comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
destina uecãt tormentis intorsum reducebane ꝗ
aggerẽ cuniculis subtrahebant eo scientꝰ quod apã
eos magnȩ sunt ferrarie atq omne genus cuni¬
culoꝵ notum atq usieatum est. Iotum aut mu-¬
cum ex omnibus partibus tuaribus contabulaue¬
rãtatq hascoriis contexerant: Fũ crebris diueniꝰ
noctirenisq eruptionibus aut aggeri igem ĩfere¬
ex pressecat cõmissis suaꝵ tutcium malis ad ȩquãbãt
maximĩ pondecis saxis morabant᷑ manibusq appco-¬
pinquare prohibebãt.Muxi aut om̃s gallici hac fere
forma sunt trabes diiectȩ perpetue in longitudie
paribꝰ in euallis distantes inter se binos pedes in solo col¬
loant᷑ E rȩ uĩcuntur extrors ꝙ multo aggere ue¬
stiuntuer. Hec aue quȩ diximus in eualla grandi¬
bus infronee saxis effarciunt᷑. hus collatis &ceagm̃¬
tatis aliꝰ insuper ordo additur ut idem illud inter¬
uallum seruẽt neq inter sẽ conting̃at trabes sed pa¬

Expanded text:
destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem infereexpresserat, commissis suarum turrium malis adaequabant, emaximi ponderis saxis morabantur moenibusque appropinquare prohibebant. Muri autem omnes Gallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed pa
Abbreviated transcription (Latin):
gentorix beneficia habetis: quem proditionis in si¬
mulatus cuius opera sine ur̃o sanguine tantum &¬
citũ uictorem fame consũptum uidetis quem tut¬
piter se exfuga recipiẽtem nequa ciuitas suus finib
recipiat a me prouisum est. Clamat: om̃is multitu¬
do ꝗ suo more armis concrepat ꝙ facere ĩ eo con¬
suerũt tiuus oratione approbãtssũmum esse ser¬
cingentorigem ducem nec de eius fide dubitan¬
dumꝰ nec maiore ratione bellum administrari pos-¬
se. Statuũt ut .. milia hominum delecta &
omnibus locis in oppidum mittaneur. Nec solis bi¬
turigibus cõmunem salutem cõmitendam eẽ¬
sene ꝙ penes cos si id oppidu cetinuissent sumam
uctoriȩ constare intelligebant singli militum
nostroꝵ uirtuti consilia ciuusq mocđi galloꝵ oc¬
curebant: ue est sũmȩ genus solectiȩ atq ad cĩa
imitanda & efficienda que a qͥqͥ traduntur ap-¬
tisse. Nam ꝙ laqueis falces auectebãt quas cum

Expanded text:
getorix, "beneficia habetis, quem proditionis insigetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum
Abbreviated transcription (Latin):
&uirtutem despicere potuerũt: qui dimicare non
ausi tuxpieer se ĩ castra recepecunt. Impeciũ se a
Cȩiare per proditionem nullũ desiderare ꝙ habere
uictoria posset. que ia esset sibi atq omnibus gal¬
lis explorata quinẽt uis remitteret: si sibi magis ho¬
nores tribuere ꝙͣ abse salutem accipece uideant᷑:
hec ut ĩtelligatis inquit. a me sincere pronũciani
audite romãnos milites producit ẜuos quos in pabu¬
latione paucis ante diebus excepecant & fame uĩ¬
culisq excruciauerat. hia añ edocti que ĩterroga¬
ti pronũciarent se milites esse legionacios dicunt
same & inopia adductos elam ex castus exisse siꝗd
fcumẽti aue pecoris in agus repecrie possene simuilio¬¬
mne exercitũ in opia premi nec i uices sufficere
cuiꝙ̃ nec ferre operis laborem posse. Itaq statuisse :¬
peracorem si nihuil in oppognatione oppidi profetiss
tciduo exercitũ educere. hec inquit a me ueron¬

Expanded text:
et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercin
Abbreviated transcription (Latin):
insimulat quod castra gropus romanos mouisset
ꝙ cui omri equitatu discessusset ꝙsine impecio tatas
copias reliquisset ꝙ eius discessu Romani tãta oportu¬
nitate & cel eritate uenissene. Nom hec oĩa fortui¬
tu auesine consilio accidere potuisse regnum illũ
galliȩ malle cȩsaris consensu ꝙͣ ipsoꝵ hre beneficio
manos accessissent persuasu loci oportunitate qui se
ip̃m munĩtoe defender& equitũ uõ operã meq in
loco palustri deliderari ꝑbbuisse Qillis fuisse uallem¬
utilem : quo sunt profecti summnã impecii se con¬
suleo nulli discedentem tradidisse ne is multitudĩs
studio ad dimicandu impellere: Cui rei ꝓꝑ animi
molliciem studere oms uideret ꝙ duitius laborem
ferce non possent. Romani si casu ineuenirẽt tor¬
tunȩ si alicuius indicio uocati. huic habendã gra¬
tiam ꝙ & paucitate eoꝵ. ex loco superiore cognostẽ

Expanded text:
insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—bus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa uada ac saltus eius paludis obtinebant. Sic amĩo
parati ut si em paludem romani ꝑrumpere cona¬
centur: hesitantes premerent ex loco supeuore ut
qui propinquitatem loci uiderent peractos prop̾ee¬
quo marte ad dimicãdum existimarent: qui iniꝗ¬
tatem conditõis perspicerent inani simulatõe sest
obstentare cognoscecẽt. Indignantes milices Cȩsar ꝙ
conspectũ suum hos tesperiferre possent tantulo sp̃a¬
cio in eiecto & signura prelii exposcentes edocet: ꝙͣto
detumẽto & quod uiroꝵ fortium morte necesse
st constare uictoriam. Quos cum sic aĩo paratos ui¬
deret: ut nullũ prosua laũde peciculu recusarẽt
sũmȩ seinuquitatis condempnari debece nii eoꝵ
uitam sua salute habeat cauorem. Sic milites cõ¬
sola nꝰ eode die reducit ĩ castra rceliquoq quȩ ad
oppugnatiõe pertinebant oppidi administrare in-¬
stituit. Uexcingentoux cũ ad suos rediisset proditionis

Expanded text:
omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis
Abbreviated transcription (Latin):
per eos ad cesarem desferrent̃. Cum ia muro appropĩ¬
quassene tunes excaptiuis Cesar cognouit uect̃igentori¬
gem consumpto pabulo castra mouisse propiꝰ auauicũ
atq ip̃m cum equitatu expeditisq qui inter equites
preliari cosuessẽt insidiaꝵ cã eo profectũ : quo nostros
postero die pabulatũ uencuros arbitrabatur: quibus re¬
bus cognitis media nocte scilentio profectus ad hostiũ
castra mane peruenit. Illi celeue per ex ploratores ad¬
uentu Cȩsaris cognito carros impedimẽtaq sua in
artiores siluas abdidecũt copias omes in loco edito at
aperto instruxecune. Quare nunciata Cȩsar celeci¬
ter sarcinas conferri arma expedru uissit. Collis erat
leuiter ab infimo accliuis huc fere ex omribus pacti¬
bus palus difficilis atq impedita cingebat non lati
or pedibus .L. hoc se colle in t̾ruptis pontibus galli fidu¬
cia loci continebãt generatĩq distributi ĩ ciuitates

Expanded text:
per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropiper eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropiquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates
Abbreviated transcription (Latin):
dio egebant non multũ adiuuabãt. Alteri nõ ma¬
gis facultatibi: ꝙ ciuitas erat exigua ꝙ ĩ fuma cele¬
uiter ꝗ habuerũt consumpserũt. Sũma tũ difficul¬
tate rei frumẽtariȩ affecto excitu tenuitate boior
ĩdiligẽtia heduoꝵ incendiis ȩdificioꝵ usq eo ut com¬
plures cdies milites frumẽto caruerit & petore ex long̃i¬
quiorib uicis sadacto extremam famem sustentarẽt
singulas legiones appellar& & si acerbius in opiam fer¬
rent se climisuꝵ oppugnatõem diceret uniuersi ab
eome id faceret petebãt sic secũ plures annos illo impe¬
cante merusse: ut nullas ignominiã acciperet: nus¬
q incepta re discederẽt. hoc se ignominuȩ laturos loco
i incapeam oppugnationem reliquissent. prestare õms
perferre a cerbitates : ꝙ non cuubus romanis qui ge¬
nabi perfidia galloꝵ interissent parentarẽt. Hec ea¬
dem centuuionibus tribunisq militũ mãdabant ut

Expanded text:
dio agebant, non multum adiuvabant, alteri non madio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent,singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut
Abbreviated transcription (Latin):
datur petentibus uenia dissuadente primo Ueccui¬
gentorige. post concedẽte & precibus ipsoꝵ & nua
T̃locũ casteis deligit paludibus siluisq munitum
a hauarico longe milia passuum ⁊ ii ibi ꝑ cector¬
exploratores in singula diee oꝑa quȩ ad auaricũ gere¬
tentue cognoscebat & quid fieu uelle imperabat. Des
nostras pabulationes fuimentationesq duabat dispsosq
cũ longius neccĩo proccolerẽt adoriebat᷑: magnoq in¬
cõmodo afficiebat. Et si ꝙͣ tum ratione prouideri poe¬
at a nostris oecurebat᷑: ut ĩ certis temporib diuisisq iti¬
necibus iret᷑. Castuis ad eam partem oppidi positis CeR¬
ui quȩ ĩtmissa a fluie & a paludib aditũ ut sup̃ dixi¬
mus angustum habebat aggerem apparare uineas a¬
gere curces duas constitue cẽpit. Nam cuccũ uallaue
loci na prolubebat. & de re frumetaria boios atq he¬
duos adhortari non destitit: quoꝵ alteri ꝙ nullo stu-¬

Expanded text:
Datur petentibus venia dissuadente primo VercinDatur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et met locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certoexploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo stu
Abbreviated transcription (Latin):
ad decrartandas militiam receptacula neu roma¬
nis romanis proposita ad copiam cõmeatus predãq
tollendam hec si grauia aut acerba uideat᷑.Mul¬
to illa grauius existimare liberos coniuges in ẜuitu¬
tem abstrahi ipsos interfici: que sit necesse accidere
uictis om̃ium consensu hac sentẽtia probata imo
die amplius N. Uibes buturigum incenduntͣ hoc
idem ĩ reliquis ciuitatib ĩ omnibus partibus incen¬
die conspiciunt᷑ que ꝗ si magno cũ dolore omneste
toria celerit amissa it cuperaturos confidebãt. Di¬
cebaeur de auarico in cõi concilio incendi placer&
an defendi procumbũt omnibus gallis ad pedes bi-¬
turiges ne pulcheruma peope totius gallię urbem
quȩ presidio ꝗ cnenamẽto sie cuitati : suis maribus
succẽdere cogerent᷑. facile se loci ha defensucosdi¬
cunt ꝙ prope ex omnibus partibus flumine & palu¬
de crccũdata unũ habeat & ꝑex angustũ aditum

Expanded text:
ad detractandam militiam receptacula neu Rad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dtoria celeriter amissa reciperaturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum.
Abbreviated transcription (Latin):
ratione esse bellũ gereindu atq antea gestũm sit
om̃ibus modis hiue rei studendũ ut pabulatoe ac
cõmeatu romani prohibeant᷑ id esse facile quod eq¬
tatu ipsi abundẽt & ꝙ anni t̃pr subleuentur pabulũ
secari non posse. necessario dispersos hostes ex ȩdificiis
petere hos omnes quotidie ab equitib duipi posse pͥ¬
terea salutis ẽã rei familiatis cõmoda negligenda
uicos atq edificia incendi oportere. Hoc spãcio a bo
ia qi uecsus: quo pabulandi cã adrce posse uideant᷑
Haꝵ ipsis reꝵ copiam suppetere : ꝙ quore ĩ finibus bel¬
lũ geracur eor oppibus subleuent. Pomanos aut in¬
opiã non laturos aue magno periculo longius a ca¬
stris processuros neq ĩterẽsse ipsoe ne ineficiat impedi¬
mentis ne exuãt: quibus amissis bellũ geci nõ possit.
precerea oppida incendi oportere: que non munitione
& loci na ab omni sint periculo tuta. neu suis sint

Expanded text:
ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint
Abbreviated transcription (Latin):
sene gladiis distuctis portas occupauerũt suosq om̃es
ĩ columes receperũt. Cȩsr ex castris equitatũ educi
iub&: prelũ equestre committie. labotantib suis gͥ¬
manos equites circiter. uui. submittit: quos ab initio
hr̃e secũ instituerat: Cor impetũ galli substineee
non potuerũt atq ĩ fugam coniecti multis anussũ
sead agmen recepecune quib profligatis xursus oꝑ¬
pidanĩ perteriti comprehensos sibi eõs : quoꝵ oꝑa ple¬
ben concitatam existuabãt ad Cesarem pec duxeeũt
seseq ei dedidecũt. Quibus confectis Cesar ad oppidũ
auaricũ quod erat maximũ munitis simumq in
finibus bi turigũ ac agri fertilissima regione profes¬
cus est : quod eo c̃ppido recepto ciuĩ tatem bitirugũ se
ĩ potestatem redactuoꝵ confidebat. Uercingentoriꝵ
tot continuus ĩ cõmodis uella duni genabi nouioduni
acceptis suos ad conciliũ conuocat. Docet longe alia

Expanded text:
sent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes sent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia
Abbreviated transcription (Latin):
incercluserãt. Oppidũ drorit atq incendit preda
militib donat. Exercitũ ligeui transducit atq in
bituagũ fines pecuenit. Uregangentorix ubi cȩsen
aduẽtum cognouit oppugnatõe destitit: atq obuã
quo ex oppido ctum legatiad uenis sent oratũ ut sibi
ignosceret suȩq uite consular& ut celecitate celiq̃s
res coficeret qua plexaq exat consecui arma conser¬
ci equos peoduai obsides daxi iube parte ia obsidum
tradita icũ teliqua adminis tracent centu uonibus
& paucis militibus intromissis qui arma iumentaq¬
conquicerẽt equitatus hostiũ procul uisus est qui eg¬
men uercingentorigis anee cesserat : quem simulatq
oppidani conspexecũt atq in sp̃e auxilii uenerũt cla¬
more sublato acma capere portas claudere : murum
comaplere ceperut. Centuuones ĩ oppido cũ ex significa¬
tione galloꝵ. noui aliquid abhis iniri consilii intellexis¬

Expanded text:
intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Quo ex oppido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaqconquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexis
Abbreviated transcription (Latin):
pugnare institiut. id biduo ciccũuolauit. Ieccio die
mũsis exꝓpido legatis de deditõe aima confecai iui¬
mẽta preduci: sexcentos obsides dau iub& ea qui con-¬
ficeret̃ .G: Treboniũ legatũ reliquit. Ipse ut ꝙͣpumũ
uter facera Genabi cãmueũ proficistit᷑ : qui tum
primũ allato nũcio de oppugnatõe uellagdoni cui
longius eam rem ductum uũ existimara presidiũ
genabi tuendi cã ꝙ eo miterẽt comꝑabane hucbi¬
duo pexuenit. Castuis ante oppidum positis dici epre
fugerẽt. Duas legiones in armis excubare iubet. Ge¬
nabenses paulo ante mediã noctem sulentio exoppido
egresl flumen transece ceperut. Quare per &plora¬
tores nũtiata. Cȩsax legiones quas expeditas esse uis¬
serat poreis incensis ĩtrõmittit ac oppido potitue ꝑ¬
paucis ex hostiũ nuo desidexatis ꝗn cuncti capeient
ꝙ pontis aeq itineꝵ angustiȩ multitudinis fugam

Expanded text:
oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore rofugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam
Abbreviated transcription (Latin):
saci difficultatẽ adconsiliũ capiẽdu affecebat. Sire¬
liquã pontem hyemis uno in loco legiones continer&:
ne stipendiariis heduoꝵ expugnatus cuncta gallia
deficer& ꝙ nullũ eoĩ amicis presidiũ uiderẽt positũ
esse. Si maturius ex hibernis educeret ne abre feu¬
mẽtaria dicis subuectionibus laboraru prestare ui¬
sum est : eñ omnes difficultates ꝑpeti ꝙͣ tanta contume¬
la accepta om̃iũ suoꝵ uolũtates alienare. Itaq co¬
hortatus heduos de subportãdo comeatu premittit ad
boios qui de suo aduẽtu docẽãt: hortenturq ut ĩfide ma¬
neant atq hostiũ magno aĩo ĩpetum subitineant. Du¬
abus egedũu legionibus aeq impedimẽtis totius exerti¬
tus relictis ad btios proficiscitur. Altero die cũ ad oppidũ
senonũ ueladonũ uenisset nequẽ hostem pos ꝑ se¬
relinqueret: quo expeditiort re fiumẽtaua uterẽt o

Expanded text:
esari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hosrelinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur,
Abbreviated transcription (Latin):
de uercingentorige uiusus uenturra opinione pee¬
peiat ꝑ causam supplemẽti equitatusq togẽdi ab execci-¬
datur se oꝑam ne longius tuduo a castus absit. he
constitutis rebus suis ĩopinatibus: ꝙͣ maximis põt itini¬
necib uienam peruenit. ibi nactus recent̃e equi¬
tatum quem multis ante diebus eo premusecat nes
dumoneq noctumo itinere itmisso perfines hedu¬
ore ĩ lingones contendit : ubi duȩ legiones hiema¬
bane ue siquid &̃ de sua salute ab heduis iiret᷑ con¬
silii celeritate precurere Eo cũ uenisset ad reliqua
legiones mittie priusꝙ om̃s in unum locũ cogit: qͣ
de cius aduẽtu a neruiis anutiau possit. hãc reco¬
gnita ueccingentoax uisus in bitiruges exerotus
reducit atq inde protectus gorgobinã boior  oppidũ
ꝙ ibi heluecio prelio uictos esar collocauerat hedui¬
q attuibuerat oppugnare ĩstituie. magnam hec ressȩ¬

Expanded text:
de Vercingetorige usu ventura opinione praecede Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercidaturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Ca
Abbreviated transcription (Latin):
adduxerat in helbios qui fines aluernori conti¬
so iam lucterio & remoto ꝙ intrari intra presidia
peciculosum putabat in heluios proficiscitio. Et si
ceuẽna duissimo t̃p̃re anni niue altissima utec
impediebae tñ discussa niue sex ĩ altitudinẽ pedũ
atq ita uiis patefactis sũmo sudore militum ad fi-¬
nes aluerpreꝵ peruenit. Quibus oppressis in opinãtib:
ꝙseceuẽna ut muro munitos existimabant ac ne
patuerãt. Equitib imperae ut ꝙ̃ latissime pos¬
sine uagent᷑ Q ꝙ maximũ hostibus terrore infe-¬
rãe. Celerie hec fama acnũciis ad uerangentori¬
gem perfecunt᷑ : quem perterriti om̃es aluemi cor-¬
cũsistunt atq obsecane ut suis fortunis consulat
neue ab hostibus dicipiant᷑ presertu cui uideant
omne ad sebellũ trans latui. Quoꝵ ille precibus
permotus castra ex biturigibus mouet: per alu̾nos
uersus. Ae cȩsar biduũ inhis locis moratus ꝙ hec

Expanded text:
adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contiadduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contiso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsicludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec
Abbreviated transcription (Latin):
intelligeret ĩ transalpina galliam profectus est. Eo
cum uenisset magna difficultate afficiebat᷑. Qua
catione ad exercitu peruenire posset. Nam sile¬
giones ĩ prouĩciam accerẜet se abnte ĩ itinere p̃lio
dimicaturois in eelligebat: si ipse ad execcitum cõ¬
tenderet ne his quidei qui eo tempore quieti uide¬
rent᷑ siram salutem recte cõmicti uidebat. Ineccii lut¬
tecius caducius ĩ rutenos missus eam quitatem alũ¬
nis conciliat progtessus initiobriges & gabalos ab ut¬
eisq obsĩdes accepit ꝙ magna coac̾ta manu ĩ proiũ¬
ciam narbona uersus eruptione facere contendit:
existimauit: ut narbonem proficisceret᷑. Eo cum ue¬
nissee timẽtes confumae. presidia rutenis pronũ¬¬
cialibus uoleis aretonicis tolosatibus c̾tumq narbonẽ
que loca erãt hostibus finitua: Constituit partẽ
copiaꝵ ex prouincia supplementũq: quod ex italia

Expanded text:
intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit.  existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia
Abbreviated transcription (Latin):
ficiscit᷑ eius aduentu butuciges ad heduos: quor e
cane in fide legatos mictũt subsidiũ rogatũm : quo
facilius hostium copias. substinere possine. heduid
consilio legatoꝵ: quos cȩsar ad execcitum reliq̃rat
copias equitates pedetatusq subsidio biturigib mit¬
tũt. qui cui ad flumen ligerim uenissent ꝙ bituri¬
ges ab heduis diuidit paucos dies ibi morati. neq flu¬
men eransire ausi domum reuertũtur legatis reas
renũciane: se biturigũ perfidam ueritos reuertisse
quibus id consilii fuisse cognouerĩt : ut si flumen
transissene una ex parte ipsi altera aluerni se circũ¬
sisterẽt id ea ne de cãquam legatis pronũciarint
an perfidia adducti fecerint ꝙ nihil nobis constat
nõ uidet᷑ procerto esse proponendũ. Bitirrges eo¬
cum discessu statii cui alunis uiguntur. his rebus i
Italiam Cȩsari nũtiatis cum ia ille ubanas res uix¬
tute. On. Pompeii cõmodiorem ĩ statum peruenisse

Expanded text:
ficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum ficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse
Abbreviated transcription (Latin):
rios suos a quib paulo añ erat deiectus expellit ex ciui¬
tate : rex absius appellatur Dimittit qͥꝗ uecs legatões
obeestatur ue ĩ fide maneant. Celeue sibi senotiosipa¬
risios pictones cadũcos tuelones aulercos lenicones
andos reliquosq om̃s qui oceanũ attingit adiũgit
om̃ium consensu ad eu defectur impẽriũ. qua d¬
lata potestate om̃ibus his cruitatib obsides imꝑat
ceccũ num milicum ad se celeritet adduci uissit ax¬
moꝵ q̃tum quȩq ciuitas domi qꝙ ante temp effi¬
ciae consticiut. Inprimis equitatui studet summȩ¬
diligẽtiȩ sũma impecii seueritat addit magai¬
tudine supplicii dubitãtes cogie. Nam maiore cõmis¬
sodelicto igna atq omnib tormẽtis necat. leuiore de
causa auxibus desectis aue singulis effossis ꝗculis domũ
remittit ut sine reliquis documẽto: & magnitudĩe
parte copiaꝵ ĩ rutenos mictit. Ipse ĩ buturiges pro¬

Expanded text:
rios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civirios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summdiligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges pro
Abbreviated transcription (Latin):
ucidit res clamores pec agros regionesq significabãt᷑
Hanc alii de inceps excipiũt & proximis eradũt : ut
tũc accidit. Nam que genabi oriẽte sole gesta esset
añ peima confectar uigiliam ĩ finib aluerno au¬
dita sunt. quod spaciu ẽst milium passuu .chx Si
mili catione ibi uertingentoriꝵ celeili filius axuro
sũmȩ potentiȩ adolescens cuius pater principatũ gal.¬
liȩ totius obtinuerat. & obeam causam ꝙ regnum
appetebat a ciuitate ecat inefectus. Conuocatis su¬
is clientib facile eos incendit. Comieo .N. consilio ad
arma concurẽut prohibet᷑ a gabinitõe patruo suo
reliquisq principibus qui hanc tentanda fortunã
non existunabant. expellit ex oppido uicingecorix
nõ destitit ẽñ atq ĩ agcis ht̃ delectũ egenciũ ac ꝑ¬
ditoꝵ. hac coacta manu: quoscũq adĩt ex ciuitate
ad suam sent̾ẽtiam pecducit: hortat᷑ ut cõis liberta¬
tis c̃a arma capiane magnisq coactis copiis aduersa¬

Expanded text:
lustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum cimili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversa
Abbreviated transcription (Latin):
lium attribuit .S. fabiu legatu & .LNumitium ba¬
silium cũ legionib duabus in rhemis collocat ne q
a finicimis ballouagis calamitatem accipiãt. S. an-¬
tistium reginum ĩ ambibaretos T Sextium in butu¬
riges .e. eanunum rebilum ĩ xudenos cui singulis le¬
gionibus mitie. Q Tullium Cioeronẽ & P. Sulpicius
cabilonemq matissanem ĩ hedus ad axaum rei feu-¬
mẽtariȩ causa collocat spse bibraete hyemare cõ-¬
stituit. His littis cognicis Rome dieꝵ iuiginti sup-¬
plicacio redditus¬

Expanded text:
lum attribuit. Gaium Fabium legatum et Lucium Minucium Basilum cum legionibus duabus in Remis collocat, ne quam ab finitimis Bellovacis calamitatem accipiant. Gaium Antistium Reginum in Ambivaretos, Titum Sextium in Bituriges, Gaium Caninium Rebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romae dierum viginti supplicatio redditu
Abbreviated transcription (Latin):
mollicies non uiceus. paulisper in oiã ferre non posse.
qui se ulero morti osferãt facilius ceperiant᷑ : ꝙ qui do¬
ciamus : quã ad ñcum consilium conacauĩmus quid
hõuu milibus Ixxx uno loco intecfectis propinquis con-¬
sanguineisq nostris ãi fore existimatis Si pene ĩ ipsis ca¬
dauerib prelio decertare cogerent᷑: nolite hes ur̃o au-¬
xilio expoliare qui ur̃e salutis cã suu periculũ negle¬

Expanded text:
mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dociamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui ve
Abbreviated transcription (Latin):
ui posse arbierarentur presertii anapiti prelio cũ &x
oppido eruptiõe pugnaretur & foris tantȩ copiȩ eꝗ¬
tatus peditatusq cernerent᷑. At hi qui alexiȩ obsidẽ¬
bant᷑ preterita die: qua auxilia suoꝵ expectauerãt
consumpeo om̃i fcumento inscii quid ĩ hedius gere.¬
retur. Concilio coacto de exiciis suaꝵ fortunaꝵ cõ¬
sultabãt. Ac uaxii dictis sñtiis. quor pars deditio¬
nemi pars dũ uixes suppeter ecuptionẽ censebat:
Non preterẽuda oratio oritognati uidet᷑ ꝑꝑ eius
singulare e ne fariã ceudelitatem is sũmo ĩ aueonui¬
oitos loco & magnȩ habitus auctoritatis. Nihil inquit đ
eoꝵ sententia dictuuus sum: qui tuxpissima seruitutẽ
deditionis nõie appellant. Hec hos habẽdes cuiũ loco
neq ad conciliũ adubendos censeo cũ mihi res sie: qui
ecuptionẽ probane : quoꝵ ĩconsilio om̃uu nr consensu
puistine residete uuitutis memoria uidetur auest ista

Expanded text:
ri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex ri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatus peditatusque cernerentur. At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem. Hic summo in Arverniortus loco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad concilium auptionem probant; quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae residere virtutis memoria videtur. Animi est ista
Abbreviated transcription (Latin):
pleuerũt ꝙ se suo noĩe atq arbituo cũ romanis bellũ
gesturos dicebat neq cuiusq impeuio obtemperaturos
li atq utili supecioribus añis erat usus ĩ britania e¬
sax quibus ille pro mecitis ciuitatẽ eius ĩmnunẽ esse
uisserat. Iura leges reddiderat. ipsisq morinos attuibue¬
rat. Iamen tãta uniuersȩ galliȩ consensio fuit lib¬
tatis uĩdicandȩ e puistinȩ laudis belli recuperãdȩ ut
nec beneficiis neq amiatiȩ menoria uerent᷑ om̃sq
ꝙ aĩo & opibus in id bellũ incumberẽt. Coactis equitũ
sebant̃ nũsq inibatur. prefecti constituebant̃ : Cũmio
accebaqͥ yucidomaro & eporedorigi hedius. uercassial¬
launo axuerno consobuno lercingentorigis summa
imperii traditur. His delecti ex ciuitatibus attribu¬
unit : quoꝵ consilio bellũ adminis traret᷑. om̃s a lacces
ꝙ fiducie pleni ad alexiã proficiscunt̃ neq erat oiui
quisq qui aspectũ m̃o tante multitudinis substine¬

Expanded text:
pleverunt, quod se suo nomine atque arbitrio cum Romanis bellum gesturos dicebant neque cuiusquam imperio obtemperaturos;li atque utili superioribus annis erat usus in Britannia Caesar; quibus ille pro meritis civitatem eius immunem esse iusserat, iura legesque reddiderat atque ipsi Morinos attribuerat. Tamen tanta universae Galliae consensio fuit libertatis vindicandae et pristinae belli laudis recuperandae, ut neque beneficiis neque amicitiae memoria moverentur, omnesque et animo et opibus in id bellum incumberent. Coactis equitum sebantur, numerusque inibatur, praefecti constituebantur. Commio Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam proficiscuntur, neque erat omnium quisquam qui aspectum modo tantae multitudinis sustine
Abbreviated transcription (Latin):
uenuse Legatos ađ uercingentorigẽ de pace & ami¬
citia conciliãda publice missos nõ pret̾muetendũ
tantũ cõmodum existimauecut. Itaq interfec¬
tis nouiodumi custodibus quiq eo negãdi causa
conuenerãt pecuniã atq equos interse partit
sunt obsides ciuitatum bibracte ad magistratũ
deducendos curauerũt eppidũ ꝙ a seteneci non
posse udicabãt ne cui esset usui comanis incẽdeẽt:
fuumẽti quod subito potuerut nauibus auexecũt
reliquũ uĩe atq ĩcedio corruperũt. Ipsi exfini¬
timis regionibus copias cogere presidia custodiasqad
upas ligeris disponere equitatũq omnibus locis ini¬
iciendi timoris cã ostentare cepecũt. Si abre fcu¬
mẽcaria romanos excludere aut adductos ĩ inopia
exprouĩtia expellere possent. Quam ad spem mul-¬
tũ eos aduuiabat ꝙ liger ex nuubus creuerat: ut oĩo

Expanded text:
venisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amivenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus creverat, ut omnino
Abbreviated transcription (Latin):
his breuiter sua ⁊ heduos merita exposuit quos&
ꝙͣ humiles accepisset & compulsos ĩ oppida multa¬
tos agcs omnibus ereptis cãpis imposito stipendio
obsidibus suma cũ contumelia extortis. Et quam̃
fortunam quãq in amplitudinem decluxisset ut
nõ solu in pristinum statu redissẽt sed omnium
tempor dignitatem  gratiam anteces silse ui¬
decetur his datis mandatis eos absedimittit. Noui¬
odonũ erat oppidum heduoꝵ ad uipas ligeus opor¬
tuno loco positũ. Huc Cesax om̃s obsides galliȩ fcu-¬
meneũ pecuniam: pu suoꝵ atq exercitus impe¬
dimentoꝵ magnam parter contulerat. Huc
magnum nui equoꝵ huius belli causa ĩ Italia ati
hispania emptoꝵ misecat: Eo cũ Eporedoriꝵ Uicodo¬
marusq uenissent & de statu ciuitatis cognouiss
lictauicũ bibracte ab hedus receptũ quod est ꝙ¬
pidũ apud eos mae auctoritatis coniuctolitanẽ
magistratũ magnaq partem ad eui senatus cõ¬

Expanded text:
his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum con
Abbreviated transcription (Latin):
tans que añ senserat  legiones ex oastris eduxit acies¬
q idoneo loco constituit. Cũ uercingentorix nihilo
minus ĩ equũ locum descendere leui facto eque¬
stri prelioatq sero in castra exercitũ reduxis. Cu
hoc idem postero die fecisset satis ad gallicam obstẽ¬
tationem minuendam militũq animos confir¬
mandos fe existimans ĩ heduos mouit castra ne
tum ꝗđm insecutis hostibus teccio die ad flumen ela
uer pontes reficit eoq exercitũ traducit. Ibi a uirodo¬
moro atq eporedorige heduis appellatus didicie cũ
omni equitatu lictauicũ ad solicitãdos heduos ꝓ¬
fectum opus esse ipsos añcedere ad confirmandã aui¬
tatem &si multis ia rebus perfidiã Cȩsar heduor
perspes tam habebat atq lior discessu admaturars¬
defectionẽ ciuitatis existimabat : t̃n cosretinendos
non constitue ne aut ĩ ferre ĩ uiciam uide retur
aut lare timoris aliꝙ suspitionẽ. Discedentibus

Expanded text:
tans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemtans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturardefectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus