comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
itur prior debitor credicori.
rem uiliori p̃cio adduatet ĩ
id p̾ciũ creditorisuo delegau̾¬
m̃ti e̾e̾ et si credicor pecuniãi
muliere pet̾est exceptõm uti¬
lem fore ꝙͣius creditor existi¬
mau̾it muliere debitricẽ ma
mutuata ẽ ut manto crederet
ñ obstaturam exceptõm. sucr¬
eclitor igñorau̾it in qmͣ cãm¬
mulier mutuaretur qm̃ qd̃
mulier dixiss dixiss sibirem
dotis nõie obligata et ccditor
curass ei peti̾am dotis solui
mulien ⁊ pecinia ꝑ credita i¬
dełetur si possor creditoradus
eam ẽiuana agentẽ exciperet
sin uolũtate eius pign datũ
ñ ꝓfutur minisi creditori scis¬
set ⁊ aliam pecuiam ei deben.
MAulier et ticius cumĩrem
Mmiłmem mutuarentur eiu¬
sdem petiu̾e rei fc̃i sunt. ñ om̃i¬
int̾cessisse dicebat nam siob
eam cãm mutuatifuunt ex
qua si creditor peciñam ñde¬
diss maius dapnũ mulieri
passura fu̾it uelutiꝙ ꝯmiũs¬

Expanded text:
itur prior debitor creditori. rem uiliori pretio addixerat et in id pretium creditori suo delegaueor pecuniam a muliere peteret, exceptionem utilem fore, quamvis creditor existimaverit mulierem debitricem marmutuata est, ut marito crederet, non obstaturam exceptionem, si creditor ignoraverit in qmulier mutuaretur, quoniammulier dixisset sibi rem dotis nomine obligatam et creditor curasset ei pecuniam dotis solui, ieri etiam pecunia credita deberetur: si possessor ‹c›reditor aduersus eam Seruiana agentem exciperet 'si non uoluntate eius pignus datum non profuturam, nisi creditor scisset etiam aliam pecuniam ei deberi. Mulier et Titius, cum in rem communem mutuarentur, eiusdem pecuniae rei facti sunt: non omniintercessisse dicebat. nam si ob eam causam mutuati fuerint, ex qua, si creditor pecuniam non dedisset, maius damnum mulier passura fuerat, veluti qu
Abbreviated transcription (Latin):
p. d ent᷑ dicenõ si socius
renuntiau̾it societati qui rei
publice c̃adiuet inuitus sit
abfuturus qm̃ius ñ nũqm̃
ei obici possit qr potuit et ꝑ ali¬
um societate ad ministrare ⁊
socio committ̾e s ħ ñ alias n¬
si uaide sit ydoneus socius aut
facił. a futuro ⁊ ꝑ alpor socie¬
tatis iministrato. ¶ Qui ĩgit᷑
pascilcitur neduudat nisia¬
liqͣ iusta i̾ int̾cedat nec uen¬
dere poͣtitꝰ nec. iliq̃ rõne efficiet
ut diuidatur.¶ S sanepot᷑
dici uenditom quid ñ im̃ped¬
iri s excẽp̃tõm adu̾s emptorẽ

Expanded text:
 erit dicendum, si socius renuntiauerit societati, qui rei publicae causa diu et inuitus sit afuturus: quamuis nonnumquam ei obici possit, quia potuit et per alium societatem administrare uel socio committere: sed hoc non alias, nisi ualde sit idoneus socius aut facilis afuturo etiam per alium societatis administratio. Qui igitur paciscitur ne diuidat, nisi aliqua iusta ratio intercedat, nec uendere poterit, ne alia ratione effici‹a›t, ut diuidatur. sed sane potest dici uenditionem quidem non impediri, s
Abbreviated transcription (Latin):
sit id est et si maltius rẽ fuerit
ũsuis s et sipłes sint fructua¬
rũ uł bonefid̃i possõres umis
ꝯuentus cetos lib̾at qmius
ñ maioris peculii qnͣcitate ꝙ̃
penes seꝯdepnari debeatͥ s lic
ħ ñire contingat.t̾m equitas
dictat iuditiũ. i eos dari qa
occ̃onenins lib̾antur ut ma¬
gis eos ꝑcept̃o qm̃ intencio
ubet nam qui cũ suo cõtͣhit
umusum peculiũ enis q ubi¬
cũq ẽ ułnti pr̃onium ĩtuetur.
¶ ꝑħaũt iudit̾o lic restauret᷑ re¬
cedes tñ et am̃ti et decessiõis
rõm hr̃i oport et ĩo siue hodie
nicħ sit in peculio siueaccess¬
erit aliquidꝓsens status pe¬
culii spectand ẽ. qͣre circauen¬
ditorem et emptorem ħ nob̃
nidetur inus q accessit pecłio
posse nos ab emptore ꝯsequi

Expanded text:
fuerit uersum. sed et si plures sint fructuarii uel bonae fidei possessores, unus conuentus ceteros liberat, quamuis non maioris peculii, quam penes se est, condemnari debeat. sed ‹licet› hoc iure contingat, tamen aequitas dictat iudicium in eos dari, qui occasione iuris liberantur, ut magis eos perceptio quam intentio liberet: nam qui cum seruo contrahit, uniuersum peculium eius quod ubicumque est ueluti patrimonium intuetur. In hoc autem iudicio licet restauretur praecedens, tamen et augmenti et decessionis rationem haberi oportet, et ideo siue hodie nihil sit in peculio siue accesserit aliquid, praesens status peculii spectandus est. quare circa uenditorem quoque et emptorem hoc nobis uidetur uerius, quod accessit peculio posse nos ab emptore consequi
Abbreviated transcription (Latin):
as altius sublatas nͣabns ali¬
oquin si nic noni fec̾is retinco
fuitutem Item sitign ĩmis¬
si edes tue fuitutem debent. et
ego exem̾o tignum. ita demum
mito ius inͥcum. situforam̃
uñ exemptum ẽ tignum obtũ¬
rau̾is. et ꝑ ꝯstitutum tempus
itahabius alioquin si nicħ no¬
ui fec̾is integnum uis meum

Expanded text:
as altius sublatas habueris: alioquin si nihil noui feceris, retineo seruitutem. item si tigni immissi aedes tuae seruitutem debent et ego exemero tignum, ita demum amitto ius meum, si tu foramen, unde exemptum est tignum, obturaueris et per constitutum tempus ita habueris: alioquin si nihil noui feceris, integrum ius suum
Abbreviated transcription (Latin):
affitiatur si cũ ipõiure noxalis
accõ adusꝰ eũ competit. necc̃itas
ei ĩponatur. ut litis estimatõm

Expanded text:
adficiatur, si, cum ipso iure noxalis actio aduersus eum competit, necessitas ei imponatur, ut litis aestimat
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ millum adoptare filiũ
sine iussu principis põt̾. necde
mofficõso testõ cius qm qui
sibimiem adoptiuam falsocẽ
existimabatage pot̾. ¶ In ca ꝓ¬
uintia de moffit̃oso cest̃o agi
oport in qua scriptibr̃des do¬
nicilium hñt.

Expanded text:
 nullum adoptare filium sine iussu principis potest, nec de inofficioso testamento eius, quam quis sibi matrem adoptivam falso esse existimabat, agere potest. In ea provincia de inofficioso testamento agi oportet, in qua scripti heredes domicilium h
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃to accusatone delicte
pacto tnͣsactum ẽ nec fides ab
h̾rde tnsactõni p̾statur. moffi¬
tõsi cãm integram ẽẽ placu̾it.
Ei quise filium eius affirmat
qui destõ id denegauit. tñ cum
exhrdauit. de inoffitõso cestam̃¬
to causa suꝑest. ¶De moffitõ
sotestõ militis dice nec miles
pot̃. ¶De moffitoso tͣeͣsro nepo

Expanded text:
testamento accusatione de lite pacto transactum est nec fides ab herede transactioni praestatur, inofficiosi causam integram esse placuit. Ei, qui se filium eius esse adfirmat, qui testamento id denegauit, tamen eum exheredauit, de inofficioso testamento causa superest. De inofficioso testamento militis dicere nec miles potest. De inofficioso testamento
Abbreviated transcription (Latin):
facuitatũ que p̾ moffitõsi cest¬
am̃ti accusatõm pro ꝑte ei uẽd¬
icabantur. dec̾m ea que adu̾sa¬
rium ei sub mustrare necc̃e
hr̃et usq ad finemlitis. ¶ De
cestõ matris que existimans pe¬
rissc filium aliũ hr̃dem instit
Nur. Cunnir militẽ filium
falso. audiss decessisse et cest̃o
brdes alios institiuiss. diuus
adrianus decreuit hr̃ditate
ad filium ꝑtin̾e ita ut lib̾tate
et lẽgata prestentur. hic illd̃
annotatur ꝙ de lib̾tatib et de¬
legatis adicitur. Namcũ inof¬
gatariis int̾ scriptos hrdes eũ
qui de mofficõso dest̾o. igit. ad¬
eẽ etiam legatarios et nolun¬
catem defuncti tueriꝯstitutũ
ẽ eisdemq ꝑmissum est etia
appellart si contͣ cestam̃tum ꝓ¬
nuñtiatum fu̾it. ¶ De moffitõ¬
so testõ mrisspurii quo filiii
dicẽ possunt.Quanuisin¬
stituta mofficoni cestĩ accusat¬
ione res tnsactõne finita ul de
net. Et id date in eo lib̾tates at
legata usquequo falcidia per

Expanded text:
facultatium, quae per inofficiosi testamenti accusationem pro parte ei uindicabantur, decerni eaque aduersarium ei subministrare necesse habere usque ad finem litis. De testamento matris, quae existimans perisse filium alium heredem institCum mater militem filium falso audisset decessisse et testamento heredes alios instituisset, diuus Hadrianus decreuit hereditatem ad filium pertinere ita, ut libertates et legata praestentur. hic illud adnotatum quod de libertatibus et legatis adicitur: nam cum inofgatariis inter scriptos heredes et eum qui de inofficioso testamento agit: adesse etiam legatarios et uoluntatem defunctsdem permissum est etiam appellare, si contra testamentum pronuntiatum fuerit. De inofficioso testamento matris spurii quoque filii dicere possunt. Quamuis instituta inofficiosi testamenti accusatione res transactione decnet: et ideo datae in eo libertates atque legata, usque quo Falcidia per
Abbreviated transcription (Latin):
matom obtułit depeculio de¬
dũcendum ẽ ꝙ si noxe dedit
nicħe̾ deducendum ¶Med
et si quid dominus solutimi
se fui nomine repmisit. dedu¬
cioportebit ꝙ̾. ad̃m si quiddo¬
mino ẜnus ꝑdebĩtore expro¬
mis.it. Dtdem ẽ et siplib̾tate
quid domino expromisit q̃si
debicor dñ sit effectus s irade¬

Expanded text:
it, de peculio deducendum est: quod si noxae dederit, nihil est deducendum.Sed et si quid dominus soluturum se serui nomine repromisit, deduci oportebit, quemadmodum si quid domino seruus pro debitore expromiserat. idem est et si pro libertate quid domino expromisit, quasi debitor d
Abbreviated transcription (Latin):
locaiut. nicħ̾ agit. namet siex
re mea inquit a me stiplatus
sit᷑ nicħãgit ñ magis qm̃ ser¬
uus alienus bona fide micħ
demfirem meam ame fructua¬
rio conducat. me ñ oblig̾auit
et regularit̾ desmit quod ꝗs
ab ałio micħ stipulando. acꝗͥrit.
idamestipulando nicħ ãgiqn
forte inquid noĩatim domin¬
o suo stipuictur ame nͣꝯ duc¬
at. ¶Si duos fructuarios ꝓpo¬
nas et ex alt̾ius re ẜuus sitsti¬
pulatus. queritur utrum id¬
cotum an pro ꝑte qmͣ ht̃ usũ
fructum ei queratur. Namet
idem est ap̃ scenolam agitatũ
tum rõm q ħ facere ut si exre
alt̾ius stipuletur. ꝑtem eidum
minatim sit stipulatus necdu¬
bitari deb̾e quin adiecto nõie
solidum ei queratur id̾q ait
et si iussu eius stipuletur. qm̃
iissu pronomine accipimꝰ¬
sidem et infructuariis erit dicẽ¬
dumut quo can sicõtum acq¬
ritur fructuario ꝓprietatis do¬
mino erit quesitum qͣm exre
fructnarii quer ei posse ostẽ
ructus sit constitutus. in et si

Expanded text:
locauerit, nihil agit: nam et si ex re mea, inquit, a me stipulatus sit, nihil agit, non magis quam seruus alienus bona fide mihi idem si rem meam a me fructuario conducat, me non obligabit. et regulariter definiit: quod quis ab alio stipulando mihi adquirit, id a me stipulando nihil agit: nisi forte, inquit, nominatim domino suo stipuletur a me uel conducat.Si duos fructuarios proponas et ex alterius re seruus sit stipulatus, quaeritur, utrum totum an pro parte, qua habet usum fructum, ei quaeratur. nam et idem est apud Scaeuolam agitatum tum rationemque hoc facere, ut si ex re alterius stipuletur, partem ei dumuod si nominatim sit stipulatus, nec dubitari debere, quin adiecto nomine solidum ei quaeratur. idemque ait et si iussu eius stipuletur, quoniam iussum pro nomine accipimus. idem et in fructuariis erit dicendum, ut quo casu non totum adquiretur fructuario, proprietatis domino erit quaesitum, quoniam ex re fructuarii quaeri ei posse ostendructus sit constitutus, an et si
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit. et cum lib̾tis possehos
sñam et cubo ꝓbat. s anetia
inquilinũ reciꝑe possit. ap̃ labõ¬
nem memini tractatum libro
postiorum. ¶ Et ait labo. eum
ꝗ ip̃e hitat. inqlinum posse reci

Expanded text:
scripsit, et cum libertis: posse hospsententiam et Tubero probat. sed an etiam inquilinum recipere possit, apud Labeonem memini tractatum libro posteriorum, et ait Labeo eum, qui ipse habitat, inquilinum posse reci
Abbreviated transcription (Latin):
nsiuirant et ad pecunas
et ad om̃s res locum bĩ et de
opͣis insiurand̃ deferripot̾ nec
dumninuria quen adu̾sariũs
pot̾ cum possit iusuirand̃ ref.¬
rit tutus ꝑ relatõm et ĩo ex hc
ca putat m̃icell et recte. ant re¬
mittend cinsiurand̾ant sꝑa¬

Expanded text:
s et ad omnes res locum habet: etiam de operis iusiurandum deferri potest. nec de iniuria queri aduersarius potest, cum possit iusiurandum referit tutus per relationem. et ideo ex hac causa putat Marcellus, et recte, aut remittendum ei iusiurandum aut spa
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum magrãtum posseasp¬
iraic aũt. ad nouum penitus
exemplis. ¶ Remonct. itez
a postulantop iliis: ẽt eum q
corpore suo muliebria passus
hostium stupratus c̃a deb ño¬
tan s edicto. ut pomp̃ ait et q
capitali crimine dampnatus

Expanded text:
coeptum magistratum posse, adspirare autem ad nouum penitus exemplis.Remouet autem a postulando pro aliis et eum, qui corpore suo muliebria passus hostium stupratus est, non debet notari, ut et Pomponius ait. et qui capitali crimine damnatus
Abbreviated transcription (Latin):
ti fructus pr̃andi sunt. ita et ꝓ¬
prictatis domino sinegatoria
omibo reb.ita demum sinsit
possor qui agat. nam et possõri
ꝯpetunt. qr si possident nichu
fructuum nomine ꝯsequentur.
¶Q ergo offitium erit midicisͤ
q̃m ł ut securus ꝯsequatur fru¬
ctuanus fruendi licentiam ꝓpri
um accepit si desierit possidere
sine doio. absoluetur ꝙ siliti se
obtunt et q̃i possor ictõm deu¬
sufructu accepit dapnabitur.

Expanded text:
ti fructus praestandi sunt, ita et pti fructus praestandi sunt, ita et proprietatis domino, si negatoria omnibus ita demum, si non sit possessor qui agat nam et possessori competunt: quod si possident, nihil fructuum nomine consequentur. quid ergo officium erit iudicis quam hoc, ut securus consequatur fructuarius fruendi licentiam, propum accepit, si desierit possidere sine dolo, absolvetur: quod si liti se obtulit et quasi possessor actionem de usu fructu accepit, damnabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus uicini fundi dominũ.
Sipartis sundi usuffructus
ꝯstituatur pot̾ de eo in remagi
siue uendicet ꝗs usũfructum
siue. alii neget. ¶ In hiis autẽ
acc̃onib que de usufructuag¬
uitmr etiam fructus uenire
plusqm manifestũ ẽSi pꝰ
litem de usufructu testatam.
fu̾it finitus ususfructus. ande¬
sinat ult̾ius usuffructus deb̾i¬
et puto desm̾e. Nam et si mort.
ario qui uicit omĩs causa resti¬
tuenda ẽ. et ĩosi ẜui fu̾it ususfr¬
uctus legatus quicquid ex rei
fructuaruiur ex oꝑis sis ꝯsecu¬
tus ẽ possõr debebit restitũe s
si forte tempore usuffructus am¬
issus ẽ alio quid possidente. alio
aũt liti se offerente ñ sufficit eũ
usumfructũ it̾m renouare u̾m
can̾e eum quo de euictõne usus
fructus oport Quid enim si ser¬
uum aut fũdum ꝗ possidebat
pignori ded̾it. is qr. ib eo ꝗ pig̃¬
nori accepit m̃re uti prohibet᷑
debebit itaq hr̃c cautum. Sic̃
fructuario in rem ꝯfessoria agẽ¬

Expanded text:
aduersus uicini fundi dominum. Si partis fundi usus fructus constituatur, potest de eo in rem agi, siue uindicet quis usum fructum siue alii neget. In his autem actionibus, quae de usu fructu aguntur, etiam fructus uenire plus quam manifestum est. Si post litem de usu fructu contestatam fuerit finitus usus fructus, an ulterius fructus deet puto desinere: nam et si mortuuario qui uicit omnis causa restituenda est: et ideo si serui fuerit usus fructus legatus, quidquid ex re fructuarii uel ex operis suis consecutus est, possessor debebit restituere.Sed et si forte tempore usus fructus amissus est alio quidem possidente, alio autem liti se offerente, non sufficit eum usum fructum iterum renouare, uerum cauere quoque eum de euictione usus fructus oportet: quid enim si seruum aut fundum is qui possidebat pignori dedit isque ab eo qui pignori accepit iure uti prohibetur? debebit itaque habere cautum. Sicut fructuario in rem confessoriam agen
Abbreviated transcription (Latin):
impetrabit. ¶De qua. auĩt resti¬
tutõne p̾cor loquitur utrum
de ca que a principe uł a senatu¬
est pomp̃ querit et putat deea
restitutone sensum quem prm¬
ceps uł senaͣtus indullit sã. auĩt
et p̾tor restituere possit. q̾ritur.
et michi uidetur talia p̾torum

Expanded text:
bitur.De qua autem restitutione praetor loquitur? utrum de ea quae a principe uel a senatu?Pomponius quaerit: et putat de ea restitutione sensum, quam princeps uel senatus indulsit. an autem et praetor restituere possit, quaeritur: et mihi uidetur talia praetorum
Abbreviated transcription (Latin):
psonis postuiare ꝓhibentur.
hu pro.ilio qmͣ pro quo liceb¬
it miure ap̾ me ne postulent.
Hoc edicto ꝯtinentur et alii
om̃s qui ẽdc̃o pretoris ut ĩfa¬
mes notantur qui om̃s nisi
ꝑ se et cͥcis ꝑsonis nc postulent¬
b qui sup̃scripti sunt. minte

Expanded text:
personis postulare prohibentur: hi pro alio, quam pro quo licebit, in iure apud me ne postulent.' hoc edicto continentur etiam alii omnes, qui edicto praetoris ut ‹in›fames notantur, qui omnes nisi pro se et certis personis ne postulentomnibus, qui supra scripti sun
Abbreviated transcription (Latin):
lumpnie publici iudicũdãp¬
natus et qͥopas suas ut cum
bestiis pugnaret locãuit besti
alia dentata bestia mansueta gͦ
qui locauit solus nogatin: siue
depugnau̾it siuc no ꝙ si depug¬
nau̾n cum ñ locass opas suas.
ni tenebitur ñ enim quicum
restus pugnaint tenebitur. e
qui opas suas ins̾ locaint dẽ
mq eos qui uututis ostendẽ¬
de causa s facunt sine m̃cẽde.
ñ ten̾i. aiũt uetes nisi ĩ nena
passi sunt se se honoraruhos
que regioninoceat. ex̃ areͣna.
ñ ẽ notatus. ¶ Hus igitur pso¬
nis que ñ urtutis causa cum

Expanded text:
lumniae publici iudicii damnatus. et qui operas suas, ut cum bestiis depugnaret, locauerit. bestialia dentata mansueta? ergo qui locauit solus notatur, siue depugnauerit siue non: quod si depugnauerit, cum non locasset operas suas, non tenebitur: non enim qui cum bestiis depugnauit, tenebitur, sed qui operas suique eos, qui virtutis ostendendae causa hoc faciunt sine mercede, non teneri aiunt veteres, nisi in harena passi sunt se honorari: eos quae regioni nocet, extra harenam: non est notatus. his igitur personis, quae non virtutis causa cum
Abbreviated transcription (Latin):
U.Dimulier÷ͣ senatus con¬
suitum uellcianũ ꝓme int̾ce¬
ssiss titid ego mulieri id solu¬
issem et ab ea ticius cam pecu¬
nam pet̾etiexcept̃o hr senat
consulci ñ est ꝓ futura mulie¬
rine eam pecunam ꝓdat cũ
ab ea muliere que contͣ senatꝰ
ꝯsultum int̾cess. fideussore
accepissẽ gaus cassius respon¬
dit itademũ fiderussori excep¬
cõm dandam si.⁊ muliere ro¬

Expanded text:
.Si mulier contra senatus consultum Uel‹leia›num pro me intercessisset Titio egoque mulieri id soluissem et ab ea Titius eam pecuniam peteret, exceptio huius senatus consulti non est profutura mulieri, ne eam pecuniam perdat, cum ab ea muliere, quae contra senatus consultum intercessisset, fideiussorem accepissem, Gaius Cassius re spondit ita demum fideiussori exceptionem dandam, si a muliere ro
Abbreviated transcription (Latin):
tus editi sunt. nicħ fuit quod
simtti deb̾et nũc est post edit¬
ionemutum ex hiis que edet¬
ipẽ simitt̾e debebit. in ex hiisq̃
editasuͣt uidendumẽ puto
aut̃ mnus ea que pleno grege e.¬
dita sunt ad fructuariu ꝑtin¬
ere s postĩorem gregis casum
noce debe fructuario ¶Sũmi¬
itere. autem fac̾ti est: et̾ iuł ꝓpric
dicit disꝑtire et diuid̾e et diuis¬
ionem qm̃dam fac̾e. ꝙ dnium
fructus alienus eẽt ꝗs edificass
int̾ tempus quo usufructus
pit suꝑfitie subi.ita. restitum
sumfructum uet̾es renderũt

Expanded text:
tus editi sunt, nihil fuit quod summitti deberet, nunc est post editionem: utrum ex his quae edentur summittere debebit, an ex quae edita sunt, uidendum est. puto autem uerius ea, quae pleno grege edita sunt, ad fructuarium pertinere, sed posteriorem gregis casum nocere debere fructuario. Summittere autem facti est et Iulianus proprie dicit dispertire et diuidere et diuisionem quandam facere: quod dominium fructus alienus esset, quis aedificasset, intra tempus quo usus fructus perit superficie sublata restitui usum fructum ueteres responderunt
Abbreviated transcription (Latin):
na mͣcipiamdotem dedit
ea condione in ꝑiculo cͣius est¬
ent. et siquid ex hiis natum
ẽet: ad eam ꝑtineat stanpacto
conuento oportebit. Nã ꝯstat
abuxore sua acceꝑat. int̾q eos
conienat. ut m̃cedes eius fũ¬
di uir uxori nõie antii daret᷑
c̾tapensione colendũ iocau̾at
eaq cũ m̃cedes eius fũdi deẜec
decesẜat. et filiam solã hrdem
reliq̾rat. et diuortiũ fc̃m erat.
uir eius dem̃ petebat amułre
m̃cedes qͣs mat̾ debu̾at placu¬
it exceptom mułri dariñ debe
ac sunt̾ se et uirũ ñconueĩss¬

Expanded text:
tem dederit ea condicione, ut periculo eius essent et si quid ex his natum esset ad eam pertineat, stari pacto conuento oportebit: nam constat ab uxore sua acceperat interque eos conuenerat, ut mercedes eius fundi uir uxori annui nomine daret: certa pensione colendum locauerat eaque, cum mercedes eius fundi deberet, decesserat et filiam suam solam heredem reliquerat et divortium factum erat: vir deinde petebat a muliere mercedes, quas mater debuerat. placuit exceptionem mulieri dari non debere "ac si inter se et virum non convenis
Abbreviated transcription (Latin):
surd̾ est. ¶ Seruo qnẽ tͥ uendid̾am pe¬
cumam credidi qͥsitu̾ est anmͥ itaĩ te
accio de pecuuo dari debeat. ut deducat᷑
post eam debe ceꝑit. ex que apparet ho¬
nus eins peculii ꝙ ap̾ me remanẜit
ad ptioris t̾pris ccͣtꝯ ꝑtmn̾e non debere¬
Norent᷑. Pecumũ ⁊ ex eo ꝯsistit qd̾ par¬
simonia sua ꝗs ꝑauis. uł efficie me¬
ru̾it a quol sibi donari id ꝙ ułt ꝓpͥu̾¬

Expanded text:
surdum. Seruo quem tibi uendideram pecuniam credidi: quaesitum est, an ita mihi in te actio de peculio dari debeat, ut deducatur postea mihi debere coeperit. ex quo apparet onus eius peculii, quod apud me remanserit, ad posterioris temporis conum. Peculium et ex eo consistit, quod parsimonia sua quis parauit uel officio meruerit a quolibet sibi donari idque u
Abbreviated transcription (Latin):
s̾.Quamꝙ in arbitrio macris pat̾ ẽẽ
uoluit ain imptus filia cc̃is collocaretur
srustra t̃n ab ea tutor datus eliget᷑. n ẽi
ne nuptuis cutori comite̾t. ¶ Mułr lib̾to
uiri ac patroni sni mala rõne ꝯtungitur
Tutor ꝗ it̾es curatori reddide debuit
puellam snam antte ꝯsticutũ ep̾s etatis cio
niorem dnce̾ nẽ matre̾ ex auo mͣio stam p̃¬

Expanded text:
uamquam in arbitrio matris pater esse uoluerit, cui nuptum filia communis collocaretur, frustra tamen ab ea tutor datus eligetur: neque liae nuptias tutori committeret. Mulier liberto uiri ac patroni sui mala ratione coniungitur. Tutor, qui rationes curatori reddidit, puellam suam ante constitutum tempus aetatis eius uxorem ducere nec matrem ex alio m
Abbreviated transcription (Latin):
artiamus. Adiuo pio retum est isset.
zilib̾tina senatore̾ deceꝑit qͣi ingenuar
ei nupta est ad exemplin pretoris edc̾i
tantam ineam accõni qͣm ex dote ulłm
lucrum habet que nulla est.

Expanded text:
arum A divo Pio rescriptum est, si libertina senatorem deceperit quasi ingenua et ei nupta est, ad exemplum praetoris edicti dandam in eam actionem, quia ex dote nullum lucrum habet quae nulla est.
Abbreviated transcription (Latin):
magistratus intutele ꝑicłm incidit. uł
fitemẜit quis ꝓtucore uł curatore quia
nec innu̾m trium tutelaꝵ hoc impu¬
catur. et ꝯseqn̾s est hoc ꝓbare. E gͦ si h¬
onoris ca cutor tatus sit qͣtinus nunc hiꝰ¬
s racio me inc̾cium ducit. ꝙ dcm est et
honorariũ tutorem ꝑ icłm solere pati si.
male passꝰ sit ad nimistrari tucelam.
Qum au̾t mle quicũꝙ datus est gutor
cessat in administrat̾dem nõ est dubi
tandum qr ꝑ inde tenr ex sacris ꝯstitu¬
excusare aliquo titulo nec inꝓricu ꝓ
bat̾oes hiet excusat̾ois neg̾om fu̾it di¬
iatum. ⁊ int̾moras pnpilla ad oleu̾it. an
post pub̾tatem officio finico excusat̾aem
eius recipi oporteat. slam ⁊ sirecipiatur

Expanded text:
magistratus in tutelae periculum incidit vel fideiusserit quis pro tutore vel curatore, quia nec in numerum trium tutelarum haec imputantur: et consequens est hoc probare. Quid ergo si honoris causa tutor datus sit? quatenus nec hsed ratio in contrarium ducit, quod dictum est et honorarium tutorem periculum solere pati, si male passus sit administrari tutelam. Quin autem ille, qui, cum datus est tutor, cessat in administratione, pertineat tandum, quia perinde tenetur ex sacris constituexcusare aliquo titulo nec in promptu probationes haberet, excusationis negotium fuerit dilatum et inter moras pupilla adoleuerit, an post pubertatem officio finito excusationem eius recipi oporteat: nam si recipitur
Abbreviated transcription (Latin):
cions ꝑcepta qͣnis ĩibis or̾onis cautum sit
ne uxosᷤ ^ tucor pupillam suam ducat m̾n
tutoris dux̾it pupillam illicite postea ꝙ
eniancipatus funt credend̾ t̃ẽ ad optiuis fĩ¬
lus emancipatis senatũ n̾e̾ sensisse quia
post emancipat̾dem in totum ad optiue
filie famine obluisamt᷑. naturales lib̃i
licet in adoptione̾ dati fu̾int senacꝰ.ꝯ.

Expanded text:
tione recepta. Quamvis verbis orationis cautum sit, ne uxorem tutor pupillam suam ducat, tamen tutoris duxerit pupillam illicite posteaque emancipatus fuerit? credendum est de adoptivis emancipatis senatum non sensisse, quia post emancipationem in totum adoptivae familiae obliviscuntur. Naturales liberi licet in adoptionem dati fuerint, senatus
Abbreviated transcription (Latin):
si qͣs initio incluẜit oꝑis siisuł pꝰ sibi¬
niet ipse inaid̾unt dilapse ue fui̾t. hoc
fructuaru uiris sint omodissime tñ ne
eꝑ singła aĩalia facltatis fru̾aru pp̃dis¬
cret̾dem dificilem uis inc̃tum sit suffic̃

Expanded text:
initio incluserit operis suis uel post sibimet ipsae inciderint delapsaeue fuerint, hae fructuarii iuris sint? commodissime tamen, ne per singula animalia facultatis fructuarii propter discretionem difficilem ius incertum sit, sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
mitend̾ usum .f. ꝑtinent et ẜuari solẽt.
Cet̾m in ciamodi uenditõem spectand̾
id erit.ꝙ uit̾ em̃tem uendente̾q ⁊uen̾it
ut si apparu̾it legati causa eu .f. accept̾
tore emrtori debeat.
cebat᷑. ne ꝑpetuis fieret.qr nec morte n
uendi essent. ineo usn .f. municipes.
⁊ placuit centũ annos cuendos esse mi¬
ncipes. qris finis uite longem hois est.

Expanded text:
mittendum usufructum pertinent et seruari solent. ceterum in eiusmodi uenditione spectandum id erit, quod inter ementem uendentemque conuenerit, ut si apparuerit legati causa eum usum fructutore emptori debeat. debatur, ne perpetuus fieret, quia neque morte nec uendi essent in eo usu fructu municipes: et placuit centum annos tuendos esse municipes, quia is finis uitae longaeui hominis est.
Abbreviated transcription (Latin):
nõi acm pprietario. uił uissuco ipsi ao¬
ꝗrere.c̾c. au̾t nicħ ag. Si ñ exre fructu¬
ari nec oꝑil suis fructuario stirsetur.¬
¶ Seriuis fructuario siusũ .f. inse dari
stiplet᷑. aut sine nole aut nõiatim. ꝓpͥe

Expanded text:
nominatim proprietario uel iussu eius, ipsi adquirere. contra autem nihil agit, si non ex re fructuarii nec ex operis suis fructuario stipuletur.Seruus fructuarius si usum fructum in se dari stipuletur au
Abbreviated transcription (Latin):
Suenerit. unde si fundi fructus por¬
tic petat᷑. ⁊ absołone secuta postea ꝑs
alt̾a que adcrerut nendicetur. ĩ litem
ꝗdem ꝓprietatis iudicate rei ex cept̾o̾¬
nem obstare. in fructꝰ uͦ nõ obstare

Expanded text:
conuenit: unde si fundi uel fructus portio petatur et absolutione secuta postea pars altera quae adcreuit uindicetur, in lite quidem proprietatis iudicatae rei exceptionem obstare, in fructus uero non obstare
Abbreviated transcription (Latin):
no pr̃an dicend̾ siei soluatur fructua¬
rio ad ꝗri. ¶ Int̾d̾ tn inpendenti est. cui
adgrat iste fructuanꝰ ẜuus. ut puta si
riui cmit. ⁊ ꝑ tradic̾em accep. uec dum
int̾im cuio sit qr. ⁊ iuł .ł.xxx.d̾. seribit.
precii declaratam cius sit ẜui. Nlamex
fructuarii
re ircte fruccuariu fauss. Is qi est et si
au̾am.Nam nu̾atio declarabit. cui ad ꝗ¬
sita stipło sit. gͦ ostendimꝰ ĩpencenti ẽs
dñium donec preciũ iinieturi ꝗͣd gͦ si
amisso usi.f. cimc ṗ̾cium numeretn:¬

Expanded text:
m, dicendum, si ei soluatur, fructuario adquiri.Interdum tamen in pendenti est, cui adquirat iste fructuarius seruus: ut puta si seruum emit et per traditionem accepit necdum interim cupretii declaraturam, cuius sit: nam si ex re fructuarii, retro fructuarii fuisse. idemque est et si cuniam: nam numeratio declarabit, cui sit adquisita stipulatio. ergo ostendimus in pendenti esse dominium, donec pretium numeretur. quid ergo si amisso usu fructu tunc pretium numeret
Abbreviated transcription (Latin):
uis soliuit. nõ faciet mimos accipientis¬
nnos singłos c̾tum aliꝗd stipłet᷑.eoꝵ ꝗͥ¬
ai gret᷑ fructario seq̃ntal uero stipłs
adpprietariũ transit. Semel ad ꝗsita fr̃¬
uauario ꝙͣuis no̾ soleat stipis semił cuu
p aeꝗsita ad aliũ transire nisi ad hrde̾

Expanded text:
oluit seruus, non faciet nummos accipientisannos singulos certum aliquid stipuletur, adquiretur fructuario, sequentium uero stipulatio ad proprietarium transit semel adquisita fructuario, quamuis non soleat stipulatio semel cui quaesita ad alium transire nisi ad heredem
Abbreviated transcription (Latin):
am taxat usꝯ .f. reciꝑet᷑ plenam ꝓprie¬
uatem ħidemi ciꝯ debitur̾ sit. ħita se hre
manifestꝰ inc̾a legatoꝵ apparet. et emĩ
sihes a quo de tracto usuf. ꝓprietas lega¬
ta sit. priꝰ ꝙͣ ex testam̾̃to ag̾etur decessit¬
: aiuo dubitand̾ ͥnhrs eiꝯ plenã ꝓprieta¬
ouligatum esse hrdem qͣnti legataru
uit̾sit mora̾ fc̃am nõ esse. ut sel ex eo
t̾pr uidiem in quo ẜuus sit mortuus
usꝯ .f. extimetur.cui illud qͦ sequẽs
est. ut supse ticius moriatur. siłr ex eo
tpͦs que mora ticu sit facta indie mor.¬

Expanded text:
plenam proprietatem heredem eius debiturum. hoc ita se habere manifestius in causa legatorum apparere: etenim si heres, a quo detracto usu fructu proprietas legata sit, priusquam ex testamento ageretur, decesserit, minus dubitandum, quin heres eius plenam proprietaobligatum esse heredem, quanti legatarii intersit moram factam non esse, ut scilicet ex eo tempore in diem, in quo seruus sit mortuus, usus fructus aestimetur. cui illud quoque consequens esse, ut si ipse Titius moriatur, similiter ex eo tempore, quo mora sit facta, in diem mor
Abbreviated transcription (Latin):
cedatur.⁊ em̃ in ꝑsona socu eoꝵ aliquid
facere poisiuit.uł du̾i̾sis tp̃rib possint
⁊ ĩo non potest uni uł uuꝯ cet̾e.Rmq
dicend̾ est. sialc̃ cedat. alter leget fui¬
tutes. siam si om̃i socii legent fuituteᷤᷤ
legati cedit. nec eĩ sicut iuuentin̾.ata

Expanded text:
e in persona socii aliquid facere possunt, vel diversis temporibus possint, et ideo non potest uni vel unus cedere. idemque dicendum est et si alter cedat, alter leget servitutes. nam si omnes socii legent servitutes le
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ usum .f.ꝯcessis osticu̾et qͣtenꝯ est ad
fruend̾ necͣcium. Namq sciend̾ estait̾
ꝙfruendi gr̾a fructuario prẽstat᷑. no̾
uesse ẜuicutem n eñ pot̾ soli frũario fui¬
etus deb̾i. s si fundo debetur ⁊ ipse fruc

Expanded text:
um cessit constitueret quatenus est ad fruendum necessarium: namque sciendum est iter, quod fruendi gratia fructuario praestatur, non esse servitutem, neque enim potest soli fructuario servitus deberi: sed si fundo de
Abbreviated transcription (Latin):
ẜnics est ꝯpetunt nb inrem acc̾ones
¶Competit au̾t de ẜnitute accio dño
edificii neganti suitute̾ seniaino de¬
be̾ ciuo edes no̾ intotum libe̾ sunt :⁊ ei
cum quo agitur suitutẽ nõ debet. U egͣ

Expanded text:
s est, competunt nobis in rem actiones. Competit autem de servitute actio domino aedificii neganti servitutem se vicino debere, cuius aedes non in totum liberae sunt, sed ei cum quo agitur servitutem non debent.
Abbreviated transcription (Latin):
picia lapsi legis falcidie beneũcio usino it̃
ianit ignorantum facti no̾ iuiis ꝓ cesse nec
stultis sołe succinti s errantib et licet nu¬
casum cessare repetito̾em dicend̾ est. Na
imaũ ꝯstitut᷑ois gn̾ale est. demonitiat ẽi
sino ꝑerrorem fai selutũ sit fide comissĩ
ꝙ incebitã fint nõ pesse reppeti. It et ia

Expanded text:
imperitia lapsi legis Falcidiae beneficio usi non sunt, sciant ignorantiam facti, non iuris prodesse nec stultis solere succurri, sed errantibus". Et licet muunc solum casum cessare repetitionem dicendum est. nam initium constitutionis generale est: demonstrat enim, si non per errorem solutum sit fideicommissum, quod indebitum fuit, non posse repeti: item et i
Abbreviated transcription (Latin):
rendo nota Ree possit. ¶S uiris ignora¬
tiam ne ꝓdesse. labeo ita acapiend̾ existi¬
mat. si iuris ꝯsulci copiam hr̾et. uł suap¬
rudentia instructus sit. ut cui facile sit sci¬
re ei detruntum sit mus ignerancia ꝙ
rans accipiend̾ est. ¶ Qui ignorauit dñm
esse rei uenditore plus iure est ꝙͣ mestima
cͥone mentis ⁊ides tam ⁊ si existimet
S dñs efficitur. ¶ Siꝗs ius ignorans le¬
ꝗ falcidia usus no sit: noc̾e ei dicit epla¬

Expanded text:
uirendo notam habere possit. Sed iuris ignorantiam non prodesse Labeo ita accipiendum existimat, si iuris consulti copiam haberet uel sua prudentia instructus sit, ut, cui facile sit scire, ei detrimento sit iuris ignorantia: quod raro accipiendum est. Qui ignorauit dominum esse rei uenditorem, plus in rementis: et ideo, tametsi existimet dominus efficitur. Si quis ius ignorans lege Falcidia usus non sit, nocere ei dicit ep
Abbreviated transcription (Latin):
s.Error facti nec marib ꝗd̾ in dãp¬
nis uł ꝯpendus ob est. Iuris añt error:
feminuis ĩ ꝯpendiis ꝓdest. Cet̾m om̃ib
iuris error indampnis amitende rei:
sue non nocet.

Expanded text:
Error facti ne maribus quidem in damnis uel compendiis obest, iuris autem error nec feminis in compendiis prodest: ceterum omnibus iuris error in damnis amittendae rei suae non nocet.
Abbreviated transcription (Latin):
sinat ꝓt̾cem. sĩc ⁊nuptie sunt. licet tes¬
tatio sine scriꝑtis habita est.
su ꝯsignat̾oe u̾itat fc̃m suũ prebeat no
ideo minꝯ ualebit ꝙ instr̾m nłłm de ea¬
sp. Si de tabulis testam̾ti lint̾cessis
teponendis agatur. et dubitetr cui eaᷤ

Expanded text:
sicut et nuptiae sunt, licet testatio sine scriptis habita est. consignatione ueritate factum suum praebeat, non ideo minus ualebit, quod instrumentum . Si de tabulis testamenti deponendis agatur et dubitetur, cui eas
Abbreviated transcription (Latin):
p̾terisse bonoꝵ possois in st̃o errac. Id̾e
est sipucet eum bonoꝵ possc̾em accep¬
isse s si sciat enui no̾ petisse tpͥs qͥ q ei
p̾terisse. Ignoret au̾t sibi ex successori¬
o capite ꝯpet̾e bon oꝵ possõem cedet ei
tpͥs qr iuuire errat. Id̾ dicemꝰ si ex asse
ħis instituta no pucet se bonoꝵ possõ¬
nem pet̾e posse ante aꝑtas tabulas. ꝙ
cum uis funtur ⁊ possit esse ⁊ debeat fc̾i
cassiꝯ siu̾am ignorantia sabmũ ita acci¬
piendam ex istimasse refert. nõ de ꝑdi¬
ti ⁊ nimium securi hominis.
negatur ꝓdesse facti uere ignorantiã
ꝓdesse constat.

Expanded text:
o errat. idem est, si putet eum bonorum possessionem accepisse. sed si sciat eum non petisse tempusque ei praeterisse, ignoret autem sibi ex successorio capite competere bonorum possessionem, cedet ei tempus, quia in iure errat. Idem dicemus, si ex asse heres institutus non putet se bonorum possessionem petere posse ante apertas tabulas: quod cum ius finitum et possit esse et debeat, facti Cassius ignorantiam Sabinum ita accipiendam existimasse refert non deperditi et nimium securi hominis. negatur prodesse: facti vero ignorantiam prodesse constat.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃.⁊ec suꝑma ignorantia ferenda est
fc̃m ignorantis nec scrupulosa in ꝗsit̾e
ex igenda est. Scientia eĩ ħ modo estim̾a¬
da est ut negligentia crassa aut niua
securitas sacis expedita fit. n delatoria
curiositas exigatur.

Expanded text:
Nec supina ignorantia ferenda est factum ignorantis, ut nec scrupulosa inquisitio exigenda: scientia enim hoc modo aestimanda est, ut neque neglegentia crassa aut nimia securitas satis expedita sit neque delatoria curiositas exigatur.
Abbreviated transcription (Latin):
asus. Non est nece pupilo ꝓbare ace¬
inssores ꝓtutore datos cum accipiebant¬
y doncos nd fiise. slam ꝓ batio exig̾nda
est ab mis quoꝵ officu fuit ꝓ ind̾ie ut
refers duplicare legatum uolu̾it an re
siam sicreditum petam ille. d. solutan
retur cesar m̃ inbec u̾ba rescrpsit et du¬
rũ ⁊ iniqu̾u est cum de statu etatis ali¬
cuiꝰ q̃reret᷑ et diu̾se ꝓfessiones ꝓferu̾t᷑
ei potissim̾ stare que nocet s cacognit᷑
u̾itatem excuti oꝑtet eͣr eo potissim̃ an¬
nos ꝯputari ex quo p̾cipuam fidem in :¬
cam repi ꝯstare credibilius udetur.¬
ip. Circa eum ꝗse ex ubtinitate in¬
tis fuit. sine tubio ipͥm oportebit inge¬
nuitatis c̾am age̾. doc̾eꝙ se ingenuũ ẽẽ.
tendat. ¶ Siꝗs au̾t fiducia ingenuita
ut sm̾am ferat ꝓ ingemutate faciente̾
hoc̃ est ingenitũ esse ut ꝓnũcietur: an
obtemꝑari ei debeat tractari pet̾ et no
abre esse opmor more ei gen ꝓbari se in¬

Expanded text:
um Non est necesse pupillo probare fideiussores pro tutore datos, cum accipiebantur, idoneos non fuisse: nam probatio exigenda est ab his, quorum officii fuit providere, ut refert, duplicare legatum voluerit an repnam si creditum petam, ille respondeat retur, Caesar noster in haec uerba rescripsit: 'Et durum et iniquum est, cum de statu aetatis alicuius quaereretur et diuersae professiones proferuntur, ea potissimum stare, quae nocet: sed causa cognita ueritatem excuti oportet et ex eo potissimum annos computari, ex quo praecipuam fidem in ea re constare credibilius uideturis. Circa eum, qui se ex libertinitate inonem libertinitatis fuit, sine dubio ipsum oportebit ingenuitatis causam agere docereque se ingenuum esse: ontendat? si quis autem fiducia ingenuitatut sententiam ferat pro ingenuitate facientem, hoc est, ingenuum se esse ut pronuntietur, an obtemperare ei debeat, tractari potest. et non ab re esse opinor morem ei geri probandi se in
Abbreviated transcription (Latin):
dit eiꝙͥs.s si sciat ꝗd̾ de funetũ esse cog¬
nacũ. nesciat au̾t ꝓximicatis nomine
bonoꝵ possoem sibi defferri aut se sciat
ei ꝙͥs qr inuire errat. It̾ et si frat̾ ꝯsan¬
guineus defiuicti eredat matre̾ pociorem
esse. ¶ Siꝗs nesciat se cognatum esse ĩ¬
terdum uuure intdum infacto errat.
siam si et lib̾m se esse ex ꝗb nata sit sci¬
Tat. Inra au̾t cognatois h̾re se nesciat ĩ ui¬
re errat. at siꝗs forte expositus quoꝵ pa¬
rentũ esse ignoret. fortasse ⁊ ẜuiat ali¬
cui putans se ẜi̾̃ esse. Infacto mag̾ ꝙͣ
inuire errat. It̃ siꝗs sciat ꝗd̾ alii delatã¬

Expanded text:
sed si sciat quidem defunctum esse cognatum, nesciat autem proximitatis nomine bonorum possessionem sibi deferri, aut se sciat ei tempus, quia in iure errat. idem est, si frater consanguineus defuncti credat matrem potiorem esse. Si quis nesciat se cognatum esse, interdum in iure, interdum in facto errat. nam si et liberum se esse et ex quibus natus sit sciat, iura autem cognationis habere se nesciat, in iure errat: at si quis forte expositus quorum parentium esset ignoret, fortasse et seruiat alicui putans se seruum esse, in facto magis quam in iure errat. Item si qui‹s› sciat quidem a
Abbreviated transcription (Latin):
cu ꝯuenic et ꝙ immicicie aut gre suspͥtce
cares ꝯfirmabicq uidex motũ aĩ fui ⁊ ar¬
gͣum̾tis ⁊ testun onus ⁊ que rei aptiora et
uero ꝓximiora esse aꝑerit. nõ ẽi admłtitu¬
dine respici eportet. s ⁊ ad scinseram testimo¬
cui qr loci testare uolentib ⁊ se ipsos et
auos testes uł signatores p̾bere ꝙ faciliꝯ
negocia explicent᷑ et ꝓbo reꝵ salua sit.
d̾. Produci testis nc̾ potest ꝗ ante in
ꝓduxit interrogari non placuit.
cim uni p̾stiter̃t testimoniũ dicant ꝙ et
in exsequtorib negoꝵ obfuandum est

Expanded text:
inimicitiae aut gratiae suspicione caret, confirmabitque judex motum animi sui ex argumentis et testimoniis, quae rei aptiora et vero proximiora esse compererit. Non enim ad multitudinem respici oportet, sed ad sinceram testimoque loci testari volentibus et se ipsos et alios testes vel signatores praebere, quo facilius negotia explicentur et probatio rerum salva sit. . Produci testis is non potest, qui ante in produxerit, interrogari non placuit. cinium praestiterunt testimonium dicant. quod et in exsecutoribus negotiorum obseruandum est
Abbreviated transcription (Latin):
publicis monum̾tis ciniꝰ quti u̾itas de̾pͥ¬
henditu: alias ñis testium. ał dignitas
firmat rei de qua q̾r fidem. hoc gͦ selu̾ tͥ
ꝓ bõis sp̃em cognitr̃em statim alii gare
naris. ¶ P̾ diuus adeianꝯ inmo rufino
ꝓasuli macedonie resqͥ sit. testib se non
testim oniis credit᷑m. u̾ba epse ad hanc ꝑtẽ
ꝑtinentia hec sunt. ¶ Q cͥmina obicetit
ꝙ intend̾at relegaretur. ¶ Gabmie qͥa
mayĩo idem princers inhec ñba rescͥpsit
Alia est aũctas peesentiũ testu̾ ana testi¬
momer que recitari solent. ẽecuingͦ de¬
lib̾a ut si retin̾e eos uelis deseis inpendia
¶Lege uina de ui cauet᷑ ne hac lege ĩ
reum testimo̾m dic̾e̾ lic̾et ꝗse ab copenꝰ¬
culis custediaue publica erit.quẽ ar bestĩi¬
as ut depugnaret se locauit q̃ue palam
q̃stum faciat. fec̾it ne que obtestimom
dicend̾ uł no dicend̾ pecuniam accep¬
use udicatus uł ꝯnictus erit. Nam ꝗdã¬
timonii fidem. ¶ Testes nõ tem̾e euo¬

Expanded text:
publicis monumentis cujusque rei veritas deprehenditur; alias numerus testium, alias dignitas firmat rei, de qua quaeritur, fidem. Non ergo ad onis speciem cognitionem statim alligari dnaris'. Idem diuus Hadrianus Iunio Rufino proconsuli Macedoniae rescripsit testibus se, non testimoniis crediturum. uerba epistulae ad hanc partem pertinentia haec sunt: 'Quod crimina obiecerit quod intenderat, relegaretur'. Gabinio quoque Maximo idem princeps in haec uerba rescripsit: 'Alia est auctoritas praesentium testium, alia testimoniorum quae recitari solent: tecum ergo delibera, ut, si retinere eos uelis, des eis impendia'. Lege Iulia de ui cauetur, ne hac lege in reum testimonium dicere liceret, qui se ab eo parenculis custas ut depugnaret se locauerit, quaeue palam quaestum faciet feceritue, quiue ob testimonium dicendum uel non dicendum pecuniam accepisse iudicatus uel conuictus erit. nam testimonii fidem. Testes non temere evo
Abbreviated transcription (Latin):
uice̾ instr̃oꝵ obtin̾e decretum est. ¶ Młr
grainda repudiata filium enixa absente
marice ut feuriũ inactis ꝓfessa est. q̃sitũ
est anis inp̾tate pris sit et matre incestat᷑
mortua uissr ei ꝯ h̾rditat̾e̾ matris adire

Expanded text:
umentorum optinere d‹e›cretum est'. Mulier grauida repudiata, filium enixa, absente marito ut spurium in actis professa est. quaesitum est an is in potestate patris sit et matre intestata mortua iussu eius hereditatem matris adire
Abbreviated transcription (Latin):
Ircadius. Gestimonioꝵ uso freqͣns ac ne¬
Lcessariꝯ est et ab hiis p̾cipne exigendus¬
est quoꝵ fides nõ uacillat. ¶ Ad hib̾i qͥa
testes possunt nõ solum incriminalsbus
causis s ⁊ inpecimiaris licib sic ubi ee pꝰ¬
tulat.⁊ hii ꝗb nõ int̾dicitur testimõm nͦ
una lege dicendo testimõio excusant᷑.¶
tium diffĩmi tꝯ sit. tn ex ꝯstitut᷑õib pͥncipũ
hec licentia ad sufficient̾e̾ num testiũ coh¬
artat᷑ ut uidices modent᷑. ⁊ eum solu̾ m̾ini

Expanded text:
us. Testimoniorum usus frequens ac necessarius est et ab his praecipue exigendus, quorum fides non uacillat. Adhiberi quoque testes possunt non solum in criminalibus causis, sed etiam in pecuniariis litibus sicubi res postulat, e‹x› his quibus non interdicitur testimonium nec ulla lege a dicendo testimonio excusantur. tium definitus sit, tamen ex constitutionibus principum haec licentia ad sufficientem numerum testium coartatur, ut iudices moderentur et eum solum numerum
Abbreviated transcription (Latin):
odesf. ¶uidam qͣi ex seia suscceptus
Lagaio seio cum gauis fre̾s ħ̾ret ħrdica¬
accepit. ꝗ postea cognito ꝙ filiꝯ fr̾is eoꝵ
nõ fuiss q̃rebant ancum es de ħi dita¬
te fr̾is pessint p̃p emusam manu̾ ab eis

Expanded text:
orum. Quidam quas‹i› ex Seia susceptus a Gaio Seio, cum Gaius fratres haberet, hereditaaccepit: qui postea cognito, quod filius fratris eorum non fuisset, quaerebant, an cum eo de hereditate fratris possint, propter emissam manum ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
daꝑe nõ pot̾at infĩaud legis hoc intesto
adiecisse.
facti memeria extet. ħei q̃rend̾ est an ali¬
ꝗs memin̾it idepus fc̃m esse. ꝑaulꝰ. im¬
.quo die aut quo ꝯfiile fc̃m est. s nu hoc
auqus medo ꝓbari possit qn̾o id oꝑꝯ stmi

Expanded text:
capere non poterat, in fraudem legis haec in testamento adiecisse. facti memoria exstet, hoc ei quaerendum est, an aliquis meminerit id opus factum esse. Paulus: imquo die aut quo consule factum sit, sed n‹um› hoc aliquo modo probari possit, quando id opus factum
Abbreviated transcription (Latin):
lampuia uirante ut uidex uirat̾nti fide̾
secutns ita su̾a sm̾am pessis formare nurt
referere religionis eiẜu̾a̾do ¶Set hoc
crete loqͣr cunc eum inꝙ cantio exposita
est ꝯpelli debitũ esse ostend̾. ꝙ incant̃s¬
nem deduxit nisi ipse sp̃aliter ꝗcaͬtio¬

Expanded text:
fidem secutus ita suam sententiam possit formare, iure referendae religionis ei seruando. Sed haec, crete loquitur, tunc eum, in quem cautio exposita est, compelli debitum esse ostendere, quod in cautionem deduxit, nisi ipse specialiter qui cautio
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝯ dissimlare. cum sacis furore ipo pu¬
matin: ⁊ tñ diligentiꝰ custodiendo er̃
acsipucabit et̾ uincło cohercend ⁊ qͣm
cam ad penam ꝙͣ ad tutelameiꝰ ⁊ socuri¬
tatem primoꝵ ꝑtimebit. ¶ Si uero ut
płmqiꝰ solet. incuallis quibdam sensu
saniore ne forte eo mon̾co scel9 admi¬
fuit. nec morto eia danda est uenia.
diligent explorabitur. ⁊ si quid tales a¬
pereris ꝯsiles nos. ut estimemꝯ an ꝑ
inmanitatem facinoris. sic pessit ind̾i
sentire amuyit. supplicio afficiendasit.¬
¶ Cum au̾t exlic̾is cius cognoi̾umꝯ cali
eum loco atq ordine esse. ut asius ł
ess uocauis. ⁊ c̾am tante necligentie

Expanded text:
o puniatur. et tamen diligentius custodiendus erit ac, si putabis, etiam uinculo coercendus, quoniam tam ad poenam quam ad tutelam eius et securitatem proximorum pertinebit. si uero, ut plerumque adsolet, interuallis quibusdam sensu saniore, non forte eo momento scelus admiserit nec morbo eius danda est uen‹i›a, diligenter explorabis et si quid tale compereris, consules nos, ut aestimemus, an per immanitatem facinoris, si, cum posset uideri sentire, commiserit, supplicio adficiendus sit. cum autem ex litteris tuis cognouerimus tali eum loco atque ordine esse, ut a suis uesset, uocaueris et causam tantae neglegentiae
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃as ⁊ extortas metu uendẽdes. ⁊ cauc̃ces
Uł sine p̾cii nu̾atione. ꝓhibeat p̾ses ꝓuin¬
cie ¶ It nequis iniquim lucrum aũ
tampnũ sentiat p̾ses puncie ꝓuideat¬
¶utritas rer̾ errorib gestoꝵ nõ uiciat᷑.
⁊ ĩo preses ꝓuintie id seqͣtur ꝙ ꝯuenit cũ
exfide coꝵ que ꝓbabuntur ¶ Nepotẽcio¬
res niri hũiliores inuiruis afficiant. ne¬
ue defensores eoꝵ calu̾pniosis cͥminib̾
insectent᷑ in nocentes. adreligione̾ p̾si¬
dis puicie ꝑtin ¶Ilicita mũtia sub
pretertu adiuuantiũ militates uiros ad
acuciendos hoĩes ꝓcedencia ꝓhibe ⁊ depͥli¬

Expanded text:
factas, et extortas metu uenditiones et cautiones uel sine pretii numeratione prohibeat praeses prouinciae. item ne quis iniquum lucrum aut damnum sentiat, praeses prouinciae prouideat.Ueritas rerum erroribus gestarum non uitiatur: et ideo praeses prouinciae id sequatur quod conuenit eum ex fide eorum quae probabuntur. Ne potentiores uiri humiliores iniuriis adficiant neue defensores eorum calumniosis criminibus insectentur innocentes, ad religionem praesidis prouinciae pertinet. Illicita ministeria sub praetextu adiuuantium militares uiros ad concutiendos homines procedentia prohibere et deprae
Abbreviated transcription (Latin):
p̃est om̃iũ rome ingr̾atuum uice et
offo fungi tebeat. no t̾m spectandum
equo presidi curare ut paccata atq
quieta ꝓnincia sit ꝙͣ regit. ꝙ nõ diffi¬
ale obtinebis si sollicite aget. ut mal
hoĩb ꝓuincia careat. eosq ꝯquirat.
Nam ⁊ sacrilegos. latrones. plagiari
i.l.ate̾ no̾ potest. ¶ fimosisino̾ possũt
ꝑ necc̃anos ꝯtineri.coremedio ꝑ presi

Expanded text:
est, omnium Romae magistratuum uice et officio fungi debeat, non tamen spectandum graui praesidi curare, ut pacata atque quieta prouincia sit quam regit. quod non difficile obtinebit, si sollicite agat, ut malis hominibus prouincia careat eosque conquirat: nam et sacrilegos latrones plagiarious latere non potest.Furiosis, si non possint per necessarios contineri, eo remedio per praesi
Abbreviated transcription (Latin):
Uib̾tis sins resseras frum̃tanas enis uo¬
lu̾it. ꝙͣuis maier ꝑs hr̃ditacis ĩ ꝓuintia
sit. tñ rome tełe ficei ꝯmisum solui. di¬
cend̾ est.cum apparet id testatorẽ sen
cam clarissimis uiris argenti ułauri
pondo relicta.⁊ sit sufficiens adhiꝰ fic̾i
ꝯmissa rome patͥmoniũ. l maio pars
iecius patͥmonii inꝑuintia sit. dici oꝑt
rome esse p̃stand̾. Nlec eĩ uerisiłe est tes¬
ctatorem ꝗhonorem hitum uoluit. his
ꝯmissum ralieta est eo loco sit. dicendũ¬
ꝑs brditatis alibi sit. S sinc fideiꝯmissũ
petatur eo loco s fide ꝯmisso sacisdare
andend̾ est. an hec p̾scriptio locum ħt.

Expanded text:
esseras frumentarias emi uoluerit, quamuis maior pars hereditatis in prouincia sit, tamen Romae debere fideicommissum solui dicendum est, cum apparet id testatorem senssdam clarissimis uiris argenti uel auri pondo relicta et sit sufficiens ad huiusmodi mmissa Romae patrimonium: licet maior pars totius patrimonii in prouincia sit, dici oportet Romae esse praestandum: nec enim uerisimile est testatorem, qui honorem habitum uoluit his ommissum relicta est eo loci sit, dicenrs hereditatis alibi sit.Sed si non fideicommissum petatur eo loci, sed fideicommisso satis, uidendum est, an haec praescriptio locu