comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nidictũ in eundẽ oꝑe restituendo red¬
de Potest aũt quis nuciare ⁊̃ ignorns
qđ opus fieret: ⁊ post oꝑis noru nu¬
ciationẽ comimitunt se litigatores p¬
torie uiris dictioni. Inde querit᷑ apã
nunciatũ conueniat tibi eũ aduer¬
sario ut opus faceret an danda sit
conuentionis exceptio. ⁊ ait celfus
dandã: nec eẽ ꝑicłm nec pactio pri¬
uatoꝵ us sui p̃toris ante posita ui¬
deatur. Quid enĩ aliud agebat p̃tor.
ratũ hab̾e. ¶Opus nouũ facere ui¬
det᷑. qui aut edificando aut detrah¬
endo aliguid pͥstinã faciem oꝑis
mutat. ¶ hoc aũt edictũ non ꝑ om̃ia
oꝑa complectitur. sed ea sola quae
solo coniuncta sunt. quoꝵ edifica¬
tio uł demolitio indetur opus nouũ
arboremq succidat. uineam putet.
qͣmqͣm opus faciat: tam̃ ad hoc
edictũ non ꝑtin̾e. quia ad ea oꝑa
que in solo fiunt ꝑtinet hoc edictũ.
uum nunciare ei possuꝰ: hic u
nendo remediũ adhibet. Siue aũt
int̾ oppida siue extra in uillis uel

Expanded text:
endo reddere. Potest autem quis nuntiare etiam ignorans, quid opus fieret. Et post operis novi nuntiationem committunt se litigatores praetoriae iurisdictioni. Inde quaeritur apununtiatum conveniat tibi cum adversario, ut opus faceres, aconuentionis exceptio? et ait Celsus dandam, nec esse periculum, ne pactio priuatorum iussui praetoris anteposita uideatur: quid enim aliud agebat praetor ratum habere. Opus nouum facere uidetur, qui aut aedificando aut detrahendo aliquid pristinam faciem operis mutat. Hoc autem edictum non omnia opera complectitur, sed ea sola, quae solo coniuncta sunt, quorum aedificatio uel demolitio uidetur opus nouum arborem succidat, uineam putet, quamquam opus faciat, tamen ad hoc edictum non pertinere, quia ad ea opera, quae in solo fiunt, pertinet hoc edictum. uum nuntiare ei possumus, uidenendo remedium adhibet. Sive autem intra oppida sive extra oppida in villis vel
Abbreviated transcription (Latin):
dationẽ non dabit: sũmouendus erit
ab ex secutione oꝑis noui. ⁊ acc̃oues qͣs
dm̃ nomine intendit: debent ei deue¬
gari. ¶Et tutor ⁊ curator opus nouũ
recte nunciant.

Expanded text:
dationem non dabit, summouendus erit ab executione operis noui, et actiones, quas domini nomine intendit, debent ei denegari.Et tutor et curator opus nouum recte nuntiant.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet ad decus urbiũ ȩdificia non
delinqui. nec quicquã int̾ est uire quis
edificet an non iuire edificet. eũ sit secu¬
rus is qui opus nouũ nuciauit. pꝰ¬
ea quã ei cautũ est. hoc aũt int̾dictũ
competit ei qui satis dedit. adicitur
⁊ illud aut ꝓ te stat quo minus satis¬
detur. Proinde si satis datũ non est
s reꝓmissũ: int̾dicto huic locus no
eritꝰ. Neq enĩ ꝑmittendũ fuit in pub¬
lico edificare: p̾usqͣm appareat qͦ uire
quis edificet: ⁊ si satis datũ sit. cautũ
tam̃ non ꝑseu̾et int̾didtũ cessat. ¶ Si¬

Expanded text:
pertinet ad decus urbium aedificia non pertinet ad decus urbium aedificia non derelinqui. Nec quicquam interest, iure quis aedificet an non iure aedificet, cum sit securus is qui opus novum nuntiavit, posteaquam ei cautum est. Hoc autem interdictum competit ei qui satisdedit: adicitur et illud" aut per te stat, quo minus satisdetur". Proinde si satisdatum non est, sed repromissum, interdicto huic locus non erit: neque enim permittendum fuit in publico aedificare, priusquam appareat, quo iure quis aedificet. Et si satisdatum sit, cautum tamen non pe
Abbreviated transcription (Latin):
non. Siue uire factũ est. sine ñure factũ
est: ⁊ int̃dictũ locũ habebit. ¶Qinieqͥd
aũt ante remissionẽ fit. uł illud ꝙ loco
remissionis habetur. ꝓ eo habendum ẽ.
atq si nullo uire factũ eẽt. SS quis pa¬
ratus fu̾it satis dare. deinde actor stipu¬
lari nolit in ea causa est ut remiti cħeat.¬
tisq successorib competit. Adu̾sus ip̃m
quoq qui opus fecit uł factũ ratum
hu̾it int̃dicdo locus erit. Plane si que¬
ratur. an in hr̃dem eiꝰ qui opus fecit
int̾dictum hoc competat. sciendum
ẽ labeonem existimasse in id ꝙ ad eũ
ꝑuenit dũ taxat dari oport̾e. uł si quid
dolo malo iꝑsius factũ sit quominus
ꝑueniret. ¶Nonnulli putant tam in
dictũ qđ uerũ est. ¶ Demde ait p̃tor
quẽ in locũ nunciatũ est ne ꝗd oꝑis
noui fieret qua de re agit᷑ si de eare
fac̾e liceat. uĩ fieri ueto. ¶hoc int̃¬
dictũ ꝓhibitoriũ est ne quis ꝓhibeat
fac̾e uolentẽ eũ qui satis dedit it

Expanded text:
non iure factum est, interdictum locum habebit.Quidquid autem ante remissionem fit uel illud quod loco remissionis habetur, pro eo habendum est, atque si nullo iure factum esset.Si quis paratus fuerit satisdare, deinde actor stipulari nolit, in ea causa est, ut remitti debeateterisque successoribus competit.Aduersus ipsum quoque, qui opus fecit uel factum ratum habuit, interdicto locus erit.Plane si quaeratur, an in heredem eius, qui opus fecit, interdictum hoc competat, sciendum est Labeonem existimasse in id quod ad eum peruenit dumtaxat dari oportere uel si quid dolo malo ipsius factum sit, quo minus perueniret. nonnulli putant in rdictum, quod uerum est.Deinde ait pr"Quem in locum nuntiatum est, ne quid operis novi fieret, qua de re agitur, si de ea refacere liceat, vim fieri veto". Hoc interdictum prohibitorium est, ne quis prohibeat facere volentem eum qui satisdedit: etenim
Abbreviated transcription (Latin):
tes udicis ñ alias futuras fuisse ait quã
ut cũ quo ag̾etur cau̾e iub̾et. ñ p̾us
se edificatum qͣm ultro egisset uis sĩb
ẽẽ altiuis tolłe. idẽq e contrario sicum
quis ag̾e uellet uis sibi eẽ inuito ad u̾sa¬
rio altius tolłe. eo ñ defendente si mili
ter inquit officio uidicis continebitur:
ut cauere adu̾sariũ ub̾et. nec opus
nouũ se nunciaturũ: nec edificantiuĩ
facturũ. eaq ratione actenus is ꝗrem

Expanded text:
es iudicis non alias futuras fuisse ait, quam ut eum, cum quo ageretur, cavere iuberet non prius se aedificaturum, quam ultro egisset ius sibi esse altius tollere. idemque e contrario, si, cum quis agere vellet ius sibi esse invito adversario altius tollere, eo non defendente similiter, inquit, officio iudicis continebitur, ut cauere aduersarium iuberet nec opus nouum se nuntiaturum nec aedificanti uim facturum. eaque ratione hactenus is
Abbreviated transcription (Latin):
opis noui fieret qua dere agͥ. q in co loco
anteꝗͣ nunciatio missa fieret. aut i eacũ
eẽt ut remini deb̾et᷑ factũ ẽ id restituas.¬
¶ Intdictũ hoc ꝓponitur ex huimodi caui¬
sis edicto exp̃isum ẽ ne post oꝑis noui
nunciationẽ quicqͣm oꝑis fiat anteqͣm
uł nuinciatio missa fiat: uł uice nunci¬
ationis misse satis datio de oꝑe de resti
ius faciendi habuit tñ cont̾ int̾dictũ
p̃toris fac̾e uidr̃ ⁊ idõ hoc destruere co¬
¶ Siue aũt uacuus locus st gitũ

Expanded text:
s noui fieret, qua de re agitur, quod in eo loco, antequam nuntiatio missa fieret aut in ea causa esset, ut remitti deberet, factum est, id restituas'.Interdictum hoc proponitur ex huiusmodi causis, edicto expressum est, ne post operis noui nuntiationem quicquam operis fiat, antequam uel nuntiatio missa fiat uel uice nuntiationis missae satisdatio de opere restitius faciendi habuit, tamen contra interdictum praetoris facere uidetur et ideo hoc destruere cogitur.Siue autem uacuus locus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
d. Sacratissimi pͥncipis nr̃i oĩone cauet᷑
ut matͥs intestate hr̃ditas. ad lib̾os tam¬
an ea ad matrẽ ꝑtineant: uidendum est.
S ñ puto. Mag̃ n uidicio militũ ħ bñfi¬
ciũ concessũ ẽ. non ut om̃imꝰ quasi pa
& casus tułit ut non inducẽt᷑. mat̾ ius
in tegrũ erit qđ medio tp̃r ap̃hendit.
ułuti filio intestato mortuo. postumus ei
filius potiũt nasei. nec natus sit aut
mortuus editus. ł ñ quod filius qui iN
hostiũ potestate erat post limimo noa
sit re u e r

Expanded text:
.Sacratissimi principis nostri oratione cauetur, ut matris intestatae hereditas ad liberos, taman ea ad matrem pertineat, uidendum est. sed non puto: magis enim iudicio militum hoc beneficium concessum est, non ut omnimodo quasi patet casus tulerit, ut non inducerentur, matris ius integrum erit, quod medio tempore appenderit: ueluti si filio intestato mortuo postumus ei filius potuerit nasci nec natus sit aut mortuus editus, uel quod etiam filius qui in hostium potestate erat postliminio non sit reuer
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ⁊ ipsi dño cũ semel minorau̾it
non ꝑmittit᷑ it̾m mnciore. quamdii
stipłatio ex oꝑis noui nunciatione te¬
neret. Si in remissione a parte eiꝰ qui
opus nouũ nunciau̾it ꝓcurator int̃¬
ueniat. id agere p̃torẽ di gestoꝵ¬
Quia inre p̃senti fit nunciatio: plures
nunciationes eẽ necessarias ⁊ conseq̃n¬
ter plures remissiones. Sus eui renum¬
ciatũ erit ex oꝑis noui nuuciatione
satis dedit reꝓmiseritue aut̃ ꝑ eũ nos

Expanded text:
 ipsi domino, cum semel nuntiauerit, non permittitur iterum nuntiare, quamdiu stipulatio ex operis noui nuntiatione teneret.Si in remissione a parte eius, qui opus nouum nuntiauerat, procurator interueniat, id agere praetorem oporquia in re praesenti fit nuntiatio, plures nuntiationes esse necessarias et consequenter plures remissiones.Si is, cui nuntiatum erit, ex operis noui nuntiatione satisdederit repromisseritue aut per eum n
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ratam. nunciatio om̃imꝰ remittit᷑:
⁊̃ si uerꝰ sit ꝓ curator. Q Qui remissio¬
nem absentis nomine desid̾at siũ ad
pͥuatum siue ad publicũ uis. ea remis¬
sio ꝑtinet satis dare cogit᷑. Sustinet ⁊
partes defensoris. Si hec satis datio non

Expanded text:
rum, nuntiatio omni modo remittitur, etiamsi uerus sit procurator.Qui remissionem absentis nomine desiderat, siue ad priuatum siue ad publicum ius ea remissio pertinet, satisdare cogitur: sustinet enim partes defensoris. sed haec satisdati
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe discedat᷑. cet̾in si alibi fiat nun¬
ciatio illud incõmodi sequit᷑ ꝙ dum
uenit᷑ ad opus si quid fu̾it oꝑis ꝑ ig¬
norantiã factũ euenit ut contͣ edic¬
tũ p̃toris sit factum. ¶Si pluriũ res
sit in qua opus nouũ fiat. iumni nũ¬
ciet᷑ recte facta nunciatio ẽ omnibꝰq
dñis uidr̃ denunciatũ. S si unus edifi

Expanded text:
opere discedatur. ceterum si alibi fiat nunopere discedatur. ceterum si alibi fiat nuntiatio, illud incommodi sequitur, quod, dum uenitur ad opus si quid fuerit operis per ignorantiam factum, euenit, ut contra edictum praetoris sit factum. Si plurium res sit, in qua opus nouum fiat et uni nuntietur, recte facta nuntiatio est omnibusque dominis uidetur denuntiatum: sed si unus aedif
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e uͦ niuiciare non pot̃. neq nuncia¬
tio ullũ effectũ ht̃. ¶ Nunciationẽ aut̃
in re p̃senti faciendã meminisse oporte¬
bit. iđ eo loci ubi opus fiat. ¶Siũ quis
edificet: siue inchoet edificare. nuncia¬
ri aũt non utiq dño oportet. Sufficit
enĩ in re p̃senti nunciare ei qui in re
p̃senti ñ fu̾it. usq ad eo ut ĩ fabris uł
opificibꝰ qui eo loci oꝑant᷑ opus nouũ
dñi oꝑisue nomine. neq refert quis
iste uł cuiꝰ conditionis qui in re p̃senti
fuit. Nam ⁊ si seruo nunciet᷑. uł mulie¬
ri uł puero. uł puellȩ tenet nunciatio.
sufficit enĩ in re p̃senti oꝑis noui nun¬
ciationẽ factã sicut dño possit renun¬
ciari. ¶Si quis forte in foro dño opus
nouũ nunciat. hanc nunciationẽ nul¬
lius eẽ mom̃ti exploratissimũ ẽ. in re
enĩ p̃senti in ipso oꝑe. hoc ẽ in reipsa
nunciatio facienda ẽ. qđ id circo recep¬
tũ est ut confestim ꝑnunciationẽ ab

Expanded text:
nuntiatio ullum effectum habet.Nuntiationem autem in re praesenti faciendam meminisse oportebit, id est eo loci, ubi opus fiat, siue quis aedificet siue inchoet aedificare.Nuntiari autem non utique domino oportet: sufficit enim in re praesenti nuntiari ei, qui in re praesenti fuerit, usque adeo, ut etiam fabris uel opifi cibus, qui eo loci operantur, opus nouum domini operisue nomine, neque refert, quis sit iste uel cuius condicionis qui in re praesenti fuit: nam et si seruo nuntietur uel mulieri uel puero uel puellae, tenet nuntiatio: sufficit enim in re praesenti operis noui nuntiationem factam sic, ut domino possit renuntiari.Si quis forte in foro domino opus nouum nuntiat, hanc nuntiationem nullius esse momenti explorati‹s›simum est: in re ene dixerim ipso opere, hoc est in re ipsa, nuntiatio facienda est: quod idcirco receptum est, ut confestim per nuntiationem ab
Abbreviated transcription (Latin):
remittẽtur ꝓhibitio actenꝰ: qͣtenus
ꝓhibẽdi iuis ꝗ nunciasset nõ habet. ħ
aut̃ edictũ remediũq oꝑis noui nũ¬
ciationis adũsus futura oꝑa induc¬
tũ ẽ ñ adũsus p̃terita ħ ẽ adũsus ea
que ñdũ facta st̃: ne fiant. nã siqͥd
oꝑis fiunt ꝗ factũ ꝗ fieri ñ debuit.
cessat edictũ de oꝑis noui nuciatio¬
ne. ⁊ erit transeundũ ad int̾dictũ ꝗ
ui aut clam factũ erit: ut restitua
tur. ⁊ qđ in loco scicro religioso ue.⁊
qd̾ in flumine priblico ripaue publica
factũ erit. Nam his int̾dictis restitue¬
tur: si quid illicite factũ est. ¶ Aunci¬
atio ex hoc edicto non habet neces¬
saĩam p̃toris adicionẽ pot̾ enm nuim¬
ciare quis: ⁊ si eum ñ adierit. ¶Item
nunciationẽ ⁊ nr̃o ⁊ alieno nomine fa¬
cere possumꝰ. ¶Itẽ nunciatio omnib
dieb fieri pot̃. ¶Adu̾sus absentesetiã
inuitos. ⁊ ignorantes oꝑis nori nun¬
ciatio ꝓcedit. ¶In oꝑis aũt noui nũ¬

Expanded text:
tenus prohibendi ius is qui nuntiasset non haberet.Hoc autem edictum remediumque operis noui nuntiationis aduersus futura opera inductum est, non aduersus praeterita, hoc est aduersus ea quae nondum facta sunt, ne fiant: nam si quid operis fuerit factum, quod fieri non debuit, cessat edictum de operis noui nuntiatione et erit transeundum ad interdictum 'quod ui aut clam factum erittur", et "quod in loco sacro religiosove" et "quod in flumine publico ripave publica factum erit": nam his interdictis restituetur, si quid illicite factum est. Nuntiatio ex hoc edicto non habet necessariam praetoris aditionem: potest enim nuntiare quis et si eum non adierit. Item nuntiationem et nostro et alieno nomine facere possumus. Item nuntiatio omnibus diebus fieri potest. Et adversus absentes etiam et invitos et ignorantes operis novi nuntiatio procedit. In operis autem novi nun
Abbreviated transcription (Latin):
sum. S p̃tor michi utilem in rem acc̃o¬
nem dat. ⁊ idõ ⁊ seruitutũ causa acc̃o
mͥ dabitur. et oꝑis noui nunciatio de¬
bet michi concedi. ¶Si in publico ali¬
qͥd fiat: om̃s ciues opus nouũ nunci¬
are possunt.

Expanded text:
tor mihi utilem in rem actionem dat, et ideo et seruitutium causa actio mihi dabitur et operis noui nuntiatio debet mihi concedi.Si in publico aliquid fiat, omnes ciues opus nouum nuntiare possunt: 4
Abbreviated transcription (Latin):
Sceũ. ¶ itia testõ. item codicilł multa spẽs
hr̃ditate inuente eẽnt. R. eas ced̾e que iN
eẽnt prẽntur.S
Sempni pie l ampluis co-¬
oꝑatoria tabiana. tunicas.iii. cũ pallioł que ebe¬
git dari uolo. Quero an ex uniũsa ueste. an ex
intesi si tunicas singłas.⁊ palliolas semꝑnia eli
olis relicte. ex his dũ taxat eligi posse. qđ si non
rum ł u̾ã estimationẽ earum

Expanded text:
sorum.Titia testamento, item codicillis multas species hereditate inuentae essent. respondit eas ntur. 'Semproniae Piae hoc amplius co‹o›pertoria Tauiana et tunicas tres cum palliolis quae elegerit dari uolo': quaero an ex uniuersa ueste, id est an ex synthesi tunicas singulas et palliola Sempronia eligolis relictae, ex his dumtaxat eligi posse: quod si non rum uel ueram aestimationem ear
Abbreviated transcription (Latin):
iinpatͥa statu supͣscͥptio ẽ noĩs mei. quesitũ ẽ
cũ ineo tẽplo non nͥ aut erea auit argentea tm̃
sint doã. hr̃s seie. utrũ. ex argñto an ex auro
signũ ponẽ cõpellendi sunt. anereũ .R. scd̾m¬
i uxori mundiis muliebris le
enĩ int̃p̃tantib sũmam fore captionẽ si uas¬
culariꝰ. aut fab̃ arg̃ntarius uxori ita legasset.¬
um ita legatum ẽẽt arg̃ñium qđ de mea
domo erit cũ moriar. offiliꝰ nec qđ depositũ a

Expanded text:
in patria statui subscriptione nominis mei'. quaesitum est: cum in eo templo non nisi aut aerea aut argentea tantum sint dona, heredes Seiae utrum ex argento an ex auro signum ponere compellendi sunt an aereumi uxori mundus muliebris legenim interpretantibus summam fore captionem, si uascularius aut faber argentarius uxori ita legasset.Cum ita legatum esset: 'argentum, quod domo me‹a› erit cum moriar', Ofilius nec quod depositum
Abbreviated transcription (Latin):
in peculio hãt .i om̃s res quas in peculi¬
o habebat. bona fide hr̃dibus dederat.
ꝓponi cur non compet̾et. ¶ lamphilo
lib̾to quem hr̃dem ex parte instituerat
stichum ẜuum p̃legau̾at: ⁊ ei lib̾tatem
his u̾bis dedat. ita ut si tibi ex die mortis
mee ꝑ annos continuos quinq menstru-¬
os sexagenos dedit : tunc eum manu¬
mittas. Pamphilus aũt quinq̃ĩuum
moriens hr̃dib instituti filio ⁊ uxore:
de eodem sticho ita cauit. Slichus ser-¬
uns qui mͥ testam̃to patromi mei certa
conditione relictus ẽ. iubeo det prẽt filio.
⁊uxorimee sine ulla controu̾sia: ⁊ eum
tempore ꝑacto manumittant. Iuesitum
est si stichus he nũmos menstruos non
cõmissam lib̾tatem non debi. ¶ Seruuᷤ
testam̃to ita manumissus ẽ. stichus .s. nuꝰ
m̃s auctor si ronem om̃em actus siuh-

Expanded text:
in peculio habeat et omnes res, quas in peculiin peculio habeat et omnes res, quas in peculio habebat, bona fide heredibus dederat, dit nihil proponi, cur non competeret. Pamphilo liberto, quem heredem ex parte instituerat, Stichum seruum praelegauerat et ei libertatem his uerbis dederat: 'ita ut, si tibi ex die mortis meae per annos continuos quinque menstruos sexagenos dederit, tunc eum manumittas'. Pamphilus ante quinquennium moriens heredibus institutis filio et uxore de eodem Sticho ita cauit: 'Stichus seruus, qui mihi testamento patroni mei certa condicione relictus est, iubeo det praestet filio et uxori meae sine ulla controuersia et eum tempore peracto manumittant'. quaesitum est, ‹si› Stichus sexagenos nummos menstruos non commissam libertatem non deberi. Seruus testamento ita manumissus est: 'Stichus seruus meus actor s
Abbreviated transcription (Latin):
cia decessisset. idẽ si postea lib̾m fut᷑um
labeonis ⁊ offili sententia rõnem ꝗdẽ
habet. Sed hoc uire utunur ut is ser¬
uns testam̃to lib̾sit. ¶ Si seruus oꝑas
extraneo dare uissus eẽt. nullus nomi¬
ne serui suas oꝑas dando lib̾are . s nũ
potest. quod in pecuma alit̃ obseruat᷑.
ut pote cum extraneus ꝓ eo seruo dando
pecuniam: ẜuum lib̾aret.
tant redlitis. Quesitum ẽ cum ampla
pecunia exacta. post mortẽ testatorĩ
sibi cõmissa relinqueretur: ⁊ quasdam
sũmas a colonis exactis rõnibus nonin¬
tulit. hr̃ditatẽq spoliau̾it. aꝑtis clam
horreis. sublataq suppellectili . ⁊ uestes
⁊ apotecdis exaustis: an non pͥus ei fidĩ¬
commissa lib̾tas debeatur: quam ea que
mala rõne:
ix. non pͥus ei fidĩcommissam lib̾tatem
prãndam: quam ⁊ beliqua. ⁊ om̃ia quȩ
ꝑeum ab ee̾nt restituisset. ¶ Pamphilus
lib̃ esto: peculio suo hr̾dibus ue dato.
quesitum ẽ cum plus dño debeat quam

Expanded text:
isset, idem: si postea, eum liberum futurum. Labeonis et Ofilii sententia rationem quidem habet, sed hoc iure utimur, ut is seruus ex testamento liber sit. Si seruus operas extraneo dare iussus esset, nullus nomine serui suas operas dando liberare seruum potest: quod in pecunia aliter obseruatur, utpote cum extraneus pro eo seruo dando pecuniam seruum liberaret. tant". quaesitum est, cum ampla pecunia exacta post mortem testatoris sibi commissa reliquetur et quasdam summas a colonis exactis rationibus non intulerit hereditatemque spoliaverit apertis clam horreis sublatisque supellectili et veste et apothecis exhaustis: an non prius ei fideicommissa libertas debeatur, quam ea, quae mala ratione it non prius ei fideicommissam libertatem praestandam, quam et reliqua et omnia, quae per eum abesse‹n›t, restituisset. 'Pamphilus liber esto peculio suo heredibus uere dato.' quaesitum est, cum plus domino debeat quam
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt. septimus annus p̃terisset: seruus
ait. eum non lib̾ari deb̾e. labeo ⁊si po¬
stea soluisset annoꝵ septem oꝑas. libm
futurum quod uerum est.
¶ Si stichus tieie mille nimimos dedit. lib̾
esto. ⁊ ticia inuo testatore decessit. non poᷤ¬
sestichum lib̾m eẽ labeo offilius ixrunt.

Expanded text:
esset ‹et› septimus annus praeterisset, Seruius esset ‹et› septimus annus praeterisset, Seruius ait eum non liberari debere, Labeo, et si postea soluisset annorum septem operas, liberum futurum: quod uerum est. 'Si Stichus Attiae mille nummos dederit, liber esto.' Attia uiuo testatore decessit: non posse Stichum
Abbreviated transcription (Latin):
ab olenꝰ.l.iiii. exposti̾oribꝰ labõnis.ticũ
ticio do lego: ⁊ si is ei nũmos centũ dedit
lib̾ esto. Si seruus ex testam̃to nũmos
ticio dedisset: eos repet̾e hydem non
posse. labeo existimat. Quia ticius eos
a seruo suo acceꝑit. non ab hr̃dis. ẜuo.
Cum aut̃ statu lib̾m eẽ ꝗntus muciu̾
gallus ⁊ ipse labeo putant. Seruus
offilius non eẽ suꝑiorem sententiam ꝓ¬
hibitam. ita tam̃ ut si is seruus hr̃dis ñ
legatari sit: ut pote cum legatum statu¬
lib̾tate tollatur. E Stichus lib̾ esto qͣn es
alienum meum solutum. creditoribus¬
ue meis satis factum erit. qͣmus heres
loctiplex extitisset: tñ non pͥus stichum
lib̃m futurum qͣm creditores pocuniam
aut satis accepissent alioue quomͦ sibi
tu lib̃m eam ip̃am num̾ando lib̾ari
ex testam̃to non posse: labõ trebacius
Rr̃. quia redde eam magis qͣm dare
uidetur. Ego puto si peculiares nũmi
fuerunt ex testam̃to eum lib̃m fut᷑um.
intra septem annos in uidicio publico

Expanded text:
ichum Attio do lego et, si is ei nummos centum dederit, liber esto.' si seruus ex testamento nummos Attio dedisset, eos repetere heredem non posse Labeo existimat, quia Attius eos a seruo suo acceperit, non ab heredis seruo. eum autem statuliberum esse Quintus Mucius, Gallus et ipse Labeo putant: Seruius, Ofilius non esse. superiorem sententiam probo, ita tamen, ut is seruus heredis, non legatarii sit, utpote cum legatum statulibertate tollatur. 'Stichus liber esto, quando aes alienum meum solutum creditoribusue meis satisfactum erit.' quamuis heres locuples extitisset, tamen non prius Stichum liberum futurum, quam creditores pecuniam aut satis accepissent alioue quo modo sibi tuliberum eam ipsam numerando liberari ex testamento non posse Labeo Trebatius reponderunt, quia reddere eam magis quam dare uideretur. ego puto, si peculiares nummi fuerunt, ex testamento eum liberum futurum. intra septem annos in iudicio publico
Abbreviated transcription (Latin):
q fecerit adie mortis mee intra m̃sem sextũ
lib esto. quesitũ est an ħ u̾ba pariaq fecerit
ad om̃ia nomina ꝑtineant ęxceptis ꝑditis. ũ
hoc significet si om̃em pecuniam ab om̃ib
exeg̾int. ⁊ hr̃di solu̾int. uł eo nomine satis¬
fec̾int. ⁊ si in excitatione nominũ cessau̾int
intra sex m̃ses lib̾tas illis non competat.ix.
manifestam ẽẽ conditionem u̾bis testam̃tis
supͣscriptis positam. G̾ ita demum libos fore
fiant ei pareant aut ꝑ hr̃dem stat quomi¬
nus pareant.
i quem. fuum tuum ad certum tempus
statu lib̃m relinquere uis nichil int̾ est
utro modo caueas si. ẜuierit an si trien¬
nio oꝑas dedit lib esto paulus siquis lib̾

Expanded text:
que fecerit a die mortis meae intra mensem sextum, que fecerit a die mortis meae intra mensem sextum, liber esto'. quaesitum est, an haec uerba 'pariaque fecit' ad omnia nomina pertineant exceptis perditis, ut hoc significent 'si omnem pecuniam ab omnibus exegerint et heredi soluerint uel eo nomine satisfecerint' et, si in exactione nominum cessauerint intra sex menses, libertas illis non competat. respondit manifestam esse condicionem uerbis testamenti supra scriptis positam: igitur ita demum liberos fore, si aut ei parea‹n›t aut per heredem stet, quo minus pareant. torum. Si quem seruum tuum ad certum tempus statuliberum relinquere uis, nihil interest, utro modo caueas, 'si seruierit' an 'si triennio operas dederit, liber esto'. Paulus. Si quis lib
Abbreviated transcription (Latin):
libos ẽe iissit eque eum hac adiectione: si
rõnes hr̃di redlidint. Quero cum ꝑhr̃dẽ
fiat quominus redtantur. utrum statu lib̾i
eẽ desinant. an nichilominus qñq possit̃
reddita rõne ⁊ reliquis illatis lib̾tatẽ ex
testam̃to consequi. R legata quidem ⁊ lib¬
tates non alias compet̾e. quam si rationes
reddite eẽnt. aut ꝑ hr̃dr staret quominus
reddentur. uerum uidicaturo estim andũ
utrum tp̃s conditioni legatoꝵ lib̾tatumq
aditum uideatur an libo tp̃r redđe uolen¬
tibus reliqua hr̃dibus.iiͦiͬ. m̃ses appositi
sint sollicito testatore cunctationi ⁊ morã
eoꝵ ꝓscribente meluis aũt est p̃sumptionẽ
ꝓstatu libis eẽ. ¶ Argentaruis quod actor
cum pene totam fortunam in hominibus
hab̾. ⁊ seruis actoribus lib̾tatem ita dedit.
Iuisquis mͥ hr̃s erit. si dama.ẜuus meus
actuis sui qui agri nomine eius ⁊i pamphili
conserui sui hr̃di meo rõnes redlidit paria¬

Expanded text:
liberos esse iussit aeque cum hac adiectione 'si liberos esse iussit aeque cum hac adiectione 'si rationes heredi reddiderint'. quaero, cum per heredem fiat, quo minus reddantur, utrum statuliberi esse desinant an nihilo minus quandoque possint reddita ratione et reliquis illatis libertatem ex testamento consequi. respondit legata quidem et libertates non alias competere, quam rationes reddredderentur: uerum iudicaturo aestimandum, utrum tempus condicioni legatorum libertatiumque additum uideatur an, libero tempore reddere uolentibus reliqua, heredibus quattuor menses appositi sint, sollicito testatore cunctationi et moram eorum proscribente. melius autem est praesumptionem pro statuliberis esse. Argentarius coactor cum paene totam fortunam in nominibus haberet, seruis actoribus libertatem ita dedit: 'quisquis mihi heres erit, si Dama seruus meus actus sui, qui agitur nomine eius et Pamphili conserui sui, heredi meo rationes reddiderit paria
Abbreviated transcription (Latin):
an si rõnes quas egit ꝑ multos annos
sine subscriptione testatoris hrdired-¬
d̾e paratus sit. lib̃ ex testam̃to fiat : cum
ꝓpter grauem ualitudinem ⁊ testator
non potuerit rõmbus subserib̾e. des¬
tam̃to tam̃ subseripserit: R. Si ex fide
ratio redleretur. reliquaq inferantur
lib̃m fore. Idem quero anea que eracta
sunt ꝑ aduitores eius. neq Rario illata
sunt. aut fraudulentur acta huic ascͥ
spectare ad rõnis reddende necessicatẽ.
Item q̃ro: an eoꝵ quoq nomine ratio
hab̃i debeat: quod neq a conductori¬
bus p̃dioꝵ neq auillicis pensiones exe-
om̃em rem suam idẽ peculium exportan̾¬
rem impectire conditionem: si modo rõ
reddetur. ¶ licius testam̃to ẜuos actoriᷤᷤ
singłos diu̾sis ꝑsonis legauit. cum adie¬
ctione: si rõnes hr̃di redhdint. deinde
ꝓpͥo capite ita scͥpsit. Om̃s auctores quos
legaui uł manumiso̾: intra quartũ m̃sẽ
mortis meȩ rõnes redde uolo. Dñis quib

Expanded text:
multos annos sine subscriptione testatoris, heredi reddere paratus sit, liber ex testamento fiat, cum propter grauem ualetudinem testator non potuerit rationibus subscribere, testamento tamen subscripserit. respondit, si ex fide ratio redderetur reliquaque inferantur, liberum fore. Item quaero, an ea, quae exacta sunt per adiutores eius neque kalendario illata sunt aut fraudulenter acta, huic adscspectare ad rationis reddendae necessitatem. Item quaero, an eorum quoque nomine ratio haberi debeat, quod neque a conductoribus praediorum neque a uilicis pensiones exegeomnem rem suam, id est peculium, exportauerem impedire condicionem, si modo ratio redderetur. Titius testamento seruos actor‹e›s singulos diuersis personis legauit cum adiectione 'si rationes heredi reddiderint': deinde proprio capite ita scripsit: 'omnes actores, quos legaui uel manumisero, intra quartum mensem mortis meae rationes reddere uolo et dominis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
conditione rõnum hr̃ditariarũ legatũ
sit ꝑ eam conditionem eum uissum ẽẽ.
legatum acciꝑe. ut pecuniam reliquoꝵ
reddat non dubitatur. ⁊ idõ eum q̃sitũ
est stichus cum rõnes reddidit cum con¬
tub̃nali sua lib̾ esto aut mortuo sticho.
ante conditionem contub̾nalis eius lib̃a
est possit uilianus dixit questionem eẽ
in hac sp̃e que ⁊ in legatis agitatur. illi
cum illo do an altero deficiente alter ad
legatum admittatur: que magis sibi p-¬
lacere ꝑinde ac si ita scͥptum eẽt illi ⁊
illi. aliam et̾ eẽ questionem an contu¬
bnali quoq conditio uincta sit. quod
magis eẽt. Itaq si nulla reliqua deb̾¬
e eam numerare pecuniam nec tam̃
largiturum ex suo peculio da quia id
illi ꝑmissum sit qui pͥncipalit̃ ꝓ sua
lib̾tate pecuniam dare iubetur.

Expanded text:
ondicione rationum editarum legatum sit, per eam condicionem eum iussum esse legatum accipere, ut pecuniam reliquorum reddat, non dubitatur. Et ideo cum quaesitum est 'Stichus cum rationes dederit, cum contubernali sua liber esto' an mortuo Sticho ante condicionem contubernali‹s› eius libera esse possit: Iulianus dixit quaestion‹e›m esse in hac specie, quae et in legatis agitatur 'illi cum illo do', an altero deficiente alter ad legatum admittatur: quod magis sibi placere, perinde ac si ita scriptum esset 'illi et illi'. aliam etiam esse quaestionem, an contubernali quoque condicio iuncta sit: quod magis esset. itaque si nulla reliqua re eam numerare pecuniam: nec tamen liciturum ex suo peculio dare, quia id illis permissum sit, qui principaliter pro sua libertate pecuniam dare iubentur.
Abbreviated transcription (Latin):
Pactum eius clemens agebat si ita fit
ꝥfidĩ cõmissum relictum cui eoꝵ uoles
rogo restituas si nullum elegisset oui
restitueret omnib debi imꝑatarem an-¬
toninum constituisse.
⁊ hr̃dibus debet ꝓ parcibus hr̃ditaris ꝓ
ea enim parte quisq acciꝑe debet. pro
qua dñs est si quidam ex hr̃dibus quib
dare debet nominati sint dabit ins ꝓ
hr̃ditariis porcionib si hr̃dibꝰ nomm¬
atis ĩ extraneus umctus sit extraneo ui¬
rił cet̾is hr̃ditarie dari deb̾et. ⁊ si non
solum ticium. sed ⁊̃ alios adiecisset hos
uirilẽ partem habituros cohr̃des au

Expanded text:
Pactumeius Clemens aiebat, si ita sit Pactumeius Clemens aiebat, si ita sit fideicommissum relictum 'cui eorum uoles, rogo restituas', si nullum elegisset cui restitueret, omnibus deberi imperatorem Antoninum constituisse. t, heredibus dare debet pro partibus hereditariis: pro ea enim parte quisque accipere debet, pro qua dominus est. Si quidam ex heredibus, ‹quibus› dare debeat, nominat‹i› sint, dabit his pro hereditariis portionibus. Si heredibus nominatis etiam extraneus iunctus sit, extraneo uirilis, ceteris hereditariae dari debent: et si non solum Titium, sed etiam alios adiecisset, hos uirilem partem
Abbreviated transcription (Latin):
istrationẽ rerum necessariarũ int̾mitt̾e.
nec rursus si tam longum ut qͣmdui uiuat
ꝓtrahatur manumissio. sed modicũ quo pͥ¬
mum possit sine magno incõmodo suo hr̃s
manumitt̾e. Quod si tempus adiectũ fu̾it
illud spectabitur.
diligent̃ tractasse uidebitur lib̾ esto. suaq
om̃ia .⁊.c. habeto diligentiã desidare eam
debemus que dño non que. suo fu̾it utł.
Erit aut̃ ei diligentie coniuncta fides bo¬
na. non solũ in rõnib ordinandis. s ⁊̃
in reliquo redlendo ⁊ quod ita sc̾ptum ẽ
uidebitur ꝓ hoc accipi debet uidi pot̾it
sunt. si aqua pluuia nocet idem nocere
poterit. ⁊ si quereretur cui eam diligen¬
tam ꝓbari oparteat hr̃dum arbitͣtum
uiri bom morem agentiũ sequi debemꝰ.
ułuti si is qui certã pecuniam dedisset
lib ẽẽ iussus ẽ non ascripto eo cui si de¬
disset eonĩo poterit lib̾ ẽẽ quo posset si
ita fuisset soͥptum si hr̃di dedisset.

Expanded text:
istrationem rerum necessariarum intermittere, istrationem rerum necessariarum intermittere, nec rursus tam longum, ut, quamdiu uiuat, protrahatur manumissio, sed modicum, quo primum possit sine magno incommodo suo heres manumittere. quod si tempus adiectum fuerit, illud spectabitur. diligenter tractasse uidebitur, liber esto sua que omnia et centum habeto'. diligentiam desiderare eam debemus, quae domino, non quae seruo fuerit utilis. erit autem ei diligentiae coniuncta fides bona non solum in rationibus ordinandis, sed etiam in reliquo reddendo. et quod ita scriptum est 'uidebitur', pro hoc accipi debet 'uideri potesunt 'si aqua pluuia nocet', id est 'si nocere poterit'. et si quaereretur, cui eam diligentiam probari oporteat, heredum arbitratum uiri boni more agentium sequi debebimus, ueluti si is, qui cert‹a›m pecuniam dedisset, liber esse iussus est, non adscripto eo, cui si dedisset, eo modo poterit liber esse, quo posset, si ita fuisset scriptum 'si heredi dedisset'.
Abbreviated transcription (Latin):
impleri. sed necessaĩam hñt temporis diui¬
sionem. uelut cum decem oꝑas uissus est
dare. quia oꝑe ꝑ singłos dies dantur. G
⁊ si singłos aureos det statu lib̾ potest dici
eum implesse conditionem. alia causa est
oꝑarum. quia hec necessario singule eden¬
de sunt. sed ⁊ si hr̃s acciꝑe nolu̾it non
statim lib̾ erit. Sed cum tempus tͥnsierit
ꝑ quod oꝑarum quantitas consũmatur.
idem dicendum est si uissum capuam ire.
⁊ lib̾m ẽẽ hr̃s ꝓhibeat ire. Tunc enimeĩt
lib cum ꝑuenire capuam potuisset. In eẽu
uidetur tempus tam oꝑarum prãtioni
quam itineri. ESi ita quis acceꝑit lib̾tatẽ
stichus si hr̃s eum non manumisit lib esto.
pot̾it ab hr̃de manumitti non contra uo¬
luntatẽ testatoris adimitur ei lib̾tus. s nol
tam continuũ tempus exigendum ẽ ut p̃¬
cipitari cogatur hr̃s. uł ex re ꝑegrinatiõe
cełius reu̾ti ad manumittendũ uł ammin¬

Expanded text:
impleri, sed necessariam habent temporis diuiimpleri, sed necessariam habent temporis diuisionem, uelut cum decem operarum iussus est dare, quia operae per singulos dies dantur. igitur et si singulos aureos det statuliber, potest dici eum implesse condicionem. alia causa est operarum, quia hae necessario singulae edendae sunt. sed et si heres accipere uoluerit, non statim liber erit, sed cum tempus transierit, per quod operarum quantitas consum‹m›atur. idem dicendum est, si iussum Capuam ire et liberum esse heres prohibeat ire: tunc enim erit liber, cum peruenire Capuam potuisset: inesse enim uidetur tempus tam operarum praestationi quam itineri. Si ita quis acceperit libertatem 'Stichus, si heres eum non manumiserit, liber esto', poterit ab herede manumitti: non contra uoluntatem testatoris adimitur ei libertus. sed non tam continuum tempus exigendum est, ut praecipitari cogatur heres uel ex peregrinatione celerius reuerti ad manumittendum uel admin
Abbreviated transcription (Latin):
&ẜuus eam pecuniam compensare eritlib̾.
Els cui &suus pecumam dare uissus est
i lib̾ẽẽ decessit. Sab̾. si .x. habuisset pa¬
rata libͥm fore quia non staret ꝑ eum qͦ
minus daret uilianus aũt ait. fauore
lib̾tatis constituto iure hunc ad lib̾tatem
ꝑuenturum ⁊̃ si postea hab̾e ceꝑit decẽ
adeo aut constituto potius iure quã ex
testam̃to ad lib̾tatem ꝑuenit. ut si eidem
⁊ legat̾ sit. mortuo eo cui dare uissus ẽ ad
lib̾tatem quidẽ ꝑueniet. non aut̃ ⁊ legatũ
habiturus ẽ. Idq uulianus putat. ut in
hoc cet̾is legatarizs similis sit. Oiuersa
cansa ẽ eius quem hr̃s ꝓhibet conditio¬
ni parere. hic enim ex testam̃to ad libta¬
tem puenit. S hr̃di aũt iussum cdare
etiam hr̃dis hr̃di dare posse dnius adria¬
nus rescͥpsit :⁊ si hoc sensit testator ĩ in le¬
gatario idem dicendum ẽ. Quedam condi¬
tiones natura sui nec possunt eodem tẽp̃r

Expanded text:
seruus eam pecuniam compensare, erit liber. seruus eam pecuniam compensare, erit liber. Is, cui seruus pecuniam dare iussus est ut liber esset, decessit. Sabinus, si decem habuisset parata, liberum fore, quia non staret per eum, quo minus daret. Iulianus autem ait fauore libertatis constituto iure hunc ad libertatem peruenturum, etiamsi postea habere coeperit decem. adeo autem constituto potius iure quam ex testamento ad libertatem peruenit, ut, si eidem et legatum sit, mortuo eo cui dare iussus est ad libertatem quidem perueniet, non autem et legatum habiturus est: idque et Iulianus putat, ut in hoc ceteris legatariis similis sit. diuersa causa est eius, quem heres prohibet condicioni parere: hic enim ex testamento ad libertatem peruenit. Heredi autem iussum dare etiam heredis heredi dare posse diuus Hadrianus rescripsit: et si hoc sensit testator, etiam in legatario idem dicendum est. Quaedam condiciones natura sui nec possunt eodem tempore
Abbreviated transcription (Latin):
sus sit ⁊ legatum ei datum si filius quar¬
tum decimũ annum compleu̾it:⁊ filius
ante decesserit lib̃tas fauore competet
die ueniente legati aũt condictio deficit.
auł.ł .xu. ad plaut̃. ⁊ peculĩ ẜ uo
legatum sit qui uissus ẽ alii dare .x.i sic
lib̾ eẽ. ⁊ heres eum ꝓhibu̾it dare. deinde
manumissus peculium petat ex causa
legati aut ꝑ doli exceptionem eam sum¬
mam qͣm daturus ẽẽt deduc̾e hr̃s possit.
ut ipsi possit non manumisso quod ea
pecuma data non ẽ. an uero indignus
sit hr̃s qui contra uoluntatẽ defunoti fec̃
eam pecuniam lucrari⁊ cum seruo in¬
chil absit ⁊ lib̾tas ei compeat inuidosũ
eẽ hr̃de fraudarei. De illo queritur si
muito hr̃de det aut nesciente an faciat
numinos accipientis .iuilanus uere ex¬
istimat ex hac cã concessam uidi statu¬
libi alienationem nummoꝵ ĩ ininto
hr̃de. Et idõ facere eos accipientis pecu¬
mam. Quod si hr̃di dare uissus ẽ decem
rieam sũmam hr̃s debeat s uo si uelit

Expanded text:
sus sit et legatum ei datum, si filius quartum decimum annum compleverit, et filius ante decesserit: libertas favore competet die veniente, legati autem condicio deficit.ad Plautium Si peculium servo legatum sit, qui iussus est alii dare decem et sic liber esse, et heres eum prohibuerit dare, deinde manumissus peculium petat ex causa legati, an per doli exceptionem eam summam, quam daturus esset, deducere heres possit, ut ipsi prosit, non manumisso, quod ea pecunia data non est? an vero indignus sit heres, qui contra voluntatem defuncti fecit, eam pecuniam lucrari? et cum servo nihil absit et libertas ei competit, invidiosum est heredem fraudari. De illo quaeritur, si inuito herede det aut nesciente, an faciat nummos accipientis. et Iulianus uere existimat ex hac causa concessam uideri statuliberis alienationem nummorum etiam inuito herede et ideo facere eos accipientis pecuniam. Quod si heredi dare iussus est decem et eam summam heres debeat seruo: si uelit
Abbreviated transcription (Latin):
niret ⁊ hr̃dem ⁊ rõnes offerre ꝓfessus sit
refusurum quicquid in reliquis eẽ con¬
stit̾it. ⁊ eius pecune reum num̾are pa¬
ratum idoneum obtulit ⁊ hr̃s in mora
fuit sententia ꝓ lib̾tate dicetur.

Expanded text:
niret heredem et rationes offerre‹t›, professus sit niret heredem et rationes offerre‹t›, professus sit refusurum, quidquid in reliquis esse constiterit et eius pecuniae reum numerare paratum idoneum optulit et heres in mora fuit: sententia pro libertate dicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
niam ꝓfectus anno ꝓximo fructus
coeg̾it lib̾ esto rome retineat heres.
neq ꝓficisci patiatur: numquid di¬
cturi sumus statim añ fructus coac¬
tos lib̃m fore. Nam ⁊ cum romesti¬
hispaniam ꝑuenire. nec ante uire
agi placuit. Sed ⁊ si br̃s acceptis rõ¬
mbus ⁊ reliquis computatis donare se
eas statu lib̾o non habenti quod inferat
ꝓscribat. aut ⁊̃ litn̾s ad eum missis pa-¬
lam faciat condicio lib̾tatis impletaui¬
debitur. Quid gͦ si neget se reliqua tͣ¬
xisse. atq ideo quia ꝑ hr̃dem steterit
ut accipiat rõnes lib̾m factum hr̃s añt
neq se fecisse moram ⁊ reliqua debere
statu libm contendat apud eum qui
de libtate cognoscit an conditio sit¬
impleta constabit cuiis officio continebi¬
tur de mora considare. nec minus com¬
putare rõnes. ⁊ si reliqua trahi comꝑei̾t
non eẽ lib̾m ꝓnunciare. s si nunquam
negauit reliqua deb̾e cum aũt conue¬

Expanded text:
niam profectus anno proximo fructus niam profectus anno proximo fructus coegerit, liber esto' Romae retineat heres neque proficisci patiatur? numquid dicturi sumus statim ante fructus coactos liberum fore? nam et cum Romae stiHispaniam peruenire, nec ante iure agi placuit. sed si heres acceptis rationibus et reliquis computatis donare se e‹a› statulibero non habenti quod inferat proscribat aut etiam litteris ad eum missis palam faciat, condicio libertatis impleta uidebitur. quid ergo, si neget se reliqua traxisse atque ideo, quia per heredem steterit, ut accipiat rationes, liberum factum, heres autem neque se fecisse moram et reliqua debere statuliberum contendat? apud eum qui de libertate cognoscit, an condicio sitimpleta, constabit: cuius officio continebitur de mora considerare nec minus computare rationes et, si reliqua trahi compererit, non esse liberum pronuntiare. sed si numquam negauit reliqua debere, cum autem conue
Abbreviated transcription (Latin):
dedit lib eẽ uissus ẽ. Statu lib̃m hr̃s
cum manumisit̾ ac postea de functus
est. hr̃dibus hr̃dis pecunia danda
non ẽ. Id enim placuit hr̃dis hr̃di
dari oportere. nec memineris locuin
habe. cum pͥor hr̃s dñs accepturus
pecunam fint que cã facit ambula¬
toriam ut ita dixerim conditionem.
Due sunt enĩ cause ꝑ quas in pͥmi hr̃¬
dis ꝑsona conditio impletur dominiz
ratio. it̃ ꝑsone demonstratio pͥor cã
transit in om̃em successorem ad quẽ
ꝑuen̾it statu lib̾ ꝑ domini translati
continuationem sequentis ꝑsone dũ¬
taxat eius qui demonstratus ẽ adh̾et.
Imꝑator antoninus rescͥpsit uissũ ra¬
acciꝑe rõnes nichilominus lib̃m fore.
quod rescͥptum ita accipi debet. ut si
obtulit eam qͣntitatem que refundi
debuit ex fide ueritatis. non enim li¬
b̃tati sufficit hr̃dem in mora fuisse
si non id fiat ꝑ statu lib̃m. qđ remota
mora lib̾tati aditum daret. Quid it
si manumissum damasi in hispa-¬

Expanded text:
derit, liber esse iussus est: statuliberum heres eum manumisit ac postea defunctus est. heredis heredi pecunia danda non est: quod enim placuit heredis heredi dari oportere, ‹tunc› memineris locum habere, cum prior heres dominus accepturus pecuniam fuit. quae causa facit ambulatoriam, ut ita dixerim, condicionem: duae sunt enim causae, per quas in primi heredis persona condicio impletur, dominii ratio, item personae demonstratio: prior causa transit in omnem successorem, ad quem peruenerit statuliber per dominii translati continuationem, sequens personae dumtaxat eius, qui demonstratus est, adhaeret. Imperator Antoninus rescripsit iussum raaccipere rationes, nihilo minus liberum fore. quod rescriptum ita accipi debet, ut, si optulit eam quantitatem, quae refundi debuit ex fide veritatis: non enim libertati sufficit heredem in mora fuisse, si non id fiat per statuliberum, quod remota mora libertati aditum daret. quid enim si ita manumissum "Dama si in Hispa
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpserat si andronicus seruus mñs hr̃di
meo dedit decem lib̾ esto. deinde de his
bonis ceꝑat controu̾sia eẽ. qui selege hr̃¬
dem aiebat eẽ his eam hr̃ditatem ad se
se hr̃dem eẽ scd̾m eum sententia dicta
erat. qui testam̃to agebat se hr̃dem ẽẽ.
deinde andronicus querebat si ip̃i .xx.
futurus ne ẽẽt lib̃ an nichil uideatur
sententia qua uicit ad eam rem uałe.
qua ꝓpt̃ si .xx. hr̃di scͥpto dedisset. ⁊ res
ocͣ possessorem uidicata ẽẽ illum in ser¬
iutute fore labeo hoc quod quintus mu¬
cius scribit ita putat uerum eẽ si reu̾a
lege ab intestato hr̃s fuit is qui uieit nã
ex testam̃to nchilominus eum paruisse
conditioni ei dando ⁊ lib̃m fore. sed ue¬
rissimum est quo ⁊ aristo celso resc̾psit.
tabularum emptionis u̾bo om̃em ali¬
enationem complexam uidetur nor⁊
int̾ eẽt quo gen̾e quisq dñs eius fieret. ⁊
idõ hunc quoq a lege contin̾i ꝑ quẽ sen¬

Expanded text:
scripserat 'si Andronicus seruus meus heredi scripserat 'si Andronicus seruus meus heredi meo dederit decem, liber esto'. deinde de his bonis coeperat controuersia esse: qui se lege heredem aiebat esse, is eam hereditatem ad se se heredem esse. secundum eum sententia dicta erat, qui testamento aiebat se heredem esse. deinde Andronicus quaerebat, si ipsi vigiia dicta est, futurusne esset liber an nihil videatur sententia, qua vicit, ad eam rem valere? quapropter si viginti heredi scripto dedisset et res contra possessorem iudicata esset, illum in servitute fore. Labeo hoc, quod Quintus Mucius scribit, ita putat uerum esse, si re uera lege ab intestato heres fuit is qui uicit: nam ex testamento, nihilo minus eum paruisse condicioni ei dando et liberum fore. sed verissimum est, quod et Aristo Celso rescripsit, lex duodecim tabularum emptionis verbo omnem alienationem complexa videretur: non interesse, quo genere quisque dominus eius fieret et ideo hunc quoque ea lege contineri, se
Abbreviated transcription (Latin):
e rõnes redlidisset lib̾um ẽẽ iussus erat
post dies x.xx. adita ẽ uire quidẽ stri¬
cta ita manumnissus lib̾ ẽẽ non potest qm̃
conditione deficitur. sed fauor lib̾tatis
eoꝵ ꝑduxit ut respondetur expletam
conditionem si ꝑ eum cuidata ẽẽt noni
staret quominus expleretur. ¶ Statu lib̾
anteqͣm conditiom lib̾tatis obtig̾it si quiã
comparasset peculio legato non cessurum
in libris gau cassi scriptum est nisi ia le
gatum in tempus lib̾tatis collatum ẽẽ
uideamus. ne cum peculium ⁊ accessio¬
nem .⁊ decessionem habeat augmentum
quoq eius peculi si modo ab hr̃le ei ab¬
latum non sit legoto cessurum sit ⁊ ma
lib̾i acet̾is. suis nr̃is nichil pene differunt.
⁊ idõ quod acc̃ones uł ex delicto uenientẽ.
uł ex negocio gesto contractu ꝑtinet eius¬
dem conditionis sunt statu lib̃i. ouius et.
udõ inpublicis quoq uidiciis easdemp¬
enas patiuntur quas cea̾ serui. ¶quintꝰ
mucius scribit pat̾familias in testam̃to

Expanded text:
si rationes reddidisset, liberum esse iusserat, post dies triginta adita est, iure quidem stricto ita manumissus liber esse non potest, quoniam condicione deficitur: sed fauor libertatis eo rem perduxit, ut respondeatur expletam condicionem, si per eum, cui data esset, non staret quo minus expleretur. Statuliber, antequam condicio libertatis optigerit, si quid comparasset, peculio legato non cessurum in ligatum in tempus libertatis collatum esset. uideamus, ne, cum peculium et accessionem et decessionem habeat, augmentum quoque eius peculii, si modo ab herede ei ablatum non sit, legato cessurum sit: et mliberi a ceteris seruis nostris nihilo paene differunt. et ideo quod ad actiones uel ex delicto uenientes uel ex negotio gesto contractu pertinet, eiusdem condicionis sunt statuliberi cuius ceteri. et ideo in publicis quoque iudiciis easdem poenas patiuntur, quas ceteri serui. Quintus Mucius scribit: pater familias in testamento
Abbreviated transcription (Latin):
d.ł . uiiii. Roꝵ. on uidebitur statu¬
lib̃m non stare quominus conditio li¬
b̃tatis gristat. si de peculio quod apud
uenditorẽ seruus habuit pecumã con¬
ditionis offerre non possit. Ad alienũ
enĩ peculium uoluntas defuncti por¬
rigi non potuit. Idem erit ⁊ si cumpe
culio seruis uemerit. ⁊ uenditor fide
rupta peculum recinuerit. qͣmquã
enim exempto acẽo sit tm̃ apud emp¬
torem peculium seruus non hũit.
d.ł .ii. definitionum.n tabulis scdis
filium &ẜ uodata lib̾tate substitutum in¬
re statu lib̃i prudentes munierunt. qd
utlitas recipit. scilicet ut cum sua cã
alienaretur ne patris testam̃tum puer
filius rescindat. que uiris auctoritas
cit᷑ delectum ordinis ad scđm quoq
uł terciũ substitutum porrecta est.
tat. si non manumiserit lib̾ est statim
stichum libm ẽẽ.¬

Expanded text:
r statuliberum non stare, quo minus condicio libertatis existat, si de peculio, quod apud uenditorem seruus habuit, pecuniam condicionis offerre non possit: ad alienum enim peculium uoluntas defuncti porrigi non potuit. idem ericulio seruus uenierit et uenditor fide rupta peculium retinuerit: quamquam enim ex empto sit actio, tamen apud emptorem peculium seruus non habuit.do definitionum. In tabulis secundis fili‹o› seru‹um› data liber tate substitutum iure statuliberi prudentes munierunt: quod utilitas recipit, scilicet ut cum sua causa alienaretur, ne patris testamentum puer filius rescindat. quae iuris auctoritas citra dilectum ordinis ad secundum quoque uel tertium substitutum porrecta est. tat: si non manumiserit, liber est‹o›', statim Stichum libe
Abbreviated transcription (Latin):
tichiis si hr̃di
meo decem ꝓmiserit. uł oꝑas daturum
se unruerit lib̾ esto. potest explicari con¬
ditio. si ꝓmiserit nam spopondisse aliqua
significatione dici potest etiam si non sit
secuta obligatio.
tatu lib̾¬
os uenundari posse leges.xii. tabularũ
putauerunt duris aũt conditionib in ⁊¬
uenditionem iinime honorandi sunt
uluti ne intra loca seruiat. neue unqͣm
ditione rationis reddite testam̃to data hr̾s
non solum scͥptura rõnem exigit uerũ
ĩ que si non seriptura ab eo amministra¬
ta est. ¶ Seruus uissus redłita ratione ad
lib̾tatem ꝑuenire. licet nullam ammi
merit statu libm eumq rursus ali uendi¬
dit noussime emptori dabit iam it cum

Expanded text:
tichus, si heredi meo decem 'promiserit uel operas daturum se iurauerit, liber esto'. potest expleri condicio, si promiserit: nam spopondisse aliqua significatione dici potest, etiamsi non sit secuta obligatio. 25 tatuliberos uenumdari posse leges duodecim tabularum putauerunt: duris autem condicionibus in uenditione minime onerandi sunt, ueluti ne intra loca seruiant neue umquamdicione rationis redditae testamento data heres non solum scriptam rationem exigit, uerum etiam quae sine scriptura ab eo administrata est. Seruus iussus reddita ratione ad libertatem peruenire, licet nullam adminmerit statuliberum eumque rursus alii uendiderit, nouissimo emptori dabit: iam enim cum