comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratus : Namut pr etermittamus plurima : uobis
suscitauit duos mortuos. Nobis unum: Et ut ipse sȩ¬
pedicebat : maior eiuirtus ante episcopatum fuit¬
quam post episcopatũ: Ergo neces se est : ut quod no¬
biscum nonimpleuituiuus expleat uel defunetus
Vobis est enim ablatus nobis adõ donatus: Uerũ
simos antiquitus institutus seruatur: in urbe qua
ordinatus est habebit dõ iubente sepulchrum:
Certe si promonasteru priuilegio cupitis uindica¬
re: scitote quia primo ei monasterium cum medio¬
locustoditur : futurum ut mane facto apictauis
peruiolentiã auferretur: sedd s omni potens noluit
urbem turonicam a proprio frustrari patrono :
Deniq nocte media omnes pictaui : somno falla¬
ciȩ comprimuntur : Nec ullus superfuit quiexhac
multitudine uigilaret : Igitur ubi turonici eoscons¬
alii perfenestrameiciunt : aliia foris suscipiunt:
positumq in naui : cumomni populo peruingennã

Expanded text:
ratus. Nam, ut praetermittamus plurimum, vobis ratus. Nam, ut praetermittamus plurimum, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, maior eiquam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos consris glebam, alii per fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam
Abbreviated transcription (Latin):
ris scs martinus turonorum eps
plenus uirtutib et scitate
praebens in firmis multa
beneficia. Octo gesimo
primo etatis su e anno epis copatus auxiri
as eculo : feliciter migrauit ad xp̃m : Transut
autem media nocte qua dominica habebatur:
attico  esareoq consulibus: Multienim in eius
transitu psallentium uoces audierunt in celo:
quod in libro uirtutum eius prime plenius expo¬
suimus : Nlamcum primum scsdi apud condatensem
ut diximus uicum egrotare c episset : Pictaui populi
ad eius transitum sicut turonici conuenerunt :
quo migrante grandis altercatio in utrumq surrex̃
populum : Dicebant enimpictaui : Noster est mona¬
conloquio participastis conuiuium : firmati fuistis
benediccionib: insuper et uirtutib iocundati:
Sufficiant uobis ista omnia : Nobis liceat auferre
uel cadauer ex anime : Adh ec turonici responde¬
bant : Si uirtutib nobis facta sufficere dicitis scito¬
te quia uobiscum positus amplius est quam hic ope¬

Expanded text:
s Martinus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octogesimo et primo aetatis suae anno, episcopatus autem va saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pectavi: 'Noster est monaconloquium, participastis convivio, firmati fuistis benedictionebus, insuper et virtutibus iocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia, nobis liciat auferre vel cadaver exanimum'. Ad haec Toronici respondebant: 'Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote, quia vobiscum positus amplius est quam hic ope
Abbreviated transcription (Latin):
So quidem frater una numis libellum
quem deuita sci martiai scripserum. sc. e¬
da sua promere. et uatra domesticos pa¬
rietes cohibere decreueIm: quia ut sum
uatura ix firmus iudicia humania uitabã
uequod fore arbitror. sermo incultior
legeutibus displiceret: Omaium rep̃¬
herisionie dig uissimus iudicarer. qui mate¬
riam disertis merito scriptorib reseruate¬
dam inpudetis occ isem sed peterti
tibi s᷑ epius. ueg are udr potui
Quidenim esset quod uon amori tuc d¬
cum detrimento mei pudoris in penderem :
ea tibi fiducia libellum edidi: qua nulliate
prodendum reor quid id ispopondidisti:
Sed uereor ne tuei ianuasi futurus: et emis sis
derit: et abaliquib eum legiuideris. bona
uenia id alectorib postulabis: ut res potius
quam uerba perindant. Et aequo an¬
moferant : siaures eorum uitiosus forsitar
sermo perculerit. quia reguumdi NoNin
eloquentia sed infide constat: Memine:¬
rint etiam salutem sueculo Non aborato¬
rib: sed apistorib: pruedicatam:

Expanded text:
o quidem, frater unanimis, libellum quem de uita sancti Martini scripseram, scheda sua premere et intra domesticos parietes cohibere decreueram, quia, ut sum natura infirmissimus, iudicia humana uitabam, ne, quod fore arbitror, sermo incultior legentibus displiceret omniumque reprehensionis dignissimus iudicarer, qui materiem disertis merito scriptoribus reseruandam inpudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. quid enim esset, quod non amori tucum detrimento mei pudoris inpenderem? uerumtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te. prodendum reor, quia id spopondisti. sed uereor, ne tu ei ianua sis futurus, et emissus derit et ab aliquibus eum legi uideris, bona uenia id a lectoribus postulabis, ut res potius quam uerba permo ferant, si aures eorum vitiosus forsitam sermo perculerit: quia regnum Dei non in eloquentia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam;
Abbreviated transcription (Latin):
um quam cilicio tectum : quiscineribus crederet in¬
iam in quadam futur eresurrectionis gloria et
natura demutatȩ carnis ostensus est : Iam uero in
obsequium funeris credinon potest : quanta bomi¬
num multitudo conuenerit : Tota obuiam corpori
ciuitas ruit: Cuncti ex agris atq uicis multique
exuicinis etiam urbib: ad fuerunt : Oquantus luc¬
tus omnium : quanta pr ecipue merentium lamenta
monachorum : qui eo die fere ad duo milia conuenis¬
sedicuntur: Specialis martini gloria:eius exem¬
plo in dñi seruitutem stirpstanta fructificauerat :
Agebat nimirum ante se pastor extinctus greges
suos scãe illius multitudinis pallidas turbas: agmina
palliata : et aut emeritorum laborum senes : aut
iuratos xp̃i in sacramenta tirones : : Tam uirginũ
chorus fletuabstinens pr epudore : Cuml etandũ¬

Expanded text:
umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inumquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inbatur, quasi in futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae pudore, quam san
Abbreviated transcription (Latin):
in orationib: et uigiliis. fatescentes artus spiritui
seruire cogebat : Nobili illo stratusuo incinere etci¬
licio recubans: Et cum a discipulis rogaretur. ut
saltem uilia sibisineret st ramenta subponi: Non
decet inquit filii xp̃ianum. Nisi incinere mori:
ego si aliud uobis exemplum relinquo ipse peccaui :
Oculis ac manib: in caelum semper intentis: inuictũ
aboratione sp̃m non relaxabat : Et cum a prȩs biteris¬
quitum ad eum confluxerant rogaretur ut corpus¬
culum lateris mutatione releuaret : sinite inquit sinite
me fratres c elum potius respicere quam terram : et
suo iam itinere iturus ad dñm sp̃s dirigatur : Haec
locutus diabolum uidet propter assistere : Quid
hic inquit adstas cruenta bestia: Nichil inme funes¬
te repperies : abrahae mesinus recipit: Cum hac
didit : Testatiq nobis sunt qui ad fuerant : iam ex
animi corpore glorificati hominis uidisse segloriã:
Vultus luce clarior renitebat : cum membra cetera

Expanded text:
in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyterisqui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac didit: testatique nobis animi corpore, glorificati hominis vidisse se gloriam. Vultus ejus luce clarior renitebat; et qua
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe siadhuc populotuo sum necessarius. non recu¬
solaborem : fiat uoluntastua : Nimirum inter sp̃e
amoremq positus dubitauit pene quid mallet
quia nec hos deserere. Nec axp̃o uolebat diutius
separari. Nichiltamen inuoto suo ponens aut uo¬
luntatire linquens : totum se dñi arbitrio potesta¬
corpore epugna militi e: etiam satis est quodhuc¬
usq certaui : Sed si ad huc in eodem labore procas¬
tris tuorum stare me praecipis. Non recuso nec
fatiscentem causabor etatem : Munia tua deuo¬
tus implebo sub signis tuis quo ad ipse tuius seris
militabo: Et quam uis optata sit seni messio post
laborem : est tamen animus uictor annorum. et ce¬
dere nescius senec tuti. Ac siiam parcis etati. bonũ
michi est dñe uoluntas tua: Hos uero quib: timeo :
clinauerit Nec moritimuerit. Nec uiuere recu¬
sauit: Itaq cum iam per aliquot dies ui febrium te¬
neretur : Non tamen adĩ opere cessabat: pernox

Expanded text:
Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuDomine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestacorporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, clinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans
Abbreviated transcription (Latin):
congregatiȩ : relicto flumine montes siluasque
petierunt : non sine ad miratione multorum quitan¬
tam in martino uirtutem uiderent ut etiam auib:
imperaret : Aliquan diuergo inuico illo uel in ec¬
clesia ad quamierat commoratus : Pace intercle¬
ricos restituta. cumiamre gredi ad monas terium
cogitaret : uirib corporis cepit repente destitui
Conuocatisq discipulis : indicat se iam resolui :
Tumuero maeror eoluctus omnium uox una plan¬
gentium : curnos pater deseris aut cuinos desolatos
relinquis : inuadent gregemtuum lupira paces:¬
Et quis eos amorsib: nr̃is percusso pastore prohibe¬
bit: scimus quidem desiderare te xp̃m: sed salua
tibi sunt tua praemia : Nec dilata minuentur nr̃i
potius miserere quos deseris : Tunc ille motus his
flecbus ut totus semper indño misericordiae
uis cerib affluebat : lacrimas perhibetur : Conuer¬
susq ad dñm hac tantum flentib uoce respondit:

Expanded text:
congregatae, relicto flumine, montes siluasque congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit:
Abbreviated transcription (Latin):
Suum
LONGEANTE PRESCIUT DIXIE¬
ꝙ. Fratrisos dis solutioxeco
SUICSrporis ico mixere
Iuterea causa extitit qua condateusem
diocesim uisitaret: Nam clericis
inter se ecclesiqe illius discor dantibus:
pacem cupiens reformare.¬
Licet finem dierum suorum non ignoraret. profs¬
EViscitahenobis tus modi causam non recusauit
bonam hanc uirtut umsuarum consummationẽ
existimans si pacem eccleside redditam reliquis¬
set: Ita profectus cdum suo illo ut sem̃per frequen¬
tissimo discipalorum sancas sinoq comitatũ
mergos influmine canspicatur piscium praed&
sequis et rapacem ingltiuiem assiduis urg ere
capturis : Foriia inquit h ec diemonum est fo
Insidiantur in cautis : capiunt nescientes. captos
deuorant: ex saturariq: non queunt deuoratis:
Imperat deinde potenti uirtute uerborum : ut eum
cui innatabant gurgitem relinquentes aridas pete¬
rent. desertasq regiones : Eomirum circa aues illas
usus imperio : quo diemones fugare consueuera:
Ita grege facto : omnes in unum illie uolucres

Expanded text:
suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare,licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres
Abbreviated transcription (Latin):
foueret quam scõdissimulabat gaudio quod dolebat:
Si quidem fides flere prohiberet gemitumextor¬
queret affectus. Et enimtamerat̃ scã deillius gloru
exultatio quampia demorte confusio: Ig nõscȩ
flentib: gratula re gaudentib: : quia et pium est gau¬
unusquisq: et sibi pr estat ut doleat: et illi debet ut
gaudent : Hocigitur beatiuiri corpus usq ad locũ
sepulchri rmnis canorac elestib turba prosequitꝰ:
Comparetur siplacet s ecularis illa pompa : Non
dicam funeris sed triumphi : Quid simile martini
ex sequis conferetur : Ducant illi priecurribus
suis uinctos post terga captiuos. martini corpus
hi qui mundum ductuillius uicerant prosequunt᷑
Illos confusis plausib populorum honoret in sania
Martino diuinis plauditur psalmis: Martinus
rmnis celestib honoratur : Illi post triumphos suos
in tartara s. eua trudentur : Martinus abrahie
sinulaetus excipitur: Martinus hic pauper et
modicus c elum diues ingreditur. Illinc nos ut

Expanded text:
ore, quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exuflentibus, gratulare gaudentibus. Quia. Resp. Cuunusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
utebatur . Posuit manum ad sarco fagum cum
reliquis sacerdotib crucibus paratis et cereis: Im¬
positam̃q antiphonam: dederunt cuncti uoces
psallentium in excelso : Tamen ad senis conatum
protinus sarcophagum in summa leuitate commotũ.
in loco ubinunc adoratur dño annuente perdu¬
citur : Quod ad uoluntatem sacerdotis compositũ:
dictis etiam missis ut uentum ẽ ad conuiuium . re¬
quirentes sollicite senem : Nequaquam repperer:
sed nec homo quidem extitit : qui eum debasilica
exire uidis set : Credo aliqua fuisse uirtus ange¬
lica qui et beatum uirum seuidisse pronuntiauit
et deinceps nulli comparuit: Inquo loco exilla
die multe uirtutes fact:esunt: qu epernegle¬
gentiam nonsscriptȩ : Nos uero dequanto nostro
tempore aut fieri uidimus: aut factũ certe cognouimꝰ

Expanded text:
utebatutebatreliquis sacerdotibus, crucibus paratis et cereis, inpositaque antephonam, dederunt cuncti voces psallentium in excelso. Tamen ad senis conatum protinus sarcofagum in summa levitate commotum, in loco ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quod ad voluntatem sacerdotis conpositum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de quanto nostro tempore aut fieri vidimus aut factum certe cognovimus,
Abbreviated transcription (Latin):
re . Quod etecto manus ut eum commouerent ini¬
ciunt. Ibique multitudo tota laborans : Nichil
prorsus pertotam diem proficit : Vigilata deniq
alia nocte : mane temptantes iterum. Nichilom¬
nino agere potuerunt : Tunc conturbati at que
exterriti : quid facerent nesciebant: Diciteis unus
episcopatus eius esse consueuerat : et forsitan in hac
die setrans ferriuos ad monet : Tuncieiunus et
orationib: aciugi psallentio die noctuq insistentes
triduum illud continuatione duxerunt : Quarta
autem die accedentes ponentesq manus : Non ua¬
lebant penitus mouere sepulchrum: Pauore
autem omnes exterriti : lamin hoc stantes ut terra
uasculum quod dete xerant operirent : Apparu¬
it eis ueneranda canitie senex ad instar niuis can¬
dorem efferens. dicens se esse abbatem : Et aiteis :
Vsque quo con turbamini et tardatis : Non uideas
domnum martinum stantem uobis iuuare paratũ
simanus apponitis: Tunc iactans pallium quo

Expanded text:
re. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, inire. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc coexterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus episcopatus ejus esse consueverat: et forsitan in hac die se transferri debere vos admonet. Tunc jejuniis, ac orationibus, et jugi psallentio Ed., silentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatim duxerunt. Quarta autem die accedentes, ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulcrum. Pavore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo
Abbreviated transcription (Latin):
PRETIUM EST EÑ¬
et iam illud inserere lecti¬
oNi: qualiter scm eius cor¬
pusculum in loco ubiNunc
adoratur. fuerit anigelo
aninuente tranis latum .
Anno sexagesimo quarto post transitum glori¬
osi domni martini. beatus perpetuus turonic e
sedis cathedram sortitus est dignitatis: Adeptusq
huncapicem cum magno uotorum consensu : funda¬
menta templi ampliora quam fuerant superbe¬
ata membra locare disposuit : Quod sagaci in¬
sistens studio : mirifico mancipauit effectu
Dequa fabrica multum quod loqueremur erat
sed quia praesens ẽ. conticere. ex inde melius pu-¬
tauimus Adueniente ergo optato tempore sa¬
cerdotiut templum dedicaretur et sc̃m corpus¬
culum alo coubi sepultum fuerat trans ferretur:
Conuocauit beatus perpetuus addiem festum
uicinos pontifices. sed et abbatum ac diuersorum
clericorum non minimam multitudinẽ: et quiã
hoc inkalendis iuliis agere uolebat : Vigilata
una nocte facto mane accepto sarculo terram
qu e super sc̃merat tumulum .C. eperunt effode¬

Expanded text:
pretium est enetiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontclericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Iulii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effode
Abbreviated transcription (Latin):
neq monachumtam astutum neq gallũ decet
es se tam callidum : Verũ ad gredere potius et
quod te manet explica : Nimium enim dudum
alias resagentes consumimus tempus : etiã solis
occiduiumbra prolixior monet . Non multum
deuicina nocte super esse : De inde cum paulu¬
lum omnes conticuis semus gallus ita coepit:
Cauendum michi in primis esse arbitror. neea
demartini uirtutib: rep etam quae in librosuo
sulpicius iste memorauit : Vnde prima illius
interimmilitando gesta praetereo Neq: ea ad¬
tingam quae laicus egit acmonachus. Nec uero
audita ab aliis potius quam quae uidi ipse
dicturus sum

Expanded text:
neque monachum tam astutum neque Gallum decet neque monachum tam astutum neque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra prolixior monet, non multum diei uicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: cauendum mihi inprimis esse arbitror, ne ea de Martini uirtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memorauit. unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea adtingam, quae laicus egit ac monachus: nec uero audita ab aliis quam quae uidi ipse dicturus sum
Abbreviated transcription (Latin):
Licet in parsim tanto oneritamenrelatis supe¬
rius a postumiano oboedientiae cogor exem¬
plis : ut munus istud quod imponitis non recu¬
sem: Seddum cogito me hominem gallum in¬
ter aquitanos uerba facturum : uereor neof¬
fendat uestras nimium urbanas aures sermo
rusticior : Audietis me tamen ut gurdonicum
hominem : Nichil cum fuco aut coturno loquentẽ:
Nam simichi tribuitis martini meesse discipulũ :
illud etiam concedite ut michiliceat exemplo
illius in anes sermonum faleras et uerborum
oneramenta contempnere : Tuuero inquit pos¬
tumianus uel celtice aut si mauis gallice loque¬
re dum modo iam martinum loquaris : Egoaũ¬
profiteor quia etiam simutus esses non defutu¬
ra tibi uerba quib: martinum facundo ore loq¬
reris : sicut ia chariae in io hannis nomine lingua
resoluta est : Ceterum cumsis scolasticus hoc ipsũ
quasi scolasticus artificiose facis. ut excuses im¬
peritiam : quia ex superas eloquentiam : sed

Expanded text:
licet inpar sim tanto oneri, tamen relatis supelicet inpar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano oboedientiae cogor exemplis, ut munus istud, quod inponitis, non recusem. sed dum cogito me hominem Gallum inter Aquitanos uerba facturum, uereor ne offendat uestras nimium urbanas aures sermo rusticior. audietis me tamen ut Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem. nam si mihi tribuistis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum faleras et uerborum ornamenta contemnere. Tu uero, inquiit Postumianus, uel Celtice aut, si mauis, Gallice loquerei dummodo Martinum loquaris. ego autem credo, quia, etiams mutus esses, non defutura tibi uerba, quibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis nomine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose facis, ut excuses inperitiam, quia exuberas eloquentia. sed
Abbreviated transcription (Latin):
impleuit ab omnib fidelib esse facienda : qui
martinum non creditis ta fecisse : non creditxp̃m
ista dixisse: Sed infelices degeneres. somnolenti
qu ȩ ipsi facere non possunt: facta ab illo eru¬
bescunt: Et mallunt illius negare uirtutes : quã
suam inertiam confiteri
ERUNOBISADALIA PROPERANTIB:
omnis istorum memoria relinquatur : Tupotius
ut iam dudum desidero residua martini opera
contexe: At ego inquam arbitror rectius istud
agallo esse poscendum : quippe qui plura nouerit:
Neq enimignorare potuit ma gistri facta discipulus
Et qui non in merito istam uicem non solum mar¬
tino: sed etiam nobis debeat : Vt quiego iam librũ
editum actu actenus orientalium gesta memo¬
rasti : istã demum necessarii sermonis historiã
gallus euoluat : Quia ut dixi et nobis debet
loquendiuicem : et martino suo credo praestabit
ut non grauate illius facta commemorãt
COPLANE IN QUIT CALLUS.

Expanded text:
inpleuit, ab omnibus fidelibus esse facienda, qui inpleuit, ab omnibus fidelibus esse facienda, qui Martinum non credit ista fecisse, non credit Christum ista dixisse. sed infelices, degeneres, somnulenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt, et malunt illius negare uirtutes quam suam inertiam confiteri. uerum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut iam dudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura nouerit — neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus — et qui non; inmerito istam uicem non solum Martino, sed etiam nobis debeat, quia ego iam librum edidi, tu hactenus Orientalium gesta memorasti: istam demum necessarii sermonis historiam Gallus euoluat, quia, ut dixi, et nobis debet loquendi uicem et Martino suo, credo, praestabit, ut non grauate illius facta commemoret. Ego plane, inquit Gallus,
Abbreviated transcription (Latin):
excipiam : Non illiego quem quam audebo mo¬
nachorunr certe non epis coporum quem piam
comparare : Hoc aegrptus fatetur : hoc srria: hoc¬
aethiops comperit : hoc indus audiuit : hoc par¬
thus et persa nouerunt : Nec ignorat armoenia
bosforus exclusa cognouit : Et postremosi quis
aut fortunatts in sulas aut glatialem frequentat
oceanum : Quo miserior est regio ista nostrarum :
quae tantum uirum cum in proximo habuerit
nos se non meruit: Nec tamen huic criminimis¬
cebo populares : soliillum clerici solinesciunt
sacerdotes : Nec in merito nosse illum inuidino¬
iuerunt : quia si uirtutes illius nossent : suauitia
cognouissent : Horreo dicere quod nuper audi¬
ui. infelicem dixisse. nescio quemte in illo libro
tuo plura mentitum : Non est hominis uox ista : sed
diaboli : Nec martino in hac parte detrahitur:
sed fideieuangelii derogatur : Namcum dñs
ipse testatus sit istius modiopera qule martinus

Expanded text:
excipiam: non illi ego quemquam audebo moexcipiam: non illi ego quemquam audebo monachorum, certe non episcoporum quempiam comparare. Hoc AegAethiops conperit, hoc Indus audiuit, hoc Parthus et Persa nouerunt, nec ignorat Armenia, Bosporus exclusa cognouit, et postremo si quis aut Fortunatas insulas aut glacialem frequentat oceanum. quo miserior est regio ista nostrorum, quae tantum uirum, cum in proximo habuerit, nosse non meruit. nec tamen huic crimini miscebo populares: soli illum clerici, soli nesciunt sacerdotes, nec inmerito nosse illum inuidi noluerunt, quia si uirtutes illius nossent, sua uitia cognouissent. horreo dicere quae nuper audiui, infelicem dixisse nescio quem, te in illo libro tuo plura mentitum. non est hominis uox ista, sed diaboli, nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Euangeliis derogatur. nam cum Dominus ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
quidem sed non praetereunda dicturus sum quia
et ille laudandus est qui summa praeditus potes¬
tate tam religiosam ad reuerentiam beatiuirios¬
tenderit uoluntatem: Mimini uincentium prȩ¬
fectum uirum egregium. et quo nullus sit intra
gallias omni uirtutum genere pr estantior :
dumturonus praeteriret a martino s. epius¬
poposcisse ut ei conuiuium in suo monasterioda¬
ret : In quo quidem exemplum beatiambrosu ep̃i
praeferebat : qui eo tempore consules et prie¬
fectos. sub inde pascere ferebatur : Sed uirum
altioris ingenii . Nequa ex hoc uanitas atque in¬
flatio obriperet: noluisse : Ergo fatearis neces¬
seest in martino omnium illorum quos enume¬
rasti fuis se uirtutes : Martini autem in illis om¬
nib: non fuisse : Quid tu inquit postumianus
ita mecum quasi non eadem tecum sentiam sem¬
perque senserim:
EOUERO QUOADUIUAM SEMPER
et sapiam : egrpti monachos praedicabo laudabo
anachoritas : mirabor heremitas martinum semꝑ

Expanded text:
quidem, sed non praetereunda dicturus sum, quia quidem, sed non praetereunda dicturus sum, quia et ille laudandus est, qui summa praeditus potestate tam religiosam ad reuerentiam beati uiri ostenderit uoluntatem. memini Vincentium praefectum, uirum egregium et quo nullus sit intra Gallias omni uirtutum genere praestantior, dum Turonos praeteriret, a Martino spoposcisse, ut ei convivium in suo monasterio daret in quo quidem exemplum beati Ambrosii episcopi praeferebat, qui eo tempore consules et praefectos subinde pascere ferebatur; sed virum altioris ingenii, ne qua ex hoc vanitas atque inflatio obreperet, noluisse. Ergo fatearis necesse est, in Martino omnium illorum quos enumerasti, fuisse virtutes; Martini autem in illis omnibus non fuisse. XXVI. Quid tu, inquit Postumianus, ita mecum? quasi non eadem tecum sentiam semperque senserim. Ego vero quoad vivam semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas; Martinum semper
Abbreviated transcription (Latin):
flamma non attigit : Hic quoq siepius impera¬
uit incendiis : Sireuoluas quod a nachorets feri¬
tas bestiarumuicta succubuit: hic familia riter
et rabiem bestiarum. et serpentium uenena con¬
pescuit: Quod si illum conferas qui in mundis spi¬
ritus obsessos uerbi imperio aut etiam fimbria¬
rum uirtute curabat : ne in hac quidem parte
inferiorem fuisse martinum: multa documenta
sunt : Sietiam adillum recurras qui setis suis pro
ueste contectus. putatur ab angelis uisitari cũ
isco angeli cotidie lo quebantur : Iam uero aduer¬
susuanitatem atq iactantium ita inuictum sp̃m
gessit: ut illa uitia fortius nemocontem pserit:
Cum quidem in mundis spiritib afflatos absens
plerumq cura uerit : nec solum comitib aut prȩ¬
fectis sed ipsis etiam regib: imperaret: minimũ
id quidem in illis uirtutib: sed credas uelim non
solum uanitati sed causis etiam atq occasionibus
uanitatis. Neminem fortius repugnasse : Parua

Expanded text:
flamma non adtigit, hic quoque saepius imperaflamma non adtigit, hic quoque saepius imperauit incendiis. si reuoluas quod anachoretis feritas bestiarum uicta succubuit, hic familiariter et rabiem bestiarum et serpentium uenena conpescuit. quodsi illum conferas, qui inmundis spiritibus obsessos uerbi imperio aut etiam fimbriarum uirtute curabat, ne in hac quidem parte inferiorem fuisse Martinum multa documenta sunt. si etiam ad illum recurras, qui saetis suis pro ueste contectus putabatur ab angelis uisitari, cum isto angeli cotidie loquebantur. iam uero aduersus uanitatem adque iactantiam ita inuictum spiritum gessit, ut illa uitia fortius nemo contempserit, cum quidem inmundis spiritibus adflatos absens . plerumque curauerit, nec solum comitibus aut praefectis, sed ipsis etiam regibus imperaret. minimum id quidem in illius uirtutibus, sed credas uelim, non solum uanitati, sed causis etiam adque occasionibus uanitatis neminem fortius repugnasse. parua
Abbreviated transcription (Latin):
liberi C elo tantum atq: angelis testib: plane
admirabilia docentur operari : Iste inmedio
cetuet conuersatione populorum inter clericos
dissidentes : inter episcopossaeuientes. cum fere
cotidianis scandalis hincatq: inde premeretur
in expugnabilitamen aduersus omnia uirtute
fundatus stetit : Et tanta operatus est : quanta
ne illi quidem quos ante audiuimus esse inhere¬
mouel fuisse fecerunt: Acsi illi paria fecis sent
quis iudextam esset iniustus. ut non istum esse
potiorem merito iudicaret : Puta enim istum
fuisse militem qui pugnauerit in iniquo loco : et
tamenuictor euaserit : Illos autem eq: compone
militib: sed qui ex equo loco aut etiam desuperi¬
ore certauerint : Quidergo: et si omnium una
uictoria est Non potest esse pargloria : Tamen
cum prieclara retuleris : a nemine retulistimor¬
tuum suscitatum: Quo uno utiq te necesse est
confiteri : martino neminem conferendum:
Namsi ad mirandum est quod illum egrptium

Expanded text:
liberi, coelo tantum atque angelis testibus, plane liberi, coelo tantum atque angelis testibus, plane admirabilia docentur operari: iste in medio coetu et conversatione populorum, inter clericos dissidentes, inter ecotidianis scandalis hinc adque inde premeretur, inexpugnabili tamen aduersus omnia uirtute fundatus stetit et tanta operatus est, quanta ne illi quidem, quos ante audiuimus esse in eremo uel fuisse, fecerunt. ac si illi paria fecissent, quia iudex tam esset iniustus, ut non istum esse potiorem merito iudicaret? puta enim istum fuisse militem, qui pugnauerit in iniquo loco et tamen uictor euaserit, illos autem aeque conpone militibus, sed qui ex aequo loco aut etiam de superiore certauerint. quid ergo? etsi omnium una uictoria est, non potest omnium esse par gloria. tamen cum praeclara retuleris, a nemine retulisti mortuum suscitatum: quo uno utique necesse est confiteri Martino neminem conferendum. nam si admirandum est, quod illum Aegyptium
Abbreviated transcription (Latin):
haec michi in iuncta legatio est ut sium quam
terras istaste in colomi contigissem : eate supple¬
re compellerem. quae in illo tibi libro deuir¬
tutibus beatiuiri professus es prieteris seAge
ergo quia non illa ate audire desidero quiescrip¬
ta sufficiunt: illaqu etum uel propter legen
tium ut credo fastidium praeteristi : multis id
una mecum ate poscentib explicentur : Equidẽ
postumiane inquam cumte uamdudum descõrũ
uirtutib: intentus audirem : tacitis ad martinũ
meum cogitationib: recurrebam: merito perspi¬
ciens omnia illa quae singuli diuersa fecissent:
perunum istum facile completa : Nam cum excel¬
sa retuleris quod michi dixisse liceat pace sc̃orũ:
Nichil ate penitus audiuianquo martinus essec
inferior:
SEDSICETNULLIUS UMquamcum
illius uirimeritis profiteor conferendam esse
uirtutem : Ita et illud anim aduertidecet in qua
illum cum heremitis uel etiam anachoritis condi¬
tione conferri: Illienim ab omni in pedimento

Expanded text:
haec mihi iniuncta legatio est, ut, si umquam haec mihi iniuncta legatio est, ut, si umquam terras istas te incolumi contigissem, ea te supplere conpellerem, quae in illo tuo libro de uirtutibus beati uiri professus es praeterisse. age ergo, quia non illa a te audire desidero, quae scripta suffitium, ut credo, fastidium praeteristi, multis id una mecum a te poscentibus explicentur. XXIV. Equidem, Postumiane, inquam, cum te jamdudum de Sanctorum virtutibus intentus audirem, tacitis ad Martinum meum cogitationibus recurrebam, merito perspiciens omnia illa quae singuli diversa fecissent, per unum istum facile completa. Nam cum excelsa retuleris quod mihi dixisse liceat pace Sanctorum, nihil a te penitus audivi, in quo Martinus esset inferior. Sed sicut nullius umquam cum illius viri meritis profiteor conferendam esse virtutem, ita et illud animadverti decet, iniqua illum cum eremitis vel etiam anachoretis! conditione conferri. Illi enim ab omni impedimento
Abbreviated transcription (Latin):
ac maricomes Hic in peregrinatione tota socius
et consolator fuit : sed referam tibi plane quo lib
iste penetrauerit ẽt quam nullus fere in orbe trarũ
locussit ubi non materia tamfelicis histori eper¬
uulgata teneatur : Primus eum romanae urbi :¬
uir studiosissimus tui paulinus inuexit. De inde
cumtota certatim urbe raperetur : exultantes li¬
brarios uidĩ quod nichil abhis questuosius habe¬
retur: Siquidem nichil illo promptius. nichil
carius uinderetur : Hic nauigationis meȩ cursus
longe ante progressus : cumada fricam uenissem
lam pertotam cartaginem legebatur : solus eum
crrenensis ille prbt non habebat : sed me largi¬
ente descripsit : Nam quidego dealex andrialo¬
quar ubi pene omnib: magis quamtibi notus est:
Hic egyptum nrtriam thebaidam ac totamem¬
pbracu regna transiuit : Huncego inheremo
a quodam sene legiuidi : Cui cumme familia rem
tuumes se dixis sem : et ab illo et a multis fratribus

Expanded text:
ac mari comes,. hic in peregrinatione tota socius ac mari comes,. hic in peregrinatione tota socius et consolator fuit. sed referam tibi sane, quo liber iste penetrarit, et quam nullus fere in orbe terrarum locus sit, ubi non materia tam felicis historiae peruulgata teneatur. primus eum Romanae urbi uir studiosissimus tui Paulinus inuexit: deinde cum tota certatim urbe raperetur, exultantes librarios uidi, quod nihil ab his quaestuosius haberetur, siquidem nihil illo promptius, nihil carius uenderetur. hic nauigationis meae cursum longe ante praegressus, cum ad Africam ueni, iam per totam Carthaginem legebatur. solus eum Cyrenensis ille presbyter non habebat, sed me largiente descripsit. nam quid ego de Alexandria loquar? ubi paene omnibus magis quam tibi notus est. hic Aegyptum, Nitriam, The baidam ac tota Memphitica regna transiuit. hunc ego in eremo a quodam sene legi uidi: cui cum me familiarem tuum esse dixissem, et ab illo et a multis fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
demum oratione scorum ab inmundo spiritu li¬
beratus adheremum unde discesserat mox regres¬
sus et ipse correctus et alis post futurus exemplo
nequem aut false iustitide umbra decipiat: aut
incerta mobilitas in utili leuitate compellat se¬
mel cepta deserere :Hec uos de uirtutibus dñi
quas inseruis suis uel imitanda operatus est uel
timenda : scire sufficiat : Sed quia satis feci uestris
aurib: immo etiam uerbior fui fortas se quã debui
tumodo ad meautem loquebatur debitum faenus
ex solue : ut tede martino tuo utes solitus plura
referentem iam pridem in hoc desiderus meis aes¬
tuantib: audiamus : Quid inquamtibi demartino
meo liber ille non sufficit᷑ quem ipse tu nosti. mede
illius uita atq uirtutibus edidis se:
AENoSco IdquideMpostumanus
inquit: neq umquam ab extrema mea liber ille
discedit : Namsi a gnoscis: aperit librum qui sub¬
ueste latebat enipsum : hic michi inquit terr e

Expanded text:
demum oratione sanctorum ab inmundo spiritu lidemum oratione sanctorum ab inmundo spiritu liberatus ad eremum, unde discesserat, mox regressus, et ipse correctus et aliis futurus exemplo, ne quem aut falsae iustitiae umbra decipiat aut incerta mobilitas inutili leuitate conpellat semel coepta deserere. haec uos de uirtutibus Domini, quae in seruis suis uel imitanda operatus est uel timenda, scire sufficiat. sed quia satisfeci uestris auribus, immo etiam uerbosior fui fortasse quam debui, tu modo — ad me autem loquebatur — debitum faenus exsolue, ut te de Martino tuo, ut es solitus, plura referentem, iam pridem in hoc desideriis meis aestuantibus, audiamus. Quid ? inquam, tibi de Martino meo liber ille non sufficit, quem ipse tu nosti me de illius uita adque uirtutibus edidisse? Agnosco id quidem, Postumianus inquit, neque umquam a dextera mea liber iste discedit. nam si agnoscis, ecce — et aperit librum, qui ueste latebat - en ipsum. hic mihi, inquit, terra
Abbreviated transcription (Latin):
sess eculo eripere contentus : salutem suorum non
sine impietate neglegeret : Istius modi ergo false
iustitiae colore superatus : post quad riennium
fere cellulam suam atq: propositum heremita
deseruit : Sed ubi ad proximum monasterium
quod amultis fratrib: habitabatur accessit : cau¬
sam discessionis atq consilium qui erentib: confite¬
tur : renitentib cunctis et pr ecipue loci illius
abbate : male animofixa sententia non potuit
a uelli : Igitur infelici se obstinatione proripiens :¬
cum dolore omnium digressus afratrib: uixecons¬
pectu abscesserat impetus ad emone: cruentasq
spumas ore prouoluens suis dentib se ipse lacera¬
bat: Deinde adidem monasterium fratrumuime¬
ris reportatus cum coherceri in eo inmundus spi¬
ritus non ualeret: necessitate cogente ferreis ne
xib alligatur : pedes cum manib: uinciuntur:
Non in merita piena fugitiuo ut quem non cohi¬
buerat fides catense cohiberent : Post bienniũ

Expanded text:
se saeculo eripere contentus, salutem suorum non se saeculo eripere contentus, salutem suorum non sine impietate negligeret. Istiusmodi ergo falsae justitiae colore superatus, post quadriennium fere cellulam suam atque propositum et emita deseruit. Sed ubi ad proximum monasterquod a multis fratribus habitabatur, accessit, causam discessionis adque consilium quaerentibus confitetur. renitentibus cunctis et praecipue loci illius abbate retinente male animo fixa sententia non potuit auelli. igitur infelici se obstinatione proripiens cum dolore omnium digressus a fratribus. uix e conspectu abscesserat, inpletur a daemone cruentasque spumas ore prouoluens suis dentibus se ipse lacerabat. deinde ad idem monasterium fratrum umeris reportatus, cum coerceri in eo inmundus spiritus non ualeret, necessitate cogente ferreis nexi- . bus alligatur, pedes cum manibus uinciuntur: non inmerita poena fugitiuo, ut quem non cohibuerat fides, catena cohiberet. post biennium
Abbreviated transcription (Latin):
Namut uere tibi fatear nullo pernetiosius malo:
intra gallias laboramus. Ita faciam postumianꝰ
inquit : Nec te diutius tenebo suspensum
DOLESCENS QUIDAM EXASĨDIUES
opibus: genere clarus: habens uxorem et filiũ
paruulum. Cum in negypto tribunus essec et fre¬
quentib: aduersum blembos expeditionib: qua e¬
dam heremi contigis set. Sc̃orum etiam taber¬
nacula conplura uidis set : ab eato uiro iohanne
uerbum salutis accepit : Nec moratus in utilem
militiam cum uano illo honore contempnere ⁊
beremum constanter in gressus: breui tempore
imomni genere uirtutum perfectus emicuit : Potens
ieiuniis: humilitate conspicuus. fide firmus: facile
seantiquis monachis studio uirtutis aequauerat:
Cum interim subuit eum cogitatio in iecta perdia¬
bolum : quod rectius esset ut rediret ad patriam :¬
filiumq unicum acdomum totam cum uxore sal¬
uaret: quod utiq esset acceptius dõ quamsi solum

Expanded text:
nam, ut uere tibi fatear, nullo perniciosius malo nam, ut uere tibi fatear, nullo perniciosius malo intra Gallias laboramus. ita faciam, Postumianus inquit, nec te diutius tenebo suspensum. Adulescens quidam ex Asia praediues opibus, genere clarus, habens uxorem et filium paruulum, cum in Aegypto tribunus esset et frequentibus aduersum Blembos expeditionibus quaedam eremi contigisset, sanctorum etiam tabernacula conplura uidisset, a beato uiro Iohanne uerbum salutis accepit. nec moratus inutilem militiam cum uano honore contemnere, eremum constanter ingressus breui tempore in omni genere uirtutum perfectus emicuit. potens ieiuniis, humilitate conspicuus, fide firmus facile se antiquis monachis studio uirtutis aequauerat, cum interim subiit eum cogitatio iniecta per diabolum, quod rectius esset ut rediret ad patriam filiumque unicum ac domum totam cum uxore saluaret : quod utique esset acceptius D
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui ante pedib: aut a sello ire consueuerat : spu¬
meo equo superb: inuehitur: Parua prius ac
uili cellula contentus habitare : Erigit celsa
laquearia construit multa conclauia : sculpit
ostia pingit armaria : uestem respuit grossiorẽ :
indumentum molle desiderat atq h. ec caris uiduis
ac familiarib: mandat tributa uirginibus: illa
ut birrum rigentem : Hiec ut fluentem texat la-¬
cernam : Verum hiec describenda mordatius¬
beto uiro hieronimo relinquamus : ad propositũ
reuertumur : Tuuero inquit gallus meus nescio
quid hieronimo reliqueris disputandum: Ita bre¬
uiter un iuersa nostrorum instituta conplexus es :
ut pauca haec tua uerba si equanimiter accepe¬
rint et patienter expenderint multũ eis arbitrer
profutura : ut non in digeant libris postha ec hiero¬
nimi coherceri : Sed tuilla potius euolue que
coeperas : et illud quod aduersus falsam iustitiã
dicturum te esse promiseras. prode documentũ:

Expanded text:
Et qui ante pedibus aut asello ire consueuerat, spuEt qui ante pedibus aut asello ire consueuerat, spumeo equo superbus inuehitur. Parua prius ac uili celluha contentus habitare, erigit celsa haquearia, construit multa conclauia, sculpit ostia, pingit armaria, uestem respuit grossiorem, indumentum molle desiderat: atque haec caris uiduis, ac familiaribus mandat tributa uirginibus. Illa ut birrum rigentem, haec ut fluentem texat lacernam. Verum hbeato uiro Hieronymo relinquamus: ad propositum reuertamur. Tu uero, inquit Gallus meus, nescio quid Hieronymo reliqueris disputandum: ita breuiter uniuersa nostrorum instituta conplexus es, ut pauca haec tua uerba, si aequanimiter acceperint et patienter expenderint, multum eis arbitrer profutura, ut non indigeant libris posthac Hieronymi coerceri. sed tu illa potius euolue quae coeperas, et illud, quod aduersus falsam iustitiam dicturum te esse promiseras, prode documentum:
Abbreviated transcription (Latin):
pessus : Quinto demum mense purgatus est : Non
tantum demone sed quodillierat utilius atque
ptatius uanitate : Sed michi ista replicanti nostra
infelicita si nostra occurrit infirmitas : Quis enim
nostrum est quemsiunus homunculus humilis
salut auerit. aut fatuis atq adulantib: uerbis
femina una lauda uerit non continuo elatus sit
superbia non statim inflatus sit uanitate : ut etiã¬
si nonhabeat conscientiam sanctitatis tamenquia
uelstultorum adulatione aut fortassis erroris
sc̃ ossedicatur : sanctis simum seputabit: amue¬
ro siei munera crebra mittantur dise magnifi¬
centia ad serit honorari : cui dormienti atque re¬
soluto necessaria conferantur : Quod siuel demo¬
dico ei aliqua uirtutis signa succederent : angelũ
se putaret : Ceterum cumneq opere neq uirtute
conspicuus sit. Siquis clericus fuerit effectus
dilatat continuo fimbrias suas : gaudet salutationib:
inflatur occursionib: ipse etiam ubique discurrit:

Expanded text:
pessus, quinto demum mense purgatus est non pessus, quinto demum mense purgatus est non tantum daemone, sed, quod illi erat utilius atque optatius, vanitate. XXI. Sed mihi ista replicanti nostra infelicitas, nostra occurrit infirmitas. Quis ennostrum est, quem si unus homunculus humilis salutauerit aut fatuis adque adulantibus uerbis femina una laudauerit, non continuo elatus sit superbia, non statim inflatus sit uanitate? ut, etiamsi non habeat conscientiam sanctitatis, tamen, quia uel stultorum adulasanctus esse dicatur, sanctissimum se putabit? Iam uero si ei munera crebra mittantur, Dei se magnificentia asserit honorari, cui dormienti atque resoluto necessaria conferantur. Quod si uel de modico ei aliqua uirtutis signa succederent, angelum se putaret. Caeterum cum, neque opere, neque uirtute conspicuus sit, si quis clericus fuerit effectus, dilatat continuo fimbrias suas, gaudet salutationibus, inflatur occursionibus. Ipse etiam ubique discurrit.