comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terror circumstabat. Et nauib tanta ui ar-¬
matorum in terra euadentes.⁊ abtergo in¬
ꝓuisa pm̃te acie. Galli postquam utroqũ
facere conatipellebant᷑: qua parte ire uisũ
maxime iter ꝑrumpunt. trepidiq inuicos
passim suos diffugiunt. hannibal ceteris co¬
piis ꝑotium traiectis spernens iam gallicos
tumultus castra locat. Elefantoꝵ traicien¬
doꝵ uaria consilia fuisse credo certe uariata
memoria acte rei. Quidam congregatis ad
riꝑam elefaitis. tradunt ferocissimu̾erhis ir¬
riratum ab ectore suo cum resugientem in aqͣ
mauntem sequeret᷑ traxisse gregem. ut quẽq
timentemaltitudinẽ destitueret uado. impe¬
tu ip̃o fliminis in alteram ripam rapiente ce¬
terum megis constat ratib traiectos. Id ut tu¬
tius consilium anterem foret. ita actare ad fi¬
tam a terra in amnem porrexerunt quam ne
scda aqua deferretur. plurib ualidis retina¬
culis parte suꝑiore ripe religatam pontis in

Expanded text:
terror circumstabat, et e nauibus tanta ui arterror circumstabat, et e nauibus tanta ui armatorum in terram euadente et ab tergo improuisa premente acie. Galli postquam utroque uim facere conati pellebantur, qua patere uisum maxime iter perrumpunt trepidique in uicos passim suos diffugiunt. Hannibal ceteris copiis per otium traiectis spernens iam Gallicos tumultus castra locat. elephantorum traiciendorum uaria consilia fuisse credo; certe uariata memoria actae rei. quidam congregatis ad ripam elephantis tradunt ferocissimum ex iis inritatum ab rectore suo, cum refugientem in aquam nantem sequeretur, traxisse gregem, ut quemque timentem altitudinem destitueret uadum, impetu ipso fluminis in alteram ripam rapiente. ceterum magis constat ratibus traiectos; id ut tutius consilium ante rem foret, ita acta re ad fitam a terra in amnem porrexerunt, quam, ne secunda aqua deferretur, pluribus ualidis retinaculis parte superiore ripae religatam pontis in
Abbreviated transcription (Latin):
loco prodito fumo significant transisse:⁊ haud
procul abeẽ. Quod ubi accepit hannibal ne
tempi deeẽt: dat signum ad traiciendum. Iã
paratas aptatasq habebat pedes litres. equeᷤᷤ
endum adu̾si impetum fluminis parte suꝑiore
transmniitens tramquillitatem infra traicienti¬
b lintrib prebebat. Equorum pars magna
nantes loris apupib trahebantur p̃ter eosqͦs
instructos frenatosq ut extimplo egresso in
ripam equiti usui eẽnt imposuerant in naueᷤ.
Galli occursant in ripam cum uariis ululatib
cantuq moris sui quacientes scuta suꝑ capita
uibrantesq dexteris tela quãqͣm ⁊ eraduerso
terrebat tanta uis nauium cum ingentisono
fluminis. ⁊ clamore uario nautarum militũ.
⁊ qui nitebantur prumꝑe impetum flumi¬
nis equi ex altera ripa traicientes suos hortabã¬
tur iam satis pauentes ad u̾so tumultu. Terri¬
bilior abtergo adhortus clamor. castris ab
hannone captis. moxi ipse aderat ancepsq

Expanded text:
loco edito fumo significant transisse et haud loco edito fumo significant transisse et haud procul abesse; quod ubi accepit Hannibal, ne tempori deesset dat signum ad traiciendum. iam paratas aptatasque habebat pedes lintres, eques endum aduersi impetum fluminis parte superiore transmittens tranquillitatem infra traicientibus lintribus praebebat; equorum pars magna nantes loris a puppibus trahebantur, praeter eos quos instratos frenatosque ut extemplo egresso in ripam equiti usui essent imposuerant in naues. Galli occursant in ripa cum uariis ululatibus cantuque moris sui, quatientes scuta super capita uibrantesque dextris tela, quamquam et ex aduerso terrebat tanta uis nauium cum ingenti sono fluminis et clamore uario nautarum militumque, et qui nitebantur perrumpere impetum fluminis et qui ex altera ripa traicientes suos hortabantur. iam satis pauentes aduerso tumultu terribilior ab tergo adortus clamor, castris ab Hannone captis. mox et ipse aderat ancepsque
Abbreviated transcription (Latin):
pam equites uiriq obtinentes. Quos uit au̾¬
teret: annonem amilcharis filium uigilia pͥ¬
ma noc̾tis cum parte copiarum maxime his¬
panis adu̾sos flumine ire iter unius diei iu¬
bet. ⁊ ubi pͥmũ possit quam occultissime tra¬
iecto amni circumducẽ agm̃: ut cum opus facto
sit ad oriatur abtergo hostem. ad id dati du¬
ces galli edocent inde milia .u. ⁊ .xx. ferme su¬
pra: parue insule circumfusum auinem lati-¬
orem ubi diuidebatur eoq minus alto alueo
transitum ostendere. Ibi raptim cesa materia
ratesq fabricata in quib equi uiriq ⁊ alia
onera traicerent᷑: hispani sine ulla mole
inutres uestim̃tis comectis. ipsi cteris suꝑposi¬
tis incubantes flum̃ tranauere. Eialuis exercitꝰ
ratib iunctis traiectus castris ꝓpe lum̃ positis
nocturno itinere atq oꝑis labore essus. quiete
unius diei reficitur: intento duce id consiliũ
oportune exequendum. Postero de ꝓfectiex

Expanded text:
pam equites uirique obtinentes. quos ut auepam equites uirique obtinentes. quos ut auerteret, Hannonem Bomilcaris filium uigilia prima noctis cum parte copiarum, maxime Hispanis, aduerso flumine ire iter unius diei iubet et, ubi primum possit quam occultissime traiecto amni, circumducere agmen ut cum opus facto sit adoriatur ab tergo hostes. ad id dati duces Galli edocent inde milia quinque et uiginti ferme supra paruae insulae circumfusum amnem latiore ubi diuidebatur eoque minus alto alueo transitum ostendere. ibi raptim caesa materia ratesque fabricatae in quibus equi uirique et alia onera traicerentur. Hispani sine ulla mole in utres uestimentis coniectis ipsi caetris superpositis incubantes flumen tranauere. et alius exercitus ratibus iunctis traiectus, castris prope flumen positis, nocturno itinere atque operis labore fessus quiete unius diei reficitur, intento duce ad consilium opportune exsequendum. postero die profecti, ex
Abbreviated transcription (Latin):
utramq ripam rodani. S diffisi citeriore a¬
gro arteripenum posse. ut flum̃ promuni¬
m̃to haberent. omnib ferme suis trans rhoda¬
num traiectis ultiorem ripam amnis obtinebãt.
seteroᷤ accolas fluminis hannibabi eorum ip¬
soꝵ quos sedes sue tenuerant. simul ꝑlicit do¬
nis. Ad nauesundiq contrahendas fabrican¬
dasq. simul⁊ ip̃i traici exercitum leuariq ꝗͣ
pͥmum regionẽ suam tantam omniũ urguẽ¬
tem turba cupiebant. Itaq ingens coacta uis
nauium ẽ. lintͥumq temere ad uicinalemu¬
sum paratarũ. Nouasq alias pͥmum galli
inchoantes cauabant ex singłis arborib. De¬
inde ⁊ ip̃i milites simul copia matĩe. simulfa¬
cilitate oꝑis inducti: alueos informes. nichil
oum mͦ ignare aque ⁊ capere onera possent.
curantes raptim quib sesuaq transuehent
faciebant. Iamq omnib satis comꝑatis ad tra-¬
iciendum terrebat ex adũso hostis. omnẽ ri¬

Expanded text:
utramque ripam Rhodani; sed diffisi citeriore autramque ripam Rhodani; sed diffisi citeriore agro arceri Poenum posse, ut flumen pro munimento haberent, omnibus ferme suis trans Rhodanum traiectis ulteriorem ripam amnis armis obtinebant. ceteros accolas fluminis Hannibal et eorum ipsorum quos sedes suae tenuerant simul perlicit donis ad naues undique contrahendas fabricandasque; simul et ipsi traici exercitum leuarique quam primum regionem suam tanta hominum urgente turba cupiebant. itaque ingens coacta uis nauium est lintriumque temere ad uicinalem usum paratarum; nouasque alias primum Galli incohantes cauabant ex singulis arboribus, deinde et ipsi milites simul copia materiae, simul facilitate operis inducti, alueos informes, nihil dummodo innare aquae et capere onera possent curantes, raptim quibus se suaque transueherent faciebant. iamque omnibus satis comparatis ad traiciendum terrebant ex aduerso hostes omnem ri
Abbreviated transcription (Latin):
gione romana ⁊ quinq milib socioꝵ dilec¬
tunouo a consulib conscͥptis auxilium ferre
manilio iubent. Qui sine ullo certamine ab¬
scesserant enim metu hostes trannetum ꝑ¬
uenit. Et .p. corneluis. in locum eiꝰ que amisla
cum p̃tore transcripta legione noua ꝓfactus
ab urbe.Lx. longis nauib p̃ter ora metrurie
ligurum que ⁊ inde saluium montesꝑuenit
massiliam. Et ad ꝓximum hostium rodani¬
płib enim diusus amnis in mare decurrit
castra locat. uix dum satis credens hanniba¬
lem suꝑasse pireneos montis. Quem ut de
rhodani qͦ transitu agitare animadũtit. in¬
certus quo nam eiloco occurreret. necdum
satis refectis ab iactatione maritima milib
trecentos interim delectos equites. ducib mas¬
siliensib ⁊ auxiliarib galł ad exploranda oĩa
uisendosq extuto hostes p̃mittt. Hannibal
ceteris metu aut p̾tio patatisiam inuulgarũ
ꝑuenerat agr̃gentis ualide. Colunt aũt circa

Expanded text:
gione Romana et quinque milibus sociorum, dilecgione Romana et quinque milibus sociorum, dilectu nouo a consule conscriptis, auxilium ferre Manlio iubent; qui sine ullo certamine—abscesserant enim metu hostes—Tannetum peruenit. et P. Cornelius , in locum eius quae missa cum praetore erat scripta legione noua, profectus ab urbe sexaginta longis nauibus praeter oram Etruriae Ligurumque et inde Saluum montes peruenit Massiliam et ad proximum ostium Rhodani—pluribus enim diuisus amnis in mare decurrit— castra locat, uixdum satis credens Hannibalem superasse Pyrenaeos montes. quem ut de Rhodani quoque transitu agitare animaduertit, incertus quonam ei loco occurreret necdum satis refectis ab iactatione maritima militibus trecentos interim delectos equites ducibus Massiliensibus et auxiliaribus Gallis ad exploranda omnia uisendosque ex tuto hostes praemittit. Hannibal ceteris metu aut pretio pacatis iam in Uolcarum peruenerat agrum, gentis ualidae. colunt autem circa
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Silue tunc circa uiam erant plerisq incul¬
tis. Ibi inexplorato ꝓfectus. in insidias p̃cipita¬
tus multaq cum cede suoꝵ egre inaꝑtos cã¬
pos emersit. Ibi castra cõmunita. Et quia galł
ad temptanda ea defuit spes refecti sunt mi¬
litum animi. quãqͣm ad cecidisse satis consta¬
bat. Iter deinde de integro ceptum necdum
ꝑ impatentia loca ducebat᷑ agm̃. cum apparu¬
it hostis. Ubirursus silue intrate. tum postre¬
mos adorti. cum magna trepidatione acpa
ad emere. finis ⁊ galł int̾ritandri pauendifuit
romanis ut esaltumnuio atq impedito euasere.
Inde aꝑtis locis facile tutantes agnen romani
tanne tum uicum ꝓpinquum pado conten¬
oere. Ibise munim̃to ad tempus cõmeatibq
fluminis i brixa̾noꝵ eciam galloꝵ auxilio. adu̾¬
sis crescentem in dies multitudinẽ hostium tu¬
tabant᷑. Qui tumultus repens romã pꝰ quam:
patres acceperunt: c. atilium. p̃ r̃. cum unale¬

Expanded text:
cit. siluae tunc circa uiam erant, plerisque inculcit. siluae tunc circa uiam erant, plerisque incultis. ibi inexplorato profectus in insidias praecipitat multaque cum caede suorum aegre in apertos campos emersit. ibi castra communita et, quia Gallis ad temptanda ea defuit spes, refecti sunt militum animi, quamquam ad <quingentos> cecidisse satis constabat. iter deinde de integro coeptum nec, dum per patentia loca ducebatur agmen, apparuit hostis; ubi rursus siluae intratae, tum postremos adorti cum magna trepidatione ac pauademere. finis et Gallis territandi et pauendi fuit Romanis ut ex saltu inuio atque impedito euasere. inde apertis locis facile tutantes agmen Romani Tannetum, uicum propinquum Pado, contendere. ibi se munimento ad tempus commeatibusque fluminis et Brixianorum etiam Gallorum auxilio aduersus crescentem in dies multitudinem hostium tutabantur. qui tumultus repens postquam est Ropatres acceperunt, C. Atilium praetorem cum una le
Abbreviated transcription (Latin):
ni qui ad agrum uenerant ad signandũ dif-¬
fisi placentie mentib: mutinam confugerĩt.
.c. lutatius .a. seruilius .m. anniꝰ lutatinom̃
haud dubium ẽ pro aulo. seruilio quem aci¬
lium .⁊c. herennium hñt quidam annales:
alii p. cornelium. asinã. ic. papirium. nasonẽ.
id qͦ dubium ẽ: legati ad expostulandũ mis¬
si ad boios uiolat sunt. incertum an intͥum¬
iurosagrum metantis impetus sit factus mu¬
tine cum obsident᷑. ⁊ gens ad oppugnandax
urbium artes rudispigerrima eadem ad
militaria opera segnis intactis ad sidet murs
simulari ceptum de pace agi. Euocatiq ab-
galloꝵ principib legati ad colloquium non
contͣius mͦ gentium s uiolata etiam q̃ data
in id tempus erat fide comp̃hendunt᷑. negan¬
tib galł nisi obsides sibi reddent᷑ eosdimissu¬
ros. Cum hec delegatis nunciata eẽnt :⁊ mu¬
tina p̃sidium ꝙ inpicło eẽt .i. manliꝰ pͣr¬
rra accensus. effusum agmen admutinã du¬

Expanded text:
ni, qui ad agrum uenerant adsignandum, difni, qui ad agrum uenerant adsignandum, diffisi Placentiae moenibus Mutinam confugerint, C. Lutatius , C. Seruilius , M. Annius . —Lutati nomen haud dubium est; pro Annio Seruilioque M'. Acilium et C. Herennium habent quidam annales, alii P. Cornelium Asinam et C. Papirium Masonem . id quoque dubium est legati ad expostulandum missi ad Boios uiolati sint incertum an in triumuiros agrum metantes impetus sit factus. Mutinae cum obsiderentur et gens ad oppugnandarum urbium artes rudis, pigerrima eadem ad militaria opera, segnis intactis adsideret muris, simulari coeptum de pace agi; euocatique ab Gallorum principibus legati ad conloquium non contra ius modo gentium sed uiolata etiam quae data in id tempus erat fide comprehenduntur, negantibus Gallis, nisi obsides sibi redderentur, eos dimissuros. cum haec de legatis nuntiata essent et Mutina praesidiumque in periculo esset, L. Manlius prira accensus effusum agmen ad Mutinam du
Abbreviated transcription (Latin):
sua se letum nec cunctant̃ se ipsum ad cos uen-¬
turum. Hospitem eñ segallieñ hostem ad¬
uenisse nec stricturum ante gladium siꝑ gal¬
los liceat quam in italiam uenisset. Et ꝑnun¬
tios quidẽ hec. It uõ regł̃i galloꝵ castris ad ili¬
b̃rim exumplo motis haud grauate ad penũ
uenerunt. capti donis cum bona pace exerci¬
tum ꝑsines suos preter ruscinonem oppidum
transmiserunt in italiam. Interim nichil ultͣ
qͣm hibm transisse hannibalem a masiliensi¬
um legatis romam ꝑlatum erat. cum ꝑinde
ac si alpes iam transisset boĩ sollicitatis insubri¬
b defecerunt. Nec tam obueteres. in .p .r. iras:
quam quod nuꝑ cura padum placentiam cre¬
monamq. colonias in agrum gallicum de¬
auctas egre paciebant᷑. Itaq armis repente
arreptis. in eum ipsum agrum impetu facto.
tantum terroris actumultus fecerunt: ut ñ
agrestis mͦ multitudo s ipsi trium uiris roma¬

Expanded text:
sua se laetum nec cunctanter se ipsum ad eos uensua se laetum nec cunctanter se ipsum ad eos uenturum; hospitem enim se Galliae non hostem aduenisse, nec stricturum ante gladium, si per Gallos liceat, quam in Italiam uenisset. et per nuntios quidem haec; ut uero reguli Gallorum castris ad Iliberrim extemplo motis haud grauate ad Poenum uenerunt, capti donis cum bona pace exercitum per fines suos praeter Ruscinonem oppidum transmiserunt. in Italiam interim nihil ultra quam Hiberum transisse Hannibalem a Massiliensium legatis Romam perlatum erat, cum, perinde ac si Alpes iam transisset, Boii sollicitatis Insubribus defecerunt, nec tam ob ueteres in populum Romanum iras quam quod nuper circa Padum Placentiam Cremonamque colonias in agrum Gallicum deductas aegre patiebantur. itaque armis repente arreptis, in eum ipsum agrum impetu facto tantum terroris ac tumultus fecerunt ut non agrestis modo multitudo sed ipsi triumuiri Roma
Abbreviated transcription (Latin):
barbaros manauit cercior debello romano:
tria mił. inde carpentanoꝵ peditum iter aũ¬
terunt. Constabat ñtam bello motos quam
longinquitate uie in suꝑabiliq alpium tran¬
situ. Hannibal quia reuocare aut uiretinere
eos anceps erat: ne ceteroꝵ etiam feroces animi
quos ⁊ ip̃e grauari militia senserat: Carpenta¬
nos quoꝙ ab se dimissossimulans. Indene mo¬
ra atq otium animos sollicitaret cum reliquiᷤ
copiis pyrineum transgredit᷑ et ad oppidum
ilib̾ri castra locat. Galli quam qͣm italie bellũ
inferri audẽbant: tam̃ quia ui subactos tranˢ
pirȩneum hispanos fama erat presidiaq ua¬
lida imposita metu seruitutis ad arma con¬
sternati: ruscinonẽ aliquot ppłi conueniunt.
bellum metuens oratores ad regulos eorum
misit. colloqui semet ip̃m. cum his uelle et ł
illi proprius in ilib̃ri accederent. uł serusci¬
nonem ꝓcessurũ ut ex ꝓpinquo congressus
facilior eẽt. Namr⁊ accepturũ eos in castra

Expanded text:
barbaros manauit certior de bello Romano, barbaros manauit certior de bello Romano, tria milia inde Carpetanorum peditum iter auerterunt. constabat non tam bello motos quam longinquitate uiae insuperabilique Alpium transitu. Hannibal quia reuocare aut ui retinere eos anceps erat, ne ceterorum etiam feroces animi quos et ipse grauari militia senserat, Carpetanos quoque ab se dimissos simulans. inde, ne mora atque otium animos sollicitaret, cum reliquis copiis Pyrenaeum transgreditur et ad oppidum Iliberrim castra locat. Galli quamquam Italiae bellum inferri audiebant, tamen, quia ui subactos trans Pyrenaeum Hispanos fama erat praesidiaque ualida imposita, metu seruitutis ad arma consternati Ruscinonem aliquot populi conueniunt. bellum metuens, oratores ad regulos eorum misit, conloqui semet ipsum cum iis uelle; et uel illi propius Iliberrim accederent uel se Ruscinonem processurum, ut ex propinquo congressus facilior esset; nam et accepturum eos in castra
Abbreviated transcription (Latin):
piceret. uetitus ẽẽt agitare animo. temꝑare ocu¬
lis nequiuisse eum: uidisse post sese serpentem
mira magnitudine. cum ingenti arborum ac
uirgultoꝵ strage ferri ac postinsequi cum fra¬
gore celi nimbum. Tum que moles eaquid ue
ꝓdigii ẽẽt querentem audisse uastitatem italie
eẽ ꝑgeret porro ire nec ultra inquireret sine¬
ret ꝙ fadda inocculto eẽ. Hoc insuletustriꝑti¬
to hiberum copias traiecit. p̃missis qui galloꝵ
animos quatra ducendus exercitus erat donis
conciliarent alpiumq transitus specłarent᷑.
Nonaginta. q̃. peditum .xii. m̃. equitum. hi¬
berum traduxit. Ilegertes inde. bargutosq
et aus etanos. ⁊ aquintaniam. que subiecta
hannonem. ut fauces que hispanias galliis
iungunt. in potestate ẽẽnt. Decem. m̃. peditũ
hannoni ad p̃sidium obtinende regionis da¬
ta ⁊ mille equites. Postquam ꝑpyrineum sal¬
tum traduci exercitus est ceptus rumorq per

Expanded text:
picere uetitus esset, agitaret animo, temperare ocupicere uetitus esset, agitaret animo, temperare oculis nequiuisse; tum uidisse post sese serpentem mira magnitudine cum ingenti arborum ac uirgultorum strage ferri ac post insequi cum fragore caeli nimbum. tum quae moles ea quidue prodigii esset quaerentem, audisse uastitatem Italiae pergeret porro ire nec ultra inquireret sineretque fata in occulto esse. hoc uisu laetus tripertito Hiberum copias traiecit, praemissis qui Gallorum animos, qua traducendus exercitus erat, donis conciliarent Alpiumque transitus specularentur. nonaginta milia peditum, duodecim milia equitum Hiberum traduxit. Ilergetes inde Bargusiosque et Ausetanos et Lacetaniam, quae subiecta Hannonem, ut fauces quae Hispanias Galliis iungunt in potestate essent. decem milia peditum Hannoni ad praesidium obtinendae regionis data et mille equites. postquam per Pyrenaeum saltum traduci exercitus est coeptus rumorque per
Abbreviated transcription (Latin):
citandos pͥncipum animos. hasdrubali fr̃i ui¬
ro impigro eam prouintiam destinat firmat.¬
ꝙ eum affricis maxime presidiis peditum a¬
peditum auxilia: additi equites lybipheni¬
ua ilergetum. Manus. ex hispania . cc. equites.
Et nequid terrestris deẽet auxilii genuselefan
t .xiiii. Elassis pret̾ea data ad tuendã mariti¬
mãorãquia qua parte belliuicerant eatum qͦ
rem gesturos romanos credi poterat: L. qͥnq
meserant: ⁊ triremis quinq. Ab gadib cartha¬
ginem adhiberna exertitus rediit. atq inde
ꝓfectus. p̃ter omissam urbem ad hiberum ma¬
ritimamt oram ducit. Ibi fama ẽ inquiete uisũ
abeo iuuenem diuina sp̃ẽ qui se ab ioue di¬
ceret ducem in italiam hannibali missum.
Promde sequeretur. neq usquam a sede flecte¬
ret oculos. Pauidum pͥmo nusquam circum¬
spicientẽ aut respicientẽ secutum. Deinde cura
ingenii humani cum quid nam id eẽt quodreᷤᷤ¬

Expanded text:
citandos principum animos, Hasdrubali fratri, uicitandos principum animos, Hasdrubali fratri, uiro impigro, eam prouinciam destinat firmatque eum Africis maxime praesidiis, peditum Apeditum auxilia additi equites Libyphoeniua Ilergetum manus ex Hispania, ducenti equites, et, ne quod terrestris deesset auxilii genus, elephan unus. classis praeterea data tuendae maritimae orae, quia qua parte belli uicerant ea tum quoque rem gesturos Romanos credi poterat, quinquagimes erant et triremes quinque. ab Gadibus Carthaginem ad hiberna exercitus rediit; atque inde profectus praeter Onussam urbem ad Hiberum maritima ora ducit. ibi fama est in quiete uisum ab eo iuuenem diuina specie qui se ab Ioue diceret ducem in Italiam Hannibali missum; proinde sequeretur neque usquam a se deflecteret oculos. pauidum primo, nusquam circumspicientem aut respicientem, secutum; deinde cura ingenii humani cum, quidnam id esset quod res
Abbreviated transcription (Latin):
nium gentium auxilia gades ꝓfectus: hereu¬
li uota exoluit. noinsq se obligat uotis. si ce¬
teraꝓsꝑa euenissent. Inde partiens curas si¬
mul inferendum atq arcendum bellum:
nedum ipse terrestri ꝑ hispaniam galliasq
itinere italiam peteret: nuda aꝑtaq romaniᷤᷤ
affrica absicilia eẽt: ualido p̾sidio firmare
eam statuit. Pro eo supplem̃tum ip̃e ex alłi¬
camaxime iactatoꝵ leuium armis petiit.
ut affrim hispania. in affrica hispani. meli
orꝓcul ab domo futurus uterq miles. uelut
mutuis pignerib obligati stipendia face̾nt.
in affricam. ⁊ funditores baleares. dcec.Lix.
copias partim carthag̾̃ni p̾sidio eẽ. partim dist¬
bui ꝑ affricam iubet. simul conquisitorib in ci
presidium eosdem ⁊ obsides duci carthaginem
iubet. Neq hispaniam negligendam ratus.
atq idõ haud minus quod haud ignaruserat
circumitam ab romanis eam legatis ad solli¬

Expanded text:
nium gentium auxilia, Gades profectus Hercunium gentium auxilia, Gades profectus Herculi uota exsoluit nouisque se obligat uotis, si cetera prospera euenissent. inde partiens curas simul <in> inferendum atque arcendum bellum, ne, dum ipse terrestri per Hispaniam Galliasque itinere Italiam peteret, nuda apertaque Romanis Africa ab Sicilia esset, ualido praesidio firmare eam statuit; pro eo supplementum ipse ex Africa maxime iaculatorum leuium armis petiit, ut Afri in Hispania, in Africa Hispani, melior procul ab domo futurus uterque miles, uelut mutuis pigneribus obligati stipendia facerent. in Africam et funditores Baliares octingentoscopias partim Carthagini praesidio esse, partim distribui per Africam iubet. simul conquisitoribus in cipraesidium eosdem et obsides, duci Carthaginem iubet. neque Hispaniam neglegendam ratus, atque id eo minus quod haud ignarus erat circumitam ab Romanis eam legatis ad solli
Abbreviated transcription (Latin):
inquit socii ⁊ ip̃os cernẽ pacatis omnib hispa¬
me ppłis aut finiendam nobis militiam ex¬
citusq dimutendosẽẽ: aut in alias terras tnͣs¬
ferendum bellum. Ita eñi hegentes ñ pacisso¬
lum s etiam uictorie bonis florebunt. si exa¬
liisgentib predamr ⁊ głam queremꝰ. Itaq cũ
longinqua ab domo instet militia incertũq
sit qn domos ur̃as ⁊ que cuiq ibi cara sunt
uisuri sitis: siquis ur̃m suos inuisere uult. cõ¬
meatum do pͥmo uẽ edico ad sitis ut diis bene
uuantib bellum ingentis głe p̃deq futurũ
incipiamus. Omnib fere uisendi domos obla¬
ta iltro potestas grata erat: etiam desiderãtibꝰ
suos ⁊ longuis in futurũ ꝓuidentib desideri¬
um ꝑtotum tempus hiemis: quies inter la¬
bores aut etiam ex haustos aut mox ex haur¬
endos renouauit corpa animosq ad omnia
de integro pacienda. Nere pͥmo ad edictum
conuentre. Hannibal cum recensuisset om¬

Expanded text:
inquit, 'socii, et ipsos cernere pacatis omnibus Hispainquit, 'socii, et ipsos cernere pacatis omnibus Hispaniae populis aut finiendam nobis militiam exercitusque dimittendos esse aut in alias terras transferendum bellum; ita enim hae gentes non pacis solum sed etiam uictoriae bonis florebunt, si ex aliis gentibus praedam et gloriam quaeremus. itaque cum longinqua ab domo instet militia incertumque sit quando domos uestras et quae cuique ibi cara sunt uisuri sitis, si quis uestrum suos inuisere uolt, commeatum do. primo uere edico adsitis, ut dis bene iuuantibus bellum ingentis gloriae praedaeque futurum incipiamus.' omnibus fere uisendi domos oblata ultro potestas grata erat, et iam desiderantibus suos et longius in futurum prouidentibus desiderium. per totum tempus hiemis quies inter labores aut iam exhaustos aut mox exhauriendos renouauit corpora animosque ad omnia de integro patienda; uere primo ad edictum conuenere. Hannibal cum recensuisset om
Abbreviated transcription (Latin):
auditaq Nechospitale quiquam pacatũ¬
ue satisprius auditum quam massiliam
uenere. Ibi omnia ab sociis inquisita cum
cura ac fide cognita: p̃occupatosiam ante
ab hannibale galloꝵ animosẽe. S ne illi qͥ¬
dem ipsi satis mutem gentem fore: adeo fe¬
rotia atq indomita ingenia ẽẽ: nisubinde
auro cuiꝰ auidissima gens est pͥncipum ani¬
mi concilientur. Ita ꝑagratis hispanie ⁊ gal¬
le ppłisꝙ legati romam redeunt. haud ita
multo postquam consules ꝓͥuintias ꝓfectie¬
rant: cuiitatem omnẽ in expecꝰtatione bel¬
li erectam inuererunt. satis constante fama.
iam hib̃m penos transisse. Hannibal sagun¬
to capto: carthaginẽ nouam in hib̃na con¬
cesserat. Ibiq audistis que romequeq car¬
thagine acta decretaq forent. seq ñ ducẽ¬
solum s etiam eausam eẽ belli parcitis diui¬
dendisq reliquis p̃de. nichil ultra differendũ
ratus hispangñis milites conuocat. Eredo ego uoᷤ

Expanded text:
auditaque, nec hospitale quicquam pacatumauditaque, nec hospitale quicquam pacatumue satis prius auditum quam Massiliam uenere. ibi omnia ab sociis inquisita cum cura ac fide cognita: praeoccupatos iam ante ab Hannibale Gallorum animos esse; sed ne illi quidem ipsi satis mitem gentem fore—adeo ferocia atque indomita ingenia esse—ni subinde auro, cuius auidissima gens est, principum animi concilientur. ita peragratis Hispaniae et Galliae populis legati Romam redeunt haud ita multo post quam consules in prouincias profecti erant. ciuitatem omnem in exspectationem belli erectam inuenerunt, satis constante fama iam Hiberum Poenos tramisisse. Hannibal Sagunto capto Carthaginem Nouam in hiberna concesserat, ibique auditis quae Romae quaeque Carthagine acta decretaque forent, seque non ducesolum sed etiam causam esse belli, partitis diuenditisque reliquiis praedae nihil ultra differendum ratus, Hispani generis milites conuocat. 'credo ego uos'
Abbreviated transcription (Latin):
seunt. In his noua terribilisq spẽs uisa ẽ. quod
armati. ita mos gentis erat in concilium ue¬
nerunt. Cum uerbis extollentes glam uirtutẽ¬
q ppłi r. ac magnitudinem imꝑii petissent
ne peno bellum italie inferenti ꝑ agros urbeᷤ¬
q suas transitum darent: tantus cum fremi-¬
tu risus dr ortus. ut uix amagistratib maio¬
rib q natu uiuentus sedaretur. Adeo stoli¬
da impudensq postulatio uisa ẽ censere ne
in italiam transmittant galli bellum. Ipsos
id auertere in se agrosq suosꝓ alienis ppłan¬
dos obicere: sedato tandem fremitu iterum¬
responsum legatis ẽ. neq romanoꝵ in se me¬
ritum eẽ: neq carthaginiensium iniuriam:
ob que aut ꝓromanis aut adu̾sus penossu¬
mant arma. contra ea audire se se gentis sue
homines agrofinib q italie pelli appło.rͨ.
stipendium q pendi et cetera indigna pati.
fadem ferme in ceteris gallie concilis dicta

Expanded text:
seunt. in his noua terribilisque species uisa est, quod seunt. in his noua terribilisque species uisa est, quod armati— ita mos gentis erat—in concilium uenerunt. cum uerbis extollentes gloriam uirtutemque populi Romani ac magnitudinem imperii petissent ne Poeno bellum Italiae inferenti per agros urbesque suas transitum darent, tantus cum fremitu risus dicitur ortus ut uix a magistratibus maioribusque natu iuuentus sedaretur; adeo stolida impudensque postulatio uisa est censere, ne in Italiam transmittant Galli bellum, ipsos id auertere in se agrosque suos pro alienis populandos obicere. sedato tandem fremitu responsum legatis est neque Romanorum in se meritum esse neque Carthaginiensium iniuriam ob quae aut pro Romanis aut aduersus Poenos sumant arma; contra ea audire sese gentis suae homines agro finibusque Italiae pelli a populo Romano stipendiumque pendere et cetera indigna pati. eadem ferme in ceteris Galliae conciliis dicta
Abbreviated transcription (Latin):
sponte desciscentes recipentur. Legati roma¬
niab carthagine sicut his rome imꝑatum
erat. in hispaniam ut audirent ciuitates ir ĩ
societatem ꝑlicerent aut auerterent a penis.
traiecerunt. Ad bargusios pͥmum uenerũt.
a quib benigne excepti. quia tedebat imꝑii
punici. multos transhib̃m ppłos adcupidinẽ
sum ceterospplõs ab societate romana au̾tit.
Ita em̃ maximus natu ex his in concilio respõ¬
dit. Que uerecundia ẽ romani postulare uos.
uti ur̃am carthaginensiũ amicitie p̃ponamꝰ.
cum qui id fecerunt saguntini crudelius qͣm
penus hostis prodidit: uos socii ꝓdiditis Ibi q̃¬
ratis sotios censeo ubi saguntina clades igno¬
ta est. Hispanis ppłis sic̾ lugubre ita insigne
docum̃tũ sagunti ruine erunt: nequis fidei
romane aut societati considat. Inde extimplo
abire finib uolscianoꝵ uissi ab nullo deinde
concilio hispanie benigniora u̾ba tulere. ita¬
q nequiqͣm ꝑagrata hispania ingalliam tñ¬

Expanded text:
sponte desciscentes reciperentur? legati Romasponte desciscentes reciperentur? legati Romani ab Carthagine, sicut iis Romae imperatum erat, in Hispaniam ut adirent ciuitates ut in societatem perlicerent aut auerterent a Poenis traiecerunt. ad Bargusios primum uenerunt, a quibus benigne excepti, quia taedebat imperii Punici, multos trans Hiberum populos ad cupidinemsum ceteros populos ab societate Romana auertit. ita enim maximus natu ex iis in concilio respondit: 'quae uerecundia est, Romani, postulare uos uti uestram Carthaginiensium amicitiae praeponamus, cum qui id fecerunt Saguntini crudelius quam Poenus hostis perdidit uos socii prodideritis? ibi quaeratis socios censeo ubi Saguntina clades ignota est; Hispanis populis sicut lugubre, ita insigne documentum Sagunti ruinae erunt ne quis fidei Romanae aut societati confidat.' inde extemplo abire finibus Uolcianorum iussi ab nullo deinde concilio Hispaniae benigniora uerba tulere. ita nequiquam peragrata Hispania in Galliam tran
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcunctatio ac denuntiatio belli magis ex
dignitate ppłi .r. uisa ẽ. quam de federũ
uire u̾bis disceptare cum ante tum maxĩe¬
sagunto excisa. nam si uerboꝵ disceptatioms
res eẽt quod fedus hasdrubał cum lutatii pͥore
federe cõmitatum ẽ comꝑandum erat cum
in lutatii federe diserte additũ ẽẽt. ita id ratũ
fore si ppłs censuisset. In hasdrubał federe nͨ
exceptum tale quicquam fuĩt:⁊ tot annorũ si¬
lentio ita uiuo eo comꝓbatum sit fedus ut
ne mortuo quidem actore quicqͣm mutaret᷑
quãqͣmr i si pͥore federe staretur satis cautum
erat saguntinis sociis utroꝵq exceptis. Nam
neq additum erat his qui tunc ẽẽnt. nec ne
qui postea assumerent᷑. ⁊ cum assum̃et nouoᷤ
liceret sociosqͥs equũ censeret aut ob nulla
quẽquam mita in amicitia recipi aut receptoᷤᷤ
in finem ñ defenditm̃ ne carthaginensium
socii. aut sollicitarent᷑. ad defectionẽ. aut sua

Expanded text:
percontatio ac denuntiatio belli magis ex percontatio ac denuntiatio belli magis ex dignitate populi Romani uisa est quam de foederum iure uerbis disceptare, cum ante, tum maximeSagunto excisa. nam si uerborum disceptationis res esset, quid foedus Hasdrubalis cum Lutati priore foedere, quod mutatum est, comparandum erat, cum in Lutati foedere diserte additum esset ita id ratum fore si populus censuisset, in Hasdrubalis foedere nec exceptum tale quicquam fuerit et tot annorum silentio ita uiuo eo comprobatum sit foedus ut ne mortuo quidem auctore quicquam mutaretur? quamquam, etsi priore foedere staretur, satis cautum erat Saguntinis sociis utrorumque exceptis; nam neque additum erat 'iis qui tunc essent' nec 'ne qui postea adsumerentur'. et cum adsumere nouos liceret socios, quis aequum censeret aut ob nulla quemquam merita in amicitiam recipi aut receptos in fidem non defendi, tantum ne Carthaginiensium socii aut sollicitarentur ad defectionem aut sua
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. At eñi eo federe quod cum haldrubale
ictum ẽ saguntini excipiunt᷑. Adũsus quod
ego nichil dicturis sum nisi qd̃ auobis didi¬
ci. uosem̃ qđ lutatius cõns. pͥmo nobiscum
fedus iecit. quia neq auctoritate patrum
nec ppłi uissu ictum erat: negastis uos eo tene¬
ri. Itaq aliud de integro fedus publico con¬
silio ictum ẽ. Siuos ñ tenent federa ur̃a nisi
ex auctoritate aut uissu ur̃o icta nͨ nos quid̃
hasdrubał fedus qͦdnobĩsciisiecit. obligare
potuit. proinde omintite sagunti atq hib̾i
mentionẽ facere.⁊ quod diu parturit animꝰ
ur aliquando pariat. Tum romanus sinu
ex toga facto. hic inquit uobis bellum ⁊ pa¬
cem porcem portamus utrum placet sum¬
mite sub hanc uocem. haud minus ferocit᷑.
daret utrum uellet. succlamatum ẽ. Et cũ
is iterum sinu esfuso bellum dare dixisset:
acciꝑe se om̃s responderunt:⁊ quib accipe¬
rent animis isdem se gesturos. Hec directa

Expanded text:
est. at enim eo foedere quod cum Hasdrubale est. at enim eo foedere quod cum Hasdrubale ictum est Saguntini excipiuntur. aduersus quod ego nihil dicturus sum nisi quod a uobis didici. uos enim, quod C. Lutatius consul primo nobiscum foedus icit, quia neque auctoritate patrum nec populi iussu ictum erat, negastis uos eo teneri; itaque aliud de integro foedus publico consilio ictum est. si uos non tenent foedera uestra nisi ex auctoritate aut iussu uestro icta, ne nos quidem Hasdrubalis foedus quod nobis insciis icit obligare potuit. proinde omittite Sagunti atque Hiberi mentionem facere et quod diu parturit animus uester aliquando pariat.' tum Romanus sinu ex toga facto, 'hic' inquit, 'uobis bellum et pacem portamus; utrum placet sumite.' sub hanc uocem haud minus ferociter, daret utrum uellet, succlamatum est; et cum is iterum sinu effuso bellum dare dixisset, accipere se omnes responderunt et quibus acciperent animis iisdem se gesturos. haec derecta
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum erat ꝑcunctatus eẽt tum ex cartha¬
gmiensib unus p̃eceps. ur̃a romanri priorle¬
gatio fuit. cum hannibalem tanquã suo con¬
silio saguntum oppugnantẽ deposcebatis. Ce¬
terum hec legatio u̾bis adhuc lemor ẽ: reas¬
perior. Tunc em̃ hannibali insimulabatur
⁊ deposcebat᷑. Nunc ab nobis ⁊ confessio cul¬
pe expͥmit᷑. ⁊ ut aconfessis res extimplo repetũ¬
tur. Ego aũt ñ pͥuato publico ueronsilio sa¬
guntum oppugnatum sit querendum cen-¬
seam: s utrum iure an iniuria. Nra em̃i hec
questio atq ammadũsio inciuem nr̃m ẽ:
quid nr̃o aut suo fecerit arbitrio. U obiscũ
una disceptatio ẽ licuerit. ne ꝑfedus fieri ita
q q̃m discerni placet quid publico consilio
quid sua sponte imꝑatores faciant nobis.
uobiscum fedus ẽ aluctatio. cõns. ictũ. In
quo cum caueret᷑ utroꝵq sociis. nichil de sa¬
guntinis. necdum eñi erant socii ur̃i cautũ

Expanded text:
mandatum erat percontatus esset, tum ex Carthamandatum erat percontatus esset, tum ex Carthaginiensibus unus: 'praeceps uestra, Romani, et prior legatio fuit, cum Hannibalem tamquam suo consilio Saguntum oppugnantem deposcebatis; ceterum haec legatio uerbis adhuc lenior est, re asperior. tunc enim Hannibal et insimulabatur et deposcebatur; nunc ab nobis et confessio culpae exprimitur et ut a confessis res extemplo repetuntur. ego autem non priuato publicone consilio Saguntum oppugnatum sit quaerendum censeam sed utrum iure an iniuria; nostra enim haec quaestio atque animaduersio in ciuem nostrum est quid nostro aut suo fecerit arbitrio: uobiscum una disceptatio est licueritne per foedus fieri. itaque quoniam discerni placet quid publico consilio, quid sua sponte imperatores faciant, nobis uobiscum foedus est a C. Lutatio consule ictum in quo, cum caueretur utrorumque sociis, nihil de Saguntinis—necdum enim erant socii uestri— cautum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃e cum haud in ualido p̾sidio ingalliam
mittebat᷑. nauium maxime cornelio nume¬
rus deminutus .Lx. quinq remes date. Neq
eñ mari uenturũ aut ea parte belli dimica¬
turum hostem credebant. Et due romane le¬
giones cum suo iusto equitatir i .xiiii. milib
romanas: i .cc.l.ec. socioꝵ peditum mille equiteᷤ
socios. dc. romanus gallia ꝓ uincia eod̃ uersa
in punicum bellum habuit. His ita comꝑatiᷤᷤ
ut omnia uista ante bellum fierent. legatos
maiores natu quintũ fabium. m̃. liuium. Le¬
miliũ .c. licimũ. qͥntũ bebium. in affricam mit¬
tunt: ad ꝑcunctandos. carthaginenses publico¬
nec consilio hannibal saguntum oppugnass.
Et si id qd̾̃ facturi uidebant᷑ faterent᷑ ac defen¬
derent. publico cõsilio factum: ut indicerent
ppło carthaginensi bellum. Romani pꝰ quã
carthaginẽsem uenerunt cum senatus datꝰ
cẽt. ⁊ quintus fabiꝰ nichil ultra quã unum qd̾

Expanded text:
et ipse cum haud inualido praesidio in Galliam et ipse cum haud inualido praesidio in Galliam mittebatur; nauium maxime Cornelio numerus deminutus; sexaginta quinqueremes datae—neque enim mari uenturum aut ea parte belli dimicaturum hostem credebant—et duae Romanae legiones cum suo iusto equitatu et quattuordecim mRomanas et decem milia sociorum peditum, mille equites socios, sescentos Romanos Gallia prouincia eodem uersa in Punicum bellum habuit. his ita comparatis, ut omnia iusta ante bellum fierent, legatos maiores natu, Q. Fabium M. Liuium L. Aemilium C. Licinium Q. Baebium in Africam mittunt ad percontandos Carthaginienses publicone consilio Hannibal Saguntum oppugnasset, et si id quod facturi uidebantur faterentur ac defenderent publico consilio factum, ut indicerent populo Carthaginiensi bellum. Romani postquam Carthaginem uenerunt, cum senatus datus esset et Q. Fabius nihil ultra quam unum quod
Abbreviated transcription (Latin):
panoꝵ ppłos conciturum auidas semꝑ ar¬
moꝵ gallicas gentes cum orbe terrarum bel¬
lum gerendũ in italia ac ꝓ menib romaniᷤᷤ
ẽẽ. Nominare lamante consulib ꝓuinciee¬
rant tum sortiri iussi: cornelio hispania sem¬
pronio affrica cum sicilia euenit. Sex in eum
annũ decrete legiones ⁊ sotium quantũ ip̃is
uideret᷑ ⁊ classis quanta parari posset .iiii.⁊
deducte. Latum inde ad popłm uellent iui¬
berent ppło carchaginiensi bellum incidici. Etꝰ¬
ꝙ belli causa supplicatio ꝑ urbem habita atꝙ
adoratidii ut bene ac feliciter eueniret: quod
Sempronio date legiones due. Ea quaternami¬
lia erant peditum .⁊.ccc. equites ⁊ socioꝵ ꝓri.q̃. peditũ¬
maritimisq copiis .t. semproniꝰ missus in sicili¬
am: ita in affricam transmissurus si ad arten¬
dum italia penum. cõs. alt̾ satis eẽt. Eornelio
minus copiarum datum: quia .l. manliꝰ p̃r.

Expanded text:
panorum populos; conciturum auidas semper arpanorum populos; conciturum auidas semper armorum Gallicas gentes; cum orbe terrarum bellum gerendum in Italia ac pro moenibus Romanis esse. nominatae iam antea consulibus prouinciae erant; tum sortiri iussi. Cornelio Hispania, Sempronio Africa cum Sicilia euenit. sex in eum annum decretae legiones et socium quantum ipsis uideretur et classis quanta parari posset. quattuodeducti. latum inde ad populum uellent iuberent populo Carthaginiensi bellum indici; eiusque belli causa supplicatio per urbem habita atque adorati di, ut bene ac feliciter eueniret quod Sempronio datae legiones duae—ea quaterna milia erant peditum et treceni equites—et sociorum sedmaritimisque copiis Ti. Sempronius missus in Siciliam, ita in Africam transmissurus si ad arcendum Italia Poenum consul alter satis esset. Cornelio minus copiarum datum, quia L. Manlius praetor
Abbreviated transcription (Latin):
romam cum ueniss comiciis ꝑfectis ad exerci-¬
tum in hib̃na rediit: sub idem fere tempus ⁊
legati qui redierant ab carthagine romam.
retulerunt omnia hostilia eẽ ⁊ sagunti excidi¬
um nunciatum ẽ tantusq simul meror pa-
lati auxilii. ⁊ ira in carthaginenses. metusq
desumma rerum cepit ueliit siam ad portas
hostisẽẽt ut tot uno temꝑe motib animi tur¬
bati trepidarent. magis quam consulerent
Nam neꝙ hostem acriorem bellicosiorem qr
secum congressum necrem romanã tam de¬
sidem unquam fuisse atq inbellem. sardos
corsos q i histros atq illirios lacessisse magis
quam exertuisse romana arma⁊ cum galł
tumultuatum uerius quam belligeratum
penum hostem ueteranum trium ⁊ .ix an¬
noꝵ militia durissima inter hispanas gente ᷤᷤ
semꝑ uictorem: duci acerrimo ad suetum: re¬
centem abexcidio oppulentissime urbis. hi¬
berum transire trahere secum tot excitos his¬

Expanded text:
Romam cum uenisset comitiis perfectis ad exerciRomam cum uenisset comitiis perfectis ad exercitum in hiberna rediit. sub idem fere tempus et legati qui redierant ab Carthagine Romam rettulerunt omnia hostilia esse, et Sagunti excidium nuntiatum est; tantusque simul maeror patrlati auxilii et ira in Carthaginienses metusque de summa rerum cepit, uelut si iam ad portas hostis esset, ut tot uno tempore motibus animi turbati trepidarent magis quam consulerent: nam neque hostem acriorem bellicosioremque secum congressum nec rem Romanam tam desidem unquam fuisse atque imbellem. Sardos Corsosque et Histros atque Illyrios lacessisse magis quam exercuisse Romana arma et cum Gallis tumultuatum uerius quam belligeratum: Poenum hostem ueteranum, trium et uiginti annorum militia durissima inter Hispanas gentes semper uictorem, duci acerrimo adsuetum, recentem ab excidio opulentissimae urbis, Hiberum transire; trahere secum tot excitos His
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ capuuu militum p̾̃da fuerant. Tam̃ ⁊ ex pre¬
tiorerum uenditarum aliquantũ pecunie
redatum eẽ constat: ⁊ multam p̃ciosam sup¬
pellectilem uestemq missam carthaginẽ octa¬
uo mense quam ceptum oppugnari captum
saguntum quidam scripsere. Inde carthaginẽ
nouam in hib̃na hannibalem concessisse. Quĩ¬
to deinde m̃se quam a carthagine ꝓfectus sit:
in italiam ꝑuenisse. Que si ita sunt fieri ñ po¬
tuit ut .p. corneluis. t sempronius: cõs. fũint
ad quos ⁊ pͥncipio oppugnationis legati sagũ¬
tini missi sint: Et qui in suo magistratu cum
hannibale alter ad ticinum amnem ambo
aliqͣnto post ad trebiam pugnauerint Aut
omna breuiora aliquanto fuere. aut sagun¬
excessisse pugna ad tribiam in anñ cñ. seruilii
⁊ .G. flaminiꝰ ñ potest. quia flaminius arimi¬
in consulatum miit. creatusatĩ. sempronio. cõs.
qui post pugnam ad trebiam ad creandos. cõs.

Expanded text:
et captiui militum praeda fuerant, tamen et ex preet captiui militum praeda fuerant, tamen et ex pretio rerum uenditarum aliquantum pecuniae redactum esse constat et multam pretiosam supellectilem uestemque missam Carthaginem. octauo mense quam coeptum oppugnari captum Saguntum quidam scripsere; inde Carthaginem Nouam in hiberna Hannibalem concessisse; quinto deinde mense quam ab Carthagine profectus sit in Italiam peruenisse. quae si ita sunt, fieri non potuit ut P. Cornelius Ti. Sempronius consules fuerint, ad quos et principio oppugnationis legati Saguntini missi sint et qui in suo magistratu cum Hannibale, alter ad Ticinum amnem, ambo aliquanto post ad Trebiam pugnauerint. aut omnia breuiora aliquanto fuere aut Sagunexcessisse pugna ad Trebiam in annum Cn. Seruili et C. Flamini non potest, quia C. Flaminius Arimini consulatum iniit, creatus a Ti. Sempronio consule, qui post pugnam ad Trebiam ad creandos consules
Abbreviated transcription (Latin):
tim factum conicientes eodem pleriq semet ip¬
si p̃cipitauerunt. Cum ex eo pauor ac trepidati¬
o totam urbem ꝑuasiss alius insuꝑ tumultuᷤ
ex arce auditur. turris di quassata ꝓciderat.
ꝑque ruinam eiꝰ. cohors penorum impectu fac.¬
to cum signũ imꝑator dediss nudatam stati¬
onib custodiisq solitis hostiũ ẽẽ urbem non
cunctandum in tali occasione ratus hannibal
totis uirib adgressus urbem mom̃to cepit. sig¬
no dato ut om̃s pub̾es interficent᷑. Quod impe¬
rium crudele ceterum ꝓpe necessarium cogni¬
tum ipsoeuentu ẽ. Eui em̃ parci potuit ex his
qui aut inclusi cum conuigib ac lib̃is domos
suꝑ se ip̃os concremauerunt. aut armati nullũ
añ fine pugne quam morientes fecerunt: captũ
oppidum ẽ cum ingenti preda. quanqͣm ple-¬
raꝙ ab dñis de industria corrupta erant ⁊ in
cedib ux ullum discrimen etatis ira fecerat.

Expanded text:
tim factum conicientes eodem plerique semet iptim factum conicientes eodem plerique semet ipsi praecipitauerunt. cum ex eo pauor ac trepidatio totam urbem peruasisset, alius insuper tumultus ex arce auditur. turris diu quassata prociderat, perque ruinam eius cohors Poenorum impetu facto cum signum imperatori dedisset nudatam stationibus custodiisque solitis hostium esse urbem, non cunctandum in tali occasione ratus Hannibal, totis uiribus adgressus urbem momento cepit, signo dato ut omnes puberes interficerentur. quod imperium crudele, ceterum prope necessarium cognitum ipso euentu est; cui enim parci potuit ex iis qui aut inclusi cum coniugibus ac liberis domos super se ipsos concremauerunt aut armati nullum ante finem pugnae quam morientes fecerunt? captum oppidum est cum ingenti praeda. quamquam pleraque ab dominis de industria corrupta erant et in caedibus uix ullum discrimen aetatis ira fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
uobis qͣm ex magna parte diruptam. captam
fere totam habet adimit agros relinquit locũ
assignaturus in quo nouum oppidum edifice¬
tis. Aurum ⁊ argentum omne publicũ pͥuatũ¬
q ad se iubet deferri. corꝑa ur̃a coniugum ac
lib̾oꝵ ut̃oꝵ seruat inuiolata. si mermes cũbiniᷤ
uestim̃tis uelitis ab sagunto exire. hec uictor ho¬
stis imꝑat. hec quãqͣm sunt grauia atq acerba.
fortuna ur̃a uobis suadet. equidem haud despe-¬
ro cum omniũ potestas ei facta sit aliquid exhiᷤ
reb remissurũ. S ł hec pacienda censeo potius
quam trucidari corꝑa ur̃a. Rapi trahiq ante
ora ur̃a coniuges aclib̾os belli uire sinatis. Ad
hec audienda cum cirtumfusa paulatim mul¬
titudine ꝑmixtum senatu ẽẽt popłi conciliũ.¬
repente pͥmores secessione facta pͥusqͣm respõ-¬
sum daretur. argentum aurũq expublico õe¬
pͥuatoq infoꝵ collatum in ignem ad id rap¬

Expanded text:
uobis, quam ex magna parte dirutam, captam uobis, quam ex magna parte dirutam, captam fere totam habet, adimit: agros relinquit, locum adsignaturus in quo nouum oppidum aedificetis. aurum et argentum omne, publicum priuatumque, ad se iubet deferri: corpora uestra coniugum ac liberorum uestrorum seruat inuiolata, si inermes cum binis uestimentis uelitis ab Sagunto exire. haec uictor hostis imperat; haec quamquam sunt grauia atque acerba, fortuna uestra uobis suadet. equidem haud despero, cum omnium potestas ei facta sit, aliquid ex his rebus remissurum; sed uel haec patienda censeo potius quam trucidari corpora uestra, rapi trahique ante ora uestra coniuges ac liberos belli iure sinatis.' ad haec audienda cum circumfusa paulatim multitudine permixtum senatui esset populi conciliurepente primores secessione facta priusquam responsum daretur argentum aurumque omne ex publico priuatoque in forum conlatum in ignem ad id rap
Abbreviated transcription (Latin):
tudine senatus alorci datus ẽ. Euiꝰ talis oratio fuit.
Si ciuis ur̃ alco sicut ad pacem petendam adhan¬
nibalem uenit itapacis conditionis abhanni¬
bale ad uos retulisset suꝑuacaneum hoc mͥ fu¬
isset iter quo nec orator hannibalis nec trans-¬
fuga ad uos uenissem. cumille aut ur̃a aut
sua culpa manserit apud hostem. Simetũ si¬
mulauit ur̃a siꝑiculum ẽ apud uosuera refe
cis uobis conditiones prouetusto hospitio quod
mͥ uobiscumẽ ad uos ueni. sausa autẽ ur̃a me
nec ullius alterius loqui que loquor apud
uos uł ea fides sit. quod neꝙ dum ur̃is urib
restitistis. neq dum auxilia ab romanis spe-¬
aut menia satis defendunt pacem affero ad uos
magis necessariam quam equam. cuiꝰ ita aliqua
spes ẽ sieam quemadmodum ut uictor fert han¬
nibal. siri uos ut uicti audiatis. s ñ id quod admit¬
titur indamno cum omnia uictoris sint. s qͥc¬
quid relinquit᷑ ꝓmunere habituri estis. Urbẽ

Expanded text:
tudine senatus Alorco datus est, cuius talis oratio fuit: tudine senatus Alorco datus est, cuius talis oratio fuit: 'si ciuis uester Alco, sicut ad pacem petendam ad Hannibalem uenit, ita pacis condiciones ab Hannibale ad uos rettulisset, superuacaneum hoc mihi fuisset iter, quo nec orator Hannibalis nec transfuga ad uos ueni; sed cum ille aut uestra aut sua culpa manserit apud hostem—sua, si metum simulauit: uestra, si periculum est apud uos uera refercis uobis condiciones, pro uetusto hospitio quod mihi uobiscum est ad uos ueni. uestra autem causa me nec ullius alterius loqui quae loquor apud uos uel ea fides sit quod neque dum uestris uiribus restitistis neque dum auxilia ab Romanis speaut moenia satis defendunt, pacem adfero ad uos magis necessariam quam aequam. cuius ita aliqua spes est, si eam, quemadmodum ut uictor fert Hannibal, sic uos ut uicti audiatis; si non id quod amittitur in damno, cum omnia uictoris sint, sed quidquid relinquitur pro munere habituri estis. urbem