comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fore uti ꝑtinacia desistẽt. Dies colloꝗo dictus est
peditẽ ad colloqũ caesar adducẽt.uereri se ne ꝑ
isidias ab eo circũuẽiretur. Uterq cũ eꝗtatu ueiret¬
Alia ratione sese nõ e̾e uẽturũ. Caesar qͥ neq colloꝗũ
ĩterposita causa tolli uolebat. neq salutẽ suam
gallorũ eꝗtatui cõmutere audebatꝰ cõmodissimũ
esse statuit oĩb eꝗs gallis eꝗtib detractis in eos
legionarios milites legiõis decime cui ꝗͣ maxime
cõfidebat ĩponẽ. ut praesidiũ ꝗͣ amicissimũ siꝗd
opus facto esset hr̃et. Quod cũ fieret nõ irridi¬
cule ꝗãex militib decumȩ legioĩs dixit. plusquã
pollicitus esset. Casarẽ facẽ. pollicitũ ẽẽ ĩ cohortis
rescribẽ. Planicies erat magna et ĩ ea tumulꝰ rar
satis grãdis. Hic locus equo fore fere spacio ad
castra ariouisti et caesaris aberat. Eo ut erat uerut

Expanded text:
fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniretalia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictu
Abbreviated transcription (Latin):
seq e̾e̾ adbellũ gerẽdũ paratissimã. cõfirmauit
Idemq reliq̃ legiones ꝑtri. militũ & primorũ
ordinũ cẽturiones egerũt: uti ꝑ eos caesari satis
facerẽt. Se neq unꝗͣ dubitasse: neq timuisse
neq de sũma belli iudiciũ sed ĩꝑatoris ee existi¬
mauisse. Eorũ satisfactiõe : et itine̾ ex ꝗsito per
De qͣrta uigilia ut dixerat profectus est.Septimo
die cũ iter nõ ĩter mutẽt: ab exploratorib certior
factus est Ariouisti copias a nr̃i milib passuum
quatuor et .xx.abesse. Cognito caesaris aduẽtu
Ariouistus legatos ad eũ mutit.q antea de colloꝗo
postulasset id ꝑse fieri licẽ: quoniã ꝗͣ propius ac¬
cessisset. seq id sine ꝑiculo face̾ posse ex istimabat.
Non respuit cõditionẽ caesar. iãq eũ ad sanitat ẽ
reuern arbitrabat᷑. Cũ id q antea petẽti denegasset.
ultro pollice̾tur. magnãq ĩspẽ ueĩebat pro suis ⁊

Expanded text:
seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis ta
Abbreviated transcription (Latin):
dicto audiẽs nõ fuerit aut male re gesta fortu¬
nã defuisse: aut aliquo facinore aꝑto auaritiã
esse cõiũctã. suã ĩnocẽtiã ꝑpetua ũite felicitate
heluetiorũ bello eͥe ꝑspectã. Itaq se ꝙ ĩlõgiorẽ
diẽ collaturꝰ fuisset represẽtaturũ ẽẽ. et pocĩa
nocte de qͣrta uigilia castra moturũ: ut ꝗͣ pͥmũ
ĩtelligẽ posset utrũ apud eos pudor atq officiũ
antimor plus ualẽt. Iuod si preterea nemo
seqͣtur: tamẽ se cũ sola decima legiõe iturum
dequa nõ dubitaret. sibiq eã pretoriã cohortẽ
fore. Huic legiõi caesar et ĩdulserat precipue
et propter uirturẽ cõfidebat maxĩe. Hac oratiõ e
habita mirũ ĩmodũ cõuerse sũt oĩum mẽtes
sũmaq alacritas atq cupiditas belli gerẽ di
ĩnata est. prĩcepsq decime legiõis ꝑtribunos
militũ ei grãs egit. q seͣ optimum iudiciũ fecisset.

Expanded text:
dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortudicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗtamẽ pares esse nõ potuerĩt. Si quos aduersũ
preliũ et fuga galloꝵ cõmouẽt:hos si q̃rerent
reꝑiri posse diuturnitate belli defatigatis gallis¬
Ariouistũ cũ multos mẽses castris se ac paludibus
tenuisset. neq sui potestatẽ fecisset desꝑãtes iã
de pugna et disꝑsos subito adortũ magis ratiõe
et cõsilio ꝗͣ uirtute tiicisse. Cui ꝗẽ ratiom cõtra
hoĩes barbaros atq ĩꝑitos locus fuisset. ac ne
ipsũ ꝗẽ sꝑare nr̃os exercitus capi posse. ꝗ suũ
timorẽ ĩ rei frumẽtariae simulationẽ ãgustiasq
itinerũ cõferẽt: facere arrogãterl cũ aut de
officiõ praetoris de sꝑare aut prescribẽ audent¬
N aec sibi esse curae. frumẽtũ sequanos. Leucos.
Ligones subm̃istrare. lãq ẽe ĩ agris frumẽta
matura. de itinẽ ip̃os breui tẽpore iudicatuõs.
qͥ nõ fore dicto audiẽtes neq signa lati dicãtur.
nihil se ea re cõmoueri. Scire .niͦ. ꝗbuscũq exercitꝰ

Expanded text:
tro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis GallisAriovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
sibi restitutũ uidebat. neq eius calamitare de
cata uoluptate & gratulanõe ꝗcꝗͣ fortuna di¬
minuerat. Is se presente de seter sortibꝰ cõsul¬
tũ dicebat. Utrũ igit᷑ stat̃ necaret᷑ anĩaliua⁊
tẽpus reseruaet᷑. sortiũ beneficio se ee ĩcolumẽ.
te a tinus reꝑtꝰ et ad eũ reductꝰ est. Noc pre¬
lo trasrhenũ nũtiato sueui ꝗadriꝑas rheni
uen erãt domũ reuerti ceꝑũt. Quos ubi ꝓximi
ꝗr henũ ĩ colũt ꝑterĩtos senserũt ĩ secuti mag¬
nũ ex his nuerũ occiderũt. Cesar una astat᷑e
duobꝰ max̃is bellis cõfectis maturiꝰ paulo ꝙͣ tẽ¬
pus ãni postulabat ĩhiberna ĩsequanosexer¬
citũ aeduxit. Nibernis labienũ prepoũũ Ip̃e
icuteriorẽ galliã ad cõuẽtꝰ agẽdos profectꝰ est

Expanded text:
sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est
Abbreviated transcription (Latin):
rut. Duae filiae harũ. altera occisa altera captaẽ.
EUalerius procilłꝰcũ a custodibꝰ ĩ fuga ternis cathẽis
uĩctus trahet᷑ ĩ ipsũ caesarẽ hostiũ eꝗtatũ ꝑseq̃ntẽ

Expanded text:
riit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. riit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequent
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est. At germaĩ celerit̾ ex cõsuetudĩe sua phalãge
facta ĩpetũ gladiorũ exceꝑũt. Reꝑti sũt ꝗͣplures
nr̃imilites ꝗĩ phalãgẽ ĩsilirẽt et scuta maibꝰ reuel¬
lerẽt. et de suꝑ uulnerarẽt. Cũ hostiũ acies a sinistõ
cornu pulsa atq ĩ fugã cõuersa e̾et adextͦ cornu
Tertiã partẽ laborãtibꝰ nr̃is subsidio misit. Ita pre¬
liũ restitutũ est. atq oẽs hostes terga uerterunt
nec priꝰfugẽ̾ destiterũt ꝗͣ ad flumẽ rhenũ milia
passuũ ex eo loco circit̾ ꝗͥnq ꝑuẽrũt. Ibi ꝑ pauci
aut uiribꝰ cõfisi tranae̾ cõtẽderũt: aut lintribuᷤᷤ
ĩuẽtis sibi salutẽ reꝑerũt. In his fuit ariouistus
ꝗ nauiculã deligatã ad ripã nactꝰ ea ꝑfugit. Re
fuerũt Ariouisti uxores un sueua natiõe. ꝗͣ ado¬
mo secũ duxeãt. Altera norica regis bocciõissorõ
ꝗͣ igalliã duxea̾t a fr̃e missã. utrȩq ĩea fuga ꝑie¬

Expanded text:
a phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; relfuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga pe
Abbreviated transcription (Latin):
gatos & qͥstorẽ pͥfecit. uti eostestes suȩ ꝗsq ututis
hret ip̃e adextro cornu qͥ eã partẽ minĩe firmã
hostiũ ẽe aiaduerterat preliũ cõmisi. Ita: nr̃i
acriter ĩhostes signo dato ĩpetũ fecerũt. Itaq hostes

Expanded text:
gatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis gatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes si
Abbreviated transcription (Latin):
germaos ea cõsuetudo e̾et ut mr̃es failie eorũ
sortibꝰ ce uaticĩatiõibꝰ declãrẽt utrũ preliũ cõmit
dexusu esset nec ne. Eas ita dicẽ nõ ẽe fas geranos
suꝑare si ante nouã lunã prelio cõtẽ disset. Postri¬
die eiꝰ diei cesar praesidio utrisq castris q satisest
uisũ relicto oĩs alarios in cõspectu hostiũ ꝓcastri
mĩoribꝰ cõstituit. qͥ minꝰ multitudine militũ legio¬
narioꝵ prohostiũ numero ualebat ut ad speciem
alariis utẽt᷑. Ipse triplici ĩstructa acie usq ad castr̃
hostiũ accessit. sũ demũ necessaio germãĩ suas copi¬
iteruallis marcomanos. tribocos. uãgiones neme¬
tes sedusios. sueuos: oẽmq aciẽ suã rhedisae caris
circũdederũt ne qua spes ĩfuga relĩqret᷑. Eo mu¬
lieres ĩposuerũt. qͥ ĩpreliũ ꝓficisiẽtes milites pas¬
sis maibꝰ flẽtes auxiliũ ĩploãbãt nese ĩseruitutem
romãis traderẽt. Caesar sigłis legiõib singlos le¬

Expanded text:
a consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copiintervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos le
Abbreviated transcription (Latin):
me necessario tẽpore ciuitati subueĩat. sũmo ẽe ĩ
ꝑiculo rẽ qd cũ singuli magistratꝰ antiꝗtꝰ creai atq
regiã potestatẽ ãnũ retine̾ cõsuessẽt. duo magis¬
tratũ gerãt. et se uterq eorũ legibꝰ creatũ ẽe dicat
Norũ esse alterũ cõuictalitauẽ florentẽ & illustrẽ
adulescẽtẽ. Alterũ cotũ anuꝗssima familia natũ

Expanded text:
me necessario tempore civitati subveniat: summo esse in me necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adules
Abbreviated transcription (Latin):
laborabat. ut reliqͣs ciuitates adiũgeret.atq: eas:
bõĩs pollicitanõibꝰ alliciebat. huic rei idoneo hoĩes
deligebat. quoꝵ ꝗsq aut oratiõe subdola: aut ami¬
cicia facillime possae.Qui auarico expugnato re¬
fugerũt armãdos uestiẽdosq curat. simul ut di¬
minute copie redintegrarẽtur.Imꝑat certũ nũm¬
ciuitatũ militũ ciuitatibꝰ. quẽ et qͣm ante diem ĩ
rebꝰ celerit̾ id q auarici deꝑierat explet̾. Interim
theutomatꝰ. ollouiconis filius regis niciobrogũ
cuiꝰ parer a senatu nr̃o amicus erat appellatꝰ cum
magno eꝗtũ suoꝵ nuͣo quos ex aꝗtania secũ cõ¬
nactꝰ exercitũ ex laboͬe et ĩopia refecit.Iã prope
hieme cõfecta cũ ip̃o ãni tẽpore ad gerẽdũ bellum
uocaret᷑: et ad hostẽ proficisci cõstituisset: siue eũ
ex paludibꝰ siluisq elice. siue obsidiõ e pͥmẽ posset
legati ad eũ pͥncipes heduorũ ueniũt oratũ. ut maxi¬

Expanded text:
laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania connactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxi
Abbreviated transcription (Latin):
se iã effectuꝵ hr̃e. Intͥea equũ ẽe abhis cõmunis
salutis cã ĩpetrari. ut castra muire instituerent
quo faciliꝰ repẽtinoᷤ hostiũ ĩpetꝰ sustinent. Fuit hec
oratio nõ ingrata gallis: et maxĩe q ip̃e aĩo nõ de¬
fecerat tãto accepto in cõmodo neq in occultũ ab¬
diderat et cõspectũ multitudĩs fugerat. plusq aĩo
prouide̾ et pͥsentire existimabat᷑ ꝗͥ re ĩtegra pͥmo¬
incẽdẽdũ auaricũ post deserẽdũ cẽsuerãt. Itaq ut i
ex cõtrario dignitas incõmodo accepto indies auge¬
batur: simul inspẽ ueniebãt eiꝰ affirmatiõe dere¬
liꝗs adiũgẽdis ciuitatibꝰ. pͥmũq eo tẽpore galli castͣ
mũire instituerũt: et sic sũt aĩo cõsternati hoĩes
in suen laboꝵ: ut oĩa q̃ ĩꝑarent᷑ sibi patiẽda exis¬
timarẽt. nec minꝰ ꝗͣ est pollicitꝰ uercingẽtor ix aĩo

Expanded text:
prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra pincendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo
Abbreviated transcription (Latin):
dos deducẽdosq ad suos curarẽt. q̃ cuiq ciuitati ꝑs
castrorũ ab initio eueneãt. Postero die cõcilio cõuo¬
cato cõsolatꝰ cohortatusq est: ne se ad modũ aĩo di¬
mut᷑ent: ne ꝑturbarẽtur incõmodo. nõ uͥtute neq:
in acie uixisse romaõs sed artificio quodã et scien¬
ua oppugnatiõis cuiꝰ rei fuerĩt ip̃i ĩꝑiti. Errare
siꝗ in bello oes secũdos rerũ prouẽtꝰ expectẽt.Sibi
nũꝗͣ placuisse auaricũ defẽdi cuiꝰ rei testes ip̃o hr̃ae
sed factũ ĩprudẽtia biturigũ: et nimia obsequẽtia
reliquoꝵ uti hoc incõmodũ acciꝑet᷑. id tamẽ se cele¬
riter maioribꝰ incõmodis sanatuꝵ.nã q̃ abreliꝗs
gallis ciuitates dissentirẽt.has sua diligẽtia adiũc¬
turũ: atq unũ cõsiliũ totiꝰ gallie effecturũ . Cuius
cõsensui ne orbis ꝗẽ terraꝵ possit obsistẽ: idq ꝓpe

Expanded text:
andos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars andos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se
Abbreviated transcription (Latin):
muro turibꝰq deiecti inforo ac locis patẽtibꝰ cunea¬
tĩ cõstiterũt hoc aĩo ut siqua ex parte obuiã con
ueniret᷑ acie instructa depugnarẽt. Ubi neminẽ
inequũ locũ se dimuteͣ sed toto undiq muro circũ¬
fũdi uiderũt. uertine om̃ino spes fuge tollẽtur
abiectis armis ultimas oppidi partes cõtinenti
ĩpetu petiuerũt. Parsq ibi cũ angusto exitu por¬
taꝵ se ipsi pͥmerẽt a militibꝰ pars iã egressa portiᷤ
sic et genabi cede et laboͬe oꝑis incitati nõ etate
cõfectis. nõ mulieribꝰ. nõ infãtibꝰ peꝑcerũt deĩq¬
audito oppido se eiecerũt incolumes ad uercĩtoͬigẽ
ꝑuenerũt. Quos ille multa iã nocte silẽtio ex fuga
excepit. ueritꝰ ne qua incastris exeorũ cõcursu et
misericordia uulgi seditio oriret᷑ ut procul inuia
dispositis familiaribꝰ suis pͥncipibꝰq ciuitatũ disꝑã¬

Expanded text:
muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneamuro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Deaudito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum dispar
Abbreviated transcription (Latin):
firmitas ĩpediret.Ubi eos insentẽtia ꝑstare uiderũt
q plerũq in sũmo ꝑiculo timor misericordiã nõ reci¬
pit: cõclamare significare romãis de fuga ceperunt
Iuo timore ꝑterriti galli ne ab eꝗtatu romãoꝵ uiae
pͥoccuparẽtur: cõsilio destiterũt. Postero die caesar'
promota turri erectisq oꝑibꝰ q̃ face̾ instituerant:
magno cohorto ĩbre nõ inutilẽ hãc ad capiẽdum
cõsiliũ tẽpestatẽ arbitratꝰ est: ꝙ paulo incautiꝰ custo¬
dias inmuro dispositas uidebat suosq languidiꝰ
inoꝑe uersari iussit: et ꝗͥ fieri uellet ostẽdit. Legiões
intra uineas in occulto expeditas cohortat᷑:ut ali¬
quãdo pro tãtis laboribꝰ fructũ uictorie ꝑciperẽt
Nis ꝗ pͥmi murũ ascẽdissẽt pͥmia ꝓposuit. militibꝰq
signũ dedit. Illi subito ex oĩbꝰ partibꝰ euolauerunt
murũq: celeriter cõpleuerũt.Hostes re noua ꝑt̾riu

Expanded text:
firmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, firmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti
Abbreviated transcription (Latin):
S corpiõe ab latere dextro traiectꝰ exaĩatusq cõcidit
Hũc ex proxĩs unus iacentẽ trãsgressꝰ eodẽ illo mu¬
nere fũgebat᷑. Eadẽ ratiõe ictꝰ scorpiois ex aĩato alt̾i
successit tertiꝰ et tertio qͣrtus. nec prius ille est a
Omĩa exꝑti galli qd res nulla successerat. postero die
cõsiliũ ceꝑunt ex oppido profuge̾ se hortãte et
iubẽte Uercĩgẽtorige. Id silẽtio noctis conati nõ
magna iactura suoꝵ se se effecturos sꝑabãt ꝓpt̾¬
ea qͥ neq lõge ab oppido castra vercingẽtorigis
aberãt: et palus q̃ in ꝑpetua int̾cedebat romaõs
ad inseq̃ndũ tardabat. lãq hoc face̾ noctu appa¬
bãt: cũ mr̃es samilie repẽte inpublicũ ꝑcurre̾
flẽtesq proiecte ad pedes suoꝵ oĩbꝰ p̾cibꝰ petient̃
ne se et cõmunes liberos hostibꝰ ad supplicium.
dederẽt. quos ad capiẽdã fugã nature et uirium in¬

Expanded text:
scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium in
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ uix ratio iniri posset. Tamẽ q instituto cesa.
sẽꝑ due legiões pro castris excubabãt:pluresque
partius tẽporibꝰ erãt inoꝑe: celerit̾ factũ est ut
alii eruptiõibꝰ resisterẽt. alii tures reducerent
aggerẽq interscĩderẽt. Om̃is uero ex castͥs multi¬
tudo ad restĩgendũ cõcurret: cũ in oĩbꝰ locis cõsũp¬
ta iã reliqua parte noctis pugnaret᷑. sẽꝑq hos¬
tibꝰ spes uictorie reĩtegraret̾ eo magis qͥ deusto ᷤᷤ
pluteoᷤ turriũ uidebãt nec facile adire aꝑtos
ad auxiliãdũ aĩ adu̾tebãt: sẽꝑq ip̃i recẽtes defessiᷤ
succedent oẽmq gallie salutẽ in illo uestigio tẽ¬
poris positã arbitrarẽt᷑. accidit inspectãtibꝰ nobiᷤᷤ
ꝙ dignũ mẽoria uisũ pͥtereũdũ nõ existimauimꝰ
⁊dã ante portã oppidi gallus ꝑ manꝰ seui ac picis
traditas glebas inignẽ e regiõe turis ꝓiiciebat

Expanded text:
auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat:
Abbreviated transcription (Latin):
defẽdit.q̃ ꝑpetuis trabibꝰ pedes qͣdrigenos plerũ¬
q introrsus reuĩcta neq ꝑrũpi neq distrahi põt.
His tot rebꝰ ĩpedita oppugnanõe milites cũ toto tẽ¬
pore frigore & assiduis ĩbribꝰ turbarẽtur tamẽ
cõtinẽti laboͬe oĩa hec suꝑauerũt.et diebusxxu.
aggerẽ latũ pedes. iiͦi. xxx altũ pedes laexx ex¬
truxerũt:cũ ismurũ hostiũ pene cõtinge̾t: cum
caesar ad opus cõsuetudĩe excubaẽt militesque
hortaret᷑. ne ꝗ omino tẽpꝰ ab oꝑe int̾muteretur
paulo ante tertiã uigiliã est aĩadusũ fumarei
aggerẽ quẽ cuniculo hostes succẽderãt eodemq
tẽpore toto muro sublato clamoe duabꝰ portis'
abutroq: late turriũ eruptio fiebat. Alii fasces
atq aridã materiã de muro inaggerẽ eminus
iaciebãt: picẽ reliquasq res. ꝗbꝰ igͥnis excitai põt
fũdebãt. ut quo pͥmũ currẽt aut cui rei ferret᷑

Expanded text:
defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumdefendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen corem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur
Abbreviated transcription (Latin):
turriũ malis adeq̃bãtꝰ muri autẽ oẽs gallici hac feͣ for¬
ma sũt. Trabes directe ꝑpetue inlõgitudinẽ pai̾bꝰ inter¬
uallis distãtes interse binos pedes collocãtur in solo
Ere uĩcũtur extrorsus et multo aggere uestiũt᷑. Nec i¬
autẽ q̃ diximꝰ interualla grãdibꝰ infrõte saxis effarci¬
ũtur. His collo catis atq coagmẽtatis aliꝰ insuꝑ ordo ad¬
ditur. ut idẽ illd interuallũ seruet᷑ neq it se cõtigant¬
trabes. sed paribꝰ int̾misse spaciis singule singulis
saxis int̾iectis arcte cõtineãtur.Sic deinceps om̃e
opus cõtexit᷑ dũ iusta muri altitudo expleat᷑.Hoc ci
in spẽm uarieratẽq: opus deforme nõ est alter ui
trabibꝰ ac saxis q̃ recte lineis suos ordines seruãt.
tũ ad utilitatẽ et defẽsionẽ urbiũ sũmã ht̃ oppor¬
tunitatẽ q et ab incẽdio lapis & ab ariere mateia

Expanded text:
uare prohibebant. Muri autem omnes Gallici hac fere foruare prohibebant. Muri autem omnes Gallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se continganttrabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia
Abbreviated transcription (Latin):
biturigibꝰ cõmũem salutẽ cõmiuẽdã cẽsent: qd
penes eos si id oppidũ retinuissẽt sũmã uictoriae
cõstare intelligebãt. et si singulari militũ nr̃oꝵ
uirtun cõsilia cuiꝰq modi galloꝵ occurrebãt. Ut
est sũme genꝰ solertie atq ad oĩa imutãda et effi¬¬
ciẽda q̃ a quoq tradũtur aptissimũ. Nam & laq̃is
falces au̾tebãt. quas cũ destinauerãt tormentis.
introrsũ reducebãt et aggerẽ cuniculis subtra¬
hebãt. et sciẽtiꝰ ꝗͣ apud eos magne sũt ferrariȩ atq
õe genꝰ cuniculoꝵ notũ atq usitatũ est. Totũ autẽ
muꝵ ex oĩbꝰ partibꝰ turribꝰ cõtabulauerãt. atque
has corus intexerãt. Tum crebris diurnis nocturnisq
eruptiõibꝰ aut aggeri ignẽ inferebãt. aut milites oc¬
cupatos in oꝑe ad oriebãtur. et nr̃aꝵ turriũ altitud inẽ
qͣntũ has quouidianꝰ agger expresserat cõmissis sua ꝵ

Expanded text:
Biturigibus communem salutem committendam censent, quod Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis
Abbreviated transcription (Latin):
dixerũt. Fame et inopia auectos clã castris exisse
siꝗͥ frumẽti aut pecoris in agris reꝑire possẽt simli
õem ex̾citũ in opia p̾mi. nec iã uires suffice̾ cuius ꝗͣ
nec ferre oꝑis laborẽ posse. Itaq: statuisse ĩꝑatorẽ
si nihil in oppugnatiõe oppidi profetissẽt. tͥduo
exercitũ deducẽ. Hec inꝗt a me vercingẽtorix bñ¬
ficia hẽtis quẽ proditiõis insimulatis cuiꝰ oꝑa sine'
ur̃o sanguiẽ tantũ excitũ uictorẽ fame cõsũptum
uideris quẽ turpit̾ se ex fuga recipiẽtẽ neqͣ ciuitas
suis finibꝰ recipiat a me prouisũ est. Clamat om̃is
multitudo et suo more armis cõcrepat ꝗ facẽ ĩ eo
cõsuerũt. cuiꝰ orationẽ approbãt. sũmũ e̾e uercin.¬
ducẽ. nec de eiꝰ fide dubitãdũ. nec maioe̾ ratione
bellũ admĩstrari posse. Statuũt ut .xii. hominũ
delecta ex õibꝰ locis in oppidũ mutãtur. Nec solis

Expanded text:
dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercinducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis
Abbreviated transcription (Latin):
neq: in loco palustri desiderari debuisse. et illis fuis.¬
se utile quo sint profecti sũmã ĩꝑii se cõsulto nulli
discedẽtẽ tradidisse ne is multitudinis studio ad di¬
micãdũ ĩpellẽtur. Cui rei propt̾ anĩ mollitiẽ studere
oẽs uidẽt. qͥ diutiꝰ laborẽ ferre nõ possẽt.Romani
si caũ interuenirẽt fortunȩ:si alicuiꝰ indicio uocati
ausi turpit̾ se in castra receꝑĩt. Imꝑiũ se ab caesare ꝑ
proditionẽ nullũ desiderare q hr̃e uictoria posset.
q̃iã esset sibi atq oĩbꝰ gallis explorata. ꝗn etiã ip̃is
remutẽt. Si sibi magis honores tribue ꝗͣ ab se salutẽ
recipe uideãtur.Hec ut intelligatis inꝗt a me since̾
pronũtiari:audite romaõs milites producitq: ser¬
uos quos inpabulatiõe paucis ante diebꝰ exceꝑar et
fame uĩculisq excruciauerat.Hi iã ante edocti q̃
int̾rogati pronũuarẽt se milites eẽ legionarios:

Expanded text:
neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisneque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati,int, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscẽt. Indignãtes milites caesar q cõspectũ'
suũ hostes ꝑferre possẽt:tãtulo spacio ĩteriec¬
ro et signũ pͥlii exposcẽtes edocet:ꝗͣto detrimento
et quot uirorũ fortiũ morte necesse sit cõstare
uictoriã.Quos cũ sic aĩo paratos uideͬt:ut nullũ
pro sua laude ꝑiculũ recusarẽt.sũme se iniꝗtatᷤ¬
dixit cõdẽnari debe. nisi eoꝵ uitã sua salute hãt
cariorẽ. Sic milites cõsolatus eodẽ die reducit ĩ
castra. reliqua q̃ ad oppugnationẽ oppidi ꝑtine¬
copias reliꝗsset: q eiꝰ discessu romaĩ tãta oportu¬
nitare et celeritate ueĩssẽt.Nõ ne hec oĩa fortui¬¬
tu aut sine cõsilio accide potuisse. regnũ illud
gallie malle caesaris cõcessu ꝗͣ ip̃oꝵ hr̃e bñficio.
Tali modo accusatꝰ ad hec respõdit ꝗcastra mouis¬
set factũ inopia pabuli etiã ip̃is hortãtibꝰ. quod
propiꝰ romaõs accessisset ꝑ suasũ loci oportuni¬¬
tate.ꝗ se ip̃m mũitone defẽdẽt. eꝗtũ uo oꝑam

Expanded text:
spectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero
Abbreviated transcription (Latin):
expediri iussit.Gollis erat leuiter ab infimo ac¬
cliuis. Hũc fere ex oĩbꝰ partibꝰ palus difficilis atq
ĩpedita cingebat. nõ latior pedibꝰ .i. hoc se colle
interruptis põtibꝰ galli fiducia loci cõtinebãt. gene¬
ratĩq distributi ĩciuitates oĩa uada ac saltus eiꝰ palu¬
dis obtinebãt.Sic aĩo parau ut si eã paludẽ romãi
ꝑrũꝑe conarẽtur:hesitãtes p̾merẽt ex loco suꝑioͬe¬

Expanded text:
expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acexpediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco su
Abbreviated transcription (Latin):
nomĩe latros loco siinceptã oppugnationẽ reliꝗssẽt
pͥstare oẽs ꝑfere̾ acerbitates ꝗͣ nõ ciuibꝰ romanis ꝗ
genabi ꝑfidia galloꝵ interissẽt parẽtarẽt.Hec eadẽ
cẽturiõibꝰ tri.q militũ mãdabãt ut ꝑ eos ad caesarẽ
deferrent᷑.Cũ iã muro turres appropĩquassẽt:ex
captiuis cesar cognouit uercingẽtorigẽ cõsumpto
pabulo castra moueri propiꝰ auaricũ. atq ip̃m cũ
eꝗtatu expediusq ꝗinter eꝗtes pͥliari cõsuessẽt insi¬
diarũ cã eo profectũ quo nr̃os postero die pabula¬
tũ uẽturos arbitraret̾. Quibꝰ rebꝰ cognitis media
nocte silẽtio profectꝰ adhostiũ castra mane ꝑueĩt
Illi celeriter ꝑexploratoͬes aduẽtu caesaris cogͥto
carros ĩpedimẽtaq: sua inartioͬes siluas abdideꝵl
Copias oẽs in loco edito atq aꝑto ĩstruxerũt. Iua
re nũtiata caesar celeriter sarcinas cõferi arma

Expanded text:
nominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: nominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma
Abbreviated transcription (Latin):
flumĩe et a paludibꝰ aditũ ut supra diximꝰ angustum
hẽbat aggerẽ apꝑare. uineas agge̾.turres duas cõ¬
stituͬe cepit. Nam circũuallaͬe loci natura prohibebat
dere frumẽtaria boios atq: heduos adhortari non'
desistit. quorũ alteri q nullo studio agebãt nõ multũ
adiuuabãt alteri nõ magnis facultatibꝰ q ciuitas erat
exigua et infirma celeriter q hũerũt cõsũpserunt:
Sũma diffultate rei frumẽtarie affecto ex ẽcitu tẽuitate
boiorũ. indiligẽtia heduorũ. incẽdiis edificiorũ: usq
eo ut cõplures dies frumẽto caruerĩt et pecore ex
lõginꝗoribꝰ uicis adacto extremã famẽ sustẽtarent.
appellaret: et si acerbiꝰᷤ inopiã ferrẽt se dimissurũ
oppugnationẽ dicẽt:uniu̾si ab eo ne id face̾t petebãt
Sic secũ plue̾s ãnos illo ĩꝑãte meruisse ut nullã igno¬
miniã acciꝑẽt: nusꝗͣ incepta re deficerent.Hoc se ig¬

Expanded text:
flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent,  singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ig
Abbreviated transcription (Latin):
to est sit ciuitati suis maĩbꝰ succẽde̾ conarẽtur. facile se
loci natura defẽsuros dicũt. q prope ex oĩbꝰ partibꝰ fluĩe
et palude circũdata unũ hãt et ꝑangustũ aditũ datur.
petẽtibꝰ uenia. dissuadẽte pͥmo uercingẽtorige.post cõce¬
dẽte et p̾cibꝰ ipsoꝵ & misericordia uulgi. Defẽsares oppi¬
mũitũ ab anarico lõge milia passuũ xui.Ibi ꝑcertos
exploratoͬes insingula dierũ tẽpora q̃ ad auaricũ gere¬
bãtur cognoscebat: et ꝗ fieri uellet ĩꝑabat. oẽs nr̃as pa-¬
bulanões frumẽtauoẽsq obseruabat. disꝑsosq cũ lõgius
necessario procederẽt adoriebat᷑.magnoq: incõmodo
afficiebatur.Et si qͣntũ ratiõe prouider poterat ab nr̃is
occurrebat᷑: ut ĩcertis tẽporibꝰ: diuersisq: itinei̾bꝰ ire t᷑
Castris ad eã partẽ oppidi positis caesar q̃ intermissa a

Expanded text:
to sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se to sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppimunitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a
Abbreviated transcription (Latin):
secai nõ posse. necessario disꝑsos hostes ex edificiis petẽ
Nos oes quoutidie ab eꝗtatibꝰ diripi posse. pͥterea salutis
cã rei familiais cõmoda negligẽda uicos atq edificia in¬
tuta neu suis sint ad detrectãdã militiã receptacula
neu romãis propoĩta ad copiã cõmeatꝰ pͥdãq tollendã
Nec si grauia aut acerbia uideãtur multo illa grauiꝰ existi¬
mare liberos cõiuges ĩseruitutẽ abstrahi. ip̃os ĩter fiai
q̃ sit necesse accide̾ uictis. Oĩum cõsensu ac sẽtẽtia ꝓbata
uno die ampliꝰ ex urbes biturigũ incẽdũtur. Noc idẽ
in reliꝗs ciuitatibꝰ uel in õibꝰ partibꝰ incẽdia cõspiciũa
q̃ et si magno cũ dolore ões ferebãt. tamẽ hoc sibi soladi
place̾t andefẽdi procũbũt oẽs galli ad pedes buuriges
ne pulcherimã pene totiꝰ gallie urbẽ q̃ pͥsidio et ornamẽ¬

Expanded text:
secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia intuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant, tamen hoc sibi solati placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamen
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e instituerat. Eorũ ĩpetũ galli sustinẽ nõ potue¬
rũt atq ĩ fugã cõiecti multis amissis se ad agmẽ
receꝑũt. ꝗbꝰ profligaus rursus oppidami ꝑt̾riti
cõphẽsos eos quoꝵ oꝑa plebẽ cõcitatã existĩabant
ad caesarẽ ꝑduxerũt. se seq ei dediderũt. Quibus
cõfectis cesar ad oppidũ auaricũ q erat maximũ
mũitissimũq infinibꝰ biturigũ ac agri fertilissima
regiõe profectꝰ est. Quod eo oppido recepto ciui¬
tatẽ biturigũ se in potestatẽ redacturũ putabat
Uercingẽtorix tot cõtinuis in cõmodis velladuni¬
q enabi. nouioduni acceptis suos ad cõsiliũ cõuocat
docet lõge alia ratiõe e̾e bellũ gerẽdũ atq antea
gestũ sit. Om̃ibꝰ modis huic rei studẽ dũ. ut pabula¬
tione atq cõmeatu romãi prohibeãtur. Id ẽẽ facile cũ
eꝗtatu ip̃i habũdẽt: et qͥ ãni tẽpore subleuẽt᷑ ꝑabulũ :¬

Expanded text:
ecum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potueecum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum
Abbreviated transcription (Latin):
scẽt sueq uite cõsulẽt: ut celeritate reliqͣs rescõfi¬
ceret quarũ pleraq: erat cõsecutus:arma cõferͣi
equos produci: obsides dari iubet.Parte iã obsidũ
tradita cũ reliqͣ admĩstrarẽt᷑ cẽturiõibꝰ et ꝑaucis:
militibꝰ intromissis ꝗarma iumẽtaq cõꝗrent. eꝗ¬
tatus hostiũ procul uisus est: ꝗ agmẽ uercingẽto¬
rigis antecesserat: quẽ simulatq oppidãĩ cõspex¬¬
erũt: atq ĩspẽ auxilii uenerũt. clamore sublato
arma caꝑe. portas claudẽ. murũ cõplere ceꝑũt
Centurioẽs in oppido cũ ex significatiõe galloꝵ
noui aliꝗͥ ab his iniri cõsili intellexissẽt gladiis
districtis portas occupauerũt suosq oẽs ĩcoluẽs
receꝑũt.Caesar ex castris eꝗtatũ educi iubet.
pͥliũ eq̃stre cõmutit. laborãtibꝰ iã suis germaõs
eꝗtes circiter.iiii. submutit quos ab initio secũ

Expanded text:
sceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res confisceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere