comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ eciam soli tutõri iecte fidĩ comissi n¬
omme umĩfitatis restitucionem. qd̾
pupssio relictum ẽ ⁊ fine hoñe fide¬
nissiõis ubi ttipupillus fari non
lares ip̃a subtilitas ad ꝑinciem eoꝵ ue¬
ũtatur idemq uinis eẽ oporcet. ⁊ si fumri¬
oso fidi comissana debatur ħeditas ut
restitucio curatori eiuus noĩe soli scslicet¬
⁊ futiosi celebretur quis em̃ sensus que
trap casu restituentes plenssimã seqͣnt᷑
ex nrã lege secirtatem. ¶ ħ eod̾ obse¬
mtando ⁊ si ip̃i pupilliiss furiosi restitu¬
cione grauatisunt. ¶ cum aũt aliquis
heditatem restitue nissus ẽ ⁊ dolo nralo
uł post litem .ꝯ. issana sese contumacit¬

Expanded text:
missi nomine universitatis restitutionem, quod pupillo relictum est, et sine onere fideiussionis, ubi tamen pupillus fari non lares, ipsa subtilitas ad perniciem eorum revertatur. Idemque iuris esse oportet, et si furioso fideicommissaria debeatur hereditas, ut restitutio curatori eius soli, nomine scilicet furiosi, celebretur. Quis enim sensus, quae utroque casu restituentes plenissimam consequantur ex nostra lege securitatem. 1a . Hoc eodem observando, et si ipsi pupilli vel furiosi restitutione gravati sunt. 1b . Cum autem aliquis hereditatem restituere iussus est et dolo malo vel post litem
Abbreviated transcription (Latin):
gͣuata ẽ fidĩ comisso. rerum s tm̃inodo
eatuii que arestatore ad eũ ꝑuer̃unt.¬
d̾.ã. Omẽ ubum significans testat¬
ons iegitimum sensum legare uł fidĩ¬
comittẽ uolentis. utile atq ualidũ ẽ.¬

Expanded text:
gravata est fideicommisso rerum, sed tantummodo earum, quae a testatore ad eum perven. Omne verbum significans testatoris legitimum sensum legare vel fideicommittere volentis utile atque validum e
Abbreviated transcription (Latin):
tentu legis falcidie legata morantur.
norissinum ẽ iuris auxilium. sigͥ ꝓpo¬
sita stipislacione. cau̾e cumsatisdaci¬
ongpotestis restituturos uos qñto amp¬
quidefidei comissis ins dicit. solida ub
iegata paan us debit¶ qd̾ si satisgacioe
imple non potitis arbiro dãto c̃tum
diemp̃fimet ub. intra quem altera
parte cessante partib suis fungetur.
⁊ si constitit legi falcidie locum ñon ẽẽ.
⁊ nsurras ⁊ fructus post ltẽm ꝯ. ꝑapietis.¬

Expanded text:
tentu legis Falcidiae legata morantur, notissimum est iuris auxilium. Si igitur proposita stipulatione cavere cum satisdatione potestis vos restituturos, quanto ampqui fideicommissis ius dicit solida vobis legata praestari iubebit. Quod si satisdationem implere non poteritis, arbitro dato diem vobis praefiniet, intra quem altera parte cessante partibus suis fungetur. Et si constiterit legi falcidiae locum non esse, et usuras et fructus post litem contes
Abbreviated transcription (Latin):
cucionis sensus continebatur cum enĩ
ampliore tractatu habito melior exitus
inuentus ẽ. ⁊ t̾rib consticucionsb ⁊ ĩ mn¬
um congregatis unus appareat ⁊ ĩmi¬
nices ⁊ inalios om̃s iuris ꝓbabił atticłs.
qua pp̃ ex añrĩorib inquietari nr̃o sub

Expanded text:
utionis sensus continebatur. Cum enim ampliore tractatu habito melior exitus inventus est et tribus constitutionibus in unum congregatis unus apparet et in milites et in alios omnes iuris probabilis articulus, quapropter ex anterioribus inquietari nostro sub
Abbreviated transcription (Latin):
nciudinem ꝑfidĩ comissum rencrẽ¬
tibi porcionis hereditatis ꝓspicimus.
uentem ne fiuctum ãminiiras relic¬
tifidĩ comissi qm̃ auia testatoris ex pa¬
itescupta ħes ⁊ ł iogata restituere.
rlliditate acfraude repudiaure.
adalum nepõtem eund cohedems
uoluatur porcioaquo tibi noĩati nõ
fuab. fidi comissum relictum peas¬
ta suspectam heditatem adͣirepꝰ qmͣ¬
praᷤᷤ cum diuo antonio pareni nĩo
tebeu eciam a fubstitutis fidĩ comis¬
fum contemplacione iudicii testato¬
ns qi tacite ab his repetitum iam du¬
dum placuit. neq enĩquate retenci¬
onẽ am̃illa que repũdiau̾ir heredi¬
tatem adix macra suspectam retin¬
ere non potuit. timere debes.¬

Expanded text:
icitudinem per fideicommissum relictae portionis hereditatis perspicimus verentem, ne fructum amittas relicti fideicommissi, quoniam avia testatoris ex parte scripta heres et tibi rogata restituere calliditate ac fraude repudiavit, ut ad alium nepotem eundemque coheredem devolvatur portio, a quo tibi nominatim non fuerat fideicommissum relictum, et coacta suspectam hereditatem adire, pta: cum divo Antonino parenti nostro deberi etiam a substitutis fideicommissum contemplatione iudicii testatoris quasi tacite ab his repetitum iam dudum placuerit. Neque enim quartae retentionem, quam illa quae repudiaverit hereditatem, adire coacta suspectam retinere non potuit, timere debes
Abbreviated transcription (Latin):
onefca adfidĩ comissi peticionemas ꝙ¬
pirare possunt uendicio celebrattir
aur quibdam uendentib alii con¬
senseriut auctoritas conrractus con¬
uelli nequãqmͣ por¬

Expanded text:
one facta ad fideicommissi petitionem adspirare possint, venditio celebratur aut quibusdam vendentibus alii consenserint, auctoritas contractus convelli nequaquam po
Abbreviated transcription (Latin):
eo q̃m ꝓ parte hedem instiuerat ita reliqͥ¬
sse ꝓponas si sme libis institutus diem obisl.
isq nepotem quem exfilia susceꝑat ħedẽ
instituerat condicionem ad scriptam fidei¬
comisso destecisse. manifestum ẽ. ħ alia
defancti uoluntas eiudent̃ ꝓbabitur.

Expanded text:
em pro parte heredem instituerat, ita reliquisse proponas, si sine liberis institutus diem obisset, isque nepotem, quem ex filia susceperat, heredem instituerat, condicionem adscriptam fideicommisso defecisse manifestum est, nisi alia defuncti voluntas evidenter probabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
conussi non retente repeticionema eõ
inpedittis aut̃ qui sciens sepoise rete¬
nereumũsum restituit condicionẽ
noñ htsauineciam sinis ignora̾uit.¬
togauit ut sisme libis diem suũ fun¬
gentur porcionem heditatis tibi iesti¬
tuierer tam̃ intestato eo. diem sium fu¬
ncto it qd bñficio iegis falt̾ioie hr̃ ꝑo¬
tuit. ad fuccessorem intestati ptine io
rocum ab intestato e⁊ successirꝰ emolu¬
m̃ti ꝙ tenñe potuit portionem sibi
tendigae manifestum ẽ.¬

Expanded text:
commissi non retentae repetitionem non impedit. Is autem, qui sciens se posse retinere universum restituit, condictionem non habet: quin etiam, si ius ignoraveritrogaverit, ut, si sine liberis diem suum fungeretur, portionem hereditatis tibi restitueret, tamen intestato eodem diem suum functo id, quod beneficio legis Falcidiae habere potuit, ad successorem intestati pertinere tecum ab intestato ei successit, emolumenti quod retineri potuit portionem sibi vindicare manifestum e
Abbreviated transcription (Latin):
ad tempꝰ telicta funt ad eand̾ similit¬
udinem confiriari post conpletum
uideli tp̃c adħedem hisdem legatis
uł fidĩ comissis remanentib necessi¬
tatem hahente legatario uł fidĩ comi¬
ssario caucionem inꝑsonam hedis ex¬
ponẽ. ut post transactum tp̃c res non
culpa eius derĩor facta pestituatur. be¬
qmͣuis exfructib aeum ⁊ uinum meo¬
dem fundo habu̾it tñ si id uenale tu¬
it᷑ ĩrem ea que ad tꝑ̃e pp̃ incursionẽ
latronum tutele cã inprediũ tnstata
sunt. legato non cedẽ uiris auctoribus¬
tib placuit. uinum uo qd̾ inap̃̾otecis
fuit si iõ iltuc habuit. ut cum inp̃di¬
umueniss mat̾. uł pat̃ familias. eo
utẽtur. legato oede ignorare ñ debes

Expanded text:
ad tempus relicta sunt, ad eandem similitudinem confirmari: post completum videlicet tempus ad heredem isdem legatis vel fideicommissis remeantibus, necessitatem habente legatario vel fideicommissario cautionem in personam heredis exponere, ut post transactum tempus res non culpa eius deterior facta restituatur. mvis ex fructibus oleum et vinum in eodem fundo habuerit, tamen si id venale fuit, item ea, quae ad tempus propter incursionem latronum tutelae causa in praedium translata sunt, legato non cedere iuris auctoribus placuit. Vinum vero, quod in apothecis fuit, si ideo illic habuit, ut, cum in praedium venisset mater familias, eo uteretur, legato cedere ignorare non debes
Abbreviated transcription (Latin):
sti. aut solutam pecuniam isso. uimi¬
debitam testarori declarant aut uolun¬
tatem eius lib̾are uolentis debitorem
manfeste ostendunt.⁊ iõ aut peti qd̃
solutum ẽ non põt. aut excã fid̾i cmi¬
ssi ut debitor lib̾etur agendũmꝰ ẽ nifi
liquido ꝓban possit eũ̃ non libaride¬
bitorem uoluisse. s eirore lapsimi sol¬
utam sibi pecuniam eristimasse.

Expanded text:
i, aut solutam pecuniam debitam testatori declarant aut voluntatem eius liberare volentis debitorem manifeste ostendunt. Et ideo aut peti quod solutum est non potest aut ex causa fideicommissi, ut debitor liberaretur, agendum est, nisi liquido probari possit eum non liberari debitorem voluisse, sed errore lapsum solutam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
non reddita testam̃ti ũbis ut asseũas
munitus es quib recepisse dotem im¬
ũsam quondam soc̃ tuus significauit:
nec ħ noĩe conueniaris sollicite. agere
non debes. cum aur sotuta dore. iussla si¬
sit erac̃cio aut non reddita. adũsus petẽ¬
tem̃ uix̃ defuncti uotuntatem parata
sit exrep̃cio.
ddimantus tibi anque iustium̃to do¬
tali conscripta sunt.⁊ sogati seu p̃car¬
iis ũbis statuit. quippe: uꝑiore qui dẽ
cafudatum ꝓbanti. repeti tantum pos¬
tenore uõ nicħ nocente falsa demons¬
tracione. sigiificatum instrumento.¬

Expanded text:
non reddita testamenti verbis, ut adseveras, munitus es, quibus recepisse dotem universam quondam socer tuus significavit, ne hoc nomine conveniaris, sollicite agere non debes, cum aut soluta dote nulla supersit actio aut non reddita adversus petentem iuxta defuncti voluntatem parata sit exceptio.ddi maritus tibi, an quae instrumento dotali conscripta sunt, legati seu precariis verbis statuit, quippe superiore quidem casu datum probanti repeti tantum, posteriore vero nihil nocente falsa demonstratione significatum instrumento
Abbreviated transcription (Latin):
słm ingenii uir⁊ m̃uto añ alios exell¬
ens papmianꝰ insuis statuit responsis.
fiquis fllium suũ ħedem institiur. t res¬
titutionis ꝑ mortem hom̃ subegit.
non aliẽ hec iuidĩ exposuisse nisi cum
filiꝰ euis sine sobole uitaͣm suã reliq̃r¬
it. nos hi sensum m̃ito mirati plenis¬
fiũ ei donamꝰ euentum. ut siquis ħ
dispofũre non tm̃ filium ħedem isti¬
tuens s eciam fstiam issab incio ne¬
potemiss neptemiss ꝓnepotemiss pro¬
neptemiss aliam deinceps postĩtatem
⁊ eam restitutionis post obitum gͣuam¬
ini fubiugaũt. non alit hoc sensisse
uideatur nsshii qui restitucione hoñ¬
an sunt sine filiis iss filiab neporibus
m̃t defuti. ne uideatur testator ałia¬
benas successiones ꝓpͥisañ ponẽ... em̃¬
patins renusir⁊ postea testam̃to condi¬
to eump̃tenit. insllo penitus reficto.
aliis heredib derelictis ip̃m autẽ quẽ
neq hedem neq exhedatum fecit fi¬
dĩ comisso p̃grauauit. q̃ rebatur fiẽ

Expanded text:
simi ingenii vir et merito ante alios excellens papinianus in suis statuit responsis, si quis filium suum heredem instituit et restitutionis post mortem oneri subegit, non aliter hoc videri disposuisse, nisi cum filius eius sine subole vitam reliquerit: nos huiusmodi sensum merito mirati plenissimum ei donamus eventum, ut, si quis haec disposuerit, non tantum filium heredem instituens , sed etiam filiam, vel ab initio nepotem vel neptem, pronepotem vel proneptem vel aliam deinceps posteritatem, et eam restitutionis post obitum gravamini subiugaverit, non aliter hoc sensisse videatur, nisi hi qui restitutione onerati s unt sine filiis vel filiabus rint defuncti, ne videatur testator alienas successiones propriis anteponere. IUSpaternis remisit et postea testamento condito eum praeteriit nullo ei penitus relicto, aliis heredibus derelictis, ipsum autem, quem neque heredem neque exheredatum fecit, fideicommisso praegravavit. Quaerebatur, si
Abbreviated transcription (Latin):
ifum altĩ ascꝑsit. ⁊ querebatur spãl
fcõi comissarus io qd̾ ei relictum ẽ aqͥ
consequideb̾at utrum ueabħede. ut
post retencionem eiꝰ alias res unĩfi¬
tatis fid̃i comissanius accipiat anim¬
a cum aliis reb oporteat. ⁊ ħ gn̾ali fi¬
dĩ conissario agreganur ip̃e spãti fi
dĩfidĩcomissano hoc tradat. siue in
sit. sancimus uaq cotam quid̾ fub̾aᷤ¬

Expanded text:
ipsit. Et quaerebatur, specialis fideicommissarius id quod ei derelictum est a quo consequi debeat, utrumne ab herede, ut post retentionem eius alias res universitatis fideicommissarius accipiat, an una cum aliis rebus oporteat et hoc generali fideicommissario adgregari, ut ipse speciali fideicommissario hoc tradat, sive in . Sancimus itaque totam quidem sub
Abbreviated transcription (Latin):
inħ cafu placuit ut emancipatis ut¬
pote muiria apatre asfectus non cõ¬
pellatur fidĩ comissum afua ꝑsona
relictum p̃starẽ qd̃ eciam maliis per¬
sõnis quas exhedari necesse ẽ locum
resecantes ⁊ uoluntati mortuorum
ꝓspicientes sancimꝰ fi sinescͥtura ⁊
p̃sencia restium fidi comisso derelicto.

Expanded text:
 casu placuit, ut emancipatus utpote iniuria a patre adflictus non compellatur fideicommissum a sua persona relictum praestare. Quod etiam in aliis personis, quas exheredari necesse est, locumresecantes et voluntati defunctorum prospicientes sancimus, si sine scriptura et praesentia testium fideicommisso derelicto f
Abbreviated transcription (Latin):
menoraciõne locum habente cum fu¬
fficiat ei saltem ꝑ p̃cio qd̾ sciens dedit ꝓ
aliena resibi satisfi. c̾ceditori nicħom
ni ꝑigͦraticia ccͣm accione adũsus de¬
bitorem conpetenteur ex omĩ parre
esfectum ꝑducatur ut ultima elogia
defimctor legitimum finem sorciant.
bone fid̃i ꝓcildubio emptorib. integͣ
uira ⁊ misslo mõ ex hac constitucione
demimta ceͣ uenditorem hñtib do¬

Expanded text:
melioratione locum habente, cum sufficiat ei saltem pro pretio, quod sciens dedit pro aliena re, sibi satisfieri: creditori nihilo minus pigneraticia contraria actione adversus debitorem competente, ut ex omni parte effectum perducatur, ut ultima elogia defunctorum legitimum finem sortiantur : bonae fidei procul dubio emptoribus integra iura et nullo modo ex hac constitutione deminuta contra venditores hab
Abbreviated transcription (Latin):
cumq tecessit. ip̃i legatano uidi ẽẽ dna
eleccionemata t̃ut non optimuni erser¬
eius issaliii re quicqͣm eligat.s. medie esti¬
macionis nedum legatanuiẽe suis fo¬
uendumi enstimaius ħedis comedade¬
fenttentur Esquia nr̃a magestas per
multos casis legatariis ⁊ fcõi comissnuis
pspert⁊ acciones tampionales qm iuireus.

Expanded text:
cumque decesserit, ipsi legatario videri esse datam electionem, ita tamen, ut non optimum ex servis vel aliis rebus quicquam eligat, sed mediae aestimationis, ne dum legatarium satis esse fovendum existimamus, heredis commoda defraudentur. Sed quia nostra maiestas per multos casus legatariis et fideicommissariis prospexit et actiones tam personales quam in rem et
Abbreviated transcription (Latin):
stinendum. nhis ⁊ enĩ duob casibus
cum scd̃is seꝑat uł mat̾ matͥmoniis
iunx̃it necesse ẽ ut ead̾ satisdacio ꝓ
legum ordine p̃beatur. ¶ sin aũte̾
is qui fidĩ comissatia restitutione gͣ¬
uatus ẽ. umo filio suꝑstite. iss nepõte
ex filio sine ex fiłia nato. ułꝓnepote ł

Expanded text:
 his etenim duobus casibus, cum secundis se pater vel mater matrimoniis iunxerint, necesse est, ut eadem satisdatio pro legum ordine praebeatur. Sin autem is, qui fideicommissaria restitutione gravatus est, uno filio superstite vel nepote ex filio
Abbreviated transcription (Latin):
missum beditas recte relinquitu¬
r̾ gͥ si te uror tua ⁊ prigirũ sium
udiscrimine mortis constitrita desi¬
gnauit uelle successionemoptinere.
usq ad dodrantem eiisuolũtatẽ ratã
suar conuenit. cum᷑ intestato ei fucoe¬
dentes de restituendo fidĩ comisso con¬
uentos ultra qͣrtam partem erealieno
deducto qm penes eos frr̃a senatus con¬
sulti relinqui p̃ceꝑit tantum optiñe

Expanded text:
missum hereditas recte relinquitur. Igitur si te uxor tua et privignum suum in discrimine mortis constituta designavit velle successionem obtinere, usque ad dodrantem eius voluntatem ratam servari convenit, cum intestato ei succedentes de restituendo fideicommisso conventos ultra quartam  aere alieno deducto, quam penes eos sententia senatus consulti relinqui praecepit, tantum obtine
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ã. PP redia obligata ꝑ legatum uel
fidi comissum relicta ħ res fuere debet
maxĩe cum testator condicionem e¬
orum non ignoranit. aut siscisset leg¬
aturus tibi aluid qd̃ non minꝰ eẽt. fi¬
ssͥssĩ uõ acreditore distratta sunt p̃ciũ
hes ex solũe cogitur. nisicͣcua de fumcri

Expanded text:
. Praedia obligata per legatum vel fideicommissum relicta heres luere debet, maxime cum testator condicionem eorum non ignoravit aut, si scisset, legaturus tibi aliud, quod non minus esset, fuisset. Sin vero a creditore distracta sunt, pretium heres exsolvere cogetur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
uł legatarium uł fidĩ comissariũ: pri
uire uirando de catumpnia p̃stitorił
sac̃mentum subire ⁊ omĩ inquietud¬
ine sese relaxare. uł si recusandũ exis¬
nmau̾it sacram̃tum. aut c̃tam qͣnti¬
tatem manifestare fidĩ comissano de¬
uelictam noluit. si forsitã maiorem
fidĩ comissariꝰ expetat. omĩmõ excusac¬
ciomi fidi comissi subiac̃e. ⁊ eum adsa¬
tis facionem conpellicum ip̃e sibi uidex
⁊ testis inueniatimr. cui religio ⁊ fides afi¬
dĩ comissario electa ẽ. nullis testib mi¬
llisq aliis aduenticiis ꝓbacionib re¬
quisitis. s siue qͥnq sint restes. uł inͥ¬

Expanded text:
tarium vel fideicommissarium prius iureiurando de calumnia praestito vel sacramentum subire et omni inquietudine sese relaxare vel, si recusandum existimaverit sacramentum aut certam quantitatem manifestare fideicommissario derelictam noluerit, si forsitan maiorem fideicommissarius expetat, omnimodo exactioni fideicommissi subiacere et eum ad satisfacti onem compelli, cum ipse sibi iudex et testis invenitur, cuius religio et fides a fideicommissario electa est, nullis testibus nullisque aliis adventiciis probationibus requisitis, sed sive quinque sint testes vel mi
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃.gor .ã. Exhis nbis ticio decẽ mi¬
na iss insulam᷑ relinquo. ita ut quĩq
milia exhis. ułeand̾ insulam meitio
restituat. hioet antea neq legati neq fĩ¬
dĩcomissipeticio maiscebatur: tñ inlib̾¬
tate adiuo seũo ħ emissum ẽ. s ⁊ inpecũ¬
respiciut siue addandũm uł faciendũ
aliquid fidi comissi accio omĩfaiiam
nascatłu. uidel. incondicionib p̾exit
enum. ¶ fnĩ uõ legato auc fid̃ĩ comis¬
so uelicro. testator legatarnim seu fidĩ¬
comissatium. ꝓͫ ⁊ buit ħdem suim ł ali¬
um q̃ndam. debitum exigere. ht̃ debitor
adũsus iegaranum seu fidĩ comissanu
aggentemusq ad qnͣtitat᷑em relicri fidi¬
comissi siue legati excepcionem. de cõ

Expanded text:
 . Ex his verbis: " titio decem millia vel insulam relinquo, ita ut quinque millia ex his vel eandem insulam mevio restituat", licet antea neque legati neque fideicommissi petitio nascebatur, tamen in libertate a divo severo hoc admissum est. Sed in pecunrespiciunt, sive ad dandum vel faciendum aliquid, fideicommissi actio omnifariam nascatur, videlicet in condicionibus post exitum earum. Sin vero legato aut fideicommisso relicto testator legatarium seu fideicommissarium prohibuerit heredem suum vel alium quendam debitum exigere, habet debitor adversus legatarium seu fideicommissarium agentem usque ad quantitatem relicti fideicommissi
Abbreviated transcription (Latin):
dia Simpsona patris tuituire suç¬
cessĩsse ꝓponis fidĩ comissi dies u̾tilit̾
cessit. sicet tp̃r quo fuãt datũm nec¬
dumte natum ꝓbetr urorempatini¬
tui quem contendis patii tuo rogatũ
heditas tibiq̃sita ẽ non de fidi comisło
q̃rendum s ħeditas ab ea uendicãda ẽ¬

Expanded text:
in persona patris tui, cui te successisse proponis, fideicommissi dies utiliter cessit, licet tempore quo fuerat datum necdum te natum probetur, uxorem patrui, quem contendis patri tuo rogatum,hereditas tibi quaesita est, non de fideicommisso quaerendum, sed hereditas ab ea vindicanda e
Abbreviated transcription (Latin):
duodecimum anͣnum etatis inpless
ũbis p̃canis testam̃to fccõ. non nullos
ei uolĩt substitutos ncħ ꝓhib fid̾i¬
comissum petiuł ab ip̃i heredib qui
bona intestati tenent stimc enĩ locum
tam̃to reinquritur. si extestam̃to nõ
adeatur ħ edit̾as. non ualẽ. cum ubis
reficta directs adirpotint ħeditas.
tionꝰ cuin isla sic data ẽ. ut eẽt eciam
qd rescupsim seq̃ntes adseuacionem
tuam qĩ scipta ħes non fin̾it iure adop¬
tata. alioͥu siinfamstia relicta hes fa¬
ctadecessit ⁊ conseq̃nt ip̃iꝰ heredes pen¬
qom fidi comissi respondere coguntur.

Expanded text:
duodecimum annum aetatis implesset, verbis precativis testamento facto nonnullos ei voluerit substitutos, nihil prohibet fideicommissum peti vel ab ipsius heredibus, qui bona intestati tenent. Tunc enim locum tamento relinquuntur, si ex testamento non adeatur hereditas, non valere, cum verbis relicta directis adiri potuit hereditas, non cum illa ipsa sic data est, ut esset etiamd rescripsimus sequentes adseverationem tuam, quasi scripta heres non fuerit iure adoptata. Alioquin si in familia relicta heres facta decessit, et consequenter ipsius heredes petitioni fideicommissi respondere coguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑporcionib uris potestatis rõne qͣsier¬
ur. iñquia infiorib ubis testam̃tiuos
suiuiris face testator curauĩt. inflligi
por restituendi ħ ediratns commodi fi¬
dĩcomisso patrem obstrictumẽe.¬

Expanded text:
portionibus vestris potestatis ratione quaesierit, tamen quia inferioribus verbis testamenti vos sui iuris facere testator curavit, intellegi potest restituendi hereditatis commodi fideicommisso patrem obstrictum e
Abbreviated transcription (Latin):
cã iporecariam donarẽ. q̃ nullo ũbo p̃¬
cedente̾ possit ab ipa lege induti. si enĩ
testator iõ legara uł fidĩ comissa dẽtiqͥt
ut omĩmõ psone ab eohonorare ea pet¬
cipiant. appͥaret ex eiꝰ uoluntate eciam
p̃fatas acciones ce res testatoris eẽ uisti¬
tuendas. ut omĩb moĩs uolunrati eius
satis fiac. ⁊ p̃cipiie cum ralia fint lega¬
ta uł fidĩ comissa que piis accib fint de

Expanded text:
casu hypothecariam donare, quae et nullo verbo prcasu hypothecariam donare, quae et nullo verbo praecedente possit ab ipsa lege induci. Si enim testator ideo legata vel fidecommissa dereliquit, ut omnimodo personae ab eo honoratae ea percipiant, apparet ex eius voluntate etiam praefatas actiones contra res testatoris esse instituendas, ut omnibus modis voluntati eius satisfiat, et praecipue cum talia sint legata vel fidecommissa, quae piis
Abbreviated transcription (Latin):
uĩ fidĩ comissis honorati sunt psonalẽ
añꝙ accionem hr̃e noscuntur quis
uendicationis isł sinendi modum alio¬
rumq genum legatoꝵ fubtilitatẽ ꝓ¬
no animo admutet. qmͣ postĩtas obti¬
mis usa rõnib nec fãcile friscepir nes
inextricabilescurintꝰ laudauit. qͣuisi
rem missiõnis scmupislosis utatur amsba¬
gib.ͣ bectiꝰ gͥ eẽ censemus iurem quidẽ
missionem penitus aboli. omĩb uõ tã
legatariis qmͣ fidĩ comistariis unã na
turam inpone ⁊ non solum ꝑsonalemac¬
tionem p̃stare s eciam uirem qͣtenꝰ eis
cte uendicare in rem accione instituen¬
da.⁊ insuꝑ utilem siuanam. id est ipo¬
tecariam fũꝑ his que fuu̾it dẽrelicia ⁊̃
res mortui prestare ᷤ cum enĩ ħiam i¬
re nr̃o inc̃buit. licẽ testatori ypotecam
rerum suarum intestam̃to quibꝰ uolu¬
erit dare. ⁊ itñi nouelle constituciones
ĩ̃ultis casib ⁊ taciras ypotecas indu¬
x̃unt non abre ẽ eciam nos inp̃senti.

Expanded text:
 fideicommissis honorati sunt, personalem plerumque actionem habere noscuntur, quis vel vindicationis vel sinendi modo aliorumque generum legatorum subtilitatem prono animo admittet, quam posteritas optimis rationibus usa nec facile suscepit nec inextricabiles circuitus laudavit? quis in rem missionis scrupulosis utatur ambagibus? Rectius igitur esse censemus in rem quidem missionem penitus aboleri, omnibus vero tam legatariis turam imponere et non solum personalem actionem praestare, sed etiam in rem, quatenus eis  derelictae, vindicare in rem actione instituenda, et insuper utilem servianam  id est hypothecariam super his quae fuerint derelicta in res mortui praestare. Cum enim hoc iam iure nostro increbuit licere testatori hypothecam rerum suarum in testamento quibus voluerit dare, et iterum novellae constitutiones in multis casibus et tacitas hypothecas induxerunt, non ab re est etiam nos in praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ã. Pollã quid̾ ub̃am huĩt ãminis¬
trandi patrimoni sui põtestatẽ. noc
idcuro qd̃ pupillus illi hes exntit ea
q̃ ab ip̃a finita sune uocari ind n  cepta¬
cionẽ oporter. nam si pupilli noĩe fal¬
sum uis dic̃e testꝯm̃tum de quo ꝑ pol¬
lam tñsactum ẽ potes exꝑiri. dum me¬
min̾is si mcã non obtimueris ⁊ porci¬
onem qm exeo testam̃to pupillus h¬
ab̾ex. te ei saluam factñrum. qm̃ adim¬
i pũpillo necesse erit. scd̃m iuris for¬
mam⁊ de calumpnia tua p̃sidem de¬
lib̾aturum qmͣius pupillinoiẽ agẽ

Expanded text:
. Polla quidem liberam habuit administrandi patrimonii sui potestatem nec idcirco, quod pupillus illi heres extitit, ea quae ab ipsa finita sunt revocari in disceptationem oportet. Sed si pupilli nomine falsum dicere vis testamentum, de quo per pollam transactum est, potes experiri, dum memineris, si in causa non obtinueris, et portionem, quam ex eo testamento pupillus habet, te ei salvam facturum, quam adimi pupillo necesse erit secundum iuris formam, et de calumnia tua praesidem deliberaturum, quamvis pupilli nomine agere
Abbreviated transcription (Latin):
relictum ẽ. tñ si hedes conꝑta uotun¬
tate defuncti. p̃dia ex cã fidĩ comissi
dea re q̃stio tibi mouetur cum non ex
ea sola scuptura s ex consciã relictifi¬
dei comissisatis defuncti uoluntati
factum eẽ indetur.

Expanded text:
ta voluntate defuncti praedia ex causa fideicommissi ea re quaestio tibi movetur, cum non ex ea sola scriptura, sed ex conscientia relicti fideicommissi satis defuncti voluntati factum esse videatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dat cum̃ em̃ resꝑtestrum sollempnita¬
tem ostuditur tunc ⁊ mimerus restiuͣ
⁊ nimia subtilitas requirenda ẽ. lex
⁊ enĩnequid falsitatis incurrat per
duos forte testes conpoĩtum maiorẽ
nũum testiũ expostulat. ut pampl¬
iores homĩes ꝑfectissima ũitas reues¬
etur. scum aur is qui aliquid exuolun¬
tate defumcti lucratur. maxĩe ip̃e hes.
cui sũma aucroritas tociꝰ oae comissa ẽ
dicẽ conpłłitut ĩtarem ꝑ sacramenti
religionem qualis locus testib relinqͣ¬
tur us q̃madmodum ad extraneam
fidem decuratur ꝓpͥa ⁊ indubitatar¬
elicta. cum ⁊ in leges respeximꝰ q̃ uistis
dispoĩcionib testatoꝵ ouũ mõ ħedes o¬
bedire conpestunt. ⁊ sie stricciꝰ cãm exi¬
gunt. ut eciam amitr̃e liciunsħedit¬
atis sanciant eos qui restatorib suis

Expanded text:
dat. Cum enim res per testium sollemnitatem ostenditur, tunc et numerus testium et nimia subtilitas requirenda est. Lex etenim, ne quid falsitatis incurrat per duos forte testes compositum, maiorem numerum testium expostulat, ut per ampliores homines perfectissima veritas reveletur. Cum autem is, qui quid ex voluntate defuncti lucratur, et maxime ipse heres, cui summa auctoritas totius causae commissa est, dicere compellitur veritatem per sacramenti religionem, qualis locus testibus relinquatur vel quemadmodum ad extraneam fidem decurratur, propria et indubitata relicta? cum et in leges respeximus, quae iustis dispositionibus testatorum omnimodo heredes oboedire compellunt et sic strictius causam exigunt, ut etiam amittere lucrum hereditatis sanciant eos, qui testatoribus suis
Abbreviated transcription (Latin):
fuĩt legatum derelictum uł fidĩ comni¬
sum s ⁊ si alegatano ił fidĩ comissano.
iss alia ꝑsona qmͣ gu̾aie fidĩ comisso po:¬
ssumꝰ fidĩ comissum cuidam reluiqͣtur.
cum enĩ non alit̾ ualeat. nisi aliquid
ucͣri afferat ei a quo de̾lictũ ẽ: nicħ
ẽgraue eciam adũsus eum non tm̃
ꝑsonalem s eciam inrem ⁊ ypotecar¬
tiam extũdere accionem iureb quas
atestatore consectitiis ẽ. nomĩb ancẽ

Expanded text:
relictum vel fideicommissum, sed et si a legatario vel fideicommissario vel alia persona, quam gravare fideicommisso possumus, fideicommissum cuidam relinquatur. Cum enim non aliter valeat, nisi aliquid lucri offerat ei a quo derelictum est, nihil est grave etiam adversus eum non tantum personalem, sed etiam in rem et hypothecariam extendere actionem in rebus, quas a testatore consecutus est. In omnibus autem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ inc̾̃tum. netũ quedam ambiguitas
smplices animos moueat eciam exp̃ssĩ
santuñ legem ussiam miscellam⁊ senat
consislt᷑a que circa eam fcã funt. nec non
nuicianam caucionem que suꝑ tastibus
nupciis inuoducra ẽ non sotum femin¬
is s ecram inmascistis cessare. E s. quiao¬
ap̃ isspianũ instibris sabĩanis inuenimꝰ
quedam ũba que esfugiunt legis misc¬
ele obfuationem nequis ⁊ ea sub lata eẽ

Expanded text:
est incertum. Ne tamen quaedam ambiguitas simplices animos moveat, etiam expressim sancimus legem Iuliam miscellam et senatus consulta, quae circa eam facta sunt, nec non mucianam cautionem, quae super talibus nuptiis introducta est, non solum in feminis, sapud Ulpianum in libris Sabinianis invenimus quaedam verba, quae effugiunt legis miscellae observationem, ne quis et ea sublata esse
Abbreviated transcription (Latin):
suurui tm̃mõ ap̃ eas manente. ⁊ ad nbos pͥ¬
oris mariti ꝓprietate eor defenda. scõm ea
que descd̃is nuꝑcux⁊ luicis ex hes młieribus
sta m̾ita s̾unt. ne er necessitate legn̾⁊ sacra¬
ta ẽ q̃rescientes prudentes ꝙ ꝑunium co¬
miti paturur: tale gͥ uiramtũ adquie.¬
scat cedat cum muciana caucione sr̃ loc

Expanded text:
ente et ad liberos prioris tori proprietate eorum deferenda secundum ea, quae de secundis nuptiis lucrisque ex his mulieribus statuta sunt, ne ex necessitate legis et sacrata est, quare scientes prudentesque periurium committi patimur ? Tale igitur iuramentum conquiea cedat cum muciana cautione super hoc
Abbreviated transcription (Latin):
illigendum ⁊ ambo ueniant eq lãce.
ad ħeditatem ambo legata sunstuer
accipiamt. fid̃ĩ comissumm inutrũq di¬
uidantur. lib̾ias uttumq capiat. t¬
toris am̃bo fungantur officio. sie n¬
emo defraudatur a comodo restatori.
sic maior ꝓuidencia pupillis infer¬
atur nedum dubitabarur. ap̃quem
debet eẽ tutela inmedio res pupislor
tepereat. s ħ quid̾ santimꝰ cum inper¬
sonam hmõi ꝓferatur scciptura. sin
fidĩ comissum relmnquo. tunc sd̃m
ueres regulas ⁊ antiquas disfinicioẽs

Expanded text:
tellegendum, et ambo veniant aequa lance ad hereditatem, ambo legata similiter accipiant, fideicommissum in utrumque dividatur, libertas utrumque capiat, tutoris ambo fungantur officio. 1c . Sic nemo defraudetur a commodo testatoris, sic maior providentia pupillis inferatur, ne, dum dubitatur, apud quem debet esse tutela, in medio res pupillorum depereant. Sed haec quidem sancimus, cum in personas huiusmodi proferatur scriptura Sin fideicommissum relinquo", tunc secundum veteres regulas et antiquas definitiones
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ lex uilia miscella que iam ꝑempraẽ.
s cum pͥmum ħ euen̾it illico conpetat ta¬
lib ꝑsoniseius qd̾ relictum ẽ ꝑsecũtie qr
sub condicione relictum ẽẽ uiderur. suĩ
semel siue mannos fingulos ħ ubalitas¬

Expanded text:
habeat lex Iulia miscella, quae iam perempta est: sed cum primum hoc evenerit, ilico competat talibus personis eius quod relictum est persecutio, quia sub condicione relictum esse videtur, sive semel sive in annos si ngulos
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ã. Cum quidam sic uł institucio¬
nem ł legatumiss fidi comissumł ub
iem ẽẽ uolo ułmsbeo dubitabatur. utrũ¬
ue mutstis fit hͥmoĩ institucio ⁊ legat¬
uni ⁊ fid̃i comissum: lib̾tas ⁊ turoris daci¬
o. aut occupantis molior condicio sit. in
ambo inhuiꝰmoi lucra muia ilł mimĩa
uocentur. ⁊ an scõm aliq̃m ordinẽm ad¬
mirantur. anutq onimõ. cum alii pͥm¬
um ininstitucionib ꝙͣi institutũ adimi¬
ci. scdm̃ ql substitutũ. alii aur̃ infidĩ co¬
missis postĩorem solum accepturum ł¬
fidĩ comissum existimauunt qi recenci¬
ori uolimtate testatoris utentem ⁊ fiq̃
eoꝵ alt̾cationes sigillatĩ expoñe maliũ
te. ut sc exꝑlicari possit tanta acroꝵ
aucrores retissunt int̃ se uanasseu
identur. melus iraq nb̃ uisum ẽ oĩ
huiꝰ mõi ubositate explosa coniũccioẽm
cat.⁊ scõam non repellar. quẽadmo¬
dumm enĩ ubi grã mintdicto qd̾ uiant

Expanded text:
. Cum quidam sic vel institutionem vel legatum vel fideicommissum vel rem esse volo" vel " iubeo", dubitabatur, utrumne inutilis sit huiusmodi institutio et legatum et fideicommissum et libertas et tutoris datio, an occupantis melior condicio sit, an ambo in huiusmodi lucra vel munia vocentur et an secundum aliquem ordinem admittantur, an uterque omnimodo, cum alii primum in institutionibus quasi institutum admitti, secundum quasi substitutum, alii in fideicommissis posteriorem solum accepturum fideicommissum existimaverunt, quasi recentiore voluntate testatoris utentem. Et si quis eorum altercationes singillatim exponere maluerit, dere, ut sic explicari possit tanta auctorum auctores rettulerunt, inter se variasse videntur. Melius itaque nobis visum est omni huiusmodi verbositate explosa coniunctionem cat et secundam non repellat. Quemadmodum enim verbi gratia in interdicto quod vi aut
Abbreviated transcription (Latin):
emũis aliquid uideatur mnperfectũ.
sanxisse. s ita nh̾editatib ⁊ ĩ legatis
⁊ fid̃i comissis ⁊ maxime inlib̾tatibus
quas semꝑ philosophia amplectitur.
extendaum eus oracio. ut ⁊ luciumꝙ
ĩmedio accidit eis post lib̾tatem accep¬
tam iestitũatur. ⁊ partus lb ingenu
eẽ intłłigatur nullaq machinatione
huimĩ ppedicio damprũ atiqu̾d irog¬
are concedatm ⁊ liba eoꝵ postĩtas sim̃
medio fuit ab hac nite fubtractieoꝵ

Expanded text:
ideatur imperfectum sanxisse: sed ita in hereditatibus et in legatis et in fideicommissis et maxime in libertatibus, quas semper philosophia amplectitur, extendatur eius oratio, ut et lucrum quod in medio accidit eis post libertatem acceptam restituatur et partus liber et ingenuus esse intellegatur nullaque machinatione huiusmodi praepeditio damnum aliquod inrogare concedatur et libera eorum posteritas, si in medio f
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ã. Si fr̃ tuus postea qmͣ parriheres
extitit ꝓubesiam sine lib̾is decessir. ex
pupillar subititucione tibi heditas ei
delata non ẽ. s siũbis fidĩ comissi. aliqͣ
parte testam̃ti confumata est. fidĩ com

Expanded text:
. Si frater tuus, posteaquam patri heres extitit, pubes iam sine liberis decessit, ex pupillari substitutione tibi hereditas eius delata non est. Sed si verbis fideicommissi aliqua parte testamenti confirmata est, fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑ familias cum ibi agẽt isłut fũ¬
dus eẽt instructus non tpr̃is cã hu̾it.¬
⁊ ineo relicta ẽẽ uiris auctoritate di¬
sstnitum ẽ. ea eciam que tam fructiũ
colligendoꝵ. qmͣ seruandoꝵ item peco¬
rastercorandi isł pascendi cã ibi cons¬
tituta ut fructus dehis captantur.ł
ut fundus sit instiuccior fidĩ comisso

Expanded text:
pater familias, cum ibi ageret, vel fundus esset instructus, non temporis causa habuit in eo, relicta esse iuris auctoritate definitum est: ea etiam, quae tam fructuum colligendorum quam servandorum. Item pecora stercorandi vel pascendi causa ibi constituta, ut fructus de his capiantur vel ut fundus sit instructior, fideicommisso
Abbreviated transcription (Latin):
non absimilem constitutam decide
nb humami eẽ appatunt. agitabat
eni siquis agrum cornelianumł fo¬
ite altum ił qmdam rem ciuidam le¬
rem ꝑ legatum isł fidĩ comissimudes¬
moeundꝰ agrum ulalienamiem ie¬
gitinit. ur sepius quid ticu fuiss mẽ¬
uio. semel autẽ semꝑni quid statuẽ¬
dum ẽ ⁊ quid unis fit fi comimieti.
amsantimꝰ. cuicumq fuit ł hedira¬

Expanded text:
non absimilem constitutam decidere nobis humanum esse apparuit. agitabatur enim, si quis agrum Cornelianum vel forte alium vel quandam rem cuidam lerem per legatum io eundem agrum vel aliam rem legaverit, ut saepius quidem titii fuisset mentio, semel autem Sempronii, quid statuendum est, et quid iuris sit, si coniunctim am sancimus, cuicumque fuerit vel her
Abbreviated transcription (Latin):
hedib non obee crimen inulte mor¬
ns placiit cum at uoseciam acusa.¬
cionem ꝓͣtilisse ⁊ quosdam ex reis p¬
unitos ꝓponatis. ncet is quimandas¬
se cedẽ dicitur ꝓuocau̾it uereri non
debetis ne qͣm ħ ediratis patñe a fis¬
comeo q̃stionempaciamini. comi¬
em̃t enĩ pierati ure respõnde̾ ⁊ cãni
hereditatem adire.
t̾ a S udo iscio nocis testatoris nõ ẽ
desiderat᷑a. quia cedis auctores repini
non potuerinit. obeẽ ħ̾edib inqͥuos
la eorum culꝑa deregitur: ñ oportet.
si msiitiita a cusacione ad finemusq
uidicis fuãm non fustinuit. sue ꝑtis
non perdat persecucionem
penitum eẽ asseuas łt effectus fuc¬
cessionis eius tibi non ausferatur. ei¬
mortem ultiscitenecesse ẽ. ticet enĩ
heditatem eoꝵ qui clamdestins in¬
fidiis ꝑĩuntur. hii ꝯminre uocã¬

Expanded text:
edibus non obesse crimen inultae mortis placuit. Cum autem vos etiam accusationem pertulisse et quosdam ex reis punitos proponatis, licet is qui mandasse caedem dicitur provocaverit, vereri non debetis, ne quam hereditatis paternae a fisco meo quaestionem patiamini. Convenit enim pietati vestrae respondere causam hereditatem. ALEX. . Si ideo ultio necis testatoris non est desiderata, quia caedis auctores reperiri non potuerunt, obesse heredibus, in quo nulla eorum culpa detegitur, non oportet. si instituta accusatione ad finem usqueiudicis sententiam non sustinuit, suae partis non perdat persecutionemperemptum esse adseveras, ut effectus successionis eius tibi non auferatur, mortem eius ulcisci te necesse est. Licet enim hereditatem eorum, qui clandestinis insidiis perimuntur, hi qui iure vocan
Abbreviated transcription (Latin):
tiebrifidem puellam adheredibus
manumissan eamq prĩqͣm ei resti¬
tueretur ħeditas inrestatam uita fũc¬
tam ꝓponas ad manumissores eiꝰ fuc¬
cessio ꝑtͥin qui si adierint ei ħeditat¬
em confusis accionib fidi comisso fr̃¬

Expanded text:
em puellam ab heredibus manumissam eamque, priusquam ei restitueretur hereditas, intestatam vita functam proponas, ad manumissores eius successio pertinet. Qui si adierint eius hereditatem, confusis actionibus fideicommisso
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. inst.ã. Diquis siis recusam̃t
patnam seditatem d̾nd̾ maluit eã
donec res patñe in eodem statu rema¬
tent ħ face. ⁊ post misstimm tp̃e liceta.
tei ad heandem hediratem redire hoc
cornigentes santimus siquid res iam
uenundate sur ut nistus adinise¬

Expanded text:
s . Si quis suus recusaverit paternam hereditatem, deinde maluerit eam donec res paternae in eodem statu manent, hoc facere et post multum tempus licebat ei ad eandem hereditatem redire, hoc corrigentes sancimus, si quidem res iam venumdatae sint, ut nullus aditus e
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ ur̃ reliquit debito fiscaliaut pri¬
uato ahsumuntur. nĩcħ ex his que res¬
tam̃to adscͥpta sunt: uale̾ pot̃. sq̃uod
si deducto dobito inrelictis bons fr̃¬
fluum ẽ. lib̾tares impedi uins rõ¬
ĩ non ꝑmittit. qnͣdo eciani leg̃atał fid¬
ei comissa. salua loge falcidia prest
d̾ .ã. ¶reditor si adebitore fuo rem
qm̃ pignoris nomũe suscepit legatã
fibi contendit. euiam debito abfedib

Expanded text:
ter reliquit, debito fiscali aut privato absumuntur, nihil ex his, quae testamento eius adscripta sunt, valere potest. Quod si deducto debito in relictis bonis superfluum est, libertates impediri iuris ratio non permittit, quando etiam legata nec non fideicommissa s . Creditor, si a debitore suo rem, quam pignoris nomine susceperat, legatum sibi contendit, etiam debito ab heredib
Abbreviated transcription (Latin):
ditate extestam̃to fm̃ mortiu uolunta¬
rem agẽns fuit forte suꝑatus uł certe ipe
spõnte uolũit ad fidĩ comissi fubsidiumm
conuolare non enĩ par eademq uõ uide¬
aturamitẽ debĩt᷑a. ⁊ iucra non capere.
¶ I omĩ aut̃ ultima uoluntate excepto
testam̃to qͥñꝙͣ cestes isł rogati uł qui for¬
tuitu int̾uenint minio eodemq tp̃r de¬
bent adhibi. siue insctis siue siue sqͥp¬
tis uoluntas conficiatur. testib uideł
sub notationẽ suam accomodantib¬
ũbns his. ut quoad cumiclandioꝰ iusto:
nem int̃pretorut ⁊ post m̃orͣtem uisti ea¬
dem ub prestan uolũit
ħeditatem uenoidit tam̃ legata uł fid̃i¬
comissa ab eo peti possu̾nt. ⁊̃ ꝙd̃ eo noĩe
datum fũit uenditor abemptore iss fi¬
deuissorib eius petẽ pot̾it.

Expanded text:
voluntatem agens fuerit forte superatus vel certe ipse sponte voluerit, ad fideicommissi subsidium convolare. non enim par eademque ratio videtur amittere debita et lucra non capere. In omni autem ultima voluntate excepto testamento quinque testes vel rogati vel qui fortuitu venerint in uno eodemque tempore debent adhiberi, sive in scriptis sive sine scriptis voluntas conficiatur. testibus videlsubnotationem suam accommodantibverbis his:" ut quoad cum claudio iusto mnem interpretor, ut et post mortem iusti eadem vobis praestari voluerithereditatem vendiderit, tamen legata et fideicommissa ab eo peti possunt et quod eo nomine datum fuerit, venditor ab emptore vel fideiussoribus eius petere poterit.
Abbreviated transcription (Latin):
d.a ¶um qstio talis de suginticar¬
one isbor animos uerũ mouit si qͥs
cuidam agrim puta cornelamires
auim qncam in solidum leganiea
porcionem pͥmus qmam sedus lega¬

Expanded text:
. Cum quaestio talis de significatione verborum animos veterum movit, si quis cuidam agrum puta cornelianum vel alium quendam in solidum legaverit, portionem primus, quantam secu
Abbreviated transcription (Latin):
tio tuo uixͣ iurris formam ẽẽ consultum
ũba uõ responsi ħ sunt filie mat p̃duni
ita legauit. p̃cipito. sumito. extra parte
ħeditatis. cum hereditati matris filia re¬
nm̃tiasset. nicħominꝰ eam recte lega¬
tum uendicape uisum ẽ.¬

Expanded text:
io tuo iuxta iuris formam esse consultum. Verba vero responsi haec sunt: filiae mater praedium ita legavit: " praecipito sumito extra partem hereditatis": cum hereditati matris filia renuntiasset, nihilo minus eam recte legatum vindicare visum e
Abbreviated transcription (Latin):
inplenda sua uoluntate. ⁊sł ꝓecunias da¬
re p̃cipere iss aliam pecunanam penã
inferre quib uolu̾it. tam inadiñdis
ħeditatib qmͣ legatis uł fidĩ comissis ⁊̃
lib̾tatib qmͣ in precipiendo ad alias ꝑso¬
itas ea tnͣsferri ab eo cu relicta ab inicio
sunt. issaliquid aliis ab eodari si mñius
Dispoĩcionib suis hes uł legatariꝰ. uł isre¬
rtare donatiis pariuu qo siali iuid facẽ¬

Expanded text:
implenda sua voluntate vel pecunias dari praecipere vel aliam pecuniariam poenam inferre quibus voluerit, tam in adimendis hereditatibus vel legatis vel fideicommissis vel libertatibus, quam in praecipiendo ad alias personas ea transferri ab eo, cui relicta ab initio sunt, vel aliquid aliis ab eo dari, si minus dispositionibus suis heres vel legatarius vel libertate donatus paruerit. Quod si aliquid face
Abbreviated transcription (Latin):
comissum migrare non põssir. ¶ si qͥs
uõ exparentib utriꝰq sexus aclibisusq
ad gradum qͣrtum agnationis uinclĩ
alliganiis isscognacionis uõ nexu con¬
ħes fuĩt iss nuncupatus ineo uideticet
testam̃to qd̃ restator ucem quoq codi

Expanded text:
commissum migrare non possit. Si quis vero ex parentibus utriusque sexus ac liberis usque ad gradum quartum agnationis vinculis adligatus vel cognationis nexu conheres fuerit vel nuncupatus, in eo videlicet testamento, quod testato
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. const.ã. Si idem codicilli quos
testam̃ta possent curgiũsũ his instiu¬
m̃tis uocabistum mandaretur q̃ue
stas uiris aucroritate data non ẽ.¬
mp̃ theo .ã. Siqñis age exrestam̃to
quonib mo fiue scapto suie smescͥtu¬
mimine perratatifrantum eĩ abẽ
ut aditum cinom ꝓfuo migrandi de¬
fdio concedamꝰ. ut ⁊̃ silud sanciamus
si testator faciens testam̃tum incodeᷤ
ꝓcodicilis eciamio uase conplex fit
qui ħeditatem petit ab ip̃is intẽcioni
cuordiis untũ uelit engẽdi hãt potesta¬
tem. sciens se imĩ eleccione altĩꝰ fibi adi¬
tum p̃ctufisse. ita ut si bõr possessionẽ.
sq simsles postulaꝑit qut cte miti se¬
mmposlossionem ermore pecient staum
tencionis explanet. ¶ illud quoq pa
n rõne suandum ẽ ut testator quidec¬
intestatus uideatur ẽẽ defimẽtus nec ir̾¬
cionem uelud ei codicistis ułtima muo¬
tuntatem nisi idille conplexus fu uit
uĩ eciam codicillor scͥptura debear opti¬

Expanded text:
 . Si idem codicilli quod testamenta possent, cur diversum his instrumentis vocabulum mandaretur, quae stas iuris auctoritate data non etorio. Si quis agere ex testamento quolibet modo sive scripto sive sine scriptuminime permittatur. Tantum enim abest, ut aditum cuiquam pro suo migrandi desiderio concedamus, ut etiam illud sanciamus, ut, si testator faciens testamentum in eodem pro codicillis etiam id valere conplexus sit, qui hereditatem petit ab ipsis intentionis exordiis utrum velit eligendi habeat potestatem, sciens se unius electione alterius sibi aditum praeclusisse; ita ut, sive bonorum possessionem sque similes postularit, aut cead possessionem ex more petierit, statim tentionis explanet. Illud quoque pari ratione servandum est, ut testator, qui decintestatus videatur esse defunctus nec trtionem velut ex codicillis ultimam voluntatem, nisi id ille conplexus sit, ut vim etiam codicillorum scriptura debeat obti
Abbreviated transcription (Latin):
suit clamorem exaudire. iss infidias
sentue⁊ non auxstumtistint fupꝑlicie
senatus confulti fubiace. ¶ oporret ⁊ eĩ
eos ubicumq senfint dum pietiantẽ
ad phibendas infidias concuiere. De

Expanded text:
audire vel insidias sentire et non auxilium tulerint, supplicio senatus consulti subiacere. Oportet enim eos, ubicumque senserint dominum periclitantem, ad prohibendas insidias concurrere
Abbreviated transcription (Latin):
Imp. uuist. ¶alis de antiquo unre dubi¬
etas nrẽ sepenitati suggesta ẽ. pp̃ sen¬
atus confisstum aanianũ. sp̃ seãtuo
qui supplicio asfictitur. subeod recto
comorantes. non suũ dño per insidias
nonfatiunt quis malectus de ñbis suł
eotem tecto significatir fius meodem
mausta ħ appłłacio accipi debear. addici¬

Expanded text:
ianus . Talis de antiquo iure dubietas nostrae serenitati suggesta est propter senatus consultum silanianum et servos, qui supplicio adficiuntur sub eodem tecto commorantesnon faciunt, qui intellectus de verbis " sub eodem tecto" significatur, sive in eodem in aula haec appellatio accipi debeat, adici
Abbreviated transcription (Latin):
celauĩt ex eo testam̃to uendicare:
dubitabatur. qd̃ omĩmo inbibend̃
ẽẽ censemus ut non accipiat fuctũ
suecatiditatis quiħedẽ uoluit exħe¬
ditate defraudare. s huimõi legatũ
illi quid̃ ausfatur. maneat aũt qi ꝓ
non scͥpto ap̃ hedem. ut ꝗ alii nocend
eẽ existimauit. ip̃e fuam sent̾iat iac¬
turãnis q̃madmodum si legatarius
cu pp̃ tutelam gendam aliquid fit¬
relictum nisi subierit turetam ei qui¬
dem legatum ausfertur. pupillo aũt
assignatur. cui ille utilis eẽ noluit.

Expanded text:
celaverit ex eo testamento vindicare, dubitabatur. Quod omnimodo inhibendum esse censemus, ut non accipiat fructum suae calliditatis, qui heredem voluit hereditate defraudare: sed huiusmodi legatum illi quidem auferatur, maneat autem quasi pro non scripto apud heredem, ut, qui alii nocendum esse existimavit, ipse suam sentiat iacturam, quemadmodum, si legatarius, cui propter tutelam gerendam aliquid derelictum sit, non subierit tutelam, ei quidem legatum aufertur, pupillo autem adsignatur, cui ille utilis esse noluit.
Abbreviated transcription (Latin):
mescõm q̃si fiduciam innocencie
irers ⁊ neq dolo malo tuo maritũ:
necatũ neq alias indig ñã te suc¬
cessione posse ꝓbare. contidis. adũsus
om̃em eslumpnam. mar̾iam habes

Expanded text:
e, si fiduciam innocentiae geris et neque dolo malo tuo maritum necatum neque alias indignam te successione posse probari confidis, adversus omnem calumniam maximam habes
Abbreviated transcription (Latin):
toris q̃stio. necessario nb̃ infum ẽ eciã
ħ ditim̃e. hi enĩqui lib̾tate fuantil
testam̃todonati sieam accepissent lu¬
tium qd̾ eis in mẽdio accidit potãnt
sibi acqunrere. interea aut̃ ꝓ crãstma¬
cione pp̃necis uindictã hitaħ̾ mini¬
mead eosꝑuenit ⁊ postea młib̾tatẽ
teducti ꝑiclitabãntur: ne medium.
tp̃e fiat eis dampnofũ ⁊ maxĩe sianci¬
sie ĩmedio peperĩt. ⁊ postea hediras fit¬
adita. beslissimum nb̃ iuidetur diui ma¬
ici prudentissimi oracionem ⁊ ĩlib̾ta¬

Expanded text:
s quaestio, necessarium nobis visum est etiam haec dirimere. Ii enim, qui libertate fuerant in hoc testamento donati et si eam accepissent, lucrum, quod eis in medio accidit, poterant sibi adquirere, interea autem procrastinatione propter necis vindictam habita hoc minime ad eos pervenit et postea in libertatem deducti periclitabantur. Ne medium tempus fuerit eis damnosum, et maxime si ancillae in medio pepererint et postea hereditas adita sit, bellissimum nobis videtur divi marci prudentissimi princi