comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e q̃ egdientes dũ in mauringã tͣnsi¬
re dispon̾ent: assi picti eor it̾. incipũt.
impediũt denegantes eis oĩodis ꝑ suos
t̾minos tͣnsitũ. Porro longolardi cũ ma¬
gnas hostiũ copias c̾u̾ent neq ẽ eis ob
paucitatẽ ex̾citꝰ ꝯgͥdi auderent. dũq qͥ
ag̾e d̾berent dec̾ñent.: tand̃ necit̾as ꝯsi¬
liũ repꝑit. Simulans se in castͥs siis ha¬
be cenophega ce nocephalos .i. s canini
capitis horis. Duiulgant ap̃ hostes hos
pertinacit᷑ bella ger̾e humañ sangͥnem
gͥnẽ potare. Itq huic assercõi fidẽ fac̾ent.
ampliant temptorra. płimosq in castris
ignes ascendt̃. His hostes auditis: uisisq
cduli effecti bellũ ꝙ minabant᷑ iãtẽptare
non audent.
Iabebant tũ ap̃ se uir fortissimũ de c̾
fidebant uirib posse ꝓculdubio optinẽ quod
longobardis unũ ꝙ̃. uellent osuoꝵ. mitt̾ent
qͥ c̃ eo ad singlare cͥtam̃ exiret. Cã uidł ꝯditõe

Expanded text:
De qua egredientes, dum in Mauringam transire disponerent, Assipitti eorum iter impediunt, denegantes eis omnimodis per suos terminos transitum. Porro Langobardi, cum magnas hostium copias cernerent, neque cum eis, ob paucitatem exercitus, congredi auderent, dumque quid agere deberent, decernerent, tandem necessitas consilium reperit. Simulant se in castris suis habere cynocephalos, id est, canini capitis homines. Divulgant apud hostes hos pertinaciter bella gerere, humanum sanguinem tare cruorem. Utque huic adsertioni fidem facerent, ampliant tentoria plurimosque in castris ignes accendunt. His hostes auditis visisque creduli effecti, bellum quod minabantur iam temptare non audent. 12 . Habebant tamen apud se virum fortissimum, de cuius fidebant viribus, posse se procul dubio optinere quod Langobardis, unum quem vellent suorum mitterent, qui cum eo ad singulare certamen exiret, ea videlice
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾is: dũ adhuc spirans fluctib suꝑ nataret.
in aqͣr babentiũ adduct̃ꝰ ad horã usq ĩmani¬
ssimi illiꝰ baratͥ ꝑuenit. Qͥc̃ iã ꝓfundissimũ
⁊ sñ fine patñs chaos aspice̾t: ip̃oq pauore p̃¬
mortuꝰ sese illuc riutͣm expectaret: subito qͦs¬
qd spare nõ potãt saxo ciuidã supiect isedit.
firant margines denudati. Dumq ibi mͣtot angͦ¬
tias anriꝰ uix ob metũ palpitans residet dilatamq
su̾ant pͥmas emerge̾. Cũq una ex ilł una ei
ꝯtigna fieret ad eã se nisu qͦ potuit appħudit
Necmora celi uolatu ꝓpe litꝰ a diect᷑: metuend̾
necis casꝰ euasit. ꝓpͥi post mod̾ ꝑiclĩ relator exi¬

Expanded text:
ceteris, dum adhuc spirans fluctibus supernataret, vi aquarum labentium abductus, ad oram usque inmanissimi illius baratri pervenit. Qui cum iam profundissimum et sine fine patens chaos aspiceret, ipsoque pavore praemortuus se illuc ruiturum exspectaret, subito, quod sperare non poterat, saxo quodam superiectus insedit. fuerant margines denudati. Dumque ibi inter tot angustias anxius, vix ob metum palpitans resideret, dilatamqufuerant, primas emergere. Cumque una ex illis ei contigua fieret, ad eam se nisu quo potuit apprehendit. Nec mora, celeri volatu prope littus advectus, metuendae necis casus evasit, proprii postmodum periculi relator exi
Abbreviated transcription (Latin):
Uip̃is rõe̾ ñ dispareᷤᷤ ꝙͣ crudis ag̾stiũ aĩantiũ carnib
hi asaliendo iuxta linguã barbarã ethino logiam
duct̃. Saltib st utentes arte qͣdã lĩgno ĩeuo ad
artꝰ similitudinẽ feras isent᷑. Apud eos ẽ aĩal ceruo
ñ satis adsimile. d̾ cꝰ ego corio ũ fu̾at pił hispidum
uestẽ in mod tunice genu tenꝰ aptattm ꝯspexi
sic̾ iã fati ut relatũẽ sctobini utunt᷑. Qͥb ĩ locis
lux adsit: sol tñ ibi ñ uidet᷑ diesq mimini ꝙͣ usꝙͣ
alibi. Noctes qͦ longures existũt. Quia seł qͣto
mag̾ a sole longiꝰ discedr. tanto sol ipe t̾re in¬
cinior apparet. ⁊ umbre longiores ȩxc̾sct̃. Deniq
ĩ italia sic̃ ⁊ antiqͥ sc̃psert: circadiem natał
dnĩ: noũe pedes ĩ umli statẽ hu̾ene hora seta
metunt᷑. Ego ã ĩ gallia belgica in loco qui

Expanded text:
 crudis agrestium animantium carnibus Hi a saliendo iuxta linguam barbaram ethimologiam ducunt. Saltibus enim utentes, arte quadam ligno incurvo ad arcus similitudinem feras adsecuntur. Aput hos est animal cervo non satis absimile, dvestem in modum tunicae, genu tenus aptatam conspexi, sicut jam fati, ut relatum est, Scritobini utuntur. Quibus in locis lux adsit, sol tamen ibi non videtur, diesque minimi quam usquam alibi, noctes quoque longiores existunt. Quia scilicet, quanto magis a sole longius disceditur, tanto sol ipse terrae vicinior apparet, et umbrae longiores excrescunt. Denique in Italia, sicut et antiqui scripserunt, circa diem natalis Domini, novem pedes in umbra staturae humanae, hora sexta metiuntur. Ego autem in Gallia Belgica, in loco qui
Abbreviated transcription (Latin):
entym tam̃ ẽ longobardos ab intacte
ferro barbe longitudine c̃pͥmis uinili
dicti fuerit : ita pꝰ mod̃ appellatos. Ham
iuita coꝵ lingiam: langi. lõgã bauł bar¬
bani sigcatzgoan sane quem adiecta litͥa

Expanded text:
ertum est Langobardos, ab intactae ferro barbae longitudine, cum primitus Winili dicti fuerint, ita postmodum appellatos. Nam juxta illorum linguam, lang longam, Baert barbam significat. Wodan sane
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ hri posint: sauciunt more solito ꝑ sagi¬
tam ĩmurm̃antes nichominꝰ ob rei firmitatẽ
q̃dã patͥa u̾ba. Eg̾ssi itaq longobaidi de mau¬
ringa applicuer ingolanda. uͥ aliqͣnto temꝑe
ꝯmorati dñr. Post ħ antab. i bantheub. pari mͦ
et uulgundcub. ꝑ ãnos aliqͦt possedisse q̃ nos ar

Expanded text:
rtas, sanciunt more solito per sagittam, immurmurantes nihilominus, ob rei firmitatem, quaedam patria verba. Egressi itaque Langobardi de Mauringa, applicuerunt in Golanda, ubi aliquanto tempore commorati dicuntur. Post haec Anthabet, Bathaib, pari modo et Vurgundaib, per annos aliquot pos
Abbreviated transcription (Latin):
antoniul. Deinde amotis sibi serpernitib morte.
spita ẽ. Tunc augustꝰ potit᷑ꝰ alexandria urbe oiuĩ¬
urbia ec̃ opulentissima.: roniam trumphans in¬
gressus ẽ. Quib patratis: parthi incliti neminis
magnitudini crederent. romana signa que.
et obsidib traditis firmum fedus ab eo fideli suppli¬

Expanded text:
atra vero admotis sibi serpentibus morte sopita est. Tunc Augustus, potitus Alexandria urbe opulentissima, Romam triumphans ingressus est. Quibus patratis, Parthi inclyti nominisRomanorum crederent, Romana signa, quae et obsidibus traditis firmum foedus cum eo pacti su
Abbreviated transcription (Latin):
et duces ex̾citus centurionesq quoꝵdam indicio ꝯ¬
uullũ senicie genꝰ pt̃mitñd̾ putaret. ulłi credet.
ab his qui ei a filioꝵ insidus cauendum crebro¬
denunciabant. asserentes quod ult̾oes mat̾m
ericu manꝰ in cum armarent. Unde anticptr᷑ii¬

Expanded text:
 ducesque exercitus et centuriones spadonum indicio cnullum saeuitiae genus praetermittendum putaret, nulli crederet, ab aliis, qui ei a filiorum insidiis cavendum denuntiabant, asserentes quod ultrices materni exitii manus in eum armarent. Tandem igi
Abbreviated transcription (Latin):
dorum atq debilium maximam habeat
curam tion seruis non aliis utens
ministris ad ħ officia ꝑagenda s ꝑ semet¬
ipsam ħ agens ad eoꝵ habitacła ueniebat.
unicuiq igni quod opus habebat psens et
extergens us gustans. offerens coclearia
panem frangens. cibos ministrans. cali¬
ces diluens.  alia cuncta faciens. que ser¬
uis u mimstris mos est. sollempniter
operari. his autem qui eam dereb
Aurum distribuere opus imperii ẽ
Ego autem ꝓ imperio ipso hoc opus
marite semꝑ cogitare qui dudum
fui̾s. ⁊ quid modo sis. Nam si semper¬
ħ cogitau̾is ingͣtus benefactori ñ eris.
s imperium quod eo largiente suscepisti

Expanded text:
dorum etiam atque debilium maximam habebat curam; non servis, non aliis utens ministris ad haec officia peragenda, sed per semetipsam agens, et ad eorum habitacula veniens, et unicuique quod opus haberet praebens.tergens, jus gustans, offerens cochlearia, panem frangens cibosque ministrans, calicem deluens, et alia cuncta faciens quae servis et ministris mos est solemniter operari. His autem qui eam talibusAurum distribuere, opus imperii est; ego autem pro ipso imperio hoc opus semper, marite, cogitare quid dudum fuisti, quid modo sis. Haec si semper cogitaveris, ingratus benefactori non eris, sed imperium quod suscepisti
Abbreviated transcription (Latin):
sti terminum ⁊ effusionem sanguinis
innocentis horriusti. missi sumus ad nõ
cis latebram fouet. Hunc cum ad te
addux̾is ipẽ cibi piscinam a ostendet. inqͥ
dũ te t̾cio inm̾serit omis ce tralitudo de

Expanded text:
sti terminum, et effusionem sanguinis innocentis horruisti, missi sumus a Chriscis latebram fovet. Hunc ad te cum adduxeris, ipse tibi piscinam pietatis ostendet, in qua dum tertio te merserit, omnis te valetudo ista des
Abbreviated transcription (Latin):
gauit. Ad quẽ imꝑator. Non inquit ꝑsuade¬
b ambrosio. Noni enim decrecũ illiꝰ eẽ iustũ.
neq reuerebit᷑ imꝑialeni potentiam. ut le¬
eẽ flectend. imꝑator eum cum festinatione
ꝑgere precepit. Ip̾e ł spe data pͦ paululũ
ẽ ꝯsecutus credens rufim ꝑmissionib Porro
uir mirandus ambrosius mox ut uidit rufiñ¬
ait. Impudentiam canum imitatus es o rufine
tante uidł necis auctor existens. ⁊ nc̃ pudo¬
rem ex fronte det̾gens nou erubescis nec me¬
tuis ꝯͣ maiestatem latrare diuitiam. Cumq
rufinꝰ supplicass. ⁊ imꝑatorem dice̾t statĩ¬
ee uentͣm. suꝑno zelo accensꝰ ambrosiꝰ ait.
Ego inquit rufine tͥ p̃dico. qm̃ eu ingdi sacra
limina ꝓhibebo. Si uͦ imꝑium in tẏranindem

Expanded text:
gavit. At imperator: Non, inquit, suadebis Ambrosio. Novi ego decretum illius esse justum, neque reverebitur imperialem potentiam, ut leesse flectendum, imperator eum cum festinatione pergere praecepit. Ipse vero spe data post paululum est secutus, credens Rufini promissionibus. Porro vir mirandus Ambrosius, mox ut vidit Rufinait: Impudentiam canum imitatus es, o Rufine, tantae videlicet necis auctor existens, pudorem ex fronte detergens, nec erubescis, nec metuis contra imaginem latrare divinam. Cumque Rufinus supplicaret, et imperatorem diceret esse venturum, superno zelo accensus Ambrosius ait: Ego vero, inquit, Rufine, praedico, quoniam eum ingredi sacra limina prohibebo; si vero imperium in tyrannidem
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc antistes. Quam inꝗͣ penitentiã ostendusti pꝰ
tantas iniquitates quib medicaminib ĩcurabilia
uulnera plagasq curasti: Ad ħ imꝑator.
Tuum inquit opꝰ ẽ et docere. et medicamina tẽ¬
ꝑtre. meum oblata susciꝑe. Tunc scĩ ambrosius.
Qm̃ furori inquit tuum uidicium commisisti ⁊
non ratio protulit sentũtiam. s potius iracondia.
scribe legeni quo decreta furoris euacuet. Sͥ
atq ꝓscriptoĩs in litt̾is tm̃ scripta ꝑmaneat. et
iudiciũ roi̾s expectet. Quib tͣnsactis ira cessãte¬

Expanded text:
Tunc antistes: Quam, inquit, poenitentiam ostendisti post tantas iniquitates? Quibus medicaminibus incurabilia vulnera plagasque curasti? At imperator: Tuum, inquit, opus est et docere, et medicamina temperare; meum vero oblata suscipere. Tunc sanctus Ambrosius: Quoniam furori, inquit, tuum judicium commisisti, et non ratio protulit sententiam, sed potius iracundia: scribe legem quae decreta furoris evacuet, ut atque proscriptionis in litteris tantummodo maneat, et judicium rationis exspectet; quibus transactis die
Abbreviated transcription (Latin):
ut uincat po̾ potestatem. Scienda quippe iratura ẽ¬
eusq mortalitas atq resolucio. ⁊ puluis ꝓgnitoꝵ.¬
⁊ exq̃ fcĩ. ⁊ adꝙ̃ redigendi fine sumꝰ. ut nd flore
purpureo ꝯfidentes. infirmitate oꝑticoꝵꝑis. igno
Q uomodo manus extendes deqͥb adhue sangiuis
stillat inuitꝰ: Q uomodo huiꝰmnodi manib sus¬
cipies scm̃ diũ corpus: Qua presumptione
furore sermonũ tuoꝵ tantꝰ miꝰte sit sangus effu¬
Cũq octo mensium continuum transiss spacum
ppinquauit natiuitatis saluatoris nr̃i festuntã
Ing̾ssus ẽ aut̃ rufiꝰ militun magist. singla¬
rem apud eum fiducram hiis. ⁊ uidens pͥncipẽ
in lamentationib ꝓstratum: accessit ut lacri
autẽ lam̃tor ⁊ gemo calamitatem meam. quia
seruis quid ⁊ mendicantib aꝑta sunt templa di
clausi. Et ħ dicens uba singła singultib irrũ.

Expanded text:
 vincat potestatem. Scienda est quippe natura ejusque mortalitas atque resolutio et pulvis progenitorum, ex quo facti, ad quem redigendi sumus, et non flore purpureo fidenpavimentum? Quomodo manus extendes, de quibus adhuc sanguis stillat injustus? Quomodo hujusmodi manibus suscipies sanctum Domini corpus? Qua praesumptione furore verborum tuorum tantus injuste sit sanguis effuCumque octo mensium continuum transisset tempus, propinquavit Nativitatis Salvatoris nostri festivitas. Ingressus autem Rufinus tunc magister, et singularem apud principem fiduciam habens, et videns principem in lamentationibus prostratum, accessit ut lacrymautem lamentor et gemo calamitatem meam: quia servis quidem et mendicantibus aperta sunt templa Deiclausi. Haec dicens, verba singula singu
Abbreviated transcription (Latin):
secana. qui occeano britannico ĩmergit᷑.
S ilue in ea ꝑticus. ⁊ langolaria. Hastres
gallie ꝓuincias dum franci occupauissent
illamregionem que septemtrionem u̾sus
int̾mosam ⁊ rhenum. porrigitur astria.
Illam autem que amosa usq ad ligerun
ꝓtendit᷑. neustriam uocitauerunt. Quedã
camen pars gallie quam burgundiones
int̾ lugdunensem occupauere ꝓuinciam.
nunc burgundia uocitatur. A quitania
uero nomen adhuc auitum retinet.
Dicta aquitana quod pre cet̾is gallie
ꝓuinciis fontib et torrentib scaturiat. Et̃
Lestat tamenut ⁊ narbonensem ꝓuĩ¬
ciamꝰ qͥue pars galliarum ẽ descbamus.
harbonensis prouincia ht̃ ab oriente alpes
gochicas. ⁊ ab occidente hispaniam. ⁊ acir¬
cam galliam. ⁊ ameridie insulas bale¬
ares. Afronte uero qua rbͦdanꝰ inma¬
re defluit. insulas cicladas. his ita decur¬
sis ad hystoriam reuertar amenitatem.
onst antin ys gͥ magñ
constancii mod̾atissimi ⁊ eg̃¬

Expanded text:
Sequana qui oceano Britannico immergitur. Sequana qui oceano Britannico immergitur. Silvae in ea Perticus et Langularia. Has tres Galliae provincias dum Franci occupassent, illam regionem quae septentrionem versus inter Mosam et Rhenum porrigitur Austriam, illam autem quae a Mosa usque ad Ligerim protenditur Neustriam vocitaverunt. Quaedam tamen pars Galliae quam Burgundiones intra Lugdunensem occupavere provinciam nunc Burgundia vocatur. Aquitania vero nomen adhuc avitum retinet. Dicta Aquitania quod prae caeteris Gallie provinciis fontibus et torrentibus scaturiat. Et hciat. Restat tamen ut et Narbonensem provinciam, quae pars Galliarum est, describamus. Narbonensis provincia habet ab oriente Alpes Gothicas et ab occidente Hispaniam et a cirt a meridie insulas Baleares, a fronte vero qua Rodanus defluit in mare insulas Cicladas. His ita decursis, ad historicam revertar amenitatem.onstantinus igitur Magnus, Constantii moderatissimi, et egr
Abbreviated transcription (Latin):
parte terminat. pene in orbem cingitur.
Continent᷑ in ea urbes eggie. Narbona. Au̾¬
nus que cdarꝰ mons dr̾. Bituris. Cadurx.
Tholosa. Ruchenꝰ. lemouis. petragorica. pi¬
ctauis. O Burdegala. Sanctona. ⁊ engoliᷤ¬
ma. Meat ꝑ aqͥtaniam. dordonia que
inuarunnam inmergitur. Silira ha¬
betur mea lecenna. biturigib ⁊ au̾nis
confinis. Plugdunensis autem ꝓuin¬
cia orit᷑ amonte uiron qui est int̾ seca¬
nos. ⁊ heluecios. ⁊ a laculemanno ⁊ flumine
rhodano. ⁊ extendit᷑ ad occeanum britan¬
nicum. dilatat᷑ ad ligeris alueũ qui eam
ab aquitama seꝑat et diuidit. Urbes iea
młte ⁊ oppulente lugdunum. Cabilonus.
edua q̃ ⁊ augustidunus. Senonis. autis¬
Trecas. parisius. carnotũ. Columbis. Gennab
que. ⁊ aurelianis. Rochomagꝰ. Ebroas. Oxinꝰ¬
na. Redonis. yenetꝰ. Quarum augustidunꝰ
tis. fuere. Nam augustidunꝰ amicictã
romani popłi amplectendo nobił euasit.

Expanded text:
parte terminat, pene in orbem cingitur. parte terminat, pene in orbem cingitur. Continentur in ea urbes egregiae: Narbona, Arvernus quae Clarus-Mons dicitur, Bituris, Cadurs, Tholosa, Ruthenus, Lemovis, Petragorica, Pictavis, Burdegala, Sanctona et Engolisma. Meat per Aquitaniam Dordonia, quae in Varunnam immergitur. Silva habetur in ea Letenna, Biturigibus et Arvernis confinis. Lugdunensis autem provincia oritur a monte Jurano, qui est inter Sequanos et Helvecios, et a lacu Lemanno et flumine Rodano, et extenditur ad oceanum Britannicum, dilataturque ad Ligeris alveum, qui eam ab Aquitania separat et dividit. Urbes in ea multae et opulentae: Lugdunum, Cabillonis, Edua quae et Augustudunus, Senonis, AutisTrecas, Parisius, Carnotum, Gennabus nunc Aurelianis, Rothomagus, Ebroas, Oxna, Redonis, Venetus. Quarum Augustudunus us fuere. Nam Augustudunus amicitiam Romani populi amplectendo, nobilis evasit;
Abbreviated transcription (Latin):
Prus tamen ip̃iꝰ gallie sitũ quam nunc
prefatoꝵ francoꝵ gens intͣulit breui¬
ter comp̃hendam atq depingã. Igͥ uniu̾¬
sa gallia non tam ampla quam ĩclita
Quarum uira belgica. alia aquitania. alia
uero lugdunensis nominabat᷑. Porro belgi¬
ca ꝓuincia ht̾ ab oriente lunicẽ fluminis
ẏclem. ⁊ gerinaniam. Ab euro uͦ ht̃ alpes
appenninas. ⁊ ameridie ꝓuinciam nar¬
bonensem. ⁊ ab occasu ꝓuinciam lugdunẽ¬
sem. ⁊ a circio occeanum britannicum
Urbes eiꝰ inclite ⁊ famose colonra agripi¬
nensis. tungris. tern̾is. mectis. que ⁊ ie¬
dio matͥcũ rhemis. laudunis. ⁊ pasꝰ. hel¬
uecioꝵ. q̃ nc̃ alamanni incolunt. fluũt
ꝑeandem ꝓuinciam scadus matrona. et¬
mosa. ⁊ ausona que ultimos rhemoꝵ fineᷤᷤ
p̃terfluit. Silua ⁊̃ habet᷑ mea que dr᷑ ar
dẽna. que aripis rhem fluminis usq ĩ
creueroꝵ fines extendr̃. Aquitana uero
auarunna flumine ad pireneos montes
extñdr̾ ⁊ obliquo ligeris cursu qui eam ex

Expanded text:
alliae situm, quam nunc prefata gens Francorum incolit, breviter comprehendam atque depingam. Igitur universa Gallia, non tam ampla quam inclita,Quarum una Belgica, alia Aquitania, alia vero Lugdunensis nominabatur. Porro Belgica provincia habet ab oriente limitem fluminis Rheni et Germaniam, ab euro vero habet alpes Apenninas et a meridie provinciam Narbonensem et ab occasu provinciam Lugdunensem et a circio occanum Britannicum. Urbes ejus inclitae et famosae: Colonnia Agrippinensis, Tungris, Treveris, Mettis quae et Mediomatricum; Remis, Laudunis, et pagus Helum, quem nunc Alemanni incolunt. Fluunt per eandem provinciam Scaldus, Matrona, Mosa et Ausona, quae ultimos Remorum fines preterfluit. Silva eciam habetur in ea quae dicitur Ardenna, quae a ripis Reni fluminis usque in Treverorum fines extenditur. Aquitania vero a Varunna flumine ad Pireneos montes extenditur, et obliquo Ligeris cursu, qui eam ex
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ dum iraitali expeditione incaustũ incartũ hos¬
tem p̃uenire. i obruere parat. sponte ead̃ castͣ sseruit.
as hostib tͣusmeauit alpes. atq aqͥleie imꝓuisus adue¬
niens hostem illũ maximũ magnũ trucẽ ac formi
dabilem. ⁊ ab immanissimis etiam g̾manoꝵ gentib
tͥbuta ac stipendia magno t̾rore nominis exigentem
uͦ comes maximi nece comꝑta p̃cipitẽ sese. enaui
in undas dedit et suffocatꝰ ẽ. Sicq thecdosiꝰ ineruen¬
impatorẽ gallis maximꝰ relquerat ipe ĩgallia Ensut
Ubi cũ tnquillã re publicã in pace aget ap̃ uiennam
dolo arbogastis comitis sui ut fert̾ strangłatꝰ atq ut
uolũtariã sͥ ꝯsciuisse mortẽ putaret᷑ laq̃o suspensꝰ c̃.
Mortuo gͥ ualentinrano augͦto. arb arbagastis eugenui
tẏrannĩ mox imꝑatorẽ eͤreare ausꝰ ẽ. Leg̾ͥ itaq hoĩem
cui titulũ imꝑatoris impon̾et. ip̾e auctoris imꝑiũ. Mox¬
q uir barbarꝰ animo consilio manu audacia potentia¬

Expanded text:
Dei, dum nauali expeditione incautum hostem praeuenire et obruere parat, sponte eadem quae obstruxeras transmisit Alpes atque Aquileiam inprouisus adueniens hostem illum magnum, Maximum, trucem et ab inmanissimis quoque Germanorum gentibus tributa ac stipendia solo terrore nominis exigentem,  comes cognita Maximi nece praecipitem sese e naui in undas dedit ac suffocatus est. Theodosius incruenimperatorem Gallis Maximus reliquerat, ipse in Galliam transiit: ubi cum tranquilla republica in pace ageret, apud Viennam dolo Arbogastis comitis sui, ut ferunt, strangulatus atque, ut uoluntariam sibi consciuisse mortem putaretur, laqueo suspensus est mortuo Valentiniano Augusto Arbogastes Eugenium tyrannum mox cui titulum imperatoris imponeret, ipse aucturus imperium: vir barbarus animo, consilio, manu, audacia, potentia
Abbreviated transcription (Latin):
gippedes. et uandali uia lingira utentes. et
nicħ aliud nͥ tm̃ nom̃ mutantes biꝑcito agmĩe
da nubiũ tͣnsier̃. Si qͥd̾ gens hunoꝵ eos ab an¬
tiqͥs eoꝵ sedib expulic. Reerant his gentib .uͦ.
duces. frigidernꝰ ⁊ attalicꝰ. Qͥ c̃ int̾se disiderent

Expanded text:
Gippedes, et Vandali una lingua utentes, et nihil aliud nisi tantum nomen mutantes, bipartito agmine Danubium transierunt. Siquidem gens Hunnorum eos ab antiquis eorum sedibus expulerat. Praeerant his gentibus duo duces, Frigidernus et Athalicus. Qui cum inter se dissiderent
Abbreviated transcription (Latin):
fide catholicꝰ. ⁊ modestꝰ.⁊ ad modũ litt̾atꝰ. parcꝰ
quoq cibi ac uini. ⁊ libiduns uictor. S eũ ex¬
citũ suũ neglig̾et. ⁊ romanis militib paucos
ex alanis quos auro sͥ duinxͥat añ ferret in
affrice partib firmꝰ quidam excitatis circase
captam. barbaris in p̾dam dedit. Quod audiẽs
re publioe statũ accersuit ad hyspania theodo¬
siũ uir̃ morib ⁊ etate matͣm. ⁊ militia stremi
ã destinatꝰ offusas mauroꝵ gentes ꝑ affricam
⁊. mauritaniã młtis plus edomuerat. Hunc

Expanded text:
et admodum litteratus, parcus quoque cibi, et libidinis victor. Sed cum exercitum suum negligeret, et Romanis militibus paucos ex Alanis, quos auro sibi devinxerat, anteferret, in Africae partibus Firmus quidam excitatis erga se captam barbaris in praedam dedit. Quod audiens reipublicae statum, accersivit ab Hispania Theodosium virum moribus et aetate maturum, et militia strenuuam destinatus, effusas Maurorum gentes per Africam et Mauritaniam multis praeliis edomuerat. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fectum suũ p̃cipieus illi. aut flecde̾t basilium.
qͥtinꝰ dogmati ꝯmuiicaret eudoxii. aut ħ fac̾e̾ no¬
lens urbe pelleret᷑. Audiens enungłam tanti uiri
cła deuitaret. fieret cec̾is clarior imago uirtutis.
S hꝰmarhinam̃ta uelut cela aranee fracta siuit

Expanded text:
fectum, praecipiens, ut aut flecteret Basilium, quatenus dogmati communicaret Eudoxii, aut hoc facere nolens expelleretur. Audiens enim gloriam tanti viri,us jacula devitaret, fieret caeteris clarior imago virtutis. Hujus machinamenta, velut tela araneae facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ordinauit imꝑatorẽ. Heodosus au̾ mox
ut fcs ẽ imꝑator subactis barbaroꝵ gentibus
in oriente tͣciã ab oĩ belloꝵ strepitu lib̾auit. Sed
.⁊ grͣanꝰ hunos :igothos magnis p̃lus suꝑauit.
⁊ urbẽ ꝯstantinopolim int̾uit uirtor. ⁊ gothoꝵ

Expanded text:
um ordinavit imperatorem. Theodosius autem, mox ut factus est imperator, subactis barbarorum gentibus in Oriente, Thraciam ab omni bellorum strepitu liberavit. Sed et Gratianus Hunnos et Gothos magnis praeliis superavit, et urbem Constantinopolim victor
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑ catholicos uoͥros sacͦ baptismate potiret. Ec
cum ħ dixiss egssus ẽ. Ualens gͦ iurisiurandi
ꝗd̵ͥ bapt is matis tempore ꝓmierat memor. sed̃m
stultum hadẽ. p̃sñtil arriauis filiũ baptizari p̃cep̃
Qͥ gesta. mox infans t̾miñ uite sortitꝰ ẽ. Uñ peniten¬
tia cuct᷑ uolens ⁊ noriã iuriscurandi sͥ iudicans u̾i¬
tatẽ ĩ sacrũ tẽplũ ueniens magm basii mniͣgistio¬

Expanded text:
si per pios viros sacro baptismate potiretur. Haec cum dixisset, egressus est. At ille jurisjurandi quod baptismatis tempore promiserat, memor, secundum stultum errorem praesentibus Arianis filium baptizare praecepit. Quo gesto, mox infans terminum vitae sortitus est. Poenitentia vero ductus Valens, et noxiam jurisjurandi judicans veritatem, i
Abbreviated transcription (Latin):
parce ranuar̾ astarent ministͥ tẽpli qui
asꝑsioe̾ aq̃ sic̃ ip̃i dicebant purgarent ĩgre¬
dientes: ualentinianꝰ p̃cedens pͥncipẽ asꝑsiois
gutã sita uidit ĩ clamide. ł indignatꝰ pu¬
gno ꝑcussit tẽpli minstrũ. dicens se illa
⁊ demũ ad hereniũ desturari. S ille c̃ ãnꝰ
⁊ pauci ꝑ tͣnssissent dies: ꝓ m̾cede confessioĩs¬

Expanded text:
parte januarum astarent ministri templi, qui aspersione, sicut ipsi dicebant, purgarent ingredientes, Valentinianus praecedens principem, aspersionis guttam sua vidit in chlamyde. Et indignatus, pugac demum ad eremum destinari. Sed cum annus et pauci pertransissent dies, ille
Abbreviated transcription (Latin):
ad urbem fugiendo remeare nolens maren¬
ciuis. pontem quem diximus compositũ
ascendit. Et subito subsidere uaues. et
ipẽ lapsu in ꝓfundum equi aluei dem̾¬
sus est. sic q belli fituras cedes fui nefan¬

Expanded text:
ad Urbem fugiendo remeare volens Maxentius, pontem quem diximus navigiis compositum, ascendit, et continuo subsedere naves, et ipse lapsu equi, in profundo alvei demersus
Abbreviated transcription (Latin):
uerum cum tempis asfuiss quo munus ad alta¬
re solebat᷑ offerre surgens cum lacͥmis ĩg̾isus.
Cumq obtuliss sicuti solitus erat intra cancel¬
los stetit. Rursus autem ambrosius non
quieuit s difftam locoꝵ edocuit. ⁊ pͥmo qͥd̃
requisunit quid ibidem expectaret. Imnꝑatore
dicente sustinere se sacroꝵ ꝑceptionem
sacdotib sunt collata: que cet̾is nec in¬
gredi nec contingere ꝑmittuntur. Egͣde
non sacordotes facit. Cunc fidelissimus
imꝑator hanc ⁊̃ traditionẽ an animo
gratanti suscipiens remandauit dicens.
Non audatie causa int̾ cancellos mansi.
s in ꝯstatinopolitana urbe hanc consu¬

Expanded text:
Cumque tempus accederet, quo munus ad altare solebat offerre, surgens cum lacrimis, ingressus est. Cum vero obtulisset sicut solitus erat, intra cancellos stetit. Rursus autem Ambrosius non acquievit, sed differentiam locorum edocuit, et primo quidem requisivit quid ibi expectaret. Imperatore dicente, sustinere se sacrorum perceptiosacerdotibus sunt collata, quae ceteri nec ingredi nec contingere permittuntur. Egredenon sacerdotes facit. Tunc fidelissimus imperator etiam hanc traditionem animo gratanti suscipiens, remandavit: Non audaciae causa intra cancellos mansi, sed in Constantinopolitana urbe hanc consu
Abbreviated transcription (Latin):
cipline ipsi dõ ꝓ humana possibilitate fidełr
uit̾ra ministrat. Uerũ quos illa nõ colli¬
git. hos ꝓfecto diabolus ad inc̾itum secum
rapit. Et ħ p̃senti ꝓlogo d̾ sc̃a dixisse suffi¬
ciant dixt eccła. Amodo uero inseram o¬
ꝑi inchoato quedam capła degestis francoꝵ
locis orportunis. Non enim fas est pret̾i¬
re penitꝰ tante gentis uirtutẽ. q̃ galloꝵ gẽ¬
cem asꝑam audacem. bellicosam. ⁊ cunclis

Expanded text:
ciplinae ipsi Deo pro humana possibilitate fideliter ciplinae ipsi Deo pro humana possibilitate fideliter in terra ministrat. Verum quos illa non colligit, hos profecto diabolus ad interitum secum rapit. Et hec presenti prologo de sancta dixisse sufficiat Ecclesia. Amodo vero inseram operi inchoato quaedam capitula de gestis Francorum locis oportunis . Non enim fas est preterire penitus tantae gentis virtutem, quae Gallorum gentem asperam, audacem, bellicosam
Abbreviated transcription (Latin):
cutionis cq̃ꝑi qͣ. susti ecła pͥmituia. tͣnqͥllitati eiꝰ
inueidens rurdꝰ ꝑ quosdam hetioos tẽptauit sub¬
in ea herecicoꝵ seminauit germina nequam.
s pietatis dĩ inunificentia qͣ p̾fatã neqͥciam
quosdam suos armaũ ꝓceres. qͥ magno suo la¬
bore ⁊ hecicoꝵ dolos pessundarent. ⁊ sacre fid̾i
lineã ubiori facundia roborarent. Quoꝵ
ꝓfecto meritum a martirii dignitate
non degũat. Nam idem labor ꝓ fide cer¬
tantibus eos martirib equiꝑat. Et qr
nicħ est ueritate ualidus ita om̃e ħeticã
prauitatem fides catholica p̃fatoꝵ labore
uiroꝵ contͥuit. sicus dtidum antiquoꝵ phi¬
losophoꝵ ambigiras opimones scõꝵ patriar¬
charum atq ꝓpħar̃ auctoritate quassaint.
Et quemadmodum ille felix angłoꝵ ex̾citꝰ qui
post diaboli lapsum in cebs remanx̃ d̾o scd̃m
sͥ datum ordinem dignitateũ famulatur
.i seruit. ⁊ adinitũ eiꝰ angłoꝵ multitudi¬
nem archangłoꝵ obedientia regit. ita et

Expanded text:
sia primitiva, tranquillitati ejus invidens, rursus per quosdam hereticos temptavit subin ea hereticorum seminavit germina nequam. Sed pietatis Dei munificentia contra prefatam nequiciam quosdam suos armavit proceres, qui magno suo labore et hereticorum dolos pessumdarent et sacrae fidei lineam uberiori facundia roborarent. Quorum profecto meritum a martirii dignitate non degenerat. Nam idem labor pro fide certantibus eos martiribus equiparat. Et quia nichil est veritate validius ita omnem pravitatem fides catholica prefatorum labore virorum contrivit, sicut dudum antiquorum philosophorum ambiguas opiniones sanctorum patriarcharum atque prophetarum auctoritate quassavit. Et quemadmodum ille felix angelorum exercitus, qui post diaboli lapsum in coelis remansit, Deo secundum sibi datum ordinem dignitatum famulatur et servit et ad nutum ejus angelorum multitudinem archangelorum obedientia regit, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
clesia et qͣnta cura gͣ sumptũ edificandar̃
eccłarum fuerit ardens. Nam cum edic
auris pecunias affluentissime conferrebat
Scribebat insuꝑ singuł cuutatib regni
sui. ut popłs epi̾s ministraret de regali.
animꝰ eiꝰ estuabat: ⁊ benignum ipsus in¬
genirum atq clemens bonis oib pasceba¬

Expanded text:
clesia, et quantus ei erga sumptus aedificandarum Ecclesiarum fuerit ardor. Nam cum edictauris pecunias profluentissime conferebat. Scribebat insuper singulis civitatibus regni sui, ut populus episcopis ministraret de regali fejus animus aestuabat, et benignum ejus ingenium atque clemens bonis operibus pasceba
Abbreviated transcription (Latin):
honorem tͥumphi illi senatꝰ erex ⁊ uexillũ¬
scẽ crucis in dextera sira manu fecit depm¬
gi. ⁊ subt̃ ascribi hoc ẽẽ inuĩcibile signum.¬
uir impus ⁊ mente feror. Quem licimꝰ
aromra deͥgressus expugnare paraat.
citus maxum galerii pars que super¬

Expanded text:
honorem ymagines senatus erigeret, uexillum crucis in dextera ymaginis iussit depingi et subter ascribi: ‘Hoc est signum inuincibile dvir impius, et mente ferox, quem Licinius Roma digressus expugnare paravit. citus Maximiani, pars quae super
Abbreviated transcription (Latin):
pessimoꝵ ab eiꝰ uita ł actib esset alienũ. Igit᷑¬
cum ram septimum annum in imꝑio suo
ꝑageret constantinus adu̾sus maxenci¬
nundum baptizatꝰ conspirante secum col¬
lega litinio belld̾ ꝑauit. Et cũ eo ꝑg̾et umł¬
ta secum de iminentis belli necessitate
soporem uicelo signum sc̃e crucis flameo. detͣ¬
nitore rutilare. ⁊ angłos sibi assistentes
hoc unce. Et euigilans signũ quod uidãt
in uexilla depinxit militarra. Beinde¬

Expanded text:
s ab ejus vita vel actibus esset alienum. Igitur cum septimum annum in imperio suo perageret Constantinus, adversus Maxenum conspirante secum collega suo Licinio bellum paravit. Et cum multa de imminentis belli necessitate soporem in coelo signum sanctae crucis το ταυ, ist Thau, et angelos sibi assitentes, o vinces. Et evigilans signum, quod viderat, in vexillo depinxit militari, e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ quib ꝑseq̃bant᷑ xp̃ianos uerũ dm̃ ceper¬
colẽ qͥ mundi fabricã cõdidit uniu̾sam. Nłło
it cẽꝑe destitid̃ d̾s in uinea sua. ide̾ iu eccła
sua idoneos oꝑarios ꝯduc̾e̾ neq illa dignos
illi fructꝰ ꝑ pacientiã gigne. s qͣnto duriora
ꝓ redemptoris sui nomine certaminta toła¬
uit. tanco głosius semꝑ de diabolo tͥumpha

Expanded text:
ere, qui mundi fabricam constituit universam. Nullo enim tempore destitit Deus in vinea sua, id est in Ecclesia sua, idoneos operarios conducere, neque illa dignos illi fructus per pacientiam gignere; sed quanto duriora pro Redemptoris sui nomine certamina toleravit, tanto glorios
Abbreviated transcription (Latin):
instructas anͥes campis expedierant ⁊ alpiũ alta
lata ineuitabilesq transitꝰ pmissis callide insidus
ꝯstitutꝰ exꝑs cibi ac sõpni. sciens qd destitutꝰ suis
nesociens qͥd clausus alienis dnm̃ xp̃m solus solũ¬
qui possit ota corꝑe humi fusus. mente celo fixꝰ
orabat. Pehinc uͦ pꝰꝗͣ insomnẽ noctem p̃cũ ꝯtinu¬
atione transegit. ⁊ testes ꝓpe modũ quas in p̾ciũ
p̃sidu celestis appenda̾t lacͥnar lacuna reliquit.
siducialit᷑ arnra corripuit. Solꝰq sciens se eẽ
si nemo seq̃ret᷑ uictor inmisit fut᷑us. Prima sa¬
lucis uia extitit arbitrio hostilium partiũ
piss: ĩsidus. ꝯu̾s ad reuentiam p̃sentis augłi. ñ so¬
ad ꝯtigua miscende pugne spacra ꝑuentum ẽ
magnꝰ tbo uentoꝵ mora hostiũ ruit. ferebant᷑q
bant᷑ i q̃ ipsi uehemt̾. in corserant excepta uẽ¬
ꝯfigebant. ꝓspexit itaq sͥ humane ꝯsci̾e pauor.
Nam continuo sese parua suoꝵ mranu fusa uictoꝵ

Expanded text:
instructas acies campis expedierant, arta Alpium latera atque ineuitabiles transitus praemissis callide insidiisconstitutus expers cibi ac somni, sciens quod destitutus suis, nesciens qqui posset omnia, corpore humi fusus, mente coelo fixus, orabat. 560 Dehinc postquam insomnem noctem precum continuatione transegit, et testes propemodum, quas in pretium praesidii coelestis appenderat, lacrymarum lacunas reliquit, fiducialiter arma corripuit, solus, sciens se essesi nemo sequeretur, victor futurus immisit. Prima salutis via exstitit Arbitrio, hostilium partium pisset insidiis, conversus ad reverentiam praesentis Augusti, non soad contigua miscendae pugnae spatia perventum est, magnus turbo ventorum in ora hostium irruit, ferebanturqubantur; et quae ipsi vehementer inconfigebant. prospexit sibi humanae conscientiae pauor, nam continuo sese parua suorum manu fusa uictori
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑt̾ciã sese diffuder̃. Contͣ quos ualens egssus
de antiochia bellum instructissimũ ꝑauit.
Ubi statĩ pͥmo ꝯg̾ssioi̾s impetu cont᷑bate misitũ
t᷑me. nuda peditũ deseruere p̃sidra. Moxq
legiones eoꝵd peditũ eqͥtatu hostiũ undiꝙ
cincte sagittar̃ milib obrute ꝑier̃. Ipẽ q ĩꝑa

Expanded text:
ciam sese diffuderunt. Contra quos Valens egressus de Antiochia bellum instructissimum paravit. Ubi statim primo congressionis impetu, conturbatae equitum turmae nuda peditum deseruere praesidia. Moxque legiones eorumdem peditum equitatu hostium undique cinctae, sagittarum nubibus obrutae perierunt. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
nominis xp̃iani. ⁊ usq quo ad ꝓfligandas
mana nulla ciuitas nłła domꝰ fuit q̃ nõ
illa gn̾᷑ali pestilentia correpta atq euacu¬
ta sit. Hac sola ꝑnicie insigues gallus .i
uolusianus dum contͣ emilianũ noiuis re¬
Emilianꝰ quoq tercio mense in ualse tyrã¬

Expanded text:
nominis Christiani et usquequo ad profligandas mana, nulla ciuitas, nulla domus fuit, quae non illa generali pestilentia correpta atque uacuata sit. hac sola pernicie insignes Gallus et Volusianus dum contra Aemilianum nonis reAemilianus tamen tertio mense inuasae tyran
Abbreviated transcription (Latin):
usq ꝑueniunt. Alamanni quoq gallias
ingrediuntur. Quadi ⁊ sarmate pannoniã
depopulant᷑. Parchi mesopocamiam aufer̃
Postumꝰ ingallia tẏranndem inuasit. ꝙͣ
et ꝑ annos.x. cenuit. Postea uero suorũ
sedicione militum ꝑemptꝰ est. ad extremiĩ¬

Expanded text:
usque perveniunt. Alemanni Gallias ingrediuntur. Quadi et Sarmatae Pannoniam depopulantur. Parthi Mesopotamiam auferunt. Posthumius in Gallia tyrannidem invasit, quam decem annos tenuit. Sed postea suorum seditione militum peremptus est. Ad extrem
Abbreviated transcription (Latin):
funit nat᷑a seuus. multisq bellis lacessit᷑. et for¬
tissime quidem rem publicam. s laborissime rexit.¬
Nam pescenninum nigrum qui in egẏpto ⁊ sy¬
dio albino qui se ingalliam cesarem fecerat lu
gdum int̾fecto. inbritamua bellum tͣnstulit.
Ibiq magnis gͣuibq plus sere gestis insulã

Expanded text:
natura saevus, multis saepe bellis lacessitus, fortissime quidem rempublicam, sed laboriosissime rexit. Piscennium Nigrum, qui in Aegypto et Sydio Albino, qui se in Gallia Caesarem fecerat apud Lugdunum interfecto in Britannias transit, ubi magnis gravibusque praeliis saepe gestis,
Abbreviated transcription (Latin):
ditas male agentib inflagellum creat. ut
ea ipsa ⁊ ꝑ dolorem quo delinquentibus¬
inferuntur mala fuit. et ꝑ naturam qͣ
existunt bona. Unde uenenũ mors qͥdẽ
hominem s uita serpenti. Deniq d̾si

Expanded text:
is male agentibus in flagellum format: ut ea ipsa et per dolorem, quo feriunt, delinquentibus mala sint, et per naturam qua existunt, bona. Unde et venenum mors quidem est homini, sed vita serpenti. Bene i
Abbreviated transcription (Latin):
no potitus imꝑauit annis .ini. Hic sacerdos
heliogabali templi. nullam sui nͥ stupruim
et flagitiorum totiusq obscenitatis infam̃.¬
memoriam dereliquit. Hic eciam tumultu
militari rome enxrto. cum matre ꝑemptꝰ ẽ¬

Expanded text:
ptus, tenuit annis quatuor. Hic sacerdos Heliogabali templi, nullam sui nisi stuprorum et flagitiorum totiusque obscenitatis infamemmilitari Romae exorto cum matre inte
Abbreviated transcription (Latin):
fabianꝰ
cornelus
lucius9
scephay¬
Sictuoi
felix
marcelsinꝰ.
Marcellus
Siricius
Anastasuis
Inuocencius
zotinus
bone facius
celestinus
Ilaruis
Sĩplicius

Expanded text:
Fabianus, Cornelius, Lucius, StephaSixtus, Felix, Marcellinus, Marcellus,Siricius, Anastasius, Innocentius, Zosimus, Bonifacius, Coelestinus, ilarius, Simplicius
Abbreviated transcription (Latin):
ret imminere: ludouico filio suo quẽ aquitaniȩ
regem dudũ ordinauerat: coronam imꝑialẽ dere-¬
liquit. Bernardũ aut̃ filiũ pipini filii sui italiae
regẽ fecit. Decessit aut̃ anno in carnationis dnĩ¬

Expanded text:
ret imminere, Ludovico filio suo, quem Aquitaniae ret imminere, Ludovico filio suo, quem Aquitaniae regem dudum ordinaverat, coronam imperialem dereliquit; Bernardum autem, filium Pipini filii sui, Italiae regem fecit. Decessit autem anno vitae
Abbreviated transcription (Latin):
assuescere. coloq ac fuso ne ꝑoqũ torperent᷑ oꝑam
impendere : atq ad omnẽ honestatẽ erudiri uissit.
Exhis omibus duos tantũ filios ac filiam pͥusquam
moreret᷑ amisit. Rarolũ qui natu maior erat. & pi-¬
pinũ quẽ regẽ italiȩ fecerat: & rhotrudẽ quȩ fili-¬
arum eiꝰ pͥmogenita. a constantino grecorũ ĩꝑatore¬
desponsata erat. Quorũ pipinꝰ unũ filiũ suũ ber¬
nardũ. filias aut̃ quinq: ad alaẏdem. atulam. gun-¬
dr̾adam. berthaidẽ. ac thieoderatã suꝑstites reliqͥt.
Inquib rex pietatis suȩ p̃cipuũ docum̃tũ osten-¬
dit cũ filio defuncto. nepotẽ patri succedere. & nep¬
tes int̾ filias suas educari feciss&. Imꝑator deniq
nicephorus constantinopolitanus ad eũ misit. & fir
firmissimum fȩdus cũ eo disposuit. totãq uenetiã
illi uoluntate spontanea donauit. Uerũ tandem
magnificus imꝑator Rarolus cũ finẽ uitȩ sibi cerne-¬

Expanded text:
assuescere coloque ac fuso, ne per otium torperent, operam assuescere coloque ac fuso, ne per otium torperent, operam impendere atque ad omnem honestatem erudiri jussit. Ex his ommoreretur, amisit, Karolum, qui natu maior erat, et Pippinum, quem regem Italiae praefecerat, et Hruodtrudem, quae filiarum eius primogenita et a Constantino Grecorum idesponsata erat. Quorum Pipinus unum filium Bernardum, filias autem quinque, Adalaydem, Atulam, Gundradam, Berthaidem ac Theoderatam superstites reliquit. In quibus rex pietatis suae precipuum documentum ostendit, cum filio defuncto nepotem patri succedere et neptes inter filias suas educari fecisset. Imperator denique Nicephorus Constantinopolitanus ad eum misit, et firmissimum fedus cum eo disposuit, totamque Venetiam illi voluntate spontanea donavit cf. ADO.. Verum tandem magnificus imperator Karolus cum finem vitae sibi cerne
Abbreviated transcription (Latin):
noctu solitus erat duab aut trib horis quiescere.
Noctib sic dormiebat. ut somnũ quat᷑ aut qͥnqͥes
non solũ exꝑgiscendo. s ȩtiam surgendo int̾rũꝑ&.¬
Habuit p̃tea tres filios. Rarolum uidelic&. pi¬
pinũ. & ludouicũ. Habuit & tresfilias. Rothtru-¬
dem. & bergam. & gislam. Habuit ȩtiã alias duas
filias de fastrada sua uxore. fastrada uͦ defuncta:
leothgardã alamannã duxit uxorẽ. & ea mor¬
tua : habuit it̾um duas concubinas. gresuindã
saxonici generis. de qua ei nata ẽ. filia nomine
ad altruth. & reginam quȩ genuit ei drogonem
& hugonẽ. Pt̾ea mat̾ eiꝰ bertrada in magno apud
eũ honore consenuit. Liberos qͦq suos ita censuit
instituendos ut tamꝰ filii quã filiȩ pͥmo liberalib
studiis quib & ipse oꝑam dabat eruditent᷑. Tũ filios
cũ pͥmũ ȩtas paciebat᷑: more francorũ equitare & ar¬
mis ac uenationibus exerceri feci. Filias uͦ lanificͥo

Expanded text:
noctu solitus erat duabus aut tribus horis quiescere. noctu solitus erat duabus aut tribus horis quiescere. Noctibus sic dormiebat, ut somnum quater aut quinquies non solum expergiscendo sed etiam surgendo interHabuit preterea tres filios, Karolum videlicet, Pipinum et Ludovicum. Habuit et tres filias, Rothrudem, Bergam et Gislam. Habuit etiam alias duas filias de Fastrada sua uxore. Fastrada vero defuncta, Leothgardam Alamannam duxit uxorem; et ea mortua, habuit iterum duas concubinas, Gresuindam Saxonici generis, de qua nata est ei filia nomine Adaltruth, et Reginam, quae genuit ei Drogonem et Hugonem. Preterea mater ejus Bertrada in magno apud eum honore consenuit. Ib. c. 19. Liberos quoque suos ita censuit instituendos, ut tam filii quam filiae primo liberalibus studiis, quibus et ipse operam dabat, erudirentur. Tum filios, cum primum aetas patiebatur, more Francorum equitare et armis ac venationibus exerceri fecit. Filias vero lanificio
Abbreviated transcription (Latin):
cam. & hn erosolimis. & alexandriȩ. atq Kartagini
pecunias multas mittere satagebat. Ob hoc ȩtiã
maxime transmarinoꝵ regũ amicitias expetebat.
ut sub eis degentib xp̃ianis refrigerium aliquod
fuit amplo atq fobusto statura eminenti. & apie
capitis rotundo. naso paululũ mediocritatẽ exce¬
dente. oculis pulchris. canicie ueneranda. facie
ferculis p̃bebat᷑ : p̃t̾ assam carnẽ quã uenatores
ucrib inferre solebant. qua ille libentiꝰ quam
ullo cibo alio uescebat᷑. Int̾cenandũ aut aliqd
acrona aut lectorẽ au̾diebat. Legebant᷑ ei his¬
toriȩ. ⁊ antiquorũ res geste. delectabat᷑ & libris
sc̃i augustini. p̃cipneq his qui deciuitate dĩ p̃ti-¬
tulati sunt. Uini uͦ & omĩs potus ad eo parcus inbi¬
bendo erat : ut suꝑ cęnam raro plusquã t̃ bib&.
Estate pꝰcibum meridianum pomorũ aliqͥd sumens
ac semel bibens depositis uestib ⁊ calciam̃tis uelut

Expanded text:
cam et Hierosolimis et Alexandriae atque Kartagini cam et Hierosolimis et Alexandriae atque Kartagini peccunias multas mittere satagebat. Ob hoc etiam maxime transmarinorum regum amicitias expetebat, ut sub eis degentibus christianis refrigerium aliquod fuit amplo atque robusto, statura eminenti et apice capitis rotundo, naso paululum mediocritatem excedente, oculis pulchris, canitie veneranda, facie ferculis prebebatur, preter assam carnem, quam venatores veribus inferre solebant, qua ille libentius quam ullo alio cibo vescebatur. Inter coenandum aut aliquod acroama aut lectorem audiebat. Legebantur ei historiae et antiquorum res gestae; delectabatur et libris sancti Augustini, precipueque his qui de civitate Dei pretitulati sunt. Vini vero et omnis potus adeo parcus in bibendo erat, ut super coenam raro plus quam ter biberet. Aestate post cibum meridianum pomorum aliquid sumens, ac semel bibens, depositis vestibus et calciamentis, velut
Abbreviated transcription (Latin):
niũ. Forũ iulii. Gradꝰ. Colonia. Magontiacus.
luuauũ. ⁊saltzburg. Treueris. Senonis. Ue¬
sontium. Qugdunum. Rothomagus. Remis.
arelas. Uienna. Darantasia. E bredunum.
Nec patrio sermone erat contentus. s & iã in ꝑe¬
griuis linguis ediscendis oꝑam impendit. Uerũ
grecam linguã melius poterat intelligere quam
ꝓnuntiare. Indiscenda deniq grammatica pe-¬
trum pisanum habuit auditorẽ: & incȩteris
disciplinis albinũ cognom̃to alctunũ. Tẽptabat
ȩtiam scribere. tabulasq ferebat. ut cũ uacuũ
tẽpꝰ essa. manũ lit̾tis esfigiendis assuesceret. S
parũ ꝓfuit labor p̃posterꝰ. ac sero inchoatus.
coluit. & eccłiam mane & uesꝑe. necũ & nocturnis
horis. ⁊ sacrisitii tẽpore impigre frequentauit. Cir
ca pauperes qͦq lib̾alitate maxima p̃ditus erat.
ut qui non solũ insuo regno illis subuenire. uerũꝙ̃
intransmarinis regionib insyriã. ⁊ egyptã. & affri.¬

Expanded text:
num, Forojulium, Gradus, Colonia, Magontiacus, num, Forojulium, Gradus, Colonia, Magontiacus, Juvavum et Saltburg, Treveris, Senonis, Vesontium, Lugdunum, Rothomagus, Remis, Arelas, Vienna, Darantasia, Ebredunum, at. Ib. c. 25. Nec patrio sermone erat contentus, sed etiam in peregrinis linguis ediscendis operam impendit. Verum Grecam linguam melius poterat intelligere quam pronuntiare. In discenda denique grammatica Petrum Pisanum habuit auditorem et in ceteris disciplinis Albinum cognomento Alcuinum. Temptabat etiam scribere, tabulasque ferebat, ut, cum vacuum tempus esset, manum litteris effigiendis assuesceret; sed parum profuit labor preposterus ac sero inchoatus. coluit, et ecclesiam mane et vespere necnon et nocturnis horis et sacrificii tempore impigre frequentavit. Ib. c. 27. Circa pauperes quoque liberalitate maxima preditus erat, ut qui non solum in suo regno illis subvenire, verum etiam in transmarinis regionibus in Syriam et Aegiptum et Affri
Abbreviated transcription (Latin):
Monasteriũ mȩnate. Monast̾ium magniloci.
Mon astiũ musciacũ. Monastiũ scĩ sauini. Mona¬
steriũ nouiliacũ. Mlonast̾iũ scĩ theotfridi. Mo¬
nast̾iũ scĩ pascentii. Monastium dorosa. Mona¬
steriũ sollẽpniacũ. Monast̾ium puellare sc̃ȩ
mariȩ. Monastiũ puellare scȩ radegundis.
Mlonastium deuera. Monastium deut̾a in pago
tholosano. Monastium ualida inseptimania.¬
I alonastĩum scĩ aniani. Monastium galunȩ.
Monasteriũ scĩ laurentii. Monasteriũ sc̃ȩ manȩ
qđ dicit᷑ in rubine. Monasteriũ caunas. & cȩta
plurima. quib ueluti qͥb dã lihnis totũ decorat᷑
aquitaniȩ regnũ. Quȩ omiã ipsẽ piissimꝰ ĩꝑator
karolus magn auri & argenti ponderibus. gem¬
marũq: p̾ciosarũ ex ornauit muneribus amplissi¬
mis ȩtiam honoribus ditauit. & insuꝑ qd ẽ. p̃tio¬
sius sanctissimis reliquiarũ patrociniis in signiuit.
dictione manebant. Noma. Rauenna. A ediola¬

Expanded text:
monasterium Menate, monasterium Magniloci, monasterium Menate, monasterium Magniloci, monasterium Musiacum, monasterium sancti Savini, monasterium Noviliacum, monasterium sancti Theofridi, monasterium sancti Pascentii, monasterium Dorosa, monasterium Sollempniacum, monasterium puellare sanctae Mariae, monasterium puellare sanctae Radegundis, monasterium de Vera, monasterium Deutera in pago Tholosano, monasterium Valida in Septimania, monasterium sancti Aniani, monasterium Galune, monasterium sancti Laurentii, monasterium sanctae Mariae quod dicitur in Rubine, monasterium Caunas, et cetera plurima, quibus veluti quibusdam lichnis totum decoratur Aquitaniae regnum. Quae omnia ipse piissimus imperator Karolus Magnus auri et argenti ponderibus gemmarumque preciosarum exornavit muneribus, amplissimis etiam honoribus ditavit, et insuper, quod est preciosius, sanctissimis reliquiarum patrociniis insignivit. ditione manebant: Roma, Ravenna, Mediola
Abbreviated transcription (Latin):
aquis grani oꝑe mirabi  constructa. ⁊ pons apud
magontiacũ inrheno quingentorũ passuum lon-¬
gitudinis: nam tanta est ibi fluminis latitudo.
Qui tam̃ uno antequã decederet anno incendio
conflagrauit᷑. nec refici potuit ꝓpt̾ festinatum
illius decessum. quãquã in ea meditatione ess&
ut ꝓligneo lapideũ restitueret. Inchoauit ⁊ pa-¬
latia oꝑis egregii unũ haud longe amagontiaca
ciuitate iuxta uillã cui uocabulũ. ẽ. ingelebem.
& altum nouio magi suꝑ uahalem fluuiũ qui
batauorũ insulã in parte meridiana p̾t̾ fluit.
Precipue tam̃ ȩdes sacras ubicũq uitoto reg¬
no suo uetustate collapsas cõꝑit: pontificibus
& patrib aquoꝵ curam ꝑtuebant ut restaura¬
rent᷑ imꝑauit. adhibens curã ꝑlegatos: ut in-
sunt reꝑata. ĩmo afunclam̃tis ȩdificata monas¬
teria : s p̃cipue hȩc. M on asteriũ scĩ philib̾ti.
Monasteriũ scĩ florentii. Monasteriũ caroffi.
Monast̾iũ concas. Mon asteriũ scĩ maxentii.

Expanded text:
Aquisgrani opere mirabili constructa, et pons apud Magontiacum in Rheno quingentorum passuum longitudinis; nam tanta est ibi fluminis latitudo. Qui tamen uno antequam decederet anno incendio conflagravit, nec refici potuit propter festinatum illius decessum, quamquam in ea meditatione esset ut pro ligneo lapideum restitueret. Inchoavit et palatia operis egregii, unum haut longe a Magontiaca civitate juxta villam cui vocabulum est Ingelebem, et alterum Noviomagi super Vahalem fluvium qui Batavorum insulam in parte meridiana preterfluit. Precipue tamen edes sacras ubicumque in toto regno suo vetustate collapsas comperit, pontificibus et patribus, ad quorum curam pertinebant, ut restaurarentur imperavit, adhibens curam per legatos ut impersunt reparata, immo a fundamentis aedificata monasteria, sed precipue haec: monasterium sancti Philiberti, monasterium sancti Florentii, monasterium Caroffi, monasterium Concas, monasterium sancti Maxentii,