comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certi fortunȩ suȩ ⁊ hostem introrsum ĩ media
castra accipiunt. Iñ cum cõs. uociferaretur
expulsi ne extra uallum castra dem̃ sua oppug¬
natura eẽnt rogitans clamore sublato conixi
pͥmo resistunt. dem̃ inferunt pedem. urgent.
q ⁊impulsos semel terrore eodem agunt quo
inde ꝑgere ac ꝑsequi. quia turbida lux me.¬
tum circa insidiarum faciebat ñ ausi lib̾ati
castris contenti recepunt se intͣ uallum .ccc.
ferme hostium occisis. romanorum statioĩs
tib non infelix audatia auxit. ⁊ ñ mͦ ꝓferre
inde castra romanorum. s ne pabulari qͥd̃
ꝑ agros suospatiebantur. Retro inpacatum
soranum agrum pabulatores ibant. quaꝵ
ta romam: coegit .l. postumium. cõs. uix¬
dum ualidum ꝓficisci exurbe. Priꝰ tam̃ qm
exiret militib edu̾cto soram uissit conuemi¬
re. ipse edem uictoriȩ qmͣ ediliscurulis ex
multatitia pecunia faciendam curauerat
dicauit. Ita ad ex̃citum ꝓfectus ab sora ĩ sam¬

Expanded text:
certi fortunae suae et hostem introrsum in media certi fortunae suae et hostem introrsum in media castra accipiunt; inde, cum consul uociferaretur expulsine extra uallum castra deinde sua oppugnaturi essent rogitans, clamore sublato conixi primo resistunt, deinde inferunt pedem urgentque et impulsos semel terrore eodem agunt quo inde pergere ac persequi, quia turbida lux metum circa insidiarum faciebat, non ausi, liberatis castris contenti receperunt se intra vallum trecentis ferme hostium occisis. Romanorum stationis tibus non infelix audacia auxit et non modo proferre inde castra Romanum sed ne pabulari quidem per agros suos patiebantur; retro in pacatum Soranum agrum pabulatores ibant. quarum ta Romam coegit L. Postumium consulem vixdum validum proficisci ex urbe. prius tamen quam exiret, militibus edicto Soram iussis convenire ipse aedem Victoriae, quam aedilis curulis ex multaticia pecunia faciendam curaverat, dedicavit. ita ad exercitum profectus, ab Sora in Sam
Abbreviated transcription (Latin):
det. ausi samnites sunt. Tantum desꝑa¬
tio ultima tem̃itatis facit castra romana
oppugnare. Et qmqm non uenit adfinẽ
tamaudax inceptum. tn haud oĩo uanũ
fuit. Nebula erat admultum dieidensa.
adeo ut lucisusum eriꝑet. ñ ꝓspectumͦ
extra uallum adẽpto. s ꝓpinquo etiã con¬
gredientium int̾ se conspectu. Hac uelut
latebra insidiarum freti samnites iux dũ
satis certa luce ⁊ eam ip̃a p̃mente caligine
ad stationem romanam inporta segniter
agentem uigilias ꝑueniunt. In ꝓuiso opp̃s¬
sis nec aĩ satis ad resistendum nec uiriũ
fuit. Ab t̾go castroꝵ decumana portaim¬
adarma cõs. tumultu extitꝰ cohortes duaᷤᷤ
sotioꝵ lucanam suessanamq q̃ proxime
forte erant tueri p̃torumuibet: maniplos
legionum principali uia induci. Uix dum
satis aptatis armis in ordines eunt. ⁊ clamore
magisqm oculis hostem noscunt: Ne quantꝰ
numerꝰ sit estimari potest. Cedunt primo in¬

Expanded text:
deret, ausi Samnites sunt —tantum desperaderet, ausi Samnites sunt —tantum desperatio ultima temeritatis facit—castra Romana oppugnare, et quamquam non uenit ad finem tam audax inceptum, tamen haud omnino uanum fuit. nebula erat ad multum diei densa adeo ut lucis usum eriperet non prospectu modo extra uallum adempto sed propinquo etiam congredientium inter se conspectu. hac uelut latebra insidiarum freti Samnites uixdum satis certa luce et eam ipsam premente caligine ad stationem Romanam in porta segniter agentem uigilias perueniunt. improuiso oppressis nec animi satis ad resistendum nec uirium fuit. ab tergo castrorum decumana porta imad arma. consul tumultu excitus cohortes duas sociorum, Lucanam Suessanamque, quae proximae forte erant, tueri praetorium iubet; manipulos legionum principali uia inducit. uixdum satis aptatis armis in ordines eunt et clamore magis quam oculis hostem noscunt nec quantus numerus sit aestimari potest. cedunt primo in
Abbreviated transcription (Latin):
rant imꝑatores. etruscos. umbros gallos
ĩ ead̾ fortuna uidebant: qͣ ipsi erant. nec
suis nec ext̾nis uirib iam stare pot̾ant.
tam̃ bello non abstinebant. Adeo ne infe¬
licit̾ quid defense lib̃tatis teddebat. ⁊ uĩci
qmͣ non tẽptare uictoriam malebãt. Qui¬
nam lit ille quempigeat songinquitatis
bellorum scribendo legendoq que gentes
ñ fatigauerunt: Q. fabium .p. decium.l.
postumiꝰ megellus. ⁊m. atiliꝰ regulꝰ. cõs. se¬
cutisunt. Samnium ambob decreta pro-¬
uintia ẽ. qr tres scpͥtos hostium ex̃citus uno
etruriam alt̾o ppłationes campaniȩ repe-¬
tr: t̾cium tuendis parari finib fama erat.
postumium ualitudo adũsa rome teny¬
it. atilius extimplo ꝓfectus. ut in samnio
hostis. ita enimplacuerat patrib ñ dum
reg̃ssos opprimeret. uelut ex composito
ibi obuium habuere hostem. ubi ⁊ uasta¬
re ip̃i samnitium agrum ꝓhibent᷑. reg̾¬
tem ꝓhib̃ent. Cum castra castris collata es¬
sent. quod uix romanus totiens uictor au¬

Expanded text:
rant; socios belli, Etruscos, Umbros, Gallos, in eadem fortuna uidebant qua ipsi erant; nec suis nec externis uiribus iam stare poterant, tamen bello non abstinebant. adeo ne infeliciter quidem defensae libertatis taedebat et uinci quam non temptare uictoriam malebant. quinam sit ille quem pigeat longinquitatis bellorum scribendo legendoque quae gerentes non fatigauerunt? Q. Fabium P. Decium L. Postumius Megellus et M. Atilius Regulus consules secuti sunt. Samnium ambobus decreta prouincia est, quia tres scriptos hostium exercitus, uno Etruriam, altero populationes Campaniae repeti, tertium tuendis parari finibus, fama erat. Postumium ualetudo aduersa Romae tenuit; Atilius extemplo profectus, ut in Samnio hostes—ita enim placuerat patribus—nondum egressos opprimeret. uelut ex composito ibi obuium habuere hostem, ubi et intrare ipsi Samnitium agrum prohiberentur et egrtem prohiberent. cum castra castris conlata essent, quod uix Romanus totiens uictor au
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Tum de p̃sidio regionis deppłate ab sam¬
nitib agitariceptum. Itaq placuit ut due
colonie circauestinum ⁊ falernũ agrũ de¬
ducerentur. Unam ad hostium liris fluuii.
que menturne appellata. alt̾a in saltu ue¬
stino falernum contigentem agr̃. ubi sino¬
pe dr greca urbs fuisse. sinuẽsa dem̃ ab co¬
lonis romanis appellata. lr̃. pt̃. negotiũ
datum ẽ. ut plebeiscito uib̾etur .p. semꝑniꝰ
.p̃rr. triumuiros in ealoca colonis deducen¬
dis creare. Nec qui noĩa darent facile inue¬
niebantur. qr in statione seꝓpe ꝑpetuam
infeste regionis non in agros mutirebant᷑.
Auertit ab eis curis senatum etrurie ingra¬
uescens bellum. ⁊ crebre littere appii monen¬
tisne regionis⁊ eius motum neglig̃ent .iiii.
gentes conferre arma etruscos samnites
umbros gallos. iam castra bifariam facta eẽ.
qr unꝰ locus caꝑe tantam multitudinem
ñ possit. Ob hec etiam appetebat tempꝰ co-¬

Expanded text:
fuit. tum de praesidio regionis depopulatae ab Samfuit. tum de praesidio regionis depopulatae ab Samnitibus agitari coeptum; itaque placuit ut duae coloniae circa Uescinum et Falernum agrum deducerentur, una ad ostium Liris fluuii, quae Minturnae appellata, altera in saltu Uescino, Falernum contingente agrum, ubi Sinope dicitur Graeca urbs fuisse, Sinuessa deinde ab colonis Romanis appellata. tribunis plebis negotium datum est, ut plebei scito iuberetur P. Sempronius praetor triumuiros in ea loca colonis deducendis creare; nec qui nomina darent facile inueniebantur, quia in stationem se prope perpetuam infestae regionis, non in agros mitti rebantur. auertit ab eis curis senatum Etruriae ingrauescens bellum et crebrae litterae Appi monentis ne regionis eius motum neglegerent: quattuor gentes conferre arma, Etruscos, Samnites, Umbros, Gallos; iam castra bifariam facta esse, quia unus locus capere tantam multitudinem non possit. ob haec et—iam appetebat tempus—co
Abbreviated transcription (Latin):
tit dñs militi concesse. coactiq uende pre¬
dam ne alibi quam in armis animum ha¬
berent. Magnum ea ppłatio campani agri
tumultũ etruriam concitam ĩ arma ⁊gel
lium egnatium samnitium ducẽ. ⁊ ũbros
ad defectionem uocari.⁊ gallos pretio ingen-¬
ti sollicitari. His nuntiis senatus cont̾ritꝰ.
iustitium indici delectum oĩs geñis homi¬
num haberi uissit. Nec romȩ p̾buerat ⁊¬
peos forte dies exetruria ad latum erat.
post deductum inde uolumnianum ȩr̃ci¬
acti. s senioꝵ etiam cohortes facte. Lib̃tiniq
centuriati ad defendende urbis. Consilia
agitabantur. summeq rer̃ p̃tor .p. semꝑniꝰ
p̃erat. Ceterum parte cure exonerarunt se¬
natum .l. uolumnii. cõs. lutere. quib cesos
fusosq ppłatores campaniȩ cognitum est.
Itaq ⁊ supplicationes obrem bene gestam
cõs. nomine decernunt᷑. Iustitium remittit᷑.
quod fuerat dies.xuiii. supplicatioq ꝑleta

Expanded text:
tit dominus, militi concessae; coactique uendere praetit dominus, militi concessae; coactique uendere praedam ne alibi quam in armis animum haberent. magnum ea populatio Campani agri tumultum lium Egnatium, Samnitium ducem, et Umbros ad defectionem vocari et Gallos pretio ingenti sollicitari. his nuntiis senatus conterritus iustitium indici, dilectum omnis generis hominum haberi iussit. nec ingenui per eos forte dies ex Etruria allatum erat post deductum inde Uolumnianum exerciacti sunt sed seniorum etiam cohortes factae libertinique centuriati; et defendendae urbis consilia agitabantur summaeque rerum praetor P. Sempronius praeerat. ceterum parte curae exonerarunt senatum L. Uolumni consulis litterae, quibus caesos fusosque populatores Campaniae cognitum est. itaque et supplicationes ob rem bene gestam consulis nomine decernunt et iustitium remittitur quod fuerat dies duodeuiginti; supplicatioque perlaeta
Abbreviated transcription (Latin):
dum. ac pse agere p̃ dam pars stare incer¬
ti utrum ꝓgredi anregredi in castra tutiꝰ
foret. Int cunctationem opprimunt᷑. Et ro¬
manuam transcenderat uallum. cedesq
actumultus erat in castris samnitiũ. Ag¬
men pret̾ quam hostili tumultu. captiuoꝵ
etiam repentina defectione turbatũ erat.
qui partimipsi soluti uinctos soluebant.
partim arma insarcinis deligata rapiebãt.
Tumultumq prelio ip̃o t̾ribiliorem int̾¬
mixti agmini p̃bebant. Memorandũ de-¬
inde edidere facinus. Nam staium mi-¬
natium ducem adeuntem ordines. hortã¬
temq inuadunt. Dissipatis inde equitib
quicum eo aderant. ipsumcircumsistunt.
insidientemq equo captum ad cõs. roma¬
num rapiunt. Reuocata eo tumultu pri-¬
tumest. Nec diutius sustiñi potuit. Cesa ad
.ui. milia hominum. Duo mił. ⁊ quingenti
accitiq edicto dñi ad ressuas nocendas re-¬
cipiendasq p̃stituta die. quar̃ rer̃ non exti¬

Expanded text:
dum ac prae se agere praedam, pars stare incerdum ac prae se agere praedam, pars stare incerti utrum progredi an regredi in castra tutius foret; inter cunctationem opprimuntur et Romani iam transcenderant uallum caedesque ac tumultus erat in castris. Samnitium agmen, praeterquam hostili tumultu, captiuorum etiam repentina defectione turbatum erat, qui partim ipsi soluti uinctos soluebant, partim arma in sarcinis deligata rapiebant tumultumque proelio ipso terribiliorem intermixti agmini praebebant. memorandum deinde edidere facinus; nam Staium Minatium ducem adeuntem ordines hortantemque inuadunt; dissipatis inde equitibus qui cum eo aderant ipsum circumsistunt insidentemque equo captum ad consulem Romanum rapiunt. reuocata eo tumultu pritum est; nec diutius sustineri potuit. caesa ad sex milia hominum, duo milia et quingenti accitique edicto domini ad res suas noscendas recipiendasque praestituta die. quarum rerum non exsti
Abbreviated transcription (Latin):
erant. certiꝰ tam̃ exploranda ratus dimit¬
tit equites qui uagos predatores in agros
palantes excipiant. Ex quib inquirendo
cognoscit ad uulturnum flum̃ sedere hos¬
tem. inde tercia igilia moturum. it̃ in sam¬
nium ẽẽ. His satis exploratis ꝓfectus tanto
int̾uallo ab hostib consedit. ut nec aduen¬
tus suus ꝓpinquitate nimia nosciposs. ⁊
egredientem e castris hostem opprimeret.
Aliquanto ante lucem ad castra accessit.
gnarosq osce lingue exploratum qͥdaga¬
tur nittit. Int̾mixti hostib quod facile
erat innocturna trepidatione. cognoscãt.
Infrequentia armatis signa egressa. pre¬
dam predeq custo des exire ignobile agm̃.
⁊ sua quemq molientẽ nullo int̾ alioscon¬
sensu nec satis certo imꝑio tempꝰ ad grediẽ¬
di aptissimumuisum ẽ. Et iam lux appe-¬
tebat. Itaq signa cañe iussit agnenq ho¬
stium ad greditur. Samnites preda impe-¬
diti. infrequentes armiti pars adde gra-

Expanded text:
erant, certius tamen exploranda ratus dimiterant, certius tamen exploranda ratus dimittit equites, qui uagos praedatores in agro palantes intercipiant; ex quibus inquirendo cognoscit ad Uolturnum flumen sedere hostem, inde tertia uigilia moturum; iter in Samnium esse. his satis exploratis profectus tanto interuallo ab hostibus consedit ut nec aduentus suus propinquitate nimia nosci posset et egredientem e castris hostem opprimeret. aliquanto ante lucem ad castra accessit gnarosque Oscae linguae exploratum quid agatur mittit. intermixti hostibus, quod facile erat in nocturna trepidatione, cognoscunt infrequentia armatis signa egressa, praedam praedaeque custodes exire, immobile agmen et sua quemque molientem nullo inter alios consensu nec satis certo imperio. tempus adgrediendi aptissimum uisum est; et iam lux appetebat; itaque signa canere iussit agmenque hostium adgreditur. Samnites praeda impediti, infrequentes armati, pars addere
Abbreviated transcription (Latin):
pugna. hiis quoq mox fusis. iama uic¬
corib castra oppugnabantur. cum uolũ¬
niꝰ ipse porte signa inferret. appius bello¬
nam uictricem idemtidem celebrans ascen¬
derat militum animos. ꝑuallum ꝑ fos¬
sasirruꝑunt. castra capta direptaq. p̃da
ti. dum ambo cõs. omĩsq romana uis
in etruscum bellum magis inclinat. in
samnio noii ex̾citus exorti ad ppłandos
das faciunt. uolumnium magnisitiñib ĩ
samnium redeuntem iamenim fabio de-¬
cioq prorogati imꝑii finis aderat. fama de
samnitium ex̾citu ppłationibq campani
agri ad tuendos sotiosconu̾tit. Ut in calenũ
uenit. ⁊ ipse cernit recentia cladis uestigia
⁊ caleui narrant t̾m iamprede hostes trahe.
ut uix explicare agm̃possint. Itaq iam ppa-¬
lam duces loqui extimplo eundum ĩ sam¬
nium eẽ. ut relicta ibi preda in expeditionẽ
redeant. ne tam oneratum agñ dimicati¬
oni cõmittant. Eaquamqm similia ueris

Expanded text:
pugna. his quoque mox fusis iam a uicpugna. his quoque mox fusis iam a uictoribus castra oppugnabantur; et cum Uolumnius ipse portae signa inferret, Appius Bellonam uictricem identidem celebrans accenderet militum animos, per uallum, per fossas inruperunt. castra capta direptaque; praeda ti. dum ambo consules omnisque Romana uis in Etruscum bellum magis inclinat, in Samnio noui exercitus exorti ad populandodas faciunt. Uolumnium magnis itineribus in Samnium redeuntem—iam enim Fabio Decioque prorogati imperii finis aderat —fama de Samnitium exercitu populationibusque Campani agri ad tuendos socios conuertit. ut in Calenum agrum uenit, et ipse cernit recentia cladis uestigia et Caleni narrant tantum iam praedae hostes trahere ut uix explicare agmen possint; itaque iam propalam duces loqui extemplo eundum in Samnium esse, ut relicta ibi praeda in expeditionem redeant nec tam oneratum agmen dimicationibus committant. ea quamquam similia ueris
Abbreviated transcription (Latin):
tis temꝑis adinstruendum fuit. Priꝰ conc᷑¬
rit uolumnius. quam appius ad hostẽ ꝑue¬
niret. Itaq fronte inequali concursum est.¬
i ut forte quadam mutante adsuetos int̾ se
hostes etrusciuolumino: samnites parumꝑ
cunctati qi dux aberat. appio occurrere Dicit᷑
appius in medio pugne discrimine. ita ut
int̃ prima signa manib ad celum sublatis
conspiceretur: itap̃catus ẽẽ. Bellona si ho¬
die nobis uictoriam duis: ast ego tͥ templũ
uoueo. ħ̃ precatus uelut instigante dea.⁊
ip̃e college ⁊ ex̃citus uirtutẽ equauit. Onciˢ
imꝑatoria oꝑa exequunt᷑ ⁊ milites. ne ab
altera parte prius uictoria incipiat: adni¬
tunt᷑. Ergo fundunt fugantq hostes. ma¬
iorem molem haud facile sustinentes qͣm
cũ qua manus conserere ad sueti fuerant.
urgendo cedentes. insequendoq effusos
compułe ad castra. Ibi int̾uentu gellii co¬
hortium sabellarum paulisꝑ recruduit

Expanded text:
tis temporis ad instruendum fuit. prius concutis temporis ad instruendum fuit. prius concurrit Volumnius quam Appius ad hostem perveniret; itaque fronte inaequali concursum estuelut sorte quadam mutante adsuetos inter se hostes Etrusci Uolumnio, Samnites parumper cunctati, quia dux aberat, Appio occurrere. dicitur Appius in medio pugnae discrimine, ita ut inter prima signa manibus ad caelum sublatis conspiceretur, ita precatus esse: 'Bellona, si hodie nobis uictoriam duis, ast ego tibi templum uoueo.' haec precatus uelut instigante dea et ipse collegae et exercitus uirtutem aequauit ducis: †imperatoria opera exsequuntur et milites†; ne ab altera parte prius uictoria incipiat adnituntur. ergo fundunt fugantque hostes, maiorem molem haud facile sustinentes quam cum qua manus conserere adsueti fuerant. urgendo cedentes insequendoque effusos compulere ad castra; ibi interuentu Gelli cohortiumque Sabellarum paulisper recruduit
Abbreviated transcription (Latin):
Tum militũ clamor ortus. ut simul ambo
bellum etruscum susciꝑent. Quo animad¬
ũso consensu uolumniꝰ. qm̃ in college uo¬
luntate int̾precanda inquit erraui ñ cõ¬
mutam ut quid uosuelitis: obscur sit. Ma¬
nere an abire me uelitis. clamore signifi¬
cate. Tum uͦ tantus ẽ. clamorȩxortꝰ. ut hosteᷤᷤ
e castrisexciret. Armis arreptis in acie des¬
cendunt. Et uolumniꝰ signa can̾e. ac uex¬
illa eferrie castris iussit. Appium addu¬
bitasse ferunt. cernentem seu pugnanti
seuquieto se fore college uictoriam. Dein
uelitũ ne sue qͦ legiones uolumniũ seq̃¬
rentur: ip̃m flagitantib suis signum
dedisse. Ab neutra parte satis cõmode
instructi fuerunt. Nam⁊ samnitiũ duxx
gellĩ egnatus pabulatum cum cohiortib
paucisierat. suoq impetumagis milites ꝗͣ ciñꝗͣ
ductu aut imꝑiopugnam capessebant. ⁊ ro-¬
mani exercitus nec parit̾ ambo ducti. nec sa¬

Expanded text:
tum militum clamor ortus ut simul ambo tum militum clamor ortus ut simul ambo bellum Etruscum susciperent. quo animadverso consensu Volumnius quoniam in collegae voluntate interpretanda inquit erravi, non committam ut quid vos velitis obscurum sit: manere an abire me velitis clamore significate. tum vero tantus est clamor exortus ut hostes e castris exciret. armis arreptis in aciem descendunt. et Volumnius signa canere ac vexilla efferri castris iussit; Appium addubitasse ferunt, cernentem seu pugnante seu quieto se fore collegae victoriam; deinde veritum ne suae quoque legiones Volumnium sequerentur, et ipsum flagitantibus suis signum dedisse. ab neutra parte satis commode instructi fuerunt; nam et Samnitium dux Gellius Egnatius pabulatum cum cohortibus paucis ierat suoque impetu magis milites quam cuiusquam ductu aut imperio pugnam capessebant et Romani exercitus nec pariter ambo ducti nec sa
Abbreviated transcription (Latin):
minem quesitur̃. Que uerba appii. s q̃ for¬
tuna ex̾citus fũit. Dimitti ab appio eũ. s a
re .p.⁊ ab exercitu retiñi. Expiret᷑ mͦ uolun¬
tatmmilitum. Hecmonendo obtestan¬
doq militum ꝓpe restitantes cõs ancontio¬
nem ꝑtraxerunt. Ibiorationes longiores ha-¬
bite in eand̾ ferme sententiam inqm inter
paucos certatum uerbis fuerat. Et cum uo¬
lumnius cã suꝑior ne infacundꝰ quid̃ adũ¬
sus eximiã eloquentiam college uisus ẽẽt.
cauillansq appius sibi acceptum referre
diceret debere. quod ex muto atq elingui
facundum etiam cõs hr̃ent. prioreraconsu¬
latu ꝓrimis utiq m̃sib hiscere eum nequis¬
se. nunc iamppłares orationes serere. quã
malleminquit uolumnꝰ tua me strenue
facere. quam ego abste sciteloqui didicisse.
postremo conditione fere q̃ decretura sit.
um ꝓuintias eẽ. utram mallet elig̃et suo
ex̾citu seuł in etruriał̃ in samnio. rẽ gestur̃.

Expanded text:
minem quaesiturum quae uerba Appi sed quae forminem quaesiturum quae uerba Appi sed quae fortuna exercitus fuerit; dimitti ab Appio eum sed a re publica et ab exercitu retineri; experiretur modo uoluntatem militum. haec monendo obtestandoque prope restitantes consules in contionem pertraxerunt. ibi orationes longiores habitae in eandem ferme sententiam, in quam inter paucos certatum uerbis fuerat; et cum Uolumnius, caursus eximiam eloquentiam collegae visus esset, cavillansque Appius sibi acceptum referre diceret debere, quod ex muto atque elingui facundum etiam consulem haberent; priore consulatu, primis utique mensibus, hiscere eum nequisse, nunc iam populares orationes serere, quam mallem inquit Volumnius, tu u a me strenue facere quam ego abs te scite loqui didicissem. postremo condicionem ferre quae decretura sit ium provincias esse; utram mallet eligeret; suo exercitu se vel in Etruria vel in Samnio rem gesturum.
Abbreviated transcription (Latin):
tum uenisse. q̃ si false fuerint: nec usus sui
sit inecruriam extimplo conu̾sis signis abi-¬
turum. luuͦ abeas inquit. neq te quisquã
moratur. Et enim minime consentaneũ ẽ.
cumbello tuo forsitan uix sufficias. hic te
adopem ferendam aliis głari uenisse. Bñ
hercules uerteret dicẽ uolumniꝰ malle frustͣ
oꝑam insumptã. qmͣ quicqͣm incidisse cur
nonsatis ẽẽt etruriȩ unus consularis ex̾citꝰ.
Digredientes iam cõs. legati tribuniq exap¬
piano exercitu circumsistunt. pars imꝑato¬
rem suũ orare. ne college auxilium qͦd acci¬
piendum ultro fu̾it: sponte oblatũ sꝑñet᷑.
plures abeuuti uolumnio obsistere atq
obtestari. ne prauo cũ collega certamine rẽ
.p. ꝓdat. si qua lades incidiss. desertori ma¬
gis qmͣ deserto noxie fore. Forem adductam
ut omni reibene aut secus geste ĩ etruria decꝰ
dedecꝰq ad .l. uolumnium sit delegatũ. ne-¬

Expanded text:
tum uenisse; quae si falsae fuerint nec usus sui tum uenisse; quae si falsae fuerint nec usus sui sit in Etruriam, extemplo conuersis signis abiturum. 'tu uero abeas' inquit, 'neque te quisquam moratur; etenim minime consentaneum est, cum bello tuo forsitan uix sufficias, huc te ad opem ferendam aliis gloriari uenisse.' bene, hercules, uerteret, dicere Uolumnius; malle frustra operam insumptam quam quicquam incidisse cur non satis esset Etruriae unus consularis exercitus. digredientes iam consules legati tribunique ex Appiano exercitu circumsistunt. pars imperatorem suum orare ne collegae auxilium, quod acciendum ultro fuerit, sua sponte oblatam sperneretur; plures abeunti Uolumnio obsistere; obtestari ne prauo cum collega certamine rem publicam prodat: si qua clades incidisset, desertori magis quam deserto noxae fore; eo rem adductam ut omne rei bene aut secus gestae in Etruria decus dedecusque ad L. Uolumnium sit delegatum; ne
Abbreviated transcription (Latin):
b dux satis fideret. Litteras ad collegam accer¬
sendum ex samnio missas. intrinis annalib
fungentis discrepatio fu̾it. appio abnuente
missas. uolumnio affirmante appii se litt̾is
accitum. Iam uolumniꝰ in samnio .iii. caste¬
lla ceꝑat. in quib ad .iii. mił hostium cesa
erant. Dunidium fere eius captũ.: ⁊ lucanoꝵ
seditiones aplebeis egentib ducib ortas
decio ppłandos hostium agrosrelinquit.
ipse cum suis copiis in etruriam ad collegã
ꝑgit. Quem aduenientẽ leti omnes acceꝑe.
Appium exconscientia sua credo animum
habuisse haud inm̾ito iratum. si nich scͥpse¬
rat in lib̾ali ⁊ ingrato aĩo sieguerat ope dis¬
simulantẽ. Uix enim salute mutua reddita.
cum obuiam egressus eẽt satin salue inqͥt
.l. uolumni. ut se se in samnio res hñt. que
te cã ut ꝓuintia tua excecłes induxit: uolũ¬
nius in samnio resꝓsꝑas eẽ. ait. litt̾is eiꝰ acci¬

Expanded text:
bus dux satis fideret. litteras ad collegam accerbus dux satis fideret. litteras ad collegam accersendum ex Samnio missas in trinis annalibus fungentes, disceptatio fuerit, Appio abnuente missas, Uolumnio adfirmante Appi se litteris accitum. iam Uolumnius in Samnio tria castella ceperat, in quibus ad tria milia hostium caesa erant, dimidium fere eius captum, et Lucanorum seditiones a plebeiis et egentibus ducibus ortas Decio populandos hostium agros relinquit, ipse cum suis copiis in Etruriam ad collegam pergit. quem aduenientem laeti omnes accepere: Appium ex conscientia sua credo animum habuisse—haud immerito iratum si nihil scripserat, inliberali et ingrato animo, si eguerat ope, dissimulantem. uix enim salute mutua reddita, cum obuiam egressus esset, 'satin salue' inquit, ' L. Uolumni ? ut sese in Samnio res habent? quae te causa ut prouincia tua excederes induxit?' Uolumnius in Samnio res prosperas esse ait, litteris eius acci
Abbreviated transcription (Latin):
num ꝓuintiam euenisse. Dum eainsamnio
cuitumq ductu auspitioq gererent᷑. romaniᷤᷤ
in etruriam int̾im bellumingens multis ex
gentib concitur. Cuiꝰ auctor gellius egnatiꝰ ex
samnitib erat. Iusci fere omnes consciuerant
bellum. Traxerat contagio proximos umbriȩ
popłos. i gallica auxilia mercede sollicitaban¬
tur. Omnis ea multitudo ad castrasamnitiũ
conueniebat. Qui tumultꝰ repenspostqm ro
insamniũ eẽt: app̃. claudium quoq p̃rimo
temꝑe inetruriã ire placuit. due romane le-¬
haudꝑcul ab hoste posita. set̾̃m eo magis ꝓfec¬
tus ẽ. quod matura euentum erat. ut quosdã
spectantes iam arma etruriȩ ppłos. metꝰ roma¬
ii nominis comprim̃et. qͣm quod dictu coñs.
quicqͣm ibi satis scite aut fortunate gestum
sit. multa prelia locis ⁊ temꝑib iniquis cõmis¬
sa. spesq indies grauiorem hostem faciebat.
Etiam ꝓpe erat ut nec duci milites. nec militi¬

Expanded text:
nium prouinciam euenisse. dum ea in Samnio nium prouinciam euenisse. dum ea in Samnio cuiuscumque ductu auspicioque geruntur, Romanis in Etruria interim bellum ingens multis ex gentibus concitur, cuius auctor Gellius Egnatius ex Samnitibus erat. Tusci fere omnes consciuerant bellum; traxerat contagio proximos Umbriae populos et Gallica auxilia mercede sollicitabantur; omnis ea multitudo ad castra Samnitium conueniebat. qui tumultus repens postquam est in Samnium esset, Ap. Claudium primo quoque tempore in Etruriam ire placuit. duae Romanae lehaud procul ab hoste posita. ceterum magis eo profectum est quod mature uentum erat ut quosdam spectantes iam arma Etruriae populos metus Romani nominis comprimeret, quam quod ductu consulis quicquam ibi satis scite aut fortunate gestum sit: multa proelia locis et temporibus iniquis commissa spesque in dies grauiorem hostem faciebat, et iam prope erat ut nec duci milites nec militi
Abbreviated transcription (Latin):
hortantes imꝑatorẽ ad romuleã ꝑgunt.
Ibiqͦ sine oꝑe. sine torm̃tis simul admota
sunt signanulla ui deterriti a muris qua
cuiq proximum fuit. scalis raptim ad motis.
ĩmenia euasere. Captum oppidum ac direp¬
tumẽ. Adduo mił ⁊. ecc. occisi ⁊ sex milia ho¬
minumcapta :⁊ miles ingenti predapotitꝰ.
qmͣ uendere sicut priorem coactus ferentinõ
iñquamqm nichil quietis dabatur. tam̃ sum¬
ma alacricate ductus. Cet̾m ibi plus laboris
ac ꝑiculi fuit. ⁊ defensa sũma ui menia sc̃. i
iocus erat munim̃to naturaq tutꝰ. S euicit
oĩa adsuetus prede miles. Ad .iii. mił hos¬
tium circa muros cesa. Predamilitis fuit.
huiꝰ obpugnataꝵ urbum decoris par̾ ma¬
ior ĩ quib dam annalib ad maximũ tra¬
bitur. Murgantiã ab decio a fabio ferenti¬
num romuleamq oppugnata tradunt. St
quinouorum consulum hanc głam faciant.
Quidam ñ ambor. s alt̾i.p. uolumnii. Ci sam¬

Expanded text:
hortantes imperatorem ad Romuleam pergunt. hortantes imperatorem ad Romuleam pergunt. ibi quoque sine opere, sine tormentis, simul admota sunt signa, nulla ui deterriti a muris, qua cuique proximum fuit, scalis raptim admotis in moenia euasere. captum oppidum ac direptum est; ad duo milia et trecenti occisi et sex milia hominum capta, et miles ingenti praeda potitus, quam uendere sicut priorem coactus; Ferentinum inde, quamquam nihil quietis dabatur, tamen summa alacritate est ductus. ceterum ibi plus laboris ac periculi fuit: et defensa summa ui moenia sunt et locus erat munimento naturaque tutus; sed euicit omnia adsuetus praedae miles. ad tria milia hostium circa muros caesa; praeda militis fuit. huius oppugnatarum urbium decoris pars maior in quibusdam annalibus ad Maximum trahitur; Murgantiam ab Decio, a Fabio Ferentinum Romuleamque oppugnatas tradunt. sunt qui nouorum consulum hanc gloriam faciant, quidam non amborum sed alterius, L. Uolumni : ei Sam
Abbreviated transcription (Latin):
nio p̃sidet. cessere finib. acsibimet ipsi
gilium consciue. fiprobantib cunctis ad
murgantiam ualidam urbem oppugnan¬
damducit. T̃antꝰq ardormilitum fuit :⁊ cari¬
tate ducis ⁊ spe maioris qmͣ ex ag̃stib ppłatio¬
nib prede. ut uno die ui armisq urbẽ caꝑẽt.
Ibi duo mił samnitium ⁊ centũ pugnantes
circumuenti captiq. ⁊ alia preda ingens cap¬
ta ẽ. Quene impedimentis grauib agmen
oneraret. conuocari milites decius iubet.
haccine inquit uictoria sola. aut hac preda
ꝯtentiestĩ fut᷑i. uultis uoᷤ ꝓutute speᷤ gere: Om̃s
samnitiumurbes fortuneq in urbib relicte
ur̃e sunt. qñ legiones eoꝵ tot preliis fusais p̾o¬
stremo funib expulistis. Uendite ista ⁊ illici¬
te lucro m̃catorem ut sequatur agm̃. ego sub¬
inde sugg̃am que uendatis. Ad romuleã ur¬
bemhinc eamꝰ. ubi uos labor haud maior pre¬
da maior manet. Diuendita preda ultro ad¬

Expanded text:
nio praesidet; cessere finibus ac sibimet ipsi nio praesidet; cessere finibus ac sibimet ipsi exsilium consciuere'. adprobantibus cunctis ad Murgantiam, ualidam urbem, oppugnandam ducit; tantusque ardor militum fuit et caritate ducis et spe maioris quam ex agrestibus populationibus praedae ut uno die ui atque armis urbem caperent. ibi duo milia Samnitium et centum pugnantes circumuenti captique et alia praeda ingens capta est. quae ne impedimentis grauibus agmen oneraret, conuocari milites Decius iubet. 'hacine' inquit 'uictoria sola aut hac praeda contenti estis futuri? uoltis uos pro uirtute spes gerere? omnes Samnitium urbes fortunaeque in urbibus relictae uestrae sunt, quando legiones eorum tot proeliis fusas postremo finibus expulistis. uendite ista et inlicite lucro mercatorem ut sequatur agmen; ego subinde suggeram quae uendatis. ad Romuleam urbem hinc eamus, ubi uos labor haud maior, praeda maior manet.' diuendita praeda ultro ad
Abbreviated transcription (Latin):
reliquã metruscis restare: scrre gentem ita¬
liȩ opulentissimã armis uiris pecunia eẽ.
hr̃e accolas gallos int̾ ferrum ⁊ armanatos
feroces. cum suopte ingenio tum adu̾s ro¬
manum .p. quem captum a se auroq re¬
demptũ haud uanaiactantes memorant.
nicħ abẽẽ. sisit animꝰ etruscis qui porsinne
quondam maioribq eoꝵ funt. qui in ro¬
manos omni agro cis tib̾im pulsos dimica¬
re ꝓsalute sua. ñ de intołando italiȩ regno
cogant. samnitẽ ilł exercitum ꝑatum. in¬
structum armis stipendio uenisse ⁊ confestĩ
secuturos . ł si ad ip̃am romanam urbẽ op¬
pugnandam ducant. ħ eos in etruria iactã¬
tes molientesq bellum domi romanũ ure-¬
bat. Nam .p. decius ubi comꝑit᷑ explorato¬
res: ꝓfectum samnitium ex̾citum aduoca-¬
to concilio quid ꝑ agros inquit uagam᷑
uicatĩ circumferentes bellũ qui mnurbes
⁊ menia adg̾dimur: nullꝰ iam ex̃citus sã¬

Expanded text:
reliquam in Etruscis restare. scire gentem Itareliquam in Etruscis restare. scire gentem Italiae opulentissimam armis, uiris, pecunia esse; habere accolas Gallos, inter ferrum et arma natos, feroces cum suopte ingenio tum aduersus Romanum populum, quem captum a se auroque redemptum, haud uana iactantes, memorent. nihil abesse, si sit animus Etruscis qui Porsinnae quondam maioribusque eorum fuerit, quin Romanos omni agro cis Tiberim pulsos dimicare pro salute sua non de intolerando Italiae regno cogant. Samnitem illis exercitum paratum, instructum armis, stipendio uenisse, et confestim secuturos, uel si ad ipsam Romanam urbem oppugnandam ducant. haec eos in Etruria iactantes molientesque bellum domi Romanum urebat. nam P. Decius , ubi comperit per exploratores profectum Samnitium exercitum, aduocato consilio 'quid per agros' inquit 'uagamur uicatim circumferentes bellum? quin urbes et moenia adgredimur? nullus iam exercitus Sam
Abbreviated transcription (Latin):
fectis uet̾es cõs. iussi bellum insamnio ge¬
rere ꝓrogato in.ui. m̃ses imꝑio. Itaq in se¬
quenti anno qͦ .l. uolumnio. app̃. claudio.
cõs. qui . p̃. decius. qui cõs insamnio relictꝰ a
collega fuerat. ꝓ cõs. id̾ ppłari non destitit
agros. donec samnitium exercttũ nusqͣm
sep̃lio comimutentem postrmo expulitsi¬
nib etruriam pulsi petierunt. Et quod le-¬
gationib ne quicqͣm sepe temptau̾ant. id
setanto agmine armatoꝵ mixtis terrore p̃¬
cib acturos efficatius ratipostulauerunt
principum etruriȩ concilium quo coapto
ꝑ quot annos ꝓlibertate dimicent cũ roma¬
nisexponunt. omĩa exꝑtos eẽ. Si suismet ip¬
soꝵ uirib tolerare tantam molem belli pꝰ¬
sentitemptasse etiam haudmagni monĩt.
finitimaꝵ gentium auxilia petisse pacẽ
a. p .r. cum bellum tolerare non possent.
rebellasse. quod pax seruientib grauior.
qm lib̃is quod bellum ẽẽt. unam sibi spẽ

Expanded text:
fectis ueteres consules iussi bellum in Samnio gefectis ueteres consules iussi bellum in Samnio gerere prorogato in sex menses imperio. itaque insequenti quoque anno L. Uolumnio Ap. Claudio consulibus P. Decius , qui consul in Samnio relictus a collega fuerat, proconsul idem populari non destitit agros, donec Samnitium exercitum nusquam oelio committentem postremo expulit finibus. Etruriam pulsi petierunt et, quod legationibus nequiquam saepe temptauerant, id se tanto agmine armatorum mixtis terrore precibus acturos efficacius rati, postulauerunt principum Etruriae concilium. quo coacto, per quot annos pro libertate dimicent cum Romanis, exponunt: omnia expertos esse si suismet ipsorum uiribus tolerare tantam molem belli possent; temptasse etiam haud magni momenti finitimarum gentium auxilia. petisse pacem a populo Romano, cum bellum tolerare non possent; rebellasse, quod pax seruientibus grauior quam liberis bellum esset; unam sibi spem
Abbreviated transcription (Latin):
datusuir acer ⁊ ambitiosus ñ sui magis ho¬
noris causa quamut patricii recuꝑarent duo
consularia loca cum suis tum totius nobili¬
tatis uirib incubuit. secum.e. fabio coñs.
dicerent. fabius primo de se eandem fere
que priore anno dicendo abnuere. circu̾sta¬
re sellam omnis nobilitasorare ut exceno
plebeio consulatum extraħ et. maiestatẽq
pristinam tum honori. tumpatͥciis gñtib
redderet. Fabius silentio facto media oratio¬
ne studia hominum sedauit. Facturũ enim
se fuisse dixit. ut duoꝵ patͥcioꝵ nomina reci¬
ꝑet. si alium qm se cõs. fieri uidẽt. Nunc se
suam rationem comitiis cum contͣ leges fu¬
turum sit pessimo exemplo ñ habiturũ. Ita.
.l. uolumniꝰ de plebe. cum app̃i claudio cõs.
ẽ. factus. Priorem item consulatu int̾ se cõꝑ¬
antinobilitas obiectare fabio. fuisse cũ app̃.
claudium collegam eloquentia ciuilibq
artib haud dubie p̾stantem. Comitiis ꝑ-¬

Expanded text:
datus, uir acer et ambitiosus, non sui magis hodatus, uir acer et ambitiosus, non sui magis honoris causa quam ut patricii reciperarent duo consularia loca, cum suis tum totius nobilitatis uiribus incubuit ut se cum Q. Fabio consulem dicerent. Fabius primo de se eadem fere quae priore anno dicendo abnuere. circumstare sellam omnis nobilitas; orare ut ex caeno plebeio consulatum extraheret maiestatemque pristinam cum honori tum patriciis gentibus redderet. Fabius silentio facto media oratione studia hominum sedauit; facturum enim se fuisse dixit ut duorum patriciorum nomina reciperet, si alium quam se consulem fieri uideret; nunc se suam rationem comitiis, cum contra leges futurum sit, pessimo exemplo non habiturum. ita L. Uolumnius de plebe cum Ap. Claudio consul est factus, priore item consulatu inter se comparati. nobilitas obiectare Fabio fugisse eum Ap. Claudium collegam, eloquentia ciuilibusque artibus haud dubie praestantem. comitiis per
Abbreviated transcription (Latin):
fremunt. Terrorq utilis romanis oblatus:
puce formidinisq samnites impleuit. Max-¬
imeq t̾ritos ne ab alt̾o exercitu integro ĩtac¬
toq fessi opprim̾entur. Et qui passimĩ fu¬
gam dissipati sunt: minor cedes qmͣ ꝓ tanta
tria.⁊ .xx. Samnitib apulise ante p̾lium
coniunxissent. ni .p. decius cõs. hiis ad male¬
uentum castra obiecissent. Extractus deĩn
adcertam̃ fuiss. Ibi quoq plus fuge fuit:
qmͣ cedis. Ouomilia apulorum cesa. Sp̃toq
eo hoste decius in samniũ legiones dux̃. Ibi
duo consulares excitus diu̾sis uagati partib.
omĩa spatio quinq m̃sium euastarunt.
Nec uallitantum ac fossarum uestigia re¬
licta. s multo aliis insigniora monim̃ta uas¬
titatis cura regionumq deppłataꝵ. Fabius
etiam urbem guetram cepit. Ibi capta
mam ꝓfectus. maturauit eam rem agere.
Cum primo uocatum .ꝙ. fabium cõs. dic̾ent:
om̃s centuriȩ appiꝰ claudiꝰ. consularis candi-¬

Expanded text:
fremunt; errorque utilis Romanis oblatus fremunt; errorque utilis Romanis oblatus fugae formidinisque Samnites impleuit maxime territos ne ab altero exercitu integro intactoque fessi opprimerentur. et quia passim in fugam dissipati sunt, minor caedes quam pro tanta tria et uiginti. Samnitibus Apuli se ante proelium coniunxissent, ni P. Decius consul iis ad Maleuentum castra obiecisset, extractos deinde ad certamen fudisset. ibi quoque plus fugae fuit quam caedis; duo milia Apulorum caesa; spretoque eo hoste Decius in Samnium legiones duxit. ibi duo consulares exercitus diuersis uagati partibus omnia spatio quinque mensum euastarunt. octoginta; nec ualli tantum ac fossarum uestigia relicta sed multo alia illis insigniora monumenta uastitatis circa regionumque depopulatarum. Fabius etiam urbem Cimetram cepit. ibi capta mam profectus maturauit eam rem agere. cum primo uocatae Q. Fabium consulem dicerent omnes centuriae, Ap. Claudius , consularis candi
Abbreviated transcription (Latin):
ntłs proximos qmͣ poss occultissime circũ¬
ducere iubet. Iñ ascensu ab dito conspectu
engere mmontes agnien. ausoq hosti
ab tergo repẽte seostende. Equites ducib
tribunis. haud multo plus hostib ꝗͣ suis
ex inꝓuiso ante signa euecti p̃buerunt tumł¬
tus. Adũsus incitatas turmas stecit inmota
samnitium acies. nec parte ullapelli aut ꝑ¬
rumpipotuit. Et postqm irritum inceptũ
erat. receptipost signa prelio excesserunt.Cre¬
uit ex eohostium animꝰ. nec sustin̾e fronspri¬
ma tam longum certam̃ increscentem. qui fi¬
dutia sui uim potuiss. niscda acies iussu cõs:
in primum successiss. Ibu ntegre uires sistũt
inuehentem se iam samnitem. ⁊ temꝑe ĩ se¬
uisa ex montib signa. clamorq sublatus.
ñ uͦ tantõ metu terruere samnitium aĩos.
Nam ⁊ fabius decium collegam appropin-¬
quare exclamauit. Et ꝓse quisq miles ad¬
ẽẽ. alterum cõs. adẽẽ. legiones gaudio alacreᷤ

Expanded text:
ntes proximos quam posset occultissime circumntes proximos quam posset occultissime circumducere iubet; inde ascensu abdito a conspectu rigere in montes agmen auersoque hosti ab tergo repente se ostendere. equites ducibus tribunis haud multo plus hostibus quam suis, ex improuiso ante signa euecti, praebuerunt tumultus. aduersus incitatas turmas stetit immota Samnitium acies nec parte ulla pelli aut perrumpi potuit; et postquam inritum inceptum erat, recepti post signa proelio excesserunt. creuit ex eo hostium animus nec sustinere frons prima tam longum certamen increscentemque fiducia sui uim potuisset, ni secunda acies iussu consulis in primum successisset. ibi integrae uires sistunt inuehentem se iam Samnitem; et tempore †inprouisa† ex montibus signa clamorque sublatus non uero tantum metu terruere Samnitium animos; nam et Fabius Decium collegam appropinquare exclamauit, et pro se quisque miles adesse alterum consulem, adesse legiones gaudio alacres
Abbreviated transcription (Latin):
certior hostis quauenturum bellum foret. fa¬
bius ꝑsoranum. deciꝰ ꝑ sidicinum agr̃. insam¬
nium legiones ducunt. U in hostium fines
uentum ẽ: ut̾q ppłabundꝰ effuso agmine in¬
cedit. Explorant tam̃ latius quamppłant᷑
Igitur non fefelłe ad tifernum hostes ĩ occul¬
ta ualle instructi. qm ingressos romanos su¬
ꝑiore ex loco uidit. maximum filium.⁊. m.
aciem ꝑcurrerat. ire ad equites iubet:⁊ ad¬
hortariait si quando unqm equestri ope
aditam rẽ .p. memi̾int illo die aduitan¬
tur. ut ordinis eius głam inuictam p̃stent.
peditum certamine immobilẽ hostẽ resta¬
re. omnem reliquam spem in impetu esse
equitũ. upsos noĩatim iuuenes pari comi¬
tate utrumq nunc laudib. nc̃ ꝓmissis
onerat. Cet̃m quando ne eaqͦ temptata uiᷤᷤ
ꝑficeret: consilio grassandum si nichil ui¬
res iuir̾arent. ratꝰ cipionem legatum hasta¬
tos prime legionis subtraħhe ex acie. ⁊ ad mo¬

Expanded text:
certior hostis qua uenturum bellum foret, Facertior hostis qua uenturum bellum foret, Fabius per Soranum, Decius per Sidicinum agrum in Samnium legiones ducunt. ubi in hostium fines uentum est, uterque populabundus effuso agmine incedit. explorant tamen latius quam populantur; igitur non fefellere ad Tifernum hostes in occulta ualle instructi, quam ingressos Romanos superiore ex loco aciem procurrerat, ire ad equites iubet et adhortari ut, si quando unquam equestri ope adiutam rem publicam meminerint, illo die adnitantur ut ordinis eius gloriam inuictam praestent: peditum certamine immobilem hostem restare; omnem reliquam spem in impetu esse equitum. et ipsos nominatim iuuenes, pari comitate utrumque, nunc laudibus, nunc promissis onerat. ceterum †quando, ne ea quoque temptata uis proficeret,† consilio grassandum, si nihil uires iuuarent, ratus, Scipionem legatum hastatos primae legionis subtrahere ex acie et ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
que introuocata erat centuria. cõs. haud
dubia fabium dicebat. Tum demum con-¬
sensuciuitatis uictus: deiadꝓbent inquit
quodagitis. acturiq estis quirites. Ceterum
q̃m inme quod uos uultis facturi estis: col¬
lega sit mee apud uos gr̃ȩ locus. P. decium
uirum. dignum parente suo. queso mecũ
cõs. faciatis. Iusta suffragatiouisa. Om̃s qͦ
suꝑerant. centuriȩ. a. fabumm . p. d. cõs. dix¬
ere. Eo anno plerisq dies dicta ab edilib
Nec quifqͣm ferme ẽ. purgatus. Uinculũq
ingens inmodice cupiditatis iniectum est.
.iiiͦ. cum inter se agitarent. uti alter samni¬
tes hostes. alt̾ etruscos delig̾et. quanteq ĩ hãc
aut in illam ꝓuintiam copiȩ satis. ⁊ ut̾ ad
utrumbellum dux idoneus magis ẽẽt a sutͥo
inepete ⁊ phaleriis legati auctores concilii
etruriȩ ppłoꝵ depetenda pacera hab̾i. totã
belli molem in samnitium auerterũt. ꝑfec¬
ti cõs. quo expeditiores commneatus eẽnt.⁊ in¬

Expanded text:
que intro uocata erat centuria, consulem haud que intro uocata erat centuria, consulem haud dubie Fabium dicebat. tum demum consensu ciuitatis uictus, 'dei approbent' inquit, 'quod agitis acturique estis, Quirites. ceterum, quoniam in me quod uos uoltis facturi estis, in collega sit meae apud uos gratiae locus: P. Decium  dignum parente suo, quaeso mecum consulem faciatis'. iusta suffragatio uisa. omnes quae supererant centuriae Q. Fabium P. Decium consules dixere. eo anno plerisque dies dicta ab aedilibunec quisquam ferme est purgatus uinculumque ingens immodicae cupiditatis iniectum est. tertium, cum inter se agitarent uti alter Samnites hostes, alter Etruscos deligeret, quantaeque in hanc aut in illam prouinciam copiae satis et uter ad utrum bellum dux idoneus magis esset, ab Sutrio et Nepete et Faleriis legati, auctores concilii Etruriae populorum de petenda pace †haberi†, totam belli molem in Samnium auerterunt. profecti consules, quo expeditiores commeatus essent et in
Abbreviated transcription (Latin):
iam senem ac ꝑfunctum laborib. laborq
p̃miis sollicitarent. nec corꝑis nec aĩ iugo¬
rem remanere. eund̃ ⁊ fortunam ipsam
uereri. ne cuideoꝵ nuia iam in se ⁊ cõstã¬
tior quam uelint humane resuideantur.
⁊ segłȩ seniorum sub creuissȩ ⁊ adsuamglo¬
riam consurgentes alios letum aspicere.
nec honores magnos fortissimis uiris ro¬
me. nec honorib deeẽ fortes uiros. Acue¬
bat ac mod̾atione tam iusta studia q̃ ue¬
recundia legum restinguenda ratus. legẽ
recitari iussit. qr intra .x. annos eundem
consulem refici ñ liceret: Uix p̃ strepitu
auditalex est. Tr̃.q. pł. nichil idimpe¬
dim̃ti futurum aiebant se ad ppłm latu¬
ros. uti legib solueretur. Et ille quidẽ in
recusando ꝑstabat: quid gͦ attineret le-¬
ges ferri. quib rogitans ꝑ eosdem qui tu¬
lissent fraus fieret. iam regi leges non reg̾e
ppłos. Nͣicħominus suffragia inibat. ⁊ ut q̃¬

Expanded text:
iam senem ac perfunctum laboribus laborumque iam senem ac perfunctum laboribus laborumque praemiis sollicitarent? nec corporis nec animi uigorem remanere eundem, et fortunam ipsam uereri, ne cui deorum nimia iam in se et constantior quam uelint humanae res uideatur. et se gloriae seniorum succreuisse et ad suam gloriam consurgentes alios laetum adspicere; nec honores magnos fortissimis uiris Romae nec honoribus deesse fortes uiros. acuebat hac moderatione tam iusta studia; quae uerecundia legum restinguenda ratus, legem recitari iussit, qua intra decem annos eundem consulem refici non liceret. uix prae strepitu audita lex est tribunique plebis nihil id impedimenti futurum aiebant; se ad populum laturos uti legibus solueretur. et ille quidem in recusando perstabat: quid ergo attineret leges ferri, quibus per eosdem qui tulissent fraus fieret? iam regi leges, non regere. populus nihilo minus suffragia inibat et, ut quae
Abbreviated transcription (Latin):
Nec solummͦ uastum hosti relictum s castel¬
lis etiam uicisq illatus ignis. Urbib ob¬
pugnandis temꝑatum. inquas timor etryᷤ¬
cos compulerat. Cñ. fuluii. cõs. clarapug¬
na insamnio bouianum haudquaquam
ambigue uictoriȩ fuit. Bouianum inde ag̃s¬
sus. nec ita multo post aufidenam uicepit.
Eodem anno carseolos colonia magrũ eqͥ¬
colorum deducta. fuluius cõs. eos de sam¬
nitib tͥumphauit. Cum comitia consu¬
laria instarent. fama ecorta etruscos sam
conciliis uexari principes etruscoꝵ. quod ñ
gallos quacumq conditione trax̃int ad
bellum increpare magistratus samnitiũ
cerint romanis. Itaq suis sotiorumq iu¬
rib consurg̾e hostes adbellum:⁊ haud qͣ¬
qͣm pari defũgendum ẽẽ. certamine. Hic¬
terror cum illustres uiri consulatum pe¬
terent: omnes in .&. fabium. maximum pͥ¬
mo ñ petentem. dem̃ ut inclinata studia
uidit. etiam recusantem conũtit. quid se

Expanded text:
nec solum modo uastum hosti relictum sed castelnec solum modo uastum hosti relictum sed castellis etiam uicisque inlatus ignis: urbibus oppugnandis temperatum, in quas timor Etruscos compulerat. Cn. Fului consulis clara pugna in Samnio ad Bouianum haudquaquam ambiguae uictoriae fuit. Bouianum inde adgressus nec ita multo post Aufidenam ui cepit. eodem anno Carseolos colonia in agrum Aequicolorum deducta. Fuluius consul de Samnitibus triumphauit. cum comitia consularia instarent, fama exorta Etruscos Samnm omnibus conciliis uexari principes Etruscorum, quod non Gallos quacumque condicione traxerint ad bellum; increpari magistratus Samnitium,cerint Romanis; itaque suis sociorumque uiribus consurgere hostes ad bellum et haudquaquam pari defungendum esse certamine. hicterror, cum illustres uiri consulatum peterent, omnes in Q. Fabium Maximum primo non petentem, deinde, ut inclinata studia uidit, etiam recusantem conuertit: quid se
Abbreviated transcription (Latin):
lum samnitib ⁊ patres censuerunt.⁊ ppłs uis¬
sit. Cõs. int̾ se ꝓuintias partiti sunt. Scipioni
etruria. fuluio samnites obuenerunt. diũsiq¬
aessium qursq bellum pfiescunt᷑. Scipio¬
ni segne bellum ⁊ simile prioris annimilitiȩ
expectanti hostes. aduola terras instructo ag-¬
mine occurrerunt. Pugnatum maiore parte
diei magna utͥmq cede. nox incertis qua da-¬
ta uictoria ẽẽt. int̾uenit. Lux in sequens uicto¬
rem uictumq ostendit. Nam ecrusci silen¬
tio noctis castra reliquerunt. romanꝰ egressꝰ
inaciem ubi ꝓfessione hostium concessam uic¬
toriam uidet. ꝓgressus ad castrauacuis cum
plurima preda nam ⁊ statiua trepide deser¬
ta fuerant potitur. Inde in faliscum agrũ
copiis reductis cum impedim̃ta faleruis. cũ
modico p̃sidio reliquiss expedito agmine
adppłandos hostium fines incedit. Omnia
ferro igniq uastantur. prede undiq acte.

Expanded text:
lum Samnitibus et patres censuerunt et populus iuslum Samnitibus et patres censuerunt et populus iussit. consules inter se prouincias partiti sunt: Scipioni Etruria, Fuluio Samnites obuenerunt, diuersiqad suum quisque bellum proficiscuntur. Scipioni segne bellum et simile prioris anni militiae exspectanti hostes ad Uolaterras instructo agmine occurrerunt. pugnatum maiore parte diei magna utrimque caede; nox incertis qua data uictoria esset interuenit. lux insequens uictorem uictumque ostendit; nam Etrusci silentio noctis castra reliquerunt. Romanus egressus in aciem, ubi profectione hostium concessam uictoriam uidet, progressus ad castra uacuis cum plurima praeda—nam et statiua et trepide deserta fuerant—potitur. inde in Faliscum agrum copiis reductis, cum impedimenta Faleriis cum modico praesidio reliquisset, expedito agmine ad populandos hostium fines incedit. omnia ferro ignique uastantur; praedae undique actae.