comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tra multis rebus sui timoris signa misisse. quod suis nõ subue¬
nissent. quod de colle non decederent. quod uix suorum eꝗ¬
tum incursus sustinerent. collocatisq in unu Locum signis
confecti neq ordines neq signa seruarent Quod si iniqui¬
tatem Loci timerent datum ire tantu aliquo loco pugnan¬
di facultatem quod certe inde decedendum eẽt. Afranius
nec sine aqua permaner̃ posset. Caesar in eam spem uenerat
se sine pugna et sine uulneratione suorum rem conficere pos¬
se. quo re frumentaria aduersarios interclusissent cur etiã
secundo praelio aliquos ex suis amitteret. cur uulnerari pate¬
retur. optime meritos de se milites cur deniq fortuna peri¬
ditaretur. presertim cum non minus eẽr imꝑatoris consilio su¬
pare ꝗͣ gladio. Mouebatur etiam misericordia ciuium quos
interficiendos uidebat. quibus saluis atq incolumibus rem ob¬

Expanded text:
contra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvecontra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis amitteret? cur volnerari pateretur optime meritos de se milites? cur denique fortunam periclitaretur? praesertim cum non minus esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebatur etiam misericordia civium, quos interficiendos videbat; quibus salvis atque incolumibus rem op
Abbreviated transcription (Latin):
nium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concitatos is¬
bet occupare eo consilio uti ipse eodem omnibus copiis con¬
tenderet. et mutato itinere iugis octogesam perueniret. hũc
cum colloquio itinere ceturiati peterent conspicatus equitatꝰ
caesaris in cohortes impetum fecit nec minimam partem tem¬
poris equitum uim centuriati sustinere non potuerunt. om¬
nesq ab eis circumuenti in conspentu utriusq exercitus in¬
terficiuntur. Eratq occasio bene gerendae rei neq uero id cȩ¬
sarem fugiebat. Tanto sub oculis accepto detrimento perter¬
ritum exercitum sustinere non posse prȩsertim cum circũ¬
datum undiq equitatum tum in Loco ȩquo aperto conflige¬
retur. idq ex omnibꝰ partibus ab eo flagitabatur. concurrebãt
Legati centuriones. tri q mil. ne dubitaret praelium cõmit¬
tere omnium ẽẽ militum paratissimos animos afranianos

Expanded text:
nium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iunium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare, eo consilio, uti ipse eodem omnibus copiis contenderet et mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum obliquo itinere caetrati peterent, conspicatus equitatus Caesaris in cohortis impetum facit; nec minimam partem temporis equitum vim caetrati sustinere potuerunt omnesque ab eis circumventi in conspectu utriusque exercitus interficiuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fugiebat tanto sub oculis accepto detrimento perterritum exercitum sustinere non posse, praesertim circumdatum undique equitatu, cum in loco aequo atque aperto confligeretur; idque ex omnibus partibus ab eo flagitabatur. concurrebant legati, centuriones tribunique militum: ne dubitaret proelium committere. omnium esse militum paratissimos animos. Afranianos
Abbreviated transcription (Latin):
atq occurrendum putaret. conclamatur ad arma atq oẽs
copia&e paucis presidio relictis cohortibus exeunt. recteq ad
hiberum itinere contendunt. Erat in celeritate omne positũ
certamen. uti pͥus angustias montesq occuparent si exercits
caesaris uiarum difficultates tardabant. Afranii copias equi¬
tatus cesaris insequens morabanir. Res tñ ab sifraniis huc
erat necessario deducra ut si priores montes quos petebant
attigissent. ipsi periculum uitarent. impedimenta totius exẽ¬
citus cohortesq in castris relictas seruare nõ possent. quibus
intexclusis exercitu cesaris auxilium ferri nulla ratione pote¬
rat. Confecit prior iter caesar atq et magnis rupibus nactus pla¬
nitiem in hanc contra hostem aciem instruit. Afranius cum
ab equitatu nouissimum agmen premeretur et ante se hostes
uideret. collem quendam nactus ibi constitit. ex eo Loco iiii
ceruriatorum cohortes in montem qui erat in conspectu om¬

Expanded text:
atque occurrendum putaret. conclamatur ad arma, atque omnes atque occurrendum putaret. conclamatur ad arma, atque omnes copiae paucis praesidio relictis cohortibus exeunt rectoque ad Hiberum itinere contendunt. Erat in celeritate omne positum certamen, utri prius angustias montesque occuparent. sed exercitum Caesaris viarum difficultates tardabant, Afrani copias equitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario deducta, ut, si priores montis quos petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius exercitus cohortisque in castris relictas servare non possent; quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nulla ratione poterat. confecit prior iter Caesar atque ex magnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem aciem instruit. Afranius, cum ab equitatu novissimum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quendam nactus ibi constitit. ex eo loco iiii caetratorum cohortis in montem qui erat in conspectu om
Abbreviated transcription (Latin):
alii ab aluis magnam partem itineris conficerent. Sed hunc
Laborem recusabat nemo quod eum omnium laborus fi¬
nem fore existimabant. si hostem hibero intercludere. et sry¬
mentu prohibere potuissent. Ac primo afranii milites ui¬
sendi causa loci ex castris ꝓcurrebant. contumeliosis que
uocibus prosequebantur. nos necessarii uictus inopia coactos
fugere. atq ad ilerdam reuerti. Erat eum iter opposito diu̾¬
sum contrariamq in partem muri uidebantur. duces uero
eorum suum consilium Laudibus ferebant. quod castris te¬
nuissent. multumq eorum opinionem adiuuabat. quod
sine iumentis impedimentisq ad iter profectos uidebant u
non possent in opiam dutius sustinere confiderent. Sed ubi par¬
Latim retorqueri agmen ad dexteram conspexerunt iamq pͥ¬
mos suꝑare regionem castrorum animaduerterunt. nemo erat
adeo tardus aut fugiens Laboris quin statim castͥo exeundỹ

Expanded text:
alii ab aliis magnam partem itineris conficerent. sed hunc alii ab aliis magnam partem itineris conficerent. sed hunc laborem recusabat nemo, quod eum omnium laborum finem fore existimabant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potuissent. Ac primo Afraniani milites visendi causa laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus prosequebantur nostros: necessarii victus inopia coactos fugere atque ad Ilerdam reverti. erat enim iter a proposito diversum, contrariamque in partem iri videbatur. duces vero eorum consilium suum laudibus ferebant, quod se castris tenuissent; multumque eorum opinionem adiuvabat, quod sine iumentis impedimentisque ad iter profectos videbant, ut non posse inopiam diutius sustinere confiderent. sed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram conspexerunt iamque primos superare regionem castrorum animadverterunt, nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris quin statim castris exeundum
Abbreviated transcription (Latin):
li discensione timori magis qͣ religioni consulere consuerit. Ad lu¬
cem multum ꝑse pudorem omnium oculis multum etiam tri¬
bunorum militum et centurionum praesentiam afferre. quibus
rebus coeteri milites et in officio contineri soleant. Qua re oĩ¬
om̃i ratione esse interdiy prumpendum et si aliquo accepto de¬
trimento tantum summa exercitus salua Locum quem petãt
capi posse. haec uicit in consilio sententia et pͥma luce postridie
constinuint proficisci. Caesar exploratis legionibus albente cȩ¬
Lo omnes copias castris educit. magnoq circumity. nullo cẽ¬
to itinere exercitum educit. Nanq itinera quae ad hiberũ
atq ad octogesam ꝑtinebant. castris hostium oppositis tenebãt᷑
pã erant transcendenda ualles maximae et difficillima sa¬
xa multis Locis praerupta iter impediebant. ut arma ꝑ ma¬
nus necessario traderentur. militesque inermes subleuatiq

Expanded text:
li dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luli dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luce multum per se pudorem omnium oculis, multum etiam tribunorum militum et centurionum praesentiam adferre, quibus rebus coerceri milites et in officio contineri soleant. quare omni ratione esse interdiu perrumpendum; etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva locum quem petant capi posse. haec vincit in consilio sententia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis regionibus albente caelo omnes copias castris educit, magnoque circuitu nullo certo itinere exercitum ducit. nam quae itinera ad Hiberum atque Otogesam pertinebant, castris hostium oppositis tenebantur. ipsi erant transcendendae valles maximae ac difficillimae, saxa multis locis praerupta iter impediebant, ut arma per manus necessario traderentur militesque inermes sublevatique
Abbreviated transcription (Latin):
angustiis reuerterentur: iter supprimunt copiasq in castris
continent. Postera die petreius cum paucis equitibus occulte
ad exploranda. Loca ꝓficiscitur. hoc idem fit ex castris caesais
mittitur. L. Decidius saxo cum paucis qͥ Loci naturam per¬
spiciant. uterq idem suis renunciat. u milia passuum ꝓxĩa
intercidere itineris campestris inde excipe Loca aspera et
montuosa qui pͥor has angustias occupauerat ab hoc ho¬
stem prohibere nihil esse negocii Disputat᷑ in consilio a perreo
et ab afranio et tempus profectionis quaeritur. pleriq censebãt
ut noctu iter facerent. posse prius ad angustias ꝑueniri ꝗͣ sen¬
tiretur. alii quod pridie noctu conclamatum esset a castris cȩ¬
saris argumenti sumebant. Loco non posse clam exiri. circũ fun¬
di noctu equitatum caesaris atq omnia Loca atq itinera obsi¬
ri. nocturnaq praelia ẽẽ uitanda. quod ꝑterritus miles in ciui¬

Expanded text:
angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris Caesaris. mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat. uterque idem suis renuntiat: v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde excipere loca aspera et montuosa; qui prior has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent; posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco non posse clam exiri. circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civi
Abbreviated transcription (Latin):
in campis exercitum refecit. ne defessum praelio obiiciat rur¬
sus conantes ꝓgredi insequitur. et moratur. Illi necessario
tes. atq a milibus passuum ꝗnq itinera difficilia atq angu¬
ta excipiebant hos montes intra se recipiebant ut equitum
um itinere ꝓhiberent. ip̃i sine ꝑicullo ac timore hiberum c¬
pias traducerent. quod fuit illis conandum atq om̃i ratioñ
efficiendum. et totius diei pugna atq itineris labore defessi
rem in posterum diem distulerũt. Caesar qͦ in ꝓximo colle
castra posuit media circiter nocte ii qui adaquandi causa
Longius processerant ab equitibus corepti. fit abhis certior cȩ¬
sar duces aduersariorum silentio copias castris educere. Quo
cognito signum dari iubet. et uasa militaria more conclamã¬
di proferre. illi exaudito clamore ueriti ne nocte impediti
sub onere confligere cogerentur. aut ab equitaty caesaris in

Expanded text:
in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rurin campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus conantis progredi insequitur et moratur. illi necessario tes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, ut equitattum itinere prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias castris educere. quo cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in
Abbreviated transcription (Latin):
tus caesar et si timebat tantȩ magnitudinis fluminis exẽ¬
citum obiicere conandum tm̃ atq exꝑiendus iudicat. Itaq
infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet. quoꝵ
aut animus aut uires uidebantur sustinere non posse. hos
cum Legione una praesidio castris reliꝗt. reliquas Legiones
expeditas educit. magnoq numero iumentorum in flumie
supra atq infra constituto traducit exercitu. pauci ex his
militibus in Flumine arrepti ab equitatu excipiunt᷑ ac sub¬
Leuantur. intexit tm̃ nemo traducto incolumi exercitu co¬
pias instruit. triplicemq aciem ducere incipit. ac tm̃ fuit
in militibꝰ studium ut mił Ui ad iter addito ad uadum
circumitu magnaq fluminis mora interposita eos quidẽ
tertia uigilia exissent ante horam diei nonam consequerent᷑
Quos ubi afranius procul uisos cum perreio conspexit. noua
re ꝑterritus Locis suꝑioribus constitit aciemq instruit. Caesar

Expanded text:
tus Caesar, etsi timebat tantae magnitudini fluminis exertus Caesar, etsi timebat tantae magnitudini fluminis exercitum obicere, conandum tamen atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum legione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit magnoque numero iumentorum in flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci ex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
cumitum habebat. ut multo breuiore itinere illi ad hibe¬
rum puenire possent. Illi equites ab et missi flumen transe¬
unt. et cum de tertia uigilia petreius et afraniꝰ castra mo¬
uissent. repente sese ad nouissimum agmen ostendit et ma¬
gna multitudine circum fusa morari atque iter impedire.
incipiunt. Prima Luce ex suꝑioribus locis quae caesaris casts
erant coniuncta cernebantur equitatus. nostri praelio nouis¬
simos. illorum pͥmi uehementer ac nonnunꝗͣ sustinere ex¬
tremum agmen atq interrumpi alias inferri signa et uniuẽ¬
sarum cohortium impetum nostros ꝓpelli de inde rursus cõ¬
erso insequi totis uero castris milites insequi et dolere ho¬
stem. ex nauibus dimitti. bellum non necessario Longius
duci. centuriones tribunosq militum adire atq obsetrare
ut ꝑ eos caesar certior fieret ne Labori suo nen periculo paͬ¬
traductus eẽt equitatus. Quorum studio et uocibus excita¬

Expanded text:
cuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hibecuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius atque Afranius castra movissent, repente sese ad novissimum agmen ostendunt, et magna multitudine circumfusa morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex superioribus locis, quae Caesaris castris erant coniuncta, cernebatur equitatus nostri proelio novissimos illorum premi vehementer ac nonnumquam sustinere extremum agmen atque interrumpi, alias ferri signa et universarum cohortium impetu nostros propelli, dein rursus conversos insequi. totis vero castris milites circulari et dolere hostem ex manibus dimitti, bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire atque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori suo neu periculo parn, qua traductus esset equitatus. quorum studio et vocibus excita
Abbreviated transcription (Latin):
ducunt. castraq muniunt uallo pedum .xii. Qua re ꝑ explo¬
ratores cognita summo labore militum caesar continuato
diem noctemq opere in flumine auertendo huc iam redu¬
xerat rem ut equites et si difficulter atq aegre fiebat. possẽt
tantum atq auderẽt flumen transire. pedites uero tantũ¬
modo humeris ac summo pectore extare ut tum altitudiẽ
aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundu non¬
impedirentur. sed tm̃ eodem fere tempore pons in hibero pro¬
pe effectus nunciabatur. et in sicori uadum reꝑiebat᷑ lam
uero eo magis illi maturandum iter existimabant. Itaq
duabus auxiliaribus cohortibus ilerdam prȩsidio relictis
omnibus copiis sicorum transeunt. et cum duabus legioni¬
bus quas in suꝑioribus diebus traduxerant castra coniungũt
R elinquebat᷑ c aesari nihil nisi uti equitato nomen aduersa¬
rio& male habebat ut carperet. post n ip̃m magnum cir¬

Expanded text:
ducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per exploducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per exploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemque opere in flumine avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire, pedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero prope effectus nuntiabatur et in Sicori vadum reperiebatur. Iam vero eo magis illi maturandum iter existimabant. itaque duabus auxiliaribus cohortibus Ilerdae praesidio relictis omnibus copiis Sicorim transeunt et cum duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu agmen adversariorum male haberet et carperet. pons enim ipsius magnum cir
Abbreviated transcription (Latin):
ficeret his pene effectis magnum in timorem afranius perre¬
iusq ꝑueniunt. ne omnino frumento pabuloque interclude¬
rentur quod multum caesar equitatu ualebat. Itaq constity¬
unt ip̃i Locis excedere et in celtiberiam bellum transferre
Huic consilio suffragabatur etia illa res quod ex duobus cõ¬
trariis generibus quae supiore bello cus.L. sertorio steterant
ciuitates iunctae nomen atq imꝑium absentis timebãt. quae
in amicicia manserant pompeii magnis affectȩ benesiciis eũ
diligebant. Caesaris autem in barbaris erat nomen obscurius
ic magnos equitatus magnaq auxilia expectabant. et suis
Locis bellum in hyemem ducere cogitabant. hoc inito con¬
lio toto flumine hibero naues conquirere octogesam adduci
iubent. Id erat oppidum positu ad hiberum mił .u. passuu
a castris aberat. xx. ad eum Locum fluminis nauibꝰ iunctis
pontem imꝑant fieri Legionesq duas flumen sicorum trans¬

Expanded text:
ficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius Petreficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius Petreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod multum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentis Pompei timebant, quae in amicitia manserant magnis adfectae beneficiis eum diligebant, Caesaris autem erat in barbaris nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaque auxilia exspectabant et suis locis bellum in hiemem ducere cogitabant. hoc inito consilio toto flumine Hibero navis conquiri et Otogesam adduci iubent. id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen Sicorim trans
Abbreviated transcription (Latin):
nenses et iacetani er ausetani. et paucis post diebꝰ illurgau.¬
nenses qui flumen hyberum attingunt insecuntur. petit ab
his omnibus ut se frumento iuuent. pollicent᷑ atq omnibus
undiq conquisitis iumentis in castra deportant. transit eniã
cohors lurgauonenses ad eum cognito ciuitatis consilio et si¬
gna ex statione confert. magna celeriter commutatio reru
ꝑfecto ponte magnis.u. ciuitatibus ad amiciciam iunctis ex¬
pedita re frumentaria extinctis rumoribus de auxiliis Le¬
gionum quae cum pompeio per mauritaniam uenire dicebã¬
tur. multae Longinquiores ciuitates ab a franio desciscunt
et Caesaris amiciciam secunt᷑. Quibus rebus ꝑtexritis animis
aduersariorum Caesar ne semꝑ magno circumitu ꝑ pontem
equitatus eẽt mittendus. nactus idoneum Locum fossas pe¬
dum xxx in altitudinem facere complures instituit quibꝰ
parte aliqua sicorem auerteret. aditumq in eo flumine ef¬

Expanded text:
nenses et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hiberum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine ef
Abbreviated transcription (Latin):
magno numero albicorum et pastor interfecto. partem na¬
uium deprimunt. nonnullas cum hominibus capiunt. re¬
Liquas in portum compellunt. Eo die naues massiliensis
cum iis quae sunt capte intereunt .uiiii. hoc pͥmum cũ cae¬
sari ad ilerdam nunciat᷑. simul ꝑfecto ponte celeriter for¬
tuna mutatur. illi perterriti uirtute eꝗtum minus libere
minus audacter uagabant᷑. Alii non Longo a castris ꝓgressi
spatio ut celerem receptum haberent angustiis pabulantur
alii Longiore circumitu custodias stationesq equitum ui¬
tabant. ut aliquo accepto derrimento aut ꝓcul equitatu
uiso ex medio itinere proiectis sarcinis fugiebant. Postremo
et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium
noctu constituerant etiam pabulari. Interim oscenses er cala¬
gurritani qui erant cum oscensibus contributi mittunt ac
eum Legatos seseq impata facturos pollicentur. hos terraco¬

Expanded text:
magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem namagno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu viso ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraco
Abbreviated transcription (Latin):
gubernatorum confisi nostros eludebant. impetusq eorum
percipiebant. et quod licebat latiore spatio producta Longi
acie circumuenire. nostros aut pluribus nauibus adoriri sin¬
oulas aut rhemos transcurrentes detergere si possent con¬
tendebant. cum propius exat necessario uentum ab scientia
ubernatorum atq artificis ad uirtutem montanorum cõfu¬
giebant. quo minus exercitatis remigibus minusque peritis
ubernationibus utebantur. qui repente ex onerariis na¬
uibꝰ exant ꝓducti. neq dum etiam uocabulis armamento¬
rum cognitis tum etiam tarditate et grauitate nauium im¬
pediebantur. factae .n. subito ex humida materia non eun¬
dem usum celexitatis habuerunt. Itaq dum Locus cõmunis
pugnandi daretur. ae quo animo singulas binis nauibus ob¬
iiciebant. atq iniecta manu ferrea et retenta utraq naue di¬
uersi pugnabant. atq in hostium naues transcendebant. Et

Expanded text:
gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum excipiebant et, quoad licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire nostros aut pluribus navibus adoriri singulas aut remos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat necessario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem montanorum confugiebant. nostri cum minus exercitatis remigibus minusque peritis gubernatoribus utebantur, qui repente ex onerariis navibus erant producti nequedum etiam vocabulis armamentorum cognitis, tum etiam tarditate et gravitate navium impediebantur; factae enim subito ex umida materia non eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi pugnabant atque in hostium naves transcendebant et
Abbreviated transcription (Latin):
ad nostras naues procedunt. quibus praeerat. d brutus. hȩc
ad insulam quȩ est conira massiliam stationes obtinebant
rat multo inferior numero nauium brutus sed electos ex oĩ¬
bus Legionibus fortissimos uiros ante signarios centuriones
caesar ei classi attribuerat. qui sibi id muneris causa depo¬
poscerat. hi manus ferreas atq arpagones parauerant. ma¬
gno numero pilorum tragularum reliquorumq telorum
se instruxcerant. Ita cognito hostium aduenty suas naues ex
portu educunt. cum massiliensibꝰ confligunt. pugnatum u
trinq est fortissime: et acerrime. neq multum albici nostͥs
uirtute cedebant homines asperi et montani et exercitati
in armis. atq hi modo digressi massiliensibus recente eode
pollicitationem animis continebant. pastoresq indomiti spe
Libertatis excitati sub oculis domitii suas probare opera
studebant. Ipsi Massilienses et celexitate nauium et scientia

Expanded text:
ad nostras navis procedunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad nostras navis procedunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed electos ex omnibus legionibus fortissimos viros, antesignanos, centuriones, Caesar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero pilorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu educunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albici nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massilienses et celeritate navium et scientia
Abbreviated transcription (Latin):
magnum numeru iumentorum atq hominum intercipiũt
cohortibusq centuriatis subsidio missis scienter in duas par¬
tes sese distribuunt. alii ut pridem prȩsidio sint. alii. ut ue¬
nientibus resistant. atq eos propellant unamq cohortem quȩ
temere ante coeteras extra acies procurrerat. seclusam a reliꝗs
circumueniuntur atq interficiunt. incolumesq cum magna p̃¬
a eodem ponte in castra reuertuntur. Dum haec ad ilerdam
eruntur. Massilienses usi. L. Domitii consilio. naues Longas
expediunt numero xbii. quarum erant.xi tecte. multa hĩc
minora nauigia addunt. ut ipsa multitudine nostra elassis ter¬
reatur. magnum numeꝵ sagittarioru magnum albicoruz
de quibus supra demonstratum est imponunt. atq hos prȩ¬
miis pollicitationibusq incitant. caeteras sibi deposeit do
mitius naues. atq colonis pastoribusq quos secum adduxxit
complet. Sic omnibus rebus instructa elasse magna fiducia

Expanded text:
magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt cohortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt, alii ut praesidio sint praedae, alii ut venientibus resistant atque eos propellant, unamque cohortem, quae temere ante ceteras extra aciem procurrerat, seclusam ab reliquis circumveniunt atque interficiunt, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi L. Domiti consilio navis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic omnibus rebus instructa classe magna fiducia
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus nouissimi uenisse uidexentur. cum in his angu¬
stiis res ẽẽt atq omnes ui&e ab afraniis militibꝰ equitibusque
obsiderentur. nec pontes perfici possent. imꝑat militibus cȩ¬
sar ut naues faciant cuius generis eum suꝑioribus annis usꝯ
britanniae docuerat. Carinȩ ac primum stramine et leui ma¬
teria fiebant reliquum corpus nauium uiminibus context
coriis integebatur. has ꝑfectas carris uinctis deuehit. noctu
milia passuum a castris .xxii. militesq his nauibus flumen
transportat concurrentemq ripae collem improuiso collocat
Hunc celeriter priusꝗͣ ab aduentu sentiatur communiter. hic
postea transiecit. atq ex utraque parte pontem institutum bi¬
duo ꝑfecit. ita commeatus et qui frumenti causa processerãt
tuto ad se recipit. et rem frumentarias expedire incipit Fo¬
dem die equitum magnam ꝑtem flumen traiecit. qui inopi¬
nantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore aggressi ꝗͣ¬

Expanded text:
omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his anguomnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat. carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his navibus flumen transportat continentemque ripae collem improviso occupat. hunc celeriter, priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea transicit atque ex utraque parte pontem institutum biduo perficit. ita commeatus et, qui frumenti causa processerant, tuto ad se recipit et rem frumentariam expedire incipit. Eodem die equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopinantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore adgressi
Abbreviated transcription (Latin):
tum uires inopia frumenti diminuerat. atq incommoda ĩ
dies augebantur. et tam paucis diebus magna erat rerum
facta commutatio. ac se fortuna inclinauerat ut nostri ma¬
gna inopia rerum necessariarum conflictarentur. illi omni¬
bus abundarent rebus suꝑioresq haberentur. Caesar ciuita¬
tibus quae ad eius amiciciam atcesserant quo minor erat fru¬
menti copia pecus impabat. calones ad Longinquiores ciui¬
tates dimittebat ipse praesentem in opiam quibus poterat sub¬
sidiis tutabatur. Haec Afranius perreiusque et eorum amici ple¬
niora etiam atq ubexiora romam ad suos perscribebant mul¬
ta rumor fingebat ut pene bellum confectum uideretur. Qui¬
us litteris nunciisq romani platis magni demum concursue
ad a franium magnae gratulationes fiebant. multi ex italia
ad Gn. pompeium proficiscebantur. alii ut principes talem
nuncium attulisse. alii ne euentum belli expectasse aut ex

Expanded text:
tum vires inopia frumenti deminuerat, atque incommoda in tum vires inopia frumenti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur, illi omnibus abundarent rebus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex
Abbreviated transcription (Latin):
honesti adolescentes senatorum filii et ordinis equestris erãt
Legiones ciuitatum erant Legati caesaris. hos omnes flumĩa
continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribq
Legionibus afraniis. die noctuq proficiscitur. imprudentesq
ante missis equitibus aggreditur. celeriter tm̃ sese galli eq¬
tes expediunt praeliumq committunt. id dum pari certa¬
mine res geri potuit magnum hostium numerum pauei su¬
stinere. sed ubi signa Legioni appropinquare coeperunt pay¬
cis amissis sese in montes proximos conferunt. hoc pugnae
tempus magnum attulit nostris ad salutes momentum. nac¬
ti enim spatium se in loca supiora receperunt. desiderati st̃
eo die sagittarii circiter cc. equites pauci. calonum atque
impedimentorum non magnus numerus. his tantum omni¬
bus annona creuit. qu& fere res non solum inopia praesen¬
tis sed etiam futuri temporis timore ingrauescere consueuit

Expanded text:
honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis equestris; erant honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis equestris; erant legationes civitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte proficiscitur inprudentisque ante missis equitibus adgreditur. celeriter sese tamen Galli equites expediunt proeliumque committunt. ii dum pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proximos montes conferunt. hoc pugnae tempus magnum attulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superiora receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, equites pauci, calonum atque impedimentorum non magnus numerus. His tamen omnibus annona crevit. quae fere res non solum inopia praesenti, sed etiam futuri temporis timore ingravescere consuevit.
Abbreviated transcription (Latin):
um facultates sine ullo periculo pons ilerdae praebebat. et lo¬
ca transflumine in terga quo omnino caesar adire non pote¬
rat. Hae permanserunt aquae dies ꝗͣplures conatus est Caesar
resicere pontes. sed nec magnitudo fluminis natura atque
aquae magnitudine tum quod ex totis ripis in unum atq
angustum Locum tela iaciebant᷑. atq erat difficile. eodem
tempore rapidissime flumine opera ꝑficere et tela uitare.
N unciat᷑ afranio magnos comitatus qui iter habebant ad
caesarem ad flumen constitisse. Uenerant eo sagittarii et
rutenis equites ex gallia cum multis cãris magnisq impe¬
dimentis ut ferit gallica consuetudo. Erat praeterea cuiusq:
generis hominum milia circiter sex. cum seruis liberisque
sed nullus ordo nullum imꝑium certum cum suo quisq con¬
silio uteretur. atq omnes sine timore iter facerent. usi su¬
periore temporum atq itinerus Licentia. Erant complures

Expanded text:
um facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo flaquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur; atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia cum multis carris magnisque impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures
Abbreviated transcription (Latin):
puenire poterant. Tempus erat autem difficillimus quod
quo neq frumenta in hibernis erant. neq multum a manri¬
tate aberant. ac ciuitates exinanit&e quod Afranius pene ome
frumentum ante caesaris aduentum ilerdam conuexerat. reli¬
qui si quid fuerat caesar suꝑioribus diebus consumpserat. Pe¬
cora quod secundum poterat ẽẽ in opere subsidium. ꝑꝑ bellũ
finitimȩ ciuitates Longius remouerant. Qui erant pabulan¬
di aut frumentandi causa progressi hos Leuis armaturae Lu¬
sitani peritiq earum regionum ceturiati citerioris hispaniae
consectabantur. quibus erat procliue tranare flumen quod
consuetudo eorum omnium est ut sine utrisque ad exercitus
non eant. At exercitus a franii omnium rerum abundabat co¬
pia. multum erat frumentus prouisum et conuentum supe¬
rioribus temporibus. multum ex omni prouincia comporta¬
atur. Magna copia pabuli suppetebat. harum rerum omni¬

Expanded text:
pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civitates longius removerant. qui erant pabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rer
Abbreviated transcription (Latin):
atq in oppidum compulissent. Illi eum tumulum pro quo
pugnatum est magnis operibus muniuerunt. et praesidiu
ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum
biduo quo haec gesta sunt tanta .n. tempestas cooritur ut
nusꝗͣ illis Locis maiores aquas fuisse constaret. Tum aũt
ex omnibus montibus nix proluit ac summas ripas fliuĩs
suꝑauit. pontesq ambos quos.C. fabius fecerat uno die in¬
terrupit. Quae res magnas difficultates exercitui caesaris
attulit. Castra .n ut supra demonstratum est. cum essent in¬
ter flumina duo sicorum et cingam spatio milium .xxx. nes¬
trum horum transiri poterat. necessarioq omnes his angu¬
stiis continebant᷑ neq ciuitates quae ad caesaris amiciciam
accesserãt. frumentum supportare. neq hi qui pabulatum
Longius progressi erant. interelusi fluminibus reuerti n
maximi comitatꝰ qui ex italia galliaq ueniebant in castra

Expanded text:
atque in oppidum compulissent. illi eum tumulum, pro quo atque in oppidum compulissent. illi eum tumulum, pro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra
Abbreviated transcription (Latin):
bus Locis constiterit. tantum in summum iugum uirtute o¬
mittitur. atque inter duas acies per equitans commodiorem
ac tutiorem nostris receptum dat. Ita uario certamine pu¬
gnatum est. nostri in primo congressu circiter. Lxx. ceride¬
tunt. ex quibus .O. fulginius ex primo hastato Legionis.xiiii
qui propter eximiam uirtutem ex inferioribus ordinibus
in eum Locum peruenerat. uulnerant᷑ amplius. dec. Ex afra¬
niis interficiuntur T cetilius primi pili centurio et praeter
eum centuriones .iiii. milites amplius. ec. Sed haec eius diei prȩ¬
fertur opinio ut se utriq superiores discessisse existimarent.
Afraniani quod eum ẽe omnius iudicio inferiores uiderentur
nostros primo congressu terga uertere coegissent. nostri autẽ
quod iniquo loco atq impari congressi essent. quod .u. horis
praelium sustinuissent. quod montem gladiis districtis ascẽ¬
dissent. quod ex Loco superiore hostes terga uerter coegissent

Expanded text:
bus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute cobus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores viderentur, nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destrictis ascendissent, quod ex loco superiore terga vertere adversarios coegissent
Abbreviated transcription (Latin):
Loco et propter angustias iniquo et quod sub ip̃is radicibus
montis constiterant ut nullum frustra telu in eos mitteret᷑.
tm̃ uirtute et patientia nitebantur. atq omĩa uulnera sustine¬
bant. Augebantur illis copiae atq ex castris cohortes per oppi¬
dum craebro summmittebant᷑. ut integri defessis succederẽt
Hoc idem caesar facere cogebat᷑ ut summissis in eundem lo¬
cum suis cohortibus defessos reciperet hoc Loco cum esser mo¬
do pugnatum continenter horis quinq nostriq grauius a
multitudine premerent᷑ consumptis omnibus telis gladi¬
is districtis aduersus montem in cohortes impetum faciunt
paucisq deiectis reliquos sese conuertere cogunt. summotis sub
murum cohortibus ac nonnulli parte propter terrorem in op¬
pidum compulsis facilis est nostris receptus datus equitatꝰ
autem noster ab utroque Latere et si deiectus atq inferiõi¬

Expanded text:
loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submittebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur, ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset modo pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multitudine premerentur, consumptis omnibus telis gladiis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferiori
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinemq acciderat cohortatus suos Legionem nonaz
subsidio ducit. hostem insolentem atq acriter nostros inseq̃n¬
tem supprimit cursus terga uextere seq ad oppidus ilerda
recipere et sub muro consistere cogit Sed nonȩ Legionis mi¬
lites elati studio dus sarcire acceptu detrimentu uolũt
temere insecuntur fugientes. et in Locum iniquum ꝓgredi¬
unt᷑. et sub monte in quo erat oppidu positum il erdam suc¬
cedunt. hinc se recipere cum uellent rursus illi exe loco supe¬
riore nostros praemebant praeruptus Locus erat utraq ex
parte direptus. ac tantum in latitudinem patebat ut tres in¬
structae cohortes eum Locum explerent et neq subsidia a late¬
ribus summitti neq equites Laborantibus usui ẽẽ possent.
oppido autem editus locus tenui fastigio uergebat in Longitu¬
dinem passuum circiter. cecc. hac nostris erat receptus quod eo
incitati studio in consultius processerant. hoc pugnabatur

Expanded text:
suetudinemque acciderat, cohortatus suos legionem nonam suetudinemque acciderat, cohortatus suos legionem nonam subsidio ducit; hostem insolenter atque acriter nostros insequentem supprimit rursusque terga vertere seque ad oppidum Ilerdam recipere et sub muro consistere cogit. sed nonae legionis milites elati studio, dum sarcire acceptum detrimentum volunt, temere insecuti longius fugientis in locum iniquum progrediuntur et sub montem, in quo erat oppidum positum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant. praeruptus locus erat utraque ex parte derectus, ac tantum in latitudinem patebat, ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur
Abbreviated transcription (Latin):
nii uenerant nostri repelluntur. atq aliis summissis praesidi¬
is terga uertere seq ad signa legionum recipere coguntur
enus erat pugnae militum illorum ut magno imperu pͥm
procurrerent audacter Locum caperent. ordines suos non
magnopere seruarent. rari dispersiq pugnarent. si premere¬
tur pedem referre et loco excedere non turpe existimarent
Cum lusitanis reliquisq barbaris genere quod am pugnae
assuefactis. quod fere sit quibus quisq in locis miles in¬
ueterauerit uti multum earum regionum consuetudine
moueatur. Haec tantum ratio nostros perturbat insuetos
huius generis pugnae. circumiti .n. sese ab aperto Latere ꝓ¬
currentibus singulis arbitrabant᷑ ip̃i autem suos ordines
seruare atq ab signis discedere. neq sine graui cã eum Lo¬
cum quem coepant dimitti consuerant opõtere caesar
pene omni acie perterrita quod propter opinionem con

Expanded text:
niani venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiniani venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis terga vertere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus erat pugnae militum illorum, ut magno impetu primo procurrerent, audacter locum caperent, ordines suos non magno opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre et loco excedere non turpe existimarent, cum Lusitanis reliquisque barbaris genere quodam pugnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis miles inveteraverit, ut multum earum regionum consuetudine moveatur. haec tum ratio nostros perturbavit insuetos huius generis pugnae; circumiri enim sese ab aperto latere procurrentibus singulis arbitrabantur; ipsi autem suos ordines servare neque ab signis discedere neque sine gravi causa eum locum, quem ceperant, dimitti censuerant oportere. itaque p