comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec fidĩ cõmissa abintestato data debent᷑ ab eo.
osũ testm̃ face ñ potuisse. Idõq nec aliua ꝗd
ꝑtinens ad sup̃ma eius uidicia ualet.
tri fundũ ꝗ ꝓpͥus mat̾s erat legau̾at. ab ea pe¬
tierat ut eundẽ cũ moreret᷑ flauie albine ꝯui¬
gi sue restitueret. pꝰmortẽ testatoris mat̾ apud
magistratũ ꝓfessa ẽ. nicb se adũsus uolunta¬
tẽ filii sui facturã. ꝑatãq se fundũ flauie al¬
bine tͣde sͥ si annuabina pr̃arent᷑ reddituum
noĩe. s neq possessionẽ tͣdidit. neq annuabi¬
na accepit. Quesitũ ẽ aniuire fundum alii
uende possit .Rx. side uire legati fidĩq cõmissi
quereret᷑: scd̾m ea que ꝓponẽnt᷑. nec ualuisset qđ
matͥ suuĩ legabat᷑. neq onus fidĩ comissi ꝓcessisse:
lmꝰ nichil p̃tea mat̾ cepisset. QUi testõ hr̃dẽ¬
scͥpserat: meiuo ducenta legauit. i fidĩ eiꝰcõmi¬
meuius uolente destatore litt̃as emisit ad eas:

Expanded text:
Nec fideicommissa ab intestato data debentur ab eo, osus testamentum facere non potuisse, ideoque nec aliud quid pertinens ad suprema eius iudicia ualet. tri fundum, qui proprius matris erat, legauerat, ab ea petierat, ut eundem cum moreretur Flauiae Albinae coni‹u›gi suae restitueret. post mortem testatoris mater apud magistratum professa est nihil se aduersus uoluntatem filii sui facturam paratamque se fundum Flauiae Albinae tradere, si sibi annua bina praestarentur redituum nomine: sed neque possessionem tradidit neque annua bina accepit. quaesitum est, an iure fundum alii uendere possit. respondit, si de legati iure fideique commissi quaereretur, secundum ea quae proponerentur nec ualuisse, quod matri suum legabatur, neque onus fideicommissi processisse, si modo nihil praeterea mater cepisset.Qui testamescripserat, Maeuio ducenta legauit et fidei eius commiMaeuius uolente testatore litteras emisit ad eas
Abbreviated transcription (Latin):
i ornam̃tũ ꝓpositũ erit. pꝰea aut̃ testõ facto sue¬
uxori legauit. quidq. ad eũ instipłatũ eiꝰ ꝯcessit
⁊ hoc ampliꝰ uicenos aureos annuos quesitũ
est anhos .c. aureos hr̃des uiri ab uxoreł hr̃e¬
dib eius repetant. R. si dõationis cã creditori
soluisset. denĩ hr̃des ex causa fidĩ cõmissi si re¬
petant. atq ⁊̃ petentes exceptione sũmoĩu qͥ
.d .ł. dig̃. Nom̃ debitoris in ħ ũba legauit.
uti ħ ampliꝰ dari uolo ei qͦq .x. aureos quos
mͥ hr̃des gaii sei debent: adũsus quos ei ac¬
c̃onẽ mandari uolo ei qͦ eoꝵd pignora tradi
bitum. ħ ẽ i m usuras debeant mandare. R.¬
uidĩ uniũsam eiꝰ noĩs obligationẽ legatam.
Itẽ quero cũ ignorante matͥ familias acc̃ones
inꝓuncia abiectis sortis usuris .x. stipłati
sint an ex causa fidĩ cõmissi supͣscͥpti. ĩ increm̃¬
filio ex parte hr̃de scͥpto p̃ceptionẽ dedit. ⁊ int̃
cetã his u̾bis titio filio mõ noĩa ex balendaĩo

Expanded text:
erit, postea autem testamento facto uxori suae legauit, quidquid ad eum inue stipulatum eius concessit et hoc amplius uicenos aureos annuos: quaesitum est, an hos centum aureos heredes uiri ab uxore uel ab heredibus eius repetant. respondit, si donationis causa creditori soluisset, teneri heredes ex causa fideicommissi, si repetant, atque etiam petentes exceptione summoueri: quod .Nomen debitoris in haec uerba legauit: 'Titio hoc amplius dari uolo decem aureos, quos mihi heredes Gaii Seii debent, aduersus quos ei actionem mandari uolo eique eorundem pignora tradi'.bitum, hoc est in usuras debeant mandare. r legatam. item quaero, cum ignorante matre familias actores in provincia adiectis sorti usuris decem stipulati sint, an ex causa fideicommissi supra scripti etiam incremeFilio ex parte heredi scripto praeceptionem dedit inter cetera his verbis: "Titio filio meo nomina ex calendario,
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ eã partẽ in qua morari consueuimus
quesitũ ẽ cum tam testam̃ti faciendi tp̃r qͣm
mortis totãdonũ in usu habũit. nec quisꝗͣ
ex eo locatĩ anea tm̃mͦ uideat᷑ legasse cubicła:
inquaͦ
morari cũ familia sua ꝯsueuiss¬
xori sue int̾ cet̾a italegauit. uxori mee qͥr¬
quid uius dedi donaui. usibꝰ ue eiꝰ cõꝑaui: ꝯce¬
di uolo. Quero an qd post testm̃ factũ ei donatũ

Expanded text:
domus eam partem, in qua morari consuevimus". quaesitum est, cum tam testamenti faciundi tempore quam mortis totam domum in usu habuerit nec quicquam ex ea locatum, an ea tantummodo videtur legasse cubicula, in qua morari cum familia sua consueuisset.Uxori suae inter cetera ita legauit: 'uxori meae quidquid uiuus dedi donaui usibusue eius conparaui, concedi uolo': quaero, an quod post testamentum factum ei donatum
Abbreviated transcription (Latin):
emere possis. estimare udicẽ oportere. attenis scb.
qͣnti edes s̃. ut p̃cio soluto hr̃s lib̾etur. Id uiris est ⁊
si cũpotuisses emere: non emeris.
id edificũ qd solum eaꝵ edium erit. Paulus. hoc
tunc demũ falsũ est cũ dñs edium binarum
ediũ eẽt. in usu alt̾um ꝯũtit. atq itais usus fũr

Expanded text:
emere possis, aestimare iudicem oportere Ateius scribit, emere possis, aestimare iudicem oportere Ateius scribit, quanti aedes sint, ut pretio soluto heres liberetur. idemque iuris est et si potuisses emere, non emeres. id aedificium, quod solum earum aedium erit.Paulus: hoc tunc demum falsum est, cum dominus aedium binarum aedium esset, in usum alterarum conuertit atque ita his usus
Abbreviated transcription (Latin):
ea uenditione exciꝑe tͥ libum erit: qr id p̃cium ad totã
cãm fundi ꝑtinet.  Qui fundũ mandato in
societate nͥi sibi emerat. dein eũ finib diuiserat. ⁊
pͥusꝗͣ mͥ tradet. ita eũ tͥ legaũat. fundũ meũ illido.
negaui ampliꝰ parte illi deb̃i: qͥ ueri simile ñ ẽẽt.ita
testam̃tũ eẽ patrẽfamilias. ut mandati hr̃s eiꝰ dãpnaret᷑.
Uxori mee dũ cũ filio meo capue erit. hr̃sm̃s .cc. dato
filiꝰ a matre migͣuit. Si ambo capue habitassent. lega¬
tũ matͥ debitũ imputaui: ꝗͣuis una ñ habitassent. Sin
aut in aliũ municipiũ tͣnsissent uniꝰ anni tm̃modo
debitũ it iri: quouna habitassent. qͣnͣtolibet tp̃r tre¬
batius ait. uideamꝰ an his u̾bis dũ cũ filio capue eĩt.
num ꝯditio significetur. s ea scͥptura ꝓsuꝑuacuo
debet hab̾i: qd ñ ꝓbo. Sin aũt ꝑmulierẽ morã ñ est
quo mimis cũ filio habitet: legara ei deb̾i. Si edes
alienas ut dares dãpnatus sis: neq ulla ꝯditione

Expanded text:
ea uenditione excipere tibi liberum erit, quia id pretium ad totam causam fundi pertinet.Qui fundum mandatu meo in societate mihi et ‹s›ibi emerat, deinde eum finibus diuiserat et priusquam mihi traderet, ita eum tibi legauerat 'fundum meum illi do'. negaui amplius partem deberi, quia uerisimile non esset ita testatum esse patrem familias, ut mandati heres eius damnaretur. 'Uxori meae, dum cum filio meo Capuae erit, heres meus ducenta dato': filius a matre migrauit. si ambo Capuae habitassent, legatum matri debitu iri putaui, quamuis una non habitassent: sin autem in aliud municipium transissent, unius anni tantummodo debitu iri, quo una habitassent quantolibet tempore: Trebatius ait. uideamus, an his uerbis 'dum cum filio Capuae erit' non condicio significetur, sed ea scriptura pro superuacuo debet haberi: quod non probo. sin autem per mulierem mora non est, quo minus cum filio habitet, legata ei deberi.Si aedes alienas ut dares damnatus sis neque eas ulla condicione
Abbreviated transcription (Latin):
ałnis .ł.f.c. Si tibi legarũ est ul fidĩ cõ.
relictũ uti ꝗͥ facias ⁊̃ siñ int̾ est hr̃dis id fieri negan
uoluit. nerua ⁊ atilicinꝰ recte putauerunt.
mo. s ułq in solidũ ambigendũ ñ est si alti sit solu
Utu ⁊ĩ relinquit᷑ fidĩ c.dũ mͦ his mi

Expanded text:
issorum.Si tibi legatum est uel fideicommissum relictum, uti quid facias, etiamsi non interest heredis id fier‹i›, negauoluit, Nerua et Atilicinus recte putauerunt.mo, sed utrique in solidum, ambigendum non est, si alteri sit solututu etiam relinquitur fi
Abbreviated transcription (Latin):
offiliꝰ minimã. qr cũ hr̃s dare dãpnatus eẽt. in po¬
cestate eiꝰ eẽt qͣntã partẽ daret. Labeo ħ ꝓbat: Idq
ueꝵ est. ¶um ita legatũ eẽt qͣnta pecunia
ex hr̃ditatẽ titii ad me ꝑuenit: tantã pecuniam
hr̃s m̃s seio dato. id legatũ putat labo: q̃ acceptũ¬
in tabłis ss. ex ea hr̃ditate testam̃to reculisset. Ce¬
terũ negat cauendũ hr̃di alegatario siq̃ forte
postea eiꝰ hr̃ditati noĩe hres dãpnatus ẽẽt. E go
ccͣ puto. Quia ñ pot̃ uidi ad hr̃dem puenisse. qdđ eiꝰ¬

Expanded text:
Ofilius minimam, quia cum heres dare damnatus esset, in potestate eius esset, quam partem daret. Labeo hoc probat idque verum est. Cum ita legatum esset: "quanta pecunia ex hereditate Titii ad me pervenit, tantam pecuniam heres meus Seiin tabulis suis ex ea hereditate testator rettulisset: ceterum negat cauendum heredi a legatario, si quid forte postea eius hereditatis nomine heres damnatus esset. ego contra puto, quia non potest uideri peruenisse ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmutuo acceꝑam. ⁊debuero. ate solui uolo.
ut qd sorori tue reliꝗ integrũ ad eã ꝑtineat.
Iuesitũ ẽ anqdex qͣcũq causa debiut pat̾. afili
ꝯsequi ut leuaret᷑ quo magis integrũ quod
lbtus diu morã ab hr̃de patͦm passus ẽ.⁊ de¬
cedens hr̃dẽ reliqͥt cdarissimũ uiꝵ. quesitũ est
antrib estimatio hr̃di eiꝰ debeat᷑. R deb̃i. Itẽ
quesiuit an ⁊ comoda ⁊ pͥncipales lib̾alita¬
tes quas lib̾tus exead cribu usq indiẽ mor¬
tis sue ꝯsecutus fuisset: siei ea trib scdm
ipse consecutus ẽẽt id adhr̃dem suũ tnͣsmit¬
tere. Sẽpnio ita legauit. Sẽpniꝰ submitto p̃dia

Expanded text:
uolo, ut quod sorori tuae reliqui, integrum ad eam pertineat'. quaesitum est, an quod ex quacumque causa debuit pater, a filioisso consequi ut leuaretur, quo magis integrum, quod libertus diu moram ab herede patroni passus est et decedens heredem reliquit clarissimum uirum: quaesitum est, an tribus aestimaquaesiit, an et commoda et principales liberalitates, quas libertus ex eadem tribu usque in diem mortis suae consecuturus fuisset, si ei ea tribus secundum ipse consecuturus esset, id ad heredem suum transmittere.Sempronio ita legauit: 'Sempronius sumito praedia
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃i rogatus erat restituere. pat̾ eã uoluisset ac¬
ciꝑe. ea que codicilł reliq̃rat. mͥ ab om̃i uolun¬
tate recessũ uidebat᷑. Pacuit humaniꝰ int̾p̃tari
ea sola que iuuente fr̃e accept᷑a erat adẽpta
uidi. ñ ĩ que pꝰmortẽ eus reliq̃rat si sinelibis
decedet: uta ꝓnunciauit.  Iulius seuerus
sionib fundi debitis ab eo pr̃ari uolũat. eidẽq
mauro quedã legau̾at. Cũ de hr̃ditate fiscus q̃¬
stionẽ mouisset uissu ꝓcuratoris maurus pecu¬
niã fisco solũat. pꝰea hr̃s scͥptus obtinũat fiscum.
alim̃o aũt mortuo: hr̃s eiꝰ fidĩ ꝯpecebat ab hr̃de
mauri. Placuit imꝑatori ñ uidĩ eiꝰ mauri fidĩ cõ

Expanded text:
ter rogatus erat restituere, pater eam voluisset accipere ea quae codicillis reliquerat. mihi ab omni voluntate recessum videbatur. placuit humanius interpretari ea sola, quae vivente fratre acceptura erat, ademptauae post mortem eius reliquerat, si sine liberis decederet, et ita pronuntiavit. Iulianus Severus sionibus fundi debitis ab eo praestari voluerat eidemque mauro quaedam legaverat: cum de hereditate fiscus quaestionem movisset, iussu procuratoris Maurus pecuniam fisco solverat: postea heres scriptus optinuerat fiscum: alumno autem mortuo heres eius fideicommissum ab herede Mauri petebat. placuit imperatori non videri eius fid
Abbreviated transcription (Latin):
b ꝑmittendũ in custodia bõꝵ eẽ. Si uͦ ñ tantã
uent. s ĩ boĩs curator datꝰ ẽ. possunt ẽẽ seci
creditores. cũ ꝑicłm ad curatorẽ ꝑtineat. Id¬
circo curatorẽ boĩs ex inꝗsitione dandũ ido¬
neũ scilicet oportet creditores curare. uel
se successuꝵ. diligntiꝰ atq circũspectius id
fieĩ debebit ⁊ plures si desid̾ent᷑ dandi funt.¬
Mulier aũt in possessione missa. ea sola sine
quib fetꝰ sustmu̾̃i. ⁊ ad partũ usq ꝓduci ñ¬

Expanded text:
n tantum uentri, sed etiam bonis curator datus est, possunt esse securi creditores, cum periculum ad curatorem pertineat. idcirco curatorem bonis ex inquisitione dandum, idoneum scilicet, oportet creditores curare uel sse successurum, diligentius atque circumspectius id fieri debebit et plures, si desiderentur, dandi sunt.Mulier autem in possessionem missa ea sola, sine quib
Abbreviated transcription (Latin):
dig̃ q̃rit᷑. Si emancipatus quis sit uxore iam
p̃gnante. dein decessisset:⁊ pat̾ eiꝰ mortuus sit.
anuent̃ in possessionẽ emancipati pałs mitti
possit. irectissime scͥpsit rationẽ ñ ẽẽ: cur ũ¬
ter quẽ edictũ admitit repelli debeat. est n
equissimũ partui consuli ꝗ natꝰ boꝵ possẽ¬
sionẽ accepturus ẽ. S ⁊ si auus uiu̾et: similit̃
uentrẽ admittemꝰ. ¶ Si filiꝰ in adoptionẽ dat᷑¬
rus decessei̾t p̃gnante ixore. tc̃ dem̃ ad op¬
tator defunctus fuit. mittet᷑ uent̃ in posses¬
sionẽ aui adoptiui. S an ĩ in eiꝰ ꝗ in adop¬
tionẽ dedat filiũ mitet᷑. Uideamꝰ ⁊ si hic ne¬
pos postummꝰ hr̃s ab auo naturali institutus sit.
mutet᷑ inpossessionẽ.qr i nato ei si nemo ex
libis sit auꝰ boꝵ possessio .s. tabulas daripot̃.

Expanded text:
itur, si emancipatus quis sit uxore iam praegnate, deinde decessisset et pater eius mortuus sit, an uenter in possessionem emancipati patris mitti possit. et rectissime scripsit rationem non esse, cur uenter, quem edictum admittit, repelli debeat: est enim aequissimum partui consuli, qui natus bonorum possessionem accepturus est. sed et si auus uiueret, similiter uentrem admittemus.Si filius in adoptionem datus decesserit praegnate uxore, tunc deinde adoptator defunctus fuerit, mittetur uenter in possessionem aui adoptiui. sed an etiam in eius, qui in adoptionem dederat filium, mittetur, uideamus: et si hic nepos postumus heres ab auo naturali institutus sit, mittetur in possessionem, quia et nato ei, si nemo ex liberis sit alius bonorum possessio secundum tabulas dari potest,
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit a substitutis p̃t̃itus. Marcellus negat
tus uiuis institutis mittendꝰ ẽ in possessionẽ.
qd si ñuiuant negat nuttendũ qr ad eũ gͣdũ
deuoluta hr̃ditas ẽ a quo exhr̃datus ẽ.¬
¶. Si filiꝰ ab hostib captꝰ sit. uxor eiꝰ p̃g̾nans in
possessionẽ soceri bõꝵ mutenda ẽ. Nã aliquo
casu spes ẽ id q̃ nascit᷑ int̃ suos hr̃des futinũ.
ut puta si pat̾ eiꝰ apd̾ hostes decedat.S n⁊ si qͥ
uentrẽ exhr̃dasset. qͥmͥ intͣ m̃ses tres mortis
mee natꝰ eĩt exhr̃s esto. uł ꝗ pꝰ tres m̃ses uen¬
t̃ inpossessionẽ utiq mittet᷑. qr aliqͦ casu siuis¬

Expanded text:
tus sit, a substitutis praeteritus, Marcellus negat tus sit, a substitutis praeteritus, Marcellus negat tus, uiuis institutis mittendus est in possessionem: quod si non uiuant, negat mittendum, quia ad eum gradum deuoluta hereditas est, a quo exheredatus est.Si filius ab hostibus captus sit, uxor eius praegnas in possessionem soceri bonorum mittenda est: nam aliquo casu spes est id quod nascitur inter suos heredes futurum, ut puta si pater eius apud hostes decedat.Sed et si quis uentrem exheredasset: 'qui mihi intra menses tres mortis meae natus erit, exheres esto' uel 'qui post tres menses', uenter in possessionem utique mittetur, quia aliquo casu s
Abbreviated transcription (Latin):
sessionẽ uent̃. si ñ ẽ exhr̃datus. ⁊ idq. ĩutero
eĩt. int̾ suos hr̃des futuꝵ erit. S ⁊si mc̾tũ sit.
aliqͦ tam̃ casu possit exist̾e̾. quo ꝗ edit᷑ suus
alim̃ta ei ꝗ dñs bonoꝵ aliquo casu futurꝰ est.¬
qr̃ ⁊ si ita exhr̃datio facta sit. si mͥ filiꝰ unꝰ nas¬
cet᷑ ex hr̃s esto. qr filia nasci pot̃. ł plures fili.
ł filiꝰ ⁊ filia. uent̾ in possessionẽ nuttet᷑. Satis ẽ
n sub inẽto eiꝰ ꝗ edet᷑ ali ̃ eũ qui exhr̃datũ
sit ꝗͣ eũ ꝗ ñ sit exhr̃datꝰ fame necariratũq
ẽẽ debet qͥ deminutũ ẽ. qͣuis is nascat᷑ ꝗ repel¬
lit᷑. id eit dicñdũ. ⁊ si mulier que fuit in posse̾¬
sione abortũ fecisset. S ⁊ si sub ꝯditione po¬
stumꝰ sit exhr̃datus. pendñte ꝯditione. pedi
sentñtiã admittimꝰ. existimantis posses uen¬
trẽ in possessionẽ mitti. qr subine̾to ut illiꝰ
ẽ uentrẽ mali. Si uent̃ abinstitutis exhr̃da¬

Expanded text:
n est exheredatus et id quod in utero erit inter suos heredes futurum erit. sed et si incertum sit, aliquo tamen casu possit existere, quo qui editur suus alimenta ei, qui dominus bonorum aliquo casu futurus est.Quare et si ita exheredatio facta sit: 'si mihi filius unus nascetur, exheres esto', quia filia nasci potest uel plures filii uel filius et filia, uenter in possessionem mittetur: satius est enim sub incerto eius qui edetur ali etiam eum qui exheredatus sit, quam eum qui non sit exheredatus fame necari: ratumque esse debet, quod deminutum est, quamuis is nascatur, qui repellitur.Idem erit dicendum et si mulier, quae fuit in possessione, abortum fecisset.Sed et si sub condicione postumus sit exheredatus, pendente condicione Pedii sententiam admittimus existimantis posse uentrem in possessionem mitti, quia sub incerto utilius est uentrem ali.Si uent‹er› ab institutis exhereda
Abbreviated transcription (Latin):
nit p̃tor exẽplum carboniam edict. ⁊ ita di¬
uus adrianꝰ claudio ꝓculo p̃tori rescͥpsit. ut
sũmatĩ de re cognosc̾et: isimanifesta calum¬
nia uidebit᷑ eiꝰq uentͥs noĩe inpossessionem
mitu desidat: nicħnoui decern̾et. Si dubita
oportet. Apparet itaq nͥ manifesta sit calum¬
matrix mulier. deb̾e eã decretũ elig̃ẽ. ⁊ ubi
om̃o iuste dubitãi pot̾it. an ex eo p̃gnans sit.
decreto tuenda ẽ ne p̃iudiciũ partui fiat. ⁊
possessionẽ puero p̃tor dare solitus ẽ ex hisd
cais uentͥ qͦ subuenire p̃torẽ deb̾e ñdubita¬
mꝰ. eo faciliꝰ qͥ fauorabilior ẽ cã partus quam
p̃g̾nante facta. mox aliã aux̾it. eãq p̃gnantẽ
fecit. diẽq suũ obieĩt. edictũ ambob suffici¬
et. uidelicet cũnemo ꝯtendit. nec calũ niatͥcẽ
dic̃.¶ Quotiens aũt uent̾ inpossessionẽ mitti¬
tur. solet mulier curatorẽ uentͥs pete. solet i

Expanded text:
ita diuus Hadrianus Claudio Proculo praetori rescripsit, ut summatim de re cognosceret et, si manifesta calumnia uidebitur eius, quae uentris nomine in possessione mitti desiderat, nihil noui decerneret: si dubitaroportet. apparet itaque, nisi manifesta sit calumniatrix mulier, debere eam decretum eligere: et ubi omnino iuste dubitari poterit, an ex eo praegnas sit, decreto tuenda est, ne praeiudicium partui fiat. idpossessionem puero praetor dare solitus est, ex hisdem causis uentri quoque subuenire praetorem debere non dubitamus, eo facilius, quod fauorabilior est causa partus quam praegnate facta mox aliam duxerit eamque praegnatem fecerit diemque suum obierit, edictum ambobus sufficiet, uidelicet cum nemo contendit nec calumniatricem dicit.Quotiens autem uenter in possessionem mittitur, solet mulier curatorem uentri pet
Abbreviated transcription (Latin):
ti ⁊ ꝓ dignitate eiꝰ: atq mulieĩs. Deminu¬
tio aũt ad õs sũptus fiei debet. Primũ ex
pecunia mĩata. si ea ñ fũit. ex his rebu̾
q̃ patmoĩa onerare mag̃ impendio quã
agͥere fructib ꝯsueuer̃. Itẽ si ꝑicłmẽ ne
int̾im res usu capiant᷑. ne debitores ip̃e lib̾en¬
amministrabit. qͦ solent curatores atq tu¬
tores pupilloꝵ. ¶ Eligͥ aũt curator ut aut
titutis. aut ex amicis defuncti. aut excredi¬
torib. S utiq is ꝗidoneꝰ uidebit᷑. aut si deꝑ
sit curator ꝯstitutꝰ. qd pleꝵq aut ñ pecitur:
nare. id̾ ait ad custodienda ea que sine
custodia salua eẽ ñ posst̃. custodẽ ab hr̃de
ponendũ. ut puta pecoris. ⁊ si ñdũ messis
uindemiaue facta sit. ⁊ si fuit ꝯtrou̾sia
qͣntũ diminui oporteat. arbitrũ dandũ.¬
curatore aũt ꝯstituto. ħ oĩa cessare puto.
ꝯscrib̾e tñ curatori debñt ⁊ uidñti ⁊ inun¬
tariũ reꝵ facienti. tã du aũt uent̾ inposse̾¬

Expanded text:
ius atque mulieris.Deminutio autem ad hos sumptus fieri debet primum ex pecunia numerata: si ea non fuerit, ex his rebus, quae patrimonia onerare magis impendio quam augere fructibus consueuerunt.Item si periculum est, ne interim res usu capiantur, ne debitores tempore liberen quo solent curatores atque tutores pupillorum.Eligitur autem curator aut titutis aut ex amicis defuncti aut ex credi‹t›oribus, sed utique is, qui idoneus uidebitur: aut si de sit curator constitutus quia plerumque aut non petitur ari adsignare.Idem ait ad custodienda ea, quae sine custodia salua esse non possunt, custodem ab herede ponendum ut puta pecoris, et si nondum messis uindemiaue facta sit: et si fuerit controuersia, quantum deminui oporteat, arbitrum dandum.Curatore autem constituto haec omnia cessare puto: conscribere tamen curatori debent et uendenti et inuentarium rerum facienti.Tamdiu autem uenter in posses
Abbreviated transcription (Latin):
da existimaui. quasi
les deta ula cecuam putarem recte factũm
dit. si tam diffusa ⁊ negotiosa sit. ut ꝓplu¬
ribus cedat. Neq gͥ fr̃s consortes plurium
loco habendi sunt. neq non fr̃s si idem pa¬
trimonium hñt. iratio aniministrationi¬
bus pariter reddenda sit. ⁊ ex diuerso fr̃s
diuiso patrimonio due tutele sunt. Non ui
ut dixi numerus pupilloꝵ. s facultas ra¬
redendarum.¬

Expanded text:
la existimaui quasi deposita illa. Ceterum putarem recte facturumderit, si tam diffusa et negotiosa sit, ut pro pluribus cedat. neque igitur fratres consortes plurium loco habendi sunt, neque non fratres, si idem patrimonium habent et ratio administrationis pariter reddenda sit. et ex diuerso fratres diuiso patrimonio duae tutelae sunt: non enim, ut dixi, numerus pupillorum, sed difficultas rareddendarum
Abbreviated transcription (Latin):
Si is qui tres tutela
amministrabat duob pripillis duersis
decretis datus ẽ qui pot. at excusari.⁊ pͥu̾¬
quã causas excusationis allegaret. unus
ex pupillis quoꝵ iam tutelam ammminis¬
trabat decessit. ut desiit ei competere ex¬
cusatio. statim tenuit eũ pͥrs decretum.
quasi in loco t̾eie tutele quarta surrogan¬
da sit. Nam ipso uire tutorẽ. ⁊ antequam
excusetur. Potuit gͦ tutela eiusqui nunc
quarto loco muenitur excusari. S cum
non sit excusatus. necessario subeundũ ẽ
onus illius quoq tutele. Nec me mouet
d dicat aliquis hoc nec exigi: an ãmi¬
sretur tutela. hoc eo ꝑtinet ne sit fini
iniministratio. Cecum si ꝑiculum fus¬
tinetit cessationis puto ei putandam eam
quoq tutelam. Idem euenire potest: si
duob testam̃tis cũ hab̾et tres tutelas tutor
datus ẽ. uͥ non aꝑtarum tabulaꝵ tẽpus
inspicio debebit. si queratur que pͥor dela¬
ta sit tutela. s adite hr̃ditatis uł conditio¬

Expanded text:
Si is, qui tres tutelas administrabat, duobus pupillis diuersis decretis datus est qui potuit excusari, et priusquam causas excusationis allegaret, unus ex pupillis, quorum iam tutelam administrabat, decessit, ubi desiit ei competere excusatio, statim tenuit eum prius decretum, quasi in loco tertiae tutelae quarta subroganda: nam ipso iure tutor est et antequam excusetur. potuit ergo tutela eius, qui nunc quarto loco inuenitur, excusari: sed cum non sit excusatus, necessario subeundum est onus illius quoque tutelae. nec me mouet, quod dicat aliquis hoc ne exigi, an administretur tutela: hoc enim eo pertinet, ne sit finita administratio: ceterum si periculum sustineat cessationis, puto ei imputandam eam quoque tutelam. Idem euenire potest, si duobus testamentis, cum haberet tres tutelas, tutor datus est: ubi non apertarum tabularum tempus inspici debebit, si quaeratur, quae prior delata sit tutela, sed aditae hereditatis uel condicio
Abbreviated transcription (Latin):
oũ. Si ꝙ qͣdraginta in bonis habebat. petit
abi hr̃de suo. ut si siũ libis moreret᷑. qͣnta pe¬
cunia ex hr̃ditate sua ad eũ ꝑuenisset.
meuio restituẽt᷑ si ex fructib medio tp̃r qͣdrin¬
genta ꝑceꝑit ⁊ siñ libis decesserit. hỹdem eiũ
meiuo qͣdriugenta debituꝵ. ⁊ cũ du multũ¬
ex q̃dringentis defiũt.ĩ augm̃tũ ad eũ ꝑtinebit.
hoc ÷ lit usq ad sũmã qͣdringentoꝵ dãpni. ⁊
fructus cõputentur qđ uĩis ẽẽ arbitroꝵ.

Expanded text:
um, si qui quadri‹n›genta in bonis habebat petit ab herede suo, ut, si sine liberis moreretur, quanta pecunia ex hereditate sua ad eum peruenisset, aeuio restitueretur: si ex fructibus medio tempore quadringenta perceperit, et sine liberis decesserit, heredem eius Maeuio quadringenta debiturum. et cum diu multumex quadringentis defuerit, etiam augmentum ad eum pertinebit, hoc est ut usque ad summam quadringentorum damni et fructus computent
Abbreviated transcription (Latin):
mulfr̃s diem suũ obissent. ad ꝓpinquũ si non
ostendit quis nouisfimus obisset partẽ hr̃ditati
ñ admitti. s matrẽ ex tertulliano senatus con¬
sulto. ad utͥusq hr̃ditatẽ admitti ꝯstat.
lp̃.ł. Cum hũs instituta fuĩosa hr̃dita¬
tem eẽt rogata restitũẽ. curatorẽ eiꝰ scđ tabulaᷤᷤ
bonoꝵ possessione accẽpta posse tnferre ac¬
tiones diuus pius decreuit.

Expanded text:
mul fratres diem suum obissent: ‹pr›opinquum, si non ostenderit quis nouissimus obisset, ‹ad› partem hereditatis non admitti, sed matrem ex Tertulliano senatus consulto ad utriusque hereditatem admitti constat.lis. Cum heres instituta furiosa hereditatem esset rogata restituere, curatorem eius secundum tabulas bonorum possessione accepta posse transferre actiones diuus Pius decreuit.
Abbreviated transcription (Latin):
i aut̃ ei qui indiẽ lib̾tatẽ acceꝑit hr̃di¬
tas ꝑfidĩ cõmissũ relicta fuĩt. suspectã eam in¬
tĩm ñ posse adiri dnius pius cassio adriano
ixsit. cũ ñ pot̾ ñ dũ lib̾o hr̃ditas restitui. nec
rursus cͣc uoluntatẽ defuncti lib̾tatem ẽẽ
prãndam.
Si sub ꝯditione hr̃s institutus rogatusq
hr̃ditatẽ restituere. ñuult ꝯditioni parere.
adire hr̃ditatẽ. si facti ẽ ꝯditio: debet pa-¬
rere. ⁊ adiẽ. ⁊ restituẽ. ł sint dãdo sit. offerẽ¬
te fidĩ cõmissaĩo. recusanteaũt hr̃de factũ
adimpłe licentia dabit᷑ fidĩcõmissaĩo sed
mutationẽ datioĩs factũ impłe. ⁊ tẽ nece̾

Expanded text:
ei, qui in diem libertatem accepit, hereditas per fideicommissum relicta fuerit, suspectam eam interim non posse adiri diuus Pius Cassio Hadriano rescripsit, cum non potest nondum libero hereditas restitui: nec rursus contra uoluntatem defuncti libertatem esse praestandam. Si sub condicione heres institutus rogatusque hereditatem restituere non uult condicioni parere et adire hereditatem, si facti est condicio, debet parere et adire et restituere uel, si in dando sit, offerente fideicommissario. recusante autem herede factum adimplere licentia dabitur fideicommissario secundum imitationem dationis factum implere, et
Abbreviated transcription (Latin):
rũ possessionẽ Et alio uͦ legata pr̃anda
sunt. ut ecce duos gͣdus hr̃dũ fecit. ⁊ emã¬
cipatũ p̃t̃iit abutͦq tam̃ gͣdu libis ⁊ pa-¬
⁊ parentib a pͥmo gͣdudata s̃. Sinuͦ ne¬
mo uiuit eoꝵ ea q̃ a seqñti.q. sineq ex
pͥmo gͣdii neq ex scđo quisꝗ in reb fuit
humanis. cũ testator morit᷑. tc̃ ab intestato
mag̃bonoꝵ poss essionẽ p̃t̃ito filio cõpete
nec legata cuiꝗͣ prãnda. qͥ si post mor¬
tẽ cestatoĩs añ aditã hr̃ditatẽ institt de¬
cesseruit. ccͣ ip̃os qd uidĩ petitã uertam̃¬

Expanded text:
rum possessio, ex alio uero legata praestanda sunt: ut ecce duos gradus heredum fecit, emancipatum praeteriit, ab utroque tamen gradu liberis et paet parentibus a primo gradu data sunt: sin uero nemo uiuit eorum, ea quae a sequenti: quod si neque ex primo gradu neque ex secundo quisquam in rebus fuerit humanis, cum testator moritur, tunc ab in testato magis bonorum possessionem praeterito filio competere nec legata cuiquam praestanda: quod si post mortem testatoris ante aditam hereditatem instituti decesserint, contra ipsos q
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ acceꝑit. c̃tis ꝑsonis legata debebit. de
scͥpto aũt q̃rit᷑. i cõplures putant. c̾tis ꝑsoĩs
sticutꝰ sit. aut ex semisse. qͥ si ex minore parte
ꝗͣ dimidia institutus sit dicimꝰ ñ ex maiore
tutus sit. S Ẽq dotẽ ñ ht̃ millũ segatũ debe

Expanded text:
nem acceperit, certis personis legata debebit, de scripto autem quaeritur. et complures putant certis personis stitutus sit aut ex semisse: quod si ex minore parte quam dimidia institutus sit, dicimus non ex maiore tutus sit? Ei, quae dotem non habet, nullum legatum debe
Abbreviated transcription (Latin):
i quis inpotestate
est p̃titus. legatũ non debebit pr̃are. ⁊ si
ꝯtͣ tabulas bonoꝵ possessionẽ petieĩt. ꝗit
ñ petita b onoꝵ possessione intestati hr̃di¬
tatẽ optĩet. nec enĩ exceptio doli mali.
huic noceat:⁊ absurdũ ÷ eũ cogi legata
prãre. qr bonoꝵ possessionẽ petierit. Cũ
⁊ sine hac hr̃ditate habitũ sit suo uire.

Expanded text:
otestate est praeteritus legata non debebit praestare, etsi contra tabulas bonorum possessionem petierit, quia et non petita bonorum possessione intestati hereditatem optineret: nec enim exceptio doli mali huic nocet et absurdum est eum cogi legata praestare, quia bonorum possessionem petierit, cum et sine hac hereditatem habiturus sit suo iure.
Abbreviated transcription (Latin):
S si tres s̃ qui ꝯtͣ tabulas acceꝑint. qrͣta erit
uirilis. hoc iđd ⁊ in legatis obseruabit᷑. Sed si
unꝰ sit ex lib̾is qui accepit ꝯtͣ tabulas bonoꝵ
possessionẽ. plures sint qui ex lib̾is parentib¬
q legata acceꝑint. sic ħ accipiendũ ẽ ut fi¬

Expanded text:
sed si tres sunt, qui contra tabulas acceperunt, quarta erit uirilis: hoc idem et in legatis obseruabitur. sed si unus sit ex liberis, qui accepit contra tabulas bonorum possessionem, plures sint, qui ex liberis parentibusque legata acceperunt, sic hoc accipiendum est, ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
appellatione ⁊ ꝓnurũ cet̾asq ꝯtim̾: nulla
dubitatio ẽ Cũ aũt dotis noĩe legat᷑ non
puto ad uirilẽ uxorẽ nurũue reducendã.
Cũ mulier ista ad des alienũ ueniat. non
sit ꝗͣ indote. dabitur illis aeto.
aliqua eand̾ hr̃dem scͥpserit. cuendã eẽ
puto. eẽ aũt uxorẽ mortis tp̃r exigenius.
Si nurui dotẽ p̃legauit. eaq mortis tp̃r
nupta sit. nullum legatũ ẽ q dos ñdũ de¬
bebat᷑. S c̃. ⁊ ꝯstante matͥmonio adu̾sus
hr̃des soc̾i dabit᷑ actio. Diendũ ⁊̃ p̃legate

Expanded text:
nulla dubitatio est.Cum autem dotis nomine legatur, non puto ad uirilem uxorem nurumue redi‹g›endam, cum mulier ista ad aes alienum ueniat.Non squam in dote, dabitur illis actio.aliqua eandem heredem scripserit, tuendam esse puto. Esse autem uxorem mortis tempore exigemus. si nurui dotem praelegaverit eaque mortis tempore nupta sit, nullum legatum est, quia dos nondum debeatur: sed cum et Constante matrimonio adversus heredes soceri dabitur actio, di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitationẽ diui pii ad tusciũ fusianũ nuum¬
die legatũ. placiuit parentes ⁊ libos hr̃des
qͦ institutos tueri usq ad partẽ uirilẽ ex ẽ¬
plo legatoꝵ. ne plus hab̾ent exinstitutiõẽ
tales ꝑsone ꝗͣ ad eũ ꝑuenturũ eẽt qui ꝯtra
tabulas bonoꝵ possessionẽ accepit.

Expanded text:
stitutionem divi Pii ad Tuscium Fuscianum Numidiae legatum placuit parentes et liberos heredes quoque institutos tueri usque ad partem virilem exemplo legatorum, ne plus haberent ex institutione tales personae, quam ad eum perventurum esset, qui contra tabulas bonorum possessionem accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
consulẽ manumitt̾e¬
ex lege augusti.
bitandũ qd nonita tͥ intelligen dũ est.
ut ita lib̾ eẽ uibeatur. ut sic̃ ualu̾it dñs
non siat lib̾. s quẽadmodũ si uindicta
eũ lib̾aret absolute scił qr moriturum
se putet mors eiꝰ expectabitur. similit̃
⁊in hac sp̃e inextremũ tp̃s manumiꝰ¬
soris ute confertur lib̃tãs. durante
scilic̃ ꝓpt̃ mortis cause tantã ꝯditionẽ.¬
⁊ ex uoluntate manumissoris quẽ ad¬
modũ cũrẽ ita tradidit. ut moriente eo
fieret accipientis. que ita demũ alien¬
atur. si donator iead ꝑmansit uolun

Expanded text:
anumittex lege Augusti. quod non ita tibi intellegendum est, ut ita liber esse iubeatur, ut, si convaluerit dominus, non fiat liber, sed quemadmodum si vindicta eum liberaret absolute, scilicet quia moriturum se putet, mors eius exspectabitur, similiter et in hac specie in extremum tempus manumissoris vitae confertur libertas, durante scilicet propter mortis causae tacitam condicionem voluntate manumissoris: quemadmodufieret accipientis, quae ita demum alienatur, si donator in eadem permanserit uolun
Abbreviated transcription (Latin):
qui seruũ donatũ manumittendigrã
accepit ex habundanti ꝓbat post diui
marci litt̾as ad aufidium uictorinum
III siñ manumisit ad lib̾tatẽ seruus ꝑ¬
ueniet non id infidĩ commnissai̾a lib̾tate
iuris ẽ cuiꝰ cãm minor dt̃ ꝓbare. nam
libtas insi ita manumisso ñ competit.
Puellã ea lege uendidit. ut pꝰ annũ
ab emptore manumitt̾etur. Qđ si non
manumisisset ꝯuenit uti manũ mic̾et.
aut .x. aureos emptor daret ñ seruata si¬
miectio plerũq auxili ferendi cã inter¬
uenit. itaq nec pecunia petetur. cum
emolum̃tum legis uoluntatẽ uendito¬
ris secutũ sit. ¶ Tp̃r alienationis ꝯue¬
nit. ut homo lib̾tatis cã traditus pꝰ ꝗntũ
annũ impletũ manumitte̾tur. Et uͥ cer¬
tam m̾cedem int̾ea m̃struam p̃beret.
ꝯditionẽ lib̾tati m̾cedes non fac̾e s ob
sequio tprãie seruitutis modũ p̃stitutũ
ditores non hãt lib̾tas serui impediet᷑.
ut ꝯstante mm̃o deb̾i dos intelligat᷑.

Expanded text:
qui seruum donatum manumittendi gratia accepit, ex abundanti probat post diui Marci litteras ad Aufidium Uictorinum: etenim, si non manumiserit, ad libertatem servus perveniet. Non idem in fideicommissaria libertate iuris est, cuius causam minor debet probare: nam libertas nisi ita manumisso non competit. Puellam ea lege vendidit, ut post annum ab emptore manumitteretur: quod si non manumisisset, convenit, uti manum iniceret aut decem aureos emptor daret. Non servata fioniam manus iniectio plerumque auxilii ferendi causa intervenit: itaque nec pecunia petetur, cum emolumentum legis voluntatem venditoris secutum sit. Tempore alienationis convenit, ut homo libertatis causa traditus post quintum annum impletum manumitteretur et ut certam mercedem interea menstruam praeberet. Condicionem lisequio temporariae seruitutis modum praestitutuditores non habeat, libertas serui impedietur, ut constante matrimonio deberi dos intellegatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tiente patre filus minor annis.xx. ser¬
uum eiꝰ manumisi̾t patris faciet lib̾tũ
in castris quesiit. ñ in patͥs familas com¬
putabuntur: nec ii pat᷑ tales filii seruos
manumitt̾e pot̾it.

Expanded text:
tiente patre filius minor annis uiginti seruum eius manumiserit, patris faciet libertum in castris quaesiit, non in patris familia computabuntur: nec enim pater tales filii seruos manu
Abbreviated transcription (Latin):
mos acceꝑit ut seruũ suũ manumit.¬
tat ⁊̃ abmminto lib̃tas extorq̃ri potest
licet plerũq pecuna eiꝰ num̾ata sit.
max̃e si fr̃ uł pat̾ naturał pecuniã
dedit. uidebr̃ ⁊ simił ei qui suis num¬
mis redemptus est.

Expanded text:
mos acceperit, ut seruum suum manumittat, etiam ab inuito libertas extorqueri potest, licet plerumque pecunia eius numerata sit, maxime si frater uel pater naturalis pecuniam dedit: uidebitur enim similis ei qui suis nummis redemptus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ añ fuit utrũ. fuus dũ taxat an lib̾.¬
tus turando patrono obligaretur in his:
quȩ lib̾tatis cã imponunt᷑: tñ uerus est
non alit̃ quã libͥm obligari. Idõ autem
solemus uisurandum a seruis exigere:
ut hii religione astricti. postea ꝗ suȩ
potestatis eẽ cepissent: nirandi necessi¬
tatẽ hab̾ent. Dũ mͦ in ꝯtinenti cũ ma¬
nimissus ẽ. aut iuret aut ꝓmitteret.
licet aut̃ circa donũ mius oꝑas etiã
uxoꝵ ꝑsonas inserere. Is eum qui in¬
pubes uiau̾it. scilicet qui ⁊ urare po¬
tu̾it. danda ẽ utił acc̾io oꝑarum noĩe.
cũ pubes tam̃ factus ei̾t Potest tam̃ et
impubes oꝑas dare. ułiti si numimi.

Expanded text:
tatum antea fuit, utrum seruus dumtaxat an libertus iurando patrono obligaretur in his quae libertatis causa imponuntur, tamen uerius est non aliter quam liberum obligari. ideo autem solet iusiurandum a seruis exigere, ut hi religione adstricti, posteaquam suae potestatis esse coepissent, iurandi necessitatem haberent, dummodo in continenti, cum manumissuLicet autem circa donum munus operas etiam uxorum personas inserere. In eum, qui impubes iuraverit, scilicet qui et iurare potuerit, danda est utilis actio operarum nomine, cum pubes tamen factus erit. potest tamen et impubes operas
Abbreviated transcription (Latin):
aiores.xx.annis ita demũ ad lib̾ta¬
dem ꝓclamare non possunt si p̃cium
ad ip̃m qui ueniit ꝑuen̾it. Ex cet̾is aũt
causis quãuis maior .xx. annis se ue¬
nundari passus sit: ad lib̾tatẽ ei ꝓcla¬
mare licet. Minori aut̃ .xx. aunis fac¬

Expanded text:
uiginti annis ita demum ad libertatem proclamare non possunt, si pretium ad ipsum qui ueniit peruenerit: ex ceteris autem causis, quamuis maior uiginti annis se uenum dari passus sit, ad libertatem ei proclamare licet. Minori autem ui
Abbreviated transcription (Latin):
.ł.iii. ad sab. eruo cõmpetente li¬
b̾tas non potest. si religatus moratus sit
stincte homo legatus sit. non potest hr̃s
quosdam seruos uł om̃s manumittendo
aut hoc eu̾tere. aut innuere uis electio¬
nis. namoptione siue electione seruidata
quodãmodo singłi sub ꝯditione uid̾nt᷑.¬

Expanded text:
io ad Sabinum. Seruo competere libertas non potest, si relegatus moratus sit stincte homo legatus sit, non potest heres quosdam seruos uel omnes manumittendo aut euertere aut minuere ius electionis: nam optione siue electione serui data quodammodo singuli sub condicione legat
Abbreviated transcription (Latin):
rufmꝰ uilio a paulo scui fidĩ cõmissa¬
ria lib̃tas debebat᷑. post uicesimũ annũ
uenire se passus ẽ: q̃ro denegandũ sit
ei ad lib̾tatẽ ꝓclamare. Mouet me exẽ¬
plum cuiꝰ uis lib̾i hominis. Nam ⁊⁊ fi
ꝯsecunis eẽt lib̾tatẽ. se uendidisse dene¬
garetur ei ad lib̾tatẽ ꝓclamare. Nec dt̃
meliori loco intelligi: qđ in serintute cõ-¬
stitutus passus ẽ se uenundari: ꝗͣ si eẽt
lib̾tatẽ ꝯsecutus. S ⁊ cc̃rio mouerine:¬
qđ in ħ uenditio ꝯstint. ⁊ ẽ ꝗ ueneat.
In lib̾o aut̃ homine neq uenditio ꝯsti¬
tit. ⁊ nicħ ẽ ꝙ ueneat. Peto itaq plenius¬
sciens lib̾m emit. Nam adu̾sus hunc
nondũ lib̃tas debetur: Pone statu lib̾m
passũ se uenundari. Nemo dicturus ẽ
suꝑueniente ꝯditione: quȩ ñ fuit in eiꝰ
potestate. lib̃tatis peticionẽ ei denegan¬
dam. Id puto ⁊̃ si in ipsius potestate fuit

Expanded text:
cui fideicommissa libertas debebatur post uicensimum annum ueniri se passus est: quaero, denegandum sit ei ad libertatem proclamare. mouet me exemplum cuiusuis liberi hominis: nam et si consecutus esset libertatem, ‹si› se uendidisset, denegaretur ei ad libertatem proclamare, nec debet meliori loco intellegi, quod in seruitute constitutus passus est se uenum dari, quam si esset libertatem consecutus. sed e c uenditio constitit et est qui ueneat, in libero autem homine neque uenditio constitit et nihil est quod ueneat. peto itaque plenissisciens liberum emit: nam aduersus hunc nondum libertas debetur. pone statuliberum passum se venum dari: nemo dicturus est superveniente condicione, quae non fuit in eius potestate, libertatis petitionem ei denegandam.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uĩ aticio accep̃. ⁊ testam̃to lib̾m eẽ uis
sus sit: qͣmqͣm soluendo decessĩt: ñ erit
ille lib. Alioꝗn fraudabitur ticius: qui
non ꝓcedente ꝗ lib̾tate cũ hr̃de eiꝰ ag̾e
potest. At si ad lib̾tatẽ. fuus ꝑuen̾it. nu¬
llam acc̃õnem habiturus sit. Quia ni¬
cħ uidebitur hr̃s ex defuncti dolo ꝯsecutꝰ.
qui se passi sunt uenire ad lib̃tatẽ ꝓcla¬
mandi licentiam denegari.quero an
⁊ ad eos qui ex mulierib que se passe
sint uenire nascunt᷑ ita senatus ꝯsul¬
ta ꝑtinent. Dubitari ñ pot̾: quin ei
quoq que maior annis .xx. se ueni
re passa ẽ ad lib̾tatẽ ꝓ clamandi licen¬
tia fu̾it deneganda. his quoq danda
non ẽ: qui ex ea nati tp̃r &̃uitutis eiu̾¬

Expanded text:
 vim a Titio accepit et testamento liberum iussit: quamquam solvendo decesserit, non erit ille liber: alioquin fraudabitur Titius, qui non procedente quidem libertate cum herede eius agere potest, at si ad libertatem servus pervenerit, nullam actionem habiturus est, quia nihil videbitur heres ex defuncti dolo consecutuqui se passi sint venire, ad libertatem proclamandi licentiam denegari. quaero, an et ad eos, qui ex mulieribus, quae se passae sint uenire, nascuntur, ita senatus consulta pertinent? dubitari non potest, quin ei quoque, quae maior annis uiginti uenire se passa est, ad libertatem proclamandi licentia fuerit deneganda. his quoque danda non est, qui ex ea nati tempore seruitutis eiu
Abbreviated transcription (Latin):
is qui soluendo non ẽ hoc modo lib̾tatẽ
dedit. si creditorib meis solidũ solutum
fun̾t stichus lib̾ esto. non potest uidi frau¬
dandoꝵ creditoꝵ lib̾os eẽ iussisse. ¶ Si
ticius nichil ampliuis in bonis qͣm stichũ
et pamphilum habeat. eosq stipłanti m-¬
enio ita ꝓmiserit. stichum aut pamphilũ
dare spondes. deinde cum alium credito¬
rem non hab̾et stichum manumiserit
lib̾tas ꝑ legem aliesentiam rescinditur.
quamuis ⁊ fuit in potestate tici ut pã¬
philum daret tm̃ qͣmdiu eum non dedit
quia int̾m mori possit non sine fraude
stipłoris stichum manumisit. Quod si solũ
pamphilum dari ꝓmisi sed non dubita¬
rem quin stichus ad lib̾tatem ꝑueniret.
qͣmius similit̾ pamphilus mori possit.
Multum te int̾̃ est contincatur ip̃a stipło¬
ne is qui manumittitur an extra obli¬
gationem sit Nam ⁊ qui aureos.u.
stichum ⁊ pamphilum pignori dedit cũ
ut̃q eoꝵ ꝗnum aureoꝵ sit neut̃ manumi

Expanded text:
oc modo libertatem dederit "si creditoribus meis solidum solutum fuerit, Stichus liber esto", non potest videri fraudandorum creditorum liberos esse iussisse. Si Titius nihil amplius in bonis quam Stichum et Pamphilum habeat eosque stipulanti Maevio ita promiserit "Stichum aut Pamphilum dare spondes?", deinde, cum alium creditorem non haberet, Stichum manumiserit: libertas per legem Aeliam Sentiam rescinditur. quamvis enim fuit in potestate Titii, ut Pamphilum daret, tamen quamdiu eum non dederit, quia interim mori possit, non sine fraude stipulatoris Stichum manumisit. quod si solum Pamphilum dari promississet, non dubitarem, quin Stichus ad libertatem perveniret, quamvis similiter Pamphilus mori possit: multum enim interest, contineatur ipsa stipulatione is qui manumittitur an extra obligationem sit. nam et qui ob aureos quinque Stichum et Pamphilum pignori dederit, cum uterque eorum quinum aureorum sit, neuter manumi
Abbreviated transcription (Latin):
uidicio inc̾tum ꝗ statuta lib̾tas ñdũ
ei obtig̾at qͣm nunc dicit sibi optigis¬
se. Licet uulgo dicatur post ordina¬
tum libale uidicium hominẽ cuius
dostatu ꝯtrou̾sia ẽ libi loco eẽ. si tam̃¬
ẜuus sit certum ẽ nicħ ominus eum
rebatur tantũd possessionẽ uidebimꝰ
cũ ip̃m post litẽ ordinatã desinat dñs
posside. S mag̃ ẽ ut acꝗrat heet abeo

Expanded text:
iudicio uictum, quod statuta libertas nondum iudicio uictum, quod statuta libertas nondum ei optigerat, quam nunc dicit sibi optigisse. Licet uulgo dicatur post ordinatum liberale iudicium hominem, cuius de statu controuersia est, liberi loco esse, tamuus sit, certum est nihilo minus eum, rebatur. tantum de possessione uidebimus, cum ipsum post litem ordinatam desinat dominus possidere: sed magis est, ut adquirat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃iudicium lib̾tati fie̾i̾ aut uoluntate
dñi in lib̾tate eum morari. Nam oy¬
dinato libali uidicio int̾m ꝓ libemo
habetur ⁊ sic̃ ip̃ ag̾et. ita cũ ip̃o quoq
agi potest. Cet̃m ex euentu aut utileui
diciũ erit. aut nullũ si ecͣ lib̾tatẽ pro¬
minciatũ fun̾t. ¶ Si is qui in lib̾tatẽ
ꝓclamat furci aut dãm inuiria ab ali¬
quo arguatur mela ait mt̃m eum
cau̾e deb̾e iudicio se fisti ne melioris
conditionis sit. qui dubiȩ libtatis est
qͣm qui certe. S sustinendũ uidicum
ne p̃uidicium lib̾tati fiat. Eq sicum
possessore hominis furti agi ceperit.
dem̃ cuius nomine agebatur in libta¬
tem ꝓclamau̾it sustinendũ uidicium
ut si lib udicatus sit in ip̃m transfe¬
ratur iudicium.⁊ si damnatio facta
sit uidicati ac̃conem potius in eũ dãdã.
optione tractami possunt. ¶ Int̾dum
ex integro datur ad lib̾tatem ꝓclama¬
tio ułuti eius qui affirmat iõ se pͥmo

Expanded text:
praeiudicium libertati fieri aut uoluntate praeiudicium libertati fieri aut uoluntate domini in libertate eum morari: nam ordinato liberali iudicio interim pro libero habetur, et sicut ipse agere, ita cum ipso quoque agi potest. cudicium erit aut nullum, si contra libertatem pronuntiatum fuerit. Si is, qui in libertatem proclamat, furti aut damni iniuria ab aliquo arguatur, Mela ait interim eum cavere debere iudicio se sisti, ne melioris condicionis sit qui dubiae libertatis est, quam qui certae: sed sustinendum iudicium, ne praeiudicium libertati fiat. aeque si cum possessore hominis furti agi coeperit, deinde is, cuius nomine agebatur, in libertatem proclamaverit, sustinendum iudicium, ut, si liber iudicatus sit, in ipsum transferatur iudicium: et, si damnatio facta sit, iudicati actionem potius in eum dandam. optione tractari possunt. Interdum ex integro datur ad libertatem proclamatio, ueluti eius, qui adfirmat ideo se primo
Abbreviated transcription (Latin):
coniungenda sunt utroꝵq uidicia aut
differenda ẽ cã filii donec de matre
constet sic̃ diuis quoq adrianus de¬
creuit. Nam cũ apđ̃ aliũ uidicẽ mat̾ li¬
tigabat. apd̾ aut̃ alium filius atigustũ
dixiti añ de matre ꝯstare oport̾e. sic dem̃
filio cognosei.
ut adu̾sus eum quoq qui se dñm eẽ
dicit acc̃ones ei non denegentur. quã
non concedatur ei litt̾e ꝯtestando in
ex quo lis ordinata sit. s si eũ aliis ex¬
ꝑiri ułit. non ẽ querendum an lis or¬
dinata sit. ne inueniatur ratio quẽ¬
admodum subiecto aliquo qui lib̾tati
ꝯtrou̾siam moueat. Int̾im acc̃ones
excludantur. eq enim ex euentu ui¬
dicii libalis aut utilis aut manis acc̃o
eius efficietur. S si quis accõnes inferat
dñs queritur an complendus sit susci¬
ꝑe iudicium. ⁊ pleriq existimant sim
ꝑsonam agat susciꝑe ip̃m ad litis coi¬
testationẽ. s sustinendum iudicium
donec de lib̾tate tudicetur. nec uidi

Expanded text:
coniungenda sunt utrorumque iudicia aut coniungenda sunt utrorumque iudicia aut differenda est causa filii, donec de matre constet, sicut diuus quoque Hadrianus decreuit. nam cum apud alium iudicem mater litigabat, apud alium autem filius, Augustus dixit ante de matre constare oportere, sic dein de filio cognosci. ut aduersus eum quoque, qui se dominum esse dicit, actiones ei non denegentur, quascnon concedatur ei litem contestando in ex quo lis ordinata sit. Sed si cum aliis experiri uelit, non est quaerendum, an lis ordinata sit, ne inueniatur ratio, quemadmodum subiecto aliquo, qui libertati controuersiam moueat, interim actiones excludantur: aeque enim ex euentu iudicii liberalis aut utilis aut inanis actio eius efficietur. Sed si quas actiones inferat dominus, quaeritur, an compellendus sit suscipere iudicium. et plerique existimant, si in personam agat, suscipere ipsum ad litis contestationem, sed sustinendum iudicium, donec de libertate iudicetur: nec uideri
Abbreviated transcription (Latin):
emptor. s ⁊ successores eius qui hac
in factũ acc̃one ag̾e pot̾unt em̾e sic
accipiemꝰ.⁊̃ si ꝑ alium quis em̾t ut
puta ꝑ ꝓcuratorẽ. s ⁊ si plures em̾¬
int om̃s habebunt hanc acc̃onem
si unusquisq insolidũ hãt acc̃onẽ
chilum ꝓdit hr̃di ⁊ cet̾is successoribũ
scientia sua nichil nocet ignorantia
nicħ ꝓdest. s si ꝑ ꝓcuratorẽ scientẽ
quis em̾it ei nocet sicuti tutoris quos
noc̾e lab̾o putat ħ acco post annũ
non datur cũ sit honoraria. ẽ aut̃ n
penał.¬
ad ed̾. ⁊ usũ fructũ
tibi uendido lib̾i hominis. ⁊ cessero
ẜ uum effici eum dicebat quintus mu¬
cius. s dñium ita demũ fie̾i̾ m̃i sibo¬
na fide uendidissem. Alioꝗn sine dño
fore. In sũma sciendũ ẽ que ex uen¬
ditis seruis quib denegatur ad lib̾¬
tatẽ ꝓclamatio dicta sunt ñ ad dona¬
tos ⁊ in dotẽ datos referri posse. it̃ ad
eos qui pignoris se dari passi funt.¬
¶ Si mat̾ ⁊ filus de lib̾tate nlitigant. aut

Expanded text:
emptor, sed et successores eius hac in factum actione agere poterunt. Emere sic accipiemus, etiamsi per alium quis emerit, ut puta procuratorem. Sed et si plures emerint, omnes habebunt hanc actionem,si unusquisque in solidum, quisque hilum proderit. Heredi et ceteris successoribus scientia sua nihil nocet, ignorantia nihil prodest. Sed si per procuratorem scientem quis emerit, ei nocet, sicuti tutoris quoque nocere Labeo putat. Haec actio post annum non datur, cum sit honoraria: est autem et poenaad edictum Si usum fructum tibi vendidero liberi hominis et cessero, servum effici eum dicebat Quintus Mucius, sed dominium ita demum fieri meum, si bona fide vendidissem, alioquin sine domino fore. In summa sciendum est, quae de venditis servis, quibus denegatur ad libertatem proclamatio, dicta sunt, etiam ad donatos et in dotem datos referri posse, item ad eos, qui pignori se dari passi sunt. Si mater et filius de libertate litigant, aut