comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loco purgato tant nicus efodiend̾ atꝯiegerẽs fiuit
Inde ad rupem munĩcs ꝑ quã uia una ee pot̾at mili¬
tes ducti cum cedendẽet saxum arborib gͥea ĩnub
deiectis detruncansqi struentem in gentẽ bgnoꝵ fil¬
aunt eã q cũ ut uis uenti septa faciendo ign crhorta
cẽt succed̃t ardentiaq saxa infuso accto putie faciũt Ita
torritũ incẽdio rupẽ ferio pandunt molliũtq anfira¬
tib inodicis diuos ut nõ iumenta solũ sed elefanti
etia deduci possent quatridiuũ cuta rupẽ cõsunt
imenta ꝓpe fame assumc̃tatur Iuda eni sere
tatumina sunt ⁊ siquid ẽ pabuli obruũt niues infe¬
riora ualles apricas quosdã colles hñt riuos ꝓꝑ
pesiluas etã humano cultu digniora loco Ibi iumẽ¬
ta mpabulũ missa ⁊ quies ĩ uniendo fessis hoil tuta
triduo inde ad planũ descenẜ etiã locis molliorib
⁊ accolaꝵ ingeniis hoc maxͦ modo ĩ ytaliã ꝑuẽteme

Expanded text:
loco purgato; tantum niuis fodiendum atque egerendum fuit. loco purgato; tantum niuis fodiendum atque egerendum fuit. inde ad rupem muniendam per quam unam uia esse poterat milites ducti, cum caedendum esset saxum, arboribus circa immanibus deiectis detruncatisque struem ingentem lignorum faciunt eamque, cum et uis uenti apta faciendo igni coorta esset, succendunt ardentiaque saxa infuso aceto putrefaciunt. ita torridam incendio rupem ferro pandunt molliuntque anfractibus modicis cliuos ut non iumenta solum sed elephanti etiam deduci possent. quadriduum circa rupem consumptum, iumentis prope fame absumptis; nuda enim fere cacumina sunt et, si quid est pabuli, obruunt niues. inferiora uallis apricos quosdam colles habent riuosque prope siluas et iam humano cultu digniora loca. ibi iumenta in pabulum missa et quies muniendo fessis hominibus data. triduo inde ad planum descensum et iam locis mollioribus et accolarum ingeniis. hoc maxime modo in Italiam peruentum est
Abbreviated transcription (Latin):
iua cͥca nec tritea antra q̃ uis longo ambiu
ccũducẽt agmen ea uͦ uia in supabił fuit
Nancũ suꝑ ueterẽ mũe intactam noua in¬
modice alntudĩs cõt moli nee ꝑaltos facile
pedes ingrediẽtiũ insistebant ut nõ tot houĩ Iumẽ¬
toꝵq incessu dilapia ẽ ꝓnumidã ĩ. glatiẽ fluẽteq labẽ
lique scenas mius ingrediebant᷑ Tetra ibi luctatio erat uͭ
ssent ip̃is adminicuł plapsis iteꝵ coriuissent Necstirpescta
radices suas ad quas pede aut manu quisꝙ̃ eniti posset e¬
rant Ita in leni tancũ glatie rapidaq niue uoluptabãt᷑ iu¬
menta secabant᷑ Iaterdũ etiã iag infimã ingrediẽtiuꝵ
nuuem ⁊ plapsa ⁊ actandis graui ĩ continẽdo unguł peĩtꝰ
ꝑfringebant utpleraq uelt̾ podita capta heteret ind
Iu ⁊ alta cõcreta glatie Tantem net quiaq̃ iumentis ate
hõib fatigatis castra in iugo poĩta Egerime ad idipi

Expanded text:
inuia circa nec trita antea, quamuis longo ambitu, inuia circa nec trita antea, quamuis longo ambitu, circumduceret agmen. ea uero uia insuperabilis fuit; nam cum super ueterem niuem intactam noua modicae altitudinis esset, molli nec praealtae facile pedes ingredientium insistebant; ut uero tot hominum iumentorumque incessu dilapsa est, per nudam infra glaciem fluentemque tabem liquescentis niuis ingrediebantur. taetra ibi luctatio erat, ussent, ipsis adminiculis prolapsis iterum corruerent; nec stirpes circa radicesue ad quas pede aut manu quisquam eniti posset erant; ita in leui tantum glacie tabidaque niue uolutabantur. iumenta secabant interdum etiam infimam ingredientia niuem et prolapsa iactandis grauius in conitendo ungulis penitus perfringebant, ut pleraque uelut pedica capta haererent in dura et alta concreta glacie. tandem nequiquam iumentis atque hominibus fatigatis castra in iugo posita, aegerrime ad id ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ hĩturos ꝓoede̾ iñ agmẽ cep̃ iam nicħ
ne hostib quid̾ ꝑretͤ ꝑua fuita ꝑ occasionẽ tẽtã¬
tib Oeteꝵ itec młto q̃ ut ĩ ascẽẜ fuerat ut ple¬
raq alpiũ ab italia sicut breuiora ita ad recti¬
ora sũt difficiliꝰ fuit om̃ĩs eͥ ferme uia p̃ceps
angusta babrica eit ut neq substmẽ se alapẜ
possent nͨ ꝗ paubalũ titubassent herere afflicas
uestigio suo alĩq suꝑalios ⁊ iumenta ĩ hoĩes oc¬
ciderent uentũ denĩ admłto. ingustiores rupes
atq ita rectis ac si i stud egre expeditꝰ miles tem¬
tabundꝰ a nanibq retinens ꝟgulata ac stirres
circa emmẽtes dimitõ sese posset nã locus
iam ante p̃cepo recenti terre lapsu impeditꝰ
dũ ille dũ mõ altitudinẽ ab ruptꝰ erat Ibi ue
luti cũ ad finẽ uie Equites costitissent mi¬
ranti anibali q̃ res moraret̾ agnĩe nũti¬
at̾ Rupẽ inuiã ẽe digressus deinde ip̃e ad
locũ uisend̾ haud dubia rẽs uisa gn ꝑĩ

Expanded text:
iam nihil ne hostibus quidem praeter parua furta per occasionem temptantibus. ceterum iter multo quam in adscensu fuerat—ut pleraque Alpium ab Italia sicut breuiora ita arrectiora sunt—difficilius fuit; omnis enim ferme uia praeceps, angusta, lubrica erat, ut neque sustinere se ab lapsu possent nec qui paulum titubassent haerere adflicti uestigio suo, aliique super alios et iumenta in homines occiderent. uentum deinde ad multo angustiorem rupem atque ita rectis saxis ut aegre expeditus miles temptabundus manibusque retinens uirgulta ac stirpes circa eminentes demittere sese posset. natura locus iam ante praeceps recenti lapsu terrae in pedum mille admodum altitudinem abruptus erat. ibi cum uelut ad finem uiae equites constitissent, miranti Hannibali quae res moraretur agmen nuntiatur rupem inuiam esse. digressus deinde ipse ad locum uisendum. haud dubia res uisa quin per
Abbreviated transcription (Latin):
dũbiẽ malle belli tamẽ cũ p̃cei ueherer ⁊⁊quib
gallie oram ad famãhuꝰ hostis ĩ terrã eustõ
misso equitatu ad eodanũ moui castra Etqneste
p̃lio qua parie oo piaꝵ conseiłdi manũ fortuna
tegressus ad naues exat quãta max celer̃ ndt p

Expanded text:
dubie molem belli; tamen, cum praeterueherer nauibus Galliae oram, ad famam huius hostis in terram egressus, praemisso equitatu ad Rhodanum moui castra. equestri proelio, qua parte copiarum conserendi manum fortuna data teram, neque regressus ad naues erat quanta maxime p
Abbreviated transcription (Latin):
annẽ motis motis castris pͥus ꝙ̃ educeꝵĩ acĩẽ adortã¬
dormilitũ cã talẽ orationẽ exorsuss ẽ Is ieũ edatum
milites educerẽ ĩ aciẽ quẽ in galliã mecũ huĩ suꝑse¬
disse loꝗ ap̃ uos Quid eͥ adortai referrẽt autcos et
tar ꝗequitatũ hostiũ ad Rodanũ flum̃ egr uicise
auteas legiones cũ quib fugientes huncͦ ip̃m hostẽ
secutꝰ cõfessiones credentis ac detractãtis certam̃e
pruictoriã hiũ Nunc qr ille excit hispame ꝓĩ¬
die sc̃ptus ibi cũ fcẽ cũ ⁊cipione meis alispicias nei
teĩt ulbi eũ gerẽ senatꝰ ĩpts ꝙꝑ romanꝰ uoluit egout
nonos mulites pnuca uba façienda sunti e ie deres pu¬
Bello ne ue hostẽ ignotens cũ his e uobis milite pi¬
gnandũ quos terra mario pͥore bello rucistis aquib
stucendiũ ꝑ .xx. annos exigistis quib capta dellip̃¬
mia sticiłiã ac Raromiã habens Erit gͥ inhoe cer

Expanded text:
tis castris, priusquam educeret in aciem, adhortandorum militum causa talem orationem est exorsus. 'si eum exercitum, milites, educerem in aciem quem in Gallia mecum habui, supersedissem loqui apud uos; quid enim adhortari referret aut eos equites qui equitatum hostium ad Rhodanum flumen egregie uicissent, aut eas legiones cum quibus fugientem hunc ipsum hostem secutus confessionem cedentis ac detractantis certamen pro uictoria habui? nunc quia ille exercitus, Hispanie scriptus, ibi cum fratre Cn. Scipione meis auspiciis rem gerit ubi eum gerere senatus populusque Romanus uoluit, ego, unouos milites pauca uerba facienda sunt. ne genus belli neue hostem ignoretis, cum iis est uobis, milites, pugnandum quos terra marique priore bello uicistis, a quibus stipendium per uiginti annos exegistis, a quibus capta belli praemia Sicili
Abbreviated transcription (Latin):
ximic gentis aduersus ĩ subros motũ bellũ erat sed
amarius excitũ aniltl ut parti altei aux eẽt inte¬
ficiendo max sentiẽtem contracta aũt mala nõ
potat ocũĩ . Erat eex labore copia sex inoꝑia cłit
ex iliie tabeq squalitu ⁊ ppe efferata coꝑa nas
n auib uenisset excitu Amanlio. Accilioq ac¬
cepto tirone ⁊ iunonis ignominis trepido adpa¬
dum festinandis ut cum hoste nõ dũ refecto ma¬
nu cõserẽt Sed cum placentiã coñs uenit iam
extatiris mouar anibal eaurinorꝙ unã nobẽ
caput gentis eiꝰ. quia uelocit᷑ in amimtẽ uolẽ¬
mebat in eipugnarat Iunxisset sibi nõ metu solũ
sietua uolũtate gallos actolas padini eosetũ sectã¬
tes tefectionis tempꝰ subito aduẽtꝰ coñs op̃ossisset
Et Anibal mouit ex taurinis incerti q̃ pais se¬
quenda eẽt gallos p̃ritẽ eẽ secutaros ratus Iam ꝓpe
in cõspectu erãt ex̾citꝰ conuenerãt ꝙ duces sicu̾t uterqũtͤ

Expanded text:
ximae genti, aduersus Insubres motum bellum erat. sed armare exercitum Hannibal ut parti alteri auxilio esset, in reficiendo maxime sentientem contracta ante mala, non poterat; otium enim ex labore, copia ex inopia, cultus ex inluuie tabeque squalida et prope efferata corpora unauibus uenisset, exercitu a Manlio Atilioque accepto tirone et in nouis ignominiis trepido ad Padum festinandi ut cum hoste nondum refecto manus consereret. sed cum Placentiam consul uenit, iam ex statiuis mouerat Hannibal Taurinorumque unam urbem, caput gentis eius, quia uolentes in amicitiam non ueniebant, ui expugnarat; iunxissetque sibi non metu solum sed etiam uoluntate Gallos accolas Padi, ni eos circumspectantes defectionis tempus subito aduentu consul oppressisset. et Hannibal mouit ex Taurinis, incertos quae pars sequenda esset Gallos praesentem secuturos esse ratus. iam prope in conspectu erant exercitus conuenerantque duces sicuti inter
Abbreviated transcription (Latin):
aut oportua nitat darẽt aut ꝓgressi morati ue
aliquã occasionẽ fecissent Elenfanti sicut p̃cim
tes ꝑ artas uias magna mora agebant Itatutũ
ab hostib quacũq incederẽt qr insurtis ab eũdi
p̃us metꝰ erat agmen p̃cedebãt Nono diẽ ĩ Iugũ
alpiũ ꝑuentũ ẽ ꝑ mina pleraq ⁊ terrores
quos aut ducentiũ fraus aut ubi fides his nõ
ec̃t tem̃ẽ uite ualles a cõ iectantib iter facie¬
bant biduũ in iugos statiua hĩta fessis ꝙ labõẽ
ac pugnãdo quies data atq militib Ium̃taq
aliquot q̃ ꝓlapsa in rup b erant scquẽdo ue¬
stigia agminis in castra ꝑuent̾ fessis tedio
tot małoꝵ Noius etiã casus occidẽte ia sidere
uergiliaꝵ ingentẽ terrorẽ ad iecit ꝑ oĩa llue
oppleta Cum signis pͥma luce motis segniter
agmen inceder et pigriiaq ⁊ despatiõ in
omĩun uulta emm̃et pregssas signa anibal
in ꝓmũ ctoi̾o qͦdã unte longe aclate ꝓspett

Expanded text:
us opportunitatem daret aut progressi moratiue aliquam occasionem fecissent. elephanti sicut per artas praecipites uias magna mora agebantur, ita tutum ab hostibus quacumque incederent, quia insuetis adeundi propius metus erat, agmen praebebant. nono die in iugum Alpium peruentum est per inuia pleraque et errores, quos aut ducentium fraus aut, ubi fides iis non esset, temere initae ualles a coniectantibus iter faciebant. biduum in iugo statiua habita fessisque labore ac pugnando quies data militibus; iumentaque aliquot, quae prolapsa in rupibus erant, sequendo uestigia agminis in castra peruenere. fessis taedio tot malorum niuis etiam casus, occidente iam sidere Uergiliarum, ingentem terrorem adiecit. per omnia niue oppleta cum signis prima luce motis segniter agmen incederet pigritiaque et desperatio in omnium uoltu emineret, praegressus signa Hannibal in promunturio quodam, unde longe ac la
Abbreviated transcription (Latin):
citusq omĩa intedebat/ U in angustiorẽ uiar
exꝑte alterã sub iecta iugo in suꝑ iminẽte uẽ¬
tũ ẽ undiqi ex insidiis barbari a fronte et
atergo cohorti cominꝰ eminꝰ ꝙ petunt saxa in¬
ma agoninis fuissent ingens ĩ eos saltu acci¬
pienda elades fua̾t tunc quoq adeymũ ꝑiculi
n̾ibal dimittẽt in angustias quia nõ ut ip̃e es¬
querat occur santes ꝑ obliqua montani crupto
medio uiã insedere lloxq una ambał sineeg¬
tib atq impedimentis actaẽ postero die ĩa
segnis int̾tursantib barbaris iucte copie saltꝰ¬
q aut sine clate maiore tam uimẽtoꝵ ꝙ̃ hoĩu

Expanded text:
citus omnia incedebat. ubi in angustiorem uiam et citus omnia incedebat. ubi in angustiorem uiam et ex parte altera subiectam iugo insuper imminenti uentum est, undique ex insidiis barbari a fronte ab tergo coorti, comminus eminus petunt, saxa intrema agminis fuissent, ingens in eo saltu accipienda clades fuerit. tunc quoque ad extremum periculi nibal demittere agmen in angustias, quia non, ut ipse eqiqui erat, occursantes per obliqua montani interrupto medio agmine viam insedere; noxque una Hannibali sine equitibus atque impedimentis acta est. postero die iam segnius intercursantibus barbaris iunctae copiae, saltusque haud sine clade, maiore tamen iumentorum qu
Abbreviated transcription (Latin):
tis ne quicq̃ incolum̃ traduxisẜ decurritey suꝑ¬
iorĩ loco ⁊ cũ ĩpetu ip̃os fudisset hostes quis qͦ
tumst auxit s is tumltꝰ momente tͥpis post¬
ꝙ̃ liberata itinera montanoꝵ erant sedatꝰ i lec
ꝑ otiũ mode s ꝓpe silentio moxom̃es traducti
Castellũ inde quod caput eiꝰ regionis erãt uicos
sis nec leca magnoꝵe impediebant᷑ aliquãs
eo triduo iue confecit. ꝑ uentũ inde ad fie
quente cultorib aliũ ut int̾ mõtana ppłm Ibr
nõbelło aꝑto sed sius artib fraude dem̃ insidiis
ẽpe cirtũ uentꝰ Magnonatu pͥncipes castel
ros Comeatũ itineris q duces ⁊ ad fidẽ ꝓmissoꝵ
obsides acciper/ Annibal nec temẽ credẽdu
benigne cum respõdisset obsid ib quos dabãt
acceptis ⁊ comeatu quẽ ĩ ua ip̃i de tulerãt uẜ
Neqꝙͣ ut intͤ pacatos cõpõĩto agmĩe duceseo ꝑ
seꝗtur / pͥmũ agmẽ elefanti ⁊⁊ equites erãt
Ipe post cum robore peditũ cͥcumspectans soli¬

Expanded text:
tum nequiquam incolumem traduxisset, decurrit ex superiore loco et, cum impetu ipso fudisset hostem, suis quoque tumultum auxit. sed is tumultus momento temporis, postquam liberata itinera fuga montanorum erant, sedatur, nec per otium modo sed prope silentio mox omnes traducti. castellum inde, quod caput eius regionis erat, uiculolsis nec loco magno opere impediebantur, aliquantum eo triduo uiae confecit. pealium, ut inter montanos, populum. ibi non bello aperto sed suis artibus, fraude et insidiis, est prope circumuentus. magno natu principes castellros; commeatum itinerisque duces et ad fidem promissorum obsides acciperet. Hannibal nec temere credendumbenigne cum respondisset, obsidibus quos dabant acceptis et commeatu quem in uiam ipsi detulerant usus, nequaquam ut inter pacatos composito agmine duces eorum sequitur. primum agmen elephanti et equites erant; ipse post cum robore peditum circumspectans solli
Abbreviated transcription (Latin):
ad ex̾mũ uñ ferrũ extabat Io sicut in ꝑalo ꝗͦ¬
diani stuppa cͥcunligabat liniebant q pice
ferrũ aũt tres in socũ hebãt pedes ut cũ ãmis
trasfige̾ carͦ pesẜ sed idmax᷑ etiã si exiss ĩ scuto
nec penetrasset in corꝰ pauore faciebut Qcuz
modiũ accosũ mittẽt᷑ conceptũ ꝙ ip̃o motu mlt̾o
macõre ignẽ feeret arma õmitti cogebat nũdũꝙ
militẽ ad insequẽtes ectus p̃bebat. Cũ gͦ diu
anceps fuisset e̾tãm ⁊ Sagũtinis qi p̃ter spem
resisteret creuissent aĩ / penus q nõ uicisset ꝓuic¬
te cẽt clamore repẽtẽ ospideaũ tollũt hostẽꝙ in
xumas muri expellũt uñ impetũ trepidãteq
egtbant postremo fusũ fugatũq in castra
redigant Interim a. Roma legatos uenisse
nũtiatũ ẽ Q iub obuã ad mare missi ab
Anibale qui dicerent neo tutos eos aditos
int̾ tot tã effranatar gẽtiũ aima Nec Anibal ĩ fato
disc̾mine reꝵ oꝑe cc̃ legatos audiir. apparebat nõ

Expanded text:
exstabat; id, sicut in pilo, quadratum stuppa circumligabant linebantque pice; ferrum autem tres longum habebat pedes ut cum armis transfigere corpus posset. sed id maxime, etiamsi haesisset in scuto nec penetrasset in corpus, pauorem faciebat quod, cum medium accensum mitteretur conceptumque ipso motu multo maiorem ignem ferret, arma omitti cogebat nudumque militem ad insequentes ictus praebebat. cum diu anceps fuisset certamen et Saguntinis quia praeter spem resisterent creuissent animi, Poenus quia non uicisset pro uicto esset, clamorem repente oppidani tollunt hostemque in ruinas muri expellunt, inde impeditum trepidantemque exturbant, postremo fusum fugatumque in castra redigunt. interim ab Roma legatos uenisse nuntiatum est; quibus obuiam ad mare missi ab Hannibale qui dicerent nec tuto eos adituros inter tot tam effrenatarum gentium arma nec Hannibali in tanto discrimine rerum ope
Abbreviated transcription (Latin):
inde sumlaido aliuo q̃ ꝙparabat cõ sũpto eñ eod
quo ꝯstiterãt loco castrã cõmunissent ubi
pͥmũ dig̾ssos tumuł montanos laxatasq sex̾il
uiro Eaptim Angustias euadat Isꝙ i p̃s hi¬
mulis quos hostes tenuerant consedit p̾ma dẽiõ
lucc castrã motis : ⁊ agmen reliquũ incedẽ cepit
Iam montanus side dato ox castelł adstatroã solita
amueniebant cum reperente ꝯspicuũt alios arte
ocupata sua suꝑ cãp̃ iminẽtis ocuł iura tr̃asire ho¬
qr ip̃o tumulto miste̾i agmẽ uidẽ equis maͣ cõ¬
ster natis quib quicquid aiecissent ip̃is teridi̾s
satis ad pnitiẽ fore xati pusis iupib iuxiuiaac
teuia assucti decurs̃t tũ uͦ simul ab hostib simł
ab iniꝗtate locoꝵ peni oppugnabnt᷑ plusq int̾
ip̃os sibi cuiq tendẽti ut piculo m̃is eua det
quã cũ hostib c̾taminis erat Et quis maxĩe
territi trebidabant ⁊ icti forte aut uulnerati

Expanded text:
inde simulando aliud quam quod parabatur consumpto, cum eodem inde simulando aliud quam quod parabatur consumpto, cum eodem quo constiterant loco castra communissent, ubi primum degressos tumulis montanos laxatasque sensituiro, raptim angustias euadit iisque ipsis tumulis quos hostes tenuerant consedit. prima deinde luce castra mota et agmen reliquum incedere coepit. iam montani signo dato ex castellis ad stationem solitam conueniebant, cum repente conspiciunt alios arce occupata sua super caput imminentes, alios uia transire houe ipsum tumultu misceri agmen uidere, equis maxime consternatis, quidquid adiecissent ipsi terroris satis ad perniciem fore rati, peruersis rupibus iuxta, inuia ac deuia adsueti decurrunt. tum uero simul ab hostibus, simul ab iniquitate locorum Poeni oppugnabantur plusque inter ipsos, sibi quoque tendente ut periculo primus euaderet, quam cum hostibus certaminis erat. et equi maxime  augebant territi trepidabant, et icti forte aut uolnerati
Abbreviated transcription (Latin):
sa. montiũ altitudo mues. aque celoppe in¬
mixte tecta informiã impoĩta rupib pecora
Iumenta ꝙ torrida frigore hõies intosin indh¬
aĩalia ĩ aĩaliaq omĩa regentia gelu cetẽã
usu q̃ dictu fediora. t̾rorẽ renouar̃t erigẽtib
in p̾mos agrũ liuos apparuer̃t̃ iminẽtes tumlos
insidẽtes qui si ualles occultiores insedisetco
horti inpugnã repete ingẽtẽ fugã stragẽq
dedissẽt Anmbal cõsistere signa Iuber Gallis¬
qi ad uisenda loca p̃missis postq̃ comꝑit trãsicu
ca uo eẽ castrã int̾ confrangossa oĩa p̾ruptaq
qͣr extentissima potest ualle locat Tum ꝑeosdez
gallos aut sane mula lingua moribq abhor¬
rientes cũ se inmiscussẽ colloquiis mõtinoꝵe¬
doctus int̾diutãtũ obsidei saltũ Nocte ĩsua quẽs
dilabi tecta. Liics pͥma subiit tumulos utexea¬
aꝑto atq intdnu iuĩ ꝑ angustias factutꝰ die de¬

Expanded text:
sa montium altitudo niuesque caelo prope imsa montium altitudo niuesque caelo prope immixtae, tecta informia imposita rupibus, pecora iumentaque torrida frigore, homines intonsi et inculti, animalia inanimaque omnia rigentia gelu, cetera uisu quam dictu foediora terrorem renouarunt. erigentibus in primos agmen cliuos apparuerunt imminentes tumulos insidentes montani, qui, si ualles occultiores insedissent, coorti ad pugnam repente ingentem fugam stragemque dedissent. Hannibal consistere signa iussit; Gallisque ad uisenda loca praemissis, postquam comperit transitum ea non esse, castra inter confragosa omnia praeruptaque quam extentissima potest ualle locat. tum per eosdem Gallos, haud sane multum lingua moribusque abhorrentes, cum se immiscuissent conloquiis montanorum, edoctus interdiu tantum obsideri saltum, nocte in sua quemque dilabi tecta, luce prima subiit tumulos, ut ex aperto atque interdiu uim per angustias facturus. die de
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ forte imbrib actꝰ Ingentẽ trãsgrediẽtib
tumulũ fac̃. cũ suꝑ cet̾i trepidation ip̃ sua atq
inc̾tis elamõib tuibarẽt᷑ ꝑ. cor nelius consul
triduo fere postq̃ hannibal a Ripa Rodan mo¬
uit quadrato agmine ad castra hostiũ uenẽat
Nullã dimi cãdi morã factut. Eettrũ ubi de¬
ẜta mummẽta. nec facił setantu ꝓgressos ale¬
cuturu uidet ad mare ac naues dediit/ Tutius
faciliꝰq ita descẽdenti ab alpib Annibali oc¬
cursutꝰ. Netam̃ nuda auxilii Romanis hispa¬
ma eẽt quã ꝓũciã sortitꝰ er at Sum scipi¬
onẽ frẽ cũ maxͬ ꝑte copiaꝵ adusus asorubul
misit non ad tuendos tantũmͦ uete̾s socios cõ¬
ciliandosq nouos s etã ad pellend̾ hispama has¬
drubalẽ Ipẽ cũ admod exiguis copiis genia
repetit eo cͥta padũ erat excitꝰ italia defensurtꝰ
Annibal ab ruentia campestrĩ max itie̾ cu
ferri solet p̃cepta res erat tam̃ ex ꝓpĩquo ui¬

Expanded text:
sgredientibus tumultum fecit, cum super cetera trepidatione ipsi sua atque incertis clamoribus turbarentur. P. Cornelius consul, triduo fere postquam Hannibal a ripa Rhodani mouit, quadrato agmine ad castra hostium uenerat, nullam dimicandi moram facturus; ceterum ubi deserta munimenta nec facile se tantum praegressos adsecuturum uidet, ad mare ac naues rediit, tutius faciliusque ita descendenti ab Alpibus Hannibali occursurus. ne tamen nuda auxiliis Romanis Hispania esset, quam prouinciam sortitus erat, Cn. Scipionem fratrem cum maxima parte copiarum aduersus Hasdrubalem misit, non ad tuendos tantummodo ueteres socios conciliandosque nouos sed etiam ad pellendum Hispania Hasdrubalem. ipse cum admodum exiguis copiis Genuam repetit, eo qui circa Padum erat exercitu Italiam defensurus. Hannibal ab Druentia campestri maxime itinere ferri solent, praecepta res erat, tamen ex propinquo ui
Abbreviated transcription (Latin):
duo diusa maia amplectant̾ cartaginẽ siũ eeñt
solis ex ortus intendexent iter. Nunc postq̃ multo
maiorẽ ꝑtẽ itinẽis emsam cornant Pireneum.
saltũ inter ferocissimas gentes suꝑatũ Rodami
alpes habebant. quaꝵ alteꝵ latꝰ urã ierit ĩ isis
portis hostiũ fatigatos subsisterẽt. Quid alpes
aliud ẽe c̾d̾entes q̃ mõtiũ altitudines fingerẽt
altiores pirentis iugis Nullas ꝓfecto t̾ras celũ
contingẽ nec in exuꝑabil humano gn̾i cẽ alpes
quidẽ hĩtiũ coli gignẽ atq alẽ aĩantes ꝑuias
pinis sublime elatos alpes trãsgressos ne
maiores quid̾ coꝵ in digneas sed aduenas yta¬
lie cultores has ip̃as alpes ingentib sepe agmi¬
nb cũ libeĩs ac ꝯiugib migrãtiũ modo cuto
trãsimsisse militi ꝗdẽ armato nicħ sccũ p̃ter ĩ stra
belli portanti quid murũ aut ĩ exuꝑabiłẽ Ea
guntũ ut capetꝰ quid potto menses ꝑiculi quid

Expanded text:
duo diuersa maria amplectantur Carthaginiensium essent. duo diuersa maria amplectantur Carthaginiensium essent. solis ad exortus intenderent iter: nunc, postquam multo maiorem partem itineris emensam cernant, Pyrenaeum saltum inter ferocissimas gentes superatum, RhodAlpes habeant quarum alterum latus Italiae sit, in ipsis portis hostium fatigatos subsistere, quid Alpes aliud esse credentes quam montium altitudines? fingerent altiores Pyrenaei iugis: nullas profecto terras caelum contingere nec inexsuperabiles humano generi esse. Alpes quidem habitari, coli, gignere atque alere animantes; peruias pinnis sublime elatos Alpes transgressos. ne maiores quidem eorum indigenas sed aduenas Italiae cultores has ipsas Alpes ingentibus saepe agminibus cum liberis ac coniugibus migrantium modo tuto transmisisse. militi quidem armato nihil secum praeter instrumenta belli portanti quid inuium aut inexsuperabile esse? Saguntum ut caperetur, quid per octo menses periculi, quid
Abbreviated transcription (Latin):
uulnera cedes etiã ꝓpe par utrinq fuit fugaq
pauor numidaꝵ Romanisiã ad mod̾ fessis uicto¬
ium simłq omen belli ut sume reꝵ ꝓspum euẽt᷑
Ita aud sane incruente ancipitisq ctamĩs uic¬
toriã Romanis portendũt Re itagesta ad utq
duõe sui rediert Nec Scipionis stare sima potat
nisi ut ex cõsiliie ceptisq hospitis ⁊ ip̃e conanꝰ¬
intende̾t iter an cũ eo qui pͥmus se optuliss.
Romanus excitꝰ manꝰ consereret adittit a p̃sen
q̃ matali aduẽtꝰ ꝙ se ꝗ se duces itiney socios
piculi fore ad firmantes integris belli ꝙ̃ añt¬
libatis uinb ytaliã aggͣdiẽda oẽsent Multitudo tue¬
magis iter inmẽsu. alpesq rẽ fama utiq ĩ ex ꝑtis
uarie militũ u̾sat aĩos. Castigando adortandeq mi¬
rari se qui nã pectora. semꝑ impauida repens terrõ
inuaẜit ꝑ tot annos uinoẽti eos stipẽdi a face̾ n

Expanded text:
uolnera caedes etiam prope par utrimque fuit, fugaque uolnera caedes etiam prope par utrimque fuit, fugaque et pauor Numidarum Romanis iam admodum fessis uictoium simul omenque belli ut summae rerum prosperum euentum, ita haud sane incruentam ancipitisque certaminis uictoriam Romanis portendit. ut re ita gesta ad utrumque ducem sui redierunt, nec Scipioni stare sententia poterat nisi ut ex consiliis coeptisque hostis et ipse conaet iter an cum eo qui primus se optulisset Romanus exercitus manus consereret, avertit a praesenti que Magali adventus, qui se duces itinerum socios periculi fore adfirmantes integro bello nusqulibatis viribus Italiam adgrediendam censent. multitudo timemagis iter immensum Alpesque, rem fama utique inexpertis uarie militum uersat animos castigando adhortandoque: mirari se quinam pectora semper impauida repens terror inuaserit. per tot annos uincentes eos stipendia facere neque
Abbreviated transcription (Latin):
ex timple resolutis quib lenit̾ ad nexa erat uĩclis
ab auetuaris aliꝙ nauib ad alterã ripã ꝑtrahitꝰᷤ
Ita pͥmis expositis alii deinde repetiti actrãiecti st̃
Nich sanc trepidãbant donec cõtinẽti uelut põte
agerent᷑ pͥmus erat pauor cũ soluta acet̾is rate in
altũ rapent̾ Ibi uigentes int̾ se cedentib ex̾mis ab
aqua trepidatione aliquãtum edebãt donec quictẽ
ip̃e timor cͥcũ spectib aquã fecisset Excide̾ etiã se¬
uientes quidam in flumẽ sed ponde̾ ip̃o stabiles de¬
iectis recterib querendis pedetẽtim uadis in t̾ra
euaẜe.dum Ele fant trahiciũ t interim Annibal
Numidas equites quingentos ad castra Romane
misut speculatũ ubi ⁊ quate copie oẽnt ⁊ quid pa¬
rarẽt huic ale Equitũ missi ut ant̃ trm̃ ẽ abho¬
stio rodani dor Romanor milites occurr̃t p̃liũ
atrocius q̃ ꝓ nũe pugnãtiũ editur Nam . p̃t̾ młta

Expanded text:
extemplo resolutis quibus leuiter adnexa erat uinculis, extemplo resolutis quibus leuiter adnexa erat uinculis, ab actuariis aliquot nauibus ad alteram ripam pertrahitur; ita primis expositis, alii deinde repetiti ac traiecti sunt. nihil sane trepidabant, donec continenti uelut ponte agerentur; primus erat pauor cum soluta ab ceteris rate in altum raperentur. ibi urgentes inter se, cedentibus extremis ab aqua, trepidationis aliquantum edebant donec quietem ipse timor circumspectantibus aquam fecisset. excidere etiam saeuientes quidam in flumen; sed pondere ipso stabiles, deiectis rectoribus, quaerendis pedetemptim uadis in terram euasere. dum elephanti traiciuntur, interim Hannibal Numidas equites quingentos ad castra Romana miserat speculatum ubi et quantae copiae essent et quid pararent. huic alae equitum missi, ut ante dictum est, ab ostio Rhodani trecenti Romanorum equites occurrunt. proelium atrocius quam pro numero pugnantium editur; nam praeter multa
Abbreviated transcription (Latin):
suos diffugũit Anibal ceteris copiis potũ trãiectis
spnes iã gallicos tumultꝰ castra locat Elefantorũ
trahiciendoꝵ naria cõsilia fuisse credo ẽte nariati
memoria acte tei Quidam congiegatis ad ripaz
elefantis tradunt ferocissimũ ex his ruitatũ abrectõe
suo cũ refugientẽ u aquã nantẽ sequeret᷑ traxisse
gregem ut quẽq timẽtem altitudinẽ d̾stitũet uado
impetu ip̃o flumĩs in alterã ripã rapiẽte Ceteru
mag̃ co stat ante rẽ foret ita aucta re ad fidem
pͥnius ẽ Ratẽ unã .oc. potos longam pedesl. latã
ferret᷑. płib ualidis retinacuł ꝑte supiore ripe re¬
ligatam pontis in modũ humo iniecta cõstrauett
ut bellue audacter uelut ꝑ solũ ingrederent̾ alte¬
ra. ratis eque lata longa pedes cent̾ ad trahici¬
endũ flumẽ apta huic copulata ẽ ut cũ Ele¬
fanti ꝑ stabilẽ rate̾ tanq̃ uiã p̃gregiẽtib femi¬
nis aucti ubi ĩ minorẽ applicafa trasgressi sũt

Expanded text:
suos diffugiunt. Hannibal ceteris copiis per otium traiectis spernens iam Gallicos tumultus castra locat. elephantorum traiciendorum uaria consilia fuisse credo; certe uariata memoria actae rei. quidam congregatis ad ripam elephantis tradunt ferocissimum ex iis inritatum ab rectore suo, cum refugientem in aquam nantem sequeretur, traxisse gregem, ut quemque timentem altitudinem destitueret uadum, impetu ipso fluminis in alteram ripam rapiente. ceterum magpronius est. ratem unam ducentos longam pedes, quinquaferretur, pluribus ualidis retinaculis parte superiore ripae religatam pontis in modum humo iniecta constrauerunt ut beluae audacter uelut per solum ingrederentur. altera ratis aeque lata, longa pedes centum, ad traiciendum flumen apta, huic copulata est; tres tum elephanti per stabilem ratem tamquam uiam praegredientibus feminis acti ubi in minorem adplicatam transgressi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ fc̃o opꝰ sit adoriat᷑ at̾go hostẽ adidi dati du¬
eoq minꝰ alto aluoo trãsitũ ostẽdẽ ibĩ raptim
cesa mateies ratesq fabricates inꝗb uiriq ⁊ ał¬

Expanded text:
ut, cum opus facto sit, adoriatur ab tergo hostes. ad id dati duut, cum opus facto sit, adoriatur ab tergo hostes. ad id dati dueoque minus alto alveo transitum ostendere. ibi raptim caesa materia ratesque fabricatae in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nebãt Ceto̾s accolas flumĩs annibal ⁊ eoꝵ ip̃oꝵ qͦs
sedes tenuerant simul plicit donis ad naues ũdi¬
q õhendas fabͥcandasq simul ⁊ ip̃i trayci ex̾citũ
Leuaĩq ꝙ̃ pͥmũ regionẽ suã tanta omũi urgẽte
tiba cupiebãt Itaq ingens coacta uix nauiũ
e litriũq temẽ ad uncinalẽ usũ pataꝵ Nlouasq
galli p̾mũ galli incohantes cauabant ex singlis
arboib dem̃ ⁊ ipĩ milites simul copia materie
simul facilitate opis inducti alueos in formos nͥ
dum m ignare aque q̃ ⁊ cape onera possent ca̾rau
q oĩb satis compatis ad tra ꝑciẽdũ terrebat exadu̾so
hostes om̃e ripã equites uiriq octinẽtes quos ut
aduteret annonẽ amilcaris filiũ uigilia p̾a
noctis cum ꝑte copiaꝵ max᷑ hispaĩs adu̾so flu¬
mine ire iter unius diei iubet ⁊ ubi p̾mopos¬
sit q̃ occultissime trãiecto anmi c̾cũ duce̾ agmẽ

Expanded text:
obtinebant. ceteros accolas fluminis Hannibal et eorum ipsorum quos obtinebant. ceteros accolas fluminis Hannibal et eorum ipsorum quos sedes suae tenuerant simul perlicit donis ad naues undique contrahendas fabricandasque; simul et ipsi traici exercitum leuarique quam primum regionem suam tanta hominum urgente turba cupiebant. itaque ingens coacta uis nauium est lintriumque temere ad uicinalem usum paratarum; nouasque alias primum Galli incohantes cauabant ex singulis arboribus, deinde et ipsi milites simul copia materiae, simul facilitate operis inducti, alueos informes, nihil dummodo innare aquae et capere onera possent curanteamque omnibus satis comparatis ad traiciendum terrebant ex aduerso hostes omnem ripam equites uirique obtinentes. quos ut averteret, Hannonem, Bomilcaris filium, vigilia prima noctis cum parte copiarum, maxime Hispanis, adverso flumine ire iter unius diei iubet, et ubi primum possit, quam occultissime traiecto amni circumducere agmen,
Abbreviated transcription (Latin):
ferre Manilio iubent. Qui sine ullo c̾tamine¬
abscesẜant ᷑ metu hostes ẽannetũ puenit ⁊ẜ
Comelius in locũ eiꝰ q̃ missa cũ p̃tore trãse¬
pta legione noua ꝓfoctꝰ ab urbe. lx longus
nauib p̾t̾ ora ĩ etrurie ligurũ q ⁊ ĩdesals¬
ni montis puenit masiliã ⁊ ad ꝓxim̃ holi¬
ũ rodani płib eͥ diu̾sus annis ĩ giaredes¬
rit castra locat iuixdũ satis credẽs Amibali
supasse ꝑiceneos montes. Quẽ ut de aoou
quoq trãsitu agitae aĩau̾tit incẽtus quona
ei loco occurẽt nec tñ satis refectus abiacta
ad exploranda omĩa uisendosq extuto hostes p̃m¬
tit Annibal ceteris metu aut p̃tio pacatis iam
inuulgarũ ꝑuen̾at agrũ gentis ualide Colt aut̃
cͥraut᷑q ripã rodanis et diffisi citeriore ag arce̾i
penũ posse ut flum̃ ꝓ munim̃ tohr̃ent oĩb ferme
siuis tr̃as Rodanũ traiectis ulteriorẽ ripã annis otti

Expanded text:
ferre Manlio iubent; qui sine ullo certamineferre Manlio iubent; qui sine ullo certamine—abscesserant enim metu hostes—Tannetum peruenit. et P. Cornelius , in locum eius quae missa cum praetore erat scripta legione noua, profectus ab urbe sexaginta longis nauibus praeter oram Etruriae Ligurumque et inde Saluum montes peruenit Massiliam et ad proximum ostium Rhodani—pluribus enim diuisus amnis in mare decurrit— castra locat, uixdum satis credens Hannibalem superasse Pyrenaeos montes. quem ut de Rhodani quoque transitu agitare animaduertit, incertus quonam ei loco occurreret necdum satis refectis ab iactaad exploranda omnia uisendosque ex tuto hostes praemittit. Hannibal ceteris metu aut pretio pacatis iam in Uolcarum peruenerat agrum, gentis ualidae. colunt autem circa utramque ripam Rhodani; sed diffisi citeriore agro arceri Poenum posse, ut flumen pro munimento haberent, omnibus ferme suis trans Rhodanum traiectis ulteriorem ripam amnis armis
Abbreviated transcription (Latin):
¶ in piti lo esset. L. Maulius imp̃r iraac¬
census ecfusu agnen ad mutmã ducit / ic̃¬
Si lue cirra uiã erant pleiisq incultis Ibi
in explorato ꝓfectꝰ. in insidias p̾cipitatir
multaq cũ cede suoꝵ egre ĩ aptos cãpos ensit
Ibi castra comimita ⁊ ꝗagallis ad fẽtacu
nec dũ ꝑ impatiẽtia loca ducebat᷑ agm cũ appa¬
ruit hostis u̾bi rurs silue intrate tũ posteios
adorti cũ magͥ t᷑pidatiõe ac pauore omĩu. dec.
milites occid̾runt sex signa a deme̾ finis et
gallis intẽtãdi ⁊ paue̾di romanis fuit utex sal¬
cu inuito atq impeento euaẜe Inde aꝑtis lo¬
cis facił tutãtes agm̃ . Ro. Tannetũ uicũ ꝓpĩquũ
Pado consedẽ ibi se munim̃to ad tp̃s cõmeatib¬
q flumĩs ⁊ britianoꝵ etiã galloꝵ aux au̾sus
crescentẽ in dies młtitudiẽ hostiũ tutebãtiu¬
in suꝑ gallicũ bellũ actũ patͤs accept̃ Cum

Expanded text:
que in periculo esset, L. Manlius praetor ira acque in periculo esset, L. Manlius praetor ira accensus effusum agmen ad Mutinam ducit. siluae tunc circa uiam erant, plerisque incultis. ibi inexplorato profectus in insidias praecipitat multaque cum caede suorum aegre in apertos campos emersit. ibi castra communita et, quia Gallis ad temptanda nec, dum per patentia loca ducebatur agmen, apparuit hostis; ubi rursus siluae intratae, tum postremos adorti cum magna trepidatione ac pauore omnium septingentos milites occiderunt, sex signa ademere. finis et Gallis territandi et pauendi fuit Romanis ut ex saltu inuio atque impedito euasere. inde apertis locis facile tutantes agmen Romani Tannetum, uicum propinquum Pado, contendere. ibi se munimento ad tempus commeatibusque fluminis et Brixianorum etiam Gallorum auxilio aduersus crescentem in dies multitudiinsuper Gallico bellum auctum patres acceperunt, C.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ quod miꝑcta radũ. ꝑlacentiã/ Eremonãy
Colonias in agrũ gallicũ deductas egre patie¬
bant᷑ Itaq armis repente arreptis in eũ ip̃m
agrũ impetu fc̃o tãtꝰ terroris actumłtꝰ fecerũt
Ut nõ agrestis modo multitudo sed ipi trium¬
uiri romani qui ad agrũ uenerãt ad sigñad̾
hereniũ. hñt quidã annał ał pͦ. Corneliũ
a sinã ⁊ẽ pupirius Nasonẽ id quoqt ubiũ est
legati ad ee postuland̾ missi amboios uiolan sir
incertũ an indirũ uiros agros metãtis impet
sit factus Mutine cum obsiderẽt᷑ ⁊ genus ad
expugnanda urbiũ aites rudis pigei ma eod
ad militaia arma oꝑa.segnis intactis assidẽt
muris simulari ceptũ de pace agĩ euocatiq
agalloꝵ pͥncipib legati ad collogum nõ cõtͤ
uis modo gentue sed uio lata etiã q̃ data mid
temy erat fide cop̃hendunt᷑ Nlegantib gallis
nisi obsides sibi redderent̾ eos dimissino Cuni
ħ deliegatis nuntiata essent ⁊ mutina p̃sidiũ¬

Expanded text:
 nuper circa Padum Placentiam Cremonamque colonias in agrum Gallicum deductas aegre patiebantur. itaque armis repente arreptis, in eum ipsum agrum impetu facto tantum terroris ac tumultus fecerunt ut non agrestis modo multitudo sed ipsi triumuiri Romani, qui ad agrum uenerant adsignandum, Herennium habent quidam annales, alii P. Cornelium Asinam et C. Papirium Masonem . id quoque dubium est legati ad expostulandum missi ad Boios uiolati sint incertum an in triumuiros agrum metantes impetus sit factus. Mutinae cum obsiderentur et gens ad oppugnandarum urbium artes rudis, pigerrima eadem ad militaria opera, segnis intactis adsideret muris, simulari coeptum de pace agi; euocatique ab Gallorum principibus legati ad conloquium non contra ius modo gentium sed uiolata etiam quae data in id tempus erat fide comprehenduntur, negantibus Gallis, nisi obsides sibi redderentur, eos dimissuros. cum haec de legatis nuntiata essent et Mutina praesidium
Abbreviated transcription (Latin):
liberu castra locat. Galli ꝗ q̃ italie bellũ infẽ¬
tiqudiebant tñ qr ui subactos traspiteneũ hispa¬
nos fama erat p̃sidiaq ualida impõita metu
fuitutis ad arma cõsternati łusci noñe aliqͦt
ppłi conueniũt Ꝙ uͥ anibali nũtiat̾ ẽ morã mag̾
ꝙ̃ bellũ metuens oratores ad regulos eoꝵ mi sit
pinqͦ cõgresẜ̾ facilior eẽt Nam acceptutos eos
stricturũ ant̃ gladiũ siꝑ gallos liceat q̃ ĩ italiam
uenissent et ꝑ nuntios quide ħ. Ut uͦ reguli galloꝵ
castris ad libenĩ extimplo motis aut grauate
ad penũ uener̃t capti donis cũ bona pace e̾xcitũ
ꝑfines suos p̃ter Rustmonẽ oppidũ tra simmẜũt
ĩ italiã Interĩ nͥultraq̃ hiberũ trasisse ani¬

Expanded text:
liberrim castra locat. Galli quamquam Italiae bellum inferliberrim castra locat. Galli quamquam Italiae bellum inferri audiebant, tamen, quia ui subactos trans Pyrenaeum Hispanos fama erat praesidiaque ualida imposita, metu seruitutis ad arma consternati Ruscinonem aliquot populi conveniunt. quod ubi Hannibali nuntiatum est, moram magis quam bellum metuens oratores ad regulos eorum misit: propinquo congressus facilior esset; nam et accepturum eos stricturum ante gladium, si per Gallos liceat, quam in Italiam venisset. et per nuntios quidem haec; ut vero reguli Gallorum castris ad Iliberrim extemplo motis haud gravate ad Poenum venerunt, capti donis cum bona pace exercitum per fines suos praeter Ruscinonem oppidum transmiserunt. in Italiam interim nihil ultra quam Hiberum tra
Abbreviated transcription (Latin):
moles ca / quid ue ꝓdigii eẽt querentẽ audisse uastita¬
tem galie &ẽ. ꝑgeret porro ire ne ultra inquirẽt
sinẽt ꝙ fcã in occulto eẽ hoc iusu letus triꝑtito
hiberũ copias trãiecit p̃missis qui galloꝵ aĩos qua
traducendus exc̾itus erat denis conciliarẽt alpiũq
Nos ⁊ eꝗtaniã q̃ subiecta pireneis mõtib ẽ sube¬
git oreq huic om̃i p̃fecit hannonẽ ut fauces
⁊ mille equites postq ꝑ piceneũ Saltã trduci
ex̾citus ceptus ẽ rumorq ꝑ barbaros manauit
certior ce bello romano ta mił iñ carpẽtanoꝵ pe¬
ditũ iter adu̾tert Cõstabat nõ tam bello motos
q̃ longinꝗtate uiẽ insuꝑabisq alpiũ trãsitu An¬
nibal quia reuocarẽ aut uix retine eos anceps
senẜat Carpentanos qr qͦ a se dimissos simulans
Irce ne mora atqi otium aĩos sollicitaret cũ teli¬
quis copiis pirrenũ trãsgredr̃ꝭ ⁊ ad oppitũ m¬

Expanded text:
moles ea quidue prodigii esset quaerentem, audisse uastitamoles ea quidue prodigii esset quaerentem, audisse uastitatem Italiae esse; pergeret porro ire nec ultra inquireret sineretque fata in occulto esse. hoc uisu laetus tripertito Hiberum copias traiecit, praemissis qui Gallorum animos, qua traducendus exercitus erat, donis conciliarent Alpiumque nos et Lacetaniam, quae subiecta Pyrenaeis montibus est, subegit oraeque huic omni praefecit Hannonem, ut fauces et mille equites. postquam per Pyrenaeum saltum traduci exercitus est coeptus rumorque per barbaros manauit certior de bello Romano, tria milia inde Carpetanorum peditum iter auerterunt. constabat non tam bello motos quam longinquitate uiae insuperabilique Alpium transitu. Hannibal quia reuocare aut ui retinere eos anceps senserat, Carpetanos quoque ab se dimissos simulans. inde, ne mora atque otium animos sollicitaret, cum reliquis copiis Pyrenaeum transgreditur et ad oppidum I
Abbreviated transcription (Latin):
getu manus ex hispaniã .cc. equites / Et ne
quit terrestris deesset aux. genꝰ elefanti xiiii¬
classis p̃terea data ad tuende maritime hore
qui a qua ꝑtebelli uiterant: eatũ quoq rẽ
gestuits romanos credi poterat. L. quĩq
remes quadriremes .ii. triremes quĩq Sed
apte instructeq remigio xxxxii. u remes¬
erant ⁊ triremes quinqa Gadib car¬
taginẽ ad hib̾na ex̾citꝰ rediit atq̃ inde ꝓ¬
fectus pt̾ õmissam urbẽ ad hiberũ i ari¬
itimãq ora ducit I̾bi fama ẽ in quiete
ui sum a beo Iuuenẽ. diuina spẽ qui se a
Ioue dicẽt ducẽ ĩ ytaliã annibali missũ
ꝓinde seq̃ret̾ neq usq̃ a le deflectet ocłos
pauidũ pͥmo nusq cͥcũ spiciẽtẽ aut respia¬
quid nã id eẽt quod respice̾ uetitus ẽẽ t
agitare/ a modo tpãre aĩo ocuł nequilusse
eũ uidisse post se ẜ pentẽ mira magͥtudiñ
cũ ingenti arboꝵ ac u̾gultoꝵ strage feri
ac post inse qui cũ fragore celi nimbũ. Tũ que

Expanded text:
getum manus ex Hispania, ducenti equites, et, ne quod terrestris deesset auxilii genus, elephanti uigiclassis praeterea data tuendae maritimae orae, quia qua parte belli uicerant ea tum quoque rem gesturos Romanos credi poterat, quinquaginta quinqueremes, quadriremes duae, triremes quinque; sed aptae instructaeque remigio triginta earthaginem ad hiberna exercitus rediit; atque inde profectus praeter Onussam urbem ad Hiberum maritima ora ducit. ibi fama est in quiete uisum ab eo iuuenem diuina specie qui se ab Ioue diceret ducem in Italiam Hannibali missum; proinde sequeretur neque usquam a se deflecteret oculos. pauidum primo, nusquam circumspicientem aut respicquidnam id esset quod respicere uetitus esset, agitaret animo, temperare oculis nequiuisse; tum uidisse post sese serpentem mira magnitudine cum ingenti arborum ac uirgultorum strage ferri ac post insequi cum fragore caeli nimbum. tum quae
Abbreviated transcription (Latin):
flumẽ traesna taueres atq opis labõe fesẜ ꝗete uniꝰ
diei reficit᷑ intento duce ad cõsiliũ oportune exequẽ¬
dum postero die ꝓfecti ex loco ꝓdito fumo sigͥ¬
ficante trãsisse ⁊ haud ꝓcul abeẽ. Ꝙ uͥ accep̃ ani¬
bal ne tpͣi d̾cẽt dat sigꝰ ad trayciẽd̾ ia ꝑatas apta
a puppib trnhebant᷑ p̃tereos quos in structos fre¬
natos q ex timplo egresso in ripã equiti usuieẽnt
imposuerant innaues. Galli occursant in rĩpaz
cum uariis ululatib Cantusq moris fui quati¬
entes scuta suꝑ capita iubrantesq destris te¬
la qĩq ex adu̾ sotorrebat tanta uis nauiũ cũ
ingentisono flumĩs ⁊ clamote uario nautaꝵ mi¬
iuhicientes suos ortabant᷑. Iam satis paulẽtes ad¬
nso tumultu. Terribilior atergo abortus cla¬
nor castris ab Annone captis mos ⁊ ip̃e ad̾¬

Expanded text:
urno itinere atque operis labore fessus quiete unius diei reficitur, intento duce ad consilium opportune exsequendum. postero die profecti, ex loco edito fumo significant transisse et haud procul abesse; quod ubi accepit Hannibal, ne tempori deesset dat signum ad traiciendum. iam paratas aptata puppibus trahebantur, praeter eos quos instratos frenatosque ut extemplo egresso in ripam equiti usui essent imposuerant in naues. Galli occursant in ripa cum uariis ululatibus cantuque moris sui, quatientes scuta super capita uibrantesque dextris tela, quamquam et ex aduerso terrebat tanta uis nauium cum ingenti sono fluminis et clamore uario nautarum mitraicientes suos hortabantur. iam satis paventes adverso tumultu terribilior ab tergo adortus clamor castris ab Hannone captis. mox et ipse ade
Abbreviated transcription (Latin):
trasisse. Annibal sagunto capto cartagiñ
nouã in yb̾na concesẜat ⁊ biq auditis ro¬
duoe solũ sed etĩa cãm ẽẽ belli parius diuidẽ¬
dieq reliquiis prece nicħ ultrã difforẽdũ
ratus. hispani gnĩs milites conugcat. Cre
ego uos inquit soci ⁊ ⁊ p̃os c̾nẽ pacatis
omib hispaĩe ppłis aut fimẽd̾ nob̾ militiam.
exatusq dimittẽdos ẽe aut ĩ ał t̾r̾as trafferẽs
bics solu sed etiã uictorie bonis florebũt
Siguis ur̃m suos iuseze iuultꝰ comeatũ to
p̾mc ueredico assitis ut diis boñ iuuãtib bellũ
ingẽtib p̃de głieq fuĩm incipiam omĩb fere¬

Expanded text:
tramisisse. Hannibal Sagunto capto Carthaginem tramisisse. Hannibal Sagunto capto Carthaginem novam in hiberna concesserat, ibique auditis ducem solum sed etiam causam esse belli, partitis diuenditisque reliquiis praedae nihil ultra differendum ratus, Hispani generis milites conuocat. 'credo ego uos' inquit, 'socii, et ipsos cernere pacatis omnibus Hispaniae populis aut finiendam nobis militiam exercitusque dimittendos esse aut in alias terras transferendum pacis solum sed etiam uictoriae bonis florebunt,si quis uestrum suos inuisere uolt, commeatum do. primo uere edico adsitis, ut dis bene iuuantibus bellum inge
Abbreviated transcription (Latin):
Neꝙ romanoꝵ in se meritũ ẽe neꝙ cãtaginẽẜ
iniuriã obque aut ꝓ romanis aut̃ adu̾ẜ penos
sumãt atma contra ea audite sese gentis sue
hoĩes agris finibꝙ italie pelli appła ro. stipẽ¬
diũq patiẽdi/ ⁊ cet̾a indigna pati/ ead̾ ferme
incetors gallie cõciliis dca cuditaq nee hos¬
pitał quicq̃ pacatũq satis pͥus auditũ q̃
Massiliã uenẽ. Ibi oĩa asociis inꝗsita cũ cura
ac fide cognita p̃occupatos iã ab anbale gal¬
loꝵ aiõs eẽ Sed ne illi quidẽ ip̃i satis mite
gentẽ forte adeo ferocia atq indomita inge¬
macẽ Nr sub inde aurs cuiꝰ aiuidissima gẽs
ẽ pͥncipũ aĩmi cõ ailiẽt᷑ : Ita pagratis hispa¬
nie ⁊ gallic ppłis legati romã redeunt. haut
ita multo postq̃ consuł in ꝓuinciã ꝓfecti
erant cnutate om̃e ĩ expoctatione belli erectã
inuenerꝵ satis cõstante fama iã uberũ penos

Expanded text:
neque Romanorum in se meritum esse neque Carthaginiensium neque Romanorum in se meritum esse neque Carthaginiensium iniuriam ob quae aut pro Romanis aut aduersus Poenos sumant arma; contra ea audire sese gentis suae homines agro finibusque Italiae pelli a populo Romano stipendiumque pendere et cetera indigna pati. eadem ferme in ceteris Galliae conciliis dicta auditaque, nec hospitale quicquam pacatumve satis prius auditum quam Massiliam venere. ibi omnia ab sociis inquisita cum cura ac fide cognita: praeoccupatos iam ante ab Hannibale Gallorum animos esse; sed ne illi quidem ipsi satis mitem gentem fore—adeo ferocia atque indomita ingenia esse—ni subinde auro, cuius avidissima gens est, principum animi concilientur. ita peragratis Hispaniae Galliaeque populis legati Romam redeunt haud ita multo post quam consules in provincias profecti erant. civitatem omnem exspectatione belli erectam invenerunt satis constante fama iam Hiberum Poenos
Abbreviated transcription (Latin):
crideliꝰ ꝙͣ penus hostis ꝓdidit uos socu ꝓdideritis
Ibi queratis socios cẽseo ubi saguntina clates igͥta
ẽ yspanis ppłis sicut lugubre i tã insigne docu¬
mentũ sagunti ruine erunt nequis fideiao.
aut societati ꝯ fidat Inde ex timplo abite finib
uolcianoꝵ iussi anullo dem̃ cõsilio yspaĩe be¬
igniora u̾batule̾ Itaq nequicꝙ̃ pagrati yspa¬
nia ĩgallia traseũt . In his noua t̾ribiłq spenes
uisa ẽ ꝙ armati ita mos gentis erat ĩ cõciliũ
iieuener̃ts cũ u̾bis extollẽtes głia ac magͥtudinem
silramꝑii petissẽt ne peno bellũ italie ĩferẽt ꝑ agͥs
urbgq suas trãsitꝰ darẽt tantꝰ cũ fremitu risus
dixoĩt ortꝰ. utuix amagr̃atib maioĩb q natu iu¬
uentꝰ se daret᷑ adeo stolida impudr̃o ꝓ postulatio
uisaẽ cẽsere ne ĩ italiã trã simttant galli bollũ
Ip̃os id adu̾tẽ ĩ se agrosꝙ suos ꝓalienis ppłandos
obicẽ Sedato tande fremitu Respõ ẜ legatis est

Expanded text:
crudelius quam Poenus hostis perdidit uos socii prodideritis? ibi quaeratis socios censeo ubi Saguntina clades ignota est; Hispanis populis sicut lugubre, ita insigne documentum Sagunti ruinae erunt ne quis fidei Romanae aut societati confidat.' inde extemplo abire finibus Uolcianorum iussi ab nullo deinde concilio Hispaniae benigniora uerba tulere. ita nequiquam peragrata Hispania in Galliam transeunt. in his noua terribilisque species uisa est, quod armati— ita mos gentis erat—in concilium uenerunt. cum uerbis extollentes gloriam uirtutemimperii petissent ne Poeno bellum Italiae inferenti per agros urbesque suas transitum darent, tantus cum fremitu risus dicitur ortus ut uix a magistratibus maioribusque natu iuuentus sedaretur; adeo stolida impudensque postulatio uisa est censere, ne in Italiam transmittant Galli bellum, ipsos id auertere in se agrosque suos pro alienis populandos obicere. sedato tandem fremitu responsum legatis est