comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidissent. et cum expeditis peditum equitumq prius pugnam consererent cũ hoste
ꝙͣ coire int̾ se medie acies possent. Ita deductis cornib cum ternis peditũ cohortib
equitu turmis/ ad hoc uelitib citato gradu ĩ hostem ducebant. seq̃ntib¬
aliis ĩ obliquum : Sinus ĩ medio erat qua segnius hispanoꝵ signa incedebãt. et
am conflixerant cornua : cum quod roboris hostium ĩ acie erat peni i
discũrere auderent ne aperirent mediam aciem. Uenienti ex adu̾so hosti cornua
incurẽbant. cohortes a fronte urgebant/ ut abrumpent cornua a cet̾a acie. Et
cum ab om̃i parte haudquaꝙͣ par pugna erat. tum ꝙ turba balearium tironũq
hispauoꝵ romano latinoq militi obiecta erat: ꝓcedente iam dieuires
defice̾ hasdrubalis excitum ceꝑãt: opp̃ssos matutino tumultu coactasq prius ꝙͣ

Expanded text:
uidissent, et cum expeditis peditum equitumque prius pugnam consererent cum hoste uidissent, et cum expeditis peditum equitumque prius pugnam consererent cum hoste quam coire inter se mediae acies possent. ita diductis cornibus cum ternis peditum cohortibus ternisque equitum turmis, ad hoc uelitibus, citato gradu in hostem ducebant sequentibus in obliquum aliis; sinus in medio erat, qua segnius Hispanorum signa incedebant. et iam conflixerant cornua cum quod roboris in acie hostium erat, Poeni discurrere auderent ne aperirent mediam aciem uenienti ex aduerso hosti. cornua tis alis in latera incurrebant: cohortes a fronte urgebant ut abrumperent cornua a cetera acie; et cum ab omni parte haudquaquam par pugna erat, tum quod turba Baliarium tironumque Hispanorum Romano Latinoque militi obiecta erat. et procedente iam die uires etiam deficere Hasdrubalis exercitum coeperant, oppressos matutino tumultu coactosque priusquam cibo
Abbreviated transcription (Latin):
signa legionum fulgentia plenos q hostium campos uidit. equitatũ om̃e extepło
ĩ equites enuttit. ip̃e cum peditum agmiue castris egredit. nec ex ordine solito
iꝙ acie insteuenda mutat. Equitu iam diu anceps pugna erat. nec i
decerni pot̾at. quia pulsis qͦd ꝓpe m̃uicem fiebat ĩ aciem peditum tutus receptus
erat. S ubi iam haud plus quiñgentos passus acies int̾ se se diuise aberant.
signo receptui dato scipio patefactisq ordinib equitatu om̃e leuemq amatura
ĩ medium acceptam diuisamq ĩ partes duas ĩ subsidiis post cornua lorat. Etde
ubi incipiende iam pugne tempis erat hispanos ea media acies fuuit⁊ p̃so gͥdu
incedẽ iubet. ip̃e e dextro cornu ibi namq perat  nuntiu ad Silanu ⁊ Martius
tit ut cornu extenderent ĩ suustram partem quemadmodu se tendente a

Expanded text:
t procul signa legionum fulgentia plenosque hostium campos uidit, equitatum omnem extemplo t procul signa legionum fulgentia plenosque hostium campos uidit, equitatum omnem extemplo in equites emittit; ipse cum peditum agmine castris egreditur, nec ex ordine solito quicquam acie instruenda mutat. equitum iam diu anceps pugna erat nec ipsa per se decerni poterat quia pulsis, quod prope in uicem fiebat, in aciem peditum tutus receptus erat; sed ubi iam haud plus quingentos passus acies inter sese aberant, signo receptui dato Scipio patefactisque ordinibus equitatum omnem leuemque armaturam in medium acceptam diuisamque in partes duas in subsidiis post cornua locat. inde ubi incipiendae iam pugnae tempus erat, Hispanos— ea media acies fuit—presso gradu incedere iubet; ipse e dextro cornu—ibi namque praeerat—nuntium ad Silanum et Marcium mittit ut cornu extenderent in sinistram partem quemadmodum se tendentem ad dextram
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul speciem p̃bebant. Iam hec ĩ utrisq castris ẜmonis erat. ita ut instrut iꝰᷤ¬
sent. pugnaturos medias acies romanum penumq quos inter belli cau
esset pari robore animoꝵ armoꝵq concursuros Scipio ubi hec obstinate
credi animaduertit. om̃ia de industria ĩ eum diem quo pugnatuxꝰ erat nutauit
tesseram uesseri ꝑ castra dedit ut ante lucem uiri equiq pransi essent. armtatus
eques frenatos stratosq tenẽt equos. uixdum satis certa luce equitatu om̃em
euĩ armatura ĩ sirctiones punitas ĩmisit. Inde confescim ip̃e cum graui agmi
legionum prccedit. p̃ter opinionem destiũata suoꝵ hostiumq: romano milite cõnib
firmatis sociis ĩ mediam aciem acceptis: Hasdrubal clamore equitu excitatus ut
tabernaculo ꝓsiluit: tumultumq ante uallum et trepidatione suoꝵ et

Expanded text:
procul speciem praebebant. iam hoc in utrisque castris sermonis erat, ita ut instructi stetisprocul speciem praebebant. iam hoc in utrisque castris sermonis erat, ita ut instructi stetissent pugnaturos; medias acies, Romanum Poenumque, quos inter belli causa esset, pari robore animorum armorumque concursuros. Scipio ubi hoc obstinate credi animaduertit, omnia de industria in eum diem quo pugnaturus erat mutauit. tesseram uesperi per castra dedit ut ante lucem uiri equique curati pransi essent, armatus eques frenatos instratosque teneret equos. uixdum satis certa luce equitatum omnem cum leui armatura in stationes Punicas immisit; inde confestim ipse cum graui agmine legionum procedit, praeter opinionem destinatam suorum hostiumque Romano milite cornibus firmatis, sociis in mediam aciem acceptis. Hasdrubal clamore equitum excitatus ut ex tabernaculo prosiluit tumultumque ante uallum et trepidationem suorum e
Abbreviated transcription (Latin):
ãꝙͣ eo p̃lio aliquantu et romanis aucti / et diminuti hostib animi ero
tamen nũꝙͣ p̃lio qd̾ ĩ sequentes dies ab extursionib equitu leuisq armature
cessatum est. Ubi satis temptate ꝑ hec leuia certamina uires sunt. prior
hasdrubal ĩ aciem copias eduxit. deinde romani ꝓressere. sed utraq acies stetit¬
ꝓ uallo instructa. Et cum a nentris pugna cepta ẽẽt/ iam die ad arasu ĩclinãte
a peno prius deuide a romano ĩ castra copie reducte. Hoc idem ꝑ dies aliquot frũ
prior semꝑ penus copias castris educebat. prior fessis instando signu recoptui
dabat. Aneutra parte ꝓcursum telum ue missum aut uox ulla orta. mediã
⁊ hinc romani illinc Cartagin enses mixti affris cornua sccii tenebant.
autem utrinq hispani pro cornib ante punicã aciem Elephanti castellorum

Expanded text:
quamquam eo proelio aliquantum et Romanis aucti et deminuti hostibus animi erant, quamquam eo proelio aliquantum et Romanis aucti et deminuti hostibus animi erant, tamen nunquam per aliquot insequentes dies ab excursionibus equitum leuisque armaturae cessatum est. ubi satis temptatae per haec leuia certamina uires sunt, prior Hasdrubal in aciem copias eduxit, deinde et Romani processere; sed utraque acies pro uallo stetit instructa, et cum ab neutris pugna coepta esset, iam die ad occasum inclinante a Poeno prius, deinde ab Romano in castra copiae reductae. hoc idem per dies aliquot factum. prior semper Poenus copias castris educebat, prior fessis stando signum receptui dabat; ab neutra parte procursum telumue missum aut uox ulla orta. mediam aciem hinc Romani illinc Carthaginienses mixti Afris, cornua socii tenebant—erant autem utrisque Hispani—; pro cornibus ante Punicam aciem elephanti castellorum
Abbreviated transcription (Latin):
adducta a Sillano auxilia tria mllia peditum et quingenti equites.Inde ad
millib Castra ponentes eos. Mago et Masinissa cum om̃i equitatu aggressi sunt.¬
turbassentq munientes: ni abditi post tumulum oportume ad id positum a
atq ĩ ip̃os munitores primum ĩ uectum uixdum p̾lio iuito fuderunt. cum c
sub signis atq ordine agminis incesserant. Dongior et diu ambigua pugna fuit.
sed cum astationib primum expedite cohortes. deinde ex opere deducti milites atq
cape̾ iussi: plures et integri fessis subirent magnumq iam agmen armate
a castris ĩ p̃liũm rueret. terga haud dubie uertunt peni numideq. et primo tur¬
un abibant. uichil ꝓpt̾ pauorem festinationemq ue confusis ordiuib.
postꝙͣ a crius ultimis incedebat romanus neq sustineri impetus pot̾at: nichil
iam ordiuu memores passim qua cuiq proximu fuit ĩ fugam effundunt᷑. Et

Expanded text:
adducta ab Silano auxilia, tria milia peditum et quingenti equites. inde ad adducta ab Silano auxilia, tria milia peditum et quingenti equites. inde ad e quinque et quadraginta milibus. castra ponentes eos Mago et Masinissa cum omni equitatu adgressi sunt,turbassentque munientes ni abditi post tumulum opportune ad id positum abatque in ipsos munitores primum inuectum uixdum proelio inito fuderunt: cum ceteris, qui sub signis atque ordine agminis incesserant, longior et diu ambigua pugna fuit. sed cum ab stationibus primum expeditae cohortes, deinde ex opere deducti milites atque arma capere iussi plures usque et integri fessis subirent magnumque iam agmen armatorum a castris in proelium rueret, terga haud dubie uertunt Poeni Numidaeque. et primo turmatim abibant, nihil propter pauorem festinationemue confusis ordinibus; dein, postquam acrius ultimis incidebat Romanus neque sustineri impetus poterat, nihil iam ordinum memores passim qua cuique proximum fuit in fugam effunduntur. et
Abbreviated transcription (Latin):
hasdrubal Gisonis filius maximus clarissimusq eo bello secundum baẽchinos
dux regressus agadib rebellandi spe adiuuante Magone hamil caris filio
delectib ꝑ ulteriorem hispania hĩtis ad quinquaginta millia peditum et
equites armauit. De equestrib copiis ferme int̾ auctores conuenit. peditum
lxx. millia quidam adducta ad Silpiam urbem sccibunt. Ibi suꝑ campos patẽtes
o duces peni ea mente ne detrectarent certamen consederunt. Scipie
ad eum fama tanti comꝑati exͥcitus ꝑlata esset: neq rom anis legionib tãte
se parem fore multitudini ratus: ut non ĩ spẽm saltem oppouerent᷑ barbaroꝵ
iuxilia. neq ĩ iis tamen tantum uirium ponendum ut mutando fide q
caũa fuisset et patri patruoq: magnum momentum face̾nt. p̃misso Sillano ad
Schulca duo de xxx oppidis regnantez/ ut equites peditesq ab eo quos se per
ascciis qui accolunt uiam modica contrahendo auxilia castulone ꝑuenit. Eo

Expanded text:
Hasdrubal Gisgonis, maximus clarissimusque eo bello secundum Barcinos dux, regressus ab Gadibus rebellandi spe, adiuuante Magone Hamilcaris filio dilectibus per ulteriorem Hispaniam habitis ad quinquaginta milia peditum, equites armauit. de equestribus copiis ferme inter auctores conuenit: peditum septuaginta milia quidam adducta ad Silpiam urbem scribunt. ibi super campos patentes duo duces Poeni ea mente ne detractarent certamen consederunt. Scipio cum ad eum fama tanti comparati exercitus perlata esset, neque Romanis legionibus tantae se parem multitudini ratus ut non in speciem saltem opponerentur barbarorum auxilia, neque in iis tamen tantum uirium ponendum ut mutando fidem, quae cladis causa fuisset patri patruoque, magnum momentum facerent, praemisso Silano ad Culcham, duodetriginta oppidis regnantem, ut equites peditesque ab eo quos se per tus protinus ab sociis qui accolunt uiam modica contrahendo auxilia Castulonem peruenit. eo
Abbreviated transcription (Latin):
urbe gecta oruitidi et ip̃i ab foca suntꝰ copias exposuit. Inde sequi nauib
uissis. Taraconem pedib ꝓfectus conuentu om̃iũ sccioꝵ/ et eni legatices
ad frimam aduentus /cius ex om̃i se ꝓuincia effuderãt. huit. Naues ibi
subduci uissit. remissis quatuor triremib massiliensiu que officii causa
ab domo ꝓsequute fuerant. Responsa inde legationib suspensis uarietate
tot casuum dare cepit. ita elato ab ingenti uirtutu suaꝵ fidricia animo.
ut uullum ferox uerbum excideret in gensq om̃ib que diceret tum ma-

Expanded text:
urbe Graeca—oriundi et ipsi a Phocaea sunt—copias exposuit. inde sequi nauibus urbe Graeca—oriundi et ipsi a Phocaea sunt—copias exposuit. inde sequi nauibus iussis Tarraconem pedibus profectus conuentum omnium sociorum —etenim legationes ad famam eius ex omni se prouincia effuderant—habuit. naues ibi subduci iussit, remissis quattuor triremibus Massiliensium quae officii causa ab domo prosecutae fuerant. responsa inde legationibus suspensis uarietate tot casuum dare coepit, ita elato ab ingenti uirtutum suarum fiducia animo ut nullum ferox uerbum excideret ingensque omnibus quae diceret cum ma
Abbreviated transcription (Latin):
itulitq famam ĩ alexandro magno prius uulgatam et uanitate ⁊
parem. Anguis ĩ manis concubitu conceptum : et ĩ cubitulo matris eius ꝑ sepe
uisam ꝓdigii eius spẽm. int̾uentuq hominu eulutam repente atq ex
cculis elapsam. His miratulis nimiꝙ ab ip̃o elusa fides est quin potius aucta
arte quadam: nec abnuendi tale quicꝙ̃/ nec palam affirmandi. Multa alia
eiusdem generis alia uera alia assimulata admiratioms humane in eo
iuuene excesserant modum. quib freta nunc cuutas etati haud quaꝙͣ ma¬
ture tantam molem rerum tantumq imperium ꝑnusit. Ad eas copias
traiecte erant decem millia peditum et milites addunt᷑. et. M. Iunius silanꝰ
adiutor ad res gerendas datus est. Ita cum xxx nauiu classe o
autem quinqueremes erant hostiis tiberius ꝓfectus p̃ter oram tusci maĩs
Alpes Gallicum sinum et deuide prrenei cirtũmuentꝰ ꝓmõtorium Emporiis

Expanded text:
rettulitque famam in Alexandro magno prius uolgatam, et uanitate et rettulitque famam in Alexandro magno prius uolgatam, et uanitate et fabula parem, anguis immanis concubitu conceptum, et in cubiculo matris eius uisam persaepe prodigii eius speciem interuentuque hominum euolutam repente atque ex oculis elapsam. his miraculis nunquam ab ipso elusa fides est; quin potius aucta arte quadam nec abnuendi tale quicquam nec palam adfirmandi. multa alia eiusdem generis, alia uera, alia adsimulata, admirationis humanae in eo iuuene excesserant modum; quibus freta tunc ciuitas aetati haudquaquam maturae tantam rerum molem tantumque imperium permisit. ad eas copias traiectae erant, decem milia militum et mille equites adduntur, et M. Iunius Silanus propraetor adiutor ad res gerendas datus est. ita cum triginta nauium classe—omnes autem quinqueremes erant—Ostiis Tiberinis profectus praeter oram Tusci maris, Alpesque et Gallicum sinum et deinde Pyrenaei circumuectus promuntorium, Emporiis
Abbreviated transcription (Latin):
mandato et bello qd̾ gereadum esset magno elatoq aĩo disseruit: ut ardore
eum qui resederat extitaret rursus innouaretq et impleret homines certiõis
enim scipio non uedis tantam uirtutib mirabilis s arte quas quadã a
Iuuenta ĩ oscentatione caꝵ compositꝰ.pleraq apud multitudine aut per
nocturuas uisa spẽs. aut uelut diuinitus mente monita agens siue et ip̃i
capti quadam suꝑstitione animi siue ut imꝑia consiliaq uelut sorte oraculi
missa .suit . nec cunctatione assequerentur. Ad hoc tam inde ab inctio p̃harãs
animos ex quo totam uirilem sumpsit millo die priur ullam publitã priuatãq
rem egit ꝙͣ incapitolium iret. ingressusq edem ꝯsederet. et plerumq ts̃
solus ĩ seccetum ibi tereret. Hic mos ꝑ om̃e uitam seruabat᷑. seu ꝯsulto seu
temere uulgate opiniom fide apud quosdam fecit stirpis eum diuine uiru ẽc.

Expanded text:
mandato et bello quod gerundum esset magno elatoque animo disseruit, ut ardorem mandato et bello quod gerundum esset magno elatoque animo disseruit, ut ardorem eum qui resederat excitaret rursus nouaretque et impleret homines certioris enim Scipio non ueris tantum uirtutibus mirabilis, sed arte quoque quadam ab iuuenta in ostentationem earum compositus, pleraque apud multitudinem aut per nocturnas uisa species aut uelut diuinitus mente monita agens, siue et ipse capti quadam superstitione animi, siue ut imperia consiliaque uelut sorte oraculi missa sine cunctatione exsequerentur. ad hoc iam inde ab initio praeparans animos, ex quo togam uirilem sumpsit nullo die prius ullam publicam priuatamque rem egit quam in Capitolium iret ingressusque aedem consideret et plerumque solus in secreto ibi tempus tereret. hic mos per omnem uitam seruatus seu consulto seu temere uolgatae opinioni fidem apud quosdam fecit stirpis eum diuinae uirum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
natus⁊ ꝓfessus sepetere ĩ superiore unde conspiti posset lato const̾itit. Inquẽ postꝙͣ
oiũz ora conuersa sunt/ clamore ac fauore nominati extemplo sunt felix
faustumq imꝑium. Iussi deide inire confisum suffragiu ad unu om̃s non
centurie modo sed etiam homines.P. scipioni imꝑiu esse ĩ hisbania iusserunt.
Ceterum post rem actam ut iam rescderat impetus aĩoꝵ ardorq silentiũ subite
ortum. et tacita cogitatio quid nam egissent noui. fauor plus ualuisset ꝙ
ratio etatis maxime penitebat. Quidam fortunam etiam domus hor̃ebant.
nomenq ex ducib funestis familiis ĩ cas ꝓuncias ubi int̾ sepulcra patris
patruiq res gerende essent ꝓficiscentis. Q ubi are tanto impetu acta solici¬
tudine curamq hominu auertit: aduocata contione. ita de etate sua imꝑia

Expanded text:
annos natus, professus se petere, in superiore unde conspici posset loco constitit. in quem postquam annos natus, professus se petere, in superiore unde conspici posset loco constitit. in quem postquam omnium ora conuersa sunt, clamore ac fauore ominati extemplo sunt felix faustumque imperium. iussi deinde inire suffragium ad unum omnes non centuriae modo, sed etiam homines P. Scipioni imperium esse in Hispania iusserunt. ceterum post rem actam ut iam resederat impetus animorum ardorque, silentium subito ortum et tacita cogitatio quidnam egissent; nonne fauor plus ualuisset quam ratio. aetatis maxime paenitebat; quidam fortunam etiam domus horrebant nomenque ex funestis duabus familiis in eas prouincias ubi inter sepulcra patris patruique res gerendae essent proficiscentis. quam ubi ab re tanto impetu acta sollicitudinem curamque hominum animaduertit, aduocata contione ita de aetate sua imperioque
Abbreviated transcription (Latin):
nõ italie maior ꝙͣ hispanie cura erat. et excitum augeri et imꝑafae micti
placebat. Nec tamen quẽ nucterent statr satis ꝯstabat : qm̃ illud ubi duo sum̃i
imperatores intra dies triginta eͣftidissent qui ĩ laum duoꝵ suctedẽt exor diuaria
cura legendum esse. Cum alii alium nominarent : postremu eo decufun ẽ uit
populus ꝓ consule trcando ĩ hispanam comitia haberet. diemq comitiis ꝯsules
edixerunt. Primo expectauerant ut qui se tanto imꝑio dignos crederent / noĩa
ꝓfiterentur. que ut destituta expectatio est redintegratus luctus accept eu
dadis ⁊ desideriũq imꝑatoꝵ amissort.MMesta itaq ciuitas ꝓpe mops consilĩ
comitior die tamen ĩ campum descendit. atq ĩ magratus uersi ciraĩspectãt
ora pͥncipum alioꝵ q alios intuentiũ fremũtq adeo ꝑditas res deskatumq

Expanded text:
non Italiae iam maior quam Hispaniae cura erat. et exercitum augeri et imperatorem mitti non Italiae iam maior quam Hispaniae cura erat. et exercitum augeri et imperatorem mitti placebat; nec tam quem mitterent satis constabat quam illud, ubi duo summi imperatores intra dies triginta cecidissent, qui in locum duorum succederet extraordinaria cura deligendum esse. cum alii alium nominarent, postremum eo decursum est ut proconsuli creando in Hispaniam comitia haberentur; diemque comitiis consules edixerunt. primo exspectauerant ut qui se tanto imperio dignos crederent nomina profiterentur; quae ut destituta exspectatio est, redintegratus luctus acceptae cladis desideriumque imperatorum amissorum. maesta itaque ciuitas prope inops consilii comitiorum die tamen in campum descendit; atque in magistratus uersi circumspectant ora principum aliorum alios intuentium fremuntque adeo perditas res desperatumque
Abbreviated transcription (Latin):
cum timore simul fide decrescente. conueniebat. Iam ferine om̃s pedestres
ne euaserant esaltu cum prima luce dempsa nebula saltum on
camposq circa in texuit. Qd̾ ubi sensit has drubal mictit ad nerone qui ĩ
posteꝵ diem colloquiu differret. Illum diem religiosum cartaginensibus ad
agendum quicꝙͣ rei feriatũ cr̃. Ne tim quide suspecta fraus. Cum ess data
uenia eius diei ex templo hasdrubal cum cquitatu elephantisq castris
gressus sine ułlo tumultu ĩ tutum euasit. hora ferie quarta depulsa sole
nebula aperuit diem. uacuaq hostium castra conspexerunt romani. Tunr
demũ Claudius punicam fraudem agnoscens ut se dolo captum sensit ꝓfici-¬
scentem institit sequi/ paratus confligere acie. sed hostis detretrabat ꝑnorant. ⁊
tamen p̃lia int̾ exteemu pimitu agmen p̃cursoresq romanoꝵ ficbant
Int het hispanie p̃płi nec qui post cladem acceptam defererant redibantodao

Expanded text:
cum timore simul fide decrescente, conueniebat. iam ferme pedestres omnes cum timore simul fide decrescente, conueniebat. iam ferme pedestres omnes copiae euaserant e saltu cum prima luce densa nebula saltum omnem camposque circa intexit. quod ubi sensit Hasdrubal, mittit ad Neronem qui in posterum diem conloquium differret: illum diem religiosum Carthaginiensibus ad agendum quicquam rei seriae esse. ne tum quidem suspecta fraus cum esset, data uenia eius diei, extemploque Hasdrubal cum equitatu elephantisque castris egressus sine ullo tumultu in tutum euasit. hora ferme quarta dispulsa sole nebula aperuit diem, uacuaque hostium castra conspexerunt Romani tum demum Claudius Punicam fraudem adgnoscens ut se dolo captum sensit, proficiscentem institit sequi paratus confligere acie. sed hostis detractabat pugnam; leuia tamen proelia inter extremum Punicum agmen praecursoresque Romanorum fiebant. inter haec Hispaniae populi nec qui post cladem acceptam defecerant redibant ad R
Abbreviated transcription (Latin):
ire.  Has drubal hamlcaris ad lapides atros castra halebat ĩ ausetanis.
t. Hasdrubal ne ĩ arto res esset caduceatorem misit. qui ꝓmicter
petiuit. ut Romã leges canscribẽntur. de tradendis arcib urbiũ dieq sta¬
tuenda ad quam p̃sidia deducerent᷑. suaq omĩa sine fraude peni depõtarẽt.
Qd ubi impctrauit extemplo pͥmis tenebris atq inde tota nate qd̾ graiussiũ
excitus erat. has drubal quatũq posset euade̾ e saltu iussit. Data sedulo
opera est. ne multi ea nate oxirent ut ip̃a paucitas tum ad hostem silentio
llendum aptior tum ad euaden dum ꝑ arctas senitas ac difficiles
Uentũ ĩ sequenti die ad colloiuiu ẽ sed loquendo plura scͥbendoq deditaa
opera que ĩ rem nõ essent. die ꝯsumpto ĩ posteru dilatum est. addita ĩ
clam ecastris cartaginẽsib assumpte. Et postꝙͣ maior ꝑs emissa ex̾citus
erat / iam ne iis quidem que ultro dicta erant stabatur. minusq ac minus

Expanded text:
ire. Hasdrubal Hamilcaris ad Lapides Atros castra habebat; in Ausetanis t. Hasdrubal, ne in arto res esset, caduceatorem misit qui promitterpetiuit ut coram leges conscriberentur de tradendis arcibus urbium dieque statuenda ad quam praesidia deducerentur suaque omnia sine fraude Poeni deportarent. quod ubi impetrauit, extemplo primis tenebris atque inde tota nocte quod grauissimum exercitus erat Hasdrubal quacunque posset euadere e saltu iussit. data sedulo opera est ne multi ea nocte exirent, ut ipsa paucitas cum ad hostem silentio fallendum aptior, tum ad euadendum per artas semitas ac difficiles esset. uentum insequenti die ad conloquium est; sed loquendo plura scribendoque dedita opera quae in rem non essent die consumpto, in posterum dilatum est. addita inslam e castris Carthaginiensibus absumptae. et postquam pars maior emissa exercitus erat, iam ne iis quidem quae ultro dicta erant stabatur; minusque ac minus,
Abbreviated transcription (Latin):
iferenda curasset: custo diis ad portas dispositis/ nequis exire aut enne
deferre qd̾ auri argentiq haberent. Auri pondo. lxx fuit. Argenti triamillia
i missi. quoꝵ de sententia maxime descitum a romanis constabat.
supplicio campani senatus haud quaꝙͣ int̾ fuluiu et Claudium cõueniebat.
fatilis impetrande uenie clandius. Fuliui durior sententia erat. Itaq Appius
Romam ad senatum arbitriu eius reitotum reuciebat. ꝑ cunctandi etiam
equu esse :potestatem fieri patrib . nõ ꝯmuuitassent consilia: cum aliquis

Expanded text:
ferenda curasset, custodiis ad omnes portas dispositis ne quis exire aut emittferenda curasset, custodiis ad omnes portas dispositis ne quis exire aut emittdeferre quod auri atque argenti haberent. auri pondo duo milia septuaginta fuit, argenti triginta milia Teanum missi, quorum de sententia maxime descitum ab Romanis constabat. de supplicio Campani senatus haudquaquam inter Fuluium Claudiumque conueniebat. facilis impetrandae ueniae Claudius, Fului durior sententia erat. itaque Appius Romam ad senatum arbitrium eius rei totum reiciebat: percontandi etiam aequum esse potestatem fieri patribus, num communicassent consilia cum aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
plures audierunt cum assensu ꝙ̃ forti aniino id qd̾ ꝓbabant exequi potuer̃t.
Maior pars senatus multis sepe bellis expertam. pͥp.Ri dementiã haud diffidẽtes
sibi quaq placabilem fore. legatos ad dedendam romanis capuã decreuer̃t miẜũtq.
cum eo. et quantum facẽ potuerunt alienatis mentib uino ab iminentis sensĩ
uirrium septem et iuginti ferme sen atores domu sequuti sunt. epula
complexi collacrimantes suũ patrieq casum alii ut codem rogo cremarentur
manserunt : alii domos digressi sunt. Implete uino cibisq uene minus efficatẽ
ĩ maturanda morte uim ueneni fecerunt. Itaq natem totam pleriq coꝵ et
dici iñ sequentis partem his cum aniinam egissent. om̃s tam̃ pͥus qͣ aꝑirent᷑
hostib porte expirarunt. Postero dre porta Iouis que aduersus castra rõana
erat uissu ꝓconsulis aꝑta est. ea intromissa legio una et due alie cum. G.¬
flaminio fuluo legato. Is cum omiu pͥmu arma telaq que capue erant

Expanded text:
u audierunt quam forti animo id quod probabant exsequi potuerunt. maior pars senatus, multis saepe bellis expertam populi Romani clementiam haud diffidentes sibi quoque placabilem fore, legatos ad dedendam Romanis Capuam decreuerunt miseruntque. cum eo et quantum facere potuerant alienatis mentibus uino ab imminentis sensu Uirrium septem et uiginti ferme senatores domum secuti sunt, epulats ultimoque complexu conlacrimantes suum patriaeque casum, alii ut eodem rogo cremarentur manserunt, alii domos digressi sunt. impletae cibis uinoque uenae minus efficacem in maturanda morte uim ueneni fecerunt; itaque noctem totam plerique eorum et diei insequentis partem cum animam egissent, omnes tamen prius quam aperirentur hostibus portae exspirarunt. postero die porta Iouis, quae aduersus castra Romana erat, iussu proconsulum aperta est. ea intromissa legio una et duae alae cum C. Fuluio legato. is cum omnium primum arma telaque quae Capuae erant
Abbreviated transcription (Latin):
inpani ĩ carcerem conditi. Alii ꝑ sccioꝵ latini nomĩs urbes ĩ custo.
dati uariis casib interier̃t. Multitudo alia ciuiu campanoꝵ uenũdatata
quam inimicam. Ceteꝵ p̃sens utilitas uicit. Nam ꝑꝑ agrum quẽ o
fertilitate terre satis constabat pͥmu ĩ italia ẽẽ. urbs seruata ẽ: ut esset
aliqua aratoꝵ sedes/ urbi frequentande multitudo incolaꝵ libertinorq ⁊ institoꝵ
tantum tamꝙͣ urbes capuam frequentariq placuit. Corpꝰ nulłũ ciuitatis
nec senatus nec plebis contiliũ nec magẽatꝰ esse. sine consilio publico sine
imꝑio multitudine nulliꝰ rei int̾ se stñam ad consensum inhabilem fore.
p̃fectum ad omĩa iura reddenda ab roma quot annis missuros. Ita ad capuam res
imposite. consilio ab om̃i parte laudabili seuere et celeriter ĩ maxime
aĩaduersum. multitudo ciuiu dissipata ĩ nullam spem reditus.non seuitũ ĩ cendiis

Expanded text:
Campani in carcerem conditi, alii per sociorum Latini nominis urbes in custodias Campani in carcerem conditi, alii per sociorum Latini nominis urbes in custodias dati, uariis casibus interierunt: multitudo alia ciuium Campanorum uenum data. idam propinquam inimicam. ceterum praesens utilitas uicit; nam propter agrum, quem omni fertilitate terrae satis constabat primum in Italia esse, urbs seruata est ut esset aliqua aratorum sedes. urbi frequentandae multitudo incolarum libertinorumque et instantum tamquam urbem Capuam frequentarique placuit, corpus nullum ciuitatis nec senatum nec plebis concilium nec magistratus esse: sine consilio publico, sine imperio multitudinem nullius rei inter se sociam ad consensum inhabilem fore; aefectum ad iura reddenda ab Roma quotannis missuros. ita ad Capuam res compositae consilio ab omni parte laudabili. seuere et celeriter in maxime noxios animaduersum; multitudo ciuium dissipata in nullam spem reditus; non saeuitum incendiis
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ siĩa acta erant: mortuu apud claudium subdeditione capue.
Quidam tradunt hunc qua ip̃m tauream neq sua sponte uenisse Cales
neq sua manu int̾fectum. S cum int̾ ceteros ad palum deligritus quia
parum int̾ strepitus ex audiri possent que uociferabant᷑. silentiũ fieri
flaium iussisse. Timi Taurcam illam que antemorata sunt dixisse. ui¬
ssimum ab nequaꝙͣ pari ad uirtute atidi. Sub hec dicta iussu ꝓ
age. lectum qͦ senatusconsultum prius ꝙ̃ secuti feriret : quidam autores
S quia ascriptum ĩ senatus consulto fuit. si ei uideret᷑ integra
rem ad senatum reuteret. int̾pretatum esse. quid magis e Re publica
duceret extimatione sibi ꝑmissam. Capuam ab calib redditũ ẽ. Attelaq
et calatia ĩ deditionem accepte. Ibi qͦ ĩ eos qui caput rei erant. ãadu̾su¬
est. Ita ad septuaginta p̾ncipes senatus int̾fecti/. et trecenti ferme nõbłes

Expanded text:
unius sententia acta erant, mortuum Ap. Claudium sub deditionem Capuae unius sententia acta erant, mortuum Ap. Claudium sub deditionem Capuae quidam tradunt; hunc quoque ipsum Tauream neque sua sponte uenisse Cales neque sua manu interfectum, sed dum inter ceteros ad palum deligatur, quia parum inter strepitus exaudiri possent quae uociferaretur silentium fieri Flaccum iussisse; tum Tauream illa quae ante memorata sunt dixisse, uirum se fortissimum ab nequaquam pari ad uirtutem occidi; sub haec dicta iussu prage.' lectum quoque senatus consultum priusquam securi feriret quidam auctores sunt, sed quia adscriptum in senatus consulto fuerit si ei uideretur integram rem ad senatum reiceret, interpretatum esse quid magis e re publica duceret aestimationem sibi permissam. Capuam a Calibus reditum est, Atellaque et Calatia in deditionem acceptae; ibi quoque in eos qui capita rerum erant animaduersum. ita ad septuaginta principes senatus interfecti, trecenti ferme nobiles
Abbreviated transcription (Latin):
srum ad impediendam rem actam. que sum̃a ope approꝑata erat.:nẽ q̃pediri
posret. Consurgente iam fuluiu Taurea uibelli campanus ꝑmedĩã uades̃¬
urbem turbamq nomine ĩ damauit. Et cum mirabudꝰ quidnam se se
uellet inquireret residens flactus. me qua iñquit iube atidi. ut gloriara ⁊¬
satis compotem c̃e mentis: modo ꝓhiberi etiam se si id uellet senatuscõsultu
diceret. Tum uibellus: quando quide inquit capta patriã propinquis aĩcis
amissis cum ip̃e ĩ manu mea coniugem liberaq int̾fec̾im. nequid ĩ digni
paterentur nirchi ne mortis quide copia eade ẽ: que iis cuub meis petat
tute muise huiꝰ uite uindicta. Atq ita gladio quent ueste tex
ꝑ aduersum pectus transfixus ante pedes imperatoris moribundus ꝓcubuit.
Quia et ꝗd̾ ad supplicum actinet campanoꝵ/ et pleraq alia de Flacti

Expanded text:
serum ad impediendam rem actam quae summa ope approperata erat ne impediri serum ad impediendam rem actam quae summa ope approperata erat ne impediri posset. consurgentem iam Fuluium Taurea Uibellius Campanus per mediam uadens turbam nomine inclamauit, et cum mirabundus quidnam sese uellet resedisset Flaccus, 'me quoque' inquit 'iube occidi ut gloriari satis compotem mentis esse, modo prohiberi etiam se si id uellet senatus consulto diceret, tum Uibellius 'quando quidem' inquit 'capta patria propinquis amicisque amissis, cum ipse manu mea coniugem liberosque interfecerim ne quid indigni paterentur, mihi ne mortis quidem copia eadem est quae his ciuibus meis, petatur a uirtute inuisae huius uitae uindicta.' atque ita gladio quem ueste texerat per aduersum pectus transfixus, ante pedes imperatoris moribundus procubuit. quia et quod ad supplicium attinet Campanorum et pleraque alia de Flacci
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sermone cum digressi essent : et appius ꝙͣius fercater loquente collegã
õ dubitaret. tam̃ litteras suꝑ tanta re ab roma expectaturr. fulu
sccioꝵ imperauit uti duob equitũ delectis denũtiarent ut ad tertiã buctina
atq ĩ forum perrexit. Concarsuq ad pͥmum equitũ facto ingressu facto.
mag̃r̃atum sedicinum citari uissit. imꝑauitq ut ꝓduceret campanos quos
incustodia haberet. producti om̃s iurgisq cesi ac securi ꝑcussi. Inde citato
equo cales ꝑcurrit. ub cum in tribunali consedisset ꝓductiq campani ligarẽt
te adit. Murmur ab tribun ali totam contione ꝑuasit. differri rerin
ad patres de campanis. Et fuluins id ita ẽẽ ratus acceptas litteras neq resolutas
cum ĩ gremio reposiusset. p̃coni imꝑauit ut lutor̃e lege age auberet Ia osi
quas de iit qui calib erãt sumptu suppliciũ. Tunc lutere lecte . senatusꝙ ꝯsultu

Expanded text:
hoc sermone cum digressi essent, et Appius quamuis ferociter loquentem collegam non dubitaret tamen litteras super tanta re ab Roma exspectaturum, Fulsocium imperauit uti duobus milibus equitum delectis denuntiarent ut ad tertiam bucinam am intrauit atque in forum perrexit; concursuque ad primum equitum ingressum facto magistratum Sidicinum citari iussit imperauitque ut produceret Campanos quos in custodia haberet. producti omnes uirgisque caesi ac securi percussi. inde citato equo Cales percurrit; ubi cum in tribunali consedisset productique Campani deligarentur  et senatus consultum tradit. murmur ab tribunali totam contionem peruasit differri rem integram ad patres de Campanis; et Fuluius, id ita esse ratus acceptas litteras neque resolutas cum in gremio reposuisset, praeconi imperauit ut lictorem lege agere iuberet. ita de iis quoque qui Calibus erant sumptum supplicium. tum litterae lectae senatusque consultum,
Abbreviated transcription (Latin):
quidem debram crutiatus cõtumeliasq quas sperat hostis dum liber dũ mei potes
sum effugere morte p̃ter ꝙ honesta etiam leni possum. Non uidebor apud claudiũ
et. Q. fuluũ uictoria iusolenti subinxos neq uinctus ꝑ urbe romanã triumph
spectaculum trahar ut deinde ĩ carcerem aut palug ligatus lacerato uirgis tergo
ceruicem securi romane subiciam. nec dirui incendiq patria iudebo nec rapi
rupum matres campanas uirginesq et ĩgenuos pueros. Albam unde ĩ
orundi erant ab fundamentis ꝓriuerunt/ ne stirpis ne memoria originu suaꝵ
extaret. Nedum eos capue parsurs credam. au ĩ festiores ꝙͣ cartagini sunt.
Itaq quib ur̃um ante fato cedere ꝙͣ hec tot acerba udeant ĩ aĩo ẽ. iis apud me

Expanded text:
quidem debeam, cruciatus contumeliasque quas parat hostis dum liber, dum mei potens quidem debeam, cruciatus contumeliasque quas parat hostis dum liber, dum mei potens sum, effugere morte praeterquam honesta, etiam leni possum. non uidebo Ap. Claudium et Q. Fuluium uictoria insolenti subnixos, neque uinctus per urbem Romanam triumphi spectaculum trahar, ut deinde †in carcerem† aut ad palum deligatus, lacerato uirgis tergo, ceruicem securi Romanae subiciam; nec dirui incendique patriam uidebo, nec rapi ad stuprum matres Campanas uirginesque et ingenuos pueros. Albam unde ipsi oriundi erant a fundamentis proruerunt, ne stirpis, ne memoria originum suarum exstaret: nedum eos Capuae parsuros credam, cui infestiores quam Carthagini sunt. itaque quibus uestrum ante fato cedere quam haec tot tam acerba uideant in animo est, iis apud me
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte cepit. tanto ꝑiculo nichil moti sunt ab obsidiõe. ꝓfectus tranr tolt̾nus
ꝑcussit calenu agrum. nichil tanta sccioꝵ clade auctati surt. Ad ip̃a urbo
romam infesta slgna ferri iussit: cam qͦ tempestate ĩmĩnente spreuerũt.
Transgressus aniene aume triamillia passuũ ab urle castrra pofuit: postremo
ad menia ip̃a et ad portas accessit. romam se adẽpturura eis nisi omicterent
capuam ostendit: et nõ omiserunt. feras bestias ceco impetu ac rabies
concitatas si ad cubilia et crctulos ire ꝑgas/ ad opem suis ferendã au̾tas
are fici deorꝑ delubra sepulcra maiori semir apta atq iuolata ab capua
in auerterũt. Tanta tuuditas supplicii expetendi. tantas anguin
hauriendi est sitis. Nec iniuria forsitan/ nos quoq ipm frcissem / sidata
fortuna esset. Itaq qm̃ aliter diis ĩ mortalib uisum est. cum mortem nͥ recusare

Expanded text:
ex parte cepit: tanto periculo nihil moti sunt ab obsidione. profectus trans Uolturnum ex parte cepit: tanto periculo nihil moti sunt ab obsidione. profectus trans Uolturnum perussit Calenum agrum: nihil tanta sociorum clade auocati sunt. ad ipsam urbem Romam infesta signa ferri iussit: eam quoque tempestatem imminentem spreuerunt. transgressus Anienem tria milia passuum ab urbe castra posuit, postremo ad moenia ipsa et ad portas accessit; Romam se adempturum eis, nisi omitterent Capuam, ostendit: non omiserunt. feras bestias caeco impetu ac rabie concitatas, si ad cubilia et catulos earum ire pergas, ad opem suis ferendam auertasarae foci deum delubra sepulcra maiorum temerata ac uiolata a Capua non auerterunt; tanta auiditas supplicii expetendi, tanta sanguinis nostri hauriendi est sitis. nec iniuria forsitan; nos quoque idem fecissemus, si data fortuna esset. itaque quoniam aliter dis immortalibus est uisum, cum mortem ne recusare
Abbreviated transcription (Latin):
tpe ⁊ te qua fortuna ab ppło. Ro. defeccrimus : Iam quẽ ad modum ĩ dfectas
presidium qd pot̾at emicti ꝑ cruciatum et ad contumełia necaremꝰ. quotiẽs
robsidentis ꝙ inimici erumperimus castea oppugnaremꝰ : hamnbale uatuum
ad oipmendos eos hr qd̾ recentiss imu est ad oppugnandumꝰ rorotat hunic
qum miserimis ᷑. Age cñt que illi ĩ feste in nos feceruit repetito uitt
exee quio speresis hatratis. Cum hostis aliemigena ĩ italia esset et hauibal
hostis at suisicta tllo arderent. omissis om̃ib omisso ip̃o hamubale ambos
consules ⁊ duos consulares excctus ad Capuam oppugnandã miserũt. alt̾u
annu araun uallatos inclustq nos fame macerant: et ip̃i nobiscũ ułtia
ꝑicula grauissimos labores ꝑpessi circa uallum ac fossas sepe trucidati/ t
ꝓre ad extremum castris exicti. s omicto hec. uetus atq usitata res est

Expanded text:
tempore et in qua fortuna a populo Romano defecerimus? iam, quemadmodum in defectione tempore et in qua fortuna a populo Romano defecerimus? iam, quemadmodum in defectione praesidium, quod poterat emitti, per cruciatum et ad contumeliam necarimus? quotiens in obsidentes, quam inimice eruperimus, castra oppugnarimus, Hannibalem uocauerimus ad opprimendos eos? hoc quod recentissimum est, ad oppugnandam Romam hinc eum miserimus? age contra, quae illi infeste in nos fecerint repetite, ut ex eo quid speretis habeatis. cum hostis alienigena in Italia esset et Hannibal hostis et cuncta bello arderent, omissis omnibus, omisso ipso Hannibale, ambo consules et duo consulares exercitus ad Capuam oppugnandam miserunt. alterum annum circumuallatos inclusosque nos fame macerant, et ipsi nobiscum ultima pericula et grauissimos labores perpessi, circa uallum ac fossas saepe trucidati ac prope ad extremum castris exuti. sed omitto haec—uetus atque usitata res est
Abbreviated transcription (Latin):
uirgis manib ꝙ p̃cisis capuam redigunt᷑. Conspectum tam triste supplicium
fregit aĩos campanoꝵ. Concuesus ad curiã ppli factus cregit lesiu ad cuiriam
senatum uccare. et primorib qui iam diu publicis consiliis aberant ꝓpalam mĩ¬
nabantur nisi uenirent ĩ senatum circa domos eoꝵ ituros se et ĩ publicũ om̃s
ui extracturos ẽẽ. Is timor frequente senatum mag̾ratui p̃but. Ibi cũ cełp
delegatis mictendis ad imperatores romanos agerent. uiuius uirrius ꝗ defetoi
autor ab rom anis fuerat int̾rggatus smĩam negat eos qui delegatis et de
at deditione laquantur meminisse/ ne quid facturi fueruit stroma
⁊ potate habussent nequid ip̃is patiendum sit. Quid uos inquet eam
deditione fore tensetis/ qua quondam ut aduersus samuites anxilium
impetraremus : nos nr̃aq om̃ia romanis aduꝰ iam ememoria excessit. ꝗđ

Expanded text:
uirgis manibusque praecisis Capuam rediguntur. conspectum tam triste supplicium uirgis manibusque praecisis Capuam rediguntur. conspectum tam triste supplicium fregit animos Campanorum. concursus ad curiam populi factus coegit Loesium senatum uocare; et primoribus qui iam diu publicis consiliis aberant propalam minabantur nisi uenirent in senatum circa domos eorum ituros se et in publicum omnes ui extracturos esse. is timor frequentem senatum magistratui praebuit. ibi cum ceteri de legatis mittendis ad imperatores Romanos agerent, Uibius Uirrius , qui defectionis auctor ab Romanis fuerat, interrogatus sententiam, negat eos qui de legatis et de pace ac deditione loquantur meminisse nec quid facturi fuerint si Romanos in potestate habuissent nec quid ipsis patiendum sit. 'quid? uos' inquit 'eam deditionem fore censetis qua quondam, ut aduersus Samnites auxilium impetraremus, nos nostraque omnia Romanis dedidimus? iam e memoria excessit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
fortunam temptando. Inhanc sententiam littere conscͦyte nuimidis iam¬
ꝓpoĩta mercede/ ⁊ am ꝓfessis operam/ dantur. Hi specie transfugaꝵ cum ad
flaccum ĩ castra uenissent. ut inde tꝑ̃e capto abirent. famesq que ta
diũ capue erat nulli non ꝓbabilem causam transitioĩs faceret. mulrer
repente campana ĩ castra uenit. scortum transfuguii umꝰ ĩ dicatq imꝑatoi
romano Numidam fraude composita transisse. litterasq ad hannibalem
ferre. Id unu exiis qui sib rem aperuisset. arguere se se paratam ec̃. Productꝰ
pͥmo satis constanter ise mulierẽ ignorare simulabat. p aulatim deide ꝯuictꝰ
ueris cum tormenta posci ⁊ parari iuideret. fassus id ita ẽc̃ littereq ꝓlate¬
et aditum etiã inditio ꝙ celabatur et alios specie transfugar numidas nag̃ai
ĩ castris romanis. hi sup̃ septuaginta comp̃hensi/ et cum transfugis nouis mulctat

Expanded text:
oste castra, fortunam temptando. in hanc sententiam litterae conscriptae Numidis, proste castra, fortunam temptando. in hanc sententiam litterae conscriptae Numidis, proposita mercede eam professis operam, dantur. ii specie transfugarum cum ad Flaccum in castra uenissent ut inde tempore capto abirent, famesque quae tam diu Capuae erat nulli non probabilem causam transitionis faceret, mulier repente Campana in castra uenit, scortum transfugarum unius, indicatque imperatori Romano Numidas fraude composita transisse litterasque ad Hannibalem ferre: id unum ex iis qui sibi rem aperuisset arguere sese paratam esse. productus primo satis constanter ignorare se mulierem simulabat: paulatim dein conuictus ueris cum tormenta posci et parari uideret, fassus id ita esse litteraeque prolatae. additum etiam indicio quod celabatur et alios specie transfugarum Numidas uagari in castris Romanis. ii supra septuaginta comprensi et cum transfugis nouis mulcati
Abbreviated transcription (Latin):
rem publicam deseruerat. neq ĩ senatũ cogi ᷤ poterant. In magrãtu auto
erat qui nõ sibi honorem adiecisset set ĩ dignitate sua ium at ius mag̃ratꝰ
quem gerebat dempsisset. Iam ne ĩ foro quidem aut publico loco pͥncipu
quisꝙͣ apparebat. Domib inclusi patrie occasum cũ suo exitio expectabãt.
suo nõ sttioꝵ periculo solicitos. Hi conscriptis ad hannibale licteris non
odo s etiam aspere. quib nõ capuam solam traditam ĩ manu ho
brutios uelut auertente se ne capua ĩ cculis eius caperẽt. At hernile
romanos ne oppugnatione quidez urbis romane abstrahi ab capua obsideda
potuisse : tanto constantioem inumicu romanu ꝙͣ amicu penu ẽe. Sĩ
redeat capuã bellumq om̃e eo uertat . et se ⁊ campanos paratos eruptioi
fore. Non cum reginis neq tarentruis bellum gesturos transisse alpes. Ubi
romane legiones sint ibi et cartaginẽsiu e̾xcitus debere ẽẽ. Sic ad cãnas

Expanded text:
rem publicam deseruerat, neque in senatum cogi poterant; in magistratu erat qui non sibi honorem adiecisset, sed indignitate sua uim ac ius magistratui quem gerebat dempsisset. iam ne in foro quidem aut publico loco principum quisquam apparebat; domibus inclusi patriae occasum cum suo exitio in dies expecsuo non sociorum periculo sollicitos. ii conscriptis ad Hannibalem litteris non libere modo, sed etiam aspere, quibus non Capuam solam traditam in manum hoBruttios uelut auertentem sese ne Capua in oculis eius caperetur. at hercule Romanos ne oppugnatione quidem urbis Romanae abstrahi a Capua obsidenda potuisse; tanto constantiorem inimicum Romanum quam amicum Poenum esse. si redeat Capuam bellumque omne eo uertat, et se et Campanos paratos eruptioni fore. non cum Reginis neque Tarentinis bellum gesturos transisse Alpes: ubi Romanae legiones sint, ibi et Carthaginiensium exercitus debere esse. sic ad Cannas,
Abbreviated transcription (Latin):
possent. Scipio haud ꝓcul nargara urbe tum ad cetera lico oportuno/ tuz
ꝙ aquatio intra teli coniectũ erat : consedit. Hamubal tumulu qͣ tuor milib

Expanded text:
possent. Scipio haud procul Naraggara urbe, cum ad cetera loco opportune tum possent. Scipio haud procul Naraggara urbe, cum ad cetera loco opportune tum quod aquatio intra teli coniectum erat, consedit. Hannibal tumulum a quattuor milibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcontatosq satim si ꝑ cõmode omĩa explorassent. Datis qui ꝓseq̃rent᷑
retro ad haniubalem dimisit. Hannibal ichil quide eors q̃ nũtiabãt᷑¬
nam et Masinissam cũ sexmillib peditum quatuoꝵ equitũ uenisse
ip̃o die afferebant. Leto anĩmo audiuit maxie si hostis fid
que nõ de nichilo ꝓfecto concepta ẽ ꝑtulsus. Itaq quã ꝙ ⁊ ip̃e
caũa belli erat et aduentu suo turbauerat et pacatas indutias. ⁊
spem federum: tam̃ si integer ꝙ̃ si uictus pefẽt patem equiore ĩpetrãi
posse ratus: nũtiu ad Scipione misit ut collcquendi senu potestatem
facẽt. Id utrus sua sponte feceit an pu consilio neuteũ cur affirrmem
habro. Ualerius antias pͥmo p̾lio uictu eu ascipione quo .xii. millia ãmator
sunt cesa. Mille et septingenti capti. legatum cũ aliis decem legatis

Expanded text:
percontatusque satin per commodum omnia explorassent, datis qui prosequerentur percontatusque satin per commodum omnia explorassent, datis qui prosequerentur retro ad Hannibalem dimisit. Hannibal nihil quidem eorum quae nuntiabantur—nam et Masinissam cum sex milibus peditum quattuor equitum uenisse eo ipso forte die adferebant—laeto animo audiuit, maxime hostis fiducia, quae non de nihilo profecto concepta esset, perculsus. itaque quamquam et ipse causa belli erat et aduentu suo turbauerat et pactas indutias et spem foederum, tamen si integer quam si uictus peteret pacem aequiora impetrari posse ratus, nuntium ad Scipionem misit ut conloquendi secum potestatem faceret. —id utrum sua sponte fecerit an publico consilio, neutrum cur adfirmem habeo. Ualerius Antias primo proelio uictum eum ab Scipione, quo duodecim milia armatorsint caesa, mille et septingenti capti, legatum cum aliis decem legatis
Abbreviated transcription (Latin):
uictore spes : quo magis ⁊̃ propinquã eam ĩminebant : animis e
cure intentiores erant. Hrud dispar habitus aĩoꝵ Cartaginensib
erat. ques modo petisse patem intuentes hanmbalem ac reꝵ gestar
eius magnitudine penitebat. modo cum respicerẽt bis se se acie
uictos/ Biphacem captum. pulses hispania. pulsos italia/ atq ea oĩa
us uirtute et consilio scipiõis facta. uelut fatale eum duce ĩi
suũ natum hõrebant: ¶ Iam ad runetum ꝑuenerat ham̃bal: unde
ad reficiendum ex iactatione mãitima milite prucis dicb sumptis
is pauidis nũtiis. omĩa circa Cartagine obtinẽi armis afferẽt
magnis itinẽib zam̃am contendit. zãma quiq diero iter a Cartagie
abest. In de p̃missi speculatores cum excepti acustodib romanis
deducti ad scipionem essent. traditos eos tribunis militu / uissosq
obmisso metu/ uisere omĩa. ꝑ castra qua uellent / circumduti iussit.

Expanded text:
uictoriae spes quo magis in propinquam eam imminebant animis eo uictoriae spes quo magis in propinquam eam imminebant animis eo curae intentiores erant. haud dispar habitus animorum Carthaginiensibus erat quos modo petisse pacem, intuentes Hannibalem ac rerum gestarum eius magnitudinem, paenitebat, modo cum respicerent bis sese acie uictos, Syphacem captum, pulsos se Hispania, pulsos Italia, atque ea omnia unius uirtute et consilio Scipionis facta, uelut fatalem eum ducem in exitium suum natum horrebant. iam Hadrumetum peruenerat Hannibal; unde, ad reficiendum ex iactatione maritima militem paucis diebus sumptis, excitus pauidis nuntiis omnia circa Carthaginem obtineri armis adferentium magnis itineribus Zamam contendit.—Zama quinque dierum iter ab Carthagine abest. — inde praemissi speculatores cum excepti ab custodibus Romanis deducti ad Scipionem essent, traditos eos tribuno militum, iussosque omisso metu uisere omnia, per castra qua uellent circumduci iussit;