comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
srĩs patruelis sororis patrue¬
lis ꝯsobrini. ⁊ ꝯsobrine. ami¬
tini. ⁊ amitine cilius finia ꝓprior
sobrinus sobrina. hii sũt pa¬
trui magne amiti. migne
auũculi magni maĩtere. mig¬
ne filius filia sextus graclus
suꝑra tritanus tritauia ĩfra
nepos trinepos. extrãsũso frĩs¬

Expanded text:
fratris patruelis sororis patruelis, consobrini et consobrinae, amitini amitinae filius filia, proprior sobrinus sobrina hi sunt patrui magni amitae magnae avunculi magni materterae magnae filias filia. Sexto gradu sunt supra tritavus tritavia, infra trinepos trineptis, ex trans
Abbreviated transcription (Latin):
.uit parit̾ nocari eos ꝙ cog¬
nati sũt. quociens n suoꝵ
hereclũ iure. neque ĩt̾ suos
hereces sũt. n agnatõnis iu¬
re aliquis p̃ferri debeat. sccłm
ea que cliximus exceptis fr̃e.
⁊ sororore emancipatis. qui
ad successionẽ fratrũ. ułso¬
rorũ uocãt᷑. qui ⁊ a capite
climinuti sũt. tñ p̃ferũt᷑. ce¬
ceris ulterioris gracdus agna
tis. De suscescione lib̾torũ
unc de libertoꝵ bouis uideai.
olim itaꝙ licebat liberto pa¬
tronũ suũ inpime testam̃to
p̃terire. Nã ita demũ lex xii.
tibularũ. ad lereclitatẽ lib̾¬
tino nocat patronũ. ssintes¬
tato mortuns eẽt. libertus.
sullo suo herede relicto. itioꝑ
intestato quoque mortuo
liberto. si is suũ heredem re¬
liquisset. nichil in bonis eius.
patrono iuserat ⁊ sicꝑdem
ex naturalibus liberis aliqũe
suũ heredẽ reliquisset. nulli
uidebat᷑ q̃rela. si uero ad opti¬
uus filius fuisset. aꝑte mi¬
quũ erat. nichil iuris pae¬
trono suꝑ. cẽ. qua decausa

Expanded text:
 vocari eos qui cognati sint, quotiens neque suorum heredum iure quique inter suos heredes sunt, neque adgnationis iure aliquis praeferri debeat secumdum ea quae tradidimus, exceptis fratre et sorore emancipatis, qui ad successionem fratrum vel sororum vocantur, qui et si capite deminuti sunt, tamen praeferuntur ceteris ulterioris gradus adgnatis. TIT. 7 DE SUCCESSIONE LIBERTORUM Nunc de libertorum bonis videamus. olim itaque licebat liberto patronum suum impune testamento praeterire: nam ita demum lex duodecim tabularum ad hereditatem liberti vocabat patronum, si intestatus mortuus esset libertus, nullo suo herede relicto. itaque intestato quoque mortuo liberto, si is suum heredem reliquisset, nihil in bonis eius patrono ius erat. et si quidem ex naturalibus liberis aliquem suum heredem reliquisset, nulla videbatur querela: si vero adoptivus filius esset, aperte iniquum erat nihil iuris patrono superesse. Qua de causa
Abbreviated transcription (Latin):
oc loco necessariũ s̃ nacionĩ
exponere quẽ. admolũ grad̾
cognatõnis niuuncrẽt᷑. qua
iure in primis ãmonẽdi su¬
mus cognatõnẽ aliam su¬
pra numerari. aliam ĩ fra.
so tratrũ soroꝵue.⁊ corũ ꝙ¬
que ue exhis ꝓgenerãt᷑ et
couenient patrui amite.i¬
uunculi mat̾tere ⁊ suꝑior
quidẽ ⁊ inferior cognatõ
aprimo gradu incipit. ⁊ ca
que extrinsũso numerẽt᷑.
ascłõ primo s̃ graclu. st̃ su¬
priꝑat̾. ⁊ mat̾. infra filius ⁊¬
tĩlia sods. supra auius ⁊ ania
intra nepos ⁊ neptis. ex trãs¬
auus. ⁊ ꝓ ania. intra ꝓnepos.
⁊ ꝓ neꝑtis. ex trãsũso frĩs soro¬
ris ꝙ fiłus filia. ⁊ cõnenient᷑
patruuus ⁊ amita. nũiculus.
⁊ maltera. patruus.c̃. patris.
ra uero. matris soror utraque.
appellat᷑ quartus gracdus suꝑ
abauns. ab auia. insta. ab nepos
ab neptis. extrãsũso frĩs sororis¬
ep nepos ⁊ neptis. ⁊ ꝯuenient̾
patruus magnus. amitan
ne ex frĩbus. aut sororibus

Expanded text:
oc loco necessarium est exponere, quemadmodum gradus cognationis numerentur. qua in re inprimis admonendi sumus cognationem aliam supra numerari, aliam infra, erso fratrum sororumve eorumque, qui ex his progenerantur, et convenienter patrui amitae avunculi materterae. et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit: at ea, quae ex transverso numeratur, a secundo. Primo gradu est supra pater mater, infra filius filia. Secundo supra avus avia, infra nepos neptis, ex transavus proavia, infra pronepos proneptis, ex transverso fratris sororisque filius filia et convenienter patruus amita avunculus matertera. patruus est patris ra vero matris soror: utraque appellatur. Quarto gradu supra abavus abavia, infra abnepos abneptis, ex transverso fratris sororisque nepos neptis et convenienter patruus magnus amita quaeve ex fratribus aut sororibus
Abbreviated transcription (Latin):
feccrint. Sin añ intestati decesse¬
riut. nullo liberoꝵ relicto. tunc
patronitus ius quod erat ex lege
sint. leredes uł lonorũ possaifores
liberos habelũt. siue unũ sine
plures. cuins cũce sexus uł gra¬
clus: ad eos successionẽ parẽciũ
decluximus om̃ib patronis una
cũ sua ꝓgenie remotis sin aũ
slne liberis decesserint. siquidẽ
intestati ad omnẽ lereditatẽ
patronos patronasꝙ nocauius.¬
¶ Si uero testam̃tũ quidem fece¬
rint. patronos patronas que p̃¬
terictint.ꝯ nullos lileros habu¬
erint. uł habencei eo ex heredane¬
tint. uł mat̾ siue aiiis mat̾nus
cos p̃terierit. ita ut ñ possint ar¬
giu ĩ officiosa eorũ testam̃ta tẽ
qx nr̃a astitucione ꝑ bonorũ pos¬
sõnẽ ꝯtra tabulas ñ dimidiam.
ut antea sed t̃ciam bonorũ ꝑtẽ
quant᷑. uł qd̾ deẽ. eis ex ꝯctitutõ

Expanded text:
fecerint. sin autem intestati decessefecerint. sin autem intestati decesserint, nullo liberorum relicto, tunc patronatus ius, quod erat ex lege sint, si heredes vel bonorum possessores liberos habeant sive unum sive plures cuiuscumque sexus vel gradus, ad eos successionem parentum deduximus, omnibus patronis una cum sua progenie semotis. sin autem sine liberis decesserint, si quidem intestati, ad omnem hereditatem patronos patronasque vocavimus: si vero testamentum quidem fecerint, patronos at, cum nullos liberos haberent vel habentes eos exheredaverint, vel mater sive avus maternus eos praeterierit, ita ut non possint argui inofficiosa eorum testamenta, tunc ex nostra constitutione per bonorum possessionem contra tabulas non dimidiam, ut ante, sed tertiam partem quantur; vel quod deest eis ex constitu
Abbreviated transcription (Latin):
ad cecludendũ patronũ natiuales
liberi. Nõ solũ quos iupotestate
mortis tempore halebut. sed
⁊̃ emãcipati ⁊ ĩ adopcionẽ da¬
ti simodo ex aliqua parte he
ex heredati nullo modo repel¬
lelũt patronũ. postea lege pa¬
ꝑia aucta sl̃e. iura patronoꝵ
trimoniũ reliquerit.⁊ pau¬
ciores quã tres liberos habe¬
bit. siue trstam̃to facto. siue
ĩtestato mortuus erat. uirilis
part patrono debebatur. ⁊ta¬
que cõ unũ filiũ filim ue¬
herede reliquerit lib̾tus ꝑ ĩde¬
pars climidia patrono debe¬
but᷑. ac ũ is sine ullo filio filia¬
os cluas ue hereces relinq̾̃rat.
t̾cia pars debebat᷑ patrono.¬
patronus.ꝰ seo nra ꝯstitcio
quam ꝓ omniũ notatõne gͥci
lingua apẽdioso tractatu habito
cõposuimus. ita humsmodicãs¬
lib̾ta minores centenarus sint.
id minus cc̃tũ aureis habeant
substanciã. sic enim legis papie
sex t̾ciis inus aurens ꝯputet᷑ nul¬
lum locũ habebit patronus in
eorũ successionẽ sitñ trstam̃tũ

Expanded text:
ad excludendum patronum naturales liberi, non solum quos in potestate mortis tempore habet, sed etiam emancipati et in adoptionem dati, si modo aliqua ex parte herexheredati nullo modo repellunt patronum. Postea lege Papia aucta sunt iura patronorupatrimonium reliquerit et pauciores quam tres liberos habebit, siue is testamento facto siue intestato mortuus erit, uirilis pars patrono debeatur; itaque cum unum filium unamue filiam heredem reliquerit libertuspars dimidia patrono debebatur ac si is sine ullo filio filiaos duasve heredes reliquerat, tertia pars debebatur patronopatronus. Sed nostra constitutio, quam pro omnium notione Graeca lingua compendioso tractatu habito composuimus, ita huiusmodliberta minores centenariis sint, id est minus centum aureis habeant substantiam sic enim legis Papiae sestertiis unus aureus computetur, nullum locum habeat patronus in eorum successionem, si tamen testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
cia ꝑte bonorũ suorũ libertus. uł¬
liberta eis reliquerint. Itasie
cͥouiore ut noc libens liberti. lib̾¬
ꝯmilła p̃stent᷑. seo ad coleredes
hoc onis reclũdaret. ¶ Mulcis
aliis casibus auobis in p̃fica
ꝯccitutõne ꝯgregitis. quos ne¬
cessanos. ẽs̃ ad huiusmodi in¬
ris dispõnẽ ꝓspeemus. ut tã
patroni patrone que quam
lideric eorũ nec ñ ꝙ ex transũ¬
so latere neniũt. usque ad quin¬
tũ gradũ ad successionẽ lib̾toꝵ¬

Expanded text:
arte bonorum suorom libertus liberta eis reliquerint, ita sine onere ut nec liberis liberti libecommissa praestentur, sed ad coheredes hoc onus redundaret; multis aliis casibus a nobis in praefata constitutione congregatis, quos necessarios esse ad huiusmodi iuris dispositionem perspeximus ut tam patroni patronaeque quam liberi eorum nec non qui ex transverso latere veniunt usque ad quintum gradum ad successionem lib
Abbreviated transcription (Latin):
libertatem meruerũt. uł clũ
mulieres libere erãt ip̃i patres¬
in ẜuitute cos habuerũt. ⁊ post¬
ea ad libertatẽ ꝑuenerũt ut hui
om̃s ad successionẽ ꝑatris. uł
matris ueniant. patronatus iu¬
re ĩ lpc ꝑte sopiro. hos ee eniui
liberos ñ solñ nisuoꝵ parẽtũ
successione. sco ⁊̃ alterũ in al¬
tersus mutuam successionẽ
uocaibimus. ex illa loge specia¬
lit̾ eos noc̃ates. siue soli in ue¬
niant᷑ qui ĩ suitute nati. ⁊ post¬
eam anumissi sũt. siue uua cõ
aliis ꝙ ĩ libtite parentũ ꝯ cepti
sũt. siue ex erdem matre. uł ex
codem patre. siue ex aliis nup¬
ciis ad similituclinem eorũ
qui ꝙx iustis impciis ꝓcreati
sut̃. ¶ repetitis itaq̃ om̃ibus
que iam tradidimus appa¬
rit nõ semꝑ cos qui parem
graclũ cognatõnis obtinent.
pos quarto. sec int̾ ẽ inpotes¬
tare morientis fuerie. an ñ fu¬
erit. quod uł emancipotis. uił
emancipato. aut femineo sexu

Expanded text:
libertatem meruerunt, vel, dum libertatem meruerunt, vel, dum mulieres liberae erant, ipsi in servitute eas habuerunt et postea ad libertatem pervenerunt, ut hi omnes ad successionem vel patris vel matris veniant, patronatus iure in hac parte sopito: hos enim liberos non solum in suorum parentium successionem, sed etiam alterum in alterius mutuam successionem vocavimus, ex illa lege specialiter eos vocantes, sive soli inveniantur qui in servitute nati et postea manumissi sunt, sive una cum aliis qui post libertatem parentium concepti sunt, sive ex eadem matre vel eodem patre sive ex aliis nuptiis, ad similitudinem eorum qui ex iustis nuptiis procreati sunt. Repetitis itaque omnibus quae iam tradidimus apparet non semper eos, qui parem gradum cognationis optinent, pos quarto: nec interest in potestate morientis fuerit an non fuerit, quod vel emancipatus vel ex emancipato aut ex feminino sexu
Abbreviated transcription (Latin):
quam ꝓpria cognatõnis appella¬
tõne. que quã denotare agnatõ¬
nis quoq̃ graclus codẽmodo nu¬
merent᷑. Sed cũ magis ueritas
oculata fice. quẽ ꝑ aures ani¬
nus lominũ in figit᷑. pd neces¬
sarium cluximus post naratõ¬
uẽ gracluum ⁊̃ cos p̃senti libro
in scribi. quatenus possint ⁊ au¬
lescentes. ꝑfectissimã graduũ
doctrina acdipifsi. llud ctũc̃
ad seruiles cognatõnes illam ꝑ¬
tẽ cclicti. qua proximitatis noĩe
sum nec ulla. antiqui lege talis
tutõne quam ꝓ iure pat̾natus
fccinuis quod ius usque ad
nrã tempora satis obcturũ acꝙ
nube plemi. ⁊ ũdiq̃ ⁊ fusũ fue¬
rat. ⁊ hoc humanitate fugs ge¬
rendeꝯcessimus ut siquis in
ceruili cõsorcio ꝯstitutus liberũ.
uł liberos hibuerit siue exli¬
bera. siue exs uilis ꝯlitõnis
muliere. uł ꝯtra si sua muli¬
er ex libero. uł seruo lubuerit
liberos cuinscũꝙ sexus.⁊ ad
libertatẽ hic ꝑueniẽtib. ⁊ hii
qui ex ẜuili uentre nati sũt.

Expanded text:
nis appellatione quemquam denotare. Adgnationis quoque gradus eodem modo numerantur. Sed cum magis veritas oculata fide quam per aures animis hominum infigitur, ideo necessarium duximus post narrationem graduum etiam eos praesenti libro inscribi, quatenus possint et aulescentes perfectissimam graduum doctrinam adipisci. Illud certum est ad serviles cognationes illam partem edicti, qua proximitatis nomineon pertinere: nam nec ulla antiqua ege talis tutione, quam pro iure patronatus fecimus quod ius usque ad nostra tempora satis obscurum atque nube plenum et undique confusum fuerat et hoc, humanitate suggerente, concessimus, ut si quis in servili consortio constitutus liberum vel liberos habuerit, sive ex libera sive servilis condicionis muliere, vel contra serva mulier ex libero vel servo habuerit liberos cuinscumque sexus, et ad libertatem his pervenientibus, et hi qui ex servili ventre nati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
aũ familiaritatẽ aliquã ĩt̃se
habere uident᷑ ep̃cio ⁊ uencli¬
cio. Item locacio ⁊ ꝯcluccio ut
inqusbusdam causis queri
soleat. utrũ emꝑcio ⁊ uencli¬
cio cotrahat᷑. anlocatõ ⁊ cõ dnc¬
cio. ut ecce de p̃diis. que ꝑpeino
quibdam fruenda traclũtͣ
id.ẽ. ut quam cliu peatio. siie
rodocitus ꝓ his clnõ p̃stet᷑. neq
ip̃i cõcluctori. n heredi eius.

Expanded text:
autem familiaritatem aliquam inter se autem familiaritatem aliquam inter se habere videntur emptio et venditio, item locatio et conductio, ut in quibusdam causis quaeri soleat, utrum emptio et venditio contrahatur, an locatio et conductio. ut ecce de praediis quae perpetuo quibusdam fruenda traduntur, id est ut, quamdiu pensio sive reditus pro his domino praestetur, neque ipsi conductori ne
Abbreviated transcription (Latin):
alieno arbitrio p̾ciũ ꝑmis¬
sum fuerit. eadẽ ⁊ de locatõne
ligamus. si alieno arbitrio
merces ꝓmissa fuerit. qui
de eã si fulloni polienda curã¬
daue. aut sarcinatori sarcien¬
da uestiment quis dederit.
Nulla statim mercede ꝯstituta.
sed postea tm̃ daturus. quã¬
cum int̾ cos cõuenerit. ñ pro¬
prie locacio ⁊ ꝯcluccio cõtra¬
hi incelligit᷑. sed eo noĩe p̃¬
scriptis uerbis actõ datur.
p̃terea sicut uulgo quere¬
bat᷑. anꝑmutatis reb ep̃cio
⁊ uendicio ꝯtrahit̃. ita que¬
ri solebat. delocatõne ⁊ codue¬
cione. si forte rem aliquam
tibi utendã. siue fruendam
quis doderit. ⁊ iuicẽ ade abã¬
rem utendam. suie fruendam.
acceperit. ⁊ placuit nõ eẽ loca¬
nus ẽẽ ꝯtractus. uelnti sicñ u¬
nũ quis bouem haberet. ⁊ iuci¬
nus euis mniũ. placuerit int̾
cos. ut ꝑ deuos clies inuicẽ bo¬
ues cõmodarẽt. ut opus fa¬
gratuitũ cõmodatũ. nerũ p̃¬
scriptis uerbis agñdũ ẽ. adco

Expanded text:
alieno arbitrio pretium permissum fuerit, eadem et de locatione et legamus, si alieno arbitrio merces permissa fuerit. qua de causa si fulloni polienda curandave aut sarcinatori sarcienda vestimenta quis dederit nulla statim mercede constituta, sed postea tantum daturus quantum inter eos convenerit, non proprie locatio et conductio contrahi intellegitur, sed eo nomine praescriptis verbis actio datur. Praeterea sicut vulgo quaerebatur, an permutatis rebus emptio et venditio contrahitur: ita quaeri solebat de locatione et conductione, si forte rem aliquam tibi utendam sive fruendam quis dederit et invicem a te aliam utendam sive fruendam acceperit. et placuit, non esse locanus esse contractus. veluti si, bovem haberet et vicinus eius unum, placuerit inter eos, ut per denos dies invicem boves commodarent, ut opus fagratuitum commodatum, verum praescriptis verbis agendum est. Adeo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dum ep̃tori tradidit. ad¬
huc ip̃e clñs ẽ. Idem .s̃. ⁊ defur¬
ti. ⁊ de dãpni inurie actõne.
IEmpcio tam sub ꝯclicio¬
ne. quim pure ꝯtrahi pot̃.
sub delicione ueluti sitichus
intra certũ diem tibi placu¬
ent. erit tibi emꝑtus aure¬
is tot. ¶Lꝯca sacra uel religi¬
sosa. item publica. ueluti fo¬
cionẽ ex empto: quod ñ ha¬
uere ei liceat cõsequar᷑ ut qd̃
sua int̾c̃. deceptũ eũ nõ eẽ.
Idem iuris ẽ. si hominẽ libe¬

Expanded text:
nondum emptori tradidit adnondum emptori tradidit adhuc ipse dominus est. idem est etiam de furti et de damni iniuriae actione. Emptio tam sub condicione quam pure contrahi potest. sub condicione veluti ‘ si Stichus intra certum diem tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica, veluti fotionem ex empto, quod non habere ei liceat, ut consequatur, quod sua interest deceptum eum non esse. idem iuris est, si homine
Abbreviated transcription (Latin):
uł aliqua ꝑte corporis lesus
quaꝑte in cendio cõsup̃te
fuerĩt. aut fũdus ui fluumi¬
nis totus. uł aliqua ex ꝑte ã¬
blatus sre. siue ⁊̃ in undacio¬
nem aque. aut arboribus
turbine ducclis longe minor
aut deccrior eẽ. ceperit emp¬
toris dampnũ ẽ. cui necesse ẽ.
licet rem nõ fuerit nactus p̃¬
ciũ soluere. quicquiã enim
siue dolo ⁊ culpa uenlitoris
acciclit. in co ueadditor secus
ect. Esed sipost emptõm fsĩ¬
do aliquic ꝑ alluuionẽ ac¬
cessit ad emptoris cõmodũ
ꝑtiuet. Nam ⁊ commocdlum
cius eẽ. debet. cuius ⁊ pericu¬
lum est. ¶ Quod si fugerit
homo qui uenitaut subrep¬
cus fuerit iti ut neq colus
neq culpa uenclitoris inc̾ue¬
niat. an ĩ adueriendũ erit.
an custocliã. eins usque adtͣ¬
dicionẽ uenditor susceꝑit.
cane enĩ si susceperit. ad ip̃i¬
us periculũ is casus ꝑtinet.
si nõ susceperit securus erit.
ris que rebus intelliginius.
ꝯdicionẽ rei exhibere dẽbebit
emptori. quia sanc ꝙ rem

Expanded text:
e corporis laesus ex parte incendio consumptae fuerint, aut fundus vi fluminis totus vel aliqua ex parte ablatus sit, sive etiam inundatione aquae aut arboribus turbine deiectis longe minor aut deterior esse coeperit, emptoris damnum est, cui necesse est, licet rem non fuerit nactus, pretium solvere. quidquid enim sine dolo et culpa venditoris accidit, in eo venditor securus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum pertinet: nam et commodum eius esse debet cuius periculum est. 3a. Quod si fugerit homo qui veniit aut subreptus fuerit, ita ut neque dolus neque culpa venditoris interveniat, animadvertendum erit, an custodiam eius usque ad traditionem venditor susceperit. sane enim, si susceperit, ad ipsius periculum is casus pertinet: si non susceperit, securus erit. risque rebus intellegimus. condictionem exhibere debebit emptori, quia sane, qui rem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dubitat᷑. siue ꝯstat uẽdicio
siue uõ sed nr̃a decisio ita costi¬
tuit. ut quociens sic ꝯpõita sit.
uendicio quati ille estimane¬
rit. sub hac ꝯclicione staret
cõcractus. ut siquidem ipse
qui nominatus ẽ. p̃ciũ defiri¬
erit. omnimodo secłm eius es
tradat᷑. ⁊ uenclicio ad effectũ
ꝑclucat᷑. ex empto quidẽ emp
tore. accione uenditore aut̾e
ex uendito agc̃te. sin aũ ille
ereit p̃ciũ definire tunc pro
nichilo eẽ uẽclicionẽ. quasi
nullo p̾cio statuto. quod ius
cõ inuendicionib nobis pla¬
cuit. ñ ẽ. absurdũ. ⁊ ĩ locacio¬
nibus ⁊ cõcluctõnibtrahere.
Itẽ p̃ciũ in numerata pec¬
cuuia ꝯsistere debet. Nam in
ceteris reb an p̾ciũ eẽ pocut
ueluci an lomo aue funclus
ant toga. alterius reip̃cium
esse possit. ualde querclut᷑
sabinus ⁊ cissius: ⁊̃ in alia

Expanded text:
hoc dubitabatur, sive constat venditio hoc dubitabatur, sive constat venditio sive non. sed nostra decisio ita hoc constituit, ut, quotiens sic composita sit venditio ‘ quanti ille aestimaverit ’, sub hac condicione staret contractus, ut, si quidem ipse qui nominatus est pretium definierit, omnimodo secundum eius tradatur, ut venditio ad effectum perducatur, emptore quidem ex empto actione, venditore autem ex vendito agente. sin autem ille erit pretium definire, tunc pro nihilo esse venditionem, quasi nullo pretio statuto. quod ius cum in venditionibus nobis placuit, non est absurdum et in locationibus et conductionibus trahere. Item pretium in numerata pecunia consistere debet. nam in ceteris rebus an pretium esse possit, veluti homo aut fundus aut toga alterius rei pretium esse possit, valde quaerebatur. Sabinus et Cassius etiam in alia
Abbreviated transcription (Latin):
aũ que scriptura ꝯficiũtur.
ñ alit̾ ꝑfectam eẽ. empcionẽ
⁊ uenditõm ꝯsticiumus. nisi
et instrumenta emtõis fuerĩt
cõscripta. uel manuꝓpria cõ¬
tralenciũ. uł ab aliquo quidẽ
scripta. acõtralente aũ sub¬
scripti. ⁊ si ꝑ tabellionẽ fiũt ni
si ⁊apleociones acceperũt. ⁊ fu¬
crint ꝑtibus ab soluta. donec
enĩ aliquid ex his de ẽ ⁊ peni¬
tencie locus ẽ. ⁊ pot̾ emptor uł
uencditor sine pena recedere. ꝓb
empcione. ita tñ in pimeis e
recedere eis cõcelimus. nisii¬
um arrarũ noĩe aliquid fu¬
erit datũ. loc enĩ sũbsecuto
siue in scriptis. siue sine ser¬
iptis uendicio celebrata est.
Is qui recusit asimplere cõ¬
tractũ. siquidem emptorẽ.
ꝑdat qd̾ dedit. si uero ueni¬
cor cluplũ restituere ꝯpellit᷑.
licet nichil suꝑ arris ex pres
quos ꝯuenerit. ut quãti ticius
rem estimauerit. tamti sit emꝑ¬
ti int̾ neteres satis habũdeꝙ

Expanded text:
autem quae scriptura conficiuntur autem quae scriptura conficiuntur non aliter perfectam esse emptionem et venditionem constituimus, nisi et instrumenta emptionis fuerint conscripta vel manu propria contrahentium, vel ab alio quidem scripta, a contrahente autem subscripta et, si per tabellionem fiunt, nisi et completiones acceperint et fuerint partibus absoluta. donec enim aliquid ex his deest, et poenitentiae locus est et potest emptor vel venditor sine poena recedere ab emptione. ita tamen impune recedere eis concedimus nisi iam arrarum nomine aliquid fuerit datum: hoc etenim subsecuto, sive in scriptis sive sine scriptis venditio celebrata est, is qui recusat adimplere contractum, si quidem emptor est, perdit quod dedit, si vero venditor, duplum restituere compellitur, licet nihil super arris expressuiquos convenerit, ut, quanti Titius rem aestimaverit, tanti sit empta: inter veteres satis abundeque
Abbreviated transcription (Latin):
onsensu sũt obłigatõnes. in
empcionibus. uendicionib.
iocacionib oduocionibus
societatibus. mandatis. Ideo
aũ istis modis ꝯsensu clicit᷑
obligatõ cõtiabi. quia neq
scriptura. n p̾sencia. omni¬
modo opusest. ac uẽ dari
quicquĩ necesse ẽ. ut sub¬
scanciã capiat obligacio. s
sucficit eos qui negociũ ge¬
rũt cõsentue. unde int̾ abssẽ¬
tes quoꝙ talia negocia ꝯtra¬
uaniciũ Item ĩ his ꝯtractib
alt̃ alteri obligat᷑. in ied qͦud
alterũ alteri exbono ⁊ equo
p̃sfare oportet cõ alioquim
in uerborũ obligacionibus
alius stipuletur alius pro¬
mꝑcio ⁊ nendicio ꝯtrahit᷑. si¬
uis nͥ dũ p̃ciũ numeratũ sit.
ac uͨ arra quidẽ dita suerit. nĩ
quod arre nomine dat᷑. argu¬
m̃tum ẽ. emꝑcionis ⁊ uendicõ¬
nis cõtricte. Sed lec quidem de
empcionibus ⁊ uẽdicionibus.
que sine scriptura ꝯsistunt.
obtiuere oportet. sam nichl
anobis ĩhuiusmodi uendi¬
cionib in nouitũ ẽ. ¶In hĩs

Expanded text:
onsensu fiunt obligationes in emptionibus venditionibus, locationibus conductionibus, societatibus, mandatis. Ideo autem istis modis consensu dicitur obligatio contrahi, quia neque scriptura neque praesentia omnimodo opus est, ac ne dari quidquam necesse est, ut substantiam capiat obligatio, sed sufficit eos qui negotium gerunt consentire. Unde inter absentes quoque talia negotia contranuntium. Item in his contractibus alter alteri obligatur in id, quod alterum alteri ex bono et aequo praestare oportet, cum alioquin in verborum obligationibus alius stipuletur, alius proEmptio et venditio contrahitur, simvis nondum pretium numeratum sit ac ne arra quidem data fuerit. nam quod arrae nomine datur argumentum est emptionis et venditionis contractae. sed haec quidem de emptionibus et venditionibus quae sine scriptura consistunt obtinere oportet: nam nihil a nobis in huiusmodi venditionibus innovatum est. in his
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ꝙ eẽ. exislimabãt ꝑmu¬
tatõnẽ rerũ. aliud emptõnẽ
⁊ uendicionẽ. alioquim nõ
posse reni expecliri. ꝑ mutatis
rebus: que iudeit res nenisse.¬
tatõm rerũ pprian. eẽ. speciẽ
ꝯtractus auenditõne seꝑatã
merito p̃ualuit. ẽũ ⁊ ip̃a alus¬

Expanded text:
imabant permutationem rerum, aliud emptionem et venditionem. alioquin non posse rem expediri, permutatis rebus, quae videatur res venisstationem propriam esse speciem contractus a venditione separatam, merito praevaluit,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. heredẽ.⁊ cui libertitẽ tri
bueret. pot̾ uiden sine scripto
hoc modo. et̃ trstanis. ⁊ uolũtis
cius rita habuda.ẽ. Cecer̃ si
ut plerũq sinouib fieri solat.
dixit alicui ego te hendẽ ficio
aut tibi boui mea reliuquo.
ñ oporta hoc ꝓ testam̃to obser¬
uari. nec ulłoꝵ magis int̾̃ẽ ꝙͣ¬
ip̃oꝵ eib id primlegiũ datũ
ẽ. eius exemplũ admiiti. alio¬
quim ñ disficult̾u .ĩ. post mor¬
tẽ alicuius militis teats exis¬
terent ꝙ. affiruarẽt se auã¬
isse dicẽtr̃. iliqu̾e relĩq̃re sẽbo¬
na cui uisũ sit ⁊ ploc iudi¬

Expanded text:
esse heredem et cui libeesse heredem et cui libebuere: potest uideri sine scripto hoc modo esse testatus et uoluntas eius rata habenda est.Ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit alicui: "ego te heredem facio", aut "tibi bona mea relinquo", non oportet hoc pro testamento obseruari. nec ullorum magis inteibus id priuilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicentem aliquem relinquere se bona cui uisum sit, et per hoc iudi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ modo uolũtas eins sup̃¬
ma. siue scripta inueniatur
siue sñ scriptura ualet testa¬
m̃tũ ex uolũtite eius. ¶ Illis
aũ tẽporib ꝑ que cĩtra expe¬
clicionũ necessitit̾e in alis
locis. uł in suis bclib degũt
minime ad uẽdieãdum
tale priuilegiũ ad iuuant᷑
¶sed tectari ꝗdẽ ⁊ si filu fami¬
lias sĩt ꝓpt̾ miliciã ⁊ cedũ¬
tur iure tũ oinuimi. eadẽ¬
obsitõne. ⁊ in eorũ testi¬
mñtis. id hibẽda quam ⁊ in
testam̃tis pagioꝵ ꝓxime
uus statilio diuo seuero. ita
rescripsit. ¶ Ia priuilegiũ
quod militĩtibus datum
est. ut quo quo modo facta
ab hic testũti rata sĩt. sic
incelligi debet ut ucique pri¬
us ꝯstare debeat testam̃tũ fac¬
tĩreẽ. quod ⁊ sine scriptura
Añ nlitãtib quoꝙ fieri
pot̾. Ic ergo miles de cuius
bonis apud te q̃ritur. Si cõ¬
uocatis ad hoc hominib ut uo¬
lũtatẽ siũ testiret᷑. iti locutꝰ
.ẽ. ut decliret que ueslet sibi

Expanded text:
modo voluntas eius suprema sive scripta inveniatur sive sine scriptura, valet testamentum ex voluntate eius. illis autem temporibus, per quae citra expeditionum necessitatem in aliis locis vel in suis sedibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvantur: sed testari quidem, et si filiifamilias sunt, propter militiam conceduntur, iure tobservatione et in eorum testamentis adhibenda quam et in testamentis paganorum proxime us Statilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeat, testamentum factum esse, quod et sine scriptura a non militantibus quoque fieri potest. is ergo miles de cuius bonis apud te quaeritur, si convocatis ad hoc hominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet sibi
Abbreviated transcription (Latin):
onauerit. fuitũ ñ cõmittit fur.¬
tũ enũ sĩue astectu furãdiuõ
acũmttitur aliis quoq̃ mo¬
clis accidere pot̾. ut ꝗ sñ uicio
fuiti rem alienã ad aliquem
trãsferat. ⁊ esticiat ut aposses¬
sore usu capiat᷑. ¶ quod aũ. ad
eas res q̃ solo ꝯtinetur expadit¬
ius ꝓcedit. ut siquis loci na¬
cuitis possessionẽ ꝓpt̾ ab scẽ¬
tiã aut negligẽciam dñia
aut ꝗa sine successore decis¬
serit. sine ui uanciseit᷑ qui
quãnis ip̃e mala fide possidet.
quia iutelligit se alienũ fũ¬
cdũ occupasse. tũ si alu bona
fide. accipiẽti tradidit. poterit
neq̃ fuitium̃. neꝙ ui posses¬
sũ accepit. ab olita ẽ enĩ quo¬
rũdã ueterũ sentẽtia exstimã¬
ciũ ꝯetiã fũdr. loci ue fuitũ
fieri ⁊ eorũ ꝙ res soli possede
quãdo ⁊̾. furtiua. uł ui posses¬
sa res usucapi poẽ. ueluti si
in diũ potestatẽ reilsa fuerit
tr̃ enĩ uicio reipurgato ꝓce¬

Expanded text:
onaverit, furtum non committit: furonaverit, furtum non committit: furtum enim sine affectu furandi non committitur. Aliis quoque modis accidere potest ut quis sine vitio furti rem alienam ad aliquem transferat et efficiat ut a possessore usucapiatur. Quod autem ad eas res quae solo continentur expeditius procedit: ut si quis loci vacantis possessionem propter absentiam aut neglegentiam domini, aut quia sine successore decesserit, sine vi nanciscatur. qui quamvis ipse mala fide possidet, quia intellegit, se alienum fundum occupasse, tamen, si alii bona fide accipienti tradiderit, poterit neque furtivum neque vi possessum accepit; abolita est enim quorundam veterum sententia existimantium, etiam fundi locive furtum fieri, et eorum qui res soli possidenquando etiam furtiva vel vi possessa res usucapi potest: veluti si in domini potestatem reversa fuerit; tunc enim, vitio rei purgato, proce
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ lex iulia ⁊ plansia. quod
aũ dictũ. ẽ. furtiuarũ ⁊ ui
possessar̃ rerũ usucapionẽ
net ut ne ip̃e fur. uł ꝙ ꝑu
iũ possidet usu capere possĩt.
Nam illis ulla rõne usucapi
pio ñ. ꝯpetit. ꝗa scilicet ma¬
la fide possidẽt. sed ne ullus a¬
lius quanis ab eis bona fide
emerit. uł ex alia causa acce¬
de in rebus in obłi̾bus ñ faci¬
le ꝓcocdit. ut bone fidei posses¬
sori usucapio ꝯpetat. nã ꝗ sci¬
ex alia causa tradidie. fuitũ
eius ꝯmitit. sed tñ id aliꝙͣ¬
do alit̾ se ht̃. Nã si heres rem
de fur̃to ꝯmodatã. aut locatã.
uł apud eũ cepositã existim̃s¬
dliderit. aut douauent. aut
dotis nõie dederit quin is ꝙ
acceperit usucapere possit a
dubiũ ñ. ẽ. ꝙ pe dea res ĩ fur¬
ti uiciũ ñ. ceciderit. cũ utiq̃
heres ꝙ bona fide tãquam su¬
am alienauerit. fuitũ ñ cũ¬
mittir. Ĩtem si is ad quẽ au¬
cille usus sructus ꝑtinet ꝑtĩ
suũ et̃ credens. uẽdiderit. ant do¬

Expanded text:
. Quod autem dictum est furtivaram et vi possessarum rerum usucapionem net ut ne ipse fur quive per vim possidet usucapere possit: nam his alia ratione usucapio non competit, quia scilicet mala fide possident: sed ne ullus alius, quamvis ab eis bona fide emerit vel ex alia causa acceunde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui aliex alia causa tradidit, furtum eius committit. Sed tamen id aliquando aliter se habet. nam si heres, rem defuncto commodatam aut locatam vel apud eum depositam existimdiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit, quin is qui acceperit usucapere possit, dubium non est, quippe ea res in furti vitium non ceciderit, cum utique heres qui bona fide tamquam suam alienaverit furtum non committit. Item si is ad quem ancillae usus fructus pertinet, partum suum esse credens, vendiderit aut d
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet ad ꝓprictatẽ. ⁊ ex eo
tpr nude ꝓprietatis dñs ĩ¬
cipit pleuã habere potectat̃ẽ
isdem istis moclis quibus n¬
sus fructus ꝯstituit᷑ eciam
ndus usus ꝯstitui soler h
huce᷑ que illis modis fiiit᷑
qibus ⁊ usus fructus desi¬
nĩt mĩnus añ scilicet niris
inusirẽ. quam ĩ usu frictu.
nam is quie is ꝙ fũdimidũ
usũ ht̃. nichil ulterius ha¬
bere nitesligit᷑. quam ut o¬
tidianũ ntatur. In eo quoq̃
sũdo actenus cimoran lice¬
at. ut neq̃ clño fũdi moles¬
tus ũt noq̃ his ꝑ quos ope¬
raructica fiũt impedim̃tx̃
fit. nec ulli. alii ius qd̃ ht̃. aut
uẽdere aut locare. aut granis
ꝯcedere pot̃. cũ is ꝙ usuins
nus ĩus: habere incelligi᷑
ut ipsetm̃ habitet. nec lpc
transferre pot̾. ⁊ uix recep¬
tũeẽ uidet᷑. ut hospitẽ cĩ re¬
cipere licait. ⁊ ouxore suali¬
berisꝙ suis. Item que liber¬
tis nooũ. aliis liberis ꝑsonis
quibus ñ minus quam ser¬
uisutitur habitã di ius ha

Expanded text:
ex eo tempore nudae proprietatis dominus incipit plenam habere in re potestatem. isdem istis modis quibus usus fructus constituitur etiam nudus usus constitui solet, iisdemque illis modis finitur quibus et usus fructus desinit. Minus autem scilicet iuris in usu est quam in usu fructu. namque is qui fundi nudum usum habet, nihil ulterius habere intellegetur, quam ut otidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut vendere aut locare aut gratis concedere potest, cum is qui usum nus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc transferre potest: et vix receptum videtur ut hospitem ei recipere liceat et cum uxore sua liberisque suis, item libertis nec non aliis liberis personis, quibus non minus quam servis utitur, habitand
Abbreviated transcription (Latin):
capionẽ ñ parit. ueluti siꝗs
cõ ñ emerit emisse se existi¬
mãs possideat. uł cũ ei dona¬
tũ ñ fuerit. quasi ex donatõe
possideat. ¶Diutina possessio
que ꝓpe. eẽ. ceperat defuncto.
⁊ heredi. ⁊ bonoꝵ possessori
ꝯtinuatur licet ip̃e sciat p̃di¬
p̃diũ alicim̃i. quod si lle in¬
iciũ iustũ ñ habuit. lereli
⁊ bonorũ possessori licet ig¬
uorãti possessio nichil ꝓdest.
su capiouib obsuari ꝯstituit.
ut tempor ꝯstinuent᷑. Inter

Expanded text:
nem non parit. veluti si quis, cum non emerit, emisse se existimans possideat: vel cum ei donatum non fuerat, quasi ex donatione possideat. Diutina possessio, quae prodesse coeperat defuncto, et heredi et bonorum possessori continuatur, licet ipse sciat praedium alienum: quodsi ille initium iustum non habuit, heredi et bonorum possessori, licet ignoranti, possessio non prodest. sucapionibus observari constituit, u
Abbreviated transcription (Latin):
que naturali rõne. neque
tiuili recipiũt usũ fructũ
quo numero sũt. uiuĩr ole¬
um frum̃tũ. uestim̃ta ꝗbus
ꝓroxima ẽ. pecunia numera¬
ta.nam im p̃o usu assidua ꝑ¬
mutatõne quodã modo exci¬
guitur sed utilitatis cã sena¬
cus cẽsuit. posse ⁊. earũ rerũ
usus fiuctus ꝯititui. ut tñ eo
nõie. heredi utilit̾ caueatur
Sĩtaꝙ si peccunie usus fructus
legatus sit. itadatꝰ legatirio.
ut eius fiat. ⁊ legatarius sa¬
cisdet heredi detãti poccumia
rectituẽda. si moriet᷑. uit capi¬
te ninuet᷑. ¶ cecere quoque
res ita tradũt᷑ legatario ut
eius firt. sed estimatis his
satisdat᷑. ut simoriet᷑. aut ca¬
pite ininuet᷑ tauta peccunia
irsticuat᷑. qũati lee fueriut
estimate. Ergo scnatus. ñ fe

Expanded text:
que naturali ratione neque que naturali ratione neque civili recipiunt usum fructum. quo numero sunt vinum, oleum, frumentum, vestimenta. quibus proxima est pecunia numerata: namque in ipso usu adsidua permutatione quodammodo extinguitur. sed utilitatis causa senatus censuit, posse etiam earum rerum usum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut eius fiant: sed aestimatis his satisdatur, ut, si morietur aut capite minuetur, tanta pecunia restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fe
Abbreviated transcription (Latin):
sus fructus ẽ ius alie. De usu¬
nis rebus utẽdi. fruẽdi. frue¬
saluartrũ substãcia est ci¬
enim ius ĩ corpore quo subl¬
ato. ⁊ ipsũ tolli necesseẽ. ¶ũ¬
sus fructus ꝓꝓprietate seꝑa¬
dõm recipit Ioque plurir¬
mis modis accidit. ut ecce
siquis alicui usũ fructum
legauerit. nã heres nudã hẽ
ꝓprietatẽ. legatarius u̾ousũ
tructũ. ⁊ ꝯtra si fundũ lega¬
uerit deducto usu fructu le¬
gatarius nudã ht ꝓprietatĩ
heres uero usũ fructũ. Item
alii usũ fructũ. alii deducto
eo fũdũ legare poteit. ¶sine
testam̃to uero siꝗs uelit a¬
lu usũ fructũ stituere. pac¬
cionibus ⁊ stipulatõibus io
esficere debet ¶Ne tñ ĩ uniũ¬
sũ ĩutiles eent ꝓprietates sẽꝑ
abscede̾te usu fructu placiui̾e
certis modis extingui usũ¬
fiugũ ⁊ ad pprietat̃ reuerti.
constituit᷑ añ usus fructus.
etĩa in seruis ułiniñtis cet̾a¬
ꝙ rebuis exqͥptis his que ĩ ip̃o
usu ꝯsumũit. Nam hee res ne¬

Expanded text:
sus fructus est ius alienis rebus utendi fruendi salva rerum substantia. est enim ius in corpore: quo sublato et ipsum tolli necesse est. Usus fructus a proprietate separationem recipit, idque pluribus modis accidit. ut ecce si quis alicui usum fructum legaverit; nam heres nudam habet proprietatem, legatarius usum fructum: et contra si fundum legaverit deducto usu fructu, legatarius nudam habet proprietatem, heres vero usum fructum: item alii usum fructum, alii deducto eo fundum legare potest. sine testamento vero si quis velit alii usum fructum constituere, pactionibus et stipulationibus id efficere debet. ne tamen in universum inutiles essent proprietates semper abscedente usu fructu, placuit, certis modis extingui usufructum et ad proprietatem reverti. Constituitur autem usus fructus etiam in servis et iumentis cet rebus, exceptis his quae ipso usu consumuntur: nam eae ne
Abbreviated transcription (Latin):
tuit ꝯstitucio ¶ Item fiuit
ab usu fiuctuario cedat᷑. nã
ꝯxtraneo car̾do nichil agit᷑.
ueł exrtinio si fructuarius
ꝓprietatẽ rei ad ꝗ sierit que
res ꝯsolidacio appellat᷑ ¶eo
amplius ꝯstat. si ades icẽ¬
dio ꝯsũpte fuerĩt. uel⁊. t̾re¬

Expanded text:
tuit constitutio. item finitur ab usufructuario cedatur nam extraneo cedendo nibil agitur: vel ex contrario si fructuarius proprietatem rei adquisierit, quae res consolidatio appellatur. eo amplius constat, si aedes incendio
Abbreviated transcription (Latin):
alia ue quaex iusta cã omi
acceperit. is eam rem si bus¬
mobłis erat amno ubiq̃.
siĩmobilis biennio tm̃ ĩita¬
lico solo usu capiebat ne rer¬
plaicitũ erat putĩtibus anti¬
ꝗoribus dñis sustice̾ ad inꝙ.¬
rẽdas suis res. p̾fata tempor
nobis melior sentẽcia resedit.
ne dñi maturius suis ꝑeb
defraudẽt. noq̃ certo loco bĩeᷤ¬
cẽnio. Int̾ absbẽtes .xx. ãnis
usu capiãt᷑. et hĩs modis ñ
solũ ĩitalia sed ⁊ͥ inom̃i t̾ra
ũ rerũ iusta enisa ꝑossestõis
p̃cede̾te ad ꝗratur ¶ Sod ali¬
quando etiã si maxime ꝗs
bona fide rem possederit. uon
tñ illi usucapio. ullo tp̃ꝵ ꝓ
cedit. ueluti siquis liberũ
lomiinẽ uel rem sacra uel
religiosam. uł seriũ fugi¬
ciuu possideat / furtiue quog
res .⁊. q̃ ui possesse sũt nec sĩ
p̾clicto lũgo tp̃r bona fide pos¬
sesse sũt usu capipossũt. Nã

Expanded text:
aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne replacitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne domini maturius suis rebus defraudentur neque certo loco benefcennio, inter absentes viginti annis, usucapiantur, et his modis, non solum in Italia sed in omni terra nium rerum iusta causa possessionis praecedente adquiratur. Sed aliquando etiamsi maxime quis bona fide rem possederit, non tamen illi usucapio ullo tempore procedit, veluti si quis liberum hominem vel rem sacram vel religiosam vel servum fugitivum possideat. Furtivae quoque res et quae vi possessae sunt, nec si praedicto longo tempore bona fide possessae fuerint, usucapi
Abbreviated transcription (Latin):
neq̃ agnis utet᷑ usuarius ꝗa
ca in fructu sũt plana ads
stercorãdũ agrũ suũ pacro¬
rib uti pot̃
co si cui habitatõ legata si¬
ue aliquo modo ꝯstitutasit.
neque usus uidet᷑. neq̃ usus
tibus ꝓpt̾ rerũ utilitatẽ se¬
cũdũ marcelli sẽtẽciã. nr̃a
dicisione ꝓmulgata ꝯces¬
sĩmus. ñ solũ in ea degere.
sed etiã aliis locare. ¶hec de
seritutibus ⁊ usu fructu
et usu ⁊ habitatõib clixi¬
se susficiat de hereditate aũ
et obligatõibusin suis locis
ꝓponemus. exposuimus sũt¬
mat̃i ꝗl modis iure gr̾ciũ
Ares ad grũtui.¬

Expanded text:
lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecoribus uti potest. Sed si cui habitatio legata sive aliquo modo constituta sit, neque usus videtur neque usus pter rerum utilitatem secundum Marcelli sententiam, nostra decisione promulgata permisimus non solum in ea degere sed etiam aliis locare. Haec de servitutibus et usu fructu et usu et habitatione dixisse sufficiat. de hereditate autem et de obligationibus suis locis proponemus. exposuimus summatim, quibus modis iure gentium res adquiruntu
Abbreviated transcription (Latin):
lid̾ sit. eece ex ip̃ius p̾coris
iurisdicõne substanciam
capiũt ¶Sic icaq cliscretis
accõib ctumẽ. non posse ac̃¬
corem rem suaupita ab.a¬
liquo pete si paret eũ dare:
nec enim quod actoris ẽ.
id eidiri oportet. qua scili¬
cet diri cuiꝙͣ id intesligit᷑
qd̾ ita dat᷑ ut eius fiat. nec
res q̃iam actoris ẽ. magic
eius fieri pocest. ¶plane¬
odioͣ furũ quo magis plu¬
ectũ est. ut extra penam clu¬
pli. aut quadrupli. reire¬
cipiende nõie. fures ⁊̃ ac. ac
cione tenenit᷑. si paret᷑ eos
dare oporce. quãuis adu̾¬
sus cos ⁊ hec inrem actõ
ꝑ ꝙͣ reni suam quis ẽẽ pe¬
tit̃ appellamus aũ inrem
quidem actõnes. uenclicatõ¬
nes. in ꝑsonã uero actõnes
quib dire face oporte̾ incñ¬
dit᷑ concłĩones condic̃t eñiẽ.

Expanded text:
ius praetoris iurisdictione substantiam capiunt. Sic itaque discretis actionibus certum est non posse actorem rem suam ita ab aliquo petere ‘ si paret eum dare oportere ’: nec enim quod actoris est, id ei dari oportet, quia scilicet dari cuiquam id intellegitur quod ita datur ut eius fiat, nec res quae iam actoris est, magis eius fieri poodio furum, quo magis plueptum est, ut extra poenam dupli aut quadrupli rei recipiendae nomine fures etiam hac actione teneantur: SI PARET EOS DARE OPORTERE, quamuis sus eos etiam haec in rem actio, per quam rem suam quis esse petit. Appellamus autem in rem quidem actiones vindicationes: in personam vero actiones, quibus dare facere oportere intendit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑseniet ipm̃: aut ꝑ aliũ ea¬
dem rem mandator exequat᷑
Nam uisi ita renũciet ut in¬
tegra cansa mandatori reser¬
uct᷑. eamidẽ rem explicanoam
nichilominus maudati accio
locam habebit. nisi iusta causa
int̃cessit. aut  renũcianli. aut
intempestiue remĩciandi.
sit in aliam formam negocii
cadere. Nam mercode ꝯstituta
incipit locacio. ⁊ ductõ cẽ. ⁊
ut gnãlir̃ clixerimus. quibus
casibus sine mercede suscepto
oficio mandati. aut depõiti cõ¬
trahit᷑ negociũ is casibus in¬
t̃ueniente meircede. locacio ⁊
cocduccio ꝯtrahi intelligit᷑. et

Expanded text:
 semet ipsum aut per alium eandem rem mandator exsequatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reservetur eandem rem explicandi, nihilo minus mandati actio locum habet, nisi si iusta causa intercessit aut non renuntiandi aut intempestive renuntiandi. sit, in aliam formam negotii cadere: nam mercede constituta, incipit locatio et conductio esse. et ut generaliter dixerimus: quibus casibus, sine mercede suscepto officio, mandati aut depositi contrahitur negotium, his casibus, interveniente mercede, locatio et conductio contrahi intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
qui mandat ut sibi ceutũ
aureorũ fundus emeret᷑. is
utiꝙ mandasse ĩcelligit᷑. ut
minori si possit emeret᷑.¬
¶ rocde quoꝙ mandatũ ꝯ tractũ.
si cũ ad huc integra rec sit
reuocatũ fuerit enanescit
¶Item si ad huc in tegro mors
esus qui mandanerit. uł il
lius qui mandatũ susceꝑit.¬
soluit᷑ mandatũ. ¶Seo utĩ¬
litatis causa receptũ ẽ. ut si
mortuo eo qiitibi mandane¬
rit tuignoras eñ decessisse.
executus fueris mandatũ.
posse te agere mandati acci¬
onem. alioquim iussa ⁊ ꝓ ba¬
dilis ignorancia dãꝑinum ci¬
biñ acterat. ¶ et hnic simi¬
le ẽ. quod ꝑlacuit si debitores
maninisso clispensatore
ncu ꝑ ignoranciam liberto
soluerit liberare cos. cõ. Alioquin
sincta iuris rõne ñ possent liberari.
quia alii soluissent quã cui sol¬
uerc debuerint. ꝙandatũ susci¬
ꝑe liberũ ẽ. susceptũ. aũ.ꝯsiminũ¬

Expanded text:
qui mandat, ut sibi centum qui mandat, ut sibi centum aureorum fundus emeretur, is utique mandasse intellegitur, ut minoris, si possit, emeretur. Recte quoque mandatum contractum, si, dum adhuc integra res sit, revocatum fuerit, evanescit. Item si adhuc integro mandato mors eius qui mandaverit, vel eius qui mandatum suscesoluitur mandatum; sed utilitatis causa receptum est, ut si mortuo eo, qui mihi mandauerit, ignorans eum decessisse exsecutus fuero mandatum, posse me agere mandati actione: alioquin iusta et probabilis ignorantia damnum tibi afferat. et huic simile est quod placuit, si debitores manumisso dispensatore Titii per ignorantiam liberto solverint, liberari eos: cum alioquin stricta iuris ratione non possent liberari, quia alii solvissent, quam cui solvere debuerint. Mandatum non suscipere liberum est: susceptum autem
Abbreviated transcription (Latin):
casu mandatũ quia ñ alit̾
ticio erecdiclisses quã sitibi
mandatũ esset. Ellud quox
mandutũ ñ ẽ. obligatorium̃
quod cõtra bonos morec ẽ. ue¬
luti acicius de furto aut dãꝑ¬
no. faciendo. aut de in iuri
facienda tibi mandet. licet
enĩ penĩ istius facti nomine
p̃suiteris. nõ tñ ullam hales
ad uersus ticiũ accionẽ Eis
qui exsequit᷑ mandatũ n
deler excetere fines mandati.
ut erce siquis usque ad ccu¬
cum aurcos mandauerie ti¬
biut fundũ emeres. uł ut ꝓ
ticio sponderes. Neque pluris
emere debes. n inampiiorem
peccuniam. ficũ iubere. alio¬
quim ñ habebis com eo mã¬
dati actõnem. ad eo quidem
ut sabino ⁊ cassio placuerit
etiam sinsꝙ ad centũ aurcos
deo agere nent ĩ uilit̾ te actu¬
rũ. Siuierse scole auctores
recte usque ad centũ aureoꝵ¬
te acturũ existimãt. que sen¬
tencia sane benignior ẽ. ¶ qdͥ
siminoris cieris ñ habebis
scilicet cõ eo actõnem. qm̃i

Expanded text:
casu mandatum, quia non aliter casu mandatum, quia non aliter Titio credidisses quam si tibi mandatum esset. Illud quoque mandatum non est obligatorium, quod contra bonos mores est, veluti si Titius de furto aut damno faciendo aut de iniuria facienda tibi mandet. licet enim poenam istius facti nomine praestiteris, non tamen ullam habes adversus Titium actionem. Is qui exsequitur mandatum non debet excedere fines mandati. ut ecce si quis usque ad ctum aureos mandaverit tibi, ut fundum emeres vel ut pro Titio sponderes, neque pluris emere debes neque in ampliorem pecuniam fideiubere; alioquin non habebis cum eo mandati actionem: adeo quidem, ut Sabino et Cassio placuerit, etiam si usque ad centum aureos cum eo agere velis, inutiliter te acturum. diversae scholae auctores recte te usque ad centum aureos acturum existimant: quae sententia sane benignior est. quod si minoris emeris, habebis scilicet cum eo actionem, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ co ⁊ ticio sponderes. ¶ Tua
⁊ aliena ueluti si tibi mandet.
ut ticio sub usuris crederes.
qd̾ si sine usuris creclideris
aliena tm̃ grã int̾cedit mã¬
datũ. ¶Cua grã int̾̃uenit mã¬
datũ. uelnti sitibi mandet. ut
peccuinas tuas pocius inemp¬
cione p̾cliorũ colloces quam
quã inemptione p̃diorũ col¬
loces. cuius grũs mandatũ
magis ꝯsiliũ ẽ. quã m̃adatũ
⁊ ob id. ñ. ẽ obligatoriũ ꝙa
nenio exꝯsilio mandatiobli¬
gat᷑. ⁊̃ si ñ expediat ei cui mũ¬
dabit᷑. cũ liberũ quoꝙ sit. a¬
pud se explorare an expedut
ꝯsiliũ. itiqꝑ siociosam peocu¬
niam domite habentẽ ortat᷑
fuerit aliquis. ut rem aliꝙͣ
emeres uł eam crederes. qliã¬
uis nõ expecluat tibi eam emis¬
mandan tence᷑. ⁊ adeo hec ita
sunt. ut quesitũ sit an mã¬
dati teneat᷑. qui mandauir eͥ¬
tibi. ut ticio pecunu fene¬
rares. S obtinuit sabini sen¬
tenciam obligatoriũ ẽẽ. in loc

Expanded text:
pro eo et Titio sponderes. Tua pro eo et Titio sponderes. Tua et aliena, veluti si tibi mandet, ut Titio sub usuris crederes. quodsi ut sine usuris crederes, aliena tantum gratia intercedit mandatum. Tua gratia intervenit mandatum, veluti si tibi mandet, ut pecunias tuas potius in emptiones praediorum colloces, quam quem in emptiones praediorum colloces. cuius generis mandatum magis consilium est quam mandatum et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio mandati obligatur, etiamsi non expediat ei cui dabitur, cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, ut rem aliquam emeres vel eum crederes, quamvis non expedierit tibi eam emimandati tenetur. et adeo haec ita sunt, ut quaesitum sit, an mandati teneatur qui mandavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed obtinuit Sabini sententia, obligatorium esse in hoc