comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deo. S mem̃tote. quia ñ sine feno¬
re istum apud uos deꝑmo sermonẽ.
Libens p̾sto qd̾ poscitis: dum mͦ pau¬
lo post quod poposcero ñ negetis.
Nos uero inquam nichil habemius.
in quo tibi mutuũ uł sine fenore re¬
stituere possimus: s tam̃ qͥcqͥd pu¬
taueris imꝑato. dum mͦ ut ceperas
desiͥeriis nr̃is satisfacias. Ualde enĩ
nos delectat tua oratio. Nichil inqͥt
postumianus ur̃a studia fraudabo.
agnouistis uirtutẽ: referam adhuc
uobis pauca de pluribus.

Expanded text:
deo. sed mementote, quia non sine faenodeo. sed mementote, quia non sine faenore istum apud uos depono sermonem: libens praesto quod poscitis, dummodo paulo post quod poposcero non negetis. Nos uero, inquam, nihil habemus, in quo tibi mutuum uel sine faenore restituere possimus.. sed tamen quidquid putaueris, imperato, dummodo, ut coeperas, desideriis nostris satisfacias: ualde enim nos delectat tua oratio. Nihil, inquit Postumianus, uestra studia fraudabo: agnouistis uirtutem, referam adhuc uobis pauca de plurimis.
Abbreviated transcription (Latin):
nolo nom̃ edicere. ñc adesset: uel¬
lem admodũ istud audiret exem¬
plum: quẽ in multoꝵ sepe ꝑsonis.
mmiũ exꝑti sumus uehem̃t̾ irasci.
S tam̃ qr inimicis siuis qͣntũ audi¬
o nuꝑ ignouit. si istud audiret
magis magisq ꝓposito confirmare¬
tur exemplo: p̃claram ẽẽ uirtu¬
tem iracundia non mon̾i. Nec uͦ
inficiabor iustas illi causas irarum
fuisse: s uͥ durior pugna: ibi głosi¬
or ẽ corona. Unde quẽquã si agnoᷤᷤ¬
cit. censeo iure laudandũ: quod
cum eum libertus deseruerit in¬
gratus: miseratus ẽ potius. quam
insectatus ab euntẽ. S illi neq
irascitur: a qͦ uidetur abduc̾tus.
Ego autẽ nisi istud uincendȩ ira¬
cundiȩ postumianꝰ ꝓdidisset exẽ¬
plum: grauit̾ irascerer discessio¬
ne fugitiui. S quia irasci ñ licet.
tota istoꝵ cõmemoratio quȩ nos
compungit abolenda ẽ: te inquã
postumiane te potius audiamꝰ.
nus tum studiosos ẽẽ audiendi uos ui¬

Expanded text:
— nolo nomen dicere - nunc adesset, uel— nolo nomen dicere - nunc adesset, uellem admodum istud audiret exemplum, quem in multorum saepe personis nimium experti sumus uehementer irasci: sed tamen, quia inimicis suis, quantum audio, nuper ignouit, si istud audiret, magis magisque proposito confirmaretur exemplo, praeclaram esse uirtutem iracundia non moueri. nec uero infitiabor iustas illi causas irarum fuisse: sed ubi durior pugna, ibi gloriosior est corona. unde quendam, si agnoscis, censeo iure laudandum, quod cum eum libertus deseruerit ingratus, miseratus est potius quam insectatus abeuntem. sed neque illi irascitur, a quo uidetur abductus. Ego autem: nisi istud uincendae iracundiae Postumianus prodidisset exemplum, grauiter irascerer discessione fugitiui: sed quia irasci. non licet, tota istorum commemoratio, quae nos conpungit, abolenda est. te, inquam, Postumiane, te potius audiamus. nus tam studiosos esse audiendi uos ui
Abbreviated transcription (Latin):
panis forma ñ cernitur. Obstupe¬
facti ambo: munꝰ celeste cognosc̃t.
Cum ille hoc abbatif aduentuip̃sti¬
tum fateretur: abbas uͦ illuis fidei
ac uirtuti id potius asscriberet:
ita ambo cȩlestem panẽ cũ mag¬
na exultatione fregerunt. Qđ
cum senex ad monasteriũ post
regressus fr̃ib retulisset: tantꝰ
omniũ incendat ardor animos.
ut certatim ad heremũ & sacras
solitudines ire ꝓperarent: mise¬
ros se fatentes. qui diutius in con¬
gregatione multoꝵ. ubi humana
ẽẽt patienda conu̾satio resediseh.
ti hoc monasterio duos ego
senes uidi. qͥ iam ꝑ quadraginta
annos ibi deg̾e ita ut nunquã inde
discesserint ferebant᷑: quoꝵ pre¬
tereunda mͥ commemoratio ñ uidr̃.
Siquidem id de eoꝵ uirtutib & ab¬
batis ipsius testimonio & omiũ fr̃m
audierim sermone celebrari: quod
unũ eoꝵ sol nunquã uidisset epu¬
lantẽ: alt̾m nunquã uidisset iratũ.
Ad hec gallus me intuens. o si ur̃ ille

Expanded text:
panis forma non cernitur. obstupepanis forma non cernitur. obstupefacti ambo munus caeleste cognoscunt. cum ille hoc abbatis aduentui praestitum fateretur, abbas uero illius fidei ac uirtuti id potius adscriberet: ita ambo caelestem panem cum multa exultatione fregerunt. quod cum senex ad monasterium post regressus fratribus rettulisset, tantus omnes incesserat ardor animorum, ut certatim ad eremum et sacras solitudines ire properarent, miseros se fatentes, si qui diutius in congregatione multorum, ubi humana esset patienda conuersatio, resedissent. In hoc monasterio duos ego senes uidi, qui iam per quadraginta annos ibi degere, ita ut numquam inde discesserint, ferebantur. quorum praetereunda mihi commemoratio non uidetur, siquidem id de eorum uirtutibus et abbatis ipsius testimonio et omnium fratrum audierim sermone celebrari, quod unum eorum sol numquam uidisset epulantem, alterum numquam uidisset iratum. Ad haec Gallus me intuens: o si uester ille
Abbreviated transcription (Latin):
conscientia. uirtutum uanitate.
Hoc ubi ille monachꝰ audiuit: & ꝑi¬
clitatos infantulos serpentis occursu.
& ipsos insuꝑ multa uerbera uicto
serpente meruisse: abbatẽ obsecrat.
ne sibi post hec panis ullus aut cibus
aliquis mitt̾etur. Iamq octauus di¬
es fuerat emensus: quo se homo
xp̃i intra ꝑiculũ famis ipse concluse¬
rat. Arebant membra ieiunio: sed
defic̾e mens celo intenta ñ poterat.
Corpus mnedia fatiscebat: fides fir¬
ma durabat: cum int̾im ammonitꝰ
abbas ille ꝑ sp̃m. ut discipłm uisita¬
ret: pia sollicitudine cognoscere
cupiens. qua uitȩ substantia uir¬
fidelis aleretur. qͥ ministrari sibi
panẽ ab homine noluisset: ad reqͥ¬
rendum eum ipse ꝓficiscit᷑. Ille uͥ
eminus senem uenire conspexit oc¬
currit: agit grãs: ducit ad cellulã.
Cum ingressi parit̾ ambo. conspi
calidi panis odor sentitur: tactu
uero ac si ante paululũ focis esset
ereptus ostendit᷑: egyptii tamen

Expanded text:
conscientia uirtutum uanitate. conscientia uirtutum uanitate. Hoc ubi ille monachus audiuit, et periclitatos infantulos serpentis occursu et ipsos insuper multa uerbera uicto serpente meruisse, abbatem obsecrat ne sibi post haec panis ullus aut cibus aliqui mitteretur. iamque octauus dies fuerat emensus, quo se homo Christi intra periculum famis ipse concluserat - arebant membra ieiunio, sed deficere mens caelo intenta non poterat: corpus inedia fatiscebat, fides firma durabat-cmn interim admonitus abbas ille per spiritum ut discipulum uisitaret, pia sollicitudine cognoscere cupiens, qua uitae substantia fidelis aleretur, qui ministrari sibi panem ab homine noluisset, ad requirendum eum ipse proficiscitur. ille ubi eminus senem uenire conspexit, occurrit, agit gratias, ducit ad cellulam. cum ingressi pariter ambo, conspiccalidi panis odor sentitur, tactu uero ac si ante paululum focis esset ereptus, ostenditur: Aegyptii tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nem abba ꝑ dnos pueros miserat: qͦꝵ
maior habebat etatis annos qͥndecim:
minor duodennis erat: his gͦ inde re¬
deuntibꝰ: aspis mirȩ magnitudunis
fit obuiam. Cuiꝰ occursu nichil ꝑt̾¬
riti: ubi ante pedes eoꝵ uenit. quasi
incantata carminib cerulea colla de¬
posuit: minoris pueri manu appre¬
hensa. ac pallio inuoluta ferricepit.
Dein monasteriũ quasi uictor ingra¬
sus: in occursum fr̃m expectantib
cunctis. captiuam bestiã resoluto pal¬
lio. ñ sine iactantiȩ tumore deposu¬
it. S cum infantium fidem atq uir¬
tutẽ ceteri p̾dicarent: abbas ille alti¬
ori consilio. ne infirma etas insolesce¬
ret. uirgis utrũq compescuit. mul¬
tũ obiurgatos. cur ipsi qd̃ ꝑ eos dñs
oꝑatus fuerat ꝓdidissent: opꝰ illud
ñ suȩ fidei. sed diuinȩ fuisse uirtu¬
tis: disc̾ent potius deo in humilita¬
te seruire. & ñ in signis & uirtutibꝰ
głari: quia melior esset infirmitatis

Expanded text:
nem abbas per duos pueros miserat, quorum nem abbas per duos pueros miserat, quorum maior habebat aetatis annos quindecim, minor duodecim erat. his ergo inde redeuntibus aspis mirae magnitudinis fit obuiam, cuius occursu nihil perterriti, ubi ante pedes eorum uenit, quasi incantata carminibus caerula colla deposuit. minor e pueris manu adprehensam ac pallio inuolutam ferre coepit. dein monasterium quasi uictor ingressus in occursum fratrum, inspectantibus cunctis, captiuam bestiam resoluto pallio non sine iactantiae tumore deposuit. sed cum infantium fidem adque uirtutem ceteri praedicarent, abbas ille altiore consilio, ne infirma aetas insolesceret, uirgis.utrumque conpescuit, multum obiurgatos, cur ipsi, quod per eos Dominus operatus fuerat, prodidissent. opus illud non suae fidei, sed diuinae fuisse uirtutis: discerent potius Deo in humilitate seruire, non in signis et uirtutibus gloriari, quia melior esset infirmitatis
Abbreviated transcription (Latin):
egypti extrema contendi. Ibi enĩ
uastȩ patentes heremi solitudines:
plurimũ ferebantur hab̾e mona¬
choꝵ. Ionbum est si omnia
cupiam referre quȩ uidi: tam̃ pau¬
ca ꝑstringã e plurib. Haut longe
ab heremo quȩ contigua ẽ nilo:
multa st̃ monast̾ia. Habitant in¬
uno loco plerumq centeni: qͥb
sũmum ius ẽ sub abbatis imꝑio
uiu̾e. nichil arbitrio suo ag̾e: oĩa
ad nutũ illius potestatemq pen¬
dere. Ex his si qͥ maiorẽ uirtutẽ
mente concupiuerint. ut acturi
solitariam uitã se ad heremum
conferant: ñ nisi ꝑmutente ab¬
bate discedunt. Hȩc illoꝵ pͥma uir¬
tus ẽ: parere alieno imꝑio. Rans¬
gressis ad heremũ: abbatis illius
ordinatione. panis uł quilibet cibꝰ¬
alius ministratur. Casu ꝑ illos dies qͥ¬
bus ad illos ueneram. cuidã qui nuꝑ
ad heremum secesserat. neq amplius
ab hoc monasterio quã sex milibus
tabernaculũ sibi constituerat. pa¬

Expanded text:
Aegypti extrema contendi. Ibi enim Aegypti extrema contendi. Ibi enim vastae patentis eremi solitudines plurimum ferebantur habere monachorum. Longum est, si omnia cupiam referre quae vidi: tamen pauca perstringam e pluribus. X. Haud longe ab eremo, contigua Nilo multa sunt monasteria. Habitant uno loco plerumque centeni: quibus summum jus est, sub abbatis imperio vivere, nihil arbitrio suo agere, per omnia ad nutum illius potestatemque pendere. Ex his, si qui majorem virtutem mente conceperint, ut acturi solitariam vitam se ad eremum conferant, non nisi permittente abbate discedunt. Haec illorum prima virtus est, parere alieno imperio. Transgressis ad eremum, abbatis illius ordinatione panis vel quilibet cibalius ministratur. casu per illos dies quibus illo adueneram cuidam, qui nuper ad eremum secesserat neque amplius ab hoc monasterio quam sex milibus tabernaculum sibi constituerat, pa
Abbreviated transcription (Latin):
hieronimũ sex mensib fui. Em iu¬
gis adu̾sus malos pugna. ꝑpetuũq
certamen: consciuit odia ꝑditoꝵ.
Oderunt eũ heretici: qͥa eos im¬
pugnare ñ desinit. Oderunt cle¬
rici: quia uitã eoꝵ insectatur et
crimina. S plane eũ boni hoĩes.
ammirantur & dilig̃t. Nam qͥ
eum hereticũ esse arbitrantur:
insamunt. Uere dix̾im catholi¬
ca hominis scientia sana doctrina
ẽ. Totus semꝑ in lectione: totus in
libris ẽ. Non die ñ nocte reqͥescit:
aut legit aliqͥd semꝑ aut scribit. Qd̃
nͥ michi fuisset fixum animo. & ꝓ
missum deo teste ꝓpositum heremũ
adire: uł exigui temporis puncto.
a tanto uiro discede noluissẽ. Huic
gͦ traditis atq cõmissis omĩb meis.
omĩq familia. quȩ me contͣ uo¬
luntatem animi mei secuta tene¬
bat implicitũ: exoneratus qͦdãmͦ
graui fasce penitꝰ ac liber regres¬
sus alexandriã. iusitatis ibi fr̃ibus.
ad suꝑiorẽ inde thebaidam. id ẽ ad

Expanded text:
Hieronymum sex mensibus fui: cui juHieronymum sex mensibus fui: cui jugis adversum malos pugna perpetuumque certamen concivit odia perditorum. Oderunt eum haeretici, quia eos impugnare non desinit: oderunt clerici, quia vitam eorum insectatur et crimina. Sed plane eum boni omnes admirantur et diligunt: nam qui eum haereticum esse arbitrantur, insaniunt. Vere dixerim, catholica hominis scientia, sana doctrina est. Totus semper in lectione, totus in libris est: non die, non nocte requiescit; aut legit aliquid semper, aut scribit. Quod nisi mihi fuisset fixum animo et missum Deo teste propositum eremum adire, uel exigui temporis puncto a tanto uiro discedere noluissem. Hacergo traditis atque commissis omnibus meis, omnique familia, quae me contra voluntatem animi mei secuta tenebat implicitum, exoneratus quodammodo gravi fasce penitus ac liber, regressus Alexandriam, visitatis ibi fratribus, ad superiorem inde Thebaidam, id est ad
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ non carpet: laceraret. exa¬
neret. Precipue auariciã: nec mi¬
nus uanitatẽ insectatus ẽ. Multa
de suꝑbia: ñ pauca de suꝑsticione
disseruit. Uere fatebor: piixisse mͥ
uidetur uicia multoꝵ. Ceterum
qͥe familiaritatib uirginũ et
monachoꝵ. atq etiã clericoꝵ:
quã uera quam fortia disputaũ.
Unde a qͥbusdã quos nominare no¬
io: dicitur ñ amari. Nam sic̃ bel¬
gicus nr̃ irascitur. edacitatis nimi¬
e nos notatos: ita illi fremere dñr.
cum in illo opuscło scriptũ legt̃.
Celibem sꝑnit uirgo sermanum
fr̃em: querit extraneũ. Ad hec e¬
go. Nimiũ inquã galle ꝓgredđis.
Caue ne et te aliqͥs qui hec fortassiᷤᷤ
agnoscit exaudiat: teq una cum
hieronimo incipiat ñ amare. Nã
quia scolasticus es: ñ immerito te
uersu chomici illiꝰ admonebo. Obse¬
quiũ amicos. ueritas odium parit.
Tua nobis potius ut ceꝑas postumia¬
ne repetatur orientalis oratio. Ego
inquit ut dic̾e institueram: apud

Expanded text:
quod non carperet, laceraret, expquod non carperet, laceraret, exponeret: praecipue auaritiam nec minus uanitatem insectatus est. multa de superbia, non pauca de superstitione disseruit: uere fatebor, pinxisse mihi uidetur uitia multorum. Ceterum de familiaritatibus uirginum et monachorum adque etiam clerquam vera, quam fortia disputavit! unde a quibusdam, quos nominare nolo, dicitur non amari: nam sicut Belgicus noster irascitur, edacitatis nimiae nos notatos, ita illi fremere dicuntur, cum in illo opusculo scriptum legunt: Coelibem spernit virgo germanum, fratrem quaerit extraneum. Ad haec ego, Nimium, inquam, Galle, progrederis: cave ne et te aliquis, qui haec fortassis agnoscit, exaudiat, teque una cum Hieronymo incipiat non amare. Nam quia scholasticus es, non immerito te versu Comici illius admonebo: Obsequium amicos, veritas odium parit. Tua nobis potius, ut coeperas, Postumiane, repetatur orientalis oratio. Ego, inquit, ut dicere institueram, apud
Abbreviated transcription (Latin):
ar bitrarer. Uir enim p̾ter fidei mi¬
tum dotemq uirtutũ. non solũ
latinis atq grecis. s & hebreis etiã
ita lt̾is imbutus ẽ: ut se illi in om̃i
scientia nemo audeat comparare.
Miror autem si ñ & uobis ꝑ multa
quȩ scͥpsit oꝑa comꝑtus ẽ: cum per
totum orbem legatur. Nobis uero
gallus inquit. nunum nuniũq
comꝑtus ẽ. Nam ante hoc qͥnquen¬
nium. quendã illius libellũ legi:
in quo tota nr̃oꝵ natio monachoꝵ
ab eo uehem̃tissue uexatur et
capitur. Inde interdũ belgicus
nr̃ ualde irasci solet: qd̃ dixerit
nos usq ad uomitũ saciari. Ego
nosco: atq ita sentio de orienta¬
lib potius illũ monachis. quã de
occidentalib disputasse. Nam e¬
dacitas in grecis gula ẽ: in gallis
natura. Tum ego. Scolastice inꝙͥ
galle defendis gentẽ tuam. Sed
queso te liber iste nũquid hoc soll̃
uiciũ dampnat in monachis: In¬
mo uͦ inquit nichil penitꝰ omilli

Expanded text:
arbitrarer. uir enim praeter fidei meriarbitrarer. uir enim praeter fidei meritum dotemque uirtutum non solum Latinis adque Graecis, sed et Hebraeis litteris ita institutus est, ut se illi in omni scientia nemo audeat conparare. miror autem, si non et uobis per multa quae scripsit opera conpertus est, cum per totum orbem legatur. Nobis uero, Gallus inquit, nimium nimiumque conpertus est. nam ante hoc quinquennium quendam illius libellum legi, in quo tota nostrorum natio monachorum ab eo uehementissime uexatur et carpitur. unde interdum Belgicus noster ualde irasci solet, quod dixerit, nos usque ad uomitum solere satiari. ego nosco, adque ita sentio, de orientalibus illum potius monachis quam de occidentalibus disputasse. nam edacitas in Graecis gula est, in Gallis natura. Tum ego, scolastice, inquam, Galle, defendis gentem tuam: sed quaeso te, liber iste numquid hoc solum uitium damnat in monachis? Immo uero, inquit, nihil penitus omisit,
Abbreviated transcription (Latin):
solum repͥmi non potuit. multis ani¬
madu̾sionib sacerdotum: s neqͥꝗͣ
tam late potuisset se effund̾e. nisi
contentione creuisset. Istius modi
gͦ turbatione: cũ ueni alexandria
fluctuabat. Me qͥdem ep̃s illius ci¬
uitatis benigne admodũ & meliꝰ
quã opinabar excepit: & secum te¬
nere tẽptabat. S non fuit animꝰ
ibi consistere: ubi recens frat̃nȩ cla¬
dis feruebat inuidia. Nam & si fortaᷤ¬
se uideatur parere ep̃is debuisse: ñ
ob hanc tam̃ causam multitudinem
tantã. sub xp̃i confessione uiuentẽ.
p̃sertim ab ep̃is oportuisset affligi.
Gitur inde digressus bethleem op¬
pidum petii. qd ab ierosoluna sexx
milib separatur: ab alexandria au¬
tem sexdecim mansionib ab est.
Eccłiam loci illiꝰ heronimus prb̃r
regebat. Nam parrochia ẽ ep̃i qͥ
ierosolimam tenet. Michi iã pͥdẽ
hieronimus. suꝑiore illa mea ꝑegͥ¬
natione comꝑtus. facile obtinuerat
ut nullum mͥ expetendũ rectius

Expanded text:
solum reprimi non potuit multis anisolum reprimi non potuit multis animaduersionibus sacerdotum, sed nequaquam tam late se potuisset effundere, nisi contentione creuisset. istius modi ergo turbatione, cum ueni Alexandriam, fluctuabat. me quidem episcopus illius ciuitatis benigne admodum et melius, quam opinabar, excepit et secum tenere temptauit, sed non fuit animus ibi consistere, ubi recens fraternae cladis feruebat inuidia. nam etsi fortasse uideantur parere episcopis debuisse, non ob hanc tamen causam multitudinem tantam sub Christi confessione uiuentem, praesertim ab episcopis, oportuisset adfligi. Igitur inde digressus Bethleem oppidum petii, quod ab Hierosolymis sex milibus separatur, ab Alexandria autem sedecim mansionibus abest. ecclesiam loci illius Hieronymus presbyter regit: nam paroechia est episcopi, qui Hierosolymam tenet. mihi iam pridem Hieronymus superiore illa mea peregrinatione conpertus facile obtinuerat, ut nullum mihi expetendum rectius
Abbreviated transcription (Latin):
salute ꝑpessus. mortẽ ꝓ hominis
ȩt̾nitate gustasset. ita eẽt eodem
ordine passionis etiam diabolum
redempturus: qͥa hoc bonitati illiꝰ¬
pietatiq congrueret: ut qͥ ꝑditũ
hominem reformasset. ꝓlapsum
quoq angłm liberaret. Cum hȩc
atq alia istius modi ab ep̃is ꝓdent᷑:
te ñ posset: seuo exemplo ad re¬
gendam ȩccłiȩ disciplinã p̃fectus
assumitur. Cuiꝰ terrore disꝑsi fr̃s.
ac ꝑ diu̾sas oras monachi sunt fuga¬
ti: ita ut ꝓpositis edictis. in nulla
consistere sede uidentur. Illud mȩ
admodum ꝑmouebat. quod hiero¬
nimus uir maxime catholicꝰ. & sa¬
crȩ legis ꝑitissimus. origenẽ secutus
pͥmo tempore putabatur: quẽ nc̃
idem p̃cipue. uł omĩa illius scͥpta
dampnaret. Nec uero ausus sum
de qͦquam temere iudicare. Prestã¬
tissimi tam̃ uiri & doctissimi: fere¬
bantur in hoc certamine dissidere.
S tam̃ siue illud error ẽ ut ego sen¬
tio. siue heresis ut putatur: non

Expanded text:
salute perpessus, mortem pro hominis salute perpessus, mortem pro hominis aeternitate gustasset; ita esset eodem ordine passionis etiam diabolum redempturus, qpietatique congrueret, ut qui perditum hominem reformasset, prolapsum quoque angelum liberaret. Cum haec atque alia istiusmodi ab episcopis prodte non posset, scaevo exemplo ad regendam Ecclesiae disciplinam praefectus assumitur, cujus terrore dispersi fratres, ac per diversas oras monachi sunt fugati, ita ut propositis edictis in nulla consistere sede sinerentur. Illud me admodum permovebat, quod Hieronymus, vir maxime catholicus et sacrae legis peritissimus, Origenem secutus primo tempore putabatur, quem nunc idem praecipue, vel omnia illius scripta damnaret. Nec vero ausus sum de quoquam temere judicare; praestantissimi tamen viri et doctissimi ferebansed tamen siue ille error est, ut ego sentio, siue haeresis, ut putatur, non
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem. Adu̾sum hec ep̃i obstina¬
tius renitentes. ꝓ potestate cogebant
recta etiam uniu̾sa. cum prauis. &
cum ipso auctore dampnare: quia
satis suꝑq suffecerent libri. qͦs eccłia
recepisset: respuendam esse penitus
lectionem: quȩ plus eẽt nocitura in¬
sipientib. quã ꝓfutura sapientib.
Michi autẽ ex illis libris quedã cu¬
riosius indaganti. admodũ multa
placuerunt: s ñ nulla reprehendi.
in quib illum praua sensisse ñ dubi¬
um ẽ: quȩ defensores eius falsata coz¬
tendunt. Ego miror unũ eundemq
hominem. tam diu̾sum a se esse po¬
tusse: ut in ea parte qua ꝓbatur. ne
minẽ post apłos habeat equalẽ: in ea
uero qua iure reprehenditur. nemo
deformius doceatur errasse. Nam cũ
ab ep̃is excerpta de libris illius mul¬
ta legerentur. que contra catholicã
fidem scripta constarent: locus illȩ
uł maximam parabat inuidĩa. in
quo editum legebatur. qͥa dñs iħc

Expanded text:
veritatem. Adversum haec episcopi obstinaveritatem. Adversum haec episcopi obstinatius renitentes, pro potestate cogebant recta etiam universa cum pravis et cum ipso auctore damnare: quia satis superque sufficerent libri quos Ecclesia recepisset: respuendam esse penitus lectionem, quae plus esset nocitura insipientibus, quam profutura sapientibus. Mihi autem ex illius libris quaedam curiosius indaganti, admodum multa placuerunt: sed nonnulla deprehendi, in quibus illum prava sensisse non dubium est, quae defensores ejus falsata contendunt. Ego miror unum eumdemque hominem tam diversum a se esse potuminem post apostolos habeat aequalem; in ea vero qua jure reprehenditur, nemo deformius doceatur errasse. Nam cum ab episcopis excerpta ex libris illius multa legerentur, quae contra catholicam fidem scripta constarent, locus ille vel maximam parabat invidiam, in quo editum legebatur: Quia Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
tulum ei uestũtoꝵ indulsimus.
Qđ cum ille benigne accepisset :
reuocantib nos ad mare nautis
discessimus. ꝓsꝑoq cursu septimo
die alexandriam ꝑuenimus: ubi
feda int̾ ep̃os atq monachos cer¬
tamina gerebantur: ex ea occasio¬
ne uł causa. quia congregati in
unum sepius sac̾dotes. freq̃ntibus
decreuisse synodis uidebantur. ne
quis origenis libros leg̾et aut habe¬
ret: qͥ tractator scripturarum sa¬
crarũ ꝑitissimus habebatur. S ep̃i
quedam in libris illiꝰ insanius scͥpta
memorabant. quȩ assertores orige¬
tius fraudulent̾ inserta dicebant:
& ideo non ꝓpter illa quȩ in repre¬
hensionem merito uocarentur. e¬
tiam reliqua esse dãpnanda: cum
legentiũ fides facile possit habere
discrimen. ne falsata sequeretur.
& tam̃ catholice disputata retineret.
Non eẽ autẽ mirum. si in libris neu
tericis & recens scriptis fraus here¬
tica suisset oꝑata: quȩ in qͥbusdam
L is ñ timuiset incidere euanglicã

Expanded text:
tulum ei uestimentorum indulsimus. tulum ei uestimentorum indulsimus. Quod cum ille benigne accepisset, reuocantibus ad mare nautis discessimus, prosperoque cursu septimo die Alexandriam peruenimus, ubi foeda inter episcopos adque monachos certamina gerebantur ex ea occasione uel causa, quia congregati in unum saepius sacerdotes frequentibus decreuisse synodis uidebanquis Origenis libros legeret aut haberet, qui tractator sanctarum Scripturarum peritissimus habebatur, sed episcopi quaedam in libris illius insanius scripta memorabant. Quae assertores Origetius fraudulenter inserta dicebant; et ideo non propter illa quae in reprehensionem merito vocarentur etiam reliqua esse damnanda cum legentium fides facile posset habere discrimen, ne falsa sequeretur, et tamen catholice disputata retineret. Non esse au tem tericis et recens scriptis fraus haeretica fuisset operata, quae in quibusdam locis non timuisset incidere Evangelicam
Abbreviated transcription (Latin):
nensis illius. uł cõsequentia: septẽ
enim dieb apud ipsũ fuimus refer¬
re conuiiua. S suꝑsedendum est:
ne gallus se estimet fatigari. Cete¬
rum postero die. cũ aliqui ex inu¬
lis ad nos uisendos confluere cepis¬
sent. cognouimꝰ illum hospitẽ no
simulatione celau̾at. Deinde cũ
ipso ad eccłiam ꝓcessimus. quȩ fere
duob milib aberat: a conspectu
nr̃o int̾iectu montis exclusa. Frat
autẽ uilib textã uirgultis: non
multo ambitiosior quã nr̃i hospi¬
tis tabernaculum: in quo nͥ incus¬
uus quis ñ pot̾at consistere. Cum
hominũ mores quereremus: illud
preclarum animadũtimus nichil
eos neq em̾e neq uendere. Quid sit
fraus aut furtum nesciunt. Aurum
atq argentum. quȩ prima morta¬
les putant: neq habent neq hab̾e
cupiunt. Nam cũ ego prb̃o illi. decẽ
nũmos aureos obtulissem: refugit
altiori consilio: ratus eccłiam auro
ñ astrui. sed potiꝰ destrui. Aliquan¬

Expanded text:
nensis illius uel consequentia — septem nensis illius uel consequentia — septem enim diebus apud ipsum fuimus — referre conuiuia: sed supersedendum est, ne se Gallus aestimet fatigari. ceterum postero die, cum aliqui ex incolis ad nos uisendos confluere coepissent, cognoscimus illum hospitem nossimulatione celauerat. deinde cum ipso ad ecclesiam processimus, quae fere duobus milibus aberat, a conspectu nostro interiectu montis exclusa. erat autem uilibus texta uirgultis, non multo ambitiosior quam nostri hospitis tabernaculum, in quo nisi incuruus non poterat consistere. cum hominum mores quaereremus, illud praeclarum aduertimus, nihil eos neque emere neque uendere. quid sit fraus aut furtum nesciunt. aurum uero adque argentum, quae prima mortales putant esse, neque habent neque habere cupiunt. nam cum ego presbytero illi decem nummos aureos obtulissem, refugit, altiore consilio protestatus, ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
barum: & panis dimidius uiris qͥn¬
q : Tum ille sicut ẽ u̾ecundissimꝰ
aliquantulũ erubescens. dum fati¬
gationẽ meam accepit. facis inqͥt
Sulpici tuo more. qͥ nullam occasio¬
nem si qua tͥ porrecta fuerit omit¬
tis. quin nos edacitatis fatiges: s faci
inhumane. qui nos gallos homines
cogis exemplo angłoꝵ uiuere: qͣm¬
quã ego studio manducandi. etiã
angłos manducare credã. Nam is¬
tum dimidiũ ordeaceum: timeo
uł solus attinge̾. Sed contentꝰ sit
hoc cyrenensis ille. cui uel necessitaᷤ.
uł natura est esurire: uł postremo
istis quib credo marina iactatio
inediam cibi fecerat. Nos ꝓcul a
mari absimius: & qd̾ tibi sepe te¬
statussum galli sumus. Sed ꝑgat
hic potius explicare sui cyrenensis
historiam. Enim uero postumia¬
nus. cauebo pꝰt hȩc cuiusquã absti¬
nentiã predicare: ne gallos nr̃os.
ardium penitꝰ offendat exẽplũ.
Statueram autẽ cenam etiã cyre¬

Expanded text:
barum et panis dimidius uiris quinbarum et panis dimidius uiris quinque? tum ille, sicut est uerecundissimus, aliquantulum erubescens, dum fatigationem meam accipit: facis, inquit, Sul pici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porrecta fuerit, omittis quin nos edacitatis fatiges. sed facis inhumane, qui nos Gallos homines cogis exemplo angelorum uiuere: quamquam ego studio manducandi etiam angelos manducare credam: nam istud dimidium hordeacium timeo uel solus adtingere. sed contentus sit hoc Cyrenensis ille, cui uel necessitas uel natura est esurire, uel postremum isti, quibus, credo, marina iactatio inediam cibi fecerat: nos procul a mari absumus, et quod tibi saepe testatus sum, Galli sumus. sed pergat hic potius explicare sui Cyrenensis historiam. Enimuero, Postumianus ait, cauebo posthac cuiusquam abstinentiam praedicare., ne Gallos nostros arduum penitus offendat exemplum. statueram autem etiam cenam Cyre
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Consalutatus accepit nos beni¬
gne. Eiectos nos millud litus exponi¬
mus: & ne statim repet̾e cursũ posse¬
mus. maris mollitia detineri. Egres¬
sos in t̾ram ut ẽ mos humani inge¬
nii. naturam locoꝵ cultũq habit¬
antium uoluisse cognosc̾e: xp̃ianos
nos eẽ. id p̃cipue querere ian eẽnt
aliqui int̾ illas solitudines xp̃iani.
Tum ille uero flens pre gaudio: ad
genua nr̃a ꝓuoluitur. iterum nos
ac sepus exosculatos. inuitat ad ora¬
tionẽ. Deinde positis in t̾ra u̾uetũ
pellib. facit nos discumbere. Appo¬
nit prandium sane locupletissi¬
mum: ddimidiũ panem ordeaceũ.
Eramus autem nos quatuor: ipse
erat qͥntus. fasciculũ autem herbe
intulit cuiꝰ nomen excidit: quȩ m̃¬
te similis. exuberans foliis. saporẽ
mellis p̾stabat. Hiuius p̃dulci admo¬
dum suauitate delectati. atq exsa¬
ciati sumus. Ad hȩc subridens ego
ad gallum meũ. Qͥd inquã galle :
Placet ne tͥ prandium fasciculꝰ her¬

Expanded text:
tem. consalutatos accepit nos benitem. consalutatos accepit nos benigne. eiectos nos in illud litus exponimus, et ne statim repetere cursum possimus, maris mollitie detineri: egressos in terram, ut sit mos humani Ingenii, naturam locorum cultumque habitantium uoluisse cognoscere: Christianos nos esse: id praecipue quaerere, an essent aliqui inter illas solitudines Christiani. tum uero ille flens prae gaudio ad genua nostra prouoluitur: iterum nos ac saepius exosculatus inuitat ad orationem: deinde expositis in terra ueruecum pellibus facit nos discumbere. adponit prandium sane locupletissimum, dimidium panem hordeacium. eramus autem nos quattuor, ipse erat quintus. fasciculum etiam herbae intulit, cuius nomen excidit, quae menthae similis, exuberans foliis, saporem mellis praestabat: huius praedulci admodum suauitate delectati adque exsatiati sumus: ad haec subridens ego ad Gallum meum: quid, inquam, Galle, placetne prandium fasciculus her
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Nulla ibi germina. sata nulla
ꝓueniunt: quippe instabili loco. a-¬
rentib harenis. ad omnẽ motum
uentoꝵ cedentib. Uerum uͥ au̾sa
quedã a mari ꝓmunctoria uentis
resistunt: t̾ra aliqͣntulum solidior.
herbã raram atq hispidã gignit.
Ea ouib est pabulũ satis utile. In¬
cole lacte uiuunt. Qͥ sollertiores
sunt. uł ut ita dix̾im ditiores: or¬
deaceo pane utuntur. Ea ibi sola
messis ẽ: quȩ cełitate ꝓuentus. ꝑ
naturã solis siue aeris. uentoꝵ casꝰ
euadẽ solet. Qͥ ppe fert᷑ a die iacti
seminis: tricesimo die maturescere.
Consistere autẽ ibi homines. ñ alia
ratio facit: quã qd̃ omnes tributo
lib̾i sunt. Ex trema siqͥdem cyre¬
noꝵ ora ẽ. deserto illi contigua. qd̾
int̾ egyptum et affricam interia¬
cet: ꝑ quod olim cato cesarem fu¬
giens duxit exercitũ. Ergo ubi ad
tuguriũ illud. quod eminus cons¬
pexeram ꝑtendi: inuenio senem in
ueste pellicia. molam manu uerten¬

Expanded text:
sit. nulla ibi germina, sata nulla sit. nulla ibi germina, sata nulla proueniunt, quippe instabili loco arentibus harenis ad omnem motum uentorum cedentibus. uerum ubi auersa quaedam a mari promuntoria uentis resistunt, terra aliquantulum solidior herbam raram adque hispidam gignit: ea ouibus pabulum est satis utile. incolae lacte uiuunt: qui autem sollertiores sunt uel, ut ita dixerim, ditiores, hordeacio pane utuntur. ea ibi sola messis est, quae celeritate prouentus per naturam soli saeuientium uentorum casus euadere solet: quippe fertur a die iacti seminis tricensimo die maturescere. consistere autem ibi homines non alia ratio facit, quam quod omnes a tributo liberi sunt. extrema siquidem Cyrenorum ora est, deserto illi contigua, quod inter Aegyptum et Africam interiacet, per quod olim Cato Caesarem fugiens duxit exercitum. Ergo ad tugurium illud, quod eminus conspexeram, pertendi: ibi inuenio senem in ueste pellicia. molam manu uerten
Abbreviated transcription (Latin):
gatio fuit. Libuit animo adire car¬
thaginẽ. loca uisitare scõꝵ: & pre¬
cipue ad sepulchrũ cypriani mr̃is
adorare. Quintodetimo die ad por¬
tum regressi ꝓuectiq in altum:
alexandriam petentes. reluctante
austro. pene in syrtes illati sumus.
Qđ ꝓuidi nautȩ cauentes: iactis
nauim anchoris sistunt. Sub oculis
autem t̾ra continens erat: in ꝗͣ sca¬
phis egressi. cum uacua ab huma¬
no cultu. omĩa cerneremus: ego
studiosiꝰ explorandoꝵ locoꝵ grã
longuis ꝓcessi. trib fere alitore
milib. Paruum tuguriũ int̾ hare¬
nas conspicio: cuius tectũ sicut salu¬
stius ait. quasi carma nauis erat
contiguum t̾rȩ. satis firmis tabu¬
latis constratũ: non id̃ ibi uis ymbriũ
ulla timeatur: fuisse autẽ illic plu¬
uiam nequando qͥdem auditũ est:
sed qđ uentoꝵ ea uis ẽ. ut si quando
uł clementiore celo aliquantulus
spirare flatus ceꝑit: manus in illis
t̾ris quam in ullo mari naufragiũ

Expanded text:
gatio fuit. Libuit animo adire Cargatio fuit. Libuit animo adire Carthaginem, loca visitare sanctorum, et praecipue ad sepulcrum Cypriani martyris adorare. Quintodecimo die ad portum regressi, provectique in altum, Alexandriam petentes, reluctante austro pene in Syrten illati sumus: quod providi nautae caventes, jactis navem anchoris sistunt. Sub oculis autem terra continens erat, in quam scaphis egressi cum vacua ab humano cultu omstudiosius explorandorum locorum gratia longius processi. tribus fere a litore milibus paruum tugurium inter harenas conspicio, cuius tectum, sicut Salustius ait, quasi carina nauis erat, contiguum terrae, satis firmis tabulatis constratum, non quod ibi uis imbrium ulla timeatur — fuisse autem illic pluuiam, ne quando quidem auditum est —, sed quod uentorum ea uis est, ut si quando uel clementiore caelo aliquantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ullo mari naufragium
Abbreviated transcription (Latin):
solũ illos de quib int̾rogas. nichil
meliores quã noueras factos: sed
unũ illum nr̃i qͦndam amantẽ
in quo respirare ab istoꝵ insecta¬
tionib solebamus. asꝑiorẽ nobis
fuisse quã debuit. Hec uero qͥcqͣm
in illum inclementius dicam: qͥa
& amicũ colui. & tc̃ etiam amaui.
cum putabatur inimicus. Me aut̃
tacitis cogitationib hec reuoluen¬
tem. admodũ dolor iste compungit.
pene nos sapientis & religiosi uiri
amicitia destitutos: illum qͦndam
tam amicũ nobis. tam amarũ in
nos esse potuisse. Uerum hec quȩ
meroris plena st̃ relinquamus: te
potius ut dudũ spoponderas audi¬
amus. Ita inqͥt fiat postumianꝰ.
Qd cum dixisset: paulatim om̃s
conticiumꝰ. Dein cilicium cui inse¬
derat ad me ꝓpius admouit: atq
ita exorsus ẽ. Ante hoc trienniũ
quo tempore tibi sulpici hinc abieis
uale dixi. ubi narbone nauim sol¬
uimus: qͥnto die portũ affricȩ in¬
trauimus. Ad eo ꝓsꝑa dei nutu naui¬

Expanded text:
solum illos de quibus interrogas, nihil solum illos de quibus interrogas, nihil meliores quam noveras factos; sed unum illum nostri quondam amantem, in quo respirare ab istorum insectationibus solebamus, asperiorem nobis fuisse quam debuit. Nec vero quidquam in illum inclementius dicam, quia et amicum colui, et tunc etiam amavi cum putabatur inimicus. Me autem haec tacitis cogitationibus resolventem admodum dolor iste compungit pene nos sapientis et religiosi viri amicitia destitutos, illum quondam tam amicum nobis, tam amarum in nos esse potuisse. Verum haec, quae moeroris plena sunt, relinquamus: te potius, ut dudum spoponderas, audiamus. Ita, inquit, fiat, Postumianus; quod cum dixisset, paululum omnes conticuimus. Dein cilicium cui insederat, ad me propius admovit, atque ita exorsus est: III. Ante hoc triennium, quo tempore tibi, Sulpici, hinc abiens valedixi, ubi Narbone navim solvimus, quinto die portum Africae intravimus: adeo prospera Dei nutu navi
Abbreviated transcription (Latin):
tumq t̾rarum emensus. a sum¬
mo ut ita dicam solis egressus. usq
in eiꝰ occidua uenisti. Age ergo.
quia & secreti int̾ nos. neo occupa¬
ti sumus. & sermoni tuo uacare
debemus: edisseras nobis uelim
tuȩ omnẽ ꝑegrinationis hystoriã.
qualit̾ in oriente fides xp̃i flore¬
at: que sit scõꝵ quies. que institu¬
ta monachoꝵ: quantisq signis
ac uirtitib. in serus suis xp̃s oꝑe¬
tur. Nam certe qͥa in his regionib.
int̾ ista quȩ uiuimus. ipsa nobis
uita fastidio ẽ: libent ex te audi¬
emus. si uel in heremo uiu̾e lice
at xp̃ianis. Ad hȩc postumianus.
faciam inquit ut desidare te
uideo. S queso prius ex te audi¬
am. an isti om̃s quoi hic relique¬
ram sacerdotes tales sint: quales
eos ante quã ꝓficiscerer noueramꝰ.
Tum ego. Absit te inquã ista que¬
rere: que aut una mecũ ut puto
nosti: aut si ignoras ñ audire sit¬
meliꝰ. Illud reticere ñ ꝓssum. ñ

Expanded text:
tumque terrarum emensus a sumtumque terrarum emensus a summo, ut ita dicam, solis egressu usque in eius occidua uenisti. age ergo, quia et secreti inter nos nec occupati sumus et sermoni tuo uacare debemus, edisseras nobis uelim omnem tuae peregrinationis historiam, qualiter in Oriente fides Christi floreat , quae sit sanctorum quies, quae instituta monachorum, quantisque signis ac uirtutibus in semis suis Christus operetur. nam certe, quia in his regionibus inter ista quae uiuimus ipsa nobis uita fastidio est, libenter ex te audiemus, si uel in eremo uiuere Christianis licet. Ad haec Postumianus, faciam, inquit, ut desiderare te uideo. sed quaeso prius ex te audiam, an isti omnes, quos hic reliqueram sacerdotes, tales sint, quales eos antequam proficiscerer noueramus. Tum ego, absiste, inquam, ista quaerere, quae aut una mecum ut puto nosti, aut si ignorasmelius. Illud reticere non possum, non
Abbreviated transcription (Latin):
meq dͥe te dies ac noctes cogitantẽ.
totum tua caritas possidebat: ne¬
dum mͦ me tibi estimes puncto tẽ¬
poris defuturum. quo minꝰ amore
tuo te intuear. te audiam. tecum
loquar: nullo penitꝰ in secretũ no¬
strũ. quod nobis hec remotior cellu¬
la pr̃at. admisso. Nam huius ut
arbitror nr̃i galli p̾sentram ñ mo¬
leste feres: qͥ hic in aduentu tuo ut
uides ꝑinde ut ego tryumphat
gaudio. Recte plane inqͥt postumi¬
anus in societate nr̃a gallus iste re¬
tinebitur: quia ꝙ si parũ mͥ cognitꝰ
ẽ. pro eo tam̃ quod tibi est km̃s nou
potest michi ñ esse carus: maxime
cum ex martini sit disciplina. Ne¬
q grauabor quamlib conserte uo¬
biscum ut poseitis fabulari: quiipe
cum ꝓpter hoc uen̾im. ut me huiꝰ
sulpicii mei. me autẽ utraq ma¬
nu complectebatur desid̃io. etiã
u̾bosus impendem. Enĩuero inqͣ
satis ꝓbasti quantũ pius amor pos¬
sit: qui nr̃i causa tot maria. tan¬

Expanded text:
meque de te dies ac noctes cogitantem meque de te dies ac noctes cogitantem totum tua caritas possidebat, nedum modo me tibi aestimes puncto temporis defuturum, quominus ab ore tuo pendens te intuear, te audiam, tecum loquar, nullo penitus in secretum nostrum, quod nobis haec remotior cellula praestat, admisso. nam huius nostri, ut arbitror, Galli praesentiam non moleste feres, qui hoc aduentu tuo, ut uides, perinde adque ego triumphat gaudio. Recte plane, inquit Postumianus, in societate nostra Gallus iste retinebitur : qui etsi mihi parum cognitus est, pro eo tamen, quod tibi est carissimus, non potest mihi non esse carus, maxime cum ex Martini sit disciplina. neque grauabor quamlibet conserte uobiscum, ut poscitis, fabulari, quippe cum propter hoc uenerim, ut me huius Sulpicii mei — me autem utraque manu conplectebatur — desiderio etiam uerbosus inpenderem. Enimuero, inquam, satis probasti, quantum pius amor possit, qui nostri causa tot maria tan
Abbreviated transcription (Latin):
tes leambulassemus: iactis in terrã
ciliciis consedimus. Tum prior postu¬
mianus me intuens: cum essem ait¬
in remotis egypti. libuit ut ad ma¬
re usq ꝓcederem. Hauim illic one¬
rariam offendi: quȩ cũ mercibꝰ nar¬
bonam petens soluere parabat. Ca¬
dem nocte michi in somnis astare
usus es: & uuecta me manu tͣhere.
ut nauim illã conscenderem. Mox
tenebras rumpente diluculo. cũ
eo loco in quo qͥeueram surrexissẽ:
somniũ meum ipse mecũ reputais.
tanto tui desiderio subito correptꝰ
sum. ut nichil cunctatꝰ naum con¬
scencdem: tricesimo die massilia ap¬
pulsus. unde huc decimo ꝑuenerĩ.
A deo ꝓsꝑa naiuigatio. pie affuit uo¬
luntati. Tu mͦ ꝓpt̾ quem tot ma¬
ria transnauigauimus. tantũ t̾rꝑ
transcurrimus: cõplectendũ ꝑfru¬
endumq te remotis om̃ib trade. E¬
go uero inquam etiam cum in egy¬
pto morareris. totꝰ tecum semꝑ
anumo et cogitatione uersabar:

Expanded text:
deambulassemus, expansis in terram deambulassemus, expansis in terram ciliciis consedimus. tum prior Postumianus me intuens ait: cum essem in remotis Aegypti locis, libuit ad mare usque procedere. nauem ibi onerariam inueni, quae cum mercibus Narbonam petens soluere parabat. eadem nocte mihi in somnis adstare uisus es et iniecta me manu trahere, ut nauem illam conscenderem. mox tenebras rumpente diluculo, cum eo loco, in quo quieueram, surrexissem, somnium meum ipse mecum reputans tanto tui desiderio subito correptus sum, ut nihil cunctatus nauem conscenderem. tricensimo die Massiliam adpulsus, inde huc decimo perueni: adeo prospera nauigatio piae adfuit uoluntati. tu modo, propter quem tot maria transnauigauimus, tantum terrae transcucurrimus, conplectendum fruendumque te remotis omnibus trade. Ego uero, inquam, etiam cum tu in Aegypto morareris, totus tecum semper animo et cogitatione uersabar,
Abbreviated transcription (Latin):
Ego enĩ cum pͥmum animum
ad scbendum appuli: quia nefas
putarem. tanti uiri latere uir¬
tutes. apud me ipse didicunt so¬
loecismos non erubesc̾em: quia nec
magnã istarum unquã rerum
scientiã contigissem. Et si quid ex
his studus olim fortasse libassem:
totũ id dissitudine tanti temporis
ꝑdidissẽ. S tam̃ ne nos maneat tã
molesta defensio: suppresso si tibi
uidet᷑ nomine libellus edatur. Qd̃
ut fieri ualeat. titulũ frontis era¬
de. ut muta sit pagina: & quod suf¬
ficit loquatur mat̾ia. non loquat᷑
auctorem.
UM in unũ locum ego
& gallus nr̃ conuenis¬
semus: uir mͥ & ꝓpter
Martini memoriam.
ex illius enĩ discipulis
erat. & ꝓpter merita sua carissimꝰ:
int̾uenit nobis postumianus m̃s
nr̃i causa ab oriente. quo se ante
trienniũ patriam relinquens con¬
tulerat regressus. Complexi hoĩẽ
amantissimũ: exosculatiq genua
& pedes eiꝰ. cum uno atq alt̾o spacio
obstupefacti. inuicẽ pre gaudio flen

Expanded text:
Ego enim cum primum animum Ego enim cum primum animum ad scputarem tanti uiri latere uirtutes, apud me ipse decidi, ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem, et si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. sed tamen ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi uidetur, nomine libellus edatur. quod ut fieri ualeat, titulum frontis erade, ut muta sit pagina et, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur auctorem.um in unum locum ego et Gallus conuenissemus, uir mihi et propter Martini memoriam — ex illius enim discipulis erat — et propter sua merita carissimus, interuenit nobis Postumianus meus, nostri causa ab Oriente, quo se ante triennium patriam relinquens contulerat, regressus. conplexi hominem amantissimum exosculatique genua et pedes eius, cum uno adque altero spatio quasi obstupefacti, inuicem flentes prae gaudio,
Abbreviated transcription (Latin):
unanimis. libellũ quem de uita
scĩ martini scͥpseram. sceda sua
ꝓmere. & intra domesticos parie¬
tes cohibere decreu̾am: qͥa ut sũ
natura infirmus. uidicia huma¬
na uitabã. ne qd̃ fore arbitror.
sermo incultior legentib displice¬
ret: omniũq reprehensione dig¬
nissimus iudicarer. qͥ materiam
disertis merito scͥptorib reseruan¬
dam. impudens occupassẽ: s pe¬
tenti tibi sepus negare ñ potui.
Qͥd enumm ẽẽt quod ñ amori tuo.
uł cum detͥmento mei pudoris im
edidi. qua nulli a te ꝓdendum
reor: quia id spopondisti. S ue¬
reor ne tu ei ianua sis futurꝰ: &
legi uideris: bona uenia id alec¬
torib postulabis. ut res potius ꝗͣ.
u̾ba ꝑpendant: & ȩqͦ animo fer¬
ant. si aures eoꝵ uiciosus forsitaz
sermo ꝑculerit: quia regnũ dei
ñ in eloquentia s in fide constat.
Memin̾uit etiam salutẽ scło. ñ
ab oratorib. sed apiscatoribus p̃¬
dicatam: cum utiq si utile fu¬
isset. id qͦq dñs prestare potuiss.

Expanded text:
unanimis, libellum quem de uita sancti Martini scripseram, scheda sua premere et intra domesticos parietes cohibere decreueram, quia, ut sum natura infirmissimus, iudicia humana uitabam, ne, quod fore arbitror, sermo incultior legentibus displiceret omniumque reprehensionis dignissimus iudicarer, qui materiem disertis merito scriptoribus reseruandam inpudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. quid enim esset, quod non amori tuo uel cum detrimento mei pudoris inpedidi, qua nulli a te. prodendum reor, quia id spopondisti. sed uereor, ne tu ei ianua sis futurus, et legi uideris, bona uenia id a lectoribus pverba perpendant, et aequo animo ferant, si aures eorum vitiosus forsitam sermo perculerit: quia regnum Dei non in eloquentia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
didi ꝓpt̾ qđ locitus sũ. Qđ autẽ
ꝑ mysterium simplex sit ꝓfessio:
ut fundam̃tum ȩccłie. solidat apo¬
stolica auctoritate. p̾destinatio se¬
quens p̾sumat dicendo. De cȩt̾o ne¬
mo mͥ molestus sit. ego credo in
xp̃o. & hunc crucifixũ. quia cũ
confitetur filium hominis. confite
Cum confitetur pͥmogenitum.
necesse est de unigenito qui te¬
stimoniũ dicat unũ & solũ sine
origine esse. in t̾ciam ꝑsonam pi¬
trem confitetur existentis diui¬
ne naturȩ lucis sp̃s. ut dixi. qui
scłm diuinam naturã ut supra
dixi est unꝰ in duob. & uterq in
id ipsum. pater in filio. filius it

Expanded text:
didi, propter quod locutus sum . Quod autem didi, propter quod locutus sum . Quod autem per mysterium simplex sit professio, ut fundamentum Ecclesiae, solidatae Apostolica auctoritate, praedestinatio sequens praesumat, dicendo. De caetero nemo mihi molestus sit, ego credo in Christum, et hunc crucifixum. Quia cum confitetur filium hominis, confitetcum confitetur primogenitum, necesse est de unigenito, qui testimonium dicat, unum et solum sine origine esse: tertiam personam patrem confitetur, exsistentem divinae naturae, lucis. Spiritus ut dixi, qui secundum divinam naturam, ut supra dixi, est unus in duobus, et uterque in id ipsum; pater in filio, filius in
Abbreviated transcription (Latin):
& spũ scõ. Sic trib ꝑsonis confitem᷑
corpꝰ prescientiȩ: qd̃ suꝑ omĩa cun¬
cta concludit. In hoc mysteriũ gͦ
credimus eẽ ex nullis extantibꝰ cun¬
cta orta. qđ mysterium mens hu¬
mana conciꝑe ñ potest. nec orato¬
ria lingua enarrare. neq diffusi
sermonis bibliothecarũ uolumĩa.
Si totũ mundum libri repleant
diuina scientia. ñ possit inenarra¬
bilis enarrari: qui ẽ indi cibilis
nullo mͦ possit describi. neq concl¬
di: aut uerbũ aut substantia ꝓͥa
diuinitatis suȩ. qͥ est fons diumȩ
lucis. luminis suȩ substantiȩ nat᷑a.¬
E
Sileat lingua oratoria. qͥa defecit
sermo de indicibili. cum consũma¬
u̾it mens humana. de diuina ma¬
iestate dic̾e: tc̃ incipit. Quanta sit
autẽ diuina clem̃tia nemo scit
nisi qui genuit: & nemo comꝑit
secreta patris. nͥ is qui ꝑ naturã
nascendi inicium admisit. Omĩs
gͦ mansuetudo & modestia ꝑitoꝵ
conuertatur ad ꝓpħam: dñica
auctoritate p̾sumat dicendo. Cre¬

Expanded text:
o Spiritu. Sic tribus personis, confitemur corpus praescientiae: quod super omnia, cuncta concludit. In hoc mysterium ergo credimus, esse ex nullis exstantibus cuncta orta, quod mysterium mens humana concipere non potest, nec oratoria lingua enarrare, neque diffusi sermonis bibliothecarum volumina, si totum mundum libri repleant, divina scientia non possit inenarrabilis enarrari: qui est indicibilis, nullo modo possit describi, neque concludi aut verbum aut substantia propria divinitatis suae. Qui est fons divinae lucis, luminis, suae substantiae, naturae. Sileat lingua oratoria, quia deficit sermo de indicibili: cum consummaverit mens humana de divina majestate dicere, tunc incipit. Quanta sit autem divina clementia, nemo scit, nisi qui genuit: et nemo comperit secreta patris, nisi is qui per naturam, nascendi initium amisit. Omnis ergo mansuetudo et modestia peritorum, convertatur ad pauctoritate praesumat, dicendo: Cre