comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmdã cum suo egroto uenisse: & eid̾ rogasse ut eid̾ manum imponat ut
saluus fieret. Qd̃ dum cõꝑisset. facere ñ distulit: & illum infirmũ conti¬
nuo dñs sanũ ab eod̃ discedẽ fecit. Int̾ea reticendum minime. ẽ: cum me¬
litteris fuisse consultum. utrũ nam illis aduentantib ex eccl̃iis ep̃is uel
clericis recedendum eẽt i nͨ ne ei ꝙ rescriptis insinuasle qͥd magis ab illis
romane euersorib eẽt menciendũ: qͣm eiꝰ epłam huic scripture inserere
uolmi. Est enim sacerdotum d̾ĩ ⁊ ministtoꝵ morib ualde utilis ⁊ necessa¬
me hoñe catuisse qͦd mͥ imposuisti q̃rendo consilium qͦd ĩ hiis ꝑiculis que
temꝑa nr̃a ĩuenerunt facẽ debeatis. Qͣmͣuis enĩ epłam illam breuit᷑ scͥp¬
serim: nichil tam̃ me p̃termisse arbitror: qͦd ⁊ respondenti dicẽ ⁊ q̃ren¬
ti andire lusticet. Qnquidem il. uͦ oos esse ꝓhibendos. qͥ ad loca si

Expanded text:
quemdam cum suo aegroto venisse, et rogavisse ut eidemquemdam cum suo aegroto venisse, et rogavisse ut eidemsalvus erit. Quod dum comperisset, facere non distulit, et illum infirmum continuo Dominus sanum ab eodem discedere fecit. litteris fuisse consultum, utrumnam illis adventantibus, ex Ecclesiis episcopis vel clericis recedendum esset, necne: eique rescriptis insinuasse quid magis ab illis Romaniae eversoribus esset metuendum. Quam ejus epistolam huic scripturae inserere volui: est enim sacerdotum Dei et ministrorum moribus valde utilis et necessame hoc onere caruisse quod mihi imposuisti, quaerendo consilium quid in his periculis quae tempora nostra invenerunt, facere debeatis. Quamvis enim epistolam illam breviter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et respondenti dicere, et quaerenti audire sufficeret: quandoquidem dixi nec eos esse prohibendos qui ad loca, si
Abbreviated transcription (Latin):
tione subleuare dignaret᷑. Et forte ꝓuenit ut una cum eod̾ ad men¬
sam constituti ⁊ in de fabulantes: nobis dicẽt. Nou̾itis me hoc temꝑe
nr̃e calamitatis id dm rogare. ut aut hauc cĩuitatem ab hostibus
cutumdatã liberari dignetur: aut si aliud ei uidetur. suos seruos
ad ferendam suam uoluntatẽ fortes faciat ÷ aut certe ut sese dehoc
seculo ad se accipiat. Que ille dicens. nosq instruens: deinceps
mo dõ similit̾ petebanius. Et ecce t̾cio illiꝰ obsidionis mense decui¬
buit febrib: & illa ultima exercebatur egritudine. Nec suũ sa¬
ne dñs samuluni fructu sue pretis fraudauit: nam ⁊ sibi ⁊ eidem
ciuitati qd̃ lactimosis depoposc̾at precib ĩ temꝑe impetrauit.
Noiu quoꝙ ⁊ eumdem prb̾m ⁊ ep̃m pro quibdã energuminis pacientibꝰ
ut rogaret togatum. eun ꝙ ĩ grõne lacrimas fundentem. d̾m togasse: et
demones ab hominib recessisse. Itemq ad egrotantẽ ⁊ lecto uacantem

Expanded text:
tremus Augustini. Et forte provenit, ut una cum eodem ad mensam constitutis, et inde confabulantibus nobis diceret: Noveritis me hoc tempore nostrae calamitatis id Deum rogare, ut aut hanc civitatem ab hostibus circumdatam liberare dignetur, aut si aliud ei videtur, suos servos ad perferendam suam voluntatem fortes faciat, aut certe ut me de hoc saeculo ad se accipiat. Quae ille dicens, nosque instruens, deinceps mo Deo similiter petebamus. Et ecce tertio illius obsidionis mense decubuit febribus fatigatus, et illa ultima exercebatur aegritudine. Nec suum sane Dominus famulum fructu suae precis fraudavit. Nam et sibi ipsi et eidem civitati, quod lacrymosis depet episcopum, pro quibusdam energumenis patientibus ut oraret rogatum, eumque in oratione lacrymas fundentem Deum rogasse, et daemones ab hominibus recessisse. Itemque ad aegrotantem et lecto vacantem
Abbreviated transcription (Latin):
laria igit᷑ iudicia si habueritis int̾ uos: eos qͥ cõtemptibiles sunt ĩ ecclia
hos collocate. ad reu̾entiam uobis loquor : sic ñ est int̾ uos quisq sapi¬
ens qui possit inter frem̃ suum iudicare: s frater cum frẽ contendat ⁊
⁊ hoc apd̃ infideles. Int̾pellatus gͦ a xp̃ianis uel a cuiꝰq secte hominibus
causas audiebat diligent̾ ac pie: cuidam sentenciam ante oculos ha¬
amicis uero unus esset contͣ quem sentencia ptoferret᷑ ꝑditurus i et eas ali¬
quando usꝙ ĩ horam refectionis. Aliqͣndo aũt tota die ieiinans. semꝑtñ
noscebat ⁊ dirimebat. incendens in eis xp̃ianoꝵ mom̃ta animoꝵ: qͣntum
quisq uel ĩ fide. bonisꝙ oꝑib ⁊ morib profic̾et: uel abhus defice̾t. Acꝙꝑ

Expanded text:
laria igitur judicia si habueritis, inquit, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens qui possit inter fratrem suum judicare? sed frater cum fratre judicatur,  hoc apud infideles : interpellatus ergo a Christianis, vel a cujusque sectae hominibus, causas audiebat diligenter ac pie cujusdam sententiam ante oculos haamicis vero unum esset, contra quem sententia proferretur, perditurus. Et eas aliquando usque ad horam refectionis, aliquando autem tota die jejunans, semper tamen noscebat et dirimebat: intendens in eis christianorum momenta animorum, quantum quisque vel in fide bonisque moribus proficeret, vel ab iis def
Abbreviated transcription (Latin):
derentur filio: pauꝑib uero erogandas direxit solidos centũ. Quo
ille sanctus. coglito: ingenuit hominem uel finxisse donatõnem. uel¬
eum de bono oꝑe penitusse: ⁊ qͣntum potuit deo suggetente cordi enuis
cum dolore a mmi ex eatem refragatione dixit. ⁊̃ illiꝰ scil inctepationem
crn top tiouem. Et tabulas quas ille sponte miserat ñ desideratal nierae¬
tas. confestuma tedidlidit: petimiam ꝙ illam respuite : atp resmptũ endẽ
sicuit oportunt ⁊ anguit ⁊ cortipuit: ad monens ut de sua limulatione uel
anut ate peniteñcia ⁊ humilitate deo satisfacere ⁊ ne cum tam graui delie¬
tonde seceilo quiret. Frequenciꝰ quoce dicebat magils securius. ⁊ roriꝰ eaclie
legata a defunctis dimissa debere susciꝑe: qͣm heditatel forte soluers et
dampnosas ip̃a legata magis offerenda esse qͣm en genaa. Sẽmendlati¬

Expanded text:
derentur filio; pauperibus vero erogandos direxit solidos centum: quo derentur filio; pauperibus vero erogandos direxit solidos centum: quo ille sanctus cognito, ingemuit, hominem vel finxisse donationem, veleum de bono opere poenituisse, et quanta potuit Deo suggerente cordi ejus cum dolore animi ex eadem refragatione dixit, in illius scilicet increpationem et correctionem: et tabulas quas ille sponte miserat, nec desideratas, nec exactas, confestim reddidit, pecuniamque illam respuit; atque rescriptis eumdem, sicut oportuit, et arguit et corripuit, admonens ut de sua simulatione vel iniquitate cum poenitentiae humilitate Deo satisfaceret, ne cum tam gravi delicto de saeculo exiret. Frequentius quoque dicebat, magis securius et tutius Ecclesiam legata a defunctis dimissa debere suscipere, quam haereditates forte sollicitas et damnosas; ipsaque legata magis offerenda esse, quam exigenda. Commendat
Abbreviated transcription (Latin):
temanserit: & ĩ mulcis titulis magis illiꝰ p̃positi domꝰ fidem sequens qͣm
ꝓbatum manifestum ꝙ cognoscens. Domum. agrum. se uillam: nũꝙͣ
emete uioluit: uerum si forte eccłie a quo ꝙͣ aliqͦsd sponte tale aliquuial
comartue uel citulo legati dimitteret᷑: non respuebat. s suscipi uibe¬
bati ⁊ am aliquas eum hereditates recusasse nouimꝰ: ñ qiua paugib
dimitt̾e noluetunt. Quidam eciam ex honoratis ypponiensium apõ
cartagiuem uiuens. ecͣce ypponiensi possessionẽ donare uoluit ÷ ⁊ ꝯfec¬
tas cabulas sibi usum fructu retento: ultro eidem eccliȩ sc̃e memorie
augustino misit. Cuiꝰ ille obłationem libenter accepit: congratulans
qd̃ ecerne sue memor esset salutis. Herum post aliquos annos nobis
forte cum eodem in commune constitutis ÷ ecce ille donator litteras
ꝑsuum filium mittens. rogauit ut ille donationis tabule suo red¬

Expanded text:
remansisset; et in multis titulis magis illius praepositi domus fidem sequens, quam remansisset; et in multis titulis magis illius praepositi domus fidem sequens, quam probatum manifestatumque cognoscens. Domum, agrum, seu villam nunquam emere voluit. Verum si forte Ecclesiae a quoquam sponte tale aliquid vel donaretur, vel titulo legati dimitteretur, non respuebat, sed suscipi jubebat. Nam et aliquas eum haereditates recusasse novimus, non quia pauperdimittere noluerunt. Quidam etiam ex honoratis Hipponensium apud Carthaginem vivens Ecclesiae Hipponensi possessionem donare voluit, et confectas tabulas, sibi usu fructu retento, ultro eidem sanctae memoriae Augustino misit: cujus ille oblationem libenter accepit, congratulans ei quod aeternae suae memor esset salutis. Verum post aliquot annos nobis forte cum eodem cominus constitutis, ecce ille donator litteras per suum filium mittens, rogavit ut illae donationum tabulae suo red
Abbreviated transcription (Latin):
ego ⁊ alii qͥ illi mense int̾fuimꝰ exꝑti sumꝰ. Pauperum semꝑ memor erat
uel ex redditib possessionum ecclie: uel etiam ex oblationib fidelium.
Et dum forte ut assolet de possessionib ip̃ius inuidia clericis fieret. al¬
loquebatur plebem di. malens ex collationib magis plebis d̾i uiuere
qͣm illoꝵ possessionũ curam uel gub̾nationẽ pati : ⁊ paratum se esse
illis credere: ut eo modo om̃s dei serui ⁊ ministri uiuerent. quo ĩ uete¬
ri testamento legunt᷑ altari deseruientes. eid̾ cõpartire ⁊ s numqͣm id
laici susciꝑe noluerunt. Domꝰ eccl̃ie curam. omnẽ ꝙ substanciam: ad¬
uices ualentiorib clericis delegabat ⁊ credebat. Numꝙͣ clauẽ. nũꝙͣ
ta ⁊ erogata notabant᷑. Que anno completo eid̾ recitabant᷑: quo sci¬
tetur qͣntum acceptũ qͣntum ꝙ dispensatum fuerit: ⁊ qͥd dispensandũ

Expanded text:
ego et alii, qui illi mensae interfuimus, experti sumus. CAPUT XXIII.-- In ego et alii, qui illi mensae interfuimus, experti sumus. CAPUT XXIII.-- In vel ex reditibus possessionum Ecclesiae, vel etiam ex oblationibus fidelium. Et dum forte ut assolet de possessionibus ipsis invidia clericis fieret, alloquebatur plebem Dei, malle se ex collationibus magis plebis Dei vivere, quam illarum possessionum curam vel gubernationem pati; et paratum se esse illis cedere, ut eo modo omnes Dei servi et ministri viverent, quo in Vetere Testamento leguntur , altari deservientes de eodem comparticipari. Sed nunquam id laici suscipere voluerunt. Cvices valentioribus clericis delegabat et credebat. Nunquam clavem, nunqta et erogata notabantur: quae anno completo eidem recitabantur, quo sciretur quantum acceptum, quantumque dispensatum fuisset, vel quid dispensandum
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitates: coclearib tantum argenteis utens. Ceterũ uãla qͥb
mense inferebant᷑ cibi ⁊ testea uel lignea ⁊ marmorea fuerunt. n
tam necessitatis inopia s ꝓposito uoluntatis ⁊ s ⁊ hospitalitatem
semper exhibuit: ⁊ ĩ ip̃a mensa magis lectionem uel disputacionẽ
qͣm epulationẽ potacionem ꝙ diligebat: ⁊ contra pestilenciam hu¬
mane consuetudinis in ea scriptum ita habebat. Quisqͥs amat
dictis absencium todere uitam. Hanc mensam indignã nouerit
esse sibi. Et ideo omnẽ conuiuam a suꝑfluis ⁊ noxiis fabulis: sese
abstinere debere admonebat. Nam ⁊ quosdam suos familiarisi¬
mol coepõs illius scpͥture oblitos. ⁊ cont᷑ eam loquentes tam alpe¬
aliqͣndo reprehendit cõmotus ut diceret ÷ aut delendos esse illos de men¬
sa uersus: aut de media refectione ad suũ cubiculum surrecturum: qd̾

Expanded text:
infirmitates . Cochlearibus tantum argenteis utens, caetera vasa quibus infirmitates . Cochlearibus tantum argenteis utens, caetera vasa quibus mensae inferebantur cibi, vel testea, vel lignea, vel marmorea fuerunt: non tamen necessitatis inopia, sed proposito voluntatis. Sed et hospitalitatem semper exhibuit. Et in ipsa mensa magis lectionem vel disputationem, quam epulationem potationemque diligebat. Et contra pestilentiam humanae consuetudinis in ea scriptum ita habebat: Quisquis amat dictis absentum rodere vitam, Hanc mensam indignam noverit esse sibi. Et ideo omnem convivam a superfluis et noxiis fabulis et detractionibus sese abstinere debere admonebat. Nam et quosdam suos familiarissimos coepiscopos illius scripturae oblitos, et contra eam loquentes, tam aspealiquando reprehendit, commotus ut diceret, aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de media refectione ad suum cubiculum surrecturum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑcipit᷑. Scĩficat᷑ enim ꝑ uerbũ dei: ⁊ or̃onem. Et ut idem augu¬
stinus sc̃s in suis confessionũ libris posuit dicens ÷ non ego ĩmundi¬
ciam obsonii timeo: s ĩmundiciam cupiditatis. Scio noe omne
carnis genꝰ qd cibo esset usui manducare ꝑmissum ⁊ heliam cibo¬
carnis refectum: ioh̾em mirabłi abstinẽtia preditum ⁊ animalib hoc
est locustis ĩ escam edentem ñ fuisse pollutum. Et scio esau lenticule
cõcupiscencia deceptum ⁊ & dauid ppt̾ aque desiderium aĩc ip̃o rep̃¬
hensum ÷ ⁊ regen nr̃m̃ ñ de camne. s de pane temptatũ. Idõ ꝙ ⁊ po¬
pulus ĩ heremo ñ qr carnes desiderauit. s quia esce desiderio adu̾sus
deum murmurauit: meruit imꝓbari. Se uino aũt sumendo: apłi
extat sentencia ad tymotheum scribentis ac dicentis. Noli uiq ad huc
aquam bibere. s uino modico ute ꝓpter stomachũ ⁊ freq̃ntes tuas

Expanded text:
ne percipitur; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem . Et, ut idem Augune percipitur; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem . Et, ut idem Augustinus sanctus in suis Confessionum libris posuit, dicens: Non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. Scio Noe omne genus carnis quod cibo esset usui, manducare carnis refectum, Iohannen mirabili abstinentia praeditum animalibus, hoc est locustis, in escam cedentibus non fuisse pollutum; et scio Esau lenticulae concupiscentia deceptum et Dauid propter aquae desiderium a se ipso reprehensum et regem npulus in eremo, non quia carnes desideravit, sed quia escae desiderio contra Deum murmuravit, meruit improbari . De vino autem sumendo Apostoli exstat sententia ad Timotheum scribentis, ac dicentis: Noli usque adhuc aquam bibere, sed vino modico utere propter stomachum et frequentes tuas
Abbreviated transcription (Latin):
ficilium int̾ bonos efficatia est. Pinde statim cõmendatis effectũ
desiderii tribue: nam sperandi uiam ueniam aute patefeceram
scõꝵ concilia sacerdotũ ꝑ diu̾sas ꝓuincias celebrata. cum potuit
suie ꝓnefas excõmunicati uel absoluerent᷑ uel abicerent᷑. In ordinã¬
dis uero sacerdotib ⁊ clericis concessum morem xp̃ianoꝵ ⁊ consuetu
ex moderato ⁊ cõpetenti habitu erant ÷ nͨ nitida nimium: nͨ abiec¬
ta plurimũ. Quia hiis plerumq uel iactare se insollert̾ homines
At iste ut dixi medium tenebat : neq ĩ dexteram neꝙ ĩ sinistram de¬
clinans. Mensa usus est frugali ⁊ parca: que qͥdem holera ⁊ legumi¬
na. etiam carnes aliqͣndo ꝓpt̾ hospites. uel qͦscumq infirmiores semꝑ
aũt unum habebat: quia nouerat ⁊ docebat ut apłs dicit: qd̃
om̃is creatura dei bona sit: ⁊ nichil reiciendum qͦd cum grãtũ actio¬

Expanded text:
ficilium inter bonos efficacia est. proinde statim commendatis effectum ficilium inter bonos efficacia est. proinde statim commendatis effectum desiderii tribui; nam sperandi uiam ante patefeceram concilia sacerdotum per diversas provincias celebrata, cum potuit,sive per fas sive per nefas excommunicati, vel absolverentur vel abjicerentur. In ordinandis vero sacerdotibus et clericis consensum majoreex moderato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his plerumque vel jactare se insolenter homines idem quaerentes: at iste, ut dixi, medium tenebat, neque in dexteram, neque in sinistram declinans. Mensa usus est frugali et parca, quae quidem inter olera et legumina, etiam carnes aliquando propter hospites, vel quosque infirmiores, semper autem vinum habebat. Quia noverat, et docebat, ut Apostolus dicit, quod omnis creatura Dei bona sit, et nihil abjiciendum, quod cum gratiarum actio
Abbreviated transcription (Latin):
tam id honeste ac temperate agebat ⁊
ut ñ solũ hone¬
rosus ac molestꝰ ñ uid̾e̾tur: uerũ etiam
mirabilis exti¬
tisset. Nam dum exorta ueressitate
suo more apd̃ quenidam asfrice uicarium macedonium nomine
ꝓ supplici litteris int̾ueniret. atꝙ paruisset: hoc more scriptũ mi¬
sit. Miro mͦ afficior sapĩam tuam ⁊ ĩ illis que edisti: ⁊ ĩ hiis que¬
interueniens ꝓ sollicitis nuitere ũ grauaris. Nam illa tantũ habers
acuminis sciencia sc̃itatis: ut nichil supͣsit. ⁊ hec tantum uere¬
cunde: ut nͥ faciam qd̾ mandas: culpam penes me remanere ñ ĩ
negocio ẽẽ diuidicem ⁊ dñe merito uenerabilis ⁊ suscipiende pater.
Non eni instans qͦd pleriq homines istiꝰ loci faciunt. ut qd̃ cũq
sollicitꝰ uolueris extorqueas ÷ & qd̾ tibi a iuidice tot curis obstricto pe¬
tibile usum fu̾it admones sub seruente uerecundia q̃ maxima dif¬

Expanded text:
tam id honeste ac temperate agebat, tam id honeste ac temperate agebat, ut non solum onerosus aut molestus non videretur, verum etiam mirabilis existeret. Nam dum exorta necessitate suo more apud quemdam Africae vicarium, Macedonium nomine, pro supplici litteris interveniret, atque ille paruisset, hoc modo rescriptum misit: Miro minterueniens pro sollicitis mittere non grauaris. nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit, et haec tantum uerecundiae, ut, nisi faciam, quod mandas, culpam penes me remanere. non in negotio esse diiudicem, domine merito uenerabilis et suscipiende pater. non enim instas, quod plerique homines istius loci faciunt, ut, quodcumque sollicitus uoluerit, extorqueas; sed quod tibi a iudice tot curis obstricto petibile uisum fuerit, admones subseruiente uerecundia, quae maxima dif
Abbreviated transcription (Latin):
aluid q̃tens abhiis quib ad hoc uacabat. nͥtantum obedienciam ⁊ deuo¬
tionem xp̃ianam: que ⁊ deo debetut et hominib. Peccantes aũ coiom
omnib arguens : ut ceceri timorem habeant. Et fao. at hoc tanq̃m¬
speculator a dño constitutꝰ domꝰ isrł: predicans uerbum. atq in¬
stans oportune ĩportune: arguens. hortans. increpans ĩ om̃i songa¬
nimitate ⁊ doctrina: p̾cipue q oꝑa habens instruere eos qui eent
ydonei ⁊ alios docere. Rogatus qͦꝙ a ñnullis ĩ eoꝵ temꝑalib causis
epłas ad diuersas dabat. S hanc suam a meliorib reb occupatõ¬
nen tanqͣm angariam deputabat: suauẽ semꝑ habens de hiis que
or sunt. uel ad locutionem uel collacationem frat̾ne ac domestice
tis seruandam eẽ sentenciam de qͦ scriptum ẽ. qd̾ multa sui fame
ꝯtemiplatione amicis ñ prestitisset: ⁊ illud nichilominꝰ suum addes.
qm̃ plerumꝙ potestas que perit premit. Cum nͦ int̾cedendum
esse rogatꝰ uidebat

Expanded text:
aliud quaerens ab iis quibus ad hoc vacabat, nisi tantum obedientiam et devotionem christianam, quae et Deo debetur et hominibus: peccantes coram omnibus arguens, ut caeteri timorem haberent : et faciebat hoc tanqspeculator a Domino constitutus domui Israel, praedicans verbum atque instans opportune, importune, arguens, hortans, increpans, in omni longanimitate et doctrina ; praecipueque operam dans instruere eos qui essent idonei et alios docere . Rogatus quoque a nonnullis in eorum temporalibus causis, epistolas ad diversos dabat. Sed hanc suam a melioribus rebus occupationem tanquam angariam deputabat, suavem semper habens de iis quae Dei sunt vel allocutionem vel collocutionem fraternae ac domesticaetis servandam esse sententiam, de quo scriptum esset, quod multa suae famae contemplatione amicis non praestitisset: et illud nihilominus suum addens, quoniam plerumque potestas quae praestat, premit. Cum vero intercedendum esse rogatus videbat,
Abbreviated transcription (Latin):
bum andiret: e q̃ sotor conquesta qͦd ab cadẽ cuta multum ministen¬
uio ccupata ñ adinuiaretur: audunt ÷ marta marta meliorem ꝑtem
ul ot mana: q̃ non anferetur ab ea. Nam fabricatum nondrum
nuqͣm studium habuit ⁊ deuitans ĩ cis implicationẽ sui animi: Atlerix
liberum habere uolebat ab om̃i molestia temꝑali. Non tam̃ illa tolen¬
tes ⁊ cdificantes ꝓhibebat: ñ tantum ĩ moderatos. Inc̾ea dum ecelie pͥaiia
defccat  hoc ip̃o populo x p̃iano denũciabat: non se habere qͦa indigentib

Expanded text:
um ministerium occupata non adjuvaretur, audivit: Martha, Martha, meliorem partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea . Nam fabricarum novarum nunquam studium habuit, devitans in eis implicationem sui animi, quem semper liberum habere volebat ab omni molestia temporali: non tamen illa volentes et aedificantes prohibebat, nisi tantum immoderatos. Interea dum Ecclesiae pecunia deficeret, hoc ipsum populo christiano denuntiabat, non se habere quod indigentibus
Abbreviated transcription (Latin):
loco dum a notario ut respond̾et admonet᷑: ait. Et cum reticeret¬
fc̃a q eiꝰ cunctis manifestata diffidẽcia: eccłie di augm̃ta ac firmam̃¬
ta prouenerunt. Quisqͥs gͦ diligenciam ⁊ oꝑa beatissime memorie
augustini ꝓ cccłie d̾i statuta cognosc̾e uoluerit. eciam illa ꝑcurrat
gesta: & inueniet q̃ uel qualia ꝑtulerit ⁊ quib illum doctũ eloq̃ntem
⁊ predicatũ hominẽ ꝓuocau̾it: Hortatꝰ ꝙ fu̾it. ut ꝓ sue ꝑtis defensione

Expanded text:
loco, dum a notario, ut responderet, admoneretur, et reticeretloco, dum a notario, ut responderet, admoneretur, et reticeret, ejus cunctis manifestata diffidentia, Ecclesiae Dei augmenta ac firmamenta provenerunt. Quisquis ergo diligentiam et operam beatissimae memoriae Augustini pro Ecclesiae Dei statu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut pro suae defensione
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Hac gͦ occasione ꝓuenit. ut emeritum eiꝰdẽ loci donastitarum¬
q̃ sue secte p̾cipuum ĩ illa collatõne habuerũt defensorẽ uideret: et
cum eodẽ publice ĩ eccłia ppło astante diu̾se cõmunionis exhoc ip̃o
dispũtaret. ⁊ ꝓuocaret gestis eccłiasticis. ut qd̾ forte sicut di
ꝓsequi potuit ĩ collatione ⁊ ꝑmissus ñ erat: ĩ fine p̾senti. icuius
potestatis ꝓhibitione aut pocencia securꝰ dicẽ minime dubitaret :
et in sua ciuitate suis omnib p̾sentib ciuib fiducialit̾ ꝓpriam defen¬
d̾e̾ cõmunionẽ ñ denegasset. Ille nec hac orõne nͨ suoꝵ parentum ⁊ ci¬
uium instante peticione id facere uoluit. qͥ ei pollicebant᷑ se ad eius
redituros cõmunionẽ. cciã cum discrimĩe patrimonioꝵ salutis ꝙ sue
temꝑalis: si mͦ catholicã suꝑaret assertionẽ. At ille nichil ampliꝰ dice̾

Expanded text:
tes: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatites: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatie sectae praecipuum in illa collatione habuerunt defensorem, videret, et cum eodem publice in ecclesia populo astante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte, sicut disequi potuit in collatione, sed permissus non erat, in praesenti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere communionem non denegaret. Ille neque hac hortatione, nec suorum parentum et civium instanti petitione id facere voluit, qui ei pollicebantur, se ad ejus redituros communionem, etiam cum discrimine patrimoniorum salutisque suae temporalis, si modo catholicam superaret assertionem. At ille amplius dicere illis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum. ẽ. Porro aũt quĩ post illam q̃ cum donatistis fcã est collacio. ñ
defuerũt qͥ dicẽnt ꝑmissos ñ fuisse eosdẽ ep̃os apd̾ potestatẽ que causã
Audiuit dicẽ om̃ia pro suis ꝑtib. qm̃ catholice cõmunionis cognitor
sue fauebat eccłie : Lic hoc deficientes ⁊ uicti ad excusarencionem
iactarent: qͣndoqͥdem ⁊ ante controuersiã id̾ hetici catholice cõmuni¬
onis eumd̾ ẽẽ nou̾ant : ⁊ dum ab eod̾ cõuenirent᷑ publicis gestis q̃ ad
collacionẽ occurrerent: ⁊ se factutos ꝓsecuti sunt. pot̾ant utiq suspei¬
tum eũ habentes recusare. Congressum tñ om̃ipotentis dei prestitit
auxilium : ut pꝰea ĩ cesariensi mauritanie ciuitate cõstitutis. uen̾a¬
bilis memorie augustinꝰ. quo eum uenire cum aliis coep̃is sedis apo¬
stolice litt̾e ꝯpulerunt ÷ obterminantes uidelic alias eccłie ncͣcita¬

Expanded text:
tus. Porro autem quoniam post illam, quae cum Donatistis facta est, collationem, non tus. Porro autem quoniam post illam, quae cum Donatistis facta est, collationem, non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem episcopos apud potestatem, quae causam audivit, dicere omnia pro suis partibus, quoniam catholicae communionis Cognitor suae favebat Ecclesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusationem jactarent, quandoquidem et ante controversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. Tamen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae civitate constitutus venerabilis memoriae Augustinus, quo eum venire cum aliis ejus coepiscopis Sedis apostolicae litterae compulerant, ob terminandas videlicet alias Ecclesiae necessita
Abbreviated transcription (Latin):
tus ad piissimũ pͥncipem ꝓuocasset ÷ ⁊ ab imꝑatore relationi debi
tia: ⁊ dño adiuuante ꝑfectum est. Qua diligencia ⁊ sc̃ostudio mł¬
⁊ hic palmã dediti: ⁊ apd̾ se iusticie coronam seruauit. Ac magis ma¬
rio. Propt̾ qd̾ ꝑficiendũ: a suo lat̾ẽ tribunũ marcellinũ ad affricam
iudicẽ miserat. In qͣ controu̾sia illi omĩmodis ꝯfutati. atq de errore a
catho Alicis ꝯuicti ÷ sentencia cognidoris notati sunt: ⁊ post eoꝵ appel¬
latõnẽ pussimi regis responso. ĩusti int̾ ħeticos cõdempnati sunt. Ex
qͣ ratione solito ampliꝰ eoꝵ ep̃i cum suis clericis ⁊ plebib cõmunicaue¬
runt ⁊ ⁊ pacem tenentes catholicam. multas eoꝵ ꝑsecutõnes usq ad m̃¬
broꝵ amputacionẽ ⁊ int̾nicionẽ ꝑtulerunt: ⁊ totũ illud bonũ ut
dixi ꝑ scm̃ illũ hominẽ. ꝯsencientib coep̃is ⁊ ꝑit̾ satagentib ⁊ ceptũ¬

Expanded text:
tus ad piissimum Principem provocasset, et ab Imperatore relationi debittus ad piissimum Principem provocasset, et ab Imperatore relationi debittia: et Domino adjuvante perfectum est. Qua diligentia et sancto studio muet hic palmam dedit, et apud se justitiae coronam reservavit: ac magis marium Marcellinum ad Africam judicem miserat. In qua controversia illi omnimodis confutati, atque de errore a Catholicis convicti, sententia Cognitoris notati sunt; et post eorum appellationem, piissimi Regis responso juste inter haereticos condemnati sunt. Ex qua ratione solito amplius eorum episcopi cum suis clericis et plebibus communicaverunt, et pacem tenentes catholicam, multas eorum persecutiones usque ad membrorum amputationem et internecionem pertulerunt. Et totum illud bonum, ut dixi
Abbreviated transcription (Latin):
fcm̃ est ut ĩ medio itin̾e eoꝵ insidias incurrisset : ⁊ cũ om
nib illi comitantib sublatis animalib ⁊ reb. iniuriis ⁊ cede euui
idẽ donatista ĩ calamẽsi ciuitate ⁊ regione ep̃c fuit predic.¬
⁊ multi temꝑis edoctus ad multãteneri auariciã publicis legib ꝯͣ
hereticos ꝯstitutã qͥ resultans legib p̾sentatur. Cum apd̃ ꝓconsulẽ
se negaret ħericum ÷ aborta est ncͣcitas. ut illi recedẽte eccłie defensore.
a catholico ep̃o resisteret᷑ : & ꝯuinceret᷑ eũ eẽ qd̾ se fuisse negau̾at. Qm̃
si ab eod̃ dissimłaret᷑. forte catholicus ep̃c ⁊ ignorantib h̾eticus cred̾e̾¬
tur: illo qd̾ erat negante: atq ita ex hac dissidia iufirmis scandalũ
nasceret᷑ Et memorabili augustino antistite om̃ibnodis instante
ciatus hereticus: ꝓ qͦ ille apd̃ cognitorẽ catholicꝰ int̾eessit : ne aura
ria multa exigeret᷑. ⁊ est ibi bñficium impetratũ. Hude cum ingͣ¬

Expanded text:
factum est ut medio itinere eorum insidias incurrisset, et pervasum cum omnibus illi comitantibus, sublatis animalibus et rebus, injuriis et caede eum eisdem Donatistis in Calamensi civitate et regione episcopus fuit, praedic multi temporis, et doctus ad mulctam teneri aurariam publicis legibus contra haereticos constitutam. Qui resultans legibus praesentatus cum apud Proconsulem se negaret haereticum, oborta est necessitas, ut illi recedente Ecclesiae defensore, a catholico episcopo resisteretur, et convinceretur eum esse, quod se fuisse negaverat: quoniam si ab eodem dissimularetur, forte catholicus episcopus ab ignorantibus haereticus crederetur, illo se quod erat negante, atque ita ex hac desidia infirmis scandalum nasceretur. Et memorabili Augustino antistite omnimodis instante, pronuntiatus haereticus. Pro quo ille apud Cognitoreria mulcta exigeretur; et ei est beneficium impetratum. Unde cum ingra
Abbreviated transcription (Latin):
ritate scripturaꝵ ꝓlata docuit: & ostendit nr̃e fidei firmam̃taꝰ
Illiꝰ aũt asseita nulliꝰ u̾itate. nulla scͥpturaꝵe sc̃aꝵ auctoritate
suffulta docuit ⁊ frustrauit: ⁊ ita a se inuicẽ ꝑtes degresse sunt. Ille
magis magisq iratꝰ ⁊ furens. mendacia multa ꝓ sua falsa fide iac¬
⁊ uictum ẽẽ a seip̃o ꝓclamans multoꝵ ore laudatũ: Augusi¬
nus ꝙ cum miniie lateret. coactus. ẽ. ad ip̃m scrib̾e pascenciũ ꝓpt̾
dem̃ uel gestum fu̾it ficelit̾ utimauit: ad ea si negarent᷑ probandã.
magnam testium habens copiam. clarissimos scilic atꝙ honorabi¬
les qͥtunc adcrant uiros ÷ atq ille ad duo directa sibi script̾a unum

Expanded text:
ritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: ritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritate, nulla Scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digressae sunt, ille magis magisque iratus et furens, mendacia multa pro fide sua falsa jactabat, victum esse a se ipso proclamans, multorum ore laudatum Augustinum. Quae cum minime laterent, coactus est ad ipsum scribere Pascentium, propter ter partes dictum vel gestum fuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium habens copiam, clarissimos scilicet atque honorabiles, qui tunc aderant, viros. Atque ille ad duo sibi directa scripta, unum
Abbreviated transcription (Latin):
bat: int̾positis honoratis ⁊ nobilib uiris apd̾̃ cartaginem ab illo ꝓuo¬
catus coram contulit. S idem hereticus tabulas atꝙ stilũ qͣs magister
nr̃ ⁊ ante congrelsum ⁊̃ ĩ congressũ instantissime fieri uol ebat. ne ad¬
essent om̃imodos. ⁊ecũsabatipilt dum̃ id ꝑ negasset dicens. qd̾ legum
metum publicaꝵ ꝑiclitaꝵ tabulis scriptis nollet: atq int̾positis
applicare. augustinꝰ ep̃c cum suis qͥ aderant sacerdotib uid̾etur absꝙ¬
scͥptura pͥuatim disputarent: collatõnem suscipit p̾clicens ut post¬
modum contigit. Qd̃ pꝰ solitũ conuentũ eẽ cuiq posse liberũ forte
dic̾e mille scͥpture documento se dixisse qͦd forte ñ dixerit uel non
dixisse qd̃ dixerit. ⁊ mistuit cum eod̾ sermonem ÷ atq asseruit qͥd
crediderit. ⁊ ab illo qͥd ten̾et audiuit: & u̾a ratione atq aucto¬

Expanded text:
bat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provobat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster et ante congressum et in congressu instantissime fieri volebat, ne adessent omni modo recusabat. Et dum id pernegasset, dicens quod metu legum publicarum periclitari tabulis scriptis nollet; atque interpositis id placere Augustinus episcopus cum suis qui aderant consacerdotibus videret, ut absscriptura privatim disputarent, collationem suscepit: praedicens, ut postmodum contigit, quod post solutum conventum esse cuiquam posset liberum forte dicere, nullo scripturae documento, se dixisse quod forte non dixerit, vel non dixisse quod dixerit. Et miscuit cum eodem sermonem, atque asseruit quid crederet, et ab illo quid teneret audivit, et vera ratione atque aucto
Abbreviated transcription (Latin):
M anicheꝰ qui ad confessionẽ earumd̾. blasphemiaꝵ eos ꝑduxit ⁊ ⁊ que
int̾ se illi suo more malo indigna ⁊ turpia facere consuerunt. feminaꝵx
illaꝵ uelut electoꝵ ꝓditione illis eccłiasticis gtis declarat im ost.
Atq ita pastoꝵ diligencia dñĩco gregi augmentũ aceslit. ⁊ adũ¬
sus fures atꝙ latrones: defensio cõpetens ꝓcurata.ẽ. Lum sdam
eciam felice de nuni̾o eoꝵ qͦs electos dicunt manichei publice ĩ yppo¬
niensi eccłia notariis excipientib disputaut ppło astante: ⁊ post
led̾am ⁊ tertiã collationem. ille manicheu trustrata uanitate ⁊ etrore
ip̃ius. recte ad nĩam conũsus est fidem atq eccłiam: sicut ead̾ poterit
catholicam attocit᷑ ai iugit oppugnantẽ ⁊ n plurimos sac dotes dei
simplicioris fidei uiuentes de ea ciutate ⁊ potestate exagitabat ⁊ ꝑtiurba¬

Expanded text:
Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae inter se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant, feminarum illarum velut electarum proditione, illis ecclesiasticis gestis declaratum est. Atque ita pastorum diligentia, dominico gregi et augmentum accessit, et adversus fures atque latrones defensio competens procurata est. Cum quodam etiam Felice, de numero eorum quos electos dicunt Manichaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: et post secundam vel tertiam collationem ille Manichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, ad nostram conversus est fidem atque Ecclesiam, sicut eadem relecta catholicam atrociter ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei simpliciori fide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturba
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ ⁊ ip̃e uen̾abilis angustinꝰ ⁊ nos qui tunc aderamꝰ: ab eod̾ dĩligẽ¬
ter in q̾rentes: ex qͣ re potissimũ illo tractatu sͥ fu̾it satisfactum referen
te: nob̾ q omnib seriem recognoscentib ꝓfundũ consilium dĩ ꝓ salu¬
te animaꝵ admirantes ⁊ stupentes: głificaumꝰ scm̃ nom̃ eiꝰ ⁊ benedixi¬
salutẽ oꝑatur animarx. Et ex illo homo ꝓposito seruoꝵ dĩ adherens. ne¬
gociatoris dimisit actionem: ⁊ ꝓficiens ĩ ecclie menbris. ĩ alia regione
ad p̃̾sbitii quoꝙ d̾i uoluntatẽ petitꝰ ⁊ coactiis accessit officium : ⁊ tenens
Atqꝑ custodiens ꝓpositi scĩtatem. ⁊ forte adhuc usꝙ in teb humanis uiuit
regie ꝓcuratorẽ nomĩe ursum. fidei catholice hominent ad qͦsoam mani¬
cheorum qͦs electos uellectas dicunt p̃sentes ꝑueniretur i atꝙ ad eccl̃iam
hutͦmi dampnabiles blasphemias ex locis libroꝵ qͦs illi accipiunt:

Expanded text:
Quod et ipse venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum, et referenermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimus sanctum ejus nsalutem operatur animarum. Et ex eo ille homo proposito servorum Dei adhaerens, negotiatoris dimisit actionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione ad presbyterii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus humanis vivit regiae procuratorem, nomine Ursum, fidei catholicae hominem, ad quosdam Manichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ejusmodi damnabiles blasphemias ex locis librorum, quos illi accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
pue qi rebaptizandi donati ꝑte maiori multitudĩe affroꝵ sedue
ta ⁊ opp̃ssa iacebat. Ob hoc eiꝰ libros atq tratatꝰ. mirabłi d̾i grã
ꝓcedentes ac ꝓfluentes: om̃i instructos ratione copia atq aucto¬
ntate scãꝵ smpturaꝵ᷑. Ip̃i quoc hetici concurrentes cum cacholicis i¬
genti ansore audicbant: ⁊ qͥsqͥs ut uoluit ut potuit notanos adhibẽ¬

Expanded text:
pueque rebaptizante Donati parte majorem multitpueque rebaptizante Donati parte majorem multitta et oppressa jacebat. Et hos ejus libros sive tractatus mirabili Dei gratia procedentes ac profluentes, instructos rationis copia, atque auctoritate sanctarum Scripturarum, ipsi quoque haeretici concurrentes cum Catholicis ingenti ardore audiebant: et quisquis, ut voluit, et potuit, notarios adhibe
Abbreviated transcription (Latin):
forte de hus satis minime fecissent: sue auime consulturũ. Atq ia
ab omnib apd̃ qͦs magnꝰ ⁊ doctus uidebat᷑ nil ualuisse ĩ sue secte
assertione iudicatus est. Qua ille cõfusione affectus ⁊ seq̃nti ĩꝑe
de ypponiensi cuutate egressus: ad eam ampliꝰ ñ remeauit. Ac
sic ꝑ memoratũ dei hominẽ om̃ium cordib uel qͥ aderant uel qui
absentes illa q̃ gesta sunt cognouetũt: ertor ille ablatꝰ. catholi¬
ca est ĩtimata ac retenta sicera religio. Et docebat ⁊ p̃dicabatꝰ¬
ille pͥuatim ⁊ publice ĩ domo ⁊ ĩ eccłia salutis ũbum cum omni fi¬
dicia s adu̾sus laffricanas hereses: inaxime q contͣ donatistis. ma¬
nicheos. paganos. libris confectis ⁊ repentinis sermonib: in effabi¬
liter admirantib xp̃ianis ⁊ collaudautib ÷ ⁊ hoc ipm uͥ potant
exorsa est caput : q̃ multo temꝑe illis cõualescentib heticis. preci¬

Expanded text:
forte de his satis minime fecissent, suae animae consulturum: atque ita forte de his satis minime fecissent, suae animae consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, nihil valuisse in suae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affectus, et sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad eam amplius non remeavit: ac sic per memoratum Dei hominem omnium cordibus, vel qui aderant, vel qui absentes illa quae gesta sunt cognoverant, error ille ablatus, catholica est intimata ac retenta sincera religio. CAPUT VIille privatim et publice, in domo et in ecclesia, salutis verbum cum omni fiducia adversus Africanas haereses, maximeque contra Donatistas, Manichaeos et Paganos, libris confectis, et repentinis sermonibus, ineffabiliter admirantibus Christianis et collaetantibus, et hoc ipsum ubi poterant exorsa est caput, quae multo tempore illic convalescentibus haereticis, praeci
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ille hoc fieri uellet sciscitatus est. At illi cõfestim Ad illu for¬
tunatum id detulerũt :÷ petentes. exhortantes. ac flagitantes: qd id
minime recusaret. Sane qm̃ idem fortunatꝰ iam apua cartaginẽ
scm̃ nouerat augustinũ. adhuc ĩ eod̾ secum errore constitũ: cum
eodem ꝯgredi ꝑauitabat. Nerumꝑtam̃ suoꝵ maxime instancia ⁊o¬
actus ac uerecũdatus: ꝓmisit uico̾minꝰ se esse uenturum: cercam̃¬
ꝙ disputand̃i subiturum. Inde condicto die. ⁊ loco: cõuenetũt in
unum ꝯcuitentib qͣmplurimis stucliosis. turbis ꝙ curiosis. Et aꝑtis
notari tabulis: disputacio ⁊ cepta pͥmo ⁊ scdo̾ finita est clie. In
qua ille manicheus preceptor ut se gestoꝵ continet fides: nͨ catholi¬
cam asseitionem potuit uacuare: nͨ manicheoꝵ sectam subnixã
turũ se cum suis maiorib ea q̃ repellere ñ potuit ꝓsenutꝰ ẽ. Et si ibi

Expanded text:
etiam hoc Fortunatus fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Foretiam hoc Fortunatus fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes, quod id minime recusaret. Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum noverat Augustinum adhuc in eodem secum errore constitutum, cum eodem congredi pavitabat. Verumtamen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit cominus se esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die et loco convenerunt in unum, concurrentibus quamplurimis viris studiosis turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis, disputatio est coepta primo, et secundo finita est die. In qua ille manichaeus praeceptor, ut Gestorum continet fides, nec catholicam assertionem potuit evacuare, nec Manichaeorum sectam subnixam aturum se cum suis majoribus ea quae refellere non potuit, prosecutus est; et si sibi
Abbreviated transcription (Latin):
s ille uir uenerabilis ac ꝓuidꝰ. ĩ orientalib eccłiis. id ex more fieri sci¬
ens ⁊ ceitus: ⁊ utilitati eccłie consulens ÷ obtrectancium non curabat
linguas: dum mͦ factitaret᷑ a pb̃ro. qͦd a se ep̃c impleri minime cerne¬
bat. Unde accensa ⁊ ardens leuata suꝑ candelabrũ lucerna. omnib
qui ĩ domo erant lucebat : ⁊ postea currente ⁊ nolante huiꝰmͦ fama.
bono precedente exemplo. accepta ab eis potestate pb̃ri ũnulli pre
ter ep̃os ppłis tractare ceꝑunt. Sane tunc ĩ illa ypponiensi urbe
manicheoꝵ pestilencia qͣm plurimos ciues uel ꝑegrinos ⁊ int̾fece¬
rat ⁊ penet᷑uerat : seducente ⁊ decipiente eiꝰdẽ h̾esis qͦdam pbr̃o
nonũe fortunato ibid̾ conu̾sante atq manente. Int̾e̾a ypprnien¬
ses ciues uel ꝑegrini xp̃ini. tam catholici qͣm unatiste ideunt

Expanded text:
Sed ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciSed ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, dummodo factitaretur a presbytero, quod a se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et postea currente et volante hujusmodi fama, bono praecedente exemplo, accepta ab episcopis potestate, pre AUGUSTINI VITA, CAP. VI. Sane tunc in illa Hipponensi urbe, Manichaeorum pestilentia quamplurimos cives et peregrinos infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem haeresis quodam presbytero nomine Fortunato, ibidem conversante atque manente. Interea Hipponenses cives et peregrini Christiani tam Catholici quam etiam Donatistae adeunt
Abbreviated transcription (Latin):
magna suc uite ꝑicula de regimine ⁊ gub̾natione eccłie impende̾
iam hac ꝓueuire sꝑaret. Acq ideo fleret: ⁊ eoꝵ ut uoluerunt com¬
pletum est desiderium. Factus itaq presb̾r. monasterium uitͣ eccł̃i¬
am mox instituit: & cum dei seruis uiuere cepit. scdm modum et
regulam sub scĩs apłis constitutã. Maxine ut uanto qͥeqͣm ꝓpri¬
umi ĩ illa societate haberet : s erant eis om̃a cõmunia: ⁊ distribu¬
cretur unicuiq sicut opꝰ erat. Qd iam ip̃e pͥor fecerat: cum de tͣns¬
marinis ad sua remeasset. Sanctus uͦ ualerius ordinator eiꝰ ut erat uir
concederet᷑ talis. qui posset u̾bo dei ⁊ doctͥna salubri eccłiam diũ edi¬
ficare: cui rei se homo natura gretus minꝰq latina lingͣ ⁊ literis in¬
ꝯsuetudiuẽ affricanaꝵ eccłiarx. Nude eriam ñnulli ep̃i detrahebãt :

Expanded text:
magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere jam ac provenire spectaret, atque ideo fleret. Et eorum, ut voluerunt, completum est desiderium. CAPUT V.-- Monasterium iam mox instituit; et cum Dei servis vivere coepit secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat viconcederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris inconsuetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in ane esse non potuit. qͦd ꝑ tale uas mundũ ĩ honore utile do ad õe
opus bonum ꝑatum: ĩ om̃i loco diuina gerebat ꝓuidencia. Lodem¬
flagitante eccłiastica necessitate de ꝓuidendo ⁊ ordinando pb̾ro tiuitati.
plebem dei alloqueret᷑ ⁊ exhortaret᷑: iam scientes scĩ augustini ꝓpositum¬
⁊ doctrinã qͣm ⁊ idem ĩ ppło securꝰ ⁊ gnarus qͥd futurũ eẽt actestabatur.
Solebat aũt laicus ut dicebat nob̾ ab eis tantum eccłiis q̃ ñ habebant
ep̃õs: suam abstinere presenciam. Lum gͦ tenuerunt ÷ ⁊ ut ĩ talib con¬
suetum est: ep̃o ordinandum intulerunt. Id uno consensu ⁊ desidio fieri
ꝑfici ꝙ petentib : magno ꝙ studio et clamore flagitantib uber¬
tini eo flente : ñnullis quidẽ lacrimas eiꝰ ut nob̾ ip̃e retulit tunc
retulit. maiore consideratione intellig̾et ⁊ gem̾et qͣm mnulta et

Expanded text:
et inane esse non potuit, quod per tale vas mundum et in honore, utile Domino, et ad omne et inane esse non potuit, quod per tale vas mundum et in honore, utile Domino, et ad omne opus bonum paratum , in omni loco divina gerebat providentia. flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sm et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tuncretulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et
Abbreviated transcription (Latin):
lege dũi meditans die ac nocte ⁊ ⁊ de hiis que sͥ deus cogitanti atq orã¬
ti intellecta reuelabat: ⁊ p̾sentes ⁊ absentes sermonib ac libris docebat.
Contigit forte eod̾ temꝑe ut quidã exhiis qͦs dicunt agentes in rebus
apd̾ yponem regionẽ constitutꝰ bene xp̃ianus. deum ꝙ timens: ꝯꝑta
eiꝰ bona fama atq cloctrina: desideraret atq optaret eũ uide̾. Pro¬
mittens se mundi huiꝰ posse om̃s cõtempn̾e cupiditates atq illecebras:
si aliquando ex ore eiꝰ uerbum cdĩ audire meruisset. Qd̃ cum ad se fi¬
deli fuisset rexalacione delatum ÷ lib̾ari animã cupiens ab hꝰ uite
ꝑiculis. morte q et̃na : ad memoratã ultro atq confestim uenit cuu¬
tatem. Et hominẽ uisum alloquutꝰ freq̃nciꝰ atq exhortatus. ẽ. qͣntũ
deus donauit ut qͦd dõ uou̾at reddidisset: Ac se de die in diem fcũrum
pollicebatur. Nec tamen ĩ eiꝰ tunc impleuit p̃sencia: s uacuum utiq

Expanded text:
lege Domini meditans die ac nocte. Et de iis quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat. Contigit forte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponem-Regium constitutus, bene christianus, Deumque timens, comperta ejus bona fama atque doctrina, desideraret atque optaret eum videre, promittens se posse mundi hujus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtractarem: ĩ aliud sermonis excutso ꝑrexi: atq ita incõclusa uel expli¬
cata q̃stione disputationẽ termĩaui: magis adueisus manicheoꝵ etro¬
tem. unde nichil dicere detreu̾am disputans. qͣm dehiis q̃ asserere ꝓposu¬
eram. Et pꝰ hec nͥ fallor. ecce alia die uel pꝰ biduũ uenit qͥdam firmus
nomĩe negociator iitͣ monasteriũ seducẽte sc̃o augustino coram nob̃

Expanded text:
pertractarem, in aliud sermonis excursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum Manichaeorum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra monasterium sedente sancto Augustino, nobis coram,
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓuenisset. Prius qͥdem ĩ ypponiensi eccłia ⁊ regione cui maxi¬
me preiudebat. unitate ac pace ꝑfecta ÷ deinde ĩ aliis affrice par¬
tib. suie ꝑ semet ip̃m. suie ꝑ alios ⁊ qͦs ip̃e dederat sacerdotes pullu¬
lasse. ⁊ multiplicatam fuisse dñi eccłiam p̃uidens : illosꝙ maniche¬
os donatistal. pelagianistas ⁊ paganos ex magna ꝑte defecisse:
& eccłie dei sociatos esse congaudens. Profectib qͦq ⁊ studiis fa¬
uens erat ⁊ exultans bonoꝵ omnium indisciplinationẽ pie ac scẽ
tolerans fratrũ. ingemiscensꝙ de initatib maloꝵ. suie eoꝵ qui
int᷑ eccłiam. siue eoꝵ qui extͣ eccł̃iam sunt constituti. dñicis ut

Expanded text:
re provenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxire provenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxime praesidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Africae partibus, sive per se ipsum, sive per alios, et quos ipse dederat sacerdotes, pullulasse, et multiplicatam fuisse Domini Ecclesiam pervidens, illosque Manichaeos, Donatistas, Pelagianistas, et Paganos ex magna parte defecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens: profectibus quoque et studiis favens erat et exsultans bonorum omnium; indisciplinationes pie ac sancte tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquitatibus malorum, sive eorum qui intra Ecclesiam, sive eorum qui extra Ecclesiam sunt con