comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
taq hii omẽs Scipionis milites. cũ fide Cesaris ĩ¬
plorarẽt. inspectãte ipõ cesare & a militibus depre
esar trinis castris potitus. oc cisisq hostui .x. milib
fugatisq compluribus se recepit l. militib amissis
paucis sauciis in castra. Ac stati ex itineͣ ante oppi¬
dũ thapsu constitit. elephantosq . lxiii. ornatos
armatos cũ turribus ornamẽtisq capit. captos
ante oppidu instructos cõstituit. Id hoc cõsilio. si
posset Uergiluis quiq cũ eo obsidebantꝰ rei male
geste suoꝵ indicio a ꝑtinacia deduci. Deinde ipẽ
uergiliũ appellauit ĩuitauitq ad dedicione. sũq
lenitate & clemẽtia cõmemorauit. Quẽ postꝗͣ
aĩaduertit responsu sibi nõ dare ab oppido discessit.
ostero die diuina re facta contione aduocata in cõ¬
spectu oppidanoꝵ milites collaudat. totũq ex̾citũ
ueteranu donauit. Premia fortissimo cuiq ac
bũ merenti pro suggestu tribuit. Ac stati inde di

Expanded text:
taque ei omnes Scipionis milites cum fidem Caesaris implorarent, inspectante ipso Caesare et a militibus depreci. § 86 Caesar trinis castris potitus occisisque hostium X milibus fugatisque compluribus se recepit L militibus amissis, paucis sauciis in castra ac statim ex itinere ante oppidum Thapsum constitit elephantosque LXIIII ornatos armatosque cum turribus ornamentisque capit, captos ante oppidum instructos constituit, id hoc consilio, si posset Vergilius quique cum eo obsidebantur rei male gestae suorum indicio a pertinacia deduci. Deinde ipse Vergilium appellavit invitavitque ad deditionem suamque lenitatem et clementiam commemoravit. Quem postquam animadvertit responsum sibi non dare, ab oppido discessit. Postero die divina re facta contione advocata in conspectu oppidanorum milites collaudat totumque exercitum veteranorum donavit, praemia fortissimo cuique ac bene merenti pro suggestu tribuit, ac statim inde dig
Abbreviated transcription (Latin):
tenciam ptucore. qui .M. Antonii repulsa cesaris
decedentis grãm̃ cõuellere cupiebant
Hunc & si augurẽ prius factũ ꝗ italia attinger&
initiuere audierat . tamẽ non minus iusta sibi
causam s municipia ꝗ colonias adeundi existima¬
uitut his gratias ager&. quod frequẽtiam atq
officiũ suuz antonio prestitisent. Simulq se
ꝑhonorem suũ sequentis anni cõmendar&
ꝑꝑea quod insolenter aduersarii sui gloriarent
Ensentulu. et .S. M arcellũ consules creatos: qui
om̃e honorẽ  digͥtate cesaris spoliarent
Ereptum Seruii galbe consulatu cũ i multo plus
gracia suffragiisq ualuisser quod sibi cõiunctug
⁊̃ familiaritãte ꝗͥ consuetudine legationis ess&¬

Expanded text:
tentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris tentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius factum quam Italiam attingeret in itinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam municipia et colonias adeundi existimavit, ut eis gratias ageret, quod frequentiam atque officium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui gloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliarent, ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis ess
Abbreviated transcription (Latin):
tu habebat / continere in amicitia ciuitateg: nulli
spem aut causam dare armoꝵ. Nichil eiz minꝰ
uolebat ꝗͣ sub decessu necessitate sib aliquã impoĩ
belli gerendi: ne cũ exꝰcitu delucturus ess& ess&
bellu aliquod relinq̃ret᷑: quod om̃is gallia libentꝰ
sine p̃senti ꝑiculo susciper&. Itaq honorifice &¬
iutates appellando. principes maximis pmiis af¬
ficiendo. nulla onera in uĩgendo defessa tot ad¬
uersis pliis galliã condicione parendi meliore fa¬
cile in pace cõtinuit. Ip̃e hibernis ꝑ actis: cont᷑
consuetudine in Italia ꝗͣ max̃is itineribus est profec¬
tus: ut municipiã & colonias appellar&: quibus .a
Antonii questoris sui cõmendauerat satcerdotii pe¬
ticione. Contendebat eĩ cũ grã libenter pro t¬
homine sibi cõuinctissimo quẽ paulo ante p̃miserat
ad peticionez. tum acriter contra factionẽ & po¬

Expanded text:
tum habebat, continere in amicitia civitates, nulli tum habebat, continere in amicitia civitates, nulli spem aut causam dare armorum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necessitatem sibi aliquam imponi belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus esset, bellum aliquod relinqueretur quod omnis Gallia libenter sine praesenti periculo susciperet. Itaque honorifice civitates appellando, principes maximis praemiis adficiendo, nulla onera iniungendo defessam tot adversis proeliis Galliam condicione parendi meliore facile in pace continuit. Ipse hibernis peractis contra consuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M. Antoni quaestoris sui, commendaverat sacerdoti petitionem. Contendebat enim gratia cum libenter pro homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et po
Abbreviated transcription (Latin):
rant. ac partun in fuga proterunt᷑. ꝑtim interci¬
piunt᷑. Quod ubi malu dux equĩ uelocitate
neratus prefectus : ut uite ꝑitł aditurus uideret.
refertur in castra Cõmius aũt sue expiato
suo dolore: siue magna ꝑte amissa suoꝵ. legatos
td antoniu mittit. seq & ibi futuꝵe ubi p̃scrip¬
serit: & ea factur que imꝑarit obsidibus firmat.
Unũ illud orat ut timori suo concedat᷑: ne in con¬
spectũ uẽiat cuiusꝗͣ romani. Cuius postulatio¬
nem antonius cũ iusto nasci timore uider&: ue¬
nia petenti dedit: obsides accepit.
Scio cesarem singuloꝵ annoꝵ singulos cõmenta¬
rios confecisse. quod ego nõ existimaui michi esse
faciendu. propterea quod insequẽs annus. L. lẽnilo
gestas Ne quis tñ ignorar& quibus in locis cesar
ex̾citusq eo tempore fuiss& pauca esse scribenda
cõiungendaq hiuc cõmẽtario statui
ESR in belgio cũ hiemar&: unũ illud propõĩ¬

Expanded text:
rantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercirantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercipiuntur; quod malum dux equi velocitate neratus praefectus, ut vitae periculum aditurus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo dolore sive magna parte amissa suorum legatos ad Antonium mittit seque et ibi futurum, ubi praescripserit, et ea facturum, quae imperarit, obsidibus firmat; unum illud orat, ut timori suo concedatur, ne in conspectum veniat cuiusquam Romani. Cuius postulationem Antonius cum iudicaret ab iusto nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit. Scio Caesarem singulorum annorum singulos commentarios confecisse; quod ego non existimavi mihi esse faciendum, propterea quod insequens annus, L. Paulo gestas. Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo tempore fuissent, pauca esse scribenda coniungendaque huic commentario statui. Caesar in Belgio cum hiemaret, unum illud proposi
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. Itaq dispõitis insidiis sepius equites equites¬
euis aggressus secũda prelia fatiebat. Nouissi me
cũ uehementius contenderet᷑: ac Uolusenus ip̃us in¬
tercipiendi cõmii cupiditate ꝑtinacuis eũ cũ pau¬
cis in secutus ess&. ille aut̃ fuga uehemẽti uolusenũ
produxiss& longius. inimico hõi suoꝵ inuocat fi¬
de atq auxiliui. ne sua uulnera ꝑfidem int̾poĩta
paterent᷑ impunita. cõuersoq equo se a ceteris
incaucius ꝑmittit in prefectũ. Facũt hoc idem
om̃es eius equites: paucosq nr̃os cõuertũt atq in¬
sequũt᷑. Commius incensum calcaribus equũ cõuĩ¬
git equo quadrati. Lantea q infesta a magnis
uiribus medui femur eat traicit uoluseni. pre¬
fecto uulnerato nõ dubitãt nr̃i resistere: & cõ¬
uersis equis hoste pellere. Quod ubi accidit com¬
plures hostiu magno nr̃oꝵ impetu ꝑcussi uulne¬

Expanded text:
batur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eibatur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat. Novissime, cum vehementius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus esset, ille autem fuga vehementi Volusenum produxisset longius, inimicus homini suorum invocat fidem atque auxilium, ne sua vulnera per fidem imposita paterentur impunita, conversoque equo se a ceteris incautius permittit in praefectum. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere. Quod ubi accidit, complures hostium magno nostrorum impetu perculsi vulne
Abbreviated transcription (Latin):
Confectis rebus his ad legiones inbelgũ se recipit.
hibernatq nemetocenne. Ibi cognoscit Cõmiu¬
o Atrebatem cũ equitatu suo contendisse. Nam
cũ Antonius inhiberna ueniss&. ciuitasq atre¬
batum in officio ess&. Cõmius qui post illã uul¬
neratione: quã supra cõmemoraui. semꝑ ad
omes motus paratus suis ciuibus esse consuesse
ne consilia belli querẽtib auctor armoꝵ dux q
de ess&r. parente romanis ciuitate: cũ suis equi¬
tibus latrociniis se suosq alebat. infestisq itinerib
cõmeatus quã plures qui comportabant᷑ in hiberna
romanoꝵ intercipiebat. Erat attributus anto¬
nio prefectus equitũ. S. uolusenus quad ratus
qui cũ eo hibernar&. Hũc antonius ad ꝑsequendũ
equitatũ hostiu mittit. Uolusenus ad eã uirtutẽ
que singularis erat in eo magnũ odiu Commii
adiũgebat quo libentius id fater& quod impetra¬

Expanded text:
confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit hibernatque Nemetocennae. Ibi cognoscit Commium Atrebatem proelio cum equitatu suo contendisse. Nam cum Antonius in hiberna venisset, civitasque Atrebatum in officio esset, Commius, qui post illam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitate cum suis equitibus latrociniis se suosque alebat infestisque itineribus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod impera
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Namq om̃es aquitanie cuutates legatos
ad Cesarem miserũt obsidesq ei dederũt. Quib
rebus gestis: ip̃e equitũ presidio in narbonẽ profec.¬
tus est. ex̾citu per legatos in hiberna deduxit.
Quatuor legiones in belgio collocauit cũ Marco an¬
tonio & Eaio Trebonio. & publio uatinio legatis.
duas legiones in heduos deduxit : quore in omĩ gal¬
lia sũma esse auctoritate sciebat. duas in turones
ad fines carnutu posuit que ome illa regionem
cõuictam occeano tõtiner&. duas reliquas ĩ le¬
mouicũ finibus nõ longe ab aruetnis ne qͣua ꝑs
gallie uacua abex̾citu ess&. Paucos dies ip̃e in
prouintia moratus. cũ celeriter om̃es cõuentus
ꝑcucurriss& publicas controuersias cognouiscet
bene meritis premia tribuss&. Cognoscendi eĩ
maxia fatultate habebat qualiquisq fuisset
aĩo in totus gallie defectione: quã sustinuerat
fidelitate atq auxiliis prouintie illius.

Expanded text:
fecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos fecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem profectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in provincia moratus, cum celeriter omnes conventus percucurrisset, publicas controversias cognosset, bene meritis praemia tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, quali quisque fuisset animo in totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illius, his
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃ãtem ueniss& Epasnacti aruerni: crebro eĩ
mutandis locis: multoꝵ fide se cõmittebat: quod
nusꝗͣ ducius sine ꝑiculo cõmoraturus uidebatur:
iNERIM in treueris equestre pręliu secundu cõ¬
pluribusq treueris interfectis & germanis: qui
nullis aduersus romanos auxilia denegabant:
principes eoꝵ uiuos redigit in suã potestatem:
atq in his Surũ heduu : qui & uirtutem & ge¬
neris nobilitate sum ma habebat: solusq ex hedius
ad id tp̃us ꝑmanserat in armis. Ea re cognita
cesar : cũ in om̃ib ꝑtib gallie bene res geri uidet᷑
iudicar&q suꝑioribus estiuis galliã deuctã sub¬
actãq esse. Aquitania nũꝗͣ adiss&r. ꝑ publiu
crassu quada ex parte deuiciss&. cũ duabus
legionibus in ea ꝑtem galłe est profectus: ut ibi
extremũ temporil consumer& estiuoru.
Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterq con¬

Expanded text:
potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo commoraturus videbatur, interim in Treveris equestre proelium facit secundum compluribusque Treveris interfectis et Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam potestatem atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summam nobilitatem habebat solusque ex Aeduis ad id tempus permanserat in armis. Ea re cognita Caesar, cum in omnibus partibus Galliae bene res geri videret iudicaretque superioribus aestivis Galliam devictam subactamque esse, Aquitaniam numquam adisset, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus consumeret aestivorum. Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterque con
Abbreviated transcription (Latin):
fontis intercise sũt arq auerse. Quo facto : per¬
hennis exaruit fons. tantãq attulit oppidanis sa¬
lutis desꝑationẽ: ut id non hõui consilio. sed deoi
uoluntate factũ putar&. Itaq se necessitate coao¬
ti tradiderũt. Cesar itaq cũ suã lenitatẽ cog.¬
nitã om̃ib scir&: neq uereret᷑ nequid crudelita¬
te nature uideret᷑ asperius fecisse: neq exitũ con¬
silioꝵ suoꝵ aĩaduerter& si tali ratione diuersis in
locis płes consilia inissent. exemplo supplicii deterrẽ¬
dos reliquos existimauit. Itaq om̃ibus qui arma tu¬
lerant manus precidit uitãq concessit: quo testa¬
cior esset pena improboꝵ. rappes quẽ captum
esse a caninio docui siue indignitate & dolore iuĩ¬
culoꝵ: siue timore grauioris supplicii: paucis dieb
cibo se abstinuit atq ita interiit. Eodem tpr̃e
Lucterius quẽ profugisse exprelio scripsi: cũ in

Expanded text:
fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repenfontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repenperennis exaruit fons tantamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum voluntate factum putarent. Itaque se necessitate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate naturae videretur asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, si tali ratione diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena improborum. Drappes, quem captum esse a Caninio docui, sive indignitate et dolore vinculorum sive timore gravioris supplici paucis diebus cibo se abstinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex proelio scripsi, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
cerrime pliantur ut ab incendio restinguendo di¬
micacõis ꝑiculo deterreant romanos. Magna re¬
pente in ip̃is oꝑibus flamma extitit: q̃cũq eĩ per
locũ p̃cipitem missa erãt: ea uineis & aggere sup¬
pressa comp̃hendebant id ip̃m quo morabat
nr̃i. magnusq utrĩq lamor oriebatur: ita ut ꝗsq
poterat maxĩe insignis. quo notior testatiorq ess&
uirtus eiusi telis hostiu flammeq se offerebat
Cesar cum complures suos uulnerari uider&. ex
omĩbus oppidi partibus cohortes monte ascende̾.
& simultacione meniu occupandoꝵ clamorem
undiq tollere iub&. Quo facto ꝑterriti op¬
pidani cũ quid ageret᷑ in locis reliquis essent sus¬
pensi reuocant ab impugnãdis oꝑib armatos
murisq disponũt. Ita nr̃i fine prelii facto cele¬
riter oꝑa flãma comp̃hensa partun restingũt e
partim interscindũt. Cu ꝑtinaciter resisterent
oppidani magna & parte amissa siti suoꝵ in

Expanded text:
cerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dicerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. Magna repente in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum quod morabanostri, magnusque utrimque clamor oriebatur. Ita quam quisque poterat maxime insignis, quo notior testatiorque virtus esset eius, telis hostium flammaeque se offerebat. Caesar cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi partibus cohortes montem ascendere et simulatione moenium occupandorum clamorem undique iubet tollere. Quo facto perterriti oppidani, cum quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revocant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. Ita nostri fine proeli facto celeriter opera flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magna etiam parte amissa siti suorum i
Abbreviated transcription (Latin):
aggerem instruere cepit: magno cũ labore &
continua dimicatione. Oppidani eĩ loco suꝑio¬
re decurrũt. & eminus sine ꝑiculo p̃liant᷑ multos¬
q ꝑtinaciter suctedentes uulnerãt. Non deter¬
rent᷑ tñ milites nr̃i uineas proferre & labore
atq oꝑibus locoꝵ uincere difficultates. Eodem
tempore cuniculos tectos ad uineas agũt & caput
fontis. quod genus oꝑis sine ullo ꝑiculo sine sus¬
ceptione hostiu fatere licebat. Exeriutur agger
tabulatoꝵ: nõ quide que menibus equar&
dẽĩ in illis oꝑib effici poterat. sedq sę̃ꝑͥare fontis
fastigiu posset ex ea cũ tela tormentis iacerent ad fõ¬
tis aditu: nec sine ꝑiculo possent aquari oppidani nõ
nĩ pecora atq iumẽta: s& & magna hostiu mul¬
titudo siti consumebant᷑. Quo malo ꝑterriti op¬
pidani. cuppas sepo pice. scandulis complent: cas
ardentes in oꝑa prouoliuĩt. Eodemq tempore a¬

Expanded text:
aggerem instruere coepit magno cum labore et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminus sine periculo proeliantur multosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tamen milites nostri vineas proferre et labore atque operibus locorum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebat. Exstruitur agger tabulatorum, non quidem quae moenibus aequaret id enim nullis operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum, nec sine periculo possent aquari oppidani, non tantum pecora atque iumenta, sed etiam magna hostium multitudo siti consumebatur. Quo malo perterriti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera provolvunt eodemque tempore a
Abbreviated transcription (Latin):
diq oppidu uxelledunũ. Hoc auertere loci natã
prohibebat. In infimis cĩ sic radicibus montis
ferebatur: ut nulla ĩꝑte depressis fossis diriua.¬
ri poss&. Erat autez oppidanis difficilis & pre¬
ruptus eo descensus ut prohibentibus nr̃is sinet
iuilneribus ac ꝑiculo uite: neq adire flumẽ: neq
arduo se recipere possẽt ascensu. Qua difficulta¬
te coꝵ cognita cesar sagutariis funditoribusq
dispõitis tormentis &̃ quibusda lotis contra facil¬
limos discensus collocatis. aqua fluminis prohibe¬
bat oppidanos. Quoꝵ omnis postea multitudo
aquatoꝵ unũ in locũ cõueniebat sub ip̃uis oppidi
muꝵ. ubi magnus fons aque prorũpebat: ab ea
ꝑte que fere pedu trecentoꝵs. int̾ uallo fluminis
circuitu uatabat. Hoc fonte prohiberi posse op¬
pidanos: cũ optarent reliqui: Cesax unus iuder& si
regione eius uineas agere aduersus monte: &

Expanded text:
dique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura dique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regione eius vineas agere adversus montem et
Abbreviated transcription (Latin):
gallia non ibi ures defuisse ad resistendu romãis:
sed constantia putaret. ne ue hoc exemplo cetere
ciuitates locoꝵ opportunitate frete se uindicarẽ
in libertate: cũ om̃ib gallis notũ esse sciret: reliquã
esse unã estate sue prouintie: quasi sustinere po¬
tussent nullu ultra ꝑiculus uererent. Itaq giuĩcu
calenũ legatũ cũ legionib reliquit: qui iustis iti¬
neribus sũbsequeret᷑. Ipẽ cũ om̃i equitatu ꝗͣ potest
celerrime contendit ad caniniu. Cu contra
expectationẽ oĩu cesar uxelledunũ ueniss&. oppidũ¬
q oꝑibus clausu aĩaduerter&: neq ab oppugnatõe
recedi uideret ulla conditione Posse magna autez
copia frumẽti ab undare oppidanos ex profugis co¬
gnouiss&. aqua prohibere hoste tẽptare cepit.
lumẽ imfimã ualle diuidebat : que totu penei
montem cingebat in quo poitu erat p̃ruptu un¬

Expanded text:
Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem, cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum un
Abbreviated transcription (Latin):
timentes oiu aĩos consolacione sanat. Cum in¬
carnutes uenisse quoꝵ in ciuitate suꝑiore cõmen¬
tario cesar exposuit initiu belli esse ortum. qđ¬
p̃cipue eos ꝑꝑ conscientia facti timere aĩaduor¬
tebat: quo celerius ciuitate timore liberar&. pri¬
cipem sceleris illuis & concitatore belli gutuat ẜ
ad supplicia depoposcit. qui & si ne ciuibus quidẽ
suis se cõmittebat. tũ celeriter oĩu cura quesitus
in castra ꝑducit᷑. Cogitur in eius suppliciũ ce¬
sar contra suã naturã concursu maximo militũ.
qui omiã ꝑicula & detrimẽta belli a Sutuatro ac¬
cepta referebãt: ad eo ut uerberibus exaĩatum
corpus securi feriretur. Ibi trebris literis Ca¬
ninii fit tertior que de drappete & lucterio ges¬
ta essent. quoq in consilio ꝑmanerẽt oppidani: qͦꝵ
& si paucitatem contẽpnebat tñ ꝑtinatiã magna
pena esse afficiendam iudicabat. ne uniuersa

Expanded text:
timentes omnium animos consolatione sanat. Cum intimentes omnium animos consolatione sanat. Cum inCarnutes venisset, quorum in civitate superiore commentario Caesar exposuit initium belli esse ortum, qpropter conscientiam facti timere animadvertebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceleris illius et concitatorem belli, Gutruatum, ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitur in eius supplicium Caesar contra suam naturam concursu maximo militum, qui ei omnia pericula et detrimenta belli accepta referebant, adeo ut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa
Abbreviated transcription (Latin):
de improuiso aduolasse: preliuq cõmisisse. Qua
re cognita legionẽ armatam instructãq adducis.
ta repente om̃ibus ex ꝑtibus signo dato. loca su¬
ꝑiora capiunt᷑. Quod ubi accidit. germaniq eꝗtes¬
q signis legionis uisis: uehemẽtissime preliantu.
onfestim cohortes undiq impetũ fadũt. om̃ibusq
aut interfectis aut captis. magna preda potiunt
Capitur ipse eo prelio drappes. Caninius felicissiẽ
re gesta sine ullo pene militis uulnere ad obsidendos
oppidanos reuertitur. Externoq hoste deleto: cuuis
timore antea diuidere presidia & munitione oppida¬
nos circiedare prohibitus erat. oꝑa undiq imꝑat
fabius partẽq oppidi sumit ad obsidendu
esar interim Marcũ Antoniu questorẽ cum
cohortibus .xu. in belgis reliquit: ne qua rursus
nouoꝵ consilioꝵ capiendoꝵ belgis facultas daret᷑.
p̃e reliquas ciuitates adit. obsides plures imꝑat.

Expanded text:
de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora capiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum faciunt omnibusque aut interfectis aut captis magna praeda potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo paene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique imppostero die Gaius Fabius partemque oppidi sumit ad obsidendum. Caesar interim M. Antonium quaestorem cum cohortibus XV in Bellovacis relinquit, ne qua rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. Ipse reliquas civitates adit, obsides plures imperat,
Abbreviated transcription (Latin):
capi paciunt᷑. Profugit inde cũ paucis Lucterius
nec se recipit in castra. Re bene gesta: cani¬
nius ex captiuis comꝑit partẽ copiaꝵ cũ drap¬
pete esse in castris: amilibus non longe amplius .xii.
ua re ex compluribis cognita. tũ intelligeret fu¬
gato duce altero ꝑterritos reliquos fatile opprimi
posse: magne felicitatis esse arbitrabat᷑ neminẽ ex
cele refugisse in castra: qui de accepta calamitate
nuntium drappeti ꝑeferret. Sed in exꝑiendo cũ
ꝑiculu nullũ iuderet equitatũ om̃e germanosq
pedices sũme uelocitatis hõĩes ad castra hostiu pre¬
mittit. Ip̃e legionẽ unã intr᷑a castra distribut. al¬
cerã secũ expedita ducit. Cu propuis hostis
accessiss&: ab exploratoribus quos p̃miserat cognos¬
cit castra eoꝵ ut barbaroꝵ fere consuetudo est:
relictis locis suꝑioribus ad ripas esse fluĩs demissa.
at At germanos equitesq imprudentibus om̃ib

Expanded text:
capi patiuntur. Profugit inde cum paucis Lucterius capi patiuntur. Profugit inde cum paucis Lucterius nec se recipit in castra. Re bene gesta Caninius ex captivis comperit partem copiarum cum Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII. Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calamitate nuntium Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum omnem Germanosque pedites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expeditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploratoribus quos praemiserat cognoscit castra eorum, ut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluminis esse demissa; at Germanos equitesque imprudentibus omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
effectũ tueri nõ posset. aut plurimis in locis infir¬
ma disposita presidia. Magna copia frumẽti cõ¬
parata: consid& drappes & lucterius non logiꝯ
ab oppido decem milibus. unde paulati frumẽtũ
in oppidu supportarent. Ipĩ incer se prouĩcias
parciunt᷑. Drappes castris p̃sidio tũ ꝑte copiae¬
restitit. Lucsterus aginẽ iumẽtoꝵ ad oppidũ ducit
dispõitis ibi presidiis hora noctis circiter decima
siluestribus angustisq itineribus frumẽtu importar
in oppidu instituit. Quoꝵ strepitũ uigiles cas¬
troꝵ cũ sensissent. exploratoresq missi que gere¬
rent᷑ renũciassent. caninius celeriter cũ tohortib¬
armatis ex proximis castellis. in frumẽtarios sub ipã
luce impetũ fecit. In repentino malo ꝑterriti
diffugiũt ad sua presidia: Que nr̃i ut iuderũt a¬
erius contra armatos incitati:. neĩe ex eo nũo uuũ

Expanded text:
effectum tueri non possit aut plurimis in locis infireffectum tueri non possit aut plurimis in locis infirma disponat praesidia. Magna copia frumenti comparata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido X milibus, unde paulatim frumentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se provincias partiuntur: Drappes castris praesidio cum parte copiarrestitit; Lucterius agmen iumentorum ad oppidum ducit. Dispositis ibi praesidiis hora noctis circiter decima silvestribus angustisque itineribus frumentum importare in oppidum instituit. Quorum strepitum vigiles castrorum cum sensissent, exploratoresque missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum cohortibarmatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem impetum fecit. Ei repentino malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; quae nostri ut viderunt, acrius contra armatos incitati neminem ex eo numero vivum
Abbreviated transcription (Latin):
paulati quãtu copie paciebant᷑ uallu in oppidi i¬
circuitu ducere instituit. Quod cũ aĩaduerters
oppidani: miserrimaq Alexie memoria solliciti
simile casu obsessionis uererent᷑: maxĩeq ex oib
Lucterius qui fortune illius piculu fecerat moner&
frumẽti ratione esse habenda. cõstituũt oĩu cõ¬
sensu. parte ibi relicta copiaꝵ. ip̃i cũ expeditis
ad inportandũ frumẽtu proficiscit. Eo cõsilio
probato proxima nocte duobus milibus arma¬
tors relictis: reliquos ex oppido drappes & lucte¬
rius educũt. Hi paucos dies morati exfinibus ca¬
durcoꝵ: qui partim re frumẽtaria subleuare eos
cupiebãt. partim prohibere quo minus sumerent
non poterãt. magnũ nũm frumẽti comparant. nõ¬
nũꝗͣ aut̃ expeditionibus nocturnis castella nr̃oꝵx
adoriunt᷑. Quã ob cãm Saius caninius toto op¬
pido municiones circũdare moratur: ne aut opus

Expanded text:
paulatim, quantum copiae patiebantur, vallum in oppidi paulatim, quantum copiae patiebantur, vallum in oppidi circuitum ducere instituit. Quod cum animadverterent oppidani miserrimaque Alesiae memoria solliciti similem casum obsessionis vererentur, maximeque ex omnibus Lucterius, qui fortunae illius periculum fecerat, moneret frumenti rationem esse habendam, constituunt omnium consensu parte ibi relicta copiarum ipsi cum expeditis ad importandum frumentum proficisci. Eo consilio probato proxima nocte duobus milibus armatorum relictis reliquos ex oppido Drappes et Lucterius educunt. Hi paucos dies morati ex finibus Cadurcorum, qui partim re frumentaria sublevare eos cupiebant, partim prohibere quo minus sumerent non poterant, magnum numerum frumenti comparant, nonnumquam autem expeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriuntur. Quam ob causam Gaius Caninius toto oppido munitiones circumdare moratur, ne aut opus
Abbreviated transcription (Latin):
quẽte ex̾citu putarent prouintie fines intrare
posse: nec tam libere uagandi latrocinioꝵe q fa¬
tiendos facultate haberent. in finbus cõstituũt
cadurcoꝵ. Ibi cũ lucterius apud suos ciues quõ¬
dam in tegris rebus multũ potuiss&: semꝑq auctor
nouore consilioꝵ magnã apuedl barbaros aucto¬
ritatem haber&: oppidum uellandunu quod in
dientela fuerat eius egregie natura loci munitum
occupat suis & drappetis copiis. oppidanos sibi con¬
iũgit. Quo cũ confestim gauis Caninius ueĩss&
aiã duerterdq omẽs oppidi ꝑtes preruptissimis
saxis esse munitas. quod defendente nullo: tamẽ
armatis ascendere: esse difficile: magna autẽ im¬
pedimẽta oppidanoꝵ uideret: que si landestina
fuga subtrahere conarent᷑. effugere non modo eꝗ¬
tatus sed ne legiones quide possent: triꝑtito cohor¬
tibus diuisis: trina celsissimo loco castra fecit: aꝗb

Expanded text:
quente exercitu putarent provinciae fines intrare quente exercitu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vagandi latrociniorumque faciendorum facultatem haberent, in finibus consistunt Cadurcorum. Ibi cum Lucterius apud suos cives quondam integris rebus multum potuisset, semperque auctor novorum consiliorum magnam apud barbaros auctoritatem haberet, oppidum Vxellodunum, quod in clientela fuerat eius, egregie natura loci munitum, occupat suis et Drappetis copiis oppidanosque sibi coniungit. Quo cum confestim Gaius Caninius venisset animadverteretque omnes oppidi partes praeruptissimis saxis esse munitas, quo defendente nullo tamen armatis ascendere esset difficile, magna autem impedimenta oppidanorum videret, quae si clandestina fuga subtrahere conarentur, effugere non modo equitatum, sed ne legiones quidem possent, tripertito cohortibus divisis trina excelsissimo loco castra fecit; a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
detrimẽto aut timore prouincie magna in famia
ꝑclitoꝵ hoĩu latrociniis caperetur. Gaius fabi¬
us cũ reliquo ex̃citu in carnutes ceterasq pro.¬
ficiscitur ciuitates: quaꝵ eo prelio qđ cũ dũna¬
cofecerat. copias esse occisas sciebat. Non ei dubi¬
tabat quin recenti calamitate sũmissiores essent
fucure: dato uero spacio ac tempore/ eodem insti¬
gante dũnato possent concitari. Qua in resũ¬
ma felicitas celeritasq in recipiendis ciuitatibus
fabiu consequit᷑. Nam carnutes qui sepe uexati
nũꝗͣ patis fecerant mencione: datis obsidibus
ueniunt in dedicione. Cetereq ciuitates poĩte
in ultimis gallie finibus occeano cõiũtte que
armorice appellantur. auctoritate adducti car
Qũnatus finibus expulsus errans latitansq solus
extremas gallie regiones petere coactus est. At
d rappes unaq lucterius cũ legiones Caniniumq
ad esse cognoscer&: nec se sine certa ꝑnicie : ꝑse¬

Expanded text:
detrimento aut timore provinciae magna infamia detrimento aut timore provinciae magna infamia perditorum hominum latrociniis caperetur. Gaius Fabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur. Nam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus veniunt in deditionem, ceteraeque civitates positae in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctoritate adductae Carunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine certa pernicie perse
Abbreviated transcription (Latin):
rie elati magno undiq clamore sublato: ceden¬
tibus circũfusi. quãtu equoꝵ uires ad ꝑsequen¬
dum dextreq ad cedendu ualent: tantũ eo
prelio interficiunt. Itaq amplius milibus pas¬
suum .xii. aut armatoꝵe aut eoꝵs qui eo temꝑe
arma proiecerãt interfectis. omis multitudo
capitur impedimẽtoꝵ. Qua ex fuga cũ cõsta¬
ret drappetem Senonem: qui ut primum
defecerat gallia collectis undiq ꝑditis hõibus
seruis ad libertate uocatis. exulibus õiu oiuitatum
receptis. latrociniis impedimẽta & cõmeatus roma¬
noꝵ interceperat: nõ amplius hõiu milibus exfuga¬
quinq collectis prouinciã petere. unaq consiliu
cũ eo Lucteriu cadurtu cepisse: quẽ suꝑiore cõ¬
mentario prima defectione gallie facere in proiuĩ¬
cia uoluisse impetũ tognitũ est. Caninius legatꝰ
cũ legionibus duabus ad eos ꝑsequẽdos contendit. ne

Expanded text:
riae elati magno undique clamore sublato cedenriae elati magno undique clamore sublato cedentibus circumfusi, quantum equorum vires ad persequendum dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque amplius milibus XII aut armatorum aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga cum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defecerat Gallia, collectis undique perditis hominibus, servis ad libertatem vocatis, exulibus omnium civitatum adscitis, receptis latronibus impedimenta et commeatus Romanorum interceperat, non amplius hominum duobus milibus ex fuga collectis provinciam petere unaque consilium cum eo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario prima defectione Galliae facere in provinciam voluisse impetum cognitum est, Caninius legatus cum legionibus duabus ad eos persequendos contendit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
secutus: turmas ꝑtim idoneis locis disponit: ꝑti
equitũ preliu cõmittit. Confligit audacius ł¬
equitatus hostiu succedentibus sibi peditibus: ꝗ
toto agmine subsistentib equitibus suis contra
hostibus cũ subsequi legiones meminissent. &¬
pudore cedendi &. cupiditate pi conficiẽdi
prelii fortissime contra pedites preliant᷑ hostes¬
q nichil amplius copiaꝵ accessuꝵ credentes ut
pridie cognouerãt. delendi equitatus nrĩ nacti
occasione uidebant᷑. Cu aliꝗͣdui sit̃ma contẽ¬
cione dimicaret᷑. dũnatus instruit aciem. que
suis ess& equitibus muite presidio. cũ repente
conferte legiones in conspectũ hostiu ueniunt.
Quibus uisis ꝑcusse barbaroꝵ turnie: ac ꝑterri¬
te a cies hostiu. ꝑturbato impedim̃toꝵ agmine
magno clamore discursuq passim fuge se se t¬
mandant. At nostri equites qui paulo ante cũ
resistentibus fortissime conflixerãt. leticia uicto¬

Expanded text:
secutus turmas partim idoneis locis disponit, parte secutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime contra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum credentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu summa contentione dimicaretur, Dumnacus instruit aciem quae suis esset equitibus in vicem praesidio, cum repente confertae legiones in conspectum hostium veniunt. Quibus visis perculsae barbarorum turmae ac perterritae acies hostium, perturbato impedimentorum agmine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant. At nostri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia victo
Abbreviated transcription (Latin):
duxiss&. Fabius & si non dũ in conspectum
uenerat hostibus. neq se Caninio coniunxerat.
tñ doctus ab biis qui locoꝵ naturã nouerãt: po¬
tissimũ credidit hostes ꝑ territos: nõ eu locum
quẽ petebant petituros. Itaq cũ copiis ad eũde
pontem contendit. equitatũq procedere ante
agmen imꝑat legionũ quãtu cũ processiss&
sine defatigatoe equoꝵ in cadem se recipere
castra. Consequũtur equites nostri ut erat pre¬
ceptũ: inuaduntq dumnati agmen. & fugiẽ¬
tes ꝑterritosq sarcinis itinere aggressi. magna
preda multis interfecdis potiunt᷑. Ita re bñ
gesta: se recipiũt in castra. Insequenti nocte fa¬
buis equites premittit. sic paratos ut confliger&.
atq om̃e agmen morarent᷑. du consequeret᷑
ip̃e. Cuius p̃ceptis ut res gereret᷑ Quintus tica¬
tus uarus prefectus equitũ singularis & animi
uir & prudentie s suos hortatur: agniẽq hostui cõ¬

Expanded text:
duxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum duxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab eis qui locorum noverant naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet castra. Consecuntur equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium con
Abbreviated transcription (Latin):
mas legiones hostibus cõmutẽ auder&i castra posuit
loco munito. dum nacus cũ appropinquare ca¬
niniu cognoster&. copiis om̃ib ad legiones con¬
uersis: castra romanoꝵ oppugnare instituit
um complures dies in oppugnatione consupsiss&
& magno suoꝵs detrimẽto nulla ꝑtem munici¬
onũ conuellere potuiss&: rursus ad obsidendu
lemonẽ redit. Eo tempore Sauis fabius legatꝰ
complures ciuitates infidem recipit. ob sidibus
firmat. Irisq Saii caninii Reb̾illi fit certior que
in pictonibus gerant᷑. Quibus rebus cognitis pro¬
ficiscitur ad auxiliu duratiꝰ ferendũ. At dũ¬
nacus aduẽtu fabii cognito: desꝑata salute si tpr̃e
eodem coactus ess& & romanũ & externũ sus¬
tinere hostem. & respicere ac timere oppidanos.
repente ex eoloco cũ copiis recedit. nec se satis
tutu fore arbitrabat᷑: nisi fluĩe ligeri qđ erat
ponte ꝑꝑ magͥtudine trãscundu copias trãs¬

Expanded text:
mas legiones hostibus committere auderet, castra posuit mas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias tra
Abbreviated transcription (Latin):
reditũ ꝑꝑ tantas calamitates haber& ĩ ciuitatẽ.
cũ in om̃es ꝑtes. fines ambiorigis:aut legioneg
aut auxilia dimisiss& atq om̃iã cedibus. incen¬
diis rapinis uastass&. magno nuo hõiu int̾fecto
atq capto. Labienu cu duabus legionibus
in treue̾ros mittit. quoꝵ ciuitas ꝑꝑ germanie
uitinitate quottidianis excita belligꝰ cultu
feritate non multũ agermanis differebat: neq
imꝑata unꝗͣ nisi ex̾citu coacta faciebat.
NERIM Sauis caninuis legatus cũ magnã
multitudĩe cõuenisse hostiu in fines pictonu nũ¬
luteris nũciisq duratiq cognoscer&: qui ꝑpetuo
iamicitia manserat romanoꝵ. cũ pars queda
ciuitatis eius defeciss& : ad oppidu Lemonẽ cõtẽdit
Quo cũ aduentar&. atq ex captiuis certius cognos¬
cer& multis hõui milibus a dunnato duce andũ
duratiu clausum lemonẽ oppugnari. neq infir¬

Expanded text:
reditum propter tantas calamitates haberet in civitatem. reditum propter tantas calamitates haberet in civitatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et feritate non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infir
Abbreviated transcription (Latin):
iũgit. Naiu fabiu legatũ cum cohortibus .xxu.
mittit in diuersissimã ꝑte gallie: quod ibi quosdã
ciuitates in armis esse audiebat. n Saui Cani¬
nium Rebillum legatũ: qui in illis regionibus pre¬
erat. satis firmas duas legiones habere ex isti¬
mabat. Titum Labienum ad se euocat. Legio¬
nem aute duodecimã que cũ eo fuerat in hi¬
beruis in togatam gallia mittit ad colonias ci¬
uium Romanoꝵ tuendas: neq quod simile in¬
cõmodu accider&. decursione barbaroꝵ ac
suꝑiore estate tergestinis acciderat. qui repen¬
tino latrocinio atq impetu incole illoꝵ erant
oppressi. Ipẽ ad uastandos depopulandosq fines
Ambiorigis proficiscit᷑. quẽ ꝑterritu ac fugiente
cu redĩgi posse in sua potestatem desꝑasset.
proximũ sue digͥtatis esse ditebat adeo fines eiꝰ
uastare. ciuibus edificiis pecore. Ut odio suoꝵ
ambiorix si quos fortuna reliquos feciss&: nullũ

Expanded text:
iungit. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV iungit. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterritum ac fugientem cum redigi posse in suam potestatem desperasset, proximum suae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nullum
Abbreviated transcription (Latin):
quiu uentu ess&: & ut cõuenerat manũ cõmii
uolusenus arripiuss&: tenturio uelut in sueta re ꝑ¬
motus. uel celeriter a familiaribus prohibitus Cõmii
conficere hoĩe nõ potuit. grauiter tñ primo ictu
gladio caput ꝑcussit. Cum utrinq gladii distric¬
ti essent non tam pugnandi. ꝗͣ diffugiendi fuit
utroꝵq consilium. Nostroꝵ quod mortifero
uulnere cõmium credebant affectũ: gallore qͥ
in sidiis cognitis plura ꝗͣ uidebãt extimescebant.
Quo facto statiusse cõmius dicebatur nũꝗͣ in con¬
spectũ cuiusꝗͣ romani uenire.
Bellicosissimis gentibus de uictis: cesar cũ uider&
nullam ia esse ciuitate que bellũ id parar& qđ
sibi resister&. sed nõ nullos ex oppidis demigrare
ex agris diffugere ed presens imꝑiu euitandu
plures in ꝑtes excitu dimittere constituit. Anto¬
nium questorem cũ legione duodecima. sibi con¬

Expanded text:
quium ventum esset, et, ut convenerat, manum Commi quium ventum esset, et, ut convenerat, manum Commi Volusenus arripuisset, centurio vel insueta re permotus vel celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consilium: nostrorum, quod mortifero vulnere Commium credebant adfectum; Gallorum, quod insidiis cognitis plura quam videbant extimescebant. Quo facto statuisse Commius dicebatur numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosissimis gentibus devictis Caesar, cum videret nullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffugere ad praesens imperium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi con