comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictu a .M.pretore cognoscit. Masiliẽses oĩb defessi malis
rei frumẽtariȩ ad sum̃a inopia adductiibis p̃lio nauali supe¬
rati. crebris eruptiõib fusi: graui et pestibẽtia cõflictati ex
diutina cõelusione & mutatiõe uctus panico eĩs uetere
atq oroio coͣrupto ões alebãt᷑ qd ad huius modi casus antiꝙ¬
tus paratu ĩ publicu cõtulerat. derecta turri labefacta
magna parte muri: auxiliis ꝓriũtiaꝵ exercituũꝗt desperatis
quos ĩ Eesaris potestate uuisse cognouerãt sese dedere sine
fraude cõstituũt.Sed paucis ante dieb . L. Domitius cognita
masiliẽsiu uolũtate nauib trib comparatis ex quibus
duas familiarib sius altribuerat una ipse cõscenderat
nnctus turbida tempestate est ꝓfectus. Nũc cõspicatȩ
naues quȩ uissu bruti cõsuetudĩe quotidiana quȩ ad pon¬
tu excubabant sublatis ancoris seꝗ ceperũt. Ex his unu

Expanded text:
cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis, rei frumentariae ad summam inopiam adducti, bis proelio navali superati, crebris eruptionibus fusi, gravi etiam pestilentia conflictati ex diutina conclusione et mutatione victus — panico enim vetere atque hordeo corrupto omnes alebantur, quod ad huiusmodi casus antiquitus paratum in publicum contulerant — deiecta turri, labefacta magna parte muri, auxiliis provinciarum et exercituum desperatis, quos in Caesaris potestatem venisse cognoverant, sese dedere sine fraude constituunt. sed paucis ante diebus L. Domitius cognita Massiliensium voluntate navibus iii comparatis, ex quibus duas familiaribus suis adtribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam tempestatem profectus est. hunc conspicatae naves quae iussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubabant, sublatis ancoris sequi coeperunt. ex his unum
Abbreviated transcription (Latin):
cupidissime reciperet. Iuib rebus ꝑterritus uarro cu itinere
cõuerso sese italia uẽtuꝵ ꝓmisissit cextior ab suis factus est
p̃elusis esse portas. Tu u̾o oĩu interclusus itinere ad eaesare
mittit: paratiq se esse legiõe cui ussexit tradere. Ille ad eu
Sextu Caesare mittit: atq huic tradi iubet. Tradita legiõe
Uarro corduba ad Caesare uenit. Relatis ad eu publicis cis
fide ratiõib quod penes eu ẽ pecuniae tradit: et ꝗd ubiq
habeat frumẽti ac nauiu ostendit. Cȩsar cõtiõe habita cor¬
dubȩ õib gn̾ati gr̃ãs agit cuub romãis. ꝙ oppidu ĩ sua
potestate studiussent habexe hyspanis ꝙ p̃sidia expulissẽt.¬

Expanded text:
cupidissime reciperet. quibus rebus perterritus Varro, cum itinere cupidissime reciperet. quibus rebus perterritus Varro, cum itinere converso sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se esse legionem, cui iusserit, tradere. ille ad eum Sex. Caesarem mittit atque huic tradi iubet. tradita legione Varro Cordubam ad Caesarem venit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod penes eum est pecuniae, tradit, et, quid ubique habeat frumenti ac navium, ostendit. Caesar contione habita Cordubae omnibus generatim gratias agit: civibus Romanis, quod oppidum in sua potestate studuissent habere, Hispanis, quod praesidia expulissent
Abbreviated transcription (Latin):
lũtas ꝓũtie reperiebat᷑. Progresso ei paulo lõguis littere a ga-¬
dib reddũt᷑ simul atq sit cognitu de edicto Cęsaris cõsensisse
gaditãos pͥncipes cu tribunis cohortiu quȩ essent ibi ĩ p̃sidio
ut Galloniu ex oppido expellerẽt urbe insulãq Cȩsari seruarẽt.
loc inito cõsilio denũciauisse Gallonio ut sua sponte du sine pe¬
riculo litet excedere gadib: si id ño fecisset sibi tõsiliu capturos.
loc timore aiductu Galloniu gadib excessisse. rus cognitis reb
altera ex duab legiõib quȩ uernacula appellabat᷑ ex castris uat¬
xonis astãte ac inspectante ipso signa sustulit seseq hyspali recepit.
atq ĩ foro et porticib sine maleficio tr̃sedit. Quod factu aleo ei
couẽtus cuuu romãoꝵ comꝓbauer̃ ut domu ad se ꝗsq hospitio

Expanded text:
voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gavoluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gadibus redduntur, simulatque sit cognitum de edicto Caesaris, consensisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus, quae vernacula appellabatur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque Hispalim recepit atque in foro et porticibus sine maleficio consedit. quod factum adeo eius conventus cives Romani comprobaverunt, ut domum ad se quisque hospitio
Abbreviated transcription (Latin):
ad qua clie magistratus pͥncipesq õiu ciuitatu sibi esse p̃sto cor¬
dube uellet. Quo edicto tota ꝓiũtia ꝑuulgato nulla fuit ciuitas
quȩ nõ ad id tempus parte senatus cordube mitteret. nõ cuus
romanus paulo notior ꝗn ad statutu die cõueniret. Simul ipse
cordubȩ cõuẽtus per se portas uarroni clausit. custodias iugi¬
liasq ĩ turrib muroq disposuit. Cohortis duas quȩ colonite
appellabant᷑ cu eo uẽĩssent tuẽdi oppiꝰ causa apud se retinuit.
Iisde dieb carmonẽses quȩ est lõge fremissima totus ꝓiũtie
ciuitas deductis trib ĩ arce oppidi cohortib a Uarrone prȩsidio ꝑ
se cohortes eiecit portasq preclusit. Hoc uõ magis propera¬
re uarro ut cu legiõib ꝗͣ primu gadis cõtenderet ne itinere
ut traiectu intrreluderetur. tãta ac ta secũda ĩ Caesar

Expanded text:
ad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto Corad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civitas, quin ad id tempus partem senatus Cordubam mitteret, non civis Romanus paulo notior, quin ad diem conveniret. simul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae civitas, deductis tribus in arcem oppidi cohortibus a Varrone praesidio, per se cohortes eiecit portasque praeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
gisse. hec secretis nũciis certis autorib comperisse: Quibus
reb ꝑterritos cuies romanos eius ꝓiũtie sibi ad re .p. administr̃ada
cohortes .Lxxxx. et argẽti pondo .xx. milia. tritieo modios.cxx.
ilia polliceri coegit.Quas Cesari esse amicas cuutatis arbitrabat
eddebat. froiũtia oẽ ĩ sua et sompen uerba ꝑ ius uirãdu adigel
Cognitis his reb quȩ sunt gestȩ ĩ citeriore hyspania bellu parabat. Ra¬
insula frumẽto nauibq comparatis bellu duci nõ dificile existimabat
e sor et si multis necessarisq reb ĩ italia reuotabat᷑ tam̃ cõstitueãt
nulla parte belli ĩ hyspanus relinquere ꝙ magna esse sompeu
beneficia et mignas clientelas ĩ citeriore ꝓiũtia sciebat. Itaq
duab legiõib missis ĩ ulteriore hyspania cu.Q. cassio tr. pł.¬
ipse cu. dc. eꝗtib magnis itinerib ꝓgredit᷑ edictũq p̃mittit

Expanded text:
gisse; haec se certis nuntiis, certis auctoribus comperisse. quibus gisse; haec se certis nuntiis, certis auctoribus comperisse. quibus rebus perterritos civis Romanos eius provinciae sibi ad rem publicam administrandam HS ccxxx et argenti pondo xx milia, tritici modios cxx milia polliceri coegit. quas Caesari esse amicas civitates arbitrabatur, em in sua et Pompei verba iusiurandum adigebat. cognitis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, bellum parabat. rainsula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, tamen constituerat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, quod magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provincia sciebat. Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaniam cum Q. Cassio, tripse cum dc equitibus magnis itineribus praegreditur edictumque praemittit,
Abbreviated transcription (Latin):
ad eu elatius atq inflatius Affranius ꝑscribebat se qͦ ad mo¬
tus fortunȩ mouere cepit. delectu hũit tota ꝓiũtia legionib
ompletis duab cohortes circiter .xxx. alarias addidit. fr
magnu numeꝵ coegit quod masiliẽsib. ite q̃đ Affranio le¬
treioq mitteret. Naues lõgas dece gaditanis ut facerẽt impe¬
xauit. complures preterea ĩ hyspali faciẽdas curauit.Pecunu
õe oĩaq ornamiẽta ex fano herculis ĩ oppidu gades contulit
eo sex cohortes p̾sidi causa ex ꝓiutia misit .C.q Gallenum
eꝗte romanu familiare Domiti ꝗ eo ꝓcurãde hereditatis ca-¬
usa uenerat misus a domitio oppido gadib p̾fecit.Arma oia
riuata ac publica ĩ domu Galloni cõtulit. Ipse huit gra
ĩ Cȩsare cõtioes. Sepe ex tribunali p̃dicauit aduersa Cȩsarem
p̃lia fecisse. magnu numeꝵ ab eo militu ad affranut ꝑfu¬

Expanded text:
ad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad moad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad motus fortunae movere coepit. Dilectum habuit tota provincia, legionibus conpletis duabus cohortes circiter xxx alarias addidit. frumenti magnum numerum coegit, quod Massiliensibus, item quod Afranio Petreioque mitteret. naves longas x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. pecuniam omnem omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum Gadis contulit; eo sex cohortes praesidii causa ex provincia misit Gaiumque Gallonium equitem Romanum familiarem Domiti, qui eo procurandae hereditatis causa venerat missus a Domitio, oppido Gadibus praefecit; arma omnia privata ac publica in domum Galloni contulit. ipse habuit graves in Caesarem contiones. saepe ex tribunali praedicavit adversa Caesarem proelia fecisse, magnum numerum ab eo militum ad Afranium perfu
Abbreviated transcription (Latin):
ad casdes deditiõis cõditiões recurrũt. M. Uatro i ulteriore
hyspania initio cognitis his reb quȩ sunt ĩ it alia gestȩ dissi¬
dens pompeianis reb amicissime de cȩsare loquebat᷑. preoc¬
cupatu sese legatiõe ab Gn. Pompeio teneri obstrictu fide
necessitudĩe ꝗde sibi nihilo minore cu Cȩsare intercludere:
quod esset officiu legati ꝗ fiduciaria opera obtineret : quȩ uires
suȩ: quȩ uolũtas erga Cȩsare totius ꝓiũ̃ciȩ hec õib sermõib¬
referebat: neq se ĩ ulla parte mouebat. Postea uo cu Cxsãre
ad masilia detineri cognouit. copias Petrei cu exercitu affrani
esse coniuctas. magna auxilia cõuenisse. magna esse ĩ spe atq
expectari. et cõsentire oẽ citeriore ꝓiũtia  quȩ postea acci¬
derãt de angustiis ad hylerda rei frumẽtariȩ accepit. atq hec

Expanded text:
ad easdem deditionis condiciones recurrunt. M. Varro in ulteriore ad easdem deditionis condiciones recurrunt. M. Varro in ulteriore Hispania initio cognitis iis rebus quae sunt in Italia gestae, diffidens Pompeianis rebus amicissime de Caesare loquebatur: praeoccupatum sese legatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum fide; necessitudinem quidem sibi nihilo minorem cum Caesare intercedere, neque se ignorare, quod esset officium legati, qui fiduciariam operam obtineret, quae vires suae, quae voluntas erga Caesarem totius provinciae. haec omnibus ferrmonibus neque se in ullam partem movebat. postea vero quam Caesarem ad Massiliam detineri cognovit, copias Petrei cum exercitu Afrani esse coniunctas, magna auxilia convenisse, magna esse in spe atque expectari, et consentire omnem citeriorem provinciam, quaeque postea acciderant, de angustiis ad Ilerdam rei frumentariae accepit, atque haec
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cũq sũt usui sine periculo supportat. Celeriter res
administrat᷑. Duturni laboris detrimẽtu sollertia et
uirtute militu breui recõciliat᷑. Porte ꝗb locis iudet᷑ eruptio¬
nis causa ĩ muro relinquũt.Quod ubi hostes uider̃ ea quȩs diu
lõgoq spatio refici nõ posse sperassent paucoꝵ dieꝵ opera et
labore ita refecta ut nullius ꝑ fidiȩ neq eruptiõis locus esset
rib noceri poss&. eodẽq exemplo setiũt tota urbe qua sit
aditus ab terra muro turribq circuiri posse sicut ipsis cõsis-¬
tẽdi ĩ sius munitiõib locus nõ esset / cu pene ecdificata ĩ mu¬
ris ab exercitu nr̃o ingnia uiderẽt᷑ ac telu mau coniceret
suoꝵꝙ tormẽtoꝵ usu quib ipsi magna ui superauissent spa¬
tio ꝓpinꝗtatis interire. pariq cõditiõe ex muro ac turrib
bellandi data se urtute nr̃is ad equare nõ posse intelligũt.

Expanded text:
quaecumque sunt usui, sine periculo subportat. celeriter res quaecumque sunt usui, sine periculo subportat. celeriter res administratur; diuturni laboris detrimentum sollertia et virtute militum brevi reconciliatur. portae, quibus locis videtur, eruptionis causa in muro relinquuntur. Quod ubi hostes viderunt, ea, quae diu longoque spatio refici non posse sperassent, paucorum dierum opera et labore ita refecta, ut nullus perfidiae neque eruptioni locus esset,ribus noceri posset, eodemque exemplo sentiunt totam urbem, qua sit aditus ab terra, muro turribusque circumiri posse, sic ut ipsis consistendi in suis munitionibus locus non esset, cum paene inaedificata in muris ab exercitu nostro moenia viderentur, ac telum manu coiceretur suorumque tormentorum usum, quibus ipsi magna speravissent, spatii propinquitate interire parique condicione ex muro ac turribus bellandi data se virtute nostris adaequare non posse intellegunt,
Abbreviated transcription (Latin):
militu studio administrare et reficere instituit.Na ubi
tantos suos labores et apparatus male cecidisse uiderũt. indu¬
ciisq ꝑ scelus uiolatis sua uirtute irrisui fore ꝑdoluer
ꝙ unde agger oĩo comportari posset nihil erat reliquu.
Omnib arborib longe lateq ĩ finib Masiliensiu excisis et
cõuectis aggere noui generis atq mauditu ex lateritiis
duob muris senu pedu crositudĩẽ atq eoꝵ muroru
natiõe facere instituer̃ ȩqua fere latitudiẽ atq il
cõgastus ex materia fuerit agger. Ubi aut spatiu inter
muxos. aut imbecillitas materie postulare iuderetur
pilȩ interponũt᷑ transuersaria tigna iniciunt᷑ quȩ
firmamẽto esse possunt. Et ꝗꝗ ẽ cõtignatu cratibue
cõsternit᷑ cratesq luto integũt᷑. Sub tecto nules dex¬
tra ac sinistra muro tectus aduersus plutei obiecto opexi

Expanded text:
militum studio administrare et reficere instituit. nam ubi militum studio administrare et reficere instituit. nam ubi tantos suos labores et apparatus male cecidisse viderunt, indutiisque per scelus violatis suam virtutem inrisui fore perdoluerunt, quod, unde agger omnino conportari posset, nihil erat reliquum, omnibus arboribus longe lateque in finibus Massiliensium excisis et convectis, aggerem novi generis atque inauditum ex latericiis duobus muris senum pedum crassitudine atque eorum murorum contignatione facere instituerunt aequa fere altitudine, atque ille congesticius ex materia fuerat agger. ubi aut spatium inter muros aut imbecillitas materiae postulare videretur, pilae interponuntur, traversaria tigna iniciuntur, quae firmamento esse possint, et quidquid est contignatum, cratibus consternitur, crates luto integuntur. sub tecto miles dextra ac sinistra muro tectus, adversus plutei obiectu, operi
Abbreviated transcription (Latin):
operib infer̃.hũc sic distulit uẽtus uti uno tp̃re agger plu¬
tei testudo turris tormẽta flam̃a cõciperet ⁊ prius hec
dĩa cõsumerẽt᷑ ꝗͣ quẽadmodu accidisset aĩaduerti posset
Lostri repẽtina fortuna ꝑmoti arma quȩ possunt arripiunti
Ali ex castris sese incitant. fit ĩ hostes impetus eoꝵ sed mu¬
ta multoꝵ mensiu labor hostiu ꝑfidia & ui tempestata
pucto temporis interiit. Temptauer hoc ide masiliẽses
postero die eande nacti tempestate maiori cu fidutia ad
altera turre aggerẽq eruptiõe pugnauer multũq igne
intuler̃. Sed ut superioris temporis cõtentiõe nr̃i om̃e
remiserãt. ita ꝓximi diei casu admoniti oĩa ad defensioẽ
parauerat. Itaq młtis interfectis reliquos infecta re ĩ oppi¬
du repulerũt.Trebonius ea quae sũt amussa multo maiõe

Expanded text:
operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger pluoperibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger plutei testudo turris tormenta flammam conciperent et prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum accidisset, animadverti posset. nostri repentina fortuna permoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. fit in hostis impetus eorum, sed de muita multorum mensum labor hostium perfidia et vi tempestatis puncto temporis interiit. temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem maiore cum fiducia ad alteram turrim aggeremque eruptione pugnaverunt multumque ignem intulerunt. sed ut superioris temporis contentionem nostri omnem remiserant, ita proximi diei casu admoniti omnia ad defensionem paraverant. itaque multis interfectis reliquos infecta re in oppidum reppulerunt. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore
Abbreviated transcription (Latin):
nullu a nr̃is mittit᷑ telu / ut re contreta om̃s cura et diligẽ¬
tia remistũt. Cacsar eĩ ꝑ lr̃ãs Trebonio magnopere mãdaue¬
rat ne ꝑ iu oppidu expugnari pateret᷑ ne grauius ꝑmoti
milites ⁊ defectiõis odio et cõtemptiõe sui ⁊ diutino labõe
omes puberes interticerẽt: quod se facturos minabat᷑. egreq tũc
sũt retẽti qn oppidu irrumperẽt/ grauiterq ea re tulere ꝙ¬
etisse ꝑ T reboniu quominus oppido potirẽt᷑ iudebat᷑. A
tes sine fide tempus atq occasione fraudis ac doli quȩr̃. Inter¬
iectisq aliquot dieb nr̃is languẽtib atq aĩo remisis suito
meridiano tp̃re cu alius discessisset alius ex diuitino labore
ripsis operib quieti se dedissit arma uo oĩa reposita cõbecta
essent portis se foras rumpũt. secũdo magnoq uẽto igren

Expanded text:
nullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligennullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar enim per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tuleretisse per Trebonium, quominus oppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meridiano tempore, cum alius discessisset, alius ex diutino labore in ipsis operibus quieti se dedisset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se foras erumpunt, secundo magnoque vento ignem
Abbreviated transcription (Latin):
teatio belli cõsistit militesq auersi a p̃lio ad studiu audiẽdi
et cognoscendi ferũt᷑. Ubi hostes ad legatos exercitũq ꝑuene¬
xũt uniuersi se ad pedes ꝓiciũt. Orãt ut aduẽtus caesa¬
ris expectet᷑. Capta sua urbe udere iopera ꝑfecta tur¬
ri subyuta. Itaq ab defensione desistere. nulla exoriri
mora posse quo minus cu uenisset si imperata non
facerent ad nutu euestigio diriperẽt᷑. docẽt si oĩo turris
cõcidisset nõ posse milites cõtineri ꝗn se p̃dȩ ĩ urbe irrũ¬
pererit urbẽq delerẽt.Hec atq eiusde gn̾is complura ut
ab hõib doctis magna cu misericordia fletitq ꝓnũciantur.
Quib reb cõmoti legati milites ex opere deducũt oppugnatiõ e
desistũt.operib custodias relĩquũt. induciaa quoda genere
misericordia facto adiẽtus caesaris expectat᷑. Nullu ex muro

Expanded text:
tratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi tratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque pervenerunt, universi se ad pedes proiciunt; orant, ut adventus Caesaris expectetur. captam suam urbem videre, opera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumperent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab hominibus doctis magna cum misericordia fletuque pronuntiantur. Quibus rebus commoti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. indutiarum quodam genere misericordia facto adventus Caesaris expectatur. nullum ex muro,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmouẽt precipitataq muro ĩ musculu deuoluũt. Ictu
firmitas materie sustinet. et ꝗcꝗd accidit fastigio musculi
delabit᷑. Id ubi uident mutant cõsiliu stũpas teda ac pite
refertas incẽdũt easq de muro ĩ musculu deuoluunt:
inuolutx delabũt᷑. delapsȩ ab laterib longiariit furcisq
ab opere remouẽt᷑. Interi sub musculo milites uectibus
insima saxa turris hostiu quib fundamẽta cõtinebãt con¬
uellũt. Musculus ex turĩ latexitia a nostris telis tormetisq
defenditꝰ. Hostes ex muro ac turrib submouẽt. Non dat
libera muri defendẽdi facultas. Complurib ias lapidibus ex
ei quȩ suberat turi subductis repẽtina riuna pars erus
turris cõcidit pars reliqua consequẽs ꝓcumbebat. Tu hos¬
ls se porta uniuersi ꝓripiũt. ad legatos atq exercitum
supplices manus tendũt. Qua noua re oblata om̃is adminis¬

Expanded text:
promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub musculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non datur libera muri defendendi facultas. compluribus iam lapidibus ex illa quae suberat turri subductis repentina ruina pars eius turris concidit, pars reliqua consequens procumbebat, cum hoslis se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis adminis
Abbreviated transcription (Latin):
causa ponãt collocent᷑. eo suꝑ tigna bipedalia iniciũt.eaq lamis
clauisq religãt. Ad extremũq musculi tectu trabesq ex tremas
quadratas tegulas quatuor patentis digitos defigũt: quę lateres ꝗ
⁊ musculos struant᷑ cõtineãt. Ita fastigiato atq ordinat¬
ut trabes quȩ in er̃at ĩ capreolis collocate ĩ laterib et luto musculus
ut ab igni qui ex muro iaceret᷑ tutus esset cõtegit᷑. Suꝑ lateres
coria inducũt᷑ ne canalib aqua immissa lateres diluere posset
Coria aũt ne xursus igni ac lapidib cõrumpant᷑ centonibus ton¬
tegũt᷑. Hoc opus om̃e tectu uneis ad ipsa turris ꝑficunt.
subitoq inopinãtib hostib machinatiõe nauali palangis sub¬
iectis ad turre hostiu admouẽt ut edificio ungat᷑. Quo
malo ꝑterriti subito oppidani saxa ꝗͣ maxima possut uecti

Expanded text:
causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capreolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus
Abbreviated transcription (Latin):
hec tegmẽta aboiti atq muniti parietes laterib extruebãt
rursusq alia p̃hensione ad edificandu sibi locu expediebãt.
tempus alterius cõtabulatiõis iudebat᷑ tigna ite ut
tecta extremis laterib extruebant. exq ea cõtignatiõe rũsus
sum̃a cõtabulatioe stoyiasq eleuabãt. Ita tuto ac sine ullo uul¬
nere ac periculo sex tabulata extruxerũt. fenestrasq quib in
locis usu ẽ ad tormẽta mittenda ĩ struẽdo reliquerunt.
ui ex ea turri quȩ circu eẽnt opera tueri se posse
cõfisi musculu pedes sexagĩta longu ex materia bipedali q̃
a turri lateritia ad hostiu turĩ muꝵq ꝑducerẽt facere
instituerũt. Cuius musculi hec erat forma. duo pͥmu trabes
ĩ solo eque longe distantes inter se pedes quatuor collocantur.
se capriolu molli fastigio coniungũt. Ubi tigna que musculi tegẽdi

Expanded text:
haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo tecta extremis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat forma. duae primum trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inquinter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt ubi tegmẽta p̃pendere possent ad defendendes ictus ac repellẽ¬
dos: cu inter ea cõtignatiõe parietes exbruerẽt᷑ eãq cõtabulatiõẽ
sum̃a laterib lutoq cõstrauerũt ne ꝗ ignis hostiu nocere posset.
Centonesq insuꝑ iniecer̃ ne aut tela tormẽtis missa tabulatione
ꝑfringerent. aut saxa ex catapultis latericiu discuterẽt. storias
ex sunib ancorariis.iu. ĩ lõgitudĩe parietu turris latõs
pedes fecer̃ easq ex trib partib quȩ ad hostes urgebant eminẽ¬
tib trabib circu turre p̃pendẽtes religauer̃ qđ unu genus
tegmẽti aliis locis erãt exꝑti nullo telo neq tormẽto traici posse.
p̾hensiõib ex cõtignatiõe pͥma suspendere ac tollere ceper
ubi ꝗͣtu storiaꝵ demissio patiebat᷑ tantu eleuabant. Intra

Expanded text:
esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellenesset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellendos, cum infra eam contignationem parietes extruerentur; eamque contabulationem summam lateribus lutoque constraverunt, nequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praependentes religaverunt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traici posse. pressionibus ex contignatione prima suspendere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra
Abbreviated transcription (Latin):
pedes xxx. sed parietu crassitudo .U. Postea uͦ ut esset rerie
oĩu magister usus: hou habita solertia inuẽtu ẽ magno
esse usui posse si hec ẽet ĩ altitudiẽ turris elata. I hac rõe
ꝑteetu est. Ubi turris altitudo ꝑducta ẽ. id cõtabulationis
cã ĩ parietes instruxerũt ita ut capita tignoꝵ extrema
parietu structura tegeret᷑ ne ꝗd emineroe ubi ignis hos¬
tiui adhereicera&. hãc insuꝑ cõtignatiõe ꝗͣtu tectu plu¬
tei ac uineaꝵ passu ẽ latericulo astruxerũt supraq eu
locu duo etia tigna transuersa miecere ut nõ longe ab extremis parie¬
tilii qn suspẽderent ea cõtignatioẽ quȩ turri tegmẽto ẽet futura. supͣq
ea tigna directo trãsuersas trabes iniecer̃. eaq axib religauer̃. has trabes
paulo longiores atq eminẽtiores ꝗͣ extremi parietes erãt effecer ut

Expanded text:
quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adstruxerunt supraque eum locum duo tigna transversa iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut
Abbreviated transcription (Latin):
rit̾ꝙ ambas depͥmũt. Sed nasidiane naues nullo usui fu¬
erũt. ꝑlerit̾ꝙ pugna excesserũt. Non eĩ has aut cõsp̃¬
ectus patriȩ aut ꝓpinquoꝵ p̃cepta ad extremũ iute ꝑit¬
ulu adire cogebãt. itaq ex eo nũo nauiu nulla deside¬
rata ẽ. ex massiliẽsi classe .U. sũt dep̃sse. ii capte. una
cũ nasidianis ꝓfugit. que oẽs citeriore hispania petiuerũt.
effudit. At re cognita tãtus luctus excepit ut urbs ab ho¬
stib capta eode uestigio uideret᷑. Massiliẽses tñ nihil secius
ad defensioẽs urbis reliqua apparare ceꝑũt. Est aĩadu̾su et
Alegionarus ꝗ dextera parte oꝑis administrabãt ex crebris
taculo turri ex latere sub muro fecissent. Qua pͥmo ad rep.¬
entinos incursus humile paruãꝙ fecerũt. huc̾ ferabãt ie
hĩc si qua maior opp̃sserat uis ꝓpugnabãt. hĩc ad repelledum

Expanded text:
riterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui furiterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen nihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administrabant, ex crebris taculo turrim ex latere sub muro fecissent. quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum
Abbreviated transcription (Latin):
ita młtu se raliquoꝵ ciuiu fatu antecedere existimarẽt:
qb urbe capta eade ẽet belli fortuna patiẽda. deductisꝙ no¬
stris paulati nauib artifitio gubernatoꝵ mobilitati nauiu
locus dabat᷑. & si quãdo nr̃i facultate nacti fereis manibus
inieostis naue religauerãt: undiꝙ sius laborãtib suctu rebat.
Neꝙ uͦ cõuĩcti albicis cominus pugna deficiebãt. neꝙ multu
nauẽ. D. Bruti que ex insigni facile agnosci poterat. duab
ex partib sese ĩ ea incitauerãt.Sed tãta re ꝓusa brutus
celeritate nauis usus est ut paruo momẽto añtederet.Ille
deo grauit̾ int̾ se incitate cõflixerũt ut uehemẽ¬
utreꝙ ex cõcursu laborarẽt. altera uͦ ꝑtracto rostro tota co¬
llabefieret. Qua re aĩadu̾sa que ꝓxĩe ei loco ex bruti
classe naues er̃ãt ĩ eas impeditas impetu faciũt. cele¬

Expanded text:
ita multo se reliquorum civium fatum antecedere existimarent, ita multo se reliquorum civium fatum antecedere existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Albici comminus pugnavem D. Bruti, quae ex insigni facile agnosci poterat, duabus ex partibus sese in eam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate navis enisus est ut parvo momento antecederet. illae adeo graviter inter se incitatae conflixeruntue ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. qua re animadversa, quae proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt cele
Abbreviated transcription (Latin):
reb instruyẽrat. Itaq suos cohortatus. quos integros suꝑa¬
ussent uctos cõtemnerẽt plenus ipei bone atꝙ aĩ adue¬
ysus eas ꝓficiscit᷑ facile erat ex castris .C. Trebonu atq eib
suꝑiorib locis ꝓspicere ⁊̃ urbe ut oĩs uiuẽtus que ĩ oprido
remãserat om̃es suꝑioris etatis cũ liberis atq uxorib publi¬
cis custodus que aut muro ad cȩlu manũ tenderẽt aut
et honesti ex uiuẽtute et cuiusq xtatis amplusimi nouat
euocati atꝙ obserati naues cõsgẽderãt: ut si quid adu̾si acciduset
ne ad coñadu ꝗde sibi quicꝗͣ reliꝗ fore uiderẽt si suꝑauissẽt
uel domosticis opib uel extraneis auxilus de salute urbis co¬
fiderẽt. Comisso p̃lio massiliẽsib res nulla ad uirtute defiue
sod memores eoꝵ p̃ceptort que paulo ante ab suis acceꝑat.
hoc d̃o de certabãt / ut nlłu aliuo tempus ad conãdui habi¬
turi uderẽt᷑ et ꝗb ĩ pugna iute ꝑiculu acciderat. nõ

Expanded text:
rebus instruxerat. itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesque superioris aetatis cum liberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caelum manus tenderent aut et honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi accidisset, ne ad conandum quidem sibi quicquam reliqui fore viderent; si superavissent, vel domesticis opibus vel externis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ꝗsq cõsulebat. Qui ĩ classe erat ꝓficisa ꝓperabãt. haꝵ fuga
nauiu onerariaꝵ magistros incitabat. Pacci lerunculi ad offitiu
imperũq cõueniebãt ꝯed tãta erat completis literib cõtentio
ꝗ potissimu ex magno nũo cõsce̾derẽt ut multitudiẽ atq onere
nonnulli deprinerent. Reliꝗ hoc timore ꝓprius adire tardarẽt᷑.
Iiibꝰ reb accidit ut milites pauti patresq familiȩ ꝙ aut gratia aut
misericordia ualeret. aut nauei adnare possent recepti in
sicilia incolumes ꝑuenirẽt. Roliquȩ copiȩ missis ad uaxu noctu

Expanded text:
sibi quisque consulebat. qui in classe erant, proficisci properabant. horum fuga navium onerariarum magistros incitabat; pauci lenunculi ad officium imperiumque conveniebant. sed tanta erat completis litoribus contentio, qui potissimum ex magno numero conscenderent, ut multitudine atque onere nonnulli deprimerentur, reliqui hoc timore propius adire tardarentur. Quibus rebus accidit, ut pauci milites patresque familiae, qui aut gratia aut misericordia valerent aut naves adnare possent, recepti in Siciliam incolumes pervenirent. reliquae copiae missis ad Varum noctu
Abbreviated transcription (Latin):
tlegiõesq eas traduxerat quas superiorib tp̃rib corfinu
receperat Caesar. adeo ut paucis mutatis cẽturiõib iide or¬
dines manipuliq cõstarẽt. hãc nactus appellatiõis causam In¬
tilius circuire acie Curiõis atq obsecrare milites cepit ne
prima sacram̃ti quod apuo domitiu atq apud ie questore
ixissent memoria deponerẽt. Neu cõtra eos arma tei¬
ꝗ cade usi essent fortũã / eadẽq ĩ obsidiõe ꝑpessi. Neu ꝓ his
pugnarẽt a cꝑus cõtumelia ꝑfugę appellarẽt᷑. Hus pauca ad spe largi
tare deberẽt. hac habita orone nullis ⁊̃ parte ab exercitu curiõis
fit significatio. Rtq ita suas uterq copias reducit. atq ĩ enstriici¬
rionis magnus oũi incessit timor Na is uarus hõĩu sermonibus
cileriter auget rnusquisq eĩz oprmões fingebat. et ad id quod ab

Expanded text:
rat, legionesque eas traduxerat Curio, quas superioribus temporibus Corfinio rat, legionesque eas traduxerat Curio, quas superioribus temporibus Corfinio receperat Caesar, adeo ut paucis mutatis centurionibus idem ordines manipulique constarent. hanc nanctus appellationis causam Quintilius circumire aciem Curionis atque obsecrare milites coepit, ne primi sacramenti, quod apud Domitium atque apud se quaestorem dixissent, memoriam deponerent, neu contra eos arma fetuna eademque in obsidione perpessi, neu pro iis pugnarent, a quibus contumelia perfugae appellarentur. huc pauca ad spem largitectare deberent. hac habita oratione nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio, atque ita suas uterque copias reducit. Atque in castris Curionis magnus omnium incessit timor animis; is variis hominum sermonibus celeriter augetur. unusquisque enim opiniones fingebat, et ad id, quod ab
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quitatuq õi fere incolumi ꝙ se ꝑ litora celeriter ĩ oppidum
recepit magnu peditu numeꝵ interficiũt. Proxima nocte
cẽturiões marsi duo ex castris Curionis cu manipulariis suis
.xXII. ad Acciu Uaru ꝑfugiũt. hi seu uere qua habuerant
iniõe ad eu ꝑfer̃. siue etia aurib uari seriuunt. na
quȩ uolumus et credimus libẽter et quȩ sentimus ipsi reliqͦs
sentire speramus: cõfirmãt quide certe totius exercitus aĩos
alienos esse a Curione. maxĩeq opus esse ĩ cõspectu exercitu
uenire et colloquẽdi dare facultate.Qua opiniõe addu
Uarus postera die mane legiões ex castris educit. facit ide curio
atq una ualle nõ magna interiecta suas uterq copias instruit.
Erat ĩ exerctu Uari sextus Quintilius uarus que fuisse corfi¬
nii supra demõstratu est. Hic dimissus a Cȩsare ĩ africa uene¬

Expanded text:
equitatuque omni fere incolumi, quod se per litora celeriter in oppidum equitatuque omni fere incolumi, quod se per litora celeriter in oppidum recipit, magnum peditum numerum interficiunt. Proxima nocte centuriones Marsi duo ex castris Curionis cum manipularibus suis xxii ad Attium Varum perfugiunt. hi sive vere quam habuerant opinionem ad eum perferunt, sive etiam auribus Vari serviunt — nam quae volumus, ea credimus libenter, et quae sentimus ipsi, reliquos sentire speramus — confirmant quidem certe totius exercitus animos alienos esse a Curione, maximeque opus esse in conspectum exercitus venire et colloquendi dare facultatem. qua opinione adductus Varus postero die mane legiones ex castris educit. facit idem Curio, atque una valle non magna interiecta suas uterque copias instruit. Erat in exercitu Vari Sex. Quintilius Varus quem fuisse Corfinii supra demonstratum est. hic dimissus a Caesare in Africam vene
Abbreviated transcription (Latin):
et quo imperatu ẽ trãseũt. Que res õiu reꝵ copia compleuit
exexcitu. His reb gestis Curio se ĩ castra ad bagrada recepit:
atq uniuersi exercitus cõclamatiõe imperator appellatur. pos¬
teroq die utica exercitu ducit. et prope oppidu castra ponit
Nõdu opere castroꝵ ꝑfecto eꝗtes e statiõe nũciãt magna auxilia
eꝗtu peditũq ab rege missa utica uẽire. Eodẽq tp̃re iuis magna
pulueris cernebat᷑. Et uestigio tpr̃is pͥmu agm̃ efat ĩ cõspectu.
ouitate rei Curio ꝑmotus p̃mittit eꝗtes qui pͥmu impetu
nẽãt ac moret᷑. ipse celeriter ab opere deductis legiõib acie in¬
struit. eꝗtesq cõmittũt p̃liu. Et pͥus ꝗͣ plane legiões explicari
et cõsistere possent tota auxilia regis impedita ac ꝑturbata ꝙ
nullo ordĩe et sine timore iter fecerãt ĩ fuga se coniciunt.

Expanded text:
et, quo imperatum est, transeunt. quae res omnium rerum copia complevit et, quo imperatum est, transeunt. quae res omnium rerum copia complevit exercitum. His rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recipit atque universi exercitus conclamatione imperator appellatur, posteroque die Uticam exercitum ducit et prope oppidum castra ponit. nondum opere castrorum perfecto equites ex statione nuntiant magna auxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam venire; eodemque tempore vis magna pulveris cernebatur, et vestigio temporis primum agmen erat in conspectu. novitate rei Curio permotus praemittit equites, qui primum impetum sustineant ac morentur; ipse celeriter ab opere deductis legionibus aciem instruit. equitesque committunt proelium, et, priusquam plane legiones explicari et consistere possent, tota auxilia regis impedita ac perturbata, quod nullo ordine et sine timore iter fecerant, in fugam coiciunt
Abbreviated transcription (Latin):
portari atq agi plenissinis uiis quȩ repentini tur
hiberet loco p̃dȩ. Eodẽq tp̃re his reb subsidio. dc. eꝗtes numid
ex oppido peditesq ccc̃ẽ. mittunt᷑ a uaro quos auxili causa
rex Iuba paucis dieb ante utica miserat. Hiuis et pateiu hospitiu
cu fompeio et simultas cu cuyiõe intercedebat. ꝙ .ir.pł. le
ꝓmulgauerat qua lege regnu Iube publicauerat. Cõcurrũt eꝗtes
inter se. Nec uõ pͥmu impetu nostroꝵ numidȩ ferre potuer̃.
interfectis circiter .Cxx. reliqui se ĩ castra ad oppidu recepe
Interi aduẽtu lõgaꝵ nauiu Curio ꝓnũciare onexariis nauib
iubet quȩ stabãt ad utica nũo circiter.cc. se ĩ hostiu habituꝵ
loco qui no euestigio ad castra corneliana uela duxisset. Qua ꝓnũ¬
ciatiõe facta tp̃ris pũcto sublatis ancoris om̃es utica relinquũt

Expanded text:
portari atque agi plenissimis viis, quae repentini tumuportari atque agi plenissimis viis, quae repentini tumuhaberet loco praedae; eodemque tempore his rebus subsidio dc equites Numidae ex oppido peditesque cccc mittuntur a Varo, quos auxilii causa rex Iuba paucis diebus ante Uticam miserat. huic et paternum hospitium cum Pompeio et simultas cum Curione intercedebat, quod tribunus plebis legem promulgaverat, qua lege regnum Iubae publicaverat. concurrunt equites inter se; neque vero primum impetum nostrorum Numidae ferre potuerunt, sed interfectis circiter cxx reliqui se in castra ad oppidum receperunt. interim adventu longarum navium Curio pronuntiari onerariis navibus iubet, quae stabant ad Uticam numero circiter cc, se in hostium habiturum loco, qui non ex vestigio ad Castra Cornelia naves traduxisset. qua pronuntiatione facta temporis puncto sublatis ancoris omnes Uticam relinquunt
Abbreviated transcription (Latin):
lu legitu cu legĩoib reliꝗt ipse cu equitatu ꝓtedit ad castra
ex plorãda cornelia ꝙ is locus ꝑidoneus castris habebat᷑. Id añt
est uigu directu emiñẽs ĩ mare utraq ex parte p̃ruptum
atq aspeꝵ sed tnã paulo leniore fastigio ab ea parte quȩ u uti¬
ca uergit ab est duecto itinere ab utica paulo amplius pãs.
mił. sed hoc itinere est funi quẽ mare succedit longe latequs
locus restagiat que si qui uitare uoluer̃ĩt sex miliu cixcuitu
ĩ oppidu ꝑuenũt. hoc explorato loco Curio castra uari cõspiat
muro oppidoq coniũcta ad porta quȩ̨ appellat᷑ bellica admio du
munita natura loci una ex parte ipso oppido utica altera ⁊ thea¬
teo quod est ante oppidu subtractiõib euis opexis maximis aditu
ad castra difficili et angusto: Simul aaduertit multa undiq

Expanded text:
lum legatum cum legionibus relinquit; ipse cum equitatu antecedit ad Castra lum legatum cum legionibus relinquit; ipse cum equitatu antecedit ad Castra exploranda Cornelia, quod is locus peridoneus castris habebatur. id autem est iugum derectum eminens in mare, utraque ex parte praeruptum atque asperum, sed tamen paulo leniore fastigio ab ea parte, quae ad Uticam vergit. abest derecto itinere ab Utica paulo amplius passus mille. sed hoc itinere est fons, quo mare succedit longius, lateque is locus restagnat; quem siqui vitare voluerit, vi milium circuitu in oppidum pervenit. Hoc explorato loco Curio castra Vari conspicit muro oppidoque coniuncta ad portam, quae appellatur Belica, admodum munita natura loci, una ex parte ipso oppido Utica, altera a theatro, quod est ante oppidum, substructionibus eius operis maximis, aditu ad castra difficili et angusto. simul animadvertit multa undique
Abbreviated transcription (Latin):
quas a cesare acceperat .d. equites tr̃asportabat ibrduo de
nocsib tris nauuigatioe cosumptis apulit a deur ocu qui ap¬
pollat acreulauiashie locus abest a elupeis pas cni
bar honges nauib ad clupea p̃stolxns quas nalusutioe
p̃donu bello subouctas ꝑ Ac ciuis reficiẽdas huius bele airsi
cur aua uat ueritusq nauiu multitudiẽ ex alto oreuerat
apusasor ao uximus litus trireme cõstrata etrlitore. snta
unius legiõis p̃sidio tuebit᷑. Reliquȩ cȩsaris nates eiq
fura su hadrumentu receperũt. Hũc secutus . I Rufius ques¬
tor nacub .xii. quas p̃sidio onerariis nauib curio ex sicia
edurerat postã ⁊ litore relictaz naue tospexit hãc remulos
ab straxit ipse ad Curiõe cu classe redit. Curio Maxti ułi¬
ta nauib p̃muittit ipse eode cu exercitu ꝓficiscit᷑. Bidiuq
iter ꝓgressus ad flum bograda ꝑueĩt. Ibi. E. Caniniu Rrebi¬

Expanded text:
quas a Caesare acceperat, d equites transportabat biduoque et noctibus tribus navigatione consumptis adpellit ad eum locum qui appellatur Anquillaria. hic locus abest a Clupeis passuum x longis navibus ad Clupeas praestolans, quas navis Uticae ex praedonum bello subductas P. Attius reficiendas huius belli causa curaverat, veritusque navium multitudinem ex alto refugerat appulsaque ad proximum litus trireme constrata et in litore relunius legionis praesidio tuebatur. reliquae Caesaris naves eius fuga se Hadrumetum receperunt. hunc secutus Marcius Rufus quaestor navibus xii, quas praesidio onerariis navibus Curio ex Sicilia eduxerat, postquam in litore relictam navem conspexit, hanc remulco abstraxit; ipse ad C. Curionem cum classe redit. Curio Marcium Uticam navibus praemittit; ipse eodem cum exercitu proficiscitur biduique iter progressus ad flumen Bagradam pervenit. ibi C. Caninium Rebi
Abbreviated transcription (Latin):
preuehit᷑. appulsisq messania naiub atꝙ inde ꝑꝑ repẽtinu
terrore pͥncipu ac senatus tũga facta ex naualib eoꝵ unam
iducit. hac adiũtta ad reliquas naues cursu massi
aduẽtu certiores facit. cosq magnoꝑe hortat᷑ ut rursu cũ
Bruti classe additis sius auxilus cõfligãt. Massiliẽses post
suꝑiꝰ incõmodu ueteres ad eũde numoꝵ ex naualib ꝓductas
naues refecerãt sum̃a industria armauerat: remigu: guber¬
nato ꝵq magna copia suppetebat piscatoriasq adicerat atꝙ cõtex¬
er̃at: ut eẽnt ab ictu teloꝵ remiges tuti. has sagittarus torm̃tisꝙ
ũo minore aĩo ac sidutia ꝗͣ añ dimitauerãt naues cõscẽdãt.
Cq̃muni ẽi fit uitio nature ut iniuiiis latitãtib atꝙp ĩcognitis

Expanded text:
pervehitur appulsisque Messanam navibus atque inde propter repentinum pervehitur appulsisque Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiladventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisnon minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi