comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ħ aliqͦ necessitate religioniᷤ. ñ oc casione cupiditatis
Qued s egero pꝰ epiphaniã. caritati ur̃ȩ in diũ uo¬
lantate nuntiabo. Et quomͦ litẽ fimero int̾ ausᷤ
Nr̃e. filios pbri iantarii. ñ nob̾ tacebo. Multa lo¬
cuttꝰ sũ. date uemã loquaei senectuti. sed timidȩ
infirmitati. Egosic̃ uidetiᷤ ꝑ ȩtatẽ modo senui
ꝑ infirmitatẽ corporis olim sũ senex: Lamen
si dõ placet qͥđ dixi modo. ipse dat uires. Nonuoᷤ
desero. Orate ꝓme:̃ ut quantũ in ẽ anima in
ħ corpore. et qualescũq aires suppetunt. in
uerbo di sertuant uobis amen. Itẽ s̃ axgtini
hodie de nobiᷤᷤ ipsis ribus clericorum.

Expanded text:
nisi aliqua necessitate religionis, non occasione cupiditatis. nisi aliqua necessitate religionis, non occasione cupiditatis. Quod ergo egero, post epiphaniam charitati vestrae in Domini voluntate nuntiabo. Et quomodo litem finiero inter duos fratres, filios presbyteri Januarii, non vobis tacebo. Multa locutus sum, date veniam loquaci senectuti, sed timidae infirmitati. Ego, sicut videtis, per aetatem modo senui: sed per infirmitatem corporis, olim senex fui, tamen si Deo placet quod dixi, modo ipse det vires, non vos desero. Orate pro me, ut quantum inest anima in hoc corpore, et qualescunque vires suppetunt, in verbo Dei serviam vobis. Amen. CAPUT CXIII. hodie de nobis ipsis sermo
Abbreviated transcription (Latin):
S quis sapiens et intelliget hȩc : Ergo ꝓfessꝰ ẽ
sc̃itatem. ꝓ fessus ẽ cõmuniter uiuendi
societatẽ. Professus ẽ. quã bonũ & quã io¬
cundũ habitane fr̃s upunũ. Si abboo ꝓposito.
cecidit. & extͣ manenꝰ . clericꝰ fuerit. dimi¬
dius et: ĩpse cecidit. Quid adine . Non
eũ iudico. Si foris seruat sc̃itatẽ. dinudiꝰ
cecidit. Sinitꝰ habuerit simalationem
totus cecidit. Nolo habeat necessitatẽ sunti¬
miniꝰ eũ tollo. nolenti mecũ iuuere cõmuinter
Habet am̃ . qui mecũ mauere uult. Si paratas
est pasci ado ꝑ ecdłam ipsius ñ hadere alĩ a bur
sed ant erogare pariꝑib aut in eõmune mittere.
mnanert: mecũ. Quihoc ñ iuilt. habeat lib̾raterne
seduident uirũ hob̾e possit felietatis ȩternitatẽ.
Susficiant bes nẽ interĩ caritati ur̃e quiod etor¬
obediant. Nec inuenturꝰ sũ aliquoᷤ hab̾e aligtad.

Expanded text:
Sed quis sapiens, et intelligit haec? Ergo professus est Sed quis sapiens, et intelligit haec? Ergo professus est sanctitatem, professus est comam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum. Si ab hoc proposito ceciderit et extra manens clericus fuerit, dimidius et ipse cecidit. Quid ad me? non eum judico. Si foris servat sanctitatem, dimidius cecidit. Si intus habuerit simulationem, totus cecidit. Nolo habeat necessitatem simumini eum tollo nolenti mecum communiter vivere: habet Deum qui mecum manere vult. Si paratus est pasci a Deo per ecclesiam ipsius, non habere aliquid proprium, sed aut erogare pauperibus, aut in commune mittere, maneat mecum. Qui hoc non vult, habeat libertatem: sed videat, utrum habere possit felicitatis aeternitatem. Sufficiant haec nunc interim charitati vestrae: quod egerobediant, nec inventurus sum aliquos habere aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
Malũ est. Quis nesciat  Malũ ẽ cadere a ꝓpo¬
sito. sed peius est simulare ꝓpofitũ. Ecce dico.
Audi. Qui societatẽ cõmuinis iutȩ iã suscepta. quȩ
laudatur in apłorũ actibus deserit. auoto suo
cadit. Aꝑfessione scã cadit. Obseruet iuidicem.
ñ me sed dñm. Ego ei ñ aufero dericatũ.
Quantũ sit perictilũ. ante occulos eiꝰ posui.¬
Faciat qͦd̾ uult. Noui enim quia si aliquem
hoc facientẽ de gradare uoluero. ñ ei de tro
patroni ñ ei de ert̃ suffragotores. et hic et
apud eꝑos qui dicant. quid mali fecit:
Non potest tecũ tolerare istã uitã. Extra
debet̾ ꝑd̾e clericatũ : Ego scio quãtũ mali
sit. ꝓfiteri scm aliquid. nec implere. Noue
cõpellitur. Si aut̃ cepit ẽẽ in monastero
et deseruit. et tam̃ uirgo ẽ. dimidia ruit.
Sic et dericꝰ duas res ꝓfessus est. et sc̃ita¬
tem et cleritatũ. Interim sanctitatem.

Expanded text:
Malum enim est, quis nesciat? malum est cadere a propoMalum enim est, quis nesciat? malum est cadere a proposito; sed pejus est simulare propositum. Ecce dico, audite: qui societatem communis vitae jam susceptam, quae laudatur in Actibus Apostolorum, deserit, a voto suo cadit, et a professione sancta cadit. Observet judicem, sed Deum, non me. Ego ei non aufero clericatum. Quantum sit periculum, ante oculos efaciat quod vult. Novi enim, quia si aliquem hoc facientem degradare voluero, non ei deerunt patroni, non ei deerunt suffragatores, et hic, et apud episcopos, qui dicant: Quid mali fecit? non potest tecum tolerare vitam istam, extra debet perdere clericatum? Ego scio, quantum mali sit, profiteri sanctum aliquid, nec implere. Vovetcompellitur. Si autem coepit esse in monasterio, et deseruit, et tamen virgo est, dimidia ruit. Sic et clericus duas res professus est, et sanctitatem, et clericatum; interius sanctitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
bus non habemus. Non habemꝰ gͦ enthecam. Propt̃
naufragium gͦ hoc uitando feci. non donando. Nemo
ibi me laudet. sed nemo et uituperet. Plane qͣn¬
do donati filio quod iratus pater moriens abstu¬
lit benefeci. Laudent qui uolunt. parcantꝰ qui
laudare nolunt. Quid plurib fr̃s mei  Quicu̾q
uuit exheredato filio heredem facere ȩccłiam.
querat alterũ qui suscipiat. non augustinum:
mmo do ꝓpitio neminẽ imuenieti. Q ucar aui¬
duo factũ sõ et uenerandi ep̃i aurelo cartha¬
qunersssi quomꝰ in pleuit omnib qui seiuirt¬
os lantis. aer. Quiaam eum filios ti ha biet feu
naꝙ soeraret. res siuas om̃s retento sibi usi frue

Expanded text:
re omnibus non habemus. Non habemus ergo enthecam. Propter re omnibus non habemus. Non habemus ergo enthecam. Propter naufragium ergo hoc vitandum feci, non donando. Nemo ibi me laudet, sed nemo et vituperet. Plane, quando donavi filio quod iratus pater moriens abstulit, bene feci. Laudent, qui volunt: parcant, qui laudare nolunt. Quid pluribus, fratres mei? Quicunque vult, exhaeredato filio, haeredem facere Ecclesiam, quaerat alterum qui suscipiat, non Augustinum: imo, Deo propitio, neminem inveniat. Quam laudabile factum sancti et venerandi episcopi Aurelii Carthaginensis, quomodo implevit os omnium qui sciunt laudibus Dei? Quidam cum filios non hque speraret, res suas omnes retento sibi usufructu
Abbreviated transcription (Latin):
de uotorũ hominũ nolo suscipere. Considerent quã
multa susceperim. Qͥđ opꝰ. ẽ. ea numerare : Ecceͥnan
dico. Filii iuliani hereditatem suscepi. Quares
Quia fine filiis defunctusest. Bonefacii hereditat̾e
suscipere nolui. Non miscđia sed timore. Nauicu¬
lariam nolui esse ȩccłam xꝑi. Multi sunt quidẽ.
qui etiam de nauibus ad quirunt. Tamen una
temptatio si esset. si iret nauis et naufragaret.
homines ad torm̃ta daturi eramꝰ. ut de subͫersio¬
ne nauis. scđdm consuetudinẽ quereret᷑. et torque¬
rent᷑ auidice qui essent de fluctibus liberati.
sed ñ eos daremus. Nullo pacto enam hoc facere
deceret excłam. Onus gͦ fiscale ꝑ solueret. Sed un¬
de ꝑsolueret. Enthẽcam nobis habere non licet.
Non est ep̃i seruare aurũ. et reuocare ase mendi¬
cantis manũ. Quotidie tã multi petunt. tam
nulti gemunt. tam multi nos inopes interpellant᷑.
ut plures tristes relinquamus. quia qͦđ dare om̃i

Expanded text:
devotorum hominum nolo suscipere. Considerent quam devotorum hominum nolo suscipere. Considerent quam multa susceperim. Quid opus est ea numerare? Ecce unam dico, filii Juliani haereditatem suscepi. Quare? quia sine filiis defunctus est. Bonifacii haereditatem suscipere nolui, non misericordia, sed timore. Naviculariam nolui esse Ecclesiam Christi. Multi sunt quidem, qui etiam de navibus acquirunt. Tamen una tentatio si esset, si iret navis, et naufragaret, homines ad tormenta daturi eramus: ut de submersione navis secundum consuetudinem quaereretur, et torquerentur a judice qui essent de fluctibus liberati. Sed non eos daremus, nullo pacto enim hoc facere deceret Ecclesiam. Onus ergo fiscale persolveret, sed unde persolveret? enthecam nobis habere non licet. Non est episcopi servare aurum, et revocare a se mendicantis manum. Quotidie tam multi petunt, tam multi gemunt, tam multi nos inopes interpellant, ut plures tristes relinquamus, quia ut possimus da
Abbreviated transcription (Latin):
patnearente filiuis hominis manduenns et beñ
er dicunt. Ecce homo uorax. potator inuu et anieꝰ
publicanorũ. Qa gͦ facio int̾ illos qui parant me
rephendere. et dentes in me ducere. Si suscepero
herednates eorũ qͥ filios suos irati exberedantis
Iterã quid sũ facturus eis quib canto et nolt̃
sattare. qui dicunt. Ecce quare nemo donat
cocłe hip pomensi aliquid  Ecce quare ñ ea fa¬
eiunt qui moriunt᷑ heredem Quia ep̃s argͦ¬
tinis de bonitate sua. laudando enĩ mordent:
labiis mulcent. et dentẽ figunt donat totũ
non suscipit. Plane suscipio. Profiteor me susci
eũ placarem. ñ ei filiũ reconciliare deberems
Q uomꝰ gͦ cũ filio suo uolo ut habeat pacem. cuuis
appeto hereditaten: Sed plane si faciat quod
sepe hortatus sum: unũ filium habet. putet
gͦ feci hoc in quib dam rebus. iam uolunt bonita¬
tem meã uel cõmendationẽ famȩ meȩ in aliud uer¬
tere. ut in alio mͦ me rep̾hendant. quia oblaciones

Expanded text:
manducans et bibens, et dicunt: Ecce homo vorax, potator vini, et amicus publicanorum . Quid ergo facio inter illos, qui parant me reprehendere, et dentes in me ducere, si suscepero haereditates eorum qui filios suos irati exhaeredant? Perum quid sum facturus eis, quibus canto, et nolunt saltare? qui dicunt, Ecce quare nemo donat Ecclesiae Hipponensi aliquid: Ecce quare non eam faciunt, qui moriuntur, haeredem: quia episcopus Augustinus de bonitate sua laudando enim mordent, labiis mulcent, et dentem figunt donat totum, non suscipit. Plane suscipio, profiteor me suscipeum placarem? non ei filium reconciliare deberem? Quomodo ergo cum filio suo volo ut habeat pacem, cujus appeto haereditatem? Sed plane si faciat quod saepe hortatus sum. Unum filium habet? putet ergo feci hoc in quibusdam rebus, jam volunt bonitatem meam vel commendationem famae meae in aliud vertere, ut alio modo me reprehendant, quia oblationes
Abbreviated transcription (Latin):
ponebant ante pedes apłoꝵ. distrͣlieba tͦ aut̃
et ego legere uolo. Pliᷤ eñ me delectat haius
uerbi ẽe lectorẽ. quã uerbi mei disputatorem.
Cũ orassent motꝰ est locꝰ in quo erant congre¬
gati. et mapleti ft̃ om̃s sp̃u sc̃o. loquebantur
uerbũ dĩ eũ fidutia omni uolenti. Ilultitu

Expanded text:
onebant ante pedes apostolorum, distribuebatur autem piscopus dixit: Et ego legere volo: plus enim me delectat hujus verbi esse lectorem, quam verbi mei disputatorem. Cum orassent, motus est locus in quo erant congregati, et impleti omnes Spiritu sancto, loquebantur verb
Abbreviated transcription (Latin):
psi inde faciant. qͦđ uoluerunt. Nidetͣ eñ mͥ:
quia si eã sascepero. in isto facto qͦd̾ mͥ displicet.
et quod doleo eius particeps ero. Hoc uolui non
latere caritatẽ urãm. Filia ipsius in monaste¬
rio feminarũ est. Filuis ipsuis in monasterio uuroꝵꝑ
est. Ambos exheredauit. illã cũ laude. istũ cũ elogio
id ẽ. cũ uitaperatione. Cõm̃danit aut̃ eccdȩ. ite
nꝰ accipiant ipsas portiunculas. quȩ ꝑtinent ad he¬
redatos. nͥ cũ adlegitimã ętatẽ ꝑuenerint. hoc
eis reseruat ȩecła. Deuide litẽ dimisit inter filios
siuos. inqua laboro. Puella dicit̾ meũ ẽ. nostis qͥa
has dicebat semꝑ pater meus. Puer dieit. Eredat᷑
natri meo. quia moriens mentiri ñ pora eet
ista contentio. quale malũ estł Sed si pueri ipsi
serui dĩ. sc̃. litẽ hanc int̾ illos eito fumꝰ. audio
illos ut pat᷑. et forte melius qua pater ipsorũ.

Expanded text:
ipsi inde faciant quod voluerint. Videtur enim mihi ipsi inde faciant quod voluerint. Videtur enim mihi quia si eam suscepero, in isto facto, quod mihi displicet et quod doleo, ejus particeps ero. Hoc volui non latere Charitatem vestram. Filia ipsius in monasterio feminarum est: filius ipsius in monasterio virorum est. Ambos exhaeredavit: illid est, cum vituperatione. Commendavi autem Ecclesiae, ut non accipiant ipsas portiunculas, quae pertinent ad exhaeredatos, nisi cum ad legitimam aetatem pervenerint. Hoc eis reservat Ecclesia. Deinde litem dimisit inter filios suos, in qua laboro. Puella dicit, Meum est, nostis quia hoc dicebat semper pater meus. Puer dicit, Credatur patri meo, quia moriens mentiri non potuit. Et ista contentio quale malum est? Sed si pueri ipsi servi Dei sunt, litem hanc inter illos cito finimus. Audio illos ut pater, et forte melius quam pater ipsorum.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦđ uirginẽ xp̃i decer&. quando optime iã facere
posset. Bũ hec expectant᷑. cȩpit ille morti ꝓpino¬
quare. Qui diu tanquã de suo uranꝰ. quia iysius
erat ñ filiȩ. testamentũ fecit. Testamentũ inquam
fecitꝰ prb̃t socius nr̃ nob̾cũ manens. de eccła uiuenᷤ
cõmunẽ uitã ꝓfitens. Testamentũ fecit. here¬
des instituit. O dolor illius sociecatis. ofructus
natus ñ de arbore quã plantauit dñs.
Sed eccłam scripsit heredem. nobo munera ista.
ñ amo amaritudinis fructũ. Ego illũ dõ que¬
rebam. societatẽ ꝓ fessus erat. hanc teneret. hanc
exiberet. Nichil habebat. testamentũ non faceret.
Habebat aliqͥd. ñ se nr̃m sociũ. quasi dĩ pouperẽ
fingeret. Magnꝰ mͥ inde dolor ẽ fr̃s. Dico cari¬
tatiꝰ ur̃ȩ. ꝓpt᷑ huno dolorẽ. statui hereditatẽ ipsã
in exołam ñ susciꝑe. filiorũ ipsuis sit qͦd reliquit.

Expanded text:
quod virginem Christi deceret, quando optime jam facere quod virginem Christi deceret, quando optime jam facere posset. Dum haec exspectantur, coepit ille morti propinquare. Qui diu tanquam de suo vivens, quia ipsius erat, non filiae, testamentum fecit. Testamentum, inquam, fecit presbyter socius noster, nobiscum manens, de Ecclesia vivens, communem vitam profitens. Testamentum fecit, haeredes instituit. O dolor illius societatis, o fructus natus non de arbore quam plantavit Dominus! Sed Ecclesiam scripsit haeredem. Nolo munera ista, non amo amaritudinis fructum. Ego illum Deo quaerebam, societatem professus erat, hanc teneret, hanc exhiberet. Nihil habebat? testamentum non faceret. Habebat aliquid? non se nostrum socium, quasi Dei pauperem fingeret. Magnus mihi inde dolor est, fratres. Dico charitati vestrae: propter hunc dolorem statui haereditatem ipsam in Ecclesia non suscipere. Filiorum ipsius sit quod reliquit,
Abbreviated transcription (Latin):
fu essecir in decen er̃t. Et uolui habere in duminsta
N alli linee insocietate nr̃a habere aliqͥd ꝓpñt se fert ẽ
alui hasent. Nulli licet. Si qͥ habent faciutt quospe
le abene aut̃ sentio de fr̃ib meis et semper
bene eredens. ab hac in qͥsitione dissimulaeli aquia
et ista querere. quasimale sentire. mͥ uidebatir.
Louerã enĩ et noui om̃s qͥ mecũ unuerent. nosses
ꝓpositũ nr̃m. nosselegẽ uitȩ nr̃ȩ. Hente ad noᷤ
etiã prbt iamiarius. Sd uidebat᷑ babere honeste
erogando quasi consũpsit. et ñ consũpsit. Remansit
illi quedã pecuma. idẽ. argentũ. qđ diceret eẽ
filiȩ suȩ.filia ipsiuᷤ. do ꝓpitio in monasterio ferni¬
narũ. et bonę spei est. Sub̾net illã dñs. ut im¬
nia nichil facere poterat. quã uis enĩ uideremus
fulgorem ꝓfessionis. tam̃ lubricũ timebamꝰ eta¬
tis. factũ ẽ. ut ipsũ argentũ quasi puelle seruaret᷑.
ut cũ ad legitimoᷤ annos ueniret. faceret inde.

Expanded text:
sa esset, indecens esset: et ideo volui habere in domo ista Nulli licet in societate nostra habere aliquid proprium. Sed forte aliqui habent: nulli licet. Si qui habent, faciunt quod non licet. Bene autem sentio de fratribus meis, et semper bene credens, ab hac inquisitione dissimulavi, quia et ista quaerere, quasi male sentire videbatur. Noveram enim et novi, omnes qui mecum viverent, nosse propositum nostrum, nosse legem vitae nostrae. Venit ad nos etiam presbyter Januarius, qui videbatur sua honeste erogando quasi consumpsisse, sed non consumpsit. Remansit illi quaedam pecunia, id est, argentum quod diceret esse filiae suae. Filia ipsius, Deo propitio, in monasterio feminarum, et bonae spei est: gubernet illam Dominus, ut imnia nihil facere poterat: quamvis enim videremus fulgorem professionis, tamen lubricum timebamus aetatis: factum est ut ipsum argentum quasi puellae servaretur, ut cum ad legitimos annos veniret, faceret inde
Abbreviated transcription (Latin):
q̃o ꝓpitio iã uiuamꝰ. quãuiᷤ de seriptura sc̃a multi
noueritis. tam̃ ad comemorandõ uo ipsa de libro
actuũ apłorũ uob̾ lectio recitabit᷑. ut uideatis
ubi descripta sit forma quã desid̾amꝰ implere.
Dũ gͦ recitat᷑ uoᷤ intentiᷤsimiᷤ uolo. ut pꝰ eiꝰ reci¬

Expanded text:
opitio jam vivamus, quamvis de Scriptura sancta multi noveritis, tamen ad commemorandos vos, ipsa de libro Actuum apostolorum vobis lectio recitabitur, ut videatis ubi descripta sit forma, quam desideramus implere. Dum ergo recitatur, vos intentissimos esse volo, ut post e
Abbreviated transcription (Latin):
ȩecłam᷑ nͥ cũ hiᷤ indum̃tis. qͥb illo tẽpore uestiebar.
Et qͥa hoc disponebã ẽẽ in monasterio eũ fr̃ib. cognito
instituto et̃ uoluntate mea: beat᷑ mͦ morię senex ua¬
lerius. dedit mͥ ortũ illũ. inqͦ ẽ. nc̃ monasterium.
Cepi boni ꝓpositi fr̃s colligere c̃pares med̾ niebil ha¬
bentes. sieut nichl habebã et imitanteᷤᷤ me. ut qͦmͦ ego
se facer ent et illi qͥ mecũ c̃ẽ uoluissenti ati de cosmuri
pdii ipse aroi Per ueni ad eptscopatĩr uudi arecesse

Expanded text:
ecclesiam nisi cum his indumentis quibus illo tempore vestiebar. ecclesiam nisi cum his indumentis quibus illo tempore vestiebar. Et quia hoc disponebam, esse in monasterio cum fratribus, cognito instituto et voluntate mea, beatae memoriae senex Valerius dedit mihi hortum illum, in quo nunc est monasterium. Coepi boni propositi fratres colligere compares meos, nihil habentes, sicut nihil habebam, et imitantes me, ut quomodo ego gavi, sic facerent et illi qui mecum esse voluissent, ut de communi praedium ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ad herente. Ninurũ annus erat aut non
multo amplius. cum iustina ualentiniani re¬
ab arrianis. Ex cubabat tunc pia plebs in
et uigiliarũ pͥmas partes tenens orationib
atq turbatam. Tunc yͥmni. et psalmi ut
Et ex illo in hodiernum retentum. pene uii¬

Expanded text:
dibus. nimirum annus erat aut non multo amplius, cum Iustina, Valentiniani reab Arrianis. excubabat pia plebs in et uigiliarum primas teatque turbata. Tunc hymni et psalmi ut et ex illo in hodiernum retentum, mu
Abbreviated transcription (Latin):
onsequens gͦ est ut etiam qͥuiꝰ iuis filiis aut̃ aliqua ne.¬
cessitudine ad se ꝑtinentibus in monasterio constitutis¬
uel aliquam contuleritꝰ uestẽ siue quolibet aliud inter
nec essaria de putandũ. non occulte accipiat᷑. sed sit in
potestate p̾ positi at inrem cõmunẽ redactum. cui ne¬
cessariũ fuerit p̾beat᷑. Qd̃ si aliquis rem sibi collatam̃
celauerit: furti uidicio condempnetur de ablatio¬
p̃postii lauentur siue auobis siue afullonib. ne interi¬
oris animȩ sordes contrahat migide ciestis nimius ap¬
auacrũ ͤ corpori cuiꝰ infirmitatis necessi is cogit. ini¬
nime denegetur. Fiat sine mͣmure aeronsilio mediei¬
ne. ita ut iam si nolit iubente p̾positi faciat quod
faciendum est ꝓsalute. Si aute uelit et forte non
ex perit. sue cupiditati non obediat Al. quando
Deniq sibcens  aoior in corpore famulo aei dicen

Expanded text:
onsequens ergo est ut etiam qui suis filiis, aut aliqua neonsequens ergo est ut etiam qui suis filiis, aut aliqua necessitudine ad se pertinentibus in monasterio constitutis, aliquam contulerit vestem, sive quodlibet aliud inter necepotestate praepositae, ut in commune redactum, cui necessarium fuerit, praebeatur. quod si aliqua rem sibi conlatam celauerit, furti iudicio condemnetur. positae lauentur siue a uobis siores animae sordes contrahat mundae vestis nimius apcorpori, cum infirmitatis necessitas cogit, minime denegetur. Fiat sine murmure de consilio medici, ita ut etiam si nolit, jubente praeposito faciat quod faciendum est pro salute. Si autem velit, et forte non expedit, suae cupiditati non obediatur: aliquandDenique si latens est dolor in corpore, famulo Dei dicen
Abbreviated transcription (Latin):
etes uras in iunũ habeatis sub uno eustode uel duobus
uel quot sufficere potuerint ad eas excutiendas ne
tinealed ant: et sieut pascimini ex uno cellario: sc
prineat quod nobis indumentum ꝓtemporũ eorigro¬
cinia ꝓ ferat᷑ utrũ hoc recipiat unus quisq qđ depo¬
sueratꝰ. an aliuri quod alter habuerat. aũ tar̃ unieia¬
q ꝓ̃utcuiq opus ẽ ñ neget᷑. Di autẽ hune int uos
contentiones et mͣ mura oriunt᷑. cũ querit᷑ aliquiᷤ¬
Aeterius se accepisse quã prius habuerat : et indig
tiebat᷑. hinc uos ꝓbate quantũ uobis desit in illo
interiore sẽo habitu cordis. qui ꝓ habitu corpo¬
ris litigatis. Tamen si ur̃a tolerat in firmitas
nt nullus sihi aliquid oꝑerar. sed otimia opaura
in unum fiant : maiore Nudio et si cduentiore
alacritire. quam si uobis singuli facgretis ꝓba¬
non ꝓpͥa cõmunib ante pouit. Et ideo quantũ am¬
situra necessitas. suꝑ emineat ea quȩ ꝑ man& caritas.

Expanded text:
estras in unum habeatis, sub uno custode vel duobus, vel quot sufficere potuerint ad eas excutiendas, ne a tinea laedantur: et sicut pascimini ex uno cellario, sic tineat quod vobis indumentum pro temporum congruentia proferatur, utrum hoc recipiat unusquisque quod deposuerat, an aliud quod alter habuerat; dum tamen unicuique, prout cuique opus est, non negetur. Si autem hinc inter vos contentiones et mdeterius aliquid se accepisse, quam prius habuerat, et indignatiebatur, hinc uos probate, quantum uobis desit in illo interiore sancto habitu cordis, quae pro habitu corporis litigatis. tamen si uestra toleratur infut nullus sibi aliquid operetur, sed omnia opera vestra in unum fiant, majori studio, et frequentiori alacritate, quam si vobis singulis faceretis prnon propria communibus anteponit. Et ideo quanto amsitura necessitas, superemineat quae permanet charitas.
Abbreviated transcription (Latin):
pestifera plurimos ꝑdat. Te eodẽ capitulo
Shoc quod dixi de oeulo non figendo. eriam in
cra is inuenaudis. ꝓhibendis. indicanais
coniincendis. uindiçandisq peceatis. diligenter et¬
faliter obseruet᷑: cũ dilectione hominũ et odio uitioꝵ:¬
te abaliquo iitteras uel quodlibet munꝰ accipaatẽ aboe
ustro confter: pareat᷑ illi: et oretꝰ ꝓeo. Si autẽ depte¬
hend is Atq conumit᷑: sedđ̃m arbitriũ prbi uel p̃positi.¬

Expanded text:
pestifera plurimas perdat. et pestifera plurimas perdat. et hoc, quod dixi de oculo non figendo, etiam in ceteris inueniendis, prohibendis, indicandis, conuincendis uindicandisque peccatis diligenter obseruetur cum dilectione hominum et odio uitiote ab aliquo litteras uel quaelibet munuscula accipiat, si hoc ultro confitetur, parcatur illi et oretur pro ea; si autem deprehenditur atque conuincitur, secundum arbitrium praeposit
Abbreviated transcription (Latin):
in nocentes non estis . si fr̃s ur̃os quos in dicando cor¬
rigere potestis. tacendo perire ꝑmattitis. Modꝰ uel¬
habet in corpore quod uelit̾ ocultari cũ timet se¬
cari: non ne crudeliter abste sileret᷑ et misericor¬
diter indicaretur: Quanto gͦ potius debes ma¬
nifeftare: ne deterus putrescat in corde :. Sed an
tequam aliis demonstret᷑ ꝑ quos conuincendus est¬
sine scłi pa gauerit. prius p̾posito deber osten¬
di: si ã uotior eg monitus neglexeritꝰ. corrigi: ne
forte possit secretius correctus non in notesce¬
forte possit
ab uno teste argui: sed aduobus uel tribus con¬
unci Conuictus nͦ: scđm p̾positi uel prb̃ri ad
cuius dispensationem ꝑtinet arbitrium de¬
bet emendatoriam subire uindictam. Quam
si ferre recus auerit: etiam si ipse non absces¬
serit. de ur̃a societote ꝓiciatur. Non enim et¬
hoc tit crudeliter sed miscđiter: ne contagione¬

Expanded text:
innocentes non estis, si fratres vestros, quos indicando corinnocentes non estis, si fratres vestros, quos indicando corrigere potestis, tacendo perire permittitis. t in corpore, quod vellet occultari, dum timeret secari, nonne crudeliter abs te sileretur, et misericorditer indicaretur? Quanto ergo potius eam debes manifestare, ne perniciosius putrescat in corde? Sed antequam aliis demonstretur, per quos convincendus est, si negaverit, prius praeposito debet ostendi, si admonitus neglexerit, corrigi: ne forte possit secretius correctus, non innotesceforte possit ab uno teste argui set a duobus vel tribus convinci Convictus vero secundum prepositi vel etiam cuius dispensacionem pertinet arbitrium debet emendatoriam subire vindsi ferre recusaverit, etiamsi ipse non abcesserit, de vestra societate projiciatur; non enim hoc fit crudeliter, sed mis
Abbreviated transcription (Latin):
murandus ce non uidere. quia tanto uidet pacientius.
quanto sapientius. Iui gͦ timeat uir sanctus displicere.
ne uelit feminȩ male placere. Illũ cogitet om̃a
uidere : ne uelit̾ feminȩ male uideri. Illius naq et
in hac causa cõmendatus est timor ubi seriptũ est.
abhominatio dñi defigens oculũ. De seruanda
uando gͦ simul estis
inȩccła et ubicũq ubi feminę sunt : in uicem ur̃am
pudiçitiam custoaite: d enõ qui habitat in uobis. etiã
istomͦi custodiet uos ex uobis. Et sihane de qua lo quor
oculi petulantiam in aliquo ur̃m auerteritis. Rn¬
t ammonete ne cepta ꝓ grediaut᷑: ses de pacuras
corrigantur. Si autem et post am monitionem iterũ
uel alio quocũq die id ipfum eũ facere uideritis : iam
uelut uulneratum sanandum ꝓdat quicũq hoc po
ci : et cõpetenti seueritate coherceri. Nec uos uidicetis
ẽẽ maliuolos quando hoc indicatis: magis quippe

Expanded text:
putandus est non videre, quia tanto videt patientius, putandus est non videre, quia tanto videt patientius, quanto sapientius? Illi ergo vir sanctus timeat displicere, ne velit feminae male placere: illum cogitet omnia videre, ne velit feminam male videre. Illius namque et in hac causa commendatus est timor, ubi scriptum est: Abominatio est Domino defigens oculum . Quando uando ergo simul estis in ecclesia et ubicumque, ubi et uiri sunt, inuicem uestram pudicitiam custodite; deus enim, qui habitat in uobis, etiam isto modo uos custodit ex uobis. Et si hanc, de qua loquor, oculi petulantiam m aqua uestrum aduerteritis, statim admonete, ne coepta progrediantur, sed e proximo corrigantur. si autem et post admonitionem iterum uel alio quocumque die id ipsum eam facere uideritis, iam uelut uunci, et competenti se veritate coerceri. Nec vos judicetis esse malevolos, quando hoc indicati
Abbreviated transcription (Latin):
Sourat  si iacuint᷑ inalquam ferotiariums. figert
anulla. Ncq enim quando ꝓceditis feminas uidere
plnbeminł : sed appetere. autꝰ abipsis appeti uelle. epimu¬
posuin est. Nles solo trerto affectu: sel affectus et uspei¬
tu quoq appetit᷑. et appetit. concupiscentia femi narũ
Ne dicatas hadere uos ammos pudĩcos. si habeatis. ocuos
in pudrcos. quia in pudieus ocutus in pudiei cordis est mineiũ.
St eumi se inuicem sibi met. etiam aacente lingua. eon¬
spectur mutuo corda nuntiant᷑ inpudiça: et seđm coneu¬
piscentiam carnis alterutro aelectant᷑ amorei etuom
incactis abin mnunda uolatione corporis. fagti e ssi¬
tas ipsa de moribus. Nec putare de bet qui anfem se se¬
gitꝰ ocusumi. et iliꝰ inse ipse diligit fixũ.: abalus seuaoi
iuderi cũ hos fecit. Uidet᷑ om̃nino: & aquib se uideri
non arbitratur. Sed ecce lateat et anȩ ui tari mine
homimĩ uideat᷑: quid faciet de illo f e hinc de super
inspectore. quẽ latere nichil potest: er.sueen iđo

Expanded text:
stri etsi jaciuntur in aliquam feminarum, figantur in nulla. Neque enim quando proceditis, feminas videre prohibemini; sed appetere, aut ab ipsis appeti velle criminosum est. Nec solo tactu et affectu, sed aspectu quoque appetitur et appetit concupiscentia feminarum. Nec dicatis vos habere animos pudicos, si habeatis oculos impudicos: quia impudicus oculus, impudici cordis est nuntius. Et cum se invicem sibimet, etiam tacente lingua, conspectu mutuo, corda nuntiant impudica, et secundum concupiscentiam carnis alterutro delectantur ardore; etiam intactis ab immunda violatione corporibus, fugit castitas ipsa de moribus. Nec putare debet qui in feminam figit oculum, et illius in se ipse diligit fixum, ab aliis se non videri, cum hoc fecerit; videtur omnino, et a quibus se videri non arbitratur. Sed ecce lateat, et a nemine hominum videatur; quid faciet de illo super inspectore, quem latere nihil potest? An ideo
Abbreviated transcription (Latin):
congreigai. ut imanimei habiteus indomo. et su uobis
amina una et cor unũ indõ. ut non dicatis aliquid ꝓpͥ¬
um. sed sint uobis omnia cõmuniaͥ et aistribuatur um¬
cuiq uestrum ap̃posito ur̃o uictus et tegum̃tum. n
equaliter omnib. quia non ȩqualiter̃ ualetis om̃sꝰ sed
in actibus apłoꝵ. quia erant eis omnia comunia et
distribuebaturꝰ. unicuiq sicut cuiq opꝰ erat. De pau¬
quando ingressi st̃ monasteriũ libenter
non ea querant in monasterio quę nec foris ha¬
bẽre potuerunt sed tamen eorũ infirmitati quoã opꝰ
est tribuatur : etiã si pauꝑtas eorũ quando foris erant.
nec ipsa necessaria poterat in uenire. Tam̃e non
ideo se putent esse felices. quia in uenerunt iuctum
et tegumentũ quale foris inuenire n poreraut⁊
nec erigant ceruiẽe quia sociantur eis ad ques
foris ac cedere ñ audebant : sed sursum cor habe¬
ant et t̾rena uiana non querant he in cipiaũ¬
ẽẽ monasteria ditutibus ꝓtilia ñ pangib

Expanded text:
congregatae. ut unanimes habitetis in domo et sit uobis cor unum et anima una in deum et non dicatis aliquid proprium, sed sint uobis omnia communia, et distribuatur unicuique uestrum a praeposita uestra uictus et tegumentum non aequaliter omnibus, quia non aequaliter ualetis omnes, sin Actibus apostolorum, quia erant illis omnia communia, et distribuebatur unicuique sicut unicuique opus erat . quando ingressi sunt monasterium, libenter non ea quaerant in monasterio, quae nec foris habere potuerunt: sed tamen eorum infirmitati, quod opus est tribuatur, etiamsi paupertas illorum, quando foris erant, nec ipsa neceideo se putent esse felices. quia inuenerunt uictum et tegumentum, quale foris inuenire non potuerunt. Nec erigant ceruices, quia sociantur, ad quas foris accedere non audebant, sed sursum cor habeant et terrena bona non quaerant, ne incipiant monasteria esse diuitibus utilia non pauperibus,
Abbreviated transcription (Latin):
as cordis mei. se positis paulisꝑ bonis eius actib
ꝓ qͥbus tͥ gaudens gr̃as ago. nunc ꝓ pec catis
matris meȩ. dep̃cor te. exaudi me ꝑ medietna
uulnerũ nꝑoꝵp quȩ pependit in ligno. et sederis
ad dexteram tua te interpellat ꝓ nobis. Scio eñi¬
inisediter operatam. et ex eorde dimisise debita
debitoribus suis. Pimitte illi et tũ debita suai
i qua etam contraxit ꝑ tot annos post a qua
sautis. Nmitte dͥnẽ dimitte. obseero. ne intres
cum eaꝰ in uidiciũ. Et eredo iam feceris qdđ ce ro
go sed uoluntaria oris mei apꝑba dñe. Nemo¬

Expanded text:
deus cordis mei, sepositis paulisper bonis eius actibus, pro quibus tibi gaudens gratias ago, nunc pro peccatis matris meae deprecor te: exaudi me per medicinam uulnerum nostrorum, quae pependit in ligno et sedens ad dexteram tuam te interpellat pro nobis. scio misericorditer operatam et ex corde dimisisse debita debitoribus suis: dimitte et tu illi debita sua, si qua etiam contraxit per tot annos post aquam salutis. dimitte, domine, dimitte, obsecro, ne intres cum ea in iudicium. supego, sed uoluntaria oris mei adproba, domine. nam
Abbreviated transcription (Latin):
niqdia t aiqud ꝓpͥuur siue in uestimento siue in quacuis res
faciat ut̃ n simli iudicio murmuratorũ periat : Fudelito¬
obcouant. Hi batre suum post dm̃ honorent. Prepoisto sas¬
reuerentiam deferant. sieut decet scõs. Sebentei adinsum
taueum andientes lec tionem. Si autꝰ aligud opus fuertic
ypasitis. coruim sie solliettui. Sabnto et anĩca serr consue

Expanded text:
dicet proprium, sive in vestimento, sive in quacunque faciat, ne simili judicio pereat murmuratorum, secundum iobediant: patrem suum post Deum honorent; praeposito suo deferant, sicut decet sanctos. Sedentes ad mensam taceant, audientes lectionem; si autem aliquid opus fuerit, praepositus eorum sollicitus sit. Sabbato et dominica, sicut consue
Abbreviated transcription (Latin):
impendio urãm caritatem. qui hȩc scripta legitis:
ut mecum omnipotenti deo gr̃as agatis dñmq bene¬
dicatis. qui mͥ tribuit intellectum. ut hȩc in noticiã
et p̾sentem ab sentium p̾sentis temporis et futuri ho¬
minum. et uellem deferre et ualuissem. et mecũ
ac ꝓ me oretis. ut illuis quondam uiri cum quo
ferme annis quadraginta dei dono absq ulla ama
ra dissensione familiariter ac dulciter uixi. et
in hoc scło emulator et imitator̃ existam. et infitu¬
ro ommipotentis dei ꝓmissis cum eodem ꝑfrua& ac̃.

Expanded text:
impendio vestram charitatem, qui haec scripta legitis, impendio vestram charitatem, qui haec scripta legitis, ut mecum omnipotenti Deo gratias agatis, Dominumque benedicatis, qui tribuit mihi intellectum, ut haec in notitiam et praesentium et absentium praesentis temporis et futuri hominum, et vellem deferre, et valuissem; et mecum ac pro me oretis, ut illius quondam viri, cum quo ferme annis quadraginta Dei dono absque amara ulla dissensione familiariter ac dulciter vixi, et in hoc saeculo aemulator et imitator existam, et in futuro omnipotentis Dei promissis cum eodem perfruar.
Abbreviated transcription (Latin):
bisteris lib ros etꝰ tractatus uel suos uel aliorum sc̃orum
habemib inquib dono der qualis quantusq ineecła fa
ertẽ noscitur. et inhis sexrꝑ uusere afidelibus inuenttur.
uecta quod etiam secularium qͥdam poccarum ubens
quo sioi cumalum mortuo in aggere publies colocargnt.
quoi ainate sirit dicens. Nuere post obitum uatẽ ius
nosse uator. Quod legis ecce loquor. uox tua nempe
mea est. Et in suis quidem scriptis ille deo acceptus et
carus sacerdos quantũ lucente ueritate uideri conceditur.
fieiunt. Sed et ego arbrtrorꝰ plus ex eo ꝓsicere potuisse
qui eum et loquentem in ȩccłia p̃sentem audire et uidere po¬
tuerunt. et etus p̾sertim interꝰ homines conuersationem
non ignorauerunt. Erat enim non solum erudi tus scri¬
ba in regno cęlorũ de. thesaurti suo ꝓferens noua et
uetera. et unius negotiatorum qui inuenta p̾ciosa mar¬
garita quȩ habebat uenditis comparauit. uerũ etiam
ex his ad quos scriptum est sic loquimini et sic facite.

Expanded text:
actatus vel suos vel aliorum sanctorum habentibus, in quibus dono Dei qualis quantusque in Ecclesia fuerit noscitur, et in his semper vivere a fidelibus invenitur. Juxta quod etiam saecularium quidam poetarum, suis jubens quo sibi tumulum mortuo in aggere publico collocarent, programmate finxit, dicens, Vivere post obitum vatem vis nosse viator, Quod legis ecce loquor, vox tua nempe mea est. Et in suis quidem scriptis ille Deo acceptus et charus sacerdos, quantum lucente veritate videre conceditur, roficiunt. Sed ego arbitror plus ex eo proficere potuisse, qui eum et loquentem in ecclesia praesentem audire et videre potuerunt, et ejus praesertim inter homines conversationem non ignoraverunt. Erat enim non solum eruditus scriba in regno coelorum, de thesauro suo proferens nova et vetera, et unus negotiatorum, qui inventam pretiosam margaritam, quae habebat venditis, comparavit : verum etiam ex iis ad quos scriptum est, Sic loquimini, et sic facite
Abbreviated transcription (Latin):
sẽ euram maximã impendere. ortus ẽ. ser¬
mo ipso uarrante de anconio egyptio mo¬
nacho. cuius nom̃ excellenter clarebat
apud seruos dei. Ipsos autẽ usq in illam hora
latebat. Quod pontianus ubi comperit.
immoratus est in eo sermone. in sinuans
tantum uirũ ignorantibus. et ad mirans
eandem illorum ignorantiam. Atupebant
autem illi audientes tam recenti memoria.
et ꝓpe suis temporib tanta mirabilia.¬
bat axgustinus. et confundebat᷑ pudore
sa qua uenerat. abiit ille. Agustinus aut̃¬

Expanded text:
s curam maximam impendere, ortus est sermo, ipso narrante, de Antonio Aegyptio monacho, cujus nomen excellenter clarebat apud servos tuos; nos autem usque in illam horam latebat. Quod ille ubi comperit, immoratus est in eo sermone, insinuans tantum virum ignorantibus, et admirans eamdem nostram ignorantiam. Stupebamus autem audientes tam recenti memoria, et prope nostris temporibus testatissimabar intus et confundebar pudore sa, qua uenerat, abiit ille, et ego a
Abbreviated transcription (Latin):
eretur ep̃orum. ab ordinatoribus debere
ordinandis uel ordinatis omĩum statuta
sacerdotum in noticiam esse deferenda. Atq¬
tius maiori auetoritate non ad huc inuna
tantum regione sed ubicumq rogatus uenis¬
set uerbum salutis ȩternȩ alacriter ac su¬
auiter pullulante atq crescente dm̃i eccłia
p̃dicabat. paratus semꝑ poscentib reddere
rationem defide & spe. quȩ in dm̃ est.

Expanded text:
eretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi eretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi ordinandis vel ordinatis omnium statuta sacerdotum in notitiam esse deferenda. tius, majore auctoritate, non adhuc in una tantum regione, sed ubicumque rogatus venisset, verbum salutis aeternae alacriter ac gnaviter pullulante atque crescente Domini Ecclesia praedicaret, paratus semper poscentibus reddere rationem de fide et spe, quae in Deum est.
Abbreviated transcription (Latin):
seđ̃ con sacerdos accederet augustinus. Et qͥ optaut
et rogauit. satagens rescripto impetraut. t pͦ¬
ea pecͥito adiusitandum adueniente ad ȩccłiam
ipponiensem tunc pͥmate numidiȩ megalio cala¬
meñse ep̃o. ualerio antistite ep̃is qͥ forte tunc
aderant et clericis om̃ib ipponiensib & unuier¬
se plebi in oppinatam eunetis suam insinuants
uoluita tem. om̃ibq audientib gratulantibus.
atq iã fieri ꝑficiq ingenti desiderio damantib.
ab om̃ib suaderet᷑ atq ignaro transinarinis &
africanis ȩxcł̃iȩ exemplis ꝓbaret᷑. cõpulsus atis
coactus succubuit. et maioris loci ordinationem
suscepit. Quod inse postea fieri ñ debuisse ut
uiuo ep̃o suo ordinaret᷑ et dixit & seripsit ꝓpt᷑
coneili uniuersalis uetitũ qd iam ordinatus didicit.
nec quod sibi factum esse doluit aluis fieri uo¬
luit. Unde etiam sategit. ut conciliis constitu¬

Expanded text:
sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae optavit sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calamensi episcopo, et Valerius antistes episcopis qui forte tunc aderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probaretur, compulsus atque coactus succubuit, et episcopatus curam et majoris loci ordinationem suscepit. Quod in se postea fieri non debuisse, ut vivo suo episcopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter concilii universalis vetitum, quod jam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis fieri voluit. Unde etiam sategit, ut conciliis constitu
Abbreviated transcription (Latin):
cõparuit. Ex inde iamꝑ totũ africe corpus
p̃clara doctrina odorq suaussimꝰ xꝑi diffusus
et marifestus. est. congaudente quoq id cõꝑta
eccłia dei tͣnsinarina. qm̃ sicut dũ patit᷑ unum
membrũ cõpatiunt᷑ omĩa mẽbra. ita cũ glorifi
Iile uͦ beatus senex ualerius cȩteris exhoc ampliꝰ
exultans. et dõ gr̃as agens de concesso sibi spe¬
ciali beneficio. metuere coepit ut est humanꝰ
añuinus. ne abalia eccłia sacerdote pͥuata ad
episcopatum quereret᷑. sibiq auferreturꝰ:
Nam et id ꝓuenisset. nisi hoc idem ep̃e cognito
ad locũ secretũ eum transire curasset̾. atq
occultatũ a querentibus minime inueniri fecisset.
Nnde amplius formidans idem uenerabilis senert.
et sciens se corpore & ȩtate infirmissimĩ. estrer
secrenis litteris apud pͥmater ep̃orii cartͥaginen¬
sem. allegans imbecillitatem eorporis sui etatisar
grautatem. et obsecrans ut ipponiensi ȩecl̃ie ordina¬
ret᷑ ep̃e. quod suȩ cathedre non iam succederet

Expanded text:
cripsit. Et inde jam per totum Africae corpus praeclara doctrina odorque suavissimus Christi diffusus et manifestatus est, congaudente quoque, eo comperto, Ecclesia Dei transmarina. Quoniam sicut dum patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; itaIlle vero beatus senex Valerius caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur, et sibi auferretur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui aetatisque gravitatem, et obsecrans ut Hipponensi Ecclesiae ordinaretur episcopus, quo suae cathedrae non tam succederet,
Abbreviated transcription (Latin):
Unde eiam ipsi non nulli ep̃i dethebant: sed
ille uir uenerabilis ac ꝓuidus in orientalib
eecłus idex more fierisciens et certus: et
utilititi eccł̃iȩ consulens. obtrec tantium non
curabat linguas dũ mͦ factitareturꝰ a prb̃o
quod ase ep̃o impleri minime posse cernebat.
Unde accenia ⁊ ardens leuata suꝑ candelabrũ
lucerna. om̃ib qͥ indomo erant lucebat :
& postea currente ⁊ uolante huiꝰmodi fama.
bono p̾cedente exemplo accepta ab epis potestate.
prb̃i non nulli coram ep̃ĩs populis tractare cȩ
ne fortunato ibidem manente. quẽ ses augus¬

Expanded text:
unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, dummodo factitaretur a presbytero, quod a se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et postea currente et volante hujusmodi fama, bono praecedente exemplo, accepta ab episcopis potestate, presbyteri nonnulli coram episcopis populis tractare coepne Fortunato, ibidem conversante atqu
Abbreviated transcription (Latin):
et gemeret qua multa & magna suȩ uite
pericula de regimine et gub̾natione im
fleret. et eoꝵ ut uoluerunt cõplecũ est de¬
siderium. Factusq prb̾ monasteriũ int᷑ ȩc¬
clesiam mox instituit. et cũ đi seruis uiuere
coepitꝰ scd̾m modũ uel regulã sub sc̃is apłis
constitutam. maxime ut nemo qͥequa in illa
nia. et daistribueretur unicuiq sientt opuserit
quos ĩ am pors ipse fecerat᷑. dum detransmarisis.
ad sua remeasset. Sẽs uͦ ualerius ordinator
eus lnꝰ erat ur pius et dm̃ timens exultabat.
bati ut᷑ sibi diuinitus homo concederet᷑ talis.
qui posset uerboꝰ et doctrina salubri eecliam
ani edificare. cuirei homose natura grecuse
mũq: latina ungua et litteris instructus mur̃
imlem pͥuidesat. Nnde eidem prbo potestatte
tdiat ⁊ sc̃i eoram in ģecuia euangelium p̾dican¬
di ae frequentisime tractandi. cont usum qͥ¬
de et̃ consuetudinem africanarũ eccliarum

Expanded text:
et gemeret, quam multa et magna suae vitae et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecfleret. Et eorum, ut voluerunt, completum est desiderium. CAPUT V.-- Monasterium inclesiam mox instituit; et cum Dei servis vivere coepit secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprinia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsultabat, abat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem dedit coram se in ecclesia Evangelium praedicandi, ac frequentissime tractandi; contra usum quidem et consuetudinem Africanarum Ecclesiarum:
Abbreviated transcription (Latin):
tempore ineccłia ipponiensi catholica. ⁊aleriꝰ
sc̃s episcopatum gerebat. Quieũ flagitante
excłi& necessitate. de ꝓuidendo et ordinando
prb̃o ciuitati plebem dei alloqueret᷑ & exor¬
taretur. iam scientes catholieũ sciꝰ as gustini
ꝓpositũ et doctrinam. manu mniecta qͣm
et idem inpopło securus et ignarus quid futurũ
esset attestabatur. solebat autꝰ laicus ut nobis
dicebat ab eis tantũ eccłiis quę r̃ haberent
ep̃os suã abstinere p̾sentiam. eum gͦ tenu¬
erunt. et ut intalibus consuetũ est ep̃o ordi¬
nandũ intulerunt. Id uno consensii et deside¬
rio fieri ꝑficiq petentibus magnoq studio
et clamore flagitantibus. ubertim eo flente.
non nullis quidẽ lacrimas eius ut ipse nobis
retulit tunc suꝑbe inter p̾tantibus. et tanquã
consolantibus aec dicentibus. quia et locusp̾sbi¬
terũ licet ipse maiori dignus ẽẽt ꝓpinqua¬
ret tam̃ episcopatui: cũ ille homo dei ut nobis
retulit maiore consideratione intelligeret

Expanded text:
tempore in Ecclesia Hipponensi catholica Valerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus presbyterii, licet ipse majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Fili. quantũ ad me attinet. nulla re delector
in hac uita. Iam quid hic faciam ad huc. et cur
hic sim nescio. iam consũpta spe huiꝰ scłi. Unũ erat
ꝓpter quod in hac uita aliquantulũ immorari eu¬
piebam. ut te xp̃ianũ catholicũ uiderem pͥusquã
morerer. Cumulatius hoc mͥ dñs meus prestitit.
ut etiam contempta felicitate terrena seruũ eius¬
te uid eam. Ergo die nono egritudinis suȩ. quin
quagesimo et sexto anno ȩtatis suȩ. tricesimo
et tercio ȩtatis augustini. anima illa religiosa

Expanded text:
a: "fili, quantum ad me adtinet, nulla re iam delector in hac uita. quid hic faciam adhuc et cur hic sim, nescio, iam consumpta spe huius saeculi. unum erat, propter quod in hac uita aliquantum inmorari cupiebam, ut te christianum catholicum uiderem, priusquam morerer. cumulatius hoc mihi deus praestitit, ut te etiam contemta felicitate terrena seruum eius uideam. quagesimo et sexto anno aetatis suae, trigesimo et tertio aetatis meae, anima illa religiosa
Abbreviated transcription (Latin):
rereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorẽ
emendationem a non nullis fr̃ibus conquerebatur.
licet eos post modum em̃dassec. Imꝑfecta etiam quȩdã
librorum suorum p̾uentus morte dereliquit. Quiq
ꝓdesse om̃ib uolens. et uglentibus multa libroꝵ le.¬
gere. et non ualentibus exutroq diuino testam̃to
ueteri et nouo p̾missa p̾fatione precepta diuina seu
uetita aduitȩ regulam ꝑtinentia excerpsit. atq
ex his unum codicẽ fecit. ut qͥ uellet lȩgeret. atq meo
uel quam obediens deo in obediens q ͤ ͭ agnosceret:
et hoc opꝰ uoluit speculum appellare. Herbumꝰdi. gͥ¬
usq ad ipsam suam extremam egritudinem in p̃tiis¬
se alaeriter et fortiter sana mente sanoq consilio
in ecdisia p̾dicabet: menbris omibr sudt uesi poris mũ¬
tute ut nobis cora postis ꝓeus cõmendunose coruoct
depssistione sa crificium do oblatum est ete sepultasest

Expanded text:
Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorem Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorem emendationem a nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etiam quaedam suorum librorum praeventus morte dereliquit. Quique prodesse omnibus volens, et valentibus multa librorum legere, et non valentibus, ex utroque divino Testamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praecepta divina seu vetita ad vitae regulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum appellari. Verum usque ad ipsam suam extremam aegritudinem impraetermisse, alacriter et fortiter, sana mente, sanoque consilio in ecclesia praedicavit. Membris omnibus sui corporis intute; et nobis coram pro ejus commendanda corporis depositione sacrificium Deo oblatum est, et sepultus est.