comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hispaniã : mauri sunt. Suꝑ numidiã. geculos accepimꝰ: partĩintu¬
guriis. alios incultius uagos agitare. Post eos: et hiopes e̾ẽ.dei:
loca exusta solis ardorib Igit᷑ billo ugurthino: pleraq ex puni¬
cis oppida. & fines cartha giniensiũ. quos nouissime habuerant:
midȩ. usq flum̃ muluccã : sub iugurtha erant. Mauris om̃ib:
rex bocchus imꝑitabat: prȩt̾ nom̃. cȩtera ignarus popłi.r. ltẽq nob̾
neq bello. neq pace antea cognitꝰ. De affrica & eiꝰ incolis: ad neces¬
situdinẽ rei satis dictũ. Postquã duso regno legati affrica decesse¬
re. & iugurcha contra timorẽ animi premia sceleris adeptũ sese uid&.
certũ eẽ ratꝰ qd̾ ex amicis apud numantiã acceꝑat. omĩa romȩ uenalia
ẽẽ : simul & illoꝵ pollicitationib ac census. quos paulo ante munerib
expleuerat: in regnũ adherbalis animũ intendit. Ipse acer. bellico¬

Expanded text:
Hispaniam Mauri sunt. Super Numidiam Gaetulos accepimus partim in tuHispaniam Mauri sunt. Super Numidiam Gaetulos accepimus partim in tuguriis, alios incultius uagos agitare, post eos Aethiopas esse, dein loca exusta solis ardoribus. Igitur bello Iugurthino pleraque ex Punicis oppida et finis Carthaginiensium, quos novissime habuerant, midae usque ad flumen Muluccham sub Iugurtha erant; Mauris omnibus rex Bocchus imperitabat, praeter nomen cetera ignarus populi Romani itemque nobis neque bello neque pace antea cognitus. De Africa et eius incolis ad necessitudinem rei satis dictum. Postquam diviso regno legati Africa decessere et Iugurtha contra timorem animi praemia sceleris adeptum sese videt, certum esse ratus, quod ex amicis apud Numantiam acceperat, omnia Romae venalia esse, simul et illorum pollicitationibus accensus, quos paulo ante muneribus expleuerat, in regnum Adherbalis animum intendit. Ipse acer, bellico
Abbreviated transcription (Latin):
aut metu subimꝑiũ suũ coegere. Nom̃ głamq sibi ad didere magis
hi qͥ ad nr̃m mare ꝓcesserant: ql libies quã getuli minꝰ bellicosi. de inde
affricȩ pars inferior pleraq: ab numidis possessa:. Uicti om̃s. in gen¬
tẽ nom̃q imꝑantiũ concessere. Postea phenices. alii multitudinis domi
minuendȩ gr̃ã. pars imperii cupidine. sollicitata plebe. & aliis noua¬
rũ rerũ auidis: hipponẽ. ad rimetũ. leptĩ. aliasq urbes in ora mari¬
tima condidere. Hȩ ȩquȩ breui multũ auctȩ: pars originib suis p̃si¬
dio. aliȩ decori fuere. Nã de carthagine silere meliꝰ puto. quã parũ di
ab affrica diuidit sedo mari. prima cyrenẽ ẽ colonia thereon. Ac
deinceps duȩ syrtes: int̾q easleptis. Deinde phulenonarȩ. quẽ locũ
ȩgyptũ uersus. finẽ imꝑii habuere cartha ginienses. Post aliȩ punicȩ
urbes. Cȩtera loca usq ad mauritaniã : numidȩ tenent. Proxime

Expanded text:
aut metu sub imperium suum coegere, nomen gloriamque sibi addidere, magis ii, qui ad nostrum mare processerant, quia Libyes quam Gaetuli minus bellicose. Denique Africae pars inferior pleraque ab Numidis possessa est, victi omnes in gentem nomenque imperantium concessere. Postea Phoenices, alii multitudinis domi minuendae gratia, pars imperi cupidine sollicitata plebe et aliis novarum rerum auidis, Hipponem Hadrumetum Leptim aliasque urbis in ora maritima condidere; eaeque brevi multum auctae, pars originibus suis praesidio, aliae decori fuere. Nam de Carthagine silere melius puto quam parum dicab Africa dividit, secundo mari prima Cyrene est, colonia Theraeon, ac deinceps duae Syrtes interque eas Leptis, deinde Philaenon arae, quem locum Aegyptum versus finem imperi habuere Carthaginienses, post aliae Punicae urbes. Cetera loca usque ad Mauretaniam Numidae tenent, proximi
Abbreviated transcription (Latin):
usui ẽẽ solent: cęt̾ũ ad ea patranda senatꝰ autoritate. socii no¬
m᷑ latinũ ⁊ reges ultro auxilia mittendo. Itaq ex unto ⁊ sentẽ¬

Expanded text:
usui esse solent. Ceterum ad ea patranda senatus auctoritate, socii nousui esse solent. Ceterum ad ea patranda senatus auctoritate, socii nomenque Latinum et reges ultro auxilia mittendo, postremo omn
Abbreviated transcription (Latin):
cupidine uictoriȩ haut satis animus modãtus fuit. S bono uinci
satiꝰ ẽ ꝗͣ malo more uincere ĩ iuria. lgit᷑ ea uictoria nobilitas ex
libidine sua usa multos mortales ferro aut fuga extinxit. płq
bius uleisci nolunt. S de studus partiũ. ⁊ om̃ib ciuitatis moribus
singillat᷑i aut ꝓmagnitudine pare disserere. te̾pꝰ ꝗͣ res matͣlis me
deseret. Qũa obrẽ adceptũ redeo. Post auli fedus. exercitꝰ q nr̃i fẽdã
fuga̾ metellꝰ ⁊ sillanꝰ consules designati. ĩter se ꝓuintias partiuerãt
metelloq numidia euenerat aeri uiro. ⁊ ꝗͣꝗͣ ad u̾so popłi partiũ fa
oĩa sibi cũ collega ratꝰ. adbellu̾ qd̃ gesturus erat animu̾ ĩtendit
lgit᷑ oiffidẽs uet̾i exercitui milites scribe. eligere p̾sidia. undiq
accessere arma. tela. eqͦs. ⁊ cȩt̾a ĩstrum̃ta militię. parare. ad hoc
cõmeatũ. affati deniq oĩa q̃ inbello uario. ⁊ multarũ rerũ eg̾eti.

Expanded text:
tus animus fuit. Sed bono vinci satius est quam malo more iniuriam vincere. Igitur ea victoria nobilitas ex libidine sua usa multos mortalis ferro aut fuga extinxit plusque partium et omnis civitatis moribus si singillatim aut pro magnitudine parem disserere, tempus quam res maturius me deseret. Quam ob rem ad inceptum redeo. Post Auli foedus exercitusque nostri foedam fugam Metellus et Silanus consules designati prouincias inter se partiuerant, Metelllia omnia sibi cum collega ratus, ad bellum, quod gesturus erat, animum intendit. Igitur diffidens ueteri exercitui milites scribere, praesidia undique arcessere, arma tela equos et cetera instrumenta militiae parare, ad hoc commeatum affatim, denique omnia, quae in bello vario et multarum rerum egenti
Abbreviated transcription (Latin):
anĩadu̾tit. ueritꝰ ex ann tp̃r. ⁊ ĩ opia aquȩ ne siti ꝯficeret᷑ exerci¬
tꝰ. rutiliũ legatũ cũ expeditis cohortib ⁊ parte ȩqͥtũ p̾misit ad flu¬
m uti locũ castris ante caꝑet existima̾s hostes erebro. impetu &
tͣnsu̾sis p̃liis it̃ suũ remoraturos. ⁊ qm armis diffidẽnt. lassitudi¬
ñe ⁊ siti militẽ t̾eptaturos. Deinde ipse ꝓre atq loco sucuti mõte
descend̾at. paulati ꝓcedẽ. mariũ pͦ pͥncipia hab̾e. Ipse c̃ sinistre

Expanded text:
opia aquae, ne siti conficeretur exercitus, Rutilium legatum cum expeditis cohortibus et parte equitum praemisit ad flumen, uti locum castris antecaperet, existimans hostis crebro impetu et transuersis proeliis iter suum remoraturos et, quoniam armis diffiderent, lassitudinem et sitim militum temptaturos. Deinde ipse pro re atque loco, sicuti monte descenderat, paulatim procedere, Marium post principia habere, ipse cum sinis
Abbreviated transcription (Latin):
ricłĩ neq laboris patie̾s. lingua ꝗͣ manu ꝓmtior. p̾dator ex so.¬
cus. ⁊ ipse pͣda hostiũ. sine ĩꝑio. ⁊ modestia habitꝰ. lta ĩꝑatori
nouo plꝰ exmͣlis morib sollititudinis. ꝗͣ excopia militũ auxi¬
tẽpꝰ cõmitioꝵ. ĩminuerat. ⁊ exspectiõe euẽtꝰ cuuũ animos in¬
t̾etos putabat ñ pꝰ bellũ atting̾e. ꝗͣ maiorũ disciplina milites
lites statutos ĩ castris habebat. nͥ eu̾ odor aut pabuli ȩgestas locũ mu¬
y palantes agros uastare: uillas expugnare. pecoris ⁊ mancipioꝵ p̾daᷤᷤ
c̃tantes agere. eaq mutare cũ mercatorib uino aduectitio. ⁊ aliis ta¬
lib pͥt̾ea frum̃tũ publice datũ uendẽ. Pane̾ ĩdies mercari. pꝰstremo
q̃cũq dici aut fingi queunt ignauiȩ luxuriȩq ꝓbra ĩ illo exercitu
cuncta fuere ⁊ aͣpliꝰ alia. S ĩ ea difficultare metellũ ñ minꝰ ꝗͣ ĩreb hoᷤ¬

Expanded text:
riculi neque laboris patiens, lingua quam manu promptior, praedator ex sociis et ipse praeda hostium, sine imperio et modestia habitus. Ita imperatori novo plus ex malis moribus sollicitudinis quam ex copia militum auxitempus comitiorum mora imminuerat et expectatione eventus civium animos intentos putabat, non prius bellum attingere, quam maiorum disciplina milites lites statiuis castris habebat, nisi cum odor aut pabuli egestas locum muet palantes agros vastare, villas expugnare, pecoris et mancipiorum praedas certantes agere eaque mutare cum mercatoribus vino aduecticio et aliis talibus; praeterea frumentum publice datum vendere, panem in dies mercari; postremo quaecumque dici aut fingi queunt ignaviae luxuriaeque probra, ea in illo exercitu cuncta fuere et alia amplius. Sed in ea difficultate Metellum nec minus quam in rebus hos
Abbreviated transcription (Latin):
erat adherbal pos sedit. Res postulare uidet᷑ affricȩ sitũ paueis
exponere: a eas gentes eũ quib nob̾ bellũ aut amicitia fuit. ac tin¬
nes amine fte. Saedlirie loca & naciones obcalorẽ a aspitatẽ itẽ solitudi¬

Expanded text:
erat, Adherbal possedit. Res postulare videtur Africae situm paucis erat, Adherbal possedit. Res postulare videtur Africae situm paucis exponere et eas gentis, quibuscum nobis bellum aut amicitia fuit, attingere. sed quae loca et nationes ob calorem aut asperitatem, item solitudi
Abbreviated transcription (Latin):
Uicit tam̃ in senatu parsilla. quȩ uero preciũ aut gram ante ferebat.
decretũ fit. uti decẽ legati regnũ qđ ancipsa optinuerat. int̾ iugur¬
chã & adherbalẽ diuiderent. Cuiꝰ legationis princeps fuit .l.
opimius homo clarus & tũ in senatu potens: quia consulib o. graccho
& mareo fuluio flaceo int̃fectis. acerrine uictoriã nobilitatis in
plebe exereuerat. Fũ iugurcha tam & si romȩ in amicis habuerat.
tam̃ accuratis sime recepit. dando & pollicendo multa ꝑfeeit uti
fama fidie postremo om̃ib suis reb. cõmodũ regis anteferra. Neli¬
quos legatos eadẽ uia aggressus. plerosq capit. Paucis carior fides
quã pecunia fuit. In diuisione: quȩ pars numidiȩ mauritaniã at¬
tingit agro iurisq opulentior: iugurthȩ tradit᷑. lllã alterã spe¬
tie quã usu potiorẽ: quȩ portuosior & edificus magis exornata

Expanded text:
Vicit tamen in senatu pars illa, quae vero pretium aut gratiam anteferebat. Vicit tamen in senatu pars illa, quae vero pretium aut gratiam anteferebat. Decretum fit, uti decem legati regnum, quod Micipsa obtinuerat, inter Iugurtham et Adherbalem dividerent. Cuius legationis princeps fuit L. Opimius, homo clarus et tum in senatu potens, quia consul C. Graccho et M. Fuluio Flacco interfectis acerrime victoriam nobilitatis in plebem exercuerat. Eum Iugurtha tametsi Romae in amicis habuerat, tamen accuratissime recepit, dando et polfama, fide, postremo omnibus suis rebus commodum regis anteferret. reliquos legatos eadem via aggressus plerosque capit, paucis carior fides quam pecunia fuit. in divisione, quae pars Numidiae Mauretaniam attingit, agro virisque opulentior, Iugurthae traditur; illam alteram specie quam usu potiorem, quae portuosior et aedificiis magis exornata
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. postquã suꝑatꝰ sit. quęri qđ muriã facere nequiuis s&: lugurthã
ab senatu petere. ne se aliũ putarent ac numantiȩ cognitꝰ ẽẽt. neu
uerba inimici ante facta sua ponerent. deinde: ueriq curia egre¬
diuntꝰ Senatꝰ statĩ consulit᷑. fautores legatoꝵ. p̃terea senatꝰ magna
pars grã deprauata. adherbalis dicta contẽpnere. iugurghȩ uirtu¬
tẽ excollere laudib. Grã. uoce. deniq om̃ib modis ꝓ alieno scelere
& ȩquũ diuitiis carius erat: subuniendũ adherbali & hiempsalis
mortẽ seuere uindicandã censebanq Sed ex om̃ib maxime. emilius
scaurus. homo nobilis. impiger. fastiosus auidus potentiȩ. hono¬
ris. diuitiarũ. cȩterũ uicia sua calide occultans. Is postquã uid&
regis largitionem famosã impudentẽq ueritꝰ qđ intalire sol&. ne pol¬
luta licentia inuidiã accender&: animũ a consueta libidine continute

Expanded text:
tem, postquam superatus sit, queri, quod iniuriam facere nequiuisset. Iugurtham tem, postquam superatus sit, queri, quod iniuriam facere nequiuisset. Iugurtham ab senatu petere, ne se alium putarent ac Numantiae cognitus esset, neu verba inimici ante facta sua ponerent. Deinde utrique curia egrediuntur. Senatus statim consulitur. Fautores legatorum, praeterea senatus magna pars gratia deprauata Adherbalis dicta contemnere, Iugurthae virtutem extollere laudibus; gratia, voce, denique omnibus modis pro alieno scelere uibus bonum et aequum divitiis carius erat, subueniendum Adherbali et Hiempsalis mortem seuere vindicandam censebant, sed ex omnibus maxime Aemilius Scaurus, homo nobilis impiger factiosus, auidus potentiae honoris divitiarum, ceterum vitia sua callide occultans. Is postquam videt regis largitionem famosam impudentemque, veritus, quod in tali re solet, ne polluta licentia invidiam accenderet, animum a consueta libidine continuit.
Abbreviated transcription (Latin):
miseriarũ graues poenas reddat. lam iã fr̃ animo meo łimẽ. quan¬
quã tibi immaturo & unde minime deciit uita ereptax: tam̃ lȩ
tandũ magis quã dolendũ puto casũ tuũ. Non enĩ regnũ. sed fugã. exi¬
liũ. egestatẽ. & has om̃s quȩ me p̾munt erunnas cũ anima simui
amisisti. At ego infelx in tanta mala p̃cipitatꝰ ex patriõ regno. rerũ
humanarũ spectaculũ prȩbeo. incertꝰ qͥd agã. Tuasne inuirias ꝑsequar
ipse auxilii ȩgens: An regno consulã. cuiꝰ uitȩ necisq potestas. ex ali¬
enis opib pend&: Utinã emori fortunis meis honestꝰ exitꝰ e̾et ne
uiuere contẽptꝰ uiderer: si defessus malis in iuriȩ concessis sẽ.
Nunc neq uiuere lib&. neq mori lic& sine dedecore . P.c. ꝑuos ꝑlibe
gurthȩ largitione magis quã causa freti: paucis respondent. hiemp¬
salẽ ob seuitiã suã anumidis int̾fectũ. adherbalẽ ultrobellũ inferen¬

Expanded text:
miseriarum grauis poenas reddat. Iam iam, frater animo meo carissime, quammiseriarum grauis poenas reddat. Iam iam, frater animo meo carissime, quamquam tibi immaturo et unde minime decuit vita erepta est, tamen Non enim regnum, sed fugam exilium egestatem et omnis has quae me premunt aerumnas cum anima simul amisisti. At ego infelix, in tanta mala praecipitatus ex patrio regno, rerum humanarum spectaculum praebeo, incertus quid agam tuasne iniurias persequar ipse auxili egens an regno consulam, cuius vitae necisque potestas ex opibus alienis pendet. utinam emori fortunis meis honestus exitus esset neu viuere contemptus viderer, si defessus malis iniuriae concessissem. Nunc neque viuere libet neque mori licet sine dedecore. Patres conscriptigurthae largitione magis quam causa freti paucis respondent: Hiempsalem ob saevitiam suam ab Numidis interfectum, Adherbalem ultro bellum inferen
Abbreviated transcription (Latin):
magna pͣsidia nob̾ inurã amicitia fore. Si huic imꝑio fortuna mu¬
taret᷑: una occidendũ nob̾ eẽ. Uirtute. ac diisuolentib. magni
estis & opulenti. omĩa scđa & oboedientia sunt. Quo. faciliꝰ socioꝵ
iniurias curare lic&. Tantũ illud uereor: ne qͦs priuata amicitia
iugurthȩ parũ cognita transuersos agat: qͦs ego audio maxima
ope niti. ambire. fatigare uos singulos: ne quid de absente in co¬
gnita causa statuatis. fingere me uerba. & fugã simulare: cui
licuerit in regno manere. Qđ utinã illũ cuiꝰ impio facinore in
has miserias piectꝰ sũ. eadẽ hec simulantẽ uideã: & aliquando
aut apud uos. aut apud deos immortales. rerũ humanarũ cura
oriat᷑ ut ille qͥ nunc scelerib sius ferox atq p̾elarus .x. om̃ib ma¬
lis exeruciatꝰ impietatis in parentẽ nr̃m. fr̃ĩs mei necis. mearũq

Expanded text:
magna praesidia nobis in vestra amicitia fore; si huic imperio fortuna mumagna praesidia nobis in vestra amicitia fore; si huic imperio fortuna mutaretur, una occidendum nobis esse. Virtute ac dis volentibus magni estis et opulenti, omnia secunda et oboedientia sunt: quo facilius sociorum iniurias curare licet. Tantum illud vereor, ne quos privata amicitia Iugurthae parum cognita transuersos agat. Quos ego audio maxima ope niti ambire fatigare vos singulos, ne quid de absente incognita causa statuatis; fingere me verba et fugam simulare, cui licuerit in regno manere. Quod utinam illum, cuius impio facinore in has miserias proiectus sum, eadem haec simulantem videam, et aliquando aut apud vos aut apud deos immortalis rerum humanarum cura oriatur: ne ille, qui nunc sceleribus suis ferox atque praeclarus est, omnibus malis excruciatus impietatis in parentem nostrum, fratris mei necis mearumque
Abbreviated transcription (Latin):
lat̃ nos duos fr̃s reliquit. tertiũ iugurtham beneficiis suis ratꝰx
coniunctũ nobis fore. Alter eoꝵ necatꝰ.: alteriꝰ ipse ego manꝰ impi¬
as uixeffugi. Quid agã. aut quo potissimũ infelix accedã: Generis
p̃sidia om̃ia. exrincta sunt. Pat̃. uti neces se erat naturȩ concessit.
frĩ. quẽ minime decuit. ꝓpinquus ꝑscelus uitã eripuit. affines. ami¬
cos ꝓpinquosceteros meos: aliũ alia clades oppressit. Capti ab iu¬
gurcha. pars in crucẽ acti. pars bestiis obiecti sunt. Pauci quib reli¬
cta  anima : clausi in tenebris cũ merore & lucti morte grauiorẽ
uitã exigunt. Si omĩa quȩ aut amisi. aut ex necessariis aduersa fa¬
cta sunt incolumia manerent: tam̃ siquid ex imꝓuiso mali accidis¬
honestarũ rerũ egens: quo accedã. aut quos apelle. Nationesne
aut reges. qͥ om̃s familiȩ nr̃ȩ oburam amicitiã infesti sunt:
lia plurima sint. Aut quisquã nr̃i misereri potest. qͥaliquando

Expanded text:
ater nos duos fratres reliquit, tertium Iugurtham beneficiis suis ratus est coniunctum nobis fore. Alter eorum necatus est, alterius ipse ego manus impias vix effugi. Quid agam? Aut quo potissimum infelix accedam? Generis praesidia omnia extincta sunt. Pater, uti necesse erat, naturae concessit. Fratri, quem minime decuit, propinquos per scelus vitam eripuit. Affinis amicos propinquos ceteros meos alium alia clades oppressit: capti ab Iugurtha pars in crucem acti, pars bestiis obiecti sunt, pauci, quibus relicta est anima, clausi in tenebris cum maerore et luctu morte grauiorem vitam exigunt. Si omnia, quae aut amisi aut ex necessariis aduersa facta sunt, incolumia manerent, tamen, si quid ex improuiso mali accidishonestarum rerum egens quo accedam aut quos appellem? Nationesne an reges, qui omnes familiae nostrae ob vestram amicitiam infesti sunt? monumenta plurima sint? Aut quisquam nostri misereri potest, qui aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
st᷑. qͥ uerã glam ĩ ustȩ potentiȩ ante ponerent. moueri ciuitas & dissen¬
maiores punico atq aliis bellis multũ rei .ẜ. ad did̾ant. uindicare ple¬
bẽ ĩ lib̾tatẽ.⁊ pauci eoꝵ. sceła patefacere ceꝑe. nobilitas noxia . atq eo
dimouerat. gracch& actionib ab uã ierat. ⁊ pͥmo tibinũ. de hinc post
paucos annos eadẽ ingredientẽ gaui tͥbunũ alt̾um tͥum uirũ coloni.

Expanded text:
sunt, qui veram gloriam iniustae potentiae anteponerent, moveri civitas et dissensunt, qui veram gloriam iniustae potentiae anteponerent, moveri civitas et dissen quorum maiores Punico atque aliis bellis multum rei publicae addiderant, vindicare plebem in libertatem et paucorum scelera patefacere coepere, nobilitas noxia atque eo pdimouerat, Gracchorum actionibus obviam ierat; et primo Tiberium, dein paucos post annos eadem ingredientem Gaium, tribunu
Abbreviated transcription (Latin):
artib retinebat. S. ubi illa formido m̃tib discessit: scilie ea q̃ resse¬
cundȩ amant: lasciuia atq suꝑbia ĩ cessere. Ita qd̾ adu̾sis reb opta¬
uerat. ot iũ pꝰꝗͣ adepti st: acerbiꝰ asꝑiꝰq fuit. Nãq cȩpit nobilitas
dignitatẽ popłs libtatẽ. inlibidinẽ u̾tere sibi qͥsq ducere. t᷑here.
dilacerata ẽ. Cȩt̃ũ nobilitas factiõe magis pollebat plebis uis solu¬
ta ac dispsa minus ĩmultitudĩe pota̾t. paueoꝵ arbitrio belli domiq
agitabat᷑. penes eos dẽ aeriarũ ꝓiuntiȩ magistratꝰ. głȩ. tumphiq erãt
popłus militia atq̃ opia urgebat᷑. p̃das bellicas imꝑatores cũ paueiꝰ
diripiebãt. Int̾ea parentes aut parui libĩ militũ utiqͥsq potentiori
c̃fins erat sedib pellebant᷑. Ita cũ potentia auaritia. sine mͦ. mo¬
destiaq ĩ uade. polluere. ⁊ uastare om̃ia. nichil pensi neq sensi ha¬
bere. qͦ ad semet ipsã pͥcipitauit. Nã ubi pͥmũ ex nobilitate repti

Expanded text:
atem retinebat. Sed ubi illa formido mentibus decessit, scilicet ea, quae res secundae amant, lascivia atque superbia incessere. Ita quod in aduersis rebus optauerant otium, postquam adepti sunt, asperius acerbiusque fuit. Namque coepere nobilitas ddilacerata. Ceterum nobilitas factione magis pollebat, plebis vis soluta atque dispersa in multitudine minus poterat. Paucorum arbitrio belli domique agitabatur; penes eosdem aerarium prouinciae magistratus gloriae triumphique erant; populus militia atque inopia urgebatur; praedas bellicas imperatores cum paucis diripiebant: interea parentes aut parui liberi militum, uti quisque potentiori confinis erat, sedibus pellebantur. Ita cum potentia auaritia sine modo modestiaque invadere, polluere et vastare omnia, nihil pensi neque sancti habere, quoad semet ipsa praecipitauit. Nam ubi primum ex nobilitate reperti
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ea tempestate coepere se quisq magis extollere: magisq
ingeniũ in ꝓm̃ptu habere. Nã regib. boni quã mali suspectiores suñ.
Semꝑ his. aliena uirtꝰ formidolosa .x. Sed ciuitas in credibile
memoratu  adepta libertate quantũ breui ereuerit. tanta cupido
głe inces serat. Iam primũ uuentꝰ simul ac belli patienserat: in
castris ꝑlaborẽ usũ militi&e discebat. magisq decoris armis. & mi¬
litarib equis: quã in scortis atq conuiuiis libidinẽ habebant.
lgit᷑ talib uiris ñ labor insolens. ñ ullus locus asper.aut arduus
erat. non armatꝰ hostis formidol osus. Sirtꝰ. omĩã lomuerat. Sed
qle maximũ certameninẽ ipsoserat. Sice se qusq bosaẽ ser irt

Expanded text:
. Sed ea tempestate coepere se quisque magis extollere magisque . Sed ea tempestate coepere se quisque magis extollere magisque ingenium in promptu habere. Nam regibus boni quam mali suspectiores sunt semperque iis aliena virtus formidulosa est. Sed civitas incredibile memoratu est, adepta libertate, quantum brevi creverit: tanta cupido gloriae incesserat. Iam primum iuventus, simul ac belli patiens erat, in castris per laborem usum militiae discebat magisque in decoris armis et militaribus equis quam in scortis atque conviviis lubidinem habebant. Igitur talibus viris non labor insolitus, non locus ullus asper aut arduus erat, non armatus hostis formidulosus: virtus omnia domuerat. Sed gloriae maxumum certamen inter ipsos erat: se quisque hostem ferire,
Abbreviated transcription (Latin):
conuenere:. dispari genere. dissimili singua. alii: alio
more uuentes: in credibile memoratu ⁊ est quã facile coa¬
satis ꝓspera. satisq pollens uidebat᷑ ssic̃ pleraq mortaliũ
habent᷑ inudia ex opulentia orta. lgitur reges poptiq
finitimi bello tẽp̃tare . pauci ex amicis auxilio g̾ẽ. Nã ceteri
metu ꝑeulsi. a ꝑiculis aberant. At romani domi militiȩq
intenti festinare. parare. alius aliũ hortari. hostib obuiã ire.
libertatẽ. patriã. parentesq armiftegere. Post ubi pericula
urtute ꝓpulerant: sociis atq amicis auxilia portare. magisq
dandis quã accipiendis beneficiis amicicias parabant. Imperiũ
legitimũ. nomen imperii regiũ habebant. delecti qͥb corpꝰ annis
infirmũ. ingeniũ sapientia ualidũ erat: rei .p. consultabant.
ubi regiũ imperiũ. qđ inicio conseruandȩ libertatis. atq augen
more. annua imperia. binosq imꝑatores sibi fecere. Eomodo.

Expanded text:
convenere, dispari genere, dissimili lingua, alii alio convenere, dispari genere, dissimili lingua, alii alio more viventes, incredibile memoratu est, quam facile coasatis prospera satisque pollens videbatur, sicuti pleraque mortalium habentur, invidia ex opulentia orta est. Igitur reges populique finitumi bello temptare, pauci ex amicis auxilio esse; nam ceteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare, parare, alius alium hortari, hostibus obviam ire, libertatem, patriam, parentisque armis tegere. Post, ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amicis auxilia portabant magisque dandis quam accipiundis beneficiis amicitias parabant. Imperium legitumum, nomen imperi regium habebant. Delecti, quibus corpus annis infirmum, ingenium sapientia validum erat, rei publicae consultabant; ubi regium imperium, quod initio conservandae libertatis atque augendmore annua imperia binosque imperatores sibi fecere: eo modo
Abbreviated transcription (Latin):
audax. subdolus. uarius. ciiꝰ lib& reisimulator ac dissimulator.
Alieni appetens. sui ꝓfusus. ardens incupiditatib satis eloquentiȩ.
sapientiȩ parũ. Uastꝰ animꝰ immoderata. incredibilia. nimis alta
dies animꝰ ferex: in opia rei familiaris. & conscientia scelerũ. Quȩ
utraq. his artib auxerat quas supra memoraui. Ineitabant p̃terea
corrupti mores ciuitatis. quos pessima ac diuersa inter se
mala luxuria atq auaritia uexabant. Res ipsa hortari
uidet᷑ qm̃ de morib ciuitatis tempꝰ admonuit. supͣ repetere.
ac paucis instituta maiorũ domi militiȩq. quomodorem. p
habuerint. quantãq reliquerint. ut paulatĩ immutata: ex
pulcherrima. pes sima ac flagitiosis sima facta sit disserere.
Urbẽ Romã sicuti ego accepi. habuere atq condidere initio
troiani. qui enea duce ꝓfugi. sedib incertis uagabant᷑:
imperio. liberũ atq solutũ. Hi postquã in una

Expanded text:
audax, subdolus, varius, quoius rei lubet simulator ac dissimulator, audax, subdolus, varius, quoius rei lubet simulator ac dissimulator, alieni appetens, sui profusus, ardens in cupiditatibus; satis eloquentiae, sapientiae parum. Vastus animus immoderata, incredibilia, nimis alta dies animus ferox inopia rei familiaris et conscientia scelerum, quae utraque iis artibus auxerat, quas supra memoravi. Incitabant praeterea corrupti civitatis mores, quos pessuma ac divorsa inter se mala, luxuria atque avaritia, vexabant. Res ipsa hortari videtur, quoniam de moribus civitatis tempus admonuit, supra repetere ac paucis instituta maiorum domi militiaeque, quo modo rem publicam habuerint quantamque reliquerint, ut paulatim immutata ex pulcherruma atque optuma pessuma ac flagitiosissuma facta sit, disserere. Urbem Romam, sicuti ego accepi, condidere atque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis vagabantur, imperio, liberum atque solutum. Hi postquam in una moenia
Abbreviated transcription (Latin):
nando: seruilib officiis intentũ ȩtatẽ agere. Ped a quo incȩpto. stu¬
dioq me ambitio mala detinuerat: eodẽ regressus. statui res ge¬
stas popłi romani carptĩ ut quȩq memoria digna uidebant᷑ ꝑseri¬
berȩ. eo magis: qđ michi aspe. metu. partib rei .p. animꝰ liber erat
lgit᷑: de catilinȩ coniuratione. quã certissime potero: paucis ab¬
soluã. Nã id facinꝰ. in primis ego memorabile estimo: sceleris atq
periculi ꝓ nouitate. De cuiꝰ uiri morib: pauca prius explananda
sunt. quã initiũ narrandi faciã. LUcius catilina nobili ge¬
nere natꝰ: fuit magna ui. animi & corporis. sed ingenio malo. pra¬
uoq. Huic ab adolescentia bella incestina. cędes. rapinȩ. discor¬
dia ciuilis. grata fuere: ibiq uiuentutẽ suã exercuit. Corpꝰ patiens
inediȩ. algoris. & uigiliȩ: supra quã cui que credibile .x. Animus

Expanded text:
nando, servilibus officiis, intentum aetatem agere; sed, a quo incepto stunando, servilibus officiis, intentum aetatem agere; sed, a quo incepto studioque me ambitio mala detinuerat, eodem regressus statui res gestas populi Romani carptim, ut quaeque memoria digna videbantur, perscribere, eo magis, quod mihi a spe, metu, partibus rei publicae animus liber erat. Igitur de Catilinae coniuratione, quam verissume potero, paucis absolvam; nam id facinus in primis ego memorabile existumo sceleris atque periculi novitate. De cuius hominis moribus pauca prius explananda sunt, quam initium narrandi faciam. L. Catilina, nobili genere natus, fuit magna vi et animi et corporis, sed ingenio malo pravoque. Huic ab adulescentia bella intestina, caedes, rapinae, discordia civilis grata fuere ibique iuventutem suam exercuit. Corpus patiens inediae, algoris, vigiliae supra quam quoiquam credibile est. Animus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓechi quidẽ tam & si hauad quaquã par gła sequat᷑ scriptorẽ.
Atorẽ rerũ. tam̃ in primis uidetur arduũ resgestas scribere.
Primũ: qđ facta dictis exequanda sunt. Dehinc: qi delicta quȩl
reprehenderis. maliuolentia & inuidia dicta putant. ubi de magna
mo accipit. Supra ea ueluti ficta ꝓfalsis ducit. Sed ego ad olescentu¬
lus: inicio sicuti pleriq. studio ad remp. latꝰ sũ. Ibiq mͥ multa ad¬
uersa fuere. Nã ꝓpudore ꝓ abstinentia ꝓuirtute: audatia. largi¬
tio. auaritia uigebant. Quȩ tam&e si animꝰ asꝑnabat᷑. insolens
malarũ artiũ: tam̃ int̾ tanta uicia imbecilla ȩtas ambitione cor¬
rupta tenebat᷑. Ac me cũ a reliquif malis morib dissentirẽ: nichi¬
lominꝰ honoris cupido eadẽ quȩ cȩteros. fama atq inuidiauexa¬
bat. Igit᷑ ubi animꝰ ex multis miseriis atq periculis requi euit: & mͥ
dia atq desidia bonũ ociũ conterere. Neq uero agrũ colendo aut ue¬

Expanded text:
 tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduom videtur res gestas scribere: primum, quod facta dictis exaequanda sunt; dehinc, quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant, ubi de magna mo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit. Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum ibique mihi multa advorsa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem, qua ceteros, fama atque invidia vexabat. Igitur ubi animus ex multis miseriis atque periculis requievit et mihidia atque desidia bonum otium conterere neque vero agrum colundo aut ve
Abbreviated transcription (Latin):
Miiis homines qui sese suãere po
quȩ natura prona atu ilentri oboedien¬
seruicio magis utimꝰ. Asterũ nob cũ diis alterũ cũ beluis cõmune
est Quo michi rectius uidet᷑ eẽ. ingenii quã uiriũ opib. głam
querere Et qm̃ uitã ĩpsa qua friuimꝰ breuis: memoriã nrĩ quã ma¬

Expanded text:
mnes homines qui sese student preque natura prona atque , corporis servitio magis utimur; alterum nobis cum dis, alterum cum beluis commune est. quo mihi rectius videtur ingeni quam virium opibus gloriam quaerere, et quoniam vita ipsa qua fruimur brevis est, memoriam nostri quam ma
Abbreviated transcription (Latin):
priis quã incipias. consulto. Et ubi consulueris. mature facto
ouiss. Ita utrunq ꝑse indigens. alterũ alterius auxilio indiget.
N pars ingeniũ: ali corpꝰ exercebant. Eciã tum uita hominũ sine
subigere. ubidinẽ dominand. causam belli habere. maximã głami
inmaximo imperio putare. ũ demũ periculo acq negotiis cõꝑtũ
est. in bello plurimũ in geniũ posse. Q đ si regũ atq imꝑator ani¬
mi uirt in pace ita ut inbelloualera. ȩ quabilius atq constantnuis
cerneres: Hã imperiũ: facile his artib retinet᷑ quib initio partũ
est ierũ ubi ꝓlabor e desidia ꝓcontinentia & equitate libidoatq
supbia inuasere. fortuna cũ morib simul immutat᷑. Itã imperua
seiꝑ ad optimũ quenq aminꝰ bono trans fert᷑ Qua ouu oraute ra¬
uigant edificant. uirtuti omĩa parent. Sed multi moreaes de¬
ditiuentri atq somno. indocti incultiq uitã sicuti peregrinan¬

Expanded text:
ncipias consulto et ubi consulueris mature facto opus est. ita utrumque per se indigens alterum alterius auxilio eget. i pars ingenium, alii corpus exercebant: etiam tum vita hominum sine subigere, lubidinem dominandi causam belli habere, maxumam gloriam in maxumo imperio putare, tum demum periculo atque negotiis compertum est in bello plurumum ingenium posse. quod si regum atque imperatorum animi virtus in pace ita ut in bello valeret, aequabilius atque constantius cerneres. nam imperium facile iis artibus retinetur, quibus initio partum est. verum ubi pro labore desidia, pro continentia et aequitate lubido atque superbia invasere, fortuna simul cum moribus inmutatur. ita imperium semper ad optumum quemque a minus bono transfertur. Quae homines arant navigant aedificant, virtuti omnia parent. sed multi mortales, dediti ventri atque somno, indocti incultique vitam sicuti peregrinan
Abbreviated transcription (Latin):
queque obuia fors fecerat prius retursum semꝑ ad naues ꝙ clamor agrestes
nciret fuerat. eo maior tum fuga pauorq ĩ urbe fuit. Et hercule
excitus domi ualidus neq dux quem opponerent erat. Hasdrubal gisonis
lius genere fama. diuitiis regia tũ etiã affinitate longe primu
erat. sed tum ab ip̃o illo scipione aliquot p̃liis fusum pulsumq ĩ hispania
meminerant. Net magis duce duci parem ꝙͣ tumultuariu excitum suu
ita conclamatũ ad arma est. porteq raptim c̃lause et armati ĩ muxis iugi

Expanded text:
que quae obuia fors fecerat prius recursum semper ad naues quam clamor agrestes que quae obuia fors fecerat prius recursum semper ad naues quam clamor agrestes conciret fuerat. eo maior tum fuga pauorque in urbe fuit. et hercule neque exercitus domi ualidus neque dux quem opponerent erat. Hasdrubal Gisgonis filius genere, fama, diuitiis, regia tum etiam adfinitate, longe primus ciuitatis erat; sed eum ab ipso illo Scipione aliquot proeliis fusum pulsumque in Hispania meminerant nec magis ducem duci parem quam tumultuarium exercitum suum ita conclamatum ad arma est, portaeque raptim clausae et armati in muris vigi
Abbreviated transcription (Latin):
naiub iniussu imꝑatõis schafis haud secisꝙͣ naufragos milites sine
armis cum ingenti tumultu ĩ terãm euasisse. Expositis copiis Romani
castra ĩ ꝓximis tumulis metant᷑. Iam nõ ĩ maritimos modo agros/ ꝯspectu
pͥmũ classis denide tumultu egredientiũ ĩ terãm pauor terorq ꝓuenerat.
sed ĩ ipas urbes: neq eni hominu modo turba mulieꝵ pueroꝵ ꝙ aginĩb
ĩ mixta omẽs passim compleuerant uias: sed pecora quoq pre se agrestes
agebant. ut relinqui subito affrita dicẽs. Urbib uõ ip̃is maiore ꝙͣ que
serum attulerant terorem ĩferebant. p̃cipue Cartagini ꝓpe ut capte
tumultus fuit. Nam post. M. attilium regulum et. Lutiũ Manlium
nsules/ aunis ꝓpe quiũquaginta nullum romanu ẽxtitum uiderant.:
p̃datorias classes. quib excursiones ĩ agros maritimos facte erant. Aptrix¬

Expanded text:
nauibus iniussu imperatoris scaphis, haud secus quam naufragos, milites sine nauibus iniussu imperatoris scaphis, haud secus quam naufragos, milites sine armis cum ingenti tumultu in terram euasisse. expositis copiis Romani castra in proximis tumulis metantur. iam non in maritimos modo agros conspectu primum classis dein tumultu egredientium in terram pauor terrorque peruenerat, sed in ipsas urbes; neque enim hominum modo turba mulierum puerorumque agminibus immixta omnes passim compleuerat uias, sed pecora quoque prae se agrestes agebant, ut relinqui subito Africam diceres. urbibus uero ipsis maiorem quam quem secum attulerant terrorem inferebant; praecipue Carthagini prope ut captae tumultus fuit. nam post M. Atilium Regulum et L. Manlium consules, annis prope quinquaginta, nullum Romanum exercitum uiderant praeter praedatorias classes quibus escensiones in agros maritimos factae erant, raptis
Abbreviated transcription (Latin):
uderit. dare uela / et altum infra nauib accessum iubet pete. Uento eode
ferebantur. Ceterum nebula subidem ferme tp̃s quo pͥdie exorta
ter̃e ademit. et uento p̃mente nebula cedit. Nox deinde incertiora omnia
fecit. Itaq anchoras ne aut int̾ se concurerent naues aut terẽ ĩferrent
ere. Ubi illuxit uentus idem cohortus nebula disiecta aperuit on
pulcri id uctari audisset / placet omen ĩ quit. hoc dirigite naues. eo classis
decurit. copieq om̃es ĩ teram exposite sunt. Prosperam nauigationem
sine ter̃õre ac tumultu fuisse ꝑmultis gretis latinisq auctorib credidi
Celius unus p̃ter ꝙͣ ꝙ nõ mersas fluctib naues ceteros om̃es celestes
maritimosq terõres/. postremo abreptam tempestate ab affrica dassem
ad insulam Egimurũ inde egre coreptum cursum exponit: et ꝓpe obrutis

Expanded text:
uiderit, dare uela et alium infra nauibus accessum petere iubet. uento eodem uiderit, dare uela et alium infra nauibus accessum petere iubet. uento eodem ferebantur; ceterum nebula sub idem ferme tempus quo pridie exorta conspectum terrae ademit et uentus premente nebula cecidit. nox deinde incertiora omnia fecit; itaque ancoras ne aut inter se concurrerent naues aut terrae inferrentur iecere. ubi inluxit, uentus idem coortus nebula disiecta aperuit omnulchri promunturium id uocari audisset, 'placet omen;' inquit 'huc dirigite naues.' eo classis decurrit, copiaeque omnes in terram expositae sunt. prosperam nauigationem sine terrore ac tumultu fuisse permultis Graecis Latinisque auctoribus credidi. Coelius unus praeterquam quod non mersas fluctibus naues ceteros omnes caelestes maritimosque terrores, postremo abreptam tempestate ab Africa classem ad insulam Aegimurum, inde aegre correctum cursum exponit, et prope obrutis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃da onustos. triũphantesq mecum domos reduces sistatis. inimicoꝵ hostiũq
ulciscendoꝵ copĩa faxitis:. queq populus cartaginensis ĩ ciuitate nostra
acẽ molitus est: ea ut michi populoq romano ĩ ciuitate cartaginte
extemplo edendi facultate detis. Secundum has p̃ces/ cruda exta cesam
uittũam uti mos est ĩ mar̾e ꝓietit: tubaq signum dedit ꝓficiscendi. Uento
meridie nebula cepit: ita uix concrsus nauiu int̾ se iutarent. lenior uẽt᷑
ĩ alto factus. nactem insequente eadera caligo obtiuuit. sole orto est discussa
et addita uis uento. Iam teram cernebant. Haud ita multo post Titus¬
gubernator scipioĩ ait nõ plus quĩq millia passuu affrita ab ẽe: Mex auii
nontoriu se cernẽ si iubeat eo dirigi. iam ĩ portu fore omẽm class
Scipio ut ĩ conspectu terã fuit p̃catus deos uti bono rei publice suoq affrica

Expanded text:
praeda onustos triumphantesque mecum domos reduces sistatis; inimicorum hostiumque praeda onustos triumphantesque mecum domos reduces sistatis; inimicorum hostiumque ulciscendorum copiam faxitis; quaeque populus Carthaginiensis in ciuitatem nostram facere molitus est, ea ut mihi populoque Romano in ciuitatem Carthaginiensium exempla edendi facultatem detis.' secundum has preces cruda exta caesa uictima, uti mos est, in mare proiecit tubaque signum dedit proficiscendi. uento a meridie nebula occepit ita uix ut concursus nauium inter se uitarent; lenior uentus in alto factus. noctem insequentem eadem caligo obtinuit: sole orto est discussa, et addita uis uento. iam terram cernebant. haud ita multo post gubernator Scipioni ait non plus quinque milia passuum Africam abesse; Mercuri promunturium se cernere; si iubeat eo dirigi, iam in portu fore omnem classem. Scipio, ut in conspectu terra fuit, precatus deos uti bono rei publicae suoque Africam
Abbreviated transcription (Latin):
Mad hainubalem detrahendum ex italia transferendumq et finiendum
ĩ affritam bellum se transire uulg̾atum erat. Concurerat ad spectaculum
ortum om̃is turba nõ habitantiu modo liliber. sed legationu oiur
sicilia que et ad ꝓsequendum scipione officii cauã conuenerãt ⁊ p̃tore
prouincie. M. pomponiu secute fuerant. Ad hoc legiones q̃ ĩ sicilia
elinquebantur ad prosequendos cõmilitones ꝓcesẜant. Nec classis
ꝓspectantib etera s terra etiam om̃is circa referta turba spectaculo na¬
antib erat. Ubi illuxit . Scipio e pretoria naue silentio ꝑ p̃cone fa
nomimiꝙ latino / qui populi romani quiq mẽa secta imꝑiu auspitiumq
terra mari amnibq secunt᷑ bene uertant. eaq uos omĩa bene uiuetis: bois
ib assitis: s aluos incolumesq uictis ꝑduellib uictores spoliis decora

Expanded text:
ata, quod ad Hannibalem detrahendum ex Italia transferendumque et finiendum ata, quod ad Hannibalem detrahendum ex Italia transferendumque et finiendum in Africa bellum se transire uolgauerat. concurrerat ad spectaculum in portum omnis turba non habitantium modo Lilybaei sed legationum omnium ex Sicilia quae et ad prosequendum Scipionem officii causa conuenerant et praetorem prouinciae M. Pomponium secutae fuerant; ad hoc legiones quae in Sicilia relinquebantur ad prosequendos commilitones processerant; nec classis modo prospectantibus e terra, sed terra etiam omnis circa referta turba spectaculo nauigantibus erat. ubi inluxit, Scipio e praetoria naue silentio per praeconemnominique Latino qui populi Romani quique meam sectam imperium auspiciumque terra mari amnibusque sequuntur bene uerruncent, eaque uos omnia bene iuuetis, bonis auctibus auxitis; saluos incolumesque uictis perduellibus uictores spoliis decoratos
Abbreviated transcription (Latin):
naues. multe classes romane e sitilia atq ip̃o illo portu ꝓfecte erant.
Ceterum nõ eo bello solum nec id mirum/ p̃datura eni tãtũmodo plereq classes
ierant: sed ne pͥor quide ulla ꝓfectio tanti spectaculi fuit: quamꝙͣ si magiui¬
tudine classes extimares: et biui consules cum binis excitib añ traiecerãt.
et ꝓpe totidem rostrate ĩ illis classib fuerant quot oneratiis Scipio tum
traĩiciebat. Nam p̃ter .xl. longas naues quadringentis ferme oneratiis
excitum trauexit. sed et bellum bello serundu priori ut atrocius romanis
deret᷑ tum quod ĩ italia bellabat᷑: tum ingentes strages tot ex̾ca
simul cesis ducib effecerant. Et Scipio dux partim̃ factis fortib partim
suapte fortuna quadam m̾genti ad incrementa gloie celebratus ꝯu̾terat
nͥinos. suul et mens ip̃a traiiciendi nulli ante eo bello duci tent

Expanded text:
naues. multae classes Romanae e Sicilia atque ipso illo portu profectae erant; naues. multae classes Romanae e Sicilia atque ipso illo portu profectae erant; ceterum non eo bello solum—nec id mirum; praedatum enim tantummodo pleraeque classes ierant—sed ne priore quidem ulla profectio tanti spectaculi fuit; quamquam, si magnitudine classis aestimares, et bini consules cum binis exercitibus ante traiecerant et prope totidem rostratae in illis classibus fuerant quot onerariis Scipio tum traiciebat; nam praeter quadraginta longas naues quadringentis ferme onerariis exercitum trauexit. sed et bellum bello secundum priore ut atrocius Romanis uideretur, cum quod in Italia bellabatur tum ingentes strages tot exercituum simul caesis ducibus effecerant, et Scipio dux partim factis fortibus partim suapte fortuna quadam †ingenti† ad incrementa gloriae celebratus conuerterat animos, simul et mens ipsa traiciendi, nulli ante eo bello duci tempt
Abbreviated transcription (Latin):
magri nauium et binimilites ĩ forum conuenirent. ad imperia acc
ĩ totidem dies quot frumentũ inposussent. Ubi responsu est aquã dier
certamine ad ministeria exequenda bene obedientes p̃starent. cum .x.x. ro¬
stratis se ac Lutiu scipione adextro cornu/ a leuo totide rostratras et .G.
Lelium p̃fectum classis cum.M. portio Catone. Questor is tum erat¬
onerariis futurũ p̃sidiũ lumĩna ĩ nauib singula rostrate bina onerauie
habẽnt. et p̃toria naue ĩ signe naturnu triu luninu fore. Emporia
ut pefẽnt guber natõib edixit. fertilissimus ager eoq habundans om̃i
copia reꝵ est regio. ⁊ ĩbelles ꝙ plerumq ĩ uberi ageo euenit barbar st̃.
Priusq ꝙ a cartagine subueniret᷑ oppͥmi uidebant᷑ posse. his editis ĩꝑiis
redire ad naues uissi. et postero die deis beneiuuantib signo dato soluere

Expanded text:
magistri nauium et bini milites in forum conuenirent ad imperia accimagistri nauium et bini milites in forum conuenirent ad imperia acciin totidem dies quot frumentum imposuissent. ubi responderunt aquam dierumcertamine ad ministeria exsequenda bene oboedientes praestarent. cum uiginti rostratis se ac L. Scipionem ab dextro cornu, ab laeuo totidem rostratas et C. Laelium praefectum classis cum M. Porcio Catone —quaestor is tum erat—onerariis futurum praesidio. lumina in nauibus singula rostratae, bina onerariae haberent: in praetoria naue insigne nocturnum trium luminum fore. Emporia ut peterent gubernatoribus edixit. — fertilissimus ager eoque abundans omnium copia rerum est regio, et imbelles—quod plerumque in uberi agro euenit —barbari sunt priusque quam ab Carthagine subueniretur opprimi uidebantur posse. —iis editis imperiis redire ad naues iussi et postero die bis bene iuuantibus signo dato soluere
Abbreviated transcription (Latin):
nulitum ĩ affricam transportatu sit: nõ paruo nũo int̾ auctores discrepat.
Alibi decem millia peditum duomilia et ducentos equites. Alibi sexdetim
millia peditum mille et quingentos equites. Alibi parte plus dimidia rez
Quidam non a dietere numerum. inter quos me ip̃e ĩ re dubia poni malui¬
Celuis ut abstinet num̾o. ita ad ĩmensum multitudĩs speciem auget. uolucres
ad terram delapsas clamore militum ait. atq tantam multitudinẽ ꝯscẽdisse
naues ut nemo mortalium aut ĩ italia aut ĩ sicilia relinqui uideretur. Mi¬
lites ut ĩ naues ordine ac sine tumultu conscenderũt. ip̃e eam sib curam
supsit᷑ nauticos Gaus leluis qui classis p̃fectus erat: et nuuib ante ꝯscẽde
actos continuit. ꝯmeatus imponendi. M. pomponio p̃tori curã dat
nauib erant. schaphas ciecũmisit:. ut ex om̃ib nauib gubernatoresq ⁊

Expanded text:
militum in Africam transportatum sit non paruo numero inter auctores discrepat. militum in Africam transportatum sit non paruo numero inter auctores discrepat. alibi decem milia peditum duo milia et ducentos equites, alibi sedecim milia peditum mille et sescentos equites, alibi parte plus dimidia rem nuenio>. quidam non adiecere numerum, inter quos me ipse in re dubia poni maliCoelius ut abstinet numero, ita ad immensum multitudinis speciem auget: uolucres ad terram delapsas clamore militum ait tantamque multitudinem conscendisse naues ut nemo mortalium aut in Italia aut in Sicilia relinqui uideretur. milites ut naues ordine ac sine tumultu conscenderent ipse eam sibi curam sumpsit: nauticos C. Laelius , qui classis praefectus erat, in nauibus ante conscendere coactos continuit: commeatus imponendi M. Pomponio praetori cura data:nauibus erant, scaphas circummisit ut ex omnibus nauibus gubernatoresque et
Abbreviated transcription (Latin):
erat ĩ affritam traiiciendi ut nõ ad bellum duci uidẽntur. sed ad certa uictoĩe
p̃mia. p̃cipue qui superabant ex cannensi excitu milites: illo nõ alio duce
credebant nauata rei publice oꝑa fimre se militia ignominiosam posse.
Et S̾cipio mĩnime id genus militu asꝑnabatur/ ut qui neq ad cannas ignauia
idem acceptam sciret neq ullos equites milites ue ueteres ĩ excitu
romano esse. exꝑtosq nõ uariis p̃liis modo s ĩ urbib etiã oppugnandis. ꝗnta
et sexta camenses erant legiones. Eas se traiecturum ĩ affrica cũ dixisset.
singulos milites inspexit. relictis ꝙ quos ydoneos nõ credebat. ⁊̃ locum eorum
subietit quos senum exitalia adduxerat. suppleuitq ita eas legiones sut
singule sena milia et ducenos pedites tricenos haberent equites. scciorum
etiam latini nominis pedites equitesq de ex̾citu cannensi legit. Quãtum

Expanded text:
erat in Africam traiciendi ut non ad bellum duci uiderentur sed ad certa uictoriae erat in Africam traiciendi ut non ad bellum duci uiderentur sed ad certa uictoriae praemia. praecipue qui superabant ex Cannensi exercitu milites illo non alio duce credebant nauata rei publicae opera finire se militiam ignominiosam posse. et Scipio minime id genus militum aspernabatur, ut qui neque ad Cannas ignauia eorum cladem acceptam sciret neque ullos aeque ueteres milites in exercitu Romano esse expertosque non uariis proeliis modo sed urbibus etiam oppugnandis. quinta et sexta Cannenses erant legiones. eas se traiecturum in Africam cum dixisset, singulos milites inspexit, relictisque quos non idoneos credebat in locum eorum subiecit quos secum ex Italia adduxerat, suppleuitque ita eas legiones ut singulae sena milia et ducenos pedites, trecenos haberent equites. sociorum item Latini nominis pedites equitesque de exercitu Cannensi legit. quantum