comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenebor clumtaxat ex uendito. S
u si ad emend̾ ulle uendiderat. n
si aduendendum ⁊ ille emerat. debe¬
bit teñi id ꝙ cassins ꝓat. S si pecu¬
niamciuiscredid̾at institõi ad emẽ¬
das merces ꝓ̾põito locus est instito¬
rie.Idemq ⁊ i si adpensionem ꝓta
b̾na n exsoluenda ꝙ itauerum
puto. nisi ꝓhibitus fuit añ mutu¬
ari. ¶ Sieiquem aduendend̾ e¬
o oleut datin sit dicenclument
institoriam locum hr̃e. It simsti¬
tor cumoleum uendidisset anulũ
arre nomine acceꝑit n eumreddat
dominum instͣriaten. Nam eius
rei causa inqͣm p̾positus est ccctũ
est. nͥforte mandectum ei fu̾it pre¬
senti petunia uendere. Quare sifor¬
te pignus institor obprecium acce¬
ꝑit. institorie locusent. Item fideiꝰ¬
sori cun ꝓistitore int̾uen̾it ĩsti¬
toria competit: eius enim rei seq̃la
est. ¶ Si ab alio institor sit p̾põitꝰ
is tamen decesserit qui p̃posuit ⁊
hr̃s ei extit̾it ꝗ eodem instetore

Expanded text:
tenebor dumtaxat ex vendito: sed tenebor dumtaxat ex vendito: sed neque si ad emendum, et ille vendiderit, neque si ad vendendum, et ille emerbit teneri, idque Cassius probat.Sed si pecuniam quis crediderit institori ad emendas merces praeposito, locus est institoriae, idemque et si ad pensionem pro taberna exsoluendam: quod ita uerum puto, nisi prohibitus fuit mutuari.Si ei, quem ad uendendum em oleum datum sit, dicendum erit institoriam locum habere.Item si institor, cum oleum uendidisset, anulum arrae nomine acceperit neque eum reddat, dominum institoria teneri: nam eius rei, in quam praepositus est, contractum est: nisi forte mandatum ei fuit praesenti pecunia uendere. quare si forte pignus institor ob pretium acceperit, institoriae locus erit.Item fideiussori, qui pro institore interuenerit, institoria competit: eius enim rei sequella est.Si ab alio institor sit praepositus, is tamen decesserit qui praeposuit et heres ei extiterit, qui eodem institore
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmͣuis ⁊ fuxtrumiuriarum actiod
petͥet. ¶Idem labeo ait.Sie pistor
seruum sunm solitus fu̾it inc̾tum
locum mit̾te ad panem uendendũ.
deinde is petuma accepta p̾senti ũ
ꝑ dies singulos ei panem pr̃aret:¬
cum conturbau̾it clubitarinon oꝑ¬
tet quinsi ꝑmisit ei ita dãi summas
teneri debeat.S ⁊ cum fullo ꝑegre
ꝓficitens rogass ut discipulis qui¬
tradiderat. imꝑaret. post cuiꝰ ꝓfectõ¬
nem uestimenta discipulus ĩ fugis¬
set fullonem non teñi si q̃ ꝓcurator
fu̾it relictus. Sin uo qi institutor te¬
ten̾ eum. plane si affiau̾it mͥ rͦ¬
it me tredere oꝑariis suis non insti¬
t toria sed ex iocato tenebitur.
Non tñ omne qd̾ cum institore
geritur obligat eum qmp̾posuit.
S ita si eius rei gr̃a cui p̾põitus fue¬
rat contractum est. Ider clumtaxat
adid ad quod eum p̾posuit. ꝓinide si
p̾posui eum ad m̾cium distractione
te nebor nomine eius exempto actiõe.
Item si forte ad emend̾ eum p̾posũo

Expanded text:
muis et furti et iniuriarum actio competeret.Idem Labeo ait: si quis pistor seruum suum solitus fuit in certum locum mittere ad panem uendendum, deinde is pecunia accepta praesenti, ut per dies singulos eis panem praestaret, conturbauerit, dubitari non oportet, quin, si permisit ei ita dari summas, teneri debeat.Sed et cum fullo peregre proficiscens rogasset, ut discipulis suitradiderat, imperaret, post cuius pronem vestimenta discipulus accepisset et fugisset, fullonem non teneri, si quasi procurator fuit relictus: sin vero quasi institor, teneri eum. plane si adfirmaverit mihi recte me credere operariis suis, non institoria, sed ex locato tenebitur. Non tamen omne, quod cum institore geritur, obligat eum qui praeposuit, sed ita, si eius rei gratia, cui praepositus fuerit, contractum est, id est dumtaxat ad id quod eum praeposuit. Proinde si praeposui ad mercium distractionem, tenebor nomine eius ex empto actione: item si forte ad emendum eum praeposuero,
Abbreviated transcription (Latin):
id s̾ari in quo p̃põitus est. Itẽ sipłes
hũit institores uł cumomnib simł
contra uoluit uł cum uno solo.S
⁊si demuntianit cuine cumeo contͣ¬
uł negotiatorum ur certis homiui¬
b ꝑmttere. S si alias cum aliosͣ¬
hiuetuit continua uariatione dã¬
daest omnib adu̾sus eum actio. n
enim decipidebent cchentes. S si in
totum ꝓhibuit cum eo contrahi:
p̃põiti loco nonhẽtux cum magis
hic custodis sit loco qͣm institoris.
gͦ nec uendere mercem hic potĩt
nec modicum quid extab̾ua.¬
¶Siinstitoriarecte actum est tri
ce dominica. qd̾ si non fuit institor
dominice ꝓn̾cis tributoria suꝑ est
actio. ¶ Syasuo tuo oꝑas uicarii
eius conduxero.: ⁊eum m̾cis meẽ
institorem fecero isq tͥ mercem
uencliderit emptio est. Nam cum
dominus a suoemit est emptio.
licet non sit dominus obligatus
u̾o adu̾suste. uel de peculi o dispẽ¬
satoris si ex conclucto agere ue¬
lim uel de peculio uicarii quodei
mercem uendendam mandai̾um.

Expanded text:
id seruari, in quo praepositus est. item si plures habuit institores, uel cum omnibus simul contrahi uoluit uel cum uno solo. sed et si denuntiauit cui, ne cum eo contrauel negotiatorum, uel certis hominibus permittere. sed si alias cum alio contrahi uetuit continua uariatione, danda est omnibus aduersus eum actio: neque enim decipi debent contrahentes.Sed si in totum prohibuit cum eo contrahi, praepositi loco non habetur, cum magis hic custodis sit loco quam institoris: ergo nec uendere mercem hic poterit nec modicum quid ex taberna.Si institoria recte actum est, tribrce dominica. quod si non fuit institor dominicae mercis, tributoria superest actio.Si a seruo tuo operas uicarii eius conduxero et eum merci meae institorem fecero isque tibi mercem uendiderit, emptio est: nam cum dominus a seruo emit, est emptio, licet non sit dominus obligatus,uero aduersus te uel de peculio dispensatoris, si ex conducto agere uelim, uel de peculio uicarii, quod ei mercem uendendam mandauerim:
Abbreviated transcription (Latin):
tis utetur. non sine cãe cognitione.¬
¶ De quo palam ꝓscriptum fuerit
ne cum eo contrahatur is p̾põitilo¬
co non hẽtur. Non enim ꝑmittend̾
erit qͣi cirmĩstitore contrahere. S si
ꝗͥ nolit contrahi ꝓhibeat. Cet̾mqui
p̃posuit teneb̾r ip̃a p̾positẽe us.¬
¶Proscribere palam siaccipimus:
claris littens ul de planorecte legipꝰ
remoto s inͤudentiiliteris utrum
grecis an latinis. puto sccłm locicõ¬
ditionem nequis causari possit ig¬
norantia litteraꝵ. Certe siquis di¬
cat ignorasse litteras uł non obser¬
uasse quod p̾põitum erat. cum mł¬
tilegerent. cumq ꝑalam eẽt ꝓpõit̃
non audietur. ¶ꝓscriptum ã¬

Expanded text:
tis utetur non sine causae cognitione.De quo palam proscriptum fuerit, ne cum eo contrahatur, is praepositi loco non habetur: non enim permittendum erit cum institore contrahere, sed si quis nolit contrahi, prohibeat: ceterum qui praeposuit tenebitur ipsa praepositione.Proscribere palam sic accipimus claris litteris, unde de plano recte legi poremoto, sed in euidenti. litteris utrum Graecis an Latinis? puto secundum loci condicionem, ne quis causari possit ignorantiam litterarum. certe si quis dicat ignorasse se litteras uel non obseruasse quod propositum erat, cum multi legerent cumque palam esset propositum, non audietur.Proscriptum a
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuo ꝓpõitum non erat uł obscura¬
ta ꝓscriptio ẽ contractumsit: in¬
stitoria locum hẽbit. ꝓm̃ si dominꝰ
quidem m̾tisꝓscripsiss alius autẽ
sustulit. aut uetustate nel pluuia
uł quomodo si mill contingit non
ꝓscriptum eẽt uł non appareret:
dicendum eumqui p̃posuit ten̾.
S sup̃e institor decipiendi mei cã
detraxerit dolus ip̃ius: ꝓͣponenti
nocere debet. uisi ꝑticeps doli fu̾it
qui contrax̃. ¶Conditio autem

Expanded text:
quo propositum non erat, uel obscurata proscriptione contractum sit, institoria locum habebit. proinde si dominus quidem mercis proscripsisset, alius autem sustulit aut uetustate uel pluuia uel quo simili contingit, ne pr‹o›scriptum esset uel non pareret, dicendum eum qui pr‹ae›posuit teneri. sed si ipse institor decipiendi mei causa detraxit, dolus ipsius pr‹ae›ponenti nocere debet, nisi particeps doli fuerit qui contraxit.Condicio
Abbreviated transcription (Latin):
auł.ł. ixEo nomine quo institor
tum faciat taberne sitᷤpositus. an
cuilibet alii negotiationi.
homines honestos afferant m̾ces
ubi uendant. nec mnutat cãm ac¬
tionis locus uendenli em̃cliue cũ
utroq mͦ uerum sit. institorem e¬
quid cum insulario gestum sit: uel
eoquem quis eclifitio p̃posuit. uł fru¬
mento emendo insolidum euni te¬
neri lab̾o qͦ scribit. ¶Siquis pecu¬
niis fenerandis. agris colendis. m̾¬
caturis redemptursq faciendis p̾¬
posu̾it in solidum eumtem̃. Sed
isi in mensa habu̾it quis suum p̾po¬
situm nomine eius tenebitur. S
ĩ eos institores dicendos placuit
quib uestiarii uł lintearii. clant
uestem cutumferendam.:⁊ uestem
clistrahendam. quos uulgo curito¬
res apellamus. S muliones quis
ꝓprie institores apellat. ¶ It fullo¬
nunr is arcinatoꝵ p̃põitus if. sta¬
bulari quo loco institorum habẽ¬
cli sunt. S ⁊ si tab̾narius s̾uum su¬

Expanded text:
ale. eo nomine, quo institor tum facit, tabernae sit praepositus an cuilibet alii negotiationi, homines honestos adferant merces et ibi uendant. nec mutat causam actionis locus uendendi emendiue, cum utroque modo uerum sit institorem equid cum insulario gestum sit uel eo, quem quis aedificio praeposuit uel frumento coemendo, in solidum eum teneri.Labeo quoque scripsit, si quis pecuniis faenerandis, agris colendis, mercaturis redempturisque faciendis praeposuerit, in solidum eum teneri.Sed et si in mensa habuit quis seruum praepositum, nomine eius tenebitur. sed etiam eos institores dicendos placuit, quibus uestiarii uel lintearii dant uestem circumferendam et distrahendam, quos uolgo circitores appellamus.Sed et muliones quis proprie institores appellet, Item fullonum et sarcinatorum praepositus. stabularii quoque loco institorum habendi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
seruius titiomieuio dedebatur. s
cue argumentimirei p̾bet. Ꝙ ui
alir ex hiis tiu semitutẽ mͥ h remisi¬
sser. ab eo.: E solo liberarer. alten
nicħominꝰ seruitutem deberem¬
¶ Lidertas seruitutis usu capitur.
siedes possideantur. qrͣ sis qͥ altiũ
elifitium hẽbat. añ statitumtp̃s
edes possi dere desitͣ. anterpellata usu¬
capioest. is autm quipostea eas¬
dem edes possidre ceꝑit: integro sta.¬
tuto tempoꝵ libertatem usu capiꝰ¬
at. Nat᷑a nenimseruititum est ea
ut possidei possint. s intelligãt᷑

Expanded text:
debebatur, sed duae. argumentum rei praebet, quod, si alter ex his seruitutem mihi remississet, ab eo solo liberare‹r›, alter‹i› nihilo minus seruitutem deberem. Libertas seruitutis usucapitur, si aedes possideantur: quare si is, qui altius aedificatum habebat, ante statutum tempus aedes possidere desiit, capio est. is autem, qui postea easdem aedes possidere coeperit, integro statuto tempore libertatem usucapiet. natura enim seruitutium ea est, ut possideri non possi‹nt›, sed int
Abbreviated transcription (Latin):
menta texenda redem̾it. uł insulã
uł nauem fabricandam pot̾it ad
hoc operis uti usuarius nec offende᷑
illa sabini sententia ancille usuda¬
to ad lanificium eam non admitti
nec operis mercedem capi.S si lanã
fac̾e iure cogere. Sͥ enim facere ur᷑
qui non operas eius locaint. s opꝰ

Expanded text:
menta texenda redemerit uel insulam menta texenda redemerit uel insulam uel nauem fabricandam, poterit ad haec operis uti usuarii: nec offendetur illa Sabini sententia ancillae usu dato ad lanificium eam non mitti nec ex operifacere iure cogere: sibi enim facere videtur, qui non operas eius locavit, sed opus
Abbreviated transcription (Latin):
arand̃ i ad cetera ad q̃ boues apti sunt
eq̃uitii quo legatousu. uidendum
ne ⁊ domare possit iaduehetidum sb
uigouti. ⁊ si forte auriga fu̾it cin us
equorum relictus est non putocũ
incurensib hiis usurum. q qiͣ lo¬
care eos uidetur. S si testator sciens
eum huius eẽ ĩstitutri iate reliqͥt
uidetur. ⁊̃ de hoc usu sensisse. ¶ Sy
usus ministerii a licui fu̾it relictus.
ad suum ministerium ute iad lib̾o¬
concessisse si simul cum ip̃is utat᷑
qmͣcm si filio familias ususseruts
relictus uł seruo pr̃i dominoue ad¬
quisitus. ip̃ius dumtaxat usum
exigat. nõ etiam eorum qui sunt
¶inpotestate operas aũserurusu au
non locabit.n alii ĩ utendas conce¬
uet. ⁊ ita labeo ait quemadm .n. cõ¬
cedere alii operas poterit. cum ip̃e u¬
tidebeat: idem tñ labeo putat. si fu̾¬
clumconduxerit quis usuarium
seruum passe iͥ operari. Quid enim
interest in qͣre opera euis utatur. qͣ¬
re ⁊silanam conluxerit usuarius

Expanded text:
arandum et ad cetera, ad quae boues apti sunt. Equitii quoque legato usu uidendum, ne et domare possit et ad uehendum sub iugo uti. et si forte auriga fuit, cui usus equorum relictus est, non puto eum circensibus his usurum, quia quasi locare eos uidetur: sed si testator sciens eum huius esse instituti et uitae reliquit, uidetur etiam de hoc usu sensisse. Si usus ministerii alicui fuerit relictus, ad suum ministerium utetur et ad liberoconcessisse, si simul cum ipsis utatur: quamquam, si filio familias usus serui sit relictus uel seruo, patri dominoue adquisitus ipsius ‹dum›taxat usum exigat, non etiam eorum qui sunt in potestate. Operas autem serui usuarii non locabit neque alii utendo concedet, et ita labeo: quemadmodum enim concedere alii operas poterit, cum ipse uti debeat? idem tamen Labeo putat, si fundum ‹c›onduxerit quis, usuarium seruum posse ibi operari: quid enim interest, in qua re opera eius utatur? quare et si lanam conduxerit usuarius
Abbreviated transcription (Latin):
ait̃ .ł. Otruprum intelligitur ĩ in
hiis mulierib eẽ.que turpiter uiue¬
rent. uulgoq q̃stum facerent. ĩ sinon
palam. Et si qua de concubinatu altͥiꝰ
qmpatroni tradidisset. mr̃is familias ho¬
nestatem non hũisse eam dico.
solum ꝙ liceat considerandum ẽ. s ⁊
ꝙ honestumsit. ¶ Si senatoris filia
neptus ꝓneptis. lib̾tino. ł quiaitemlu¬
d̾ cͣam exerruit. cꝰ ne pat̾. mater ue id
fecͥit. nupsit. nuptie ñ eriunt.
lp̃ .l. Palã questum facere dñas non
tantum eã q̃ inlupanauo se ꝓstituit. ue¬
runi ĩ siqͣ ut solet intab̾na. caupona.
uł inqͣ aliqua pudori suo ñꝑcit. Pa¬
lam autem sic accipiamꝰ pa ssm. hoc ẽ
sine delectu. non si qua adult̾is uel stru¬
pratorib se comuittit. s q̃uicem pro¬
stitute sustinet. It aue. cumuno ⁊ alt̾o̾
q̃stu palã se ꝓstitu̾it. debuisse hiis cõnu¬
merari. Nonsolumã ea cĩ fac̃. uerum ea
qͦ q̃ fecit. i facere desiit. lege notatur.

Expanded text:
torum.Probrum intellegitur etiam in his mulieribus esse, quae turpiter uiuerent uolgoque quaestum facerent, etiamsi non palam.Et si qua se in concubinatu alterius quam patroni tradidisset, matris familias honestatem non habuisse dico.solum quid liceat considerandum est, sed et quid honestum sit.Si senatoris filia neptis proneptis libertino uel qui artem ludicram exercuit cuiusue pater materue id fecerit, nupserit, nuptiae non erunt.piam.Palam quaestum facere dicemus non tantum eam, quae in lupanario se prostituit, uerum etiam si qua ut adsolet in taberna cauponia uel qua alia pudori suo non parcit.Palam autem sic accipimus passim, hoc est sine dilectu: non si qua adulteris uel stupratoribus se committit, sed quae uicem prostitutae sustinet.Item quod cum uno et altero quaestu palam se pr‹o›stituerit, debuisse his connumerari.Non solum autem ea quae facit, uerum ea quoque quae fecit, etsi facere desiit, lege notatur:
Abbreviated transcription (Latin):
nuptias mułr contrahere. liceat ei hor
facere arris tantuminodo readitis qͣs
acceperat. ¶Ueterem sponsam in ꝓ¬
untia quamquisq aministrat uxorẽ
clucere pot᷑. ⁊ dos data non fit caduca. ¶Q
inꝓuitia aliquid ãnmistrat. in ea ꝓ¬
uintia filias suas in mr̃imomum collo¬
care ⁊ dotem constituere non phibetur:¬
PauRit Gororis ꝓnepotem non pos¬
sum clucere uxorem. qm parentis ei lo
cosum. ¶ Si quis exhiis quas morib
ꝓhibemur. uxores lucere cluxerit. ince.¬
stum dicitur comnuttere.

Expanded text:
nuptias contrahere, liceat ei hoc facere arris tantummodo redditis quas acceperat. Veterem sponsam in prouincia, qua quis administrat, uxorem ducere potest, et dos data non fit caduca. Qui in prouincia aliquid administrat, in ea prouincia filias suas in matrimonium collocare et dotem constituere non prohibeturum. Sororis proneptem non possum ducere uxorem, quoniam parentis loco ei sum. Si quis ex his, quas moribus prohibemur uxores ducere, duxerit, incestum dicitur committere.
Abbreviated transcription (Latin):
arcal. O ciendum est lib̾rinum quise
ingenuo dedit: argͣand̾ qmͣus ineius fa¬
nulia ingenui uira sit ꝙͣ consecutus. utͤ
lib̾timis tamen asenatoriis nuptiis te¬
pellendumeẽ.¬
reconciliati fu̾int. nec inter moras aut
alii ip̃a nupsit. aut hic aliam cluxerit:
mariti filie. familias. nuptias non fieri
cuii in mr̃imonio consenserit. ut nuptie
gͣhantur: ncc̃e est. ¶ Ream adulterii
qmͣ uir uire mariti postulau̾it. non ꝓhi¬
bentur. post abolitionem denuo uxorem
inrĩmonium uidebit᷑. Int̾ pͥuignos contͣ¬
hi nuptie posiunt. ⁊ si fr̃ẽm cõem ex nouos
pentum inrĩmonio susceptum hẽant.¬
¶filiam senatoris nuptias lib̾ti secutã
pr̃is cãus: nonfacit uxorem. sacõi. nã
quesita dignitas pp̃cͥmen pr̃is si alt̾uu

Expanded text:
apiam. sciendum est libertinum, qui se ingenuo dedit adrogandum, quamuis in eius familia ingenui iura sit consecutus, ut libertinum tamen a senatoriis nuptiis repellendum eo reconciliati fuerint nec inter moras aut illa alii nupserit aut hic aliam duxerit, mariti filiae familias non fieri qui matrimonio consenserit, ut nuptiae contrahantur, necesse est. Ream adulterii, quam uir iure mariti postulauit, non prohibetur post abolitionem uxoremmatrimonium uidebitur.Inter priuignos contrahi nuptiae possunt, etsi fratrem communem ex nouo parentium matrimonio susceptum habeant.Filiam senatoris nuptias libertini secutam patris casus non faciat uxorem: nam quaesita dignitas libe
Abbreviated transcription (Latin):
non facit is qui eandem querelam:
mou̾e n uolunt. Uñ si de inoffõs testa¬
mento pr̃is alt̾ ex liberis exhr̃clatis a¬
g̾et qr recisso testam̃to alter qͦ ad succes¬
sionem abintestatouocatur. udõ uni¬
u̾sã hrclitatẽ non recte uendicass. hͥsi
optinu̾it: utetur rei iuidicate auctori¬
te. Quasi centumuiri hunc solum fi¬
lium in reb humanis eẽ: minc cum
fac̾et intestatum credicłint. Gumoͣ
testamentum in offõsum uidicat᷑ te

Expanded text:
non facit his qui eandem querellam mouere uolunt. unde si de inofficioso testamento patris alter ex liberis exheredatis ageret, quia rescisso testamento alter quoque ad successionem ab intestato uocatur, et ideo uniuersam hereditatem non recte uindicasset: hic si optinuerit, uteretur rei iudicatae auctoritate, quasi centumuiri hunc solum filium in rebus humanis esse nunc, cum facerent intestatum, crediderint.Cum contra testamentum ut inofficiosum iudicatur, te
Abbreviated transcription (Latin):
re legittiniã hrclitatẽ uidet᷑. qmͣ qͥdẽ
nescit iͥ deferri. cum ihii quisciant
uis suum eligentes id quodputant
sͥ competere non amittant. ꝙ euenit
iprõno. qui iudicium defuncti fła
opimone motus amplexꝰ st Is eñĩ¬

Expanded text:
re legitimam hereditatem uidetur, quam quidem re legitimam hereditatem uidetur, quam quidem nescit sibi deferri: cum et hi qui sciant ius suum, eligentes id quod putant sibi competere, non amittant. quod euenit in patrono, qui iudicium defuncti falsa opinione motus amplexus est: is eni
Abbreviated transcription (Latin):
d.ł. i.Hater decedens exͣneum exdo ¶¬
drante hĩdem instituit. fili anninam
ex qͣdmnte alteram pret̾iit. ħ de inoffi¬
tiosõ egit. ⁊ optinuit quero scͥte filie
omissa est ⁊̃ si totam hr̃clitatem ab in¬
testatopetat. ioptincat. solam hĩtu¬
ram uiu̾sam successioneni. qũead̃
si altera omisiss legntuam hr̃dita¬
tem. S non est admittend̾. ut adu̾sꝰ
sarorem audiatur agendo di in of¬
fitioso. Pret̾ea dñdum est. non eẽ
similem omitenti eam: q̃ ex testam̃¬
to adũt: uõ ab exneo semissem uen¬
dicand̾. ⁊ defendnd̾. itotum semissẽ
eẽ auferend̃. qiͣ semistotus ad eam
ꝑtineat. scd̾m quod non intotun te¬
stam̃tum infirmat᷑. s ꝓ ꝑte intestata
efficit᷑. licet ꝙͣ furiose uidittum: ulti¬
mum eius dampnet᷑. Ceterum siquis
putau̾it filia optinente totumtesta¬
mentum infirmari dicencdum est.
ĩ institutã ab intestato posse adire
hereclitatẽ. Nec em̃que ex testatam̃¬
to adiit quodputat ualere. repudia¬

Expanded text:
num. Mater decedens extraneum ex dodrante heredem instituit, filiam unam ex quadrante, alteram praeteriit: haec de inofficioso egit et optinuit. quaero, scriptae filiae omissa est etiam, si totam hereditatem ab intestato petat et optineat, solam habituram uniuersam successionem, quemadmodum si altera omisisset legitimam hereditatem. sed non est admittendum, ut aduersus sororem audiatur agendo de inofficioso: praeterea dicendum est non esse similem omittenti eam, quae ex testamento adiit: et ideo ab extraneo semissem uindicandum et defendendum totum semissem e. secundum quod non in totum testamentum infirmatur, sed pro parte intestata efficitur, licet quasi furiosae iudicium ultimum eius damnetur. ceterum si quis putauerit filia optinente totum testamentum infirmari, dicendum est etiam institutam ab intestato posse adire hereditatem: nec enim quae ex testamento adiit, quod putat ualere, repudia
Abbreviated transcription (Latin):
an seqñs admitatur. uidend̾ est. et
placuit posse: ut fiat successionilecꝰ.
¶Qnͣtum adinoffõsi liberoꝵ uł ꝑen¬
tum querelã ꝑtinet. nich̾ iterest ꝗs
sit hr̃s scͥptus ex liberis. anexͣneis ł mii¬
nicipib Si hĩs extit̾im ei qui eo testa¬
mento institutus est.ꝙ de moffõso an¬
guere uolo. non mͥ nocebit. maxime
si eamportõnem non possideam. uł
siuire posside suo possideam diremus
diu̾sum. si legau̾it mͥeam rem qͣmq
ex eo testam̃to acceperat. Nam si eam
agnoscam: repellarabaccusatõne.
Quid gͦsi alias uoluntates testatoris
ꝓbau̾im. puta intestamento scͥpsim.
post mortem pr̃ĩs consentire me repel¬
lenclus sum ab accusatõe.
extestam̃to aduocationem p̾bunt: ꝓ¬
curato  em ue. susceꝑit. remouetur
ab actusatione. Agnouisse enimur¬

Expanded text:
an sequens admittatur, uidendum est. et placuit posse, ut fiat successioni locus. Quantum ad inofficiosi liberorum uel parentium querellam pertinet, nihil interest, quis sit heres scriptus ex liberis an extraneis uel municipibus. Si heres extiterim ei, qui eo testamento institutus est quod de inofficioso arguere uolo, non mihi nocebit, maxime si eam portionem non possideam uel iure suo possideam. Diuersum dicemus, si legauerit mihi eam rem, quam quis ex eo testamento acceperat: nam si eam adgnoscam, repellar ab accusatione. quid ergo si alias uoluntatem testatoris probauerim? puta in testamento adscripserim post mortem patris consentire me? repellendus sum ab accusatione.ex testamento aduocationem praebuit procurationemue susceperit, remouetur ab accusatione: adgnouisse enim
Abbreviated transcription (Latin):
mat qui testam̃to id denegauit. cũ
eum exhr̃clauit de mostõ so testam̃to
causa superest. ¶ De in offõsocesta¬
mento nulitis. dr̃e nec mies potest.¬
De in offõso testamento nepos cont᷑
patruum sium. pͥtum sui lalum
scͥptiun hĩdem ꝓportione eg̾at. ⁊opti¬
nu̾at. s scͥpͥtus hr̃s apellan̾at. placu¬
it interim pp̃ iopiam pupilli alim̃ta
ꝓmodo facul tatum que ꝑ moffõsi te¬
stamenti a ccusatõnem ꝓ ꝑte enendica

Expanded text:
mat, qui testamento id denegauit, tamen mat, qui testamento id denegauit, tamen eum exheredauit, de inofficioso testamento causa superest.De inofficioso testamento militis dicere nec miles potest.De inofficioso testamento nepos contra patruum suum uel alium scriptum heredem pro portione egerat et optinuerat, sed scriptus heres appellauerat: placuit interim propter inopiam pupilli alimenta pro modo facultatium, quae per inofficiosi testamenti accusationem pro parte ei uindica
Abbreviated transcription (Latin):
filit donatums int̾uiuos hac tñ s̃¬
templatõe in quartam hẽatur. pͣ
dici inoffitio si quere lelnicessare. Si
quartam indonatõnem ht̃. aut si ꝙ¬
muins ht̃ quod deest uiri bom arbitra¬
turepleatur:. aut certe conferri o port̾e
idq donatumest. ¶ Si quis cum non
posũt deinoffõso queriꝰ ad q̃relam ad¬
missus ꝑꝑte rescind̾e testamenti tẽp¬
tet. uinum silii hr̃dem eligat contra
quem in offõsi queralaminstituat.
dicenclum est quia testam̃tum ꝓ ꝑte
ualet. ⁊ p̾cedentes eitm ꝑsone excluse
sunt cumeftc̃i eum querelam insti¬
dera.ł .ui. Disub hac conditõe fue¬
rit heres iustitutus sistichum manu¬
miserit i mãnunsiss ⁊ postea qͣmm anu¬
mist ioffitiosum. uł iniustum testa¬
mentum ꝓnuuitietur. equũ est. huͥc qͦ
sciciri ut serui pcumi a manumisso ac¬
cipiat. ne frustra scruum ꝑdat.
esti nec fides ab hĩde tnͣs actonipr̃at᷑.
moffitiosi cãm integram ẽẽ placuit.¬
Ei qui se filium eiꝰ eẽ placuit affir¬

Expanded text:
it donatum, sed inter uiuos, hac tamen contemplatione, ut in quartam habeatur: potest dici inofficiosi querellam cessare, si quartam in donatione habet aut si minus habeat, quod deest uiri boni arbitratu repleatur: aut certe conferri oportere id quod donatum est. Si quis, cum non possit de inofficioso queri, ad querellam admissus pro parte rescindere testamentum temptet et unum sibi heredem eligat, contra quem inofficiosi querellam instituat, dicendum est, quia testamentum pro parte ualet et praecedentes eum personae exclusae sunt, cum effectu eum querellam instionum.Si sub hac condicione fuerit heres institutus 'si Stichum manumiserit' et manumisisset, et posteaquam manumisit inofficiosum uel iniustum testamentum pronuntietur: aequum est huic quoque succurri, ut serui pretium a manumisso accipiat, ne frustra seruum perdatest nec fides ab herede transactioni praestatur, inofficiosi causam integram esse placuit.Ei, qui se filium eius esse adfir
Abbreviated transcription (Latin):
actione decisa sit. tñ testam̾tum in
suo iure remanet: ⁊ dõ datẽ e ͦ lib̾tates:
atq logata: usq quo falcidia ꝑmit¬
tit suam ht̃ potestatem. ¶Qm̃ fe¬
mina ulłum adoptare filum sine
ea ꝓuinti a de moffõso testamento
agi oportet. inqͣ sqͥptihĩtes domitil¬

Expanded text:
ctione decisa sit, tamen testamentum in suo iure manet: et ideo datae in eo libertates atque legata, usque quo Falcidia permittit, suam habent potestatem. Quoniam femina nullum adoptare filium sine ea prouincia de inofficioso testamento agi oportet, in qua scripti heredes domicil
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃di. quod testatori debebant uidiciũ
de functi agnosc̾e uidentur. ia querela
excludinitur. ¶Si duo sunt filii exhe¬
reclati ⁊ ambo de iotfõso testamento
eg̾uit. ⁊ unus postea constituit non ag̾e.
exclusussit.

Expanded text:
i quod testatori debebant: iudicium defuncti adgnoscere uidentur et a querella excluduntur. Si duo sint filii exheredati et ambo de inofficioso testamento egerunt et unus postea constituit non agere, exclusus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
fło audiss decessisse. ⁊ testamento
hr̃des alios iustitusset. diuus adͥa¬
nus decreuit: hr̃clicatem ad filiũ
ꝑtinere. itaut libertates i legata p̾¬
stentur. huic illd̾ ad notatum est.¬
quod delibertatib ⁊ delegatis adicit᷑.
N am cum mottitios um testam̃tum
argintur uich̾ex eo testam̃to ualet.

Expanded text:
o audisset decessisse et testamento heredes alios instituisset, diuus Hadrianus decreuit hereditatem ad filium pertinere ita, ut libertates et legata praestentur. hic illud adnotatum quod de libertatibus et legatis adicitur: nam cum inofficiosum testamentum arguitur, nihil ex eo testamento ualet.
Abbreviated transcription (Latin):
non iudetur bonorum possessionemoͣ
tabulas repudiasse. exqiuib apparet
non recte totam hr̃ditatem p̾t̾itam uẽ¬
dicare cum recisso testam̃to. ⁊̃ instinute
saluiũ iiis sit: ad eunde hr̃ditatis.
licet negetur filius. carbonianam bo¬
norumpossõnem non debet acciꝑe. To¬
ciens enim ea inclulgenda est quotiẽs
si filius eẽt. hr̃s eẽt. aut bo norum pos¬
sessor. ut int̾mi posuideat ⁊ alatur. ⁊
actionibꝰ p̃iudicium patiatur. qui uͦ
de inoffõso dicit. nec actionem mou̾e
debet nec aliamullam qmhr̃ditatis
pecitõ nem ex̾cere. nec alias unqͣm me¬
hrlis scͥpti quasi terci amꝑtemhr̃di.¬
tatis. tacite rogatus eẽtͣ ^ restituere. re¬
liquid eam actionem non uideri deses¬
riusse querelam. nõ non phiberi eũ
repet̾e inchoatam actionem. ¶ Item
quesitumest an hr̃s au diendus est
ante inoffitiosiquerelam actam.
qui sciens in debitum fidei cõmissum
soluit non repetitõne mexea cã com¬
pecere. Idem .R̾. euicta au hr̃clitate.

Expanded text:
non uidetur bonorum possessionem contra tabulas repudiasse. ex quibus apparet non recte totam hereditatem praeteritam uindicare, cum rescisso testamento etiam institutae saluum ius sit adeundae heredilicet negetur filius, Carbonianam bonorum possessionem non debet accipere totiens enim ea indulgenda est, quotiens, si uere filius esset, heres esset aut bonorum possessor, ut interim et possideat et alatur et actionibus praeiudicium non patiatur: qui uero de inofficioso dicit, nec actiones debet nec aliam ullam quam hereditatis petitionem exercere nec ali, ne umquam meheredis scripti, quasi tertiam partem hereditatis tacite rogatus esset ei restituere, reliquit eam actionem, non videri deseruisse querellam et ideo non prohiberi eum repetere inchoatam actionem. Item quaesitum est, an heres audiendus est, ante de inofficiosi querellam actam spondit ei, qui sciens indebitum fideicommissum soluit, nullam repetitionem ex ea causa competere. Idem respondit, euicta hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
a fisco. id quod de relictum est. cum non
ꝓprio nomine si cuiusdam iuire sucer¬
cessionis egi.
petere bonoꝵ possessionem. Queriã
de moffõso testamento non pot̾iti Q
si exhr̃tlatus filius sit emancipatus:
poterit. queri uta iunget᷑ filio suo ⁊
simul cum eo hr̃clitatem optinebit:¬
¶ Si hr̃clitatẽ ab hĩclib institutis
ex hr̃cati emenĩt uł res singłas scien¬
tescos hr̃des eẽ. aut canduxerunt p̾dia.

Expanded text:
a fisco id quod derelictum est: cum non a fisco id quod derelictum est: cum non proprio nomine, sed iure cuiusdam successionis egi. petere bonorum possessionem, queri autem de inofficioso testamento non poterit. quod si exheredatus sit filius emancipatus, poterit queri et ita iungetur filio suo et simul cum eo hereditatem optinebit. Si hereditatem ab heredibus institutis exheredati emerunt uel res singulas scientes eos heredes esse: au
Abbreviated transcription (Latin):
quonunus in offõsum testam̃tum ma¬
tris accusaret. si pr̃ enis legatum ex
testam̃to mr̃is accepiss uł adiss hr̃di¬
hiberi patrem dixi iure filii accusare.
Nam indignatõ fuii est. ⁊ q̃rebatur
sinon obtinusiz maccusando an q̃d
patri datum est. publitaretur. q̃m cõ¬
mod̾ uictorie alii parat ⁊ inhac cãni
cħ ex offõ pñs. s totum demeritis filii
agitur. ⁊ indiuandum est nonꝑdere
prẽm sibidatum. si sccłm testamentũ
ꝓuinitiatum eẽt. Multomag̃ si mͥ le¬
gatum testatordeclit cuius de inoffõ¬
sotestam̃to filus a gens decessit. me
hr̃de relicto. egoq hr̃litari auncãm ꝑe¬
gi.⁊ uictus n sim: id ꝙ mͥ ex cotestam̃to
relictum est. nonꝑdam. utiq suam de¬
functus est agere ñam. ceperat. Item
si arrogaui eura cin instituerat litẽ
de inoffõso testam̃to eius qui mͥ lega¬
tum declit. litemq pog̾o nomine filii
nec optinu̾o ꝑd̾e me legatum non oꝑt:
qr non sunclignus ut auferatur mͥ

Expanded text:
quo minus inofficiosum testamentum matris accusaret, si pater eius legatum ex testamento matris accipiet uel adisset heredihiberi patrem dixi iure filii accusare: nam indignatio filii est. Et quaerebatur, si non optinuisset in accusando, an quod patri datum est publicaretur? quomodum uictoriae parat et in hac causa nihil ex officio patris, sed totum de meritis filii agitur. et inclinandum est non perdere patrem sibi datum, si secundum testamentum pronuntiatum fuisset. Multo magis si mihi legatum testator dedit, cuius de inofficioso testamento filius agens decessit me herede relicto, egoque hereditariam causam peregi et uictus sum: id quod mihi eo testamento relictum est, non perdam: utique si iam defunctus agere coeperat. Item si adrogaui eum, qui instituerat litem de inofficioso testamento eius qui mihi legatum dedit, litemque peregero nomine filii nec optinuero: perdere me legatum non oportet, quia non sum indignus, ut auferatur mihi
Abbreviated transcription (Latin):
gatariis iunt̾sepͥtos hĩdes. ⁊e uniqui de
inoffõse testam̃to agit. adẽẽ ⁊̃ lega¬
tanos. i uolintatẽ de functi tueri: cõ¬
stitutum ẽ. eisd̾q ꝑmissum est. ĩ apel¬
lare. si contra testamentum ꝓnuntia¬
tum fu̾it. ¶De moffõso destam̃to int̃is.
spurii fuii auo dr̃ẽ possunt. ¶Qmͣ¬

Expanded text:
iis inter scriptos heredes et eum qui de inofficioso testamento agit: adesse etiam legatarios et uoluntatem defuncti tueri constitutum est, eisdem permissum est etiam appellare, si contra testamentum pronuntiatum fuerit. De inofficioso testamento matris spurii quoque filii dicere possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
N. sic accipimus carere dolo empto¬
rem. ut exempto tenĩ non possit.
aut nullameẽ uenditõem sim ħ
ip̃o ut uendetet cucũsꝙpͥtus ẽ. et ꝙ
minor ꝓponit᷑ non inducit ininte

Expanded text:
 sic accipimus carere dolo emptorem, ut ex empto teneri non possit aut nullam esse venditionem, si in hoc ipso ut venderet circumscriptus est. et quod minor proponitur, non inducit in inte
Abbreviated transcription (Latin):
ystrionem balneatorẽ faciat. de suiu¬
phoniaco: atriensem. ł de palestra:ͤ st̾¬
corandislatrinis p̾ponat abuti inide¬
brt᷑ ꝓprietate. sufficienteraũ alere.
⁊ uestire debet. s ordinem ⁊ dign᷑itatẽ
ne sua feritate ⁊ seuina en x corrũ¬
pat. alioꝗn ⁊̃ lege aquilia conueni¬
ri. ¶Et si uestĩtoꝵ usus fructus le

Expanded text:
strionem balniatorem faciat, vel de symphonia atriensem, vel de palaestra stercorandis latrinis praeponat, abuti videbitur proprietate. Sufficienter autem alere et vestire debet secundum ordinem et dignitatem ne sua feritate uel saeuitia ea corrumpat: alioquin etiam lege Aquilia eum conueniri.Et si uestimentorum usus fructus le
Abbreviated transcription (Latin):
Itemn̾ua eum cui ediumusus fructꝰ
legatus sit altius toli̾e nõposie qmͣuiᷤ
lumina non obscurerentur qr tectũ
mag̃ turbatur. quod la beo ĩ inꝑprie¬
tatis domino scͥb̃. Id̾ nerua. nec obsir¬
uere eumposse. ¶Itemsidonns usꝰ
fructus legatus sit. meritoria illic fa¬
cere fructuariatiꝰ nondebet. a nec per
cenatula cliuidere domum. atqͥn locare
potest. s oporteb̾ qi domũ locare non
balneum ibi faciendumest. ꝙ aũ dicit
m̾itoria non fc̃urum ita accipe. que uul¬
go diuersoria uł fullonica apellantiuz:
Ego cundemi siballneum sit in damo u¬
sib dominitis solitum ua care ĩ intima
parte domiuł int̾dietas amenas non
recte nec ex honi uiri arbitratu fc̃urũ
si idlocare ceperit ut publice lauet. ñ
mag̃ qmͣsi: domum ad stationem
iumentoꝵ locau̾it. aut si stabulum
ꝙ erat domus iumentis ⁊ caruchis ua
posse refixa plane posse uendlicare.¬
¶ Mancipiorum quo uin fructu le¬
gãto: non debet abuti. s sccłm ꝯditõem

Expanded text:
edium usus fructus legatus sit, altius tollere non posse, quamvis lumina non obscurentur, quia tectum magis turbatur: quod Labeo etiam in proprietatis domino scribit. idem Nerva nec obstruere eum posse. Item si domus usus fructus legatus sit, meritoria illic facere fructuarius non debet nec per cenacula dividere domum: atquin locare potest, sed oportebit quasi domum locare. nec balineum ibi faciendum est. quod autem dicit meritoria non facturum ita accipe quae volgo deversoria vel fullonica appellant. ego quidem, et si balineum sit in domo usibus dominicis solitum vacare in intima parte domus vel inter diaetas amoenas, non recte nec ex boni viri arbitratu facturum, si id locare coeperit, ut publice lavet, non magis quam si domum ad stationem iumentorum locaverit, aut si stabulum quod erat domus iumentis et caposse: refixa plane posse uindicare.Mancipiorum quoque usus fructus legato non debet abuti, sed secundum condicionem
Abbreviated transcription (Latin):
non debet. meliorẽ fac̾e̾ potest. i au̾fun
cliusus fructus lega̾tus: aut alterus¬
n arbores frugiferas excidere. n uil¬
lam duu̾e. nec quicqͣm facere inꝑnici¬
em ꝓpͥtatis. ⁊ si forte uoluptariũ fuit
pͬdium uiricliarał gestiones. ł deam¬
ulationes arhpoib infruuosis ounieaes a¬
atq amenas hñs. non debebit deicere.
ut forte ortos aliẽarios faciat. uel ad
ciuid ꝙ ad recdditum spectat. uñ est q̃si¬
tum anlapidicinas ur cretifodinas:
ur areni fodinas ip̃e instituere posset.
i ego puto ⁊̃ ip̃minstituere posse. si non
agri ꝑtemũecciamͣ huic reioctupatu¬
tus est. ꝓiñ uenas quo lapidicinaꝵꝵ ⁊¬

Expanded text:
potest. et aut fundi est usus fructus legatus, et ue arbores frugiferas excidere neque uillam diruere nec quicquam facere in perniciem proprietatis. et si forte uoluptarium fuit praedium, uirdiaria uel gestationes uel deambulationes arboribus infructuosis opacas atque amoenas habens, non debebit de‹i›cere, ut forte hortos olitorios faciat uel aliud quid, quod ad reditum spectat.Inde est quaesitum, an lapidicinas uel cretifodinas uel harenifodinas ipse instituere possit: et ego puto etiam ipsum instituere posse, si non agri partem necessariam huic rei occupaturus est. proinde uenas quoque lapidicina
Abbreviated transcription (Latin):
iecerint: ⁊ hominem opp̾sserint. eque ue¬
cerib placet om̃s lege aquilia teneri.
¶Item cum eo qui canemincitau̾it i efte¬
cenit ut auquem morderet quamuis eũ
non tenuit procut Redit aquilie actiõe
cetermi sinon tenuit. infactum a gend̾.¬
¶Legis autem aquiliȩ actio hero m¬
petit hoc est domino. ¶Simeohomĩe
quem tibi reclibituius ẽem dampnũ ini¬
ia datumeẽt uił ait. legis aquilie actio¬
nem nichi competere. meq cumcepero:
reclibere tibi restiturum. S isi seruus bo¬
na fide alicu senuat. anei competit a qͥ¬
lie actio. ⁊ magis in factum actio erit dã¬
danda. ¶ Eum cuiuestimenta commo¬
data sunt non posse si scissa fu̾int lege
petere. ¶Anfructuarius nel usuarius. le¬
gis aquiuie actionem hr̃et uił ait. trac¬
tat. iego puto melius utile iudiciumex
hac causa dandum.

Expanded text:
iecerint et hominem oppresserint, aeque veteribus placet omnes lege Aquilia teneri. Item cum eo, qui canem irritaverat et effecerat, ut aliquem morderet, quamvis eum non tenuit, Proculus respondit Aquiliae actionem ceterum si non tenuit, in factum agendum.Legis autem Aquiliae actio ero competit, hoc est domino.Si in eo homine, quem tibi redhibiturus essem, damnum iniuria datum esset, Iulianus ait legis Aquiliae actionem mihi competere meque, cum coepero redhibere, tibi restituturum.Sed si seruus bona fide alicui seruiat, an ei competit Aquiliae actio? et magis in factum actio erit danda. Eum, cui uestimenta commodata sunt, non posse, si scissa fuerint, lege petere. An fructuarius uel usuarius legis Aquiliae actionem haberet, Iulianus tractat: et ego puto melius utile iudicium ex hac causa dandum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit. qm ingenui solent ceitare.
infilio fammlias uulnerato proced̾
plane si cecentemuulnerau̾it erit
a quiue locus. aut sibou certamĩẽ
seruum acciderit insi domino comit¬
tente hac factumsit. Tunc enim a¬
cuulia cenat. Sicuis seruum egro¬
tum leuiter ꝑcusierit. us obierit. rͤ¬
te labeo dicit lege aquilia euni teneri.
ciuia aliud alii mortiferum eẽ solet.¬
Celsus autem multumintereẽ dicit¬
an occiłit anmortis cãm prestiterit.
ut qui mortis cãm prestitit. non aqͥ¬
lia se factum actione. teneatur.
Unde affert eum quipro medicasũ¬
to delit uenenum cãm mortis p̾sti
tisse ciuemad̾m eumqͥ furenti gla¬
clium porrexit. Nam net hunc lege
aquilia teneri. s infactum¶ Sed isi
quis deponte aliquem p̾cipitau̾it
celus ait. siue hoc ip̃o ictu ꝑierit. aũ¬

Expanded text:
procedit, quoniam ingenui solent certare: procedit, quoniam ingenui solent certare: in filio familias uulnerato procedit. plane si cedentem uulnerauerit, erit Aquiliae locus, aut si non in certamine seruum occidit, nisi si domino committente hoc factum sit: tunc enim Aquilia cessat.Sed si quis seruum aegrotum leuiter percusserit et is obierit, recte Labeo dicit lege Aquilia eum teneri, quia aliud alii mortiferum esse solet.Celsus autem multum interesse dicit, occiderit an mortis causam praestiterit, ut qui mortis causam praestitit, non Aquilia, sed in factum actione teneatur. unde adfert eum qui uenenum pro medicamento dedit et ait causam mortis tisse, quemadmodum eum qui furenti gladium porrexit: nam nec hunc lege Aquilia teneri, sed in factum. Sed si quis de ponte aliquem praecipitauit, Celsus ait, siue ipso ictu perierit au
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł.xix. Quã actĩoneꝰ prem conse¬
cuturum ait. ꝙ minus ex operis filis
sui. propter uiciatum oculum sit ha¬
biturus uimpenclia que ꝓ eius cura¬
tione fecerit. ¶Occisum ĩ acciꝑe
debemus siue gladio. suie fuste. uel
aliotelo uł manibus si forte strang¬
ulau̾it eum uel calce peciit uel. capi
occiderit: aquilia locum ht̃. fuit e¬
nim ip̃ius arbitrioita se lpnerare.
Nam ⁊ si lapsus aliquis semum a lie
plus iusto se honerau̾it uł neggligẽ¬
tius ꝑlubricum transierit. ꝑinde slqͥ
alterius impulsu dampnum decłit
procur scribit. neq eum quimpuł
teneri qr non occio. neq eumqui ĩ¬
pulsus est quia dampnum iniuri a ñ
declit. secundum hoc in fc̃m aciorrit
danda. in eum qui iipuł. ¶ Siaͥs
in colluctatione uł inpanchratio
pugiles duminter se certant alius
auum acciderit siquidem in publico
certamine alius alium occiderit: ces¬
satacuilia quia głe cansa iuntu¬
tis non inurie gratia iudetur damp¬
num datum hoc autem insuo: non

Expanded text:
.Qua actione patrem consecuturum ait, quod minus ex operis filii sui propter uitiatum oculum sit habiturus, et impendia, quae pro eius curatione fecerit.Occisum autem accipere debemus, siue gladio siue etiam fuste uel alio telo uel manibus si forte strangulauit eum uel calce petiit uel capiteruum occiderit, Aquilia locum habet: fuit enim in ipsius arbitrio ita se non onerare. nam et si lapsus aliquis seruum alienplus iusto se on‹er›auerit uel neglegentius per lubricum transierit.Proinde si quis alterius inpulsu damnum dederit, Proculus scribit neque eum qui impulit teneri, quia non occidit, neque eum qui impulsus est, quia damnum iniuria non dedit: secundum quod in factum actio erit danda in eum qui impulit.Si quis in colluctatione uel in pancratio, uel pugiles dum inter se exercentur alius alium occiderit, si quidem in publico certamine alius alium occiderit, cessat Aquilia, quia gloriae causa et uirtutis, non iniuriae gratia uidetur damnum datum. hoc autem in seruo non
Abbreviated transcription (Latin):
sus fiuctui est tandamͥ ad exemplum le¬
gis aquilie actio. ineumꝓportioneusus
fructus ut ĩ ciꝰ pars anni mestimationẽ
ueniat quanon dumusus fructus ms
nemo indetur. ¶ Fugitiui autem no¬
scribit. Siliber homo bona fide michi s̃¬
uiat ipsum lege aquilia mͥtener. ¶Si
serius hr̃clitarius occidatur. queritur
quis aquilie agat. cum dominus ull̃s
sit huius serui. Et ait celsus legem tõ¬
mino dampna salua eẽ uoluisse. Dñs
gͦ hir̃clitas hẽbitur qr̃ apita hĩtlitate.
hĩs potert exꝑm. ¶ Si serius lega

Expanded text:
 ad exemplum legis Aquiliae actio in eum pro portione usus fructus, ut etiam ea pars anni in aestimationem ueniat, qua nondum usus fructus meunemo uidetur. fugitiui autem noscribit, si homo liber bona fide mihi seruiat, ipsum lege Aquilia mihi teneri.Si seruus hereditarius occidatur, quaeritur, quis Aquili‹a› agat, cum dominus nullus sit huius serui. et ait Celsus legem domino damna salua esse uoluisse: dominus ergo hereditas habebitur. quare adita hereditate heres poterit
Abbreviated transcription (Latin):
teneantur uideamus. i sicnuidem ap¬
paret cuius ictu ꝑiit. ille q̃i occiderit te¬
neatin: ꝙ si non appareat: omnies qiͣ
occiderint teneri iulianus ait. Et si cũ
uno agatur: ceteri non liberantur. Nã
ex lege aciuilia quod alius prestiterit
alium non releuat cum. sit penaa¬
¶ Celsus .ł. scribit. Si alius mortifõ
uulnere ꝑcussent alius postea ex ani¬
mau̾it. prioremquidem non tener.
qiͣ occiderit. s qiͣ uulnerauerit quia
exaliouulnere ꝑiit. Posteriorem te¬
neriqr accid̾. quod imarcellotenet᷑.
iest ꝓbabili. ¶ Si plures trabem de

Expanded text:
teneantur, videamus. et si quidem apteneantur, videamus. et si quidem apparet cuius ictu perierit, ille quasi occiderit tenetur: quod si non apparet, omnes quasi occiderint teneri Iulianus ait, et si cum uno agatur, ceteri non liberantur: nam ex lege Aquilia quod alius praestitit, alium non relevat, cum sit poena. Celsus scribit, si alius mortifero vulnere percusserit, alius postea exanimaverit, priorem quidem non teneri quasi occiderit, sed quasi vulneraverit, quia ex alio vulnere periit, posteriorem teneri, quia occidit. quod et Marcello videtur et est probabilius. Si plures trabem de
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ actionemoffilius scrib̾. Quemad¬
modum si scruus meus ab alio ininsi¬
clias deductus ab auoeẽt occisus. S
si ꝑlusir a iaculantib seruus fu̾nt oc¬
cisus: aquilie locusest. S sicum alii
m campo iaculantur seruus ꝑeum
locum transierit. aquilia cessat. qr
non debuit ꝑ campumiaculatoriũ
iter tempestiue facere. qui tamen
data opera in cum iaculatus est. un
pila quidam luderent. uchementius ꝙͦ
prla ꝑcusia intonsqris manus eam
deiecerit: ⁊ sic serui quem tonsor hebat
ge aquilia teneri. ꝑculus ait inton¬
sore ẽẽ culpam. et sane si ibi tou¬
debat uͥ exconsuetndine ludebatur uł
ubi transitus frequens erat. est quod
ei imputetur. qͣmuis nec illud male
clicatur. si in locoꝑiculoso sellam hñti
tonsori. sequis commisent ip̃m de se
queri debere. ¶ Si alius tenuit aliꝰ
interemit. is qui tenuit qͣi causam.
mortis tenuit prebuit. in fc̃m actione
tenebitur. ¶S si plures scruum ꝑ¬
cusserint utrum omnes qͣsi occiderĩt

Expanded text:
 actionem Ofilius scribit: quemadmodum si seruus meus ab alio in insidias deductus, ab alio esset occisus.Sed si per lusum iaculantibus seruus fuerit occisus, Aquiliae locus est: sed si cum alii in campo iacularentur, seruus per eum locum transierit, Aquilia cessat, quia non debuit per campum iaculatorium iter intempestiue facere. qui tamen data opera in eum iaculatus est, utipila quidam luderent, uehementius quis pila percussa in tonsoris manus eam deiecerit et sic serui, quem tonsor habebat, ge Aquilia teneri.Proculus in tonsore esse culpam: et sane si ibi tondebat, ubi ex consuetudine ludebatur uel ubi transitus frequens erat, est quod ei imputetur: quamuis nec illu‹d› male dicatur, si in loco periculoso sellam htonsori se quis commiserit, ipsum de se queri debere. Si alius tenuit, alius interemit, is qui tenuit, quasi causam mortis praebuit, in factum actione tenetur. Sed si plures servum percusserint, utrum omnes quasi occiderint
Abbreviated transcription (Latin):
si metuquis mortis furem ocaderit.
non lubitabitur quinlege aquili¬
a nonteneatur. Si autem cum pꝰ¬
set apprehendere: in aluit occidere.
magisest ut iniuriam fecisse ui¬
deatur. gͦ icornelia tenebitur. ¶In¬
iuriam autem hic acciꝑe nos oꝑtz
tionem contumeliam qͣmdam. S
ꝙ non iure factum est. hoc est con¬
tra ius .i. si culpaquis occiderit. ⁊ idõ
interdum utraꝙ actio concurrit.
ilegis aquilie ⁊ iniurianit: sic due¬

Expanded text:
si metu quis mortis furem occiderit, si metu quis mortis furem occiderit, non dubitabitur, quin lege Aquilia non teneatur. sin autem cum posset adprehendere, maluit occidere, magis est ut iniuria fecisse uideatur: ergo et Cornelia tenebitur. Iniuriam autem hic accipere nos oportet tionem contumeliam quandam, sed quod non iure factum est, hoc est contra ius, id est si culpa quis occiderit: et ideo interdum utraque actio concurrit et legis Aquiliae et iniuriarum, sed du