comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sola uidentur erecta tanqm ad supera ab imus recedant. et sola celum
facile facie tanqmͣ semꝑ erecta suspiciũt. Solisq mest uel capite spere
similitudo. quã formam diximus solam mentis capacem. Soli gͦ hõi
rõnem id est uim mentis infundit. cui sedes in capite est. Sed et ge¬
nuam illam sentiendi crescendiq naturam quia caducũ est corpori
inseruit. E hunic est ꝙ homo et rõuis compos est. et sentit. et crescit.
solaq rõne meruit prestare cȩteris animalib. quȩ quia semper pioua
sunt et ex ip̃a quoq suspiciendi difficultate a superie recesserũt. nec
ullam diuinoꝵ corporum smilitudinẽ aliqua sui parte meruerũt.
inhil ex mente sortita sunt. et ideo rõne caruerunt. Puo quoq tantum
adepta sunt. sentire uel crescere. Nam si quid in illis sumlitudi¬
nem rõnis mutatur. non racio sed menioria est. & memoria non itlã

Expanded text:
sola uidentur erecta, tamquam ad supera ab imis recedant, et sola caelum sola uidentur erecta, tamquam ad supera ab imis recedant, et sola caelum facile, tamquam semper erecta, suspiciunt, solisque inest uel in capite sphaerae similitudo, quam formam diximus solam mentis capacem. Soli ergo homini rationem, id est uim mentis, infudit, cui sedes in capite est, sed et geminam illam sentiendi crescendique naturam, quia caducum est corpus, inseruit. Et hinc est quod homo et rationis compos est et sentit et crescit, solaque ratione meruit praestare ceteris animalibus, quae, quia semper prona sunt et ex ipsa quoque suspiciendi difficultate a superis recesserunt nec ullam diuinorum corporum similitudinem aliqua sui parte meruerunt, ihil ex mente sortita sunt et ideo ratione caruerunt, duoque tantum adepta sunt, sentire uel crescere. Nam si quid in illis similitudinem rationis imitatur, non ratio sed memoria est, et memoria non illa
Abbreviated transcription (Latin):
sticon qd̾ iuatũ sibi ex mente sumpsit sicut uere diuinũ est. ita so¬
lis diuinis aptum. reliqua duo estheticon. et phiticon. ut a diuinis rece¬
dunt. ita conuemencia sunt caducis. Anma ergo creans sibi condẽs q
corpora. Nam ideo ab anima natura incipientes de deo & mẽte
nominãt. ex illo mero et purissimo fonte mentis quem nascendo de ori¬
ginis sue hauserat copia. corpora illa diuina uel supera cȩli dico. & si¬
derum que prima condebat animauit. Piuineq mentes om̃ib corpo¬
rib quȩ in formam teretem id est in spere modum formabantur in¬
fuse sunt. E hoc est ꝙ cum de stellis loqueretur ait quȩ diuinis ani¬
uiate mentib. In inferiora uo̾ ac terrena degenerans. fragilitatem cor¬
porum caducoꝵ deprehendit meram diuinitatẽ mentis sustinere uon
posse Iunno ꝑtem eius uix solis humanis corporib conueĩre. quia et

Expanded text:
κόν, quod innatum sibi ex mente sumpsit, sicut uere diuinum est, ita soκόν, quod innatum sibi ex mente sumpsit, sicut uere diuinum est, ita solis diuinis aptum; reliqua duo, αἰσθητικόν et φυτικόν, ut a diuinis recedunt, ita conuenientia sunt caducis. Anima ergo, creans sibi condensque corpora — nam ideo ab anima natura incipit quam sapientes de deo et mente νοῦν nominant — ex illo mero ac purissimo fonte mentis, quem nascendo de originis suae hauserat copia, corpora illa diuina uel supera — caeli dico et siderum — quae prima condebat, animauit, diuinaeque mentes omnibus corporibus quae in formam teretem, id est in sphaerae modum, formabantur, infusae sunt; et hoc est quod, cum de stellis loqueretur, ait: «quae diuinis animatae mentibus.» In inferiora uero ac terrena degenerans, fragilitatem corporum caducorum deprehendit meram diuinitatem mentis sustinere non posse, immo partem eius uix solis humanis corporibus conuenire, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
quę uincitur custodia corꝑis. cui meus diuina non subditur.Nunt
qualiter nobis animus id est mens cum siderib cõmunis sit secundum
theologos disseramus. Peus qui prima causa et est et uocatur. unus om¬
niũ queq sunt. quęq uidentur esse. princeps et origo est. Hic ex super¬
abundanti maiestatis fecunditate de se mentem creauit. Hec mens que
nois nocatur qua patrem inspicit plenam smlitudinẽ seruat auctoris
Aninam uero de se creat posteriora respiciens. Rursus auima qua in¬
tuetur patrẽ induitur. ac paulatim regrediente respectu in fabricã cor¬
porum in corpore ip̃ã degenerat. Habet ergo et purissimã ex mente
te qua est nata rationem. qd̾ legisticon uocatur. Et ex sua natura
accipit prebendi sensus. prebendiq iucrementi seminariũ. quoꝵ unũ
estheticon. alcerum phiticon nũcupatur. Sed ex his primũ id est legi¬

Expanded text:
quae uincitur custodia corporali, cui mens diuina non subditur. Nunc quae uincitur custodia corporali, cui mens diuina non subditur. Nunc qualiter nobis animus, id est mens, cum sideribus communis sit secundum theologos disseramus. Deus, qui prima causa et est et uocatur, unus omnium quaeque sunt quaeque uidentur esse princeps et origo est. Hic superabundanti maiestatis fecunditate de se mentem creauit. Haec mens, quae νοῦς uocatur, qua patrem inspicit, plenam similitudinem seruat auctoris, animam uero de se creat posteriora respiciens. Rursum anima patrem qua intuetur, induitur, ac paulatim regrediente respectu in fabricam corporum incorporea ipsa degenerat. Habet ergo et purissimam ex mente, de qua est nata, rationem, quod λογικόν uocatur, et ex sua natura accipit praebendi sensus praebendique incrementi seminarium, quorum unum αἰσθητικόν, alterum φυτικόν nuncupatur. Sed ex his primum, id est λογι
Abbreviated transcription (Latin):
uisi celum ip̃m et celestia ip̾sa quȩ cernimꝰ. ideo ut sũim om̃potẽtiam
dei ostenderet posse uix intelligi. nũqm uideri. Quicquid humano subici¬
tur aspectui templũ eius uocauit. qui sola mente concipitur. ut qui hec
uenerantur ut templa. cultũ tamen maximũ debeant conditori. sciatq
quisquis in usum templi huiꝰ inducitur. ritu sub iuuẽdum sacerdotis.
Uude et quasi quodam publico precomo tantã humano generi diuini¬
tatem messe testatur. ut uinuersos siderei animi cognatione uobilitet.
Notandum est ꝙ hoc loco animũ et ut propͥe et ut abusiue dicitur po¬
suit. Animꝰ enim propͥe mens est. quã diuinorem anma nemo dubi¬
tauit. Ded non nũqmi sic et amimam usurpantes uocamus. Cunn ergo
dicit hisq ammus datus est ex illis sempiterius ignib. mentem p̃stat
intelligi. quȩ nobis proprie cum celo sideribusq cõmunis est. Cum uero
ait retinendus amniꝰ est in custodia corꝑis. ip̃ãm tunt aĩam nomĩat.

Expanded text:
nisi caelum ipsum et caelestia ista quae cernimus. Ideo ut summi omnipotentiam dei ostenderet posse uix intellegi, numquam uideri, quidquid humano subicitur aspectui templum eius uocauit qui sola mente concipitur, ut qui haec ueneratur ut templa, cultum tamempli huius inducitur ritu sibi uiuendum sacerdotis; unde et quasi quodam publico praeconio, tantam humano generi diuinitatem inesse testatur ut uniuersos siderei animi cognatione nobilitet. Notandum est quod hoc loco animum et ut proprie et ut abusiue dicitur posuit. Animus enim proprie mens est, quam diuiniorem anima nemo dubitauit; sed nonnunquam sic et animam usurpdicit: «hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus», mentem praestat intellegi, quae nobis proprie cum caelo sideribusque communis est. Cum uero ait: «retinendus animus est in custodia corporis», ipsam tunc animam nominat
Abbreviated transcription (Latin):
de tribus sullus in sommo p̃teriisit. Nlam illa ad uirtutes. moremq
patrie et ad contẽptũ glorie adhortatio quid aliuid continet. nsi ethicȩ¬
phylosophiȩ instituta moralia: Cum uõ uel de sperarũ modo. uel de noui¬
tate. siue magnitudine siderũ. deq principatu solis. et circis celestib. cĩgu¬
lisq t̾restrib. & occeam situ loquitur. et armoniȩ superũ pandit archa¬
nũ. phisice secreta cõmemorat. At cũ de motu & ĩmortalitate amme
disputat. cui mhil constat meẽ corporeũ. cuiꝰq eẽnciam nullꝰ sensus.
sed sola ratio comp̃hendit. illic ad altitudinẽ phie rationalis ascendit.
Uere igitur ꝓnũciandũ est inhil hoc opere ꝑfectius. quo uniu̾se pħiȩ¬

Expanded text:
de tribus Tullius in hoc somnio praetermisit. Nam illa ad uirtutes amoremque de tribus Tullius in hoc somnio praetermisit. Nam illa ad uirtutes amoremque patriae et ad contemptum gloriae adhortatio quid aliud continet nisi ethicphilosophiae instituta moralia? Cum uero uel de sphaerarum modo uel de nouitate siue magnitudine siderum deque principatu solis et circis caelestibus cingulisque terrestribus et Oceani situ loquitur et harmoniae superum pandit arcanum, physicae secreta commemorat. At cum de motu et immortalitate animae disputat, cui nihil constat inesse corporeum cuiusque essentiam nullus sensus sed sola ratio deprehendit, illic ad altitudinem philosophiae rationalis ascendit. Vere igitur pronuntiandum est nihil hoc opere perfectius, quo uniuersa phi
Abbreviated transcription (Latin):
infinita dimimerãs. quib nocentiũ amine in easdem poenas sepe reuo¬
lute sero de tartaris punttũtur eniergere. et ad natiue suȩ principia.
quod celũ est tandem ĩpetrata purgatõne remeare. Necesse est em̃ om¬
nemi aĩam ad originis sue sedem reuerti. Sed quę corpus canqͣm pere¬
grine incolunt. cito post corpus uelud ad pr̃ĩam reu̾tũtur. Quȩ uero
corpoꝵ illecebris ut suis sedib inherent. qnͣto ab illis iuolentius sepantͤ.
tantũ ad supiora serius ren̾tũtur. Sed iam finẽ somino cohibita dispu¬
tatõne faciãmus. hoc adiecto qd̾ conclusionẽ docebit. Quia cũ sint tocius
phie tres partes moralis. naturalis. et rõnalis. ẜ sit moralis quȩ docet
morũ elimatam ꝑfectõnem. Naturalis quȩ de diunic corꝑib disputat.
Rationalis cũ de incorporeis sermo est. quȩ meus sola cõplectitur. nullã

Expanded text:
infinita dinumerans quibus nocentum animae, in easdem poenas saepe reuoinfinita dinumerans quibus nocentum animae, in easdem poenas saepe reuolutae, sero de Tartaris permittuntur emergere et ad naturae suae principia, quod est caelum, tandem impetrata purgatione remeare. Necesse est enim omnem animam ad originis suae sedem reuerti; sed quae corpus tamquam peregrinae incolunt, cito post corpus uelut ad patriam reuertuntur, quae uero corporum illecebris ut suis sedibus inhaerent, quanto ab illis uiolentius separantur, tanto ad supera serius reuertuntur. Sed iam finem somnio cohibita disputatione faciamus, hoc adiecto quod conclusionem decebit, quia, cum sint totius philosophiae tres partes, moralis, naturalis et rationalis, et sit moralis quae docet morum elimatam perfectionem, naturalis quae de diuinis corporibus disputat, rationalis cum de incorporeis sermo est quae mens sola complectitur, nullam
Abbreviated transcription (Latin):
lotato ac sudanti sub armis. primũ uirtutes politice suggerũtur his uer¬
bis. Sunt autem optimȩ curę de salute patriȩ. quib agitatus. et exer¬
citatus animꝰ uelotius in hanc sedem. et domũ suam ꝑuolabit. Dehinc¬
faciet uiam tũt cum erit inclusus in corpore eminebit foras. et ea q̃
extra erunt contẽplans ꝙͣ maxime se a corpore abstrahet. Hec enm
illius sunt p̃cepta doctrine. que illam dicit mortem philosophantibꝰ
appetẽdam ex qua fit ut adhuc in corpore positi corpꝰ ut alienã sarci¬
nam in ꝙͣtum patit᷑ natura despiciãt. Et facile nũc. atq optune uir¬
tutes suadet. postꝙͣ qnta. et ꝙͣ diuina p̃mia uirtutib debeãtur edixit.
Sed quia inter leges quoq illa imꝑfecta dicit᷑ in qua nulla deuãtibꝰ
poena sancitur. ideo in conclusioe opis penã sautit extra hec p̃cepta
uiuentib. Quem locũ Er ille platonicus copiosus executus est secula

Expanded text:
locato ac sudanti sub armis primum uirtutes politicae suggeruntur his uerlocato ac sudanti sub armis primum uirtutes politicae suggeruntur his uerbis: citatus animus velocius in hanc sedem et domum suam pervolabit; ii iam tum, cum erit inclusus in corpore, eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime se a corpore illius sunt praecepta doctrinae quae illam dicit mortem philosophantibus appetendam; ex qua fit ut, adhuc in corpore positi, corpus ut alienam sarcinam, in quantum patitur natura, despiciant. Et facile nunc atque opportune uirtutes suadet, postquam quanta et quam diuina praemia uirtutibus debeantur edixit. Sed quia inter leges quoque illa imperfecta dicitur in qua nulla deuiantibus poena sancitur, ideo in conclusione operis poenam sancit extra haec praecepta uiuentibus; quem locum Er ille Platonicus copiosius exsecutus est, saecula
Abbreviated transcription (Latin):
tamẽ eueiit. ut idem aptus et agendi et disputãdi ꝑfectõne sblmius sit.
et celum utroq adipiscatur exerticio iurtutũ. Romulꝰ nobis in primo
genere ponat᷑. cuius uita uirtutes nũꝙͣ disseruit. semꝑ exercuit ĩ secło
Ditagoras qui agendi nescus fuit artifex disserendi. & solas doctrine &
consciẽtie uirtutes secutus est. Sic in t̾cio ac mixto gene̾ apud grecos
ligurgus & Solon. Iuter romanos numa. catones ambo. multiq alii. qͥ
et phyam hauserũt alcius. et firmam̃tũ rei .pu. prestiterũt. Soli emĩ
sapientie ocioq deditos ut aliunde grecia tulit. ita roma nesciuit. Im̃
igitur affricanꝰ nr̃ quem mõ auus preceptor instituit. ex illo genere
est qd̾ et doctrina uiuẽdi regłam mutuat᷑. et statũ publicũ uirtuti¬
bus fultit. ideo ei ꝑfectõnis gemine p̃cepta mandãtur. Sed ut ĩ castris

Expanded text:
tamen euenit ut idem pectus et agendi et disputandi perfectione sublime sit, tamen euenit ut idem pectus et agendi et disputandi perfectione sublime sit, et caelum utroque adipiscatur exercitio uirtutum. Romulus nobis in primo genere ponatur, cuius uita uirtutes numquam deseruit, semper exercuit; in secundo Pythagoras, qui, agendi nescius, fuit artifex disserendi et solas doctrinae et conscientiae uirtutes secutus est; sit in tertio ac mixto genere apud Graecos Lycurgus et Solon, inter Romanos Numa, Catones ambo, multique alii qui et philosophiam hauserunt altius et firmamentum rei publicae praestiterunt: soli enim sapientiae otio deditos, ut abunde Graecia tulit, ita Roma nesciuit. Quoniam igitur Africanus noster, quem modo auus praeceptor instituit, ex illo genere est quod et de doctrina uiuendi regulam mutuatur et statum publicum uirtutibus fulcit, ideo ei perfectionis geminae praecepta mandantur. Sed ut in castris
Abbreviated transcription (Latin):
impulsiq libidinũ uoluptatib obedientiũ deoꝵ et hominũ iura molaue¬
gitatis seculis reu̾tũtur. In suꝑiore huiꝰ oꝑis parte diximꝰ alias occiosas
alias negotõsas esse mirtutes. & illas phylosophis. has rerũ publicarũ rec¬
torib conuẽire. utrasq tñ exercẽtem facere beatũ. He urtutes interdum
diuidũtur. nõ nuiꝙͣ nõ miscentur cũ utrarũq capax et natura & institu¬
cõne animꝰ muẽĩtur. Nam si quis ab omi quidem doctria hẽatur alie
mis in .R ẜ tũ et prudens. et temꝑatus. et fortis et iustus sit hic a fe¬
riatis remotus enuet tm̃ actualiũ uigore uirtutũ. quib inhilominꝰ
celũ cedit in p̃miũ. Si quis uõ insita quiete uature nõ sit aptus ad a¬
gendũ. sed solum opima conscienciȩ dote ereptus ad suꝑna. doctrinȩ su¬
pellectilem ad exerticiũ dcume disputatõnis expẽdat. sectator celestiũ
deuiꝰ caducoꝵ. ic quoq ad cęli uerticẽ ociosis uixtutib subuehet᷑. Sepe

Expanded text:
 lubidinum uoluptatibus oboedientium deorum et hominum iura uiolauegitati saeculis reuertuntur.» In superiore huius operis parte diximus alias otiosas, alias negotiosas esse uirtutes, et illas philosophis, has rerum publicarum rectoribus conuenire, utrasque tamen exercentem facere beatum. Hae uirtutes interdum diuiduntur, nonnumquam uero miscentur, cum utrarumque capax et natura et institutione animus inuenitur. Nam si quis ab omni quidem doctrina habeatur alienus, in re publica tamen et prudens et temperatus et fortis et iustus sit, hic, a feriatis remotus, eminet tamen actualium uigore uirtutum, quibus nihilo minus caelum cedit in praemium. Si quis uero insita quiete naturae non sit aptus ad agendum, sed solum optima conscientiae dote erectus ad supera, doctrinae supellectilem ad exercitium diuinae disputationis expendat, sectator caelestium, deuius caducorum, is quoque ad caeli uerticem otiosis uirtutibus subuehetur. Saepe
Abbreviated transcription (Latin):
onña. Itaq fit ut uotus principium ex eo sit ꝙ ipm a se mouetur.
Id autem quod nasci non potest nec mori. Uel concidat omne celum.
om̃isq natura et consistat necesse est. nec ium ullam nanciscatur qͣ
a primo impulsu moueatur. Cum pateat igitur eternũ id esse qd̾
id motu cietur interiore. et suo. Nam hec est propria natura au
mi atq uis quȩ si est una ex om̃ib que sese moueat. neq nata est
certe et eterna est. Nanc tu exerce in optimis reb. Dunt autẽ oꝑ
time cure de salute patrie. Quibus agitatus anuus in hanc se¬
dem et domũ suam octius peruolabit. Idq occius faciet si iam tñ
cum erit inclusus in corpore eminebit foras. Et ea quȩ erũt extra
contemplans qmͣ maxime se a corpore abstrahet. Nam eoꝵ animi
qui se corporis uoluptatib dederunt earũq se quasi ministros pre¬
buerunt. impulsu libidinum. uoluptatib obedientium. deorum &

Expanded text:
omnia. Ita fit, ut motus principium ex eo sit, quod ipsum a se movetur; omnia. Ita fit, ut motus principium ex eo sit, quod ipsum a se movetur; id autem nec nasci potest nec mori; vel concidat omne caelum omnisque natura et consistat necesse est nec vim ullam nanciscatur, qua a primo inpulsa moveatur. Cum pateat igitur aeternum id esse, quid motu cietur inimae atque vis, quae si est una ex omnibus quae sese moveat, neque nata certe est et aeterna est, hanc tu exerce optimis in rebus. Sunt autem hae optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus velocius in hanc sedem et domum suam pervolabit. Idque ocius faciet, si jam tunc cum inclusus erit in corpore, eminebit foras, ut ea quae extra erunt contemplans, qqui se corporis voluptatibus dediderunt earumque se quasi ministros praebuerunt inpulsuque libidinum voluptatibus oboedientium deorum et
Abbreviated transcription (Latin):
igitur stito te esse. Si quidem deus est qui uidet. qui sentit. qui memi¬
unt. qui prouidet. qui tam regit et moderatur & mouet id corpus
tui prepositus est qm hunc mũdum princeps ille deus: E ut mũ¬
dum ex quadam parte mortalem ip̃e deus eternus. sit fragile corpꝰ
amnius sempit̾ñus mouet. Nam quod semper mouetur et̾nũ est.
Quod autem affert motum alicui quodq ip̃m agitatur aliunde
quando finẽ habet motus. iuuendi finem habeat necesse est. Solum
igitur quod seip̃m mouet quia nũqm̃ deseritur a se. nũqm nec mo¬
ueri quidem delunt. Quineciã ceteris quȩ mouentur hic fons. hic
oriuntur omĩa. Ipsum autem ex nulla re alia nasci potest. Nec enim
esset principium qd̃ si gigneretur aliunde. Qd̾ si nunqͣm oritur nec
occidit quidem unqm̃. Nam principiũ extinctũ nec ipsum ab alio
nascetur. nec ex se aliquid creabit. Si quidem uecesse a principio oriri

Expanded text:
igitur scito esse, siquidem est deus, qui viget, qui sentit, qui memiigitur scito esse, siquidem est deus, qui viget, qui sentit, qui meminit, qui providet, qui tam regit et moderatur et movet id corpus, cui praepositus est, quam hunc mundum ille princeps deus; et ut mundum ex quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic fragile corpus animus sempiternus movet. Nam quod semper movetur, aeternum est; quod autem motum adfert alicui, quodque ipsum agitatur aliunde, quando finem habet motus, vivendi finem habeat necesse est. Solum igitur, quod sese movet, quia numquam deseritur a se, numquam ne moveri quidem desinit; quin etiam ceteris, quae moventur, hic fons, hocoriuntur omnia, ipsum autem nulla ex re alia nasci potest; nec enim esset id principium, quod gigneretur aliunde; quodsi numquam oritur, ne occidit quidem umquam. Nam principium exstinctum nec ipsum ab alio renascetur nec ex se aliud creabit, siquidem necesse est a principio oriri
Abbreviated transcription (Latin):
eternam domũ contueri. neq te sermonibus uulgi dederis. nec in pre¬
nuis humanis spem posueris. Rerum tuarũ suis te oportet illecebris
ip̃a uirtus trahat ad uerum decus. Quid de te alii loquẽtur ip̃i iude¬
ant. Sed loquentur tamẽ. Sermo autem omĩs ille. et angustiis tragit
his regionum quas uides nec umꝙͣ de ullo pennis fuit. et obruitur ho¬
minũ interitu et obliuone posteritatis extinguitur. Quȩ cuni dixisset
ego uo inquã affricane siquidem bene meritis de patria quasi lies ad
celi aditum patet. qͣmꝙ̃ a puericia uestigiis ingressus patriis et tuis
decori uestro non defui. nunt tanto p̃io exposito. enitar multo eui¬
gilantius. Et ille. Tu uõ eintere. E sic habeto non esse te mortalem.
sed corpus hoc. Neq enim tu is es quem ista forma declarat. S mẽs
cuusq is est quisq. non ea figura quȩ digito monstrari potest. Neũ

Expanded text:
aeternam domum contueri, neque te sermonibus vulgi dedideris nec in praeaeternam domum contueri, neque te sermonibus vulgi dedideris nec in praemiis humanis spem posueris rerum tuarum; suis te oportet inlecebris ipsa virtus trahat ad verum decus, quid de te alii loquantur, ipsi videant, sed loquentur tamen. Sermo autem omnis ille et angustiis cingitur iis regionum, quas vides, nec umquam de ullo perennis fuit et obruitur hominum interitu et oblivione posteritatis extinguitur. Quae cum dixisset, Ego vero, inquam, Africane, siquidem bene meritis de patria quasi limes ad caeli aditum patet, quamquam a pueritia vestigiis ingressus patris et tuis decori vestro non defui, nunc tamen tanto praemio exposito enitar multo vigilantius. Et ille: Tu vero enitere et sic habeto, non esse te mortalem, sed corpus hoc; nec enim tu is es, quem forma ista declarat, sed mens cuiusque is est quisque, non ea figura, quae digito demonstrari potest. Deum te
Abbreviated transcription (Latin):
unus astri reditum metiũtur. Cum autem ad idem unde semel pro¬
fecta fuernit cuncta astra redierint. eaudemq totius cęli descriptionem
longis interuallis ietuleruit. tũ ille uertens amnus appellari potest. In
quo ux dicere audeo qͣm multa hominũ secula tueantur. Namq ut
olun deficere sol hominib. extinguiq uisus est cum romuli ammnꝰ
hec ip̃a in templa penetiauit quando ab eadem parte sol eodemq tẽ¬
pore iterum defecerit. cũ signis om̃ibus adidem principiũ stellisq
reuocatis. expletum annũ habeto. Huius quidem anni iugesimã par¬
tem uondum scito esse conuersam. Quõ  łi reditum in hunc locũ
speraueris. in quo om̃a sunt magnns ac prestantib uiris qnͣti tan¬
dem est ista hominũ gloria : que pertinere uixͥ ad uius partẽ aum
ex iguam potest : Igitur et si alte spectare uoles atq ad hanc sedem et

Expanded text:
unius astri, reditu metiuntur; cum autem ad idem, unde semel prounius astri, reditu metiuntur; cum autem ad idem, unde semel profecta sunt, cuncta astra redierint eandemque totius caeli discriptionem longis intervallis rettulerint, tum ille vere vertens annus appellari potest; in quo vix dicere audeo quam multa hominum saecula teneantur. Namque ut olim deficere sol hominibus exstinguique visus est, cum Romuli animus haec ipsa in templa penetravit, quandoque ab eadem parte sol eodemque tempore iterum defecerit, tum signis omnibus ad principium stellisque revocatis expletum annum habeto; cuius quidem anni nondum vicesimam partem scito esse conversam. Quocirca si reditum in hunc locum desperaveris, in quo omnia sunt magnis et praestantibus viris, quanti tandem est ista hominum gloria, quae pertinere vix ad unius anni partem exiguam potest? Igitur alte spectare si voles atque hanc sedem et
Abbreviated transcription (Latin):
aut cuisqm̃ nr̃m nomen uel ultra cautasum hũc quem cerns descẽ¬
dere potuit. uel ultra illum gangẽ transnatare. Quis in reliquis ori¬
entis. aut obeuntis solis ultimis aut aquilonis. austriue partib tuũ
nomen audiet: Quib amputatis crims profecto quantis in angusti¬
Is se nr̃a gloria uelit dilatari  Ip̃i auten qui de nobis loquũtur qͣm
loquẽtur dui: Quineciam si cupiat proles illa futurorũ homnniũ de
eluiuones exustionesq t̾rarũ quas accidere tempore certo necesse est.
nõ modo non et̾nam sed nec diuturnam quidem gloriam assequi pos¬
sumꝰ. Quid autem interest ab his qui postea nascentur. sermonẽ
fore de re : cum ab his nullus fuerit qui ante nati sunt. Qui uec
pauciores et certe meliores fuere uiri. cum presertim apud eosipsos
a quib audiri nostrũ nomen potest nemo uinus anm memoriam cõ¬
sequi possit : Homines eium loquũtur amiũ tantũmodo solis. id est

Expanded text:
aut cuiusquam nostrum nomen vel Caucasum hunc, quem cernis, transcenaut cuiusquam nostrum nomen vel Caucasum hunc, quem cernis, transcendere potuit vel illum Gangen tranatare? Quis in reliquis orientis aut obeuntis solis ultimis aut aquilonis austrive partibus tuum nomen audiet? quibus amputatis cernis profecto quantis in angustiis vestra se gloria dilatari velit. Ipsi autem, qui de nobis loquuntur, quam loquentur diu? Quin etiam si cupiat proles illa futurorum hominum deineluviones exustionesque terrarum, quas accidere tempore certo necesse est, non modo non aeternam, sed ne diuturnam quidem gloriam adsequi possumus. Quid autem interest ab iis, qui postea nascentur, sermonem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, qui ante nati sunt? qui nec pauciores et certe meliores fuerunt viri, praesertim cum apud eos ipsos, a quibus audiri nomen nostrum potest, nemo unius anni memoriam consequi possit. Homines enim populariter annum tantum modo solis, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ram nõ tantũmodo int̾ruptos ita esse ut nihil iuter ip̃os ab aliis ad ali¬
os manare queat. sed partim obliquos. ꝑtimn transuersos. partim in
aduersos stare uobis. a quib expectare gloriam certe uullam potestis:
Ceruis autem candem terrã quasi a quibdam redimitam et curtũdatam
cingulis. Ex quib duos maxime inter se diuersos et celi uerticib ipsis
ex utraq parte subuixos obrignisse pruia uudes: Aledium autem illũ
et maximũ solis ardore torreri. Nuo sunt habitabiles. Quoꝵ australis
ille in quo qui insistunt aduersa nobis uigent uestigia. nhil ad ues¬
trum genus. Hic autẽ alter subiectus aquilom quem incolitis cerne
ꝙͣ tenui parte uos contingat. Om̃s enm t̾ra quę a uobis colitur an¬
gusta uerticib laterib latior parua quędam msula est. circũflua illo¬
nom̃e ꝙͣ sit parius uides. Ex hisip̃is cultis notisq terris nõ aut tiũ

Expanded text:
rram, non modo interruptos ita esse, ut nihil inter ipsos ab aliis ad alirram, non modo interruptos ita esse, ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit, sed partim obliquos, partim transversos, partim etiam adversos stare vobis; a quibus expectare gloriam certe nullam potestis. Cernis autem eandem terram quasi quibusdam redimitam et circumdatam cingulis, e quibus duos maxime inter se diversos et caeli verticibus ipsis ex utraque parte subnixos obriguisse pruina vides, medium autem illum et maximum solis ardore torreri. Duo sunt habitabiles, quorum australis ille, in quo qui insistunt aduersa uobis urguent uestigia, nihil ad uestrum genus; hic autem alter subiectus aquiloni quem incolitis cerne quam tenui uos parte contingat. Omnis enim terra quae colitur a uobis, angusta uerticibus, lateribus latior, parua quaedam nomine quam sit parvus, vides. Ex his ipsis cultis notisque terris num aut tuum
Abbreviated transcription (Latin):
qu nunerus fere om̃ium nodus est. Quod docti homines imitati. ner¬
nil aios cantib ꝯperuerũt sibi reditum in huuc lotũ. Sicat aii õ
stantib ingeniis in uita hrimana diuua studia coluerũt. ¶ loc sontũ
complete aures hominũ obsurduerunt. Nec enim ullus hebetior sensus ĩ
res hominũ capere non possint. Sicut intueri aduersum solem neqͥtis.
Euis radiis acies ura sensusq iuncitur. Nec ego adinirans. referebam tñ
oculos ad t̾ram idemtidem. Tunc affricanus inquit. Sentio te sedẽ &iam
nunc hominũ ac domũ intueri. Quȩ si tibi parua ut est ita uidetur.
hec celestia semꝑ spectato. illa humana contempinto. Tu enim quã cele¬
britatem sermonis hominũ. aut quam expectandã consequi głiam po¬
tes: Uides habitari in t̾ra raris et angustis locis. et in ip̃is quasi macu¬
lis ubi habitatur. uastas solitudines interiectas:. Nosq qui iicolunt t̾¬

Expanded text:
qui numerus rerum omnium fere nodus est; quod docti homines nervis imitaqui numerus rerum omnium fere nodus est; quod docti homines nervis imitati atque cantibus aperuerunt sibi reditum in hunc locum, sicut alii, qui praestantibus ingeniis in vita humana divina studia coluerunt. Hoc sonitu oppletae aures hominum obsurduerunt; nec est ullus hebetior sensus in res hominum capere non possint, sicut intueri solem adversum nequitis, eiusque radiis acies vestra sensusque vincitur. Haec ego admirans referebam tamen oculos ad terram identidem. Tum Africanus: Sentio, inquit, te sedem etiam nunc hominum ac domum contemplari; quae si tibi parva, ut est, ita videtur, haec caelestia semper spectato, illa humana contemnito. Tu enim quam celebritatem sermonis hominum aut quam expetendam consequi gloriam potes? Vides habitari in terra raris et angustis in locis et in ipsis quasi maculis, ubi habitatur, vastas solitudines interiectas, eosque, qui incolunt te
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ geueri datos. Sed supra luã sunt om̃a ȩterna. I lam ea que
est mediã & nona tellus neq mouetur & infuna est & in eam ferũtur
omia nutu suo pondera. Que cum magis intuerer stupens ut me recepi.
Quid hic inqͣm: Quis est qui complet aures meas tantus & tã dulcis
sonus. Hlic est inquit ille qui int̾uallis conũctus imparib. sed tamen
os equaliter concentus efficit. Nec eium silencio tanti motus icitari
possunt. s natura fert ut extrema ex altera parte grauiter. ex altera
aritemt acute sonent. Iuã ob causam sũmus ille stellifer cursus cuiꝰ con¬
uersio est concitatior acuto et excitato mouetur sono. Grauissmius autẽ
hac lunaris ates infimus. Nam terra nona ĩmobilis manens mia sede
sempe heret omplexa medium mũdi locum. Illi autem octo cursus in qui¬
bus est eadem iuis duorũ. septem efficiunt distinctos interuallis sonos.

Expanded text:
hominum generi datos, supra lunam sunt aeterna omnia. Nam ea, quae hominum generi datos, supra lunam sunt aeterna omnia. Nam ea, quae est media et nona, tellus, neque movetur et infima est, et in eam feruntur omnia nutu suo pondera. Quae cum intuerer stupens, ut me recepi, Quid? hic, inquam, quis est, qui conplet aures meas tantus et tam dulcis sonus? Hic est, inquit, ille, qui intervallis disiunctus inparibus, sed tamen os aequabiliter concentus efficit; nec enim silentio tanti motus incitari possunt, et natura fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus; nam terra nona inmobilis manens una sede semper haeret complexa medium mundi locum. Illi autem octo cursus, in quibus eadem vis est duorum, septem efficiunt distinctos intervallis sonos,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi orbibus uel pocius globis cõnexa sunt omĩa. quoꝵ unus est celestis
extimus. qui reliquos onmes complectit᷑. Sunmꝰ est deus arcens et cõ¬
tiuens cȩteros. in quo sunt infixi illi qui uoluũtur stellarũ cursus sem¬
piterui. Cui subiecti sunt septem qui uersantur retro contrario motu atq
celum. Ex quib uuũ globum possidet illa quã in terris saturmam uocãt.
Deinde est hominũ generi prosꝑus & salutaris fulgor. qui dicitur iouis.
Cum rutilus horribilisq terris quem marciũ dicitis. Demde subtus mediã
fere regionem sol optinet dux & princeps & moderator luminũ reliquorũ.
mens mundi. & temperatio. tanta magnitudine ut cuncta sua luce lustret.
et compleat. Nunc ut countes consequũtur ueneris alter. alter m̾curii
cursus. In infimoq orbe luna radiis solis accensa conuertitur. Infra aũt¬
luuam iam ihil est nisi mortale et caducũ preter ammos munere deoꝵ

Expanded text:
tibi orbibus vel potius globis conexa sunt omnia, quorum unus est caelestis, tibi orbibus vel potius globis conexa sunt omnia, quorum unus est caelestis, extumus, qui reliquos omnes complectitur, summus ipse deus arcens et continens ceteros; in quo sunt infixi illi, qui volvuntur, stellarum cursus sempiterni; cui subiecti sunt septem, qui versantur retro contrario motu atque caelum; ex quibus unum globum possidet illa, quam in terris Saturniam nominant. Deinde est hominum generi prosperus et salutaris ille fulgor, qui dicitur Iovis; tum rutilus horribilisque terris, quem Martium dicitis; deinde subter mediam fere regionem sol obtinet, dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, tanta magnitudine, ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur Veneris alter, alter Mercurii cursus, in infimoque orbe luna radiis solis accensa convertitur. Infra autem iam nihil est nisi mortale et caducum praeter animos munere deorum
Abbreviated transcription (Latin):
auus hic tuus. ut ego qui te genui. iusticiam cole et pietatem. Quȩ cũ
magna in parentib sit uel propinquis. tũ in patria maxima est. & ea
uita uia est in cȩlum. et in hunc cetum eoꝵ qui iam iuxerũt. & corpe
laxati illũ incolunt quẽ uides. Erat autem is splendidissimo candore
inter flammas cirtus elucens. quem uos ut a grecis accepistis lacteumi
orlem nũcupatis. Ex quo mihi omĩa contẽplanti preclara ciuucta et mi
rabilia uidebantur. Erant autem hȩ stellȩ quas nũqm ex hoc loco uidunꝰ
& hȩ magnitudines om̃ium qͣs nunqͣm suspicati sumꝰ. Ex quib illa
erat inmima. quȩ ultima a cęlo. citima terris. luce lucebat aliena. Stella¬
rum autẽ globi t̾rȩ magnitudinẽ facile iuncebant. Iam uo̾ ip̃a mihi ita
praua uisa est. ut me imperii quoq nr̃i quo quasi pũctum attigimus
penicerũt. Iuã cum magis intuerer. quęso inquit affricane quousq hu
ini tua mens defixa erit: Nonne aspicis quȩ in templa ueneris : nouẽ

Expanded text:
us hic tuus, ut ego, qui te genui, iustitiam cole et pietatem, quae cum magna in parentibus et propinquis, tum in patria maxima est; ea vita via est in caelum et in hunc coetum eorum, qui iam vixerunt et corpore laxati illum incolunt locum, quem vides, erat autem is splendidissimo candore inter flammas circus elucens quem vos, ut a Graiis accepistis, orbem lacteum nuncupatis; ex quo omnia mihi contemplaantur. Erant autem eae stellae, quas numquam ex hoc loco vidimus, et eae magnitudines omnium, quas esse numquam suspicati sumus, ex quibus erat ea minima, quae ultima a caelo, citima a terris luce lucebat aliena. Stellarum autem globi terrae magnitudinem facile vincebant. Iam ipsa terra ita mihi parva visa est, ut me imperii nostri, quo quasi punctum eius attingimus, paeniteret. Quam cum magis intuerer, Quaeso, inquit Africanus, quousque humi defixa tua mens erit? Nonne aspicis, quae in templa veneris? Novem
Abbreviated transcription (Latin):
fudi. Ille autem uie amplexus atq osculans flere prohibebat. At ego ut
primũ fletu represso cepi posse loqui dixi. Quęso inꝙͣ pater sanctissime
atq optime. qm̃ hec est uita ut affricanũ audio dicere. quid moror in
is cuius hoc templũ est omue qd̃ cerins. istis de corporeis custodiis libera¬
uerit. huc tibi aditus patere non potest. homines emĩ sunt hac lege ge¬
nerati. qui tuerẽtur illum globum quẽ in templo hoc medium uides.
qui t̾ra dicitur. His namq auimꝰ datus est ex illis sempiterms ignib
tibus cutulos suos orbesq conficiunt celeritate mirabili. Quare & tibi pu¬
bli scipio. et plus om̃ibus retinendus est auimus in custodia corpis. Nec ĩ¬
iussu eius ꝑ quem uobis ille datus est ex hominũ uita migrandum est.

Expanded text:
fudi, ille autem me complexus atque osculans flere prohibebat. Atque ego ut fudi, ille autem me complexus atque osculans flere prohibebat. Atque ego ut primum fletu represso loqui posse coepi, Quaeso, inquam, pater sanctissime atque optime, quoniam haec est uita, ut Africanum audio dicere, quid moror in im cuverit, huc tibi aditus patere non potest. Homines enim sunt hac lege generati, qui tuerentur illum globum, quem in hoc templo medium vides quae terra dicitur, hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, tibus, circulos suos orbesque conficiunt celeritate mirabili. Quare tibi Publi et piis omnibus retinendus aiussu eius a quo ille vobis est datus, ex hominum vita migrandum».
Abbreviated transcription (Latin):
effugeris. Hic cum exclamasset lelius. ingemuissentq ceteri uehemen
cius. lemter arridens scipio quęso inquit ne me excitetis. E paux sit au¬
dite cetera. Sed quo sis affricane alacrior ad tutandum rẽ pu. sic habeto
Omĩbus qui patriam seruauerĩt. adiuuerint. auxeruit. certũ esse i
celo diffinitum locũ. ubi beati sempiterno euo fruũtur. Nihil enm est
illi principi deo qui omnẽ inũdum regit. qd̃ quidem in t̾ris fiat accep¬
tius qͣm concilia cętusq hominũ iure sociati. quȩ ciuitates appellantur.
Harum rectores & conseruatores huic profecti huc reu̾tutur. Hic ego
etsi eram ꝑt̾ritus non tam metu mortis ꝙͣ insidiarũ a meis. Quęsiui
tñ ne uiueret ip̃e & pater paulus. & alii quos nos extinctos arbitramur:
Immo uo̾ hi uiuũt inquit. qui e corporũ uintulis tanꝙͣ ex carcere euola¬
uerunt. Urã uero quȩ dicitur uita mors est. Quin tu aspicias ad te ueĩ¬
entem paulum patrẽ tuum. Quem ut uidi equidem uim lacrimarũ pro¬

Expanded text:
effugeris. Hic cum exclamasset Laelius ingemuissentque vehementius ceteri, leniter arridens Scipio: St! quaeso, inquit, ne me e somno excitetis, et parumper audite cetera. Sed quo sis, Africane, alacrior ad tutandam rem publicam, sic habeto: omnibus, qui patriam conservaverint, adiuverint, auxerint, certum esse in caelo definitum locum, ubi beati aevo sempiterno fruantur; nihil est enim illi principi deo, qui omnem mundum regit, quod quidem in terris fiat, acceptius quam concilia coetusque hominum iure sociati, quae civitates appellantur; harum rectores et conservatores hinc profecti huc revertuntur. Hic ego, etsi eram perterritus non tam mortis metu quam insidiarum a meis, quaesivi tamen, viveretne ipse et Paulus pater et alii, quos nos extinctos arbitraremur. Immo vero, inquit, hi vivunt, qui e corporum vinculis tamquam e carcere evolaverunt, vestra vero, quae dicitur, vita mors est. Quin tu aspicis ad te venientem Paulum patrem? Quem ut vidi, equidem vim lacrimarum pro
Abbreviated transcription (Latin):
nem hr̃e de uri morte constituit. Emit de arupilio quo erat usus op¬
piancus medico stratonem quẽdam. quasi ut idem faceret qd̾ habitꝰ
in eniendo diogene fecerat. De hoc stratone & de ascla quodam seruo
suo quesiturã esse dixit. Preterea seruũ illum incostratũ quem nimi¬
um loquacem fuisse. ac niniũ domino fidelem arbitrabatur. ab hoc
adulescente oppianico in questionem postulauit. Hic cum esset illo
tempore puer et illa questio de patris siu morte constitui dicetur. & si¬
illum seriuim et sibi beniuolum eẽ et prĩ fuisse arbitrabatur. nihil tñ
est ausus recusare. Aduocantur amnci et hospices oppiauici. & ip̃iis nuili¬
eris multi homines honesti atq omib reb ornati. Tormentis om̃ib ue¬
hementussimᷤ queritur. Cum eẽnt annni seruoꝵ et spe & meti temptatĩ
ut aliquid in questione dicerent. tũ ut arbitror autoritate aduocatorum¬

Expanded text:
nem habere de viri morte constituit. emit de A.Aulo Rupilio quo erat usus Opnem habere de viri morte constituit. emit de A.Aulo Rupilio quo erat usus Oppianicus medico Stratonem quendam, quasi ut idem faceret quod habitus in emendo Diogene fecerat. de hoc Stratone et de Ascla quodam servo suo quaesituram esse dixit. praeterea servum illum Nicostratum quem nimium loquacem fuisse ac nimium domino fidelem arbitrabatur ab hoc adulescente Oppianico in quaestionem postulavit. hic cum esset illo tempore puer et illa quaestio de patris sui morte constitui diceretur, etsillum servum et sibi benivolum esse et patri fuisse arbitrabatur, nihil tamen est ausus recusare. advocantur amici et hospites Oppianici et ipsius mulieris multi, homines honesti atque omnibus rebus ornati. tormentis omnibus vehementissimis quaeritur. cum essent animi servorum et spe et metu temptati ut aliquid in quaestione dicerent, tamen, ut arbitror, auctoritate advocatorum
Abbreviated transcription (Latin):
ualente qui simul esse solebat familiarius uteretur. qmͣ uir dissolutissi¬
mus incolumi fortuna pati posset. & uis illud mr̃imonii castum atq
legitimũ dampnatõne uiri sublatum arbitraretur. Nicostratus quidã
fidelis oppianci seruulus ꝑcuriosus & mimime mendax multa dicit᷑ dño
renunciare solitus esse. Interea oppianitus cum iam cõualesceret. neq
nprobitatẽ colom in fallerno diucuis ferre posset. & huc ad urbẽ pro¬
fectus ẽẽt. solebat enim extra portam aliquid hr̃e conducti cecidisse ex
equo dicitur. et homo infirma ualitudine latus offendisse uehementer.
& postea qm ad urbem cum febri uenerit paucis diebus esse mortuus.
Mortis ratio iudices est eiusmodi. ut aut inhil habeat suspitionis. aut
si quid habet id intra parietes in domestico scelere u̾setur. Post mortẽ
eus Sassia statim moliri nefaria mulier cepit insidias filio. Questio¬

Expanded text:
valenti, qui simul esse solebat familiarius uteretur quam vir dissolutissivalenti, qui simul esse solebat familiarius uteretur quam vir dissolutissimus incolumi fortuna pati posset, et ius illud matrimoni castum atque legitimum damnatione viri sublatum arbitraretur, Nicostratus quidam, fidelis Oppianici servolus, percuriosus et minime mendax, multa dicitur domino renuntiare solitus esse. interea Oppianicus cum iam convalesceret neque improbitatem coloni in Falerno diutius ferre posset et huc ad urbem profectus esset — solebat enim extra portam aliquid habere conducti — cecidisse de equo dicitur et homo infirma valetudine latus offendisse vehementer et, postea quam ad urbem cum febri venerit, paucis diebus esse mortuus. Mortis ratio, iudices, eius modi est ut aut nihil habeat suspicionis aut, si quid habet, id intra parietes in domestico scelere versetur. post mortem eius Sassia moliri statim, nefaria mulier, coepit insidias filio; quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
uenenũ: Facilius ne potuit qmͣ in poculo: Lacuis petiuit aditum aliqua
in parte pamis. qmͣ si totum colliquefactum in pocione ẽẽt. Celerius po¬
tuit comesum ꝙͣ epotum in uenas atq in omnes ꝑtes corporis perma¬
nare. Facilius fallere in pane si ẽẽt ammadũsum qͣm in poculo. cum
ita confusum ẽẽt ut secerm nullo modo posset. At repẽtina morte pe¬
riit. Qd̾̃ si eẽt ita factum. tñ ea res ꝓpter multoꝵ eiusmodi mortẽ satis
firmam ueneni susꝑicionem non haberet. Si esset suspiciosum. tñ ad
mentiũtur. Id ut intelligatis et mortem eius. & quẽ admodum post mor¬
tem in habitum sit crimen a matre quesitũ. cognoscite. Cum uagus
& exul erraret. atq undiq exclusus oppianicus in fallernum se ad.C.
qͥntilium contulisset ibi primũ in morbum incidit. Ac satis uehementer
duiq egrotauit. Cum ẽẽt una Sassia & statio albio quodam colono hoĩe

Expanded text:
venenum! faciliusne potuit quam in poculo, latentius potuit abditum aliqua venenum! faciliusne potuit quam in poculo, latentius potuit abditum aliqua in parte panis quam si totum conliquefactum in potione esset, celerius potuit comestum quam epotum in venas atque in omnis partis corporis permanare, facilius fallere in pane, si esset animadversum, quam in poculo, cum ita confusum esset ut secerni nullo modo posset? at repentina morte periit. quod si esset ita factum, tamen ea res propter multorum eius modi casum minime firmam veneni suspicionem haberet; si esset suspiciosum, tamen pmentiuntur. id ut intellegatis et mortem eius et quem ad modum post mortem in habitum sit crimen a matre quaesitum cognoscite. cum vagus et exsul erraret atque undique exclusus Oppianicus in Falernum se ad L.Lucium Quinctium contulisset, ibi primum in morbum incidit ac satis vehementer diuque aegrotavit. cum esset una Sassia eaque Sex. Albio quodam colono, homine
Abbreviated transcription (Latin):
apud inferos impioꝵ supplicia ꝓferie ac plures illic offendisse iuuncos
qm̃ hic reliquisse. ab socius. ab uxorum. a frĩs. a liberum penis actum
esse precipitem ii sceleratoꝵ sedem atq regionem. Quȩ si falsa sunt.
id quod om̃s intelligunt. quid ei tandem aliud mors erpuit. p̃ter sen¬
sum doloris. Age uero uenenũ ꝑ quem datum: fer. Al. asellũ. Qd
huic cum Habito: Nihil. Atq adeo. ꝙ ille oppianico familiarissime
est usuł. pocius ꝙͣ eciam simultas. Ei ne igitur quem sibi offensorem.
oppiauico famibiarissimũ stiebat eisse potissmũ & scelus suum & illiꝰ
piculum cõmittebat. Cur deinde tu qui pietate ad accusandũ extitatus
es hunc asellium ẽẽ inultum tam diu sinis. Cur non Habiti exemplo
usus es. ut ꝑ illum qui attulisset uenenũ de hoc p̃iudicaretur. Iam uero
illud ꝙͣ non probabile. qmͣ musitatũ iudices. qͣm nouum ĩ pane datum

Expanded text:
ad inferos impiorum supplicia perferre ac pluris illic offendisse inimicos ad inferos impiorum supplicia perferre ac pluris illic offendisse inimicos quam hic reliquisse, a socrus, ab uxorum, a fratris, a liberum Poenis actum esse praecipitem in sceleratorum sedem atque regionem. quae si falsa sunt, id quod omnes intellegunt, quid ei tandem aliud eripuit mors praeter sensum doloris? age vero, per quem venenum datum? per M. Asellium. quid huic cum habito? nihil, atque adeo, quod ille Oppianico familiarissime est usus, potius etiam simultas. Eine igitur quem sibi offensiorem, Oppianico familiarissimum sciebat esse, potissimum et scelus suum et illius periculum committebat? cur igitur tu qui pietate ad accusandum excitatus es hunc Asellium esse inultum tam diu sinis? cur non habiti exemplo usus es ut per illum qui attulisset venenum de hoc praeiudicaretur? iam vero illud quam non probabile, quam inusitatum, iudices, quam novum, in pane datum
Abbreviated transcription (Latin):
incum poena affectum. pro maleficiis eiectum e ciuitate quisqm tini̾et:
Quid metuebat : ne oppugnaretur a ꝑdito. an ne accusaretur a dãpua¬
to. an ne exulis testimonio lederetur. Sni autem qd̾ oderat habitus. mni
ille uiuebat uitam ẽẽ arbitraretur: Dampnati.exulis. deserti ab homĩ¬
bus. quem propter animi importuitatẽ nemo recipere tecto. nemo
audire. nenio alloqui. nemo respicere uellet. Huius igitur uite ha
bitus uiuidebat. Hunt si acerbe et penitus oderat. non eum qͣmdiu¬
tissime uiuere uelle debebat. Huic mortem maturabat inimicus qd̾
illi unũ in malis erat prefugium calamitatis. Qui si quid animi
ac uirtutis habuisset: ut multi sepe fortes uiri in eiusmodi dolore mor¬
tem sibi ip̃e conscisset. Huic qmobrem id uellet inincus offerre. quod
ip̃e sibi optare deberet. Nlam nunc quidem quid tandem illi inali mors
attulit: nisi forte mepciis ac fabulis ducunur. ut existimenus illum

Expanded text:
nicum poena adfectum pro maleficiis et eiectum e civitate quisquam timeret? nicum poena adfectum pro maleficiis et eiectum e civitate quisquam timeret? quid metuebat? ne oppugnaretur a perdito, an ne accusaretur a damnato, an ne exsulis testimonio laederetur? si autem quod oderat habitus inimiille vivebat vitam esse arbitraretur, damnati, exsulis, deserti ab omnibus, quem propter animi importunitatem nemo recipere tecto, nemo adire, nemo adloqui, nemo aspicere vellet? huius igitur habitus vitae invidebat? hunc si acerbe et penitus oderat, non eum quam diutissime vivere velle debebat? huic mortem maturabat inimicus, quod illi unum in malis erat perfugium calamitatis? qui si quid animi et virtutis habuisset, ut multi saepe fortes viri in eius modi dolore, mortem sibi ipse conscisset, huic quam ob rem id vellet inimicus offerre quod ipse sibi optare deberet? nam nunc quidem quid tandem illi mali mors attulit? nisi forte ineptiis ac fabulis ducimur ut existimemus illum