comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quitatũ libro hoc morlo memorat. Quirinꝰ aut̃ uir unꝰ excon¬
sensu turiȩ romanȩ per singulos magistratus usq ad gradũ
consulatus ascendens. cȩtera quoq honorabilis cum paucis
frriam uenit. a cęsarẽ uis dare gentib missus. et censor
simul patrimonioꝵ futurꝰ. Et post pauea ait. Iudas uert¬

Expanded text:
quitatum libro hoc modo memorat: Cyrinus autem vir unus ex consensu curiae Romanae per singulos magistratus usque ad gradum consulatus ascendens, per caetera quoque honorabilis, cum paucis Syriam venit, a Caesare jus dare gentibus missus, et censor simul patrimoniorum futurus. Itaque quod ait: Hae
Abbreviated transcription (Latin):
inflati ad u̾sum frs̃ ferunt᷑. ⁊ siqui forte titubauerint. miseratio.¬
tenebantur. Hic uitam satis arduã ⁊ austeram gerebat: nichil cibi
rigorẽ uellae etiã incarc̾e positꝰ obseruare: attalo pꝰ pͥmã ꝯfessionẽ¬
creat᷑is dĩ & ipse ñ uti. ⁊ aliis formã scandali derelinquere. Qbꝰ cog.¬
nitis alcibiades. cȩpit omia cũ grãrũ actione ꝑcipere. Qaquȩ illi
reuelabat spc̃ ut doc̾et: ⁊ huic ut sequeret᷑ idẽ ꝑsuadebat. S dehis

Expanded text:
t elati adversum fratres feruntur; etsi qui forte titubaverint, viscera mistenebantur. Hic vitam satis arduam et austeram gerebat, nihil cibi vrigorem vellet etiam in carcere positus obtinere, Attalo cuidam secreaturis Dei, et vellet aliis formam scandali deretinquere Quibus cognitis, Alcibiades coepit omnia cum gratiarum actione percipere: quia quae illi revelabat Spiritus ut doceret, huic ut sequeretur idem spiritus pers
Abbreviated transcription (Latin):
qui necabant᷑ incarcere. corpora canibꝰ iubebant᷑ exponi: adhibita
simul custodia die noctuq nequis collectas reliqͥas humanitatis
intiutu traderet sepulturȩ. S siquid forte ł bestiis ł igni reliquũ
excorporibꝰ martirũ fuerat. ipsaq cum truncis suis capita punitoꝵ
insepulta ꝑcustodias militũ seruabant᷑. ⁊ querebat᷑ siquid ultra¬

Expanded text:
qui necabantur in carcere, corpora canibus jubebantur exponi, adhibita simul custodia die noctuque, ne quis collectas reliquias humanitatis intuitu traderet sepulturae. Sed et si quid forte vel bestiis vel igni reliquum ex corporibus martyrum fuerat, ipsaque cum truncis suis capita punitorum, insepulta per custodiam militum servabantur. Neque ver
Abbreviated transcription (Latin):
ret: xuiii. Ritur adorientẽ regressꝰ ibiq ut abȩxordio principa
sui summa cũra summoq studio pulsis hereticis. eccłas catholicis
mento ꝓficeret: comunem se preb̃e erga sacerdotes dĩ &e fidĩ religioẽ
ac muntficentia cunctis regium animũ exhibere. Accessu facilis. &
absq imꝑiali fastu ad colloqͥũ se humilibꝰ preb̾e. Hortatu eiꝰ et largiti¬
onibꝰ eccłȩ plurimis locis ornatȩ. satis magnificeq constructe: pre-¬
stare multa poscentibꝰ. s freqñtiꝰ ultro offerre. Idolorũ cultus. qͥ con-¬
stantini institutione et deinceps negligi ⁊ destrui coeptꝰ fuerat. eodẽ
imꝑante collapsus ÷. Proquibꝰ intantum dõ carus fuit: ut speciale ei
teris instructꝰ. s coͣntentionis uitio nimiꝰ agit᷑. et aduersum omne qͣ¬

Expanded text:
e sunt. Igitur ad Orientem regressus, ibique, ut ab exordio principatus e sunt. Igitur ad Orientem regressus, ibique, ut ab exordio principatus sui, summa cura summoque studio pulsis haereticis, Ecclesias catholicis mento proficeret: communem se praebere erga sacerdotes Dei: fide, religione, et munificentia cunctis regium animum exhibere: accessu facilis et absque imperiali fastu ad colloquium se humilibus praebere: hortatu ejus et largitionibus, Ecclesiae plurimis locis ornatae satis magnificeque constructae: praestare multa poscentibus, sed frequentius ultro offerre. Idolorum cultus, qui Constantini institutione et deinceps negligi et destrui coeptus fuerat, eodem imperante collapsus est. Pro quibus in tantum Deo charus fuit, ut speciale ei teris instructus, sed dum contentionis vitio nimius agitur, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. atq ipse pꝰea quã romã illustri cũ triumpho inuentꝰ : ad ꝓͥarur
tione exorta. qͥdã ex militaribꝰ uiris impetu fuisset popłi furentis ex-¬
tinctꝰ: repentini nuntii atrocitate succensꝰ. ad ludos cicenses inuita¬
ri popłm. eiq exinꝓuso circũ fundi milites. atq obtruncare passĩ
quiq occurrisset gladio iubet: ⁊ uindictã dari ñ cͥmini s furori. Ob
hoc cum a sac̃dotib italiȩ argueret᷑. agnouit delictũ: culpãq lacͥmis¬
ꝓfessꝰ publicã penitentiã in conspectu totiꝰ eccłȩ exegit. et ad hoc sibi
tempꝰ assepͥtũ. absq regali fastigio patient̃ impleuit. Quibꝰ omib gestis
illud qͦq mirabilit̾ ad iecta lege sanxit inposterum. ut sententiȩ prin-¬
cipum suꝑ animaduersionẽ ꝓlatȩ. indiem tricesimũ abexecutorib
differantur: quo locus miscdiȩ. uł si res tulisset poenitentiȩ non peri¬

Expanded text:
tuit. Atque ipse posteaquam Romam illutuit. Atque ipse posteaquam Romam illutione exorta, quidam ex militaribus vir impetu fuisset populi furentis extinctus, repentini nuntii atrocitate succensus, ad ludos Circenses invitari populum eique ex improviso circumfundi milites, atque obtruncari passim, ut quisque occurrisset, gladio jubet, et vindictam dari non crimini, sed furori. Ob hoc cum a sacerdotibus Italiae argueretur, agnovit delictum, culpamque cumprofessus, publicam poenitentiam in conspectu totius Ecclesiae egit, et in hoc sibi tempus adscriptum absque regali fastigio patienter implevit. Quibus omnibus illud quoque mirabiliter adjecit; lege sanxit in posterum, ut sententiae principum super animadversione prolatae in diem vigesimum ab exsecutoribus differrentur, quo locus misericordiae vel, si res tulisset, poenitentiae non peri
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc ipsum quẽ habeo tollite. tantum mͥ conscientia fidĩ duret illesa.
Haec dicens: ante petes impia p̃cipientiũ cingulũ iecit. Ambrosi uero
aduersum Reoinȩ furorem non se manu defensabat aut telo: s ieuiniis
continuatisq uigiliis subaltari positꝰ. ꝑ obsecrationes defensorẽ sibiatq
eccłȩ dm̃ parabat. Cumq haec inlongum diuersis machinis & oppug.¬
nationibꝰ neqͥcqu̾a iustina molit᷑: maximꝰ qͥ se exueret tiranni infamiã.
et legitimum pͥncipẽ gestiret ostendẽ. datis litt̾is. impium ꝓtestatur
ffuit tam̃ theodosiꝰ ꝓpt̾ regni fidẽ bonitatisq ac beneficioꝵ aui
gram memor. ⁊ inuindictã totis uiribꝰ orientis insurgens. ultꝰ: san-¬
guinem iustum. Ualentinianoq impia int̾ haec matre defuncta.
fidem catholicã quam ipsa uiolauerat. & regnũ tiranno depulso resti¬

Expanded text:
Hunc ipsum, quem habeo tollite: tantum mihi conscientia fidei duret illaesa. Hunc ipsum, quem habeo tollite: tantum mihi conscientia fidei duret illaesa. Haec dicens, ante pedes impia praecipientium cingulum jecit. Ambrosius vero adversum Reginae furorem, non se manu defensabat, aut telo, sed jejuniis continuatisque vigiliis sub altari positus: per obsecrationes defensorem sibi atque Ecclesiae Deum parabat. Dumque haec in longum diversis machinis et oppugnationibus nequam Justina moliretur, Maximus, qui se exuere tyranni infamia, et legitimum principem gestiret ostendere, datis litteris impium protestatur  Theodosius propter regni fidem, bonitatisque ac beneficiorum Gratiani memor, et in vindictam, totis viribus Orientis insurgens, ultus est sanguinem justum. Valentiniani quoque impia inter haec mater defuncta, fidem catholicam, quam ipsa violaverat, et regnum tyrannide depulsa, resti
Abbreviated transcription (Latin):
nis gen̾e fatigans. pͥmũ s ad itũ debellandȩ rimabat᷑ eccłe. S quãuis
illa iezabel spũ pugnaret armata: resistebat tam̃ ambRosiꝰ. heliȩ
untute repletus & grã. Ipsa aũ in aecdiis garrire. strepere. animare
contumeliȩ muidia quã falso conflauerat mat̾ accensꝰ armatoꝵ
globum adeccłam mittit: confringi ianuas. oppugnari sc̃a. sac̃dotẽ
ꝑtrahi. atq inexiliũ agi ꝓtinꝰ iubet. S tanta fuit ꝑseuerantia fide-¬
lium popłoꝵ. ut aiãs pͥꝰ amittere qu ĩ epm̃ uellent. xu. Interim¬
dictanda adu̾sum fidẽ patrũ imꝑialia decreta mandant᷑ beniuolo:
tunc memoriȩ scͥnus p̃sidenti.S ille cui ab incunabulis sacra fides
& uenerabilis fuit: abnegat se impia posse uerba ꝓferre: et contͣ dm̃
loqui. Tum uͦ ne inceptũ regine frustirare uidet᷑ celsior ei honor ꝓmit:¬
titur. si impleret iniuncta. Ille qui nobilior infide eẽ quam inhonori¬
bꝰ cuperet: quid mͥait ꝓ impietatis mercede altiorẽ ꝓmittitis gradũ:

Expanded text:
nis genere fatigans, primum sibi aditum debellandae rimabatur Ecclesiae. Sed quamvis illa Jezabel spiritu pugnaret armata, resistebat tamen Ambrosius, Eliae virtute repletus et gratia. Ipsa autem in Ecclesiis garrire, strepere, animare, pro contumeliae invidia, quam falso conflaverat mater, accensus, armatorum globum ad Ecclesiam mittit: confringi januas, oppugnari sancta, Sacerdotem pertrahi, atque in exilium agi, protinus jubet. Sed tanta fuit perseverantia fidelium popdictanda adversum fidem patrum Imperialia decreta mandantur Benevolo, tunc memoriae scriniis praesidenti. Sed ille cui ab incunabulis sacra fides, et venerabilis fuit, abnegat se impia verba posse proferre, et contra Deum loqui. Tum vero ne incoeptum reginae frustrari videretur, celsior ei honor promittitur, si impleret injuncta. Illo qui nobilior in fide esse quam in honoribus cuperet: Quid mihi, ait, pro impietatis mercede altiorem promittitis gradum?
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset et trã diceret ad orandũ. cet̾os aũ neq eẽ dõs neq ad orari deb̃e.
Incastrũ qͦddã deserti q̃ cefro appellat᷑ in exilium trudit᷑. obhoc p̃cipue
electum qͥ loci incole gentiles erant. ⁊ idoloꝵ suꝑstitionibꝰ satis dediti.
Quiq exulẽ dionisiũ pͥmo hostili aĩo et satis aduersa mente suscipiunt:
postmodũ uͦ cum paulatim ꝑ dnĩ grãm uerbum dĩ disseminare cepis-¬
set. pars maxima trucis & barbari popłi relictis idolis conu̾sa : ad
dm̃ uerũ. xp̃oq subiecta. Q cõꝑto: rurs eũ ad alium locũ uicinũ
quidẽ alexandrie s in colis desertum. ac pene habitatoribꝰ uacuum.
rursum missis cum centurione militaribꝰ uiris ipsum dionisiũ. ⁊
cum eo gaiũ ⁊ petrũ cathenis constrictos et diuersis cruciatibꝰ afflictos
indesertũ qͦddã libie ꝑtraxert̃. Ibiq eos in loco squalidissimo et om̃i
usu humanitatis carente a pareconio. trium dierũ itinere indesertũ

Expanded text:
fecisset et terram, huncque diceret adorandum, caeteros autem neque esse deos, neque adorari debere; in castrum quoddam deserti, quod Cefro appellatur, in exsilium truditur, ob hoc praecipue electum quod loci incolae gentiles erant, et idolorum superstitionibus satis dediti. Qui exsulem Dionysium primo hostili animo et satis adversa mente suscipiunt; post vero cum paulatim per Domini gratiam verbum Dei his seminare coepisset, pars maxima trucis et barbari populi, relictis idolis, conversa est ad Deum verum, Christoque subjecta. Quo comperto, rursus eum ad alium locum, vicinum quidem Alexandriae, sed incolis desertum, ac pene habitatoribus vacuum trursum missis cum centurione militaribus viris, ipsum Dionysium, et cum eo Gaium et Petrum catenis constrictos, et diversis cruciatibus afflictos, in desertum quoddam Libyae pertraxerunt, ibique eos in loco squallidissimo, et omni usu humanitatis carente, a Paraetonio trium dierum itinere in desertu
Abbreviated transcription (Latin):
nentes. signa & prodigia apłica. simplicitate uitȩ & cordis sincertiate
faciebant. Ex quibꝰ interim qͦs ipsi uidimꝰ. ⁊ quoꝵ benedici manibꝰ merumꝰ
hii sunt. Machariꝰ de suꝑiori heremo. aliꝰq machariꝰ de int̾iori. isidorꝰ in-
scithi. pambꝰ incellulis. moses & beniamin in nitria. scron ⁊ helias. &
paulꝰ inapeliote. aliꝰ paul infocis. pime & ioseph inpispiri. qͥ appellabatꝰ
mons antonii. S ⁊ alios quã plures huiꝰmodi uiros in aegypti partibꝰ
habitare fideli cõꝑimꝰ hominẽ auditu: ut uere cõpleret᷑ apłi dictũ. qr ubi
habundaũ peccatũ. suꝑ habundaũ grã. habuit aũ ꝑ idẽ tẽpꝰ etiã mesopota.¬

Expanded text:
nentes, signa et prodigia Apostolica simplicitate vitae, et cordis sinceritate faciebant. Ex quibus interim quos ipsi vidimus et quorum benedici manibus meruimus, hi sunt, Macarius de superiori eremo, alius Macarius de inferiori, Isidorus in Scyti, Pambus in Cellulis, Moyses et Beniamin in Nitria, Scyrion et Helias et Paulus in Apeliote, alius Paulus in Focis, Poemen et Joseph 279 in Pispiri, qui appellabatur mons Antonii. Sed et alios quamplures hujuscemodi viros in Aegypti partibus habitare, fideli comperimus auditu, ut vere compleretur Apostoli dictum: Quia ubi abundavit peccatum, superabunda
Abbreviated transcription (Latin):
ERItoRUM dicunt ẽẽ medicoꝵ. ubi imminere
urbib uł regionibꝰ generales uidint morbos.
ꝓuidẽ aliquod medicam̃ti uł poculi genꝰ.
quo prȩmuniti homines ab imminenti de¬
fendant᷑ exitio. Qd tu qͦ uenerande pater
chromati medicine exequens genꝰ tẽpore
quo disruptis italiȩ claustris alarico duce go-¬
thorum se pestifer morbꝰ infudit. & agros. arm̃ta.
uiros. longe lateq uastauit. popłis tͥ a dõ cõmissis. ferali
exitio aliqͦd remedium querens. ꝑ qd̃ aegrȩ mentes ab ingru-¬
entis mali contagioẽ subtracte. meliorib occupate studiis
tenerent᷑: inuingis mͥ ut eccłasticam hrstoriã quã uir eru-

Expanded text:
eritorum dicunt esse medicorum, ubi imminere urbibus, vel regionibus generales viderint morbos, providere aliquod medicamenti, vel poculi genus, quo praemuniti homines, ab imminenti defendantur exitio. Quod tu quoque, Venerande Pater Chromati, medicinae exequens genus, tempore quo, diruptis Italiae claustris ab Alarico duce Gothorum, se pestifer morbus infudit, et agros, armenta, viros longe lateque vastavit, populis tibi a Deo commissis feralis exitii aliquod remedium quaerens, per quod aegrae mentes ab ingruentis mali contagione subtractae, melioribus occupatae studiis tenerentur: injungis mihi ut Ecclesiasticam historiam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
bas tempꝰ uidisti puerulum sub rogaueris. Qui panes quinq¬
quidẽ duplicatos sicut acceperat adhiberet. ad explendum tam̃
euuangelicum sacram̃tũ ꝓpͥo labore captos adderet etiam piscicu-¬
los duos. aggressus sum exequi ut potui quod preceperas: certus
ocusabit imperitie nr̃ȩ culpas. precipientis auctoritas

Expanded text:
turbas tempus vidisti, puerulum subrogaveris, qui panes turbas tempus vidisti, puerulum subrogaveris, qui panes quidem quinque sicut acceperat, duplicatos adhiberet, ad explendum tamen Evangelicum Sacramentum, proprio labore captos adderet etiam pisciculos duos, aggressus sum exsequi, ut potui, quod praeceperas: certus quod excusabit imperitiae nostrae culpas, praecipientis auctoritas.
Abbreviated transcription (Latin):
dum notitiam rerum gestaꝵ auidiꝰ petit. obliuionẽ quodã¬
modo maloꝵ que gererent᷑ acciperet. Aqͦ ego opere cum
excusare me uellẽ. ut pote inferior & impar. & qui in tam
tis annis usũ latini sermonis amiserim: considau
qͦd ñ absq aliqͦ apłice institrtionis ordine nob̃ ista preciꝑes.
Nam ⁊ cũ dñs aliqͣndo esurientib indeserto auditoꝵ turbis di.¬
xisset ad apłos. date eis uos manducare: anoreas uł ⁊ hylippꝰ
unꝰ ex apł̃is. intelligens eo magis splendescere diuine uirtutis in¬
signia. si minimoꝵ quoꝵq ministeriis explerent᷑. non ꝓtulit pa-¬
nes apłicȩ reconditos pere. s puerulũ ad eẽ dicit habentẽ qͥnq
panes ⁊ duos pisces: quem uerecunde excusans adiecit. S haec
quid sunt ad tantos: Quo magis in angustis opib & desperatis ela¬
ra fier&e diuina potentia. Sciens ergo exillis te qͦq descendere dis-¬
nis. recordatus qͦd philippi fortassis exemplo ubi pascer

Expanded text:
dum notitiam rerum gestarum avidius petit, oblivionem quodammodo malorum, quae gererentur, acciperet. A quo ego opere cum excusare me vellem, utpote inferior et impar, et qui in tam multis annis usum Latini sermonis amiserim, consideravi quod non absque aliquo Apostolicae institutionis ordine nobis ista praeciperes. Nam et cum Dominus aliquando esurientibus in deserto auditorum turbis, dixisset ad Apostolos: Date eis vos manducare: Philippus unus ex Apostolis intelligens, eo magis splendescere divinae virtutis insignia, si minorum quorumque ministeriis explerentur, non protulit panes Apostolicae reconditos perae, sed puerulum adesse dicit, habentem quinque panes, et duos pisces. Quem verecunde excusans, adjecit: Sed haec quid sunt inter tantos ? quo magis in angustis opibus et desperatis clara fieret divina potentia. Sciens ergo ex illis te quoque descendere disciplinis, recordatus quod Philippi fortassis exemplo, ubi pascendi
Abbreviated transcription (Latin):
si. Quantã uͦ uirtutẽ habeat simplicitas fidĩ etiã exhis quȩ in ibi gesta
referuntur agnoscimꝰ. Et enĩ cũ ꝓstudio religiosi imꝑatoris ex om̃i t̾ra sac̃-¬
dotes dĩ coissent: opinione cõmoti phylosophi qͦq et dialectici ualde no-¬
biles et opinatissimi conuenert. cẽ iii. In quibꝰ quidã mnarte dialectica

Expanded text:
i. Quantam vero virtutem habeat fidei simplicitas, etiam ex his quae inibi gesta referuntur, agnoscimus. Etenim cum pro studio religiosi Imperatoris, ex omni terra sacerdotes Dei coissent, 220 opinione commoti philosophi quoque et dialectici valde nobiles, et opinatissimi convenerunt. In quibus quidam insignis in arte Dialectica
Abbreviated transcription (Latin):
tineat fides. ab his tam̃ qͥ longe positi sunt obscurior fama substraxit.
In ea diuisione orbis terrȩ quȩ ad p̃dicandum uerbũ dĩ sorte ꝑapłos cȩlebra-¬
ta est: cum aliȩ aliis ꝓuntiȩ obuenissent. thomȩ parthia. et matheo ethio-¬
pia. eiq adherens citerior india. bartholomeo dr̃ sorte decreta. Inter
multis uariisq linguis et gentibꝰ habitata: quã uelut longe remotã.
nullus apłicȩ p̃dicationis uomer impresserat. quȩ tam̃ tẽporibꝰ constan-¬
tini. tali quadã excausa semina fidĩ prima suscepit. Metrodorus qͥdã
netrasse. Cuiꝰ exemplo inuitatꝰ etiã metropiꝰ quidã tiriꝰ philosophꝰ simili
excausa adire indiã uoluit: habens secum duos puerulos. qͦs liberalibꝰ
literis ut pote ꝓpinqͦs instituebat: quoꝵ unꝰ qͥ erat iunior edesi: alt̾ fru-¬
mentiꝰ uocabat᷑. Igͥ ꝑuisis his ⁊ innotitiam captis quibꝰ animꝰ pascebat᷑.

Expanded text:
tineat fides, ab his tamen qui longe positi sunt, obscurior fama subtraxit.tineat fides, ab his tamen qui longe positi sunt, obscurior fama subtraxit.In ea divisione orbis terrae, quae ad praedicandum verbum Dei sorte per Apostolos celebrata est, cum aliae aliis provinciae obvenissent, Thomae Parthia, et Matthaeo Aethiopia, eique adhaerens citerior India Bartholomaeo dicitur sorte decreta. Inter multis variisque linguis et gentibus habitata, quam velut longe remotam, nullus Apostolicae praedicationis vomer 231 impresserat, quae tamen temporibus Constantini tali quadam ex caussa semina fidei prima suscepit. Metrodorus quidamnetrasse. Cujus exemplo etiam invitatus Meropius quidam Tyrius philosophus simili ex caussa adire Indiam voluit, liabens secum duos puerulos, quos liberalibus litteris utpote propinquos instituebat. Quorum unus qui erat junior Edesius, alter Frumentius vocabatur. Igitur pervisis, et in notitiam captis his quibus animus pascebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
subdebat. Ad antonium qͦq pͥmũ habitatorẽ heremi. uelut ad i.¬
num ex ꝓpħis litteras supplicit̾ mittit: uti ꝓ se ac liberis suis dño
supplicaret. Ita non solum meritis suis aut religione matͥs. s et int̾.¬
cessione scoꝵ cõm̃dabilẽ se dõ fieri gestiebat. Sane qm̃ tanti uiri anto-¬
nii fecimꝰ mentionẽ. de uirtutib eiꝰ atq institutis et sobrietate m̃tis.
ut in solitudine uitã degens. usus solummodo consortio fuerit besti.¬
arũ. & de demonibꝰ crebros agens triumphos. placuerit dõ supra cun-¬
ctos mortales. utq institutionis suȩ preclara usq in hodiernũ monachis
exempla reliquerit. uolentẽ me aliqua exponere. ille libellus exclusit:
qui ab athanasio seͥptꝰ. etiam latino sermone editus ÷. Propt̃ qͦd nos omis-¬
sis his quȩ ab aliis iamdicta st̃: ẽa memorabimꝰ quȩ quauis gestoꝵ con-¬

Expanded text:
subdebat. Ad Antonium quoque primum eremi habitatorem, velut ad usubdebat. Ad Antonium quoque primum eremi habitatorem, velut ad unum ex prophetis litteras, supliciter mittit, ut pro se ac liberis Domino supplicaret. Ita non solum meritis suis, ac religione matris, sed et intercessione sanctorum commendabilem se Deo fieri gestiebat. Sane quoniam tanti viri Antonii fecimus mentionem, de virtutibus ejus atque institutis, et sobrietate mentis, ut in solitudine vitam degens, usus solummodo consortio fuerit bestiarum, et de daemonibus crebros agens triumphos, placuerit Deo supra cunctos mortales, utque institutionis suae praeclara usque in hodiernum monachis exempla reliquerit, volentem me aliqua exponere ille libellus exclusit, qui ab Athanasio scriptus, etiam Latino sermone editus est. Propter quod nos, omissis his quae ab aliis jam dicta sunt, ea memorabimus, quae quamvis gestorum con
Abbreviated transcription (Latin):
salutaris partem detulit filio: partem uͦ thecis argenteis conditã
dereliquit inloco: quo etiã nunc ad memoriam solita ueneratione
seruatur. Reliquit etiã hoc inditium religiosi animi regina uenera.¬
bilis. scilicet uirgines quas ibi repperit dõ sacratas inuitasse ad
prandium: et tanta eas deuotione curasse dr̃. ut indignũ cređet si
famuloꝵ uterentur officiis: s ipsa manibꝰ suis famulȩ habitu suc-¬
cincta cibum apponeret: poculũ porrigeret: aquã manibꝰ infund̾et:
et regina orbis ac mat̾ imꝑii. famularũ xp̃i se famulã deputaret.
Haec quidẽ ierosolimis gesta.xIII INterea constantinꝰ pietate fretꝰ.
sarmatas. gothos. aliasq barbaras nationes. nͥ quȩ amicitiis uł de-¬
ditione sui pacem preuenerant. in solo ꝓpͥo armis edomuit: et qͣnto.
magis se religiosiꝰ&e humiliꝰ dõ subiecerat. tanto ampliꝰ ei ds̃ uniu̾sa

Expanded text:
salutaris partem detulit filio, partem vero thecis argenteis conditam salutaris partem detulit filio, partem vero thecis argenteis conditam dereliquit in loco: quae etiam nunc ad memoriam solicita veneratione servatur. Reliquit etiam hoc indicium religiosi animi Regina venerabilis: Virgines quas ibi reperit Deo sacratas, invitasse ad prandium, et tanta eas devotione curasse dicitur, ut indignum crederet, si famulorum uterentur officiis, sed ipsa manibus suis, famulae habitu succincta, cibum apponeret, poculum porrigeret, aquam manibus infunderet, et Regina orbis ac mater imperii, famularum Christi se famulam deputaret. Et haec quidem Jerosolymis gesta. Interea Constantinus pietate fretus, Sarmatas, Gothos, aliasque barbaras nationes, nisi quae vel amicitiis, vel deditione sui, pacem 230 praevenerant, in solo proprio armis edomuit. Et quanto magis se religiosius ac humilius Deo subjecerat, tanto amplius ei Deus universa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quirere lignum beatum in quo salus nr̃a pependit. ostende euident̃ ex
his tribꝰ quȩ crux fuerit ad dñicã głam. uł quȩ extiterint ad seruile sup.¬
plicium: ut hȩc mulier quȩ semiuiua decumbit. statim ut eam lignũ
salutare contigerit. amortis ianuis reuocet᷑ ad uitam. Et cum haec di-¬
xisset: adhibuit pͥmo unã extribꝰ. et nichil ꝓfecit. Ad hibuit scd̃am:
nec sic quidẽ aliqͥd actũ ÷. Ut uero ad mouit tertiã : repente ad aꝑtis¬
oculis mulier consurgit. & stabilitate uirium recepta. alacrior multo
quam sana fuerat tota domo discurrere. & magnificare dnĩ potentiã
rificum in eo loco in quo crucẽ reppererat regiai ambitione con-¬
struxit. Clauos qͦq quibꝰ corpꝰ dnĩcũ fuerat affixum. portat ad filiũ:
ex quibꝰ ille frenos composuit quibꝰ uteretur ad bellum: & exaliis
galeam nichilominꝰ belli usibꝰ aptam fertur armasse. Ligni uͦ ipsi

Expanded text:
perquirere lignum beatum, in quo salus nostra pependit; ostende evidenter ex perquirere lignum beatum, in quo salus nostra pependit; ostende evidenter ex his tribus quae crux fuerit ad Dominicam gloriam, vel quae exstiterint ad servile supplicium, ut haec mulier quae semiviva decumbit, statim ut eam lignum salutare contigerit, a mortis januis revocetur ad vitam. Et cum haec dixisset, adhibuit primo unam ex tribus, et nihil profuit, adhibuit secundam, et nec sic quidem aliquid actum est. Ut vero tertiam admovit, repente adaoculis mulier consurrexit, et stabilitate virium recepta, aiacrior multo, quam cum sana fuerat, tota domo discurrere et magnificare Dei Al. Dominirificum in eo loco in quo crucem repererat, regia ambitione construxit. Clavos quoque, quibus corpus Dominicum fuerat affixum, portat ad filium. Ex quibus ille frenos composuit, quibus uteretur ad bellum: et ex Al. tac. ex aliis galeam nihilominus belli usibus aptam fertur armasse. Ligni vero ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
repperit cruces s obturbabat reꝑti muneris letitiã uniꝰ cuiꝰq crucis
indiscreta ꝓpͥetas. Aderat quidem & titulus ille qui grecis et latinis
atq hebraicis litteris apilato fuerat conscͥptꝰ: s nec ipse satis euident᷑
diũci ꝓdebat signa patibuli. Hinc iam humane ambiguitatis incer.¬
quandã loci illiꝰ feminã graui egritudine confectam. seminecẽ iacere.
Machariꝰ ꝑ idem tẽpꝰ ecclȩ illiꝰ epẽ erat. Is ubi cunctantẽ reginam atq
om̃s pariter qui aderant uidet. afferte huc inquit totas quȩ reꝑte st̃
gressus cum regina parit̾ et populis. ad eã quȩ decumbebat. defixis
genibꝰ huiꝰcemodi ad dm̃ precem ꝓfudit. Tn dnẽ qui ꝑunigenitũ
filium tuũ salutem generi humano ꝑpassionẽ crucis conferre dig.¬
natꝰ es. et nunc in nouissimis temporib aspirasti incor ancillȩ tuȩ

Expanded text:
reperit Al. comperit cruces. Sed obturbabat reperti muneris laetitiam uniuscujusque crucis reperit Al. comperit cruces. Sed obturbabat reperti muneris laetitiam uniuscujusque crucis indiscreta proprietas. Aderat quidem et titulus ille, qui Graecis, et Latinis, atque Hebraicis litteris a Pilato fuerat conscriptus: sed nec ipse satis evidenter dominici prodebat signa patibuli. Hinc jam humanae ambiguitatis incerquamdam loci illius feminam gravi aegritudine confectam seminecem jacere. Macharius per idem tempus illius episcopus erat. Is ubi cunctantem reginam, atque omnes pariter qui aderant, videt: Afferte huc, inquit, omnes quae repertae sunt iet Deus. Et ingressus cum regina pariter et populis ad eam quae decumbebat, defixis genibus hujuscemodi ad Deum precem profudit: Tu Domine, per unigenitum Filium tuum salutem generi humano per passionem crucis conferre dignatus es; et nunc in novissimis temporibus aspirasti in corde ancillae tuae
Abbreviated transcription (Latin):
reliquo uarietas oriret᷑ eccłiis tradidissent. om̃ibꝰ rite dispositis.
eccłarũ pax et fides inorientis atq occidentis partibꝰ una atq eadẽ
seruabatur. Per idem tempꝰ. helena constantini mat̾. femina
incomparabilis fide. religione animi. ac magnificentia singulari.
cuiꝰ uere constantinꝰ et eẽt filiꝰ & crederetur. diuinis ãmonita uisio-¬
nibꝰ ierosolunã petit: atq ibi locum in quo sacro scm̃ corpꝰ xp̃i pa-¬
tibulo affixũ pependat. ab incolis ꝑquirit. Qui iccirco ad inue¬
niendum difficilis erat. qd ab antiquis ꝑ secutoribꝰ simulachrũ in eo
uoluisset. uenerẽ uidetur ad orare: & obhoc infrequens et pene obli-¬
uioni datꝰ fuerat locꝰ. S cũ haec ut supͣ diximus religiosa femina
ꝓperasset ad locum cȩlesti sibi inditio designatũ: cuncta ex eo ꝓfana
et polluta de turbans. in altum purgatis ruderibꝰ. tres confuso ordine

Expanded text:
reliquo varietas oriretur, ecclesiis tradidissent, omnibus rite dispositis, reliquo varietas oriretur, ecclesiis tradidissent, omnibus rite dispositis, ecclesiarum pax et fides in Orientis atque Occidentis partibus una atque eadem enit. Per idem tempus Helena Constantini mater, femina incomparabilis fide, religione animi ac magnificentia singulari, cujus vero Constantinus et esset filius et crederetur, divinis admonita visionibus, Jerosolymam petit, atque ibi locum in quo sacrosanctum corpus Christi patibulo affixum pependerat, ab incolis perquirit. Qui idcirco ad inveniendum difficilis erat, quod ab antiquis persecutoribus simulacrum in eo voluisset, Venerem videretur adorare. Et ob hoc infrequens et pene oblivioni datus fuerat locus. Sed cum ut supra diximus religiosa foemina properasset ad locum caelesti sibi indicio designatum, cuncta ex eo prophana et polluta deturbans, in altum purgatis ruderibus, tres confuso ordine
Abbreviated transcription (Latin):
id: eiꝰdẽ cum patre substantiȩ filium confiteri. atq firmissima om̃iũ
sententia ꝓnuntiat᷑. Decẽ et . uii. soli tunc fuisse dnr quibꝰ arrii fides
magis placeret. extrinsecus creatum dĩ filium ex nullis substantibꝰ
et non ex ipsa patris deitate ꝓgenitũ confirmantes. Defertur ad cons.¬
tantinũ sacdotalis concilii sententia. ille tanquã adõ ꝓlatã uenerat᷑.
Cui siquis temptasset obiti: uelut contra diuina uenientẽ statuta. in exiliũ
se ꝓtestatur ac̾turũ. Sex igͥ soli cum arrio se patiunt᷑ expelli: reliqui uͦ
undecĩ consilio int̾ se habito acquiesct̾ ad subscribendũ. manu sola ñ m̃t
Cuiꝰ simulationis auctor p̃cipue extitit nicomediȩ ep̃c eusebiꝰ: interim
quoqͦmͦ aliis ueritate. aliis simulatione sic̃ pꝰexitꝰ docuit subscͥbentibae
de singulis qͥbꝰq eccłasticis obseruationibꝰ certa statuta firmantibꝰ. Coꝵ qͥ¬

Expanded text:
idest, ejusdem cum Patre substantiae Filium confiteri, idque firmissima omnium idest, ejusdem cum Patre substantiae Filium confiteri, idque firmissima omnium sententia pronuntiatur. Decem et septem soli tunc fuisse dicuntur, quibus Arii fides magis placeret, extrinsecus creatum Dei Filium ex nullis substantibus, et non ex ipsa Patris deitate progenitum confirmantes. Defertur ad Constantinum sacerdotalis Concilii sententia. Ille tanquam a Deo prolatam veneratur. Cui si quis tentasset obniti, velut contra divina statuta venientem, in exilium se protestatur acturum. Sex igitur soli cum Ario se patiuntur expelli: reliqui vero undecim, consilio inter se habito, adquiescunt ad subscribendum manu sola, non mente. Cujus simulationis auctor praecipue extitit Nicomediae Episcopus Eusebius. Interim quoquo modo aliis veritate, aliis simulatione sicut post exitus docuit subscribentibus, et de singulis quibusque Ecclesiasticis observationibus certa statuta figentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
mum: rem sicut filia de sepulchro respondat reꝑtã tradidit poscenti.S
et multa alia eiꝰ referunt᷑ gesta mirabilia: quȩ etiam nunc ore om̃iũ cȩ-¬
lebrantur. Lales igͥ adhuc illis temporibꝰ ꝑ multi uiri in eccłi is dñi re-¬
fulgebant: ex quibꝰ plurimi in illo concilio fuert̃. Sed et athanasius
eodem tempore alexandri diaconꝰ alexandrini ep̃i aderat: consili is se-¬
nem quã plurimis iuuans. Interea ꝑ dies singulos agitabat᷑ conuentꝰ.
nec facile aut temere de re tanta statuere audebant. Euocabatur fre-¬
quent̃ arriꝰ inconcilium: & assiduo tractatu assertiones eiꝰ discutie-¬
bantur: et quid aduersum haec teneri deberet aut statui. summa cũ
libratione querebat᷑. Uerum pꝰ dutinũ multũq tractatũ. placet oĩb
ac uelut uno cunctoꝵ ore & corde decernitur homo usyon scribi debe.

Expanded text:
mum, rem sicut filia de sepulcro responderat, repertam tradidit reposcenti. Sed mum, rem sicut filia de sepulcro responderat, repertam tradidit reposcenti. Sed et multa alia ejus feruntur 223 gesta mirabilia, quae etiam nunc ore omnium celebrantur. Tales igitur in illis adhuc temporibus permulti viri in Ecclesiis Domini refulgebant, ex quibus plurimi in illo Concilio fuerunt. Sed et Athanasius eodem tempore Alexandri diaconus Alexandrini Episcopi, aderat consiliis senem quamplurimis juvans. Interea per dies singulos agitabatur conventus, nec facile aut temere de re tanta statuere audebant. Evocabatur frequenter Arius in Concilium, et assiduo tractatu assertiones ejus discutiebantur, et quid adversum haec teneri deberet, aut statui, summa cum libratione quaerebatur. Verum post diutinum multumque tractatum placet omnibus, ac velut uno cunctorum ore et corde decernitur ὁμοούσιον scribi debere,
Abbreviated transcription (Latin):
caulis pendẽ districtos. Cumq causam noxȩ cõꝑisset: ab soluit sermone.
quos meritis uinxerat. Et neeis in anis nocturna cedẽt occupatio. dollite
inquit ouiuenes unũ uob̃ arietẽ: ne sine causa uenisse uideamini: quẽ
meliꝰ prece quã furto quesisse conuenerat. Radt̃ etiã de hoc illud factũ
mirabile. Filiam habuit hrrenȩ noiẽ: quȩ cũ ei bene ministrasset. uirgo
defuncta : Post eiꝰ obitum uenit quidã dicens se ei qͦddã depositũ cõm̃dasse.
Rem gestam non nouerat pat. ꝑquisitum in totam domũ: nusquã quod pos-
bat: uitȩ suȩ quoq illaturum seẽẽ exitium. nͥ ꝯm̃data reciꝑet testabat᷑.
Permotꝰ lacrimis eiꝰ senex. ad sepulchrũ filiȩ ꝓperat:. atq eã noĩẽ clamitat.
Tum illa de sepulchro. quid uis ait pat̾: Cõmendatũ inqͥt illiꝰ ubi posu-¬
isti: At illa locum designans. illicait inuemes defossũ. Regressꝰ ad do-¬¬

Expanded text:
in caulis pendere districtos. Cumque causam noxae comperisset, absolvit sermone, in caulis pendere districtos. Cumque causam noxae comperisset, absolvit sermone, quos meritis vinxerat: et ne eis inanis nocturna cederet occupatio: Tollite, inquit, o juvenes, unum vobis arietem, ne sine caussa venisse videamini, quem melius prece, quam furto quaesisse convenerat. Tradunt de hoc etiam illud factum mirabile: filiam habuit Irenem nomine, quae ei cum bene ministrasset virgo defuncta est. Post ejus obitum venit quidam dicens, se ei quoddam depositum commendasse. Rem gestam ignoraverat pater. Perquisitum in tota domo, nusquam quod poscebat: vitae suae quoque illaturum se esse exitium, nisi commendata reciperet, testabatur. Permotus lacrymis ejus senex, ad sepulcrum filiae properat, atque eam ex nomine clamitat. Tum illa de sepulcro Quid vis, ait, pater? Commendatum, inquit, illius ubi posuisti? At illa locum designans, illic, ait, invenies defossum. Regressus ad do
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sensi. credat. xp̃o. & sequatur hunc senem in quo locutꝰ ẽ ds̃. Ita
confessor ex illis quos maximinꝰ dextris ocłis effossis. et sinistro poplite
succiso. ꝑ metalla damnauerat. S in hoc tanta uirtutũ inerat grã: ut
cteret᷑: & illum oculũ qui inconfessione fidĩ fuerat euulsꝰ. auidioribꝰ¬
xeoꝵ nũo et si qͦd ad huc eminentiꝰ. fuis¬
se dr̃ etiã spiridon cyprius epc̃: uir unꝰ ex ordine ꝓpħaꝵ. qͣntũ etiã
nos exeoꝵ qui eum uiderant narratioẽ cõꝑimꝰ. Hic pastor ouium etiã
inep̃ãtu positꝰ ꝑmansit. Quadã uͦ nocte cũ ad caulas fures uenissent. et manꝰim-¬
ꝓbas quo aditũ educendi ouibꝰ facerent extendissent: in uisibilibꝰ quibdã uin-¬
culis restricti. usq ad lucẽ uelut traditi tortoribꝰ ꝑmansert̃. Cũ uͦ oues ductur
ad pascua. matutinꝰ se ageret senior: uidet iuuenes absq humanis iuncuł

Expanded text:
quae sensi, credat Christo, et sequatur hunc senem, in quo loquutus est Deus. Ita quae sensi, credat Christo, et sequatur hunc senem, in quo loquutus est Deus. Ita Confessor ex illis quos Maximianus dexteris oculis effossis, et sinistro poplite succiso, per metalla damnaverat. Sed in hoc tanta virtutum inerat gratia, ut atum complecteretur, et illum oculum, qui in confessione fidei fuerat evulsus, avidioribo, et si quid adhuc eminentius, fuisse dicitur etiam Spiridion Cyprius Episcopus, vir unus ex ordine prophetarum, quantum etiam nos eorum, qui eum viderant narratione comperimus. Hic pastor ovium etiam in Episcopatu positus permansit. Quadam vero nocte cum ad caulas fures venissent, et manus improbas, quo aditum educendis ovibus facerent, extendissent, invisibilibus quibusdam vinculis restricti, usque ad lucem velut traditi tortoribus permanserunt. Cum vero oves ducturus ad pascua matutinus se ageret senior, videt juvenes absque humanis vinculis
Abbreviated transcription (Latin):
berauit: ac resurrectione sua aeternã nob̵ contulit uitã: quẽ expectamꝰ
iudicem om̃iũ. quȩ gerimus eẽ uent̾ũ. Credis haec ita eẽ philosophe:
At ille uelut si nunꝗͣ ullum sermonem contradicendi didicisset. ita ob-¬
stupefactus uirtute dictoꝵ ⁊ mutus. ad om̃ia hoc solũ potuit responde.
ita sibi uidi: nec aliud uerũ eẽ quã dixerat. Tum senior. Si hȩc inqt ita
eẽ credidisti: surge et sequere me. ac dñicũ ⁊ huiꝰ fidĩ signaculũ suscipe.
Et philosophꝰ conuersus ad discipłos suos. uł adeos qͥ audiendi grã con-¬
uenerant. audite inqt o eruditi uiri. Donec uerb mecũ gesta res ÷: uerba
uerbis opposui: et que dicebant᷑ dicendi arte subuerti. Ubi uͦ ꝓuerbis
uirtus ꝓcessit exore dicentis: ñ potuert̃ resistere uerba uirtuti: nec hõ
aduersari potuit dõ. Et idõ siquis urm̃ potuit in his quȩ dicta st̃ sentire

Expanded text:
beravit, ac resurrecberavit, ac resurrecjudicem omnium quae egerimus esse venturum. Credis haec ita esse, phAt ille velut si nunquam ullum sermonem contradicendi didicisset, ita obstupefactus virtute dictorum, mutus ad omnia, hoc solum potuit respondere, ita sibi videri, nec aliud verum esse, quam dixerat. Tum senior: Si haec, inquit, ita esse credis, surge et sequere me ad Dominicum, et hujus fidei signaculum suscipe. Et philosophus conversus ad discipulos suos, vel ad eos, qui audiendi gratia convenerant: Audite, inquit, o eruditi viri, donec verbis mecum gesta res est, verba verbis opposui, et quae dicebantur, dicendi arte subverti: ubi vero pro verbis virtus processit ex ore dicentis, non potuerunt resistere verba virtuti, nec homo adversari potuit Deo. Et ideo si quis vestrum potuit in his quae dicta sunt sentire
Abbreviated transcription (Latin):
lectica non imꝓbabilit̾ eruditis mouebat: et fiebat ingens spectaculũ.
conuenientib ad audiendum uiris doctis &e litteratis: nec tam̃ ullo ge-¬
nere philosophꝰ concludi aquoquã poterat aut constringi. Tanta etenĩ
dicendi arte obiectis questionibꝰ occurrebat: ut ubi maxime putare-¬
tur astrictꝰ. uelut anguis lubricꝰ laberet᷑. S ut ostendce ds̃ qr non in
insultantẽ nr̃is. et callida se disputationis arte iactantẽ: poscit ab
om̃ibꝰ locum: uelle se paucis cum philosopho sermocinari. Tũ uero
et uelut pudorẽ quendã pati: ne forte ap̃ callidos homines risui efficeret᷑
homini quem de terrȩ limo formauerat spm̃ dedit. Uniuersa quȩ uident᷑.
et quȩ ñ uident᷑. uirtute uerbi sui creauit: & sp̃s sui scĩficatione firma-¬¬
uit. hoc uerbum. hȩc sapientia. quẽ nos filiũ dicimꝰ. humanos miseratꝰ
errores ex uirgine nascitur: et ꝑ passionẽ mortis a perpetua morte nos li-¬

Expanded text:
lectica non improbabiliter eruditis, movebat: et fiebat ingens spectaculum, convenientibus ad audiendum doctis et litteratis viris. Nec tamen ullo genere philosophus concludi a quoquam poterat, aut constringi. Tanta etenim dicendi arte objectis quaestionibus occurrebat, ut ubi maxime putaretur adstrictus, velut anguis lubricus elaberetur. Sed ut ostenderet Deus, quia non in insultantem nostris, et callida se disputationis arte jactantem, poscit ab omnibus locum: velle se paucis cum philosopho sermocinari. Tum vero et velut pudorem quemdam pati, ne forte apud callidos homines risui efficeretur, quique homini, quem de terrae limo formaverat , spiritum dedit: universa quae videntur, et quae non videntur, virtute Verbi sui creavit, et Spiritus sui sanctificatione firmavit. Hoc Verbum ac sapientia, quem nos Filium dicimus, humanos miseratus errores, ex Virgine nascitur, et per passionem mortis a perpetua nos morte li
Abbreviated transcription (Latin):
gnifici usq adaures reginȩ ꝑlabitur. Quȩ dolore quodã grauissimo
corporis afflicta: indesperatione maxina erat. Rogat ad se captiuam
deduci. Illa ire abnuit: ne p̃sumere aliqͥd quam sexus sineret uide-¬
retur. Ipsa se regina deferri ad captiuȩ cellulam iubet: quã similit̃
supra cilicium suũ positã. inuocato xp̃i noĩe continuo pꝰ pcẽ sanã &e
contulerit docet. eũq quẽ sauctorẽ sue sciret ẽẽ salutis. incolumi¬
tatis ⁊ uite cõmonet inuocandũ: ipsũ qͦ eẽ. qui et regibꝰ regna distri-¬
buit. & mortalibꝰ uitã. At illa cum letitia domũ regressa: marito ꝑ-¬
cunctanti causã tam subitȩ sanitatis aperuit. Quiq rex cum ꝓ salute

Expanded text:
gnifici usque ad aures reginae perlabitur. Quae dolore quodam gravissimo gnifici usque ad aures reginae perlabitur. Quae dolore quodam gravissimo corporis afflicta, in desperatione maxima erat. Rogat ad se captivam deduci. Illa ire abnuit, ne praesumere amplius aliquid quam sexus sineret, videretur. Ipsam se regina 234 deferri ad captivae cellulam jubet. Quam similiter supra cilicium suum positam, invocato Christi nomine, continuo post precem, sanam et contulerit, docet: eumque quem sibi auctorem suae sciret esse incolumitatis et vitae, commonet invocandum. Ipsum namque esse, qui et regibus regna distribuat, et mortalibus vitam. At illa cum laetitia domum regressa, marito percontanti caussam tam subitae sanitatis aperuit, quique cum pro salute
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uelit curiosiꝰ ꝑquirebant. Illa ut res erat. simplicit̾. xp̃m se dm̃
hoc ritu colere fatebat᷑: nichil ex hoc ampliꝰ barbari pret̾ nouitatẽ
nominis mirabant᷑. Uerũ ut fieri solet. ipsa ꝑseuerantia curiositatẽ
quandã mulierculis inferebat: siqͥd emolum̃ti extanta deuotione
caꝑetur. Moris apud eos eẽ dr̃. ut si paruulus egrotat. circũferat᷑ a matre
ꝑsingulas domos. quo scilicet siquid exꝑti aliquis remedii nouerit. con-¬
ferat laboranti. Cũꝙ mulier quedam paruulum suũ ꝑ om̃s circũtulis-¬
set ex more. nec aliquid remedii cunctas domos lustrando cepisset.
uenit etiã adcaptiuã. ut siquid sciret ostendẽt. Illa se humani quidẽ
remedii nichil scire testat᷑: dm̃ tam̃ suum xp̃m quẽ colebat. dare ei
uulum suꝑ postusset. atq desuꝑ orationẽ fudisset ad dnm̃: sanũ
matri reddidit infantẽ. Sermo defertur ad plures: factiq fama ma-¬

Expanded text:
sibi velit, curiosius perquirebant. Illa, ut res erat. simpliciter Christum se Deum sibi velit, curiosius perquirebant. Illa, ut res erat. simpliciter Christum se Deum hoc ritu colere fatebatur. Nihil ex hoc amplius Barbari praeter novitatem nominis mirabantur. Verum ut fieri solet ipsa perseverantia curiositatem quandam mulierculis inferebat, si quid emolumenti ex tanta devotione caperetur. Moris apud eos esse dicitur, ut si parvulus aegrotet, circumferatur a matre per singulas domos, quo scilicet si quis experti aliquid remedii noverit, conferat laboranti. Cumque mulier quaedam parvulum suum per omnes circumtulisset ex more, nec aliquid remedii, cunctas domos lustrando, caepisset, venit etiam ad captivam, ut si quid sciret, ostenderet. Illa se humani quidem remedii nihil scire testatur, Deum tamen suum Christum quem colebat, dare ei vulum superposuisset, atque ipsa desuper orationem fudisset ad Dominum, sanum matri reddidit infantem. Sermo defertur ad plures, factique fama ma
Abbreviated transcription (Latin):
epm̃ mittat. Tum uͦ athanasi. nam is nuꝑ sac̃dotiũ susceꝑat. attentiꝰ
⁊ ꝑpensiꝰ frumentii dicta gestaq consid̾ans. in concilio sac̃dotũ ait.
Et quẽ alium inuenemꝰ uirũ aliquẽ in quo sit sp̃s dĩ impso. sic̃ inte
qͥ haec ita possit implere: et tradito ei sac̃dotio. redire eũ cũ dñi grã
eẽ adõ uirtutũ grã dr̃. ut signa ꝑ eum apłica fierent. dẽ infinitꝰ
numerꝰ barbaroꝵ conuerteret᷑ ad fidẽ. Ex quo in indiȩ partibꝰ et
popłi xp̃ianoꝵ et eccłȩ factȩ st̃. et sac̃dotium cępit: quȩ nos ita ge¬
sta non opinione uulgi. s ipso edesio tiri pb̃ro. pꝰmodũ facto. qͥ
frum̃tii comes pͥ fuerat referente cognouimꝰ: Per idem tempꝰ
futuri suscipit regni. S huiꝰ tanti boni prestitit causam quedã mu-¬
lier captiua: quȩ apud eos reꝑta. cum fidelem satis & sobriam ac
beret. in admiratione eẽ ipsa rei nouitas barbaris cępit: et quid hoc

Expanded text:
m mittat. Tum vero Athanasius  nam is nuper sacerdotium susceperat attentius et propensius Frumentii dicta gestaque considerans, in concilio sacerdotum ait: Et quem alium inveniemus virum talem, in quo sit spiritus Dei in ipso sicut in te, qui haec ita possit implere? Et tradito ei sacerdotio, redire eum cum Domini graesse a Deo virtutum gratia dicitur, ut signa per eum Apostolica fierent, et infinitus numerus Barbarorum converteretur ad fidem. Ex quo in Indiae partibus et populi Christianorum et Ecclesiae factae sunt, et Sacerdotium caepit. Quae nos ita gesta, non opinione vulgi, sed ipso Edesio Tyri presbytero postmodum facto, qui Frumentii comes prius fuerat, referente cognovimus. CAPUT futuri susceperat regni. Sed hujus tanti boni praestitit caussam mulier quaedam captiva, quae apud eos reperta, cum fidelem et sobriam satis ac beret, in admiratione esse ipsa rei novitas Barbaris caepit, et quid hoc
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑtenuit fidem. nͥ sua uoluntate ipse eũtali noĩe honorare uolue.¬
rit: uł si placuerit ut querat ei ep̃i locũ uacantẽ. hoc sit in ipsiꝰ pote¬¬
state. Et ne in una ciuitate duo sint ep̃i. & siqͥ forte indiscrete ad sacdo¬
tium ꝓuecti. pꝰmodũ uł ipsi aliqͥd de se criminosũ confessi st̃. uł ab
aliis reuicti: ut abiciant᷑. S ⁊ si qui ex his qui lapsi st̃ ꝑ ignorantiã forte
lapsi st̃. et excorde agunt penitentiã.uͦ. annos int̾ caticuminos faciant.
et duobꝰ annis pꝰ hoc fidelibꝰ tantũ in oratione uingant᷑. ⁊ ita pꝰmodũ

Expanded text:
semper tenuit fidem, nisi sua voluntate ipse eum tali nomine honorare voluesemper tenuit fidem, nisi sua voluntate ipse eum tali nomine honorare voluerit: vel si placuerit, ut quaerat ei Episcopi locum vacantem, hoc sit in ipsius potestate. X. Et ne in una civitate duo sint Episcopi. XI. Et si qui forte indiscrete ad 226 Sacerdotium provecti, postmodum vel ipsi aliquid de se criminosum confessi sunt, vel ab aliis revicti, ut abjiciantur: sed et si qui ex his qui lapsi sunt, et per ignorantiam forte lapsi sunt, et ex corde agunt poenitentiam, quinque annos inter Catechumenos faciant, et duobus annis post hoc fidelibus tantum in oratione jungantur; et ita postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccła expulerit. siue cłicũ siue laicũ. suscipiat aliꝰ. sane ne hoc aut iracin¬¬
dia aliqͦ aut contentione ut fieri solet iniuste factũ remediũ ñ haberet
Decernt̃ ꝑ singłos annos insingulis quibꝰq prouintiis. scd̾o ab om̃ibꝰ epĩs¬
forte abuno inique aliqͥd gestum÷. acȩteris em̃det᷑. si recte. ab om̃ibꝰ con-¬
firmetur. Et ut apđ alexandriam uł inurbe roma uetusta consuetudo
seruet᷑. qua uł illi aegr̃pti. uł hic sub urbicariaꝵ eccłarũ sollicitudi¬
nẽ gerat. et ut si forte in ordinando ep̃o duo uł tres pro aliqua contentioẽ
dissentiant. reliquoꝵ auctoritas et precipue metropolitani cũ cȩteris
tiua seruetur: manente nichilominꝰ et metropolitani ipsiꝰ ꝓuintiȩ
dignitate. Et catharos qui ap̃ nos nouatiani st̃. si forte penitentes ad
ecd̃am conuertunt᷑. confessos eccdastica doginata cłicos. inordine quidẽ
suo suscipi debere. s ordinatione data. sane si epẽ ipsoꝵ ueniat ad epm̃

Expanded text:
esia expulerit, sive clericum, sive laicum, suscipiat alius. Sane ne hoc aut iracundia aliqua, aut contentione ut fieri solet injuste factum remedium non haberet, decernunt per singforte ab uno inique gestum est, a caeteris emendetur: si recte, ab omnibus confirmetur. VI. Et ut apud Alexandriam, et in urbe Roma, vetusta consuetudo servetur, ut vel ille Aegypti, vel hic suburbicariarum Ecclesiarum sollicitudinem gerat. VII. Et ut si forte in ordinando Episcopo, duo vel tres pro aliqua contentione dissentiant, reliquorum auctoritas, et praecipue Metropolitani cum caeteri ftiva servetur, manente nihilominus et Metropolitani ipsius provinciae dignitate. IX. Et ut Catharos qui apud nos Novatiani sunt si forte poenitentes ad Ecclesiam convertantur, confessos Ecclesiastica dogmata, clericos in ordine quidem suo suscipi debere: sed in ordinatione data. Sane si Episcopus ipsorum veniat a
Abbreviated transcription (Latin):
gererentur. et ꝑgestoꝵ bonitatẽ tacita quadã predicatione dĩ nr̃i ueritas
nosceretur. ita ut completum uideret᷑ illud quod scͥptũ : ingenesi. qr ae-
gẏptiis erant tenebre palpabiles et crassȩ. filuis aut̃ israel erat lux in om̃ibꝰ¬
habitationibꝰ: ꝑgit nichilominꝰ dñs ds̃ nr̃ magnificari inscis suis. et cepte
uututis opꝰ ꝓsperioribꝰ successibꝰ ꝓpagare: atq iterũ nob̃ in obscuro po-¬

Expanded text:
gererentur, et per gestorum bonitatem tacita quadam praedicatione Dei nostri veritas nosceretur; gyptiis erant tenebrae crassae et palpabiles, filiis autem Israel erat lux in omnibus suis , pergit nihilominus Deus noster magnificari in sancto suo, et coeptae virtutis op
Abbreviated transcription (Latin):
agit᷑ in occursum: et ꝓruens urbis romȩ portis. sequi se reliquum ȩxer-¬
citum iubet. ac pͥor ipse obuius precurrit armatus. Iusserat autẽ
nauib addecipulam compositis fluuium sterni: & suꝑpositis pontib

Expanded text:
agitur in occursum, et proruens urbis Romae sequi se reliquum exercitum jubet, prior ipse praecurrit armatus. Jusserat autem navibus ad decipulam compositis fluvium sterni, et superpositis pontibus
Abbreviated transcription (Latin):
consequens inuitat᷑. Ex in signum crucis quod in cȩlo sibi fuerat demon-¬
stratum. inmilitaria uexilla transformat. ac labarum quem dicunt
inspeciem crucis dnĩcȩ aptat. et ita armis uexillisq religionis instructꝰ.
aduersum impioꝵ arma ꝓficiscit᷑. S et indextera sua manu signum nichilo-¬
minꝰ crucis exauro fabre factũ habuisse ꝑhibetur. Uerum ñ puto absq¬

Expanded text:
exconsequens invitatur. Exin signum, quod in coelo sibi fuerat demonexconsequens invitatur. Exin signum, quod in coelo sibi fuerat demonstratum, in militaria vexilla transformat, ac Labarum, quem dicunt, in speciem crucis Dominicae exaptat, et ita armis vexillisque religionis instructus, adversum impiorum arma proficiscitur. Sed et in dextra sua manu signum nihilominus crucis ex auro fabrefactum habuisse perhibetur. » Item in Tripa