comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
clam cõuocatis alio loco alio temꝑe. ar que oportueit
frem̃ afrẽ renũciatũ. cũ leges duos ex una familia
uiuo utroq non solũ magistratus creari uetarent:
sed & insenatu esse prohiberẽt. Corũ imꝑiu deponẽ
coegit. Conuctolitarẽ. qui per saterdotes more ciui¬
tatis int̾missis magistratib esset creatus. potestatem
obtinẽ iussit. hoc decreto interpõito cohortatus he¬
duos ut cõtrouersiae ac dissensionis obliuiscerent᷑: at
om̃ib omissis hostibus huic bello seruirẽt ea que me¬
russent p̃mia ab se deuicta gallia expectar&̃e: equita¬
tũ q omẽ & peditũ milia .x. sibi celeriter mitter&̃.
quẽ presidiis rei frumẽtarie causa disponer&. excitũ
in duas ꝑtes diuilit. Quatuor legiones in senones
patisiosq Labieno ducendas dedit. sex ĩp̃e ĩ aruer¬
nos ad oppidũ gergouĩã secundũ flumẽ elauer duxit

Expanded text:
clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit;
Abbreviated transcription (Latin):
clientelas erga se hr̃e. Quod si diucius alatur con¬
trouersia: fore uti pars cũ parte confligat cͥiuitatis.
Id ne accidat põitu ĩ eius diligentia at auctoĩtate.
esar & si abello atq hoste discedere detrimẽto suo
esse existimabat. tñ nõ ignorans ꝗͣta ex dissensiõib
incomoda oriri consuesset̃: ne tanta & ta cõuicta
pͥ.R. cuuitas quã ipe semꝑ aliuss&: om̃iboq rebus i¬
ornasset: ad uim atq arma descenderet: atq ea
pars que minus confideret auxilia a Uertingetori¬
ge arcesser&. huic rei preuertendũ existimauit. &¬
quod legibus heduor& his qui sumũ magistratum
obͤtinerẽt. excedere ex finib non liceret: ne quid
de iure aut de legibus cors diminiusse uideret᷑. ipe
in heduos proficisci statuit: senatũq om̃e & quos
inter controuersia esset ad se &ia euocauit. Cum
prope om̃ĩs ciuitas eo cõuenisset. doceret᷑q paucis

Expanded text:
clientelas. Quod si diutius alatur conclientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis
Abbreviated transcription (Latin):
tus sumaq ibi copiã frumẽti & reliqui cõmeatus
nactus: ex̾citũ ex labore atq in opia refecit. Iam
prope hieme confecta cũ ip̃o anni tempore ad ge¬
rendũ bellũ uocaret᷑. & ad hostem proficisci cõsti¬
tussec: suie eu expaludibis siluisq elicere. sue ob¬
sidione p̃mere posse. Legati ad eu principes hedu¬
oꝵ ueniũt oratũ. ut maxĩe necessario temꝑe ci¬
uitati subuẽiat summo esse ꝑiculo rem. quod cum
singuli magistratus antiquitus creari. atq regĩã
potestate annũ a obtinere consuessent. duo magis¬
tratũ gerãt. & se uterq eoꝵ legibus creatũ essẽ
dicat. Hoꝵ esse alteꝵ conuictalitauẽ florentẽ &
illustrem ad olescente: Alterum cotum antiquissiã
familia natũ: atq ip̃m hoĩe sũme potencie : & mag¬
ne cognationis. cuius frater ualetiatus proxĩo ãno¬
mis diusu senatũ diuisũ populu. suas cuuisq eoꝵ

Expanded text:
tus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus tus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiamis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ti hoĩes in sueti laboris. ut omĩa que imꝑarent᷑ sibi
pacienda existimar&e. Nec minus ꝗͣ est pollicitus
Uertingetorix aĩo laborabat. ut reliquas ciuitates
adiugeret: atq eas bonis pollicitationibis alliciebat
uic rei idoneos hoĩes deligebat. quoꝵ quisq aue
orõne subdola. aut amicitia fatillime posser: qui
auarico expugnato refugerãt. armandos uestien¬
dosq curat. Simul ut deminute copie redinte¬
grarent᷑. imꝑat certũ nũm militũ ciuitatibus
quẽ & quã ante diem in castra adduici uelit. sagit¬
tariosq omẽs quoꝵs erat ꝑ magnus nũs ĩ gallia¬
conquire & ad se muti iubet. His rehus celeriter id
quod auariꝰ deꝑierat expletur. IrTERIM Teutoma¬
tus ollouiconis filius rex nitiobrogũ. cuius pater ase¬
natu nr̃o ainicus erat appellatus: cũ magno equitatu
suo nuo. & quos ex aquitama conduxerat. ad eũ
ꝑueĩt. Cesar auarico complures dies comora¬

Expanded text:
ti, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi ti, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Galliaconquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commora
Abbreviated transcription (Latin):
siliuĩ tocius gallie effectuꝵ. Cuius consensui ne orb
quide t̾raꝵs possit obsistere. idq se prope iã effectũ
hre. IttEREA equũ esse abhis cõmunis salutis cã
impetrari ut castra munire instituerẽt: quo facduis
repentinos hostiu impetus sustinerent.
uit hec orõ nõ ingrata gallis: & maxĩe ꝙ ip̃e aĩo
non defecerat tanto accepto in cõmodo: neq in oo¬
cultũ abdiderat. & conspectũ multitudinis fugerat.
plusq aĩo ꝓuidere & p̃sentire existimabi᷑ quod re
integra primo inçendendu auaricũ post deseren¬
du censuerat. ITAQ ut reliquoꝵ imꝑatoꝵ res
aduerse auctoritate minuũt. sic huius ex cõtra¬
rio dignitas in cõmodo accepto indies augebatur.
imul in spem ueĩebant eius ad firmacõe de reliquis
ad uĩgendis ciuitatib. Primũq eo tempe galli
castra munire instituerũt. & sic sũt aiõ consterna¬

Expanded text:
silium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis silium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirma
Abbreviated transcription (Latin):
in tastris ex eoꝵ concursu & miseria uulgi sedicio
oriret᷑: ut procul in uia dispõitis familiaribus suis
principibusq ciuitatũ disparandos deducendosq
ad suos curar&. que cuiq ciuitati pars castroru
ab initio obuenerat. Postero die concilio cõuoca¬
to consolatus cohortatusq est ne se admodũ aĩo
demitterẽt ne ꝑturbarent᷑ incõmodo. non uirtute
neq in acie uicisse romanos. sed artificio quodã
& scientia oppugnationis. cuius rei fuerũt ipsi
impiti. errare si qui inbello omnis secũdos reꝵ pro¬
uentus expectent. sibi nũꝗͣ placuisse auaricũ defẽ¬
di. cuius rei̾ testes ip̃os hrẽt. sed factũ imprudentia
biturigũ & nimia obsequẽtia reliquoꝵ. uti hoc ĩ cõ¬
modũ acciꝑet᷑. id tñ se celeriter maioribus cõmodis
sanatuꝵ. Namq ab reliquis gallis cuutates dissenti¬
rent: Has sua diligentia adiũctuꝵ. atq unũ con¬

Expanded text:
in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum con
Abbreviated transcription (Latin):
ostes re noua ꝑterriti muro turribusq deiecti: in foro
ac locis patentioribus cuneatim constiterũt hoc aĩmo ut
si qua exꝑte obuiam contra ueniret᷑. atie instruc¬
ta depugnarẽt. Ubi neĩe in equũ locũ se se dimitte᷑
sed toto undiq muro circũfundi uiderũt: ueriti
ne omĩo spes fuge tolleret᷑. abiectis armis ultimas
oppidi ꝑtes cõtinẽti impetu petierũt. Parsq ibi cũ
angusto exitu portaꝵ se ipĩ p̃meree: a militibus ꝑs
iam egressa portis ab equitibus est interfecta. Nec
fuit quisꝗͣ qui prede studeret. Sic & genabi cede
& labore operis incitati: nõ etate confectis nõ muli¬
eribus non infantibus peꝑterũt. eniq ex om̃ĩ
nuo qui fuit circiter miliu .xl. uix đ .ccc. qui
primo clamore audito se ex oppido eiecerũt. in colu¬
mes ad Uertingetorige ꝑ uenerũt. Quos ille mł̃ta
iam nocte silentio exfuga excepit ueritus ne qua

Expanded text:
Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua
Abbreviated transcription (Latin):
ad capiendam fugã nature & uiriũ infirmitas im¬
pediret. Ubi eos in sententia ꝑrestare uiderũt qđ
plerũq in sumo ꝑiculo timor misericordiã nõ reci¬
pit conclamare & sigͥficare de fuga romanis cepert.
uo cimore ꝑterriti galli ne ab equitatu romano
uie pre occuparentur. consilio destiterũt
ostero die cesar ꝓmota turri derelictisq operibus
que facere instituerat / magno cohorto ymbre non
mutilem hanc ad capiendu consiliu tempestatem
arbitratus est. quod paulo in cautius custodias in mu¬
ro dispõitas uidebat. suosq languidius in opere uer¬
sari iussit. & quid fieri uellet ostendit. Legiones¬
que extra castra uineas in occulto expeditas cohorta¬
tur. ut aliqñ pro tantis laboribus fructũ iuctorie ꝑ¬
ciperẽt. His qui primi muꝵd ascendissent premia
proposuit. militibusq signũ dedit. Illi subito ex oĩb
ꝑtibus euolauerũt muꝵq celeriter compleuerũt

Expanded text:
ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas imad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non utilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
proximis unus iatente transgressus codẽ illo mune̾
fungebat᷑. Eadem racione ictu scorpionis ex aĩãto
alteri succedit tercius. & tercio quartus. Nec prius
ille est a propũgnatorib uacuus relictus locus: ꝙͣ re¬
stincto aggere atq omĩ ea ꝑte sumotis hostibus finis
est pugnandi factus. Omĩa exꝑti galli quod res
nulla successerat. postero die consiliu ceperũt ex op¬
pido profugere: hortante & uibente Uertingẽ torige
d silentio conati noctis non magna iactura suorũ
se se effecturos sꝑabant. propterca qđ neq longe ab
oppido castra Uertingentorigis aberant. & palus
que ꝑpetua intercedebat romanos ad insequẽdum
tardabat. Iamq id fatere noctu apparabant cum
matres familie repente in publicũ procurrerũt. flẽtes¬
q proiecte ad pedes suoꝵ omibus precibus petierũt
ne se & cões liberos hostib ad suppliciũ dederent. qͦ

Expanded text:
proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ due legiones pro castris excubabant. pluresq
partitis temporibus erant in opere. Celeriter sem
est ut alii exupcionib resisterent. alii turres redu¬
cerent aggereq intorscinderẽt. om̃is uero e castus
multitudo ai restinguẽdu concurreret. Cũ in
om̃ibus locis consupta ia reliqua ꝑte noctis pugna¬
retur. sempq hostibus spes uictorie redintegrarctur.
co magis qđ deustos pluteos turriũ uidebant. nec fa¬
cile adire aꝑtos ad auxiliandũ aĩaduertebant semꝑ¬
q ip̃i retentes defessis succederẽt om̃eq gallie salutẽ
in illo uestigio temporis põita arbitrarent᷑: accidit
inspectantibus nobis quod dignũ memoria uisum
ptercundũ nõ existimauimus. Quidam ante por¬
tam oppidi gallus ꝑmanus sepi ac picis traditas gle¬
bas in ignẽ erigione turris proiciebat. scorpione ab
latere dextro traiectus exaĩatusq concidit. Huc̃ ex

Expanded text:
semper duae legiones pro castris excubabant pluresque semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex
Abbreviated transcription (Latin):
sus reuincta. neq ꝑ rumpi neq distrahi potest. His
tot rebus impedita oppugnatione: milites cũ toto tẽ¬
pore frigore & assidiis hymbribus tiubarent᷑. tamẽ
co̾tiuenti labore omia hec suꝑauerũt: & diebus. xxu.
ageerẽ latũ pedes cccxxx. altũ pedes. lxxx. extrusert
umꝰ his murs hostiu pene contingeret: cesar ad opus
consuetudine ex cubaret. militesq hortaret᷑ ne qđ
dĩo tempis ab oꝑe intermitteret᷑. paulo ante t̾cia
uigilia est aĩaduersum fumare aggerẽ. quẽ tuni¬
culo hostes succenderẽt. codemq tempe toto muro
clamore sublato: duabus portis ab utroq latere
turriu eruptio fiebat. Alii fates atq aridam ma¬
teriem de muro in aggerẽ eminus iatiebãt. pitem
celiquas res quib ignis excitari põt fundebant ut
quo primũ curreretur: aut cui rei ferretꝰ auxiliũ
iux ratio iniri posset. Tamẽ qđ instituto cesaris

Expanded text:
sus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His sus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissis suaꝵ turriũ malis adequabat᷑ .E Muri
directe perpetue in longitudĩe. paribus inter¬
uallis distantes inter se binos pedes ĩ solo collocãt
ere uinciunt᷑ extrorsus. & multo aggere uesti¬
untur. Hec autez que diximus interualla
grandibus in fronte saxis esfulciunt᷑ His collocatis
& eaugintatis alius in suꝑ ordo additꝰ. ut illud
idem int̾uallũ scruetur. neq inter se tontingãt
trabes: sed paribus int̾misse spatiis singule singuł
saxis interiectis arcȩ contineant᷑. Sic deinceps
omẽ opus contexit᷑. dũ iusta muri expleatur.
hoc cũ in spẽm uarietatẽq copus deforme non
est alterius trabibus ac saxibus que rectis lineis
suos ordines seruãt. tum ad utilitate & defen¬
sionem urbiu sũma hẽt oportũĩtatem. qđ &
ab intendio lapis & ab ariete materia defendit. que
perpetius trabibus pedes quadragenos plerũq intror¬

Expanded text:
commissis suarum turrium malis adaequabant, et commissis suarum turrium malis adaequabant, et derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque intror
Abbreviated transcription (Latin):
solis hiturigibus cõe salute cõmittenda censẽt.
quod penes si id oppidũ retinussent sũma uc¬
torie constare intelligebãt. Singulari militũ nr̃o¬
rum uirtuti consilia cuiusq mõi galloꝵ octurre¬
bant. ut est sũme genis solertie atq ad om̃ia a
imitanda & efficienda que ab quoq tradũt᷑ altis¬
simũ. Nam & laqueis falces aduertebant: quos
cũ destinauerãt tormentis: introrsus reducebãt.
& aggerẽ cunicuł subtrahebant. eo scientuis q̃đ
apud eos sũt magne ferarie. atq om̃e genus cuni¬
culoꝵ notũ atq usitatũ est. Totu aũt muꝵd ex
om̃i parte turribus contabulauerãt: atq has co¬
riis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnis¬
q eruptionibus aut aggeri ignẽ inferebant: aut
milites octupatos in oꝑe adoriebant᷑. & nr̃s turriũ
altitudiẽ ꝗͣtu has quottidianus agger expresẜat:

Expanded text:
solis Biturigibus communem salutem committendam censent, solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat,
Abbreviated transcription (Latin):
rios dicũt. fame & in opia adductos elam ex tas¬
tris exisse: si quid frumẽti aut pecoris in agris
reꝑire possent. Simili om̃e excitũ inopia p̃mi.
nec iam uires sufficere cuiusꝗ. nec ferre operis
laborem posse. Itaq statuisse imꝑatotẽ si nichil in
oppugnatõe oppidi profecissent. triduo ex̾citũ dedu¬
cere. Hec inquit ame Uertingẽtorix beneficia
hẽtis. quẽ proditionis insimulatis. cuius oꝑa sine.
ur̃o sangͥne tantũ ex̾citũ uictorẽ fame tosuptũ
uidetis. Quem turpiter se ex fuga recipientẽ ne
qua ciuitas sus finibus recipiat ame prouisu est.
ondamat om̃ĩs multitudo: & suo more armis cõ¬
crepat. quod facere in eo censuerũt. Cuuis oroe
approbant sumu esse Uertingetorige ducẽ. nec
de eius fide dubitandũ: nec maiore rõe bellũ ad¬
ministrari posse. Statuũt ut decẽ milia hõium
delecta ex om̃ibus locis in oppidũ mutant᷑. nec

Expanded text:
rios dicunt; fame et inopia adductos clam ex casrios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
Sũma imꝑii sui se in consulto nulli discedentem
tradidisie: ne is multitudinis studio ad dimicã¬
dere uideret. quod diucius laborẽ ferre nõ possẽ
Romani si casu int̾uenirẽt fortune si alicuius in¬
dicio uocati huic habenda gra quod & pauci¬
cate eoꝵ ex loco suꝑiore cõgnoscere: & uirtutẽ
despice̾ potuerit qui dimicare non ausi: turpif
se in castra receperint. Imꝑiu se abtesare per
prodicionem nullũ desiderare quod hre̾ uictoĩa
posset: que ia esset sibi atq om̃ib gallis explora¬
ta. Quin &ria ĩpĩs remuteret: si sibi magis ho¬
norem tribuere: ꝗͣ abse salutẽ acciꝑe uideant᷑.
ec ut intelligatis in quit ame sincere proñutiari
audite romanos milites. producit seruos quos ĩ
pabulatione pautis ante diebus exceꝑat. & fame
uinculisq excruciauerat. Hi iam ante edocti q̃
interrogati pronũciarẽt: milites se esse legiona¬

Expanded text:
Summam imperi se consulto nulli discedentem Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legiona
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑiculu recusent᷑. summe se iniquitatis condẽp̃¬
nari debere. nisi eoꝵ uitã sua salute heãt cariorẽ.
sic milites consolatos eodem die reducit in castra
administrare instituit. Uertingentorix cũ
ad suos redisset proditionis insimulatus quod castra
propius romanos mouiss&. quod cũ om̃i eꝗtatu
discessisset quod sine imꝑio tantas copias reliquiss
quod eius discessu romani tanta oportunitate
& celeritate uenissent. non hec omĩa fortutu
aut sine consilio accidere potussẽ. regnũ illđ mal
gallie malle tesaris concessu. ꝗͣ ip̃oꝵ hr̃e bñficio
ali modo accusatus ad hec respondit. quod castra
mouisset factũ inopia pabuli & ip̃is hortantibus.
quod propius romanos accessisset: ꝑsuasu loci
oportunitate qui se ip̃m municõe defenleret
equitũ uero oꝑam neq in loco palustri desiderai
debuisse. & illis fuisse utile quo sint profecti

Expanded text:
de periculum recusent, summae se iniquitatis condemde periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra idi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti.
Abbreviated transcription (Latin):
arma expediri iussit. Collis erat leuiter ab in¬
fimo adcliuis. Huc ex om̃ib fere ꝑtib palus diffici¬
lis atq impedimẽta tingebat: non latior pedibus
quinquaginta. hoc se colle interruptis pontibus gal¬
li fiducia loci continebant. generatimq distributis
in oiuitates. omĩa uada at saltus eius paludis obtine¬
bant. Sic aĩo parati ut si eam paludem romani
ꝑ rumꝑe conarent᷑. hesitantes premer& ex loco suꝑi¬
ore ut qui propinquitate loci uideret paratos ꝓpe
equo marte ad dimi candu existimaret.
Qui iniquitatem condicionis ꝑspiter&. in ani simu¬
latione se se ostentare congnoscer& Indignãtes
milites. Cesar quod conspectũ suu hostes ꝑferre t¬
possent: tantulo spatio interiecto: & signũ prelii
exposcentes: edocet quãto detrimẽto  quod ui¬
roꝵ fortiu morte necesse sit constare uictoria
uos cũ sic aĩo paratos uider&: ut nullũ ꝓ sua lau¬

Expanded text:
arma expediri iussit. Collis erat leniter ab inarma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua lau
Abbreviated transcription (Latin):
ros loco si inceptã oppugnationẽ reliquissent. Pre¬
staret om̃es ꝑferre aterbitates ꝗ nõ cuubus romãis
qui genabi ꝑfidia galloꝵ interissent. parentarent
ec eadem centurionibus tribunisq militũ mandabãt
ut ꝑ eos ad tesarem deferrent᷑. Cu iam muro ÷¬
turres appropinquassent. ex captius cesar cogiut
uertingentorigem consumpto pabulo castra mouisse
propius auaricũ atq ip̃m cũ equitati expeditis ꝗ
inter equites preliari consuescent: insidiaꝵ causa eo
profectũ quo nostros postero die pabulatũ uenturos
arbitraret᷑. Quibus rebus cognitis media nocte silẽ¬
cio profectoͥs. ad hostiu castra mane ꝑuẽit. Illis ce¬
leriter per exploratores aduẽtu cesaris cognito. car¬
ros impedimẽtaq sua in alciores siluas abdiderũt. co¬
pias om̃es in loco edito atq aperto instruxerunt.
ua re nũciata. Cesar celeriter sarcinas conferri

Expanded text:
ros loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praeros loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri,
Abbreviated transcription (Latin):
prohibebat. de re frumẽtaria boios atq heduos ad¬
hortari non destitit. Quoꝵ alteri quod nullo stu¬
dio agebant non multũ adiuuabant. alteri non
magnis facultatib quod cuutas erat exigua & in¬
firma. celeriter quod habuerũt consũpserũt
Summa difficultate rei frumẽtarie affecto ex̾citu
tenuitate boioꝵ. indiligentia heduoꝵ incendiis e¬
dificioꝵ usq eo ut complures dies frumẽto milites
caruerint: & pecore ex longinquioribus uicis adacto
extremã famẽ sustentarent. Nulla tamẽ uoꝵ
est ab his audita populi Romani maiestate & suꝑiori¬
hus uictoriis incligna. Qum & cesar cũ in oꝑe sin¬
gulas legiones appellaret. & si aterbuis in opiam fer¬
rent se dimissuꝵ oppugnationẽ dicer&: uniuersi
ab eo ne id faceret pecebant. sic se complures ãnos
illo imꝑante meruisse ut nullã ignominiã actiꝑent
nusꝙͣ incepta re discederẽ. Hoc se ignominie latu¬

Expanded text:
prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adprohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audita populi Romani maiestate et superioribus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae latu
Abbreviated transcription (Latin):
uertingentorige. post concedente & p̃cibus ip̃oꝵ
& misericordia uulgi. defensores oppido idonei de¬
liguntꝰ. Uertingẽtorix minoribus cesarẽ itinerib
subsequit & locũ castris deligit paludibus siliusq
munitũ ab auarico longe mũlia passuu xxui. Ibi¬
per certos exploratores insingula diei tempora que
ad auaricũ agerent᷑ cognoscebat. & quid fieri uellet
imꝑabat. Omẽs nr̃as pabulationes frumẽtationesq
obseruabat. dispersosq q cũ longuis netessario prote¬
derẽ. adoriebatꝰ. magnoq in cõmodo afficiebat. Et¬
si quãtu roẽ prouideri poterat a nr̃is occurrebat᷑:
ut incertis temporibus diuersisq itineribus iretur.
astris ad eã ꝑte oppidi positis cesar que int̾missa &
fliuẽ & a paludibis aditũ ut sup̃ diximus anguscũ
hẽbat. aggerẽ apparare. uincas agere. turres duas
constituere cepit. Nam tircũuallare loci natura

Expanded text:
Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibper certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura
Abbreviated transcription (Latin):
receptacula. neu romanis propõĩta ad copĩa cõme¬
atus predamq tollenda. Het si grauia aut acer¬
ba uideant᷑. multo illagrauius estimare liberos
coniuges. in serui tutem abstrahi. ip̃os interfici. que sic̃
necesse actidere iuctis. Oũi fententiał consesu hac
sententia probata. uno die amplius .xx. urbes bituri¬
gum incendunt᷑. hoc idem in reliquis ciuitatibus in
om̃ibus ꝑtibus incendia conspiciunt. Que & si mag¬
no cũ dolore omes ferebant: tñ hoc sibi solatii propo
ros confidebant. Dicebat de auarico in cõi cõsilio
incendi plater&r⁊ an defendi. Procũbut om̃ibus
gallis ad pedes bituriges. ne pulcherrimã prope tociꝰ
gallie urbem que presidio & ornamẽto sit ciuitati
sius manibus succendere cogerentꝰ. facile se loci
natura defensuros dicũt. quod prope ex om̃ib ꝑtib
fliũe & palude circũdata unũ heãt & ꝑ angustũ
aditũ. Datur petentibus uenia. dissuadente primo

Expanded text:
receptacula neu Romanis proposita ad copiam commereceptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant, tamen hoc sibi solati proponeros confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo
Abbreviated transcription (Latin):
Qͣ antea gestũ sit. Omnibus modis ħuic rei
studendu ut pabulatõe aut cõmeatu romãi pro¬
hibeant᷑ id facile esse ut equitatu ip̃i abundant.&
qđ anni tprẽ subleuent᷑. pabulũ sequari nõ posse
necessario dispersos hostes ex edificiis petere. Hos
om̃es quottidie ab equitib diripi posse. Preterea
salutis causa rei familiaris cõmoda negligenda. ui¬
cos atq edificia incendi oportere: Hoc spatio ad boia
quoq uersus. quo pabulandi causa adire posse uide¬
antur. Hard ip̃is reꝵ copiam suppetere. quod quoꝵ
infinibus bellũ gerat᷑: eoꝵ opibus subleuent᷑. Ronia¬
nos aut inopiã nõ laturos aut magno ꝑiculo logiuis
ab tastris processuros. neq int̾ esse ip̃os ne int̾fici¬
ant. impelimẽtis ne exuant. quibus amissis bellũ
geri non posse. Preterea oppida incendi oportere
que non munitione & loci natura ab omi sint ꝑi¬
culo tuta. neu sius sint ad detrectandam miliciam

Expanded text:
atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam
Abbreviated transcription (Latin):
octu pauere. suosqͥom̃es in columes receperũt.
esar ex castris equitatũ educi uibet. preliũq eqͣtre
comuti iuber. laborantib iam suis. germanos equites
circiter.cccͭ ᷤᷤ sũmutit quos abinitio hr̃e secũ insti¬
tuerat. Eoꝵ impetũ galli sustine̾ nõ potuerunt.
atq in fug̃it coniecti multis amissis se ad agmen
receperũt. Quibus profligatis rursus oppidani
ꝑtorriti comprehensos eos quoꝵ oꝑa plebem conci¬
tatam existimabãt. ad cesarẽ ꝑduxerũt. seseq ei
dediderũt. Quibus confectis celex cesar ad oppi¬
dũ auaricũ quod erat maxũi munitissimũ q in
fimbus biturigũ. atq agri fertilissima regione pro¬
fectus est. quod ex eo oppido recepto tiuitate bitu¬
rigũ se in potestatem redactua confidebat
ertingentorix tot continuis incõmodis Uellã duni
genabi nouiodun acceptis: suos ad tõciliu tõuo¬
cat: docet longe alia ratione bellũ ẽẽ gerendũ

Expanded text:
occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum
Abbreviated transcription (Latin):
atq incendit. predam militibus donat. Ex̾ citũ
ligerim traducit. atq in biturigũ fines ꝑuẽit.
Uertingetorix ubi de cesaris aduẽtu cognouit. op¬
pugnacõe destitit: atq obuĩa cesari proficistitur
cũ legati ad eu uenissent oratũ ut sibi ignoscer&:
sueq uite consuleret ut celeritat reliquas res cõ¬
ficeret qua pleraq erat consecutus: arma conferri.
equos produci: obsides daxi iubet. Parte iã obsi¬
dũ tradita cũ reliqua administrarent᷑. centurio¬
nibiis. & paucis militibus intromissis qui arma
uimẽtaq conꝗrerẽt. equitatus hostiu procul uisus
est. qui agniẽ Uertingentorigis antecesserat. quẽ
simul atq oppidani conspexerũt. atq in spem au¬
xilii uenerũt: damore sublato arma caꝑe. portas
daudere. murũ complere ceperũt. Centuriones in
oppido cũ ex significacõe galloꝵ noui aliquid abhis
miri consilii intellexissent: gladiis districtis portas

Expanded text:
atque incendit, praedam militibus donat, exercitum atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur.cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas
Abbreviated transcription (Latin):
ficeret Caiu treboniu legatũ relinquit. ip̃e ut ꝗͣ
primũ iter fater&: genabũ carnutũ proficiscitur
Qui tu primũ allato nũcio de oppugnatõe uellaudu¬
ni cũ longius eam rem ductũ iri existimare. pre¬
sidiu genabi tuendi causa: qđ eo mitterẽt. compa¬
rabant. Huc biduo ꝑueĩt. Castris ante oppidũ põĩ¬
tis diei tpr̃e exclusus inposteꝵ oppugnacionẽ dif¬
fert: queq ad eam rem usui sint militibus imꝑat
& qđ oppidũ genabũ pons fluminis ligeris conti¬
nebat. ueritus ne nocti ex oppido profugerẽt: duas
legiones in armis excubare iubet.
enabenses paulo ante mediã noctẽ silentio ext
oppido egressi. flumẽ transire ceperũt. Qua re
per exploratores nũciata cesari legiones quas ex¬
peditas esse uisserat. portis in censis intromittit.
atq oppido potitur. per paucis ex hostiu nũo de
tie multitudinis fugã interduserãt. oppidũ diripit

Expanded text:
ficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam ficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero dtiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit
Abbreviated transcription (Latin):
deficeret. quod nullũ amicis in eo presidiu uide¬
re positũ esse: si maturuis ex hibernis educeret.
ne ab re frumẽtaria duris subuectionib laborar&
Prestare uisu est tñ omẽs difficultates ꝑpeti. ꝗͣ tãta
concumelia accepta oiũ suo ꝵ uoluntates alienare
taq cohortatus heduos de supportando cõmeatu ꝑ¬
misit ad boios qui de suo aduẽtu doceant hortẽt᷑¬
q ut in fide maneant. atq hostiu impetũ magno
aĩo sustineant. duabus agediiu legionibus atq
impedimẽtis tocius ex̾citus relictis: ad boios profi¬
ciscit᷑. Altero die cũ ad oppidũ Senonũ uellandu¬
mũ uenisset ne quẽ post se hoste relinq̃ret: quo ex-¬
peditiore re frumẽtaria uteret᷑. oppugnare instituit.
dq biduo circũuallauit. Tercio die missis ex op¬
pido legatis de dedicione arma conferri: uimẽta
produci: ses centos obsids dari iubet. Ea qui cõ-¬

Expanded text:
deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videdeficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui con