comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ qđ contra salutẽ reipublice quãuis cũ multis exe¬
crationib fuerit ꝓlatũ. his exhortationib principis
animũ. ad rediuiua certamina ꝓuocat. Iam̃ ne asuis
ꝑiurus diceretur. nequaquã ipsẽ contra tẏrannũ pro¬
cedit. sed reginã cũ exercitu dirigit. Ad algisus
certis indiciis colligens bellũ aduersũ se summis ui¬
rib parari hostemq se ac tyrannũ denuntiatũ suȩ
nequiȩ conscius metuꝑcellitur. & spẽ uitȩ infuga po¬
nens in sulã incorsicã secessit ibiꝙ adt̾epus delituit.
bilis multitudo mense augusto aboriente ueniens.
totã poene ꝑuastauit galliã. Quȩ maiores erant
quã ceterȩ locustȩ. habebant ꝙ sona alarũ remigia.
Et mirũ dictu ut castrorũ aties distinctis ordinibus
ꝑ aera serebantur. uel terrȩ in eubentes castra me¬
tabantur. Duces cũ paucis exercitũ itinere unius
diei p̃hibant. quasi loca apta multitudini ꝓiusuri.

Expanded text:
dum, quod contra salutem reipublicae, quamvis cum multis exedum, quod contra salutem reipublicae, quamvis cum multis execrationibus, fuerit prolatum. His exhortationibus principis animum ad rediviva certamina provocat. Tamen, ne a suis periurus diceretur, nequaquam ipse contra tirannum procedit, sed reginam cum exercitu dirigit. Adalgisus certis indiciis colligens, bellum adversum se summis viribus parari hostemque se ac tirannum esse denunciatum, suae nequiciae conscius metu percellitur et spem vitae in fuga ponens in Corsicam insulam secessit ibique ad tempus delituit. bilis multitudo mense Augusto ab oriente veniens totam pene pervastavit Galliam. Quae maiores erant quam caeterae locustae habebantque sena alarum remigia, et, mirum dictu, ut castrorum acies distinctis ordinibus per aera ferebantur vel terrae incumbentes castra metabantur. Duces cum paucis exercitum itinere unius diei preibant, quasi loca apta multitudini provisuri.
Abbreviated transcription (Latin):
sibi dari petit. pacẽq obnixe deposcit. Cui respn¬
sũ est non alit̾ petita impetraturũ. nisi prius iure¬
iurando deuousset. nũ quã se dieb uitȩ suȩ bene¬
uenti. fines in traturũ. neꝙ ex calũpnia quã tunc
patiebatur uindictã aliquando ex acturum. Allatis
itaꝙ sco̾rũ pignorib necessitate constrictus sacram̃¬
tũ qđ habeo exigebatur uirauit. statimꝙ postera
dieabeneuento exiuit.
Nromã uenit. ibiꝙ conuentũ cȩlebrans. corã sũmo
pontifice multa suꝑ ad algisi tẏrannide conquestus ẽ.
Asenatu romanorũ idem ad algisus tẏrannus atꝙ¬
hostis rei publicȩ declaratur. bellũ aduersus eũ de¬
cernitur. Iohannes papa imperatorẽ auiramento quo
se obligauerat auctoritate dĩ & scĩ petri absoluit.
affirmans nihil sibi obesse. qđ obmortis periculum
euadendũ coactus fecerat. nec sacramentũ esse dicen¬

Expanded text:
sibi dari petit pacemque obnixe deposcit; cui responsibi dari petit pacemque obnixe deposcit; cui responsum est, non aliter petita impetraturum, nisi prius iureiurando devovisset, numquam se diebus vitae suae Beneventi fines intraturum neque ex calumnia, quam tunc patiebatur, vindictam aliquando exacturum. Allatis itaque sanctorum pignoribus, necessitate constrictus sacramentum, quod ab eo exigebatur, iuravit statimque postera die a Benevento exivit.Romam venit, ibique conventum celebrans, coram summo pontifice multa super Adalgisi tyrannide conquestus est. Tunc a senatu Romanorum idem Adalgisus tyrannus athostis reipublicae declaratur, bellum ad versus eum decernitur. Iohannes papa imperatorem a iuramento, quo se obligaverat, auctoritate Dei et sancti Petri absolvit, affirmans nihil sibi obesse, quod ob mortis periculum evadendum coactus fecerat, nec sacramentum esse dicen
Abbreviated transcription (Latin):
Oporteret ut & fessis optata qui es concederet᷑.¬
& regio quȩ pene iam deuastata erat clementia
principis saluaretur. Flexus his suggestionib impr̃
exercitũ exꝑmaxima parte absoluit & ad ꝓpria
repedare ꝑmisit. ipse cum paucis in eodẽ loco rema¬
net. nil ad uersi suspicatus. Ad algisus regẽ destitutũ
suorũ uirib cernens. iã dudũ conceptã iniquitatẽ
parturit. & cũ suȩ conspirationis sectatorib palatiũ
in quo imperator meridiȩ quiescebat occupare nint᷑.
Rex astrepitu clamore irruentiũ excitatus lecto
desilit. arma corripit. &cũ ꝑ paucis corporis sui custodib
ad hostiũ domus turbatus repentina in ruptione ꝓ¬
cedit. aditũꝙ ferro intercludens hostẽ aliminib
arcet. Ad algisus sentiens ñsine discrimine hostia
domus esse penetranda. ab introitu pedẽ retrahit.
palatiũꝙ flãmis iubet exuri. Interea rex dextras

Expanded text:
oporteret, ut et fessis optata quies concederetur, eoporteret, ut et fessis optata quies concederetur, et regio quae jam pene devastata erat, clementia principis salvaretur. Flexus his suggestionibus, imperator exercitum pro maxima parte absolvit et ad propria redire permisit; ipse cum paucis in eodem loco remanet, nil adversi suspicatus. Adalgisus regem destitutum suorum viribus cernens, jamdudum conceptam iniquitatem parturit et cum suae conspirationis sectatoribus palatium, in quo imperator meridie quiescebat, occupare nititur. Rex a strepitu et clamore irruentium excitatus lecto desilit, arma corripit et cum perpaucis corporis sui custodibus ad hostium domus turbatus repentina inruptione procedit aditumque ferro intercludens hostem a liminibus arcet. Adalgisus sentiens, non sine discrimine hostia domus esse penetranda, ab introitu pedem retrahit palatiumque flammis iubet exuri. Interea rex dextras
Abbreviated transcription (Latin):
feretro leuant. et sic portis aꝑtis supplices castra
imperatoris petunt. orantes eiusdẽ scĩ in teruentu
sib ueniam largiri. Augustus ut totus pietatis uiscerib
affluebat miscdia motus. erratus atq eacessus benig¬
ne in dulsit. p̃cepitq exercitui ab eatidio retrahe¬
re manũ. Expulsis itaq grecis. custodes ex nume¬
ro satellitũ inciuitatib quas receperat locat &
sic beneuentũ ꝓficiscitur. ubi aliquantisꝑ decreue¬
rat immorari. Ixercitus longa ciuitatũ obsidi¬
one fatigatus. genitale solũ cepit suspirare. post
emensos labores quietẽ desiderare. coniugum
ac liberorũ dulces amplexus ante oculos mentis
reducere. et ac ex causa paulatim cotidie difflu¬
ere. Interim ad algisus ut erat callidus ingeno
imperatorẽ alloquitur. cur ires suorũ nullis
existentib causis ꝓfligeret. cur agros ullasꝙ
sue dicioni subditas hostilit̾ depopulari ꝑmitter &.

Expanded text:
feretro levant et sic portis apertis supplices castra feretro levant et sic portis apertis supplices castra imperatoris petunt, orantes eiusdem sancti interventu sibi veniam largiri. Augustus, ut totus pietatis visceribus affluebat, misne indulsit, praecepitque exercitui ab excidio retrahere manum. Expulsis itaque Graecis, custodes ex numero satellitum in civitatibus quas receperat locat, et sic Beneventum proficiscitur, ubi aliquantisper decreverat immorari. Exercitus longa civitatum obsidione fatigatus, genitale solum coepit suspirare, post emensos labores quietem desiderare, conjugum ac liberorum dulces amplexus ante oculos mentis reducere, et hac ex causa paulatim cotidie diffluere. Interim Adalgisus, ut erat callidus ingenio, imperatorem alloquitur, cur vires suorum, nullis existentibus causis, profligaret, cur agros villasque suae ditioni subditas hostiliter depopulari permitteret;
Abbreviated transcription (Latin):
egressus imperatori ultro se offert. paratũ se esse
& sẽꝑ fuisse adeius obsequiũ ꝓfitetur. nũquã
defectorib se assensũ prȩbuꝰ isse iuram̃to con¬
firmat. deinde munerib regẽ sibi conciliat.
ac mox in pristinã recipitur grãm. Imperator
incaͬpaniã & lucaniã ad cintates quȩ defece¬
rant. copias transponit. Quas absq difficul¬
tate indeditionẽ recepit. excepto capuam.
Quȩ quia quadro lapide erat construeta auda¬
tiã repugnandi ciuib p̃buit. Cingitur itaꝙ
obsidione. om̃isq aditus intrandi uel exeundi penitus in¬
tercluditur. regio incircuitu uastatur. cuncta hostili
rapacitate diripiuntur. Nouissime uites. oliueta & ce¬
tere fructifere arbores radicitus exciduntur. Capu¬
ani desperatis reb epm ciuitatis ad eunt. corpus scĩ
germani ep̃i cuius animã uenerabilis pater benedictus
in spera ignea ab angelis in cȩlũ uiderat deferri in

Expanded text:
egressus imperatori ultro se offert, paratum se esse egressus imperatori ultro se offert, paratum se esse et semper fuisse ad eius obsequium profitetur, numquam defectoribus se assensum prebuisse iuramento confirmat; deinde muneribus regem sibi conciliat ac mox in pristinam recipitur gratiam. imperator in Campaniam et Lucaniam ad civitates, quae defecerant, copias transponit; quas absque difficultate in deditionem recepit, excepto Capuam, quae, quia quadro lapide erat constructa, audaciam repugnandi civibus prebuit. Cingitur itaque obsidione omnisque aditus intrandi vel exeundi penitus intercluditur, regio in circuitu vastatur, cuncta hostili rapacitate diripiuntur; novissime vites, oliveta et ceterae fructiferae arbores radicitus exciduntur. Capuani desperatis rebus episcopum civitatis adeunt: corpus sancti Germani episcopi, cuius animam venerabilis pater Benedictus in spera ignea ab angelis in caelum viderat deferri, in
Abbreviated transcription (Latin):
sua sponte se tradiderat. Orbatus itaꝙ ludouiu¬
cũ auunculũ suũ adit. miseriarũ & calamita¬
tũ suarũ aerumnas apud eũ lugubrit᷑ deplorans.
Ille miserationẽ motus. ab sternacũ monasteriũ scĩ uiul¬
librordi ei ad subsidiũ uitȩ p̃sentis concessit. Ubi ñ
int adanm. & iohannes summi pontificu culmen ad¬
eptus ẽ. his dieb ad algisus dux beneuentanus
grecorũ ꝑsuasionib corruptus. aduersus ludo¬
uuicũ imperatorẽ manũ leuauit. Et enim eius hor¬
tatu plurimȩ ciuitates ꝓiuntiarũ samnucãpanię
& lucaniȩ a ludouuicoꝰ recedentes grecorum do¬
minationi se subdiderunt. Quib cognitis impr̃
in ꝓuintia samnitica exercitũ trans fert. peti¬
turus harũ ꝓuntiarũ capud beneuentũ ditis¬
simã & opulentissimã ciuitatẽ. Ad algisus ad¬
uentare exercitũ sentiens timore ꝑterritus
ad callida argumenta conuertit᷑ : & beneuento

Expanded text:
sua sponte se tradiderat. Orbatus itaque Ludowisua sponte se tradiderat. Orbatus itaque Ludowicum avunculum suum adiit, miseriarum et calamitatum suarum aerumnas apud eum lugubriter deplorans; ille miseratione motus Absternacum monasterium sancti Willibrordi ei ad subsidium vitae presentis concessit, ubi nonvit ad Dominum, et Iohannes summi pontificii culmen adeptus est. His diebus Adalgisus dux Beneventanus Grecorum persuasionibus corruptus adversus Ludowicum imperatorem manum levavit. Etenim eius hortatu plurimae civitates provinciarum Samnii, Campaniae et Lucaniae a Ludowico recedentes Grecorum dominationi se subdiderunt. Quibus cognitis imperator in provincia Samnitica exercitum transfert petiturus harum provinciarum caput Beneventum ditissimam et opulentissimam civitatem. Adalgisus adventare exercitum sentiens timore perterritus ad callida argumenta convertitur et Benevento
Abbreviated transcription (Latin):
ergo m̃ebris ac uultu deformatus. pauco tẽpr suꝑ uixit.
Albuinus cognito qđ filius regis esset inquẽ talia exer¬
cuerat celerit᷑ aufugit. mortisq periculũ declinauit.
orro carlomannus cũ adhuc esset puerulus. iussu patris
ad tonsus clericus effectus ẽ. De hinc ꝓcedenti tr̃pore.
ad diaconatus officiũ quãuis in uitus atꝙ co actus.
inp̃sentia genitoris ordinatus est. Legitq publice
astica religione. abiciens acspernens neglegenter
gram quȩ ei data erat ꝑ inpositionẽ manus. alter
iulianus efficitur. Collecta quippe p̃donũ non
modica turba ecclesias dĩ cępit deuastare. ea
quȩ pacis sunt inpugnare. cuncta diripere &
in audita mala ꝑpetrare. Pro quib cũ crebro
a patre correptus fuisset nec tamen ullatenus
a cepta prauitate cessaret. nouissime exp̃cepto
patris ei oculi eruuntur ut supra meminimus.
tenebras exteriores missus . qui in teriorib

Expanded text:
ergo membris ac vultu deformatus pauco tempore supervixit. ergo membris ac vultu deformatus pauco tempore supervixit. Albuinus cognito, quod filius regis esset, in quem talia exercuerat, celeriter aufugit mortisque periculum declinavit. Porro Carlomannus, cum adhuc esset puerulus, iussu patris adtonsus clericus effectus est; dehinc procedente tempore ad diaconatus officium, quamvis invitus atque coactus, in presentia genitoris ordinatus est legitque publice astica religione, abiciens ac spernens neglegenter gratiam, quae ei data erat per impositionem manus, alter Iulianus efficitur. Collecta quippe predonum non modica turba ecclesias Dei cępit devastare, ea, quae pacis sunt, inpugnare, cuncta diripere et inaudita mala perpetrare; pro quibus cum crebro a patre correptus fuisset nec tamen ullatenus a coepta pravitate cessaret, novissime ex precepto patris ei oculi eruuntur, ut supra meminimus; tenebras exteriores missus, qui interioribus
Abbreviated transcription (Latin):
costarũ ad inuicẽ collidentiũ añ nullis audiretur.
nemo tam̃ ꝓpterea audierit eũ suspiriũ trahentẽ¬
uel gemitum emittentem.A el¬
Der idem tẽpus carolus carlomannũ filiũ suũ oculis
priuauit. Si quidẽ predictus rex ex hyrmintrudȩ
reginar tres filios susceperat. carolũ scilicet. carlo¬
mannũ et ludouuicũ. Sed duo ex his infelicit᷑ peri¬
erunt. Nempe carolus leuitate iuuenili ductus.
temptare uolens albium fr̃is biini & bettonis
audatiã ac sepe laudatã constantiã. aliũ se esse simu¬
lans cũ exuenatione uespertinis horis idem albuinꝰ
quadã die reuerteretur suꝑeũ solus impetũ fecit.
ueluti equũ in quo sedebat uolenter ablaturus.
Ille nihil minus existimans quã filiũ regis euaginato
gladio exaduerso eũ incapite ꝑcussit. moxꝙ terrȩ
ꝓstrauit. Deinde multis uulnerib confossũ. semi uiuun
reliquit. arma parit᷑ & caballũ secũ auserens. Debilitatꝰ

Expanded text:
costarum adinvicem collidentium a nonnullis audiretur, costarum adinvicem collidentium a nonnullis audiretur, nemo tamen propterea audierit eum suspirium trahentevel gemitum emittentem. Per idem tempus Carolus Carlomannum filium suum oculis privavit. Siquidem predictus rex ex Hirmindrude regina tres filios susceperat, Carolum scilicet, Carlomannum et Ludowicum; sed duo ex his infeliciter perierunt. Nempe Carolus levitate iuvenili ductus, temptare volens Albuini, fratris Bivini et Bettonis, audatiam ac saepe laudatam constantiam, alium se esse simulans, cum ex venatione vespertinis horis idem Albuinus quadam die reverteretur, super eum solus impetum fecit, veluti equum, in quo sedebat, violenter ablaturus. Ille nihil minus existimans quam filium regis, evaginato gladio ex adverso eum in capite percussit moxque terrae prostravit, deinde multis vulneribus confossum semivivum reliquit, arma pariter et caballum secum auferens; debilitatus
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃ib pene notũ ẽ suꝑuacuũ duaimꝰ ad notare.
Carolus conuentu absoluto adheristelliũ ꝑreait.
quia ei idem palatiũ in parte acciderat. Ludonuc̾
uero: ad aquis palatiũ rediit. Vlbi duob fere men¬
sib lecto decubuit. aduersa ualitudine p̃uentus.
Ieniq cũ apartib orientis ueniensE CAPT¬
ribuariorum terminos in trasset. in quandã regiã
uillã nomine flameres heim adhospiciũ diuertit.
Cũꝙ solariũ domus conscendisset. stipatus obsequen¬
tium multitudine repente ipsũ solariũ qđ nimia
uetustate fuerat putredine resolutũ trabibus fractis
cori ruit. & in terruinas eius rex grauit᷑ ad tritus est.
ita ut duȩ costȩ eius asua compage disiungerentur.
rens se nihil mali passum. Et ultra quã credi potest.
dissimulato languore. sequenti die contra fratrẽ ad
marsanã ꝓficiscitur. Ianta huus principis duritia
tanta animositas fuit. ut cũ etiã fr̾agor fractarum

Expanded text:
quia omnibus pene notum est, supervacuum duximus adnotare. quia omnibus pene notum est, supervacuum duximus adnotare. Carolus conventu absoluto ad Heristellium perrexit, quia ei idem palatium in parte acciderat; Ludowicus vero ad Aquis palatium rediit, ubi duobus fere mensibus lecto decubuit, adversa valitudine preventus. Denique cum a partibus orientis veniens Ribuariorum terminos intrasset, in quandam regiam villam, nomine Flameresheim, ad hospicium divertit. Cumque solarium domus conscendisset stipatus obsequentium multitudine, repente ipsum solarium, quod nimia vetustate erat putredine resolutum, trabibus fractis corruit, et inter ruinas eius rex graviter adtritus est, ita ut duae costae eius a sua compage disiungerentur. rens se nihil mali passum, et ultra, quam credi potest, dissimulato languore sequenti die contra fratrem ad Marsana proficiscitur. Tanta huius principis duricia, tanta animositas fuit, ut, cum etiam fragor fractarum
Abbreviated transcription (Latin):
transeuntes seuitiã regis declinauerunt. Rex cũ ne¬
minẽ repperisset inquẽ suas inurias ulciscee posset.
uia qua uenerat regressus est.CAPI¬
nterea iterũ legati aludouiuco mittuntur. orantes
ut a regno discederet. Sed cũ minime ad quiesceret.
nouissime liutb̃tũ archi ep̃m et altfridũ epm̃ desa
rigit. mandans ut unũ eduob eligeret. aut cito
a regno recederet. aut sibi cũ fratre pugnandũ foret
Quieũ tanta ingenu arte tantaq constantia ad gre¬
diuntur ut absq dilatione recederet. & in ꝓprio
regno se reciperet. Post hȩc supradicti reges conuen¬
tũ cȩlebrare disponunt in loco qui dr̃ marsana iuxta
mosam. CAP
Nr̃i d̾ incarñ. decelxx. Ludouincus & carolus
una eũ oꝑtimatib & ꝓcerib suis ad marsaña uenien¬
tes unegnũ quondã lotharii a equis partib int̃
se diuiserunt. Qualiter autẽ hȩc diuisio factasit.

Expanded text:
transeuntes sevitiam regis declinaverunt. Rex, cum netranseuntes sevitiam regis declinaverunt. Rex, cum neminem repperisset, in quem suas iniurias ultum ire posset, via, qua venerat, regressus est. Interea iterum legati a Ludowico mittuntur, orantes, ut a regno discederet; sed cum minime adquiesceret, novissime Liutbertum archiepiscopum et Altfridum episcopum rigit, mandans, ut unum e duobus eligeret, aut cito a regno recederet aut sibi cum fratre pugnandum foret. Qui eum tanta ingenii arte tantaque constantia adgrediuntur, ut absque dilatione recederet et in proprio regno se reciperet. Post haec supradicti reges conventum celebrare disponunt in loco, qui dicitur Marsana, iuxta Mosam. 870 nicae incarnationis DCCCLXX. Ludowicus et Carolus una cum optimatibus et proceribus suis ad Marsanam venientes regnum quondam Lotharii aequis partibus inter se diviserunt. Qualiter autem haec divisio facta sit,
Abbreviated transcription (Latin):
nib datis eius dominationẽ susceptã haberent.
nulla ratio ꝑmitteret ut aliũ eligerent. Quib ille
econtra. Si electionẽ uobis arege concessã despici¬
tis. in arbitrio & potestate regis ẽ. quẽ uobis uelit
dare ep̃m. Tamĩ ꝓcerto scitote. qđ ante tridiuim
aliũ quã hilduiũ habebitis ep̃m. His auditis una¬
nimiter elegerunt uullib̾tũ uenerabilẽ uirum
Quẽ nimiũ rennuentẽ ac refugientẽ ordinaurt pre¬
dictus antistes. cũ alus sacerdotib & eũ om̃i elero
& popło rheni fluenta transfretauit. & eũ honor¬
fice in sede pontificali imposiuit. Om̃ib ꝙ rite per¬
actis. sub omi celeritate recessit. Carolus cõpta
ordinatione nmio furore accenditur. ac moa
coloniã ꝓficiscitur. Quippe dũ hȩc ages entatiu
amissi ludonuci. hil dumus apud aquis palatiũ
in regis obsequio morabatur. Uuillibertus ep̃s
& om̃s qui in eius ordinatione consenserant. rhenũ

Expanded text:
nibus datis eius dominationem susceptam haberent, nibus datis eius dominationem susceptam haberent, nulla ratio permitteret, ut alium eligerent. Quibus ille econtra: 'Si electionem vobis a rege concessam despicitis, in arbitrio et potestate regis est, quem vobis velit dare episcopum; tamen pro certo scitote, quod ante triduum alium quam Hilduinum habebitis episcopum'. His auditis unanimiter elegerunt Willibertum, venerabilem virum, quem nimium rennuentem ac refugientem ordinavit predictus antistes cum aliis consacerdotibus; et cum omni clero et populo Rheni fluenta transfretavit et eum honorifice in sede pontificali imposuit omnibusque rite peractis sub omni celeritate recessit. Carolus comperta ordinatione nimio furore accenditur ac mox Coloniam proficiscitur; quippe dum haec agerentur a missis Ludowici, Hilduinus apud Aquis palatium in regio obsequio morabatur. Willibertus episcopus et omnes, qui in eius ordinatione consenserant, Rhenum
Abbreviated transcription (Latin):
cernerent. His cũ talimandato p̃missis. in terim
luitb̾tũ archi epm̃ mogontiacȩ urbis occultȩ
coloniã dirigit. hortaturq ut om̃i arte sata¬
geret ordinatione̾ hilduini p̃ uenire. & ex ipsius
ciuitatis clero epm consecrare studereiꝑ electi¬
onẽ eiuiũ. Qui assũptis secũ aliis ep̃is. rec̾to itinere
diuza castrũ ꝑuenit. Et formidans ne forte in¬
sidiȩ sibi a caroli fautorib molirentur. nequaquam
rhenũ transit. sed destinatis missis mandaut ut
honestiores exclero. & nobiliores expopulo. sibi ad
eundẽ castrũ occurrerent. Illis iussa cõplentib ep̃s
exparte regis eos alloquitur ut sibi consulerent.
& quã citius ex ꝓprio grege p̃sulẽ eligerent. se ad
hoc destinatũ esse. ut quecũꝙ comiuni consilio
p̃ficiendũ decernerent. statim consecraret. Ad
hec illi respondent hildiuio episcopatũ esse datũ.
iamq prb̃m ad ipsã sedẽ ordinatũ om̃s ꝙ pene ma¬

Expanded text:
cernerent. His cum tali mandato premissis interim cernerent. His cum tali mandato premissis interim Liutbertum archiepiscopum Magontiacae urbis occulte Coloniam dirigit hortaturque, ut omni arte satageret ordinationem Hilduini prevenire et ex ipsius civitatis clero episcopum consecrare studeret per electionem civium. Qui assumptis secum aliis episcopis recto itinere Diuza castrum pervenit; et formidans, ne forte insidiae sibi a Caroli fautoribus molirentur, nequaquam Rhenum transiit, sed destinatis missis mandavit, ut honestiores ex clero et nobiliores ex populo sibi ad eundem castrum occurrerent. Illis iussa complentibus episcopus ex parte regis eos alloquitur, ut sibi consulerent et quam citius ex proprio grege presulem eligerent; se ad hoc destinatum esse, ut, quemcumque communi consilio preficiendum decernerent, statim consecraret. Ad haec illi respondent, Hilduino episcopatum esse datum, iamque presbiterum ad ipsam sedem ordinatum, omnesque pene ma
Abbreviated transcription (Latin):
mũ apud rege̾ poterat eo qđ illi assentando. in adi¬
piscendis regni negotiis ambitiosius faueret. CAPE¬
orro coloniȩ agrippinȩ re& hilduinũ abbatẽ p̃pone¬
re tẽptauit in pontificali cathedra. fecitꝙ afrancone
epõ trungrensis dioceseos in aquis palatio prbm
ordinari adtitulũ scĩ petri p̃dicte metropolis. CAPL¬
ũ hoc in regno lotharii aguntur. ludouuicus rex
infirmitate detentus inbaio ariorũ finib lecto
decumbebat. Audiens itaq afratre sepe dictũ reg¬
nũ talit᷑ in uasũ ȩgre tulit. & cũ om̃ifestinatione
legatos direxit. qui eũ obniae rogarent ut abhac
temeraria in uasione cessaret. nec solus in debita
p̃sũptione usurparet. qđ utrisq hereditario iurȩ
equalit̾ cõpetebat. regno decederet. quousq dõ
pristinã sospitatẽ reddente uenire posset. ut parit᷑
colloquerentur. & de enuisdẽ regnistatu qđ iustitiȩ
& equitatis uira dictabant pari uoluntate de¬

Expanded text:
mum apud regem poterat, eo quod illi assentando in adimum apud regem poterat, eo quod illi assentando in adipiscendis regni negotiis ambitiosius faveret. Porro Coloniae Aprippinae rex Hilduinum abbatem preponere temptavit in pontificali cathedra, fecitque a Francone episcopo Tungrensis dioceseos in Aquis palatio presbiterum ordinari ad titulum sancti Petri predictae metropolis. Dum haec in regno Lothariis aguntur, Ludowicus rex infirmitate detentus in Baioariorum finibus lecto decumbebat. Audiens itaque, a fratre sepedictum regnum taliter invasum, aegre tulit et cum omni festinatione legatos direxit, qui eum obnixe rogarent, ut ab hac temeraria invasione cessaret nec solus indebita presumptione usurparet, quod utrisque haereditario iure aequaliter competebat; regno decederet, quousque Deo pristinam sospitatem reddente venire posset, ut pariter colloquerentur et de eiusdem regni statu, quod iustitiae et aequitatis iura dictabant, pari voluntate de
Abbreviated transcription (Latin):
popło facta est. ut non peste perisse. sed hostili gladio
corruisse. uirtus ac nobilitas totius regni uideretur.
Quo eo tẽpore tantȩ fȩcunditatis erat. ut in modũ densarũ
segetũ pullulans ueluti quodã examine imperii fines¬
Carolus certa relatione comperiens lothariũ regẽ obisse
mox regnũ illius occupare nititur. mettisq ꝑueniens
ab aduentio p̃fatȩ urbis epõ et non nullis aliis primo¬
rib fauorabilit̾ exceptus in regnũ sublimatur. Indeq
digrediens aquis grani palatiũ in gressus ẽ. eo qđ sedes
regni eẽ uideretur. Ubi multo plures ad eũ confluxert᷑.
Carebat aut̃ ea tẽpestate urbs treuirorũ. CABł¬
& coloniaagrippinensis pontificibus. Si quidẽ ut p̃
misimus. amborum p̃sules. initalia abhac luce subtrac¬
tisunt. Inito aut̃ rex cũ optimatib consilio. bertulfũ
teruentu & ope p̃ dicti aduentii. qui eo tẽpore pluri¬

Expanded text:
populo facta est, ut non peste perisse, sed hostili gladio populo facta est, ut non peste perisse, sed hostili gladio corruisse virtus ac nobilitas totius regni videretur, quae eo tempore tantae foecunditatis erat, ut in modum densarum segetum pullulans, veluti quodam examine imperii finesCarolus, certa relatione comperiens Hlotharium regem obisse, mox regnum illius occupare nititur, Mettisque perveniens, ad Adventio, praefatae urbis episcopo, et nonnullis aliis primoribus favorabiliter exceptus, in regnum sublimatur, indeque digrediens, Aquisgrani palatium ingressus est, eo quod sedes regni esse videretur. Ubi multo plures ad eum confluxerunt. Carebat autem ea tempestate urbs Trevirorum et Colonia Agrippinensis pontimisimus , amborum presules in Italia ab hac luce subtracti sunt. Inito autem rex cum optimatibus consilio, Bertulfum terventu et ope predicti Adventii, qui eo tempore pluri
Abbreviated transcription (Latin):
tificis sũpsit. ñ expauescens illã sententiã quȩ dicit.
horribile ẽ incidere in manusdr̃ uiuentis. Qui enĩ
manducat et bibit indigne. iudiciũ sibi manducat
& bibit. Deinde conuersus isdemp̃sul ad sequaces ac
fautores regis. unicuiq cõmunionẽ obtulit in hȩc
uerba. Si dño ac regituo lotbario in obiecto adulte¬
ru crimine. fauor̾ẽ ñ p̃stitisti neq consensũ p̃buisti
et uualdradȩ & aliis abhac sede apłica ex cõmunicatos
merario cõmunionẽ subtali contestatione porrectã su¬
mere p̃sumpsit diumo udicio ꝑcussus abhac luce subtrac¬
tus ẽ. antequã subsequentis añni rediret principiũ.
Per pauci quise a cõmunione subtraxer̃. uix mortis peri¬
culũ euaserunt. Porro lotbarius roma egressus morbo
corripitur. & plasentia ciuitate ꝑueniens diem clausit
extremũ .ui. id aug̃. Tanta autẽ strages in p̃fati regis

Expanded text:
tificis sumpsit, non expavescens illam sententiam, quae dicit: tificis sumpsit, non expavescens illam sententiam, quae dicit: Horribile est incidere in manus Dei viventis. Qui enim manducat et bibit indigne, iudicium sibi manduc bibit. Deinde conversus idem praesul ad sequaces ac fautores regis, unicuique communionem obtulit in haec verba: « Si domino ac regi tuo Hlothario in objecto adulterii crimine favorem non praestitisti, neque consensum praebuisti, et Waldradae et aliis ab hac sede apostolica excommunicatis merario communionem sub tali contestatione porrectam sumere praesumpsit, divino judicio percussus, ab hac luce subtractus est, antequam subsequentis anni rediret principium; perpauci qui se a communione substraxerunt, vix mortis periculum evaserunt. Porro Hlotharius Roma egressus, morbo corripitur, et Placentia civitate perveniens, diem clausit extremum 6 Idus August. Tanta autem strages in praefati regis
Abbreviated transcription (Latin):
tifea eundẽ regẽ admissã ap̃i. Acceptoq in manib: corpo¬
re & sanguine dñĩ. ita eum alloquitur. Si innoxiũ te
recognoscis aꝓhibito atq interdicto tibi adõno nicho¬
lao ad ulterii scelere. et hoc fixa mente statutũ habes
ut nũquã dieb uitȩ tuȩ uualdradȩ pelicis tuȩ dudũ
ate repudiate miscearis nefario concubitu. fiducialit᷑
accede. & sacramentũ salutis ȩternȩ tibi ad remissi¬
onẽ peccatorũ ꝓfuturũ ꝑcipe. Si aut̃ tua conscien¬
tia t̾e accusat. et lȩtali uulnere sauciatũ ꝓclamat.
aut iterũ redire mente disponis in mechie uolu¬
tabro nequaquã sumere prȩsumas. neforte adiu¬
diciũ & condempnationẽ tibi eueniat qđ fidelib
ad remediũ p̃parauit diuina ꝓuidentia. Qui mente
captus obduratus parit̃ & obcecatus. absqꝙ retractati¬
one cõmunionẽ corporis & sangiunis dñi de manu pon¬

Expanded text:
tifex eundem regem ad mensam Christi acceptoque in manibus corpotifex eundem regem ad mensam Christi acceptoque in manibus corpore et sanguine Domini ita eum alloquitur: 'Si innoxium te recognoscis a prohibito atque interdicto tibi a domno Nicholao adulterii scelere et hoc fixa mente statutum habes, ut nunquam diebus vitae tuae Waldradae pelicis tuae dudum a te repudiatae miscearis nefario concubitu, fiducialiter accede et sacramentum salutis aeternae tibi ad remissionem peccatorum profuturum percipe: si autem tua conscientia te accusat et loetali vulnere sauciatum proclamat, aut iterum redire mente disponis in mechiae volutabro, nequaquam sumere presumas, ne forte ad iudicium et condempnationem tibi eveniat, quod fidelibus ad remedium preparavit divina providentia'. Qui mente captus, obduratus pariter et obcecatus, absque retractatione communionem corporis et sanguinis Domini de manu pon
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ ab illo deceptus qui inueritate nonstetit. qui
ñ solũ mendax ẽ sed etiã pat᷑ om̃is mendatu. respon¬
ait se ita omĩa obseruasse. ac si diuinitus sibi essent
imperata. Cũq ꝓceres & obtimates qui cũ eo uenerant
eadẽ testificarentur. nec ulla opposita ꝑsona in ueni¬
retur qui aduersus regiã auctoritatẽ legitimũ au¬
deret controuersiȩ uire certamen. uniuersalis
papa talia ꝑsequitur. Si ur̃e testificationis uerbis
ueritas suffragatur. cũ omĩ alacritate mentis
om̃ipotenti dõ multiplices gr̃ãrũ actiones refe¬
rimus. Restat gͦ fili carissime ut ad confessionẽ scĩ
petri accedas. ubi dõ ꝓpitio salutarẽ hostiã ꝓtua
nontantũ corporis quã animȩ in colomitate immolabimus.
exquate nobuscũ participari oportet. ut ꝑhanc participati¬
onẽ mẽbris xp̃i unde abscisus uidebaris merearis in corpo¬
rari. Finita igit᷑ missarũ sollẽpnia. in uitat summus pon¬

Expanded text:
ditum, ab illo deceptus, qui in veritate non stetit, qui ditum, ab illo deceptus, qui in veritate non stetit, qui non solum mendax est, sed etiam pater omnis mendacii, respondit se ita omnia observasse, ac si divinitus sibi essent imperata. Cumque proceres et optimates, qui cum eo venerant, eadem testificarentur nec ulla opposita persona inveniretur, quae adversus regiam auctoritatem legitimum auderet controversiae inire certamen, universalis papa talia prosequitur: 'Si vestrae testificationis verbis veritas suffragatur, cum omni alacritate mentis omnipotenti Deo multiplices gratiarum actiones referimus. Restat ergo, fili carissime, ut ad confessionem sancti Petri accedas, ubi Deo propitio salutarem hostiam pro tua non tantum corporis quam animae incolumitate immolabimus, ex qua te nobiscum participari oportet, ut per hanc participationem membris Christi, unde abscisus videbaris, merearis incorporari'. Finita igitur missarum sollempnia, invitat summus pon
Abbreviated transcription (Latin):
& libidinib uacare. et omĩ conamine ad gentilita¬
tis ritũ popłm nouit baptizatũ reuocare. Qđ cũ
pat̾ audisset nimio zelo accensus sacrũ. habitũ depo¬
suit & militiȩ cingulũ resumpsit. & cultu regio indutus
ad sociatis sibi dm̃ timentib filiũ ꝑsecutus ẽ. Quẽ moꝙ absq diffi¬
cultate cępit. oculosq eius effodit & in carcere̾ misit.
Deinde conuocato om̃i regnosuo filiũ iuniorẽ regẽ consti¬
tuit. interminatus corã om̃ib similia fore passurũ. si
inaliquo arecta xp̃ianitate deuiaret. His ita patrͣis.
deposito cingulo & resumpto sc̃ȩ religionis habitu. in
monasteriũ in gressus insc̃a conuersatione reliquũ uite
prȩsentis tempus duxit.
tus ẽ. Qui ab eodẽ p̃sule sciscitatus si monitapu patris
dõni nicholai cũ om̃i uigilantia hactenus obseruata
haberet. & p̃stitũ ius iurandũ in uiolato foedere custo¬

Expanded text:
et libidinibus vacare et omni conamine ad gentilitaet libidinibus vacare et omni conamine ad gentilitatis ritum populum noviter baptizatum revocare. Quod cum pater audisset, nimio zelo accensus sacrum habitum deposuit et militiae cingulum resumpsit et cultu regio indutus, adsociatis sibi Deum timentibus, filium persecutus est: quem mox absque difficultate cȩpit, oculosque eius effodit, et in carcerem misit; deinde convocato omni regno suo filium iuniorem regem constituit, interminatus coram omnibus, similia fore passurum, si in aliquo a recta christianitate deviaret. His ita patratis, deposito cingulo et resumpto sanctae religionis habitu in monasterium ingressus in sancta conversatione reliquum vitae presentis tempus duxit. tus est. Qui ab eodem presule sciscitatus, si monita pii patris domni Nicholai cum omni vigilantia hactenus observata haberet et prestitum iusiurandum inviolato foedere custo
Abbreviated transcription (Latin):
ludouuicus xp̃ianissimus rex qui germanis imperabat
ñ medioere p̃buit supplem̃tũ. Ferunt aut̃ dehuius gentis
rege qđ atanta ꝑfectione post ꝑceptã baptismi grãm cȩ¬
perit. ut dieb hornamentis reguis in dutus corã populo ꝓ¬
ceret. noctib uero sacco uestitus latent᷑ ȩocłam in trans
suꝑ paiumentũ ipsius basilicȩ substrato sibi tantũ cilicio
ꝓstratus in oratione iaceret. Non post multũ tẽpus diui¬
na inspiratione cõmonitus. regnũ terrenũ dimisit. ut
in cȩlis ęternalit᷑ regnaret cũ xp̃o. Et ordinato in suo
loco regẽ filiũ suũ maiorẽ natu. comã capitis deposuit.
habitũq sẽę conuersationis suscepto. monachus effec¬
tus ẽ: elemosinis. uigiluis. & orationib die noctuꝙ
intentus. In terea filius eius quẽ regẽ constituerat
longe apaterna intentione & operatione recedens.
prȩdas cepit exercere. ebrietatib. cõ messationib

Expanded text:
Ludowicus christianissimus rex, qui Germanis imperabat, Ludowicus christianissimus rex, qui Germanis imperabat, non mediocre prebuit supplementum. Ferunt autem de huius gentis rege, quod a tanta perfectione post perceptam baptismi gratiam cęperit, ut diebus ornamentis regiis indutus coram populo procederet, noctibus vero sacco vestitus latenter ecclesiam intrans super pavimentum ipsius basilicae substrato sibi tantum cilicio prostratus in oratione iaceret. Non post multum tempus divina inspiratione commonitus regnum terrenum dimisit, ut in caelis aeternaliter regnaret cum Christo; et ordinato in suo loco regem filium suum maiorem natu, comam capitis deposuit habituque sanctae conversationis suscepto monachus effectus est, elemosinis, vigiliis et orationibus die noctuque intentus. Interea filius eius, quem regem constituerat, longe a paterna intentione et operatione recedens predas cępit exercere, ebrietatibus, comessationibus
Abbreviated transcription (Latin):
Lesse dignã satis factionẽ suscipere. nec qđ diuinȩ huma¬
nȩq leges iustȩ decernunt. umquã reppulisse. Itaꝙ si
se immunẽ ab obiectis sciret. cũ om̃i fiducia sedẽ apłicã
oporteret adire. ut expetitã benedictionẽ ꝑciperet.
Di aut̃ culpã recognosceret. nihilominus absq hesitatione
uenire festinaret condignȩ poenitentiȩ remedia suscep¬
turus.
is. temporib gtis biagatũ setocssima acbellicosa relictis idolis
Iabrenuntiatisꝙ gentiliũ suꝑstitionib in apm ex ꝑ maaima
parte credidit. & abluta salutari baptismatis unda. in reli¬
gionẽ xp̃ianã transut. Directi sunt autẽ asede apłica in ean¬
dẽ gentẽ sacerdotes ac uiri religiosi qui populũ adbucrudẽ
diuinis informarent p̃ceptis. & in cultã barbariem sacris
dognatib exrcolentes. xp̃o gratũ in habitaculũ p̃parent.
Ut huius uero sc̃ȩ deuotionis opus ꝓsperũ obtineret effectũ.

Expanded text:
esse dignam satisfactionem suscipere nec, quod divinae humaesse dignam satisfactionem suscipere nec, quod divinae humanaeque leges iuste decernunt, umquam reppulisse: itaque, si se immunem ab obiectis sciret, cum omni fiducia sedem apostolicam oporteret adire, ut expetitam benedictionem perciperet; si autem culpam recognosceret, nihilominus absque hesitatione venire festinaret, condigna poenitentiae remedia suscepturus. is temporibus gens Vulgarum ferocissima ac bellicosa relictis idolis abrenuntiatisquegentilium superstitionibus in Christum ex permaxima parte credidit; et abluta salutari baptismatis unda in religionem christianam transiit. Directi sunt autem a sede apostolica in eandem gentem sacerdotes ac viri religiosi, qui populum adhuc rudem divinis informarent preceptis et incultam barbariem sacris dogmatibus excolentes Christo gratum habitaculum prepararent. Ut huius vere sanctae devotionis opus prosperum obtineret effectum,
Abbreviated transcription (Latin):
& simulatȩ deceptiones. quã nr̃a simplex & pura defensio.
Nos eñĩ litteris & uerbis in desinent᷑ ꝓclamantes & diuersis
legationib eadẽ repetentes humilit̾ postulauimus. ut nos
& accusatores nr̃i iuata diumas & humanas leges sui pon¬
tificu audientiã mereremur. ut ratio docet nr̃am p̾sentiã
exhibendo. sed semꝑ repulsi sumus. Et post pauca. Sed quia
as om̃ps princeps pastorũ in illa scã sede ur̃i pontificatus
apicẽ sublimauit. si tẽpus arriserit ur̃m multiplicit᷑ deside¬
ramus conspectũ. & ur̃is dõ dignis animari colloquiis. ac mel¬
lifluabenedictione potiri. Et infine ipsius epłȩ. In terea mo¬
dis om̃ib obsecramus. ut deur̃a optabili ꝓsperitate litteris
uris celsitudinẽ nr̃am certã reddentes. carȩ filiationis
munus nobis imꝑtiri dignemini. CA PL
dhȩc supra dictus papa rescripsit. sedẽ scĩ petri semꝑ paratã

Expanded text:
t simulatae deceptiones, quam nostra simplt simulatae deceptiones, quam nostra simplNos enim litteris et verbis indesinenter proclamantes et diversis legationibus eadem repetentes, humiliter postulavimus, ut nos et accusatores nostri juxta divinas et humanas leges sui pontificii audientiam mereremur, ut ratio docet, nostram praesentiam exhibendo: sed semper repulsi sumus. » Et post pauca: « Sed quia Deus omnipotens princeps pastorum in illa sancta sede vestri pontificatus apicem sublimavit, si tempus arriserit, vestrum multipliciter desideramus conspectum et vestris Deo dignis animari colloquiis ac melliflua benedictione potiri'. Et in fine ipsius epistolae: 'Interea modis omnibus obsecramus, ut de vestra optabili prosperitate litteris vestris celsitudinem nostram certam reddentes carae filiationis munus nobis impertiri dignemini. Ad haec supradictus papa rescripsit, sedem sancti Petri semper paratam
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporib exsurrexisse. & si non corpore. tam̃ sp̃u & uirtute.
Huic sc̃issimȩ memoriȩ uiro. adrianis inpontificatu suc¬
cessit. Qđ cũ lotharius rex certa relatione cõperisset.
ei talia scripta direait.¬
n fausta relatio. & in ambiguo hactenis manens. ut ita
dicamus. acrit̾ nrȩ serenitatis trans uerberauit aures.
in timando qđ beatȩ recordationis dõnus nicholaus
ab hac lacrimarũ ualle uocante xp̃o decesserit. cũ
sc̃is ut credimꝰ in ȩstimabilit̾ coronandus. Nec differt.
ut om̃is xp̃iana religio detanto pontifice doleat. et
om̃is ordo ȩcclesi asticus de prudentissimo papa ingemiscat.¬
reuera nos potius deflemus. qui causas nr̃ȩ calũpniȩ & frau¬
dulentas aemulorũ nr̃orũ quȩrimonias tã benigno patri
ęquitatis ac iustitiȩ lance ponderandas ac de terminandas ad
tẽpus & in parte cõmisimus. Sed qđ lugubrit᷑ replicamus.
plus apua sc̃ĩtatẽ illius ualuere nr̃orũ inimicorũ insidię.¬

Expanded text:
temporibus exsurrexisse, etsi non corpore, tamen spiritu et virtute. Huic sanctissimae memoriae viro Adrianus in pontificatu successit. Quod cum Lotharius rex certa relatione comperisset, ei talia scripta direnfausta relatio et in ambiguo hactenus manens, ut ita dicamus, acriter nostrae serenitatis transverberavit aures, intimando, quod beatae recordationis domnus Nicholaus ab hac lacrimarum valle vocante Christo decesserit, cum sanctis, ut credimus, inestimabiliter coronandus. Nec differt, ut omnis christiana religio de tanto pontifice doleat et omnis ordo aecclesiasticus de prudentissimo papa ingemiscat.Revera nos potius deflemus, qui causas nostrae calumniae et fraudulentas aemulorum nostrorum quaerimonias tam benigno patri aequitatis ac iustitiae lance ponderandas ac determinandas ad tempus et in parte commisimus; sed, quod lugubriter replicamus, plus apud sanctitatem illius valuere nostrorum inimicorum insidiae e
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃m ministris ausus fuisset. respndit. Quia inquid
uidi struũ nequiorem om̃ib uirum meliorem et
nobiliore om̃iũ quos intterra conuersan scio non so¬
lum uerbis dehonestari. sed etiam plagis affici
urre minio exagitati qđ eũ quiperegrinus uinerat
ceteris p̃tulisset. Interro gant quis esset ille. qui
bonitate et Nobilitate om̃s ante iret. Cursalirm
patrem monasterii non excepiss&.
llenecessitate conpulsus. celare nonualens qđ ds
iammanĩ i uolebat. ait. Isteest carlomannus
quondam rex francorũ. qui ꝓ xp̃i amore regnũ
et głam mundi dereliquid. quidetanta excellentia
ita sehumiliauit. ut modo auilissimis ꝑ sonis non solũ
contumelus afficitur. uerum cita uerberbus
affligatur. Quo audito tremefacti a sedib eiuis
ignorantiam profiteͥtur. Ille econtia in terram
ꝓuolutus cũ lacrimis negare cepit. hec non
esse carlomannũ. sed hominẽ peccatorẽ et homi¬
cidam collegani suuntimore ꝑterritu ꝓpt̃ con¬

Expanded text:
rum ministrum ausus fuisset, respondit: 'Quia', inquit, 'vidi servum nequiorem omnibus virum meliorem et nobiliorem omnium, quos in terra conversari scio, non solum verbis dehonestari, sed etiam plagis affici'. Furore nimio exagitati, quod eum, qui peregrinus venerat, caeteris pretulisset, interrogant, quis esset ille, qui bonitate et nobilitate omnes anteiret, cur saltem patrem monasterii non excepisset. Ille necessitate compulsus celare non valens, quod Deus iam manifestari volebat, ait: 'Iste est Carlomannus quondam rex Francorum, qui pro Christi amore regnum gloriam mundi dereliquit, qui de tanta excellentia ita se humiliavit, ut modo a vilissimis personis non solum contumeliis afficiatur, verum etiam verberibus affligatur'. Quo audito tremefacti a sedibus surguignorantiam profitentur; ille econtra in terram provolutus cum lacrimis negare coepit, haec non esse vera, non se esse Carlomannum, sed hominem peccatorem et homicidam, collegam suum timore perterritum propter com
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcutit. Post hȩc ipse miserabili morte perit: anno
herodis in udȩa regnat. Dñs iħs ex egiptti redu¬
citur. & propter metũ p̃dicti regis innazareth cin¬
tatẽ galileȩ diuertit. ibiq usq ad tempora baptismi
in habitauit.¬
uodecimo ȩtatis suȩ anno dñs iħs hierosolimã con¬
scendit. ibiꝙ intẽplo in medio doctorũ residens.
Maccusatus. in iennã urbẽ gal li e exilio relegatur.
Regnũ iudeorũ inter quatuor fr̃s eius. herodem.
antipatrũ. lisaniam . & philippũ diuiditur. Cȩsar
augustus post quã. Lui annis & sex mensib romanũ
atiberio dirigitur. Cepł.
eirca regionẽ iordanis baptismũ penitentiȩ in
remissionͣe peccatoru pͣdicat multosque
baptizat. inter quos ipsũ redemptorẽ mundi
qui om̃ium peccata abluit aquis lordamcis

Expanded text:
percutit. Posthaec miserabili morte perit anno dpercutit. Posthaec miserabili morte perit anno dHerodis in Iudea regnat. Dominus Iesus ex Aegypto reducitur et propter metum predicti regis in Nazareth civitatem Galileae divertit ibique usque ad tempora baptismi inhabitavit.imo aetatis suae anno dominus Iesus Hierosolimam conscendit ibique in templo in medio doctorum residens aaccusatus in Viennam urbem Galliae exilio relefatur. Regnum Iudeorum inter quatuor fratres eius Heroem, Antipatrum, Lisaniam et Philippum dividitur. Caesar Augustus, postquam LVI annis et VI mensibus Romanum a Tiberio dirigitur. Anno dcirca regionem Iordanis baptismum penitentiae in remissionem peccatorum predicat multosque baptizat; inter quos ipsum redemptorem mundi, qui omnium peccata abluit, aquis Iordanicis
Abbreviated transcription (Latin):
libelli ad notari faciat. Głam celsituilinis urẽ multorũ
utilitatib profuturã. suꝑna ꝓuidentia diu in columem
conseruare dignetur. Explicit PREEATIO
est. Eadẽ nocte. ab angelis euangelizatur. apastorib
uisitatur. Octaua die circũciditur. xͦ iii die stella
duce a magis adoratur. & misticis munerib p̃dicatur.
xͦldie in tẽplũ cũ oblatione a parentib inducitur.
a simeone suscipitur. ab anna agnoscitur. Post hȩc
in egiptũ deportatur. ubi manet usq ad obitũ he¬
rodis.
Nno d in carnationis sedđo. herodes mittens
u bethleem & in om̃ib finib eius. pueros in nocen¬
tes iugulare p̃cepit. Demnde in domesticos arma
conuertens. multos perimit. Dilectã sibi conuigẽ
mariamnẽ ir terficit. Filios quos exea susceperat.
aristobolũ & alexandrũ in samaria strangulari
iubet. Nouissime antipatrũ ex doside natum.
incentorẽ & insimulatorẽ omniũ malorũ gladio

Expanded text:
libelli annotari faciat. Gloriam celsitudinis vestrae multorum libelli annotari faciat. Gloriam celsitudinis vestrae multorum utilitatibus profuturam superna providentia diu incolumem conservare dignetur. EXPLICIT PREFATIO. i natus est. Eadem nocte ab angelis evangelizatur, a pastoribus visitatur, octava die circumciditur, XIII. die stella duce a magis adoratur et misticis muneribus predicatur. XL. die in templum cum oblatione a parentibus inducitur, a Simeone suscipitur, ab Anna agnoscitur; posthaec in Aegyptum deportatur, ubi manet usque ad obitum Herodis. nicae incarnationis II. Herodes mittens in Bethleem et in omnibus finibus eius, pueros innocentes iugulare precepit. Deinde in domesticos arma convertens multos perimit, dilectam sibi coniugem Mariamnem interficit, filios, quos ex ea susceperat, Aristobulum et Alexandrum in Samaria strangulari iubet. Novissime Antipatrum ex Doside natum, incentorem et insimulatorem omnium malorum gladio
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporib ita ꝑpetuũ silentiũ sit. ut quasi in dieb
nr̃is. aut hominũ actio cessauerit. aut fortassis
nihil dignũ qđ memoriȩ fuerit cõmendandum
egerint. Aut si res digne memoratu geste sunt.
nullus adhȩc litteris mandandã idoneus inuentꝰ
fuerit. notariis ꝑ incuriã otio torpentibus.
acitaq de causa non passussũ tẽpora patrũ ñrorũ
& nr̃a ꝑ omĩa in tacta p̃terire. sed ex multis
pauca notare curaui. Et ubi ad p̃sentia tẽpora
uentum ẽ stilo temperaui. propt̾ quorundã offensã qui adhuc
sunt si ꝑstites. lacius hȩc posteris ex sequenda relinquens.
Accpite ergo hoc paruũ mimusculũ ea benignitate. qua
deuotionẽ missũ ẽ a mea paruitate. In calce autẽ ob¬
secro lectorẽ. ut si illi hȩc dicta nr̃a qualia cũq sint
placuerint. & ea sibi describi uoluerit. hanc p̃faciun¬
culã nullatenus omittat. quin eã in prima fronte

Expanded text:
temporibus ita perpetuum silentium sit, ut quasi in diebus temporibus ita perpetuum silentium sit, ut quasi in diebus nostris aut hominum actio cessaverit aut fortassis nil dignum, quod memoriae fuerit commendandum, egerint aut, si res dignae memoratu gestae sunt, nullus ad haec litteris mandanda idoneus inventus fuerit, notariis per incuriam otio torpentibus. Hac itaque de causa non passus sum tempora patrum nostrorum et nostra per omnia intacta preterire, sed ex multis pauca notare curavi et, ubi ad presentia tempora ventum est, stilo temperavi propter quorundam offensam, qui adhuc sunt superstites, latius haec posteris exequenda relinquens. Accipite ergo hoc parvum munusculum ea benignitate, qua devotione missum est a mea parvitate. In calce autem obsecro lectorem, ut, si illi haec dicta nostra, qualiacumque sint, placuerint et ea sibi describi voluerit, hanc prefatiunculam nullatenus omittat, quin eam in prima fronte