comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suis: hec prescientibus. In aliis struprum uocatur: in hac matri¬
monium. Tiuit ille supplicium. Sciuit rem publicam liberan.¬
dam. Daturos penas qui contaminassent. Et aduentare tiran¬
nidi tempus ultimum uidit. Conuenite seruuli. Conuenite li¬
berti. Empta cognatio.
PARS ALTERA.

Expanded text:
suis, haec praesentibus; in aliis stuprum uocatur, in hac matrisuis, haec praesentibus; in aliis stuprum uocatur, in hac matrimonium. Timuit ille supplicium; sciuit rempublicam liberandam, daturos poenas qui contaminassent; et aduentare tyrannidi tempus ultimum uidit. Conuenite seruuli, conuenite liberti, emta cognatio. Pars altera.
Abbreviated transcription (Latin):
ter. Sanum putatis esse qui imitari tirannum maluit: ꝗͣ ser.¬
uum : fecit se similem tiranno. Filiam raptis. Libertum cruci-¬
aris. Plus permisit seruo dominus ꝗͣ tirannus. Quisquis has nu¬
ptias facit: aut insanus est. aut tirannus. Egregius gener cui
nihil est gloriosius ꝗͣ quod inter cruciarios non est. Uirginitatẽ
sub patre perdidit: quam seruauerat sub tiranno. Ita ne estɨ
nuptiis dignus quia indignus est cruce: Melior conditio uitia¬
tarum ꝗͣ uirginis est. Illis imitari nuptias contigit. Propitius
pater ita collocauit filiam suam: ut iratus tirannus alienas.Cũ
sanus esset pater ne has uideret nuptias fugit. Miserrima soror:
subtiranno patrem desiderabas. Sub patre tirannum desideras
Non est illi premium unum spectare omnium cruces.Dominam
non struprauit. Auge beneficium: nec dominum occidit: nec
uenenum dedit. Non est beneficium: scelere abstinere. Quod
alie in tirannide passe sunt:hec in libertate. Cetere absentibu

Expanded text:
ter. Sanum putatis esse qui imitari tyrannum maluit quam seruum? Fecit se similem tyranno, filiam raptis, libertum cruciariis. Plus permisit seruo dominus quam tyrannus. Quisquis has nuptias facit, aut insanus est aut tyrannus. Egregius gener, cui nihil est gloriosius quam quod inter cruciarios non est. Virginitatem sub patre perdidit quam seruauerat sub tyranno. Itane est nuptiis dignus, quia indignus est cruce? Melior condicio uitiatarum quam uirginis est: illis mutare nuptias contigit. Propitius pater ita conlocauit filiam suam, ut iratus tyrannus alienas. Cum sanus esset pater, ne has uideret nuptias, fugit. Miserrima soror, sub tyranno patrem desiderabas, sub patre tyrannum desideras. Non est illi praemium, unum spectare omnium cruces? Dominam non stuprauit. auge beneficia: nec dominum occidit nec uenenum dedit. non est beneficium scelere abstinere. Quod aliae in tyrannide passae sunt, haec in libertate; ceterae absentibus
Abbreviated transcription (Latin):
nominibus agros colat: & sub singulis uillicis latiores habeat fi¬
nes ꝗͣ quos consules sortiebantur. Uideatur & libido magni ani¬
mi. transeat freta puerorum greges castrat. sub gladium ma-¬
riti uenit uxor morte contempta. Uideatur & ambitio magni
animi. non est contenta honoribus annuis: si fieri potest uno no¬
mine occupare fastus uult: per omnem orbem titulos disponere:
omnia ista non refert inquantum procedant: extendant: angu-¬
sta sunt: misera: depressa: sola. sublimis: & excelsa uirtus est: nec
quicquam magnum est nisi quod simul placidum est.

Expanded text:
nominibus agros colit et sub singulis vilicis latiores habet finominibus agros colit et sub singulis vilicis latiores habet fines quam quos consules sortiebantur; videatur et libido magni animi—transnat freta, puerorum greges castrat, sub gladium mariti venit morte contempta ; videatur et ambitio magni animi—non est contenta honoribus annuis ; si fieri potest, uno nomine occupare fastus vult, per omnem orbem titulos disponere. Omnia ista, non refert in quantum procedant extendantque se, angusta sunt, misera, depressa; sola sublimis et excelsa virtus est, nec quicquam magnum est nisi quod simul placidum.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid quod tu magni putes: sicut.c. cesar qui iratus celo quod
obstreperet pantominus quos imitabatur studiosius ꝗͣ spectabat
quodq commessatio sua fulminibus terreretur. prorsus parum cer¬
tis ad pugnam uocauit iouem: & quidem sine missione homericum
tia fuit: putabat autem sibi noceri ne a ioue quidem posse: aut
se nocere etiam ioui posse. Non puto parum momenti hanc eius
uocem ad incitandas coniuratorum mentes ad didisse: ultime eĩm
patientie uisum est eum ferre qui iouem non ferret. Nihil ergo
in ira. ne cum uidetur quidem uehemens & deos hominesq despici¬
ens magnum. nihil nobile est: aut si uidetur alicui magnum ani¬
mum ira producere: uideatur & luxuria: ebore sustineri uult.
purpura uestiri: auro tegi terras transferre: maria concludere :
flumina precipitare: nemora suspendere. Uideatur & auaritia
magni animi: aceruis auri argentiq incumbat: & prouinciaꝵ

Expanded text:
aliquid, quod tu magni animi putes, sicut C. Caesar, qui iratus caelo, quod aliquid, quod tu magni animi putes, sicut C. Caesar, qui iratus caelo, quod obstreperetur pantomimis, quos imitabatur studiosius quam spectabat, quodque comessatio sua fulminibus terreretur—prorsus parum certis—ad pugnam vocavit Iovem et quidem sine missione, Homericum tia fuit ! Putavit aut sibi noceri ne ab Iove quidem posse aut se nocere etiam Iovi posse. Non puto parum momenti hanc eius vocem ad incitandas coniuratorum mentes addidisse ; ultimae enim patientiae visum est eum ferre, qui Iovem non ferret ! Nihil ergo in ira, ne cum videtur quidem vehemens et deos hominesque despiciens, magnum, nihil nobile est. Aut si videtur alicui magnum animum ira producere, videatur et luxuria—ebore sustineri vult, purpura vestiri, auro tegi, terras transferre, maria concludere, flumina praecipitare, nemora suspendere ; videatur et avaritia magni animi— acervis auri argentique incubat et provinciarum
Abbreviated transcription (Latin):
dii illi male faciant: adeo reperit dignum odio remedium oder-¬
int quid: dum pareant: non dum probent : non : quid ergo: dũ
timeant: sic ne amari quidem uellem. Magno hoc quidem dictũ
spiritu putas. falleris: nec enim magnitudo ista est: sed immani¬
tas. Non est quod credas irascentium uerbis: quorum strepitus ma-¬
gni minaces sunt. intra mens pauidissima. Nec est quod existimes
uerum esse. quod apud disertissimum uirum liuium dicitur: uir
ingenii magni magis ꝗͣ boni: non potest illud separari: aut & bo¬
num erit. aut nec magnum: quia magnitudinem animi in concus.¬
sam intelligo & introrsus solidatam: & ab imo parem firmamq qua¬
lis inesse malis ingeniis non potest: terribilia enim esse & tumul¬
tuosa & exitiosa possunt: magnitudinem quidem cuius firmamen¬
tum roburq bonitas est non habebunt. Ceterum sermone conatu
& omni extra paratu facient fidem magnitudinis. Eloquetur

Expanded text:
Di illi male faciant, adeo repperit dignum odio remedium. " OderDi illi male faciant, adeo repperit dignum odio remedium. " Oderint "—quid tum ? Dum pareant ? Non ; dum probent ? Non ; quid ergo ? " Dum timeant." Sic ne amari quidem vellem. Magno hoc dictum spiritu putas ? Falleris ; nec enim magnitudo ista est sed immanitas. Non est quod credas irascentium verbis, quorum strepitus magni, minaces sunt, intra mens pavidissima. Nec est quod existimes verum esse, quod apud disertissimum virum T. Livium dicitur : " Vir ingenii magni magis quam boni." Non potest istud separari; aut et bonum erit aut nec magnum, quia magnitudinem animi inconcussam intellego et introrsus solidam et ab imo parem firmamque, qualis inesse malis ingeniis non potest. Terribilia enim esse et tumultuosa et exitiosa possunt ; magnitudinem quidem, cuius firmamentum roburque bonitas est, non habebunt. Ceterum sermone, conatu et omni extra paratu facient magnitudinis fidem ; eloquentur
Abbreviated transcription (Latin):
& in anis est: tantumq ab est a magnitudine animi quantum a for¬
titudine audacia: a fiducia insolentia: ab austeritate crudelitas.
Multum inquam interest inter sublimem animum & superbum. Ira¬
cundia nihil amplum decorumꝙ molitur. Contra mihi uidetur ue¬
ternosi animi & infelicis imbecillitatis sibi conscia: sepe indolescere:
ut exulcerata & egra corpora que ad tactus leuissimos gemunt: ita
ira muliebre maxime ac puerile uitium est ac incidit & in uiros. Nam
uiris quoque puerilia ac muliebria sunt ingenia. Quid ergo: non
alique uoces ab iratis emittuntur que magno emisse uideantur ani
mo: ueram ignorantibus magnitudinem: qualis illa dira & abhomi¬
nanda oderint dum metuant. syllano scias seculo scriptam. Nescio
sibi utrum peius optauerit ut odio esset an ut timori oderint occur¬
rit illi futurum ut execrentur. insidientur. opprimant. ꝗd adiecit:

Expanded text:
et inanis est tantumque abest a magnitudine animi, quantum a foret inanis est tantumque abest a magnitudine animi, quantum a fortitudine audacia, a fiducia insolentia, ab austeritate tristitia, a severitate crudelitas. Multum, inquam, interest inter sublimem animum et superbum. Iracundia nihil amplum decorumque molitur ; contra mihi videtur veternosi et infelicis animi, imbecillitatis sibi conscii, saepe indolescere, ut exulcerata et aegra corpora, quae ad tactus levissimos gemunt. Ita ira muliebre maxime ac puerile vitium est. " At incidit et in viros." Nam viris quoque puerilia ac muliebria ingenia sunt. " Quid ergo ? Non aliquae voces ab iratis emittuntur quae magno emissae videantur animo ? " Immo veram ignorantibus magnitudinem, qualis illa dira et abominanda : " Oderint, dum metuant." Sullano scias saeculo scriptam. Nescio utrum sibi peius optaverit, ut odio esset, an ut timori. " Oderint." Occurrit illi futurum, ut exsecrentur, insidientur, opprimant. Quid adiecit
Abbreviated transcription (Latin):
ait nemo prudens punit quia peccatum est: sed ne peccetur reuo¬
cari enim preterita non possunt: futura prohibentur. etiam quos
uolet nequitie malecedentis exempla fieri. palam occidet non
tantum ut pereant ipsi: sed ut alios pereundo deterreant. Nec cui
expendenda extimandaq sunt uides qͣ debeat omni perturbatione
liber accedere ad rem summa diligentia tractandam.: scilicet potesta¬
tem necis uiteq male irato ferrum committitur: ne illud quidem
iudicandum est aliquid iram ad magnitudinem animi conferre.
Ion est enim illa magnitudo: tumor est. nec corporibus copia uitiosi
humoris intensis morbis incrementum est: sed pestilens habundantia
omnes quos uecors animus supra cogitationes extollit humanas: al¬
tum quid & sublime suspirare se credunt. Ceterum nihil solidi sub-¬
est. sed in ruinam prona sunt que sine fundamentis creuerunt: nõ
habet ira cui insistat. non ex firmo mansuetoq oritur: sed uentosa

Expanded text:
ait, nemo prudens punit, quia peccatum est, sed ne peccetur ; revoait, nemo prudens punit, quia peccatum est, sed ne peccetur ; revocari enim praeterita non possunt, futura prohibentur—, et quos volet nequitiae male cedentis exempla fieri, palam occidet, non tantum ut pereant ipsi, sed ut alios pereundo deterreant. Haec cui expendenda aestimandaque sunt, vides quam debeat omni perturbatione liber accedere ad rem summa diligentia tractandam, potestatem vitae necisque ; male irato ferrum committitur. Ne illud quidem iudicandum est, aliquid iram ad magnitudinem animi conferre. Non est enim illa magnitudo ; tumor est. Nec corporibus copia vitiosi umoris intentis morbus incrementum est sed pestilens abundantia. Omnes, quos vecors animus supra cogitationes extollit humanas, altum quiddam et sublime spirare se credunt ; ceterum nil solidi subest, sed in ruinam prona sunt quae sine fundamentis crevere. Non habet ira cui insistat. Non ex firmo mansuroque oritur, sed ventosa
Abbreviated transcription (Latin):
tere: Quantam iram putas. que quia in alium non tam cito ꝗͣ uult
erupit. in se reuertitur : tenentur itaq a proximis & rogantuR
ut ipsi sibi placeretur. Quorum nil facit quisquis uacuus ira meri¬
tam cuique penam iungit. Dimittit sepe eum cuius peccatum de¬
prehendit: si penitentia facti spem bonam pollicetur: si intelligit
non ex alto uenire nequitiam: sed summo quod aiunt animo in he¬
rere: dabit impunitatem: nec accipientibus nocituram nec danti¬
bus. Non nunquam magna scelera leuius ꝗͣ leuiora compescit.
si illa lapsu non crudelitate commissa sunt. his inest latens & ope¬
rata & inueterata calliditas: idem delictum in duobus non eodem
modo afficiet: si alter per negligentiam admisit: alter curauit
ut nocens esset. Hoc semper in omni animaduersione seruabit.
ut sciat alteram adhiberi ut emendet malos: alteram ut tollat:
in utroque non preterita sed futura intuebitur. Nam ut plato

Expanded text:
tere ? Quantam iram putas, quae, quia in alium non tam cito quam vult tere ? Quantam iram putas, quae, quia in alium non tam cito quam vult erumpit, in se revertitur ? Tenentur itaque a proximis et rogantur, ut sibi ipsi placentur. Quorum nil facit quisquis vacuus ira meritam cuique poenam iniungit. Dimittit saepe eum, cuius peccatum deprendit. Si paenitentia facti spem bonam pollicetur, si intellegit non ex alto venire nequitiam, sed summo, quod aiunt, animo inhaerere, dabit impunitatem nec accipientibus nocituram nec dantibus ; nonnumquam magna scelera levius quam minora compescet, si illa lapsu, non crudelitate commissa sunt, his inest latens et operta et inveterata calliditas ; idem delictum in duobus non eodem malo afficiet, si alter per neglegentiam admisit, alter curavit ut nocens esset. Hoc semper in omni animadversione servabit, ut sciat alteram adhiberi, ut emendet malos, alteram, ut tollat ; in utroque non praeterita, sed futura intuebitur—nam, ut Plato
Abbreviated transcription (Latin):
& totius corporis iactatione. quos destin auit insequitur: adiectis
conuitus maledictisq. Nec non facit ratio: sed si ita opus est: si¬
lens quietaq totas domos funditus tollit: & familias rei publice
pestilentes cum coniugibus ac liberis perdit: tecta ipsa diruit: &
solo exequat: & inimica libertati nomina extirpat. Hoc non fren¬
dens nec caput quassans nec quicquam indecorum iudiciis faciens:
cuius tum maxime placidus esse solet: & in statu uultus cum ma¬
gna pronuntiat. Quid opus est inquit hyeronimus cum uelis cede¬
re aliquem: tua prius labra mordere : quid si ille uidisset desilien¬
tem de tribunali proconsulem: & fasces littori auferentem: & sua
uestimenta scindentem quia tardius scindebantur aliena: quid
opus est mensa me uertere: quid pocula effundere: Quid se in cõ¬
lumnas impingere : quid capillos auellere: femur pectusq percu¬

Expanded text:
et totius corporis iactatione quos destinavit insequitur adiectis et totius corporis iactatione quos destinavit insequitur adiectis conviciis maledictisque. Hoc non facit ratio ; sed si ita opus est, silens quietaque totas domus funditus tollit et familias rei publicae pestilentes cum coniugibus ac liberis perdit, tecta ipsa diruit et solo exaequat et inimica libertati nomina exstirpat. Hoc non frendens nec caput quassans nec quicquam indecorum iudici faciens, cuius tum maxime placidus esse debet et in statu vultus, cum magna pronuntiat. " Quid opus est," inquit Hieronymus, " cum velis caedere aliquem, tua prius labra mordere ? " Quid, si ille vidisset desilientem de tribunali proconsulem et fasces lictori auferentem et suamet vestimenta scindentem, quia tardius scindebantur aliena ? Quid opus est mensam evertere ? Quid pocula adfligere ? Quid se in columnas impingere ? Quid capillos avellere, femur pectusque percu
Abbreviated transcription (Latin):
ad pisonem reducit. redditurus pisoni innocentiam: nam militi
fortuna reddiderat. ingenti concursu deducuntur complexi al¬
ter alterum cum magno gaudio castrorum commilitones. Con¬
scendit tribunal furens piso. ac iubet duci utrunque. et eum mili¬
tem qui non occiderat: & eum qui non perierat. Q uid hoc indignius:
quia unus in nocens apparuerat. duo peribant: piso adiecit tertium
N am ipsum centurionem qui damnatum reduxerat duci iussit: consti¬
tuti sunt in eodem loco perituri tres obunius innocentiam. O ꝗͣ so¬
lers est iracundia ad fingendas causas furoris.Te inquit duci iubeo
quia damnatus est. te quia causa damnationis commilitoni fuisti.
te quia issus occidere imperatori non paruisti. Ex cogitauit quẽ¬
admodum tria crimina faceret: quia nullum inuenerat. Habet
inquam iracundia hoc mali: non uult tegi: irascitur ueritati ipsi
si contra uoluntatem suam apparuit cum clamore & cum tumultu

Expanded text:
ad Pisonem reducit redditurus Pisoni innocentiam ; nam militi ad Pisonem reducit redditurus Pisoni innocentiam ; nam militi fortuna reddiderat. Ingenti concursu deducuntur complexi alter alterum eum magno gaudio castrorum commilitones. Conscendit tribunal furens Piso ac iubet duci utrumque, et eum militem qui non occiderat et eum qui non perierat. Quid hoc indignius ? Quia unus innocens apparuerat, duo peribant. Piso adiecit et tertium. Nam ipsum centurionem, qui damnatum reduxerat, duci iussit. Constituti sunt in eodem illo loco perituri tres ob unius innocentiam. O quam sollers est iracundia ad fingendas causas furoris ! " Te," inquit, " duci iubeo, quia damnatus es ; te, quia causa damnationis commilitoni fuisti ; te, quia iussus occidere imperatori non paruisti." Excogitavit quemadmodum tria crimina faceret, quia nullum invenerat. Habet, inquam, iracundia hoc mali; non vult regi. Irascitur veritati ipsi, si contra voluntatem suam apparuit ; cum clamore et tumultu
Abbreviated transcription (Latin):
deri uult quod iudicauit. ratio nihil preter ipsum de quo agitur
spectat. Ira uanis & extra causam obuersantibus commouetur.
uultus illam securior: uox clarior. sermo liberior: cultus delicatior
aduocatio ambitiosior fauor popularis ex asperant: hec sepe infe¬
sta patrono reum damnat: etiam si ingeritur ueritas oculis: amat¬
& tuetur errorem: coargui non uult: & in male ceptis honestior illi
pertinacia uidetur ꝗͣ penitentia: Gneus piso fuit memoria nostra
uir a multis uitiis integer: sed prauus & cui placebat pro constantia
rigor. Is cum iratus iussisset duci eum qui ex commeatu sine com¬
militone redierat: quasi interfecisset quem non exhibebat. rogan¬
ti tempus aliquod ad conquirendum non dedit:damnatus extra
uallum ductus ductus est: & iam ceruicem porrigebat: cum subito
apparuit ille commilito qui occisus uidebatur: tunc centurio pre¬
positus supplicio. condere gladium spiculatorem iubet: damnatũ

Expanded text:
deri vult quod iudicavit. Ratio nil praeter ipsum de quo agitur deri vult quod iudicavit. Ratio nil praeter ipsum de quo agitur spectat; ira vanis et extra causam obversantibus commovetur. Vultus illam securior, vox clarior, sermo liberior, cultus delicatior, advocatio ambitiosior, favor popularis exasperant ; saepe infesta patrono reum damnat ; etiam si ingeritur oculis veritas, amat et tuetur errorem; coargui non vult et in male coeptis honestior illi pertinacia videtur quam paenitentia. Cn. Piso fuit memoria nostra vir a multis vitiis integer, sed pravus et cui placebat pro constantia rigor. Is cum iratus duci iussisset eum, qui ex commeatu sine commilitone redierat, quasi interfecisset quem non exhibebat, roganti tempus aliquod ad conquirendum non dedit. Damnatus extra vallum productus est et iam cervicem porrigebat, cum subito apparuit ille commilito qui occisus videbatur. Tunc centurio supplicio praepositus condere gladium speculatorem iubet, damnatum
Abbreviated transcription (Latin):
cadit: equalis est ratio. Ceterum etiam ubi perseuerauerit ira. nõ¬
nunquam si plures sunt qui perire meruerunt: post duorum tri-¬
um ue sanguinem occidere desinit. primi eius ictus acres sunt. sicut
serpentum uenena acubili repentium nocent. innoxii dentessunt
cum illos frequens morsus ex arsit. Ergo non paria patiuntur qui
paria commiserant: & sepe qui plus committit minus patitur. ꝗa
recentior obiectus est. Qui in tantum in equalis est. modo ultraꝗͣ
oportet excurrit: modo citius debito resistit: sibi enim indulget.
ex libidine iudicat: & audire non uult: & patrocinio non relinqt
locum: & ea tenet que inuasit: & eripi sibi iudicium suum etiam
si prauum est non sinit. Ratio utriq parti tempusdat: deinde ad¬
uocationem & sibi petit ut excutiende ueritati spatium habeat.
Ira festinat. ratio id iudicare uult quod equum est ira id equum ui¬

Expanded text:
cadit, aequalis est ratio. Ceterum etiam ubi perseveravit ira, noncadit, aequalis est ratio. Ceterum etiam ubi perseveravit ira, nonnumquam, si plures sunt qui perire meruerunt, post duorum triumve sanguinem occidere desinit. Primi eius ictus acres sunt ; sic serpentium venena a cubili erepentium nocent, innoxii dentes sunt, cum illos frequens morsus exhausit. Ergo non paria patiuntur qui paria commiserant, et saepe qui minus commisit plus patitur, quia recentiori obiectus est. Et in totum inaequalis est ; modo ultra quam oportet excurrit, modo citerius debito resistit ; sibi enim indulget et ex libidine iudicat et audire non vult et patrocinio non relinquit locum et ea tenet quae invasit et eripi sibi iudicium suum, etiam si pravum est, non sinit. Ratio utrique parti tempus dat, deinde advocationem et sibi petit, ut excutiendae veritati spatium habeat ; ira festinat. Ratio id iudicare vult quod aequum est ; ira id aequum vi
Abbreviated transcription (Latin):
nec in dominum remitti posset non ad puniendum tantum sed
ad resgerendas satis est per se ipsa ratio. Et enim quid est stulti¬
us ꝗͣ hoc ab iracundia petere presidium: rem stabilem ab incerta:
fidelem ab infida: sanam ab egra: Quid quod actiones quoꝙ in
quibus solius opera iracundie uidentur necessaria: multo per se
fortior ratio est: Nam cum uidicauit aliquid faciendum in eo ꝑ¬
seuerat: nihil enim melius inuentura est se ipsa quo mutetur
ideo stat semel constitutis. Ira sepe misericordiam retroegit. Ha¬
bet enim non solidum robur: sed ualidum timorem: uiolentis&
principiis utitur non aliter ꝗͣqui a terra uenti surgunt: & flumi¬
nibus paludibusq concepti sine pertinacia uehementes sunt. Inci¬
pit magno impetu: deinde deficit ante tempus fatigata: & que
nihil aliud ꝗͣ crudelitatem ac noua genera penarum uersauerat:
cum animaduertendum est. iam ira fracta lenisq est: affectus cito

Expanded text:
 in dominum remitti posset. Non ad providendum tantum, sed  in dominum remitti posset. Non ad providendum tantum, sed ad res gerendas satis est per se ipsa ratio ; etenim quid est stultius quam hanc ab iracundia petere praesidium, rem stabilem ab incerta, fidelem ab infida, sanam ab aegra ? Quid, quod ad actiones quoque, in quibus solis opera iracundiae videtur necessaria, multo per se ratio fortior est ? Nam eum iudicavit aliquid faciendum, in eo perseverat ; nihil enim melius inventura est se ipsa, quo mutetur ; ideo stat semel constitutis. Iram saepe misericordia retro egit ; habet enim non solidum robur sed vanum tumorem violentisque principiis utitur, non aliter quam qui a terra venti surgunt et fluminibus paludibusque concepti sine pertinacia vehementes sunt. Incipit magno impetu, deinde deficit ante tempus fatigata, et, quae nihil aliud quam crudelitatem ac nova genera poenarum versaverat, cum animadvertendum est, iam fracta lenisque est. Affectus cito
Abbreviated transcription (Latin):
fortune abuti: quibus nulla potest satis mala inueniri fortuna:
sed tam commoda illorum sine inuidia uidebit : ꝗͣ scelera sine ira.
Bonus uidex damnat improbanda non odit. Quid ergo non cum
huiusmodi aliquid sapiens habebit inmanibus: tangetur anim¬
us eius: eritq solito commotior: fateor: sentiet leuem quendam
tenuemq motum. Nam ut dicit Zenon insipientis quoq animo
etiam cuius uulnus sanatum est cicatrix manet. Sentiet itaꝙ
suspitiones & umbras affectuum: ipsis quidem carebit. Aristoteles
ait affectus quosdam siquis illis utatur bene pro armis esse.Quo
uerum foret. si uelut bellica instrumenta sumi: deponiq possent
induentis arbitrio. Hec arma que aristoteles uirtuti dat: ipsa
per se pugnant:non expectant manum: & habent non habentur:
nil aliis instrumentis opus est: satis nos instruit ratione natura.
Noc dedit telum firmum perpetuum: obsequens: non anceps: quod¬

Expanded text:
fortunae abuti, quibus nulla potest satis mala inveniri fortuna ? fortunae abuti, quibus nulla potest satis mala inveniri fortuna ? Sed tam commoda illorum sine invidia videbit quam scelera sine ira ; bonus iudex damnat improbanda, non odit. " Quid ergo ? Non, cum eiusmodi aliquid sapiens habebit in manibus, tangetur animus eius eritque solito commotior ? " Fateor ; sentiet levem quendam tenuemque motum ; nam, ut dicit Zenon, in sapientis quoque animo, etiam eum vulnus sanatum est, cicatrix manet. Sentiet itaque suspiciones quasdam et umbras affectuum, ipsis quidem carebit. Aristoteles ait affectus quosdam, si quis illis bene utatur, pro armis esse. Quod verum foret, si velut bellica instrumenta sumi deponique possent induentis arbitrio. Haec arma, quae Aristoteles virtuti dat, ipsa per se pugnant, non expectant manum, et habent, non habentur. Nil aliis instrumentis opus est, satis nos instruxit ratione natura. Hoc dedit telum firmum, perpetuum, obsequens, nec anceps nec quod
Abbreviated transcription (Latin):
sum: protinusq in morbo medicina queratur: hunc sanet uerecun¬
dia: hunc peregrinatio: hunc dolor: hunc egestas: hunc ferrum.
Itaq & si peruersa induenda magistratui uestis: & conuocanda clas¬
sico contio est: procedam intribunal non furens: non infestus: sed
uultu legis: & illa solemnia uerba: leni magis grauiq ꝗͣ rabida uoce
incipiam: & agi iubebo non iratus: sed seuerus: & cum noxio cerui¬
cem imperabo precidi: & cum parricidas insuam culleo: & cum mit¬
tam in supplicium militarem: & cum tarpeio proditorem hostem¬
ue publicum imponam: sine ira eo uultu animoq ero: quo serpen¬
tes & alia uenenata percutio. Iracundia opus est ad puniendum.
Quid tibi uidetur lex irasci his quos non nouit: quos non uidit:
quos non futuros sperauit: illius itaq sumendus animus qui nõ
irascitur sed constituit. Nam si bono uiro obmala facinora irasci
conuenit: & obsecundas res malorum hominum inuidere conueni

Expanded text:
sum; pro cuiusque morbo medicina quaeratur, hunc sanet verecunsum; pro cuiusque morbo medicina quaeratur, hunc sanet verecundia, hunc peregrinatio, hunc dolor, hunc egestas, hunc ferrum. Itaque etsi perversa induenda magistratui vestis et convocanda classico contio est, procedam in tribunal non furens nec infestus sed vultu legis et illa sollemnia verba leni magis gravique quam rabida voce concipiam et agi lege iubebo non iratus sed severus ; et cum cervicem noxio imperabo praecidi et cum parricidas insuam culleo et cum mittam in supplicium militare et cum Tarpeio proditorem hostemve publicum imponam, sine ira eo vultu animoque ero, quo serpentes et animalia venenata percutio. " Iracundia opus est ad puniendum." Quid ? Tibi lex videtur irasci iis quos non novit, quos non vidit, quos non futuros sperat ? Illius itaque sumendus est animus, quae non irascitur, sed constituit. Nam si bono viro ob mala facinora irasci convenit, et ob secundas res malorum hominum invidere convenie
Abbreviated transcription (Latin):
um: & loca ignota mitteris. Inte duriora iam remedia solida neꝗ¬
tia desiderat. & uincula publica & carcer adhibetur: tibi in sanabi¬
lis animus & sceleribus secula contexens: & iam non causis que nun¬
quam malo defuture sunt impelleris: sed satis est tibi magna ad pec¬
candum causa peccare: perhibisti nequitiam & ita uisceribus im¬
miscuisti ut nisi cum ipsis exire non possis. Olim miser mori queris
bene de te merebuntur:auferemus tibi istam qua uexaris insaniã:
& pro tua alienaq uoluptate supplicia.: id quod unum bonum tibi
superest representabimus mortem: quare irascar tunc maxime cũ¬
prosum: interim optimum misericordie egenus est occidere. Si in¬
trassem ualitudinarium exercitatus & sciens: aut domum diuitis:
non idem imperassem omnibus per diuersa egrotantibus: uaria in
tot animis uitia egrotantibus uideo: & ciuitati curande adhibitus

Expanded text:
um et loca ignota mittens. In te duriora remedia iam solida nequm et loca ignota mittens. In te duriora remedia iam solida nequitia desiderat ; et vincula publica et carcer adhibebitur. Tibi insanabilis animus et sceleribus scelera contexens, et iam non causis, quae numquam malo defuturae sunt, impelleris, sed satis tibi est magna ad peccandum causa peccare, perbibisti nequitiam et ita visceribus immiscuisti, ut nisi cum ipsis exire non possit; olim miser mori quaeris ; bene de te merebimur, auferemus tibi istam qua vexas, vexaris insaniam et per tua alienaque volutato supplicia id quod unum tibi bonum superest repraesentabimus, mortem. Quare irascar cui cum maxime prosum ? Interim optimum misericordiae genus est occidere. Si intrassem valetudinarium exercitus ut sciens aut domus divitis, non idem imperassem omnibus per diversa aegrotantibus ; varia in tot animis vitia video et civitati curandae adhibitus
Abbreviated transcription (Latin):
dationem pena proficiat. si iudicio lata est. Inde est quod socra¬
tes seruo ait: cederem te nisi irascerer: admonitionem serui intem¬
pus sanius distulit: illo tempore se admonuit:cuius erit tam tem¬
peratus affectus cum socrates non sit ausus se ire committere: Engo
ad cohertionem errantium sceleratorumq irato castigatore non
opus est. Nam cum ira delictum animi sit. non oportet peccata
corrigere sed peccantem. Quid ergo non irascar latroni: quid er¬
go non irascar uenefico: non neq enim mihi irascor cum sanguinẽ
muto. Omne pene genus remedii loco ad moueo: tu ad huc inprima
parte uersaris errorum. nec grauiter laberis sed frequenter. ob¬
iurgatio te primum secreta: deinde publicata emendare tentabit
Tu longius iam processisti ꝗͣ ut possis uerbis sanari: ignominia conti¬
neberis: tibi fortius aliquid & quod sentias mittendum est in exili¬

Expanded text:
dationem poena proficiat, si iudicio lata est. Inde est, quod Socradationem poena proficiat, si iudicio lata est. Inde est, quod Socrates servo ait : " Caederem te, nisi irascerer." Admonitionem servi in tempus sanius distulit, illo tempore se admonuit. Cuius erit tandem temperatus affectus, cum Socrates non sit ausus se irae committere ? Ergo ad coercitionem errantium sceleratorumque irato castigatore non opus est ; nam cum ira delictum animi sit, non oportet peccata corrigere peccantem. " Quid ergo ? Non irascar latroni ? Quid ergo ? Non irascar venefico ? " Non ; neque enim mihi irascor, cum sanguinem mitto. Omne poenae genus remedi loco admoveo. Tu adhuc in prima parte versaris errorum nec graviter labens sed frequenter ; obiurgatio te primum secreta deinde publicata emendare temptabit. Tu longius iam processisti, quam ut possis verbis sanari; ignominia contineberis. Tibi fortius aliquid et quod sentias inurendum est ; in exili
Abbreviated transcription (Latin):
in nocentem quisque se dicit: respicit testem non conscientiam.Quã¬
to est humanius mitem & patrium animum prestare peccantibus:
& illos non persequi sed reuocare errantes per agros ignorantia
uie: Melius est affectum ad rectum iter admonere ꝗͣ expellere.
Corrigendus enim est itaq qui peccat & ui & admonitione: & mol¬
liter & aspere: molliorq tam sibi ꝗͣ aliis faciendus non sine castiga¬
tione sed sine ira. Quis enim cui medetur irascitur: At corrigi ne¬
queunt: nihilq in illis lene aut spei bone capax est.Tollantur e cetu
mortalium facturi peiora que contingunt: & quo uno modo possunt
desinant mali esse: sed hoc sine odio. Quid est enim cur oderim eum
cui tum maxime prosum: cum illum sibi eripio. Num quis membra
sua odit tunc cum abscidit: non est illa ira sed misera curatio: rabi¬
secernere. Nil minus ꝗͣ irasci punientem decet: cum eo magis ademẽ¬

Expanded text:
innocentem quisque se dicit respiciens testem, non conscientiam. Quaninnocentem quisque se dicit respiciens testem, non conscientiam. Quanto humanius mitem et patrium animum praestare peccantibus et illos non persequi, sed revocare ! Errantem per agros ignorantia viae melius est ad rectum iter admovere quam expellere. Corrigendus est itaque, qui peccat, et admonitione et vi, et molliter et aspere, meliorque tam sibi quam aliis faciendus non sine castigatione, sed sine ira; quis enim cui medetur irascitur ? At corrigi nequeunt nihilque in illis lene aut spei bonae capax est. Tollantur e coetu mortalium facturi peiora quae contingunt, et quo uno modo possunt desinant mali esse, sed hoc sine odio. Quid enim est, cur oderim eum, cui tum maxime prosum, cum illum sibi eripio ? Num quis membra sua tunc odit, cum abscidit ? Non est illa ira, sed misera curatio. Rabisecernere. Nil minus quam irasci punientem decet, cum eo magis ad emen
Abbreviated transcription (Latin):
paulum alleuant. Nemo irascendo fit fortior nisi qui sine ira
fortis non esset: ira non in adiutorium uirtutis uenit: sed inui¬
cem. Quid quod si bonum esset ira: perfectissimum quenque
sequeretur : at qui iracundissimi infantes senesq egri sunt :¬
& inualidum omne natura querulum est. Non potest inquit
fieri theophrastus ut bonus uir non irascatur malis. Isto modo
quo melior quisque hoc iracundior erit: inde ne contra placidi¬
or solutusq affectibus & cui nemo odio sit: peccantes uero quid
habet quod oderit: cum error illos in eiusmodi delicta compel¬
lat: Non est autem prudentis errantes odisse alioquin ipse sibi
odio erit. Cogitet qͣmulta contra bonum morem faciat: ꝗͣmul¬
ta ex his que egit ueniam desiderent: iam irascetur etiam sibi.
N eq enim equus iudex aliam de sua aliam de aliena causa senten¬
tiam fert. Nemo inquam inuenietur qui se possit absoluere: &

Expanded text:
paullum adlevant. Nemo irascendo fit fortior, nisi qui fortis sine ira paullum adlevant. Nemo irascendo fit fortior, nisi qui fortis sine ira non fuisset. Ita non in adiutorium virtutis venit, sed in vicem. Quid quod, si bonum esset ira, perfectissimum quemque sequeretur ? Atqui iracundissimi infantes senesque et aegri sunt, et invalidum omne natura querulum est. " Non potest," inquit, " fieri " Theophrastus " ut non vir bonus irascatur malis." Isto modo quo melior quisque, hoc iracundior erit; vide ne contra placidior sonitusque affectibus et cui nemo odio sit. Peccantis vero quid habet cur oderit, cum error illos in eiusmodi delicta compellat ? Non est autem prudentis errantis odisse ; alioqui ipse sibi odio erit. Cogitet quam multa contra bonum morem faciat, quam multa ex is, quae egit, veniam desiderent ; iam irascetur etiam sibi. Neque enim aequus iudex aliam de sua, aliam de aliena causa sententiam fert. Nemo, inquam, invenietur qui se possit absolvere, et
Abbreviated transcription (Latin):
udicanda est: sepe enim salutifera sanitati pestifera. Deinde
que habenda sunt. quo maiora eo meliora & optabiliora sunt: si
iustitia bonum est nemo dicit meliorem futuram: siquid ex ea de
fectum fuerit. Si fortitudo bonum est nemo illam desiderabit
exaliqua parte diminui: ergo ira quo maior hoc melior. Quis
enim ullius boni accessionem recusauerit : At qui augeri illam
in utile est. ergo & esse non est bonum quod incremento malum
modo: facit enim proteruos & audaces: multi enim meliores adfer¬
rum fuere male sobrii. Isto modo dic & frenesim atq insaniam
uiribus necessariam: quia sepe ualidiores furor reddit. Quid nõ
aliquotiens metus e contrario facit audacem: & mortis timori
etiam inertissimos excitauit in prelium: sed ira ebrietas metus
aliaq huiusmodi feda & caduca irritamenta sunt. nec uirtutẽ
instruunt: que nihil uitiis eget: sed segnem animum & ignauũ

Expanded text:
iudicanda est ; saepe enim saluti fuere pestifera. Deinde iudicanda est ; saepe enim saluti fuere pestifera. Deinde quae habenda sunt, quo maiora eo meliora et optabiliora sunt. Si iustitia bonum est, nemo dicet meliorem futuram, si quid detractum ex ea fuerit ; si fortitudo bonum est, nemo illam desiderabit ex aliqua parte deminui. Ergo et ira quo maior hoc melior ; quis enim ullius boni accessionem recusaverit ? Atqui augeri illam inutile est; ergo et esse. Non est bonum quod incremento malum ietas ; facit enim protervos et audaces multique meliores ad ferrum fuere male sobrii ; isto modo dic et phrenesin atque insaniam viribus necessariam, quia saepe validiores furor reddit. Quid ? Non aliquotiens metus ex contrario fecit audacem, et mortis timor etiam inertissimos excitavit in proelium ? Sed ira, ebrietas, metus aliaque eiusmodi foeda et caduca irritamenta sunt nec virtutem instruunt, quae nihil vitiis eget, sed segnem alioqui animum et ignavum
Abbreviated transcription (Latin):
non est pii animi sed infirmi. Illud pulchrum dignumꝙ parenti-¬
bus liberis amicis ciuibus prodire defensorem ipso officio ducente
uolentem uidicantem prouidentem: non impulsum & rapidum.
N ullus enim affectus uindicandi cupidior ꝗͣ ira: & ob id ipsum ad uin¬
dicandum in habilis: prerapidus & amens: ut omnis fere cupiditas
ipsa sibi in id in quo properat opponitur. Itaq nec in pace nec in
bello unquam bona fuit. Pacem enim similem belli efficit: in ar¬
mis uero obliuiscitur martem esse communem: uenitq in alienã
potestatem dum in sua non est. Deinde non ideo uina in usum re¬
cipienda sunt. quia aliquando aliquid effecerunt. Nam & febres
quedam genera ualitudinis leuant: nec ideo non ex toto illis caru¬
isse melius est. ab hominandum remedii genus est sanitatem debe¬
re morbo. Simili modo ira etiam si aliquando ut uenenum & pre¬
cipitatio & naufragium ex inopinato profuit. non ideo salutaris

Expanded text:
non est pii animi sed infirmi ; illud pulchrum dignumque, pro parentinon est pii animi sed infirmi ; illud pulchrum dignumque, pro parentibus, liberis, amicis, civibus prodire defensorem ipso officio ducente, volentem, iudicantem, providentem, non impulsum et rabidum. Nullus enim affectus vindicandi cupidior est quam ira et ob id ipsum ad vindicandum inhabilis ; praerapida et amens, ut omnis fere cupiditas, ipsa sibi in id in quod properat opponitur. Itaque nec in pace nec in bello umquam bono fuit ; pacem enim similem belli efficit, in armis vero obliviscitur Martem esse communem venitque in alienam potestatem, dum in sua non est. Deinde non ideo vitia in usum recipienda sunt, quia aliquando aliquid effecerunt ; nam et febres quaedam genera valetudinis levant, nec ideo non ex toto illis caruisse melius est. Abominandum remedi genus est sanitatem debere morbo. Simili modo ira, etiam si aliquando ut venenum et praecipitatio et naufragium ex inopinato profuit, non ideo salutaris
Abbreviated transcription (Latin):
bonus non irascitur: si cedi patrem suum uiderit si rapi matrem:
non irascetur sed uindicabit. sed tuebitur. Quid autem times
ne parum illi stimulus magnus etiam sine ira pietas sit: aut dic
eodem modo. Quid ergo cum uideat secari patrem suum filiũ ue
uir bonus non flebit: nec linquetur animo : que accidere feminis
uidemus: quotiens illas leuis periculi suspitio pertulit: offitia
sua uir bonus exequitur inconfusus: intrepidus: & sic bono uiro
digna faciet: ut nihil faciat uiro indignum: pater cedetur: de¬
fendam: cesus est exequar quia oportet non quia dolet. Cum
licto iudice ad coronam uenis: quia unusquisque in eiusmodi suo¬
rum omnium casu irascitur. Putas iudicaturos homines id fieri
debere quod faciunt. Fere enim iustum quisque affectum iudicat:
Si calceus luto sparsus est: non pietas illas sed infirmitas mouet: sicut
pueri qui amissis parentibus tam flebunt ꝗͣ nucibus irasci pro suis:

Expanded text:
bonus non irascitur, si caedi patrem suum viderit, si rapi matrem ? " bonus non irascitur, si caedi patrem suum viderit, si rapi matrem ? " Non irascetur, sed vindicabit, sed tuebitur. Quid autem times, ne parum magnus illi stimulus etiam sine ira pietas sit ? Aut dic eodem modo : " Quid ergo ? Cum videat secari patrem suum filiumve, vir bonus non flebit nec linquetur animo ? " Quae accidere feminis videmus, quotiens illas levis periculi suspicio perculit. Officia sua vir bonus exsequetur inconfusus, intrepidus ; et sic bono viro digna faciet, ut nihil faciat viro indignum. Pater caedetur, defendam ; caesus est, exsequar, quia oportet, non quia dolet. " Irlicto iudice ad coronam venis. Quia unusquisque in eiusmodi suorum casu irascitur, putas iudicaturos homines id fieri debere quod faciunt; fere enim iustum quisque affectum iudicat si calceus luto sparsus est. Non pietas illam iram sed infirmitas movet, sicut pueris, qui tam parentibus amissis flebunt quam nucibus. Irasci pro suis
Abbreviated transcription (Latin):
tum ira suadebat. Habuit in consilio fortunam publicam: &
extimatis uiribus ex quibus iam perire nihil sine uniuerso pote¬
rat: dolorem ultionemq seposuit: in unam utilitatem & occasio¬
nem intentus: iram ante uicit ꝗͣ hannibalem. Quid scipio non
relicto hanibale & punico exertitu omnibusq quibus irascendũ
erat. bellum in affricam transtulit: tam lentus ut opinionem lu¬
xurie segnitieiq malignis daret: Quid alter scipio non circa nu¬
mantiam multum diuq sedit: & hunc̃ suum publicum dolorẽ
equo animo tulit dutius numantiam ꝗͣ carthaginem uinci: dũ
circunuallat & includit inimicum: eo compulit ut ferro ipsi suo
caderent. Non itaq ira utilis ne in preliis quidem aut bellis: inte¬
meritatem enim prona est: & pericula dum inferre uult non ca
uet. Illa certissima est uirtus que se diu multumq circunspexit
& erexit: & exlento ac destinato prouexit. Quid ergo inquit uir

Expanded text:
tum ira suadebat : habuit in consilio fortunam publicam et tum ira suadebat : habuit in consilio fortunam publicam et aestimatis viribus, ex quibus iam perire nihil sine universo poterat, dolorem ultionemque seposuit in unam utilitatem et occasiones intentus ; iram ante vicit quam Hannibalem. Quid Scipio ? Non relicto Hannibale et Punico exercitu omnibusque, quibus irascendum erat, bellum in Africam transtulit tam lentus, ut opinionem luxuriae segnitiaeque malignis daret ? Quid alter Scipio ? Non circa Numantiam multum diuque sedit et hunc suum publicumque dolorem aequo animo tulit, diutius Numantiam quam Carthaginem vinci ? Dum circumvallat et includit hostem, eo compulit, ut ferro ipsi suo caderent. Non est itaque utilis ne in proeliis quidem aut bellis ira ; in temeritatem enim prona esvet. Illa certissima est virtus quae se diu multumque circumspexit et rexit et ex lento ac destinato provexit. "Quid ergo ? " inquit, " vir
Abbreviated transcription (Latin):
tute: que ut aliquando propulit strauitq obuia: ita sepius sibi exi¬
tio est. Germanis quid est animosius: quid ad incursum acrius:
quid armorum cupidius: quibus innascuntur innutriunturq
quorum una illis cura est: in alia negligentibus: Quid indurati¬
us ad omnem patientiam: ut quibus magna exparte non tegu¬
menta corporum prouisa sint: non suffragia aduersus perpetu¬
um celi rigorem: Hos tamen hispani galliq & asie siriq molles
bello uiricedunt: obnullam aliam rem oportunos ꝗͣ ob iracundi¬
am. Agedum illis corporibus: illis animis: delitias: luxum: opes
ignorantibus da rationem: da disciplinam: ut nil amplius dicam
necesse erit certe nobis mores romanos ex petere. Quo alio fabius
affectas imperii uires recreauit: ꝗͣ quod cunctari & trahere &
morari sciit: que omnia irati nesciunt: Perierat imperium
quod tunc in extremo stabat: si fabius tantum ausus esset quã¬

Expanded text:
tute ? Quae ut aliquando propulit stravitque obvia, ita saepius sibi exitute ? Quae ut aliquando propulit stravitque obvia, ita saepius sibi exitio est. Germanis quid est animosius ? Quid ad incursum acrius ? Quid armorum cupidius, quibus innascuntur innutriunturque, quorum unica illis cura est in alia neglegentibus ? Quid induratius ad omnem patientiam, ut quibus magna ex parte non tegimenta corporum provisa sint, non suffugia adversus perpetuum caeli rigorem ? Hos tamen Hispani Gallique et Asiae Syriaeque molles bello viri, antequam legio visatur, caedunt ob nullam aliam rem opportunos quam iracundiam. Agedum illis corporibus, illis animis delicias, luxum, opes ignorantibus da rationem, da disciplinam : ut nil amplius dicam, necesse erit certe nobis mores Romanos repetere. Quo alio Fabius affectas imperii vires recreavit, quam quod cunctari et trahere et morari sciit, quae omnia irati nesciunt ? Perierat imperium, quod tunc in extremo stabat, si Fabius tantum ausus esset quan
Abbreviated transcription (Latin):
ra utilis est: sed si impatiens imperii rationis eius est. hoc dumta¬
xat moderatione consequatur:ut que minor fuerit minus noce¬
at: ergo modicus affectus nihil aliud ꝗͣ malum modicum est. Sed
aduersus hostes inquit ira est necessaria: nusquam minus ubi nõ
effusos esse oportet impetus: sed temperatos & obedientes. Quid eĩm
est aliud quod barbaros tanto robustiores corporibus: tanto pati-¬
entiores laborum comminuat nisi ira infestissima sibi : gladiato¬
res quoque ars tuetur. ira denudat. Demum quid opus est ira cũ
idem perficiat ratio: Antu putas uenatorem irasci feris: an qui
effugientes persequitur euenientes excipit: & omnia illa sine ira
facit ratio. Quid enim cimbrorum teutonicorumꝙ tot milia su¬
perfusa alpibus: ita substulit ut tante cladis notitiam ad suos
non nuntius sed fama pertulerit: nisi quod erat illis ira pro uir¬

Expanded text:
ra utilis est. Sed si impatiens imperii rationisque est, hoc dumtara utilis est. Sed si impatiens imperii rationisque est, hoc dumtaxat moderatione consequetur, ut quo minor fuerit, minus noceat : ergo modicus affectus nihil aliud quam malum modicum est. " Sed adversus hostes," inquit, " necessaria est ira." Nusquam minus ; ubi non effusos esse oportet impetus sed temperatos et oboedientes. Quid enim est aliud quod barbaros tanto robustiores corporibus, tanto patientiores laborum comminuat nisi ira infestissima sibi ? Gladiatores quoque ars tuetur, ira denudat. Deinde quid opus est ira, cum idem proficiat ratio ? An tu putas venatorem irasci feris ? Atqui et venientis excipit et fugientis persequitur, et omnia illa sine ira facit ratio. Quid Cimbrorum Teutonorumque tot milia superfusa Alpibus ita sustulit, ut tantae cladis notitiam ad suos non nuntius sed fama pertulerit, nisi quod erat illis ira pro vir
Abbreviated transcription (Latin):
comprimere possit: nisi pares illis similesq opposuerit: ut ire metũ:
inertie iram: timori cupiditatem. Absit hoc a uirtute malum:
ut unquam ad uitia ratio confugiat. Non potest hic animus fi¬
dele ocium capere: quatiatur necesse est fluctueturq qui malis
suis est tutus: qui fortis esse nisi irascitur non potest. industrius
nisi cupit: quietus nisi timet: in tiram nide illi uiuendum est: in
alicuius affectus ueniendum seruitutem. Non pudet uirtutes
inclientelam uitiorum dimittere: Deinde desinit quicquam
posse ratio si nihil potest sine affectu: & incipit par illi similisq es¬
se. Quid enim interest si eque affectus in consulta res est sine ratio¬
ne: ꝗͣ ratio sine affectu in efficax : par utrunque est ubi esse alterũ
sine altero non potest.Quis autem sustineat affectum exequare
rationi: ira inquit utilis affectus est: si modicus est: immo si natu¬

Expanded text:
comprimere possit, nisi pares illis similisque opposuerit, ut irae metum, comprimere possit, nisi pares illis similisque opposuerit, ut irae metum, inertiae iram, timori cupiditatem. Absit hoc a virtute malum, ut umquam ratio ad vitia confugiat ! Non potest hic animus fidele otium capere, quatiatur necesse est fluctueturque, qui malis suis tutus est, qui fortis esse nisi irascitur non potest, industrius nisi cupit, quietus nisi timet : in tyrannide illi vivendum est in alicuius adfectus venienti servitutem. Non pudet virtutes in clientelam vitiorum demittere ? Deinde desinit quicquam posse ratio, si nihil potest sine adfectu, et incipit par illi similisque esse. Quid enim interest, si aeque adfectus inconsulta res est sine ratione quam ratio sine adfectu inefficax ? Par utrumque est, ubi esse alterum sine altero non potest. Quis autem sustineat adfectum exaequare rationi ? " Ita," inquit, " utilis adfectus est, si modicus est." Immo si natu