comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et infronte et in latera et tͥgũ
Iamq et hispanor uirtus ⁊ ligu¬
rum paulatim uicta defecerati
terq iacentiu ingentes cumu¬
los pauci elabebantur.et fuga qͥ
poterant salutez querebãt. haso¬
rubal omnia exꝑtus que boni
probatiq ducis sunt quantu
quiuit nũc hortando nũc pugͥ¬
do nũc orando rem substinuit
quam prolapsam ut uidit nec
iam quicꝙͣ spei reliqũ suꝑ uiuere
tot milibus hominu se in itali¬
am secutis et ad mortem ia pre¬
gressis renuit. S proprie multo¬
q maxime paterne fraterneq ⁊
memor glorie calcaribus adacto
cornipede in confortissimos ho¬
stes ruit. Ibiq fortissime dimi¬
cans occubuit uir et iuta clani
et clarior morte. Ceciderũt de exͥ¬
citu eius Qaunquaginta sex milia¬
amatoꝵ. Capti autez sunt Quĩque
milia quadringenti.Nec unquã
in eo bello plures uno prelio ceci¬
dere.Tanta deniq uictorib ip̃is
uł fatigatio uł satietas cedis in¬

Expanded text:
et in frontem et in latera et in tergum. et in frontem et in latera et in tergum. Iamque et Hispanorum virtus et Ligurum paulatim victa defecerat, interque iacentium ingentes cumulos pauci elabebantur et fuga qua poterant salutem querebant. 175 Hasdrubal omnia expertus que boni probatique ducis sunt, quantum quivit nunc hortando nunc orando nunc pugnando rem substinuit. Quam prolapsam ut vidit nec iam quicquam spei reliquum, supervivere tot milibus hominum, se in Italiam secutis et ad mortem iam pregressis, renuit; sed proprie multoque maxime paterne fraterneque memor glorie, calcaribus adacto cornipede in confertissimos hostes ruit ibique fortissime dimicans occubuit, vir et vita clarus et clarior morte. 176 Ceciderunt de exercitu eius quinquaginta sex milia, capti autem sunt quinque milia quadringenti; nec unquam in eo bello plures uno prelio perdere; tanta denique victoribus ipsis vel fatigatio vel satietas cedis in
Abbreviated transcription (Latin):
ferox pugna et miserabilis stra¬
ges erat. Gallos qui in altero cor¬
nu erat ab incursu claudii ip̃a
loci natura tutabatur tum ulo te¬
lluris asperioris qui medius ĩt̾
acies stabat pro clipeo freti quie¬
scebant contenti quicꝗd ab aliis
ageretur. Unde inter locorũ an¬
gustias explicitas fuisse acies in¬
telligere est. Hũc collem claudiꝰ.
cumꝰ sepe nequidꝙͣ transire ten¬
tasset / iniquitate loci exclusus in¬
dignabundus exelamat Et ꝗd
in quid huc discursa magna ꝑte
italie tam festini uenimus ut
pugnare alios spectaremus ⁊ hoc
dicens ut e castris nuper ad au¬
xiliũ incognitus sic nũc raptiz
neq minus uelociter ex ip̃a aci¬
e et sius quoq nedum hostibus
ignoratus et cum paucis suorũ
eqͥuitum cohortibus colle opposi¬
tum cireuuectus otiosam in aci¬
em gallorum improuisus ĩue¬
hitut. Illic non tam pugna ꝙͣ
fuga et cedes hostium fuit. Ro¬
manis eos ab onuĩ parte cedẽtib̾

Expanded text:
ferox pugna et miserabilis straferox pugna et miserabilis strages erat. 172 Gallos, qui in altero cornu erant, ab incursu Claudi ipsa loci natura tutabatur: tumulo telluris asperioris, qui medius inter acies stabat, pro clipeo freti quiescebant, contenti quicquid ab aliis ageretur; unde inter locorum angustias explicitas fuisse acies intelligere est. 173 Hunc collem Claudius cum sepe nequicquam transire tentasset iniquitate loci exclusus, indignabundus exclamans ‘Et quid?’ inquit ‘huc decursa magna parte Italie tam festini venimus, ut pugnare alios spectaremus?’ Hec dicens, ut e castris nuper ad auxilium incognitus, sic nunc raptim neque minus velociter ex ipsa acie et suis quoque nedum hostibus ignoratus et cum paucis quorum equitum cohortibus collem oppositum circumvectus, otiosam in aciem Gallorum improvisus invehitur. 174 Illic non tam pugna quam fuga et cedes hostium fuit, Romanis eos ab omni parte cedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
formidabiles putabat. ligures ĩ
medio statuit. Ip̃e cum hispanis
militibus in quibus multu spei
habebat contra liuiu stetit. Ele¬
phantes in fronte prelii colloca¬
uit. qui cum Ronianã primo
aciem turbassent uariis post cla¬
moribus agitati quod in aliis
bellis multis acciderat uagi et
quasi limphatico discursu suam
quoq turbarunt. ita ut mnancipi¬
ti et comuni periculo plures asm
ꝙͣ ab hostibus cederent᷑ inter utͣn¬
q aurem in ip̃a uĩctura capitis ac
ceruicis arectore percussyubi regi
posse desiissent scalpro ferreo ⁊ mal¬
leo ad id ministerium institutis
cuiꝰ remedii inuentor ip̃e hasoru¬
bal ferebat᷑ inter quem simul ac
liuium magnis et pene equis
uiribus certabat᷑. hinc nempe ko¬
mani equites peditesq Inde hi¬
spani ueterani et uui fortes nec
Romane militie in experti. ligu¬
res etiam ad arma durissimieme¬
dio dextram impartem tr̃asuecti
se hyspanis ad iunẜantibi eni

Expanded text:
formidabiles putabat; Ligures in formidabiles putabat; Ligures in medio statuit; ipse cum hispanis militibus, in quibus multum spei habebat, contra Livium stetit; elephantes in fronte prelii collocavit. 170 Qui, cum romanam primo aciem turbassent, variis post clamoribus agitati, quod in aliis bellis multis acciderat, vagi et quasi limphatico discursu suam quoque turbarunt, ita ut in ancipiti et comuni periculo plures a suis quam ab hostibus cederentur, inter utranque aurem in ipsa iunctura capitis ac cervicis a rectore percussi, ubi regi posse desiissent, scalpro ferreo et malleo ad id ministerium institutis; cuius remedii inventor ipse Hasdrubal ferebatur. 171 Inter quem simul ac Livium magnis et pene equis viribus certabatur: hinc nempe romani equites peditesque, inde Hispani, veterani et viri fortes nec romane militie inexperti; Ligures etiam, ad arma durissimi, e medio dextram in partem transvecti se Hispanis adiunxerant. Ibi igitur
Abbreviated transcription (Latin):
uerant. hasdrubal ip̃e dum uadũ
querit oxtaurum amnem sequẽs
cuius quo magis amari ad mon¬
tes accediturico undiq altior atq
preruptior ripa ẽ et impetuosior
alueus enca uagos aquar flexus
errando assequendi tempus hosti¬
bus dedit. primus claudius Ne¬
ro cum uniu̾so equitatu. De hinc
pretor leius armature cũ sb̃sidio
suꝑuenit. urgentes hinc illinc
hostile agmenusq adeo ut neces¬
se haberet aut sistere aciem aut
fugere hostibus iam terga p̃mẽ¬
tib. Substitit igit᷑ amnis ad ripã
eminenti in locõ castra cõmuni¬
turus. Dum liuius consul cum
onĩ peditum exercitu ceptis in¬
cidit. Tum hasdrubal supremaz
horam aduentare intelligẽs pre¬
termissa et itineris et castror en¬
ra se ad prelium expediens aciez
instruit. Romani suam iam in¬
struxerant dextrum cornu clau¬
dius. Nero. leuum Marcus liuius
in medio pretor erat. hasdrubal
clandio gallos opposuit nõ ꝙ cis
multum fideret s ꝙ Romanis

Expanded text:
verant. 167 Hasdrubal ipse, dum vadum verant. 167 Hasdrubal ipse, dum vadum querit Metaurum amnem sequens, cuius quo magis a mari ad montes acceditur eo undique altior atque preruptior ripa est et impetuosior alveus, circa vagos aquarum flexus errando assequendi tempus hostibus dedit. Primus Claudius Nero cum universo equitatu, dehinc pretor levis armature cum subsidio supervenit, urgentes hinc illinc hostile agmen usque adeo ut necesse haberet aut sistere aciem, aut fugere hostibus iam terga prementibus. 168 Substitit igitur amnis ad ripam, eminenti in loco castra communiturus, dum Livius consul cum omni peditum exercitu ceptis incidit. Tum Hasdrubal, supremam horam adventare intelligens, pretermissa et itineris et castrorum cura, se ad prelium expediens aciem instruit. 169 Romani suam iam instruxerant. Dextrum cornu Claudius Nero levum Marcus Livius tenebat, in medio pretor erat. Hasdrubal Claudio Gallos opposuit, non quod eis multum fideret, sed quod Romanis
Abbreviated transcription (Latin):
atq illud ĩ primis ꝙ semel preto¬
numbis consularia signa sonui¬
ssent. quod Ro manis bellis ex̾ci¬
to nisi duor ducum presentia fi¬
eri non solere persuasum erat. Id
enimuero tam nouumtãq incre¬
dibile uidebatur anxio potuisse ha¬
nibalem tanta de re falli fugamq
sibi oppositi ducis et ex̾citus non
sensisse ut oppressum illum uel in¬
signi deiectum clade sibi fingeret.
Non nunꝙͣ illud occurrebat᷑ ani¬
mo quod uerum erat. Nuntios
suos ac literas non ad hanibalez
s ad manus hostium peruenisse.
hinc ortam consuli fidutia ad se
delendum festinandi s id rursu
fratre in columi qualit̾ tale aliqd
ausus eẽt intelligere nullomodo
poterat. Inter has solicitudines ⁊
hos metus nocturna fuga seq su¬
osq clanculum ex his locis eri¬
pere statuit que res tenebris cumlꝰ¬
tuq militari par prospere successit
auie ducibus desertipars errore
uago effusi pars sonino obrutu
passim omnia circum loca reple¬

Expanded text:
atque illud in primis quod semel pretoatque illud in primis quod semel pretorium bis consularia signa sonuissent, quod romanis bellis exercito nisi duorum ducum presentia fieri non solere persuasum erat. 165 Id enimvero tam novum tamque incredibile videbatur anxio, potuisse Hanibalem tanta de re falli fugamque sibi oppositi ducis et exercitus non sensisse, ut oppressum illum vel insigni deiectum clade sibi fingeret. Nonnunquam illud etiam occurrebat animo quod verum erat, nuntios suos ac literas non ad Hanibalem sed ad manus hostium pervenisse; hinc ortam consuli fiduciam ad se delendum festinandi. Sed id rursus, fratre incolumi, qualiter tale aliquid ausus esset, intelligere nullo modo poterat. 166 Inter has solicitudines et hos metus nocturna fuga seque suosque clanculum ex his locis eripere statuit. Que res tenebris tumultuque militari parum prospere successit: a vie ducibus deserti, pars errore vago effusi pars somno obruti passim omnia circum loca reple
Abbreviated transcription (Latin):
fiat ut huius exercitus protert᷑
Et ego ad illum redeam et abitus
inscium et reditus mei. Sim dif¬
ferimus et illum animosiorem
facimus. Si cum paucioribus et
hunc cautiorem si cũ pluribus
rem sibi esse cognouerit. proinde
consulo et obtestor ut hac ip̃a ho¬
ra prelium in eamus. nã ⁊ ego
abunde mores hostuiz noui et
meos lapsitudinez corporu aut
torporez aliquem sentire uirtus
ardens prohibet animoꝵ. Cuntis
hanc in sentencia uersis subito
Romane acies castris educunt
et iam hostes ip̃i castris exierãt
poteratq illico res transigonisi
hasdrubali ante aciem progresso
noua repente suspicio incidisset
Romana enĩ castra prospectans
et adustiores solibus homines
et equos solito squalidiores ani¬
maduertit Itaq substitit ambig¬
guus animi et receptui raptim
cani iubens pedem in castra retu¬
lit suosq ad se recepit multa sec̃
iora cetera omnia animuz eius
in illa opinione firmabant ut
consulem alterũ ad ẽẽ crederet.

Expanded text:
fiat, ut et huius exercitus proteratur fiat, ut et huius exercitus proteratur et ego ad illum redeam et abitus inscium et reditus mei. 162 Sin differimus, et illum animosiorem facimus si cum paucioribus, et hunc cautiorem si cum pluribus rem sibi esse cognoverit. Proinde consulo et obtestor ut hac ipsa hora prelium ineamus; nam et ego abunde mores hostium novi, et meos lassitudinem corporum aut torporem aliquem sentire virtus ardens prohibet animorum’. 163 Cuntis hanc in sententiam versis, subito romane acies, castris educuntur et iam hostes ipsi castris exierant poteratque illico res transigi, nisi Hasdrubali ante aciem progresso nova repente suspitio incidisset. Romana enim castra prospectans, et adustiores solibus homines et equos solito squalidiores animadvertit; itaque substitit ambiguus animi et, receptui raptim cani iubens, pedem in castra retulit suosque ad se recepit, multa secuiora, cetera omnia animum eius in illa opinione firmabant, ut consulem alterum adesse crederet;
Abbreviated transcription (Latin):
pinquos montes nocte expectata
tacito cum exercitu castra liuii cõ¬
sulis in credibili congratulatõne
⁊ gaudio utriusq partis ĩgredit᷑.
ea nor quieti necessanie permissa
est. Mane consiliuz inter consu¬
los hĩtum Ad hibitusq consilio
portius licinius pretor qui per
eos dies multo ingenio atq ĩ¬
dustria nũc angustias occupã¬
do nũc hostile agmen hinc atq
in de turbando hasdrubalis iter
obstruxerat. hic minora castra
prope consulem habebat. Plunũ
ex his qui consilio intererãt sen¬
tentie fuerunt.ut aliquot dies
et quieti militum et spectãdis
e proximo morib hostiu darẽt
claudius Nero contrariu senti¬
ebatiita ut id nõ modo cosule¬
ret s rogaret meum consilium
aiebat quod uelocitas tutũ fecit
periculosum est factura dilatio.
neq me hanibal abusse sensit ne¬
q hasdrubal aduenisse. utriusq
hostis errore ad nostram uictori¬
am uti licet. facile ẽ mͦ confestim

Expanded text:
pinquos montes nocte expectata, pinquos montes nocte expectata, tacito cum exercitu castra Livii consulis incredibili congratulatione et gaudio utriusque partis ingreditur. Ea nox quieti necessarie permissa est. 159 Mane consilium inter consules habitum adhibitusque consilio Portius Licinius pretor, qui per eos dies multo ingenio atque industria, nunc angustias occupando nunc hostile agmen hinc atque inde turbando, Hasdrubalis iter obstruxerat; hic minora castra prope consulem habebat. 160 Plurium ex his qui consilio intererant sententie fuerunt, ut aliquot dies et quieti militum et spectandis e proximo moribus hostium darentur; Claudius Nero contrarium sentiebat, ita ut id non modo consuleret sed rogaret. 161 ‘Meum consilium’ aiebat ‘quod velocitas tutum fecit, periculosum est factura dilatio. Neque me Hanibal abiisse sensit, neque Hasdrubal advenisse; utriusque hostis errore ad nostram victoriam uti licet. Facile est, modo confestim
Abbreviated transcription (Latin):
nes in tam honestam expeditio¬
nem qua nulla ẽẽ posset honesti¬
or tanteq rei spectaculu profici¬
sti gloriosissimu opinantes ultrͦ
se se obtulerant ieceptiq erant spe¬
tie corpor inspecta et uirtute aĩor
extimata felicia signa sequebant᷑.¬
llegam nũtios querens suꝑ ad uẽ¬
tu suo quena uoluntas eius eẽt.
et quod ad locum et quod ad tẽ¬
pus attineret. hoc est an noua ca¬
stra extruere an college ip̃ius ca¬
stris excipere eum mallet et an di¬
urnis an nocturms horis ĩgredi.
Responsumq erat nocte ꝙ̃ die me¬
lius et inuetera ꝙͣ noua castra di¬
uertere utilius. Edictũq ĩ castris
ut ꝙ̃ matimo fieri posset silentio
ne intelligi posset ab hostibus T¬
bunus tribunum. Centurionez
centurio eques equitem. pedes
peditem in suum locum libenter
exciperet. Idq eo facilius factu fu¬
it quo peregrinus exercitus nil pe¬
nitus secum nisi corpora et arma
portabat. Itaq claudius post pro¬

Expanded text:
nes in tam honestam expeditiones in tam honestam expeditionem, qua nulla esse posset honestior, tanteque rei spectaculum proficisci gloriosissimum opinantes, ultro se se obtulerant receptique erant: specie corporum inspecta et virtute animorum extimata, felicia signa sequebantllegam nuntios, querens super adventu suo quenam voluntas eius esset et quod ad locum et quod ad tempus attineret, hoc est an nova castra exstruere an college ipsius castris excipi eum mallet, et an diurnis an nocturnis horis ingredi; responsumque erat nocte quam die melius et in vetera quam nova castra divertere utilius, edictumque in castris ut quam maximo fieri posset silentio, ne intelligi posset ab hostibus, tribunus tribunum, centurionem centurio, eques equitem, pedes peditem intra suum locum libenter exciperet. 158 Idque eo facilius factu fuit, quo peregrinus exercitus nil penitus secum nisi corpora et arma portabat. Itaque Claudius, post pro
Abbreviated transcription (Latin):
hor liberalitatem milituq mo¬
destiam mira contentio. dum
hi omĩa illis ingererent orarẽt¬
q ne tepide reciperent quod tã
feruide donaretur et pro se qsq
neꝗs alius in hoc sibi honore pre¬
feretur obsecraret. Illis autẽ nich
diuertere aut differre stantes uł
euntes cibum sumere dieb ac noc¬
tibus properare. uix breuissimo
sopori succũbere aut ulla usꝙ̃ ne¬
cessitate subsistere. Sic obnixi oẽs
de notiq uel ad iuuctoriam uł ad
mortem ibant. ¶Iam senam a¬
driatici sinus urbem hasorubal p¬
uenerat. Illic ei liuius alter cõsul
occũrert. et erant tam conuicta
ambor castra ut tantos int̾ hostec
uix quingentor passuum spatrũ
interesset. Iam claudius Nero a¬
uxilio adueniens iuixta eratiam¬
pliore ꝙ mouerat exercitu. Nẽpe
in ip̃o itinere ueteran milites. ad
spetiem tam pie et tam decore i
reu̾tebant Renouatoq animi
ugore arma quibus pridem ua¬
le dixerant resumebant.Et iuue¬

Expanded text:
horum liberalitatem militumque mohorum liberalitatem militumque modestiam mira contentio, dum hi omnia illis ingererent orarentque ne tepide reciperent quod tam fervide donaretur, et pro se quisque nequis alius in hoc sibi honore preferretur obsecraret, illis autem nichil divertere aut differre, stantes vel euntes cibum sumere, diebus ac noctibus properare, vix brevissimo sopori succumbere, aut ulla usquam necessitate subsistere. Sic obnixi omnes devotique vel ad victoriam vel ad mortem ibant! 156 Iam Senam, Adriaci sinus urbem, Hasdrubal pervenerat. Illic ei Livius alter consul occurrerat et erant tam coniuncta amborum castra, ut tantos inter hostes vix quingentorum passuum spatium interesset. Iam Claudius Nero auxilio adveniens iuxta erat, ampliore quam moverat exercitu. Nempe in ipso itinere veterani milites ad speciem tam pie et tam decore militie revertebantur, renovatoque animi vigore, arma quibus pridem vale dixerant resumebant; et iuve
Abbreviated transcription (Latin):
atq exercitum consularem quis
numerum requiret. Ipm̃ nome
nostris animos dabit hostib arri¬
piet. Pro inde labor prelii comuĩs.
dubitetis. Cernite qua hominu
gratia ac beniuolentia frequẽtet᷑.
tiu agminib atq omni ex parte
cõmeatus in uiam con uectanti¬
um ultroq uiris necessaria ac ui¬
mentis offerentiũ. Omĩa laudibꝰ
personabant. uota precesq ad su¬
peros mittebant. Mille undiq
simul ad celum manus oille ocu¬
li tollebantur orantru nt qui tẽ
pro Italie libertate pugnaturi ibã
mor in columes cum uictoria re¬
mearẽt. ut quos tunc properãtes
anxii prosequerent Romane ui¬
bis atq imperii protectores in
quor dextris sua et suor filioꝵr iu¬
ta eẽt ac fortuna eisdem post iuc¬
toribus alacres ac secim occurẽteᷤᷤ
suscepta pro illis uota persoluerẽt
In hec obsequia.inq hec uerba t̃¬
ba in extimabilis coĩs generis
hominu cõfluebat et erat int̾

Expanded text:
atque exercitum consularem, quis atque exercitum consularem, quis numerus requiret? ipsum nomen nostris animos dabit, hostibus arripiet; proinde labor prelii comunis, dubitetis, cernite qua hominum gratia ac benivolentia frequentetur’tium agminibus atque omni ex parte commeatus in vias convectantium, ultroque viris necessaria ac iumentis offerentium; omnia laudibus personabant, vota precesque ad superos mittebantur, mille undique simul ad celum manus mille oculi tollebantur orantium ut, qui tunc pro Italie libertate pugnaturi ibant, mox incolumes cum victoria remearent, ut quos tunc properantes anxii prosequerentur romane urbis atque imperii protectores, in quorum dextris sua et suorum filiorum vita esset ac fortuna, eisdem post victoribus alacres ac securi occurrentes suscepta pro illis vota persolverent. 154 In hec obsequia inque hec verba turba inextimabilis omnis generis hominum confluebat, et erat inter
Abbreviated transcription (Latin):
riens se in lucanos iturum pronũ¬
tiat ad capiendam punico presidi¬
o cõmunita urbem. Ad id sibi ori¬
lle equitibus. Sex milibus peditũ
opus ẽẽ testatus Illis ellectis et
cõmissa legato quem fidissimu
habebat castror custodia magno
gressu nocte iter arripuit. et in lu¬
cania se ire simulans illico ĩ pice¬
num flexit. ubi autẽ tantu meo
exegit ut iam metui nõ posset
ne quis rem occultam diuulgae̾t
sum Nullum securius Aullũ fuit
utilius. Non ancipitem pugnam
s ad certam uos iuctoria duco.
collega meus nõ mͦ ꝙtis opus est
s multo etiã plurib instructus
est copiis. At plena in lance qeꝗd
addideris iam prioru nulla fit
mentio. pondus nouissimũ rem
inclinat. Nostis famam in re qua¬
libet s in bello maxiẽ posse quam
plurimũ et leuia sepe momenta
uerboru occasione reb ingẽtibus
prebuisse. ubi auditum subito fu¬
erit ad uenisse consulem alteruz

Expanded text:
riens, se in Lucanos iturum pronunriens, se in Lucanos iturum pronuntiat ad capiendam punico presidio communitam urbem. 150 Ad id sibi mille equitibus sex milibus peditum opus esse testatus, illis electis et commissa legato quem fidissimum habebat castrorum custodia, magno gressu nocte iter arripuit et, in Lucaniam se ire simulans, illico in Picenum flexit. 151 Ubi autem tantum vie exegit ut iam metui non posset nequis rem occultam divulgaret sum, nullum securius, nullum fuit utilius. Non ad ancipitem pugnam sed ad certam vos victoriam duco. Collega meus non modo quantis opus est, sed multo etiam pluribus instructus est copiis; at piena in lance quicquid addideris, iam priorum nulla fit mentio: pondus novissimum rem inclinat. 152 Nostis famam in re qualibet sed in bello maxime posse quam plurimum, et levia sepe momenta verborum occasionem rebus ingentibus prebuisse. Ubi auditum subito fuerit advenisse consulem alterum
Abbreviated transcription (Latin):
ut ducem profugum persequatur
Quid si ignaro quod credenduz
nõ eẽt hanibale sospes ad hasdru¬
balem perueniat. nequaꝙͣ illi ꝗdẽ
in experto cum hoste rem futura
set cũ illo qui cũ nuper in hispan¬
a pueriliter credulum ficte pacis
tractatib fefellisset. et ad sũmam
in tam uariis uulgi ẜ monibus
nichil certi erat nisi ille pessimus
mos uulgaris ex fortuna rerum
famam hoĩu pendere. Itaq si pro¬
spere successisset nichil claudio
Ille uõ optime sibi conscius uolũ¬
tatis opiniones ẜmonesq hoĩ¬
num nõ pluris faciens ꝙͣ sunt
ad executionẽ generosi licet am¬
bigui opens festinabat. p̃missis¬
q ꝑ omine qua uenturus erat
regionem qui amicis urbibus
atq oppidis imperarẽt ut ad uc¬
tum pertinẽtia in uiam publica
conueherent. quin et equos et
quadrigas conducerẽt quibus
fessi de exercitu sub leuan possent.
Eo ip̃o die quo senatui serpuera
cõsilium suum nulli penitus ape¬

Expanded text:
ut ducem profugum persequatur? ut ducem profugum persequatur? quid si ignaro, quod credendum non esset, Hanibale sospes ad Hasdrubalem perveniat? nequaquam illi quidem inexperto cum hoste rem futuram, sed cum illo qui eum nuper in Hispania pueriliter credulum ficte pacis tractatibus fefellisset. 148 Et ad summam in tam variis vulgi sermonibus nichil certi erat, nisi ille pessimus mos vulgaris, ex fortuna rerum famam hominum pendere; itaque si prospere successisset nichil Claudio 149 Ille vero, optime sibi conscius voluntatis, opiniones sermonesque hominum non pluris faciens quam sunt, ad executionem generosi licet ambigui operis festinabat; premissisque per omnem qua venturus erat regionem, qui amicis urbibus atque oppidis imperarent ut ad victum pertinentia in viam publicam conveherent, quin et equos et quadrigas conducerent quibus fessi de exercitu sublevari possent, eo ipso die quo senatui scripserat, consilium suum nulli penitus ape
Abbreviated transcription (Latin):
sum prestoletur in mora percu¬
lum se uidere. Non minus cele¬
ritate ꝙͣ audacia opus ẽẽ. Itaq
ad senatu missis suis ip̃e liters
ad ditis totum hoc quod animo
uoluebat aperuit ut constaret se
quod instituerat prius acturum
ꝙͣ Romam litere peruenissẽt. ubi
uero quid pararet exposuit cõsili¬
um suum quid apatrib fieri uelet
exposuit. Ut scilicet nouus domi ex¬
citus seriberetur Narniam mitten¬
dus in uinbriã scilicet ubi hostes
conueĩre decreuerant. Rome autẽ
re cognita et consilio consulis in¬
tellecto opinionũ atq sentẽtiarũ
diuersitas tanta fuit ꝙͣta demee¬
pto ciũꝙ̃ ducis ante non fuerat.
dum hanc tanta sui imperatoris
audaciãan laude digna anuictu¬
perio udicarent in dubio esset
Relinquentis castra sine duecer
austa equitum ac peditu ingore
obiecta hosti uersutissimo et illius
errore magis ꝙͣ sius tuta uiribus
Quid si hanibal rez rescistat et ant
castra suo duce deseita in uadat a¬

Expanded text:
sum prestoletur, in mora pericusum prestoletur, in mora periculum se videre: non minus celeritate quam audacia opus esse. 145 ad senatum missis suis ipse literis additis, totum hoc quod animo volvebat aperuit, ut constaret se quod instituerat prius acturum, quam Romam litere pervenissent. Ubi vero quid pararet exposuit, consilium suum, quid a patribus fieri vellet apposuit: ut scilicet novus domi exercitus scriberetur Narniam mittendus, in Umbriam scilicet ubi hostes convenire decreverant. 146 Rome autem re cognita et consilio consulis intellecto, opinionum atque sententiarum diversitas tanta fuit quanta de incepto cuiusquam ducis ante non fuerat, dum hanc tantam sui imperatoris audaciam an laude dignam an vituperio iudicarent in dubio esset, relinquentis castra sine duce, exausta equitum ac peditum vigore, obiecta hosti versutissimo et callidissimo et illius errore magis quam suis tuta viribus. 147 Quid si Hanibal rem resciscat et aut castra suo duce deserta invadat a
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ad unguem ut amaioribus
accepissent patrum uissis obtem¬
perandu. Non posse eni ĩ sũmis
tẽpestatibus ex cõ modo regẽtis
ad nutum fieri omnia. Pro se quẽ¬
q laborantẽ nauem aduuare.
Magno uentoru ac fluctuũ ĩstre¬
pitu imperia nõ audiri misceriq
necessario rer uices. S nũc igitur
in extrema rei publice tẽpestate
non expectaturu quid e capito¬
lio uelut epuppe pretoria Senatꝰ
edixent ut contra suum bostem
suoq cum exercitu in sua quisq
proiũtia bellum gerat. Imo uero
in nouanduz ex antiquo more
audendo et sius simul et hostib
in opinum prouintie sue finib
egressuru educturq de exerci¬
tu suo pancos quidem s electos
robur floremq militie opemq
college indigo et motibꝰ nunc
tantum oppoĩto laturu. Audar
fortasse consiliu et sis etiã ciui¬
bus prima fronte terribile. S si
fortuna fauisset ultimu. Id enĩ¬
uero si senatui seribat ac respon¬

Expanded text:
nec ad unguem ut a maioribus nec ad unguem ut a maioribus accepissent patrum iussis obtemperandum: non posse enim in summis tempestatibus ex commodo regentis ad nutum fieri omnia; pro se quenque laborantem navem adiuvare, magno ventorum ac fluctuum in strepitu imperia non audiri miscerique necessario rerum vices. 143 Se nunc igitur in extrema reipublice tempestate non expectaturum quid e Capitolio velut e puppe pretoria senatus edixerit, ut contra suum hostem suoque cum exercitu in sua quisque provincia bellum gerat. Imo vero innovandum ex antiquo more audendo et suis simul et hostibus inopinum, provincie sue finibus egressurum educturumque de exercitu paucos quidem sed electos, robur floremque militie, opemque college indigo et motibus nunc tantis opposito laturum: audax fortasse consilium et suis etiam civibus prima fronte terribile, sed si fortuna favisset utilissimum. Id enimvero si senatui scribat ac respon
Abbreviated transcription (Latin):
sorubalis literas ad hanibalez pro¬
tulerũt. et captiui et litere intac¬
tis signis ad claudiu consulem
sub fida custodia atq ab illo lit̾is
per interpretem lectis Romam
ad senatum missi. Quib ĩ lit̾is
int̾ cetera seriptum erat proposi¬
tum sibi esse ut fratri in umbria
uingeretur ꝙ ea regio ꝓpe Italie
medio eẽt ibi optime ꝯuenturos.
Quibus cognitis Egregu ducis
in animo cura ingens ortaerat
cogitantis tanti ex diu̾so hostes
ubi unu in locũ conuenissent
pondus fesse rei publice prorsu
intollerandu fore. Quid si ut
sunt bellor exitus inopinabiles
et in certi. hasdrubal altero cur
consule collata manu uictor e¬
uaserit et uictoria suꝑbus adue¬
niens fratrem petat. nõ ne se in
medio dueu atq exertituu tan¬
torum imparem omni parte ui¬
rium perfacile una cum imperio
proter ac deleri posse. his obsess
ansictatib statuit noua in re atq¬
insolito utendum ẽẽ remedio.⁊

Expanded text:
sdrubalis literas ad Hanibalem prosdrubalis literas ad Hanibalem protulerunt. 140 Et captivi et litere intactis signis ad Claudium consulem sub fida custodia atque ab illo, literis per interpretem lectis, Romam ad senatum missi. Quibus in literis inter cetera scriptum erat, propositum sibi esse ut fratri in Umbria iungeretur: quod ea regio prope Italie medio esset, ibi optime conventuros. 141 Quibus cognitis egregi ducis in animo cura ingens orta erat cogitantis, tanti ex diverso hostes ubi in unum convenissent, pondus fesse reipublice prorsus intolerandum fore: quid si ut sunt bellorum exitus inopinabiles et incerti, Hasdrubal altero cum consule collata manu victor evaserit et victoria superbus adveniens fratrem petat? nonne se in medio ducum atque exercituum tantorum, imparem omni parte virium, perfacile una cum imperio proteri ac celeri posse? 142 His obsessus anxietatibus, statuit nova in re atqinsolito utendum esse remedio,
Abbreviated transcription (Latin):
lior ꝙͣ cuntiomĩq arte preliu
detrectans claudio nerone sẽꝑ
uestigus insistente. letapontũ
adiit. Assuptoq presioio quod
Urbis illius ad custodia dimise¬
rat utrũq damna per cos dies ⁊¬
accepta reparauit. Prefectu uõ
presidii in Brutios ad conqrẽda
alia direxit ancilia. Ac rebus ita
dispositis Canusium petiit. hoc ĩ
statu et hostium et Romane oriẽ¬
tali ĩ parte Italie res erant. ¶At
ĩparte altera hasdrubal ab obsidi¬
one placentie digressus que cũ
frustra detinuerat ad hanibalez
animo properabat. ad quẽ ex pło¬
randi gracia ubi esset quid age¬
ret nũtiandiq ubi secum iũgi
uellet sex equites quattuor ꝗ¬
dem gallos duosq numidas
impigerrimos premisit qui dũ
pene tota ꝙͣ longa est italiam
euasissent errore uie in Romanor
manus delapsi ad proconsulem
ad ductiprimũ ambagibus eludẽ¬
tes ad ultimu tormentor spetie
perterriti ueritate fassi sunt. et ha¬

Expanded text:
lior quam eunti omnique arte prelium lior quam eunti omnique arte prelium detrectans, Claudio Nerone semper vestigiis insistente, Methapontum adiit assumptoque presidio, quod urbis illius ad custodiam dimiserat, utcunque damna per eos dies accepta reparavit. Prefectum vero presidii in Brutios ad conquirenda alia direxit auxilia ac, rebus ita dispositis, Canusium petiit. Hoc in statu et hostium et romane, orientali in parte Italie, res erant. 139 At in parte altera Hasdrubal, ab obsidione Placentie digressus que eum frustra detinuerat, ad Hanibalem animo properabat; ad quem, explorandi gratia ubi esset et quid ageret nuntiandique ubi secum iungi vellet, sex equites quattuor quidem Gallos duosque Numidas impigerrimos premisit qui, dum pene totam quam longa est Italiam evasissent, errore vie in Romanorum manus delapsi et ad proconsulem adducti, primum ambagibus eludentes, ad ultimum tormentorum specie perterriti veritatem fassi sunt et Ha
Abbreviated transcription (Latin):
spoliis interlegendis hinc suor
corporib sepelliendis diem illũ
egit. Sequentib uõ sic assiduus
castroꝵ portis hostiliu fuit ut qͦ¬
tidie oppugnantis speciem p̃be¬
re. Qua importunitate uictus
haniballocis cessit ac profunda
nocte crebris ignibus accensis
dimissisq aliquot expeditis c¬
quitib quo abitus celaretur A¬
biit quib ip̃is mox digressis
dum nocturnas tenebras lux
diurna fugasset et dies ⁊ silen¬
tium in ditium dedissẽt immi¬
ssis duobus ad explorandum
equitib nequid lateret insidi¬
ar/ Castra hostium dux Roma¬
nus ingreditur. Quib captis
et direptis cito agmine insecu¬
tus hanibalez prope uenusia
attigit. Qui quoniã nec fugere
nec pugnare uellet urgentib
hostib et impressionẽ faciẽtib
tu multuatu potius ꝙͣ pugna¬
tũ est. Quo tumultu duomilia
⁊ amplius suor amisit hanibal
Inde autẽ nocturis horis mo¬
tanis q tramitib fugienti simi¬

Expanded text:
spoliis interlegendis hinc suorum spoliis interlegendis hinc suorum corporibus sepeliendis diem illum egit; sequentibus vero sic assiduus castrorum portis hostilium fuit, ut quotidie oppugnantis speciem preberet. Qua importunitate victus Hanibal, locis cessit ac profunda nocte, crebris ignibus accensis dimissisque aliquot expeditis equitibus quo abitus celaretur, abiit. 137 Quibus ipsis mox digressis, dum nocturnas tenebras lux diurna fugasset et dies et silentium fuge indicium dedissent, immissis duobus ad explorandum equitibus, nequid lateret insidiarum, castra hostium dux romanus ingreditur; quibus captis et direptis, cito agmine insecutus Hanibalem prope Venusiam attigit. Qui quoniam nec fugere nec pugnare vellet, urgentibus hostibus et impressionem facientibus, tumultuatum potius quam pugnatum est. Quo tumultu duo milia et amplius quorum amisit Hanibal. 138 Inde autem nocturnis horis montanisque tramitibus, fugienti simi
Abbreviated transcription (Latin):
nenda ante ꝙͣ ad ordinẽ redu¬
catur. paruit dicto ocius tribunꝰ
Iamq aciem punica confusio
torporq peruaserant.Dum ha¬
nibal dissonis clamoribus ex¬
citus. neq enĩ omẽs simul belloꝵ
more pugnabant. S singuli cũ
singulis ut cuiq suu adu̾sanũ
sors dabat toto cum reliquo ex¬
ercitu castris egredit᷑. sparsam¬
q aciem in uectus magnũ sum¬
mi unperatoris argumentum
Inter ipm pugne tempus certo
illam ordine conglobasset nisi
his intentu curis au̾tisset cla¬
mor in terga ruentii Romaõr
qui signo quod cõuenerat andi¬
to ex in sidiis emerserant ueritꝰ
castris excludi uictus ac fugiẽs
in castra remeauit cesis ĩ preli¬
o et in fuga octomilibus suor
Romanor paucis. Sic quod in¬
terdum iuste accidit ⁊ laudari
solet. In sidiator famosissimus
insidiis circũuentus est. luce
altera dux Romanus paratus p̃¬
lio et instructus stetit. Nulloq
hostium se mouente ĩpenorum

Expanded text:
nendam antequam ad ordinem redunendam antequam ad ordinem reducatur’. 134 Paruit dicto ocius tribunus, iamque aciem punicam confusio terrorque pervaserant, dum Hanibal dissonis clamoribus excitus, neque enim omnes simul bellorum more pugnabant sed singuli cum singulis ut cuique suum adversarium sors dabat, toto cum reliquo exercitu castris egreditur, sparsamque aciem invectus, magnum summi imperatoris argumentum, inter ipsum pugne tempus certo illam ordine conglobasset, nisi his intentum curis avertisset clamor in terga ruentium Romanorum, qui signo quod convenerat audito ex insidiis emerserant. 135 Veritus castris excludi, victus ac fugiens in castra remeavit, cesis in prelio et in fuga octo milibus quorum, Romanorum paucis. Sic, quod interdum iuste accidit et laudari solet, insidiator famosissimus insidiis circumventus est. 136 Luce altera dux romanus paratus prelio et instructus stetit, nulloque hostium se movente, hinc Penorum
Abbreviated transcription (Latin):
se conferret ingenium. quo sus¬
pecti minus colles eẽnt co insidi¬
Is aptiores ratus. Itaq quĩq eq¬
tum cohortes totidẽq mamipu¬
los trans illos in tempeste nocts
silentio destinauit nullo alio ꝙͣ
ip̃or colliũ obtentu a conspectu
hostĩ se cludendos prefecto his
Tito claudio Asello militũ tribu¬
no qui tũc in omĩ Romano equi¬
tatu longe primus omniũ habe¬
batur. e doctoq ad quod signum
dispositis ubi illuxit totis uirb̾
in aciem prodit. Quod ubi hani¬
bal sentit ut qui nichil aliud op¬
taret illico signu pugne. dedit.
Quo accepto tanto strepitu adar¬
ma discursum est ut in numen
ceco pugne desiderio effusi certa¬
tin castris preter solitum nec te¬
nerẽt ordine neq tanti ducis
imperiu expectarent. Id ad uer¬
tens Consul accito tribuno ter¬
cie legionis immite in quid ꝙͣ
rapidissimo potes incursutue le¬
gionis equitatu in hanc turbã
in cõpositam more pecudu ster¬

Expanded text:
se conferret ingenium, quo susse conferret ingenium, quo suspecti minus colles essent eo insidiis aptiores ratus. 131 Itaque quinque equitum cohortes totidemque manipulos trans illos intempeste noctis silentio destinavit, nullo alio quam ipsorum collium obtentu a conspectu hostium secludendos, prefecto his Tito Claudio Asello militum tribuno, qui tunc in omni romano equitatu longe primus omnium habebatur, edoctoque ad quod signum dispositis, ubi illuxit totis viribus in aciem prodit; quod ubi Hanibal sensit, ut qui nichil aliud optaret, illico signum pugne dedit. Quo accepto, tanto strepitu ad arma discursum est, ut innumeri, ceco pugne desiderio effusi certatim castris, preter solitum nec tenerent ordinem neque tanti ducis imperium expectarent. 133 Id advertens consul, accito tribuno tertie legionis, ‘Immitte’ inquit ‘quam rapidissimo potes incursu tue legionis equitatum in hanc turbam incompositam, more pecudum ster
Abbreviated transcription (Latin):
brutios recollecto ꝙͣ marimo po¬
tuit exercitu Grumentu lucanor
oppidum accessit et secus mu¬
ros castra posuit. Illuc consul Ro¬
manus premissis profectus ex¬
ploratorib int̾ualo nõ nisi mil¬
le qngentor passuu ab hoste cõ¬
sedit. Castior in medio campus
patens Campi in fine colles ert
apertissimi. neq ullis latebris
aut rupiuz aut siluar ad insidi¬
as oportunint eos insidiaꝵ arti¬
fex ip̃e hanibal negligeret hoc ĩ
camꝑpo ab excursorib castroꝵ con¬
gressus tu multuarii et minuta
quotidie prelia gerebant quibus
hoc unum agebat dux Romani
ut diem de die sensu trahens ha¬
nibalem detineret nequa sibi ha¬
beundi ut fratri occurreret occasio
linqueret᷑. Contͣ ille autem abire
desiderans instructa acie sese p̃lio
offerebat. Sic mutatos mores pa¬
tium diceres. Nempe hic Claudii
animũ mira res subiitut Roma¬
nis silicet belloꝵ artib ad tẽpus
aliquod pret̾ͥmissis ad punicum

Expanded text:
Brutios, recollecto quam maximo poBrutios, recollecto quam maximo potuit exercitu, Grumentum Lucanorum oppidum accessit et secus muros castra posuit. Illuc consul romanus, premissis profectus exploratoribus, intervallo nonnisi mille quingentorum passuum ab hoste consedit. 129 Castrorum in medio campus patens, campi in fine colles erant apertissimi neque ullis latebris aut rupium aut silvarum ad insidias oportuni, ut eos insidiarum artifex ipse Hanibal negligeret. Hoc in campo ab excursoribus castrorum congressus tumultuarii et minuta quotidie prelia gerebantur, quibus hoc unum agebat dux romanus ut, diem de die sensim trahens, Hanibalem detineret, nequa sibi abeundi ut fratri occurreret occasio linqueretur. 130 Contra ille autem abire desiderans, instructa acie se se in dies prelio offerebat. Sic mutatos mores partium diceres. Nempe hic Claudii animum mira res subiit: ut romanis scilicet bellorum artibus ad tempus aliquod pretermissis, ad punicum
Abbreviated transcription (Latin):
acturus quesiuisset ut uł głiosã
inquid de in uiso hoste uictori¬
am ad bipiscar: uł ꝙͣuis nec pi¬
am nec optabile iustam tamẽ
de ingratis ciuib ultionez. Neq
uero sic egit ut dixerat. Imo q¬
dem omiua grauit̾ prudenter¬
q ut appareat in insigni dolore
facilius aliquãto res ꝙͣ uerba
moderari. ¶hoc ad leuam eũte
consulalter ad dexteraz ibat cla¬
udius nero. Iamq in sallenti¬
nos uenusiamq peruenerat. Il¬
lic hostiliũ Tubulum catonez
qui tũc Romanus pretor erat.
et añ paucos dies hanibał effu¬
sam aciem repentino impetu tuͣ¬
bauerat quattuor milib hostiũ
interfectis obuiu habuit cu
quo copias partitus e cõsulari
simul ac pretorio exercitu duo
milia et quingentos electissiõs
equites peditum elector quadẽ¬
gintamilia retinuit. cum reliqs
abire pretor ussus panut ad Qn¬
tum fuluium qui pro consul tũc
capuam obtinebat. hanibal Ca¬
rentinis ex finib digressus per

Expanded text:
acturus quesivisset, ‘Ut vel gloriosam’ acturus quesivisset, ‘Ut vel gloriosam’ inquit ‘de inviso hoste victoriam adipiscar, vel quamvis nec piam nec optabilem iustam tamen de ingratis civibus ultionem’. Neque vero sic egit ut dixerat, imo quidem omnia graviter prudenterque, ut appareat in insigni dolore facilius aliquanto res quam verba moderari. 127 Hoc ad levam eunte, consul alter ad dexteram ibat Claudius Nero, iamque in Salentinos Venusiamque pervenerat. Illic Hostilium Tubulum Catonem, qui tunc romanus pretor erat et ante paucos dies Hanibalis effusam aciem repentino impetu turbaverat quattuor milibus hostium interfectis, obvium habuit. Cum quo copias partitus, e consulari simul ac pretorio exercitu duo milia et quingentos electissimos equites, peditum electorum quadraginta milia retinuit; cum reliquis abire pretor iussus paruit ad Quintum Fulvium, qui proconsul tunc Capuam obtinebat. 128 Hanibal Tarentinis ex finibus digressus per
Abbreviated transcription (Latin):
os colles transiuit in gallias
Ibi conducto mercemnario exͥ¬
citu ad quod ariri pondus attu¬
lerat nũc et ꝑ atriis et ex ternis
presidiis fultus in italia prope¬
rabat. huic liuius occursurus
ut diximꝰ iter ab urbe carpebat¬
preter domesticu exercitu ma¬
gnis ut quidam tradunt Aliis
apublio scipione ex hispania.
Aliis a manlio pretore e sicilia
transmissis equitur simul ac pe¬
ditum copus hunc consulez Ro¬
ma abeunte tantus ille cosul¬
tor publicus hortator q fabius
maximus monuisse dicitun te
meritatis p̃cedentiu ducum
exempla recentia ante oculos
habens nõ prius rem fortune
credere ꝙ uires moresq hostiũ
nosset. Contra ille nõ ta noui
consilii capax ꝙͣ ueteris ad huc
memor in iurie turbulentissiũ
responsu piis monitis reddi¬
disse pẽhibet᷑. Imo enĩ inqd mor
ut hostem uidero nula prelio fiet
mora. Cumq ad mirans fabi
quid tam propere tanta rẽ eẽt

Expanded text:
os colles transivit in Gallias. os colles transivit in Gallias. Ibi conducto mercenario exercitu, ad quod ingens auri pondus attulerat, nunc et patriis et externis presidiis fultus in Italiam properabat. 124 Huic Livius occursurus, ut diximus, iter ab urbe carpebatpreter domesticum exercitum magnis, ut quidam tradunt, aliis a Publio Scipione ex Hispania aliis a Manlio pretore e Sicilia transmissis equitum simul ac peditum copiis. 125 Hunc consulem Roma abeuntem tantus ille consultor publicus hortatorque Fabius Maximus monuisse dicitur ut, temeritatis precedentium ducum exempla recentia ante oculos habens, non prius rem fortune crederet quam vires moresque hostium nosset. Contra ille, non tam novi consilii capax quam veteris adhuc memor iniurie, turbulentissimum responsum piis monitis reddidisse perhibetur. 126 ‘Imo’ enim inquit ‘mox ut hostem videro, nulla prelio fiet mora’. Cumque admirans Fabius quid tam propere tantam rem esset
Abbreviated transcription (Latin):
tib diuersisq tramitib in pro¬
uintias sunt profecti. Claudius
Nero in brutios ac lucanos adu¬
sus hanibalem. Marcus liuius
cisalpina in galliam ac picenũ
aduersus hasdrubale ab alpibu
perii fuerat eo maxime fuit ĩtem¬
pore. Neq eñ dubiu erat quin
si frẽs ambo quor uł unus sic im¬
periu ⁊ffecerat iunctis bellum
uiribus agerent sũmu in discri¬
men uentura res Romana eẽt.
Quod prouidens senatus ad
primã fama ad uentus hasoru¬
balis ad impediendu iter eius
in hispaniam miserat inter cete¬
ros hunc ip̃m Claudiuz neronẽ
de quo loquimur. Aquo caua at
q in ualle deprehensus hasdrubal
punicis eum lusit ambagibus
erupitq. De hinc a publio sci¬
pione africano uictus prelio qi
nulla eius cura eẽt hispanaru
rerũ. totusq animo ĩ italia uer¬
sus arepta pecunia et quot ad¬
ducere potuit elephantis cupi¬
de sese ex hispania pene hostib
cireñ fusus eripuit Et ꝑ pirene¬

Expanded text:
tibus diversisque tramitibus in pritibus diversisque tramitibus in privincias sunt profecti: Claudius Nero in Brutios ac Lucanos adversus Hanibalem, Marcus Livius Cisalpinam in Galliam ac Picenum adversus Hasdrubalem ab Alpibusperii fuerat, eo maxime fuit in tempore; neque enim dubium erat quin, si fratres ambo, quorum vel unus sic imperium affecerat, iunctis bellum viribus agerent, summum in discrimen ventura res romana esset. 122 Quod providens senatus ad primam famam adventus Hasdrubalis, ad impediendum iter eius in Hispaniam miserat inter ceteros hunc ipsum Claudium Neronem, de quo loquimur. A quo cava atque arcta in valle deprehensus Hasdrubal, punicis eum lusit ambagibus erupitque. 123 Dehinc a Publio Scipione Africano victus prelio, quasi nulla ei cura esset hispanarum rerum totusque animo in Italiam versus, arrepta pecunia et quot abducere potuit elephantis, cupide se se ex Hispania pene hostibus circumfusus eripuit et per Pyrene
Abbreviated transcription (Latin):
optante ꝯsequens ẽe alteru op¬
tare penutiem. et sic cũ hoste sen¬
tire. Ille in contranuz obnixus
negabat rei publice utile ducũ
ẽẽ concordia. facile unanimes
in segnitiem flecti. Discordes au¬
tem nõ ita. S quẽlibet pro se ui¬
pandat ad gloriam.simultatibꝰ
calcar acutissimu in ẽẽ utilẽ mł¬
tis in rebus uiuidiam. Nec minꝰ
interdum college ꝙͣ hostis odio
aut metu engi animos ad uir¬
tutem. hec et his similia eo con¬
stantius dicebat quo ut se ab ho¬
ste contẽptu suspicaret᷑. Ad u̾sa
illi tot annoꝵ fortuna prestitert.
Tandem tamen hic quoq patrũ
uictus autoritate ac precib acq
consulatu in euntes ex actissi¬
mo dilectu habito ita ut coloni
etiam sacrosancte uacationis
ad militia cogerentur. Sic eni
hasdrubale fratre hanibalis cũ
ingenti exercitu ut se fr̃ĩ uinge¬
ret in italiam ueniente dupli¬
ci bello geminata necessitas rei¬
publice requirebat Auctis exerci¬

Expanded text:
optante, consequens esse alterum opoptante, consequens esse alterum optare perniciem et sic cum hoste sentire. 118 Ille in contrariam obnixus, negabat reipublice utilem ducum esse concordiam: facile unanimes in segnitiem flecti, discordes autem non ita, sed quemlibet pro se nipandat ad gloriam; simultatibus calcar acutissimum inesse, utilem multis in rebus, invidiam, nec minus interdum college quam hostis odio aut metu erigi animos ad virtutem. 119 Hec et his similia eo constantius dicebat, quo ut se ab hoste contemptum suspicaretur adversa illi tot annorum fortuna prestiterat. Tandem, tamen, hic quoque patrum victus autoritate ac precibus, adconsulatum ineuntes, exactissimo dilectu habito, ita ut coloni etiam sacrosancte vacationis ad militiam cogerentur sic enim, Hasdrubale fratre Hanibalis cum ingenti exercitu ut se fratri iungeret in Italiam veniente, duplici bello geminata necessitas reipublice requirebat, auctis exerci
Abbreviated transcription (Latin):
ta uarietas tantaq leuitas ani¬
mor. Ego idem ip̃e sum qui fue¬
ram non alius. Tunc humili ac
precanti reo misericordia dene¬
gastis Nunc sumu honore ĩge¬
ritis recusanti. hanc tanta uiri ꝑ¬
tinacia senatus preces ac blan¬
dicie plexere. et camillum inui¬
ne ip̃e impatria mori posset effe¬
cerat. et patris et patrie duritiez
ño lamentis et impatientia as¬
peranda. s equanimitate atq
obedientia mollienda. hac in
parte patrum monitis in flexus
consulatu accepto alio nũc etiã
labore flectendus fuit ut inimi¬
ticiis que illi cum collega erant
rei publice caritate depositis Se¬
cum rediret in gratiam. Osten¬
debatur quenã concordie bona
quenã mala discordie. Quanti
periculi res eẽt belli duces qui
unu ẽẽ debeant discordare. opoͣ¬
tere eni si intro se dissideant ut
unus saltem cum hoste conueĩ¬
at. Non posse enĩ unũ uelle dis¬
cordes uno ergo salutem patrie

Expanded text:
ta varietas tantaque levitas anita varietas tantaque levitas animorum? Ego idem ipse sum qui fueram, non alius: tunc humili ac precanti reo misericordiam denegastis, nunc summum honorem ingeritis recusanti’. 115 Hanc tantam viri pertinaciam senatus preces ac blanditie flexere: et Camillum, iniune ipse in patria mori posset effecerat; et patris et patrie duritiem non lamentis et impatientia asperandam, sed equanimitate atque obedientia molliendam. 116 Hac in parte patrum monitis inflexus, consulatu accepto, alio nunc etiam labore flectendus fuit ut, inimicitiis que illi cum collega erant reipublice caritate depositis, secum rediret in gratiam. 117 Ostendebatur quenam concordie bona, quenam mala discordie, quanti periculi res esset belli duces, qui unum esse debeant, discordare: oportere enim, si inter se dissideant, ut unus saltem cum hoste conveniat; non posse enim unum velle discordes; uno ergo salutem patrie