comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Manilium practorẽ uicimus. et eos cũ rege gentiũ in deditionẽ
accepimus. Dardinos & Mesiacos Curius ꝓconsul subegie. &
primus Romanoꝵ ducum ad cdanubiũ usq peruenit
iunctis Noricoꝵ prountiae accesserunt Bacone pannonioꝵ rege
subacto in ditionẽ paimonię uenerunt. Amantinis inter sauum
et Dauũ prostratis regio suauensis: ac secundoꝵ loca pannoni¬
oꝵ obtenta sunt. Marchonioni & Scardi de locis uarie quie
sunt inter danubiũ et dacũ pulsi sunt: et limes inter romanos
et barbaros ab Augusto ꝑ uandilicun. per Noricũ parnoniam
ac Mesiã est constitutus.
raianus Dacos sub rege Decibalo uicit: ee Daciã transda nubiũ
in solo barbarico proruntiã fecit. quie in circuitu hũit decies cen¬
tena milia passuũ. Sed sub Galieno imꝑatore amissa ẽ. et ꝑ au¬
relianũ translatis ex inde Ronianis duie dacię in regionibus

Expanded text:
cium Anicium praetorem uicimus et eos cum rege Gentio in deditionem cium Anicium praetorem uicimus et eos cum rege Gentio in deditionem accepimus. Dardanos et Moesios Curio pro consule subegit et primus Romanorum ducum ad Danuuium usque peruenit. uictis Noricorum prouinciae accesserunt. Bathone Pannoniorum rege subacto in dicionem nostram Pannoniae uenerunt. Amantinis inter Sauum et Drauum prostratis regio Sauiensis ac secundorum loca Pannoniorum obtenta sunt. Marcomanni et Quadi de locis Valeriae, quae sunt inter Danuuium et Drauum, pulsi sunt et limes inter Romanos ac barbaros ab Augusta Vindelicum per Noricum, Pannonias ac Moesiam est constitutus. raianus Dacos sub rege Decibalo uicit et Daciam trans Danuuium in solo barbariae prouinciam fecit, quae in circuitu habuit deciens centena milia passuum; sed sub Gallieno imperatore amissa est et per Aurelianum, translatis exinde Romanis, duae Daciae in regionibus
Abbreviated transcription (Latin):
nia prima. Britannia secunda. in Illyricũ ab ore marituno pauli¬
tim regressi sumꝰ. Leuinius consul adriaticũ: atq ionicum mare
primus ingressus maritimas obtinuit ciuitates. Ereta ꝑ Metellũ
proconsulem qui Creticus dictus ẽ. proiuntia facta ẽ. Graecis in
fidem nr̃am confugientibus ad achaiã accessinius. Achenienbs
Libera diu sub amicis nr̃is achaia fuie. Ad extremũ legatis ronia
tho. Achaia omũs obtenta ẽ. Epirote qui aliquando cum rege syr¬
rho etiã ad italiã transire presumpserant uicti. atq thessali si mul
cum achiuoꝵ et Macedonũ regionibus nobis accesserunt. Mace¬
donia ter rebellauit sub Philippo. Sub ferseo. Sub pserido Philippo.
Philippũ Flaminius. Rersen Raulꝰ pleudo Philippũ Aletellus opp̃ssit.
quoꝵ triumphis Macedonia quoq populo Ro adiuncta ẽ Illyri¬
cos ꝗ auxilium Macedonib attulerant ex eade occasione ꝑ .L.¬

Expanded text:
nia prima, Brittania secunda. Illyricum ab ore maritimo paulania prima, Brittania secunda. Illyricum ab ore maritimo paulatim adgressi sumus. Laeuinus consul Hadriaticum atque Ionium mare primus ingressus maritimas obtinuit ciuitates. Creta per Metellum proconsulem, qui Creticus dictus est, prouincia facta est. Graecis in fidem nostram confugientibus ad Achaiam accessimus. Athenienses t. Libera diu sub amicitiis nostris Achaia fuit, ad extremum legatis Romanopta Corintho Achaia omnis obtenta est. Epirotae, qui aliquando cum Pyrrho rege etiam ad Italiam transire praesumpserant, uicti ac Thessali simul cum Achiuorum et Macedonum regionibus nobis accesserunt. Macedonia ter rebellauit: sub Philippo, sub Perse, sub Pseudophilippo. Philippum Flamininus, Persen Paulus, Pseudophilippum Metellus oppressit, quorum triumphis Macedonia populo Romano adiuncta est. Illyrios, qui Macedonibus auxilium tulerunt, ex eadem occasione per Lu
Abbreviated transcription (Latin):
tum uirib freti. ut Romã ip̃am bello peterent: et cęsis exerci.¬
tib romanis apud alliã fluuium moenia urbis intrarẽt. Capi¬
tolium obsiderene. ad cuius arces sexcenti nobilissimi senatores¬
confugerant. qui nulle auri libris se obsidione redemerunt. postea
Gallos cũ uictoria remeantes Camillus ꝗ in exilio erat collecta
de agris multitudine opp̃ssit. Aurum & signa quę galli cepere re.¬
portauit. Cum Gallis multi cõsules. praetores & dictatores euen¬
tu uario conflixerune. Marius gallos de italia expulit: et tran¬
scensis alpib foeliciter aduersꝰ eos pugnauit.¬
ieteꝵ .C. Caesar cum .x. legionibus quae quaterna nulia milicũ
liae cũ Aquitania et Britannus prouintiae decẽ et octo. Alpes mari¬
timę proiuntia abianensis. Uanensis. Noue popularia. Aquitaniae
duae alpes Gagis maxima sequanoꝵ. Germaniae dus̨ Rlgicae

Expanded text:
tum uiribus freti, ut Romam ipsam bello peterent, caesis exercitum uiribus freti, ut Romam ipsam bello peterent, caesis exercitibus Romanis moenia urbis intrarent, Capitolium obsiderent, ad cuius arcem sescenti nobilissimi senatoresconfugerant; qui mille auri libris se ab obsidione redemerunt. Postea Gallos cum uictoria remeantes Camillus qui in exsilio erat, collecta de agris multitudine oppressit; aurum et signa quae Galli ceperant, reportauit. Cum Gallis multi consules praetores ac dictatores euentu uario conflixerunt. Marius Gallos de Italia expulit, transcensis Alpibus feliciter aduersus eos pugnauit. C. Caesar cum decem legionibus, quae terna milia militum lia Aquitania et Brittaniis prouinciae decem et octo: Alpes Maritimae, prouincia Viennensis, Narbonensis, Nouempopulana, Aquitaniae duae, Alpes Graiae, Maxima Sequanorum, Germaniae duae, Belgicae
Abbreviated transcription (Latin):
niae duę.hoc ẽ sitifensis et Cęsariensis sunt prȩ sidales. Nispaniᷤ
primum auxiliũ aduersus aphros ꝑ scipionẽ tulimus. Rebel¬
lantes liutanos hispaniã per Deciũ Brutũ obtinuinius et usq
Gades ad oceanũ mare ꝑuenimus. post ad hispanos tumultu¬
antes Syllanus exercitꝰ missus eos uicit. Celtiberi cũ hispania
sepe rebellabant. sed misso minore Scipione cum excidio Numã¬
ani per Metellũ & Pompeium in deditionẽ acceptae sunt. po¬
stea ꝓrogato in quinquenniũ imperio a Pompeio perdomitę sũc.
Ad extrenũ quoq ab octauiano Cęsare Augusto Cantabri ꝗ
freti montib resistebant deleti sunt. per omẽs hispanias sex sũc
nunc ꝓiuntiae. Terraconensis. Carthaginensis. Luxitania. Gal¬
Luxitania cõsulares caeterae pręsidales sunt. cum Gallis po.Ro.¬
Mediolanum ẽ usq ad Rubiconẽ tenebant fluuiũ: in tan.¬

Expanded text:
niae, hoc est Sitifensis et Caesariensis, sunt praesidales. Hispanis niae, hoc est Sitifensis et Caesariensis, sunt praesidales. Hispanis primum auxilium aduersum Afros per Scipionem tulimus. Rebellantes Lusitanos in Hispania per Decimum Brutum obtinuimus et usque Gadis ad Oceanum mare peruenimus. Postea ad Hispanos tumultuantes Sylla missus eos uicit. Celtiberi in Hispania saepe rebellauere, sed misso iuniore Scipione cum excidio Numanli per Metellum et Pompeium in dicionem acceptae sunt. Postea, prorogato quinquennii imperio, a Pompeio perdomitae sunt. Ad extremum quoque ab Octauiano Caesare Augusto Cantabri et Astures, qui freti montibus resistebant, deleti sunt. Ac per omnes Hispanias sex nunc sunt prouinciae: Tarraconensis, Carthaginensis, Lusitania, GalLusitania consulares, ceterae sunt praesidales. Cum Gallis Mediolanum est, usque ad Rubiconem fluuium tenebant in tan
Abbreviated transcription (Latin):
Rebellauere sępe sardi uncta administratio haꝵ insulaꝵ fue¬
rat. pose suos pretores habuit. Nunc singulę praesidibus regunt᷑.
In aphricã pro defensione siculoꝵ romana tñsmussa sune signa
Ter Aphrica rebellauit. Ad extremũ deleta ꝑ Aphricanum sci¬
pionem carthago ꝓuntia facta ẽ. Nunc sub consularib agit
Numidia ab aĩcis regibus tenebat᷑: sed iugurthe ob necatos
Adherbalem et hemphalẽ Micipsae regis filios bellum indictũ ẽ
et eo ꝑ Metellum consulẽ attrito: per Mariũ capto in potestatẽ
sunt. sed subacta om̃i aphrica Mauro Iuba rex tenebat qui in
ca belli cuulis a Iulio Cęsare uictus mortem sibi ꝓpria uolunta.¬
te conscuiit ita Mauritanię nostrae ee coeperunt. ac ꝑ omnẽ
aphricam sex prouintię factae sune: Ipsa ubi carthago ẽ pro.¬
consularis. Nunudia consularis. Nytatiũ. Tripolis. et Maurita¬

Expanded text:
rebellauere saepe Sardi. Iuncta administratio harum insularum fuerebellauere saepe Sardi. Iuncta administratio harum insularum fuerat, post suos praetores habuit, nunc singulae a praesidibus reguntur. In Africam pro defensione Siculorum Romana arma transmissa sunt. Ter Africa rebellauit; ad extremum, deleta per Africanum Scipionem Carthagine, prouincia facta est, nunc sub proconsulibus agit. Numidia ab amicis regibus tenebatur, sed Iugurthae, ob necatos Adherbalem et Hiempsalem, filios Micipsae regis, bellum indictum est; et eo per Metellum consulem adtrito, per Marium capto, in populi Romsunt. Sed subacta omni Africa Mauros Iuba rex tenebat, qui in causa belli ciuilis ab Augusto Caesare uictus mortem sibi propria uoluntate consciuit. Ita Mauritaniae nostrae esse coeperunt ac per omnem Africam sex prouinciae factae sunt: ipsa, ubi Carthago, est proconsularis, Numidia consularis, Byzacium consularis, Tripolis et duae Maurita
Abbreviated transcription (Latin):
iucto ponti regnũ occupatum ẽ. et armenia minor quã ide
tenuerat armis obtenta ẽ. In mesopotaniã romanus exercitus
ꝑuenit. Cum parchis foedus initũ est. Contra cardoneos ac sar¬
racenos et Arabes bellatũ est. Iudęa omnis uicta ẽ. Cilicia &
Syria in potestatẽ po. Ro. uenerunt. Aegypti reges foederati.
erant.
ub imperatorib uo ꝑ annos ccce uii. quom diuersa rei .p. for¬
tuna multi principes imꝑarent. Accesserunt tũ Romano orbi
Alpes maritimę. Alpes cotię Retiae. Noricę. Pannoniae. Mitiae et
omnis ora clanubii in prouintiã est redacta. Pontus omnis.
Armenia nunor. Oriens totus cũ mesopotania. Asia. Arabia
et Aegypto sub imꝑii Romani iure transiuit. Quo aũt ordi
rege Marcellus cõsul obtiniit. deinde a prętoribus recta ẽ. postra
est cõmissa praesidibus. Nunc a consulib administratur Sardi¬
niam & Corsicam Metellus uicit: qui triumphauit de sardis.

Expanded text:
uicto Pontus regnum eius occupatum est, Armenia minor, quam idem uicto Pontus regnum eius occupatum est, Armenia minor, quam idem tenuerat, armis obtenta est, in Mesopotamiam Romanus peruenit exercitus, cum Parthis foedus initum est, contra Carduenos ac Saracenos et Arabas bellatum est, Iudaea omnis uicta est, Cilicia, Syriae in potestatem populi Romani peruenerunt, Aegypti reges foederati erant. Sub imperatoribus uero per annos CCCCVII, cum diuersa rei publicae fortuna multi principes imperarent, accesserunt Romano orbi Alpes Maritimae, Alpes Cottiae Raetiae Noricae Pannoniae Moesiae et omnis ora Danuuii in prouincias est redacta. Pontus omnis, Armenia minor, Oriens totus cum Mesopotamia, Assyria, Arabia et Aegypto sub imperii Romani iura transiuit. Quo ordine rege, Marcellus consul obtinuit. Deinde a praetoribus recta, postea est commissa praesidibus: nunc a consularibus administratur. Sardiniam et Corsicam Metellus uicit, triumphauit de Sardis
Abbreviated transcription (Latin):
runt nũo. xliii per ãños. ccceuii Sub his igit᷑ tribus imꝑandi
generibus hoc ẽ regio consulari et imꝑatorio qͣtum Roma ꝓfecerie
breuiter intimabo.
ub regb uu per anmos ce alui non ampli q̃ usq portiuom acqs.¬
Nostuam inter.xuiii. miliarium a portis urbis Romȩ ut pote ad¬
huc paruę: et a pastorib conditae: quom finitimę circum ciuita¬
tes praemerent Romanũ processit imperiũ.
ub consulio. inter quos et nonnunꝗͣ dictatores fuerũt per annos.
sinul .ccccxluii. usq transpadum italia occupita ẽ Aphrita sub.¬
acta. hispanię accesserunt. Galliae & Britannue tributariae
facte sunt. Inde illyricũ. histri. liburni Dalmatę domiti sunc. Ad
achaiam transitũ est. Macedones subacti cũ dardinis. Misus &
thracibus bellatũ est. Ad danubiũ usq peruentum. In asia ex¬
pulso Antrocho primum pede posuerunt romani. Mithridate

Expanded text:
runt numero XLIII per annos CCCCVII. Sub his igitur tribus imperandi runt numero XLIII per annos CCCCVII. Sub his igitur tribus imperandi generibus, hoc est regio consulari imperatorio, quantum Roma profecerit, breuiter intimabo. Sub regibus septem per annos CCXLoctauum decimum miliarium a portis urbis Romae, utpote adhuc paruae et a pastoribus conditae, cum finitimae circum ciuitates premerent, Romanum processit imperium. Sub consulibus, inter quos nonnumquam et dictatores fuerunt, per annos simul CCCCLXVII Italia usque trans Padum occupata est, Africa subacta est, Hispaniae accesserunt, Galliae et Brittaniae tributariae factae sunt. De Illyrico Histri Libyrni Dalmatae domiti sunt, ad Achaiam transitum est, Macedones subacti, cum Dardanis Moesis et Thracibus bellatum est, et ad Danuuium usque peruentum. In Asia expulso Antiocho primum pedem posuere Romani, Mithridate
Abbreviated transcription (Latin):
REUEM EIERI CLAEMENTIA
tua libellũ praccepit. parebo libens preceptis.
Qiuippe cũ desit facultas latius eloquendi
ac morẽ secutus calculatoꝵ. qui ingentes
suminias ere breuiori exprimunt. Res ges¬
tas signabo non eloquar. Accipe ergo. quo
breuiter dicta breuius computent᷑ ut annosã uetustatem rei pu¬
sulibus cCCCLXUIi. Sub imperatorib cccciii.
egnauerunt Romȩ per aimos.ccxliii. Reges nũo .uii. Romul
regnauit ꝑ aimos .xxxuii. Senatores ꝑ quinos dies: anmnum.
unum Numa Rompiltꝰ regnauit añis. xliii. Tullus hostiliꝰ regna¬
uit annis .xxxii. Ancus Martius regnauit ãnis .xxxiiii. Tar¬
quinus priseꝰ regnauit annis .xxxuiii. Seruius Tullꝰ regnauit
onsules fuerune a lunio Bruto. et fublicola in Pansam et Nir¬
tium nũo octingenti. lxxuii. praeter eos ꝗ in eodes anno sorte ali¬
qua sunt subrogati ꝑ annos .cccc lxuii. Quinq annis romę con¬
mperatores ab octauuauo celare Augusto usq in Iouinianũ fue¬

Expanded text:
reuem fieri clementia tua praecepit. Parebo libens praecepto, quippe cui desit facultas latius eloquendi; ac morem secutus calculonum, qui ingentes summas aeris breuioribus exprimunt, res gestas signabo, non eloquar. Accipe ergo quod breuiter dictis breuius conputetur: ut annos et aetatem rei pusulibus anni CCCCLXVII, sub imperatoribus anni CCCCVII. Regnarunt Romae per annos CCXLIII reges numero VII. Romulus regnauit annos XXXVII; senatores per quinos dies annum unum; Numa Pompilius regnauit annos XLIII; Tullus Hostilius regnauit annos XXXII; Ancus Marcius regnauit annos XXIIII; Priscus Tarquinius regnauit annos XXXVIII; Seruius Tullius regnaui anno XXIIII. Consules fuerunt a Bruto et Publicola in Pansam et Hirtium numero DCCCCXVI, praeter eos qui in eundem annum sorte aliqua sunt subrogati, per annos CCCCLXVII. Nouem enim annis Romae conImperatores ab Octauiano Caesare Augusto in Iouianum fue
Abbreviated transcription (Latin):
sem episccpũ heresi archẽ librum de adoranda edidit cruce
Togmatizabat enĩ memoratus hereticus crucis dominicȩ
signum non oportere adorari: quod nisi adhibeat᷑ frontibis
nostris siue aꝗo quibus regeneranĩ: aut crismati quo linim̃
aut sacrificio quo uegetam̃. nihil rite ꝑficitur. Sed ei menio¬
ratus Ihonas episcopus satis lucide catholiceq illo suo respon.¬
dic libello. Foruit etiã hoc code tempore uir quida Raba.¬
nus noĩe qui & ip̃e de laude cruicis librũ diuersis scematib
decoratum metriae composuit. Porro Ludouid imꝑatori quat¬
tuor eius successere filii. Quoꝵ Lotharius post patris obitũ
non multis dieb euolutis auersa ualitudine correptus im¬
peru sui temꝑamento derelicto monachus factus ẽ relinques̃
filio suo Ludouico italici dignitatẽ imperii. Carolus uo pius
franciam burgundiã. et aquitaniã obtiniut solus.

Expanded text:
sem episcopum heresiarchen librum de adoranda edidit cruce. sem episcopum heresiarchen librum de adoranda edidit cruce. Dogmatizavit enim memoratus hereticus crucis dominicae signum non oportere adorari, quod nisi adhibeatur frontibus nostris sive aquis quibus regeneramur aut crismati quo linimur aut sacrificio quo vegetamur, nichil rite perficitur. Sed ei memoratus Jonas episcopus satis lucide catholiceque illo suo respondit libello. Floruit etiam hoc eodem tempore vir quidam Rabanus nomine, qui et ipse de laude crucis librum diversis scematibus decoratum metrice composuit. Porro Ludovico imperatori quatuor ejus successere filii. Quorum Lotharius post patris obitum non multis diebus evolutis aversa valitudine correptus, imperii sui temperamento derelicto, monachus factus est, relinquens filio suo Ludovico Italici dignitatem imperii. Karolus vero Pius Franciam, Burgundiam et Aquitaniam obtinuit solus.
Abbreviated transcription (Latin):
his temporib Theodulfus floriacensiũ abbas. et aurelia¬
nensium episcopus. Qui cũ instimulatus multis crimini¬
bus apud impatorem Ludouicum fuisset fallo andeganis
ẽ exilio relegatus. Quo dũ in custodia teneret᷑. contigit ut
ibidem die palmaꝵ ueniret iam dictus pussimus imꝑa¬
tor. Et cũ secus domũ qua custodiebat᷑ idem Theodulfus
episcopus processio ꝑtransiret. facto silentio p̃nte miperato¬
re illos pulcherrimos uersus qui nunc usq per galliã in
eadem solennitate psallunt᷑. a se editos ꝑ fenestram decan¬
tauit. Quoꝵ hoc ẽ exordium. Gloria laus & honor tibi
lit rex christe redemptor. Cui puerile decus prompsit.
osanna piũ. Quibus imꝑator emollitus. mox eũ a uin.¬
culis absolui p̃cepit: et priori gr̃a redonauit. Sed duz ad
sua reuertit᷑ ueneno sicue fert extinguitur. Cui sucessit in ep̃is¬
copatu Ihonas uir uenerabilis qui contra claudiũ taurinen¬

Expanded text:
his temporibus Theodulfus Floriacensium abbas et Aureliahis temporibus Theodulfus Floriacensium abbas et Aurelianensium episcopus. Qui cum insimulatus multis criminibus apud imperatorem Ludovicum fuisset, Andegavis est exilio relegatus. Qui dum in custodia teneretur, contigit ut ibidem die palmarum veniret jam dictus piissimus imperator, et dum secus domum qua custodiebatur idem Theodulfus episcopus processio pertransiret, facto silentio presente imperatore illos pulcherrimos versus, qui nunc usque per Galliam in eadem sollempnitate psalluntur, a se editos, per fenestram decantavit; quorum hoc est exordium: Gloria, laus et honor tibi sit, rex Christe redemptor, Cui puerile decus prompsit osanna pium. Quibus imperator emollitus, mox eum a vinculis absolvi precepit et priori gratia redonavit. Sed dum ad sua revertitur, veneno, sicut fertur, extinguitur. Cui successit in episcopatu Jonas, vir venerabilis, qui contra Claudium Taurinen
Abbreviated transcription (Latin):
rium reconciliauerunt. Post hec uõ claementissius im¬
perator inter filios suos quattuor suũ diuisit imperiũ. Et
Lothario quide italiam. Ludouico aũt germaniam atq
saxoniam. Et lipino aꝗtaniam. Carolo uõ franciam de
diuisionem non ęquaniniter tulit: sed totũ imperium si¬
bi subicere tentauit. Quod ut pater comꝑit illico aduer¬
sus eũ iter arripuit. Sed in ip̃o itinere aduersa ualitudine
gone episcopo methis delatũ: et in eccłia sancti Ar nulti
confessoris est tumulatũ. Decessit uo armno uite suę. lxuli¬
obitum quattuor eius filii apud fontanidũ campum atro¬
citer inter se dimicauerunt. In quo bello franciae. ital iae
aquitaruae: alamannię saxoniae burgundiaeq ommes.¬
pene milites mutius sese concidere uulnerib. Uictoria
morato papę Gregorio Sergius successit. Et Sergio Leo quã¬
tus. Et Leoni Benedictꝰ. Et Benedicto Nicolaus. Floruit et̃

Expanded text:
rium reconciliaverunt. Post haec vero clementissimus imrium reconciliaverunt. Post haec vero clementissimus imperator inter filios suos quatuor suum divisit imperium; et Lothario quidem Italiam, Ludovico autem Germaniam atque Saxoniam, et Pipino Aquitaniam, Karolo vero Franciam deldivisionem non equanimiter tulit, sed totum imperium sibi subicere temptavit. Quod ut pater comperit, ilico adversus eum iter arripuit; sed in ipso itinere adversa comprehensugone episcopo Methis delatum et in Ecclesia sancti Arnulfi confessoris est tumulatum. Decessit vero anno vitae suae obitum quatuor ejus filii apud Fontanidum campum atrociter inter se dimicaverunt. In quo bello Franciae, Italiae, Aquitaniae, Alemaniae, Saxoniae, Burgundiaeque ompene milites mutuis se concidere vulneribus cf. ADO.morato papae Gregorio Sergius successit, et Sergio Leo quartus, et Leoni Benedictus, et Benedicto Nicholaus. Floruit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
filios tres ex hermengarde prima uxore sua .s. Lothari¬
um. Pipinuĩ atq ludouicum. Et ex sua uxore secunda
nomine Iudith genuit Carolũ regem francoꝵ. Porro lo¬
tharius imꝑatoris primogenitus dum ẽẽt a pr̃e benignis¬
simo super italiã constitutus. romã uenit. Et sancti palcdhe
noĩe suscepit Augusti. Pascali uo papae successit Eugeni
Mecdardi postulans ab eo sibi tnͣsmitti ossa uenerabilis mar¬
tyris Sebastiani. Quod impetrauit et honorabiliter ut de
hyppoliti atq Tyburtu corpora a roma delata: et in sancti
Dionysu eccł̃ia non longe ab urbe parisiaca sunt tuiniu
cathedra Eugenio papę successit ualentimanus: et ualen¬
timano Gregorius quartus. Quo annuente Lotharius
patrem suũ Ludouicum imperatorem comp̃hendit: et
apud sancti Medardi monasteriũ custodiri mandauit.uxo.¬
rem quoq ipsius Iudith exilio relegauit et Carolũ quen
douicum a custodia liberauerunt: et pr̃i filium lotha¬

Expanded text:
filios tres ex Hermengarde prima uxore sua, scilicet Lotharifilios tres ex Hermengarde prima uxore sua, scilicet Lotharium, Pipinum atque Ludovicum. Et ex sua uxore secunda nomine Judit genuit Karolum regem Francorum. Porro Lothariuis, imperatoris primogenitus, dum esset a patre benignissimo super Italiam constitutus, Romam venit. V. Hlud. c. 36. nomine suscepit augusti. Paschali vero papae successit EugeniuMedardi, postulans ab eo sibi transmitti ossa venerabilis martiris Sebastiani. Quod et impetravit, et honorabiliter, ut dertirum Yppoliti atque Tyburcii corpora a Roma delata et in sancti Dyonisii ecclesia non longe ab urbe Parisiaca sunt tumulatcathedra Eugenio papae successit Valentinianus, et Valentiniano Gregorius quartus. Ib. c. 48. Quo annuente Lotharius patrem suum Ludovicum imperatorem comprehendit, et apud sancti Medardi monasterium custodiri mandavit. Uxorem quoque ipsius Judith exilio relegavit, et Karolum, quem dovicum a custodia liberaverunt, et patri filium Lotha
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uestimento. Crũnus uõ adriopolim comprehendit. Nis
practerea dieb arabes sibimet aduersantes regni sui solidita¬
tem anulerunt: et ex uno quattuor tyranni efficiunt᷑ Quoꝵ
unus egyptum et aphricã simul sibi uindicauit hispaniam
uõ duo. et palestinã quartus inter se diuisere.
Udouicus deniq pius Caroli magni imꝑatoris filius
xxuii. hic fuit uir clementissimae naturae. unde cũ iux̃
luoꝵ lenitatem moꝵ rem publicã disponeret: tulit finem
multis aduersitatib plenum tam a liberis ꝗͣ a regni ꝓce¬
ribus crudeliter impugnatus. Fuit iterũ semper praeceptoꝵ
donuni feruentissim exequutor et legis lanctę streniussi¬
nus ꝓpagator Congregatis nempe epilcopis et nobilissimis
uiris fecit componi et ordinari librũ canonicani normani
episcopis et clericis baltei gemmeis cultri onerati et cingu¬
la auro compta et exquilite uestes: et alia sȩcularia pari
capitula ꝑ necessaria. Genuit etiã ipse serenissimiꝰ imꝑator

Expanded text:
 . Crunnus vero Adrianopolim comprehendit. His preterea diebus Arabes sibimet adversantes regni sui soliditatem amiserunt, et ex uno quatuor tyranni efficiuntur. Quorum unus Aegiptum et Affricam simul sibi vendicavit, Hispaniam vero duo et Palestinam quartus inter se divisere. Ludovicus denique Pius, Karoli Magni filius,27. Hic fuit vir clementissimae naturae cf. ADO. Unde cum juxta suorum lenitatem morum rem publicam disponeret, tulit finem multis adversitatibus plenum, tam a liberis quam a regni proceribus crudeliter impugnatus. Fuit tamen semper preceptorum Domini ferventissimus executor et legis sanctae strenuissimus propagator. Congregatis nempe episcopis et nobilissimis viris, fecit componi et ordinari librum canonicam normam coepiscopis et clericis baltei gemmeis cultris honerati et cingula auro compta et exquisitae vestes et alia secularia paritcapitula pernecessaria. ADO. Genuit etiam serenissimus imperator
Abbreviated transcription (Latin):
mensibus duob et dieb sex intra quos dies Alichael cu¬
lates ad imperiũ est assimmptus
Ichael ergo aimo diuinę incarnationis. dact iiii suꝑ
Stauratium inuadens imperiũ imperauit annis
Ab hoc exegit reuerendus patriarcha Nicephorus scriptun pro¬

Expanded text:
mensibus duobus et diebus sex. Intra quos dies Michael Curopalates ad imperium est assumptus. Michael ergo divinae incarnationis anno 804. super Stauratium invandens imperium, imperavit annis duobus. Ab hoc exegit reverendus patriarcha . .
Abbreviated transcription (Latin):
tatis suȩ̨ pręcipuum documentum ondic: cum filio defun¬
cto nepotẽ patri succedere. et neptes inter filias suas educa¬
ri fecisset Imperator deniq Nicephorus constintino polita¬
nus ad eũ misit. et firnũssimũ foedus cũ eo disposiut to¬
taniq uenetiam illi uoluntate spontanea donauit. Ueꝵ tan¬
dem magnificus imꝑator Carolus cum suę finem uitę sibi
cerneret ĩminere. Ludo uico filio suo quem aquitanię regem
dudum ordinauerat. coronam imperialẽ dereliquit. Bernar¬
dum aũc filium Ripini filii sui italię regem fecit. Decessie

Expanded text:
tatis suae precipuum documentum ostendit, cum filio defuntatis suae precipuum documentum ostendit, cum filio defuncto nepotem patri succedere et neptes inter filias suas educari fecisset. Imperator denique Nicephorus Constantinopolitanus ad eum misit, et firmissimum fedus cum eo disposuit, totamque Venetiam illi voluntate spontanea donavit cf. ADO.. Verum tandem magnificus imperator Karolus cum finem vitae sibi cerneret imminere, Ludovico filio suo, quem Aquitaniae regem dudum ordinaverat, coronam imperialem dereliquit; Bernardum autem, filium Pipini filii sui, Italiae regem fecit. Decessit
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ genuit et Drogonem & hugonem. Praeterea mater eius
berthrada in magno apud eũ honore conseniue. Liberos qͥq
suos ita censuit instituendos ut tã filu ꝗͣ filiȩ primo libera¬
libus studus quibus & ipse operam dabat erudirentur. Tum
filios cũ prinium ȩtas patiebatur more francoꝵ equitare et ar¬
nus ac uenationib exercer fecit. Filias uo̾ lanificio assuescere
coloq ac fulo ne ꝑ otumi torperent operã impendere atq ad
ominem honestatẽ crudiri iussit. Ex his ominib duoo tm̃ fi¬
lios ac filiã priusꝗͣ moreretur amsit. Carolum ꝗ natu ma¬
ior erat. et Pipinũ quem regẽ italiac fecerat. et Rochrudẽ
quae filiaꝵ eius primogenita a Constantino graecoꝵꝵ ini¬
peratore desponsata erat. Quoꝵ Ripinum unũ filium ber¬
nardum. filias aũe quinq Adalaydem. Atulã. Gundradã
Gerch aidem ac Theoderatã superstites reliꝗt. In quib rex pie¬

Expanded text:
quae genuit ei Drogonem et Hugonem. Preterea mater ejus quae genuit ei Drogonem et Hugonem. Preterea mater ejus Bertrada in magno apud eum honore consenuit. Ib. c. 19. Liberos quoque suos ita censuit instituendos, ut tam filii quam filiae primo liberalibus studiis, quibus et ipse operam dabat, erudirentur. Tum filios, cum primum aetas patiebatur, more Francorum equitare et armis ac venationibus exerceri fecit. Filias vero lanificio assuescere coloque ac fuso, ne per otium torperent, operam impendere atque ad omnem honestatem erudiri jussit. Ex his omnibus duos tantum filios ac filiam, priusquam moreretur, amisit, Karolum, qui natu major erat, et Pipinum, quem regem Italiae fecerat, et Rothrudem, quae filiarum ejus primogenita a Constantino Graecorum imperatore desponsata erat. Quorum Pipinus unum filium Bernardum, filias autem quinque, Adalaydem, Atulam, Gundradam, Berthaidem ac Theoderatam superstites reliquit. In quibus rex pie
Abbreviated transcription (Latin):
riae antiquoꝵ et res gestę. Delectabatur etiã libris sancti
Angustini praecipueq his ꝗ de ciuitate dei prętituliti sunt
Uinum uo̾ et om̃s potus adeo parcus in bibendo erat ut suꝑ
coenam raro plusꝗ̃ tex biberet. Estate post cibũ meridimum
pomoꝵ aliquid sumens ac semel bibens depositis uestib et.
caltiamentis uelut noctu solitus erit duab aue trib horis
quieseere. Noctibus sic dormuebat ut somnũ quater aut ꝙ̃n¬
quies non solũ expergiscendo sed etiã surgendo interrumperet.
habuit preterea tres filios. Carolum uidelicet ẜipinum &
Ludouicum. Habuit & tres filias. Roterudeni.Bergam & Gis¬
lam. habiuic etiã duas alias filias de fastrada sua uxore fas¬
trada uõ defuncta. Leothgardam alamiãnam duxit uxoreni
Et ea mortua hũit iteꝵ duas concubinas Gresiundam saxo.¬
nici gñis. de qua nata ẽ ei filia noĩe Adalthruth et Reginam

Expanded text:
riae et antiquorum res gestae; delectabatur et libris sancti riae et antiquorum res gestae; delectabatur et libris sancti Augustini, precipueque his qui de civitate Dei pretitulati sunt. Vini vero et omnis potus adeo parcus in bibendo erat, ut super coenam raro plus quam ter biberet. Aestate post cibum meridianum pomorum aliquid sumens, ac semel bibens, depositis vestibus et calciamentis, velut noctu solitus erat duabus aut tribus horis quiescere. Noctibus sic dormiebat, ut somnum quater aut quinquies non solum expergiscendo sed etiam surgendo interrumperet. Ib. c. 18. Habuit preterea tres filios, Karolum videlicet, Pipinum et Ludovicum. Habuit et tres filias, Rothrudem, Bergam et Gislam. Habuit etiam alias duas filias de Fastrada sua uxore. Fastrada vero defuncta, Leothgardam Alamannam duxit uxorem; et ea mortua, habuit iterum duas concubinas, Gresuindam Saxonici generis, de qua nata est ei filia nomine Adaltruth, et Reginam,
Abbreviated transcription (Latin):
niq christianam summa pietate semꝑ excoluit et ecclesiã
mane & uespere. nec non & nocturnis horis et sacrificu tẽ¬
xima preditus erat ut ꝗ non solũ in suo regno illis subueni¬
re ueꝵ etiam in tnsmarinis regionibus in lyriã et egyptu
et aphricã et hierosolymis et alexandris̨ atq carthagini pecu¬
nias multas mittere satagebat. Ob hoc etiã maxime tñsma¬
rinoꝵ regum aĩcitias expetebat ut sub eis degentib christi
imperator corpore fuit amplo atq robusto. statura ennenti et
apice capitis rotundo naso paululũ mediocritatem excedente
oculis pulchris. canicię ueneranda. facie leta. uoce cdara
quottidiana quaternis tm̃ ferculis prebebatur praeter al¬
sam catnẽ quam uenatores uerubus inferre solebant qua ille
libentius ꝗ̃ ullo alio cibo uescebat᷑ Intercoenandum autem
aliquod acroama aut lectors̃ audiebat. Legebantur ei histo¬

Expanded text:
nique christianam summa pietate semper excoluit, et ecclesiam nique christianam summa pietate semper excoluit, et ecclesiam mane et vespere necnon et nocturnis horis et sacrificii temxima preditus erat, ut qui non solum in suo regno illis subvenire, verum etiam in transmarinis regionibus in Syriam et Aegiptum et Affricam et Hierosolimis et Alexandriae atque Kartagini peccunias multas mittere satagebat. Ob hoc etiam maxime transmarinorum regum amicitias expetebat, ut sub eis degentibus christiimperator corpore fuit amplo atque robusto, statura eminenti et apice capitis rotundo, naso paululum mediocritatem excedente, oculis pulchris, canitie veneranda, facie leta, voce clara,cotidiana quaternis tantum ferculis prebebatur, preter assam carnem, quam venatores veribus inferre solebant, qua ille libentius quam ullo alio cibo vescebatur. Inter coenandum aut aliquod acroama aut lectorem audiebat. Legebantur ei histo
Abbreviated transcription (Latin):
deribus gemmaꝵq pretiosaꝵ exornauit munerib amplissi¬
mis etia honoribus ditauit. Et insuꝑ quod ẽ preciosius sanctis
tropoleoꝵ qui sub eius dictione manebant. Roma Rauenna
Mediolanum. Foroiuliũ. Gradus. Colonia. Uigontucus. Liuia¬
num. Et Saltrbuge. Treueris. Senonis. Uesontium. Lugdunũ
Rothomigus. Rhenus Arelas. Uienna. Darantasia Ebrudu
praecipue romanã inter eas ecclesiam inter cas et fideliter defen
tus sed etiã in ꝑeginis lingius ediscendis operã impendit.
Ueꝵ griccam linguã melius poterat intelligere ꝗ̃ proriuntia¬
re in discenda deniq grammatica Retrum pisanũ habiut au¬
ditorem et in ceteris disciplinis Albinum cognomento alcu¬
niuni. Tentabat etiã scribere tabulasq ferebat. ut cũ uacuum
tempus eẽt manum luteris effigiendis assuesceret. Sed parũ
profuit labor preposterus ac sero inchoatus Religionem de¬

Expanded text:
deribus gemmarumque preciosarum exornavit muneribus, amplissideribus gemmarumque preciosarum exornavit muneribus, amplissimis etiam honoribus ditavit, et insuper, quod est preciosius, sanctistropoleorum quae sub ejus ditione manebant: Roma, Ravenna, Mediolanum, Forojulium, Gradus, Colonia, Magontiacus, Juvavum et Saltburg, Treveris, Senonis, Vesontium, Lugdunum, Rothomagus, Remis, Arelas, Vienna, Darantasia, Ebreduprecipue Romanam inter eas ecclesiam et fideliter defenstus, sed etiam in peregrinis linguis ediscendis operam impendit. Verum Grecam linguam melius poterat intelligere quam pronuntiare. In discenda denique grammatica Petrum Pisanum habuit auditorem et in ceteris disciplinis Albinum cognomento Alcuinum. Temptabat etiam scribere, tabulasque ferebat, ut, cum vacuum tempus esset, manum litteris effigiendis assuesceret; sed parum profuit labor preposterus ac sero inchoatus. Ib. c. 26. Religionem de
Abbreviated transcription (Latin):
a fundamentis edificata monasteria: sed precipue hacc. Mo.¬
nasterium saucti philiberti. Monasteriũ sancti Florentii. uo¬
nasteriũ carosfi. uonasteriũ concis. Mon asterium sincti
Maxentii. Monasteriũ menate. Monasteriũ magui loci. No.¬
nasterium niusiatũ. Monasteriũ sancti sauni. Monasteriũ
nouiliatũ. Mon astenũ sancti Theofridi. Monasteriũ sancti
Pascentii. Monasterium dorosa. Monasteriũ solenniacum. uo¬
nasterium puellare sancte Marue. Uonasterium puellare.
sanctę Radegundis. Monasteriũ de uera. Monasterun de¬
utera in pago tholosano. Monasterium ualida in septimania.
Monasterium sancti Auiani Monasterium galunę. Monaste¬
rium sancti Lurentu. Monasterium sanetę Mariae quod diat᷑
in rubine. Monasteriũ caunas. et cętera plurima quib ueluti ꝗ¬
busclam lichnis totuni decorat᷑ aquitanue regnũ. Quie omia
iple piissimus iꝑator Carolus magnus auri & argenti pon¬

Expanded text:
a fundamentis aedificata monasteria, sed precipue haec: moa fundamentis aedificata monasteria, sed precipue haec: monasterium sancti Philiberti, monasterium sancti Florentii, monasterium Caroffi, monasterium Concas, monasterium sancti Maxentii, monasterium Menate, monasterium Magniloci, monasterium Musiacum, monasterium sancti Savini, monasterium Noviliacum, monasterium sancti Theofridi, monasterium sancti Pascentii, monasterium Dorosa, monasterium Sollempniacum, monasterium puellare sanctae Mariae, monasterium puellare sanctae Radegundis, monasterium de Vera, monasterium Deutera in pago Tholosano, monasterium Valida in Septimania, monasterium sancti Aniani, monasterium Galune, monasterium sancti Laurentii, monasterium sanctae Mariae quod dicitur in Rubine, monasterium Caunas, et cetera plurima, quibus veluti quibusdam lichnis totum decoratur Aquitaniae regnum. Quae omnia ipse piissimus imperator Karolus Magnus auri et argenti pon
Abbreviated transcription (Latin):
et septẽ. Nic suscepta sicue suꝑius dictum ẽ et ordinata re
publita inchoauit oꝑa plurima ad imꝑii dignitatem et re
quae uident̾ esse pręcipua basilica sauctę dei genitricis
aquis graui oꝑe murabili constructa et pons apud magonti¬
acum in rheno quingentoꝵ passuum longitudinis: nam
tanta ẽ ibi fluminis latitudo. Qui tñ uno añ ꝗͣ decederet
anno incendio conflagrauit: nec refici potuit propter festina¬
tum illius decessũ: ꝗͣꝗ̃ in ea meditatione ẽẽt ut ꝓ ligneo
lapideũ restitueret. Inchoauit & palatia oꝑis egregii unũ
haud longe a magontiaca cuuitate uixta uillã cui uocabu¬
lum ẽ in gelebẽ. et alterũ nor uomigi super uahalẽ fliuiũ¬
qui bachanoꝵ insulan in parte meridima preterfluis Precipae
tamen ȩdes sacras ubicunq in toto regno suo uetustate collap¬
sa comꝑit pontificibus a patribus ad quoꝵ curam ꝑtinebant
ut restaurarent̾ imperauit adhibens curã per legatos ut mmꝑa

Expanded text:
c suscepta, sicut superius dictum est, et ordinata re publica, inchoavit opera plurima ad imperium dignitatis et regquae videntur esse precipua basilica sanctae Dei genitricis Aquisgrani opere mirabili constructa, et pons apud Magontiacum in Rheno quingentorum passuum longitudinis; nam tanta est ibi fluminis latitudo. Qui tamen uno antequam decederet anno incendio conflagravit, nec refici potuit propter festinatum illius decessum, quamquam in ea meditatione esset ut pro ligneo lapideum restitueret. Inchoavit et palatia operis egregii, unum haut longe a Magontiaca civitate juxta villam cui vocabulum est Ingelebem, et alterum Noviomagi super Vahalem fluviuqui Batavorum insulam in parte meridiana preterfluit. Precipue tamen edes sacras ubicumque in toto regno suo vetustate collapsas comperit, pontificibus et patribus, ad quorum curam pertinebant, ut restaurarentur imperavit, adhibens curam per legatos ut imper
Abbreviated transcription (Latin):
lus magnus cum eẽt rex francoꝵ imperatoris romani.
romae suscepit insignia ostauo cał ianuarii. anno quarto.
quo mater Constantini imperatoris hyrenȩ filio suo defũ¬
cto sola recepit imperiũ. Et du imperaret Romę Carolus
chuistianissimus Augustus. Nicephorus patritius apud bizã¬
tium aduersus hyrenẽ rebellauit augustã. et concludens¬

Expanded text:
lus magnus, cum esset rex Francorum, imperatoris Romani lus magnus, cum esset rex Francorum, imperatoris Romani Romae suscepit insignia 8 Kal. Januarii, anno quarto quo mater Constantini imperatoris Hyrene filio suo defuncto sola recepit imperium ANAST.. Et dum imperaret Romae Karolus christianissimus augustus, Nycephorus patricius apud Bizantium adversus Hyrenen rebellavit augustam et
Abbreviated transcription (Latin):
duodecĩ horꝵ cursus ad clepsidrã iudebantur cum totide
ereis pillulis quae ad complectionẽ horaꝵ decidebant: et calu
suo subiectũ sibi ynibalũ timine faciebant. Additis in eode
horologio eiusdem nĩi equitibus qui ꝑ duodecim fenestras
horis comipletis exiebant: et inipulsu egressionis suę totidẽ
fenestras aꝑiebant. Circa hoc pręterea tempus delata sũc
ossa bt̃i Martyris Cypriani a carthagine cũ reliquus beitoꝵ
scillitanoꝵ martyrum sperati socioꝵq eius: et posita sunt in ec¬
clesia beati lohannuis baptiste in ciuitate lugdunensi. Sarrate¬
ni enũ sardinia pulsi primo cũ sardis pręlium cõnuserunt
et auussis trib milibus suoꝵ in corsicã directo cursu ꝑue¬
nerunt ibiq cum dasse cui Bulgarius comes preerat de¬
certantes uicti. fugati atq perempti sunt. amissis quatuorde¬
cini nauib suis. Interea etiã saepe noĩati imperatoris Caro

Expanded text:
12 horarum cursus ad clepsidram visebantur, cum totidem 12 horarum cursus ad clepsidram visebantur, cum totidem ereis pillulis quae ad completionem horarum decidebant et casu suo subjectum sibi cimbalum tinnire faciebant, additis in eodem orologio ejusdem numeri equitibus, qui per 12 fenestras horis completis exiebant et impulsu egressionis suae totidem fenestras aperiebant . Circa hoc preterea tempus delata sunt ossa beati martiris Cypriani a Kartagine cum reliquiis beatorum Scillitanorum martirum Sperati sociorumque ejus, et posita sunt in ecclesia beati Johannis baptistae in civitate Lugdunensi. Sarraceni etiam Sardinia pulsi, primo cum Sardis prelium commiserunt, et amissis tribus milibus suorum, in Corsicam directo cursu pervenerunt, ibique cum classe cui Bulgarius comes preerat decertantes, victi, fugati atque perempti sunt, amissis 14 navibus suis. Interea etiam sepe nominati imperatoris Karol
Abbreviated transcription (Latin):
citia concordiã ut hic gr̃am eius omniũ qui in toto orbe terra¬
runi erant regum ac principũ anuicitiae pręponeret solumq
honore ac numnificentia sibi colendũ indicaret. Ac proinde
cũ legati eius quos cũ donariis ad sacratissimũ domini ac sal¬
uatoris nr̃i sepulchrum locumiꝰq resurrectionis miserat. ad eũ
uenissent et ei dñi sui uoluntatẽ indicassent: non solũ quae pe¬
tebantur fieri ꝑmisit: sed etiã sacrum sanctę Marue latinę locũ¬
ut illius potestati ascriberet᷑ concessit: et reuertentib legatis suos
adiungens: inter uestes & aromata: et eęteras orientalium ter¬
raꝵ opes ingentia ei dona dirrexit cũ ei añ paucos annos eum
quen tune solũ habebit roganti misisset elephantẽ. Porro inter
munera quę legati imꝑatoris a ꝑside detulerunt: horologium
ei ex auricalcho arte mechancta compositũ attulerunt in quo

Expanded text:
citia concordiam, ut his gratiam eius omnium qui in toto orbe terracitia concordiam, ut his gratiam eius omnium qui in toto orbe terrarum erant regum ac principum amicitiae praeponeret solumque illum honore ac munificentia sibi colendum iudicaret; ac proinde, cum legati eius, quos cum donariis ad sacratissimum domini ac Salvatoris nostri sepulchrum locumque resurrectionis miserat, ad eum venissent, et ei domini sui voluntatem indicassent, non solum quae petebantur fieri ut illius potestati ascriberetur concessit, et revertentibus legatis suos adjungens, inter vestes et aromata et ceteras orientalium terrarum opes ingentia illi dona direxit, cum ei ante paucos annos eum quem tunc solum habebat roganti misisset elephantem. ADO. Porro inter munera quae legati imperatoris a Perside detulerunt orologium ei ex auricalco arte mechanica compositum attulerunt, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
moenia balearico mari miscet᷑. Et italiã totam quae ab Augusta
pretoria usq in calibriã inferiorem in qua griecoꝵ ac bencuẽ¬
tanoꝵ constat ee confinia. Totam prxterea laxoniam quie
quidem germanie pars non modica ẽ: et utranq pamionũ
et mn altera damibu ripa appositã diciani onmnecq prxttra
barbaras nationes quae inter rhenũ ac iuserã fliuuos ocea¬
num atq danubiun positę sunt lingua quide pene sinules
sed hĩtu uel morib ualde dissinules. ita ꝑdoniut ut cas sibi
gallicie atq asturicę regem sibi in societatẽ deumxit ut is cũ
ad eũ uel luterais uł legatos muteret: non aliter se apud illus
qͣ proprium suum appellari iuberet. Scochoꝵ quoq reges sic ha
biut ad suã uoluntatem per niunificentiã inelinatos. ue eum
nunꝗͣ aliter nisi dñm sẽq ei subditos & seruos eius pronuntia¬
excepta india totum pene tenebat orientẽ talem huit in ami¬

Expanded text:
menia Balearico mari miscetur, et Italiam totam, quae ab Augusta menia Balearico mari miscetur, et Italiam totam, quae ab Augusta Pretoria usque in Calabriam inferiorem, in qua Grecorum ac Beneventanorum constat esse confinia, totam preterea Saxoniam, quae quidem Germaniae pars non modica est, et utramque Pannoniam et in altera Danubii ripa appositam Daciam, omnesque preterea barbaras nationes, quae inter Rhenum ac Wiseram fluvios oceanumque atque Danubium positae sunt, lingua quidem pene similes sed habitu vel moribus valde dissimiles, ita perdomuit, ut eas sibi Galliciae atque Asturicae regem sibi in societatem devinxit, ut is, cum ad eum vel litteras vel legatos mitteret, non aliter se apud illum quam proprium suum apbuit ad suam voluntatem per munificentiam inclinatos, ut eum numquam aliter nisi dominum, seque subditos et servos eius, pronuntiaexcepta India totum pene tenebat Orientem, talem habuit in ami
Abbreviated transcription (Latin):
intemplo sancti Petri circundans imꝑatoria ueste. Tunc sibr ac¬
clamatum ẽ ab uniuerso populo romanoꝵ Catolo augustoa
toria. Bellis igit᷑ supradictis focliciter consumatis Cirolus na¬
Sius rex francoꝵ regnum quod post patrẽ suum fipinũ sre
quidem iã magniumq susceperat ita nobuliter ampliauit atq ai¬
latauit ut duplũ ei adiccent Nam cũ prius non amplusꝙa
illa pars gallie quac intra rhenũ et ligerim oceanumq ac ma¬
re balearicũ iacet et pars germanuiȩ quae inter saxoniã et danu¬
bium thenuniq ac salim fluuiũ qui choringos & soratos ui¬
uidit. et a francis ꝗ orientales dicunt᷑ incolitur. et preter hacc̃
alamani atq beicaru ad regni francoꝵ potestatem ꝑtinerent
ipse ꝑ bella memorata prima aquitaniã et uasconiã totumq
yyrenei montis ugũ usq ad hyberũ amnem qui apud uatari¬
os orit᷑ et fertilissimos hispiniȩ agros secans suo tortose cuitats

Expanded text:
in templo sancti Petri, circumdans imperatoria veste. Tunc sibi adin templo sancti Petri, circumdans imperatoria veste. Tunc sibi adclamatum est ab universo populo Romanorum: Karolo augusto a victoria. EINH. C. 15 Bellis igitur supradictis feliciter consummatis, Karolus magnus rex Francorum regnum, quod post patrem suum Pipinum forte quidem jam magnumque susceperat, ita nobiliter ampliavit atque dilatavit, ut duplum ei adjecerit. Nam cum prius non amplius quam illa pars Galliae quae intra Rhenum ac Ligerim oceanumque ac mare Balearicum jacet, et pars Germaniae quae intra Saxoniam et Danubium Rhenumque ac Salam fluvium, qui Toringos ac Sorabos dividit, et Francis qui orientales dicuntur incolitur, et praeter haec Alamanni atque Bajoarii ad regni Francorum potestatem pertinerent, ipse per bella memorata primo Aquitaniam et Wasconiam totumque Pyrenei montis jugum usque ad Hiberum amnem, qui apud Nacarios oritur et fertilissimos Hispaniae agros secans sub Tortosae civitatis
Abbreviated transcription (Latin):
quoq patritium irmenioꝵ luminib orbauit. Sed & uxo¬
rem suã Mariam monadũ fieri coegit. et theodotẽ cubi¬
culaniani suã coronauit augustã. Interea uo hyrene mu¬
neribus & possessionibus sibi coepit conciliare duces odo
principes regni ita ut a sius domesticis Augustus secundo
comprehenderet᷑. Consiliari nanq matris eius eum oculis pri¬
uauerunt tã nequuiter ue statĩ cruciatum mors sequeret᷑ sicq
secundo imꝑauit hyrenę uno fere quinquennio. Eodem etiam
mno ronię obeunte beatę memoriae adriano papa consecra¬
tur in eide sede Leo uir ꝑ omnia reuerendus ac uenerindu¬
Re ip̃o iteꝵ anno prieati Adriani pape cognati rome comimo¬
uentes populũ contra leonẽ papam tenuerunt eũ et exgca¬
uerunt non tñ lumen eius penitus extinguere potuerunt.
At ille confugit ad carolũ regem francoꝵ qui ultus ẽ eum
et restituit in sede sua. Leo uõ coronauit illũ inperatoren

Expanded text:
quoque, patricium Armeniorum, luminibus orbavit. Sed et uxoquoque, patricium Armeniorum, luminibus orbavit. Sed et uxorem suam, nomine Mariam, monacham fieri coegit, et Theodoram cubiculariam suam coronavit Augustam. Interea vere Irene muneribus et possessionibus coepit sibi consiliare duces, et principes regni, ita ut a suis domesticis Augustus secundo comprehenderetur. Consiliarii namque matris ejus cum oculis privaverunt tam nequiter ut statim cruciatum mors sequeretur. Sicque secundo imperavit Hyrene uno fere quinquennio. Eodem etiam anno Romae obeunte beatae memoriae Adriano papa, consecratur in eadem sede Leo, vir per omnia reverendus. Et ipso iterum  anno prefati Adriani papae cognati Romae commoventes populum contra Leonem papam, tenuerunt eum et excecaverunt; non tamen lumen ejus extinguere potuerunt. At ille confugit ad Karolum regem Francorum; qui ultus est eum et restituit in sede sua. ADO. Leo vero coronavit illum imperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
hyrene sacelliriũ suum ad carolũ regem fuancoꝵ ꝗ filiqui
sum nupturã traderet imꝑatori Constantino filio suo. sed
hoc postmodũ irritum fecit. Nani anno imꝑii Constantim
et hyrenę decimo excitauit diabolus liuorem discordis inter
ip̃am hyrenem et filiũ eius imperatorẽ: et sepsit eũ custodia
imperauitq sola annis quinq Quibus expletis armenior
mox Stauratiũ patricium et heciũ prothospatariuni matris
suę anucos ominesq sinul spadones eius domesticos in exi¬
liuim trusit Iplam tñ locauit cũ affluentia copiola in pala¬
tio eleutherii qđ ipsa ȩdificauerat. et in quo pecunias mul¬
tas absconderat Postniadum uo mouit exercitũ aduersus
bulgaros sed iuctus ab eis redut in urbẽ multis ãnussie Qua
de re quida principum contra eũ indignati Nicephorum
filium aii sui Constantini parabant imperatorẽ facere
Quod ut comꝑit Constantinus eundem statĩ Nicephorus
et fratrẽ cius Christophoꝵ lingius priuauit. Alexium

Expanded text:
Irene sacellarium suum ad Carolum regem Francorum, ut filiam suam nuptam traderet imperatori Constantino filio suo, sed hoc postmodum irritum fecit. Nam anno imperii Constantini et Irenes decimo excitavit diabolus livorem discordiae inter ipsam Irenem et filium ejus imperatorem, et sepsit eum custodia, imperavitque annis quinque. Quibus expletis, Armeniormox Stauratium patricium, et Heticium protospatarium matris suae amicos, omnesque simul spadones ejus domesticos in exsilium misit. Ipsam tamen locavit cum affluentia copiosa in palatio Eleutherii, quod ipsa aedificaverat, et in quo pecunias multas absconderat. Postmodum vero movit exercitum suum adversus Bulgares; sed victus ab eis rediit ad urbem multis amissis. Qua de re quidam principum contra eum indignati, Nicephorum filium proavi sui Constantini parabant imperatorem facere. Quod ut comperit Constantinus, eumdem statim Nicephorum, et fratrem ejus Christophorum linguis privavit. Alexium