comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
occasionem egressus aucupabatur.l. plancus interĩ legatuᷤ¬
petit a Caesare ut sibi dar& facultatem cum considio agendi
si poss& aliqua ratione perduci ad sanitatem. Itaq data
facultate litteras conscribit: & eas captiuo dat ꝑferendas in
oppidum ad considium. Quo simulat captiuus cum perue¬
niss& litterasq ut erat mandatum considio porrigere cepis¬
s& priusꝗͣ acciper& ille unde inquit istas: tum captiuus
uenio a caesare. Tum considius unus est inquit scipio impe¬
tuium interfici ub&. litterasq nondum perlectas sicut
erant signatae dat homini certo ad scipionem ꝑferendas.
Postꝗͣ una nocte & die ad oppidum consumpta neq res¬
ponsum ullum a cõsidio dabatur neq ei reliquae copiae suc¬
currebant neq equitatus abundabat & ad oppidum op¬
pugnandum non satis copiarum habebat & eas tyronũ
neq primo aduentu conuulnerari exercitum uolebat &¬

Expanded text:
occasionem egressus aucupabatur. § 4 L. Plancus interim legatoccasionem egressus aucupabatur. § 4 L. Plancus interim legatpetit a Caesare uti sibi daret potestatem cum Considio agendi, si posset aliqua ratione perduci ad sanitatem. Itaque data facultate litteras conscribit et eas captivo dat perferendas in oppidum ad Considium. Quo simul atque captivus cum pervenisset litterasque, ut erat mandatum, Considio porrigere coepisset, prius quam acciperet ille, 'Unde,' inquit, 'istas?' 'Tum captivus: 'Imperatore a Caesare.' Tum Considius, 'Unus est,' inquit, 'Scipio impetivum interfici iubet litterasque nondum perlectas, sicut erant signatae, dat homini certo ad Scipionem perferendas. § 5 Postquam una nocte et die ad oppidum consumpta neque responsum ullum a Considio dabatur, neque ei reliquae copiae succurrebant neque equitatu abundabat et ad oppidum oppugnandum non satis copiarum habebat et eas tironum neque primo adventu convulnerari exercitum volebat, et
Abbreviated transcription (Latin):
milibus apparuit. Ibi paulisper Caesar ante portum com¬
moratus dum reliquae naues conuenirent exponit exer¬
citum. cuius numerus in presentia fuit peditum. ĩi. equi¬
tum .d. castrisq ante oppidum positis sine inuiria cuuisq̃
conscedit. cohib&q omnes a preda. Oppidani interĩ mu¬
ros armatis complent. Ante portum frequentes considunt
ad sese defendendum: quorum numerus duaꝵ legionum
intus erat. Caesar circum oppidum uectus natura loci pspe¬
cta redit in castra. Non nemo culpae eius imprudentieq as¬
signabat: quod nec circum loca gubernatoribus prefectisq
quid peterent preceperat neq ut morae ipsius consuetudo
superioribus temporibus fuerat tabellas signatas dediderat
ut in tempore us perlectis locum certum peterent uniuẽsi.
quod minie Caesarem fefellerat. Namq nullum portũ
terrae africe quo classes decurrerent pro certo totum ab
hostibus presidio fore suspicabatur: sed fortuitu oblatam

Expanded text:
milibus apparuit, ibi paulisper Caesar ante portum commilibus apparuit, ibi paulisper Caesar ante portum commoratus, dum reliquae naves convenirent, exponit exercitum, cuius numerus in praesentia fuit peditum III milia, equites CL, castrisque ante oppidum positis sine iniuria cuiusquam consedit cohibetque omnis a praeda. Oppidani interim muros armatis complent, ante portam frequentes considunt ad sese defendendum; quorum numerus duarum legionum instar erat. Caesar circum oppidum vectus natura loci perspecta rediit in castra. Non nemo culpae eius imprudentiaeque assignabat, quod neque circum loca gubernatoribus praefectisque quid peterent praeceperat neque, ut more ipsius consuetudo superioribus temporibus fuerat, tabellas signatas dediderat, ut in tempore his perlectis locum certum peterent universi. quod minime Caesarem fefellerat; nam neque ullum portum terrae Africae quo classes decurrerent pro certo tutum ab hostium praesidio fore suspicabatur, sed fortuito oblatam
Abbreviated transcription (Latin):
onibus collectis.ui. & equitum. ũi. ut quaeq prima legio ue¬
nerat in naues longas imponebatur. equites autem in honera¬
rias. Ita maiorem partem nauium antecedere iussit: & in¬
ri qui siciliam obtinebat de omnibus rebus precepit & de re¬
liquo exercitu celeriter impomendo. datis mandatis ipse na¬
uem conscendit ad .ui. Nł. iañ. & reliquas naues statim est
consecutus. Ita uento celeriq nauigio uectus post diem quar¬
tum cum longis paucis nauibus in conspectum africae felic¬
ter uenit. Namq onerariae belliquae preter paucas uento di¬
spersae atq errabundaȩ diuersa loca petierunt. Clupeam
classe preteruehitur: deinde neapolim. complura preterea
castella & oppida non longe amari reliquit. Postꝗͣ ad rumẽ¬
tum accepit: presidum erat aduersariorum cui preerat.c.
considius & a clupea secundum oram maritimam cum eꝗ¬
tatu adrumentum. CN.piso cum mauris cirater tribus

Expanded text:
onibus collectis VI et equitum II milibus, ut quaeque prima legio veonibus collectis VI et equitum II milibus, ut quaeque prima legio venerat in navis longas imponebatur, equites autem in onerarias. Ita maiorem partem navium antecedere iussit et inri, qui Siciliam obtinebat, de omnibus rebus praecipit et de reliquo exercitu celeriter imponendo. Datis mandatis ipse navem conscendit a. d. VI. Kal. Ian. et reliquas navis statim est consecutus. Ita vento certo celerique navigio vectus post diem quartum cum longis paucis navibus in conspectum Africae venit; namque onerariae reliquae praeter paucas vento dispersae atque errabundae diversa loca petierunt. Clupeam classe praetervehitur, dein Neapolim; complura praeterea castella et oppida non longe a mari reliquit. § 3 Postquam Hadrumetum accessit, ubi praesidium erat adversariorum cui praeerat C. Considius, et a Clupeis secundam oram maritimam cum equitatu Hadrumetum petens Cn. Piso cum Maurorum circiter tribus
Abbreviated transcription (Latin):
AESARItIneribus iustis confectis nullo die inter¬
misso ad. xiiii.kl. iañ. lilibeum peruenit. statĩq
ostendit sese naues uelle conscendere cum non
iłar ttix dc̃. sabernaculum secundum litus ipsum constituit.
ut prope fluctus uerberar&. Hoc eo consilio fecit nequis sibi
more quicꝗͣ fore sperar&. & ut omnes in dies horasq parati
essent. Inaidit perid tempus ut tempestates ad nauigandum
idoneas non haber&. nihilominus in nauibus remiges mili¬
tesq continere. & nullam pretermittere occasionem profectio¬
nis: cum presertim ab incolis eius prouinciae nuntiaretur ad¬
uers ariorum copiae equitatus infinitus legiones regiae.iiii. le¬
nis armature magna uis. Scipionis legiones .x. clephanti.cxx.
classesq esse complures. tamen non deterrebatur. animoq &
spe confidebat. Interim in dies & naues longe adaugeri & o¬
nerariae complures eodem concurrere: & legiones tyronum
couenire. In his ueterana legio.u. equites ad duo milia. legi¬

Expanded text:
tineribus iustis confectis nullo die intermisso a. d. XIIII Kal. Ian. Lilybaeum pervenit statimque ostendit sese navis velle conscendere, cum non uites vix DC. Tabernaculum secundum litus ipsum constituit, ut prope fluctus verberaret. Hoc eo consilio fecit ne quis sibi morae quicquam fore speraret et ut omnes in dies horasque parati essent. Incidit per id tempus ut tempestates ad navigandum idoneas non haberet; nihilo tamen minus in navibus remiges militesque continere et nullam praetermittere occasionem profectionis, cum praesertim ab incolis eius provinciae nuntiarentur adversariorum copiae equitatus infinitus, legiones regiae IIII, levis armaturae magna vis, Scipionis legiones X, elephanti CXX classesque esse complures; tamen non deterrebatur animoque et spe confidebat. Interim in dies et naves longae adaugeri et onerariae complures eodem concurrere et legiones tironum convenire IIII,1 veterana legio quinta, equitum ad II milia. § 2 Legi
Abbreviated transcription (Latin):
sent. fit deinde .s.c. ut ad bellum particum legio una a
ea pompcio altera ac. caesare mitterentur. Neqͥ obscure
hedue legiones uni Caesari detrabuntur. Nam. cti. pompe¬
uis legionẽm pͥmam quam ad caes. miserat confectam ex
adestu prouincie caesari eam tamꝗͣ ex suo numero dedit.
mini dubium ess& pompeio legionem remisit. Et suo nomi¬
ne .xu. legionem quam in gallia citeriore habuerat ex .s.c.
lgionibus .iii. in belgio collocat .c. fibium cum totidem in
heduos dediic. Sic enim existimabat tutissimam fore gal¬
lum si belge quorum maxima uirtus & hedui quorum au¬
toritas summa ess& exercitibus continerentur. Ipse in itali¬
im profectus est. quo cum ueniss& cognosat per.M. mar¬
celum consulem legiones duas a se remissas qua ex.sic. de
bereut ad parthicum bellum duci. eti. pompeio traditas
atq in italia retentas esse. Hoc facto ꝗͣꝗͣ nulli erat dubum

Expanded text:
sent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a sent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a Cn. Pompeio, altera a C. Caesare mitteretur; neque obscure duae legiones uni detrahuntur. Nam Cn. Pompeius legionem primam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex delectu provinciae Caesaris, eam tamquam ex suo numero dedit. rsariorum suorum, Pompeio legionem remisit et suo nomine quintam decimam, quam in Gallia citeriore habuerat, ex senatlegionibus quattuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus, Aedui, quorum auctoritas summa esset, exercitibus continerentur. Ipse in Italiam profectus est. Quo cum venisset, cognoscit per C. Marcellum consulem legiones duas ab se remissas, quae ex senatus consulto deberent ad Parthicum bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium,
Abbreviated transcription (Latin):
sam dignitatem defendendam suscepiss& sepe erat se¬
natu pollicitus si quem timor armorum Cacsaris lede¬
r& & quoniam pompei. dominatio atq arma non mi¬
nimum terrorem in foro ferrent disceder& uterq ab
armis exercitusq dimitter&. fore eo facto liberam &
sui uiris auitatem. Neq hoc pollicitus est: sed etiams
se dissensionem facere coepit. quod ne fier& omnes
inici pompei iusserunt: atqita rem moderando discesserunt.
nagnum hoc testimonium senatus erat uniuersi. conueni¬
casq supiori facto. Nam marcellus proxuno anno cum pu¬
quar& Cacsaris dignitatem contra legem ponpen & crassi
fnlerat ante tempus ad senatum de Cacsaris prouincus sen¬
ieitisꝗ dictis dissensionem faciente marcello qui sibi omne
lionitatem exe caesaris inuidia quaerebat senatus in alia
as sed admonebantur quo maiores parerent necessitudi¬
nes quibus cogi posser senatus id probare quod ipsi constitu¬

Expanded text:
sam dignitatemque defendendam suscepisset, saepe erat sesam dignitatemque defendendam suscepisset, saepe erat senatui pollicitus, si quem timor armorum Caesaris laederet, et quoniam Pompei dominatio atque arma non minimum terrorem foro inferrent, discederet uterque ab armis exercitusque dimitteret: fore eo facto liberam et sui iuris civitatem. Neque hoc tantum pollicitus est, sed etiam per se discessionem facere coepit; quod ne fieret consules amicique Pompei iusserunt atque ita rem morando discusserunt. Magnum hoc testimonium senatus erat universi conveniensque superiori facto. Nam Marcellus proximo anno, cum impugnaret Caesaris dignitatem, contra legem Pompei et Crassi rettulerat ante tempus ad senatum de Caesaris provinciis, sententiisque dictis discessionem faciente Marcello, qui sibi omnem dignitatem ex Caesaris invidia quaerebat, senatus frequenCaesaris, sed admonebantur quo maiores pararent necessitates, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituis
Abbreviated transcription (Latin):
ud opulentiores cupiditas apud humiliores. Cum omnes
regiones gillia togate Caesar percurriss& summa cumede¬
ritate ad exxercitum ne metocenam reduit: legionihusq ex
omnihus hibernis ad fines treuirorum euocatis eo profetũ
est ibiq exercitum lustrauit.T. labienum galliae togate p¬
fecit. quo maiore commendatione ẽciliaretur ad consula¬
tus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat quantum sa¬
tis esse ad mutationem locorum ꝑpsalubritatem existina¬
bat. Ibi ꝗͣ ꝗͣ crebro audiebat labienum ab inimicis suis soli¬
citari certiorq fiebat id agi paucorum consilus ut interpo¬
sita senatus autoritate aliqua parte exercitus spoliareti
tam neq de labieno credidit quicqͣ neq contra senatus
autoritatem ut aliquid facẽt potuit adduci. ludicabe
enim liberis sententiis patrum .C. causam suam facilem
obtineri. Nam .c. curio.tr.pl. tum erat cum Caesaris cai¬

Expanded text:
ud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes ud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. Labienum Galliae togatae praefecit, quo maiore commendatione conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri. Nam C. Curio, tribunus plebis, cum Caesaris cau
Abbreviated transcription (Latin):
ager& quod frequentiam atq officium suum anto¬
nio prestitiss&. simulq se & honorem suum in seque¬
us anni cõmendar& petitione. ꝑp quod in solenter
aduersarii sui gloriarentur.l. lentulum & .C. mar¬
cellum consules creatos: ꝗ omnem honorem & digni¬
tatem Caesaris spoliarent. ereptum sergio galbae cõ¬
sulatum. cum is multo plus gratia suffragiisq ualuis¬
s& quod sibi coniunctus & familiaritate & necessi¬
tudine legationis ess&. Exceptus est Caesaris aduen¬
tus ab omnibus municipuis & colonus in credibili
honore atq amore. tum enim pͥmum ueniebat ab
illo uniuerse gallie bello. Nihil relinquebatur quod ad ori¬
tum portarum itinerum locorumq omnium qua Caesar iti¬
rus erat excogitari possit. Cum liberis omnis multitudo &¬
uiam procedebat. Hostia omnibus locis imolabatur. Trdi¬
nus stratis fora templaq occupabantur ut uel expectatissim
triumphi letitia ꝑcipi poss&. tanta erat magnificentia ap¬

Expanded text:
ageret, quod frequentiam atque officium suum Antoageret, quod frequentiam atque officium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui gloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliarent, ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis esset. Exceptus est Caesaris adventus ab omnibus municipiis et coloniis incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia ap
Abbreviated transcription (Latin):
imponi belli gerendi: ne cum exercitum dedudtus
sla bellum aliquod relinqueretur: ꝗqd omnis gallia
lbenter sine presenti ꝑiculo susciꝑ&. ltaꝗ honorifice
cutates appellando. principes maximis premus affi¬
uendo nulla onera imponendo. defessam tot aduesis
preliis galliam conditione parcendi meliore facile in
pice continuit. Ipse hibernis pactis contra consuetu¬
dinem in italiam ꝗͣ maximis itineribus est profetꝰ
ut municipia & colonias appellar& quibus. M. an¬
tonii quaestoris sui cõmendauerat sacerdotii petitio¬
nem. Contendebat enim gratia cum libenter pro
homine sibi coniunctissimo quem paulo ante premi¬
serat ad petitionem tum acriter contra factionem &
potentiam paucorum qui. M.antonu repulsa Caes aĩs
reaedente̾s gratiam conuellere cupiebant. Hunc & si
iugurem prius factum ꝗͣ italiam attinger& in itine
uudierat. tam no minus iustam sibi causam muni¬
cipia & colonias adeundi extimauit. ut his gratias

Expanded text:
imponi belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus imponi belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus esset, bellum aliquod relinqueretur quod omnis Gallia libenter sine praesenti periculo susciperet. Itaque honorifice civitates appellando, principes maximis praemiis adficiendo, nulla onera iniungendo defessam tot adversis proeliis Galliam condicione parendi meliore facile in pace continuit. Ipse hibernis peractis contra consuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M. Antoni quaestoris sui, commendaverat sacerdoti petitionem. Contendebat enim gratia cum libenter pro homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et potentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius factum quam Italiam attingeret in itinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam municipia et colonias adeundi existimavit, ut eis gratias
Abbreviated transcription (Latin):
suo siue magna parte amissa suorum. legatos ad antis¬
nium mittit: seq ibi futurum ubi prescripserat & ea
facturum quae imꝑarit obsidibus firmat. unum orat
illud ut timori suo concedatur ne in conspectu ueni¬
at cuius ꝗͣ romani. Cuius postulationem antonius cu
iudicar& ab uisto nasci timore ueniam petenti dedit:
obsides accoepit. Scio Caesarem singulorum annorum
singulos commentarios confecisse: quod ego non exti¬
maui mihi esse faciendum. ꝑꝑea quod insequens anus
.l. lentulo & .c. marcello consulibus nullas hab& gallie
magnoꝑe res gestas. N equis tamen ignorar& quibus
in locis Caesar exercitusq eo tempore fuissent: pauca
esse scribenda coniungendaq huic commentario sta¬
tui. Caesar cum in belgio hiemar& unum illud pro¬
positum habebat continere in amicitia ciuitates. nulli
spem. aut causam dare armorum.Nihil enĩ minus
uolebat ꝗͣ sub discessu suo necessitatem sibi aliqua

Expanded text:
e sive magna parte amissa suorum legatos ad Antoe sive magna parte amissa suorum legatos ad Antonium mittit seque et ibi futurum, ubi praescripserit, et ea facturum, quae imperarit, obsidibus firmat; unum illud orat, ut timori suo concedatur, ne in conspectum veniat cuiusquam Romani. Cuius postulationem Antonius cum iudicaret ab iusto nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit. Scio Caesarem singulorum annorum singulos commentarios confecisse; quod ego non existimavi mihi esse faciendum, propterea quod insequens annus, L. Paulo C. Marcello consulibus, nullas habet magnopere Galliae res gestas. Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo tempore fuissent, pauca esse scribenda coniungendaque huic commentario statui. Caesar in Belgio cum hiemaret, unum illud propositum habebat, continere in amicitia civitates, nulli spem aut causam dare armorum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necessitatem sibi aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
nis contenderetur ac uolusenus ipsius interficiendi comii
cupiditate ptinacius eum cum paucis in secutus ess& il¬
le autem fuga uehementi uolusenum produxiss& lon¬
guis repente omnium suorum inuocat fidem atq au¬
xilium ne sua uulnera per fidem interpositam patere¬
tur impunita. Conuersoq equo sea coeteris in cautius
premittit in prefectum. faciunt hoc idem omnes eius
equites: paucosq nostros conuertunt atq in sequuntur¬
Cõmius incensum calcaribus equum coniungit equo
quadrati: lanceaq infesta magnis uiribus medium te¬
mur traĩc uoluseni. Prefecto uulnerato non dubitatus
nostri resistere: & conuersis equis hostem pellere. Quad
ubi accidit complures hostium magno nostrorum inps¬
tu ꝑculsi uulnerantur: ac partim in fuga proterũtir
partim intercipiuntur. Qd ubi malum dux eꝗ ueloa¬
ratus prefectus ut uitae ꝑiculum aditurus uidereturr
refertur in castra. Cõmius autem siue expiato dolor¬

Expanded text:
ntius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi ntius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus esset, ille autem fuga vehementi Volusenum produxisset longius, inimicus homini suorum invocat fidem atque auxilium, ne sua vulnera per fidem imposita paterentur impunita, conversoque equo se a ceteris incautius permittit in praefectum. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequunturCommius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere. Quod ubi accidit, complures hostium magno nostrorum impetu perculsi vulnerantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercipiuntur; quod malum dux equi velocratus praefectus, ut vitae periculum aditurus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo dolor
Abbreviated transcription (Latin):
que metocenne. Ibi cognoscit commium atrebatem proclio
um equitatu suo contendisse. Nam cum antonius in hi¬
detna ueniss&r ciuitasq atrebatum in officio ess&. comius
qu post illam uulneratione quam supra c̃memoraui se¬
er ad omnes motus paratus sius ciubus esse consuess&
ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxq
deess& parente romanis ciuitate cum sius equitibus se
siosq latrociniis alebat. infestisq itineribus commeatus
complures qui comportabantur in hiberna romanorum
nterapiebat. Erat attributus antonio prefectus equitum
c uolisenus quadratus qui cum eo hibernat&. Hunc an¬
tonius ad psequendum equitatum hostiuim mittit. Uolu se¬
nus ad enm uirtutem qua singularis erat in eo magnum
odium commii adiungebat quo libentius id facer& qued
imn ꝑabatur. Itaqꝗ dispositis insidiis cius sepius equites ag
gressus secunda proelia faciebat. Nouissime cum ueheme¬

Expanded text:
que Nemetocennae. Ibi cognoscit Commium Atrebatem proelio que Nemetocennae. Ibi cognoscit Commium Atrebatem proelio cum equitatu suo contendisse. Nam cum Antonius in hiberna venisset, civitasque Atrebatum in officio esset, Commius, qui post illam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitate cum suis equitibus latrociniis se suosque alebat infestisque itineribus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat. Novissime, cum veheme
Abbreviated transcription (Latin):
ad caes. miserunt. obsidesq ei dederunt. Quibus rebus
gestis ipse equitum presidio narbonam profectus est. ex¬
ercitum per legatos in hiberna dedux. Quatuor legioes
in belgio collocauit cum .m. antonio & .c. trebonio & ẜ. iu¬
tinio legatis. duas legiones in heduos deduxit. quorum i
omni gallia summam esse autoritatem sciebat. Duas in
turones ad fines carnutum posuit: quae omnen illam re¬
gionem coniunctam occeano continerent. duas reliquas
in lemouicum finibus longe ab aruernis nequa pars gal¬
liae uacua ab exercitu ess&. Paucos dies ipse in prouicia
moratus cum celeriter omnes conuentus pcurriss& pu¬
blicas controuersias cognouiss& bene meritis proemia
nbuils& cognoscendi enim maximam facultatem habe¬
lt quali quisq fiuss& animo in totius galliae defectione
qum sustinuerat fidelitate atq auxilus prouincre illuis.
uonfeetis rebus ad legiones in belgium se recoepit. hibernat¬

Expanded text:
ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem profectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in provincia moratus, cum celeriter omnes conventus percucurrisset, publicas controversias cognosset, bene meritis praemia tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, quali quisque fuisset animo in totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illius, his confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit hibernat
Abbreviated transcription (Latin):
cum in potestatem ueniss& epasnacti aruerni crebro
enim mutandis locis multorum fidei se cõmendabat
quod nusꝗͣ diutius sine ꝑiculo moraturus uidebatur
cum sibi conscius ess&r qͣ inimicum deber& Caesarem h¬
in treuiris equestre proclium fecit secundum complurib
treuiris interfectis & germanis qui nulł aduersus romni¬
nos auxilia denegabant. pͥncipes eorum uiuos redegit in
suam potestatem. atq in his surum. heduum qui & uirti¬
tem & generis summam nobilitatem habebat. solusqe
heduis ad id tempus ꝑmanserant in armis :Ea re cegniti
Caesar cum in omnibus partibus galliae bene res geri ui¬
der& iudicar&q suꝑioribus aestiuis galliam deuictam
quadam ex parte deuiciss& cum duabus legionibus in
eam partem galliae est profectus ut ibi extremum tempis
consumer& aestiuorum. Quam rem sicut coetera cleriter
feliciterq confecit. Namq omnes aꝗtani& ciuitates legats

Expanded text:
cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo commoraturus videbatur, cum sibi conscius esset, quam inimicum deberet Caesarem hain Treveris equestre proelium facit secundum compluribusque Treveris interfectis et Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam potestatem atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summam nobilitatem habebat solusque ex Aeduis ad id tempus permanserat in armis. Ea re cognita Caesar, cum in omnibus partibus Galliae bene res geri videret iudicaretque superioribus aestivis Galliam devictam quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus consumeret aestivorum. Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos
Abbreviated transcription (Latin):
enam parte amissa siti suorum in sententia ꝑmanebãt.
na postremum cuniculis uen&e fontis intercis e sunt
ut auersae. Quo facto repente ꝑennis exaurit fons.
rintamq attulit oppidanis salutis despationem ut id
non hominum consilio sed deorum uoluntate factum
putarent. itaꝗ se necessitate coacti tradiderunt. Cxsar
cu suam lenitatem cognitam omnibus scr&. neque
reretur nequid crudelitate nature uideretur aspius
sitisse. neq exitum consilioꝵ suorum animaduerter&
si tali ratione diuersis in locis plures consilia inissent
exemplo supplicii deterrendos reliquos existimauit.
ltaq omnibus ꝗ arma tulerant manus precdit. uitãq
ciessit: quo testatior ess& poena im proborum. Drappes
quem captum esse a caninio docui siue indignatione
& dolore uinculorum siue timore grauioris suppli¬
cu paucis diebus aibo se abstinuit. atq ita interiit. Eodẽ
tempore lucterius quem profugisse ex proelio scripsi

Expanded text:
etiam parte amissa siti suorum in sententia permanerent, etiam parte amissa siti suorum in sententia permanerent, ad postremum cuniculis venae fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repente perennis exaruit fons tantamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum voluntate factum putarent. Itaque se necessitate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate naturae videretur asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, si tali ratione diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena improborum. Drappes, quem captum esse a Caninio docui, sive indignitate et dolore vinculorum sive timore gravioris supplici paucis diebus cibo se abstinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex proelio scripsi,
Abbreviated transcription (Latin):
te ex ipsis oꝑibus flamma extitit. Quecunq enum pec
locum precipitem missa erant ea uineis & aggere sup¬
pressa comprehendebant id ipsum quod morabatur.
quo premebantur. tamen omnia fortissimo sustinc¬
bant animo. Res enu gerebatur & excelso loco &
in conspectu exercitus nostri. magnusq utrinq damõ
oriebatur. Ita ut quisq poterat maxune insignis quo
notior testatiorq uirtus eius ess&r telis hostium flam¬
maeq se offerebat. Caesar cum complures suo uulnctã
nde& ex omnibus oppidi partibus cohortes montem a¬
sndere: & simulatione moenium occupandorum cla¬
norem undiq uib& tollere. Quo facto ꝑterritoi oppida¬
ni cum quid ageretur in locis reliquis essent ignari su¬
hensi reuocant ab impugnandis opibus armatos. muris¬
q disponunt. Ita nostri fine proelii facto celeriter opera
samma comprehensa partim restingunt. partim inter¬
sandunt. Cum ꝑtinaciter resisterent oppidiani magna

Expanded text:
te in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per te in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum quod morabatur. quo premebantur, tamen omnia fortissimo sustinebant animo. Res enim gerebatur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri, magnusque utrimque clamor oriebatur. Ita quam quisque poterat maxime insignis, quo notior testatiorque virtus esset eius, telis hostium flammaeque se offerebat. Caesar cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi partibus cohortes montem ascendere et simulatione moenium occupandorum clamorem undique iubet tollere. Quo facto perterriti oppidani, cum quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revocant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. Ita nostri fine proeli facto celeriter opera flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magna
Abbreviated transcription (Latin):
tosq pertinaciter succedentes uulnerant. Non deterreur
tam̃ milites nostri uineas proferte: & labore atq operibis
locorum uincere difficultates. Fodem tempore cunials
tectos ad uineas agunt. & ad caput fontis quod genis
oꝑis sine ullo piculo sine suspicione hostium facere liae¬
bat. extruitur agger in altitudinem pedum sex. Collo¬
catur in eo turris. x. tabulatorum non quid que moc¬
nibus aequar& id enim nullis oꝑibus effici poterat. sed
quae suꝑare fontis fastigium poss&. Ex ea cum tela tor¬
mentis iacarentur ad fontis aditum nec sine ꝑiculo pos¬
sent aquari oppidam non tantum pecora atq uimenta
sed etiam magna hostium multitudo siti consumebitũ
Quo malo perterriti oppidani cuppas seuo pice scindũ
complent. eas ardentes in oꝑe prouoluunt. Fodem ten¬
pore acerrime preliantur: ut ab incendio restinguendo
dimicationis ꝑiculo deterreant romanos. Magn̾a rep̃e¬

Expanded text:
tosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tamen milites nostri vineas proferre et labore atque operibus locorum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebat. Exstruitur agger in altitudinem pedum sexaginta, collocatur in eo turris decem tabulatorum, non quidem quae moenibus aequaret id enim nullis operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum, nec sine periculo possent aquari oppidani, non tantum pecora atque iumenta, sed etiam magna hostium multitudo siti consumebatur. Quo malo perterriti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera provolvunt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. Magna repen
Abbreviated transcription (Latin):
ss fossis deriuari poss&r. Frat autem oppidanis difficilis &
prcruptus eo descensus: ut prohibentibus nostris sine uulne¬
netibus ac piculo uite neq adire flumen neq arduo se reci¬
pe possent ascensu. Qua difficultate corum cognita Caes. sa¬
ꝯistaris funditoribusq dispositis tormentis etiam quibus¬
dam locis contta facillimos descensus collocatis aqua flumi¬
nis prohibebat oppidanos. Quorum postea omnis multitudo
aquatorum unum in lecum ueniebat sub ipsius oppidi mu¬
tum ubi magnus fons aqua prorumpebat ab ea parte qua
fere pedum trecentorum interuallo fluminis circuitu uaca¬
bit. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliq
Cacs. unus uider& sinc magno piculo e regione eius uineas
igire aduersius montem & ãggerem istuete cocpit magno
cum labore & continua dimicatione. Oppidani enim lecosi¬
piore decurrunt: & eminus sine ꝑiculo preliantur: iul¬

Expanded text:
sis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et sis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regione eius vineas agere adversus montem et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminus sine periculo proeliantur mul
Abbreviated transcription (Latin):
romanis sed constantiam putar&. ne ue hoe exeplo ceres
autates locorum oportunitate fretae se uindicarent in li¬
detraitem: cum omnibus gillis notum esse scirex reliquam esse
unam estatem suae prouincie quam sustinere possent. nullum
aliti piculum uererentur. ltaq&. calenum legitum cum le¬
pionibus reliꝗt qui uistis itineribus subsequeretur. ipse cũ
onni equitatu ꝗͣ potest celerrime ad canitiium contendit.
Cum contra expectationem omnium Caesar uocellodunum
ueniss& oppidumq opibus clausum animaduerter& neq
ab oppugnatione recedi uider& nulla conditione posse ma¬
gã autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfu¬
es cognoss& aqua prohibere hostem temptare cepit. Flumen
nfimam uallem diuidebat quae totum pene montem cinge¬
bat in quo positum erat preruptum undiq oppidum uxellõ¬
dunum. hoc auertere loci natura prohibebat. In infimis eim
sc ridicibus montis ferebatur. ut nullam in partem depres¬

Expanded text:
Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem, cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depres
Abbreviated transcription (Latin):
pat.timentes omnium animos consolatione facta sanat. ci
in carnutes ueniss& quorum in ciuitate supiore cõmentãs
Caesar exposuit initium belli esse ortum. quod precipue
eos propter conscientiam facti tumere animaduertebat quo
celerius ciutatem timore liberar& principem scleris illius
& concitatorem belli. gutruatum ad supplicium deposcit.q
& si non ciuibus quidem suis se comittebat tam̃ celeriter
omnium cura quasitus in castra pducitur. Cogitur in euis
supplicium Caesar contra naturam suam c̃cursu maximo mi¬
litum qui omnia picula & detrimenta belli a gutuato acce¬
pta referebant. adeo ut uerberibus exanimatum corpus
securi feriretur. Ibi crebris litteris canimi fit certior que
de drappete & lucterio gesta essent. quoq in consilio pma¬
nerent oppidani: quorum & si paucitatem contempnebat
ramen ptinaciam magna paena esse afficiendam indica¬
bat. ne uniuersa gallia non ibi uires fuisse ad resistendu

Expanded text:
perat, timentes omnium animos consolatione sanat. Cum perat, timentes omnium animos consolatione sanat. Cum in Carnutes venisset, quorum in civitate superiore commentario Caesar exposuit initium belli esse ortum, quod praecipue eos propter conscientiam facti timere animadvertebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceleris illius et concitatorem belli, Gutruatum, ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitur in eius supplicium Caesar contra suam naturam concursu maximo militum, qui ei omnia pericula et detrimenta belli accepta referebant, adeo ut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum
Abbreviated transcription (Latin):
deim prouiso aduolasse. proelium cõmisisse. Qua re co¬
gnita legionem armatam instructamq adducit. Ita
repente omnibus ex partibus signo dato loca suꝑiora
capiuntur. Quod ubi accidit germani equitesq sigͥ
legionis uisis uehementissime preliantur. Confestim ĩ¬
cohortes undiꝗ impetum faciunt. omnibus aut interferis.
ut: captis magna preda potiuntur. Capitur ipse eo prodio
drappes. Canimus felicissime re gesta sine ullo pene milts
uulnere ad obsidendos oppidanos reuertitur. Hesterno¬
ste deleto cuius timore antea diuidere presidia & muninos
oppidanos circundare prohibitus erat oꝑa undiq impit adm¬
nistrari. Uenit codem cum sius eopiis postero die.s. fabius
partemq oppidi. sumit ad obsidendum Cacsar interim. Mai¬
tonium quaestorem cum cohortibus. xu. in belgis relinquie
nequa rursus nouorum consiliorum capiendorum belgis fi¬
cultas daretur. Ipse reliquas ciuitates adit. obsides pluresit¬

Expanded text:
de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re code improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora capiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum faciunt omnibusque aut interfectis aut captis magna praeda potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo paene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique imperat administrari. Venit eodem cum suis copiis postero die Gaius Fabius partemque oppidi sumit ad obsidendum. Caesar interim M. Antonium quaestorem cum cohortibus XV in Bellovacis relinquit, ne qua rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. Ipse reliquas civitates adit, obsides plures im
Abbreviated transcription (Latin):
ontra armatos incitati. neminem ex eo numero uiuum
cipi pariuntur. Profugit inde cum paucis lucterius: nec
se recipit in castra. Rebene gesta caninius ex captiuis
compit partem copiarum cum drappate esse in castris a
milibus non longe amplius.xii. Qua re ex compluribus
aynita cum intelliger& fugato duce altero ꝑterritos re¬
liquos facere facile opprimi posse. magnae felicitatis esse
arbitrabatur neminem ex cede refugisse in castra qui
de accepta calamitate nuntium drappeti ꝑferr&. Sed
in expiendo cum piculum nullum iuder& equitatũ
omnem germanosq pedites summae uelocitatis homines
ad castra hostium permittit. Ipse legionem unam intra
castra distribuit: alteram secum expeditam ducit. Cũ
propius hostes accessiss& ab exploratoribus quos premi¬
serat cognoscit castra eorum ut barbarorum fere consu¬
eudo est relictis locis suꝑioribus ad ripas esse fluminis
demissa. At germanos equitesq imprudentib omnibus

Expanded text:
contra armatos incitati neminem ex eo numero vivum contra armatos incitati neminem ex eo numero vivum capi patiuntur. Profugit inde cum paucis Lucterius nec se recipit in castra. Re bene gesta Caninius ex captivis comperit partem copiarum cum Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII. Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calamitate nuntium Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum omnem Germanosque pedites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expeditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploratoribus quos praemiserat cognoscit castra eorum, ut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluminis esse demissa; at Germanos equitesque imprudentibus omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
peditionibus nocturnis castella nostrorum adoriũtur.
Quam ob causam .c. caninius toto oppido munitiones
circundare moratur: ne aut post effectum tueri non
poss& aut plurimis in locis infirma disponat presidia.
Magna copia frumenti comparata consid& drappesd
lucteruis non longe ab oppido.x. milibus unde paula¬
tim frumentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se
prouintias partiuntur. Drappes castris presidio cum
parte copiarum restitit. lucterius agmen uimentori
ad oppidum duc̃. Dispositis ibi presidus hora noctis
circiter .x. siluestribus angustissimis q utinerib frumsl
in pitare in oppidum instituit. Quorum strepitum uigi¬
les castrorum cum sensissent exploratoresq missi q̃ ag
rentur renuntiassent caninius celeriter cum cobortibus
armatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam
lucem impetum fecit. Ni repentino malo ꝑterriti diffu¬
gunt ad sua presidia. Quaȩ nostri ut uiderunt. acrius

Expanded text:
xpeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriuntur. xpeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriuntur. Quam ob causam Gaius Caninius toto oppido munitiones circumdare moratur, ne aut opus effectum tueri non possit aut plurimis in locis infirma disponat praesidia. Magna copia frumenti comparata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido X milibus, unde paulatim frumentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se provincias partiuntur: Drappes castris praesidio cum parte copiarum restitit; Lucterius agmen iumentorum ad oppidum ducit. Dispositis ibi praesidiis hora noctis circiter decima silvestribus angustisque itineribus frumentum importare in oppidum instituit. Quorum strepitum vigiles castrorum cum sensissent, exploratoresque missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum cohortibus armatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem impetum fecit. Ei repentino malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; quae nostri ut viderunt, acrius
Abbreviated transcription (Latin):
claudestina fuga subtrahere conarentur effugere non
modo equitatum sed ne legiones quidem possent. tri¬
partito cohortibus diuisis trina celsissimo loco castra fe¬
cit: a quibus paulatim quantum copiae patiebantur ui¬
lum in oppidi circuitu ducere instituit. Quod cum an¬
maduerter&̃ oppidani miserrima alexiae memoria sd¬
liciti similem casum obsessionis uererentur. maximes
ex omnibus lucterius qui fortun& illius ꝑiculum fec¬
rat moner& rationem frumenti esse habendam. con¬
stituunt omnium consensu parte ibi relicta copiarun
ipsi cum expeditis ad importandum frumentum pro¬
ficisci. Eo consiolio probato proxima nocte duobus m¬
libus armatorum relictis. reliquos ex oppido drappes a
lucterius educunt. Hi paucos dies morati ex finibusꝗ
partim re frumentaria subleuare eos cupiebant. parti
prohibere quominus sumerent non poterant magnũ
numerum frumenti comparant. non nunꝗͣ autem e¬

Expanded text:
clandestina fuga subtrahere conarentur, effugere non clandestina fuga subtrahere conarentur, effugere non modo equitatum, sed ne legiones quidem possent, tripertito cohortibus divisis trina excelsissimo loco castra fecit; a quibus paulatim, quantum copiae patiebantur, vallum in oppidi circuitum ducere instituit. Quod cum animadverterent oppidani miserrimaque Alesiae memoria solliciti similem casum obsessionis vererentur, maximeque ex omnibus Lucterius, qui fortunae illius periculum fecerat, moneret frumenti rationem esse habendam, constituunt omnium consensu parte ibi relicta copiarum ipsi cum expeditis ad importandum frumentum proficisci. Eo consilio probato proxima nocte duobus milibus armatorum relictis reliquos ex oppido Drappes et Lucterius educunt. Hi paucos dies morati ex finibus Cadurcorum, qui partim re frumentaria sublevare eos cupiebant, partim prohibere quo minus sumerent non poterant, magnum numerum frumenti comparant, nonnumquam autem e
Abbreviated transcription (Latin):
inpata sine mora faciunt. Dunnacus suis finibus expulsus
errans latitansq solus extremas galliae regiones petere coa
eus est. At drappes unaq lucteruis cum legiones caniniuiq
adesse cognoscerent. nec se sine certa pnitie persequente ex¬
eratii putarent prouincia fines intrare posse. nec tam libere
uagandi latrociniorumq faciendorum facultatem haber&̃e
in finibus se constituunt cadurcorum. Ibi cum lucterius
apud suos ciues quondam in tegris rebus multum potuiss&
sempq auctor nouorum consiliorum magnam apud barba¬
tos auctoritatem haber& oppidum uͭ xellodunum quod in
dentela fuerat eius egregie natura loci munitum occupat
suis & drappetis copus. oppidanosq sibi coniungunt. Quo
cum confestim.c. caninius ueniss&. animaduerter&q om¬
nes oppidi partes preruptissimis saxxis esse munitas quod
defendente nullo tam armatis ascendere esso difficile. ma¬
gui autem impedimenta oppidanorum uider& que si

Expanded text:
imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine certa pernicie persequente exercitu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vagandi latrociniorumque faciendorum facultatem haberent, in finibus consistunt Cadurcorum. Ibi cum Lucterius apud suos cives quondam integris rebus multum potuisset, semperque auctor novorum consiliorum magnam apud barbaros auctoritatem haberet, oppidum Vxellodunum, quod in clientela fuerat eius, egregie natura loci munitum, occupat suis et Drappetis copiis oppidanosque sibi coniungit. Quo cum confestim Gaius Caninius venisset animadverteretque omnes oppidi partes praeruptissimis saxis esse munitas, quo defendente nullo tamen armatis ascendere esset difficile, magna autem impedimenta oppidanorum videret, quae si