comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem conceptus. id̾ erit dicendũ.
lib̾os aũt ñ om̃s simul uocat p̃¬
tor gradatim. hoc est eos qͥ sui st̃.
scł nepotes si sunt. si minus eos
qui sunt inferioris gradus. nec eõ
miscebimus. plane sit ex emanci
pato nepos.et ex nepote eiꝰ alio
ꝓnepos. dicendũ erit utrumq ei
ingi. ambo enim in suor loco suc¬
cesserunt. si post liminio nepos
redierit. dicendum est eum patͥ
emancipato comungi. si pater ex
duob filiis quos in potestate hũit.
alt̾m emancipau̾̃it. ⁊ nepotem ex
eo in locũ filii ad optau̾it.⁊ p̃tito
emancipato decessĩt: uł ait nepoti ĩ
locũ filii: ad optato. succurxi oport̾e.
ut qͣsi filius portionem hãt. qũa ha¬
beret. ⁊ si extraneus ad optatus ẽẽte sic
fiet inquit filiꝰ ut qͥi potestate fuit
t̃ciam partem. nepos in locũ filii ad op¬
tatus. aliam t̃ciam. emancipatꝰ filius
cũ nepote alt̾o retento inpotestate par¬
tiãtur. nec enĩ minus deb ferre nepo ᷤᷤ

Expanded text:
nem conceptus, idem erit dicendum. nem conceptus, idem erit dicendum. Liberos autem non omnes simul uocat praetor, sed gradatim, hoc est eos, qui sui sunt, scilicet nepotes, si sunt, si minus, eos qui sunt inferioris gradus: nec eos miscebimus. plane si sint ex emancpato nepos et ex nepote eius alio pronepos, dicendum erit utrumque ei iungi: ambo enim in suorum loco successerunt. Si postliminio nepos redierit, dicendum est eum patri emancipato coniungi. Si pater ex duobus filiis, quos in potestate habuit, alterum emancipaverit et nepotem ex eo in locum filii adoptaverit et praeterito emancipato decesserit: Iulianus ait nepoti in locum filii adoptato succurri oportere, ut quasi filius portionem habeat, quam haberet et si extraneus adoptatus esset. sic fiet, inquit, ut filius, qui in potestate fuit, tertiam partem, nepos in locum filii adoptatus aliam tertiam emancipatus filius cum nepote altero retento in potestate partiatur: nec enim minus debet ferre nepos
Abbreviated transcription (Latin):
ait. nepotem preteritum petita c̃c̃
tabulas bonorum possessione pa¬
truo sextantem: patri untiam abla¬
turum. ¶ Si pater emancipat᷑ exhe¬
redatus sit: nepotib ex eo p̃teritis
qui erant in potestate retenti. ne¬
potes admittuntur. ab surdũ ẽ enĩ
cum patri preterito iungantur. in¬
stituto eo ł exheredato ñ admitti:
sed et si patruus corum qui erant
in potestate sit preteritus. pater ex¬
heredatus: debent nepotes admitti
Nam exheredatus pater eor: ꝓ mortu¬
o habetur. ¶Si pater in potestate
manens. exheredatus uel institu¬
tus sit. nepotem ex eo siue in pote¬
state manentem. siue emancipatũ.
ad bona aui neq uocari neq uo¬
candum esse: sceũ ait. totiens enĩ
nepoti consulendum est. qͦtiens in
potestate retentus est patre emã¬
cipato. lib̾os gͥ in familia esse opor¬
tet. ut huic edicto locus sit. eius scł
familie cuius bonorum possessio
petitur. s ⁊ si postumus natus sit
ex emancipato ante emancipatio¬

Expanded text:
ait nepotem praeteritum petita contra tabulas bonorum possessione patruo sextantem, patri unciam ablaturum. Si pater emancipatus exheredatus sit nepotibus ex eo praeteritis qui erant in potestate retenti, nepotes admittuntur: absurdum enim est, cum patri praeterito iungantur, instituto eo uel exheredato non admitti. Sed et si patruus eorum, qui erat in potestate, sit praeteritus, pater exheredatus, debent nepotes admitti: nam exheredatus pater eorum pro mortuo habetur. Si pater in potestate manens exheredatus uel institutus sit, nepotem ex eo siue in potestate manentem siue emancipatum ad bona aui neque uocari neque uocandum esse Scaeuola ait: totiens enim nepoti consulendum est, quotiens in potestate retentus est patre emancipato. liberos igitur in familia esse oportet, ut huic edicto locus sit, eius scilicet familia, cuius bonorum possessio petitur. sed et si postumus natus sit ex emancipato ante emancipatio
Abbreviated transcription (Latin):
truus emancipatꝰ. qñt nepotib. qnt̃
frĩ suo c̃ferat. ⁊ ait posse dici tres eũ
nim istis collaturum. quãuis minꝰ
qu̾a patriuis ex hereditate aui. cõcur.¬
rente patre sinit habituri. q̃ sentẽ.¬

Expanded text:
truus emancipatus quantum nepotibus, quantum truus emancipatus quantum nepotibus, quantum fratri suo conferat. et ait posse dici tres eum unam istis collaturum: quamuis ‹h›i minus quam patruus ex hereditate aui concurrente patre sint habituri: quae senten
Abbreviated transcription (Latin):
t̃fert.: iurilem sibi detͣhit. utrũ ⁊ ĩ eo
casu uirilem detrahat. an uero qr di¬
nudiam partem ht̃ bõꝵ possessionẽ
⁊ puto dimidiã tm̃ bõꝵ eis partẽ con¬
ferre debe. Nam ⁊ si aliꝰemancipa¬
tus sit filus. alius in pote  state re¬
tentꝰ filuis. emancipatꝰ.  his duobꝰ
nepotib unã partem tm̃. conferret.¬
⁊ patruo eoꝵ qui in potestate mãsit.
unã partem dabit. t̾ciam ip̃e hab̾bit.
nec qđ nepotib c̃fertur a patruo eman¬
cipato ip̃i patri c̃ferẽt. hoc enĩ non de
bonis aui s ꝓp̃t bona postea eis accre¬
scit. eueniet gͥ ut pater emancipatus
si cẽtum in boĩs hãt qͥnquaginta sͥ
detͣhat. residua qͥnquaguita oĩb ne¬
potib .i. filiis suis c̃ferat. aut siunũ¬
qͥ nepotẽ hãt ⁊ duos ex alio ꝓnepo¬
tes. ita diuidat quinquaginta ut
state aliꝰ emancipatꝰ ex defuncto. u¬
nus nepos in potestate aliꝰ nepos e¬
mancipatꝰ. eleganter sceũ tractat. pa¬

Expanded text:
confert, uirilem sibi detrahit: utrum et in eo casu uirilem detrahat, an uero, quia dimidiam partem habeat bonorum possessionis, et puto dimidiam tantum bonorum eis partem conferre: nam et si alius emancipatus sit filius, alius in potestate retentus, filius emancipatus his duobus nepotibus unam partem tantum conferet et patruo eorum qui in potestate mansit unam partem dabit, tertiam ipse habebit: nec quod nepotibus confertur a patruo emancipato, ipsi patri conferent: hoc enim non de bonis aui, sed propter bona postea eis accessit. Eueniet igitur, ut pater emancipatus si centum in bonis habeat, quinquaginta sibi detrahat, residua quinquaginta omnibus nepotibus, id est filiis suis conferat, aut si unum nepotem habeat et duos ex alio pronepotes, ita diuidat quinquaginta, utstate, alius emancipatus, ex defuncto unus nepos in potestate, alius nepos emancipatus, eleganter Scaeuola tractat, pa
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ demũ dec̃nẽ utalãt. nec tm̃ alim̃toꝵ
decretum tollet librofacultatẽ. quomimꝰ p̃iu¬
dicio ẽtare possit. dilib̾tumse neget. aliñita
aut̃ ꝓmõ facultatũ emͥnt p̃benda. egñtibus
scił patronis. Cetm̃n siscit uñse exibeant ces¬
sabunt. partes uidicis. Uirũ aut̃ tantũ pa¬
patronoꝵ alendos deẽnere: ñ quid̃ tã facile

Expanded text:
tunc demum decernere, ut alant: nec tamen alimentorum tunc demum decernere, ut alant: nec tamen alimentorum decretum tollet liberto facultatem, quo minus praeiudicio certare possit, si libertum se neget. Alimenta autem pro modo facultatium erunt praebenda, egentibus scilicet patronis: ceterum si sit unde se exhibeant, cessabunt partes iudicis. Vtrum autem tantum papatronorum alendos decernere, non quidem tam facile
Abbreviated transcription (Latin):
bonalib̾oꝵ partẽ aidice cogi p̃b̾e. resqͥti s
contmetur. Y d̾ impubes filius sit emancipeã
ꝰpatrẽ inopẽ ałe cogetur. Iniquissimũ enĩ¬
i quis meito dixit̃ patrẽ egẽ cũfilus sit in
facultatib Si mat̃ alim̃a q̃fecit infiliũ a
patre repetat. cũ iõeã audiendãita duuiᷤ
marcꝰ rescͥpsit antouie montane. inb¬
ũba. d ⁊ quantũ tͥ alim̃toꝵ noĩe quibus
necess aĩo filiã tuã exibiusti apatreciꝰ p̃sta¬
ri oporteat. uidices estimabunt. nec ipet᷑¬
redebes: eaꝗ exigente mat̾uo affectuĩfiliã
tuã errogaturaeẽs. ⁊̃ si apatre suo reduca¬
retur. I a mibite quoꝙ filio qui infacultatib
sit. exbibendos parenteseẽ. pietatis existi¬
mat tacio.Y ẜarens quauis a filio racioe
sue dabit inuitos cogiñoportẽ. nͥĩsũmã
egestatẽ. pat̃ decluct̾e.¶Sols iudices cogͦ¬
scere. ⁊ int̃patronos ⁊ lib̾tos. sidealendis
gnoscẽ eos oportebit. Qd̃ silib̾toseẽ cõstitĩt

Expanded text:
ab iudice cogi praebere rescriptis continetur.Si impubes sit filius emancipatus, patrem inopem alere cogetur: iniquissimum enim quis merito dixerit patrem egere, cum filius sit in facultatibus.Si mater alimenta, quae fecit in filium, a patre repetat, cum modo eam audiendam. ita diuus Marcus rescripsit Antoniae Montanae inum tibi alimentorum nomine, quibus necessario filiam tuam exhibuisti, a patre eius praestari oporteat, iudices aestimabunt, nec impetrare debes ea, quae exigente materno affectu in filiam tuam erogatura esse‹s›, etiamsi a patre suo educ‹a›retur'.A milite quoque filio, qui in facultatibus sit, exhibendos parentes esse pietatis exi‹gi›t ratio.Parens quamuis ali a filio ratione suae dabit, inuitos cogi non oportere, nisi in summam egestatem pater deductus est.Solent iudices cognoscere et inter patronos et libertos, sgnoscere eos oportebit: quod si libertos constiterit,
Abbreviated transcription (Latin):
auł. ł .iiii. adsab̾. Utiliũnoĩe ita facien¬
dã decluctionẽ quidã dicunt. siuoluntate
mileĩs factesint. iniquũ enĩeẽ cõpellt
Dituliẽm rem uñde. ut inpñsas in eã fac¬
tas soluẽt. si aliunde soluẽ ñ põt ꝙ sũmã¬

Expanded text:
 septimo ad Sabinum.Utilium nomine ita faciendam deductionem quidam dicunt, si uoluntate mulieris factae sint: iniquum enim esse compelli mulierem rem uendere, ut impensas in eam factas solueret, si aliunde soluere non potes
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ dotales: tãuñdicatio quã conditio uiro adũs
mulierẽ cõpetit. ⁊ inpotestate᷑ ẽ quauelit act̃oe
amote fuer᷑. ⁊ secutũ diuortiũ fuit .S sũma
łͥ monio uxor maĩto res subtraxtt̃. licet ce̾sat
nãuire genciũ condici puto posse res abhis

Expanded text:
 dotales tam uindicatio quam condictio uiro aduersus mulierem competit, et in potestate est, qua uelit actionamotae fuerint et secutum diuortium fuerit. sed si in matrimonio uxor marito res subtraxerit, licet cessat nam iure genti
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it. ꝗac̃placũit cũea fucti age̾ posse. ꝗb¬
dã eslimantib nequid̃ furtũ eã face̾. ut uer¬
sicuti filia partri faciat. s. furti ñẽe ractibuẽ
in honore mat̾ monũ turpis. actio adũsꝰ uxorẽ
negat᷑¬

Expanded text:
acuit cum ea furti agere posse: quibusdam existimantibus ne quidem furtum eam facere, ut Nersicuti filia patri faciat, sed furti non esse actionem in honorem matrimonii turpis actio aduersus uxorem negat
Abbreviated transcription (Latin):
uulgo q̃scitos lib̾os ałe uecnõ ipõs eã. Itẽ
dũ piꝰ. signficat quasi auus quoq mat̾ nus
ałe cõpellatiu Trescͥsit: utfiliã suã. pat̃
exhibeat. Si cõstitit ap̃iudicẽ iuste cã pro¬
creata ¶ sifiliꝰ possit seex hib̾e. exstimare
iudices debent. nenõ debeant ei alim̃ta
dec̃nere. demqud pͣus ita rescͥpsit aditi
ate Cõpetentes iudices ali te apat᷑ tuoui¬
bebt̃. ꝓ mõ facultatũ eiꝰ si mõ cũopificẽ te
ẽẽ dicas mea uallitudine: ut oꝑis sufficere
upossif. ¶ Siuel parens neget filiũ. id c̃coq
ałe se ñdebe. contendat. uelfilius neget
parentẽ: sũmatĩ iudices. oportet suꝑea
tecognoscere. ⁊ si constitĩt siliũ. uel parẽ¬
uecdec̃ net alim̃ta. Meminsse aut̃ oportet
filiũ ẽẽ. s. ali deb̾e. ⁊ itadiũ marcꝰ tesepsit¬
¶ Si ꝗsexbis ałe detreciet: ꝓmõ facultatũ

Expanded text:
Item diuus Pius significat, quasi auus quoque maternus alere compellatur.Idem rescripsit, ut filiam suam pater exhibeat, si constiterit apud iudicium iuste eam procreatam.Sed si filius possit se exhibere, aestimare iudices debent, ne non debeant ei alimenta decernere. denique idem Pius ita rescripsit: 'Aditi a te competentes iudices ali te a patre tuo iubebunt pro modo facultatium ‹e›ius, si modo, cum opificem te esse dicas, in ea ualetudine es, ut operis sufficere non possis'.Si uel parens neget filium idcircoque alere se non debere contendat, uel filius neget parentem, summatim iudices oportet super ea re cognoscere. si constiterit filium uel parennec decernent alimenta.Meminisse autem oportet, filium esse, sed ali debere: et ita diuus Marcus rescripsit.Si quis ex his alere detrectet,
Abbreviated transcription (Latin):
potestate. alendos a parentib⁊ uice mutua
ałẽ parentes deb̾e. utrũ aut m̃parrẽ. a¬
uũue pat̾nũ. ꝓamĩue pat̾m aui patrẽ ce¬
tõsꝙ uirilis sexus parentes ałe cogam̃
⁊ mag̃ ẽ ut utrobiꝙ se uidex int̃ponat
quaꝵoa necessitatib. facilins succ̾essurꝰ quoꝵdã

Expanded text:
ua alere parentes debere.Utrum autem tantum patrem auumue paternum proauumue paterni aui patrem ceterosque uirilis sexus parentes alere cogamt magis est, ut utrubique se iudex interponat, quorundam necessitatibus facilius succursur
Abbreviated transcription (Latin):
muliere. ⁊ lis estrmatasit: anaccio ei danda sit
siamisit̃ possessionẽ. mouet mẽ quia dolo a¬
quisciuit possessionẽ. Rdi quilitis estimationõ
sufferret: emptoĩs loco hñcdusẽ. Iõ simulier.
cũ quoꝵr reꝵ amotaꝵ: actũ ẽ estimationẽ. litis¬

Expanded text:
muliere et lis aestimata sit, an actio ei danda sit, si amiserit possessionem? mouet me, quia dolo adquisiit possessionem. respondi: qui litis aestimationem suffert, emptoris loco habendus est. ideo si mulier, cum qua rerum amotarum actum est
Abbreviated transcription (Latin):
sũuir uxorẽ. siuĩueor inꝵ oomũ expulit:
res amouerunt: reꝵ amotaꝵ tenĩ. Y Ꝙ reꝵ
amotaꝵ instituit actionẽ: siuelit mag̃ uis
uirandũ deferre. cogͥ adũsariꝰ iurare nichił
diuortu causa amotũ cẽ dũpͥus decallũpĩa
uiret : qui ius iuurtindũ defert᷑. Iutare aut̃ tã¬

Expanded text:
uir uxorem siue uxor uirum domo expulit et res amouerunt, rerum amotarum teneri.Qui rerum amotarum instituit actionem si uelit magis iusiurandum deferre, cogitur aduersarius iurare nihil diuortii causa amotum esse, dum prius de calumnia iuret qui iusiurandum defert.Iurare autem ta
Abbreviated transcription (Latin):
furtiua. S si morte inaĩti solutũ sit matͥmo¬
tiũ. hẽs mait̾i hẽditatis. peticioneł ad exi¬
bendũ actione eas consequi pot̾uit aristo. ⁊
c̃dici ei posse. rectẽ putat ꝗa exiniusta causa
ap̃eãeent. Quod simortuo uiro ãmoũt ñfac̃
fuctũ. quia teibẽcditu̾e. ñdũ posse se ñfit fur¬
tũ. iõq aut uñdicã poter̾. aut inħeditatis

Expanded text:
tiua.Sed si morte mariti solutum sit matrimonium, heres mariti hereditatis petitione uel ad exhibendum actione eas consequi poterit.Aristo et condic‹i› ei posse recte putat, quia ex iniusta causa apud eam essent.Quod si mortuo uiro amouerit, non facit furtum, quia rei hereditariae nondum possessae non fit furtum: ideoque aut uindicari poterunt au
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inuꝵ datur. iudiciũ. sifiliꝰ famił maĩt̾us¬
s̃ sit. uttũ depecculio an iniꝑsũ accõmodaĩ de¬
bent.. ead repetemꝰ: q̃ defilia fam̃ diumꝰ. Si
pot diuortiũ. maĩtus decessit. hẽs eiꝰ rex
amotaꝵ iudiciontipõt. Itẽ hẽs mulieis ex ac

Expanded text:
irum datur iudicium: si filius familias maritus sit, utrum de peculio an in ipsum actio dari dedem repetemus, quae de filia familias diximus.Si post diuortium maritus decesserit, heres eius rerum amotarum iudicio uti potest.Item heres mulieris
Abbreviated transcription (Latin):
lentẽ exactionẽ patit᷑. Nã siuult habe
mulier. redde ea q̃ inpñsas debet maĩ¬
to. aut si nuult. patidebet tollentẽ. si mõ
recipiant seꝑationẽ. cet̾m si ñ recipiant
telinquende s̃. Ita eiũ ꝑ mittendũ ẽ maĩto¬

Expanded text:
lentem, exactionem patitur. nam si uult habere mulier, reddere ea quae impensa sunt debet marito: aut si non uult, pati debet tollentem, si modo recipiant separationem: ceterum si non recipiant, relinquendae sunt: ita enim permittendum e
Abbreviated transcription (Latin):
sarus in pñsis contiĩ. Qd si amaito omissũ
sit. iudextanti eũ dõpnabit quantimu
n factaꝵ itasi obidres male gestaẽ. Itaq
sifulsit̾ insulã ruentẽ eaq exustasit. in ꝑn¬
sasconsequit᷑. sm̃fecit. ⁊ deustaea nħ p̃rabit

Expanded text:
sariis impensis contineri, quod si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mnon factarum ita, si ob id res male gesta est: itaque si fulserit insulam ruentem eaque exusta sit, inpensas consequitur, si non fecerit, deusta ea nihil praest
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ exlib̾is parentibq fuerit:
ad legati petitionem admittet᷑
S itã demum si uira cognatiõis
sunt inter eos. lib̾os aũ ꝯ eos ad
legatoꝵ peticionem admittimꝰ.
qui in adoptionem dati sunt:
lib̾i. Postumis lib̾is legata relicta.
utiꝙ pr̃abuntur.

Expanded text:
igitur ex liberis parentibusque fuerit, igitur ex liberis parentibusque fuerit, ad legati petitionem admittetur, sed ita demum, si iura cognationis sunt inter eos.Liberos autem etiam eos ad legatorum petitionem admittimus, qui in adoptionem dati sunt liberi.Postumis liberis legata relicta utique praestabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
exeo qui in potestate aui reman¬
sit. bonoꝵ possionem cont̾tabu¬
las petẽ pot̾it. Idemq uiris ẽ.
si emancipato filio nepos exes
inpotestate aui remansĩt. ꝙ pꝰea
patri suo inadoptionem datus
fiu̾it ÷ contͣ tabulas aui bonoꝵ
possessionem pecẽ pot̾it. qiuap
adoptionem in aliena familia
non fu̾it. S si emancipatꝰ filiꝰ m̃s
qui ad optatus ẽ filius contra
tabulas meas bonoꝵ possessis¬
nem pec̾e non potit. quia nũꝙͣ
nepotes loco. apud me fuit:¬
nat᷑alem quandam habet. petita.
s aliquid nouũ. Ut qui iudĩ¬
cium patris rescindunt ꝑ cc̃
tabulas bonoꝵ possessionem ex
iudicio eius quibdã ꝑsonis
legata: s fidĩ cõmissa prarent.¬
be̾ lib̾is & parentib. Uxorib
nurib ꝙ dotis noĩe legatum¬
Gñalit̾ aũ parentes ꝯ lib̾os p̃¬
tor excepit. nec gͣdus lib̾oꝵ paren¬
tum ue enumerauit. In infini¬
tum gͥ eis pr̃abit᷑. ẜ nec ꝑsonas
exsecutus ẽ. utrum exiurili seru
an exfeminco descendẽnt. Quisqͥs

Expanded text:
estate avi remansit, bonorum possessionem contra tabulas petere poterit. Idemque iuris est, si emancipato filio nepos ex eo in potestate avi remanserit et postea patri suo in adoptionem datus fuerit: id est contra tabulas avi bonorum possessionem petere poterit, quia per adoptionem innon fuerit. Sed si emancipatus filius meus qui adoptatus est filius contra tabulas meas bonorum possessionem petere non poterit, quia numquam nepotis loco apud me fuitatem quandam habet naturalem et ad aliquid novam, ut, qui iudicia patris rescindunt per contra tabulas bonorum possessionem, ex iudicio eius quibusdam personis legata et fideicommissa praest liberis et parentibus, uxori nuruique dotis nomine legatum.Generaliter parentes et liberos praetor excepit nec gradus liberorum parentiumue enumerauit: in infinitum igitur eis praestabitur. sed nec personas prosecutus est, utrum ex uirili sexu an ex feminino descendent. quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
contra tabulas bonoꝵ possessio¬
nem nomen sui ħedis adept ꝰ e¬
Legata tam̃ ex parte sare isło
emancipatus lebis ꝯ parentib
prart cogetur non solida Sreli
minuta indimidium. quod re¬
linquitur manenti in potestate.
S nec aduersus eum constituen¬
de accionis legatoꝵ racio ẽ. qui
mero iure intestato ħes exstitit.
¶Siquis accipit cont̾ tabulas bo¬
noꝵ possessionem. ꝙ̾ si non fu̾it
addita heditas ascͥpto. prãt legata
ea parte testamenti data contͣ
quam bonoꝵ possessio accepta :
Erit gͦ melior hoc casu conditio
in familia relicti filii: quam fo¬
ret: si exhedatus non eẽt.
odestinus lib̾.ui. pandectarũ.
Si is qui filum ⁊ ex eo nepotẽ
in potestate habebat. filium in
ad optionem ded̾it: nepote retento
in potestate. Postea filius filius¬
emancipatꝰ ãpatre adoptiuo
decessit: ext̾neis bedib insticutis.
filiũ huius qui in potestate aui
remansit contͣ tabulas patris
sui bonoꝵ possessionem pet̾e

Expanded text:
contra tabulas bonorum possessiocontra tabulas bonorum possessionem nomen sui heredis adeptus eLegata tamen ex parte sua iste emancipatus liberis et parentibus praestare cogetur non solida, sed deminuta in dimidium, quod relinquitur manenti in potestate. sed nec adversus eum constituendae actionis legatorum ratio est, qui mero iure intestato heres exstitit. Sed qui accepit contra tabulas bonorum possessionem, etiamsi non fuerit adita hereditas a scripto, praestat legata ea parte testamenti data, contra quam bonorum possessio accepta est. erit ergo melior hoc casu condicio in familia relicti filii, quam foret, si exheredatus non esset. Modestinus libro sexto pandectarum Si is, qui filium et ex eo nepotem in potestatem habadoptionem dedit nepote retento in potestate, postea filius emancipatus a patre adoptiuo decessit extraneis heredibus institutis: filius huius, qui in potestate aui remansit, contra tabulas patris sui bonorum possessionem petere
Abbreviated transcription (Latin):
ut adeat compellitur.⁊ se nsui
uł fidei cõmissa libertas abeodat᷑
suam repudiau̾it. uł condicione ex¬
clusus est cumporcionis eus ad alt̾m
ꝑueñit defendi pocest adire cogendũ.
qͥd̃ enim int̃ qͣuo uĩe debitor liberta

Expanded text:
ut adeat, compellitur: et senatus uel fideicommissa libertas ab eo datsuam repudiauit uel condicione exclusus est, cum portio eius ad alterum peruenerit, defendi poterit adire cogendum: quid enim interest, quo iure debitor libe
Abbreviated transcription (Latin):
oleu̾it ꝗ se solum dicat. ad huc differ¬
tur ꝯtrou̾sia ꝓpt̾ puericiam eiꝰ ꝙ ⁊ se
dic̃. s de parte ñ toto. de parte enĩ utiq
nec litigat᷑. ꝙ sulle adoleu̾it. qui ⁊ se
cdiẽ. ulle impubes sit qui se solum dicit.
⁊ se dicat ͤ illũ non nͥeget filium. ¶Siqͥ
pubi faciat. qui filius ẽẽ ⁊ testam̃tũ
ri pot̾ ut non ꝯditioni eiꝰ qui se fili¬
uni ẽẽ coͣndat. p̃iuidicet᷑. cet̾e qͦꝙ lib̾ta

Expanded text:
oleuerit qui se solum dicat, adhuc differoleuerit qui se solum dicat, adhuc differtur controuersia propter pueritiam eius qui et se dicit, sed de parte, non de toto: de parte enim utique nec litigatur. quod si ille adoleuerit qui et se dicit, ille impubes sit qui se solum dicit, et se dicat, illum non neget filium. Si quis puberi faciat, qui filius esse et testamentum ri potest, ut non condicioni eius, qui se filium esse contendat, praeiudicetur. cet
Abbreviated transcription (Latin):
tandum ẽ. quod bonoꝵ possessio
contra tabulas que lib̾is ꝓmiti.¬
tur. locum habet: siue quis hes
extitit: siue non. W hoc est qd̾
dicimus contra ip̃m̃ testamentũ
lib̾is competere bonorum pos¬
sessionem. Quod in patronocon¬
dia est Siquis filium quem in
potestate habuit. insticuerit ħe¬
dem. uł exhedau̾it: & ex eo nepo¬
dem amiserit: bonoꝵ possessio¬
nim locus non est. quia non
eẽt nepos suus h̾es futurus.
Eacdem sunlt & insequentibus
gradibus. ¶Ad testamenta femi¬
narum edictum contra tabulas
bonorum possessionis non ꝑtinꝰ
quia suos hedes non habent. Siqͥs
eum qui in utõ ẽ. p̃t̾miserit. etiam
nondum nato eo. Alius qui heres
institutus ẽ. bonoꝵ possessionem
contra tabulas admitt̾e potest.
Quia iniquum ẽ. neq quasi scͥptũ
posse pet̾e bonoꝵ possessionem:
quamdui contra dabulas peti nͣ¬
potest: nec contra tabulas quam¬
diu non nascitur p̾teritus. ut & si
ante moriatur bonoꝵ possessionis
beneficium adhe̾dem tnsiniitat.

Expanded text:
tandum est, quod bonorum possessio contra tabulas quae liberis promittitur locum habet, siue quis heres exstiterit siue non: et hoc est quod dicimus contra ipsum testamentum liberis competere bonorum possessionem: quod in patrono contra est. Si quis erit heredem vel exheredaverit et ex eo nepotem omiserit, bonorum possessioni locus non est, quia non esset nepos suus heres futurus. eadem sunt et in sequentibus gradibus. Ad testamenta feminarum edictum contra tabulas bonorum possessionis non pertinet, quia suos heredes non habent. Si quis eum qui in utero est praetermiserit, etiam nondum nato eo alius qui heres institutus est bonorum possessionem contra tabulas admittere potest, quia iniquum est neque quasi scriptum posse petere bonorum possessionem, quamdiu contra tabulas peti potest, nec contra tabulas, quamdiu non nascitur praeteritus: ut et si ante moriatur, bonorum possessionis beneficium ad heredem transmittat.
Abbreviated transcription (Latin):
meuiui exparte una seiꝰ ex partib duab hẽdes
mͥ sumpto. Consulebatur. quiduũs eẽt. R. hanc¬
scͥpturã. illã int̾p̃tationẽ. acciꝑe posse. Ut luciꝰ
ticiꝰ.ii. uncias hat. Cetĩ aut̃ quasi sine partib
instituti. Exreliquo dextante hẽdes sint. Quẽ
dextantẽ. itadiuidi oportet. ut seiꝰ quĩ cuncem
atteiꝰ ⁊ meius alteꝵ quincuncẽ bañt¬
dnĩ esto recte institutio fit. ¶llanistitutio ual filiꝰ
meus impiissimꝰ. male deme mĩt hẽs esto. Pure
enĩ hes̃ institiut᷑. cũ maledicto. ⁊ om̃s huiꝰ modi
institutio nes receptest̃. ¶nt̃dũ nec cũlib̾tate¬

Expanded text:
Maevius ex parte una, Seius ex partibus duabus heredes Maevius ex parte una, Seius ex partibus duabus heredes mihi sunto": consulebatur quid iuris esset. responillam interpretationem accipere posse, ut Lucius Titius duas uncias habeat, ceteri autem quasi sine partibus instituti ex reliquo dextante heredes sint: quem dextantem ita dividi oportet, ut Seius quincuncem, Attius et Maevius alterum quincuncem hadominus esto", recte institutio fit. Illa institutio valet: "filius meus inpiissimus male de me meritus heres esto": pure enim heres instituitur cum maledicto et omnes huiusmodi institutiones receptae sunt. Interdum nec cum lib
Abbreviated transcription (Latin):
esto. ĩ mo seuis hes̃ esto. id̾ eit̃ dicendi Roã ce¬
stam̃to nab̾edẽ instituit. ticiafilia mea hriẽ
esto. Siquis ui liboꝵ meuiuo suĩ mortuo seꝗ¬
tur nasceretur: ⁊ c̃quiiurił sexus. unꝰ plures¬
ue nascerẽt᷑: ex parte dimidia ⁊ quarta ꝗ fo¬
minini sexus una pluresue nate er̃. ex qpar¬
te quarta mͥ hẽs sit. ꝑ ostumꝰ einat̾ẽ: consule ⁊.¬
batur: quota ex parte postumiꝰcẽt hc̃s. R. aĩ hẽ ⁊¬
ditatẽ. in .uii. partes distribuendã. Eͥs filiã
iiͦii. postumũ. tres habituros. quiafilie totꝰ as.
postumo dodrans dat̾ẽ utquarta portiõe ãpliꝰ
filia. quã postumꝰ ferre delieat. Iõ si postuma qͣuoꝙ
natueẽt. tanͣdẽ solafilia: quantũ ut̃q postumor
habiturieẽnt. Itaq en ꝓposito cũ as filie: dodrans
postumo sit datus .xx. imã parteiꝰ fici. ut filia
xii. uiuiifilius habeb̾at. ¶Intestam̃to ita scͥptum ẽ
Luciꝰ ticius exduab uncus gauis atteiꝰ ex parte una

Expanded text:
esto: immo Seius heres esto', idem erit dicendum. Quidam testamento ita heredes instituit: 'Titia filia mea heres esto: si quid mihi liberorum me uiuo mortuoue nascetur, tunc qui uirilis sexus unus pluresue nascentur, ex parte dimidia et quarta, qui feminini sexus una pluresue natae erunt, ex parte quarta mihi heres sit': postumus ei natus est: consulebatur, quota ex parte postumditatem in septem partes distribuendam, ex his filiam quattuor, postumum tres habituros, quia filiae totus as, postumo dodrans datus est, ut quarta portione amplius filia quam postumus ferre debeat. ideo si postuma quoque nata esset, tantundem sola filia, quantum uterque postumorum habituri essent. itaque in proposito cum as filiae, dodrans postumo sit datus, viginti unam partes fieri, ut filia filius habeat. In testamento ita scriptum est: "Lucius Titius ex duabus unciis, Gaius Attius ex parte una,
Abbreviated transcription (Latin):
suiꝰ om̃ib accresce̾ ait. Quã sentenciã uiorem
puto. Nã quantũ adius acresceudi ñsunt ton¬
parte ħ ed es scͥpsit̃. neꝙ hos neq illos conumetoᷤ.
d si asse expleto. aliũ siñpatte hẽdẽ sqͥsit̃ in alium
assem. ueniet. alit̾ atq siita scͥpsisset. expleto as¬
duosiñ partib scbant᷑ utrũ: insingłos asses isti
duo. aninunũ assẽ. Gonungant᷑ qr̃. ⁊ putat¬
parte duo c̃iunctĩ sim̃parte instituant᷑. ñ tres
ses. Quod siquis dipondiũ distribuit. ⁊ t̃ciũ siñ
parte instituit hic ñ ialiũ assem: si intͥẽnẽ¬
fañ. distribuisset. ⁊ aliquẽ siñ parte fecisset
hẽdẽ. urrũ nehis assẽ habiturus foret. anid
dũtaxat. ꝙ ex dispondio deẽet.⁊ hanceẽ tolletabi¬
lissimã sñtñciã puto. Utead̾ racio indipondio oĩ

Expanded text:
s omnibus adcrescere ait, quam sententiam ueriorem puto: nam quantum ad ius adcrescendi non sunt conparte heredes scripserit, neque hos neque illos coniunctos. Sed si asse expleto alium sine parte heredem scripserit, in alium assem ueniet. aliter atque si ita scripsisset expleto asasse duo sine partibus scribantur, utrum in singulos asses isti duo an in unum assem coniungantur, quaparte, duo coniunctim sine parte instituantur, non tres ses. Quod si quis dupundium distribuit et tertium sine parte instituit, hic non in alium assem, sed in trienfamilias distribuisset et aliquem sine parte fecisset heredem, utrumne is assem habiturus foret an id dumtaxat, quod ex dupundio deesset. et hanc esse tolerabilissimam sententiam puto, ut eadem ratio in dupond
Abbreviated transcription (Latin):
adieĩt ħ editatẽ. cũ eet cesariꝰ seruus. Nã dunsa
hẽditas ẽ int̃ tiberiũ.⁊ eũ quiparthenio substi¬
tutus erat. ut refert sextꝰ. pomp̃.
lonios lib̾os hẽdesq eẽ iuissat᷑ altõ añ aꝑtas ta¬
bulas testam̃ti mortuo: ñ melegant̃ defendi po¬

Expanded text:
adierat hereditatem, cum esset Caesaris servus: nam divisa hereditas est inter Tiberium et eum qui Parthenio substitutus erat, ut refert Sextus Pomponilonios liberos heredesque esse iusserat. altero ante apertas tabulas testamenti mortuo non ineleganter defendi po
Abbreviated transcription (Latin):
lab̾o ccͣnẽe hẽdẽ sinecossitate idfecit. n ꝙ ali¬
oquin uellet obligari inspiciendũ. ¶Siquis
ita hẽdc̃ institiuĩt. ticiusqua exparte mͥ sociꝰ
Quodtotu ⁊ inemptũ. ⁊ uiciosũẽ. Ed enĩ uetat
asse descͥpto utilit̾ ticiũ. exparte forte quar¬
ta: ex qua socuiserat hẽdẽ institutũee. ¶
lutiꝰ hẽis̃ esto seiꝰ ⁊ meuꝰ hẽo es sũpto. uoꝵẽ ꝗ¬

Expanded text:
Labeo tunc non esse heredem, si necessitate id fecerit, non oquin uellet obligari. Si quis ita heredem instituerit: 'Titius qua ex parte mihi socius quod totum et ineptum et uitiosum est: quid enim uetat asse descripto utiliter Titium ex parte forte quarta, ex qua socius erat, heredem institutum esse? 'Titius heres esto: Seius et Maeuius heredes sunto'. ue
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ut suꝑĩ testim̃tũ rũpat᷑. sufficit itaposteriꝰ
factũ eẽ ut aliquo casu potuĩt ħ es existe. Qd̃¬
adiũ aut̃ eiꝰ institutionis ꝑtnet ita se res bab
ut quõ diupupillo exca substitutione hẽs põt
eẽ: exticũ testam̃to. lib̾tatẽ hẽditatẽ consoꝗ

Expanded text:
 ut superius testamentum rumpatur, sufficit ita posterius factum esse, ut aliquo casu potuerit ex eo ad vim autem eius institutionis pertinet, ita se res habet, ut, quamdiu pupillo ex ea substitutione heres potest esse, ex Titii testamento libertatem hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuũ adultĩo accisatũ. ñ iure testam̃to manu mĩ¬
sũ añ sentenciã. ab ea muliere ud̾i. que reafuãt
eusdẽ. cͥ minis postulata: racionis ẽ. qr̃ sequit᷑
ut ineuns adnã callata institutio nicħ mom̃ti
one falsũ scͥptũ ẽ: oũ oceo qui demonstrat᷑ sit con¬
stet. institutio ualet.
dẽ eẽ uissi. ⁊ sipostea ms effect᷑ ẽ. neut̃ ualet.
quia lib̃tas alieñõ seruo. mutilit̃ data ẽ. ¶In ext̃¬
neis ħ edib illa ob uantur. ut sitcũeis testam̃tũ
factio. siue ipi hedes. instituantur: siuehi qui
inpotestate eoꝵ sint. Et io ouob tp̃ib inspicitur¬

Expanded text:
uum adulterii accusatum non iure testamento manumissum ante sententiam ab ea muliere uideri, quae rea fuerit eiusdem criminis postulata, rationis est'. quare sequitur, ut in eundem a domina collata institutio nihil momentone falsum scriptum est, dum de eo qui demonstratus sit constet, institutio ualet.edem esse iussi et is postea meus effectus est, neutrum ualet, quia libertas alieno seruo inutiliter data est. In extraneis heredibus illa obseruantur: ut sit cum eis testamenti factio, siue ips‹i› heredes instituantur siue hi qui in potestate eorum sunt, et id duobus temporibus inspicitur
Abbreviated transcription (Latin):
stitutus eẽt. ¶hẽditas pleꝵq diuidit᷑. in xii. ũ¬
cias: que assis appellatione continent᷑. hnit̾ aut̃
⁊ hee partes ꝓͥa nõa ħabundancia usꝙadassem
Putab. Sexcũ x. sextanᷤ. quadrans triens qui¬
conex. Semis sextunx. bes dodrans dextans
deunx as.
stichus simeus eĩt. cũ moriar lib̾. ⁊ hr̃s esto a
lienatꝰ ñ potĩt. uissuemptois adirel. ẽditatẽ. Quã¬

Expanded text:
stitutus esset. Hereditas plerumque dividitur in duodecim uncias, quae assis appellatione continentur. habent autem et hae partes propria nomina ab uncia usque ad assem, puta haec: sextans quadrans triens quincunx semis septunx bes dodrans dextans deunx as. "Stichus, si meus erit cum morior, liber et heres esto", alienatus non poterit iussu emptoris adire hereditatem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ iuxisset trãtiniũ hẽdẽ fore. quiaid ꝙ inpoᷤ¬
sibile. intectam̃to scͥtumeẽt nullã ium hab̾et¬
str .ł .ii.q̃. ꝗ Quidã cũ filiũfam̃. hẽdẽ insti¬
cũ patris offensã uereretur. pecut atestatõe
nesubẽditione. Iia patre emancipat᷑ eẽt hẽoẽ¬
eũ instituẽt.⁊ inpetrauit abieo. utamicũ suũ
hẽdẽ instituẽt. atqitatestam̃to anueꝰ filiugno¬
tus testatoĩ hẽs institut᷑ ẽ. nec quicꝗ̃ petitũ ẽ.
q̃ rebatur sulle amicꝰ aut adire nollet. aut
aditã nollet restituẽ hẽditatẽ: anfidĩcõmissũ
abeo peti posset. autaliqua accõ. adũsus eũ
eẽt. ⁊ utrũ pat̾ anfilio cõpetẽt. Roiỹsima¬

Expanded text:
superuixisset, tamen Titium heredem fore, quia id, quod inpossibile in testamento scriptum esset, nullam uim habestionum Quidam cum filium familias heredem insticum patris offensam vereretur, petit a testatore, ne sub condicione "si a patre emancipatus esset" heeum institueret et impetravit ab eo, ut amicum suum heredem institueret: atque ita testamento amicus filii ignotus testatori heres institutus est nec quicquam ab eo petitum est. quaerebatur, si ille amicus aut adire nollet aut aditam nollet restituere hereditatem, an fideicommissum ab eo peti possit aut aliqua actio adversus eum esset et utrum patri an filio competeret. res
Abbreviated transcription (Latin):
mesto. nͥ om̃s hañt scͥptũ hẽdẽ testatorem
neutrũ hc̃dẽ ẽẽ posse. qm̃ ad õiũ factũ ẜ mo
refert̾. In quo puto testatoĩs m̃te̾ respicien¬
dã. Si humaniꝰ ẽ eũ quidẽ quitestatorẽ suũhẽ¬
dẽ scͥpsit̃. intantã partẽ eihẽdẽ fore. Ꝙaut̃

Expanded text:
esto", nisi omnes habeant scriptum heredem testatorem, neutrum heredem esse posse, quoniam ad omnium factum sermo refertur: in quo puto testatoris mentem respiciendam. sed humanius est eum quidem, qui testatorem suum heredem scripserit, in tantam part
Abbreviated transcription (Latin):
alienatus fuisset. ñpot̃ iussu emptoĩs hẽdita¬
tẽ. adire. quia eotpr̃. ad cũꝑ uenisset. quoiã
extracta. institutio in utił fuãt. Gͣ cũ ẜ uus
sub conditionelib̾eẽ iubetur. ⁊ legatũ pure
acceꝑit. sipñdente conditione. manu missꝰ
ł alienat᷑ fuĩt legatũ habebit. autdño ad ꝗ¬
ret. quãuis mortis tpr̃ conditio lib̾tatis ex¬
tincta fiut. Sauõ post defectum conditionis
irritũ recidit. ¶Cũ ẜuĩuñditor. añ traditi¬
quialucrũ facẽ eius ẜuus iute quẽ undi¬
dit. ñdebet. Plane ñtotũ. quod ad quisci¬
eĩt. restituet. s ꝓeadũtaxat parte ꝗ̃ seruꝰ
cohẽdẽ habuĩt.

Expanded text:
enatus fuisset, non potest iussu emptoris hereditatem adire, quia eo tempore ad eum pervenisset, quo iam extincta institutio inutilis fuerat. Igitur cum servus sub condicione liber esse iubetur et legatum pure accepit, si pendente condicione manumissus uel alienatus fuerat, legatum habebit aut domino adquiret, quamuis mortis tempore condicio libertatis extincta fuerit: si uero post defectum condicionis irritum recidit. Cum uenditor quia lucrum facere eius servi iure quem vendidit non debet. plane non totum quod adquisierit restituet, sed pro ea dumtaxat parte, qua servus coheredem habuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
sihrs ueit̃. nicħ aliud intellig̾ significare. quãsi
hẽditatẽ ł sͥ ad quiscieĩt. ł mutata conclitiõe aliũ
hedẽ ñfecit. Que adiectio ad eos ꝑtinet: ꝗ patres
fam̃ ħ edes scͥpti postea mrseruitutẽ deducti fu¬
erint. gͥ mħ casu semisses fiet̃ itaut alt̃ semis
int̃ eundẽ quidns. instituti hẽcdis fuĩt ⁊ substi¬
tutũ equis portionib diuidatur.¬

Expanded text:
significare, quam si hereditatem vel sibi non adquisierit vel mutata condicione alium heredem non fecerit, quae adiectio ad eos pertinet, qui patres familias heredes scripti postea in servitutem deducti fuerint. igitur in hoc casu semisses fient ita, ut alter semis inter eum, qui dominus instituti heredis fuerit, et substitutum aequis portionibus di
Abbreviated transcription (Latin):
stẽ leget: neurrũ debebitur. hoc siue ip̃e
rauit: s. in parte: puta sicũdictasset ex
semisse aliquẽ scbi: ex quadrante sit sqͥptꝰ
se hẽdẽ fore. quasi plus nũcupatũsit: mi¬
nus sqͥptũ. Quesentencia rescͥptis adu¬
ex quadrante fore hẽdẽ: qñ inẽ quadrans in se¬
misse. quã sentenciã ⁊ celsus ꝓbat. s ⁊ siquis.c. s no

Expanded text:
get, neutrum debebit hoc, sive ipse ravit, sed in parte, puta si, cum dictasset ex semisse aliquem scribi, ex quadrante sit scriptuse heredem fore, quasi plus nuncupatum sit, minus scriptum: quae sententia rescriptis adiex quadrante fore heredem, quoniam inest quadrans in semisse: quam sententiam et Celsus probat. Sed et si quis pro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ m̃ acfuta scpsisset. ille. ⁊ ille institutibedes
⁊ substituti suͣpto. sõnddites filios habebat
dita scͥpsit̃ filũ mei hẽd es sumpto. publius
filiꝰ meus ex hẽs esto. Uidĩ põt pͥmapa̾rte duoꝰ
dũtaxit filios hẽdes instituisse

Expanded text:
e instituti heredes et substituti sunto". Qui tres filios habebat et ita scripserit: "filii mei heredes sunto: Publius filius meus exheres esto", videri potest prima parte duos dumtaxat filios heredes instituisse
Abbreviated transcription (Latin):
cõꝑate. dicopeccumã. Queidc̾co missa ẽ
utꝑeã m̾ces initaliã adueł entur. italico
patͥmonio adiungendã. Nã ⁊ sidedlisset inꝑ
uinciã. depeccunus quas mitalia exercebat
ituras ⁊ reddituras dicenoũẽ. h ancqͦ itali¬
ci patͥmonũ eẽ racionẽ. gͥ reficẽ dixi. ut
erentur. siue ꝓuecte sint eouuo siũ ñdũ
⁊ siũscit. siuie ignorauit. ad eũ ħedẽ ꝑtinẽ
ciuitalicȩ res sunt ascͥpte.
qua parte codicillis ticiũ hedẽ scͥpsero hẽs
esto. ⁊̃ sipars in codicillis. ñ fuit ascͥpta. ett̃
trã hẽs: quasi sine parte institutus sit.
S.ł. Xuiiii .d̾.Cũ intestam̃to ita scbit᷑. si
filus taeus meuiuo morietur. nepos exeo.
pt̾ mortẽ meã natus hẽs esto. duogradus s̃¬
heredũ: Nullo enĩ casu. ut̃ q adħ editatẽ adinit¬
ntur. Exquo aparet sinepoti. ticĩ substitutus
fuĩt. ⁊ filius paitis hẽs exstitĩt. nõpose tici¬
uni una. cũ filio hẽdẽ eẽ. qui a ñ mpͥmũ sed¬

Expanded text:
t, dico pecuniam, quae idcirco missa est, ut per eam merces in Italiam adueherentur, in Italico patrimonio adiungendam: nam et si dedisset in prouincia de pecuniis, quas in Italia exercebat, ituras et redituras, dicendum est hanc quoque Italici patrimonii esse. Rationem igitur efficere dici, ut erentur, siue prouectae sunt eo uiuo siue nondum, et siue scit siue ignorauit, ad eum heredem pertinere, cui Italicae res sunt adscriptae.qua parte codicillis Titium heredem scripsero, heres esto", etiamsi pars in codicillis non fuerit adscripta, erit tamen heres quasi sine parte institutus.storum Cum in testamento ita scribitur: "si filius meus me vivo morietur, nepos ex eo post mortem meam natus heres esto", duo gradus heredum sunt: nullo enim casu uterque ad hereditatem admittitur. ex quo apparet, si nepoti Titius substitutus fuerit et filius patri heres exstiterit, non posse Titium una cum filio heredem e
Abbreviated transcription (Latin):
ñfutuꝵ. s ꝓñ instituto habendũ. S sicũ pͥmũ
bẽdẽ exparte dimidia scb̾e destinasset. pͥmũ ⁊
scd̃m scpͣsit. solus p̾mus scͥptus hẽs iudebit᷑ ⁊ so¬
lus hẽs existet. quasiex parce dimidia institut᷑.
¶ Siꝗs nom̃ hẽcdis quid̃ uõixĩt. s indub itabili si¬
gno cũ demonstrauĩt. ꝙ pene nicħ anoĩe distat ł N
ñ tñ eũ. qui contumelie causa solet addi uale¬
at institutio. ¶hs̃ institu nͥ ut ẽtus demonstret᷑
nemopõt. ¶Siquis itadixĩt. ut̃ exfr̃ĩb meis ticio

Expanded text:
pro non instituto habendum. Sed si, cum Primum heredem ex parte dimidia scribere destinasset, Primum et Secundum scripsit, solus Primus scriptus heres uidebitur et solus heres existet quasi ex parte dimidia institutus. Si quis nomen heredis quidem non dixerit, sed indubitabili signo eum demonstrauerit, quod paene nihil a nomine distat, non tamen eo, quod contumeliae causa solet addi, ualet institutio. Heres institui, nisi ut certe demonstretur, nemo potest. Si quis ita dixerit: 'uter ex fratribus m
Abbreviated transcription (Latin):
tis partib hẽoes scͥptieẽnt. Nec enĩ facile exdi¬
ũsitate. p̃dioꝵ portiones inueniunt᷑. Gͣ expedi¬
esto m̃sluo. titii illius insule hẽdes sumpto. c. d¬
hichabebunt duoticii semissẽ. atticiꝰ semissẽ
Idq ꝓculo placet. quid tͥ uid̾tur: Rdiũaẽ ꝓculi

Expanded text:
tis partibus heredes scripti essent: nec enim facile ex diuersitate pretium portiones inueniuntur: ergo expediesto mihi, duo Titii illius insulae heredes sunto.' habebunt duo Titii semissem, Attius semissem idque Proculo placet: qui‹d› tibi uidetur? respondi
Abbreviated transcription (Latin):
te exXI sc̃psit. Egoneditatis habo þessẽ. tut¬
ente ¶S siduo ex asse hedes sqͥpsit̾. alios duos ex¬
qui ex xii. uncus scͥptis. ex semisse hẽdes fore.
cuĩsentencie assenciendũ puto. S siduos exas¬
se hẽdes institint̃. t̃ciũ aut̃ exdimidia. ⁊ sexfis.
Eod. lib̾ ait. in .xx. uncias astẽm iudnndũ. Octo latuꝵ¬

Expanded text:
itatis habeo bessem, tu trientem. Sed si duos ex asse heredes scripserit, alios ex duodequi ex duodecim unciis scripti sunt, ex semisse heredes fore, cui sententiae adsentiendum puto. Sed si duos ex asse heredes instituerit, tertium autem ex dimidia et sexta, eod
Abbreviated transcription (Latin):
augebit quo transtulit. neꝙ demimnuet uñde
transtulit. utputadeitalico pat monio quossã
ẜuos misãt inꝑunciã forte galliã ad exigñ¬
dũ d ebitũ. ł adm̃ces cõꝑandas recursurossi
cõꝑassent. dubiũ ñ ẽ quindebeat. dici aditali¬
cũpat moniũ ebs ꝑtinere deb̾e. ẽ utap̃mu¬
ciũ relatũ. cũ fumdus erat legatus. ł cũ in¬
strum̃to. ł cũ his que ibis: Agasonẽ enĩ misũ
inuillã apatre fam̃. ñ ꝑtinẽ ad fundi lega¬
tũ. Mutius ait quiñ idcͥco illo etat missus
ut ibi eẽt. Piñsiseruus fuit. missus inuil¬
lã int̾im. illic futurus. quia dñm offendãt.
quasi adtp̃s relegatus. R esponsũẽ ⁊ eũ ad
uille legatũ nõꝑtinẽ.: quare nec ẜ ui quid̃
quioꝑaĩ. magro consuener᷑: qui malios ag̾s
reũtebantur. ⁊ quasi ab alio cõmodatuea
sunt conditione. ut ad legatũ ñꝑtineant¬

Expanded text:
aret, neque augebit quo transtulit neque minuet unde transtulit: ut puta de Italico patrimonio quosdam servos miserat in provinciam, forte Galliam, ad exigendum debitum vel ad merces comparandas, recursuros, si comparassent: dubium non est, quin debeat dici ad Italicum patrimonium eos pertinere debere. ut est apud Mucium relatum, cum fuasonem enim missum in villam a patre familias non pertinere ad fundi legatum Mucius ait, quia non idcirco illo erat missus, ut ibi esset. proinde si servus fuerit missus in villam interim illic futurus, quia dominum offenderat, quasi ad tempus relegatus, responsum est eum ad villae legatum non pertinere. quare ne servi quidem, qui operari in agro consuerunt, qui in alios agros revertebantur, et quasi ab alio commodati in ea sunt condicione, ut ad legatum pertineant
Abbreviated transcription (Latin):
exstitĩt. lib̾echrĩ eit̃. S. ⁊ sipure fuĩt heres
institutus. lib̃tate indie data. si sit alienatus
⁊ manu missus: dicidebet hẽdẽ eũ posse existẽ:
S. ⁊ si nĩpo seruus sit alie natus ł usus fructus
in eũ eque iititutio ualet si disfert᷑. iiotp̃s
quo exting̾ usus fructꝰ.¬

Expanded text:
t heres erit. Sed et si pure fuerit heres institutus libertate in diem data, si sit alienatus uel manumissus, dici debet heredem eum posse existere. Sed et si non ipse seruus sit alienatus, sed usus fructus in eo, aeque institutio ualet, sed differtur in id tempus, quo extinguitur usus fruct
Abbreviated transcription (Latin):
testatoĩs uoluntatẽ. expͥmit. ut puta. pͥmꝰ fcͥs
tio declatat. os̃ exuirilib partib institutis. ut
⁊ lab̾o scͥsit: qua det᷑etasemissẽ fris filiise mũẽ
pͥmus hab̾et. ¶ Pat̃ fam̃ distribuẽ hẽdatitẽ. in
tot partes pot. Quot uoluĩt. S sollẽpuis assis
distributio. in .xii. uncias fit. deniq si minꝰ
distribuit potestate uns inl reuoluitur. Ut
puta sid uohedes exquadrante scͥsĩt. Nã hẽditaᷤ
eiꝰ residua accedit. utex semissib iudant᷑ scͥpti
S si alt ex quad rante alt̾ exsemisse he̾des scͥptist̃
quiaccidit quadrans ꝓpartib hẽditarũs eis accre

Expanded text:
testatoris uoluntatem exprimit, ut puta 'Primus et tio declarat omnes ex uirilibus partibus institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta semissem fratris filii, semissem Primus haberet. Pater familias distribuere hereditatem in tot partes potest quot uoluerit: sed sollemnis assis distributio in duodecim uncias fit. Denique si minus distribuit, potestate iuris in hoc reuoluitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scripserit: nam hereditas eius residua accedit, ut ex semissibus uideantur scripti. Sed si alter ex quadrante, alter ex semisse heredes scripti sunt, qui accedit quadr
Abbreviated transcription (Latin):
plures instituant᷑. dundimt̃ẽos. aestatore ins.
oportet. Quods mõfiat om̃i equalit̃ ħedest̃.¬
¶ Si ouosint hẽdes instituti unꝰ ex parte tẽia fun¬
di cornelantl alt̃ exbesse eiꝰdẽ fundi celsus expe¬
ditissimã sabmi sentenciã sequit᷑. ut oetẽta fun¬
di m̃tione. quasi sin partib heddes scͥptibẽdita¬
te potirentur. si mõ uolumas spatrĩs fam̃ ma
nifestissime nonrefragatut. ¶Sleiis ita scͥp¬
sit̃ stichus lib̾esto. postea qualib̾ eit hes esto.¬

Expanded text:
re ius oportet: quod si non fiat, omnes aequaliter heredes sunt. Si duo sint heredes instituti, unus ex parte tertia fundi Corneliani, alter ex besse eiusdem fundi, Celsus expeditissimam Sabini sententiam sequitur, ut detracta fundi mentione quasi sine partibus heredes scripti hereditate potirentur, si modo voluntas patris familias manifestissime non refragatur. Si quis ita scripserit: "Stichus liber esto
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ quoq ꝓbaui ꝓheditarus partib eos agno¬
scere esalienũ deb̾e. ħ ẽ ꝓsemisse fundos
enĩuice p̃ceptions accipiendos. Qt̃ siforte.
tantũ sit es alienũ ut nicħ decc̾to: eo suꝑ¬
ẽẽ possit: consequent̃ dicemꝰ institutiones.
istas ex refactas nullius ẽẽ mom̃ti. ⁊ siforte
falcidia int̾ueniens. recisionẽ legatoꝵ eẽt
factura: hic officio uidicis recidit p̃ceptioẽs
istas. ut ñplusquisq eoꝵ hat̃ quã eẽt habi¬
turus silegatũ accepisset. uel aliud ł in p̃¬
ceptiones. Quisifuit̾ mẽtũ. anfalcidiait¬
uentã sit. rectissime ꝓbat᷑ officio iudicis
cautiones ẽẽ int̃ponendas. cũ ħ ita sint
tm̃hẽdes: ex equis partib quia nulla parꝰ
ascpͥtaẽ. queres facit. ut siforte. maliis
facultatib plus sit mitabcis forte. quã in

Expanded text:
i, pro hereditariis partibus eos adgnoscere aes alienum debere, hoc est pro semisse: fundos etenim uice praeceptionis accipiendos. quare si forte tantum sit aes alienum, ut nihil detracto eo superesse possit, consequenter dicemus institutiones istas ex re factas nullius esse momenti: et si forte Falcidia interueniens recisionem esset legatorum factur‹a, s›ic officio iudicis recidit praeceptiones istas, ut non plus quisque eorum habeat quam esset habiturus, si legatum accepisset uel aliud uel etiam praeceptiones. quod si fuerit incertum, an Falcidia interuentura sit, rectissime probatur officio iudicis cautiones esse interponendas. Cum haec ita sitamen heredes ex aequis partibus, quia nulla pars adscripta est. quae res facit, ut, si forte in aliis facultatibus plus sit in Italicis forte quam in
Abbreviated transcription (Latin):
bitͥo eiꝰ sit. patrẽ intestatũ nfaciat Euto
recte gñalit᷑ diffiniri utrũ inpotestiae fuĩt
conditio anũfuit. factipotestasẽ. Pot̃ enĩ
miliario alexandriȩ agit fuit inpostra.
ꝑ egͥnet᷑ longinqͦ itinẽ. ꝓpt̃ que adgñalen
diffinitionẽ ꝑ currendũ e. d ⁊ sifilio subcõ¬
ditione que meiꝰ potestateẽ hẽde instituto
nepossit substitut᷑: siũ extraneus: putofilio
iuiuo: ñ exstituꝵ hẽdẽ substitutũ. post uͦ mor
tẽ exstituꝵ nec necessaĩa substitmo filł exhẽ
dationẽ. cũ si fuit facta frustraẽ. P ost mõ¬
tẽ enĩfilũ factaẽ. quã mutil ẽ aliascẽ ostũ¬
dimꝰ. Opmam̃ gͥ filiũ sisit institut᷑ subea ẽ¬
ditione quesit meiꝰ potestate: ñ indigere
exhedatione a seqntib gradib. alioꝗ n ⁊ co¬
topats heĩ eit. Uelutisi alexandriã ꝑuenĩt᷑

Expanded text:
sit, patrem intestatum non faciat. Puto recte generaliter definiri: utrum in potestate fuerit condicio an non fuerit, facti potestas est: potest enim et miliario Alexandriae agit, fuit imposita: peregrinetur longinquo itinere: propter quae ad generalem definitionem recurrendum est. Sed et si filio sub condicione, quae in eius potestate est, herede instituto nepos sit substitutus sive extraneus, puto vivo filio non exstaturum heredem substitutum, post mortem vero exstaturum, nec necessariam a substituto filcta, frustra est: post mortem enim filii facta est, quam inutilem esse alia‹s› ostendimus: opinamur igitur filium, si sit institutus sub ea condicione et sit in eius potestate, non indigere exheredatione a sequentibus gradibus: alioquin et a coto patri heres erit, ueluti 'si Alex‹and›riam peruenerit,