comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intirannidem excitauit. Si quidẽ rebellante qͦdam ridulfo iussu ipsius
aplici qui ei coronam exparte apłorũ miserat. belloꝵ fragorib uindiq cõ-¬
fuctatus est. S ille semꝑ aduersis suꝑior ⁊ illum ⁊ cet̾os impbe assurgentes tandem oppsit
Postremo non alienorum impetu s domestiço fili odio extrusis imꝑio mnserabilem iitce ter¬
minam habuit. Successit hildibndo desid̃ius uictͥor appellatꝰ s adpͥmam misam encert
quo discrimine cecidit exammatꝰ: calice si dignum ẽ credere ueneno infecto. Iunc inodo¬
nem dedinauit electio. Is natione gallus. pͥmum remensis archidiaconꝰ inde prior clina¬
actenus circumuagari licuerit: dum occasione gestorum Willelmi q̃dam succinr¬
rebant que p̃t̾mittenda non putabam. Nunc familiarem eius uitam. ⁊ moxs¬
cius intiores lector qui uolet audiet. In pͥmis d̾i famulis. humilis subiectis facilis i

Expanded text:
in tyrannidem excitavit; siquidem rebellante quodam Radulfo, jussu ipsius in tyrannidem excitavit; siquidem rebellante quodam Radulfo, jussu ipsius apostolici, qui ei coronam 446 ex parte apostolorum miserat, bellorum fragoribus undique conflictatus est: sed ille, semper adversis superior, et illum et caeteros improbe assurgentes tandem oppressit. Postremo non aliorum impetu, sed domestico filii odio extrusus imperio, miserabilem vitae terminum habuit. Successit Hildebrando Desiderius , Victor appellatus; sed ad primam missam, incertum quo discrimine, cecidit exanimatus, calice si dignum est credere veneno infecto. Tunc in Odonem declinavit electio: is natione Gallus, primum Remensis archidiaconus, inde prior Clunias est § 267. Hactenus circumvagari licuerit, dum occasione gestorum Willelmi quaedam succurrebant quae praetermittenda non putabam: nunc familiarem ejus vitam, et mores interiores, lector qui volet audiet. Inprimis, Dei famulis humilis, subjectis facilis, in
Abbreviated transcription (Latin):
stitueret. beati petri exemplum referentib qui lactentis eccłie rudim̃tis uiuẽs
clementem p̾fetetat. Negauit ille id se exemplũ secucurũ qd ab antiqͦ c̃ciliis
eẽt uetitum consilium uͭ daturũ. Si uellent hominem in scło potentem: eli-¬
gerent desid̾ium abb̃em cassinensem qui salubrit̾ & intemꝑe num̃o milita¬
ri uiolentiam guib̾ti infring̾et. Sin eccłasticum ⁊ eloq̃ntem acciꝑent ep̃m hos¬
tiensem odonem. Ita obiit uir apud dm̃ felicis gr̃e ⁊ apud homines austeri¬
tatis fortassis nimie. Demq fertur qđ int̾ eum ⁊imꝑatorem pͥmi tumult̾
initio. illum nudipedem ⁊ forcipes cum scopis portantem nec etiam forib
admiserit: abhominatꝰ hominẽ sacrilegum ⁊ sororii in cesti reum. Absces¬
sit cesar exclusus: repulsam illam multorũ necis causam ꝓtestans. Staũq
q̃cunq posset incommnoda romane sedi infligens ediuerso fautores pape

Expanded text:
stitueret, beati Petri exemplum referentibus, qui, lactentis ecclesiae rudimentis, vivens stitueret, beati Petri exemplum referentibus, qui, lactentis ecclesiae rudimentis, vivens Clementem praefecerat. Negavit ille id se exemplum secuturum, quod ab antiquo conciliis esset vetitum: consilium vero daturum, si vellent hominem in seculo potentem, eligerent Desiderium abbatem Cassinensem, qui salubriter et in tempore numero militari violentiam Guiberti infringeret; sin ecclesiasticum et eloquentem, acciperent episcopum Hostiensem Odonem. Ita obiit vir apud Deum felicis gratiae, et apud homines austeritatis fortassis nimiae. Denique fertur quod, inter eum et imperatorem primi tumultus initio, illum nudipedem, et forcipes cum scopis portantem, nec etiam foribus admiserit; abominatus hominem sacrilegum, et sororii incesti reum. Abscessit Caesar exclusus, repulsam illam multorum necis causam protestans. Statimque quaecunque posset incommoda Romanae sedi infligens, e diverso fautores papae
Abbreviated transcription (Latin):
tato cuncͥtoꝵ strepitu: nullo conatu uł tunc uł inuite reliquo spacio sp̃m sc̃m
nominare potuit. huius miraculi testis fuit abbas sepe nominatꝰ qui deiectũ
ep̃m ꝑ loca secum ducens. illius rei exꝑim̃tũ sepe risit. Decuiꝰ u̾borũ c̾titudine
dubitantẽ om̃is europa confutat que religionis cdluniacensis numerũ ꝑ eum
augm̃tatũ non nescit.
lexandro gͦ defuncto successit hildibͣndus. gregoriꝰ septimꝰ dictus. hic qdđ
musitau̾ant palamextulit: excõmunicans eleccos qui inuectituras eccłiar̃
demanu laici ꝑ anulum ⁊ baculum acciꝑent. Unde henricꝰ imꝑator alaman-¬
norum fremens qd̃ fine sua conscientia elect̾us talia p̃fum̃et. illum ut p̃dixi
pͥxiannos roma deturbauit. guib̃to inducto. Nec multo pͦ letali paꝑa morbo
ictus quo se moriturum non ambigeret. rogatus est acardinalib. ut papã con¬

Expanded text:
tato cunctorum strepitu, nullo conatu, vel tunc vel in vitae reliquo spatio, Spiritum Sanctum tato cunctorum strepitu, nullo conatu, vel tunc vel in vitae reliquo spatio, Spiritum Sanctum nominare potuit. Hujus miraculi testis fuit abbas saepe nominatus, qui, dejectum episcopum per loca secum ducens, illius rei experimentum saepe risit; de cujus verborum certitudine dubitantem omnis Europa confutat, quae religionis Clunia censis numerum per eum augmentatum non nescit. § 266. Alexandro ergo defuncto, successit Hildebrandus  Gregorius septimus dictus. Hic quod alii mussitaverant palam extulit, excommunicans electos qui investituras ecclesiarum de manu laici per annulum et baculum acciperent; 445 unde Henricus imperator Alamannorum fremens, quod sine sua conscientia electus talia praesumeret, illum ut praedixi post undecim annos Roma deturbavit, Guiberto inducto. Nec multo post lethali papa morbo ictus, quo se moriturum non ambigeret, rogatus est a cardinalibus ut papam con
Abbreviated transcription (Latin):
diuisorium: ad curam corporis afsedere. Continio q dapib appostis axoitꝰ
indomoluetus auiditatem esurientium reẜ ressit. Siqͥdem unus ⁊ alt̾ ⁊ mox plures e
familia dubium qua ꝑnitie int̾cepti animas subito amisere: Tum eadẽ peste ꝑ uicinaᷤᷤ¬
edes grassante ascensis mulis diffugiunt: festinationem uic stimulis timoris accełant̃.
deg̃dati potiorib locum dedere. Unuserat quem suspicio istrus apostasie insimulabat:
s nullis testib argui. nullis argum̃tis confutari pot̾at. Quem cum putares constͥctũ
maxime more anguis lubrici elapsum mirareris. Ita dicendi arte callebat: ut om̃s
calbeludẽt. Iunc archidiaconꝰ. Cesset hominum eloquiũ ꝓducat᷑ inmedium diuinũ
tia dixerit: constabit apud me non illum uenalit̾ s legittime p̾sulatu functũ.
Libens hanc conditionem ille accepit nichil minus qͣm horum ũborum difficul¬

Expanded text:
diversorium, ad curam corporis assedere; continuoque dapibus appositis, exortus diversorium, ad curam corporis assedere; continuoque dapibus appositis, exortus in domo luctus aviditatem esurientium repressit, siquidem unus et alter, et mox plures e familia, dubium qua pernicie intercepti, animas subito amisere. Tum eadem peste per vicinas aedes grassante, ascensis mulis diffugiunt, festinationem viae stimulis timoris acceleranteesias introducti, degradati, potioribus locum dedere. Unus erat quem suspicio istius apostasiae insimulabat, sed nullis testibus argui, nullis argumentis confutari poterat: quem cum putares constrictum maxime, more anguis lubrici elapsum mirareris; ita dicendi arte callebat ut omnes eluderet. Tunc archidiaconus: « Cesset hominum eloquium, producatur in medium divinum tia dixerit, constabit apud me non illum venaliter, sed legitime, praesulatu functum. » Libens hanc conditionem ille accepit, nihil minus quam horum verborum difficul
Abbreviated transcription (Latin):
sus. causamꝙ cõmotionis ꝑcunctatꝰ: iesponsum accepit.Si me amareuis : caue
ne ulterius hac me inuiria expungas. Oñsmers iħe specio sus ille p̃filiis ho¬
minum. postulationib meis uisibilit̾ astabat. intendens dictis ⁊ serenis fauẽs
oculis. ds tue orationis ad dictus uolentia me deseruit: Adce conu̾̃sus. Puto qd
tu ipse non difficabis.eẽ genus iniurie. si amico eripias auctorem salitissue.
p̃cerea pͥnou̾is mortalitatem hominum ⁊ huiclo co unminere exadium. luiꝰ
coniecture signum habeo qd̃ angł̃m dm̃ suꝑ altare stantem uidi euraginatum
gladium str̃ingere ⁊ huc illucq rocare. futitte cdadis nocabiłi habeo iditiũ:
qd iam spissus ⁊nebulosus aer ꝓtuntiam istam circũuolat ut uides. Matu¬
renꝰ gͦ psugium nisicum aliis uelimꝰ subire exitium. hisdictis int̾euntes

Expanded text:
sus, causamque commotionis percunctatus, responsum accepit: « Si me amare vis, cave sus, causamque commotionis percunctatus, responsum accepit: « Si me amare vis, cave ne ulterius hac me injuria expungas. Dominus meus Jesus, speciosus ille prae filiis hominum, postulationibus meis visibiliter astabat, intendens dictis, et serenis favens oculis; sed, tuae orationis addictus violentia, me deseruit, ad te conversus: puto quod tu ipse non diffiteberis esse genus injuriae si amico eripias auctorem salutis suae. Praeterea praenoveris mortalitatem hominum, et huic loco imminere excidium; cujus conjecturae signum habeo, quod angelum Domini super altare stantem vidi evaginatum gladium stringere, et huc illucque rotare. Futurae cladis notabilius habeo indicium, quod jam spissus et nebulosus aer provinciam istam circumvolat, ut vides. Maturemus ergo profugium, nisi cum aliis velimus subire exitium. » His dictis introeuntes
Abbreviated transcription (Latin):
aliora m̾̃tto : ꝓ tot obambulatorum obsequio. Uix ħ uc dixi m̃te ũ̾sarat. cum
aichiciaconus reflero equo ⁊ calcarib incito. alonge clamans ⁊ abb̃em obuncãs
dn tu inquit male cogitasti falso mfamans huiꝰce dum taxat rei innocentẽ. o
emm in hane glam. sigl̾a dici potest que cito transit. uel ego inputo uelaba¬
liis imputari uolo: s beatis apłis quorũ exhibetur pͥuilegio. Suffusus ille pu¬
dore ne quicq̃m inficiari ausus hoc solum retulit.: Queso dñe quom̃ nosti cogi¬
tatum meum quemnulli communicaui: Abore ait tuo. qͣsi ꝑfistulas ad an.¬
res meas omnis illa cogitatio deducta est.
tislat̾ib sepst̃rau̾ant. In multã horam ꝓtracta oratione resperit archidi aco¬
nus abbem turbulento rictu in frendens. Ille cum diutuis oratum ẽẽt fores egres.¬

Expanded text:
altiora merito, pro tot obambulatorum obsequio. Vix haec ut dixi mente versarat, cum altiora merito, pro tot obambulatorum obsequio. Vix haec ut dixi mente versarat, cum archidiaconus, reflexo equo et calcaribus incito, a longe clamans et abbatem obuncans, « Tu, tu, inquit, male cogitasti, falso infamans hujusce duntaxat rei innocentem: non enim mihi hanc gloriam, si gloria dici potest quae cito transit, vel ego imputo vel ab aliis imputari volo, sed beatis apostolis, quorum exhibetur privilegio. » Suffusus ille pudore, nec quicquam inficiari ausus, hoc solum retulit: « Quaeso, domine, quomodo nosti cogitatum meum, quem nulli communicavi? » « Ab ore » ait « tuo, quasi per fistulas, ad aures meas omnis illa cogitatio deducta est. tis lateribus se prostraverant. In multam horam 443 protracta oratione, respexit archidiaconus abbatem, turbulento rictu infrendens: ille, cum diutius oratum esset, fores egres
Abbreviated transcription (Latin):
erun quia bil debrandi mentio se mgessit: de eo dicam que non friolo auditu hau¬
si sed seria relatione eius audiui qui se illa exore hugonis abb̃is cluniracensis aiuduii.¬
se iuraret. Que id̃o ammuiror ⁊ p̃dico: quia cogitationes aliorum ꝓpħicomentis intui¬
ar pnuntabat. Alexander cum papa efficax ipsius studium conspicatꝰ cancellis ai¬
Aatur rebatur abonniũ ordinum hominib decisiones diu̾sorum negotiarũ posti¬
lantib suncta ei submittebat᷑ scłaris potentia cum ꝓscĩtatis tum ꝓmmisterni p¬
sius reuerentia. Unde dic qͣdam cum solito maior ad equitantum ẽẽt turma: abba
pdittus mextremo agmine cum monachis suis sensim ꝓgrediebat᷑. Uiso euiꝰ
tanto uut honore qũ tot mundane pocestatis nutum illius p̃stolarent᷑ huiꝰcemi
sencentias uentilabat animo. homuntionẽ exilis stature despicabilis parentele
quo di uiditio totdiuitum sepiri famulitio. Tumere illum ꝓculdubio ⁊ metiri

Expanded text:
erum, quia Hildebrandi mentio se ingessit, de eo dicam quae non frivolo auditu hausi, sed seria relatione ejus audivi qui se illa ex ore Hugonis abbatis Cluniacensis audisse juraret. Quem ideo admiror et praedico, quia cogitationes aliorum prophetico mentis intuitu pronunciabat. Alexander eum papa efficax, ipsius studium conspicatus, 442 cancellis apAccurrebatur ab omnium ordinum hominibus, decisiones diversorum negotiorum postulantibus. Cuncta ei submittebatur secularis potentia, tum pro sanctitatis, tum pro ministerii ipsius reverentia. Unde die quadam, cum solito major adequitantum esset turma, abbas praedictus in extremo agmine cum monachis suis sensim progrediebatur; visoque eminus tanto viri honore, quod tot mundanae potestates nutum illius praestolarentur, hujuscemodi sententias ventilabat animo: Homuncionem exilis staturae, despicabilis parentelae, quo Dei judicio tot divitum sepiri famulitio? tumere illum proculdubio, et metiri
Abbreviated transcription (Latin):
epĩs. qui ẽẽt ordo sedendi inconcilio antiquo more statutꝰ. Illi uͦ excii. sata
difficultate responsi indiem distulerunt postum. Et tc̃ diligñtissi me aduo¬
cata memoria. hunc se uidisse morem asseruere: ut cantuarie archicp̃s c̃cilio
p̃sidens habeat adextro latere archiep̃m eboraci. ⁊ iuxca eum ep̃m intonie
Asinistro aut̃ lundoniensem. Qđ si ut contingit ꝓ aliqua necessitate cantua¬
riensis pͥmas ailuentum suum negau̾at uł obitu defuerit. eboracensis archi¬
ep̃s concilio p̃sidens h̃at adextra lundoniensem ep̃m. asinistra Wintoniensẽ.
Cegeri scđm temꝑa ordinationum sedilia sua agnoscant.
Tunc quoq q̃rela archiep̃i eboracensis declamore inyyigorniensem ⁊ dor-¬
cacestrensem epõs de cisa ⁊ sopita est. Namq dicebat eos sue ditioni subiacẽ

Expanded text:
episcopis qui esset ordo sedendi in concilio, antiquo more statutus: illi vero, excusata episcopis qui esset ordo sedendi in concilio, antiquo more statutus: illi vero, excusata difficultate responsi, in diem distulerunt posterum. Et tunc, diligentissime advocata memoria, hunc se vidisse morem asseruere: ut Cantuariae archiepiscopus, concilio praesidens, habeat a dextro latere archiepiscopum Eboraci, et juxta eum episcopum Wintoniae, a sinistro autem Londoniensem: quod si, ut contingit, pro aliqua necessitate Cantuariensis primas adventum suum negaverit, vel obitu defuerit, Eboracensis archiepiscopus, concilio praesidens, habeat a dextra Londoniensem episcopum, et a sinistra Wintoniensem; caeteri secundum tempora ordinationum sedilia sua agnoscant. 480 § 302. Tunc quoque querela archiepiscopi Eboracensis de clamore in Wigornensem et Dorcacestrensem episcopos decisa et sopita est, namque dicebat eos suae ditioni subjac
Abbreviated transcription (Latin):
subiectos. Ripensem haugustaldensem. lindisfarnensem. Illum de candida casa
ui hostilitatis. ⁊ egacestrensis. ⁊ sidnacestrensis ⁊domuccensis. quo nescio modo.
Porro autem tempore regis edwardi simplicis. cornubiensis ⁊ cridiensis uniti funt.
⁊ trans latus est ẽp̃atus in exoniam. Subrege & ill̃o inisto eodem concilio ꝓnuntia-¬
tum est scđ̾m scita cauonum. ut ep̃i tͣnseuntes deuillis constituerent sedes suas
mnurbib diocesium suarum. licisfeldensis gͦ migrauit incestram. que olunci¬
uitas legionum dicebat᷑. Selesiensis incicestrã. Elmanensis intedford pͥmo ñc̃
abherb̃co ep̃o innoric. Scirburnensis insalesbiriã. dorcestrensis in lincoliã
Nam lindiffarnensis pridem uet̾i tempore transierat indunelinum.: ⁊nuper
Wellensis in bathoniam.
N hoc conuentu lanfrancus qui erat adhiic rudis anglus q̃siuit asemoribꝰ

Expanded text:
subjectos, Ripensem, Haugustaldensem, Lindisfarnensem, illum de Candida Casa subjectos, Ripensem, Haugustaldensem, Lindisfarnensem, illum de Candida Casa vi hostilitatis; et Legacestrensis, et Sidnacestrensis et Dommuccensis, quo nescio modo. Porro autem, tempore regis Edwardi simplicis, Cornubiensis et Cridiensis uniti sunt, et translatus est episcopatus in Exoniam. Sub rege Willelmo, in isto eodem concilio pronuntiatum est, secundum scita canonum, ut episcopi transeuntes de villis constituerent sedes suas in urbibus dioecesium suarum: Licitfeldensis ergo migravit in Cestram, quae olim Civitas Legionum dicebatur; Selesiensis in Cicestram; Elmanensis in Tethford primo, nunc ab Herberto episcopo in Norwic; Scirburnensis in Salesbiriam; Dorcestrensis in Lincoliam. Nam Lindisfarnensis pridem veteri tempore transierat in Dunelmum, et nuper Wellensis in Bathoniam. § 301. In hoc conventu Lanfrancus, qui erat adhuc rudis Anglus, quaesivit a senioribus
Abbreviated transcription (Latin):
ordinis: tanto impensius debet obtẽꝑare p̃ceptis. ꝓpt̾ea ego thomas ordinatꝰ iam ebo¬
racensis eccl̃ie metropolitanꝰ antistes auditis cognitisq tationib. absolutam tͥ lan-¬
france dorob̃nensis archiep̃ie tiusq successorib de canonica obedientia ꝓfessionẽ fa-¬
cio. Et qͥcqͥd ate uł abeis iuste ⁊ canonice michi iniunctum fũit: seruaturũ me eẽ
ꝓmitto. De hac aut̃ re dum ate adhuc ordinandꝰ eẽm dubius fur: idoq tibiqͥdem sine
Uigornensem. herfordensem. liceffeldensem. Selesiensem. Legacestrensem. Elinanẽ¬
sem. Sidnacestrensem. Donimuccensem. Additi sunt temp̃r regis eduuardi senioriᷤᷤ.
Cornubiensis. Cridiensis. Wellensis in westsaxonia ⁊ inmerciis dorecestrensis ut scd̃o
librodixi. Fboracensis aut̃ archiep̃s habebat om̃s transhumbͣm ep̃os sue ditiom

Expanded text:
ordinis tanto impensius divinis debet obtemperare preceptis Propterea ego Thomas ordinatus iam Eboordinis tanto impensius divinis debet obtemperare preceptis Propterea ego Thomas ordinatus iam Eboracensis ecclesie metropolitanus antistes auditis cognitisque rationibus absolutam tfrance, Dorobernensis archiepiscope, tuisque successoribus, de canonica obedientia professionem facio; et quicquid a te vel ab eis juste et canonice mihi injunctum fuerit, servaturum me esse promitto. De hac autem re, dum a te adhuc ordinandus essem, dubius fui; ideoque tibi quidem sine Wigornensem, Herefordensem, Lichetfeldensem, Selesiensem, Legacestrensem, Elmanensem, Sidnacestrensem, Dommuccensem: additi sunt, tempore regis Edwardi senioris, Cornubiensis, Cridiensis, Wellensis in West-Saxonia, et in Merciis Dorcestrensis, ut secundo libro dixi. Eboracensis autem archiepiscopus habebat omnes trans Humbram episcopos suae ditioni
Abbreviated transcription (Latin):
Ego onso & elensis ep̃sconsensi E go remigius dorcacensis ep̃s fubscͥpsi figo ual
gandꝰ cicestreusis ep̃s consensi. E. go sicuardus rofensis ep̃s consensi. Ego osp̃inis
exonensis ep̃s consensi. Ego siuardus odo baiocensis ep̃s ⁊ comes cantie csensi E go
abbas cenobui sci augustini consensi. Ego turstanus abbas cenobii qͥd̃ minsuda
que dicit᷑ heli situm est consensi. Ego elxinus abbas cenobii qđ rameseqe đr clesi.¬
consensi. Ego elfxmꝰ abbas cenobii euesandi consensi. Ego fridericus abbas sc̃i al¬
bani consensi. Egogostridꝰ abbas cenobii scĩpetri qđ non longe alundonia sitũ :
de bungo consensi. Ego Adelelmꝰ abbas abundonie consensi. Ego rualdꝰ ab bas
nouimonasterii & entonie consens. ꝓfessio thoue rponasensio anchitp̃i.¬
ecet xp̃ianum quemq xp̃ianis legib subiacere nec is que ascĩs patrib salubrit̾ in¬
stituta sunt qͥb̾ libet rõnib contͣux. E mc namq ire. dissensiones. inuidie conten

Expanded text:
Ego Giso Wellensis episcopus consensi. « Ego Remigius Dorcacensis episcopus subscripsi. « gandus Cicestrensis episcopus consensi. « Ego Siwardus Rofensis episcopus consensi. « Ego Osbernus Exoniensis episcopus consensi. « Ego Odo Baiocensis episcopus, et comes Cantiae, consensi. « Ego astoniensis abbas consensi. « Ego Turstanus, abbas coenobii quod in insula quae dicitur Heli situm est, consensi. « Ego Wlnothus, abbas coenobii quod Certesnus abbas coenobii Evesandi consensi. « Ego Fridericus abbas sancti Albani consensi. « Ego Gosfridus abbas coenobii sancti Petri, quod non longe a Londonia situm est, de Burgo consensi « Ego Adelelmus abbas Abbendoniae consensi. « Ego Rualdus abbas Novi Monasterii Wintoniae consensi. » Professio Thomae Eboracensis archiepi salubriter instituta sunt quibuslibet rationibus contraire Hinc nanque ir dissensiones invidi content
Abbreviated transcription (Latin):
parte fidem habentes. Pauci qͥb sanius consilium consulentes suis cõmo¬
dis ad ut̾bi possessiones hrent. medratores patis fuere. ut comiti rex
cinnomannis adqͥreret comes regis castella que habebat. & fiscannum
cenobium concederet. Iuratum est hoc pactum: & abutaorũq hominib
acramento firmatum.

Expanded text:
parte fidem habentes. Pauci quibus sanius consilium, consulentes suis commoparte fidem habentes. Pauci quibus sanius consilium, consulentes suis commodis quod utrobique possessiones haberent, mediatores pacis fuere; ut comiti rex Cinomannis adquireret, comes regi castella quae habebat et Fiscannum coenobium concederet. Juratum est hoc pactum, et ab utrorumque hominibus sacramento firmatum
Abbreviated transcription (Latin):
carbasa conati moxe uenti cessante destituti. ludibrio nr̃is fibi exitio f̃uere
Nam ne uiui caꝑentur: etͣnstris se in mair p̃cipitarunt
cepit. q uom iniurias suas ultum iret: & uicariam fri c̃tumeliam referret.
Ica castrum scĩ Walerici & portum uicinum &oppidum qđ albamarla uo¬
atit sollerca sua ad quisiuit. petunia custodes corumpens. Nec fuit anin
comitiui resiferet. s dño suo ragi francie ꝑnuntios uiolentiam fr̃is expo¬
suit. suppcuas orans. Ftilleqͥdem orans iners & condianam crapulam rus¬
tans adbellum singultiens ingluue ueniebat. s occurrerunt magna pol¬
licent nummirgis anglie. Quib infractꝰ cingłm soluit. ⁊ conuiurã re¬
petiit. Ita inbello intestino diu laboraut: ⁊ ormanma. mͦ illis mͦ istis um¬
centib. Pceres utriusꝙ furorem inctabant: homines leuissimi. inneut

Expanded text:
carbasa conati, moxque vento cessante destituti, ludibrio nostris, sibi exitio fuere; carbasa conati, moxque vento cessante destituti, ludibrio nostris, sibi exitio fuere; nam, ne vivi caperentur, e transtris se in mare praecipitaruncoepit quo modo injurias suas ultum iret, et vicariam fratri contumeliam referret. Itaque castrum sancti Walerici, et portum vicinum, et oppidum quod Albamarla vocatur, sollertia sua acquisivit, pecunia custodes corrumpens. Nec fuit animus comiti ut resisteret; sed domino suo regi Franciae per nuncios violentiam fratris exposuit, suppetias orans. Et ille quidem iners, et quotidianam crapulam ructans, ad bellum singultiens ingluvie veniebat: sed occurrerunt magna pollicenti nummi regis Angliae; quibus infractus, cingulum 491 solvit et convivium repetiit. Ita bello intestino diu laboravit Normannia; modo illis, modo istis vincentibus: proceres utriusque furorem incitabant, homines levissimi, in neutra
Abbreviated transcription (Latin):
tis. & eustachius bononie iunior. multiq alii quos infra curamr
Regii cum ep̃o pauci ⁊ inermes quis enim eo p̃sente insidias tr
ros desiliunt. clamances oppidanis ut portas aꝑiant. Hoc
putarent uocabuli dedecoꝵ aduri cat̾uatim ad regem confluunt. & imuncibilem
exeretcum faciunt. Nec diutius potuere pati oppidani qͥn sẽcͣlerent. exꝑti qͣmib
nobilem qͣmlib⁊ consertam manum. nichil adu̾sus regem anglie posse ꝓtico
Odo scđ̃o captus ꝑpetuo angliam obiurauit. Dunelmensis ep̃c ultro mar̾e tran¬
siun. quem uex uerotundia ꝑt̾erite amicitie indempnẽ passus est effugere. Cetͥ
omnes infidem recepti. Int̾ has obsidionis moras homines regis mare custodi¬
entes quosdam q̃s comes normannie inauxilium ꝑfidorum miserat paitum
cede. partim naufragio opprefiere. Reliqui fugam intendentes & suspender

Expanded text:
Rogerii comitis, et Eustachius Bononiae junior, multique alii quos infra curam nRogerii comitis, et Eustachius Bononiae junior, multique alii quos infra curam nostram existimo. Regii cum episcopo pauci et inermes quis enim eo praesente insidias timeret? circa muros desiliunt, clamantes oppidanis ut portas aperiant; hohujusce vocabuli dedecore aduri catervatim ad regem confluunt, et invincibilem exercitum faciunt. Nec diutius potuere pati oppidani quin se traderent; experti quamlibet nobilem, quamlibet consertam manum, nihil adversus regem Angliae posse proficere. Odo, secundo captus, perpetuo Angliam abjuravit. Dunelmensis episcopus ultro mare transivit; quem rex, verecundia praeteritae amicitiae, indemnem passus est effugere. Caeteri omnes in fidem recepti. Inter has obsidionis moras, homines regis mare custodientes, quosdam quos comes Normanniae in auxilium perfidorum miserat, partim caede, partim naufragio oppressere: reliqui fugam intendentes et suspendere
Abbreviated transcription (Latin):
dicens libenter se imꝑio cessurum: si illi & aliis uideatur quos pater tutores reliq̃¬
rat. Non se intelligere quid ita effrenessint: Si uelint pecunias accipiant ꝓ libito
Si augmentum patrimoniorum: eodem mͦ. Prorsus que uelint habeant: tantũ
uideant. ne iuditium genitoris ꝑiclicet᷑. Qd si de se putauerint asꝑnandum: de
se ipsis caueant exempsum. Idem enim si regem qui illos duces fec̾it. His u̾bis co¬
mes & pollicitationib incensus qui pͥmus factionis pꝰ odonem signifer fuit:
pͥmus defecit. Continuo gͦc indesertores ꝓ fectus castella patrui fui tunebrige
ꝓcuene seheffregit mnpso inpost̾iori int̾cepto captum ad qd libuit iusiurar
impulit ut anglia decederet & rouecestrã tͣderet. Ad qd implendum e
fidelib suis p̃misit: lenco pede p̃ eunces subsecutꝰ. E rat tc̃ apud roi
omnis pene iuuenturis exanglia ⁊ normannia nobilitas. Tres filii

Expanded text:
dicens. Libenter se imperio cessurum, si illi et aliis videatur quos pater tutores reliquedicens. Libenter se imperio cessurum, si illi et aliis videatur quos pater tutores reliquerat. Non se intelligere quid ita effraenes sint: si velint, pecunias accipiant pro libito; si augmentum patrimoniorum, eodem modo; prorsus, quae velint, habeant. Tantum videant ne judicium genitoris periclitetur: quod si de se putaverint aspernandum, 489 de se ipsis caveant exemplum; idem enim se regem, qui illos duces fecerit. His verbis, comes et pollicitationibus incensus, qui primus factionis post Odonem signifer fuit, primus defecit. Continuo ergo in desertores profectus, castella patrui sui Tunebrige et Pevenesel effregit; ipso in posteriori intercepto: captum ad quod libuit jusjurandum impulit, ut Anglia decederet et Rovecestram traderet. Ad quod implendum eum cum fidelibus suis praemisit, lento pede praeeuntes subsecomnis pene juventutis ex Anglia et Normannia nobilitas; tres filii
Abbreviated transcription (Latin):
lites qui p̃tendebant freti benedictione Wlstani ep̃i. cui custodia castelli. commissa
erat. pauci multos effugarunt: pluribq sauciis. & cesis quosdã abduxerunt:
Pret̾ca rogerus sigod apud norwic ⁊ hugo de grentemes nil apud legecestm su¬
is quisq partib rapinas urgebant. Ita totis defectionis uirib. meum nec pru.¬
dentia nec fortuna de erat. frustra seuiebat᷑. Namq ille uidens. normannos pe¬
nc om̃s in una rabie conspiratos: anglos ꝓbos & fortes uiros qui adhuc residui
crant inuitatoriis scͥptis accersiit. Quib suꝑ in iuriissuis querimoniã faciens bo-¬
nasq leges & tributorum leuamen. lib̃asq uenationes pollicens: fidelitati suc ob¬
ligauit. Nec minori astutia rogerium de monte gomerico secum dissimulata ꝑfi-¬
dia equitantem circumuenit. Seorsum enim ducto magnam ingessit inuidiam :

Expanded text:
lites, qui praetendebant, freti benedictione Wulstani episcopi cui custodia castelli commissa lites, qui praetendebant, freti benedictione Wulstani episcopi cui custodia castelli commissa erat, pauci multos effugarunt, pluribusque sauciis et caesis, quosdam abduxerunt. Praeterea Rogerius Bigot apud Northwic, et Hugo de Grentemesnil apud Legecestram, suis quisque partibus rapinas urgebant. Ita totis defectionis viribus in eum, cui nec prudentia nec fortuna deerat, frustra saeviebatur. Namque ille, videns Normannos pene omnes in una rabie conspiratos, Anglos probos et fortes viros, qui adhuc residui erant, invitatoriis scriptis accersiit; quibus super injuriis suis querimoniam faciens, bonasque leges, et tributorum levamen, liberasque venationes pollicens, fidelitati suae obligavit. Nec minori astutia Rogerium de Monte Gomerico, secum dissimulata perfidia equitantem, circumvenit. Seorsum enim ducto magnam ingessit invidiam;
Abbreviated transcription (Latin):
regem tulisse ferunt quia cum amisisse caritatis dispendio remotarum
ꝓuinciarum frustrabatur compendio. Itaq odo p̃dam omnẽ rouecestrã
comportabat: irgios fiscos incantia deuastans. Maxime t̾ras Archiep̃i immortale meũ
odium anhelans qđ eius consilio a fr̃e se inuincula coniectum asserebat. S nec fides
uborum uacillabat. Nam cumolun Wills senior apud lanfrancum quereret᷑ se afrẽ
deseri: tu inquit prende eum & uinci. Et quid respondit ille quia cdericus est: Tum
ep̃m baiocarum capies. s comitem cantie custodies. Gaufridꝰ ep̃s cum nepote bothoniã
& bercheleiam partẽq pagi Wiltensis depopłans manubias apudbristou collocabat
Rogerius de monte gomerico exercitum fuum scrobesb̃ia cum Walensib mittens. co¬
loniam eigornensem p̾dabat᷑. Iamq Wigorniam infestus aduenerat. cum regii mi¬

Expanded text:
regem tulisse ferunt, quia, cum amissae charitatis dispendio, remotarum regem tulisse ferunt, quia, cum amissae charitatis dispendio, remotarum provinciarum frustrabatur compendio. Itaque Odo praedam omnem Rovecestram comportabat, regios fiscos in Cantia devastans, maxime terras archiepiscopi; immortale in eum odium anhelans, quod ejus consilio a fratre se in vincula conjectum asserebat. Sed nec fides verborum vacillabat: nam cum olim Willelmus senior apud Lanfrancum quereretur se a fratre deseri, « Tu » inquit « prende eum et vinci. » « Et quid » respondit ille, « quia clericus est? » Tudixit « episcopum Baiocarum capies, sed comitem Cantiae custodies. » Gaufridus episcopus, cum nepote, Bathoniam et Bercheleiam partemque pagi Wiltensis depopulans, manubias apud Bristou collocabat. Rogerius de Monte Gomerico, exercitum suum a Scrobesbiria cum Walensibus mittens, coloniam Wigorniensem praedabatur: jamque Wigorniam infestus advenerat, cum regii mi
Abbreviated transcription (Latin):
U illelmo dunelmensi epõ comm̃data erat amministratio rerum publicar̃
liuore ictus. a rege & ipse desciuit & multos codem susurro in fecit. Rod¬
bto regnum competere: qui sit & remissioris animi. & iuueniles stulticias
multis iam laborib decoxerit. hunc delicate nutritum. animi ferocia qͣm
uultꝰ ipse demonstret p̃tumidum: omnia contͣ fas & ius ausurum. Bre¬
ui futurum. ut honores iam dudum plurib sudorib partos amittant.
Nicħ actum morte patris si quos ille uinxerit iste trucidet. Hec ipse. hec roge¬
rius de monte gomerico. hec gaufridꝰ constantiensis ep̃s. tum nepote rodb̾to
comite humbrensiũ. & cum reliquis pͥmo clam fremebant: pͦ etiam palã
ꝑueredarios missis epłis freq̃ntabant. Quin etiam uillelmꝰ dunelmensis
ip̃s quem rex asecretis habuerat. ineorum ꝑfidiam concesserat. Qđ gͣuit̾

Expanded text:
Willelmo Dunelmensi episcopo commendata erat administratio rerum publicarum, Willelmo Dunelmensi episcopo commendata erat administratio rerum publicarum, livore ictus, a rege et ipse descivit. Et 487 multos eodem susurro infecit: Roberto regnum competere, qui sit et remissioris animi, et juveniles stultitias multis jam laboribus decoxerit; hunc delicate nutritum, animi ferocia quam vultus ipse demonstret praetumidum, omnia contra fas et jus ausurum; brevi futurum ut honores jamdudum plurimis sudoribus partos amittant; nihil actum morte patris, si quos ille vinxerit iste trucidet. Haec ipse, haec Rogerius de Monte Gomerico, haec Gaufridus Constantiensis episcopus cum nepote Roberto comite Humbrensium, et cum reliquis, primo clam fremebant; post etiam palam, per veredarios missis epistolis, frequentabant. Quin etiam Willelmus Dunelmensis episcopus, quem rex a secretis habuerat, in eorum perfidiam concesserat; quod graviter
Abbreviated transcription (Latin):
riente iam successioni inhians. maxime pͦ abdicationem frĩs maioris: cum
& tirocinium minoris non nifhil suspic̾et. Ita apatre ultima ualitudine
de cumbente insuccessorem adoptatus anteqͣm ille extremum efflasset. ad
occupandum regnum contendit. Moxq uolentib animis ꝓuincialium ex¬
ceptus. & claues thesaurorum nactus ÷. Quib fretus tocam angliam anime
subiecit suo. Accessit etiam fauori eius. maximum rerum mom̃tum archi¬
ep̃s lanfrancus. eo qđ cum nutrierat & militem fecerat. Quo auctore & an¬
nitente dic scõrum cosine & damiani coronatꝰ. reliquo hiemis quiete & fauora
baiocensem fuit. Namq cum ille ut dixi solutus a uinculis. robb̃tũ nepocẽ
incomitatu normannie confirmass : angliam uenit. recepitq arege comitatũ
cantie. S cum omnia non suo arbitratu ut olim in regno disponi uidẽc: nã

Expanded text:
riente, jam successioni inhians, maxime post abdicationem 486 fratris majoris, cum riente, jam successioni inhians, maxime post abdicationem 486 fratris majoris, cum in tirocinium minoris nonnihil suspiceret. Ita a patre, ultima valetudine decumbente, in successorem adoptatus, antequam ille extremum efflasset ad occupandum regnum contendit: moxque volentibus animis provincialium exceptus, et claves thesaurorum nactus est; quibus fretus totam Angliam animo subjecit suo. Accessit etiam favori ejus, maximum rerum momentum, archiepiscopus Lanfrancus, eo quod eum nutrierat et militem fecerat: quo auctore et annitente, die sanctorum Cosmae et Damiani coronatus, reliquo hyemis quiete et favoraBaiocensem, fuit. Namque, cum ille ut dixi, solutus a vinculis, Robertum nepotem in comitatu Normanniae confirmasset, Angliam venit, recepitque a rege comitatum Cantiae; sed cum omnia non suo arbitratu ut olim in regno disponi videret, nam
Abbreviated transcription (Latin):
dius. sed ut qđ amultis scribitur. a multis legatur. Uerum netam diu
penniarilecturo generet nausiam: iam nuñc qđ intendo incipiam.
TILLELNUS IOITUR FILIOS
U illelmi natus est normannie plurib annis anteqͣm pat̾ angli¬
am adiret. Ingenti cura parentum altus cum ⁊ illi naturalit̾ in¬
esset ingentia parturiens animꝰ ad culmen supreme dignitatis
euasit. In comparabilis ꝓcul dubio nr̃o temꝑe pͥnceps. si non eũ
magnitudo patͥs obrueret nec eiꝰ iuuentutem fata p̃cipitassent:
ne ꝑ etatem maturiorem aboleret errores. licentia potestatis & i¬
petũ uiuenili s contractos. Emensa pueritia: inmilitari exercicio adolescentiã egit
Equitari iãcu lari. certare cum pͥmeuis obsequio cum equeuis officio. Iacturã uir¬
tutis putare. si forte inmilitari tumultu alt̾ eo pͥor arma corripet. ⁊ nisi pͥmꝰ ex
se oculis inbello ostentans eius lateri in pace obambulans. Spe sensim scatu¬

Expanded text:
dius; sed ut, quod a multis scribitur, a multis legatur. Verum, ne tam diu dius; sed ut, quod a multis scribitur, a multis legatur. Verum, ne tam diu prooemiari lecturo generet nauseam, jam nunc quod intendo incipiam.illelmus igitur filius Willelmi natus est Normanniae, pluribus annis antequam pater Anglia madiret. Ingenti cura parentum altus, cum et illi naturaliter inesset ingentia parturiens animus, ad culmen supremae dignitatis evasit. Incomparabilis procul dubio nostro tempore princeps, si non eum magnitudo patris obrueret, nec ejus juventutem fata praecipitassent, ne per aetatem maturiorem aboleret errores licentia potestatis et impetu juvenili contractos. Emensa pueritia, in militari exercitio adolescentiam egit; equitari, jaculari, certare cum primaevis obsequio, cum aequaevis officio. Jacturam virtutis putare si forte in militari tumultu alter eo prior arma corriperet, et nisi primus ex ejus se oculis in bello ostentans, ejus lateri in pace obambulans. Spe sensim scatu
Abbreviated transcription (Latin):
estimatione premunt. hoc respondeo: qđ olim sc̃s ierominus canib suis obiecit. Si pla¬
cet legant si non placet abiciant. quia & ego ħ non tediosis ingero s studiosis si qui
Sulti facile possunt conuinci: difficile compesci. Dicam gͥ in hoc libro quihuiꝰ
oꝑis est qͣrtus. quicqͥd de Willelmo filio Willelmi magni dici pot̾it: ut nec
ueritas rerum titubet. nec pͥncipalis decoloret᷑ maiestas. Ibunt & in istas pa¬
ginas quedam que subeo uel inhac terra tristia uel alias głosa acciderint:
quantum dum tarat nra scientia attingere potuerit. Presertim de ꝑegrina¬
tione xp̃ianorum inierłm: qͣm hic apponere non erit iniurium. quia tam
famosam his dieb expeditionem. audire sit oꝑe p̾cium ⁊ uirtutis incitam̃tũ
Neq uero confido qd hec ame qͣm ab aliis qui scͥpserunt dicantur cõmo¬

Expanded text:
aestimatione premunt, hoc respondeo quod olim sanctus leronymus canibus suis objecit, « Si plaaestimatione premunt, hoc respondeo quod olim sanctus leronymus canibus suis objecit, « Si placet, legant; si non placet, abjiciant: » quia et ego haec non taediosis ingero, sed studiosis, si qui citur: « Stulti facile possunt convinci, difficile compesci. » Dicam igitur in hoc libro, qui hujus operis est quartus, quicquid de Willelmo filio Willelmi magni dici poterit; ut nec veritas rerum titubet, nec principalis decoloretur majestas. Ibunt et in istas paginas quaedam quae sub eo, vel in hac terra tristia, vel alias gloriosa, acciderunt , quantum duntaxat nostra scientia attingere potuerit; praesertim de peregrinatione Christianorum in Jerusalem, quam hic apponere non erit injurium, quia tam famosam his diebus expeditionem audire sit operae pretium et virtutis incitamentum. Neque vero confido quod haec a me, quam ab aliis qui scripserunt, dicantur commo
Abbreviated transcription (Latin):
amor studiorum aurem uellit & manum imecit. ꝓpt̾ea qđ nec nichil agere pos¬
sem ⁊istis forensib ⁊ homine litt̾ãto indignis curis me cͣdere non nossem. Acces-¬
sere amicorum meorum stimuli quorum uł tacite suggestioni de ẽẽ non debui
Et illi quidem modeste iam prurientem impulere ut ceptum ꝑsequerer. Illoꝵ
itaq quos penitꝰ reposito amore diligo hortatib animatꝰ assurgo ut expectoriᷤᷤ
nr̃i ꝑituario uicturũ apud se amicitie pignus contineant. Quo c̃irca illorũ
quimͥ timent. ut aut odiar aut mentiar beniuolentie gratꝰ. ita sub ope xp̃i sa¬
tis faciam ut nec falsarius nec odiosus inueniar. Sic enim bene & secus acta ꝑ¬
stringam ut quasi int̾ scillam & caribdim illeso uolante nauigio nichil de sit
sententie ⁊ si aliquid de ẽẽ putet᷑ historie. Poero illis qui alieni laboris onus sua

Expanded text:
amor studiorum aurem vellit et manum injecit, propterea quod nec nil agere posamor studiorum aurem vellit et manum injecit, propterea quod nec nil agere possem, et istis forensibus et homine literato indignis curis me tradere non nossem. Accessere amicorum meorum stimuli, quorum vel tacitae suggestioni deesse non debui; et illi quidem modeste jam prurientem impulere ut coeptum prosequerer. Illorum itaque, quos penitus reposito amore diligo, hortatibus animatus assurgo, ut ex pectoris nostri promptuario 484 victurum apud se amicitiae pignus contineant. Quocirca illorum, qui mihi timent ut aut odiar aut mentiar, benevolentiae gratus, ita sub ope Christi satisfaciam, ut nec falsarius nec odiosus inveniar: sic enim bene et secus acta perstringam, ut, quasi inter Scyllam et Charibdim illaeso volante navigio, nil desit sententiae, etsi aliquid deesse putetur historiae. Porro illis, qui alieni laboris onus sua
Abbreviated transcription (Latin):
mort⁊ m̃ei fallit. nulli uarietatem relationũ displiciturã opmor. nisi
siquis tam nubilis est ut catonis suꝑcilium emulet᷑. S alta inqͣrs ⁊ qn¬
to libia qui uolet er pietur. nanttius debitum agnosctt a o o .u.n.
applicuerim dicentib qđ in eiusmodi scͥtis sepe naufragat᷑ u̾itas
⁊ suffragatur falsitas. Quippe p̃sentium mala ꝑiculose. bona plau¬
sibilit̾ dicunt᷑. Eofit inquiunt ut quia mͦ omnia magis ad peiꝰ qͣm
ad meluis sunt ꝓcliuia. scͥptor obuia mala ꝓpt̾ metum p̃teat & ħ bona. si non
sunt ꝓpt̾ plausum confingat. Sunt alii qui nos ex segnitie sua metientes impares
tanto muneri existimant. & hoc studium praua singillatio ne contaminant. S ꝓpt̾
iam pͥdem uel illorum raciocinio uł istorum fastidio ꝑculsus inocium concesserã:
silentiolibent̾ adquiescens. S dum aliqͣndiu solutus inertia uacassem rursus solitꝰ

Expanded text:
mor mei fallit, nulli varietatem relationum displicituram opinor, nisi mor mei fallit, nulli varietatem relationum displicituram opinor, nisi si quis tam nubilus est ut Catonis supercilium aemuletur. Sed alia in quarto et quinto libro qui volet experietur, nam tertius debitum agnoscit modum. 483 Papplicuerim; dicentibus quod in ejusmodi scriptis saepe naufragatur veritas et suffragatur falsitas, quippe praesentium mala periculose, bona plausibiliter dicuntur. Eo fit inquiunt ut, quia modo omnia magis ad pejus quam ad melius sint proclivia, scriptor obvia mala propter metum praetereat, et, bona si non sunt, propter plausum confingat. Sunt alii qui, nos ex segnitie sua metientes, impares tanto muneri existimant, et hoc studium prava suggillatione contaminant. Quapropter jam pridem, vel illorum ratiocinio vel istorum fastidio perculsus, in otium concesseram, silentio libenter adquiescens; sed dum aliquandiu solutus inertia vacassem, rursus solitus
Abbreviated transcription (Latin):
prius cede michi dixit faciemꝰ di seruitium ⁊ p̾agitabimꝰ hominũ itigiuim.
oragͥ cantata nulla excogtata falsi tergiu̾sacione nullo comm̃tato ueri splen¬
dore: confestim aulam cancilii ingͥdi ꝑgebat. Siuis eum retinere cẽptancib ꝑsua-¬
hic uidere beatos aihepõs dunstanum cantuariensem. ⁊ osuualdũ eboraten¬
sem qui hodie suis me p̃cib tuentes falsiloquor. acumen hebetart. Itadata
benedic̾tione monacho minime facundic uiro. s normannios lingue sciolo rẽ
ꝑorans obtinuit ut qui sue diocesis ante indignus putabat᷑ regimine abarchi¬
hostium uel sermonis ignorantia cauebat accedere. Uerum ego non ul¬
teriꝰ lectorum expectationem macerabo qui ħ forsitan non libent᷑ intuent᷑
quiagesta Willi successorum p̃stolant᷑. Qͣmuis nisi me mimus a¬

Expanded text:
« Prius, crede 481 mihi, » dixit, « faciemus Dei servitium, et post agitabimus hominum litigium. « Prius, crede 481 mihi, » dixit, « faciemus Dei servitium, et post agitabimus hominum litigium. » Hora igitur cantata, nulla excogitata falsi tergiversatione, nullo commentato veri splendore, confestim aulam concilii ingredi pergebat. Suis eum retinere tentantibus persuaibiliter me hic videre beatos archiepiscopos Dunstanum Cantuariensem et Oswaldum Eboracensem, qui hodie, suis me precibus tuentes, falsiloquorum acumen hebetabunt. » Ita data benedictione monacho, minimae facundiae viro, sed Normannicae linguae sciolo, rem perorans obtinuit, ut qui suae dioecesis ante indignus putabatur regimine, ab archie pro timore hostium vel sermonis ignorantia cavebat accedere. § 304. Verum ego non ulterius lectorum expectationem macerabo, qui haec forsitan non libenter intuentur, quia gesta Willelmi successorum praestolantur; quamvis, nisi me nimius a
Abbreviated transcription (Latin):
iumas inconuinsse solditatiscẽt. non nichil iñ tam ꝓterua ⁊ ante sibi inaudita postu¬
latione turbat. ir motum nultu pdidit ubis aliqͥndiu mt̃ fauces deuoralio rosto¬
ander papa qui grauantur lanfancũ contͥstare. nam ⁊ uenienti dignant. Asurreae¬
concilum.Quappt̾ ut dexi resmultum diiq uentilata inhoc concilio hunc sooti¬
tasst imiim ue quiacitea humbram cẽnt hiep̃i cancuarensi applitarent᷑. om̃sũ
iͣnshumbranos eboracensis obtineret.
iosca simplicitas beati Wistani Wigornensis ep̃i. immo magnamina indo con¬
fidentia laudanda ⁊ plausu excipienda ẽ. Cum enim ⁊dehacre: ⁊ de parua sc̃a
litarum pulsatus foras exisset ut astrictiori consilio responsum comeret suum.
a tumiultib remoto animo crede mͥ inquit non dum cancauimus horam seitã.
ꝙ sufficeret cantib tempꝰ regein ⁊ ꝓceres si hec audierint risui se habi opinatupos

Expanded text:
ias inconcussae soliditatis esset, nonnihil tamen tam proterva et ante sibi inaudita postulatione turbatus, irae motum vultu prodidit, verbis aliquandiu intra fauces devoratis: at Alexander papa, qui gravaretur Lanfrancum contristare, nam et venienti dignanter assurrexeconcilium. Quapropter, ut dixi, res, multum diuque ventilata in hoc concilio, hunc sortita est terminum; ut, quia citra Humbram essent, hi episcopi Cantuariensi applicarentur, omnes vero Transhumbranos Eboracensis obtineret. § 303. Hic sancta simplicitas beati Wulstani Wigornensis episcopi, imo magnanima in Deo confidentia, laudanda et plausu excipienda est. Cum enim et de hac re, et de parva scientia litterarum pulsatus, foras exisset ut a strictiori consilio responsum comeret suum, a tumultibus remoto animo, « Crede mihi, » inquit, « nondum cantavimus horam sextam; erque sufficeret cantibus tempus; regem et proceres, si haec audierint, risui se haberi opinaturos;
Abbreviated transcription (Latin):
qui fuit haut degener arcuris etsorore nepos. Regnauit in ca parce britanni
que achu: Salueiha uosat. Miles urtute nominatisuimꝰ ħ a fr̃e ⁊ ne pore
hergestii de quib inpͥmo libro dixi regno expulsꝰ. prius musto eoruenatt¬
mcito exilium compensans fuum. Comunicans m̃itolaudi aiuumciili qo
rusritis patrie casum inplures annos distulerint.S arcuris sepulerũ miq̃n
uersit unde antiquitas neniarum adhuc eumuenturũ fabulat. seterũ at¬
reris dustum ut p̃misi temp̃r Willelmiregis reꝑtum est suꝑ oram mans.¬

Expanded text:
qui fuit haud degener Arturis ex sorore nepos. Regnavit in ea parte Britanniae qui fuit haud degener Arturis ex sorore nepos. Regnavit in ea parte Britanniae quae adhud Walweitha vocatur: miles virtute nominatissimus sed a fratre et nepote Hengistii, de quibus in primo libro dixi, regno expulsus, prius multo eorum detrimento exilium compensans suum; communicans merito laudi avunculi, quod ruentis patriae casum in plures annos distulerint. Sed Arturis sepulchrum nusquam visitur, unde antiquitas naeniarum adhuc eum venturum fabulatur. Caeterum, alterius bustum, ut praemisi, tempore Willelmi regis repertum est super oram ma
Abbreviated transcription (Latin):
nem Aliatoris ad dusti ⁊ ueti eccłie auctoritate amulcis nouitꝰ ostensis ius¬
cilrs q rale fiunt ellua qã beatus gregonuis exhibuit rome. Quale: qs paschasu
sise. Qa arrogent scuil adonc ferunt berengarium caroe soltuames qioe ũ
Spoiosa aerta par uebulonis ut cuioris pbuerat basium denciumin featere¬
numa. Quale de pusione iudaico qđ in eccliam cum equeuo xp̃iano forter de si¬
bunde ingressus uadit :iucrum inara membratim discerpi. uritim poplo
diundi. ã cum in nocentia puerili parentib ꝓuiero assecerec: ineoqum detii¬
sum ubi ocluso hostio estuabat incendium̃. multis pꝰhoris. sinc uactura dor¬
poris exuuiarũꝙ ⁊ etiam crmium axp̃ianis excctum. Introgatusq qͣm
uoraces igriium globos euaserit: respondit. Illa pulehra femina qͣm uidi seod̃
incathera cuius filius populo diuidebat᷑ semꝑ in incamino addextm asti¬
tis: fiammeas minas ⁊ fumea uolumina peplo suo summouens.

Expanded text:
is ecclesiae auctoritate, et multis noviter ostensis miraculis. Quale fuit illud quod beatus Gregorius exhibuit Romae. Quale quod Paschasius psisse: quod arroganti cavillatione ferunt Berengarium carpere solitum, et dicere, « Speciosa certe pax nebulonis, ut, cui oris praebuerat basium, dentium inferret exitium. » Quale de pusione Judaico; quod, in ecclesiam cum aequaevo Christiano forte et ludibunde ingressus, vidit puerum in ara membratim discerpi, et viritim populo dividi. Id cum innocentia puerili parentibus pro vero assereret, in rogum detrusum ubi occluso ostio aestuabat incendium, multis post horis sine jactura corporis, exuviarumque, et etiam crinium, a Christianis extractum, interrogatusque quomodo voraces ignium globos evaserit, respondit, « Illa pulchra foemina quam vidi sedere in cathedra, cujus filius populo dividebatur, semper mihi in camino ad dextram astitit, flammineas minas et fumea volumina peplo suo summovens.
Abbreviated transcription (Latin):
uigau̾at intiliuis ducens suis in postĩs cõmodum ꝓspice. qͣm obsequiis pactni eopꝓtꝰ
int̃ ce. Poro indisꝑtienda pecunia nec segnis nec part. omnẽ illac chesa prtm xpi¬
dome touis dues regn cumulatum Abarchams sacrariis eruit in lucem. monastit
aur umi cecł̃is agurestib solidos qumꝙ argenti. unicuiq pago centum horał lus¬
nitim egenis demdendasi argcus. P ris ecam memoriam ingenti congerie anĩ¬
ti pauricum gemmarum luce conspicue adornauit.
altari apposita pꝰ c̃secrationem sac̾dotis uerum ⁊ substantiale corpꝰ añi sicuc
seolares quos ipsetotidiana stipe sollicitabat disseminata Ande solliita pageno¬
lice timens scissime memorie¬

Expanded text:
vigaverat, utilius ducens suis in posterum commodis prospicere, quam obsequiis paterni corporis vigaverat, utilius ducens suis in posterum commodis prospicere, quam obsequiis paterni corporis interesse. Porro, in dispertienda pecunia nec segnis nec parcus, omnem illum thesaurum Wintoniae totis annis regni cumulatum ab arcanis sacrariis eruit in lucem; monasteriis aurum, ecclesiis agrestibus solidos quinque argenti, unicuique pago centum libras viritim egenis dividendas, largitus. Patris etiam 462 memoriam ingenti congerie argenti et auri, cum gemmarum luce, conspicue adornavit. altari apposita, post consecrationem sacerdotis, verum et substantiale corpus Domini sischolares quos ipse quotidiana stipe sollicitabat disseminata. Unde soliditati catholicae timens, sanctae memori