comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
easiunb usdam. relictis equitibus & uestimentis. enatantes suꝑ parma po¬
munsiti amnem. in ulteriorẽ egressi sunt ripam. & inter obscura noctis
noainingressi siluas latuerunt. Tercia enĩ nox aduenerat. quod nullũ
ibum gustantes iter terebant. Tunc nutu dĩ repertam arborẽ ple¬
bam pomis. quã uulgo pruna uocant. comedunt. & parumꝑ sufter¬
tati. in gressi sunt iter campaniȩ. Quibus pergentib. audiunt
e dibulum equitũ currentium: dixeruntq. ꝓsternamur terrȩ¬
ris ꝗhe appareamus hominib: uenientib. E ecce ex in ꝓuisci sterps rupi¬
ud llꝓmagnus ad fuit. Post quem transeuntes. pro iecerunt se terrȩ
ntum euaginatis glaoiis scilic&. ut si aduerterent᷑. confestim se qua¬
ui ab in probis framea defensarent. Uerum tamen cum uenissent
enloco illo. corã si irpe spineo restiterunt. Dixitq unus dum¬
uimee qui urinã proicerent. Ue mihi quia fugiunt hi dete stabiles.

Expanded text:
a quibusdam, relictis equitibus equis et vestimentis, enatantes super parma poa quibusdam, relictis equitibus equis et vestimentis, enatantes super parma positi amnem, in ulteriorem egressi sunt ripam. Et inter obscura noctis ingressi silvas, latuerunt. Tertia enim nox advenerat, quod nullum cibum gustantes iter terebant. Tunc nutu Dei repertam arborem plenam pomis, qua vulgo pruna vocant, comedunt, et parumper sustentati, ingressi sunt iter Campaniae. Quibus pergentibus, audiunt pedibulum equitum currentium dixeruntque: 'Prosternamus terrae, ne appareamus hominibus venientibus'. Et ecce! ex inproviso sterps rubi magnus adfuit, post quem transeuntes proiecerunt se terrae cum evaginatis gladiis, scilicet ut, si adverterentur, confestim se quasi ab inprobis framea defensarent. Verumtamen cum venissent in loco illo, coram sequi urinam projicerent: Vae mihi, quia fugiunt hi detestabiles,
Abbreviated transcription (Latin):
numates discesserunt. Dormientibus autẽ cunctis. uocauit leo attalum.¬
un q tratisque equitibus. interrogat si haberet gladium. Respondit.
ubuis mon est mihi. nisi tantũ lancea paruula. At ille ingressus man¬
lei puesionẽ añi sui. ad p̃hendit scutum eiuis acfra meam. Quo inter¬
qu nmrogante quis esset. aut quid sibi uelit. respondit. Ego sum leo ser¬
inipimuius tuus. et suscito attald̃. ut surgat uelocnus. & dedu scat
uniequos ad pastum: Detinetꝰ enĩ sopore quasi ebrius. Qui ait fac
dimut libet. Et hȩc dicens obdormiuit. Ille uero egressus foris. muni¬
urgmuit puerum armis. Inuenitꝙ ianuas atrii diuinitus reseratas.
gensqiquas inicio noctis cum cuneis maleo percusis obserauerat procus¬
quip ois scesserunt. Unum &iam uolucrũ cum uestimentis tollentes. Uenien¬
fleneees autem ad mu sellam fluiuum ut transirent : Cum detinerent aqui

Expanded text:
ntes discesserunt. Dormientibus autem cunctis, vocavit Leo Attalum,ntes discesserunt. Dormientibus autem cunctis, vocavit Leo Attalum, stratisque equitibus, interrogat, si haberet gladium. Respondit: 'Non est mihi nisi tantum lancea parvula'. At ille ingressus mansionem domini sui, adpraehendit scutum eius ac frameam. Quo interrogante, quis esset aut quid sibi vellit, respondit: 'Ego sum Leo servus tuus, et suscito Attalo, ut surgat velocius et deducat equos ad pastum; detenitur enim sopore quasi ebrius'. Qui ait: 'Fac ut libet. Et haec dicens, obdormivit. Ille vero egressus foris, monivit puerum arma, invenitque ianuas atrii divinitus reseratas, quas in initio noctis cum cuneis malleo percussis obseraverat pro cussecum, discesserunt, unum etiam volucrum cum vestimentis tollentes. Venientes autem ad Mosellam fluvium, 121 cum transirent illum, et detinerentur
Abbreviated transcription (Latin):
Amore diligebatur. Oetulerat enim secum magnos thesauras. sed prir
amorem fredegundis quã prius habuerat. or tũ est intercos scandalum
grande. lamenĩ in lege catholica conuersa fuerit & chrismata. Cum que
serigi querer&ur adsiduar in uirias ꝑferri. diceceret que nullam se
dignitatem cum eo dem habere. ꝑ&ut ut relictis thes auris quos secum
d&ulerat libera redire ꝑmitteretur ad patram. Quod ille ꝑ ingenia
dissimulans uerbis ram lenibus demulsit. Ad extremũ inĩ suggilla
iussic apurro. mortuam quar repperit instratu. Post cuius obitum. S
uirtutum magnam ostendit. Uchinus enĩ ille qui funr suspensus coram
sepulchro rius ar debat. nullo tangente disrupto fune in pauimento corras
et fugientem anterum durioia pauimenti. tamquã in aliquõ molle elim¬
tum descendit. atqur medius est suf fossus. nro omnino contritus. Quod
sp nocte delibero. si dĩ uoluntas fuerit & ille. Utina in quiđ custo¬
docondi ant me famuli mei. ne aliquid derebus meis adsumas. Et riden¬

Expanded text:
amore diligebatur. Detulerat enim secum magnos thesauros. Sed per amorem Fredegundis, quam prius habuerat, ortum est inter eos grande scandalum. Jam enim in lege catholica conversa fuerat, et chrismata. Cumque se regi quereretur assidue injurias perferre, diceretque nullam se dignitdetulerat, libera redire permitteretur ad patriam. Quod ille per ingenia dissimulans, verbis eam lenibus demulsit. Ad extremum enim suggillari iussit a puero, mortuamque repperit in strato. Post cuius obitum Deus virtutem magnam ostendit. Lyghnus enim ille, qui fune suspensus coram sepulchrum eius ardebat, nullo tangente, disrupto fune, in pavimento conruit et, fugientem ante eum duritiam pavimenti, tamquam in aliquod molle elimentum discendit, atque medius est suffossus nec omnino contritus. Quod Hac nocte delibero, si Dei voluntas fuerit'. Et ille: 'Utinam', inquid, 'costodiant me famuli mei, ne aliquid de rebus meis adsumas!' Et ride
Abbreviated transcription (Latin):
gressibut̃q: ad sedes ꝓprias. his diebus & alamanni in pago auenticer¬
se ultra iurano hostilit̾ ingressi st̃ ipsumq pagũ p̃dantes. abbelin.
&erpinus. comites cũ ceteris dripso pago comitibus cũ exercitu per¬
guñ obuiam ala mannis. ut̃q faliinge uuangas iunguñ ad praeli¬
um. Alamanni transi uranos superant. Pures tc̃ eorũ trucidant¬
& ꝓsternunt. maximã parte terre toris auenticenses incendio c̃¬
cremant. plurimo nimeũ homines exinde incaptatem duxerunt:
Reuersiq cum p̃da ꝑ gunt adppria. theodricus has in iurias de inrcoꝑs
integra assiduitate  consilium iniebat. Quo pacto theodbertusotiuis

Expanded text:
gressus uterque ad sedes proprias. His diebus et Alamanni in pago Aventicensi Ultra-Jurano hostiliter ingressi sunt, ipsumque pagum praedantes, Abbelinus et Herpinus comites cum caeteris de ipso pago comitibus cum exercitu pergunt obum. Alamanni Transioranus superant, pluretate eorum glarosternunt, maximam partem territurio Aventicense incendio concremant, plurum nomirum hominum exinde in captivitate duxerunt; reversique cum predam, pergunt ad propriam. Theudericus has iniurias deinceps integra adsiduetate consilium iniebat, quo pacto Theudebertum potuis
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Si eam uidero elicere abea aliquid muneris possłm. Scio
tas elicuit ut ait. Ex tractum abasilica eberulsum occider&. tqui

Expanded text:
dicens: 'Si eam videro, elicere ab ea aliquid muneris possum. Scio tas elicuit, ut aut extractum a basilica Eberulfum occideret au
Abbreviated transcription (Latin):
PUO MISUER NUS UERO POST TRANSI TUM SC̃I artemii¬
uinerandus exsenator ibus ep̃s ordinatur. Qualis autem fue¬
Rit hic pontifix testatur paulinus dicens. Sienĩ hodie uideas
dignos dñi sacerdotes uel ex superium tolosae uel supplicium
uiennae uel amandum burdigale. url dio genianũ albigae. uel
oinamium ecolisnȩ uel uenerandũ ar uernis. url ala&hium
cadurcis uel nunc prgasium p&ro coris ut cumque sehabrnit
saeculi mala iu debis ꝓfecto dignissimos tocius fidei religionis que
refertur mane autem facto processo sollempnitatis funeris
rius obsequiumn fiuit. Post cuius obitum farda opudciues pro
ipiscopatu intencio uertebatur. Cum partes intersediuis ar
alium aliumq. eligere uellint. magna sedicio erat populi. Resꝑ
uota sio audenter adeos ingredit᷑ : Quȩ ant Audite me sacerꝰ¬
dotes dñi ecute em̃ quia nonest ixbis bene placitũ dõ. quos
hic ada cerdociumt uegerunt. Cice ĩ dñs hodir ipse sibip

Expanded text:
pud Arvernum vero post transitum sancti ArtemiVenerandus e senatoribus episcopus ordinatur: Qualis autem fuerit hic pontifex, testatur Paulinus dicens: « Si enim hos videas dignos Domino sacerdotes, vel Exsuperium 67 Tolosae, vel Simplicium Viennae, vel Amandum Burdegalae, vel Diogenianum Albigae, vel Dynamium Ecolismae, vel Venerandum Arvernis, vel Alithium Cadurcis, vel nunc Pegasium Petrocoriis, utcumque se habent saeculi mala, videbis profecto dignissimos totius sanctitatis ac fidei,refertur. Mane autem facto processio solemnitates funeris eius obsequium fuit. Post cuius obitum foeda apud civis pro episcopatu intentio vertebatur. Cumque partes inter se divisae alium aliumque eregere vellent, magna conlisio erat populi. Resedvota Deo audenter ad eos ingreditur, qui ait: 'Audite me, sacerdotes Domini! Scitote enim, quod non est in his bene placitum Deo, quos hi ad sacerdotium elegerunt. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
citu da gobti glacho trucidant᷑. Et exinde fugacit᷑ om̃s tentoria & res quã habuerunt
relinquentes ad ꝓprias sedes reuertunt᷑. Multis posthaeo uicibus iuunidi intdrm¬
gia & reliquos uastandũ pagos in francoꝵ regnũ ĩnruunt. &iã & deruanos dux gontis

Expanded text:
citu Dagoberti gladio trucidantur, et exinde fugaciter omnes tentoria et res quas habuerunt relinquentes, ad proprias sedes revertuntur. Multis post haec vicibus Winidi in Thoringiam et reliquos vastando pagos in Francorum regnum irruunt. Etiam et Deruanus dux gentis
Abbreviated transcription (Latin):
Nam illum non oport& scandalizari siconsobrinum cius filiu
fr̃is mei oescõ suscipiam laucro: quia hanc p&itionem nullus
xp̃ianorum orb& abnuere. Camq rgo ut ds̃ manifestissimꝰ
nouit non calliditate aliqua sed insimplicitate puri cordis
agere cupio: q offensam oiuinitatis incurrere formido Non

Expanded text:
Nam illum non oportet scandalizare, si consubrinum eius, filium fratris mei, de sancto suscipiam lavacro, quia hanc petitionem nullus christianorum debet abnuere. Eamque ego, ut Deus manifestissime novit, non calliditate aliqua, sed in simplicitate puri cordis agere cupio, quia offensam Divinitatis incurrere formido. Nam illum non oportet scandalizare, si consubrinum eius, filium
Abbreviated transcription (Latin):
scelere indignantes. uno ammo randem que sentencia thuringu
filium in solatiosuo ad sumptis cum uxercitu habut.Thuringi ue
uinientibus francis dolos preparant
planũ adsimilant campũ. In his ergo foueis cumpugnare corpisse
multi francorum arquites corruerunt. & fuit ualde in pedimen
Sed cognitam huͦsic dolam obseruare corperunt. Deniquar cum

Expanded text:
scelere indignantes, uno animo eademque sententia, Thoringiam scelere indignantes, uno animo eademque sententia, Thoringiam filium in solatio suo adsumptos, cum exercito abiit. Thoringi vero venientibus Francis dolos praeparantplanum adsimilant campum. In his ergo foveis, cum pugnare coepissent, multi Francorum equites conruerunt, et fuit eis valde inpedimentum; sed post cognitum hunc dolum, observare coeperunt. Denique cum
Abbreviated transcription (Latin):
adeos. In dignamini quarso tam in iuriam mram quã interitum paru¬
tum ur̃orum: Ac recolite thuringos quondã suꝑ parentes nr̃os iolenter
aduenisse. ac multa illis in tulisse mala. quidatis obsidibus pacrͣ cũhis in ire
uoluerunt : Sed illi obsides ipsos diuersis mortibus ꝑimerunt. & in rum¬
tes suꝑ parentes nros omnẽ substanciam abstulerunt. Pueros ꝑniruo
femorum ad arbores ad pendentes. Puellas amplius quã dueentas cri¬
deli necar inter fecerunt. ita utligatis brachiis suꝑ ar quorum cer¬
uicibus ipsique acerrimo stimulo moti ꝑdiuersa partintes diuersis
in partibus feminas diuiserunt. Alias uero suꝑ orbitas uiarum extin¬
sis. sudibus qui interra confixis. plaustra desuper honerata transiru
fecrrunt. Confractisque ossibus. canibus auibus que ras incibaria ded¬
N unc autem ermenfridus quod michi pollicitus est fefollit. & omi¬
no hare adimplere dissimulat. Ecce uerbum directum habemus
eamus cum dĩ aduitorio contra eos. Quod illi audientis & d&anto

Expanded text:
ad eos: Indignamini, quaeso, tam 111 meam injuriam, quam interitum parentum vestrorum, ac recolite Thoringos quondam super parentes nostros violenter advenisse, ac multa illis intulisse mala, qui datis obsidibus, pacem cum his inire voluerunt: sed illi obsides ipsos diversis mortibus peremerunt, et irruentes super parentes nostros, omnem substantiam abstullerunt, pueros per nervos femorum ad arbores appendentes, puellas amplius ducentas crudeli nece interfecerunt, ita ut, legatis brachiis super equorum cervicibus, ipsique acerrimo moti stimulo per diversa petentes, diversis in partebus feminas diviserunt. Aliis vero super urbitas viarum extensis, sudibusque in terra confixis, plaustra desuper onerata transire fecerunt, confractisque ossibus, canibus avibusque erunt. Nunc autem Hermenefridus quod mihi pollicitus est fefellit, et omnino haec adimplere dissimulat. Ecce verbum directum habemus: eamus cum Dei adjutorio contra eos. Quod illi audientes, et de tanto
Abbreviated transcription (Latin):
michi ex hoc formidinis est : Dñs enim qui me tripuit ormanib
inimico meoꝵ & oehuius insidus liberabit me.
ULTA TUNC INTHEODORUA ADUERSA LOCUIUS eST.¬
A protestans quia si adsinodum uenir& iterum exilid̾ trudi¬
r&ur dicens. Scio enim quod horum causa germanum meum
hil pericũ intersici fecit . Oenique nec nos pro uirꝗs haberi
debemur. Sirius tiecem ulcisere non ualemus hoc anno. Cui ego
respondi & quis helpericum interemit. nisi malitia sua tuaq oritu
Multas tnim tibi contra iusticiã t&tndit insidias. quȩ ci mortis exitiũ
intultrunt. Quod ut oicã. uelde hoc peruisiont̃ somnii inspexi. Eum

Expanded text:
mihi ex hoc formidinis est. Dominus enim qui me eripuit de manibus inimicorum meorum, et de hujus insidiis liberabit me. V. Multa tunc et in Theodorum adversa locutus est, protestans, quod si ad synodum veniret, iterum exsilio truderetur, dicens: Scio enim quod horum causa germanum meum Chilpericum interfici fecit. Denique nec nos pro viris haberi debemus, si ejus necem ulcisci non valemus hoc anno. Cui ego respondi: Et quis Chilpericum interemit, nisi malitia sua tuaque oratio? Multas enim tibi contra justitiam tetendit insidias, quae ei mortis exitium intulerunt. Quod, ut dicam, valde hoc per visionem somnii inspexi, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Hilpericus rex pectauum ꝑ uasit. atq nepotis suui homines abrius sunt home nib
fugati. Enno dium ex comitatu adregis presentiam ꝑduxerunt. que exilio
damnatum facultates eius fisco subdiderunt. scl postannum & patriae &fa¬
caltitib aedaditis est. Guntram mis boso relictis filiab suis inbasilica brati
hylarix. adhildebertum regem transut+¬
NNO EUOR TERUO HILDIBERT REGIS quierat hilptria rigis &guntrã¬
m septimꝰ & annꝰ cum tacco tagariui quondam filius relicto rege hilptrico
hacillucq uagaretor. Adraco leno duce quidicebat᷑ industrius. fraudabont᷑
uitam illius cum regẽ obtiner&. Stdoblitus sacramenta egit cum principe
ne farias res ad serens ut more r&ur: Ille uero cum uinctus detineret᷑¬
& cerner& sepenitus non euasurũ. a pͥr̃o rege nescrente penitentiã paent.¬
Quam accepta: interfectus est. Cum autem id r̃tralo leñ uelo citer reurr¬
teretur in patriã: his dieb guntramnꝰ boso filias suas aptetuuo auferre

Expanded text:
hilpericus quoque rex Pectavum pervasit, atque nepotis sui hominis ab eius sunt hominibus effugati Ennodium ex comitatu ad regis praesentiam perduxerunt. Quem exilio damnatum, facultates eius fisco subdiderunt. Sed post annum et patriae et facultatibus redditus est. Gunthchramnus Boso, relictis filiabus suis in basilica beati Hilari, ad Childebertum regem transAnno quoque tertio Childeberthi regis, qui erat Chilps decimus annus, cum Dacco Dagarici quondam filius, relicto rege Chilperico, huc illucque vagaretur, a Dracoleno duce, qui dicebatur Industrius, fraudulenter i sacramento, quod vitam illius cum rege obtineret. Sed oblitus sacramenti, egit cum principe, nefarias res asserens, ut moreretur. Ille quoque cum vinctus detineret cerneret se penitus non evasurum, a presbytero, rege nesciente, poenitentiam petQua accepta, interfectus est. Cum autem idem Dracolenus velociter reverteretur in patriam, his diebus Guntchramnus Boso filias suas a Pictavo auferre
Abbreviated transcription (Latin):
dem cũfilio hilperici hlotharium. adsrurnire p̃cepit. Qũt riolo
uilla baptizari iub&. & rũ desco lauacro excipirns. in regnum
patris firmauit
Guntramniꝰ interficitur. uxorem eius sidoniã una cum
Lomnbs thesauros tius domnolus domistic̾ & ualdamarꝰ
Uin greditur. Sed loci infirmitate grauatus protinꝰ ad pro
aguntramno patricius partib prouincir ordinatur. fliuschil¬
deberti regis theadbertus natus fuisse nunciatur. UI.
o atindo nimia inundatio fluminũ inburgundia fuit

Expanded text:
dem cum filio Chilperici Chlothario ad se venire praecepit; quem in Rioilo dem cum filio Chilperici Chlothario ad se venire praecepit; quem in Rioilo villa baptizari jubet, et eum de sancto lavacro excipiens in regnum patris firmavit.Guntchramni interficitur: uxorem ejus Sidoniam una cum omnibus thesauris ejus Domnolus domesticus et Wandalmarus ingreditur, sed loci infirmitate gravatus, protinus ad pra Guntchramno patricius partibus Provinciae ordinatur. Filius Childeberti regis Theodobertus natus fuisse nuntiatur. VI. Eo anno nimia inundatio fluminum in Burgundia fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
RAHS ACTIS NAΜO Gregorii libris uolumina temporun
gesta quȩ undiq potui scripta repperire. & michi postra
suerunt agnita acta regum & bella gentiũ quȩ gessirui¬
silui. sed curiosissime quantũ potui inserere studuii. decoao x
incipiens tempore scribendum quo gregoriifinis gesta bint
cessauit & tacuit.¬
plrnetudinem de ipso laudes canerent. Annoꝰ xxini. regnim rea
sui oiuino amorea ecclesiam brati marcelli ubi ipsr p̾ciosi. in¬
monastrrium sc̃i marcelli guntramnus institutione hreianu
OC ANMO Gundo aldus cum solatio
mummoli & oesiderii mense nouemb partr Rrgni
guntramni presumpsit inuadere & ciuttates cuirtere: gun¬
tramnus leudegisilum comitr stabuli & argilant patricium
cũ ixercitu contra ipsos oirexit. Gundo aldus terga uirtens¬
conbanem ciuitatem atbras idie. ex inde oerupr abosone¬
ouce prȩcipetatus interiit.
.III.
IUMQ GUATRAUNO ꝑ latũ suiss& to quod sr̃ suus hilperic̃
ess& interfectus. festinans ꝑ rexit parisius. lbiq fredegun¬

Expanded text:
rasactis namque Gregorii libri volumine, temporum gesta, que undique scripta potui repperire, et mihi postea fuerunt cognita, acta regum et bella gentium quae gesserusilui, sed curiosissime, quantum potui, omnia inseri studui, de eodem incipiens tempore scribendum, quo Gregorii finis, gestaque cessavit et tacuitplissimas de ipso laudes canerent. AN. DLXXXIV. Anno 24 regni sui divino amore ecclesiam beati Marcelli, ubi ipse pretiosus ncti Marcelli Guntchramnus institutionem formandum oc anno Gundoaldus cum solatio Mummoli et Desiderii mense Novembri partem regni Guntchramni praesumpsit invadere, et civitates evertere. 597 Guntchramnus Leudegiselum comitem stabuli, et Aegilanem patricium cum exercitu contra ipsos direxit. Gundoaldus terga Conbanem civitatem latebram dedit; exinde de rupe a Bosouci praecipetatus III. Cumque Guntchramno perlatum fuisset, eo quod frater suus Chilpericus esset interfectus, festinans perrexit Parisius, ibique Fredegun
Abbreviated transcription (Latin):
rabo Cũq ad eũ liberandũ clipeũ eleuass& : mana ulfus cũ contober¬
tariũ in pectore ꝑcutiens. cexeriꝰ/quicũ eo arnerant ipsũ  circũ dan¬
tes eo qđ bertarius nimiũ reliquis p̃cessisse uulnerat grauit. Tunc
aubedo filius bercarii cernens patrẽ inpericulo mortis. cur su uelocis¬
simo patri auxiliando ꝑraxit manulfd conto ꝑcusso in pectore. intrã

Expanded text:
rabo. Cumque ad eum liberandum clypeum elevasset, Manaulfus cum conto Bertharium in pectore percutiens, caeteri qui cum eo venerant, ipsumque 661 circumdantes, eo quod Bertharius nimium reliquis praecessisset, vulneratur graviter. Tunc Aubedo, filius Bertharii, cernens patrem in periculo mortis, cursu velocissimo patri auxiliando perrexit. Manaulfo conto percusso in pectore, terra
Abbreviated transcription (Latin):
ditioni redigit : Aliquantulũ largiorẽ fecit regrii sui spacium.
bus : in regno burgundiae consistentib seu & ca&eris leudibus aduentus dagobti
concusserat. ut acunctis e&̃ mirandũs pauperib iustitiã habentibus gtuidiun

Expanded text:
dicione redegit; alequantulum largiorem fecit regni sui spacium. ebus in regnum Burgundiae consistentibus seo et citeris leudibus adventus Dagoberti concusserat, ut a cunctis esset mirandum; pauperibus iustitiam habentibus gaudiu
Abbreviated transcription (Latin):
sui.
Ma lulfus autem silua nec tensis ipiscopis Qui iam tercia die initento &io
rest oebat: & ipsum ide&e Non poterat.
In tereriptv Audiuit ad uenit. ablutum que uestime ntis
melioRib USIN ouit. Noctem in hymnis
Deducta naui leuauit. & inbasilica Sancti uuncentu. qui est parisius
sepeli. uit: frede gunba &egina in ec desiaderelicta. ExP LIC̃ LIBER VI¬

Expanded text:
sui. Mallulfus autem Silvanectensis episcopus, qui iam tertia die in tenturio resedebat et ipsum videre non poterat, ut eum interemptum audivit, advenit; ablutumque vestimentis melioribus induit, noctem in hymnis in nave levavit et in basilica sancti Vincenti, quae est Parisius, sepelivit, Fredegunde regina in ecclesia derelicta. EXPLICIT I
Abbreviated transcription (Latin):
que sacro cris mate cum signaculo crucis xp̃i. De exercitu uiro
eius baptihati sunt amplius tria milia. baptizata & soror euis
albfledis quar non post multũ tempꝰ migrauit addñm. Proqua rex
cum contristar& sc̃s remigius consolatoriã misit aepistolã. quar hoc
modo sumpsit exordium. Ang& me & satisme anget urae causa tris
solari possumus quia talis dehoc mundo migrauit. ut suscipi magis
debeat quam iugeri. Conuersaẽ enĩ & alia soror eiꝰ lanthildis nomi
quar inheresim arrianorũ dilapsa fuerat. quae co
danũ aut ararẽ tuns massiliensẽ pro uinciam nebant
Frant autẽ tam illi quã populi eorũ arrianae secte subiecti
um qui se uiuicẽ inpugnarent. Audifo godegisilus hludo uuici regs

Expanded text:
que sacro crismate cum signaculo crucis Christi. De exercito vero eius baptizati sunt amplius tria milia. Baptizata est et soror eius Albofledis, quae non post multum tempus migravit ad Dominum. Pro qua cum rex contristmodo sumpsit exordium: « Angit me et satis me angit vestrae causa tristsolari possumus, quia talis de hoc mundo migravit, ut suspici magis debeat quam 85 lugeri. » Conversa est enim et alia soror ejus, Lanthechildis nomine, quae in haeresim Arianorum dilapsa fuerat, quae condanum aut Ararem cum Massiliensem provintiam retinebant. Erant autem tam ille quam populi eorum Arrianae sectae subiecti. Cumque se invicem inpugnarent, auditas Godigisilus Chlodovechi reg
Abbreviated transcription (Latin):
la reconditum tibi commendo. quoctuum i.ͦx poterit. simichi filiam tuam prestiteris
disponsari: sed qui mortalia pecora cogis auri sacra fames. promisit mulier hyc
simpliciter credens absinte iuro huic drsponsare purllam. At illo regrussus ad regẽ
precepeionim adiudierm loci rxhibuit. ut puollam hanc suo matrimonio sociar&
dicrus. quia de oi arram in clesponsatione rius. Nogauit autom uir ille dieons.
quia ni qur noui undesis neque aliquid oerobis tuis habro: Qu a intencionr pullu¬
lante ac urhe mencius crescente anpharchius expr it ursum regis prarsencia
arcessire. Cumque urniss& apud uillam brinnam requirit homini
alium ursum nomine. quem ad altarium clam ab orictum. inrare ae oicerr
fecit. Perhunc locum .scm. & reliquias martyrum bratorum. quia si filiam
decem milia solidorum tibi
satis facere non morabor. Stabant inm tes tes in sacrao auscultantus occulte

Expanded text:
ri reconditam tibi commendo, quod tuum esse poterit, si mihi filiam tuam prri reconditam tibi commendo, quod tuum esse poterit, si mihi filiam tuam prdisponsari'. Sed Quid non mortalia pectora cogis, Auri sacra famis? Promisit mulier haec simpliciter credens, absente viro, huic disponsare puellam. Ad ille regressus ad regem, praeceptionem ad iudicem loci exibuit, ut puellam hanc suo matrimonio sociaret, dicens, quia: 'Dedi arram in disponsatione eius'. Negavit autem vir ille, dicens, quialante, ac vehementius increscente, Andarchius expetiit Ursum regis praesentia arcessiri. Cumque venisset apud villam Brennacum, requirit hominem alium, Ursum nomine, quem ad altarium clam adductum jurare fecit, ac dicere: Per hunc locum sanctum et reliquias martyrum beatorum, quia si filiam decim millia solidorum tibi satisfacere non morabor. Stabant enim testes in sacrario, auscultantes occulte
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiunt reliqua in posterum Sud
triam : hicgitur ut ad serunt felicis senatoris seruus fuit: qui ad obse
quium dñi deputatus. adstudia lit terarum cumro positus. bini institutus
emicuit : nam deoperibus uirgilii. legis thrͦtosiane libris. artemque calculi
ad plenum eruditus est: hac igitur sciencia tumens. dispicere dominũ corpit.
& si patrꝰcinio iupi ducis. Cum a durbem masstliensim exius su rugis
sigiberti acceder& commendauit. Dequa regressus. hunc secum abire
prarcepit. insinuauit que rum diligent᷑ sigiberto regi. a t̃que ad sisiurn¬
dum tradidit: quem ille per loca oiuersa dirigens. locum prebuit mili¬
tandi: ex hoc quasi honoratus habitus aruennum uinit. ibiqur cum ur¬
sociur urbis eius axmicitias inligat: Interimi ut rratarris ingenii. filia
rius disponsa residerans. loricam ut ferunt in libella ryquo carthe ab
ditesunt re condit dicins mulirri coniugi utique ursi. quiꝰ multitudi¬
nem aureorum miorum amplius quam sedrcim milia in hoc libal¬

Expanded text:
sufficiant: reliqua in posterum sunttriam. Hic igitur, ut asserunt, Felicis squium domini depotatus, ad studia litterarum cum eo positus, bene institutus emicuit. Nam de operibus Virgilii, legis Theodosianae libris artemque calculi aplene eruditus est. Hac igitur scientiam tumens, dispicere dominos coepit et se patrocinio Lupi ducis, cum ad urbem Massiliensim ex iusso regis Sigyberthi accederet, commendavit. De qua regressus, hunc secum habire praecepit insinuavitque eum diligenter Sigybertho regi atque ad serviendum tradedit. Quem ille per loca diversa dirigens, locum praebuit militandi. Ex hoc quasi honoratus habitus, Arvernum venit ibique cum Urso, civi urbis eius, amicitias inlejus desponsare desiderans, loricam, ut ferunt, in libellari quo chartae abdi solitae sunt, recondit, dicens mulieri, conjugi utique Ursi: quia multitudinem aureorum meorum amplius quam sexdecim millia in hoc libel
Abbreviated transcription (Latin):
eud mundus quidem ep̃s sidonensis adbertrudem reginam ueni si udatua:¬
ens. secretius consilio al&hei patricii uerba ignominiosa dix̃. Quod
lotharius eodẽ anno om̃u modis migrar& deseculo. ut thes auros quantum po¬
tuiss& sicr&issime adsidonis suam ciuitate trans ferr&. Eoqođ e& locus
tutissimus. Al& heus e& paratus suã relinquens uxorẽ bertrude reginã
Acciperet : Eoquod o & regio genere deburgundionibus : ipse sub lothario¬
posset regnũ adsumere. Regina bertrudis cũ haec audiss& uerens

Expanded text:
eudemundus quidem episcopus Seduninsis ad Bertetrudem reginam veniens, sigricius consilio Aletheo patricio verba ignominiosa dixit, quod Chlotharius eodem anno omnimodis migraret de seculo, ut thinsauris, quantum potebat, secretisseme ad Sidonis suam civitatem transferrit, eo quod esset locum tutissimum; Aletheos esset paratus, suam relinquens uxorem, Bettethrudem reginam acceperit; eo quod esset regio genere de Burgundionibus, ipse post Chlothariposset regnum assumere. Regina Bertethrudis cum haec audisse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutus usque parisius ciuitatem properauit.
Lcuii.
inde coloniam urbẽ reuersus ipsã ciuitatẽ cepit reseratã prefata blictru¬
dis thes auros patrissui et reddidit & cuncta suo domino restituit regem
sibi constituit nomine lotharium. Hupericus itaq: & ragin fridus legationem
adcudonẽ dirigunt. ei auxiliũ postulantes rogant regnũ & munera tradunt
runt. At ille c̃stant᷑ & intrepide eis occurrere ꝓperat. Eudo t̾ritus qođ resiste¬
re ñ ualer& aufugit. Carlus in secutꝰ eũ usq parisius segonã fluuiũ transut

Expanded text:
persecutus, usque Parisios civitatem properavit. persecutus, usque Parisios civitatem properavit. CVII. Deinde Coloniam urbem reversus, ipsam civitatem cepit reseratam: praefata Plechtrudis thesauros patris sui ei reddidit, et cuncta suo dominio restituit. AN. DCCXVIII.--Regem sibi constituit, nomine Chlotharium. Chilpericus itaque et Raganfridus legationem ad Eudonem ducem dirigunt, ejus auxilium postulantes rogant, regnum et munera tradunt.runt. At ille constanter et intrepidus eis occurrere properat. Eudo territus quod resistere non valeret, aufugit. Carlus insecutus eum usque Parisios, Segona fluvio transit
Abbreviated transcription (Latin):
citu contra memoratũ carlũ dirigunt. Exalia parte idem cdm hoste¬
fresionũ uentieo rat bodo duce inuutant contraquẽ predictus uir carlus
cum exercitubi suo consurgens. Certam̃ in uicẽ inierunt sed nor
modicum ibi rꝑo dema ꝑpessus ẽ dãpnũ deuiris strenius atq nobili¬
bus Cer nensq lesum exercitũ terga uertit. Hilpericꝰ post harc uel ra¬
ginfridus ad unaeta hostili plebe ardinnã siluã transeunt ab alia parte
prestolante radbodo duce cũ exercitusuo acteniis ad coloniam urbem suꝑ
renũ fluuiũ ꝑuenerunt regiones illas parit̃ uastantes. Munera multa
& thes auros a prefata blitrude accepta reuersus ẽ. sed inuia in locoqui
dicitur amblaua ab exercitu carli grande ꝑpessus ẽ dispendiũ. Succeden¬
te tempr̃ carlus cõmoto exarcitu contra hilpericũ eragin fridũ direxit.
uinciaco in pago camaracinse nimia cede in uicẽ consilisunt. Hilpericus uel
raginfridus deuicti infugã lapsi terga uertentes euaserunt. quos carlus

Expanded text:
cito, contra memoratum Carlum dirigunt; ex alia parte idem cum hostFrigionum venturo Radbode duce invitant. Contra quem praedictus vir Carlus cum exercitu suo comodicum ibidem perpessus est damnum de viris strenuis atque nobilibus; cernensque laesum exercitum terga 673 vertit. Chilpericus posthaec et Raganfridus, adunata hostili plebe, Arduennam silvam transeunt, ab alia parte praestolante Radbodo duce, cum exercitu suo hactenus Coloniam urbem super Rhenum fluvium pervenerunt, regiones illas pariter vastantes. Munera multa et thesauros a praefata Plechtrude accipientes reversi sunt. Sed in via, in loco, qui dicitur Amblava, ab exercitu Carli grande perpessi sunt damnum. Succedenti tempore, Carlus, commoto exercitu, contra Chilpericum et Raganfridum o nuncupato Vinciaco, in pago Cameracensi, nimia caede invicem collisi sunt. Chilpericus et Raganfridus devicti, in fugam lapsi terga vertentes evaserunt, quos Carlus
Abbreviated transcription (Latin):
Iduces austrasiorũ quiusq intransitu dagoberti suar furrant os hro¬
tioni r&enti sigiber td̃ uni ammet̃ consꝑirationẽ exp&issent. pippin
cũ hunberto sicut & prius amicitiae cultu in in uicõ collocati fuerã

Expanded text:
duces Austrasiorum, qui usque in transitu Dagoberti suae fuerant ditioni retenti, Sigibertum unanimi conspiratione expetiissent, Pippinus cum Chuniberto, sicut et prius amicitiae cultu in invicem collocati fuera
Abbreviated transcription (Latin):
fortit᷑ saruirent. & saepe transcena sũeorũ limitẽ regnũ francorum
uastandũ thoringa & reliquos pagos ingrediens: Dagobtus meeis urbẽ

Expanded text:
fortiter sevirent et sepe, transcenso proprio limite, regnum Francorum vastandum Toringam et reliquos pagos ingrederentur, Dagobertus rex Mettis urbe
Abbreviated transcription (Latin):
e natus diuturno supplicio cruar&ur. Sedeũ ad unillã fiscalr᷑ ductꝰ fiuss& & conpu¬
qu iscentib plagis extremã ager& uitã : iussu reginȩ int̃ram ꝓreit᷑ resupinud. posito
tam iusta morte finiuit.
INONONO HILDIBERTI REGIS PARTEAI MASSILIAE gunthramnus rex ipsi¬
ne poti suore fudit. legati principiss hilprrici dehis panis regressi nuncia¬
erunt ꝓumcĩ carpitama grauit᷑ alo custis fuissi uastatã. ita ut non arbor
oniunr̃a. non silua. non fruetꝰ aliqui aut quic quã iuride remaner & qui
non a locustis e uerter&ur. Airbant iñ inimicitias illas. que inter le¬
iũ suũ pullulauerant urhement̃ augeri. locaenui lu

Expanded text:
natus, diuturno supplicium cruciaretur. Sed cum ad villam fiscalem ductus fuisset et, conputriscentibus plagis, extremam ageret vitam, iussu reginae in terram proiecitur resupinus; posito idam agens vitam, iusta morte finivit. nno nono Childeberthi regis partem Massiliae Gunthnepote suo refudit. Legati principis Chilperici de Hispaniis regressi, nuntiaverunt, provintiam Carpitaniam graviter a locustis fuisse vastatam, ita ut non arbor, non vinea, non silva, non fructus aliqui aut quicquam viride remaneret, qui non a locustis everteretur. Agebant enim, inimicitias illas, quae inter Leium suum pullulaverant, vehementer augere. Per loca enim lu
Abbreviated transcription (Latin):
torignisui rxercitu parisius uenit. Vbicũre sediss& magnũ dispendium rerũ in¬
colis intulit. Berulsus uero dux cũ turonicis pictauis. andegauisque. at que nam¬
n&icis ad t̃minũ brturicũ uenit. Desiderius uero &bladastis cũ om̃i ercitu ꝓ ui

Expanded text:
to regni sui exercitu, Parisios venit: ubi cum resedisset, magnum dispendium rerum into regni sui exercitu, Parisios venit: ubi cum resedisset, magnum dispendium rerum incolis intulit. Berulfus vero dux cum Turonicis, Pictavis, Andegavisque, atque Namneticis, ad terminum Bituricum venit. Desiderius vero et Bladastes, cum omni exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
berius obiit Igit᷑ cariebrata mestitia mauricius indutꝰ diadematar & purfuli
ad circũ ꝓcissit. ad clamantesq: sibulaudibslargita populo munera INim¬
perio coni firma tur.
XXIII.
EMQUE HILPERICIS REX LEGATOS NEPOTISUI HILDEPERTI SUSCERIT I¬
quos primus erat egidius remensis ep̃s. quib: intromissis ad rigẽ datusigo
lit patris. fugacesq: suos r& in& nec eos uult ei remittere. Ideohildebertu
nipustuus caritatẽ quã nunc tetũ r&in& integrar uult seruari. Etilli
inmultis inquid fr̃ meus accessit culpabilis Namsior dinẽ rationis filius mrus
chil debertꝰ inquirat. cognoscit ꝓtinus ꝗ huius conludio pater ui int̃ fectus est
ł arc eodicenti egydius ep̃sait. Sicũ nepote tuo coniungeris & ipse conuingit
tibi commoto exercitu ultio quar debrt᷑ suꝑrũ iulocius infer& :ꝗͣ cũ iuramento firmas¬
sent obsidesqui interse dedissent discescrrunt. Igit᷑ fidens in ꝓmissis eoꝵ hilperio cõmo¬

Expanded text:
berius obiit. Igitur celebrato justitio, Mauricius indutus diademate et purpura, ad circum processit; acclamatisque sibi laudibus, largitis populo muneribus, in imperio confirmatur. XXXI. Denique Chilpericus rex legatos nepotis sui Childeberti suscepit, iquos primus erat Egidius Rhemensis episcopus; quibus intromissis ad regem, data suglit patris, fugacesque suos retinet, nec eos vult ei remittere; ideo Childebertus nepos tuus charitatem, quam nunc tecum retinet, integre vult servare. Et ille: In multis, inquit, frater meus accessit culpabilis. Nam si ordinem rationis filius meus Childebertus inquirat, cognoscet protinus, quod hujus colludio pater ejus est interfectus. Haec eo dicente, Egidius episcopus ait: Si cum nepote tuo conjungeris, et ipse conjungitur tibi; commoto exercitu, ultio quae debetur super eum velocius inferetur. Quod cum juramento firmassent. obsidesque inter se dedissent, discesserunt. Igitur fidens in promissis eorum Chilpericus, commo
Abbreviated transcription (Latin):
res uiri ipsum sicut iam garonitiam transierant in sequi oestinante
Iuibus properantibus uenerunt ad basilicam sci uincentii que estemha¬
terminum a genninsis urbis ubi ipse martir pro xp̃i nomine agont᷑¬
dicitur consumasse. In uentrunt que rã refertam a diuersis thesauris
in colarum. Erant enim spes in colis. Non esse xp̃ianis tanti martiris¬
bassilicam uiolandam. Cuius ostia summo studio obserata erant
ea mora adpro pinquds exercitus cum reserat᷑a templi regias nonualer¬
ignem accendit consũptisq ostiis omnt᷑ substantiã cunctamq ⁊uppel¬
lectilem quã in ta inuinire poturrunt cum sacris ministeras abstultr¬
Sed multos ibi ultio diuina conteruit. Nam plerisq manus oiuinitus
urebantur emitentes fumum magnum sicut ex incendio surgesola
Lon nulli arrepti ademone per in ergiam debachantes martirem or

Expanded text:
ris viri ipsum, sicut iam Garonnam transierant, insequi distinant. uibus properantibus, venerunt ad basilicam sancti Vincenti, quae est iterminum Agenninsis urbis, ubi ipse martyr pro Christi nomine agondicitur consummasse, inveneruntque eam refertam a diversis thesauris incolarum. Erat enim spes incolis non esse a christianis tanti martyrisbasilicam violandam. Cuius ostia summo studio obserata erant. Nec mora, adpropinquans exercitus cum reserare templi regias non valerignem accendit; consumptisque osteis, omnem substantiam cunctamquelectilem, quae in ea invenire potuerunt, cum sacris ministeriis abstuSed multos ibi ultio divina conteruit. Nam plerisque manus divinitus urebantur, emittentis fumum magnum, sicut ex incendio surgi solet. Nonnulli arrepti a daemone, per inergiam debachantes martyrem
Abbreviated transcription (Latin):
urbem hibernã deducir&. Scripserat enim hȩc oolos.x. ut oreo plauus
quid ager& possit agnoscere. Igitur commorante eo apud urbem c̃uenas.
locutus est in colis dicens. Ecce enim iã exercituf ad propinquat. rgredi¬
mini ad reststendum. Quibus egredientibus. hi occupantes portas atq
claudent es. ex cluso foris populo cum tp̃o loci. cunctaquȩ in urbr
in uinire potuerant oitionibus suis subdiderunt. Tantaque ibi
multitudo annonȩ atq uini reperta est. ut si uiriliter stetissent
per multorum annorum spacia uictus alimenta non eger ent
TUDIERNT ENM EOTEMPORE DUCES GONTRAMNI REGIS
gundual dum ultra garonnam inlittore residere cum ingenti
hostium multitudinr. ipsosq tesauros quos rihgunde tultrat¬
Srcum r&mere. Tunc in p&u facto cum equitibus garonnam nando
transise. Non nullis de exercitu in amnt oimtrsis. reliqui litus
egressi requirentes gundo aldũ. murnerunt camelos cum in genti¬
pondere auri atque argenti. siue equites quos fessus peruias reliquer

Expanded text:
urbem hiberna deduceret. Scripserat enim haec dolose, ut de eo plenius quid ageret, posset agnoscere. Igitur commorante eo apud urbem Convenas, locutus est incolis, dicens: Ecce jam exercitus appropinquat, egredimini ad resistendum. Quibus egredientibus, hi occupantes portas atque claudentes, excluso foris populo, cum episcopo loci, cuncta quae in urbe invenire potuerant, suis editionibus subdiderunt. Tantaque ibi multitudo annonae atque vini reperta est, ut si viriliter stetissent, per multorum annorum spatia victus alimentis non egerent. XXXV. Audierant enim eo tempore duces Guntchramni regis, Gundovaldum ultra Garonnam in littore residere cum ingenti hostium multitudine; ipsosque thesauros, quos Rigunthis tuleratsecum retinere. Tunc impetu facto cum equitibus Ed. equis Gar61 natando transiere, nonnullis de exercitu in amne demersis. Reliqui in egressi, requirentes Gundovaldum, invenerunt camelos cum ingentipondere auri atque argenti, sive equites  Pro equos quos fessos per
Abbreviated transcription (Latin):
canã ꝓiunciã. Suꝑbia elatus. aduersus charo aldũ rege coeperat rebellare.
unde berga regina cũ e&̃ pulchra aspectu. benigna incunctis. & piasate io¬
plenissima xp̃iana: Elemosinis larga. p̃cellente bonitate eius. diligebat᷑ ansi da
cunctis. Homo quidã nomine ad alulfus exgenere langobardorum cũ in auh& pis¬
la palatii assidue ad obsequiũ regis conuersar&ur : quađã uice ad regio qu¬
ña ueniens. cũ in eius star& conspectu. gun deberga regina eũ sicut & sculpi¬

Expanded text:
canam provinciam, superbia elatus, adversus Charoaldum regem coeperat rebellare. LI. Gundeberga regina cum esset pulchra aspectu, benigna in cunctis, et pietate plenissima, Christiana, eleemosynis larga, praecellente bonitate ejus, diligebatur a cunctis. Homo quidam, nomine Adalulfus, ex genere Langobardorum, cum in aula palatii assidue ad obsequium regis conversaretur, quadam vice ad reginam veniens, cum in ejus staret conspectu, Gundeberga regina eum sicut et c
Abbreviated transcription (Latin):
ellius mulier grauiter acciptr&. se a conspectu rius felle
inter psallendum formulȩ oecomber& crudelis ad fuit homiciinsi
qui epm̃ super formulã qui escentẽ extracto baltro cultuo suba
ascella prrcutit. Ille urro uoct̃ emittens ut clerici quiaderant ad

Expanded text:
illius mulier graviter acciperet, se a conspectu ejus felle illius mulier graviter acciperet, se a conspectu ejus felle inter psallendum formulae decumberet, crudelis adfuit homicida, qui episcopum super formulam quiescentem, extracto baltei cultro, sub ascella percutit. Ille vero vocem emittens, ut clerici qui aderant ad
Abbreviated transcription (Latin):
ano maximam partem oepopulat᷑ est. hominesq captiuos abduxit.
gernũ arclatense castrũ in rupit. resq cunctas cũ hominib: abstulit.
sic se in framuros armausensis urbis inclusit. Haec audiens rex lrude¬
isilũ in loco calũinosi cognomento egilanis oucrͣ oelegens. omnẽ
n prouinciam arclatensim comisit. custo desq per terminos super¬
nattuor uir&ꝵ milia collocauit. Sed & nic&ius ar uernorũ oux
iniliter cum custodibus perrexit & sines. Regiones Ambiuit.
XUI.
UM HAC AOTRENTUR & FRE DEBONDIS AΡUO ROΡOMAGENSEM
urbem comorarxur. uerba amaritudinis cum pretextato pon¬
ibasice habuit oicens. Ueriturum esse tempus quando exilia in qua
ir. frurris. Nam nos abixilio purhiinur oõ tribuente in regnum.
uurro ab hoc regno oimergeris in abrssum. Rectius tnim
rat tibi ut relicta stultitia atq malitia iamte admiriora
nurrteres & ab hac iactantia qua semꝑ ferues abstraheres.
t & tuuitã adipisceres axernam. & paruulũ qur̃ geninsti per¬

Expanded text:
ano maximam partem depopulatus est hominesque captivos abduxit. Ugernum Arelatense castrum inrupit resque cunctas cum hominibus abstullit et sic se infra murus Nemausensis urbis inclusit'. Haec audiens rex, Leudeghyselum in loco Calomniosi cognomento Aegylanis ducem delegens , omnem ei provintiam Arelatensim comquatuor virorum millia collocavit. Sed et Nicetius Arvernorum dux similiter cum custodibus perrexit, et fines regionis ambivit. XXXI. Dum haec agerentur, et Fredegundis apud Rothomagensem urbem commoraretur, verba amaritudinis cum Praetextato pontifice habuit, dicens venturum esse tempus, quando exsilia in quibus perfrueris. Nos ab exsilio provehimur, tribuente Deo, in regnum: tu vero ab hoc regno demergeris in abyssum. Rectius enim erat tibi, ut relicta stultitia atque malitia, jam te ad meliora converteres, et ab hac jactantia, qua semper ferves, abstrahereris: ut et tu vitam adipiscereris aeternam, et parvulum quem genuisti add
Abbreviated transcription (Latin):
ssi agrius comis constantinopolim iussu guntramni in lega¬
ione pergit ibiq fraude patricius ordinatur Ceptum
quidem. sed ad ꝑfectionem harc fraus non ꝑuecessit. Co anno

Expanded text:
Syagrius comex Constantinopole iusso Gunthramni in legatione pergit; ibique fraude patricius ordenatur. Ceptum quidem, sed ad perfectione haec fraos non peraccessit. Eo anno
Abbreviated transcription (Latin):
hildeberti regis esse cognitam. & obhoc non nulli tunc deprioribus
regis hildeberti in hoc placito abire tinurrunt. qui in hac causa pu¬
tabantur esse participes. Post haec Rex guntranus data in ma¬
nu Regis hildeberti acta. ait. Hoc est indicium quod tibi omne
Rrgnum meum tradidi. ex hoc. Nunc uade & omnes ciuitates meas
tamquam tuas proprias sub tui iuris dominatione subice. Nihil
cnim facientibus peccatis oestrapt nta remansit. tisi taitantũ qui mui
sris es filius. Tu inim heris in omni Regno meo succede. c&eris exheredib
factis. Iunc relictis omnibus ad sumpto scorsum puero clam locutus est.¬
prius obtestans diligentissime nes&reta conlocutio ulli hominũ pander xur¬
I unc indicauit ei quos inconsilio haber&. aut spernera acolloquio. Quib
se creder& . quos uitar&. quos honorar& muneribus. quos ab honore

Expanded text:
Childeberthi regis esse cognitam. Et ob hoc nonnulli tunc de prioribus Childeberthi regis esse cognitam. Et ob hoc nonnulli tunc de prioribus regis Childeberthi in hoc placito abire timuerunt, qui in hac causa putabantur esse particepis. Post haec rex Gunthchramnus, data in manu regis Childeberthi hasta, ait: 'Hoc est indicium, quod tibi omne regnum meum tradedi. Ex hoc nunc vade et omnes civitates meas tamquam tuas proprias sub tui iuris dominatione subice. Nihil enim, facientibus peccatis, de stirpe mea remansit nisi tu tantum, qui mei fratris es filius. Tu enim heres in omni regno meo succede, ceteris exheredibus factis'. Tunc relictis omnibus, adsumpto sprius obtestans diligentissime, ne secreta collocutio ulli hominum panderetur. Tunc indicavit ei quos in consilio haberet, aut sperneret a colloquio; quibus se crederet, quos vitaret, quos honoraret muneribus, quos ab honore
Abbreviated transcription (Latin):
in unius campi planitia iuncxtrimus utrum sim lotharii filius annon¬
Tuno Rex furore succensus. uissit ros atro clras extendi & fortissimc iras¬
erdi. ut siuera eesent quȩ oicerent euidentius approbarent. &
Si aliquid ooli adhuc intra prctorũ archana &&inerent uis tormen
ex torquer& inuitis. De inde increscentibus
aunt teptam illus id est regis hilperici filiam cum magnulfo
tolo sanorum ep̃o txilio oeputatam. thes auros omnes ab ipso gundu¬
aldo sublatos. ipsum quoque regem ab omnibus maioribus Hatu
hildeberti aegis ex p&itum eesrꝰ Std presertim gim tramnus boso
ante hos annosꝰ constantino polim abiss& ipsum ingalliis inuitass&:
pot᷑e suum hildebertum uib& ut scilic& conuincti pariter
homines istos audire deber¬
homines istos audire deberent. Denique cum simul coniuneti
uiros interrogarent. it crauirunt ea reges simul ad stantibus. quȩ
prius solus Rex guntramnus audiuit. Ad serebant &iã constan¬
ter hanc causam sicut iam supra diximus. Omnibus senioribus in regno

Expanded text:
in unius campi planitie junxerimus, utrum sim Chlothacharii filius, an nonTunc rex furore succensus jussit eos ad trochleas extendi et fortissime caedi, ut si vera essent quae dicerent, evidentius approbarent; et si aliquid doli adhuc intra pectorum arcana retinerent, vis tormentorum extorqueret invitis. Deinde increscentibus suppliciis, aiunt neptem illius, id est regis Chilperici filiam, eum Magnulfo Tolosanorum episcopo exsilio deputatam, thesauros omnes ab ipso Gundovaldo sublatos; ipsum quoque regem ab omnibus majoribus natu Childeberti regis expetitum esse: sed praesertim cum Guntchramnus Boso ante hos annos potem suum Childeberthum iubet, ut scilicet coniuncti pariter homines istos audire deberent. Denique cum simul coniuncti viros interrogarent, iteraverunt ea, regis simul adstantibus, quae prius solus rex Gunthchramnus audivit. Adserebant etiam constanter, hanc causam, sicut iam supra diximus, omnibus senioribus in regno
Abbreviated transcription (Latin):
adsertoi at ille ad prehensi manu carsariem at traxit capud illius in fenestr
Adsupͣtumo drum beni dictione sc̃i ficatum tenens manu sinistra linguã eius
ori uertaique capitis infudit orcens: In nomine dñi mei ihu xp̃i. a prriantur¬
aures tuar . riser& que os tuum uirtus illa quĩ quondam ab homine surdo & mi
noxium eiecit demonium : & haeç orcens interrogat nomen. Ille uero cdara lupi
uocrant: predicor. Cum haec uidiss& diaconus ait. Grãs tibi in mensas refero xssu
quitalia ꝑseruũ tuum dignaris ostendere : que rebam p&rum. querrbam paul deposi
laurentiumq ł reliquos qui romã proprio cruore in iustrant. Hic om̃s reppendiuti

Expanded text:
Dei. At ille adpraehensa manu caesariem, adtraxit capud illius in finestram, adsumptumque oleum benedictione sanctificatum, tenens manu sinistram linguam eius, ori verticique capitis infudit, dicens: 'In nomine domini mei Iesu Christi aperianturaures tuae, reseretque os tuum virtus illa, qui quondam ab homine surdo et muto noxium eiecit daemonium'. Et haec dicens, interrogat nomen. Ille vero clara voce ait: 'Sic dicor'. Cum haec vidisset diaconus, ait: 'Gratias tibi inmensas refero, Christi, qui talia per servum tuum dignaris ostendere. Quaerebam Petrum, quaerebam Paulum Laurentiumque vel reliquos, qui Romam proprio cruore inlustrant; hic omnes repperi