comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec ui nec clam nec p̾cario
ab aduersario possidebat.
¶hodie tñ aliter obseruatur¬
testas qͣntũ ad possessio om
ꝑtinet erecata est. ut illi
uincat. et in re soli. et ĩre
mobili qui possessionẽ. nec
ui nec clam̃ nec precario
ab aduersario litis. cõtesta¬
tõnis tpr̃e detinet ¶possid̾e
aũt uidetur quisq. non so¬
lum si ip̃e possideat. set ⁊ si
eius nomine aliquis in pos¬
sessionẽ eius sit. licet ił eius
iari ibiectas non sit. quał
est cõlonus et inquilmus.
ꝑ eos quaq apud quos de¬
posu̾it quis. aut quibus co¬
modauerit ip̃e possidere in¬
detur. et hoc est ꝙ dicitur.
retinere possessionẽ posse.
aliquem ꝑ q̃mlibet. qui eiꝰ
nomine sit inpossessione.
Quin ⁊ solo animo quaꝵ
retinere possessionẽ placet

Expanded text:
nec vi nec clam nec precario nec vi nec clam nec precario ab adversario possidebat. hodie tamen aliter observaturtestas, quantum ad possessionem pertinet, exaequata est, ut ille vincat et in re soli et in re mobili, qui possessionem nec vi nec clam nec precario ab adversario litis contestationis tempore detinet. Possidere autem videtur quisque non solum, si ipse possideat, sed et si eius nomine aliquis in possessione sit, licet is eius iuri subiectus non sit, qualis est colonus et inquilinus: per eos quoque apud quos deposuerit quis aut quibus commodaverit ipse possidere videtur: et hoc est quod dicitur, retinere possessionem posse aliquem per quemlibet qui eius nomine sit in possessione. quin etiam animo quoque retineri possessionem placet
Abbreviated transcription (Latin):
ima
⁊stitui Quia et ciuił ⁊ nat᷑ał¬
Iratõ facit ut alius possid̾at
Ialius apossidente rem pe¬
tat. Et quia longe comodiͦ
plerumq et fere semꝑ in¬
gens existit contentõ de
ip̃a possessiones Eomodum
aũt possĩdendi in eo est.ꝙ
⁊̃ si eius res non sit qui pos¬
sidet. si mͦ actor nõ potu̾it
suã eẽ probare. remanet
suo loco possessio. ꝓpt̾ quã
causam cum obscura suit
utriusq iura contͣ petitorẽ
iudicari solet Ger intͥdc̃o
quod uti possideris dicitur¬
de fundi uł edium possessi¬
one contenditur. Utrobi
uͦ int̾dicto de rerum mobi¬
lium possessione cõtendit᷑
Quoꝵ uis ac porestas plu¬
rima̾ int̾ se differentiam
apud ueteres habebat ¶lã
Uti possidetis int̾licio. is uni¬
cebat qui int̾clicti tp̃re possi¬
debat. Si mͦ nec ui nec clam
nec p̃cario nactus fu̾it ab
usurario possessionẽ. aut
precario iogauerat aliquẽ
ut sibi possidere liceret otͦ¬
bi uͦ interdicto is uincebat
qui in aiori parte eius anni

Expanded text:
ia institui, quia et civilis et naturalis ratio facit ut alius possideat, alius a possidente petat. et quia longe commodiuplerumque et fere semper ingens existit contentio de ipsa possessione. commodum autem possidendi in eo est, quod, etiamsi eius res non sit qui possidet, si modo actor non potuerit suam esse probare, remanet suo loco possessio: propter quam causam, cum obscura sint utriusque iura, contra petitorem iudicari solet. 4a. Sed interdicto quidem uti possidetis de fundi vel aedium possessione contenditur, utrubi vero interdicto de rerum mobilium possessione. quorum vis et potestas plurimam inter se differentiam apud veteres habebat: nam uti possidetis interdicto is vincebat qui interdicti tempore possidebat, si modo nec vi nec clam nec precario nanctus fuerat ab adversario possessionem, etprecario rogaverat aliquem, ut sibi possidere liceret: utrubi vero interdicto is vincebat, qui maiore parte eius anni
Abbreviated transcription (Latin):
cuie te defendi deb̾e. Cus
ꝑioribus libris scriptũ est
conscͥptõne nr̃a cohartam¬
mus p̾retea debitor s̃ pac¬
tus fuit cum creditore ne
a se pet̾etur nichominus
obligatꝰ mauet. qr ex pacto
conuento obligatõnes nõ
omini modo dissoluuntur.
Qua de causa efficar est ad¬
uersus eũ actõ qͣm actor ĩ¬
ditur ꝑ erceptõne̾ pacti cõ¬
uenti seque si debitor defere¬
te creclitore uirauit nichil
ture se oporte̾. ad huc obli¬
gatus ꝑmanet. Set qr un¬
quu est de ꝑuirio queri
defenditur ꝑ exceptõnem
iuris iurandi ¶In hus quoꝵ
actionibus quibus mix̾ agi¬
tur eque ueccͣrie sunt. ex¬
ceptõnes. uluti si petitore
deferente possessor iurau̾it
eadẽ petitor uendicet. Lic
eñi uerum sit qd̾ intendit
id ẽ rem eiꝰ ẽẽ. iniquũ est
tũ possessorem condempna¬
ri¶tẽ si iudicio recũ actur
fu̾it siue mre̾ siue in ꝑsonã
nichominus obligatõ durat
Et ideo ip̃o iure postea d̾ eadẽ
re aduersus te agi potest.

Expanded text:
ae te defendi debere, cuius perioribus libris scriptum est, constitutione nostra coartavimus. Praeterea debitor si pactus fuerit cum creditore, ne a se peteretur, nihilo minus obligatus manet, quia pacto convento obligationes non omnimodo dissolvuntur: qua de causa efficax est adversus eum actio qua actor inditur per exceptionem pacti conventi. Aeque si debitor deferente creditore iuraverit nihil se dare oportere, adhuc obligatus permanet, sed quia iniquum est de periurio quaeri, defenditur per exceptionem iurisiurandi. in his quoque actionibus quibus in rem agitur aeque necessariae sunt exceptiones: veluti si petitore deferente possessor iuravent, eandem rem petitor vindicet: licet enim verum sit quod intendit, id est rem eius esse, iniquum est tamen, possessorem condemnari. Item si iudicio tecum actum fuerit sive in rem sive in personam, nihilo minus ob id actio durat et ideo ipso iure postea de eadem re adversus te agi potest:
Abbreviated transcription (Latin):
unferre ausus est. zenonia¬
ne constitutõni ib̾iacere cẽ¬
senus quam sacratissimus
legis lator de hus qui tp̾re
plus petierunt ꝓrulit. ut
et inducias quas ip̃e actor
sponte indulserit ul natu¬
ra actõnis continet. Si cõ¬
tempserit induplũ habeãt
hu qui inuriam passi sũt¬
talem. et post eas finiras
expensas litis antea acceꝑ¬
uito ut actores tali pena
ꝑterriti tp̃ra litium doce
atorie. ulut si ꝑmilitem
aut mulierem ag̾e̾ quis
uelit. Nam mĩlitibus nec
ꝓ patre uł marre ul uyore

Expanded text:
inferre ausus est Zenoniainferre ausus est Zenonianae constitutioni subiacere censemus, quam sacratissimus legislator de his qui tempore plus petierunt protulit, ut et inducias, quas, sive ipse actor sponte indulserit vel natura actionis continet, contempserat, in duplum habeant hi qui talem iniuriam passi sunt, et post eas finitas expensas litis antea acceperint, ut actores, tali poena perterriti, tempora 1itium doceaatoriae, veluti si per militem aut mulierem agere quis velit: nam militibus nec pro patre vel matre vel uxore
Abbreviated transcription (Latin):
perue et ꝑemptorie sut que
semꝑ agentibus obstaut.
semꝑ rem de qua agitur.
ꝑinunt. qualis est exceptõ
doli mali. et qd̾ merꝯ causa
factum est. et pacti cõuẽti.
cum conuenerit nec omnĩo
peccuma peteretur Sempor¬
ales atq dilatorie sunt. que
ad tp̃s nocent et tp̃ris dilati¬
one tribuunt. quał ẽ pacti
conuenti cum conuenerit
ne intra certum tp̃s age̾t᷑.
finito eo tpr̾e nõ impedit᷑
actorem sequi. Ergo hn qͥbe
rib obicitur exceptõ. aut
pucri conuenti. aut alia si¬
mul diferre deberẽt actõue
et post tp̃s agere. Ideo eĩ et
duatorie iste exceptõnes a¬
pellantur. Alioquin si intͣ
rp̃s egerunit. obiectaq᷑ sit ey¬
erceptõ ueq eo iudicio qͥcq̃
conseq̃rentur ꝓpt̾ exceptio¬
nem Nlec post rp̃s olim ag̾e̾
potant cum remere rem in
iudiciumꝰ declucebãt. et cõ¬
sumebant qua ritione rem
amite bant ¶hodie aũt non
ira stricte hec ꝓcedere uolu¬
mus. set eui qui ante ip̃iꝰ
pactõnis ul obligatõnsꝰ litẽ

Expanded text:
petuae et peremptoriae sunt, quae semper agentibus obstant et semper rem de qua agitur peremunt: qualis est exceptio doli mali et quod metus causa factum est et pacti conventi, cum ita convenerit, ne omnino pecunia peteretur. 10 9. Temporales atque dilatoriae sunt, quae ad tempus nocent et temporis dilationem tribuunt: qualis est pacti conventi, cum convenerit, ne intra certum tempus ageretur, finito eo tempore non impeditur actor rem exsequi. ergo hi quibus tibus obicitur exceptio aut pacti conventi aut alia similis, differe debent actionem et post tempus agere: ideo enim et dilatoriae istae exceptiones appellantur. alioquin, si intra tempus egerint obiectaque sit exceptio, neque eo iudicio quidquam consequerentur propter exceptionem nec post tempus olim agere poterant, cum temere rem in iudicium deducebant et consumebant, qua ratione rem amittebant. hodie autem non ita stricte haec procedere volumus, sed eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem
Abbreviated transcription (Latin):
tuat aut exibeat Epro hi¬
bitorioꝵ aũt intͥdictoꝵ. ali¬
a simplicia sunt alia du¬
plicia ¶Simplicia sunt.
uluti cum prohibet p̃tor¬
in loco sacro uł influmĩe
publico.ripane eiꝰ aliquid
fieri. Nam actor ẽ qui desi¬
derat nequid fiat. Reus ẽ
qui aliquid facere conatur
par utriusq litgatoris ĩ
hiis conduõ est. nec qͥsꝙͣ.
precipue reus ul actor in
telligitur s unusquisq
tam rei ꝙͣ actoris partez
sustiner. De ordine et ue¬
teri exitu int̾clictoꝵ suꝑ¬
uacum ẽ hodie dicere Ilã
quotiens extra ordinem
ius dicitur qualia sunt
hodie omnia uidicia nõ
est neccͣe reddi interdictũ
Set ꝑuide iudicatur si ne
interdictis. arq si utilis
actõ ex causa int̾dicti red
sumus magnam curam
egisse eos qui iura sustĩne¬
bant. ne facile homines ad
litigandum ꝓcederẽt. quod

Expanded text:
tuat aut exhibeat. prohituat aut exhibeat. prohibitoriorum autem interdictorum alia simplicia sunt, alia duplicia. simplicia sunt, veluti cum prohibet pin loco sacro aut in flumine publico ripaue eius aliquid facere reum; nam actor est, qui desiderat, ne quid fiat, reus is, qui aliquid facere conatur.par utriusque litigatoris in his condicio est, nec quisquam praecipue reus utellegitur, sed unusquisque tam rei quam actoris partem sustinet. De ordine et veteri exitu interdictorum supervacuum est hodie dicere: nam quotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt hodie omnia iudicia, non est necesse reddi interdictum, sed perinde iudicatur sine interdictis atque si utilis actio ex causa interdicti redddmonendi sumus, magnam curam egisse eos qui iura sustinebant, ne facile homines ad litigandum procederent: quod
Abbreviated transcription (Latin):
interici. si quis exposse tõe
fuidi uł elium ui deiectus
diacum undeui. per quod
is quidẽ qui deiessit cogiur
restituere possessionẽ. licer
uł ab eõ qui deiessit. ui uł
clam uł precario posside¬
bat. Set et sacris ꝯstitun¬
ombus ut supra diximus
Siquis rem ꝑ uim occupa¬
uent si quidẽ in bonis eius
est. domino erus priuatar
Si aliena post enis restitu¬
tionem. ⁊ exstimatõnẽ rei
dare uim passo compellit᷑.
ge nilia de in pͥuata. ⁊ de
un publica. Set de ui pri¬
uata si sine arrnis uam fe¬
cerit. Si aũt cum armis
eum de possessione expu¬
lerit de ui publica. Armoꝵ
aũt appllatõne. nõ solu
scutra et gladios ⁊ galeas¬
⁊ sinificari in telligimius. s
fustes ⁊ lapides. ¶Tercia
ꝙ aut simplicia sũt. aut
dũplicia. Simplicia sunt¬
uluri in quibus alt̾ actor.
alt̾ reus est. qualia sunt
omnia restitutoria. aut.
exibitoria Nlãmq actor ẽ
qui desiderat aut exiberi
aut restitu¶Reus est is
a quo desideratur ut resti¬

Expanded text:
interdici, si quis ex possessione fundi vel aedium vi deiectus rdictum unde vi, per quod is qui deiecit cogitur ei restituere possessionem, licet is ab eo qui vi deiecit vi vel clam vel precario possidebat. sed ex sacris constitutionibus, ut supra diximus si quis rem per vim occupaverit, si quidem in bonis eius est. dominio eius privatur, si aliena, post eius restitutionem etiam aestimationem rei dare vim passo compellitur.ge Iulia de vi privata aut de vi publica: sed de vi privata, si sine armis vim fecerit, sin autem cum armis eum de possessione expulerit, de vi publica. ‘ armorum ’ autem appellatione non solum scuta et gladios et galeas significari intellegimus, sed et fustes quod aut simplicia sunt aut duplicia. simplicia sunt, in quibus alter actor, alter reus est: qualia sunt omnia restitutoria aut exhibitoria: namque actor est qui desiderat aut exhiberi aut restitui reus is a quo desideratur ut resti
Abbreviated transcription (Latin):
de exceptõnib dispicianus
Comparite sunt aũt excep¬
tõnes defendendoꝵ eoꝵ gr̃a
cum quib agitur. Sepe eĩ
accidit ut licet ip̃a ꝑsecu¬
tõ qua actor erꝑitur iusta
sit. tñ iniqua sit aduersus
eum cum quo agitur. u̾bi
gr̃. si metu cohactus aut
doło inductus ulerrore laꝑ¬
sus stipulanti ticio ꝓmisis¬
ti qd̾ non debueras ꝓmite̾
palam est iure ciuili te ob¬
ligatumẽẽ. et actõ qua in¬
tenditur dare oporte̾ effi¬
car est. Set iniquum ẽ te
condempuari. Id̾oq datur
doli mali aut infacto cõꝑ¬
osita adimpugnanda ac¬
tionem ¶Id uiris est. siqͥs
quasi creclendi causa peccu¬
niam stipłarus fu̾it. neq¬
enumerauerit. Nam eam
peccumam ate pet̾e posse
eum certum est. dare em̃
te oportet cum ex stipula¬
tõne renearis. Set qr ini¬
quum est te eo nomine
condempnari. placer er

Expanded text:
nibus dispiciamus. comparatae sunt autem exceptiones defendendorum eorum gratia cum quibus agitur: saepe enim accidit, ut, licet ipsa actio qua actor experitur iusta sit, tamen iniqua sit adversus eum cum quo agitur. Verbi gratia si metu coactus aut dolo inductus aut errore lapsus stipulanti Titio promisisti, quod non debueras promittere, palam est, iure civili te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniquum est te condemnari, ideoque datur doli mali aut in factum composita ad impugnandam actionem. Idem iuris est, si quis quasi credendi causa pecuniam stipulatus fuerit neque numeravit. nam eam pecuniam a te petere posse eum cte oportet, cum ex stipulatu tenearis; sed quia iniquum est te eo nomine condemnari, placet per
Abbreviated transcription (Latin):
ac si et curi ip̃is pactus
eẽt ne ab eis peccuma pe¬
teretur Sane quedam ex¬
ceptõnes nõ solent huis ace¬
cõmodari. Ecce eñi debitor
si bonis suis celłerit. ⁊ cum
eo creditor exꝑitur. defen¬
ditur ꝑ exceptõne si bonis
cesserit. Set hec exceptio
fidenissorib nõ da̾tur. scil
ideo. quia qui alios pro de¬
bitore sibi obligat. hoc mͣxi¬
me ꝓspicit ut cũ facłrati¬
bus suis lapsus fu̾it debi¬
stor possit ab hiis quos ꝓ eo
obligauit suum consequi¬
ut dispiciamus
de int̾ͥclicn̾is seu de actoĩbus
que pro hus excercentur.
p̃tor aut iubebat aliquid
fieri aut probibebat. qd̾
cum de possessione aut qͥli
possessione int̾ aliquos cõ¬
tendebatur. SSu̾ma itiq
quia aut prohibioria st̃.
aut restitutoria aut eribi¬
toria. Prohibitoria sunt
quibus uetat aliquid fie¬
ri. uluri iuim sine uicio
possidenti. uł mortuũ in¬
ferenti quo ius erat ĩferẽ¬
di. uł in loco sacro edificari

Expanded text:
ac si et cum ipsis pactus esset, ne ab eis ea pecunia peteretur. sane quaedam exceptiones non solent his accommodari. ecce enim debitor si bonis suis cesserit et cum eo creditor experiatur, defenditur per exceptionem ‘ nisi bonis cesserit ’: sed haec exceptio fideiussoribus non datur, scilicet ideo quia, qui alios pro debitore obligat hoc maxime prospicit, ut, cum facultatibus lapsus fuerit debitor, possit ab his quos pro eo obligavit suum consequiut dispiciamus de interdictis seu actionibus quae pro his exercentur.  quibus praetor aut iubebat aliquid fieri aut fieri prohibebat. quod cum de possessione aut quasi possessione inter aliquos contendebatur. Summa autem quod aut prohibitoria sunt aut restitutoria aut exhibitoria. prohibitoria sunt quibus vetat aliquid fieri, veluti vim sine vitio possidenti, vel mortuum inferenti quo ei ius erit inferendi, vel in loco sacro aedificari
Abbreviated transcription (Latin):
Set qr iuiquũ creditorẽ
excludi replicatõ ei dabi¬
tur ex ꝓosteriore pacto cõ¬
uentoERursus in terdiu
euenit ut replicatõ que
pͥma facie iusta sit inique
noceat. Q cũ accidit alia
Iallegatoe̾ opus est adiuuã¬
di rei gr̃a. que duplicatio
uocatur. et si rursus ea
pͥma facie iusta uideatur.
si ꝓpt̾ aliquã causam ĩiq
actori noceat. rursus alia
allegatõe opus est. qͣ actor
adiuuetur que dicitar tͥ¬
tõnũ usum interdũ ult̾iꝰ
tõꝵ introouxit. quas om̃s
aꝑtius ex latõre digestoꝵ
uolunue facile ẽ ꝯguosc̾e
Exceptões ar quib d̾bitor
defenditur plerũq acco¬
modari solent ⁊ fide iussor¬
ibus eius. Et rectẽ qr quos
ab hus petitur id ab ip̃o
debitore peti uidetur: quia
mandati iudicio est reddit᷑s
eis qui hus pro eo solu̾int
ma petenda pactus qͥs cur¬

Expanded text:
sed quia iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima fnoceat; quod cum accidat, adiectione opus est adiuuandi rei gratia, quae 'duplicatio' uocatur. Et si rursus si ea prima facie iusta uideatur, sed propter aliquam causam inique actori noceat, rursus ea adiectione opus est, qua actor adiuuetur, quae dicitur 'trtionum usum interdum etiam utiorum introduxit. Videamus apertius ex latiore digestorum volumine facile est cognoscere. Exceptiones autem, quibus debitor defenditur, plerumque accommodari solent etiam fideiussoribus eius: et recte, quia, quod ab his petitur, id ab ipso debitore peti videtur, quia mandati iudicio redditurus est eis quod hi pro eo solverint. on petenda pec
Abbreviated transcription (Latin):
uec ex sacro rescͥpto pro¬
curatorio nomine exꝑiri
conceditur. Suis ergo ne¬
gocus suꝑ ẽẽ si ne offensa
discipline possunt ¶ Eas
uͦ exceptõnes que olim ꝓ¬
curatoribus ꝓpt̾ in famiã
ul dantis ul ip̃iꝰ ꝓcuratori¬
bus opponebantur. cum ĩ
tari prospeximus. mͦ con¬
quiescere sauximus. Ne
dum de hus alreirat᷑. ip̃iꝰ
negocii disceptatõ ꝓtelet᷑
atur inique noceat. quod
cum accidit alia allegatio¬
ne opus est adiuuandi ac¬
toris grã q̃ replicatõ uoca¬
tur. quia ꝑ eam replicat᷑.
atq resoluitur ius excep¬
tõnis. uluti cum pactus ẽ
aliquis cum debitore suo. nẽ
ab eo peccumã petat. dem̃
postea incontrariũ pacti st̃
.i. ut pete creditori liceat.
Si agar creditor.⁊ excipi¬
at debitor ut ut demum
nocet ei exceptõ. Conuenit
hoc uerum manet licet
postea ĩotͣrii pacti sunt

Expanded text:
ec, ex sacro rescripto, procuratorio nomine experiri conceditur: suis vero negotiis superesse sine offensa disciplinae possunt. eas vero exceptiones quae olim procuratoribus propter infamiam vel dantis vel ipsius procuratoris opponebantur, cum in tari nullo perspeximus modo, conquiescere sancimus, ne, dum de his altercatur, ipsius negotii disceptatio proteletatur, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi actoris gratia, quae replicatio vocatur, quia per eam replicatur atque resolvitur vis exceptionis. veluti cum pactus est aliquis cum debitore suo, ne ab eo pecuniam petat, deinde postea in contrarium pacti sunt, id est ut petere creditori liceat: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum nocet ei exceptio; convenit hoc verum manet, licet postea in contrarium pacti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
rei. et ob id mixte
sunt ¶Penam tant᷑
ꝑsequitur qtis actõe
turti siue em̃ mani¬
festi agatur quadru¬
pliss̃ue nec maĩfesti
dupli de sola ꝑena a¬
gitur. Nam ipar rẽ
quis id est. suar eẽ
petens. siue fur ip̃e¬
am rem possideat.
siue alius quislibet.
eo amplius aduersꝰ
furem etiam ꝯditio
est rei ¶Ui aũt bonoꝵ
raptoꝵ actõ mixta
est. qr inquadruplũ
rei ꝑsecutio ꝯtinet᷑¬

Expanded text:
ae et ob id mixtae sunt. poenam tantum persequitur quis actione furti; sive enim manifesti agatur quadrupli sive nec manifesti dupli, de sola poena agitur: nam ipsam rem quis, id est suam esse petens, sive fur ipse eam rem possideat, sive alius quilibet: eo amplius adversus furem etiam condictio est rei. Vi autem bonorum raptorum actio mixta est, quia in quadruplo rei persecutio continet
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatem acceꝑe a dño in
testam̃to ex quo nõ adit᷑
adici lib̾tatum conẜuan¬
daꝵ causa audiuntur et ita
rescripto diui marci ad po¬
pilium rufum continet᷑.
uerba rescͥpti ita se habẽt
Si uirgineo ualenti qui
restam̃nd suo lib̾tatem qui¬
busdam ascripsit nemine
istente in ea causa bona eẽ
ceꝑe ut uenire debeant. is
cuius de ea re nono est
aditus rationem desid̾rii
tui habebit ut lib̾tatum
tam eaꝵ que directo ꝙͣ eaꝵ

Expanded text:
acceperunt a domino in testamento, ex quo non aditur addici libertatium conservandarum causa, audiuntur. et ita rescripto divi Marci ad Popilium Rufum continetur. Verba rescripti ita se habent : ‘ Si Virginio Valenti, qui testamento suo libertatem quibusdam adscripsit, nemineistente, in ea causa bona esse coeperunt ut veniri debeant: is cuius de ea re notio est aditus rationem desiderii tui habebit, ut libertatium tam earum quae directo,
Abbreviated transcription (Latin):
et si noluerit eum defen¬
dere ꝑmititur creditorib
ꝑ competentes nr̃os magͣ¬
stratus bona eius que cũ
usu fructu futura fuissẽt᷑
si se alieno uiri nõ succes¬
siłet. et possid̾e et legitio
modo ea disponere. De¬
ccessit eo cui lib̾tatis causa¬

Expanded text:
et, si noluerit eum defendere, permittitur creditoribus per competentes nostros magistratus bona, quae eius cum usu fructu futura fuissent, si se alieno iuri non subiecisset, possidere et legitimo modo ea disponere. TIT. 11 DE EO CUI LIBERTATIS CAUSA
Abbreviated transcription (Latin):
liam ue. ultro ci troq he¬
ditatis capiende ius duret.
nisi ꝙ. pretores expximita¬
te cognatoꝵ cas ꝑsonas ad
successionẽ bonoꝵ. possessio¬
neui. unde cognati ac como¬
data uocabant.Set hec iur¬
is augũstie posteã em̃date
sunt. Et primus quidem
diuus claudius matri ad
solacium liboꝵ admissor.
legitimam eoꝵ detulit ħe¬
ditatem.postea aũt senato
consulto terculiano ꝙ diui
adriam tp̃rib fc̃m est ple¬
nissime de tristi successioẽ
matri non etiam aĩne d̾fer¬
enda. Cautum est ut mar̾
ingenua trium liboꝵ ius
babens lib̾tina. quatuor ad
bona filioꝵ filiaꝵ ue admit¬
tatur. intestatoꝵ mortuoꝵ
licet in potestate ꝑentis ẽ.
ut sclicet cum alieno iuri
sbiecta est uissu ens adeat.
cuius iuri sbiecta est ¶ Pre¬
feruntur aũt matri lib̾i

Expanded text:
liamve ultro citroque hereditatis capiendae ius daret, nisi quod praetores ex proximitate cognatorum eas personas ad successionem bonorum possessione unde cognati accommodata vocabant. Sed hae iuris angustiae postea emendatae sunt. et primus quidem divus Claudius matri ad solatium liberorum amissorum legitimam eorum detulit hereditatem. Postea autem senatus consulto Tertulliano, quod divi Hadriani temporibus factum est, plenissime de tristi successione matri, non etiam aviae deferenda cautum est: ut mater ingenua trium liberorum ius habens, libertina quattuor ad bona filiorum filiarumve admittatur intestatorum mortuorum, licet in potestate parentis est, ut scilicet, cum alieno iuri subiecta est, iussu eius adeat, cuius iuri subiecta est. Praeferuntur autem matri lib
Abbreviated transcription (Latin):
fioucia parens manumisisl
iure urebatur et ꝓp̾oñbat
mascłaꝵ. ꝓgeniem et eos
qui ꝑfemnin sexus necessi¬
tudinẽm sibi iunguntur
adeo expellebat. ut ne qͥdẽ
inter matrem et filium fi

Expanded text:
fiducia parens manumisissetiure utebatur et praeponebat masculorum progeniem, et eos qui per feminini sexus necessitudinem sibi iunguntur adeo expellebat, ut ne quidem inter matrem et filium fi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ impetrasset. It
qui ĩ ius uocaretur.
iurem ẽẽ uidentur.
quami queritur an
iuridixione sustan¬
tiam capint ¶Sic
actoris est id ei da

Expanded text:
non impetrasset: itequi in ius vocaretur, in rem esse videntur, quas quaeritur, aniurisdictione substantiam capiunt. Sic actoris est, id ei da
Abbreviated transcription (Latin):
debes. neq in ampliore
suma fidembere. alioqͥn
nõ hebis cũ eo mandan
acrõnẽsadeo quide̾. ut sa¬
bino et cassio placuerit.
etiã suisq ad centũ aui¬
os c̾ eo agere uelis ĩur.¬
lit̾ te acturũ ¶Diuerse¬
aũt scole auctores recte
et usq ad centũ auixos¬
te acrurũ eristimãt. q̃
sm̃a sane benignior est.
ꝙ si minoris enieris. hebis
centum aureor fundus
emeretur. ii utiq mã¬
dasse intelligit᷑ ut mi¬
noris si possit emeretur

Expanded text:
debes neque in ampliorem pecuniam fideiubere; alioquin non habebis cum eo mandati actionem: adeo quidem, ut Sabino et Cassio placuerit, etiam si usque ad centum aureos cum eo agere velis, inutiliter te acturum. diversae scholae auctores recte te usque ad centum aureos acturum existimant: quae sententia sane benignior est. quod si minoris emeris, habebis centum aureorum fundus emeretur, is utique mandasse intellegitur, ut minoris, si possit, emeretur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. et ut gn̾ałr diximus qͥ¬
hus casibus sine mercede sõ¬
cepto officio mandati aut
depositi ꝯtrahitur negociũ
hus casib int̾uemiente m̾¬
cede locatõ et coriductõ cõ¬
trahi intelligitur. et ideo
si fullom̃ polienda curan¬
da ue uestim̃ta dederis aut
sarcinatori sarcienda nlłã
m̾cede ꝯstituta neq ꝓmissa
mandati competit. actio.
de hus obligatõnibus q̃ nõ
proprie quide ex cõtrictu nas¬
ci intelliguntur. set tñ qr
nõ ex maleficio lb̾am capͣi¬
unt quasi ex ꝯtͣctu nasci.
uidentur Igitur cũ quis
abs entis negocia gesserit
ulti citr̃õq inter eos nas¬
cuntur actõnes. que appel¬
lantur negotioꝵ gestorũ¬

Expanded text:
esse. et ut generaliter dixerimus: quesse. et ut generaliter dixerimus: quibus casibus, sine mercede suscepto officio, mandati aut depositi contrahitur negotium, his casibus, interveniente mercede, locatio et conductio contrahi intellegitur. et ideo si fulloni polienda curandave vestimenta dederis aut sarcinatori sarcienda, nulla mercede constituta neque promissa, mandati competit actio. Tde his obligationibus, quae non proprie quidem ex contractu nasci intelleguntur, sed tamen, quia non ex maleficio substantiam capiunt, quasi ex contractu nasci videntur. Igitur cum quis absentis negotia gesserit, ultro citroque inter eos nascuntur actiones, quae appellantur negotiorum gestoru
Abbreviated transcription (Latin):
contractum ũ dũ adhuc
ĩ tegra res sit reuocatum
fuerit euanescit ¶Item si
adhuc integro mandato
mors alterutrius in terue¬
datum susceꝑit soluit᷑
mandatum Set utilita¬
tis cã receptũ ẽ ut si mor¬
tuo eo qui tͥ mandauerit¬
tu ignorans eũ decessisse
exsecutus fueras manda¬
tum posse te agere man¬
dati actoe̾. alioquin uista
et ꝓbabilis ingnorantia
cuit. Si debudres mami¬
misso dispensatore ticu
int lib̾ari eõs cũ alioqͥn
stricta iuris paide non
possent lib̾ari. qui alui
soluissent ꝙͣ cui soluere
nõ susciꝑe c uilib lib̾u
ẽ. susceptũ aũt cõsuman¬
dum ẽ aut ꝙͣ primũ re¬
nunciandum. ut aut ꝑ
se met ip̃m aut ꝑ alium
eandem rẽ mandator ex¬
sequat᷑. na nisi ita renm¬
cietur ut integra causa
mandatori reẜuetur ean¬
dem rem ex plicandi nͥ
renuntiandi aut ĩ tẽpesti
sũma sciendum ẽ. man¬
datũ nisi gratuitũ sit in
aliam formã negdcii ca¬
dere. nã mercede ꝯstirũta
incipit locatõ ⁊ cõductõ

Expanded text:
ndatum, si, dum adhuc integra res sit, reuocatum fuerit, euanescit. Item si adhuc integro mandato mors alterutrius alicudatum susceperit, soluitur mandatum; sed utilitatis causa receptum est, ut si mortuo eo, qui mihi mandauerit, ignorans eum decessisse exsecutus fuero mandatum, posse me agere mandati actione; alioquin iusta et probabilis ignorantia cuit, si debitor meus manumisso dispensatori meo it, liberari eum, cum alioquin stricta iuris ratione non posset liberari eo, quod alii soluisset, quam cui soluere  liberum est: susceptum autem consummandum aut quam primum renuntiandum est, ut aut per semet ipsum aut per alium eandem rem mandator exsequatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reservetur eandem rem explicandi, nirenuntiandi aut intempestivesumma sciendum est mandatum, nisi gratuitum sit, in aliam formam negotii cadere: nam mercede constituta, incipit locatio et conductio
Abbreviated transcription (Latin):
II
udicium uenire. et sui
ꝓcuratoris ꝑsonã ꝑ iudi¬
catum solui satisdatõnis
sollempnes stipulatõnes
firmare. ul extͣ indiciu
sarisdatõnem exponere
ꝑ qͣm ip̃e sui ꝓcuratoris
fidenissor exstitit ꝓ oĩb
iudicatum solui saris da¬
tõnis clausulis. ubi ⁊ de
yporeca suaꝵ rerũ conue¬
nrx compellitur. siue in
iudicio ꝓmiẜit siue extͣ
iudicium cauerit. ut tã¬

Expanded text:
in udicium venire et sui procuratoris personam per iudicatum solvi satisdationis sollemnes stipulationes firmare vel extra iudicium satisdationem exponere, per quam ipse sui procuratoris fideiussor existit pro omnibus iudicatam solvi satisdationis clausulis. ubi et de hypotheca suarum rerum convenire compellitur, sive in iudicio promiserit sive extra iudicium caverit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuum eius dominiu
a dño tͣnsfertur Si aũt
ampnum ei cui declito
est resarcierit quesi ta
peccuma auxilio p̾toris
inuto dño manumite¬
tur. Sunt̾ aũt cõstitute
noxales actõnes aut le¬
gibus aut elicto p̾roris.
l.egibus uluti furti lege
inurie lege aquilia. E¬
dicto pretoris. ulun in¬
iuriaꝵ et i bonoꝵ rap¬
actõ caput sequitur Nã
si ẜuus tuus noxiam co
tua sit tecum est actio¶
Sin aũt in alt̾ius pores¬
tatẽ ꝑuenerit cum illo ĩ¬
cipit actio ẽẽ. aut si ma¬
numissus fu̾it duxcro ip̃e
tenetur et extingnitur
nore delitio ¶ Ex diu̾so
quoq durcta ac̾tõ norał
eẽ incipitilaui si lib̾ hõ
uoxiam comiẜit ⁊ is ser¬

Expanded text:
rpetuum eius dominium rpetuum eius dominium a domino transfertur: si autem damnum ei cui deditus est resarcierit quaesita pecunia, auxilio praetoris, invito domino, manumittitur. Sunt autem constitutae noxales actiones aut legibus aut edicto praetoris: legibus veluti furti lege iniuriae lege Aquilia: edicto praetoris veluti iniuriarum et vi bonorum rapactio caput sequitur. nam si servus tuus noxiam co sit tecum est actio: si in alterius potestatem pervenerit, cum illo incipit actio esse, aut si manumissus fuerit, directo ipse tenetur et extinguitur noxae deditio. ex diverso quoque directa actio noxalis esse incipit: nam si liber homo noxiam com
Abbreviated transcription (Latin):
uerati here alieno credi¬
tarum peccuniaꝵ quas
in luxuria consiebãt
uite ꝑarentum ĩsidiabã¬
tur ¶Illud ĩsũmͦ admo¬
nendi sumus id qd̾ iussu
patris dominiue ꝯtcͣtu
erit dirẽc̾to qͦ posse a do¬
tãꝙͣ si principałr cũ ip̃o
negocium gestum essẽr
Ei quoq qui ul ercerci¬
toria uł institoria. ⁊ctõe
tenetur directo posse cõ¬
dici placet.qr huius qͦq
iussu contracrum intel
fe̾cerit aut bona rapue¬
rĩt aut dampnũ dederĩt
aut ñuriam comiẜui
noxales actõnes ꝓdite st̃.
Quib dño dampnato ꝑ¬
mititur au. litis estim̃a¬
tõnem sufferre. aut ho¬
miuẽ nõrie ded̾e. INloxa
aũt est corpus qd̾ nocuit
leficium. uluri. furtum
dampnum rapina. in¬
iuria ¶Sunima aũt rõe
ꝑmissum est nore dediti¬
one cle fungi. namq erat
iniquũ. nequiciam ip̃oꝵ
ult eoꝵ corpora dominis
dampnosam eẽ. Domi¬
nus noxali iudicio. serui
sii nomine conuenrus
ẜuũ actori nore dẽdendo
liberatur ¶siec mĩnus in¬

Expanded text:
creditarum pecuniarum, quas in luxuriam consumebant, vitae parentium insidiabantur. Illud in summa admonendi sumus id, quod iussu patris dominive contractum fuerit, directo quoque posse a ptamquam si principaliter cum ipso negotium gestum esset. ei quoque qui vel exercitoria vel institoria actione tenetur, directo posse condici placet, quia huius quoque iussu contractum intellfecerint aut bona rapuerint aut damnum dederint aut iniuriam commiserint, noxales actiones proditae sunt, quibus domino damnato permittitur, aut litis aestimationem sufferre aut hominem noxae dedere. Noxa autem est corpus quod nocuit, leficium, veluti furtum, damnum, rapina, iniuria. Summa autem ratione permissum est noxae deditione defungi: namque erat iniquum, nequitiam eorum ultra ipsorum corpora dominis damnosam esse. Dominus noxali iudicio servi sui nomine conventus servum actori noxae dedendo liberatur. nec minus pe
Abbreviated transcription (Latin):
dño noxiã comiẜit actio
ulła nascirur Ilamq int̾
dñm ⁊ eũ qui ĩ eius potes¬
tate est ulła obligatõ nas¬
ci potest ¶Ideoq et si in ali¬
enam potẽstatẽ seruus
puenerit aut manumis¬
sus fu̾it. ñq c̃ ip̃o ñq cũ
eo cunis uẽ in porestate sit
agi potest. unde si abenu
quia meum casum d̾duc¬
ta sit in quo ꝯsistere non
possir. Id̾oq licet erierit.
de potestate agere nõ po¬
ẜ̃num suum aliqͥd comis¬
erit uec si manumissus fu¬
erit ul alienatus seruus
nlłam actõne̾ contͣ dnm
habere potest. S tieteres
quidẽ hoc et in filus fami¬
lias mascłis ⁊ feminis ad¬
miẜunt. Noua aũt homi¬
tatẽ recte respuendã esse
existimauit et ab usu co¬
mumi hoc penirus recessit
Cuis eñt patirur filium
suum et maxime filiam
innoxam alii dare. ut pe¬
ne ꝑ corpus pater mag̃
ꝙͣ. filius ꝑiclitetur. cum

Expanded text:
o noxiam commiserit, actio nulla nascitur: namque inter dominum et eum qui in eius potestate est nulla obligatio nasci potest. ideoque et si in alienam potestatem servus pervenerit aut manumissus fuerit, neque cum ipso, neque cum eo cuius nunc in potestate sit, agi potest. unde si alienus quia in eum casum deducta sit in quo consistere non potuit: ideoque licet exierit de tua potestate, agere non poservum suum aliquid commiserit, nec si manumissus vel alienatus fuerit servus, ullam actionem contra dominum habere potest. Sed veteres quidem haec et in filiisfamilias masculis et feminis admiserunt. nova autem homitatem recte respuendam esse existimavit et ab usu communi haec penitus recessit: quis enim patitur filium suum et maxime filiam in noxam alii dare, ut pene per corpus filii pater magis quam filius periclitetur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
acrõnes que ex le¬
ge senara ue consulto sine
ex sacris ꝯstitutõnib pro¬
ficiscuntur ꝑpetuo solere
antiquitꝰ ꝯpetere douec
sacre ꝯstituto̾es tam iurẽ
certos fines dederũt ¶Fas
ip̃ius p̾toris int̾. innulu
erat imꝑnim aliq̃ndo tũ
et in ꝑpetuum extendum¬
tur .i. usq ad fine a costi¬
tunonibus introductum
quales sunt hec quas bo¬
noꝵ possessori. ceterisq aͥ
heredis loes sunt. pretor¬

Expanded text:
actiones quae ex lege senatusve consulto sive ex sacris constitutionibus proficiscuntur, perpetuo solere antiquitus competere, donec sacrae constitutiones tam in rem certos fines dederunt: eas ipsius praetoris intra annum erat imperium. aliquando tamen et in perpetuum extenduntur, id est usque ad finem constitutionibus introductum, quales sunt hae quas bonorum possessori, ceterisque qui heredis loco sunt, accom
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo tñ ⁊ excontractu ac¬
tio ccͣ heredeni non cõpe¬
tit cum testator dolose u¬
satus sit. et ad herede enis
nicħ ex eo dolo ꝑuenerit.
Peuales aut actõnes quas
supradiximus si ab ip̃is pͥn¬
cipalib ꝑsonis fu̾int con¬
testate. et heredib dantur
et ceͣ heredes transeun Gu¬
per est ut admoneamius
ꝙ si añ rem iuidicatã. is
cum quo actum est satis¬
faciat actori. iudicis offõ
conuenit eum absoluere
licer iudicii accipiendi tp̃r
in ea causa fuisset ut dãp¬
uari debeat. et hoc est qd̾

Expanded text:
n etiam ex contractu actio contra heredem non competit, cum testator dolose versatus sit et ad heredem eius nihil ex eo dolo pervenerit. poenales autem actiones, quas supra diximus, si ab ipsis principalibus personis fuerint contestatae, et heredibus dantur et contra heredes transeunt. Superest ut admoneamus, quod si ante rem iudicatam is cum quo actum est satisfaciat actori, officio iudicis convenit eum absolvere, licet iudicii accipiendi tempore in ea causa fuisset, ut damnari debeat: et hoc est, q
Abbreviated transcription (Latin):
rit ominia dabit fitens¬
sor que ꝯdempnatõne cõ¬
tinentur nisi fu̾it prouo¬
catum ¶Si uͦ reus presto
ex quac̾q causa non fui̾t.
et alius uelit defentõnẽ
ibire mlła differentia int̾
actõnes mrem ul ꝑsona¬
les introoucenda. potest
lam ut iam dictum est
aliene rei sine satisdatio¬
ne defensor idoueus ĩtelli¬
gitur ¶que omnia aꝑciꝰ
et ꝑfectissime a cotidião
iudicioꝵ usu in ipis rer̃
docimnentis apparẽt. quã
formã nõ solum in hac
bretur obtinere censemꝰ
cũ nec̾ce est omnes ꝓuin¬
cias caput omniũ nĩar
ciuitatũ .i. hanc regiam
urbem eiusq obẜuan aã

Expanded text:
rit, omnia dabit fideiussor quae condemnatione continentur nisi fuerit provocatum. Si vero reus praesto ex quacumque causa non fuerit et alius velit defensionem subire, nulla differentia inter actiones in rem vel personales introducenda, potest lam, ut iam dictum est, alienae rei sine satisdatione defensor idoneus intellegitur. Quae omnia apertius et perfectissime a cottidiano iudiciorum usu in ipsis rerum documentis apparent. Quam formam non solum in hac brantur, optinere censemus, cum necesse est omnes provincias caput omnium nostrarum civitatum id est hanc regiam urbem, eiusque observantiam
Abbreviated transcription (Latin):
acomodat. Furti qͦ mani
tñ ꝓpetuo datur. Absurdũ
actõnes. que malique̾ aut.
ip̃o iure competunt aut a
p̾tore dantur et mnheredez
eque competunt aut dari
solent. Est emi certullina
iuris regula. ex maleficus
peuales actõnes in heredez
non competcre. uluri fur¬

Expanded text:
accommodat. furti quoque matamen perpetuo datur: absurdum actiones, quae in aliquem aut ipso iure competunt aut a praetore dantur, et in heredem aeque competunt aut dari solent. est enim certissima iuris regula, ex maleficiis poenales actiones in heredem non competere, veluti fur
Abbreviated transcription (Latin):
cesserit si postei ali uin¬
qu̾id ad quisierit. qd̾ ini
idoneum emolimẽ¬
tum habeat ex inte¬
gr̃o in id ꝙ facere po¬
rest. creditores cum
eo exꝑiuntur. In bu¬
manum em̃ erat .S.¬
poliatum fortuns
suis in solidum dam¬
puari.
de actione q̃m in peculio
agitur. opus est ut de
hac. aetons. ⁊i de ceteris
que gepem nomine. in
prentes dominosne du¬
ri solenot diligennus ad¬
moneamus. Et.qr siue c̃
sermiꝰ negoenim gestum
sit. siue cum his qui ĩꝑo¬
testate parentis sũt fere
eadem ua. ẜuantur ne
uerbosa fiat disputatio
dirigamus ẜmonẽ in ꝑ¬
sonmm serui domimiq idẽ
intellecͤturr de lib̾is quoq
et parourib quoꝵ in potes¬
tate sunt Iam siquio in
hus p obseruatur seꝑa¬
timꝰ ostendemui ¶ Si igi᷑ͫ
uissu domini cum seruuo
negocium gestum erit. ĩ
solidum p̾tor aduersusdo¬
minum actione̾ pollicet᷑.
domini seq̃m indetur ¶ Eã¬
dem r̃atone p̃tor duas ali¬
as insolidum actõnes pol¬
licetur. quaꝵ altera Excer¬

Expanded text:
cessit, si postea aliquid adquisierit, quod ideoneum emolumentum habeat, ex integro in id quod facere potest creditores cum eo experiuntur: inhumanum enim erat spoliatum fortunis suis in solidum damnari. de actione quae in peculium agitur: opus est ut de hac actione, et de ceteris quae eorundem nomine in parentes dominosve dari solent, diligentius admoneamus. et quia, sive cum servis negotium gestum sit, sive cum his qui in potestate parentis sunt, fere eadem iura servantur, ne verbosa fiat disputatio, dirigamus sermonem in personam servi dominique, idem intellecturi de liberis quoque et parentibus, quorum in potestate sunt. nam si quid in his proprie observetur, separatim ostendemus. Si igitur iussu domini cum servo negotium gestum erit, in solidum praetor adversus dominum actionem pollicetur,domini sequi videtur. Eadem ratione praetor duas alias in solidum actiones pollicetur, quarum altera exer
Abbreviated transcription (Latin):
nor hoc bene excludit. et
teres legum comẽtatores
inuenimus sepius dictũ
ip̃os filios familias ꝓ sius
delictis posse conueniri:
actõ lege .xii. tabularu
ꝓdita est. que̾ animalia si
nore dedautur ꝓficiunt
reo ad lib̾atõnem. qr ira
lex .xii. tabulaꝵ scripta ẽ¬
hic ut puta si equiis calci¬
trosus calse ꝑcusserit aut
bos petere cormu solitꝰ pe¬
cierit¶ hec aũt actõ ĩ hus
que ꝯtͣ naruram mouer
locum babet. Cetͥum si ge¬
nitalis sit feritas cessat.
Deniq si ursus fugit a do¬
mino et sic nocuir. nõ po¬
cest qͦndam domunus cõue¬
niri. qr desinit dominus ẽẽ
ubi feri euasit Pauperies
aũt est dãpnum sine in¬
iuria facientis darũ. Nec

Expanded text:
or hoc bene excludit? et teres legum commentatores invenimus saepius dictum, ipsos filiosfamilias pro suis delictis posse conveniri. actio lege duodecim tabularum prodita est quae animalia, si noxae dedantur, proficiunt reo ad liberationem, quia ita lex duodecim tabularum scripta est; puta si equus calcitrosus calce percusserit aut bos cornu petere solitus petierit. haec autem actio in his quae contra naturam moventur locum habet: ceterum si genitalis sit feritas, cessat. Denique si ursus fugit a domino et sic nocuit, non potest quondam dominus conveniri, quia desiit dominus esse, ubi fera evasit. pauperies autem est damnum sine iniuria facientis datum: nec
Abbreviated transcription (Latin):
uegociatur. et porest qͥs¬
te pecculu aut quarta
ul eriã minima negoci¬
ari eaiore̾ aũt partẽ
in p̃diis et mancipiis.
aut fenebri peccuma ha¬
bere. ꝓut gͦ expeclit ua
quisq ul hane actõnez
ul illam eligere deber.
Certe qui potest ꝓbare ni
rem domini uersum eẽ
de inrem uerso agere de¬
bet.¶Qne diximus de ser¬
uuo et de domino eade̾
intelligimus et de filio
et filia aut ne pore et
tum macedonianũ ꝓhi¬
buit mutuas peccunias
dari eis qui inparentis
err̃ potestate. Et ei qͥ cre¬
diderit de negaretur actõ
ram aduersus ip̃m filiur
filiam ue. nepotẽ neptẽ¬
ue. siue adhuc in potes¬
tate sunt. siue morie pa¬

Expanded text:
egotiatur, et potest quiste peculii aut quarta vel etiam minima negotiari, maiorem autem partem in praediis et mancipiis aut fenebri pecunia habere. prout ergo expedit, ita quisque vel hanc actionem vel illam eligere debet: certe qui potest probare in rem domini versum esse, de in rem verso agere debet. Quae diximus de servo et domino, eadem intellegimus et de filio et filia aut nepote et ntum Macedonianum prohibuit mutuas pecunias dari eis qui in parentis erunt potestate: et ei qui crediderit denegatur actio, tam adversus ipsum filium filiamve, nepotem neptemve, sive adhuc in potestate sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uidex quatenus in ꝑi¬
cło sit. Quẽ. ad modũ
aũt peculium ĩ telli¬
gidebeat suo ordine
ꝓponemus ¶Item si
de dote mulier in iu¬
dicio agat. placet.
hactenus maritu
ꝯdempnare debere
quatenus facere pos¬
sit. ide̾ qͣtenus fac̾¬
tãites eius paniuntur
Itaq si cotis qͣnrita¬
ti ꝯcurrant saełtates
eius in solidum dã̾p¬
natur si ninus in
tantũ in qͣntũ fac̾e
porest ¶preter reten¬
tionem quoq dotis
repetitõ minuitur.
Nam ob in pẽnsas in
res dotales factas mͣ¬
rito retentõ ꝯcessa
est. qr ip̃o iuire neces¬
sariis sumpribus.
dos minuirur. sicut
ex latiorib digesto¬
rum libris ꝯgnoc̾e
licer ¶ Ser si quis c̃
parente suo patͦno¬
ue agat. Itẽ si socius
cum socio. iudicio su¬
o societatis agar. nõ
plus actor consequit᷑¬
ꝙͣ aduersariĩs eius
facere potest. Idẽ est
conueniatur. ¶ Com.di.¬
poĩte plerumq effiraua¬
nus consequatur. ꝙͣ

Expanded text:
udex quatenus in peculio sit. quemadmodum autem peculium intellegi debeat, suo ordine proponemus. Item si de dote iudicio mulier agat, placet, eatenus maritum condemnari debere quatenus facere possit, id est quatenus facultates eius patiuntur. itaque si dotis quantitati concurrant facultates eius, in solidum damnatur: si minus, in tantum quantum facere potest. propter retentionem quoque dotis repetitio minuitur: nam ob impensas in res dotales factas marito retentio concessa est, quia ipso iure necessariis sumptibus dos minuitur, sicut ex latioribus digestorum libris cognoscere licet. Sed et si quis cum parente suo patronove agat, item si socius cum socio iudicio societatis agat, non plus actor consequi adversarius eius facere potest. idem est, conveniatur. Compositae plerumque efficiuque consequatur
Abbreviated transcription (Latin):
ul excerritoria actõ com¬
petit de peculio. de q eo
sum est agere posit .s:
erit sfultistiimui. Si o¬
missa actõne qua facil¬
lime solidum ex ꝯtcͣtu
consequi possit se ad di¬
ficltarem ꝑducat ꝓban¬
di niirem domini u̾sum
eẽ ul habere sernum pe¬
cculium et tantũ here
agere potest. Set sane hu¬
ic modo tributoria expe¬
dit agere. mͦ de pecculio
et de inrem u̾so ¶ Tribu¬
toria ideo erpedit agere
qr in ea domini cõditio
precipua non est. id est
quod domino de betur ũ
declucitur. set eiusdẽ iuris
est dominus. cuiꝰ et ceteri
crelitores. At inacrõne
de pecculio. ante deducit᷑
qd̾ domino debetur. et in
id quod reliquũ est. cre¬
ditori dominus condemp¬
natur ¶Rursus de pocu¬
lio ideo expedit agere qd̾
ĩ actõne tocius pecculii
ratio habetur. at intͥbu¬
toria eius tantũ qͥuidem¬

Expanded text:
l exercitoria actio competit, de peculio deque eo sum est agere possit: sed erit stultissimus, si omissa actione qua facillime solidum ex contractu consequi possit, se ad difficultatem perducat probandi, in rem domini versum esse, vel habere servum peculium et tantum habere agere potest: sed sane huic modo tributoria expedit agere, modo de peculio et in rem verso. tributoria ideo expedit agere, quia in ea domini condicio praecipua non est, id est, quod domino debetur, non deducitur, sed eiusdem iuris est dominus, cuius et ceteri creditores: at in actione de peculio ante deducitur quod domino debetur, et in id quod reliquum est creditori dominus condemnatur. rursus de peculio ideo expedit agere, quod in hac actione totius peculii ratio habetur, at in tributoria eius tantum quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrata port̃e distribuatur
et qr ip̃i domino clistribu¬
ex creditorib queratur.
quasi minus tributũ sit
ꝙͣ. oporruerit. lunc ei acci¬
onem p̃tor accomodat.
que tributoria applłatur
ꝓeterea introducta est
actõ de peculio. deq. eo
ut ꝙͣ uis sine uolun tate
domini negocium gestũ

Expanded text:
rata portione distribuatur. et quia ipsi domino distribuex creditoribus queratur, quasi minus ei tributum sit quam oportuerit, hanc ei actionem accommodat, quae tributoria appellatur. Praeterea introducta est actio de peculio deque eo, ut, quamvis sine voluntate domini negotium gestu
Abbreviated transcription (Latin):
cui p̃põĩtus erit ꝯtͣcrum
fui̾t. Ideo aũt. instiroria
applłatur. qr qui negoci¬
atioribus p̃ponunitur
institores uocantunstas
hominem aut alienu
seruum naui aut taber¬
ne aut ciuilib negocia¬
tiomi p̃posu̾it. scił quia
eadem equitatis ratio
⁊ eo casu interuẽiebat
Iutroduxit et aliam ac¬
tionem p̾tor que tribu¬
toria uocatur Naniq si
seruus in peculiari m̾ce
sciente domino negõcie¬
tur et quid cum eius rei
cã contractum erit. Ita
p̾tor uis dicit. ut quicqͥd
ui hiis mercibus erit. qd̾¬
q inde reꝑtum erit .io.
int̾ dñn si quid ei. de¬
betur et ceteros creditores

Expanded text:
cui praepositus erit contractum fuerit. ideo autem institoria appellatur, quia qui negotiationibus praeponuntur institores vocantur. 2a.um quis hominem aut alienum servum navi aut tabernae aut cuilibet negotiationi praeposuerit, scilicet quia eadem aequitatis ratio etiam eo casu interveniebat. Introduxit et aliam actionem praetor, quae tributoria vocatur. namque si servus in peculiari merce, sciente domino, negotietur, et quid cum eo eius rei causa contractum erit, ita praetor ius dicit ut quidquid in his mercibus erit quodque inde receptum erit, id inter dominum, si quid ei debebitur, et ceteros creditores
Abbreviated transcription (Latin):
e zenonis ¶Si quis
Asiud ꝓ alio intẽd̾it
nicħ̾ eum ꝑiclitari
placet.set in eodem
iudicio cognita ue¬
ritate errore suum
corrigere ei ꝑmĩtir᷑
uluti si is qui homi¬
nem sticum petere
debepet. ezotem pen¬
erit. Aut si quis ex
testa m̃to sibi dari
oportere intenderit
quod ex stipłatu de¬
quedã actõnẽs quib
non solidum quod d̾¬
betur nob̾ ꝑsequim᷑
S mͦ solidum ꝑsequi¬
mur mͦ minus. Ut
ecce. si in peculium
filui serui ue agamꝰ
Nam si non minus
inpeculio sit ꝙͣ ꝑse¬
quimur. in solidum
pater dominus ue cõ¬
dempnatur. Si uero
minus inueniatur.
hactenus ꝯdempu:¬

Expanded text:
e Zenonis. Si quis aliud pro alio intenderit, nihil eum periclitari placet, sed in eodem iudicio cognita veritate errorem suum corrigere ei permittimus, veluti, si is qui hominem Stichum petere deberet Erotem petierit, aut si quis ex testamento sibi dari oportere intenderit, quod ex stipulatu dequaedam actiones, quibus non solidum quod debetur nobis persequimur, sed modo solidum consequimur, modo minus. ut ecce si in peculium filii servive agamus: nam, si non minus in peculio sit quam persequimur, in solidum pater dominusve condemnatur: si vero minus inveniatur, eatenus condem
Abbreviated transcription (Latin):
totum ¶Cum au̾t q̃ritur
qͣntum in pecculio sit aute
deducirur qͥcquio sermis
dommno. qui ue in pore sta¬
te eius sit debẽt. et qd̾ suꝑ¬
est id solum pecculiũ in¬
telligitur¶Aliquando tñ
id quod ei debet seruus qͥ
in porestare domim sir. nõ
declucitur ex pecculio. ułu¬
ti si ĩs in hmuł ip̃ius pecu¬
lio sit. quod eo ꝑtĩnet. ut
siquid iucariossuo debe¬
at ẜ uiis. id ex pecculio eiꝰ
non decucitur ¶Ceteru
dubium̃ non est quin is
quoq qui iussu domini
contrarit. cuiq institoria

Expanded text:
 Cum autem quaeritur, quantum in peculio sit, ante deducitur quidquid servus domino quive in potestate eius sit debet, et quod superest id solum peculium intellegitur. aliquando tamen id quod ei debet servus qui in potestate domini sit, non deducitur ex peculio, veluti si is in huius ipsius peculio sit. quod eo pertinet, ut, si quid vicario suo servus debeat, id ex peculio eius non deducatur. Ceterum dubium non est, quin is quoque, qui iussu domini contraxerit cuique institoria
Abbreviated transcription (Latin):
est exemplis ostend̾e
Ecce plerumq ita ꝑ¬
mititur in remi agte
ut ul actor diceret
se quasi usucepisse.
quod usu nõ ceꝑit.
suł ex diuerso possess

Expanded text:
est exemplis ostendere. ecce plerumque ita permittit in rem agere, ut vel actor diceret, se quasi usucepisse quod usu non ceperit, vel ex diverso possess