comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lacͥmabile illud bellũ inthrachia cũ gothiꝰ.
iam tcͣ exercitatione uiriũ. rerũq habun¬
dantia instructissimis. gessit. ubi pͥmo sta¬
tim impetu gothoꝵ ꝑturbatȩ romanoꝵ
eqͥtum turmȩ. nuda peditũ deseruere p̃¬
sidia. Mox legiones peditũ undiq eqͥtatu
hostiũ cinctȩ ac pͥmũ nubibꝰ sagutarũ
obrutȩ st̃. deinde cũ amentes metu spar¬
sim ꝑ deuia cogerent᷑. funditꝰ cȩsȩ gladiꝰ
insequentiũ contisq ꝑiert᷑. Ipse imꝑator
cũ sagita sautiatꝰ. uersusq in fugã ẽgre
incuiꝰdã uillulȩ casã deportatꝰ lateret.
ab insequentibꝰ hostibꝰ depͣhensus. subiec-¬
to igne consũptꝰ ẽ. Et qͦ magis testimoni¬
um punitionis eiꝰ ⁊ diuinȩ indignatio¬
nis t̾ribili extitiss posteris exẽplo. etiã
cõmuni caruit sepultura. Consolet᷑ se s
in hoc scło ꝑuicatia miseriaq gentiliũ.
gestȩ clades p̃ssã rei publicȩ onerauere
ceruicẽ. eu̾sȩ ꝓuintiȩ. deletꝰ exercit. im¬

Expanded text:
lacrimabile illud bellum in Thracia cum Gothis iam tunc exercitatione uirium rerumque abundantia instructissimis gessit. ubi primo statim impetu Gothorum perturbatae Romanorum equitum turmae nuda peditum deseruere praesidia. mox legiones peditum undique equitatu hostium cinctae ac primum nubibus sagittarum obrutae, deinde, cum amentes metu sparsim per deuia cogerentur, funditus caesae gladiis insequentum contisque perierunt. ipse imperator cum sagitta sauoius uersusque in fugam aegre in cuiusdam uillulae casam deportatus lateret, ab insequentibus hostibus deprehensus, subiecto igne consumptus est et, quo magis testimonium punitionis eius et diuinae indignationis terribili posteris esset exemplo, etiam communi caruit sepultura. Consoletnr se, sed in hoc solo, peruicacia miseriaque gentilium, gestae clades pressam reipublicae onerauere ceruicem: euersae prouinciae, deletus exercitus, im
Abbreviated transcription (Latin):
aut obliuiscant᷑ aut nesciant. p̃sentia tam̃ tẽꝑa
ueluti malis extra solitũ infestissima obhoc sol
qͦd credit᷑ xp̃c. & colitur ds. idola autẽ minꝰ cosun¬
aut bellis grauia. aut corrupta morbis. aut fame
tristia. aut trarũ motibꝰ t̾ribilia. aut inundationibꝰ
aquarũ insolita. aut eruptionibꝰ igniũ metuenda.
aut ictibꝰ fulminũ. plagisq grandinũ seua. uł etiã
parricidiis flagitisq misera. ꝑ transacta retͦ scła
repperissẽ. ordinato breuit᷑ uoluminis textu expli¬
carẽ. maxime cũ reuerentiã tuã ꝑfitiendo adu̾¬
sum hos ipsos paganos undecimo libro insisten¬
tẽ quoꝵ iã decẽ orientes radii mox ut de specłã
ȩcłiasticȩ claritatis elati st᷑ toto orbe fulserr.
leui opusculo occupari ñ oporteret & sc̃s filiꝰ
tuus ulianus kartaginensis seruus dĩ satis fi¬
eri suꝑhac repeticioni suȩ eadẽ fiduria qua

Expanded text:
aut obliuiscantur aut nesciant, praesentia tamen tempora aut obliuiscantur aut nesciant, praesentia tamen tempora ueluti malis extra alitum infestatissima ob hoc solum quod creditur Christus et colitur Deus, idola autem minus colunis, quaecumque aut bellis grauia aut corrupta morbis aut fame tristia aut terrarum motibus terribilia aut inundationibus aquarum insolita aut eruptionibus ignium metuenda aut ictibus fulminum plagisque grandinum saeua uel etiam parricidiis flagitiisque misera per transacta retro saecula repperissem, ordinato breuiter uoluminis textu explicarem. maxime cum reuerentiam tuam perficiendo aduersum hos ipsos paganos undecimo libro insistentem — quorum iam decem orientes radii mox ut de specula ecclesia- sticae claritatis elati sunt toto orbe fulserunt - leui opusculo occupari non oporteret et sanctus filius tuus, Iulianus Carthaginiensis, seruus Dei, satisfieri super hac re petitioni suae eadem fiducia qua
Abbreviated transcription (Latin):
neos. non eos qͦs insectant᷑ odert̃. sed his qͦs amãt
zelant. Et amantes dñm acdomũ. non quasi ex
natura apti corꝑis iugilant. s ex conscientia sol¬
liciti amoris inuigilant. Unde eriã mystico sacra¬
m̃to in ęu̾głiis qͦd edant micas catelli sub mensa
dñoꝵ & chananea ñ erubuit dicere. & dñs non
fastidiuit audire. Bearus etiam tobias ducem
angłm sequens. canẽ conute̾ habere ñ sprerut.
lgit᷑ gn̾ali amori tuo speciali amore conexꝰ. uo¬
luntati tuȩ uolens parui. Nam cũ subiectio mea
p̃cepto pat̾nitatis tuȩ factũ debeat. totũq tuũ
su qͦd ad te ex te redit. opꝰ meũ hoc solo cumula¬
tius reddidi. qͦd libens feci.
i eceperas mͥ uti adu̾sus uaniloquã prauitatẽ
eoꝵ qui alieni a ciuitate dĩ ex locoꝵ agrestiũ con-¬
pitis & pagis pagani uocant᷑. siue gentiles. qͥa t̾re¬
na sapiunt. qui cũ fut᷑a ñ querant. p̾terita autẽ

Expanded text:
neos non eos quos insectantur oderunt sed iis quos amant neos non eos quos insectantur oderunt sed iis quos amant zelant, et amantes dominum ac domum noni quasi ex natura apti corporis uigilant, sed ex conscientia solliciti amoris inuigilant. unde etiam mystico sacramento in Euangeliis, quod edant micas catelli sub mensa dominorum, et Chananaea non erubuit dicere et Dominus non fastidiuit audire. beatus etiam Tobias, ducem angelum sequens, canem comitem habere non spreuit. igitur generali amori tuo speciali amore conexus uoluntati tuae uolens parui. nam cum subiectio mea praecepto paternitatis tuae factum debeat totumque tuum sit, quod ex te ad te redit, opus meum, hoc solo meo cumulatius reddidi, quod libens feci. Praeceperas mihi, uti aduersus uaniloquam prauitatem eorum, qui alieni a ciuitate Dei ex locorum agrestium conpitis et pagis pagani uocantur siue gentiles quia terrena sapiunt, qui cum futura non quaerant, praeterita autem
Abbreviated transcription (Latin):
Receptis tuis parui beatissime
pater augustine. atq utinã ta
efficacit᷑ quã libent᷑. quãꝗͣ ego
inutramuis parte̾ parũ de ex¬
plicito mouear. recte ne an secus
egerim. Tui enĩ iã isto iudicio laborasti utrũ¬
ne hoc qͦd p̃ciꝑes possem. Ego autẽ soluis obedi¬
entie. si tam̃ eam uoluntate conatuq decoraui.
testimonio contentus sũ. Nam et in magna magni
patsfamitias domo cũ sint multa diu̾si generis a¬
nimalia. adium̃to familiari cõmoda. non ẽ tam̃
canũ cura postrema. qͥbꝰ solis nat᷑a insitũ ẽ. uo¬
luntariȩ ad id qͦd p̃parant᷑ urgeri. & ꝑ ingenitã
quandã obȩdientiȩ formulã. sola disciplinati ti¬
moris expectatione suspendi. donec ad ꝑagendi
licentiã nutu signo ue mutant᷑. Habent enĩ ꝓpri¬
os appetitꝰ. quantũ brutis excellentiores. tantum
rationabilibꝰ ꝓpinquantes. Floc ẽ discernere. ama¬
re. seruire. Nam discernentes int̾ dños atq extra¬

Expanded text:
eceptis tuis parui, beatissime pater Augustine; atque utinam tam efficaciter quam libenter. quamquam ego in utramuis partem parum de explicito mouear, rectene an secus egerim. tu enim iam isto iudicio laborasti, utrumne hoc, quod praeciperes, possem: ego autem solius oboedientiae, si tamen sam uoluntate conatuque decoraui, testimonio contentus sum. am et in magna magni patrisfamilias domo cum sint multa diuersi generis animalia adiumento rei familiaris commoda, non est tamen canum cura postrema; quibus solis natura insitum est, uoluntarie ad id quod praeparantur urgueri et per ingenitam quandam oboedientiae formulam sola disciplinati timoris exspectatione suspendi, donec ad peragendi licentiam nutu signoue mittantur. habent enim proprios appetitus, quantum brutis excellentiores tantum rationabilibus propinquantes, hoc est discernere amare seruire. nam discernentes inter dominos atque extra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseo philippi filio. pͣdarũ spe sollicitata ⁊ tran¬
seundi histri fluminis facultate. sine ulla pug¬
na uel hoste aliqͦ deleta ẽ. Nam tcͣ forte danu¬
bius qui ⁊ hister. crassa glacie suꝑstratꝰ. pede-¬
strẽ facile transitũ patiebat᷑. ltaq cũ in ꝓuide
toto ⁊ maximo simul agmine inestimabilis
hominũ uł equoꝵ multitudo transiret. enor¬
mitate ponderis. ⁊ congressione gradientũ con¬
crepans gelu ⁊ glatialis crusta dissiluit. unui¬
sumq agmen qđ di sustinuerat. mediis gur

Expanded text:
Perseo Philippi filio praedarum spe sollicitata et tranPerseo Philippi filio praedarum spe sollicitata et transeundi Histri fluminis facultate sine ulla pugna uel aliquo hoste deleta est. nam tunc forte Danuuius, qui et Hister, crassa glacie superstratus pedestrem facile transitum patiebatur. itaque cum inprouide toto et maximo simul agmine inaesiimabilis hominum uel equorum multitudo transiret, enormitate ponderis et concussione gradientum concrepans gelu et glacialis crusta dissiluit uniuersumque agmen, quod diu sustinuerat, mediis gur
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius ad parricidiũ patris ministro. nichil
de utͦq miserũ mali suspicantẽ. ueneno ne¬
cauit. Fodẽ anno scipio africanꝰ ab ingrata
sibi urbe du exulans. aput amiterninum
oppidũ morbo periit. hisdẽ etiã diebꝰ han-¬
nibal aput prusiã bithiniȩ regẽ cũ aroma-¬
nis reposceret᷑. ueneno sese necauit. filope¬
menes dux achiuoꝵ a messanis captꝰ atq oc¬
cisus ẽ. In sicilia tc̃ uulcani insula quȩ ante
ñ fuerat repente mari edita. cũ miraculo om¬
niũ usq ad nc̃ manet. Quintus fuluiꝰ flaccꝰ.
p̾tor inciteriore hispania maximo p̾lio. xxͣ.¬
iui. milia hominũ fudit .iͦiͬi. milia cȩpit. Ty¬
berius semꝓniꝰ gracchꝰ. in hispania ulterio¬
re.C.n u. oppida uacuata quassataq belliᷤ.
ad deditionẽ coegit. Fadẽ estate etiam lu¬
cuis postumiꝰ inciteriore hispania .xͦl. milia
oppida expugnauit ⁊ cepit. Lepido ⁊ mucio
c̃sulibꝰ basternarũ gens ferocissima auctore

Expanded text:
ipsius ad parricidium patris ministro, nihil ipsius ad parricidium patris ministro, nihil de utroque miserum mali suspicantem ueneno necauit. eodem anno Scipio Africanus ab ingrata sibi Vrbe diu exulans apud Amiternum oppidum morbo periit. isdem etiam diebus Hannibal apud Prusiam Bithyniae regem, cum a Romanis reposceretur, ueneno se necauit, Philopoemenes, dux Achiuorum a Messanis captus occisusque est. in Sicilia tunc Vulcani insula, quae ante non fuerat, repente mari edita cum miraculo omnium usque ad nunc manet. Q. Fuluius Flaccus praetor in citeriore Hispania maximo proelio XXIII milia hominum fudit, IIII milia cepit. Ti. Sempronius Gracchus in Нispania ulteriore centum quinque oppida uacuata quassataque bellis ad deditionem coegit. eadem aestate etiam L. Postnmius in citeriore Hispania quadraginta milia terum ducenta oppida expugnauit et cepit. Lepido et Mucio consalibus Basternarum gens ferocissima auctore
Abbreviated transcription (Latin):
fuluiꝰ c̃sul de grecia in gallo greciã quȩ nc̃ẽ
galatia transuectꝰ. ad olimpũ montẽ ꝑuenit.
ad quẽ unu̾si gallo greci cũ coniugibꝰ. ⁊libe¬
ris confugerant. lbiq acerbissimũ bellũ ges¬
sit. Nãq de suꝑioribꝰ locis. sagittis. glandibꝰ.
saxis. cȩt̾isq telis romani grauit᷑ cont̾ti. tan¬
dẽ usq ad trans gressũ hostiũ ꝑrupert᷑. Qua¬
draginta milia gallogrecoꝵ eo p̃lio int̾fecta
referunt᷑. Martius csuꝰ adũsus ligures ꝓfectꝰ
suꝑatusq uͦu. milia militũ amisit. Etͣ nisi
uictus uirilit᷑ refugisset in castra. eandẽ int̾¬
nitionis cladẽ quã bebius dudũ ab hisdem
hostibꝰ acceꝑat. ꝑtulisset. Marco claudio mar¬
cello. qͥnto fabio labeone c̃sulibꝰ. philippus rex
qui legatos ppłi romani int̾fecerat. ꝓptͣ deme¬
trii filii sui quẽ legatũ miserat. uerecundissi¬
mas p̃ces. ueniã meruit. eundẽq continuo
uelut romanis amicũ suiq ꝓditorẽ. fr̃e quoq

Expanded text:
Fuluius consul de Graecia in Gallograeciam, quae nunc est Galatia, transuectus, ad Olympum montem peruenit, ad quem uniuersi Gallograeci cum coniugibus et liberis confugerant, ibique acerbissimum bellum gessit; namque de superioribus locis sagittis glandibus saxis ceterisque telis Romani grauiter contriti, tandem usque ad congressum hostium perruperunt: quadraginta # milia Gallograecorum eo proelio interfecta referuntur. Marcius consul aduersus Ligures profectus superatusque IIII milia militum amisit et, nisi uictus celeriter refugisset in castra, eandem internecionis cladem, quam Baebius dudum ab isdem hostibus acceperat, pertulisset. M. Claudio Marcello Q. Fabio Labeone consulibus Philippus rex, qui legatos populi Romani interfecerat, propter Demetrii filii sui, quem legatum miserat, uerecundissimas preces ueniam meruit, eundemque continuo uelut Romanis amicum suique proditorem, fratre quoque
Abbreviated transcription (Latin):
spitiones dũ patit᷑ fecit. atq aliquã dui af¬
fricana annona extra ordine̾ detenta. ip¬
se tandẽ cũ inm̃sa certe rẽꝑibꝰ nr̃is satis
incredibili classe nauiũ. romã cͣtendit.
Nã habuisse tt tͥa milia septingentas naue̾

Expanded text:
suspiciones dum patitur fecit atque, aliquamdiu Asuspiciones dum patitur fecit atque, aliquamdiu Africana annona extra ordinem detenta, ipse tandem cum inmensa, certe temporibus nostris satis incredibili classe nauium Romam contendit. nam habuisse tunc tria milia septingentas naue
Abbreviated transcription (Latin):
bratilis c̃sul ꝑtollus ausus ẽ in curia dice¬
re. Loquar uob̃ patres conscͥpti. consul ⁊
pontifex. quoꝵ alterũ iã teneo. alterum
spero. sꝑans ab eo qͥ spem ñ habebat. ⁊ ma¬
ledictꝰ utiq qͥ spem suã posuerat in hoĩe.
tralus itaq tanquam in ane imꝑii
simulacheũ. cũ gothis usq ad hispanias
portatꝰ ẽ. Inde descendens. nã incerta mo¬
liens. in mari captꝰ. ad c̾stantiũ comitẽ de¬
ductꝰ. deinde imꝑatori honorio exhibitꝰ.
truncata manu uitȩ relictꝰ ẽ. Heraclianꝰ
interea affricȩ comes missus. cũ ide arta¬
lus umbrã gestaret imꝑii. affricã strenuȩ
adu̾sũ iudices ab eo missos tutatꝰ. c̃sulatũ
assecutus ẽ. Quo elatꝰ suꝑcilio. sabinum
domesticũ suũ uirũ ingenio callidũ. in¬
dustriaq sollertẽ. ⁊ sapientẽ noĩandũ. si
animi uires tranqͥllis studiis accõmodauis-¬
set. generũ allegit. cũ qͦ quoꝵ dã ꝑicłoꝵ su

Expanded text:
bratilis consul Tertullus ausus est in curia dicebratilis consul Tertullus ausus est in curia dicere loquar uobis, patres conscripti, consul et pontifex, quorum alterum teneo, alterum spero, sperans ab eo qui spem non habebat et maledictus utique quia spem suam posuerat in homine. Attalus itaque tamquam inane imperii simulacrum cum Gothis usque ad Hispanias portatus est, unde discedens naui incerta moliens in mari captus et ad Constantium comitem deductus, deinde imperatori Honorio exhibitus truncata manu uitae relictus est. Heraclianos interea Africae comes missus, cum idem Attalus umbram gestaret imperii, Africam strenue aduersum indices ab eo missos tutatus, consulatum adsecutus est; quo elatus sapercilio Sabinum domesticum suum, uirum ingenio callidum industriaque sollertem et sapientem nominandum si animi uires tranquillis studiis adeommodauisset, generum allegit ; cum quo quorundam periculorum
Abbreviated transcription (Latin):
breuissime loquar. constantẽ constantini
filiũ. gerontius comes suus. uir nequã ma¬
gis quã ꝓbus. ap̃ uiennã int̾fecit. atq in eiꝰ
locũ maximũ quendã c̃stituit. Ipse uͦ ge¬
rontus a suis militibꝰ occisus ẽ. maximus
exutus purpura. destitutꝰq militibꝰ galli-¬
canis. qui affricã traiecti. deinde in italiã
reuocati sunt. ncͣ int barbaros in hispania
egens exulat.
ouinis postea uir galliarũ nobilissimus.
intyrannidẽ mox ut surrexit. cecidit.
Sebastianꝰ frat᷑ eiꝰde̾ hoc solu̾ ut tyrannꝰ
moreret᷑ elegit. nã c̃tinuo ut creatꝰ occisꝰ
est. Qͥd de infelicissimo aitalo loquar. cui
occidi inter tyrannos honor. ⁊ mori lu¬
chrũ fuisset. In hoc alaricꝰ imꝑatore fac¬
to. infecto. refecto. ac defecto. citiꝰ his
om̃ibꝰ actis pene quã dictis. nimiũ ri¬
sit. ⁊ ludum spectauit imꝑii. Nec mirũ
si iure hac põpa miser usus ẽ. cuiꝰ ille um¬

Expanded text:
breuissime. loquar, Constantem Constantini breuissime. loquar, Constantem Constantini filium Gerontius comes suus, uir nequam magis quam probus, apud Viennam interfecit atque in eius locum Мaximum quendam substituit. ipse uero Gerontius a suis militibus occisus est. Maximus exutus purpura destitutusque a militibus Gallicanis, qui in Africam traiecti, deinde in Italiam reuocati sunt, nunc inter barbaros in Hispania egens exulat. Iouinus postea uir Galliarum nobilissimus in tyrannidem mox ut adsurrexit et cecidit. Sebastianus frater eiusdem hoc solum, ut tyrannus moreretur, elegit: nam continuo ut creatus occisus est. quid de infelicissimo Attalo loquar, cui occidi inter tyrannos honor et mori lucrum fuit ? in hoc Alaricus imperatore facto infecto refecto ac defecto, citius his omnibus actis paene quam dictis, mimum risit et ludum spectauit imperii; nec mirum si iure hac pompa miser lusus est, cuius ille um
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe. ⁊ quo pacto abstrahi: Qͥd autẽ lucͥ
obdurato. si paulo diutiꝰ diẽ ꝓtrahat. quan¬
ineffabilia sunt iudicia dĩ. quȩ nec scire
omia. nec explere quȩ scimꝰ possumꝰ. breui¬
ter exp̃sserim correptionẽ iudicis dĩ. qͦ qͦ
pacto accidat iustȩ sustinere qͥsciunt iustȩ¬
sustinere qui nesciunt.
nno ab urbe c̾dita. ĩ. cl.xu. honoriꝰ imꝑa-¬
tor uidens tot oppositis tyrannis nichil ad¬
u̾sus barbaros agi posse. ipsos pͥus tyran¬
nos deleri iubet. Constantio comiti huiꝰ bel¬
li sũma cõmissa ẽ. Sensit it̃ demũ res publi¬
ca. ⁊ quã utilitatẽ in romano tandẽ duce
receꝑit. ⁊ quã eatenꝰ ꝑnitiẽ ꝑ longa tẽꝑa bar¬
baris comitibꝰ subiecta. tolerarit.
gitur constantius comes in galliam cũ exer¬
citu ꝓuectus. constantinũ imꝑatorẽ aput
arelatem ciuitatẽ clausit. cȩpit. occidit.
Iam hinc ut de cathologo tẏrannoꝵ quã

Expanded text:
tempore et quoquo pacto abstrahi? Quid autem lucri tempore et quoquo pacto abstrahi? Quid autem lucri  fidem obdurato, si paulo diutius diem protrahat, quanineffabilia sunt judicia Dei, quae nec scire omnia, nec explicare quae scimus, possumus, breviter expresserim correptionem judicis Dei, quoquo pacto accidat, juste sustinere qsustinere qui nesciunt. Anno ab Vrbe condita MCLXV Honorius imperator, uidens tot oppositis tyrannis nihil aduersus barbaros agi posse, ipsos prius tyrannos deleri iubet. Constantio comiti huius belli summa commissa est. sensit tunc demum respublica et quam utilitatem in Romano tandem duce receperit et quam eatenus perniciem per longa tempora barbaris comitibus subiecta. tolerarit. igitur Constantius comes in Galliam cum exercitu profectus, Constantinum imperatorem apud Arelatem ciuitatem clausit cepit occidit. lam hinc, ut de catalogo tyrannorum quam
Abbreviated transcription (Latin):
struitii sui ⁊ transuecti oneris flagitabant.
⁊ hoc qͥde a plurimis factũ ẽ. Qui autẽ ñ
credidert᷑ ȩu̾głio dĩ. quasi contumaces. ⁊ nͣ
c̃tinuo barhari exsecrati gladios suos ad a-¬
ratra c̃u̾terunt. residuosq romanos ut so¬
tios mͦ ⁊ amicos fouent. ut inueniant᷑ ia int̾
eos qͥdam romani qui mallent int̾ barba¬
ros pauꝑem lib̾tatẽ. quã int̾ romanos tri-¬
butariã sollicitudinẽ sustinere:
uãquã si ob hoc solũ barbari romanis
finibꝰ immissi forent. qͦd uulgo ꝑ orien¬
tẽ ⁊ occidentẽ eccłiȩ xp̃i. hunis. ⁊ sueuis.
uuandalis. ⁊ burgundionibꝰ. diu̾sisq et¬
innumeris credentium ppłis replentur.
laudanda ⁊ attollenda di miscdia uide¬
ret᷑. Quando qͥde ⁊ si cũ labefactione
nr̃i gentes tantȩ agnitionẽ ueritatis ac-¬
ceper̾t. quas inuenire utiq nisi hac occasi¬
one ñ potuissent. Qͥd enĩ dãpni ẽ xp̃iano¬
⁊ aduitã ȩt̾nam inhianti. huic scło qͦlibet

Expanded text:
seruitii sui et transuecti oneris flagitabant. et hoc quidem a plurimis factum est. qui autem non crediderunt enangelio Dei quasi contumaces, uel scontinuo barbari exsecrati gladios suos ad aratra conuersi sunt residuosque Romanos ut socios modo et amicos fouent, ut inueniantur iam inter eos quidam Romani, qui malint inter barbaros pauperem libertatem, quam inter Romanos tributariam sollicitudinem sustinere. quamquam si ob hoc solum barbari Romanis finibus inmissi forent, quod uulgo per Orientem et Occidentem ecclesiae Christi Hunis Suebis Vandalis et Burgundionibus diuinnumeris credentium populis replentur, laudanda et attollenda Dei misericordia videretur: quandoquidem, etsi cum labefactione nostri, tantae gentes agnitionem veritatis acciperent, quam invenire utique nisi hac occasione non possent. Quid enim damni est Christiano ad vitam aeternam inhianti, huic saeculo quolibet
Abbreviated transcription (Latin):
cõmagenȩ tc̃ pͥmũ redactȩ in ꝓuntias. roma-¬
eius anno. tres ciuitates cipͥ tͣrȩmotu corru¬
ert̃. ⁊ romȩ magna pestilentia fuit. Uespasi-¬
anus autẽ inuilla ꝓpria circa sabinos. nono
anno pͥncipatꝰ sui ꝓfluiuo uentͥs ẽ mortuus.
nno abur be cdita. dcce.xxͦ .uiiͦi.
tytus segregatis anuni̾o pͥncipũ. othone. ⁊
uitellio. ab augusto octauus. biennio ptꝰ
uespasianũ regnauit. Cuiꝰ tanta tranqͥlli-¬
tas in imꝑio fuit. ut nulliꝰ om̃ino sangui¬
ne̾ in re publica amministranda fudisse
referat᷑. Et tam̃ tunc romȩ orto rẽpente
incendio. plurimȩ ȩdes publicȩ ccrema-¬
tȩ sunt. Abruptũ tc̃ etiã bebii montis uer-¬
ticẽ magna ꝓfudisse incendia fert᷑. tor¬
rentibꝰq flãmarũ uicina regionis cũ ur¬
bibꝰ hominibꝰq delesse. Tytus cũ ingenti
om̃iũ luctu. in eadẽ uilla qua pater eius.

Expanded text:
Commagene tunc primum redactae in prouincias Romaeius anno tres ciuitates Cypri terrae motu corruerunt et Romae magna pestilentia fuit. Vespasianus autem in uilla propria circa Sabinos nono anno principatus sui profluuio uentris est mortuus. Anno ab Vrbe condita DCCCXXVIII Titus, segregatis a numero principum Othone et Vitellio ab Augusto octauus, biennio post Vespasianum regnauit. cuius tanta tranquillitas in imperio fuit, ut nullius omnino sanguinem in republica administranda fudisse referatur. et tamen tunc Romae orto repente incendio plurimae aedes publicae concrematae sunt. abruptum tunc etiam Bebii montis uerticem magna profudisse incendia ferunt torrentibusque flammarum uicina regionis cum urbibus hominibusque delesse. Titus cum ingenti omniu
Abbreviated transcription (Latin):
euasisse credat᷑. cȩsar postea insulã ubi pha¬
rus ẽ cepit. Eo achillas cũ gabinianis militibꝰ
uenit. Ingens pugna cõmissa ẽ. magna ibi
cȩsarianoꝵ militũ multitudo cecidit. om̃s
etiã int̾fectores popei int̾feti st̃. sȩsar ui
insistentiũ hostiũ p̃ssus. scaphã ascendit.
Qua mox pondere subsequentiũ grauata
ac mersa ꝑducentos passus ad naui una
manu eleuata qua cartas tenebat. nando
ꝑuenit. Mox nauali certamine pulsatꝰ mag¬
na facilitate classẽ regiã aut dep̾ssit aut
cepit. Alexandrinis petentibꝰ regẽ reddidit.
monitũ ut magis amicitiã romanã quam
arma exꝑiri studeret. Qui tam̃ ilico ut lib̾
fuit. bellũ intulit. S c̃tinuo cũ toto exerti¬
tu suo.⁊ ipse deletꝰ est. Nã tũ xx. milia ho

Expanded text:
euasisse credatur. Caesar postea insulam, ubi Pharos est, cepit. eo Achillas cum Gabinianis militibus uenit. ingens pugna commissa est: magna ibi Caesarianorum militum multitudo cecidit, omnes etiam interfectores Pompei interfecti sunt. Caesar ui insistentium hostium pressus soapham escendit: qua mox pondere subsequentium grauata ac mersa, per ducentos passus ad nauem una manu eleuata, qua chartas tenebat, nando peruenit, mox nauali certamine pulsatus, magna felicitate classem regiam ant depressit aut cepit. Alexandrinis petentibus regem reddidit monitum, ut magis amicitiam Romanam quam arma experiri studeret; qui tamen ilico ut liber fuit bellum intulit, sed continuo cum toto exercitu suo et ipse deletus est. nam uiginti milia ho
Abbreviated transcription (Latin):
impie exposito. inceste cognito. pͥuatã ignomi¬
niã publico scelere obtexit. Precepit enĩ ut int᷑
parentes ac filios nulla delata reuerentia nat᷑ȩ
de conugiis appetendis ut cuiq libitũ esset. lici¬
tum fieret.
ta. confinẽ arabiȩ regionẽ quȩ tc̃ pentapolis
uocabat᷑. arsisse penitꝰ igne celesti. int̾ aliosetiã
corneliꝰ tacitꝰ refert. qͥsic ait. Haut ꝓcul inde cãpi.
qͦs fert̃ olĩ uberes. magnisq uiribꝰ habitos. fulmi¬
nũ iactu arsisse. s manere uestigia. t̃rãq ipsã so¬
lida specie. ium frugiferã ꝑdidisse. Et cũ hoc lo¬
co nichil de incensis ꝑꝑ pecc̾a hominũ ciuitatibꝰ
quasi ignarꝰ exp̃sserit. paulo post uelut oblitus
consilii subiecit ⁊ dicit. Ego sic̃ inclitas qͦndam
urbes igne celesti flagrasse c̃cesserim. ita halitu

Expanded text:
impie exposito inceste cognito priuatam ignomiimpie exposito inceste cognito priuatam ignominiam publico scelere obtexit. praecepit enim, ut inter parentes ac filios nulla delata reuerentia naturae de coniugiis adpetendis ut cuique libitum esset liberum fieret. ta confinem Arabiae regionem, quae tunc Pentapolis vocabatur, arsisse penitus igne coelesti, inter alios etiam Cornelius Tacitus refert, qui sic ait: Haud procul inde campi quos ferunt olim uberes, magnisque urbibus habitatos, fulminum jactu arsisse: sed manere vestigia, terramque ipsam, specie solidam, uim frugiferam perdidisse. et cum hoc loco nihil de incensis propter peccata hominum ciuitatibus quasi ignarus expresserit, paulo post uelut oblitus consilii subicit et dicit: Ego sicut inclitas quondam urbes igne caelesti flagrasse concesserim, ita halitu
Abbreviated transcription (Latin):
inbellẽ ⁊ innocentẽ ⁊ torpentẽ excitare seuitiã
iures suas nosse. ⁊ ñ lacte iam pecudũ. s sangui¬
ne hominũ uiuere. ad postremũ uincere dũ
uncit edocuit. Nouissime ⁊ oro astrẽ. bactanoꝵ
regẽ. eundemq magicȩ ut fert̃ artis reꝑtorem
pugna oppressũ int̾fecit. Post ipse dũ defitien¬
tẽ a se oppugnat urbẽ. sagita ictꝰ interiit. Huic
mortuo semiramis uxor successit. uirũ animo.
it. Non contenta t᷑minis mulier qͦs a uiro suo tc᷑
piã bello p̾ssam. sanguine int̾lita imꝑio adiecit.
Indis quoq bellũ intulit. qͦ pret᷑ illũ ⁊ alexandrũ
magnũ nullus intrauit. Quod eo temꝑe̾ ideo cru¬
ppłos in pace uiuentes. qi tc̃ ap̃ illos nec foris erãt
ulla incendia belloꝵ nec domi tanta exercitia
cupiditatũ hȩc libidine ardens. sanguinẽ siti¬
ens. inter incessabilia stupra homicidiaq cũ om̃s
qͦs regiȩ accersitos. meretͥciȩ habitos. c̃cubitu
oblectass occideret. tandẽ filio flagitiose c̃cepto.

Expanded text:
inbellem et innocentem, torpentem excitare saeuitiam, uires suas nosse, et non lacte iam pecudum sed sanguinem hominum bibere, ad postremum uincere dum uincitur edocuit. nouissime Zoroastrem Bactrianorum regem eundemque magicae ut ferunt artis repertorem pugna oppressum interfecit. post ipse, dum deficientem a se oppugnat urbem, sagitta ictus interiit. huic mortuo Samiramis uxor successit, uirum animo, it. non contenta terminis mulier, quos a uiro suo tunc piam bello pressam, sanguine interlitam, imperio adiecit. Indis quoque bellum intulit, quo praeter illam et Alexandrum Magnum nullus intrauit. quod eo tempore ideo crupopulos in pace uiuentes, quia tunc apud illos nec foris erant ulla incendia bellorum, nec domi tanta exercitia cupiditatum. haec, libidine ardens, sanguinem sitiens, inter incessabilia et stupra et homicidia, cum omnes quos regie arcessitos, meretricie habitos, concubitu oblectasset occideret, tandem filio flagitiose concepto
Abbreviated transcription (Latin):
coarguerent. ñ tam̃ eos qͥ indiscrete cunc¬
tos intẽꝑata cȩde delerent. Duo tr gotho¬
rũ ppłi cũ duobꝰ potentissimis regibꝰ suis.
ꝑ romanas ꝓuintias bachabant᷑. quoꝵ unꝰ¬

Expanded text:
coarguerent, non tamen eos, qui indiscrete cunccoarguerent, non tamen eos, qui indiscrete cunctos intemperata caede delerent — duo tunc Gothorum populi cum duobus potentissimis regibus suis per Romanas prouincias bacchabantur: quoru
Abbreviated transcription (Latin):
stiu᷑ longe immanissimꝰ. repentino imn¬
petũ totã mnundauit italiã. Nã fuisse in
hanc incredibilẽ multitudine̾ indomitãq
uirtutẽ paganꝰ ⁊ scita erat. qͥ ut mos est
barbaris eisdẽ gentibꝰ om̃em romani gene¬
ris sanguinẽ. diis suis ꝓpinare deuouerat.
Hoc gͥ romanis arcibꝰ imminente. fit om¬
niũ paganoꝵ in urbe c̃cursus. hostẽ ad¬
esse cũ utiq copia uiriũ. tũ maxime p̃si¬
dio doꝵ potentẽ. urbẽ autẽ ideo destitu¬
tam ⁊ mature ꝑit᷑am. qͥa dos ⁊ sacra ꝑdi-¬
derit magnis querelis ubiq agit᷑ ⁊ cͣti¬
nuo de repetendis sacͥs celebrandisq
tractatur. feruent tota urbe blaspemiȩ.
tẽpoꝵ obꝓbriis grauatur.
taq ineffabili iuditio dĩ factũ ẽ. uti
quoniã in ꝑmixto ppło piis grã. pęna
impiis debebat᷑. oportebat ꝑ muti ho¬
stes qui insuadibilẽ in plurimis ⁊ cont᷑¬
dicentẽ ciuitatẽ. seuioribꝰ solito flagͥs

Expanded text:
stium longe immanissimus, repentino imstium longe immanissimus, repentino impetu totam inundauit Italiam. nam fuisse in hanc incredibilem multitudinem indomitamque uirtutem paganus et Scytha erat: qui, ut mos est barbaris huiusmodi gentibus, omnem Romani generis sanguinem dis suis propinare deuouerat. hoc igitur Romanis arcibus imminente fit omnium paganorum in Vrbe concursus, hostem esse cum utique copia uirium tum maxime praesidio deorum potentem, Vrbem autem ideo destitutam et mature perituram, quia deos et sacra perdideritnuo de repetendis sacris celebrandisque tractatur; fervent tota urbe blasphemiae, temporum probris ingrauatur. itaque ineffabili iudicio Dei factum est, uti, quoniam in permixto populo piis gratia, poena impiis debebatur oportebatque permitti hostes, qui insuadibilem in plurimis et contradicentem ciuitatem seuerioribus solito flagris
Abbreviated transcription (Latin):
utͥq docuit. Cũ aliꝰ sibi. aliꝰ filio suo affec¬
tans regale fastigiũ. ut rebꝰ repente t᷑batis.
necessitas rei publicȩ scelus ambitꝰ tegeret.
barbaras gentes ille immisit. hic fouit. Ta¬
ceo de alarico rege cũ gothis suis sepe uic¬
to. sepe c̾cluso. semꝑq dimisso. Taceo de
infelicibꝰ illis bellis ap̃ pollentiã gestis. cũ
barbaro ⁊ pagano duci. hoc ẽ sauli belli
sũma cõmissa ẽ. Cuiꝰ imꝓbitate reuerentis¬
simi dies ⁊ scm̃ pascha uiolatu̾ẽ. cȩdentiq
hosti ꝓptͣ religionẽ ut pugnaret extortũ
est. cũ quid̾ e ostendente in breui iudicio
di. ⁊ qͥd fauor eius poss ⁊ qͥd ultio exige¬
ret. pugnantes uicimus. uictores uicti su¬
mus. Taceo de ipsoꝵ int̾ se barbaroꝵ cre¬
bris dilacerationibꝰ. cũ in se inuice̾ gothoꝵ
cunei duo. deinde alani atq hun uariis
cȩdibus populabantur.
adagaisus om̾iũ antiquoꝵ pͣsentiũq ho-¬

Expanded text:
utriusque docuit, cum alius sibi, alius filio suo affecutriusque docuit, cum alius sibi, alius filio suo affectans regale fastigium, ut rebus repente turbatis necessitas reipublicae scelus ambitus tegeret, barbaras gentes ille inmisit, hic fouit. taceo de Alarico rege cum Gothis suis saepe uicto, saepe concluso semperque dimisso. taceo de infelicibus illis apud Pollentiam gestis, cum barbaro et pagano duci, hoc est Sauli, belli summa commissa est, cuius inprobitate reuerentissimi dies et sanctum pascha uiolatum est cedentique hosti propter religionem, ut pugnaret, extortum est: cum quidem, ostendente in breui indicio Dei et quid fauor eius possit et quid-ultio exigeret, pugnantes uicimus, uictores uicti sumus. taceo de ipsorum inter se barbarorum crebris dilacerationibus, cum se inuicem Gothorum cunei duo, deinde Alani atque Huni uariis caedibus populabantur. Radagaisus, omnium antiquorum praesentiumque ho
Abbreviated transcription (Latin):
sine fuga. Fugit uictꝰ ad tẽpꝰ ne plus aude.¬
at uictor iratus. Transportat᷑ indiu̾sũ lo¬
cũ. ut nesciat fr̃ occidi. qͦ uindicat᷑ occi¬
so. Sane ide̾ mascerel elatus rerũ scd̃arũ
insolentia ptꝰ habito scoͣꝵ consortio. cũ
qͥbꝰ antea do militans uicerat. etiã ȩcl̃iã
dubitauit extrahere Secuta ẽ pęna sacͥ¬
legũ. Nam hisdẽ suꝑstitibꝰ atq insultan¬
tibus qͦs ab ȩccłia ad pęnã ꝓtraxerat. ptꝰ
aliqͣntũ tempꝰ solus ipse punitꝰ ẽ. Pro¬
bauitq in se uno. ad utrũq diuinum
uigilare iudiciũ. quando ⁊ cũ sꝑauit
adutus. ⁊ cũ contẽpsit occisus ẽ.
nterea cum a theodosio imꝑatore
semore singłis potentissimis infan¬
tum cura ⁊ disciplina utͥusq palatũ
cõmissa esset. hoc ẽ rufino orientalis
aulȩ. stiliconi occidentalis imꝑii. qͥd
uterq egerit. qͥd ue conatꝰ ẽ agere. exitus

Expanded text:
sine pugna; fugit uictus ad tempus, ne plus audesine pugna; fugit uictus ad tempus, ne plus audeat uictor iratus; transportatur in diuersum locum, ut nesciat frater occidi, quo uindicatur occiso. sane idem Mascezei elatus rerum secundarum insolentia, posthabito sanctorum consortio, cum quibus antea Deo militans uicerat, etiam ecclesiam dubitauit extrahere. secuta est poena sacrilegum. nam isdem superstitibus atque insultantibus, quos ab ecclesia ad poenam protraxerat, post aliquantum tempus solus ipse punitus est probauitque in se uno, ad utrumque semper diuinum uigilare iudicium, quando et, cum sperauit, adiutus et, cum contempsit, occisus est. Interea cum a Theodosio imperatore seniore singulis potissimis infantum cura et disciplina utriusque palatii commissa esset, hoc est Rufino orientalis aulae, Stiliconi occidentalis imperii, quid uterque egerit, quidue agere conatus sit, exitus
Abbreviated transcription (Latin):
diem significari. Substitit. ac t̃cio demũ die
fusum ꝓcedit. Et cũ ad eos qͥ pͥmi occͤrerant
pia pacis u̾ba iactaret. signiferũ quendã u¬
olent᷑ obsistentẽ. ⁊ iamiãq pugnã excitantẽ.
gladio ꝑcussit inbrachio.eũq manu debi¬
lẽ ipso uuln̾e coegit. ꝓnũ inclinare uexillũ.
Quo iuso reliquȩ cohortes. deditionẽ iã fie
ri ȩstimantes. certatĩ sese ad mascexelẽ signiꝰ
tradidere conu̾sis. Barbari quoꝵ magnã
multitudinẽ gildo ad bellũ deduxerat de¬
fectu militũ destituti. indiu̾sa fugert᷑ Gil¬
do ⁊ ipse fugã molitꝰ. arrepta naui in altũ
ꝓfectꝰ. ac deinde reuocatꝰ in affricã ẽ. ptꝰ
aliqͦt dies strangulatus interiit.
ericlitarem᷑ sub tantoꝵ miraculoꝵ relatu.
quasi p̃sũpta mentiendi impudentia. nisi
adhuc uocẽ nr̃am. c̾scientia eoꝵ qͥ int̾fue¬
re pͣcurreret. Nullȩ agunt᷑ insidiȩ. nulla

Expanded text:
diem significare. snbstitit ac tertio demum die diem significare. snbstitit ac tertio demum die fusum processit; et cum ad eoe, qui primi occurrerant, pia pacis uerba iactaret, signiferum quendam insolenter obsistentem et iamiamque pugnam excitantem gladio percussit in bracchio eumque manu debilem ipso uulnere coegit pronum inclinare uexillum. quo uiso reliquae cohortes deditionem iam fieri priorum existimantes certatim sese ad Mascezelem signis tradidere conuersis. barbari, quorum magnam multitudinem Gildo ad bellum deduxerat, defectu militum destituti in diuersa fugerunt. Gildo et ipse fugam molitus arrepta naui ut in altum prouectus ac deinde reuocatus in Africam est, post aliquot dies strangulatus interiit. periclitaremnr sub tantorum miraculoram relatu quasi praesumpta mentiendi inpudentia, nisi adhuc uocem nostram conscientia eorum, qui interfuere, praecurreret. nullae aguntur insidiae, nulla c
Abbreviated transcription (Latin):
lo insequendũ. mascer el frͣ missus ẽ. quem
idoneu ꝓcurandȩ rei .p. fore ꝓpriȩ orbita¬
tis recens dolor pollicẽbatur.
git᷑ mascezel iam inde a theodosio sciens
quantũ in rebꝰ desꝑatissimis oratio hominiꝰ
ꝑfidẽ xp̃i aclem̃tia dĩ impetraret. caprari¬
am insulã adiit. unde secũ scos di seruos
aliqͦs ꝑmotos p̃cibꝰ suis sũpsit. cũhis ieiu¬
niis. orationibꝰ. psalmis. dies noctesq con:¬
tinuans. sine bello uictoriã meruit. ac
sine cȩde uindictã. Ardalio fluminis
nomꝰ ẽ. qd̾ fluit int̾ thebasten ac mede¬
rã ciuitates. ubi cũ parua manu. hocẽ
iecta mora excedere loco. oppositaq
p̃iacentis ualli angustias transgredi
beatũ ambrosiũ epͣm mediolani pau
significantem manu. ⁊ impacto ad
humũ ter baculo. dicentẽ. hic. hic. hic. Qa
ille prudenti coniectura intellexit. meritoq
annuntiantis fide uictoriã. u̾bo locũ. num̾o

Expanded text:
lo insequendum Mascezel frater missus est, quem lo insequendum Mascezel frater missus est, quem idoneum procurandae reipublicae fore propriae orbitatis recens dolor pollicebatur. igitur Mascezel, iam inde a Theodosio sciens, quantum in rebus desperatissimis oratio hominis per fidem Christi a clementia Dei impetraret, Caprariam insulam adiit, unde secum sanctos seruos Dei aliquot permotos precibus suis sumpsit: cum his orationibus ieiuniis psalmis dies noctesque continuans sine bello uictoriam meruit ac sine caede uindictam. Ardalio fluminis nomen est, quod fluit inter Theuesten et Ammederam ciuitates; ubi cum parua manu, hoc estatus, cum interiecta mora excedere loco oppositasque praeiacentis uallis angustias transgredi beatum Ambrosium episcopum Mediolani paulsignificantem manu et inpacto ad humum ter baculo dicentem: hic, hic, hic. quod ille prudenti coniectura intellexit merito adnuntiantis fidem uictoriae, uerbo locum, numero
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑiiq sũmã theodosio filio paruo admo¬
dum moriens tradidit.
nterea gildo comes qui ininitio regni eoꝵ as
fricȩ p̾erat. simulut defunctũ theo dosium
cõꝑit siue sic̃ qͥdã fert᷑. quadã ꝑmotꝰ inudia
affricã orientalis imꝑii uingere molitꝰ ẽ siue
ut alia tradit opinio. minimã spe in paruuliꝰ
fore arbitratꝰ. p̾sertĩ cũ absq his ñ facile an¬
tea qͥsꝗͣ pusillus in imꝑio relictꝰ ad matitatẽ
uirilis ȩtatis ꝑuen̾it. ⁊ isti ꝓpemodũ soli in¬
ueniant᷑ qͦs obegregiã patris ac suã fid̾e et
diuisos ⁊ destitutos xp̃i tutela ꝓuexerit. ex
ausus ẽ. gentili magis licentia cͣtentꝰ. quam
ambitu regiȩ affectationis inflatꝰ. Nuic ma
tiones ꝑhorrescens. relictis ap̃ affricanã mi¬
litiã duobꝰ filiis adolescentibꝰ. initaliã re¬
diit. Gildo ⁊ absentiã fr̃is ⁊ p̾sentiã filioꝵ
eius suspectã habens. adolescentes dolocir¬
cũuentos int̾fecit. Adhc̃ iã ut in hostẽ bel¬

Expanded text:
iique summam Theodosio filio paruo admodum moriens tradidit. interea Gildo comes, qui in initio regni eorum Africae praeerat, simul ut defunctum Theodosium comperit, siue ut quidam ferunt quadam permotus inuidia Africam orientalis imperii partibus iungere molitus est, sine ut alia tradit opinio minimam in paruulis spem fore arbitratus — praesertim cum absque his non facile antea quisquam pusillus in imperio relictus ad maturitatem uirilis aetatis euaserit istique propemodum soli inueniantur, quos ob egregiam patris ac suam fidem et diuisos et destitutos Christi tutela prouexerit — are ausus est, gentili magis licentia contentus quam ambitu regiae affectationis inflatus. huic Main fratre perhorrescens, relictis apud Africanam. militiam duobus filiis adulescentibus in Italiam rediit. Gildo, et absentiam fratris et praesentiam filiorum eius suspectam habena, adulescentes dolo circumuentos interfecit. ad hunc iam ut hostem bel
Abbreviated transcription (Latin):
uiribꝰ sius ⁊ de idolis p̃sumentẽ. Theodo¬
sius autẽ cõposita tranqͥllataq re.p. ap̃
mediolanũ c̃stitutus. diem obuit.
nno ab urbe c̃dita ĩcxluiiii. archadiꝰ
augustus cuiꝰ nc̃ filiꝰ theo dosius orientẽ
regit. ⁊ honoriꝰ augustꝰ fr̃ eius cui nc̃ res¬
.p. innitit᷑. quadragesimo.uͦ. loco. cõmune

Expanded text:
uiribus suis et de idolis praesumentem. Theodouiribus suis et de idolis praesumentem. Theodosius autem conposita tranquillataque republica apud Mediolanium constitutus diem obiit. Anno ab Vrbe condita MCXLVIIII Arcadius Augustus, cnins nunc filius Theodosius Orientem regit, et Honorius Augustus frater eius, cui nunc respublica innititur, quadragensimo secundo loco commune
Abbreviated transcription (Latin):
absq illis decẽ milibꝰ gothoꝵ. qͦs p̃missos
a theo dosio arbogastes delesse funditꝰ fert᷑.
qͦs utiq ꝑdidisse lucrũ ⁊ uinci uinc̾e fuit.
Non insulto obtrectatoribꝰ nr̃is. Unũ aliqͥd
ab initio urbis cͣditȩ bellũ ꝓferãt. tã pia
necessitate susceptũ. tã diuina facilitate
c̃fectũ. tã clęm̃ti benignitate sopitũ. ubi
nec pugna grauẽ cȩdẽ. nec uictoria cruen¬
tã exȩgerit ultionẽ. ⁊ fortasse c̃cedã ut non
hȩc fide xp̃iani ducis c̃cessa uideant᷑ qͣuiᷤ
ego hoc testimonio ñlaborẽ. quando unꝰ
exipsis poeta qͥde eximiꝰ s paganꝰ ꝑuica¬
cissimꝰ eiꝰmodi u̾bis ⁊ do ⁊ homini testimo¬
niũ tulit. qͥbꝰ ait. O nimiũ dilecte d̾o. tibi
militat ȩther. ⁊ cͣiurati ueniunt ad classi¬
ca uenti. Ita cȩlit̾ iudicatũ ẽ int̾ parte̾ eti¬
am sine p̃sidio hominũ de solo d̾o humi¬
liter sꝑantẽ.⁊ partẽ arrogantissime de

Expanded text:
absque illis decem millibus Gothorum, quos, praemissos absque illis decem millibus Gothorum, quos, praemissos a Theodosio, Arbogastes delesse funditus fertur, quos utique perdidisse lucrum et vinci vincere fuit. Non insulto obtrectatoribus nostris. Unum aliquod ab initio Urbis conditae bellum proferant, tam pia necessitate susceptum, tam diuina felicitate confectum, tam clementi benignitate sopitum, ubi nec pugna grauem caedem nec uictoria cruentam exegerit ultionem, et fortasse concedam, ut non haec fidei Christiani ducis concessa uideantur; quamuis ego hoc testimonio non laborem, quando unus ex ipsis, poeta quidem eximius sed paganus peruicacissimus, huiusmodi uersibus et Deo et homini testimonium tulit, quibus ait: O nimium dilecte Deo! tibi militat aether, Et coniurati ueniunt ad classica uenti. Ita caelitus iudicatum est inter partem etiam sine praesidio hominum de solo Deo humiliter sperantem et partem adrogantissime de
Abbreviated transcription (Latin):
circũpositis excȩpiss insidiis conu̾sus
ad reuerentiã p̃sentis augusti. ñ solum
picło lib̾auit. uerũ etiã instrur̃ auxilio.
bant᷑ ꝑ aerẽ spicula missa nr̃oꝵ manu. atq
ultra m̃surã humani iactꝰ ꝑmagnũ in ane
portata. nusqͣ ꝓpemodũ cadere pͥꝰꝗͣ impin¬
gerent sinebant᷑ P orro autẽ turbo c̃tinu¬
us ora pectoraq hostiũ nc̃ illisis grauiter
sa claudebat. nc̃ auulsis iuolent᷑ destituta
nudabat. nc̃ oppositis iugit᷑ int̾ga trude¬
bat. tela etiã quȩ ipsi uehem̃ter intorse¬
rant. excepta uenti impetu supinata ac
retͦr sũ coacta ipsos infelicit configebãt.
Prospexit sibi humanȩ cͣscientiȩ pauor.
nã ctinuo sese parua suoꝵ manu fusa. iuc¬
tori theodosio hostilis ꝓstrauit exercitus.
ugeniꝰ captꝰ atq int̾fectus ẽ.
arbogastes sua sese manu ꝑculit. Ita ⁊ hic
duoꝵ sanguine bellũ ciile restinctũ est.

Expanded text:
circumpositis excepisset insidiis, conversus circumpositis excepisset insidiis, conversus ad reverentiam praesentis Augusti, non solum periculo liberavit, verum etiam instruxit auxilio. bantur per aera spicula missa nostrorum manu, atque ultra mensuram humani jactus per magnum inane portata, nusquam propemodum cadere, priusquam impingerent, sinebantur. Porro autem turbo continuus ora pectoraque hostium nunc illisis graviter ter obstructa claudebat, nunc avulsis violenter destituta nudabat, nunc oppositis jugiter in terga trudebat: tela etiam, quae ipsi vehementer intorserant, excepta ventis impetu supinata, ac retrorsum coacta ipsos infeliciter configebant. Prospexit sibi humanae conscientiae pavor: nam continuo sese, parva suorum manu fusa, victori Theodosio hostilis prostravit exercitus. Eugenius captus atque interfectus est. Arbogastes sua se manu perculit. Ita et hic duorum sanguine bellum civile restinctum est,
Abbreviated transcription (Latin):
potentia di ñ fidutia hominis. uictorem
sio paruit tantis instructũ pͣsidiis. ma¬
nc̃ cũ adu̾sus eundẽ theodosiũ collectis
galloꝵ francoꝵq uiribꝰ exundauit nixus
etiã p̃cipuo culturidoloꝵ. magna tam̃ faci¬
litate succubuit. Fugeniꝰ atq arbogastes
instructas acies ca̾pis expedierãt. alta al¬
piũ lat̾a atq ineuitabiles transitꝰ p̾missis
callide insidiis. occuparãt. qͥ etiã si num̾o
acuiribꝰ impares forẽt. sola tam̃ belli dis
qͣa destitutꝰ suis. nesciens qͦd clausus alie¬
ne transegit. ⁊ teste̾ ꝓpemodũ quas inpͣ¬
tiũ pͣsidu cęlestis appencłat. lacͥmarũ lai¬
cunas reliqͥt. fidutialit᷑ arma corripuit
sol sciens se esse ñ solũ. signo crucis sig¬
nũ pͣlio dedit ac sembellũ etiã si nemo
sequeret᷑ uictor futus immisit. Prima
salutis uia extitit arbitio. hostiliũ par¬
tiũ comes. Qui cũ ignarũ inꝑatorem

Expanded text:
potentia Dei non fiducia hominis uictorem potentia Dei non fiducia hominis uictorem sio paruit, tantis instructum praesidiis Manc, cum adversus eumdem Theodosium, collectis Gallorum Francorumque viribus, exundavit, nixus etiam praecipuo cultu idolorum, magna tamen facilitate succubuit. Eugenius atque Arbogastes instructas acies campis expedierant, arta Alpium latera atque inevitabiles transitus, praemissis callide insidiis, occuparant: ut, etiamsi numero ac viribus impares forent, sola tamen belli dispquod destitutus suis, nesciens quod clausus aliene transegit, et testes propemodum, quas in pretium praesidii coelestis appenderat, lacrymarum lacunas reliquit, fiducialiter arma corripuit, solus, sciens se esse non solum. Signo crucis signum praelio dedit, ac se in bellum, etiam si nemo sequeretur, victor futurus immisit. Prima salutis via exstitit Arbitrio, hostilium partium comes: qui cum ignarum imperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
t̾na bella ⁊ ciuilia c̃secuta st̃. ⁊ tam̃ oi̾a
pene usq in hodiernũ diẽ. eqͥde cum
fructu simplicis sc̃ęq uictoriȩ. uł nul¬
lo uł minimo sanguine qͥeuerunt.
git᷑ ualentinianus iunior
regno restinitus. extincto maximo
eiusq filio uictore quẽ imꝑatorem
gallis maximꝰ reliquerat. ipse in gal¬
liã transiuit. ubi cũ tranqͥllȩ res.p.
in pace agerentur. ap̃ uiennã dolo
arbogastis comitis sui ut fert̃ stran¬
gulatus. atq ut uoluntariã sibi mor¬
tẽ consciuisse putaret᷑. laqueo suspen¬
sus ẽ. Mortuo ualentiniano augusto. ar¬
bogastis tc̃eugeniũ tyrannũ mox creare
ausus ẽ. elegitq hominẽ cui titulũ imꝑa¬
toris imponeret. ipse actus imꝑiũ. uir bar¬
barus aĩo. c̃silio. manu. audatia potenti¬
aq nimis. Contraxit innum̾as undiq in¬
uictasq copias. uł romanoꝵ pͣsidiis uł au¬
xiliis barbaroꝵ alibi cognatione subnixꝰ¬
qͥ spectauere nouert̃. dilatari u̾bis nopꝰ ẽ.

Expanded text:
erna bella et civilia consecuta sunt: et tamen omnia pene usque in hodiernum diem, et quidem cum fructu simplicis sanctaeque victoriae, vel nullo vel minimo sanguine quieverunt. Igitur Valentinianus junior, regno restitutus, exstincto Maximo, ejusque filio Victore, quem imperatorem Gallis Maximus 559 reliquerat, ipse in Galliam transivit: ubi cum tranquilla republica in pace ageret, apud Viennam dolo Arbogastis, comitis sui, ut ferunt, strangulatus, atque ut voluntariam sibi conscivisse mortem putaretur, laqueo suspensus est. Mortuo Valentiniano Augusto, Arbogastes Eugenium tyrannum mox creare ausus est, legitque hominem, cui titulum imperatoris imponeret, ipse acturus imperium: vir barbarus animo, consilio, manu, audacia, potentiaque nimius contraxit innumeras undique, invictasque copias, vel Romanorum praesidiis vel auxiliis barbaroqui spectauere nouerunt, dilatari uerbis non opus est
Abbreviated transcription (Latin):
timore dĩmitis incȩde aliꝰ paganꝰ. barba-¬
rus ⁊ uere scita. qͥ ñ tantũ głam aut pͣdã.
quantũ exsat᷑abili crudelitate ipsã cȩdẽ
amaret incȩde. Et hic iã sinu receptꝰ ita¬
liȩ. romã ꝓximo trem̃tẽ t̾rore quassabat.
Itaq si huic ultionis potestas ꝑmitteret᷑
quẽ romani obhoc pͣcipue tim̃dũ arbi¬
trabant᷑. qͥa fauorẽ doꝵ sacͥficioꝵ obseqͥis
inuitaret. ⁊ immodatior cȩdis. sine fructu
em̃dationis arsisset. ⁊ error nouissimꝰ peior
pͥore creuiss qͣndo qͥde in pagani ⁊ idola¬
trȩ manꝰ incidissent. ñ solũ paganis resi-¬
dius de instaurando cultu idoloꝵ eẽt in¬
dubitata ꝑsuasio. s etiã xpͣianis ꝑiculo¬
sa cͣfusio. cũ ⁊ hi tͣrerent᷑ pͣiuditio. ⁊ illi

Expanded text:
e Dei mitis in caede, alius paganus barbarus et uere Scytha, qui non tantum gloriam aut praedam quantum inexsaturabili crudelitate ipsam caedem amaret in caede, et hic iam sinu receptus Italiae Romam e proximo trementem terrore quassabat. itaque si huic ultionis potestas permitteretur, quem Romani ob hoc praecipue timendum arbitrabantur, quia fauorem deorum sacrificiorum obsequiis inuitaret, et immoderatior caedes sine fructu emendationis arsisset et error nouissimus peior priore creuisset; quandoquidem in pagani et idololatrae manus incidisse, non solum paganis residuis de instaurando cultu idolorum esset indubitata persuasio sed etiam Christianis periculosa confusio, cum et hi terrerentur praeiudicio
Abbreviated transcription (Latin):
dolos extruxit. nullꝰ aciẽ disposuit. po¬
stremo si dici licet. nullus gladiũ de ua-¬
gina extulit. formidolosissimũ bellũ si¬
ne sanguine usq ad uictoriã ⁊ inuicto¬
casu factũ putet. qͥn qͦ magis potentia
diqua dispensant᷑ ⁊ iudicant᷑ uniu̾sa ꝓ¬
palato sui testimonio declarata. obstre¬
pentiũ m̃tes uł ad cfusionẽ uł ad fide̾
cogat. dico rẽ ⁊ ignotã om̃ibꝰ.⁊ notã om

Expanded text:
dolos struxit, nullus aciem disposuit, postremo nullus, si dici licet, gladium de uagina extulit. formidulosissimum bellum sine sanguine usque ad uictoriam et in uictocasu factum putet, quo magis potentia Dei, qua et dispensantur et iudicantur uniuersa, propalato sui testimonio declarata obstrepentium mentes uel ad confusionem uel ad fidem cogat, dico rem et ignotam omnibus et om