comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cerctur. Quod iam uel modo ñ erꝑientia s
negligentia tua studeat implere: uł quic¬
quid eius apud antominum fuisse cogno¬
ueris. sub omni celcritate retransmitte. De
causa salpingi iudei epła aliqua est iuẽ¬
ta. quam tͥ fecimus retransinitti: ut eam
relegens. et subtilit̾ causam ciꝰ. uł iuidue cu¬
iusdam que in codcm negotio dr implica¬
ta cognoscens. de quinquaginta uno so¬
lidis qui redibcri noscuntur. sicut instum
tͥ iuisum fuerit. responsum facias : ita ut
res alienȩ imuste nullo mͦ a creditoriis de
sui data est: medictas redimet᷑. Quã
medietatẽ ex cõmuni substantia eis uolumꝰ
adimpleri: & ñ solum eis. sed etiam defen¬
sorib & ꝑegͥnis quib legati titulo aliquid
derelinquit. & familie legatum ꝑsolui uo¬
lumus: qͦd tam̃ ad nos ꝑtinet. Collecta gͦ
ratione: ꝓ nr̃a parte. icd est ꝓ nouẽ uncuis
psolue. De solidis eccł̃ie canusine. uolumꝰ
ut aliquid clericis eiusdem eccłie largiaris :

Expanded text:
ceretur. Quod jam, vel modo non experientia, 75 sed negligentia tua studeat implere, vel quidquid ejus apud Antoninum fuisse cognoveris, sub omni velocitate retransmitte. « De causa Salpingi Judaei epistola aliqua est inventa, quam tibi fecimus transmitti, ut eam relegens, et subtiliter causam ejus, vel viduae cujusdam, quae in eodem negotio dicitur implicata, cognoscens, de quinquaginta uno solidis qui redhiberi noscuntur, sicut justum tibi visum fuerit, responsum facias, ita ut res alienae injuste nullo modo a creditoriis defsui data est, medietas redimetur: quam medietatem ex communi substantia ei volumus adimpleri, et non solum ei, sed etiam defensoribus et peregrinis, quibus legati titulo aliquid dereliquit; et familiae legatum persolvi volumus, quod tamen ad nos pertinet. Collecta ergo ratione pro nostra parte, id est pro novem unciis persolve. De solidis Ecclesiae Canusinae volumus ut aliquid clericis ejusdem Ecclesiae largiaris,
Abbreviated transcription (Latin):
& in eo quod omnis radicitus heresil¬
est auulsa: cum maiori honore & am¬
pliori caritate suscipite comministrĩ
nostrum uestrum pontificem alexan¬
drum. qui nos presentia sua letifica¬
uit: tantumq laborem pro pace ue¬
stra etiam in hac etate sic sustinuis.
rate simul et ꝓ nobis omnib : ut que
bene  placuerunt firma ꝑmaneant
nam uoluntatem facta sicuti credimus
dei & patris in spiritu sancto: cui est gła in¬
stola synodi manifestum est. quia non so¬
lum arrium et consortes eius anathemati¬
rauerunt: s etiam uerba secte ipsius.¬

Expanded text:
et in eo quod omnis radicitus haeresiet in eo quod omnis radicitus haeresis avulsa est; cum majori honore et ampliori charitate suscipite comministrum nostrum, pontificem vestrum Alexandrum, qui nos praesentia sua laetificavit, tantumque laborem pro pace vestra etiam in hac aetate sustinuit. Orate simul et pro nobis omnibus, ut quae bene placuerunt, firma permaneant nam voluntatem facta, sicuti credimus, Dei Patris in Spiritu sancto, cui est glostola synodi manifestum est quia non solum Arium et consortes ejus anathematizaverunt, sed etiam verba sectae ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
di qui clero sunt digni: et absolute fa¬
cere omnia sc̃m leg̾em & sanctiones
eccłie. Si quem uero contigerit requies¬
cere in ecclesia ÷ tunc ꝓuchi in honorem
defuncti eos qui nuꝑ assumpti sund
solummodo si udeantur digni. &
popłs cos elegerit: condecernente siml
& consignante maxime alexandrie
ciuitatis episcopo. Hoc itaq aliis qui¬
dem concessum est omnib. In ꝑsona uͦ
melitii nequa qͣm cadem placuerunt
propter priorem eius indisciplinatio¬
nem. & propter ꝓcacitates enis ac pe¬
tulantie uoluntatem: ne ulla daretur
auctoritas uel potestas homini qui pos
set rursus easdem indisciplinationes in¬
struere. Hec sunt precipua et competen¬
tia egypto: & sanctissime alexandrino¬
rum ecclesie. Si quid autem aliud ordi¬
natum est aut dogmatiratum presente
domino atq km̃o comministro & fra¬
tre nostro alexandro: ipse presens nobis
tor gestorum et commnuunicator existens.
& in commun pace atq concordia.

Expanded text:
di qui clero sunt digni, et absolute fadi qui clero sunt digni, et absolute facere omnia secundum legem et sanctiones Ecclesiae. Si quem vero contigerit requiescere in Ecclesia, tunc provehi in honorem defuncti eos qui nuper assumpti sunt, solummodo si videantur digni, et populus eos elegerit, condecernente simul et consignante maximae Alexandriae civitatis episcopo. Hoc itaque aliis quidem concessum est omnibus: in persona vero Meletii nequaquam eadem placuerunt propter priorem indisciplinationem ejus, et propter procacitates ejus ac petulantiae voluntatem, ne ulla daretur auctoritas vel potestas homini, qset rursus easdem indisciplinationes instruere. Haec sunt praecipua et competentia Aegypto et sanctissimae Alexandrinorum Ecclesiae. Si quid autem aliud ordinatum est aut dogmatizatum, praesente domino atque charissimo comministro et fratre nostro Alexandro, ipse praesens vobis tor gestorum et communicator existens. et in communi pace atque concordia,
Abbreviated transcription (Latin):
cuit ergo melitium quidem clementi
consilio. dum subtili ueraq ratione
nullam uemiam mereretur. mancre
quidem in propria ciuitate: nullam
uero omnimodis habere potestatem
neq cligendi neq ordinandi ÷ nec in
prouintia nec in qualibet ciuitate
uideri: purumq nomen tantumm
possidere. Fos autem qui ab eo sunt
constituti mistica ordinatione firma¬
tos. habere honorem & ministerium:
ut tamen sequentes sint modis om̃ib
uniuersorum in singulis parrochiis
et ecclesiis. karissimo & comministro
nostro alexandro consecratorum ÷ & ut
his nulla potestas sit placitos sibi elige¬
re. aut nomina corum preferre: aut om¬
nino aliquid agere preter uoluntatẽ
ecclesis catholice presulis alexandri. Gra¬
tia namq dei et orationib uestris in nul¬
lo scismate reꝑtos. sed sine macula in ca¬
tholica & apostolica eccl̃ia ꝑmanentes.
dignum est potestatem habere & eligen¬
di quemlibet. et nomina eorum dan¬

Expanded text:
cuit ergo Meletium quidem clementi cuit ergo Meletium quidem clementi concilio dum subtili veraque ratione nullam veniam mereretur manere quidem in propria civitate, nullam vero omnimodis habere potestatem neque eligendi, neque ordinandi, nec in provincia, nec in qualibet civitate videri, purumque nopossidere. Eos autem qui ab eo sunt constituti, mystica ordinatione firmatos habere honorem et ministerium, ut tamen sequentes sint modis omnibus universorum in singulis parochiis et ecclesiis a charissimo et comministro nostro Alexandro consecratorum, ut in his nulla potestas sit placitos sibi eligere, aut nomina eorum praeferre, aut omnino aliquid agere praeter voluntatem Ecclesiae catholicae praesulis Alexandri. Gratia namque Dei, et orationibus vestris, in nullo schismate repertos, sed sine macula in catholica et apostolica Ecclesia permanentes, dignum est potestatem habere et eligendi quemlibet, et nomina eorum dan
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio malitie atq untutis capabilẽ
filium dci dicentis: et creaturam nomi¬
nantis cum atq facturam. Hec igit᷑
omnia fatua et anilia & blasphema
anathematirauit sanctum & unnuer-¬
sale concilium: et nec usq ad auditũ
impie secte atq humoris huns aut in¬
tellectuum iniquorum sensum accom¬
modauit. Ea quidem que de illis ge¬
sta sunt. qualem terminum habue¬
rint. omnia iam audistis aut audie¬
tis: ne nos forte iudeamur uiro obloqͥ.
propter delictum suum improꝑia dig¬
na portanti. Tantum etenim ualuit
cius impictas: ut etiam theonas mar¬
maricenus. et secundus ptolomaidis
ea uterentur. Idem enim & illi damp¬
nati sunt. S ed quoniam ineffabilis
gratia dei illas quidem malas sectas.
& blasphemias. et discordiam. et auda¬
ciam ꝑsonarum. & diuisionem predic
gẏptum: relinquebantur autem que
ꝑ petulantiam melitii gesta sunt. et
torum qui ab eo sunt ordinati. etiam
ex hac parte que placuerint synodo.
uobis insinuamus kñn fratres. Pla¬

Expanded text:
arbitrio malitiae atque virtutis capabilem Filium Dei esse dicentes, creaturam nominabant eum atque facturam. Haec igitur omnia fatua, et anilia, et blasphema anathematizavit sanctum et universale concilium, et nec usque ad auditum impiae sectae atque furoris hujus, aut intellectum sensuum iniquorum accommodavit. Ea quidem quae de illis gesta sunt, qualem terminum habuerint, omnia jam aut audistis, aut audietis: ne nos forte videamur viro obloqui, propter delictum suum improperia digna portanti. Tantum etenim valuit ejus impietas, ut etiam Theonas Marmaricenus, et Secundus Ptolemaidis ea uterentur. Idem enim et illi damnati sunt. Sed quoniam ineffabilis gratia Dei illas quidem malas sectas, et blasphemias, et discordiam, et audaciam personarum, et divisionem, praedictgyptum; relinquebantur autem quae per petulantiam Meletii gesta sunt, et eorum qui ab eo sunt ordinati, etiam ex hac parte quae placuerint synodo, vobis insinuamus, charissimi fratres. Pla
Abbreviated transcription (Latin):
cebant sopore dep̃ssi. Ipse etiam sc̃s ĩ puppi
naui residens quiescebat:
uoꝰ ei ex inpinsu sanctus apparint
petrus: transiens ꝑ puppim nauis. Ex¬
citansꝙ eum. ac blanditer alloquens: ait.
ta tempestate: tranquillitas redelita est
magna. Et facto mane: om̃s qui in naui
cum uiro ecrant dei. sani atq in columes

Expanded text:
cebant, sopore depressi; ipse etiam sanctus in puppim navis residens quiescebat. 12. Tum ei ex inproviso sanctus apparuit Petrus, transiens per puppim navis, excitansque eum ac blandeter adloquens ait: ta tempestate, tranquillitas reddita est magna, et facto mane, omnes qui in navi cum viro erant Dei, sani atque incolomes
Abbreviated transcription (Latin):
uilget ibi maria geminis ornata pri¬
uilegiis ÷ pudore intemerate uigimi¬
tatis. et creatoris si partu honorabilis: om̃i
ex parte chorcis stipata uirgincis. Hic abra¬
ham et reliqui patriarche. cum apłis om̃ib :
abel iustus cum uniũsis martirib ⁊ moyses &
aaron cũ sacerdotib: samuel cum reliqͥs no¬
men ciꝰ inuocantib ÷ dauid et ceceri ꝓphece cũ
cantorib: ouantes adepte immortalitatis gau¬
duis: fulgentes coronis atq stolis candidissimis
tantoꝵ largitori bonoꝵ laudib canunt mel¬
lifluis: beatꝰ ppłs cuius dominus dcus cius.
iib celi senatorib beatus amandꝰ copula

Expanded text:
ulget ibi Maria geminis ornata privilegiis, pudore intemeratae virginitatis et creatoris sui partu honorabilis, omni ex parte choris stipata virgineis. Hic Abraham et reliqui patriarchae cum apostolis omnibus, Abel iustus cum universis martyribus, Moyses et Aaron cum sacerdotibus, Samuhel cum reliquis nomen eius invocantibus, David et ceteri prophetae cum cantoribus, ovantes adeptae inmortalitatis gaudiis, fulgentes coronis atque stolis candidissimis, tantorum largitori bonorum laudibus canunt mellifluis, beatus populus, cuius dominus Deus eius. Quibus caeli senatoribus beatus Amandus copula
Abbreviated transcription (Latin):
oclio habet: s nutrit et fouet eam. Et rursũ
scͥptum ẽ. Carnis curam ne feceritis in concu.¬
piscentiis. Qui gͥ carnis curam in concupis¬
centuis fieri ꝓhibet ⁊ ꝓfecto in necc̃itatib con¬
ceit. N am si dñicorum die corpus laua¬
re pescatum ẽ: lauari gͦ eodem die nec fa¬
cies ñ debet. Si autem hoc in corporis parte
conceditur: cur hoc exigente necessitate toto
corpori denegetur: Dominicoꝵ uͦ die a labo¬
re terreno cessandum ẽ. atq omnimͦ oratio¬
nib insistendum: ut si quid neggligentie
ꝑ sex dies agitur: ꝑ diem resurrectionis domi¬
nice precib expietur:

Expanded text:
odio habet, sed nutrit, et fovet eam . Et rursum odio habet, sed nutrit, et fovet eam . Et rursum scriptum est: Carnis curam ne feceritis in concupiscentiis . Qui igitur carnis curam in concupiscentiis fieri prohibet, profecto in necessitatibus concedit. Nam si Dominico die corpus lavare peccatum est, lavari ergo die eodem nec facies debet. Si autem hoc in corporis parte conceditur, cur hoc, exigente necessitate toti corpori denegetur? Dominico vero die a labore terreno cessandum est, atque omni modo orationibus insistendum, ut si quid negligentiae per sex dies agitur, per diem resurrectionis Dominicae precibus expietur
Abbreviated transcription (Latin):
die sabbati oncra ꝑ portas introducit. Non
gͦ in dic sabbati onera ꝑ portas introduci¬
mus: si in redemptoris nostri gr̃a constitu¬
ti. pondera peccati ad animam ꝑ sensus
corporeos ñ trahamus. Nam icdem dñs ac
redemptor nr̃ multa in die sabbati legit᷑
opatus: ita ut udeos rep̃henderet dicens.
Quis ur̃m bouem aut asmnum suum ñ sol¬
uit in die sabbati. et ducit adaquare: Si
gͦ ip̃a ꝑ se ueritas. ñ custodir urxta litterã
S abbatum precipit: quisqͥs ociosus. sab¬
batum secundum legis litteram custodit.
cui alteri nisi ipsi ueritati contradicit:
liud quoq ad me ꝑlatum ẽ. uob̃ a
ꝑu̾sis hominib esse p̾dicatũ: ut dñi¬
coꝵ die nullus debeat lauari. Et quidem
si ꝑ luru animi atq uoluptate quis laua¬
re appetit: hoc fier nec reliquo quolibet
die concedimus. Si autem ꝓ necessitate cor-¬
poris: hoc nec dominico die ꝓhibemꝰ. Scrip¬
tum quippe ẽ. Nemo unquam carnẽ suam

Expanded text:
die Sabbati onera per portas introducit. Non die Sabbati onera per portas introducit. Non ergo in die Sabbati onera per portas introducimus, si in Redemptoris nostri gratia constituti, pondera peccati ad animam per sensus corporeos non trahamus. Nam idem Dominus ac Redemptor noster multa in die Sabbati legitur operatus, ita ut Judaeos reprehenderet, dicens: Quis vestrum bovem, aut asinum suum non solvit in die Sabbati, et ducit adaquare ? Si ergo ipsa per se Veritas non custodiri juxta litteram Sabbatum praecepit, quisquis otium Sabbati seritati contradicit? Aliud quoque ad me perlatum est, vobis a perversis hominibus esse praedicatum, ut Dominico die nullus debeat lavari. Et quidem si pro luxu animi atque voluptate quis lavari appetit, hoc fieri nec reliquo quolibet die concedimus. Si autem pro necessitate corporis, hoc nec Dominico die prohibemus. Scriptum quippe est: Nemo umquam carnem suam
Abbreviated transcription (Latin):
omni faciet oꝑe custodire: Quia cim
mori se sumul. et resurgere simulat p̃dlica¬
bit: haberi in ueneratione uulo dicido¬
minicum. Et quia uidaitare ipłm com¬
pellit. ut extiorem ritum legis reuocdo. &
sibi iudeoꝵ ꝑfidiam subdat. coli iuiltꝰ
sabbatũ. Soc enim qͦd ꝑ ꝓpħam dicitur
ne inferatis onera ꝑ portas ur̃as die salbi:
tam din teneri potu̾it. qmdiu legẽ licuio
nota beterã custodiri. At postquam gr̃a
copta legis que ꝑfiguram ddita sunt. uita
luteramꝰ seruari non possunt. Nam si quis
dicit hoc de sabbato ẽẽ scruandum: dicat
necesse ẽ etiam carnalia sacrificia ꝑsoluen¬
da: dicat p̃ceptũ quoq de circumcisione
corporis adhuc usq retmendũ. Sed contra
se apłm paulum audiat dicentẽ. Si circũ
hoc qͦd de sabbato dictum est. spiritualit᷑
accipimꝰ: sp̃ualit̾ tenemꝰ. Sabbatum autẽ
Et qui lucem fidei cognoscit: si peccata con¬
cupiscentie ad mentem ꝑ ocłos trahit. in

Expanded text:
omni faciet opere custodiri. Quia enim omni faciet opere custodiri. Quia enim mori se et resurgere simulat, haberi in veneratione vult diem Dominicum; et quia judaizare populum compellit ut exteriorem ritum legis revocet, et sibi Judaeorum perfidiam subdat, coli vult Sabbatum. Hoc enim quod per prophetam dicitur: Ne inferatis onera per portas vestras die Sabbati, tandiu teneri potuit, quamdiu legem licuit juxta litteram custodicepta Legis, quae per figuram dicta sunt, juxta litteram servari non possunt, Nam si quis dicit hoc de Sabbato esse servandum, dicat necesse est etiam carnalia sacrificia persolvenda; dicat praeceptum quoque de circumcisione corporis adhuc usque retinendum. Sed contra se Paulum apostolum audiat dicentem: Si circumchoc quod de Sabbato scriptum est spiritaliter accipimus, spiritaliter retinemus. Sabbatum autem et qui lucem fidei cognoscit, si peccata concupiscentiae ad mentem per oculos trahit, in
Abbreviated transcription (Latin):
inc est quia sicut a maiorib tradit᷑.
et nos usq ad tempora nr̃a dũ achuc
pumescetemꝰ oculis nr̃is conspeximus. consu¬
m̃cimonia detulissent. nunquam pontifi¬
calib alloquns fruerent᷑. nunqͣm optutib
aplicis potirentur: sed extra uelum longis¬
simne porticus. ñ quidem in scannis sedentes
merabant: ne uidelicet inderentur a liqͥd
de manu pontificis accepisse. Nam reue¬
rnde memoriȩ nicholaus pontifex arseni¬
um qͥnclam hortane ciuitatis cp̃m. uidai¬
cal tunc pͥmũ pellicias int̾clucere molien¬
timn. Aeled aduersatꝰ ẽ. ut ci palatinã ꝓces¬
lionẽ uellet adimere: nͥ suꝑstitiose gentis
uestes abimando. cũ saceriotalib intulis
consuctudinalit̃ ꝓcedere stucdussec.
ntorõi p̾cursores obseruari debere sab¬
Nbatum p̾dicantes: gregorius cõmi¬
Nagido taliter refutauit. Peruenit ad nos
qboscdam pũsi sp̃c homines. praua inter
uos aliqͣ et sancte ficier aclũsa seminasse:
la ut dit sabbati alic d opar ꝓhiberent.¬

Expanded text:
inc est quod sicut a majoribus traditur, et nos usque ad tempora nostra, dum adhuc pubesceremus, oculis nostris conspeximus, consuima mercimonia detulissent, numquam pontificalibus alloquiis fruerentur, nunquam obtutibus apostolicis potirentur, sed extra velum longissimae porticus, non quidem in scamnis, sed in mmerabant, ne videlicet viderentur aliquid de manu pontificis accepisse. Nam reverendae memoriae Nicolaus pontifex, Arsenium, quondam Hortanae civitatis episcopum, Judaicas tunc primum peliicias introducere molientem, adeo aversatus est, ut ei palatinam processionem vellet adimere, nisi superstitiosae gentis vestes abjurando, cum sacerdotalibus infulis consuetudinaliter procedere studuisti praecursores observari debere sabbatum praedicantes, Gregorius taliter refutavit: « Pervenit ad me quosdam perversi spiritus homines, prava inter vos aliqua et sanctae fidei adversa seminasse, ita ut in die Sabbati aliquid operari prohiberent.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ pallium quo induta crat. Omnes qui
illic aderant et uiderunt hoc miraculum¬
accipientes ex ip̃a guita unxerunt oculos eiꝰ:
et statim illuminati sunt oculi mulieris. que
ante fuerat ceca. In crastinum autem confor¬
tata est in fide et spe. & in uirtutib sancte
uirginis geretrudis: et sana reuersa est cum¬
gaudio domum suam. Quoniam satis lon¬
gum est ꝑ ordinem totum enumerando per¬
ibi confugientib. et causam salutis ab ea po¬
stulantib: cum adiutorio domini inde om¬
nes incolumes reuertuntur. Qui nomen eius
cum fide inuocantes de quacunq tribulatio¬

Expanded text:
 pallium, qua. induta erat. Omnes , qui illic aderant et viderunt hoc miraculum, tenentes ex ipsa gutta, et uncxerunt oculos eius, et statim inluminati sunt oculi mulieris, que ante fuerat caeca. In crastinum autem confortata est in fide et spe et in virtutibus sanctae virginis Geretrude sana reversa est ad domum suam. Quoniam satis longum est per ordinem totum enumerando per confugientibus et causam salutis ab ea postulantibus, cum adiutorio Domini omnes inde incolumes revertebantur; qui nomen eius cum fide invocantes, de quacumque tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
re ad sepulchrum euis: si aliqua crinde
cõmemoraucrimꝰ et ad medium deduxerimꝰ.
rat quedam abbatissa in monasterio
treucrense. cui nom̃ erat modesta: et ħ
ip̃a ab infantia sua dño consecrata fucrat :¬
similit̾q & sc̃e geretrudi in amicitia diui¬
na familiarit̾ constricta indebat᷑. Et qmuis

Expanded text:
re ad sepulcrum eius, si aliqua exinde commemoramus, et ad medium deducamus. 2. Erat quedam abbatissa in monasterio Treverense, cui nomen erat Modesta, et hec ipsa ab infantia sua Deo consecrata fuerat similiterque et sanctae Geretrude in amicitia divina familiariter constricta vid
Abbreviated transcription (Latin):
situs in eccl̃ia beati pauli apłi. ubi geretru¬
Ais requiescere solebat. Ibi acceptura eris
sanitatẽ de om̃i tribulatione quam in
corpore tuo pateris. Ipsa autẽ puella propt̃
grauitudinẽ infirmitatis sue. ñ potuit an¬
le diem t̃tium ꝓuenire illuc. Cumq cuncta
congregatio in horam terciam ad opus diui¬
num consisteret. et opꝰ dei eẽt completum: su

Expanded text:
situs in eclesia beati Pauli apostoli, ubi Geretrusitus in eclesia beati Pauli apostoli, ubi Geretrudis requiescere solebat. Ibi acceptura eris sanitatem de omni tribulatione, que in corpore tuo pateris'. Ipsa autem puella propter gravitudinem infirmitatis suae non potuit ante diem tertium pervenire illuc. Cumque cuncta congregatio in horam tertiam ad opus divinum consisterent, et opere Dei completo, su
Abbreviated transcription (Latin):
famula dñica abbatissa neptis sc̃e geretru¬
dis. que secus pedes eius fuerat nutrita. gau¬
dio repleta est: qͦd ꝑ tanta signoꝵ miracula
cam dominus dignatꝰ sit manifestare. Conuo¬
cata autẽ uniu̾sa congregatione: ip̃m lectũ
tulerunt. et portauerunt cũ honore magno
& dci laudib. et deposuerunt eum in bafili¬
ca sancti pauli apłi: ubi nunc dñs multa
signa atq uiitutes ostendere dignatur:
uit quedam puella in regione eadem.
quam grauissima egͥtudo dep̃sserat:
ut nullus cam medicus ꝑ annos plurimos
lanare potuisset. Et ad extremum oculoꝵ
suoꝵ lum̃ amisit: et ceca effecta ẽ. Tunc pa¬
rentes illius puelle tulerunt eam et secum
aurerunt ad monasterium nuuala: ut
saltum muenirent ibi aliqͦs medicos qui eã
curare potuissent. Tunc in ip̃a nocte apparu¬
it ei sancta geretrudis ꝑ uisum: et qrxit ad
cam. Puella noli clubitare. s crede in clño
ihu xpisto: et uacle ad lectum qui est po¬

Expanded text:
famula Dominica abbatissa, nepta sanctae Geretrufamula Dominica abbatissa, nepta sanctae Geretrude, quae secus pedes eius fuerat nutrita, gaudio repleta est, quod per tanta signorum miracula eam Dominus dignatus est manifestare. Convocata autem universa congregatione, ipsum lectulum tulerunt et portaverunt cum honore magno et Dei laudibus et deposuerunt eum in basilica sancti Pauli apostoli, ubi nunc Dominus multa signa atque virtutes ostendere dignatus est. 5. Fuit quedam puella in regione eadem, quam gravissima egritudo depresserat, et nullus eam medicus per annos plurimos sanare potuisset, et ad extremum oculorum suorum lumen amisit et ceca efficitur. Tunc parentes illius puelle tulerunt eam et secum duxerunt ad monasterium Nivialae, ut saltim ibi invenirent aliquos medicos, qui eam curare potuissent. Tunc in ipsa nocte aparuit ei sancta Geretrudis per visum et dixit ad eam: 'Puella, noli dubitare, sed crede in domino Iesu Christo et vade ad lectum, que est po
Abbreviated transcription (Latin):
rehemens: ut nullus monachoꝵ uł urgi¬
num scu uiroꝵ ibidem concurrentium. ul¬
lam spem haberet ad liberancdum mona¬
sterium de incendio. Ipse autẽ ancille dei
que ibidem congregate fuerant: foras mu¬
rum extra monasterium ad iicina loca
confugerunt. Cunc uir unꝰ cui curam mo¬
nasterii comm̃datum fuerat regere. repsl
spetie uel habitu qua ipsa fuerat: et cum ip̃o
uelamine quo erat cooꝑta semꝑ. iactabat
flammã de domo.Ille autem uir de tanta
uisione ñ ꝑt̾ritus. s gaudio magno repletus:
suos socios hortabatur ut constant̃ agerent.
Ipse autem cursu concito ascendit sursum:
ut uideret exitum rei. Eunc mirum in mo¬
dum. subito uiderunt liberatum monaste
nem alique de sororib. ut in ip̃o lecto
ubi sancta geretrudis ancilla xp̃i post labo¬
rem ugiliarum orationumq instantiam
solebat fatigata menbra aliquid requiesce¬
re: nullus hominũ ulterius in ip̃o lecto re¬
quiescere fuisset ausus. Tunc predicta dei

Expanded text:
vehemens, ut nullus monachorum vel virgivehemens, ut nullus monachorum vel virginum seu virorum ibidem concurrentium nullam spem haberent ad liberandum monasterium de incendio. Ipse autem ancillae Dei, quae ibidem congregate fuerant, foras murum extra monasterium ad vicina loca confugerunt. Tunc vir unus, cui cura monasterii commendata fuerit regere, repentspecie vel habitu, qua ipsa fuit, et cum ipso velamine, qua erat cooperta, semper iactabat flammam de domo. Ille autem vir tante visione non perterritus, sed gaudio magno repletus, suos sotios ortabatur, ut constanter agerent. Ipse autem cursu concito ascendens sursum, ut videret exitum rei. Tunc mirum in modum cumsubito viderunt liberatum monasternem aliquae de sororibus, ut et lectulum, ubi sancta Geretrudis post laborem vigiliarum orationumque solebat fatigantia membra aliquid requiescere, ut nullus hominum ulterius in eum requiescere fuisset ausus. Tunc praedicta Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uisio debuisset eẽ. Et in eadem die de insio¬
ne illa nemini indicaiit ullum uerbum.
Cum autẽ crastinus aduenisset dies: cunita
alia colloquia dei uirgo int̾rogauit ep̃m
de sc̃a geretrude: in quali habitu uł orcim
uel specie ip̃a fuisset. At ille statim ꝑ orc¬
nem narrauit staturam corporis eiꝰ: et speti¬
em decoris cius. Tunc beata modesta intel¬
lexit ex signo qͦd ab ep̃o audierat. uerum
esse quod ante uiderat: et dixit acd eum
Hoc tibi nunc confittor qͦd ante celaban:
quod reuelatum mͥ fuit hesterno die hora
quasi serta: quia de hac luce ipso dic & r¬
dem hora migrata finsset. Et postea totamu
rem ꝑ ordinem pandit ep̃o. Ille autẽ dic̃
ip̃m atq horam consignans precdictus q̃t
sicut supradicta prius indicauerat abba
ost annum autẽ decimũ ¶tissa.¬
monasterio nuinalense ignẽ crortum fusse
asserunt. ubi ip̃a p̾fuit sancta geretrucis¬
tantum autẽ ut dicunt erupit flamma

Expanded text:
visio debuisset fieri. Et in eadem die de visiovisio debuisset fieri. Et in eadem die de visione illa nemini indicavit nullum verbum. Cum autem crastinus advenisset dies, civitatalia conloquia Dei virgo interrogavit episcopum de sancta Geretrude, in quale habitu vel ordine vel specie ipsa fuisset. At ille statim per ordinem narravit staturam corporis eius et speciem decoris eius. Tunc beata Modesta intellexit ex signa, que ab episcopo audierat, verum esse, quod ante viderat, et dixit ad eum: 'Hoc tibi nunc confiteor, quod ante celabam, qua revelatum mihi fuit hesterno die hora quasi sexta, quod de hac luce ipso die et eadem ora migrata fuisset'. Et postea totam rem per ordinem pandit episcopo. Ille autem diem ipsum atque horam consignans praedictus epissicut et supradicta prius indicaverat abbatissa. 3. Post annum autem decimum monasterio Nivialae ignem exortum fuisse adserunt, ubi ipsa praefuit sancta Geretrudistantum autem, ut dicunt, erupuit flamma
Abbreviated transcription (Latin):
se nequiuerunt. animo atq in cordis cdi¬
lectione semꝑ p̾sentes fuerunt ÷ qͥa equalẽ
seruitutis militiam baiularunt: et domino
in sinceritate cordis equalit̃ sine dolo ser¬
uierunt. Post multum uͦ demporis spaciũ.
contigit hoc qͦd uolo ad memoriam urãm
narrando reuocare: ut quadam die cum
p̾dicta dei famula modesta in monasterio
suo posita. orationis causa in eccł̃iam suam
intrasset ÷ seip̃am ante altare beate marif
semꝑ uirginis in oratione ꝓsterneret. Cum
autem finita oratione surrerisset. & ipsa
undiq circum spiceret: subito aspexit: u¬
ditq ad dextrum latus altaris sanctam
geretrudem stantẽ. in eodem habitu atq
in eadem specie qua ip̃a formata finit
ritq ad cam. Soror modesta certam tene
hanc uisionem: et sine ulla ambiguitate
scias me hodie in hac eadem hora absoli¬
tam de habitaculo carnis huius. Ego sum
geretrudis quam multum dilexisti. Et his
dictis: ab oculis aspicientis ablata ẽ. Cunc
illa intra se tacite cogitabat. quid tanta

Expanded text:
 quiverunt, animo tamen atque in cordis dilectione semper praesentes fuerunt, quia aequalem servitutis militiam baiularunt et Domino in sinceritate cordis aequaliter sine dolo servierunt. Post multum vero temporis spatium contigit hoc quod volo ad memoriam vestram narrando revocare, ut quadam die, cum praedicta Dei famula Modesta in monasterio suo posita, orationis causa in eclesiam suam intrasset, seque ipsam ante altare beatae Mariae semper virginis in oratione prosternebat. Cum autem, finita oratione, surrexisset, se ipsam undique circumspiceret, subito aspexit viditque ad dexteram latus altaris sanctam trudem stantem in eodem habitu atque in eadem specie, qua ipsa formata fuerat. Dixitque ad eam: 'Soror Modesta, certam tene hanc visionem et sine ulla ambiguitate scias me hodie in hac eadem ora absolutam de habitaculo carnis huius. Ego sum Geretrudis, quam multum dilexisti'. Et his dietis ab oculis aspicientis ablata est. Tunc illa intra se tacite cogitabat, quid tanta
Abbreviated transcription (Latin):
dementiȩ ꝓlata refutantur. Cunctas uͦ quas
prȩfata ueneranda concilia ꝑsonas respu¬
unt respuo÷ quas uenerantur amplector:
quia dum uniu̾sali sunt consensu consti¬
tuta. & ñ illa destruit quisqͥs presumit
aut soluere quos religant. aut ligare qͦs
soluunt. Quisqͥs gͦ aluud sapit: anathema
gorius funcdamentum fidei suȩ scđm
priscum decessoꝵ suoꝵ pontificum morẽ. lu¬
culent̃ apłicis thronis exposuit÷ animadũ¬
pontificẽ constitutum. ut uta illud ꝓpħi¬
cum. uicioꝵ radices euelleret. destrucret. dis¬
ꝑderet. atq dissiparet ÷ sicq demum edifi¬
caret. plantaretq uͥtutes: omnes consuetu¬
dines quas contra pͥscam traditionẽ apł̃i¬
cam nouit̃ pullulasse cognouerat. uideli¬
cet de ministris. de cantorib. de laicis põ¬
titi famnliarit᷑ adherentib. de titulandis
preuidicialit̃ quib libet reb. de contegen¬
ddo dalmaticis apłico feretro. de pastillatico¬

Expanded text:
dementiae prolata refutantur. Cunctas vero quas dementiae prolata refutantur. Cunctas vero quas praefata veneranda concilia personas respuunt respuo; quas venerantur amplector. Quia dum universali sunt consensu constituta, se et non illa destruit, quisquis praesumit aut solvere quos religant, aut ligare quos solvunt. Quisquis ergo aliud sapit, anathema gorius fundamentum suae fidei secundum priscum praedecessorum suorum pontificum morem, luculenter apostolicis thronis exposuit, animadverpontificem constitutum, ut, juxta illud propheticum , vitiorum radices evelleret, destrueret atque disperderet, sicque demum aedificaret, plantaretque virtutes, omnes consuetudines quas contra priscam traditionem apostolicam noviter pullulasse cognoverat, videlicet de ministris cantoribus, de laicis pontifici familiariter adhaerentibus, de titulandis praejudicialiter quibuslibet rebus, de contegendo dalmaticis apostolico feretro, de pastillatico
Abbreviated transcription (Latin):
Reterea quia corde inquit credit᷑ ad
iusticiam. ore autem confessio fit ad salutẽ :
sicut sancti euangłu quattuor libros. sic qua¬
tuor concilia susciꝑe. & uenerari me fateor:
nicenũ scilicet. in qͥuo ꝑũsum arru dogia
destruit᷑: constantino politanũ qͦq in quo
eunomiii & macedonii error conuicit᷑: estese¬
num etiã pͥmũ. in qͦ nestorii impietas iudi¬
cat. calcidonense uͥ in qͥ eutichii dioscoeriq
prauitas repbatur. tota deuotione complec¬
tor. integerrima approbatione custodio: qͥa
in his uelut in quadrato lapide sc̃ȩ fidei
onis eristat. quisquis corum soliditatem nõ
tenet: etam si lapis ẽc cernitur. tamen extra
edificium iacet. Quintum quoq concilium
pariter uencror: in quo epła quȩ ibe dicit᷑.
erroris plena repbatur: & theodorus ꝑsonã
mediatoris dei & hominum in duab substan¬
tus scparans. ad impietatis suȩ ꝑfidiam ceci¬
disse conuincit᷑. Scripta quoq theodoriti. ꝑs
quȩ beati cirilli fides reprehenditur: ausu

Expanded text:
eterea quia corde, inquit, creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem , sicut sancti Evangelii quatuor libros, sic quatuor concilia suscipere et venerari me fateor: Nicaenum scilicet, in quo perversum Arii dogma destruitur; Constantinopolitanum quoque, in quo Eunomii et Macedonii error convincitur; Ephesinum etiam primum, in quo Nestorii impietas judicatur; Chalcedonense vero, in quo Euthycetis, Dioscorique pravitas reprobatur, tota devotione complector, integerrima approbatione custodio, quia in his velut in quadrato lapide sanctae fideue actionis norma existat, quisquis eorum soliditatem non tenet, etiam si lapis esse cernitur, tamen extra aedificium jacet. Quintum quoque concilium pariter veneror, in quo epistola quae Ibae dicitur, erroris plena, reprobatur, et Theodorus personam Mediatoris Dei et hominum in duobus subsistentiis separans, ad impietatis perfidiam cecidisse convincitur. Scripta 47 quoque Theodoriti, per quae beati Cyrilli fides reprehenditur, ausu
Abbreviated transcription (Latin):
ro eque ciuic romano. sede burati archipo
ꝑ gallias in britannias iitalliano tat i¬
suli destinatꝰ. Qui circuquaq positaru
eccliarum filios ad pͥstiam cantilens quls¬
dine reuocans: tam ꝑ so qͣm ꝑ suos auamp¬
EO & karolus noster patͥcius. rex autẽ
francorum. dissonantia romam & gallica
ni cantus romȩ offensus : cum galloꝵ ꝓca¬
citas cantum a nr̃atib quibdam nenis ar¬
gum̃taret᷑ ẽẽ corruptum. nr̃iq e dĩiso au¬
tenticum antiphonarium ꝓbabilit̾ ostenta¬
rent: int̾rogasse fertur. quis int̾ riuum &
fontem. limpidiorem aquam conferre sole¬
ret. Respondentib fontem: prudent̃ adie¬
cit. Ergo & nos qui de riuo corruptam lim.¬
pham usq hactenus bibimus: ad ꝑhen¬
nis fontis necesse est fluenta pͥncipalia re¬
curramus. Mox itaq duos suoꝵ industri¬
os clericos. adriano tunc ep̃o dereliquit.
Quib tandem satis eleganter instructis
metensem inctͦpolim ad suauitatẽ modula¬

Expanded text:
ro aeque cive Romano, sed Eburaci archiepiro aeque cive Romano, sed Eburaci archiepiscopo, per Gallias in Britannias Vitalliano sit praesule destinatus, qui circumquaque positarum Ecclesiarum filios ad pristinam cantilenae dulcedinem revocans, tam per se, quam per suos disciet Carolus noster patricius, rex autem Francorum, dissonantia Romani ni cantus Romae offensus, cum Gallorum procacitas cantum a nostratibus quibusdam naeniis argumentaretur esse corruptum, nostrique e diverso authenticum Antiphonarium probabiliter ostentarent, interrogasse fertur quis inter rivum et fontem limpidiorem aquam conservare soleret? Respondentibus fontem prudenter adjecit: Ergo et nos qui de rivo corruptam lympham usque hactenus bibimus, ad perennis fontis necesse est fluenta principalia recurramus. Mox itaque duos suorum industrios clericos Adriano tunc episcopo dereliquit, quibus tandem satis eleganter instructis, Metensem metropolim ad suavitatem modula
Abbreviated transcription (Latin):
galli daiscere crebroq rediscere insignit̾ po¬
tucrunt: incorruptam uͦ tam leuitate am¬
mi. qua ñnulla de ꝓpͥo gregorianis iantih
miscuerunt. qͣm feritate quoq naturali
seruare minime potuerunt. Alpina si qui¬
dem corpora. uocum suarum tomtruis altis¬
sone ꝑstrepentia. susceptȩ modulatiõis dul¬
cedinem ꝓpͥc ñ resultant: quia bibuli gas¬
turis barbara fcritas. dum inflȩxionib &
reꝑcussionib mitẽ nitit᷑ edere cantilenar
naturali quodam fragore. quasi plaustia
ꝑ gradꝰ confuse sonantia rigidas uoccs iacdli
sicq audientium animos quos mulcere aili¬
aerat. trasꝑando magis ac obstrependo onbal
iric est quod huuis gregorn
tempore. cũ augustmo tunc britamias
acicunte. ꝑ occidentem quoq romane mlti¬
tutionis cantores disꝑsi: barbaros insigiite
docuerunt. Quib defimctis. occidentall cils
ita susceptȩ modulationis organũ uiciatus
ut iohs quidem romanus cantor cũ chioie¬

Expanded text:
Galli discere crebroque rediscere insigniter poGalli discere crebroque rediscere insigniter potuerunt, incorruptam vero tam levitate animi, quia nonnulla de proprio Gregorianis cantibus miscuerunt, quam feritate quoque naturali, servare minime potuerunt. Alpina siquidem corpora, vocum suarum tonitruis altisone perstrepentia, susceptae modulationis dulcedinem proprie non resultant, quia bibuli gutturis barbara feritas, dum inflexionibus et repercussionibus mitem nititur edere cantilenam, natarali quodam fragore, quasi plaustra per gradus confuse sonantia rigidas voces jactat, sicque audientium animos, quos mulcere debuerat, exasperando magis ac obstrependo conturbat. 8. Hinc est quod hujus Gregorii tempore cum 48 Augustino tunc Britannias adeunte, per Occidentem quoque Romanae institutionis cantores dispersi, barbaros insigniter docuerunt. Quibus defunctis Occidentales Ecclesiae ita susceptum modulationis organum vitiarunt, ut Joannes quidam Romanus cantor cum Theodo
Abbreviated transcription (Latin):
salis eccłiȩ corpore segͣgauit: eaq sub int̾po¬
sitione t̾ribilis anathematis. tam gñaliter
qm ꝑpetualit̃ condempnauit. ui
⁊inde in domo dñ more sapientissi¬
mi salomonis ꝓpt̾ musicȩ compunctionẽ
dulcedinis. antiphonarium concentu can¬
toꝵ studiosissimus nimis utilit̾ compilauit
Scolam quoq cantoꝵ. quȩ hactenꝰ ersdem
institutionib in sc̃a romana ȩccl̃ia modu¬
lat᷑ constituit ÷ eiq cũ ñnullis predis duo
habitatula. scilicet alterum sub gradib ba¬
silice beati petͥ apłi. alterum uͦ sub lateranẽ¬
sis patarchii ddomib fabricauid: ubi usq
hodie lectus cius quo recubans modulabãt᷑.
& flagellum ipsius quo pueris minabatur.
ueneratione congrua. cum autentico antipho¬
nario rescruatur. Que uidelicet loca ꝑ pre¬
cepti seriem sub int̾positione anathematis.
ob ministerii cotidiam utͦbiq grãm subdim¬
nuis modulationis dulce un. sit¬
dinẽ int̃ alias curopȩ gs̃ germam scu

Expanded text:
salis Ecclesiae corpore segregavit, eaque sub interpositione terribilis anathematis, tam generaliter quam perpetualiter condemnavit. 6. einde in domo Domini, more sapientissimi Salomonis, propter musicae compunctionem dulcedinis, Antiphonarium centonem cantorum studiosissimus nimis utiliter compilavit; scholam quoque cantorum, quae hactenus eisdem institutionibus in sancta Romana Ecclesia modulatur, constituit; eique cum nonnullis praediis duo habitacula, scilicet alterum sub gradibus basilicae beati Petri apostoli, alterum vero sub Lateranensis patriarchii domibus fabricavit, ubi usque hodie lectus ejus, in quo recubans modulabatur, et flagellum ipsius, quo pueris minabatur, veneratione congrua cum authentico Antiphonario reservatur, quae videlicet loca per praecepti seriem sub interpositione anathematis ob ministerii quotidiam utrobique gratiam subdius modulationis dulcedinem inter alias Europae gentes Germani seu
Abbreviated transcription (Latin):
poterat: pͥus compulsi uilius uendant.
& hoc eis mimime sufficiat. Peruenit eti¬
am ad nos: qͦd de nuptus rusticoꝵ inmo¬
derata commoda ꝑcipiant᷑. De quib pre¬
cipimꝰ: ut omnia commoda nuptiarum
uniꝰ solidi summã nullatcnꝰ excedant Si
qui sunt pauꝑes: etiam minus dare de¬
beant. Si qui autẽ diuites: prefati solidi
summam nullatenꝰ transgrediant᷑. Quod
nuptiale cõmodum nullatenꝰ uolumus¬
in nr̃a ratione redigi: sed utilitati conduc
entib parentes sui ñ ꝑmittunt᷑ succedere
sed res eoꝵ ad usus ecclesie ꝑtrahuntur.
De qua re diffinimꝰ ut parentes morien

Expanded text:
poterat, prius compulsi, vilius vendant, poterat, prius compulsi, vilius vendant, et hoc eis minime sufficiat. Pervenit etiam ad nos quod de nuptiis rusticorum immoderata commoda percipiantur: de quibus praecipimus ut omnia commoda nuptiarum unius solidi summam nullatenus excedant. Si qui sunt pauperes, etiam minus dare debent; si qui autem divites, praefati solidi summam nullatenus transgrediantur; quod nuptiale coin nostra ratione redigi, sed utilitati conductentibus, parentes sui non permittuntur succedere, sed res eorum ad usus Ecclesiae pertrahuntur. De qua re definimus ut parentes morien
Abbreviated transcription (Latin):
pensionis in usu tuo ueniat.
Nte om̃ia hoc te uolumꝰ sollicite attẽ¬
dere. ne iniusta pondera in exigendis pensi¬
onib ponant᷑ ⁊ s si qua talia inucn̾is fran¬
ge. et noua & recta constitue: quia & filius
icus seruus dei diaconꝰ iam talia inuenit
quȩ ip̃i displicerent: sed licentiam ħ immu
nis eccł̃iȩ crigi. Preterea cognouimꝰ qͦd pͥma
illatio burdationis rusticos nr̃os uehement̃
angustet: ita ut pͥusqͣm labores suos uenun¬
dare ualcant. compellant᷑ tributa ꝑsoluere
Quȩ dum de suo unde care ñ habent. ab
actionaris publicis mutuo accipiunt: et
grauia commoda ex codem benefitio ꝑsol¬
uunt. Ex qua re fit: ut dispendiis grauib
coangustent᷑. Unde presenti admonitione
precipimꝰ. ut omne quod mutuum ꝓ eadem
causa ab extraneis acciꝑe poterant. a cua
exꝑientia in publico detur: & a rusticis
eccłie paulatim ut habuerint accipiat᷑:
ne dum in tempore coangustant᷑. quod
eis postinodum sufficere in inferendum

Expanded text:
pensionis in usum tuum veniat. Ante omnia hoc te volumus sollicite attendere ne injusta pondera in exigendis pensionibus ponantur. Sed si qua talia inveneris, frange, et nova et recta constitue; quia et filius meus servus Dei Diaconus jam talia invenit quae ipsi displicerent, sed licentiam haec immutnis Ecclesiae exigi. Praeterea cognovimus quod prima illatio burdationis rusticos nostros vehementer angustat, ita ut priusquam labores suos venundare valeant, compellantur tributa persolvere: qui dum de suo unde dare debeant non habent ab auctionariis publicis mutuo accipiunt, et gravia commoda pro eodem beneficio persolvunt, ex qua re fit ut dispendiis gravibus coangustentur. Unde praesenti admonitione praecipimus ut omne quod mutuum pro eadem causa ab extraneis accipere poterant, a tua experientia publico detur, et a rusticis Ecclesiae paulatim ut habuerint accipiatur; ne dum in tempore coangustantur, quod eis postmodum sufficere in inferendum
Abbreviated transcription (Latin):
a quodam xp̃iano samareo qͦd dici scelus
est. se ẽẽ donatum. Et dum ab huiuscemͦ᷑
suꝑstitionis homines. xp̃iana quolibet mͦ
mancipia possidere. nec ratio legis nec reue¬
rentia religionis admittat: se tam̃ ꝑ decẽ
& octo annos in eius asserit seruitio ꝑman¬
sisse. Sed cognoscente hoc decessore ur̃o sc̃e
memorie maximiano: sano zelo sicut de¬
cuit sacerdotali cõmoto de samarei nefa
samarei filius. post quinq annos factus
dicitur xp̃ianus: et suprascͥptum feliceo
in eius seruicium quantum ip̃e dicit qͥdã
nituntur redigere. sanctitas ur̃a hec que
edocti sumꝰ diligent̃ inquirat ÷ et si ita ei ẽe
constiterit. eum tueri studeat: et a nullo su
qualibet occasione grauari ꝑmittat. Quia
dum suꝑstitiose secte mancipia dños suos
ad fidem precedentia. seruitio eorum aꝑte n¬
digi iura ꝓhibeant: quantomagis hic de
xpistianis parentib natus. & factus a par¬
uulo xp̃ianus. hanc ñ debet questionem

Expanded text:
a quodam Christiano Samaraeo, quod dici scelus a quodam Christiano Samaraeo, quod dici scelus est, se esse donatum; et dum hujuscemodi superstitionis homines Christiana quolibet modo mancipia possidere, nec ratio legis, nec reverentia religionis admittat, se tamen per decem et octo annos in ejus asserit servitio permansisse. Sed cognoscente hoc decessore vestro sanctae memoriae, Maximiano, ab eo se zelo, sicut decuit, saceSamaraei filius post quinque annos factus dicitur Christianus, et supradictum Felicem in ejus servitium, quantum ipse dicit, quidam nituntur redigere, sanctitas vestra haec quae edocti sumus diligenter inquirat; et si ita ei esse constiterit, eum tueri studeat, et a nullo sub qualibet occasione gravari permittat, quia dum superstitiosae sectae mancipia dominos suos ad fidem praecedentia servitio eorum aperte redigi jura prohibeant, quanto magis hic de Christianis parentibus natus, et factus a parvulo Christianus, hanc non debet quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
estiment impediri. solita uos hoc cõuenit
consideratione seruare ÷ ut si paganos qͦs
m̃cimonii causa de exc̃ns finib emerunt.
intra tres m̃ses dum emptor cui uendi debe
ant mucniatur. fugere ad eccl̃iam forte cõ¬
tigerit. & uelle se ficri dixerint xp̃ianos.
uel etiam extra eccl̃iam hanc talem uolun¬
tos tres menses quisqͣm huiꝰcem᷑i seruoꝵ u
daicoꝵ uelle suum dixcrit. et fieri uoluerit¬
xp̃ianus: ne aliquis cum postinodum emere.
nec dñs qualibet occasionis specie audeat
uenundare ⁊ sed̃ ad lib̾tatis ꝓculdubio p̃¬
mia ꝑducatur: quia hunc non ad uendẽ¬
dum s ad seriucndum sͥ intelligit᷑ reseruas
se. Pagana mancipia. iudeos iudelicet dños
suos ad fidem p̾cedentia. in eoꝵ seruitium.
ctiam si ipsi cos ad xp̃ianitatẽ subsequan¬
tur nullo mͦ reuocabat. Inde iohi siracu¬
sano ep̃o. felix inqͥt p̾sentium portitor qͦstꝰ
nob̾ est: cum sit de xp̃ianis parentib natꝰ.

Expanded text:
existiment impediri sollicita vos hoc convenit existiment impediri sollicita vos hoc convenit consideratione servare, ut si paganos, quos mercimonii causa de externis finibus emerint, infra tres menses dum emptor cui venditi fuerant non invenitur, fugere ad Ecclesiam forte contigerit, et velle se dixerint fieri Christianos, vel etiam extra Ecclesiam hanc talem voluntos tres menses quisquam hujuscemodi servorum Judaicorum velle suum dixChristianus, nec aliquis eum postmodum emere, nec dominus qualibet occasionis specie audeat venumdare, sed ad libertatis proculdubio praemia perducatur, quia hunc non ad vendendum, sed ad serviendum sibi intelligitur reservasse. » 47. Pagana mancipia Judaeos videlicervitium, etiamsi ipsi eos ad Christianitatem subsequebantur, nullo modo revocabat. Unde Joanni, Syracusano episcopo: « Felix, inquit, praesentium portitor questus nobis est, cum sit de Christianis parentibus natus,
Abbreviated transcription (Latin):
seruus ad ueñ abilia loca fidei causa confu¬
gerit: nullatenꝰ patiamini eũ p̃iudicium
Sustiñe. Sed siue olim xp̃ianus. siuo nunc
fuerit baptirandus: sine ullo pauꝑum xp̃i¬
anoꝵ dampno. religioso eccl̃iastice pietatis
gorus in lib̾tatem pͥstinam legalit̾ re¬
uocabat: uerum etiam paganoꝵ ad fidem
uenire uolentia uendi nullo mͦ ꝑmitcebat.
Unde fortunato neapolitano ep̃o int̃ cetera
scribens ait. Frat̾nitatẽ urãm oportet ẽẽ sol¬
licaitam÷ & si de iudeoꝵ seruitio ñ solum ui¬
deus. sed etiam quisq paganorum fieri uo¬
luerit xp̃ianus. postquam uoluntas eius fu¬
erit patefacta. ne hunc sub quolibet inge¬
nio uł argum̃to cuipiam iudeoꝵ uenun¬
dandi facultas sit: s is qui ad xp̃ianam
conu̾ti fidem desiderat. defensione uestra
in lib̾tatem modis omnib uendicetur. Hi
uͦ quos huiusmmi oportet seruos amittere.
ne forsitan utilitates suas irrationabiliter

Expanded text:
servus ad venerabilia loca fidei causa confuservus ad venerabilia loca fidei causa confugerit, nullatenus eum patiamini praejudicium sustinere, sed sive olim Christianus, sive nunc fuerit baptizandus, sine ullo pauperum Christianorum damno, religioso ecclesiasticae pietatis gorius in libertatem pristinam legaliter revocabat, verum etiam pagana ad fidem venire volentia, vendi nullo modo permittebat. Unde Fortunato, Neapolitano episcopo, inter caetera scribens, ait: « Fraternitatem vestram oportet esse sollicitam ut si de Judaeorum servitio non solum Judaeus, sed etiam quisqluerit Christianus postquam voluntas ejus fuerit patefacta, nec hunc sub quolibet ingenio vel argumento cuipiam Judaeorum venundandi facultas sit, sed is qui ad Christianam converti fidem desiderat, defensione vestra in libertatem modis omnibus vindicetur. Hi vero quos hujuscemodi oportet servos amittere, ne forsitan utilitates suas irrationabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
quattuor fr̃s suos de captiuitate a iudeis
redemptos eẽ: atq eos nunc narbone in eo¬
rumdem iudeoꝵ seruitio detim̃. Et qͥa om̃i¬
no graue erecrandumq ẽ xp̃ianos in serui¬
tio esse iudeoꝵ. dilectionem tuã scͥptis pre¬
sentib adhortamur: ut cũ õi subtilitate &
sollicitudine studeat ꝑscrutari: & si reuera
terit. quia neq ip̃i unde se redimant. neq
supͣscͥptus portitor habet. eos tui studĩ sit
redimere: sciens quia qͥcqͥd in eis dederis. tu
iideoꝵ mancipia semel confugientia ad ec¬
clesiam: ñ quib libet suasionib reddi mbe¬
bat. Unde ianuario carolitano ep̃o int̾ ce-¬
tera scribens ait. Peruenit ad nos seruos an¬
cillasq iudeoꝵ fidei causa ad eccłiam cõfu¬
gientes. aut infidelib dñis restitui: aut eoꝵ
ne restituant᷑ precium dari. Hortamur gͥ
ut nullatenꝰ tam prauam consuetudinem
man̾e ꝑmittas. Sed cũ quilibet iudeorũ

Expanded text:
quatuor fratres suos de captivitate a Judaeis quatuor fratres suos de captivitate a Judaeis redemptos esse, atque eos tunc Narbonae in eorumdem Judaeorum servitio detineri. Et quia omnino grave execrandumque est Christianos in servitio esse Judaeorum, dilectionem tuam scriptis praesentibus adhortamur, ut cum omni subtilitate et sollicitudine studeat perscrutari. Et si revera terit quia neque ipsi unde se redimant, neque suprascriptus portitor habet, eos studredimere, sciens quia quidquid in eis dederis, tui » 45. Judaeorum mancipia semel confugientia ad Ecclesiam, nunquam quibuslibet suasionibus reddi jubebat. Unde januario, Caralitano episcopo, inter caetera scribens, ait: « Pervenit ad nos, servos ancillasque Judaeorum, fidei causa ad Ecclesiam confugientes, aut infidelibus dominis restitui, aut eorum, ne restituantur, pretium dari. Hortamur igitur ut nullatenus tam pravam consuetudinem manere permittas, sed cum quilibet Judaeorum