comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
anticipauit. comp̾hensosq ac diruptis
epłis: consensus qͦs ppłs fecerat imꝑatoni
direxit. At ille deo gr̃as agens ꝓ amicicia
diaconi. eo qd̃ locũ deferendi ei honoris ut
cupierat reꝑisset: data ilico p̾ceptione ip¬
sum ĩstitui p̾cepit. Cũq in hoc restaret us
tuere uentura debuimꝰ: saltem p̾sentia
exꝑti timeamꝰ. Conu̾sionis nob̾ aditũ dolor
aꝑiat: ⁊ cordis nr̃i duriciã ipsa qũa pati¬
mur pena dissoluat. Ut enĩ ꝓpħa teste pre¬
dictum ẽ: ꝑuenit gladiꝰ usq ad animam.
Ecce ienĩ cuncta plebs celestis irȩ mucrone
ꝯcunt̾. ⁊ repentina singuli cede uastant.
see langor mort̾ẽ prȩuenit.s langoris mo¬
S ut cernitis: mors ipsa p̾cuirit. ꝑcussus
qͥsd ante rapit᷑: quã ad lam̃ta penitentie
oiuertat᷑. Pensate gͦ qͣlis ad conspectum
astricti iudicis ꝑuenit: cui ñ uacat flere
qd fecit. habitatores qͥppe ñ ex parte sub¬

Expanded text:
anticipavit, comprehensumque ac, diruptis anticipavit, comprehensumque ac, diruptis epistolis, consensum quem populus fecerat imperatori direxit. At ille gratias agens Deo pro amicitia diaconi, eo quod locum deferendi ei honoris, ut cupierat, resum institui praecepit. 11. Cumque in hoc restaret ut tuere ventura debuimus, saltem praesentia et experta timeamus. Conversionis nobis aditum dolor aperiat, et cordis nostri duritiam ipsa quam patimur poena dissolvat. Ut enim propheta teste praedictum est: Pervenit gladius usque ad animam . Ecce etenim cuncta plebs, coelestis irae mucrone percutitur, et repentina singuli caede vastantur. Nec languor mortem praevenit, sed languoris moras, ut cernitis, mors ipsa praecurrit. Percussus quisque ante rapitur, quam ad lamenta poenitentiae convertatur. Pensate ergo, qualis ad conspectum districti Judicis pervenit, cui non vacat flere quod fecit. Habitatores quique non ex parte sub
Abbreviated transcription (Latin):
Nã medio m̃se undecimo adueniens. pu¬
mũ om̃iũ iuxta illud qd̃ in iezechielel.¬
git᷑. a sanctuario meo incipite: pelagium
papam ꝑculit ⁊ sine mora extinxit. Quo
defuncto. tanta strages ppłi facta ẽ: ut ps¬
sim subtractis habitatorib. domꝰ in ur̃be
plurumȩ uacuȩ remanerent. S qr eccl̃i
dei sine rectore ẽẽ ñ poterat. beatũ gregi¬
riũ licet totis uirib renitentẽ: plebs tm̃
omĩs elegit. Quẽ tam̃ ille apicẽ attentiis
fugere tẽptans: sese omnino indignũ tal
honore clamitabat: uidelicet metuens ne
mũdi gła qũã priꝰ abiecerat. ei sub ȩccłasti¬
ci colore regiminis: aliqͦ mͦ subreꝑe possa
unde factũ est. ut epistolã ad imꝑatorem
mauriciũ dirigeret: cuiꝰ filiũ ex lauacro
sc̃õ susceꝑat: adiurans ⁊ multa p̾ce depis¬
cens: ne umquã assensum ppło p̾beret:
ut se huiꝰ honoris gła sublimaret. S pre¬
fectus urbis germanꝰ nomine : eiꝰ nuntioᷤ

Expanded text:
nam medio mense undecimo adveniens prnam medio mense undecimo adveniens primum omnium juxta illud quod in Ezechiele legitur: a sanctuario meo incipite, Pelagium papam perculit, et sine mora exstinxit. Quo defuncto tanta strages populi facta est, ut passim subtractis habitatoribus, domus in urbe plurimae vacuae remanerent. Sed quia Ecclesia Dei sine rectore esse non poterat, beatum Gregorium licet totis viribus renitentem, plebs tamen omnis elegit. Quem ille apicem attentius fugere tentans, esse se omnino indignum tali honore clamitabat; videlicet metuens ne mundi gloria, quam prius abjecerat, ei sub ecclesiastici colore regiminis aliquo modo subrepere posset. Unde factum est ut epistolam ad imperatorem Mauricium dirigeret, cujus filium ex lavacro s destinavit, adjurans, et multa prece deposcens, ne unquam assensum populis praeberet ut se hujus honoris gloria sublimaret. Sed praefectus urbis, Germanus nomine, ejus nuntium
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m in illa immortalitatis gła sublimatũ.
subtile quidẽ sit ꝑ effectũ sp̃alis potentie:
s palpabile. ꝑ ueritatẽ naturę. iuxta exem¬
plũ dñici corporis. qͦ a mortuis suscitato
In cuiꝰ assertione fidei. uenerabilis pat̾ grego¬
rius in tantũ contͣ nascentẽ heresim labora¬
re contendit: tanta hanc instantia iuuante
piissimo imꝑatore tiberio constantino com¬
mmuit: ut nullus exinde sit inuentus qͥ
eiꝰ resuscitator existeret. Igit᷑ postꝗͣ romam
edium monumenta deiceret. Qua etiã aqͥꝵ
uiolentia. horrea ȩccłȩ subu̾sa sunt: in qͥb
ñ nulla modioꝵ tritici milia ꝑierunt. ĩuc̾
siquidẽ multitudo serpentiũ. cũ magno
dracone in modũ trabis ualidȩ: ꝑ huiꝰ fu¬
minis alueũ in mare descendit. S sufsici¬
te bestie: int̾ salsos maris turbidi flucdos¬
nec mora. in litora eiecte s̃. Subsecuta et
e uestigio clades: qũã ingumariã uocãt

Expanded text:
corpus nostrum in illa immortalitatis gloria sublimatum, corpus nostrum in illa immortalitatis gloria sublimatum, subtile quidem sit per effectum spiritualis potentiae, sed palpavile per veritatem naturae, iuxta exemplum dominici corporis, de quo a mortuis resuscitato In cuius assertione fidei venerabilis pater Gregorius in tantum contra nascentem heresem novam laborem contendit, tanta hanc instantia, iuvante etiam piissimo imcomminuit, ut nullus exinde sit inventus qui ejus resuscitator existeret. 10. Igitur postquam Romam aedium moenia dejiceret. Qua etiam aquarum violentia, horrea Ecclesiae subversa sunt, in quibus nonnulla modiorum tritici millia perierunt. Tunc siquidem multitudo serpentium, cum magno dracone in modum trabis validae per hujus fluminis alveum in mare descendit; sed suffocatae bestiae inter salsos maris turbidi fluctus in littore ejectae sunt. Subsecuta est e vestigio clades, quam inguinariam vocant;
Abbreviated transcription (Latin):
q fidelium sit aptandꝰ. ꝑ triginta qͥnq li¬
broꝵ seriem miranda ratione ꝑdocuit. In qͥ¬
bus libris ita de uͥtutib uiciisq disseruit.
ut ñ solũ uideat᷑ uerbis exponere: s formiᷤ
aliqͦ mͦ uisibilib demonstrare. Unde nõ est
dubiũ eũ ꝑfectionẽ ipsaꝵ assequutũ uir¬
turum: quaꝵ tam efficaciter intimare ua¬
luit effectus. Qui cũ adhuc ẽẽt in eadẽ re¬
gia urbe positus. nascentẽ nouã heresim de
statu nr̃ȩ resunectionis cũ ipso qͦ exorta est
inicio: iuuante gr̃a catholicȩ ueritatis at¬
triuit. Siquidẽ euticiꝰ eiꝰdem urbis ep̃s. do
gmatizabat corpꝰ nr̃m in illa resuirectionĩ
gla impalpabile: uentis aerisq subtiliꝰ eẽ
futurũ. Qd̃ ille audiens. ⁊ ratione ueritatis.
⁊ exemplo dñicȩ resuirectionis : ꝓbauit hoc
dogma orthodoxiȩ fidei omnimodis ẽẽ cõ¬
trariũ. Catholica ⁊ enĩ fides habet: qd̾ corpꝰ

Expanded text:
que fidelium sit aptandus, per trigintaquinque lique fidelium sit aptandus, per trigintaquinque librorum seriem miranda ratione perdocuit. In quibus libris ita de virtutibus vitiisque disseruit, ut non solis videatur eadem verbis exponere, sed formis aliquo modo visibilibus demonstrare. Unde non est dubium eum perfectionem ipsarum assecutum esse virtutum, quarum tam efficaciter intimare valuit effectum. 9. Qui cum adhuc esset in eadem regia urbe statu nostrae resurrectionis, in ipso, quo exorta est, initio, juvante se gratia catholicae veritatis, attrivit. Si quidem Eutychius, ejusdem urbis episcogmatizabat corpus nostrum in illa resurrectionis gloria impalpabile, ventis aereque subtilius esse futurum. Quod ille audiens, et ratione veritatis et exemplo dominicae resurrectionis, probavit hoc dogma orthodoxae fidei omnimodis esse contrarium. Catholica etenim fides habet quod ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
simũ portus sinũ: t̾reni actus uolumina
fluctusq refugeret. Et licet illud eũ mini¬
steriũ ex monasterio abstractum: a pͥstine
qͥetis uita mucrone suȩ occupationis ex¬
tinxerit. int̾ eos tam̃ ꝑ studiosȩ lectioniᷤ al¬
loquiũ: cotidianȩ aspiratio conpunctionis
animabat. hoꝵ gͦ consortio ñ solũ a t̾rensꝰ
ẽ munitus incursib. uerũ etiã ad cęlestis
uite exerticia: magis magisq succensus.
Tunc ab eisoẽ frĩb enixe rogatus: maximeq
a leandro uenerabili uiro hispalensi ep̃o. qͥ
ꝓ causis uuisigotͥoꝵ legatus eo tp̃re constan¬
tinopolim aduenerat: compulsus ẽ ut li¬
brũ beati iob inuolutũ misteriis enodaret.
Nec ille negare potuit opus. qd̃ sibi cari¬
tate int̾ueniente: amor frat̾nus multis
utile imponebat futurũ. S eundẽ librũ
qͣm iuxta literã intelligendus: qͣ lit̾ ad xp̃i
eccłeq sacram̃ta referendus. qͦ sensu unicui¬

Expanded text:
simi portus sinum, 4 post terreni actus volumina simi portus sinum, 4 post terreni actus volumina fluctusque refugeret. Et licet illud eum ministerium ex monasterio abstractum a pristinae quietis vita mucrone suae occupationis exstinxerit, inter eos tamen per studiosae lectionis alloquium quotidianae aspiratio compunctionis animabat. Horum ergo consortio non solum a terrenis est munitus incursibus, verum etiam ad coelestis vitae exercitia magis magisque succensus. 8. Tunc ab eisdem fratribus obnoxie rogatus, maximeque a Leandro, venerabili viro, Hispalensi episcopo, qui pro causis Visigothorum legatus eo tempore Constantinopolim advenerat, compulsus est ut librum beati Job multis involutum mysteriis enodaret. Nec ille negare potuit opus, quod sibi charitate interveniente, amor fraternus multis utile imponebat futurum. Sed eumdem librum quomodo juxta litteram intelligendus, qualiter ad Chrieque sacramenta referendus, quo sensu unicui
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓprie qͦndã quiete conu̾sationis habuerit.
S qͣlit̾ hic sc̃s uir ad diaconatꝰ officiũ. ⁊ post
ad pontificatꝰ culmen ascenderit: sub seqͥns
sermo declarat. deniq cernens romanꝰ pon¬
tifex qͥ tunc eccłȩ prȩerat. uirtutũ gradib
gregoriũ ad alta conscendere. eũ abstractũ¬
a monasterio ecclastici ordinis officio subli¬
mauit: leuitãq septimũ ad suũ adiutoriũ
asciuit. Non multopost ꝓ responsis ȩcclasti¬
cis ad urbem constantinopolim appocrisari¬
um direxit. Nec tam̃ ille quauis in t̾reno
conu̾saretur palatio: uitȩ cęlestis int̾misit
ꝓpositũ. Sequuti s̃ nãq eũ multi ex mona¬
sterio fr̃s sui: germana deuncti caritate.
Qd̃ diuini factum dispensatione conspicit᷑.
ut eoꝵ uidelicet exemplo. ad orarionis pla¬
titũ litus qͣsi anchore fune restringeretur:
ut dũ causaꝵ scłariũ incessabili pulsu flu¬
ctuaret. ad illoꝵ consorciũ uelut ad tutis¬

Expanded text:
de propriae quondam quiete conversationis habuerit. 7. de propriae quondam quiete conversationis habuerit. 7. Sed qualiter hic sanctus vir ad diaconatus officium, et post ad pontificatus culmen ascenderit, subsequens sermo declarabit. Denique cernens Romanus pontifex, qui tunc Ecclesiae praeerat, virtutum gradibus Gregorium ad alta conscendere, eum a monasttici ordinis officio sublimavit, levitamque septimum ad suum adjutorium ascivit; nec multo post pro responsis ecclesiasticis ad urbem Constantinopolim apocrisiarium direxit. Nec tamen ille, quamvis in terreno conversaretur palatio, vitae coelestis intermisit propositum. Secuti sunt namque eum multi ex monasterio fratres sui, germana devincti charitate. Quod divina factum dispensatione conspicitur; ut eorum videlicet exemplo, ad orationis placidum littus, quasi anchorae fune restringeretur; et dum causarum saecularium incessabili pulsu fluctuaret, ad illorum consortium velut tutis
Abbreviated transcription (Latin):
cu patit᷑: ⁊ post tã pulchr̃a quietis suȩ spetiẽ.
ĩren actus puluere fedat᷑. Ependo itaq qd
tolero: ꝑpendo qd̃ amisi. Cũq intueor illud
qd ꝑdidi: fit hoc gͣuius qd̾ porto. Ecce i eni
nunc magni maris fluctib quatior: atq
in naui m̃tis. tẽpestatis ualide ꝓcellis illidor.
Et cum pͥoris uitȩ recolo: qͣsi postergum re¬
ductis ocłis. uiso litore suspiro. Qd̾q ad huc¬
c̃ grauius. dũ immẽsis fluctib turbatus
feror: uix ĩa portum ualeo uidere. qũȩ reli¬
qui. hec aũt ipse de se ñ ꝓ effectu iactan¬
do uitutum: s dci. Aeeo deflendo poriꝰ
defectũ refeire consueuerat: qũẽ se ꝑ pa
storalẽ curam incuirisse metuebat. S quã¬
uis talia de se ex magnȩ humilitatis inten¬
tione dixerit. nos tam̃ cred̃e decet. nichil
monachicȩ ꝑfectionis ꝑdidisse ex occasione cu¬
re pastoralis: immo potiorẽ tunc sũpsisse pro¬
fectum de labore conuersionis multoꝵ: qũã

Expanded text:
quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Perpendo itaque quod tolero, perpendo quod amisi. Cumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. Ecce etenim nunc magni maris fluctibus quatior, atque in navi mentis tempestatis validae procellis illidor, et cum prioris vitae recolo, quasi post tergum reductis oculis, viso littore suspiro; quodque adhuc gravius est, dum immensis fluctibus turbatus feror, vix jam portum valeo videre quem reliqui. » Haec autem ipse de se, non profectum jactando virtutum, sed deflendo potius defectum, referre consueverat, quem semper se per pastoralem curam incurrisse metuebat. Sed quamvis talia de se ex magnae humilitatis intentione dixerit, nos tamen credere decet nihil eum monasticae perfectionis perdidisse occasione curae pastoralis, imo potiorem tunc sumpsisse profectum de labore conversionis multorum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ animũ miscd̾ȩ amor deuinxerat. ut
ñ solũ hoꝵ quos p̾sentes habebat necessi¬
tatib occuireret: s ⁊ insuꝑ longe positis
opem sue largitatis impenderet. adeo ut
etiã in monte synay dei famulis consaitus.
pontifices. construendis ordinandisq auri
totus erga animaꝵ lucra uacabat. Et qͥcoͥs
pecunie habere poterat. sedule disꝑger
⁊ dare pauꝑib curabat. ut iusticia eus
maneret in scł̃m scłi: ⁊ cornu eiꝰ exaltare¬
tur in gła. Ita ut illud beati iob ueratiter
dicere posset. Bñdictio ꝑituri suꝑ me ue¬
niebat: ⁊ cor uidue consolatus sũ. Iustici¬
a indutus sum: ⁊ uestiui me sic̃ uestime

Expanded text:
ejus animum misericordiae amor devicerat, ut ejus animum misericordiae amor devicerat, ut non solum horum quos praesentes habebat necessitatibus occurreret, sed insuper longe positis opem suae largitatis impenderet; adeo ut etiam in monte Sinai Dei famulis constitutis alii quidem pontifices construendis ornandisque auro totus erga animarum lucra vacabat, et quidquid pecuniae habere poterat, sedulus dispergere, et dare pauperibus curabat , ut justitia ejus 8 maneret in saeculum saeculi, et cornu ejus exaltaretur in gloria; ita ut illud beati Job veraciter dicere posset: Benedictio perituri super me veniebat, et cor viduae consolatus sum. Justitia indutus sum, et vestivi me
Abbreviated transcription (Latin):
latim cuncta edicere breuitatis studio omi
si. Qd̃ eo magis mirũ est: eũ tot ac tanta cõ¬
dere uolumia potuisse. qͥ om̃i fere iuuen¬
tutis suȩ tpr̃e: ut u̾bis ipsiꝰ loquar. crebris
tisq om̃ib fracta stomachi uirtute lasces¬
cebat. Lentis quidẽ : s tam̃ continuis fe
saret qr scriptura teste omĩs filiꝰ qui reci¬
pitur flagellatur. quo malis p̾sentib duriꝰ¬
depͥmebatur: eo de et̾na certus presũptio¬
ne respirabat. fatigabatur p̾terea de ordinã¬
dis urbis uigiliis ne ab hostib caperet᷑. sol¬
licitudine continua urebant quoq eiꝰ ani
S tam̃ ille int̾ tot ⁊ tanta dep̾hensus inco¬
moda nũquã ocio indulgebat. qͥn aut a
tionis gr̃am cęli secretis int̾esset. deniq cũ
de tota pene italia longobardoꝵ gladios
metuentes plurimi. undiq ad romanam
urbẽ confluerent: sollerter ꝓ om̃ib curã
gerebat. Uniuersis cũ uerbis pabulo: cor¬
poris subsidia ministrabat. In tantũ nãq

Expanded text:
latim cuncta edicere, brevitatis studio, omisi. 15. Quod eo magis mirum est, tot cum ac tanta condere volumina potuisse, qui omni fere juventutis suae tempore, ut verbis ipsius loquar, crebris tisque omnibus fracta stomachi virtute lassescebat, lentis quidem, sed tamen continuis febsaret quia, Scriptura teste, omnis filius qui recipitur, flagellatur, , quo malis praesentibus durius premebatur, eo de aeterna certius praesumptione respirabat. Fatigabat eum praeterea de ordinandis Urbis vigiliis, ne ab hostibus caperetur, sollicitudo continua. Urebant quoque incessaSed tamen ille inter tot et talia deprehensus incommoda, nunquam otio indulgebat, quin aut ftionis gratiam coeli secretis interesset. 16. Denique cum de tota pene Italia Langobardorum gladios metuentes plurimi undique ad Romanam urbem confluerent, solertem pro omnibus curam gerebat, et universis cum verbi pabulo corporis subsidia ministrabat. In tantum namque
Abbreviated transcription (Latin):
dudũ ia diuinis laudib hebrea cepit u̾ba
resonare. Cece qͦndã tumidus: ĩa substratus
sc̃oꝵ pedib seruit occanus. Cĩusq barbaros
motus qͦs tenreni pͥncipes edomare ferro ne¬
quiuerunt: hos ꝑ diuinã foͬmidinẽ. sacerdo¬
tũ ora simplicib ũbis ligant. Et qͥ cateruas
iam nunc fideles humiliũ linguas timent.
bus quoq miraculis. uirtus ei diume cog¬
nicionis infundit᷑: eiꝰdem diuinitatis t̾rore
refrenat᷑ ut pͣue agere metuat: ac totis de¬
sideriis ad ȩt̾nitatis gr̃am ꝑuenire concu¬
piscat. Qd̾ totũ ut fieret. ita eidẽ beato gre¬
gorio gr̃a diuina concessit: ut merito ab
angloꝵ ppło aebeat apłs appellari. Quia ⁊¬
si aliis ñ ẽ apłs:. s tam̃ illis ẽ. Nã signacu¬
aliquib uir iste tanti meriti miraculis cla¬
ruerit suꝑfluo qͤritur: cũ luce clariꝰ cõstet.
qd̃ is qͥ ꝑ uirtutũ signa suis meritis ualuit

Expanded text:
dudum in divinis laudibus Hebraea coepit verbadudum in divinis laudibus Hebraea coepit verbaresonare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos pro divina formidine sacerdotum ora simplicibus verbis ligant, et qui catervasjam nunc fidelis humilium linguas timet. bus quoque miraculis virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem Divinitatis terrore refrenatur, ut prave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. Quod totum ut fieret, ita eidem beato Gregorio gratia divina concessit, ut merito ab Anglorum populis debeat apostolus appellari: quia etsi aliis non est apostolus, sed tamen illis est; nam signacuro utrum aliquibus vir iste tanti meriti miraculis claruerit, superfluo quaeritur, quod luce clarius constat quod is qui virtutum signa suis meritis valuit,
Abbreviated transcription (Latin):
apłico hoc ut fieret placeret. Qd̃ dũ ꝑfice¬
re ñ posset. qr ⁊ si pontifex concedere illi
qd̾ petierat uellet. ñ tamen ques romani
mittere. mox ut ipse pontificatus officio
functus ẽ: opus iu desideratũ ꝑfecit. ali¬
os quidẽ p̾dicatores mittens: s ipse p̾dicati¬
one ut fructificaret. suis exhortationibus
insulam seruos dei : mellitũ augustinũ.⁊
ioħm: cũ multis aliis dm̃ timentib mona¬
chis. Qui intͣ breue tpr̃is spatiũ. regẽ illũ
qͥ in capite insulȩ morabat᷑: cũ suo ppło
rent. Unde factum ẽ : ut paucis p̾dicantib
annis. etiã cetere insulȩ ⁊ ipsaꝵ reges. cum
his qͥ eis erant subiecti: ad xp̃i dñi fidem
accȩderent. De cuiꝰ gentis conuersione. si¬
mul ⁊ miraculoꝵ ꝓdigiis que ibidẽ fiebãt.
ita beatus gregoriꝰ in libris moraliũ ꝑhi¬
bet dicens. Ccce lingua britanniȩ q̃ nichil
aliud nouerat qũã barbarũ frendere: iam

Expanded text:
papae hoc ut fieret, placeret. Quod dum perficepapae hoc ut fieret, placeret. Quod dum perficere non posset, quia etsi pontifex concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Romani,tu, mox ut ipse pontificatus officio functus est, opus diu desideratum perfecit, alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem, ut fructificaret, suis exhortationibus insulam servos Dei Mellitum, Augustinum et Joannem, cum multis allis Deum timentibus monachis; qui intra breve temporis spatium, regem illum qui in capite insulae morabatur cum suo populrent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri insulae ipsius reges, cum his qui eis erant subjecti, ad Christi Domini fidem accederent. De cujus gentis conversione simul et miraculorum prodigiis, quae ibidem fiebant, ita beatus Gregorius in libris Moralibus 10 perhibet , dicens: Ecce lingua Britanniae, quae nihil aliud noverat quam barbarum frendere, jam
Abbreviated transcription (Latin):
utũ idem insulã xp̃iani eẽnt. an paga¬
nor emorib implicati. dictumq ẽ. qͥd
cõt pagani. At ille intimo ex corde lon¬
gi thens suspiria: heu prohi dolor uidt.
qd tam lucidi uultꝰ hommes tenebrarũ
icłor possidet: tantaq frontis ꝑspicue
qn metẽ ab int̾nis gaudiis uacuã gestat.
Sursus gͦ int̾rogauit: qd eẽt uocabulum
gciis illiꝰ. Responsũ ẽ. qd̾ angli uocarent̃.
dt ille bene inqͥt. Nam ⁊ anglicã habent
faciem: ⁊ tales angłoꝵ in cęlis decet ẽẽ co¬
heredes. Qd̾ habet inqͥt nom̃ illa ꝓuintia:
de qua isti sunt ablati: Responsũ est: qr
aꝯre uocarent᷑ idẽ ꝓuinciales. At ille in¬
Responsũ ẽ: qd̾ ad elle uocaret᷑. At ille al¬
ludens ad nom̃: ait. Laudẽ dei creatoris.
ilis in partib oportet cantari. Accedensq
ut genti angloꝵ in britanniã aliquos u̾bi
ministros ꝑ quos ad xp̃m conu̾terent᷑ mit¬
teret. asserens ⁊ se ipsũ in hoc opus dño co

Expanded text:
utrum iidem insulani Christiani essent, an pagautrum iidem insulani Christiani essent, an paganorum erroribus implicati. Dictumque est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria, Heu! Proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque frontis specieestat. Rursus interrogavit quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet nomen ipsa provincia de qua isti sunt allati? Responsum est quod Deiri vocarentur iidem provinciales. At ille inResponsum est quod Alle vocaretur. At ille alludens ad nomen ait: Laudem Dei Creatoris illis in partibus oportet cantari. 18. Accedenut genti Anglorum in Britanniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum converterentur mitteret, asserens et seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
infantia creuit mecũ miseratio. ⁊ de u¬
tero matͥs egressa ẽ mecum. Ad cuiꝰ piȩ¬
tatis ⁊ iusticiȩ opus ꝑtinet. qd̃ anglorum
gentẽ ꝑ predicatores qͦs illuc direxit. de
dentib antiqͥ hostis eripiens: ęt̾ne lib̃ta¬
tis fecit ẽẽ participes. Et enĩ quia qͥ deo
nr̃o fidelit adheret. semꝑ ex eiꝰ largifluo
munere ad altiora conscendit: cũ sc̃s iste
ardenti studio ꝓ colligendis particulat̃
Cuiꝰ conu̾sionis ut putatur factȩ diuinitus.
ex hoc occasio fuit. dũ die quadã adueni¬
entib nuꝑ mercatorib. multa uenalia ĩ
forũ romȩ collata fuissent: multiq ad
emendũ hinc inde confluerent: contigis
ut gregoriꝰ antea scilicet quã pontificale
lactei corporis ac uenusti uultꝰ: capillos
quoq p̾cipui candoris habentes. Quos cũ
aspiceret: int̾rogauit ut aiunt de qua
regione uł t̾ra eẽnt allati. Dictum. q est:
quia de britaria insula. cuiꝰ meole tali
onis candore niterent. Rursus introgauit

Expanded text:
t mecum miseratio, et de utero matris meae egressa est mecum . 17. Ad cujus pietatis et justitiae opus pertinet, quod Anglorum gentem per praedicatores quos illuc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participes. Etenim quia qui Deo nostro fideliter adhaeret, semper ex ejus largifluo munere ad altiora conscendit, dum iste sanctus ardenti studio pro colligendis particulatimet. Cujus conversionis, ut putatur facta divinitus haec occasio fuit. Dum die quadam advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum Romae collata fuissent, multique ad emendum hinc inde confluerent, contigit et Gregorium ante scilicet quam pontificale lactei corporis, ac venusti vultus, capillos quoque praecipui candoris habentes. Quos cum aspiceret, interrogavit, ut aiunt, de qua regione vel terra essent allati. Dictumque est quia de Britannia insula, cujus incolae tali omnes decore niterent. Rursus interrogavit
Abbreviated transcription (Latin):
mores ⁊ oꝑa deo placentia suf¬
ficientẽ sermoni adeo p̾stẽt
materiam. ut ñ solũ nr̃am. s ⁊ quoꝵlibet
uincat facundiã: carnis eiꝰ tacendã ex toto
auceremꝰ originẽ. eo qd̃ in different̃ de bo¬
nis bonos. de malis malos. de bonis malos.
i de malis bonos. ꝑ diuini iudicii inscruta¬
bilem altitudinẽ nasci cotidie nullꝰ igno¬
ret: nec referat aliqͥd qualib sit ortus
qͥsq parentib. s qualibꝰ uixerit moribꝰ:
nec augmenta conferat meritoꝵ potẽtia
diuiciis. ⁊ nobilitate t̾rena tacuisse claru¬
isse. s hec om̃ia ꝓ xp̃o contẽpsisse: cũ ui¬
deamꝰ ⁊ dñm pauꝑib ortũ parentib. ⁊ in
apłis insigniores sũptos expiscatoribus.
unde ⁊ beatus ad corinthios scribens paulꝰ.
uidete inqͥt fr̃s uocationẽ ur̃am: quia ñ
multi sapientes scd̃m carnẽ. ñ młti potẽ¬
tes. ñ młti nobiles: s quę stulta s̃ mun¬

Expanded text:
mores et opera, Deo placentia, sufmores et opera, Deo placentia, sufficientem sermoni adeo praestent materiam ut non solum nostram, sed et quorumlibet vincant facundiam, carnis ejus tacendam ex toto duceremus originem, eo quod indifferenter de bonis bonos, de malis malos, de bonis malos et de malis bonos, per divini judicii inscrutabilem altitudinem, nasci quotidie nullus ignoret, nec referat aliquid qualibus sit ortus quisque parentibus, sed qualibus vixerit moribus, nec augmenta conferat meritorum potentia, divitiis et nobilitate terrena claruisse, sed haec omnia pro Christo contempsisse, cum videamus et Dominum pauperibus ortum parentibus, et in apostolis insigniores sumptos ex piscatoribus. Unde et beatus ad Corinthios scribens Paulus: « Videte, inquit, fratres, vocationem vestram, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, n
Abbreviated transcription (Latin):
conuictu latere ñ poterant. nr̃a nos in¬
ꝑicia seu uerecundia:⁊ quȩ forte ñ minꝰ
impediebat carnis infirmitas. sufficient̃
poterant excusare: ad tantȩ uero ponduᷤ
auctoritatis. ne mutire qͥdem p̾sumpsimꝰ.
Ne dũ ei ñ obedimꝰ cui totus cõmissus ẽ
mundus. eũ offenderemꝰ a qͦ factus est
mundꝰ: ⁊ dũ apud homines imꝑiciȩ ui¬
tamus confusionẽ. apud dm̃ incuirere¬
mus dãnationẽ. Obsecramus aũt eos qͥ
hec legerint. ne tanti sc̃ĩtatem patͥs. nr̃a
ñ solũ facundia s ⁊ cogitatione longe
maiorẽ. ex ista scriptura metiant᷑. ⁊ maxi¬
me ne putent nos ultͣ quã sua postulãt
merita. nr̃is eũ sermonib effeire potuisse.
ũntũ enĩ abest ut sc̃itatis illiꝰ magnitu¬
omẽ plus ȩquo ualuerimꝰ quasi fauora¬
lit̃ extollere: ut nec ipsam illã sc̃ȩ con¬
usationis eiꝰ prerogatiuã. qd̾ sine fictio¬
sermonis inopiam: ut erat dignũ potu¬

Expanded text:
convictu latere non poteram, nostra nos imconvictu latere non poteram, nostra nos imperitia seu verecundia, et quae forte non minus impediebat carnis infirmitas, sufficienter poterant excusare, ad tantae vero pondus auctoritatis, ne mutire quidam praesumpsimus, ne dum ei non obedimus cui totus commissus est mundus, eum offenderemus a quo factus est mundus; et dum apud homines vitamus imperitiae confusionem, apud Deum incurreremus damnationem. Obsecramus autem eos qui haec legerint, ne tanti sanctitatem Patris, nostra non solum facundia, sed et cogitatione longe majorem ex ista scriptura metiantur, et maxime, ne putent nos, ultra quam sua postulant merita, nostris eum sermonibus efferre potuisse. Tantum enim abest ut sanctitatis illius magnitudinem plus aequo valuerimus, quasi favorabiliter, extollere, ut nec illam ipsam sanctae conversationis ejus praerogativam, quod sine fictiosermonis inopiam, ut erat dignum, potu
Abbreviated transcription (Latin):
omino ⁊ pat̾ carissimo ac n¬
uerendissimo sedis apl̃icȩ por¬
tifici innocentio. cartusica¬
siũ pauꝑũ seruus inutilis
apud dm̃ tanti potest peccatoris oratio.
huic opusculo pręfixe ur̃e serenitatis in¬
dicant litterȩ. beati petͥ auctoritate et
ur̃a mandastis: ut uitã beati hugonis
gr̃anopolitani ep̃i : noscend̾a posteris
scripto c̃omendaremꝰ. Rogauerant qͥd̃e
id ipsũ iam pͥdẽ quam plures alii. s mi¬
xime ñ sꝑnende auctoritatis airaldus.
hugo: mauriennensis ⁊ gr̃anopolitanꝰ
ep̃i. E qͥb prior habitu ⁊ uita regularis
beati uiri in tractandis ȩccłasticis reb ꝑ
triginta ferme comes extitit annos. Posti¬
rior uͦ ex nob̾ monachus. ita ei in ȩccłasi¬
co regimine successit: ut ꝓpt̾ diurnã ac
uehementẽ infirmitatẽ ipsiꝰ. in eiꝰ locũ
ipso petente. ur̃aq pietate iubente. pri¬
usqũa obiret ipse consecraret᷑. Et erga
eos quidẽ quos p̾ longa familiaritate ul

Expanded text:
Domino et patri charissimo, ac rDomino et patri charissimo, ac reverendissimo sedis apostolicae pontifici, INNOCENTIO, Carthusiensium pauperum servus inutilis et si quod apud Deum tanti potest peccatoris oratio. huic opusculo praefixae vestrae serenitatis indicant litterae, B. Petri auctoritate et vestra mandastis, ut vitam B. Hugonis Gratianopolitani episcopi, noscendam posteris, scripto commendaremus. Rogaverant quidem idipsum jam pridem complures alii, sed maxime non spernendae auctoritatis Arialdus et Hugo, Mauriennensis et Gratianopolitanus episcopi. E quibus prior, habitu et vita regularis, beati viri in tractandis ecclesiasticis rebus per triginta fere comes exstitit annos; posterior vero, ex nobis monachus, ita ei in ecclesiastico regimine successit ut propter diuturnam ac vehementem infirmitatem ipsius, in ejus locum, ipso petente vestraque pietate jubente, priusquam obiret ipse, consecraretur. Et erga eos quidem quos prae longa familiaritate vel
Abbreviated transcription (Latin):
seruoꝵ dei. dilecto filio guigoni pri¬
ori cartusiensi. salurẽ ⁊ apłicam bene¬
dictionẽ. Diuinis respondentes bñfi¬
ciis. cognita uita eiꝰ. ⁊ auditis qͦ ꝑ beati
hugonis merita fiunt miraculis. suꝑne ma
qͥ nob̾cũ ad erant comunicato consilio. ip¬
sum int̾ scõs ⁊ electos honorari p̾cepimꝰ:¬
⁊ eiꝰ diem assũptionis cũ gaudio sollemnit᷑
cȩlebrari. Quia gͥ uita ipsiꝰ qu̾ã pie duxit
in corpore. ⁊ miraculoꝵ choruscatio qͣ ds
eũ facit apud homines p̾fulgere. tuȩ maxi¬
me dilectioni ñ estant incognita: auctori¬
tate beati petͥ ⁊ nr̃a tͥ mandamꝰ. quatinũ
ea quȩ tͥ suꝑ hoc nota fuerint : diligent
describendo posteroꝵ memorie tradas. ut
⁊ ds̃ honoretur in sc̃o: ⁊ clerus legens ac
ppłs audiens. gr̃as agant dño: atq ipsi
int̾cessione. peccatoꝵ ueniã ꝑciꝑe merean¬
tur. Orantes ꝓ nob̃ dilectos filios nr̃os car¬
mus. data pisis. xͦ.lił. maii. Explicit epła.¬

Expanded text:
servorum Dei, dilecto filio GUIGONI, priori Carthusiensi, salutem et apostolicam benedictionem. Divinis respondentes beneficiis, cognita vita ejus et auditis quae per B. Hugonis merita fiunt miraculis, supernae qui nobiscum aderant, communicato consilio, ipsum inter sanctos et electos honorari praecepimus, et diem ejus assumptionis cum gaudio solemniter celebrari. Quia igitur ipsius vita quam pie duxit in corpore, et miraculorum coruscatio qua Deus eum facit apud homines praefulgere, tuae maxime dilectioni non exstant incognita, auctoritate B. Petri et nostra tibi mandamus quatenus ea quae tibi super hoc nota fuerint diligenter describendo posterorum memoriae tradas, ut et Deus honoretur in sancto, et clerus legens ac populus audiens gratias agant Domino, atque ipsius intercessione peccatorum veniam percipere mereantur. Orantes pro vobis, dilectos filios nostros Carmus. Data Pisis X Kal. Maii. INCIPIT VITA.
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃ oblatos: cepit tam̃ racionabili qua pol¬
Ebit facundia. eiꝰ erigere trepidationem:
olar uerecundiã. frangere ꝑtinatiã. as¬
setens in talib uł subeundis uł portandĩ
onierib ñ de sua qu̾ẽgũa u̾tute. s de dei

Expanded text:
ret oblatos, coepit tamen, rationabili qua polret oblatos, coepit tamen, rationabili qua pollebat facundia ejus erigere trepidationem, solari verecundiam, frangere pertinaciam, asserens, in talibus vel subeundis vel portandis oneribus, non de sua quemquam virtute, sed de Dei
Abbreviated transcription (Latin):
rum ñ dubitabat oportunũ. At uͦ ille re¬
pentino timore concussis ab imo uiscerili
toto reniti corpore. magnisq reclamare
uocibꝰ: ⁊ sese etate. scientia. ⁊ postremo mo¬
rib ⁊ uita. tantis misteriis imparẽ affir-¬
mare: nec ullatenꝰ pati in suȩ salutis ꝑi¬
culũ sua uilitate officia ueneranda feda¬
ri. Quam utiq de se sententiã ꝓfundissi¬
ma humilitate conceptam. usq ad finem
ñ exuit. Semꝑ enĩ in qͣntiscũq scĩtatisi
bonoꝵ ꝓfectib oꝑũ. inutilẽ se seruum i
pontificatus administratione indignum
ꝓtestari ñ erubuit : semꝑq ad deponen¬
dũ sic̃ ex consequentib liquebit. paratũ
fuit. Uir aũt ꝓfundi consilii qͥ prȩdicdis
eũ concesserat clericis. ⁊ si gaudebat qd̃
in hac ȩtate ⁊ habitu. erat eni habitus si¬
cularis. ⁊ annoꝵ ferme uiginti septe. hono
e n mͦ ñ appeteret indebitos. s ⁊ repudia¬

Expanded text:
rum non dubitabat opportunum. At vero ille, rerum non dubitabat opportunum. At vero ille, repentino timore concussis ab imo visceribus, toto reniti corpore, magnisque clamare vocibus, et sese aetate, scientia et postremo moribus et vita tantis mysteriis imparem coepit affirmare, nec ullatenus pati, in suae salutis periculum, sua vilitate officia veneranda foedari. Quam utique de se sententiam, profundissima humilitate conceptam, usque ad finem non exuit; semper enim, in quantiscunque sanctitatis et bonorum profectibus operum, inutilem se servus et pontificatus administratione indignum protestari non erubuit, semperque ad deponendum, sicut ex consequentibus liquebit, paratus fuit. Vir autem profundi consilii, qui praedictis eum concesserat clericis, etsi gaudebat quod in hac aetate et habitu erat enim habitu saecularis, et annorum ferme viginti septem honores non modo non appeteret indebitos, sed et repudia
Abbreviated transcription (Latin):
sygnia. hylariter ⁊ affabilit̾ amplexatus ẽ:
rogans ut ad se ueniret. suoꝵ certammũ
comes futurus. ⁊ particeps: qͥb nõ solu
adu̾sus laicos. qͥ eccłas. decimas. ac cinx¬
teria sacrilege destinebant. s ⁊ contri
sacerdotes. quoꝵ uita inhonesta cõiugia
maculabant: simoniacos etiã qui cup¬
ditate cȩcati. sacra ꝓfanaq miscebãt: pai¬
cis iuuantib aceirimus insudabat. Qd
tpr̃is exacto spatio: idem legatus apud
auinionẽ ñ ignobilẽ ꝓuincie ciuitaten
gͣnde celebrauit conciliũ: in qͦ mł̃ta ad
dei honorẽ ⁊ eccle utilitatẽ preconio dig¬
na patrauit. Ad hoc conciliũ. ep̃o carentĩ¬
⁊ ep̃m querentes: gr̃anopolitani uenere ci¬
nonici. Comꝑtoq prȩfatũ iuuenẽ conuẽ¬
tui int̾esse p̾senti: petiert̃ supplicit̾ suffa¬
gante concilio ab eiꝰ uenerabili patrono.
comitis gaudens honorib. tum ȩccłȩ fa¬
uens ꝓfectibꝰ : cuiꝰ eum sacris officiis futu¬

Expanded text:
signia, hilariter et affabiliter amplexatus est, signia, hilariter et affabiliter amplexatus est, rogans ut ad se veniret, suorum certaminum comes futurus et particeps. Quibus non solum adversus laicos, qui ecclesias, decimas ac coemeteria sacrilege detinebant, sed et contra sacerdotes, quorum vitam inhonesta conjugia maculabant, Simoniacos etiam, qui cupiditate caecati, sacra profanaque miscebant, paucis juvantibus, acerrimus insudabat. Quod temporis exacto spatio, idem legatus apud Avenionem, non ignobilem Provinciae civitatem, grande celebravit concilium, in quo multa ad Dei honorem et Ecclesiae utilitatem praeconio digna patravit. Ad hoc concilium, episcopo carentpum quaerentes, Gratianopolitani venere canonici; compertoque praefatum juvenem conventui interesse praesenti, petierunt suppliciter, suffragante concilio, ab ejus venerabili patrono, comitis gaudens honoribus, tum Ecclesiae favens profectibus, cujus etiam sacris officiis futu
Abbreviated transcription (Latin):
cogebat inopiam: dũ nec amicis siquid
eũ angebat. pudore uictus poterat cõfiteri.
Quo qͣsi freno: a multis compͥmebat᷑ illi¬
citis. Cum aũt a scolis reu̾sus. ualentię
ubi maioris canonicus erat ȩccl̃ȩ. int̾ scła¬
res ⁊ lubricos iuuenis licet pudibundꝰ de¬
moraret᷑ ⁊ sobriꝰ: statuerat eñi sic̃ ipse di¬
cebat. ab om̃i deinceps contaminatione im¬
muñe se deo iuuante seruare: contigit
domnũ hugonẽ galliaꝵ omniũ ex p̾cep¬
to beatȩ memoriȩ gregorii septimi legatũ.
ad eandẽ uenire ciuitatẽ : uirũ scilicet in
eccłasticis negotiis strenuũ ⁊ famosum.
eccłȩ diensis tunc p̾sulem: postea lugdu¬
nensem archiepiscopũ. Qui cernens iuue¬
nẽ elegantẽ uultu. statura ꝓcerũ. eloqͥo
temꝑatũ. morib uerecundũ. edoctusq ab
eis qui nouerant cuiꝰ eẽt erudicionis ⁊ ge¬
neris : ⁊ ut erat in reb tam humanis quã
diumis ingenii ꝑspicax agnoscens in eo
magna quedã future ꝓbitatis ⁊ sc̃itatis in¬

Expanded text:
e inopiam, dum nec amicis, si quid eum angebat, pudore victus poterat confiteri; quo quasi freno a multis comprimebatur illicitis. Cum autem a scholis reversus, Valentiae, ubi majoris canonicus erat ecclesiae, inter saeculares et lubricos, juvenis licet, pudibundus demoraretur et sobrius statuerat enim, sicut ipse dicebat, ab omni deinceps contaminatione immunem se, Deo juvante, servare, contigit dominum Hugonem, Galliarum omnium ex praecepto beatae memoriae Gregorii septimi legatum, ad eamdem venire civitatem; virum scilicet in ecclesiasticis negotiis strenuum et famosum, Ecclesiae Diensis tunc praesulem, postea Lugdunensem archiepiscopum. Qui cernens juvenem elegantem vultu, statura procerum, eloquio temperatum, moribus verecundum; edoctusque ab eis qui noverant cujus esset eruditionis et generis et, ut erat tam in rebus humanis quam divinis ingenii perspicacis, agnoscens in eo magna quaedam futurae probitatis et sanctitatis in
Abbreviated transcription (Latin):
io computari. Qͥntianꝰ dix̃. Apparet te
hoc eligere. ut diuersa torm̃ta sustine¬
as: quȩ repetitis me iniuriis tuis exagi
urũ prudentẽ ad tanta stulticiã deuo¬
lutum. ut illos deos tuos dicas: quor
uita ñ cupias tuã coniugẽ uł te imita¬
ri. ⁊ dicas tͥ iniuriã fieri. si eoꝵ uiuas
gemplo. Si enĩ ueri dii tui sunt: bonũ
tͥ optaui. ut talis uita tua sit : qͣlis ⁊ eoꝵ¬

Expanded text:
ro con| putari. Quincianus dixit appare te ro con| putari. Quincianus dixit appare te hoc elegire ut di| uersa tormenta susteneas. Qui repetitis meis iniuriis “tuorum”|urum pruden| tem . ad tantam stulticiam deuolutum ut illos | deos tuos dicas quorum uita non cupias tuam| coniugem esse uel imitare et dicas tibi iniuriam fieri. Si| eorum uiuas exemplo . si enim dii tui sunt . bonum tibi opta| ui . ut talis uita tua sit qualis eo
Abbreviated transcription (Latin):
comprobat᷑. Qͥntianꝰ dix̃. Quidc Ergo nos
ingenuitatẽ ñ habemꝰ. qui seruitium xp̃i
seruos: uerũ etiã ligno ⁊ lapidib uos fe¬
eit ẽẽ obnoxios. Qͥntianꝰ dix̃. Quicqͥd fu¬
rioso ore latraueris: pȩne poterunt uin¬
dicare. dic tam̃ ante qũã ad torm̃ta ueni¬
as: cur deoꝵ sacra contemnis. Sc̃a agatha¬
respondit. Noli dicere deoꝵ: s dic demo¬
nũ. Demonia enĩ sunt: quoꝵ effigies in
eram̃to conu̾titis. quoꝵ marmoreas ⁊ gip¬
seas facies deauratis. Qͥntianꝰ dix̃. Elige
siliis. Aut diu̾sas pęnas int̾ damnaticioᷤˢ
quo te nat᷑a ditauit. sacrifica diis om̃ipo¬
demonstrauit. Agatha dix̃. Sit talis uxor
nia sic̃ dea tua uenꝰ fuit: ⁊ tu sis talis.
audiens: iussit eã alapis cedi ⁊ dixit. In¬
iuriã iudicis: noli temerario ore gairire.¬
Sc̃a agatha respondit. dixisti deos tuos
qͦs uera diuinitas demonstrauit. Sit
gͦ talis uxor tua ut uenus ⁊ tu ut iouis:
ut ⁊ uos possitis in deoꝵ ur̃oꝵ nume¬

Expanded text:
conprobatur. Quintianus dixit| quid ergo nos ingenuitatem non habemus qui seruitium| seruos . uerum etiam lignum et lapedibus uos faciat obnoxios. Quintianus dixit quidquid furioso| ore blasphemaueris . poenae poterunt uindicare. Dic ta| men antequam ad tormenta uenias . cur deorum sancta contem| nis. Agathe dixit noli dicere deorum sed dic daemonum.| daemonia enim sunt quorum effigies in aeramento conuerti| tes quorum marmoreas et gypssilium ut+ diuersus poenus inter torticios+ quod te| natura ditauit . sacrifica diis omnipodemonstrat. Beata Agathe dixit| Sit+ tales uxor tua qualis dea tua uenus fuit . et tu sis ta| lis audiens haec . ius| sit eam alapis caedi. et dixit iniuriam iudici noli teme| rario ore garrire. Agathe dixit . dixisti deos tuos esse| quos uera diuinitas demonstrat. Sit ergo talis uxor tua| ut uenus . et tu ut ioues . ut uos possitis in deorum nume
Abbreviated transcription (Latin):
reliquis scĩs oꝑib. in domo ꝓpria qd̃ reli¬
quũ erat impendit tpr̃is: filios suos mili¬
tarib strenuos actib. ab immoderatis
qũa poterat frenans excessibꝰ. Cui decum¬
benti ea qua obut ab egͥtudine. optata fi¬
lii adest p̾sentia: ad oranda tradit miste¬
ria. extrema ñ młto post sepulturȩ soluit
obsequia. ꝓmpta complens obȩdientia.
qd̃ imꝑat ds̃ lege mosayca: dicens. h onora
patrem tuũ ⁊ matrẽ: ut sis longeuus suꝑ t̾rã. De qͥ
utiq t̾ra psalmista dño dicere credit᷑. tu es
spes mea: portio mea in t̾ra uiuentium.
ec aũt dicere fuerat solita. qd̃ dũ preg¬
nans suis eũ feiret uisceribꝰ: uisũ sibi per
somniũ fuerit. elegantẽ creasse paruulũ.
quẽ sistendũ dei conspectib scĩ in quib
⁊ beatus erat petrꝰ. deferebant in cęlum:
hinc factum ẽ : eadem annitente. ut dis¬
cendis applicaret᷑ luteris. Sꝑabat᷑ enim nec

Expanded text:
reliquis sanctis operibus in domo propria, quod relireliquis sanctis operibus in domo propria, quod reliquum erat impendit temporis, filios etiam suos, militaribus strenuos actibus, ab immoderatis, quantum poterat, frenans excessibus. Cui decumbenti, ea qua obiit aegritudine, optata filii adest praesentia; adoranda tradit mysteria, extrema non multo post sepulturae solvit obsequia, prompta solvens obedientia quod imperat Deus lege Mosaica, dicens: « Honora patrem tuum et matrem, ut sis longaevus super terram » De qua utique terra Psalmista Domino dicere creditur: « Tu es spes mea, portio mea in terra viventium . » Haec autem dicere fuerat solita, quod dum praegnans suis eum ferret visceribus, visum sibi per somnium fuerit elegantem creasse parvulum, quem sistendum Dei conspectibus, sancti in quibus et beatus erat Petrus deferebant in coelum. Hinc factum est, eadem adnitente, ut discendis applicaretur litteris; sperabatur enim nec
Abbreviated transcription (Latin):
mor ⁊ delicate consuetudinis. duras quaᷤᷤ
cartusie ꝓp̃t u̾ba labioꝵ dei custodiuit
aggredi uias ñ dubitauerit. Ubi annis fere
decẽ ⁊ octo in tanta sobrietate. tanta uixit
humilitate : ut cunctis ibidẽ deo famulã¬
tib carus. cunctis haberet᷑ ueneratione
dignissimus. Cui uiã uniu̾sȩ carnis ingres¬
suro. erat qͥppe ferme iã centenariꝰ. uene¬
rabilis affuit filiꝰ : eũq ꝓpriis ⁊ inunxit. ⁊
sacra cõmunione repleuit manib. Exple¬
toq condigna ueneratione tam scõ fuinere.
obitus diẽ sic̃ ⁊ matͥs. helemosinis qͦ aduxit:
celebrem duxit ⁊ sacrificiis. Que uidelicet
uenerabilis mater eiꝰ. cum post abscessum
iuri. p̾ter quẽ nullũ penitus nouerat. uel¬
let ⁊ ipsa cuncta relinqͤre : qr feminaꝵ re¬
ligiosa raro tunc erant monasteria. pii fi¬
lii salubrib instructa monitis: continẽtie
⁊ helemosinis orationib atq ieiuniis. ac

Expanded text:
mor et delicatae consuetudinis, duras, quas mor et delicatae consuetudinis, duras, quas Carthusia propter verba labiorum Dei custodit, vias aggredi non dubitaverit; ubi annis fere decem et octo in tanta sobrietate, tanta vixit humilitate, ut cunctis ibidem Deo famulantibus charus, cunctis haberetur veneratione dignissimus. Cui viam universae carnis ingressuro erat quippe ferme jam centenarius venerabilis affuit filius, eumque propriis et inunxit et sacra communione replevit manibus; expletoque condigna veneratione tam sancto funere, obitus diem, sicut et matris, eleemosynis, quoad vixit, celebrem duxit et sacrificiis. 3. Quae videlicet venerabilis mater ejus, cum post abscessum viri praeter quem nullum penitus noverat vellet et ipsa cuncta relinquere, quia feminarum religiosarum rara tunc erant monasteria, pii filii salubribus instructa monitis, continentiae et eleemosynis, orationibus atque jejuniis, ac
Abbreviated transcription (Latin):
tu eiꝰ. Cerum qm̃ hi qͥ de uͥtutib tra¬
cdtauere sc̃oꝵ. eoꝵ etiã carnales inueniͥ¬
unt᷑ nõ tacuisse natales. dicamꝰ ⁊ nos bre¬
uiter. qd beatus hugo natione ualenti¬
nensis. loco iuxta hisaram fluuiũ sito.
cui castrũ nouũ nom̃ ẽ : parentes habu¬
crit ⁊ scãm scł̃i dignitatẽ nõ infimos.
⁊ qd̾ excellit: scĩtatis p̾rogatiua conspicu¬
os. Eqͥb pater odilo nomine. pret̾ alia quã¬
plurima quȩ militari licet in habitu lau¬
dabilit̾ gessit uł habuit: ueritatis ⁊ castita¬
tis amator extitit. Nã ⁊ mendatia ingenua
m̃tis affectione religiosis qua plurimĩ am¬
plius euitabat: ⁊ licet duas pͥore defũcta
cicius fuerit sortitus uxores. nullos tamẽ
qd̃ his tp̃rib ⁊ hac tẽpoꝵ labe p̾sertim in
potentib monstro simile dĩcit᷑: prȩter
uxorios ẽ exꝑtus amplexus. Idẽq ipse euo
iam gͣuis. scĩssimo monente filio tanto fer¬
uore contẽpsit scłm : ut senectutis imme¬

Expanded text:
 » Verum quoniam ii qui de virtutibus tractavere sanctorum, etiam carnales inveniuntur non tacuisse natales, dicamus et nos breviter quod B. Hugo, natione Valentinensis, loco juxta Isaram fluvium sito, cui Castrum-Novum nomen est, parentes habuit et secundum saeculi dignitatem non infimos, et quod excellit sanctitatis praerogativa conspicuos. E quibus pater, Odilo nomine, praeter alia quamplurima, quae militari licet in habitu laudabiliter gessit vel habuit, veritatis et castitatis amator exstitit. Nam et mendacia, ingenua mentis affectione, religiosis quam plurimis amplius evitabat; et licet duas, priore defuncta, citius fuerit sortitus uxores, nullos tamen, quod his temporibus et hac temporum labe praesertim in potentibus monstro simile ducitur, praeter uxorios est expertus amplexus. Idemque ipse aevo jam gravis, sanctissimo monente filio, tanto fervore contempsit saeculum, ut senectutis imme
Abbreviated transcription (Latin):
uenit quidã iuuenis sericis uestib indutꝰ
qũẽ sequebant᷑ ampliꝰ quã centũ pueri.
uiderat in ciuitate cathanensiũ : nec po
re. Hic gͦ ueniens. intͣuit in locũ in qͦ cõ¬
diebatur corpꝰ eiꝰ. posuitq tabulã breuem
ex marmore. in qua scriptũ erat. Mentẽ
sc̃am. spontaneum honorẽ dei: ⁊ patriȩ
libationẽ. Posuit gͦ hanc scripturam ut
diximꝰ intͣ sepulchrũ ad caput eiꝰ. ⁊ tam¬
diu ibi stetit: qu̾ã diu cũ om̃i diligentia
clauderet᷑. Clauso gͥ sepulchro: abscessit.
Et ut diximꝰ. nõ ẽ ulterius uisus nec
auditus in regione: uł in tota ꝓuincia sy¬
culoꝵ Unde suspicati sumꝰ : qd̾ angłs eiꝰ fu¬
erit. & hanc scripturã diuulgantes qͥ uide¬
rant: om̃s syculos sollicitos reddiderunt.
Et tã iudei qu̾ã etiã gentiles unanimes cũ¬
xp̃ianis: cõmunit̾ ceꝑunt uenerari sepul¬
chrũ eiꝰ. Tunc qͥntianus airipuit iterũ of¬
ficia sua. ad inuestigandas facultates eiꝰ: et

Expanded text:
enit quidam iuuenis siricis| uestibus indutus . quem sequebantur amplius quam| centum pueri uiderat in ciuitate cathenensium . nec posre. Hic ergo ueniens intrauit ad locum ubi| condebatur corpus eius . et posuit tabulam breuem ex| marmore . in qua scriptum erat mentem sanctam sponta| neum honorem dei et patriae . liberacionem . posuit ergo| hanc scripturam ut diximus intra sepulchrum ad ca| pud eius et tamdiu ibi stetit quamdiu cum omni| diligentia cludiretur. Clauso igitur sepulchro absces| sit et ut diximus. non est ulterius nec uisus . nec auditus| in regionem . uel in totam prouinciam saeculorum.| Vnde suspicati sumus quod angelus eius fuirit. Et| hanc scripturam deuulgantis . qui uiderant . omnes| saeculus sullegitus reddederunt . et tam iudei qu\a/m| etiam gentiles . una cum christianis communiter coe| perunt uenerare sepulchro eius. Tunc quintianus . ad| ripuit iter cum officio suo . ad inuistigandas facul| tatis eius .
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ȩ agathe: ut nullus umquã molestus
fuerit generationi eiꝰ. Ut aũt euident̾ scrip¬
tura illa qũa iuuenis posuerat firmaret᷑:
post anni cuculum circa dies natalis eus.
mons ȩthna eructauit incendiũ. ⁊ qͣsi flu¬
uius torrens. ita ignis uehemens saxa et
t̾ram liquefatiens: appropinquabat ad
cathanensiũ ciuitatẽ. Tunc paganorum
multitudo fugiens: de monte descendit. et
uenerunt ad sepulchrũi eiꝰ : aufeerentesq ue¬
lum qͦ erat cooꝑtũ sepulchrũ eiꝰ. statuerũt

Expanded text:
e et nullus umquam molestus fuit generi eius| Vt autem euidenter scripturam illam quam an| gelus deposuerat firmaretur Post anni circulum| circa diem natalis eius . mons ethenus eructauit| incendium. Et quasi fluuius torrens . ita ignis uehemens| de xasa et terra liquefaciens . ueniebat ad cathenensium| ciuitatem. Tunc paganorum multitudo fugiens de mon| te discendit . et uenerunt ad sepulchrum eius . et aufe| rentis uelum unde erat coopertum sepulchrum eius . et| statuerunt