comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Mos erat faliscis eodem map̃ro
liberorum. & comite uti. simul plures pueri quod hodie quoq ingretia ma
t care demandabant᷑. Principum liberos sicat fere fit qui scientia ui¬
batur precellere erudiebat. Is cum impate instituisset pueros ante urbem lu
ex̾cendiq causa produce̾ nihil eo more per belli tpũs intermissum di
monibusq uariatis longuis solito: ubi res dedit progressus inter stationes
hostium castraq inde romana inp̃torium ad Camillum ꝑduxit. Ibi sci¬
lesto facinori scelestiorem sermonem addidit. Faliscos se in manus romanis
tradidisse qñ eos pueros quorum parentes capita ibi rerum sint inpotatem
diderit. Que ubi camillus audiuit non ad similem inquit tui nec pp̃ł
nec imꝑatorem scelestus ip̃e cum scelesto munẽ uenisti. Nobis cum ualiscis
que pacto fit humano societas non est quam ingnauit nã utriusq est
eritq Sunt & belli sicut pacis uira usteq ea non minus ꝗ̃ fortiter didicunꝰ

Expanded text:
mos erat Faliscis eodem magistro liberorum et comite uti, simulque plures pueri, quod hodie quoque in Graecia manet, unius curae demandabantur. principum liberos, sicut fere fit, qui scientia videbatur praecellere erudiebat. is cum in pace instituisset pueros ante urbem lusus exercendique causa producere, nihil eo more per belli tempus intermisso, momonibusque uariatis, longius solito ubi res dedit progressus, inter stationes eos hostium castraque inde Romana in praetorium ad Camillum perduxit. ibi scelesto facinori scelestiorem sermonem addit, Falerios se in manus Romanis tradidisse, quando eos pueros quorum parentes capita ibi rerum sint in potestatem dediderit. quae ubi Camillus audiuit, 'non ad similem' inquit, 'tui nec populum nec imperatorem scelestus ipse cum scelesto munere uenisti. nobis cum Faliscis quae pacto fit humano societas non est: quam ingenerauit natura utrisque est eritque. sunt et belli, sicut pacis, iura, iusteque ea non minus quam fortiter didicimus
Abbreviated transcription (Latin):
tras. inde tusculum legiones ductas. Latinis hernicis prenestinis iam in¬
tari arma: ciuium magis ꝗͣ hostium odio: ut inarmis terant plebem nec re¬
spirare inurbe aut potium libertatis meminisse sinant aut consistere incõ¬
one ubi aliquando audiat uocem tribunitiam deleuando fenore & de
aliarum inuiriarũ agentem ꝗa si sit aius plebi memor patrum libertatis
se nec addici quẽq̃ ciuem romanum obcreditam pecuniam passuros neq
electum hr̃i. donec inspecto ere alieno initaq rõne minuendi euis sci
unusquisq quid sui quid alieni si suꝑsit sibi liberũ corpus an id quoq ner¬
uo debeatur. Merces seditionis ꝓposita confestim seditionem extitauit nã
ddicebant multi & ad prenestini famam belli nouas legiones scriben¬

Expanded text:
tras, inde Tusculum legiones ductas; Latinis Hernicis Praenestinis iam intentras, inde Tusculum legiones ductas; Latinis Hernicis Praenestinis iam intentari arma ciuium magis quam hostium odio, ut in armis terant plebem nec respirare in urbe aut per otium libertatis meminisse sinant aut consistere in contione, ubi aliquando audiant uocem tribuniciam de leuando fenore et finem aliarum iniuriarum agentem. quod si sit animus plebi memor patrum libertatis, se nec addici quemquam ciuem Romanum ob creditam pecuniam passuros neque dilectum haberi, donec inspecto aere alieno initaque ratione minuendi eius sciat unus quisque quid sui, quid alieni sit, supersit sibi liberum corpus an id quoque neruo debeatur. merces seditionis proposita confestim seditionem excitauit. nam et addicebantur multi, et ad Praenestini famam belli nouas legiones scriben
Abbreviated transcription (Latin):
nelio maluginense Censoribus quoq eguit annus: maxĩe ꝑꝑ incertã famã
eris alieni agrauantib sumam & inuidie eius tribunis pl. cum ab aliis leua¬
ret᷑ ꝗb fide magis ꝗ̃ fortuna debentiũ laborare creditum uideri expedie¬
it. Creati censores C Sulpitus camerinus sp. postumius religiensis cep¬
q iam res morte postumii quia collegam suffici censori religio erat inter¬
pellata ẽ. Igitur cum sulpitius ab dicasset se magr̃atu. censores alii uitio
eati non gesserunt magrãtum tertios creari uelut diis non accipienti
ineum annum cẽsuram religiosum fuit. Eam uõ ludificationẽ pleb̾ tribun
ferendam negabant. fugere senatum testes tabulas publicas census cuiusq
uia nolunt conspici summã eris alieni que iucdicatura sit dannosam ꝑte
aꝑte ciuitatis. cum interim oberratam plebem obiectari aliis atq aliis hostib
passim iam sine ullo discrimine bella queri. abantio satricũ: ab satrico ue¬

Expanded text:
rnelio Maluginense . censoribus quoque eguit annus, maxime propter incertam famam aeris alieni, adgrauantibus summam etiam inuidiae eius tribunis plebis, cum ab iis eleuaretur quibus fide magis quam fortuna debentium laborare creditum uideri expediebat. creati censores C. Sulpicius Camerinus Sp. Postumius Regillensis , coeptaque iam res morte Postumi, quia collegam suffici censori religio erat, interpellata est. igitur cum Sulpicius abdicasset se magistratu, censores alii uitio creati non gesserunt magistratum; tertios creari uelut dis non accipientibus in eum annum censuram religiosum fuit. eam uero ludificationem plebis tribuni ferendam negabant: fugere senatum testes tabulas publicas census cuiusque, quia nolint conspici summam aeris alieni, quae indicatura sit demersam partem a parte ciuitatis, cum interim obaeratam plebem obiectari aliis atque aliis hostibus; passim iam sine ullo discrimine bella quaeri: ab Antio Satricum, ab Satrico Ueli
Abbreviated transcription (Latin):
I oui tribum plebis in coaptandis cossegis prum uoluntatem fouerunt. duos patri¬
tios cõsularesq Sp. tarpeium & A ternum coaptauere Consules creati Spurius¬
minius. Uerginius celimontanus. inhil magnoꝑe ad patrum aut pleb cañ
inclinati otium domi ac foris hr̃e. ał habuere. Ltrebonius tribunus p̃ł infestꝯ
pribus ꝙ se abhis coaptandis tribunis fraude captum proditũq a collegis aiebat
ogationem tullit ut qui plebem romanam tͥbunos pł. rogaret is usq eo roga
dum decem tribunos facẽt. insectandisq patribus unde asgo & ĩditũ ẽ cggnomen¬
tribunatum gessit.

Expanded text:
ovi tribuni plebis in cooptandis collegis patrum voluntatem foverunt; duos etiam patricios consularesque, Sp. Tarpeium et A. Aternium, cooptavere. consules creati Sp. Herminius T. Verginius Caelimontanus, nihil magnopere ad patrum aut plebis causam inclinati, otium domi ac foris habuere. L. Trebonius tribunus plebis, infestus patribus quod se ab iis in cooptandis tribunis fraude captum proditumque a collegis aiebat, rogationem tulit ut qui plebem Romanam tribunos plebi rogaret, is usque eo rogaret dum decem tribunos plebi faceret; insectandisque patribus, unde Aspero etiam inditum est cognomentribunatum gessit.
Abbreviated transcription (Latin):
niunt Issentq confestim ad urbem nisi cõuenire contra ex̾citũ dictato¬
q adu̾sus se M. Ualerium coruum dictum audissent & magrũm eꝗtum

Expanded text:
niunt; issentque confestim ad urbem, ni uenire contra exercitum dictatoniunt; issentque confestim ad urbem, ni uenire contra exercitum dictatoremque aduersus se M. Ualerium Coruum dictum audissent et magistrum equitum
Abbreviated transcription (Latin):
Postero die cum eadem deliberatio teneret expredatorib
uagis quidam comꝑtum attulerunt. Titum quintium in tusculano agrum
ere urbis honorumq in memorẽ. pritie hic uir gentis erat. cui cũ mi¬
tiȩ magna cum głia acte finem pes alter exuulnere claudus fecisset rure
agere uitam ꝓcul ambitione ac foro constituit. Nomine audito extemplo
agnouere uirum & qđ bene u̾teret acciri iusserunt. Sed parum spei e
uoluntate quicꝗͣ facturum uim ad hiberi ac metum placuit. Itaq silentio
noctis cum tectum uille qui ad id missi erant. intrassent somino grauem
quintius oppressum nihil medium aut imꝑium atq honorẽ aut ubi res¬
ret. mortem insequeret᷑ denuntiantes incastra ꝑtraxerunt. Imꝑator extẽplo
ad ueniens appellatus insigniaq honoris exterito subite rei miraculo defe¬
runt: & ad urbem ducẽ iubent. suo magis inde impetu ꝗͣ consilio ducis con¬
uulsis signis infesto agmine ad lapidem octauum uia que nũc apia ẽ per-¬

Expanded text:
postero die cum eadem deliberatio teneret, ex praedatoribus uagis quidam compertum attulerunt T. Quinctium in Tusculano agrum colere, urbis honorumque immemorem. patriciae hic uir gentis erat; cui cum militiae magna cum gloria actae finem pes alter ex uolnere claudus fecisset, ruri agere uitam procul ambitione ac foro constituit. nomine audito extemplo agnouere uirum et, quod bene uerteret, acciri iusserunt. sed parum spei erat uoluntate quicquam facturum; uim adhiberi ac metum placuit. itaque silentio noctis cum tectum uillae qui ad id missi erant intrassent, somno grauem Quinctium oppressum, nihil medium aut imperium atque honorem aut ubi restitaret mortem ni sequeretur denuntiantes, in castra pertraxerunt. imperator extemplo adueniens appellatus, insigniaque honoris exterrito subitae rei miraculo deferunt et ad urbem ducere iubent. suo magis inde impetu quam consilio ducis conuolsis signis infesto agmine ad lapidem octauum uiae, quae nunc Appia est, perue
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ubi dixit tanta simul ad miratio mi¬
tratioq uiri incessit homĩes ut modo ux crederent illum eundem e̾e̾. Si¬
stumium qui auctor tam fede pacis fuisset mõ miẜarent: ꝙ uir talis etiã
p̃cipuũ apud hostes supplitium passurus etiam obiram direpte pacis. Cum
omnes laudib mõ prosequentes uirum insnĩam eius pedib irent: tentaq
paulisꝑ incessio est: ab ł liuio. & o melio tribunis pł. qui nec exsolui reli¬
gionem ppłm aiebant deditione sua nisi omnia sannitib qualia apud car¬
dium fuissent restituerentur neq se pro eo ꝙ spondendo pacem seruassent
ex̾titum ppli roͣ. penam ullam meritos ẽẽ neq ad extremũ cum sacro sancti
e̾ent. dedi hostib uiolariue possent

Expanded text:
quae ubi dixit, tanta simul admiratio miseratioque uiri incessit homines ut modo uix crederent illum eundem esse Sp. Postumium qui auctor tam foedae pacis fuisset, modo miserarentur quod uir talis etiam praecipuum apud hostes supplicium passurus esset ob iram diremptae pacis. cum omnes laudibus modo prosequentes uirum in sententiam eius pedibus irent, temptata paulisper intercessio est ab L. Liuio et Q. Maelio tribunis plebis, qui neque exsolui religione populum aiebant deditione sua, nisi omnia Samnitibus qualia apud Caudium fuissent restituerentur, neque se pro eo quod spondendo pacem seruassent exercitum populi Romani poenam ullam meritos esse, neque ad extremum, cum sacrosancti essent, dedi hostibus uiolariue posse.
Abbreviated transcription (Latin):
rebusq ne quicꝗͣ repetitis noui consules his o fabius & C plaucius iussu
ppłi bellum indixere. fabioq ea prouintia plauti hernici euenere. De bello¬

Expanded text:
rebusque nequiquam repetitis noui consules C. Fabius et C. Plautius iussu rebusque nequiquam repetitis noui consules C. Fabius et C. Plautius iussu populi bellum indixere; Fabioque ea prouincia, Plautio Hernici euenere. Gall
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq insequenti anno M pompilio
lanate. M Manlio consulib pͥmo silentio noctis ab tibure agmĩe infesto
pro fecti adurbem romam uenerunt. Terrorem repente ex sono excitat
bita res & nocturnus pauor p̃buit. ad hec multorum inscicia qui aut unde
hostes aduenissent: conclamatum tñ celeriter ad arma est. & porte statiõib
muriq p̃sidiis firmati. & ubi pͥma lux mediocrem maltitudinem añ menia
neq alium ꝗ̃ tiburtem hostem oñdit. deduab portis egressi cõsules utrĩq
atiem subeuntium iam muros agrediuntur: apparuitq occasione magis
ꝗͣ u̾tute fretos uenisse. adeo uix prunũ impetũ romanorum sustinu̾e. qum
iã bono fuisse romanis aduentum eorum constabat. oriententemq ia
seditionem interpres & plebem metu tam ꝓpinqui belli compressam Aliꝰ
aduentus hostium fuit: pximo bello agris terribilior qͣ urbi. populabundi
irquinienses fines romanos maxime qua exꝑte etruria adiacet ꝑagrau

Expanded text:
itaque insequenti anno M. Popilio Laenate Cn. Manlio consulibus primo silentio noctis ab Tibure agmine infesto profecti ad urbem Romam uenerunt. terrorem repente ex somno excitatis subita res et nocturnus pauor praebuit, ad hoc multorum inscitia, qui aut unde hostes aduenissent; conclamatum tamen celeriter ad arma est et portae stationibus murique praesidiis firmati. et ubi prima lux mediocrem multitudinem ante moenia neque alium quam Tiburtem hostem ostendit, duabus portis egressi consules utrimque aciem subeuntium iam muros adgrediuntur; apparuitque occasione magis quam uirtute fretos uenisse: adeo uix primum impetum Romanorum sustinuere. quin etiam bono fuisse Romanis aduentum eorum constabat orientemque iam seditionem inter patres et plebem metu tam propinqui belli compressam. alius aduentus hostium fuit proximo bello agris quam terribilior urbi: populabundi Tarquinienses fines Romanos, maxime qua ex parte Etruriam adiacent, peragrauere
Abbreviated transcription (Latin):
Id egre patie¬
t romanus miles multo egrius alter extribunis militũ Lutius furiꝰ fe
tum etate & ingenio tũ multitudinis ex incertissima sumẽtis aĩõs spe in¬
flatus. hic ꝑse iam milites incitatos insuꝑ instigabat. eleuãdo qua una po¬
terat ȩtate auctatem college uiuenib bella dat᷑a dictitas. & cũ corpõĩb iuge¬
& deflorescẽ aiõs cunctatorem ex acerimo bellatore factum qui aduenies ca¬
stra urbesq pͥmo impetu capere sit solitus eum residere intra uallum terẽ
tẽpus quid accessurum sius decessurum ue hostium uirib sperantem: quã
asionem. quod tempus quem in sidiis instruentem locum: figere ac toi¬
pere senis consilia sed camillo tũ uite satis tum glie ẽẽ. quid attinẽ cum
mortali corpõe uno ciuitatis quem ĩ mortalem e̾e deceat pati consenesce̾ uires:
sermonib tota inse adu̾terat castra & cum om̃ib locis posceretꝰ pugna
sustinere inquit Mfu̾ri non possumus impetum militũ & hostis cuiꝰ animꝰ

Expanded text:
id aegre patiebatur Romanus miles, multo aegrius alter ex tribunis militum, L. Furius , ferox cum aetate et ingenio, tum multitudinis ex incertissimo sumentis animos spe inflatus. hic per se iam milites incitatos insuper instigabat eleuando, qua una poterat, aetate auctoritatem collegae, iuuenibus bella data dictitans et cum corporibus uiget deflorescere animos; cunctatorem ex acerrimo bellatore factum et, qui adueniens castra urbesque primo impetu rapere sit solitus, eum residem intra uallum tempus terere, quid accessurum suis decessurumue hostium uiribus sperantem? quam occasionem, quod tempus, quem insidiis instruentem locum? frigere ac torpere senis consilia. sed Camillo cum uitae satis tum gloriae esse; quid attinere cum mortali corpore uno ciuitatis quam immortalem esse deceat pati consenescere uires? his sermonibus tota in se auerterat castra; et cum omnibus locis posceretur pugna, 'sustinere' inquit, ' M. Furi , non possumus impetum militum, et hostis, cuius animos
Abbreviated transcription (Latin):
solutione Inclinatis semel inconcordiam aĩs nomi cõsules fenebrẽ qͦ rem
que destinare in aios quoq uidebat᷑ leuare agressi solutionem aliem eris
publicam curam uerterũt quiq uiris creatis quos mensarios ab disp¬
satione pecunie appellarunt meriti equitate curaq sunt ut ꝑomniũ an-¬
nalium monumenta celebres noĩbus ee̾nͣt fuere autem Cduellius .P. De¬
cus mus. M papirius quintus publius. &T Emilius quirem difficillimam
tractatu & plerumq ꝑti utriq semper certe alteri grauẽ cum alia mode¬
ratione tum impendio magis publico quam iactura sustinuerũt. t arda em̃
noiã & impeditiora mertia debitorum ꝗ̃ facultatib aut erarium mẽsis
um ere inforo positis dissoluit ut ppło pͥus caueretur aut estimatio e
rerum p̃ciis liberauit. uit non modo sine iniuria sed etiam sine querimoĩa
ꝑtis utriusq exhausta uis ingens exis aliem sit

Expanded text:
lus . inclinatis semel in concordiam animis noui consules fenebrem quoque rem, quae distinere una animos uidebatur, leuare adgressi solutionem alieni aeris in publicam curam uerterunt quinqueuiris creatis quos mensarios ab dispensatione pecuniae appellarunt. meriti aequitate curaque sunt, ut per omnium annalium monumenta celebres nominibus essent; fuere autem C. Duillius P. Decius Mus M. Papirius Q. Publilius et T. Aemilius . qui rem difficillimam tractatu et plerumque parti utrique, semper certe alteri grauem cum alia moderatione tum impendio magis publico quam iactura sustinuerunt. tarda enim nomina et impeditiora inertia debitorum quam facultatibus aut aerarium mensis cum aere in foro positis dissoluit, ut populo prius caueretur, aut aestimatio aequis rerum pretiis liberauit, ut non modo sine iniuria sed etiam sine querimoniis partis utriusque exhausta uis ingens aeris alieni sit
Abbreviated transcription (Latin):
circũ uestimim & fallerum agrum deduterentur. una ad hostium liris flu¬
iiii que menturne appellata. altera insaltu uestino falernum contigente
agrum ubi sinope dicitur greca urbs fuisse Sinuessa deinde abcolonis romãis
appellata tribunis plebis negotium datum est ut plebiscito iuberet᷑: p Sem¬
pronius pretor triĩuiros in ea loca. colonis deducendis creare. Nec quia noĩa
darent fatile inueniebant. quia instationem se ꝓpe ꝑpetuam infeste re¬
gionis. non in agros mitti rebantur.

Expanded text:
circa Uescinum et Falernum agrum deducerentur, una ad ostium Liris flucirca Uescinum et Falernum agrum deducerentur, una ad ostium Liris fluuii, quae Minturnae appellata, altera in saltu Uescino, Falernum contingente agrum, ubi Sinope dicitur Graeca urbs fuisse, Sinuessa deinde ab colonis Romanis appellata. tribunis plebis negotium datum est, ut plebei scito iuberetur P. Sempronius praetor triumuiros in ea loca colonis deducendis creare; nec qui nomina darent facile inueniebantur, quia in stationem se prope perpetuam infestae regionis, non in agros mitti rebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Magnum ea ppłatio campani agri tumultum
rome p̃buerat: & ꝑ cos forte dies exetruria allatum erat post deductum
inde Uolũnianum exritum etruriam concitatam inarma & gelliũ egna¬
um saninitiuia ducera & umbros ad defectionem uocari & gallos pre
ingenti sollicitari. hiis nuntiis senatus conterritus iustitium indici dele¬
ctumq omnis gn̾is hominũ haberi iussit nec ingenui modo aut iuniões
sacramento ad acti sed serorum etiam cohortes facte. libertiniq tentu¬
riati: & defendende urbis consilia agitabant᷑. Sumeq rertum pretor p Sein¬
pronius preerat. Cęterum ꝑte cure exonerarunt senatum. L uolunnii cõ¬
sulis Littere quib cesos fusosq ppłatores campanie cognitum est. Itaq & suppli-¬
cationes ob rem bene gestam consulis nomine decernunt. iustitium remitti¬
ur quod fuerat ꝑdies xuiii. supplicatioq perlecta fuit. Tum dep̃sidio¬
nis depopulate abs amnitib agitari ceptum. Itaq placuit ut due colonie

Expanded text:
magnum ea populatio Campani agri tumultum Romae praebuerat; et per eos forte dies ex Etruria allatum erat post deductum inde Uolumnianum exercitum Etruriam concitam in arma et Gellium Egnatium, Samnitium ducem, et Umbros ad defectionem uocari et Gallos pretio ingenti sollicitari. his nuntiis senatus conterritus iustitium indici, dilectum omnis generis hominum haberi iussit. nec ingenui modo aut iuniores sacramento adacti sunt sed seniorum etiam cohortes factae libertinique centuriati; et defendendae urbis consilia agitabantur summaeque rerum praetor P. Sempronius praeerat. ceterum parte curae exonerarunt senatum L. Uolumni consulis litterae, quibus caesos fusosque populatores Campaniae cognitum est. itaque et supplicationes ob rem bene gestam consulis nomine decernunt et iustitium remittitur quod fuerat dies duodeuiginti; supplicatioque perlaeta fuit. tum de praesidio regionis depopulatae ab Samnitibus agitari coeptum; itaque placuit ut duae coloniae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul delubris amouissent incensos ea rabie impetus tusculum talit obirã
ꝓ deserto coi cõcilio latinorum non insotietatem modo romanã sed n
uitatem se dedissent. patentibus portis cum impuiso incidissent primo c la¬
more oppidum preter arcem captum ẽ. & in arcem oppidani refugere cũ
conuigib ac liberis nuntiosq romam qui certiores desuo casu senati
rent misere.

Expanded text:
procul delubris amouissent. incensos ea rabie impetus Tusculum tulit ob iram, procul delubris amouissent. incensos ea rabie impetus Tusculum tulit ob iram, quod deserto communi concilio Latinorum non in societatem modo Romanam sed etiam in ciuitatem se dedissent. patentibus portis cum improuiso incidissent, primo clamore oppidum praeter arcem captum est. in arcem oppidani refugere cum coniugibus ac liberis nuntiosque Romam, qui certiorem de suo casu senatum facerent, misere.
Abbreviated transcription (Latin):
Seditio tum inter antiates latinosq cohor¬
ta. Cum antiates uicti bellis subactiq bello in quo & nati erant & consenu¬
erant deditionẽ spectarent latinos ex duitina pace noua defectio recentibus
ad huc aĩs ferociores adpseuerandum in bello faceret. Finis certamis fuit po¬
stqͣ utrisq apparuit nihil ꝑalteros stare quo minus incepta psequerentur
atini ꝓfecti a societate pacis ut rebantur in honeste se uindicauerũt.
tes in comodis arbitͥs salutarium consiliorum remotis urbem agrosq ro¬
manis dederunt. Ira & rabies latinorum quia nec romanos bello ledere
iec uolscos in armis retinere potuerunt eo erupit ut satricum urbe
receptaculum pͥmum eis adu̾se pugne fuerat igni concremarent. Nec tectũ
eis suꝑfuit urbis: cum pariter faces sacris profansq inicerent ꝗͣ matris ma¬
ute templum. Iude eos nec sua religio nec uerecundia deum argiuss
citur. sed uox horrenda templo edita cum tristib minis ni nefandos ignes

Expanded text:
seditio tum inter Antiates Latinosque coorta, cum Antiates uicti malis subactique bello in quo et nati erant et consenuerant deditionem spectarent, Latinos ex diutina pace noua defectio recentibus adhuc animis ferociores ad perseuerandum in bello faceret. finis certaminis fuit postquam utrisque apparuit nihil per alteros stare quo minus incepta persequerentur. Latini profecti, ab societate pacis, ut rebantur, inhonestae sese uindicauerunt; Antiates incommodis arbitris salutarium consiliorum remotis urbem agrosque Romanis dedunt. ira et rabies Latinorum, quia nec Romanos bello laedere nec Uolscos in armis retinere potuerant, eo erupit ut Satricum urbem, quae receptaculum primum eis aduersae pugnae fuerat, igni concremarent. nec aliud tectum eius superfuit urbis, cum faces pariter sacris profanisque inicerent, quam Matris Matutae templum; inde eos nec sua religio nec uerecundia deum arcuisse dicitur sed uox horrenda edita templo cum tristibus minis ni nefandos ignes
Abbreviated transcription (Latin):
Cum bellum utrimq summa ope pararẽtur: uertiq in eo res uideret᷑ utri
prius arma inferent occupat tullus in agrum sabinum transire. Pugna
atrox ad siluam malitiosam fuit ubi & peditum quidem robore ceterum
equitatu aucto nuper plurimum romana aties ualuit. Ab equitibus repẽte
uectis turbati sunt ordines sabinorum nec illis deinde constare ne
fuga explicari sine magna cede potuit

Expanded text:
cum bellum utrimque summa ope pararent uertique in eo res uideretur utri prius arma inferrent, occupat Tullus in agrum Sabinum transire. pugna atrox ad siluam Malitiosam fuit, ubi et peditum quidem robore, ceterum equitatu aucto nuper plurimum Romana acies ualuit. ab equitibus repente inuectis turbati ordines sunt Sabinorum, nec pugna deinde illis constare nec fuga explicari sine magna caede potuit
Abbreviated transcription (Latin):
Carpento certe id quod satis constat. in forum inuecta: nec
reuerita cetum uirorum euocauit uirum e curia: regemq prima appellauit
A quo facessere uissa ex tanto tumultu: cum se domum reciperet. peruenissetq
d summum cyprium uicum: ubi dianium nuper fuit. flectere carpenti¬
indexteram auguriam iussit: ut incollem exquilianum eueretar. Restitit
pauidus atq in hibuit frenos is qui uimenta agebat: iacentemq dñc seruiũ
ucidatum ostendit. fedum in humanumq inde traditur scelus monum
locus est. quem sceleratum uicum uocant quo omnes agitantibus furiis soro¬
ris ac uiri tulia per patris corpus carpentum egisse fertur. partemq sangͥnis
tedis paterne cruento uehiculo contaminata ipsa sparsaq tullisse ad per¬
tes suos uiriq sui: quibus iratis malo regni principio similes propediem ex¬
itus sequerentur

Expanded text:
carpento certe, id quod satis constat, in forum inuecta nec reuerita coetum uirorum euocauit uirum e curia regemque prima appellauit. a quo facessere iussa ex tanto tumultu cum se domum reciperet peruenissetque ad summum Cyprium uicum, ubi Dianium nuper fuit, flectenti carpentum dextra in Urbium cliuum ut in collem Esquiliarum eueheretur, restitit pauidus atque inhibuit frenos is qui iumenta agebat iacentemque dominae Seruium trucidatum ostendit. foedum inhumanumque inde traditur scelus monumentoque locus est—Sceleratum uicum uocant—quo amens, agitantibus furiis sororis ac uiri, Tullia per patris corpus carpentum egisse fertur, partemque sanguinis ac caedis paternae cruento uehiculo, contaminata ipsa respersaque, tulisse ad penates suos uirique sui, quibus iratis malo regni principio similes propediem exitus sequerentur
Abbreviated transcription (Latin):
Mecua
nocte malgidum ꝑueniunt: ut sensere se iam ꝓpe hostes ẽẽ signa constitutunt
n dictator ꝗͣtum nocte prospici poterat: equo circuuectus contemplatusq
tractus castrorum queq forma e̾et: tribunis militum imꝑauit: ut sartinas in
unum conici uibeant militem cum armis ualloq redire inordines suos facta¬
unt que imꝑauit. cum quo fuerant ordine inuia ex̾citum omnẽ longo
mine circumdat hostium castris. & ubi signum datum sit. clamorem omnes
tollere iubet: clamore sublato ante se quemq ducere fossam &iacẽ uallum
edicto imꝑio signum secutum ẽ. iussa miles exequit᷑. clamor omnes cirtũsonat
suꝑat inde castra hostium & incastra consulis uenit: alibi pauorem alibi gaudus

Expanded text:
media nocte in Algidum perueniunt et ut sensere se iam prope hostes esse, signa constituunt. ibi dictator quantum nocte prospici poterat equo circumuectus contemplatusque qui tractus castrorum quaeque forma esset, tribunis militum imperauit ut sarcinas in unum conici iubeant, militem cum armis ualloque redire in ordines suos. facta quae imperauit. tum quo fuerant ordine in uia, exercitum omnem longo agmine circumdat hostium castris et ubi signum datum sit clamorem omnes tollere iubet; clamore sublato ante se quemque ducere fossam et iacere uallum. edito imperio, signum secutum est. iussa miles exsequitur; clamor hostes circumsonat. superat inde castra hostium et in castra consulis uenit; alibi pauorem, alibi gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq cum exsenatus consulto consules magistratu
se abdicassent interrex Creatur M furius Camillus qui p. cornelium Scipionẽ
deinde Lualerium potitum interregem prodidit. Abeo creati sex tribum
litum consulari potãte ut etiam si cui eorum ĩ comoda ualitudo fuisset copia
seruilius sulpituis M ManuliusLfurius medulimis septuno Agrippa furius
C. Emilius iterum Ex bis.L lucretio & C fiilio Uulsinensis pron̾intia eueĩt
alpinates Agrippe fario & seruilio sulpitio. prius cum uulscinensib pugi
est Bellum nũo hostium ingens certamine haud sane asperum fuit fũsa
concursu pͥma aties infugam octo milia armatorum ab equitib interclusa
positis armis indeditionem uenerunt. Euis belli fama effecit ne se pugne
comicterẽt Salpinates menibus armati se tuebant. Romani p̃das passim &
ex salpinati agro A uulscinensi nullo iam uim arcente egerunt donec uulsci¬
nensibus fessis bello ea conditione ut res ppłi romani redderent. stipenduiq

Expanded text:
itaque cum ex senatus consulto consules magistratu se abdicassent, interrex creatur M. Furius Camillus , qui P. Cornelium Scipionem , is deinde L. Ualerium Potitum interregem prodidit. ab eo creati sex tribuni militum consulari potestate ut etiamsi cui eorum incommoda ualetudo fuisset, copia Ser. Sulpicius M. Aemilius L. Furius Medullinus septimum Agrippa Furius C. Aemilius iterum. ex his L. Lucretio et C. Aemilio Uolsinienses prouincia euenit, Sappinates Agrippae Furio et Ser. Sulpicio . prius cum Uolsiniensibus pugnatum est. bellum numero hostium ingens, certamine haud sane asperum fuit. fusa concursu primo acies; in fuga milia octo armatorum ab equitibus interclusa positis armis in deditionem uenerunt. eius belli fama effecit ne se pugnae committerent Sappinates; moenibus armati se tutabantur. Romani praedas passim et ex Sappinati agro et ex Uolsiniensi, nullo eam uim arcente, egerunt; donec Uolsiniensibus fessis bello, ea condicione ut res populo Romano redderent stipendiumque
Abbreviated transcription (Latin):
n agnien decraxit frenos equis atq ira concitatos calcarib ꝑmisit u
sustinere eos nulla ius posset ꝑarma ꝑuiros stragem dedere secutus pedes
impetum equitum turbatis hostib incullit signa xx milia hostiũ cesa ea
die tracduntur. Auctores habeo bis cum hoste signa collata dictatore.
bis rem egregie gestam. apud antiquissimos scͥptores una hec pugna ĩuenit᷑
inquibusdam annalib tota res pretermissa est. Magister equitũ ut extata
de multis potitus spoliis congesta ingentem aceruum hostilia arma si
igne concremauit seu uotum id deorum cupiam fuit seu credere libet fabiõ
eo factum ne sue głie fructum dictator caꝑet: nomemq ibi sc̾bẽt
aut spolia int̾umpho ferret.

Expanded text:
stium agmen, detraxit frenos equis atque ita concitatos calcaribus permisit ut stium agmen, detraxit frenos equis atque ita concitatos calcaribus permisit ut sustinere eos nulla uis posset; per arma, per uiros late stragem dedere; secutus pedes impetum equitum turbatis hostibus intulit signa. uiginti milia hostium caesa eo die traduntur. auctores habeo bis cum hoste signa conlata dictatore absente, bis rem egregie gestam; apud antiquissimos scriptores una haec pugna inuenitur; in quibusdam annalibus tota res praetermissa est. magister equitum ut ex tanta caede multis potitus spoliis congesta in ingentem aceruum hostilia arma subdito igne concremauit, seu uotum id deorum cuipiam fuit seu credere libet Fabio auctori eo factum ne suae gloriae fructum dictator caperet nomenque ibi scriberet aut spolia in triumpho ferret.
Abbreviated transcription (Latin):
In sannium ĩ certis
itum auspitiis est. cuiꝰ rei uitium non in belli euentum qđ ꝓspere gestum
ẽẽt sed in rabiem atq iras imꝑatorum u̾tit. Nanq papirius. dictator
lario monitus cum ad auspitium repetendum romam proficisceret᷑. magrõ
equitum denuntiauit/ ut sese loco teneret. neue absente cum hoste manũ
nferret. Fabius cum post profectionem dictatoris per exploratores comi
ꝑinde omnia soluta ap̃ hostes ac si nemo romanus insannio eeͬt iseu ferox
adolescens indignitate accensus ꝙ omnia indictatore uiderẽt᷑ repositat̾ẽ
u occasione bene gerende rei inductus extitu instructo paratoq profed
adumbrium ita uocant lucanis atie cum sannitib conflixit. Ea fortuna
pugne fuit ut mhil relictam sit. qđ si affuisset dictator res melius geri
tuerit non duxx militi non miles duci defuit. eques etiam auctoreL co¬
nio tribuno militum qui aliquotiens impetu capto prumꝑe non poterat ho¬

Expanded text:
in Samnium incertis itum auspiciis est; cuius rei uitium non in belli euentum, quod prospere gestum est, sed in rabiem atque iras imperatorum uertit. namque Papirius dictator a pullario monitus cum ad auspicium repetendum Romam proficisceretur, magistro equitum denuntiauit ut sese loco teneret neu absente se cum hoste manum consereret. Q. Fabius cum post profectionem dictatoris per exploratores comperisset perinde omnia soluta apud hostes ac si nemo Romanus in Samnio esset, seu ferox adulescens indignitate accensus quod omnia in dictatore uiderentur reposita esse seu occasione bene gerendae rei inductus, exercitu instructo paratoque profectus ad Imbrinium—ita uocant locum—acie cum Samnitibus conflixit. ea fortuna pugnae fuit ut nihil relictum sit quo, si adfuisset dictator, res melius geri potuerit; non dux militi, non miles duci defuit. eques etiam auctore L. Cominio tribuno militum, qui aliquotiens impetu capto perrumpere non poterat ho
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum adu̾sus tiburtẽ hostem
duce consule contenta res publica eẽ̾t gallicus tumultus dictatorẽ crears
coegit creatus quintus seruilius hala. T ꝯuintiũ magrum equitũ dixit &
exanctoritate patrum. si ꝓspere id bellum euenisset ludos magnos uouit.
ctator ad cõtinedos ꝓpo bello tiburtes consulari ex̾citu uisso manẽ omnes iu¬
mores nullo detractante militiam sacramẽto adegit pugnatum haud
l porta colma ẽ. totius uirib urbis inconspectu parentũ coniugũq ac
berorum que magna etiam absentib hortamẽta aĩ tum subiecta ocał
simul uerecũdia misericordiaq militem accendebãt. Magna utrĩq edita
le adũtitur tandem aties gallorum. fuga tibur sicuti arcem belli galli
petunt. palati aconsule petilio hrnid protul tibure excepti Egressis ad opẽ
ferendam tiburtib simul cam his intra portas cõpellunt᷑. egregie tũ ab
tatore tum a cosule gesta res est. Et cõsul alter fabius pluis pͥmum

Expanded text:
et, cum aduersus Tiburtem hostem duce consule contenta res publica esset, Gallicus tumultus dictatorem creari coegit. creatus Q. Seruilius Ahala T. Quinctium magistrum equitum dixit et ex auctoritate patrum, si prospere id bellum euenisset, ludos magnos uouit. dictator ad continendos proprio bello Tiburtes consulari exercitu iusso manere, omnes iuniores nullo detractante militiam sacramento adegit. pugnatum haud procul porta Collina est totius uiribus urbis in conspectu parentum coniugumque ac liberorum; quae magna etiam absentibus hortamenta animi tum subiecta oculis simul uerecundia misericordiaque militem accendebant. magna utrimque edita caede auertitur tandem acies Gallorum. fuga Tibur sicut arcem belli Gallici petunt; palati a consule Poetelio haud procul Tibure excepti, egressis ad opem ferendam Tiburtibus, simul cum iis intra portas compelluntur. egregie cum ab dictatore tum ab consule res gesta est. et consul alter Fabius proeliis primum
Abbreviated transcription (Latin):
Tribun plebis comunis ordinũ
ip̃i cederent consiliũ spẽ pͥma meliuis fuisse ꝗͣ usu appiturum. Unde e
eam pecuniã cõfic posse insi tributo indicto: ex alieno igit᷑ alis largitaros. neq
etiam si ceteri ferant passuros eos quibus iam emerita stipendia ee̾nt. meliõe
contione alios militare ꝗ̃ ip̃i militassent: & eosdem in sua stipendia impẽsas¬
fecisset & in aliorum facere. his uocib mouerent ꝑtem plebis. ꝑ ostremo in¬
licto iam tributo edixerũt etiam tribum auxilio se futuros. si quis mi
stipendium tributum non contulisset. Patres bene ceptã rem perseueranter tu¬
eri conferre ip̃i pͥmũ. & quia nondum argentum signatũ erat es graue plau¬
tris quidam ad erarũ conuehentes spetiosam etiam collationẽ fatiebat
senatus suma fide ex censa cõtalisset pͥmores plebis nobilium amici ex cõpoĩto
cõferre incipuĩt quos cum & aprib collaudari & amilitari etate tanꝗ̃ bonos ci¬

Expanded text:
tribuni plebis, communis ordinum quam ipsi crederent. consilium specie prima melius fuisse quam usu appariturum. unde enim eam pecuniam confici posse nisi tributo populo indicto? ex alieno igitur aliis largitos. neque id etiamsi ceteri ferant passuros eos, quibus iam emerita stipendia essent, meliore condicione alios militare quam ipsi militassent, et eosdem in sua stipendia impefecisse et in aliorum facere. his uocibus mouerunt partem plebis; postremo, indicto iam tributo, edixerunt etiam tribuni auxilio se futuros si quis in militare stipendium tributum non contulisset. patres bene coeptam rem perseueranter tueri; conferre ipsi primi; et quia nondum argentum signatum erat, aes graue plaustris quidam ad aerarium conuehentes speciosam etiam conlationem faciebant. cum senatus summa fide ex censu contulisset, primores plebis, nobilium amici, ex composito conferre incipiunt. quos cum et a patribus conlaudari et a militari aetate tamquam bonos ci
Abbreviated transcription (Latin):
expectare dum stantes uos fugiant. Inferenda sunt signa & uadendum
in hostem. His ad hortationibus iterum cohortati petunt loco pͥmos mani¬
pulos gallorum cuneis. deinde in medium agine prumpũt. Inde barbari dis¬
sipati. quib nec certa impia nec duces ee̾nt u̾tunt impetũ in suos. fusiq
pcampos & p̃ter castra etiam sua fuga p̃lati. qđ editissimũ inter equales
tumulos occurrebat oculis arcem albam petunt

Expanded text:
exspectare dum stantes uos fugiant; inferenda sunt signa et uadendum exspectare dum stantes uos fugiant; inferenda sunt signa et uadendum in hostem.' his adhortationibus iterum coorti pellunt loco primos manipulos Gallorum; cuneis deinde in medium agmen perrumpunt. inde barbari dissipati, quibus nec certa imperia nec duces essent, uertunt impetum in suos; fusique per campos et praeter castra etiam sua fuga praelati, quod editissimum inter aequales tumulos occurrebat oculis, arcem Albanam petunt
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipiti turba obtriti plures ꝗͣ ferro necati. Nec dum certa romãis uicto¬
ria erat alia incampum digressis suꝑaret erat moles. Namq multi¬
tudo gallorũ sensum omnẽ talis dampni exsuꝑans uelut noua rursus.
ex oriente atie. in tegrum militem adu̾sus iuctorem hostem ciebat stetitq sup¬
presso impetu romanus & quia iterum fessis subeunda dimicatio erat & ꝗa
onsul dum inter pͥmores in cautus agitat. leuo humero machaera ꝓpe tr
cessaret parumꝑ exatie. Iamq omissa cunctando uictoria erat cum consul
uulnere aligato reuectus aligato reuectus ad pͥma signa quid stas: miles
nquit non cum latino sabinoq hoste res est: quem unctis armis sotiũ
hoste fatias: in belluas strinximus ferrũ. hauriendus aut dandus est san¬
guis. pepulistis a castris sup̃ma ualle precipites egistis stratis corporib ho¬
stium suꝑstatis. complete eadem strage campos quo montes replestis. nolite

Expanded text:
praecipiti turba obtriti plures quam ferro necati. necdum certa Romanis uictopraecipiti turba obtriti plures quam ferro necati. necdum certa Romanis uictoria erat; alia in campum degressis supererat moles. namque multitudo Gallorum, sensum omnem talis damni exsuperans, uelut noua rursus exoriente acie integrum militem aduersus uictorem hostem ciebat; stetitque suppresso impetu Romanus, et quia iterum fessis subeunda dimicatio erat et quod consul, dum inter primores incautus agitat, laeuo umero matari prope traiecto cesserat parumper ex acie. iamque omissa cunctando uictoria erat, cum consul uolnere alligato reuectus ad prima signa 'quid stas, miles?' inquit; 'non cum Latino Sabinoque hoste res est, quem uictum armis socium ex hoste facias; in beluas strinximus ferrum; hauriendus aut dandus est sanguis. propulistis a castris, supina ualle praecipites egistis, stratis corporibus hostium superstatis; complete eadem strage campos qua montes replestis. nolite
Abbreviated transcription (Latin):
& ingenii auidi ad pugnam cum procul uisis romanorum signis ut ex-¬
templo prelium initura explicuisset atiem postꝗ̃ neq in equum dimitti
igmen uidit & tum loci altitudine tum uallo etiã ingenti: roman
ꝑculsos pauore rata simul oportaniores ꝙ intenti. tum maxĩe eẽnt oꝑi
truci clamore aggredit. Ab romanis ne opus intermissum triarii erant
ui imminebant. & ab hastatis pn̾cipibusq qui promunitorib int
armatiq steterunt p̃lium mitum. preter uirtutẽ lotusq suꝑior adiuuit
ut pila omnia hasteq non tanꝗ̃ exequo missa uana qđ plerũq fit
aderent: sed omnia librata ponderib figerent᷑: oneratiq tellis gal
quib aut corpora transfixa aut pregrauata in herẽtib gerebat scata
cum cursu pene inadu̾sum subissent pͥmo incerti restitere. De inde
um ip̃a cunctatio & his aĩos minuisset. & auxisset hosti impulsi n
ruere alii super alios. stragemq interse cȩde ip̃a fediorẽ dare adeo

Expanded text:
 ingenii auidi ad pugnam cum procul uisis Romanorum signis ut extemplo proelium initura explicuisset aciem, postquam neque in aequum demitti agmen uidit et cum loci altitudine tum uallo etiam tegi Romanos, perculsos pauore rata, simul opportuniores quod intenti tum maxime operi essent, truci clamore adgreditur. ab Romanis nec opus intermissum— triarii erant, qui muniebant—et ab hastatis principibusque, qui pro munitoribus intenti armatique steterunt, proelium initum. praeter uirtutem locus quoque superior adiuuit, ut pila omnia hastaeque non tamquam ex aequo missa uana, quod plerumque fit, caderent sed omnia librata ponderibus figerentur; oneratique telis Galli, quibus aut corpora transfixa aut praegrauata inhaerentibus gerebant scuta, cum cursu paene in aduersum subissent, primo incerti restitere; dein, cum ipsa cunctatio et his animos minuisset et auxisset hosti, impulsi retro ruere alii super alios stragemque inter se caede ipsa foediorem dare; adeo
Abbreviated transcription (Latin):
nterim incastris furius consul cum pͥmo quietus obsidio¬
nem passus ee̾t in incautum hostem decumana porta erupit. & cum ꝑseꝗ
usset metu substinuit nequa exꝑte altera incastra uis fieret. furiuml¬
tum frater idem consulis erat. Longus extulit cursus. nec suos ille redeutes
per sequendi studio neq hostium ab tergo incursum uidit. Ita exclusus multis
epe frustra conatibus captis ut uiam sibi ad castra faceret acriter dimi
cecidit. Et consul nuntio circumuenti fratris conu̾sus ad pugnam dum se
ere magis ꝗͣ satis caute in mediam dimicationem infert uulnere accepi
egre circumstantibus ereptus & suorum aiõs turbauit. & ferociores hostes fecit
qui cede legati & consulis uulnere accensi nulla deinde ui sustinere potuere

Expanded text:
nterim in castris Furius consul, cum primo quietus obsidionem passus esset, in incautum hostem decumana porta erupit et, cum persequi posset, metu substitit ne qua ex parte altera in castra uis fieret. Furium legatum—frater idem consulis erat—longius extulit cursus; nec suos ille redeuntes persequendi studio neque hostium ab tergo incursum uidit. ita exclusus multis saepe frustra conatibus captis ut uiam sibi ad castra faceret, acriter dimicans cecidit. et consul nuntio circumuenti fratris conuersus ad pugnam, dum se ere magis quam satis caute in mediam dimicationem infert, uolnere accepto aegre ab circumstantibus ereptus et suorum animos turbauit et ferociores hostes fecit; qui caede legati et consulis uolnere accensi nulla deinde ui sustineri potuere
Abbreviated transcription (Latin):
Dictatori ac romanis ꝙ detractasset pugnam hostis animi
tessere Postero die iam militibus castra urbemq oppugnaturos frementib
ni copia pugne fu̾it. Utrinq aties interbina castra in medium campi procedũt
Ueiens multitudine habundans qui inter dimicationẽ castra romana aggrede¬
rent᷑ post montes circumisit. Trumopłorum ex̾citus ita stetit instructus
xtrum cornu ueientes sinistrum ifalisci tenerent medii fidenates ee̾nt dicta¬
tor dextero cornu adu̾sus faliscos. sinstro contra ueientem. Quintius capitolinꝯ
inculit signa ante mediam atiem cum equitatu magister equitum processit
parũꝑ fuit silentiũ & quies nec etruscis nisi cogerent᷑ pugnam inituris & dicta¬
e artem romanam spectante ut exanguribus simul aues rite admisse ei
ex composito tolleretur signum: quod simul ubi conspexit pͥmos cquites Cla¬
more sublato in hostem emisit. secuta peditum aties ingenti ui conflixit: nul

Expanded text:
dictatori ac Romanis, quod detractasset pugnam hostis, animi accessere; posteroque die iam militibus castra urbemque se oppugnaturos frementibus ni copia pugnae fiat, utrimque acies inter bina castra in medium campi procedunt. Ueiens multitudine abundans, qui inter dimicationem castra Romana adgrederentur post montes circummisit. trium populorum exercitus ita stetit instructus ut dextrum cornu Ueientes, sinistrum Falisci tenerent, medii Fidenates essent. dictator dextro cornu aduersus Faliscos, sinistro contra Ueientem Capitolinus Quinctius intulit signa; ante mediam aciem cum equitatu magister equitum processit. parumper silentium et quies fuit, nec Etruscis nisi cogerentur pugnam inituris et dictatore arcem Romanam respectante, ut ex <ea ab> auguribus, simul aues rite admisissent, ex composito tolleretur signum. quod simul ubi conspexit, primos equites clamore sublato in hostem emisit; secuta peditum acies ingenti ui conflixit. nulla
Abbreviated transcription (Latin):
pertotam italie longitudinem ab algibus ad fretum siculum fama nominis
sui implesset tamen cum moenibus bellum propulsare posset in atiem copias
duxit. secundum inde prelium latinis enee etiam ultimum opum mor
fuit. situs est quemcũq eum dici uis fasq est super numicum flumẽ iouẽ
indigetem appellant.

Expanded text:
per totam Italiae longitudinem ab Alpibus ad fretum Siculum fama nominis per totam Italiae longitudinem ab Alpibus ad fretum Siculum fama nominis sui implesset, tamen cum moenibus bellum propulsare posset in aciem copias eduxit. secundum inde proelium Latinis, Aeneae etiam ultimum operum mortalium fuit. situs est, quemcumque eum dici ius fasque est super Numicum flumen: Iouem indigetem appellant.
Abbreviated transcription (Latin):
Bello deinde aborigines troianiq simul petiti:. Turmis rex rutulorum cui pa¬
cta lauinia ante ad uentum enee fuerat prelatum sibi aduenam egre pa¬
tiens simul enee latinoq bellum intulerat. neutra aties leta exeo certamie
abut. uicti rutili uictores ab origines troianiq ducem latinum amissere. Inde
armis rutłiq diffisi rebus ad florentes opes etruschorum mezentiumc
initio minime letus noue origine urbis. & tum nimio plusꝗ̃ satis tutum eẽt
ccolis: rem troianam crescere ratus autl grauatim sotia arma rutilis iux
Eneas. ad uersus tanti belli terrorem ut animos ab originum sibi conciliaret: nec
subeodem uire solum sed etiam nomine omnes ee̾nt latinos utramq gentẽ
appellauit. nec ab inde aborigines troianis studio ac fide erga regem eneã
cessere: fretusq his animis coalescentium indies magis duorum p̾ogulorum
neas: ꝗ̃ꝗͣ tanta opibus etruria erat ut iam non terras solum sed mare

Expanded text:
bello deinde Aborigines Troianique simul petiti. Turnus rex Rutulorum, cui pacta Lauinia ante aduentum Aeneae fuerat, praelatum sibi aduenam aegre patiens simul Aeneae Latinoque bellum intulerat. neutra acies laeta ex eo certamine abiit: uicti Rutuli: uictores Aborigines Troianique ducem Latinum amisere. inde Turnus Rutulique diffisi rebus ad florentes opes Etruscorum Mezentiumquinitio minime laetus nouae origine urbis et tum nimio plus quam satis tutum esset accolis rem Troianam crescere ratus, haud grauatim socia arma Rutulis iunxit. Aeneas aduersus tanti belli terrorem ut animos Aboriginum sibi conciliaret nec sub eodem iure solum sed etiam nomine omnes essent, Latinos utramque gentem appellauit; nec deinde Aborigines Troianis studio ac fide erga regem Aeneam cessere. fretusque his animis coalescentium in dies magis duorum populorum Aeneas, quamquam tanta opibus Etruria erat ut iam non terras solum sed mare etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Haud difficulter per suasum latinis ꝗͣ ꝗ̃ ineo fedece suꝑior roma¬
na res erat. Cȩterum & capita nominis latini stare ac sentire cum rege
uidebantur. Et turnus sui cuiq ꝑiculi si adu̾satus eẽt recens erat doce
ta renouatum foedus indictumq uinioribus Latinorum. ut ex foedere die
certa ad lucum ferentine armati frequentes adessent: qui ubi ad edictũ¬
gis romatii ex omnibus ppłis conuenere ne ducem suum ne ue secretu
imꝑium propriaue signa haberent miscuit manipalos exlatinis romanisq
ut exbinos singulos faceret binosq ex singulis Ita geminatis manipulis
centurionesq imposuit: nec ut in uistus in pace rex ita dux belli paruus
fuit. Quin ea arte equasset supiores reges indegeneratum aliis: huic ꝙͦ¬

Expanded text:
haud difficulter persuasum Latinis, quamquam in eo foedere superior Romana res erat; ceterum et capita nominis Latini stare ac sentire cum rege uidebant, et Turnus sui cuique periculi, si aduersatus esset, recens erat documentum. ita renouatum foedus, indictumque iunioribus Latinorum ut ex foedere die certa ad lucum Ferentinae armati frequentes adessent. qui ubi ad edictum Romani regis ex omnibus populis conuenere, ne ducem suum neue secretum imperium propriaue signa haberent, miscuit manipulos ex Latinis Romanisque ut ex binis singulos faceret binosque ex singulis; ita geminatis manipulis centuriones imposuit. nec ut iniustus in pace rex, ita dux belli prauus fuit; quin ea arte aequasset superiores reges ni degeneratum in aliis huic