comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuere crudelissima ac suꝑbissima gens sua omĩa suiq arbitrii fatit cũ
quib bellum cum quib pace habeamus se modum ponere equũ censet.
circanscͥbit includitq nos tͥminis mõtium fluminũq quos ne excedamꝰ
neq eis quis statuit tͥminis obẜuat. Ne transieris hiberũ/ ne quid rei
tib sit cam sagunctims ad hibeꝵ ẽ saguntu nusꝙͣ te uestigio meueã
etiam hispania et si inde cessero ĩ africam transcendet. Trasscendisse
misere. Nichil usꝙ nob̾ relictum est nisi qd̾ armis uindicaremus. Illis
ꝑtuta ac patata itinera. fugientes accipient. Uob̾ necc̃e est fortib uiris e̾e
et omib int̾ uictoria mortem ue certa desperatione abruptis aut uiucẽ
aut si fortana dubitabit ĩ p̃lio potius ꝙ̃ ĩ fuga morte oppetẽ. Si hoc
bene fixum oĩb destin atumq ĩ auimo ẽ iteꝵ dicam uicistis. Nlullum

Expanded text:
fecturi fuerunt. crudelissima ac superbissima gens sua omnia suique arbitrii facit. cum fecturi fuerunt. crudelissima ac superbissima gens sua omnia suique arbitrii facit. cum quibus bellum, cum quibus pacem habeamus, se modum imponere aequum censet. circumscribit includitque nos terminis montium fluminumque quos non excedamus; neque eos quos statuit terminos observat. ' Ne transieris Hiberum! ne quid rei tibi sit cum Saguntinis!' at liberum est Saguntum. 'Nusquam te vestigio moveris!' etiam Hispanias et, si inde cessero, in Africam transcendes. <transcendes> miserunt. nihil usquam nobis relictum est nisi quod armis uindicarimus. illis  ager per tuta ac pacata itinera fugientes accipient: uobis necesse est fortibus uiris esse et, omnibus inter uictoriam mortemue certa desperatione abruptis, aut uincere aut, si fortuna dubitabit, in proelio potius quam in fuga mortem oppetere. si hoc bene fixum omnibus destinatum in animo est, iterum dicam, uicistis; nullum
Abbreviated transcription (Latin):
facinus. cuius non ide ego uirtutis spectator ac testis notata tꝑ̃ib locisi
referre sua possim decora. tum laudastis me milites / donastis alumnu
prus oiũm uestrũ ꝙͣ imꝑator procedam acie aduersus ignotos int̾ se
ignorantesq quotumq circumtuli aulos plena omĩa uidi aioꝵ ac roboris.
ueteranu peditem generosissimaꝵ gentium equites frenatos ⁊ ĩfrenat&s
ocios fidelissimos fortissimosq uos cartaginenses tum ob patriam tu
ob iram iustissimam pugnaturas. Inferimus bellum infestisq signis descen¬
dimus in italiam tanto audacius fortiusq pugnaturi quanto maior spes¬
in aior animus inferentis uimi ꝙͣ arcentis : Accendit p̃terea aĩos ⁊ stimulat
dolor. in uiria indigntas ad suppliciu depoposcere me duce primũ deinde
os oñs qui saguntu oppugnassetis deditos ultimis cruciatib at

Expanded text:
facinus, cui non idem ego uirtutis spectator ac testis notata temporibus locisque facinus, cui non idem ego uirtutis spectator ac testis notata temporibus locisque referre sua possim decora. cum laudatis a me miliens donatisque, alumnus prius omnium uestrum quam imperator, procedam in aciem aduersus ignotos inter se ignorantesque. quocumque circumtuli oculos, plena omnia uideo animorum ac roboris, ueteranum peditem, generosissimarum gentium equites frenatos infrenatosque, socios fidelissimos fortissimosque, uos, Carthaginienses, cum ob patriam, tum ob iram iustissimam pugnaturos. inferimus bellum infestisque signis descendimus in Italiam, tanto audacius fortiusque pugnaturi quam hostis, quanto maior spes, maior est animus inferentis uim quam arcentis. accendit praeterea et stimulat dolor iniuria indignitas. ad supplicium depoposcerunt me ducem primum, deinde vos omnes qui Saguntum oppugnassetis; deditos ultimis cruciatibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
sepe ⁊ contemptꝰ hostis cruentu certamen edidit et incliti ppłi regesq
ꝑleui iomento iucti sunt uno dempto hoc uno fulgore noĩs ppłi romani
Quid ẽ ꝙ illi uob̾. ꝯperandi sint. ut xx annoꝵ militia ur̃a cũ illa
uirtute cum illa fortuna taceam ab herculis colunnis ab citeano t̾miuusq
iltunis terraꝵ ꝑ tot ferccissimos̾ hispanie et gallie populos uincen
ꝑuenistis. Pugnabitis cum excitu tirone hac ip̃a estate ceso uicto circũsesso
agallis: ignoto adhuc duci suo ignorantiq ducem. An me ĩ p̃torio pris
alpium. cum semestri ha conferam duce desertore excitus sui. cui
siquis demptis signis penos romanosꝙ hodie ostendat ignoratuꝵ e̾tum
habeo utrius ex̾cctus sit consul. Non ego illud parui exstimo milites
ꝙ nemo ur̃u est cuius nõ ante aulos ip̃e sepe militare aliqd̾ ediderm

Expanded text:
saepe et contemptus hostis cruentum certamen edidit et incliti populi regesque saepe et contemptus hostis cruentum certamen edidit et incliti populi regesque perleui momento uicti sunt. nam dempto hoc uno fulgore nominis Romani, quid est cur illi uobis comparandi sint? ut uiginti annorum militiam uestram cum illa uirtute, cum illa fortuna taceam, ab Herculis columnis, ab Oceano terminisque ultimis terrarum per tot ferocissimos Hispaniae et Galliae populos uincentes huc peruenistis; pugnabitis cum exercitu tirone, hac ipsa aestate caeso, uicto, circumsesso a Gallis, ignoto adhuc duci suo ignorantique ducem. an me in praetorio patAlpium, cum semenstri hoc conferam duce, desertore exercitus sui? cui si quis demptis signis Poenos Romanosque hodie ostendat, ignoraturum certum habeo utrius exercitus sit consul. non ego illud parui aestimo, milites, quod nemo est uestrum cuius non ante oculos ipse saepe militare aliquod ediderim
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate puignandi imposuit p̃mia uob̾ ea uictorib ꝓponit quib ampliora
homines ne adiis quide ĩ mortalib optare solent. Si ciliam tantum ac
sardimam parentib nr̃is ereptas nr̃a uirtute recuꝑaturi essemꝰ satis tam̃
ampla p̃tia essent Quicquid romani toł truimphis parctum ꝯgestũq
possident id oiñe nrũm cum ip̃is dñis futaꝵ ẽ. Inhanc tam opiman
rcedem agite: cum diis bene uiuantib arma capite. satis a dhuc
uastis lusitanie celtiberieq montib pecora consectando nullũ emolum̃tũ
ditia stipendia facere et magna opere p̃tia mereri. tantu uineris per
tot montes fluminaq et tot armatas gentes emensts. hic uob terminũ
laboꝵ fortana dedit hic dignam mercede emeritis stipẽdiis dabit. Nec
q magni nominis telu e tam difficilem existimauẽttic iuctoria fore

Expanded text:
necessitatem pugnandi imposuit, praemia uobis ea uictoribus proponit quibus ampliora necessitatem pugnandi imposuit, praemia uobis ea uictoribus proponit quibus ampliora homines ne ab dis quidem immortalibus optare solent. si Siciliam tantum ac Sardiniam parentibus nostris ereptas nostra uirtute reciperaturi essemus, satis tamen ampla pretia essent: quidquid Romani tot triumphis partum congestumque possident, id omne uestrum cum ipsis dominis futurum est; in hanc tam opimam mercedem, agite dum, dis bene iuuantibus arma capite. satis adhuc in uastis Lusitaniae Celtiberiaeque montibus pecora consectando nullum emolumentumditia stipendia facere et magna operae pretia mereri, tantum itineris per tot montes fluminaque et tot armatas gentes emensos. hic uobis terminum laborum fortuna dedit; hic dignam mercedem emeritis stipendiis dabit. nec, quam magni nominis bellum est, tam difficilem existimaritis uictoriam fore;
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uõ dimicarent/ is habitus atumoꝵ nons inter eius dez modo ꝯditiõis
omines erat. sed etiam int̾ spectantes uulgo ut non uincentiu ma
bene morientiu fortuna laudaretur. Dum sic aliquot spectatis parib
affectos dimisisset. contione inde aduocata ita apud eos loquutus fert᷑. ique
animu ĩ aliene sortis exemplo paulo ante hũistis/ eunde mox ĩ extimãda
fortuna ur̃a habueritis: uicimus milites. Neq enim spectaculum modo
lud sed quedam ueluti imago ur̃e ꝯditionis erat. ac nestio an ma
uincula maioresq neccitates uob̾ ꝙ captiuis ur̃is fortuna circũdederit.
dextra leuaq duo maria claudunt. nullam ue ad effugui naue quidem
habentib circa padus amuis maior padus ac uelotior rhedano atergo
alpes urgent/ uix integris nob̾ ac iugẽtib transite. Hic uob̾ uincendum aut
moriendum milites ẽ ubi primu hossi orcũristis.et eade fortuna que

Expanded text:
ubi uero dimicarent, is habitus animorum non inter eiusdem modo condicionis ubi uero dimicarent, is habitus animorum non inter eiusdem modo condicionis homines erat sed etiam inter spectantes uolgo, ut non uincentium magis quam bene morientium fortuna laudaretur. cum sic aliquot spectatis paribus adfectos dimisisset, contione inde aduocata ita apud eos locutus fertur. 'si, quem animum in alienae sortis exemplo paulo ante habuistis, eundem mox in aestimanda fortuna uestra habueritis, uicimus, milites; neque enim spectaculum modo illud sed quaedam ueluti imago uestrae condicionis erat. ac nescio an maiora uincula maioresque necessitates uobis quam captiuis uestris fortuna circumdederit. dextra laeuaque duo maria claudunt nullam ne ad effugium quidem nauem habentes; circa Padus amnis, maior Padus ac uiolentior Rhodano, ab tergo Alpes urgent, uix integris uobis ac uigentibus transitae. hic uincendum aut moriendum, milites, est, ubi primum hosti occurristis. et eadem fortuna, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citus qui uisi nos uĩctimus hosti obsistat. nec alpes alie sunt quas
num superant. comperari noua possint p̃sidia. Hic est obstandu in
uelut. si ante menia romana pugnemus. unusquisq nõ ꝓ corpꝰ siu sed
conuigem ac liberos paruos armis protegere putet. nec domesticas solum
agitet᷑ curas sed idemtidem hoc aĩo reputet nr̃as nũc intueri manus. S̾. płł
romani imperii fore. Hec apud romanos consul. Hannibal. reb prius
ꝙ uerbis. adhortandos milites ratus circundato ad spectaculu ex̃citu
captiuõ monitants uinctos ĩ medio constituit armisq gallicis añ pedes
eoꝵ ꝓiectis int̾ragare int̾petrem iussit: quis si uinaulis leuaret᷑ armaq
et equin iuctor acciperet decertare ferro uellet. Cum ad unu om̃s fer̾u
pugnamq poscerent/ et deiecta esset ĩ id sors. se quisq eum optabat quẽ
tulantes gaudio exultans cum sui moris tripudiis arma raptim capicbat.

Expanded text:
exercitus, qui nisi nos vincimus hosti obsistat, nec Alpes aliae sunt, quas exercitus, qui nisi nos vincimus hosti obsistat, nec Alpes aliae sunt, quas dum superant comparari nova possint praesidia. hic est obstandum, milites, velut si ante Romana moenia pugnemus. unus quisque se non corpus suum, sed coniugem ac liberos parvos armis protegere putet; nec domesticas solum agitet curas, sed identidem hoc animo reputet, nostras nunc intueri manus senatum pRomani imperii fore. haec apud Romaquam uerbis adhortandos milites ratus, circumdato ad spectaculum exercitu captiuos montanos uinctos in medio statuit armisque Gallicis ante pedes eorum proiectis interrogare interpretem iussit, ecquis, si uinculis leuaretur armaque et equum uictor acciperet, decertare ferro uellet. cum ad unum omnes ferrum pugnamque poscerent et deiecta in id sors esset, se quisque eum optabat quem gratulantes gaudio exsultans, cum sui moris tripudiis arma raptim capiebat.
Abbreviated transcription (Latin):
guĩensib leges fremens merensꝙ accepit. qui decedere sicilia ꝗ scipediũ
ppoło romano dare pactus ẽ. Itaq uos ego milites nõ eo solum anmo qͣ
aduersus alios hostes soletis pugnare uelim sed cum indignatiae quadã
atq ira uelut si seruos uideatis ur̃os arma repente contra uos ferẽtes.
Licuit ad erice dauses ultimo supplicio humanoꝵ fame int̾fice̾ liaut
classem uctrice ĩ africam traicere / atq intra paucos dies sine ullo
certamine cartagine delere. Ueniam dedinꝰ p̃cantib emisimꝰ ex obsidioe.
iacem cum iuctis fecimus: tutele nr̃e deinde dixximus cu afr̃ico
uegerentur. Pro his inpartitis furiosum iuuene sequentes oppugnatũ
patriam nr̃am uenuuit. atq utinam ꝓ decore tantu hr nob et non
ꝓsalute eẽ̾t certamen. Non depossessione sicilie ac sardinie de quibus
quõdam agebat sed ꝓitalia uob̾ est pugnandu. Nec ẽ alus atergo

Expanded text:
giniensibus leges fremens maerensque accepit, qui decedens Sicilia stipendium giniensibus leges fremens maerensque accepit, qui decedens Sicilia stipendium populo Romano dare pactus est. itaque uos ego, milites, non eo solum animo quo aduersus alios hostes soletis, pugnare uelim, sed cum indignatione quadam atque ira, uelut si seruos uideatis ulicuit ad Erycem clausos ultimo supplicio humanorum, fame interficere; licuit victricem classem in Africam traicere atque intra paucos dies sine ullo certamine Carthaginem delere:—veniam dedimus precantibus, emisimus ex obsidione, pacem cum victis fecimus, tutelae deinde nostrae duximus, cum Africo bello urgerentur. pro his impertitis furiosum iuvenem sequentes oppugnatum patriam nostram veniunt! atque utinam pro decore tantum hoc vobis et non pro salute esset certamen: non de possessione Siciliae ac Sardiniae, de quibus quondam agebatur, sed pro Italia vobis est pugnandum. nec est alius ab tergo
Abbreviated transcription (Latin):
parte copiaꝵ conserendi manum fortima data ẽ hostem fudi. peditum agmen
qd̾ ĩ raodum fugientiu raptim agebatur quia assequi terra nõ poteras neq
regressus adnaues erat quanta maxime celexitate potui tanto maris
uuarem certamen inprouisus incidisse uideor an anĩrere ĩ uestigiis
la cessere ac trahere ad decertandum. Exꝑiri uiuat utru alios certe rerẽte
cartaginenses ꝑͥ xx annos terra ediderit an iidem sint qui ad egates pug¬
nauerunt insulas et quis ab erice duodeuicenis denariis extimatos
emistis: et uteu hannibal hic sit emulus iteꝵ herculis ut ip̃e fert . an
uectigalis stipendiariusq et seruus ppłi romani apatre relictus: quem
nisi sagunctinus fcelus agitatet. respiceret ꝓfecto si nõ patriam uicta
domum certe partemq et federa hamilcaris scripta inanu. qui uissus a
consule nr̃o p̃sidium deduxit ab erice qui graues impositas uictis carta¬

Expanded text:
parte copiarum conserendi manum fortuna data est, hostem fudi; peditum agmen, parte copiarum conserendi manum fortuna data est, hostem fudi; peditum agmen, quod in modum fugientium raptim agebatur, quia adsequi terra non poteram, neque regressus ad naues erat quanta maxime potui celeritate tanto maris . utrum, cum declinarem certamen, improuidus incidisse uideor an occurrere in uestigiis eius, lacessere ac trahere ad decernendum? experiri iuuat utrum alios repente Carthaginienses per uiginti annos terra ediderit an iidem sint qui ad Aegates pugnauerunt insulas et quos ab Eryce duodeuicenis denariis aestimatos emisistis, et utrum Hannibal hic sit aemulus itinerum Herculis, ut ipse fert, an uectigalis stipendiariusque et seruus populi Romani a patre relictus. quem nisi Saguntinum scelus agitaret, respiceret profecto, si non patriam uictam, domum certe patremque et foedera Hamilcaris scripta manu, qui iussus ab consule nostro praesidium deduxit ab Eryce, qui graues impositas uictis Cartha
Abbreviated transcription (Latin):
cum hr pedite pugnaturi estis: reliquias extremas hostiu nõ hoste ħebitis.
Ac nichil magis uereror/ ne uos cum pugnaueritis alpes uicisse hãmbalez
udeant᷑. S ita forsitan decuit cum federum ruptore duce ac ppło ẽ
ip̃os sine ulla humana ope cõmictere ac ꝓfligare bellum. Nos ꝗ scdu
deos iuolati sumꝰ ꝯmissum ac ꝓfligatum confligere nõ uereor ne quis
e hec uestri adhortandi caua magnifice loqui existimet ipm̃ aliter
aiõ affectum esse licuit ĩ hispania ꝓũciam mea quo iam ꝓfectꝰ eram
cum ex̾cctu meo ubi et frẽm consilii participem ac ꝑiculi sociu habere
et has drubale potius ꝙ̃ hannibale hostem et minore haud dubie mole
belli. tamen cum p̃teruecherer nauib gallie oram ad famam hꝰ hostis in
terram egressus p̃misso equitatu ad rhodanu moui castra equestri p̃lio qua

Expanded text:
cum hoc pedite pugnaturi estis; recum hoc pedite pugnaturi estis; reac nihil magis uereor quam ne cui, uos cum pugnaueritis, Alpes uicisse Hannibalem uideantur. sed ita forsitan decuit, cum foederum ruptore duce ac populo deos ipsos sine ulla humana ope committere ac profligare bellum, nos, qui secundum deos uiolati sumus, commissum ac profligatum conficere. non uereor ne quis me haec uestri adhortandi causa magnifice loqui existimet, ipsum aliter animo adfectum esse. licuit in Hispaniam, prouinciam meam, quo iam profectus eram, cum exercitu ire meo, ubi et fratrem consilii participem ac periculi socium haberem et Hasdrubalem potius quam Hannibalem hostem et minorem haud dubie molem belli; tamen, cum praeterueherer nauibus Galliae oram, ad famam huius hostis in terram egressus, praemisso equitatu ad Rhodanum moui castra. equestri proelio, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uo imꝑatori apud nouos milites pauca uerba fatienda sunt no s
belli neue hostem ignoretis  cum iis est uobis milites pugnandu quos
tetra mariq priore bello uitistis a quib scipendiu ꝑ xx aunos excgissis
aquib capta belli p̃mia siciliamat sardmia habetis. Ecit ug ĩ hoc¬
certamine is uob̾ illisq animus: qui uigtorib ⁊ uictis esse solet
Nec nunc illi quia audent sed quia nectẽ est pugnaturi sunt ni
crcditis qui excitui incolumi pugnã detractauere eos duab ꝑlibris
suꝑsint plus spei nactas esse. At enim pauti quidem sunt s ingnentes aĩs
corporibq quoꝵ robora ac uires uix substinere uix nulla possit. Effigies
io umbre hominu fame frigore illuuie squallore enecti contusi ac
litati inter saxa rupesꝙ. Ad ha preust artus niue rigentes nerui mẽbra
terrida gelu quassata fcactaq arma claudi ac debiles equi. Cu hoc eꝗte

Expanded text:
ouo imperatori apud nouos milites pauca uerba facienda sunt. ne genus ouo imperatori apud nouos milites pauca uerba facienda sunt. ne genus belli neue hostem ignoretis, cum iis est uobis, milites, pugnandum quos terra marique priore bello uicistis, a quibus stipendium per uiginti annos exegistis, a quibus capta belli pcertamine is vobis illisque animus qui victoribus et victis esse solet. nec nunc illi quia audent sed quia necesse est pugnaturi sunt; nisi creditis qui exercitu incolumi pugnam detractavere, eos duabus partibus s plus spei nactos esse. at enim pauci quidem sunt, sed vigentes animis corporibusque, quorum robora ac vires vix sustinere vis ulla possit. effigies immo, umbrae hominum, fame frigore, inluvie squalore enecti, contusi ac debilitati inter saxa rupesque; ad hoc praeusti artus, nive rigentes nervi, membra torpida gelu, quassata fractaque arma, claudi ac debiles equi. cum hoc equite,
Abbreviated transcription (Latin):
obiuus fuerat ĩ italiam transgresso hamubali et conatu tã audeci tra-¬
uicienda ꝵ alpium et effectu atupauit. Tainen scipio padum traenibor
uͥt ad tituiu amine motis castris priusꝙͣ educẽt ĩ aciem adhortandoꝵ
militu caua talem oratione exorsus est. Si cum getitum mulites
educcrem ĩ aciem que ĩ gallia mecu hab̾ui suꝑsedisse lorui apidti
ua Quid enim ad hortari referret aut eos equites qui equitatu hostiũ
ad thodanum flunen egre uicissent: aut has legiones cu ꝗb fugĩete
hunc ip̃m hostem secutus confessione cedentis ac decractantis c̾tamen
ꝓuictoria habui. Nunc quia ille excitus hispane ꝓunicie scͥptus ibi
cum fr̃ẽ Gnico scipione meit̾ hauspitiis rem gerit ubi cun gerere
senatus populusq romanus uoluit/ ego ut consule ducem aduersus.
hanmubale ac penos haberetis ipẽ huit uoluntario certamini obtulten¬

Expanded text:
obuius fuerat in Italiam transgresso Hannibali, Hannibal et conatu tam audaci traobuius fuerat in Italiam transgresso Hannibali, Hannibal et conatu tam audaci traiciendarum Alpium et effectu. occupauit tamen Scipio Padum traicere et ad Ticinum amnem motis castris, priusquam educeret in aciem, adhortandorum militum causa talem orationem est exorsus. 'si eum exercitum, milites, educerem in aciem quem in Gallia mecum habui, supersedissem loqui apud uos; quid enim adhortari referret aut eos equites qui equitatum hostium ad Rhodanum flumen egregie uicissent, aut eas legiones cum quibus fugientem hunc ipsum hostem secutus confessionem cedentis ac detractantis certamen pro uictoria habui? nunc quia ille exercitus, Hispaniae prouinciae scriptus, ibi cum fratre Cn. Scipione meis auspiciis rem gerit ubi eum gerere senatus populusque Romanus uoluit, ego, ut consulem ducem aduersus Hannibalem ac Poenos haberetis, ipse me huic uoluntario certamini obtuli, n
Abbreviated transcription (Latin):
cum hoste nõdum refecto manum consereret. S cum platentia consul
uenit: iam exstatiuis mouerat hannibal taurinoꝵq unam urbem
caput gentis eius quia uolentis ĩ amicitia nõ ueniebat ui expugnarat.
¶set sibi nõ metu solum sed etiam uoluntate gallos accolas pad
ni eos circum spectantes defectionis ep̃s subito aduentus cõsulis opp̃ssisset.
Et hannibal mouit ex taurins incertus que pars sequenda esset
Gallos.
Gillos p̃sentem eeͣ secuturos ratus. Iam ꝓpe ĩ comspectu erant ex̾citus
conuenerantq duces: sicit uterq inter se nõdum satis notł ata ianpd
imbutus uterq quadam admiratione alterius. Nam ħamibals c ope
romsatus uam aute saguiti extidium celcterrimu nom̃ erat. et Scipiae
haninbal es ip̃o ꝙ aduersus se dux potissimu lectus esset paatelua
urum cedebat et auxerant int̾ se opimone scipio ꝙ relutꝰ ĩ gallia

Expanded text:
cum hoste nondum refecto manus consereret. sed cum Placentiam consul cum hoste nondum refecto manus consereret. sed cum Placentiam consul uenit, iam ex statiuis mouerat Hannibal Taurinorumque unam urbem, caput gentis eius, quia uolentes in amicitiam non ueniebant, ui expugnarat; iunxissetque sibi non metu solum sed etiam uoluntate Gallos accolas Padi, ni eos circumspectantes defectionis tempus subito aduentu consul oppressisset. et Hannibal mouit ex Taurinis, incertos quae pars sequenda esset Gallos praesentem secuturos esse ratus. iam prope in conspectu erant exercitus conuenerantque duces sicuti inter se nondum satis noti, ita iam imbutus uterque quadam admiratione alterius. nam Hannibalis et apud Romanos iam ante Sagunti excidium celeberrimum nomen erat, et Scipionem Hannibal eo ipso quod aduersus se dux potissimum lectus esset praestantem uirum credebat; et auxerant inter se opinionem, Scipio, quod relictus in Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
ingum diceret transisse. qui ambo saltus eum nõ ad tauri ẜ ꝑsaltus
montanoẽ ⁊ dlibuas gallos deduxerint. Net uerisimile est ea tum ad
galliam patuisse itinera utiq que ad peninu fuere obsepta gentibus.
atransitu penoꝵ nullo sed uno uł acri intole iug̾i euis norint inditu.
sed ab eo quem ĩ sũmo sacratum uertice peninu montam appelant
Peroportune ad principia reꝵ taurinis proxime gentis aduersus ĩsubre
motum bellum erat. sed armari e̾xcitu hatnibal ut parti alt̾ auxilio
eẽt ĩ reficiendo maxime sentiente contracta ante mala non pot̾at
ccium. erat enim ex labore copia. ex inopiã cultus. ex illiuue tabeq
squallida et ꝓpe efferata corpora uarie mouebat. Ea. P. Cornelio
onsuli caua fuit. cum pisas nauib uenisset. ex̾citu amanlo atil
accepto tirone et ĩ nouis ingnominiis trepido ad padum festinandi esfut

Expanded text:
iugum dicere transisse; qui ambo saltus eum non in Taurinos sed periugum dicere transisse; qui ambo saltus eum non in Taurinos sed per Salassos montanos ad Libuos Gallos deduxerint. nec ueri simile est ea tum ad Galliam patuisse itinera; utique quae ad Poeninum ferunt obsaepta gentibus ab transitu Poenorum ullo Sedunoueragri, incolae iugi eius, norint inditum sed ab eo quem in summo sacratum uertice Poeninum montani appellant. peropportune ad principia rerum Taurinis, proximae genti, aduersus Insubres motum bellum erat. sed armare exercitum Hannibal ut parti alteri auxilio esset, in reficiendo maxime sentientem contracta ante mala, non poterat; otium enim ex labore, copia ex inopia, cultus ex inluuie tabeque squalida et prope efferata corpora uarie mouebat. ea P. Cornelio consuli causa fuit, cum Pisas nauibus uenisset, exercitu a Manlio Atilioque accepto tirone et in nouis ignominiis trepido ad Padum festinandi ut
Abbreviated transcription (Latin):
et quies muniendo fessis homib data triduo. Inde adplanu descensumm
et lais molliorib ⁊ acrolaꝵ ingeniis. hoc maxime modo ĩ italiã ꝑuẽtu
estt quinto mense a Cartagine noua ut quidam autores sunt. ꝗntodetio
die alpib suꝑatis: Quante copie trans gresso ĩ italiã hanmbali fiunt
auan init̾ autores constat. qui plurimu Centi mullia peditu
equitum fuisse sccibunt: qui minimu xxͦ millia peditu sex millia¬
cquitum. Lutius Cinnus alimetus qui captum se ab hanmbale
scribit maxise moueret nisi confunderet numeru gallis liguribq
additis: cum u etuagnita millia peditu .x. equitu adducta ĩitaliam
que guillie proxima gens erat ĩ italiam digresso. Id cum int̾ om̃s ꝯstet
eo magis mror ambigi quana alpes transiorit et uulgo credere penino¬
atq inde nomen et uigo alpiu inditu. transgressum colliu ꝑ cromonis

Expanded text:
et quies muniendo fessis hominibus data. triduo inde ad planum descensum et quies muniendo fessis hominibus data. triduo inde ad planum descensum et iam locis mollioribus et accolarum ingeniis. hoc maxime modo in Italiam peruentum est quinto mense a Carthagine Noua, ut quidam auctores sunt, quinto decimo die Alpibus superatis. quantae copiae transgresso in Italiam Hannibali fuerint nequaquam inter auctores constat. qui plurimum, centum milia peditum, uiginti equitum fuisse scribunt; qui minimum, uiginti milia peditum, sex equitum. L. Cincius Alimentus , qui captum se ab Hannibale scribit, maxime auctor moueret, nisi confunderet numerum Gallis Liguribusque additis; cum his octoginta milia peditum, decem equitum adducta;—in Italia rum amisisse. Taurini Semigalli proxima gens erat in Italiam degresso. id cum inter omnes constet, eo magis miror ambigi quanam Alpes transierit et uolgo credere Poenino—atque inde nomen ei iugo Alpium inditum—transgressum, Coelium per Cremonis
Abbreviated transcription (Latin):
homib fatigatis/ castia ĩ iugo posita egerrime co iꝑ ip̃m laco purgato
tantum nuus fodiendum atq egerendu fuit.Inde ad rupe minuendam
ꝑ quam uia una eͣẽ pot᷑at milites ducti cum cedendum esset saxu arborib
cirta ĩmanib deietis detruncatisq struem ingente lignoꝵ facuint. eãꝙ
cum ⁊ uis septa faciendo igni coorta esset suctendunt. ardentiaq saxa
infuso aceto putce faciunt. Ita toridam incendio rupe ferro panduis
molliunto anfractĩb moditis diuos. ut nõ uimenta solum ẜ dephãti
etam deduci possent. quatriduu circa rupem consumptu. iumenta
ꝓre fame absumebant᷑. Nuda eni fere cacumina sunt. et siquid est
pabuli obruũt niues: inferiora ualles apricos quosdam colles hñt riuosꝙ
ꝓpe siluas etiam humano cultu digniora loca . Ibi uimenta ĩ pabulũ missa

Expanded text:
hominibus fatigatis castra in iugo posita, aegerrime ad id ipsum loco purgato; hominibus fatigatis castra in iugo posita, aegerrime ad id ipsum loco purgato; tantum niuis fodiendum atque egerendum fuit. inde ad rupem muniendam per quam unam uia esse poterat milites ducti, cum caedendum esset saxum, arboribus circa immanibus deiectis detruncatisque struem ingentem lignorum faciunt eamque, cum et uis uenti apta faciendo igni coorta esset, succendunt ardentiaque saxa infuso aceto putrefaciunt. ita torridam incendio rupem ferro pandunt molliuntque anfractibus modicis cliuos ut non iumenta solum sed elephanti etiam deduci possent. quadriduum circa rupem consumptum, iumentis prope fame absumptis; nuda enim fere cacumina sunt et, si quid est pabuli, obruunt niues. inferiora uallis apricos quosdam colles habent riuosque prope siluas et iam humano cultu digniora loca. ibi iumenta in pabulum missa
Abbreviated transcription (Latin):
uisa ꝗn ꝑ inuia circa nec trita antea ꝙͣuis longo ambitu ciri
noua modice altitudinis esset. molli nec ꝑalte facile pedes ĩgrediẽtum
tebant. ut uõ tot hominũ iumentoꝵq incessu dilapsa ẽ ꝑ nuda
infra glaciem fluentemq labem liquescentis niuis ĩgrediebant᷑. Tetra
ibi luctatio erat ut a lubrica glatie nõ recipiente uestigiũ ⁊ ĩ prono
citius pede se fallente/ ut seu manib ĩ assurgendo seu genu se adiuuissẽt
ip̃is adminiculis ꝓ lapsis iteꝵ coruissent. Nec stirpes circa radices ue
ad quas pede aut manu quisꝙͣ enĩti posset erant. Ita ĩ leui tantũ ꝯlacie
tabidaq niue uoluptabantur iumenta secabant᷑ int̾dum etiã tamen
infunq ingredientiã niue/ ⁊ ꝓ lapsa iactandis grauius ĩ continendo
ungulis penitus ꝑtir ꝑfringebãt ut ꝑ loraq uelut pedica capta
hererent ĩ dura ⁊ alta conireta glarie. Taude nequicꝙͣ iumentis atq

Expanded text:
uisa quin per inuia circa nec trita antea, quamuis longo ambitu, circuisa quin per inuia circa nec trita antea, quamuis longo ambitu, circnoua modicae altitudinis esset, molli nec praealtae facile pedes ingredientium insistebant; ut uero tot hominum iumentorumque incessu dilapsa est, per nudam infra glaciem fluentemque tabem liquescentis niuis ingrediebantur. taetra ibi luctatio erat, ut a lubrica glacie non recipiente uestigium et in prono citius pedes fallente, ut, seu manibus in adsurgendo seu genu se adiuuissent, ipsis adminiculis prolapsis iterum corruerent; nec stirpes circa radicesue ad quas pede aut manu quisquam eniti posset erant; ita in leui tantum glacie tabidaque niue uolutabantur. iumenta secabant interdum etiam infimam ingredientia niuem et prolapsa iactandis grauius in conitendo ungulis penitus perfringebant, ut pleraque uelut pedica capta haererent in dura et alta concreta glacie. tandem nequiquam iumentis atque
Abbreviated transcription (Latin):
inde agmen cepit. iam nichil ne hostib quide p̃ter parua furta per
isione temptãtib. Ceterum iter multo ꝙͣ ut ĩ ascensu fuerat ut ꝓ
ałpiũ ab italia sicut breiuora ita arctiora sunt difficilius fuit. Omĩs
eniz ferme uia p̃ceps angusta lubrica erat ut neq sustinẽ se alapsu
⁊ nec qui paululu titubassent hercre afflictis uestigio suo aliii
suꝑ alios ⁊ iumenta ĩ homines atident. Uentu deinde ad multo angustioe
rupem. atq ita rectis ac si istud egre expeditus nulos temptabundus
anibq retinens uirgulta ac stirpes circa eminẽtes demictere se se
Natura laus iam ante̾ p̃ceps recenti lapsu terre inpeditus ĩ mirandam¬
ille admodum altitudine abruptus erat. Ibi uelut cum ad fine uie eꝗter
cõstitissent miranti hannibali que res moraret agaen. nũtiat rupem
inuiam esse. Digressus dein de ip̃e ad locum uisendu haud dubie res

Expanded text:
inde agmen coepit iam nihil ne hostibus quidem praeter parua furta per inde agmen coepit iam nihil ne hostibus quidem praeter parua furta per occasionem temptantibus. ceterum iter multo quam in adscensu fuerat—ut pleraque Alpium ab Italia sicut breuiora ita arrectiora sunt—difficilius fuit; omnis enim ferme uia praeceps, angusta, lubrica erat, ut neque sustinere se ab lapsu possent nec qui paulum titubassent haerere adflicti uestigio suo, aliique super alios et iumenta in homines occiderent. uentum deinde ad multo angustiorem rupem atque ita rectis saxis ut aegre expeditus miles temptabundus manibusque retinens uirgulta ac stirpes circa eminentes demittere sese posset. natura locus iam ante praeceps recenti lapsu terrae in pedum mille admodum altitudinem abruptus erat. ibi cum uelut ad finem uiae equites constitissent, miranti Hannibali quae res moraretur agmen nuntiatur rupem inuiam esse. digressus deinde ipse ad locum uisendum. haud dubia res
Abbreviated transcription (Latin):
nõ qset temere mite ualles acomectantib iter faciebant. biduu ĩ uigis
statiua hĩta fessis q labore ac prignando quies data militib iumentaq
aliquot que ꝓlapsa ĩ rupib erant sequendo uestigia agnuns ĩ castra
ꝑuenere. fessis tedio tot maloꝵ muis etiam caus̃ acridente iã sidere
uergiliaꝵ ĩngente terrorem adiecit ꝑ omĩa niue oppleta. Cum sigiuis
pͥma luce motis segnter agmen intederet/ pigritiaq ⁊ desꝑatio ĩ omĩu
iuultu emineret: p̃gressus signa h annibal ĩ promontorio quodã unde
longe ac late ꝓssetus erat consistere iussis militib italia ostentat.
subietasq alpiis montib circumpadanos campos meniaq eos tũ trãscẽdere
non italie mado s etiam urbis romane. cetera plana ꝓcliuia fore ⁊ uno aus
sum̃o alt̾o p̃lio arcer et caput italie ĩ manu ac potate hĩturos. procedere

Expanded text:
non esset, temere initae ualles a coniectantibus iter faciebant. biduum in iugo non esset, temere initae ualles a coniectantibus iter faciebant. biduum in iugo statiua habita fessisque labore ac pugnando quies data militibus; iumentaque aliquot, quae prolapsa in rupibus erant, sequendo uestigia agminis in castra peruenere. fessis taedio tot malorum niuis etiam casus, occidente iam sidere Uergiliarum, ingentem terrorem adiecit. per omnia niue oppleta cum signis prima luce motis segniter agmen incederet pigritiaque et desperatio in omnium uoltu emineret, praegressus signa Hannibal in promunturio quodam, unde longe ac late prospectus erat, consistere iussis militibus Italiam ostentat subiectosque Alpinis montibus Circumpadanos campos, moeniaque eos tum transcendere non Italiae modo sed etiam urbis Romanae; cetera plana, procliuia fore; uno aut summum altero proelio arcem et caput Italiae in manu ac potestate habituros. procedere
Abbreviated transcription (Latin):
dum cunctaret᷑ haniubal dimictẽ in angustias agmen qr nõ¬
equitib p̃sidio erat ita peditib quicꝙͣ ab tergo auxilii ⁊eliquerat. obair¬
santes ꝑ obliqua montani erupto medio uiam insedere. noxq uua
int̾cursantib barbaris iuncte copie saltusq haud sine clade maiore
tamen iumentoꝵ ꝙͣ hominum ꝑnitie supetatus. Inde montani pautiores iam
et latrainii magis ꝙͣ belli more concur sabant. modo ĩ pͥmu modo ĩ nonissiũ
agnen ut cumq aut latus oportuntatez daret aut progressi morati ue aliquã
aͥrasionem fecissent. Elephanti sicut p̃cipites ꝑ arctas uias magna mora
bantur. ita tutum ab hostib quatũq incederent qr insuetis obeundi
ꝓpius metus erat agmen p̃cedebant. ⁊ lono die ⁊̃ iugum alpium ꝓuentũ
est ꝑ inuia pleraq ⁊ terrores quas aut ducentiu fiaus aut ubi fides us

Expanded text:
dum cunctatur Hannibal ddum cunctatur Hannibal dequitibus praesidio erat, ita peditibus quicquam ab tergo auxilii reliquerat, occursantes per obliqua montani interrupto medio agmine uiam insedere, noxque una am segnius intercursantibus barbaris iunctae copiae saltusque haud sine clade, maiore tamen iumentorum quam hominum pernicie, superatus. inde montani pauciores iam et latrocinii magis quam belli more concursabant modo in primum, modo in nouissimum agmen, utcumque aut locus opportunitatem daret aut progressi moratiue aliquam occasionem fecissent. elephanti sicut per artas praecipites uias magna mora agebantur, ita tutum ab hostibus quacumque incederent, quia insuetis adeundi propius metus erat, agmen praebebant. nono die in iugum Alpium peruentum est per inuia pleraque et errores, quos aut ducentium fraus aut, ubi fides iis
Abbreviated transcription (Latin):
oratores ad penu ueniũt. alienis malis utili exemplo datos memorãtes
amicitiam malle ꝙ̃ uim̃ exꝑiri penoꝵ. Itaq hobedient̾ imꝑata fiuros.
Cõmeatum itinerisq duces et ad fidem promissoꝵ obsides acciperet
lerent benigne cum respondisset obsidib quos dabant acceptis
cõmeatu quem ip̃i ĩ uia detulerant usus nequaꝙͣ ut int̾ pacatos ꝯpõĩto
agmine duces eoꝵ sequit᷑. Primu agmen elephanti et equites erãt
pe post cum robore peditum circumspectans solicitꝰ omĩa incedeba
ĩ angusticẽ uiam ex parte altera subiecta iugo iasuꝑ imin ente uẽtu
petunt. saxa ingentia ĩ aginen deuoluũt. maxima atergo uis hoñi
urgebat. ĩ eos uersa peditum acies haud dubium fecit. quin nisi fir¬
nata extrema agininis fussent ingens ĩ co saltu accipienda
fuerat. Tunc qua ad extremu ꝑiculi ac ꝓpe ꝑnitiem uentu ẽ. Nã

Expanded text:
oratores ad Poenum ueniunt, alienis malis, utili exemplo, doctos memorantes oratores ad Poenum ueniunt, alienis malis, utili exemplo, doctos memorantes amicitiam malle quam uim experiri Poenorum; itaque oboedienter imperata facturos; commeatum itinerisque duces et ad fidem promissorum obsides acciperet. fierent, benigne cum respondisset, obsidibus quos dabant acceptis et commeatu quem in uiam ipsi detulerant usus, nequaquam ut inter pacatos composito agmine duces eorum sequitur. primum agmen elephanti et equites erant; ipse post cum robore peditum circumspectans sollicitus omnia incedebat. ubi in angustiorem uiam et ex parte altera subiectam iugo insuper imminenti uentum  eminus petunt, saxa ingentia in agmen deuoluunt. maxima ab tergo uis hominum urgebat. in eos uersa peditum acies haud dubium fecit quin, nisi firmata extrema agminis fuissent, ingens in eo saltu accipienda clades fuerit. tunc quoque ad extremum periculi ac prope perniciem uentum est; nam
Abbreviated transcription (Latin):
hamubal ac suos continuit. ne tumultu ac trepidatione augẽt. deinde
postꝙͣ int̾rumpi agmen uidit periculumq ẽẽ exutu impedimẽtis excitu
equicꝙͣ in columem tcaduxisset. decurrit exsuperiore loco et cũ i
ip̃o fudisset hostem quis quoq tumultu auxit: sed is tumultus mom̃to
tpĩs postꝙͣ liberata itinera montanoꝵ erant sedat᷑. Nec ꝑ ociu modo
sed ꝓpe silentio mox om̃s traducti Castellum in de qd̾ caput eiꝰ regioĩs
erat uitosq circum iectos capit. et captiuo ac pecorib ꝑ triduu ex̾citũ
aluit. Et quia nec montanis pͥmo ꝑculsis nec loca magnopere ĩ podiebãt
aliquantu eo triduo uie confecit. Peruentu inde ad frequẽte cultõib
alium ut int̾ montana ppłm. Ibi nõ bello aꝑto sed suis artib fraude
demde insidiis est ꝓpe circumuentꝰ.MLagno natu pͥncipes castellor

Expanded text:
tamen Hannibal ac suos continuit, ne tumultum ac trepidationem augeret; deinde, tamen Hannibal ac suos continuit, ne tumultum ac trepidationem augeret; deinde, postquam interrumpi agmen uidit periculumque esse, ne exutum impedimentis exercitum nequiquam incolumem traduxisset, decurrit ex superiore loco et, cum impetu ipso fudisset hostem, suis quoque tumultum auxit. sed is tumultus momento temporis, postquam liberata itinera fuga montanorum erant, sedatur, nec per otium modo sed prope silentio mox omnes traducti. castellum inde, quod caput eius regionis erat, uiculosque circumiectos capit et capt<o c>ibo ac pecoribus per triduum exercitum aluit; et, quia nec montanis primo perculsis nec loco magno opere impediebantur, aliquantum eo triduo uiae confecit. peruentum inde ad frequentem cultoribus alium, ut inter montanos, populum. ibi non bello aperto sed suis artibus, fraude et insidiis, est prope circumuentus. magno natu principes castellorum
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde ut trepidatione ĩ angustiis suoq ip̃o tumultu misceri agnen uidẽ
us maxine ꝯsternatis quib quicquid adiecisset ip̃i terrars̃ satis ã
pernitiem fore rati peruersis rupib uxta inuia ac deiua assueti decurrũt.
Tum uo̾ simul ab hostib simul ab iniquitate locoꝵ peni opougnabant᷑:¬
plusq inter ip̃s sibi cuiq tendenti ut ꝑiculo prius euaderet ꝙ̃ cũ
certaminis erat. Equi maxime infestum agmen fatiebat. q clamõib
dissonis quos neu nemora etia reꝑcusseq ualles ẜ augebãt territi tre¬
pidabant. et icti forte aut uulnerati adeo consternati sunt / ut stragem
ingento simul hominu ac sartinaꝵ om̃ĩs gnĩs facẽnt. multosq turba
cipites dirupteq utrinq angustie essent/ ĩ inmensu altitudinis
deiecit. quosdam et armatos inde riune maxime modo uunenta cum
ierib deuoluebant᷑. Que quãꝙͣ feda uisu erant. stetit parumper

Expanded text:
deinde, ut trepidationem in angustiis suoque ipsum tumultu misceri agmen uidere, deinde, ut trepidationem in angustiis suoque ipsum tumultu misceri agmen uidere, equis maxime consternatis, quidquid adiecissent ipsi terroris satis ad perniciem fore rati, peruersis rupibus iuxta, inuia ac deuia adsueti decurrunt. tum uero simul ab hostibplusque inter ipsos, sibi quoque tendente ut periculo prius evaderet, quam cum hostibus certaminis erat. equi maxime infestum agmen faciebant, qui et clamoribus dissonis, quos nemora etiam repercussaeque valles augebant, territi trepidabant et icti forte aut volnerati adeo consternabantur ut stragem ingentem simul hominum ac sarcinarum omnis generis facerent; multosque turbacipites deruptaeque utrimque angustiae essent, in immensum altitudinis deiecit, quosdam et armatos; et ruinae maxime modo iumenta cum oneribus deuoluebantur. quae quamquam foeda uisu erant, stetit parumper
Abbreviated transcription (Latin):
moribq ab hõrentes cum se ĩmiscuissent colloquiis montanoꝵ edoct
int̾diu tantum obsideri saltum nocte ĩ sua quemq dilabi tecta. luce
prima subiit tumulos ut ex aꝑto alq int̾diu uim ꝑ angustias fcũrus
Die deinde sinulando aliud ꝙ̃ qd̾ parabatur consumpto cum eodem
quo constiterant loco castra cõmunissent/ ubi primu digressos tumulis
ẽm factis impeduẽtisq cum equite ⁊ clictis et maxima parte po
ip̃e cum expeditis acerrimo quai uiro raptini angustias euadit. iisq
ipĩs tumulis quos hostes tenuerant consedit. prima deinde luce cast̾
mota et agmen reliquu incedere cepit. Iam montaui signo dato ex
castellis ad statione solitam conueniebant / cum repente̾ conspiciunt
arte occupata sua suꝑ caput iminentes/ alios uia transire hostes
utraq simul obiecta re culis animis ĩmobiles parumꝑ eos defixit.

Expanded text:
moribusque abhorrentes, cum se immiscuissent conloquiis montanorum, edoctus moribusque abhorrentes, cum se immiscuissent conloquiis montanorum, edoctus interdiu tantum obsideri saltum, nocte in sua quemque dilabi tecta, luce prima subiit tumulos, ut ex aperto atque interdiu uim per angustias facturus. die deinde simulando aliud quam quod parabatur consumpto, cum eodem quo constiterant loco castra communissent, ubi primum degressos tumulis nentium in speciem factis impedimentisque cum equite relictis et maxima parte peditum, ipse cum expeditis, acerrimo quoque uiro, raptim angustias euadit iisque ipsis tumulis quos hostes tenuerant consedit. prima deinde luce castra mota et agmen reliquum incedere coepit. iam montani signo dato ex castellis ad stationem solitam conueniebant, cum repente conspiciunt alios arce occupata sua super caput imminentes, alios uia transire hostes. utraque simul obiecta res oculis animisque immobiles parumper eos defixit;
Abbreviated transcription (Latin):
exeratus italiam de fensurus. Hannubal ab adruentia campestor
inaxime itinere. ad alpes cum bona pace incolentium ea late grasbe
ꝑuenit. Tum quamꝙ̃ fama prius ꝙ incerta ĩ umuus uero fietri seles
ꝑcepta res erat tamen expropinquo iusa montiu altitudo niuesq
celo ꝓpe ĩmixte tecta informia inposita rupib pecora umentaq
torrida frigore  homines intonsi ⁊ inculcti. anmalia ĩ animaliaq
omia rigentia gelu/ cetera uisu ꝙ̃ dictu fediora terrore renouare.
Erigentib ĩ pͥmos agnen diuos apparuerunt ĩnunentes tumulos
insidentes montani : qui si ualles aniltiores insedissent coorti ĩ pugnã
repente ingentem fugam stragemq dedissent. Haniubal consisterẽ
signa iubet: gallisq ad uisenda loca p̃missis postꝙ̃ comperit trãsitũ
a nõ esse. castra inter confragosa omia p̃ruptaq ꝙͣ extentissin
põt ualle locat. Tum ꝑ eos dem gallos haud sane multum lingua

Expanded text:
exercitu Italiam defensurus. Hannibal ab Druentia campestri exercitu Italiam defensurus. Hannibal ab Druentia campestri maxime itinere ad Alpes cum bona pace incolentium ea loca Gallorum peruenit. tum, quamquam fama prius, qua incerta in maius uero ferri solent, praecepta res erat, tamen ex propinquo uisa montium altitudo niuesque caelo prope immixtae, tecta informia imposita rupibus, pecora iumentaque torrida frigore, homines intonsi et inculti, animalia inanimaque omnia rigentia gelu, cetera uisu quam dictu foediora terrorem renouarunt. erigentibus in primos agmen cliuos apparuerunt imminentes tumulos insidentes montani, qui, si ualles occultiores insedissent, coorti ad pugnam repente ingentem fugam stragemque dedissent. Hannibal consistere signa iussit; Gallisque ad uisenda loca praemissis, postquam comperit transitum ea non esse, castra inter confragosa omnia praeruptaque quam extentissima potest ualle locat. tum per eosdem Gallos, haud sane multum lingua
Abbreviated transcription (Latin):
cadem peditisꝰ qua incerta uia est. Ad hec saxa glariosa uoluens
nichil stabile nec tutum ingredienti prebet. et cum forte imbrib
auctus ingentem transgrediente tumultum facit. a suꝑ cetene.
triprdatione ip̃i sua atq incertis damorib turbarentur. P. corueloꝰ
consul triduo fere postꝙͣ hannibal a ripa rhodan mouit quadrato
ogiune ad castra hostium uenerat nullam dimicandi morã stũrus
Exterum ubi deẜta munimenta nec facile se tantum p̃gressos asseutuꝵ
det ad mare ac nauos rediit. tutuis faciliusq ita descendenti
ałpib hamubali cnrsurus. Ne tamen nuda auxiliis romanis hespaĩa
esset᷑ quam prounciam sortitꝰ erat Oncum scipione frẽm cũ maxia
parte copiaꝵ aducisus has drubale misit. nõ ad tuendos tãtum modo
ueteres sniso concibiandosq nouco s etiam ad pellendrs hispaia hasdrubale
Ipe auti admodum exigius copiis genua ropetit. eo circa padu erat

Expanded text:
eadem pediti quoque incerta uia est—ad hoc saxa glareosa uoluens, eadem pediti quoque incerta uia est—ad hoc saxa glareosa uoluens, nihil stabile nec tutum ingredienti praebet; et tum forte imbribus auctus ingentem transgredientibus tumultum fecit, cum super cetera trepidatione ipsi sua atque incertis clamoribus turbarentur. P. Cornelius consul, triduo fere postquam Hannibal a ripa Rhodani mouit, quadrato agmine ad castra hostium uenerat, nullam dimicandi moram facturus; ceterum ubi deserta munimenta nec facile se tantum praegressos adsecuturum uidet, ad mare ac naues rediit, tutius faciliusque ita descendenti ab Alpibus Hannibali occursurus. ne tamen nuda auxiliis Romanis Hispania esset, quam prouinciam sortitus erat, Cn. Scipionem fratrem cum maxima parte copiarum aduersus Hasdrubalem misit, non ad tuendos tantummodo ueteres socios conciliandosque nouos sed etiam ad pellendum Hispania Hasdrubalem. ipse cum admodum exiguis copiis Genuam repetit, eo qui circa Padum erat
Abbreviated transcription (Latin):
nte opib aut fama inferior: Tum discors erat regni cortami
ambigebant frẽs maior et qui prius imperitarat Brancus nomine
minor erat fc̃e et cetu iuiuior qui iure minus qui plus pot̾at pellobat
uius seditionis ꝑoportuna disceptatio ꝙ cum ad hamubale dei
esset arbiter regni factus ꝙ erat senatus principumq sinia futuru
cortaminib alobrogum/ cum iam alpes peteret nõ recta regione iter
ĩstituit. sed ad leuam ĩ tricastinos flexit. Inde ꝑ extremam e
uicontioꝵ agri tendit ĩ trigorios haud usꝙ impedita uia priusꝙͣ̃ ad¬
Ruentiam Flumen ꝑuenit. Is et ip̃e alpinus amnis longe oũi gallie
fluminu difficillimus transitu est. Nani cum aque ium uchat ĩgente
non tamen nauiu patiens ẽ quia nullis ccercitꝰ ripis ꝑlurib simũl
neq iisdem alueis fluens noua semꝑ uada noua̾q gurgitesier eb

Expanded text:
gente opibus aut fama inferior. tum discors erat. regni certamine gente opibus aut fama inferior. tum discors erat. regni certamine ambigebant fratres; maior et qui prius imperitarat, Braneus nomine, minore a fratre et coetu iuniorum qui iure minus, ui plus poterant, pellebatur. huius seditionis peropportuna disceptatio cum ad Hannibalem delata esset, arbiter regni factus, quod ea senatus principumque sententia fuerat, certaminibus Allobrogum cum iam Alpes peteret, non recta regione iter instituit sed ad laeuam in Tricastinos flexit; inde per extremam oram Uocontiorum agri tendit in Trigorios, haud usquam impedita uia priusquam ad Druentiam flumen peruenit. is et ipse Alpinus amnis longe omnium Galliae fluminum difficillimus transitu est; nam cum aquae uim uehat ingentem, non tamen nauium patiens est, quia nullis coercitus ripis, pluribus simul neque iisdem alueis fluens, noua semper <per> uada nouosque gurgites—et ob
Abbreviated transcription (Latin):
ut caperetur quid ꝑ ato menses ꝑiculi quid laboris exhaustum
uideri qd̾ inceptum moret᷑. Cepisse quondã gallos ea que adiri posse
penus desperet. Proinde aut cederent aĩo atq uirtute genti ꝑ eos
dies totiens a seuicte. aut itineris fine sperent campum int̾iacente
tibei ac menib romanis. His adhortationib incitatos corpora c
atq ad iter se parare iubet. Postero dic ꝓfectus aduersa ripa rodani
mediterranea petit gallie non quia rectior ad alpes uia esset sed quantum
imari recessisset minus obuiam fore romanu credens cum quo prui
italiam uentu foret nõ erat ĩ auimo manus conserere. quartis castris
ad insulam ꝑuenit. Ibi arar rhodianus q amnes diuersis exalpibus
decurentes agri aliquantu amplexi confluũt ĩ unu ĩ modiis cãpis
insule nomen inditum. Incolunt ꝓpe alobroges gens iã nulla gallica

Expanded text:
ut caperetur, quid per octo menses periculi, quid laboris exhaustum ut caperetur, quid per octo menses periculi, quid laboris exhaustum uideri quod inceptum moretur? cepisse quondam Gallos ea quae adiri posse Poenus desperet; proinde aut cederent animo atque uirtute genti per eos dies totiens ab se uictae aut itineris finem sperent campum interiacentem Tiberi ac moenibus Romanis. his adhortationibus incitatos corpora curare atque ad iter se parare iubet. postero die profectus aduersa ripa Rhodani mediterranea Galliae petit, non quia rectior ad Alpes uia esset, sed quantum a mari recessisset minus obuium fore Romanum credens, cum quo priusquam in Italiam uentum foret non erat in animo manus conserere. quartis castris ad Insulam peruenit. ibi †Sarar† Rhodanusque amnis diuersis ex Alpibus decurrentes, agri aliquantum amplexi confluunt in unum in mediis campis; Insulae nomen inditum. incolunt prope Allobroges, gens iam inde nulla Gallica