comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pani ꝓcornib ante punicã aciem elefan¬
ti castellaorum ꝓcul spẽm ui p̃bebant ta¬
men hoc in utrisq castris sermonis ia¬
erat. ut instructi stetissent pugnaturos
medias agies romanum penumq qͦs
inter belli causa ẽẽt pari robore animoꝵ
amboꝵq contursuros: Scippio uͥ ħ
obstinate credita animo aduertit om̃ia
de industria in eum diem qͦ pugnaturꝰ
erat. mutauit thessaram uesteri ꝑ castra
dedit. ut ante lucem equiq curati pran-¬
si eẽnt armatus eques frenatos stratosq
teneret equos uix dum satis certaluce
equitatum omnem cũ leui armatura
instationes punicas immisit inde confe¬
stim ipse congrui agmine legionum. ꝓ¬
cedit p̾ter oppinionẽ destinatam suoꝵ
hostiumq romano milite cornib firma¬
tis sociis in mediam aciem aceptis has¬
drubal clamore equitum exercitatus.
ut ex tabernaculo ꝓsiluit multũq ante
uallum et trepidationẽ suoꝵ. et ꝓcul

Expanded text:
pani—; pro cornibus ante Punicam aciem elephanpani—; pro cornibus ante Punicam aciem elephanti castellorum procul speciem praebebant. iam hoc in utrisque castris sermonis erat, ita ut instructi stetissent pugnaturos; medias acies, Romanum Poenumque, quos inter belli causa esset, pari robore animorum armorumque concursuros. Scipio ubi hoc obstinate credi animaduertit, omnia de industria in eum diem quo pugnaturus erat mutauit. tesseram uesperi per castra dedit ut ante lucem uiri equique curati pransi essent, armatus eques frenatos instratosque teneret equos. uixdum satis certa luce equitatum omnem cum leui armatura in stationes Punicas immisit; inde confestim ipse cum graui agmine legionum procedit, praeter opinionem destinatam suorum hostiumque Romano milite cornibus firmatis, sociis in mediam aciem acceptis. Hasdrubal clamore equitum excitatus ut ex tabernaculo prosiluit tumultumque ante uallum et trepidationem suorum et procul
Abbreviated transcription (Latin):
cape uissi plures et integri fessis magnũ
rueret terga haud dubie uertunt ꝑe¬
ni numideq et pͥmo turmatim abibãt
nich pauorem festinationẽue confusis
ordinib demn postꝗͣ acrius ultimis in¬
cidebant romanus neq sustineri im¬
petus poterat nicħ iam ordinum me¬
mores passim quacumq ꝓxrimum
fuit in fugam effunduntur: Et qͣꝗͣ
eo p̃lio aliquantum romanis aucti¬
aucti et diminiti hostib animi erant
sionib equitum leuisq armature ꝑ
deinde et romani ꝓcessere. s utraq acies
ꝓ uallo stegt instraicta. et cum ab neu¬
tris pugna cepta ẽẽt. iam die ad occa¬
sum inclinante apeno prius deinde
ab romano in castra copia reducte: Hoc
idem ꝑ dies aliquot factum pͥor semper
penus copias castri seducebat pͥor fessis
stando signum receptui cdabat ab neut᷑
parte ꝓcursum telumue missumaut
uox ulla orta mediam aciem hinc roma¬
ni. illinc cathaginienses mixti affris cor¬
nua sotii tenebant: erat autẽ utrisq his¬

Expanded text:
iussi plures usque et integri fessis subirenrueret, terga haud dubie uertunt Poeni Numidaeque. et primo turmatim abibant, nihil propter pauorem festinationemue confusis ordinibus; dein, postquam acrius ultimis incidebat Romanus neque sustineri impetus poterat, nihil iam ordinum memores passim qua cuique proximum fuit in fugam effunduntur. et quamquam eo proelio aliquantum et Romanis aucti et deminuti hostibus animi erant,sionibus equitum leuisque armaturae deinde et Romani processere; sed utraque acies pro uallo stetit instructa, et cum ab neutris pugna coepta esset, iam die ad occasum inclinante a Poeno prius, deinde ab Romano in castra copiae reductae. hoc idem per dies aliquot factum. prior semper Poenus copias castris educebat, prior fessis stando signum receptui dabat; ab neutra parte procursum telumue missum aut uox ulla orta. mediam aciem hinc Romani illinc Carthaginienses mixti Afris, cornua socii tenebant—erant autem utrisque His
Abbreviated transcription (Latin):
nib tante se forem parem multitudini
ratus. ut ñ in spem saltem opponerent᷑
barbaroꝵ auxilia. neq in his tam̃ tm̃
uir ium ponendum. ut mutando fidẽ
que cladis causa fuisset patri patruoq
magnũ nomen tuum facerent p̃misso si¬
lano ad sculcham duo de .xxx. oppidis
regnantem: ut equites peditesq adeo
quo se ꝑ hiemem conscript᷑m pollicitus
sociis qui accolunt uiam modicã contra¬
hendo auxilia. castulonem ꝑuenit:
Co adducta ab silano auxilia .iii. peditũ.
gressi sunt. turbassentq munientis in
abditi post tumulũ oportune ad id posi-¬
tum ab scippione equites in ꝓuiso ineffu¬
sos incurrissent ei ꝓitissimũ quemq
et ꝓxime uallum atq in ipsos munitores
primũ inuectum uix dum p̃lio iito
fuderunt cũ ceteris qui sub signis atq
ordine agminis incesserant longior et
du ambigua pugna fuit: S cum sta¬
tionib primum expedite cohortes. de¬
inde ex oꝑe deducti milites atq arma

Expanded text:
nibus tantae se parem multitudini nibus tantae se parem multitudini ratus ut non in speciem saltem opponerentur barbarorum auxilia, neque in iis tamen tantum uirium ponendum ut mutando fidem, quae cladis causa fuisset patri patruoque, magnum momentum facerent, praemisso Silano ad Culcham, duodetriginta oppidis regnantem, ut equites peditesque ab eo quos se per hiemem conscripturum pollicitus sociis qui accolunt uiam modica contrahendo auxilia Castulonem peruenit. eo adducta ab Silano auxilia, tria milia pedgressi sunt, turbassentque munientes ni abditi post tumulum opportune ad id positum ab Scipione equites improuiso in effusos incurrissent. ii promptissimum quemque et proxime uallum atque in ipsos munitores primum inuectum uixdum proelio inito fuderunt: cum ceteris, qui sub signis atque ordine agminis incesserant, longior et diu ambigua pugna fuit. sed cum ab stationibus primum expeditae cohortes, deinde ex opere deducti milites atque arma
Abbreviated transcription (Latin):
insitus genti: Pars latrochraia militi¬
am exercendi. nec ab domo quicqꝗͣͣ mit¬
te eandem fortunã quadã longe dispa¬
rem habehant eandem qd̃ prelio uicti
carthaginienses duce amisso in ultimã
hispanie oram usq ad occeanũ com¬
pulsi erant. disparem autem qd̃ his¬
pania nunꝗͣ hitalia mͦ. s qͣ nulla pars
terraꝵ bello reparando aptior erat
locorum hominũq ingeniis: itaq gͦ
pͥma romanis inita ꝓuintiaꝵ qua
quid̃ continentis sint postrema omni¬
um nr̃a demum etate ductu auspiti¬
oq augusti cesaris ꝑdomita ẽ. ibi tum
hasdrubal gisgonis. maximusq eo
ab gadib rebellandispe adiuuante ma¬
gone hamilcaris fil. directib ꝑ ult̾orẽ
trib copiis ferme inter auctores conue¬
ad silpiam urbem scribunt. ibi fuꝑ cã¬
pos patentes duo duces penie amente
ne detrectarent certam̃ conscider̃t scip¬
pio cum ad eum fama tanti cõparati
exercitus plata eẽt. neq romani e legio¬

Expanded text:
insitus genti per latrocinia militiinsitus genti per latrocinia militiam exercendi; nec ab domo quicquam mitte eandem fortunam, quadam longe disparem habebant; eandem quod proelio uicti Carthaginienses duce amisso in ultimam Hispaniae oram usque ad Oceanum compulsi erant, disparem autem quod Hispania non quam Italia modo sed quam ulla pars terrarum bello reparando aptior erat locorum hominumque ingeniis. itaque ergo prima Romanis inita prouinciarum, quae quidem continentis sint, postrema omnium nostra demum aetate ductu auspicioque Augusti Caesaris perdomita est. ibi tum Hasdrubal Gisgonis, maximus clariab Gadibus rebellandi spe, adiuuante Magone Hamilcaris filio dilectibus per ulteriorem tribus copiis ferme inter auctores conuead Silpiam urbem scribunt. ibi super campos patentes duo duces Poeni ea mente ne detractarent certamen consederunt. Scipio cum ad eum fama tanti comparati exercitus perlata esset, neque Romanis legio
Abbreviated transcription (Latin):
suo eiuule.s. mixto ex cõ. luuione õium
gentium. quib non lex. ñ mos. ñ lin¬
gua cõmunis. alius habitus. alia uestis
alia arma. alia ritus. alia sacra. alii ꝓpe
ẽent dii. ita quodam uno iunculo cõpu¬
lauerit eos. ut nulla nec inter ipsos nec
aduersus ducem seditio extiterit. cum
et pecunia sepe in stipendium. & cõme¬
tus in hostium agro deesset. quoꝵ in¬
opia pͥore punico bello multa infanda
inter duces milites q cõmissa fuerant.
post hasdrubał uͦ exercitum duce in
quib spes omĩs reposita uictorie fue¬
rat deletum cedendoq in angulum
brutchium. cetera italia in concessum
cui ñ uideatur mirabile. nullũ motũ
in castris factum: Nam ad cetera id qͦ
accesserat. ut ne alendi quid̃ exercitus
nͥ ex brurtio agro spes ẽẽt. qui ut oĩs
coleretur exiguus tam̃ tanto alendo
exercitui erat: Lum magnã partem
iuuentutis abstractam a cultu agroꝵ
bellum occupauerat. et mos uitio etiã

Expanded text:
suo ciuili sed mixto ex conluuione omnium suo ciuili sed mixto ex conluuione omnium gentium, quibus non lex, non mos, non lingua communis, alius habitus, alia uestis, alia arma, alii ritus, alia sacra, alii prope di essent, ita quodam uno uinculo copulauerit eos ut nulla nec inter ipsos nec aduersus ducem seditio exstiterit, cum et pecunia saepe in stipendium et commeatus in hostium agro deesset, quorum inopia priore Punico bello multa infanda inter duces militesque commissa fuerant. post Hasdrubalis uero exercitum cum duce in quibus spes omnis reposita uictoriae fuerat deletum cedendoque in angulum Bruttium cetera Italia concessum, cui non uideatur mirabile nullum motum in castris factum? nam ad cetera id quoque accesserat ut ne alendi quidem exercitus nisi ex Bruttio agro spes esset, qui ut omnis coleretur exiguus tamen tanto alendo exercitui erat; tum magnam partem iuuentutis abstractam a cultu agrorum bellum occupauerat et mos uitio etiam
Abbreviated transcription (Latin):
terenturꝰ. pͥncipio deinde ueris. et ipsi
ad bellum ꝓfect sunt .e. oecilius. cõs. ex¬
ercitum ab .c. nerone.L. ueturius. a
e. claudio .ꝓ. pr. accepit nouisq militib
quos ipse conscripserat suppleuit in con¬
sentinum agrum consules exercitum
duxerunt passimq depopulati cum
aginen iam graue p̃da ẽẽt in saltu an¬
gusto abruthiis. iugulatoribꝰq numi¬
mati quoq in ꝑiculo fuerint. maior
tam̃ tumultus ꝗͣ pugna fuit.: ⁊ p̃missa
p̃da incolumes. & legiones in loca culta
euasere in lucanos ꝓfect ea sine certami¬
est. nam neq ipse se optulit intam re¬
centi uoluntate publico pͥuatoq neq
lacesserant qͥetum romani tantum ineẽ
uim. & si omnia alia circa eum reue¬
rent in uno illo duce censebant ac ne¬
scio admirabilior aduersis ꝗͣ scdis reb
tuilerit quippe & in hostiũ terra ꝑ an¬
nos .xiii. tam ꝓcul ab domo uaria
fortuna bellum gereret exercitu non

Expanded text:
terentur. principio deinde ueris et ipsi terentur. principio deinde ueris et ipsi ad bellum profecti sunt. Q. Caecilius consul exercitum ab C. Nerone , L. Ueturius a Q. Claudio propraetore accepit, nouisque militibus quos ipse conscripserat suppleuit. in Consentinum agrum consules exercitum duxerunt, passimque depopulati, cum agmen iam graue praeda esset, in saltu angusto a Bruttiis iaculatoribusque Numimati quoque in periculo fuerint. maior tamen tumultus quam pugna fuit, et praemissa praeda incolumes legiones in loca culta euasere. inde in Lucanos profecti; ea sine certamiest. nam neque ipse se obtulit in tam recenti uolnere publico priuatoque neque lacessierunt quietum Romani; tantam inesse uim etsi omnia alia circa eum ruerent in uno illo duce censebant. ac nescio an mirabilior aduersis quam secundis rebus fuerit, quippe qui cum in hostium terra per annos tredecim, tam procul ab domo, uaria fortuna bellum gereret, exercitu non
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ et hostiis maiorib ꝓcurari. ⁊ sup¬
plicationem ad uesta hab̾i placuit.
Priusꝗͣ ꝓficiscerentur consules ad bellũ
moniti a senatu funt. ut in agros redu¬
cende plebis curam hab̾ent. dm̃ be¬
ignitate summotũ bellum ad urbẽ
nire sicilie ꝗͣ italie colende maiorem
cur et meẽ. s res haud quaꝗͣ erat po¬
pulo facilis lib̃is cultorib bello absũp¬
ts. et iopia seuitioꝵ & pecore direp¬
to. uillisq diruptis aut incensis. mag¬
na tam̃ pars auctoritate consulũ cõpul¬
sa in agro remigrauit: Mouerant aut̃
huius cerei mentionem placentinoꝵ et
cremonensium legati querentes agrũ
suum ab incolis galł incursari ac uas¬
tari magnamq partẽ colonoꝵ suoꝵ di¬
lapsam ẽẽ etiam in frequentis se urbes
agrum uastum ac desertum habere
manilio p̃tori mandatum. ut colonias
qui ciues cremonenses atq placentini es¬
sent ante certam diem in colonias reuer¬

Expanded text:
tamen et hostiis maioribus procurari et suptamen et hostiis maioribus procurari et supplicationem ad Uestae haberi placuit. priusquam proficiscerentur consules ad bellum moniti a senatu sunt ut in agros reducendae plebis curam haberent: deum benignitate summotum bellum ab urbe Rnire Siciliae quam Italiae colendae maiorem curam esse. sed res haudquaquam erat populo facilis et liberis cultoribus bello absumptis et inopia seruitiorum et pecore direpto uillisque dirutis aut incensis; magna tamen pars auctoritate consulum compulsa in agros remigrauit. mouerant autem huiusce rei mentionem Placentinorum et Cremonensium legati querentes agrum suum ab accolis Gallis incursari ac uastari, magnamque partem colonorum suorum dilapsam esse, et iam infrequentes se urbes, agrum uastum ac desertum habere. Mamilio praetori mandatum ut colonias qui ciues Cremonenses atque Placentini essent ante certam diem in colonias reuer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcõs. qui tuende circa siciliam marium
re ad urbem iussus inciuitate tanto
discrinine belli sollicita cũ omnium
scđoꝵ aduersoꝵq causas in deos uer¬
terent multa ꝓdigia nuntiabanturꝰ
terracine iouis edem satrici matris
ious forib ipsis duo plapsi angues
ab antio nuntatũ ẽ cruentas spicas me¬
tentib uisas ẽẽ. cere porcus biceps. et
agnusmas idemq femina natus erat
& albe duos holes uisos ferebant. et
nocte fregelł lucem oportat. et bos in
agro romano locutus. & ara neptum
multo manasse sudore in circo flaminio
duicebatur. & ede cerei salutis qͥrimi
de celo tacte ꝓdigia. consules hostiis
maiorib ꝓcurare iussi. & supplicatio¬
plus omnib aut nuntiatis ꝑege. aut
uisis domi ꝑdigiis terruit animos
hominum: Ignis in ede ueste extinctꝰ
cesaq frago est. uestiał uiis custodia eiꝰ
Noctis fuerat iussu .p. licinio pontificis
to quaꝗͣ nicħ portendentib de his ce¬
terum negligentia humana accid̾at

Expanded text:
consul, qui tuendae circa Siciliam maritimre ad urbem iussus. in ciuitate tanto discrimine belli sollicita cum omnium secundorum aduersorumque causas in deos uerterent, multa prodigia nuntiabantur: Tarracinae Iouis aedem, Satrici Matris Iouis foribus ipsis duo perlapsi angues; ab Antio nuntiatum est cruentas spicas metentibus uisas esse; Caere porcus biceps et agnus mas idem feminaque natus erat; et Albae duo soles uisos ferebant et nocte Fregellis lucem obortam; et bos in agro Romano locutus et ara Neptuni multo manasse sudore in circo Flaminio dicebatur; et aedes Cereris Salutis Quirini de caelo tactae. prodigia consules hostiis maioribus procurare iussi et supplicatio—: plus omnibus aut nuntiatis peregre aut uisis domi prodigiis terruit animos hominum ignis in aede Uestae exstinctus, caesaque flagro est Uestalis cuius custodia eius noctis fuerat iussu P. Licini pontificis. id quamquam nihil portendentibus dis ceterum neglegentia humana acciderat,
Abbreviated transcription (Latin):
et .Q. cecilio. metello. cõs. brutthii am¬
bo pulsi. ut cum hannibale bellum gere-¬
rent ꝓuintia decreta p̃tores ex inde sorti¬
t sunt . in. cecilius. metellus. urb .q.in.
claudius. sardiniam exercitus. ita di¬
uisi consulum alt̃. quem .c. claudius
pͥoris anni. cõs. alteri quemq claudiꝰ
exercitum in etruria duas uolonum
acciꝑet. & .q. mamuilio. ut college iuris¬
dictione tradita gallia cum exercitu
cui .L. portius. ꝓ pr̃. p̃fuerat optineret
decretum ẽ. iussusq populari agros
galloꝵ. qui ad penos sub aduentum
hasdrubał defecissent .c. seruilio. cũ
cannensib duab legionib sicut . p.
mamilius tenuerat ficilia tuenda da¬
ta ex sarcdima uetus exercitus cui. am.
hostilius p̃fuerat deportatus nouam
legionem. ꝗͣ .t. claudius. trahiceret
secum consules conseripserunt .&. clau¬
dio. ut tarentum .c. hostilio tubulo.
ut cappuam ꝓuintiam hab̾et proga¬
tum in annum impium ẽ in aralerius

Expanded text:
et Q. Caecilio Metello consulibus, Bruttii amet Q. Caecilio Metello consulibus, Bruttii ambobus ut cum Hannibale bellum gererent prouincia decreta. praetores exinde sortiti sunt M. Caecilius Metellus urbanam, Q. Claudius Sardiniam. exercitus ita diuisi: consulum alteri quem C. Claudius prioris anni consul, alteri quem Q. Claudiuexercitum: in Etruria duas uolonum acciperet, et Q. Mamilius ut collegae iurisdictione tradita Galliam cum exercitu cui L. Porcius praetor praefuerat obtineret decretum est, iussusque populari agros Gallorum qui ad Poenos sub aduentum Hasdrubalis defecissent. C. Seruilio cum Cannensibus duabus legionibus, sicut C. Mamilius tenuerat, Sicilia tuenda data. ex Sardinia uetus exercitus, cui A. Hostilius praefuerat, deportatus; nouam legionem quam Ti. Claudius traiceret secum consules conscripserunt. Q. Claudio ut Tarentum, C. Hostilio Tubulo ut Capuam prouinciam haberet prorogatum in annum imperium est. M. Ualerius
Abbreviated transcription (Latin):
memorantes cũ motioꝵ tꝑs appeteret.
& ꝑ dictatorem comitia hab̾e placuis¬
set .c. claudius. cõs . in. liuium. collegã
dictatorẽ dixit. liuiusq cecilium mage
ueturiusq cecilius his ipse qui tum
erat magist᷑ equitũ: Inde p̃toꝵ comi¬
tia habita creati .c. seruilius .m. cecibꝰ.
metellus.t. claudius asellus .Q. ma¬
nilius. turrinus. qui tum ed. pł. e
rat comitiis ꝑfectis dictator. magistra¬
tu adicato dimissoq exercitu inetru
questiones habendas qui etruscorum
umbroꝵue populi defectionis ab roma¬
nis ad hascdrubalem sub aduentũ eius
consilia agitassent. quiq eum auxiliis¬
I aut cõmeatu. aut ope aliqua iuuissent:
Heo anno domi militieq geste ludi roma-¬
ni ter toti instaurati ab eł̃. curu. L. eñi.
seruilio cepione. ser. cornelio lentulo.
item ludi plebei semel toti instaurati ab
edile pleb. in. pomponio mathone. et
&. manullio turrino. tercio decimo
anno punici belli .L. ueturio philone.

Expanded text:
memorantes. cum comitiorum tempus appeteret et memorantes. cum comitiorum tempus appeteret et per dictatorem comitia haberi placuisset, C. Claudius consul M. Liuium collegam dictatorem dixit, Liuius Q. Caecilium magisUeturius Q. Caecilius , is ipse qui tum erat magister equitum. inde praetorum comitia habita; creati C. Seruilius M. Caecilius Metellus Ti. Claudius Asellus Q. Mamilius Turrinus , qui tum aedilis plebis erat. comitiis perfectis dictator, magistratu abdicato dimissoque exercitu, in Etrquaestiones habendas qui Etruscorum Umbrorumue populi defectionis ab Romanis ad Hasdrubalem sub aduentum eius consilia agitassent quique eum auxiliis aut commeatu aut ope aliqua iuuissent. haec eo anno domi militiaeque gesta. ludi Romani ter toti instaurati ab aedilibus curulibus Cn. Seruilio Caepione Ser. Cornelio Lentulo ; item ludi plebeii semel toti instaurati ab aedilibus plebis M. Pomponio Mathone et Q. Mamilio Turrino . tertio decimo anno Punici belli L. Ueturio Philone
Abbreviated transcription (Latin):
dis castris hannibalem hasdrubalem
qua alia re ꝗͣ aduentu eius obrutum
atq extinctum eẽq iret alter consul su¬
blimis curru multi iugis si uellet equis
inde quo ꝑ urbem uerum triumphum
uehi neronemq etiam si pedes incedat
uel partem incecdat ea bello uel preto
triumpho głam memorabilem fore.
hii ser mones spectantum neronem
usq in capitoliũ ꝓsecuti sunt. pecunia
in erarium tulerunt se tertiũ tricies
genos senos asses diuisit tantumdem
.c. claudius. absentib militib suis ẽ
pollicitus cum ad exercitũ redisset:
Lotandum eo. die plura carmina milita¬
rib locis in .c. claudium ꝗͣ consulẽ suũ
iactata equites .l. ueturium .&. Q.
cecilium legatos tulisse magnis laudib
hortatosq ẽẽ plebem. ut eos. cõs. in ꝓ¬
ximum annum crearent adiecisse equi¬
tum p̃rogatue auctoritatẽ: Consules
postero die in contione ꝗͣ forti fideliq
duoꝵ p̃cipue legatoꝵ oꝑa usi eent cõ¬

Expanded text:
dum castris Hannibalem; Hasdrubalem uero dum castris Hannibalem; Hasdrubalem uero qua alia re quam aduentu eius obrutum atque exstinctum esse? itaque iret alter consul sublimis curru multiiugis si uellet equis: uno equo per urbem uerum triumphum uehi, Neronemque etiamsi pedes incedat uel parta eo bello uel spreta eo triumpho gloria memorabilem fore. hi sermones spectantium Neronem usque in Capitolium prosecuti sunt. pecuniae in aerarium tulerunt sestertium tricienss quinquagenos senos asses diuisit; tantundem C. Claudius absentibus militibus suis est pollicitus cum ad exercitum redisset. notatum est eo die plura carmina militaribus iocis in C. Claudium quam in consulem suum iactata; equites L. Ueturium et Q. Caecilium legatos magnis tulisse laudibus hortatosque esse plebem ut eos consules in proximum annum crearent; adiecisse equitum praerogatiuae auctoritatem consules postero die in contione quam forti fidelique duorum praecipue legatorum opera usi essent com
Abbreviated transcription (Latin):
nere patres merito deoꝵ pͥmum. dein
scd̾m deos consulum responderunt. et
supplicationẽ eoꝵ nomine et triumpho
utriq decreto inter ipsos necum bello
cõmuni animo gessissent triumphum
separarent. ita conuenit ut qm̃ &e in ꝑ¬
uintiam liuii res gesta eẽt. et eo die qͦ
pugnatum ẽet eius forte auspicium fu¬
isset et exercitus liuianus deductus
romam uenisset neronis deduci: De
ꝓuintia ñ potuisset. ut .m. liuium.
quadrigis urbem ineuntem milites
sequerentur .c. claudius. equo sine mi¬
litib inueħ̾etur: Ita consotiatus tͥum¬
phus cum utriq tum magis ei qͥcqͣ¬
tum merito anteibat tm̃ honore cum¬
lege cesserat glam auxilium equitũ
aiebant. sex dierum spacio transcurris¬
se longitudinem italie. et eo die cum
sese in apulia posita hab̾e hannibal
unum consulem ꝓ utraq parte italie
aduersus duos duces. duos imꝑatores
hinc consilium suum. hinc opus opposu¬
isse nom̃ neronis satis fuisse ad continen¬

Expanded text:
nere patres merito deorum primum, dein nere patres merito deorum primum, dein secundum deos consulum responderunt; et supplicatione amborum nomine et triumpho utrique decreto, inter ipsos, ne cum bellum communi animo gessissent triumphum separarent, ita conuenit, quoniam et in prouincia M. Liui res gesta esset et eo die quo pugnatum foret eius forte auspicium fuisset et exercitus Liuianus deductus Romam uenisset, Neronis deduci de prouincia non potuisset, ut M. Liuium quadrigis urbem ineuntem milites sequerentur, C. Claudius equo sine militibus inueheretur. ita consociatus triumphus cum utrique, tum magis ei qui quantum merito anteibat tantum honore collegae cesserat, gloriam auxit. illum equitem aiebant sex dierum spatio transcurrisse longitudinem Italiae, et eo die cum sese in Apulia posita habere Hannibal ulem pro utraque parte Italiae aduersus †duos duces† duos imperatores hinc consilium suum hinc corpus opposuisse. nomen Neronis satis fuisse ad continen
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fuit. qd̃. in .liui. exercitũ reduci ne¬
ronis legiones hannibali oppositas ma¬
nere in ꝓuintias iusserunt. Interquos
ita ꝑ litteras conuenit: ut quẽadmodũ
uno animo. rem pͥ. gessissent. ita ꝗͣ ꝗͣͦ
ex diuersis regionib conuenirent. uno
tꝑre ad urbem accedent p̃neste qͥ prior
uenisset collegam ibi oꝑiri iussus: Forte
ita euenit. ut eodem die ambo p̃neste ue¬
nirent. inde p̃misso edicto ut triduo pͦ
freques senatus ad edem bello ne adeẽt
omni multituoini obuiam effusa ad
urbem accessere. ñ salutabant mͦ uniu̾¬
consulũ cupientes. alii gͣculabantur.
alii gr̃as agebant. qd̃ eoꝵ oꝑa incolumis
res.ꝑ. ẽẽt. in senatu cum more omniũ
imꝑatorum expositis reb ab se gestis po¬
stulassent. ut ꝓ re .p. fortiter feliciterq
administrata. & diis immortalib hab̾e¬
tur honos. & ipsis triumphantib urbẽ
inire liceret se uͦ ea quȩ postularent decer¬

Expanded text:
interfuit quod M. Liui exercitum reduci, Neinterfuit quod M. Liui exercitum reduci, Neronis legiones Hannibali oppositas manere in prouincia iusserunt. inter consules ita per litteras conuenit ut, quemadmodum uno animo rem publicam gessissent, ita quamquam ex diuersis regionibus conuenirent uno tempore ad urbem accederent; Praeneste qui prior uenisset, collegam ibi opperiri iussus. forte ita euenit ut eodem die ambo Praeneste uenirent. inde praemisso edicto ut triduo post frequens senatus ad aedem Bellonae adesset, omni multitudine obuiam effusa ad urbem accessere. non salutabant modo uniuerconsulum cupientes, alii gratulabantur, alii gratias agebant quod eorum opera incolumis res publica esset. in senatu cum more omnium imperatorum expositis rebus ab se gestis postulassent ut pro re publica fortiter feliciterque administrata et dis immortalibus haberetur honos et ipsis triumphantibus urbem inire liceret, se uero ea quae postularent decer
Abbreviated transcription (Latin):
calchide oreum nauigat: pͥncipiumq
his qui sugere capta urbe ꝗͣ se romanis
tradere maluerant. summa rerum et
custodia urbis ꝑmissa. ipsa demetadem
ab euboea unde pͥmum ad opẽ feren¬
dam copiis ꝓfectus erat traiecit: Cas¬
sandree deinde.c. nauiũ longarũ cari¬
nis positis contractaq ad effectum eius
oꝑis multitudine fabroꝵ naualium ꝙ
res ingrecia tranquilla eẽt ꝓfectio atta¬
li fecerat. & intꝑre laborantib sociis la¬
tum ab se auxiliũ retro in regnũ concessit.
aut ditionis bellum ferret: Extremo
etatis eius qua ħ in grecia gestas unicũ
q fabius. maximi .p. legatus : ab in
liuio. cõs. romam ad senatũ nuntiasset
consulem satis p̃sidii gallie ꝓuintie ere¬
dere .L. portium cum suis legionib ẽẽ
decede se inde ac deduci exercitũ consu¬
larem posse patres non .in. liuium. tã¬
tum redire ad urbem. s collegam qͦ eiꝰ
.c. claudium iusserunt io mͦ in decreto

Expanded text:
Chalcide Oreum nauigat, principumque Chalcide Oreum nauigat, principumque iis qui fugere capta urbe quam se Romanis tradere maluerant summa rerum et custodia urbis permissa ipse Demetriadem ab Euboea, unde primum ad opem ferendam sociis profectus erat, traiecit. Cassandreae deinde centum nauium longarum carinis positis contractaque ad effectum eius operis multitudine fabrorum naualium, quia res in Graecia tranquillas et profectio Attali fecerat et in tempore laborantibus sociis latum ab se auxilium, retro in regnum concessit ut Dardanis bellum inferret. extremo aestatis eius qua haec in Graecia gesta sunt, cum Q. Fabius Maximus filius legatus ab M. Liuio consule Romam ad senatum nuntiasset consulem satis praesidii Galliae prouinciae credere L. Porcium cum suis legionibus esse, decedere se inde ac deduci exercitum consularem posse, patres non M. Liuium tantum redire ad urbem sed collegam quoque eius C. Claudium iusserunt. id modo in decreto
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ suoꝵ uisse finium satis ꝓbabant res-¬
tituit: Inde nauib acceptis ab acheis¬
erant autẽ tres quadriremes. ⁊ biremes.
totid̃ ante cyram traiecit. inde qͥnq re¬
mib septem. et lemb̃ .x.x. amplius qͦs
ait adiung̾ent carthaginensiũ classi
miserat in coriithium sinum ꝓfectus
ad eruthras etholoꝵ quȩ ꝓpe euphali¬
um st̃ escensionẽ fecit. haud felicitate¬
holos nam hominũ qd̃ aut in agri. aut
in ꝓpinqͥs castris potidanias atq ap¬
pollonie fuit in siluas montesq refug̃
pecora. quȩ int̃ festinationẽ ab igne¬
qui erant sunt direpta ⁊ manes com¬
pulsa cum his ceteraq p̾danitia p̃tore
acheoꝵ egium misso corinthũ petisset
pedestris inde copias ꝑ boethiam t̾ra
duci uissit ipse ab eonothris p̃ter t̾ram
aythicam suꝑ sinium nauigans. inter
medias ꝓpe hostium classe calchidem
ꝑuenit. inde collata ac uirtute qd̃ neq
timor nec spes flexisset eoꝵ animos horta¬

Expanded text:
quod suorum fuisse finium satis probabant resquod suorum fuisse finium satis probabant restituit. inde nauibus acceptis ab Achaeis—erant autem tres quadriremes et biremes totidem—Anticyram traiecit. inde quinqueremibus septem et lembis uiginti amplius, quos ut adiungeret Carthaginiensium classi miserat in Corinthium sinum, profectus ad Eruthras Aetolorum, quae prope Eupalium sunt, escensionem fecit. haud fefellit Aetolos; nam hominum quod aut in agris aut in propinquis castellis Potidaniae atque Apolloniae fuit in siluas montesque refugit: pecora quae inter festinationem abigi nequierant sunt direpta et in naues compulsa. cum iis ceteraque praeda Nicia praetore Achaeorum Aegium misso cum Corinthum petisset, pedestres inde copias per Boeotiam terra duci iussit: ipse ab Cenchreis praeter terram Atticam super Sunium nauigans inter medias prope hostium classes, Chalcidem peruenit. inde conlaudata fide ac uirtute quod neque timor nec spes flexisset eorum animos, horta
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ se rei in tempore occurrisse. et rapi¬
entem omnia. ex oculis elusisse celitatem
suam fortunam in concilio autẽ dissi-¬
mulans egͥtudinẽ elato animo disseru-¬
it. testatus deos hominesq se nullo lo¬
co. nec tempori defuisse. qͥn uͥ hostium
arma concrepuissent. eo qͣta maxima
posse celeritate tendet. s uix rationem
iniri posse utrum a se audacius anfu-¬
gatius ab hostib geratur bellum. sic
ab oponte atchalum. sic sulpitum a cal¬
chide. sic eis ipsis dieb machianidam
e manib siuis elapfum: S non semper
felicem c̃ẽ fuga. nec ꝓ difficili id bellum
habendum. in quo si nemo congressus
cum hostib si sui ceris qd̃ pͥmum eẽt con¬
fessionem se hostium hab̾e nequaꝗͣ pare
se sͥ breui ⁊ uictoriam haud dubiam ha¬
biturum. nec meliore euentu eos secum
ꝗͣ ope pugnaturos leti regem sotii audie-¬
runt. reddidit inde acheis hereum et
tripillam. aliphera autẽ megalopolitis

Expanded text:
tamen se rei in tempore occurrisse, et rapitamen se rei in tempore occurrisse, et rapientem omnia ex oculis elusisse celeritatem suam fortunam. In concilio autem dissimulans aegritudinem elato animo disseruit, testatus deos hominesque se nullo loco nec tempore defuisse quin, ubi hostium arma concrepuissent, eo quanta maxima posset celeritate tenderet: sed uix rationem iniri posse utrum a se audacius an fugacius ab hostibus geratur bellum. sic ab Opunte Attalum, sic Sulpicium ab Chalcide, sic eis ipsis diebus Machanidam e manibus suis elapsum. sed non semper felicem esse fugam nec pro difficili id bellum habendum in quo, si modo congressus cum hoste sis, uiceris. quod primum esset, confessionem se hostium habere nequaquam pares esse sibi: breui et uictoriam haud dubiam habiturum, nec meliore euentu eos secum quam spe pugnaturos. laeti regem socii audierunt. reddidit inde Achaeis Heraeam et Triphuliam, Alipheram autem Megalopolitis
Abbreviated transcription (Latin):
nidam olimpioꝵ sollemne ludicrum
parantis eleos aggredi statuisse p̃uer-¬
tendum id ratus legatis cum benig¬
ne responso dimissis neq causam eius
belli fuisse nec moram si mͦ equa ⁊ hone¬
sta conditione liceat pacem facturum¬
cum expedito agmine ꝓfectus ꝑ boetiam
in egara atq inde corithum descendit.
unde cõmeatib sumptis phileium taphe-¬
neumq petit. etiam cum hereum uenis¬
set. audit machianidam famam aduen¬
tus sui territum refugisse lachedemo¬
nem egiumq se ad consilioꝵ etholoꝵ
recepit simul classem punicã. ut mari
quoq aliquid possit accitam ibi ratus
se inuenturũ paucis ante dieb inde
ueas tracecerant peni: inde portus hȩ¬
arnanum petierant cum ab eȩreo ꝓfec¬
tum atchalum romanosq audissent
ueritine ad se iretur intra rhium fauces
he sunt corinthi sinus oppͥmeretur:
Philippus merebat quid̃ et augebatur.
cum ad omnia ipse raptim isset: nulli

Expanded text:
nidam Olympiorum sollemne ludicrum nidam Olympiorum sollemne ludicrum parantes Eleos adgredi statuisse. praevertendum id ratus legatis cum benigno responso dimissis—se neque causam eius belli fuisse nec moram, si modo aequa et honesta condicione liceat, paci facturum—cum expedite agmine profectus per Boeotiam Megara atque inde Corinthum descendit, unde commeatibus sumptis Phliunta Pheneumque petit. et iam cum Heraeam venisset, audito Machanidam fama adventus sui territum refugisse Lacedaemonem, Aegium se ad concilium Achaeorum recepit, simul classem Punicam, ut mari quoque aliquid posset, accitam, ibi ratus se inventurum. paucis ante diebus inde Oxeas traiecerant Poeni; inde portus Acarnanum petierant, cum ab Oreo profectum Attalum Romanosque audissent, veriti ne ad se iretur et intra Rhium—fauces eae sunt Corinthii sinus—opprimerentur. Philippus maerebat quidem et angebatur, cum ad omnia ipse raptim isset, nulli
Abbreviated transcription (Latin):
pe in uoluntariam deditionem conces¬
sissent: Compostts circa opontẽ reb
thoronem ẽ ꝓfectus: & atchalus pͥmo
cum famã accidisset pͥsiam bithinie
regem in finis regni sui transgressum
traiecit. & sulpitius eginam classem
recepit : unde intqo ueris ꝓfectus e¬
rat haud maiore certamine ꝗͣ opon¬
tem atchalus decertat. philippus tho¬
ronem cepit. incolebant urbem eam
ꝓfugi ab thebis phioticis urbe sua caꝑ¬
ta aphilippo. cum in fidem metholoꝵ
ꝑfugissent. s mei his etholi eam dede-¬
rant urbis uastata ac deserte pͥore eiꝰ¬
dem philippi bello. tum ab turone si
cut ante dictum ẽ recepta. ꝓfectus ut¬
huronon. et drumias dori parua. at¬
q ignobilia oppida cepit. inde eliam
elatiam iussi sͥ se oꝑire pholomei cdioꝵ¬
q legatis uenit: U̾bi cum diffiniendo
etholico bello ageretur affuerant enĩ
legati nuꝑ heraclee concilio romanoꝵ
etholioꝵq nuntius affertur machia¬

Expanded text:
pe in uoluntariam deditionem concespe in uoluntariam deditionem concessissent. compositis circa Opuntem rebus Toronen est profectus. et Attalus primo cum fama accidisset Prusian Bithyniae regem in fines regni sui transgressum,traiecit. et Sulpicius Aeginam classem recipit, unde initio ueris profectus erat. haud maiore certamine quam Opuntem Attalus ceperat, Philippus Toronen cepit. incolebant urbem eam profugi ab Thebis Phthioticis; urbe sua capta a Philippo cum in fidem Aetolorum perfugissent, sedem iis Aetoli eam dederant urbis uastae ac desertae priore eiusdem Philippi bello. tum ab Torone, sicut paulo ante dictum est, recepta profectus Tithronion et Drumias, Doridis parua atque ignobilia oppida, cepit. inde Elatiam Elatiam, iussis ibi se opperiri Ptolomaei Rhodiorumque legatis, venit. ubi cum de finiendo Aetolico bello ageretur— adfuerant enim legati nuper Heracleae concilio Romanorum Aetolorumque—, nuntius adfertur Macha
Abbreviated transcription (Latin):
trepidos hostis heracleam compulisset
ipse uno die phocidis eletiam millia
amplius .lx. contedit eod ꝑ medie ab at¬
athalo rege opontioꝵ urbs capta diripi¬
ebatur concesserat eam regi p̃dam sul¬
pitius. qr oraeum paucos antedies ab
romano milite exꝑtib regiis direptũ
fuerat cũ romana classis eo se cepisset.
Atthalus ignarus aduentus philippi pe¬
cuniis apͥncipib exigendis terebat tẽ¬
pus adeoq imꝓuisa res fuit: ut nͥ cre¬
tensium quidam forte pabulatum ab
urbe longius ꝓgressi agm̃ hostrum
ꝓcul conspexissent opprimi potuerit
atchalus inermis atq incõpositus
cursu effufus mare ac naues petit. et
molientib ab terra natris philippus
suꝑuenit. tumultũq etiam ex terra
nauticis p̃buit inde pontum recdiit
deos hominesq accusans qd tante regi
fortuna in exoculis ꝓpe raptã amisiss
Opontii quoq ab eadem ira increpiti
qd̃ contrahere obsidionẽ in aduentũ
suum posiussent uiso statim hoste pro¬

Expanded text:
trepidos hostes Heracleam compulisset, ipse uno die Phocidis Elatiam milia amplius sexaginta contendit. eodem ferme die ab Attalo rege Opuntiorum urbs capta diripiebatur— concesserat eam regi praedam Sulpicius, quia Oreum paucos ante dies ab Romano milite, expertibus regiis, direptum fuerat. cum Romana classis Oreum sese recepisset, Attalus ignarus aduentus Philippi pecuniis a principibus exigendis terebat tempus, adeoque improuisa res fuit ut, nisi Cretensium quidam forte pabulatum ab urbe longius progressi agmen hostium procul conspexissent, opprimi potuerit. Attalus inermis atque incompositus cursu effuso mare ac naues petit, et molientibus ab terra naues Philippus superuenit tumultumque etiam ex terra nauticis praebuit. inde Opuntem rediit, deos hominesque accusans quod tantae rei fortunam ex oculis prope raptam amisisset. Opuntii quoque ab eadem ira increpiti quod, cum trahere obsidionem in aduentum suum potuissent, uiso statim hoste pro
Abbreviated transcription (Latin):
re est atrox sane et anceps p̃lium fuit ñ
subire. ñ scalas ferre ad muros p̃ inci¬
dentib telis facile erat. et iam qui e¬
rexerant ad murum scalas. alii furcis
ad id ipsum factis detrudebantur in
alios lupis suꝑ ne ferret iniecti ut in
ꝑiculo cẽnt. ne suspensi in murum
extraħ̾entur: Qd̃ uͥ animaduertit scip¬
pio omnia paucitate suoꝵ exequatũ
certam̃ ẽẽ. etiam eos suꝑare hostem qd̃
ex muro pugnaret duab simit partib¬

Expanded text:
re est,† atrox sane et anceps proelium fuit; non re est,† atrox sane et anceps proelium fuit; non subire, non scalas ferre ad muros prae incidentibus telis facile erat; etiam qui erexerant ad murum scalas, alii furcis ad id ipsum factis detrudebantur, in alios lupi superne ferrei iniecti ut in periculo essent ne suspensi in murum extraherentur. quod ubi animaduertit Scipio nimia paucitate suorum exaequatum certamen esse et iam eo superare hostem quod ex muro pugnaret, duabus simul partib
Abbreviated transcription (Latin):
iceret exercitum omnem passim inuitates
diuisit: ut et muris se ipse et armis mu¬
ros tutarentur: Scippio uͥ animadu̾tt
dissipatum passim bellum circũferre
ad singulas urbes arma diutini magis
ꝗͣ magni ẽẽ oꝑis retro uertit iter. ne
hostib tam̃ eam relinqueret. et relligi
oppulentissimam in his locis urogin.
barbari appellabant mittit sita inma.¬
essessum sinib ẽ hispanie gentis ager
fructifer. argentum etiam incole fodiũt
ea arx fuerat hasdrubali ad excursio¬
nes circa meditraneos populos facien¬
das. scippio castris ꝓpe urbem positis
priusꝗͣ circumuallaret urbem. misit
ad portas qui ex ꝑpinquo alloquio ani¬
mos temptarent suad̾entq. ut amici¬
tiam potius ꝗͣuim expirentur romanoꝵ
uͥ nichil pacat respondebatur. fossa du¬
pliciq uallo circundata urbe intrib
portis exercitum diuidit. ut una semꝑ
pars quietis interim duab oppugna¬
ret. pͥma pars cum adhorta oppugna¬

Expanded text:
iceret exercitum omnem passim in ciuitates iceret exercitum omnem passim in ciuitates diuisit ut et muris se ipsi et armis muros tutarentur. Scipio ubi animaduertit dissipatum passim bellum, et circumferre ad singulas urbes arma diutini magis quam magni esse operis, retro uertit iter. ne tamen hostibus eam relinqueret regioopulentissimam in iis locis urbem—Orongin barbari appellabant—mittit. sita in Maesessum finibus est, Hispanae gentis; ager frugifer; argentum etiam incolae fodiunt. ea arx fuerat Hasdrubali ad excursiones circa mediterraneos populos faciendas. Scipio castris prope urbem positis, priusquam circumuallaret urbem misit ad portas qui ex propinquo adloquio animos temptarent suaderentque ut amicitiam potius quam uim experirentur Romanorum. ubi nihil pacati respondebatur, fossa duplicique uallo circumdata urbe in tres partes exercitum diuidit ut una semper pars quietis interim duabus oppugnaret. prima pars cum adorta †oppugna
Abbreviated transcription (Latin):
omnis uix inito p̃lio cum magone effuge¬
runit. hamino alter imꝑator cum eis qͥ
postremi iam ꝓfligato p̃lio aduenerat
uiuus capitur. magonem fugientes eqͥ¬
tatus ferme omnis. & qd̃ ueterũ peditũ
erat secuti decimo die ingaditanã ꝓuin¬
ciam ad hasdrubalem ꝑuenerunt celtibi.
nouus miles in ꝓximas dilapsi siluas
inde domos disfugerunt ꝑ oportuna ui¬
ctoria nequaꝗͣ tm̃ iam conflatũ bellum
celtiboꝵ gente excita et alias ad arma
sollicitare populos oppressa erat: itaq
collaudato benigne silano scippio spem
debellando si nicħ eam ipse cunctando
moratus ẽẽt. nactus ad hee id qd̃ reli-¬
quum belli erat in ultimã hispaniam ad¬
uersus hasdrubalem ꝑgit: P enus cum
continendos in fide hab̾et signis repente
sublats fuge qͣ magis itineris mͦ penitꝰ
ad occeanum et gadiis ducit: ceterum
quo ad continuisset exercitum ꝓpositum
bellos efore ratus anteꝗͣ freto gadis tra¬

Expanded text:
omnis uix inito proelio cum Magone effugeomnis uix inito proelio cum Magone effugerunt: Hanno alter imperator cum eis qui postremi iam profligato proelio aduenerant uiuus capitur. Magonem fugientem equitatus ferme omnis et quod ueterum peditum erat secuti, decimo die in Gaditanam prouinciam ad Hasdrubalem peruenerunt: Celtiberi nouus miles in proximas dilapsi siluas inde domos diffugerunt. peropportuna uictoria nequaquam tantum iam conflatum bellum, Celtiberorum gente excita et alios ad arma sollicitare populos, oppressa erat. itaque conlaudato benigne Silano Scipio spem debellandi si nihil eam ipse cunctando moratus esset nactus, ad id quod reliquum belli erat in ultimam Hispaniam aduersus Hasdrubalem pergit. Poenus cum animos continendos in fide haberet, signis repente sublatis fugae magis quam itineris modo penitus ad Oceanum et Gades ducit. ceterum, quoad continuisset exercitum, propositum bello se fore ratus, antequam freto Gades tra
Abbreviated transcription (Latin):
erat inprima acie locat ceteros leuem
armaturam insidiis posuit. Cumita
instructos educeret e castris. uix dũ
uallo eos romani pila coniecerunt
subsidunt: Hispani aduersus emissa tela
ab hoste inde admittenda ipsi consurg̃t.
Quȩ cum romanis confert ut solent den¬
satis excepissent scutis tum pes cũ pede
collatus ẽ cladiis geri res cepta ẽ. cet̾m
asꝑitas locoꝵ celtib̾is quib in p̃lio con¬
cursare mos ẽ. uelocitatẽ inutilem faci¬
ebat. et haud inique ademerat. roma¬
ni stabili pugne adsuetis. nͥ qd̃ angustie
& int̾nata uirgulta ordines dirimebãt.
et singuli libidiniq uelut cũ parib con¬
serere pugnam cogebantur. qd̃ ad fugã
impedim̃to hostib erat id ad cedem eos
uel iunctos p̃bebat etiam ferme omnib
scutatis celtib̾oꝵ int̾fectis leuis armat᷑a
et carthaginenses. qui ex alteris castris
subsidio uenerant. ꝑculsi cedebantur:
Duo aut amplius illi apeditum et equitatꝰ

Expanded text:
erat—in prima acie locat: ceteros leuem erat—in prima acie locat: ceteros leuem armaturam in subsidiis posuit. cum ita instructos educeret e castris, uixdum in egressos uallo eos Romani pila coniecerunt. subsidunt Hispani aduersus emissa tela ab hoste, inde ad mittenda ipsi consurgunt; quae cum Romani conferti, ut solent, densatis excepissent scutis, tum pes cum pede conlatus et gladiis geri res coepta est. ceterum asperitas locorum et Celtiberis, quibus in proelio concursare mos est, uelocitatem inutilem faciebat, et haud iniqua eadem erat Romanis stabili pugnae adsuetis, nisi quod angustiae et internata uirgulta ordines dirimebant et singuli binique uelut cum paribus conserere pugnam cogebantur. quod ad fugam impedimento hostibus erat, id ad caedem eos uelut uinctos praebebat; et iam ferme omnibus scutatis Celtiberorum interfectis leuis armatura et Carthaginienses, qui ex alteris castris subsidio uenerant, perculsi caedebantur. duo haud amplius milia peditum et equitatus
Abbreviated transcription (Latin):
exercitum supra. ix̃. hominum dextra
punica tenere castra: Eastationib uigili¬
is om̃i iusta militari custodia. tuta et
firma eẽ illa altã soluta nec lecta que
ut barbaroꝵ. ꝙ. tyronum ⁊ minus tũti¬
um qd̃ in fuaterra eẽnt ea pͥus agredien¬
da ratus silanus signa ꝗͣ maxime ad le¬
uam iubebat ferri nec unde ab stationib
punicis conspicereturꝰ. ipmissis speclato¬
rib citato agmine ad hostem ꝑgit. iũ.
ferme aberat cum haud dum quisquã
hostium senserat confragos a loca et
obsiti uirgultis tenebat colles. ibi in ca¬
ua ualle ob io occulta consid̾e militem
fugarum dicta affirmantes uenerunt
tum sarcinis in mediũ comectis. arma
romani capiunt. acieq iusta inpugnã
uadum mille passum aberant eum ab
hoste conspecti sunt trepidariq repen¬
te ceptum. & mago ex castris citato
equo ad pͥmum clamorem & tumul¬
tum aduehitur erant in celtib̾o exerci
iustam legionem. & io ferme roboris

Expanded text:
exercitum, supra nouem milia hominum, dextra exercitum, supra nouem milia hominum, dextra Punica tenere castra; ea stationibus uigiliis omni iusta militari custodia tuta et firma esse: illa altera soluta neglectaque, ut barbarorum et tironum et minus timentium quod in sua terra essent. ea prius adgredienda ratus Silanus signa quam maxime ad laeuam iubebat ferri, necunde ab stationibus Punicis conspiceretur; ipse praemissis speculatoribus citato agmine ad hostem pergit. tria milia ferme aberat, cum hauddum quisquam hostium senserat; confragosa loca, et obsiti uirgultis tegebant colles. ibi in caua ualle atque ob id occulta considere militem fugarum dicta adfirmantes uenerunt; tum sarcinis in medium coniectis arma Romani capiunt acieque iusta in pugnam uadunt. mille passuum aberant, cum ab hoste conspecti sunt trepidarique repente coeptum; et Mago ex castris citato equo ad primum clamorem et tumultum aduehitur. erant in Celtiberorum exeiustam legionem—et id ferme roboris
Abbreviated transcription (Latin):
Um transitu hasdrubał ꝗͣtũ
in italia declinauerat belli
tm̃ leuate hispanie uid̾ent᷑¬
renatum. uͥ subito par pͥore
bellum est hispania ea tempestate signa
habebant romani. peniq hastrubal
gisgonis filius ad occeanum penitus
gadisq concesserat: Nr̃i maris ora
omnisq ferme hispania qua orientẽ
uergit scippionis ac romane ditionis
erat nouus imꝑator hanno in locum
barchinni hasdrubalis nouo cũ exer¬
citu ex affrica transg̾ssus magoniq
iunctus cum inceltib̾ia quȩ media
inter duo maria ẽ breui magnũ
equitib: Gͦ. misit: Silanus ꝗͣtis maximis
potuit itinerib. impediebant autẽ & asꝑi¬
tates uiarum. & angustie saltib crebris
ut pleraq hispanie sunt incluse tam̃ non
solum nuntios. s etiam famã aduentus
sui p̃gressus ducib indidem excelli tib̃i¬
am transfugit. ad hostem ꝑuenit:
Eisdem auctorib comꝑtum ẽ. cum decẽ
circiter milia ab hoste bina castra circa
uiam qua irent ẽẽ leua celtib̾os nouum

Expanded text:
UM transitu Hasdrubalis, quantum in Italiam declinaverat belli, tantum levatae Hispaniae viderentur,renatum ibi subito par priori bellum est. Hispanias ea tempestate sic habebant Romani Poenique: Hasdrubal Gisgonis filius ad Oceanum penitus Gadesque concesserat; nostri maris ora omnisque ferme Hispania qua in orientem vergit Scipionis ac Romanae dicionis erat. novus imperator Hanno in locum Barcini Hasdrubalis novo cum exercitu ex Africa transgressus Magonique iunctus, cum in Celtiberia, quae media inter duo maria est, brevi magnum equitibus quingentis misit. Silanus quantis maximis potuit itineribus—inpediebant autem et asperitates viarum et angustiae saltibus crebris, ut pleraque Hispaniae sunt, inclusae—, tamen non solum nuntios sed etiam famam adventus sui praegressus, duciba transfugis ad hostem peruenit. eisdem auctoribus compertum est cum decem circiter milia ab hoste abessent bina castra circa uiam qua irent esse; laeua Celtiberos nouum
Abbreviated transcription (Latin):
modum uenti nc̃ huc. nc̃ illud uerso
mari uelut monti p̃cipiti deuolutus
torrens rapitur: ita nec nocte nec die
quies nauib datur. cũ classem iam in¬
festa statio accepit. tum et oppidum a¬
lia parte clausum mari. alia ab terra
egregie munitum p̃sidioq ualido fir¬
matum. et p̃cipue fide p̃fectoꝵ pͥnci¬
pumq. quȩ fluxa et uana apud ora¬
eum fuerant. stabile atq in expugna¬
bile fuit id prudente ut intemere ro
tis difficultatib ne frustra tempus ter¬
ret cełiter abstitit incepto classemq
inde ad cynum. lochridi semporium
id ẽ orbis. & pontioꝵ mille passuum a
mari site traiecit philippum. & ignosa¬
boreo editum minuerant. s serius pla¬
toris fraude ex specule lati. ꝙ impar¬
itum uis uirib haud facilis erat:
in insulam classi accensus ita ꝑcunctatiõe
omissa ad calchidis auxilium uͥ signum
accepit impigre ẽ motus: nam et ipsa cal¬
chis ꝗͣ ꝗͣ eiusdem insule. urbs ẽ tam̃ ad eo

Expanded text:
modum uenti nunc huc nunc illuc uerso modum uenti nunc huc nunc illuc uerso mari, uelut monte praecipiti deuolutus torrens rapitur. ita nec nocte nec die quies nauibus datur. cum classem tam infesta statio accepit, tum et oppidum, alia parte clausum mari, alia ab terra egregie munitum praesidioque ualido firmatum et praecipue fide praefectorum principumque, quae fluxa et uana apud Oreum fuerat, stabile atque inexpugnabile fuit. id prudenter, ut in temere sutis difficultatibus ne frustra tempus tereret celeriter abstitit incepto classemque inde ad Cynum Locridis —emporium id est urbis Opuntiorum mille passuum a mari sitae—traiecit. Philippum et ignes ab Oreo editi monuerant sed serius Platoris fraude ex specula elati; et impari tum maritimis uiribus haud facilis erat in insulam classi accessus; ita re per cunctationem omissa ad Chalcidis auxilium, ubi signum accepit, impigre est motus. nam et ipsa Chalcis, quamquam eiusdem insulae urbs est, tamen adeo