comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iunienta sed etiam magna hostium multitudo siti consumebat᷑.
U malo ꝑt̾ritr oppidani: cupasseuo pices canduł cõplenteas. arden¬
tes in oꝑa ꝓuoluunt. eodemq tꝑr acerrime p̃liant᷑ ut ab inc̾edio
restinguendo dimicationis ꝑiclõ det̾reant romanos. Magna re¬
pente in ipsis oꝑib flamma extiait. Quȩcũq enĩ ꝑ locũ p̃cipitem
missa erant. ea uineis & aggere suppressa cõprȩhendebant id ipsũ
qd̾ morabat᷑. Milites contͣ nr̃i quãqͣm ꝑiculoso gen̾e p̃lii loco quȩ
iniquo p̃mebant᷑. tam̃ om̃ia fortissimo sustinebant. Animo.
R es em̃ gerebat᷑ & excelso loco & inconspectu exercitus nr̃i. magnꝰq
utrimq clamor. oriebatur. Itaq qu̾a quisq poterat maxime in¬
signis quonotior. testaciorq uirtꝰ ess& euis. telis hostiũ flãmȩ quȩ
se offerebat. Cȩsar cum conplures suos uulrierari ui der& ex omib

Expanded text:
iumenta, sed etiam magna hostium multitudo siti consumebatur. iumenta, sed etiam magna hostium multitudo siti consumebatur. Quo malo perterriti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera provolvunt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. Magna repente in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum quod morabatur. Milites contra nostri, quamquam periculoso genere proeli locoque iniquo premebantur, tamen omnia fortissimo sustinebant animo. Res enim gerebatur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri, magnusque utrimque clamor oriebatur. Ita quam quisque poterat maxime insignis, quo notior testatiorque virtus esset eius, telis hostium flammaeque se offerebat. Caesar cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhiberi posse oppidanos cũ optarent reliqͥ cesar unꝰ uider& eregi¬
oneeiꝰ uineas agere adu̾sus montẽ: & aggerẽ instruere cȩpit ma¬
gno cũ labore & continua dimicatione. Oppidani eñi loco suꝑi¬
ore decurr̾t: & eminꝰ sine ꝑiculo p̃liant᷑: multosq ꝑtinacit̃ suc¬
cedentes uulnerant. Non deterentur tam̃ milites nr̃i uinea ᷤᷤ pro¬
ferre: & labore atq oꝑib locoꝵ. uinc̾e difficiatates. Eodẽ tyre cimmi-¬
culos tectos ad uineas agunt. & caput fontis qd̃ genꝰ oꝑis sine ullo
ꝑiculo sine suspicione hostiũ facere licebat. Extruit᷑ ager ĩ alti¬
tudinẽ pedũ sex collocat᷑ in eo turris dece tabulatoꝵ. Non qͥdem
que menib ad equarae ideñi nullis oꝑib effici poterat. s q̃ suꝑare
fontis fastigium poss&. Exea cũ tela torm̃tis iacerentur ad fontiᷤᷤ
nec sine ꝑiculo possent aqͣri oppidani. ñ tantũ pocora atq

Expanded text:
prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regiprohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regione eius vineas agere adversus montem et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminus sine periculo proeliantur multosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tamen milites nostri vineas proferre et labore atque operibus locorum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebat. Exstruitur agger in altitudinem pedum sexaginta, collocatur in eo turris decem tabulatorum, non quidem quae moenibus aequaret id enim nullis operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum, nec sine periculo possent aquari oppidani, non tantum pecora atque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhib̾e hostem tẽptare cepit. flumen infimã uallem duudebat
quȩ totum pene montem cingebat: in qͦ positum erat prerup¬
tum undiq oppidũ uxellodunũ. Hoc auertere loci natura ꝓ¬
hibebat. In infinis enim sic radicib montis ferebat᷑ ut nullam
in part̾e dep̃ssis fossis deriuari possoꝵ. Erat aũt oppidanis dif¬
ficilis & piȩruptus eo descensus ut ꝓhibentib nr̃is sine uulne¬
rib ac ꝑiculo uitȩ neq adire flumen neq arduo se reciꝑe pos¬
sent ascensu. Qua difficultate coꝵ. cognita cesar sagitariis fun¬
aitorib q dispositis torm̃tis etiã quibusdam locis contͣ facillimo
descensus collocatis aqua fluminis ꝓhibebat oppidanos. rioꝵ. om̃i ᷤ
postea multitudo aquatoꝵ. unũ in locum cõueniebat sub ipsius
oppidi murũ: ubi magnꝰ fons aquę ꝓrumpebat ab ea parte quȩ¬
fere pedũ trecentoꝵ. int̾uallo fluminis circuitu uacabat. Hoc fonte

Expanded text:
prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus fons aquae prorumpebat ab ea parte, qufere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanerent oppidam. Quoꝵ. & si paucitatẽ contẽnebat tamen
ꝑtinatiam magna pęna ẽẽ ad faciendã iudicabat ne uniu̾sa
gallia ñ sibi iure defuisse ad resistendũ romanis s constantiã
putaret. neue hoc exemplo ceterȩ cuuitates locoꝵ opportunita
te. se uindicarent ĩ lib̃tatem cũ om̃ib gallis notum ẽẽ sciret.
reliꝗͣm esse unam estam suȩ ꝓuinciȩ quam si sustinere potuissent.
niulũ iltra ꝑiculũ uerentur. Etaq q̃ calenũ legatũ cũ legioni¬
bus duab reliqͥt. qui iustis itinerib se subsequeret᷑ ipse cum
om̃i ȩquitatu ꝗͣm potest celerrime ad caninium contenchit.¬
cȩsar cũ contra expectationẽ om̃ium uxelloduñ ueniss&e. oppi¬
dum que operib clausum animaduerter&e neque ab oppug¬
natione recedi iuder& ulla conditione posse magna autem
copia frnñti habundare oppidanos exꝑfirgis cognossoe: aqua

Expanded text:
permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem, cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua
Abbreviated transcription (Latin):
oppidi sunut ad opsidendum. Cȩsar interim. m̃. antoniũ q̃storẽ
cũ cohortib xii. in bello. acis resiquit. Ne qua rursus nouoꝵ con¬
siliorum capiendoꝵ. belgis facuitas daret᷑ ipse reliqͣs ciuitates
adit obsides plures imꝑat tim̃tes om̃ium animos consolatione
sanat. Cũ in carnotes ueniss&e quoꝵ in ciuitate suꝑiore cõmenta¬
rio cȩsar exposuit inicium belli ẽẽ ortum qd p̃cipue eos ꝓꝓter
citatorẽ belli gutuatruĩ ad supplicium deposcit. Qui & si nec
ciuib quidẽ se cõmittebat tam̃ cȩleriter om̃iũ cura quęsitus
in castra ꝑducitur. Cogitur in eius suppliciũ cęsar contra suã
naturam concursu maximo militũ qui ei om̃ia ꝑicula & detri¬
menta belli agutruato accepta referebant: ad eo ut uerberib ex¬
animatum corpus securi feriredur. Ibi crebris litteris caminii
fit cercior. quȩ de drappete & luterio gesta ẽẽnt quoq in consilio

Expanded text:
oppidi sumit ad obsidendum. Caesar interim M. Antonium quaestorem oppidi sumit ad obsidendum. Caesar interim M. Antonium quaestorem cum cohortibus XV in Bellovacis relinquit, ne qua rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. Ipse reliquas civitates adit, obsides plures imperat, timentes omnium animos consolatione sanat. Cum in Carnutes venisset, quorum in civitate superiore commentario Caesar exposuit initium belli esse ortum, quod praecipue eos propter citatorem belli, Gutruatum, ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitur in eius supplicium Caesar contra suam naturam concursu maximo militum, qui ei omnia pericula et detrimenta belli accepta referebant, adeo ut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio
Abbreviated transcription (Latin):
ut barbaroꝵ. fere consuetudo ẽ. relictis locis suꝑiorib adripas ẽẽ flu¬
minis demissa at germanos equites in prudentib om̃ib de mnpro¬
uiso aduolasse prȩliumq cõmisisse. Quare cognita legionem armatã
instructam que adducit. Ita repente om̃ib ex partib signo dato. loca
supiora capiuntur. Qđ ubi accidit: g̾mani equites signis legionis
uisis uehem̃tissime p̃liantur. Confestim cohortes undiq im̃pecum
faciunt. Om̃ib q aut int̾feclis aut captis: magna prȩda potiunt᷑.
Capitur ipse eo p̃tio drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo
pene militis uulnere ad opsidendos oppidanos reu̾titur. Externo¬
q hoste deleto cuiꝰ timore antea diuidere p̾sidia & municione
oppidanos circumdare ꝓhibitus erat opera undiq imꝑat ad mi¬
nistrari. Uenit eodẽ cũ suis copiis postero die gaiꝰ fabtus partẽq

Expanded text:
ut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluminis esse demissa; at Germanos equitesque imprudentibus omnibus de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora capiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum faciunt omnibusque aut interfectis aut captis magna praeda potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo paene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique imperat administrari. Venit eodem cum suis copiis postero die Gaius Fabius partemque
Abbreviated transcription (Latin):
no malo ꝑterriti diffugiunt ad sua p̃sidia. Que nr̃i ut uiderunt
acrius contra armatos incitati: neminẽ ex eonumero uiuum ca¬
pi patiuntur. ꝓfugitinde cũ paucis lucteruis: nec se recipit ĩ cas¬
tra. fie bene gesta caninius ex captiuis cõperit partẽ copiarum cũ
drappete ẽẽ in castris. ãmilib nõ longe amplius xii. Quare ex cõpluri¬
b cognita cũ intelligeret fugato duce altero ꝑt̾ritos reliqͦs facile oy¬
primi posse. magne felicitatis eẽ arbitrabatur neminẽ excede re¬
fugisse in castra qui de accepta calamitate nuntiũ drappeti ꝑferret.
Sed in experiundo cũ ꝑiculum nullũ uider& eqͥtatũ om̃em germanos¬
q pedites sũme felicitatis homines ad castra hostiũ p̃mittit. Ipse legi¬
onem unã intͣ castra distribuit. alterã secũ expeditã ducit. Cũꝓpuiᷤᷤ
hostis accessiss&e ab exploratorib qͦs p̃miserat cognoscit castra eoꝵ.

Expanded text:
no malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; quae nostri ut viderunt, no malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; quae nostri ut viderunt, acrius contra armatos incitati neminem ex eo numero vivum capi patiuntur. Profugit inde cum paucis Lucterius nec se recipit in castra. Re bene gesta Caninius ex captivis comperit partem copiarum cum Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII. Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calamitate nuntium Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum omnem Germanosque pedites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expeditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploratoribus quos praemiserat cognoscit castra eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Nonnumqͣm autẽ expeditionib noc turnis castella nr̃oꝵ adori¬
untur. Qua obcausam gaius caninius toto oppido munitiones
circũdare moratur ne aut opus effectũ tueri ñ possoe ant pluri¬
mis in locis infirma disponat p̃sidia. Magna copia frum̃ti com¬
parata considunt drappes & lucterius nõ longius ab oppido decẽ
milib unde paulatim frum̾tum in oppidũ supporcarent. Ipsi int̃
se ꝓniuncias partiuntur. Drappes castris p̃sidio cũ parte copioꝵ
restitit. luc terius agm̃ ium̃toꝵ. ad oppidum ducit. Dispositis ibi
p̃sidiis hora noctis circiter decima siluestrib angustisq tanerib
frum̃tum inportare in oppidũ instituit. Quoꝵ. strepitum uigiles
castrorum consensissent. exploratores que missi quȩ gererentur
renuntiassent: caninnis cęleriter cũ cohortib armatis ex ꝓximiᷤ
castellis infrumentarios sub ipsam lucẽ impetũ fec̃. Hi repenti¬

Expanded text:
nonnumquam autem expeditionibus nocturnis castella nostrorum adorinonnumquam autem expeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriuntur. Quam ob causam Gaius Caninius toto oppido munitiones circumdare moratur, ne aut opus effectum tueri non possit aut plurimis in locis infirma disponat praesidia. Magna copia frumenti comparata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido X milibus, unde paulatim frumentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se provincias partiuntur: Drappes castris praesidio cum parte copiarum restitit; Lucterius agmen iumentorum ad oppidum ducit. Dispositis ibi praesidiis hora noctis circiter decima silvestribus angustisque itineribus frumentum importare in oppidum instituit. Quorum strepitum vigiles castrorum cum sensissent, exploratoresque missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum cohortibus armatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem impetum fecit. Ei repenti
Abbreviated transcription (Latin):
equitatũ sed ne legiones quidẽ possent: triꝑtito cohortibus
diuisis trina celsissimo loco castra fȩcit. Aquib paulatim qͣn¬
tum copie patiebantur: uallum inoppidi circuitũ duce̾ insti¬
tuit. Qđ cum animadũterent oppidam miserri aque alesiȩ
memoria solliciti. simelem causam obsessiones uererentur.
Maximeq ex om̃ib lucterius qui fortune illiꝰ ꝑicłm fecerat mo¬
ner& frum̃ti rationẽ ẽẽ habendam constituunt om̃iũ consen¬
su parte ibi relicta copiaruĩ. ipsum cũ expeditis ad importandũ
frum̃tum ꝓficisci. Eo consilio ꝓbato. ꝑxima nocte duob mi¬
lib armatoꝵ. relictis reliqͦs exoppido drappes & lucterius edu¬
cunt. Hi palicos dies morati exfinib cadurcoꝵ qͥ partim refru¬
mentaria subleuare eos cupiebant partim ꝓhibe quo minꝰ sume¬
rent non poterant. magnum numerum frumenti comparãt.

Expanded text:
equitatum, sed ne legiones quidem possent, tripertito cohortibus equitatum, sed ne legiones quidem possent, tripertito cohortibus divisis trina excelsissimo loco castra fecit; a quibus paulatim, quantum copiae patiebantur, vallum in oppidi circuitum ducere instituit. Quod cum animadverterent oppidani miserrimaque Alesiae memoria solliciti similem casum obsessionis vererentur, maximeque ex omnibus Lucterius, qui fortunae illius periculum fecerat, moneret frumenti rationem esse habendam, constituunt omnium consensu parte ibi relicta copiarum ipsi cum expeditis ad importandum frumentum proficisci. Eo consilio probato proxima nocte duobus milibus armatorum relictis reliquos ex oppido Drappes et Lucterius educunt. Hi paucos dies morati ex finibus Cadurcorum, qui partim re frumentaria sublevare eos cupiebant, partim prohibere quo minus sumerent non poterant, magnum numerum frumenti comparant,
Abbreviated transcription (Latin):
lucterius cũ legiones caniniũ que ad ee̾ cognoscerent nec se sine
terra ꝑnicie ꝑsequente exercitu yutarent ꝓuincie fines intrare
posse nec iam lib̾re uagandi latrocinioꝵ q faciendoꝵ facutta¬
tẽ habuerent infinib consistunt cadi ircoꝵ. Ibi cũ luteriꝰ apud
suos ciues quondã integris reb multũ potuissoe semꝑq aue¬
tor. nouoꝵ consilioꝵ. magnam apud barbaros auetoritatem
haberae: oppidũ auxilio qͥunũ qd̃ inclientela fuerat eius egre¬
gie natura loci munitũ occupat. siuis & drapetis copiis oppi¬
danos quȩ sibi conuingit. Quo cũfestim gaius caninius ue¬
niss&e. animadũter& que oñis oppidi partes prȩruytissimis sa¬
xis eẽ munitas. qđ defendente nullo tam̃ armatis ascendere
eẽt difficile magna autẽ impedimenta oppidanoꝵ uideret q̃
si clan destina fuga subtrahere conarentur effugere nõ modo

Expanded text:
Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine certa pernicie persequente exercitu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vagandi latrociniorumque faciendorum facultatem haberent, in finibus consistunt Cadurcorum. Ibi cum Lucterius apud suos cives quondam integris rebus multum potuisset, semperque auctor novorum consiliorum magnam apud barbaros auctoritatem haberet, oppidum Vxellodunum, quod in clientela fuerat eius, egregie natura loci munitum, occupat suis et Drappetis copiis oppidanosque sibi coniungit. Quo cum confestim Gaius Caninius venisset animadverteretque omnes oppidi partes praeruptissimis saxis esse munitas, quo defendente nullo tamen armatis ascendere esset difficile, magna autem impedimenta oppidanorum videret, quae si clandestina fuga subtrahere conarentur, effugere non modo
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ latrociniis caperet᷑. Gaiꝰ fabuis cũ reliquo exercitu in
carnotes cȩterasq ꝓficiscitur ciuitates quarũ eo p̃lio qd̃ cũ dũnaco
fecerat copias ẽẽ accisas sciebat. Non eñi dubitabat quin recen¬
ti calamitate sũmissiores eẽnt future: dato uͦ spatio ac tẽpore
eocdẽ instigante dũnaco possent concitari. Qua in resĩma feticitaᷤᷤ
celeritasq in recipiendis ciuitatib fabiũ consequit᷑. Nam carnoteᷤ
qui sepe uȩxati nũ ꝙͣm pacis fecerant mentionẽ. dttis obsidib ueniunt
in deditionem. Cȩtereq ciuitates positȩ multitudinis galliȩ finibꝰ
oceano conuincte que armorice appellant᷑. auctoritãte adduc¬
tȩ carnutum aduentin f̃abii legionũq. imꝑata sine mora fa¬
ciunt. Dũnacus sius finib expulsis errans latitansq soliis extre¬
mas gallie regiones petere est coactus. At drappes una quȩ

Expanded text:
hominum latrociniis caperetur. Gaius Fabius cum reliquo exercitu in hominum latrociniis caperetur. Gaius Fabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur. Nam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus veniunt in deditionem, ceteraeque civitates positae in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctoritate adductae Carnutum adventu Fabi legionumque imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque
Abbreviated transcription (Latin):
dextre que ad cedendum ualent: tantũ eo p̃lio int̾ficiunt. Itaq
ampliꝰ milib passuum duodecim aut armatoꝵ. aut eoꝵ. qui eo
tꝑre arma ꝓiecerant int̾fectis: om̃is multitudo capitur impedi¬
mentoꝵ.. Qua ex fuga cũ constaret drappetem senonẽ qui ut pͥ¬
mũ defecerat gallia colectis undiq ꝑditis hominib seruis ad lib¬
tatem uocatis exulib om̃ium ciuitatũ ascitis receptis latronib
ĩpedimenta & cõmeatus romanoꝵ. int̾ceꝑat non amplius homi¬
nũ auob milib ex fuga quinq collectis ꝓunciam petere una q̃
consilium cũ eo luc teriũ cadurcũ cepisse que suꝑiore cõmentario
pͥma aefectione gallie: fare inꝓuuntiam uoluisse impetũ cognitũ
ẽ. Caninius legatus cũ legionib auab ad eos ꝑ sequendos conten¬
ait: ne decrimento aut timore ꝓuntie magna ĩfamia ꝑdicorũ

Expanded text:
dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque amplius milibus XII aut armatorum aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga cum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defecerat Gallia, collectis undique perditis hominibus, servis ad libertatem vocatis, exulibus omnium civitatum adscitis, receptis latronibus impedimenta et commeatus Romanorum interceperat, non amplius hominum duobus milibus ex fuga collectis provinciam petere unaque consilium cum eo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario prima defectione Galliae facere in provinciam voluisse impetum cognitum est, Caninius legatus cum legionibus duabus ad eos persequendos contendit, ne detrimento aut timore provinciae magna infamia perditorum
Abbreviated transcription (Latin):
equitũ p̃lium cõmittit. Confligit audatius equitatus hostium
succedentib sibi peditib. qui toto agmine subsistentib equitib
suis contͣ nros fert̃ auxiliũ. fit p̃lium acri certamine. Nãq nr̃i
contẽptis pridie suꝑatisq hostib cũ sub sequi legiones niemuissẽt
& puidore cedendi & cupiditate ꝑse conficiendi prelii fortissime
uidebantur. Cũ aliqũadui sũma contentione dimicaretur. dũ¬
nacus instruit aciem que suis ee̾t equitib inuicẽ p̃sidio. Cũ re¬
pente conferte legiones inconspectum hostium ueniunt. Qb
uisis ꝑculse barbaroꝵ turmȩ ac ꝑterrite acies hostium ꝑtur¬
bato impedim̃toꝵ agimine magno damore discursu quȩ passim
fuges emandant. At nr̃i eqͥtes qui paulo ante cũ resistentib. for¬
tissime conflixerant lȩticia uictoriȩ elati magno undiq clamore
sublato: cedentib cirtum fusi. ꝗͣntum equoꝵ iires ad ꝑsequendũ

Expanded text:
equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra nostros ferunt auxilium. Fit proelium acri certamine. Namque nostri contemptis pridie superatis hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime videbantur. Cum aliquamdiu summa contentione dimicaretur, Dumnacus instruit aciem quae suis esset equitibus in vicem praesidio, cum repente confertae legiones in conspectum hostium veniunt. Quibus visis perculsae barbarorum turmae ac perterritae acies hostium, perturbato impedimentorum agmine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant. At nostri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia victoriae elati magno undique clamore sublato cedentibus circumfusi, quantum equorum vires ad persequendum
Abbreviated transcription (Latin):
naturã potissimũ credidit hostes ꝑterritos ñ eĩi locũ qũe pete¬
bant pecituros. Itaq cũ opiis ad eundẽ pontẽ contendit. eqͥta¬
tumq tantũ ꝓcełe ante aginen ĩꝑat legionũ. qͣnͣtũ cũ ꝓcestis¬
set sine defetigatione equoꝵ. ineadem se reciper& castra. Conse
quunt᷑ equites nr̃i ut erat p̃ceptum: inuaduntq dũnaci agm̃.
& fugientes ꝑterritasq sub sarcinis itinere ad gressi. magna p̃¬
da multis interfectis potiunt᷑. Ita re. bene gestase recipiunt in
castra. In sequente noc te fabius equites p̃mittit: sic paratos ut
cũ fligerent atq om̃e agmen morarentur dum consequeretur
ipse. Cuꝰ p̃ceptis ut res geretur. quintus titacius uariis p̃fec tuᷤ
equitũ singularis & animi & prudentie uir suos hortatur agmen¬
quȩ hostium consecutꝰ turbas parũ idoneis locis disponit. partim

Expanded text:
naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petenaturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, suntur equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ. oppugnare instituit. Cũ plures dies in oppugnatione con¬
sumpsiss&e. & magno suoꝵ. detrim̃to nullã partẽ munitionũ
conuellere potuissoe rursus adopsidendum limonẽ redit. Eodem
tẽpore s̾ fabuis legatus cõplures cuutates infidẽ recipit: obsi¬
dib firmat laterisq gai canini. reculi fit cercior. quȩ inpicto¬
nib gerantur. Quib reb cognitis ꝓficiscitur. ad auxilii durati
ferendum. Aaduminacus aduentii fabi cognito: desꝑata sa¬
lite si tꝑre eodem coactus e̾e̾t & romanũ & externum sustin̾e
hostem & respicere ac tumere oppidanos: repente ex eoloco cũ
copiis recedit: nec se satis tutũ fore arbitratur nisi flumine
ligeri qd̾ erat ponte ꝓp̃t magnitudinẽ transeundũ copias
traduxissoe. Fabus & si nondum inconspectũ uen̾at hostib.
ueq se camino conuxerat: tam̃ aoctus ab huis qͥ locoꝵ. nouerat

Expanded text:
norum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione connorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab eis qui locorum noverant
Abbreviated transcription (Latin):
cedib incendiis rapinis uastassoe. magno mim̾o hoĩum int̾fec to
aut capto: Iabienum cũ duab legionib intreueros mittit: quoꝵ
curitas ꝓpt̾ g̾maniȩ uicinitatẽ cotidianis exercita bellis. cuttu &
feritate nõ multum a germanis differebat neq imꝑata unꝗͣm
nisi exercitu coacta faciebat. Interim gaius. caninius legatus
cũ magñã multitudinẽ conuenisse hostium infines pictõnum
leat̾is nuntusq Aurati cognoscerde qui ꝑpetuo in amiticia man¬
serat romanoꝵ. pars quedam ciuitatis eius defecisset ad oppidum
lemonũ contendit. Quo cũ adueritaret atq ex captuus ceituis co¬
qnoscenr muttis hominũ milib ad umna coduce andiũ duratium
chansum binonẽ oppugnari neq infirmas legiones hostib cõmit¬
tere audertr: castra posuit loco munito. Dũnacꝰ cũ appropinqͣre
caniniũ cognoss&: copiis om̃ib ad legiones coni̾sis castra roma¬

Expanded text:
caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et feritate non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Roma
Abbreviated transcription (Latin):
S. canintũ rebiluĩ legatũ qm millis regionib erat satisfirma
duas siegon ies naberẽ existimabat. Titum labienũ ad se euocat.
legionem autẽ auodecimã quȩ cũ eoerant in hibnis intogatã
galliam mittit ad colonias cuiium romanoꝵ tuendas ne quo
t̃mile ĩcominodũ acciderde decursione barbaroꝵ ac suꝑiora¬
estate tergestinis acciderat qui repentino latrocinio atq impe¬
tu incole illoꝵ. erant opp̃ssĩ. lpse aduastandos depopulandos¬
q fines ambiorigis ꝓficiscitui. Quem p̃territum ac fugientem
cumredigi posse in suam potestatẽ desꝑass&e. ꝓ ximĩ sue dignita¬
ds ẽẽ educebat adeo fines euis uastare ciuib edificiis pecore: ut o¬
dio suoꝵ ambiorix si quos fortua reliqͦs feciss& nullũ reditum
ꝓpter ꝓpter tantis calamitates haberet inciuitatẽ. Cũ in om̃s par¬
des finium ambiorigis aut legiones aut auxilia dimississ& atq om̃ia

Expanded text:
C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis firmas C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterritum ac fugientem cum redigi posse in suam potestatem desperasset, proximum suae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nullum reditum propter tantas calamitates haberet in civitatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia
Abbreviated transcription (Latin):
arripuss&e: centurio uelut insuetare ꝑmotus uel celertt̃ a fami¬
liarib ꝓhibitus cõmii conficere hominẽ ñ potuit grauit᷑ tam̃
pͥmo ictu gladio caput ꝑcussit. Cũ utrimq gladii destricti
essent ñ tam pugnandi qm diffurgiendi fuit utroꝵq cõsiliũ.
galloꝵ qđ insidiis cognitis plura qũa uidebant extimescebant̃.
Quo facto. statuisse cõmius dicebatur nũꝗͣm in constum cuiꝰqm̃
romani uenire. Bellicosissimis gentib deuictis cęsar cũ uider&
millam iã ẽẽ ciuitatẽ quȩ bellum pararte qͥs cbi resisterce sea
non mullos ex oppidis de migrare exagris defugere ad p̃sens im¬
pium euitandam. plures m partes ȩxercitũ dimittere constituit.
ritonum questiorem cũ legione duodecima fibi conuintitor
u. fabium legatum cũ eohortib xxu. mittit indiisissima par¬
tẽ gaine ede soi quasdam ciuitates in armis ẽẽ audiebat. Ner

Expanded text:
arripuisset, centurio vel insueta re permotus vel celeriter a famiarripuisset, centurio vel insueta re permotus vel celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consiliuGallorum, quod insidiis cognitis plura quam videbant extimescebant. Quo facto statuisse Commius dicebatur numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosissimis gentibus devictis Caesar, cum videret nullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffugere ad praesens imperium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi coniungit. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque
Abbreviated transcription (Latin):
bellum concitare & gerere possoe. Sed tam̃ se contentũ fore ea
pęna qͣm sibi ipsi contraxissent. Noc te in sequenti legati res¬
ponsa ad suos referunt: obsides conficiunt. Concurrunt teliqͣ¬
rum ciuitatũ legati qui bellouacoꝵ. speculabant᷑ euãntum
obsides dant imꝑata faciunt. excepto cominio qu̾e timor
ꝓhibebat cuiusquam fidei suam cõmittere salutẽ. Nam suꝑ¬
qre anno titus labienus cesare ingalliaci etheriore ius dicente
cũ cõmium comꝑiss& sollicitare ciuitates & coniurationẽ conͣtͣ
cȩsarẽ facere infidelitatẽ eius sine ulla ꝑfidia iudicaũ cõpͥmi
posse. Qũẽquia ñ arbitrabatur uocatam in castra uenturũ
ne temptando cantiorem faceret. gatum uolusenũ quadra¬
tum misit qui eũ ꝑsimilitudinẽ colloquii curarr int̾ficien¬
dũ. Adeam rem delectas idoneos ei tradit centuriones. Cum
incolloquiũ uentũ ẽẽt & ut conuenerat manũ cõmii uolusenꝰ

Expanded text:
bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, imperata faciunt excepto Commio, quem timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commium comperisset sollicitare civitates et coniurationem contra Caesarem facere, infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulationem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tradit centuriones. Cum in colloquium ventum esset, et, ut convenerat, manum Commi Volusenus
Abbreviated transcription (Latin):
sita dem̃tia atꝙ humanitate nũ qmͣ ꝓfecto eẽt inlaturꝰ. Adflicta ᷤ
opes equestri plio belleuacoꝵ eẽ. delectoꝵ peditoꝵ. multa milia
interisse. uixresugisse nuncios edis. Tam̃ magnũ ut ĩ tanta ca¬
lamitate bellouacos es p̃lis cõmodum ẽẽ consecũtos. qd̾ corbeus aue¬
tor belli concitator inulcitudinis cẽt int̾fectos. Nũ qm̃ eñi senatũ
tantum in ciuitate illo uiuo. quantum inperitam plebem potuisse.
Hȩc orantib legatis. cõmemorat cȩsar eodem tꝑre suꝑiore anno bello¬
uacos cȩterasq galliȩ ciuitates suscepisse bellum: ꝑtinaseisse hos
ex om̃ib in sententia ꝑmansisse neq ad sanitatẽ reliquor deditione
eẽ ꝑductos. Scire atq intelligere se causam peccati facislime mor¬
tuis delegari neminẽ uͦ tantũ pollere ut inuttis p̾ͥncipib resis¬
tente senatu om̃ib bonis repugnantib infirma manu plebis

Expanded text:
sua clementia atque humanitate numquam profecto esset illaturus. Adflictas sua clementia atque humanitate numquam profecto esset illaturus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacorum esse; delectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen magnum ut in tanta calamitate Bellovacos eo proelio commodum esse consecutos, quod Correus, auctor belli, concitator multitudinis, esset interfectus. Numquam enim senatum tantum in civitate illo vivo quantum imperitam plebem potuisse. Haec orantibus legatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates suscepisse bellum: pertinacissime hos ex omnibus in sententia permansisse neque ad sanitatem reliquorum deditione esse perductos. Scire atque intellegere se causam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus bonis repugnantibus infirma manu plebis
Abbreviated transcription (Latin):
mitate existimaret hostes. nuntio accepto locũ castroꝵ relicturos
quȩ ñ longuis ab ea cede ab ẽẽ plus nunꝰ uiii. milib dicebantur tam¬
& si flumine impeditũ transitum uidebat: tam̃ exercitu traducto
ꝓgreditur. At hellonaci reliq que ciurtates repente ex suga paucis
atq his uulneratis receptis qui siluarũ beneficio easum eurtauerant.
osnib adu̾sis cognita cilamitate int̾fecto corbeo. amisso eqͥtatu. et
fortissimis peditib cũ aduentare romanos existimarent concilio re¬
pente cantu tubarum conuocato: conclamant legati obsidesq ad
osarẽ mittantur. Hoc om̃ib: ꝓbato consilio: cõmius atrebas ad eos
confugi g̾manos a quib adia bellũ auxilia mutatꝰ erat. Ceteri
cuestigio mictunt ad cȩsarem legatos: pętuntq ut ea pęna sit con¬
tentus hostium qͣm si sine dimcatione inferre incegris posset. ꝓ

Expanded text:
mitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, mitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non longius ab ea caede abesse plus minus octo milibus dicebantur, tametsi flumine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur. At Bellovaci reliquaeque civitates repente ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitate, interfecto Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. Hoc omnibus probato consilio Commius Atrebas ad eos confugit Germanos, a quibus ad id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legatos petuntque, ut ea poena sit contentus hostium, quam si sine dimicatione inferre integris posset, pro
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatorem instructis copus ade̾e̾. Qua recognita: p̃sidio cohor.¬
tium confisi nr̃i acerrime preliantur. ne si tardius rẽ gessissent:
uctoriȩ głam cõmunicasse cũ legionib iuderent᷑. Hostes conci¬
dunt animis atq in ttiuerib an̾isis fugam quert nequi qͣm. Dã
quib difficultatib locoꝵ. Iumanos claude uoluerant. hus ipsi
teniebantur. Uicti tam̃ ꝑculsiq maiore parte amissa const̃nati
ꝓfugiunt partim silius pecitis: part̃i flumine. Qui tam̃ in fuga a
nris acrit̃ in sequentib conficiunt᷑. Cũ interim. nudla calamtcate
iuctus corheus excedere p̃lio siluasq petere aut inuitantib nr̃is
ad deditionẽ potuit ad duci: quin fortissime pręliando compluresq
uen̾ando coger&. elatos iracundia uictores inse tela coicere. Tali mͦ
re gesta recentib p̃lii uestigiis ingressus cesar cũuictos tanta cala¬

Expanded text:
imperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita praesidio cohorimperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita praesidio cohortium confisi nostri acerrime proeliantur, ne, si tardius rem gessissent, victoriae gloriam communicasse cum legionibus viderentur; hostes concidunt animis atque itineribus diversis fugam quaerunt. Nequiquam: nam quibus difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur. Victi tamen perculsique maiore parte amissa consternati profugiunt partim silvis petitis, partim flumine qui tamen in fuga a nostris acriter insequentibus conficiuntur, cum interim nulla calamitate victus Correus excedere proelio silvasque petere aut invitantibus nostris ad deditionem potuit adduci, quin fortissime proeliando compluresque vulnerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum victos tanta cala
Abbreviated transcription (Latin):
p̃liis. cũ ꝓpter aliqũe timorẽ accidit. tũ multitudine ipsoꝵ. detrim̃tũ
accipitur. Cum dispositis turmis inuicem rari preharent᷑. neq ab
laterib circumueniri suos paterentur erumpunt cȩteri correopreli¬
ante ex siluis. fĩt magna contentione diu̾sum prelium. Quod cũ du¬
tius. pari marte iniretur paulatim insilius instructa multitudo pro¬
cedit peditum. que nr̃os coegit cedere equites. Quib celerit̃ subuenui
leuis armature pedites: quos ante legiones missos docui. Turmisq
nr̃orum int̾positis constanter p̃hantur. Pugnat᷑ aliqͣmdui pari con¬
tentione. Deinde ut ratio postulabat pręlii qui sustinuerant pͥmos
impetus insidiarũ hoc ipso fiunt suꝑiores qd̃ nullũ ab insidiantibus
inprudentes acceꝑant decrim̃ cum. Accedunt ꝓprius interim legio¬
nes. crebri que eodem t̾pre & nr̃is & hostib nund adferuntur:

Expanded text:
proeliis cum propter aliquem timorem accidit, tum multitudine ipsorum detrimentum proeliis cum propter aliquem timorem accidit, tum multitudine ipsorum detrimentum accipitur. Cum dispositis turmis in vicem rari proeliarentur neque ab lateribus circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex silvis. Fit magna contentione diversum proelium. Quod cum diutius pari Marte iniretur, paulatim ex silvis instructa multitudo procedit peditum, quae nostros coegit cedere equites. Quibus celeriter subveniunt levis armaturae pedites, quos ante legiones missos docui, turmisque nostrorum interpositi constanter proeliantur. Pugnatur aliquamdiu pari contentione; deinde, ut ratio postulabat proeli, qui sustinuerant primos impetus insidiarum hoc ipso fiunt superiores, quod nullum ab insidiantibus imprudentes acceperant detrimentum. Accedunt propius interim legiones, crebrique eodem tempore et nostris et hostibus nuntii adferuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
equitatumq qua consuetudine pabulatorib mittere p̃sidia cõ¬
suerat p̃mittit. Huic int̃ponit auxilia leuis armature. Iyse cũ
legionib qm potest maxime ad ꝓpinquat. Hostes minidiis dis¬
positi cum sibi delegissent campũ ad rem gerendã non amplius
patentẽ in om̃s partes passib mille siluis undiq aut inpetissimoflu¬
mine munitum uelut indagine. hunc insidiis circum deder̾t. Ex¬
plorato hostium consilio nri adp̃liandum animo atq armis purati
cũ sequentib legionib nuliã dimicationem recusarent. turmatim in
eum locum deuenerunt. Quoꝵ aduentu cum sibi corbetis oblatã occa¬
sionem retgerendȩ existimaret: pͥmũ cũ paucis se ostendit atq ĩ ꝓdei¬
mas turmas impetum fecit. Hr̃i constant̃ incursum sustinent insidi¬
atorum: neq plures in unũ loc̃ conueniunt qd̾ plerumq ȩquestribus

Expanded text:
equitatumque, qua consuetudine pabulatoribus mittere praesidio conequitatumque, qua consuetudine pabulatoribus mittere praesidio consuerat, praemittit: huic interponit auxilia levis armaturae; ipse cum legionibus quam potest maxime appropinquat. Hostes in insidiis dispositi, cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passibus mille, silvis undique aut impeditissimo flumine munitum, velut indagine hunc insidiis circumdederunt. Explorato hostium consilio nostri ad proeliandum animo atque armis parati, cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem recusarent, turmatim in eum locum devenerunt. Quorum adventu cum sibi Correus oblatam occasionem rei gerendae existimaret, primum cum paucis se ostendit atque in proximas turmas impetum fecit. Nostri constanter incursum sustinent insidiatorum neque plures in unum locum conveniunt; quod plerumque equestribus
Abbreviated transcription (Latin):
conaret᷑ iniquũ. tardius ꝓcedit. Equites cũ intͣre sũmũ iugiĩ & flamã
densissimã timerent ac siqui cupidius intͣuerant uix suoꝵ. ipsi pͥores par¬
tes animadu̾terent equoꝵ: insidias ueriti lib̾am facuitatẽ sui recipien¬
di bellouacis dedert̃. Ita fuga timoris simiũ calliditatisq plena. sine
ullo decrimento milia ñ amplius decem ꝓgressi hostes loco munitis¬
simo castra posuert. Inde cum seƿe in insidiis equites peditesq dis¬
ponerent. magna decrim̃ta romanis in pabulationib inferebant.
Qł cum crebrius accider&: ex captiuo quodam comperit cesar corbe¬
um bello uocoꝵ. ducẽ fortissimoꝵ. milia sex peditum delegisse qͥtes¬
que ex om̃i numero mille quos ininsidiis eꝯ loco collocar& quem
in locum ꝓpt̃ copiam frumenti ac pabuli romanos missuros sus¬
picaretur quo cognito consilio: legiones pluras qua solebat eduẽ

Expanded text:
conaretur iniquum, tardius procedit. Equites cum intrare fumum et flammam conaretur iniquum, tardius procedit. Equites cum intrare fumum et flammam densissimam timerent ac, si qui cupidius intraverant, vix suorum ipsi priores partes animadverterent equorum, insidias veriti liberam facultatem sui recipiendi Bellovacis dederunt. Ita fuga timoris simul calliditatisque plena sine ullo detrimento milia non amplius decem progressi hostes loco munitissimo castra posuerunt. Inde cum saepe in insidiis equites peditesque disponerent, magna detrimenta Romanis in pabulationibus inferebant. Quod cum crebrius accideret, ex captivo quodam comperit Caesar Correum, Bellovacorum ducem, fortissimorum milia sex peditum delegisse equitesque ex omni numero mille, quos in insidiis eo loco collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli Romanos missuros suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures quam solebat educit
Abbreviated transcription (Latin):
munire iub& castra ac solutis oꝑib ꝓuallo legionis instructas collo¬
cat: equites frenatis equis instatione disponit. Beliouaci cũ romanos
ad insequendum paratos uiderent. neq ꝑnoctare aut duitius ꝑman̾e
sine ꝑiculo eodem loco possent: tale consilium sui recipienddi recepunt.
Easces ut consueuerant namq macie sedere gallos consuesse suꝑioribus
cõmentariis cȩsaris declaratum ẽ. ꝑmanus stramentoꝵ ac urgultorũ
quoꝵ. sũma erat. in castris copia int̃se traditos ante aciem collo earunt.
Extremoq tp̃r diei signo ꝓnuntiato uno tꝑre incendert᷑. Ita continens
flamma: copias om̃s repente i conspectu dexit: omanoꝵ. Qd̃ ubi accidit
barbari uehementissimo cursu refitgert̃. Cęsar & si discessũ hostiũ ani¬
madu̾tere non poterat incendus oppositis: tam̃ id consilium confuge
insicdias ne forte ieodẽ loco subsistere hostis atq elicere nr̃os in locum

Expanded text:
muniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones instructas collomuniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco possent, tale consilium sui recipiendi ceperunt. Fasces, ubi consederant namque in acie sedere Gallos consuesse superioribus commentariis Caesaris declaratum est, per manus stramentorum ac virgultorum, quorum summa erat in castris copia, inter se traditos ante aciem collocarunt extremoque tempore diei signo pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita continens flamma copias omnes repente a conspectu texit Romanorum. Quod ubi accidit, barbari vehementissimo cursu refugerunt. Caesar, etsi discessum hostium animadvertere non poterat incendiis oppositis, tamen id consilium cum fugae insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque elicere nostros in locum
Abbreviated transcription (Latin):
loco sine ꝑiculo barbari militib instantib non possent. Ita palu¬
de impedita. acastris castra dum uider&e quȩ transeundi difficus¬
tas celeritatẽ insequendi tardare possoe atq adiugum qd̾ transpalu¬
dem pene adhostium castra peniter&: mediocri ualle acastris corum
int̾cisum animũ adu̾ter&. pontib palude constrata legiones traducit
celerit̃q insũmam planiciem uigi ꝑuenit que decliui fastigio duob ab
laterib muniebatur. Ubi legionib instructis adultimũ uigum ꝑue¬
nit aciemq eoloco constituit unde torm̃to missa tela inhostium cune¬
os concipossent barbari confisi loci natura cũ dimicare non recusarent
si forte romani subire collem conarent᷑: paulatim copias distributaᷤ.
dimittere non possent ne disꝑsi ꝑcurbarent᷑: inacie ꝑmanser̾t. Quoꝵ.
ꝑtinatia cognita cȩsar .xx. cohortib instructis castrisq e loco metatis

Expanded text:
loco sine periculo barbari militibus instantibus non possent. Ita, cum paluloco sine periculo barbari militibus instantibus non possent. Ita, cum palude impedita a castris castra dividi videret, quae transeundi difficultas celeritatem insequendi tardare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hostium castra pertineret mediocri valle a castris eorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legiones traducit celeriterque in summam planitiem iugi pervenit, quae declivi fastigio duobus ab lateribus muniebatur. Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum pervenit aciemque eo loco constituit unde tormento missa tela in hostium cuneos conici possent. Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent, si forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non possent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt. Quorum pertinacia cognita Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis