comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
domu ꝑuenire ꝓperar& fecerũt ut cõsimilis fuge pr¬
o fectio iuderet᷑. Hac re stati Caesar ꝑ speculatores cos¬
nita: insidias ueritus  ꝙ qua de cã descederẽt nõ du
ꝑspexerat ex̾citie eꝗtatuꝙ castris cõtinuit. Prima luce
cõtirmata re ab exploratorib õe egtatu ꝗ noiuissiũ
agm̃ moraret᷑ ꝑmisit. li .&. Pedium & .L. Aurũc uleus
Cocta legatos p̃fecit.T. Labienu legatu cu legiõib tͥb
subseꝗ iussit. li noiussimos adoxti & multa milia passuũ
ꝓsẽcuti: magna młtitudiẽ eoꝵ fugiẽtiu cõciderũt.Cu
ab extremo ordĩe ad quos uẽtu erat cõsisterẽt. fortiterꝙ
lo uiderẽt᷑ neꝙ ulla necessitate neꝙ imꝑio cõtinerẽt
exaudito elamore ꝑturbatis ordinib om̃es ĩ fuga p̃ss
diu sibi ponerẽt ita sine ullo ꝑiculo tãta nr̃i eoꝵ mul¬

Expanded text:
domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae prdomum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent folo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum mul
Abbreviated transcription (Latin):
rtẽcerũt. hostes ubi de expugnãdo oppido & de flumĩe
trãseũdo spe se fefellisse intellexerũt. neꝙ nr̃os ĩ locu
iniꝗore ꝓgredi pugnãdi cã uiderũt: atꝙ ipsos res fru¬
m̃taria defice᷑ expit: cõsilio cõuocato cõstituerũt opti¬
mu esse domũ suã quẽꝙ reu̾ti: & quoꝵ ĩ fines pͥmu
romãi excitu introduxissent ad eos defendẽdos undi
cõuenerũt: ut potius ĩ suis ꝗͣ ĩ aliẽis finibus decertarẽt
& domesticis copiis rei frum̃tarie uterẽt᷑. ad ea siuã:
cu reliꝗs causis hȩc quoꝙ rõ eosdeduxit. ꝙ diuitiacum
atꝙ heduos finib bellouacort apꝓpĩquare cognouerant.
Iis ꝑsuaderi ut diutius morarent᷑ neꝙ sius auxiliu fer¬
rent. nõ poterãt. Ea re cõstituta secũda uigilia magno
cũ strepitu ac tumultu castris egressi: nullo certo ordine:
neꝙ imꝑio: cu sibi quisq pͥmu itineris locu peteret &

Expanded text:
rfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine rfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam quemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et
Abbreviated transcription (Latin):
copias ex castris eductas instruxẽrũt. Palus erat nõ
magna int̾ nr̃u atꝙ hostiu excitu hãc si nr̃i tr̃asir¬
ent hostes expectabãt. nr̃i aũt si ab illis initiu trãsiẽdi
fier& ut impeditos aggrederẽt᷑ parati ĩ armis eranta
nteri p̃lio equestri int̾ duas acies cõtẽdebat᷑. Ubi neutri
suos ĩ castra reduxit. hostes ꝓtinus ex eo loco ad flumen.¬
axona cõtẽderũt: quod esse post nr̃a castra demostratũ ẽ:
excõsilio ut si possent castellu cui preerat .ꝙ. łiturius
legatus expugnarẽt põtẽq interscinder& sinminus
possẽt agros remoꝵ popularẽt᷑: ꝗ magno nobis usui ad
numidas funditores eagittariosꝙ põte traducit: atꝙ ad
cos cõtẽdit. Atrit̾ ĩ eo loco pugnatu ẽ. hostes impeditos
nr̃i ĩ flumĩe aggressi magnu eort numeꝵ occiderũt: ꝑ
coꝵ corpora reliquos audacissĩe trãsire conãtes młtitudiẽ

Expanded text:
copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri suos in castra reduxit. Hostes Axonam contenderunt, quod esse etiam post nostra castra demonstratum estati sunt, eo consilio, ut, si possent, castellum, cui praeerat Quintus Titurius legatus, expugnarent pontemque interciderent . Si minus potuissent agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit, atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine aggressi, magnum eorum numerum occiderunt. Per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes, multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
tis uirtute posset & quid nr̃i audẽrẽt periclitabat: so
Ubi nr̃os nõ esse inferiores intellexit loco ꝓ castris ad
acie instrueda na oportũo atꝙ idoneo: qđ is collis ubi
castra posita erãt paulu ex planitie editus: tãtu ad u̾scs
ĩ satitudiẽ patebat: quãtu loci acies instructa occupare
poterat. atꝙ ex utraꝙ parte lateris deiectus habebat
&s frõte leniter castigatus castratus paululu ad planitie.
redibat. ab utroꝙ latere eius collis tras ilsa fossa obdũ¬
xit: circit passuu quadrĩgẽtoꝵ: & ad extremas fossas
castella cõstituit: ibi torm̃ta collocauit: ne cie aciem
instruxiss&. hostes ꝗ tãtiu młtituliẽ poterat a lata¬
rib suos pugnãtes circũ uenire possent. Hoc facto
duab legiõib quas ꝓxĩe cõscripserat ĩ castris relictis
ut si quo opus esset subsidio duci possent. reliquas
sex legiões ꝓ castris ĩ acie cõstituit. Hostes ite suas

Expanded text:
tis virtute posset et quid nostri auderent periclitabatur. Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas
Abbreviated transcription (Latin):
Eo die media nocte Cocsar uide ducib usus ꝗ nũcui ab lccio
uenerãt numidas & cretas sagittarios & funditores balea¬
res subsidio oppidanis mitit. Quoꝵ aduẽtu & remie
cu spe defensiõis studiu ꝓpugnãdi accessit. & hostibus
eade de cã spes potiũdi oppidi liscessit. Itaq paulisꝑ ap̃
oppidu morati agrosꝙ remoꝵ depopulati õib uicis edi¬
ficusq quot adire potuẽrãt incẽsis ad castra Cesaris cũ¬
oĩb copus cõtẽderũt. & amilib passuu minus ducb cas¬
tra posuerũt. quȩ castra ut fumo atꝙ ignib significabãt᷑
amplius passuu milib octo ĩ latitudiẽ patebãt. Caesar pͥmo

Expanded text:
Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Iccio Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares subsidio oppidanis mittit; quorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. Itaque paulisper apud oppidum morati agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis aedificiisque quo adire potuerant incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt et a milibus passuum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citu traducere maturauit: atꝙ ibi castra posuit: quę res
et latus unu castroꝵ muniebat ripis fluminis: & post
cu que essent tuta ab hostib reddebat. & cõmeatus ab
remis reliꝗsq ciuitatib ut sine ꝑiculo ad eu portari po¬
s& efficiebat. In eo flumĩe pons ẽat ibi p̃sidiu ponit.
& ĩ altera parte flumĩs. Q lituriu Sabinu legatu cũ
ser cohorti reliꝗt. Castra ĩ altitudĩe pedu duodeci uallo.
fossaꝙ duodeiugĩti pedu munire uib&. Ab iis castris op¬
pidu remort nõie bibrax aberat milia passuu octo. Id
ex itinere magno impetu belge oppugnare ceperunt.
facta portas succẽdũt. muꝵtꝙ subriũt quod tu facile fiebat
Na cũ tãta młtitudo lapides ac tela cõiecerit ĩ muro cõsistẽdi
potestas erat nlłi. Cu sine oppugñadi nox feciss&. lecius
mient nisi subsidiu sibi sũmitat᷑ sese diutiꝰ sustine̾ nõ posse

Expanded text:
exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostibus reddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit et in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. facta portas succedunt murumque subruunt. Quod tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Icciustit, nisi subsidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
ambranos dece milia: morinos ꝗndeci milia. menapias sep
catuacos decemnoue milia. cõdrusos. eburones cȩrasos. pe¬
manos ꝗ uno nõie germãi appellãt: arbitrari ad quadragĩta
milia. Cesar remos cohortatus liberalit᷑ꝙ orõe ꝓsẽcutꝰ õẽ:
iussit. Quȩ oĩa ab us diligẽt᷑ ad die tacta sunt. Ipse duu¬
ciacu hediuu magnoꝑe cohortatus docet quãtoꝑe .i.pͣ. cõ
munisꝙ salutis intersit manus hostiu distineri: ne cũ tãta
młtitudĩe uno tempore cõfligẽdu sit. Id fieri posse si suas
copias hedu ĩ fines belluacoꝵ introduxerit & eori agros
populari ceꝑĩt. lis mãdatis eu ab se dimitit. Postꝗͣ omes
belgari copias ĩ unu locũ coactas ad se uenire uidit: neꝙ
ia lõge ab us quos miserat exploratorib & ab remis cog-¬
nouit llum axonam quod ẽ ĩ extremis remoꝵ sinibus

Expanded text:
Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII tucos XVIIII milia; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutuiussit. Quae omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magnopere cohortatus docet quanto opere rei publicae communisque salutis intersit manus hostium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat exploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remorum finibus,
Abbreviated transcription (Latin):
sumerẽt. de nũo eoꝵ oĩa se hr̃e explorata remi clicebat¬
ꝑꝑea ꝙ ꝓpĩꝗtatib: aftinitatibusꝙ cõuineti quãta ꝗsꝙ mł¬
titudiẽ ĩ cõmuni belgaꝵ cõcilio ad bellu pollicitus sit cogn
cẽtu pollicitos: ex eo nũo electa sexagĩta: totiusq belli imꝑiu
sin postulare. Suessiones suos ẽẽ tinitimos: tines latissi¬
mos: teracissimosꝙ agros possidere. apud eos tiusse rege nr̃a
ẽt memoria deuitiacu totius gallię potẽtissimu ꝗ cũ magnę
partis har regionu tu ẽt brittanię regnu obtinuerit nũc
esse rege galba. Ad hũc ꝑꝑ iustitia prudẽtiãꝙ sua totius
belli sum̃ã oũi uolũtate de terri. oppida hr̃e nũo.xii. polli¬
ceri milia armata ꝗnquaginta. totide neriuos qui maxime
feri int̾ ip̃os heat lõgissimeq absin̾t. ꝗndeci milia atrebates:

Expanded text:
sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebasumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebatatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognocentum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV milia Atrebates,
Abbreviated transcription (Latin):
neꝙ cõtra .pͣ.r. cõiurasse. paratosꝙ esse̾ & obsides dare et
imꝑata tacere. & oppidis reciꝑe & frum̃to ceterisꝙ reb iuuãe.
reliquos oẽi belgas ĩ armis esse. germanosꝙ ꝗ cis rhenu
incolãt sese cu ui cõiurasse: tantũꝙ esse cori oũi furõe
ut ne suessiones ꝗde frc̃s cõsanguineosq suos ꝗ code uire
& uide legib utãt: unu imꝑiu : unũꝙ magistratu cum
ab uissquę cuitates quãtxꝙ ĩ armis essent: & ꝗd ĩ bello pos¬
sent sic reꝑiebat. plerosꝙ belgas esse ortos a germaĩs: rhe¬
nũꝙ antiꝗtus traductos ꝑꝑ loci fertilitate ibni consedisse:
gallosq ꝗ ea loca incolerẽt expulisse. solosꝙ ẽe ꝗ pr̃u nr̃oꝵ¬
memoria aĩ gallia uexata theutonos Cymbrosꝙ intra fines
suos ingredi ꝓhibuerũt. qua ex re fieri uti eaꝵ reꝵi mem¬
oria magna sibi auetoritate magnosꝙ spiritꝰ ĩ re militai

Expanded text:
 Romanum coniurasse, paratosque esse et obsides dare et imperata facere et oppidis recipere et frumento ceterisque rebus iuvare; reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque qui cis Rhenum incolant sese cum his coniunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem ut ne Suessiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magistraae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nomemoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari
Abbreviated transcription (Latin):
.pͥ.rͥ. excitu hiemare atꝙ inueterastere ĩ gallia moleste ferebãt:
pͣti ꝗ mobilitate & leuitate aĩ nouis imꝑiis studebãt. ab nõnul¬
u et q̃đ ĩ gallia a potẽtiorib atꝙ us ꝗ ad cõducẽdos hoĩes
facultates hẽbãt uulgo regna occupabãt᷑. ꝙ minꝰ facile ea
res ĩ imꝑio nõ cõseꝗ poterãt. Iis nũcus lr̃isq cõmotꝰ Casar

Expanded text:
xercitum hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ p̃lu ꝓficiscentesi passis crinib flentes implorabãt ne se ĩ ser¬
uitute romanis traderẽt: Cxsar singulis legiõib singulos le¬
gatos & quęstore p̃fecit. uti eos testes suȩ̨ ꝗsꝙ iurtutis hrẽt
Ipse a dextero curnu ꝙ ex parte minime tirma hostui este
aiãduterat p̃liu cõmisit. Ita nr̃i acrit̾ ĩ hostes signo dato impe¬
tu fecerũt: itaꝙ hostes repẽte celerit̾ꝙ procurrerũt: ut spa¬
tui pila ĩ hostes cõiciendi nõ daret. reiectis pilis cominus gla-
nignatu ẽ. At garmani celerit̾ ex cõsuetudĩe sua
lange facta impetus gladior exceꝑũt. reꝑti sũt complures

Expanded text:
ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in serad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures
Abbreviated transcription (Latin):
iustus p̃lio nõ decertaret. hãc reꝑiebat cã ꝙ apud germanos
ea cõsuetudo ẽẽt: ut mresfamiliȩ eoꝵ sortib & uaticinationib
declarãrẽt utru p̃liu cõmitti ex usu ẽẽt. nec ne: eas ita diceꝰ.
nõ ẽẽ tas germãoi suꝑare. si añ noua luna p̃lio cõtendissent.
Postridie eiui diei Calar p̃sidiu utrisq castris quod satis esse
uisu ẽ reliꝗt. ões alarios ĩ cõspectu hostur ꝓ castris minorib
cõstituit: quominus młtitudĩe militu legionarioꝵ: ꝓ hosti
nũo ualebat ut ad specie alarus uteret᷑. ip̃e triplici instructa
acie usq ad castra hosti accessit. Tu demũ necessario germãi
interuallis. Harudes: marcomannos. tribotes: uangiones: nemetes.
sedusici: sueuos: om̃emꝙ acie su& redis & carris circũdederũt:
ne qua ipes ĩ fuga reliqueret᷑. Eo mulieres imposuerũt. quę

Expanded text:
nos nos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani  paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
aberat. Eo circit̾ hõiũ nuo .xui. milia expedita cic oĩ eꝗtatu ario¬
iustus misit quȩ copię nr̃os deterreret & munitiõe ꝓhiberẽt.
Nihilo secus caesar ut ante cõstituerat. duas acies haste propulsare.
tertia opus ꝑficere iussit. Munitis castris duas ibi legioẽs reliꝗt
& parti auxilioꝵ: quatuor reliquas ĩ castra maiora reduxit. Proꝵũ
die instituto suo casar e castris utrisq copiat suas eduxit. paulũꝙ
a mariorib castris ꝓgressus acie instruxit: hostib prigñadi potestate
ĩ castra reduxit. Tu demũ Arioiustus parte suaꝵ copiaꝵ q̃ castra¬
a
maiora oppugnar& ussit. Acrit̾ utrinꝙ usꝙ ad uesꝑu pugnatũ ẽ.
Solis occasu suas copias ario iustus mł̃tis & illatis & acceptis uolnei̾b
ĩ castra reduxit. Cu ex captiuis quęreret Caesar ꝗͣo¬

Expanded text:
aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Arioaberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
uit. equestri p̃lio quotidie cõtendit. Genus hoc eãt pugnȩ quo se
germãi exercuer̃at: eꝗtu er̃at milia sex totide nũo pedites uelo¬
cissimi ac fortissimi: quos ex õi copia singuli singulos sue salutis cã
deleger̃at. Cu iis ÷̃ p̃lus u̾sabãt᷑ lad eos se eꝗtes recipiebãt. ii si ꝗd eãt Ih¬
durius cõcurrebãt. si ꝗ grauiore uulnere accepto equo decider̃at cir¬
cũsistebãt. Si quo erat lõgius ꝓdẽũdu aut celerius recipiẽdu tãta
erat hoꝵ exercitatiõe celeritas: ut iubis equoꝵ subleuati cursum
adequarẽt. Ubi eu castrissse tenere. cesar intellexit. ne duitius
cõmeatu ꝓhiberet᷑ ultra eui locu quo ĩ loco germãi cõsederat ciratᷤ
ueta ad eu locu uẽĩt: pͥma & secũda acie ĩ armis ẽẽ tertia castra
miiire uissit. hic locus ab hoste cirat̾ passus sexcẽtos uti dictu ẽ

Expanded text:
uit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se uit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter ucta ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
mĩta ia Arioiustus lõgĩqua cõsuetudĩẽ utebat᷑. & ꝙ ĩ eo peccãdi ger
utebat᷑. lis mãdauit ut quę dicẽt arioiustus cognoscerẽti & ad se
referrẽt. Quos cu apud se ĩ castris arioiustus cõspexiss&. excitu suo
p̃sente cõclamauit. quid ad se uenirẽt: an speculãdi cã ħ conãtes dicẽ
ꝓhibiut: & ĩ cathenas cõiecit. Fode die castra ꝓmouit: & milib
passiuui sex a coesaris castris sub mõte cõsedit. Postridie eius diei p̃tꝰ
castra Caesaris suas copias traduxit. & millib passuu duob ultra eu
castra fecit. eo cõsilio uti frum̃to cõmeatuꝙ ꝗ ex sequãis & hedius suppõtaẽ
Cesare intercluderet. Ex eo die dies cõtinuos ꝗnꝙ casarlsuas copiasl ꝓcasti¬
duxit ꝓduxit. & acie instructa hũit: ut si uell& arioiustui p̃lio tõtẽdẽ
ei potestas nõ deess&e. Arionistus ui oĩb dieb ex̾citu castris cõtin¬

Expanded text:
multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germutebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente cprohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro cast Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris contin
Abbreviated transcription (Latin):
UM ESSET CRESAR IN CITERIORE GAL¬
lia ĩ hibernis ita uti suꝑius demõstrauimus
crebri ad eu rumores afferebãt᷑: litterisꝙ
ite Labieni certior fiebat oẽs belgas: qua:
has esse causas. primu ꝙ uererẽtꝰ ne õĩ paccata gallia

Expanded text:
um esset Caesar in citeriore Gallia in hibernis, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, quam has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
attulit ꝙ hõre honestissimu ꝓiũtie galliȩ siue familiãẽ
& hospite ereptie e mãib hostiu sibi restitutie uiderat neꝙ
eius calamitate de tãta uoluptate & gratulatioe ꝗcꝗ fortuna
diminuerat. Is se pñte de se ter sortib cõsultu dicebat. utr
stati necaret᷑. an ĩ aliuo tp̃i reseruaret᷑. Sortur
ctus est. Hoc p̃lio trãs rhenu nũciato sueui ꝗ ad ripas
rheni uenenãt: domu reu̾ti ceꝑũt. Quos ubi ꝗ ꝓximi
rhenu incolũt perterritos senserũt insecuti. magnu ex
us numeꝵ occiderũt. Caesar una estate duob maximis
bellis cõtectis maturius paulo ꝗͣ tempus añi postulabat: in
hiherna ĩ sequanos exercitu deduxit. Hibernis labienu
p̃posuit: ip̃e ĩ citeriore gallia ad cõuẽtus agẽdos ꝓfectus est

Expanded text:
iae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium  nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est
Abbreviated transcription (Latin):
cõciliu dimitit: listu retinet. quęrit ex solo ea quȩ in
cõuẽtu dixerat. Dicit liberius atq audacius. Fade secreto
ab alus quȩ rit: reꝑit esse uera ipsu esse clunnorige: sum̃a
audacia. magna ap̃ plebe ꝑꝑ liberalitate gr̃a: cupidu
reri nouart: complures a nõs portoria reliquaꝙ oĩa heduoꝵ
auxisse & facultates ad largiẽdu magnas cõparasse: mag¬
nu numeꝵ eꝗtatus suo sumptu semꝑ alere: & circio se ha-¬
bere. neꝙ solu domi. sẽd ẽt ap̃ finitimas ciuitates largit᷑
lissimo ac potẽtissimo colocasse: ipsu ex helueciis uxõẽ
hr̃e. sorore ex mr̃e & ꝓpinquas suas nuptu: ĩ alias ciu-¬
itates collocassẽ: fauere & cupere heluecus ꝓpt̾ ea aftini-
tate. odisse ẽt suo nõie Caesare & romanos: ꝙ eoꝵ adue¬
ntu potẽtia eiusde minuta. & duutiacus trater ĩ antiq¬

Expanded text:
concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduauxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiterbus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasstatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiq
Abbreviated transcription (Latin):
cu neq emi neꝙ ex agris sumi poss& ta necessario tpre
ta ꝓpinquis hostib ab ui nõ subleuet᷑ Preserti cũ magna
ex parte eoꝵ p̃cib adductus bellu suscrꝑit: młto ẽt graus
ꝙ sit destitutus querit᷑. Tu demu liscus oroe Casaris add¬
etus quod antea tacuerit ꝓpoĩt. esse ronullos q
apud plebe plurĩu ualeat ꝙ pͥuati pluis paisint ꝙͣ ip̃i mãgrat ꝰ
Hos seditiosa atꝙ imꝓba orõe młtitudiẽ aeterrere ne trum̃tu
cõferãt quod p̃stare debeãt. si ia pͥncipatu galliȩ ebtinẽ nõ
possent galloꝵ ꝗͣ romãoꝵ imꝑia ꝑferre noꝙ dubitãe deuẽtt
ꝗn si heluecios suꝑauerit romãi. una cu reliqua galli
hedius lbertate sint erepturi: ab usde noua cõsilia: quȩ q
ĩ castris gerãt᷑ hostib enuriari. hos a se coharceri nõ posie:
aesar hac or̃oe lisci clunnorige duuatici frẽ designãi sen

Expanded text:
cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, qapud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant quod debeant: praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Gallorquin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. QCaesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sent
Abbreviated transcription (Latin):
int᷑ nouissimu hostiu agm̃ & nr̃u pͥmu nõ amplius
ꝗnis aut senis mib passuu inte ress&. Interi quotidie
Cesar heduos frum̃tue quoel essent publite pollciti flagitae
ño m̃o frum̃ta ĩ agris matura nõ er̃ãt. Iedd ne pabrli ꝗde sati
magna copia suppetebat. Eo aũt frum̃to qd flumĩe arare
nauib subuexerat : ꝑꝑea minus uti poterat ꝙ iter ab arare
helueti auerterãt a ꝗb discedere nolebat. Die ex die du¬
cere hedui: cõferre: cõportari: adesse dicere. Ubi se diulius
duci intellexit: & die instire quo die frum̃tie militib
metiri oporteret. cõuocatis eoꝵ pͥncipib: quoꝵ magnã co-¬
pia ⁊̃ castris hẽbat. ĩ ui duuatito & luco ꝗ sum̃o mãgratu¬
perant que uergobretu appellãt hedui qui creat᷑ annuui
&e uite necisq ĩ suos ht̃ potestate grauit̾ eos accuiat. ꝙ

Expanded text:
inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitarnon modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod,
Abbreviated transcription (Latin):
cõcedere. Cu ea ita sit tam̃ si obsides ab usdẽt᷑ uti ea q̃
ipsis socusꝙ eoꝵ intulerãt. ite si allobrogib satisfaciãt. sele
cu il pace esse factuꝵ. Diuico respondit ita haluecios
a maiorib sis institutos esse: uti obsides accipere nõ dare
Postero die castra ex eo loco mouẽt: ide facit᷑. equitatũꝙ õe
sonis coactu hẽbat ỹmittit: qui uideãt quas ĩ partes iter
hostes facũt. Qui cupidius noussimu agm̃ insecuti. alieno
loco cu eꝗtatu heluerioꝵ p̃liu cõmittũt. & pauci de nris
cadũt. Quo prelio sublati heluecii: ꝙ ꝗngẽtis egtib tãta
multitudĩe eꝗtu ꝓpulerũt. audacius subsistere: nõ nũꝗ & no¬
uissimo agmĩe plio nr̃os licessere ceperũt. Casar suos a p̃lio
cõtnebat. ac satis hẽbat ĩ p̃sentia hoste rapinis: pabulatiõib
populatio ĩb ꝙ ꝓhibe̾. Ita dies circit̾ .xu. iter fecerũt uti

Expanded text:
concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, utipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non darePostero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumquesociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑꝑ bonitate agroꝵ gremani ꝗ tr̃as rhenu incolũt e sus
tinib ĩ heliutioꝵ fines trãsirẽt. & finitimi gallie ꝓiuntie
allobrogib ẽẽnt. Boios petẽtb hedius ꝙ egregra uirtute
rat cogniti ut ĩ sinib siui collocarẽt cõcessit. ꝗb illi a¬
derũt. quosꝙ postea ĩ parte uiris libertatis ꝯditiõe atꝙ ipsi
erãt receꝑũt. In castris heluenor tabulȩ reꝑtȩ sũt literis
grecis cõfecte & ad Caelare relatȩ. ꝗbus ĩ tabulis nõĩatim
rõ cõtecta erat ꝗ nus domo exisset eort ꝗ arma fere pos¬
ent: & ite separati puei. senes. mulieres. Quari¬
Tulingort milia trigintas ᵈ La tobrigoꝵ. xxiii. Riuracoꝵ .xxui.
Boior xxii. Ex iil ꝗ arma ferre possent ad milia .xcii. Sum̃a
habito ut cxesar imꝑauerat reꝑtus ast nũs miliu .c. &
.x. Bello heluetioꝵ cõtecto totius fere gallis legati pͥncipes
ciuitatu ad Cetare gratulatu ꝯuenẽrũt: intelligere sese ias¬

Expanded text:
er bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi adederunt quosque postea in parem iuris libertatsunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresquTulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duohabito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tam
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ oꝑe occupati erãt cõtẽderũt. Casari oĩa. uno tempere
erant agẽda: uexillu ꝓponẽdu quod erat insigne cu
ad arma cõcunͣi oporter&: signu tuba dãdu ab oꝑe¬
re. iocãdi milites: ꝗ paulo longius aggeris petẽdi causa
esserãt: accersendi. aues instruẽda: milites c¬
tãdi. signu: dãcdu.Quaꝵ reꝵ magna pͣte temporis¬
breuitas & suc cessus & incursus hõstru impediebat.
Iis disficitatib due res er̃at subsidio scientia atꝙ usus

Expanded text:
in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam pbrevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus
Abbreviated transcription (Latin):
egressũ : quid sibi uell&: cur ĩ suas possessioẽs uenerit: ꝓiũtia
sua hãc ẽẽ gallia sicut illa nr̃a. ut ip̃i cõcedi nõ oporteret si ĩ
nr̃os fines impetu faceret: sic ite nos esse iniquos ꝗ ĩ suo iure
ta barbar se neꝙ tam imꝑitie e̾e reꝵ ut nõ sciret neꝙ bello
allobrogiu ꝓxĩo heduos romanis auxiliu tulisse: neꝙ ip̃is ĩ us
cõtẽnõib. quas hedui secie & cu sequanis habiussẽt auxilio .p.x.
usos esse: debere se suspicaͬi si mulata Caesare amicitia: ꝙ ex̃¬
citu ĩ gallia hẽat sui opprimẽdi cã hr̃e: ꝗ nisi decedat atꝙ
ex̾citu deducat ex iis regiõĩb. sese illu nõ ꝓ amico: sed ho¬
ste habituꝵ. ꝙ si eu ĩterfẽcerit: młtis sese nobilib: pͥncipib ꝙ¬

Expanded text:
suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus principib
Abbreviated transcription (Latin):
qua bello iucta suis legib uti uoluss&. Du hec ĩ colloꝗo gerũt
Cesari nũtiatu ẽ eꝗtes a riorusti proprius tumulu accedere
& ad nr̃os adeꝗtare: lapides telaq ĩ nr̃os cõicere. Casar laq̃ndi
sine tecit. seꝙ ad suos recepit. siusꝙ imperauit ne quod
oĩo telu ĩ hostes reicerẽt. Na & si sine ꝑiculo legiõis dele¬
etcu equitatu p̃liu fore uidebat. tñ cõmittẽdu nõ pu¬
tabat. ut pulsis hostib dici poss& eos ab se ꝑ fide ĩ colloꝗo
circũuentos. Postea ꝗͣ ĩ uulgus militu elatir est qua arogãtia
ĩ colloꝗo ariouistus ususs om̃i gallia romãnos interdixissoe

Expanded text:
c in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisse
Abbreviated transcription (Latin):
uelint liteꝵ paratu ese detertare. ii pace̾ uti uelit iniq¬
uii esse de stibẽdio reculare. quod sua uolotate ad ia tp̃c.
cã facere : eus rei testimoniu ẽẽ ꝙ nisi rogatus nõ uenẽit.
& ꝙ bellu nõ intulerit ses detenderit. se pͥus ĩ gallia ueĩsie

Expanded text:
velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniqvelint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam venisse
Abbreviated transcription (Latin):
õcios atꝙ nnicos nõ modo sius nihil deꝑdere: sed gr̃a digni-¬
lissent : id us eripi quis pati possa : Postulauit eade quę¬
legatis ĩ mãdatis dederat: ne aut heduii: aut eoꝵ sotus
bellu inferr&: obsides reder&: si nulla parte germanoꝵ domu
emittere post&: at ne quoi amplius rehenu tr
teret᷑ Ariorustus ad postulata Exsarii pauca respõdit. de
sius iurtutib iłta p̃dicauit. trãsisie reenu nõ sua ipõte
sed rogatu & accersitu agallis: nõ sine magna spe maguisꝙ¬
p̃mus predicauit domu ꝓpinquosq reliꝗsĩe. sedes hr̃ei¬
ab ip̃is co cassas: obsidas ip̃oꝵ uolũtarie datos: stipẽ
caue uire bolli quod iuctores uictis imponẽ cõsuerũt: nõ
sese gallis: sedd gallos sibi bellu intulisse: om̃es gallię ciuitates
ad se oppugnãu uenisse. cõtra se castia habiusse: eas oẽs
copias ase uno p̃lio nusai ac suꝑatas elle: si iteri exꝑiri

Expanded text:
socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignilissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde ealegatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere pod postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habeab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri
Abbreviated transcription (Latin):
dici qd oĩo biduui iuꝑerat: cu ex̾citui frumẽtu metiri
oporteret a qđ a bibarte oppido heduoꝵ lõge maxĩo &
copiosessima: nõ ampliui milib passuu .xuiii. aberat: rei
frumẽtarie ꝓspiciẽ du existimauit. Iter ab heluetus
auertit: bibarete ire cõtendit. Ea res ꝑ sugitiuos .L.
ȩmilu decuriõis equitu galloꝵ hostib nũtiat. Heluetu seu
ꝙ timore ꝑterrites romanos discedere a se existimarẽt¬

Expanded text:
i oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos
Abbreviated transcription (Latin):
cui ꝗͣmaxĩe cõfidebat imponere : ut p̃sidu ꝗͣamicissimu
Caesare ei facere. pollicitu se ĩ cohortis pretorie loco .x. legi¬
one habituꝵ & nõ add equu rescͥbere. Planicies erat magna
& ĩ ea tumului terrenus tatis grandis. hic locus x quo fere
spatio a castris Arioiusti & Casaris aberat. Eo ut erat dictu
ad colloqu uenerũt. begiõe Cesar qua equis deuexerat
passib ducẽtis ab eo tumulo cõstituit. ite equites Ariorusti par
interuallo cõstiterũt. Arioiustus ex eꝗs ut colloqueret᷑. et

Expanded text:
cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur e
Abbreviated transcription (Latin):
iito ꝑ duutiacu ꝙ ex alui ei maxĩa fide hẽbat ut miliũ
uigilia ut diyerat ꝓtectus ẽ. Septimo die cũ iter ñõ inte¬¬
rinittur&: ab exploratorib certior factus ẽ Ariouisti copias
a nr̃is rauib passuu quatuor et.xx̃. abesse. Cognito Cxsaris
aduẽtu arioiustus legatos ad eu mittit : ꝙ antea de colloꝗo
postulas& ia ꝑ se ser licere : qm̃ ꝓpriui accessiss&: seꝙ io
sine ꝑicule facere posse existimare. Nõ respuit cõditiõe
Caesar. rãꝙ eu an sanitate reu̾iti arbitrabat᷑: cu id quod an-¬
uereri se ne ꝑ insidiasscircũueniret᷑. utarꝙ cũ eꝗtatu uẽi¬
ret. alia rõe sese nõ esse uẽtur. Caesar ꝙ neꝙ colloꝗu
interposita c̃ã tolli uolebat. ne ꝙ saluto sua galloꝵ eꝗtib
cõmittere audebat. cõmodissimu esse statuit oĩb equis
gallis eꝗtib detractisi eoslegionarios milites legiõis decimx

Expanded text:
iacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium et, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri liceresine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod anvereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X.,
Abbreviated transcription (Latin):
ad Ariorustu cõtendit. Cu tridiũ uia ꝓcessiss&: nũciatu ẽ ei
Ariouistu cu sius oĩb copus ad occupãdu uesontiõe. quod ẽ
oppiclu: maximu sequanoꝵ cõtendere: truidiuꝙ uia a
sius finib ꝓfecisse. la ne accideret magnopere precauẽdũ
sibi Cesar existimabat. Naꝙ õiu rer quȩ ad bellu usui er̃ãt:
sum̃a erat ĩ eo oppido difficultas. Itaꝙ nͣã loci sic muniebat᷑:
alduasdubius ut circino circũductu pene totu oppidũ cĩgit
resiquu spatur quod ẽ nõ amplius pedu sexcẽtoꝵ: qua flu m̃
intermictit mons cõtin& magna altitudĩe: ita ut radices eiui
mõtis ex utraq parte ripę fluminis cõtingant. hãc murus
circũdatus arce efficit & cio oppido cõuĩgit. Hue Caesar
magnis diurnis nocturnisq itinerib cõtẽdit occupatoꝙ oppido

Expanded text:
ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad ocoppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur  flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus conte
Abbreviated transcription (Latin):
ctuꝵ: nemĩe secu sine sua pernicie cõtẽdiie. Cu uell&
cõgrederet᷑. intelletuꝵ quid inicti germãi exercitatissi-¬
mi ĩ armis ꝗ int̾ años .xiiii. tectu nõ subissent uirtute
it. Hȩc aũt eode tp̃re Caesari mãdata refereban
& legati ab hedius & treuiris ueĩẽbãt. Hedui questu ꝙ
harudes tergali ꝗ nuꝑ ĩ gallia trãsportati eẽnt fines cor
popularẽt᷑. sese ne obiidib ꝗde datis pace Ariousti redi¬
mere potussent. Treuiri aũt pagos centum sue uor
ad ripa rheni cõsedisse: ꝗ rheni transire conarentur¬
Iii preesse Nasua & Cymberiu trẽs. lub reb caesar uehem̃t cõmotꝰ
maturãdu sibi existimauit: ne si noua manus sueuor cu uete¬
rib copus Ariousti sese cõiuxiss&e minus tãcile resisti poss&.
Itaꝙ re frum̃taria ꝗͣ cele̾rĩẽ potuit cõparata: magnis itineribus

Expanded text:
neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarenturhis praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus