comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quandoq a scĩs heremũ.
hec seruis siis ꝑauerit. e
maiore enim ꝑte. qui intͤ
illa secreta consistunt. cũ
alia ibi g̾mina nulla suc¬
cedunt. istaiꝵ arboꝵ pomis
aluntur. Ergo ubi ad illã
ad quã nos humanitas no¬
stri hospitis ducebat. arbo¬
re ꝑuenimꝰ leonẽ ubi offẽ¬
dimus. Quo iuso ego et
ille dux m̃s intremiumꝰ sc̃s
u̾o ille incunctant᷑ accessit.
Nos licet trepidi secuti sumꝰ
fera paululũ cern̾es ĩpata
a deo modesta discessit ⁊cõ¬
stitit. dum ille attigna ra¬
mis humiliorib poma de¬
cerperet.Cumq plenã pal¬
mulis manũ obculisset.
octurrit bestia. accepitq tã
libere.quã nullũ animal
domesticũ. Et cum comedis¬
set abcessit. Nos hec intuẽ¬
des et adhuc trementes. fati¬
le potiumꝰ ꝑpend̾e quanta
i illo fidei uirtus. ⁊ quãta
innobis eẽt infirmitas:A¬
lium eque singu¬
larẽ uirũ uidimꝰ par¬
no tugiirio ĩ quo nõ nisi
unũ puto recipi posse habi¬
tante. De hoc illid ferebat᷑.

Expanded text:
quandoque a sanctis eremum haec seruis suis parauerit. ex maiore enim parte, qui intra illa secreta consistunt, cum alia ibi germina nulla succedant, istarum arborum pomis aluntur. ergo ubi ad illam, ad quam nos humanitas nostri hospitis ducebat, arborem peruenimus, leonem ibi offendimus: quo uiso ego et ille dux meus intremuimus, sanctus uero ille incunctanter accessit: nos licet trepidi secuti sumus. fera paululum — cerneres imperatam a Deo — modesta secessit et constitit, dum ille attigua ramis humilioribus poma decerperet. cumque plenam palmulis manum obtulisset, adcurrit bestia accepitque tam libere quam nullum animal domesticum, et cum comedisset, abscessit. nos haec intuentes et adhuc trementes facile potuimus expendere, quanta in illo fidei uirtus et quanta in nobis esset infirmitas. Alium aeque singularem uirum uidimus, paruo tugurio, in quo non nisi unus recipi posset, habitantem.
Abbreviated transcription (Latin):
rei testis est populus parisi¬
ensis. qd̃ ab illa die q̃ sabba¬
tum erat. in qua sc̃a geno¬
uefa suꝑ intumescentes
undas fluminis ꝑtransi

Expanded text:
rei testis est populus Parisiensis, quod ab illa die; quae Sabbatum erat, in qua S. Genovefa super intumescentes undas fluminis pertransi
Abbreviated transcription (Latin):
regibus imꝑarit. Minimũ
id quidem in illius uirtuti¬
b sed credas. uelim non so¬
lum uanitati.sed causis
eciam atq occasiomibusua¬
nitatis. neminẽ fortuis re

Expanded text:
regibus imperaret. minimum id quidem in illius uirtutibus, sed credas uelim, non solum uanitati, sed causis etiam adque occasionibus uanitatis neminem fortius re
Abbreviated transcription (Latin):
filius tuus est dñs meus
clodoueus rex: omĩa ur̃a
cõmunia erunt. Et dixe¬
runt sapientes burgundi

Expanded text:
Filius tuus est dominus meus Chlodoveus rex; omnia vestra communia erunt'. Et dixerunt sapientes Burgundi
Abbreviated transcription (Latin):
ad sarrofagum cum reli¬
quis sacerdotib. crutibus
paratis et cereis, imposita¬
q antiphona. dederunt cũc¬
tiuoces psallentiũ in excel¬
so.Tandem ad senis conatũ.
protinus sarcofagum in
summa leuitate commo¬
tum. in loco ubi nunc ado.¬
ratur. domino annuente
ꝑducitur. Quod aduolun¬
tatem sacerdotis compositũ.
dutis eciam missis. ut uen¬
tum est. ad conuiuiũ. reqͥ¬
rentes sollicite senem. neꝙͣ¬
quam reperiunt, sed nec
homo quidem extitit. quie¬
um de lnsilica exire uidiss
Credo aliqua fuit iurtus
anglica que ad beatũ ui

Expanded text:
ad sarcofagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis et cereis, inpositaque antephonam, dederunt cuncti voces psallentium in excelso. Tamen ad senis conatum protinus sarcofagum in summa levitate commotum, in loco ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quod ad voluntatem sacerdotis conpositum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum vi
Abbreviated transcription (Latin):
le dixit. loquatur obsecro ser¬
iuis tuus secreto tecũ. Et il¬
la art. Loquere. Qui dixit.
Dñs m̃s clodoi ieus rex frã¬
coꝵ misit me ad te.⁊ uult
te habere reginam, ⁊ ecte
anulus euis ⁊ reliqua or¬
namenta sponsalia.Respi
nonĩuenit sacculũ suum
⁊ molestus cepit tristari.
Ila u̾o sollicite requisita.
ait. Quis tulit pauꝑis istiꝰ
nit eum.Recepit itaq ab¬
sconlite ornamenta sponsa¬
lia : Acceptoq anulo quem
clodoueus rex miserat per
aurelianũ. reposuit illum
ĩ thesauro auunculi sui.
ane pagano nubere. Et ad¬
nemo sciat. Quom᷑ de uero

Expanded text:
le dixit: 'Loquatur, obsecro, servus tuus secreto tecum'. Et illa ait: ' Loquere'. Qui dixit: 'Dominus meus Chlodoveus rex Francorum misit me ad te; vult te habere reginam, Ecce anolus eius et reliqua ornamenta sponsalia!' non invenit saccolum suum et molestus coepit tristare. Illa vero sollicite requisita, ait: 'Quis tullit pauperi istius nit eum recepitque illa abscondite ornamenta sponsalia. Acceptoque anolo, quem Chlodoveus rex miserat per Aurilianum, reposuit illum in thesaurum avuncoli sui. stiana paganum nubere. nemo sciat. Quomodo iubet
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ alienã ab eo dei uolunta¬
tem uideri.penes quem iã
increclibili euentu iuttoria
fuisset.nullumq exaduer¬
sariis. nisi inacie occubuis

Expanded text:
n alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuis
Abbreviated transcription (Latin):
In ipsa processione cum
sit depositio.pone manũ
tuã suꝑ hydriã . statmq
sanabitur. Hoc autẽ cũ feciˢ¬
set. restituta ẽ pristine sos¬

Expanded text:
In ipsa processione, cum fit depositio, pone manum tuam super hydriam, et statim sanabitur. Hoc autem cum fecisset, restituta est pristinae sa
Abbreviated transcription (Latin):
Primus eum romane urbi.
uir studiosissimꝰ tui pauli¬
nus inuexit. Deinde cũ to¬
ta certatim urbe raperetur.
exultantes librarios uidi.
quod nicħ abhis questuo¬
sius haberetur.siquidem

Expanded text:
primus eum Romanae urbi uir studiosissimus tui Paulinus inuexit: deinde cum tota certatim urbe raperetur, exultantes librarios uidi, quod nihil ab his quaestuosius haberetur, siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
mies inhumanꝰ. peditũ
multitudine equestris or¬
dinis copia. milite młtiplici
stipatus. Inflandrensib. nor¬
mannis. ⁊ britonib ĩ marcio
tongressu. sepenũo confectis
tiuitates eoꝵ et opida. necño
⁊ ecilesias ĩ fauillã redigens.¬
ñ minimas hominũ strages
dedit. Cenomãnis ptꝰmodũ
obsessa. exercitus sui ꝓcurato¬
res turonĩ usq transmisit.
ut urbe pessũ data auri. et
argenti. affiuentẽ copiam.

Expanded text:
mines inhumanus: peditum multitudine, equestri ordinis copia, milite multiplici stipatus. Ille, Flandrensibus, Normānis & Britonibus in martio congressu sæpenumero confectis, ciuitates eorum & oppida, necnon & Ecclesias in fauillanon minimas hominum strages dedit. Cenomanis postmodum obsessa, exercitus sui procuratores Turonum usque transmisit, ut, urbe pessundata, auri et argenti effluentem a
Abbreviated transcription (Latin):
lans latͥmosa subminist᷑
uit suspiriaz doloris ĩ modi
amitti. uultu lugubri assũ¬
pto ⁊ ornatu. sicut moris ẽ
compacientiũ dolere cũ dolẽ¬

Expanded text:
lans, lacrymosa subministravit suspiria, doloris immodiciamicti, vultu lugubri assumpto, et ornatu, sicut moris est compatientium, dolere cum dolen
Abbreviated transcription (Latin):
genitritis.uenerandi anti¬
stites austrenus aurelia¬
noꝵ pontifex aunarius
presul autisiodorensis uir¬
tutum signis effulgẽtes.
Qui cum cernerent p̃dictũ
puerum normã religionis
amare. et xp̃i precepta di¬
lig̾e. eum clericatus officio
studuerunt mancipare.
Cumq iam etate crescen¬
te officia diuina cepisset.
digne ꝑsoluere.⁊ore melli¬
fluo cantus x armoniã
ĩsonare atq abstinentie
sarnis rebellionẽ doma¬
re, oratu assiduo cepit scõꝵ
sepulchra martyrũ freq̃n¬
tare. inopie afflictoꝵ com¬
pati hospitalitatẽ sectari.
caritat resplend̾e. elemosi¬
ius in sulart. mundũ ꝯtemp¬
nere: ac toto desiderio au¬
lain paradisi an elare d. lc
cum fama illius longe la

Expanded text:
genitricis venerandi antistites Austrenus Aurelianorum pontifex, Aunarius praesul Autisiodorensis, virtutum signis effulgens; qui cum cernerent praedictum puerum normam religionis amare et Christi praecepta diligere, eum clericatus officio studuerunt mancipare. 4. Cumque iam, aetate crescente, officia divina coepisset digne persolvere et ore mellifluo cantus Christi armoniam insonare atque rigore abstinentiae carnis rebellionem domare, oratu assiduo sanctorum sepulcra martirum frequentare, inopiae afflictorum compati, hospitalitatem sectare, caritate resplendere, elemosinis insudare, mundum contempnere ac toto desiderio aulam paradisi anhelare; sed cum fama illius longe la
Abbreviated transcription (Latin):
nam sibi accidisset. taciti co¬
gitabant. S cum beat᷑ uir
comperisset. exequiaꝵ ẽẽ illã
frequentiã non sacroꝵ ele-¬
uata rursum manu. dat
eis abeuncli ⁊tollenli cor¬
poris potestarẽ. Ita eos et cõ-
uoluit stare compulitz et
cum libuit abire ꝑmisit.¬
Nem dum inuico quodam.

Expanded text:
nam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit.m in uico quodam
Abbreviated transcription (Latin):
q communis in dei seruitu¬
tẽ assensus. Diuiduntur
conubiis. uotis cõciliantur¬
angelicis. Prefulgent lectu¬
li fulchra uestiũ cõloꝵq ua

Expanded text:
orumque communis in Dei servitute assensus. Dividuntur cubilibus, votis conciliantur. Praefulgent lectuli fulcra vestium coloru
Abbreviated transcription (Latin):
opere uirtutem edidit. Nã
cum inuico quodam. fano
antiquissimo ⁊ celeberri¬
mo ignem immisislet in
proximã immo adheren¬
tem domũ.agente uento.
flammaꝵ globi ferebantur.
Quod ubi martinus aduer-¬
tit. rapido cursu rectum do¬
mus scanditz obuiũ se ad¬
uenientib fiaminis infe

Expanded text:
opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis infe
Abbreviated transcription (Latin):
crimen intendit᷑. uideris
⁊ pro deoꝵ despectione sacri¬
legiũ ꝑpetrare: ⁊ pro legũ
abusione ⁊temptũ. Unde¬
nͥ preceptis satisfeceris ħ
omnia sanguinis tui pla¬
cabit effusio. Symphoria
nus respondit.Numquid
ego hanc ymaginẽ nisi dy¬
abolice ꝑsuasionis ĩfaustũ
symulachrũ et publice ꝑ¬
ditionis execrandũ demo¬
semꝑ semita uergente col¬
abitur. quisqͥs xp̃ianus
dampnatus passionibus.
deterioris uite mala retror¬
mita exorbitante iactatus.
iparati muneris gracia de¬
stitutus. antiqui hostis ric¬
tibus patebit. D̾s nr̃ ut no¬
uit remunerare merita
ta nouit punire peccata
lomini suo obedientesui¬
uifisatz rebelles interficit
Incuius confessione. f̾ima
michi est sempit̾ni regis
enere portũ qͣm mortifeꝵe
haboli seiuentis intrare
naufragiũ. Ergo ubi uidit

Expanded text:
itur uideris et pro daeorum dispectio| nis sacrilegium perpetrare . et pro legum abusione con| timpto nisi praeceptis satisfeceris. Haec omnia san| guinis tui placabit effuio. Saespon| dit. Numquam ego hanc inmaginem. Nisi diabolicis| persuasionibus infaustum simulacrum et puplice| perdicionis execrandum demosemper semita uergentem conlabitur quisquis| christianus damnatis passionibus derelictis uitae ma| la retrorm exorbitante| iactatus et paradysi uiris gratiam distitutus .| et antiqui ostis rectibus patit. Deus noster . ut nouit re| munerare merita ita nouit ponere peccata. Nomine| suo obidientes uiuificat rebellis interfecit. In cuius con| fessione firmissima mihi est sempiterni regis tenere portum quam mortiferum| diaboli seuientis intrare naufragium. Vbi uidit
Abbreviated transcription (Latin):
tib. quatinus habeat
⁊ districtõ ꝓlata iusticiã.¬
⁊ ĩ resecandis criminbꝰ
ultio t̾minata iam finẽ
Lectis imꝑatoris p̾ceptis
uidex dixit. Quid ad hec
symphoriane respondes:
Numquid possumꝰ sacra¬

Expanded text:
tibus quatinus habeat et districtio| prolata iusticia et in resecandis crimenibus ultio| terminata iam finem lectis imperatorum praecep| tis. Iudex ait. Quid ad haec symforiani respondis| numquid possumus decr
Abbreviated transcription (Latin):
Anctus uir dei francisẽ
lateq circuens. tantoꝵ di¬
uina uirtute ad peniten¬
ciã corda commouit. quod
⁊ aliquociens ad religioni
habitum simul trriginta
recepit.Tanto namq desi¬
derio turmatim ppls̃ ⁊flue¬
bat ad ip̃m ut siquis uł eiꝰ
uestimenta conting̾e poss.
felicẽ se pre deuotione per¬
maxima reputaret. Intro¬
eunte ip̃o ciuitatẽ aliquã
uł castellum. pulsatis illũ
campanis. sollempniter ex¬
ceperunt: et cum ingenti
gaudio. aduentiueius una¬
nimiter applaudantes:
obuiam sibi quandoq tũ
ramis arboꝵ ꝓcesserunt.
Confundebut᷑ heretica pͭuitaᷤ
fides extollebat᷑ catholica. ꝙͣ
ñ solum hic sc̃s uita mag

Expanded text:
anctus vir Dei Franciscuslateque circuiens, tantorum divina virtute ad poenitentiam corda commovit, quod et aliquoties ad religionis habitum simul triginta recepit. Tanto namque desiderio turmatim populus confluebat ad ipsum, ut si quis vel eius vestimenta contingere posset, felicem se prae devotione permaxima reputaret. Introeunte ipso civitatem aliquam vel castellum, pulsatis illum campanis solemniter exceperunt, et cum ingenti gaudio adventui eius unanimiter applaudentes, obviam sibi quandoque cum ramis arborum processerunt. Confundebatur haeretica pravitas, fides extollebatur catholica, quam non solum hic sanctus vita mag
Abbreviated transcription (Latin):
ria indigentib. uiduis ac pu¬
pillis ⁊ orphanis ꝓcurabat.
Et in domũ suam introdu¬
cens. ciboꝵ sacietate reficie¬
bat: ⁊ ꝓut poterat abscessu¬
ris uiaticũ tribuebat. In co¬
dem loco possessionis sue ora¬
toriũ statuit. qd̃ etiam relidis
diuersoꝵ scõꝵ exornauit uli
nullus introitus. neq abces¬
sus feminis dabatur. Sa¬
ne quamuis adhuc in laico
habitu detineretur. opustũ
ueri monachi ass idue dño
ꝑsoluebat. Pernox ĩ uig¬
liis.⁊oratione ꝑseuerans̃.
in iciuniis ꝓmptus. elemo¬
sinarũ largitate benignus.

Expanded text:
ria indigentibus, viduis ac pupillis et orfanis procurabat, et in domum suam introducens, ciborum satietate reficiebat et, prout poterat, abscessuris viaticum tribuebat. In eodem loco possessionis suae oratorium statuit, quod etiam reliquiis diversorum sanctorum exornavit, ubi nullus introitus neque accessus feminis dabatur. Sane quamvis adhuc in laico habitu detineretur, opus tamen veri monachi assidue Domino persolvebat, pernox in vigiliis et oratione perseverans, in ieiuniis promptus, in elemosinarum largitate benignus.
Abbreviated transcription (Latin):
nulli ate prodendum reor
quia id spopondisti. sedue¬
reor ne tu ei ianua sis fur¬
turus. ⁊ emissus semel ño¬
actiderit. et eum ab aliqͥb
legi uideris. bona uenia id
alectorib postulabis. ut
res potius quam uerba. ꝑ¬
pendant.⁊ equo animo
ferant. si aures eoꝵ uiti

Expanded text:
nulli a te. prodendum reor, quia id spopondisti. sed uereor, ne tu ei ianua sis futurus, et emissus semel reuoacciderit et ab aliquibus eum legi uideris, bona uenia id a lectoribus postulabis, ut res potius quam uerba perpendant et aequo animo ferant, si aures eorum uiti
Abbreviated transcription (Latin):
mulabat gaudio qd̃ dole-¬
bat. Siquidem fides fiere
prohiberet. gemitum ex
torquebat affectus. Et eñi
tam erat sancta de illiuis
gła exultatio.quã pia de
morte confusio. Ignosce flẽ¬
tib. gratulare gaudentib.
martinũ: dum unusqͥs¬
q et sibi prestat ut doleat.
⁊ illi debet ut gaudeat. Hec
igitur beati uiri corpus
usq ad locum sepulchri.
hymnis canora celestibꝰ
turba ꝓsequitur. Compa¬
retur si placet setularis
illa pompa. non dicam fu¬
neris sed triumphi. Quid
si mile martini exequiis

Expanded text:
mulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio quam morte confusio. Ignosceris ignosce flentibus, gratulare gaudentibus. tibus, dum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis
Abbreviated transcription (Latin):
niscerib. Ac licet inar mu¬
nere. solũ ipsũ flore purpu¬
reo. ⁊suaue redolentib spar¬
ge graminib. Dices tam̃t

Expanded text:
isceribus: ac, licet inani munere, solum ipsum flore purpureo et suave redolentibus sparge graminibus. Dices tam
Abbreviated transcription (Latin):
occultauitz sed nos celare ñ
potuit. Inquo illud est mi¬
raculi quod facie ad faciem
cumeo est angłs collotutus.
Maximus imꝑator alias
sane bonus deprauatus cõ¬
siliis sacerdotũ. post priscili¬
ani netem itachiũ ep̃m
prisciliam accusatorẽ. cet̃os¬
q illius socios. qͦs nom ĩa¬
ri non est necc̃e. ui regia tue

Expanded text:
occuluit, sed nos celare non potuit: in quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angelus conlocutus. Maximus imperator, alias sane bonus, deprauatus consiliis sacerdotum post Priscilliani necem Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nominari non est necesse, ui regia tue
Abbreviated transcription (Latin):
sermone compleuerat: et iã
furens dextra satellitum. in
iniuriam monachi laborabat.
Quem diuersis laceratum
stimulis allidentes. caltibus
etiam pugnisq acerrime tu¬
tuderunt. Cui cum scã na
lamaret: ille quasi nil ma¬
li esset ꝑpessus respondit. Hhec
omnia soror. meritoꝵ cõmodis
bus oblatis.cum primo ab eis
blando affatu requireret. cuiuꝰ
recederẽt. ac niterentur ꝑdere
temporale cõmodum. multi¬
plici deliciaꝵ flore uernans.
quos utiq etiam in futuro.
non solum muliebris oblec¬
tio admirabilis. uerum etiã
dignitatum. et ferculoꝵ copi¬
a demulcendos expectaret. ꝓti¬
nus quasi ex uno ore respon
dent. Nulla inquiunt o ar¬
biter temporalis affluentia.
lucris comparatur eternis.
Quoꝵ gratia hanc uitam
despicientes ꝑ fidem ih̾u xp̃i.

Expanded text:
sermonem compleverat, et jam furens dextra satellitum in injuriam monachi laborabat. Quem diversis laceratum stimulis solo allidentes, calcibus etiam pugnisque acerrime tundunt. Cui cum sancta clamaret; ille quasi nihil mali esset perpessus, respondit: Haec omnia, soror, meritorum commodis ibus oblatis, cum primum ab eis blando affatu requireret, cujus recederent, viveretemporalium commodum multiplici deliciarum flore vernans, quos utique postmodum in futuro non solum muliebris oblectatio admirabilis, verum etiam dignitatum, et ferculorum copia demulcendos exspectaret; protinus quasi ex uno ore: « Nulla inquiunt, o arbiter, temporis affluentia lucris comparatur aeternis, quorum gratia hanc vitam despicientes per fidem Jesu Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
priuilegium hoc nequam. fi¬
delib irrogatis ⁊ uanam seqͥ
uiolenter cogitis sectam. qͦs
uit: ut quid alieni adeo ue¬
ro perdicioni ur̃e aglomera¬
re nitimini predestinatos ad
uitam: Annon poteritis uos
infernalia claustra aclire. ni¬
si nos comites habeatis: Nũ-
quo simul cũ duce uestro. ĩfe¬
ioꝵ deliciis ꝑfruamini. Q̾cd
rrgo nobis ⁊tartaro. quem

Expanded text:
privilegium hoc fidelibus irrogatis, et vanum colere violenter cogitis numen, quos indicavit? Ut quid alieni a Deo vero perditioni vestrae agglomerare nitimini praedestinatos ad vitam? An non poteritis vos infernalia claustra adire nisi nos comites habeatis? Nunqurituri, quo simul cum duco vestro inferorum deliciis perfruamini. Nam quid nobis cum tartaro, quem
Abbreviated transcription (Latin):
futuroꝵ copia ꝑfrueris. Qd̾
si tͥ forsitan prolixitas tem¬
poris iures abstulerit. aut
egrotatõ corporis iuolenta
macerarit. quo minus stu-
diũ dependere debitũ possis.
alicuipio ato fideli uiro.
munus hoc trade ne more¬
ris. Que post obitum fr̃s.
quamdiu deuotioni sue

Expanded text:
futurorum copia perfrueris. Quod si forsitan prolixitas temporis vires abstulerit, aut aegrotatio corporis violenta macerarit, quominus debitum studium dependere possis, alicui pio atque fideli viro munus hoc tradere non moreris. » Quae post obitum fratris, quandiu devotioni su
Abbreviated transcription (Latin):
discordes axͦ. prius extite
rant a salute longinqui.
Innotescente igͥr apud
multos beati francisci
tam doctrine simpliciue¬
ritate quã uite. ceperunt
post modicũ uiri quidam.
ip̃ius exemplo ad penitẽ¬
ciã anmari: ⁊ eidẽ relictis
omib. habitu. uitaq coniũ¬
gi. ut autẽ nouis filiis sc̃i
iam merita remunerari ce¬
perunt.Cepit ⁊ampluis
ip̃e noua sp̃c consolatõne
repleri.cepit et illoꝵ diligẽ¬
tius inuigilare saluti. Hĩc
pat̾no eos affectu demulcẽ
⁊ fouens. nouis nõ destitit
monitis ĩformare: docens
ip̃os. sc̃e pauꝑtatis.⁊ uere
simplicitatis uiã in declina¬
biliter ambulare. Iam sex
fr̃m septimus ip̃e frater¬
pater. iocunda societate
gaudebat. qui inter mino¬
res ĩ omĩb ñ ut maior. s
minimꝰ se gerebatz cum
adhuc sui suoꝵq ꝓcessus
ꝓrsus ignorans scire pusil¬
li gregis exitum uehemẽ¬
ter optabat. Cum ergo se
quadam die deuotius u¬
ti consueuerat dr̃omi dedis

Expanded text:
discordes a Christo prius exstite rant a salute longinqui. 17 Innotescente igitur apud multos beati Francisci tam doctrinae simplicis veritate quam vitae, coeperunt post modicum viri quidam ipsius exemplo ad poenitentiam animari et eidem, relictis omnibus, habitu vitaque coniungi. Ut autem novis filiis sancti iam merita remunerari coeperunt, coepit et amplius ipse nova spiritus consolatione repleri, coepit et illorum diligentius invigilare saluti. Hinc paterno eos affectu demulcens et fovens, novis non destitit monitis informare, docens ipsos sanctae paupertatis et verae simplicitatis viam indeclinabiliter ambulare. Iam sex fratrum septimus ipse pater iucunda societate gaudebat, qui inter minores in omnibus non ut maior sed ut minimus se gerebat, cum adhuc sui suorumque processum prorsus ignorans, scire pusilli gregis exitum vehementer optabat. 18 Cum ergo se quadam die devotius, uti consueverat, orationi dedis
Abbreviated transcription (Latin):
tissimi uiri exemplo ali¬
is mox futuram perscͥp.¬
sero: quo utiq adueram
sapienciã et celestem mi¬
liciam. diuinãq uirtutẽ
legentes intitabuntur:
in quo ita nostri quoq
rationem commodi du¬
timus. ut nõ inanem ab
hominib memoriã. set
eternum a deo premiũ ex¬
pectemus. Quia et si ip̃i
nõ ita uiximus ut exem¬
plo aliis ẽẽ possimus. de¬
dimus tamen operã. neil
lateret qui eẽt imitanduᷤ.
Igitur sci martini lutan
scrsbere exordiar. que uel ã¬
te episcopatum. uł in epis¬
copatu gesserit. quãius
nequaquam ad omnia
illius potuerim ꝑuenire:
a deo ea in quib ip̃e tantũ
sibi escius fuit nesciuntur.
quia laudem abhominibꝰ
non requirens.quantum
ĩ ip̃o fuit omnes uirtutes
suas latere uoluisset:qͣm

Expanded text:
tissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset q
Abbreviated transcription (Latin):
et nunc usq fatetur qd̃
eã credat horã fuisse dñi¬
ce natiuitatis. S ⁊ facile
e adu̾tere hiis qui eiꝰ au¬
ditoriũ frequentaũnt. in
quanta beneclictione ea
hora p̾uen̾it eũ dñs. tum

Expanded text:
et nunc usque fatetur, quod eam credat horam fuisse Dominicae Nativitatis. Sed et facile est advertere iis qui ejus auditorium frequentaverunt, in quanta benedictione ea hora praevenerit eum Dominus; cum
Abbreviated transcription (Latin):
gente francoꝵ. ne forte ir
⁊siliũ eoꝵgundebaudus.
declit ꝑ manus aurelia¬
ni ad ꝑtem clodouei. par¬
te maximã thesauri sui.
aurũ ⁊ argentũ. ⁊ oriram̃¬
A multiet ait. Quid re¬
lucaliud. nͥ ut omne reg¬
nu meũ cum clodoueo di¬
uidam: Et dixit ad aure¬
lianũ. Reu̾tere ad dñm
ũ. quia ħs qd̾ ei deferas
minera multa q̃ ñ labo¬
rastis. Et ait aurelianus.

Expanded text:
gente Francorum; ne forte irrsilio Gundobadus, dedit per manus Auriliano ad partem Chlodoveo partem maximam thesauri sui, aurum, argentum et ornamenta multa, et ait: 'Quid restat aliud, nisi ut omnem regnum meum cum Chlodoveo dividam?'. Et dixit ad Aurilianum: 'Revertere ad dominum tuum, quia habes quod ei deferas, munera multa, quod non laborastis. Et ait Aurilianus
Abbreviated transcription (Latin):
consepultis ibi martirib.
sacrauerat. Nam ⁊ altare
ibi a suꝑiorib ep̃is. consti¬
tutum habebatur s mar¬
tinus non tremere adhi¬
bens incertis fidem. ab his
qui maiores natu erart
presbit̾is. uł clericis. flagita¬
bat. nomen sibi martyris
tempora passionis ostendi:
grancli se scrupulo ꝑmo¬
ueri. quod nichil certi con¬
stans.sibi maioꝵ mem oria
tralidisset. Cum aliquã¬
diu ergo. a loto illo se absti¬
nuisset. nec derrgans religi¬
oni quia intertus erat. nͨ
auctoritatem suã uulgo
accomodans. ne suꝑsticio
conualesceret. quodam die
pautis setum adhibitis
fr̃ib ad locum ꝑgit. Dein.
suꝑ ip̃m sepulchrum est
astans. orauit ad dominũ.
ut quis essent uł cuiꝰ meriti
sepultus ostenderet. Lum
conuersus adleuam. uidet

Expanded text:
consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet
Abbreviated transcription (Latin):
gmentari. Cernens igit᷑
beatus franciscus passim.
accrescere numeix fr̃m. ple¬
nius illis exposuit cordis
sin ꝓpositum necnõ ⁊ diui¬
ne reuelationis archanũ.
Breui ergo regulã sermo¬
ne conscripsit. int̾positis ĩ
illa sacris euuangelii uer¬
bis. ad cuius ꝑfectionẽ ꝙͣ¬
tum poterat anhelauit.de¬
siderans autẽ que scͥꝑserat
a summo pontifice ⁊firma¬
ri.undecim quos habuit
secum fr̃es assumpsit. ⁊ro¬
mam cum ill duodecimuᷤ
ip̃e ꝑrexit. Quo ꝑueniẽs.
ad quendã ex ip̃is carclina¬
lib uirũ probatũ ⁊ discre

Expanded text:
t. 21 Cernens igitur beatus Franciscus passim accrescere numerum fratrum, plenius illis exposuit cordis sui propositum, necnon et divinae revelationis arcanum. Brevi ergo regulam sermone conscripsit, interpositis in illa sacris Evangelii verbis, ad cuius perfectionem, quantum poterat, anhelavit. Desiderans autem quae scripserat a summo Pontifice confirmari, undecim quos habuit secum fratres assumpsit et Romam cum illis duodecimus ipse perrexit. Quo perveniens, ad quemdam ex episcopis cardinalibus, virum probatum et discre
Abbreviated transcription (Latin):
uuangłii derogat᷑. Nam c̃
dñs ip̃e testatus sit. istiꝰmodi
oꝑaq̃ martinꝰ impleuit ab
õib fidelib ẽẽ facienda. qui
martinũ ñ credit ista fecisse.
nec credit xp̃m ista dixisse. S¬
sz infelices. degenes. sompno¬
lenti. que ip̃i facere ñ posst̃.
fcã ab illo erubescunt:⁊ ma¬
lunt illius negare uirtuteᷤ.
quã suam in erciã ꝯfiteri:
erum nobis ad alia
ꝓperantib oĩs istoꝵ
memoria relinquat᷑. Tuuͦ
potius ut iam duclũ desid̾o.
residua martini oꝑa ⁊texe
At ego inquam arbitror ret¬
tius istucl agallo ẽẽ poscend̾

Expanded text:
uangeliis derogatur. nam cum Dominus ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Martinus inpleuit, ab omnibus fidelibus esse facienda, qui Martinum non credit ista fecisse, non credit Christum ista dixisse. sed infelices, degeneres, somnulenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt, et malunt illius negare uirtutes quam suam inertiam confiteri. uerum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut iam dudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscend
Abbreviated transcription (Latin):
onmi anno:die passionis
eius. recedat mare. ꝑ septẽ
dies. ⁊ aduenientib sictũ
tter prebeat.Quod ad lau

Expanded text:
ni anno die passionis ejus recedat mare per septem dies advenientibus, et siccum iter praebeat. Quod ad lau
Abbreviated transcription (Latin):
positos.proximos iã dicte
urbis forib nunciauit
Tunc ille ꝓph̾ie munere
approbatus.robore fidei ⁊¬
fortatus. lacͥmis ꝯpunctꝰ.
p̃dicationis ũba deprõp¬
sit ad socios.⁊sꝑare eos ĩ
dño. exhortatus est altenti᷑
atq circũstantibꝰ offerri
pocula mandauit frequẽ¬
tius. Illo itaqz temꝑe. rex
theodoricus cũbrunechilde
auia regnũ burgundie
gub̾nabat. Cum gͥ quidã
regius aulicus. fulcarius
dictus. illustrib natalibus
ortus.comes aurelianensibꝰ
datus. qui maxime ob hoc
scõ uiro erat amicus. quia
becto pater ip̃ius de sacris
eũ susceꝑat fontib. ad uiẽ
dei ueniens. inclicasset qd̃
ei ĩ palatõ detrahi aquib¬
dam aulisset. qd̾ ancillã d̾i
quan dã uerosiã nomine.
filiã anteçessoris sui arch¬
mii ĩ mod̾ate dilig̾et. sc̃s ad

Expanded text:
positos proximos iam dictae urbis foribus nuntiavit. Tunc ille prophetiae munere approbatus, robore fidei confortatus, lacrimis conpunctus, praedicationis verba deprompsit ad socios et sperare eos in Domino exhortatus est attentius atque circumstantibus offerri pocula mandavit frequentius. 8. Illo itaque tempore rex Theodericus cum Brunechilde avia regnum Burgundiae gubernabat. Cum igitur quidam regius aulicus Fulcarius dictus, inlustribus natalibus ortus, comes Aurelianensibus datus, qui maxime ob hoc sancto viro erat amicus, quia Betto pater ipsius de sacris eum susceperat fontibus, ad virum Dei veniens indicasset, quod eum in palatio detrahi a quibusdam audisset, quasi ancillam Dei quandam Verosiam nomine, filiam antecessoris sui Artemii, inmoderate diligeret, sanctus ad
Abbreviated transcription (Latin):
coticlie hic ꝑ seruos suos uir¬
tutes dñi operantur. Que
multa narranda sunt.si ꝑ
singula scribantur: tamen
fidelib cordib absq lecti¬
one cognita ẽẽ noscuntur:
que quanta ⁊ qualia mira¬
bilia hic ꝑscõs suos ad ho¬
norem ⁊gloriam nominis
sui. dñs oꝑari nõ tesinit. Pro¬
eo ia ipso die nocteq psal¬
moꝵ hymni decantatõ non
desistit qd̃q iubente sc̃o ⁊
preclaro xp̃i martyre. beato
signismundo rege est insti¬
tutũ: et usq hodie deo peo¬
tegente est conseruatum¬
Propterea hic laudes dei
serui canentes.Lore ꝑsoluu̾tz
cui est honor ⁊gloria. im¬
perium et. potestas. Per
omnia secula scł̃oꝵ AmeN.

Expanded text:
cotidie hic per servos suos virtus Domini operatur, quae multa narranda sunt, si per singula scribantur. Tamen fidelium cordibus absque lectione cognita esse noscuntur, quae quanta et qualia miracula hic per sanctos suos ad honorem et gloriam nominis sui Dominus operare non desinit. Pro id ipsum die noctuque psalmorum hymni decantatio non desistit, quae, iubente sancto et praeclaro Christi martyre beato Sigimundo rege, est institutum hac usque hodie, Deo protegente, est conservatumPropterea hic laudes Dei servi canentes ore persolvunt, cui est honor et gloria, imperium et potestas per omnia saecula sae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfusi sunt.qm̃ d̃s sp̃uit illos
Nos gͦ quia de potestate te¬
nebraꝵ eruti sumus.⁊ laq̃o
uenantiũ: dicamus omnes.
cantemus singuli. laqueus
contritus ẽ et nos lib̾ati su¬
mus. Reuelata ẽ autẽ dña
nr̃a. anno ĩcarnati uerbi. om.¬
ma mensis. ĩ octabis scilicet¬
eiuscẽ scissime uirginis: et
a frĩb est.dulciter deoscula¬
ta.Die u̾o sequente t̃cia.ĩ lo¬
cum sc̃m suum unde fuerat
deposita cum hymnis ⁊ tan¬
ticis spiritalib est eleuata.
Nos u̾o intanti gaudii. me¬
moriã. dolorem prius habi¬
tum subsequentis: cõmuni¬
cato fr̃m nr̃oꝵ consilio ⁊ assẽ¬
su communiter imꝑtito:di¬
em eandem nobis ⁊ posteriᷤ
nostris instituimꝰ celebrt̃

Expanded text:
fusi sunt, quia Deus sprevit eos. Nos ergo quia de potestate eruti sumus et laqueo venantium, dicamus omnes, cantemus singuli: Laqueus contritus est, et nos liberati sumus 6. Revelata est autem Domina nostra anno incarnati Verbi mma mensis in Octavis ejusdem sanctissimae virginis, et a fratribus est dulciter Deo saeculata. Die vero sequente tertia in locum sanctum suum, unde fuerat deposita, cum hymnis et canticis spiritualibus est elevata. Nos in tanti gaudii memoriam dolorem prius habitum subsequentis, communicato fratrum nostrorum consilio ac sensu communiter impertito, diem eamdem nobis et posteris nostris constituimus, celebr
Abbreviated transcription (Latin):
eas deuotoꝵ alit sepe deuo¬
tio. Erant tñ eis quodã dem¬
pore pauca apiũ aluearia.
aliqua de his uasis possem
auferre. Secuta aũ nocte.

Expanded text:
eas devotorum alit saepe devotio. Erant tamen eis quodam tempore pauca apium alvearia, aliquid de his vasis possem auferre. Secuta autem nocte
Abbreviated transcription (Latin):
pueris equandus. inteR
flammaꝵ globoᷤᷤ meclia li¬
cet hymnũ domino infor¬
nate cantasset. Quod ysa¬
lud supplicium persecutori
placuisset. Numquam pro¬
fecto in par ꝓpħe serris et
laminis deseciri membra¬
⁊membra timuissetz aut
si precisis rupib. abruptiᷤᷤ¬
q montib agere felicem.
furor impius maluisset.
ꝑhibeo confisus testimo¬
nuim ueritati sponte ce¬
cidisset. Si uere genti¬
um doctoris exemplo gla¬
dio deputatus. inter alias
ut sepe prouent uictimas
duceretur.primus omniũ
carnifice compulso. palmã
sanguinis occupasset.Iam
uero aduersus omnes pe¬
nas atq supplicia. quibus
plerumq humana cessit
infirmitas. ita a confessio¬
ne domini nõ recedens ĩ¬
mobilis obstitisset. ut letꝰ
ulcerib. congaudensq cru¬
ciatib quelib. inter torm̃¬
ta risisset. S quãqͣm ista

Expanded text:
pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodslud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista
Abbreviated transcription (Latin):
cum leticia ⁊ exultatione
nuncianerunt regi. Cum
uenisset autẽ rex ad uicẽ¬
suo. in quo loco eũ uadare
deberet non ĩueniebat. in.¬
undauert enĩ a młtitudi¬
ne pluuiaꝵ. Dep̾catusq¬
fcõ. cerua mire magnitu¬
dinis. ante eos dñi nutu
p̾cedente uadum ostendit
Illaq uadante. ppłs sequs
uadauit. ueniente autẽ
rege pictauis. dum procul
ab eccłia sc̃i hylarii tento¬
ria fixisset. ea nocte farus
ignea ex ea uisus est exis¬
se. Apparuit nempe super
ip̃a tentoria. ĩ auxiliũ clo¬
touei regis tum uirticte
beati hy larii. Precepitaũ

Expanded text:
cum laetitia et exsultatione nuntiaverunt regi. Cum venisset autem rex ad fluvsuo, in quo loco eum vadare deberet, non inveniebat. Inundaverat enim a multitudine pluviarum. Deprecatusqcto, cervia mire magnitudinis ante eos Domini nutu precedente, vadum ostendit, illaque vadante, populusque sequens vadavit. Veniente autem rege apud Pectavis, dum procul ab ecclesia sancti Hilarii tenturia fixisset, ea nocte farus ignea ex ea visus est exisse. Apparuit nempe super ipsa tenturia in auxilio Chlodovecho rege cum virtute beati Hilarii. Precepit au
Abbreviated transcription (Latin):
sepresente eiusmodi exer¬
quidẽ de sacris morib prĩs
nostrri.promodulo nr̃o
subbreuitate ꝑstrinximuᷤᷤ
Ceterum longe eminenti
ĩsuis ille librris apparet.
et exlitteris propriis ĩno¬
tescit. In quib ita suã exp̃s

Expanded text:
se praesente hujusmodi exerquidem de sacris moribus Patris nostri pro modulo nostro sub brevitate perstrinximus. Caeterum longe eminentin suis ille libris apparet et ex litteris propriis innotescit; in quibus ita suam
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ⁊ uultis abire: Susti¬
nete queso.et ꝯsolamini noᷤ.
Et coegieos.Cumq uesꝑa
fc̃ã eẽtz post orõnes cybo sũ¬
pto quieuimus. Illi ambo
intriclinio suꝑiore. ego u̾o¬
ibi quidẽ s mintiore cubi¬
culo.Cumq dormirem ea
spelunce aꝑtum est ostium.
hoc est sequenti die tercia
sabbati. post oratõnes noct᷑¬
nas quasi manꝰ uiri pulsãtis
me tertio indextero laterez
Et aucluu uocẽ magnã di¬
centẽ mͥ. Ecce ostiũ aꝑtũ ẽ:
et ideo cegnosce eũ qui tibi
patefecit ingressum:. ne for¬
sitan negligas. Ego u̾o cum
magno timore conũsus as¬
sedi ⁊ uideo stellã flammeã
ĩ ostio ubi quiescebã. Maio¬
remq metũ ꝯcipiens. signa¬
ui me cruce xͥ. ⁊ illa de loco
illo minime mota est. Sur¬
rexi itaq.⁊misi manus i
ostio ubi erat. ⁊ rursus ĩ¬
uenta est ĩostio sequenti

Expanded text:
mus, et vultis abire? Sustinete, quaeso, et consolamini nos; » et coegi eos. Cumque vespera facta esset, post orationes, cibo sumpto, quievimus: illi ambo in triclinio superiore, ego ibi quidem in interiore cubiculo. Cumque dormirem ea speluncae apertum est ostium, hoc est, sequenti die tertia sabbati, post orationes nocturnas, quasi manus viri pulsavit me tertio in dextro latere, et audivi vocem magnam dicentem mihi: Ecce ostium apertum est, et ideo cognosce eum qui tibi patefecit ingressum, ne forte negligas. Ego vero cum magno timore conversus assedi, et video stellam flammeam in ostio ubi quiescebam. Majoremque metum concipiens, signavi me cruce Christi, et illa de loco illo minime mota est. Surrexi itaque, et misi manus in ostio ubi erat, et rursus inventa est in ostio sequenti
Abbreviated transcription (Latin):
nichil illi impossibile ꝯfisus
exposuit. Iamq se malũ ser¬
pentis.peromnia membra
diffuderat. Cerneres omnib¬
uenis. inflatam cittem ⁊ ad
utris instar tensa uitalia.
Martinus porrecta manu.
uniuersa pueri membra ꝑ¬
trectans. digitum prope ip̃m
uulnusculum quo bestia ui¬
rus infuderat fixit. Tum ũo
mira dicturus sum. uidimuᷤ
uenenum ex omni parte re¬
uocatum. ad martim digitũ
tucurisse. Deinde per illud ul¬
ceris foramen exiguum. tta
uirus stipasse cum sanguine.
ut solet ex uberib caprarum
aut ouium.pastor manu pres-¬
sis longa linea copiosi lactis
effiuere. Puer surrexit incolu¬
mis nos obstupefacti tante
rei miraculo. id quo dip̃a age¬
bat ueritas fatebamur no
ẽẽ sub celo qui martinum
possit imitari:

Expanded text:
nihil illi impossibile confisus, exposuit. Jamque se malum serpens per omnia membra diffuderat. Cernere omnibuenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse: dein per illud ulceris foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinum possit imitari
Abbreviated transcription (Latin):
et cetera huius bona diripẽt.
et illius colas uincłatos. sec̃
adducentes captiuarent.
Dei uero prouidente elemẽ¬
tia. tanta cari ⁊ ligeris extre¬
uerat ĩ undancia. ut suiuni¬
one pelagus unũ efficent.
⁊ a ciuitatis accessi. ñ mini¬
ma sui altitucline cuneos
hostiles arcerent. uerx maiᷤ¬
monastium. qd̾ nõ longe a
turonis euit. funditus eu̾sũ.
centum uiginti monachos
bis binos minus.gladio ibi¬
dẽ ꝑcusserunt preter abbatẽ
uernis t̾re latitantes euaser̃t
Abbatem tñ alatebris abstrac

Expanded text:
 cætera eius bona diriperent, & illius incolas vinculatos secum adducentes captiuarēnt. Dei autem prouidente clementia, tanta Kari & Ligeris excreuit inundantia, vt sui vnione pelagus vnum efficerent, & a ciuitatis accessu non minima sui altitudine cuneos hostiles arcerent. Verum Maius-Monasterium, quod non longe a Turonis erat, funditus euersum, centum viginti Monachos, bis binos minus, ibidem gladio percusserunt, præter Abbatem uernis terræ latitantes euaserunt. Abbatem tamen a latebris extrac
Abbreviated transcription (Latin):
turpissimus.⁊plenus ig
ĩ abyssum. depauimento ĩ
sterquilmiũ. de solio in clo¬
acam.de celo in cenum.de
claustro ĩseculum. de para¬
diso ininfernum. Sic animꝰ¬

Expanded text:
turpissimus, plenus illin abyssum, de pavimento in sterquilinium, de solio in cloacam, de coelo in coenum, de claustro in saeculum, de paradiso in infernum. Pri
Abbreviated transcription (Latin):
a editum ac tu hactenus o¬
rientalium gesta memora¬
sthita demum neccessarii ser¬
monis hystoriam gallus
euoluat:. quia ut clixi ⁊ no¬
bis debet loquendi uicẽa mar¬
tino suo credo prestabit. ut
non grauate illiꝰ fr̃a ꝯmemo

Expanded text:
 edidi, tu hactenus Orientalium gesta memorasti: istam demum necessarii sermonis historiam Gallus euoluat, quia, ut dixi, et nobis debet loquendi uicem et Martino suo, credo, praestabit, ut non grauate illius facta commemo
Abbreviated transcription (Latin):
ga captiuos martini corp
hi qui muntlum ductu il¬
lius uicerant ꝓsequntur.
Illos confusis plausib ppłoꝵ
honoret in sania. martino
diuinis plauditur ꝓ sal¬
mis.Martinus hymnis

Expanded text:
ga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis
Abbreviated transcription (Latin):
cabatz sepuis ingemiscens.
cur canta dñm saluatorem
turba nesciret.Interea sicut
nos increclibilis circumdede¬
rat multitudo.mulier que¬
dam suius filius paulo ante
defecerat.corpus ex anime.
beato iuro protensis ma¬
nib.cepit offerre dicens.
Scimus quia amicus dei

Expanded text:
cabat, saepius ingemiscens cur tanta Dominum Salvatorem turba nesciret. Interea sicut nos incredibilis circumdederat multitudo mulier quaedam, cujus filius paulo ante defecerat, corpus exanime beato viro protensis manibus coepit offerre, dicens: Scimus quia amicus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
deuotissimas referentem
gras iuiro dĩ. qd̃ ad pͥmũ
gustum panis ab eo bene¬
dicti. plenã receꝑit sospita¬
tẽ.a febre quartana.qua

Expanded text:
devotissimas referentem gratias Viro Dei, quod ad primum gustum panis ab eo benedicti, plenam receperit sospitatem a febre quartana, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uo uob̾ referam incre¬
dibilis obedientie ad mo¬
dum magna miraculaz licet
suppetant plura recolenti.
S ad extitandã uirtutũ e¬
mulationẽ cui pauca non
sufficiunt. multa ñ ꝓder̃t
Ergo cum quidã seculi ac¬
tib abdicatis monasterii
magne dispositionis ĩgres¬
sum cepisset rogare. abbas
ei cepit multa ꝓponerez gra¬
ues ẽt̃ istius discipline labo¬
res sua uera clura imꝑia . q̃
nullius facile ualeret ĩplere
patiencia: Aluid potius mo-¬
nasteriũ ubi faciliorib legi¬
b uiueretur expeteret: non

Expanded text:
uo uobis referam incredibilis oboedientiae admodum magna miracula, licet suppetant plura recolenti: sed ad incitandam uirtutum aemulationem, cui pauca non sufficiunt, multa non proderunt. ergo cum quidam saeculi actibus abdicatis monasterium magnae dispositionis ingressus suscipi se rogaret, abbas ei coepit multa proponere: graues esse istius disciplinae labores, sua uero dura imperia, quae nullius facile ualeret inplere patientia: aliud potius monasterium, ubi facilioribus legibus uiueretur, expeteret: non
Abbreviated transcription (Latin):
so de liber iste. Numquid hoc
solum uicium dampnat in
monachis: Inmo uero ĩqͥt
nichil penitus omisit. qd̾ ñ

Expanded text:
so te, liber iste numquid hoc solum vitium damnat in monachis? Immo vero, inquit, nihil penitus omisit, quod n
Abbreviated transcription (Latin):
atq simulachra redegit in
puluerem. Quo uiso. rusti
ci se intelligerent duuno
nutu obstupefactos. atq ꝑ¬
t̾ritos. ne ep̃o repugnarent.
omnes fere iniħm dñm cre¬
dideruntz clamantes palã
⁊confitentes. d̾m martinl
colendũ: ydola negligenda.
que sibi adeẽ non possẽt¬
ud eciam ĩpago edu

Expanded text:
atque simulacra redegit in pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent divino nutu obstupefactos atque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere in Jesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola negligenda, quae sibi adesse non possentetiam in pago Aedu
Abbreviated transcription (Latin):
ni hora aliquantis ꝑ ꝓ¬
celaretur. ꝯtigit sedentẽ
expectanteq bernarclũ
tum ceteris ĩ clinato capi-¬
te paululũ soporari. Affu

Expanded text:
i hora aliquantisper protelaretur, contigit sedentem exspectantemque Bernardum cum caeteris inclinato capite paululum soporari. Adfu
Abbreviated transcription (Latin):
stros et cubicularios suos.
li forte aliquando deportata¬
sint mun̾a. ꝑ ĩgenium. a
legatis clodouei regis ut f̃i
nutor ualeas superare eũ:
quia nimis furibunda ẽ
lodouei nequicia. Burgũ¬
diones gͦ situt ẽ solitũ. hoc
elium dedunt regi suo.

Expanded text:
stris et cubiculariis suis, si non fuerunt aliquando deportata munera per ingenium a legatariis Chlodovechi regis, ut non ictor valeas superare eum, quia nimis furibunda A est Chlodovecho nequitia'. Burgundiones, sicut est solitum, hoc consilium dederunt rege suo.
Abbreviated transcription (Latin):
merita ꝯmendant. multis re¬
tã. et miraculoꝵ indiciis pro¬
batis. ꝑ non fallacia testimo¬
nia suggerentib nobis de
eo.mamardo. et damiano e¬
piscopis. et iuncencie ppłõ. il¬
lum celebri memoria dignũ
romana decreuit ecclesia. Et
quia proculclubio cum eles¬
tis coronatur incelis. ut eiꝰ
memoria sicuti alienoꝵ sc̃oꝵ
precipimus. sollempniter
celebretur in terris. Incips¬

Expanded text:
merita commendant, multis reta et miraculorum indiciis probatis per non fallacia testimonia, suggerentibus nobis de eo Mainardo et Damiano episcopis et Vincentiae populo, illum celebri memoria dignum Romana decrevit Ecclesia. Et, quia procul dubio cum electis coronatur in coelis, ut ejus memoria, sicuti aliorum sanctorum, praecipimus solemniter celebretur in terris.
Abbreviated transcription (Latin):
guis et uiꝑeo ore carpebãt.
Et uere non nullos experti
sumus inuidos uirtutibus
uiteq eius qui millo oderãt
quod in se non uidebant. et
quod imitari non ualebat
atq eo nefas dolendum et
gemiscendum. non alii fue¬
re insectatores eius. licet pau
pi ferebantur. Nec uero quẽ¬
quam nominari neccesse ẽ:
licet nosmet ip̃os pleriq cir¬
cum latrent. Sufficit ut si
quis ex his hec legerit.eta¬
gnouerit erubescat. Nam
stirascitur de se ip̃o dictum
fatebitur tum fortasse nos
de aliis senserimus. Non
refiigimus autem ut si qui
euismodi sunt. nos quoq
cum tali uro õderint. Illd̾
facile confido. omnib sanc¬
tis opusculum istud gratũ
fore. De cetero. siqui hec in¬
fideliter legerit. ip̾e peccabri.
ego michi conscius sum.
me rerum fide ⁊ amore
xp̃i impulsum. ut scriberẽ.
manifesta exposuisse.uera
dixisse. Paratumq ut spe¬
ro habebit adeo p̾mium.
non quicumq legerit.sed
quicumq crediderit. Expli¬

Expanded text:
guis et uipereo ore carpebant. guis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet paucpi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque crediderit.