comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et itm Walenses ducto exercitu in ipsorũ fines sͥ rebelles subiugauit. quodq regi
ScotorI Malcomo qͥ inangliam ȩxercitum adduxerat. cum suo exercitu eum ob¬
uians. adque uolute pacta inclinaute. Illud etiam nichilominus qd̾ cum audiss
heliam comitem cinomanmum inipsa urbȩ cinomannica homines suos auxi¬
lium ei ferente fulcone comite andegauorum obsedisse:. abstulerat enim illar
urbẽ pͥmũ helias hominib regis. s cuies iterum regi reddiderant. un iterũ eos
helias obsederat. Hoc in quam audito: cum esset in anglia accersitis quos tunc
forte secum habebat iilitib imperans ut reliqui qui aberant se sequerentur. Ad
mare ueniens. cum uentus esset contͣrius in normanniam tranffretaturo: contra
uentum intrauit pelagus. dicens se ñqm audissȩ dȩ aliquo regeinaufragio ꝑiss.

Expanded text:
et iterum Wallenses ducto exercitu in ipsorum finem sibi rebelles subjugavit; quodque regi et iterum Wallenses ducto exercitu in ipsorum finem sibi rebelles subjugavit; quodque regi Scotorum Malcomo, qui in Angliam exercitum adduxerat, cum suo exercitu obvians, eum ad quae voluit pacta inclinavit. Illud etiam nihilominus, quod cum audisset Heliam comitem Cenomannorum in ipsa urbe Cenomannica homines suos, auxilium ei ferente Fulcone comite Andegavorum, obsedisse; abstulerat enim illam urbem primum Helias hominibus regis, sed cives iterum regi reddiderant, unde eos iterum Helias obsederat; hoc, inquam, audito, cum esset in Anglia, accersitis quos tunc forte secum habebat militibus, imperans ut reliqui qui aberant se sequerentur, ad mare veniens, cum ventus esset contrarius in Northmanniam transfretaturo contra ventum intravit pelagus, dicens se nunquam audisse de aliquo rege quod naufragio perisset.
Abbreviated transcription (Latin):
rex xilłmꝰ innormanniam tnffretans. xͦmille marcas argenti ea conditione
si otbto duci com modauit. ut quamdui idem dux inpredicta ꝑegͥnatione mor.¬
retur: ipse ducatum normanniȩ ꝓeis uadẽ haberet. illum duci restitut᷑us. cum
ipse s̃ pretaratam pecuniã rediens reconsignasset. His ita gestis: comes henricꝰ¬
contulit se ad regem uullelmum. atq om̃ino cum eo remansit. cuiidem rer comi¬
tatum constantiniensem et baiocensem pret̾ siuitatẽ baiocas et oipidum cadomii
exintȩgro concessit. Hoc temꝑe predictus rex uuulłmus fecit quoddam castellum
nomine Gisors. in confino normanniȩ et francie. quod sepe nominatus ft̃ eius henric
qͥei diuina dispositionȩ successit. mȩnib ambitum et turrib excelsis in expugnabile
reddidit. Deipso autem Will̃mo his annaliu̾ paginis possemus inserere. quod semel

Expanded text:
rex Willelmus in Northmanniam transfretans, decies mille marcas argenti ea conditione rex Willelmus in Northmanniam transfretans, decies mille marcas argenti ea conditione Roberto duci commodavit ut, quandiu idem dux in praedicta peregrinatione moraretur, ipse ducatum Northmanniae pro eis vadens haberet, illum duci restituturus, cum ipse sibi praetaxatam pecuniam rediens reconsignasset. His itaque gestis, comes Henricucontulit se ad regem Willelmum, atque omnino cum eo remansit, cui idem rex comitatum Constantiniensem et Bajocensem, praeter civitatem Bajocas et oppidum Cadomi, ex integro concessit. Hoc tempore praedictus rex Willelmus fecit quoddam castellum nomine Gisorz in confinio Northmanniae et Franciae, quod saepe nominatus frater ejus Henricus, qui ei divina dispositione est. De ipso autem Willelmo his Annalium paginis possemus inserere, quod semel
Abbreviated transcription (Latin):
nendȩ religionis et eiusdem cȩnobii monacus claustralis. Anno deinde scd̃o
urbanus papa ingallias ueniens. ciuitatȩ auernis quȩ alio nominȩ clarus
mons dicitur. de eccłiasticis negotiis tractaturus concilium congregauit. Inter
alia uͦ que sͥ ibi salubrit̃ disposure: hortatus ÷ fideles tam presentes qm absentes
adliberanda sca loca depotestatȩ paganorum aquib tunc possessa contaminabant᷑.
uitur anno sequenti hac diuina exhortatione ꝑmoti omnes fere famosȩ ꝓbita
tis milites occidue regionis tam illustres qm cet̾i priuati it̃ sc̃ȩ peregͥnationis
in eunt. Quo desid̾io succensus Rotb̃tus dux normannorum: uuilłmo fr̃i suo
Regi anglorum ꝑnuntium mandat ut innormanniam festinanter ueniat. duca¬
tum suum usq ad reditũ ipsius habiturus. de thesauris anglorum opimis su
suorumq indigentiam obit̾ suppleat. Huius aũ legationis nuntio exhilaratus

Expanded text:
nendae religionis et ejusdem coenobii monachus claustralis. Anno deinde secundo, nendae religionis et ejusdem coenobii monachus claustralis. Anno deinde secundo, Urbanus papa in Gallias veniens, civitate Arvernis, quae alio nomine Clarus Mons dicitur, de ecclesiasticis negotiis tractaturus, concilium congregavit. Inter alia vero, quae ibi salubriter disposuit, hortatus est fideles tam praesentes quam absentes, ut ad liberanda sancta loca de potestate paganorum, a quibus tunc possessa contaminabantur,Utis milites Occiduae regionis, tam illustres quam caeteri privati, iter sanctae peregrinationis ineunt. Quo desiderio succensus Robertus dux Northmannorum, Willelmo fratri suo regi Anglorum per nuntium mandavit, ut in Northmanniam festinanter veniat, ducatum suum usque ad reditum ipsius habiturus, de thesauris Anglorum opimis suam et suorum indigentiam obiter suppleat. Hujus autem legationis nuntio exhilaratus
Abbreviated transcription (Latin):
tio pͥcermissa om̃i dilatione ad effectum ꝑduxit. Nec ipsum nec consiliarios
os abhac rebellionis presumptione reuocauit. det̾rendo quod antiquitꝰ sub nor¬
mannorum ducum ditionȩ regio cinomannica ȩgit. uł quod nr̃a mȩmoria
nodilissimus dux normannorum uullelmus. post ea felicissimus anglorum
expugnator eosdem cinomannenses de opp̃ssione Gaufridi martelli senioris lib̾ans.
alis suȩ protectionis munitos quo ad uixit. illos ut ꝓpͥos rexit. ac suis successon
regenios moriens dimisit. Unde factum ÷ ut paulo post mortem ipsius regis
icłem dux Rottus de quo nunc sermo est. inpͥncipio sui ducatus iam nunc rebellio¬
nis contumatiam attentantes. in ipsis suis finib ducto exercitu normannorum
eos compescit. ui.¬
en idem tempꝰ assumpto anselmo ab̃be beccȩnsi ad archiep̃atum cantuariȩ.
successit ei in regiminȩ eiusdẽ loci uuilłmus debellomonte uir ñ contẽp¬

Expanded text:
tio, praetermissa omni dilatione, ad effectum perduxit. Nec ipsum nec consiliarios tio, praetermissa omni dilatione, ad effectum perduxit. Nec ipsum nec consiliarios suos, ab hac rebellionis praesumptione revocavit deterrendo quod antiquitus sub Northmannorum ducum ditione regio Cenomannica egit, vel quod nostra memoria nobilissimus dux Northmannorum Willelmus, postea vero felicissimus Anglorum expugnator, eosdem Cenomannenses de oppressione Gaufridi Martelli senioris liberans, alii suae protectionis munitos, quoad vixit illos ut proprios rexit, ac suis successoribus regendos moriens dimisit. Unde factum est ut paulo post mortem ipsius regis idem dux Robertus, de quo nunc sermo est, in principio sui ducatus jam tunc rebellionis contumaciam attentantes in ipsis suis finibus, ducto exercitu Northmannorum eos compescuit. CAPUT VI. Quod assumpto Anselmo abbsuccessit ei in regimine ejusdem loci Willelmus de Bellomonte, vir non contem
Abbreviated transcription (Latin):
exereitum duceret. Nȩ gͥ amplius famelici predones britonum eocłiis incrmib
aut ultimo tercȩ sue excursionib: lacͦcinantib nocerent: illud adeos arcendos iust¬
cutum tradidit Ricarco abrincatensi presidi. patri uidelicet predicti comitis hu¬
Igonis.
Nterea cenomannenses aduertentes ducem Notbtum tot. ẜgonis:¬
perturbationib in normanma occupatum consilium meunt cum helia filio
lohannis de fleca uiro forti et in dustrio. et inilla ꝓiuntia potentissimo. in filiam
ciiuisciam comitis langobardiȩ. neptem uidelicet herb̃ti quondare cenos decaseo¬
cis ronums expmo gencta filia in matͥmonium ducat. existimantes hae occosione
li posmreut er panua ceruicȩ ugum dominationis ducum normã̾luȩ. In quoꝑsu¬
adencio qutus immorari ił necesse nonfuit. cum iam nominatus iur illorum
admonitionem dudum suo uoto preueniens uoluntatem eorũ suꝑ hoc nego¬

Expanded text:
erantem, exercitum duceret. Ne igitur amplius famelici praedones Britonum ecclesiis inermibus, erantem, exercitum duceret. Ne igitur amplius famelici praedones Britonum ecclesiis inermibus, aut ultimo terrae suae vulgo excursionibus latrocinantibus nocerent; illud ad eos arcendos institutum tradidit Richardo Abrincatensi praesidi, patri videlicet praedicti comitis Hugonis. nterea Cenomannenses advertentes ducem Robertum tot perturbationibus in Northmannia occupatum, consilium ineunt cum Helia filio Joannis de Fleca, viro forti et industrio et in illa provincia potentissimo, ut filiam cujusdam comitis Langobardiae, neptem videlicet Hereberti quondam Cenomannensis comitis ex primogenita filia in matrimonium ducat; existimantes hac occasione se posse excutere a sua cervice jugum dominationis ducum Northmanniae. In quo persuadendo diutius immorari illis necesse non fuit, cum jam nominatus vir illorum admonitionem dudum suo voto praeveniens, voluntatem eorum super hoc nego
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ illius in suodominio habuerie. Circa hȩc temꝑa obeunte iohanne ar¬
chiepͥo Rotomagensi: successit uuilłmus abbas sc̃i stepham cadon¬
edeunte autem uullelmo rege inãgliam. henricus haud segniter
comitatum constantiniensem qui sͥ antea fraudulentia prereptum fue¬
rat. consensu iuullelmi regis et auxilio Ricardi de reuers. et rogerii demagi
uilla. exmaiori parte inditionem suam reuocauit. Etquia in hoc negotio et
inaliis plerisq: suis neccessitatib hugo comes cestrensis eifidelis exciterat
concessit ei exintegro. castellum quod scĩ iacobi appellatum ÷. inquo idem
ipsius oppidi. Wdłmus siquidem rex angiorum senior illud condidera
in cocisinio normauniȩ et minoris pritanniȩ cumante bellum anglicum
contra conanum comitem britanniȩ filium alanni consobrini sui. sͥ ñ obtemꝑar

Expanded text:
terminum vitae illius in suo dominio habuerit. Circa haec tempora, obeunte Joanne arterminum vitae illius in suo dominio habuerit. Circa haec tempora, obeunte Joanne archiepiscopo Rothomagensi, successit Willelmus abbas Sancti Stephani Cadoedeunte autem Willelmo rege in Angliam, Henricus haud segniter comitatum Constantiniensem, qui sibi fraudulentia ante praereptus fuerat, consensu Willelmi regis et auxilio Richardi de Revers et Rogerii de Magna Villa, ex majori parte in ditionem suam revocavit. Et quia in hoc negotio et in aliis plerisque suis necessitatibus, Hugo comes Cestrensis ei fidelis exstiterat, concessit ei ex integro castellum, quod Sancti Jacobi appellatum est, in quo idem ipsius oppidi. Willelmus siquidem rex Anglorum senior illud condiderat in confinio Northmanniae et Britanniae minoris; cum ante bellum Anglicum contra Conanum comitem Britanniae filium Alanni consobrini sui, sibi non obtemp
Abbreviated transcription (Latin):
anglorum senioris ex sorore nepos: fecerat et alii plures ultra sequanam ha¬
tantes. Cumgͥ frẽm suum henricum debuissent aduiuiare. eiq ꝓuidere
ut sicut fr̃ eorum et filius regis honorabilit̃ posset uuere. de tota t̾ra pr̾is
⁊ eum expellere conati sunt. Unde accidit quadam ut die ipsum obsidioi
cingerent in monte sc̃i michaelis. S illis ibidem in cassumdui laborantib
et adultimum int̾ se dissidentib: comȩs henricus in de lib̾e exiens oppidum
munitissimum nomine danfrontẽ sagacitate ciusdam inligenȩ suscepie
Indignabatur enim predictus indigena utpote uir nobilis et ddiues opp̃ẜ¬
siones amplius perpeti. quas Rotb̃tus debellismo homo ferox et mentisin¬
manȩ sͥ et aliis conuicaneis inferebat. qui tunc temporis illud castrum
possi debat. Qd̾ tanta diligentia henricus exinde custoduut. ut usq adt̃

Expanded text:
Anglorum senioris ex sorore nepos, fecerat; et alii plures ultra Sequanam haAnglorum senioris ex sorore nepos, fecerat; et alii plures ultra Sequanam habitantes. Cum igitur fratrem suum Henricum debuissent adjuvare, eique providere, ut sicut frater eorum et filius regis honorabiliter posset vivere, de tota terra patris sui eum expellere conati sunt. Unde accidit ut quadam vice ipsum obsidione cingerent in Monte Sancti Michaelis. Sed illis ibidem incassum diu laborantibus et ad ultimum inter se dissidentibus, comes Henricus inde libere exiens oppidum munitissimum nomine Damfrontem sagacitate cujusdam indigenae suscepit. Indignabatur enim praedictus indigena, utpote vir nobilis et dives, oppressiones amplius perpeti, quas Robertus de Belismo, homo ferox et mentis inhumanae, sibi et aliis convicaneis inferebat, qui tunc temporis illud castrum possidebat. Quod tanta diligentia Henricus exinde custodivit, ut usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ucem expectant. quitune temporis ultra qm uirum deceat in normannia
deliciabatur. obsessi dui arege uiulłmo. dum ille cuiis causa tantum discri¬
men subierant non subuenit. cum dedecore ipsas quas tenebant munitiones
uillelmum regẽ apud oppidum auci cum ingenti angloꝵ et normannorir
exercitu tunc morantem uenerat: qualiscumq concordia et quantum
dducem rotb̾tum spectat ꝓbrosa atq dampnosa. Nam quicquid rer uiuil¬
lmus in normannia occupauerat ꝑ infidelitatem hominum ducis. qu
eidem regi suas munitiones tradiderant. quas suis militib ipse commise¬
it: ut inde fre̾m suum infestarent impune ꝑmissus est habere. Muni¬
tiones quas hoc mͦ tenebat: fuerunt fiscannum oppidum auciquoduiulsmꝰ
mes aucensis cum reliquis suis firmitatib illi tradiderat. Similiter stephar
comes dealbamarla filius odonis comitis de campania. will̃mi autem legis

Expanded text:
ducem exspectant, qui tunc temporis ultra quam virum deceat in Northmannia ducem exspectant, qui tunc temporis ultra quam virum deceat in Northmannia deliciabatur, obsessi diu a rege Willelmo, dum ille cujus causa tantum discrimen subierant, non subvenit, cum dedecore ipsas quas tenebant munitiones Willelmum regem apud oppidum Auci ingenti Anglorum et Northmannorum exercitu tunc morantem venerat, qualiscunque concordia et quantum ad ducem Robertum spectat probrosa atque damnosa. Nam quidquid rex Willelmus in Northmannia occupaverat, per infidelitatem hominum ducis, qui eidem regi suas munitiones tradiderant, quas suis militibus ipse commiserat, ut inde fratrem suum infestarent, impune permissus est habere. Munitiones illae quas hoc modo tenebat, fuerunt Fiscannum, oppidum Auci, quod Willelmus comes Aucensis cum reliquis suis firmatibus illi tradiderat. Similiter Stephanus comes de Albamarla, filius Odonis comitis de Campania, Willelmi autem regis
Abbreviated transcription (Latin):
Pederat aut᷑ eidem henrico prsiuis moriens.S. mille libras auglice monete.
otbtus etiam sr̾suus dedit illi comitatum constantiniensem. uł ert
alii uolunt inuadiauit. s non duitus inde gauisus est. Nlam inuentis qͥb¬
lam uilib occonib ꝑ malorum tamen hominum suggestiones ipsum
nichiltaele meditantem apud Rotomagum capiens. quod dederat in cle¬
center ertorsit.
ost ħ aliquanto temporis emenso concordiam fecerunt ad inuicem
uuillelmus Rex anglorum et Rotb̃tus dut normanniȩ. licet regim̃
noliȩ ipse Notb̾tus facillime paulo ante potuiss habere nisi minus
cautus esset. Siquidem eustachius comes boloniȩ. ⁊ ep̃e baiocensis
et comes moritolli patrui ipsius. et alii pͥncipes normannȩ cum magno appatu
militum mare transeuntes. rouesrestram et alia non nulla castella incomi¬
tatu cantuariensi occupantes et tenentes ad opus illius dum ipsum rotb̾tum

Expanded text:
Dederat autem ei Henrico pater suus moriens quinque mille libras AngliaeDederat autem ei Henrico pater suus moriens quinque mille libras Angliaet alii volunt, invadiavit. Sed non diutius inde gavisus est. Nam inventis quibusdam vilibus occasionibus, per malorum tamen hominum suggestiones, ipsum nihil tale meditantem apud Rothomagum capiens, quod dederat indecenter extorsit.haec, aliquanto temporis emenso, concordiam fecerunt ad invicem Willelmus rex Anglorum et Robertus dux Northmanniae, licet regnum Angliae ipse Robertus facillime paulo ante potuisset habere, nisi minus cautus esset. Siquidem Eustachius comes Boloniae et episcopus Bajocensis et comes Moritolii patrui ipsius et alii principes Northmanniae, cum magno apparatu militum mare transeuntes, Bovecestriam et alia nonnulla castella in comitatu Cantuariensi occupantes et tenentes ad opus illius; dum ipsum Robertum
Abbreviated transcription (Latin):
nouarum rerum cupiditatȩ illecti: moraretur. et ducatum normannie
marime in margine excursionib et rapinis demoliretur: audito nutio
eocessus patͥs. confestim ueniens notomagum ipsam ciuitatem et cotum
ducatum sine ulla contradicione suscepit. Cumq sui fideles eum extior¬
tarentur ut regnum angliȩ sͥ afrẽ prereptum uelocius armis sibrmet pes¬
citueret. simplicitate solita et ut ita dicamim prudentie ꝓxima: respon¬
disse fertur. Pangłos dĩ siego. eẽm in alexandria expectarent aȩ alngii
necante aduentum meum regem s facere auderent. I pse etiam ilis
fr̃ meus quod eum prȩsumpsisse dicitis. ꝓcapite suo sine mea ꝑmission
niiuime attentaret. hȩc pͥmo dicebat. s pͥostqm rei gestȩ ordinem resci¬
uit: non minima discordia intra se et uiulłmũ frẽm suum emersit᷑.
Int̃m aut̾ henricus fr̾ eorum remansit in normannia cum duce lot

Expanded text:
novarum rerum cupiditate illecti, moraretur et ducatum Northmanniae novarum rerum cupiditate illecti, moraretur et ducatum Northmanniae maxime in margine, excursionibus et rapinis demoliretur; audito nuntio excessus patris, confestim veniens Rothomagum, ipsam civitatem et totum ducatum sine ulla contradictione suscepit. Cumque sui fideles eum exhortarentur, ut regnum Angliae sibi a fratre praereptum velocius armis sibimet restitueret, simplicitate solita, et, ut ita dicam, imprudentiae proxima, respondisse fertur: « Per angelos Dei, si ego essem in Alexandria, exspectarent me Angli, nec ante adventum meum regem sibi facere auderent. Ipse etiam Willelmus frater meus, quod eum praesumpsisse dicitis, pro capite suo sine mea permissione minime attentaret. » Haec primo dicebat, sed postquam rei gestae ordinem rescivit, non minima discordia inter se et fratrem suum Willelmum emersit. Interim autem Henricus frater eorum remansit in Northmannia cum duce Roberto.
Abbreviated transcription (Latin):
eius qmͣ cicius potuit apud tolcam mari transito: susceptus est ab anglis
francis. unctus est ꝙ in regem alanfranco archiep̃o cantuariensi eiusq suffraga¬
neis.londonie apud uuestmonast̾ium. Rotbertus namq frater eius ante mort̃
ptĩs sui discesserat de normannia. indigne ferens quod ipse ñ ꝑmitteret ei ꝓsura
uoluntate disponere tam comitatum normanniȩ qm̃ cenomanniȩ. Alt̾ius
enim dudum heres designatus fuerat. alterius uͦ hac de causa uiuence pre
regunen querebat. quod margarita filia herberti qͣndam cenomannen¬
lis comitie. ipsi fuerat desponsata. licet anteqm ad nuptias eius ptangere
apud fiscannum uirgo eadem xp̃o deuota obierit. Qumg in pontiuior aed
abbatis uillam cum sui similib uuenib filis scilicet satiã parum normasi¬
nos. quiei quasi suo dño futuro specietenus obsequebantup rxaii uera

Expanded text:
ejus, quam citius potuit apud Tolcam mari transito, susceptus est ab Anglis et ejus, quam citius potuit apud Tolcam mari transito, susceptus est ab Anglis et Francis, unctusque est in regem a Lanfranco archiepiscopo Cantuariensi, ejusque suffraganeis, Lundoniae apud Westmonasterium. Robertus namque frater ejus ante mortem patris sui discesserat de Northmanniae indigne ferens, quod ipse non permitteret ei pro sua voluntate disponere tam comitatum Northmanniae quam Cenomanniae. Alterius enim dudum haeres designatus fuerat, alterius vero hac de causa vivente patre regimen quaerebat, quod Margareta filia Herberti quondam Cenomannensis comitis ipsi fuerat desponsata; licet, antequam ad nuptias ejus pertingeret, apud Fiscannum virgo eadem Christo devota obierit. Cum igitur in Pontivo apud Abbatisvillam, cum suis similibus juvenibus filiis scilicet satraparum Northmanniae, qui ei quasi domino futuro specie tenus obsequebantur, re autem vera
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enim solent pictores ferrugineum colorem substernere ut rubeus suꝑ¬
comparatione altius resplendebit. Quod paucis animaduerti potest. In
altero corum uiullelmum loquor. dapsilitas gͥ scłares predicabatur. sed
contempta religiositas abeo plurimum conquerebatur. Robertum in
rebus bellicis fama non imnũto extollebat. s: hec eadem inmaturitate consilii et in re¬
gimine ducatus ipsum minus utilem non mendaciter asserebat. At henricuł et
illa complectens solus quȩ insingłis eorum honesta uidebantur. et eapariter quil
ipsos carere iam diximus: non solum illis s et om̃ib sui temporis pncipib no¬
bilior habebatur. S quia ħ suis in locis plenius exponentur: nȩ digressionem
in ipso exordio facere uideamur amͦ rerum propositarum ordinem ꝓsequamus.
Gitur sege anglorum uuuillelmo reb humanis subtracto: uullelmus filius

Expanded text:
Sicut enim pictores ferrugineum colorem substernere solent, ut rubeus supSicut enim pictores ferrugineum colorem substernere solent, ut rubeus supcomparatione altius resplendebit. Quod paucis animadverti potest. In altero eorum, Willelmum loquor, dapsilitas erga saeculares praedicabatur, sed contempta ab eo religiositas plurimum conquerebatur. Robertum in rebus bellicis fama non immerito extollebat, sed haec eadem in maturitate consilii et in regimine ducatus ipsum minus utilem non mendaciter asserebat. At Henricus et illa complectens solus, quae in singulis eorum honesta videbantur et ea pariter quibus ipsos carere jam diximus, non solum illis, sed et omnibus sui temporis principibus nobilior habebatur. Sed quia haec suis in locis plenius exponentur, ne digressionem in ipso exordio facere videamur, amodo rerum propositarum ordinem prosequamur.gitur rege Anglorum Willelmo rebus humanis subtracto, Willelmus filius
Abbreviated transcription (Latin):
Uoniam in libro superiori deactib uiullelmi
regis anglorum et ducis normannorum trac¬
tatum est: non indecens uidetur ut hic liber
qui septimus cudit᷑ in normannorum ducura
gesta. uitam et conuersationẽ et expartȩ non
modica res gestas henrici nobilissimi Riegis filii
predicti uullelmi edisserens: scło futuro et
maxime posteris imitandas ꝓponat. Nec imnme¬
rito hic numerus illi uiro congruit: qui non solum honestate animi. uerũ
ȩtiam corporiᷤᷤ ꝓbitatȩ uͦ uidelicet t̾nario et quat̾nario plurimum emicur
Ad hoc accedit quod idem rex quȩm describendum suscepimus. inseptimo
gradu genȩalogiȩ normannorum ducum reꝑitur. si incipias computare
a kollone duce. qui fuit huius ꝓsapiȩ pͥncipium. Ut autem ordo historie
ñ in terruptus seruetur: de fr̃ib eius uullelmo Rufo rege anglorum. et
Rotb̃to duce normannorum quib ipsȩ solus successit: aliqua uł breuiter
dicenda sunt. maximȩ cum hoc ad commendationem susceptȩ matĩȩ ꝓficiat.

Expanded text:
uoniam in libro superiori de actibus Willelmi regis Anglorum et ducis Northmannorum tractatum est, non indecens videbitur ut hic liber, qui septimus cuditur in Northmannorum ducum gesta, vitam et conversationem et ex parte non modica res gestas Henrici nobilissimi regis filii praedicti Willelmi edisserens, saeculo futuro et maxime posteris imitandas proponat. Nec immerito hic numerus illi viro congruit, qui non solum honestate animi, verum etiam corporis probitate, vero videlicet ternario et quaternario plurimum emicuit. Ad hoc accidit quod idem rex quem describendum suscepimus, in septimo gradu genealogiae Northmannorum ducum reperitur, si incipias computare a Rollone duce, qui fuit hujus prosapiae principium. Ut autem ordo historiae non interruptus servetur, de fratribus ejus Willelmo rege Anglorum et Roberto duce Northmannorum, quibus ipse solus successit, aliqua vel breviter dicenda sunt; maxime cum hoc ad commendationem susceptae materiae proficiat.
Abbreviated transcription (Latin):
si. ꝑmitari ñ dedignent᷑ ꝓfuturam recordationem suggeremꝰ. Decessit aut̃
pꝰ longam regni administrationem sepe nominatus henricꝰ rex anglorun
&e dux normannorum.iii. nonds decembris anno abincarnatione domini
Oocidue genti quos pretulit ordo regendi.
At necis ad pestes. quid gemme. pallia. uestes.
Es uaaium. terre. quid castra sͥ ualuere.
Uilib huic r qm dans sortem. pallida nequã.
Protendendo pedem. mors eius pulsat ad edem:
Quo dum dirafebris pͥma. subnorte decembris.
Mundum nudauit: mundo mala multiplicauit.
Qiuppe pat̾ popłi. pax et tutela pusilli.
Dum pius ipse ruit. furit impuis. oppͥmit. urit.
Inglica lugeat hinc. normannica gens fleat illine.
Secidis henrice. tunc pax. nunc luctus utͥq
Hirȩ. pliis dictu. ium ꝑpessis scelerosis
Excellens. sucuples. haud difficił reuerendus:
H ic iacet henricus rex qͦndam . pax. decꝰ orbis

Expanded text:
si imitari non dedignentur, profuturam recordationem suggereremus. Decessit autem si imitari non dedignentur, profuturam recordationem suggereremus. Decessit autem post longam regni administrationem saepe nominatus Henricus rex Anglorum et dux Northmannorum, IV Nonas Decembris, anno ab Incarnatione DominiOcciduae genti quos praetulit ordo regendi. At necis ad pestes, quid gemmae, pallia, vestes, Aes varium terrae, quid castra sibi valuere? Vilibus hinc aequam dans sortem, pallida, nequam, Protendendo pedem, mors ejus pulsat ad aedem. Quo dum dira febris prima sub nocte Decembris Mundum nudavit, mundo mala multiplicavit. Quippe pater populi, pax et tulela pusilli, Dum pius ipse ruit, furit impius, opprimit, urit: Anglica lugeat hinc Northmannica gens fleat illinc. Occidis, Henrice, tunc pax, nunc luctus utriquMire, plus dictu, vim perpessis, scelerosis, Excellens, locuples, haud difficilis, reverendus, Hic jacet Henricus rex quondam, pax, decus orbis.
Abbreviated transcription (Latin):
pulehritauidirne superat: Namcum utt supius dictum ⁊ endemurbs causa duscor¬
eulcam alrci incensa a rege fuisset. et eccła ep̾alis sedis minimȩ abipso incendis
liberariualeret : rer cidem eccłe postmodum tanta in redditib concessit: uũ
ipsammesiis renouata. et summa reddituum ipsius ep̃atus hac de causa
scientiȩ &e pietatis. ipsius gesta enumerando ꝑscrutadi: Alterius horum
eccła cum pauꝑib sus. alterius uͦ curia non solũ anglorum s et remotarum
puuntiarum eum ꝓcerib suis. testis indeficiens ꝑseuerat: Nos gͥ non im me¬
res beneficiorum tã ase qm afilia sua mathilde imꝑatͥce augusta nob̾ lib̾alit̃
collatorum neingrati iudicemur. licet ei insp̃ualib uicem ꝓ nr̃o modulo red¬
ere assidue non neglegamꝰ: sat egimꝰ ut expaucis gestorum eius que comme¬
morauimus płimorum que ñ nescientes p̃termisimꝰ. presentib et futuris

Expanded text:
striae sua pulchritudine superat. Nam cum, ut saepius dictum est, eadem urbs causa discordiae Almarici incensa a rege fuisset et ecclesia episcopalis sedis minime ab ipso incendio liberari valeret, rex eidem ecclesiae postmodum tanta in redditibus concessit, unde ipsa in melius renovata et summa reddituum ipsius episcopatus hac de causa scientiae et probitatis, ipsius gesta enumerando, perscrutari. Alterius horum ecclesia cum pauperibus suis, alterius vero curia non solum Anglorum, sed et remotarum provinciarum cum proceribus suis, testis indeficiens perseverat. Nos igitur non immemores beneficiorum tam a se, quam a filia sua Mathilde imperatrice Augusta nobis liberaliter collatorum, ne ingrati judicemur, licet ei in spiritualibus vicem pro nostro modulo reddere assidue non negligamus, sategimus, ut ex paucis gestorum ejus quae commemoravimus, plurimorum quae non nescientes praetermisimus, praesentibus et futuris,
Abbreviated transcription (Latin):
carnatiõe dni. cͦ. cͦ .xxͦ. uiiͦ. Sepultus est autem in ecdia sc̃i bertini confessoris et successit
ei t̾ricus de auseis cognatris precedentiũ comitum. huic henricus rex anglorum matͥ¬
nio copłauit sororem gaufridi martelli comitis andegauorum. Rotb̃tus autem
normanniȩ pater predicti uullmi mortuus ÷ inanglia apud bristoldum castellum Rotb̃ti
comitis gloecestriȩ nepotis sui cui henricus tex eum adcustodiendum tradiderat. Decessit aut̃¬
m̃. idꝰ febr. sepultusq est in eccłia sc̃i petͥ gloecestͥe anno abincarnatione dñi. oͦ. cͦ. xxͦxͦ. uuͦ. his¬

Expanded text:
carnatione Domini 1128. Sepultus est autem in ecclesia Sancti Bertini confessoris et successit ei Terricus de Avseis, cognatus praecedentium comitum. Huic Henricus rex Anglorum copulavit sororem Gaufridi Martelli comitis Andegavorum. Robertus autem dux Northmanniae, pater praedicti Willelmi mortuus est in Anglia apud Bristoldum castellum Roberti comitis Glocestriae nepotis sui, cui Henricus rex eum ad custodiendum tradiderat. Decessit autem IV Idus Februarii, sepultusque est in ecclesia Sancti Petri Glocestriae, anno ab incarnatione Do
Abbreviated transcription (Latin):
uuillelmo dudum successerat. eandem sedem ad eptus est hugo abbas raclingaru¬
mi xxxi. De castellis que rex henricus edificauit inducatu normanniȩ. et quod paẽ
non solum int̾rasua uerum etiam in longinquis regionib sua sapientia faciat:

Expanded text:
Willelmo dudum successerat, eamdem sedem adeptus est Hugo abbas RadingaruWillelmo dudum successerat, eamdem sedem adeptus est Hugo abbas Radingarum. non solum in terra sua, verum etiam in longinquis regionibus sua sapientia faci
Abbreviated transcription (Latin):
emanglorum.xx. Quom̃ facta concordia cum ludouico rege. rexhe̾ricus rediu
inangliam. ⁊ de morte Wilłmi filii sui. xui. De dissensione int̾ eumd̃e regem ⁊
Gualerannum comitem mellenti. ⁊ qͦfinȩ terminata sit. xxti. Qua sagacitate id̾e¬
siex henricus filiam suam mathildem imꝑatͥcem reductam in angliam mat̾monio
copłnuit. Gaufrido duci andegauensuim. exqua suscepit tres filios. henricũ. Gaufridũ
i. Quam deuote predicta imꝑatrix thesauros suos diuersis eccłiis. ⁊ inopib dum egrotaret: e
iuit.xxuII Quod dum desꝑaret poposcit regem ut becci sepeliretus. & de affecti
euis circa eandem eccłiaa ⁊ quod sospitati reddita sit. xxIx. Quod henricus rex duxit
adelizam mortua mathilde uxorȩ sua. et delibis quos aliunde ꝓcreauit. quorum pͥmo¬
genitus fuit rotb̾tus comes gloecestrie qui hereditatem Rotb̃ti filii hamonis cumfi¬
lia ipsuis accepit.xxx Quod decedente Gaufrido Rotomagensi archiep̃o. qui

Expanded text:
APUT XX. Quomodo, facta concordia cum Ludovico rege, rex Henricus rediit in Angliam, et de morte Willelmi filii sui. CAPUT XXI. De dissensione inter eumdem regem et Gualerannum comitem Mellenti et quo fine terminata sit. rex Henricus filiam suam Mathildem imperatricem reductam in Angliam matrimonio copulavit Gaufrido duci Andegavensium, ex qua suscepit tres filios, Henricum, Gaufridum I. Quam devote praedicta imperatrix thesauros suos diversis ecclesiis et inopibus, dum aegrotaret, eUT XXVIII. Quod dum desperaret poposcit regem ut Becci sepeliretur; et de affectu ejus circa eamdem ecclesiam, et quod sospitati reddita siAdelizam, mortua Mathilde uxore sua et de liberis quos aliunde procreavit, quorum primogenitus fuit Robertus comes Glocestriae, qui haereditatem Roberti filii Haimonis cum filia ipsius accepi
Abbreviated transcription (Latin):
multis boa mundus adeptus est pͥncipatum antiochiȩ. et heredes eus post ipsum.
ucet filius eius boamundus natus exconstantia filia philippi regis francorum. et i
sturr siaumundus filius inullelmi comitis pietauorum. qui filiam sccłi boamundi
durerat imuronem. Roth̃to itaq duce obeuntȩ. successit ei filus suus de sccła conuige
ꝯͥmogenitus nomine Nogr̃. cognom̃to bursa. hoc eitiam Rogerio deficiente. ed
tilus suis post ipsum: Nogr᷑ patruęlis ipsius. filiuᷤ hogexii comitis siciliȩ frĩs Rotb̾ti
niscardi solustam apuliam ꝗͣ siciliam optinuit. hic autem ꝓcedente tem
deduce fatus est rex causa alt̾cationis duorum apłicorum qui simul fuerant &omȩ
orelinati. Innocentius uidelicet sođs. et petrus leonis. Quorum ultimus eoncessit
rogr̃o duci ut regali diadematȩ uteretur. idȩo quod idem dux partiipsuis fauȩ¬

Expanded text:
multis, Boamundus adeptus est principatum Antiochiae et haeredes ejus post ipsum, multis, Boamundus adeptus est principatum Antiochiae et haeredes ejus post ipsum, scilicet filius ejus Boamundus, natus ex Constancia filia Philippi regis Francorum; et post istum Raimundus filius Willelmi comitis Pictavorum, qui filiam secundi Boamundi duxerat uxorem. Roberto itaque duce abeunte, successit ei filius suus, de secunda conjuge primogenitus, nomine Rogerius, cognomento Bursa. Hoc etiam Rogerio deficiente et filiis suis post ipsum, Rogerius patruelis ipsius, filius Rogerii comitis Siciliae, fratris Roberti Wiscardi, solus tam Apuliam quam Siciliam obtinuit. Hic autem procedente tempore de duce factus est rex, causa altercationis duorum Apostolicorum qui simul fuerunt Romae ordinati. Innocentius videlicet II et Petrus Leonis. Quorum ultimus concessit duci Rogerio, ut regio diademate uteretur, ideo quod idem dux parti ipsius fave
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ soror ȩius minor nupsit iordani principi capuȩ. filio ricardi sȩnioris. pat̾ u̾ ricar¬
lia. qͥ etiam condidit urbem nomine auersam. Genuit autẽ rocb̾tus uiuiscardus
ex sichelgatta filios trȩs. et filias quinq filiȩ uͦ adeo excellȩntissimȩ maritatȩ
int. ut una earum matͥmonio sit copulata imꝑatori constantinopolitan
Hic Rotb̾tus duos imꝑatores in uno anno deuicit. alexium Grecorũ ingretia.
henricum romanorum initalia: Satis enim uictus est hȩnricus. qͥaudita fama
orbis confisus. uł tutus concitus aufugit. Boamundꝰ autem licet haberet magnam
terram in apulia. tandem cum cȩt̾is normanuis et franciꝰ perrexit dimicare
uersus sarracenos. qui tunc temꝑis om̃s fere ciuitates romaniȩ tenebant.
Debellatis tandem paganis. et subiugatis urbib antiochia et ierłm. et cȩtĩs

Expanded text:
a Gatteclinia vero soror ejus minor nupsit Jordani principi Capuae, filio Richardi senioris, patri vero Richara Gatteclinia vero soror ejus minor nupsit Jordani principi Capuae, filio Richardi senioris, patri vero Richaris. Hujus condidit urbem nomine Aversam. Genuit autem Robertus Wiscardus ex Sichelgaita filios tres et filias quinque. Filiae vero adeo excellentissime maritatae sunt, ut una earum matrimonio copulata sit imperatori Constantinopolitano. Hic Robertus duos imperatores in uno vicit praelio, Alexium Graecorum in Graecia, Henricum Romanorum in Italia. Satis enim victus est Henricus, qui, audita famorbis, confisus, vel tutus, concitus aufugit. Boamundus autem, licet haberet magnam terram, in Apulia tandem cum caeteris Northmannis et Francis perrexit dimicare adversus Sarracenos, qui tunc temporis omnes fere civitates Romaniae tenebant. Debellatis tandem paganis et subjugatis urbibus Antiochia et Hierusalem et caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
icarii deniq intra dunelinum latitantes. comꝑtis tot imꝑnitiosis conspirati¬
onib eadem uesania coadiuuatorum infortuniis: cum adhuc insuas erumi¬
nas armis atq: fuga auderent. regiam expeditionem suꝑse metuentes: deliberata
ntia tam in consulte temĩtati congrua. in maritimorum presidiorũ remorie
sese receꝑunt: in honestas opes piratyco latrocinio sͥ contrahentes. Rex autem monitꝰ
sus tutissima castella ꝑ opportuna loca stabiliuit. quȩ militum ȩlectissimo robore.
et uberrima stipendioram copia muniuit. Tandẽ bellorum ac seditionum tempesta
irumꝑ conquiescente: iam tocius anglicȩ monarchiȩ et habenas potentuis te
hic relicta pͥorȩ uxorȩ ꝓpt̃ consanguinitatẽ dequa susceperat filium nomine
boamundum: dux̃ pͥmogenitam filiã Gaumanii pͥncipis salerni nominȩ sichelga¬
am fauentȩ Gisulfo fr̃e predictȩ puelle qͥ gaumario pat successerat. Gattecli

Expanded text:
Sicarii denique intra Dunelmum latitantes, compertis tot in perniciosis conspiratiSicarii denique intra Dunelmum latitantes, compertis tot in perniciosis conspirationibus eadem vesania coadunatorum infortuniis, cum adhuc in suas aerumnas armis atque fuga auderent, regiam expeditionem super se metuentes deliberata sententia tam inconsultae temeritati congrua, in maritimorum praesidiorum remotiora sese receperunt, inhonestas opes piratico latrocinio sibi contrahentes. Rex autem monitus sus tutissima castella per opportuna loca stabilivit; quae militum electissimo robore et uberrima stipendiorum copia munivit. Tandem bellorum ac seditionum tempestate parumper conquiescente, jam totius Anglicae monarchiae et habenas potentius temHic, relicta priore uxore propter consanguinitatem, de qua susceperat filium nomine Boamundum, duxit primogenitam filiam Gaumarii principis Salerni, nomine Sichelgaitam, favente Gisulfo, fratre praedictae puellae, qui Gaumario patri successerat. Gatteclim
Abbreviated transcription (Latin):
nio se subduxerunt. et cum multis uernaculis patͥs dirmȩtum hiberniȩ regem ꝓob
tinendo iuuaminȩ aggressi sunt. Dȩ cuius regno eodem suffragantȩ parua temꝑis
intercapeline ñ mininam manum militũ s contraxerunt. Deinde cum sexaginta
sex nauib qua in regione maxime opportunum estimauerunt. ocius anglos repetier̃:
more seuissimorum patrarum rapinis et incȩndiis terrȩ popłm exterminare
natisunt. Brienus aut̃ eudonis ducis britanniȩ minoris filius eis armatus cum
suis occurrit: et mox cum eis subuna diȩ duob preliis manum conseruit. Cȩsis uͦ
millȩ et septingentis bellatorum cũ non nullis regni ꝑcerib. reliqui ecertamine fu¬
gientes. nauium p̃sidio necis exitium utrumq ȩuaserunt: et exłarorũ amissione ꝑ¬
imum hib̾nensib luctum reportauerunt. Q profecto nͥ mox prelium diremiss
om̃s mortis nouacula abrasi fuissent.

Expanded text:
nio se subduxerunt, et cum multis vernaculis patris Dirmetum Hiberniae regem pro nio se subduxerunt, et cum multis vernaculis patris Dirmetum Hiberniae regem pro obtinendo juvamine aggressi sunt. De cujus regno, eodem suffragante, parva temporis intercapedine non minimam manum militum sibi contraxerunt. Deinde, cum sexaginta sex navibus, qua in regione maxime opportunum aestimaverunt, ocius Anglos repetierunt et more saevissimorum piratarum, rapinis et incendiis terrae populum exterminare conati sunt. Briennus autem, Eudonis ducis Britanniae minoris filius, eis armatus cum suis occurrit et mox cum eis sub die una duobus praeliis manum conseruit. Caesis vero mille et septingentis bellatorum, cum nonnullis regni proceribus, reliqui e certamine fugientes, navium praesidio necis excidium utcumque evaserunt et ex charorum amissione permaximum Hibernensibus luctum reportaverunt. Qui profecto, nisi nox praelium diremisset, omnes mortis novacula abrasi fuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
ueqͥtie infausta comm̃ta. sͥ asciuerunt eboracenses. Qib iuncti armoꝵ simul et stipen
redariis ad sui conuocarant auxilium. Inde uͦ legatos mittentes: ad exerenda
ierum nominȩ eadgarum exeuuardi regis nobilitate genus ducȩntẽ regem
runt. Quoꝵ temerarios actus uł coriatꝰ uuillelmus rex ut agnouit: normannorum ca¬
teruas ꝑ cduxit. et qͣntocius ad confutandũ contumatiam eoꝵs ꝑrexit. Seditiosi autem
aucdatia et uirib fisi exciuitate ꝓsiliȩrunt. et contra regalem exercitum ilico aciem
direxerunt. Aqͦ ꝑfligati sunt: ut qͣm płimi ꝑimerent᷑. et reliqui intra mȩnia oppidi
fugẽ compelletent᷑. Hormanni uͦ euestigio eos consecuti sunt: et muri ambit
qͦ confugerant cum ipsis irruperunt. atq tam ferro qͣm igne apuero usqra diseuem
totam pͥene urbem. deluerune. Incentores aut̃ tociꝰ doli: ꝑhumbrȩ fluiuum nauib¬
orro duo filii heraldi regiꝰ abeorum contuber.¬

Expanded text:
uitiae infausta commenta, sibi asciverunt Eboracenses. Quibus juncti, armorum simul et stipenredariis ad sui convocarant auxilium. Inde vero legatos mittentes ad exerenda ue puerum quemdam nomine Eadgarum ex Edwardi regis nobilitate genus ducentem, regem praefecerunt. Quorum temerarios actus vel conatus Willelmus rex ut agnovit, Northmannorum catervas produxit et quantocius ad confutandum contumaciam eorum perrexit. Seditiosi autem audacia et viribus fisi ex civitate prosiluerunt et contra regalem exercitum illico aciem direxerunt. A quo protinus ita profligati sunt, ut quamplurimi perimerentur et reliqui intra moenia oppidi refugere compellerentur. Northmanni vero e vestigio eos consecuti sunt et muri ambitum, quo confugerant, cum ipsis irruperunt, atque tam ferro quam igne a puero usque ad senem totam pene urbem deleverunt. Incentores autem totius doli per Humbre fluvium naviborro, dum filii Heraldi regis ab eorum contub
Abbreviated transcription (Latin):
uomi eadem comitissa sorores suas et neptes nobiliorib normannorum in
conuigium tradidit. et de potestate earundem. iuiiiQua occasionȩ ste¬
pͥanus comes moritolii nepos hentici regis ei in regnũ successit.xix. Quomͦ
adela comitissa blesensis scimonialis ⁊ conuersationem marciniaci tempore
domni petͥ abbis clunniacensis accepit. et q scd̾o auno post mortem henrici
egis angłoꝵ frĩs sui mortua est. l de uento uehementi quod accidit¬
de uento uehementi quodaccidit
ante mortem henrici regis et quod plurimi pͥncipum anglici regni defunc¬
ti sunt ip̾o anno uł sequenti. quod rex henricus mortuus est.Xli De filiis
Notb̃ti comitis melleliti. ecfiliis henrici fr̃is eius comitis uuaruuie. l.ii¬

Expanded text:
o eadem comitissa sorores suas et neptes nobilioribus Northmannorum in conjugium tradidit, et de posteritate earumdem. Iphanus comes Moritoli nepos Henrici regis ei in regnum successit. Sed ut Adela comitissa Blesensis habitum sanctimonialis et conversationem Marciniaci, tempore domni Petri abbatis Cluniacensis, accepit; et quod secundo anno post mortem Henrici regis Anglorum fratris sui mortua est. Mortuo autem De vento vehementi qui accidit ante mortem Henrici regis; et quod plurimi principum Anglici regni defuncti sunt ipso anno, vel sequenti, quo rex Henricus mortuus esRoberti comitis Mellenti et filiis Henrici fratris ejus comitis Warwic. Fi
Abbreviated transcription (Latin):
siumn l iurtone eͥautit adelinam filiam rotbti comitis mel sentie. qa genunt tiiuuar
cira finem suum factus est monaeruis becti ũ fuii eu is ricarduis et is auit debielo tas¬
giose conuersantur. Successit uͦ ei Rotb̃tus baniel exfilia nepos. his ꝑanticpacionẽ

Expanded text:
tum Hugonem, qui duxit Adelinatum Hugonem, qui duxit Adelinago circa finem suum factus est monachus Becci, ubi filii ejus Richardus et Willelmus relgiose conservantur. Successit
Abbreviated transcription (Latin):
tum rei comperientes. pulibundi duci ricardo ꝓbitatem uiuenis retulerunt. Undȩ
dux hilaratus. ipsam siluam uueurã cum appendiciis suis illi dedit. Uocat᷑ aut̃ usq
odie uallis inqua occidit ursũ uallis ursonis: Dedit preterea illi castrum ui
filioᷤ hugonẽ postea ep̃m baiocensem. et Ioħem abrincatensem qͥ adultimũ archiep̃e
fuit rotomagensis. filias etiam totidem haburt. quarum una osb̃no de crepon deꝙ
natus : Willelmus filius osb̾ni. alteram duxit ricardus de bello fago dequa genu¬
it reib̾tum quiei successit. et filias plures. quarum iuncta est hugoni de monteforte
matoo soud. Etreqͥ a dehoc hugone in cident᷑ fecimus mentionẽ. utilȩ duximus de eus
scefercaris inquodam consuictui qũe int̃se ceperanto sidus lus est uec ñ ei hoenit eur
dellofago hadut un au. filiam quã gislepertu deganr dihus & retilg ricarit uar¬

Expanded text:
tum rei comperientes, pudibundi duci Richardo probitatem juvenis retulerunt. Unde tum rei comperientes, pudibundi duci Richardo probitatem juvenis retulerunt. Unde dux hilaratus ipsam silvam Weuram cum appendiciis suis illi dedit. Vocatur autem usque hodic vallis in qua occidit ursum, Vallis Ursonis. Dedit praeterea illi castrum lvrfilios, Hugonem postea episcopum Bajocensem, et Joannem Abrincatensem qui ad ultimum fuit Rothomagensis archiepiscopus. Filias etiam totidem habuit, quarum una nupsit Osberno de Crepon, de qua natus est Willelmus filius Osberni. Alteram duxit Richardus de Bellofago, de qua genuit Robertum qui ei successit, et filias plures, quarum una juncta est Hugoni de Monteforti matrimonio. Et quia de hoc Hugone incidenter fecimus mentionem, utile duximus de ejusde Ferrariis in quodam conflictu quem inter se coeperant. Filius autem hujus Hugonis fuit i de Bellofago habuit unam filiam, quam Gislebertus de Ganz duxit. Ex qua genuit quar
Abbreviated transcription (Latin):
q: exsprota filium rodulfum dȩquo loquimur. et filias plures. quȩ postea ꝑ
normanniam nobilium matͥmonio copulatȩ sunt. Cum aut̃ preditus ricarcduᷤᷤ
catũ normanniȩ ẽẽt. adeptus. quẽ rex francorum sͥ fraudulenter subripuerat
contigit quadam diȩ ut homines ipsius insiluã uueurã nominatam irent uena¬
tum. Ad fuit fortȩ int̃ eos idem rodulfus uterinus frat̾ ducis. Cumq uenando de
queq et abdita siluş lustrarent: in quadam ualle ursum immanissimum re¬
pererunt. Uenatores gͥ infugam uersi: predictũ iuuenem solum relinquentes oc¬
asionem suȩ ꝓbitatis manifestandȩ ei dederunt. hͥnamq plus timens obꝓbr
inertis fugȩ qm ferocitatem bestiȩ sustitit. et licet annis tener ingenita magnanimi¬
tate fortis furentem inse beluam ꝓstrauit. Reũtentes uͦ socii ipsui post fugam et euen¬

Expanded text:
itaque ex Sprota filium Rodulfum, de quo loquimur, et filias plures quae postea per itaque ex Sprota filium Rodulfum, de quo loquimur, et filias plures quae postea per Northmanniam nobilium matrimonio sunt copulatae. Cum autem praedictus Richardus ducatum Northmanniae esset adeptus, quem rex Francorum sibi fraudulenter subripuerat, contigit quadam die ut homines ipsius in silvam Weuram nominatam irent venatum. Adfuit forte inter eos idem Rodolphus uterinus frater ducis. Cumque venando devia quaeque et abdita silvae lustrarent, in quadam valle ursum immanissimum reperiunt. Venatores igitur in fugam versi, praedictum juvenem solum relinquentes, occasionem suae probitatis manifestandae ei dederunt. Hic namque plus timens opprobrium inertis fugae quam ferocitatem bestiae, substitit; et licet annis tener, ingenita tamen magnanimitate fortis, furentem in se belluam prostravit. Revertentes vero socii ipsius post fugam et even
Abbreviated transcription (Latin):
emetcao cu s sibs pio t agno aecdicari uisit. ubi cupe sacrosẽm hoc misti¬
um suosna diomie reinia tam religiosissime qũa festuassme celeaa¬
retur:ipe haruna nuptiarum sponsi semꝑ stidiolus eultor de uotisuno a ui¬
scilicet archiep̃s rotomagensis. et baldiunus ebroicensis. Maurilius archi¬
sul mensȩ illo uiuens. qnto idus augusti carnis onere deposito. cum suo rege
xp̃o iam uicturus. liher et gaudens dicęssit. Cui successit ioħes abrineatine
urbis p̃sul. uir ingenuitate plurimũ conspicuus. sapientia spiritali imbutu
dulfi filius. Et qͥa huius rodulfi fecimus mentionẽ: lib ⁊ suꝑiora paulũ
repetere. Ricardꝰ gͥ filius pͥmꝰ uuillelmi longe spate cum adhuc puer mortuo
tre arege francorũ quasi exul infracia detineret᷑. mat̾ eius sprota necessitat
urgente contubno cuiusclam p̾̃diuitis nomine asꝑlengi adhesit. Hiclicet in
reb locuples. tamen molendina uallis Ruelii. ad firmam solitus erat tenere. Genuit

Expanded text:
metico cum honore magno dedicari jussit. Ubi, cum sacrosanctum hoc mysterium summa cum reverentia tam religiosissime quam festivissime celebraretur, ipse harum nuptiarum sponsi semper studiosus cultor devotissimo aniscilicet archiepiscopus Rothomagensis et Balduinus Ebroicensis. Maurilius archipraesul mense illo vivens, V Idus Augusti, carnis onere deposito, cum suo rege Christo jam victurus, liber et gaudens decessit. Cui successit Joannes Abrincatinae urbis praesul, vir ingenuitate plurimum conspicuus, sapientia spirituali feliciRudolphi filius. Et quia hujus Rudolphi fecimus mentionem, libet superiora paulisper repetere. Richardus I Willelmi Longaespatae, cum adhuc puer, mortuo patre, a rege Francorum quasi exsul in Francia detineretur, mater ejus Sprota, necessitate urgente, contubernio cujusdam praedivitis nomine Asperlengi adhaesit. Hic licet in rebus locuples, tamen molendina vallis Ruelii ad firmam solitus erat tenere. Genuit