comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionib mandatis depositis. si
tutoris aũt auctoritas noꝰ int̾¬
ueniat: ip̃i quid ꝗ cum hus ꝯtͣ¬
hunt. obligantur at adinuicẽ.
pupilli non obligantur ¶ Seq
tamen hereditatem a dire. neq
bonoꝵ possessionẽ pet̾e neq h̾e¬
ditatem ex fidei ꝯmisso suscipe.
alit̾ posunt. insi tutoris aucto¬
ritate quamius lucrosa sit.
neq ullum dampnũ h̃ant.⁊¬
¶ Uutor aut̃ statim in negotio
ipo presens d auctor fieri. si
agit. ¶ Si int̾ tutore pupillũ¬
ne uiditiũ agendũ sit. qr ipetu¬
tor in rem suam auctor ẽe non
p̾t. non p̾torius tutorut olim
ostituitur. s curator in locum

Expanded text:
tionibus, mandatis, depositis, si tutoris auctoritas non interveniat, ipsi quidem qui cum his contrahunt obligantur, at invicem pupilli non obligantur. Neque tamen hereditatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutoris auctoritate, quamvis lucrosa sit neque ullum damnum habeat. Tutor autem statim in ipso negotio praesens debet auctor fieri, si agit. Si inter tutorem pupillumve iudicium agendum sit, quia ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum
Abbreviated transcription (Latin):
heditate agitur. ¶ Erat aũt ⁊
sangineus tam filii quani filie er¬
cludebat nirẽm. Soror au̾t ꝯsan¬
guinea piter cum mr̃e admitte¬
batur. S si fu̾int fr̾ aut soror cõ¬
sanguinei et mater libens ho¬
n̾ara frat̾ quã mre̾m excludebat.
mrib illatam. Ideoq impium
ẽẽ credidimo casum fortuitum
in ei admitti detrimentum. Si
dabat᷑ successione suoꝵ liberoꝵ.
¶Quidenim peccauit si non:
plures s pancos peperit ⁊ dedi¬

Expanded text:
hereditate agitur. frater autem hereditate agitur. frater autem consanguineus tam filii quam filiae excludebat matrem: soror autem consanguinea pariter cum matre admittebatur: sed si fuerat frater et soror consanguinei et mater liberis honorata, frater quidem matrem excludebat, matribus illatam. ideoque impium esse credidimus, casum fortuitum in eius admitti detrimentum: si dabatur successione suorum liberorum; quid enim peccavit, si non plures sed paucos pepererit? et ded
Abbreviated transcription (Latin):
ita scripto iuire utebarͤ
et ꝓponebat masculorũ
progeniem et eos qui per
feminini sexus ncc̾itudinem sͥ¬
adiunguntur. adeo expellebat
ut nec ꝗdem interest mrẽm et
filium filiam ue ultro citroq he¬
ditatis capiente ius daret. nisi
ꝙ prerores ex ꝓrimitate cognͣ¬
torum eas ꝑsonas ad successicez
bonoꝵ possõnis. onde cognati
accomodata uocabant ¶S beẽ
uiris angustie post ea emendate
sunt. et primo ꝗdem diuꝯ claudĩ
mater ad solatium uberorum a¬
missorum limam eoꝵ detulit he¬
ditarem. Postea autem senatus
auie deferenda cautum est. ut
.iiii. ad bona filioꝵ filiaꝵ ue admĩ¬
ttatur matͥ intestatoꝵ mortuo¬
rum. l inpotestate pentis est. ut
.s. cum alieno uiri subiecta est iꝰ¬
suer adeat cuio uiri subiecta est.
Pre feruntur a̾t liberi mri defuc¬
ti qui sunt que suoꝵ loco sũ pri¬
mi gradus sũ ult̾ioris. S ⁊ filie
sue mertue filios filias ue p̾ponũ¬
tur ex ꝯstitutoib matri defunc
ponũtur.s. cum int̃ eos solos de

Expanded text:
ita stricto iure utebatur et praeponebat masculorum progeniem, et eos qui per feminini sexus necessitudinem sibi iunguntur adeo expellebat, ut ne quidem inter matrem et filium filiamve ultro citroque hereditatis capiendae ius daret, nisi quod praetores ex proximitate cognatorum eas personas ad successionem bonorum possessione unde cognati accommodata vocabant. Sed hae iuris angustiae postea emendatae sunt. et primus quidem divus Claudius matri ad solatium liberorum amissorum legitimam eorum detulit hereditatem. Postea autem senatus aviae deferenda cautum est: ut quattuor ad bona filiorum filiarumve admittatur intestatorum mortuorum, licet in potestate parentis est, ut scilicet, cum alieno iuri subiecta est, iussu eius adeat, cuius iuri subiecta est. Praeferuntur autem matri liberi defuncti, qui sui sunt quive suorum loco, sive primigradus sive ulterioris. sed et filiae suae mortuae filius vel filia opponitur ex constitutionibus matri defunctae, t cum inter eos solos de
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃ aduiuabãt. ꝑtim eam p̃gra¬
uabant ⁊ non iusolis̾ eam uoca¬
ei abstrabentes cereris sis da¬
faciebant ub̾ iusum est recta ⁊
simpliciuia matrem om̃ib si¬
mis ꝑsonis an poĩ et sũ ulla di¬
munutione filioꝵ suoꝵ successi¬
onem accipere excepta fris et
sororis ꝑsona sũ ꝯsanguinei sũt.
sũ sola cognatols iura hñtes et
quemad̾ eam toti alu ordim łi

Expanded text:
trem adiuvabant, partim eam praegravabant et non in solidum eam vocaei abstrahentes certis legitimis dafaciebant: nobis visum est, recta et simplici via matrem omnibus legitimis personis anteponi et sine ulla deminutione filiorum suorum successionem accipere, excepta fratris et sororis persona, sive consanguinei sint sive sola cognationis iura habentes, ut quemadmodum eam toto alio or
Abbreviated transcription (Latin):
ĩta cas oz sue soboli ꝯsemine scitu¬
tis eis ꝙ si turores liberis nõ po¬
tuerint uł in locum remoti. uel
excusati inrra annũ alium pe¬
tere neglexerint ab eoꝵ impu¬
berum morientium successiõe

Expanded text:
ita eas oportet suae suboli consulere: scituris eis quod, si tutores liberis non petierint vel in locum remoti vel excusati intra annum petere neglexerint, ab eorum impuberum morientium successione
Abbreviated transcription (Latin):
iptoris dampnũ est. Cui
ncc̾e est licet rem non fu̾it
uactus p̾cium solu̾e. quicqͥd
enĩ sũ dolo et culpa uendito¬
ris accidit in eo uenditor se¬
curus est. ¶S ⁊ si post emp¬
tõm fuuto aliqͥd ꝑ alluuioe̾
accessit a demptoris ꝯmodũ
ꝑtinz. Nam et cõmodum
rectus fu̾it: ita ut u dolus
n culpa uenditoris inter¬
ueniat: aĩadũtendum erit
an custodia eis us ad tra¬
ditionem uenditor susceꝑir
Sane enim si susceꝑit: ad ip¬
sius ꝑiculium is casus per¬
tinz. si non susceꝑit: securꝰ
erit᷑. Idem et in cereris aĩali¬
b ceterisq reb intelligimꝰ¬
utiq non uenditiõm rei et
ꝯditionem exloibere non de¬
bebist emptori. qr sane qui
dem nondum rem emptori
tradidit adhuc ip̃e dñs est.
Idem ẽ ⁊ de furti et de damp¬
ni miurie actõne ¶Emp¬
tio tam sub ꝯdicione ꝙͣ pure
Shi põt: sb̾ ꝯditione: uelu
ti stichũ intra certũ diẽ tibi
placuit erit tibi emptus au¬
reis tot. ¶Loca sacra uł re¬

Expanded text:
ptoris damnum est, cui necesse est, licet rem non fuerit nactus, pretium solvere. quidquid enim sine dolo et culpa venditoris accidit, in eo venditor securus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum pertinet: nam et commodum reptus fuerit, ita ut neque dolus neque culpa venditoris interveniat, animadvertendum erit, an custodiam eius usque ad traditionem venditor susceperit. sane enim, si susceperit, ad ipsius periculum is casus pertinet: si non susceperit, securus erit. idem et in ceteris animalibus ceterisque rebus intellegimtamen vindicationem rei et condictionem exhibere debebit emptori, quia sane, qui rem nondum emptori tradidit adhuc ipse dominus est. idem est etiam de furti et de damni iniuriae actione. Emptio tam sub condicione quam purehi potest. sub condicione veluti ‘ si Stichus intra certum diem tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel re
Abbreviated transcription (Latin):
Dad obligatões obligatõre
est iuris uinculum quo
nc̃titate astringimur a¬
licui soluende rei scd̾m nostre
ciuitatis iura. ¶ Omium ar
obligatõnum summa diuisio
in duo gn̾a deducitur. nam
aut cuules sunt aũ p̾torie. Ci¬
uiles sunt que aut legib ꝯsti¬
tute: aũ certe iure ciuili ꝯꝓba¬
te sunt.Pretorie sunt: quaᷤᷤ
p̾tor ex suã iuridcõne ꝯstitu¬
it. que etiam honorarie uocan¬
tur. ¶Sequens diuisio n
.iiii. sp̾es deducitur. aut eniz
ex ꝯtractu sunt. aũ qͣi ex con¬
tractu. aut ex maleficio aut
ex᷑ mnaleficio. Et pris est ut de
hus que exꝯtractu sunt: dis
mensura ue ꝯstant. uelun uino
oleo. frumento. peccuma nua¬
in.ere. argento. auro quas res
au̾ nũando aut appendendo aũ
etiendo. In ħo damo ut accipien¬
dem res s alle eiustem nature

Expanded text:
ad obligationes. obligatio est iuris vinculum, quo necessitate adstringimur alicuius solvendae rei, secundum nostrae civitatis iura. Omnium autem obligationum summa divisio in duo genera deducitur : namque aut civiles sunt aut praetoriae. civiles sunt, quae aut legibus constitutae aut certe iure civili comprobatae sunt. praetoriae sunt, quas praetor ex sua iurisdictione constituit, quae etiam honorariae vocantur. Sequens divisio in quattuor species deducitur: aut enim ex contractu sunt aut quasi ex contractu aut ex maleficio aut quasi ex maleficio. prius est, ut de his quae ex contractu sunt dispimensurave constant, veluti vino, oleo, frumento, pecunia numerata, aere, argento, auro, quas res aut numerando aut metiendo aut adpendendo in hoc damus ut accipiendem r
Abbreviated transcription (French):
mento tutorem dederit adiece¬
rit se auidem curatorem dare.
tamen inuitum eum curam sus¬
cipe non cogendũ. dinus seuerꝰ
⁊ antonim rescripserunt. Qui
rescripserunt maritum uxori
sue curatorem datum. excusa¬
re se posse. lz se inmisceat. ¶ Siqͥ
autem falsis allegatõib excu¬
satõm tu tele meruerit non est
liberatus honore turele. d̾. sus

Expanded text:
mento tutorem dederit adiecit, se eundem curatorem dare, tamen invitum eum curam suscipere non cogendum, divi Severus et Antoninus rescripserunt. Idem rescripserunt maritum uxori suae curatorem datum excusare se posse, licet se immisceat. Si quis autem falsis allegationibus excusationem tutelae meruit, non est liberatus onere tutelae. TIT. 26
Abbreviated transcription (Latin):
reconsiliatõ interueit a tutela¬
crcum solent excusare. ¶ Ir̾m
is ꝗ sttus ⁊trouersiam apup¬
illorum parre ꝑassus: excusat᷑
atutela. ¶It maior septuagi¬
ta amnis a tutela ⁊ cura se põt
annis. olim quidem excusabã¬
tur. a nr̃a autem ꝯstitutõe ꝓhi¬
bentur ad tutelam uel curamas¬
pic̾e̾. adeo ut nec excusatõe opꝰ
fiat. cui ꝙͣ ꝯstitutoẽ cauetur.ut
nec pupillus adłmiam tutelaᷤ
nocetur nec adultus. cum erat
inciuile eos ꝗ alieno auxilio in
sius reb aministrandis egere
noscuntur ⁊ sub alus reguutur
aliorum tutelam uel curam su¬
bire. Idem in milite obẜuandẽ.
ut nec. ⁊ uolons ad tutele hom
admutatur. It rome gramati¬
ci rethores. ⁊ medici. ⁊ ꝗ inpa¬
tria sua is excertent ⁊ intͣ num̾¬
um sunt a tutela. ⁊ cura hñt na¬
catom. ¶ Qui au̾t uult excusa¬
re si plures hãt excusatõnes.⁊
deqbusdam non probauerit. a¬
prohibetur. Quise excusare
tores simfca cencesimu lapide

Expanded text:
reconciliatio intervenit, a tutelareconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur a tutela. Item maior septuaginta annis a tutela vel cura se potesinti et quinque annis olim quidem excusabantur: a nostra autem constitutione prohibentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent et intra numerum sunt, a tutela vel cura habent vacationem. Qui autem se vult excusare, si plures habeat excusationes et de quibusdam non probaverit, aprohibetur. qui excusare tores, si intra centesimum lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
ł spatium hñt ad nouas turetas
excusare se possunt. uͭ diuus. mar
curator ht. excusare nemo potest¬
se. uisi forte de omĩb bonis uel¬
de hereditate ⁊trouersia sit ¶Et
tria honera tutele non affectate
natatõm quam diu administrã¬
tur ut tũ płium pupillorum tu¬
tela uł cura. corundem bonoru
ꝑꝑ pauꝑtatem excusatõm tribu¬
i. tam dui frẽs quã ipẽ duns
martid rescripsit. siꝗs in parez
se homñi iniuncto possit docere.
¶ It pp̃ aduersam ualitudinem
ꝑꝑ quam nec sius ꝗdem negoti¬
is interẽe põt. excusatio locum
excusandum ẽẽ dunns pius ⁊x¬
possunt ad ãministratom nego¬
tõrum sufficere. ¶It si ꝑꝑ inimi¬
titias aliquem testamento tu¬
torem parer dederit. ħ ip̃m pͥs¬
pupillorum admirastraturos
ꝑmiserunt. ¶Non e̾e aũt ad¬
mitendam excusatom en ꝗ l
solo utitur: ꝙ ignotus pr̃i pu¬
reserunt. ¶ It inimicitie quas
ꝗs cum pre pupilli. uł ad ulti ex¬
ercuit. si capitales fuerint. nec

Expanded text:
hoc spatium habent ad novas tutelas excusare se possunt, ut divus Marcus curator habet, excusare se nemo potest: nisi forte de omnibus bonis vel hereditate controversia sit. Item tria onera tutelae non affectatae vacationem, quamdiu administrantur: ut tamen plurium pupillorum tutela vel cura eorundem bonorum,  paupertatem excusationem tribui tam divi fratres quam per se divus Marcus rescripsit, si quis imparem se oneri iniuncto possit docere. Item propter adversam valetudinem, propter quam nec suis quidem negotiis interesse potest, excusatio locum excusandum esse divus Pius repossunt ad administrationem negotiorum sufficere. Item si propter inimicitiam aliquem testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praespupillorum administraturos promiserunt. Non esse autem admittendam excusationem eius, qui hoc solo utitur, quod ignotus patri puripserunt. Inimicitiae, quas quis cum patre pupillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec
Abbreviated transcription (Latin):
liberos siune in potestate sint. sũ
emantipati. si enim tres libos
plo ceterorum numum. nam tu
telam ⁊ curam placuit publicũ
mund ẽẽ. ¶S adoptin liberi ũ
prosunt. In adoptione aist dati.
naturali patri ꝓsunt. It nepotes
ex filio ꝓsunt ut in loco patris suc¬
cedant ex filia no ꝓsunt. Filii at
suꝑstites tantum ad tutele uel
cure nmm̾iis excusatõm ꝓsunt de¬
functi autem non ꝓsunt. S siĩ
bello amissi sunt quesitũ est. au
prosint ⁊ costat cos solos prodes¬
se ꝗ macie amittuntur. hii euĩ ꝙ
pro republica ceciderunt. inꝑpe¬
tuum ꝑ głiam uiuere intelligunt᷑
¶Ttn duus di marcus insemen¬
strib rescripsit eum ꝗ rem fisci
administrat atutela excusar poᷤ¬

Expanded text:
liberos, sive in potestate sint sive emancipati. si enim tres liberoplo ceterorum munerum: nam et tutelam et curam placuit publicum munus esse. sed adoptivi liberi non prosunt, in adoptionem autem dati naturali patri prosunt. item nepotes ex filio prosunt, ut in locum patris succedant: ex filia non prosunt. filii autem superstites tantum ad tutelae vel curae muneris excusationem prosunt: defuncti non prosunt. sed si in bello amissi sunt, quaesitum est, an prosint. et constat, eos solos prodesse qui in acie amittuntur: hi enim, quia pro re publica ceciderunt, in perpetuum per gloriam vivere intelleguntur. Item divus Marcus in semestribus rescripsit eum, qui res fisci administrat, a tutela vel cura
Abbreviated transcription (Latin):
at hoc plenissimum testamen
restamentis militib ꝓpt̾
miniam inꝑitiam ꝯstitu¬
tionib principalib remissa. ⁊
Nam quainuis. hu. n legissim¬
um nimium testium adhibue¬
runt. n ea iam testamentoruz
sollempnitatem obẜuauerint
recte nicł omnis testantur ui¬
del cum in expeditõib occupa¬
ti sunt. ꝙ m̾ito nr̃a ꝯstitutio
induxit quoquo enim modo

Expanded text:
at hoc perfectissimum testamenttestamentis militibus propter nimiam imperitiam constitutionibus principalibus remissa est. nam quamvis hi neque legitimum numerum testium adhibuerint neque aliam testamentorum sollemnitatem observaverint, recte nihilo minus testantur, viicet cum in expeditionibus occupati sunt: quod merito nostra constitutio induxit
Abbreviated transcription (Latin):
et plac ualere. qͣsi militqͥ¬
tis. ¶S ⁊ siꝗs añ mliciam ñ
uire fecit testamentum ⁊ mi¬
les st̃s ⁊ inexpeditõe degens.
resignauit illd et quendam ad¬
iecit. sũ detͣxit uł al manifes¬
tara est militis uoluntas ħũ
lere uolentis. dicendum ẽ ua¬
lere testamentum qiͣ noua
militis uoluntate. Demque
et si in arrogatõe darus fuerit
miles uel filiꝯ famuł emanti

Expanded text:
lere quasi militis. Sed et si quis ante militiam non iure fecit testamentum et miles factus et in expeditione degens resignavit illud et quaedam adiecit sive detraxit vel alias manifesta est militis voluntas hoc valere volentis, dicendum est, valere testamentum quasi ex nova militis voluntate. Denique et si in adrogationem datus fuerit miles vel filiusfamilia
Abbreviated transcription (Latin):
tũ qd adexemplum castrensi
petulu tam antigores leges
quam prinçipales ꝯstitutioes
castrensia dederunt peculia ⁊¬
quorum ꝗbusdam ꝑmissum

Expanded text:
quod ad exemplum castrensis peculii tam anteriores leges quam principales constitutiones castrensia dederunt peculia, atque eorum quibusdam permissum
Abbreviated transcription (Latin):
terest quam ip̃orum ꝗdemb
id priuilegium datum est hir
exemplum non admitti. ali¬
oquin non difficult᷑ pꝰ mortez
alicuiz militis testes existerẽt
qaffirmarent se audisse aliquẽ¬
relinquere se bona cui uisũ sit
tantur. Quim̃mo et mutus ⁊
surdus miles testamentũ face̾
possunt. S actend ł̾ illis apͥn¬
cipalib ꝯstitutõib ꝯceditur
quatenus militant et in cast̾s
degunt. post missionem non
ad huc militantes testamentũ.
dmuni iure om̃ium ciuium
romanorum facere debent ⁊
qd̃ in castris fecerant testamẽ

Expanded text:
terest, quam ipsorum, quibus terest, quam ipsorum, quibus id priuilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicerelinquere se bona cui visum sit, rtentur. ’ Quin immo et mutus et surdus miles testamentum facere potest. Sed hactenus hoc illis a principalibus constitutionibus conceditur, quatenus militant et in castris degunt: post missionem veroadhuc militantes testamentum, communi omnium civium Romanorum iure facere debent. et quod in castris fecerint testament
Abbreviated transcription (Latin):
ta inueniatur. sũ sñ scripta ua¬
l sine scripta testamentum ex
uoluntate en / Illis aũr tporibꝰ
ꝑ que citra expeditonum nccͣi¬
tatum in alus locis uel medibꝰ
siis degunt minime ad uendi¬
candum tale priuilegium ad¬
mittantur. S restari qd et si fi¬
lu familias sint ꝑꝑ miliciam cõ¬
ceduntur. uire tũ coĩ eadem obser¬
uatoe et in eorum testamentis ad¬
hibenda quam intestamentis pa¬
ganor ꝓrie erposuum. ¶Plane¬
⁊ denilitum testaitis dinus a¬
drianus statilio seuero ita rescͥ̾p¬
sit. ¶Io preuilegium qd̾ militaᷤ¬
tib datum est ut quoqiso sc̃a
ab buis testamenta rara su̾t sic
testamentũ fcm̃ est ẽẽ ⁊ sine scͥp¬
tura an non militantib quoq
fi põt. Is gͦ miles desuis bonis
ap̾te querit᷑ si ꝯuocatis ad hoc
hominib ut uoluntatem si rã
restaretur. ita locutus est ut
declaret quem uelit sͥ ẽe h̾edẽ
et cui libertatem tribue potest.
testatus et uoluntas en rara
te Redem fatio. aut tͥ bona m̃a

Expanded text:
inveniatur sive sine scriptura, valet testamentum ex voluntate eius. illis autem temporibus, per quae citra expeditionum necessitatem in aliis locis vel in suis sedibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvantur: sed testari quidem, et si filiifamilias sunt, propter militiam conceduntur, iure tamen communi ea observatione et in eorum testamentis adhibenda quam et in testamentis paganorum proxime exposuimus. Plane de militum testamentis divus Traianus Statilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sictestamentum factum esse, quod et sine scriptura a non militantibus quoque fieri potest. is ergo miles de cuius bonis apud te quaeritur, si convocatis ad hoc hominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere, potest testatus et uoluntas eius ratte heredem facio", aut "tibi bona mea
Abbreviated transcription (Latin):
Arusdatõnũ motꝰ alius
autiqͥtati placuit aliummi
nomigis perusum amplera
bat. sanis dare possessor compel¬
lebatur ut a incuo eet uͤ re
ip̃ar restitĩet noc litis ex nmͣ¬
tõc eiꝰ pocas ect petitori auit
cũ eo agento uit cũfidcisoub¬
catũ solui ¶ Uñ aut sic applła¬
pulatur. quis ut solucutur aĩti
qd̾ fin̾t. Iudicatum nulto mͣ¬
gͦ is qui ĩ tem accoc̾ ꝯuenicbꝰ¬
tur satisdare cogetatur. si a¬
heno nonnĩe. fudittũ accipie¬
bat. ⁊pẽ aurem q ini ĩ tem
agebat aͥ suo nonñe pereb̾t¬

Expanded text:
atisdationum modus alius antiquitati placuit, alium novitas per usum amplexa batur, satisdare possessor compellebatur, ut, si victus nec rem ipsam restitueret nec litis aestimationem, potestas esset petitori aut cum eo agendi aut cum fideiucatum solvi: unde autem sic appellapulabatur quis, ut solveretur sibi quod fuerit iudicatum. multo magis is qui in rem actione conveniebatur, satisdare cogebatur, si alieno nomine iudicium accipiebat. ipse autem qui in rem agebat, si suo nomine peteb
Abbreviated transcription (Latin):
libãcõem. quia ita lex .xii. ta¬
bulaꝵ scripta. e. ut puta. sieqꝰ¬
scaltitro fus calce ꝑcussit̾ aut
bos. corrũpere selitus petierit
niq si u̾sus sugit adn̾e et
sic uocuit nõ pot quo̾dam.
dñs ꝯueniri. quia de sit dñs.
fatientis datũ uec enĩ. põt ñ¬
mal ĩ uiriã fecisse dici ꝙ sen¬

Expanded text:
liberationem, quia ita lex duodecim tabularum scripta est; puta si equus calcitrosus calce percusserit aut bos cornu petere solitus petierit.nique si ursus fugit a domino et sic nocuit, non potest quondam dominus conveniri, quia desiit dominus facientis datum: nec enim potest animal iniuriam fecisse dici, quod sen
Abbreviated transcription (Latin):
ca tere. ꝯc̾rentes alia aliam
mus agete posse quel txĩer
aut suo nonnĩc aut alieuo
ueluti ꝓrecuratorio tutorio cu¬
usu firisset atit̾ noĩe
age̾ nõ posse uisi ꝓppłd

Expanded text:
m re concurrentes alia aliam mus, agere posse quemlibet aut suo nomine aut alieno. alieno veluti procuratorio, tutorio, cuusu fuisset, alterius nomine agere non posse nisi pro
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sua uira uendicare õi scru¬
pulosirate et inextricabili ex¬
rore duarum istaꝵ bonoꝵ pos¬
et uxor appellatur que et no¬
uo loco inter ueteres bonoꝵ
enarratas m̾ito sublata ut ser
tes. ¶ Septima eas secuta qͣm
optima rõe p̾tores introduxut
Nouissime au̾t ꝑmititur edc̃o.
dinarium auxilium ꝓut res

Expanded text:
sint sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonorum poset uxor appellatur et nono loco inter veteres bonoruenarratas merito sublata: ut sextes. 8 7. Septima eas secuta, quam optima ratione praetores introduxerunt. novissime enim promittitur edicto dinarium auxilium, prout res
Abbreviated transcription (Latin):
¶Serin aũt nascunt᷑ aut fiunt.
nascuntur ex ancillis urĩs. fuĩt aũt
.xx.. annis ad p̾cium ꝑticipadũ
sese uenundari passus est. ¶Inse¬
morũ ꝯditione nulla est differe¬

Expanded text:
autem aut nascuntur aut fiunt. nascuntur ex ancillis nostris: fiunt aut iviginti annis ad pretium participandum sese venumdari passus est. In servorum condicione nulla differe
Abbreviated transcription (Latin):
unt. ⁊ alii innumerabiles ¶Cõs¬
ex scripto. aut ex non scripto. aũ
pleb̾ scita. Seuatus ꝯsulta. Pn¬
cipum placita. magistratuu̾ edis¬
ta. Responsa prudentiũ. ¶Lex
est. ꝙ ppłs rõanz senatorio magis¬
tratu interrogante ueluti ꝯsule ss¬
tituebat. ¶Pleb̾ scitum est. qd̾
plebs. plebeio. magistratu in t̾rogã¬

Expanded text:
um, et alii innumerabiles. Consum, et alii innumerabiles. Consex scripto aut ex non scripto, ut plebiscita, senatus consulta, principum placita, magistratuum edicta, responsa prudentium. Lex est quod populus Romanus senatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu in
Abbreviated transcription (Latin):
parti coĩ õium hõmũ uire utitẽ
Que singła qͣlia sũt sius locis
exunaquaq ciuitate appelladur
ueluti athemensiũ. ¶Nã siꝗs
uelit saloĩs ⁊ draconis łges ap¬
pellare. ius ciuile atheniensiũ nõ
errauit ¶Sic enim ⁊ ius quo
ppłs romand utit᷑. ius ciuile ro¬
manorũ appellams. uel ius qui¬
ritũ quo ꝗrites utantur. Ñ Rõa¬
ni eni aquirino quirites appellã¬
tur. ¶S quociens non addimꝰ¬
ius sigͥficamꝰ. Sicuti cũ poetã
dicumd. nec addimꝰ nom̃ eius
sub audit᷑ apd̾ grecos egregius
homem. apdꝰ nos uirgilis Iu
aũt gentiũ oĩ humano gem̃
cõe est. Nlam usu exigente ⁊
tatibo gentes humane iura¬
quedam sibi ꝯstituer̃t. Bella
⁊ enin orta sunt. ⁊ captiuita
teᷤᷤ secute. S ẜuitutes que uire
nat᷑ali sunt ͣria. Iure ei nali
abinitõ os hoies liberi nasce¬
bant᷑. ¶Ex hoc iure gentium pe
ne om̃s ꝯtractus introducri sunt¬
ut est emptio. uenditio. locatõ. ⁊¬
ꝯductio. societas. depõĩtum. mutu¬

Expanded text:
partim communi omnium hominum iure utitur. quae singula qualia sunt, suis locis ex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quirites appellantur. sed quotiens non addimius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius Homerus, apud nos Vergilius. Ius autem gentium omni humano generi commune est. nam usu exigente et tatibus gentes humanae quaedam sibi constituerunt: bella etenim orta tes secutae et servitutes, quae sunt iuri naturali contrariae iure enim naturali ab initio omnes homines liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut emptio venditio, locatio conductio, societas, depositum, mutu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Hinc descendit i¶ Satq
trimonium appes.¶ Dĩe
¶Uidems enim ceͣteta quo¬
legib et morib reguintur. ꝑtĩ
suo pprio. ꝑtim cõi om̃iuia hõi¬
num iure utuntur. ¶Nam
qd unusquisq ppłs ip̃e sibi ius
ꝯstituit: id ip̃is ꝓprium ciuita¬
tis est. ¶¶Uocaturq ciuile: qͣi¬

Expanded text:
hinc descendit maris atque trimonium appellamus, huidemus etenim cetera quolegibus et moribus reguntur, partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utuntur. nam quod quisque populus ipse sibi ius constituit, id ipsius proprium ciuitatis est uocaturque i
Abbreviated transcription (Latin):
iura ꝯt̾ere Nam antiꝗtus insti¬
tutũ erat. ut eẽnt ꝗ uisa ꝓublice
interpretarent᷑. Quib a cesare
ius Rñdendi datum est. quiri o¬
sulti appellabant᷑ Quoꝵ onĩiũ sen¬
tentie ⁊ opiniones. cam auctorita¬
tem tenebant. Po idici recedere
A responso eõrum non liceret: nõ
est ꝯstitutum. ¶Ex non scrip
non in elegant̾ ĩ duas spẽs iuis
ciule distributũ iutetur. Nam
origo en ab institutis duarũci¬
uitatum athenarũ scil ⁊ lacedẽo¬
mar̃ fluxisse uitetur. ¶ HInbis
emni ciuitatib ita agi solitũ eãt
ut lacedomomi quide mag̾ caq̃
prolegib obẜuarent. memorie
ꝯmendarẽt. Athenienses nõ eaq¬

Expanded text:
iura condere. nam antiquitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scriptnon ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum civitatium, Athenarum scilicet et Lacedaemonis, fluxisse videtur: in his enim civitatibus ita agi solitum erat, ut Lacedaemonii quidem magis ea quae pro legibus observarent memoriae mandarent, Athenienses vero ea
Abbreviated transcription (Latin):
na quadam ꝓuidentia ꝯstituta.
semꝑ firma atꝙ inmutabilia per¬
manẽt. Ea uõ que ip̃a sibi q̃ ciui¬
tas ꝯstituit. sepe mutari solent.
uł tacito ꝯsensu ppłi. uł alia pos¬
tea lege lata ¶Ome aut̃ ius qͦ
utimur. uł adꝑsonas ꝑtinet. uel
ad res. uł ad actiones. Ac pris de
ꝑsoĩs uideams. Nam parum e̾
ius nosse. si ꝑscẽ quarũ cã statii¬
mines aut libi sũt. aut ẜui ¶⁊
betur. ¶Seruitus aũt est ꝯstitutõ
iuris gentiũ. qua ꝗs dinõ alieõ¬

Expanded text:
na quadam providentia constituta, semper firma atque immutabilia permanent: ea vero quae ipsa sibi quaeque civitas constituit, saepe mutari solent vel tacito consensu populi vel alia postea lege lata. Omne autem ius, quo utimur, vel ad personas pertinet vel ad res vel ad actiones. ac prius de personis videamus. nam parum est ius nosse, si personae, quarum causa statumines aut liberi sunt aut servi. Et betur. Servitus autem est constitutio iuris gentium, qua quis dominio alie
Abbreviated transcription (Latin):
tom habebat. ut tunc ratum
ẽet. cum matrimoniũ fuerat
insecutum. Io aute nuprias
uocabatur qd̾ ante matrimoĩ¬
um effitiatur. ⁊ nusquam post
nuptias celebratas. tał cona¬
tio procedebat. S primo ꝗdez
dinus iustins pr nr. cum ag̾i
missum si ꝗd tale euenerit etaã
ante nupcias donatom auge
⁊ ꝯstante matrimonio sua ds¬
titutõe ꝑmisit. s tñ nom̃ ind¬
ueniens remanebar. cum añ
nuptias ꝗdem uocabatur. pꝰ
nuptias ante tale accipiebat
incrementum. S nos plenis¬
simo fini tradere sanctiones
cupientes. ⁊ ꝯsequentia noᷤ¬
mina rebd ẽe studentes ꝯstitu.¬
uno ut tales donatõnes non
augeantur tantum s ⁊ ꝯstã¬
te matrimonio.: inicium ac¬
cipiant ⁊ non ante nuptias.
tib mn ł̾ exequenter. ut queᷤ¬
admodum dotes et ostante
matrimonio. non solum au¬
gentur. s ⁊ fiunt. ita ⁊ iste do¬
nationes que ꝑꝑ nuptias intͦ¬
ducte sunt. non solum stitu¬

Expanded text:
cionem habebat, ut tunc ratum cionem habebat, ut tunc ratum esset, cum matrimonium fuerit insecutum: ideoque ante nuptias appellabatur, quod ante matrimonium efficiebatur et nunquam post nuptias celebratas talis donatio procedebat. sed primus quidem divus Iustinus, pater noster, cum augeri ermissum, si quid tale evenit, etiam ante nuptias donationem augeri et constante matrimonio sua constitutione permisit: sed tamen nomen inconveniens remanebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donationes non augeantur tantum sed et constante matrimonio initium accipiant et non ante nuptias, tibus in hoc exaequentur, ut, quemadmodum dotes et constante matrimonio non solum augentur, sed etiam fiunt, ita et istae donationes, quae propter nuptias introductae sunt, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
tõ eas ⁊ iuise hr̃e nccͣitatem tra¬
ditionis uoluir ut ⁊ si nontra¬
dantur heant plenissimũ ⁊ per¬
fcin robur ⁊ traditõis ncc̃itas.
incumbat donatori. Et cumre¬
tro pͥncipũ dispositoes insinua¬
nr̃a ꝯstituto ⁊ quantitate̾ us
adquingiitos solidos amplica¬
uit quam stare ⁊ sine insinu¬
atoe statuit ⁊ quosdam donati¬
ones iuuenit que penitus in¬
sinuarõe fi̾ minime desiderãt
s in se plenissima h̾e̾ant firmi¬
ratem ¶ Alia insuꝑ multa ad
lib̾iorem exitũ dononũ in uẽi¬
mus que oĩa ex nris ꝯstitutõi¬
b quas suꝑ hus posiumo colli¬
in quos bñfiriũ collatum est
donatorib ꝑ nram ꝯstitutõm.
licentiam p̾stauimꝰ certis ex
cais eas reuocare ne qui suas
res in alios ⁊tulerit: ab hus
quandam patiant᷑ in uiria pa
nus int̾ iuuos donatonũ qd̾
uet̾ib quidẽ prudentib pẽitꝰ
erat in cognitum postea autẽ
aminorib dius printipibus
introductum est ꝙ añ nuptias
uocabantur ⁊ tacita inse di¬

Expanded text:
tiam in se habere necessitatem traditionis voluit, ut, et si non tradantur, habeant plenissimum et perfectum robur et traditionis necessitas incumbat donatori. et cum retro principum dispositiones insinuanostra constitutio et quantitatem usque ad quingentos solidos ampliavit, quam stare et sine insinuatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem fieri minime desiderant, sed in se plenissimam habent firmitatem. alia insuper multa ad uberiorem exitum donationum invenimus, quae omnia ex nostris constitutionibus, quas super his posuimus, colliin quos beneficium collatum est, donatoribus per nostram constitutionem licentiam praestavimus certis ex causis eas revocare, ne, qui suas res in alios contulerunt, ab his quandam patiantur iniuriam venus inter vivos donationum, quod veteribus quidem prudentibus penitus erat incognitum, postea autem a iunioribus divis principibus introductum est, quod ante nuptias vocabatur et tacitam in se condi
Abbreviated transcription (Latin):
b̾ediraria ẽe bona fide accipieti
nendiderit. aut donau̾it aut
dotis nominume dederir quin
is q accepit usu caꝑe possit du¬
bium nõ est ꝯppe cumeares in
furti uitiũ non ceciderit cu
utiq eer hes ꝗ bona fide rãꝙͣ
suu̾ alienauerit fur tum non
ꝯmittit. ¶ It si Is ad quem au¬
cille usus f. ꝑtinz. ꝑtum suu¬

Expanded text:
ona fide accipienti vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit, quin is qui acceperit usucapere possit, dubium non est, quippe ea res in furti vitium non ceciderit, cum utique heres qui bona fide tamquam suam alienaverit furtum non committit. Item si is ad quem ancill
Abbreviated transcription (Latin):
ca donato est que ꝑꝑ mortis sit
suspitomi cum ꝗs ita donat ur
siꝗs humanitus ei ꝯtigiss: he̾¬
ret is qui accepit. Si au̾t super¬
uixiss ꝗ donauit recipet uł si eu̾
donatois penituiss aũ pͥordis¬
cesẜ̾it is eui sit donatũ.¶ Hee
mortis ca̾ donatois adexemp¬
lum legatoꝵ redacte sunt per
omĩa. nam cũ prudentib am¬
biguũ erat utrũ donatois an
legati instar eam oprinere opor¬
teri urrius cause queda h̃ebãt
insignia ⁊ alui ad aliud gi̾s eã
retralebant anb̾ ꝯstitutũ est ut
ꝑoĩa fere. legatis ꝯnumeretur
⁊ sic ꝓcedat quemadmod̾ eam
nr̃a formauit ꝯstituto. Et ĩ sũ¬
na. oortis ca donatio est cum
magis ꝗs se uelit hr̃e. quam eũ
cui donatur magis eum cui do¬
nar quam heredem siui sic

Expanded text:
sa donatio est quae propter mortis fit suspicionem, cum quis ita donat, ut, si quid humanitus ei contigisset, haberet is qui accepit: sin autem supervixisset qui donavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset, aut prior decesserit is cui donatum sit. hae mortis causa donationes ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere oporteret, et utriusque causae quaedam habebat insignia et alii ad aliud genus eam retrahebant, a nobis constitutum est, ut per omnia fere legatis connumeretur: et sic procedat quemadmodum eam nostra formavit constitutio. et in summa mortis causa donatio est, cum magis se quis velit habere quam eum cui donatur, magisque eum cui donat quam heredem suum. sic
Abbreviated transcription (Latin):
toninꝰ rescripẜut ¶ Noiissim̃
sciend̾ est remtalem ee debere ił
in se non h̾eat uitiũ ut abone
fide emptore usu capi possit. uł
ꝗ exalia iusta cã possidet. ¶Er¬
ror aut fłe causeusti capionem
emisse se estimans. possideat.
uelcum ei donatum no fuit qiͣ
ex donatõe possideat. ¶Qui tiua

Expanded text:
toninus rescripserunt. Novissime toninus rescripserunt. Novissime sciendum est, rem talem esse debere, ut in se non habeat vitium, ut a bona fide emptore usucapi possit vel qui ex alia iusta causa possidet. Error autem falsae causae usucapionem emisse se existimans possideat: vel cum ei donatum non fuerat, quasi ex donatione possideat. Diutina
Abbreviated transcription (Latin):
nauerit. furtũ non ꝯmittit.
furtũ ens̾ sũ affectu furatitu.
non ꝯmirtitur. ¶Alus quoq
mois accide p̾t. ut ꝗs sine ui¬
to furti rem alienam ad aliꝙ̃
transferat ⁊ effitiat ut aposse¬
ssore usu capiaf. ¶Q au̾t ad
eas res que solo ⁊tinentur ex¬
pedit ius ita ꝓcedit ut siꝗs lo¬
tiam aut negligentiã dni. au̾
qr sñ successore decesẜit sũ ma
stistatur. ꝗ quamuis ipe ma¬
la fide possidet qr intelligit se a¬
lienum fundũ occupasse. tañ
si alui bona fide accipienti tradi
sessum accepit. abolita est enim
quorũdam uet̾um sentenria ex¬
istimantiũ ⁊ fundilociue furtũ
fi̾. Et eorũ ꝗ res soli possident pͥ¬
ntipalib ꝯstitutõib ꝓspicitur.
ne cui longa ⁊ indubitata posso
cedit ei usu capio ¶Res fisci
nr̃i usu capi non pot. s papimia¬
nus scripsit bonis uecantibus
fisco nõ dũ d̾nũciatis. bona fide
emptorem sibi tradita rem ex
hus bonis usu cape posse. ⁊ ira
duus pius. ⁊ diui seuerus ⁊ an¬

Expanded text:
ittit: furtum enim sine affectu furandi non committitur. Aliis quoque modis accidere potest ut quis sine vitio furti rem alienam ad aliquem transferat et efficiat ut a possessore usucapiatur. Quod autem ad eas res quae solo continentur expeditius procedit: ut si quis loni, aut quia sine successore decesserit, sine vi nanciscatur. qui quamvis ipse mala fide possidet, quia intellegit, se alienum fundum occupasse, tamen, si alii bona fide accipienti tradidsessum accepit; abolita est enim quorundam veterum sententia existimantium, etiam fundi locive furtum fieri, et eorum qui res soli possident principalibus constitutionibus prospicitur, ne cui longa et indubitata possessio cedit eius usucapio. Res fisci nostri usucapi non potest. sed Papinianus scripsit, bonis vacantibus fisco nondum nuntiatis, bona fide emptorem sibi traditam rem ex his bonis usucapere posse: et ita divus Pius et divi Severus et An
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝗs cum ticio. solus ei lib̾tatẽ
imposuit. uł uindicta uł testa¬
mento eo can: ꝑs en amittaba¬
tur ⁊ socio adcrescebat. S cum
pessimum fuerat exemplũ et
libertate ẜuum defraudari et
ex ea humaniorib ꝗd est diũs
dampnum inferri: seniorib
aũt lucrum duĩs: adcrescere l
qͣi in uidice plenum pio remedi
o ꝑ uram ꝯstitutom mederi nocͣ¬
ꝑ quam ⁊ manumissor et socr
en et qui libertatem accepit
nr̃o fruantur benefitio liberta¬
re. cum effcli ꝓcedente: cuiz fa¬
uor ⁊ autiquos legis latores
multa ⁊ ꝯtra ꝯinunes regulas

Expanded text:
aliquis cum Titio, solus libertatem ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars eius amittebatur et socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, et libertate servum defraudari et ex ea humanioribus quidem dominis damnum inferri, severioribus autem lucrum adcrescere: hoc quasi invidiae plenum pio remedio per nostram constitutionem mederi neceper quam et manumissor et socius eius et qui libertatem accepit nostro fruantur beneficio, libertate cum effectu procedente cuius favore et antiquos legislatores multa et contra communes regulas
Abbreviated transcription (Latin):
bitor pupillo soluat nccͣia est tu¬
toris auctoritas. alioquin non li¬
berabitur. s etiam enisdemtissĩa
rõe. statutum est ꝯstitutione qmͣ
adcesarienses aduocatos ex sugg¬
tori uel curatori debitorem pupilla¬
rem soluere ut pris siña uidicialis
sine omi dampno celebrato hͥ per¬
mittat. quo subsecuro si ⁊ uidex ꝓ¬
nuntiau̾it et debitor soluerit seqͣ¬
tur huidmoi solutom plenissima
securitas. Sin aur alit quam dis¬
posuum. soluto facta fuerit peccu
ex eo locupletor sit ⁊ ad huc eande
summam peccunie petatur ꝑ exe¬
ptoem doli mali sumoin porerit.
Quod si aut male sumpserit. au
furto anuẜit. nich̾ ꝓderit debitoriᷤᷤ
doli mali exceptio. s nicħoꝵ damp¬
nabatur qr tem̾e sñ tutoris auc¬

Expanded text:
bitor pupillo solvat, necessaria est tutoris auctoritas: alioquin non liberabitur. sed etiam hoc evidentissima ratione statutum est in constitutione, quam ad Caesarienses advocatos ex suggtori vel curatori debitorem pupillarem solvere, ut prius sententia iudicialis sine omni damno celebrata hoc permittat. quo subsecuto, si et iudex pronuntiaverit et debitor solverit, sequatur huiusmodi solutionem plenissima securitas. sin autem aliter quam disposuimus solutio facta fuerit et ex ea locupletior sit et adhuc eandem summam pecuniae petat, per exceptionem doli mali summoveri poterit: quodsi aut male consumpserit aut furto amiserit, nihil proderit debitori doli mali exeptio, sed nihilo minus damnabitur, quia temere sine tutoris auc
Abbreviated transcription (Latin):
modus impõitus est ꝑ quem pi¬
gnorum distractõ possit ꝓcedere
cuid tenore utriq ꝑti creditorũ
et debitorum. sat̾abundeq pro¬
uisum est. ¶Nunc ammonen¬
di sumz neq pupillum n pupil¬
lam ullam rem sine tutoris aue¬
roritate a lieuare posse. Ioq sim¬
utuam peccuniam alicui siue
turoris auctoritate dederit ꝯfhit¬

Expanded text:
modus impositus est, per quem pimodus impositus est, per quem pignorum distractio possit procedere, cuius tenore utrique parti creditorum et debitorum satis abundeque provisum est. Nunc admonendi sumus, neque pupillum neque pupillam ullam rem sine tutoris auctoritate alienare posse. ideoque si mutuam pecuniam alicui sine tutoris auctoritate dederit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ dñs non sit. alienare rei
porestatem hãt. mam do¬
tale predium maritus in uita
mułre ꝑ legem iuliam ꝓhibetur
alienare quanuis ip̃is sit. dotiᷤᷤ
ca ei datum qd uos legemiuli¬
ani corrigentes meliorem statũ
deduximz. Cum enu lex in so¬
li tantunmodo reb locum h̃e¬
bat que italice fuerant et alie¬
natoes inloĩfat que inuita młre
fiebant ypothetas. aut earuni¬
⁊ uolente utrius remediũ in po¬
suimo ut etiam meas res que ĩ
prouintiali solo poĩte sunt inter¬
dicta fiat alienato uł obligatio
et neutrum eorum ꝯsentientib
mulicribo procedat. ne sexus mu¬
uis enres ea non sit alienare pot
s l forsitan ideo uidetur fr̃ qd̾ uo¬
luntate debitoris intelłr pignus
alienari. qr abiuitio ꝯtractus pac¬
tus est ut liceret creditori pigni
uendere. si pectunia non soluat᷑.
S ne creditore suum uis ꝑsequi
ĩpedirentur neqz debitores tem̾e
suarum rerum dim anurr̾e nr̃a
ꝯstitutione ꝯsulrum est ⁊ certo

Expanded text:
ominus non sit alienandae rei potestatem habeat. nam dotale praedium maritus invita muliere per legem Iuliam prohibetur alienare, quamvis ipsius sit, dotis causa ei datum. quod nos, legem Iuliam corrigentes, in meliorem statum deduximus. cum enim lex in soli tantummodo rebus locum habebat quae Italicae fuerant, et alienationes inhibebat quae invita muliere fiebant, hypothecas autem earum etiam volente: utrisque remedium imposuimus, ut etiam in eas res quae in provinciali solo positae sunt interdicta fiat alienatio vel obligatio, et neutrum eorum neque consentientibus mulieribus procedat, ne sexus muvis eius ea res non sit, alienare potest. sed hoc forsitan ideo videtur fieri, quod voluntate debitoris intellegitur pignus alienare, qui ab initio contractus pactus est, ut liceret creditori pignus vendere, si pecunia non solvatur. sed ne creditores ius suum persequi impedirentur neque debitores temere suarum rerum dominium astitutione consultum est et certus
Abbreviated transcription (Latin):
cuuli ꝯstitutũ fu̾ar ut ꝙ
bona fide ab eo qui diĩs nõ
erat. Cum cͥdiderit eum do¬
minũ ẽe. rem enut uł ex dona¬
tõe alia ue qual iusta cã acceꝑit.
is eam rem si mobił erat anno
ubiqͣ᷑ ñ ĩmobił biennio tm̃ in
italico solo. usu capiat. ue rerũ
dñici in iuncto ẽent. Et cunil
plaritũ erat putantibus anri¬
ꝗoribo dnis suffic̾e̾ adinqredas
res suas p̾fata tp̃ra nob̾ melior
suĩa resedit: ne dñi maturid suis
reb defraudent̾ n certo loco bñ¬
fitiũ ħ deludatur. Et io ꝯstitutõ¬

Expanded text:
constitutum fuerat, ut, qui bona fide ab eo qui dominus non erat, cum crediderit eum dominum esse, rem emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerum dominia in incerto essent. et cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne domini maturius suis rebus defraudentur neque certo loco beneficium hoc concludatur. et ideo constitut
Abbreviated transcription (Latin):
diuine memorie ⁊ enoins bene
ꝓspexit. hus ꝗafisco ꝑ uenditõ¬
nem uł donatõ uł ꝑ aliũ titulũ
aliꝗd accipiũt ut ip̃i ꝗde secũri
statim fiant. ⁊ uictores existãt
lienate sunt putau̾ut sibi quas¬
dam ꝯpet̾e actoes. nr̃a aũt dimi¬
ta ꝯstitutõ quam uuꝑ ꝓmulga

Expanded text:
ene prospexit his qui a fisco per venditionem vel donationem vel alium titulum aliquid accipiunt, ut ipsi quidem securi statim fiant et victores existant,alienatae sunt putaverint sibi quasdam competere actiones. nostra autem divina constitutio, quam nuper promulga
Abbreviated transcription (Latin):
simaxie bona fide rem possed̾it
non tñ illi usu capioullo tpr ꝓ
sessarum. lex uilia ⁊ pͥautia. Qd̾
tinet ut ne iꝑe fur ꝗ ie ꝑ ui pos¬
sidet usu cape possit. Nam is ali
alia cã acceꝑit usu capiendi ius
hẽat. Unn reb mobilib nõ faci¬
le ꝓcedit. ut bone fidei posso̾riu¬
su capio ꝯperar. Nan q alienã
rem uendit uł ex aliena cã tra¬
dit furtum ei ꝯmittit. s tñis

Expanded text:
s bona fide rem possederit, non tamen illi usucapio ullo temposessarum lex Iulia et Plautia. Quod  eo pertinet ut ne ipse fur quive per vim possidet usucapere possit: nam his alia alia causa acceperit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui alienam rem vendidit vel ex alia causa tradidit, furtum eius committit. Sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
iant mea cã ẽe. in qua futuri es¬
sent. si ab ip̃o naturali pre emã¬
tipati fuissent. S ħ qd̾ uetusta
introducebat Sr̃a uo ꝯstitu¬
tio nicl inter masculos et fem¬
inas in lo̾iure int̾ ẽe existimans
qr utraq ꝑsona in hõmum pro¬
creatoe simili nature offito fũ

Expanded text:
in ea causa esse in qua futuri essent si ab ipso naturali patre emancipati fuissent. Sed haec vetustas introducebat. nostra vero constitutio inter masculos et feminas in hoc iure nihil interesse existimans, quia utraque persona in hominum procreatione similiter naturae officio fu
Abbreviated transcription (Latin):
ita y mittit ĩ rẽ agere ut
uel accor dite̾t seqͣi usu¬
uł ex diu̾so si possessor di¬
ceret adu̾stiriũ suũ usu
nõ ceꝑisse. quod usu ceꝑit
¶Nam sicin ex ista
cã res aliq̃ tradita fin̾t
uerroitionis aut donatio¬
nis aut dotis aut legatoꝵ¬
nomie nec dum eius rei
dñs effcũs ẽ si enis rei pos
llam ht̃ directã ĩ rem ac¬
tõem adeam rem perseqñ

Expanded text:
ta permittit in rem agere, ut vel actor diceret, se quasi usuvel ex diverso possessor diceret, adversariam suum usu non cepisse quod usu ceperit. Namque si cui ex iusta causa res aliena tradita fuerit, emptionis aut donationis aut dotis aut legatorum, necdum eius rei dominus effectus est, si eius rei casu llam habet directam in rem actionem ad eam rem perseq
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Iste queq accoẽs ĩrẽ sũt
set neganue Quod gñs a¬
actionis in comrou̾siis rex
corpanium proditũ nõ est.¬
¶ Nam mhiis is ag̾ qui
ũ possidet ei uero qui possi¬
d nõ est accio prodita per
qͣm neget rẽ accoris eẽ.
¶Sane uno caũ qui possi¬

Expanded text:
 istae quoque actiones in rem sunt, sed negativae. quod genus actionis in controversiis rerum corporalium proditum non est: nam in his is agit qui non possidet: ei vero qui possidet non est actio prodita per quam neget rem alterius esse. sane uno casu qui possi
Abbreviated transcription (Latin):
resolui põt. ¶Q si ꝑtim ex sua
materia. ꝑtim ex alicna sp̾em
aliꝙͣ fecerit ꝗs. ueluti ex suo:
uino ⁊ alieno melle mulsum.
aut ex suis ⁊ alienis medica¬
mentis emplastrum aut colli¬
rium. aũ ex sua ⁊ aliena lana
uestimentum fecerit/ dubitã¬
diun non est ħ̃ casu eum ẽe do¬
minũ ꝗ fec̾it. cum non solum
mento. l p̾ciosioꝵ est purpura.

Expanded text:
resolvi potest. quodsi partim ex sua resolvi potest. quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua et aliena lana vestimentum fecerit, dubitandum non est, hoc casu eum esse dominum qui fecerit: cum non solum m