comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uobis: ante ꝓximũ uero diem obitꝰ
sui. a se dictatos et editos recensui
libros. sure eos quos primo tẽpore¬
suȩ conu̾sionis adhuc laicus. hue
quos pb̃r. siue quos ep̃s dictau̾at:
Et quȩcũq in his recognouit alit̾¬
ẽẽ quã se habet eccłastica regła
ase fuisse dictata uł scripta cum
ad huc eccłasticum usum minuᷤ
sciret minusq sapusset: a semos¬
ipso et rep̾hensa ⁊ correcta sunt:
unde etiam duo conscripsit uo¬
lumina: quoꝵ ẽ titulus de re¬
censione librorum: Preceptoᷤᷤ etĩa
sibi quofbã libros ante diligen¬
tiorẽ em̃dationẽ a n̾nullis fr̃ibꝰ
conquerebatur: licet eos pͥmodũ
em̃dasset: Imꝑfecta etĩa quebã
librorum fuorum p̾uentus morte
dereliquit Quiq ꝓdeẽ om̃b̾ uo¬
lens. ⁊ uolentibꝰ multa libroꝵ
legere ⁊ ñ ualentibꝰ. ex utroq di¬
missa p̾fatione p̾cepta chuma
seu uetita ad uite regulam ꝑti¬
nentia excẽpsit. atq ex his unũ
codicẽ fecit. ut qui uellet lege¬

Expanded text:
o. Ante proximum vero diem obitus sui a se dictatos et editos recensuit libros, sive eos quos primo tempore conversionis suae adhuc laicus, sive quos presbyter, sive quos episcopus dictaverat: et quaecumque in his recognovit aliter quam sese habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta, cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret, minusque sapuisset, a semetipso et reprehensa et correcta sunt. Unde etiam duo conscripsit volumina, quorum est titulus, De recensione librorum. Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorem emendationem a nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etiam quaedam suorum librorum praeventus morte dereliquit. Quique prodesse omnibus volens, et valentibus multa librorum legere, et non valentibus, ex utroque dimissa praefatione praecepta divina seu vetita ad vitae regulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet lege
Abbreviated transcription (Latin):
ett illos qłiicũ. ep̃o uł quolibet cle¬
rico forte manerent: ex illis om̃ibꝰ
.feminarũ ꝑsonis una cõmoranti¬
bꝰ aut abuentantibꝰ. aut tẽptati¬
Nonbꝰ humanis ꝑire: aut certe ma¬
lis homiũ fuspicionibꝰ pessime di¬
diffamariz Ob hoc gͦ dicebat. num¬
etiam castissimas una manere do¬
mo: nͥe ut dictũ est aliquod scan¬
dalũ. tił offendiculũ tali exẽplo
poneret᷑. infirmis: Et si forte ab
aliqͥbꝰ feminis ut uideretur uel
salutaret᷑ rogabat᷑. nũquam sne
clericis testibꝰ ad eũ intrabant: uł
solus cũ solis nũquam ẽ locut ũ.
nec si secretorũ aliqͥd int̾esset¬
In uisitatiomibꝰ uͦ modũ tenebat
ab apło definitum: ut ñ iisiui¬
constitutos. uisitaret. Et si for¬
te ab egrotantibꝰ ob hoc pet̾et᷑.
ut ꝓ eis inp̾senti dñm rogaret.
eisq in manũ in pou̾et: sine mo-¬
ra ꝑgebat femmarũ aũt mo¬
nasteria: ñ nsi urgentibꝰ neceᷤ¬

Expanded text:
et illos qui cum episcopo vel quolibet cleet illos qui cum episcopo vel quolibet clerico forte manerent, ex illis omnibus feminarum personis posse una commorantibus vel adventantibus, aut tentationibus humanis perire, aut certe malis hominum suspicionibus pessime diffamari. Ob hoc ergo dicebat, nunetiam castissimis, una manere domo, ne, ut dictum est, aliquod scandalum aut offendiculum tali exemplo poneretur infirmioribus: et si forte ab aliquibus feminis ut videretur vel salutaretur, rogabatur; nunquam sine clericis testibus ad eum intrabant, vel solus cum solis unquam est locutus, nec si secretorum aliquid interessetIn visitationibus vero modum tenebat ab apostole definitum, ut nonnisi pupiconstitutas visitaret . Et si forte ab aegrotantibus ob hoc peteretur, ut pro eis in praesenti Dominum rogaret, eisque manus imponeret; sine mora pergebat. Feminarum autem monasteria nonnisi urgentibus neces
Abbreviated transcription (Latin):
ciliaretur: et tũc ueniendũ. ⁊ munꝰ
ad altare offerendum: Si uͦ ipse
adu̾sus frẽm suũ aliqͥd haberet.
corriꝑe eũ debere in parte. ⁊ si eũ
audisset: lucratus ẽẽt suũ fr̃em.
sm minꝰ: abhibendũ ẽẽ unum aut
duos: Quob si et ipsos contẽneret:
ñ obediret: eẽt. illi ut ethuicus ⁊
publicanus: Et illub ad dens. ut pec¬
canti et uenzam petenti. ñ solum
sepues sed septuagies. septios dehe¬
tum relaxaretur: sic̃ unusquisq
a dño cotidie sibi postulat relaxͥati
ne quidẽ germana soror. quȩ ui¬
dua dõ seruiens multo tempore:
usq in diẽ obitꝰ fui p̾posita ancilla¬
rum cdi uixit Seb ne fr̃is sui filiş¬
posuerunt: Dicebat uͦ quia si de
sorore ⁊ neptibꝰ secũ commorantibꝰ
secũq manentibꝰ feminis esse ñ poᷤᷤ¬
sent: ⁊ quod ad eas etiam alie afo¬
ris intrarent: de his posse offendi¬
culũ aut scandalũ in firmiᷤᷤ nasci.

Expanded text:
cilietur, et tunc veniendum, et munus cilietur, et tunc veniendum, et munus ad altare offerendum . Si vero ipse adversus fratrem suum aliquid haberet, corripere eum debere in parte; et si eum audisset, lucratus esset suum fratrem: sin minus, adhibendum esse unum aut duos: quod si et ipsos contemneret,  huic non obediret, esset illi ut ethnicus et publicanus. Et illud addens, ut fratri peccanti et veniam petenti, non septies, sed septuagies septies delictum relaxetur , sicut quisque a Domino quotidie sibi postulat relaxari. Cne quidem germana soror, quae vidua Deo serviens multo tempore usque in diem obitus sui praeposita ancillarum Dei vixit. Sed nec patrui sui filiaeposuerunt. Dicebat vero, quia etsi de sorore et neptibus secum commorantibus secumque manentibus feminis esse non possent, et quod ad eas aliae etiam a foris intrarent, de his posse offendiculum aut scandalum infirmioribus nasci;
Abbreviated transcription (Latin):
tur. aliqño in eccła loquens admo¬
nebat: quod etiã beatissimũ am¬
brosium. se p̾sente in eccła tractauiᷤᷤ¬
se. nobis aliqño retulerat: Sũ ipso
sumtibꝰq comunibꝰ alebant᷑ ⁊ ueᷤ¬
tiebantur. et ne quisquã facili iu
ȩccła ppło p̾dicabat: et suis institu¬
erat nequis iuraret ne ad m̃sam
quib̃e Quod si ꝓlapsus fecisset. u¬
nam destatutis ꝑdebat potionẽ:
Numerus eñi erat suis secũ com¬
morantibꝰ ⁊ conuiuantibꝰ poculoꝵ
p̾fixus: Indisciplinationesq et tͣñ¬
gressiones suorũ a regła recta et
honesta ⁊ arguebat ⁊ tolerabat. qͣn¬
tum decebat ⁊ oportebat ĩ talibꝰ.
Precipue docens ne cuiꝰquã corde¬
chnaret᷑ in u̾ba malagna: ab excu¬
sandum excusationes in peccatis:
Et dum quisq offerret munus
suũ ad altare.⁊ illic recordatuᷤᷤ foret
quob fr̃ suus haberet aliqͥb adu̾sꝰ
illum: relinquenbũ ẽẽ munus ab
altare. atq eundũ quo fr̃i recon¬

Expanded text:
tur, aliquando in ecclesia loquens admotur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis aliquando retulerat. CAPUT XXVsumptibusque communibus alebantur et vestiebantur. Et ne quisquam facili jurecclesia populo praedicabat, et suos instituerat, ne quis juraret, ne ad mensam quidem. Quod si prolapsus fuisset, unam de statutis perdebat potionem: numerus enim erat suis secum commorantibus et convivantibus poculorum praefixus. Indisciplinationes quoque et transgressiones suorum a regula recta et honestate, arguebat, et tolerabat quantum decebat et oportebat: in talibus praecipue docens, ne cujusquam cor declinaretur in verba maligna ad excusandas excusationes in peccatis , et dum quisque offerret munus suum ad altare, et illic recordatus fuisset quod frater suus haberet aliquid adversus illum, relinquendum esse munus ante altare, atque eundum quo fratri recon
Abbreviated transcription (Latin):
ministeriũ. occupata ñ adu¬
uarentur: audruit. Martha
Marcha meliorẽ partẽ elegit.
maria: quȩ ñ. auferet᷑ ab ea:
Nã fabricarũ. nouarũ nũquã
studium habuit. deuitans in eis
ĩplicationẽ su angmi. quẽ sẽꝑ
lib̃um habere uolebat ab om̃s
molestia tp̃rali Non tam̃ ea
uolentes et ecdificantes ꝓhibe¬
bat: nisi tantũ inmoderatos: In¬
terea dum eccłȩ peccunza defi¬
ceret. hoc ipsum ppło xp̃iano de¬
nuntiabat: non se habere qͦd
indigentibꝰ erogaret Lam et
de uasis dñicis ꝓpt̾ captiuos et
quã plurimos incligentes frangi
x conflari iubebat: ⁊ indigen¬
tibꝰ dispensari: Quod ñ comme¬
morassem: nisi contͣ carnalem
sensum quorundã fieri ꝑuid̾em.
Et hoc ipsũ etiam uen̾abilis me¬
morie ambrostus. in talibꝰ necessi¬
tatibus indubitant̾ ẽẽ faciendum.
et dixit ⁊ scripsit: Sed et de neglecto
a fidelibus gazophilano et secreta-¬
rio. unde altari necessaria inferen-¬

Expanded text:
ministerium occupata non adjministerium occupata non adjuvaretur, audivit: Martha, Martha, meliorem partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea . Nam fabricarum novarum nunquam studium habuit, devitans in eis implicationem sui animi, quem semper liberum habere volebat ab omni molestia temporali: non tamen illa volentes et aedificantes prohibebat, nisi tantum immoderatos. Interea dum Ecclesiae pecunia deficeret, hoc ipsum populo christiano denuntiabat, non se habere quod indigentibus erogaret. Nam et de vasis dominicis, propter captivos et quam plurimos indigentes, frangi et conflari jubebat, et indigentibus dispensari. Quod non commemorassem, nisi contra carnalem sensum quorumdam fieri perviderem. Et hoc ipsum etiam venerabilis memoriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter esse faciendum, et dixit, et scripsit . Sed et de neglecto a fidelibus gazophylacio et secretario, unde altari necessaria inferun
Abbreviated transcription (Latin):
& tutiꝰ eccłam legata adefũc¬
tis chmissa debere suscipere.
quã hereditates forte sollici¬
tas ⁊ damnosas. ipsaq legata
magis offerenda ẽe quam exi¬
gencla: Commendata uero
queq ipse ñ suscipiebat :
sed uolentes susciꝑe clericos
plicãtus ñ erat: sed maioribus
magis et sp̃ualibꝰ suspensus &
in herens rebus: aliqño se ipsũ
ad illa tẽporalia ab et̾norum
cogitatione relaxabat. ⁊ depo¬
nebat: Quibꝰ ille dispositis et
ordinatis. tanquã a rebꝰ morda¬
cibus ac molestis. animnȩ recur
rebus cogitaret: ułde iã inuen¬
tis aliqͥd dictaret: aut certe
ex iam dictis atq tͣnscriptis a.¬
liqͥd em̃baret. Et ib agebat i
die laborans. ⁊ in nocte licu-¬
brans. et erat tanquã illa glo¬
riosissima maria. typum gestã
suꝑne eccłȩ: de qua scripͥtũ
est. quod sederet ad pedes
dñi. atq intenta eiꝰ u̾bum au¬
diret: De qua soror conquesta.
quod ab eadem cirea multũ

Expanded text:
et tutius Ecclesiam legata a defuncet tutius Ecclesiam legata a defunctis dimissa debere suscipere, quam haereditates forte sollicitas et damnosas; ipsaque legata magis offerenda esse, quam exigenda. Commendata vero quaeque ipse non suscipiebat, sed volentes suscipere clericos plicatus non erat: sed majoribus magis ac spiritualibus suspensus et inhaerens rebus, vix aliquando se ipsum ad illa temporalia ab aeternorum cogitatione relaxabat et deponebat. Quibus ille dispositis et ordinatis, tanquam a rebus mordacibus ac molestis, animi recursumrebus cogitaret, vel de jam inventis aliquid dictaret, aut certe ex jam dictatis atque transcriptis aliquid emendaret. Et id agebat in die laborans, et in nocte lucubrans. Et erat tanquam illa religiosissima Maria typum gestans supernae Ecclesiae, de qua scriptum est, quod sederet ad pedes Domini atque intenta ejus verbum audiret: de qua soror conquesta, quod ab eadem circa multum
Abbreviated transcription (Latin):
it: ⁊ confectas tabulas sibiusu fru¬
ctu retento: ultro eidẽ sc̃e memio¬
riȩ augustmo mifit: Cuiꝰ ille obla¬
cionem libent̾ accepit: congͣtu¬
lans quod et̾nȩ suȩ memor eẽ sa-¬
lutis: Uerũ post aliquot annos
nob̾ forte cum eodem ĩ cominus
constitutis. ecce ille donator lit¬
teras ꝑ suũ filiũ mitens.
rogauit ut ille donationsᷤ tabu¬
lȩ suo redderent᷑ filio: paꝑibꝰ
uͦ erogandus dixerit solidos
ingemuit hominẽ uł fuxisse
donationẽ. uł eũ de bono oꝑe
penituisse:⁊ quantũ potuit
dõ suggerente cordi eiꝰ. cũ dolo¬
re ammii ex eabẽ refragationẽ. dix̃.
nec exactas confestim reddidit.
peccunzã q illam respuit : aiq
rescriptis eũdem sic̃ oportuit ꝙ
arguit ⁊ corripuit. admonẽs
ut de sua simulatione uł inz¬
qͥtate penitentia. ⁊ humilitate
deo satisfaceret: ne cũ tam gͣ¬
ui delicto de scło exiret: freq̃i¬
tius quoq dicebat. securius

Expanded text:
et confectas tabulas, sibi usu fruet confectas tabulas, sibi usu fructu retento, ultro eidem sanctae memoriae Augustino misit: cujus ille oblationem libenter accepit, congratulans ei quod aeternae suae memor esset salutis. Verum post aliquot annos nobis forte cum eodem cominus constitutis, ecce ille donator litteras per suum filium mittens, rogavit ut illae donationum tabulae suo redderentur filio; pauperibus vero erogandos direxit solidos ingemuit, hominem vel finxisse donationem, vel eum de bono opere poenituisse, et quanta potuit Deo suggerente cordi ejus cum dolore animi ex eadem refragatione dixit, inec exactas, confestim reddidit, pecuniamque illam respuit; atque rescriptis eumdem, sicut oportuit, et arguit et corripuit, admonens ut de sua simulatione vel iniquitate cum poenitentiae humilitate Deo satisfaceret, ne cum tam gravi delicto de saeculo exiret. Frequentius quoque dicebat, magis securius
Abbreviated transcription (Latin):
curã omnẽq substantiã ad uiceᷤ
ualentioribꝰ clericis delegabat et
crebebat: nunqũa clauẽ nũqu̾a
anulũ uimanu habens. seb ab hiᷤ¬
dem domꝰ p̾positiᷤᷤ. cuncta ⁊ accepra
& erogata notabantur Quȩ anno
completo eidẽ recitabant᷑. quo sci¬
retur quantũ acceptũ quantũq
dispensatũ fuerit: uł qͥd dispen¬
sandũ remanserit: Et in multis
titulis magis illiꝰ p̃positi domꝰ fidẽ
sequens: quã ꝓbatũ manifestũq
cognoscens: Domũ. agrum. seu uil¬
lam. nunqua em̾e uoluit: Uerũ
si forte eccłȩ a quoquã sponte tale
aliqͥd donaretur. uł titulo legati
cdimitt̾etur. ñ respuebat: seb susci¬
pi iubebat: Nam aliquas eũ here¬
ditates recusasse nouimꝰ: non quia
pauꝑibꝰ inutiles ẽẽ possent. sed q̃m̃
iustum ⁊ equũ ẽẽ uidebat. ut a mor¬
tuoꝵ uł filiis uł parentibꝰ uł affi¬
nibus magis possiberentur. quibꝰ
apud carthaginẽ uiuens: eccłe yp
poniensi possessionẽ donare uolu

Expanded text:
curam omnemque substantiam ad vices valentioribus clericis delegabat et credebat. Nunquam clavem, nunquam annulum in manu habens: sed ab eisdem domus praepositis cuncta et accepta et erogata notabantur: quae anno completo eidem recitabantur, quo sciretur quantum acceptum, quantumque dispensatum fuisset, vel quid dispensandum remansisset; et in multis titulis magis illius praepositi domus fidem sequens, quam probatum manifestatumque cognoscens. Domum, agrum, seu villam nunquam emere voluit. Verum si forte Ecclesiae a quoquam sponte tale aliquid vel donaretur, vel titulo legati dimitteretur, non respuebat, sed suscipi jubebat. Nam et aliquas eum haereditates recusasse novimus, non quia pauperibus inutiles esse possent, sed quoniam justum et aequum esse videbat, ut a mortuorum vel filiis vel parentibus vel affinibus magis possiderentur, quibusapud Carthaginem vivens Ecclesiae Hipponensi possessionem donare voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
nirabat̾ ⁊ laubabat hominem
tam̃ in uilla natũ ⁊ nutͣum: seb ñ
multa lectionis erubitũ scientia:
Contͣ illum scilicet sensum egrotan¬
tis ep̃r de quo sc̃s in epła sua quã
de mortalitate scripsit martir ey¬
prianꝰ ita retulitr dicens: sũ quibã
de collegis ⁊ consacerdotibꝰ nr̃is in¬
firmitate defessus. ⁊ de appinquãte
morte sollicutꝰ commeatũ p̾caretur:
uix posset humanꝰ aspectus ocłis
carnalibꝰ intueri. nisi quod talẽ uide
iam pot̾at de scło recessurus: dtq
ille ñ sine quadã anim indignati

Expanded text:
mirabatur et laudabat hominem mirabatur et laudabat hominem tamen in villa natum et nutritum, sed non multa lectionis eruditum scientia: contra illum scilicet sensum aegrotantis episcopi, de quo sanctus in epistola sua quam de Mortalitate scripsit martyr Cyprianus, ita retulit, dicens: Cum quidam de collegis et consacerdotibus nostris infirmitate defessus, et de appropinquante morte sollicitus, commeatum sibi precaretur, vix posset humanus aspectus oculis carnalibus intueri, nisi quod talem videre jam poterat de saeculo recessurus: atque ille non sine quadam animi
Abbreviated transcription (Latin):
xisse: Non sic uixi ut me pub¬
at int̾ uos uiu̾e seb nec moriti¬
meo: quia bonũ dñm habemꝰ:
Et in his nr̃ augustinꝰ senex:
elimata ac librata admirabat᷑
ꝙ laudabat u̾ba Ideo enĩ eũ
dixisse intelligendum ẽẽ nec
mori timeo quia bonũ dñm ha¬
bemus: ne crede̾tur p̾fibens.
de suiᷤᷤ purgatissimis moribꝰ
p̾misisse. ñ sic uixi. ut me pus¬
at int̾ uosuiu̾e. hoc enĩ de̾xe¬
rat. ad illud quob homines
de homine nosse pot̾ãt: Nã
bono se dño magis confideret
cui etiam in oratione cotidia
na dicebat. dimitte nobis debi
de talibꝰ frequentissime refere¬
bat dictum: Ad quẽ cũ uisitã¬
dum iã morti ꝓpinquãtem uẽ¬
titasset: et ille magno gestu
se de scło exiturum sigmificarx.:
aiq a se illi eẽt responsũ. ab huc
eũ eccłẽ necessariũ uiu̾e posse.
illum ne putaret᷑ hunus iute
teneri cupibitate respondisse
Si nũquam bene. si aliquãbo.
quare ñ mͦ : Et talẽ sentẽtiã

Expanded text:
xisse: Non sic vixi, ut me pudxisse: Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere; sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Et in his noster Augustinus senex elimata ac librata admirabatur et laudabat verba. Ideo enim eum dixisse intelligendum esse, Nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus; ne crederetur praefidens de suis purgatissimis moribus praesumpsisse, Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere. Hoc enim dixerat ad illud quod homines de homine nosse poterant. Nam bono se dixit Domino magis confidere: cui etiam in oratione quotidiana dominica dicebat, Dimitte nobis debitde talibus frequentissime referebat dictum: ad quem cum visitandum jam morti propinquantem ventitasset, et ille manus gestu se de saeculo exiturum significaret, atque a se illi esset responsum, adhuc eum Ecclesiae necessarium vivere posse; illum, ne putaretur hujus vitae teneri cupiditate, ei respondisse: Si nunquam, bene; si aliquando, quare non modo? Et talem sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
neq mlitare uolentẽ ad hoc com¬
m̃daret. neq in sua patͥa petitr̃i
ire ad conguum: de singłis rebꝰ
p̾stans causas. scilicet ne dũ int̾
se cõgugati nirgarent. ei maledi¬
cerent ꝑ quẽ comuncti essent.
sed plane ad hoc sibi iã consenti¬
entes petitu int̾esse debere sacer¬
dotem. ut uł eorũ iam pacta uł
placita firmarent᷑ uł bendicerẽ¬
tur:⁊ ne miliciȩ cõmendatus ac
male agens. eiꝰ culpa suffragatori
t̾ribueret᷑: ⁊ ne ꝑ frequentiam
in ꝓpriis cõsiiuoꝵ institutis. tẽpe¬
rantiȩ amitteret᷑ modus: Indica
ri in ultimo uitȩ constituti au¬
disse sapientissimũ ⁊ piifsimum
responsum: ⁊ multũ laubabat
et predicabat: Nã cum ille ue¬
nerabilis ultima iaceret egͥtu¬
chne. ⁊ a fidelibꝰ honoratis lecto
rentibꝰ tanti ac talisantistitiᷤᷤ ede¬
siam posse pͥuari. u̾bi ⁊ facram̃¬
ti cłi cispensatione. ⁊ rogaretira
cũ lacrims ut sibi a dño uite poᷤ¬
ceret cõmeatum: eum illis di¬

Expanded text:
litare volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conjuncti essent: sed plane ad hoc sibi jam illis consentientibus petitum interesse debere sacerdotem, ut vel eorum jam pacta et placita firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffragatori tribueretur. Et ne per frequentiam in patriae conviviis constitutus temperantiae amitteretur modus. Indicavri in ultimo vitae constituti audisse sapientissimum et piissimum responsum, et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille venerabilis ultima jaceret aegritudine, et a fidelibus honoratis lecto rentibus tanti ac talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi et sacramenti Dei dispensatione, rogaretur cum lacrymis, ut sibi a Domino vitae posceret commeatum, eum illis di
Abbreviated transcription (Latin):
scdim modũ et regulã sub scĩs
apłis constitutam: maxime ut
nemo quicquam ꝓpriũ in illa
societate haberet. sed eis essent
omĩa commnuna: et distribue¬
retur unicuiq sicut opꝰ erat:
quod iam ipse prior fecerat. dũ
de trans marinis ad sua reme¬

Expanded text:
secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua reme
Abbreviated transcription (Latin):
erogabat: unde ⁊ sibi suisq om̃bꝰ
secum habitantibꝰ. hoc ẽ uł ex reb¬
ditibꝰ possessionũ eccłe: uł etiam
ex oblationibꝰ fidelium: Et dũ forte
ut assolet de possessionbꝰ ipsis.
inuidia clericis fieret alloque¬
batur plebemdĩ. malle se ex col¬
lationibus plebis d̃i uiuere: qũã
illarũ pofsessionũ curam uł gu¬
b̾nationem pati. ⁊ paratũ se ẽẽ¬

Expanded text:
rogabat, unde et sibi suisque omnibus secum habitantibus; hoc est, vel ex reditibus possessionum Ecclesiae, vel etiam ex oblationibus fidelium. Et dum forte ut assolet de possessionibus ipsis invidia clericis fieret, alloquebatur plebem Dei, malle se ex collationibus magis plebis Dei vivere, quam illarum possessionum curam vel gubernationem pati; et paratum se e
Abbreviated transcription (Latin):
lectulia. ex moderato ⁊ cõpeten¬
ti habitu erant: nec nitrͤa nsmi¬
um: nec abiecta plurimum: qͥa
his plerumq uł iactare se inso
iste ut dixi mediũ. tenebat.
neq in dext̾am. neq insinistrã
declinans: Mensa. usus est fru¬
gali ⁊ parca: Quȩ quidẽ inten
olera ⁊ legumina. etiã carnes
aliqño ꝓpt̾ hospites. uł quo̾q
infirmores. semꝑ aũt uinũ
habebat: quia nou̾at ⁊ docebat
ut apłs dicit: quod oĩs c̾atura
cłi bona sit: et. nichil abiciendũi
quod cum gr̃atraꝵ actione
ꝑcipitur Sc̃ificat᷑. enim ꝑu̾
bum dt ⁊ orationem: Et ut i¬

Expanded text:
lectualia ex moderato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his plerumque vel jactare se insoliste, ut dixi, medium tenebat, neque in dexteram, neque in sinistram declinans. Mensa usus est frugali et parca, quae quidem inter olera et legumina, etiam carnes aliquando propter hospites, vel quosque infirmiores, semper autem vinum habebat. Quia noverat, et docebat, ut Apostolus dicit, quod omnis creatura Dei bona sit, et nihil abjiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem
Abbreviated transcription (Latin):
uibens: illosq manicheos. do¬
natistas. pelagianistas. ⁊ paga¬
nos. et ex magna parte defeciᷤ¬
se: ⁊ eccła dei sociasse ẽẽ cõgau¬
dens: Profectibꝰ quoq ⁊ studis
fauens erat et exultans bo¬
norũ om̃tum: indisciplinatio:¬
nem pie ac sc̃e tolerans fr̃m. ĩ¬
gemiscensq de iniquitatibꝰ ma¬
lorĩr. siue eoꝵ qu intͣ eccłam.
suie eoꝵ qui extͣ eccłam sunt
constituti. dñzciᷤᷤ ut dixi lucris
semꝑ gaubens: ⁊ cdamniᷤᷤ me¬
putata. excepta atq em̃data.
uł ex canonicis libris exposita.
ad edificationem sc̃oꝵ eccłe filioꝵ.¬
ut ea oĩa uix qͥsquã stubiosoꝵ
ꝑlegere ⁊ nosse sufficiat: Uerũ¬
tamen ne u̾itate u̾bi auibissi-¬
moᷤᷤ in aliquo fraudare uideam:
statu deo p̾stante muꝰ opuᷤ¬
culi fine etiam eorunde libroꝵ
tractatuũ ⁊ epłarũ indiculũ
adrungere: Quo lecto. qͥ magiᷤᷤ
di u̾itatem quã temporales
amant diuicias: sibi quisq qͦd

Expanded text:
rvidens, illosque Manichaeos, Dorvidens, illosque Manichaeos, Donatistas, Pelagianistas, et Paganos ex magna parte defecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens: profectibus quoque et studiis favens erat et exsultans bonorum omnium; indisciplinationes pie ac sancte tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquitatibus malorum, sive eorum qui intra Ecclesiam, sive eorum qui extra Ecclesiam sunt constituti, dominicis, ut dixi, lucris semper gaudens, et damnis moeputata, excepta atque emendata, vel ex canonicis Libris exposita ad aedificationem sia vix quisquam studiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen ne veritatis verbi avidissimos in aliquo fraudare videamur, statui, Deo praestante, in hujus opusculi fine etiam eorumdem librorum, tractatuum, et epistolarum indiculum adjungere: quo lecto qui magis Dei veritatem quam temporales amant divitias, sibi quisque quo
Abbreviated transcription (Latin):
uitandos ab om̃ibꝰ catholiciᷤᷤ cen¬
suerunt Et tale de illis eccłe dĩ
catholicẽe ꝓlatũ iubiciũ enã
pussimus imꝑator hononꝰ audi¬
ens ac sequens: suiᷤᷤ eos legibꝰ
daninanbos ⁊ int̾ heretico hab̃i
debere constituit. Unde non¬
nulli ex eis ab sc̃e matͥs eccłȩ
gremiũ unde resiluerãt re-¬
dierunt. ⁊ ad huc alii redeunt᷑.
innotescente ⁊ pͥualescente ab¬
u̾sum illũ detestabilem error̃e
recte fidei u̾itate Et erat ille
memorabilis uir p̾cpͥu dñici
corporis mẽbrũ. circa hunu̾sa¬
lis eccłẽ utilitares sollicitꝰ semꝑ
ac ꝑuigil. ⁊ illi chuinitus dona¬
tũ est: ut de suoꝵ łobor fruc¬
tu etiam in hac uita gaubere
ꝓueniret. priꝰ quidẽ in yppo¬
niensi eccła ⁊ regione cui ma¬
xime p̾sidebat unitate ac pace
ꝑfecta: deinde in aliis africȩ
ꝑ alios. et quos de ipse dederat
sacerdotes pullulasse. ⁊ mul¬
tiplicatã fuisse dñi eccłam ꝑ-¬

Expanded text:
vitandos ab omnibus Catholicis cenvitandos ab omnibus Catholicis censuerunt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catholicae prolatum judicium, etiam piissimus imperator Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus damnatos, inter haereticos haberi debere constituit. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, et adhuc alii redeunt, innotescente et praevalescente adversus illum detestabilem errorem rectae fidei veritate. Et erat ille memorabilis vir, praecipuum dominici corporis membrum, circa universalis Ecclesiae utilitatem sollicitus semper ac pervigil. Et illi divinitus donatum est, ut de suorum laborum fructu, etiam in hac vita gaudere provenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxime praesidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Africae per alios, et quos ipse dederat sacerdotes, pullulasse, et multiplicatam fuisse Domini Ecclesiam pe
Abbreviated transcription (Latin):
recapitulatio: ⁊ qũa ille nichil
obiectts referre potuerit. nicħl¬
ommnus demonstratũ est: ab di¬
tis supplem̃tis quȩ in tẽpore
collationis angusto ĩferri ⁊ scri¬
bi niinime potuerunt: Id eni
egerat nequitia hominis ut
sua nouissima ꝓsecutione longis¬
sima: totũ quob remanserat diei
spatũ occuparet: Adu̾sus pelagi¬
anistas quoq nouos nr̃orũ tem¬
porũ hereticos: et disputatores cal¬
lidos arte magis subtili ⁊ noxia.¬
et scribentes. ⁊ ubicũq pot̾ant
publice ⁊ ꝑ domꝰ loquenteᷤ. ꝑ an¬
nos ferme decẽ elaborauit. libroꝵ
eandem ꝑfibiam ꝑsuade cona¬
bantur. instantissime etiam
conciliis africanis sc̃oꝵ ep̃orũ
sc̃o zosimo eiꝰ sucessori ꝑsuaddet᷑.
quã illa secta a fide catholica.
et abommanda ⁊ damnanda
fuisset: At illi tante sebis antis¬
tites suis diu̾sis tẽpoubꝰ eosdem
notantes atq a mẽbris ęccłẽ p̾
eos anathematitandos et de¬

Expanded text:
recapitulatio, et quam nihil ille recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus demonstratum est, additis supplementis, quae in tempore collationis angusto cuncta inferri et scribi minime potuerunt. Id enim egerat nequitia hominis, ut sua novissima prosecutione multo longissima, totum quod remanserat diei spatium occuparet. CAPUanistas quoque novos nostrorum temporum haereticos et disputatores callidos, arte magis subtili et noxia scribentes, et ubicumque poterant publice et per domos loquentes, per annos ferme decem laboravit , librorum eamdem perfidiam persuadere conabantur, instantissime etiam conciliis Africanis sanctorum epissancto Zosimo ejus successori persuaderetur, quam illa secta a fide catholica et abominanda et damnanda fuisset. At illi tantae sedis antistites, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque a membris Ecclesiae eos anathemandos et de
Abbreviated transcription (Latin):
In quo magis inguriã facere: qu̾ã
Quod uolentibꝰ ⁊ ualentibꝰ legere
comꝓbatur: Cum ipsorũ quoq ar¬
rianorũ ep̃o quodã maximino cũ
gothis ad afric̃a uenzente. apub
ypponem quã pluribꝰ uolentibus
et petentibꝰ ⁊ p̾cdaris im̾positis utriᷤᷤ
contulit. & quib singule asserue¬
rint partes scriptũ est. Quȩ si stu¬
diosi diligent̾ legere curau̾it:
ꝓculdubio iudicabunt uł quid cal¬
lida et irrationabilis heresis ad se¬
ducendũ ⁊ decipiendũ ꝓfiteatia:
uł quib eccl̃a catholica de durna
teneat ⁊ p̾dicet trintate: Seb
qm̃ ille hereticus de yppone re¬
diens ad carthaginem: de sua
multa in collatione loquacita¬
te uictorem se de ipsa collatio¬
ne recessisse iactauit et m̃titꝰ
ẽ. quȩ utiq ñ facile a dumȩ
legis ignaris examinari ⁊ digu¬
dicari posset auenerabilis uiri¬
augustim sequenti tp̃re stilo.
et illiꝰ totiꝰ collationis de singu¬
lis obiectis ⁊ responsis facta est

Expanded text:
in quo magis injuriam facere, quam in quo magis injuriam facere, quam Quod a volentibus et a valentibus legere comprobatur. Cum ipsorum quoque Arianorum episcopo quodam Maximino cum Gothis ad Africam veniente, apud Hipponem quam plurimis volentibus atque petentibus, et praeclaris interpositis viris contulit: et quid singulae asseruerint partes, scriptum est. Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrationabilis haeresis ad seducendum et decipiendum profiteatur, vel quid Ecclesia catholica de divina teneat et praedicet Trinitate. Sed quoniam ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, de sua multa in collatione loquacitate victorem se de ipsa collatione recessisse jactavit, et mentitus est; quae utique non facile a divinae legis ignaris examinari et dijudicari possent: a venerabili Augustino sequentis temporis stilo, et illius totius collationis de singulis objectis et responsis facta est
Abbreviated transcription (Latin):
forte ñ dixerit: uł non dixisse
quod dixerit: Et miscuit cum
eo sermonẽ. atq asseruit quio
creberet: et ab illo quib teneret
aubiuit: Et u̾a ratione atq aut̾o¬
ritate scripturarum ꝓlata. docuit
et ostendit nr̃e fidei firmam̃ta: illiꝰ
aũt asserta nulla u̾itate nulla scrip¬
turarũ sc̃arum autoritate suffulta.
docuit et frustrauit: Et ut ase in¬
uicẽ partes digresse sunt: ille ma¬
gis magisq iratꝰ ⁊ furens. m̃dacia
uictũ ẽẽ ase ipso ꝓclamans. mul¬
torũ ore laudantiũ augustinũ:
Que cũ eum minime lat̾ent. coactꝰ
est ad ipsum scribere pascentium.
ꝓpt̾ illiꝰ metũ omissis nominibꝰ con¬
ferentium: et in eis litt̾s quicqͥd
in partes dictũ uł gestũ fuerat
fidelit̾ intimauit. ad ea si negarent᷑
ꝓbanda. magnã testrũ habens co¬
piam: clarissimos scilicet atq ho¬
norabiles qui tuc aderant uiros:
Atq ille ad duo sibi scripta directa:
unum uix rebdidit rescriptum:

Expanded text:
forte non dixerit, vel non dixisse forte non dixerit, vel non dixisse quod dixerit. Et miscuit cum eodem sermonem, atque asseruit quid crederet, et ab illo quid teneret audivit, et vera ratione atque auctoritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritate, nulla Scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digressae sunt, ille magis magisque iratus et furens, mendacia victum esse a se ipso proclamans, multorum ore laudatum Augustinum. Quae cum minime laterent, coactus est ad ipsum scribere Pascentium, propter illius metum omissis nominibus conferentium; et in eis litteris quidquid inter partes dictum vel gestum fuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium habens copiam, clarissimos scilicet atque honorabiles, qui tunc aderant, viros. Atque ille ad duo sibi directa scripta, unum vix reddidit rescriptum,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ea icum quodã etiam pascen¬
tio comite. domꝰ regiȩ arriano
qui ꝑ autoritatẽ sue ꝑsone fi¬
sci uehem̃tissimꝰ exactor fidẽ
catholicam atrocit̾ ac iugit̾
obpugnabat: et quã plurimoᷤᷤ
sacerdotes di simpliciore fide
uientes dicacitate et potes¬
tate. exagitabat ⁊ ꝑturbabat.
int̾positis honoratis ⁊ nobilibus
uiris: apub carthagniẽ ab illo
ꝓuocatus corã contulit: Seb
idem hereticus tabulas atq
stilũ quod magister nr̃ ⁊ an
stantissime fieri uolebat. ne
adessent om̃i mͦ recusabat: Et
dũ id ꝑnegasset. dicens quod
legũ metu publicarũ ꝑiclitari
talibꝰ scriptis nollet: atq int̾po¬
sitis id placere augustinus ep̃s
cũ suis qui aberant consac̾doti¬
bus uideret: ut absq ulla scrip¬
tura pͥuatim disputarent. colla¬
tionẽ suscipit: p̾dicens ut post¬
mobũ contigit: quod post con¬
uentũ solutũ ẽẽ cuiqũã poss&
lib̾rũ. forte dicere nullo scrip¬
turȩ docum̃to se dixisse quod

Expanded text:
ea cum quodam etiam Pascentio comite domus regiae Ariano, qui per auctoritatem suae personae fisci vehementissimus exactor, fidem catholicam atrociter ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei simpliciori fide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster ettantissime fieri volebat, ne adessent omni modo recusabat. Et dum id pernegasset, dicens quod metu legum publicarum periclitari tabulis scriptis nollet; atque interpositis id placere Augustinus episcopus cum suis qui aderant consacerdotibus videret, ut absque ulla scriptura privatim disputarent, collationem suscepit: praedicens, ut postmodum contigit, quod post solutum conventum esse cuiquam posset liberum forte dicere, nullo scripturae documento, se dixisse quod
Abbreviated transcription (Latin):
sunt seb quȩ iħu xp̃i querens:
ut uł fides sc̃e eccłe catholice in¬
uiolata maneret: uł ñnulli sa¬
cerdotes et clerici. sue ꝓ faᷤ sue
ꝓ nefas exc̃omunicati: uł absol¬
uerentur. uł abicerentur: In or¬
dinandis uero sacerdotibꝰ ⁊ eleri¬
cis: consensum maiorũ ⁊ consu¬

Expanded text:
sunt, sed quae Jesu Christi quaerens; sunt, sed quae Jesu Christi quaerens; ut vel fides sanctae Ecclesiae catholicae inviolata maneret, vel nonnulli sacerdotes et clerici, sive per fas sive per nefas excommunicati, vel absolverentur vel abjicerentur. In ordinandis vero sacerdotibus et clericis consensum majorem Chris
Abbreviated transcription (Latin):
ate agebat: ut ñ solũ onerosus
ac molestius non uiberet᷑. uerũ
etiã mixabilis extitisset: Nã dũ
exota necessitate. suo more apud
quendã africȩ uicarium mace¬
donzum nomine ꝓsupplici litt̾ ᷤᷤ
int̾uenret. atq ille paruisset:
hoc mͦ rescriptum misit: Miro
mͦ afficior sapientia tua: et in
illis quos edidisti. et in his quȩ int̾¬
uenzens ꝓ sollicitis miitere non
grauaris: Nam illa tantũ habent
acumnii ᷤᷤ scientiȩ. sc̃itatis. ut niħl
supra sit : et hec tantũ uerecun¬
diȩ ut nͥ facĩa quod mandas. cul¬
pã penes. me remĩnere: non ĩ ne-¬
gocio ẽẽ digubicem. dñe merito
uen̾abilis et suscipiende pater:
Nõ enim unstas quod pleriq homi¬
to petibile uisum fuerit admͦneᷤ.
subseruiente u̾ecundia: que ma¬
xima dificiliũ int̾ bonos efficaci¬
a est. ꝓ inde statim cõmendatis:
effectum desidero tribu Nlam
sperandi uiam: ante patefecerã:
sas ꝓuicias celebrata cũ potuit
fregquentauit: non in eis quȩ sua

Expanded text:
t non solum onerosus aut molestus non videretur, verum etiam mirabilis existeret. Nam dum exorta necessitate suo more apud quemdam Africae vicarium, Macedonium nomine, pro supplici litteris interveniret, atque ille paruisset, hoc modo rescriptum misit: Miro modo afficior sapientia tua, et in illis quae edidisti, et in iis quae interveniens pro sollicitis mittere non gravaris. Nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit; et haec tantum verecundiae, ut nisi faciam quod mandas, culpam penes me remanere, non in negotio esse, dijudicem, domine merito venerabilis, et suscipiende pater. Non enim instas quod plerique homito petibile visum fuerit, admones subserviente verecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. Proinde statim commendatis effectum desiderii tribui: nam sperandi viam ante patefeceram sas provincias celebrata, cum potuit, frequentavit; non in eis quae sua
Abbreviated transcription (Latin):
librorũ quos illi accipiunt ma¬
nichei usq ab confessionẽ earun¬
dem blasphemiarũ eos ꝑduxit.
et que int̾ se illi suo amore ma¬
lo indigna ⁊ turpͥa facere con¬
suerunt. feminarũ illarũ ue¬
lut electorũ ꝓditione illis eccła-¬
sticis gestis declaratũ est. diq
ita pastoꝵ diligentia dñico g̾
gi augm̃tum accessit: et abu̾sꝰ
fures atq latrones. defensio co¬
competens ꝓcurata est: Cũ quodã
etiam felicẽ de num̾o eoꝵ quoᷤᷤ
electos dicunt manzchei: pub¬
lice in ypponiens eccła notargᷤᷤ
excipientibꝰ disputauit. ppło
astante: ⁊ post scdam uł t̾ciã

Expanded text:
librorum, quos illi accipiunt Malibrorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae inter se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant, feminarum illarum velut electarum proditione, illis ecclesiasticis gestis declaratum est. Atque ita pastorum diligentia, dominico gregi et augmentum accessit, et adversus fures atque latrones defensio competens procurata est. Cum quodam etiam Felice, de numero eorum quos electos dicunt Manichaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: et post secundam
Abbreviated transcription (Latin):
mus scm eiꝰ nom̃ ⁊ benediximꝰ:
qui cum uoluerit ⁊ unde uolu¬
erit. et quomͦ uoluerit ⁊ ꝑscien¬
res et ꝑnescientes: salutem oꝑa¬
tur animaꝵ: Et ex eo homo ille
ꝓposito seruorũ dĩ adherens.
negociatoris dimisit actionem:
et ꝓficiens in eccłe mẽbris in alia
regione ad pb̃rii quoq dei uolun¬
tate petitus n coactus accessit of.¬
ficium: tenens atq custudiens
ꝓposit sc̃itatemr: ⁊ forte ad huc
usq in rebꝰ humanis uruit. tranᷤᷤ
mare constitutus: apud cartha
gmem quoq dũ ꝑ quenbã domꝰ
regiȩ ꝓcuratorem nomine iursũ.
fidei catholice hominẽ ad qͦsõã
manicheorũ. quos electos uel
electas dicunt. p̾sentes ꝑuenire.¬
tur: atq ad eccłam ab eodem
deducerentur ⁊ ꝑducerentur:
ab ep̃o ab tabulas audin sunt:
Int̾ quos etiam sc̃e. memoriȩ
augustinus fuit: qui p̾. ceteris
ex secrabilẽ sectam nouerat.
Et. eorã ꝓdens huiꝰmodi dam¬
nabiles blasphemias: ex locis

Expanded text:
mus sanctum ejus nomen, et benediximus; mus sanctum ejus nomen, et benediximus; qui cum voluerit, et unde voluerit, et quomodo voluerit, et per scientes et per nescientes salutem operatur animarum. Et ex eo ille homo proposito servorum Dei adhaerens, negotiatoris dimisit actionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione ad presbyterii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus humanis vivit trans mare constitutginem quoque, dum per quemdam domus regiae procuratorem, nomine Ursum, fidei catholicae hominem, ad quosdam Manichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ab eodem deducerentur et perducerentur, ab episcopis ad tabulas auditi sunt. Inter quos etiam sanctae memoriae Augustinus fuit, qui prae caeteris illam exsecrabilem sectam noverat, et eorum prodens ejusmodi damnabiles blasphemias ex locis
Abbreviated transcription (Latin):
mancheoꝵ errorem unde nichil
dicere. deuueram disputans: qͣm
de bis quẽ asserere ꝓposueram:
Et post hec nisi fallor ecce alia.
che uł post biduũ. uenit qͥdam
firmus nomine negotiator: et
intra monasterũi sedente sc̃o au¬
gustino nobis coram ad pedes
genibꝰ ꝓuolutus sese iactauit.
lacrimas fundens ⁊ rogans: ut
ꝓsins delictis sacerdos cum suis
dñm i dep̾carttr: confitens qͦd
⁊manchȩorũ. sectãm secutuᷤᷤ fu¬
ĩ isse̾. et in eã quam plurimis
intultam ipsis mabacheis uł eis
quos dicuut alãdos. incassum
fũisse tiꝰ tractatitꝰ. nuꝑ correctũ:
atfii catholicu fũctum: suod &.
ipse uenerabilia. aulgustinus. &
nos qui tunc aberamus ab eodẽ
dilige̾nt̾ inquirentes. ex qua re.
potissimũ illo tractatu sibi fue¬
rit satisfactũ. et referente. nob̾q
om̃ibꝰ sermonis seriem recog¬
noscentibus: ꝓfundũ consilium
dei ꝓ salutem angmarũ ad mi¬
rantes et stupentes. głificau¬

Expanded text:
Manichaeorum errorem, unde nihil Manichaeorum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra monasterium sedente sancto Augustino, nobis coram, ad pedes ejus genibus provolutus sese jactavit, lacrymas fundens, et rogans ut pro suis delictis sacerdos cum sanctis Dominum precaretur, confitens quod Manichaeorum sectam secutus fuisset, et in ea quam plurimis multam ipsis Manichaeis, vel eis quos dicunt electos, incassum se ejus tractatibus nuper correctum atque catholicum factum. Quod et ipse venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum, et referente eo, nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuenerunt: Qui quis gͦ diligã¬
tiam ⁊ oꝑa beatissime memo¬
riȩ augustin ꝓ eccłe di statu
cognoscere plenzus uoluerit:
etiam illa ꝑcurrat gesta. et
inuenzet quȩ uł qualia ꝑtu¬
lerit. quibꝰ illum doctũ eloq̃n¬
tem et p̾dicatum hominem
ꝓuocauerit. hortatusq fuerit:
ut ꝓ sue defensione partis qͦd
uellet ediceret ⁊ illumq uictũ
ipse. uerũ etiam alii fr̃s et con¬
serui qui nobiscu tunc mtͣ yp¬
hodie in eccła meũ sermonem
eusq intiũ et finem. contra
meã consuetudinẽ ꝓcessisse. qm̃
ñ eam rem t̾minatam explicu
quã ꝓposueram. seb penbentẽ
reliqueri: Cui respondimus:
Ita nos in tẽpore miratoᷤᷤ fuisse
scimus. et recognoscimus: At
rare uoluerit : in cuiꝰ manus
sunt et nos ⁊ sermones ñri.
Nam cũ ꝓposite questionᷤ lat̾a
ꝑtractarem: in aliis sermonis.
excursũ ꝑrexi: atqͣ ñ conclusa.
uł explicata questione. disputan.¬
onem t̾minaui. magis ad u̾sus

Expanded text:
provenerunt. Quisquis ergo diligenprovenerunt. Quisquis ergo diligentiam et operam beatissimae memoriae Augustini pro Ecclesiae Dei statu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut pro suae defensione partis quod vellet ediceret; illumque victum ipse, verum etiam alii fratres et conservi, qui nobiscum tunc intra Hiphodie in ecclesia meum sermonem, ejusque initium et finem contra meam consuetudinem processisse, quoniam non eam rem terminatam explicuerim quam pro posueram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimus. Ita nos in tempore miratos fuisse scimus et recognoscimus. At rari voluerit, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis excursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum
Abbreviated transcription (Latin):
collatione habuerũt defensorẽ
uideret : ⁊ cum eodẽ publice
in eccła ppło astante diu̾se cõ¬
munzonis ex hoc ipso disputaret
et ꝓuocaret gestis eccłasticis.
ut quod forte sicut dicebãt ꝓ¬
sequ potuit. in collatione et
ꝑmissus non erat: in p̾senti sine
alicuiꝰ potestatis ꝓhibitione aut
potentia securus dicere minime
dubitaret: et in sua ciuitate suiᷤ
om̃ibꝰ p̾sentibꝰ quibus fiduci¬
alit̾ ꝓpriam defendere cõmun¬
onem non denegaret: Ille nec
hac horatione nec suoꝵ paren¬
tum et ciuium instante peti¬
cione id facere uoluit: qu ei
pollicebantur se ad eiꝰ rebitu¬
ros cõmunzonẽ etiam cum diᷤ¬
crimine patͥmomoꝵ salutisq
suȩ temꝑalis: si mͦ catholicam
suꝑaret assertionem: dt ille
amplius dicere illis gestis ni
utrũ uicerimus. an uicti fueri¬
mus: Et alio loco dũ a notario
ut responderet abmoneretur:¬
cunctis manifesta diffidenita:
eccłȩ dei augm̃ta ac firmam̃ta

Expanded text:
collatione habuerunt defensorem, collatione habuerunt defensorem, videret, et cum eodem publice in ecclesia populo astante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte, sicut dicebant, prosequi potuit in collatione, sed permissus non erat, in praesenti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere communionem non denegaret. Ille neque hac hortatione, nec suorum parentum et civium instanti petitione id facere voluit, qui ei pollicebantur, se ad ejus redituros communionem, etiam cum discrimine patrimoniorum salutisque suae temporalis, si modo catholicam superaret assertionem. At ille amplius dicere illis gestis nihutrum vicerimus, an victi fuerimus. Et alio loco, dum a notario, ut responderet, admoneretur,cunctis manifestata diffidentia, Ecclesiae Dei au
Abbreviated transcription (Latin):
cos condemnati sunt: Ex qua
ratione solito amplius eorum
ep̃i cum suis clericis et plebib
communcarunt. et pacẽ tenen¬
tes catholicam: multas eorum
ꝑsecutiones usq ad mẽbrorum
amputationẽ ⁊ int̾necionem
ꝑtulerunt. Et totũ illud bonũ
ut dixi: ꝑ sc̃m illum hominem
satagentibꝰ et ceptũ ⁊ ꝑfectũ
quę cum donatistis facta ẽ.
collatio ne non defuerũt qui
dicerent ꝑmissos non fuisse
eosdem ep̃os apud potestatem
eccłȩ : licet hoc deficientes et
uicti ad excusationem iactarent:
quando qͥdem ⁊ ante controu̾siã
rant utiq suspectũ eum habẽ¬
tes recusare congressum: tam̃
om̃ipõtis di p̾stitit auxilium:
ut postea in cesariensi mauri¬
taniȩ cnuitate constitutꝰ uene¬
rabilis memorie augustinus:
quo eum uenzre cum aliis
pulere. ob t̾minandas uidelicx
alias eccłȩ necessitates: Hac gͦ
occasione ꝓuenit. ut emeritũ
eiꝰdem loci donatistarũ ep̃m
quẽ suȩ sectȩ p̾cipuũ in illa

Expanded text:
cos condemnati sunt. Ex qua cos condemnati sunt. Ex qua ratione solito amplius eorum episcopi cum suis clericis et plebibus communicaverunt, et pacem tenentes catholicam, multas eorum persecutiones usque ad membrorum amputationem et internecionem pertulerunt. Et totum illud bonum, ut dixi, per sanctum illum hominem,satagentibus, et coeptum et perfectum quae cum Donatistis facta est, collationem, non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem episcopos apud potestatem, Ecclesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusationem jactarent, quandoquidem et ante controversiamrant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. Tamen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae civitate constitutus venerabilis memoriae Augustinus, quo eum venire cum aliis pulerant, ob terminandas videlicet alias Ecclesiae necessitates: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatistarum episcopum, quem suae sectae praecipuum in illa
Abbreviated transcription (Latin):
gum om̃um contra hereticos la¬
tarum. ubiq teneri debere Ex
quotinudex n offic̃ium. ⁊ idẽ crispi¬
mis. quod inimime fuerit exactus:
p̾cepti sunt denas aurilibraf fisci
pͥncpis dimitteretur ĩdulgẽtia:
de dño aduuante ꝑfectum est
Qua diligentia ⁊ sc̃o studno mul
et hic palmã dedit: et apud se
nsticie coronam seruauit: ac
magis magisq iuuante xp̃o
de die in diem augebatur et
multiplicabat᷑ pacis unitas: et
eccłȩ dei frat̾ntas: Et id maxi¬
me factum ẽ post collationẽ
quȩ ab ungu̾sis ep̃is catholiciᷤ
apud carthaginem cũ hisdẽ
donatistarũ ep̃is post modum
facta. ẽ id iubente gloriosissi¬
mo ac religiosissimo imꝑatore
honorio: ꝓpt̾ quob ꝑficiendum
etiam a suo latere tribunũ mar-
serat: In qua controu̾sia illi
omnimobis confurati atq de er¬
rore a catholicis conuicti sentẽ¬
tia cognitoris notan sunt: et post
eorũ appellationem pussim re¬
gis responso ingusti int̾ bereti¬

Expanded text:
gum omnium contra haereticos lagum omnium contra haereticos latarum ubique teneri debere. Ex quo et Judex, et Officium, et idem Crispinus, quod minime fuerit exactus, praecepti sunt denas auri libras fisci ncipis dimitteretur indulgentia: et Domino adjuvante perfectum est. Qua diligentia et sancto studio multet hic palmam dedit, et apud se justitiae coronam reservavit: ac magis magisque, juvante Christo, de die in diem augebatur et multiplicabatur pacis unitas, et Ecclesiae Dei fraternitas. Et id maxime factum est post collationem, quae ab universis episcopis catholicis apud Carthaginem cum eisdem Donatistarum episcopis postmodum facta est, id jubente gloriosissimo et religiosissimo imperatore Honorio; propter quod perficiendum etiam a suo latere tribunum et noserat. In qua controversia illi omnimodis confutati, atque de errore a Catholicis convicti, sententia Cognitoris notati sunt; et post eorum appellationem, piissimi Regis responso juste inter haereti