comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qngenta. Alterũ uergit ad hispãia atq occi¬
dentez solem: qua ex ꝑte est hibernia dimidio
minoi ut existimatur ꝗͣ britania. sed pari spatio
transimtus atq ex gallia est inbritania In hoc
medio cursu ẽ insula que appellat᷑ mõna. Cõpluẽs
insulis non nulli scripserũt dies cõtuuos trigita
sub bruma esse nocte. nos nichil de eo ꝑ̃cuctatib
repiebamus. nisi certis ex aqua mẽsuris. bremores
esse ꝙͣ incõtinẽti noctes uidebanius. Huuis est
longitudo lateris ut fere illoꝵ opĩo. septĩgẽtõrũ.
miliu. Terciu ẽ cont᷑ septentrione cui ꝑti nulla
est obiecta terra: sed cuis angulus lateris maxĩe
ad germaĩa Spectat. Hec milia passuu octogĩta
in longitudie esse existimat᷑. Ita om̃is insula est
in circuitu uicies centũ miliũ passiuim. Exhis
om̃ibus longe sunt humanissimi. qui cantiu in¬
colunt. que regio est maritima omĩs: neq multũ

Expanded text:
quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occiquingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona: complures  quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam in continenti noctes videbamus. Huius est longitudo lateris, ut fert illorum opinio, septingentorum milium. Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime ad Germaniam spectat. Hoc milia passuum octingenta in longitudinem esse existimatur. Ita omnis insula est in circuitu vicies centum milium passuum. Ex his omnibus longe sunt humanissimi qui Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis, neque multum
Abbreviated transcription (Latin):
& bello illato ibi ꝑmanserũt: atq agro colere ce¬
perũt. Noiũ ẽ infinita multitudo. creberrrã¬
q edificia fere gallicis consimilia. Pecoꝵ mag¬
nus nus. utunt᷑ aut ęre aut nũmo aureo aut
aliis ferreis ad certu pondus ex aminatis pro
nũmo. Nascitur ibi plubu albũ in mediter¬
raneis regionibus. in maritimis ferꝵ sed eius
exigua est copia. Ere utunt importato mat̾ia
cuiusq gn̾is ut in gallia ẽ. preter fagũ atq.
abiete. Lepore & gallinã & anserẽ gustae
fas nõ putãt. Nec tñ alut̃ aĩ uoluptatisq cã
Loca sunt temꝑatissor a ꝗͣ in gallia. remissiorib
frigoribus insula nã utrinq. Cuius unũ latꝰ
est contra gallia huius lateris alter angulus
qui est ad cantiu. quo fere omẽs ex gallia
naues appellunt᷑. ad oriente solem. inferior
ad meridie spectat. Hoc ꝑtin& circitꝰ milia passuu

Expanded text:
 bello illato ibi permanserunt atque agros colere coe bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat. Hoc pertinet circiter millia passuum
Abbreviated transcription (Latin):
cõiungi. In his rebus acriter dies dece cõsuĩt ne
nocturnis quide tprib ad labore militũ t̃tͥmissis.
copias quas aute presidio nauibus reliquit ip̃e
code unde redierat proficiscit᷑. Eo cũ ueĩsset
maiores ia undiq in eũ locũ copie hritãnoꝵ
cõuenerant. Sũma imꝑii belli q administrandi
coĩ consilio ꝑmissae Cassi uellanno: cuius fines
a maritimis Ciuitatibus flumẽ duudit: qđ appel¬
lat̾ Tamesis. a mari circiter milia passuuiz.Lxxx
Iuic suꝑiori temꝑe cu reliquis ciuitatibus cõtinẽ¬
cia bella intercesserãt. sed nostro aduẽtu ꝑmoti
pars interior abhis in colitur. quos natos in insula
ip̃i mẽoria proditũ. dicũt eĩ maritĩa pars ab
his qui predę ac belli inferendi causa ex belgis
iransierant. qui omes fere his nõibus ciuitatum
appellant᷑. quibus orti ex cuutatibus eo ꝑuenerũt.¬

Expanded text:
coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. copias, quas ante, praesidio navibus reliquit: ipse eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bellique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic superiore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti pars interior ab eis incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, qui praedae ac belli inferendi causa ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. qui nũciarent suꝑiore nocte max̃ia cohorta
tempestate prope omes naues afflictas atq in lutoẽ
ciectas esse. quod neq anchore funesq subsisterẽt.
neq naute gubernatoresq. ium tempestatis pati
possent. Itaq exeo cõcursu nauiu. magnũ esse
in cõmodu acceptu. His rebus cognitis cesar le¬
giones equitatũq reuocari. atq initiere iubet re
sistere. ipẽ ad naues reuertit᷑. Eadem fere que ex
nũciis litterisq cognouerat: corã prospicit. sic ut
ãmissis circiter .xl. nauibus. relique tũ refici posse
magno negocio uiderent᷑. Itaq ex legionibus fa¬
bros deligit. & ex cõtinẽti alios accersiri iubet. la¬
bieno scribit: ut ꝗͣ plurimas posset his legionibus que
sũt apud eũ naues instituat. Ipẽ &t sĩ res erat
iulte opere ac laboris. tñ cõmodissimũ esse sta tuit
om̃es naues sub uci &cũ castris una municoẽ

Expanded text:
runt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta runt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope omnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae gubernatoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex eo concursu navium magnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Caesar legiones equitatumque revocari atque in itinere resistere iubet, ipse ad naves revertitur; eadem fere quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissis circiter XL navibus reliquae tamen refici posse magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una munitione
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃os prohibere. & preliu cõgmtte̾ ceperũt. Re¬
pulsi ab equitatu se in siluas dederũt. locũ nacti
egregie & natura & oꝑe munitu. quẽ domes¬
tici belli ut uidebat causa iã ante preꝑauerãt
Nam crebris arhoribus succisis om̃es introitus erãt
p̃dusi. ip̃i ex siluis rari propugnabãt. nr̃osq i
intra munitiones ingreli prohibebãt. At milites
legionis septime. testudine facta. Eaggere ad
munitiones ad iecto locũ ceperũt eosq ex silius
expulerũt. paucis uulneribus acceptis. Sed eos fugi¬
entes longuis Cesar prosequi uetuit. & qđ loci na¬
tuta ignorabat. et quod magna ꝑte diei consũpta
munitiom castroꝵ tempus relinqui uolebat. Post die
cuis diei mane triꝑtito milite exquitesq in expedi¬
cione misit ut eos qui fugerẽt ꝑsequerent᷑. Hlis ali¬
quãtulu itineris progressis. tu ia extremi essẽt
inprospectu. equites a guinto atrio ad cesarẽ uene¬

Expanded text:
nostros prohibere et proelium committere coeperunt. Renostros prohibere et proelium committere coeperunt. Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, quem domestici belli, ut videbantur, causa iam ante praeparaverant; nam crebris arboribus succisis omnes introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis rari propugnabant nostrosque intra munitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta et aggere ad munitiones adiecto, locum ceperunt eosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fugientes longius Caesar prosequi vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum tempus relinqui volebat. Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in expeditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur. His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent in prospectu, equites a Quinto Atrio ad Caesarem vene
Abbreviated transcription (Latin):
bus nauibus meridiano fere tpre: neq ĩ eo loco
hostis est uisus. Sed ut postea Cesar ex captiuis¬
Cesar cognouit cũ magne manus eo cõuenissẽt.
multitudiẽ nauiu ꝑ territe: que cũ annotinis pri. publici¬
uatisq. quas sui quisq cõmodi fecerat: ãplius
oclingẽte uno erant uise temꝑe a littore discesse¬
rant᷑. ac se in suꝑiore loco abdiderãt. Cesar ex¬
poĩto ex̾titu. E loco castris idoneo capto. ubi ex cap¬
tiuis cognouit quo in loco hostile copie consedissẽt.
cohortibus dete ad mare relictis. & eꝗtibus tre¬
centis. qui presidio nauibus essent de tercia uigi¬
lia ad hostes contendit eõ minus ueritus nauib
quod in littore molli. & aperto deligatas ad an¬
choram relinq̃bat & presidiõ nauibus Qũĩtu
atriu prefecit. Ipe noctu progressus milia pas
siu xii. hostiu copias conspicatus ẽ. Illi eꝗtatu
atq essedis ad flumẽ progressi. ex loto suꝑiorei

Expanded text:
bus navibus meridiano fere tempore, neque in eo loco bus navibus meridiano fere tempore, neque in eo loco hostis est visus; sed, ut postea Caesar ex captivis cognovit, cum magnae manus eo convenissent, multitudine navium perterritae, quae cum annotinis privatisque quas sui quisque commodi fecerat amplius octingentae uno erant visae tempore, a litore discesserant ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu et loco castris idoneo capto, ubi ex captivis cognovit quo in loco hostium copiae consedissent, cohortibus decem ad mare relictis et equitibus trecentis, qui praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus navibus, quod in litore molli atque aperto deligatas ad ancoram relinquebat, et praesidio navibus Q. Atrium praefecit. Ipse noctu progressus milia passuum circiter XII hostium copias conspicatus est. Illi equitatu atque essedis ad flumen progressi ex loco superiore
Abbreviated transcription (Latin):
equites hedui ad Cesare om̃es reuertunt.His
rebus gestis Labienͦũ ĩ cõtinẽte cũ tribus legiõib
& equ̾itu milibus duob relicto. ut portus tueret
& rẽ frumẽtariã prouideret. queq in gallia gere¬
rentꝰ cognoscer& consiliũq pro tpr̃e & prore
capet Ipẽ cũ ꝗnq legionib . pari nuo equitũ.
quẽ in cõtinẽti reliquerat ad solis occasu naues sol¬
uit. & leni affrico prouectus mediã circiter
noctẽ uẽto int̾misso cursu nõ cenuit. & longuis
delatus estu orta luce. sub sinistra britania relic¬
tam conspexit. Tuẽ rursus estus cõmutacione
secutus. remis contendit: ut eã ꝑte insule capet
qua optimũ esse egressu suꝑiore estate cogno¬
uerat. Qua in re ad modu fuit militu uirtus
laudanda qui uectoriis grauibusq naugiis nõ
int̾misso remigandi labore. longaꝵ nauui cur¬
su adequarũt. Accessum est ad brit. mĩa om̃i¬

Expanded text:
equites Aedui ad Caesarem omnes revertuntur. His equites Aedui ad Caesarem omnes revertuntur. His rebus gestis, Labieno in continente cum tribus legionibus et equitum milibus duobus relicto ut portus tueretur et rem frumentariam provideret quaeque in Gallia gererentur cognosceret consiliumque pro tempore et pro re caperet, ipse cum quinque legionibus et pari numero equitum, quem in continenti reliquerat, ad solis occasum naves solvit et leni Africo provectus media circiter nocte vento intermisso cursum non tenuit, et longius delatus aestu orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit. Tum rursus aestus commutationem secutus remis contendit ut eam partem insulae caperet, qua optimum esse egressum superiore aestate cognoverat. Qua in re admodum fuit militum virtus laudanda, qui vectoriis gravibusque navigiis non intermisso remigandi labore longarum navium cursum adaequarunt. Accessum est ad Britanniam omni
Abbreviated transcription (Latin):
ratus qđ chorus uentus nauigationẽ impediebat
qui magnã ꝑte om̃is tp̃ris in his flare cõsueuit. da¬
bat oꝑam ut in officio donnorigẽ cõtineret.
nichilo tñ setuis omĩa euis consilia cognosceret.
ande idonea nactus tempestate milites equites¬
q conscendere in naues iubot. At oũi impeditis
aĩs. donnorix cũ equitibus heduoꝵ a castris insci¬
ente Cesare. domu discedere cepit. Qua re
nũciata Cesar int̾missa profectione: atq om̃ib
rebus postpoitis magnã ꝑte equitatus ad eum
insequendu misit tetrahiq imꝑat si uim faciat
neq pareat. interfici iubet. nichil hũc se absente
pͦro fanõ factup arbitratus qui p̃sentis imꝑiu
neglexisset. Ille ei reuocatus resistere ac se mani
defendere: suoꝵq fide implorare. cepit. sepe cla¬
mitans libexu se. libereq om̃es cͤuitates. Illi ut
erat imꝑatu circãsistut. hõie atq int̾ficũt. At

Expanded text:
ratus, quod Carus ventus navigationem impediebat, ratus, quod Carus ventus navigationem impediebat, qui magnam partem omnis temporis in his locis flare consuevit, dabat operam ut in officio Dumnorigem contineret, nihilo tamen setius omnia eius consilia cognosceret. Tandem idoneam nactus tempestatem milites equitesque conscendere in naves iubet. At omnium impeditis animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere coepit. Qua re nuntiata Caesar intermissa profectione atque omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum insequendum mittit retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici iubet, nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui praesentis imperium neglexisset. Ille enim revocatus resistere ac se manu defendere suorumque fidem implorare coepit, saepe clamitans liberum se liberaeque esse civitatis. Illi, ut erat imperatum, circumsistunt hominem atque interficiunt: at
Abbreviated transcription (Latin):
in religionibus impediri se se diceret. Posteaqͣ idt
obstinate sibi negari uidit omi spe impetrandi ad¬
empta principes gallie sollicitare. reuocare singłos
hortariq cepit. Uti in cõtiuẽti remanẽt. meti terri¬
tare non sine causa fieri ut gallia omĩ nobilitate
spoliaret᷑. id esse consiliui Cesaris. ut quos in cõspẽtu
gallie interficere uereret᷑. hos om̃es inbritania
traductos necar&: fide reliquis in t̾ponẽ. iusiuradũ
poscere. ut qđ esse ex usu gallie intellexissent. coĩ con¬
silio ad ministrarẽt. Hec a compluribus ad Cesarẽ
deferebant᷑. Qua re cognita Cesar qđ tantũ curi¬
tan hedue dignitatis tribuebat cohertendu atq
deterrendu quibustũq rebus posset donnorigẽ
statuebat. qđ longuis eius amẽtia progredi uide¬
bat perspiciendu ne ne quid sibi ac reip. nocẽ
posset. Itaq circiter xxx  in eo loco diebus cõmo¬

Expanded text:
uod religionibus impediri sese diceret. Posteaquam id uod religionibus impediri sese diceret. Posteaquam id obstinate sibi negari vidit, omni spe impetrandi adempta principes Galliae sollicitare, sevocare singulos hortarique coepit uti in continenti remanerent; metu territare: non sine causa fieri, ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; id esse consilium Caesaris, ut quos in conspectu Galliae interficere vereretur, hos omnes in Britanniam traductos necaret; fidem reliquis interponere, iusiurandum poscere, ut quod esse ex usu Galliae intellexissent communi consilio administrarent. Haec a compluribus ad Caesarem deferebantur. Qua re cognita Caesar, quod tantum civitati Aeduae dignitatis tribuebat, coercendum atque deterrendum quibuscumque rebus posset Dumnorigem statuebat; quod longius eius amentiam progredi videbat, prospiciendum, ne quid sibi ac rei publicae nocere posset. Itaque dies circiter XXV in eo loco commo
Abbreviated transcription (Latin):
gandu atq om̃ibus rebus instructasinueĩt. Eode
eꝗtatus tocius gallie cõueĩt. nuoͣ miliu iiiiᵒ ͬ. princi¬
pesq ex om̃ib ciuitatibus. Ex quibus ꝑ paucos quoꝵ
in se fide ꝑspexerat relinq̃re ingallia. reliquos obsidũ
loco secum ducẽ decreuerat quod cũ ip̃e abess& mo¬
t̃ gallie uerebat᷑. Erat una cũ ceteris donnorix
inprimis conseituerãt. qd cu cupidu reꝵ nouaꝵ
cupidu imꝑii. magni animi magne inter gallos
auctoritatis cognouerat. Accedebat huc q in con¬
cilio heduor. donuorix dixerat sibi a Cesare reg¬
nu ciuitatis deferri ꝗd dictu hedui grauiter fe¬
rebant neq recus. andi aut deprecandi causa. lega¬
tos ad Cesarem mutẽ audebant. Id factu esius
hospitibus cesar cagnouerat: ille om̃ibus primo p̃cibus
petere contendit: ut ingallia relinq̃ret᷑. Partim
ꝙ insuctus nauigandi mare timeret. partim ꝙ¬

Expanded text:
gandum atque omnibus rebus instructas invenit. Eodem gandum atque omnibus rebus instructas invenit. Eodem equitatus totius Galliae convenit, numero milium quattuor, principesque ex omnibus civitatibus. Ex quibus perpaucos, quorum in se fidem perspexerat, relinquere in Gallia, reliquos obsidum loco secum ducere decreverat, quod, cum ipse abesset, motum Galliae verebatur. Erat una cum ceteris Dumnorix in primis constituerat, quod eum cupidum rerum novarum, cupidum imperi, magni animi, magnae inter Gallos auctoritatis cognoverat. Accedebat huc quod in concilio Aeduorum Dumnorix dixerat sibi a Caesare regnum civitatis deferri; quod dictum Aedui graviter ferebant, neque recusandi aut deprecandi causa legatos ad Caesarem mittere audebant. Id factum ex suis hospitibus Caesar cognoverat. Ille omnibus primo precibus petere contendit ut in Gallia relinqueretur, partim quod insuetus navigandi mare timeret, partim q
Abbreviated transcription (Latin):
rebus compatis. Induciomarũ tũ ducenis obsidibus¬
ad se ueĩre iussit. His adductis in his filius propinꝗsq
eius om̃ibus quos noĩati euocauerant consolatus In¬
duciomarii. hortatusq ẽ uti in officio manerer. nichi¬
lo tñ setius principibus treueroꝵ ad se cõuocatis
hos sigillati Cingentorigi conciliauit qͥ cu merito
cius ase fieri intelligebat. Tum magni interesse
arbitrabatꝰ cius auctoritate inter suos q̃ plurimũ ua¬
lere: cuius ta egregiam inse uoluntate perspexisset.
ia tulit factu grauuter. Induciomarus suã gram̃ int̾
suos minui. & qui ia añ inimico in nos aĩo fuisset:
multo grauius hoc dolore ex arsit. His rebus constitu¬
tis Cesar ad portu itiu cu legionibus pueĩt. ibi cog¬
noscit .Ix. naues que in belgis facte erãt tempesta¬
te reiectas. cursu tenẽ non potiusse. atq eode unde
crant profecte reuertisse. reliquas ꝑatas ad naui¬

Expanded text:
rebus comparatis, Indutiomarum ad se cum CC obsidibusrebus comparatis, Indutiomarum ad se cum CC obsidibus venire iussit. His adductis, in eis filio propinquisque eius omnibus, quos nominatim evocaverat, consolatus Indutiomarum hortatusque est uti in officio maneret; nihilo tamen setius principibus Treverorum ad se convocatis hos singillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito eius a se fieri intellegebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem inter suos quam plurimum valere, cuius tam egregiam in se voluntatem perspexisset. Id tulit factum graviter Indutiomarus, suam gratiam inter suos minui, et, qui iam ante inimico in nos animo fuisset, multo gravius hoc dolore exarsit. His rebus constitutis Caesar ad portum Itium cum legionibus pervenit. Ibi cognoscit LX naves, quae in Meldis factae erant, tempestate reiectas cursum tenere non potuisse atque eodem unde erant profectae revertisse; reliquas paratas ad navi
Abbreviated transcription (Latin):
treueroꝵ. afluiẽ rheno ad initiu Remoꝵ ꝑtinet
hellũ parare instituit. Sed postea ꝗͣ nulli principes
ex ea ciuitate & familiaritate Cingentorigis adduc¬
ti  aduentu nr̃i ex cuus ꝑterriti ad Cesarem
Uenerũt. & de sus priuatim rebus ab eo petere
ceperut. qm̃ Ciuitati consulere nõ posset. ueritꝰ
ne ab om̃ibus deserẽtur Induciomarus legatos ad
Cesare mittit. se se id circo a suis discedere & ad eũ
uenire noluisset. quo facilius ciuitate in officio cõti¬
neret. ne omĩs nobilitatis discessũ. plebs ꝓꝑ imprui¬
dentia laberet. Itaq esse ciuitate in sua potestate.
se seq si cesar ꝑmitteret ad eu in castra uentuꝵ. suas
ciuitatisq fortunas eius fidei ꝑ missuꝵ. Cesar & si
intelligebat qua de causa ea dicerent᷑. queq eu res
ab instituto consilio deterrer& tñ ne estate in tre¬
ueris cõsumẽ cogeret᷑: om̃ibus ad britanicũ bellum

Expanded text:
Treverorum a flumine Rheno ad initium Remorum pertinet, Treverorum a flumine Rheno ad initium Remorum pertinet, bellum parare instituit. Sed posteaquam nonnulli principes ex ea civitate et familiaritate Cingetorigis adducti et adventu nostri exercitus perterriti ad Caesarem venerunt et de suis privatim rebus ab eo petere coeperunt, quoniam civitati consulere non possent, veritus ne ab omnibus desereretur Indutiomarus legatos ad Caesarem mittit: sese idcirco ab suis discedere atque ad eum venire noluisse, quo facilius civitatem in officio contineret, ne omnis nobilitatis discessu plebs propter imprudentiam laberetur: itaque esse civitatem in sua potestate, seseque, si Caesar permitteret, ad eum in castra venturum, suas civitatisque fortunas eius fidei permissurum. Caesar, etsi intellegebat qua de causa ea dicerentur quaeque eum res ab instituto consilio deterreret, tamen, ne aestatem in Treveris consumere cogeretur omnibus ad Britannicum bellum
Abbreviated transcription (Latin):
transmissu a cõtinẽti huic rei quod satis esse iusu
est militu relinquit. Ip̃e cu legionibis expeditis . iiiiᵒ.¬
& equitibus .uiii. infines treueroꝵ proficiscit᷑. qđ
hii neq ad concilia ueiebant. neq imꝑio parebãt.
germanosq eransrhenanos: sollicitare dicebantur.
Hec ciuitas longe plurimũ totus gallie equitatu ual&
magnasq hẽc copias peditũ rhenuq ut sup̃ đmo¬
strauimus tangit. In ea ciuitatu duo de principaui
inter se contendebat Induciomarus &cingetorix.
xquibus alter simul atq de Cesaris legionũq aduetu
cognitu est ad eu ueĩt: se suosq om̃es in officio futu¬
ros. neq ab amicitia Pͥ.R. defecturos cõfirmauit.
queq in Treueris gererent᷑ osiendit. At in ducioma¬
rus equitatũ peditatũq cogere. hisq qui ꝑ etatem
in armis esse non poterant in silua arduennam
abditis. queq ingenti multitudĩe permedios fines

Expanded text:
transmissum a continenti: huic rei quod satis esse visum transmissum a continenti: huic rei quod satis esse visum est militum reliquit; ipse cum legionibus expeditis IIII et equitibus DCCC in fines Treverorum proficiscitur, quod hi neque ad concilia veniebant neque imperio parebant Germanosque Transrhenanos sollicitare dicebantur. aec civitas longe plurimum totius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum Rhenumque, ut supra demonstravimus, tangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiomarus et Cingetorix; e quibus alter, simul atque de Caesaris legionumque adventu cognitum est, ad eum venit, se suosque omnes in officio futuros neque ab amicitia populi Romani defecturos confirmavit quaeque in Treveris gererentur ostendit. At Indutiomarus equitatum peditatumque cogere, eisque qui per aetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam abditis, quae ingenti magnitudine per medios fines
Abbreviated transcription (Latin):
consilio se seq paratos esse demonstrũt om̃ibus roibus
de in uiriis satisfacere. Percepta orone eoꝵ Cęsar
obsides impat. cosq ad certa die adduci iubet nisii
ita fecerint. se se bello ciuitate ꝑsecutuꝵ demonstrat.
is ad die adductis ut imꝑauerat. arbitros inter ciui¬
tates clar qui lite extimẽt̃. penãq constituant. Nis
confectis rebus cõuentibusq ꝑ actis in citeriore gallia
reuertit atq inde ad exͥcitũ proficiscitur. Eo cu ueus¬
set. circuitis om̃ibus hibernis. Singulari militum
studio. in sum̃a oñi reꝵ in opia circitex sextentas eiꝰ
generis cuiis sup demonstrauimus naues. & longas
xxuiii. inuenit instructas. neq multũ abesse ab eo
quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis
militibus atq his qui negocio prefuerat quid fieri
uelit ostendit. atq omłes ad portu iriu cõuenire
iubet. Quo exportii cõmodissimũ in britania tra¬
icctu esse cognouerat circiter milia passuu .xxx

Expanded text:
us rationibus de iniuriis satisfacere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui negotio praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad portum Itium convenire iubet, quo ex portu commodissimum in Britanniam traiectum esse cognoverat, circiter milium passuum XXX
Abbreviated transcription (Latin):
dine hostiu p̃meret aquila intͣ uallũ proiecit ip̃e
pro castris fortissune pugnas occidit Nii egre ad
nocte oppugnatione sustinent. noctu ad umĩ om̃ẽs
desꝑata salute se ip̃i interficiũt Pauci ex p̃lio lapsi
in certis iti neribus ꝑ siluas ad titũ labienũ legatu
in hiberna ꝑueĩut̃ atq eu de rebus gestis certiorem
facuĩt. Hac uictoria sublatus ambiorix stati cum
equitatu in nantuaticos qui erat̃ eius regno finitimi
proficiscit᷑ neq nocte neq die inter mittere peditatũ

Expanded text:
dine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse dine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem inte
Abbreviated transcription (Latin):
suã fide interponere. Ille cũ Cotta saucio comicat
si uideat᷑ pugna ut excedat & cũ ambiorige una
collo quant᷑ spare ab eo de sua ac militu salute impe¬
trari posse. Cotta se ad armatu hoste ituꝵ negat
atq in eo ꝑseuerat. Sabinus quos in presentia t̾ri¬
buni militũ ciccũse hẽbat. & primoꝵ ordinũ cen¬
turiones se sequi iubet. Qcũ propius ambiorigem
accessisset. iussus arma abicere. imꝑatu facit siusq
qut ide faciant imꝑat. Interim dũ de condicio¬
nibus inter se agũt. largiorq consulto ab Ambiori¬
ge institut ẜmo paulati circũnẽtus int̾ficit᷑. Tu
uõ suo more iuctoriã cõclamãt atq ullulatũ tollũt
impetuq in nr̃os facto orlines ꝑturbãt ibiq lucuis
coita pugnãs interficit᷑ cu maxĩa parte militũ. Re¬
liqui se in castra recipiũt unde erãt egressi. Exꝗb
lucius petrosidicus aquilifer cu magna multi tu¬

Expanded text:
suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitu
Abbreviated transcription (Latin):
tare poterãt. Tamen tot incõmodis cõflictati multis
uulneribus acceptis resistebat̃ & magna ꝑte dici con¬
supta cũ a prima luce ad horã octauã pugnaretur
nichil qđ ip̃us esset indignũ cõmittebat᷑. Tu tito
baluentio qui suꝑiore anno primũ pilu duxerat:
uiro forti & magne tuctoritatis utrũq femur tra¬
gula traicit᷑. Quintus lucaniꝰ eiusde ordinis for¬
tissime pugnas du circũuet̃o filio subuenit in terficitꝰ
ucus Corta legatus om̃es cohortes ordinesq adhortãs
inaduersu os funda uulnerat᷑. His rebus ꝑmotus
Quintus titurius cu procul Ambiorige suos cohortã¬
tem conspexisset interpretem siui Sneum pompeiu
ad eu mutit. rogatũ ut sibi militibusq parcat. Ille
appellatus respondit. si uelit secu colloqui licere sꝑare
a multitudiẽ impetrari posse. quod ad militũ salute
ꝑtineat. Ipĩ uero nichil nocitũ iri :inq eam rem se

Expanded text:
tare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis tare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se
Abbreviated transcription (Latin):
& iio pugnãdi pares nr̃i tam & si ab duce & a
fortuã deferebant᷑. eñ om̃e spem salutis in uirtute po¬
nebat. Et quotiens quoq cohors procurrerat ab ea ꝑte
magnus nũs hostiu cadebat. Qua re aĩaduersa Am¬
biorix pronũciari iubet ut procul tela cõiiciant neui
propius accedant: & quã in ꝑte romãi impetũ fecerĩt
cedant: leuitate armoꝵ et quottidiana ex̃citatõe nihil¬
his noceri posse. rursus se ad signa recipientis insequãt᷑.
Quo precepto ab his diligetissime obẜuato: cũ quepia
cohors ex orbe ex cesserat: atq impetũ fecerat hostes
uelotissime refugiebãt. Interi ea ꝑte nudari necesse
erat et ab latere̾ aperto tela recipi. Rursus cu in
eu locũ unde erant pregressiꝰ reuerti ceꝑant & abhis
qui cesserant & abhis qui proximi steterãt circũ ueni¬
ebant᷑. Si aũt locu tene uellet nec uirtuti locus relĩ¬
q̃bat᷑ neq atanta multitudiẽ cõiecta tela cõferti ui¬

Expanded text:
io pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et  rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vi
Abbreviated transcription (Latin):
perum disꝑsi ac dissipati recedũt. Subito Labienus¬
duabus portis omẽ equitatũ emittit. atq interdicit.
accidit udebat: unũ omẽs peterẽt Induciomarum:
neu quis quẽ prius uulneret. ꝗͣ illũ interfectũ uider&:
quod mora reliquoꝵ spatiu nactu illũ effugere no¬
lebat. magna proponit his qui occiderint premia.
ũmutit cohortes equitibus subsidio. cõꝓbat hõis cõsili¬
um fortuã. Et cũ unũ omes peterẽt. in ip̃iis fliũs
uado deprehensus Induciomariis interficitur. caput¬
q eius refertꝰ in castra. Redeuntes quos possint cõ¬
sectant᷑ atq occidut̃. Hac re cognita om̃s eburo¬
nu & neruioꝵ que cõuenerat̃ copie discedũt.
Pauloq hiũt post id factu cesar quietiore g allia.¬

Expanded text:
perum disperum disduabus portis omnem equitatum emittit, praecipit atque iaccidit, videbat unum omnes peterent Indutiomarum, neu quis quem prius vulneret, quam illum interfectum viderit, quod mora reliquorum spatium nactum illum effugere nolebat; magna proponit eis qui occiderint praemia; summittit cohortes equitibus subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Indutiomarus interficitur, caputque eius refertur in castra: redeuntes equites quos possunt consectantur atque occidunt. Hac re cognita omnes Eburonum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, pauloque habuit post id factum Caesar quietiorem Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
niendi dicit. Interim prope quottidie cu omĩ eꝗtatu
Induciomarus sub castris cius uagabat. alias ut sirtũ
castroꝵ agnosceret. alias colloquendi. aut territãdi
causa equites pleꝵq om̃es tela intra uallu coniciebãt
abienus suos intra munitionez cõtinebat cunorisq opi¬
nione quibuscũq poterat rebus augebat. Cu maiore
in dies contẽptione Induciomariis ad castra accederet
nocte una intromissis equitibus oĩu finitimaꝵ ciui¬
catu. quos accersendos curauerat. tanta diligẽtia om̃s
suos custodiis intra castra cõtinuit ut nulla rõne ea
res emĩciari aut ad treueros ꝑferri posser. Interim ex
consuetudiẽ quottidiana Induciomarus ad castra actedit:
atq magnã ibi ꝑee diei consumit. Equites tela conicuĩt
& magna cũ cõtumelia uerboꝵ nostros ad pugnã euo¬
cant. Nullo ab nr̃is dato responso: ubi uisu est sub ues¬

Expanded text:
niendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitatu niendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitatu Indutiomarus sub castris eius vagabatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias colloquendi aut territandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum quos arcessendos curaverat, tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consumit; equites tela coniciunt et magna cum contumelia verborum nostros ad pugnam evocant. Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub ves
Abbreviated transcription (Latin):
cõuenire cõsuerĩt. Qui ex his nouissimis tõueĩt in cõ¬
spectu multitudinis omib cruciatib affectus necat᷑. In
eo concilio cingentorigẽ alterius principe factionis
generum suu. quẽ sup̃ demõstrauimus cesaris secutu
licat. His rebus confectis in concilio pronũciat acter¬
situ se a senonibus & carnutibus aliis que complurib
gallie ciuitatibus huc ituꝵ per fines remoꝵ eoꝵq agros
populatuꝵ. ac priusꝗͣ id fatiat castra Labieni oppũg̃¬
natuꝵ que fieri uelit precepit. Labienus cũ & loci na᷑
&manu munitis sumis castris se se tenerẽt: de suo
at legionis ꝑiculo nichil timebat ne quã occassionem
rei bñ gerende dimitteret cogitabat. Itaq a Cingẽtõ¬
rige atq euis propinquis oroe Inducionari cogͥta
quã in cõcilio habuerat/ nũcios nuttit ad finitimas ci¬
uitates. equitesq undiq euocat. His certu die cõue¬

Expanded text:
convenire coguntur; qui ex his novissimus venit, in conconvenire coguntur; qui ex his novissimus venit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus afflictus necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius principem factionis, generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris fidem secutum licat. His rebus confectis, in concilio pronunciat, accersitum se a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civitatibus; huc iturum per fines Remorum eorumque agros populaturum ac, priusquam id faciat, castra Labieni oppugnaturum. Quae fieri velit praecipit. Labienus, cum et loci natura et manu munitissumis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo nihil timebat; ne quam occasionem rei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque eius propinquis oratione Indutiomari cognita, quam in concilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat: his certum diem conve
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte. neq tñ ulli ciuitati gerinanoꝵ ꝑ suaderit
potuit: ut rhenũ transirẽt cũ his exꝑtos dicerẽt¬
Ariousto bello & tẽcteroꝵ tr̃asitu nõ esse amplius
fortunã temptaturos. Hac spe lapsus Induciomarꝰ
nichilõĩꝰ copias coge̾ ex̃cere asinitimis equos ꝑare
xules dãpnatosq tota gallia magnis p̃miis ad se al¬
licere cepit. Ac tanta sibi ia his rebus in gallia duc¬
toritate comꝑauerat: ut undiq ad eu legationeg
concurrerẽt: grã atq amicitia publice priuatĩq
peterẽt. Ubi intellexit ultro ad se ueniri altera
exꝑte. Senones carnutesq conscientia fatinoris insti¬
gato. Alterineriuos aduatucosq bellu Romanis parare
neq sibi uolũtarioꝵ copias defore. si ex finibus suis pro¬
gredi cepisset. armatũ conciliu indicit. Hoc more gal¬
loꝵ est initiu belli quo lege coĩ omẽs puberes & armati

Expanded text:
partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum persuaderi partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerentAriovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit. Ac tantam sibi iam his rebus in Gallia auctoritatem comparaverat ut undique ad eum legationes concurrerent, gratiam atque amicitiam publice privatimque peterent. Vbi intellexit ultro ad se veniri, altera exgare, altera Nervios Attuaticosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est inicium belli, quod communi lege omnes puberes armati
Abbreviated transcription (Latin):
domoq expulerũt. Et missis ad Cesarem satisfacien¬
di cã legatis cũ his om̃e adse senatu ueĩre iussiss&
dicto audientes nõ fuerũt. Tantu apud hoiẽs bar¬
baros ualuit esse aliquos reꝑtos principes inferendi bel¬
li tãta q om̃ib uolũtatu cõmutatione attudit: ut
preter heduos & rhemos quos p̃cipuo semꝑ honore
Cesar habuit alteros ꝓ uetere ac ꝑpetua erga. P.R.
ciuitas fuerit non suspecta nobis. Idq ado haud
scio mirandu ne sit cũ complurib aliis de causis
tũ maxĩe quodii qui uirtute belli om̃ib getibus
p̃ferebantur tm̃ se eius opĩonis de ꝑ didisse ut a. P.
E imꝑia ꝑferrent grauissiẽ dolebant. Treueri
uõ atq indutiomarus tocuis hiemis nullu tp̃us in¬
t̾miserũt quĩ trans rhenũ legatos initterẽt. cuutates
sollicitarẽt peccunias pollicitarent. Magna ꝑte ex̃¬
citus nr̃i int̾fecta multo mĩore suꝑ esse dicerent

Expanded text:
domoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfaciendomoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfaciendi causa legatis, cum is omnem ad se senatum venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos repertos principes inferendi belli tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut prCaesar habuit; alteros pro vetere ac perpetua erga populucivitas fuerit non suspecta nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis de causis, tum maxime quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur, tantum se eius opinionis deperdidisse ut a populo Romano imperia perferrent gravissime dolebant. Treveri vero atque Indutiomarus totius hiemis nullum tempus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates sollicitarent, pecunias pollicerentur, magna parte exercitus nostri interfecta multo minorem superesse dicerent
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbant. Neq ullũ ferẽ tocius hiemis tp̃us sine sol¬
licitudiẽ Cesaris int̾cessit: ꝗn aliquẽ đ cõsiliis
ac motu galloꝵ nũtiu acciper&: In his ab Luicio
roscio questore quẽ legioni t̾cie decime p̃fecerat
certior factus est magnas galloꝵ copias eaꝵ ciui¬
tatu que amorice appellantur oppũgnandi sui c̃a
cõuẽisse neq longuis miliu passuu octo ab hib̾nis
suis cõfiusse sed nũtio oblato de uictoria Cesaris
discessisse adeo ut fuge similis discessus uideret
At Cesar principibus cũusq ciuitatis ad se euocatis a¬
Senones que est ciuitas inprimis firma & magne
inter gallos auctoritas. Cauarinũ: quẽ Cesar apud
cos rege constituerat cuiꝰ frater Moritasgus aduẽtu
iagalliã Cesaris cuiusq maiores regnũ regnũ obti¬
nuerãt interficere publico cõsilio conati. Cũ ille p̃¬
sensisset ac profugisset usq ad fines in secuti regno

Expanded text:
habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine solhabebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefecerat, certior factus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio allato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At Caesar principibus cuiusque civitatis ad se evocatis aSenones, quae est civitas in primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum obtinuerant, interficere publico consilio conati, cum ille praesensisset ac profugisset, usque ad fines insecuti regno
Abbreviated transcription (Latin):
fama ꝑfertur. ut cũ ab hibernis Ciceronis milia
passuu ab esset circitꝰ . Ix. Eoq post nonã diei
Cesar ꝑuẽisset: ante mediã nocte ad portas castꝵ
clamor oriret᷑. Quo clamore significatio uictorie
gratulacioq ab remĩs Labieno fieret. At fama
ad Treueros plata Induciomarus qui postã diet
castra labieni oppugnare decreuerat noctu ꝑfugit
copiasq om̃es in treueros reducit. Cesar ẜ.abium
cu sua legione remittit in hiberna. Ip̃e cũ trib
legionibus circũ samarobriu trinis hibernis
hiemare constituit. & qđ tanti motus gallie ex¬
titerãt tota hieme ip̃e ad ex̾citu inanere decre¬
uit. Na illo ĩ cõmodo de Sabini morte per lato
om̃es fere gallie ciuitates de bello consultabant
nũcios legationesq in om̃es ꝑtes dimittebãt & ꝗ
reliqui consilii caperẽt atq unde initiu belli fierer
ex plorabant nocturnaq in loais defertis cõcilia

Expanded text:
fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia
Abbreviated transcription (Latin):
uẽĩt. institutas turres testudines munitionesq hos¬
tiu ad miratur. Legione producta cognoscit¬
non decimũ quẽque esse reliquu milite sine
uulnere. Ex his om̃ib iudicat rebus ꝗͣto cũ ꝑiclo
& ꝗͣta cu uirtute ressint add munistrate. Cicerone pro
eius mito legionezꝗcollaudat: centuriones sigillatim
tribunosq militu appellat quoꝵ egregia fiusse uirtu¬
tem testimõĩo Ciceronis cognouerat de casu sabini
& cotte certius ex captiuis cognosat. Postera die con¬
tione habita remgestam proponit milites consolat᷑
& confirniat qd detrimẽtu culpa & temieritate le¬
gati sit acceptu. Hoc equiore aĩo ferendu docet q̃
bñficio deoꝵ ĩmortaliu & uirtute coꝵ expiato
incõmodo neq hostibus duitina lettcia/ neq ip̃is
longior dolor relinquat᷑. Interiz ad labienu per
Remos in credibili celeritate de uictoria Cesaris

Expanded text:
venit. Institutas turres, testudines munitionesque hosvenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscitnon decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
iubet. Quibus oĩbus rebus hostes inuitati copias tra
nitionem ex om̃ib ꝑtib coniciũt. Preconibusq
circũ missis pronũciari iubet᷑ Seu quis gallus seu
Romanus uelit ante hora tercia ad se trãsire
sine ꝑiculo licere. Post id tp̃ũs nõ fore pt̃ate. Ac
sinr̃os cõtẽpserũt. ut obstructis in specie portis
singulis ordinibus cespitu ꝗ eas non posse intro¬
rũꝑe iudebant᷑ alii uallu manu scindere alii fos¬
sas complere inciperent . Tuc̃ Cesar om̃ibus por¬
tis erupcione facta equitatuq emisso celerit᷑ hos¬
tes in fugã dat. Sic ut omĩo pugnãdi causa
resistere nemo potu̾it magñũq ex eis nũm oc¬
adit. atq om̃ẽs armis exuit. longius prosequi
ueritus q silue paludesq intercedebat̃. Neq &
pariulo detrim̃to illoꝵ locũ relinqui uidebat oĩb
suis in columibus copiis code die ad Ciceronẽ per¬

Expanded text:
iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias tradiubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias tradnitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem per