comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& c&erorũ animos reficerae. ⁊ illi facili epericulo criperent.
Sed ubi tarquinꝰ crassũ nominauit hominẽ nobilẽ. maxumis
diuitus suma potentia. alurẽ incredibilẽ rati. pars. tã¬
&siuerũ existumabant. lass intali qr tepore. tantauis
hominis magis leni unda quã exagitanda uidebat. pleriq
crasso ex negotus priuatis obnoxii. conclamant uidico

Expanded text:
 ceterorum animos reficeret et illi facilius e periculo eriperentur. sed ubi Tarquinius Crassum nominavit, hominem nobilem, maxumis divitiis, summa potentia, alii rem incredibilem rati, pars tametsi verum existumabant tamen quia in tali tempore tanta vis hominis magis leniunda quam exagitanda videbatur, plerique Crasso ex negotiis privatis obnoxii, conclamant indic
Abbreviated transcription (Latin):
parit̃ cũ filus. hered ẽ institiut ꝓ. ipsepaucos pꝰ annos. morbo
atq & ate confectꝰ. cũ sibi finẽ uitȩ adeẽ uit elligera:
corã amicis & cognatis. itẽq ad herbale ae hiempsale fili is.
dicit᷑ huicemodi ũba c̃iugustha habuissae MParuũ cgo iugustha¬
teamisso patre. sine spe. sine opib. inmeũ regnũ accepi.

Expanded text:
pariter cum filiis heredem instituit. Sed ipse paucos post annos morbo atque aetate confectus cum sibi finem vitae adesse intellegeret, coram amicis et cognatis itemque Adherbale et Hiempsale filiis dicitur huiusce modi verba cum Iugurtha habuisse: "Paruum ego te, Iugurtha, amisso patre, sine spe, sine opibus in meum regnum accepi
Abbreviated transcription (Latin):
infestissimã nonini romano ad bellũ arcessunt. Pirx
hostiũ cũ exercitu supra caput ist Uoscunctanuniaiam
nunc: & dubitatis quid intra menia adp̃hensis hostibus
faciatis. nuserer mini censeo. deliquere homines adoles¬
centuli ꝑ ambitionem. atq &iã armatos dimictatis:

Expanded text:
infestissumam nomini Romano ad bellum arcessunt, dux hostium cum exercitu supra caput est; vos cunctamini etiam nunc et dubitatis, quid intra moenia deprensis hostibus faciatis? misereamini censeo — deliquere homines adulescentuli per ambitionem — atque etiam armatos dimittatis:
Abbreviated transcription (Latin):
infetonegotio p̃quã noxaderat ĩicastra ceteratureũtic᷑: shpitur
postero die priusꝗ ad oppugnandũ egred er&ur. iquitatũ mẽm in

Expanded text:
infecto negotio, postquam nox aderat, in castra cum exercitu revertitur. Igitur postero die, prius quam ad oppugnandum egrederetur, equitatum omnem in
Abbreviated transcription (Latin):
causa conscriꝑserat infronte. post eas caeerũ exercitũ ũisub¬
sidiis locat Ipse equo circũ ens. unũ quẽq nomunans.
appellabat. hortatꝰ. rogat. ut meminerint se contra latro¬
nes mermes ꝓpatria. ꝓliberis: paris. atq focis sus certare¬
ipsos factaq: eorꝰ fortia nouerat: tac̃memorindo: militũ
aninios accendebat : Ded ubi om̃ib reb exploratis. pareiꝰ
tuba signũ dat. cohortes paulati incedere uuba: Idẽ fucit
hostiu exercit: Ibst quã couentũ ÷ unde ferentalus p̃liũ
conmuti possicẽ maxumo damorecũ infestis signis concur¬
runt : Iila omittunt. gladus resgerit: uaerani pristinȩ

Expanded text:
causa conscripserat, in fronte, post eas ceterum exercitum in subsidiis locat. ipse equo circumiens unum quemque nominans appellat, hortatur, rogat, ut meminerint se contra latrones inermis pro patria, pro liberis, pro aris atque focis suis certare fuerat, plerosque ipsos factaque eorum fortia noverat: ea conmemorando militum animos accendebat. Sed ubi omnibus rebus exploratis Petreius tuba signum dat, cohortis paulatim incedere iubet; idem f exercitus. postquam eo ventum est, unde a ferentariis proelium conmitti posset, maxumo clamore cum infestis signis concurrunt; pila omittunt, gladiis res geritur. veterani pristin
Abbreviated transcription (Latin):
ubenl ã. si hostes adeẽnt. uallo atq: fossa mumnirẽ: Sigilias
crebras ponere. acas ipsecũ ligatis circũue. Ite magine¬
in prinis modo. modo inpostremis. sepemmedio adce nus

Expanded text:
uxta ac si hostes adessent vallo atque fossa munire, vigilias crebras ponere et eas ipse cum lin primis modo, modo in postremis, saepe in medio ades
Abbreviated transcription (Latin):
iuuardib: omi amatura st̃ uctoria p̃da laus q̃ si dubia
aut ꝓculẽẽn: tamĩ om̃is bonos reip. subuenire decebat

Expanded text:
iuuantibus omnia matura sunt: victoria, praeda, laus. Quae si dubia aut procul essent, tamen omnis bonos rei publicae subvenire decebat
Abbreviated transcription (Latin):
magistrat pcẽnt : Suib res ꝓmataciuitas.: atq: inumutota urb
facieserat. Ex suma laici ratq lasciuia quȩ diuturuaquies
pepererat. repente om̃is triticia inuosit : festin are. trepidare

Expanded text:
atus praeessent. Quis rebus permota civitas atque inmutata urbis facies erat. ex summa laetitia atque lascivia, quae diuturna quies pepererat, repente omnis tristitia invasit: festinare, trepidare
Abbreviated transcription (Latin):
fricq̃ pfest paucis dieb uticã ad uehit̃: Exercitꝰ ei tra¬
dit᷑ ap tiilio legato. Nã m& ellus conspectũ marii
fugerat. neuider& ea quȩ audita aninꝰ tolerare neqͥuenit:
đ consul exploeis legionib cohostibq auxiliariis. in
agrũ feiblẽ ip̃da onustũ ꝓsiciscit᷑: Om̃ia ibi capta
militib donat: Dem : castella & oppida. natura & iuris
parũ munita: agg̃hit:: Prelia multa caerũ alialeuia
ulins locis facere : IeTerĩ noui mulites s̃ ine m&ũ pugiȩ ud¬
ct i aidere fugientis capi. aut oecidi fostis simũ quẽq
ditis simũ armis libiatẽ pacricã parentesq: & om̃ia aliqtis¬

Expanded text:
fricam profectus paucis diebus Vticam aduehitur. Exercitus ei traditur a P. Rutilio legato; nam Metellus conspectum Mari fugerat, ne videret ea, quae audita animus tolerare nequiuerat. Sed consul expletis legionibus cohortibusque auxiliariis in agrum fertilem et praeda onustum proficiscitur, omnia ibi capta militibus donat; dein castella et oppida natura et viris parum munita aggreditur, proelia multa, ceterum leuia, alia aliis locis facere. Interim novi milites sine metu pugnae adesse, videre fugientis capi aut occidi, fortissimum quemque tutissimum, armis libertatem patriam parentisque et ali
Abbreviated transcription (Latin):
mnelephantis auxilũ putant. p̃q eos impeditos ramis arborũ.
atqita disilelos arcũuenui uident. fugã faciunt ac pleriq:

Expanded text:
elephantis auxilium putant, postquam eos impeditos ramis arborum atque ita disiectos circumveniri vident, fugam faciunt, ac pleriq
Abbreviated transcription (Latin):
belli siquos locꝰ aut casus : uinxerat õrbes facere atq
ita abomuib partib simultecti linstructi hostiũ ũ sustẽ¬
cabãt Neq ieotã asꝑo negotiomariꝰ critꝰ aut magis
ꝗ auitea demisso animo fuit s. cũ curmasuaꝗ exforlissinis
magis q famuliarissimis parauerat uagaripas si ac modo

Expanded text:
belli, si quos locus aut casus coniunxerat, orbis facere atque ita ab omnibus partibus simul tecti et instructi hostium vim sustentabant. Neque in eo tam aspero negotio Marius territus aut magis quam antea demisso animo fuit, sed cum turma sua, quam ex fortissimis magis quam familiarissimis parauerat, uagari passim ac modo
Abbreviated transcription (Latin):
uersar&ur cogendi potestas exat : itti uti censuerant
italici. deditionẽ facit. Isugustha in primis adher

Expanded text:
uersaretur, cogendi potestas erat, ita, uti censuerant Italici, deditionem facit. Iugurtha in primis Adher
Abbreviated transcription (Latin):
rogiũ .si fugã exiliũ egestatẽ & om̃is has quȩ ine p̃munT.
erũnas cũ anima simul amisisti. At ego infela. intanta mala
p̃cipitatꝰ ex patrio regno. rerũ humanaus spietaculũ p̃ibeo

Expanded text:
regnum, sed fugam exilium egestatem et omnis has quae me premunt aerumnas cum anima simul amisisti. at ego infelix, in tanta mala praecipitatus ex patrio regno, rerum humanarum spectaculum praebeo
Abbreviated transcription (Latin):
quirites  in imꝑionati equo animoseruitutẽ toleratis:
Atqui sũt hii qui rẽpͣ. occupauere: homunes sceleratissim.
cruenis manib: rimani auaritia. nocenissimi. & ĩdẽ

Expanded text:
Quirites, in imperio nati aequo animo servitutem toleratis? At qui sunt ii, qui rem publicam occupauere? Homines sceleratissimi, cruentis manibus, immani auaritia, nocentissimi et ide
Abbreviated transcription (Latin):
tate rei ꝙ fide ñtii t̾rent᷑ simnulq barbari animostollere
Iiꝑculsos romanos acrĩ incedere Iãq paulũ a fuga aberãt
cũ silla ꝓfligatis his. quos ad ũ sũ ierat. rediens ab latere

Expanded text:
tate rei quam fide nuntii terrentur, simulque barbari animos tollere et in perculsos Romanos acrius incedere. Iamque paulum a fuga aberant, cum Sulla profligatis iis, quos aduersum ierat, rediens ab latere
Abbreviated transcription (Latin):
Postꝗ csterienses aliquanto posteriores seuident : & obrẽ
corruptã domi penas mauunt : eriminarĩ cast hagmienses
ante domos tẽpus digressos eoric irbare rem Deni m̃ia

Expanded text:
Postquam Cyrenenses aliquanto posteriores se esse vident et ob rem corruptam domi poenas metuont, criminari Carthaginiensis ante tempus domo digressos, conturbare rem, denique omnia
Abbreviated transcription (Latin):
manli ex suo nupꝰiero legatos ad marciũ regẽ nittit. cũ mandatis
hiuicemodi I D cos honunesq testamꝰ imperator. nos arma. neq

Expanded text:
Manlius ex suo numero legatos ad Marcium Regem mittit cum mandatis huiusce modi: 'Deos hominesque testamur, imperator, nos arma neq
Abbreviated transcription (Latin):
magistrat. & imperia. postrema om̃is cura rerũ publicarũ
minime mͥ hac tepestate cupienda uident᷑. Sm̃ neq. iiitduti

Expanded text:
magistratus et imperia, postremo omnis cura rerum publicarum minime mihi hac tempestate cupienda videntur, quoniam neque virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
roniani. qͥ psidii causa cũ telis erant circũ edẽ concordee.
seu peridi magnitudine. seu animi mobilitate inpulsi q uo

Expanded text:
Romani, qui praesidi causa cum telis erant circum aedem Concordiae, seu periculi magnitudine seu animi mobilitate inpulsi, quo
Abbreviated transcription (Latin):
mita gereban: Oxerũ apd aquã. sillã cũ equitib noctẽ
agatare iuba: Ipse paulatĩ disꝑsos milites. neq minus
hostib conturbatis. in unũ contrahit: dein cunctos pleno
gadu incollẽ subduc̃ ita reges loci difficultate coacti:
p̃lio det̾rentur. Mleq: tam̃ suos longius abire sinunt.
s utroq: colle multitudine eocũdato : effusic̃sederes
Deincrebis ignib factis plerũq noctis barbari more suo

Expanded text:
aerebat. ceterum apud aquam Sullam cum equitibus noctem agitare iubet, ipse paulatim disperses milites neque minus hostibus conturbatis in unum contrahit, dein cunctos pleno gradu in collem subducit. ita reges loci difficultate coacti proelio deterrentur, neque tamen suos longius abire sinunt, sed utroque colle multitudine circumdato effusi consedere. dein crebris ignibus factis plerumque noctis barbari more suo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ iresteu sui forent: Deniq sexto die cũ ad flum̃ uerdũ est:
maximauis utriũ effecta: Ibi castris leuimunim̃to positis.
nulites cibũ capere atq uti simul cũ occasu solis earederent
paratos eẽ. iub&. om̃ib sarcinis ab iectis aqua mͦ seq lium̃ta
onerare. Dem postq tẽpꝰuisũ ÷ castris eg̃dit᷑ noctẽq totã
iti nere factos. ehisede . Id ẽ pximiaisaeit ocinteia multo

Expanded text:
quae mox usui forent. Denique sexto die, cum ad flumen ventum est, maxima vis utrium effecta. Ibi castris leui munimento positis milites cibum capere atque, uti simul cum occasu solis egrederentur, paratos esse iubet, omnibus sarcinis abiectis aqua modo seque et iumenta onerare. Dein postquam tempus visum, castris egreditur, noctemque totam itinere facto consedit; idem proxima faci
Abbreviated transcription (Latin):
aris atq focissius bellũ parauere. Resaut mona cauere
abillis magis . quã quid in illosstatuamꝰ consultare Nlcun
caeera naleflcia tũ psequare ubi facta sunt : hociusi puideris

Expanded text:
aris atque focis suis bellum paravere; res autem monet cavere ab illis magis quam, quid in illos statuamus, consultare. Nam cetera maleficia tum persequare, ubi facta sunt; hoc, nisi provideris
Abbreviated transcription (Latin):
dines minꝰ frequentata sundđ : dehis aud facile c̃gum
narra uerim. e&ere quã paucissimis ab soluã ¶ndiuisi¬

Expanded text:
dines minus frequentata sunt, de iis haud facile compertum narrauerim. Cetera quam paucissimis absoluam. In di
Abbreviated transcription (Latin):
dia appellat᷑. Deinde utriq alteris frai. finutunos arinis
aut matũ subimperiũ suũ coegere. nom̃ głamq sibi ad¬
didere magis. hiqui adnt̃m mare ꝓcesserunt. quia libres:
quã gauli minꝰ bellicosi: Deniq africȩpars inferior.¬
pleraq ab numidis possessaest Uictiom̃s ingentẽ nom̃q
impertentiũ concessere. Iostea phenices alii multitudinis

Expanded text:
dia appellatur. deinde utrique alteris freti finitumos armis aut metu sub imperium suom coegere, nomen gloriamque sibi addidere, magis ii, qui ad nostrum mare processerant, quia Libyes quam Gaetuli minus bellicosi. denique Africae pars inferiorpleraque ab Numidis possessa est, victi omnes in gentem nomenque imperantium concessere. postea Phoenices, alii multitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
topterire n fuit c̃siliũ quin utriq: natign & inores
qua tũ ingenio possem aperirem. IIgit sis genꝰ itas
do quentia. ppe equalia fuere magnitudo atimipir.
Itẽgła sed alia. alii. Qesar beneficus acmunisicentia
magni habebat: Integritate utecato Alemansu& udmne

Expanded text:
terire non fuit consilium, quin utriusque naturam et mores, quantum ingenio possum, aperirem. Igitur iis genus, aetas, eloquentia prope aequalia fuere, magnitudo animi par, item gloria, sed alia alii. Caesar beneficiis ac munificentia magnus habebatur, integritate vitae Cato. Ille mansuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
erat: Ogit᷑ iuigurcha c̃tra decꝰ regiũ: cultuꝗ marime
miserabili cũ cassio romã uenit. acta aesi nupso magna
ius animi erat. c̃ firmatꝰ ab om̃ib qͦrũ potentia. aut scelere

Expanded text:
erat. Igitur Iugurtha contra decus regium cultu quam maxime miserabili cum Cassio Romam venit. Ac tametsi in ipso magna vis animi erat, confirmatus ab omnibus, quorum potentia aut scelere
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ uictoria socors. aut in solens fact : sđ parit̃ atq
in hostiũ conspectu: quadrato agine icedere. Silla
cũ equittitu apud dextimos in sinistra pasteaulus manliꝰ
cũ funditorib Isagttarus p̃terea cohortes ligurũ curabat:
Prmnos Textremos cũ expeditis manipulis tribunos loca¬
uerat: Perfugȩ minime cari & regionũ scientis simi: hos

Expanded text:
tamen victoria socors aut insolens factus, sed pariter atque in conspectu hostium quadrato agmine incedere. Sulla cum equitatu apud dextimos, in sinistra parte A. Manlius cum funditoribus et sagittariis, praeterea cohortis Ligurum curabat. Primos et extremos cum expeditis manipulis tribunos locauerat. Perfugae, minime cari et regionum scientissimi, hos
Abbreviated transcription (Latin):
mugisq mostalẽ timere. Iostremo om̃is sotii atqihostes credere
illi ae nte diunã eẽ aut dõprutu cuncta postendi  s ul

Expanded text:
uam mortalem timere; postremo omnes, socii atque hostes, credere illi aut mentem divinam esse aut deorum nutu cuncta portendi. S
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑe. ⁊ mopia aquȩ mesici c̃ficeraur exercitꝰ. rutiliũ legatũ
cũ deu ꝑeditis ohertib: & parte eqͥcũ p̃misit ad flum̃: uti
locũ castris antecaper& eristimans hostis crebro impi

Expanded text:
opia aquae, ne siti conficeretur exercitus, Rutilium legatum cum expeditis cohortibus et parte equitum praemisit ad flumen, uti locum castris antecaperet, existumans hostis crebro imp
Abbreviated transcription (Latin):
memoraui ꝓpt̃ dissensionẽ placuerat : diuidithesauros
finesq imperiusingłis constitiui. Itaq tẽpus adutraq rem
decernit᷑ .s maturiꝰ ad pecuniã distribuendã Negulunterea
in loca ꝓpmquathesauris. ali alio concessere: s hiempsab in

Expanded text:
memoravi, propter dissensionem placuerat dividi thesauros finisque imperi singulis constitui. itaque tempus ad utramque rem decernitur, sed maturius ad pecuniam distribuendam. reguli interea in loca propinqua thesauris alius alio concessere. sed Hiempsal in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdedec amitare: uerucũ uero pro dm̃. atq: homuinu fidẽ
uictoriaui manu uob est. Uiga ȩcas. animꝰ uala: Contra
illis annis atq duitus om̃ia cons enucrunt : Tantũmodo incepto

Expanded text:
amittere? verum enim vero, pro deum atque hominum fidem, victoria in manu nobis est, viget aetas, animus valet; contra illis annis atque divitiis omnia consenuerunt. tantummodo incepto
Abbreviated transcription (Latin):
effeminat. semꝑ infinita. insaciabilis est. Neq. copra neq in¬
opia minuit: Sed postquã Locio S silla. arnus recepta re. Pͣ
alius agros cupere neq modũ neq: modestiã uictores habere fȩoa
crudeliaq: incuiss facinora fecere. Buc accedebat qđ RucioS

Expanded text:
effeminat, semper infinita, insatiabilis est, neque copia neque inopia minuitur. Sed postquam L. Sulla armis recepta re publica domum alius, alius agros cupere, neque modum neque modestiam victores habere, foeda crudeliaque in civis facinora facere. Huc accedebat, quo
Abbreviated transcription (Latin):
alta alic nntẽpestate uados: Sc̃abim aremagiũ et̃. & si¬
aroꝰ utitis cepit : limũ arenãq & sara ingentia: fl uet
paat . Iti facies locotꝭ: cũ uentis sumal mutat : S. aes¬
ab tractu nominate Quis ciuitatis linguamͦ cõuersa c̃orubio

Expanded text:
alia, alia in tempestate uadosa. Nam ubi mare magnum esse et saevire ventis coepit. limum harenamque et saxa ingentia fluctus trahunt: ita facies locorum cum ventis simul mutatur. Sab tractu nominatae. Eius civitatis lingua modo conuersa conubio
Abbreviated transcription (Latin):
lias solebant canerȩ. Deinde ubiluoc aduentabat. defessis
iã hostib ac paulo ante somno captis. dempiuso uectigalis
itẽ cohostiũ turmarũ legionũ tubicines simulonĩs signa
canere nulites clamorẽ tollere. aut portis erũpere
ub& Mauriatq g&uli. ignoto & horribilisonitu. repende
exciti ĩeq fugere. neq: arna capere neq: omino facere.
aut ꝓuidere quicꝗ poterant. Ita cunctosstrepitu. clamore¬
Nullo subueniente nr̃is in stantib: tumultu. formidine
trore. quasi uecor dit ac crperat: Deniq om̃s fusi fugatiqr
Mrma Isigna militaria pleraq: capta: Plures eop̃lio ꝗ

Expanded text:
lias solebant, canere. deinde ubi lux adventabat, defessis iam hostibus ac paulo ante somno captis, de inproviso vigiles, item cohortium turmarum legionum tubicines simul omnis signa canere, milites clamorem tollere atque portis erumpere iubet. Mauri atque Gaetuli, ignoto et horribili sonitu repente exciti, neque fugere neque arma capere neque omnino facere aut providere quicquam poterant: ita cunctos strepitu clamorenullo subveniente, nostris instantibus, tumultu formidine terror quasi vecordia ceperat. denique omnes fusi fugatique arma et signa militaria pleraque capta, pluresque eo proe
Abbreviated transcription (Latin):
intanta regrãm aut inumicitias exercere: cos mores cãque
modestia uiri cognoiir: Serũ sententia cĩ mͥ ñcrudelis. quid
enĩ intalis homines crudele fieri potest sed aliena are p̃.
nr̃a uidocur. Plã pfecto aut ma&us aut iniuria tesubegi.
sillane consulẽ designatũ. genꝰ pene nouũ decernere: detonore
supuac aueũ est disserere. Vup̃serti diligentia clarissmꝰ

Expanded text:
a re gratiam aut inimicitias exercere: eos mores eamque modestiam viri cognovi. verum sententia eius mihi non crudelis — quid enim in talis homines crudele fieri potest? — sed aliena a re publica nostra videtur. nam profecto aut metus aut iniuria te subegit, Silane, consulem designatum genus poenae novom decernere. de timore supervacuaneum est disserere, quom praesertim diligentia clariss
Abbreviated transcription (Latin):
cuiusi tinerib: ignorat. pomanos palantes repente adgredit
uor pleriq oiermes aidunt. multi capiunt: Smo cinui
intacł pfugi:: e numudȩ priusq eu castris sub aenir si uti

Expanded text:
is itineribus ignoratus Romanos palantis repente aggreditur. eorum plerique inermes cadunt, multi capiuntur, nemo omnium intactus profugit, et Numidae, prius quam ex castris subveniret
Abbreviated transcription (Latin):
efficere potist: utpriꝰ q legatos conuenurte. adherbal
potiretur. ne ampli morando s caurũ. quẽ plurimũ mau¬
ebat incender& cũ paucis equitib inpro uiciã uenit:
Ac tam̃ &sisenatꝰ uerbis graues minȩ nuntiabant᷑ qđ
ab obpugnatione ñ desistere. multa tam̃ oratione
consũpta. frustra discessere Ea pꝰquã cistȩ audite
sunt. italici quoꝵꝰ uirtute menia defensabant᷑. confisi
deditione facta. propt̃ magnitudinẽ popłi romani.

Expanded text:
efficere potest, ut, prius quam legatos conveniret, Adherbalis potiretur, ne amplius morando Scaurum, quem plurimum metuebat, incenderet, cum paucis equitibus in prouinciam venit. Ac tametsi senati verbis graues minae nuntiabantur, quod ab oppugnatione non desisteret, multa tamen oratione consumpta legati frustra discessere. Ea postquam Cirtae audita sunt, Italici, quorum virtute moenia defensabantur, confisi deditione facta propter magnitudinem populi Romani
Abbreviated transcription (Latin):
& alias deinde alias morȩ causas facere. polliceri dedit¬
onẽ. ac dein de m&ũ simular e. cedere instanti. Ipau lap

Expanded text:
 alias, deinde alias morae causas facere; polliceri deditionem ac deinde metum simulare; cedere instanti et p
Abbreviated transcription (Latin):
apr diebat. Bomilcar: paeimo ac maeo fido sibi¬
imperat pͥtiosi cuti multa c̃fecerat. ansidiatores massiuȩ
pͣar& acmarine occulte: Sm id parũ ꝓcedat. quouis modo
numidã inc̃ficiat: Momilcar inatur ȩ regis mandata eieqt
&ꝑ hominesta linegotuartifices. it inera. egressusq: eiꝰ.

Expanded text:
pediebat, Bomilcari, proximo ac maxime fido sibiimperat, pretio, sicuti multa confecerat, insidiatores Massiuae paret ac maxime occulte, sin id parum procedat, quouis modo Numidam interficiat. Bomilcar mature regis mandata exequitur et per homines talis negoti artifices itinera egressusque ei
Abbreviated transcription (Latin):
gentes quib cũ nob̾ bellũ aut amicitia fuit attingere
Bed que locace nationes obcalor ẽ aut aspitatẽ itẽ solitu

Expanded text:
gentis, quibuscum nobis bellum aut amicitia fuit, attingere. Sed quae loca et nationes ob calorem aut asperitatem, item solitu
Abbreviated transcription (Latin):
milescibũ & armaportaret: It a phibendo adelictis magis
quã uindicando. exercitũ breuic̃frmauit Interta uigur¬
cha ubi quȩ maellus agebat exnuntus accepit: simul dem
nocentia eiꝰ certior romȩ fact. diffidere suis reb: actũ demũ
uera deditionẽ facere conatest: Iiit᷑ legatos ad c̃ sulẽcũ
suppliciis mittit q̃ tantũ mͦ ipsi liberisq uitã p&erent.
coguicũ erati genꝰ numidarũ infidũ. ingenio mobili. nouar
rerũ auidũ cẽ: Itaq: legatos aliũ ab alio diusos ad gredi :
ac paulatĩ tĩptando. pose ꝙ oportunos sibi cognouit. mnulta

Expanded text:
miles cibum et arma portaret. Ita prohibendo a delictis magis quam vindicando exercitum brevi confirmauit. Interea Iugurtha, ubi quae Metellus agebat ex nuntiis accepit, simul de innocentia eius certior Romae factus, diffidere suis rebus ac tum demum veram deditionem facere conatus est. Igitur legatos ad consulem cum suppliciis mittit, qui tantummodo ipsi liberisque vitam peterent, cognitum erat genus Numidarum infidum, ingenio mobili, novarum rerum auidum esse. Itaque legatos alium ab alio diuersos aggreditur ac paulatim temptando, postquam opportunos sibi cognovit, multa
Abbreviated transcription (Latin):
nobilitatis in plebẽ exercuertet Eũ ugurtha tã &si
romȩ piamicis habueraet tañ a curae tissime recepit.
Dando & pollicendo multa ꝑfecit uti fama. fide. postre

Expanded text:
nobilitatis in plebem exercuerat. Eum Iugurtha tametsi Romae in amicis habuerat, tamen accuratissime recepit, dando et pollicendo multa perfecit, uti fama, fide, postre
Abbreviated transcription (Latin):
refert quid dehissieri placeat. qͥ incustodia traditierant:
Bed eos paulo ante frequens senat᷑ iudicauerat iẽ.p̃. fecisse:

Expanded text:
refert, quid de iis fieri placeat, qui in custodiam traditi erant. sed eos paulo ante frequens senatus iudicaverat contra re
Abbreviated transcription (Latin):
humpsalẽ referebant᷑ Caerũ ubi res postulara: se
ipsũ cũ magna manu uenturũ Mumida mandata breui
conficit atq uti doct erat noctu iugurthȩmilites intro¬
ducit: Sui postquã eͥdes in ripere: diuersi regẽ querere:
ornuentes alios. alios occursantes. int̾ficerẽ scrutart
loca abdita. dansa effringere ⁊repitu& timultu õm̃ia
misceriꝰ. Va interi humpscl repperit. oc culcans se
tugurio mulieris ancillȩ. quo sinitio pauidus. &ignar loci

Expanded text:
mpsalem referebantur—ceterum, ubi res postularet, se ipsum cum magna manu venturum. Numida mandata brevi conficit atque, uti doctus erat, noctu Iugurthae milites introducit. Qui postquam in aedis irrupere, diuersi regem quaerere, dormientis alios, alios occursantis interficere, scrutari loca abdita, clausa effringere, strepitu et tumultu omnia miscere, cum interim Hiempsal reperitur occultans se tugurio mulieris ancillae, quo initio pauidus et ignarus loci
Abbreviated transcription (Latin):
did aut̃ planities deserta. penuria aquȩ p̃t̃ flumimi pro¬
pinqua loca : Qa c̃sita arbustis. pecore atq cultorib fre

Expanded text:
dia autem planities deserta penuria aquae praeter flumini propinqua loca; ea consita arbustis pecore atque cultoribus fre
Abbreviated transcription (Latin):
aemariꝰ aut belli usũ auic studici uilgi amus surus: Od cares
frustra speratai: Vnta libido c̃ mario cundi plerosq r¬
uaserat sese qiq: p̃da locupleicfore iuctor ẽ doniũ redi¬
curũ alia huĩcemodi. animus trapreband. & cos ñ paulũ oratio

Expanded text:
Marius aut belli usum aut studia volgi amissurus. sed ea res frustra sperata: tanta lubido cum Mario eundi plerosque invaserat. sese quisque praeda locupletem fore, victorem domum rediturum, alia huiusce modi animis trahebant, et eos non pa
Abbreviated transcription (Latin):
mo om̃ib suis reb c̃modũ regis ante ferrae Reliquos
legatos eadẽ uia ad gress : plerosq capit Paucis carior

Expanded text:
mo omnibus suis rebus commodum regis anteferret. reliquos legatos eadem via aggressus plerosque capit, paucis carior
Abbreviated transcription (Latin):
erant. Eroppidis & napalib pfecti regisobui ꝓcedebant:
parati frumit idare. meatũ portare. postremo omnaque imn¬
perar nt̃ facere. Neq maellus idcrcomunꝰ. sd parit᷑ ac sihos

Expanded text:
erant. ex oppidis et mapalibus praefecti regis obvii procedebant parati frumentum dare, commeatum portare, postremo omnia quae imperarentur facere. neque Metellus idcirco minus, sed pariter ac si hos
Abbreviated transcription (Latin):
paulo ante marui suc maniunt̃ fectũ simulgladiũ sangͥne
oblitũ ostendere. quẽ impugna satis impigre occiso pedite
nr̃o cruentauerat Iđ ubimilites accepere. magis ati racala

Expanded text:
paulo ante Marium sua manu interfectum, simul gladium sanguine oblitum ostentans, quem in pugna satis impigre occiso pedite nostro cruentauerat. Quod ubi milites accepere, magis atrocita
Abbreviated transcription (Latin):
s
postulene: auxiluĩ pocis ab om̃ib &iã ab iifinus sadhoomandata
uerbis dat. cũ absenatu hostis uidicat sit qͦ c̃silio seruicia
repudiae: inurbeparata eẽ quȩ iusserie. ne cunctet᷑ ipse ꝓpi

Expanded text:
s postulent! Auxilium petas ab omnibus, etiam ab infumis!" Ad hoc mandata verbis dat: Cum ab senatu hostis iudicatus sit, quo consilio servitia repudiet? In urbe parata esse, quae iusserit; ne cunctetur ipse p
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ it̃ explorabant. Simul consul quasi nullo imposito
om̃ia ꝓuidere a pđ om̃is ad eẽ. laudare Iincrepare meren-¬
tis Apsearmatꝰ intentq Itẽ milites cogebat. neq secus
atꝰq it̃ facere castra munire excubitũ imposta cohortes

Expanded text:
tium iter explorabant. Simul consul quasi nullo imposito omnia prouidere, apud omnis adesse, laudare et increpare merentis. Ipse armatus intentusque, item milites cogebat. Neque secus atque iter facere, castra munire, excubitum in porta cohortis
Abbreviated transcription (Latin):
qr loco seuentes erant. Contra romanis utrũq casũ intene¬
bris difficiliorẽ fore : Igit᷑ simnul consul ex multis dehostiũ
aduentu cognouit & ipsi hostes aderant Et priꝗ exercit:

Expanded text:
 locorum scientes erant, contra Romanis utrumque casum in tenebris difficiliorem fore. Igitur simul consul ex multis de hostium adventu cognovit, et ipsi hostes aderant, et prius quam exercit
Abbreviated transcription (Latin):
itẽ cassio. postu lantiuis uirandũ : qđ signatũ ad ciuss ꝑferant:
Alit haud facile eos adtantũ negotiũ impelli pose: Vlaeri

Expanded text:
item Cassio postulant ius iurandum, quod signatum ad civis perferant: aliter haud facile eos ad tantum negotium inpelli posse. ceteri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓced eenit: uibiꝓ mortalib gła ȩtnifierent. Aq̃ utigenꝰ
hominũ. compositũ ex corpore & anima ẽ. ita rescuncte
studiaq om̃ia nr̃a. corporis alia. alia a niminaturam.
sequunt Igł p̃clara faciesi magne diutu. aduo oiu sccepis
& alia om̃ia husꝰ cemodibreui dilabunt᷑. Atingenii egregia

Expanded text:
cederent, ubi pro mortalibus gloria aeterni fierent. nam uti genus hominum conpositum ex corpore et anima est, ita res cunctae studiaque omnia nostra corporis alia, alia animi naturam sequontur. igitur praeclara facies, magnae divitiae, ad hoc vis corporis t alia omnia huiusce modi brevi dilabuntur; at ingeni egregia
Abbreviated transcription (Latin):
ooccultĩ consili huicȩ participes nobiles quos magis cdominati¬
onis spes hortabat᷑: quã tnopia aut aliqua necessitudo Eccerũ
uiuent pleraq ses maxime nobiliũ camluyo incepts faucduat
qͥb tnotio ł maginifice ł mollit̃ iuiuere copia erat. incesta ꝓ
certis. bellũ quã pacẽmalebant: Riere itẽ ea tepestate. qui
crederent .M. liciniũ crassũ nĩgnarũ cĩ consilui fuisse q.a.ii.
Porscres inuisus ipsimagnũ exercitũ ductabat. Quiusuis

Expanded text:
occultius consili huiusce participes nobiles, quos magis dominationis spes hortabatur quam inopia aut alia necessitudo. Ceterum iuventus pleraque, sed maxume nobilium, Catilinae inceptis favebat; quibus in otio vel magnifice vel molliter vivere copia erat, incerta pro certis, bellum quam pacem malebant. Fuere item ea tempestate, qui crederent M. Licinium Crassum non ignarum eius consili fuisse; quia Cn. Pompeius, invisus ipsi, magnum exercitum ductabat, cuiusvis
Abbreviated transcription (Latin):
milites coperturia. Deiuq romanaubi intellgunt neq: sibi ꝑfu¬
gũ ee ueq ab hoste copi ã pugnandifieri. &iã dieiuis perat:
adũso colle sicuti pceptũ fuerat : euadun. Amisso lo conuitudȩ
fusi fugatiq: pauei interuee. pluresq uelocitas: Iregio hostib
igiar. tutatasuel: spter ciborlcir quẽ elephantis iparti

Expanded text:
ubi intellegunt neque sibi perfugium esse neque ab hoste copiam pugnandi fieri—et iam die uesper erat—, aduerso colle, sicuti praeceptum fuerat, euadunt. Amisso loco Numidae fusi fugatique; pauci interiere, plerosque uelocitas et regio hostibus ignara tutata sunt. Interea Bomilcar, quem elephantis et parti
Abbreviated transcription (Latin):
id socor dia ne an casu acciderit. parũ cegioui: EExerũsola
in illis locis tepestas haud sec atͥ in mari  aesneto
Namubi ꝑ loca equalia & nida gignentiuã. uent cohost¬
orenã hamo ex citauit usmegna ui agitata oraocules¬
q implere soloe: Ita ꝓspictu impedito morariit᷑

Expanded text:
Id socordiane an casu acciderit, parum cognovi. Ceterum solet in illis locis tempestas haud secus atque in mari retinere. Nam ubi per loca aequalia et nuda gignentium ventus coortarenam humo excitauit, ea magna vi agitata ora oculoe implere solet: ita prospectu impedito morari it
Abbreviated transcription (Latin):
balẽ excruciatũ necat Demde om̃s puberes numidas
atq negociatores ꝓmiscuȩ. utiquisq: armatꝰ obuius

Expanded text:
balem excruciatum necat, deinde omnis puberes Numidas atque negotiatores promiscue, uti quisque armatus obvius
Abbreviated transcription (Latin):
appellato craso ꝑsocudate peridi reliquosillius potentia
cegera: alutar quiniũ a cicerone uimisũ agebant necrass
more suo susaepeonialorũ pacro cinio re.p̃ conturbare

Expanded text:
appellato Crasso per societatem periculi reliquos illius potentia tegeret. alii Tarquinium a Cicerone inmissum aiebant, ne Crassus more suo suscepto malorum patrocinio rem publicam conturbare
Abbreviated transcription (Latin):
facinora comiserat : Hec muliergenereatq felna ptere auro
atq liberis satis fortanata fut litris grecis ⁊ litnis docta
psallere ⁊ cantare eleganciꝰ quã necesse ÷: be multa alta que

Expanded text:
facinora commiserat. haec mulier genere atque forma, praeterea viro liberis satis fortunata fuit; litteris Graecis Latinis docta, psallere et saltare elegantius quam necesse est probae, multa alia, qu
Abbreviated transcription (Latin):
quã moxum cis potest copicistrmat. urbes partũi. alias uo¬
luntate: imperio suo ad iungit. om̃i numidiȩ imperare
parat Adherbal tã & si legatos romã miserat. quisenatũ
docerent decȩde fr̃is. & fortunis sius. tam̃ fraus multitudi

Expanded text:
quam maximas potest copias armat, urbis partim vi luntate imperio suo adiungit, omni Numidiae imperare parat. Adherbal tametsi Romam legatos miserat, qui senatum docerent de caede fratris et fortunis suis, tamen fretus multit
Abbreviated transcription (Latin):
Uhiẽq res postulabat. p̃sidiũ impasitũ Quȩ negotia multo
magisꝙ p̃liũ male pugnatũ: absuis rogẽ trebaut. Suppe
cuispes om̃is infugasita erat: sepo gebat᷑ : i qͥ sua loca defendere

Expanded text:
ue res postulabat, praesidium impositum. Quae negotia multo magis quam proelium male pugnatum ab suis regem terrebant; quippe, cuius spes omnis in fuga sita erat, sequi cogebatur et, qui sua loca defendere
Abbreviated transcription (Latin):
manuest .p̃. c patnos duos fr̃s reliquit. tcuĩ ugustham
benesicus raptꝰ est: conunctũ nobis fore. Alt coꝰ necates
alteriꝰ ipse ego mnanꝰ mpias ux effugi Quid agã. aut quo
potissimũ nfelex accedã generis p̃sidia om̃a. e xtoicta sunt:
Pat̾ uti necesse er&t. naturȩ concessit fri quem inime decuit

Expanded text:
nscripti. Pater nos duos fratres reliquit, tertium Iugurtham beneficiis suis ratus est coniunctum nobis fore. Alter eorum necatus alterius ipse ego manus impias vix effugi. Quid agam? Aut quo potissimum infelix accedam? Generis praesidia omnia extincta sunt. Pater, uti necesse erat, naturae concessit
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta ea gesserat q̃ supͣ dixim̃ .O. bebuĩ tribunũ plebis
magna mercȩde parat cuiꝰ inpudentia etraiuis linuirias

Expanded text:
cuncta ea gesserat, quae supra diximus, C. Baebium tribunum plebis magna mercede parat, cuius impudentia contra ius et iniurias
Abbreviated transcription (Latin):
murũ sitũ in p̃rupti montis ex tremo. planities limosahit¬
malib: aquis paludẽ fecerat. tam̃ aut simulandi grã. quo

Expanded text:
murum situm in praerupti montis extremo planities limosa hiemalibus aquis paludem fecerat—, tamen aut simulandi gratia, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ila illis p̃clari facinoris casũ dare: huid fecerine. postrasese
iupgno illos in libearẽ si ne m&i etatẽ acturos: Aeni marius
si gna iifuire. atq: euadereoppido ꝓperauissa ꝓ̃fectocuneti
aut magna pars siccensiũ fidẽ mutauissent: Ianta mobilitate
sese nuinidȩgerunit Uđ milates iuigurchini. paulis ꝑ drege
sustentati p qua maioreu hostes urgent paucis amissis ꝓ¬
fugi discedinit Marius ad ⁊amã ꝑuenit: Id oppidũn cãpo
sicũ magis oꝑe quã natura munitũ erati nulliꝰ idonȩȩrei egens.
arinis uirisq opulentũ: Igtꝰ mecellus ꝓtẽꝑe atq loco paratis

Expanded text:
 illis praeclari facinoris casum dare; si id fecerint, postea sese in regno, illos in libertate sine metu aetatem acturos. Ac ni Marius signa inferre atque euadere oppido properauisset, profecto cuncti aut magna pars Siccensium fidem mutauissent: tanta mobilitate sese Numidae gerunt. Sed milites Iugurthini, paulisper ab rege sustentati, postquam maiore vi hostes urgent, paucis amissis profugi discedunt. Marius ad Zamam pervenit. Id oppidum, in campo situm, magis opere quam natura munitum erat, nullius idoneae rei egens, armis virisque opulentum. Igitur Metellus pro tempore atque loco paratis
Abbreviated transcription (Latin):
remerata nusi qđ deuxore potut honesti consuli. fatiudus
cassieus. lamititia facilis. ad simulan da negotia. alti¬
tudo ingenu in credibil os multar̃ rerũ ac maxime
pecumȩ largitor atq illi felicis simo om̃iuĩ ante ciuilẽ

Expanded text:
remorata, nisi quod de uxore potuit honestius consuli; facundus, callidus et amicitia facilis, ad simulanda negotia altitudo ingeni incredibilis, multarum rerum ac maxime pecuniae largitor. Atque illi felicissimo omnium ante civile
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ Icũ his uelo cissimos pedites. cursutendere ad capsũ
⁊ postas obsidere uib&: Peuide ipsemterd. ꝓpe sequi
neq milites p̃dari sinere Quȩ pꝰꝗ oppidani cognouere

Expanded text:
tatum et cum iis uelocissimos pedites cursu tendere ad Capsam et portas obsidere iubet; deinde ipse intentus propere sequi neque milites praedari sinere. Quae postquam oppidani cognovere
Abbreviated transcription (Latin):
in miseriã conuertat: seilicae res ipsa asꝑa est s. uos non
timetis eam. Immo uͦ maxime s: inertia ⁊ mollitia animi:

Expanded text:
in miseriam convortat. scilicet res ipsa aspera est, sed vos non timetis eam. immo vero maxume. sed inertia et mollitia animi
Abbreviated transcription (Latin):
puricuȩ. magistrat głx. truĩphiq: erant: Popłs militia
atq: in opiasurgebat̃: Predas bellicas. imperatores

Expanded text:
iae magistratus gloriae triumphique erant; populus militia atque inopia urgebatur; praedas bellicas imperatores
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qđ cũq natũ fuerat iussu regis in loca munita c̃tulerant ager
aut̃ aridus ⁊ frugũ uacuus ea tẽpistate nã estatis ex tremũ ert
tam̃ prei copia satis ꝓuide T eiomiat Frc om̃e qđ suꝑiorib diel
p̃dȩ fuerat equitib: auxiliariis agendũ ad tribuit: Aulum
manliũ legatũ c̃ cohostib: expeditis ad oppidũ latris. ubi stipes¬
diũ: Ic̃meatũ locauerat iire iub&. dicic se p̃dabundũ post
paucos dies eod ẽ uetTurũ: Dic incepto suo occultato ꝑgigas

Expanded text:
 quodcumque natum fuerat, iussu regis in loca munita contulerant, ager autem aridus et frugum uacuos ea tempestate, nam aestatis extremum erat—, tamen pro rei copia satis prouidenter exornat. Pecus omne, quod superioribus diebus praedae fuerat, equitibus auxiliariis agendum attribuit, A. Manlium legatum cum cohortibus expeditis ad oppidum Laris, ubi stipendium et commeatum locauerat, ire iubet dicitque se praedabundum post paucos dies eodem venturum. Sic incepto suo occultato perg
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbissimi: quib fides. dec. pi&as. postremo honesta.
atq: in honesta om̃ia questuisyNt. Pars occidifse tribu-

Expanded text:
bissimi, quibus fides decus pietas, postremo honesta atque inhonesta omnia quaestui sunt. Pars eorum occidisse tribu
Abbreviated transcription (Latin):
licentiã eripiebant: Athi contraignauissimi homines:
ꝑsumũ scelus om̃a ea sotus adimere quȩ fortissimi uir
uictores reliquerant. Foinde quasi inuria facere. id demũ
cc̃e imn perio uti Maquid camemorẽ quȩ nisi bisquidere
nemim credibilia sut. a priuatis coplurib. subuersos montes
Quippe quas honestehabere licebat abua ꝓturpitudine ꝓperab.
Sed libido stupriganeȩ. ceceriq calc̃i minor incesserat. iuros
nuliebria pati. mulieres pudicitia inppatulo habere. uescenbi
causo tramariq: onũa exquirere. dormire priusq somnui
cupido eẽt ñ famen. aut situm. neq frigus. neq lassitudinẽ
op̾eriri. sed ca onũa ligxuante capere Mȩciuuentutẽ ubi fam¬
liares opes defecerant: ad facinora incendebaat: Anim̃ ibut
malis astib haud facilelibidinib carebat : Eo ꝓfusi om̃ib moc
questui atq suptui dedit̃ erat. Nntintimis tãq corrupta cu

Expanded text:
licentiam eripiebant. At hi contra, ignavissumi homines, licentiam eripiebant. At hi contra, ignavissumi homines, per summum scelus omnia ea sociis adimere, quae fortissumi viri victores reliquerant: proinde quasi iniuriam facere id demum esset imperio uti. Nam quid ea memorem, quae nisi iis, qui videre, nemini credibilia sunt, a privatis compluribus subvorsos montis, quippe quas honeste habere licebat, abuti per turpitudinem properabant. sed lubido stupri ganeae ceterique cultus non minor incesserat: viri muliebria pati, mulieres pudicitiam in propatulo habere; vescendi causa terra marique omnia exquirere; dormire prius quam somni cupido esset; non famem aut sitim, neque frigus neque lassitudinem opperiri, sed ea omnia luxu antecapere. haec iuventutem, ubi familiares opes defecerant, ad facinora incendebant: animus inbutus malis artibus haud facile lubidinibus carebat; eo profusius omnibus modis quaestui atque sumptui deditus erat. In tanta tamque corrupta
Abbreviated transcription (Latin):
consulis aut cuiꝰ ꝗ boni famã ledert ͣ tãtumꝰ neq c̃silio
neq manu priorẽ aliũ pati. plerosq: anteuenire᷑: ab
reb astib breuimario militibq carissimꝰ fact
t iugusꝰt ha postꝗ oppidũ capsã aliosq: locos munitos
&sibiutiles simul & magnã pecuniã amiserat ad bocchũ
nuntios miteit ꝗ primũ mnumidiã copias ad ducera
Prȩlii facundi tẽpꝰ ad eẽ: Iuẽ ubi cunctari cȩpit. Idubiũ
belli atq pacis rationes trahere : rursus uti antea rius
pximos donis corrũpit. ipsiq mauro ꝑolliceur numidiȩ

Expanded text:
consulis aut quoiusquam boni famam laedere, tantummodo neque consilio neque manu priorem alium pati, plerosque antevenire. quibus rebus et artibus brevi Mario militibusque carissumus factus. At Iugurtha, postquam oppidum Capsam aliosque locos munitos et sibi utilis simul et magnam pecuniam amiserat, ad Bocchum nuntios mittit: quam primum in Numidiam copias adduceret; proeli faciundi tempus adesse. quem ubi cunctari accepit et dubium belli atque pacis rationes trahere, rursus uti antea proxumos eius donis corrupit, ipsique Mauro pollicetur Numidi
Abbreviated transcription (Latin):
hostilit̃ cũ equitatu accedit: deide cũ omĩ multitudine:
inregũ suũ c̃uestit existumans adherbalẽ doloreꝑ motũ .¬
iuirias manu umdicatin. eãq rẽ.: bellicausã fore. At

Expanded text:
hostiliter cum equitatu accedit, deinde, cum omni multitudine in regnum suum conuertit, existimans Adherbalem dolore permotum iniurias suas manu vindicaturum eamque rem belli causam fore. At
Abbreviated transcription (Latin):
tabant Meq głȩ. neq dominationis certam̃ : int̃ ciues era:
p&us hostił : in bonis artib: cuuitatẽ r&inebat: Sdđ ubi illa formido
incessere: Ita qđ in adũsis reb optauerant otiuĩ pꝰquã ad eptis t̃
suerat. dilaceratã: Exerũ nobilitas factione magis. polleb
lebis soluta atq dispset inmultitudine. iniiꝰ pocerat. Pauco¬
rũ arbittio domi belliq: agitabat᷑: Pgnes eosde. ȩrarium

Expanded text:
tabant, neque gloriae neque dominationis certamen inter civis erat: metus hostilis in bonis artibus civitatem retinebat. Sed ubi illa formido incessere. Ita quod in aduersis rebus optauerant otium, postquam adepti sundia fuerat, dilacerata. Ceterum nobilitas factione magis pollebat, plebis vis soluta atque dispersa in multitudine minus poterat. Paucorum arbitrio belli domique agitabatur; penes eosdem aerarium
Abbreviated transcription (Latin):
V d festinara insũmo percłe quã falutẽ illorꝓ socios fore:
P ã leptitani iã uide aprencipio belli cugirchini: ad bestia

Expanded text:
d festinaret, in summo periculo suam salutem, illorum socios fore. Nam Leptitani iam inde a principio belli Iugurthini ad Bestia
Abbreviated transcription (Latin):
in parricidas rei.p᷑. decraũ eritꝰ. tẽpus. dies. fortuna : cuius
libido gentib moderat : Illis merito accida. quicquid
onĩa mala exempla exreb bonis orta sunt: Bedubiimperiũ
adigaros ciues. autnimꝰ bonos ꝑuenit: Nouũ illud exemplũ
a digius ⁊ idoneis ad indignos ⁊ñ ĩdoncos transfert :

Expanded text:
in parricidas rei publicae decretum erit? Tempus, dies, fortuna, cuius lubido gentibus moderatur. Illis merito accidet, quicquidOmnia mala exempla ex rebus bonis orta sunt. Sed ubi imperium ad ignaros eius aut minus bonos pervenit, novum illud exemplum ab dignis et idoneis ad indignos et non idoneos transfert
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ quomͦ potuere. pauci integri magna pars uuluerib c̃fecti:
abeunit. Senuq utrĩq p̃liũ nox ibiremit se aellus pquãude

Expanded text:
 modo potuere, pauci integri, magna pars volneribus confecti abeunt. denique utrimque proelium nox diremit. Metellus postqu
Abbreviated transcription (Latin):
uti c̃suerat exagitandi c̃cionẽ popłi aduo cauit. Dunde
hoc modo disseruit: Bcio ego quirites plerosq ñ hisdem

Expanded text:
uti consueuerat, exagitandi contionem populi aduocauit. Deinde hoc modo disseruit: "Scio ego, Quirites, plerosque non isdem
Abbreviated transcription (Latin):
aut instriu. aut saremas colligere. deniq anteꝗ signũ.
aut impiũ ullũ accipere qliuit : equites mauri atq gauli
ñ acit neq: ullo more p̃lii s cat̃uatĩ uti qsq fors c̃globa¬
uerat in nr̃os incurrunt. Qui om̃s trepidi i puiso m&u
at nanĩ uitutis memores : aut arma capiebant. aut capi¬
entes alios ab hostib: defensabant: Pars equos ascendere
obiuã ire hostib sugna latrocinio magis ꝗ p̃liosimilis
sierĩ: Mine sugnis. sine or dimib equites pedites q ꝓmirti

Expanded text:
aut instrui aut sarcinas colligere, denique ante quam signum aut imperium ullum accipere quiuit, equites Mauri atque Gaetuli, non acie neque ullo more proeli sed cateruatim, uti quosque fors conglobauerat, in nostros incurrunt. Qui omnes trepidi improuiso metu ac tamen virtutis memores aut arma capiebant aut capientis alios ab hostibus defensabant; pars equos escendere, obviam ire hostibus; pugna latrocinio magis quam proelio similis fieri. Sine signis, sine ordinibus equites peditesque permi
Abbreviated transcription (Latin):
fies eiꝰ cũ magna manu inuadit. multos mortales cum
perore atq alia p̃dacipit. edificia incendit. pleraq loca

Expanded text:
is eius cum magna manu invadit, multos mortalis cum pecore atque alia praeda capit, aedificia incendit, pleraque loca
Abbreviated transcription (Latin):
Alit sine popłi iussu .n¬
dicarũ consuli iuis est.  ost paucos dies l. seniꝰ
dicebat: in quib
riptũ eratĩ &. manliũ armacepissȩ cum
magna multitus

Expanded text:
 sine populi iussu uli ius est. Post paucos dies L. Saeniudicebat, in quibus scriptum erat C. Manlium arma cepisse cum magna multitu
Abbreviated transcription (Latin):
e&era q̃ leuiast̃ parẽ aninũ gerant Prouuictoria satisi ãpugna¬
tũ reliquos labores ꝓ̃p̃da fere: Lam̃ interĩ trais fugas &
alios oportunos iugurtha ubigentiũ. aut ꝗd agitar& . õpaucis¬
ne det ganerercitũ haber& ut sescuiełii gera : exploratũ misit:

Expanded text:
etera, quae levia sunt, parem animum gerant: pro victoria satis iam pugnatum, reliquos labores pro praeda fore. tamen interim transfugas et alios opportunos, Iugurtha ubi gentium aut quid agitaret, cum paucisne esset an exercitum haberet, ut sese victus gereret, exploratum misit
Abbreviated transcription (Latin):
qđ primũ hostes qrie. triplicib subsidiis aciẽ estruxi:. Inẽ
manipulos funditores ⁊ sagittarios. dis ꝑtit. equitatũ om̃em

Expanded text:
 proxumum hostis erat, triplicibus subsidiis aciem instruxit, inter manipulos funditores et sagittarios dispertit, equitatum omnem
Abbreviated transcription (Latin):
inpecsore. aliud in lingua promptũ habere. Almnicitias
uumicitiasq non exre: sed ex comodo estimare: magisq
uultũ. quã ingeniũ bonũ habere: hȩc primo paulatum
crescere: intdũ uindicari: Postubi contagio quasi pestilenti
nuasit. ciuitas inniutata. imperiũ exiustissuuo atq: optimo
crudele intolerandũq factũ. Eed primo magis ambitioquã
a uaritia anuimos hominũ exercebat: Ed tam̃ uituã ꝓpiusiustutẽ
erat Mamgłam. honorẽ imperuĩ. bonꝰ &e ignauũ eque sibi ȩ xoptãt
ed illeuera uia nitit᷑: huicq bone astes desunt. dolis atq fallacus
contendit: Auaritia pecuniae studiũ hab&: ꝙ nemo sapieas ẽ¬
cupuit : ea quasi uenenis malis inbuta corpꝰ. animũq uirilem

Expanded text:
in pectore, aliud promptum in lingua habere, amicitias, in pectore, aliud promptum in lingua habere, amicitias, inimicitiasque non ex re, sed ex commodo aestumare; magisque vultum, quam ingenium bonum habere. Haec primo paullatim crescere, interdum vindicari; post ubi contagio, quasi pestilentia, invasit; civitas immutata, imperium ex iustitissimo, atque optumo, crudele, intoletan dumque factum. Sed primo magis ambitio, quam avaritia, animos hominum excrcebat: quod tamen vitium propius virtutem erat. nam gloriam honorem imperium bonus et ignavos aeque sibi exoptant; sed ille vera via nititur, huic quia bonae artes desunt, dolis atque fallaciis contendit. avaritia pecuniae studium habet, quam nemo sapiens concupivit: ea quasi venenis malis inbuta corpus animumque virilem