comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
decuturuit. ⁊ cid legionem decimã
deuenit: mulites non longiore ora¬
tione ẽ cohortatus qmͣ uti sue p̾sti¬
ne uirtutis menioriam retiu̾ent
neu ꝑturbarentur cano. hostiũ¬
q impetum fortiter sustnuerent.
Ed non longius hostes aberant
qmͣ quo telum abici posset. p̾lii
comuttendi signũ dedit. atq in
alt̾am partem item cohortandi
causa profectus. pugnan qr tib
occurat. Temꝑis tanta fuit exi¬
guitas hostinqz tam paratus
ad dimicandum ciuimus. ut ñ
modo ad insigna aiccõmodanda.
s etiam ad galeas induendas.
scutisq tegienta detrnhenda
tempus defuerit. qmͣ quisqmͣ ab
oꝑe in partem casu deuenit. q̃q
signa prima conspeeit. ad hec cõ¬
stitit ne inqurendo suos tempꝰ¬
pugnandi dimitteret. Instructo
exercitu magis ut loci ucit᷑a de¬
lectusq collis ⁊ necessitas tem¬
poris. qmͣ ut rei nulitari intio at
ordo postulabat. cum diuersis le¬
gioib clie alia in parte hostibus

Expanded text:
decucurrit et ad legionem decimam decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
q in uros equites fecerunt. His
facile pulsis ac ꝑturbatis. nicre¬
dibili celentate adflumien de¬
currerunt. ut pene uno tempore.
ꝓponendum qd̾ erat in signe tũ
ad arma concuru oport̾et. signũ
tuba daudum aib oꝑere reuocan
milites qui paulo longius agg̃is
petendi cauisa processerant caces¬
sendi instiuenda acies mlites
cohortandi. signum daudum.
Quarum rerum magnam paitẽ
tempoꝵ breuitos ⁊ incursus hocti¬
um impediebat: His difficultati¬
bus due res eraut subsidio. scien¬
tia citq usus nilitum. qd suꝑio¬
ribus preliis excitati: quid fieri
oporteret non inuius cõmode ip̃i¬
ip̃i sibi magis p̾scrib̾e quam ab
aliis doceri poterant: et qd̾ ab ope
singulisq legionib singulos
legatos cesar discedere uisi mu¬
uitis castus uetuerat. Iii. ꝓpter
hostiũ. nichil iam cesaris imꝑium
ammiistrabant. Cesar necessariis
irb imꝑatis ad cohortandos mili¬
tes quam in partem sors obtulit.

Expanded text:
que in nostros equites fecerunt. His que in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore eproponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hihostium nihil iam Caesaris imperium administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Fluiuiuis enat altitudo arcit᷑.¬
pedum trium. Cescir equitatu
p̾misso sub sequebatur omuib
copiis. s intio ordoq agnuius
ailiter se habebat ac belge ad ner¬
uos deculerant. Nam quord ho¬
stis appropinquabat. cõsuotudie
suci cesar .ui. legiones expeditas
ducebat. Post eas totius exercitꝰ
impedimenta collocauit. Iñ due
legiones q̃ ꝓrime conscupte eur̃t
totum agien clandebant. p̾sidio¬
q impedimentis eirait. Equites
nri cum funditorib. scigittans¬
q flumen transgressi cum hosti¬
um equitatu prelium cõmiserũt.
Cum se illi idemtidem in silucs
ta ac loca aꝑta ꝑtinebant cedẽ¬
tes iusequi cuiderent: interim
dinusso castra munur cepenunt.
ubi pͥma impediuenta nũ ex̾citꝰ
ab his qui in silua abditi latebãt
uisa sunt. qd̃ tempus int̾ eos
conuttendi prelii cõuenerat. ita¬
ut intm siluas aiciem ordines¬
ordiues constitueruit. atq ipsi
se confirmau̾cuit subito omnbz
copiis ꝓuolauerunt. impetum¬

Expanded text:
tur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetum
Abbreviated transcription (Latin):
tudo lopides ac tela coitielunt:¬
ut in muro consistendi nuilla pote¬
stas ẽẽt. cum finen oppugnandi
summa nobilitate ⁊ gra iit̾ suos.
qui tum oppido prefuenit. unum
ex his qui legati de pace ad cescrẽ
uenennt. nuntumi adeũ mittit.
unsi subsidium sibi subinttet᷑.
sese diutius sustin̾e non posse.
Eo de media nocte cesar hisdeu
ducid ulus. qui uuncii ab iaio¬
sagictarios ⁊ funditores. baleans
q subsidio oppidanis nttit. Qͦx
aduentu et renus cum sye defen¬
sioius studium ꝓpugnandi cic¬
cessit. ⁊ hoctib ecidem de cã spes
potiundi oppidi disceslit. Itaq
paulisꝑ apud oppidum morati
agrosq remoꝵ depopulati. om̃ib
uicio edificiisq quo adue potue¬
uint. inceusis. ad castin cesanis
om̃ib copiis contenderunt. ⁊ aib iuilib
passuum inuus duob castra posue¬

Expanded text:
tudo lapides ac tela coicerentudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praeerat, unus ex iis qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Isagittarittit. Quorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit, et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. Itaque paulisper apud oppidum merati, agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis, aedificiisque, quo adire poterant, incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt, et a millibus passuum minus duabus castra posue
Abbreviated transcription (Latin):
ibi castin posuit. Que res ⁊ latus unũ
castroꝵ upis fluminis inuuiebat.¬
⁊ post eũ que erant. tuta ab hostib
reddebat. ⁊ cõmeatus ab rems reli¬
quis q ciuitatib. ut sine ꝑiculo
ad eum portari possent. efficiebat.
In eo flumnme pous eint ibi p̾sidiũ
pouit.⁊ in altem ꝑte alunimo qͥn¬
tum titurumi sabinum legatum
cum .ui. cohortib ieliquit. cactin
in clcitudine pedum .xii. uallo fos¬
saq duo de uigniti pedum remor¬
ire iubet. Ab ipĩs castus oppidum
remorum nouu̾e bibrax abert
milia pass .u. iii. Id ex itiuere ma¬
guo impetu belge oppugnare cepe¬
riunt. egre eo die sustentatum est.
Salloꝵ eadem cicq belguꝵ. oppugͣ¬
tioest. At ubi circiũecta multitudĩe
hominum. totis mentib midiq
in uuum lapides iaci cepti siuit:
nuirusqz defensorib nudatus est.
Cestudine facta portas cuccendũt.
murumq subtunt. Qd tum fa¬
cile fiebant. Namq tauta multi¬

Expanded text:
ibi castra posuit. Quae res et latus unum ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis munitum et post eum quae erant, tuta ab hostibus reddebat, et commeatus ab Remis, reliquisque civitatibus, ut sine periculo ad eum portari possent, efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit, et in altera parte fluminis Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus reliquit. Castra in altitudinem pedum duodecim fossaque duodeviginti pedum miubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci coepti sunt murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portas succedunt murumque subruunt. Quod tum facile fiebat. Nam cum tanta multi
Abbreviated transcription (Latin):
siniami totius belli omnium
uoliuitate deferri. oppida habere
numero .xii. polliceiz mlia arma¬
ta .l. totidem neruos qui maxnue
feri uit ipõs habebantur longie¬
atrebates. ambianos .x. mił. uori¬
uł ucoloccisses. et uero manduos
mauos uł poenianos qui uno nõ¬
mine germam appellantur. arbi
tus. libaliterq or̃one ꝓsecutus.
omnem senatum ad se cõuenire.
pͥncipiumq liberos obsides ad̃se
adduci iussit. Que omĩa au his di¬
ligenter ad diem facta sunt. Ipse
diutiacũ heduũ iagnoꝑe cohorta¬
tus docet: quanto oꝑere iei publice
cõnuiusq salutis int̾ sit manus
hostrum distiner ne cũ tanta mul¬
titudine uno tempore confligendꝰ
sit. Id fier posse si suas copias he¬
diu in fines bellonagoꝵ introdure¬
ruit. ⁊ eoꝵ ageos ppłan ceperint.
His mandatis enm adse dimittit.
Postꝙͣ om̃s belgari copias in
uuu locum coactas ad se uenire
uidit. neq iam longe abẽe ab his¬
excitum tinducere ma turtiuit. atz

Expanded text:
summam totius belli omnium summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longisAtrebates, Ambianos X milia, Mori Veliocasses et Viromanduos os, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbittus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magnopere cohortatus docet quanto opere rei publicae communisque salutis intersit manus hostium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abeexercitum traducere maturavit atque
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ loci fertilitatem ibi consedisse.
gallos q qui in ea loca incolerẽt
expulisse solosqz ẽẽ. qui patrum
nr̃oꝵ memoria omm gallia ue¬
uata. tentones. symbrosq intra
fines ingredi ꝓhibuerint. Qua
ex ie sieri. uti earum rerum me¬
moria magnam sibi auctorita¬
temi. magnosq sp̃s in re milita¬
ri suuerent. De nu̾o eoꝵ onuia
se hr̃e explorata remi dicebant.
concilio ad id bellum pollicitus
eet cognouernnt. plurinum int̾
eos belloncigos et iuitute ⁊ auctõ.
⁊ honuum nũo ualere. Hos posse
conficere armaca miliacentum:
pollicitos ex eo nũo electa milia. ly
totius q belli imꝑium sibi postula¬
ir. Suessiones sũos ẽẽ finitimos:
fiues lacissimos. feraciesimosq
pocsidere agros: apud eos fuisse ir¬
gem. nũ etiam memoria diuitio¬
cum totius gallie potentissimum.
qui cum mague ꝑtis harũ regionũ.
tum etiam britanine imꝑium op¬
tinuert: nunc ẽẽ iegem galbam.
ad hunc p̃ uictĩam prudentiamq

Expanded text:
propter loci fertilitatem ibi consedisse propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebant, concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque
Abbreviated transcription (Latin):
rum ꝑueuit. Eo cũ de in ꝑrouisõ
celeriusqz oĩ opinione uenisset.
remi qui ꝓxim gallie ex belgis
sunt ad eum legatos sictium. et
an decimborium pͥmos cuutaitis¬
sue miseꝵ. qui dicerent se suaq
omĩa in fidem atq potestatem
populi.rͥ. ꝓmittere. neq secum ba¬
gis reliquis consensisse: nz contͥ
ppłm romanũ omnino ꝯiurasse.
tai fticere. ⁊ oppidis recipere. ⁊ fr̃u¬
mento. cet̾is q reb iuuare. Reli¬
quos õs belgas in armis ẽẽ. gercua¬
nosq qui ripas rheui incolunt
sese cum his cõnureisse. tantũ¬
q ẽẽ eoꝵ omnium furorem. ut
ne suessiones quidem consangui¬
neos qz suos. qui codem iure et
hisdem gegib utantur. unum
imꝑium unumq magr̃atum
cum illis habeaant. det̾iere potue¬
rint quin cum his consentrrent.
Cũ ab his quereret q cuutates.
qnͣteq in armis ẽẽnt. ⁊ quid in
bello possent: sic repperiebat. ple¬
rosq belgcis ẽẽ ortos ab ꝯͥmanis
rhenũq autiquitus tinductos.

Expanded text:
rum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum legatos Iccium et Andebrogium, primos civitatis, miserunt, qui dicerent se suaque omnia in fidem atque potestatem populi Romani permittere, neque se cum reliquis Belgis consensisse neque contra populum Romanum coniurasse, ta facere et oppidis recipere et frumento ceterisque rebus iuquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque, qui ripas Rheni incolusese cum his coniunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem ut ne Suessiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magistratum cum ipsis habeant, deterrere potuerint quin cum iis consentirent. Cum ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos
Abbreviated transcription (Latin):
sirnus cognouerit: ⁊ quosdam de
er̃citu nacti captiuos ab his docebr̃¬
tire. S iuilla his fernm̃tor copia
que sunt ad hunc usum ydonea
reliquis dieb turres cd lacitudinẽ
ualli. falces testudinesq quas
ideui captimi docuerant paue ac
fac̾e ceꝑurit. Septimo oppugnatio¬
nis. die maruuo cohorto uenco.
feruentes fusili et cugilla. glandes.

Expanded text:
et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea,reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes
Abbreviated transcription (Latin):
tis hoctib atq inͥ fugam ꝯiectis
qd fore sicut ciccidit uidebat unum
omnes petant indutiomarum
qmͣ illum interfectum uid̾e̾t: qd
mora reliquoꝵ spacium uactum
illum effugere nolebat. Magua
ꝓponit his qui cecideruit pͥmia:
sumuittit cohortes equitib sub¬
sidio. Comprobat homnus ⁊siliũ
fortunci. Et cum unũ ẽs̃ ꝓet̾ent
in ip̃o flumiius uado dep̾nsus ĩ¬
dutiomarꝰ int̾ficitur. caputq
eius refertur ad castia. Redeun¬
tes equites. quos possunt con¬
sectantur atq occidunt. Hac
re coguita õs eburonũ. ⁊ nemoꝵ
q̃ cõueuerant copie discedunt .
pauloq huĩt post id factum cesar
galliam quietiorem. Iulus celsus¬

Expanded text:
tis hostibus atque in fugam coniectis tis hostibus atque in fugam coniectis quod fore, sicut accidit, videbat unum omnes peterent Indutiomarum, quam illum interfectum viderit, quod mora reliquorum spatium nactum illum effugere nolebat; magna proponit eis qui occiderint praemia; summittit cohortes equitibus subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Indutiomarus interficejus refertur in castra. Redeuntes equites quos possunt consectantur et occidunt. Hac re cognita, omnes Eburonum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, pauloque habuit post id factum Caesar Galliam quietiorem. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
tatu inducioniarus sub castus eiꝰ
uagabatur. cilias ut situu cactroꝵ
cognosc̾ec. ailias colloquendi aut
t̾rtandi cã. Equites pleruuiq õs
tela intra uallum coniebat. labie¬
nus suos intra munitionem conti¬
nebat: timorisq opinionem qͥb¬
cumq poc̾cit reb augebat. Cũ ma¬
iore in dies conttentione iudutio¬
marus ad casti accede̾t: nocte uua
intromissis equitib ominium fuui¬
tuuaꝵ cruitatũ quos arcessendos
curauent: tanta diligentia õs
suos custodiis intra tastia ꝯtimut.
ut nulla ratione ea res euunciau
cuit ad treuiros ꝑferri posset. Int̾im
ex consuetudine cotidiana inducio¬
marus ad castra accedit atq ibi
magnam ꝑtem dioi consuuit.
Equites tela coitiunt. ⁊ magnacũ
contumelia u̾boꝵ nr̃os ad yugnã
euocant nullo a nrĩs dato responso:
ubi uisum ẽ sb̾ uesperum disꝑsi ac
dissipati discedunt. Subito labien ꝯ
ducbus portis omnem equitatũ
enuctit. precipit atq intdicit. ꝑt̾u¬

Expanded text:
itatu Indutiomarus sub castris eius itatu Indutiomarus sub castris eius vagabatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias colloquendi aut territandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum quos arcessendos curaverat, tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus magnam partem diei consumit. Equites tela conjiciunt et magna contumelia verborum Romanos ad pugnam evocant. Nullo a Romanis responso dato, ubi visum est, sub vesperum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabus portis omnem equitatum emittit, praecipit atque interdicit, perter
Abbreviated transcription (Latin):
Ineo conalio cingetorigẽ altius pͥn¬
cipeni factionis generum luũ quẽ
supra demonctrammꝰ cesans secu¬
tum fidem ab eo non cessisse uł nõ¬
Discettisse hostẽ iudicat. bonaq enꝰ
ꝓublicat. His reb confectis: in cõ¬
cilio pronunciat accessitum se a se¬
nonib. ⁊ carnotib aliisq cõpliuib
gtllie ciuitatib. hunc iter facturũ¬
ꝓ fines remoꝵ. eoꝵq agros ppłctur.
ac pͥusquami id faciat castra labien
oppugnaturũ q̃ fien uelit p̾cepit.
Labienus cum et loci natñ et mai¬
ni muuitissims castus sese ten̾et:
de suo ac legionis ꝑiculo nichil ti¬
mebat. uec quicquiͣ occasionẽ iribũ
Sciende dimitteret cogitabat. Icaq
aciugetorige atq eiꝰ ꝓpiuꝯtius or̃one
inducioman cognita qui in cõcilio
habuenit. nũcios nittit sid fiitĩas
ciui tates equicesqz undiq euocat.
His c̾tum diem conueniendi di¬
cit. Int̾i̾m ꝓpe cotidie cum oumu eqͥ¬

Expanded text:
In eo conIn eo concipem factionis, generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris secutum fidem ab eo non discessisse, hostem iudicat bonaque eius publicat. His rebus confectis, in concilio pronuntiat arcessitum se a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civitatibus; huc iturum per fines Remorum eorumque agros populaturum ac, priusquam id faciat, castra Labieni oppugnaturum. Quae fieri velit praecipit. Labienus, cum et loci natura et manu munitissumis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo nihil timebat; ne quam occasionem rei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque eius propinquis oratione Indutiomari cognita, quam in concilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat: his certum diem conveniendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equ
Abbreviated transcription (Latin):
nullum tempus interiserunt.
quin timisrhenũ legatos mittent.
ciuitates sollicitarent. pecumas pol¬
multo mninorem suꝑẽe dic̾e̾nt ꝑtem.
Neq tomẽ ulli cuitati geranoꝵ
ꝑsuader potuit ut rhenũ tnͣsnet.
trum se bis exꝑtos dic̾e̾nt ariouicti
uello ⁊ thencheror transitu non cẽ a¬
pliuo fortunam temptandam: Hac
sie lapsus indutioniarꝰ: iuchilo ii¬
nus copias cogere. ex̾ce. a funtins
equos parare. exules dampnatos¬
qr tota gcillia magnis pͥmiis ad ce
calic̾e cepit. ac tantani sibi iam his
reb in galliam aucto. companũat.¬
at uudiq ad eũ legationes concłttẽ.
tent. Obi intellerit ultro ad se uenir
ailter ex ꝑte seuoues. carnotesq con¬
scientia facinoris instigan: alt̾c uer¬
ios acuatucos qz uellum romauis
pauare: u sibi uoluntanoꝵ copias
de fore si ex finib sus ꝓgredi cepis.
armatum concilium indirit. Hoc
coguntur. Qui ex his nouianus
neuit: in conspectu multitudiius
oiniub cruciatib affectus uecatur.

Expanded text:
nullum tempus intermiserunt, quin trans Renum legatos mitterent civitates sollicitarent, pecunias polmulto minorem superesse dicerent partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit. Ac tantam sibi iam his rebus in Gallia auctoritatem comparaverat ut undique ad eum legationes concurrerent, terent. Ubi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnotesque conscientiam facinoris instigare, altera Nervios Attuaticosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc convenire coguntur; qui ex his novissimus venit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus afflictus necatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e ad ex̾citum man̾e decceuit. Nã
ille incõmodo de scibini morte ꝑ¬
lato. oũis fere gallie ciui tates de
bello consultabant. nuntios lega
nium belli fieret explorabant: noctur¬
uaqz in locis desertis concilia habe¬
bant. nz ullumi totius hy̾ems tp̃s
siue sollicitudine cesaris inc̾cessit.
quin aliquem de conciliis ac motu
galloꝵ nũcium accipeiet. In his ab.

Expanded text:
e ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legat unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab
Abbreviated transcription (Latin):
de uictoria cesaris fama ꝑfeit᷑.
ut cum cid hib̾ius ciceronis nlia
passuum aibeẽt circiter .lx. eoq
post horam noucun diei cesar ꝑ¬
uenisset. aute medicim noctem
cid portas castroꝵ clauior oriretur.
quo clamore significatio uictorie
gratulatioq ab remis labieno
fieret. Hac fama cid treueros ꝑ¬
lata: indutiomiarus qui posterõ
die castin labieni oppugnare dec¬
in treueros reducit. Cesar fcibiũ
cum legione in sua renuttit hib̾¬
nci: ip̃e cũ trib legionib circum
scuua robrium trims hib̾ius hie

Expanded text:
de victoria Caesaris fama perfertur, de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decin Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam
Abbreviated transcription (Latin):
ludes qz int̾cedebant. n etiam par¬
nulo detrimento illoꝵ locũ eos re¬
linqui uidebat. Suimibz sius inco¬
lumib eodem die ad aceronem
ꝓuenit. Institutas turres testitu¬
din es munitionesq hostiũ õanim¬
deninum q̃mquã ẽẽ relictũ militẽ
sine uuluere. ex his om̃ib iudicat
ieb quanto cum ꝑiculo. ⁊ quãta
uutute res sint anuniiustrãte.
ciceronem pro eius legionemq
collaudat. centuriones singilla¬
tim tribunos q militũ appellat
monio ciceroius cognouerit. De
caisu sabiii. ⁊ cotte certius ex cop¬
tiuis cognoscit. PPostero die con¬
tione habita rem gestam ꝓponit.
milites consolatur. ⁊ confirmat
ꝯd: decrimentum culpa ⁊ teni̾tate
legati sit acceptum. hoc equiore
animo ferendum docet. qd bñficio
deoꝵ imuiortalium. ⁊ iurtute
eoꝵ expicito in cõmodo n hostib
diutina leticia. nz ip̃is longior
dolor ielinquatur. Int̾un cid iabiẽ¬
nũ ꝑ remos incredibili celitate

Expanded text:
ludesque intercedebant neque etiam parludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admdecimum quemque esse reliquum militem sinrebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, monio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate
Abbreviated transcription (Latin):
sinul ex omuid ꝑtib castin alti¬
ore uallo inunire. portasq obstrui.
citq in his aminiuistrandis ueb
qmͣ increine concursari. ⁊ cũ simu¬
latione cigi timoris iubet. Quib
omnib reb hostes inuitati cõ¬
quo loco constituunt. Nrĩs uero
eticm e uallo deductis. ꝓpius cicce¬
dunt. ⁊ tela intra munitionem
ex omnib ꝑtib coniciunt. p̾conb¬
q cirtũmicsis Pronuncian iubẽt.
seu quis gallus. seu quis romanus
uelit ciute horam t̾ciam ad se tnͣsire
sine ꝑiculo licere: post id temyus
non fore potestatem ac sic nrõs
contempserunt. ut obstructis in
syem portis singulis ordinib ce¬
sƿitũ qd̃ ea non posse introrumꝑe
udebantur. alii uallum manu
scindere. c lii fossas complere inci¬
ꝑent. Cunc cesar omnib portis
eruptione facta equitatuq emisso:
celenter dat hostes in fugau sic
in ominino pugnandi ccisa resi¬
steret nemo. inciguũ ex his uum̾ũ
occidit atqz õs arma exuit. longiꝰ¬

Expanded text:
tibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati coquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longi
Abbreviated transcription (Latin):
Pxeluo piculum ueritus: ut emt
preceptuui tuigulam nuttit
Hec uã su ad turtem adhesit. n
al nũs biduo ammadulsa t̾cio
die a quodam milite conspicitur.
deiupta ad aiceronem defertur. Ille
platu incõuentu militũ recitat
marimaq ouines lecitia adfict
Tum fum incendioꝵ ꝓcul iude¬
beentur. que res onnẽ dubitacõ¬
nem aduentus legionũ eepulit.
Ocilli recoguita ꝑ explorcitores. ob¬
sidionem relinquũt. ad cesaiem
omnib copiis contendunt. He
ennt armate cutiter. milia. lx.
Sicero deita facultate gallum
eundem uerticonem quemi supra
demonstranimus. ropperit qui lit¬
tems ad cesarem referat. hunc
fimouẽt iter caute diligenterq
faciat. Pscubit in lictens hostes
ab se duc̃cecsisse. ominemq ad eũ
multitudinem cõuertisse. Quib
litteris circiter media nocte cesar
allatis: suos fucit ceitiores. eosq
cid diiicruidum aĩo confirmat.
Post̾o die luce ꝑma mouet cast̾m.

Expanded text:
Gallus periculum veritus, ut erat Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra
Abbreviated transcription (Latin):
ritus sĩ ex hib̾nio fuge similem
ꝓfectionem fecisset. hoctiũ impe¬
tuni sustineie uon poccet. p̾seiti
quos retenti uictoria effem sci¬
ret. littas cesar reunssit. quãto
cam piculo legionem ex hib̾nis
educturus eẽt. rem gestam in
eburouib ꝑstribit. Docet omues
e quicatus. peditatusq copias
treuiroꝵ.ui. milia pacuũ ionge
cib suis custris consedisse. Cesar
consilio eius ꝓbato: ⁊ si opinione
tuum legionum deiectus addu¬
sis redient. taniẽ onũ cõmunis
sccluitis aupilium in celi̾cate po¬
nebeti benit magnis itinerib
i neruioꝵ fineo. Ibi ex captiuis
suquoscit q̃ apud ciceroneui ge¬
ntuat. qantoq in ꝑiculo reo sit.
Cun cuidam ex equicib gcillis
megius pͥmis ꝑ suadet uti ad
aiceroneui epłam deferit. Hanc
gdesio conscriptam littis miuiit
non possit : mouet ut tingulam
cuum epsa edam̃tum delegnt it
muuitiones cactroꝵ abiciat. In
lictĩs scribit se cũ legioue eẽ ꝓ¬
fittuni celeuter ad fore. hortaitur
ut pstiuam uirtutem ietieat

Expanded text:
nis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittinon possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat.
Abbreviated transcription (Latin):
socii. eliencesq legionem oppuguare
icipinut. Nrĩ celiter ad arma con¬
currunt. uallum conscendunt. egre
is dies sustentatur. Qd omnem
sem hoctes in celeritate ponebant.
acq hanc adepti nictoriam imꝑpetu¬
uin fore. se uictores confidebatnt.
Mittiuitur ad cesarem confectumn
acicerone lictere magnis ꝓpositis

Expanded text:
socii et clientes legionem oppugnare socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone l
Abbreviated transcription (Latin):
ficiscitur: n uoctem. u diem int̾¬
mittit. peditatumq se subsequi
iubet. Re demonstinta citucitucis¬
qui concitatis. postero die in uer¬
uios ꝑuenit. hortatur qz ne sui
imꝑpetuum lib̾andi atq ulciscẽ¬
di romanos ꝓ his quas aicceꝑaut
iniuriis occeisionem dimittant.
interfectos ẽẽ. legatos duos. ma¬
guamq ꝑtem ex̾titus int̾isse de¬
monstuit. nichil eẽ negotii. subito
opprecsam legioneui q cũ cicerone
hiemet interfici posse. ad eam rẽ¬
ce profitetur aduitorẽ. Facile hac
oratione: ueruiis ꝑ suadet. Itaq
confestim dimissis nuunciis ad cen¬
trones. grudioo. leuatos. pleuma¬
ximos. gendũnos. qui os̃ sub eorũ
aduolent. noudinu adeuni fama.
de titurii morte ꝑlata. Huc qͦ accidit
qd̾ fuit uecesse. ut nõ nulli mlites
qui lignationis nuuuitionisq cã
in siluas discessissent: repentino
equitum aduentu int̾ciꝑentur. His
cicunuentis. magna manu eburo¬

Expanded text:
proficiscitur; neque noctem neque diem interproficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburo
Abbreviated transcription (Latin):
rigem accessiccet. iussus arma
abicere. inꝑatum facit: Ciusq is
ut idem faciant imꝑaut. Int̾im
Dum de condicionib iuter se agũt.
longiorq consulto sermo cib ambi¬
orige istituituri paulatim crtũ¬
uentus interficitur. Tum uero suo
more uictoriam conclauiant. atq
ululcitum tollunt. impetuq in
nr̃os facto ordines ꝑturbaut. Ibi
lucuis cotta puguans interaat᷑.
cuui moceinia ꝑte militũ. reliqui
se in castin recipiunt. mde eruit
egressi. E quib lucius petrosiduis
aquilifer cũ meigna multitudĩe
hostium p̾meretur. aquilam int̾
uallũ ꝓiecit: ip̃e ꝓ castris pug¬
nans fortissime occiditur. illi egͤ
ad noctem oppugnationemi susti¬
neret. Noctu ad unũ cs̃ despata ca¬
lute se ip̃i interficiunt: panci ee
uas ad titum labienũ legatum
in hidua ꝑueniuut. atq eum de
rebus gestis certiorem facuiuit.
Hcic iuctoria sublatus ambiori.
statim cum equitatu in atuatucos
qui eraut eius regno finitum ꝓ

Expanded text:
rigem accessisset, iussus arma rigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex  per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi,
Abbreviated transcription (Latin):
utruniq fenur tragula traicitur.
quintus lucanius eiuedẽ eiꝰ dem or¬
diuis fortissime pugnaus. dum
cirtum uento filio subuenit inter¬
ficitur. Lucuis cocte legatus om̃s
cohortes ordinesq ad hortans. ad¬
u̾cus hos funda nulu̾atur. His
rebus ꝑmotus quintus titurius.
cum procul amdiorigẽ suos cohor¬
tantem conspexisset. int̾ptem su¬
num gneum pompeiũ ad eũ mit¬
tit rogatũ ut sibi militib q ꝑcat.
Ille appellatus respondit. si uelit
secum colloqui licere. sꝑare a mul¬
titudine impetum posse qd ad mi¬
litum salutem ꝑtineat: ip̃i uero
non nocitum iri. in quam rem se
suam fidem init̾yonere. Ille cum
cotta saucio comnuinicat. si iudea¬
tur pugua ut eecedant. et cum
cunbiorige una colloquantur sꝑa¬
ie se cibeo de suai cic militum de¬
sua salute impetuari posse. Cocta
se cid armatum hostem iturmu
seuerat. Dabiuus quos in pñtia
tribunos militum circum se habe¬
bat ⁊ pͥmor ordinum centurioues
sese qui iubet ⁊ cum ꝓpius ambio¬

Expanded text:
utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum everat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambio
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinem hoctiũ conspicat᷑.
Eint magui ꝑiculi res icũ tantis
copiis iniquo loco dimicare. Cunc
qm̃ obsidione lib̾atum ciceronem
sciebat: equo auimo renuttendum
de celi̾tate existimcibat. Consedit.
commumit. atqz hec ⁊ si erant ex
augustiis morum qmͣ mocenue po¬
test contirhit. eo consilio ut in sum¬
mom conditionem hostib uenict.
Intĩm speculatorib in onmeni ꝑtẽ
dimissis. explorat quo cõmodissio
itinere uallem tnͣsire posset. Eo die
ꝓnilis equestrib peeliis ad aqui
faictis. utriq se in suo loco ꝯtiuent.
galli quod amplores copies que
nondum conuenerant expectabũt.
cesar si forte tiuioris simulacione
hostes in suum locũ elicere poss.
ut citin uallem ꝓro ccistris prelio
contenderet. Si id fieri nõ posset.
ut exploratis itinib minore ꝑicło¬

Expanded text:
 conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit communit atque haec, etsi erant exiangustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore c
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cotidiana excitatione. nich il
exhis noceri posse: rursus sead
ligna recipientes insequatur.
Quo p̾cepto ab his diugenticrĩe
obseruato: cum quo piam cohpes¬
ex orbe excesseinit. atq impetũ fecenit.
hostes uelocistime refugiebant. Iute¬
rim eam ꝑtem nudari uecc̃ee euit. ⁊
aib latere aꝑto tela reciꝑe. Rursus
cum in eũ locũ uude eirnt ꝓgressi
reu̾ti ceꝑant. ⁊ ab his qui cessemur ⁊
ab his qui proximi steteurt circum¬
ueniebantur. Sin antem locũ tener.
uellent: nec uirtuti locus ielmquebat᷑
neq ab tanta multitudine conieta
tela aconfectis uitari pot̾eait: tarmẽ
tot in cominodis confuctati. młtis
iilnenbus acceptis resistebant. ⁊
magna ꝑte diei consumpta. cum
a pͥma luce ad horam octauam pu¬
guaretur. anchil qd̾ ip̃is eẽt indis¬
num cõmittebãt. Cuni tito baluen¬
tio qui cuperiore auno pͥmũ pilur

Expanded text:
et cotidiana exercitatione nihil et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohorsex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui su
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ⁊ nũs militib spem mu¬
nit o⁊ hostem ad puguam a¬
laciorem fecit: qd non siue
simino tuore ⁊ desꝑatione id
ctidit qd fien necẽe erat. uit uul¬
go milites au siguis discederent:
qq quisq eoꝵ corrssima hr̃et
aib impedimentis peterr atq
arupere ꝓpemirt.clamore ⁊ fle¬
tu omĩa compleientur. At bar¬
baris consilium non decuit.
Nanniduces eoꝵ tota aciẽ pro¬
iuntian iucserunt ne quis ab
loco ducederet. illoꝵ ẽẽ predã. atq
ulis reseruari quecũq romani
ueliquissent: promde ommia n
inctoria posita ẽẽ existimarent.
Eunt ⁊ uirtute ⁊ muo pugnandi
pares. nĩ camẽ ⁊ si sib duce et
a fortuua deserebantur: tamõ
omnẽ salutis sꝑem in urtute
ponebant. ⁊ quotiens queq co¬
hors ꝓcurreret ab ea parte ma¬
guus nunerus hostiũ cadelut.
Qua re am mad u̾sa aimbiorix.
ꝓnũtiari iubet ut ꝓcul cela coi¬
ciant: nec ꝓpius accedant. et
qmͣ in ꝑtem romani impetum
fecerint cedaut. Leuitate armuoꝵ

Expanded text:
am et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id cidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtem excitus qd̃ paulo abeuat lõ¬
gns non putat exercendam. equi
nis colligit. Hora arciter i . ab
ante cursorib de crassi ciduentu¬
camaro driue pͦfeciti legionemq¬
ei cistriduit. qd ibi impedimenta
excitus obsides ciuitatum littas
publicus frumentumq om̃e qd
eo tolernde hiemis cause deue¬
renit reliuꝯuebat. Fabius ut im¬
patum erct: uou ita uutũ io¬
ĩaitus initiuere cũ legione octut
ladienus intitu sabii et cede ꝙ¬

Expanded text:
partem exercitus, quod paulo aberat lonpartem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equitnis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventuSamarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede
Abbreviated transcription (Latin):
prehensa in conspcũ urorum mili¬
tum cum crucicitu necabaitur. Eit
buus intus neruius nomine u̾tico
loco natꝰ honesto. qui apͥma obsi¬
dione cid citeronem ꝑfug̾tit. suã¬
q eicdem p̾stitat: Hic seruo spe li¬
bertatis maguisq ꝑsuadet pͥmiis
ut lict̾as cid cescrem deferat. Has
iciculo illigatas adfert: ⁊ gallus
inter gallos sine ulla suspitione
uersctus. cid cesarem ꝑueuit. Ab
eo de ꝑiculis ciceronis legionisq
ignoccit. Cesar acceytis lictis ho¬
in curtiter .xi. diei. statim uuntiũ
in dellouagos ad .m. crassiuu q̃ctorẽ
unctit. cuiꝰ hib̾ia ab euunt ab eo mil
pact̃. xxu: iubet media uocte legio¬
nem ꝓficisci. celenter ad se uenire
Excitus cũ nunicio craslus: alterũ
ad gnium fabium legatum uttit.
ut in atrebatum fines legionem
adducat. qui sibi iter faciendimi
sciebat. Scuibit labieno si rei publi¬
ce cõmodo possit facere cũ legione
ad fines ueriuoꝵ uenicit. ieliquam

Expanded text:
prehensa in conspectu nostrorum miliprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam
Abbreviated transcription (Latin):
in hostes mittit. atq unũ ex multi¬
tudine procurrentem traicit. Quo ꝑ¬
cucso exanimatoq hunc scutis ꝓtẽ¬
hiciũt. n daut ꝓgrediendi facultatẽ
Tmusfigitur scutum pulloius. et
uerutum inbalteo desigitur. aAu̾tit
hic casus uaginam ⁊ gladium e¬
ducere conanti dext̾am moratur
manum. Impedituq hoctes circum¬
sistunt: succurrit imiuicus illi uo¬
renus ⁊ laboranti subuenit. Ad
hunc se confestim a pullone om̃is
multitudo conuertit. Illum ueruto
nno interfecto. reliquos paulum
ppellit. Dum cupidius instati
compluribus interfectis summa
cum laude intra munitiones se¬
recipuuit. Sic fortinia incõtẽtio¬
ne ⁊ certamine utrũq seruauit.
ut alter alt̾i iniuucus auxilio
Quanto erat in dies gramor atq
aspior oppugnatio. et maxime
qd magnra ꝑte militũ confecta
nulñib res ad paucitatem de¬
fensorum ꝑuen̾cit. tanto crebrio¬
ues lictere ĩuciiq ad cesarem
nuttebantur. Quorum pars de¬

Expanded text:
in hostes immittit atque unum ex multiin hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis proteniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo convertit: illum veruto  interfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum pars de