comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quatenꝰ penas lueret: siquẽ satellitum aregis latere aliquatenus ualeret.
Uenientes uͦ normanni ad francos: repperunt eos apud mortuũ mare in
incendiis et mulierũ ludibriis occupatos. Cũ qͥb ilico mane commissum
bellum: in continua cede occumbentiũ adusq nonã abutrisq est ꝓtractũ.
Iouissime aut̃ francigene uicti fugłrunt: & norm anni certaminis euea¬
tum ducimox pernuntioᷤ intimauerunt. At ille nunis letus suphac
re: henricũ regem uolens esfugare. terruit eũ eiis legatione. Nuͣtius du¬
cis regalib castris appiauit. et inquodam ꝑximo monte noctu stans
fortit̾ clamarȩ cepitꝰ. Cumq regii uigiles sitscitarent᷑. quis eẽt. uł quare
tali hora sic uocifera retur: respondisse fertur. Rodulfus detoenia nomi¬
natus sum: uobis defero lugubre nuntiũ. Ad mortuũ mare currus ut̃os
cũ carris ducitȩ: et inde cadauerallarorũ ur̃orum reportate. franci quip

Expanded text:
quatenus poenas lueret, si quem satellitum a regis latere abstrahere aliquatenuquatenus poenas lueret, si quem satellitum a regis latere abstrahere aliquatenus valeret. Venientes vero Northmanni ad Francos, repererunt eos apud Mortuum mare in incendiis et mulierum ludibriis occupatos. Cum quibus illico mane commissum bellum in continua caede occumbentium ad usque nonam ab utrisque est protractum. Novissime autem Francigenae victi fugerunt et Northmanni eventum duci mox per nuntios intimaverunt. At ille nimis laetus super hanc rem, Henricum regem volens effugare, terruit eum ejus legatione. Nuntius ducis regalibus castris appropiavit, et in quodam proximo monte noctu stans fortiter clamare coepit. Cumque regii vigiles sciscitarentur quis esset, vel quare tali hora sic vociferaretur, respondisse fertur: « Rodulfus de Toenia nominatus sum, vobisque defero lugubre nuntium. Ad Mortuum mare currus vestros cum carris ducite et inde cadavera charorum vestrorum reportate. Franci quippe
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbella paci preponebant cruorẽ fundere compulit. Fnim uero
exqͦ normanni arua neustriȩ ceperunt incolere. mos fuit fran¬
cis semꝑ eis inuidere. Concitabant gͦ reges ad u̾sus illos in¬
surgere. asserent᷑ terras quas possident sius maiorib
uuolenter eos subripuisse. Qib rexhenricus ueh em̃¬
t̃ irritatus ambagib immo malignissimis emuloꝵ.
suggestionib. obducis imꝑperium duob hostiũ
agminib normanniam ẽ. aggressus. Unum qͥdẽ
electȩ nobilitatis uirorũ fortium ad calcinũ subu̾¬
tendum territorium direxit. cui frẽm suum nomi¬
nȩ odonẽ prefecit. alt̾i uͦ cum goiffredo martello ad demoliendũ comita¬
tum ebroicensẽ ipse prefute. dux gͦ ut sȩ suosq talit̾ oppͥm uidit magno et
nobilitactus dolore milites ꝑtinus elegre. quos ad compͥm̃ dos calceii subũ¬
sores celerrime direxit. Ipse autẽ cũ suoꝵ non nullis cͥca regẽ se contulit.

Expanded text:
um qui bella paci praeponebant, cruores effundere compulit. Enimvero, um qui bella paci praeponebant, cruores effundere compulit. Enimvero, ex quo Northmanni arva Neustriae coeperunt incolere, mos fuit Francis semper eis invidere. Concitabant ergo reges adversus illos insurgere, asserentes terras quas possident suis majoribus violenter eos subripuisse. Quibus rex Henricus vehementer irritatus, ambagibus, imo malignissimis aemulorum suggestionibus, ob ducis imperium, duobus hostium agminibus Northmanniam est aggressus. Unum quidem electae nobilitatis virorum fortium, ad Calcinum subvertendum territorium direxit; cui fratrem suum nomine Odonem praefecit. Alter vero cum Goiffredo Martello, ad demoliendum comitatum Ebroicensem, ipse praefuit. Dux ergo, ut se suosque taliter opprimi vidit, magno et nobili tactus dolore milites protinus elegit, quos ad comprimendos Calceii subversores celerrime direxit. Ipse autem cum suorum nonnullis circa regem se contulit,
Abbreviated transcription (Latin):
diȩ dominico ad omno hugone luxouii pontifice ante altare sc̃i pet sollei¬
nit̾ consecratus est. Sequenti quoq anno nobilis Notbtus cenobu fundator
ibidem cenobii monachus factus est: multosq labores postea in ꝓcuratione
seruorũ di ꝑpessus :. Nanmulto sgeroianus iulłmus ꝓ qͥbusdam rõnabi¬
lib causis inapuliam missus est. ibiq dum redire. ceperat apud caietam
nonis februarii defunctus ÷. Willelmꝰ d̾ monasteriolo filius eius tunc in
apulia magnȩ sullimitatis erat eques. grecos et langobardoꝰ armnis preme¬
bat. et uicario scĩ petͥ apłi subdebat.
o tẽpore malgerius archipresul Rotomagensis desipere cepit. et insapi¬
entia ductus: archipresusatũ duci reddidit. Dux aut̃ malgerium
in insula que dr̃ ghernerui. retrusit. et sinodi decreto metropolitanar
secdem maurilio fiscannensi monacho multis uirtutib excellenti tra¬

Expanded text:
die Dominico, a domino Hugone Luxovii pontifice ante altare Sancti Petri solemdie Dominico, a domino Hugone Luxovii pontifice ante altare Sancti Petri solemniter consecratus est. Sequenti quoque anno nobilis Robertus coenobii fundator ibidem monachus factus est, multosque labores postea in procuratione servorum Dei perpessus est. Non multo post Geroianus Willelmus pro quibusdam rationabilibus causis in Apuliam missus est, ibique dum redire coeperat, apud Cajetam Nonis Februarii defunctus est. Willelmus de Monasteriolo filius ejus in Apulia magnae sublimitatis eques erat, Graecos et Langobardos armis premebat et vicario sancti Petri apostoli subdebat.o tempore Malgerius archipraesul Rothomagensis desipere coepit, et insipientia ductus archipraesulatum duci reddidit. Dux autem Malgerium in insula quae dicitur Ghernervia Gernsey retrusit et synodi decreto metropolitanam sedem Maurilio Fiscannensi monacho multis virtutibus excellenti tra
Abbreviated transcription (Latin):
et inde cyrographum autoritatissuȩ insaltu leonis sanrit. et epĩs ae baro¬
nib normannicis ad confirmandum tradidit. Malgerius itaq archiep̃s¬
siotomagensis pͥmus subcripsit. Deinde presules subcͥpserunt. hugoluro¬
uiensis. et odo baiocensis. Willelmus ebroicensis. atq Gislebertꝰ abbas
castellionis. Tunc domnus theodericus geminenticensi s electus est. eic
uticensis abbatiȩ cura cõmissa ÷. Anno gͥ dominice in carnationis ma¬
lesimo quinqͣgesimo. indictionȩ. iiiiͣ. leo papa insede apłica residente. nec
ñ henrico scdo xp̃ianissimo augusto cononis saronum ducis filio mmpatite
monastium sci ebrulfi asepedictis optimatib uulłmo geroiano et nepo¬
tib suis notb̾to et hugone de grentemaisnilio apud uticum restauratũ
Ibi uenerabilis teodericus magnȩ religionis monachus: nonis octobris.

Expanded text:
et inde chirographum auctoritatis suae in Saltu Leonis sanxit et episcopis ac baroet inde chirographum auctoritatis suae in Saltu Leonis sanxit et episcopis ac baronibus Northmannicis ad confirmandum tradidit. Malgerius itaque archiepiscopus Rothomagensis primus subscripsit. Deinde praesules subscripserunt, Hugo Luxoviensis et Odo Bajocensis; Willelmus Ebroicensis atque Gislebertus abbas Castellionis. Tunc domnus Theodoricus Gemmeticensis monachus electus est, eique Uticensis abbatiae cura commissa est. Anno igitur Dominicae Incarnationis millesimo quinquagesimo, indictione IV, Leone papa in sede apostolica residente, nec non Henrico II Christianissimo Augusto, Cononis Saxonum ducis filio imperante, monasterium Sancti Ebrulfi a saepe dictis optimatibus, Willelmo Geroiano et nepotibus suis Roberto et Hugone de Grentemaisnilio, apud Uticum restauratum est. Ibi venerabilis Theodoricus magnae religionis monachus Non. Octobris,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾moꝑe cupio audistis: nunc consid̾ate quid age uelitis. Iillis aut̃ consilium
eius aꝓꝓbantib et se in om̃ib ipsis obseciundare cupieñtib. Iterum intulit¬
agar᷑ Willelmus. Siplacet cito monachi requirantur. et utico tam libere
constituantur: ut exinde a nobis uł heredib nr̃is nulli reddituᷤ exigantur.
nͥ unꝰ soluminͦ scilicet ut serui di nobiꝰ oronib suis suffragent᷑. Et nȩ aliquan¬
do instinctu demoniᷤᷤ eos aliquo mͦ infestare possimus: p̃fatum cenobiun
totius normanniȩ duci adtutandum contͤ nos et posteros nr̃os om̃se. mor¬
tales ultro comin̾demus. Ut uidelicet si p̃ter sp̃uale bñficium aliquid serui¬
tii seu muneris uolent̾ exegerimus: pͥncipali seueritate salubrit eoheriti
tyrones dĩ molestare uł inuiti cessemus. Post ħ parit̾ ducẽ adierunt. eiq
suum uelle luculent̾ insinuauȩrunt. At illȩ uotis eorum benignit̃ fauit.

Expanded text:
summopere cupio audistis, nunc considerate quid agere velitis. » Illis autem consilium summopere cupio audistis, nunc considerate quid agere velitis. » Illis autem consilium ejus approbantibus et se in omnibus ipsi obsecundare pollicentibus, iterum sagax Willelmus: « Si placet, monachi cito requirantur et Utico tam libere constituantur ut exinde a nobis vel haeredibus nostris nulli redditus exigantur, nisi unus solummodo; scilicet, ut servi Dei nobis orationibus suis suffragentur. Et ne aliquando instinctu daemonis eos aliquo modo infestare possimus, praefatum coenobium totius Northmanniae duci ad tutandum contra nos et posteros nostros, omnesque mortales, ultro commendemus: ut videlicet, si praeter spirituale beneficium aliquid servitii seu muneris violenter exegerimus, principali severitate salubriter coerciti, tirones Dei molestare vel inviti cessemus. » Post haec, pariter ducem adierunt, eique suum velle luculenter insinuaverunt. At ille votis eorum benigniter favit
Abbreviated transcription (Latin):
nepotib nr̃is usq ad mortem illis seruiamus. Non enim debemus illis domi¬
iari: s famulari. ut eorũ p̾cib mereamur aduiuari: & in amenitatȩ padysi
quandoq beari. Cumq: Notb̃tus ce hugo gratant᷑ ħ suscepissent: et qualitatẽ
locisollert̾ inquirerent: magnanimus heros uiullelmꝰ adiecit. Uticensis locus
idquẽ d̾s uen̾abilem ebrusfum ꝑangłm suum direxit. pauperib spũ qͥb
regnũ celorum ꝓmittitur satiᷤ congruit. Nam uetusta sc̃i pet basilica ibide
id huc ꝑmanet. et ampl us ager uͥortus et uiridaria fieri possunt cͥcumiacet
Terra qͥppe inculta & sterił est. s dñs seruis suis parare mensam in deserto po¬
tens : Pͥiscosa quidẽ flumina et uberes uinee dȩ sunt. s densum nemus et ha¬
ules ad bibendum fontes p̾sto sunt. Multorum qͦꝙ scõrũ corpora ibidem
requiescunt. que cum ingenti gła in extremo die resurrettura sunt. Iam qd̾

Expanded text:
nepotibus nostris usque ad mortem illis serviamus. Non enim debemus illis dominepotibus nostris usque ad mortem illis serviamus. Non enim debemus illis dominari, sed famulari; ut eorum precibus mereamur adjuvari, et in amoenitate paradisi quandoque beari. » Cumque Robertus et Hugo gratanter haec suscepissent et qualitatem loci solerter inquirerent, magnanimus heros Willelmus adjecit: « Uticensis locus ad quem Deus venerabilem Ebrulfum per angelum suum direxit, pauperibus spiritu quibus regnum coelorum promittitur, satis congruit. Nam vetusta Sancti Petri basilica ibidem adhuc permanet et amplus ager, ubi hortus et viridaria fieri possunt, circumjacet. Terra quippe inculta et sterilis est, sed Dominus servis suis parare mensam in deserto potens est. Piscosa quidem flumina et uberes vineae desunt. Sed densum nemus et habiles ad bibendum fontes praesto sunt. Multorum quoque sanctorum corpora ibidem requiescunt, quae cum ingenti gloria in extremo die resurrectura sunt. Jam quod
Abbreviated transcription (Latin):
editionis filius in neustriam uenit. et rotomagum ac beluacum aliasꝗ
cuutates ignȩ combussit. plura quꝰͦꝙ destruxte cȩnobia scõrum patrum.
scilicet philib̾ti apud gemmeticũ. Wandregisili apud fontinellam. ebrui¬
fi apud uticum: et scĩ martini turonis. qd̾ dr̃ maiuismonast̾ium. et aliamul¬
tamonachoꝵ dericorum. atq sanctimonitiliũ. Quedã eorũ abonis pͥncipib
ymodum restaurata sunt: non uͦ nulla adhuc insolitudine degunt. fora¬
se uobis fastidio est hȩc nr̃a tam ꝓlira locutio: quãsisuscipitis benigno
inimo. commodã uobis fore okari nepotes estimo. slunc aut̃ quod m̃te
reuoluo: expectationi ut̾e breuit̾ ꝓpalabo. Apud uticum sc̃i ebrulfi cenobiũ
iuiuante dõ restauremus: et fideles monachoᷤ contͣ ⁊abulum dimicaturo illie
iggregemꝰ. Om̃s eccłias decima q nr̃as illis tradamus. et noscum fr̃ib et filus. et

Expanded text:
perditionis filius, in Neustriam venit, et Rothomagum  al., Belvacum aliasque perditionis filius, in Neustriam venit, et Rothomagum  al., Belvacum aliasque civitates igne combussit. Plura quoque destruxit coenobia sanctorum Patrum, scilicet Philiberti apud Gemmeticum, Wandregesili apud Fontinellam, Ebrulfi apud Uticum et sancti Martini Turonis, quod dicitur Majus Monasterium et alia multa monachorum, clericorum atque sanctimonialium. Quaedam eorum a bonis principibus postmodum restaurata sunt, nonnulla vero adhuc in solitudine degunt. Fortasse vobis fastidio est haec nostra tam prolixa locutio, quam si suscipitis benigno animo, commodam vobis fore, o chari nepotes, aestimo. Nunc autem quod mente revolvo, exspectationi vestrae breviter propalabo. Apud Uticum Sancti Ebrulfi coenobium, juvante Deo, restauremus et fideles monachos contra zabulum dimicaturos illic aggregemus omnes ecclesias decimasque nostras illis tradamus et nos cum fratribus et filiis et
Abbreviated transcription (Latin):
rilium dei fortiuspugͣare. Qͥ dumflexis genib deum deuotȩ obsecraree. ut
aptum mansionis locum sͥ monstraret: angelus ad eo missus ei affure. eir ꝗ
uticum ꝑduxit. Prefatus autem seruus dei regnantib hisperico et sisgib̾to
clotarii filiis illic cȩnobium condidit. et latrones qͥ siluam incolebant utilib
minis et exhortationib terruit. eosq relictis latrociniis aut monacho ᷤ aut
agͥcolas fȩcit. Ibi ꝓ amore dĩ magnam pauꝑtatẽ patient̃ tolerauit. et insignẽ
fidelium monachorũ multidinẽ aggregauit. Ibi duoᷤᷤ mortuo ᷤ in nomine
dñi resucitauit: et multa alia que enumerare longum : miracula ꝑpetra
residente in sedȩ apłica gregorio summo doctore et anglorum apło beatus
plicis filii ludouici nicħ fecit: conditor nr̃ multiplicata pleb is sue in
hispartib consistentis cͥmina punire uoluit: Euis gͥ ꝑmissi hastingus

Expanded text:
xilium Dei fortius pugnare. Qui dum flexis genibus Deum devote obsecraret, ut xilium Dei fortius pugnare. Qui dum flexis genibus Deum devote obsecraret, ut aptum mansionis locum sibi monstraret, angelus a Deo missus ei adfuit, eumque Uticum perduxit. Praefatus autem servus Dei, regnantibus Chilperico et Sigiberto Clotarii filiis, illic coenobium condidit et latrones, qui silvam incolebant, utilibus minis et exhortationibus terruit eosque relictis latrociniis aut monachos, aut agricolas fecit. Ibi pro amore Dei magnam paupertatem patienter toleravit et insignem fidelium monachorum multitudinem aggregavit. Ibi duos mortuos in nomine Domini resuscitavit, et multa alia quae enumeresidente in sede apostolica Gregorio summo doctore et Anglorum apostolo, beatus plicis filii Ludovici, cognomine Nihil-fecit, Conditor noster, multiplicata plebis suae in his partibus consistentis crimina punire voluit. Ejus igitur permissu Hastingus,
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Sanctus benedictus monachoꝵ magist̾ iubet monast̾ium ita consti¬
tui. ut omĩa neccessaria idest aqua. molendinũ. pistrinũ. ortus. uł artes
diu̾sȩ infra monastium ȩxerceantur. nesit monachis necessitaᷤ uagandi fora
qͥa omĩno non expedit animab eoꝵ. Nucereti uͦ rura qͥdẽ satiᷤᷤ fertilia sunt.
s copia siluȩ ac habilis limpha quib monachi maxime indigent ꝓculabft̃
Cumq ipsũ rogarent. ut qͥd cͥ uisũ fuerit. suꝑhac re ꝓferret: dixit. Temꝑe
clotharii regis francoꝵ. filii lodouei qͥ pͥmus in regib gallorum baptizatus :
fulsit steminatȩ nobilitatiᷤᷤ et sensus. hic ꝓamore di scł̃i pompam contepnenᷤᷤ:
monachuᷤᷤ factus est. et post aliquantũ temꝑis cum tͥb monachis in heremum
ꝓfectuᷤ est. Ibi qͥppe putabar se posse homines latere. et cum diabolo ꝑ au¬

Expanded text:
dixit: « Sanctus Benedictus monachorum magister jubet monasterium ita constidixit: « Sanctus Benedictus monachorum magister jubet monasterium ita constitui, ut omnia necessaria, id est aqua, molendinum, pistrinum, hortus, vel artes diversae infra monasterium exerceantur, ne sit monachis necessitas vagandi foras, quia omnino non expedit animabus eorum. Nucereti vero rura quidem satis fertilia sunt, sed copia silvae, ac habilis lympha, quibus monachi maxime indigent, procul absunt. » Cumque ipsum rogarent ut quid sibi visum fuerit super hac re proferret, dixit: « Tempore Clotarii regis Francorum, filii Clodovei, qui primus in regibus Gallorum baptizatus est fulsit stemmate nobilitatis et census. Hic pro amore Dei saeculi pompam contemnens, monachus factus est, et post aliquantum temporis cum tribus monachis in eremum profectus est. Ibi quippe putabat se posse homines latere et cum diabolo per au
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to pire. cumfr̃e suo hugone disposuit abbatiã monachorum çonstruere.
hic uero inintantia litt̾arum scientiam perceperat. s postea litt̾is aliquan¬
tulũ int̾missis: qnq annis armiger cucis fuerat. aqͦ postmodum milita¬
riense accinctus ingentia dona receꝑat. S: non multo post ut dictum ÷ in¬
stinctu di om̃ia spreuie. cenobium ꝙ fac̾e. monachusq fieri firmit᷑ decreuit.
Qd audiens uiułlmus geroii filius ualde letatuᷤ est. acad rotb̾tũ et hugonẽ
etiam monachile monast̾ium uelle erigẽ. Unde uehent̾ter gaudeo. et uoᷤ
in hoc opere adiuturum gratant̾ spondeo. S tñ adhanc fabricã quẽ locum
elegistis. et quid ibidẽ xp̃o militantib collaturi estis: Atilli responderunt.
Apd̃ nuceretũ uiuantȩ dõ castrũ ei stabilire cupimus. et eccłias decimasꝙ:
nc̃as et alia que pot̾imus: ꝓposse pauꝑtatiᷤᷤ nr̃e dabimus. Sillelmus

Expanded text:
mento perire, cum fratre suo Hugone disposuit abbatiam monachorum construere. mento perire, cum fratre suo Hugone disposuit abbatiam monachorum construere. Hic vero in infantia litterarum scientiam perceperat, sed postea litteris aliquantum intermissis, quinque annis armiger ducis fuerat; a quo postmodum militari ense accinctus ingentia dona receperat. Sed non multo post, ut dictum est, instinctu Dei omnia sprevit, coenobium facere, monachusque fieri firmiter decrevit. Quod audiens Willelmus Geroii filius, valde laetatus est, ac ad Robertum et Hugonem etiam monachile monasterium velle construere. Unde vehementer gaudeo et me vos in hoc opere adjuturum gratanter spondeo. Sed tamen ad hanc fabricam quem locum elegistis et quid ibidem Christo militantibus collaturi estis? » At illi responderunt: « Apud Nuceretum, juvante Deo. castrum ei stabilire cupimus et ecclesias decimasque nostras et alia quae poterimus pro posse paupertatis nostrae, dabimus » Willelmus
Abbreviated transcription (Latin):
ficarclus uͦ tereius mortȩ immatura preuentus: nullum monast̾ium uł
sc̃i uigoris cerarii edificare incepit. fodem etiam tempore uenerabilis abbas
herluinus monastĩum beccense inhonorẽ sc̃e mariȩ cepit edificare. dequo
in librosuꝑior pauca perstͥruximꝰ. Siquis uͦ conu̾sionem et conuersationẽ
ipsius plenius nosse desid̾at librũ qͥ deuita eiusdẽ patͥs uenerandi eleganti
sermone consc̾ptiis ÷ auiro religioso gisleberto cͥspino postea abbate uuesti¬
monastũ. ce tam nobilitatȩ gnis qm scientia scłari et diuina pollenti ꝑqͥ¬
rens relegat. in qͦ sufficient̾ repperiet unde desicłiosuo satis faciat. Monast̾ium
sc̃i taurini. et sc̃i leufredi. et uillare monast̾ium. et cenobium sc̃ĩ amandi
iit᷑ urbem Notomagens ẽ int̃ antiqͥora computanda sunt. Unde constat
illa pͥus fuisse destructa. et tt̾um reedificata:¬
Nillo tempore aoto̾tus de grentemaisnil cernens mundi felicitatẽ in mo¬

Expanded text:
ichardus vero tertius, morte immatura praeventus, nullum monasterium veSancti Vigoris Ceratii aedificare coepit. Eodem etiam tempore venerabilis abbas Herluinus monasterium Beccense in honorem sanctae Mariae coepit aedificare, de quo in libro superiori pauca perstrinximus. Si quis vero conversionem et conversationem ipsius plenius nosse desiderat, librum qui de vita ejusdem patris venerandi eleganti sermone conscriptus est a viro religioso, Gisleberto Crispino, postea abbate Westemonasterii et tam nobilitate generis quam scientia saeculari et divina pollenti, perquirens relegat, in quo sufficienter reperiet unde suo desiderio satisfaciat. Monasterium vero Sancti Taurini et Sancti Leufredi et Willare monasterium et coenobium Sancti Amandi intra urbem Rothomagensem inter antiquiora computanda sunt. Unde constat illa prius fuisse destructa et iterum reaedificataillo tempore Robertus de Grentemaisnilio cernens mundi felicitatem in mo
Abbreviated transcription (Latin):
edificata sunt autem tam in regno huius incliti regis qm in remotis abeo ꝓuin¬
tus ipsuis consilio et liberali munificentia non nulla seruorum dei habitacła:
cełam quippe clunia censem ut deminorib taceam suis impensis exmaiori
edificans ingentes possessiones ianglia ꝓ redemptione anime sue delegaute:
Hoc idem fecit et eccłe seĩ martini de campis: Officinis quoq monachorum
ty ronis construendis. non nulla adiumenta preuidit. excepto dormuoribe
qderint egrs ipse fieri obmemoria sui exi isuis solum mͦ inpensis uourt hec¬
nonctiam xenodochium elephantiosorum carnoti manentum ooulued elaeest
noracderac muo fiesinuipsius mumifcentia compleuit. s git preterea merhausto¬

Expanded text:
Aedificata sunt autem tam in regno hujus inclyti regis, quam in remotis ab eo provinAedificata sunt autem tam in regno hujus inclyti regis, quam in remotis ab eo provinciis, ipsius consilio et liberali munificentia nonnulla servorum Dei habitacula. siam quippe Cluniacensem, ut de minoribus taceam, suis impensis ex majori parte aedificans, ingentes possessiones in Anglia pro redemptione animae suae delegavit. Hoc idem fecit et ecclesiae Sancti Martini de Campis. Officinis quoque monachorum Tironis construendis nonnulla adjumenta praevidit, excepto dormitorio, quod ex integro ipse fieri ob memoriam sui ex suis solummodo impensis voluit. Necnon etiam xenodochium elephantiasorum Carnoti manentium, opus videlicet pergrande ac mirificum, ipsius munificentia complevit. Egit praeterea inexhaust
Abbreviated transcription (Latin):
uuntium freqͤntiꝰ satagebat: illud tamen initio est quod illũ plus antecessorib
suis in hac dumtaxat parte ueneratus sit. quod aliqn centenas libras argentẽ¬
ouim. sepissime centum marcas euisdem metalli temꝑe reguminis predici
abbatis. eccłe hecci deuote contulit. cum antea uir ad. iuiiͫ. partem preta¬
rate summe indando eidem aliqͥd eccłe ꝑuenerit. Iulum etiam sc̃itate &
consilio tamspũali qm̃ seculari. cẽteris ꝑsonis s̃ui regni ercellere non solum
uerbo. s opere predicabat. presertim cum uillo bienmo quo eumdem
scm̃ uirum continue ante suam mortem graui infirmitate fatigatum numqo
puicina loca it̃ faciens preteriret. quam gr̃ã uisitandi ad eum diuerteret. et
que ipse ꝓnecessitate sui monast̾ii uł alieni abeo peteret: gratanter impetraret

Expanded text:
r aliquem nuntium frequentius satagebat, illud tamen indicio est, quod illum plus antecessoribus r aliquem nuntium frequentius satagebat, illud tamen indicio est, quod illum plus antecessoribus suis in hac duntaxat parte veneratus sit, quod aliquando centenas libras argenteorum, saepissime centum marcas ejusdem metalli, tempore regiminis praedicti abbatis, ecclesiae Becci devote contulit; cum antea vix ad quartam partem praetaxatae summae in dando eidem aliquid ecclesiae pervenerit. Illum etiam sanctitate et consilio tam spirituali quam saeculari, caeteris personis sui regni excellere, non solum verbo, sed opere praedicabat; praesertim cum in illo biennio, quo eundem sanctum virum continue ante suam mortem gravi infirmitate fatigatum, nunquam per vicina loca iter faciens praeteriret, quin gratia visitandi ad eum diverteret et quae ipse pro necessitate sui monasterii vel alieni ab eo peteret, gratanter impetraret.
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m suam ꝓmissionem largiturus. & quia idemlocus ad eccłam beccensem
ꝑtinebat. ut pote patͥmonium donini herlium pͥmi abbis et fundatoris pec¬
censis monast̾ri: monachos beccenses illic deo seruituros instituit. Iuius
enim eccłȩ abbates et monachos mire semꝑ coluit. plurimum ueneratus :
Maxime autem domnũ bosonẽ abbatem quod nos in nr̃a memoria exꝑti
iumus. cum idem rex daret annuatim eidem uenerabili uiro ñ minimam sum¬
mam pecunie adsubsidium iuctualium sue congregationis et susceptionẽ
hospitum. quos ille plus amplitudine caritatis quam rerum suarum mi¬
rifice ne dicam ultra uiressuas ꝓcuratos honorabat. Et qmuis munificer¬
tia regis eadem largiet᷑ non solum ꝓpt̾ abbatem. uerũ etiam ꝓpter bonã
istimationem monachorum quoꝵ orõnib se commendari aut ꝑse aut ꝑalic

Expanded text:
secundum suam promissionem largiturus. Et quia idem locus ad ecclesiam Beccensem secundum suam promissionem largiturus. Et quia idem locus ad ecclesiam Beccensem pertinebat, utpote patrimonium domni Herluini primi abbatis et fundatoris Beccensis monasterii, monachos Beccenses illic Deo servituros instituit. Illius enim ecclesiae abbates et monachos mire semper coluit, plurimum veneratus est; maxime autem domnum Bosonem abbatem. Quod nos in nostra memoria experti sumus, cum idem rex daret annuatim eidem venerabili viro non minimam summam pecuniae ad subsidium victualium suae congregationis et susceptionem hospitum, quos ille plus amplitudine charitatis quam rerum suarum, mirifice, ne dicam ultra vires suas, procuratos honorabat. Et quamvis munificentia regis eadem largiretur non solum propter abbatem, verum etiam propter bonam existimationem monachorum, quorum orationibus se commendari aut per se, aut pe
Abbreviated transcription (Latin):
liuma greges. nonsolum frantie et aquitanie. uerumetiam burgundie et italie.
qui abipso annuatim płimũ emolum̃ti capiebant. Edificauit aute inangliaa
fundamertds abbatiam. Sce marie Radingis suꝑliuiũ tamisiȩ. et oramtis
ac possessionib locupletans. monachos et ordinem dunuacidice. Reete
Edificauit etaliam eccd̃iam apud ciricestram in honore sc̃i Iohas. et canorucos
ibidem regłares statuens: illis sufficient᷑ necessaria ꝓcurautt. slichilominiis
etiam innormannia apudaotomagum eccłiam sc̃e maris depcato a matre
sua dudum inceptam. pene consuminauit. claustro et officinis monachis
congruentib et ambitu mi rorum ipsum locum decorans. non nulla predia
tam innormannia qm in anglia. ad opud ibidẽ deo seruientium. cum orna¬
mentis preciosis cum tradlit. maiora tamen si aliqͣntum uita comes foret

Expanded text:
lium greges, non solum Franciae et Aquitaniae, verum etiam Burgundiae et Italiae, lium greges, non solum Franciae et Aquitaniae, verum etiam Burgundiae et Italiae, qui ab ipso annuatim plurimum emolumenti accipiebant. Aedificavit autem in Anglia a fundamentis abbatiam Sanctae Mariae Radingis super fluvium Thamisiae et ornamentis et possessionibus locupletans, monachos et ordinem Cluniaci ibi esse fecit. Aedificavit et aliam ecclesiam apud Cirecestram in honorem sancti Joannis, et canonicos regulares ibidem statuens, illis sufficienter necessaria procuravit. Nihilominus etiam in Northmannia apud Rothomagum ecclesiam Sanctae Mariae de Prato a matre sua dudum incoeptam pene consummavit, claustro et officiis monachis congruentibus et ambitu murorum ipsum locum decorans, nonnulla praedia tam in Northmannia quam in Anglia, ad opus ibidem Deo servientium, cum ornamentis pretiosis contradidit; majora tamen si aliquantum vita comes foret,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑomnem terram eorum uł ipse uł satrape sui illis inuitis munitiones edif¬
rent. Nec aliquam in suo uire munitionem haberent ipsi illouiuente. preter
mondem qui lingua anglorum sneundune.i. mons nuosus quia ibi iugiter
nix ꝑdurat appellatur. Unum in ipso quidã ñ imm̃to ut plurib uidetur.
reprehemdendum ducebant. Cum enim in manu sua non nullorum baronũ
suorum. et &ẽ uicinorum aliquorum colliminitantium suo ducatui munitio¬
bet nes. ne illi confidentes in eis aliquid contra pacem sui imꝑii agerent: illas uelit
ꝓprias ambitu murorum et turrib ñ numq inuniebat. Qua aut̃ intentiõe
illud faceret: amultis nesciebat᷑. uude id ipsum reprehemdebare. xxix¬
solum potentib huius mundi. uerumetiam quod mauus est. ex utilius
hominib religiosis: T̃estant᷑ hoc ep̃i. abbates. monachi pauperes sc̃imonia¬

Expanded text:
ut per omnem terram eorum vel ipse, vel satrapae sui, illis invitis, munitiones aedifut per omnem terram eorum vel ipse, vel satrapae sui, illis invitis, munitiones aedificarent; nec aliquam in suo jure munitionem haberent ipsi illo vivente, praeter montem qui lingua Anglorum Sneundune Snowdowne, id est mons nivosus, quia ibi jugiter nix perdurat, appellatur. Unum in ipso quidam non immerito, ut pluribus videtur, reprehendendum ducebant. Cum enim haberet in manu sua nonnullorum baronum suorum, et etiam vicinorum aliquorum collimitantium suo ducatui munitiones, ne illi confidentes in eis aliquid contra pacem sui imperii agerent, illas velut proprias ambitu murorum et turribus nonnunquam muniebat. Qua autem intentione illud faceret, a multis nesciebatur, unde idipsum reprehendebant. CAPsolum potentibus hujus mundi, verum etiam, quod majus est et utilius, hominibus religiosis. Testantur hoc episcopi, abbates, monachi pauperes, sanctimona
Abbreviated transcription (Latin):
cutus ÷. Sicetiam calixtum papam longe antea se adeuntem ꝓcausis eccłasticiꝰ
apud castrũ suũ gisors nomine in margine suiducatus situm. regalit̃
ꝓcuratum. muiu̾̃b onustum regiis remiserat. fecit aũ rex henricꝰ płima¬
castella tam in regno qm inducatu suo. Cetera ui abantecessorib suis
constructa. ñ solum municipia. s etiam antiquissimas urbes peneorãs
meliorauit. Illorũ aut̃ que innormannia construxte in margine sui
ducatus. & confinium ꝓuintiarum: ista sunt nomina. Driemcurtis.
nouum castrum. situm suꝑ ripã epte fluminis. Uernoilum. nonatiti
cuitis. bonum molendinum. colmiemon .s. pons ursonis. et aliaque
exindustria pretereo. ne moram faciam. Pacem nonsolum interra
sua. uerũ etiam in longe positis regnis coñcessas̾ adõ sapientia et
uonitate tenebat. Ualenses semꝑ anglis rebelles ita subditos habebat.

Expanded text:
cutus est. Sic etiam Calixtum papam longe antea se adeuntem pro causis ecclesiasticis cutus est. Sic etiam Calixtum papam longe antea se adeuntem pro causis ecclesiasticis apud castrum suum Gisorz nomine, in margine sui ducatus situm, regaliter procuratum, muneribus onustum regiis remiserat. CAPUT XXXI. castella tam in regno quam in ducatu suo. Caetera vero ab antecessoribus suis constructa, non solum municipia, sed etiam antiquissimas urbes pene omnes melioravit. Illorum autem quae in Northmannia construxit, in margine sui ducatus et confinium provinciarum, ista sunt nomina: Driemcurtis, Novum castrum situm super ripam Eptae fluminis, Vernoilum, Nonanti curtis, Bonum molendinum, Colmiae mons, Pons Ursonis et alia quae ex industria praetereo, ne moram faciam. Pacem non solum in terra sua, verum etiam in longe positis regnis concessa sibi a Deo sapientia et bonitate tenebat. Wallenses semper Anglis rebelles ita subditos habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
duislesmus detraceis. paululum post mortem patris rebus humamis exemptus
eensiliarum u uana niomine mghildis nupsit eomiti ꝑticensi Rotro cu ode
qua giarut uaara fliam i psa ã mnachulelis comitissa po traedũon suonr¬
oato diaua ⁊ cenano coniti minouis brttannie. genuitq exea filium nomine
moellum et filias duas sertia scilicet Iulana: eustachio d̾ paceio. Qui habuta
oc elarduos fillos dasillermu et ħ ogetiũ. Quarta: Wuillelmo goreto. Seta:
uiosca diti debeiomonte. qͥd caftrum situm: incinomannensi pago. Serta.
maeero filioburcardi demonte morenteio. Septima que nata ÷ exelisabebt
lorore Maleranni comitis mellenti. adhuc in nupta ꝑmanet. Neuin
pͥmꝰ ab̃bs ¶adingensis successit. Paruo exinde temꝑe exacto:
innocentius papa scd̾s: Notomagum ueniens causa regis henrici. ingei¬
tib obsequus ut uirum apłicũ decebat. ab eodem rege susceptus. et ꝓse¬

Expanded text:
Willelmus de Traceio, paululum post mortem patris rebus humanis exemptus Willelmus de Traceio, paululum post mortem patris rebus humanis exemptus est. Filiarum vero una nomine Mathildis nupsit comiti Perticensi Rotroco, de qua genuit unam filiam. Ipsa vero Mathildis comitissa postmodum in suprapata data est Conano comiti minoris Britanniae, genuitque ex ea filium nomine Hoellum et filias duas. Tertia, scilicet Juliana, Eustachio de Paceio, qui habuit ex ea duos filios, Willelmum et Rogerium. Quarta, Willelmo Goieto. Quinta, vicecomiti de Bellomonte, quod castrum situm est in Cenomannensi pago. Sexta, Mattheo filio Bulchardi de Montemorenceio. Septima, quae ex Elisabeth, sorore Waleranni comitis Mellenti, adhuc innupta permanet. CAPUT primus abbas Radingensis successit. Parvo exinde tempore exacto, Innocentius papa II Rothomagum veniens causa regis Henrici, ingentibus obsequiis, ut virum Apostolicum decebat, ab eodem rege susceptus et prose
Abbreviated transcription (Latin):
otb̾to postqm inuris eius potestatem redactum est: turrib excelfis et menib.
firmissimis necnon et fossatis preruptis et ipso saxeo monte incisis. contra omium
nunicorum conatum munitum est: et exmagna parte aquis inpiscinas collec¬
titis uallatum et in accessum. Ꝙ licet terra cͥcum iacens minuis infertilitate fru¬
gum recidenda sit habił. Est tamen idem oppidum popłosum. negotiatorib
diuersarum mertiũ tefertum. edificiis tam plublicis qm pͥuatis ornatum.
copiauri et argenti nonegenum. Dedit etiam illi rexterram hamonis dapiferi
patru uidelicet uxoris sue. Pꝰ reterea quia patum erat filium regis ingentia
precia possidere absq nomine et honore alicuius publice dignitatis: dedit
illipater puis comitatum gloecestrie. Ricardus autem huius comitis uno
depre fr. cum fr̃e suo uuillesmo in sepedicto nauragio periit. Alii uͦ ttes .i. Rama

Expanded text:
Roberto, postquam in juris ejus potestatem redactum est, turribus excelsis, moenibus Roberto, postquam in juris ejus potestatem redactum est, turribus excelsis, moenibus robustissimus, necnon et fossatis praeruptis et in ipso saxeo monte incisis, contra omnium inimicorum conatum munitus est et ex magna parte aquis in piscinas collectis vallatum et inaccessum. Et licet terra circumjacens minus in fertilitate frugum reddenda sit habilis, est tamen idem oppidum populosum, negociatoribus diversarum mercium refertum, aedificiis tam publicis quam privatis ornatum, copia auri et argenti non egenum. Dedit etiam illi rex terram Haimonis Dapiferi, patrui videlicet uxoris suae. Praeterea, quia parum erat filium regis ingentia praedia possidere absque nomine et honore alicujus publicae dignitatis, dedit illi pater pius comitatum Glocestriae. Richardus autem hujus comitis uno de patre frater, cum fratre suo Willelmo, in saepedicto naufragio periit. Alii vero tres, id est
Abbreviated transcription (Latin):
filiam Godefridi ducis louaniȩ. comitis eustachii boloniensis consobri¬
nam. de qua nichil posteritatis accepit. . habuit
tamen idem rex filios sex. et septem filias. licet minus honesto ut pre¬
diximus mͦ ꝓgenitos. Illorum autem pͥmogenito Rotb̃to pater suus
quandam nobilissimam puellam nomine sibillam. filiam Rotb̾ti filii
hamonis. neptem sclicet ex filia mabilia Rogerii demonte gumine¬
rici. prĩs udelicet Rocb̃ti de belismo. mat̾monio copulaurt. conce¬
filios quinq sc uuillelmũ filium suum primogenttum. et trẽs eius
et unam filiam: hereditatis autem quam cum prefata uirgine idem
sucgͥnus ad eptus est: capud est oppidum tormneium nuncupatum
at coinsonio comitatuũ. Saiocensis et constantiniensis situm. distans
afluiuo nomine iura. qui predictos comitatus dirimit. inciterior
parte milib ferme duob Quod municipium a predicto regis filio

Expanded text:
filiam Godefridi ducis Lovaniae, comitis Eustachii Boloniensis consobrifiliam Godefridi ducis Lovaniae, comitis Eustachii Boloniensis consobrinam, de qua nihil posteritatis accepit. Habuit tamen idem rex filios sex et septem filias licet minus honesto, ut praediximus, modo progenitos. Illorum autem primogenito Roberto pater suus quamdam nobilissimam puellam nomine Sibyllam, filiam Roberti filii Haimonis, neptem, scilicet ex familia Mabilia, Rogerii de Monte Gummerici patris, videlicet Roberti de Belismo, matrimonio copulavit; concefilios quinque, scilicet Willelmum suum primogenitum et fratres ejus et unam filiam. Haereditatis autem quam cum praefata virgine idem Robertus adeptus est, caput est oppidum Torinneium nuncupatum, in confinio comitatuum Bajocensis et Constantiniensis situm, distans a fluvio nomine Vira, qui praedictos comitatus dirimit in citeriori parte millibus fere duobus. Quod municipium a praedicto regis filio
Abbreviated transcription (Latin):
ueretur. Qua deliberatione regis ꝑcepta: illi ꝑnuntium remandauit
animam suam nũꝗͣ fore letam. nͥ compos uoluntatis suȩ in hac diutaxat
parte efficeret᷑ O femina macte uirtutis et consiliisnioris. paruipendens
pompam scłarem incorporis depositione. Nouerat enim salubriꝰ. ẽẽ ani¬
mab defunctorum ibi corpora sua tumulari. ufrequentꝰ et deuotiꝰ sup¬
plieationes piosis deo offeruntur. Uictusitaq pat᷑ e ipsuis auqͥte
pietate et prudentia filiȩ. qui cetos et uirtute et pietate solituserat une
cessit. et uoluntatem ex peticionem ipsius dese sepelien da secentieri corr¬
uberis henrici regis licet minus idoneo modo ꝓcreatis: ꝓpter rerum tam̃
noticiam aliqua uł breuiter dicamus:¬
ortua itaq scd̃a mathilde regina anglorum mat̃ huius impatͥtis
auguste sicut insuꝑiorib dictum est. henricꝰ rex duxit adelizam

Expanded text:
neretur. Qua deliberatione regis percepta, illi per nuntium remandavit, neretur. Qua deliberatione regis percepta, illi per nuntium remandavit, animam suam nunquam fore laetam, nisi compos voluntatis suae in hac duntaxat parte efficeretur. O femina macte virtutis et consilii sanioris, parvipendens pompam saecularem in corporis dispositione! Noverat enim salubrius esse animabus defunctorum ibi corpora sua tumulari, ubi frequentius et devotius supplicationes pro ipsis Deo offeruntur. Victus itaque pater ipsius Augustae pietate et prudentia filiae, qui caeteros et virtute et pietate vincere solitus erat, cessit, et voluntatem et petitionem ipsius de se sepelienda Becci fieri coneris liberis Henrici regis, licet minus idoneo modo procreatis, propter rerum tamen notitiam, aliqua vel breviter dicamusortua itaque secunda Mathilde regina Anglorum, matre hujus imperatricis Augustae, sicut in superioribus dictum est, Henricus rex duxit Adelizam
Abbreviated transcription (Latin):
sospitate iugi labore supplicandi decertando pene defecerant. aura psꝑe ua
litudinis eius affiatos omĩno redintegrauit. Nec suꝑpͥm̃dum illud est.¬
silentio. immo ut ita dicatur untialib literis exaratum scło uenturo transintten¬
dum. quod antequã conualesceret. postulauerat patrem suim. ut ꝑmitceret eam
incȩnobio beccensi humari. Quod expͥmo abnueret. dicens non ẽẽ. dignum
ut filia sua imperatͥc augusta que semel et iterum inurbe Romulea que capu
est mundi ꝑmanus summi pontificis imꝑiali diademate ꝓcesserat insigni¬
ta. in aliquo monasterio licet ꝑcelebri et religione fama sepeliretur. sed
ad ciuitatem Rotomagensium q̃ metͦpolis ÷ normannorũ saltem delata.
in eccła pͥncipali inqua et maiores euis follonem et. Willelmum longam¬
spatam filiũ ipsuis quiͦ neustriam armis iubegerunt posctisunt: ipsa et po¬

Expanded text:
sospitate, jugi labore supplicandi decertando pene defecerant, aura prosperae sospitate, jugi labore supplicandi decertando pene defecerant, aura prosperae valetudinis ejus afflatos omnino redintegravit. CAPsilentio, imo, ut ita dicatur, uncialibus litteris exaratum saeculo venturo transmittendum, quod, antequam convalesceret, postulaverat patrem suum, ut permitteret eam in coenobio Beccensi humari. Quod rex primo abnuerat, dicens non esse dignum ut filia sua imperatrix Augusta, quae semel et iterum in urbe Romulea, quae caput est mundi, per manus summi pontificis imperiali diademate processerat insignita, in aliquo monasterio, licet percelebri et religione et fama, sepeliretur; sed ad civitatem Rothomagensium, quae metropolis est Northmannorum, saltem delata, in ecclesia principali, in qua et majores ejus, Rollonem loquor et Willelmum Longamspatam filium ejus qui Neustriam armis subegerunt, positi sunt, ipsa et po
Abbreviated transcription (Latin):
arahabẽt. et que ad scłi terminum honora ꝑmanere ualeant. semꝑ ipsius unꝑ¬
atͥcis augꝰte studium et amorem᷑ illam eccłiam representantia. uicissimq cordib
in ibi habitantium memoriã insignis domine artius impͥm̃tia. singła descͥp-¬
tionib aut nominib designare. spatiosum foret. Uoluptuosum ÷ pectare
hospitib maximis. et qui sepe nobilium eccłarum thesauros uiderunt.
Transiret illac hospes gretus aut arads. uoluptate traheret᷑ eadem: Credimꝰ
utem & credere fas est equissimum uidicem omium nonsolum infuturo. uerun
etiam inpresenti scło illi centuplum redditurum. q̃seruis suis sicut larga. ita
deuota gratant᷑ impendit. Ad remunerationem uͦ instantis temꝑis ꝑtinere
non dubiim ẽ: quod mserante deo sopita adu̾sa ualitudine sanitatem re¬
fouit. et monachos suos. monachos beccenses qui preomĩb et suꝑ om̃s ꝓ ipsu

Expanded text:
ercara haberet et quae ad saeculi terminum honora permanere valeant, semper ipsius impercara haberet et quae ad saeculi terminum honora permanere valeant, semper ipsius imperatricis Augustae studium et amorem erga illam ecclesiam repraesentantia, vicissimque cordibus inibi habitantium memoriam insignis dominae arctius imprimentia. Singula descriptionibus aut nominibus designare, spaciosum foret. Voluptuosum est spectare hospitibus maximis et qui saepe nobilium ecclesiarum thesauros viderunt. Transiret illac hospes Graecus aut Arabs, voluptate traheretur eadem. Credimus autem et credere fas est, aequissimum judicem omnium non solum in futuro, verum etiam in praesenti saeculo illi centuplum redditurum, quod servis suis manu sicut larga, ita devota gratanter impendit. Ad remunerationem vero instantis temporis pertinere non dubium est, quod miserante Deo sopita adversa valetudine, sanctitatem refovit et monachos suos, monachos Beccenses, qui prae omnibus et super omnes pro ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
regib francorum. Nunc ad ordinẽ rerum gestarum reuertamur. Xui.¬
epe nominata deniq mathildis imꝑatͥx dum quadã uice apd̃ rotomagũ
infirmaret᷑. sufficiens arguientum suş prudentiȩ et religionis. tampre¬
entib qͣm futuris ostendit. Saras enim ñ solum imꝑatorias quas secum de italia
in comꝑabiles attulerat. uerum etiam quas regalis. immo paterna munificentia
De in exhaustis anglorum thesauris sͥ contulerat. tam deuota manu eccłiis diuer¬
sarum ꝓuintiarum. et utͥusq sexus celigiosis pauꝑib. uduis. orphanis. distͥbute:
ut nec aculcitra serica suꝑqͣm in ipsa infirmitate iacebat abstineret. quin ipsa
listracta. preciũ eius leprosis erogari iuberet. Uerumtam̃ ꝓnitiorem se Beccens
eccłe. qͣm multis cenobus neustrie nedicam om̃ib in hac egrotatione exhibuit.
dans ei tam diuersa donaria. materia artificioq preciosissima. que bizantiũ ꝑ¬

Expanded text:
regibus Francorum. Nunc ab ordinem rerum propositarum revertamur. regibus Francorum. Nunc ab ordinem rerum propositarum revertamur. epe nominata denique Mathildis imperatrix, dum quadam vice apud Rothomagum infirmaretur, sufficiens argumentum suae prudentiae et religionis tam praesentibus quam futuris ostendit. Gazas enim non solum imperatorias, quas secum de Italia incomparabiles attulerat, verum etiam quas regalis, imo paterna munificentia de inexhaustis Anglorum thesauris sibi contulerat, tam devota manu ecclesiis diversarum provinciarum et utriusque sexus religiosis, pauperibus, viduis, orphanis distribuit; ut nec a culcitra serica, super quam in ipsa infirmitate jacebat, abstineret, quin ipsa distracta pretium ejus leprosis erogari juberet. Verumtamen promptiorem se Beccensi ecclesiae, quam multis coenobiis Neustriae, ne dicam omnibus in hac erogatione exhibuit; dans ei tam diversa donaria, materia artificioque preciosissima, quae Bizantium p
Abbreviated transcription (Latin):
hic herbertus ꝑtraditionẽ cepit karolum simplicem. reuertentem cum uictori
aprelicto p̃lio. et inuinculis ipsius mortuus est idem karolus: Supradictus
uͦ hugo magnus genuit exfilia ottonis regis saxonum. postmodum uͦ imꝑatoris
Romanorum. hugonem capet et fratres eius: Qitihugo adnullato gnẽ karoli
inagni. unctus est in regem suꝑfrancos Ipso etiam suꝑstite pͥmo regnisui anno
ad iunctus est in regnum Rotbtus filius ẽius. rex pussimus. uir inliterarum
scientia plurimum a gerb̃to monacho philosopho. postea uͦ papasomano
instructus. Hec degestis francorum huic opuscło iuserui. uolens nescientib
intimare nobilitatem comitum andegauensium. & quod tercia familia regũ
frantiȩ siquidem de tot familiis abinitio illius regni usq nunc seriatĩm creati
sunt reges. de eorum ꝑgenie modo quem prediximus ueniart. Non gͥ usquequaq
in dignum. sifilia regisanglorum matͥmonio copulata ÷ uiro cognatiõe ꝓpincͦ

Expanded text:
Hic Herebertus per traditionem cepit Carolum Simplicem revertentem cum victoria a praedicto praelio, et in vinculis ipsius mortuus est idem Carolus. Supradictus vero Hugo magnus genuit ex filia Othonis regis Saxonum, postmodum vero imperatoris Romanorum, Hugonem Capet et fratres ejus. Qui Hugo, annullato genere Caroli Magni, unctus est in regem super Francos. Ipso etiam superstite, primo regni sui anno adjunctus est in regnum Robertus filius ejus, rex piissimus, vir in litterarum scientia plurimum a Gerberto monacho philosopho, postea vero papa Romano, instructus. » Haec de gestis Francorum huic opusculo inserui, volens nescientibus intimare nobilitatem comitum Andegavensium, et quod tertia familia regum Franciae siquidem de tot familiis ab initio illius regni usque nunc seriatim creati sunt reges de eorum propagine modo, quem diximus, veniant. Non igitur usquequaque indignum, si filia regis Anglorum matrimonio copulata est viro cognatione propinquo
Abbreviated transcription (Latin):
tempib idem regnum ad ministrant. de predictorum comitũ ꝓpagine. diri¬
uentur. Sic enm postqm de morte karoli calui meisddem gestis tractatum est:
et sinon eisdem uerbis eadem tam̃ sententia reꝑit᷑. Dbeunte ludouico filio
haroli caliu. eum harolus simplex filius eius. ad suc puerhabenas regni munime
modari ualeret. et duo filii fiotb̾ti: comitis andegauorum qͥfurt uir taxonie¬

Expanded text:
temporibus idem regnum administrant, de praedictorum comitum propagine deritemporibus idem regnum administrant, de praedictorum comitum propagine deriventur. Sic enim postquam de morte Caroli Calvi in eisdem gestis tractatum est, et si non eisdem verbis, eadem tamen sententia reperitur. « Obeunte Ludovico filio Caroli Calvi, cum Carolus Simplex filius ejus adhuc puer habenas regni minime moderari valeret, et duo filii Roberti comitis Andegavorum, qui fuit vir Saxoni
Abbreviated transcription (Latin):
Wilłmũ. heredes legitimos anglici pͥncipatus. ñ solum exparte henrici regis
aui sui uerumetiam ex parte mathildis Regine aiuȩ ipsorum. Uterq. enĩ con¬
uer consanguinitatem ueterum regum angliȩ licet diuerso modo ꝑrimeacan¬
gebat. sicut ui libro quide uita ipiius regine in scͥptus ⁊: continet. Quem ipti
noticiam rerum gestaꝵ. et ad honoremet memoriam utusq mate de qua cottus
est. et filiȩ ad qm editus est huic operi forsitan ad iungemus. mate¬
Ieralictui uł ipsi im ꝑatͥei auguste omĩno incuignũ uicleat᷑. qd̾ post thorum
imꝑatoris conuigium sortita est comitis andegauorum. Pxoet io nmi¬
to minoris dignitatis uit comes an degauensis qͣm imꝑator somanusi camti
quis consulat gesta regum francie inueniȩt deqͣm generosa stirpe descendant
comitis andegauensuim: Ibidẽ enim re̾piet. quod Reges francorum quiaris

Expanded text:
Willelmum, haeredes legitimos Anglici principatus, non solum ex parte Henrici regis, Willelmum, haeredes legitimos Anglici principatus, non solum ex parte Henrici regis, avi sui, verum etiam ex parte Mathildis reginae aviae ipsorum. Uterque enim conjux consanguinitatem veterum regum Angliae, licet diverso modo, proxime attingebat; sicut in libro qui de Vita ipsius reginae scriptus est continetur. Quem propter notitiam rerum gestarum et ad honorem et memoriam utriusque matris, de qua editus est; et filiae, ad quam editus est huic operi forsitan adjungeremus. CAc alicui, vel ipsi imperatrici Augustae omnino indignum videatur, quod post thorum imperatoris conjugium sortita est comitis Andegavorum. Licet enim multo minoris dignitatis sit comes Andegavensis, quam imperator Romanus; tamen si quis consulat gesta regum Franciae, inveniet de quam generosa stirpe descendant comites Andegavensium. Ibidem enim reperit quod reges Francorum, qui nostris