comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peruenis s& quidam froencus.
laenceo eũ percussit mortu¬
us que estibi unc childe¬
bertus his pec nicem deues¬
tcens tull&um urbem ingres¬
sus theus ccurus mcogneis in¬
de cebi tullit uncccum soro¬
re succ reuersus ested nes¬
cio quo periculo inminente
lcengore in ipso ltermortua
est pccri seus de portecte in
bcc silicce sc̃i p&ri luxteo pec¬
trem suum repul tec est
hil debertus uero inter re¬
reliquos thesccuras mi¬
nis terico elenccrum detul¬
lit deuac sis salomonis preci¬
osissimis see cegintec ceclices.
quindecim pecteneos uiginti
ccepsces eucengeliorum Exccuso
purissimo gemmario opere
celccttos pulchre orneeteas
lleuero holuit eacconsrin¬
gere totecque ꝑ eden ess
dispensecuit dis tribu ens
que childebertus rex quod
filios frcctrissui seniores
chlodomire prefeccoo regina
mecter ipsius enutrir& &ni¬
mis cos diliger& cogitorns
quod reges cos fecere cogi¬
toer& dixit chlothaerio frec¬
tri suo ceternostrec fili¬

Expanded text:
pervenisset, quidam Francus pervenisset, quidam Francus lancea eum percussit, mortuusque est ibi. Tunc Childebertus Hispaniam devastans, Tulletum urbem ingressus, thesauros magnos inde abstullit; una cum sorore sua reversus est. Sed nescio quo periculo inminente, languore in ipso itinere mortua est. Parisius deportata, in basilica sancti Petri iuxta patrem suum sepulta est. Childebertus vero inter reliquos thesauros ministeria ecclesiarum detullit: de vasis Salomonis preciosissimis sexaginta calices, quindecim patenas, viginti capsas euangeliorum ex auro purissimo gemmario opere celatas, pulchre ornatas. Ille vero noluit ea confringere totaque per ecclesias dispensavit, distribuens cque Childebertus rex, quod filios fratris sui senioris Chlodomire prefata regina, mater ipsius, A. enutriret et nimis eos diligeret, cogitans, quod reges eos facere cogitaret, dixit Chlothario, fratri suo: 'Mater nostra fili
Abbreviated transcription (Latin):
& berthe chariur
osthȩc lte¬
rum theudericus
umque super murum
ipsius ciuitectis conloque¬
rentur conpulsus demuro
urbis ipsius corruit cedter¬
rccm & mortuus est uos¬
uos¬
que infcentes theude ricus
soror elur uxor cemed rici
rogis gothorum omen
puelle chrod chil dis regi¬
nec direxit dehis pocnia nun
cem cum ced edesicem
xp̃i iret orccionem feccere
stercoreo & multos fecores
ipse super eam proiciebaent
tque eccm intcentum uer¬
bereebeet ut scenguinem in¬
litum sudccrium suum frcc¬
trisuo treni misit dicens
ndignacte dulcissimi frco¬
trer laborem & inluricem
mecm domni cecrissimi
um hȩc ccudis s& childe¬
bertus Inirec mecgnec com¬
motus hos tem inceximum
collegit in his prcnicm dire¬
xit pugnam irut cum ec¬
tit nocuer pcereet ced fugien¬
um que cedtingere concore¬
tur cedipsces nocues persecu¬
tus que est cum &x ercidis chil¬
de bertotille uictum secer¬
nens ced eclesicm xp̃icno rum
fugire nite bectur ed cente¬
quam ced introitum edesie

Expanded text:
 Bertecharius. Post haec iterum Theudericus, ecit. Cumque super murum ipsius civitatis conloquerentur, conpulsus de muro urbis ipsius, corruit ad terram et mortuus est; suosque infantes Theudericus isoror eius, uxor Amalrici regis Gothorum, nomen puellae Chlodchildis regina, direxit de Hispania nuncNam cum ad ecclesiam Christi iret orationem facere, stercora et multos fetores ipse super eam proiciebat atque eam in tantum verberabat, ut sanguinem inlitum sudarium suum fratri suo transmisit, dicens: Indignate, dulcissimi fratres, laborem et iniuriam meam, domni carissimi. Cum haec audisset Childebertus, in ira magna commotus, hostem maximum collegit, in Hispaniam direxit, A. pugnam iniit cum tit, naves parat ad fugienum. Cumque adtingere conaretur ad ipsas naves, persequutusque est eum exercitus Childeberto. At ille victum se cernens, ad ecclesiam Christianorum fugire nitebatur. Sed antequam ad introitum ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
ccccepit  hrcomnus quo¬
que cum euccdere non pos¬
bi cdm conoberbrit tccno¬
rum regeipse & ixorelus
& filicce elus lectuerunt:
uillechecrius autem so¬
cer elus toronis cdborili¬
cem scĩ maertini confugit
unc ipre basilicco per
pec ccctum uiillecha ri &
ixo ris lus ruccenseo est:
ueem posteco chlothac¬
rius rde cebstaegno
cooperire lussit thillac ut
prius fuerat elegencia re¬
ꝑcoreouit ost hec chlo tha¬
rius r&e commoto &xercitu
contrac chraemnum Inbrit¬
tconiis frendens direxit
ed et chramtius nec timens
contra pectrem cadbellum
cum conober regem brit¬
tecnorum egreditur um¬
que fortiter conpugna¬
rent chlotharius ree com¬
motus laccrimis eolebeot
tes que pecriter brittecno¬
rum rec infugcem ueri¬
tur ibi que & cecidit :¬
hraomnus quoquedum
per fugam euccdere conce¬
retur nac ues que in inccre
pacractas hecbens ed du
ixorem & filios libercore
uoluit ceb&ercitu pectris
opprersus cptus eet que
legectus estQuod cum
chlothecrio regenun¬

Expanded text:
accepit. Chramnus quoaccepit. Chramnus quoque cum evadere non posIbi cum Conober Brittanorum rege ipse et uxor eius et filiae eius latuerunt. Willecharius autem, socer eius, Toronis ad basilicam sancti Martini confugit. Tunc ipsa basilica per peccata Willecharii et uxoris eius succensa est. Quam postea Chlotharius rex ab stagno cooperire iussit et in illa ut prius fuerat elegantia reparavit. Post haec Chlotharius rex, commoto exercitu, contra Chramnum in Brittaniis frendens direxit; sed et Chramnus nec timens, contra patrem ad bellum cum Conober regem Brittanorum egreditur. Cumque fortiter conpugnarent, Chlotharius rex commotus lacrimis, aiebat: ' tesque pariter, Brittanorum rex in fugam vertitur, ibiqui et caecidit. Chramnus quoque, dum per fugam evadere conaretur, navesque in mare paratas habens; sed, dum uxorem et filios liberare voluioppraessus, captus atque legatus est. Quod cum Chlothario regi nun
Abbreviated transcription (Latin):
febre uclidac mortuur est
egnccuitque annis UII
egnum elus cblothacrius
r&x cum thesccuris multis coc¬
cepit oanno rebellentib
sccxonibus chlo thacrius rex
commoto frcencorum exer¬
citu contrec eos pugnam
Iniit suꝑ uuirrem fluuiu
eorum & ercitu inceximum
interficiterra que cors
toringam eac depopulcenr
peo qđ solacium saxoni
cher & decorus nimis
ccceruus & coclidus
cum ul tro ligerẽ copectre
missus in loco elus fiusr&
coepit regionẽ illoc̃ uad¬
de insquiter obpromere
uod cum pectri nuncicctu
uenire precepited chrac¬
nur noluit lursionem pectris
implere durius cegensuil¬
le chocrii filicem nomine cheel¬
decm duxit uxorem codpre¬
henibs multos thesccurus:
ccrisius uenicns cum chil¬
deberto rege pactruelem
suum seccreomento constric¬
tissimum inimicum um
ccut childe bertur re egro¬
teore cocpisr& diutissime¬
cubens mortuus est n basi¬
licabeccti uin centiimaer tyrir
quaem ipre construxercet est
repultus ulus regnum &
thesccuros chlothecrius rec

Expanded text:
lida, mortuus est regnavitque annis 7, regnumque eius Chlotharius rex cum thesauris multis accepit. Eo anno, rebellantibus Saxonibus, Chlotharius rex, commoto Francorum exercitu, contra eos pugnam iniit super Wisram fluvium, eorum exercitum maximum interficit, terraque eorum Toringam ac depopulans, proeo quod solacium Saxonibcher et decorus, nimis acervus et calidus, qui cum ultra Ligere a patre missus in loco eius fuisset, coepitque regione illa valde iniquiter obpremere. Quod cum patri nunciatuenire precepit.; sed Chramuit iussionem patris implere, durius agens. Willecharii filiam nomine Chaldam duxit uxorem. Adprehensos A. multos thesauros, Parisius veniens, cum Childeberto rege, patruelem suum, sacramento constrictissimum inimicum. Cum autem Childebertus rex egrotare coepisset, diutissimecubans, mortuus est; in basilica beati Vincenti martyris, quam ipse construxerat, est sepultus. Cuius regnum et thesauros Chlotharius rex
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ pi&cte trcns fundens
ed et cbrodchildis reginco
ti martini sepulcrum ab ut
ibi que in orcctione ꝓs terni¬
tur tota noc te uigilais
epreccns nelnter filios su¬
os bellum ciuile consur¬
ger&um que conuenis sent
cum hos tibur incegnis contree
cblochecrium ut sequente die
cum Interficerent cene fecc¬
to in loco in quo erant congre¬
gecti orteo est mceximer tem¬
pestcs tenturus disrum pens
cum inmixtis fulgorib cunc¬
tec sub uertit inrum pentib
Imbribus cum tonitruis uco¬
lidis lliuero ꝓstrrcã inte¬
rcõ corruentes. cęsi grandini¬
bus ucclidis grecuiter uerbe¬
rentes corruunt ullum¬
eis tegumen remansit ni¬
si clypebs taentum  ocmeo¬
ximc timenter necebigne
celeste cremcorentur ed
& equieoꝵ Itcdis per sisunl
ut uix in uitensimo st cedio
reperȩ renturultictim
dehis non sunt inuenti une
illi clrepidibus cer & bu¬
mo ꝓstrceti penitenricom
acgentes uenicm precco¬
bcentur cedõ quod istec
conscenguinem suum age¬
re uoluirsentuper
chlothecrium uero ne¬

Expanded text:
i pietate transfundens. Sed et Chrodchildis regina ti Martini sepulchrum abiit, ibique in oratione prosternitur, tota nocte vigilans, deprecans, ne inter filios suos bellum civile consurgeret. Cumque convenissent cum hostibus magnis contra Chlotharium, ut sequente die A. eum interficerent, mane facto, in loco, in quo erant congregati, orta est maxima tempestas, tenturia disrumpens, cum inmixtis fulgoribus; cuncta subvertit, inrumpentibus imbribus cum tonitruis validis. Illi vero prostrati, in terra corruentes, cesi grandinibus validis, graviter verberantes, corruunt. Nullumeis tegumen remansit, nisi clypeos tantum, hoc maxime timentes, ne ab igne celeste cremarentur. Sed et equi eorum ita dispersi sunt, ut vix in vicensimo stadio reperirentur; multi enim de his non sunt inventi. Tunc illi a lapidibus cesi et humo prostrati, penitentiam agentes, veniam precabantur a Dcontra sanguinem suum agere voluissent. Super Chlotarium vero ne
Abbreviated transcription (Latin):
chec rebertus guntrecmnus
chilpericus cetque sygiber¬
tus diuisionem legitimec¬
inter se fecerunt
que checrebertus regnum
childe berti sedem quecons¬
tituit pccrisius untrcem¬
nur regnum chlo domirir
accepit. Aurilicnis sedem
instidut hilpericus uero
regnum chlothecrii peccris
sui ceccipiens suersionis ci¬
uitecte sedem stoctuit:
igbybertus ecutem regnũ

Expanded text:
id est Charebertus, Guntramnus, id est Charebertus, Guntramnus, Chilpericus atque Sighibertus, di visionem legitimaminter se fecerunt. Accepitque Charebertus regnum Childeberti sedemque constituit Parisius; Guntramnus regnum Chlodomiris accepit, Aurilianis sedem instituit; Chilpericus vero regnum Chlotharii, patris sui, accipiens, Suessionis civitate sedem statuit; Sighibertus autem regnu
Abbreviated transcription (Latin):
clecris & glorico migrecuit ced
dnmuem chlothec rius ree
essionis ciuitccte cum
magno prcllencio glorio¬
se sepelliuit  illic
illic
multis fcceul tectib
ec uero
chlo thecrius ced beteti meer¬
tini sepul crum cebiit illic
diutissime orcens. ibique
multa munera largitus
permultaes. becsiliccs sc̃oꝵ
plurima donco tribuens
ost hecec dum in cocice sil¬
cefebre ucclidec corseptus¬
x inde conpendio uillac redit̃:
ler& celestir qui sic ta
mcegnos reges inter ficit :
nhoc enim tedio positus
regnisui obiituem quat¬
tuor filusui cum megnoho¬
nore suessionis deferen¬
tes in becrilicc beccti medor¬
di sepelierunthilpemi¬
cus uero post pcctrissui
mortem thesccuros quibi
uilla brinnecco eroent con¬
gregecti cec cepit & cedfran¬
cor utiliores p&iit ipsos¬
que munerce multacdltie¬
tus sibi sub dedit .
tmox pccrisius ingreditur
redem que chil deberti regis
occupecuit sed nondiulicu¬
it ei hoc possiderecm
coniuncti Froctrerelus eum
& inde expulerunttsic
interse hi quec tuor

Expanded text:
gloria migravit ad . Quem Chlotharius rex essionis civitate cum magno psallentio gloriose sepelivit, tribuens illic multis facultatibus. Rex vero Chlotharius ad beati Martini sepulchrum abiit, illicS diutissime orans, ibique multa munera largitus, per multas basilicas sanctorum plurima dona tribuens. Post haec dum in Cocia sila febre valida correptusxinde Conpendio villa rediit. Ile Rex celestis, qui A. sic tam magnos reges interficit?' In hoc enim tedio positus,o 51. regni sui obiit. Quem quattuor filii sui cum magno honore Suessionis deferentes, in basilica beati Medardi sepelierunt. Chilpericus vero post patris sui mortem thesauros, qui in villa Brinnaco erant congregati, accepit et ad Francos utiliores petiit ipsosque munera multa deditus sibi subdedit. Et mox Parisius ingreditur sedemque Childeberti regis occupavit; sed non diu licuit ei hoc possidere. Nam coniuncti fratres eius eum exinde expulerunt, et sic inter se hii quattuor,
Abbreviated transcription (Latin):
theudo bertur egro¬
tur mor tuur est
num ipsius insupcriores
frcencor inccuster theudo¬
ualdus filius elus ceccepit
giturbone memorie chrod¬
childis reginao bonis ope¬
ribus prediteo cepud urbem
to ronice migrocuit aed dum¬
plencedierumuȩcum
magno psedlentio pec¬
risius de portata inseccra¬
rio bcsi licȩ scĩ p&ricad
lectus chlodo uechi regis
uirisui sepultc est afiliis
rus chil debesto & chlo¬
thccrio regibus humcota
bi & becccissimao genoueua
sepultaest hlotharius
quoque re de diuersis mu¬
lieribus septem filius habu¬
it idest deingude gunthas¬
um childericum chacreber¬
tum gungaem num sygiber¬
tum & chlodsindcom filicem
echacregunde quoque
sororeri ingundis hecbuit
chilpericum egunsinc
hecbuit chramnum e
morẽ enim ingundi s. co
quod ess& puleroo & deco¬
reo & ipse eẽtnimis luxo¬
riosur chace regundem
sororem elus in con iugium

Expanded text:
dobertus egrous, mortuus est num ipsius in superiores Francos in Auster; Theudovaldus, filius eius, accepit. Igitur bonae memoriae Chrodchildis regina bonis operibus predita, apud urbem Toronicam migravit ad Domplena dierum. Quae cum magno psallentio Parisius deportata, in sacrario basilicae sancti Petri ad latus Chlodovechi regis, viri sui, sepulta est, a filiis suis Childeberto et Chlothario regibus humata. Ibi et beatissima Genoveva sepulta est. Chlotharius quoque rex de diversis mulieribus septem filios habuit, id est de Ingunde Guntharium, Childericum, Chaerebertum, Guntramnum, Sighibertum et Chlodsindam filiam; de Charegunde A. quoque, sororem Ingundis, habuit Chilpericum; de Gunsinam habuit Chramnum. Per amorem enim Ingundis, eo quod esset pulchra et decora, et ipse esset nimis luxoriosus, Chaeregundem, sororem eius, in con
Abbreviated transcription (Latin):
mccrtyris edificauit unc
theudo bertus rex filiur theu¬
derici initecliee cum hoste
plurimo abiit congo ber¬
dos deuictos cotque pros¬
deipsco terrec ucostecuit
ipros que lango bcerdos
tributecos subiuge uit &
reuersus est cum multds poli&¬

Expanded text:
martyris edificavit. Tunc martyris edificavit. Tunc Theudobertus rex, filius Theuderici, in Italia cum hoste plurimo abiit. Langobardos devictos atque prosde ipsa terra vastavit ipsosque Langobardos tributarios subiugavit et reversus est cum multa spoli
Abbreviated transcription (Latin):
Prius commoto & ercitumay¬
no in hir pcniee dirigunt
nquac in grersi ipsec̃ terra
uarteentes suc cendunt in¬
ter ficenter populusa ester¬
agustenam ciuitectem cis¬
cum deentes ob rederunt :¬
opulus quoque quiibidẽ
obsessus tencbantur in¬
duti ciliciis ces perso capite
cine re intcen tac humilita¬
te ced dnm conuersisunt
& cum tunicco beccti iuncen¬
ti mar tyriis muros ciui¬
tactis ꝓscellendo circuiren
ulicres similiter indute
nigris pedleis dissolutebr
crines plangentes sequebon¬
tur ut illic nineuit ocrum le¬
iunium celebra r&ur. u
quoque reges bec uidenter
Putcobeent cos celiquid mao¬
leficu esse une ed pre¬
hensum unum rus ticum de
ciuitacte Interrogeens ei
quid hoc err& quod cogerent
ribus occurrit cis
hil debertus quoque pos¬
tolcenr ut ei reliquices be¬
coti uincentidcor& cille
dedit ei stolam elus
memorecti reges ced quesita
mceximeo poerte hir poeniac
cum multis spolus reuersi
sunt
hil debertus ucro
pccririus ueniens eclerico
in honore beccti uincentis

Expanded text:
rius, commoto exercitu magno, in Hispaniam dirigunt. In qua ingressi, ipsa terra vastantes succendunt, interficientes populum. Cesaragustanam civitatem cumdantes, obsederunt. Populus quoque, qui ibidem obsessus tenebatur, induti ciliciis, asperso capite cinere, in tanta humilitate ad Deum conversi sunt, et cum tunica beati Vincenti martyris muros civitatis psallendo circuirent. Mulier es similiter indutae nigris palleis, dissolutas crinas, plangentes sequebantur, ut illic Ninivitarum ieiunium celebraretur. Hii quoque reges haec videntes, putabant, eos aliquid maleficii esse. Tunc adprebensum unum rusticum de civitate, interrogant ei, quid hoc esset quod agerent. ribus occurrit eis, Childebertus quoque postolans, ut ei reliquias beati Vincenti daret. At ille dedit ei stolam eius. Tamen memorati reges, adquesita maxima parte Hispaniae, cum multis spoliis reversi sunt. Childebertus vero Parisius veniens, ecclesiam in honore beati Vincenti
Abbreviated transcription (Latin):
rectis uiribus contreo frcncos
centa cędis ibi fuit detorin¬
ghis ut ipse fluuius &eorum
cacda ueribus repl&us frani¬
ci super eos tecm queem per
pontem trcnsi ebent & con¬
culcbant¬
populcent
rmen fredus per
ranci ccutem cum multao
prodo & spolico reuerri sunt
uerunt enim ermenfredo
duo frectres bed dericur¬

Expanded text:
ratis viribus contra Francos, ratis viribus contra Francos, tanta caedis ibi fuit de Toringhis, ut ipse fluvius ex eorum cadaveribus repletus, Franci super eos tamquam per pontem transiebant et conculcabantpopulant. Ermenfredus per Franci autem cum multa preda et spolia reversi sunt. Fuerunt enim Ermenfredo duo fratres A. Baldericu
Abbreviated transcription (Latin):
in burgundicm pergens contra
god mccrumumque uenissent
cum magnohorte in par go uien¬
nen sẽ in locõ quidicitur uisoron¬
cia gotmarus locatir gentibus
n&ur clodomiris nimis uedde
cucurrit que contecedens cos
cum equo ueloci inmedio eorum
odo lore & irec commoti god¬
macrum persequentes & termi¬
nent. burgundiones peromunt
cunctas que regioner uestantes
cepuero usque cod senem In ter¬
trissui caccepit inconlugium
gundeuecm nomine ilios quo¬
que chlodomirem or fecnios
chrod childis reginco nutric¬
boct eos secum rettnens
hcudericur & theudo bertur
filius dus &chlohecrius r&e
cum frcencorum & ercitu renũ
traenscuntes intoringam diri¬
gunt contreo ermen fredum
regem toringorum
dientes toringi forscctus fe¬
cerunt ribdolo desuper coo¬
perucrunt cispitib
intellegentes quod equieorum
ibidem corrursent indignactis unl
ucel de Pugit ccutem er men fre¬
dus cum toringhis usque ones¬
trudem Fluuium llic eum
persequentes frecn ciibi repa¬

Expanded text:
in Burgundiam pergens contra in Burgundiam pergens contra Godmarum. Cumque venissent cum magno hoste in paygo Viennense, in loco qui dicitur Visoroncia, Godmarus, locatis generetur Chlodomirus, nimis valde praecucurrit, antecedensque eos cum equo valde veloci, in medio eorum o dolore et ira commoti, Godomarum persequentes exterminant, Burgundiones perimunt, cunctasque regiones devastantes, a puero usque tris sui accepit in coniugium Gundeucam nomine. Filios quoque Chlodomire orfanos, Chrodchildis regina nutrieos secum retenensheudobertus Theutbertus filius ejus, et Chlotarius rex, cum Francorum exercitu Rhenum transeuntes, in Toringiam dirigunt contra Ermenfridum regem Toringorum. Haec audientes Toringi, fossatos fcerunt sub dolo, desuper cooperuerunt cispitibus. intellegentes, quod equi eorum ibidem corruissent, indignati sunt valde. Fugit autem Ermenfredus cum Toringhis usque Onestrudem fluvium, illic eum persequentes Franci. Ibi repa
Abbreviated transcription (Latin):
siur ccitad filios suos
onme penit& filiuos dulci¬
der enutrisserecor indig¬
tris mei & mectris meȩ̨ mor¬
tem uindicate llihȩc ccudien¬
tes inireo mecgnac commoti cu
macximo &xercitu burgundia
petunt contrec sisimundum
& god macrum reges filior gun¬
do bacdium: unc temporis
edificcbet sisimundur rec
moncr terium sc̃oꝵ maerterii
ccgecunensium: In burgundi¬
com sci macuricii cum sociiissũ¬
is sex miliãlli
lli ccutem
commouerunt hostem¬
burgundionum controo chlo¬
domirem rogem & childebertu
& chlotheerium froctres fi lioi¬
chlodo uechi llis interse conpug¬
nantibus fugierunt quȩccsi bur¬
gundiones cum god mecro
simundus uerodum cedscõr cogau¬
nenses fugeret consecutus
est cum chlodomiris ced prehendit¬
que cum cum uxore & filios corĩ
captos in pccrgo ccurilicenensẽ
cor codduxit cedque incorocrem
r&rudi lussit eactur ccutem
occider& cos sedille nolebat cai¬
dire cum unc interficit tam
rolecitꝰ eum inputeũ
in lo coqui dicitur colomnecuico:

Expanded text:
sius, ait ad filios suos: Non me penitet, filii, vos dulciter enutrisse; precor, indigtris mei et matris meae mortem vindicate'. Illi haec audientes, in ira magna commoti, cum maximo exercitu Burgundiam petunt contra Sisimundum et Gotmarum reges, filios Gundobado. Tunc temporis edificabat Sisimundus rex monasterium sanctorum martyrum Agaunensium in Burgundiam, sancti Mauricii cum sociis suis sex milia 600. Illi autem commoverunt hosteBurgundionum contra Chlodomirem regem et Childebertum et Chlotharium fratres, filiosChlodovechi. Illis inter se conpugnantibus, fugieruntque cgundiones cum Godomaro. Sismundus vero dum ad sanctos Agaunis fugeret, consecutus est eum Chlodomirus, apprehenditque eum cum uxore et filiis ejus: captosque in pago Aurilianis eos adduxit, atque in carcerem retrudi jussit. Beatus autem occideret eos. Sed ille nolebat audire eum. Tunc interfecit tam roiecitque eum in puteum in loco qui dicitur Colomna vico.
Abbreviated transcription (Latin):
& fco sermone ecccipicctis ceb
scripturis scĩr unc dcctir
muneribur nuncus dixit
Situdnẽ cediutor mihier
& gentem hcenc incredu¬
lam tibigeis manibur trec¬
dideris. In in grersu sc̃ĩ mar¬
tini dignactus erto mihire¬
uelcre ut scicm si ꝓpici¬
us mihiris fecmulotuo :
Uenientibur ccutem pue¬
ris clbecca icertini ecle¬
sicm Cum qũẽ ced ipsce
liminc peruenissent pri¬
mi ceriur celerię hecno an¬
te phoncem inposuit dicens
cedbellum sub plantarti
insurgentes in me subtur me
& inimicorum meorum de¬
disti mihidorsum & odientes
me dirperdedirti Quod pred¬
lencium ut ccudierunt dñõ
graccics cgentes dimirso
ibi equo regis & elicemune¬
rec multa cum l&itice &
&x ul tcctione nunciccuerunt
rege Cum uenisr& ccute
rex ced fluuium uincenncẽ
cum &x ercito suo in qͥolo co
eum ucc decre deber& non
Inueni ebat. Inundacuerat

Expanded text:
et sancto sermone accipiatis ab et sancto sermone accipiatis ab scripturis sanctis'. Tunc, datis muneribus nunciis, dixit: 'Si tu, Domine, adiutor mihi es et gentem hanc incredulam tibi meis manibus tradideris, in ingressu sancti Martini dignatus esto mihi revelare, ut sciam, si propitius mihi sis, famulo tuo'. Venientibus autem pueris ad beati Martini ecclesiam, cumque ad ipsa limina pervenissent, primicerius ecclesiae hanc antephonam inposuit, dicens: virtutem ad bellum, subplantasti insurgentes in me subtus me et inimicorum meorum dedisti mihi dorsum et odientes me disperdedisti. Quod psallentium ut audierunt, Domino gratias agentes, dimisso ibi equo regis et alia munera multa; cum letitia et exultatione nunciaverunt rege. Cum venisset autem rex ad fluvium Vincenna cum exercitu suo, in quo loco eum vadare deA. beret, non i
Abbreviated transcription (Latin):
himo lestum est quod godi
cerricini pcer tem optimcom
cemus
cum dĩ auxilio & eiciamur eos
deipsac terra nostris quedic
onibus subicicemus quico uod¬
de bonccest Pleccuit que hoc
conrilium proccribur fran e¬
corum t unc cheodchildis
reginae consilium dedit regi
dominimei regisudian¬
cderiam inhonorem bec¬
tissimi p&ri principe copor¬
tulorum ut sit cibi auxilice¬
cit indirec tum cere bipen¬
nem sucm quod est fran¬
cis cecm & dixit ie ficctur
&cleriabeatorum aposto lorum
dum auxili antedño rcuertemurꝰ
ommouit autem six cunctum ge¬
ercitum suum populostancorum¬
& pec teciur dirigit ibienimtunc
alccricur rexgothorum cõmo¬
tobectur multa pars ostium
ꝑterr&arium toronicum
transiebat secepitautem
sye proreue renciasci mastini
nihilaliud nisierbdon p̃sume¬
rent adeoꝵ equor sustentaen¬
dum Din&xit Iteq nunciorsix
adbeati maertinibasilicam
cum muncribus multir & equo
suo uelocirsimo quem r&cema¬
bect plurimum &ccit te &
forsiten ecliquid uictorie

Expanded text:
i Ariani partem optimam Eamus cum Dei auxilio, et ejiciamus eos de ipsa terra, nostrisque eam ditionibus subjiciamus, quia valde bona est. Placuitque hoc consilium proceribus Francorum. Tunc Chrotildis regina consilium dedit regi domini mei regis. Audi anecclesiam in honorem beatissimi Petri principe apostolorum, ut sit tibi auxiliacit in directum a se bipennem suam, quod est francisca, et dixit: 'Sic fiatur ecclesia beatorum apostolorum, dum, auxiliante Domino, revertimur'. Commovit autem rex cunctum exercitum suum, populo A. Francorum Pectavis dirigit; ibi enim tunc Alaricus rex Gothorum commorabatur. Multa pars hostium per terreturium Toronicum transiebat. Precepit autem rex pro reverentia sancti Martini, nihil aliud nisi herbam presumerent ad eorum equos sustentandum. Direxit itaque nuncios rex ad beati Martini basilicam cum muneribus multis et equo suo velocissimo, quem rex amabat plurimum, et ait: Ite et forsitan aliquid victoriae
Abbreviated transcription (Latin):
roluiturum seesse ꝓmittit
hlodoucus uero ceblatir ther¬
ccuris cum predco maeximce
reuersus est uictor Nis tem¬
poribur fuit in uienticm ur¬
bem terremotus maximur
ubimulte elesicce & domur
multorum concurre fucrunt
& subuerse Illic bestiȩ mul¬
tȩ oberranter lupi ursi.
cec cerui ingrersi perpor¬
tamciuitatis deuoranter¬
que plurimos pertotum an¬
num hoc fecciebantcor
ueniente dominicaso Mlemp¬
mertur qui ineccurbe ereet
ep̃r dum missccrum seccrifi¬
cicc In iprac iuigilic celebrere
palacium quoque regede
qui in eec ciuitecte ercet diui¬
no igne succensus st u¬
que hec ccgerentur ccd¬
ꝓpinquante ascensionem
dĩ triducenum inpopulo cũ
gemitu & contricione spr̃
edendiseriem cceuis tempo¬
ribus celebrare unc ces¬
sccuit i practribulaccio & sub¬
uersio Se incepr om nes
edesiedĩ & seccer dotes hoc
&emplum imitantes usq
ced presens ipsos triducenas
lcc&enices ubique celebre
coluntur

Expanded text:
solviturum se esse promittit. solviturum se esse promittit. Chlodoveus vero, ablatis thesauris, cum preda maxima reversus est victor. His temporibus fuit in Vienna urbe terre motus maximus, ubi multae ecclesiae et domus multorum concussae fuerunt et subversae. Illic bestiae multae oberrantes, lupi, ursi ac cervi ingressi per portam civitatis devorantesque plurimos, per totum annum hoc faciebant. Nam veniente dominica sollempmertus, qui in ea urbe erat episcopus, dum missarum sacrificia in ipsa vigilia celebraret, palacium quoque regale, qui in ea civitate erat, divino igne succensus est. Cumque haec agerentur, adpropinquante ascensionem Dei triduanum in populo cum gemitu et contritione spiritus edendi seriem aevis temporibus celebrare. Tunc cessavit ipsa tribulatio A. et subversio. Deinceps omnes ecclesiae Dei et sacerdotes hoc exemplum imitantes, usque ad presens ipsas triduanas letanias ubique celebre coluntur
Abbreviated transcription (Latin):
humilis fai purrimenec ad
cucm potentic uenuo re¬
liquens illd̃ miscrrimð gun¬
dobedõ uod sime pi&aer
tucc recipe re dignectur
Integrum in me focmdlum
cedque fidelem & tu& pos¬
teri tui hecb&lis Q uemille
prumptis sime colligens
recum retenuit rote¬
nim locundur infocbulis stre¬
nuis in consilus. lur tus in
iudicur & in com mirsofi¬
delisenique chlodoue¬
cho çum omni exercitu cir¬
cecmuros urbis re s den
sermoner uell& cac cipe se
consilium lic& non ege¬
cctis tecmen fide Intr¬
grec minis trecbo Idemq
ud tibi cengruum uel
uitectibus erit perquas tran¬
ur inquid re¬
tiner & ercitu cum loco fir¬
mirrimo tuur reredecet Inimi¬
cus Sepopulcris agror pre¬
oliueta succidis omner que
regiones fructus euertir in¬
terim & illino cere nihil pre¬
tionem & tributum quod o¬
bi annis ringulis dirsolucet
Inpone. ut & regio seducc
rit & tu cributa dir .roluen¬
ti perpetuo domincris Quod
rinoluerit tunc quod libii erit
feccies consilio ree acap
reddere debecct iub&

Expanded text:
d tuam potentiam venio, relinquens illum miserrimum Gundobadum. Quod si me pietas tua recipere dignatur, integrum in me famolum atque fidelem et tu et posteri tui habebitis'. Quem ille prumptissime colligens, secum retenuit. Erat enim iocundus in fabulis, strenuus in consiliis, iustus in iudiciis et in commisso fidelis. Denique Chlodovecho cum omni exercitu circa muros urbis resedentesermones vellet accipere, consilium licet non egeatis, tamen fide integra ministrabam; idemque vel tibi congruum vel civitatibus erit, per quas tran, inquid, 'retines exercitum, cum loco firmissimo tuus resedeat inimicus? Depopularis agros, preoliveta succidis omnesque regionis fructus evertis; interim et illi nocere nihil pretionem et tributum, quod tibi annis singulis dissolvat, inpone, ut et regio salva sit, et tu tributa dissolventi perpetuo domineris. A. Quod si noluerit, tunc quod libuerit facies'. Quo consilio rex acceptreddere debeat, iubet
Abbreviated transcription (Latin):
te recepit sahitactem Pegi¬
na uesd nonco. scbet predi¬
cccre regem ut dm̃ uerum co¬
ler& & idolco uanco queco¬
lebcet dre linquer& Sed nul
Imodo cenimum dur adcre¬
dendum com mouere potertet
donco teendem aliquendo bel¬
lum contra alcmannos suȩ uos¬
que mouer&lur in quod conpul¬
sur est confitere quem antecc

Expanded text:
te, recepit sanitatem. Regite, recepit sanitatem. Regina vero non cessabat predicare regem, ut Deum verum coleret et idola vana quae colebat derelinqueret. Sed nullo modo animum eius ad credendum commovere poterat, donec tandem aliquando bellum contra Alamannos Suevosque 'moveretur, in quod conpulsus est confitere, quem antea
Abbreviated transcription (Latin):
tidie prediecobeet cumtille
nolebet audire eden Intere¬
Q reginee pecrat ced bceptis¬
mum filium Ornect eclencẽ
uelis codque cartinir quomo¬
docordoc regis coderedendum
conpungere t Septiuce¬
tus est autem puer quem in
celbis Ingomirem uocecuit
Qui inipsis albis egrotans o¬
biit Proquo re nimis con¬
tris tectus reput abaet Incre¬
pando dicens. Quioeri In no¬
mine deorum meorum Pu¬
er dedicatus fuiss&: uixis s&
utique. Quieo in nomine di
uer tribe tiqectur est: uiuere
non potuit eginceuero di¬
ceboet o graccices ago qui¬
ame non duxit indignoem ut
deuted ico primogenitum in
regnosuo recipere dignactur est
go autem nullo dolort in cor¬
de meo ꝓ hacc cccusco r&enco
osthee uesd genuit aliũ fi¬
lium quem bapti zatum chlo¬
domirem uocecuit Et hic cũ
cgrotocre cocpiss& dixit rec
onpotest celuit niri& deisto
sic sit quomodo fuit de
froctre elus ut baptis.cctur in
nomine xp̃i uestricito mori a
edorcnte regince &
dñi miseri cordic̃c. p̃curren¬

Expanded text:
tidie predicabat eum; at ille nolebat audire eam. Interea regina parat ad baptismum filium, ornat ecclesia velis atque curtinis, quomodo corda regis ad credendum conpungerent. Baptizatus est autem puer, quem in albis Ingomirem vocavit; qui in ipsis albis egrotans obiit. Pro quo rex nimis contristatus, reputabat? increpando, dicens, quia: 'Si in nomine deorum meorum puer dedicatus fuisset, vixisset utique; quia in nomine Dei vestri baptizatus est, vivere non potuit'. Regina vero dicebat: 'Deo gratias ago, quia me non duxit indignam, ut de utero meo primo genitum in regno suo A. recipere dignatus es t. Ego autem nullo dolore in corde meo pro hac causa reteneo'. Post hunc vero genuit alium filium, quem baptizatum Chlodomirem vocavit. Et hic cum egrotare coepisset, dixit rex: 'Non potest aliud, nisi et de isto sic sit, quomodo fuit de fratre eius, ut baptizatus in nomine Christi vestri cito moriatur'. Sed orante regina et Domini misericordia precurren
Abbreviated transcription (Latin):
restart quod dificile p&uis
ut dr̃ meus relinquem & dm̃
tuum colcm liue uesd quod
p&lis ut potuero feccicem t
illa dixit Hoc maximum p&lo
ut dñm dm̃ omnipotentem qui
est incelir cedo res.
in bur gundicem aurilicenũ
cod gundo badum dirigit
propter thes aurum chrod¬
childe reginesue Eundo bor¬
dus Itecque in irec cominotus
Ait Num quid inmaenibur chlo¬
doueo trad&ur regnum mneũ
aut thes auri mei Nonne tes¬
tectus fui tibi auri licene ut
non uenires amplius in reg¬
nõ mið & plorcere substaen¬
cipum luro reuer terecito
& recede ceme sin autem ego
Inter ficiamte Qui aurilianus
respondit dicens ꝙ Niuit dñr̃¬
neur chlodoueur rec &l fran¬
ci quicum corunt quicc nonti¬
meo mcenus tuc&s dum domi¬
nur ieus aduiuit Itsic man¬
dect filius tuur ꝓpriur chlo¬
doueus rex ubiꝓꝰ thesauro uxo¬
ris suc domine mee adueni¬
cet Igitur burgundiones si¬
cut est consu&ludo decto con¬
silio gundobado regeruo di¬
xerunt Dac nepte tuȩ ecliquid

Expanded text:
restat, quod difficile petis, restat, quod difficile petis, ut deos meos relinquam et Deum tuum colam. Aliud vero quod petis, ut potuero, faciam'. Et illa dixit: 'Hoc maximum peto, ut dominum Deum omnipotentem, qui est in caelis, adores'. in Burgundiam Aurilianum ad Gundobadum dirigit propter thesaurum Chrotchilde reginae suae. Gundobadus itaque in ira commotus, ait: 'Numquid in manus Chlodoveo tradetur regnum meum aut thesauri mei? Nonne testatus fui tibi, Auriliane, ut non venires amplius in regno meo explorare substanciA. pum iuro: Revertere cito t recede a me; sin autem, ego interficiam te'. Cui Aurilianus respondit, dicens: 'Vivit dmeus Chlodoveus rex et Franci qui cum eo sunt, quia non timeo minas tuas, dum dominus meus advivit. Et sic mandat filius tuus proprius Chlodoveus rex, ubi pro thesauro uxoris suae, dominae meae adveniat'. Igitur Burgundiones, sicut est consuetudo, dato consilio Gundobado rege suo, dixerunt: 'Da neptae tuae aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
cum recondi Et illedixit
Nimpliciter & sine consilio
hoc actum fuit Icceptaem¬
que ecm cumirectipsius̃ aurg¬
liccno treededit lle autem
childe cum macgno gecudio
adchlodo uecum regem ad¬
dugerunt ecom suessionis
ciuitate in francia cciusus
est autem chlo do ue
rex ecem que in mectrimonium
copulccuit Num err& rerd di¬
e illa queendo simul nup¬
cicle more ac cum bere de¬
berent St illac prudentiȩ
sue more conuerseo con si¬
sec in dnro ait Selnceps do¬
mine mi rex audi ancillec tuce
& concedere digneris quod
deprecor antequam fccmu¬
lcctu ur̃e domincccionis cocã
St rexait. Mostoleo quod
uir & ega concedã til¬
rimũ
p&o ut dm̃ celi ꝓectrem omni¬
torum totam in effecbilem
m cles tatem omnipbtenci ã¬
que co&ernam cegnur ce &
agnitam crede. Et idoloo ucc¬
nec derelinque qui non sunt dii
sed rculptilice uccna incendeq
gen&rius ineȩ quos ecuun¬
culus mr̃ gundo beedus moc¬
lo ordine Interfiait si seg¬
tclo do uechus ait Vum

Expanded text:
eum recondi'. Et ille dixit: eum recondi'. Et ille dixit: ' Simpliciter et sine consilio hoc actum fuit'. Acceptamque eam cum ira ipsius Auriliano tradidit. Ille autem childe, cum magno gaudio ad Chlodovechum regem adduxerunt eam Suessionis civitate in Francia. Gavisus est autem Chlodovechus rex eamque in matrimonium copulavit. Cum esset sero die illa, quando simul nuptiale more accumbere deberent, at illa prudentiae suae more conversa, confisa in Dominum, ait: 'Deinceps, domine mi rex, audi ancillam tuam et concedere digneris, quod deprecor, antequam famulatu vestrae dominationis coeam'. Et rex ait: 'Postola quod vis, et ego concedam'. Et ilrimum peto ut Deum coeli Patrem omnitorum. Totam ineffabilem majestatem, omnipotentiamque coaeternam agnosce, et agnitam crede, et idola vana derelinque, qui non sunt dii, sed sculptilia vana, incendeque genitricis meae, quos avunculus meus Gundobadus malo ordine interfecit. Sic sanChlodoveus ait: Unum
Abbreviated transcription (Latin):
onem quac̃ perp&raetur est
corcm multis gentibur &
uindic&ur ꝓcengius multoĩ
quifurur est inmaenib uris
udientes hec burgundiones
quierent consilicerii elus timen¬
tes uedde ircm frecncoꝵ &
chlo do uechi conrilium dederunt
gundo bado dicenter Inquirat¬
tur rex cominir tris &l cubi¬
culcenir suir sinon fucrunt
cdiquendo de portacta munc¬
rco per ingenium alegatanis
cho douechi regis ut non inue¬
nicctur occasio suꝑ populum
tuum & regnum tuum ue
uictor uccleco superare eim
qui conimis furibundecest chlo¬
doueço nequicice. Purgun¬
diones sicut est so litum hoc
conrilium dederunt regeslo
equesti aut̃ inuenerunt
Inthes aurir regis anolum
chlo douechi inscriptione
uel imacginem Inscriptum
unc contris tectus uadde gun¬
dobecdus see lurrit puellam
deaccccuram inquirere Pt
illccait Scio domine mi nox
ante hos annos tibi ꝓͥmu
nere aurea munus culcc amis¬
rbr chlodo uecho cedlecta &
mibi ancillȩ uestrȩ a nolum
inmecnu poritum pccruolum
ego uesd inthesecuris ues tris

Expanded text:
ratus est coram multis gentibus, et vindicetur sanguis multorum, qui fusus est in manibus vestris'. Audientes haec Burgundiones, qui erant consiliarii eius, timentes valde iram Francorum et Chlodovechi, consilium dederunt Gundobado, dicentes: 'Inqueratur rex a ministris et cubiculariis suis, si non fuerunt aliquando deportata munera per ingenium a legatariis Chlodovechi regis, ut non inveniatur occansio super populum tuum et regnum tuum, ut victor valeas superare eum, quia nimis furibunda A est Chlodovecho nequitia'. Burgundiones, sicut est solitum, hoc consilium dederunt rege suo. Requesiti autem, invenerunt in thesauris regis anolum, Chlodovechi inscriptionem vel imaginem inscriptum. Tunc contristatus valde Gundobadus rex, iussit puellam de hac causa inquirere. Et illa ait: 'Scio, domine mi rex, ante hos annos tibi pro nere aurea munuscula a missos Chlodovecho adlata, et mihi ancillae vestrae anolum in manu positum parvolum; ego vero in thesauris vestris
Abbreviated transcription (Latin):
scpientem quem adse
cercersitum ecit cellant
meundique angurtie &
quid feccicem ignoro quicc
uenerunt hu barberi su¬
pernos ut nobis interemp¬
tis re gionem totccine¬
uertant dhec aridiur
ait ⁊ por tet de lenire
feritatem hominis hulus
nepereces unc ergo riple¬
c& inoculis tuis ego eetefu¬
gfre ed eum troensire con¬
rimulo Cum que cedeum ccc
ego feccicom ut ne¬
que te neque hecne noce.¬
cent regionem centum ut
quod tibi permeum consilium
de mcendceuerit implere stu¬
dñr ꝓspercm feccere succpi¬
&ccde dignetur tille
ccciem in quiđ quecum

Expanded text:
sapientem, quem ad se sapientem, quem ad se arcessitum, ait: 'Vallant me undique angustiae, et quid faciam, ignoro, quia venerunt hü barbari super nos, A. ut, nobis interemptis, regionem totam evertant'. Ad haec Aridius ait: 'Oportit te lenire feritatem hominis huius, ne pereas. Nunc ergo, si placet in oculis tuis, ego a te fugire, ad eum transire consimulo. Cumque ad eum accessero, ego faciam, ut neque te neque hanc noceant regionem, tantum ut quod tibi per meum consilium demandaverit implere stuDominus prosperam facere sua pietate dignetur. Et ille: Faciam', inquid, 'quaecu
Abbreviated transcription (Latin):
cepti& centur de &x ercitu
clur amplius quaem trico
melico uirorumceptizan¬
tur sorores elus hir nominib:
albo fledir & lande childis
postec cunctis populur fran
doueus contracgun¬
do beedum & godeghire¬
lum froctrem edur perre¬
xit cum multo & ercitu
frecncorum lli hec ccudienter¬
cũ populo multo burgundionum
mouentꝰ cedpugnam prepco¬
reent Uenienterque diuio¬
ne castro ruꝑosccrcem flu¬
uum ibiq re fortiter con¬
pugnanaer chlo deueo gundo¬
bccdo & godeghirelo burgun¬
diones uedde ccceri tergo
uerterunt aed fugam
doueur sicut solebect uic tor
& tititdflicto que exer¬
citu bur gundionum gun¬
dobacd & gode ghi relus
infugam uerri uix euacrerun
undobadus In ceuennionẽ
ciui tatẽ super rodcnum
ingrersus ibise reclurithlo¬
doueur illic eum persecutus ob¬
redit ut eum deciuit ecte &¬
trecctum interemer&
uod ille ccudicnr pacuore
per territus matu ebat
ne eimors repentinc suc ce¬
der&  ccbebect tacinen
secum uirum inlus trem
aridium strenuum cedq

Expanded text:
ptizantur de exercitu eius amplius quam tria milia virorum. Baptizantur sorores eius, his nominibus: Albofledis et Landechildis, postea cunctus populus Frandoveus contra Gundobadum et Godeghiselum, fratrem eius, perrexit cum multo exercitu Francorum. Illi haec andiente populo multo Burgundionum movent, ad pugnam preparant. Venientesque Divione castro super Oscaram fluvium, ibique se fortiter conpugnantes Chlodoveo, Gundobado et Godeghiselo, Burgundiones valde caesi, terga verterunt ad fugam. Chlodoveus, sicut solebat, victor extitit. Adflictoque exercitu Burgundionum, Gundobadus et Godeghiselus in fugam versi, vix evaserunt. Gundobadus in Avenione civitate super Rodanum ingressus, ibi se reclusit. Chlodoveus illic eum persequutus obsedit, ut eum de civitate extractum interemeret. Quod ille audiens, pavore perterritus, metuebat, ne ei mors repentina succederet. Habebat tamen secum virum inlustrem Aridium, strenuum atque
Abbreviated transcription (Latin):
gothis quibidem eroent ipsec
urbem cedprebendit omnem
itrraem illam subiugecuit
nfenctonico uel burgun dice¬
linse fraencor precepit mee¬
nere ced gothorum geraem
delen decm Pelnde toronis
ciuitecte reuersus multocmu¬
nera basilicae beccti mcera¬
ni tribuit qud̃ uero quem
misercet cedillos maetricolc¬

Expanded text:
Gothis, qui ibidem erant, ipsam Gothis, qui ibidem erant, ipsam urbem adprehendit, omnem terram illam subiugavit. In Sanctonico vel Burdigalinse Francos precepit manere ad Gothorum gentem delendam. Deinde A. Toronis civitate reversus, multa munera basilicae beati Martini tribuit. Equo vero, quem miserat, ad illos matricol
Abbreviated transcription (Latin):
inaerse cumpugnantib: gochi
cum regeruo nimirconlen ter¬
gecuerterunthlod oucus
si cutrolebaet uictor& titit.
umque alccricum interficena
duogothi cum contir &imex
coduerro in lectera feriunt
sed propter luricam quac in¬
dutur erat. eum non liuora¬
uerunt. nr̃ ccutem adiu¬
uabatcum incunctir queaze¬
bact Maximus autem. tunc
.bi. aruernorum populur: qui
cum cepoloncerł duce ibi
uenerat corrute ingladio
francoꝵ cum multissenator
chac pugna amnalricus
eucerit perfugcm filius elco¬
rici inhirpenus regnum Pco¬
cris ri scegecciter recepit
hlodo uechus ceutem theu¬
dericđ̃ filidruð peralbi¬
ensem & rotinus diuitactem
& cedceruernum dirigit
ui pergens omnes
urbes illes cefinibus
gothorum us que burgun¬
dicem sub lugecuit & inpo¬
tes tecte pectris sui restituit
egnecuit igitur celacricus.
annisxis. Eh lodo uechur quo¬
que burdegedinsc ciuitate
tota hyeme resedit:
hes auros uero plurimos ala¬
riciregir doto losa abstullit :
ridus corrucrent nter fectis

Expanded text:
inter se compugnantibus , Gothi cum rege suo nimis collisi, terga verterunt. Hludowicus, sicut solebat, victor extitit. Cumque Alaricum interficeret, duo Gothi cum contis eum ex adverso in latera feriunt, sed propter luricam, qua indutus erat, eum non livoraverunt. A. Dominus autem adiuvabat eum in cunctis quae agebat. Maximus autem tunc ibi Arvernorum populus, qui cum Apollonare duce ibi venerat, corruit in gladio Francorum cum multis senatoribus. De hac pugna Amalricus evasit per fugam, filius Alarici; in Hispaniis regnum patris sui sagaciter recepit. Chlodoveus autem Theuderico, filio suo, per Albiensem et Rotinus civitatem et ad Arvernum dirigit. Qui pergens omnesque urbes illas a finibus Gothorum usque Burgundiam subiugavit et in potestate patris sui restituit. Regnavit igitur Alaricus annis 12. Chlodoveus quoque Burdigalensem civitatem totum hyemem resedit; thesauros vero plurimos Alarici regis de Tolosa abstullit. Ori eius corruerent. Interfectis
Abbreviated transcription (Latin):
procul cobeclerico sc̃i hilc¬
rii tentarico fixirs& eccnoc¬
te fccrus lgnece &xecciurus
est & irse ꝓpecruit nem¬
pe superipsec tentarice in
ccuxibum cho douecho rege
cum uir tute beccti hilcerii
recepit autem r& horđ
suo ut nec crbũ nec nullõ
es tipen dið̃ de ipso ꝓcergo

Expanded text:
rocul ab ecclesia sancti Hilarii tenturia fixisset, ea nocte farus ignea ex ea visus est exisse. Apparuit nempe super ipsa tenturia in auxilio Chlodovecho rege cum virtute beati Hilarii. Precepit autem rex hoste suo, ut nec cybo nec nullo stipendio de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
umiclics centum soledir de¬
dirsent stactim ipse cꝗuur so¬
lutur cobut unc cum lcc&icia
r&x ceit e rebeatur maorti¬
nus bonur est inccuxilio &
o lmperccto re co dicellar coc¬
cocpit cheo douchus r&c ꝓcon¬
sulctu tuneca blatec inducur
r& inbecrilica beccti marꝗni¬
& coronec aurece Incacpite suo
coscenso equo ccurum & cr¬
gentum incctrium quod est
inter ciuitactem & ecleri cem
beccti mcertini preseͥnte po¬
pulo manu ꝓprice cespersit

Expanded text:
centum soledis dedissent, statim ipse equus solutus abiit. Tunc cum laetitia rex ait: 'Vere beatus Martinus bonus est in auxilio et o imperatore codicellus accepit Chlodoveus rex pro consulatu, tuneca blatea indutus rex in basilica beati Martini, corona aurea in capite suo. Ascenso equo, aurum et argeninter civitatem et ecclesiam beati Martini, praesente populo manu propria sparsit
Abbreviated transcription (Latin):
or lux tec uerbum tuum on
ueni enr autem rexcumpopu¬
lo cocpit cos cedor toere
del cmccuerunt autem p̃¬
currente miscricordicedĩ
& potenti cem iprius omnis
populur frcencoꝵ unc uoce
dicentesorteder deor
re linquimur gloriore r&x
& dm̃ uerum in morteclem
quem remediur predi cect
credere pecredti sumus
un cicentur hec rcõ reme¬
dio Ille quoq gecudio
magno repl&us iursit beq¬
elis diuinitur depictir cebum¬
brcentur plate de cebri¬
cocntur edesiȩ conponitur
beptis terium bed rccmum
redolent cereec adorceteo
cclem grecciom dñr sub¬
minis trecuit inpopulo ut
aestim corent sepacra dr̃si
odoribur collocçere Ex
ergo prior pelut.scõ reme¬
dio bapt scere enit no¬
uur constantin: cedbaꝓtir¬
pis Sui ingrerro cebaptis mũ
sc̃r dĩ sicccitre fecundo.
mitis de pone colla riccm¬
ber Ad orac quod incendir¬
ti incende quod ad orasti
rect autem ser remedius
ur so pien tis simur: rethoricus

Expanded text:
os iuxta verbum tuum'. ConA. os iuxta verbum tuum'. ConA. veniens autem rex cum populo, coepit eos cohortare. Adclamaverunt autem, precurrente misericordia Dei et potentiam ipsius, omnis populus Francorum, una voce dicentes: 'Mortales deos relinquimus, gloriose rex, et Deum verum, inmortalem, quem Remegius predicat, credere parati sumus'. Nunciantur haec sanctoRemegio. Ille quoque gaudio magno repletus, iussit bapVelis divinitus depictis adumbrantur plateae, fabricantur ecclesiae, conponitur baptistyrium, balsamum redolent cerea odorata. Talem graciam Dominus subministravit in populo, ut aestimarent se paradysi odoribus collocare. Rex ergo prior petiit sancto Remegio baptizare. Venit novus Constantinus ad baptispis. Cui ingresso ad baptismum sanctus Dei sic ait ore fecundo: 'Mitis depone colla, Sicamber; adora quod incendisti, incende quod adorasti'. Erat autem sanctus Remegius vir sapientissimus, rethoricus,
Abbreviated transcription (Latin):
uenis intribulaccione quideqr
ccixilium inces percentib tuum
ced lutorium deuotur postulo & ꝓmq̃
ut rimihi uictoricm super hos
hoster dedens & exper tus fueso
illacm uirtutem qudm dece po¬
puli prediceent: credam tibi &¬
uerum dm̃ ac dnm̃ inuocor ti
bi que credere desi dero tegtũ
ut liberer ab aduersecrur meis
um que hec orcens clamee¬
ri terge uerterunt umq
regẽ ruð uidirsent mortuum.
cho doueo resubdunc dicentes
cerec precccmur domine
re nepereat plus populus lam
cuisumus unc lussit rex inmi¬
nentẽ lem placgẽc ces sccre
lec mannos que coepit ip¬
sos uedl terrẽc corum rub lu¬
go cributario consaituit
coctec que uictoriee reuer
regnante unc regince
cobs condite uococuit scm̃
remedium urbis remensem
epm̃ deprecacnr eum ut re¬
gem uicem scclutis osten derui
uem seccerdos cedbeptis mũ
uenire predicabat t illeait
ibenter teccudicem becctirn¬
me pecter sod unum restoct
uiccpopulus quime sequitꝰ
non uult relinquere dcorru¬
os red uacdem cedortare e¬

Expanded text:
ione, qui das auxilium in te sperantibus, tuum A. adiutorium devotus postolo, ut, si mihi victoriam super hos hostes dederis, et expertus fuero illam virtutem, quam de te populi predicverum Deum ac dominum invoco et in te credere desidero, tantum ut liberer ab adversariis meis'. Cumque hec orans clamasi, terga verterunt. Cumque rege suo vidissent mortuum, Chlodoveo se eubdunt, dicentes: 'Parce, precamur, domine rex, ne pereat plus populus; iam tui sumus'. Tunc iussit rex inminente iam plaga cessare, Alamannosque coepit, ipsos vel terra eorum sub iugo tributario constituit. Factaque victoria, reversus regnante. Tunc regina abscondite vocavit sanctum Remegium urbis Remensem episcopum, deprecans eum, ut rege viam salutis ostenderet. Quem sacerdos ad baptismum venire predicabat. Et ille ait: 'Libenter te audiam, beatissime pater; sed unum restat, qui a populus, qui me sequitur, non vult relinquere deos suos; sed vadam adhortare e