s ͦ¬
malam cãm ad uers arius testatoris habu¬
erit ut litigante herede uinci debuerit. tẽꝰ
iͦ em̃ non tm̃ litis emnolum̃tum s etiam sũpͥ¬
tus heres legatario prãre cogitur. Nam ĩ
bomcasna suchil iudetur messe legato
io seio qlꝗd michi sub pignore ortoꝵ su¬
oꝵ debuit abheredib meis dari uolo.: q̃io
cum testor uinus as eio aliꝗd recepit anid
excauiã legati peti possit. sꝵ ẜea que ꝓpone
restaterem ante factos codicillos qb lega¬
uit pene oñem peccuniam sortis ⁊ usuoa¬
rum recepisse ita ut medicum sortis sey
upo ea que intpr adorentur itaa iudi

Expanded text:
 ita demum utile uideri legatum esse, si malam causam aduersarius testatoris habuit, ut litigante herede uinci debuerit: tunc enim non tantum litis emolumentum, sed etiam sumptus heres legatario praestare cogitur. nam in bona causa nihil uidetur esse in legato io Seio, quidquid mihi sub pignore hortorum suorum debuit, ab heredibus meis dari uolo': quaero, cum testator uiuus a Seio aliquid recepit, an id ex causa legati peti possit. respondit secundutestatorem ante factos codicillos, quibus legauit, paene omnem pecuniam sortis et usurarum recepisse, ita ut modicum sortis et um ea qu
Abbreviated transcription (Latin):
rit dapnauent heredem ut uitosꝙ libarͤ
ħ alt᷑ exhis caꝑe non possit n̾ec som sint de¬
legan debebit is qui ichil capir eiciu h̃
ocõmodum lege ꝯpetit cuius petitiom uirr̃q
accedit tit hec ꝯmodum ad eum ꝑueniat ⁊

Expanded text:
 damnauerit heredem, ut utrosque liberet, si alter ex his capere non possit nec socii sint, delegari debebit is qui nihil capit ei cui hoc commodum lege competit: cuius petitione utrumque accidit, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
mus si ei cum quo depecculio accio
erat liberatio test̾o legata sit ansi
die quo legata cedere solem icħ
̃inpaculio sit legatãm loco habeturi
ĩgat qui non dum debitor fuit. necꝓ
sçedit ut emolum̃tum aliqi ꝯxlegato
nad eum ꝑueniat. iisi ꝑꝑ spͣetłem fes¬
tum ꝑrculi nũꝗd ẽgo impendenti sitͤ
an legatanus fuerit ꝑ inde atq si qͣ
alia causa spẽ logan dubi ã sac̃. ꝙ¬
scext Aurelius sinphorius fide ui
ẜat ꝓuiore quoda idecedene eis Sepi¬
pillis leganit in hecu̾ba aurelio li¬
m̃struos denarios senos ⁊ uestani nõ¬
mine annuos denanos .xxu. quole.

Expanded text:
mus, si ei, cum quo de peculio actio erit, liberatio testamento legata sit, an, si die, quo legata cedere solent, nihil in peculio sit, legatarii loco habetur? atquin nondum debitor fuit, nec procedit, ut emolumentum aliquid ex legato ad eum perueniat nisi propter spem futuri peculii. numquid ergo in pendenti sit, an legatarius fuerit, perinde atque si qua alia causa spem legati dubiam facphorus fideiusserat pro tutore quodam et decedens eisdem pupillis legauit in h‹ae›c uerba: 'Arellio Lamenstruos denarios senos et uestiarii nomine annuos denarios uiginti quinque.
Abbreviated transcription (Latin):
afflixent auobis aut̃ heredes mei
peto neꝗd ex ranone turele abhis e¬
xigere rob hoc legatum eoꝵ retinẽ
uelitis quesitum est siheres eius ex
causa fide iussionis aliꝗd p̃stitẽnt ã
ab herede filioꝵ eius ꝓ quo fide iuis¬
ẜat repetere possit  u̾bis que ꝓpone¬
rentur idsolum uidã hrdum fidei
ꝯͣmissumi ne exigerent. ꝙ exritione
tutele quã ipse imphonis amini¬
strauerat ab aureliis sibi deberet᷑.
Iesto facto debitorib liberacionem
reliquerat post in cisolino ⁊ recogni
tͥo cesto aluid testam̃tum feat in quo
eo test̾o ꝙͦ incideram dedionsia rata eẽ
ta erat ꝯseꝗ possint ut etiam eius quã
titatis nomine quã ꝙ post prius testi¬
⁊ m̃tum debere ceperunt liberarent᷑ ⁊ si
li exceptione sũmouerentur .R. non
ita legauit. cdo. lego. seio denanos.x.¬
michi debear. Pretena gnãlit̃ dãpna¬
uit heredes fideiq coꝵ ꝯmisit uti dac¬
rent restituerent unicuiq ꝗoꝗ legass
postea seius aliam p̃terca pecumam a

Expanded text:
adflixerit. a uobis autem, heredes mei, peto, ne quid ex ratione tutelae ab his exigere uel ab hoc legato eorum retinere uelitis'. quaesitum est, si heres eius ex causa fideiussionis aliquid praestiterit, an herede filiorum eius, pro quo fideiusserat, repetere possit. respondrentur id solum uideri heredum fidei commissum, ne exigerent, quod ex ratione tutelae, quam ipse Symphorus administrauerat, ab Arelliis sibi deberetur. Testamento facto debitoribus liberationem reliquerat, post inciso lino et recognito testamento aliud testamentum fecit, in quo eo testamento quod incideram dedi, omnia rata esse tate an titatis nomine, quam post prius testamentum debere coeperant, liberarentur, et si li exceptione summoverentur. respondita legavit: "do lego Seio denariosmihi debebat'. praeterea generaliter damnauit heredes fideique eorum commisit, uti darent restituerent unicuique, quidquid ei legasset. postea Seius aliam praeterea pecuniam a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponerentur uiden om̃em obligacibne ⁊
seis cius debiti ꝑ fidei ꝯmissim solui uo¬
luisse. It queritur si postea nouacione
facta ⁊ ampliata sũaa ceꝑit debere an
Innus in causa legan dar ⁊ an uero
nouacione facta quasi nouus debitor.
taxat legatum uiden ꝙ tunc debuiss.
si tñ mansit in ea uoluntate testor ꝙ tẽ

Expanded text:
ponerentur videri omnem obligationem Seio eius debiti per fideicommissum solvi voluisse. Item quaeritur, si postea novatione facta et ampliata summa coeperit debere, anminus in causa legati duret et an vero novatione facta quasi novus debitor ataxat legatum videri quod tunc debuisset, si tamen mansit in ea voluntate testator, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗreferre se testator existimauerit
uent. ꝯtrann si debuor creditori le pd¬
gi nullam utilitatẽ uideo sisme qͣn¬
titate legauit. S isiid demonstrar.
ꝙ debere se ꝯfitẽtim. nulla uulitas ẽ
debiti ampliatur ꝙ si .s. aureos qͦs¬
e se debere cdixit legauit. siꝗdẽ deb in
ꝰ utile est legatum. ꝙ si non fuit de¬
pitor placuit esse utile legatum cer
ta enĩ nũmoꝵ quantitas similis est¬
⁊ sticho legato cum demonstracione fal¬
sa ioq ⁊ dius pius rescripsit certa
scriptis ip̃upillo suocinus tutolaoia
gessit. t̾ciam partẽ bonoꝵ dan uolu¬
it si heredib ss tutele causa ꝯtrou̾si¬
am non fecent s eo noĩs eos liberaue¬
rit pupillus legatum ptulit ⁊ po¬
stea nichilominus . petit qcqd ex diꝰ¬
stractione aliaue causa ad rutorem
suum extutela ꝑuenent. Qud̃ an
u̾bis testam̃ti ab his exactionib ex
cloli mali exceptonem obstaturã r
nsi ꝑatus essꝰ ꝙͦ excaus a fidei ꝯmis

Expanded text:
erit. contra autem si debitor creditori leget, nullam utilitatem uideo, si sine quantitate leget. sed et si id demonstret, quod debere se confitetur, nulla utilitas est tum debiti ampliatur. quod si centum aureos, quos se debere dixit, legauit, si quidem debet, inutile est legatum, quod si non fuit debitor, placuit utilta enim nummorum quantitas similis est Sticho legato cum demonstratione falsa: idque et diuus Pius rescripsit certa scriptis pupillo suo, cuius tutelam gessit, tertiam partem bonorum dari uoluit, si heredibus suis tutelae causa controuersiam non fecerit, sed eo nomine omnes liberauerit: pupillus legatum praetulit et postea nihilo minus petit quidquid ex distractione aliaue causa ad tutorem suum ex tutela peruenerit: quaero, an uerbis testamenti ab his exactionibus excdoli mali exceptionem obstaturam: nisi paratus esset, quod ex causa fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
alterum exheredib sius accione tutele ͣ
uoluit liberan his ubis racionem tute¬
ie quã exegit uił pꝰaulns cum umoho
cicenoẽ ponsci abeo nolo eay nce uiuisa
omi liłatum esse uolo Quoͣ an si qua
peccuma extritela ap̃ cum reman sit.

Expanded text:
e tutelae uoluit liberari his uerbis: 'rationem tutelae, quam egit Iulius Paulus cum Antistio Cicerone, posci ab eo nolo eoque nomine causa omni liberatum esse uolo': quaero, an, si qua pecunia ex tutela apud eum remansit,
Abbreviated transcription (Latin):
fide nõ repetuntur
nõ habuit: conducenda erit mulieni. siuis qͦꝙ
tuere deb. necadrem ꝑtinet ad dotem hãt. ũd̾
sustentare se possit qi uidẽtur. que ita pr̃ant᷑.
ip̃i prãri i qui inut̃o ẽ. Curator uentridatu
soluendidebiti rationem bab̾e debr utiq eius
lp̃.i.Extraneo postumo ħrdi instituro
non alit̾ uent̃ in possõnem nuctitur. nͥ mat̾
aliunde se alere non possit. ne forteeiquina¬
tusbo. possossor futurus ẽ denegasse. alim̃¬
cauideamur

Expanded text:
fide non repetuntur.fide non repetuntur.non habuit, conducenda erit mulieri. Servis quoque tuere debet. nec ad rem pertinet, an dotem habeat, unde sustentare se possit, quia videntur quae ita praestantur ipsi praestari qui in utero est. Curator ventri datus solvendi debiti rationem habere debet, utique eiusExtraneo postumo herede instituto non aliter venter in possessionem mittitur, nisi mater aliunde se alere non possit, ne forte ei, qui natus bonorum possessor futurus est, denegasse alimenta videamur
Abbreviated transcription (Latin):
gatur autem curator. aut ex hisqui tutoros
dati sunt postumo. aut ex necessariis affini
is qui ydoneus uidebitur. aut si deꝑsonis eoꝵ
questio uideatur. uir bonus eligatur quod si
nondum sit curator constitutus. q płumq
aut nõ petitur. aut tardius pecrtur. aut suis
datur. seruius aiebat res hereditarias ħrdẽ
institutum. uł substitutum osignare nõ dełe.
s tantum ꝑ numerare. ⁊ mulieri assignare.
Idem ait ad custodienda ea que sine custodia
saluaẽẽ non possunt: custodem ab herede po¬
nendum. ut puta peccoris ⁊ si nondum mes¬
sis uindemiaue facta sit.⁊ si fui̾t controu̾sia
quantum diminui oporteat arbitrum dan¬
dum. Curatore autem constituto hec omĩa
cessare puto. ꝯscribe tamencuratori debent.⁊
uendenti ⁊ inuentarium rerum facienti. tã¬
du autem uent̾ in possõne eẽ debet. quam¬
du aut pariat aut ab ortum faciat. aut cer¬
tum sit eam ironeẽ pregnantem̃ nõ eẽ consũ
disced̾e̾ debet.

Expanded text:
gitur autem curator aut ex his, qui tutores gitur autem curator aut ex his, qui tutores dati sunt postumo, aut ex necessariis adfinibusque is, qui idoneus uidebitur: aut si de personis eorum quaestio moueatur, uir bonus eligitur. Quod si nondum sit curator constitutus quia plerumque aut non petitur aut tardius petitur aut serius datur, Seruius aiebat res hereditarias heredem institutum uel substitutum obsignare non debere, sed tantum pernumerare et mulieri adsignare. Idem ait ad custodienda ea, quae sine custodia salua esse non possunt, custodem ab herede ponendum ut puta pecoris, et si nondum messis uindemiaue facta sit: et si fuerit controuersia, quantum deminui oporteat, arbitrum dandum. Curatore autem constituto haec omnia cessare puto: conscribere tamen curatori debent et uendenti et inuentarium rerum facienti. Tamdiu autem uenter in possessionem esse debet, quamdiu aut pariat aut abortum faciat aut certum sit eam non esse praegnatem. Et si sciens discedere debet.
Abbreviated transcription (Latin):
cordatus ẽ. possunt eẽ secur c̃cditoros. cum
torem bõis ex inquisitione dandum ydonos¬
um sellicet oport⁊ õclitores curare. uł siꝗs
alius ẽ qui nõ edito partir sucõonem speret:
hoc autem iitimur. iure. ut idem curator
quisꝑant sesuccessurum diligentuis at.¬
ꝙ circum spectius id fieri debebit płesꝙ side
sõnem missa ea sola sine quib se sustiũi.
et ad partum usq ꝓduci nõ possit. sumere
recum mulieri prẽt. ꝓ facultatib defl̃cti
et ꝓdignitate eius atq mulieris. dimi¬
nutio autem ad hos sumptus fieri deb
Primumex pecunia numerata. siẽañ
fuit ex his reb que patrimonia oñare
magis impendio quam aug̃i fructib cõ¬
suerunt. Itẽ. si ꝑicłum ẽ. ne mũmres
usucapiantur. ne debitores temporr lib̾e¬
tur. idem curare debr. Ita igitur cuiamħꝰ
quoꝙ officio amministrabit quo solẽt
Scuratores atꝙ tutores pupillorum. ¶ Eli¬

Expanded text:
tor datus est, possunt esse securi creditores, cum tor datus est, possunt esse securi creditores, cum torem bonis ex inquisitione dandum, idoneum scilicet, oportet creditores curare vel si quis alius est, qui non edito partu successionem speret. Hoc autem iure utimur, ut idem curator qui sperat se successurum, diligentius atque circumspectius id fieri debebit et plures, essionem missa ea sola, sine quibus fetus sustineri et ad partum usque produci non possit, sumere tectum mulieri praestet pro facultatibus defuncti et pro dignitate eius atque mulieris. Deminutio autem ad hos sumptus fieri debet primum ex pecunia numerata: si ea non fuerit, ex his rebus, quae patrimonia onerare magis impendio quam augere fructibus consueuerunt. Item si periculum est, ne interim res usu capiantur, ne debitores tempore liberentur, idem curare debet. Ita igitur curam hoc quoque officio administrabit, quo solent curatores atque tutores pupillorum. Eli
Abbreviated transcription (Latin):
elig̾e.⁊ ubiomĩno uistedubutare poterit
anex eo pregnans sit decretotuenda e̾. ne
preiuidicium partui fiat. Idemꝙ e. ⁊ sista¬
tus mulieri incontrou̾ẽsiam fiat. e tgn̾a¬
liter ex quib cãis carbomanam bonorum
possõnem puero precordare solitus e. exi
hisdemcãis uentriquoq subuenire p̃torẽ
dełe nondubitamus. eo facilius ꝙ fauora.¬
biorest cã pãtusquam pueri. partiuiemmꝰ
in hoc cͣauetur. ut in lucem ꝓducatur. pux¬
ero: ut infamiliam inducatur. Partus i.
iste alendusẽ. quiet si non tantum paren¬
Siqlus pͥma uxore pregnante factamox
aliam dixẽit. eamq pregnantem fecit. diẽp
suumoluerit. edictum ambob sufficiet ui¬
delier cum nemo contendat. nec calumpni¬
atricem dicit eẽ. ¶Quotiens autem uent̾
inposid̃nem mittitur. solet mulier cura¬
torem uentri pet̾e. solet ⁊ boĩs. S siquidem
tantum uentri curator datus sit. creditori¬
bus ꝑͣmutendum ẽ incustodia bonorũ eẽ.
Siu̾o nõ tantum uentri s etiam boĩs cura¬

Expanded text:
e: et ubi omnino iuste dubitari poterit, an ex eo praegnas sit, decreto tuenda est, ne praeiudicium partui fiat. idemque est et si status mulieri controversia fiat. Et generaliter ex quibus causis Carbonianam bonorum possessionem puero praetor dare solitus est, ex hisdem causis ventri quoque subvenire praetorem debere non dubitamus, eo facilius, quod favorabilior est causa partus quam pueri: partui enim in hoc favetur, ut in lucem producatur, puero, ut in familiam inducatur: partus enim iste alendus est, qui et si non tantum parenSi quis prima uxore praegnate facta mox aliam duxerit eamque praegnatem fecerit diemque suum obierit, edictum ambobus sufficiet, uidelicet cum nemo contendit nec calumniatricem dicit. Quotiens autem uenter in possessionem mittitur, solet mulier curatorem uentri petere, solet et bonis. sed si quidem tantum uentri curator datus sit, creditoribus permittendum in custodia bonorum esse: si uero non tantum uentri, sed etiam bonis cura
Abbreviated transcription (Latin):
eno mtp̃s pub̾tatis dilata controu̾sla. Sieñ
plac om̃s controu̾siasqueqͣi status contro¬
uersiam continent. intp̃s pubertatis differri.
s nõ ut is possõne sit. status controu̾sia dilata
s sine possdne. quãmuis au pretor uentrem
inpossd̾nem decłit mittatcum his quib possõ¬
nem decłit. aitñ etiam solus uent̾ ad mittetir
ad bonorum posid̃nemꝰ:

Expanded text:
eno in tempus pubertatis dilata controuersia. sed enim placet omnes controuersias, quae quasi status controuersiam continent, in tempus pubertatis differri, sed non ut in possessione sit status controuersia dilata, sed sine possessione. Quamuis autem praetor uentrem in possessionem mittat, cum his, quibus possessionem dederit, attamen etiam solus uenter admittetur ad bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
tur. scił̃. si talis fuĩt qui mut̃o ẽ. ut si mre¬
b humanis eẽ bonorum possõnem pet̾e pos¬
s: ut in om̃ib partib edicti ꝓsuꝑstite ha-¬
bẽatur. is qui inut̃oe. Int̾lum nõ passim
s cum cause cognitione mitti uent̾ in possõ¬
nem debr. Si quis sic qui controĩnam re¬
̃ ferati s ħ tantum ad eum uentrem crit re¬
ferendum quicum lib̃is admiititur: sec̾m
simittatur. uñ legicimi. uł qua alia exꝑte.¬

Expanded text:
utero est, ut, si in rebus humanis esset, bonorum possessionem petere posset: ut in omnibus partibus edicti pro superstite habeatur is qui in utero est. Interdum non passim, sed cum causae cognitione mitti uenter in possessionem debet, si qui sit, qui controuersiam referat. sed hoc tantum ad eum uentrem erit referendum, qui cum liberis admittitur. ceterum si mittatur unde legitimi uel qua alia ex
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽẽ facti quã asuimi. Nã hocaĩo eẽ de¬
bet ut uelit hes ẽẽ et̃um̃ siquid pie¬
tatis causa fecit. nĩquid quasi caitia
existunt. ñ aĩo hedis se gerere que ge¬
runt. s aut pietatis. aut cꝰtoclie cã. aũ
ꝓ suo. Ut puta patrẽ sepeliumr. ł iusta
ei fecit. si ãiao hedis ꝓħede gessit. Eñ¬
uõ sipietatis causa hoc fecit. ñ uid̾tur
ꝓ hede gesisse Eu̾os Reditarios pauit.
ium̃ta aut pau̾ aut distraxit. sihoc ut
hes gessit ꝓħede. aut siñ ut ħes fet̾
ꝯfutens. s ut custocliat. aut putauͭsua
aut dũtelib̾at quid fec̃ ꝯsuleris ut sal¬
ue ẽẽnt res hecditarie si forte eiñ pla¬
cuerit ꝓhede gerere.apparet ñ uid̃i ꝓ
hede gessisse. ꝓiride ⁊ si fũtos aure.¬
tes locauit. aut fulsit. uł siquid aliut

Expanded text:
am hoc animo esse debet, ut uelit esse heres. ceterum si quid pietatis causa fecit, si quid custodiae causa existunt, non animo heredis se gerere quae gerunt, sed aut pietatis aut custodiae causa aut pro suo. ut puta patrem sepeliuit uel iusta ei fecit: si animo heredis, pro herede gessit: enimuero si pietatis causa hoc fecit, non uidetur pro herede gessisse. seruos hereditarios pauit iumenta aut pauit aut distraxit: si hoc ut heres, gessit pro herede: aut si non ut heres, sed ut custodiat, aut putauit sua, aut dum deliberat, quid fecit, consulens ut saluae sint res hereditariae, si forte ei non placuerit pro herede gerere, apparet non uideri pro herede gessisse. proinde et si fundos aut aedes locauit
Abbreviated transcription (Latin):
nõ continetur. S ẽ equum: si dñs dolo
fec̾it: ne cestm̃ mutaretur. quo suuseiꝰ
ħrs scriptus erat quãmuis manumis¬
sus adierit ħrditatem ei denegari. cum
ctiame mancipato filio denegetur. sipa¬
t̾ dolo fec̃it mͣtestamentum mutatet᷑.
lp̃ .l̃. Pretorait. utiꝙ quaq lege
senatus consulto bonorum possõn
dare opõrtebit. itadabo. numquã
bonorum possõ que ex alia parte eli¬
cti agnitaẽ. impedit istam bonorum¬
quẽ ei ħrdem eẽ oport. quippe cum ñ
alienas hĩc competat bonoꝵ possõꝙͣ

Expanded text:
s dolo fecerit, ne testamentum mutaretur, quo seruus eius heres scriptus erat, quamuis manumissus adierit hereditatem, ei denegari, cum etiam emancipato filio denegetur, si pater dolo fecerit, ne testamentum mutaretur.  Praetor ait: "uti me quaque lege senatus consulto bonorum possessionem dare oportebit, ita dabo". Numquam bonorum possessio, quae ex alia parte edicti adgnita quem ei heredem esse oportet', quippe cum non alias hinc competat bonorum possess
Abbreviated transcription (Latin):
otuolalib ĩ stico seruosuo ꝗ bona c¬
liberti eiuͣs gefsit cuippar te dimidiã
testamento hr̃s exniterat. inquib ne¬
gotius gestis ⁊ calendãrli fuerunt te¬
st̾o suo lib̾ratem deelerat sirationẽ
reddidisset. eiq pecculium suum
ꝑ fideicomissum dedit. stichus̃ sum¬
mas quib reliqua tus erãt tam q⁊ᷤ całe¬
dario quam eruacariᷤ causis. idli¬
dit manẽtib debitorib ꝓ quib ipse
pecuniam hr̃dib patroni refuderat li¬
b̾tatemq adeptus decesẜit. Questũ ẽ
anhrdib stichi aou̾sus om̃s debitorio
ꝓquib stichus pecunia hrdib patromi
intulit. hr̃des patroni ex causa fidei

Expanded text:
ominus Sticho servo suo, qui bona liberti eius gessit, cui pro parte dimidia testamento heres exstiterat, in quibus negotiis gestis et kalendaria fuerunt, testamento suo libertatem dederat, si rationem reddidisset, eique peculium suum per fideicommissum dedit: Stichus summas, quibus reliquatus erat tam ex kalendario quam ex variis causis, reddidit manentibus debitoribus, pro quibus ipse pecuniam heredibus patroni refuderat, libertatemque adeptus decessit. quaesitum est, an heredibus Stichi adversus nomina debitorum, pro quibus Stichus pecuniam heredibus patroni intuli
Abbreviated transcription (Latin):
nõ nisi legatum debeiͣ. Uerum inqͥit
resi condicioneib p̃seriptis paruit ẜuꝰ
testatorem uoluisse cum retinere pec¬
tulium interp̃tamt uidelicet exeo
ꝙ ex pecculio eum iusẜat centum i¬
ferre Utrum aũt iddemum depecu ͥ¬
lio accipimusꝙ miortis tpẽ fuit
uulianus ał accipiendũ legatũpa¬
cuꝰlui ait. su pñ ẜuo legetur. alias sia¬
lii. nam supsi. id tempus in legato
spec tandum quodies legaticedit.
Si uero extranco. morti tempo¬

Expanded text:
non nisi legatum deberi: "verum", inquit, non nisi legatum deberi: "verum", inquit, "si condicionibus praescriptis paruit servus, testatorem voluisse eum retinere peculium interpretamur": videlicet ex eo, quod ex peculio eum iusserat centum inferre. Vtrum autem id demum peculium accipimus, quod mortis tempore fuit, ulianus alias accipiendum legatum peculii ait, si ipsi seruo legetur, alias, si alii: nam si ipsi, id tempus in legato spectandum, quo dies legati cedit: si uero extraneo, mortis temp
Abbreviated transcription (Latin):
plũs ait sabinus sistatu lib̾ ẜuum hr̃.¬
di de dderit: ꝑuide desinere cum inpẽ
⁊̃ cu lio eẽ. atq si extraneo uendidis ddera¬
set. ¶Hũ conse qͦuenter quentur
si fuus cum domino delib̾tate pac¬
sus fue̾tit. ⁊ partem peccunie dedit¬
u et antequã restoums ẽnt. dominꝰ
decesrit libumq ec̃ testo ii i fitꝰ cũ
pcculio legato. anquod dominod¬
derint inp̾cculio sit inputandũ:
Et ait labeo depeculio dececłe. plane¬
d sinõdum declerat. set donee totu
traderet ꝓ deposito aputleũ fuerit
id inpecculio ẽẽ ꝑlacuit. ¶ tem cicu
siẜuo peculium sit legatum ⁊ ade to
hoc minus ẽẽ in legato pecculii hoc n¬
est de tra hendum id ꝙ debitori lega¬
tum est ¶Intenlum et̾ siñ sit legatuor
peculium uelut legatum sicacipi¬
tur. Idem in huius moĩ spetie. Qu¬
dam ẜuo suolib̾tatem sirationes re¬
di disset decłat. ⁊ sihr̃dib centum in¬
tulisset. Inꝑator igitur noster. cum
patre rescripsit. pecculium quidem cͣ¬

Expanded text:
lus ait Sabinus, si statuliber seruum heredi uendiderit, perinde desinere eum in peculio esse, atque si extraneo uendidisset. His consequenter quaeritur, si seruus cum domino de libertate pactus fuerit et partem pecuniae dederit et ante quam residuum dederit dominus decesserit liberumqpeculio legato, an quod domino dederit in peculio sit imputandum. et ait Labeo de peculio decedere. plane si nondum dederat, sed, donec totum traderet, pro deposito apud eum fuerit, id in peculio esse placuit. Item si seruo peculium sit legatum et a culio, hoc est detrahendum id quod debitori legatum est. Interdum etsi non sit legatum peculium, velut legatum sic accipitur, id est in huiusmodi specie: quidam servo libertatem, si rationes reddidisset, dederat, et si heredibus centum intulisset. imperator igitur noster cum patre rescripsit, peculium quidem
Abbreviated transcription (Latin):
sus resporoit. Sistatu libo aut pe¬
culium legatum sit hrs interim credi o¬
eoerit idipꝰsouire dẽtiai ⁊ copora sin¬
gula etiam ꝑhoc es alienum dimn¬
⁊uui ꝓ urde siꝓure lb̾tatem accipe¬
i E ⁊hrs uł uiuo domino ułant a¬
ditatem hr̃ditatem ẜuo crediderit.
legatum peculium minuetur. secũ¬
dum uiliani sententiam. licet domi¬
ionus ẜui nũquam fuerit. ¶Qui
stichũ ⁊ panphillum ẜuos habebat
testo eomanu manumisit.⁊iunicu¬
iq pecculium suum legauit. placet ꝙ
alteralteri debet depeculio eius decgđ
et aliernis accecłe legato ¶ temquen  q¬
tur sifuo lib̾tas datasit sidetem dedis. płs¬
set hĩcdi pgculiũq eilegatõ sit. Ande uto¬
oem que disset hr̃didebeat oepeculio ca¬

Expanded text:
sus respondit, si statulibero, cui peculium legatum sit, heres interim crediderit, id ipso iure detrahi et corpora singula etiam per hoc aes alienum deminui. Proinde si pure libertatem accipiet et heres uel uiuo domino uel ante aditam hereditatem seruo crediderit, legatum peculii minuetur secundum Iuliani sententiam, licet dominus serui numquam fuerit. Qui Stichum et Pamphilum seruos habebat, testamento eos manumisit et unicuique peculium suum legauit. placet, quod ‹alter› alteri debet, de peculio eius decedere et alterius accedere legato. Item quaeritur, si seruo libertas data sit, si decem dedisset heredi, peculiumque ei legatum sit, an decem, quae dedisset heredi, debeant de peculio
Abbreviated transcription (Latin):
s quam ceduob separatisq petuliis te¬
tmstatore locuto. ⁊ sccłm hec uieaius ui¬
porcani nõ comunicabitur. nͥ hec mens
fuit iestañtis: ¶ Sicũt aũt esalieᷤ¬
num hoc est ꝙͦ debetur domino mĩni¬
it legatũ peculium. Ita ꝑcontranum
id quod dominisdebet ẜuo. au gere
debet secł. hulc sentencie aduersa᷑¬
quod ita est cumpettulim ẜuole¬
gatur. nõ etiam id conoeclitur ut ꝑe¬
titionem habeat pecunie quanise
inrationem domini inpendisse dic̃
Qid tam̃ si hec uoluntas sit. testatoᷤ
ris. cur nõ possit consoꝗ certe cõpen¬
sari debet hoc ꝙͦ inpendit. cion eo.
quoddomino debetur ¶Anq
dominus scripsis s ẜuo debere p̾et¬
culio legato cederet. pegasus negat
Idem nerua. Et com gncus comi¬
cĩꝯ filie sue peculium quodcius
oẽt legasset ⁊ annuũ quod ei solituᷤᷤ
erat oarc bicnnio non dedisset. scct᷑
inrationib suñ retulisset filie se hͥ¬
debere quin quagunta atilicinus exi¬
stimauit legato non cecłe ꝙuerũ ẽ

Expanded text:
mquam de duobus separatisque peculiis testatore locuto: et secundum haec uicarius uicarii non communicabitur, nisi haec mens fuit testantis. Sicut autem aes alienum, hoc est quod debetur domino, minuit legatum peculium, ita per contrarium id quod dominus debet seruo augere debet. sed huic sententiae aduersaquod ita est: 'Cum peculium seruo legatur, non etiam id conceditur, ut petitionem habeat pecuniae, quam se in rationem domini impendisse dicit'. quid tamen si haec uoluntas fuit tesris? cur non possit consequi? certe compensari debet hoc quod impendit cum eo quod domino debetur. an et quod dominus scripsisset se servo debere, peculio legato cederet? Pegasus negat: idem Nerva: et cum Gnaeus Domitius filiae suae peculium quod eius esset legasset, et annuum, quod ei solitus erat dare, biennio non dedisset, sed in rationibus suis rettulisset filiae se debere quinquaginta, Atilicinus existimauit legato non cedere, quod uer
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum ꝑueniant utputa partus an
¶quam ipñ legetur. pecculium non de¬
bebitur. hocuterumq ulianus sat̾u
uoluntatum tem testatoris scribit cũ
Denim ipsi suum pecculiũ legatur. ueri¬
simile est eum om̃e augm̃tum ad ip¬
sum ꝑtiner uoluisse. dupatnmonu¬
eam manumisso futuruin est cum a
peculio est. debeturmon
tandum deduciex peculio ꝙ domino
uulneret: ansindat aliquio. frangͣi
an surripiat: quo casu sine dubio ini¬
nuitur pecculium s non ultra simplũ
S si se uulnerauĩt uł etiam occidit. nic
est d̾dudicendum hoc nomine: alioꝗn
dicemꝰ et si fugĩt. deducendum hoc ite¬
emine id quantor uilior sit factus ppt̃
ꝙ tibi debebitur. specialiter aque inpe¬
tantum p̃sens sec etiã futuram peculiũ¬
uuanoubunc inutile legatum
peculii sit. ciłm ẜuus uid testatore de¬
cedit/ Ceterũ simortis tp̃e ẜuusui xit rd
peculium legato ceder.¬

Expanded text:
ad eum perueniant, ut puta partus ancquam ipsi legetur peculium, non debebitur. hoc utrumque Iulianus secundum uoluntate‹m› testatoris scribit: cum enim ipsi suum peculium legatur, uerisimile est eum omne augmentum ad ipsum pertinere uoluisse, cui patrimonium manumisso futurum est, cum apeculio est, debetur, non tandum deduci ex peculio, quod domino uulneret an scindat aliquid uel frangat an subripiat? quo casu sine dubio minuitur peculium, sed non ultra simplum. Sed si se uulnerauit uel etiam occidit, nihil est deducendum hoc nomine: alioquin dicemus et si fugerit, deducendum id, quanto uilior sit factus proptd tibi debebitur, specialiter ea quae in petantum praesens, sed etiam futurum peculiuum Tunc inutile legatum peculii fit, cum servus vivo testatore decedit: ceterum si mortis tempore servus vixerit, peculium legato cede
Abbreviated transcription (Latin):
tam danuoluerit. Respõł. sccłmea ͥ
que ꝓponer̃tur ita uideri tedisse. nisaq̃
pͥcteretur aliuit testatorem sensisse ma¬
nifeste doceret. At sihabitationis ide tͥ
edifitii instrum̃tum legasset. noncełe
ẜuos oꝑe aluiue rciparatos. ¶dias
ut instruc ta sunt cum dotib ⁊ eliꝗs¬
core᷑ om̃i legauit. ⁊ peculiis ⁊cum ac toreͤ.¬
rum qui finitam cõoicionem in c̃positat
cau̾tiõe deco lonia dicisẜant exuerbis su¬
pra scriptis legato cedunt: Respõdi ũ
uiden dehis reliquis ee cogitatum. Ioẽ
quesud mactore legato. anuxor⁊ fili
legato ceclant cum auctor nõmp̃diis s
in ciuitate moratur. Respõ de nicħp.

Expanded text:
tam dari uoluerit. respondit secundum ea tam dari uoluerit. respondit secundum ea quae proponerentur ita uidere dedisse, nisi is, a quo peteretur, aliud testatorem sensisse manifeste doceret: at si habitationis, id est aedificii instrumentum legasset, non cedere seruos operae aliiue rei paratos. Praedia ut instructa sunt cum dotibus et relicore omni legauit et peculiis rum, qui finita conductione interposita cautione de colonia discesserant, ex verbis supra scriptis legato cedant. respondit non videri de his reliquis esse cogitatum. Idem quaesiit in actore legato, an uxor et filia legato cedant, cum actor non in praediis, sed in civitate moratus sit. respondit nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ilias usus cotidianum causa in fundo¬
uo fuenint. legato cõtinerentur. respõdit
ͣ testo qui dem ut proponertur. seĩe in¬
suꝑ fun dũ legatum. uer̃mõ ampliuᷤ
deberi quã incodicilł quossane post ob¬
liuionẽ testam̃tarie senptiue fccisset
instrue ti appellatione contirũ uelle se
mani feste hostenͣdisset. ¶Libto suo
quidam p̃dia logauit. hisubis seio lib̾¬
utdo mco fũ doᷤ illum ⁊ illum dolego ita
reliquis colonorꝑ ⁊ saltuariis. cũ contu¬
unabi suis ⁊ filiis ⁊ filiab sues. Que¬
situm est ansti chus ẜuus qui p̃dium
unũ ex hiscoluit. et reliquatus est an¬
ͣ plam sũma ex causa fidei comissum se¬
io debeatur. Respõuit et sinõ fide do¬
munica set mentde ut cect᷑anei colõircͣs
solent fun dũ coluisser nõ deb̾i
¶Gaio scio alupno meo fundosm¬
osillum ⁊ illum itautin strueti sunt
et doinum suꝑioit̃ locum dan uolo.
Quesitum est an etiam domũ instrue¬

Expanded text:
ilias usus cottidiani causa in fundilias usus cottidiani causa in fundis fuerunt, legato continere‹n›tur. respondit testamento quidem ut proponeretur Seiae, insuper fundum, legatum, uerum non amplius deberi, quam in codicillis quos sane post obliuionem testamentariae scripturae fecisset instructi appellatione contineri uelle se manifeste ostendisset. Liberto suo quidam praedia legauit his uerbis: 'Seio liberto meo fundos illum et illum do lego ita reliquis colonorum et saltuariis cum contubernalibus suis et filiis et filiabus'. quaesitum est, an Stichus seruus, qui praedium unum ex his coluit et reliquatus est amplam summam, ex causa fideicommissi Seio debeatur. respondit, si non fide dominica, sed mercede, ut extranei coloni solent, fundum coluisset, non deberi. 'Gaio Seio alumno meo fundos meos illum et illum, ita ut instructi sunt, et domum superiorem dari uolo': quaesitum est, an etiam domum instruc
Abbreviated transcription (Latin):
legatas respõdit ausi inquit exaliapar
tc. ⁊ deẜuis eũ cogitasse apparuent scili¬
cet ut eor suoꝵ ei legassc uideatur ep̃¬
tiones: quos ⁊ipsos uoluit ad eamꝑti¬
nere. ¶Si quis fundum itaut in¬
Ostruc tus est. legauerat ⁊ ad iecĩt cums
supellec tili uł fudñ mancipiis. uł u¬

Expanded text:
legatas respondit, nisi, inquit, ex alia parte et de servis eum cogitasse apparuerit, scilicet ut eorum servorum ei legasse videatur emptiones, quos et ipsos voluit ad eam pertinere. Si quis fundum ita ut instructus est legaverit et adiecerit cum supellectili
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrinet ꝙ̃ meicausa moriente patre in care
gatus deinte inutiliter manumisus
quatum peculium detrae tu sirꝰ erit ose¬
obid quod domino debetur tantum
ei accede cuiuicarius legatus estf¬
Imifat. et cipecculium legauerat: Is
ẜuus nulle nũmos domino debuerat d̾¬
et eo hr̃di soluit: R om̃s eas res ded̾ioꝵ pr¬
cino sipecuniam ortinus quã debuãt.¬

Expanded text:
in ea causa moriente patre inueniatgatus, deinde inutiliter manumissus quantum peculio detractum erit ob id quod domino debetur, tantum ei accedere, cui uicarius legatus estrat et ei peculium legauerat: is seruus mille nummos domino debuerat et eos heredi soluit. respondi omnes eas res deberi orcino, si pecuniam orcinus quam debu
Abbreviated transcription (Latin):
fundo oc̃t instructus: omnes legate iuix
rum legato cedunt. Ittm peniculi et
cauteria ⁊ conche. ¶nstru m̃topit¬
scatorio contineri ansto ait. nauceuas
que pq̃ssiũ capiendoꝵ causa conpara¬
tesunt: Sed etpiscatores cõtineri ulid
est. ¶ Instrum̃tobalneatano lega¬
to dic limͤ balncatorẽ sic instrum̃torp
contiñi balneatorio quo mõ instru¬
m̃to fũoi salcuariumꝰ copĩanos ⁊m
strum̃to cauponio insticutorẽ: c̾rmi
balnee sinc balneatorib usũ suũ p̾¬
auł .t. Cuindlamonis instiu¬
m̃to que nt᷑. semota carne mñ saspõ¬
⁊derã fcram̃ta que laniã tecaris cau
saparata/ Idem trutinas cultõs dolabs
se est inspici. ut ecce. pistoro instru¬
rp̃ m̃to legato  ipsipistores mec̃ uderi poᷤᷤ¬
sunt. si pͣater familias pistrinum ex¬
ercuit nam plunmũ inter est. instuͬ¬
m̃tũ pistonb anpͥstinum paratũ sit
asmam molendinam ⁊ molam neg¬
at neratius instrum̃to fundi coñtgi
Item cacabos. ⁊ patinas instrum̃to  dͣ¬

Expanded text:
fundo esset instructus, omnes legatae viderum legato cedunt, item peniculi et cauteria et conchae. Instrumento piscatorio contineri Aristo ait naucellas, quae piscium capiendorum causa comparatae sunt: sed et piscatores contineri verius est. Instrumento balneatorio legato dictum est balneatorem sic instrumento contineri balneario, quomodo instrumento fundi saltuarium et topiarios, et instrumento cauponio institorem, cum balneae sine balneatoribus usum suum prum. Cum de lanionis instrumento quaeritur. semota carne mensas pondera farramentaque laniandae carnis causa praeparata, item trutinas cultos dolabrasse est inspici. ut ecce pistorio instrumento legato ita ipsi pistores inesse uideri possunt, si pater familias pistrinum exercuit: nam plurimum interest, instrumentum pistoribus an pistrino paratum sit. Asinam molendariam et molam negat Neratius instrumento fundi contineri. Item caccabos et patinas in instrumento fun
Abbreviated transcription (Latin):
de quo quenitur dariuoluisse.
¶Ub̃to quem hr̃dem exparte scripsit
fuldũ ꝑ p̃ceptionem dedit in hec ũ¬
ba. pan phille lib̾tep̃cipito tibiq
habcto fundum meum titianum
et agellum sinpnianum cuminstõ
familiamq que in eo fundo morat᷑
exceptis quos tanumiscro. Que¬
sicum est cum testator ineum sunde
aliquãtum uiniindolꝑis habuent ñt
quod uinus totumuendi derat ⁊ paͦ cn¬
tem tertiam p̃tiipeo acceꝑat. anuinũ os
indolcis irmanens adlibertum ex cã
p̃ceptionis ꝑtineat. Respõ sum est
uerbis que ꝓͥ ponerentur contineri.
nisi manifestr contranam uolunta

Expanded text:
se. Liberto, quem heredem in parte rescripsit, fundum per praeceptionem dedit in haec uerba: 'Pamphile liberte, praecipito tibique habeto fundum meum Titianum et agellum Sempronianum cum instrufamiliaque, quae in eo fundo moratur, exceptis quos manumisero'. quaesitum est, cum testator in eo fundo aliquantum uini in doliis habuerit, quod uiuus totum uendiderat et partem tertiam pretii pro eo acceperat, an uinum in doliis remanens ad libertum ex causa praeceptionis pertineat. respondit uerbis quae proponerentur contineri, nisi manifeste contrariam
Abbreviated transcription (Latin):
quid. Respõ sum est denũmisquoq
esupra respõ sum ⁊ ¶Italegatum e¬
⁊ septie sorori nr̃e fundipaterni inei᷑
sci .iiii. partem danuolo. sicut est ⁊t
⁊ abcam partem itaut indie mortis fu¬
crit. ¶Quesitum ẽ anex ucrbis s̃upra
scͥptis aggeres ⁊ prcla inposita para¬
taq ut inmitentur hedificio. ⁊tem
in strum̃tum urhanum ⁊ rusticam
cunimancipiisque fundicausaerunt
Sadlogatariũ ꝑtineant. Respõd̾i. po¬
cest. Hec uerba sicut est adinstͥuc tum
refirri. ¶Fndum legauit inhec u̾¬
ba sempno fr̃imeo hocamplius fui¬
dos meositaut in structisunt cassiar¬
uit nec sinẽ his fundi colipossint.
an legato cecderet. Respõd id tantũ
cedere legato. quod uerbis con pirchẽ
instruc tus legaue m rat. Quesitũ ẽ
fun dus instruc tus quem ad modum
dari debcat utrũ sicut instractus fuit¬
r᷑s̃ mortis patus familias tpe utque inme¬
dio tp̃e agnata᷑ ut in fundum ilata st̃¬
hr̃disuit. anuero eodem inftuctus fus¬

Expanded text:
quit. responsum est de nummis quoque, ut supra responsum. Ita legatum eSepticiae sorori meae fundi paterni mei Seiani partem dari volo sic ut est, et eram partem ita, ut in diem mortis fuerit": quaesitum est, an ex verbis supra riptis aggeres et praela iam posita parataque, ut immittantur aedificio, item instrumentum urbanum et rusticum cum mancipiis, quae fundi causa erant, ad legatarios pertineant. respondit: potest haec verba "sic ut est" ad instructum referri. Fundos legavit in haec verba: "Sempronio fratri meo hoc amplius fundos meos ita, ut instructi sunt, Cassianuit nec sine his fundi coli possint, an legato cederent. respondit id tantum cedere legato, quod uerbis comprehendisinstructus, legauerat. quaesitum est, fundus instructus quemadmodum dari debeat, utrum sic ut instructus fuit mortis patris familiae tempore, ut quae medio theredis sint? an vero instructus fun
Abbreviated transcription (Latin):
legito continen ofilius non recce pt
bea quib tt̾ra ad ice ta est unhis in
ridiania posita est. edium et̃ labeo treb¬
atius putant. Ita iducrum puto.
siita illigata sint edib ut ibi ꝑperuo
enposita sint. ¶Molas manuarias¬
fi quidem supellec tilis. ium̃tarias aũt¬
2 ͫ instrum̃ti ẽẽ ofilius aittassellius.^ eͣ¬
batius ncutra ssupellectilis s pocius

Expanded text:
legato contineri Ofilius non recte putbea, quibus terra adgesta est, et in his viridiaria posita aedium esse Labeo Trebatius putant. ita id verum puto, si ita illigata sint aedibus, ut ibi perpetuo posita sint. Molas manuarias quidem suppellectilis, iumentarias autem instrumenti esse Ofilius ait. Labeo Cascellius Trebatius neutras suppellectilis, sed potiu
Abbreviated transcription (Latin):
dum cale ¶ miͣlliss pulm̃tarium co¬
ꝗtur. quo e n ͤum inscrum̃to continet᷑.
ditur Inidem genus recdigũtur. acde¬
inceps in infinitũ pͥmis quib q pro¬
xina copulata procedunt. Optimũ
gͦ eẽ pelius ait nõ pͥam uerbory signi¬
ficatione sciutari. s in pͥmis quidtesta¬
ĩtor demostrare uoluent. dcinde inqua
psũpciõe sunt: qui inquaq irgione
commorantur. ¶Cum deuillico q̃ ÷¬
reretur ⁊ aninstrumto ineẽ dubitare¬
tur. sccuola consultus rei pondit. sinõn
pensionis crta quantitate. Ei fideido¬
miniea cͣolerctur deb̾i. ¶ Ddcm con¬
sultus demeta t moleitͦ aria respon¬
cłit. sirusticis cius fundi operaris mole¬
retur. cam quoq deberi. Est autem in rͣ¬
ferior meta paro mole catillus superi¬
or. ¶Sebubulco quoq ita respordit
siue deco qui bobusibiarrareͭ siued
eo quibouos eius fluidi arratoros pasce¬
ret quercretur debi. ¶ deputatoribꝰ
tur ineẽ. ¶pastores quoq ⁊ fossoieᷤ
adlegatanũ ꝑtinere. Itẽ cum fundust

Expanded text:
 illis pulmentarium coquitur. quod si aenum instrumento continetur, ditur, in idem genus rediguntur, ac deinceps in infinitum primis quibusque proxima copulata procedunt. optimum ergo esse Pedius ait non propriam verborum significationem scrutari, sed in primis quid testator demonstrare voluerit, deinde in qua praesumptione sunt qui in quaque regione commorantur. Cum de vilico quaereretur et an instrumento inesset et dubitaretur, Scaevola consultus respondit, si non pensionis certa quantitate, sed fide dominica coleretur, deberi. Idem consultus de meta molendaria respondit, si rusticis eius fundi operariis moleretur, eam quoque deberi. est autem meta inferior pars molae, catillus superior. De bubulco quoque ita respondit, sive de eo, qui bubus ibi araret, sive de eo, qui boves eius fundi aratores pasceret, quaereretur, deberi. De putatoribus ntur, inesse: Pastores quoque et fossores ad legatarium
Abbreviated transcription (Latin):
rxedes. siꝗͥdem nich sit quodẜuusdo.¬
minou consertuis libisue domumd a¬
debeat. integra corpora uendicabũ ⁊¬
tar. Si uero sit ꝙ doniuuo uł supta ꝑ¬
septis ꝑ sonis debe̾atur. dimunui sin.¬
gula corporaꝓ rata debebunt et

Expanded text:
edes, si quidem nihil sit, quod servus domino vel conservis liberisve domini debeat, integra corpora vindicabuntur: sin vero sit, quod domino vel supra scriptis personis debeatur, deminui singula corpora pro rata debebunt. et
Abbreviated transcription (Latin):
Mue lib ͤ Et uin sancilla cum susna¬
tis legara sit eciãm mortua ea ułalien¬
natał manumissa.nati adiegatariũ ꝑti¬
uebũt. qui  loggat sũt separata st
n ͨ ⁊ mortuo eo.aut alienato aut manumiᷤ

Expanded text:
um. At si ancilla cum suis natis legata sit, etiam mortua ea uel alienata uel manumissa nati ad legatarium pertinebunt, quia duo legata sunt separata. 4  et mortuo eo aut alienato aut manumiss
Abbreviated transcription (Latin):
niseẽ legataᷤᷤ uideri. ¶ Domo iustrũcta
aresponsũ est suppellet blem fdeciam
p̃ĩfimdo quicum instru m̃tologatus eẽt aut
instruc to continebitur  sactuarius paro¬
Nͣ enim ratioest. Namdesiderant tãuille
quam agri custodiam. Ilic nequiduici¬
ni a aut agri aut fiuc tuum occupent s
hic nequit ceterapp ierum que inuilla ꝙͦ¬
continẽtur uilla aut̃ sine ulla dubita s.¬
tiõẽ parᷤ fundi habetur.
rcoͤ ¶ Unniẽa ⁊ instrum̃to eus legato. in uꝙ¬
struhĩtum uinee nicħ̾ eẽ ẜuius respõ¬
dit. qͥui eum consuletat corneliumreꝰ . tͥ..¬
spõdisse aicbat. palos ꝑticas iastros ligo  a¬
nes instrumẽta uinee et̃ quodueris pa
est. ¶Quidamuron ͤ fundum ut f
nnstruc tuseẽt in quo ipse habitat ieg s¬
uit consultus demulierib lanifificis
anuiistrum̃to continerentur. Respõdit bnd¬
nõ quidẽ eẽ instrum̃ti fundi sedqm¬
t ipse pat᷑ familias qui legasset in eo fũdo

Expanded text:
nis essent, legatas uideri. Domo instructa responsum est suppellectilem legatam,fundo qui cum instrumento legatus esset aut instructo continebitur, sicuti sa enim ratio est: nam desiderant tam villae quam agri custodiam, illic, ne quid vicini aut agri aut fructuum occupent, hic, ne quid ceterarum rerum quae in villa continentur: villa autem sine ulla dubitatione pars fundi habetur. . Vinea et instrumento eius legato instrumentum vineae nihil esse Servius respondit: qui eum consulebat, Cornelium respondisse aiebat palos perticas rastros ligones instrumenti vineae esse: quod verius est. Quidam uxori fundum, uti instructus esset, in quo ipse habitabat, legavit. consultus de mulieribus lanificis an instrumento continerentur, respondit non quidem esse instrumenti fundi, sed quoniam ipse pater familias, qui legasset, in eo fundo