comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ de uxore potuit honestiꝰ cͣ suli. facundtꝰ. callidꝰ.⁊ amicitia
facilis. ad dissimulanda negotia. Altitudo ĩgenii ĩ credibił mul¬
taꝵ rerũ ac maxime pecuniȩ largitor. atq illi facilissimo om
at i certũ habeo. pudet mag̾ an piget disserere. Igit᷑ ailla
ut supͣ dictũ ẽ. pͦꝰ ꝗͣ ĩ affricã atq ĩ castra marii cũ ȩqͥtatu uenit:
rudis antea ⁊ ignarꝰ belli. sollertissimꝰ omniu̾̃. ĩ paucis tẽpestatibus
factꝰ ẽ. Ad hȩc milites benigne appellare. Multis rogationib aliis
gͦ id laborare ut illi ꝗͣ plurimi deb̾ent. loca atq seria cũ hum¬
illimis agere. In oꝑib ĩ agmine atq uigilias multus ad e̾e̾. neq i¬
t̾im qđ pͥua abitio solet. cͣ sulis aut ciuiꝰq boni famã led̾e. tantu mͦ
neq c̃silio neq manu. por̾e aliũ pati plerosq ante uenire. Qub

Expanded text:
quod de uxore potuit honestius consuli; facundus, callidus et amicitia quod de uxore potuit honestius consuli; facundus, callidus et amicitia facilis, ad simulanda negotia altitudo ingeni incredibilis, multarum rerum ac maxime pecuniae largitor. Atque illi felicissimo omt, incertum habeo pudeat an pigeat magis disserere. Igitur Sulla, uti supra dictum est, postquam in Africam atque in castra Mari cum equitatu venit, rudis antea et ignarus belli, sollertissimus omnium in paucis tempestatibus factus est. Ad hoc milites benigne appellare, multis rogantibus, aliis  id laborare, ut illi quam plurimi deberent, ioca atque seria cum humillimis agere, in operibus, in agmine atque ad vigilias multus adesse, neque interim, quod praua ambitio solet, consulis aut cuiusquam boni famam laedere, tantummodo neque consilio neque manu priorem alium pati, plerosque antevenire. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
funde. ac plerosq tantu mͦ sauciare. Deĩde suꝑ occisoꝵ. uade cor
rari. Sic forte correpta marii temeritas. głam exculpa inuenit
Cȩtũ dũ ea res agit᷑ .L. silla questor cũ magno ȩqͥtatu ĩ castra ue¬
int. qđ uti ex latio ⁊ sõciis cogeret. rome relictꝰ erat. S qm nos tan¬
ti uiri res ammonuit idoneũ uisũ ẽ. de nat᷑a cultuq eiꝰ paucis
dicere. Neq eñi alio loco de sillȩ reb dicturi sumꝰ. q .l. si senna op
ortune ⁊ dilientissime om̃iũ qͥ eas res dixere. ꝑsecutꝰ: parũ mͥ lib̾o
ore locutꝰ uidet᷑. Igit᷑ sillea gentis pat̾ciȩ nobilis fuit familia ꝓ¬
pe ĩa extincta maioꝵ ignauia. Lit̾tis grecis atq latinis uxta atq
doctissime eruditꝰ. Animo ĩgenti cupidus uoluptatu. s głe cupi¬
dior Ocio luxurioso e̾e̾. tñ ab negoriis nͣꝗͣ uoluptas remota. nͥ

Expanded text:
fundere ac plerosque tantummodo sauciare, dein super occisorum corpora fundere ac plerosque tantummodo sauciare, dein super occisorum corpora rari. Sic forte correcta Mari temeritas gloriam ex culpa invenit. Ceterum, dum ea res geritur, L. Sulla quaestor cum magno equitatu in castra venit, quos uti ex Latio et a sociis cogeret, Romae relictus erat. Sed quoniam nos tanti viri res admonuit, idoneum visum est de natura cultuque eius paucis dicere. Neque enim alio loco de Sullae rebus dicturi sumus et L. Sisenna, optime et diligentissime omnium, qui eas res dixere, persecutus, parum mihi libero ore locutus videtur. Igitur Sulla gentis patriciae nobilis fuit, familia prope iam extincta maiorum ignavia, litteris Graecis atque Latinis iuxta atque doctissime eruditus, animo ingenti, cupidus voluptatum, sed gloriae cupidior; otio luxuriose esse, tamen ab negotiis numquam voluptas remorata, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
multũq fatigati tandẽ ĩ castellũ ꝑuenu̾t desertuͣ ab ea parte qđ
om̃s sic aliis dieb adu̾sũ hostes aderant. Alariꝰ uͥ exnuntiis quȩ ligꝰ
egerat cognouit. ꝗͣꝗͣ toto die ĩtentosnumidas pͣlio habuerat. tũ uͦ co¬
hortatꝰ milites. Et ipse extͣ uineas ẽ. egress testudine acta succed̾e
& simul hostẽ torm̃tis sagitariisq funditorib⁊ minis terre. At
numidȩ sepe antea uineis romanoꝵ. subu̾sis. itẽ ĩ censis n castelli
mȩnib sese tutabat᷑. s̃ ꝓmuro dies noctesq agitare. M aledic̾e
romanis. ac mario ue cordiã obiectare. Alilitib nr̃is ingurthȩ
seruitiu minari. secundis reb feroces e̾e̾. Int̾im om̃ib romanis
psalute cͣtantib repente atgo signa canere. ac pmo mulieres &
pueri qͥuisũ ꝓcesserant fugere. Dei̾de uti qͥsq muro ꝓximꝰ erat pͦ¬
tͣemo cuncti armati ĩermesq Qd uͥ accidit: eo acͥũ romaniĩstare.

Expanded text:
in castellum perveniunt, desertum ab ea parte, quod omnes sicut aliis diebus aduersum hostis aderant. Marius ubi ex nuntiis quae Ligus egerat cognovit, quamquam toto die intentos proelio Numidas habuerat, tum vero cohortatus milites et ipse extra vineas egressus, testudine acta succedere et simul hostem tormentis sagittariisque et funditoribus eminus terrere. At Numidae, saepe antea vineis Romanorum subuersis, item incensis, non castelli moenibus sese tutabantur, sed pro muro dies noctisque agitare, male dicere Romanis ac Mario vecordiam obiectare, militibus nostris Iugurthae servitium minari, secundis rebus feroces esse. Interim omnibus, Romanis pro salute certantibus, repente a tergo signa canere; ac primo mulieres et pueri, qui visum processerant, fugere, deinde uti quisque muro proximus erat, postremo cuncti, armati inermesque. Quod ubi accidit, eo acrius Romani instare,
Abbreviated transcription (Latin):
ctoriã adeptꝰ erat. Nã strenuis simꝰ quisq. aut occiderat in p̃lio: aut
grauit᷑ uulneratꝰ discesserat. Mmulti aut̃ qͥde castris uisendi aut spo¬
liandi grã ꝓcesserat. uoluentes hostilia cadauera. amicũ alii. pars
hospitẽ aut cognatũ repperiebant. Fuere itẽ: qͥ inimicos suos cogno¬
scerent. Ita. uarie ꝑ omẽm exercitũ. letitia. meror. luctꝰ atq gaudia

Expanded text:
ctoriam adeptus erat. nam strenuissumus quisque aut occiderat in proelio aut ctoriam adeptus erat. nam strenuissumus quisque aut occiderat in proelio aut graviter volneratus discesserat. multi autem, qui e castris visundi aut spoliandi gratia processerant, volventes hostilia cadavera amicum alii, pars hospitem aut cognatum reperiebant; fuere item qui inimicos suos cognoscerent. ita varie per omnem exercitum laetitia, maeror, luctus atque gaudia
Abbreviated transcription (Latin):
resistentes interficit. deinde utrinq ex laterib ceteros aggredit᷑. Manliꝰ
relictũ uida memor generis atq pristinȩ suȩ dignitatis. in confertis¬
simos hostes incurrit. ibiq pugnans confodit᷑. Sed confecto p̾lio. tũ
uero cerneres quanta audatia. quantaq animiuis fuiss& in exereitu
catilinȩ. Nã fere quẽ quisq uiuus pugnando locũ coeꝑat: eũ amissa am¬
ma corpore tegebat. Pauci aut̃. quos medios cohors p̃toria disiecerat:
paulo diuersius. sed om̃s tam̃ aduersis uulnerib conciderant. Catilina uero
longe a sius int̾ hostiũ cadauera reꝑtꝰ s: paululũ etiã spirans. ferociãq
animi quã habuerat uiuus. in uultu retinens. Postremo ex omĩ copia. neq
in prȩlio. neq infuga. quisquã cius ingeniuis captꝰ ÷: tra cuncti suȩ hosti¬
ũq uitȩ uxta peꝑcerãnt. Neq tam̃ exercitꝰ pr. lecã aut mneruentã ui¬

Expanded text:
resistentis interficit. deinde utrimque ex lateribus ceteros aggreditur. Manlius resistentis interficit. deinde utrimque ex lateribus ceteros aggreditur. Manlius relictum videt, memor generis atque pristinae suae dignitatis in confertissumos hostis incurrit ibique pugnans confoditur. Sed confecto proelio, tum vero cerneres, quanta audacia quantaque animi vis fuisset in exercitu Catilinae. nam fere quem quisque vivos pugnando locum ceperat, eum amissa anima corpore tegebat. pauci autem, quos medios cohors praetoria disiecerat, paulo divorsius, sed omnes tamen advorsis volneribus conciderant. Catilina vero longe a suis inter hostium cadavera repertus est, paululum etiam spirans ferociamque animi, quam habuerat vivos, in voltu retinens. postremo ex omni copia neque in proelio neque in fuga quisquam civis ingenuos captus est: ita cuncti suae hostiumque vitae iuxta pepercerant. neque tamen exercitus p
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ annoͥs .xxx. tribunꝰ aut p̃fectꝰ aut legatꝰ aut p̃tor cũ magna
gła in exercitu fuerat: plerosq ip̃sos. factaq eoꝵ fortia nouerat
fa cõmemorando: militũ animos accendebat. Sed ubi om̃ib reb
exploratis. petrieuis tuba signũ dat. cohortes paulatĩ incedere iuba
moclamore eũ infestis signis concurrunt. Pila omittunt. gladi is
res gerit᷑. Neterani pristinȩ uirtutis memores. cõminꝰ aerit᷑ insta¬
re. Illi hauđ timidi resistunt. maxima ui certat᷑. Interea catilina
cũ expeditis in prima atie uersari. laborantib fuccurrere integros
ꝓsauciis accersere. omĩa ꝓuidere. multũ ipse pugnare. sepe hostẽ
ferire. Strenui militis. & boni impr̃is officia simul exequebat᷑: le¬
treius ubi uid& catilinã contra ac ratꝰerat magna uitendere.
cohortẽ pretoriã in medios hostes : ducit. fosq ꝑturbatos. atq alios alibi

Expanded text:
amplius annos triginta tribunus aut praefectus aut legatus aut praetor cum magna amplius annos triginta tribunus aut praefectus aut legatus aut praetor cum magna gloria in exercitu fuerat, plerosque ipsos factaque eorum fortia noverat: ea conmemorando militum animos accendebat. Sed ubi omnibus rebus exploratis Petreius tuba signum dat, cohortis paulatim incedere iubetmo clamore cum infestis signis concurrunt; pila omittunt, gladiis res geritur. veterani pristinae virtutis memores comminus acriter instare, illi haud timidi resistunt: maxuma vi certatur. interea Catilina cum expeditis in prima acie vorsari, laborantibus succurrere, integros pro sauciis arcessere, omnia providere, multum ipse pugnare, saepe hostem ferire: strenui militis et boni imperatoris officia simul exequebatur. Petreius ubi videt Catilinam, contra ac ratus erat, magna vi tendere, cohortem praetoriam in medios hostis inducit eosque perturbatos atque alios alibi
Abbreviated transcription (Latin):
tra rupe aspera. octo cohortes infronte constituit. Reliquarũ signa:
in subsidio artius collocat. Ab his centuriones om̃s lectos & euoca tos. p̃ter¬
ea ex gregariis militib optumũ quenq armatũ. in primã atiẽ subducit.
G. manliuĩ in dextra. fesulanũ quendã insinistra parte curare iuba. Ipse
cũ libertis & colonis ꝓpt᷑ a quilã assistit. quã bello cimbrico .s. marius
in exercitu habuisse dicebat᷑. ac in altera parte.c. anconiꝰ pedib eger.
qđ prelio adeẽ nequibato.al. pecreio legato exercitũ ꝑmittit. lile cohor¬
tes ueteranas quas tumultꝰ causa conscripserat. infronte: post eascete cͥ¬
rũ exercitũ in subsidiis locat. Ipse equo eireuiens: unũ quenq nomi¬
nans appellat. hortat᷑. rogat ut meminerint se contra latrones in er¬
mes ꝓpatria. ꝓliberis ꝓ aris. ac focis suis certare. Homomilitaris qd̾

Expanded text:
tra rupe aspera, octo cohortis in fronte constituit, reliquarum signa tra rupe aspera, octo cohortis in fronte constituit, reliquarum signa in subsidio artius conlocat. ab iis centuriones, omnis lectos et evocatos, praeterea ex gregariis militibus optumum quemque armatum in primam aciem subducit. C. Manlium in dextra, Faesulanum quendam in sinistra parte curare iubet. ipse cum libertis et colonis propter aquilam adsistit, quam bello Cimbrico C. Marius in exercitu habuisse dicebatur. at ex altera parte C. Antonius, pedibus aeger quod proelio adesse nequibat, M. Petreio legato exercitum permittit. ille cohortis veteranas, quas tumulti causa conscripserat, in fronte, post eas ceterum exercitum in subsidiis locat. ipse equo circumiens unum quemque nominans appellat, hortatur, rogat, ut meminerint se contra latrones inermis pro patria, pro liberis, pro aris atque focis suis certare. homo militaris, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tia x. Semꝑ in p̃lio his maximũ : ꝑiculũ: qͥmaxime timent. audatia. ꝓ
muro habetur. Cũ uos considero milites. & cũ facta ur̃a estimo. magna
me spes uictoriȩ ten&. animꝰ. ȩtas. uirtꝰ urã. me hortant᷑. Preterea.
necessitudo. quȩ etiã timidos fortes facit. Nã multitudo hostiũ ne circũ¬
uenire queat. ꝓhibent angustiȩ loci. Qđ si uirtuti urȩ fortuna inuide¬
rit: cauete inulti animã amittatis. neu capti potius sicuti pecora tru¬
cidemini: quã uiroꝵ more pugnantes. cruentã atq luctuosã uictoriã
hostib relinquatis. Hȩc ubi dix̃ : paululũ cõmoratꝰ signa canere iub&.
atq instructos ordines in locũ ȩquũ deducit. dein remotis om̃iũ equis.
qͦmilitib exequato ꝑiculo animꝰ amplior eẽt: ipse pedes exercitũ ploco
atq copiis instruit. Nã uti planities erat int̾ sinistros montes & ab dex¬

Expanded text:
ntia est. semper in proelio iis maxumum est periculum, qui maxume timent: audacia pro ntia est. semper in proelio iis maxumum est periculum, qui maxume timent: audacia pro muro habetur. Quom vos considero, milites, et quom facta vostra aestumo, magna me spes victoriae tenet. animus aetas virtus vostra me hortantur, praeterea necessitudo, quae etiam timidos fortis facit. nam multitudo hostium ne circumvenire queat, prohibent angustiae loci. quod si virtuti vostrae fortuna inviderit, cavete inulti animam amittatis, neu capti potius sicuti pecora trucidemini, quam virorum more pugnantes cruentam atque luctuosam victoriam hostibus relinquatis.' Haec ubi dixit, paululum conmoratus signa canere iubet atque instructos ordines in locum aequom deducit. dein remotis omnium equis, quo militibus exaequato periculo animus amplior esset, ipse pedes exercitum pro loco atque copiis instruit. nam, uti planities erat inter sinistros montis et ab dex
Abbreviated transcription (Latin):
uincimꝰ: omĩa nob̾ tuta er̃. cõmeatꝰ habunde. municipia. atq colo
niȩ patebuis. Si metu cesserimꝰ: eadẽ illa aduersa fient. Neq locꝰ
neq amicꝰ quisquã teget: quẽ arma ñ texerint. Preterea milites. ñ
eadẽ nob̾ & ulis neces situdo impend&. Nos ꝓpat̾ria. ꝓlibertate. ꝓ
uita certamꝰ. lilis suꝑuacaneũ x. ꝓpotentia paucoꝵ pugnare. Quo
audatius aggredimini: memores pristinȩ uirtutis. Licuit uob̾¬
cũ summa curpitudine in exilio ȩtatẽ agere: potuistis ñ nulli
romȩ amissis bonis. alienas opes expectare. Qua illa foeda acq
intoleranda uiris uidebant᷑: hȩc sequi decreuistis. Si hȩc relinquere uul¬
tis: audatia opꝰ .x. Nemo nisi uictor. pace bellũ mutauit. Nã in fuga
salutẽ sꝑare. cũ arma quib corpꝰ tegit᷑ ab hostib auerteris: ea uero dem̃¬

Expanded text:
vincivinciniae patebunt. Sin metu cesserimus, eadem illa adversa fient, neque locus, neque amicus quisquam teget, quem arma non texerint. Praeterea milites, non eadem nobis, et illis necessitudo impendet. Nos pro patria, pro libertate, pro vita certamus: illis supervacaneum est pro potentia paucorum pugnare. Quo audacius aggredimini, memores pristinae cum summa turpitudine in exilio aetatem agere, potuistis nonnulli Romae amissis bonis alienas opes expectare: quia illa foeda atque intoleranda viris videbantur, haec sequi decrevistis. si haec relinquere voltis, audacia opus est: nemo nisi victor pace bellum mutavit. nam in fuga salutem sperare, quom arma, quibus corpus tegitur, ab hostibus avorteris, ea vero deme
Abbreviated transcription (Latin):
rib in est. tanta inbellopatere sol&. Quẽ neq gła. neq ꝑicula exeitat̃.
nequicquã horͣ re. Timor animi uirib officit. Sedegouos pauca quo¬
iere a duocaui. simul utiddissa mei consili apirẽ. Scitis equidẽ m¬
lites. socordia atq ignauia lentuli. quantã ipsi nobisq cladẽ actulerit.
quoq modo dũ ex urbe prȩsidia oꝑior: ingalliã ꝓficisci nequiuerĩ. Nunc
uero quo in loco res nr̃ȩ sint: iuxta mecũ om̃s intelligitis. Exercitus
hostiũ duo. unꝰ ab urbe. alt̃ a gallia obstant. diutius in his locis e̾ẽ. si maxi¬
me animꝰ ferat: frumenti atq aliarũ rerũ ȩgestas ꝓhib&. Quocunq
ire plac& ferro it̃ aperiundũ .x. Qua ꝓpt̾ uos moneo utifortiatq
parato animositis: & cũ prȩliũ inibitis. memineritis uos diuitias.
decꝰ. głam. p̃terea libertatẽ atq patriã. in dextrifurĩs portare. Si

Expanded text:
ribus inest, tanta in bello patere solet. Quem neque gloria neque pericula excitant, ribus inest, tanta in bello patere solet. Quem neque gloria neque pericula excitant, nequiquam hortere: timor animi auribus officit. Sed ego vos, quo pauca monerem, advocavi, simul uti causam mei consili aperirem. Scitis equidem, milites, socordia atque ignavia Lentuli quantam ipsi nobisque cladem attulerit quoque modo, dum ex urbe praesidia opperior, in Galliam proficisci nequiverim. Nunc vero quo loco res nostrae sint, iuxta mecum omnes intellegitis. Exercitus hostium duo, unus ab urbe, alter a Gallia obstant; diutius in his locis esse, si maxume animus ferat, frumenti atque aliarum rerum egestas prohibet; quocumque ire placet, ferro iter aperiundum est. Quapropter vos moneo, uti forti atque parato animo sitis et, cum proelium inibitis, memineritis vos divitias, decus, gloriam, praeterea libertatem atque patriam in dextris vostris portare. Si
Abbreviated transcription (Latin):
nop̃si debat: ex difficultate rerũ eadẽ illa existimans quȩ supra diximꝰ
catilinã agitare. Igit᷑ ubi it̃ eiꝰ ex ꝑfugis cognouit. castra ꝓꝑe mouit. ac
subipsis radicib montiũ consedit. qua illi descensus erat in galliã ꝓpe¬
ranti. Neq tam̃ antonius ꝓcul aberat: ut pote qͥ magno exercitu locis
ȩqui orib expeditos in fuga sequeret᷑. Sed catilina postquã uid& monti¬
bus atq copiis hostiũ sese clausũ. in urbe res aduersas. neq fugȩ. neq p̃si¬
diullã spẽ: optumũ facturatꝰ in talire fortunã belli tẽptare. statuit
cũ antonio quã primũ confligere. Itaq contione aduocata: huꝰcemodi
orationẽ habuit. Comꝑtũ ego habeo milites. uerba uirtutẽ
ñ addere: neq ex ignauostrenuũ. neq fortẽ ex timido exercitũ. oratio¬
ne imperatoris fieri. Quanta cuiusq animo audatia. natura aut mo¬

Expanded text:
no praesidebat ex difficultate rerum eadem illa existumans, quae supra diximus, no praesidebat ex difficultate rerum eadem illa existumans, quae supra diximus, Catilinam agitare. Igitur ubi iter eius ex perfugis cognovit, castra propere movit ac sub ipsis radicibus montium consedit, qua illi descensus erat in Galliam properanti. Neque tamen Antonius procul aberat, utpote qui magno exercitu locis aequioribus expeditus in fuga sequeretur. Sed Catilina, postquam videt montibus atque copiis hostium sese clausum, in urbe res advorsas, neque fugae neque praesidi ullam spem, optumum factu ratus in tali re fortunam belli temptare, statuit cum Antonio quam primum confligere. Itaque contione advocata huiusce modi orationem habuit: "Compertum ego habeo, milites, verba virtutem non addere neque ex ignavo strenuum neque fortem ex timido exercitum oratione imperatoris fieri. Quanta cuiusque animo audacia natura aut mo
Abbreviated transcription (Latin):
sutibat catilina ꝑmontes it̃ facere. modo ad urbẽ. modogalliã
uersicastra mouere. hostib occasionẽ pugnandi ñ dare
Sꝑabat ꝓpe diẽ magnas copias sese habiturũ. si romȩ sotu in coep
interea seruitia repudiabat: cuiꝰ mi¬
tio ad eũ magnȩ copiȩ concurrebant: opib conuirationis fretꝰ
S̾imul alienũ sius rationib existimans uideri: causã ciuũ cũ seruis fugi¬
tiuis cõmunicauis se. Sed postquã in castra nuntius ꝑuenit. romȩ conu¬
rationẽ patefactã. de lentulo & cethego ceterisq quos supra memoraui sup¬
pliciũ sumptũ. pleriq qͦs ad bellũ rapinarũ spes. aut nouarũ rerũ studi
um illexerat. dilabunt᷑. Reliquos catilina ꝑ montes asꝑos magnis itinerib
in agrũ pistoriensẽ adducit: eo consilio: uti ꝑ tramites occulte ꝑfugerent
ingalliã transalpinã. At .&. metellꝰ celer. cũ trib legionib: in agropice¬

Expanded text:
tabat, Catilina per montis iter facere, modo ad urbem, modo Galliam tabat, Catilina per montis iter facere, modo ad urbem, modo Galliam vorsus castra movere, hostibus occasionem pugnandi non dare. sperabat propediem magnas copias sese habiturum, si Romae socii incepta patravissent. interea servitia repudiabat, quoitio ad eum magnae copiae concurrebant, opibus coniurationis fretus, simul alienum suis rationibus existumans videri causam civium cum servis fugitivis communicavisse. Sed postquam in castra nuntius pervenit Romae coniurationem patefactam, de Lentulo et Cethego ceterisque, quos supra memoravi, supplium illexerat, dilabuntur; reliquos Catilina per montis asperos magnis itineribus in agrum Pistoriensem abducti eo consilio, uti per tramites occulte perfugeret in Galliam Transalpinam. At Q. Metellus Celer cum tribus legionibus in agro Pice
Abbreviated transcription (Latin):
iundices rerũ capitaliũ quib p̃ceptũ erat. laqueo gulã fregere.
lta ille patritius ex gente clarissima cornelioꝵ. qͥ consulare imꝑiũ
rome babaierat. dignũ morib factisq suis. exitiũ uitȩ inuenit. dei
cetheg sstatilio. cabinio. & cepario. eodẽ modo suppliciũ sumptũ.x.
ueã rom̃e gerunt᷑: catilina ex omĩ copia quã & ipse adduxerat.
&cransoꝰ habuerat. duas legiones instituit: cohortes ꝓnumrõ militũ
compl&. deinde ut quisq uolinitariꝰ. aut ex sotus in castra
uenerat. equalit̾ distribuerat. ac breui spatio legiones numero
hominuꝰ expleuerat. cũ initioñ ampliꝰ duob milib habuiss& Sed
Nere omĩ copia. circit̾ pars quarta. erat militarib armis instru¬
cta. Ceteri ut quenq casus armauerat: sparos. aut lanceas. alii
II p̃acutas sudes portabant. Sed postquã antonius cũ exercitu aduen¬

Expanded text:
vindices rerum capitalium, quibus praeceptum erat, laqueo gulam fregere. vindices rerum capitalium, quibus praeceptum erat, laqueo gulam fregere. Ita ille patricius ex gente clarissuma Corneliorum, qui consulare imperium Romae habuerat, dignum moribus factisque suis exitium vitae invenit. De Cethego, Statilio, Gabinio, Caepario eodem modo supplicium sumptum est. Dum ea Romae geruntur, Catilina ex omni copia, quam et ipse adduxerat et Manlius habuerat, duas legiones instituit, cohortis pro numero militum conplet. deinde, ut quisque voluntarius aut ex sociis in castra venerat, aequaliter distribuerat, ac brevi spatio legiones numero hominum expleverat, quom initio non amplius duobus milibus habuisset. sed ex omni copia circiter pars quarta erat militaribus armis instructa; ceteri, ut quemque casus armaverat, sparos aut lanceas, alii praeacutas sudis portabant. sed postquam Antonius cum exercitu adven
Abbreviated transcription (Latin):
lũ nouũ exoptabat. ubi uirtꝰ enitescere possa. At catoni studiũ mo¬
destie. decoris sed maxime seueritatis erat. Non diuituis cũ diuite neq
factione eũ factioso sed cũ strenuo uirtute. eũ modesto pudore. eaẽ
in nocente abstinentia certabat. Esse. quã uideri bonꝰ malebat. Ita
quo minꝰ petebat głam: eo magis illã as sequebat᷑. Postquã ut dixi
senarꝰ in catonis sertentiã disces sit: consul optumũ factu ratꝰ noctẽ
quȩ instabat ante capere. ne quid eospatio nouaret᷑: triũiros quȩ¬
ad supplitiũ postulabat. parare iub&. Ipse p̃sidiis dispositis: lentulũ
in careerẽ deducit. Idẽ fit ceteris: ꝑ pretores. Est in carcere locꝰ
des humi depressus. fũ muniunt undiq parictes. atq insuꝑ came¬
ra lapideis fornicib uincta: sed in culta tenebris. odore foeda
atq terribilis etꝰ facies:. In eũ locũ postquã dimis sus: lentulus

Expanded text:
lum novum exoptabat, ubi virtus enitescere posset. At Catoni studium molum novum exoptabat, ubi virtus enitescere posset. At Catoni studium modestiae, decoris, sed maxume severitatis erat; non divitiis cum divite neque factione cum factioso, sed cum strenuo virtute, cum modesto pudore, cum innocente abstinentia certabat; esse quam videri bonus malebat: ita, quo minus petebat gloriam, eo magis illum sequebatur. Postquam, ut dixi, senatus in Catonis sententiam discessit, consul optumum factu ratus noctem, quae instabat, antecapere, ne quid eo spatio novaretur, tresviros, quae supplicium postulabat, parare iubet. Ipse praesidiis dispositis Lentulum in carcerem deducit; idem fit ceteris per praetores. Est in carcere locus, des humi depressus. Eum muniunt undique parietes atque insuper camera lapideis fornicibus iuncta; sed incultu, tenebris, odore foeda atque terribilis eius facies est. In eum locum postquam demissus est Lentulus,
Abbreviated transcription (Latin):
eoq factũꝰ uti diuitias pau̾ꝑtas mustitudinẽ paucitas superarae.
ꝙagnitudine sua imꝑatoꝵ atq magistratuũ ucia sustoraabit a c
si cu̾ti effeta parentĩ multis tẽpestatih hau sano qdisqua ⁊omę
uirtute magnꝰ fuit. ded memoria mea ingentien. lide diuepsismo¬
rib: fuereuriduo q eato a .o. celar Quos qm̃ nes optuter ł selen.¬
tio p̃terine nori fiit consisiũ quin utriusq natura & mores quan¬
ȩtas. eloquentia prope
equalia fuerei ma gnitndo ammi pur ltẽ gła. sed alia alii se ir beno¬
fcins aemuanificemis. s m agnꝰ habebat᷑. integritate uite. cato. lile
mansuetudine o niselia clarusfachꝰ huic seueritis dign tate Aad¬
deret. Cesar dando sulleuando ignoscendo. cato nichiinttrgi ado
rat laborãre uigilare. negotus amicoꝵ intentꝰ sua neglegere na¬
eli denegare qđ dono dignũ ẽẽt. Sibi magnũ imperiũ exercitũ bel¬

Expanded text:
eoque factum, uti divitas paupertas, multitudinem paucitas superaret. eoque factum, uti divitas paupertas, multitudinem paucitas superaret. blica magnitudine sua imperatorum atque magistratuum vitia sustentabat ac, sicuti effeta parente, multis tempestatibus haud sane quisquam Romae virtute magnus fuit. Sed memoria mea ingentiribus fuere viri duo, M. Cato et C. Caesar. Quos quoniam res obtulerat, silentio praeterire non fuit consilium, quin utriusque naturam et mores, quanetas, eloquentia prope aequalia fuere, magnitudo animi par, item gloria, sed alia alii. Caesar beneficiis ac munificentia magnus habebatur, integritate vitae Cato. Ille mansuetudine et misericordia clarus factus, huic severitas dignitatem addiderat. Caesar dando, sublevando, ignoscundo, Cato nihil largiundo rat laborare, vigilare; negotiis amicorum intentus sua neglegere, nihil denegare, quod dono dignum esset; sibi magnum imperium, exercitum, bel
Abbreviated transcription (Latin):
ciuiũ.res .p. in maxina pericu̾la uenerit. hiq indiciotiti uolturtii.¬
& legatoꝵ allobrogũ conuicti confessiq sint. cedẽ incendia. aliaq
se foeda atq eriuadeuia facinorꝗ in ciues patriãq parauis se: de con¬
magna pars. sententiã eiꝰ taudant. Uir tutẽ animi ad eglũ ferunt
alii alios increpantes timidos uocant: cato clarus atq magnꝰ habet᷑
Senatꝰ decrecũ fit: sic̃ ille censuerat. Sed mͥ multa legenti multa
fecit. forte libuit attendere. quȩ res maxime cauta negotia susti¬
nius sa. Sciebã sepe numrõ parua manu. cũ magnis begionib
hostiũ contendisse: cognouerã parus copiis. bella gesta cũꝰ opulen
tis regib. Ed hoc: sepe fortunȩ uiolentiã tolerauis se.: faetindia
grecos głabelli gallos. antẽ romanos fuis se. acm mplta cogi¬
tanti: constabat paucoꝵ diuiũ egregia uir tutẽ clineta paeratus se

Expanded text:
civium res publica in maxuma pericula venerit, iique indicio T. Volturci ecivium res publica in maxuma pericula venerit, iique indicio T. Volturci et legatorum Allobrogum convicti confessique sint caedem, incendia aliaque se foeda atque crudelia facinora in civis patriamque paravisse, de conmagna pars sententiam eius laudant, virtutem animi ad caelum ferunt, alii alios increpantes timidos vocant. Cato clarus atque magnus habetur; senati decretum fit, sicuti ille censuerat. Sed mihi multa legenti, multa fecit, forte lubuit attendere, quae res maxume tanuisset; quoniam sciebat saepenumero parua manu cum magnis legionibus hostium contendisse Romanos, cognouerat paruis copiis bella gesta cum tis regibus, ad hoc saepe fortunae violentiam toleravisse, facundia Graecos, gloria belli Gallos ante Romanos fuisse. Ac mihi multa agitanti constabat paucorum civium egregiam virtutem cuncta patravisse
Abbreviated transcription (Latin):
cariius sit. Atq ule egregius adolescens immoderatȩ fortitudinis. mor¬
te poenas dedit. uos crudelissimis parricidis qͥd statuatis cunctamini :
Uidelic& cetera uita eoꝵ. hiuc sceleri obstat. Uerũ parcite dignitati
lentuli: si ipse pudicitiȩ. si famȩ suȩ. si diis aut hominib unquã ullis
peꝑcit. Ignoscite a dolescentiȩ cethegi: nisi iterũ patriȩ bellũ fecit.
Nã qͥd ego de gabinio. statilio ceparioloquar.⁊ Quib si quicquã un¬
quã pensi fuissa: ñ ea consilia de re .p. habuissent. Postremo.p.c.
sime hercule peccatolocꝰ eẽc: facile paterer uos ipsa recorrigi.
qm̃ uerba contẽpnitis. Sed undiq circunuenti sumꝰ. Catilina. eũ exer¬
citu faucib urgu&. alii intra moenia atq in sinu urbis sunt ho¬
stes. neq parari. neq consuli quicquã potest occulte. Quomagis
proꝑandũ... Quare. ita censeo ego. Cũ nefario consilo scel eratoꝵ

Expanded text:
cari iussit, atque ille egregius adulescens inmoderatae fortitudinis morcari iussit, atque ille egregius adulescens inmoderatae fortitudinis morte poenas dedit; vos de crudelissumis parricidis quid statuatis, cunctamini? videlicet cetera vita eorum huic sceleri obstat. verum parcite dignitati Lentuli, si ipse pudicitiae, si famae suae, si dis aut hominibus umquam ullis pepercit. ignoscite Cethegi adulescentiae, nisi iterum patriae bellum fecit. nam quid ego de Gabinio, Statilio, Caepario loquar? quibus si quicquam umquam pensi fuisset, non ea consilia de re publica habuissent. postremo, patres conscripti, si mehercule peccato locus esset, facile paterer vos ipsa re corrigi, quoniam verba contemnitis. sed undique circumventi sumus. Catilina cum exercitu faucibus urget; alii intra moenia atque in sinu urbis sunt hostes; neque parari neque consuli quicquam potest occulte: quo magis properandum est. Quare ego ita censeo, quom nefario consilio sceleratorum
Abbreviated transcription (Latin):
bonos & malos. discrim̃ nuuũ. omĩa uirtutis premia: ambitiopos¬
sid&. Neq mirũ. Ubi uos separatĩ sibi quisq consiliũ capicis. ubi do
mi uoluptatib. hic pecuniȩ. aut gr̃ę seruitis. Fofit. ut impecꝰ fiat
patriã incendere. galloꝵ gentẽ infestissimã nomini romano ad
bellũ ꝗrees sunt. dux hostiũ. cũ exercitu sup̃ eaput s. Uos cuncta
reamini censeo. Deliquere homines adolescentuli. ꝑ ambitionẽi
atq etiã armatos dimictatis. Ne ista uob̾ mansuetudo & miscđia
si illi arma coeperint. in miseriã uertat᷑. Scilic& res ipsa aspera
est. sed uos ñ timetis eã. Inmo uero maxime. Sed inertia. &r
mollitia animi alius aliũ expectantes eunctamini. uidelic& diis
res lraciinfestiq sunt. Apud maiores nr̃os. aulus aranlius.
torquatꝰ bello gallico filiũ suũ qđ is contra imꝑiũ in hostẽ pugnauerat: ne¬

Expanded text:
bonos et malos discrimen nullum, omnia virtutis praemia ambitio posbonos et malos discrimen nullum, omnia virtutis praemia ambitio possidet. neque mirum: mi uoluptatibus, hic pecuniae aut gratiae seruitis, eo fit ut impetus fiat patriam incendere, Gallorum gentem infestissumam nomini Romano ad bellum arcessunt, dux hostium cum exercitu supra caput est; vos cunctamreamini censeo — deliquere homines adulescentuli per ambitionem — atque etiam armatos dimittatis: ne ista vobis mansuetudo et misericordia, si illi arma ceperint, in miseriam convortat. scilicet res ipsa aspera est, sed vos non timetis eam. immo vero maxume. sed inertia et mollitia animi alius alium expectantes cunctamini, videlicet dis res: irati infestique sunt. apud maiores nostros A. Manlius Torquatus bello Gallico filium suom, quod is contra imperium in hostem pugnaverat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Sun canto om̃iuĩ metu solus ñ tim&. eomagis refert me mͥ
atq uob̾timere. Quare cũ de .p. lentulo ceterisq statuctis
procerto babetote uos simul de exercitu catiline. & de om̃ib
coniuratis decernere. Quanto uos at tentius ea agetis tanto
illis animꝰ infirmior erit. Si paululũ modo uos languere ui¬
derint: iã om̃s feroces ader̃. Nolite existimare maiores nrõs
armis rẽ .p. ex parua magnã fecisse. Si ita reseẽt᷑: multo pul¬
cherrimã eã nos haberemꝰ quippe socioꝵ atq ciuiũ. p̃ter ea
armoꝵ atq equoꝵ maior copia nob quã illis :. Sed alia fuere.
quȩ illos magnos fecere. quȩ nob̾ nulla sunt. domi in dustria.
foris iustũ imperiũ. animꝰ in consulendo liber. neq delicto. neq ti¬
bi dii obnoxius. Prohis. nos habemꝰ lixuriã atq auaritiã. publice
egestatẽ. priuatĩ opulentiã. laudamꝰ diuitias. sequim᷑ inertiã. Int̃

Expanded text:
si in tanto omnium metu solus non timet, eo magis refert me mihi si in tanto omnium metu solus non timet, eo magis refert me mihi atque vobis timere. qua re quom de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro certo habetote vos simul de exercitu Catilinae et de omnibus coniuratis decernere. quanto vos attentius ea agetis, tanto illis animus infirmior erit; si paulum modo vos languere viderint, iam omnes feroces aderunt. Nolite existumare maiores nostros armis rem publicam ex parva magnam fecisse. si ita esset, multo pulcherrumam eam nos haberemus: quippe sociorum atque civium, praeterea armorum atque equorum maior copia nobis quam illis est. sed alia fuere, quae illos magnos fecere, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulundo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius. pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem, privatim opulentiam. laudamus divitias, sequimur inertiam. inter
Abbreviated transcription (Latin):
sita .a. Sint sane. qm̃ita se mores habent liberales ex sotiois fortũ¬
nis sint misericordes in furis erarii. he illi sanguinẽ nrmlar¬
genntur o dũ paucis sceleratis pareunt. bonos om̃s ꝑditũ eant
bene & eopostr. & cesar paulo ante in hoc ordine de uita a mor¬
te dis seruit: eredo falsa existi mans ea quȩ de inf erisincmomor
diuersouinere malos abonis loca tetra. ineulta. focda. atq formido¬
losa babere. lidq eensuit pecunias eoꝵ publicandas iplospꝑ tonaiao
in eustodus habendos uidelica timens ne si romȩ irt. qutapoxtpr¬
b conurationis. aut a multitudine conducta ꝑiuim eripiant Q uasi
uero mali arq scel esti. tantũ modo in urbe. & ñ ꝑtotã italiã sint .
aut ñ ibi plus pos sit audatia. ubi ad defendendũ opesminores sing̃.
Qua re: uanũ equidẽ hoc consiliũ x si ꝑiculũ ex illis metuit.

Expanded text:
sita est. sint sane, quoniam ita se mores habent, liberales ex sociorum fortusita est. sint sane, quoniam ita se mores habent, liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerari: ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis sceleratis parcunt, bonos omnis perditum eant. Bene et conposite C. Caesar paulo ante in hoc ordine de vita et morte disseruit, credo falsa existumans ea, quae de inferis memorantur: divorso itinere malos a bonis loca taetra, inculta, foeda atque formidulosa habere. itaque censuit pecunias eorum publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos, videlicet timens, ne, si Romae sint, aut a popularibus coniurationis aut a multitudine conducta per vim eripiantur; quasi vero mali atque scelesti tantummodo in urbe et non per totam Italiam sint, aut non ibi plus possit audacia, ubi ad defendundum opes minores sunt. quare vanum equidem hoc consilium est, si periculum ex illis metuit;
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰcunq modi sint quȩ amplexamini retinere. si uoluptatib: ur̃is ociũ
p̃bere uultis exꝑgiscimini aliquando. & capessite rẽ .p. Nã ñ agit᷑ de
uectigalib neq de sotioꝵ iniurus. lib̾tas & anima ur̃a. in dubio
ria atq auaritia nr̃oꝵ ciuiũ questꝰ sũ : multosq mortales ea
sausa aduersos habeo. qͥ mͥ atq animo meo nullius unquã delicti
gram fecissẽ. haud facile alteriꝰ libidini. male facta condonabã
Sed ea tã & si uos pariupendebatis: tam̃ res.p. firma erat. opulentia
neglegentiã tolerabat. Nunc uero ñ id agit᷑ bonisne anmalismorib
uiuamꝰ: neq quantũ aut quã magnificũ imꝑiũ popłi .r. sit: sed cuiꝰ
mͥ quis quã mansuetudinẽ. & miscdiã nominat: Iã quidẽ pridẽ
nos uera uocabusa rerũ amisimꝰ. Quia bona aliena largiri. libera¬
litas: malarũ rerũ audatia. fortitudo uocat᷑. Eores.p. in extremo

Expanded text:
cuiuscumque modi sunt, quae amplexamini, retinere, si voluptatibus vostris otium cuiuscumque modi sunt, quae amplexamini, retinere, si voluptatibus vostris otium praebere voltis, expergiscimini aliquando et capessite rem publicam! Non agitur de vectigalibus neque de sociorum iniuriis: libertas et anima nostra in dubio ria atque avaritia nostrorum civium questus sum, multosque mortalis ea causa advorsos habeo. qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, haud facile alterius lubidini male facta condonabam. sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen res publica firma erat, opulentia neglegentiam tolerabat. nunc vero non id agitur, bonisne an malis moribus vivamus, neque quantum aut quam magnificum imperium populi Romani sit, sed haec,  quisquam mansuetudinem et misericordiam nominat. iam pridem equidem nos vera vocabula rerum amisimus: quia bona aliena largiri liberalitas, malarum rerum audacia fortitudo vocatur, eo res publica in extremo
Abbreviated transcription (Latin):
ad senatũ referat: neue cũ popło agat. Qui alitꝰ fecerit: senatũ exi¬
stimare eũ contra rẽ .p. & salutẽ om̃iũ facturũ. Postquã cesar dicen¬
di finẽ fecit : ceteri uerbo aliꝰ alii uarie as sentiebantur.
t. m. fortius cato rogatꝰ sententiã: huiuscemodi orationẽ habuit.¬
sententias ñ nulloꝵ ipse mecũ reputo. Illi michi disseruis se uident᷑
de poena eoꝵ: qͥ patriȩ. parentib aris. atq focis suis. bella parauere
Res aut̃ mon& cauere ab illis magis: quã quid in illos statuamꝰ consul¬
tare. Nã cetera maleficia : tũ ꝑsequare ubi facta sunt. Hoc nisi ꝓui¬
deris ne accidat: ubi euenit. frustra udicia implores. Capta urbe.
nichil fit reliqui uictis. Sed ꝑdeos immortales uos ego appello. qui
semꝑ domos. uillas. signa. tabulas ur̃as. pluris quã rẽ .p. fecistis: si ista

Expanded text:
ad senatum referat neve cum populo agat; qui aliter fecerit, senatum exiad senatum referat neve cum populo agat; qui aliter fecerit, senatum existumare eum contra rem publicam et salutem omnium facturum.' Postquam Caesar dicundi finem fecit, ceteri verbo alius alii varie adsentiebantur. at M. Porcius Cato rogatus sententiam huiusce modi orationem habuitsententias nonnullorum ipse mecum reputo. Illi mihi disseruisse videntur de poena eorum, qui patriae, parentibus, aris atque focis suis bellum paravere; res autem monet cavere ab illis magis quam, quid in illos statuamus, consultare. Nam cetera maleficia tum persequare, ubi facta sunt; hoc, nisi provideris, ne accidat, ubi evenit, frustra iudicia inplores: capta urbe nihil fit reliqui victis. Sed, per deos inmortalis, vos ego appello, qui semper domos, villas, signa, tabulas vostras pluris quam rem publicam fecistis: si ista,
Abbreviated transcription (Latin):
hostes idoneũ uidebat᷑: cũ summo studio domi exequebant᷑. Imitari
quã inuidere bonis malebant. Sed eodẽ illo tẽpore gretiȩ mo¬
rẽ imicati: uerberib animaduertebant uo ciues. De condẽpnatis.
sũmũ suppliciũ sumebant. Postquã. res .p. adoleuit. & multitudine
cuuũ factiones ualuere: circũuenire in nocentes. alia huiꝰmodi
fieri coepere. Tum iex portia. aliȩq leges paratȩ sunt: quib legib
exiliĩ dãpnatis ꝑmis sũ .x. Ego hanc causam p.e. qͦ minꝰ nouũ con
siliũ capiamꝰ. in primis magnã puto. Profecto uirtꝰ atq sapientia maior
in ilis fuit: qͥex parus opib tantũ imꝑiũ fecere: quã in nob̾. qͥ ea bene
parta uꝑx retinemꝰ. Plac& igit᷑ eos dimitti. & augeri exercitũ catilinȩ:
Minime. Sed ita censeo. Publicandas eoꝵ pecunias: ipsos in uinculis ha¬
bendos ꝑmunicipia. quȩ maxime opib ualent. Neu quis postea de his

Expanded text:
hostis idoneum videbatur, cum summo studio domi exsequebantur: imitari hostis idoneum videbatur, cum summo studio domi exsequebantur: imitari quam invidere bonis malebant. Sed eodem illo tempore Graeciae morem imitati verberibus animadvortebant in civis, de condemnatis summum supplicium sumebant. postquam res publica adolevit et multitudine civium factiones valuere, circumveniri innocentes, alia huiusce modi fieri coepere, tum lex Porcia aliaeque leges paratae sunt, quibus legibus exilium damnatis permissum est. ego hanc causam, patres conto virtus atque sapientia maior illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere, quam in nobis, qui ea bene parta vix retinemus. Placet igitur eos dimitti et augeri exercitum Catilinae? minume. sed ita censeo: publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos per municipia, quae maxume opibus valent; neu quis de iis postea
Abbreviated transcription (Latin):
quisq domũ aut uillã. postremo uas aut uestim̃tũ alicuiꝰ concupuerat
dabat opã uti is in ꝓscriptoꝵ numrõ ẽẽt. Ita illi quib damasippimors
letitie fuerat: paulo post ipsi trahebant᷑. Neq prius finis uigulandi
fur. quã sylla om̃s suos diuitus expleuit. atq egohȩc. ñ in .o. cullio
neq his tẽporib uereor: sed in magna ciuitate multa & uaria inge¬
nia sunt. Porest itẽ alio tẽpore. alio consule. cui itẽ exercitꝰ in manu
sit. falsũ aliqđ ꝓuero credi. Ubi hoc exemplo ꝑsenatꝰ decretũ consia
gladiũ eduxerit: quis illi finẽ statu&. aut quis moderabit᷑: Maio¬
bia obstabat. quo minꝰ aliena instituta si modo ꝓba erant imitaren¬
tur. arma atq tel.a militaria. absannitieis. insignia magistra¬
tuũ a tuscis pleraq sũpserunt. Postremo qđ ubiq aptid sotios aut

Expanded text:
quisque domum aut villam, postremo vas aut vestimentum aliquoius concupiverat, quisque domum aut villam, postremo vas aut vestimentum aliquoius concupiverat, dabat operam, uti is in proscriptorum numero esset. ita illi, quibus Damasippi mors laetitiae fuerat, paulo post ipsi trahebantur, neque prius finis iugulandi fuit, quam Sulla omnis suos divitiis explevit. atque ego haec non ineque his temporibus vereor; sed in magna civitate multa et varia ingenia sunt. Potest alio tempore, alio consule, cui item exercitus in manu sit, falsum aliquid pro vero credi. Ubi hoc exemplo per senatus decretum consul gladium eduxerit, quis illi finem statuet aut quis moderabitur? Maiobia obstabat quo minus aliena instituta, si modo tur. Arma atque tela militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt. Postremo, quod ubique apud socios aut
Abbreviated transcription (Latin):
timere. cũ eã in maiore neglexeris: ateni quis reprehend& qđ in par¬
ricidas rei.p. decretũ erit : Tempꝰ. dies. fortuna. cuiꝰ libido ingentib
tuatis: confiderate. Omĩa mala exempla: ex reb dom esticis orta suñ.
Sed ubi imꝑtũ ad ignaros ciues. aut minꝰ bonos ꝑuenit: nouũ exemplũ
Hi primo coepere pessimũ quenq & om̃ib inuisũ indempnatũ neca¬
re. Fa. popłs letari. & merito dicere fieri. Post ubi paulatĩ licentia
ereuit: upxta bonos. & malos libidinose int̾ficere. ceteros metu
terrere. Ita ciuitas seruiture oppressa. stultę̧ letitię graues poenas
dedit. Hrã memoria. uictor sylla. cũ damasippũ & alios huicemo¬
di qͥ malo rei .p. ereuerant. iugulari iussit. quis ñ eiꝰ factũ laudabat:
homines scelestos & factiosos qͥ seditionib: rẽ .p. exagitauerant me¬
rito necatos arebant. Sed ea res: magnȩ initiũ cladis fuit. Nã uti

Expanded text:
timere, quon eam in maiore neglexeris? At enim quis reprehendet quod in partimere, quon eam in maiore neglexeris? At enim quis reprehendet quod in parricidas rei publicae decretum erit? tempus dies fortuna, quoius lubido gentibus tuatis, considerate. omnia mala exempla ex rebus bonis orta sunt. sed ubi imperium ad ignaros eius aut minus bonos pervenit, novom illud ii primo coepere pessumum quemque et omnibus invisum indemnatum necare: ea populus laetari et merito dicere fieri. post ubi paulatim licentia crevit, iuxta bonos et malos lubidinose interficere, ceteros metu terrere: ita civitas servitute oppressa stultae laetitiae gravis poenas dedit. nostra memoria victor Sulla quom Damasippum et alios eius modi, qui malo rei publicae creverant, iugulari iussit, quis non factum eius laudabat? homines scelestos et factiosos, qui seditionibus rem publicam exagitaverant, merito necatos aiebant. sed ea res magnae initium cladis fuit. nam uti
Abbreviated transcription (Latin):
micitias exercere: eos mores. eãq modestiã uiri cognoui. Uerũ sen¬
tentia mͥ ñ crudelis. Quid enĩ in tales homines crudele fieri potest:
subegit syllane consulẽ designatũ genꝰ poene nouũ decernere.
De timore suꝑuacaneũ x disserere: cũ p̃sertĩ diligentia uiri cla¬
rissimi consulis. tanta p̃sidia sint in armis. de poena possũ equidẽ
dicere: id qđ res hab&. in luctu atq miseris. mortẽ erunna¬
rũ requi ẽ. ñ cruciatũ ẽẽ. Fã. cuncta mortaliũ mala dissoluere.
ultra neq curȩ.neq gaudio locũ ẽẽ. Sed ꝑdeos immortales. quã
obrẽ in sententiã ñ ad didisti. uti prius uerberib in eos anim aduer¬
teret᷑ An qr lex porcia uetat: Aut aliȩ leges. itẽ condẽpnatis
ciuib ñ uitã eripi. sed exiliũ ꝑmuti iubent. An qi grauius & uerbera¬
ris conuctos: Si qe leuiusa. quid conuenit in minore negorio legẽ

Expanded text:
micitias exercere: eos mores eamque modestiam viri cognovi. verum senmicitias exercere: eos mores eamque modestiam viri cognovi. verum sententia eius mihi non crudelis — quid enim in talis homines crudele fieri potest? subegit, Silane, consulem designatum genus poenae novom decernere. de timore supervacuaneum est disserere, quom praesertim diligentia clarissumi viri consulis tanta praesidia sint in armis. de poena possum equidem dicere, id quod res habet, in luctu atque miseriis mortem aerumnarum requiem, non cruciatum esse; eam cuncta mortalium mala dissolvere; ultra neque curae neque gaudio locum esse. sed, per deos inmortalis, quam ob rem in sententiam non addidisti, uti prius verberibus in eos animadvorteretur? an quia lex Porcia vetat? at aliae leges item condemnatis civibus non animam eripi, sed exilium permitti iubent. an quia gravius est verberaris convictos? sin quia levius est, qui convenit in minore negotio legem
Abbreviated transcription (Latin):
pleri. Sed ꝑ deos immortales. quo illa oratio ꝑtinuit: Anuti uos
infestos coniurationi facer&. scilic& quẽ res tanta & tã atrox ñ ꝑmo¬
uit. eũ oratio accend&: Nonita: neq cuiquã mortaliũ. iniuriȩ suȩ
paruȩ uident᷑. Multi eas grauius e quo habuere. Sed alia aliis licen
tia .&.p.e. Qui demissi in obscuro uitã habent. si quid ira cundia deli¬
quere. pauci sciunt. Fama atq fortuna eoꝵ. pares sunt. Qui magno
imperio p̃diti. in excelso etatẽ agunt. eoꝵ facta cuncti mortales no¬
uere. Ita in maxima fortuna minima licentia :. neq studere neq
odisse. sed minime irasci dec&. Quȩ apud alios iracundia dicit᷑
meminere & in hominib impiis sceleris eoꝵ obliti. de poena disserunt
si ea paulo seuior fuit. d.syllanũ uirũ fortẽ atq strenuũ certoscio
quȩ dixerit studio rei .p. dixisse. neq illũ in tanta re gram. aut ini¬

Expanded text:
pleri. sed, per deos inmortalis, quo illa oratio pertinuit? an uti vos pleri. sed, per deos inmortalis, quo illa oratio pertinuit? an uti vos infestos coniurationi faceret? scilicet, quem res tanta et tam atrox non permovit, eum oratio accendet. non ita est, neque quoiquam mortalium iniuriae suae parvae videntur, multi eas gravius aequo habuere. sed alia aliis licentia est, patres conscripti. qui demissi in obscuro vitam habent, si quid iracundia deliquere, pauci sciunt, fama atque fortuna eorum pares sunt; qui magno imperio praediti in excelso aetatem agunt, eorum facta cuncti mortales novere. ita in maxuma fortuna minuma licentia est; neque studere neque odisse, sed minume irasci decet; quae apud alios iracundia dicitur, meminere et in hominibus inpiis sceleris eorum obliti de poena disserunt, si ea paulo severior fuit. D. Silanum, virum fortem atque strenuom, certo scio quae dixerit studio rei publicae dixisse, neque illum in tanta re gratiam aut ini
Abbreviated transcription (Latin):
sepe carthaginienses. & in pace & ꝑ indutias. multa nefaria facinora
fecissent: nunquã ipsi ꝑ occasionẽ talia fecere. Magis quid se di¬
gnũ for&. quã quid ure in illos fieri poss&e quęrebant. Hoc itẽ
roꝵ scelꝰ. quã ur̃a dignitas: neu magis irȩ ur̃ȩ quã famȩ con¬
sulatis. Nã si digna poena ꝓfactis eoꝵ repperit᷑: nouũ consiliũ
appbo. Sin magnitudo sceleris. om̃iũ ingenia exuꝑat : his uten¬
dũ censeo. quȩ legib: cõparata sunt. Pleriq eoꝵ qͥ ante me senten¬
tias dixer̃. cõposite atq magnifice. casũ rei .p. miserati sunt : quȩ
belli seuitia e̾ẽt. quȩ uictis acciderent enumerauere. rapi uirgines.
pueros. diuelli liberos a parentũ cõplexu. matres familiarũ pati
quȩ uictorib collibuis sent. fana atq domos spoliari. cedẽ. incen¬
dia fieri. Postremo: armis. cadauerib:. cruore. atq luctu. omĩa cõ¬

Expanded text:
saepe Carthaginienses et in pace et per indutias multa nefaria facinora saepe Carthaginienses et in pace et per indutias multa nefaria facinora fecissent, numquam ipsi per occasionem talia fecere: magis quid se dignum foret, quam quid in illos iure fieri posset, quaerebant. hoc item rorum scelus quam vostra dignitas, neu magis irae vostrae quam famae consulatis. nam si digna poena pro factis eorum reperitur, novom consilium adprobo; sin magnitudo sceleris omnium ingenia exuperat, his utendum censeo, quae legibus conparata sunt. Plerique eorum, qui ante me sententias dixerunt, conposite atque magnifice casum rei publicae miserati sunt. quae belli saevitia esset, quae victis acciderent, enumeravere: rapi virgines, pueros; divelli liberos a parentum conplexu; matres familiarum pati quae victoribus conlubuissent; fana atque domos spoliari; caedem, incendia fieri; postremo armis, cadaveribus, cruore atque luctu omnia con