comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iter ostendent. eoq plus fidei il¬
li erat quo auancuz incenden¬
dum deserendũq cẽsuerat cla¬
rum prouidẽtie eius in dicium.
sis creuerat ducis huiꝰ autoritas
Neq aut in castris cõmuniẽdis
que prima romano more ĩgalli¬
a cõmunitasunt ꝗcꝙͣ amisitib
est omissum quãius ĩ patientis¬
sima gens labor sit. aut duce in
cõciliandis reliquis ut promise¬
rat urbibus ulla ĩ parte cessatu.
Cogitabat estuabatq aĩo. diebus
ac noctub laborabat. solicitabat
uniu̾sos. ad res nouas omẽz gal¬
liam excitabat. Inq hoc opus qͦs
mitteret uros elegerat. qui uel
noti ĩppłis acceptiq uł blanda o¬
racioẽ atq ingeniouł principũ
familiaritate pollentes ac gracia
ydonei uisi erant. Eos uero q ad
eum seminudi et in ermes capto
oppido ꝯfugerant uestib atq ar¬
mis instruxit Inq gradum pri¬
stinũ militie restituit. ad hec diu̾¬
sis exurbibus sagittarios et oĩs

Expanded text:
iter ostenderit; eoque plus fidei iliter ostenderit; eoque plus fidei illi erat, quo Avaricum incendendum deserendumque censuerat, clarum providentie eius indicium. Srsis, creverat ducis huius auctoritas. Neque aut in castris communiendis, que prima romano more in Gallia communita sunt, quicquam a militibus est omissum, quamvis impatientissima gens laborum sit, aut a duce in conciliandis reliquis, ut promiserat, urbibus ulla in parte cessatum. Cigitabat estuabatque animo, diebus ac noctibus laborabat, sollicitabat universos, ad res novas omnem Galliam excitabat; inque hoc opus, quos mitteret, viros elegerat, qui vel noti in populis acceptique, vel blanda oratione atque ingenio, vel principum familiaritate pollentes, ac gratia idonei visi erant. Eos vero, qui ad eum seminudi et inermes, capto oppido, confugerant, vestibus atque armis instruxit, inque gradum pristinum militie restituit. Ad hec diversis ex urbibus sagittarios et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
pietatẽ et facilem nimis indul¬
gentiam ceteroꝵ.ꝑmittendu
Fortune suo iure uti qd illi cur
ubiq magnu tum in bello ma¬
ximu itq in exuperabłe sit. &
ad se attineret sũmo studio eni¬
sur ut in cõmodu nũc illatu
multis et magnis cõmodis re¬
sarciat et cõpenseti atq ĩ primis
ciuitates que a ꝯsensu publico
dissensissent in ceteror sentẽciã
traductuꝵ ut irũ sit oĩs gallie
cõciliũ unũ corpus una mens
cui terrar orbis impar haud ɨ¬
dubie sit futurus id se fcũrum
nõ sperare tmnmo s pene iã effẽz
reputare. Qd necessitas presẽs
poscat castra saluti oĩu profutu¬
ra labore oĩu ac studio muniẽ¬
da ẽẽ quibus subiti incursus
hostium arceant̾ grata oĩb hec
fuit or̃o ꝙ nõ aĩo defecisset. setu̾
duces alii magnis cladib acce¬
ptis se se abdere soleant uultus¬
q militum refugere hic ĩpubli¬
cum prodierit et nouũ salutis

Expanded text:
pietatem et facilem nimis indulpietatem et facilem nimis indulgentiam ceterorum; permittendum fortune suo iure uti, quod illi cum ubique magnum, tum in bello maximum atque inexuperabile sit; quod ad se attineret, summo studio enisurum, ut incommodum nunc illatum multis et magnis commodis resarciat et compenset, atque in primis civitates, que a consensu publico discessissent, in ceterorum sententiam traducturum, ut unum sit omnis Gallie consilium, unum corpus, una mens, cui terrarum orbis impar haud dubie sit futurus; id se facturum non sperare tantummodo, sed pene iam effectum reputare; quod necessitas presens poscat, castra saluti omnium profutura labore omnium ac studio munienda esse, quibus subiti incursus hostium arceantur. Grata omnibus hec fuit oratio, quod non animo defecisset, sed ubi duces alii, magnis cladibus acceptis, sese abdere soleant vultusque militum refugere, hic in publicum prodierit, et novum salutis
Abbreviated transcription (Latin):
cordato supra romanũ morem
acerbabat aĩos ut nec etati nec
sexiu parceref. Ex oĩbus itaqr q
in oppido sunt in uẽti quorum
nũs ad quadragĩta milia capi¬
tum ascenditnix octĩgenti qui
ad primũ capti clamore se se por¬
tis murisq pro ripuerãt euasere
et auarici quidem longa ac dif¬
ficilis obsidio hũc huit finem.
¶Nercingetorix uero auaricẽses
reliquias nocturna fuga in sua
castra delatas clementer excepit
ac ueritus neq ex corũ ꝑmuxti¬
one tu multuandi occasio p̃beret
segregandos curauit ut cum ca¬
stra eẽnt ẜm numerũ ppłorum
distributa ad suos quisq de du¬
ceretur. Ip̃e uero neq hoc fractus
aut deiectus euentu ita ꝯsolatꝰ
est suos ut diceret nõ uirtute
s arte quadam muros oppug¬
di ictoriam hanc romanis ob¬
tigisse stultũ ẽẽ ĩ bellis prospera
oĩa sperare tẽperanda dulcibus
amata letis tristia nũꝙͣ sui ꝯsilii
fuisse ut deffenderet auaricu
fecisse hoc bituriguz ĩ prouidaz

Expanded text:
cordatio, supra romanum morem, cordatio, supra romanum morem, acerbabat animos, ut nec etati nec sexui parceretur. Ex omnibus itaque, qui in oppido sunt inventi, quorum numerus ad quadraginta millia capitum ascendit, vix octingenti, qui ad primum capti oppidi clamorem sese portis murisque proripuerant, evasere. Et Avarici quidem longa ac difficilis obsidio hunc habuit finem. Vercingetorix vero avaricenses reliquias nocturna fuga in sua castra delapsas clementer excepit, ac veritus, ne qua eorum permixtione tumultuandi occasio preberetur, segregandos curavit, ut, quum castra essent secundum numerum populorum distributa, ad suos quisque deduceretur. Ipse vero neque hoc fractus aut deiectus eventu ita consolatus est suos, ut diceret: Non virtute, sed arte quadam muros oppugnandi victoriam hanc Romanis contigisse; stultum esse in bellis prospera omnia sperare; temperanda dulcibus amara, letis tristia; numquam sui consilii fuisse, ut defenderetur Avaricum; fecisse hoc Biturigum improvidam
Abbreviated transcription (Latin):
iu ascendentib premia ꝯsucta
pollicitus tuba prelii signu de¬
dit. Ira igit᷑ et spe premii stimu¬
lante et unoquoq certatim ad¬
nitente primũ gradum laudis
app̃hendere mun undiq ad fa¬
stigia nõ tam ascenderũt ꝙ euo¬
lauerũt. Scupeft̃ĩ ciues ĩsperata
hostiuz corona se se locis patẽtio¬
ribus libenus defensurie uiar
p̾merent᷑ angustiis implateam
cõ fugerũt. postꝙͣ uero aiãdutert
haudq̃ꝙͣ romanos ĩ plana descẽ¬
dere set uno aliũ attollente mag̃
ac mag̾ menia cõplero metuen¬
tes undiq circũcludi fugãq e¬
ripi trepide armis abiectis extre¬
ma oppidi cursu rapido petiere
Ibi pars portarũ in exitu se coart¬
tins ꝑs lim̃ trãsuecta ab equitibꝰ
ad missis cesi omẽs. Nullu p̃de
studiũ s uĩdicte fuit omibañ
oculos mors erat mercitorum
romanorũ qui ad genabũ ĩ me¬
riti illi quidem sola gallorũ cru¬
delitate pierant Eis cedis re¬

Expanded text:
rum ascendentibus premia consueta rum ascendentibus premia consueta pollicitus, tuba prelii signum dedit. Ira igitur et spe premii stimulante, et unoquoque certatim adnitente primum gradum laudis apprehendere, muri undique ad fastigia non tam ascenderunt, quam evolaverunt. Stupefacti cives, inspecta hostium corona, sese locis patentioribus liberius defensuri, ne viarum premerentur angustiis, in plateam confugerunt. Postquam vero animadverterunt haudquaquam Romanos in plana descendere, sed, uno alium attollente, magis ac magis menia complere, metuentes undique circumcludi fugamque eripi, trepide armis abiectis, extrema oppidi cursu rapido petiere. Ibi pars portarum in exitu se coartans, pars limen transvecta ab equitibus ad hoc missis cesi omnes. Nullum prede studium, sed vindicte fuit; omnibus ante oculos mors erat mercatorum romanorum, qui ad Genabum, immeriti illi quidem, sola Gallorum crudelitate perierant. Eius cedis re
Abbreviated transcription (Latin):
os hostibus ad ludibriũ et ad pe¬
nam  darentse quidez ad proseq̃¬
dam suorũ fugã sexu etate illos
inualidos. ubi suos nec pietate
nec p̃cibus flecti et ĩpposito fixos
uident et pudorẽ et amorẽ suꝑã¬
te metulemuris exclamore et
romanis ut poterãt dare instan¬
tis fuge sensum inceperũt. Quo
metu oppidani ne re ab hostib
intellecta p̃clusis itinerib cape¬
rent abeundi ꝯsiliũ mutauert.
¶Celar die proximo cum muro
oppidi turres et machinas ad¬
mouisset repente tantus inber
mĩbis effluxit ut ꝑ facile eẽt aliũ
territurus At ip̃e qui sepe fedis
tẽpestatibus ad uictoriarũ uti so¬
leret occasionẽ ĩbrem sibi illum
iter ad id qd int̾ẽdebat aperui¬
sse extimãs ꝙ et suos ad opus
solito pigriores cemeret et ho¬
stes ad tutellar oppidi lentos ⁊
in cautos ex rariorib ꝑ muros
custodiis aĩadu̾teret. hortatus
mlites ut fructu tandez longi
laboris ãriperẽt et primis ĩmu¬

Expanded text:
os hostibus ad ludibrium et ad peos hostibus ad ludibrium et ad penam darent: se quidem ad prosequendam suorum fugam sexu, etate illos invalidos. Ubi suos nec pietate nec precibus flecti et in proposito fixos vident, et pudorem et amorem superante metu, e muris exclamare et Romanis, ut poterant, dare instantis fuge signum ceperunt. Quo metu oppidani, ne, re ab hostibus intellecta, preclusis itineribus caperentur, abeundi consilium mutaverunt. Cesar die proximo quum muro oppidi turres et machinas admovisset, repente tantus imber nimbis effluxit, ut perfacile esset alium territurus. At ipse, qui sepe fedis tempestatibus ad victoriarum uti soleret occasionem, imbrem illum sibi iter ad id, quod intendebat, aperuisse estimans, quod et suos ad opus solito pigriores cerneret, et hostes ad tutelam oppidi lentos et incautos ex rarioribus per muros custodiis animadverteret, hortatus milites, ut fructum tandem longi laboris arriperent, et primis in mu
Abbreviated transcription (Latin):
tas ei ab intrinsecis picis ac se¬
ui glebas inignem iactabatx
scorpione transfixus exanima¬
tusq procubuit hũc iacente
unus eproximis trãsgressus et
ꝑicłi oblitus eodem officio fũgi
cepit. Illo quoq pari ictu scorpio¬
nis occiso mox successit tercuis
et tercio quartus nec ante succes¬
sionu talium finis fuit ꝙͣ extĩe¬
to igne depulsisq hostib ĩ oppi¬
dum̾ pugne ⁊̃ fins eẽt ¶Uercin¬
getorix tandem oppidanoꝵ aĩs
atq corporib fatigatis ut quor
conatus omẽs in nichilũ recidi¬
ssent fuge illis auctor ẽẽ cepit
quã tuta fore castroꝵ suoꝵ iucni¬
tas spem dabat et insequi uolẽ¬
tibus obiecta palus ad id noctur¬
num tp̃s idoneũ uisum erat. fu¬
ge ꝯsilium casus mrabilis ĩ pe¬
diuit. Nox aderat et taciti ꝑ tene¬
bras itineri se parabãt cũ matro¬
ne alie paruulos suos stringẽtes
ad ubera alie humi strate flebilit
obsecrabant ne se ne ue coẽs fili¬

Expanded text:
tas ei ab intrinsecis picis ac setas ei ab intrinsecis picis ac sevi glebas in ignem iactabat; scorpione transfixus exanimatusque procubuit. Hunc iacentem unus e proximis transgressus, et periculi oblitus, eodem officio fungi cepit. Illo quoque pari ictu scorpionis occiso, mox successit tertius et tertio quartus, nec ante successionum talium finis fuit, quam, extincto igne depulsisque hostibus in oppidum, pugne etiam finis esset. Vercingetorix tandem, oppidanorum animis atque corporibus fatigatis, ut quorum conatus omnes in nichilum recidissent, fuge illis auctor esse cepit, quam tutam fore castrorum suorum vicinitas spem dabat, et insequi volentibus obiecta palus. Ad id nocturnum tempus idoneum visum erat. Fuge consilium casus mirabilis impedivit. Nox aderat, et taciti per tenebras itineri se parabant. Tum matrone, alie parvulos suos stringentes ad ubera, alie humi strate flebiliter obsecrabant, ne se neve communes fili
Abbreviated transcription (Latin):
cuniculis incensoq ꝑ noctem
acgere et simul fcĩs cruptõib
romana castra in magno disc¬
mine posiussẽt nisi sũma duci
proudẽtia eẽt occursum qui
duas assidue legiones excuba¬
re pro castris faciebat harũ ĩter¬
uentu et corum qui eiusdem
iussu totis noctibus in opere⁊
iugilabãt et flãme extiẽte et in¬
sultus hostium sunt repulsi. et
excitati omẽs totis ex castris ad
auxiliũ ꝯuenerunt. ¶Nec roã¬
na uirtute gallica iõ ꝑtinatia
lentescebat. obstinati in morte
no tm̃ resistebãt sed erũpere au¬
debant nec uel hostes in uadere
uł iactare in cendia desinebant
et defessis indegri et uiui mortu¬
is succedebantut qui in eo ip̃o
tp̃ris mom̃to situm patrie statũ
et salutem tociꝰ gallie cogitarẽt
Qua impte p̃tereundu nõ uide¬
turillud memorabille qd nec
seriptor aquo añ alios ista decre¬
pimus sibi p̃tereundũ extima¬
uit sub oculis suis gestum. Gall̃
quida an̾ portam oppidi tradi¬

Expanded text:
cuniculis, incensoque per noctem cuniculis, incensoque per noctem aggere, et simul factis eruptionibus, romana castra in magno discrimine posuissent, nisi summa ducis providentia esset occursum, qui duas assidue legiones excubare pro castris faciebat. Harum interventu et eorum, qui eiusdem iussu totis noctibus in opere vigilabant, et flamme extincte et insultus hostium sunt repulsi, et excitati omnes totis ex castris ad auxilium convenerunt. Nec romana virtute gallica ideo pertinacia lentescebat. Obstinati in mortem non tantum resistebant, sed erumpere audebant nec vel hostes invadere vel iactare incendia desinebant, et defessis integri, et vivi mortuis, succedebant, ut qui in eo ipso temporis momento situm patrie statum et salutem totius Gallie cogitarent. Qua in parte pretereundum non videtur illud memorabile, quod nec scriptor, a quo ante alios ista decerpimus, sibi pretereundum estimavit, sub oculis suis gestum. Gallus quidam ante portam oppidi tradi
Abbreviated transcription (Latin):
nũt atq illud extremũ ut siñ
uĩd picło uictus cesar ac fugi¬
ens nullis agris aut urbibus
receptet᷑. id enĩ int̾ multa meo
ꝯsilio ꝯstitutũ est his dcĩs u̾si
repẽte ãi uarie gentis et credu¬
leiusq adeo ut leto plausu et
dc̃a ꝯcionantis astantib placu¬
isse acclamaret et una uoce uer¬
cĩgetorix sumus ducu ac fi¬
delissimus hoĩu diceret. ¶Ce¬
sar auarici cepta obsidionem
ceptãq defensionẽ hostes ꝑa¬
gunt. inq dies obnixius utri¬
qr nã ⁊ romani agerẽ ĩ mensi
operis gelu ingenͣti atq ĩbre
ꝑpetuo p̾repedituiurtute tam̃ ac
ꝑ seuerantia difficultates suꝑan¬
te iuguitiqnq dieb extruxerãt
et muris admouerant. et galli
decem milia ex oĩ gallia electorũ
hoĩu oppido intruserant eo ꝯsi¬
lio ne uel solis biturigib salus
publica crederet uł seruati oppi¬
di gloria solor eẽt biturigũ. sed
gallorũ oĩum. et actis sub terrã

Expanded text:
niunt, atque illud extremum, ut sine niunt, atque illud extremum, ut sine vestro periculo victus Cesar ac fugiens nullis agris aut urbibus receptetur; id enim inter multa meo consilio constitutum est. His dictis versi repente animi varie gentis et credule usque adeo, ut leto plausu et concionantis astantibus complacuisse conclamaretur, et una voce Vercingetorix summus ducum ac fidelissimus hominum crederetur. Cesar Avarici ceptam obsidionem ceptamque defensionem hostes peragunt, inque dies obnixius utrique. Nam et Romani aggerem immensi operis, gelu ingenti atque imbre perpetuo prepediti, virtute tamen ac perseverantia difficultates superante, vigintiquinque diebus extruxerant, et muris admoverant, et Galli decem millia ex omni Gallia electorum hominum oppido incluserant eo consilio, ne vel solis Biturigibus salus publica crederetur, vel servati oppidi gloria solorum esset Biturigum, sed Gallorum omnium. Et actis sub terram
Abbreviated transcription (Latin):
tem spero que iam proxima iã
pene nobis in manib est quĩ
ħ ip̃m regnũ qd̃ ꝯsensu oĩum
iure possideo sponte dimittere
paratus sum si forsitan uos ho¬
norem michi potius cõtulisse
creditis ꝙͣ ame bñficiũ accepi¬
se. Cesar romanusq exercitus
ultima laborat in opia iã ad
pugnã atq ad opus et aĩ et cor¬
poree iures dest̾ et nisi ꝯfestu
aliꝗd insperate ꝓsꝑitatis affulse¬
rit abitũ moliũntur. horũ ut a
me fictum nichil suspicemini
romanos milites audite Erãt
serui aliqui inter pabulabun¬
dum capti et in carcere tortiɨ
multipłr et afflicti uissiq qd
ꝑ eos dici uellet et producti in
mediu̇ legionanos se milites
dixerũt extrema fame uictos
e castris clanculum effugisse
rari omẽ exercitũ fame cõfec¬
tum ẽẽ cetera de huic oĩa dicto
regis ꝯsona prosecuti sũt cur
uercĩgetorix exclamauit. et ꝑ
me inquit quẽ proditõis ac¬
cusatus hec uobis cũta proue¬

Expanded text:
tem spero, que iam proxima, iam tem spero, que iam proxima, iam pene nobis in manibus est. Quin hoc ipsum regnum, quod consensu omnium iure possideo, sponte dimittere paratus sum, si forsitan vos honorem michi potius contulisse creditis, quam a me beneficium accepisse. Cesar romanusque exercitus ultima laborat inopia. Iam ad pugnam atque ad opus et animi et corporee vires desunt, et nisi confestim aliquid insperate prosperitatis affulserit, abitum moliuntur. Horum ut a me fictum nichil suspicemini, romanos milites audite. Erant servi aliqui inter pabulandum capti et in carcere torti multipliciter et afflicti, iussique quid per eos dici vellet, et producti in medium legionarios se milites dixerunt: extrema fame victos e castris clanculum effugisse, pari omnem exercitum fame confectum esse Cetera dehinc omnia dicto regis consona persecuti sunt. Tum Vercingetorix exclamavit: Et per me, inquit, quem proditionis accusatis, hec vobis cuncta prove
Abbreviated transcription (Latin):
Accusatois hec sũma. hic suspici¬
onũ color fuit quibus appare¬
bat tanti modo regis in dubio
salutem uerti. nisi reus his ob¬
iectis ꝯstantissime respondiss
Nam ut castra mouerem ĩquit
pabuli coegit in opia et hortatꝰ
ũr. ut ꝓpius romanis accederẽ
ip̃e loci situs attraxit ꝑ se ip̃m tu¬
ci. equites ab duxi quos pallu¬
stribus locis in utiles sciebam
utiles aũt quo ꝑgebamduce
ceitum abiens non dimisiue¬
ritus ne fortassis acquiescerẽt
uocibus atq ꝯsiliis in sanoru
pugnã laboris in tolerãtia nõ
uirtute poscẽtiũ Romanos si
me absente casus attulit fortu¬
ne nõ alteri ĩ putandu at si ali¬
quo suadente cõtigisset haben¬
da illi gr̃a eẽt aquo uobis p̾stitũ
ut eoꝵ et paucitatẽ uideretis ⁊
ignauiam nosceretis qui stul¬
to aduentu turpi reditu et ꝯsi¬
liiet uirtutis in opiã detexere
Acesare ego nõ regnũ ꝑ prodi¬
tõne set de eo iuctoria ꝑ iuitu¬

Expanded text:
Accusationis hec summa, hic suspiciAccusationis hec summa, hic suspicionum color fuit, quibus verbis apparebat tanti modo regis in dubio salutem verti, nisi reus his obiectis constantissime respondisset. Nam, ut castra moverem, inquit, pabuli coegit inopia et hortatus vester; ut propius Romanis accederem, ipse loci situs attraxit per se ipsum tuti. Equites abduxi, quos palustribus locis inutiles sciebam, utiles autem, quo pergebam. Ducem certum abiens non dimisi, veritus ne fortassis acquiesceret vocibus atque consiliis insanorum pugnam laboris intolerantia, non virtute, poscentium. Romanos si, me absente, casus attulit, fortune, non alteri, imputandum: at si, aliquo suadente, contigisset, habenda illi gratia esset, a quo vobis prestitum, ut eorum et paucitatem videretis, et ignaviam nosceretis, qui stulto adventu, turpi reditu, et consilii et virtutis inopiam detexere. A Cesare ego non regnum per proditionem, sed de eo victoriam per virtu
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria. Quieuerũt tãti ducis a¬
utoritate rep̃ssi. Quos ille co ip̃o
die nulla alia re gesta reduxit in
castra atq ad inceptã oppugnati¬
onẽ studiũ omẽ ꝯuertit. ¶Uercin¬
getorix in terea irritis reu̾sus in¬
sidiis. a tremula semꝑ et fragiliᷤᷤ
humana potentia cum ad suos
puenisset accusatus ab eis ẽ ꝙ
sine p̃sidio et sine duce de in du¬
stria de relictis castris equitatu
⁊ omĩ flore militie ab ducto roã¬
nis galliam prodere uoluisset.
qdq in se fuerat prodidisset. nẽ¬
pe regnũ ꝯscẽsu populi collatu
sibi sordere. et illud aromano du¬
ce ꝯscqui sibi gloriosius extiãre
proiñ galliam sui regis fraude
proditam loci oportunitate et
celesti fauore liberatam. neq eĩz
casu aliquo set certo ꝯsilio eueĩs¬
se ut et castra tutis locis abduce¬
ret. et romanis ꝓpius ad mota
desereret. uno etiam spoliaret⁊
oi robore uixq eo digresso hosteᷤᷤ
uelut nũtio moniti ad uolassẽt

Expanded text:
victoria. Quieverunt tanti ducis avictoria. Quieverunt tanti ducis auctoritate repressi; quos ille eo ipso die, nulla alia re gesta, reduxit in castra, atque ad inceptam oppugnationem studium omne convertit. Vercingetorix interea irritis reversus insidiis o tremula semper et fragilis humana potentia quum ad suos pervenisset, accusatus ab eis est, quod sine presidio et sine duce, de industria derelictis castris, equitatu et omni flore militie abducto, Romanis Galliam prodere voluisset, quodque in se fuerat, prodidisset; nempe regnum consensu populi collatum sibi sordere, et illud a romano duce consequi sibi gloriosius estimare; proinde Galliam sui regis fraude proditam, loci opportunitate et celesti favore liberatam; neque enim casu aliquo, sed certo consilio evenisse, ut et castra tutis locis abduceret, et Romanis propius admota desereret, imno etiam spoliaret omni robore, vixque eo digresso, hostes, velut nuntio moniti, advolassent.
Abbreviated transcription (Latin):
milites rem non nisi oculorum
uiditio metientes nobili in digͣ¬
tione ꝑmoti cesirem circũsistũt
et ꝗd hic inquiũt rei est.Quis¬
hic pudor. que nam bec ĩdigni¬
tas imꝑator. gͦ hostes cõspectu
nostru tam proximo pati posst̃.
Quin tu nos pugnare iube et si¬
gnũ preli ꝓpone. ut iam iã exhiᷤ
quibus fidũt locis hos barbaros
detrahamus. fide militum letus
cesar Ego inquit sie affcõs cuz
uos uideam ut nullũ discrimẽ
pro mea gloria recusetis ĩ pius
sim nisi uestrã uitam mec p̃ferã
saluti. prom cũ tp̃s fuerit solita
uirtute dextrisq uictricib usu¬
rinũc quiescite et electõnẽ tpĩs
et ꝯsilii capiendi curam michi
linquite nempe hec uictoria ꝙͣ
tam facilez iudicatis loci sitia no
hostiũ uigore difficił multoru
michi credite uirorũ fortiũ mõ¬
te ꝯstaret qd̾ ad u̾sum penitus
ꝓpoĩto atq ño meo est et si enir
iũcendi auidu me nec negem
it multo sanguine meorũ ep̃ta

Expanded text:
milites, rem nonnisi oculorum milites, rem nonnisi oculorum iudicio metientes, nobili indignatione permoti Cesarem circumsistunt: Et quid hic, inquiunt, rei est? quishic pudor ? quenam hec indignitas, imperator? Ergo hostes conspectum nostrum e tam proximo pati possunt ? Quin nos tu pugnare iube, et signum prelii propone, ut iamiam ex his, quibus fidunt, locis hos barbaros detrahamus. Fide militum letus Cesar: Ego, inquit, sic affectos quum vos videam, ut nullum discrimen pro mea gloria recusetis, impius sim, nisi vestram vitam mee preferam saluti. Proinde, quum tempus fuerit, solita virtute dextrisque victricibus usuri nunc quiescite: electionem temporis et consilii capiendi curam michi linquite. Nempe hec victoria, quam tam facilem iudicatis, loci situ, non hostium vigore, difficilis, multorum, michi credite, virorum fortium morte constaret, quod adversum penitus proposito atque animo meo est. Etsi enim vincendi avidum me nec negem it multo sanguine meorum empta
Abbreviated transcription (Latin):
tor gallico sanguine satiffiat. ħ
cesani. hec eadem et tribunis mi¬
litum et centurionib repetebãt
ut ꝑ cos imperatori familiarius
diceient. ¶Cesar dum hac nobi¬
li ꝑseuerãtia in oppugnatõe pro¬
cedit iam turribus muro ad¬
motis discit ex captiuis uercin¬
getorigẽ castra ꝑꝑ deffem̃ pabu¬
li promouisse et cũ equitatu ex¬
peditisq peditib insidiatu se¬
ro ad ea proscm loca quo ioma¬
nos pplatores luce proxima uẽ¬
turos opinaretur Quo cognito
nocte media digressus primo
mane castra hostium attigit du¬
ce carentia Illi ad uentu precogͥ¬
to ĩpedim̃ta silius intruserant
aciem altiusculo in colle quẽ dif¬
ficilis palus s angusta cingebat
crexerant. pars p̃cisis pontibus
quasi clipeo quodã se palude ꝓ¬
texerant ibiq cõstiterant in io¬
manos uersi. eratq res facilis ⁊
pene equa prospectuisin ad ex¬
perientiam uenuctur iniqssiã
plena difficultatis ac ꝑicłi. Itaq

Expanded text:
torum gallico sanguine satisfiat. Hec torum gallico sanguine satisfiat. Hec Cesari, hec eadem et tribunis militum et centurionibus repetebant, ut per eos imperatori familiarius dicerentur. Cesar, dum hac nobili perseverantia in oppugnatione proceditur, iam turribus muro admotis, discit ex captivis Vercingetorigem castra propter defectum pabuli promovisse, et cum equitatu expeditisque peditibus insidiatum sero ad ea profectum loca, quo romanos populatores luce proxima venturos opinaretur. Quo cognito, nocte media digressus primo mane castra hostium attigit duce carentia. Illi, adventu precognito, impedimenta silvis intruserant, aciem altiusculo in colle, quem difficilis palus, sed angusta, cingebat, erexerant, et, precisis pontibus, quasi clipeo quodam se palude protexerant, ibique constiterant in Romanos versi. Eratque res facilis et pene equa prospectui, sin ad experientiam veniretur, iniquissima, plena difficultatis ac periculi. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
Illinc uero hedui ac boy quibus
ea cura mandata erat illi quidẽ
quia mutato erga romanos aĩ¬
mo nõ eurabant hi quia parũ
poterant rem romanã malignͦ
cõmeatib ad iuuarẽt ad tantã
penuriã deueneresut dieb płi¬
mis frum̃to carentes tenui pe¬
core uix ꝓferrẽt imbecillez spi¬
ritum. numꝙ̃ tñ ĩo ab oppugͦ¬
mollis eiuꝰꝙͣ ex ore uox erũpet
aut romane no ꝯueĩens maie¬
stati. Imo uõ cum cesar laborẽ
militum miseratus inter exor¬
candum sepe diceretsi nimis
ꝯspera funt ista ꝑ pessunulla ꝑ
me mora est oppugnatõe om̃i¬
ttere sum paratus unamiruter
responderent. Nou hec quesu
optime imꝑatoꝵ sic mltos ãnos
fregerit. nullus hostium nobic
hanc ignominiã irrogarit ut
cepta desereremus. Ne tu gͦ dux
ñrhanc et̾nam maculam nob̾
imisseris. sine mõ oĩa pati ma¬
lumꝰ ꝙͣ ne nostra mollitie mani¬
bus iomanorũ ciuium aput ge¬
nabum gallica nequitia pemp¬

Expanded text:
illinc vero Edui ac Boii, quibus illinc vero Edui ac Boii, quibus ea cura mandata erat illi quidem, quia, mutato erga Romanos animo, non curabant, hi, quia parum poterant rem romanam maligne commeatibus adiuvarent, ad tantam penuriam devenere, ut diebus plurimis frumento carentes tenui pectore vix proferrent imbecillem spiritum; numquam tamen ideo ab oppugnmollis cuiusquam ex ore vox erumperet, aut romane non conveniens maiestati; immo vero, quum Cesar laborem militum miseratus inter exortandum sepe diceret: Si nimis aspera sunt ista perpessu, nulla per me mora est: oppugnationem omittere sum paratus, unanimiter responderent: Noli hoc, quesumus, optime imperator. Sic multos annos fregerit, nullus hostium nobis hanc ignominiam irrogarit, ut cepta deseramus: ne tu ergo, dux noster, hanc eternam maculam nobis immiseris. Sine modo; omnia pati malumus, quam ne nostra mollitie manibus romanorum civium apud Genabum gallica nequitia peremp
Abbreviated transcription (Latin):
silio intererant affusi bituriges
obtestant᷑ ne pulcerimũ gasliar
oppidum decus prom̃tie̾ bituri¬
gensis ac p̾sidiũ flãmis ĩ meritiꝰ
deleat cum defendi possit locus
pene in expugnabilis natura.⁊
Cui si defensio militaris accesse¬
rit maledici possit nõ nocen Mo¬
uebãt hẽ p̃ces aĩos cũtorũ. Unus
uercĩgetorix eñtis obstabat. Qui
et ip̃e tandem uictus miẜicordia
insentẽtiã cet̾oꝵ transiit. Sic defẽ¬
soribus rebusq aliis ad custodiã
oportunis eo trasmissis seruatur
auancũ agalloꝵ flãmis. set non
ab obsidione romanorũ. In qua
quidem obsidentiu fortis et ani¬
mosa tollerantia emicuit cum
enĩ hĩc uercĩgetorix castra ꝓpius
ad mouisset et ab exploratoribꝰ
ꝑ singulas horas qd inromaĩs
castris ageret᷑ edoctus õe iter eor
obẜuaret. et romanos circum
oĩbus exustis urgente necessi¬
tate longuis pabulantes crebriᷤᷤ
in cõmodis ac dãnis afficeret

Expanded text:
um, qui consilio intererant, affusi Bituriges um, qui consilio intererant, affusi Bituriges obtestantur, ne pulcherrimum Galliarum oppidum, decus provincie biturigensis ac presidium, flammis immeritis deleatur, quum defendi possit locus pene inexpugnabilis natura, cui, si defensio militaris accesserit, maledici possit, non noceri. Movebant he preces animos contrariorum: unus Vercingetorix cunctis obstabat; qui et ipse tandem victus misericordia in sententiam ceterorum transiit. Sic defensoribus rebusque aliis ad custodiam opportunis eo transmissis, servatur Avaricum a Gallorum flammis, sed non ab obsidione Romanorum; in qua quidem obsidentium fortis et animosa tolerantia emicuit. Quum enim hinc Vercingetorix castra propius admovisset et ab exploratoribus per singulas horas, quid in romanis castris ageretur, edoctus omne iter eorum observaret, et Romanos, circum omnibus exustis, urgente necessitate longius pabulantes crebris incommodis ac damnis afficeret;
Abbreviated transcription (Latin):
stes occidamus an bello necessaii
spolienus. Grauius aliquãto ⁊¬
uidebit᷑ qd̃ dcũrus sum. s uirtu¬
ti nichil pret̾ culpam atq infa¬
miã graue ẽ. Oppida quoq que
nõ penitus ualida ac munita sũt
exurenda censeone aut nostris
inhertie aut hostibus offense di¬
u̾ticła sint siquis est cui ħ acria
uideant cogitet quãto sit acrius
liberos atq uxores in ẜuitutem
trahi cernere exarmatũ hosti iu¬
gulum prebere et alia multa pa¬
ti que bellorum inre iucti auic¬
torib patiant᷑. ꝑsuasit his u̾bis
Uigĩti et eo amplius oppida u¬
na luce cõbusta sũt. Neq folum
infinibus biturigũ s in reliqs
hac illac quocũq oculos fiecteros
incendia cernebantm̃o sine oĩ¬
um dolore quẽ ea spes lenibat ꝙ
parta uictoria cito oes ꝑdita re
staurarẽt. De auarico in ꝯsili¬
o agitatũ est. an in cendi illud
in intactum lĩqui melius foret.
Enĩ uero ad hoc u̾bunuad u̾cĩge¬

Expanded text:
stes occidamus, an bello necessariis stes occidamus, an bello necessariis spoliemus. Gravius aliquanto videbitur, quod dicturus sum, sed virtuti nichil, preter culpam atque infamiam, grave est. Oppida quoque, que non penitus valida ac munita sunt, exurenda censeo, ne aut nostris inertie, aut hostibus offense diverticula sint. Si quis est, cui hec acria videantur, cogitet quanto sit acrius liberos atque uxores in servitutem trahi cernere, exarmatum hosti iugulum prebere et alia multa pati, que bellorum iure victi a victoribus patiantur. Persuasit his verbis: viginti et eo amplius oppida una luce combusta sunt. Neque solum in finibus Biturigum, sed in reliquis hac illac, quocumque oculos flecteres, incendia cernebantur, non sine omnium dolore; quos ea spes lenibat, quod, parta victoria, cito perdita omnes restaurarent. De Avarico in consilio agitatum est, an incendi illud, an intactum linqui melius foret. Enimvero ad hoc verbum ad Vercinge
Abbreviated transcription (Latin):
sentericiã disseruit. Quotidie ĩ¬
quit expenendo et discẽdo fuĩt
hoĩes doctiores qd̾ cũ ĩ reb õibꝰ
tum p̃cipue in re bellica ueru
ẽe dephendit magnis aĩs bel¬
lum graue suscepimus. s gerẽ¬
di modũ belli non sat solertͥ a
adu̾timꝰ. Alia nobis itaq bellã¬
di rõ in eũda est. Non spõte cũ
romanis ꝯcurrendũ. s oĩ inge¬
nio prouidendũnt pabulo ho¬
stes et comeatib arceant. Id no¬
bis haud difficile uideri debet
cũ et equitatu p̃stemus ⁊ ãni
parte adiueniur. Illud quoq
nobis acrit̾ cogitandu hostes
nobiscu infinib nr̃is pugñt
⁊ cõtra nos nostris frugib sustẽ¬
tant᷑. Nõ nos aꝯsilio puolicostu¬
diũ rei familiaris auertit. ubi
romani pabulant̃ uicos domoᷤᷤ¬
est ne sub nostris tectis nr̃i hos¬
tes habitent. nrĩs alant̾ frugibo
Inopiam ut nõ ferent aut non
tuto longius pabulatũ ibũt n¬
chil ad iuctoriam intersit anho¬

Expanded text:
sententiam disseruit: Quotidie, insententiam disseruit: Quotidie, inquit, experiendo et discendo fiunt homines doctiores. Quod cum in rebus omnibus, tum precipue in re bellica verum esse deprehenditur. Magnis animis grave bellum suscepimus, sed gerendi modum belli non sat sollerter advertimus. Alia nobis itaque bellandi ratio ineunda est: non sponte cum Romanis concurrendum, sed omni ingenio providendum, ut pabulo hostes et commeatibus arceantur. Id nobis haud difficile videri debet, quum et equitatu prestemus, et anni parte adiuvemur. Illud quoque nobis acriter cogitandum: hostes nobiscum in finibus nostris pugnant, et contra nos nostris frugibus sustentantur. Non nos a consilio publico studium rei familiaris avertat. Ubi Romani pabulantur, vicos, domest; ne sub nostris tectis nostri hostes habitent, nostris alantur frugibus. Inopiam aut non ferent, aut non tuto longius pabulatum ibunt. Nichil ad victoriam intersit, an ho
Abbreviated transcription (Latin):
intromittũt. ¶Capto ad hũc
modũ orpido cesarstatim eateᷤ
suos cõtia equitatũ ostiũ ad¬
ueritate educit et illos equest᷑
prelio cõserto multa cum eorũ
strage uicit. et in fugã uertit
in qua uictoria ne priuemꝰ sua
laude barbariem quadrigẽtoꝵ
equitum germanorũ qui sub ce¬
sare militabant atq ab ip̃o prĩci¬
pio secum erant oꝑa fuit egregi¬
a ab eo enĩ in missi laborãtibus
aliis in tp̃re subuenerũt fregeĩt¬
q gallos repentino impetu. hec
uidentes emenibus oppidani
spe auxilii amissanam cesaris
metuentes eos qui tu multu
excitauerãt m̃ctos ad eũ dedu¬
xerunt ceptaq deditõnez ꝑege¬
rũt. ¶Ipe antẽ his ꝑactis Aua¬
ricũ maximũ optimũq oppid̃
bunrigũ et ubẽrima fimũ ĩ ꝑte
situm oppugnare ꝯstituit ꝙͣ eo
capto ciuitatẽ ip̃am captu iri
nõ diffideret ¶Uertigetorix tot
Adu̾sis nõdum aĩo collapsus
sius Adocilium uocatis in hanc

Expanded text:
intromittunt. Capto ad hunc intromittunt. Capto ad hunc modum oppido, Cesar statim equites suos contra equitatum hostium adventantem educit, et illos, equestri prelio conserto, multa cum eorum strage vicit et in fugam vertit. In qua victoria, ne privemus sua laude barbariem, quadringentorum equitum germanorum, qui sub Cesare militabant atque ab ipso principio secum erant, opera fuit egregia. Ab eo enim immissi, laborantibus aliis, in tempore subvenerunt fregeruntque Gallos repentino impetu. Hoc videntes e menibus oppidani, spe auxilii amissa, iram Cesaris metuentes eos, qui tumultum excitaverant, vinctos ad eum deduxerunt, ceptamque deditionem peregerunt. Ipse autem, his peractis, Avaricum, maximum optimumque oppidum, Biturigumque uberrima finium in parte situm oppugnare constituit, quod, eo capto, civitatem ipsam captum iri non diffideret. Vercingetorix tot adversis nondum animo collapsus, suis ad concilium evocatis, in hanc
Abbreviated transcription (Latin):
rix ubi id sensit gorgobine obsi¬
dione derelicta ꝯtrã eñ ꝑeit. Ce¬
sar in terea nouiodunũ aggressꝰ
oppugnat. Quem ꝯfestim oppi¬
dani ꝑ legatos erant ne ineos p̃t̾
suum morem seruat. ne ue pro
tam leui cã de sua celeritate alid
intermittat que tot illi uictorĩ¬
as peperisset. s eis uite dimissis
felicit᷑ progrediat᷑ ad reliqua pie
preces uidebant᷑ flectit̾ itaq. et
his arma equos obsidesq ĩpat
Et iam ꝑs obsidum data erat. et
cẽtunones aliquot cu paucis
militibus opoidum in trogressi
cetera oquirebant dum repente
de longinquo equitatus aucĩge¬
torige premissus apparuit oppi¬
danos spe tẽpestiue opis erectos
deditoĩs ceperat penitere uelnt
igit᷑ ex ꝯdicto clamorẽ tollunt
arma corripĩt miuos scandũt
portas obstruere properãt.S o¬
mani illi paua qui incpoito e¬
rant aĩorum nutatõe ppensa
strictis subito gladiis portas p̃¬
eccupant et in colume ecercitũ

Expanded text:
rix, ubi id sensit, Gorgobine obsirix, ubi id sensit, Gorgobine obsidione derelicta, contra eum pergit. Cesar interea Noviodunum aggressus oppugnat; quem confestim oppidani per legatos orant, ne in eos preter suum morem seviat, neve pro tam levi causa de sua celeritate aliquid intermittat, que tot illi victorias peperisset, sed, eis vite dimissis, feliciter progrediatur ad reliqua. Pie preces videbantur: flectitur itaque, et iis arma, equos obsidesque imperat. Et iam pars obsidum data erat, et centuriones aliquot cum paucis militibus oppidum introgressi cetera conquirebant, dum repente de longinquo equitatus a Vercingetorige premissus apparuit: oppidanos spe tempestive opis erectos deditionis ceperat penitere. Velut igitur ex condicto clamorem tollunt, arma corripiunt, muros scandunt, portas obstruere properant. Sed Romani illi pauci, qui in oppido erant, animorum mutatione perpensa, strictis subito gladiis, portas preoccupant, et incolumen exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
cederentrẽ hesurã et silłimũ u̾i
cẽt morẽ ĩpigerrimi ducis igno¬
rantib huc er̃go cũ biduo ꝑue¬
nisset oppugnatõne ꝙ diei illiꝰ
sero erat in diẽ proximu edicit
quid fieri uelit milites edocet
ueritusq ne genabenses nocte
diffugerent. hiic rei excubitri¬
ces duas armatas legiones ⁊d¬
hibuit. intentisq aĩs aut auri¬
bus ꝑ noctare uissit. Atq ut p̃sa¬
gierat accidit. opoidani ĩ tẽpe¬
sta nocte ꝑ ponte taciti abibãt
Ceĩar eorum habitu ꝑ explora¬
tores cognito legiones que pa¬
rate erant muris ad mouet et
portis subito efractis ĩ cefensũ
capit oppidu captu diripit di¬
reptum in tendit p̃da militib
xessa. sił exitus obseran omẽs
iubet.mittitq qui profugos p̃¬
ueniant ac sequantur.Itaq̃ pau¬
cissimi ꝑiere uiarur et põtis angu¬
stus captromẽs ¶Cesar hinc trãs
ligerim ducto exciru inbiturigos
tendit. quor ĩiuenisset u̾cĩgeto¬

Expanded text:
crederent rem hesuram, et simul illius viri crederent rem hesuram, et simul illius viri esse morem impigerrimi ducis ignorarent. Huc ergo quum biduo pervenisset, oppugnationem, quod diei illius sero erat, in diem proximum edicit. Quid fieri velit, milites edocet; veritusque, ne Genabenses noctu diffugerent, huic rei excubitrices duas armatas legiones adhibuit, intentisque animis atque auribus pernoctare iussit. Atque, ut presagierat, accidit: oppidani in media nocte per pontem taciti abibant. Cesar, eorum abitu per exploratores cognito, legiones, que parate erant, muris admovet, et, portis subito effractis, indefensum capit oppidum, captum diripit, direptum incendit, preda militibus concessa; simul exitus obserari omnes iubet mittitque, qui profugos preveniant ac sequantur. Itaque paucissimi evasere; viarum et pontis angustiis capti omnes. Cesar hinc, trans Ligerim ducto exercitu, in Bituriges tendit. Quo quum venisset, Vercingeto
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃tarie legionib ĩportaret
satius tandem duxit pati oĩa
sibi aiõs amicoru. Itaq dimissiᷤᷤ
ĩpedim̃tis oĩb et duab ad cu¬
stodiam legionib et prouisa c̃
hedius qua potuit subuectẽne
comeatuũ in boios ducit. Erat
uie medio uellandunum seno¬
num opoidum illud neqd hosti¬
le post terga dimitteret aggredi
ꝯsilium fuit. Oppidam bidui o¬
ppugnatõe tolerata dic tercio le¬
gatos ad cesarem de pace ac de¬
ditõe tr̃asmittũt. Iussi arma ⁊ iu¬
nĩta et obsides dare nichil recu¬
sarunt. Nequid aut tẽporis am¬
tteret.G. trebonio legato ad pagẽ¬
da oĩa dimisso ip̃e iter inceptũ
solita celentate prosequit. Gena¬
bum erat oppidũ carmtũ ubi ro¬
manos negociatores mitio ꝯui¬
ratoĩs occiderant. Id oppidum
minis pretͥlabit᷑. ip̃m in ripa
situm ripe alteri medio põte ꝯm̃¬
gitur ad loci huiꝰ defensionẽ car¬
nutes auxilia oquirebãt eo tam̃
lentius quo dutius uellandiuii

Expanded text:
frumentarie legionibus imponeret. frumentarie legionibus imponeret. Satius tandem duxit pati omniasibi animos amicorum. Itaque dimissis impedimentis omnibus et duabus ad custodiam legionibus, et provisa cum Eduis, quam potuit, subvectione commeatuum, in Boios ducit. Erat vie medio Velladunum Senonum oppidum: illud, ne quid hostile post terga dimitteret, aggredi consilium fuit. Oppidani, bidui oppugnatione tolerata, die tertio legatos ad Cesarem de pace ac deditione transmittunt; iussi arma et iumenta et obsides dare, nichil recusarunt. Ne quid autem temporis amitteret, G. Trebonio legato ad peragenda omnia dimisso, ipse iter inceptum solita celeritate prosequitur. Genabum erat oppidum Carnutum, ubi romanos negotiatores initio coniurationis occiderant. Id oppidum amnis preterlabitur; ipsum in ripa situm ripe alteri medio ponte iungitur. Ad loci huius defensionem Carnutes auxilia conquirebant, eo tamen lentius, quo diutius Velladuni
Abbreviated transcription (Latin):
locitate ut nõ tm̃ hostes pauore
sed amicos stupore ꝑfunderet sic
in opinãtib aderat. Illic due le¬
giones in hibenus erant. Illis e¬
ductis octo reliquas huic inde
dispsas enocat priusq ꝙ̃ hostes
quo uusset aut qd ageret nossẽt
omẽm exercitu ꝯgregauit atq
ut florus idem ait ex distantib
hibernis castra ꝯtraxit. et añ in
media gallia fuit ꝙͣ ab ultiãtim̃¬
retur. ¶uercingetorix audito ce¬
saris digressu retro ĩbitariges re¬
u̾sus atq hinc profcũs ĩboios
trasalpinos oppidu illorũ sub⁊
heluetice nictorie tp̃s edificatũ
acesare heduisq ꝯtraditũ oppu¬
gnare disposuit.oppido nomẽ
gorgobina gloriosu sibi exti¬
mãs si heduoꝵ receptacłm simł¬
q cesareum opus euteret. Cesa¬
ris aiumres hec ualde sol icituz
habebat. ne aut neglecta amici
oppidi defensio defectionẽ socio¬
rum et ꝯtẽptu sibrant suscepta
ãn tp̃r ad uerso difficultate rei

Expanded text:
locitate, ut non tantum hostes pavore, locitate, ut non tantum hostes pavore, sed amicos stupore perfunderet; sic inopinantibus aderat. Illic due legiones in hibernis erant. Illis eductis, octo reliquas hinc inde dispersas evocat, priusque, quam hostes, quo ivisset aut quid ageret, nossent, omnem exercitum congregavit: atque, ut Florus idem ait, ex distantibus hibernis castra contraxit, et ante in media Gallia fuit, quam ab ultima timeretur. Vercingetorix, audito Cesaris digressu, retro in Bituriges reversus atque hinc profectus in Boios transalpinos, oppidum illorum, sub Helvetie victorie tempus edificatum a Cesare, Eduisque contra dictum, oppugnare disposuit oppido nomen Gorgobina gloriosum sibi estimans, si Eduorum receptaculum simulque cesareum opus everteret. Cesaris animum res hec valde sollicitum habebat, ne aut neglecta amici oppidi defensio defectionem sociorum et contemptum sibi, aut suscepta anni tempore adverso, difficultatem rei
Abbreviated transcription (Latin):
res morari posset aut deflectere
niue altitudinis pedũ sex dimo¬
ta et itinere ꝑ aduersu uigũ mł¬
to labore peditũ expedito aluer¬
nos fines in expectatus aggre di¬
tur. Iuuat alit̾ hanc rẽ ip̃a flori
uerbis exponere per ĩ iuos ĩꝗt
ad id cp̃s mõtiũ tumulos per in¬
tactas uias ⁊ miues expedita ⁊¬
manu em̃sus occupat galliam
Mox uero ut aluerniã attigit eꝗ¬
tatu in oẽs ꝑtes effuso tantũ sũ¬
biti tendris incusserat ut trepi¬
di omẽs uercingetorigẽ ad ferẽ¬
dam opem patrie suis ꝯsiliis la¬
boranti nñtiis ac p̃cib excitarent
Quibus motus ĩ patriã redibat
Cesar interim dimisso in alu̾niᷤᷤ
bruto adolescente cũ parte copi¬
arum uissoq sine intͥmissione agͦs
hostium ppłari. Ip̃e ne suspicantib
quidem suis ꝙ̃ celerime põt uien¬
nam proficiscit᷑. Iñ equitatu quẽ
illuc premiserat acepto ꝑ hedios
pgit in lingones. tanta ubiq ue¬

Expanded text:
res morari posset aut deflectere, res morari posset aut deflectere, nive altitudinis pedum sex dimota et itinere per adversum iugum multo labore pedum expedito, Alvernos fines inexpectatus aggreditur. Iuvat aliter hanc rem ipsam Flori verbis exponere: Per invios, inquit, ad id tempus montium tumulos, per intactas vias et nives expedita manu emersus occupat Galliam. Mox vero, ut Alverniam attigit, equitatu in omnes partes effuso, tantum subiti terroris incusserat, ut trepidi omnes Vercingetorigem ad ferendam opem patrie suis consiliis laboranti nuntiis ac precibus excitarent; quibus motus in patriam redibat. Cesar interim, dimisso in Alvernos Bruto adolescente cum parte copiarum, iussoque sine intermissione agros hostium populari, ipse, ne suspicantibus quidem suis, quam celerrime potest, Viennam proficiscitur; inde equitatu, quem illuc premiserat, accepto, per Eduos pergit in Lingones, tanta ubique ve
Abbreviated transcription (Latin):
in ip̃o suꝑ uentu hostiũ se absente
qd̃ nolebat pugnare cogerẽt᷑. has
int̾ curas lucherius cadurcus a
u̾cigetorige missus ruthenos alu̾¬
nis attraxerat nec mãdatũ ĩ ple¬
sse ꝯtentus alias quoqr urbes ac¬
ceptis obsidib ĩ potestate rede¬
gerat. et reb prospis euectus in
narbonensez proiuncia ꝓperabt
Cesar cõsiliu hostis intelligens
p̃cucurrit et ṗuẽtos metu aĩmos
cõfirmãs p̃sidia oportunis locis
per extrema prouĩtie hostibus
obiecta distribuit / et ꝑte supple¬
mĩti nup ex italia ad ducti in he
linos p̾missa subsequit᷑. helini ab
aluerius ceuẽna mõte asprimo
ac niuosissimo distingunt quo
se aluerni quasi muro ualido cir¬
cũ septos arbitrabant᷑ ca maxiẽ
ꝑte iini. qua nõ dicã exercitui
set ne uiatori quidẽ ꝑ me abilis
fuisse umꝙͣ diceret᷑ Et erãt ab ea
pte eo q tpr plane tuti si cũ alio
res fuisset. At cesar ut quẽ nulla

Expanded text:
in ipso superventu hostium, se absente, in ipso superventu hostium, se absente, quod nolebat, pugnare cogerentur. Has inter curas Lutherius Cadurcus a Vercingetorige missus Ruthenos Alvernis attraxerat, nec mandatum implesse contentus alias quoque urbes, acceptis obsidibus, in potestatem redegerat, et rebus prosperis evectus in Narbonensem provinciam properabat. Cesar consilium hostis intelligens precurrit et preventos metu animos confirmans presidia opportunis locis per extrema provincie hostibus obiecta distribuit, et parte supplementi nuper ex Italia adducti premissa in Helinos, subsequitur. Helini ab Alvernis Cevenna monte asperrimo ac nivosissimo distinguuntur, quo se Alverni quasi muro valido circumseptos arbitrabantur, ea maxime parte anni, qua non dicam exercitui, sed ne viatori quidem permeabilis fuisse unquam diceretur. Et erant ab ea parte eo tempore plane tuti, si cum alio res fuisset. At Cesar, quem nulla
Abbreviated transcription (Latin):
auxilia qui cum adligenm am¬
nem heduoꝵ tunc et biturigum
imperii limitem ꝑuenissent ali¬
quot ibi dieꝵ mora exacta redie¬
runt. hanc cãm reditus p̃tẽden¬
tes qm̃ si transisset hinc ab aluer¬
nis hinc abiturigib opprimẽdi
eẽnt id enĩ ambabus gentibus
fuisse ꝓpositu An id sane tali me¬
tu egẽrint an fraude ne dicaz ho¬
die s tũ quoq dubiũ fuit. Tamẽ
hinc heduorũ secuta defcĩo hinc
ꝙ statim reu̾sis auxiliis heduor
se aluernis bituriges ad iũxere rẽ
suspectam faciũt. ¶Cesar hec au¬
diens et urbanis motib põpen
magni iurtute ꝯpositis nõ se tc̃
amplius italie necessariũ ratus
in galliam redit. Ingẽs illu ex¬
ercebat cura qualit sius se se iñ¬
geret. nã siue ip̃e ad illos profici¬
sci uellet/ nõ sat tuto fieri posse co¬
gitabat/ ut in tanta rebellione re¬
gionũ õium int̾ eos etiã ꝗ ami¬
ci credebant cum paucis securus
care mallet hesitabat ne itinere

Expanded text:
auxilia. Qui quum ad Ligerim amauxilia. Qui quum ad Ligerim amnem, Eduorum tunc et Biturigum imperii limitem, pervenissent, aliquot ibi dierum mora exacta, redierunt, hanc causam reditus pretendentes, quoniam, si transissent, hinc ab Alvernis, hinc a Biturigibus opprimendi essent: id enim ambabus gentibus fuisse propositum. An id sane tali metu egerint, an fraude, ne dicam hodie, sed tum quoque dubium fuit: tamen hinc Eduorum secuta defectio, hinc, quod statim reversis auxiliis Eduorum, se Alvernis Bituriges adiunxere, rem suspectam faciunt. Cesar hec audiens, et urbanis motibus Pompeii Magni virtute compositis, non se tunc amplius Italie necessarium ratus in Galliam redit. Ingens illum exercebat cura, qualiter suis sese iungeret. Nam, sive ipse ad illos proficisci vellet, non sat tuto fieri posse cogitabat, ut, in tanta rebellione regionum omnium, inter eos etiam, qui amici credebantur, cum paucis securus care mallet; et sic hesitabat, ne itinere
Abbreviated transcription (Latin):
su regnum ei atq imperiũ defer¬
tur. Sic ea tẽpestate gallorũ ai. et
ꝯsilia uoluebant᷑. sic romani no¬
minis odium alte aĩs insederat
ut quisqs se illis opponere ausus
eẽt regno dignissimus haberet᷑
¶Iam non aluernie rex gͥ s gallie
contraq romanos belli dux non
eratu ꝯsulit ut solebat sed obsid̾s
s armas nulites imperat. et pa¬
ret̾. Impiumq ip̃m seueritate ter¬
ribile efficit. Grauioris nore reos
flãmis exurit tormentis excru¬
tiat leuiora ausos efossis occulis
aut aurib resectis uite relinquit
ad ludibrium ad exemplũiam
potens atq horrendus et natura
ferox et regio tumidus fastigio.
lucherio cadurco audacissiõ uuo
cũ parte exercitus in ruthenos ⁊¬
misso petit ip̃e bituriges Illi ad¬
uentu subito ꝑ moti ab amicis ⁊¬
romanorũ hedius auxiliũ ꝑ lega¬
tos petunt hedu rem ad legatos
cesaris reiciunt. eorũq ꝯsilio eq¬
tum illis ac peditum dirigunt

Expanded text:
su regnum ei atque imperium defersu regnum ei atque imperium defertur. Sic ea tempestate Gallorum animi et consilia volvebantur, sic romani nominis odium alte animis insiderat, ut, quisquis se illis opponere ausus esset, regno dignissimus haberetur. Iam non Alvernie res agitur, sed Gallie; contraque Romanos belli dux non orat neque consulit, ut solebat, sed obsides, sed arma, sed milites imperat et paretur, imperiumque ipsum severitate terribile efficit. Gravioris noxe reos flammis exurit, tormentis excruciat; leviora ausos, effusis oculis aut auribus resectis, vite linquit ad ludibrium, ad exemplum. Iam potens atque horrendus et natura ferox et regio tumidus fastigio, Lutherio Cadurco, audacissimo viro, cum parte exercitus in Ruthenos misso, petit ipse Bituriges. Illi adventu subito permoti ab amicis Romanorum Eduis auxilium per legatos petunt. Edui rem ad legatos Cesaris reiciunt, eorumque consilio equitum illis ac peditum dirigunt