comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rea scriptã que ad testĩn Diił.
faciend̃ ꝑ abatur. si nullo uire
testm̃n ut ꝑfectum eẽt nec ea
q̃ fideicõmissorũ u̾ba habent
peti posse.¶ Exhus ubis que
scriptura pat̾ famił. addidit

Expanded text:
ea scriptura, quae ad testamentum faciendum parabatur, si nullo iure testamentum perfectum esset, nec ea, quae fideicommissorum uerba habent peti posse.Ex his uerbis, quae scriptura pater familias addidit
Abbreviated transcription (Latin):
tib ccͣ queq s ex dodrante insti¬
tutus comisso edicto semisse
acce perit bonorum possõnem
er semisse tantu legata sub¬
stitutus debebit. Quomodo
enimageretur ubi. am plius
est in bonorum possone sic u̾
minus est deducitur. De annis¬

Expanded text:
tra quoque si ex dodrante institutus commisso edicto semissem acceperit bonorum possessionem, ex semisse tantum legata substitutus debebit: quo modo enim augentur ubi amplius est in bonorum possessione, sic et ubi minus est, deducitur. LI
Abbreviated transcription (Latin):
onalibus obfuari opor¬
tet eas uero que non hnt
moram consumptam. ad¬
mittemus cautione obla¬
ca. Nec eium parem dice¬
mus eum cui ita datũ sit

Expanded text:
onalibus obseruari oportet: eas uero, quae habent moram cum sumptu, admittemus cautione oblata: nec enim parem dicemus eum, cui ita datum sit
Abbreviated transcription (Latin):
poterant.¶ S cum uxori p
parte hr̃di scripte. dos prele¬
getur ea que deductis legacis
lorditatem restituere rogatur
retinet tantum effici at qͣntũ
in dote est tamen ꝓ fu a portio¬
ne dotis prelegace ꝑtem dedu¬
cet. ¶ Cum eumm ucrumq cõ¬
sequitur .iil. int̾ est inter hãc
mulierem et quamins aliũ
credit orem: br̃dem institu¬
cum et hr̃ditatem restituere
rogatum. Idemq probatur. ⁊
si non deductis iegatis adis¬
missum ab ea relictum sit.

Expanded text:
poterant. sed cum uxori pro parte heredi scriptae dos praelegetur eaque deductis legatis hereditatem restituere rogatur: Falcidiam retinet, tantum efficiat, quantum in dote est, tamen pro sua portione dotis praelegatae partem deducit. cum enim utrumque consequitur, nihil interest inter hanc mulierem et quemvis alium creditorem heredem institutum et hereditatem restituere rogatum. idem probatur et si non deductis legatis fideicommissum ab ea relictum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Si legatus suspectam
torditacem dicat etiam legatio¬
nis cempore compellendus est
accipere uditium quia non hͥ
multum offitio occupatur. et li¬
cet deliberare se dicat an adeat
eogendus est adire. s non ut sta¬
tim restituat: s ut reuersus do
cur ul si non putauerit. restitu¬
at totam brditatem ne onera pa¬
tiatur. ¶Si quis bona sua.ł.
sua omnia rogauerit restituere
fidi ꝯmissariam restitutionem
ẽẽ intelligendum est nam meo¬
rum et cuorum appellatione eti¬
am acciones contineri dicendũ

Expanded text:
m.Si legatus suspectam hereditatem dicat, et legationis tempore compellendus est accipere iudicium, quia hic non multum officio occupatur: et licet deliberare se dicat an adeat, cogendus est adire, sed non ut statim restituat, sed ut reversus dom utatur vel, si non putaverit, restituat totam hereditatem, ne onera patiatur. Si quis "bona sua" vel "omnia sua" rogaverit restituere, fideicommissariam restitutionem esse intellegendum est: nam meorum et tuorum appellatione etiam actiones contineri dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
erm̃. E tatu liber hr̃dis nõ
auget famili.im. Comunes
seruiutruisq impatrimoio
comimerantur Quius usus
fructus alienus est in dño
ꝯmissoria distracti qtem ad di¬
em adiecti uenditoris.
aulus. E ris. aliem loco de¬
ducuntur non solum precia e¬
orum quib libertas data est
et eorum qui supplicio sunt

Expanded text:
rum. Statuliber heredis non auget familiam. Communes serui in utriusque patrimonio connumerantur. Cuius usus fructus alienus est, in ‹domcommissoria distracti, item ad diem addicti in uenditoris.arum.Aeris alieni loco deducuntur non solum pretia eorum, quibus libertas data est, et eorum, qui supplicio sunt
Abbreviated transcription (Latin):
minio nepos redierit dicẽ¬
dum erit. cum ꝑatri emuia¬
cipato iungi. ¶Si pater
ex duobus filus qͦs in potes¬
tate hũit. alterum einan¬
ci pauerit. et nepotem ex
eo in locum filii adoptau̾¬
it et pret̾ito emancipato
decesserit uil. ait nepoti in
locum filii adoptato succ¬
urri oportere. ut quasi fi¬
lius portionem habeat ꝙͣ
laeret et si extran cus ado¬
ptatus ẽẽt. sic fiet in quid
ut filius qui in potestate
fuerit. t̾ciam ꝑtem nepos
ui locum filii adoptatus a¬
liam t̾ciam. emancipatus
finius. cum nepote altero
retento in potestate parci¬
antur nec enim minus
debet ferre nepos in locuz
filii adoptatus ꝙͣ ab extra¬
neo eẽt adoptatus. ¶Alld
non interest quota portio
hrditatis ad nepotem ꝑ

Expanded text:
minio nepos redierit, dicendum est eum patri emancipato coniungi. Si pater ex duobus filiis, quos in potestate habuit, alterum emancipaverit et nepotem ex eo in locum filii adoptaverit et praeterito emancipato decesserit: Iulianus ait nepoti in locum filii adoptato succurri oportere, ut quasi filius portionem habeat, quam haberet et si extraneus adoptatus esset. sic fiet, inquit, ut filius, qui in potestate fuit, tertiam partem, nepos in locum filii adoptatus aliam tertiam emancipatus filius cum nepote altero retento in potestate partiatur: nec enim minus debet ferre nepos in locum filii adoptatus, quam si ab extraneo esset adoptatus. Illud non interest, quota portio hereditatis ad nepotem
Abbreviated transcription (Latin):
Atdum⁊ dimmimutoem et
augmentum⁊ mutat̾dem
recipe obligat̾ces oꝑar scien¬
dñ est. nam dũ languet lib¬
tus patrono oꝑe que iam ce¬
dere ceꝑunt ꝑeunt. s si lib̾ta
que opas ꝓmisitad eam di¬
gnitatem ꝑueniat ut incõ¬
ueniens sit p̾stare patrono
oꝑis iponire hee int̾cident.

Expanded text:
et deminutionem et augmentum et mutationem recipere obligationes operarum sciendum est. nam dum languet libertus, patrono operae, quae iam cedere coeperunt, pereunt. sed si liberta, quae operas promisit, ad eam dignitatem perueniat, ut inconueniens sit praestare patrono operas, ipso iure hae intercident.
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Nec aũt satisda¬
tio locum ht si iusta causa ẽẽ
uidebitur. nam iniquum
erat omui mõ caueri non¬
dum illata controu̾sia litis
cum possĩt illusorie in me fi
Ideoq eam rem p̾tor ad cog¬
nitom suam reuocat.¶Si
tunt actiones et creditor¬
ibus et legatariis ¶ Hec
cautio utiq neccͣia est siqͥs

Expanded text:
um. Haec autem satisdatio locum habet, si iusta causa esse uidebitur: nam iniquum erat omnimodo caueri nondum illata controuersia litis, cum possint ei lusoriae minae fieri: ideoque eam rem praetor ad cognitionem suam reuocat. Si tunt actiones et creditoribus et legatariis. Haec cautio utique necessaria est, si
Abbreviated transcription (Latin):
uissu eius adiri potest.
Nam id et pressit si m̃s
erit. in libertate danda.⁊
quo futurum erat ut impe¬
diretur libertas. etiam si
ex pressum non esset. Se¬
pe numero camen muta

Expanded text:
ussu eius adiri poterit: nam id expressit 'si meus erit' in libertate danda, quo futurum erat ut impediretur libertas, etiamsi expressum non esset. saepenumero tamen muta
Abbreviated transcription (Latin):
alud quid reliquero nam acte¬
mis erunt obligati quatenus
ad eos ꝑuenerit. ¶ Siquis ca¬
uerit peto. ut ili des aũ illi fidi¬
ꝯmissum relinquas: aut illi li¬
b̾tatem ad scribes admittenda
sunt nam cum mb̃rdum insti¬
tucione senatus censint ucile
deceteris quoq idem erit acci¬
piendum. ¶ Si rogatus fuei̾t
ut si sine uberis decesserit resti¬
tuat rrditatem. Papianus.ł.
lem filium efficere ut deficiat
condictio et in libertino eodẽq
collib̾tino hoe scrib̾ mͥ autem qd̾
ad nacurales liberos actinet.
uoluntatis q̃o uidebitur. esse
de quibus liberis cestacor sense¬
rit. s hoc exdignitate: et exuo¬
luncate. et ex condictione eius
qui fidĩꝯmissit: accipiendum
erit. ¶ Ee fc̃õ tractatum

Expanded text:
aliud rel‹i›quero: nam hactenus erunt obligati, quatenus qui‹d› ad eos peruenit. Si quis cauerit 'peto ut illi des' aut 'illi fideicommissum relinquas' aut 'illi libertatem adscrib‹a›s', admittenda sunt: nam cum in heredum institutione senatus censuit utile, de ceteris quoque idem erit accipiendum. Si quis rogatus fuerit, ut, si sine liberis decesserit, restituat hereditatem, Papinianus lem filium efficere, ut deficiat condicio: et in libertino eodem colliberto hoc scribit. mihi autem, quod ad naturales liberos attinet, uoluntatis quaestio uidebitur esse, de qualibus liberis testator senserit: sed hoc ex dignitate et ex uoluntate et ex condicione eius qui fideicommisit accipiendum erit. Ex facto tractatum
Abbreviated transcription (Latin):
undi instrumentor
legato id pecus cedere
pntabat tubo quod is fu¬
dus sustinere potrasset
lateo.contra quid enm
fiet m quit sicum mi¬
le oues fundus sustine
in eo fundo fuerint qua
oues pocissimumi legato
cessuras eristimauimꝰ.
nec querendum ee. quit
debuiss pari pecconistru¬
menti fudi casas ad
paratum eet. nonemm

Expanded text:
undi instrumento legato id pecus cedere putabat Tubero, quod is fundus sustinere potuisset: Labeo contra. quid enim fiet, inquit, si, cum mille oves fundus sustinere in eo fundo fuerint? quas oves potissimum legato cessuras existimabimus? nec quaerendum esse, quid debuisset parari pecoris instrumenti fundi causa, sed quid paratum esset: no
Abbreviated transcription (Latin):
tionem uerum est senatus cõ¬
sultum posse locum pr̃e s si
fuerit rursus in mixcus rursꝰ
deb mat̾ abstinere. ¶ Si qͥs
ne missus sit mox natus sit. ⁊
ance bonorum põnem acceptũ
decesserit an matri noceat. ui¬
dendum qͣi bõꝵ possõr. ⁊ puto
nou nocere si non suus patri
agnoscitur. Neq enim suf¬
quoq acceperit bonorum po¬
nem igitur et si furioso decte¬
to petita sit posẜo et pusquam
ip̾e sit m̃tis compos factus ⁊¬
rit matri non obstabit. ¶ S
si quis cum status controuer

Expanded text:
tionem, uerum est senatus consultum posse locum habere: sed si fuerit rursus immixtus, rursus debet mater abstinere. Si quis ne missus sit, mox natus sit et ante bonorum possessionem acceptam decesserit, an matri noceat, uidendum, quasi bonorum possessor. et puto non nocere, si non suus patri adgnascitur: neque enim sufquoque acceperit bonorum possessionem. igitur et si furioso decreto petita sit possessio et priusquam ipse mentis compos factus rit, matri non obstabit. Sed si quis, cum status controver
Abbreviated transcription (Latin):
cuit se dicend̾ẽ hũc nõ posse recu¬
sare quomin tota hoña brdit¬
atia subeat. ¶Quienim aut sci¬
re potuit illo abstinente de hon̾¬
ibꝯ fore inplicitu ꝯdicione ad¬
ne uidetur. ¶dem.

Expanded text:
cuit se, dicendum est hunc non posse recusare, quo minus tota onera hereditaria subeat: qui enim scit aut scire potuit illo abstinente se oneribus fore implicitum, ea condicione adire videtur. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
ars seruus
manumiserat et ei peccu¬
lium legauerat is seruus
mille numos domino de
cino si pecciniam orcinis ꝙ̃
debuerat soluissdomirus

Expanded text:
s seruum manumiserat et ei peculium legauerat: is seruus mille nummos domino debcino, si pecuniam orcinus quam debuerat soluisset.Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
mios quiidiniuuat aure¬
os .x. si rebus nepotis mei
interueniat omnemqr ad¬
miustracionem rerum nepo¬
tis mei. ad solicitudinem sy¬
am reucenierit squero cum

Expanded text:
os quamdiu uiuat aureos decem, si rebus nepotis mei interueniat omnemque administrationem rerum nepotis mei ad sollicitudinem suam reuocauerit'. quaero, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cano cum ad annos .xui. ꝑue¬
uisset brdicacem restitueret
seius ooceanus: antequam ĩ¬
pleret annos defunctus est.
mme orilius seneca qui se
auumculum sen ooceani dic̃
proximitatis nomine. hec bo¬
na petit. maximus autem mͥ¬
chachius fibi ea uendicat.
ideo quia defimetus est hus
cui restituere uissus erat. qͥro
ergo utrum hec bona aduale¬
chiuni brdem fidutiarium ꝑ¬
tineant. au malium senecant
qui se pueri defuncti amuncu¬
lum esse dicit .R. si senis core¬
anus cui fideicõmissa. here¬
ditas ex testamento sen satur
nini cum annos .xui. he̾ret.
aualerio maximo fidutiario
hr̃de resticui debeat. priusqͣm
prefinicum tempus etatis ĩ¬
pleret decessit. fiduti arla h̃r¬
dicas ad eum ꝑtinet ad quẽ

Expanded text:
ano, cum ad annos sedecim peruenisset, hereditatem restitueret. s‹e›ius Oceanus antequam impleret annos, defunctus est: nunc Mallius Seneca, qui se auunculum Seii Oceani dicit, proximitatis nomine haec bona petit, Maximus autem trierarchus sibi ea uindicat ideo, quia defunctus est is cui restituere iussus erat. quaero ergo utrum haec bona ad Valerchum heredem fiduciarium pertineant an ad Mallium Senecam, qui se pueri defuncti avunculum esse dicit. respondi: si Seius Oceanus, cui fideicommissa hereditas ex testamento Seii Sanini, cum annos sedecim haberet, a Ualerio Maximo fiduciario herede restitui debeat, priusquam praefinitum tempus aetatis impleret, decessit, fiduciaria hereditas ad eum pertinet, ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
sunt s officiales qͥdem tu¬
ture nec cuiq̃m alti de ben
no. ⁊̃ alii edi possunt. Saulꝰ
le itastipłatur oꝑas in dare
spondes itaq patrono dan
stipłandum e̾it. ¶ Lbertus
operarum nomine ita nirã¬
do patrono aut lucio ticio
soluere tico nõ potest ut a pa¬
trono liberetur. Tul.¬

Expanded text:
sunt. Sed officiales quidem futurae nec cuiquam alii deberi no et alii edi possunt. Pomponle ita stipulatur: "operas mihi dare spondes?" itaque patrono dari stipulandum est. Libertus operarum nomine ita iurando "patrono aut Lucio Titio" solvere Lucio Titio non potest, ut a patrono liberetur. Iul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcepte poraõe quadrantis ĩpu¬
tabunt. cũ aũt pomortẽ fuam
rogatus hr̃clitatẽ restitũe res
hrditanas distrabre nõ coga¬
recligi potuunt. usiux ꝓpt̾ usũ

Expanded text:
ceptae portioni quadrantis imputabuntur.Cum autem post mortem suam rogatus hereditatem restituere res hereditarias distrahere non cogaredigi pot
Abbreviated transcription (Latin):
te totam peccuĩa iure falcidi¬
e pcipeuidet᷑ et ita diui adria¬
ni rescriptu intellectũ est tã¬
ꝙͣ si exboms nũmos retentu¬
iꝯfuisset. ꝙ tũc quoq r̾nd̾ ẽ.¬
one retim pot̾. p̃dioꝵ aut ali¬

Expanded text:
e totam pecuniam iure Falcidiae percipere uidetur, et ita diui Hadriani rescriptum intellectum est, tamquam si ex bonis nummo‹s› retenturus fuisset. quod tunc quoque reone retineri potest, praediorum a
Abbreviated transcription (Latin):
um usuraꝵ acc̃o nã h̃rditaria
scipło fuit extrebelliano trãs¬
fertur et iõ nec in debiti repe¬
ticioerit ac simł ⁊hrditario
c̃ditori simedi tp̃ris nõso luã¬
tur usure fidei cõmissanũ in
hus quoq trebellianũ tene¬
bit nec ido q̃re le locꝯ erit ꝙ de
fructibꝰ hr̃s quos iure suo ꝑ¬
cipiebat fem nõ solu̾it ꝙ sife¬

Expanded text:
um usurarum actio nam hereditaria stipulatio fuit ex Trebelliano transferetur, et ideo nec indebit‹i› repetitio erit. ac similiter hereditario creditori si medii temporis non soluantur usurae, fideicommissarium in his quoque Trebellianum tenebit nec ideo querellae locus erit, quod de fructibus heres, quos iure suo perci‹pi›ebat, faenus non soluerit.
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtate posuit ꝯditc̃esicũ
testator ait̾utru dedit. nõsi
dotem dabat pactaerat cu
mantont mortua se iinio
tpoĩta ẽ morios deinde matrr̃
etmantu suũ hr̃de fcc̾at et
amatit pecierat. ut brditati
ticio irstitu̾et uider adclicto
dehr̃ditait diuidẽda ꝑtr̃ dotiꝰ

Expanded text:
uoluntate posuit aditionem: sed cum testator alterutrum dederit, nos dotem dabat pacta erat cum marito, ut mortua se in matterposita est: moriens deinde matrem et maritum suum heredem fecerat et a matre petierat, ut hereditatem Titio restitueret: iudex addictus d
Abbreviated transcription (Latin):
si inicez cauissent.selegataco
testõ relicta reddituros. placet
irmictieis ꝯdicionẽ qr adfr¬
aude legum respic̾et que ue¬
tarent quosda legatam caꝑe

Expanded text:
si inuicem cauissent se legata eo testamento relicta reddituros, placet remitti eis condicionem, quia ad fraudem legum respicer‹e›t, quae uetarent quosdam legata cape
Abbreviated transcription (Latin):
Rtclum hec adiectio eq̃ r̃des
supto testatoris uolimtater
ex primit ut puta primꝰ et fr̃i
mei filu eque Hrdes sũpto. nã
rec adiectio declarat om̃s ex
iurilitꝰ ꝑtibꝰ institutos. nt
et labeo scripsit. qua detrãcta:¬

Expanded text:
rdum haec adiectio 'aeque heredes sunto' testatoris uoluntatem exprimit, ut puta 'Primus et fratris mei filii ‹ae›que heredes sunto': nam haec adiectio declarat omnes ex uirilibus partibus institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhrde gereir uderet et id̾o filiꝰ
ꝗtanquã ex honis matris eius
br̃ditate suscepit agrum adhẽ¬
ditate patrosptinentẽ ut mat̾¬
nu ignorans possedit abstin¬
endi Sscilium ꝙ ĩbonis patris
tenuit amisisse nõ uidet᷑. pup

Expanded text:
de gerere videtur. et ideo filius, qui tamquam ex bonis matris, cuius hereditatem suscepit, agrum ad hereditatem patris pertinentem ut maternum ignorans possedit, abstinendi consilium, quod in bonis patris tenuit, amississe non videtur. Pup
Abbreviated transcription (Latin):
iuł curie uł hr̃s instituto ma¬
numiss uł alicnatꝰ adibit hr̃¬
ditatẽ. ¶Si fici ẜuus sit institu¬
to nissu ꝓcuratoris cesaris adi¬
bit hr̃ditatẽ ut ẽ sepe Rptum.¬
effectus ad gladium uł ad bes¬
tias uł inmetallum dãpnatus
si fũit hr̃s instituto ꝓnõ scrip¬

Expanded text:
institutus manumissus uel alienatus adibit hereditatem.Si fisci seruus sit, iussu procuratoris Caesaris adibit hereditatem, ut est saepe rescriptum.effectus ad gladium uel ad bestias uel in metallum damnatus, si fuerit heres institutus, pro non scrip
Abbreviated transcription (Latin):
de suta sit fideicõ. irlictumꝰ. il¬
le site meru̾it omĩ modo fidci¬
comissum debebitur simo¬
rum couocare fidei comissariꝰ
potuit et si ita sit site nõ offen¬
dit eque debebitur. Nec pot̾it
pr̃s causannõ ee meritur si.a¬
uus uirbomꝰ et nõ ĩfecto me¬
ntum potuit admitte.¶hec
tia et curam coragas ut pos¬
sint ad filios tuos pucnire
uoet nõ satis exprimant fidei¬
comiffũ s mag̾ cõscilium ꝙͣ

Expanded text:
de si ita sit fideicommissum relictum: 'illi, si te meruerit', omnimodo fideicommissum debebitur, si moonum collocare fideicommissa rius potuit: et si ita sit 'si te non offenderit', aeque debebitur: nec poterit heres causari non esse meritum, si alius uir bonus et non infestus meritum potuit admittere.Haec as et curam eorum agas, ut possint ad filios tuos peruenire', licet non satis exprimunt fideicommissum, sed magis consilium quam
Abbreviated transcription (Latin):
c defendetur mid tp̃s fi dei cõ. ix
lictum quo sui uiris fili effici¬
tur. ¶si cuiita fũit adei comis¬
sum ixlictum si morte patris:
sui uirs fũit effectꝰ et emacip̃¬

Expanded text:
 defendetur in id tempus fideicommissum relictum, quo sui iuris filius efficitur.Si cui ita fuerit fideicommissum relictum: 'si morte patris sui iuris fuerit effectus' et emancipa
Abbreviated transcription (Latin):
as nccͣcias fecisse indebitum.
Nos genalit diffimm mul¬
tum int̾eẽ ad ꝓpctuam uti¬
tatem agriul ad cam queñ
adp̾fentis temporis ꝑ tincat
anno ad p̃sentis anni frucc
Simp̃sentis cum fructiooy
cõpensandimi ẽ. ¶ Si u̾o non
fuit ad p̾sens tm̃ aꝑta sit ero¬
gacio necessaris ꝯpensand
Iinpensis ꝯtini qd̃ si. amarito
omissum sit. index tantieu
dampnabit quanti mułris
iut fũit cas impensas ficrb
est nõ factanim itasiohi
ies maie gesta est. Itaq si fu¬
sit insula iuentem caqr ci¬
usta sit inpensas cõsequte
si nõ fcc̾it et deust canich p̃¬

Expanded text:
sas fecisse uidebitur. Nos generaliter definiemus multum interesse, ad perpetuam utilitatem agri uel ad eam quae non ad praesentis temporis pertineat, an uero ad praesentis anni fructum: si in praesentis, cum fructibus hoc compensandum: si uero non fuit ad praesens tantum apta erogatio, necessariis impensis contineri, quod si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mulieris interfuerit eas impensas fieri. est, non factarum ita, si ob id res male gesta est: itaque si fulserit insulam ruentem eaque exusta sit, inpensas consequitur, si non fecerit, deusta ea nihil pr
Abbreviated transcription (Latin):
iustrauerit. sed et si is qͥ
soluendo non est legau̾it
et heres eum creditorib
deciderit. ne solidum solu¬
eret. et obeam decisionez
factum sit. ut aliquid reti

Expanded text:
istrauerit. Sed et si is qui soluendo non est legauerit et heres cum creditoribus deciderit, ne solidum solueret, et ob eam decisionem factum sit, ut aliquid reti
Abbreviated transcription (Latin):
pillum. uł qui ius alius ex¬
traneus. extraneu eq pupil¬
lum scripsit hrdem et ticio
legatum dedit eumq ei dẽq
pupillo cutorem ascripfit.
siticiꝰ ꝯfirmatꝰ excusauit
se atutela quero an legatũ
ãmittat et quidẽ si testo qui¬
dem tutor nõ sit scriptꝯ lega¬
re tutor. excuset se. an eque
reppellend sit alegato et an
aliquid int̾sit a patre uł em¬
ancipato pupillo tudordat᷑
p̾tor qui eu ꝯfirmauit tu¬
tore defuncti sequitur iudi¬
cium. Ide inmatris testõ di¬
cend̾ ẽ. sumł est matri qui iꝰ
extraneus qui pupillũ hr¬
dem instituit. eiq et intuto¬
re dando ꝓspicẽ uoluit qͣle
sunt alũpni nr̃i recte ergo
placuit eum qui recusat id
ꝙ testacor relinquit ab co
ꝙ petit.⁊ ꝙ ide dedit reppel¬
si debe̾.nõ semꝑ tñ existimo
eum qui honus tritele recu¬
saunit ieppellend a legato s
ita demu si legatu ei ideo
ascriptu appareat ꝙ eidem
tutela filioꝵ in iunxit nõ
am sine tutele idq appare

Expanded text:
pillum uel quiuis alius extraneus extraneum aeque pupillum scripsit heredem et Titio legatum dedit eumque eidem pupillo tutorem adscripsit: Titius confirmatus excusauit se a tutela: quaero, an legatum amittat. et quid, si testamento quidem tutor non sit scriptus, legare tutor excuset se, an aeque repellendus sit a legato? et an aliquid intersit, si a patre uel emancipato pupillo tutor datuaetor, qui eum confirmat tutorem, defuncti sequitur iudicium. idem in matris testamento dicendum est. similis est matri quiuis extraneus, qui pupillum heredem instituit eique et in tutore dando prospicere uoluit, quales sunt alumni nostri. recte ergo placuit eum, qui recusat id quod testator relinquit ab eo quod petit quod idem dedit repelli debere. non semper tamen existimo eum, qui onus tutelae recusauit, repellendum a legato, sed it demum, si legatum ei ideo adscriptum appareat, quod eidem tutelam filiorum iniunxit, non am sine tutel‹a›. id appare
Abbreviated transcription (Latin):
idem probatur si certus
dies incertus ue. illuis le¬
gato fuerit ascriptus.
non ob esse uerius est. qr
ratio legandi legato non
coheret. s plerumq doli
ex ceptio locum habebit
si probetur alias legaturũ
non fuisse. falsamꝰ condi¬
tionem. cassius. et celius
sabinus impossibilem ẽe
dixerunt ueluti panfil.
si quod ticio debeo solu̾it

Expanded text:
idem probatur, si certus dies incertusue alius legato fuerit adscriptus. non obesse uerius est, quia ratio legandi legato non cohaeret: sed plerumque doli exceptio locum habebit, si probetur alias legaturus non fuisse. Falsam condicionem Cassius et Caelius Sabinus impossibilem esse dixerunt, ueluti: 'Pamphilus, si quod Titio debeo soluerit
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Qui sub condi¬
tione rationum redden¬
darum liber esse iussus
est docere debet consta¬
re fidem omnibus que
ab eo gesta sunt. ut ne¬
q subtraxerit quid ex
his. que a ceperit neq
ex pensum rationibus

Expanded text:
m. Qui sub condicione rationum reddendarum liber esse iussus est, docere debet constare fidem omnibus, quae ab eo gesta sunt, ut neque subtraxerit quid ex his quae acceperit neque expensum rationibus
Abbreviated transcription (Latin):
Auis. Lu his que extra testa¬
mentum uicurrent. possunt
res ex bono et equo interp̾ta¬
tionem capere. E a uero que
ex ip̃o testam̃to orirentur neces¬
se est sed̾m scripti iuris ratiõe
dem. Demostratio falsa est
ueluti si ita scriptum sit. ser¬
uum stichum quẽ ticio emi.
fundum tusculanum qui mnͥ.

Expanded text:
is. In his, quae extra testamentum incurrerent, possunt res ex bono et aequo interpretationem capere: ea uero, quae ex ipso testamento orerentur, necesse est secundum scripti iuris rationem . Demonstratio falsa est, ueluti si ita scriptum sit: 'seruum Stichum, quem de Titio emi' 'fundum Tusculanum, qui mihi
Abbreviated transcription (Latin):
tum retro tamen sit. uisi re¬
pudiatur. at tm̃ eum repudi¬
atur recto tamen non fuisse
palam est. In cet̾is quoq lib̾.¬
litatibꝰ quis non admisit is
libertus cuiquis donatum
uoluit. idem erit ꝓbandum
fauianam cessare sufficit eĩ
prono si niehil de suo ĩnecem
eius libertus alienaunit non
si non acqui sunt ꝓide. et
si cum subcondictione ei le¬
gatum eẽt id egit. nec condie¬
tio exist̾e̾t. uł si sub condietõe
stipulatus fin̾t ialint defi¬
cere condictionem dicendũ
est. faui. mam cessare. quid
si in lite iunci uoluit si quidẽ
condempnatus est data oꝑa
uł mune confessus est dicen¬
dum erit fauianam locũ here.
quod si noluit optinere cum
peteret hic. uidendum est. ⁊ pu¬
tonune dunmuisse de pr̃imo¬
nio accionem enum de bons
diminuit quemad modum
si passus ẽẽt accionis diem
abire set si querelam puto¬
aliquam forte unuriarum
uł simile insticuere noluit ñ
pot̾ patroms obeam rem fa¬
uianam ex pertri. quod si trã¬

Expanded text:
tum retro nostrum sit, nisi repudietur, attamen cum repudiatur, retro nostrum non fuisse palam est. in ceteris quoque liberalitatibus, quas non admisit is libertus cui quis donatum uoluit, idem erit probandum Fabianam cessare: sufficit enim patrono, si nihil de suo in necem eius libertus alienauit, non si non adquisiit: proinde et si, cum sub condicione ei legatum esset, id egit, ne condicio existeret, uel, si sub condicione stipulatus fuerit, maluit deficere condicionem, dicendum est Fauianam cessare.Quid si in lite uinci uoluit? si quidem condemnatus est data opera uel in iure confessus, dicendum erit Fauianam locum habere: quod si noluit optinere, cum peteret, hic uidendum. et puto hunc deminuisse de patrimonio: actionem enim de bonis deminuit, quemadmodum si passus esset actionis diem abire. Sed si puta querellam inoaliam, forte iniuriarum vel similem instituere noluit, non potest patronus ob eam rem Faviana experiri. At si tran
Abbreviated transcription (Latin):
tronum. Onine aũt quod¬
cumq gestum in fraudem
patroni est reuocatur. ¶Do¬
lum accipere nos oportet
eius qui alienauit. namer
cui auenatum est. et ita eue¬
uit ut qui fraudis uł doli
conscuis non fuit carere de¬
beat re infraudem pationi
auenata et si putauit ĩ gei¬
umm nec credidit libertum
adũsus cum. pationo qui
contra tabulas.bo. pos. omi¬
sit. faiuana non com petit
si non plus sit in eo quod
datum est quam pars de¬
odum legatarius pr̃ono
facit. ¶Utrum autem
ad ea sola reuocanda faii¬
ana pertinet. que quis li¬
bertus de bonis minuit
an etiam ad ea que non
acquisunt uidendum est

Expanded text:
tronum. Omne autem, quodcumque in fraudem patroni gestum est, reuocatur. Dolum accipere nos oportet eius qui alienauit, non eius cui alienatum est: et ita euenit, ut qui fraudis uel doli conscius non fuit, carere debeat re in fraudem patroni alienata, etsi putauit ingenuum nec credidit libertinum. Aduersus conpatronum, qui contra tabulas bonorumsit, Fauiana non competit, si non plus sit in eo quod donatum est quam pars deodum legatarius patronus facit.Utrum autem ad ea sola reuocanda Fauiana pertinet, quae quis libertus de bonis deminuit, an etiam ad ea, quae non adquisiit, uidendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
deamus et mag̾. est ne pos¬
sit. set ille ex. auetorͣite tu to¬
ris repudiare pot̃. ¶furi¬
o si curator nequa quam
dum delata est ¶ Quod
semel uoluit bonorum . po.¬
petere perdidit ius eius et¬
Si tempora largiantur ubi
aut fiscum in uitare ¶ De¬
cretalis bonorum .po. an
repudiari possit uideamus
et quidem diebus finĩ pot̾
s repudiari eam non posse
uerius est. qui a non dumi

Expanded text:
deamus. et magis est, ne possit: sed ille ex auctoritate tutoris repudiare potest. Furiosi curator nequaquam cdum delata est. Qui semel petere, perdidit ius eius, etsi tempora largiantur: ubiessio aut fiscum inuitare.Decretalis bonorum possessio an repudiari possit, uideamus. et quidem diebus finiri potest: sed repudiari eam non posse uerius est, quia nondum
Abbreviated transcription (Latin):
egata suppellectili cu
species ex habundanti
bimꝑiciam enumerẽtur
generali legato non deroga¬
tur/sitantum species certa
mimeri demonstrata fuii¬
rint modus genen datus
mhis spẽbus intelligitur
idẽ fuabitur in structo ẜ¬
dio legato. Si quedam spẽs
numenuim certum accep
argenteos lectos item ar¬
gentea candelabra suppelle¬
tili cedere posterior etas re¬
cipit. et ulixem erauro ⁊
argento legcum nnentis:
arcoris truncis edifficatũ
ornasse quem penelo pe̾ re¬
cognoscendiuuns igninn
accepit ũ uolintꝰ hunmr¬
suppelleccili sua ommleg̃¬
ta acceptum argentum.
pignori non con̾tinebit᷑
quia suppellectilem suam
legauit utiq si nonusu
creditoris id arg̾. uolũta¬
te debitoris fint᷑. s reposi¬
cũs propt̾ contracens fidẽ
ac restituende renuinculũ¬

Expanded text:
egata supellectili cum species ex abundanti per imperitiam enumerentur, generali legato non derogatur: si tamen species certi numeri demonstratae fuerint, modus generi datus in his speciebus intellegitur. idem seruabitur instructo praedio legato, si quaedam species numerum certum accepeargenteos lectos, item argentea candelabra supellectili cedere posterior aetas recepit: cum et Ulixem ex auro et argento lectum uiuentis arboris truncis aedificatum ornasse, quem Penelopa recognoscendi uiri signum accepit, ut uoluit Homerus.Supellectili sua omni legata acceptum argentum pignori non continebitur, quia supellectilem suam legauit, utique si non in usu creditoris id argentum uoluntate debitoris fuit, sed propositum propter contractus fidem ac restituendae rei uinculu
Abbreviated transcription (Latin):
dompotestate sunt. tutores tu
tam̃todare. Item scire debemu
etiam postumis fius uł nepoti¬
bo. uł cetis lib̃is ucc parentis
testõ tutores dare. qui modo
mea cã sint. ut siuo eogna¬
ti fũnt inpotestate en futu
sint. n testam̃tum ruptun
⁊tem ignorand̾ ẽ cum qui fi¬
uum in potestate. et ereo eq̃ ne¬
potem hebit sinepoti tutore¬
ded̾it ita ircte dedisse uidi si ne¬
pos post mortẽ eh in pr̃is sui
potestatem iecasum nõ sit. ꝙ¬
deuenit inniuo testatore fili
in potestate eius eẽ desicrit.

Expanded text:
in potestate sint, tutores testamento dare. Item scire debemus etiam postumis filiis uel nepotibus uel ceteris liberis licere parentibus testamento tutores dare, qui modo in ea causa sint, ut, si uiuo eo nati fuerint, in potestate eius futuri sint neque testamentum rupturi. Item ignorandum non est eum, qui filium in potestate et nepotem dederit, ita recte dedisse videri, si nepos post mortem eius in patris sui potestatem recasurus non sit: quod evenit, si vivo testatore filius in potestate eius esse desierit.
Abbreviated transcription (Latin):
S si detraxi̾t penis erit locus
quamus ut nõ uendat detra¬
rit. S ut soluat. ¶Marcellu
etiam scribsi marito dictamĩ
uxoris ortis quos indotẽ ac¬
ceꝑam fec̾it posse eum hec de¬
traherc que usui en futura fĩt
sine mulieris tñ dãpno nec
adhoc ci senato cõsultum fut¬
urum inpedimento ẽ ergosi
non est ei obfutinũ quomi¬
no detra hat dici oportebit po¬
se cum hoc legair que detrab¬
ere pot̾. Cegatum maliena:
uouuntate pom pot̾. inbrdem

Expanded text:
stiterit, poenis erit locus, quamvis ut non vendat, detraxit, sed ut exsolvat. Marcellus etiam scribit, si maritus diaetam in uxoris hortis, quos in dotem acceperat, fecerit, posse eum haec detrahere, quae usui eius futura sint, sine mulieris tamen damno, nec ad hoc senatus consultum futurum impedimento. ergo si non est ei obfuturum, quo minus detrahat, dici oportebit posse eum haec legare, quae detrahere potest. Legatum in aliena uoluntate poni potest, in heredis
Abbreviated transcription (Latin):
osda ex hrdib iusẜit es alie¬
nu solu̾e nõ arclitores halx¬
bunt adusus cos accionẽ. S
cohrdes quorur unt est ħ̃ fiino
solum hoc casu aliud hẽat ac¬
cionem quamcui testator dan
iufsit. s alio quoq casu ueluti
si filic noĩe gen̾o aut sponsodo¬
tr dari iussit nõ cĩ generants
spon s. s filia h̃t accionẽ cuiꝰ
maxime int̾ est indotata nõ
eẽ. ¶ Si fundus qui legatus ẽ
ẜuitutem debeat. in positam.
quał ẽ dari debeat. qdsi ita lega¬
tus sit uti optim maximq ẽ

Expanded text:
alienum soluere, non creditores habebunt aduersus eos actionem, sed coheredes, quorum interest hoc fieri. nec solum hoc casu alius habet actionem, quam cui testator dari iussit, sed alio quoque, ueluti si filiae nomine genero aut sponso dotem dari iusserit: non enim gener aut sponsus, sed filia habet actionem, cuius maxime interest ‹indotatam non esse.Si fundus qui legatus est› seruitutem debeat impositam, qualis est, dari debet: quod si ita legatus sit 'uti optimus maximusque',
Abbreviated transcription (Latin):
d quam raciones ex plicet. Et
si adiudicium itum sit iudiciꝰ
hecdem ꝑtes ẽẽ debent. ¶Si irsq̃
legata est an mixr̃ nacutura sir
dubitetur forte si dubium sit
an homo legatꝰ uillat. placu

Expanded text:
 quam rationes explicet, et si ad iudicium itum sit, iudicis eaedem partes esse debent.Si res quae legata est an in rerum natura sit dubitetur, forte si dubium sit, an homo legatus uiuat, placu
Abbreviated transcription (Latin):
qui a si fieret ei controuersia
an inter li beros sit ex hac
petere cum si sine elogio ex¬
hr̃s scriptus eẽt non hre bo¬
noꝵ possõnem.Idemq est
si ita scriptus sit. quis quis
est qui filium meum se ẽẽ di¬
cit ex hrs esto quia non estr
filius ex hr̃datus ¶Si quis¬
filium suum hr̃dem institu¬
erit ex ninima parte si cut¬
ille qui ex illa est natus hr̃s
esto. non quasi filium suũz
.dem̃ hic contendat prem
incestatum decessessisse se¬
q ei suum hr̃dem esse ui¬
ter est cobrdes eius utrum
negent cum finum an
uero contendime testin

Expanded text:
quia fieret ei haec controuersia, an inter liberos sit, ex hac sionem competere, cum, si sine elogio exheres scriptus esset, non haberet bonorum possessionem. idemque et si ita sit scriptum: 'quisquis est, qui filium meum se esse dicit, exheres esto', quia non est filius exhfilium suum heredem instituerit ex minima parte sic "ille qui ex illa natus est heres esto", non quasi filium suum, deinde hic contendat patrem intestatum decessisse seque ei suum heredem esse, interest, coheredes eius utrum negent eum filium an vero contendunt test
Abbreviated transcription (Latin):
patrem non pot̾. ¶Repu¬
diante uero patre rursus ex
senatus consulto pot̾ uenire¬
¶ Simat̾ brditatem filii fihe¬
ue non adierit ex senatus con¬
sulto certulliano. in bonis eoꝵ
erit agnatum non succedere.
Qm̃ non dum uerum est non
adisse matrem quod autem di¬
ximus uis antiquum euari
matre non adeunte cui ꝑsone
deferatur borditas uidendum.
utrum ei que nũc proxima ĩ¬
uenitur cum mater repudiat
an ei que fuit cum incestato d̾¬
cessisse cͥtum eẽt ut puta fuit
patrinis cumi intestato decedet

Expanded text:
patrem non potest, repudiante uero patre rursum ex senatus consulto potest uenire. Si mater hereditatem filii filiaeue non adierit ex senatus consulto Tertulliano, in bonorum ‹perit adgnatum non succedere, quoniam nondum uerum est non adisse matrem. quod autem diximus ius antiquum seruari matre non adeunte, cui personae deferatur hereditas, uidendum, utrum ei, quae nunc proxima inuenitur, cum mater repudiat, an ei quae fuit, cum intestato decessisse certum est? ut puta fuit patruus, cum intestato decede
Abbreviated transcription (Latin):
enim obligationem eis scrip¬
curas recipit. S ad. accoritate
mean conseruiandam poteris
smueliface̾alit̾ atq si cohrde tͥ
dato idem scripsero. nani si te
solumdam pnainero uti moũ¬
mentum facias cobrs tuus:
agere tecum poterit familie.
hrascunde uti facias qm̃ int̾ẽ
illius quin etiam si utiq issi
estis ħ façere mnincemactionẽ
habebitiͤ ad anctoritatem scribẽ¬
tis hoc quoque ꝑtinet cum qͥs
inmumcipio nissi mnugines
pomi. Num si nõ honoĩs mum¬
ci pn gr̃a id fecisset sua actio
eo nommne nulli competit d
Itaq quinti mucii scriptura
liberi mei ibi sumpto nbii
eos mater sua eeuolet. millam
obligationem pant s anctori¬
tatem desuncti conseranda
id partmebit ut ubi uisserint
ibi sunt. nec tamen semper
uoluntas eius añ nissum cõ¬
seruan ueltet deb uł uti si pre¬
tor doctus sit non expedire pu¬
quas morari ussit. Si aute pro
cibarus corum mannos sin¬
gulos aurei .x. relicti sint siue
Roc sermone significatur apud

Expanded text:
enim obligationem ea scriptura recipit, sed ad auctoritatem meam conseruandam poteris, si uelis, facere. aliter atque si coherede tibi dato idem scripsero: nam siue te solum damnauero, uti monumentum facias, coheres tuus agere tecum poterit familiae herciscundae, uti facias, quoniam interest illius: quin etiam si utrique iussi estis hoc facere, inuicem actionem habebitis. ad auctoritatem scribentis hoc quoquein municipio imagines poni: nam si non honoris municipii gratia id fecisset, sed sua, actio eo nomine nulli competit. itaque haec Quinti Mucii scriptura: 'liberi mei ibi sunto, ubi eos mater sua esse uolet' nullam obligationem parit, sed ad auctoritatem defuncti conseruandam id pertinebit, ut ubi iusserit ibi sint. nec tamen semper uoluntas eius aut iussum conseruari debet, ueluti si praetor doctus sit non expedire puquas morari iussit. si autem pro cibariis eorum in annos singulos aurei decem relicti sint, siue hoc sermone significantur, apud
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ post pub̾tatẽ tp̃r aliquo iꝰ.¬
licet brerussimo int̾misit ã¬
mĩstracione tutor deinde ce¬
ꝑit gere sine ulla dubitacio¬
ne tam tutele ꝙͣ neg̃oꝵ gesto¬

Expanded text:
 post pubertatem tempore aliquo licet breuissimo intermiserit administrationem tutor, deinde coeperit gerere, sine ulla dubitatione tam tutelae quam negotiorum gesto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓderit alt̾i nec inmerito cu
unꝰ quisq doli sui penar suffe¬
rat. ꝙ si cõuentus alt̃ p̃stiti¬
tiss ꝓficit id ꝙ p̾stitit ei qui
conuento nõ est. lic el̃ doliã¬
borei sint. tñ sufficit unuim
satiffacẽ. ut induobꝰ quib
res cõmodata ẽ. uił depoi̾ta
icum ad huc tutore exstip¬
ulatu agatur uł cum huis
qui ꝓ eo int̾ueñunt erit du¬
bitacio an qr tute  agi nõ pot̾.
nec exstipulatu agi possit ex
pleriq putant hanc accionẽ
ꝑp̃ eandem utilitatẽ differen¬
dã. cum curatore pupillisi¬
ue ad olescentis agi pot̾it. et¬

Expanded text:
immerito, cum unusquisque doli sui poenam sufferat. quod si conuentus alter praestitisset, proficiet id quod praestitit ei qui conuentus non est: licet enim doli ambo rei sint, tamen sufficit unum satisfacere, ut in duobus, quibus res commodata est uel deposita ictum Si cum tutore ex stipulatu agatur vel cum his qui pro eo intervenerunt, erit dubitatio, an, quia tutelae agi non potest, nec ex stipulatu agi possit. et plerique putant etiam hanc actionem propter eandem utilitatem differendam. Cum curatore pupilli sive ad
Abbreviated transcription (Latin):
usum ut facilius tutores ad tele¬
ãmĩstratõem accederent.scien¬
tes que pupillum quoq sibi ob
ligatum fore ex sua ãmĩstrator.
ꝙͣ ꝙͣ emĩ sine tutoris auc̃te pup¬
illi nõ obligentur nec inrem su¬
am tutor obligare pupillũ pos¬
sit at tñ receptum est. ut tutqri
suo pupilh sine tutoris aucͣte
ciiult obligetur ex amĩstratõe
scił. et em̃ ꝓuocandi fuerũt tu¬
tores. ut ꝓͥnitius desuo aliqd
ꝑ pupilł ĩpendant. dum scuũt
se recepturos id ꝙ minpenderit.¬
¶ͥ hec accõ nõ solum tutoriue¬
nu etiam ei qui ꝓtutore nego¬

Expanded text:
usum, ut facilius tutores ad administrationem accederent scientes pupligatum fore ex sua administratione. quamquam enim sine tutoris auctoritate pupilli non obligentur nec in rem suam tutor obligare pupillum possit, attamen receptum est, ut tutori suo pupillus sine tutoris auctoritate ciuiliter obligetur ex administratione scilicet. etenim prouocandi fuerant tutores, ut promptius de suo aliquid pro pupillis impendant, dum sciunt se recepturos id quod impenderint.Haec actio non solum tutori, uerum etiam ei, qui pro tutore nego
Abbreviated transcription (Latin):
Ui uissus est hẽo quiius iubẽ¬
dih̃t tu telam gere si cessass
ex quo uissus est indempnẽ
pupillum prart debebit. nõ
ex quo tutor ẽẽ cepit. Iuł .ł.¬
ui tutor negocia pupilli ges¬
sit. ꝙͣuis in nullares auccor
pupillo fu̾it. quin tũtele i¬
dicio tencatur dubitari non
oz. Quid eñ ꝓhibet ita pat̾¬
monium pupilli cõpositu.
eẽ ut nich g̾cre nec̃ ẽẽ sit. inqͦ
tutoris auctas int̾pomi debe¬
at. ¶Excluob tutorib si cũ

Expanded text:
ui iussus est ab eo, qui ius iubendi habet, tutelam gerere, si cessasset, ex quo iussus est indemnem pupillum praestare debebit, non ex quo tutor esse coepit. 18 ui tutor negotia pupilli gessit, quamuis in nulla re auctor pupillo fuerit, quin tutelae iudicio teneatur, dubitari non oportet: quid enim prohibet ita patrimonium pupilli compositum esse, ut nihil gerere necesse sit, in quo tutoris auctoritas interponi debeat
Abbreviated transcription (Latin):
mittendum ent cau̾sq opor¬
teb̾ derato. Ider decͥnendum ẽ
et si ab homb captus sit pat
puelle dandam accione dedo¬
te ixpetenda. ¶t rans grediam̃
nũc ad articulum hurc ut qra¬
m adũsus quos ꝯpetit dedo¬
te. accio. et adusus ip̃m mar¬
tum ꝯpete palam est. suuc ip̃i
dos data sit ui alii ex nolm¬
tate᷑ mariti uł fubiecto uin
fanuł maritus sit et dos soce
data sic adu̾sus socum agct᷑.
planc si finodata sit si quid
nissu socadhuc abidute sos
i oporte iud̾i eñi adcum p¬
uenisse dotent penos ꝙ̃ ẽ peccu¬
lium. Sufficit ant̾ adid daꝑ¬
nand̾ ꝙ est inpeculio u siqd ĩ
rem patris est u̾sum. ¶Sin a¬

Expanded text:
oportebit de rato. Idem decernendum est et si ab hostibus captus sit pater, puellae dandam actionem de dote repetenda. Transgrediamur nunc ad hunc articulum, ut quaeramus, adversus quos competit de dote actio. Et adversus ipsum maritum competere palam est, sive ipsi dos data sit sive alii ex voluntate maritsit maritus et dos socero data sit, adversus socerum agetur. Plane si filio data sit, si quidem iussu soceri, adhuc absolute socer i oportere: videri enim ad eum pervenisse dotem, penes quem est peculium: sufficit autem ad id damnandum quod est in peculio vel si quid in rem patris versu
Abbreviated transcription (Latin):
accum rediret legato pre¬
diorum cedere quannius
nundum redierit.⁊ dem
r. instructis ortis legatis
eciam uina que ibi fuer¬
unt quo dñs eẽt instruc¬
tior continen aliud eẽ.sihor¬
rea ibi habuit mde in stru¬
domo ꝑfidei cõmissum:
relicta cum suppellectiliie¬
roniao clirissimo uiro
ab imbrio primo et mes¬
sas et ceceram suppellecti¬
lem quam mortis patf.
inproconsulatum pro fec¬
turus contulerat ut tucõ
cansa dũs sibi babuit et
uestem pp̃ secessum ibi de¬
positam in structo fundo
legati ineẽ. Idem ue. domo
itaũ instructa ẽ. cum omĩ
inre suolegata urbanam
familam. Item artifices

Expanded text:
actum rediret, legato praediorum cedere, quamvis nondum redierit. Idem respondit instructis hortis legatis etiam vina, quae ibi fuerunt, quo dominus esset instructior, contineri: aliud esse, si horrea ibi habuit, unde instrudomo per fideicommissum relicta cum supellectilironymiano clarissimo uiro ab Umbrio Primo et mensas et ceteram sup pellectilem, quam in hortis pater in proconsulatum profecturus contulerat, ut tutiocausa dominus ibi habuit, et uestem propter secessum ibi depositam instructo fundo legato inesse.Idem respondit domo ita, ut instructa est, cum omni iure suo legata urbanam familiam, item artifices
Abbreviated transcription (Latin):
quo cmetur ut ommumq̃:
inbonis sut usu .f. legan pos¬
sit quia nẽ id neq ex bonis n.
ertrabona sint s incertiactio
erit cum hrde ut legatario ꝙͣ¬
diu urcerit eundi. agendidedu¬
cendi facuititem prestet et au̾
ea serincus constituatu sub

Expanded text:
ur, ut omnium quae in bonis sint usus fructus legari possit, quia id neque ex bonis neque extra bona sit. sed incerti actio erit cum herede, ut legatario, quamdiu uixerit, eundi agendi ducendi facultatem praestet aut ea seruitus constituatur sub
Abbreviated transcription (Latin):
domum meam inquibus ba¬
bito millo omnino non ette¬
pto cum ommi instrumento
et repositis omnibus. nõ indei
testatorem de pectuma mim̾ata
aut instrumentis debitorum.

Expanded text:
domus meas, in quibus habito, nullo omnino excepto cum omni instrumento et repositis omnibus' non uideri testatorem de pecunia numerata aut instrumentis debitorum
Abbreviated transcription (Latin):
Sm. Si a fuo meo
hr̃de instituto michi lege¬
tur. et mn icbi acquir brdi¬
tas uegat mecianus id le¬
gatum in falcidiam com¬
putari quia non debeat

Expanded text:
m Si a servo meo herede instituto mihi legetur et mihi adquiratur hereditas, negat Maecianus id legatum in Falcidia computari, quia non debeat
Abbreviated transcription (Latin):
dolo fecit quo inuius possi¬
deat. hec si aute motam con¬
tiou̾siam soluat. Quod si
post ea. tenebitur culpe noĩe
s cũ de nomine int̾ duos q̃¬
stio est nuquid non sit cauẽ¬
dum qui b̃rditariam remtͣ¬
dat quia om̃inodo unus li¬
b̾atur. quemadmodum si es
alienum hrditarium solua¬
tur. S si petitor suam peccu¬
niam soluat. aut rem suam
tradat non b̃t uñ retineat
i deo neccia est ei cautio.
atio qua amplius perfalci¬
diam ceperis licuerit dã
adũsus eum non sufficit qͥ
legatum alii reititue ex f¬
dei comissi. causa debet suf¬
ficiet aũt dici nich ei fide cõ¬

Expanded text:
dolo fecerit, quo minus possideat. hoc si ante motam controversiam solvat: quod si postea, tenebitur culpae nomine. Sed cum de nomine inter duos quaestio est, numquid non sit cavendum ei, qui hereditariam rem tradat, quia omnimodo unus liberatur: quemadmodum si aes alienum hereditarium solvatur? sed si petitor suam pecuniam solvet aut rem suam tradat, non habet unde retineat et ideo necessaria est ei cautio. atio 'qua amplius per Falcidiam ceperis licuerit dari' aduersus eum non sufficiat, qui legatum alii restituere ex fideicommissi causa debet. sufficiet autem dici nihil eius fidei co
Abbreviated transcription (Latin):
pecculio legato contineri
qõ et domuicaratio debr
et soluta erat reddere ẜ¬
uis libertates. legataq
dederat et condicionem ita

Expanded text:
peculio legato contineri, quod et dominica ratio deberet et solita erat reddere.Seruis libertates legataque dederat et condicionem ita
Abbreviated transcription (Latin):
legauerat nominatĩ man¬
cipia legauit. Quesitum
ẽ an reliqua mancipia q̃
non nommass instr̃o ce¬
derent. cassius ait. u̾surm¬
eẽ. tam et si mancipia in¬
structi fundi sint. tamen
inden cos solos legatos eẽ
qui nominati eẽnt qd̾ ap¬
paret non intellexisse pa¬
tremf. instrumento quor
seruos anuuumneratos eẽ. sab
cuifundus quaꝵ ibi sut
legata sunt ei fundus et
omnia quem eo soluta st̃
eẽ queq ibi maiore parte
anm moran et hii qu in
enm manendi cansa reci¬
pere se consuenerut lega¬
sunt quo legatum cumul¬
larctur ea non uidentur le¬
Eita eẽ. Quotam cumita
legasset muam meam ita
ut᷑ ipẽ possedi cum suppel¬
leccisi mensis mancipus
que ibi teputabuntur.
urbams et rusticis uinis
qr indiem mortis mee ibi
ert. et .x. aureis et quereret᷑
cum indiem mortis ibi

Expanded text:
legaverat, nominatim mancipia legavit: quaesitum est, an reliqua mancipia, quae non nominasset, instrumento cederent. Cassius ait resse, tametsi mancipia instructi fundi sint, tamen uideri eos solos legatos esse, qui nominati essent, quod appareret non intellexisse patrem familias instrumento quoque seruos adnumeratos esse. Sabinus. Cui fundus quaeque ibi sint legata sunt, ei fundus et omnia, quae in eo solita sunt esse quaeque ibi maiore parte anni morari et hi, qui in eum manendi causa recipere se consueuerunt, legasunt, quo legatum cumularetur, ea non uidentur legata esse. Quidam cum ita legasset: 'uillam meam ita ut ipse possedi cum suppellectile mensis mancipiis, quae ibi deputabuntur, urbanis et rusticis, uinis, quae in diem mortis meae ibi erunt, et decem aureis', et quaereretur, cum in diem mortis ibi