comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum & humilis corde. credibile ẽ qui
tanctũ offerat. Sin. autͣ inmitis hac
suꝑb ẽ. cõstat quia nõ ẽ dedeo. neq
lecmꝰ ꝓcurate inqͥd ut ipse. pͥor cum
sis adlocũ sẏnodi adueniat. ꝙ. uob̾
adꝓpinquantib adsurrexerit sciẽ¬
tes quia famulus ap̃i ẽ obtẽꝑanter
illũ audite. Sin autͣ uos spreuerit.
nec corã uobis adsurgere uoluerit
cũ sitis numero plueres . &. ipse sꝑrat
auobis. Fecerũt ut dixerat. factũq est
ut uenentib illis sederet augustinꝰ
insella. Q ili udentes max miram
c̃ouersi sũt. Cumq notantes suꝑbie
cunctisque dicebat cõtrarie labo¬
rabant. Diceba ⁊ aut eis. quia inmł¬
tis quidẽ nr̃e cõsuetudini immo
uniuersali eccłe cõtraria geritis.
Et tamen si ihis trib michi obteͣ¬
ꝑare uultis ut pascha suo tepͣre cele¬
bretis. ut ministeriũ baptizandi quo
angłoꝵ una nobiscũ uerbũ dei pͣdi¬
cetis. cetera que agitis quã uis mo¬
rib nr̃is cõtraria. equanimiter cũc¬

Expanded text:
et humilis corde, credibile est quia tandum offerat: sin autem inmitis ac superbus est, constat quia non est de Deo, neque lemus? Procurate, inquit, ut ipse prior cum suis ad locum synodi adveniat, et si vobis adpropinquantibus adsurrexerit, scientes quia famulus Christi est, obtemperanter illum audite: sin autem vos spreverit, nec coram vobis adsurgere voluerit, cum sitis numero plures, et ipse spernatur a vobis. » Fecerunt ut dixerat. Factumque est ut venientibus illis sederet Augustinus in sella. Quod illi videntes, mox in iram conversi sunt, eumque notantes superbiae, cunctis quae dicebat contradicere laborabant. Dicebat autem eis: Quia in multis quidem nostrae consuetudini, immo universalis Ecclesiae contraria geritis: et tamen si in tribus his mihi obtemperare vultis, ut Pascha suo tempore celebretis; ut ministerium baptizandi, quoAnglorum una nobiscum verbum Domini praedicetis: caetera quae agitis, quamvis moribus nostris contraria, aequanimiter cunc
Abbreviated transcription (Latin):
lerunt eũ hac desuo regno cuͣ
suis abire iusserũt. Iui expulsus in¬
de uenit cantiã tractaturꝰ cũ lau¬
rentio ꝙ iusto coepͣis quid ihis ẽẽt
agendũ. Decretũq est cõmuni cõsi¬
lio quia satius ẽẽt ut om̃s patriã
redeuntes libera ibi mente dño de¬
seruirent. quã inter rebelles fidͣi
barbaras sine fructu residerent.
ad partes. gallie secessere. ibi rerũ
fine̾ expectare disponentes. sed nõ

Expanded text:
lerunt eum, ac de suo regno cum lerunt eum, ac de suo regno cum suis abire jusserunt. DCXVII. Qui expulsus inde, venit Cantiam, tractaturus cum Laurentio et Justo coepiscopis, quid in his esset agendum. Decretumque est communi consilio, quia satius esset ut omnes patriam redeuntes, libera ibi mente Domino deservirent, quam inter rebelles fidei barbaros sine fructu residerent. c Justus, atque ad partes Galliae successere, ibi rerum finem exspectare disponentes. Sed no
Abbreviated transcription (Latin):
pagani ꝑdurauerũt. regni tep̃ra¬
lis heredes reliquid. Ceꝑuͣt illi mor
idolatrie quã uiuente eo aliquã¬
tulũ inter misisse uidebant᷑ palã
seruire. subiectisq pyłis. idola colen¬
di liberã dare licentiã. Cumq inde¬
rent pontifice̾ celebratis mneccła
missarũ sollepniis eucharistiã ppło
dare dicebant. ut uulgo fertur ad
euͣ: barbara inflicti stultitia. Qua¬
re nõ ꝯnobis porrigis panẽ nñ
ille respondebat. si uultis ablui fon¬
te illo salutari quo pat᷑ ur ablutꝰ
est. potestis panis sci cui ille partici¬
pabat eẽ participes. Sia aut laua¬
crũ uite cõtemnitis nullatenus ua¬
letis panẽ uite ꝑciꝑe. Ait illi. Nolu¬
mus in quiu̾t fontẽ illũ intrare. qͥa
nec opus illo nos abere nouimꝰ. sed
tamen pane illo refici uolumus.
Cũq diligent᷑ hac sepe illi ẽent ad¬
moniti nequa quã ita fieri posse ut
causa quã petimꝰ Non poteris ia
innrͣa ꝓuincia demorari. serpu¬

Expanded text:
pagani perduraverant, regni temporapagani perduraverant, regni temporalis heredes reliquit, coeperunt illi mox idolatriae, quam vivente eo aliquantulum intermisisse videbantur, palam servire, subjectisque populis idola colendi liberam dare licentiam. Cumque viderent pontificem celebratis in ecclesia missarum sollemniis, Eucharistiam populo dare, dicebant, ut vulgo fertur, ad eum barbara inflati stultitia: « Quare non et nobis porrigis panem nitiille respondebat: « Si vultis ablui fonte illo salutari quo pater vester ablutus est, potestis etiam panis sancti, cui ille participabat, esse participes: sin autem lavacrum vitae contemnitis, nullatenus valetis panem vitae percipere. » At illi: « Nolumus, inquiunt, fontem illum intrare, quia nec opus illo nos habere novimus, sed tamen pane illo refici volumus. » Cumque diligenter ac saepe ab illo essent admoniti, nequaquam fieri posse ut causa quam petimus, non poteris jam in nostra provincia demorari. » Et expu
Abbreviated transcription (Latin):
minrici cuiꝰ mater octa: cuiꝰ patͣ
ges cantuarioꝵ solent oicingas
cognominare. cuiꝰ patͣ hengist qͥ
cũ filio suo oisic inuitatꝰ a uurtiger
no britaniã pͥmus intrauit ut
supͣ retulimꝰ at uero post mortẽ
ediberecti. cũ filiꝰ eiꝰ eadbald re¬
gni gubernacula suscepisset. magno
tenellis sibi adhuc eccłe crementis de¬
trimento fuit. siquidẽ nõ solũ fidẽ
ꝙͣ reciꝑe noluerat. sed &forncati¬
one pollutꝰ. est tali. qualem nec intͣ
gentes auditã apłs testatur. ita ut
uxorẽ patris haberet. Quo utroq
scelere occasionẽ dedit adpͥore uo¬
mitũ reuertendi. his qui sub imꝑio
sui parentis uł fauore uł timore re¬
gi fidei & castimonie iura susceꝑũt
Nec suꝑne flagella districcionis ꝑ¬
fido regi castigando & corrigendo
defuere. Non crebra mentis uesa¬
nia . x. sp̃s inmundi inuasione pͣm̃¬
ones etiã mors saberecti regis
orientaliũ saxonũ. qui ubi regnͣ
ꝑenna petens tres suos filios qui

Expanded text:
minrici, cujus pater Octa, cujus pateges Cantuariorum solent Oiscingas cognominare. Cujus pater Hengist, qui cum filio suo Oisc invitatus a Vurtigerio Brittaniam primus intravit, ut supra retulimus. At vero post mortem Aedilbercti, cum filius ejus Eadbald regni gubernacula suscepisset, magno tenellis ibi adhuc Ecclesiae crementis detrimento fuit. Siquidem non solum fidem Christi recipere noluerat, sed et fornicatione pollutus est tali, qualem nec inter gentes auditam Apostolus testatur, ita ut uxorem patris haberet. Quo utroque scelere occasionem dedit ad priorem vomitum revertendi, his qui sub imperio sui parentis, vel favore vel timore regio, fidei et castimoniae jura susceperant. Nec supernae flagella districtionis perfido regi castigando et  Al., vel corrigendo defuere: nam crebra mentis vesania et spiritus immundi invasione premeonis, etiam mors Sabercti regis Orientalium Saxonum, qui ubi regna perennia petens, tres suos filios, qui
Abbreviated transcription (Latin):
riter decreta suo quoq auctorita¬
te subscribens c̃ofirmaret hac brita¬
niã rediens secũ angloꝵ eccłis man
cũ epłis quas idẽ pontifex deo dilec¬
to archiepͣo laurentio. & clero unui¬
so similiter echlberecto regi atq
genti angloꝵ direxͣ. Hic ẽ bonifa¬
tius quartꝰ abeato grẽgo rome
urbis ep̃s qui impetrauͣ afocate pͥn¬
quasi si simulacrũ eẽt omñi deoꝵ.
In quo ipse eliminata om̃i spurciti᷑
fec̃ eccłam sce̾ dei genitricis atq

Expanded text:
riter decreta, sua quoque auctoritariter decreta, sua quoque auctoritate subscribens confirmaret, ac Brittaniam rediens, secum Anglorum Ecclesiis mandcum epistolis quas idem pontifex Deo dilecto archiepiscopo Laurentio, et clero universo, similiter et Aedilbercto regi atque genti Anglorum direxit. Hic est Bonifacius, quartus a beato Gregorio Romanae urbis epquasi simulacrum esset omnium deorum: in quo ipse, eliminata omni spurcitia, fecit ecclesiam sanctae Dei genetricis, atque
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ dei. Domnꝰ. sedis apłica more fuͦ
sic inuniuersa orbe tͣrarũ inhis occi¬
dius partib adpͣdicandũ gentib pa¬
ganis dirigeret atq in hanc insulã
que britania nuncupatur cotigit¬
ut introisse ante quã cognoseremꝰ.
credentes. q̃d iuxta morẽ uniuer¬
salis eccłe ingrederentur inmagnͣ
reuerentia sc̃itatis. tam britones
quã scottos uenerati sumꝰ. Sed
memorauimꝰ insulã. & columbanu᷑
abbatẽ ingallis uenientẽ nchil diͦ¬
crepare abritonib ineoꝵ cõuersa¬
tione didicimꝰ Nam dagamꝰ. epͣs
adnos uemens noͣ solum cibũ nobͦi¬
cũ. set nec meodẽ ospicio quo ues¬
cebamꝰ sumere uoluit. Misit ideͣ
laurentiꝰ. cũ ep̃is suis etiã britonũ
sacerdotib suis lit teras suo gradũi
tepͣra declarant. His tepͣrib uenit
pa bonfacio tractaturꝰ Et cũ idẽ
papa reuerentissimꝰ. cogeret sinodũ¬
ep̃oꝵ italie deuita mochoꝵ &. quie¬
te orchinatur.ꝰ &. ipse mellitus int
eos adsedit anno.uiii. imꝑii focati

Expanded text:
vorum Dei. « Dum nos sedes apostolica, more suo sicut in universo orbe terrarum, in his Occiduis partibus ad praedicandum gentibus paganis dirigeret, atque in hanc insulam, quae Brittania nuncupatur, contigit introisse antequam cognosceremus: credentes quod juxta morem universalis Ecclesiae ingrederentur, in magna reverentia sanctitatis tam Brittones quam Scottos venerati sumus; sed memo ravimus, insulam, et Columbanum abbatem in Gallis venientem, nihil discrepare a Brittonibus in eorum conversatione didicimus. Nam Daganus episcopus ad nos veniens, non solum cibum nobiscum, sed nec in eodem hospitio quo vescebamur, sumere voluit. » Misit idem Laurentius cum coepiscopis suis, etiam Brittonum sacerdotibus literas suo gradui tempora declarant. His temporibus venit pa Bonifacio tractaturus. Et cum idem papa reverentissimus cogeret synodu Italiae, de vita monachorum et quiete ordinaturus, et ipse Mellitus inter eos assedit anno octavo imperii Phocatis
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sequentiũ archi epͣoꝵ om̃ium
sũt corpora tumulata pͣter duoꝵ
tantũmodo idẽ theodori . & berech¬
eo qd pͣdicta porticꝰ plura capere
nequiuit. habet auͣt inmedio penͣ
sui altare in honore̾ beati pape gre¬
gorũ cledicatũ inquo ꝑom̃e sabba¬
tũ aprb̃ro loci illiꝰ agende eoꝵ sol¬
lẽpinter celebrantur. scriptũ uero
ẽ intũba eiusdem augustim epita¬
phiũ huiusmodi: ic requiescit do¬
mnus augustinꝰ doruernensis archi¬
eps primꝰ qui olim huc abeato gre¬
gorio romane urbis pontifice cdi¬
rectꝰ & adeo oꝑatione miraculoꝵ
suffultꝰ edilberectũ rege̾ hac gen¬
tem illiꝰ abidoloꝵ cultu adap̃ fi
de̾ ꝑdurit. Et cõpletis inpace dieb
laurentiꝰ. quẽ ipse idcirco adhuc
uiuens ordimnauerat. nese de func¬
to statꝰ. eccłe tam rudis. uł ad orã
pastore distitutꝰ: uacillare incipet
inquo cceremplũ sequebatur pͥm
pastoris eccłe. hoc ẽ beatisami apłoꝵ

Expanded text:
etiam sequentium archiepiscoporum omnium etiam sequentium archiepiscoporum omnium sunt corpora tumulata, praeter duorum tantummodo, id est, Theodori et Berceo quod praedicta porticus plura capere nequivit. Habet haec in medio pene sui, altare in honore beati papae Gregorii dedicatum, in quo per omne sabbatum, a presbytero loci illius Agendae eorum solemniter celebrantur. Scriptum vero est in tumba ejusdem Augustini epitaphium hujusmodi: HIC REQUIESCIT DOMNUS AUGUSTINUS DORUVERNENSIS ARCHIEPISCOPUS PRIMUS, Qui olim huc a beato Gregorio Romanae urbis pontifice directus, et a Deo operatione miraculorum suffultus, Aedilberctum regetem illius ab idolorum cultu ad Christi fidem perduxit, et, completis in pace diebus Laurentius DCV, quem ipse idcirco adhuc vivens ordinaverat, ne se defuncto status Ecclesiae tam rudis, vel ad horam pastore destitutus, vacillare inciperet. In quo et exemplum sequebatur primi pastoris Ecclesiae, hoc est, beatissimi apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
uit duos mellitũ uidelicet & iustum.
Mellitũ quidẽ adpͣdicandũ ꝓuincie
orientaliũ saronũ. qui tamen se
orientali mari cõtigui quoꝵ metro
poris saberect nepos edilberecti
ex sorore ricula regnabat. quã uis
gentib imꝑabaͭ. Ubi uero & hec ꝓmͣ¬
tia uerbũ ueritatis pͣicante melli¬
to accepit. Fecit rex ecdilberect in
ciuitate lundonia eccłam scĩ pauli
apłi inqua locũ sedis ep̃palis & apse
c. succeres eiꝰ abebant. Iustũ uero
qui dicebatur rofrofes ceste cognꝰ¬
minat. Distat auͣt adoruerri mi¬
lib passuũ ferme .xxiiͦii. ad occidẽ¬
tem. In qua rex edilberect eccłam
beati andree apłi fecit. Iui etiã
epͣis utriusq huiꝰ eccłe dona mul
eoꝵ qui erant cũ ep̃is adietit. de¬
ffunctꝰ aut deo dilectꝰ pat᷑ augus¬
tinus & positũ corpus eiꝰ foras uix¬
.a. pauli cuiꝰ supͣ meminimꝰ quia
nec dum fuerat ꝑfecta nec dedi¬
cata. Alox uero ut dedicata est.
aquilonali decenter sepultũ ẽ. Inqͣ

Expanded text:
iscopos, Mellitum videlicet et justum: Mellitum quidem ad praedicandum provinciae Orientalium Saxonum, qui Tamense Orientali mari contigui, quorum metporis Saberet nepos Aedilbercti ex sorore Ricula regnabat, quamvis sgentibus imperabat. Ubi vero et haec provincia verbum veritatis praedicante Mellito accepit, fecit rex Aedilberct in civitate Lundonia ecclesiam sancti Pauli apostoli, in qua locum sedis episcopalis et ipse et successores ejus haberent. Justum vero qui dicebatur Hrof, Hrofaescaestrae cognominat. Distat autem a Doruverni millibus passum ferme viginti quatuor ad occidentem, in qua rex Aedilberct ecclesiam beati Andreae apostoli fecit, qui etiam episcopis utriusque hujus ecclesiae dona multeorum qui erant cum episcopis, adjecit. Defunctus est autem Deo dilectus Pater Augustinus DCV, et positum corpus eet Pauli, cujus supra meminimus, quia ea necdum fuerat perfecta, nec dedicata. Mox vero ut dedicata est, aquilonali decenter sepultum est: in qua
Abbreviated transcription (Latin):
pape hoc ut fiera placeret. Qͣd dũ
ꝑficere nõ posset. quia &si pontifer
cocedere illi qdͣ petierat uoluit nõ
tamen ciues romani ut tam long̃
secederet poruere ꝑmitere. Mox
ut ipse pontificatꝰ. officio functꝰ. ẽ ꝑfecit
opus diu desideratũ. Alios quidẽ pͣdica¬
tores mit tens. sed ipse pͣdicatione̾ ut
fructificaret suis exortationibꝰ hac
p̃cib adiuuans Hec uirta opinionẽ
quã abantiquis accepimꝰ. istorie nrͣe
eccłastice inserere oportunũ duximꝰ:¬
Nterea augustinꝰ. adiutorio usus
edilbercti regis. cõuocauit adsuũ
conloquiũ ep̃os siue cloctores ꝓxime
britonũ ꝓuncie. in loco qui usq ho¬
die lingua angloꝵ agusti nesca idẽ
rubor agustim. incoͬfinio uictionũ &.¬

Expanded text:
papae hoc ut fieret placeret. Quod dum papae hoc ut fieret placeret. Quod dum perficere non posset quia etsi pontifex concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Romani, ut tam longe ab Urbe secederet, potuerunt permittere, mox ut ipse pontificatus officio functus est, perfecit opus diu desideratum, alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem, ut fructificaret, suis exhortationibus ac precibus adjuvans. Haec juxta opinionem, quae ab antiquis accepimus, historiae nostrae ecclesiasticae inserere optimum duximnterea Augustinus adjutorio usus Aedilbercti regis, convocavit ad suum colloquium episcopos sive doctores proximae Brittonum provinciae, in loco qui usque hodie lingua Anglorum Augustinaes ac, id est, robur Augustini, in confinio Huicciorum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣd eent pagani atille intimo excor
de longa trahens suspiria heu ꝓdo
lor inquid qͣd tam lucidi uultꝰ hõr¬
nes tenebrarũ auctor possidet: tan¬
taq gr̃a fronte cõspicui. mentẽ abinͣter¬
negrã  uacuã gestant: Rursus ergo
intͣrogauit: qd esset uocabulũ gentis
illiꝰ Responsum est illi. qd angli uoca
angelicã habent faciẽ: & tales angeloꝵ
incelis decet ẽẽ coheredes: Qͣd habet¬
inqͥd nomen ipsa ꝓuincia dequa isti
sunt adlatiꝰ Responsum ẽ quia deiri
tia qͣuomodo uocatur. Responsum ẽ
qͣd elle chiceretur. Atille alludens ad
nomẽ ait alł laudẽ dei creatoris il¬
lis inpartib oportet cantari: Accedẽ¬
sq adpontifice̾ romane &. apłice sedi.
nõ dũ enĩ erat ipse pontifex factus:
rogauit ut genti angloꝵ mnbritaniã
aliquos uerbi ministros ꝑquos ad apͣm
cõuerterent᷑ miteret: asserens seip¬
sum paratũ ẽẽ inhoc opus dño co¬
oꝑante ꝑficiendũ. si tamen apłico

Expanded text:
quod equod ede longa trahens suspiria: « Heu, proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque gratia frontispicii mentem ab interna gratia vacuam gestat! » Rursus ergo interrogavit, quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est, quod Angli vocarangelicam habent faciem, et tales angelorum in caelis decet esse coheredes. Quod habet nomen ipsa provincia de qua isti sunt adlati? » Responsum est, quod Deiri us quomodo vocatur? Responsum est quod Aelle diceretur. At ille alludens ad nomen, ait: Alleluia laudem Dei Creatoris illis in partibus oportet cantari. Porro accedens ad pontificem Romanae et apostolicae sedis nondum enim erat ipse pontifex factus rogavit ut genti Anglorum in Britanniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum converterentur, mitteret; seipsum paratum esse in hoc opus, Domino cooperante, perficiendum, si tamen apostolico
Abbreviated transcription (Latin):
studiũ hec tibi cura hoc pastor age¬
bas. Ut dño offeres plurima lucra gre¬
cis. Hisq dei cõsul factꝰ letare triũ¬
phis. Nam mercedẽ oꝑũ iam sine finͣ
tenes:
tradicione ma¬
iorũ adnos usq ꝑlata ẽ: Quia uide¬
licet excausa admonitꝰ. tam sedulã
erga salutẽ nr̃e gentis curã gesserit:
dicũt quia die quadã. cũ aduenien¬
tibꝰ nuꝑ mercatoribꝰ. multa uenabi
inforũ rome fuissent cõlata. multiq
ademendũ cõflurisent. &. ipsum gre¬
goriũ inter alios aduenisse. ac uidiᷤ¬
se inter alia pueros uenales. positos.
candidi corporis. hac uenusto uultu.
capillorũ quoq forma egregia: Cos
cũ aspiceret. interrogauit ut aiunt
dequa regione uł tmͣ essent adlati
Dictumq ẽ quia debritana insula
cuiꝰ incole talis eẽt aspectꝰ. Rur¬
sus introgauit. utrũ idem insula¬
ni apͣrant essent: anpaganis ad huc
enorib eẽnt mplicati. Dictũ est:

Expanded text:
studium, haec tibi cura, hoc pastor agestudium, haec tibi cura, hoc pastor agebas, Ut Domino offerres plurima lucra gregis. Hisque Dei consul factus laetare triumphis: Nam mercedem operum jam sine fine tenes. traditione majorum ad nos usque perlata est: qua videlicet ex causa admonitus, tam sedulam erga salutem nostrae gentis curam gesserit. Dicunt quia die quadam, cum advenientibus nuper mercatoribus, multa venalia in forum fuissent collata, multique ad emendum confluxissent, et ipsum Gregorium inter alios advenisse ac vidisse inter alia pueros venales positos, candidi corporis, ac venusti vultus, capillorum quoque forma egregia. Quos cum aspiceret, interrogavit, ut aiunt, de qua regione vel terra essent allati; dictumque est quod de Britannia insula, cujus incolae talis essent aspectus. Rursus interrogavit utrum iidem insulani essent Christiani, an paganis adhuc erroribus essent implicati. Dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
tua pate disponas atq abeterna
dãpnatione nos eripi & melectorũ
tuorũ iubeas grege numerari Re
dem focatis anno transiens exhac
uita migraiit aduerã que inceli
ẽ uitã sepultꝰ uero ẽ corpore inec¬
cła beati petri apłi ante secretariũ
die quarta iduũ marciarũ. quan¬
doq inpso cũ ceteris sc̃e eccłe pas¬
torib  ressurrecturꝰ inglori
Scriptũ q in tũbo ipsius epita¬
phiũ huuismodi. suscipe tra tuir
corpꝰ decorpore sũptꝰ Reddere qͣs
ualeas iuficante deo. Sp̃s astra
petid nichil iura nocebunt. Cin ui¬
te alteriꝰ. mors magis ipsa ua eͣ.
Pontificis sũmi hoc claudunt᷑. mẽ¬
bra sepulchro. Qui innumeris seꝑ
iuuit ubiq bonis sacris. E suriẽ da¬
pib suꝑauit frigora. ueste. atq
am̃as monitis terit abhoste. ln
plebatq actu quicqͥd sermonͣ doce¬
bat. Esset ut erẽplũ mistica uerba
loquens. Ad ap̃m angłs cõuertid pi¬
etate magistri. Ad quirẽs fidei ag¬
mina gente noua. Hic labor hoc

Expanded text:
tua pace disponas, atque ab aeterna damnatione nos eripi, et in electorum tuorum jubeas grege numerari. » Rdem Focatis anno transiens ex hac vita migravit ad veram quae in caelis est vitam. Sepultus vero est corpore in ecclesia beati Petri apostoli, ante secretarium, die quarto Iduum Martiarum, quandoque in ipso cum caeteris sanctae Ecclesiae pastoribus resurrecturus in gloria: scriptumque in tumba ipsius epitaphium hujusmodi: Suscipe, terra, tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas vivificante Deo. Spiritus astra petit, leti nil jura nocebunt, Cui vitae alterius mors magis ipsa via est. Pontificis summi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui innumeris semper vivit ubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora veste, Atque animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu, quidquid sermone docebat, Esset ut exemplum, mystica verba loquens. Ad Christum Anglos convertit pietate magistra, Adquirens fidei agmina gente nova. Hic labor, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
angloꝵ subiecit imꝑio. sertꝰ osu¬
ald. & ipse nordan hymbroꝵ rex
apranissimꝰ isdemo finibi regnum
scotoꝵ gentes que septẽtrionales
britaniã fines tenent maxima
exparte ꝑdomuit hac tributaria
fecͣ. sed hec postmodũ. Defunctꝰ uͦ
est rex edilberect die .xxiiii. men
te fidei atq inporticu scĩ marti¬
li sepult: ubi &berecta regina cõdi¬
ta ẽ. Qui inter cetera bona que ag̃e¬
tis sue cõsulendo cõferebat etiam
decreta illi iudicioꝵ uirta exẽpla
romanoꝵ cũ cõsilio sapientiũ cõs¬
tituit. que cõscripta angloꝵ ser¬
mone actenꝰ habentur et obser¬
uantur ab ea. inquib pͥmitꝰ. posu
qualit᷑ idemendare deberet qui
aliquid rerũ uł ercłe uł ep̃i uel

Expanded text:
Anglorum subjecit imperio; sextus Osuald et ipse Nordanhymbrorum rex Christianissimus, hisdem finibus regnum Scottorum gentes, quae septemtrionales Brittaniae fines tenent, maxima ex parte perdomuit, ac tributarias fecit. Sed haec postmodum. Defunctus vero est rex Aedilberct die vigesima tae fidei, atque in porticu sancti Martili sepultus, ubi et Berctae condita est. Qui inter caetera bona, quae genti suae consulendo conferebat, etiam decreta illi judiciorum, juxta exempla Romanorum, cum consilio sapientium constituit; quae conscripta Anglorum sermone hactenus habentur et observantur ab ea: in quibus primitus posuit, qualiter id emendare deberet, qui aliquid rerum vel Ecclesiae, vel
Abbreviated transcription (Latin):
inum licet cõcederent. Adlatũs ẽ qui¬
dam legenere angloꝵ oculoꝵ luce
priuatꝰ qui cũ oblatꝰ britonũ sacerdo¬
tib nichil curationis uł sanationis hõ
ministerio ꝑciꝑet tandem augustinꝰ.
iusta necessitate cõpulsus flecti ienũ.
uisum ceco quẽ amiserat restitueret
o. ꝑ inluminationẽ huiꝰ. hominis cor¬
minatur cecus. Ac uerꝰ sũme lucis
pͣc o ab om̃ibꝰ pͣdicatur augustimis.
Tum britones cõfitentur quidẽ in¬
tellexisse seuerã eẽ uã iusticie quã
pͣdicaret augustinꝰ. sed nõ posse ab̾q
suoꝵ cosensu hac licentia priscis ab¬
fieret. Quã cuͣ esset statutũ uener̃t
uiri doctissimi. marimo denobilioꝵ
bancornabug. Cin tepͬre illo dinoot
mñtũ cõsiliũ uenerũt pͥmo adquen¬
dam uirũ scm hac prudent ẽ qui apͣt
eos anchoreticã ducere solebat. Cõsulen¬
tes anad pͣdicatione̾ augustini suas de¬
serere tradiciones deberent. Qui respõ¬
debat si homo dei ẽ sequimini illum.

Expanded text:
t, allatus est quidam de genere Anglorum, oculorum luce privatus: qui cum oblatus Brittonum sacerdotibus, nil curationis vel sanationis horum ministerio perciperet; tandem Augustinus justa necessitate compulsus, flectit genua visum caeco, quem amiserat, restitueret, et per illuminationem unius hominis corilluminatur caecus, ac verus summae lucis praeco ab omnibus praedicatur Augustinus. Tum Brittones confitentur quidem intellexisse se veram esse viam justitiae quam praedicaret Augustinus: sed non se posse absque suorum consensu ac licentia priscis abfieret. Quod cum esset statutum, venerunt, viri doctissimi, maxime de nobilissBancornaburg, cui tempore illo Dinoot m ituri concilium, venerunt primo ad quemdam virum sanctum ac prudentem, qui apud eos anachoreticam ducere vitam solebat, consulentes, an ad praedicationem Augustini suas deserere traditiones deberent. Qui respondebat: « Si homo Dei est, sequimini illum.
Abbreviated transcription (Latin):
useratio: & deuthero matris mee
egressa ẽ mecũ. Adcinꝰ pietatis & ius¬
ticie opus ꝑtinet etiã hoc qͣd nr̃am
gentem ꝑpredicatores quos huic
direrit. dedentib antiqui hostis er¬
piens et̾ne libertatis fec̃ eẽ partici¬
pem cuiꝰ fidei & saluti cõgaudens.
quamq cligna laude cõmendans:
ipse dicit merposicione beati iob
Ecce lingua britane que nichil al¬
ut nouerat quã barbarũ frende¬
re. iam dudũ indiuinis laudibus
dam tumidꝰ iam substratꝰ scoꝵ pedi¬
b seruit oceanꝰ eiusq barbaros mos
quos tͣreni pͥncipes edomare ferro
nequiuertͣt. hos ꝓdiuma formidmͣ
sacerdotũ hora simplicib uerbis li¬
gant Et qui cateruas pugnantũ
nunc fidelis humiliuͣ linguas timet
rescentib quoq miniculis. uirtus ei
diuine cognitionis infunditur. enł¬
dem diuinitatis tͣrore refrenatur.
ut praua agere metuat. hac totis de¬
sideriis adeternĩtatis grͣam uenire
cõcupiscat. Quib uerbis beatꝰ. greg̾s

Expanded text:
is meae egressa est mecum . Ad cujus pietatis et justitiae opus pertinet etiam hoc, quod nostram gentem per praedicatores quos huc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participem: cujus fidei et saluti congaudens, quamque digna laude commendans, ipse dixit in Expositione beati Job: « Ecce lingua Brittaniae, quae nil aliud noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus ndam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos pro divina formidine sacerdotum ora simplicibus verbis ligant, et qui catervas pugnantiumnunc fidelis humilium linguas timet. rescentibus quoque miraculis, virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem divinitatis terrore refrenatur, ut grave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. » Quibus verbis beatus Gregorius
Abbreviated transcription (Latin):
cantuarioꝵ post regnũ tepͣrale
qͣd qui etiagntã eser annis glõsissim̃
tenuerat etͣna celestis regni ga¬
udia subiit. Qui terciꝰ quidẽ ire¬
gib gentis angloꝵ cunctis austra¬
uio &cõtiguis ei t̃minis sequestrã¬
tur aborientalib imꝑauit. sed pͥ¬
mus om̃iił celi regnie cõscendit.
Nam pͥmus imꝑiũ huiusmodi. elli
rex australiũ saronũ. secdus celin
rer orientaliũ saronũ qui linguͣ
ipsoꝵ ceaulm uocabat᷑. Tercius ut
diximꝰ edilberect rer̾ cantuãri¬
orũ. Puartꝰ reduald rex orienta¬
liũ angloꝵ. Iui etiã uiuente edi¬
lberecto eidẽ sue genti ducatũ
pͣbebat obtinuit. Quintꝰ edĩn rer
nordan hymbror gentis idẽ eiꝰ
que adborealem umbre flumi¬
his plagam ĩhabitat. maiore po¬
tentia cunctis que mbritamã
incolunt:. angloꝵ pariter & brito¬
nuͣ ppłis pͣfuit pͣter cantuaris tã

Expanded text:
Cantuariorum, post regnum temporale, quod quinquaginta et sex annis gloriosissime tenuerat, aeterna caelestis regni gaudia subiit: qui tertius quidem in regibus gentis Anglorum, cunctis austravio et contiguis ei terminis sequestrantur a borealibus, imperavit; sed primus omnium caeli regna conscendit. Nam primus imperium hujusmodi Aelli rex Australium Saxonum; secundus Caelin rex Occidentalium Saxonum, qui lingua eorum Ceaulin vocabatur; tertius, ut dixi, Aedilberct rex Cantuariorum; quartus Reduald rex Orientalium Anglorum, qui etiam vivente Aedilbercto eidem suae genti ducatum praebebat, obtinuit; quintus Aeduin rex Nordanhymbrorum gentis, id est, ejus quae ad borealem Humbrae fluminis plagam inhabitat, majore potentia cunctis qui Brittaniam incolunt, Anglorum pariter et Brittonum populis praefuit, praeter Cantuariis
Abbreviated transcription (Latin):
loquar crebris anscerũ docoribꝰ craci¬
abatur horis momentisq om̃ib frac¬
t stomachi uirtute lassescebato lien.¬
Ñ uidẽ sed tamen coͣtuitus febrib
anbelabot. Ueruinter yec dũ solli¬
citapenaret quia scriptura teste
om̃is. filiꝰ qui recipit agellatur:
quo. malis p̃sentib duri: deprimebat᷑.¬
haec quidẽ deinmortali eiꝰ. dicta in¬
genio sint qd nec tanto corporis po¬
tuerit dolore restringi Nam alii
quidẽ pontifices cõstruendis ornan¬
disq auro uł argento eccłiis oꝑam
lucra uaccabat Et quicquid peccu¬
me habuerat sedulus disꝑgere hac
cdare pauꝑibꝰ curabat. Ut iusticia eiꝰ
maneret insecłm secłi. & cormi eiꝰ. ex¬
altaretur ingła. ita ut illud beati iob
neracit᷑ dicere posset: auris audiens
beatificabat. me. & oculus uidens tes¬
timoniũ reddebat michi. qͣo liberas¬
sem pauꝑem uociferantẽ. & pupillũ

Expanded text:
ipsius loquar, crebris viscerum doloribus cruciabatur, horis momentisque omnibus fracta stomachi virtute lassescebat, lentis quidem, sed tamen continuis febribus anhelabat. Verum inter haec dum sollicitus pensaret quia, Scromnis filius qui recipitur, flagellatur, , quo malis praesentibus durius premebatHaec quidem de immortali ejus sunt dicta ingenio, quod nec tanto corporis potuit dolore restringi. quidem pontifices construendis ornandisque auro vel argento ecclesiis operam lucra vacabat, et quidquid pecuniae habere poterat, sedulus dispergere, et dare pauperibus curabat, ut justitia ejus maneret ir saeculum saeculi, et cornu ejus exaltaretur in gloria : ita ut illud beati Job veraciter dicere posset: Auris audiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat mihi, quod liberassem pauperem vocif
Abbreviated transcription (Latin):
ressureccionis diẽ obseruandũ ẽẽ
putarent. Scripsit cũ ep̃is suis eror¬
tatoriã adeos epłam. obsecrans eo
& c̾otans unitate̾ patis & catholice
obseruationis cũ ea que toto orbe

Expanded text:
resurrectionis diem observandum esse putarent; scripsit cum coepiscopis suis, exhortatoriam ad eos epistolam: obsecrans eos et contestans unitatem pacis et catholicae observationis cum ea quae toto orbe
Abbreviated transcription (Latin):
ppłis. pastoralẽ inpendere sollici¬
tudine̾ curabat. Siquide̾ ub sco¬
toꝵ inpͣfata ipsoꝵ patria quomͦ
&britonũ inipsa britania. uitam
hac ꝓfessionũ minꝰ eccłasticã i
multis ee̾ cognouit. sed ut supͣ docu

Expanded text:
populis pastoralem impendere sollicitudinem curabat. Siquidem ubi Scottorum in praefata ipsorum patria, quomodo et Brittonum in ipsa Brittania vitam ac professionem minus ecclesiasticam in multis esse cognovit, maxime qu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣd corpꝰ nrͣm iilla inmortalitatis gła
sublimatũ subtile quidẽ sit ꝑeffectũ
spitalis potentie sedpalpabile ꝓueri¬
tatẽ nature iurta exempłũ dñici cor¬
poris dequo amortius suscitato dicit
ipse liscipłis: Palpate x. uidete. quia
spͣs carne̾ & ossa nõ habet sic̃ me uide¬
tis habere: Incuiꝰ ad sertionẽ fidei. ue¬
nerabilis pater greg̃s intantũ cõtra
nascente̾ heresim nouã laborre cõ¬
tendit. Ianta hanc instantia iuuan¬
te etiã piissimo imꝑatore tiberio cõ¬
stantino cõminuit:. ut nullus exinde
sit inuentꝰ. qui eiꝰ. resuscitator eristerr
aliũ quoq librũ cõposuit egregium
qui uocatur pastoralis: in quo manifeᷤ¬
ta luce patefecit. qualis a deccłe regi¬
men adsumi. qualiter ipsi rectores
iuere. qua discretione singulas quã¬
q: audientiũ instruere ꝑsonas . &. qũa¬
ta cosideratione ꝓpriẽ cotidie de¬
beant fragilitate pensare. Sed crom̃¬

Expanded text:
 corpus nostrum in illa immortalitatis gloria sublimatum, subtile quidem sit per effectum spiritualis potentiae, sed palpabile per veritatem naturae, juxta exemplum dominici corporis, de quo a mortuis suipse discipulis: 'Palpate me, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere'. In cuius assertione fidei venerabilis pater Gregorius in tantum contra nascentem heresem novam laborem contendit, tanta hanc instantia, iuvante etiam piissimo imperatore Tiberio Constantino, comminuit, ut nulsit inventus qui ejus resuscitator existeret. Alium quoque librum composuit egregium, qui vocatur Pastoralis, in quo manifesta luce patefecit, quales ad Ecclesiae regimen adsumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discretione singulas quasque audientium instruere personas, et quanta consideratione propriam quotidie debeant fragilitatem pensare. Sed et om
Abbreviated transcription (Latin):
obseruabant. Quia coͣpii tatͥo. lx¬
iin. annoꝵ circulo cõtinetur. Sed &
alia plurima unitati eccłiastice cõ
tione habita. neq p̃cib neq ortamͣ¬
tis. neq increpationib augustini nes
socioꝵ eiꝰ. adsensũ pͣbere uoluissẽt. seo
suas potius tradiciones uniuersis q̃
porbem sibi mnxp̃o cõcordant eccł¬
suis p̃ferent. sc̃s pat̾ augustinuis
hunc laboriõsi hac longi certaminis
tris sui ut ipse nobis insinuare celes¬
tib signis dignetur. Que sequanda
traditio quib sit uiis adingressum re¬
gni illius ꝓpe: randũ. Adducat᷑ aliqͥs
fides xoꝑatio deo deuota atq om̃ibꝰ

Expanded text:
observabant: quae computatio ocatuor annorum circulo continetur. Sed et alia plurima unitati ecclesiasticae tione habita, neque precibus, neque hortamentis, neque increpationibus Augustini ac sociorum ejus assensum praebere voluissent, sed suas potius traditiones universis, quae per orbem sibi in Christo concordant, Ecclesiis praeferrent, sanctus Pater Augustinus hunc laboriosi atque longi certaminis tris sui, ut ipse nobis insinuare caelestibus signis dignetur, quae sequenda traditio, quibus sit viis ad ingressum regni illius properandum. Adducatur aliquis fides et operatio Deo devot
Abbreviated transcription (Latin):
rogatu petri diaconi sui uirtutes sc̃õꝵ
quos mnitalia eloriores ẽẽ uł audire
poterat adereirꝗ̃ uiuendi posteriꝰ.
ita etiã cescrirt sccł miraculis q̃
uirtum᷑ eorufidem st el aentus osten¬
deret. Prunã qui enltumã ezechi

Expanded text:
rogatu Petri, diaconi sui, virtutes sanctorum quos in Italia clariores nosse vel audire poterat ad exemplum vivendi posteris cita etiam, descriptis sanctorum miraculis, quae virtutum eorumdem sit claritas ostenderet. Primam quoque et ultimam Ez
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ urbe apocrisiariꝰ inchoaun.
positꝰ. nascentẽ ibi nouã heresim
destatu nrͣe ressurectionis. cũ ipso
quo exorta ẽ micio iuuante se grͣ
catholice ueritatisiatrut Si qui¬
dem euthiciꝰ. eiusdem urbis ep̃s doc

Expanded text:
quidem urbe apocrisiarius inchoavit, quidem urbe apocrisiarius inchoavit, positus, nascentem ibi novam haeresim de statu nostrae resurrectionis, in ipso, quo exorta est, initio, juvante se gratia catholicae veritatis, attrivit. Si quidem Eutychius, ejusdem urbis episc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ inte celestis intͣ mifit . łam
quesdam .frmn exmonasterio suo qͥ
cũ gr̃ͣa germane braritatis tnore¬
giã urbe̾ secuti sunt intutamentu᷑
cepit obseruantie regularis habe¬
re. yidelicet ut eoꝵ semꝑ eremple
sic̃ ip̃se scribit adorationis placidũ lnꝰ
quasi hancore fune restringeretur.
cũ incessabili causarũ secłariũ inpul¬
su fluctuaret. cõcussamq secłi actibꝰ
mentẽ. inter eos cotidie ꝑstudiose lec¬
tionis roboraret alloqͥum. hoꝵ ego
cõsortio nõ solũ atͣrenis ẽ munitꝰ. incir¬
sibꝰ uerũ etiã adcelestis exercitia uite¬
magis magisq succensus. Nam P orta¬
ti sunt eũ. ut librũ beati iob magniᷤ
inuolutũ obscuritatibꝰ mistica inter¬
pretatione discuteret. Neq negare
potuit opus qͣd sibi frͣnꝰ amor mul¬
tis utile futurũ inponebat. Set eũdi
librũ quomodo iuxta litera intelle¬
menta referendus quo sensu unicuit
expositionis miranda exposcione ꝑ¬
docuit: Qd indelicet opus in regia

Expanded text:
termisit. Nam quosdam fratrum ex monasterio suo, qui eum gratia germanae charitatis ad regiam urbem secuti sunt, in tutamentum coepit observantiae regularis habere: videlicet, ut eorum semper exemplo, sicut ipse scribit, ad orationis placidum littus quasi anchorae fune restringeretur, cum incessabili causarum saecularium impulsu fluctuaret, concussamque saeculi actibus mentem inter eos quotidie per studiosae lectionis roboraret alloquium. Horum ergo consortio non solum a terrenis est munitus incursibus, verum etiam ad coelestis vitae exercitia magis magisque succensus. Nam hortati sunt eum, ut librum beati Job magnis involutum obscuritatibus, mystica interpretatione discuteret: neque negare potuit opus quod sibi fraternus amor multis utile futurum imponebat. Sed eumdem librum, quomodo juxta litteram intellimenta referendus, quo sensu unicuique expositionis miranda ratione perdocuit. Quod videlicet opus in regia
Abbreviated transcription (Latin):
lanter impendis. Suie enĩ histo¬
ria debonis refferat adimmĩtan¬
dũ bonũ. auditor sollicici insti¬
gutͣ. seu mala cõmemorae de
pinuus niebil hominꝰ religiosus
ac pius auditor. siue lector de¬
uitando qͦd noxiũ ẽ ae ꝑũsum.
ipse sollerciꝰ ad erequenda ea
quie bona adeo digna eẽ cogno¬
uerit accendit᷑. Suod ipsĩ ti
quocy uigilanciꝰ sane dephen¬
dens istoriã m̃moratã. in no

Expanded text:
lanter impendis. Sive enim historia de bonis bona referat, ad imitandum bonum auditor sollicitus instigatur; seu mala commemoret de pravis, nihilominus religiosus ac pius auditor sive lector devitando quod noxium est ac perversum, ipse sollertius ad exsequenda ea quae bona ac Deo digna esse cognoverit accenditur. Quod ipsum tu quoque vigilantissime deprehendens, Histo
Abbreviated transcription (Latin):
Ut ueniens bruthaniã dugustuaꝰ¬
pͥmo in insula tanato regi
cantuarioꝵ. pͣdicarit & sic
accepta ab eo licencia cancia
p̾dicaturꝰ. intriuerit.

Expanded text:
Ut veniens Brittaniam Augustimo in insula Tanato, regi Cantuariorum praedicaret; et sic accepta ab eo licentia, Cantiam praedicaturus intraverit.
Abbreviated transcription (Latin):
australiũ saxonu: nec nõ & uecte
insule litteris mãdata declari¬
uit. Sualit̃ uͦ ꝑministeriũ ced¬
di: & ceadda: & religiosoꝵ
rtit ꝑunrit: uł ꝓuincia orien¬
taliũ saxonũ sidẽ quã olim
exsuflau̾rat fecuꝑaũrit. qͣlis
xiã ipsoꝵ patrũ acta uł obi¬
tus extiterit diligent̃ afrĩbꝰ
monasteriũ qd ab ipsis cõditũ
lestingaeu cognominabatur
agnoiumꝰ. Porro in piuincia
orientaliũ angloꝵ que suerid
gesta: ecclesiastica pastim ex
scriptis uł tradicioñ pͥoꝵ pastim
reũrentissimi abbatis esi. rela¬
lindissi quȩ sint gesta erga si¬
dẽ ap̃i. quaue successio sac̃do¬
talis extitrit. uł litt̾ris reu̾rentis¬
simi antistitis cymbrecti. uel
didicimꝰ. Quȩ aũt innordan¬
hymbroꝵ ꝓiuncia. ex qͦ tẽpore

Expanded text:
Australium Saxonum nec non et Vectae insulae, literis mandata declaravit. Qualiter vero per ministerium Ceddi et Ceadda religiosorum ncia Orientalium Saxonum fidem quam olim exsufflaverat, recuperaverit, qualis etiam ipsorum Patrum vita vel obitus extiterit, diligenter a fratribus monasterii quod ab ipsis conditum Laestingaeu cognominatur, agnovimus. Porro in provincia Orientalium Anglorum quae fuerint gesta ecclesiastica, partim ex scriptis vel traditione priorum, partim reverentissimi abbatis Esi relaLindissi quae sint gesta erga fidem Christi, quaeve successio sacerdotalis extiterit, vel literis reverentissimi Antistitis Cynibercti, vel didicimus. Quae autem in Nordanbymbrorum provincia ex quo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
Un idẽ causa infirmitatis ibidẽ
detentꝰ. & incendia domorum
orando restrinxerit. & ipse ꝑ
uisionẽ a suo sit languore curatꝰ.
ł renascentis iurgultis pȩlagiane
pestis gerinanꝰ. cũ seuero briith¬
aniã reus pͥꝰ claudio iuueni
incessũ deind̃ & ppło dei cõdemp¬
natꝰ. siue emendatis hęreticis
gressũ recuꝑarte.¬

Expanded text:
Ut iidem causa infirmitatis ibidem detentus, et incendia domorum orando restinxerit; et ipse per visionem a suo sit languore curatus.  renascentibus virgultis Pelagianae pestis Germanus cum Severo Brittaniam reversus, prius claudo juveni incessum, deinde et populo Dei, condemnatis sive emendatis haereticis, gressum recupe
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad tẽporti p̾sencia: quȩ in
ȩccła cantuarioꝵ ꝑdiscipulos
b̾ati gregorũ papͣ. siũ successoreᷤ
eoꝵ. uł sub qͥbꝰ. regibꝰ. gesta sint.
m̃mortiti abbatis dibini ĩ dustria.
nothelmo ut dixiu. ꝑferente
orientaliũ saxonũ. fimules oc¬

Expanded text:
e in Ecclesia Cantuariorum per discipulos beati papae Gregorii sive successores eorum vel sub quibus regibus gesta sint, memorati abbatis Albini industria Nothelmo, ut diximus, perferente Orientalium simul et Oc
Abbreviated transcription (Latin):
notandũ: qͦd et quȩ de sanc¬
tissimo patre: & antistit cut¬
berectõ: uł in hoc uolumine.
uel inlibello gestoꝵ ipsiꝰ con¬
scripsi: partim ex eis quȩ de
illo pͥꝰ afratribꝰ. ȩccłe lindis far¬
nensis scripta repperi assũpsi:
simplicit̾ sidẽ hystoriȩ quam
legebã accomodãs: pastim uͦ
ea quȩ cestissima sid̾liũ uroꝵ
ad testacioñ ꝑ m̃ ipse cognos¬
cere potu: sollester adicere

Expanded text:
notandum, quod ea quae de sanctissimo Patre et antistite Cudbercto vel in hoc volumine vel in libello Gestorum ipsius conscripsi, partim ex eis quae de illo prius a fratribus Ecclesiae Lindisfarnensis scripta reperi adsumpsi simpliciter fidem Historiae quam legebam accommodans, partim vero ea quae certissima fidelium virorum adtestatione per me ipse cognoscere pot
Abbreviated transcription (Latin):
supplicit᷑ p̾cor: ut ꝓm̃is insir¬
mitatibꝰ. m̃tis & corporis:
apud suꝑnã clem̃tiã sepiꝰ int̃¬
ũnire m̃minrint : & insiuis qͥq
ꝓunciis. hanc mͥ suȩ remune¬
iticionis uicẽ rependant: ut
qͥ desingulis ꝓuinciis siue locis
sublimioribꝰ: quȩ m̃moratu
.digna atq incolis grata credi¬
d̾rã. diligent̃ ad notare curiui.
apud om̃s fructũ pie int̃cessi¬

Expanded text:
suppliciter precor, ut pro meis infirmitatibus et mentis et corporis apud supernam clementiam saepius intervenire meminerint; et in suis quique provinciis hanc mihi suae remunerationis vicem rependant, ut qui de singulis provinciis sive locis sublimioribus quae memoratu digna atque incolis grata credideram diligenter adnotare curavi, apud omnes fructum piae intercessi
Abbreviated transcription (Latin):
pape. simul & alioꝵ põtisicum.
romañ serinio. ꝑ missu eiꝰ. qui
nũc ipsi ecłe p̃est gregorii pon
fati albini reu̾rentissimi patrisat¬
tulit. Apͥncipio ittiq uoluminis
huiꝰ usq ad tẽpus qͦ gẽs angloꝵ

Expanded text:
ontificum Romanae scrinio permissu ejus qui nunc ipsi Ecclesiae praeest Gregorii pontfati Albini reverentissimi Patris adtulit. A principio itaque voluminis hujus usque ad tempus quo gens Anglorum
Abbreviated transcription (Latin):
bee maxim̃ auctoribꝰ didicerꝰ
buiter intinare curibo ductor
ant᷑ om̃s atq ad uitor opusculi huiꝰ
in ȩccl̃a cantuarioꝵ abat᷑ me¬
moriȩ theodoro archi ep̃o. et
adỹiano abbat̃ uiris ueĩnabilibꝰ.
atq hȩruditissimis. istitutꝰ. dili¬
gent omĩa quȩ inipsa cantuari
monum̃tis litteriꝵ. uł senioꝵ
tradicioñ cognou̾rat. & eti mͥ¬

Expanded text:
aec maxime auctoribus didicerim breviter intimare curabo. Auctor ante omnes atque adjutor opusculi hujusin Ecclesia Cantuariorum a beatae memoriae Theodoro archiepiscopo et Hadriano abbate viris venerabilibus atque eruditissimis institutus, diligenter omnia quae in ipsa Cantuariomonimentis literarum vel seniorum traditione cognoverat: et
Abbreviated transcription (Latin):
nos menses sex. & dies .x. glosissime
rexit. defunctꝰ est atq ad et̾nã utã
regni celestis sede̾ translatꝰ. Dequͦ
nos cõuenit quia nrͣam idẽ angło¬
rũ gentẽ depotestate sathañ adfi¬
dem xpi sua industria cõuertit la¬
tiorẽ innͣra historiã eccłastica face¬
e sermonẽ. Quẽ recte nrͣm appella¬
te possumus & debemꝰ. apłm. Quia cũ
rimũ in toto orbe gereret ponti¬
icatũ x. cõuersis iam dudũ adfidẽ
heritatis ẽẽ platus eccłis nr̃am gẽ¬
tem eatenꝰ idolis inancipatã xp̃i fe¬
cit eccłam. Ita ut apłicũ illũ deeo
liceat nobis ꝓferre sermonẽ. Iuia
c. si aliis nõ est apłs. sed tamen nob̾
ẽ. Nam signaculũ apłatꝰ. eiꝰ. nos sumꝰ
incdño. Erat aũt natione romanus.
expa te gordiano genitꝰ. genus aꝓ
auis nõ solũ nobile sed & religiosum

Expanded text:
nos, menses sex et dies decem gloriosissime rexit, defunctus est, atque ad aeternam regni coelestis sedem translatus. De quo nos convenit, quod nostram, id est Anglorum, gentem de potestate Satanae ad fidem Christi sua industria convertit, latiorem in nostra historia ecclesiastica facere sermonem. Quem recte nostrum appellare possumus et debemus apostolum, quia, cum primum in toto orbe gereret pontificatum, et conversis jamdudum ad fidem veritatis esset praelatus in Etem eatenus idolis mancipatam, Christi fecit Ecclesiam, ita ut apostolicum illum de eo liceat nobis proferre sermonem: quia etsi aliis non est apostolus, sed tamen nobis est; nam signaculum apostolatus ejus nos sumus in Domino. Erat autem natione Romanus, a patre Gordiano, genus a proavis non solum nobile, sed et religiosum
Abbreviated transcription (Latin):
tissimo antistiti opus eugłii
magis ambulado ꝑloca quã
equitãdo ꝑficere : iussit eum
theodorꝰ. ubi cũq longiꝰ. iter
tentẽ studio & amore pu labo¬
ris. ipse eũ manu sua leuauit
rum comꝑit. atq equo uei
quo eõs necesse cõpulit. Sus

Expanded text:
tissimo antistiti, opus Evangelii magis ambulando per loca, quam equitando perficere; jussit eum Theodorus ubicumque longius iter tentem, studio et amore pii laboris, ipse eum manu sua levavit rum comperit, atque equo vehi quo esset necesse, compul
Abbreviated transcription (Latin):
uisitare solebat: adm̃ quoq
hodie uenire meq de scło euo¬
care dignatꝰ. ẽ. ꝓpt̃ qđ reu̾ten¬
te ᷤᷤ ad eccłam dicite fr̾ibꝰ. ut et
orationibꝰ. bonis oꝑibꝰ. pͣu̾nire me¬
uerbis plura loqueret᷑. atq illi
ꝑcepta eiꝰ. bnedictione iam mul¬
tum triste ᷤ exissent. rediit ipse
solus qͥ carm̃ cȩleste audierat.
terrogti inqͥd quod uis. at ille.
Obsecro inquid dicas qđ̾ erat
cãticũ illud laetentiũ qd̾ audi¬
ui uenientiũ de cęlis suꝑ ora¬
toriũ ħ.x. pꝰ. tẽpꝰ redeuntium
ad celos. Respõdit ille. Si uocẽ
carminis audisti. & cȩlesteᷤᷤ suꝑ¬
uenire cȩtꝰ. cognouisti. pͣcipio

Expanded text:
isitare solebat, ad me quoque hodie venire, meque de saeculo evocare dignatus est. Propter quod revertentes ad ecclesiam, dicite fratribus ut et orationibus, bonis operibus praevenire mei plura loqueretur, atque illi percepta ejus benedictione, jam multum tristes exissent, rediit ipse solus qui carmen caeleste audierat, terroga, inquit, quod vis. At ille: Obsecro, inquit, ut dicas quod erat canticum illud laetantium quod audivi, venientium de caelis super oratorium hoc, et post tempus redeuntium ad caelos? Respondit ille: Si vocem carminis audisti, et caelestes supervenire coetus cognovisti, praecipio
Abbreviated transcription (Latin):
tͣmino pͣceptionis et̾ratatis substaͣ¬
tiã pͣmuniret. hunc ergo dmͣ pa
dua trinitas abortu solis usq ad
occasum humanũ genus quippe.
ut creatorẽ om̃ũi atq factorem
suũ salutifera cõfessione fide uenͣ¬
ratur &colit. Cui etiqͣ sũmitates
imꝑii rerumq potestates sub¬
misse sunt quia eiꝰ disposicioñ omt¬
um pͣlatio regnoꝵ cõceditur. Ciꝰ.
ergo bonitatis miscda totiꝰ. creai¬
ture sue dilatandi. subdi etͥam
tre mertremitate tre positarũ ge̾¬
tiũ corda frigida sci sp̃s feruore
insui quoq agnitionͣ mirabili᷑ ẽ
dignata succendere. Que eniͣ in
głosi filii nrͣ̃i audubaldi regis
gentibusq ei sub positis inlustra¬
tione clemͣ̃tia redẽytoris fuerit

Expanded text:
ceptionis, aeternitatis subsistentia praemuniret. Hunc ergo Deum Pa est individua Trinitas, ab ortu solis usque ad occasum, humanum genus, quippe ut creatorem omnium atque factorem suum, salutifera confessione fide veneratur et colit: cui etiam summitates imperii rerumque potestates submissae sunt, quia ejus dispositione omnium praelatio regnorum conceditur. Ejus ergo bonitatis misericordia totius creaturae suae dilatandi subdi etiam in extremitate terrae positarum gentium corda frigida, sancti Spiritus fervore in sui quoque agnitione mirabiliter est dignata succendere. « Quae enim in gloriosi filii nostri Andubaldi regis, gentibusque ei subpositis illustratione, clementia Re
Abbreviated transcription (Latin):
ortandos cũ om̃i affectu intime bea¬
ritatis curauimꝰ quatenꝰ. ab homi¬
natis idolis eorũq cultus spretisq
facinoꝵ fatuitatib & auguriarũ le¬
ceptabilib blandimentis credatis
ii. te etͣne inte possitis esse participes
Quanta auͣt reatitudinis culpa te¬
neantur obstricti hi qui idolatria
tes amplectuntur. eoꝵ quos colunt
erempla ꝑdicionis insinuant. Unde
dehis ꝑpsalmistam dr̃. Om̃s dii gen¬
tiũ demonia dñs autẽ celos fecͣ. Eiti

Expanded text:
ortandos cum omni affectu intimae caritatis curavimus; quatenus abominatis idolis, eorumque cultu, spretisque fanorum fatuitatibus, et auguriorum deceptabilibus blandimentis, credatis uti, aeternae vitae possitis esse participes. « Quanta autem reatitudinis culpa teneantur obstricti hi qui idolatriartes amplectuntur, eorum quos colunt, exempla perditionis insinuant; unde de eis per Psalmistam dicitur: Omnes dii gentium daemonia, Dominus autem coelos
Abbreviated transcription (Latin):
tatione̾ que diuine bonitatis oꝑi¬
bus inuid a emulaq cõsistid acor¬
dib ur̃is abicere. imiectisq manib
hos quos eatenꝰ materie cõpage.
uobis deos fabricastis cofringendo
diminuendosq sũmoꝑe curate. ipsa
emͣ eoꝵ dissolutio corruptioq que
nũquã uiuentẽ spm habuit nec sen¬
sibilitatẽ asuis factorib potuit quͦ¬
libet modo susciꝑe: uobis patenter
insinuat. quã nichil erat qͣd eatenꝰ.
structione nichil hominꝰ. existatis.

Expanded text:
tationem, qui divinae bonitatis operitationem, qui divinae bonitatis operibus invidus aemulusque consistit, a cordibus vestris abjicere, injectisque manibus, hos quos eatenus materiae compage vobis deos fabricastis, confringendos diminuendosque summopore procurare; ipsa enim eorum dissolutio corruptioque, quae nunquam viventem spiritum habuit, nec sensibilitatem a suis factoribus potuit quolibet modo suscipere, vobis patenter insinuet, quod nihil erat quod eatenus structione nihilominus existatis;