comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
milia. et ccc̃c. aragonenses Et nõ eua¬
serunt nisi .iiii. qui apd̃ marciliũ ue¬
nientes qͣlit eo occiderant narraueĩt
Et ip̃e alii hoc audientes dolore fuer̃t
numo asigustiati ¶ Et fecit p̾nizari
ꝑ totũ excitum ut armarent Et ibidẽ
fuerunt ariuati. Et karolus uenit a¬
pud eos suauiter et planc cũ toto
suo er̾citu b̃tissimã uirginẽ deprecãs
ut uictoriam dignetur ei rcedere. et
cura q̃ndam ruiũ int̾ montẽ lauri¬
nũ et narbonã fuit torneam̃tũ maxim
Et karolus pͥmo ueniens. feliũ re¬
gem segonie in t̾ra ꝓstrauit mortuũ
et .uii. milites sarracenos anteꝙͣ lora
traberet signũ suũ miribilit erdamã¬
Do sz Girardus de uiana et comes enge¬
nensis et pictauensis cũ decem milib
militũ in simł irruerũt in eos ⁊ ante¬
qͣm lora traherent int̾fecerunt xx̃. nui¬
lia sarracenos. Et quidã nobil sarra¬
cenus dixit marcilio. Dñe faciatis gẽ¬

Expanded text:
milia et quatuor centi Aragonenses et non evamilia et quatuor centi Aragonenses et non evaserunt nisi quatuor, qui apud Marcilium venientes, qualiter eos occiderant, narraverunt. Et ipse et alii hoc audientes dolore fuerunt nimio angustiati. Et fecit preconizari per totum exercitum, ut armarentur, et ibidem fuerunt armati. Et Karolus venit apud eos suaviter et plane cum toto exercitu beatissimam Virginem deprecans, ut victoriam dignetur ei concedere. Et circa quendam rivum inter Montem Laurinum et Narbonam fuit torneamentum maximum. Et Karolus primo veniens Felinum, regem Segovie, in terra prostravit mortuum et VII milites Sarracenos, antequam lora traheret, signum suum fortiter exclamando. Sed Girardus de Viana et comes Engevensis et Pictaviensis cum X milibus militum insimul irruerunt in eos et, antequam lora traherent, interfecerunt XX milia Sarracenos. Et quidam nobilis Sarracenus dixit Marcilio: «Domine, faciatis gen
Abbreviated transcription (Latin):
et .C.lxxxͣ. milia pedites. Et deprecando¬
ad monuit eos ut amore sui et dei pre¬
cipne quilibet ꝓut melius poss faceret
Et dñs pp̃. om̃s absoluit ab omĩb pec¬
catis eoꝵ et bñdirit et ꝓmisit eis. ꝙ si
cum gaudio maxĩo yuerũt. Et ductor
dirit karolo dñc om̃s arragonenses
ĩuenietis apd̃ buliañ. et apud montẽ
laurinũ qui ꝑ suꝑbiã uolũt cũ alio ex̾¬
citu ⁊ morari. ¶ Et karolus dix̃ pͥmit᷑
procul dubio de iuncemꝰ eos. et ĩ plano
pulcro uixta borrianã dederũt auenã
equis et comederũt et fuit nox. et ali¬
qutulũ dormierũt. post dormitcẽm u̾su
narbonã yuerũt et in aurora in pͥncipio
plani uirta narhonã fuerũt. Et uiden¬
tes tentoria et ex̾citus Et apud mõtẽ
laurinũ om̃s aragonenses. ad huc
in lectis ꝑ suꝑbiã adhuc ĩuenerunt.
Et occiderunt eos om̃s et equos et ar¬
gentũ pãnos cericos tentoria et omĩa
occuparũt. Et fuerũt ibi incerfc̃i. xxx.u̾.

Expanded text:
ta milia pedites; et deprecando monuit eos, ut amore sui et Dei precipue quilibet, prout melius posset, faceret. Et dominus papa omnes absolvit ab omnibis et eos benedixit et promisit eis, quod, si cum gaudio maximo iverunt. Et ductor dixit Karolo: «Domine, omnes Aragonenses invenietis apud Bulianum et apud Montem Laurinum, qui per superbiam nolunt cum alio exercitu commorari». Et Karolus dixit: «Primitus proculdubio devincemus eos». Et in plano pulcro iuxta Narbonam dederunt avenam equis et comederunt. Et fuit nox et aliquantulum dormierunt et postea versus Narbonam iverunt. Et in aurora in principio plani iuxta Narbonam fuerunt et videntes tentoria et exercitum et apud Montem Laurinum omnes Aragonenses adhuc in lectis per superbiam invenerunt et occiderunt eos omnes et equos, aurum et argentum, pannos sericos, tentoria et omnia occuparunt. Et fuerunt ibi interfecti XXXV
Abbreviated transcription (Latin):
is. Reliqͣ̃ pars eñt ur̃a. Et qr dedi ali¬
as duas ꝑtes. Dicatis mͥ si placet
uob̾ nec ne. at ille Rndit Non debu¬
issetis a me talia q̃ rerc. Nam sciatis
et scire deletis. ꝙ si mille ciuitates ha¬
berem et me et om̃s illas possetis da¬
re. qm̃ nlło tp̃re uite mee ero uob̾ in¬
obediens. S semꝑ ur̃am uolũtatem
prout citius potero adĩplebo. Et im¬
ꝑator rendit. Sicut uir nobilis Rn¬
disti. Et ideo statim meritũ recipies.¬
¶ Nam ꝓ .iͣ. parciũ do t̾ biterense cuu¬
tatẽ. Pro reliqͣ agatensẽ. Et portũ ma¬
ris. Pret̾ea dono tibi magolonã uci¬
nem. auratinẽ. Uiuenens. Ualencia
ẽ auũcłi ur̃i quare nõ possũ eam dare
uob̾. Et manã similiter dono adhuc¬

Expanded text:
is; reliqua pars erit vestra. Et quia dedi aliis; reliqua pars erit vestra. Et quia dedi alias duas partes, dicatis mihi, si placet vobis necne». At ille respondit: «Non debuissetis a me talia querere; nam scitis et scire debetis, quod, si mille civitates haberem, et me et illas possetis dare, quoniam nullo tempore vite mee ero vobis inobediens, sed semper vestram voluntatem, prout cicius potero, adimplebo». Et imperator respondit: «Sicut vir nobilis respondisti et ideo statim meritum recipies, nam pro una parcium do tibi Biterrensem civitatem, pro reliqua Agatensem et portum maris. Preterea dono tibi Magalonam, Utinensem, Auratinensem, Vinionensem. Valencia est avunculi tui, quare non possum eam dare tibi, et Viana similiter; dono
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gaudio maxĩo illa nocte. Et in
capite .u. menciũ a pͥmo die obcedi¬
onis fuit ꝓculdubio acquisita.
Ie crastina karolus fecit prĩar
ferri. Et p̾cepit ut nõ sepelirent donec
ip̃e esset ibi. S cũ honore reseruarent᷑¬
et marĩo honore ac decenti. In capite
u̾o .uiii. dierũ captionis. karolus
tenuit curiam suã gen̾alẽ. Et dinu¬
sit ciuitatem constituit namq archi¬
ep̃m noĩe tipiã de normandia. Et de¬
cem ep̃os ei submisit dedit pret̾ea ei
terciam ꝑtem ciuitatis. Et construr̃
ecc̃am beate marie. Et possessiones a¬
lias. Et redditus qͣm plurimos ei de
uideis qui eam ei reddiderãt. Et dedit
eis regem ad uolũtatem eoꝵ ¶ Post¬
ea sedens in palatio in sede regali sep¬
trum eciam tenens. circũdatus infini¬
ta multitudine uiroꝵ nobiliũ. Ayme¬
ricus de narbona fecit coram se uenire
dicens ei. Aymerice terciam partẽ cuu¬
tatis dedi archiẽp̃o. Aliam tertiã iude¬

Expanded text:
cum gaudio maximo illa nocte. Et in cum gaudio maximo illa nocte. Et in capite V mensium a primo die obsidionis fuit proculdubio acquisita. 2450 Die crastina Karolus fecit patriarferri et precepit, quod non sepelirentur, donec ipse esset ibi, sed cum honore reservarentur maximo et decenti. In capite vero octo dierum captionis Karolus tenuit curiam suam generalem et divisit civitatem. Constituit namque archiepiscopum nomine Thomam de Normandia et X episcopos ei submisit. Dedit preterea ei terciam partem civitatis et construxit ecclesiam beate Marie et possessiones alias et redditus quam plurimos ei deditatis dedit Iudeis, qui eam ei reddiderant, et dedit eis regem ad voluntatem eorum. Postea sedens in palatio in sede regali ceptrum eciam tenens circumdatus infinita multitudine virorum nobilium Aymericum de Narbona fecit coram se venire dicens ei: «Aymerice, terciam partem civitatis dedi archiepiscopo, aliam terciam Iude
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ꝑu̾titem galeẽ et usq ad cellam
ꝑ mediũ totũ scindit. aĩam cuiꝰ dya¬
tem ip̃ius uidentes plus qngenti ar¬
mati ascenderũt portam regiam. Et
di. et nõ ꝑmiserũt intrare sarracenos.
Et roclandus et totus excitus impetũ
in eos faciens occiderũt extra portas
plusqͣm .uii. milia. postea uenerũt
ad portam regiã. Et iudei ꝑmiserũt
eos intrare. ¶ Et aymericus uenit
ad palaciũ regiũ. Et iudei reddiderũt
ei eum. et posuerũt uerillũ karoli su¬
ꝑius. Postea cuturrerũt ꝑ totã iullã
Et ĩpalatio alio apud portã aqͣriã
inifecerũt plusqͣm .u. milia sarrace¬
nos qui resistebant ibi. Et postea fu¬
it tota ciuitas acquisita. Et karolu
fecit p̾conizari ꝑ totam cuutatẽ ꝙ
nullus esset ausus aliꝙͥ tang̾e in a
in opem tam nobili uiro sicut erat
aymericus. Et nlłs fuit postea aus
qui baptiz ari uoluit interfc̃s. Alii ãt
fuerũt de capitati om̃s. Et talit̾ capta
ciuitate steterũt tam intus qͣm extra

Expanded text:
ticem galee et usque ad sellam per medium totum scindit; animam cuius dyatem ipsius audientes plus quam quingenti armati ascenderunt Portam Regiam et qdi et non permiserunt Sarracenos intrare. Et Rotolandus et totus exercitus impetum in eos faciens occiderunt extra portam plus quam VII milia. Postea venerunt ad Portam Regiam et Iudei permiserunt eos intrare. Et Aymericus venit ad palacium regium et Iudei reddiderunt ei eum et posuerunt vexillum Karoli superius. Postea cucurrerunt per totam villam et in palatio alio apud Portam Aquariam interfecerunt plus quam V milia Sarracenos, qui resistebant ibi, et postea fuit tota civitas acquisita. Et Karolus fecit preconizari per totam civitatem, quod nullus esset ausus aliquid tangere ininopem tam nobili viro, sicut erat Aymericus. Et nullus postea ausqui baptizari voluit, fuit interfectus; alii autem fuerunt decapitati omnes. Et taliter capta civitate steterunt tam intus quam extra
Abbreviated transcription (Latin):
ret si eũ poss loco aliqͣ ĩuenur. Et misit
ei nũciũ ut urorem suam ei redderet. at
karolus rendit ꝙ ei eam nõ abstulerat.
s crrator õmmi qui uolũtatẽ baptizãdi
ei dederat. S tam̃ si uell baptizari redde¬
ret eam ei. et plus de t̾ra qͣm nũqͣm ha¬
buerit. Et nũcius ista omĩa ei retulit.
Qui hoc audiens indignatus armau̾
se et om̃s suos fecit armari. et exiunt ci¬
uitatem Et apud broliũ uidit karolũ
qui aunatus similit̾ yuerat spaciatũ.
Et uocauit eũ matrandꝰ dicens ei ꝙ
nisi reideret ei urorem suã ꝓditor erat
pessimꝰ nec debebat regali noĩe nũcupa¬
ri. Et harolus hoc audiens rogauit eũ
ut baptizaretur. et redd̾et ei urorem. Et
ip̃e iterũ eũ ꝓditorẽ młtociens appella¬
uis. Et ꝙͥ talis esset duellũ secũ facerei
sine mora. ¶Et karolus lir audiens
comotus indigna diffidauit eum. Et
matrandus ꝓut melius potuit equs

Expanded text:
erret, si eum posset loco aliquo invenire. Et misit erret, si eum posset loco aliquo invenire. Et misit ei nuncium, ut uxorem suam ei redderet. At Karolus respondit, quod ei eam non abstulerat, sed Creator omnium, qui voluntatem baptizandi ei dederat. Sed tamen, si vellet baptizari, redderet eam ei et plus de terra quam unquam habuerit; et nuncius omnia ista retulit ei. Qui hoc audiens armavit se et omnes suos fecit armari et exivit civitatem et apud Brolium vidit Karolum, qui armatus similiter iverat spaciatum. Et vocavit eum Matrandus dicens ei, quod, nisi redderet ei uxorem suam, proditor erat pessimus nec debebat regali nomine nuncupari. Et Karolus hoc audiens rogavit eum, ut baptizaretur; et redderet ei uxorem suam. Et ipse iterum eum proditorem multociens appellavit et, quod talis esset, duellum secum faceret sine mora. Et Karolus hoc audiens commotus indignatione diffidavit eum. Et Matrandus, prout melius potuit equus
Abbreviated transcription (Latin):
dens gaudens recepit eam. Et ip̃a dixit
ei. Dñe rex ad uos uenimꝰ. ⁊ legem et
gentem amicos et ꝓpinqͥs et omĩa re¬
liquimꝰ. Et ad honorem. et laudem dei
et bt̃issime marie matus ip̃ius. Uolu¬
mus laptizari dep̾cantes clemenciã
ginibq meis maritos detis. Int̾im ab
omĩ custodiatis nos uerecũdia et in¬
bonestate.S tam̃ apud crassã me et
meas modis omib baptizetis. ¶ Et
karolus pietate et mĩa motus hyla¬
ri facie R̾ndit ei ꝙ omĩa ista faciet. et
quicꝙ ei placuerit et cam et suos in sui¬
met tentoriũ collocauit. Et pugna cuu¬
tatis remansit Rotlandus autem et
om̃s alii barones yuerũt uisũ regi¬
nam ꝯsolando eam ꝓmittendo ecĩa
ꝙ quicꝙͣ lonoris poteunt ei facient.
De quib gauisa fuit quam plurimũ
Ed matrandus uidens ꝙ uro
rem suã amiserat doluit ultra
modum. Et uuauit mabometũ. ꝙ ka¬
rolo qui cam ei abstulerat caput off¬

Expanded text:
dens, gaudens recepit eam. Et ipsa dixit dens, gaudens recepit eam. Et ipsa dixit ei: «Domine rex, ad vos venimus et legem et gentem, amicos et propinquos et omnia relinquimus; et ad honorem et laudem Dei et beatissime Marie, matris ipsius, volumus baptizari deprecantes clemenciam ginibus meis maritos detis; interim ab omni custodiatis nos verecundia et inhonestate. Sed tamen apud Crassam me et meas modis omnibus baptizetis». Et Karolus pietate et misericordia motus ylari facie respondit ei, quod omnia ista faceret et quicquid ei placuerit. Et eam et suos in suummet tentorium collocavit, et pugna civitatis remansit. Rotolandus autem 2400 et omnes alii barones iverunt visum reginam consolando eam, promittendo etiam, quod, quicquid honoris poterint, ei facient, de quibus gavisa fuit quam plurimum Sed Matrandus videns, quod rem suam amiserat, doluit ultra modum et iuravit Mahometum, quod Karolo, qui eam ei abstulerat, capud auf
Abbreviated transcription (Latin):
mouicentis ut crassã defferirt. cayrelli
exꝑte ciuitatis uenit et ꝑcussit eum tã
fortit᷑ ꝑ dextrũ oculũ ꝙ ꝑ occipiciũ cay¬
relli medietas exiuit. Et cecidit ad pe¬
des karoli stupefc̃s. Postoa surgens ro
ip̃ius apud crassam facent defferu. qͥ
hoc dolentes de uulne ip̃ius ⁊cesserunt.
Et extracto cayrello uidentib omĩb ex¬
pirauit ¶ Positoq corpore in quodã
lecto pulcherrimo rotlandus exclama¬
uit uoce magna. ut om̃s irent armatũ
Et mortẽ ip̃ius iundicarent. Et sic̃ ip̃c
p̾cepit fc̃m fuit ibidem. et cutũqͣq im¬
pugnauer̃t uillã. Et uidei uolebant
cam redd̾e karolo. S matrandꝰ cucur¬
rit illuc cũ magna młtitudĩe militũ
Et qr pures erant ꝓhibuit eis. tamen
ura fuit int̾ eos marima. Et dũ ista
uxa durabat et uilla ĩpugnabat. ¶ uc¬
guia et merlerandus cũ quĩqͣginita tã
domicellis qͣm domicellas. et cum au¬
ro et argento. qt defferix potant apud
karolum erierunt. Et karolus eam iu¬

Expanded text:
r, cayrellus ex parte civitatis venit et percussit eum tam fortiter per dextrum occulum, quod per occipicium cairelli medietas exivit et cecidit ad pedes Karoli stupefactus. Postea surgens rog corpus ipsius apud Crassam facerent defferri, qui hoc dolentes de vulnere ipsius concesserunt. Et extracto cairello videntibus omnibus expiravit; positoque corpore in quodam lecto pulcherrimo, Rotolandus exclamavit voce magna, ut omnes irent armatum et mortem ipsius vindicarent; et sicut ipse precepit, factum fuit ibidem. Et circumquaque impugnaverunt villam et Iudei volebant eam reddere Karolo. Sed Matrandus occurrit illuc cum magna multitudine militum et, quia plures erant, prohibuit eis; tamen rixa fuit inter eos maxima. Et dum ista rixa durabat et villa impugnabatur, regina et Merlerandus cum L tam domicellis quam domicellabus et cum auro et argento, quot defferre poterant, apud Karolum exierunt. Et Karolus eam vi
Abbreviated transcription (Latin):
mĩam pecit mĩam ꝯsequi debet. Et ego
uos recipio in mei uuidictõne custodia¬
et tutela. ¶ Et ysaac dixit. Dñe non cre¬
datis ꝙ nos aliꝙͥ ꝓditõem faciamꝰ. Nã
matrandus nich habet in nob̃ aliquid
tenemꝰ ab ip̃o. nisi qr ꝓ amparãtia daba¬
mus ei certam peccuniã ãnuatim. Pret̾¬
ea rogamꝰ uos ut semꝑ in narbona rex
degente nr̃a sit qm̃ ita debet ẽe. et ẽ hodie.
Et exꝑte ip̃ius nos ad uos uenumꝰ Et ẽ
de genere dauidis et baldachi. Et mittit
uobis ꝑ nos. lxx milia marchas argẽti.
et si plus uultis plus habebitis Et q̃cꝙͥ
ĩpugnetis narbonã et capietis eã. Nam
Cbrachias de muro tenebimꝰ et plus
nec inferre aliqd̃ nocum̃tum. ¶ Et ka¬
rolus ꝯcessit eis omia q̃ pecierant. Et
cepit peccuniã. Et ip̃i in autatẽ redirẽt.
Et aliis iuideis omĩa q̃ karolus cis di¬
sponsione fuerũt om̃s qͣm plurimũ
gratulati. Et qr karolus et dñs papa
erant ꝓpt̾ aduentũ iudeoꝵ egregati

Expanded text:
iam consequi debet; 2350 et ego vos recipio in mei iuridictione et custodia». Et Ysaac dixit: «Domine, non credatis, quod nos aliquam proditionem faciamus. Nam Matrandus nichil habet in nobis nec aliquid tenemus ab ipso, nisi quia pro amparancia dabamus ei certam pecuniam annuatim. Preterea rogamus vos, ut semper sit in Narbona rex de gente nostra, quoniam ita debet esse et est hodie. Et ex parte ipsius nos ad vos venimus, et est de genere Davidis et Baldachi et mittit vobis per nos LXX milia marchas argenti et, si plus vultis, plus habebitis et, quicqinpugnetis Narbonam et capietis eam; nam C brachias de muro tenebimus et plusnec inferre aliquod nocumentum». Et Karolus concessit eis omnia, que pecierant, et recepit pecuniam. Et ipsi in civitatem redierunt et aliis Iudeis omnia, que Karolus eis disponsione fuerunt omnes quam plurimum gratulati. Et Karolus et dominus papa erant propter adventum Iudeorum congregati
Abbreviated transcription (Latin):
testis cognosc̾e ꝙ mahometus ũr nec de
est nec potestatẽ dei habet. q̃re ꝯsulerem ut
narbonã karo reddcixtis. et baptimũ reci¬
ꝑetis. Et merlarand̃ illud idem ⁊suluit.
S matrandus eos increpans eoꝵ esiliũ
tanqͣm nephãdũ. et pessimũ refutauit.
dei autẽ autem in cuutate ꝑma¬
nentes: in sortib siuis cognouerũt
ꝙ karolo capet cuuitate ẽt tocius ter¬
le que cura mare erat dũs efficeret. Et
hito int̾ se ⁊silio uenerũt ad matrandũ

Expanded text:
testis cognoscere, quod Mahometus vester nec deus testis cognoscere, quod Mahometus vester nec deus est nec potestatem habet dei? Quare consulerem, ut Narbonam Karolo redderetis et baptismum reciperetis». Et Merlerandus illud idem consuluit. Sed Matrandus eos increpans eorum consilium tanquam nephandum et pessimum refutavit. Iudei autem in civitate permanentes in sortibus suis cognoverunt, quod Karolus caperet civitatem et tocius terre, que citra mare erat, dominus efficeretur. Et habito inter se consilio venerunt ad Matrandum
Abbreviated transcription (Latin):
humerũ et spatulã cũ durandarda a
corpore separauit. Et borrellus cecidit ĩ
alio ictu caput similit amputauit.¬
¶ Er alia ꝑte Oliueriꝰ et iuste amedus
uenerunt un usus aliuĩ. Et iusttamedꝰ
ꝑcussit eũ talit̾ ꝙ scutũ et loricam oliue¬
uii ꝑforauit s nõ tetigit eũ incorpore et
lancea fregit. Et oliuerius ꝑcussit eũ ita
fortiter ꝙ scutũ et loricani et corpus per
mediũ ꝑforauit et eũ in t̾ra ꝓstrauit mor¬
tuũ uno ictu. postea cũ manganellis ⁊
peturriis capita ⁊ corpora dilacerata in
ciutatẽ piecerũt. ¶ Et regina udens
fiẽm suum int̾fc̃m dolore cõmota cepit
qͣm plurimũ ꝯtristari. Et matrandus ⁊
om̃s alii de cuutate timore et dolore fue¬
runt ꝑ triti. S matrandus ad ⁊solatio¬
nem alioꝵ iurauit ꝙ mortẽ eoꝵ crude¬
lissime iudicaret. Et eos ꝓut melius po¬
tuit ꝯfortauis. Sz regina dixit ei. Conso¬
latio ur̃a in anis ẽ et uana. Niam iñ po¬

Expanded text:
humerum et spatulam cum Durandarda a humerum et spatulam cum Durandarda a corpore separavit, et Borellus cecidit, et in alio ictu capud similiter amputavit. Ex alia parte Oliverius et Iusteamendus venerunt unus versus alium et Iusteamendus percussit eum taliter, quod scutum et loricam Oliverii perforavit, sed non tetigit eum in corpore, et lanceam fregit. Et Oliverius percussit eum ita fortiter, quod scutum et loricam et corpus per medium perforavit, et eum in terra prostravit mortuum uno ictu. Postea cum manganellis et petrariis capita et corpora dilacerata in civitatem proiecerunt. Et regina videns fratrem suum interfectum dolore commota cepit quam plurimum contristari, et Matrandus et omnes alii de civitate timore et dolore fuerunt perterriti. Sed Matrandus ad consolationem aliorum iuravit, quod mortem eorum crudelissime vindicaret et eos, prout melius potuit, confortavit. Sed regina dixit: «Consolatio vestra inanis est et vana. Nonne modo po
Abbreviated transcription (Latin):
dubx qui setum uolebat pugnare. Et ꝙ
utriusq ꝑtis. Et roclandus iterũ roga¬
uit borrellum et aliũ ut baptizarentur
rit illi noluerũt ¶ Tunc rotlandꝰ et bor¬
uellus uenerũt unus u̾sus aliuz S ro¬
landus noluit ferrũ lancee ante pon̾e
et ꝑcusserũt se ambo. Borrellus autẽ fir¬
git lanceam. Et roclandus ꝑcussit cũ
ita fortiter ꝙ eũ ꝓstrauit de equo. Et bor¬
rellus surgens cuaginauit ensem et de¬
capitauit eqũ rotlandi. pͥmo ictu. pt¬
ea fuerũt ambo in t̾ra. Et iterũ borrellus
credidit aufferre pedem. Sz ip̃e hoc uidẽs
saluut plusquã .ii. stadia et ensis borrel¬
li intrauit ꝑ tram fere medietas. Et rot¬
landus accedens ad eum rogauit iterũ
ut baptizaret᷑. Et ip̃e rendit ꝙ suꝰ baptit¬
s et de plano. Et iterũ talit ꝑcussit. ꝙ
tram õm̃no seꝑauit. Et rotlandus hoc
uidens qui nolebat eum tãgere credẽs
eũ ad baptismũ induce et non poterat

Expanded text:
dube, qui secum volebat pugnare, et qudube, qui secum volebat pugnare, et quutriusque partis. Et Rotolandus iterum rogavit Borellum et alium, ut baptizarentur; at illi noluerunt. Tunc Rotolandus et Borellus venerunt unus contra alium. Sed Rotolandus noluit ferrum lancee ante portare et percusserunt se ambo. Borellus autem fregit lanceam et Rotolandus percussit eum ita fortiter, quod eum prostravit de equo; et Borellus surgens evaginavit ensem et decapitavit equum Rotolandi primo ictu. Postea fuerunt ambo in terra et iterum Borellus credidit ei auferre pedem, sed ipse hoc videns salivit plus quam duo stadia et ensis Borelli intravit per terram fere medietas. Et Rotolandus accedens 2300 ad eum rogavit iterum, ut baptizaretur, et ipse respondit, quod suus baptisui et de plano. Et iterum taliter percussitterram omnino separavit. Et Rotolandus hoc videns, qui nolebat eum tangere credens eum ad baptismum inducere et non poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
et equites int̾fecit. Et rotlandus lyoc
plurimos uuln̾auit ꝓhibens eis ne
aliquis eũ tangeret. qui postea nõ fue¬
runt ausi aliqͥd facere. ĩmo ab illo lo¬
co recessit quilibet ꝓut cicius potiuit eũ
tinens. Et borrellus ascendit eqũ et intra¬
uit narbonã et abluit se ¶ Postea arma¬
tus iterũ exunt ostendens matrando et a¬
liis qͣliter cũ rotlando duellum firmaue¬
rac et exiens ciuitatem q̃ suut rotlandũ.
at ille ueniens et rendens dixit ei ꝙ bap¬
tizaretur. Dum et talia dic̾ent Iuste ame¬
dus uenic et dirit borrello ꝙ nõ ꝑmitt̾et
eum solum pugnare donee appessaret Oli¬
ueriũ. et ip̃i duo cũ rotlando et Oliu̾io
pugnarent. Et borrellus dixit ei modo
cegnosco ꝙ ꝓb es et ortus de nobili ꝓ¬
sapia. Et ex quo tͥ placet sit ita ¶ Et di¬
rit rotlando ut Oliueriũ appellaret At
ip̃e fecit. Et dum fuit cũ eis. Dixit ei bor¬
ullus ꝙ ibi erat filius almassoris cor¬

Expanded text:
et equites interfecit. Et Rotolandus hoc et equites interfecit. Et Rotolandus hoc plurimos vulneravit prohibens eis, ne aliquis eum tangeret, qui postea non fuerunt ausi ei aliquid facere, immo ab illo loco recessit quilibet, prout cicius potuit, eum timens. Et Borellus ascendit equum et intravit Narbonam et abluit se. Postea armatus iterum exivit ostendens Matrando et aliis, qualiter cum Rotolando duellum firmaverat. Et exiens civitatem quesivit Rotolandum. At ille veniens dixit ei, quod baptizaretur. Dum talia diceret, Iusteamendus venit et dixit Borello, quod non permitteret eum solum pugnare et quod appellaret Oliverium, et ipsi duo cum Rotolando et OliOliverio pugnarent. Et Borellus dixit ei: «Modo cognosco, quod probus es et ortus de nobili prosapia et, ex quo tibi placet, sit ita». Et dixit Rotolando, ut Oliverium appellaret; at ipse fecit. Et dum fuit cum eis, dixit eis Borellus, quod ibi erat filius Almassoris Cor
Abbreviated transcription (Latin):
rendit ei. Duellũ aꝓpbo et faciam. S
adhuc rogarem te ut baptismũ reciꝑes.
Et esses nobiliorib tocius curie karoli.
Et dum ista int̾ se loquerẽt. Aymericuꝰ
de narbona. uenit et dirit borrello ut
ei redderet narbonã et nisi fac̾et ꝙ fal¬
sus et ꝓditor reman̾et. Et borrellus Rn¬
dit ei ꝙ mẽciebatur. Et si rotlando pla¬
ceret ꝙ statim se ꝓculdubio excusaret.
Et rotlandus dixit placet mͥ. Et do uo¬
bis seuuitatẽ ab om̃ib de ex̾citu karo¬
li Et ambo ꝓut melius pot̾itis facia¬
tis. Et amibo gaudẽtes uidentib oĩb
utriusq ꝑtis ꝓlongauert se. et ueniẽ¬
tes adiuicem talit̾ se ꝑcusserũt. ꝙ lan¬
ceas et scuta et cingłe et pectoralia rũ¬
perũt. et lapides et arculos galearum.
Et quilibet ꝓstratus humi cecidit ex
aduerso. Tunc xp̃iani fecerũt impetũ
apud borrellũ uolentes eũ occidere ul
caꝑe. S ip̃e hoc audiens eleuatus eua¬
ginauit ensem. et cũ ea duos equos

Expanded text:
respondit ei: «Duellum approbo et faciam; sed adhuc rogarem te, ut baptismum reciperes, et eris de melioribus tocius curie Karoli». Et dum ista inter se loquerentur, Aymericus de Narbona venit et dixit Borello, ut ei redderet Narbonam et, nisi faceret, quod falsus et proditor remaneret. Et Borellus respondit, quod menciebatur et, si Rotolando placeret, quod statim proculdubio excusaret se. Et Rotolandus dixit: «Placet mihi et do vobis securitatem ab omnibus de exercitu Karoli; et ambo, prout melius poteritis, faciatis». Et ambo gaudentes videntibus omnibus utriusque partis prolongaverunt se et venientes ad invicem taliter se percusserunt, quod lanceas et scuta fregerunt et cingla et pectoralia ruperunt et lapides et circulos galearum et quilibet prostratus humi cecidit ex adverso. Tunc christiani fecerunt impetum apud Borellum volentes eum occidere vel capere. Sed ipse hoc videns elevatus evaginavit ensem et cum ea duos equos
Abbreviated transcription (Latin):
suos milites ⁊gregari et pedites ⁊ õs
alios qͦc hr̃e põtuit. et ante auroram
recessit a mouastio cũ omĩb. Et fue¬
uint. qͥngenti iulites.⁊. lxx. mon̾chi
armati. et uii. milia. pedites ualde bene
nuimiti. Et circa p̾ma dici ĩuenie ka o¬
lum apud borrianã cũ toto excitu. E t
karolus eũ uidens cũ tam decenti socie¬
tate gauisus fuit qͣm plurimũ et eum
oscusando mirabilit emendauit ¶Et
dũ fuerũt ⁊gregati om̃s karolus fecit¬

Expanded text:
suos milites et pedites et omnes alios, quot habere potuit. Et ante auroram recessit a monasterio cum omnibus et fuerunt quingenti milites et LXX monachi armati et VII milia pedites valde bene muniti. Et circa primam diei invenit Karolum apud Borrianam cum toto exercitu. Et Karolus eum videns cum tam decenti societate gavisus fuit quam plurimum et eum osculando mirabiliter commendavit. Et dum fuerunt congregati om
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ succursũ haberet et ĩbreui ꝙ karo¬
lum deuincet et eũ et suos occideret. et de
se harolo. Et eius uolũtatẽ in omĩb ad¬
implerent. ¶ Et ip̃e ꝓhibuit eis nec hoc
facerent. Et ip̃i sꝑnentes eius ꝓhibitio¬
nẽ: Elegerũt yscac. et alios .x. et cũ. lixͣ.
milia marchas argenti eos ad regem
karolũ miserũt. Qui coram karolo ue¬
uientes salutauer̃t eũ. Et yseac primo
locutus fuit dicens ei. Dñc rex bñ cognos¬
cuus ꝙ narbona nõ potest uob̃ ult̾ius
resist̾e. Et nos sumꝰ uidei petimꝰ mĩam.¬

Expanded text:
bonum succursum haberet et in brevi, quod Karolum devinceret et se et suos occideret; et de se Karolo et eius voluntatem in omnibus adimplerent. Et ipse prohibuit eis, ne hoc facerent. Sed ipsi spernentes eius inhibitionem elegerunt Ysaac et alios X et cum LXX milia marchas argenti eos ad regem Karolum miserunt. Qui coram Karolo venientes salutaverunt eum et Ysaac primo locutus fuit dicens ei: «Domine rex, bene cognoscimus, quod Narbona non potest vobis ulterius resistere; et nos sumus Iudei et petimus mi
Abbreviated transcription (Latin):
Ie crastina om̃s barones de ex̾ci¬
tu ad tentoriũ regale karoli fu
thome et suoꝵ socioꝵ in celesti sint pala¬
tio ⁊stitute. Et hoc iam cognouimꝰ ꝑ ml¬
ta miracła q̃ amore ip̃oꝵ creator oĩm
nob̾ uidentib ẽ oꝑatus in t̾ris. Et eoꝵ
corpora tanto tp̃re remanserint in hu¬
mata nõ ẽ decens nec egrio. Quare
dep̾cor dilectissimũ a deõ ĩꝑatorẽ ⁊ dñm
meũ karolũ ut ip̃r dignetur uelle ꝙ
eoꝵ corpora sepeliant. et eis in eoꝵ sepͥl¬
tura quicꝙͣ honoris pot̾imiꝰ ⁊feramꝰ. Et
hoc om̃s unanimit ecesserũt. ¶ Tunc

Expanded text:
ie crastina omnes barones de exercitu ad tentorium regale Karoli fueThome et suorum sociorum in celesti sint palatio constitute, et hoc iam cognovimus per multa miracula, que amore ipsorum Creator omnium nobis videntibus est operatus in terris, et eorum corpora tanto tempore remanserint inhumata, non est decens nec congruum. Quare deprecor dilectissimum a Deo imperatorem, dominum meum Karolum, ut ipse dignetur velle, quod eorum corpora sepeliantur et eis et in eorum sepultura, quicquid honoris poterimus, conferamus». Et hoc omnes unanimiter concesserunt. Tun
Abbreviated transcription (Latin):
q̃nte obut ¶Arseniꝰ rome claret. qui
in aula ĩꝑatoꝵ gliose militans ex
senatore fit mouachus. et ꝑ annos
.xlu. in heremo scĩtatis exemplo oĩb¬
stello indee natus est puer ꝑfectꝰ ab
umbilico et sursũ diuisus. ita ut ha¬
beret duo pectora. et duo capita et unꝰ
bibebat᷑. alter nõ edebat. unꝰ dormie¬
bat alt̾ uigilabat. nõ nuqͣm in siml
dormiebant. in simł tamen ludebant.
bant᷑ inuicẽ. Porro uixeĩt annis fere

Expanded text:
 15. Arsenius Romae claret, qui in aula imperatorum gloriose militans, ex senatore fit monachus, et per annos 55 in eremo sanctitatis exemplo ostello Judeae Emaus natus est puer perfectus, ab umbilico et sursum divisus, ita ut haberet duo pectora et duo capita, et unubibebat, et alter non edebat; unus dormiebat, et alter vigilabat; nonnumquam insimul dormiebant, insimul tamen ludebant bant invicem. Porro vixerunt annis f
Abbreviated transcription (Latin):
q ĩpetrauit a xp̃o: ut sc̃s effiem syrus
dam peccatuas scripta et signa obli
t̾auit orando ¶ Hiis et mltis aliis
hebreus ĩmune sͥ mortẽ ꝑ tactum ue
ne u̾a nũciaret. mortem orando in

Expanded text:
 impetravit a Deo, ut sanctus Effrem Syrus ta peccatricis scripta et signata orando oblitteravit : his et multis aliis Hebreus imminere sibi mortem per tactum venae revera pronuntiaret, mortem orando in
Abbreviated transcription (Latin):
lius cesarieñ. qui gemina sciencia et
scĩtate claru̾at ¶ Eui deus apparens
ad precem eius: eum docuit. ut ꝓpriis
u̾bis sc̃m sacrificiũ ꝯsecraret. ¶ Cui si¬
quidem reuelatũ est ꝙ mͥcurius mai

Expanded text:
lius Cesariensis, qui gemina philosophia et sanctitate claruerat; cui Deus apparens ad precem ejus eum docuit, ut propriis verbis sanctum sacrificium consecraret; cui revelatum est, quod Mercurius mi
Abbreviated transcription (Latin):
xata. ¶ Psaltenũ qd̃ scd̃m.lxx. int̾ptes.
nouũ ⁊posuit qd̃ et a .lxxͣ. int̾pretũ edi¬
tione nõ młtũ discordaret. et młtum
rum fieret. ip̃m psalteriũ ꝑ asficos .i.¬
stellam: et ꝑ obelos .i. uirgam iacentẽ
u̾o que ꝯtinent᷑ sub obelo usq ad du¬
uocatur. Romanis psalteriũ. sin. lxiͣ
hec duo psalteria cũ nõ suffic̾ent ad
uocatur hebraixum. ꝓ eo ꝙ rogatu

Expanded text:
. Psalterium quod secundum LXX interpretes novum composuit, quod et a LXX interpretum editione non multum discordaret, et cum Herum fieret, ipsum psalterium dististellam +, et per obelos, id est virgam jacentem vero quae continentur sub obelo ÷ usque ad duvocatur; Romanis psalterium secundum LXum vocatur. Haec duo psalteria cum non sufficerent ad vocatur Hebraicum, pro eo quod rogatu
Abbreviated transcription (Latin):
extensum halxbatur. pret̾ illud ꝙ pen¬
debat. Parũ panis ad praudiũ come¬
debat. s qͣrtam partem arietis. aut gal¬
linas duas. aut ancerem aut spaculã
porcinã. aut paonã. aut gruẽ aut lepo¬
rem integrũ comedebat. ꝑarũ uinũ sed
limpbã lobrie bibebat ¶Hic tanta for¬
tis usq ad bases simul cũ equo solo ic
simul manib leuit extendebat. Militẽ
usq ad caput suũ sola manu uelocit᷑
eleuabat. et erat diuiciis largissimus.

Expanded text:
extendebatur, praeter illud quod dependebat. Parum panis comedebat; sed quartam partem arietis, aut gallinas duas, aut anserem unum, aut spatulam porcinam, aut pavonem, aut gruem, aut leporem integrum edebat. Modicum vinum et lympham sobrie bibebat. Tantae fortis usque ad bases simul cum equo uno ictuuorum simul manibus facile extendebat; militem usque ad caput suum sola manu velociter elevabat. Era
Abbreviated transcription (Latin):
Trex karolus capillis bruus.¬
facie rubens. corpore deceus. ⁊ ue¬
nustus. S uisus efferus. statura uero
tibiis et crurib grossus. sius omĩb ar¬
tub fortissim . certamine doctissimꝰ mi¬

Expanded text:
rex erat capillis brufacie rubens, corpore decorus; sed visu ferus. Statura ejus brachiis et cruribus grossus, omnibus artubus fortissimus, certamine doctissimus, mi
Abbreviated transcription (Latin):
stellanoꝵ. francis. t̾ram nagere. et cesa¬
ir auguste grecis. et apulis. q̃ in nr̃o¬
uis. Et t̾ram a laudalus. uirta mariti¬
ma. theotonics. Et t̾ram puitugaloꝵ
dacis. et flandris dedit. t̾ram gallecie.
franci in h̃ĩtare uoluerũt quĩ asꝑa ill

Expanded text:
stellanorum Francis, terram Nagreae et Caesaraugustae Graecis et Apulis, tniis, terram Alandalosiae juxta maritima Teutonicis, terram Portugallorum Dacis et Flandris, terram vero Gallaeciae Franci inhabitare noluerunt, quoniam aspera illis
Abbreviated transcription (Latin):
felix¬
Mai tellinus
M aitelsus
Ensebiul
melchiades
Siluester.
Mai chus
Iulius
liberius
felix. i¬
damasus .i

Expanded text:
FelixMarcellinus, Marcellus, Eusebius, Melchiades, Sylvester, Marcus, Julius, Liberius, Felix, Damasus,
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt. Et alii pro aliis mnͥ ꝑ eũ men¬
cientes dixerũt magũ illum̃ ẽẽ ⁊ contͣ
legem cor male agere. Ego autẽ u̾bis¬
eoꝵ credidi ita ẽ et flagellatum eũ tradidi
illoꝵ arbituo. Illi autem crucifirerunt eũ

Expanded text:
diderunt et alia pro alliis michi mentientes dixerunt hunc magum esse et contra legem eorum agere. Ego autem credidi ita esse, flagellatum tradidi illum arbitrio eorum. Illi autem crucifixerunt eum
Abbreviated transcription (Latin):
re eius. et c. hic eplentur. lxuiii. eldomade
danielis. que facũt annos. crc Dies. lirr¬
iii. Deffecit eciam successio genus sacerdo¬
talis. cum emeret᷑ tũc sacerdoũ a rom̃nꝰ
Anno octouiani. xli. natus ẽ iohes lap̃¬

Expanded text:
pertinere. Hic conplentur LXVIIII anni ebdomade Danielis, que faciunt annos CCCCLXXXIII. Defecit etiam successio generis secerdotalis, cum emeretur sacerdotium a Romanis. 4 Anno Augusti XLI. natus est Iohannes Bap
Abbreviated transcription (Latin):
Icut om̃s moriunt corporali mor¬
te in adam qr eras filii sunt aq̃
mortem et mortis meritũ trarerũt ita et
xp̃o qr nemo ad mortẽ nascit nisi ꝑ illũ
nemo ad uitam nisi ꝑ istũ. qr sicũt per
fiunt filii dei.

Expanded text:
icut omnes moriuntur corporali morte, in Adam, quia ejus filii sunt, a quo mortem et mortis meritum traxerunt, ita etChristo, quia nemo ad mortem nascitur nisi per illum, nemo ad vitam nisi per istum. Quia sicut per fiunt filii Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
Deude a pd̃ astũ receptus q fuit ut rex⁊
dñs. et inde uerrelias. et mediolanũ ꝑue¬
mens: coronã unã ĩpu ĩmediolano
suscepit ĩ festo eph̃ie dñi qͣm mediola.¬
uensis arhiep̃s sibi dedit ꝙ modecia. egrr
to et dnĩo adimauit. uum ꝑmenses ⁊ lau¬
denses a pͥncipio subici uoluerũt. S pu¬
lo post nõ ualentes resistere ꝯceuseum.
buria u̾o cuuitas dui restitit usq ad sã¬
gunẽ et stragem plurinã houn ĩpptor¬

Expanded text:
deinde apud Astum receptusque fuit ut rex et dominus, deinde Vercellas et Mediolanum perveniens coronam unam in Mediolano suscepit in festo epiphanie Domini, quam Mediolanensis archiepiscopus sibi dedit. Quod Modensis egre to et dominio adunavit. Verum Parmenses et Laudenses a principio subici noluerunt, sed paulo post non valentes resistere consenserunt. Brixa vero civitas diu restitit usque ad sanguinem et stragem plurimam sub anno
Abbreviated transcription (Latin):
r. ppͣ. uo mc̃se uilii electõem eiꝰ admisit
⁊ ꝯfumauit. et coronatõem ꝑmisit. tẽp̃
eida assignãs ut a festo purificatõis
ad duos ãnos. romã uenurt. coronã ibi¬
dem ab ip̃o ĩpii ꝑcepturꝰ ¶ Amno u̾o do¬

Expanded text:
. Papa vero mense Iulii eleccionem eius admisit et confirmavit et coronacionem promisit tempus eidem assignans, ut a festo purificacionis ad II annos Romam veniret coronam ibidem ab ipso imperii percepturus. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
na. cũ trecentis militib. et .uii. milia
peditũ. uolens succurrere karolo. Et ob¬
uiauit istis fugientib qui iinerbã
credebant fug̾e. Et fecit p̾liũ cũ ip̃is. et
coram archiep̃o turpino qui eos inse¬
quebat᷑. occidit ginarebiũ regem aga¬
thensem. Et cuipinꝰ uidens hoc ait illi.
fecit ¶ Intfecto giuareno om̃s alii fu¬
erunt deuicti. Et cũ .xii. milia equor ue¬
nerũt ad ex̾citum karoli. Et ĩpator ka¬
rolus uidens eos gauisus ẽ ultra mod̾
Et turpinꝰ narrauit ei omia. Et karol
gr̃as agens deo. et dixit ei hora ẽ de cero
ut comedamꝰ. Et postea aliqntulũ qͥes¬
camꝰ. nam mane oportebat ad p̾lium¬
nos redire. et fecit armari.xx. milia. cu¬
stodes p̾cipiens eis. ut ꝑ totam noctem
uigilent. et ex̾citũ custodiant. Et ita fa¬
ctũ fuit. et quilibet stetit prout melius
potuit illa nocte.

Expanded text:
na cum CCC militibus et septem milia na cum CCC militibus et septem milia peditum volens succurrere Karolo et obviavit istis fugientibus, qui apud Minerbam credebant fugere, et fecit prelium cum ipsis et coram archiepiscopo Turpino, qui eos insequebatur, occidit Gruarebium, regem Agathensem. Et Turpinus videns hoc ait illi alii fuerunt devicti et cum XII milia equorum venerunt ad exercitum Karoli. Et imperator videns eos gavisus est ultra modum. Et Turpinus narravit ei omnia et Karolus gratias agens Deo dixit ei: «Hora est de cetero, ut comedamus et postea aliquantulum quiescamus; nam mane oportebit nos ad prelium redire». Et fecit armari XX milia custodes et precepit eis, ut per totam noctem vigilarent et exercitum custodirent. Et ita factum fuit; et quilibet stetit, prout melius potuit, illa nocte.
Abbreviated transcription (Latin):
lestarii illius loci nulnaueĩt eis equos
et hoĩes qͣm plurimos apud mirala
et apd̾̃ rotam bouinã tnsuere usq ad
alsonẽ et ibi sũt modo. ¶ Et archieps
ait karolo. Dñe si uob̾ placet. Ego
ibo ad eos. exꝑte dei catis ait karolus.
Et iuerunt secũ .x. nulia milites. ⁊ mi¬
le archibalestarii. et.x. nuilia pedites.
et cura horam uesꝑum tnsierũt rode¬
tum et ꝑ cũbam debuixa apd̃ alsonc̃
Et turpuiꝰ misit t̾a milia de suis apud
caunetis et apud riuũ duo milia. Et
dum sarraceni credebant securit stare.
Erclamando turpinꝰ et alii irruerũt sr̃
eos. Et illi de cassario similit uenerunt
p̾lio fuerũt mortui .uii. milia sarra¬
cenoꝵ. Et turpinꝰ amisit. ccc. qͥ fuerũt
sepulti a pd̃ caslariũ. ¶ Postea om̃s
alii sarraceni dederũt terga fuge. ⁊sli
ꝑ montes unde cũq potant sequela
durauit usq apd̾ sorzacũ ¶ Rogeri
ep̃s carrassonẽsis ueniebat de carcasso¬

Expanded text:
listarii illius loci vulneraverunt eis equos listarii illius loci vulneraverunt eis equos et 750 homines quam plurimos apud Miralhas, et apud Rotam Bovinam transierunt usque ad Alsonem et ibi sunt modo». Et archiepiscopus ait Karolo: «Domine, si vobis placet, ego ibo ad eos». «Ex parte Dei eatis», ait Karolus. Et iverunt secum X milia milites et mille archibalistarii et X milia pedites et circa horam vesperarum transierunt †rodetum† et per cumbam de Buisa apud Alsonem. Et Turpinus misit III milia de suis apud Caunetas et apud Rivos duo milia et, dum Sarraceni credebant securiter stare, exclamando Turpinus et alii irruerunt super eos et illi de Caslario similiter venerunt prelio fuerunt mortui VII milia Sarracenorum et Turpinus amisit CCC, qui fuerunt sepulti apud Caslarium. Postea omnes alii Sarraceni dederunt terga fuge, alii per montes, alii undecumque poterant. Sequela duravit usque Sorzacum. Rogerius, episcopus Carcassone, casu veniebat de Carcasso
Abbreviated transcription (Latin):
Nam torneam̃tũ durauit. a t̾cia usq
ad uesꝑas in illo loco. Et de gente karo¬
li fuer̃t ibi int̾fcĩ septem milia. De sarra¬
cenis. xluͭ. milia ⁊ tũc remãsit tornea¬
mentũ usq ĩ crastinũ. ⁊ q̃libet pars de
nocte illa ꝓut meliꝰ potuit ꝓcurauit.
Tdum ista tractassent. Germanꝰ
unꝰ de septem heremitis uenit. Et
dithiep̃s turpinꝰ uidens eũ q̃suut ab eo
q̃ de causa uen̾at. Et ille ait. Caiq reges
preliati sũt ꝑ totam diem caslarum. ⁊
admiserũt ibi. mille hoĩes. Et illi de cas¬
lario. xxx. et putauer̃t intrare uallem
crasse et destiuere id qd̃ edificatum ẽ ibi.
et nõ fuerũt ausi ꝓpter difficultatẽ in¬
troitus ¶ Et tuipinꝰ ait. Ex q̃ ꝑte uene¬
runt. At ille ait. monasteriũ palacii de¬
strurer̃t et uener̃t ꝑ riberiã de niela. Et
de uastauerũt scm laurenciũ. Et per ri¬
beriam tornichariu. et apud montem
bressoꝵ tnsiuerũt urbionẽ. et archiba¬

Expanded text:
Nam torneamentum duravit a tercia usque Nam torneamentum duravit a tercia usque ad vesperas in illo loco. Et de gente Karoli fuerunt ibi interfecti septem milia, de Sarracenis XLV milia; et tunc remansit torneamentum usque in crastinum et quelibet pars de se nocte illa, prout melius potuit, procuravit. t dum ista tractassent, Germanus, unus de septem heremitis, venit, et archiepiscopus Turpinus videns eum quesivit ab eo, qua de causa venerat. Et ille ait: «Quinque reges preliati sunt per totam noctem Caslarium et amiserunt ibi mille homines et illi de Caslario XXX; et putaverunt intrare vallem Crasse et destruere id, quod hedificatum est ibi, et non fuerunt ausi propter difficultatem introitus». Et Turpinus ait: «Ex qua parte venerunt?» At ille ait: «Monasterium Palatii destruxerunt et venerunt per ripariam de Niela et devastaverunt Sanctum Laurencium et per ripariam Tornisharni et apud Montem Bressorum transierunt Urbionem et archiba
Abbreviated transcription (Latin):
Oc fcõ karolus cũ . uiiͦ. milib
militũ. et cũ archiẽp̃o turpino
es aymone de baiueriã comite pietaui¬
enẽsis conute egenensi. duce norman¬
die. Girardo uiãne. Raynerio losanie.
Aymerico milio apulie. Duce lothorẽ¬
gine. Dux bergonie. Iuit pͥmus. et in¬
uenit fureũ regem lodonensẽ et fureus
fregit astam inscuto karoli. karolus
cum ense suo ioy hosa noĩe ꝑcussit fu¬
reum in medio galee uixilla et cĩdit
septem occidit unũ. de sarracenis ¶Ho
uidenter alii .xu. reges ꝯgregauer̃t exci¬
tum admirantes de his que uiderant
et fecerũt tubas et cornua ⁊ tympana
pulsau. Et uenerũt usq ad campum
longum. Et comes flendrensis exiut
de ualle qͣ erat inclusus. et cũ ỹlari uł¬
tu irruit suꝑ eos. gilda karoli uenit ex
alia ꝑte. et ibi apud campũ longum
fuit preliũ. strages. et de truncatio capi¬
tum. et alioꝵ membroꝵ. tumłtus de¬
collatio mors et effusio sangiũs tãta
ac si t̾ra esse pluuia sanguini madefc̃a.

Expanded text:
oc facto Karolus cum VII milibus militum et cum archiepiscopo Turpino et Aymone de Bayveria, comite Pictaviensi, comite Agenensi, duce Normandie, Girardo Viane, Raynerio Losanie, Aymerico, Milio Apulie, duce Lothoringie, duce Bergundie ivit primus et invenit Fureum, regem Lodovensem, et Fureus fregit astam in scutum Karoli. Karolus vero cum ense sua, Ioiosa nomine, percussit Fureum in medio galee vexillo et scinditVII milibus occidit unum de Sarracenis. Hoc videntes alii XV reges congregaverunt exercitum admirantes de his, que viderant, et fecerunt tubas et cornua et tympana pulsari et venerunt usque ad Campum Longum. Et comes Flandrensis exivit de valle, in qua erat inclusus, et cum ylari vultu irruit super eos. Gylda Karoli venit ex alia parte et ibi apud Campum Longum fuit prelium, strages et detruncatio capitum et aliorum membrorum, tumultus et decollatio, mors et effusio sanguinis tanta, ac si terra esset pluvia sanguinis madefacta.
Abbreviated transcription (Latin):
Otest uͥo hox loco intelligi quia
btũs iob in carnatõem redemp¬
toris intuitus solum uidit in hoc mũ¬
do hominẽ de ĩmũdo semine non esse
eceptum qr sic in mũdo uenit ex uͥgie
ut nil haberet de in mũda ꝯceptõne. ne¬
q enĩ ex uiro et femina s ex sc̃o sp̃u ex
maria uirgine ꝓcessit solus ergo ĩ car¬
ne sua mudus extitit qui delectatõne
carius tangi nõ potuit qr nec ꝑ carna¬
lem huc delectationem uenit.

Expanded text:
otest vero hoc in loco intelligi, quia beatus Job incarnationem Redemptoris intuitus, solum vidit in mundo hominem de immundo semine non esse conceptum, qui sic in mundum venit ex Virgine, ut nihil haberet de immunda conceptione. Neque enim ex viro et femina, sed ex sancto Spiritu et Maria virgine processit. Solus ergo in carne sua vere mundus exstitit, qui delectatione carnis tangi non potuit, quia nec per carnalem huc delectationem venit.
Abbreviated transcription (Latin):
ffectus dictõnis isto in loco est
huiꝰ modi sicut ꝑ adam peccatũ
et mors intrauit ita ꝑ xp̃m iustifica¬
tio et uita et̾na uenit ꝓpt̾ea in quit a¬
postolus qr reconsiliati sumꝰ deo sicut
ꝑ unũ hoiem adam in hunc mundũ.i.¬

Expanded text:
fectus dictionis isto in loco est hujusmodi: Sicut per Adam peccatum et mors intravit, ita per Christum justificatio et vita aeterna venit. Propterea, inquit Apostolus, reconciliati sumus Deo, quia sicut per unum hominem Adam in hunc mundu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Constans adusus ꝑsas. et saporẽ
qui et mesopotaniã uastau̾at. no¬
uem p̾liis parũ ꝓsꝑe certauit nouis¬
sime seditõne atq ĩtemꝑanciã mili¬
actam pene uictoriam in suꝑ uctus
anusit. post cum se intolerandis ui¬
ciis dediss: ac pena ꝓuincialiũ fauo¬
rem militũ ꝯꝑaret: magnencii dolis
in opido cui helena nomen est ĩ pxĩo

Expanded text:
Constans aduersus Pereas et Saporem, qui Mesopotamiam uastauerat, nouem proeliis parum prospere decertauit. nouissime seditione atque intemperantia miliatratam paene uictoriam insuper uictus amisit. post cum se intolerandis uitiis dedisset ac poena prouincialium fauorem militum compararet, Magnentii dolis in oppido, cui Helena nomen est, in proximo
Abbreviated transcription (Latin):
urbe roma plus se tyrãnũ eribens
qͣm angustum. in tanto ĩpuritati
ceno u̾sabatur. ut ꝑuicia cuncta de¬
flueret. nlłm q genus flagicus p̾te¬
ueret. uidit ꝑ soporẽ in celo signũ cru¬
cis rutilans. anglos que dicentes. cõ¬
derat tam in fronte sua qͣm ĩ milita¬

Expanded text:
 Rome plus se tyrannum exhibens quam augustum in tantis nequitiis uersabatur ut per uitia cuncta deflueret nullumque genus flagitii preteueret, uidit per sompnum in celo signum crucis rutilans angelosque dicentes: «Conderat tam in fronte sua quam in milita
Abbreviated transcription (Latin):
tis. pͥmi romanoꝵ imꝑiũ diuiser̃t
Galerius hũit hylyricũ. asiam ⁊ oriẽ¬
cam. hyspaniã. et gallias optinuit
gallia tantũ hyspaniaq etentꝰ Gale¬
post se duos cesares elegit. mariminũ

Expanded text:
serunt: Galerius Maximianus Illyricum Asiam et Oriencam et Gallias obtinuit; Gallia tantum Hispaniaque contentus, Gales duos Caesares legit: Maxi
Abbreviated transcription (Latin):
seu aliandus collecta iusticor manu¬
ꝑuitiõsos tumłtus exitassent. Mari¬
mianũ cognomento herclem cesarẽ
fecit mnisit q in gallias. qui facile ag¬
stium hõmi ĩꝑitam et ⁊fusam manũ
militari uirtute ꝯpescuit S in ip̃o iti¬

Expanded text:
elianus collecta rusticorum manuperniciosos tumultus excitassent, Maximianum cognomento Herculium Caesarem fecit. Quem misit in Gallias: qui facile agrestium hominum imperitam et confusam manum militari virtute compescuit. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
um cesaies fecit int̾ea dyoclecianus in
oriente. maximianꝰ hercles in ocidente
uastare ecclias affigere int̾fice q xp̃ia¬
nos decimo post neronem locs cepenut
que ꝑsequtio omib fere actis antea¬
diuturnior ĩmaniorq fuit. Nam ꝑ de¬
cem annos incendus ecclłiar ꝓ scriptõ¬

Expanded text:
ri restituit. Interea Diocletianus in Oriente, Maximianus Herculius in Occidente vastari ecclesias, affligi interficique Christianos decimo post Neronem loco praeceperunt. Quae persecutio omnibus fere actis diuturnior atque immanior fuit. Nam per decem annos incendiis ecclesiarum, proscriptio
Abbreviated transcription (Latin):
fides et sacram̃tũ prolem cegnoscimus
ip̃m ih̃m fidem q nullũ ad ulterium
ibi nupcialis ꝯcubitus nõ fuit qͥa in
carne pc̃ci fieri nõ pot̾at sine illa carur
nou in carne pc̃ci s in similitudĩe carm
pcc̃i. ut huic etiã doceret omnẽ q̃ ⁊cubitu
nascitur carnẽ esse pc̃ci qͣndo qͥdem sola
que nõ iude nata est non fuit caro pr̃a.¬

Expanded text:
sacramentum. Prolem cognoscimus um: fidem, quia nullum adulterium:ibi nuptialis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non poterat sine illa carnisnon in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati : ut hinc etiam doceret, omnem quae de concubitu nascitur, carnem esse peccati; quandoquidem sola quae non inde nata est, non fuit caro p
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi homo uniu̾sa temptatꝰ est et iͥ simi¬
litudinẽ hominũ cũcta sustuunt s qͣsi
de spũ sc̃õ natus abstinuit a pc̃co. omĩs
eni homo mendax. Et nemo sine pc̃co n¬
si unus ds̃ seruatũ ẽ igitur ut ex uiro et
mo uideatur expers esse: qui autẽ erꝑs¬
ẽ delicti erꝑs est et huiꝰmodi ꝯceptõnis.¬

Expanded text:
i homo per uniuersa temptatus est et in similitudine hominum cuncta sustinuit, sed quasi de spiritu natus abstinuit a peccato; omnis natiuitatem insinuaret: <ideo>, inquitisi unus deus. seruatum est igitur, ut ex uiro et mo uideatur expers esse delicti. qui autem expers delicti, expers etiam huius modi conceptionis
Abbreviated transcription (Latin):
pc̃co ex hac in qͣm ꝯcupiscenciã carius tã¬
qͣm filia pcc̃i. et qͣndo illi ad turpia ꝯsen
citur proles originali obligata est pc̃co
nisi in illo renascatur ꝙ sine ista ꝯcupil¬
cencia uirgo ꝯcepit. ꝓpterea qͣndo ẽ nasci

Expanded text:
ccato: ex hac, inquam, concupiscentia carnis, tanquam filia peccati, et quando illi ad turpia conseaecumque nascitur proles, originali est obligata peccato, nisi in illo renascatur, quem sine ista concupiscentia Virgo concepit: propterea quando nasci