comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenissent locellum. sed miro modo diuna do¬
nante pietate inuentum ẽ subito sarcofagum
tanto uiri dĩ corpore longius. quanto breuiꝰ
ante apparuit. & in eo uri dĩ corpus. cum
hymnis. psal modus. & omni honore condentes.
sepelierunt illud in aeccła p̃fati monasterii.
quod ille summus dĩ sacerdos in honorẽ scẽ
trinitats ȩdificauit & dedicauit sed & miri
odoris fraglantia omnium ꝑfuderat nares ut
ꝑspicue intellegeretur ad ecequias uiri scĩ an¬
gelicum uenisse ministerium. S ed et cuidam
religioso sc̃ uiri discipulo longiuis posito in
oratione ugilanti. obitus illius reuelatus est.
Iam uidisse testatir se animã scissimi patris
sui. cum magna luminis claritate. consona
canentium laude. angelicis exercitibus ad
celoꝵ regna portari. M ubti quoq srm̃ testati
sunt crebro se suꝑ lectulum in quo beatã ani¬
mam suo creatori reddidit mirabile udisse
lumen. suauissimamq odoris dulcissimi sensis¬

Expanded text:
uenissent locellum sed miro modo, diuina douenissent locellum sed miro modo, diuina donante pietate, inuentum est subito sarcofagum tanto Dei uiri corpori longius quanto breuius ante apparuit. Et in eo uiri Dei corpus cum ymnis, psalmodiis et omni honore condentes sepelierunt illud in ecclesia praefati monasterii quod ille summus Dei sacerdos in honorem sanctae Trinitatis aedificauit et dedicauit. Sed et miri odoris flagrantia omnium perfuderat nares ut perspicue intellegeretur ad exequia uiri sancti angelicum uenisse ministerium. 26. Sed et cuidam religioso sancti uiri discipulo longius posito in oratione uigilanti obitus illius reuelatus est; nam uidisse se testatur animam sanctissimi patris sui cum magna luminis claritate cum consona canentium laude angelicis exercitibus ad caelorum regna portari. Multi quoque fratrum testati sunt crebro se super lectulum in quo beatam animam suo creatori reddidit mirabile uidisse lumen suauissimamque odoris dulcissimi sensis
Abbreviated transcription (Latin):
sui fructũ accepturuis adõ. scłm hoc relinquens
ut celum possideret. xp̃m sine fine ineterna
gła usurus incuius dilectione quam diu nob̾¬
cum uixerat. laborare noncessabat. die.ui.
nouemb̾ mensis. idẽ octauo idꝰ ex hac ꝑegrina¬
tione ad ꝑpetuam migrauit patria. et sepult᷑ꝰ
Cin monasterio ȩsternaco. quod ipse dõ ut p̃¬
fati sumus construxerat ibi usq hodie diuina
operante mis cđia. signa et sanitateᷤ ad sacer
dotis scĩ reliquias fieri non cessant ex quibus
aliqua hiuc nr̃ȩ de eo hystoriȩ subicienda
eẽ ratũ estimauimus ingłam et laudẽ dnĩ nr̃i
ihũ xxp̃i. qui hȩc ꝑseru sui patrocinia sepius
opari dignatus est. Conditum ẽ uenerabile
corpus in sacofago marmoreo. quod primum
toto dĩ famuli corpori quasi dimidium pedis
breuus inuentum ẽ. Fribq obhoc ualde con¬
tristatis. & consilio suspensis quid agerent.
& sepus tractantib ubi aptum scõ corpori in¬

Expanded text:
sui fructum accepturus a Deo, saeculum hoc relinquens sui fructum accepturus a Deo, saeculum hoc relinquens ut caelum possideret Christum sine fine in aeterna gloria uisurus, in cuius dilectione quamdiu nobiscum uixerat laborare non cessabat. Die sexta Nouembri mensis, id est octauo Idus, ex hac peregrinatione ad perpetuam migrabat patriam et sepultus est in monasterio Aefternaco quod ipse Deo, ut praefati sumus, construxerat. Ibi usque hodie, diuina operante misericordia, signa et sanitates ad sancti Dei sacerdotis reliquias fieri non cessant. Ex quibus aliqua huic nostrae de eo historiae subicienda esse ratum aestimauimus in gloriam et laudem dominiisti, qui haec per servi sui patrocinia saepius operari dignatus est. Conditum est venerabile corpus in sarcophago marmoreo, qui primum toti Dei famuli corpori quasi dimidio pedis breuius inuentum est fratribusque ob hoc ualde contristatis et consilio suspensis quid agerent et saepius tractantibus ubi aptum sancto corpori in
Abbreviated transcription (Latin):
religionẽ. uł qđ ꝓdefensione sc̃e dĩ eccłȩ apud
extraneas exercuit gentes. quȩ omnia melius
oculis ꝓbari quã uerbis explicari queunt.
statura decens. uultu honorabilis. facie uenust.
corde lȩtus. consilio sapiens. ore iofundus me¬
rib cõpositus. in omni opere dĩ strenuu. Cui
p̃dicare. uł qualit̾ illũ in oꝑe p̃dicandi diuina
aduiuaret grã. non necesse ẽ nr̃o ꝓsequi stilo.
qđ totius ppłi testimonio comꝓbatur. Eiꝰ uͦ
secreta conuersatio. in igiliis et orationibus.
inieumiis & psalmodis. et uitȩ sanclitate.
& signoꝵ ostensione intellegi datur. Carita¬
tẽ scilicet assiduus labor ostendit. quem
cotidie ꝓxxp̃i nomine sustinuit. Iste uir uͦ
sc̃s omnes dies uitȩ suȩ indiuino ꝓficiens
opere. dõ amabilis. et omni populo placa¬
bilis temporib kearoli regis francoꝵ antiqui
appositus ẽ ad patres suos multiplicẽ laboris

Expanded text:
religionem uel quid pro defensione sanctae Dei ecclesiae apud religionem uel quid pro defensione sanctae Dei ecclesiae apud extraneas exercuit gentes. Quae omnia melius oculis probari quam uerbis explicari queunt. statura decens, uultu honorabilis, facie uenustus, corde laetus, consilio sapiens, ore iucundus, moribus compositus, in omni opere Dei strenuus. Cuius praedicare uel qualiter illum in opere praedicandi diuina adiuuaret gratia, non necesse est nostro prosequere stilo quod totius populi testimonio comprobatur. Eius uero secreta conuersatio in uigiliis et orationibus, in ieiuniis et psalmodiis et uitae sanctitate um ostensione intellegi datur. Caritatem scilicet assiduus labor ostendit quem cotidie pro Christi nomine sustinuit. Iste uero uir sanctus omnes dies uitae suae in diuino proficiens opere, Deo amabilis et omni populo placabilis, temporibus Karoli antiqui,adpositus est ad patres suos, multiplicem laboris
Abbreviated transcription (Latin):
sed cũ omni tranquillitate et quiete degentes.
et dõ gratias agentes. qui illos ꝑseruũ suum
redimere dignatus ẽ. Idem quoq uir deo
amabilis quȩdam ꝓphetico p̃dixerat spũ. que
post rerum euentus uera ꝓbauit. Baptihauit
gͥ pippinũ filiũ fortissimi francoꝵ ducis karoli
patrẽ huius nobilissimi karoli qui mͦ cũ tri¬
umphis maxximis et omni dignitate gloriosis¬
sime francoꝵ regit imperium. De quo pippino
patre eius. idẽ sc̃s uir p̃saga uoce. tali corĩ
discipulis suis p̃dixit uaticinium. Scitote quod
infans sublimis erit ualde et gloriosus. et om¬
nium p̃cedentiũ francoꝵ ducib maior. Huius
itaq uaticinii ueritas ꝓbata nr̃is ẽ temporib
nec opus ẽ testimoniis assequi. qđ totiuis regni
agnoscit auctoritas. Scit namq omnis populus
quib nobilissimis uictor celebrat triumphis.
uł quantum terminos nr̃i dilatauerit imperii.
uł quã deuote xxpĩanam in regno suo ꝓpagauit

Expanded text:
sed cum omni tranquillitate et quiete degentes sed cum omni tranquillitate et quiete degentes et Domino gratias agentes qui illos per seruum suum redimere dignatus est. 23. Idem quoque uir Deo amabilis quaedam prophetico praedixerat spiritu quae post rerum euentus uera probauit. Baptizauit igitur Pippinum, filium fortissimi Francorum ducis Karoli, patrem huius nobilissimi Karoli qui modo cum triumphis maximis et omni dignitate gloriosissime Francorum regit imperium. De quo Pippino, patre eius, idem sanctus uir praesaga uoce tale coram discipulis suis praedixit uaticinium: «Scitote quod iste infans sublimis erit ualde et gloriosus et omnium praecedentium Francorum ducibus maior». Huius itaque uaticinii ueritas nostris probata est temporibus nec opus est testimoniis adsequi quod totius regni agnoscit auctoritas. Scit namque omnis populus quibus nobilissimus uictor celebratur triumphis uel quantum terminos nostri dilatauit imperii uel quam deuote christianam in regno suo propagauit
Abbreviated transcription (Latin):
ulla in eo monasterio predicta peste exxinde mo¬
nebatur. Contigit cuidam patri familias &
domui suȩ dira doemoniacȩ illusionis tempta¬
tio. ita ut aꝑte malignus in eius domo sp̃e edc
horrere et maleficiis habitare agnoscebatur.
Nam subito cibos uł uestimenta. uł alia domui
necessaria rapere solebat et inignem mitere.
Immo paruulũ int̾ amplexus parentẽ pausantẽ.
illis dormientib tulit et inignem proiecit.
sed uagitu in fantis parentes suscitati. uix par¬
uulũ deincendio eruerunt. Et multa atrocia
apatre familias postulatus. aquã illis benedictã
dirigeret. p̃cipiens omnẽ domus illius supellec¬
tilẽ foras ferre. et aqua illa asꝑgi. p̃uidens in
spũ domum flammis consummandã cẽ. Quib
ita gestis. uacuã domum aloco lectuli ignis in¬
uasit. totamq consumpsit. Altera uͦ in eo loco
cum sc̃ificatione aquȩ benedictȩ ȩdificata. nichil
ex inde pristinȩ temptationis passi sunt in ea.

Expanded text:
ulla in eo monasterio praedicta peste exinde moulla in eo monasterio praedicta peste exinde moriebatur. 22. Contigit cuidam patri familias et domui suae dira demoniacae inlusionis temptatio, ita ut aperte malignus in eius domu spiritus ex horrore et maleficiis habitare agnoscebatur. Nam subito cibos uel uestimenta uel alia domui necessaria rapere solebat et in ignem mittere, immo paruulum inter amplexus parentum pausantem, illis dormientibus, tulit et in ignem proiecit sed uagitu infantis parentes suscitati, uix paruulum de incendio eruerunt. Et multa atrocia a patre familias postulatus aquam illis benedictam direxerat, praecipiens omne domus illius suppellectile foras ferre et aqua illa aspargi, praeuidens in spiritu domum flammis consummendam esse. Quibus ita gestis, uacuam domum a loco lectuli ignis inuasit totamque consumpsit. Altera uero in eo loco cum sanctificatione aquae benedictae aedificata, nihil exinde pristinae temptationis passi sunt in ea
Abbreviated transcription (Latin):
acerrima inuasit. Cuius a cerbitate multȩ ex
ancillis dĩ moriebantur. quedã longo infir¬
mitatis dolore iacentes inlectulo. cȩterȩ uero
nimio terrore turbate. quasi p̃sentẽ mortẽ
timentes. Et quia ꝓpe ẽ p̃dictȩ cuutati scĩ uri
monasteriũ qđ appellatur esterniacũ. in quo
usq hodie sc̃s ille requiescit corpore. et eius pos
teri ex legiumi patris traditione. et pͥissimoꝵ
pietate regum tenere noscuntur. ante dicti uͦ
mis erunt legatione postulantes eũ ñ tarde ue¬
nire. Qui petri principis apłoꝵ mitissimo doc¬
tus exemplo de ioppe obuiduarũ xp̃i petitio¬
nẽ uenientes liddam ut scãm suscitaret tabitã.
sic festinus uir dei audito desiderio ancillarũ
dei non piguit uenire ad illas. et ueniens mox
in eode monasterio missa ꝓ infirmis cȩlebrata
aquã benedixit. qua domus illarum aspergi
iuissit. ac egrotantib potandum transmisit. Quȩ
cito diuina donante miscđia conualuere. nec

Expanded text:
acerrima inuasit. Cuius aceruitate multae ex acerrima inuasit. Cuius aceruitate multae ex ancillis Dei moriebantur, quaedam longo infirmitatis dolore iacentes in lectulo, ceterae uero nimio terrore turbatae, quasi praesentem mortem metuentes. Et quia prope est praedictae ciuitati sancti uiri monasterium quod appeusque hodie sanctus ille requiescit cteri ex legitima traditione patris et piissimorum pietate regum tenere noscuntur antedicti ueromiserunt legationem, postulantes eum non tarde uenire. Qui beati Petri principis apostolorum mitissimo doctus exemplo de Ioppe ob uiduarum Christi petitionem uenientis Lyddam ut sanctam suscitaret Tabitham, sic festinus uir Dei, audito desiderio ancillarum Christi, non piguit uenire ad illas. Et ueniens mox in eodem monasterio, missa pro infirmis celebrata, aquam benedixit, qua domus illarum aspargi iussit ac egrotantibus potandum transmisit. Quae cito, diuina donante misericordia, conualuere nec
Abbreviated transcription (Latin):
sed os qđ uiro dĩ conutia ingessit uini potio
dĩ uoluntariȩ noluit. poenã in se ipso necessa¬
rie sustinuit. Uocati sunt medici qui sitm
sedarent. qui facultatẽ egroto bibendi psarees
Anhelabant uiscera. sed non fuit qui guitã uini fer¬
uescenti pulmoni infundere ualuisset. Sero tandẽ
aliquando poenitentia ductus. inse ipsũ reuersus
ẽ agnoscebat scm̃ uiullebrordum eẽ quẽ offen¬
debat. illiusq anhelante spũ optabat reditum.
Qui sequenti anno eadem reuersus uia. p̃cognitoq
aduentu eius. obuius ei egrotus uenire festina¬
bat. culpã confitens suã. et quã patiebat᷑ pęnã
aperiens. & ꝓamore xp̃i se soluere deprecatus ẽ
Quẽ uir dei miscđia motus. absoluit. dediq illi cũ
benedictionẽ desuo bibere calice. Qui mox ab¬
solutus bibit. et sanus insuã reuersus ẽ domũ.
E st intreueris cuutate monasterium puellarũ
quod temporib beati uuillebrordi ep̃i peftis

Expanded text:
os, quod viro Dei convicia ingessit, vini potionos, quod viro Dei convicia ingessit, vini potionDei voluntarie noluit, poenam in seipso necessarie sustinuit. Vocati sunt medici, qui sitsedarent, qui facultatem egroto bibendi praestarent. Anhelabant uiscera sed non fuit qui guttam uini feruescenti pulmoni infundere ualuisset. Sero tandem aliquando poenitentia ductus, in se ipsum reuersus est. Agnoscebat sanctum Willibrordum esse quem offendebat illiusque, anhelante spiritu, optabat reditum. Qui sequenti anno eadem reuersus uia praecognitoque aduentu eius obuius ei homo egrotus uenire festinabat culpam confitens suam et quam patiebatur poenam aperiens et pro amore Christi se soluere depraecatus. Quem uir Dei misericordia motus absoluit deditque illi cum benedictione de suo bibere calice. Qui mox absolutus bibebat et sanus in suam reuersus est domum. 21. Est in Treueris ciuitate monasterium puellarum quod temporibus beati Willibrordi episcopi pestis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter necessitatẽ nr̃i. ad horã in his pascuis
quiescere uoluimus. Instat in nobis opusdei ꝑ¬
agendum. cuius tu quoq mercedẽ habere pote¬
ris. si nos quantũ adte ꝑtinet benigno adu¬
cipit. et qui me recipit recipit eum qui me
misit. sed magis mente pacifica nobiscũ quasi
amicus te ipsũ reficiens aliquantulũ bibe. nobq
cępto itinere ꝑgentib tu dõ benedictus reuer¬
tere indomum tuam. Ile gͥ in malitia ꝑtinace
nolens pacificis uerbis uiri di ad qui escere. seo
conuitia ingeminans obꝓbria iaculans. Tu me
inqͥt hortaris bibere & pacẽ tecum inire .
Deito certissime qđ tecum bibere ꝓnichilohabeo.
Rapiens eceore euis hoc uerbum uir dĩ. si non uelis
nobiscũ bibere. ñ bibe. Et statim paratis sotiis
perrexit uiã. Ille quoq contumax domũ suã
festinabat adire. sed torus subito sit ar debat.
cupiensq ardentẽ stomachũ uino refrigerare.

Expanded text:
propter necessitatem nostri ad horam in his pascuis propter necessitatem nostri ad horam in his pascuis quiescere uoluimus. Instat in nobis opus Dei peragendum cuius tu quoque mercedem habere poteris si nos quantum ad te pertinet benigno adiucipit et qui me recipit recipit eum qui me misit». Sed magis mente pacifica nobiscum quasi amicus te ipsum reficiens, aliquantulum bibe nobisque coepto itinere pergentibus tu Deo benedictus reuertenolens pacificis viri Dei verbis acquiescere, sed convicia ingeminans, opprobria jaculans: « Tu me, inquit, hortaris bibere, et pacem tecum inire: scito certissime quod tecum bibere pro nihilo habeo. » Rapiensque ex ejus ore verbum hoc vir Dei: « Si non velis, ait, mecum bibere, non bibe. » Et statim paratis sociis, perrexit viam suam. Ille quoque contumax, domum suam festinabat adire, sed totus subito siti ardebat; cupiensque ardentem stomachum vino refrigerare,
Abbreviated transcription (Latin):
flascones. quas tantum initineris solatium secũ
sui sotii ferebant iussit afferri. easq in eiꝰ nomine
benedixit. qui inconuuio nuptiali aquas con¬
uertit inunũ. & mirũ in modũ post benedictio¬
nis grãm. quasi quadraginta uiri exilis paruis
flasculis usq ad sacietatẽ biberunt. & cũ magna
grarũ actione lȩtis sibi inuicẽ animis dicebant.
Uere dñs iħc impleuit. qđ in euangłio promisit. qͥ
credit inme opera quȩ ego facio ipse faciet et
maiora horum faciet. Perrexit idem sc̃s pre¬
dicator quodam tempore more solito ob euan¬
gelihandi gra cum festinatione fresiã. et ꝓpter
laborẽ uiȩ. in pratis cuiusdam diuitis paululum
lassos refocilare equos uolens. Quos diues ille
in pratis suis pasci cernens. suꝑbiȩ spũ equos ce¬
dere cepit. et pascuis abigere. Quẽ uir dĩ pla¬
cidissimis uerbis alloquit᷑ dicens. Desine nobis
fr̃ in uiriã facere. non enĩ ꝓpt̾ lesionẽ tui. sed

Expanded text:
flascones quas tantum in itineris solacium secum flascones quas tantum in itineris solacium secum sui socii ferebant iussit adferri easque in eius nomine benedixit qui in conuiuio nuptiali aquas conuertit in uinum. Et mirum in modum post benedictionis gratiam quasi XL uiri ex illis paruis flasculis usque ad sacietatem bibebant et cum magna gratiarum actione laetis sibi inuicem animis dicebant: «Vere dominus Iesus impleuit quod in euangelio promisit: Qui credit in me, opera quae ego facio, ipse facit et maiora horum faciet». 20. Perrexit idem sanctus praedicator quodam tempore more solito ob euangelizandi gratiam cum festinatione Fresiam et propter laborem uiae in pratis cuiusdam diuitis paululum lassos refocilare equos uolens. Quos diues ille in pratis suis pasci cernens superbiae spiritu equos cedere coepit et pascuis abigere. Quem uir Dei placidissimis uerbis alloquitur dicens: «Desine nobis, frater, iniuriam facere: non enim propter lesionem tui sed
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc comperto. benedicebant omnes dnm nr̃m
fratrũ habitacula siquid millis emendandũ
fuisset puis pastor ex plorare uolens. intrauit
quoq incellarium in quo modicũ uini in una
repperit tonna. in qua suũ benedictionis gr̃a.
cum oratione inmisit baculum & exiuut. Sed
eadem nocte in eo ipso uasculo unum crescere
cȩpit. et suꝑ fundi uasis margine. Hoc cellera¬
rius cernens insperata habundantia obstupe¬
factus. nec celare audebat quod diuina mised̾a.
ꝑ serui sui benedietionẽ geri cognoscebat.
Cras mane cucurrit ante pedes scĩ patris se ꝓster¬
nens confirebatur quod uidebat. Qui more
solito dõ grãs agens. memorq dominicȩ iussi¬
onis discipulis suis p̃cipientis. ne cui transfigu¬
rationis glam ante dic̃ obitus sui ediceret.
do cum sorus suis ad dom̃ũ cuisdã amici sui
paulisꝑ cupiens indomo dilecti longi laborẽ
iineris refectione alleuare. Sed pat familias

Expanded text:
Hoc conperto, benedicebant omnes Dominum nostrum Hoc conperto, benedicebant omnes Dominum nostrum fratrum habitacula si quid in illis emendandum fuisset pius pastor explorare uolens intrauit quoque in cellarium in quo modicum uini in una repperit tunna in qua suum benedictionis gratia cum oratione immisit baculum et exiuit. Sed eadem nocte in eo ipso uasculo uinum crescere coepit et supereffundi uasis margine. Hoc celerarius cernens insperata habundantia obstupefactus nec celare audebat quod diuina misericordia per serui sui benedictionem geri cognoscebat. Cras mane cucurrit, ante pedes sancti patris se prosternens confitebatur quod uidebat. Qui more solito Deo gratias agens memorque dominicae iussionis discipulis suis praecipientis ne cui transfigurationis gloriam ante diem Dei cum sociis ad domum cuiusdam amici sui paulisper cupiens in domo dilecti longi laborem itineris refectione adleuare sed patrem familias
Abbreviated transcription (Latin):
illi intra tentorium suum fossã aperire
paruã. Ubi secreto fixis genib orabat dĩ.
qui populo suo indesertis aquã ꝓdurit depetra.
serius siuis eadẽ miscđia deharenosa aquã pro¬
duceret terra. Qui mo& exauditus. &. subito
fons dulcissimi saporis fossã impleuit. Quod
sui cernentes. grãs agentes dõ omnipotenti
qui scm̃ suum magnificauit. et eum exaudire
dignatus ẽ. Bibebant usq ad sacietitẽ secumq
ad p̃ destinati trneris necessitatẽ quantũ suffice¬
re udebatur portare curabant. Iterun sc̃s sĩ
sacerdos inquodam loco iter agens. uidit men¬
dicantes in opes .xii. pariter postulantes sibi ap̃
mus benigno aspexit animo uniq ex suis man¬
dauit specialem suã flasconẽ sumere ac pauꝑibꝰ
miscere xp̃i. E&xqua omnes illi. xxui. usq ad
sacietatem biberunt. & mirum in modum illis
ab euntib exiuno optimo flasco de qua tanti
biberant homines inuenta ẽ plena ut ante.

Expanded text:
ei intra tentorium suum fossam aperire ei intra tentorium suum fossam aperire paruam, ubi secreto, fixis genibus, orabat Deum qui populo suo in desertis aquam produxit de petra, seruis suis eadem misericordia de harenosa aquam produceret terra. Qui mox exauditus et subito fons dulcissimi saporis fossam implebat. Quod sui cernentes, gratias agentes omnipotenti Deo qui sanctum suum magnificauit et eum exaudire dignatus est bibebantque usque ad sacietatem secumque ad praedestinati itineris necessitatem quantum sufficere uidebatur portare curabant. 17. Iterum sanctus Dei sacerdos in quodam loco iter agens uidit mendicantes inopes XII pariter postulantes sibi aliqmus, benigno aspexit animo unique ex suis mandauit specialem suam flasconem sumere ac pauperibus miscere Christi. Ex qua omnes illi XII usque ad sacietatem bibebant et mirum in modum, illis abeuntibus, ex optimo uino flasco de qua tanti bibebant homines inuenta est plena ut ante.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter fluentis aquę suestra dicitur. sed ꝓpter
compendium ꝓpioris me. ꝑ segetes cuiusdam
diuitis angustam sub intrauit. semitã. Q uod
eorundẽ custos segetum: uidens. nimio inflatꝰ
furore. uirũ dĩ blasphemare cepit. Quem
conuitia uiro dĩ inferentem sotii qui cum eo
erant uindicare uolentes. eos miti animo dĩ
famulus compescuit. nolens aliquẽ sui causa
ꝑire. qui salutẽ geftiebat omniũ. Et dum in¬
sanientis animum nello modo lenire pouut.
dans locũ ire eius uia qua uenit reuersus
ẽ. Sed die postera ide infelixe quia famulo
dĩ conuitia facere non abhorruit. multis cer¬
nentib in eodẽ loco repentina morte periit.
Dum uir dõ plenus ꝓpt̃ euangelicȩ p̃dicamno¬
nis instantiã loca circuibat marttima in eisdẽ
aquȩ dulcis penuriã paciebant᷑. Qđ dũ suos
cernebat cõmilitones ꝓptꝰ ardorẽ sits gra¬
uiter sustinere. uocato uno ex illis ỹcepit

Expanded text:
praeterfluentis aquae Suestra dicitur sed propter praeterfluentis aquae Suestra dicitur sed propter conpendium proprioris uiae per segetes cuiusdam diuitis angustam subintrauit semitam. Quod earumdem custos segetum cernens, nimio inflatus furore uirum Dei blasphemare coepit. Quem conuicia uiro Dei inferentem socii qui cum eo erant uindicare uolentes quos miti animo Dei famulus conpescuit nolens aliquem sua causa perire qui in salute gestiebat omnium. Et dum insanientis animum nullo modo lenire potuit dans locum irae eius uia qua uenit reuersus est. Sed die postera idem infelix qui famulo Dei conuicia facere non abhorruit multis cernentibus in eodem loco repentina morte periit. 16. Dum uir Deo plenus propter euangelicae praedicationis instantiam loca circuibat maritima, in quibus aquae dulcis penuriam patiebantur, quod dum suos cernebat commilitones propter ardorem sitis grauiter sustinere, uocato uno ex illis, praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
iter euangeli handi more solito egisset. uenit
ad quandam uillam uUalichrũ nomine in qͣ
antqui erroris idolum remansit. Quod cum
uir dei Zelo feruens confringeret. presente
eiusdem idoli custode. ille nimio furore suc¬
census. quasi dei sui iniuriã iundicaret. in im¬
petu animi uisa mentis gladio caput sacerdo¬
tis xp̃i ꝑ cussit. seͤdeo defendente seruũ suũ.
nullam exictu ferientis lesurã sustinuit. Sori
uͦ illius hoc uidentes pessimã p̃sumptionem
impii hominis morte uindicare concurrert̃.
dimissus. Qui tam̃ eodẽ die doemoniaco spũ
arreptus ẽ. & die tertia infeliciter miseram
uitam finiuit. Et quia uir dei iuacta p̾ceptũ
dnĩ inuirias suas adulcisci noluit. citius ad nõ
uindicatus ẽ. sicut ille de iniuruis que in scõs
suos impii agere non metuunt. Michi uin¬
dictam. ego retribuam dicit dñs. Alio
quoq tempore iter beato uiro facienti ad
quandã suȩ ditionis cellulam quȩ exnomine

Expanded text:
iter euangelizandi more solito egisset, uenit iter euangelizandi more solito egisset, uenit ad quandam uillam Walichrum nomine in qua antiqui erroris idolum remansit. Quod cum uir Dei zelo feruens confringeret praesente eiusdem idoli custode qui nimio furore succensus quasi dei sui iniuriam uindicaret in impetu animi insanientis gladio caput sacerdotis Christi percussit sed, Deo defendente seruum suum, nullam ex ictu ferientis lesuram sustinuit. Socii uero illius hoc uidentes pessimam praesumptionem impii hominis morte uindicare concurrerunt. dimissus; qui tamen eodem die demoniaco spiritu arreptus est et die tertia infeliciter miseram uitam finiuit. Et quia uir Dei iuxta praeceptum Domini suas iniurias ulcisci noluit, citius tamen a Domino uindicata est sicut ille de iniuriis quae in sanctos suos impii agere non metuunt: «Mihi uindictam, ego retribuam, dicit Dominus». 15. Alio quoque tempore iter beato uiro facienti ad quandam suae dicionis cellulam quae ex nomine
Abbreviated transcription (Latin):
VUillebrordus positus ẽ p̃dicator. sedisq epi¬
scopalis intraiecto castello delegatus ẽ. Qui
maiori euangelih andi occasione accepta.
nuper gladio ad quisitã gentẽ. sacro bap¬
tismate abluere conatus ẽ. nequicquã in ea
uetusti erroris tenebras ignorantiȩ latuisse
sinebat. sed totã euangelica luce sine ulla
dilatione ꝑfundebat. ita ut in eodẽ populo
subito ꝓpheticũ impleret᷑ testimonium. Et
erit in loco ubi dicit᷑ eis. non populus meus
uos. dicet᷑ eis filii dĩ uiuentis. Plurima quoq
diuina uirtus ꝑsuũ seruũ fecit miracula.
licer omni miraculoꝵ operatione & signoꝵ
ostensione ministerium euangelicȩ p̃dicati¬
onis p̃ferendum sit. tam̃ qđ gesta narrant᷑
ad głam donantis dei nontacenda eẽ censeo.
sed magis fulo alliganda. nepereant posteris
scłis quȩ priscis temporib acta eẽ noscunt᷑:
Quodã itaq tempore dum uenerabilis uir

Expanded text:
Willibrordus positus est praedicator sedisque epiWillibrordus positus est praedicator sedisque episcopalis in Traiecto castello delegatus est. Qui maiori euangelizandi occasione accepta nuper gladio adquisitam gentem sacro baptismate abluere conatus est. Nec quicquam in ea uetusti erroris tenebras ignorantiae latuisse sinebat sed totam euangelica luce sine ulla dilatione perfundebat ita ut in eo populo subito propheticum illud impleretur testimonium: «Et erit in loco ubi dicetur eis: «Non populus meus uos», dicetur eis: «filii Dei uiuentis». 14. Plurima quoque diuina uirtus per suum seruum fecit miracula. Licet omni miraculorum operatione et signorum ostensione ministerium euangelicae praedicationis praeferendum sit, tamen quod gesta narrantur ad gloriam donantis Dei non tacenda esse censeo sed magis stilo alliganda ne pereant posteris saeculis quae priscis temporibus acta esse noscuntur. Quodam igitur tempore dum uenerabilis uir
Abbreviated transcription (Latin):
animi ꝓposito. inuere fidei ꝑmanerent fir¬
mitate. Et dum ꝑ dies singulos numerus cres¬
cebat fidelium & maior credentium turba
ad uerbi dĩ agnitionem confluebat. oe pert̃
plurimi. fidei feruore incitati patrimonia
sua uiro dei offerre. Quib ille acceptis.
mox ȩccłas in eis aedificare iusserat. statuitq
ꝑ eas singulas prbos. et uerbi dei sibi co¬
operatores quatinus nouus dĩ ppłs haberet
quo se diebus festiius congregaret. uł salu¬
tares audiret ammonitiones uł aquib sacri
baptismatis munera accepisset. & xp̃ianȩ re¬
ligionis regulas edisceret. & ita uir dei ma¬
gis magisq dedie indiẽ duuna donante grã
ꝓficiebat. Contigit aut̃ pippinum ducem
francoꝵ diẽ obire. & filium eius karolum
regno patris peti. Qui multas gentes sceptris
adiecit francoꝵ. int̾ quas etiã cum triumphi
gła fresiam de uicto rabbodo paterno suꝑ¬
addidit imperio. In qua nunc gente sc̃s

Expanded text:
animi proposito in uerae fidei permanerent firanimi proposito in uerae fidei permanerent firmitate. Et dum per dies singulos numerus crescebat fidelium et maior credentium turba ad uerbi Dei agnitionem confluebat, coeperunt plurimi, fidei feruore incitati, patrimonia sua uiro Dei offerre. Quibus ille acceptis mox ecclesias in eis aedificare iusserat statuitque per eas singulas presbiteros et uerbi Dei sibi cooperatores quatenus nouus Dei populus haberet quo se diebus festiuis congregaret uel salutares audiret ammonitiones uel a quibus sacri baptismatis munera accepisset et christianae religionis regulas edisceret. Et ita uir Dei magis magisque de die in diem, diuina donante gratia, proficiebat. 13. Contigit autem Pippinum ducem Francorum diem obire et filium eius Carolum regno patris potiri. Qui multas gentes sceptris adiecit Francorum inter quas etiam cum triumphi gloria Fresiam, deuicto Rabbodo, paterno superaddidit imperio. In qua tunc gente sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
luas omnia peccata tua. et ꝓiecta omni iniqui¬
tate et iniustitia. deinceps nouus homo uiuas
inomni sobrietate iusttua et scĩtate. Hoe faci¬
ens cum deo et scis etꝰ. głam possidebis semptĩnã.
Di uͦ me contempnis uiã salutis tibi ostendente
scito certissime qđ eterna supplicia & infernales
flaminas tu cum diabolo cui obtemperas sufti¬
nebis. Adhȩç rex miratus respondit: Uideo
te minas nras non metuisse. & uerba tua eẽ sic̃
& opera. Et si noluisset ueritatis p̃dicatori cre¬
diere. tam̃ et pippinũ ducẽ francoꝵ cũ honore
remisit cum. Qui incius letatus adiuentu.
rogauit eum destinato uerbi di opere
insistere. eradicatisq idolatriȩ spinis. uerbũ
dei instanter ꝑloca singula serere. Quib
etiã pius p̃dicator haud segniter implere sa¬
tagebat. circumiens omnes illiꝰ terrȩ regio¬
nes ꝑurbes. uicos. & castella ubi pruis euan¬
geli habat ex hortans omnes quatinus bono

Expanded text:
luas omnia peccata tua et proiecta omni iniquiluas omnia peccata tua et proiecta omni iniquitate et iniustitia, deinceps nouus homo uiuas in omni sobrietate, iustitia et sanctitate. Hoc faciens cum Deo et sanctis eius gloriam possidebis sempiternam. Si uero me contemnis uiam salutis tibi ostendentem, scito certissime quod aeterna supplicia et infernales flammas tu cum diabolo cui obtemperas sustinebis». Ad haec rex miratus respondit: «Video te minas nostras non metuisse et uerba tua esse sicut et opera». Etsi noluisset ueritatis praedicatori credere, tamen ad Pippinum ducem Francorum cum honore remisit eum. 12. Qui in eius laetatus aduentu rogauit eum destinato uerbi Dei opere insistere eradicatisque idolatriae spinis uerbum Dei instanter per loca singula serere. Quod etiam pius praedicator haud segniter implere satagebat, circumiens omnes illius terrae regiones per urbes, uicos, castella ubi prius euangelizabat exhortans omnes quatenus bono
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uidebant factum retulerunt. Qui nimio
furore succensus in sacerdotem dĩ uiui. suorũ
inuirias deoꝵ ulcisci cogitabat. Et ꝑtres dies sẽꝑ
trib uicib sortes suo more mutebat. et numqͣm
dampnatoꝵ sors deo uero defendente suos suꝑ
seruũ dĩ uł alique ecesuis cadere potuit. nisi
unus tantum exsotus sorte monstratus & mar¬
tẏrio coronatus ẽ. Uocabatur uͦ uir ses ad
regẽ. & multum ab eo increpatur quare sua
saera uiolasset. & in iuriã dõ suo fecisset. Cui
p̃co ueritatis constanti animo respondit. Non
ẽ ds̃ quẽ colis. sed diabolus. qui te pessimo er¬
rore orex deceptum habet. ut animã tuam
ȩternis tradat flammis. Non ẽ enĩ ds̃ nisi unus.
qui creauit cȩlum et terram. mare et omnia
que in eis sunt. Quẽ qui uera fide colit. uitã
habebat sempiternã. Cuius gͦ serius hodie t
testificor. ut ab antiqui erroris uanitate quã
coluerunt patres tui tandẽ aliquando resipis¬

Expanded text:
quod uidebant factum retulerunt. 11. Qui nimio quod uidebant factum retulerunt. 11. Qui nimio furore succensus in sacerdotem Dei uiui suorum iniurias deorum ulcisci cogitabat et per tres dies semper tribus uicibus sortes suo more mittebat et numquam damnatorum sors, Deo uero defendente suos, super seruum Dei uel aliquem ex suis cadere potuit nisi unus tantum ex sociis sorte monstratus et martyrio coronatus est. Vocabatur uero uir sanctus ad regem et multum ab eo increpatus quare sua sacra uiolasset et iniuriam deo suo fecisset. Cui praeco ueritatis constanti animo respondit: «Non est Deus quem colis sed diabolus qui te pessimo errore, o rex, deceptum habet ut animam tuam aeternis tradat flammis. Non est enim Deus nisi unus qui creauit caelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt. Quem qui uera fide colit uitam habebit sempiternam. Cuius ego seruus hodie tibi testificor ut ab antiqui erroris uanitate quam coluerunt patres tui tandem aliquando resipis
Abbreviated transcription (Latin):
laud appellabatur. quia in ea euisdẽ dĩ fana
fuere constructa. Qui locus apaganis intanta
ueneratione habebatur. et nichil inea uel an¬
maliũ ibi pascentium. uł aliarũ quarumlib&
rerũ quisquã gentilũ tangere audebat. nec
euiã a fonte qui ibi chulliebat aquã haurire
nisi tacens p̃sumebat. Quo cum uir dei
tempestate iactatis ẽ. mansit ibide aliquot
dies. quo usq se positis tempestatib oportunũ
nauigandi tempus adueniret. Sed parui pendens
stultã loci illius religionẽ uel ferocissimũ regis
animum. qui uiolatores sacroꝵ illius atrocissima
morte dampuare solebat. Igitur tres homines
in eo fonte eũ inuocatione sc̃ę trinitatis baptiha¬
uit. sed & animalia in ea terra pascentia inciba¬
ria suis mactare p̃cepit. Quod pagani intuen¬
tes. arbitrabantur eos uł infurorẽ uerti uel etiã
ueloci morte perire. Quoscum nichil mali cer¬
nebats pati. stupore perterriti. regi tam̃ rabbodo

Expanded text:
land appellabatur quia in ea eiusdem dei fana land appellabatur quia in ea eiusdem dei fana fuere constructa. Qui locus a paganis in tanta ueneratione habebatur ut nihil in ea uel animalium ibi pascentium uel aliarum quarumlibet rerum quisquam gentilium tangere audebat nec etiam a fonte qui ibi ebulliebat aquam haurire nisi tacens praesumebat. Quo cum uir Dei tempestate iactatus est mansit ibidem aliquot dies quousque, sepositis tempestatibus, oportunum nauigandi tempus adueniret. Sed parui pendens stultam loci illius religionem uel ferocissimum regis animum qui uiolatores sacrorum illius atrocissima morte damnare solebat, igitur tres homines in eo fonte cum inuocatione sanctae Trinitatis baptizauit sed et animalia in ea terra pascentia in cibaria suis mactare praecepit. Quod pagani intuentes arbitrabantur eos uel in furorem uerti uel etiam ueloci morte perire. Quos cum nihil mali cernebant pati, stupore perterriti regi tamen Rabbodo
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. Et dum apud eum uir dei fruetificare
non posse agnouit adferocissimos danoꝵ po¬
pulos iter euangeliħ andi conuertt. Ibi tam̃
ut fertur regebat ongendus. homo omni fera
crudelior & omni lapide durior. Qui tamen
ubente dõ ueritatis p̃cone honorifice tracta¬
but. Qui dum obduratam morib et idolatrie
deditam. & nullam melioris uitȩ spẽ habentẽ
offendit. acceptis tunc triginta eiusdẽ patriȩ
pueris ad electos acleo populos regni francoꝵ
reuerti festinauit. Sed ineo ipso itinere cate¬
hihatos eosdẽ pueros uitȩ fonte abluit. ne ali¬
quod ꝓpt̾ pericula longissimi nauigii. uel
exinsidiis ferocissimoꝵ terrȩ illiꝰ habitatoꝵ
dampnum pateretur in illis. uolens antiqui
hostis p̃uenire astutias. et dñi sacramentis
animas munire ad quisitas. Et dum pius ũbi
dĩ p̃dicator iter agebat. ꝑuenit in confinio
fresonum et danoꝵ ad quandã insulã quȩ
aquoda deo suo fosite ab accolis trȩ fosites¬

Expanded text:
tuit. Et dum apud eum uir Dei fructificare tuit. Et dum apud eum uir Dei fructificare non posse agnouit, ad ferocissimos Danorum populos iter euangelizandi conuertit. Ibi tamen, ut fertur, regnabat Ongendus, homo omni fera crudelior et omni lapide durior, qui tamen, iubente Deo, ueritatis praeconem honorifice tractabat. Qui dum obduratam moribus et idolatriae deditam et nullam melioris uitae spem habentem offendit, acceptis tunc triginta eiusdem patriae pueris, ad electos a Deo populos regni Francorum reuertere festinauit. Sed in eo ipso itinere catezizatos eosdem pueros uitae fonte abluit ne aliquod propter pericula longissimi nauigii uel ex insidiis ferocissimorum terrae illius habitatorum damnum pateretur in illis, uolens antiqui hostis praeuenire astutias et Domini sacramentis animas munire adquisitas. 10. Et dum pius uerbi Dei praedicator iter agebat, peruenit in confinio Fresonum et Daenorum ad quandam insulam quae a quodam deo suo Fositae ab accolis terrae Fosites
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ uł duritiã habitatoꝵ flamma minus
lucebat. e uir dĩ instantius illis in region
semina uitȩ sparserat. quo plus necessariũ
antiquã ignorantiȩ famẽ depeliere ꝑspeaeras
Qualẽ duuna gr̃ã adiuuante illis in locis fruc¬
tũ fecisset testes sunt usq hodie populi per
ciuitates. uicos. & castella. quos adueritatis
agnitionẽ. & adunius dei omnipotents cultũ
pia ammonitione ꝑduxerat. Testes ȩccłȩ quoq¬
quas ploca singula construxerat. testes & dõ
famulantium congregationes quas aliquib
adunauit in locis. Temptauit quoq idem uir
dei ultra francoꝵ regni fines celestis doetrine
flumina diriuare. Nam tunc temporis re
gẽ fresonum rabbodum cum sua gente pa¬
ganum nontimuit adire. Et quocumq per¬
rexerat. uerbũ dĩ cum omni fidutia loque¬
batur. Sed p̃fatus fresonum rex uerbum dei
humilitatis grã benigne suscipiens. nullis tam̃
uitȩ nfomentis saxeum eius cor emollire po¬

Expanded text:
torum uel duritiam habitatorum fidei flamma minus torum uel duritiam habitatorum fidei flamma minus relucebat. Eo uir Dei instantius illis in regionibus semina uitae sparserat, quo plus necessarium antiquam ignorantiae famem depellere perspexerat. Qualem, diuina gratia adiuuante, illis in locis fructum fecisset testes sunt usque hodie populi per ciuitates, uicos et castella quos ad ueritatis agnitionem et ad unius omnipotentis Dei cultum pia ammonitione perduxerat; testes quoqquas per loca singula construxerat, testes et Deo famulantium congregationes, quas aliquibus adunavit in locis. 9. Temptavit quoque idem vir Dei ultra Francorum regni fines caelestis doctrinae flumina dirivare. Nam tunc tegem Fresonum Rabbodum cum sua gente paganum non timuit adire et quocumque perrexerat uerbum Dei cum omni fiducia loquebatur. Sed praefatus Fresonum rex uirum Dei humilitatis gratia benigne suscipiens, nullis tamen uitae fomentis saxeum eius cor emollire po
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid petisset. Qua factus apłicus amino¬
nitione certus. cum magno gaudio & summe
eum suscepit honore. Et ut in eo fide agnoua
feruorẽ. religionis deuotionẽ sapientie olenn¬
dinẽ die competenti poƿulo ad uenienti ad uo¬
tis uenerabilib ad sotietatẽ ministerii sacerdo tib
publice in eccła beatissimi petri principis aslo
chiep̃m. ac ordinato nomen imposuit clemens.
uestimentisq suis sacerdotalib in duit eum.&
scõ quasi suꝑ humerali a aron pallio dignitati
& indumenti confirmauit gła. Et qđ uoluit
uł petut aut in patrocinus scõꝵ aut in reb
ecclesiasticis. cum tota mentis alacritate tra¬
didit illi. Firmatumq benedictione donis
dĩ p̃dicator. ad p̃fatũ francoꝵ ducẽ egressus
Qui eũ cum summa honoris magnificeriro
ceptum cum suę potestatis iussione in opus
euangłii direxit. M axime tam̃ in borealib
regni sui partib quo eatenus obrarua doc¬

Expanded text:
quicquid petisset. Qua factus apostolicus ammoquicquid petisset. Qua factus apostolicus ammonitione certus cum magno gaudio et summo eum suscepit honore et ut in eo fidei agnouit feruorem, religionis deuotionem, sapientiae plenitudinem, die conpetenti populo aduenienti, aduocatis uenerabilibus societatem ministerii sacerdotibus publice in ecclesia beatissimi Petri principis apostarchiepiscopum ac ordinato nomen imposuit Clemens uestimentisque suis sacerdotalibus induit eum et sancto quasi superhumerali Aaron pallio dignitatis et indumenti confirmauit gloria et quodque uoluit uel petiuit aut in patrociniis sanctorum aut in rebus ecclesiasticis cum tota mentis alacritate tradidit illi firmatumque benedictione, donis Dei praedicator ad praefatum Francorum ducem regressus est. Qui eum cum summa honoris magnificentia receptum cum suae potestatis iussione in opus euangelii direxit maxime tamen in borealibus regni sui partibus quo eatenus ob raritatem doc
Abbreviated transcription (Latin):
nisi matantur: Quod cum iuro dei ꝑsuadere
temptaret rennuit primũ. nec se tantȩ aucto¬
ritatis honore dignum eẽ referebat. E nume
huic uirtutum cathalogo asserebat. quẽ egri¬
gius mundi p̃dicator filiũ suũ timotheum
erudiens op ortere epm̃ habere censuit. Dux
uero contra religiose suasit. qđ uir dei uere¬
cunde negauit. Tandẽ omniũ unanimitate
uictus. & quod mauis di dispensatione coactus
consentit magisq uolens plurimoꝵ humilit̃
oboedire consilio quã suã ꝑtinaciter defendere
uoluntatẽ. Et sic eum honorifica legatione &
munerib apłicȩ auctoritati condignis. romã
directus ẽ. Sed die quarta priusquã illo uen¬
ret beatissimus apłicus angelica in sompnis
responsione ammonitus ẽ. ut illũ cũ summo
honore suscepisset. et quod multarum esse
animarum illum inator futurus ad eoq electus
& ad hoc uenisset ut ab eo summi sacerdau
honorẽ suscepisset nichilq ei negandum esse

Expanded text:
nisi mittantur?» Quod cum uiro Dei persuadere nisi mittantur?» Quod cum uiro Dei persuadere temptaret, rennuit primum nec se tantae auctoritatis honore dignum esse referebat enumerathuic uirtutum catalogo asserebat quem egregius mundi praedicator filium suum Timotheum erudiens oportere episcopum habere censuit. Dux uero contra religiose suasit quod uir Dei uerecunde negauit. Tandem omnium unanimitate uictus et quod maius est Dei dispensatione coactus consentit, magis uolens plurimorum humiliter oboedire consilio, quam suam pertinaciter defendere uoluntatem. Et sic cum honorifica legatione et muneribus apostolicae auctoritatis condignis Romam directus est. 7. Sed die quarta priusquam illo ueniret, beatissimus apostolicus angelica in somnis responsione admonitus est ut illum cum summo honore suscepisset et quod multarum esset animarum inluminator futurus a Deoque electus et ad hoc uenisset ut summi ab eo sacerdocii honorem suscepisset nihilque ei negandum esse
Abbreviated transcription (Latin):
sed nolens tanto doctore se uł suã priuare
gentẽ. loca ei oportuna intra terminos reg¬
ni sui p̃uidens quo pͣiusset idolatriȩ spinas
exstirpare. & purissima uerbi dĩ semina per
munda noualia habundantiusspargere. ut
impleret ꝓpheticum illud p̃ceptum. Nouate
uobis noualia. & nolite serere suꝑ spinas.
Cũq studiosissime uir dĩ ꝑ loca singula discur¬
rendo optatũ euuangelihandi opus exercuisset.¬
& semina uitȩ suꝑnę gratiȩ rore irrigante. lon¬
ge lateq in agris multꝵ cordium ad eius pre¬
dicationẽ uberrime pullulassent. congaudens
p̃dictus francoꝵ duxe pippinus. eius scĩssime de¬
uotioni. et uerbi dĩ clarissima multiplicatione.
maiores ꝓfectus occasione prudenti cogitabat
consilium eum romã mutere. ut ad omno apłico
in summi sacerdotii honorẽ ordinaret᷑. quatinꝰ
apłica benedictione & ussione accepta maiori
ab eo fisus fidutia. roboritus in opus eugłii.

Expanded text:
sed nolens tanto doctore se uel suam priuare sed nolens tanto doctore se uel suam priuare gentem loca ei oportuna intra terminos regni sui praeuidens quo potuisset idolatriae spinas exstirpare et purissima uerbi Dei semina per munda noualia abundantius spargere ut impleret propheticum illud praeceptum: «Nouate uobis noualia et nolite serere super spinas». 6. Cumque studiosissime uir Dei per loca singula discurrendo optatum euangelizandi opus exercuisset et semina uitae, supernae gratiae rore inrigante, longe lateque in agris multorum cordium ad eius praedicationem uberrime pululassent, congaudens praedictus Francorum dux eius sanctissima deuotione et uerbi Dei clarissima multiplicatione, maioris profectus occasione prudenti cogitabat consilio eum Romam mittere ut a domno apostolin summi sacerdotii honorem ordinaretur quatenus apostolica benedictione et iussione suscepta maiori ab eo missus fiducia roboratus in opus euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
undecim frib eo fidei feruore armatos. quo &
ipse naiuim conscendit. Quoꝵ aliqui postea
ob p̃dicationis euangelicȩ in stantiã martyrio
coronati sunt aliqui uero episcopatus ordinem
accipientes pꝰ sc̃ȩ p̃dicationis labores in pace
quieuerunt. Igiur iuro dei cum sotus sicut
p̃diximus nauiganti donec ꝓspero cursu ostia
rheni fluminis uela deposuit. ibiq optata
telluris statione refocilati sunt. et mox adcas¬
tellũ rraiectum quod inipsa eiusdẽ fluminis
ripa sitũ ẽ ꝑuenerunt. In quo etiã post aliqͦt
tempus dõ donante & fide crescente. ide sc̃s
WUillebrordus sedẽ episcopatus sui habuit. Sed
quia eadẽ gens fresonum in quo idem ȩdifica¬
tum ẽ castellum cũ rege rabbodo paganis
adhuc ritib sorduit. uisũ ẽ iuro dĩ frantia
contendere. ac ducẽ illoꝵ adire pippinum
uirũ strenuum triumphis clarũ. et morib
ꝓbum. Qui eum cum omni honore suscipiens.

Expanded text:
duodecim fratribus, eo fidei feruore armatos quo et duodecim fratribus, eo fidei feruore armatos quo et ipse, nauem conscendit. Quorum aliqui postea ob praedicationis euangelicae instantiam martyrio coronati sunt, aliqui uero episcopatus ordinem accipientes, post sanctae praedicationis labores in pace quieuerunt. Igitur uiro Dei cum sociis, sicut praediximus, nauiganti, donec prospero cursu ostia Hreni fluminis uela deposuit, ibique optata telluris statione refocilati sunt et mox ad castellum Traiectum, quod in ipsa eiusdem fluminis ripa situm est, peruenerunt. In quo etiam post aliquot tempus, Deo donante et uerbo fidei crescente idem sanctus Willibrordus sedem episcopatus sui habuit. Sed quia eadem gens Fresonum in quo idem aedificatum est castellum cum rege suo Rabbodo paganis adhuc ritibus sorduit, uisum est uiro Dei Franciam contendere ac ducem illorum adire Pippinum, uirum strenuum, triumphis clarum et moribus probum. Qui eum cum omni honore suscipiens
Abbreviated transcription (Latin):
Pectoris alueario dulcissimos uirtutũ fauos
construeret. ibiq duodecim annis int̃ exximios
simul pię religionis & saerȩ lectionis magistros
futurus multoꝵ populoꝵ p̃dicator erudiebat᷑.
donet occurreret inurum ꝑfectum et in etatẽ
plenitudinis cxpĩ. Tracesimo itaq &e tertio
etais suȩ anno maor egregio uro fidei flamma
crescebat inpectore. ita ut parũ ei uidebatur
sibi soli tantum modo in religionis seĩtate su¬
dasse. sinon & alis quoq in predicationis ue¬
nitate ꝓdeẽ. Audiuit inborealib: mundi par¬
tib mesẽ quidẽ multã eẽ sed operarios paucos
Sed ut somni dõ dispensante impleret᷑ ueritos
pas enat̃ olim de eo se uidisse testabat᷑ suȩ
conseius uoluntati. licet ahuc diunȩ dispen¬
sationis ignarus illas in partes nauigare cõ¬
oiaurt: oe clarissima euangelicȩ p̃dicationis
luce torpentes longa infidelitate populos si
dei uoluntas illuistrare. assumptisq secum

Expanded text:
pectoris alueario dulcissimos uirtutum fauos pectoris alueario dulcissimos uirtutum fauos construeret. Ibique XII annis inter eximios simul piae religionis et sacrae lectionis magistros futurus multorum populorum praedicator erudiebatur, donec occurreret in uirum perfectum et in aetatem plenitudinis Christi. 5. Tricesimo itaque et tertio aetatis suae anno maior egregio uiro fidei flamma crescebat in pectore ita ut parum ei uidebatur sibi soli tantummodo in religionis sanctitate sudasse si non et aliis quoque in praedicationis ueritate prodesset. Audiuit in borealibus mundi partibus messem quidem multam esse sed operarios paucos. Sed ut somnii, Deo dispensante, impleretur ueritas quod mater olim de eo se uidisse testatur, suae conscius uoluntatis, licet adhuc diuinae dispensationis ignarus illas in partes nauigare cogitauit et clarissima euangelicae praedicationis luce torpentes longa infidelitate populos, si Dei esset uoluntas inlustrare. Adsumptisque secum