comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cie ꝓbatis que mn oppi¬
do freq̃nt in eodem gn̾e
controu̾siamseruata sũt
causa cognita statuet. nam
dienda est mequid contra
longam ꝯsuetudinemfiat.
ad solititudinem suamreuo¬
cabit p̾ses ꝓuincie.

Expanded text:
is his, quae in oppido frequenter in eodem genere controversiarum servata sunt, causa cognita statuet. nam dienda est, et ne quid contra longam consuetudinem fiat, ad sollicitudinem suam revocabit praeses provinciae.
Abbreviated transcription (Latin):
imp̃r. Sinominis ꝑsecutõ¬
nemnide emancipatampr̃
duuis cytulo donacõnis cnͣstu¬
ut frustra pͥcendit qui debito¬
rituohĩs extitit consensum
suisse debitoris neceni cuisa¬
tis fu̾it accões co nomine tibi
mandatas fuisse.

Expanded text:
i. Si nominis persecutionem in te emancipatam pater tuus titulo donationis transtulit, frustra praetendit, qui debitori tuo heres extitit, consensum fuisse debitoris necessarium, cum satis fuerit actiones eo nomine tibi mandatas fuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
abhostib faintuum. sec
sine ullo concractutraditũ
a batrans pͥtocto legionisdicaᷤᷤ
post inmininis bonm hũit
nllicoingenutatisue reddi
eumpsee ꝓuincie nibebit.
ꝓpria redirecupientibrubera
nec maneat inctuar sumptꝰ
repeticõ exceptis his qͦsbarba¬
isuendentib emptos eẽ doce

Expanded text:
hostibus filium tuum, sed sine ullo contracto traditum a barbaris praefecto legionis dicas, postliminii ius locum habuit et ilico ingenuitati suae reddi eum praeses provinciae iubebit. propria redire cupientibus libera nec maneat victualis sumptus repetitio: exceptis his, quos barbaris vendentibus emptos esse doce
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm satis creditori ꝓ ea fece¬
ris eam adsolutõm urgeri
c̾cum ẽ. sideinssorem u̾oseu
mandatorem excepcõne
munitum ⁊ iniuria iudi¬
cis dampnatum ⁊ appella¬
cõne contra bonamfidem
minime usum nõ posse mã¬
dati agere manifestum ẽ.¬

Expanded text:
quam satis creditori pro ea feceris, eam ad solutionem urgueri certum est. Fideiussorem vero seu mandatorem exceptione munitum et iniuria iudicis damnatum et appellatione contra bonam fidem minime usum non posse mandati agere manifestum e
Abbreviated transcription (Latin):
cep̾ ⁊ tam ꝓp̃ exactam ex
mandato pecuniam qm ñ
exactam cam dolum qmͣ cł¬
pam sumptim̃ rõne bona
fide hĩta pͥstare necesse ẽ.¬

Expanded text:
scepit, et tam propter exactam ex mandato pecuniam quam non exactam, tam dolum quam culpam, sumptuum ratione bona fide habita, praestare necesse e
Abbreviated transcription (Latin):
si quis posthanc insimilemau
imarmorib oecoratam. liberã
inperpetuum man̾en alicinꝰ
ymaginis conpictarimcui¬
uret honoris cabilarumad¬
umbracõem fuscariintemus
m inaliqua ꝑte einsdembasi¬
lice cabulato quicqͣm opere
stacõnes ergastenaue consti¬
cuisanctimus. Illud quo de¬
cernimꝰ. ne in eam conunia
liceat intromitti. nł ipcias
at inhac inclita urre ur inpro¬
nucus noua opera in choare.
priusqͣm ea q̃ ceptainuen̾it a
de cessore uł ꝓdocessorib suis ue¬
tustate diruta. aut desidia dere¬
licta diligenti studio instancia¬
q complei̾nt. cum ex hoc plu¬
rimum laudis acquirat. si easel¬
pta ⁊ perfecta reddident que
uecusta sunt. ⁊ iu stauracõem
requirunt. queq ab aliis inicia
ta imperfecta resederant.

Expanded text:
si quis posthac in similem auet marmoribus decoratam liberam in perpetuum manere neque alicuius imaginis pictarum cuiuslibet honoris tabularum adumbratione fuscari iubemus, neque in aliqua parte eiusdem basilicae tabulato quicquam opere stationes ergasteriave constitui sancimus. Illud quoque decernimus, ne in eam equos liceat intromitti vel nuptias at in hac inclita urbe vel in provinciis nova opera inchoare, priusquam ea, quae coepta invenerit a decessore vel praedecessoribus suis, vetustate diruta aut desidia derelicta diligenti studio instantiaque compleverit, cum ex hoc plurimum laudis adquirat, si ea culta et perfecta reddiderit, quae vetusta sunt et instaurationem requirunt quaeque ab aliis initiata et imperfecta resederant.
Abbreviated transcription (Latin):
eo si hoc iudex ꝑspex̾it inter
S quia ueremur ne forsitã
quidam collusione aliqua a¬
butentes remitcere indeant᷑
d huiusmodi sacram̃tum.⁊
ex p̾dc̃a dissimula cõne nr̃am
santtionem deludant: san¬
cim̃ itaq omnes iudices l ex
compmisso cognoscant uigo¬
rem sinmi ex̾centes quia nõ¬
acomodo prinatorum. s pro
comimnum ucilitate pͥsendem
legem posuimus: minime ꝑa¬
ti cale sacram̃tum remitti.s
omnimodo hoc i abactore et
sacram̃tum uł principalium
ꝑsonatumuł aduocatorum
ex quacumq causa mutilari.
hoc ⁊̃ huic legi addendũ
eẽ sancimus ut si qius ꝓ alio
licemmou̾e uolu̾it: millomã¬
daco ꝓ lato. s ꝑ fideiussionem
ratam rem dominum habi¬
turum suam ꝑ sonamfirma¬
u̾it. ne uł ex hac machina¬
cõne lex cͥcuniscribi uideat᷑:
sancimus siquid taleͥ poste¬
rum enaserit siue ꝓ una per¬
sona quis litem monere uo¬
lu̾it. siũ ꝓ aliquo corpore. uł
uico uł alia uniu̾sitate fide¬

Expanded text:
eo, si hoc iudex perspexerit, inter eo, si hoc iudex perspexerit, inter Sed quia veremur, ne forsitan quidam collusione aliqua utentes remittere videantur sibi huiusmodi sacramentum et ex praedicta dissimulatione nostram sanctionem deludant, sancimus omnes iudices, licet ex compromisso cognoscant, vigorem suum exercentes, quia nocommodo privatorum, sed pro communi utilitate praesentem legem posuimus, minime pati tale sacramentum remitti, sed omnimodo hoc et ab actore et sacramentum vel principalium personarum vel advocatorum ex quacumque parte mutilari. Hoc etiam huic legi addendum esse sancimus, ut, si quis pro alio litem movere voluerit nullo mandato prolato, sed per fideiussionem ratam rem dominum habiturum suam personam firmaverit, ne vel ex hac machinatione lex circumscribi videatur, sancimus si quid tale in posterum emerserit, sive pro una persona quis litem movere voluerit sive pro aliquo corpore vel vico vel alia universitate, fide
Abbreviated transcription (Latin):
i ip̃os iure iur᷑ando affici. qd̾
ip̃icãm scientes ita ad eam
ꝑueniunt. Neq enim pupil¬
lius. neq adultus. uł alie hiuiꝰ¬
modiꝑsone. s ip̃i qui ꝓ his
tutelam uł curam uł aliam
legitimam gerunt admuinis¬
tͣcõem scĩre possunt cãm: uita
ad iudicium ꝑuenire. co qd̃
ex animi sui scĩa iurẽt. ⁊ licet
uere cause nsltura alia for¬
sitan est.cam̃ qd̾ quisq credit
⁊ existimat hoc ẽẽ iuranduu.
omnib aliis iuram̃tis q̃uel
ex pͥteritis descendunt legib.
uł a nob̾ dispoĩta sunt insua
firmitate duraturis. ¶ Sin
autẽ abfu̾it alterũtra pars.
⁊ ꝑ ꝓcuratorem causa eius¬
agatur nõ ande liñam ha¬
beat actorlitem excendam
suo ꝓcuratori uiandare. ni¬
si prius actis interuenienti¬
b inꝓuincia qͣ degit sacra¬
iñtum calumpnie subeat.
¶Similiq modo sirens ab¬
fu̾it ⁊ forsitan uł ꝑ iudicatũ
solui stipulacõem ꝓcurat᷑o¬
rem ordinau̾it. uł defensor
sentȩ actore ꝑ se uł ꝑ instituͣ¬

Expanded text:
 ipsos iureiurando adfici, quia ipsi causam scientes ita ad eam perveniunt. neque enim pupillus neque adultus vel aliae huiusmodi personae, sed ipsi, qui pro eis tutelam vel curam vel aliam legitimam gerunt administrationem, scire possunt causam et ita ad iudicium pervenire eo, quod ex animi sui sententia iurent. Et licet vera causae natura alia forsitan est, tamen quod quisque credit et existimat, hoc esse iurandum: omnibus aliis iuramentis, quae vel ex praeteritis descendunt legibus vel a nobis disposita sunt, in sua firmitate duraturis. Sin autem afuerit alterutra pars et per procuratorem causa agitur, non ante licentiam habeat actor litem exercendam suo procuratori mandare, nisi prius actis intervenientibus in provincia qua degit sacramentum calumniae subeat, similique modo si reus afuerit et forsitan vel per iudicatum solvi stipulationem procuratorem ordinaverit vel defensor sente actore per se vel per instruc
Abbreviated transcription (Latin):
te aucupacõnesillabar̃b ac¬
insidiantes cunctorum conũ¬
actib redicitus ampͦutẽ b¬
mp̃r. ⁊ulli prorsus nõ im¬
petrate accõnis in maiore ł¬
inminͣore iudicõ agenti op¬
ponatur exceptõ. si aptan
reriꝓpoĩto negõ competentẽ
eam ẽẽ constiterit. De iuire

Expanded text:
e aucupatione syllabarum insidiantes cunctorum actibus radicitus amputenp. Nulli prorsus non impetratae actionis in maiore vel minore iudicio agenti opponatur exceptio, si aptam rei et proposito negotio competentem eam esse constiterit. D. X k.
Abbreviated transcription (Latin):
causas dirimere concessimus.
nͥ sacroscĩs euͣugeliis ꝓpoĩtis.
ĩ pationo s causarum momĩ
orbe t̾rarum qui romano im¬
ꝑio suppoĩtus ẽ prius iurare ⁊
ita ꝑferre causas dispoͦsimꝰ.
neccͣm duximus ⁊ pͥsentem le¬
gem pon̾e. ꝑ qͣm saucimus ĩ
omnnib litib q̃ fu̾int post pͥ¬
sentem legem incohate. non
alit̾neq actorem neq fu̾giẽ¬
tͥei in primordio litis excere
certamina. nͥ post narracõem
⁊ Rensionẽ ant̾eqm utriusq
partis aduocati sacm̃tum le¬
gitimum pͥstent. ip̃e principa
les ꝑsone subeãt iusiurandũ.
⁊ actor quidem niret nõ calũp¬
niamandi amino lidem mo¬
nisse. s existimando bonam
cãm hr̃e. ¶ Reus autẽ nõ ałr
suis allegacõnib utatur. nͥ
prius ⁊ ip̃e iurau̾it. qd putãs
se bon̾a instancia uti ad reluc¬
candum ꝑuen̾it. ⁊ postea ntriꝰ¬
q partis uiros disertissimos ad¬
poĩtum ẽ a nob̾ iusuirandũ
liis ante iudicem poĩtis.¶ Sĩ

Expanded text:
causas dirimere concessimus nisi sacrosanctis evangeliis propositis et patronos causarum in omni orbe terrarum, qui Romano imperio suppositus est, prius iurare et ita perferre causas disposuimus: necessarium duximus et praesentem legem ponere, per quam sancimus in omnibus litibus, quae fuerint post praesentem legem inchoatae, non aliter neque actorem neque fugientem in primordio litis exercere certamina, nisi post narrationem et responsionem, antequam utriusque partis advocati sacramentum legitimum praestent, iles personae subeant iusiurandum. et actor quidem iuret non calumniandi animo litem movisse, sed existimando bonam causam habere: reus autem non aliter suis adlegationibus utatur, nisi prius et ipse iuraverit, quod putans se bona instantia uti ad reluctandum pervenerit: et postea utriusque partis viros disertissimos adpositum est a nobis, iusiurandum liis ante iudicem positis. Sin a
Abbreviated transcription (Latin):
suĩa nõ solum reo excepcõẽm
ueluti pacti gn̾ari. s etiam
actori ex nr̃o nomme in fac¬
cum actõem. quatenus pos¬
sit siña eius execucõni man¬
dari. S inhac quidem regia
ciuitate ab offõ clementissĩe
p̾fecture. uł eius ciũ fomm
pare ꝑsequitur fugientis ĩ
ꝓuinciis autem tam ꝑ mo¬
deratores qm n amiritores
ta. ¶ Sui autẽ minime qͥ¬
demi post sũam subscͥpserĩt
arbitri formam amplocti. set
silencio cam roborau̾nit. et
nõ initra decem̾ dies ꝓximos
ac̾cestatoᷤ missa fu̾it. uł uditi
uł adu̾sariis ab alderutrapar¬
te ꝓ qͣm manifestum fiat
diffinicõemnõ ẽẽ amplectã¬
dam. cunc silencõ partium
suñam roboratam ẽẽ. ⁊ fugi¬
enti excep̾cõem ⁊ agenti m̾e¬
moratam actõem compet̾e¬
cem. Alt̾a autem parte
recusante secundum pre¬
fatum modum ⁊ implere
statuta miuime cupiente
nich̾ fi p̾iudiciumneq pari
uł excepcõem reo uł actori
acdõem. exceptis uidel arbi¬
cris quicum sacͣm̃ti religioe

Expanded text:
ia, non solum reo exceptionem veluti pacti generari, sed etiam actori ex nostro numine in factum actionem, quatenus possit sententia eius exsecutioni mandari, sed in hac quidem regia civitate ab officio eminentissimae praefecturae vel eius, cuius forum pars sequitur fugientis, in provinciis autem tam per moderatores quam apparitiones pulsata. Sin autem minime quidem post sententiam subscripserint arbitri formam amplecti, sed silentio eam roboraverint et non intra decem dies proximos attestatio missa fuerit vel iudici vel adversariis ab alterutra parte, per quam manifestum fiat definitionem non esse amplectendam, tunc silentio partium sententiam roboratam esse et fugienti exceptionem et agenti memoratam actionem competere. Altera autem parte recusante secundum praefatum modum et implere statuta minime cupiente nihil fieri praeiudicium neque pari vel exceptionem reo vel actori actionem, exceptis videlicet arbitris, qui cum sacramenti religione
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. Credicor ẏpothecas sen
pignus cum ꝓscabit nocum
debitori fac̾e is bonafigerem
gerere ⁊ qͣndo l cestato dicere
deret. ⁊ siquid itaq ꝓfraũdem
ipignore uille uendice com¬
missum ꝓbare potest. ut infe¬
racur acc̃õ q̃ ea nomine compe

Expanded text:
. Creditor hypothecas sive pignus cum proscribit, notum debitori facere, si bona fide rem gerit, et quando licet testato dicere debet. Si quid itaque per fraudem in pignore villae venditae commissum probare potes, ut inferatur actio, quae eo nomine
Abbreviated transcription (Latin):
cuma creditoriim merataetiã
dicor nõ reluctante lege contͣc¬
t᷑ ea quesͥ piguorinera euant.
distraxit. reuceanuendicõẽm
Dem.S.ipriusqͣm distrabere¬
tur pignorata posso. pecuniã
cr̃editori optulisti.eoq nõ ac¬
cipierite constitncone fc̃a eam
deposmsti hodieq in eadem cã
ꝓmanet. pignoris distractõ
nõ ualet. ¶ Qd̃ siprius qͣm
offeires legem uendicõnis ex¬
ex̾cuit: qd iure subsit. reuocare
nõ deles¬
ca sunt. debitorib detractanti¬
bi solucõem bona fide debetis ⁊
sollempuit̾ uendere. Ita emm
apparebit auex pͥcõpignoris
debito satisfĩpot᷑. qd̾ siquid dee¬
uit non ꝓhibemim ĩ ⁊ ceta bona
uire conuencõns consequi:
alterius ꝓsone qͣm supposu̾erat
iugit̾cenet. cumsͥ negocium
gerat alienasse nou indetnr.
creditor comparauit. n. sigͥ ad
dix̾it: debitori affert pͥiudiciũ
s in eadem causa ꝑmanet in qͣ
fint ante huiusmodicollusio¬
nem. ¶Sane si debitore distͣ¬
hente coipurau̾it: consensu

Expanded text:
cunia creditori numerata, etiaditor non reluctante lege contractus ea quae pignori sibi nexa erant distraxit, revocari venditionem prius, quam distraheretur pignorata possessio, pecuniam creditori obtulisti, eoque non accipiente contestatione facta eam deposuisti et hodieque in eadem causa permanet, pignoris distractio non valet. Quod si prius, quam offerres, legem venditionis exercuit, quod iure subsistit revocari non debeta sunt, debitoribus detractantibus solutionem bona fide debetis et sollemniter vendere: ita enim parebit, an ex pretio pignoris debito satisfieri potest. Quod si quid deerit, non prohibemini etiam cetera bona iure conventionis consequi alterius personae, quam supposuerat, iugiter tenet, cum sibi negotium gerat, alienasse non videtur. creditor comparaverit neque si sibi addixerit, debitori adfert praeiudicium, sed in eadem causa permanet, in qua fuit ante huiusmodi collusionem Sane si debitore distrahente comparaverit, consensu
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. undum pignori
obligatum si creditor ex fruc¬
ommiiure pignus obligacõe
liberacimisit. distrahere mi¬
mine potest.
cm. Creditor qui ypothe¬
ce. seupignori rems ueram
uendident. remlitigiosam nõ
udecur uenͣdere. quia pͥcano
debitor possidet.

Expanded text:
. Fundum pignori obligatum, si creditor ex frucipso iure pignus obligatione liberatum sit, distrahere minime potest.. Creditor, qui hypothecae seu pignori rem sibi nexam vendiderit, rem litigiosam non videtur vendere, quia precario debitor possidet.
Abbreviated transcription (Latin):
inp̃r. Dominus horredusto¬
orum ꝓiculum uis maio se¬
ris. uł effracturam lacronũ.
conductori pr̃are nõ cogitur.
his cessantib si quid extͥusecꝰ
ex depoitis rebr illesis horre¬
is ꝑierit dampnum depoĩta¬
rum rerunire sarcire debet.
excruenda edificia conduxisti
ex conducto actõne consistens¬
.eo iudicõ ꝙ ẽ bone fider debitum¬
cum usuris solitis conset̃iris.
hr̃e dicis. si pensionem comino
insolidum soluisti inuicum
ce expelli nõ oportet. insi ꝓpriis
usib dominus eẽ necessanain
eam ꝓbrau̾it saut corrigere do¬
munmali̾nt aut cu male ii
relocata u̾satus es.

Expanded text:
inus . Dominus horreorum periculum vis maioris vel effracturam latronum conductori praestare non cogitur. His cessantibus si quid extrinsecus ex depositis rebus inlaesis horreis perierit, damnum depositarum rerum sarciri debet extruenda aedificia conduxisti, ex conducto actione consistenscio quod est bonae fidei debitucum usuris solitis consequeris.habere dicis, si pensionem domino insulae solvis, invitum te expelli non oportet, nisi propriis usibus dominus esse necessariam eam probaverit aut corrigere domum maluerit aut tu male in re locata versatus es.
Abbreviated transcription (Latin):
ram latronum in possõmblo¬
catis reitueillatum c̃ẽ ꝓponis
a domina carundem possom̃
qmͣ nulliꝰ cͥminis ream facere
te dicas sarciri nulla ratõne de

Expanded text:
ram latronum in possessionibus locatis rei tuae illatum esse proponis, a domina earundem possessionum, quam nullius criminis ream facere te dicis, sarciri nulla ratione de
Abbreviated transcription (Latin):
ciperet: aditus pͥses ꝓuincie
placitis eum parere uł sicau¬
sam ꝓp̃ qm sundus datus ẽ
sequi nõ ꝓspexit condicõnis
racõne dacum restituere siẽ¬
ditis si huic nõ pareatur: pre¬
scͥptis u̾bis incertam ciuilẽ
dandam actõem iuris aucto
cum frum̃ti certam modia¬
aciõem calimacho ⁊ achama¬
cote dedisse ut cͥ rep̾sentarẽt
olei designatum pondus as¬
seueres. si placitis citra stipu¬
lacõuis sollempnitatem ñ
exibeant sidem qnͣtum dedis¬
ti causa nõ secuta condicere
cis candito ut ꝙ placuerat
menstruum seu aunuum
tͥ pͥstaret. cum huiusmodi
conuentio nõ nudi pacti no¬
mine censeatur. s reb ꝓpriiᷤ
dc̃e legis sub̾a muniatur ad

Expanded text:
ciperet, aditus praeses provinciae placitis eum parere vel, si causam, propter quam fundus datus est, sequi non perspexerit, condictionis ratione datum restituere, siditis, si huic non pareatur, praescriptis verbis incertam civilem dandam actionem iuris auctorcum frumenti certam modiationem Callimacho et Acamato te dedisse, ut tibi repraesentent olei designatum pondus adseveres, si placitis citra stipulationis sollemnitatem non exhibeant fidem, quantum dedisti, causa non secuta condicere tis Candido, ut quod placuerat menstruum seu annuum tibi praestaret, cum huiusmodi conventio non nudi pacti nomine censeatur, sed rebus propriis dictae legis substantia muniatur, ad
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Sicum hermes uec¬
cigal octauarim in quinq̃ni¬
um conduc̾et sidemtuam ob¬
ligasti. postea q spacõ eius cẽ¬
poris expleto cumidem hermeᷤ
mꝰductõne ut ydoneus decine¬
retur. nõ cͥonsensisti. s cautõ¬

Expanded text:
. Si, cum Hermes vectigal octavarum in quinqum conduceret, fidem tuam obligasti posteaque spatio eius temporis expleto, cum idem Hermes in conductionem ut idoneus detinerentur, non consensisti, sed caut
Abbreviated transcription (Latin):
uteris certa forma ẽ. ut comi¬
ni horreoruiu effeccoriuhiꝰ
querelas deferentib custodes
exhibere uecẽe hãnt uec ultra
u̾sionem exigere reni deprehẽ¬
derit ad domitium ulpiamini
pͥfectum pͥcorio ⁊ parentem
ineum reos remitc̾e curabit.
S si comini horreorum nomi¬
natim etiam custodiaui rep¬
miserunt idem exibere debẽt.
Dem. certiuiris ẽ ea q̃uo
ntate dominorum coloni
infundum conductuminduxͥ¬
unt pignoris iure dominis
p̾dioriunten̾i.¶Qndo autem
ris iure cenentur.

Expanded text:
teris certa forma est, ut domini horreorum effractorum eiusmodi querellas deferentibus custodes exhibere necesse habeant nec ultra versionem exigere rem deprehenderit, ad Domitium Ulpianum praefectum praetorio et parentem meum reos remittere curabit Sed qui domini horreorum nominatim etiam custodiam repromiserunt, fidem exhibere debent.. Certi iuris est ea, quae voluntate dominorum coloni in fundum conductum induxerint, pignoris iure dominis praediorum teneri. Quando autem ris iure tenentur
Abbreviated transcription (Latin):
nip̃r. SSi dotare sili amuo¬
ieus gen̾o res cuas obligasti.
ꝑtinere ad te bũficumi se¬
natꝰ consuiti falso putas. hãc
enim cãm ab eo bñficõ eẽ re¬
mouendam prudentes uiri

Expanded text:
. Si dotare filiam volens genero res tuas obligasti, pertinere ad te beneficium senatus consulti falso putas: hanc enim causam ab eo beneficio esse removendam prudentes viri
Abbreviated transcription (Latin):
uẽre possit mulier tamẽ si
precedente obligatõne qͣm
senatus consultum de int̾¬
cessionib efficacem ẽẽ non
sinit solucõem fecerit. enis
senatꝰ consulti bñficõ muni¬
tam se ignorans locum ha

Expanded text:
vere possit mulier, tamen si praecedente obligatione, quam senatus consultum de intercessionibus efficacem esse non sinit, solutionem fecerit eius senatus consulti beneficio munitam se ignorans, locum ha
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃r. Si adu̾sarius ciuis
nõ cum manto cuos tecũ
negͥocnim gessit. reliciua
conducõnis que dicis eẽcon¬
cracta obtentu eiꝰmodi ob¬
ligacõnum nõ potes reeu¬
sare. Cum u̾o si cum eosdẽ
fuudos nõ tͥ s marito tuolo¬
caret ꝓsonam tuam ut ydo¬
neam secͣntus ẽ bñsicõ aui¬
plissimi ordiuis ꝙ ẽ fc̃m de
incercessionib feminarum
de cueri potes.

Expanded text:
. Si adversarius tuus non cum marito tuo, sed tecum negotium gessit, reliqua conductionis, quae dicis esse contracta, obtentu eiusmodi obligationum non potes recusare. enimvero si, cum eosdem fundos non tibi, sed marito tuo locaret, personam tuam ut idoneam secutus est, beneficio amplissimi ordinis, quod est factum de intercessionibus feminarum, te tuer
Abbreviated transcription (Latin):
senserint. cunc denum insa¬
cro nrri nominis consistorio
recitari. ut uinu̾sorum con¬
sensus nr̃e serenitatis aucto¬
ritate firmetur. scitote gͥ pa¬
cres cõscͥptinõ aliter in poste¬
rum logem a nr̃a clemencia
ꝓmulgandam. bene enim
cognoscimus qd̃ cuminro cõ¬
silio fu̾it ordinatum: id ad
beatitudinemimiimperii ⁊
ad nr̃am głiam redundare.
q̃ constringunt omniuuini¬
cas intelligiab omnib debẽt
ut uniu̾si ꝓscͥpto earumma¬
nfestius cognito. uł inhĩbita.
declinent. uł ꝓmissa sectent᷑.
Si quid u̾oinhisdem legib la¬
cum fortassis obscinius su̾it.
oportet id ab imꝑatoria int¬
mp̃r. Cuinde nouo iure
qd̃ inuet̾ato usimõ ad hucsta¬
bilitum ẽ dubita cõ ei̾ngat:
necessaria ẽ tam suggestio
indicantis qͣm siñe principa¬
lis auctoritas.
stitutis siñam dixit omes
oumino iudices qui sub nr̃o
imꝑiosunt: sciant hoc eẽ
legem nõ solum illicause ꝓ
qua ꝓducta est. s ĩ omnib
similib. Quid enmmaiꝰ.

Expanded text:
senserint, tunc demum in sacro nostri numinis consistorio recitari, ut universorum consensus nostrae serenitatis auctoritate firmetur. Scitote igitur, patres conscripti, non aliter in ù posterum legem a nostra clementia promulgandam, cognoscimus, quod cum vestro consilio fuerit ordinatum, id ad beatitudinem nostri imperii et ad nostram gloriam redundare. quae constringunt omnium vitas, intellegi ab omnibus debent, ut universi praescripto earum manifestius cognito vel inhibita declinent vel permissa sectentur. Si quid vero in isdem legibus latum fortassis obscurius fuerit, oportet id imperatoria int. Cum de novo iure, quod inveterato usu non adhuc stabilitum est, dubitatio emergat, necessaria est tam suggestio iudicantis quam sententiae principalis auctoritas. stitutis sententiam dixerit, omnes omnino iudices, qui sub nostro imperio sunt, sciant hoc esse legem non solum illi causae, pro qua producta est, sed omnibus similibus. Quid enim maius,
Abbreviated transcription (Latin):
constitucões q̃ ex imperiali
decreto ꝓcesserunt legis uicẽ
optin̾e aperte dilucite qr dif¬
uecerib legib inuenuimnis
dubitatum. sumꝑiał sens
legem interp̾tatus ẽ. auoꝑ¬
teat huiusmodiregiamint¬
dem uanam subtilitatem
.cam rͣisimus qm corrigendã
ẽẽ censuimus. Diffiminus
autem ominem nuꝑadoꝵ
legum int̾p̃tacõemsiũ in
p̾cib sũ in iudiciis. siue
alio qͦcumiq modo factam.
ratam ⁊indubitatam hr̃i.
sieuimin pͥsentileges con¬
de soli mꝑatori concessum
est. ⁊ leges interp̾tari: solũ¬
mͦ dignum imꝑio ẽẽ oporte¬
at. Eurautemex suggestio¬
uib ꝓcerum si dubitacõ in
litib oriatur. ⁊ si se nõ cẽ ỹdo¬
ncos ur sufficientes ad decisi¬
onemilitis illius estiment
ad nos ad decurretur: ⁊ qͣre¬
onmnes ambiguitates iudi¬
cum qͣs ex legib oriri eueĩt
aures accipiunt nr̃e. si nõ
a nob̾ inteipͥtacõ mera pro
corem ẽe cõcessumi. ¶ syplo¬
sis itaq his ridiculosis ambi¬

Expanded text:
constitutiones, quae ex imperiali decreto processerunt, legis vicem obtinere aperte dilucideque defveteribus legibus invenimus dubitatum, si imperialis sensus legem interpretatus est, an oporteat huiusmodi regiam intidem vanam scrupulositatem tam risimus quam corrigendam esse censuimus. Definimus autem omnem imperatoris legum interpretationem sive in precibus sive in iudiciis sive alio quocumque modo factam ratam et indubitatam haberi. si enim in praesenti leges condere soli imperatori concessum est, et leges interpretari solum dignum imperio esse oportet. Cur autem ex suggestionibus procerum, si dubitatio in litibus oriatur et sese non esse idoneos vel sufficientes ad decisionem litis illi existiment, ad nos decurritur et quare ambiguitates iudicum, quas ex legibus oriri evenit, aures accipiunt nostrae, si non a nobis interpretatio mera proctorem esse concessum est? Explosis itaque huiusmodi ridiculosis ambi
Abbreviated transcription (Latin):
imperaunis. ut legis latori
qd̾ fierinõ uult cantum pro¬
hibuisse sufficiat. Cet̾aq qͣr
expͥssa exiogis liceat uolunta
colligere. hoc est ut ea quelege
inucilia. s in ꝓfectis etiam ha¬
beantur. l legis lator fĩ ꝓhibu¬
erit cantum nec sp̃ałr dix̾it in¬
utile ẽẽ debere qd fc̃m est. S ⁊̃
siquid fu̾t subsecutum ex co
uł obid qd̃ iuderdicente lege
a fc̃mest. Ilud qͦ cassum atq
inutile ẽẽ pͥcipiuus. secii¬
dum p̾dc̃amitaq regulam
qͣubiq nõ seruari fcm̃ loge ꝓ¬
hibende censuimus certum
est nec stipulacõnem eiusmͥ
denerenec mandatum ulliꝰ
eẽ mom̃ti. nec sacłntum ad¬
mitci.

Expanded text:
imperamus, ut legis latori, quod fieri non vult, tantum prohibuisse sufficiat, cetera quasi expressa ex legis liceat voluntate colligere: hoc est ut ea quae leginutilia, sed pro infectis etiam habeantur, licet legis lator fieri prohibuerit tantum nec specialiter dixerit inutile esse debere quod factum est. sed et si quid fuerit subsecutum ex eo vel ob id, quod interdicente lege factum est, illud quoque cassum atque inutile esse praecipimus. Secundum praedictam itaque regulam, quam ubique servari factum lege prohibente censuimus, certum est nec stipulationem eiusmodi tenere nec mandatum ullius esse momenti nec sacramentum admitti.
Abbreviated transcription (Latin):
spontaneusmotus ingessent.
calogis occõnẽ postulau̾it. Nã
satis est edicti eas imcupacõ¬
ne censeriuł ꝑ omnes populoᷤ
iudicum ꝓgraminate diuul¬
gari. uł expressius contiũi. ꝙ
principes censuerunt ca q̃i
certis negociis statuta sunte
similium qͦ causarimi fat᷑a

Expanded text:
spontaneus motus ingesserit ta legis occasionem postulaverit. nam satis est edicti eas nuncupatione censeri vel per omnes populos iudicum programmate divulgari vel expressius contineri, quod principes censuerunt ea, quae in certis negotiis statuta sunt similium quoque causarum fata
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. Dignauox maiesta¬
te regnantis legib alligatum
se principemͣ ꝓsitͥradeo de auc¬
coritate niris nr̃a pendet auc¬
coritas. ⁊ reu̾a maius imꝑio
est sũmitt̾e legib pricipatũ
⁊ oraculo pͥsentis edc̃i qd̾ nobͥ
licere nõ patimur iudicamꝰ.
dem. ondubiumest in
legem cominitt̾e enm qui u̾ba
logis uititur amplexus contra
logis nititur uoluntatem. Nec
penas iisercas legib euitabit.
excusat. Nullum enimpactũ.
nillam cõuentõem. mulũ
contractum inter eos uideri
uolimnis subsecutum. qui
contrahunt lege contrah̾e pro
hirente. oꝵ ad omnes etiam
legum intep̾tacõnos tamuet¬
es qͣm nouellas crahi gu̾alit

Expanded text:
. Digna vox maiestate regnantis legibus alligatum se principem profiteri: adeo de auctoritate iuris nostra pendet auctoritas. et re vera maius imperio est submittere legibus principatum. et oraculo praesentis edicti quod nobis li. Non dubium est in legem committere eum, qui verba legis amplexus contra legis nititur voluntatem: nec poenas insertas legibus evitabit, excusat. nullum enim pactum, nullam conventionem, nullum contractum inter eos videri volumus subsecutum, qui chibente. Quod ad omnes etiam legum interpretationes tam veteres quam novellas trahi generalit
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Eideiussor seumanda¬
cor si inusuras quor obligatus
⁊ iustam cãm recusandisolu̾e
cas nõh̃t. iit autemis qui cũ
altͥofide nissit nõ solus conne¬
natur s diuidatur actõint
cos qui soluendosunt ante cõ¬
dempnacõem ex ordinepostu
sorib in solidum debitosatͥ¬
faciat accõ ei adu̾sus eum qͥ
una fide iussit nõ competit.
potustisane cum fisco solu̾eᷤ
desiderare. ut ius pignoris qd̾
⁊ sihec ita fc̃m ⁊̃ cessis accõm¬

Expanded text:
. Fideiussor seu mandator si in usuras quoque obligatus est, iustam causam recusandi solvere eas non habet. Ut autem is, qui cum altero fideiussit, non solus conveniatur, sed dividatur actio inter eos qui solvendo sunt, ante condemnationem ex ordine postulsoribus in solidum debito satisfaciat, actio ei adversus eum qui una fideiussit non competit. Potuisti sane, cum fisco solveres, desiderare, ut ius pignoris quod et si hoc ita factum est, cessis ac
Abbreviated transcription (Latin):
dems iin cebitam pocuni¬
am qͣi excã fide iussoris obstric¬
cus incancõnẽ per eirorem de¬
duxisti tam dolimali excepcõe
uci. qm condic̾e ut obligacõ
tͥacceptoferatur potes. nõ ÷ aͥ
dubium fide iussorem reiꝓut¬
cendi bonis ad fiscum deuolutis
sudem fiscus obdebitumfu̾it res¬
adu̾sus omnos si deuissoreslis
condestaret᷑. imuni corum en¬
ge creditori. simodocetͥosminꝰ
ydoncos existimaret. at minc
post litis contestacõem peticio¬
nemdiuisam reintegrare iu¬
ris racõnõ ꝓmittit.¬
Dem Emissis quoq pigno¬
nb fide iussorem a creditorib
utiłr comieniri. nisimid qd̃
ex his reficinõ potu̾it acceptꝰ
sit exploratiimis :¬
mp̃r. Siut ꝓpouis fundum
obdebitum obligatum non
iusto pͥcio uendidisti residuã
qͣntitatem qͣmex pͥcioeius ser¬
uare potuiss refundi cͥ a fide¬
nissore noniure repostis.
suscepisti. uł si de iussoriosine
mandatorio uł quocumq ali¬
enom ꝯmine ꝓdebitore inter¬
cessisti nõ posse moi̾n creditore

Expanded text:
Si indebitam pecuniam quasi ex causa fideiussionis obstrictus in cautionem per errorem deduxisti, tam doli mali exceptione uti quam condicere, ut obligatio tibi accepto feratur, potes. Non est autem dubium fideiussorem, rei promittendi bonis ad fiscum devolutis si idem fiscus ob debitum resadversus omnes fideiussores lis contestaretur, unum eorum eligere creditori, si modo ceteros minus idoneos existimaret. At nunc post litis contestationem petitionem divisam redintegrari iuris ratio non patit Omissis quoque pignoribus fideiussorem a creditoribus utiliter conveniri, nisi in id quod ex his refici non potuerit acceptus sit, explorati iuris . Si, ut proponis, fundum ob debitum obligatum non iusto pretio vendidisti, residuam quantitatem, quam ex pretio eiusdem servare potuisses, refundi tibi a fideiussore non iure poscis. suscepisti vel fideiussorio sive mandatorio vel quocumque alieno nomine pro debitore intercessisti, non posse urgueri creditorem,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ q̃ sinomine si deiissoris nł ad¬
u̾sus debidorem sen heredes eiꝰ
compecit pͥscs ꝓuincie q̃ debͥi
comꝑent reddimbebit pigno¬
ra ⁊ enim q̃ reostipulandinexa
fu̾nt. ita demum ad uos cͣnse¬
unt. si fc̃a nominis redemp¬
cõne solncõcelebrata ÷ nobis¬
qr mandate sunt actõnes. qd̾

Expanded text:
e fideiussoris vel adversus debitorem seu heredes eius competit, praeses provinciae quae deberi compererit reddi iubebit Pignora etenim, quae reo stipulandi nexa fuerunt, ita demum ad vos transeunt, si facta nominis redemptione solutio celebrata est vobisque mandatae sunt actiones. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
tin̾e censunmus. qͣiex nob̾ꝓ
muuilgatas quid amplius aũ
minus inquibrdam ẽẽ intel¬
ligatur. cumima dignitas.
uua potestas omnib est indł¬
ca.hoc autem ⁊ qd̾ ab inicõ
nobͥuisum ẽ cum hocopꝰ fi̾ d̾o
annuente mandabamus: tẽ¬
pestiimm nob uidetur. ⁊ inpͥ
senti sancire. ut nemo neq
eorum qui pͥsentiᷤuris ꝑiciã
hñt. nec postea fu̾int audeant
cominentarios hudem legib

Expanded text:
tinere censuimus quasi ex nobis tinere censuimus quasi ex nobis promulgatas, quid amplius aut minus in quibusdam esse intellegatur, cum una dignitas, una potestas omnibus est indulta? Hoc autem quod et ab initio nobis visum est, cum hoc opus fieri deo adnuente mandabamus, tempestivum nobis videtur et in senti sancire, ut nemo neque eorum, qui in praesenti iuris peritiam habent, nec qui postea fuerint audeat commentarios isdem legibus
Abbreviated transcription (Latin):
ne qd hic poĩtum est. hoc uni¬
cum ⁊ solum obseruare cense¬
muis. Nec in iudicõ nec in alio
cercamiue ubi leges necessa¬
rie sunt ex aliis libris nsi ab
isceni institucõnib nr̃isq di¬
gestis constitucõnib a nobis
compoĩtis uł ꝓmuͣltis aliquid
uł recitareuł ostendere cone¬
tur. insi cem̾ator uelit falsita¬
tis cͥmini subiectus. unacum
indice qui eis audienciam aco¬
modauit penis guissimis labo¬
rare. ¶Ne autemincogni¬
tum nobis siat ex quibrnete¬
rum libris hec cõsummacõ
ordinata sit: iussimus ⁊ hoc ĩ
primordiis digestorum nr̃oꝵ
inscͥbi. ut manifestissimum
sit. ⁊ ex quib legis latorib qͥ¬
hoc iusticie ꝓomane cemplũ
edisicatum. legis latores aut̃
uł cominẽtatores cos elegimꝰ.
qui digni tanto opere fuerãt.
⁊ qͦs anteriores piissim pͥn¬
cipes admitt̾e non sunt indig¬
nati. omnib umo dignitatit᷑
apice impertico. nec sibi cui¬
dicante. Cumenim constitu¬

Expanded text:
ne quod hic positum est hoc unine quod hic positum est hoc unicum et solum observari censemus. nec in iudicio nec in alio certamine, ubi leges necessariae sunt, ex aliis libris, nisi ab isdem institutionibus nostrisque digestis et constitutionibus a nobis compositis vel promulgatis aliquid vel recitare vel ostendere conetur, nisi temerator tis crimini subiectus una cum iudice, qui ei audientiam accommodabit, poenis gravissimis laborare. Ne autem incognitum vobis fiat, ex quibus veterum libris haec consummatio ordinata est, iussimus et hoc in primordiis digestorum nostrorum inscribi, ut manifestissimum sit, ex quibus legis latoribus quhoc iustitiae Romanae templum aedificatum est. 20a Legis latores autem vel commentatores eos elegimus, qui digni tanto opere fuerant et quos et anteriores piissimi principes admittere non sunt indignati, omnibus uno dignitatis apice impertito nec sibi quodicante. Cum enim constitu
Abbreviated transcription (Latin):
pͥrmm a nob̾ dc̃mẽ. s ab ã¬
ciqͣ descendit ꝓsapia cum ⁊
ip̃e uiliamis legum ⁊ edc̃iper¬
petinsubtilissimus conditor
suis libris hoc reculit ut si qͥd
imꝑfectum inueniatur ab
imperiali sanctione hoc reple¬
atur. ⁊ nõ ip̃e solus. s ⁊ diuus
adriauus incompoĩcõem edic¬
ti ͤ senatusu consultum qd̃ cã
secutũs est hoc aꝑtissume dif¬
diffinuit ut siquid iuedc̃õ po¬
situm nõ inueniatur: hoc ad
eĩ regulas eiusq coniecturas ⁊
imuitacõnes possit noua instru¬
ere auctoritas. ¶hec gͥomĩa
scientes patres cõscripti. ⁊ õs
orbis c̾rarinu homines. gr̃as qͥ¬
dem amplissimas agite sũme
diuiuitati. q̃ nr̃is cemporib
cam salubimum opus serua¬
uit. Quo enim antiquitas dig¬
ua diuino nõ est uisa iudicõ:
hoc ñris cemporib ĩdultum
est. ¶has itaq leges adorate
ribi quiescentib. nemoq ues¬
crum audeat. uł comꝑarare
eas priorib uł siquid dissonãs
inutroq est req̃rere. quia om¬

Expanded text:
m a nobis dictum est, sed ab antiqua descendit prosapia: cum et ipse Iulianus legum et edicti perpetui subtilissimus conditor in suis libris hoc rettulit, ut, si quid imperfectum inveniatur, ab imperiali sanctione hoc repleatur. Et non ipse solus, sed et divus Hadrianus in compositione edicti et senatus consulto, quod easecutum est, hoc apertissime definivit, ut, si quid in edicto positum non inveniatur, hoc ad eius regulas eiusque coniecturas et imitationes possit nova instruere auctoritas. Haec igitur omnia scientes, patres conscripti et omnes orbis terrarum homines, gratias quidem amplissimas agite summae divinitati, quae vestris temporibus tam saluberrimum opus servavit: quo enim antiquitas digna divino non est visa iudicio, hoc vestris temporibus indultum est. hasce itaque leges et adorate ribus quiescentibus: nemoque vestrum audeat vel comparare eas prioribus vel, si quid dissonans in utroque est, requirere, quia om
Abbreviated transcription (Latin):
contimiatõe hunismodilapiꝰ.
oriatur aliquidint ali. ¶ spino¬
sum. s si q̃ legos in net̾ib libris
põite iam ꝑ dissuccutudinem a¬
bierunt: nullo mrodo nob̾ eas¬
demponere ꝑmictimus. cum
hec tantũmodo optin̾e uolu¬
mus. uł q̃ iudicõrum freq̃ntis¬
simus ordo exercuit. ullonga
consuetudo huius aline urbis
comꝓbauit secundum aliui
iuliani scͥpturam q̃ indicauit
aebere omnos ciuitates xͦ oͣme¬

Expanded text:
continuatione huiusmodi lapsus continuatione huiusmodi lapsus oriatur aliquid in tali prato spinosum. Sed et si quae leges in veteribus libris positae iam in desuetudinem abierunt, nullo modo vobis easdem ponere permittimus, cum haec tantummodo obtinere volumus, quae vel iudiciorum frequentissimus ordo exercuit vel longa consuetudo huius almae urbis comprobavit, secundum Salvii Iuliani scripturam, quae indicat debere omnes civitates co
Abbreviated transcription (Latin):
paracõne uet̾is uolumũs qͣi
incõsam scͥpturam arguere
audeat. C inuenim lege auti¬
ta sunt pot̾atem: nosu̾o sauc¬
cionem omine nõ diuisumꝰ
inalias ⁊ alias condicorum
lumus. qͣͤnd possit antiqui¬
tas nr̃is legib abrogare: Et
uicantum uolumus eadem
omnia cum repoĩta sinit ob¬
tiu̾e: ut si alit̾ fuerant ap̾ue
cͥes conscͥpta incontrarium
autẽ incomposioõem inueni¬
antur: nullum cͥmen scͥpte
imputetur. s nr̃e electõm hoc
ascribatur. Nulla itaq in oui¬
nib p̾dicticodicis niẽbris an¬
tinonua. sic eniui a uetusta¬
te greco uocabulo numcupa¬
tur aliq̃m sibi uendicet loc̃.
s sit una concordia. uia con¬
seq̃ncia adu̾sario nemine cõ¬
stituto. s ⁊ similitudiueni se¬
cundum qd̾ ocĩn est abhuius¬
modi consũmacõne uolumꝰ
exulare. ⁊ ea q̃ sacratissimis
constitucõnib qͣs in codicem
nr̃m redegiinis canta sunt.
contig̾it. ⁊ hoc tam̃ ꝑraro ne ex

Expanded text:
paratione veteris voluminis quasi paratione veteris voluminis quasi vitiosam scripturam arguere audeat. Cum enim lege antita sunt potestatem, nos vero sanctionem omnem non dividimus in alias et alias conditorum lumus, quid possit antiquitas nostris legibus abrogare? et in tantum volumus eadem omnia, cum reposita sunt, obtinere, ut si aliter fuerant apud veteres conscripta, in contrarium autem in compositione inveniantur, nullum crimen scripturae imputetur, sed nostrae electioni hoc adscribatur. Nulla itaque in omnibus praedicti codicis membris antinomia sic enim a vetustate graeco vocabulo nuncupatur aliquem sibi vindicet locum, sed sit una concordia, una consequentia, adversario nemine constituto. Sed et similitudinem  secundum quod dictum est ab huiusmodi consummatione volumus exulare: et ea, quae sacratissimis constitutionibus quas in codicem nostrum redegimus cauta sunt, contigerit : et hoc tamen perraro, ne ex
Abbreviated transcription (Latin):
s siquid ex his ad replecio¬
nem sũmmingemi papini
ani laborum ⁊ interpͥcacõ¬
num nocessarium ẽẽ ꝑspex̾¬
itis. ⁊ hoc pon̾e legis uceni
optiuens nõ moremini. ut
omnes qui relati fu̾int ĩ hoc
codie prudentissimiuiri ha¬
beant auctoritatem tanqͣm
si ⁊ corum studia ex principa¬
lib constitucõnib ꝓfecta ⁊
ciłr fcm emendat. landabili¬
or ẽ co qui pͥmus inuenit. S
⁊ hoc studiosum uob̾ ẽẽ uolu¬
mus ut siquid inuet̾ib nõ
bene poĩtum libris imuenia¬
cis uł aliquid suꝑfluum uł
minus ꝑfectum suꝑuacua
longitudine semota. ⁊ qd ĩ¬
ꝑfectum est. repleatis. ⁊ om¬
ne opus moderatum. ⁊ qm
pulcherimum ostendatis.
hoc etiam nicħomimis obsꝰ¬
uando. ut si aliquid inuet̾ib
suis libris posuerunt nõ rec¬
te scͥptum inueniatis. ⁊ hoc
reformetis. ⁊ ordinimod̾ato
tradatis. ut hoc uideatur ẽẽ
scͥptum qd̃ a uob̾ electum ⁊
ibi poĩtum fu̾it. ⁊ nemo ex cõ¬

Expanded text:
sed, si quid ex his ad repletiosed, si quid ex his ad repletionem summi ingeani laborum, vel interpretationem necessarium esse perspexeritis, et hoc ponere, legis vicem obtinens, non moremini: ut omnes, qui relati fuerint in hunc Codicem prudentissimi viri, habeant auctoritatem, tanquam si eorum studia ex principalibus constitutionibus profecta, et tiliter factum emendat, laudabilior est eo qui primus invenit.--§ 7. Sed et hoc studiosum vobis esse volumus, ut si quid in veteribus non bene positum libris inveniatis, vel aliquid superfluum, vel minus perfectum supervacua longitudine semota, et quod imperfectum est repleatis, et omne opus moderatum, et quam pulcherrimum ostendatis. Hoc etiam nihilominus observando, ut si aliquid in veteribsuis libris posuerunt, non recte scriptum inveniatis, et hoc reformetis, et ordini moderato tradatis, ut hoc videatur esse scriptum, quod a vobis electum, et ibi positum fuerit, et nemo ex com
Abbreviated transcription (Latin):
mina eorum nr̃a inquietare
mo opere extͣuere. ⁊ qͣiꝓpri
digerere tam secundum no¬
stri constitucõnẽ codicis qͣm
edẽi perpetui imitacõem pro¬
ut hoc comodius ẽẽ patuit.
ut nicħ extra memoratam
cõsuminacõem possit ẽẽ d̾e
tumius antiquum ꝑmille¬
sumum ⁊ quadringentessim̃
fere annum confusum. a no¬
bis purgatum. qͣi quodam
muro uallatum. nich extra
se hãt omnib auctorib iuris
equa diguitate pollentib ⁊
nemini quadam pͥrogatina
sernanda. quia nõ omnes ĩ
omnia. s certiꝑc̾epta uel
meliores uł deteriores inue¬
niuntur. S neq exinuititu¬
dine auctorũset qd̃ melius ⁊
equius est iudicatote. cum
possit unius forsitan ⁊ det̾io¬
ris sũia.⁊ multos ⁊ maiores
inaliqua parte suꝑare. Et
ideo ea q̃ autea in sibris elun¬
lii papiniani ex ulpiano ⁊
paulo nec nõ marciauo as¬
cͥpta sunt: q̃ autea nullam
uim optinebant. partimpp̃
honorem splendidissimi pa¬
pimam non statim respu̾e.

Expanded text:
volumina nostram inquietare volumina nostram inquietare mo opere extruere et quasi prdigerere, tam secundum nostri constitutionum codicis quam edicti perpetui imitationem, prout hoc vobis commodius esse patuerit, ut nihil extra memoratam consummationem possit esse deretum ius antiquum, per millesimum et quadringentesimum paene annum confusum et a nobis purgatum, quasi quodam muro vallatum nihil extra se habeat: omnibus auctoribus iuris aequa dignitate pollentibus et nemini quadam praerogativa servanda, quia non omnes in omnia, sed certi per certa vel meliores vel deteriores inveniuntur. Sed neque ex multitudine auctorum quod melius et aequius est iudicatote, cum possit unius forsitan et deterioris sententia et multos et maiores in aliqua parte superare. et ideo ea, quae antea in notis Aemilii Papiniani ex Vlpiano et Paulo nec non Marciano adscripta sunt, quae antea nullam uim optinebant propter honorem splendidissimi Papiniani, non statim respuere,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ curamim̃s reposuinuis aĩs
uirtutis magnitudine postest.
⁊ ad tue scinecritatis optimũ
resperimus minist̾ͥiurt᷑ q pͥ
mitui docum̃tis ex nr̃icodicis
ordinacõne acceptis ⁊ iussimꝰ
autecessorib qͣm ex uiris diser¬
tissimisdogatis for amplissĩe
sedis ad sociandum laborem
eligere. ¶hisitaq collectiset
ductis nob̾q cuocestimonio
placitiscocam remfaciendã
gilantissimi amini gub̾nacõe.
res omnis celebretur. Iubemꝰ
gͥ uob̾antiquorum prudenti¬
um quib anctoritatem con¬
scͥbendarimintͥpͥtandarum¬
q legum sacratissum princi¬
pespͥbuerunt libros ad ius ro¬
manumꝑtinentes ⁊ legͥe ⁊
elimare ut ex his omnibrma¬
t̾ia colligatur. nulla secimit̃
qd̃ possibile ẽ. neq similitu¬
dine noq discordia derelicta.
si ex his hoc colligi qd̃ unum
⁊ aliilibros ad iusꝑtinentes
scͥpserunt. quorum scͥpture
a null̾ auctorib recepte nec
usitate sunt neq nos uolu

Expanded text:
que curam nostris reposuimus animis que curam nostris reposuimus animis virtutis magnitudine potest. Et ad tuae sinceritatis optimum respeximus ministerium tibique ni tui documentis ex nostri codicis ordinatione acceptis, et iussimus antecessoribus quam ex viris disertissimis togatis fori amplissimae sedis ad sociandum laborem eligere. his itaque collectis et oductis nobisque tuo testimonio placitis totam rem faciendam gilantissimi animi gubernatione res omnis celebretur. Iubemus igitur vobis antiquorum prudentium, quibus auctoritatem conscribendarum interpretandarumque legum sacratissimi principes praebuerunt, libros ad ius Romanum pertinentes et legere et elimare, ut ex his omnis materia colligatur, nulla secundum quod possibile est neque similitudine neque discordia derelicta, sed ex his hoc colligi quod unum autem et alii libros ad ius pertinentes scripserunt, quorum scripturae a nullis auctoribus receptae nec usitatae sunt, neque nos eorum
Abbreviated transcription (Latin):
nit. et omnenumquitatem.
expellit. reꝑimus autemom¬
nem logum tramitem qui ab
ur be condita romuleis descen¬
dit cemporibcam eẽ cõsusum.
ut in infinitum excendatur. ⁊
nullius humane nature capa¬
citade concludatur primum
nob̾ fint studium a sacratissi¬
simis retro principib iniciũ
sum̾e ⁊ eorum constitucões em̃¬
dare. ⁊ uie dilucide cradere. qͣ¬
tinus inunum codicencongͤ¬
gate ⁊ omin suꝑuacua simili¬
cudine ⁊ iniquissima discordi¬
a absolute uniu̾sis hominib
ꝓmptum sue scincertatis pͥ¬
bcant pͥsidium. hoc qͦ opere
consummato ⁊ inino uolu¬
miue nostro nomine pͥfulgẽ¬
te coadunato: cumex paucis
⁊ tenuiorib releuati ad sum¬
mam ⁊ plenissimamiuris em̃¬
iou mem romanaisanctõm
et colligere ⁊ em̃dare. ⁊ tot aut¬
corum disꝑsa uolumina ⁊ ĩ
coͣdici inclita ostendere. qd̃ ne¬
difficillima immo magis in¬
possibił uidebatur. s manib
ad celumi eroctis. ⁊ et̾no auxi¬
lio inuocato: caminuocato¬

Expanded text:
nit, et omnem iniquitatem expellit, reperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe Roma condita et Romuleis descendit temporibus ita esse confusum, ut in infinitum extendatur, et nullius humanae naturae capacitate concludatur, primum nobis fuit studium a sacratissimis retro principibus initium sumere, et eorum constitutiones emendare, et viae dilucidae tradere, quatenus in unum Codicem congregatae et omni supervacua similitudine, et iniquissima discordia absolutae, universis hominibus promptum suae sinceritatis praebeant praesidium.--§ 2. Hocque opere consummato, in uno volumine, nostro nomine praefulgente, coadunato, cum ex paucis et tenuioribus relevati ad summam et plenissimam juris emeet omnem Romanam sanctionem et colligere et emendare et tot auctorum dispersa volumina uno codice indita ostendere, quod ne nobis difficillima, immo magis impossibilis videbatur. Sed manibus ad caelum erectis et aeterno auxilio invocato eam quo
Abbreviated transcription (Latin):
cextum conscribietiam sim
merus librorum significat᷑.
aut aliud quicqͣm uoc ħ et
enimꝑ specialia signamim̾¬
orummanifestaris ꝑ litte¬
rarum exeq̃nciam ex plana
dencia una cum aliis faci¬
dissimis uiris studeat. ⁊ tam
subtili qmcelerrimo finit᷑¬
offeratur iumaximamet
etͥnam rennemoriam deiꝙ.
onmpotentis ꝓuidenciam¬
⁊ arguñitum nrĩq imperii
mp̃r. Danta cͥca nos diuine
humanitatis est ꝓuitencia. ł¬
ut semꝑ etͥnis liberalitatib
nos sustentare dignetur. post
bella enimparthica et̾na pace
sopita. pꝰq Wandali cã gentẽ
ereptamr ⁊ cartaginemimmo
magis omnem libiam roina¬
no impio it̾musociatauret
leges antiqͥs ianisenio pre¬
ꝯrauatas. ꝑ nr̃am uigilan¬
ciam p̾buit innouam pł¬
eritudineur⁊ moderatum

Expanded text:
textum conscribi: etiam si textum conscribi: etiam si numerus librorum significatur aut aliud quicquam: nec haec etenim per specialia sigla numerorum manifestari, sed per litterarum consequentiam explanarprudentia una cum aliis facundissimis viris studeat et tam subtili quam celerrimo fini traofferatur in maximam et aeternam rei memoriam deique omnipotentis providentiae argumentum nostrique imperiinus . Tanta circa nos divinae humanitatis est providentia, ut semper aeternis liberalitatibus nos sustentare dignetur. Post bella enim Parthica aeterna pace sopita postque Vandalicam gentem ereptam et Carthaginem, immo magis omnem Libyam Romano imperio iterum sociatam et leges antiquas iam senio praegravatas per nostram vigilantiam praebuit in novam pulchritudinem et moderatum