comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conuitia quib: illum turba diemonum proteruis
uocib increpabat : sed omnia falsa et uana cognoscers
non mouebatur obiectis : Testabantur etiam aliqui
exfratrib audis sed: emonem proteruis martinũ
uocib increpantemi cur intra monasterium aliquos
exfratrib: quio limbaptis mum diuersis erroribus
perdidissent. conuersos postea recepisset : exponen¬
tem crimina singulorum : Martinum diabolore¬
pugnantem respondis se constanter : Antiqua delic¬
ta melioris uitde conuersatione purgari. et per
misericordiam dñi absoluendos esse peccatis qui pec¬
care desinerent : Contradicente diabolo non perti¬
nere adueniam criminosos : et semellapsis. nullam
adño praestariclementiam : Tunc in banc uocem¬
fertur exclamas se martinus : Situipse õmiserabilis
ab hominum insectatione desisteres : et te factorum
tuorũ uel hoctẽ pore cumdies iudicu in proximo est
preniteret : ego tibiuere confisus in dño xp̃i misericor¬

Expanded text:
conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocemfertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisus in Domino Jesu Christo misericor
Abbreviated transcription (Latin):
Iubetigitur aliquos ire ei obuiam : Ita haud longe
amonasterio iam pȩne ex animis inuenitur : Extre¬
mumtamen spmtrahens indicat fratrib: casummor¬
tis et uulneris : iunctis scilicet bobus dumdissoluta
artius lora constringit bouem sibi excussocapite
inter inguina cornuiniecisse : Nec multum post
uitam reddidit : Videris quo iudicio dñi diabolo
data fuerit h ec potestas : In martino illud mirabile
erat : quod non solum hoc quod supra retulimus sed
multa istius modisi quoties accidissent. longe ante
praeuidebat et sibinuntiata fratrib indicabat:
Frequenter autem diabolus dummille nocendiar¬
tib sc̃muirum conabatur in ludere : uisibilem seei for¬
mis diuersissimis ingerebat : Nam interdum iniouis
personam : plerumq mercurii : persaepeenim se uene¬
ris acmineruȩ trans figuratum uultib offerebat :
Ad uersus quem semper interritus signo se crucis et ora¬
tionis auxilio protegebat: Audiebantus plerumq

Expanded text:
iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo plerumq uisos ita ut conserto inuicem apud¬
eum sermone loquerentur:
iabolum uerotam conspica¬
bilem et subiectum oculis habebat : ut siue se in propria
substantia contineret siue in diuersas figuras spiri¬
talesq nequitias transtulis set : Qualibet ab eo subima¬
gine uideretur: Quod cum diabolus sciret se effuge¬
re non posse conuicus eum frequenter urgebat quia
fallere non posset insidus : Quodam autem tempore
cornubouis cruentum in manutenens : cum in genti
fremitu cellulam eius inrupit: cruentamq osten¬
tans dexteram et ad misso recens scelere congau¬
dens : Vbi est inquit martine uirtustua : unum
detuis modo interfeci : Tunc ille conuocatis fratri¬
bus refero quid diabolus indicas set : Sollicitos ẽe
praecepit percellulas singulorum : quis nam hoc
casu fuis set ad fectus : Neminem quidem de essede
monachis sed unum rusticum mercede conductum
ut uehiculo ligna deferret isse ad siluam nuntiant :

Expanded text:
ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuiab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manfremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci. Tunc ille convocatis fratribus refert quid diabolus indicasset; sollicitosque esse praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu fuisset affectus. Nmonachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed martinus ubi ebibit pateram prbosuo tradidit
Nullum scilicet existimans digniorem quipossit pri¬
orbibere : Nec integrum sibi fore : si aut regem ipsũ
aut eos qui a rege erant proximi prbo pr etulis sec:
Quod factum imperator omnesq quitunc aderanT
ita ad miratisunt ut hoc ipsum eis in quo contempti¬
fuerant placeret : Celeberrimumq peromne pala¬
tium fuit fecisse martinum in regis prandio quod
in infimorum iudicum conuiuiis episcoporum ne mo¬
fecisset : Eidemq maximo longe ante pr edixit fu¬
turum Vt si aditaliam pergeret quo ire cupiebat
bellum ualentinia no imperatori in ferens sciret se
primo quidem impetu futurum esse uictorem :
Sed paruo post tempore : esse periturum: Quod
quidem it a uidimus : Nam primo aduentueius ua¬
lentinianus infugam uersus est : De in postannum
fere resumptis uirib: captum intra aquil eiȩ mu¬
ros maximum interfecit:¬
ONSTATAUTEM ET IAAXCELOS

Expanded text:
sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contemptifuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum conuiuiis nemo episcoporum fecisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecitonstat autem etiam angelos
Abbreviated transcription (Latin):
Nostremocum maximus se nonsponte sumpsisse im¬
perium ad firmaret: sed in positã sibi amilitib diui¬
no nutu regninecessitatẽ armis defendisse et non ali¬
enam ab eo uoluntatem uideri penes quemiam in¬
credibili euentu uictoria fuisset : Nullumque ex ad¬
uersariis nisi inacie occubuisse. tandem uictus uel
ratione uel praetib: ad conuiuium uenit : Mirum
in modum gaudente rege q̃uodid impetras set :
Conuiue autem aderant ueluti addiem festum euo¬
cati: summiatq in lustres uiri : prefectus idemq:
consul euodius uir quo nichilumquã illo iustius
fuit : comites duo summa potestate prediti : fra¬
terregis et patruus : Medius inter hos martini
prbt accubuerat : Ipse autẽ sellula iuxta regem
posita consederat : Ad medium fere conuiuium ut
moris ẽ pateram regiministeroptulit : Ille scõ ad¬
modum epis copopotius dari iubet exspectans atq
ambiens ut abillius dextera poculum sumeret :

Expanded text:
postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse impostremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret.
Abbreviated transcription (Latin):
ficiant h ec uel pauca deplurimis: Satisq sit nos¬
et in excellentib non subtrahere ueritatem : et in
multis uitare fastidium : atq ut minora tantis in¬
seram quamuis ut est nostrorum aetas temporum:
Quibiam de prauata omnia atq corrupta sunt:¬
ut paene praecipuum sit ad ÷lationiregie sacer¬
dotalem noncessisse constantiam : Sa ogtabio sc̃ m̃itim
umadimoperatoremmaximrũ
ferocis ingenii uirum et bellorum ciuiliũ uictoria
elatum plures ex diuersis partib episcopi c̃uenissent
et foeda circa principem omnium adulatio notaret
seq degeneri inconstantia regi e clientel e sacerdo¬
talis dignitas subdidis set : in solo martino a postolica
auctoritas perma nebat : Nam et si pro aliquib sup¬
plicandum regi fuit ĩmperauit pocius quam roga ui t:
et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit di¬
cens se mense eius participemeẽ non posse qui impe¬
ratores unum regno alterumuita expulis set:

Expanded text:
ficiant haec vel pauca deficiant haec vel pauca deet in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex diuersis orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset.
Abbreviated transcription (Latin):
perpetuae uirgitati dicaret : Profectusque ad mar¬
tinum puella mei pr esens obuirtutum eius testimo¬
nium qui e per absentem licet curata esset optulit:
Neq ab alio eam quam a martino habitu uirginita¬
tis imposito : passus ẽ consecrari
PAULINUS UEROUIRMAEXIPOSI¬
modum futurus exempli Cum oculum grauit᷑
dolerec. episset etiam pupillam eius crassior nu¬
bes superducta texis set : Oculumei martinus pre¬
niculo contigit : pristinamq: eis anitatẽ sublato
omnidolore restituit.
PSEAUTEM CUM CASUQUODA
es sec decenaculo deuolutus et per confragosos
scal egradus decidens multis uul neribi eẽt affect :
cum ex animis iaceret incellula et in modicis dolorib
cruciaretur : Nocte eiangelus uisus ẽ eluere uulne¬
ra et salubri unguine contusi corporis membra
contingere : Atq ita postero die restitutus ẽ sani¬
tati: ut nichilumquam pertulisse in commodipu¬
taretur : Sed quia longumẽ ire persingula suf¬

Expanded text:
perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Marperpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalae gradus decidens, multis vulneribus esset affectus, cum exanimis jaceret in cellula, et immodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus visus est eluere vulnera, et salubri unguine centusi corporis membra contingere: atque ita postero die restitutos est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. Sed quia longum est ire per singula, suf
Abbreviated transcription (Latin):
Ita cum h ec inmundus sp̃s media in ecclesia fate¬
retur. metu et turbatione p̃senticiuitas liberata ẽ
A PUDPARISIUS UERODUMpORT
ciuitatis illius magnis secum turbis euntib: introi¬
ret : leprosum miserabili facie horrentib cunctis
osculatus ẽ atq benedixit : statimq: omnimalo emun¬
datus. Postero die ad ecclesiam ueniens nitenticute :
gratias prosanitite quam receperat a gebat :
Sed ne hoc pretereundum est quod fimbri eues¬
timenti eius cilicioq detracte : crebras super infir¬
mantib: egere uirtutes : Nam cum aut digitis in li¬
gat e aut collo inditae sunt pers epeab egro¬
tantib morbos effuga uerunt
URBORIUS AUTEM UIRPREIEO¬
torius sciad modum et fidelis ingenii cum filia eius
grauissimis quartanae febrib: ureretur. Episto¬
lam martini qua e casu ad eum delata fuerat pec¬
toripuellie in ipso accensu ardoris inseruit
statimq fugata febris ẽ : Quae res apud arborium
intantum ualuit : ut statim puellam dõ uouerit. et

Expanded text:
dus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ad modum : quam epis copi ferebantur : Nec uero
quem quam nominari necesse est licet nos metipsos
pleriq circum latrent : sufficit ut siquis ex his haec
legerit et agnouerit : erubescat : Namsi irascitur:
de sedictum ipse fatebitur : cum fortasse nos dealis
senserimus : Non refugimus autem ut si qui eius
modi sunt : nos quoq cumtali uiro oderint : Illud
facile confido omnib: sc̃is opusculum istud gratũ
fore : Decetero siqui haec infideliter legerit ĩpse
peccabit : Ego michi conscius sum me rerum fide
et amore xp̃i inpulsum ut scriberem manifesta
ex posuisse uera dixisse : Paratumq ut spero ha¬
bebit adõ praemium : Non quicumq legerit:
sed quicumq: crediderit

Expanded text:
amen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque crediderit
Abbreviated transcription (Latin):
obseratas effringunt fores : demotoq igni mediis
flammis martinum auferunt : Cumiam penitus
ẽẽ consumptus tam diuturno incendio putaretur :
et non sine gemitu fatebatur. In hoc sediaboli arte
deceptum ut excussus esomno consilium non haberet
quo perfidem et orationem periculo repugnaret :
Deniq tam diu circa se si euisse ignem quam diuȩrũ¬
pere ostium turbatus mente temptauerit
Vbi uero auxilium crucis et orationis arma repeais¬
set : Medias cessisse flammas: seque tum sensis se
rorantes. quas male esset expertus urentes :
Vnde intellegat quisquis h ec legerit. temptatũ
quidem illo martinum periculo sed probatum
APARELIU DIA GNE

Expanded text:
obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. cet non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed uere probatum. AD AVRELIVM DIACON
Abbreviated transcription (Latin):
tumomne proiecit: casu super fornaculam partẽ
pale e illius quam remouerat aggessit: Ipse ut
erat moris nuda humo las situdine itineris urguer¬
te requieuit: Ad mediam fere noctem per inter¬
ruptum ut supra diximus pauimentum ignisaes¬
tuas a rescentes paleas ad prebendit : Martinus
somno excitus re in opinata ancipiti periculo et
maxime ut referebat diabolo insidiante atq: ur¬
gente praeuentus tardius quam debuit ad orati¬
onis confugit auxilium : Namerumpere foras cu¬
piens cumpesculo quemostio obdiderat diumultũq
luctatus grauis simum circa se sensit incendium¬
Ad eo ut uestem qua indutus erat ignis as sumpserit:
Tandem in se reuersus. non infuga sed indño esse
presidium : scutum fidei et orationis arripiens ÷¬
mediis flammis totus ad dñm conuersus incubuit:
Tum uero diuinitus igne submoto : in noxio sibi orbe
flammarum orabat: Monachiautem qui profo¬
rib: erant c̃repitante et conluctante incendii sono

Expanded text:
tum omne proiecit. casu super fornaculam partem tum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in Domino sciens esse praesidium, scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono,
Abbreviated transcription (Latin):
simprofessus menon omnia illius facta complexũ :
Quia si persequi uniuersa uoluissem : inmensumuo¬
lumen legentibus edidissem : Neque sunt tampar¬
ua quae gessit : ut omnia potuerint comp̃hendi:
Sed tamen hoc dequo quaestio incidit latere non
patiar : et remomnem ut gesta est referam. Nefor¬
te in consultum hoc quod aduituperationem beati
uiri poterat opponi. praeter misisse uideamur:
um addiocesim quaxdam Proso¬
lemni consuetudine sicut epis copis uisitare eccle¬
sias suas moris est . media fere martinus hieme¬
uenis set : mansione mei insecretario ecalesihecle¬
rici parauerunt : Multumq: ignem scabro iam
pertenui pauimento subdiderunt : Lec tum ei plu¬
rimo stramine ex truxerunt: De incumse martinꝰ
cubitum collocas set insuetam molliciem stratima¬
leblaedientis horrescit : qui ppe qui nuda humo
uno tantum cilicio super iecto occupare consueue¬
rat : Itaq quasi accepta permotus in iuria stram̃¬

Expanded text:
sim professus me non omnia illius facta conplexum: sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramen
Abbreviated transcription (Latin):
unda restituit: atq: aut scio. anpene plus fuerit
uixisse in profundo : An supra maris profunda
transisse : sed haec tuut arbitror stulte non legeras
aut lecta non audieras : Neq: enim absq: diuino
consilio istius modi exemplum beatus euangelista
sacris litteris protulisset : Nisiut ex his humana
mens erudiretur. Naufragiorum atq: serpentiũ
casus : Et si cut a postolus refert. quinuditate fame
latronumq periculis gloriatur. Omnia haec scĩs
hominibus atq: omnib: ad perpetiendum quidem
esse communia : sed his tolerandis atq uincendis
praecipuam semper iustorum fuisse uir tutem:
Dum peromnia temptamenta patientes semper
inuicti. tanto fortius uincerent: quanto grauius
pertulissent: Vnde hoc quod ad martini in firmi¬
tatem uocatur. plenum est dignitatis et gloriae:
Siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit :
Ceterum omis sum ame. in libello illo quem deuita
illius scripsimus. nemomiretur : Cum ibidem

Expanded text:
unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis hominibus ad perpetiendum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem
Abbreviated transcription (Latin):
mari fata uiuere non siuerunt : At ille excus sauipe¬
ra inignem : Nichil mali patiebatur: Illi autem : su¬
bito casurum et repente moriturum. eum putaban :
Sed cum uiderent nichil mali contingere ei. c̃uertentes
sedicebant eum dm̃ esse : Alioquin: uel horum exem¬
ploomnium mortalium infelicissime perfidiam
tuam coarguere ipse debueras : ut si tibi scandalũ
mouerat . quod martinus flamina ignis uidebatur
ad tactus : hunc rursum ad tactum ad merita illius
et uirtutem referres : quod circum septus ignib: non
peris set : A gnosce enim miser agnosce quod nescis:
Omnes fere scõs. magis insignes periculorum su¬
orum fuis se uirtutib:: Video quidem petrum fide
potentem rerum obstante natura. mare pedibus
super gressum : et instabiles aquas. corporeo praes¬
sis se uestigio: sed non ideo minor michiuidetur gen¬
tium praedicator quem fluctus obsorbuit : et post
triduum totidemq: noctes emergente eprofundo

Expanded text:
mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipemari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil mali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatur adtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo
Abbreviated transcription (Latin):
MONACHI UE¬
NISSENT:
Inter fabulas iuges longrumque sermone
mentio incidit libelli merquem deuita beatiuiri
martini edidis tudiosoq: eum a multis legi libentis si¬
me audiebam : Interea indicatur michi dixisse
quendam malo sp̃ususcitatum : Cur martinus
qui mortuos suscitassec flamias domibus depu¬
lis set : ipse nuper adustus incendio. periculosue
fuis set ob noxius passioni: Oistum quisquis est.
miserum quda eorum in uerbis eius perfidia met dic¬
ta cognoscimus : qui incruce positum dũm his uerbis
increpabat : alios saluos fecit seipsum saluum
facere non potest : Vere plane iste quicumq est̃
sullis temporib natus essed et indñm haclioce dicere¬
Quidergo quis quis es: Martinũs ded ñon potens
ideo non sc̃s : quia est periclitatus incendio : Obeatũ
et peromnia similem a postolis etiam in his conui¬
tiis uirum: Nempe. hoc et depaulo gentiles cum eũ
uipera momordisset sensis se referuntur: Hic ho¬
modebet homicida es se quem saluum factum de

Expanded text:
monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martini episcopi edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere non potest. uere iste, quicumque est, illis temporibus natus esset, ut in Dominum hac uoce quid ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de
Abbreviated transcription (Latin):
ILEMENS TRNI¬
TASESTUNA DIUINXITAS
UT AUTEM PER SACRA¬
MEXTUM COCNOSCXTUR
GUNTTAS. ES TABCO
aquo qui est et unigenitus sic existens diuinae
naturae lucis sp̃s a sese pernaturam per
substantiam maiestatis potestatis uirtutis diui¬
nae lucis sp̃s. unus in duob et uterq in idipsũ.
pator: ꝓ filio filius in patre in scõspũ. sic trib
personis confiteniur corpus praescientiae¬

Expanded text:
lemens Trinitas est una divinitas, ut autem per sacramentum cognoscatur: unitas est ab eo a quo, qui est, et unigenitus sic exsistens divinae naturae, lucis, spiritus, a se, se per naturam, per substantiam majestatis, potestatis, virtutis, divinae lucis. Spiritus unus in duobus, et uterque in id ipsum: pater in filio, filius in patre, in sancto Spiritu. Sic tribus personis, confite
Abbreviated transcription (Latin):
martinũ sacerdos non ad suã in iuriã retulisset:
quos aduersum scãm uirginẽ motus quantas que
iras mente concepisset : hereticam iudicasset :¬
et a nathematizandam eẽ decreuis set : quam
uero illibeatȩ animȩ illas uirgines p̃tulis set
quae crebris occursibus ubiq seprebent obui¬
as sacerdoti: quae conuiuia sumꝑtuosa dispo¬
nunt : quae una pariter accumbunt᷑. Sed
quo meducit oratio: paululũ iste liberior
sermo reprimendus est : ne inaliquorum
forsitan incurrat offensam : Et enĩ infidelib:
obiurgationis uerba non ꝓder̃ : fidelibus
autem satis faciat exemplum : Verũ ego ita
uir tutẽ huius uirginis prȩdicabo : ut tam̃
nihil illis quae ad marcinũ uidendum ex longinquis
regionib: saepe uenerunt arbi trer derogandum:

Expanded text:
Martinum sacerdos non ad suam iniuriam rettulisset? Martinum sacerdos non ad suam iniuriam rettulisset? quos aduersum sanctam uirginem motus quantasque iras mente concepisset ? haereticam iudicasset et anathemandam esse decreuisset. quam uero illi beatae animae illas uirgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obuias sacerdoti, quae conuiuia sumptuosa disponunt, quae una pariter discumbunt! sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihil illis, quae ad Martinum uidendum ei longinquis regionibus saepe uenerunt, arbitrer derogan
Abbreviated transcription (Latin):
magnificans illius cũ exultatione uirtutem
Inusitatũ in his dum taxat regionib gaudebat exẽplũ:
Ergo cum aud longe ab illa uillula nos manere
nox imminens coegisset : xeniũ beato uiro eadẽ
illa uirgo transmisit : fecitq martinus quod
antea non fecerat : Nullius enim ille um quam
xenium nullius munus accepit: nihil ex his quȩ
uirgo uenerabilis miserat refutauit dicens
benedictonem illius a sacerdote minime respu¬
endam : quae eẽt multis sacerdotib prȩferenda :
Audiant quaeso uirgines istud exemplum: ut
fores suassi eas mali obsidere uoluerint. etiã
bonis claudant : Et ne ad seimprobis sit liber
accessus : non uereantur excludere etiã sacerdo¬
tes : Totus hoc mundus exaudiat : uideri se
a martino uirgo non passa est: Non utique
illa quem cumq ase reppulit sacerdotẽ sed in eius
uini conspectum. puella non uenit : quẽ uidere
salus uidentium fuit : Quis autẽ hoc alius p̃ter

Expanded text:
magnificans illius cum exultatione uirtutem magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc praeter
Abbreviated transcription (Latin):
omnium uirorũ oculis remouisset ÷ ut ne ipsum
quidem ad se martinũ cũ eam ille officui causa
uisicare uellet ad miserit : Namcum praeter agellũ
illius praeteriret in quo se iamante conplures an nos
pudica cohibebat : audita fide illius atq uirtute
deuertit : ut tam illustris meriti. puellã re ligioso
officio ep̃s honoraret : Nos consequentes gauisurã
illam uirginẽ putabamus si quidem hoc in testi moniũ
uirtutis suae cẽ habiturã: ad quã tanti nominis
sacerdos deposito propositi rigore uenis sẽt : Verũ
illa forcissimi uinla propositi : ne marcini quidem
contemplatione laxauit : Ita uirbeatus accepta per
aliam feminã excusatione laudabili : ab illius forib:
quae uidendã sẽ salutandãq non dederat᷑ lactus
abscessit : Ouirginem gloriosam quae ne a martino
quidem passa est seuideri : Omartinũ beatum q̃ui
illam repulsam non ad contumeliã suãduxit : sed

Expanded text:
omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
exercitum conlocato comminus pede districto
ense pugnabas ullam feminã stare aut pugnare
uidisti: tum demũ miles confusus erubuit:
gratias agens errori suo se non fuisse ꝑmissum :
Nec aspera increpatione uerborum sed uera
et rationabili secđm ꝑsonã militis comparatione
correctum : Martinus autem conuersus ad nossicut
eum frequens fratrũ turba uallauerat : mulier
inquit uirorum castra non ad eat : Acies militum
separata consistat : procul femina in suo degens
tabernaculo sit remota : Concemptibilem enim
red dit exercitum si ui rorũ cohortib: turba femi¬
nea misceatur: Miles in acie: miles pugnet in
campo mulier se in tramurorũ munimenta con¬
tineat: habet et illa gloriam suam sipudicitiam
uiro absente seruauerit : Cuius haec prima uirtis
et consummata uictoria est̃ non uideri.
Uluduero sulpici memixisse
te credo quo affectu nobiscum et tu corã ad esses
illã uirginem praedicaret : quae ita se penitus ab

Expanded text:
exercitum conlato comminus pede destricto exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab
Abbreviated transcription (Latin):
bus brutum pectus agitabat : ut coniuigem suã
quam martinus inmonas terio puellarũ esse
praeceperat. uoluntate mutata secum potius
uellet habitare : Adut ergo martinũ heremita : fortis
et quid haberet animi confitetur: Ille uero
uehementer abnuere : feminã uero rursus iã
monacho non marito in congruaratione misceri:
Postremo cum miles instaret. ad firmans nihil
hoc proposito eẽ nociturũ. se solo coniugis uti
uelle solatio. porrone rursus se in sua reuolue¬
rent non eẽ metuendum. se eẽ militem xp̃i Illã quoq
in eadem eiusdem militiae sacramenta iurasse :
entes pariter militare : Tum martinus uerba
uobis ipsa dicturus sum Dic mihi inquit siumquã
in bello fuisti : sunacie constetisti: At ille respon¬
dens: frequenter in quit in acie steti : et bello
frequenter interfui: Adhaec martinus : Dic
mihi ergo:numquid in illa acie quae armata in
proelio parabatur. aut iam aduersus hostilem

Expanded text:
bus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, bus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem Christi, illam quoque in eadem militiae sacramenta iurasse: entes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, frequenter, inquit, in acie steti et in bello frequenter interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium parabatur aut iam aduersus hostilem
Abbreviated transcription (Latin):
florum reanet dignitatẽ : Illa uero quam porci
pecora inmunda foderunt fornicationis imagi¬
nem fedam prȩtendit : Ceterum illa portio
quae nullam sensit iniuriam : gloriã uirginitatis
ostendit: herbis fecunda luxuriat: faeni in ea
fructus exuberat et ultra omnẽ speciem distinc¬
ta floribus quasi gemmismicantib: ornata ra¬
diauit: Beata species et dõ digna: Nihil enim
uirginitati est comparandũ : Ita et illiqui coniu¬
gia fornicationi comparant: uehe ment̃ errant :
Et illi qui coniugia uirginitati aequanda ȩstimant :
miseri penitus et stulti sunt: Verum haec asapi¬
entib tenenda distinctio est : ut coniugium ꝑ¬
tincat adueniã : uirginitas spectet ad gloriã ÷
fornicatio deputetur ad poenam : nisi satisfactio¬
ne purgetur.
IILESQUIDAM CIXCULŨ IXECA
monachum professus abiecerat: cellulam sibi
eminus in remoto quasi heremita uicturus erexe¬
rat : Interea astutus inimicus uariis cogitationi¬

Expanded text:
florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. uerum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut coniugium pertineat ad ueniam, uirginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione purgetur. Miles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationi
Abbreviated transcription (Latin):
Crederes uinctos immopotius ad fixos insuis haerere
uestigiis : Ita lepusculus ꝑ secutorib alligatis incolo¬
miseuasit : Opere prȩtiũ autem est ẽtiã familiaria
illius uerba spĩ taliter sale condita memorare:
IUEMRECENS IOXSAM PORTE
conspexerat : Euangelicũ inquit mandatũ ista
compleuit : duas habuit tunicas: unã earũ largita
est non habenti : Ita ergo et uos facere debetis:
Item cum subulcum algentem ac poene nudum¬
inpellicia ueste uidisset : en inquit adam eiectus
de paradiso in ueste pellicia sues pascit: Sed nos
illo uetere deposito qui ad huc in isto manet :
nouum adam potius induamus : Boues ex parte
prata depauerant : porci etiam non nulla suffo¬
derant : pars cetera quae manebat in lȩsa : diuer¬
sis florib quasi picta uernabat : Speciem in quit
gerit pars illa coniugii : quae pecore depasta. et si
non penitus gratiã amisit herbarũ : Nullã tamen

Expanded text:
Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, incolumis evasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius verba spiritali sale condita memorare. Ovem recens tonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item cum subulcum algentem ac pin pellicia ueste uidisset, en, inquit, Adam eiectus de paradiso in ueste pellicea sues pascit: sed nos illo uetere deposito, qui adhuc in isto manet, nouum Adam potius induamus. boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ recepta quiete prosternitur : Dein iubente
martino gregem suum petit : seq agmini cȩtera¬
rum oue placidior in miscuit : Hoc illud fuit
tempus quo intermedias flãmas positus . Nori
sensit incendium. Quod mihi non arbitror esse refe¬
rendum : quia hoc plenius iste sulpicius. licet in libro
suo prae teritum: in epła tamen postea quã ad eusebi
tu postumiane aut credo legisti : Aut si in cognita tibi
est : cum libuerit in promptu ex illo armario habes :
Nos ab illo omissa referimus.
IUODAAUTETEPOREDŨDIOCESES
circuiret : uenantium agmini in currimus : Canes
leporem sequebantur : Iamq multo spacio uicta
bestiola cum undiq campis latepatentib: nullũ¬
es set effugium: mortẽ imminentẽ. iamiam que
capienda crebris flexib: differebat : Cuius periculũ
uirbeatus piamente miseratus imperat canib ut
desisterent sequi et sinerent abire fugientem : Qui
continuo ad primũ sermonis imperium constiter̃ :¬

Expanded text:
sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem suum petiit seque agmini ceterarum oue placidior inmiscuit. hoc illud fuit tempus, quo inter medias flammas positus non sensit incendium , quod mihi non arbitror esse referendum, quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistula tamen postea, quam ad Eusebiutu, Postumiane, aut credo legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referemus. Quodam tempore, cum dioeceses circuiret, uenantium agmen incurrimus. canes leporem sequebantur: iamque multo spatio uicta bestiola, cum undiqesset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiteru
Abbreviated transcription (Latin):
post dies paucos partem straminis quã sibi ꝓbene¬
dictione collogerat in ergumino quem sp̃s erroris
agitabat deceruice suspendit : Nec mora dicto
citius eiecto dȩmone : persona purgata est
PERIDEM CΕRETEMMrtixo
La treueris reuertenti : fit obuia muacca quam
daemon agitabat: quae relicto gregesuo in homi¬
nes ferebatur : etiam multos noxie petula confoderat
Uerum ubi nobis coepit eẽ contigua: hiqui eam
eminus sequebantur praedicere magna uoce
coeperunt ut caueremus : Sed post quã ad nos
toruis furibunda luminib: propius accessit :
Martinus eleuata obuiam manu. pecudem
consistere iubet: quae mox aduerbum illius:
stare coepit immobilis : Cum in terea uidet mar¬
tinus dorso illius dȩmonem suꝑsedentem : quem
increpans : descende inquit funeste depecude:
et in noxium animal agitare desiste : Paruit
nequam sp̃s et recessit: Nec defuit sensus in
bucula quinse intellegeret liberatã : ante pedes

Expanded text:
post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benepost dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de ceruice suspendit. nec mora, dicto citius eiecto daemone persona curata est. Per idem fere tempus Martino a Treueris reuertenti fit obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste. paruit nequam spiritus et recessit. nec defuit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes
Abbreviated transcription (Latin):
ad meam referatur inuidiam: Tota uobis istoꝵ
mentio relinquatur : ad martinum potius reuer¬
tamur : Tu galle ut ad gressus es: coeptum opus
explica : Tum ille Iam quidem uobis inquit tarsa
narraui : ut satis facere studiis ur̃is meussermo
debuerit : Sed quia uoluntati urae non obsecunda¬
re mihi non licet : quantũ adhuc dies super est
loquar : Nam certedum stramen illud quod it
lectos nr̃os paratur aspicio: subuenit in memoriã
etiam destramine in quo martinus iacuerat
factam eẽ uirtutem: Res ita gesta est
laudio magusuicus cixcixio
bituricum atq turonorum : ecclesia ibi est celebris
religione scõrum : nec minus gloriosa sacrarũ
uirginum multitudine : Praeteriens ergo
martinus in secretario ecclesiae habuit mansionẽ:
Post discessum illius cunctȩ insecretarium illud
uirgines irruerunt: ad lambunt singulaloca : ubi
aut sederat uirbeatus aut steterat : Stramentũ
etiam in quo qui euerat partiuntur : Vna carum

Expanded text:
ad meam referatur invidiam. Tota vobis istorum ad meam referatur invidiam. Tota vobis istorum mentio relinquatur: ad Martinum potius revertamur. Tu, Galle, ut aggressus es, coeptum opus explica. Tum ille: Jam quidem vobis, inquit, tanta narravi, ut satisfacere studiis vestris meus sermo debuerit: sed quia voluntati vestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest, loquar: nam certe dum stramen illud quod in lectos nostros paratur, aspicio, subvenit in memoriam etiam de stramine in quo factam esse uirtutem. res ita gesta est. Claudiomagus uicus est in confinio Biturigum adque Turonorum. ecclesia ibi est celebris religione sanctorum nec minus gloriosa sacrarum uirginum multitudine. praeteriens ergo Martinus in secretario ecclesiae habuit mansionem. post discessum illius cunctae in secretarium illud uirgines inruerunt: adlambunt singula loca, ubi aut sederat uir beatus aut steterat, stramentum etiam, in quo iacuerat, partiuntur. una earum