comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fec̾it et omiẜit postumum
p errorem non qd̃ uoiebati
exhrdicitum deuroe postumus
post mortem aui uiuo adhuc
filio .i. pr̃e suo natus fuit oĩmo
rumpit cius testm. s si quro
pagano iam illo fcõ natus sic
nec̃ cõualescet ruptũ testa¬
mentũ si u̾o militante ad huc

Expanded text:
fecerit et omiserit postumum per errorem, non quod volebat exheredatum, deinde postumus post mortem avi vivo adhuc filio, id est patre suo natus fuerit, omnimodo rumpet illius testamentum. sed si quidem pagano iam illo facto natus sit, nec convalescet ruptum: si vero militante adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
pudium misit. postea p̃r repud¬
iati absente filio sponsaua cũ
cadem noĩc fiuii sui fecit. ¶Ax¬
uia deurde repudium sposau¬
bus misit. atq alui ita nupsit
quero si menia age̾t cũ lucro¬
lucio ticio quondam mirito
et a pr̃e ẜrde relicto de toto et
probetur culpa muneris. m̃ri¬
monium dissolutum an an
possit maritus propt̾ culpam
mulicris dotem retin̾c. marcel¬

Expanded text:
pudium misit: postea pater repudiati absente filio sponsalia cum ea de nomine filii sui fecit: Maevia deinde repudium sponsalibus misit atque ita alii nupsit. Quaero, si Maevia aget cum Lucio Titio quondam marito et a patre herede relicto de dote et probetur culpa mulieris matrimonium dissolutum, an possit maritus propter culpam mulieris dotem retinere. Marcel
Abbreviated transcription (Latin):
est. id ita acciprocb. ut et eale¬
ge quim ambo contempsũt
neut̃ uindicetur pi .ni. delc¬
tamutua compensatione dis

Expanded text:
est. id ita accipi debet, ut ea lege, quam ambo contempserunt, neuter uindicetur: paria enim delicta mutua pensatione dis
Abbreviated transcription (Latin):
s. pri nisi prob filiam nonso¬
lum ĩsui potestate c̾ẽ. S ecum
consentire sibi denegandam
actionen sicuti dencgiretur
⁊ si constaret cam ĩ potate cẽ.¬
et dos publicata sic ĩ idꝙ facc̾¬
qõ facẽ̾ potest fisco maricus ꝯ¬
dempnandus est. ne ĩ puicier
Imariti mulier punita sit. Io
cradicendi ci filia nõ ħret. mł¬
ximc cum ab co postei ampli¬
ore sũma dotata sit. ¶Arcus¬

Expanded text:
ri, nisi probet filiam non solum in sua potestate esse, sed etiam consentire sibi, denegandam actionem, sicuti denegaretur, etiamsi constaret eam in potestate eet dos publicata sit, in id qe potest fisco maritus condemnandus est, ne in perniciem mariti mulier punita sit. Vlptradicendi ei filia non haberet, maxime cum ab eo postea ampliore summa dotata sit. Marc
Abbreviated transcription (Latin):
ri iam c̾tum estssi cirogriphu
quis decedens debitori suo de¬
derit exccptionem ei competẽ
puto quasi pro frõi cõmisso hu¬
iusmodi datione iruta. ¶der.¬

Expanded text:
ri iam certum est.Sed et si chirographum quis decedens debitori suo dederit, exceptionem ei competere puto, quasi pro fideicommisso huiusmodi datione ualitur
Abbreviated transcription (Latin):
me humar uolui dari uo¬
lo ut qui ab hiis decesẜit¬
portio eius reliquis accescat
ita ut ad nouissimum ꝓtine¬
at post cuius nouissimi oece¬
sum ad rem publicam areta¬
tensium ptinere uolo ħam
plius lbtis libatib q m̃is
hitationẽ ĩ como quimoiui
uiuant pacic et tropbeme⁊
dictas om̃s quibus uti cosue¬
post mortem eorum ad rem
publicam ptin̾e uoio. quesi

Expanded text:
me humari uolui, dari uoo, ut qui ab his decesportio eius reliquis adcrescat, ita ut ad nouissimum pertineat: post cuius nouissimi decessum ad rem publicam Arelatensium pertinere uolo. hoc amplius libertis libertabusque meis habitationes in domo, quamdiu uiuent: Pactiae et Trophimae diaetas omnes, quibus uti consuepost mortem eorum ad rem publicam pertinere uolo'. quaesi
Abbreviated transcription (Latin):
lice non debi. ¶Quui sempro¬
niam exꝑte.xͥ. et meuiam ex
pte occima. alumpnum ex
reliquis ptib insticuerit he¬
retes curatorem alumpno
dedit cum uire fac̾e̾ putaret
et ciratoris frocicomisit. ue
patetur fundũ uenire. s cũ
sempronia et meiua nurri

Expanded text:
licae non deberi. Qui Semproniam ex parte decima et Maeuiam ex parte decima, alumnum ex reliquis partibus instituerat heredes, curatorem alumno dedit, cum iure facere putaret: et curatoris fidei commisit, ne pateretur fundum uenire, sed cum Sempronia et Maeuia nutri
Abbreviated transcription (Latin):
ita scripẜit stichum et pamphi¬
lum ticio do lego si inci crunt &
moriar et unũ exhus alienaue¬
rit anuł alter possit alegatario.
uendicari et placet uendicare. nã
hunc sermonem licet pluralis i¬
sit pro eo opportet accipi atq si se¬
patim dixisset stichũ si meus er
cum moriar. ¶Lorencius.

Expanded text:
ita scribserit: "Stichum et Pamphilum Titio do lego, si mei erunt cum moriar" et unum ex his alienaverit, an vel alter possit a legatario vindicari? placet vindicari, nam hunc sermonem, licet pluralis sit, pro eo oportet accipi, atque si separatim dixisset: "Stichum, si meus erit cum moriar". Florentinus
Abbreviated transcription (Latin):
sus tutorem. qui pupulum ħr¬
dicatem pris abstimut acc̾onẽ
denegari non oportet credicori
qui cum ip̃o tucore contraxit qͣ¬
ius tutor pecuniam in xxempu¬
bis uert̾et. ¶Euratores adolesc¬
entis mutui piculi gra. cautio
nem inuicem. sibi p̾bũnt ecur
ĩcun rem pignora dedu̾nt cũ
officio deposito soluendo fuissẽt

Expanded text:
sus tutorem, qui pupillum hereditate patris abstinuit, actionem denegari non oportet creditori, qui cum ipso tutore contraxit, quamvis tutor pecuniam in rem impuberis verteret. Curatores adulescentis mutui periculi gratia cautinem inuicem sibi praebuerunt et in eam rem pignora dederunt: cum officio deposito soluendo fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
das eis puto mortis causa co¬
raciones. lib̃is aũt tũ et pen¬
tib p̾cor ꝓsperit. non eciams
fr̃i et sorori coẜuibit legitu¬
ħ autem solũ oebetur quod
ip̃is pentib relictum est. et
libis. ceterum si ẜuo corum

Expanded text:
das eis puto mortis causa donationes.Liberis autem tantum et parentibus praetor prospexit, non etiam fratri et sorori conseruauit legatum.Hoc autem solum debetur, quod ipsis parentibus relictum est et liberis: ceterum si seruo eoru
Abbreviated transcription (Latin):
tit intempus ꝓub̾tatis diff¬
tur. ¶Si ouo impubes iuice
facunt. status controu̾sim. ĩ¬
rerest utrum quis solum fili¬
um oicit an et se. nami si se sol¬
filium dicat dicendum est de¬
btitem differre suic petito sũ
possor sit.Si uo alter se solum
alt et se quo dicat. si quid̃ il¬
le adoleu̾it qui se solum dicx
adhuc oifftur controu̾su pp̃¬
piuciam eius qui se dicit. Set
de ꝑte non oc toto de ꝑte hoc
eĩ utiq nec ligatur. qd si ille
adoleu̾it qui et se dicit. ille ĩ¬
pubes sit qui se solum dicit
non difftur controu̾sia. ncc
cnim patitur ĩpubes status
controusiam. S facit cumh

Expanded text:
t, in tempus pubertatis differtur. Si duo impuberes inuicem faciant status controuersiam, interest, utrum quisque se solum filium dicat an et se. nam si se solum dicat filium, dicendum est debertatem differr‹i›, siue pe titor siue possessor sit. si uero alter se solum, alter et se dicat, ‹si› quidem ille adoleuerit qui se solum dicat, adhuc differtur controuersia pitiam eius qui et se dicit, sed de parte, non de toto: de parte enim utique nec litigatur. quod si ille adoleverit qui et se dicit, ille impubes sit qui se solum dicit, non differtur controversia: nec enim patitur impubes status controversiam, sed facit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tuto non ex hroauo et oñ
perror an prior aditus sit fiti
sit. s et si in postumo filio ac
a quo ex hrdatus sit moria¬
tur cadem dicenda sunt de̾
substituto qm ꝙ̃ cum nate
est filius loco cius est qui sy¬
superstes est. Paulus .i.
tem ur ualitudĩem ẜre for¬
te non pot prdes instituit su¬
pius test̾m rumpitur que
naturi magis in hoicra ge¬
ncranroi et consuctuto spec¬
tanda est quam tempale ui¬
cium aut nalitudo po quã
abdicatur homo a genanoi
facuitate. ¶S et si ex ea q̃
alii nupta sit postumum
quis ħroem instituit ĩp̃oi
uire non ualet ꝙ turꝑisi
sit institutio. ¶ Si filium
ex yrdaũo nepotemq exco
p̾teriero et alium ħroemi¬
stituo. et si srusit filius pͦ
mortem incam l ante adi¬
tam ħroitatem occei̾ẜit no
tamem nepotem ruptur̾

Expanded text:
tuto non exheredavero et, dum pendet, an prior aditurus sit, filisit. Quod si in postumo filio idem a quo exheredatus sit moriatur, eadem dicenda erunt de substituto, quoniam cum est natus filius, loco eius est, qui superstes est. Paulus librtem aut valetudinem habere forte non potest, heredes instituit, superius testamentum rumpitur, quod natura magis in homine generandi et consuetudo spectanda est quam temporale vitium aut valetudo, propter quam abducatur homo a generandi facultate. Sed si ex ea, quae alii nupta sit, postumum quis heredem instituerit, ipso iure non valet, quod turpis sit institutio. Si filium exheredavero nepotemque ex eo praeteriero et alium heredem instituero et supervixerit filius post mortem meam, licet ante aditam hereditatem decesserit, non tamen n
Abbreviated transcription (Latin):
um piculũ spectat. ¶Cutores
pupillo pub̾e constituto lice
applłonis icorctam iussu cõsu
untur ad co qui restõnis auxi¬
lio non iuuatur questio culpe
tutor conuentione remitti po

Expanded text:
um periculum spectat. Tutores pubere pupillo constituto litem appellationis inchoatam iussu consuluntur. Ab eo, qui restitutionis auxilio non iuvatur, quaestio culpae tutorum conventione remitti po
Abbreviated transcription (Latin):
couenire pupiui nõie nolui¬
it dampni uicarius substitui¬
curut is qui nõ idoneum tu¬
tele tempore suspectum fac̾e
supsedit. ¶Eutele indicum
actoris quem adolescens ꝗ p̾¬
quam res suas aministrare
cepit manumisit et retinu¬
it aut retin̾e potuit ĩ rõne red¬
denda curatori piudicem acce¬
pto ferretur.Dem.

Expanded text:
conuenire pupilli nomine noluit, damni uicarius substituitur, ut is, qui non idoneum tutelae tempore suspectum facere supersedit. Tutelae iudicium actoris, quem adulescens postquam res suas administrare coepit manumisit, ‹ret›inuit aut retinere potuit, in ratione reddenda curatori per iudicem accepto feretur.
Abbreviated transcription (Latin):
utor decedens aliis ħroibus scri¬
ptis pupillo suo cuius tutelar
gessit t̾cum ꝑtem bonorum da¬
ri uoluit. Si ħ̾rdib suis tutele¬
controu̾siam fecit s co noĩe om̃is
lib̾au̾nt pupillus legatum p̾tu¬
uc et postei nichomiꝰ pecut qui ͤ¬
quro ex distrõne alia ue causa
ad tutorem suum ex tutela per
fidcicõmissum pcepiss et pge̾t
pet̾e ro ĩ quo contrãdcõm face̾t
doli mali exceptionem obstitu

Expanded text:
utor decedens aliis heredibus scriptis pupillo suo, cuius tutelam gessit, tertiam partem bonorum dari uoluit, si heredibus suis tutelcontrouersiam non fecerit, sed eo nomine omnes liberauerit: pupillus legatum praetulit et postea nihilo minus petit quidquid ex distractione aliaue causa ad tutorem suum ex tutela perufideicommissum percepisset et pergeret petere id, in quo contra condicionem faceret, doli mali except
Abbreviated transcription (Latin):
UI. Eurs .c. rcipeuissus sit
⁊ restue brditatem ⁊ pr̃onus bõr
possessionem cõtͣ. ta. petieit sicut
legata ita ⁊ ꝑceptõ pparte qͣm pa¬
gitio erb̾rdati fidicomissũ dari
potit qd ⁊ legitimi eouire p̾stare
coguti q̃ĩ scripti fuissent.: S si
omittete.aliquo er lib̃is editu
p̾toris ꝙ contrata. bonor posso
pre acccpisset. ¶Cum apostum¬
o ita legatur si ħrs erit ⁊ nõnato
postumo sb̃stituti adeant lega¬
ta eos deb̾e eristunand̾ẽ ꝙ sĩ il¬

Expanded text:
iussus sit re hereditatem et patronus bonorum possessionem contra tabulas petierit, sicut legata ita et praeceptio pro parte, quam pagitimo exheredati fideicommissum dari poterit, quod et legitimi eo iure praestare coguntur, quo si scripti fuissent. sed si committente aliquo ex liberis edictum praetoris, quo contrapatre accepisset.Cum a postumo ita legetur 'si heres erit' et non nato postumo substituti adeant, legata eos debere exist
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ frairoemn plane c̾litor nec
mies amplius quam unũ
nccͣium fac̾e pocit. ¶ Sicut a
hrditatem miles nuda uolũ¬
tate dare potest. ita et adimere
menti. si tñ test̾m cancenlaue¬
rit et mox uał̾e uolu̾it uale¬
bit. ex sup̾ma uoluntate et ĩo
mor a nulo suo signass. qͥ srͥ
Ca  cogniturus ent consite¬
rabit quo ꝓposito id fec̾it. nã
si mutate uoluntatis eũ pe̾i¬
tuisse probabr̃ renouatum
te st̾m ĩtelligitur: ꝙ si ioeone
ea que scrroti erant legi poss¬
sint. cãnri fc̃i iudicii pocioͣr
existimabitur. ¶ ẽ est̾m anͣ
miliciam fc̃m a mltesi in
uase.si militisubiuncta uoiĩ
cas cͣcͣria. non sio diuus puᷤ
Re̾. ¶Siquis se scrbat hroez
ĩ testõ militis non remittitur

Expanded text:
 fraudem plane creditorum nec miles amplius quam unum necessarium facere poterit. Sicut autem hereditatem miles nuda voluntate dare potest, ita et adimere menti: si tamen testamentum cancellaverit et mox valere voluerit, valebit ex suprema voluntate. et ideo mox anulo suo signasset, qui super ea re cogniturus erit considerabit, quo proposito id fecerit: nam si mutatae voluntatis eum paenituisse probabitur, renovatum testamentum intellegitur: quod si ideo, ne ea quae scripta fuerant legi possint, causa irriti facti iudicii potior existimabitur. Testamentum ante militiam factum a milite, si in ualere, si militis uoluntas contraria non sit, diuus Pius rescripsit.Si quis se scribat heredem in testamento militis, non remittitur
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ reliquit adiectis hiis u̾bis uti a
me possessa sut ⁊ quecũ ibierũt cũ
moriar. quesitũ ẽ de mãcipuis q̃ in
rusticicã uł alt̾ius officucet̾isqr reb
que ibi fuerũt in die mortis.an ad

Expanded text:
s uerbis: 'uti a me possessa sunt et quaecumque ibi erunt cum moriar': quaesitum est de mancipiis, quae in rustici causa uel alterius officii, ceterisque rebus, quae ibi fuerunt in diem mortis, an ad
Abbreviated transcription (Latin):
ħ̾ rõ t̃dit᷑ quippe ea q̃ talis nature
fuit ut sepius in sua redigipossit
inicia ca mat̾ic potencia uinctã ñ¬
ꝙͣ uires eius effugiit. ¶Eoctũ ꝙ
ꝓpͥo noĩe. ipplłatur quĩ usicolorib
cedet nemodubitauit quĩ muiꝰ
porro corratinũ. aut isginũ. aut¬

Expanded text:
ratio traditur, quippe ea, quae talis naturae sint, ut saepius in sua redigi possint initia, ea materiae potentia uicta numquam uires eius effugiant. Coccum quod proprio nomine appellatur quin uersicoloribus cederet, nemo dubitauit. quin minus porto coracinu
Abbreviated transcription (Latin):
i emançipatus filius nepotẽ
procrcau̾it. ⁊ iti decessit. de in¬
de auus eius nepos ab. aui
bonorum possõnemueni¬
re potest. ꝙ si et filium et
nepoteni emancipauit ui¬
uente quid filio nepos non
ueniet post mortem aucem
eius ad bonoꝵ possonem aui
ueniet.nepote quoz solo em̃¬
cipato et auo mortuo ocm̃
pre cius nepos pret̾itus acci¬
piet pr̃is bonor possõm qr¬
potestate atñ non exisset ¶fr¬
nuso e mancipato si nepos re¬
tentus sit et utriq p̾teriti u¬
criq accipient bonorum poᷤ¬
sessionem. ¶Filius cmncip¬
atus in adoptiua famibia ne¬
potem sustusit nec nepos qui¬
cem ao bonorum aui natur¬
alis ueniet. S et si emancipa¬
tus filius a procreatis nepoti¬
b in acoptionem se dedit.ut
cum filii scquantur roem eriͭ
planc si is qui abiro adopti¬
uum auum procreatus est
emancipatus sit uemet ao
bonor possõm aui naturalis
acoptiuo tamomi e nocet qmͣ

Expanded text:
i emancipatus filius nepotem procreauerit et ita decesserit, deinde auus eius, nepos ad aui bonorum possessionem uenire potest. Quod si et filium et nepotem emancipauerit, uiuente quidem filio nepos non ueniet, post mortem autem eius ad bonorum possessionem aui ueniet. Nepote quoque solo emancipato et auo mortuo, deinde patre eius, nepos praeteritus accipiet patris bonorum posspotestate aui non exisset. Filio emancipato si nepos retentus sit et utrique praeteriti, utrique accipient bonorum possessionem. Si filius emancipatus in adoptiua familia nepotem sustulerit, ne nepos quidem ad bonorum alis ueniet. sed et si emancipatus filius procreatis nepotibus in adoptionem se dederit, ut eum filii sequantur, idem erit. plane si is, qui apud adoptiuum auum procreatus est, emancipatus sit, ueniet ad bonorum possessionem aui naturalis. adoptio tamdiu nocet, q
Abbreviated transcription (Latin):
labco scribit. si ita scriptũ sif.
ticius et seius quanta quis
eorum ex ꝑte me ħrdem has¬
ouit scriptum hrs michi es¬
to. nisi oms hãnt scriptum
to testatoris mentẽ respici

Expanded text:
Labeo scribit, si ita scriptum sit: "Titius et Seius quanta quisque eorum ex parte heredem me habuerit scriptum, heres mihi esto", nisi omnes habeant scriptum to testatoris mentem respici
Abbreviated transcription (Latin):
bonorum.pos. carboniam. si
modicum pro pu̾o facienti
ut non uideatur emtenter
filius non cẽ dabit ei carbo¬
cause cognitionis nam una dã
carbonianc possõnis que ha¬
bet commodum illiro uti
pinoe atq si nullam contro¬
uersiam pat̾etur ĩpubes pos¬
sessionem accipiat. auia est i¬
cause cognitio. illa utrũ ois¬
ferri debeat intempus pub¬
tatis cognitio an rep̾sentari
hoc aũt diligentissime pre¬
tori exandum est. an expe¬
dut pupillo rep̾sentari co¬
gnitionẽ an pocius diffri ĩ
tempus pubtatis et maxie
inquire ħ acognatis matre
tutorib pupilu debet. finge
n. ec̃ testes quosoam qui d¬
lata controu̾sia aut muta¬
bunt consilium. aut occeoẽ
aũt pp̃ temporis interuallu
non canoem froem hebunt.
uł finge anum abstecricem

Expanded text:
onem Carbonianam: si modicum pro puero facientem, ut non videatur evidenter filius non esse, dabit ei Carbocausae cognitiones, una dandae Carbonianae possessionis, quae habet commodum illud, ut, perinde atque si nullam controuersiam pateretur impubes, possessionem accipiat, alia causae cognitio illa, utrum differri debeat in tempus pubertatis cognitio an repraesentari. hoc autem diligentissime praetori examinandum est, an expediat pupillo repraesentari cognitionem an potius differri in tempus pubertatis, et maxime inquirere hoc a cognatis matre tutoribusque pupilli debet. finge esse testes quosdam, qui dilata controuersia aut mutabunt consilium aut decedent aut propter temporis interuallum non eandem fidem habebunt: uel finge esse anum obstetric
Abbreviated transcription (Latin):
dem emit ip̃e palam dedit a
nomen non mala froc. si sim¬
plicit᷑ ut sołet honestiores ñ
pati noĩ sua ĩstrum̃tis ĩscri¬
bi ualet emptio si callroc. ⁊õ
erit ac si pint̾positam psonã
emisset. ¶Sͣz et si creditor
pupilli distrahat eque em̃e

Expanded text:
dem emit palam, dedit autem nomen non mala fide sed simpliciter, ut solent honestiores non pati nomina sua instrumentis inscribi, ualet emptio: quod si callide, idem erit ac si per interpositam personam emisset. Sed et si creditor pupilli distrah
Abbreviated transcription (Latin):
lo ocõit uł ab costipulctur
non erit obligatus cutori n
naturaliter. tñ obligabitur
inquantum locuplecior fes
sit.i nam ĩ pͥupͣuiũ non tũatu¬
tori. u̾m eciam cui uis actͣio¬
nem in quantum locupletiõ
fẽs est damdam diuus pius
Rpsit. ¶ Pupulus uendẽdo
sinc tutoris auctoritite non
obligatur. S nec emendo ni¬
si inquantum locupiecior fc̃s
est. ¶Item ipe tutor emptoris
et uenditoris officio fungi ñ
auctoritas sufficit procutou¬
bio em̃e pot. s si mala fioc ẽp¬
tio intercesẜit nuluus crit
momenti. soz nec usucape po¬
cest. ¶Sanc si sue ctatis pu

Expanded text:
lo dederit uel ab eo stipuletur, non erit obligatus tutori: naturaliter tamen obligabitur in quantum locupletior factus est: nam in pupillum non tantum tutori, uerum cuiuis actionem in quantum locupletior factus est dandam diuus Pius rescripsit. Pupillus uendendo sine tutoris auctoritate non obligetur sed nec in emendo, nisi in quantum locupletior factus est. Item ipse tutor et emptoris et uenditoris officio fungi non auctoritas sufficit, procul dubio emere potest. sed si mala fide emptio intercesserit, nullius erit momenti ideoque nec usucapere potest.
Abbreviated transcription (Latin):
a consiuib duus pius dari per¬
misit hus u̾dis aditi auobis am¬
plissimi consules arbitrium.
eabunt qui excussis rõnb non
stituct ũm eciam quas rõnes qm̃
instrum̾ta trade̾ in exibere oñis su¬
is debeat cuius sina cum fu̾it sa¬
tes fc̾m ñ impeoitur epafroditiu
dcõib disunitim poitis ub esse
modo relicto legatarium nouissi¬
me coirocõi parere oportet. ¶Hr̃¬
di .x. darc iussus et lib̾ e̾e et ħrois
ħroi dindo ꝑueniet ad lib̾tatem

Expanded text:
a consulibus diuus Pius dari permisit his uerbis: 'aditi a uobis amplissimi consules arbitrum dabunt, qui excussis rationibus stituent, uerum etiam quas rationes quaeque instrumenta tradere aut exhibere dominis suis debeat: cuius sententiae cum fuerit satisfactum, non impedietur Epaphroditi cionibus disiunctim positis liber esse modo relicto legatarium nouissimae condicioni parere oportet.Heredi decem dare iussus et liber esse et heredis heredi dando perueniet ad
Abbreviated transcription (Latin):
Aibertas. ¶On nunqͣm contigit
ut quedam noĩatim exp̃s Dẽ.¬
¶sa officiant quannus omissa taci¬
te intelligi cui possunt nec cͥent
obfutura. ꝙ euenit si alicui ital
legatiur ticio .x.do lego si meuius
capitolium ascendit. nam ꝙ̃uis
ĩ arbitrio meuii si an capitoliur

Expanded text:
iarum.Nonnumquam contingit, ut quaedam nominatim expressa officiant, quamuis omissa tacite intellegi potuissent nec essent offutura. quod euenit, si alicui ita legatur: 'Titio decem do lego, si Maeuius Capitolium ascenderit'. nam quamuis in arbitrio Maeuii sit, an Capitol
Abbreviated transcription (Latin):
h̾rdum ꝯmodo ꝓfice̾. ¶ Que
maritohrs ertitat ita testo̾ cauit
cipito te om̃e quid quid erħrdita¬
ata tñ ut om̃e honus eiusdẽ k̾rdita¬
tis tam myt̾itum qͣm in futinũ
nec nõ q̃ si quid post mortem ti

Expanded text:
dum commodo proficere. Quae m‹a›rito heres exstiterat, ita testamento cauit: cipitote omne, quidquid ex hereditaita tamen, ut omne onus eiusdem hereditatis tam in praeteritum quam in futurum, nec non etiam si quid p
Abbreviated transcription (Latin):
an pars unius defũcti. ad.aterũ
ꝑtin̾et. paut fnoit testatricem
duos gradus sostitutõio fecne.
unum ut is qui er duobꝰ prior
morietur.ati restituet. alt̾m uo
ut nouissimus id rescituẽt qͣnos
noĩati post ea enumauit. ¶Im¬
pr̃ alcrender. augꝰ. ciaudio inliano
p̾fecto urbis siliquet tibimuane
⁊ munũ filiũ gam̃ señ. ĩplissim¬
as facultates donatõib ꝯtritet
testoduas possessiones quas ieti¬
nuerat eidem gaio seio p̾legauit
que unius ei donauat meuie fiue
tot. aureor daret. item altĩ fr̃i aure

Expanded text:
pars unius defuncti ad alterum pertineret. Paulus respondit testatricem duos gradus substitutionis fecisse, unum ut is, qui ex duobus prior morietur, alteri restitueret, alterum ut novissimus his restitueret, quos nominatim postea enumeravit. Imperator Alexander Augustus Claudiano Iuliano praefecto urbi. "si liquet tibi, Iuliet in unum filium Gaium Seium amplissimas facultates donationibus contulit et to duas possessiones, quas retinuerat, eidem Gaio Seio praelegauit quae uiuus ei donauerat, Maeuiae filiae tot aureos daret, i
Abbreviated transcription (Latin):
diu iur̾it passurui se uti frui
u̾m sit circa adiectionem ħr¬
admodum sic ususfructus in
dotem datus. si enim cum ra¬
b̾et mulieͣ fructum iuro curꝰ
erit ꝓprictas fundi. usũfru ceᷤ
ssit nich̃ mulier hrdi suo reũ¬
quet. de bebatur enim ususfru.

Expanded text:
diu uixerit, passurum se uti frui uod an uerum sit circa adiectionem heradmodum sit usus fructus in dotem datus. si, cum haberet mulier fructum, uiro, cuius erat proprietas fundi, usum fructum cessit, nihil mulier heredi suo relinquet: debebatur enim ei usus fru
Abbreviated transcription (Latin):
nuncianit impr fcoicõmis¬
sum ex hac scriptura debi q̃i
ꝑ hoc qd̃ prohibuiss cam tes¬
tari peciisset ut fr̃cm suũ ħrõ
fac̾e̾t sic enim accipicroam e¬
am scripturam ac si ħ̾roitatẽ
suam rogafset eam resticu̾e
¶Sabimus antonius ĩpube¬
rem filium antoniũ et fili¬
am honoratam relinquens
ex h̾rdatis huis mr̃em corũ
iuliam. ualianam hrocm ĩsti¬
tuit et ab ca trecenti⁊ qͣs da̾
res filie reliquit reliq̃m om

Expanded text:
nuntiavit imperator fideicommissum ex hac scriptura deberi, quasi per hoc, quod prohibuisset eam testari, petisset, ut fratrem suum heredem faceret: sic enim accipiendam eam scripturam, ac si hereditatem suam rogasset eam restituere. Fabius Antoninus impuberem filium Antoninum et filiam Honoratam relinquens exheredatis his matrem eorum Iuniam Valerianam heredem instituit et ab ea trecenta et quasdam res filiae re
Abbreviated transcription (Latin):
hũiss argentum uiatorium co
tempore quo testm̃ faciebat dcbi
Uxori suc testõita legatum est
sempronic dñe mee. hoc ampli¬
us argentum balneare quesicũ

Expanded text:
iatorium eo tempore cum testamentum faciebat, deberi. Uxori suae testamento ita legatum est: 'Semproniae dominae meae hoc amplius argentum balneare': quaesit
Abbreviated transcription (Latin):
erit sie accipi ocħe ẽe solebant et
ħ probo at cius ẜuium Rendisse
scribit cui argentum qd̃ ĩtuscu¬
lano fundo cum moreretur hius¬
set legatum ẽẽt.et qd̃ añquam
morcretur exube intusculanũ
iussu testatoris tranlatum c̃et de¬
Edico suo conturs SCeuol¬
nali ⁊ cõmuniũ expeditionum
cõmitti int̾ cetera ita lega̾nat ar¬
gentum matorium incum dari
uolo quesitum ẽ cum pr̃f. ĩ diu̾¬

Expanded text:
erit' sic accipi debere 'esse solebat': et hoc probo. Ateius Seruium respondisse scribit, cui argentum, quod in Tusculano fundo cum moreretur habuisset, legatum esset, et quod antequam moreretur ex urbe in Tusculanum iussu testatoris translatum esset, deedico suo contubernali et communium expeditionum comiti inter cetera ita legauerat: 'argentum uiatorium meum dari uolo'. quaesitum est, cum pater famil
Abbreviated transcription (Latin):
restitũe cogitur nisi curoentiᷤ¬
simis probatĩob fu̾it ab ħroc
aprobatum cõtempłone sui
seruum ẽẽ h̾roem institutum¬
Rpto oiui anconi significitur
ut si quis accepta aticio pecina
que quartam ħrditatis contin
rogitus sit ei restitu̾e ħroitatẽ¬

Expanded text:
restituere cogitur, nisi euidentissimis probationibus fuerit ab herede adprobatum contemplatione sui seruum esse heredem institutum.Rescripto diui Antonini significatur, ut, si quis accepta a Titio pecunia, quae quartam hereditatis continet, rogatus sit ei restituere hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
li rõne quadrantẽ retinen¬
oo compensetur. ¶Lucio ti¬
cio ex duab ptib plubuo
meuio ex quadrante scͥptis
te declarrri. ꝙ uet̾es nũmis
ticio legitis nũmor sp̃c nõ
de monstritacetorum lega

Expanded text:
ione quadranti retinendo compensetur. Lucio Titio ex duabus partibus, Publio Maevio ex quadrante scriptisnte declarari: quod veteres nummis Titio legatis nummorum specie non demonstrata ceterorum lega
Abbreviated transcription (Latin):
Ed et domino cõdi Paulus¬
tio competet. S aiterutri age̾
Ipmittendum est. ULp̃.¬
res ammou̾it itaut ip̃a nõ cõ¬
tractau̾it rerum ammotisaz
uroitio tenebitur. u̾m eciam
est itaq ꝙ labeo scripsit. uxorẽ
bona froem emerat uxor ãmo¬
uit uł opem furti tuł̾it. ioq
fecit diuorcu causa rerum a¬
motarum uidc̃o dampnab.¬

Expanded text:
ed et domino condictio competet. sed alterutri age‹re› permittendum est. 19 Ulpmouerit, ita ut ipsa non contrectauerit, rerum amotarum iudicio tenebitur. uerum est itaque quod Labeo scripsit uxorem rbona fide emerat, uxor amouit uel opem furi tulit idque fecit diuortii causa, rerum amotarum iudicio damnab
Abbreviated transcription (Latin):
ulone sibi ꝓspex̾at. dicenoũ est
ibi cõmicti cam si modo culpa
ab est ab co qui stipłatus est. qͥsi¬
tum est an sepius ꝯmittatur et
placet eciam sepius cam cõmit¬
ti si ꝑ ꝑtes ablata est hroitas. si
legatum fu̾it p̾stitutũ añ inter

Expanded text:
cendum est ‹i›bi committi eam, si modo culpa abest ab eo, qui stipulatus est.Quaesitum est, an saepius committatur. et placet etiam saepius eam committi, si per partes ablata est hereditas.Si legatum fuerit praestitum ante inter
Abbreviated transcription (Latin):
Item sciendum fiscum hanc acti¬
onem non pati. S ꝑ ip̃m cõueni¬
ri posse. ac si cauiss. Ceteros aũt
cuiuscum dignitatis sint l iã
legata ꝑccpint compelu deb̾e ao
am post soluta legita uoluit sti¬
pulom int̾poni. ¶ Silegatarius
ħrdi qui cõtrouersum srditatis
hr̃ditatis patitur iam uł spat de
restitueroo legata sibi p̾stito ca¬
uerit. et euicta hrditatis sit. s ne¬
gligencia uł dolo eius qui legat̃
p̾stitit dicemus non cõmicti sti¬
pulom pp̃ uiri boni. irbitrium ꝙ
in est hinc stipuloi. ⁊tem si ip̃e qui
p̾stit̾it legatum ex alia causa sibi
cuic̾it ut puta.qr inuenitur seꝙ̃¬
ti testõ hrs scriptus in quo legi¬
tum iste legatarius non accepat.
dicemus cõmicti stipułom pp̃ui

Expanded text:
Item sciendum est fiscum hanc cautionem non pati, sed perinde conueniri posse, ac si cauisset. ceteros autem, cuiuscumque dignitatis sint, licet iam legata perceperint, compelli debere ad am post soluta legata uoluit stipulationem interponi. Si legatarius heredi, qui controuersiam hereditatis patitur iam uel sperat, de restituendo legato sibi praestito cauerit et euicta hereditas sit, sed neglegentia uel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus non committi stipulationem propter uiri boni arbitrium, quod inest huic stipulationi. Itepraestitit legatum, ex alia causa sibi euicerit, ut puta quia inuenitur sequenti testamento heres scriptus, in quo legatum iste legatarius non acceperat, dicemus committi stipulati
Abbreviated transcription (Latin):
toire hr̃dicatem. ut emolumẽ¬
tum quroem hroitatis refun¬
oat. ip̃c u̾o hoñib ħdoitatis ob¬
strictus relinquatur. ¶Qua
tam et si ad indempnitatis cau¬
tio offeratur puroc qd̃ ħrditatẽ

Expanded text:
ire hereditatem, ut emolumentum quidem hereditatis refundat, ipse uero oneribus hereditatis obstrictus relinquatur.Quare tametsi indemnitatis cautio offeratur.Proinde qui 'he
Abbreviated transcription (Latin):
Seuius insuoprop̾etas erat fruc¬
tuano hrde instituto alicui eum
euulegauit ñ põt hrs doli mauer¬
ceptõne uti silegatanus uẽdica¬
Ie suu uellet nõ reuctob̾rdi usu
illud. aut illud legatũ sit m̃i
legatũ est si subcõtrarus oditõ¬
nib. aliud.at. iliud legatũ est
unũ legatum ee arbitmur ne

Expanded text:
cuius in seruo proprietas erat, fructuario herede instituto alicui eum seruum legauit. non potest heres doli mali exceptione uti, si legatarius uindicare seruum uellet non relicto heredi usu illud aut illud legatum sit, unum legatum est. si sub contrariis condicionibus aliud atque aliud legatum est, unum legatum esse arbitramur. neque
Abbreviated transcription (Latin):
hensum est posse. S pot̾it hoc
dici suta legiuit .C. aurcos quoᷤ
michi deb uł stichum quem
debet hrs meus uampnas esto
non pete / quio si sic dixi. hr̃s me¬
us .c. uurcos quos michi ticius
dr uel stichum dampnas esto ei
dare eciam illiro temptari pot̾it

Expanded text:
hensum est posse. sed poterit hoc dici si ita legauit: 'centum aureos, quos mihi debet' uel 'Stichum, quem debet, heres meus damnas esto non petere'. quod si sic dixit: 'heres meus centum aureos, quos mihi Titius debet, damnas esto ei dare', etiam illud temptari poterit
Abbreviated transcription (Latin):
rem qui cum artificio suo mͥ¬
cede oata alere pot̾it quesitũẽ
cumalimenta multo minora
pͥstit̾int ħroes scripti quam
usure sũme ⁊rede compete¬

Expanded text:
rem, qui eum artificio suo mercede data alere poterit'. quaesitum est, cum alimenta multo minora praestiterint heredes scripti, quam usurae summae redactae compete
Abbreviated transcription (Latin):
ticio restitũet uroex aditus
hroitate diuroenda ptem do¬
tis qͣi ex utili pacto pro ꝑte
batur an et ca portio ex causa
frõicõmissi p̾standa sit quã
u̾o ẽẽ restitucidam puto qr
non q̃i hes s q̃i mat̾ ex pacto

Expanded text:
Titio restitueret: iudex addictus de hereditate diuidenda partem dotis quasi ex utili pacto pro parte batur, an et ea portio ex causa fideicommissi praestanda sit. quam non esse restituendam puto, quia non quasi heres, sed quasi mater ex pacto
Abbreviated transcription (Latin):
tsi cum uicariis ẜuis legatus
sic ẜuus durat iucariorum le¬
gatum eciam mortuo eo aut
auienato aut manumisso. Quis
ĩsuꝑ ip̃e si quio debeat suo red¬
de legatario debe. Ulpianus.

Expanded text:
cum uicariis suis legatus sit seruus, durat uicariorum legatum et mortuo eo aut alienato aut manumisso. 5 Pauinsuper ipsum si quid debeat seruo, reddere legatario debere. 6 Ulpianus
Abbreviated transcription (Latin):
S peculium legeti et sit ĩ cor¬
poribus puta fundi uł edes si
at integra corpora uenoicabũ¬
tur simuo sit qd̾ dño us supra
scriptis psonis debeatur dimi¬
nui singiua corpora pro rata
debebunt᷑ et ita uis et celsus.
putant et si fu̾it. legatum ue¬
culium non deducto ere alie¬
no uerendum est ne ĩutile le¬
gatum sit qr qõ roicitur cẽ m
turam legati sit. S pucau̾nt ĩ¬
hanc adiectionem non uiciare
legatum. S nicħ ei adicere nͨ¬
ei potest cresc̾e uendieatio ꝑecu¬
lui phanc adiectionem. ¶pli¬
ne si ꝓponas legarium nactũ
possom rerum exceptione do¬
u adu̾sus hrdem uendicantẽ
uti potest. ħc enim ĩ soudis re¬
enis alieni non deducendi s et si
rit ualz ħ adiectio. qr niro a uolũ¬
tate pot oñs ẜuo remitt̾e quod
eror ¶Uieario autem meo mͥ
legato an et incarii mei pecuu¬
un̾i. ro me ꝑtineat queritur et
putamus contini iegato uca¬
rii eius peculium nisi adusa sit
uoluntas cestatoris. ¶ Siẜuus

Expanded text:
 peculium legetur et sit in corporibus, puta fundi uel aedes, at, integra corpora uindicabuntur: sin uero sit, quod domino uel supra scriptis personis debeatur, deminui singula corpora pro rata debebunt. et ita et Iulianus et Celsus putant. Et si fuerit legatum peculium non deducto aere alieno, uerendum, ne inutile legatum sit, quia quod adicitur contra naturam legati ‹s›it. sed puto uerum ‹hanc› adiectionem non uitiare legatum, sed nienim potest crescere vindicatio peculii per hanc adiectionem. plane si proponas legatarium nactum possessionem rerum, exceptione doli aduersus heredem uindicantem uti potest: habet enim in solidis reeris alieni non deducendi. sed et srit, ualet haec adiectio, quia nuda uoluntate potest dominus seruo remittere quod ei debet. Uicario autem meo mihi legato an et uicarii mei peculium ad me pertineat, quaeritur. et putamus contineri legato uicarii eius peculium, nisi aduersa sit uoluntas testatoris. Si seruus
Abbreviated transcription (Latin):
tur nec ut suspectam remou̾i
ret de quo sensiss testator q̃ro
quro sic uiris sendi. is datus est
quam dare se cestator sensit sec
siis non apparet non ius defic
si probatio igitur neut c̃ tutor.

Expanded text:
tur, nec ut suspectum remoueriret, de quo sensit testator: quaero quid sit iuris. respondit: is datus est, quem dare se testator sensit: si id non apparet, non ius deficit, sed probatio, igitur neuter est tutor.
Abbreviated transcription (Latin):
deb ꝙ consecutus est. de couero
qui legatum accepit si neget ui¬
re fc̃m ẽe test̾m diuus pius ita e¬
sus cius condc̃ois fu̾it uisus ut
obtin̾e ħrdititem non possit et i¬
re intestati ad cos cognatos ptine¬
ret pet̾c ħrditatem ip̃o iure poter¬
unt. ꝓhibendi aucem sint an nõ
ex cuius ꝑsona cõocõne etate co¬
gnita euisa auxoice consticuend̃
crit. ¶Amitt̾e io quod cestõ me¬
rut et cum placuit qui tutor da¬
tus excusaint se atutela. s ⁊ si cõ¬
sccutut fu̾it non admictitur ñ¬
ad cius excusationem. diuersum
puco in co qui legatũ tm̃ muit
et am̃re pupilu tutor petitus ex¬
cusaiut se maluit. ħ enim nicħ
c̃c̃ uidicium defuncti fecit. s ħ
legatum quod tucori denegatur
non ad fiscum transfertur. si fili¬
o relinquitur cuius utilitates de¬
ste sunt. ¶ Si pater accusau̾ut te
stam̃tum uis dñs denegibitur
ci actio eciam quod filio cius uł
fuo legatum c̃. S ad ip̃os emo¬
lum̃tum rei ꝓuenturu est ꝙ si

Expanded text:
d consecutus est. de eo uero qui legatum accepit, si neget iure factum esse testamentum, diuus Pius ita resi is eius condicionis fuerit uisus, ut optinere hereditatem non possit, et iure intestati ad eos cognatos pertinet, petere hereditatem ipso iure poterunt. prohibendi autem sint an non, ex cuiusque persona condicione aetate cognita causa a iudice constituendum erit'.Amittere id quod testamento meruit et eum placuit, qui tutor datus excusauit se a tutela: sed si consecutus fuerit, non admittitur ad excusationem. diuersum puto in eo, qui legatum tantum meruit et a matre pupilli tutor petitus excusare se maluit: hic enim nihil contra iudicium defuncti fecit. sed hoc legatum, quod tutori denegatur, non ad fiscum transfertur, sed filio relinquitur, cuius utilitates desertae sunt.Si pater accusauerit teur ei actio etiam eius quod filio eius uel seruo legatum est, si ad ipsos emolumentum rei peruenturum est: quod si
Abbreviated transcription (Latin):
rogatus sit cum lib̾tate quis ħe¬
oitatem restitũe. siuc directa da¬
ta sit lib̾tas. siue frõicomissara
dici pot̾it cum a ẜuosuo nõ pos¬
se cogi adire hrditatem qmͣurs

Expanded text:
rogatus sit cum libertate quis hereditatem restituere, sive directa data sit libertas sive fideicommissaria, dici poterit eum a servo suo non posse cogi adire hereditatem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tione data si non õious stic¬
his cribitis iegitarius clegiꝰ¬
oc hrois s eciam si alia qualz
causa ro cuen̾it. Domp̃.¬

Expanded text:
tione data si non omnibus scyphis exhibitis legatarius elegiss, sed etiam si alia qualibet causa id evenerit. Pompon
Abbreviated transcription (Latin):
capitis accusau̾it aut ĩẜinto¬
non excliroi siue ip̃e siue tu¬
tor uł curator accusau̾it. ¶S
si minor qurõ institu̾it accu¬
sationem maior aũt fcũs sc̃

Expanded text:
capitis accusauerit aut in seruitunon excludi, siue ipse siue tutor eius uel curator accusauerit. Sed si minor quidem instituerit accusationem, maior autem factus s
Abbreviated transcription (Latin):
Quũt h̾rs nõ sufficẽ redoitum
bonoꝵ.ad tocius debiti ersolutõ
feste proponi erredditibꝰ bonor
cor iuissũ eẽ es auenũ ersolue ñ
ce sprio. ¶ Pater filio ⁊ filia.
b̾rdib inscitutis cũ singuus cer¬
ta p̃ruaa kalendana p̾legasset
itacunt. ate ant fulukine peto q̃

Expanded text:
t heres non sufficere reditum bonorum ad totius debiti exsolutionfeste proponi ex reditibus bonorum eorum iussum aes alienum exsoluere, non de proprio. Pater filio et filia heredibus institutis cum singulis certa praedia et kalendaria praelegasset, ita cauit: 'a te aut
Abbreviated transcription (Latin):
hrs nepotis debonis diuntaxat
que moriens auus reliquit re¬
tincbit. ¶ Cumfroicõmissum
ex uoluntate matris a pr̃e mori¬
ente debitum filio pr h̾roitate
sua quam ifilium conferebat &¬
pensari uoluit ꝙ filio debetur si
rõ falcroie. pom cepit filii quad¬
rantis quem quem pr̃is cum
effectu pcepit compensabitur
acq ita supfluum enis alieni do¬
orinti tm̃ detrahetur. ¶Ex doĩ¬
cionib ĩuxorem collacis quodi
hr̃s cius reode uiro cogitur ĩ bo¬
nis mulieris non erit. nam ita
sit locuplectior ut tanto paupior
c̃ẽ uideatur qd autem he̾s in te
minuit uiro non pit. ¶Fructo
p̾diorum sub conditione u̾bis fi¬
deicõmissi relictos ĩ causa fidci¬
cõmissi non deductos hr̃s ĩ rõne
falcidie sic accepto face̾ sibi cogi¬
tur ut quartam et quarte fructuᷤ
et si maxime post impletam cõ¬
oconem frocicõmissor locum he¬
hr̃e cepit tñ ex die mortis fruc¬
tus quaorantis aꝑiro hroenare¬
linqui ncc̃c est. ¶ Frocicõmissũ

Expanded text:
s nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens auus reliquit, retinebit. Cum fideicommissum, ex uoluntate matris a patre moriente debitum, filio pater hereditate sua, quam in filium conferebat, compensari uoluit: quod filio debetur, si ratio Falcidiae poni coeperit, fini quadrantis, quem ex bonis patris cum effectu percepit, compensabitur atque ita superfluum aeris alieni dodranti tantum detrahetur. Ex donationibus in uxorem collatis quod heres eius reddere uiro cogitur, in bonis mulieris non erit. nam ita fit locupletior, ut tanto pauperior esse uideatur: quod autem heres inde minuit, uiro non perit. Fructus praediorum sub condicione uerbis fideicommissi relicto‹rum› in causam fideicommissi non deductos heres in ratione Falcidiae sic accepto facere sibi cogitur, ut quartam, et quartae fructus etsi maxime post impletam condicionem fideicommissorum locum habere coepit, tamen ex die mortis fructus quadrantis apud heredem relinqui necesse est. Fideicommissum
Abbreviated transcription (Latin):
Dem.A repetedis le¬
gatis ħ u̾ba que adicisolent.
Itẽdare dãpnas esto ⁊ ad ꝯdli¬
tones et addies legatoꝵ easd¬
res repetedas ref̾ri sab̾ endit.¬
pore mea archa inqua instry¬
mẽta ⁊ cautones debitoꝵerãt
testator de pecimanumata sẽ¬
sisset / ego aũt illud dignum
animau̾sione eristimabã cu
quis kalẽdanũ pr̃are alicuiu
uoluit utrũ ue noĩadũtara

Expanded text:
em.In repetendis legatis haec uerba quae adici solent 'item dare damnas esto' et ad condiciones et ad dies legatorum easdem repetendas referri Sabipore in ea arca, in qua instrumenta et cautiones debitorum erant,testator de pecunia numerata sensisset. ego autem illud dignum animaduersione existimabam, cum quis kalendarium praestari alicui uoluerit, utrumne nomina dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
Egatis ẜuis erceptis negotia¬
torib lab̾o scripsit eos legato
Serceptos uid̾i qui p̾põiti ee̾nt
negocu erereendi eã ueluti qui
ad enẽdũ locadũ ꝯducẽdũ p̃¬
obscenatores uł eos qui piscito¬
rb p̾poiti sũt nõ iud̃i negoci¬
atõis applłatõe ꝯtim̾ iputo ue
ficio quis ad artificui tnsient
quid̃ recte putant legatũ ertĩ
pła artificia sciat. ⁊ alii cocilega¬
ti fuennt testatores. ilii lectica¬
rii eicede̾ suũ dicend̾ e cuilega¬
ta sunt in quo artificio pimq
u̾sabat᷑ ornatib legatis celsus
magistrũ fuerũt legato nõce¬

Expanded text:
egatis servis exceptis negotiatoribus Labeo scripsit eos legato exceptos videri, qui praepositi essent negotii exercendi causa, veluti qui ad emendum locandum conducendum probsonatores vel eos, qui piscatoribus praepositi sunt, non videri negotiationis appellatione contineri: eficio quis ad artificium transierit, quidam recte putant legatum exstinseruus plura artificia sciat et alii coci legati fuerunt, alii textores, alii lecticarii, ei cedere seruum dicendum est, cui legati sunt in quo artificio plerumque uersabatur.Ornatricibus legatis Celsus magistrum fuerunt, legato non ce
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ent effectu nec mortalitatei
pr̃is. s emancipatione pres
familiares constituti sunt de¬
beri cis frõicõmissum nemo
oubitau̾it diemq cius emã¬
cipatõne cessisse qui morte pa¬
tris cedet. ¶uhanus.¬
umita legitum est stichum
uł qd̃ pamphila natum erit.
h̃rs incus dato. non añ diem
legiti cius ceoit quam aliqͥo
ex pamphila natum fu̾it aut
ctum fu̾it nasci posse. ¶Cum
ẜuo legito añquam hroitas e¬
ius qui legau̾at adiretur usus
fructus ab alio legatus fu̾it
et prior ħroitas cius qui ussif.
legau̾it adita fu̾it nulla rõ ẽ.
cui rocm legati ced̾e existime
ex qui ẜnus legatus erat ade¬
atur cum n in presencu ullũ
cmolum̃tum hroititi acqui¬
ratur. et si int̾im ẜuus mor¬

Expanded text:
ffecti, nec mortalitate patris, sed emancipatione patres familiarum constituti sint, deberi eis fideicommissum nemo dubitaverit diemque eius emancipatione cessisse, qui morte patris cederet. Iulianusum ita legatum est: 'Stichum uel quod ex Pamphila natum erit heres meus dato', non ante dies legati eius cedet, quam aliquid ex Pamphila natum fuerit aut certum fuerit nasci non posse.Cum seruo legato, antequam hereditas eius qui legauerat adiretur, usus fructus ab alio legatus fuerit et prior hereditas eius, qui usum fructum legauerit, adita fuerit: nulla ratio est, cur diem legati ex qua seruus legatus erat, adeatur, cum neque in praesentia ullum emolumentum hereditati adquiratur et, si interim seruus mor
Abbreviated transcription (Latin):
bonor possõm semei natim
compctẽ. ¶ S et si defert cõ¬
oitio institutiõis ad huc tm̃¬
dem dicit p̾teritum ab eo gra
et si postumus qui ĩstitutut᷑
fu̾it. non fu̾ic natus. nam xo¬
huc cc̃ tabulas bonorũ possõ¬
nem pet̾e filio marcellus .nc.
¶Si quis sua manu se ex hroẽ
scripẜit an contra tabulas bo
tionem ait. qr senatus ħ pro
non scripto non facit qr cont

Expanded text:
onorum possessionem semel natam competere. sed et si defecerit condicio institutionis, adhuc tantundem dicit praeteritum ab eo gradem scribit et si postumus, qui institutus fuit, non fuerit natus: nam adhuc contra tabulas bonorum possessionem competere filio Marcellus ait. Si quis sua manu se exheredem scripsit, an contra tabulas bontionem ait, quia senatus hoc pro non scripto non facit, quod cont
Abbreviated transcription (Latin):
ut pete̾ possit quasi faisa demon¬
str̃one adiecta quod michi debet¬
ncquaquam placet cum dandi
ũbum ad debitum referre se te¬
stator existuai̾nt. contra auter
si debitor creditori leget nullaz

Expanded text:
ut petere possit quasi falsa demonstratione adiecta: quod mihi nequaquam placet, cum dandi uerbum ad debitum referre se testator existimauerit. contra autem si debitor creditori leget, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
sirs in contrario. ¶ Snf¬
ficit tutori bñ et diligent̾
negoia gessisse. et si uentũ¬
rem aduersum huit. ꝙ ge¬
stum est iuoitio contrario

Expanded text:
s. In contrario iudicio sufficit tutori bene et diligenter negotia gessisse, etsi eventum adversum habuit quod gestum est. Iudicio contrario
Abbreviated transcription (Latin):
reddioit manentibus debito¬
runt pro quib ipe pecciuam
hrdib p̾roni refuderat libtatẽ¬
qaceptus decessit. quesitum
est an hrdibus stichi aduersꝰ
nõia tebitoꝵ pro quib stichꝰ
hr̃oes proni ex causa fidicomis¬
si cõpelleroi sunt actiones p̾s¬
tare cum ni aluro asticho pro¬
no debitum fu̾it Rendi p̾stin¬
dum. ¶ E esto codicillis uc ser¬
uos manumisat et peculia le

Expanded text:
reddidit manentibus debitoribus, pro quibus ipse pecuniam heredibus patroni refuderat, libertatemque adeptus decessit. quaesitum est, an heredibus Stichi adversus nomina debitorum, pro quibus Stichus heredes patroni ex causa fideicommissi compellendi sint actiones praestare, cum nihil aliud a Sticho patrono debitum fuerit. respondit praestandum. Testamento codicillisve servos manumisit et
Abbreviated transcription (Latin):
um illam rocm aureos .c. alio
democ capite peculia filiis p̾¬
iegauit. quesitum est an pecu¬
sure eorum debntur cum roi¬
uus breuiarus ĩ ere aueno et
sortem et usuras iter cetos ẽ¬
oitores complexus sit sendi
siro fenus noic fun ex̾cuisset
et usuras ut ita ppon̾entur filio
ascripsiss io quor pcculio lega¬
to debi. de penu legato. E

Expanded text:
um illam, item aureos centum': alio deinde capite peculia filiis praelegauit. quaesitum est, an pecusurae eorum debentur, cum rationibus breviariis in aere alieno et sortem et usuras inter ceteros creditores complexus sit. respondit, si id faenus nomine filii exercuisset et usuras ita, ut proponeretur, filio adscripsisset, id quoque peculio legato deberi. IX DE PENV LEGATA
Abbreviated transcription (Latin):
uo suo qui bona libti eius ges¬
sit cui ꝓ pte dimroia testõ ħrs
extiterat i quib negõus gestis
et kalendenria fuer̾ant testam̃¬
reddidiss eiq peculium fidi¬

Expanded text:
uo suo, qui bona liberti eius gessit, cui pro parte dimidia testamento heres exstiterat, in quibus negotiis gestis et kalendaria fuerunt, testamereddidisset, eique peculium
Abbreviated transcription (Latin):
uro sit nominatim
nomen et p̾nomẽ
et cognomen cus dicerro
ansufficit uł uñi exhus
et constat sufficerẽ.Dem
us et ita uroctur. fuius me¬
us exħrs esto et si nec nõm
erꝰ cxp̃ssum sit si modo un¬
icus sit. nam si płes sunt fi¬
lu benigna interpretatiõe
pocius apsisq senoetur
dixit non nominandris ẜ nõ
filius meus latro us glpxor¬
abor magis est ut recte ex¬
hroatus sit et si ex adult̾io
natum dix̾it. ¶Płire antẽ¬

Expanded text:
it nominatim nomen et praenomen et cognomen eius dicendum est an sufficit uel unum ex his? et constat sufficere. 2 Idus et ita uidetur 'filius meus exheres esto', si nec nomen eius expressum sit, si modo unicus sit: nam si plures sunt filii, benigna interpretatione potius a plerisque respondetur dixfilius meus', 'latro', 'gladiator', magis est, ut recte exheredatus sit, et si ex adultero natum dixerit.Pure aut
Abbreviated transcription (Latin):
quib dolus erꝰ romitti põt.
qd penes tutorem fuit. he¬
res quor erꝰ redde̾ debet. Et¬
go ap̃ pittunt pupillum is
relinquerit.si hrs capit non
quid̃ crimine caret. si exͣ tu¬
⁊ qui ꝑ alium postulata tẽ
nominare et qui ꝑ alium

Expanded text:
uibus dolus eius admitti potest. Quod penes tutorem fuit, heres quoque eius reddere debet: quod apud pupillum is reliquerit si heres capit, non quidem crimine caret, sed extra tuet qui per alium postulat: item nominare et qui per alium