comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃posito : Om̃s quos parentum miseranda fortuna in seruit
dictum requirit ad dixit in genuitati pristine reformentur. nei
munerationem p̃ti deb& ex poscere cui non minimi temporis
uitium satis fecit ingenuus : Data iđ martii mediolano datu¬
simaco consulib INT̃ PRET̃. Si quemcumq: ingenuũ pater fa
aegestatȩ uendiderit non poteit in ꝑpetua serui tute durare : Se
genuita tem suam si seruitiosuo satis fecerit non reddito etiã p̃tio

Expanded text:
orio. Omnes, quos parentum miseranda fortuna in servitium, dum victum requirit, addixit, ingenuitati pristinae reformentur. Nec sane remunerationem pretii debet exposcere, cui non minimi temporis spatio servitium satisfecit ingenui. Dat. V id. Mart. Mediolano Tatmacho conss. Interpretatio. Si quemcumque ingenuum pater faciente egestate vendiderit, non poterit in perpetua servitute durare, sed ad ingenuitatem suam, si servitio suo satisfecerit, non reddito etiam pretio
Abbreviated transcription (Latin):
entib contrahendas. siue pupille siue apud patresuirgines siueui
nt siue et in iuris suiuidue. deniq: cuicumq: sorus occasione potes
tur ec minacem faccorem suũ inuitis his quoꝵ utilitas agit exhibere
uꝑ actam dignitatem usurpare prohibemꝰ taliscilic& poena ut si
bonorem eum quomaleusus est uindicandum statuti nr̃sanctio
e ꝑ ugibiennium non sinatur: Quitamem contralatentem ma¬
liciam pretere aenim quasdam domꝰ uł quosdã parentes intelleg
niendos iubemus ut quicumq: his et quecumq erit latentib: ꝑ iudi
missisminis uȩ temptata adid matromonium cui as ꝑnatur presi
sensum confestim contestatione ꝓposita cum sua suorumq: domo
uniuersa eius domos ratio atq: om̃a uł ciuilia uł criminalia negotiaqu
idem in administratione fuerit uicaria e conpetant : Sin autem uica
similis potestatis uimhuius modi contrahendo matrimonio molietus

Expanded text:
sive pupillae sive apud patres virgines sive viduae erunt sive iuris sui viduae, denique cuiuscumque sortis, occasione potestatis utatur et minacem favorem suum invitis is, quorum utilitas agitur, exhibecum honore abierit, peractam dignitatem usurpare prohibemus: tali scilicet poena, ut, si circa honorem eum, quo male usus est, vindicandum statuti nostri sanchabitare per iuge biennium non sinatur. Quia tamen contra latentem malitiam praeterea quasdam domos vel quosdam parentes intellegimus muniendos, iubemus, ut, quicumque his et quaecumque erit latentibus per iudicem promissis minisve temptata, ad id matrimonium, cui aspernatur praestare consensum, confestim contestatione proposita cum sua suorumque domo iudicis erit, universa eius domus ratio atque omnia vel civilia vel criminalia negotia, quamdiu idem in administratione fuerit, vicario conpetant; sin autem vicarius vel similis potestatis vim in huiusmodi contrahendo matrimonio molietu
Abbreviated transcription (Latin):
oposito. Vtiicumq: ultra centesimam iure ꝑmissã quid quid sub occa
necessitatis eruerit quadrapli poena et obligatione constrictus si neces¬
satione si nc requie ꝓtinꝰ ab lataredibebit: Hiuero qui antea parifurore cresatius
decegentur induplũ extorta restituant : Data .viii. Rt Noub constanti no poli
nonorio uiui et ouodio uiro daro consulib: INTERPTΑTIΟ. Siquis plus quam
legtuma centesima contin&. hoc est tressiliquas in anno ꝑ solidum amplius a debi¬
esub occasione necessitatis accipere. uł auferre presumpserit. postdatam
legom sine ulla dilatione eaquae amplius accepit. constrictus quac drupli pena
ostidiat: Eauero quae antelegem talirationedata sunt induplũ uolumus

Expanded text:
orio. Quicumque ultra centesimam iure permissam aliquid sub occasione necessitatis eruerit, quadrupli poenae obligatione constrictus sine cessatione, sine requie protinus ablata redhibebit. Hi vero, qui antea pari furore grassati uspiam detegentur, in duplum extorta restituant. Dat. VIII kal. Novemb. Constantinopoli Honorio nb. p. et Euodio v. c. conss. Interpretatio. Si quis plus quam legitima centesima continet, hoc est tres siliquas in anno per solidum, amplius a debitore sub occasione necessitatis accipere vel auferre praesumpserit, post datam legem sine ulla dilatione ea, quae amplius accepit, constrictus quadrupli poena restituat. Ea vero, quae ante legem tali ratione data sunt, in duplum volumus
Abbreviated transcription (Latin):
bi de coniunctione filiae patris sententia fucrit definitum si hu
casu ante quã puella iungat᷑ mortuus fuerit patris mutariplo
nulla poterit ratione: Nechabebit puella licentiã aliut faciendi
simater tutor aut curator. uł propinqui alium uoluerir qua¬
elegit fortasse suscipere. sed patris promissio circas ponsum que
suscepit. firma ꝑmaneat nec ipsi puelle suo consilio contrauolum
aug̃ aug̃ hiero ꝓposito : post alia. Sidonationes instrumentũ
nuptias auctoo solempnitate firmatum. sidetraditione u
nuptias ante accesserit ansecuta sit uł penitus pretermissa min
quiratur : In illadonatione qua in omnib: intraducentoꝵ sobu
est quantitate ne auctoꝵ confectione querenda haec enin
da nec mariti fraude nec successoꝵ eiꝰ in ꝓbitate. nec scrupos

Expanded text:
bi de coniunctione filiae patris sententia fuerit definitum, si humano casu, antequam puella iungatur, mortuus fuerit pater, mutari placitum nulla poterit ratione, nec habebit puella licentiam aliud faciendi, etiamsi mater tutor aut curator vel propinqui alium voluerint fortasse suscipere, quam pater elegit, sed patris promissio circa sponsum, quem ipse suscepit, firma permaneat nec ipsi puellae suo consilio contra voluntatem aefecto praetorio. Post alia: Si donationis instrumentum ante nubtias actorum sollemnitate firmatum sit, de traditione, utrum nubtias antecesserit an secuta sit vel penitus praetermissa, minime perquiratur: in illa donatione, quae in omnibus intra ducentorum solidorum est quantitatem, nec actorum confectione quaerenda. Haec enim commoda nec mariti fraude nec successorum eius inprobitate nec scrupulositate
Abbreviated transcription (Latin):
la sponso aliquid donatum est et mortua fuent. quamuis aut inter
osculum aut non intercesserit. totum parentes puelle siue ꝓpinquiq:
et si nuptiae non sequant᷑ : Et sunterea puella decesserit sponsi
suscẽpta crediderit pignera eẽ red denda: Deinceps aduentas
remiptiarũ af ide absi stns quad ruplifiat oibmexius : Vidua aut ratio
manaos ꝑ can a ueilium non suffrigtt Etatis sclica ut ca matratio¬
muado m plons nd qua drupl ee uetere conssi tutiono teneat. Duodo

Expanded text:
ero a puella sponso aliquid donatum est et mortua fuerit, quamvis aut intercesserit ero a puella sponso aliquid donatum est et mortua fuerit, quamvis aut intercesserit osculum aut non intercesserit, totum parentes puellae sive propinqui, etsi nubtiae non sequantur; et si interea puella decesserit, sponsacimi metas, suscepta crediderit pignera esse retinenda, deinceps adventante tempore nubtiarum a fide absistens quadrupli fiat obnoxius. Viduae autem ratio diversa est, cui auxilium non suffragatur aetatis, scilicet ut ea matrimonium non inplens ad quadruplum ex vetere constitutione teneatur. Duod
Abbreviated transcription (Latin):
clano uispaniat. Si absponsorib: sponsa donatis int̾ueniente osculo
nuptias hunc uł illã mori contigerit dimidiã partẽ rerumdonatañ¬
stitem ꝑtinere p̃cipimꝰ. Dimidiã a defuncti uł defuncte heredes cuius l
dus sint et quocũq iure successerint ut donatio stare proparte medias
sa obierit totã in firmaridonationẽ et donatoris ponso siuehere dib
titulo quod raro accidit. fuerit aliquid sponso largita et antenuptias
uł illã mori contigert omnidonationi infirmata ad donatricẽ sponsa
successoris. donatarum rerũ dominiũ transferatur: Data điulu¬
INTERP̃TATIO Siquandos ponsalib: caelebratis : Int̾uenienteos
sus aliquas ponse donauent. et antenuptias sponsus forsitan mon
puella quae suꝑ est mediã donatarum sollempniter rerũ portiono
rit uindicare et dimidiã mortui heredes ad quirunt. quocumq ꝑe
tuo nihil sib puelladereb: donatis uł traditis poterit uindicare. siu

Expanded text:
Vicarium Hipaniarum. Si ab sponso rebus sponsae donatis interveniente osculo ante nuptias hunc vel illam mori contigerit, dimidiam partem rerum donatastitem pertinere praecipimus, dimidiam ad defuncti vel defunctae haeredes, cujuslibet gradus sint, et quocumque jure successerint, ut donatio stare pro parte media , sive sponsus sive sponsa obierit, totam infirmari donationem et donatori sponso sive heredibutitulo, quod raro accidit, fuerit aliquid sponso largita, et ante nuptias hunc vel illam mori contigerit, omni donatione infirmata, ad donatricem sponsam sive ejus successores donatarum rerum dominium transferetur. Dat. IInterpretatio. Si quando sponsalibus celebratis interveniente osculo sponsus aliqua sponsae donaverit et ante nubtias sponsus forsitan moriatur, tunc puella, quae superest, mediam donatarum sollemniter rerum portionem poterit vindicare et dimidiam mortui heredes adquirant quocumque per mortuo nihil sibi puella de rebus donatis vel traditis poterit vindicare. Si v
Abbreviated transcription (Latin):
taliet ã solempni donatione ad ius dominiumq: s ponsetrs
siuir sponte eam quã dis pectus est facas supra scriptis
nib: cartis acciperenolucrit uxorem. omã quae sunttro
nimereposcunt᷑: Et si quid de nominatis tam solempne
et traditis aput sehaberedinoscitur adsponse dominu
accipere noluit sinedilatione aliquatrans feratur: Ra

Expanded text:
tali et tam sollemni donatione ad ius dominiumque sponsae trtali et tam sollemni donatione ad ius dominiumque sponsae transierit, si vir sponte eam, quam depectus est, factis supra scriptis sollemnibus chartis accipere noluerit uxorem, omnia, quae sunt tradita, non reposcat. Et si quid de nominatis tam sollemniter rebus et traditis apud se habere dinoscitur, ad sponsae dominium, quam accipere noluit, sine dilatione aliqua transferatur. Reli
Abbreviated transcription (Latin):
sdonationis etiã sine gestoꝵ testificatione ualebant : Nunc uero
ditionis iubemus ut siue in potestate patris degere siucullomo
d apud donatorem resedit. adsponsa sub motis ambagibus
urendis ne fortẽ mores aut origo dicatur uł quid qua alut
da spensalia contrahant᷑ haec cuncta pros pici debueries sela:
ela getar uoluntas. et mutata animi sententia ad restitutio
eurepetationem rerum donatarum sufficiat cũ uniueri
cautionib: pulsis mhil amplius constauedebeat. nisi ut appan
trimonium diem functo quae sponsaliorũ titulo uił data ul
mere donata sun. ad eumqui donauerat reuocari : Eoen
donauerat antenuptias mortuo. mox in firmari donat
et ad eiꝰ heredes sine aliqua dificultate decrahi resdona
ex his ꝑsona aliquadefuneti succerserit quod si ex his null
solempnitate firmauerit. ita ut et gesta legitimȩ factads
et introductio locorum uł rerum traditio sub sequatur q

Expanded text:
donationes etiam sine gestorum testificatione valebant. Nunc vero pcondiciones iubemus, ut, sive in potestatquid apud donatorem resedit, ad sponsam summotis ambagibus requirendis, ne forte mores aut origo dicatur, vel quicquam aliquam sponsalia contrahantur, haec cuncta prospici debuerint. Sola igitur indagetur voluntas, et mutata animi sententia ad restitutionem seu repetitionem rerum donatarum sufficiat, cum universis cautionibus pulsis, nihil amplius constare debeat, nisi ut appareante matrimonii diem functo, quae sponsaliorum titulo vel data vel ullo genere donata sunt, ad eum, qui donaverat, revocari: eo etiam, qui donaverat, ante nuptias mortuo, mox infirmari donationem, et ad ejus haeredes sine aliqua difficultate retrahi res donae modo ex his persona aliqua defuncto successerit. Quod si ex his nullasollemnitate firmaverit, ita ut et gesta legitime facta doceantur et introductio locorum vel rerum traditio subsequatur: quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Quod si conuentus creditor propt̃ commodũ usurarum
tum recuperarenoluerit : non solum usuris sedetam debiti qua¬
tate priuandus est: quaelex ad solas ꝑtin& fruges : Nampr
nia ultra singulas centesimas creditor uecatur accipere: Pro
genus alteri commodauerit: non plus ab eo propt̃ u surã quã tertiã partẽ
quicommodat et promaiore usura tioluerit debicũ suũ adiecto tertiomodio
irt recipere etiam debitum ꝑdat: Quãrem. ad solas fruges p̃cepimꝰ ꝑ tinere :
uando pecunia fuerit commodatanisi unã tantũ centesimã. a credi coribus :¬

Expanded text:
tur. Quod si conventus creditor propter commodum usurarum debitum recuperare noluerit, non solum usuris, sed etiam debiti quantitate privandus est. Quae lex ad solas pertinet fruges: nam pro pecunia ultra singulas centesimas creditor vetatur accipere. Proodcumque annonae genus alteri commodaverit, non plus ab eo propter usuram quam tertiam partem qui commodat et pro maiore usura noluerit debitum suum adiecto tertio modio a debitore recipere, etiam debitum perdat. Quam rem ad solas fruges praecipimus pertinere: nam quando pecunia fuerit commodata, nisi unam tantum centesimam a creditoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ualentini et theodosius . AṼG. AVG̃. Auõ pars actoꝵ habito
in consistorio gratiani AVG̃: GRATIAN AUG̃ DIXIT Det oper
iudex ut p̃torium suũ ipse conponat: Ceterũ neq comitin
rector ꝓuintiȩ plus aliquid prestabit᷑. quã nos concessimꝰ in
annonis seucellariis. et cetera accũ in consistorio: MEROBAU
TO ET SATVRNINO CONSVLIBVS INTERETATIO Iudicẽ p̃n¬
rium suum de proprio debere conponere : et nihil a prouin¬
lib amplius peterequam ei in annonis uel cellariis a prinu

Expanded text:
anus et Theodosius AAA. pars actorum habitorum anus et Theodosius AAA. pars actorum habitorum in consistorio Gratiani A. Gratianus A. dixit. Det operam iudex, ut praetorium suum ipse conponat. Ceterum neque comiti neque rectori provinciae plus aliquid praestabitur, quam nos concessimus in annonis seu cellariis. Et cetera. Actum in consistorio Merobaude II et Saturnino vv. cc. conss. Interpretatio. Iudicem praetorium suum de proprio debere conponere et nihil a provinlibus amplius petere, quam ei in annonis vel cellariis a principe
Abbreviated transcription (Latin):
puintiã in qualitigator et testis uł instrumerta sues experiant᷑
iurgandi fortunã atq: omnicautela seruetur ne terminos ꝓus¬
a rũ suarũ cogant᷑ excedere : Quod si pupilli uł uiduȩ aliqua
tunȩ in iuriã miserabiles iuditiũ nrãe serenitatis orauerin
sertimcũ alicuius potentiãin ꝓorrescum¬
ꝑ orres cum
cogant᷑ eoꝵ aduersarii ex amini nr̃o sui copiã facere Dati
Siquicumq: aduersũ pupillos uiduas et degrotos nr̃a p̃co
meruerint : eos delocis suis commouendi uł extraprouin
suã usquã penitus protrahendilicentiã sub mouemus ut
causã suã dicant ubiinstructores eẽ et testimonia possim
cilius in uenire : Sane supsi quorum fatigationi consulim
nos crediderint expetendos huc uoluntatieoꝵ ueniendi adu
non negamus. itaut aduersarii eoꝵ sub presentia printipis
eẽ perꝰ rectorem ꝓiuntiȩ compellantur. IMΡERΑΤΙΟ Gratia

Expanded text:
provinciam, in qua litigator et testes vel instrumenta sunt, experiantur provinciam, in qua litigator et testes vel instrumenta sunt, experiantur iurgandi fortunam atque omni cautela servetur, ne terminos provinciarum suarum cogantur excedere. Quod si pupilli vel viduae aliique fortunae iniuria miserabiles iudicium nostrae serenitatis oraverint, praesertim cum alicuius potentiam perhorrescunt, cogantur eorum adversarii examini nostro sui copiam facere. D. XV Quicumque adversus pupillos, viduas et aegrotos nostra praecepta meruerit, eos de locis suis commovendi vel extra provinciam suam usquam penitus protrahendi licentiam summovemus, ut ibi caussam suam dicant, ubi instructiores esse et testimonia possint facilius invenire. Sane si ipsi, quorum fatigationi consulimus, nos crediderint expetendos, huic voluntati eorum veniendi aditum non negamus; ita ut adversarii eorum sub praesentia principis adesse per rectorem provinciae compellantur. DE A
Abbreviated transcription (Latin):
Ad domitiũ uł celsumuimi đ Nemo iuidex officialero ad ea domiũ
iiuamũ familias agi cũ aliquo precepto estnauo teẽmtcendum
dosan considerato sexu. semet contineat: Domus ei uł cuius cumq
sei habitadis tractione publicis necessitatib posseseruari: Quoc
siquis in publicum matrem familias posthaec credident prorra¬
hendam intermaximos reos citraillã indulgentiã capitali poena
ut exquisitis potius exicii. supplicusq pletat᷑: Dat .ini.io ladãl¬
utnis SADIMAVΟETRVINO CORSULIS INTGAETATIO NULLIEO
iudicũ matronã indomosua residentem perquecũq apparito¬
re ad publicũ estimet protrahendã sed circa eam prosexus reue¬
rentia conuentio honesta seruetur Cum siquideã deberecons¬
titerit constrictis eꝰ auctorib possit ex solui : Nãsiquis contrafe¬
et debiles impetratũ fuerit lenitatis nrãe iuditiumi¬
es imperra memorati. anullo ñrorum iudicũ compel¬
lantur commitatui nr̃o sui copiã facere : Quin immomtra

Expanded text:
ad Domitium Celsum Vicarium. Nemo judex officialem ad eam domum, in qua materfamilias agit, cum aliquo praecepto existimet esse mittendum, ae intra domum, considerato sexu, semet contineat, domus ejus vel cujuscumque rei habita distractione, publicis necessitatibus posse servari. Quod si quis in publicum matremfamilias posthac crediderit protrahendam, inter maximos reos, citra ullam indulgentiam, capitali poena vel exquisitis potius exitiis suppliciisque plectatur. Dat. III. is Sabino et Rufino conss. Interpretatio. Nullus iudicum matronam in domo sua residentem per quemcumque adparitorem ad publicum aestimet protrahendam, sed circa eam pro sexus reverentia conventio honesta servetur: cum, si quid eam debere constiterit, constrictis eius actoribus possit exsolvi. Nam si quis contra feet debiles impetratum fuerit lenitatis nostrae iudicium, memorati a nullo nostrorum iudicum compellantur comitatui nostro sui copiam facere. quin immo intra
Abbreviated transcription (Latin):
forib: introuocatis om̃ib: aut ꝓtribunalilocatus. et ciuiles eteri¬
minales controuersias audiat : Nec congrueultionis animaduersio¬
ne cohibeat: Absit aut̃ ut iud ex popularitati et spectaculoꝵ editioni¬
bmancipatus plus ludicris cure tribuat quã serus actib Dat Rat
OCTB̃ AQVILEIA DIUOIOVIANO ET VARONIANO CONSULIB IATEA¬
ꝓIauo. Iud ex hanc sibi p̃cipuã curã inpendendã eẽ cognoscat ut
litigantiũ causas. iugiter adhibita aequitatediscuciat: Sciturus
non se in secretis domus aud inquib: cumq: angulis finitiuã senten¬
tiã ꝓlaturũ : sed aꝑtis domus suȩ ianuis in misis que turbis nemi¬
nem lateat quiscłm legũ uł ueritatis ordinẽ fuerit iudicatum:¬
IDEΜΑVΟ Adualerianũ dgentẽ uicariũ is paniarum : Libellos
iudicib post quã se receperint᷑ uetamꝰ oferri : Nesuꝑ alienis cau¬
sis uel stati pronuntient quando ab offitii cons pectii atq ab ocu¬

Expanded text:
foribus intro vocatis omnibus aut pro tribunali locatus et civiles et criforibus intro vocatis omnibus aut pro tribunali locatus et civiles et criminales controversias audiat, ne congruae ultionis animadversione cohibeatur. Absit autem, ut iudex popularitati et spectaculorum editionibus mancipatus plus ludicris curae tribuat quam seriis actibus. Dat. kal. Octob. Aquileia divo Ioviano et Varroniano conss. Interpretatio. Iudex hanc sibi praecipuam curam inpendendam esse cognoscat, ut litigantium causas iugiter adhibita aequitate discutiat, sciturus non se in secretis domus aut in quibuscumque angulis finitivam sententiam prolaturum: sed apertis domus suae ianuis intromissisque turbis, ut neminem lateat, quid secundum legum vel veritatis ordinem fuerit iudicatumIdem AA. ad Valerianum vicarium Hispaniarum. Libellos iudicibus, postquam se receperint, vetamus offerri, ne super alienis causis vel statu pronuntient, quando ab officii conspectu atque ab ocu
Abbreviated transcription (Latin):
unt in explita auiditas. temperetur: Semꝑ inuigil& industrias
sid alis : N ec quisquã a predictis generib hominum delitigatorese¬
matur : Quisi deciuilib causis quicquã putauerint esseposcendu
aderit armata censura. quae nefarioꝵ capita ceruices que detrani
Data copia uniuersis qui concussi fuerint ut presidũ instruantno¬
nẽ : Qui sidissimula uerint : suꝑ eodem conquirendi uocem omni
eẽ non audeant nec pretium de introitu occurrentiũ. aut litigantiũ
uł egressus requirant: Et int̃pellantes tam diuites quã pauperes
sincullo p̃mio audiant᷑: quod sira paces eẽ uoluerint : gladiopu¬
niant᷑ : Aut certe deeor rapacitate dominius aurib: referatur:
ac̃ aũo : Iud ex sibi hancp̃cipuã curã in audiendis hac distinguen¬
dis litib: in positã eẽ non ambigat : Ita ut non in secessu domus de
statu hominũ uł patrimonioꝵ sententiã ferat sed aꝑtis secretari

Expanded text:
tuunt, inexpleta aviditas temperetur. Semper invigilet industria tuunt, inexpleta aviditas temperetur. Semper invigilet industria praesidalis, ne quicquam a praedictis generibus hominum de litigatore sumatur. Qui si de civilibus caussis quicquam putaverint esse poscendum, aderit armata censura, quae nefariorum capita cervicesque detruncet, data copia universis, qui concussi fuerint, ut praesidum instruant notionem. Qui si dissimulaverint, super eodem conquerendi vocem omnibus esse non audeant, neque pretium de introitu occurrentium aut litigantium vel egressu requirant. Et interpellantes tam divites quam pauperes sine ullo praemio audiantur. Quod si rapaces esse voluerint, gladio puniantur, aut certe de eorum rapacitate dominicis auribus referatur.  Iudex sibi hanc praecipuam curam in audiendis ac discingendis litibus inpositam esse non ambigat, ita ut non in secessu domus de statu hominum vel patrimoniorum sententiam ferat, sed apertis secretarii
Abbreviated transcription (Latin):
ipso qui ante ad dictus est fuerit legib lata sententia prius iuditium
non ualebit : Namsiet apud aliũ iudicẽ fuerit superatus. sidigna
idonea que ꝑsona est biennio in exsilio deputet᷑. et mediã faculta¬
tũ suarũ fiscus ad quirat : Siuero indigna et pauperior ꝑsonaest
in metallũ biennio deputet᷑: UITIHDE OFFIUO RECTORIS PRO¬
ra paces officialiũ manus cessentiniqu Nã si moniti nonces s auerin
gladis p̃cidantur: Non sint uenales iudices. uelum non in gressi
redempti non in famelictationis secretariũ: Non uisio ipsã presid
cum pretio aequȩ aures iudicantis pauꝑrimis. hac diuitib reseren
Absit ab indicendo eiꝰ qui officii princeps dicit᷑ dep̃datio. nullas litis¬
tores ad uitores eorundẽ offitii printipũ concutionis adhibeant:
turionum aliorum que officialium parua. magnaque poscentiumi
tolerandi impetus obligant᷑ eorumque qui urgantib acta presua¬

Expanded text:
ipso, qui antea abdictus est, fuerit legibus lata sententia, prius judicium ipso, qui antea abdictus est, fuerit legibus lata sententia, prius judicium non valebit. Nam si et apud alium judicem fuerit superatus, si digna idoneaque persona sit, biennio in exsilium deputetur, et medietatem facultatum suarum fiscus acquirat. Si vero indigna et pauperior persona est, in metallum biennio deputetur. DE OFFICIO RECTORIS PROrapaces officialium manus, cessent, inquam: nam si moniti non cessaverint, gladiis praecidentur. Non sit venale judicis velum, non ingressus redempti, non infame licitationibus secretarium, non visio ipsa praesidis cum pretio: aeque aures judicantis pauperrimis ac divitibus reserentur. Absit ab inducendo ejus, qui officii princeps dicitur, depraedatio. Nullas litigatoribus adjutores eorumdem officii principum concussiones adhibeant; centurionum aliorumque officialium, parva magnaque poscentium, intolerandi impetus obligantur, eorumque, qui jurgantibus acta resti
Abbreviated transcription (Latin):
ex gregoriano Ermogeniano, Gdio, Papiniano et Paulo quae
necessaria causis p̃sentiũ tempoꝵ uidebant᷑ elegimꝰ: DEOEFITO PRE¬
uꝑ his quia p̃side uł a quolib& alio iudicesententiã dietã infir¬
mare deposcunt subeo fine sublimitatis tuae succedat ex amen:
ut suinternis negotii usqu equaq: decursis ex euidenti claruerit
sententia maiore iustitiaq: discedere eapenitus explosa controuersia
de aequitate terminũ capiat : Quod si consentanea sit legib: lam
prompta sententia eiꝰ ꝓnuntiationis inꝓb: obpugnators ipatrimonio
circum fluit biennio in insulã religationeplectat᷑ eiq bonorum
media portio fiscalib: compedi is. addictacedat: Quod si agrestis
uita sit aut egentis: biennui temp: in metallũ retrudendus est.
quã legẽ in adnutationib: quoq: nr̃is deiterando post sententi ã iu¬
fuerit superatus et hancipsã litem postea reparare temptauerit sip

Expanded text:
ex Gregoriano, Hermogeniano, Gaio, Papiniano et Paulo, quae ex Gregoriano, Hermogeniano, Gaio, Papiniano et Paulo, quae necessaria causis praesentium temporum videbantur, elegimus. DE OFFICIO PRAESuper his, qui a praeside vel a quolibet alio judice sententiam dictam infirmari deposcunt, sub eo fine sublimitatis tuae succedat examen, ut, si internis negotiis usquequaque decursis ex evidenti claruerit, sententiam a jure justitiaque discedere, ea penitus explosa, controversia de aequitate terminum capiat. Quod si consentanea sit legibus jam prompta sententia, ejus pronuntiationis improbus oppugnator, si patrimonio circumfluit, biennio in insulam relegatione plectatur, ejusque bonorum media portio fiscalibus compendiis addicta cedat: quod si agrestis vitae sit aut etiam egentis, ad biennii tempus in metallum detrudendus est. Quam legem in annotationibus quoque nostris de iterando post sententiam jufuerit superatus, et hanc ipsam litem postea reparare tentaverit, si pro
Abbreviated transcription (Latin):
dudũ statutũ ẽ p̃cipimꝰ infirmari ubiaut̃ eorũ sententi ae rec
quoꝵ parcensetur auctoritas : Quod sequidebeat eligat moderatio iu¬
leanthoc est. papiniani. Pauli Gai. Vlpiani modestini Sceuolȩ
Sabini. luliani. atq Marcelli: quoꝵ sifuerint ꝓlatae diuers e senten¬
tia : ubim a iornumerus unũ senserit uincat: Quod si forsitan a qua¬
lis numerus in utraq: partesit : einumeri partis p̃cedat auctoritas
inquapapinianꝰ cũ aequalinu mero senserit. quia ut singulus. papi¬
nianus uincit it acediduob:: Sceuola. Sauinianꝰ Iulianus atq: Mar¬
cellus in suis corporib: noninueniunt᷑ : sed in p̃fator operetenent᷑ in¬
serti: Gregorianum uero et Ermogenianũ id eolex ista p̃terut :
quia suis auctoritatib: confirmant᷑ ex lege priori subtitulo decons¬
titutionib printipũ et edictis : Sed ex his om̃ib: uris consultoribus :

Expanded text:
dudum statutum est, praecipimus infirmari. Vbi autem eorum pares sententiae recdudum statutum est, praecipimus infirmari. Vbi autem eorum pares sententiae recum par censetur auctoritas, quos sequi debeat, eligat moderatio iuleant, hoc est Papiniani, Pauli, Gai, Vlpiani, Modestini, Scaevolae, Sabini, Iuliani atque Marcelli: quorum si fuerint prolatae diversae sententiae, ubi maior numerus unum senserit, vincat. Quod si forsitan aequalis numerus in utraque parte sit, eius partis praecedat auctoritas, in qua Papinianus cum aequali numero senserit: quia ut singulos Papinianus vincit, ita cedit duobus. Scaevola, Sabinus, Iulianus atque Marcellus in suis corporibus non inveniuntur, sed in praefatorum opere tenentur inserti. Gregorianum vero et Hermogenianum ideo lex ista praeteriit, quia suis auctoritatibus confirmantur ex lege priore sub titulo de constitutionibus principum et edictis. Sed ex his omnibus iuris consultoribus,
Abbreviated transcription (Latin):
GRATIANS UALENTIMIANVS ETTEODOSIVS AVG AṼG AI¬
nr̃is seuenire secretis. om̃ssciant neminiquicquãnisi quod sut¬
tis ꝓ bauerit eẽ credendũ: Nec ullius dignitate terreri: sed ino
senatũ urbis romȩ postalia: Papiniani pauli. Gaulpian
adq: modestini scripta uniuersa firmamꝰ : itaut gaium quȩ pl¬
lum ulpianũ et cunctos comititur auctoritas: lectiones qu
ex omnieiꝰ opere recitent᷑: eorum quoq scientiã quorũ tractatus
atquesententias. p̃dicti om̃s suis opibus miscueruntiratame
censemus : Vt sceuolȩ sabini iuliani atq: marcelli omniũ q
quos illicelebrarunt: sit a meneoꝵ librꝓpt̃ antiquitates incera
codicũ conlatione firmentur: ubi autem diuersȩ sententiȩ pa¬
ferunt᷑ potiornumerus uincat auctoꝵ: uł sinumerus a eque
sit: eiꝰ partis p̃cedat auctoritas. in qua scellentis ingeni uii
papinianus emineat. qui ut singulus uincit it acedit duob: A¬
tas etiã pauli. atq ulpiniani : in papiniani corpus facta sicu

Expanded text:
Gratianus Valentinianus et Theodosius AAA. anostris se venisse secretis, omnes sciant nemini quicquam, nisi quod scriptis probaverit, esse credendum nec ullius dignitate terreri, sive senatum urbis Romae. Post alia. Papiniani, Pauli, Gai, Vlpiani atque Modestini scripta universa firmamus ita, ut Gaium quae Paulum, Vlpianum et ceteros comitetur auctoritas lectionesque ex omni eius corpore recitentur. Eorum quoque scientiam, quorum tractatus atque sententias praedicti omnes suis operibus miscuerunt, ratam esse censemus, ut Scaevolae, Sabini, Iuliani atque Marcropter antiquitatis incertum codicum collatione firmentur. Vbi autem diversae sententiae proferuntur, potior numerus vincat auctorum, vel, si numerus aequalis sit, eius partis praecedat auctoritas, in qua excellentis ingenii vir Papinianus emineat, qui ut singulos vincit, ita cedit duobus. Notas etiam Pauli atque Vlpiani in Papiniani corpus factas, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuerit is quip̃ces obtulit uł .is. contra quẽ obtulit: Actio eches¬
redib defuncti. et contra heredes pulsati. s alua ꝑmaneanqu
taus a actione contestata: eaquae conpetebat defuncto compca
et heredi Siuero auccor quolib& ordine repetitione sro suesc
non publica uerit: heres eius unde auetor actionẽnom ꝓposuit a

Expanded text:
ctus fuerit is qui preces obtulerit, vel is contra quem obtulit, actio et hectus fuerit is qui preces obtulerit, vel is contra quem obtulit, actio et heredibus defuncti et contra heredes pulsati salva permaneat, quia causa actione contestata ea, quae conpetebat defuncto, conpetit et heredi. Si vero auctor quolibet ordine repetitionem suam praesens non publicaverit, heres eius, unde auctor actionem non proposuit, a
Abbreviated transcription (Latin):
fatigato non quidutilitatib: publicis sed quid sius fraudib: conue¬
ꝓpt̃ differendã solutionẽ a printipe indutias impetrauerit: benefi¬
tiũ quod obtinuerit non ualebit. Sed cautionẽ suã implere cogatur:¬
intelligietiã sinrae fuerint tranquillitati p̃ces oblate : easque ad uer¬
sus heredẽ quoq: eius inquẽ porrate sunt : uł abherede eꝰ quime¬
ruerit exercer : Namsicut ex causis numerosis Etiã haec actio trans¬
mittit᷑ adheredẽ qua testatori conpetisse monstratur. et ediuer¬
sodefinitione iuris consultorũ omniũ consona responsione firma¬
E. Ab herede actionẽ non incipere qua non competierit testatori:
Pat̃xii Rł a prł constantino prefecto Arcadio .iiII. et honorio¬
III. AṼΕ AVΟ Consulib ITE ETATIO Siquis principi dene¬
gotio suo p̃ces obtulerit: litẽcontestatus eẽ cognoscit᷑ : Et sidefin¬

Expanded text:
fatigato non quid utilitatibus publicis, sed quid suis fraudibus convefatigato non quid utilitatibus publicis, sed quid suis fraudibus convepropter differendam solutionem a principe indutias impetraverit, beneficium quod obtinuerit non valebit, sed cautionem suam inplere cogaturintellegi etiam si nostrae fuerint tranquillitati preces oblatae, easque adversus heredem quoque eius, in quem porrectae sunt, vel ab herede eius, qui meruerit exerceri. Nam sicut ex causis numerosis etiam haec actio transmittitur ad heredem, quae testatori conpetisse monstratur, et e diverso definitione iuris consultorum omnium consona responsione firmatur ab herede actionem non incipere, quae non conpetierit testatori. Dat. XIII kal. April. Constantinopoli Arcadio IIII et HonorioAA. conss. Interpretatio. Si quis principi de negotio suo preces obtulerit, litem contestatus esse cognoscitur. Et si defun
Abbreviated transcription (Latin):
gator benefitio printipis sineiuditio causã uelit extingui : Etideo
moratoria p̃scriptio ꝑ rescriptũ printipis supplicantib: cõcedi pod
pemptoria concedi non potest: et si concessa fuerit a printipe : non ua
si non cognitiosed ex secutiom andat᷑ deueritate p̃cum : in quirio porta
Vt si fraus int̃uenit de om̃ine gotio cognoscatur: Data .iii. iđ noub
aquis Dalmatio et Tenofilo consulib: INTERΡ̃T Ouicquid non
uera sed falsa petitio a printipe obtinuerit quia fraus int̾uenit nõ
ualebit: IDEM A VG̃ Et iulianus cõsul ad taurũ p̃positõ Multabunt᷑
iudices : qui rescripta contempserint aut distulerint : Data .iii. Noñ
udices dampno : quidata scđm legẽ printipis p̃cepta contẽp scrint
bitoꝵ causã suꝑ prestandis dilationib impecrata sunt. rescindant᷑
cum sit a ceruius perurguendus: quiman suetudinis nr̃ae podore

Expanded text:
gator beneficio principis sine iudicio causam velit extingui. Et ideo gator beneficio principis sine iudicio causam velit extingui. Et ideo moratoria praescriptio per rescriptum principis supplicantibus concedi potest, peremptoria concedi non potest et, si concessa fuerit a principe, non valesi non cognitio, sed executio mandatur, de veritate precum inquiri oportet, ut, si fraus intervenit, de omni negotio cognoscatur. Dat. III id. Novemb. Aquis Dalmatio et Zenofilo conss. Interpretatio. Quidquid non vera, sed falsa petitio a principe obtinuerit, quia fraus intervenit, non antinus A. et Iulianus Caes. ad Taurum pp. Ad locum: Multabuntur iudices, qui rescripta contempserint aut distulerint. Dat. III non. iudices damno, qui data secundum leges principis praecepta contempserint bitorum causis super praestandis dilationibus impetrata sunt, rescindantur, cum sit acerbius perurguendus, qui mansuetudinis nostrae pudore
Abbreviated transcription (Latin):
Crepereio donatiano Rescripta quib: usi non fuerint qui infi
concedunt heredes possunt alligare : ut congrue impetrata su¬
cessorib: emolumenta cõquirant᷑ : Proposita iđ decb. Consta¬
tino aug̃to quinto et licinio cõsulib: IN TẼTAT̃. Benefitia prin
quaeilli qui meruerint int̃ueniente morte non fuerint consc
succes sorib eoꝵ ex sequiliceat. ut benefitia heredis ab actoribs
Quotiens rescripto nr̃o p̃iuditiũ uł moratoria p̃scriptio remi¬
tit᷑ aditus supplicandipandat᷑. Quod aut̃ totius negotiic¬
nitionẽ tollit et uires printipalis negotii exaurit sine graui partis a¬
terius dispendio conuelli non potest : Nec p̃scriptionis igit᷑ ꝑ empo¬
ria relax atio petat᷑ : nec contra edictũ supplicet᷑ : Data gxRł iuñ ni¬
ciae paulino et iuliano cõsulib: INT̃ PTAT̃ Moratoria p̃scriptio dicꝰ
quae causã ꝓ longat : id est quando inducae alitigatore petuntur
a principe: Perempcoria quaecaus ã printipalẽ tollit: idest silia¬

Expanded text:
Crepereio Donatiano. Rescripta, quibus usi non fuerint qui in fata concedunt, heredes possunt allegare, ut congrue impetrata successoribus emolumenta adquirant. Proposita id. Decemb. Constantino A. V et Licinio C. conss. Interpretatio. Beneficia principum, quae illi qui meruerunt interveniesuccessoribus eorum exsequi liceat, ut beneficia haeredes ab auctoribus Quotiens rescripto nostro praeiudicium vel moratoria praescriptio remittitur, aditus supplicandi pandatur: quod autem totius negotii cognitionem tollit et vires principalis negotii exhaurit, sine gravi partis alterius dispendio convelli non potest. Nec praescriptionis igitur peremptoriae relaxatio petatur, nec contra edictum supplicetur. Dat. X kal. Iun. Niciae Paulino et Iuliano conss. Interpretatio. Moratoria praescriptio dicitur, quae causam prolongat, id est, quando indutiae a litigatore petuntur a principe: peremptoria, quae causam principalem tollit, id est, si liti
Abbreviated transcription (Latin):
enuntiari. uł apud prouintiarũ rectores uł apud eꝰ qui
auctoꝵ conficiendoꝵ ius. ẽ decernimꝰ: Nepriuata tesu
mortuoꝵ. aut indiuersis terris. absentium. aut eoꝵq
nus quã gentium sint scripta nominib: falsam fidems
aputꝰ rectores ꝓuintiae. uł defensoris. aut om̃is aputqu
gesta conficiunt᷑ litẽ iubemus : Neullus nomen. abse
dut mortui uł qui non poterit inuenire inlitis contes¬
ne recipra t. ne falsitatis inueniatur occasio lMI¬

Expanded text:
rectores vel apud eos, quibus actorum conficiendorum jus est, decernimus, ne privata testatio, mortuorum aut in diversis terris absentium aut eorum qui nusquam gentium sint, scripta nominibus, falsam fidem rebus apud rectores provinciae vel defensores aut omnes, apud quos gesta conficiuntur, litem iubemus, ne ullus nomen absentis aut mortui vel qui non potuerit inveniri in litis contestatione recipiat, ne falsitatis inveniatur occasio
Abbreviated transcription (Latin):
elutcas trense peculiũ filui familias ad sensores po
patris obitũ uindicent : qui consiliis ꝓpriis ad ministrator
iuuare consueuerunt: si quid licitis honestisq: lucris cui ad¬
repotuerunt. DAT̃ XRE APRILIS CONSTANTINO P̃FECTO N
NOÑ. HONORIO XI ETTHEODOSIO .X AṼS AUG̃ CONSI
INTERG̃TATIO Siquis uiuo patre cuiuscumq: iudicis cons
Uadeserit : quid quid ex iustis et bonis causis ad quisierit hor
sic uindic& sicut et illefilius qui aliquiduiuopatre in armo
ullus iudicũ ad prouintiã sibi commissãquem quã secun
ducere aud eat cuidomesticiuł cancellarii nomen in ponas
nec profectũ ad seundecumq suscipiat Nefamenotacun
bonoꝵ publicatione plectat̃ periculo: Primatum officii u¬
cellarios sub fide gestoꝵ electos iudicib ad plicari iubemꝰ. ui
ut deposita ad ministratione ꝑ continuum trienniũ necn¬
litiã deserans et ꝓuincialib prẽsentiã sui exhibeaNs quouiol¬
tib sit accusandieos facultas : Si enim idonea causa ex egr

Expanded text:
elut castrense peculium filii familias adsessores post patris obitum vindicent, qui consiliis propriis administratores iuvare consueverunt, si quid licitis honestisque lucris coadunare potuerunt. Dat. X kal. April. Constantinopoli dd. nn. Honorio XIII et Theodosio X AA. conss. Interpretatio. Si quis vivo patre cuiuscumque iudicis consilio adhaeserit, quidquid ex iustis et bonis causis adquisierit, hoc sibi sic vindicet, sicut et ille filius, qui aliquid vivo patre in armis ullus iudicum ad provinciam sibi commissam quemquam secum ducere audeat, cui domestici vel cancellarii nomen inponat, nec profectum ad se undecumque suscipiat, ne famae nota cum bonorum publicatione plectatur. periculo enim primatum officii cancellarios, sub fide gestorum ex eodem officio electos iudicibus applicari iubemus, ita ut post depositam administrationem militiam deserant et provincialibus praesentiam sui exhibeant, quo volentibus sit accusandi eos facilitas. Si enim idonea causa exegerit,
Abbreviated transcription (Latin):
des ꝑ omnũ uillas sensim. ad que usitaum uicos que cuncios discur¬
ran et ultrorimentur a singulis quid unus quisq: conpulsor in so¬
lenter egessit aud cupide : Isenim dequo aliqua adnos quereda
ꝑ uenerit. ad ultimã penã rapietur: DATARE APRILIS TRIVEN
VALENTINIANO nobilipuero et uictore consulib: INTER P̃ IAI
udices ꝓuinti arum : operã daredebebun: Vt ꝑ singulos agn
edoca sollicita in quisitione discurran: Et ꝑsequaliter ins¬
lutione publice debiticũ poss es sorib agatur. agnoscant: Ci¬
ius reicurã si implere neglexerint querelã ciuium non dubo

Expanded text:
er omnium villas sensim atque usitatim vicosque cunctos discurrant et ultro rimentur a singulis, quid unusquisque conpulsor insolenter egisset aut cupide. Is enim, de quo aliqua ad nos querella pervenerit, ad ultimam poenam rapietur. Dat. kal. April. Treviris Valentiniano n. p. etIudices provinciarum operam dare debebunt, ut per singulos agros et loca sollicita inquisitione discurrant et per se, qualiter in solutione publici debiti cum possessoribus agatur, agnoscant. Cuius rei curam si inplere neglexerint, querellam ci
Abbreviated transcription (Latin):
debitorẽ peregrinari comigerit iudicis mereatur edictum: Quod
tib: debitori sũi procontestatione deb& ad figere : et homines illiusi
ueni re non desinat ut cũ fuerit talit̃ debitum contestatum excus ation
qui peregrinatur longi temporis h abere nom possit. nec id eos cexto
quod non renouauent cautionem : Sanesidebitor suam eẽdixerit cau
sed nihil sed eipsa cautione ad serat accepisse tempus deb& inspiuu
tum fuerit quod in cautione continetur acceptum: debitor suam
pleat cautionẽ : Siuero quae in cautionem scripta sunt intraquinq¬
nium tradita non probantur hiscuius cautio est non tenea tur obis¬
us: N amtrans acto quinquennio sidecauta et non consignata psa
dedor dixerit pullatenus audiatur: Depecuniȩ seques tratione prohi a¬

Expanded text:
debitorem peregrinari contigerit, iudicis mereatur edictum, quod in debitorem peregrinari contigerit, iudicis mereatur edictum, quod in postibus debitoris sui pro contestatione debet affigere, et homines illius convenire non desinat, ut cum fuerit taliter debitum contestatum, excusationem qui peregrinatur longi temporis habere non possit, nec ideo se excuset, quod non renovaverit cautionem. Sane si debitor suam esse dixerit cautionem, sed nihil se de ipsa cautione asserat accepisse, tempus debet inspicbatum fuerit quod in cautione continetur acceptum, debitor suam inpleat cautionem. Si vero, quae in cautione scripta sunt, intra quinquennium tradita non probantur, is cuius cautio est non teneatur obnoxius: nam transacto quinquennio, si de cauta et non consignata pecunia debitor dixerit, nullatenus audiatur. DE PECVNIAE SEQVESTRATIONE PROHI
Abbreviated transcription (Latin):
Aug̃ Rauonna Cutasio et Agricola consulib INTER PRETATIO
ecautionib morluoꝵ hoc p̃cipimꝰ obseruari ut sid ebitor absens
tus fuent et mortuum eum credittreẽ cognouerit. cautionem suã in
quinquenniũ iudici non differat puplicare : Si uero p̃sente credito
defecerit in trabiennium de functi public& cautionem : Ita tamen
nꝰ mortui conferatur. et agnoscpossit illius eẽ subscriptio aut conus¬
se illum dum uiuer& : aliquib suentib: ualeat ad probare ex caus
us debiti unde pecuniã contraxit exponat: Quod si supra ꝑsonã ma
decegitur fortas sementiri non solum pecuniã non recipiat sed etiã seus¬
tẽ legis incurrat : Nam dereliquo interuiuor ꝑsonas haec obseruan
decernimꝰ ut om̃s cautiones debitoꝵ intraduo decim annos debita cor¬
taritaut ad ebitorib: renouent᷑ : Quod si forsitan ante duo decim an

Expanded text:
Aug. Ravenna Eustathio et Agricola conss. Interpretatio. Aug. Ravenna Eustathio et Agricola conss. Interpretatio. De cautionibus mortuorum hoc praecipimus observari, ut, si debitor absens defunctus fuerit et mortuum eum creditor esse cognoverit, cautionem suam intra quinquennium iudici non differat publicare. Si vero praesente creditore defecerit, intra biennium defuncti publicet cautionem, ita tamen, ut manus mortui conferatur et agnosci possit illius esse subscriptio, aut convenisse illum dum viveret aliquibus scientibus valeat adprobare: et causas ipsius debiti, unde pecuniam contraxit, exponat. Quod si supra personam mortui detegitur fortasse mentiri, non solum pecuniam non recipiat, sed etiam severitatem legis incurrat. Nam de reliquo inter vivorum personas haec observanda decernimus, ut omnes cautiones debitorum intra duodecim annos debeant contestari ita, ut a debitoribus renoventur. Quod si forsitan ante duodecim annos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbanobstaculũ : Decetero ueros anximꝰ ut om̃s deinceps cautiones intraduo¬
doccrnũ uim contestationis accipiant. quã debitor facta nouationȩ ꝓmit¬
ton falisi medus temporib: peregrinetur obnoxius. quo nouationi longior
obsit absentia uolumus preditorem anted uo decenniũ prestitutũ adias
iudtauis cdictũ mereri auctori tatẽ que postib debitorib ad figero. domes¬
noas et ẽ conueniro ꝑsonas : Nullus enim ꝑtantã contestationem poterit
orumenta mentiri quod ideo anteduo detenniũ iubemꝰ agitari. ut ꝑ incer¬
ils cemiporis longioris in clamatus aduertarum confutari debero
Si fides non agnoscitur pecito : nec obeẽiam postalis cripta tempor
ditori : Si posthas contistationum uoces longa debitoris absentia u
bitio proteletur. uł nouatio iusta laudatur: Et quamuis nescire pron¬
ta non liccat ꝑ omnẽ hunc annum pendere iubemus ediccum : Data i

Expanded text:
perdat obstaculum. De cetero vero sancimus, ut omnes deinceps cautiones intra duoperdat obstaculum. De cetero vero sancimus, ut omnes deinceps cautiones intra duodecennium vim contestationis accipiant, quam debitor facta novatione promittat. Sed si mediis temporibus peregrinetur obnoxius, quo novationi longior obsit absentia, volumus creditorem ante duodecennium praestitutum aditis iudiciis edictum mereri auctoritatemque postibus debitoris adfigere, domesticas etiam convenire personas: nullus enim per tanta contestationum poterit documenta mentiri. Quod ideo ante duodecennium iubemus agitari, ut per intervalla temporis longioris inclamatus advertat, confutari debere, si fides non agnoscitur petitorum, nec obesse iam post adscripta tempora creditori, si post has contestationum voces longa debitoris absentia vel redhibitio proteletur vel novatio iusta ludatur. Et quamvis nescire promulgata non liceat, per omnem hunc annum pendere iubemus edictum. Dat. V kal.
Abbreviated transcription (Latin):
calumnias non solũ repetitione priuandas. uerũ etiã seueritate cohibendas. sed
si uiuenas antehaclegef acta cautio ꝓferat᷑. quã suã negat ille quipetit᷑ sequestrat
pecuniã litigaturus ex falso: Cauendũ est enĩ nein ficiandi fomitẽ minis tremus
obnoxus quđ tam̃ tuncc̃ uenitcustodiri : sunt̃ p̃sentes utrosq uiuentes necdũ
iiginti anni int̃ absentes necdũ triginta doceant᷑ emens: : Alio quin siciro graphi
fides subsilentio iudiciarie conuentionis statutũ tempꝰ ex cessent ꝓbari prius
delium conuenit et tunc reposcis eques trationis necessitate sub mota : Sin
uenosuã quidẽ manũ fateatur obnexius. sed nihil sibi num eratũ prohacob¬
ligatione causetur. tunccro graphi discutio portebit ae catẽ ut si iure
delat contestationib: tempora debitor taciturnus exigit causationis istius

Expanded text:
calumnias non solum repetitione privandas, verum etiam severitate cohibendas. Sed calumnias non solum repetitione privandas, verum etiam severitate cohibendas. Sed si viventis ante hanc legem facta cautio proferatur, quam suam neget ille qui petitur, sequestret pecuniam litigaturus ex falso. Cavendum est enim, ne infitiandi fomitem ministremus obnoxiis. Quod tamen tunc conveniet custodiri, si inter praesentes utrosque viventes necdum viginti anni, inter absentes necdum triginta doceantur emensi. Alioquin, si chirografi fides sub silentio iudiciariae conventionis statutum tempus excesserit, probari prius debitum conveniet, tunc reposci, sequestrationis necessitate submota; sin vero suam quidem manum fateatur obnoxius, sed nihil sibi numeratum pro hac obligatione causetur, tunc chirografi discuti oportebit aetatem, ut, si iure delata contestationibus tempora debitor taciturnus exegit, cavillationis istius
Abbreviated transcription (Latin):
niũ iudiciis competentib: nom publicauerit cautiones nec conuenerit debitos
des actione priuet̃ : Hitam̃ si intratempora constituta processerit. absq
questrationis obiectu : prius manũ defuneti probare iubeat᷑: Hoc enĩ tocoie
Intionẽ testis audiuit libertus aut seruos agnouit: Ad monere etiã potuit sub
s uicinitate languentẽ quđ si seforsitan causetur absentẽ maiorib: a ds
otest conuentio longinqua quaed ocumentis promis sesolutionis epistola
enstriptũ hac neidipsũ quic autionẽ fingit immitet᷑ ꝓducat in mediũ portitores:
ernȩ patͣ is scripta confirmens: A quib: tamen uerũ uł sacnt mentoꝵ digni
supplicus terroꝵ explora : Et quãuis ad in luminandã heredita riidebiti.
de ae causas oporteat fenoris ad probari ea pecuniaebaiulos hinc inde ꝓduci. his
ilib: si destituit᷑ taciturnitas longinqua documentis. in euidentiẽ ueteratoꝵ

Expanded text:
nium iudiciis conpetentibus non publicaverit cautiones nec convenerit debitoris heredes, actione privetur. Hic tamen si intra tempora constituta processerit, absque ullo sequestrationis obiectu prius manum defuncti probare iubeatur: hoc enim toto iure conventionem testis audivit, libertus aut servus agnovit, admonere etiam potuit sub mortis vicinitate languentem. Quod si se forsitan causetur absentem, maioribus adstrui potest conventio longinqua documentis promissae solutionis epistulare rescriptum. Ac ne id ipsum, qui cautionem fingit, imitetur, producat in medium portitores, qui alternae partis scripta confirment, a quibus tamen verum vel sacramento dignitas vel suppliciis terror exploret: quamvis ad inluminandam hereditarii debiti fidem et causas oporteat fenoris adprobari, et pecuniae baiulos hinc inde produci. His ac talibus si destituetur taciturnitas longinqua documentis, in evidenti est veteratorum