comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
comento hostes elicuit. et si eĩ illos ad p̃¬
uũ paucitas hõtaretur subitꝰ tñ dehorta¬
batur aduentꝰ. qui ut erat ingentis ple¬
nus fiducie uidebatur loco sese altiore
continuerũt. Cesar castra hostibus quãtũ
potuit uiciniora cõmuniit uallo supra
oẽm modũ ac tuͣribꝰ crebris er uallidis. id
duplici fiebat ex causa ut et hostibus fidu¬
cia opinioq romanoꝵ metꝰ accresceret.i
et cũ legiones pabulatũ longiꝰ ꝓficiscerent᷑
pauci possent de se fortia claustra defẽde¬
re.In medio utroꝵq castroꝵ his atq illis
nũc urgentibꝰ nũc cedentibꝰ sepe leuibus
p̃liis certabat᷑ et sepe romani pabulatoe̾s
locis longe lateq distantibus. quo eos sua
quẽq necessitas urgebat unꝰ alterq dep̃.¬
hendebãtur. qd̾ et si nõ nulliꝰ damni eẽt e¬
quo tñ id aĩo ferebat cesar barbaroꝵ spes
ĩanes. parus quoq successibus ĩ escandas

Expanded text:
commento hostes elusit. Etsi enim illos ad prcommento hostes elusit. Etsi enim illos ad prelium paucitas hortaretur, subitus tamen dehortabatur adventus, qui, ut erat, ingentis plenus fiducie videbatur: loco sese altiore continuerunt. Cesar castra hostibus, quantum potuit viciniora, communiit vallo supra communem modum ac turribus crebris et validis. Id duplici fiebat ex causa, ut et hostibus fiducia opinioque Romanorum metus accresceret, et, quum legiones pabulatum longius proficiscerentur, pauci possent de se fortia claustra defendere. In medio utrorumque castrorum, his atque illis nunc urgentibus nunc cedentibus, sepe levibus preliis certabatur, et sepe romani pabulatores locis longe lateque distantibus, quo eos sua quemque necessitas urgebat, unus alterque deprehendebantur. Quod etsi nunnullius damni esset, equo tamen id animo ferebat Cesar, barbarorum spes inanes parvisque successibus inescandas
Abbreviated transcription (Latin):
dibꝰ septo castrametatos consedisse/ cesariᷤᷤ
expectantes euentũ: ut sicũ paucis hec
est cũ tribꝰ ut fama erat legioĩbꝰ ueniret
p̾lio det̾nerent. si cũ multis loci se difficul¬
tate defenderent et ĩopia pabuli ac fru¬
menti et asꝑuna parte anni que ꝓeis o¬
or̃a adu̾sus cesarẽ militarent. que ille au¬
diens sat matura et minime barbarica
cõsilia iudicauit: inid maxĩe intentus
ut manũ hostes spreta suoꝵ paucitate
consererent. fidens setũ paucos quidẽ nu¬
numero s exꝑtos bellis: spectateq uiͣtu¬
tis uiros ͤ quos nulla multitudo hostiu
nulla uis frangeret. Itaq cõuocatis mi¬
litibus et patefacto hostiũ cõsilio hoͣtat᷑
suos. ut et more solito fortit̾ se habeant.
et ꝯlobatĩ prodeant quo pauatatis opinio
hostibꝰ augeat᷑. Ipse tres ĩ fronte legiones
quãto quiuit arctiꝰ ĩpedimẽta ĩ medio
legionẽ unã ĩ fine constituit. neq tñ hoc

Expanded text:
dibus septo castrametatos consedisse Cesaris dibus septo castrametatos consedisse Cesaris expectantes adventum, ut, si cum paucis, hoc est, cum tribus, ut fama erat, legionibus veniret, prelio decernerent; si cum multis, loci se difficultate defenderent et inopia pabuli ac frumenti et asperrima parte anni, que pro eis omnia adversus Cesarem militarent. Que ille audiens sat matura et minime barbarica consilia iudicavit, in id maxime intentus, ut manum hostes, spreta suorum paucitate, consererent, fidens secum paucos quidem numero, sed expertos bellis spectateque virtutis, viros esse, quos nulla multitudo hostium, nulla vis frangeret. Itaque convocatis militibus et patefacto hostium concilio, hortatur suos, ut et more solito fortiter se habeant et globatim prodeant, quo paucitatis opinio hostibus augeatur. Ipse tres in fronte legiones, quanto quivit arctius, impedimenta in medio, legionem unam in fine constituit; neque tamen hoc
Abbreviated transcription (Latin):
niadu̾sa satis actũ ratꝰ hostiũ distraxisse
cõuentꝰ ne qd̾ ex hiberni consilii semĩbus
bellũ grauiꝰ uere renasceret᷑ abscessit. ¶dũ
ette remoꝵ legatio querentiũ bellouacos
int̾ oẽs gallos bello claros ex̾citũ cõpam¬
re ut suessionẽ suã urbẽ ĩuaderent. duce ᷤᷤ¬
eẽ comiũ atrebatẽ amicũ quondã cesaris
corbeũq bellouacũ cui maxiẽ ab oĩbꝰ pa-¬
reat᷑ ꝙ ei añ oẽs romanũ nomẽ odio eẽt
ingenti nõ censuit cesar expediẽs neq ho¬
nestũ sotios bñm̾itos ĩ tanta neressitate de¬
serere. Itaq hieme media nec sibi parcẽs
nec militibus cũ quattuor legioĩbus eo
ꝓfectꝰ positis castris cognitisq hostiũ con¬
siliis cõꝑit nullũ fere p̃t̾ rusticos ĩ edifi¬
cuc inueniri. demigrasse oẽs bellouacos
armis ydoneos: et cũ eis aliaꝵ quĩq po¬
pulos ciuitatũ alto uno oẽs loco et palu.¬

Expanded text:
ni adversa satis actum ratus hostium distraxisse ni adversa satis actum ratus hostium distraxisse conventus, ne quod ex hiberni consilii seminibus bellum gravius vere renasceretur, abscessit. Dum ecce Remorum legatio querentium, Bellonatos, inter omnes Gallos bello claros, exercitum comparare, ut Suessionem suam urbem invaderent; duces esse Comium Atrebatem, amicum quondam Cesaris, Corbeumque Bellonatum, cui maxime ab omnibus pareatur, quod ei ante omnes romanum nomen odio esset ingenti. Non censuit Cesar expediens, neque honestum, socios bene meritus in tanta necessitate deserere. Itaque hieme media, nec sibi parcens nec militibus, cum quatuor legionibus eo profectus, positis castris cognitisque hostium consiliis, comperit nullum fere preter rusticos in edificiis inveniri, demigrasse omnes Bellonatos armis idoneos, et cum eis aliarum quinque populos civitatum, alto uno omnes in loco et palu
Abbreviated transcription (Latin):
sic multis milibus hominũ captis reliqui
bituriges ꝓ uicinac urbes salutẽ sibi hos¬
pitũ indulgentia et pͥuata fide aut pu¬
blica consilioꝵ participatioẽ querebant.
s nequicꝙͣ. celeritate eĩ illa sua ubiq ce¬
sarerat qua et amicos seruabat et du¬
bios in fide firmabat et hostes terrebat.
atq turbabat. neq ulli populo uaciui
sinebat de aliena pͥus ꝙͣ de sua salute cu¬
rã gerere. Exclusi ũdiq bituriges ad sẽ¬
ꝑ prõpta ac patentẽ oĩbus misericoͣdia
cesaris rediere. datisq obsidibus sũt re-¬
cepti nõ ad ĩpunitatẽ mͦ s ad gratiã. ita
ut cũ iam digressus legatos eoꝵ recepiss
op̃e poscentes adu̾sus carnutes qui eos
p̃liis lacessebant nõ tm̃ miserit auxiliu
s tulerit. eoq cũ copiaꝵ parte ꝑrexerit.
quaditata p̃dis ĩgentibus. cũ carnutes di-¬
fficuitatũ ad extrema redegiss ꝓ paͣte ã¬

Expanded text:
Sic multis hominum millibus captis, reliqui Sic multis hominum millibus captis, reliqui Bituriges per vicinas urbes salutem sibi hospitum indulgentia et privata fide aut publica consiliorum participatione querebant, sed nequicquam; celeritate enim illa sua ubique Cesar erat, qua et amicos servabat et dubios in fide firmabat et hostes terrebat atque turbabat, neque ulli populo vacuum sinebat de aliena prius, quam de sua salute curam gerere. Exclusi undique Bituriges ad semper promptam ac patentem omnibus misericordiam Cesaris rediere, datisque obsidibus, sunt recepti non ad impunitatem modo, sed ad gratiam, ita ut, quum iam digressus legatos eorum recepisset opem poscentes adversus Carnutes, qui eos preliis lacessebant, non tantum miserit auxilium, sed tulerit, eoque cum copiarum parte perrexerit. Qua ditata predis ingentibus, quum Carnutes difficultatum ad extrema redegisset, pro parte an
Abbreviated transcription (Latin):
debuerãt. S sunt multi qui nichileuen¬
tuꝵ cogitare didicerint nͥ qd̾ cupiũt eue¬
nire sic ĩdomitũ fortune caprit sub sub¬
suo steͣnũt desiderio sepissimeq falutuͣ. ex
eoedẽ forte sũt qui sua ĩt̾ multos agitata
consilia nũꝙͣ ĩ notitiã hostiũ uentura et
qr uiulgari ea nolũt nec uulgari quidẽ
posse cõfidũt. hoc ĩ p̃sens bituriges passi
sunt. Si quidẽ cesar apud heduos rebus
rite cõpositis pͥdie kalendas ianuarias
tẽpore hau̾sane ex̾citui ad iter opoͣtuno
bibracte digreditur. edicitq militibus
ut uillaꝵ incendiis abstineant. ne aut exͥ¬
citui pabulũ desit aut hostes teͬriti specta¬
culo sese ĩ tutũ eripiant. ita raptĩ ĩbituri¬
qũ finec und̾ hostilia nũtiabantur irrũpit.
p̾missi eiuites pͥus ĩ agris otiosos securosq
ruricolas dep̾henderũt. ꝙͣ aut fugere ⁊¬
aut a quibꝰ caperẽtur adu̾tere poruissẽr.

Expanded text:
debuerant. Sed sunt multi, qui nil evendebuerant. Sed sunt multi, qui nil eventurum cogitare didicerunt, nisi quod cupiunt evenire: sic indomitum fortune caput suo substernunt desiderio, sepissimeque falluntur. Ex eodem fonte sunt, qui sua inter multos agitata consilia numquam in notitiam hostium ventura, et, quia vulgari ea nolunt, nec vulgari quidem posse confidunt. Hoc in presens Bituriges passi sunt. Siquidem Cesar, rebus apud Eduos rite compositis, pridie kalendas Ianuarias, tempore haud sane exercitui ad iter opportuno, Bibracte digreditur edicitque militibus, ut villarum incendiis abstineant, ne aut exercitui pabulum desit, aut hostes territi spectaculo sese in tutum eripiant: ita raptim in Biturigum fines, unde hostilia nuntiabantur, irrumpit. Premissi equites prius in agris otiosos securosque ruricolas deprehenderunt, quam aut fugere aut, a quibus caperentur, advertere potuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
iam ĩstructꝰ ut uix ũꝙͣ sibi ĩp̃meditatũ
aliquid accideret. qd̾ etiã de moͣte eius
.quidã opinati sunt. de quo suo dicemꝰ
loco. et hec quidẽ ip̃e uictor. uicti aũt
gulli nec quiescere poterant. et ĩpositũ
iugũ neq sustinere uolebant neq ex¬
cutere ualebant. indomitoꝵ tũ ac fragi¬
liũ more boũ excutere nitebant᷑ hĩc ꝑuͣ
bes ac populos et tractatꝰ uarii et cõiura¬
tiones nouaꝵq reꝵ ũdiq studia resurge¬
bant. ac uelut ĩcipientiũ tẽpestatũ mur¬
mura lõgĩquis e litoribus resonabãt. hoꝵ
cã motuũ erat qr galli potentiã solã q̃ utiq
magna erat nõ uiͣtutẽ aut fortunã suã
metientes dicebant ꝓq cõpto habebant
uł si copias suas effudissent nõ posse ro¬
manoᷤᷤ tot locis occurere uł si eas ĩ unũ
contraxissent tantã simul coactã saͬcinã
tolerare. qd̾ ultimũ p̃cipue ꝙͣ prudenter
opinarent᷑ p̃lia ista nouissima docusse

Expanded text:
instructus, ut vix unquam sibi impremeditatum aliquid accideret; quod etiam de morte eius quidam opinati sunt, de quo suo dicemus loco. Et hec quidem ipse victor; victi autem Galli nec quiescere poterant, et impositum iugum sustinere nolebant neque excutere valebant, indomitorum tamen ac fragilium more boum excutere nitebantur. Hinc per urbes ac populos et tractatus varii et coniurationes, novarumque rerum undique studia resurgebant, ac velut incipientium tempestatum murmura longinquis e litoribus resonabant. Horum causa motuum erat, quod Galli potentiam solam, que utique magna erat, non virtutem aut fortunam suam metientes dicebant proque comperto habebant, vel, si copias suas effudissent, non posse Romanos tot locis occurrere, vel, si eas in unum contraxissent, tantam simul coactam sarcinam tolerare. Quod ultimum precipue quam prudenter opinarentur, prelia ista novissima docuisse
Abbreviated transcription (Latin):
tione nõ armis s expectatiõe ac nũtiis bel¬
lũ gerens. auxilia undiq postulans et ex¬
pectans.¶Cesar ex ꝑfugis et captiuis de sta¬
tu certior obsessoꝵ munimẽta et tures ⁊
machinas nec nõ frumenti et pabuli ube¬
rioris ahũdatiã et quiꝗd ĩ talibꝰ huma¬
no ĩgenio cogitari potest quo nõ apparẽ.¬
tibus tm̃ s quocũq aĩo fingi possent ꝑi¬
culis obiuaret. tanto studio maturabat
ut legere ea ul audire difficile sit. que si¬
bi factu quoq cũta facilia uictorie appe¬
titus et glorie faciebat. ¶ at galloꝵ po¬
puli suoꝵ reditu admoniti ꝙͣ in arcto ad
alexiã res eẽnt. concilio celebrato et au¬
ditis pͥncipũ sententiis nullo pacto ne¬
gligendũ sibi tantũ gallie ꝑiculũ cẽsue¬
rũt. neq tñ qd̾ obsessus petierat ĩꝑator
cogere ĩ bellũ oẽs qui possẽt aͣma poͬtare
ne ĩ infinitũ cederet s singulis ciuitatibꝰ

Expanded text:
tione, non armis, sed expectatione ac nuntiis beltione, non armis, sed expectatione ac nuntiis bellum gerens, auxilia undique postulans et expectans. Cesar, ex perfugis et captivis de statu certior obsessorum, munimenta et turres et machinas, nec non frumenti et pabuli uberioris abundantiam, et quicquid in talibus humano ingenio cogitari potest, quo non apparentibus tantum, sed quecumque animo fingi possent, periculis obviaret, tanto studio maturabat, ut legere ea vel audire difficile sit; que sibi factu quoque cuncta facilia victorie appetitus et glorie faciebat. At Gallorum populi suorum reditu admoniti, quam in arcto ad Alexiam res essent, concilio celebrato et auditis principum sententiis, nullo pacto negligendum sibi tantum Gallie periculum censuerunt, neque tamen, quod obsessus petierat imperator, cogere in bellum omnes, qui possent arma portare; ne in infinitum cederet, in singulis civitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
penuria ingens erat a se equitatũ oez
obsidiom grauẽ et ĩutilẽ abdicare dispo¬
suit. quibus tandẽ silentio noctis abeũ¬
tibus anxia atq solicita mandata ĩꝑat.
ut urbes suas adeant et ꝓse quisq suoᷤᷤ
hortet᷑ ut uniu̾sos ferendo̾s armis idone¬
&s ĩ bellũ mutant. neu se de lib̾tate et ⁊¬
gloria gallicana deq oĩbꝰ sem̾itũ ĩtẽ ma¬
nus hostiũ ludibrio deserendũ putent. s
obsessis opem ferre festinẽt. opꝰ eĩ ẽẽ cele.¬
ritate. qm̃ oĩ paͣsimoĩa qualibet exacta pa¬
ulo ampliꝰ ꝙͣ treginta diebꝰ tolerari poss
obsidio. ꝓperent ergo/ ni segnicie ĩ pia oc¬
tuaginta milia electoꝵ hominũ suoꝵ ꝑdi¬
ta atq hostibꝰ ꝓdita pati possunt. Sic ad¬
moĩtis et missis equitibꝰ ip̃e cũ reliꝗs ĩtra
urbẽ se recipiens ac petus frumẽtũq oẽ
ad se relatũ paͣcenimiũ ac maligne dispaͣ¬
tiens ueri spetiem p̃bebat obsessi. nõ erup¬

Expanded text:
penuria ingens erat, a se equitatum omnem penuria ingens erat, a se equitatum omnem obsidioni gravem et inutilem abdicare disposuit. Quibus tandem silentio noctis abeuntibus, anxia atque sollicita cura imperat, ut urbes suas adeant, et pro se quisque suos hortetur, ut universos ferendis armis idoneos in bellum mittant, neu se de libertate et gloria gallicana deque omnibus sic meritum inter manus hostium ludibrio deserendum putent, sed obsessis opem ferre festinent; opus esse enim celeritate, quoniam omni parsimonia quantumlibet exacta paulo amplius, quam triginta diebus, tolerari posset obsidio; properent ergo, ni segnitie impia octoginta millia electorum hominum suorum perdita atque hostibus prodita pati possint. Sic admonitis et emissis equitibus, ipse cum reliquis intra urbem se recipiens, ac pecus frumentumque omne ad se relatum parce nimium ac maligne dispertiens, veri speciem prebebat obsessi, non erup
Abbreviated transcription (Latin):
xia cũ ueĩss ad uesꝑa nocte illa substitit.
ubi illuxit ꝙͣuis altissimo sita ĩ colle ⁊ du¬
obus ꝓpe cincta flumĩbꝰ pene ĩ expugna¬
bilis appareret/ suos tñ cũtis difficultati¬
bus assuetos exhortatꝰ uallo illã atq ob¬
sidione cͣcundat. cuiꝰ ambitꝰ undetĩ mi¬
lia passuũ tenebat tribus ac uiginti ca¬
stellis ĩ circuitu erectis: p̾sidrisq ad unũ¬
quo̾q adhibitis maximeq noctunis. ꝗbꝰ
nondũ ꝑactis et obsessis adhuc nõ nich
audentibus eq̃stre p̃liũ añ urbẽ plana ĩ
ualle conseritur. ubi cũ uictoria roma¬
noꝵ et mlta hostiũ cedes eẽt. et qdã ex
hostibꝰ intra muros refugiendo castra de¬
sererent pͥus ꝙͣ fuga oĩu nudarẽtur
claudi portas uercĩgetor ix iubet. ante
quoq ꝙͣ uallũ ac munitiones cesaree cõ¬
plerentur oẽs q p̃cluderentur ad egres¬
sũ uie ꝙ in castris atq ĩ urbe reꝵ oĩum

Expanded text:
xiam quum venisset ad vesperam, nocte illa substitit. xiam quum venisset ad vesperam, nocte illa substitit. Ubi illuxit, quamvis altissimo sita in colle, et duobus prope cincta fluminibus pene inexpugnabilis appareret, suos tamen cunctis difficultatibus assuetos exhortatus vallo illam atque obsidione circumdat, cuius ambitus undecim millia passuum tenebat, tribus ac viginti castellis in circuitu erectis, presidiisque ad unumquodque adhibitis maximeque nocturnis. Quibus nondum peractis, et obsessis adhuc nonnichil audentibus, equestre prelium ante urbem plana in valle conseritur. Ubi quum victoria Romanorum et multa hostium cedes esset, et quidam ex hostibus intra muros refugiendo castra desererent, priusquam fuga omnium nudarentur, claudi portas Vercingetorix iubet. Ante quoque, quam vallum et munitiones cesaree complerentur, omnesque precluderentur ad egressum vie, quod in castris atque in urbe rerum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ad cõiugẽ sit reditꝰ qui nõ romanã aciẽ pe¬
netrass. tres acies galloꝵ equitũ fuere totidẽ
his romanas cesar opposuit. tͥbusq si mul est
certatũ locis quo certamĩe ĩ submittẽdis auxi¬
liis ubicũq suos urgeri senserat romani du¬
equitũ quos e transrhenais urbibus cesar
acciuerat insignis oꝑa. fuso hostiũ equitatu
captisq et cesari p̾sentatis aliquot nobilis¬
simis heduoꝵ qui hostiũ ĩ acie cõtra eũ fue¬
rant. uU̾cĩgetorix qui ĩ illa nube peditũ seor¬
sĩ stabat cũ eisdẽ pugne exitũ p̃uidens ab¬
scessit ductis secũ quos ducere licuit cet̾is
sequi iussis. alexiãq oppidũ qd̾ nõ longe
aberat gradu festinante se contulit. castͣ
p̃ portis oppidi metatꝰ. Cesar ĩpedimẽtis
tuto loco positis abeũtẽ reliquo cõseturus
extu ultimã semꝑ aciem carpendo sic ĩt̾
eundũ detẽmilibus hostiũ obtrũcatis ale¬

Expanded text:
ad coniuges sit reditus, qui non romanam aciem pead coniuges sit reditus, qui non romanam aciem penetrasset. Tres acies gallorum equitum fuere: totidem his romanas Cesar opposuit, tribusque simil est certatum locis. Quo certamine in submittendis auxiliis, ubicumque suos urgeri senserat, romani duequitum, quos e transrhenanis urbibus Cesar acciverat, insignis fuit opera. Fuso hostium equitatu captisque et Cesari presentatis aliquot nobilissimis Eduorum, qui hostium in acie contra eum fuerant, Vercingetorix, qui in illa nube peditum seorsum stabat, cum eisdem pugne exitum previdens abscessit, ductis secum, quos ducere licuit, ceteris sequi iussis, Alexiamque oppidum, quod non longe aberat, gradu festinante se contulit, castra pre portis oppidi metatus. Cesar, impedimentis tuto loco positis, abeuntem reliquo consecutus exercitu ultimam semper aciem carpendo, sicque inter eumdum decem millibus hostium obtruncatis, Ale
Abbreviated transcription (Latin):
sis tentat ĩgentibus. pͥncipes pecunia. ciuita¬
tẽ imꝑlo ꝓũcie ut qd̾ una nõ possit alter
cõsequat᷑ uia. hoc u̾sus allobrogas bellũ he¬
dius cõmittit. qui congressi młtis suoꝵ ob¬
trũcatis amicitiã romanã utilẽ fuisse sense¬
runt. sub qua dudũ honorati quietiq uixe¬
rant. ¶ Cesar ĩterea ĩ sequanos ꝓficiscitur.
cuiꝰ iter u̾cĩgetorix fugã ratꝰ ad consiliũ suos
fus socat et quidẽ hostes ait ac gallicis finibus
abire. id ĩ p̃sens satis eẽ ut galli sua ĩ ãtiqua
libertate remaneant. ĩ futuꝵ minime. nam
quis dubitet maiore illos nisu atq ĩpetu reu̾¬
suros. occurrendũ ꝓfugis ig̾ ut uł fugere ne¬
queant uł amissis ĩpedimẽtis nudi et ĩglorii
fugiant. exemploq alios simili terreant ab
ĩcepto. consensũ ẽ magnis potiꝰ aĩs ꝙͣ cõsiliis.
et religiosissimũ ius iurandũ more gentis in¬
t̾ponit᷑ ne cui equitũ ad filios ad parentes

Expanded text:
sis tentat ingentibus, principes pecunia, civitasis tentat ingentibus, principes pecunia, civitatem imperio provincie, ut, quod una non possit, altera consequatur via. Hoc adversus Allobroges bellum Eduis committit, qui congressi, multis suorum obtruncatis, amicitiam romanam utilem fuisse senserunt, sub qua dudum honorati quietique vixerant. Cesar interea in Sequanos proficiscitur; cuius iter Vercingetorix fugam ratus ad consilium suos evocat: Et fugere quidem hostes ait ac gallicis finibus abire. Id in presens satis esse, ut Galli sua antiqua in libertate remaneant: in futurum minime. Nam quis dubitet maiore illos nisu atque impetu reversuros? Occurrendum profugis igitur, ut vel fugere nequeant, vel, amissis impedimentis, nudi et inglorii fugiant, exemploque alios simili terreant ab incepto. Consensum est magnis potius animis, quam consiliis, et religiosissimum iusiurandum more gentis interponitur, ne cui equitum ad filios, ad parentes,
Abbreviated transcription (Latin):
ficiant. obtẽpatũq illico est. ꝗndetĩ milia
eꝗtũ fuisse satis cõueĩt. peditatu sane nõ
alio ꝙͣ quẽ habuiss opꝰ eẽ ꝓfessus est. qui oc¬
tuaginta miliu erat. nõ se tñ p̃lii fortuna
totis his copiis exꝑtuꝵ.neq rem iuste cõmis¬
suꝵ a ciei uẽtigetorix aiebat. s qm̃ habũda¬
ret equitatu romanos pabulo exclusuꝵ. atq
ita uiros aͣmis inuictos ĩ edia ac fame uictuꝵ
neq artere hostẽ a frumentis tm̃ s frumẽ¬
ta ip̃a coͣrũpe suis ꝑsuaserat. sic pͥuatis tẽpo¬
ralibus ĩ comodis ꝓpetuã publicã libe̾tatem
queri dictitãs. et erat tumultuariꝰ imꝑator
ordinariis curis intentissimꝰ: quasi legitimic
bene morate cuiꝰpiã rei.p. suffragiis ad ĩpiũ
ascendiss. In t̾ alia quidẽ allobrogibꝰ bellũ ꝙ
cũ romaĩs sentire eos opinabatur ĩ dicit. una¬
q cũ bello aĩos eoꝵ secretioribꝰ nũtiis ac ꝓmis¬

Expanded text:
ficiant, obtemperatumque illico est. Quindecim millia ficiant, obtemperatumque illico est. Quindecim millia equitum fuisse satis convenit: peditatu sane non alio, quam quem habuisset, opus esse professus est, qui octoginta millium erat; non se tamen prelii fortunam totis his copiis experturum neque rem iuste commissurum aciei Vercingetorix aiebat, sed, quoniam abundaret equitatu, Romanos pabulo exclusurum, atque ita viros, armis invictos, inedia ac fame victurum. Neque arcere hostem a frumentis tantum, sed frumenta ipsa corrumpere suis persuaserat, sic privatis temporalibus incommodis perpetuam et publicam libertatem queri dictitans. Et erat tumultuarius imperator, ordinariis curis intentissimus, quasi legitimus bene morate cuiuspiam reipublice suffragiis ad imperium ascendisset. Inter alia quidem Allobrogibus bellum, quod cum Romanis sentire eos opinabatur, indicat, unaque cum bello animos eorum secretioribus nuntiis ac promis
Abbreviated transcription (Latin):
patiebant᷑ eo tẽpore ab ĩcursibꝰ geͬmanoꝵ.
que res toto illos bello medios tenuit ut ĩ
neutrã partẽ inclinarent. In eo sane cõci¬
lio cõmissa questiõe suffingiis consensu õiũ
populoꝵ u̾cĩgetorix belli dece̾nit᷑ dux. cuiꝰ
detreti pudore simul ac merore const̾nati
hedui et e spe ĩproba deiecti. tũ pͥmũ et co¬
gnoscere cesarẽ cepunt. et fortunã suam.
nõ tñ ab ĩcepto resilire ausi hinc cesaris
hinc galloꝵ metu. tũ pͥmũ quoq tumidi
adolescentes Eporedorix et uiridomarus
indignãtes/ agnoscere potuerũt quato ẽẽt
honestiꝰ sub cesare tali uiro et de eis ita me¬
rito ꝙͣ sb̾ u̾cĩgetorige adu̾sus cesarẽ mili¬
tare. ¶ Ipse aũt pͥde factꝰ nũc refectꝰ qd̾q
est fortiꝰ contẽtiõe refor matꝰ ĩꝑator u̾cĩge¬
torix suo iam c̾tior de statu agit iã cunta
fidentiꝰ edicit q oĩbꝰ ut eꝗtũ c̾tũ numeꝵ cõ¬

Expanded text:
patiebantur eo tempore ab incursibus Germanorum, patiebantur eo tempore ab incursibus Germanorum, que res toto illos bello medios tenuit, ut in neutram partem inclinarent. In eo sane concilio commissa questione suffragiis consensu omnium populorum, Vercingetorix belli dux decernitur. Cuius decreti pudore simul ac merore consternati Edui, et e spe improba deiecti, tum primum et Cesarem cognoscere ceperunt et fortunam suam, non tamen ab incepto resilire ausi hinc Cesaris, hinc Gallorum metu. Tum primum quoque tumidi adolescentes Eporedorix et Viridomarus indignantes agnoscere potuerunt, quanto esset honestius sub Cesare, tali viro et de eis ita merito, quam sub Vercingetorige adversus Cesarem militare. Ipse autem pridem factus, nunc refectus, quodque est fortius, contentione reformatus imperator Vercingetorix, suo iam de statu certior, agit iam cuncta fidentius, edicitque omnibus, ut equitum certum numerum con
Abbreviated transcription (Latin):
pliciis hesitantes terrebant. et nũc p̾cando
nũc minando suã ĩ sentetiã ꝑtrahebãt. mit¬
tunt deniq ad ip̃m uecĩgetorigẽ legatos.
petũt ut heduũ accedat. ibiq de iatioĩbꝰ
belli consiliũ ineatur. paret ille haud gra¬
uatĩ ⁊ illoꝵ defectiõe letus et belli cupidus
gerendi. cũq eo ꝑuentũ eẽt petere illos
ĩ consilio nõ puduit o p̾ceps ĩpudẽtia ut
eis adu̾suc amicũ suũ cesarẽ belli admini¬
stintio crederetur. quã ultro oblatã et si
nõ uiͣtute aĩ at saltẽ uerecũdia si qua esset
retusare debuerant. Id eĩuͦ cũ negatũ res¬
q ĩ controu̾siã u̾sa eẽt libracte amplissimo
tũc heduoꝵ oppido cõciliũ gallie totiꝰ insti¬
tuitur. ad quod populi dẽs cõuenere. p̃ter
remos ac lingones treuerosq et illos ꝗdẽ
duos amicitia continuit romanoꝵ. hos
tertios locoꝵ distantia et siuis labor quẽ

Expanded text:
pliciis hesitantes terrebant, et nunc precando, pliciis hesitantes terrebant, et nunc precando, nunc minando suam in sententiam trahebant. Mittunt denique ad ipsum Vercingetorigem legatos, petunt, ut Eduum accedat, ibique de rationibus belli consilium ineatur. Paret ille haud gravatim, et illorum defectione letus et belli cupidus gerendi. Quumque eo perventum esset, petere illos in consilio non puduit o preceps impudentia, ut eis adversus amicum suum Cesarem belli administratio crederetur, quam ultro oblatam etsi non virtute animi, at saltem verecundia, si qua esset, recusare debuerunt. Id enimvero quum negatum, resque in controversiam versa esset, Bibracte, amplissimo tunc Eduorum oppido, consilium Gallie totius instituitur, ad quod populi omnes convenere, preter Remos ac Lingones Treverosque; et illos quidem duos amicitia continuit Romanorum, hos tertios locorum distantia et suus labor, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuaderet terga quidẽ hostiũ uidit sed
minime fugientiũ. cesi oẽs et ip̃e qͦ
camulogenus suoꝵ usq ĩ finẽ hortator
egregiꝰ. nullo boni ducis officio p̃t̾misso.
s ita sibi statutũ erat ut uł decrepitꝰ in
p̃lio moreretuͣ. pars hostiũ q̃ p̾sidio castͥ
relicta erat audito p̃lio accutuͣrit. sed
et hec ĩ romanos incidens uictoꝵ ĩpetũ
nõ tulit eandẽ q cũ suis sortẽ habuit.
nͥ ꝙ illi fere oẽs ĩ p̾lio ex his plurimi in
fuga piere. Cũ hac magna uictoria la¬
bienus ageduicũ redit/ inde ad cesarẽ
cũ incolumi profectꝰ ex̾citu. ¶ nec minꝰ
ideo galloꝵ populi cõiurant. hedius
quis credat auctoribꝰ. legati ũdiq desti¬
nantur. si qui aũt erant uisi ad cõsen¬
sũ lenti. nouiodoni ĩuẽti erant oĩum
fere obsides populoꝵ: quos ibidẽ cesaͣ
ut diximꝰ sub heduoꝵ fide reliquert.¬
hi q eoꝵ ĩ potestate erant oẽs hoꝵ ergo sup¬

Expanded text:
invaderet, terga quidem hostium vidit, sed invaderet, terga quidem hostium vidit, sed minime fugientium. Cesi omnes, et ipse quoque Camulogenus suorum usque in finem hortator egregius, nullo boni ducis officio pretermisso; sed ita sibi statutum erat, ut vel decrepitus in prelio moreretur. Pars hostium, que presidio castris relicta erat, audito prelio, accurrit; sed et hec in Romanos incidens victorum impetum non tulit, eamdemque cum suis sortem habuit, nisi quod illi fere omnes in prelio, ex his plurimi in fuga periere. Cum hac magna victoria Labienus ad Ageduicum redit, inde ad Cesarem cum incolumi profectus exercitu. Nec minus ideo Gallorum populi coniurant. Eduis quis credat? auctoribus legati undique destinantur. Si qui autem visi erant ad consensum lenti, Novioduni inventi erant omnium fere obsides populorum, quos ibidem Cesar, ut diximus, sub Eduorum fide reliquerhique eorum in potestate erant omnes; horum ergo sup
Abbreviated transcription (Latin):
et noctuna tẽpestate hoͣrida adutꝰ. explo¬
ratoribꝰ hostiũ niltale cogitãtibꝰ int̾fectis
tota nocte tumultu uario et trepidatiõe
multiplici fugã simulãs cũ solicitos ac su-¬
spensos hostes usq ad lucẽ tenuiss subito
constitit. et instructa acie magnifice suo ᷤᷤ
adhortatꝰ est. illud ĩ pͥmis obsetrans ut
sue pͥstine ac exꝑte totiens uiͣtutis ac ce¬
saris meminissent. eũq sibi fingerẽt pre¬
sentẽ quo duce tot tã clams uictorias
habuissẽt. Siquidẽ illiꝰ auspiciis etiã ñc
pugnari. et uł solã sui memoi̾a fiduci-¬
am suis terrorẽ hostibꝰ allaturã. his dic¬
tis signũ pugne dedit. pugnatũ est ma-¬
gnis hinc inde aĩs. usq adeo ut galli pͥ¬
mo ĩpetu una suoꝵ parte ꝓpulsa. ceteri
tñ ꝙͣꝙͣ multis uulneribus afflicti neq
uultus au̾terint neq pedẽ loco mouerĩt.
et cũ septima legio clã ĩmissa a tego illoᷤᷤ

Expanded text:
et nocturna tempestate horrida adiutus, exploet nocturna tempestate horrida adiutus, exploratoribus hostium nil tale cogitantibus interfectis, tota nocte tumultu vario et trepidatione multiplici fugam simulans, quum sollicitos ac suspensos hostes usque ad lucem tenuisset, subito constitit, et, instructa acie, magnifice suos adhortatus est illud in primis obsecrans, ut et sue pristine atque experte totiens virtutis ac Cesaris meminissent, eumque sibi fingerent presentem, quo duce tot tam claras victorias habuissent; siquidem illius auspiciis etiam nunc pugnari, et vel solam sui memoriam fiduciam suis, terrorem hostibus allaturam. His dictis, signum pugne dedit. Pugnatum est magnis hinc inde animis usque adeo, ut Galli primo impetu, una suorum parte propulsa, ceteri tamen, quamquam multis vulneribus afflicti, neque vultus averterint neque pedem loco moverint. Et quum septima legio clam immissa a tergo illos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp qd̾ hũc laborẽ consensuoiu coactus
extrema ĩ etate susceꝑat. sic se rebꝰ habẽ¬
tibus rumores uarii iactabant᷑. Cesarẽ
gergonia digressu ac ligere ĩt̾clusũ de¬
mũ frumẽti ĩ opia ultima cõpulsũ ĩꝓuĩci¬
am romanã cis rodanũ cõcessisse heduos
rebellasse galliãq oẽ ĩ motu eẽ. quibus
rebus labienꝰ ip̃e ꝑmotꝰ nõ pugnare de¬
creuerat. idq unũ aĩo uoluebat qualit̾
ageduicũ id oppido nomẽ erat. und̾ di¬
scesserat atq ubi p̾sidio ĩposito ĩpedimẽta
dimiserat saluas reduceret legiones. In¬
terĩtũ et bellouaci int̾ gallos famosi mo¬
tibus tantis accesserãt. et rebelliõe hedu¬
oꝵ exciti odiũ diu celatũ aꝑuerãt. iãq
aꝑti hostes ĩ armis erant. Itaq hinc pa¬
risiis inde bellouacis et uaria belli mo¬
le p̾ssus et circũuentꝰ consiliũ mutauit
ex tẽpore statuitq fortunã p̃lii tẽtare.

Expanded text:
propter quod hunc laborem consensu omnium coactus propter quod hunc laborem consensu omnium coactus extrema in etate susceperat. Sic se rebus habentibus, rumores varii iactabantur: Cesarem Gergonia digressum ac Ligere interclusum, demum frumenti inopia ultima compulsum in provinciam romanam cis Rhodanum concessisse, Eduos rebellasse, Galliam omnem in motu esse. Quibus rebus Labienus ipse permotus non pugnare decreverat, idque unum animo volvebat, qualiter Ageduicum id oppido nomen erat unde discesserat, atque ubi, presidio imposito, impedimenta dimiserat, salvas reduceret legiones. Interim tamen et Bellonati, inter Gallos famosi, motibus tantis accesserant, et rebellione Eduorum exciti odium diu celatum aperuerant, iamque aperti hostes in armis erant. Itaque hinc Parisiis, inde Bellonatis, et varia belli mole pressus et circumventus, consilium mutavit ex tempore, statuitque fortunam prelii tentare;
Abbreviated transcription (Latin):
gaiuie famosior ciuitas fundata parisius.
magna ibi multitudine hostiũ exceptus
et nequicꝙͣ tentato transitu repulsus e¬
rat. s noctũno ind̾ silentio digressus me¬
lodunũ ueĩt oppidũ tũc senonũ et naui¬
bus ĩuentis ĩ flumĩe introgressus ac pene
uacuũ nactus locũ ꝙ pars maxima acco¬
laꝵ luretiã ad bellũ iussa ꝑrexerat. sine
contraditione aut ulla repugnantia eũ
cepit. inde suꝑ amnẽ refecto ponte copi¬
as trãsfert atq illis teͣrestre iter agẽtibꝰ
ip̃e setũdo fluminis alueo lutetiã repe¬
tit. quo p̃cognito hostes oppidũ ĩcenderũt.
pontesq oppidi. quoꝵ alter dextiã ripã
curũ flui aminis leuã alter attĩgebat re¬
sciderũt. ibi uͦ nõ parisioꝵ sole s finitunꝰ¬
rũ oẽs gentiũ copie constiterãt. p̃posito
oĩbus camulogeno quodã cognomĩe au¬
relio alibi aulereũ ĩueĩo. hic uir senio
grauis s rei bellice ꝑitissimꝰ habebatur.

Expanded text:
Gallie famosior civitas fundata Parisius, Gallie famosior civitas fundata Parisius, magna ibi multitudine hostium exceptus, et, nequicquam tentato transitu, repulsus erat. Sed nocturno inde silentio digressus Melodunum venit, oppidum tunc Senonum, et, navibus inventis in flumine, introgressus ac pene vacuum nactus locum, quod pars maxima accolarum Lucetiam ad bellum iussa perrexerat, sine contradictione aut ulla repugnantia eum cepit. Inde super amnem refecto ponte, copias transfert atque, illis terrestre iter agentibus, ipse secundo fluminis alveo Lucetiam repetit. Quo precognito, hostes oppidum incenderunt pontesque oppidi, quorum alter dexteram ripam circumfluit amnis, levam alter attingebat, resciderunt. Ibi vero non Parisiorum sole, sed finitimarum omnes gentium copie constiterant, preposito omnibus Camulogeno quodam, cognomine Aurelio, alibi Aulercum invenio. Hic vir senio gravis, sed rei bellice peritissimus habebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
missis itineribus ꝑueniss meliꝰ sibi ꝙͣ pu¬
tabat accidit. expeditissimi ꝗdã eꝗtũ suo¬
rũ uadũ ĩ flumĩe reꝑere altũ quidẽ ac dif¬
ficile s pro qualitate temporis opoͣtunũ.
itaq qd̾ ꝑ sepe feterat et facturus erat
trãsu̾sis in flumĩe equis maioribꝰ qui un-¬
daꝵ pͥmũ ĩpetũ sustinerẽt saluũ quide
licet usq ad humeros madefactũ traduxit
ex̾citũ. et qm̃ qr p̃t̾ oĩu opinionẽ ac spẽ
uenerat solo hostibꝰ stupefactis aspectu ĩ¬
gentẽ iũ frumenti ac petoris late effusi
adeptus egentes reꝵ oĩu legiones disꝑ¬
sa inter eos reꝵ copia recreauit. ¶ dũ hec
ab ĩꝑatore tã celeriter ꝙͣ felicit̾ gererẽtur
legatus uir fortissimꝰ labienus ĩ ꝑplexi¬
tatibus multis erat. ꝓfetrꝰ nẽpe cũ quat¬
tuor legroĩbus lutetiã parisioꝵ que ĩ in¬
sula sicane sita erat ubi ẽ totiꝰ trãsalpine

Expanded text:
missis itineribus, pervenisset, melius sibi, quam pumissis itineribus, pervenisset, melius sibi, quam putabat, accidit. Expeditissimi quidam equitum suorum vadum in flumine reperiere, altum quidem ac difficile, sed pro qualitate temporis opportunum. Itaque, quod persepe et fecerat et facturus erat, transversis in flumine equis maioribus, qui undarum primum impetum sustinerent, salvum quidem, licet usque ad humeros madefactum, traduxit exercitum. Et quoniam preter omnium opinionem ac spem venerat, solo hostibus stupefactis aspectu, ingentem vim frumenti ac pecoris late effusi adeptus, egentes rerum omnium legiones, dispersa inter eos rerum copia, recreavit. Dum hec ab imperatore tam celeriter quam feliciter gererentur, legatus, vir fortissimus, Labienus in perplexitatibus multis erat. Profectus nempe cum quatuor legionibus Lucetiam Parisiorum, que in insula Sequane sita erat, ubi nunc est totius transalpine
Abbreviated transcription (Latin):
oppido suꝑeẽt. neq his contenti duo illi egre¬
gii cesaris amici colligere oĩ ex parte p̃si¬
dia quibus cesari obsisterent ripas flumi¬
nis custodire. quo eũ transitu prohiberẽt
frumenta coͣrũpe aut asportare. ut eu
si nõ alit̾ saltẽ fame repellerent: quã in
spemn ualde illos liger amnis erigebat li¬
quefactis auctus niuibus ut uadari nus¬
ꝙͣ posse crederetuͣ ¶Cesar hec ita fieri au¬
diens credo cognoscere ceꝑit se clemẽtiore
ẽẽ nõ ꝙͣ sibi s ꝙͣ rei publice expediret n¬
chil tñ aĩo deiectꝰ s ꝑfidiã ĩ auctores u̾tere
cogitans celerandu statuit ut si fieri pos¬
set cũ hostibus ante congrederetur ꝙͣ eoꝵ
copie ex oĩ galliaꝵ angulo cõuenirẽt q̃
ante retroq ĩnumerabiles et ĩmense e¬
rant. cogitabat aũt ligerĩ facto raptĩ põ¬
te trãsire. ad quẽ cũ die noctuq nũꝙͣ int̾¬

Expanded text:
oppido superesset. Neque his contenti duo illi egreoppido superesset. Neque his contenti duo illi egregii Cesaris amici, colligere omni ex parte presidia, quibus Cesari absisterent, ripas fluminis custodire, quo eum transitu prohiberent, frumenta corrumpere aut asportare, ut eum, si non aliter, saltem fame repellerent; quam in spem valde eos Liger amnis erigebat, liquefactis auctus nivibus, ut vadari nusquam posse crederetur. Cesar ita hec fieri audiens, credo, cognoscere cepit se clementiorem esse non quam sibi, sed quam reipublice expediret. Nichil tamen animo deiectus, sed perfidiam in auctores vertere cogitans, celerandum statuit, ut, si fieri posset, cum hostibus ante congrederetur, quam eorum copie ex omni Galliarum angulo convenirent, que ante retroque innumerabiles et immense erant. Cogitabat autem Ligerim, facto raptim ponte, transire. Ad quem quum, die noctuque, numquam inter
Abbreviated transcription (Latin):
frumẽtũ et pecuniã rei prblice et sua et
ex̾citꝰ magna ex paͣte ĩpedimẽta deposue¬
rat equoꝵq numeꝵ ingentẽ ĩ usus belli
ex italia atq hispania deductoꝵ/ cõꝑto ꝙ
et magistratuũ ac senatꝰ occusu missiq
de amicitia publice ad uercĩgetorigẽ legati
et sibi tp̃s audendi aliquid aduenisse rati
nec cõtenti p̃da nͥ cruenta crudelitate resp¬
sa esset. oppidi custodibus et romanis ne.¬
gotiatoribꝰ ad unũ cesis quetũq ibi reꝑta
sunt tã ꝙͣ bello uł hereditate quesita eꝗs
int̾ se portioĩbꝰ diuiserũt. p̃ter obsides qͦs
ad magistratꝰ ab illis libertati reddendos de¬
duxerunt. oppidũ uͦ ip̃m nõ sat ualidu
extimantes ne qñ romaĩs utile ẽẽ posset
flãmis ĩmissis exusserũt. frumẽti paͣte naui¬
bus quãtũ paucis horis licuit. erat eĩ ĩ ripa
ligeris oppidũ auecta. paͣte aquis aut flã¬
mis ĩuecta ne quid penitꝰ romaĩs tãto ex

Expanded text:
frumentum et pecuniam reipublice et sua et frumentum et pecuniam reipublice et sua et exercitus magna ex parte impedimenta deposuerat equorumque numerum ingentem in usus belli ex Italia atque Hispania deductorum, compertet magistratuum ac senatus occursu, missique de amicitia publice ad Vercingetorigem legeti, et sibi tempus audendi aliquid advenisse rati, nec contenti preda nisi cruenta crudelitate respersa esset, oppidi custodibus et romanis negotiatoribus ad unum cesis, quecumque ibi reperta sunt, tamquam bello vel hereditate quesita equis inter se portionibus diviserunt preter obsides, quos ad magistratus ab illis libertati reddendos deduxerunt. Oppidum vero ipsum non sat validum estimantes, ne quando Romanis utile esse posset, flammis immissis, exurunt, frumenti parte navibus, quantum paucis horis licuit erat enim in ripa Ligeris oppidum, avecta, parte aquis aut flammis iniecta, ne quid penitus Romanis tanto ex
Abbreviated transcription (Latin):
entes uͦ sic alloquit᷑. et ite ait amici qñ sic
libet memẽtote aũt et ur̃is ciuibꝰ memora¬
te si forsitã obliti eẽnt/ mea ĩ illos et popu¬
li romani beneficia. ego eĩ nõ antiquares
est añ paucos annos cũ uos hedui humi¬
les et cõclusos ĩ oppidis agris fortuĩsq oĩbꝰ
amissis ꝑ iuĩ obsides aliis ac stipendia pẽdẽ¬
tes. ur̃is finitimis ludibriũ accepissẽ nõ mͦ
stipendio atq obsidibus liberaui s supͣ oĩs
eui memoriã gloriosos feti. ita ut exmise¬
ra et miserabili fortuna ĩuidiosos totigal¬
lie reddiderĩ. Ĩ te ĩꝙͣ mei. et hoꝵ que uobis
dico memores. humanis eĩ rebus nichil est
penitꝰ fide nobiliꝰ. Illi aũt quibꝰ eẽt imis p̃¬
cordiis affixa ꝑfidia abiere. illico et u̾boꝵ
et reꝵ oĩu et tanti ducis ĩmemores. Itaq
statĩ ut nouiedunũ attigerũt ubi cesar
heduoꝵ fidei credens obsides ex oĩ galliaꝯ

Expanded text:
entes vero sic alloquitur: Et ite, ait, amici, quando sic entes vero sic alloquitur: Et ite, ait, amici, quando sic libet. Mementote autem et vestris civibus memorate, si forsitan obliti essent, mea in illos et populi romani beneficia. Ego enim, non antiqua res est, ante paucos annos quum vos, Edui, humiles et conclusos in oppidis, agris fortunisque omnibus amissis, per vim obsides aliis ac stipendia pendentes, vestris finitimis ludibrium, accepissem, non modo stipendio atque obsidibus liberavi, sed supra omnis evi memoriam gloriosos feci ita; ut ex misera et miserabili fortuna invidiosos toti Gallie reddiderim. Ite, inquam, mei et horum, que vobis dixi, memores. Humanis etiam in rebus nichil est penitus fide nobilius. Illi autem, quibus esset imis precordiis affixa perfidia, abiere illico et verborum et rerum omnium et tanti ducis immemores. Itaque statim, ut Noviodunum attigerunt, ubi Cesar Eduorum fidei credens obsides ex omni Gallia et
Abbreviated transcription (Latin):
tis sepe discordes ĩ hoc uno tũc ĩpio et ĩgra¬
to aĩo cõcordarũt ut dominũ et benefacto¬
rem suũ nõ solũ in netessitate desererent
s cõtra eũ quoq nefarie cõurarent. teͣcio
ergo ꝓfertioĩs die simul illũ adeunt nͣaͣrãt
lictauictũ cõcuẽ suũ magno cũ equitatu ad
alienãdas mentes populariũ a romaĩs ĩ pa-¬
triã ꝓfectũ. et netessariũ eẽ ip̃os p̃ueĩre ut
consiliis atq conatibꝰ eiꝰ occurrerent. nõ fe¬
felit circũ spectissimi ducis acumen fucata
adolescentiũ oratio. senserat iampͥdẽ erga
se nutantes heduoꝵ aĩos. et hoꝵ iuuenuz
leuitatẽ cͥtis indiciis iam añ notauerat. neq
ĩ dubiũ reuocabat ꝗn hoꝵ ꝓfectio allatura ⁊¬
proditio. eruptura maturiꝰ. ne tñ aut libe¬
rũ cõmeatũ liberis hominibꝰ denegãdo uide¬
retur iniuriꝰ aut inuitos detinendo panidꝰ
crederetur. licentiã dedit abeundi. digredi¬

Expanded text:
tis sepe discordes, in hoc uno tunc impio et ingratis sepe discordes, in hoc uno tunc impio et ingrato animo concordarunt, ut dominum et benefactorem suum non solum in necessitate desererent, sed contra eum quoque nefarie coniurarent. Tertio ergo profectionis die simul illum adeunt, narrant Litavitum, concivem suum, magno cum equitatu ad alienandas mentes popularium a Romanis in patriam profectum, et necessarium esse ipsos prevenire, ut consiliis atque conatibus eius occurrerent. Non fefellit circumspectissimi ducis acumen fucata adolescentium oratio. Senserat iam pridem erga se nutantes Eduorum animos et horum iuvenum levitatem certis indiciis iam ante notaverat, neque in dubium revocabat, quin horum profectio allatura eproditio eruptura maturius. Ne tamen aut liberum commeatum liberis hominibus denegando videretur iniurius, aut invitos detinendo pavidus crederetur, licentiam dedit abeundi. Digredi
Abbreviated transcription (Latin):
milites et pudore ac merore cõfusos oratiõe
s ne abitꝰ fugã saperet ĩstructa acie e castͥs
ĩ aꝑtũ exiit. ut si quid hostes auderẽt se pa¬
ratũ inuenirẽt. Uercĩgetorix cui multũ aĩ
et plus erat uiriũ cõtẽplatꝰ abeũtẽ ip̃e etiã
ĩ plana descendit cõcusũq est equestri tm̃
leui p̃lio. quo suꝑior cesar ĩ castra se retulit.
par seq̃ntidie p̃liũ parq euẽtꝰ / quibꝰ et gal¬
licã iactãtiã sat cõp̾ssã et suoꝵ spes erectas
ratus ne uł hostes fuge arguerent digres¬
sos. uł sui nõ tã duci ad alia ꝙͣ subduci p̾sen¬
tibꝰ ꝑiculis se crederẽt atq abduci castra mo¬
uit. nulloq hostiũ ĩseq̃nte heduũ u̾sus uͥ
maxime meruebat institutũ iter arripuit.
erant ĩ ex̾citu eporidorix et uiridomarus
hedui quoꝵ supra mentionẽ fecimꝰ. hi ma-¬
gnis beneficiis p̾uenti et p̃sertĩ secũd̾ ĩ mł¬

Expanded text:
milites et pudore ac merore concussos orationemilites et pudore ac merore concussos orationeSed ne abitus fugam saperet, instructa acie e castris in apertum exiit, ut, si quid hostes auderent, se paratum invenirent. Vercingetorix, cui multum animi et plus erat virium, contemplatus abeuntem ipse etiam in plana descendit, concursumque est equestri tantum levi prelio, quo superior Cesar in castra se retulit. Par sequenti die prelium parque eventus. Quibus et gallicam iactantiam sat compressam et suorum spes erectas ratus, ne vel hostes fuge arguerent digressos, vel sui non tam duci ad alia, quam subduci presentibus periculis se crederent atque abduci, castra movit, nulloque hostium insequente, Eduum versus, ubi maxime metuebat, institutum iter arripuit. Erant in exercitu Eporedorix et Viridomarus Edui, quorum supra mentionem fecimus. Hi magnis beneficiis preventi, et presertim secundus, in mul
Abbreviated transcription (Latin):
tur ex̾citui si ad nutũ quisq suũ ire pos¬
sit ĩ p̃liũ ac redire. rarũ diuinũq aĩbo¬
nũ prouidentia est. ⁊deo pauci sunt boni
duces. cũ multi sint milites aĩosi. q̃ ꝗde
uiͣtꝰ si oĩbꝰ data eẽt quid ĩ bellis opꝰ eẽt ĩꝑa¬
tore : ur̃a nũc ĩ acie quisq sibi fuit ĩꝑatoͣ.
ego tristiũ spectator euentuũ et stultitie
castigator irritus fui. qui ꝓfecto sẽꝑ ĩmi¬
litibus meis et modestiã et obedientiã nõ
minꝰ ꝙͣ fortitudinẽ requiro. nolĩ tñ uoc
hoc errore deici. nõ terrere s arguere et
castigare ꝓpositũ est. reparate et firmate
aĩos errando discit᷑. eritis ad alia ĩ posteꝵ
cautiores. neq eĩ ꝙ iniquitas loci et uestra
fetit audacia uiͣtuti hostiũ ĩputãdũ est. he¬
stenũ diem fortuna suo egerit arbitͥo. ĩ reli¬
quis ur̃e fortitudiniut spero uestreq pru-¬
dentie morẽ geret. ¶ his dictis cõsolatus ⁊¬

Expanded text:
tur exercitui, si ad nutum quisque suum ire postur exercitui, si ad nutum quisque suum ire possit in prelium ac redire. Rarum divinumque animi bonum providentia est. Ideo pauci sunt boni duces, quum multi sint milites animosi. Que quidem virtus si omnibus data esset, quid in bellis esset tore? Vestra nunc in acie quisque sibi fuit imperator, ego tristium spectator eventuum et stultitie castigator irritus fui, qui profecto semper in militibus meis et modestiam et obedientiam non minus, quam fortitudinem, requiro. Nolim tamen vos hoc errore deici: non terrere, sed arguere et castigare propositum est. Reparate et firmate animos. Errando discitur. Eritis ad alia in posterum cautiores. Neque enim, quod iniquitas loci et vestra fecit audacia, virtuti hostium imputandam est. Hesternum diem fortuna suo egerit arbitrio; in reliquis vestre fortitudini, ut spero, vestreque prudentie morem geret. His dictis, consolatus
Abbreviated transcription (Latin):
an ignorabatis ut magni sepe exercitus
a paucis sola locoꝵ iniquitate suꝑati sũt.
ansi alias nesciretis historias oblitieratis
uit nudiꝰ terciꝰ ego ip̃e ad auaricũ dũ hosteᷤᷤ
eꝗtatu ac duce nudatos et ꝑ se uĩci faci¬
les ante oculos haberemꝰ et t᷑ñ illis loci
fauebat iniquitas/ ur̃a nobilẽ ĩdignatio¬
ne ab eoꝵ congressione continui. nõ ꝙ
uictoriã desperarẽ s ne secũ magni ali
recentiũ obliti hostes simulet naturam
uincere uoluistis. Metite igꝰ qd̾ seuistis et
cui plus misereor metet ip̃a res publica
tot uiris fortibus amissis. quãti nec ger¬
gonia nec tota erat alu̾nia. ego ꝗdẽ for¬
tutudinẽ ur̃a miror quã nec arduus ⁊¬
mons nec muri nec castra hostiũ arcue¬
rũt. s nõ minꝰ et supbiã et cõtumatiam
ur̃a damno. qui plus uobis ĩuenturi p̃¬
sagio tͥbuitis ꝙͣ impatori ur̃o cui nõ iube¬
re s parere tenemini. quiq frustra da-¬

Expanded text:
An ignorabatis, ut magni sepe exercitus An ignorabatis, ut magni sepe exercitus a paucis sola locorum iniquitate superati sunt? an, si alias nesciretis historias, obliti eratis, ut nudius tertius ego ipse ad Avaricum, dum hostes equitatu ac duce nudatos et per se vinci faciles ante oculos haberemus, quia tamen illis loci favebat iniquitas, vestram nobilem indignationem ab eorum aggressione continui? non quod victoriam desperarem, sed ne secum magni aliqet recentium obliti, hostes simil et naturam vincere voluistis. Metite igitur, quod sevistis, et, cui plus misereor, metet ipsa res publica, tot viris fortibus amissis, quanti nec Gergonia nec tota erat Alvernia. Ego quidem fortitudinem vestram miror, quam nec arduus mons nec muri nec castra hostium arcuerunt; sed non minus et superbiam et contumaciam vestram damno, qui plus vobis in venturi presagio tribuitis, quam imperatori vestro, cui non iubere, sed parere tenemini, quique frustra da
Abbreviated transcription (Latin):
trãquillus ĩpͥmo int̾ tres belli gallici ad¬
u̾sitates cesarers niunerata. et diei ꝗdẽ
illiꝰ reliquie sauciͥs curandis. aut humã¬
dis mortius et seriis q̃rimoniis sunt ab¬
sũpte. ubi dies ꝓximꝰ illuxit cõuocato ad
concionẽ ex̾citu cesar ita disseruit. habe¬
tis o milites tem̾itatis et cupidinis uestre
fructũ aĩo mestũ meo. ur̃a tñ audacia at.¬
q insolentia nõ ĩdignũ: qui uobis ipsis
quid agendũ. lĩquẽdũ ue quo eũdũ ũd̾
abstinendũ hoc est totũ uestͥ ducis offici¬
u usurpatis. at qui ego ur̃e militie ubi
possũ faueo uos mͥ qd̾ in uobis ẽ meum
ĩpiũ abrogatis. qui signũ receptui a meda¬
tũ qui legatoꝵ/ imo meos ex illoꝵ ore uti¬
ies monitꝰ cõtẽpsistis. atq urgente nescio
quonã aĩoꝵ ĩpetu iuistis unde nec redi¬
rent oẽs neq qui redirent aut salutem
suã aut romanũ detus ĩtegrũ repotarẽt.

Expanded text:
Tranquillus in primo, inter tres belli gallici adTranquillus in primo, inter tres belli gallici adversitates cesareas numerata. Et diei quidem illius reliquie sauciis curandis aut humandis mortuis et seris querimoniis sunt absumpte. Ubi dies proximus illuxit, convocato ad concionem exercitu, Cesar ita disseruit: Habetis, o milites, temeritatis et cupidinis vestre fructum, animo mestum meo, vestra tamen audacia atque insolentia non indignum, qui vobis ipsis, quid agendum linquendumve, quo eundum, unde abstinendum, hoc est, totum vestri ducis officium usurpastis. Atqui ego vestre militie, ubi possum, faveo: vos michi, quod in vobis est, meum imperium abrogastis, qui signum receptui a me datum, qui legatorum, immo meos ex illorum ore utiles monitus contempsistis, atque, urgente nescio quonam animorum impetu, ivistis unde nec redirent omnes, neque qui redirent aut salutem suam aut romanum decus integrum reportarent.