comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bat. cũq ad ambior igẽ ꝓpĩquaret
iussit ille sibi ĩ pͥmis ut arma depo¬
neret. et o peiꝰ moͣte o cesarͤis aͣmis
ĩsuetũ dedetus paruit hac ĩ re bar¬
bari ĩꝑio romanꝰ et parere comiteᷤᷤ
p̃cepit. tũ demũ cũ inermi de pacis cõ¬
ditioĩbꝰ agi ceptũ. dũq de industͥa pro¬
ditor tp̃s trnhit cicũ fusi sensimbar¬
bari tituriũ obirũcant. ꝗ setũ exie¬
erant retro ad suos quãta possunt
celeritate cõfugiũt. hostes baͣbarico
ululatu uictoriã conclamãtes ĩ roma¬
nos ruũt una uallis ĩ paͣte cõdẽsos
iamq uix ĩpetu sustinẽtes. ibi arũ¬
culeius cotta fortissime dimicãs oc¬
cidit᷑. uir haud dignꝰ ꝗ aliene stulti¬
tie penas daret. multi alii p̃terea ĩt̾
quos luciꝰ petrosidiꝰ uexillifer tuba
circũuentꝰ ingẽti aquilã ne sibi ex¬
torq̃retur. cũ in castra iactass ip̃e
generoso ĩpetu mediis sese hostibꝰ

Expanded text:
bat. Quumque ad Ambiorigem propinquaret, bat. Quumque ad Ambiorigem propinquaret, iussit ille sibi in primis, ut arma deponeret, et o peius morte! o cesareis armis insuetum dedecus! paruit hac in re barbari imperio Romanus, et parere comites precepit. Tum demum cum inermi de pacis conditionibus agi ceptum; dumque de industria proditor tempus trahit, circumfusi sensim barbari Titurium obtruncant. Qui secum exierant, retro ad suos, quanta possunt celeritate, confugiunt. Hostes barbarico ululatu victoriam conclamantes in Romanos ruunt unam vallis in partem condensos, iamque vix impetum sustinentes. Ibi Arunculeius Cotta fortissime dimicans occiditur, vir haud dignus, qui aliene stultitie penas daret; multi alii preterea, inter quos Lucius Petrosidius vexillifer, turba circumventus ingenti, aquilam, ne sibi extorqueretur, quum in castra iactasset, ipse generoso impetu mediis sese hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
plicit̾ adeo uitã poscat hostis ab hoste
romanꝰ a barbaro. at ille hospes egre
sissimũ uiolaret. respõdit ĩ teͣp̃ti pos¬
se tituriũ si libeat ad colloquiũ ueĩre.
nõ se desꝑare romanoꝵ militũ salutẽ
a sius militibꝰ ĩpetrari posse. sibi uͦ si
ueĩat nicħ ẽẽ ꝑiculi. ĩq hoc suã se u¬
li fidẽ obligare. credidit u̾bis miser
illi fidẽ hũit a quo tũc maxĩe ꝓdeba¬
tur. o seu error ingens seu uite ceca
cupiditas. ante tñ ꝙͣ ad hostẽ ꝑgat
ꝓpositũ suũ college aꝑit uelle se ad ã¬
biorigẽ ꝓficisci. spem sibi salutis ostẽ¬
di. posse eũ qͦ si uelit setũ ire. negat
corta/ etͥ fincto ore loꝗ poterat nõ
ibo ĩquit ad armatũ hostẽ. cũq hã
fixꝰ in sententia ꝑmaneret nec diue¬
ili poss tituriꝰ et tͥbunis militũ et
centurioibꝰ seꝗ iussis iuit ip̃e qͦ desti¬
nauerat et quo sua illũ sors trahe¬

Expanded text:
pliciter adeo vitam poscat hostis ab hoste, pliciter adeo vitam poscat hostis ab hoste, Romanus a barbaro. At ille hospes egregsissimum, violaret, respondit interpreti posse Titurium, si libeat, ad colloquium venire; non se desperare romanorum militum salutem a suis militibus impetrari posse; sibi vero, si veniat, nichil esse periculi, inque hoc suam se illi fidem obligare. Credidit verbis miser, et illi fidem habuit, a quo tunc maxime prodebatur. O seu error ingens, seu vite ceca cupiditas! Ante tamen, quam ad hostem pergat, propositum suum college aperit, velle se ad Ambiorigem proficisci; spem sibi salutis ostendi; posse eum quoque, si velit, secum ire. Negat Cotta, et, ut fracto ore loqui poterat: Non ibo, inquit, ad armatum hostem. Quumque hac fixus in sententia permaneret nec divelli posset, Titurius, et tribunis militum et centurionibus sequi iussis, ivit ipse, quo destinaverat, et quo sua illum sors trahe
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. et locꝰ ip̃e ducis consiliũ adiuua¬
bat. pugnatũ ẽ apͥmo mane ad horã
diei octauã. cũ romani milites młtis
lic uulneribꝰ affecti et a forruna et
ab alteriꝰ ducis auxilio destituti. acͥt̾
tñ adhuc et suo hoc ẽ romano more c̾¬
tarent. Tũ uͦ fortissimis uiris demũ e
legione paͣtĩ sauciis paͣtĩ cesis cũ et ip¬
se iam legatꝰ cotta in quo spei sũma
erat graui ictu funda iacti lapidis os
contusus solitis muneribꝰ obeũdis ĩua¬
lidus redderet᷑ ĩclinare res cepit ac ru¬
ere. tituriꝰ tũc pͥmũ intelligere ĩcipie̾s
sui ꝑtinacis consilii uanitatẽ oĩ spe de¬
fensioĩs amissa romane uir fortassis
originis. nõ romane uiͣtutis ambio¬
rigẽ ab adu̾so suos ĩstigantẽ ꝓspiciẽs
interp̃tẽ quẽdã ad illũ hospitẽ suu
misit orarũ ut sibi suisq militibꝰ paͣ¬
ceret᷑. o indignũ uita uirũ qui sup¬

Expanded text:
tibus. Et locus ipse ducis consilium adiuvatibus. Et locus ipse ducis consilium adiuvabat. Pugnatum est a primo mane ad horam diei octavam, quum romani milites, multis licet vulneribus affecti, et a fortuna et ab alterius ducis auxilio destituti, acriter tamen adhuc et suo, hoc est, romano more certarent. Tum demum, fortissimis viris e legione partim sauciis partim cesis, quum et ipse iam legatus Cotta, in quo spei summa erat, gravi ictu funda iacti lapidis os contusus, solitis muneribus obeundis invalidus redderetur, inclinare res cepit ac ruere. Titurius tunc primum intelligere incipiens sui pertinacis consilii vanitatem, omni spe defensionis amissa, romane vir fortassis originis, non romane virtutis, Ambiorigem ab adverso suos instigantem prospiciens interpretem quemdam ad illum hospitem suum misit oratum, ut sibi suisque militibus parceretur. O indignum vita virum, qui sup
Abbreviated transcription (Latin):
uallis nemorosa et difficilis. illic loca¬
rat ĩsidias. cũ ĩ eã uallẽ romana acies
descendiss hostes ante retroq ex ĩsidi-¬
is erũpũt: ut nec pͥmis incedere nec ul¬
timis retrocedere licitũ eẽt. iniquissimiᷤᷤ
pugna locis ĩstituit᷑. et qm̃ natum cõptũ
est ĩpuisa ꝑicula magis aĩos deicere ti¬
turius qui secura sibi oĩa finxerat pa¬
uere cepit atq oĩ bellica arte destitui.
contra aũt collega eiꝰ qui hec euẽtura p̃¬
uiderat. atq ideo it̾ illud dissuaserat
quolibet boni simł et militis et ducis
officio functꝰ pugnãdo pariter et hor¬
tando nich̾ oũi p̃t̾misit q̃ ad salute
suoꝵ militũ ꝑtinerent. hostis ꝗ exꝑtꝰ
agnoscerer. suos romanis ĩ angusto ĩ¬
pares. edicit ut telis eminꝰ hostẽ petãt.
ꝓpiꝰ nõ accedant. neq manũ cõserãt
s ĩstantibꝰ parũꝑ cedant instẽtq cedẽ¬

Expanded text:
vallis nemorosa et difficilis: illic locavallis nemorosa et difficilis: illic locarat insidias. Quum in eam vallem romana acies descendisset, hostes ante retroque ex insidiis erumpunt, ut nec primis incedere, nec ultimis retrocedere liceret. Iniquissimis pugna locis instituitur; et quoniam natura compertum est improvisa pericula magis animos deicere, Titurius, qui secura sibi omnia finxerat, pavere cepit atque omni bellica arte destitui, contra autem collega eius, qui hec eventura previderat atque ideo iter illud dissuaserat, quolibet boni simul et militis et ducis officio functus, pugnando pariter et hortando nichil omnium pretermisit, que ad salutem suorum militum pertinerent. Hostis, qui expertus agnosceret suos Romanis in angusto impares, edicit ut telis eminus hostem petant, propius non accedant neque manum conserant, sed instantibus parumper cedant, instentque ceden
Abbreviated transcription (Latin):
auxilio. en me cõpassio diuriꝰ ꝙͣ uoleba
ĩ hac narratione derinuit. quã tibi o lec¬
tor sic excusatꝰ expedio. tandẽ ergo non
ratioẽ s college ꝑtinatia uictꝰ cotta cõsẽ¬
tit. et qd̾ crebro ĩ consiliis pars deterior
ꝓfecturos: neq tñ noctis qd̾ suꝑerat som¬
no datũ s ad aurorã usq iugilatũ ẽ.
occupatis oĩbus quid efferre secũ possẽt
quid relinq̃re cogerent᷑. ¶ubi pͥmũ il¬
luxit castͥs egrediũt᷑. securi qͣiͣ consiliũ
abeũdi nõ ab hoste ꝑfido ac u̾suto s a
prudente et fido amico aliquo datum
eẽr. seturi ĩ ꝙͣ alii. Corta aũt et ꝗ secu
senserant fraudis aliquid subẽe taci¬
ti cogitabant. hostis ꝓditor ꝗ noct᷑nis
uigiliis et cõfuso castroꝵ murmure ⁊¬
turos mane p̾sagiebat nec qua ituri
ẽẽnt dubitabat ad ꝓximã scil legioe/
oportuno eos loco expectabat. erat uie
medio ꝓcul a castͥs ad duo milia passuũ

Expanded text:
auxilio. Ea me compassio diutius, quam volebam, auxilio. Ea me compassio diutius, quam volebam, in hac narratione detinuit, quam tibi, o lector, sic excusatus expedio. Tandem ergo non ratione, sed college pertinacia victus Cotta consentit, et, quod crebrum in consiliis, pars deterior profecturos. Neque tamen noctis quod supererat somno datum, sed ad auroram usque vigilatum est, occupatis omnibus, quid efferre secum possent, quid relinquere cogerentur. Ubi primum illuxit, castris egrediuntur securi, quasi consilium abeundi non ab hoste perfido ac versuto, sed a prudente et fido amico aliquo datum esset. Securi, inquam, alii: Cotta autem et qui secum senserant, fraudis aliquid subesse taciti cogitabant. Hostis proditor, qui nocturnis vigiliis et confuso castrorum murmure ituros mane presagiebat, nec, qua ituri essent, dubitabat, ad proximam scilicet legionem, opportuno eos loco expectabat. Erat vie medio procul a castris ad duo millia passuum
Abbreviated transcription (Latin):
cras suiᷤ cõmilitoibꝰ cõiũcti et se ꝑiculo
eximerĩt et suo illos aduẽtu effecerĩt
tutiores. alioquĩ disgregati a suis. aut
famis aut ferri piculũ subituri sũt. Rũ¬
pitur interea consiliũ. milites utrũq ciͣ¬
cũstant. obsecrãt ne sua dissensione ꝑi¬
culũ faciãt ubi piculũ nõ ẽ. seu ab eant
seu stent tuta ẽẽ oĩa. mͦ sui ducesuinũ sen¬
tiant. cõtra si dissentiãt tutũ nichil. quid
multa : ad mediã noctẽ uigilando et di¬
sceptando res trahit᷑. ĩ qua ꝗdẽ curiosior
fuerĩ fortasse ꝙͣ debui. et potui fateor uł
rem totã p̃t̾mittere uł multo paucioi̾bꝰ
ꝑstrĩgere. s deũ testor miseris hominibꝰ
de futuro cõsultantibꝰ et magno ĩ ambi¬
quo constitutis/ ego qui exitũ rei scio nõ
alit̾ scͥbẽdo cõpassus sũ ꝙͣ si futura nunc
etiam res ip̃a et notꝰ mͥ finis miserabi
lis eẽr . cui occuͣrere nec cõsilio possẽ nec

Expanded text:
cras suis commilitonibus coniuncti et se periculo cras suis commilitonibus coniuncti et se periculo exemerint, et suo illos adventu effecerint tutiores. Alioquin disgregati a suis aut famis aut ferri periculum subituri sunt. Rumpitur interea consilium. Milites utrumque circumstant, obsecrant, ne sua dissensione periculum faciant, ubi periculum non est. Seu abeant, seu stent, tuta esse omnia, modo sui duces unum sentiant; contra, si dissentiant, tutum esse nichil. Quid multa? ad mediam noctem vigilando et disceptando res trahitur. In qua quidem curiosior fuerim fortasse, quam debui; et potui, fateor, vel rem totam pretermittere, vel multo paucioribus perstringere. Sed, Deum testor, miseris hominibus de futuro consultantibus et magno in ambiguo constitutis, ego, qui exitum rei scio, non aliter scribendo compassus sum, quam si futura nunc etiam res ipsa et notus michi miserabilis finis esset, cui occurrere nec consilio possem nec
Abbreviated transcription (Latin):
riginẽ ista cõsulere. ceteꝵ q̃cũq illi sit
mens cõsiliũ ip̃ ũdiq tutũ ẽẽ. posse in
mora aliquod expugnatioĩs aut obsidio¬
nic ĩ discessu aũt nullũ ꝓrsus eẽ ꝑiculũ.
nã si nichil ambigui sit eos ad proximã
legionẽ tuto calle uenturos nullũq pa¬
ssuros nͥ unicũ uie breuis ĩcõmodũ. Sin
ut sua ferret opimo metuendũ aliꝗd ĩ¬
staret nullũ eẽ aliud ꝙͣ ĩ uelocitate re-¬
mediũ. sic uł nõ ĩutilẽ certe uł utilissi¬
mã eẽ ꝓfectionẽ. morã uł p̃senti discͥmi¬
ni obnoxiã uł futuro. his cotta fortes¬
q uiri alii aceͣrime resistebant. Itaq ⁊
crescente litigio tituriꝰ in collegã ĩdignꝰ¬
bũdꝰ exclamat sic ut ab oĩbꝰ audiretuͣ
et uincite ait si oĩno sic est aĩus. nõ sũ
et ostendit milites si quid euen̾it adu̾si
a te exigẽt rationẽ. qui si tu ꝑmiseris it

Expanded text:
rigem ista consulere; ceterum, quecumque illi sit rigem ista consulere; ceterum, quecumque illi sit mens, consilium ipsum undique tutum esse: posse in mora aliquod expugnationis aut obsidionis, in discessu autem nullum prorsus esse periculum; nam si nichil ambigui sit, eos ad proximam legionem tuto calle venturos, nullumque passuros, nisi unicum vie brevis incommodum: sin, ut sua ferret opinio, metuendum aliquid instaret, nullum esse aliud, quam in velocitate, remedium; sic vel non inutilem certe vel utilissimam esse profectionem, moram vel presenti discrimini obnoxiam, vel futuro. His Cotta fortesque viri alii acerrime resistebant. Itaque, crescente litigio, Titurius in collegam indignabundus exclamat sic, ut ab omnibus audiretur: Et vincite, ait, si omnino sic est animus. Non sum et ostendit milites, si quid evenerit adversi, a te exigent rationem, qui, si tu permiseris,
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝓximioribꝰ hib̾nis auxilia uẽtura.
postremo nichil stultiꝰ ꝙͣ in dubio de sua
salute ab antiquo hoste cõsiliũ acciꝑe.
contra ista dituriꝰ sabinꝰ metũ u̾bis ⁊¬
augere et multa dicere nõ cõsilii
auctorẽ s cõsiliũ extimandũ. et nõ quis
s quid quisq dicat attẽdẽdũ. credere se
cesarẽ in italiã ꝓfectũ. quo p̃sente neq̃
eburones hec ausuros.: neq cartuite̾ pͥn-¬
cipẽ suũ quẽ diebꝰ illis occiderat occisu¬
ros. galliã ꝓfecto odiis ĩgentibꝰ ĩflãma¬
tã et cõtumeliis irritatã. nec uideri sibi
eã eẽ galliã que solebat s aliã nescio r¬
quã ext̾no subditã ĩꝑio. atq ĩ opẽ gloi̾e
militaris. g̾maniã rheni trãsitu et a¬
riouisti fuga ac moͬte uictoriisq tã mł¬
tis romanoꝵ pudorẽ ĩ expiabilẽ cõcepis¬
se. neutri iugũ ferre ꝓpositũ ẽe. deniq
uideri sibi nõ posse sine magna cã ãbio¬

Expanded text:
a proximioribus hibernis auxilia ventura; a proximioribus hibernis auxilia ventura; postremo nichil stultius, quam in dubio de sua salute ab antiquo hoste consilium accipere. Contra ista Titurius Sabinus metum verbis augere et multa dicere: non consilii auctorem, sed consilium estimandum, et non, quis, sed quid quisque dicat, attendendum; credere se Cesarem in Italiam profectum, quo presente neque Eburones hec ausuros, neque Carnutes principem suum, quem diebus illis occiderant, occisuros; Galliam profecto odiis ingentibus flammatam et contumeliis irritatam, nec eam videri sibi esse Galliam, que solebat, sed aliam nescio quam externo subditam imperio atque inopem glorie militaris; Germaniam Rheni transitu et Ariovisti fuga ac morte victoriisque tam multis Romanorum pudorem inexpiabilem concepisse; neutri iugum ferre propositum esse; denique videri sibi non posse sine magna causa Ambio
Abbreviated transcription (Latin):
eãq hibe̾noꝵ graui fasce leuauero ⁊
cesari ꝓ suis beneficiis uicẽ reddidero
legionẽq seruauero ĩ cõsilio meoster
hauddubie ꝑiturã. ¶his dictis ille abi¬
it. nũtii ad legatos redeũt et audita re¬
nutiant. subitare ꝑculsis/ ea ꝙͣuis ab
hoste dicerẽtur haudꝙꝙͣ sꝑnẽda uide¬
bant᷑. eo maxĩe ꝙ eburonũ ciuitas tã
parua nͥ alie cõspirarẽt nũꝙͣ tã ma¬
gna cõtra cesarẽ ausura crederetur.
res ad consiliũ defert᷑ ubi diu adu̾sis
sententiis alt̾catũ est. arũculeiꝰ cotta
et tͥhuni militũ ac centuriões pluri.¬
mi secũ sentientes ne utiꝙͣ discedẽdu
ex hib̾nis absq eiꝰ qui illos ibi locass
ĩꝑio censebãt. castra eĩ ẽẽ ualida et
munita rẽ frumẽtaria abũde suppe¬
tere. quibꝰ ita se habẽtibꝰ et eburo¬
nes et geͣmanos si accesserint facile
sustineri posse. Interĩ uł a cesare uł

Expanded text:
eamque hibernorum gravi fasce levavero, et eamque hibernorum gravi fasce levavero, et Cesari pro suis beneficiis vicem reddidero, legionemque servavero, in consilio modo stet, haud dubie perituram. His dictis, ille abiit, nuntii ad legatos redeunt, et audita renuntiant. Subita re perculsis, ea, quamvis ab hoste dicerentur, haudquaquam spernenda videbantur, eo maxime, quod Eburonum civitas tam parva, nisi alie conspirarent, nunquam tam magna contra Cesarem ausura crederetur. Res ad consilium defertur: ubi diu adversis sententiis altercatum est. Arunculeius Cotta et tribuni militum ac centuriones plurimi secum sentientes neutiquam discedendum ex hibernis absque eius, qui ibi eos locasset, imperio consulebant; castra enim esse valida et munita, rem frumentariam abunde suppetere; quibus ita se habentibus, et Eburones et Germanos, si accesserint, facile sustineri posse; interim vel a Cesare vel
Abbreviated transcription (Latin):
cupatus aliis opẽ ferre nõ possit. hic op¬
pugnatioĩbꝰ p̃stitutꝰ erat dies. nõ potu¬
i ego nec patͥa potuit mea cõsilio õĩũ
tã honesto p̾sertĩ ut est cõsiliũ lib̾tatiᷤ
obstare. Idq ꝑ facile creditu fuerit co¬
gitãti me cesari neq nocendi cãm si possi
neq si uelĩ potentiã habuisse. ut eĩ fin¬
gar ingratus nõ tã demẽs tãq ĩsciꝰ reꝵ
sũ ut tantulis uiribus expugnari posse
credã populũ romanũ. nũc qm̃ publicũ
debitũ patͥe exolui. uolo pͥuatĩ qd̾ ce¬
sari debeo ꝑsoluere. m oneo iq̃ et obte¬
stor oẽs noĩatĩ tituriũ sabinũ ꝑ iure ho¬
spitii. qd̾ illi est mecũ ut ĩ demnitati sue
suoꝵq ꝓuideat aheũdo. magna eĩ gͥma¬
noꝵ manꝰ p̃cio conducta rhenũ trãsiit.
biduoq aderit. unũ bona fide polliceo
iuroq tutũ illis ꝑ meos fines fore iter
ita et patͥe ꝓ naturali iure cõsuluero

Expanded text:
cupatus aliis opem ferre non possit. Hic opcupatus aliis opem ferre non possit. Hic oppugnationibus prestitutus erat dies. Non potui ego, nec patria potuit mea, consilio omnium, tam honesto presertim, ut est libertatis, obstare; idque perfacile creditu fuerit cogitanti, me Cesari neque nocendi causam, si possem, neque, si velim, potentiam habuisse. Ut enim fingar ingratus, non tam demens tamque inscius rerum sum, ut tantulis viribus expugnari posse credam populum romanum. Nunc quoniam publicum debitum patrie exsolvi, volo privatim, quod Cesari debeo persolvere. Moneo igitur et obtestor omnes, nominatim Titurium Sabinum pro iure hospitii, quod illi est mecum, ut indemnitati sue suorumque provideat abeundo. Magna enim Germanorum manus pretio conducta Rhenum transiit, biduoque aderit. Unum bona fide polliceor iuroque, tutum illius per meos fines iter fore. Ita et patrie pro naturali iure consuluero,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩquit cesari ꝓ suis ĩ me m̾itis multũ
debere ꝓfiteor. ip̃e nã memini oĩ eo
qd̾ uicinis meis pendere soleo tͥbuto
me ãnuo liberauit. ⁊p̃e mͥ meũ filiũ
ac nepotẽ quos illi obsidũ sub noĩe
habebant ĩ iuĩculis remisit. nũc ẽgo
qd̃ de oppugnatione castroꝵ accidit
nõ meo consilio s patͥe ĩꝑio gestũ ẽ.
ꝗcꝗd feci contra cesarẽ coactus feti.ɨ
ita eĩ sũ dñs ut nõ plus ego ĩ populũ
ꝙͣ ĩ me populus meus possit. neq uͦ ⁊
ip̃a hoc ciuitas ex se facit s coacta si
militer. quo cogente si q̃ritꝰ concilio
certe oĩu galliaꝵ. cui qm̃ obstare
nõ possit ĩuita cõsentiat. est eĩ ne ꝗd
ignotũ uobis patiar qd̾ uos tãgat cõ¬
ciliũ publicũ hac ĩre tãto oĩu cõsẽ¬
su ut ne unꝰ qdẽ discrepet. sũma est
ut hiberna romanoꝵ oĩa uno tẽpore
oppugnẽtur. ut suis ꝗsq ꝑiculis oc.¬

Expanded text:
inquit, Cesari pro suis in me meritis multum inquit, Cesari pro suis in me meritis multum debere profiteor. Ipse, nam memini, omni eo, quod vicinis meis pendere soleo, tributo me annuo liberavit; ipse michi meum filium ac nepotem, quos illi obsidum sub nomine habebant in vinculis, remisit. Nunc ergo quod de oppugnatione castrorum accidit, non meo consilio, sed patrie imperio gestum est. Quidquid feci contra Cesarem, coactus feci. Ita enim sum dominus, ut non plus ego in populum, quam in me populus meus possit. Neque vero hec ipsa civitas ex se facit, sed coacta ab aliis. Quo cogente, si queritur: concilio certe omnium Galliarum; cui quoniam obstare non possit, invita consentiat. Est enim, ne quid ignotum vobis patiar, quod vos tangat, consilium publicum hac in re, tanto omnium consensu, ut ne unus quidem discrepet. Summa est, ut hiberna omnia Romanorum uno tempore oppugnentur, ut suis quisque periculis oc
Abbreviated transcription (Latin):
bat. ambo tñ ueĩentibꝰ legntis obiuii ꝓ¬
cesserũt et frumẽta et que usui eẽnt
legioni cõuehi curauerunt. s ut sũt
mobilia quorũdã hominũ ĩgenia mox
acceptis nũtiis Indiciomaritreueren¬
sis qui cesarẽ et romanos odernt ab
obsequio ad rebellionẽ aĩos conu̾te¬
rant. Itaq popularibꝰ instigatis et suũ
ĩ ꝓpositũ adductis iam aꝑte inimiciti¬
as ex̾cere ausi. romanis calonibꝰ ciͣcu¬
uentis quasi magno p̾lio uctores ꝓtinꝰ
ad castra ꝓdeũt oppugnãda. quibꝰ egre¬
gie nõ mͦ defensis s emissu eꝗtũ uictis
hostibus ac repulsis ambiorix uĩcen¬
di spe pͥuatꝰ. ad fallendi spem cou̾sus
exclamat ut sibi aliqui ad colloqu
mitterent᷑. eẽ eĩ q̃ de rebꝰ comunibus
loqui uelit. posse litẽ colloꝗo diffini¬
ri. mittũt᷑ duo romanꝰ unꝰ alt̾ hispa¬
nus a cesare ad ipu ambiorigẽ mit¬
ti solitꝰ. hos ambiorix sic alloqt᷑. ego

Expanded text:
bat. Ambo tamen, venientibus legatis, obvii pbat. Ambo tamen, venientibus legatis, obvii processerunt, et frumenta et, que usui legioni essent, convehi curaverunt. Sed, ut sunt mobilia quorumdam hominum ingenia, mox acceptis nuntiis Indiciomari Treverensis, qui Cesarem et Romanos oderat, ab obsequio ad rebellionem animos converterant. Itaque popularibus instigatis et suum in propositum adductis, iam aperte inimicitias exercere ausi, romanis calonibus circumventis, quasi magno prelio victores protinus ad castra prodeunt oppugnanda. Quibus egregie non defensis modo, sed emissu equitum victis hostibus ac repulsis, Ambiorix vincendi spe privatus, ad fallendi spem conversus exclamat, ut sibi aliqui ad colloquium mitterentur; esse enim, que de rebus communibus loqui velit: posse litem colloquio diffiniri. Mittuntur duo, romanus unus, alter hispanus, a Cesare ad ipsum Ambiorigem mitti solitus. Hos Ambiorix sic alloquitur: Ego,
Abbreviated transcription (Latin):
traeret. ne cõiũcte urbe̾ unã aut al¬
terã p̃grauarent. que distintio rei¬
oẽs p̃ter unã ꝙͣuis ab ĩuicẽ seiũcte
oẽs tñ intra centũ milia passuũ: ut
si necessitas ĩgrueret posse altera al¬
teri opem ferre. haud sane difficile
uiderẽt᷑. et p̃erant singulis legioĩbꝰ
singuli legati. unã ex oĩbꝰ trãspada¬
nã legionẽ ĩ eburones mirtens cũ ꝗn¬
q cohortibꝰ duos illi quoꝵ ĩp̃cedẽtibꝰ
mentio est habita quĩtũ tituriũ sa-¬
binũ et luciũ arũculeiũ cottã legatoᷤᷤ
attribuit. forte ideo ꝙ aut minꝰ noue
fideret legioni. aut suspectã haberet fi¬
dem gentiũ illaꝵ. rhenũ ĩter mosa¬
q degentiu. quibꝰ tũc ĩ locis ambio.¬
rix uir quidã callidissimꝰ ac pessimꝰ
simulq caruolcus uir simplitior ĩꝑ¬
abant. s ambiorix otioso ut sepe ac-¬
cidit collega negotia publica uẽtila¬

Expanded text:
traheret, ne coniuncte urbem unam aut altraheret, ne coniuncte urbem unam aut alteram pregravarent. Que distractio reiones preter unam, quamvis ab invicem seiuncte, omnes tamen intra centum millia passuum, ut, si necessitas ingrueret, posse altera alteri opem ferre haud sane difficile viderentur, et preerant singulis legionibus singuli legati. Unam ex omnibus transpadanam legionem in Eburones mittens cum quinque cohortibus duos illi, quorum in precedentibus mentio est habita, Quintum Titurium Sabinum et Lucium Arunculeium Cottam legatos attribuit, forte ideo, quod minus fideret nove legioni, aut suspectam haberet fidem gentium illarum Rhenum inter Mosamque degentium; quibus tunc in locis Ambiorix, vir quidem callidissimus ac pessimus, simulque Caruolcus, vir simplicior, imperabant; sed Ambiorix, otioso, ut sepe accidit, collega negotia publica ventila
Abbreviated transcription (Latin):
cisse britãniã tributũ annuũ ĩposuit
obsides ĩꝑauit. nã ut elegãtissime ait
florus nõ ꝓuincie s nomini studebat᷑.
in cuntis obrẽꝑatũ. illud exp̃ssim de¬
dito ĩꝑatũ ne qua ĩ re trinouãtibꝰ ali¬
is q deditiis romanoꝵ añ alios mã¬
dubracio occisi regis filio noceat᷑. his
explicitis ad litus et ad classẽ rediit.
nauesq ut iusserat reparatas ĩue¬
niens conscendit cũ ex̾citu et ĩgenti
captiuoꝵ tuͣba ꝓximis p̃liis ĩtercepta.
Cũq britãnico de litore secũda uigiliꝰ
moiuss ad gallicũ litus oĩbꝰ cũ suis ĩ¬
columis die ꝓximo illucescente ꝑuenit
nauigatione ꝓsꝑina. quasi uł de disce-¬
ssu gauderet occeanꝰ qui doluerat de
aduentu. uł ut florus idẽ ait se ĩparẽ
fateret᷑ suo obediens domitori. Hic
erat eo forte anno ꝑꝑ celi ariditatez
frumẽti p̃ter solitu inopia.ea res ce¬
sari ꝑsuasit ut legiones ꝑ hiberna dis¬

Expanded text:
cisse Britanniam, tributum annuum imposuit, cisse Britanniam, tributum annuum imposuit, obsides imperavit. Nam, ut elegantissime ait Florus, non provincie, sed nomini studebatur. In cunctis obtemperatum. Illud expressim Dedico imperatum, ne qua in re Trinovantibus aliisque dediticiis Romanorum, ante alios Mandubracio, occisi regis filio, noceatur. His explicitis, ad litus et ad classem rediit, navesque, ut iusserat, reparatas inveniens conscendit cum exercitu et ingenti captivorum turba proximis preliis intercepta. Quumque britannico de litore secunda vigilia movisset, ad gallicum litus omnibus cum suis incolumis, die proximo illucescente, pervenit navigatione prosperrima, quasi vel de discessu gauderet oceanus, qui doluerat de adventu, vel, ut Florus idem ait, se imparem fateretur suo blandiens domitori. CapuErat eo forte anno propter celi ariditatem frumenti preter solitum inopia. Ea res Cesari persuasit, ut legiones per hiberna dis
Abbreviated transcription (Latin):
tãnie regulos qui parres extremas
insule regebant ꝑ legatos ad soli na¬
talis auxiliũ ĩuitat. iubet ut roma¬
nã classẽ et castra ꝑ ducis absentia
indefensa quantis possint uiribꝰ ĩua¬
dant. parent illi seu patͥe caritas seu
uissus suꝑioris urgeret. cũq ad castin
uenissent erũpentes romani multis
occisis et uno regũ capto cui lugoto¬
rix fuit nomẽ intra uallũ sospites
rediere. quo euentu et p̃seͬti dediciõe
urbiũ magis ac magis Casiuellaunꝰ
aĩo cõcussus et diffisus bello pace̾ pe¬
tiit. dedicionẽ obrulit. et ꝑ comiũ
atrebatẽ quẽ ille ĩ amicis cesar ĩt̾
fidos numerabat ueniã ĩperrauit. ⁊¬
cũ eĩ cesaris ẽẽt intentio ĩ gallia hiber¬
nare et iam finis ꝓpe eẽt estatis q̃
multo ibi ẽ breuior ꝙͣ ĩ nostro orbe̾
mentionẽ pacis nõ ĩuitꝰ audiuit. ne
ꝑ hiemẽ intra insulã teneretuͣ. cõtentꝰ
reges uicisse ac cepisse ⁊ tͥbutariã fe¬

Expanded text:
tannie regulos, qui partes extremas tannie regulos, qui partes extremas insule regebant, per legatos ad soli natalis auxilium invitat; iubet, ut romanam classem et castra per ducis absentiam indefensa, quantis possint viribus, invadant. Parent illi, seu patrie caritas, seu iussus superioris urgeret; quumque ad castra venissent, erumpentes Romani, multis occisis et uno regum capto, cui Logotorix fuit nomen, intra vallum sospites rediere. Quo eventu, et presertim deditione urbium, magis ac magis Casivelanus animo concussus ac diffisus bello pacem petiit, et deditionem obtulit, et per Comium Atrebatem, quem ille in amicis, Cesar inter fidos numerabat, veniam impetravit. Quum enim esset Cesaris intentio in Gallia hibernare, et iam finis prope esset estatis, que multo ibi est brevior, quam in nostro orbe, mentionem pacis non invitus audivit, ne per hiemem intra insulam teneretur. Contentus reges vicisse ac cepisse et tributariam fe
Abbreviated transcription (Latin):
petentes ꝙͣ ut occisi regis filiũ ab occiso.¬
ris crudelitate ꝓtegeret. qua ĩ re cesar
p̃cibꝰ nõ egebat. qm̃ adolescens ille ia
inde sibi ab initio carꝰ erat. nẽpe ꝗ ut
manꝰ sui hostis euaderet ad eũ adhuc
ĩ gallia existentẽ supplex accesserat
susceptꝰq erat in grã. Triouatium
exemplũ secute quĩq urbes alie se si¬
militer dediderunt. ab his edoctꝰ ce¬
sar qua silua casiuellaunꝰ locũ muni¬¬
tissimũ et obiectu cesaꝵ arboꝵ ac pa¬
ludũ pene ĩ accessibilẽ haberet. atq
ubi se tutiorẽ ꝙͣ ullis ĩ urbibꝰ extima¬
ret. his ip̃is ducibꝰ ad eũ ꝑgit. quẽ cũ
aliquãtulũ defendissent qui ad custo¬
diã deputatierant fuga tãdẽ p̃cipiti
reliquere. ĩ qua multi hostiũ cõphensi
cesiq sunt multũq ibi petoris ĩuẽtũ.
locus expugnatꝰ efractusq. ¶Casiue¬
uaunꝰ his ꝑ motꝰ rebus quattuor bri¬

Expanded text:
petentes, quam ut occisi regis filium ab occisopetentes, quam ut occisi regis filium ab occisoris crudelitate protegeret. Qua in re Cesar precibus non egebat, quoniam adolescens ille iam inde sibi ab initio carus erat, nempe qui, ut manus sui hostis evaderet, ad eum adhuc in Gallia existentem supplex accesserat, susceptusque erat in gratiam. Trinovantium exemplum secute quinque urbes alie se consimiliter dediderunt. Ab his edoctus Cesar, qua in silva Casivelanus locum munitissimum et obiectu cesarum arborum ac paludum pene inaccessibilem haberet, atque ubi se tutiorem, quam ullis in urbibus, estimaret, his ipsis ducibus ad eum pergit. Quem quum aliquantulum defendissent, qui ad custodiam deputati erant, fuga tandem precipiti reliquere; in qua multi hostium comprehensi occisique sunt; multumque ibi pecoris inventum; locus expugnatus effractusque. Casivelanus his permotus rebus quatuor Bri
Abbreviated transcription (Latin):
erũpẽtes sepe romanas ĩuaderent legiões.
seq illesos unde uenerant armoꝵ leuita¬
te reciꝑent. Casi uellaunꝰ ip̃e britãnia
belli dux aꝑti p̃lii spe amissa oẽ ĩsiluic
atq insidiis spem locarat. et dimissis e¬
quitibus atq pediribꝰ solis essedariis u
locis credere ausus ex abdito romano¬
rũ actꝰ atq itinera obseruabat. cũ in
acie elici nullo poss ĩgenio. adiuuabaͬ¬
q eũ natura ipsa locoꝵ usq quaq silue¬
striũ. ¶ hac casiuellauni diffidentia ⁊¬
mutari statꝰ aĩoꝵ ceꝑat. cogitantiu
aliquid magnũ eẽ qd̾ eoꝵ fortissimꝰ sic
timeret. Itaq tͥnouãtes quoꝵ urbs to¬
tius ĩsule en etiã tẽpestate firmissima
ferebatuͣ se se cesari spontanea deditio¬
ne cõmiserant. hi regẽ habuerant
quẽ casiuellaunꝰ occiderat. hanc dedi¬
sidibus ĩꝑatis et frumento. que illile¬
te ac celeriter cõpleuere. nichil aliud

Expanded text:
erumpentes sepe Romanas invaderent legiones, erumpentes sepe Romanas invaderent legiones, seque illesos, unde venerant, armorum levitate reciperent. Casivelanus ipse, britannici belli dux, aperti prelii spe amissa, omnem in silvis atque insidiis spem locarat, et dimissis equitibus atque peditibus, solis essedariis utlocis credere ausus, ex abdito Romanorum actus atque itinera observabat, quum in aciem elici nullo posset ingenio; adiuvabatque eum natura ipsa locorum usquequaque silvestrium. At Casivelani diffidentia mutari status animorum ceperat, cogitantium aliquid magnum esse, quod eorum fortissimus sic timeret. Itaque Trinovantes, quorum urbs totius insule ea etiam tempestate firmissima ferebatur, sese Cesari spontanea deditione commiserant. Hi regem habuerant, quem Casivelanus occiderat. Hanc dedisidibus imperatis ac frumento, que illi lete ac celeriter complevere, nichil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
moribꝰ. ad res gestas redeo. ¶ est tame¬
sis britannie fluiuoꝵ pͥmꝰ qui tͥnoua-¬
tũ olĩ nũc londonias insule illiꝰ urbem
regiã aluit. amnis est aũt uno tm̃ ut
aunt loco pedibus cũ difficultate uada¬
bilis. eo cũ casiuellaunꝰ magnas copias
contraxiss suꝑuenit ad locũ cesar. hosti¬
busq cõspettis ĩ adu̾sa ripa p̃misso eꝗta¬
tu et legioĩbꝰ sequi iussis uix credibili
feruore amnẽ trãsiit cũ ex aquis nõ nͥ
capita peditũ extarent. quibꝰ em̾sis ad
ripã inter siccos et madidos acta res est.
ita ut qui aquis madebant sanguine
siccos madefacerent atq ĩ fugã ueͬterẽt.
et ut multa paucis expediã ciͣcahec lo¬
ca plurima ꝑ id tp̃s uariis ꝗdẽ casibus
gesta sunt p̃lia. uno tñ sẽꝑ euẽtu. ubi¬
q romani uictores nõ sine ꝑiculis lic
multis ac grauibꝰ. ꝙ se hostes siluaꝵ p̃si¬
dio tuerent᷑. ꝯ arrepta occasiõe e latebͥs

Expanded text:
moribus: ad res gestas redeo. Est Tamemoribus: ad res gestas redeo. Est Tamesis, Britannie fluviorum primus, qui Trinovantum olim, nunc Londonias, insule illius urbem regiam, alluit. Amnis est autem uno tantum, ut aiunt, loco pedibus cum difficultate vadabilis. Eo quum Casivelanus magnas copias contraxisset, supervenit ad locum Cesar, hostibusque conspectis in adversa ripa, premisso equitatu et legionibus sequi iussis, vix credibili fervore amnem transiit, quum ex aquis nonnisi capita peditum extarent. Quibus emersis ad ripam, inter siccos et madidos acta res est ita, ut, qui aquis madebant, sanguine siccos madefacerent, atque in fugam verterent. Et ut multa paucis expediam, circa hec loca plurima per id tempus variis quidem casibus gesta sunt prelia, uno tamen semper eventu: ubique Romani victores, non sine periculis licet multis ac gravibus; quod se hostes silvarum presidio tuerentur et, arrepta occasione, e latebris
Abbreviated transcription (Latin):
uallũ nauibꝰ relictoq illis ut pͥus p̃sidio
ad hostes ire contedit. s eos miris auctos
modis cõꝑit. unũ ĩ locũ cõfluentibꝰ oĩbꝰ illo¬
rũ copiis et duce electo cui casi uellauno
nomẽ fuir. hic bellicosus erat uir sẽper¬
q cũ ꝓximis decertare solitꝰ. s nũc maio¬
ri exteͬno bello territi britãnni ceudiscoͣ¬
des canes uiso lupo cõcordauerãt omissiᷤᷤ¬
q domesticis bellis ĩ romanos u̾si oẽs hu
ic uni uiro uelut oĩu fortissimo et ĩsu¬
le totiꝰ imꝑiũ et ducatũ belli unanimi
deliberatione contulerant. multa ꝗdẽ
apd̾ scͥptores de britãnoꝵ moribꝰ locus hic
cõtinet. que sciens endẽ ratione p̃tereo
qua p̃terii sueuoꝵ. mutata sunt oĩa. et ce
eĩ exẽpli gratia ita de his scͥptũ est. lepo¬
rem galinã atq auserẽ gustare fas nõ
putant : quoꝵ certe hodie nõ gustũ mͦs
nec esũ respuũt. omĩto alia stultiora de

Expanded text:
vallum navibus relictoque illis, ut prius, presidio, vallum navibus relictoque illis, ut prius, presidio, ad hostes ire contendit. Sed eos miris auctos modis comperit, unum in locum confluentibus omnibus illorum copiis et duce electo, cui Casivelano nomen fuit. Hic bellicosus erat vir semperque cum proximis decertare solitus; sed nunc maiore externo bello territi Britanni, ceu discordes canes viso lupo, concordaverunt; omissisque domesticis bellis, in Romanos versi omnes, et huic uni viro, velut omnium fortissimo, et insule totius imperium et ducatum belli unanimi deliberatione contulerant. Multa quidem apud scriptores de Britannorum moribus locus hic continet, que sciens eadem ratione pretereo, qua preterii Suevorum: mutata sunt omnia. Ecce enim exempli gratia ita de iis scriptum est. Leporem, gallinam atque anserem gustare fas non putant, quorum certe hodie non gustum modo, sed nec esum respuunt. Obmitto alia stultiora de
Abbreviated transcription (Latin):
omissisq curis aliis ad instaurãdã classẽ
totũ aũi adiecit. ut oĩ noctũno pariter
ac diurno militũ labore accepte calamita¬
ti sua iugis cura subueĩat. Et pͥmo ꝗdem
ĩ subducendis nauibꝰ et cũ castris uno ãbi¬
tu cõcludendis decẽ dieꝵ tp̃s expendit. ne
quid uł a mari interĩ uł ab hostibꝰ paterẽ.¬
tur. de hĩc ĩ eisdẽ reparandis ꝙͣtũ fieri poᷤᷤ¬
set nõ fabros tm̃ ꝗ ex̾citũ seq̃bant᷑ s acce̾¬
sitos ex galliis fatigauit. neq aut cura⁊
ducis aut oꝑa ministroꝵ fieri potuit qu
quadraginta naues ĩreparabilit᷑ ꝑiissẽt.
sic uictorẽ hominũ natura iĩcebat. scͥpsit
p̃terea labieno quẽ cismare dimiserat ut
legiones sibi cõmissas extruendis classibꝰ
exerceret. ¶Rebꝰ adu̾sis uitũq cõposi¬
tis dux quietis ĩpaciens ad solitas curas
redit. et munitis castͥs et sulductis ĩ tra

Expanded text:
omissisque curis aliis, ad instaurandam classem omissisque curis aliis, ad instaurandam classem totum animum adiecit, ut omni nocturno pariter ac diurno militum labore accepte calamitati sua iugis cura subveniat. Et primo quidem in subducendis navibus, et cum castris uno ambitu concludendis, decem dierum tempus expendit, ne quid vel a mari interim vel ab hostibus paterentur. Dehinc in eisdem reparandis, quantum fieri posset, non fabros tantum, qui exercitum sequebantur, sed accersitos ex Galliis, fatigavit. Neque aut cura ducis aut opera ministrorum fieri potuit, quin quadraginta naves irreparabiliter periissent. Sic victorem hominum natura vincebat. Scripsit preterea Labieno, quem cis mare dimiserat, ut legiones sibi commissas extruendis classibus exerceret. Rebus adversis utcumque compositis, dux quietis impatiens ad solitas curas redit et, munitis castris et subductis intra
Abbreviated transcription (Latin):
sidio castris ac nauibꝰ ĩposito ad querẽdũ
hostes rapit ex̾citũ. quibꝰ ꝑ noctẽ apppin-¬
quãs mane illos ĩ cõspectu huit. Illi uisis
hostibꝰ occũrentes et ad ripã amnis altio¬
re de loco ĩpetũ faciẽtes ab equitatu cesareͦ
fusi sunt. ĩ siluasq refugerant. Ibi locu
natura ualidũ truncis ac tr̃auisis aͣboribꝰ
ualidissimũ effecerant. eo tñ septima legio
penetrauit. et quasi feras lustris ferro ex.¬
q tẽpestas altera classem romanã sic uexa¬
uit ut se cõtẽptũ a gente medite̾ranea pe¬
nitus indignari atq irasci uideretũ occe¬
anꝰ. et celestis ira terrestrẽ rursus ꝑuica¬
tiã coerceret. nõ eĩ tm̃ mͦ anni alteriꝰ equa¬
uit ĩ cõmodũ s trãscendit. qd̾ ubi cesari
a quĩto atrio quẽ classi p̃fecerat nũtiatũ
est. illico legiones quas ad ĩseq̃ndũ ĩꝗren¬
dũq hostẽ miserat ex itinere reuocauit.

Expanded text:
esidio castris ac navibus imposito, ad querendum esidio castris ac navibus imposito, ad querendum hostes rapit exercitum, quibus per noctem appropinquans, mane illos in conspectu habuit. Illi visis hostibus occurrentes, et ad ripam amnis altiore de loco impetum facientes, ab equitatu cesareo fusi sunt in silvasque refugerunt. Ibi locum natura validum truncis ac transversis arboribus validissimum effecerant. Eo tamen septima legio penetravit, et quasi feras lustris ferro ex est. Hic quoque tempestas altera classem romanam sic vexavit, ut se contemptum a gente mediterranea penitus indignari atque irasci videretur oceanus, et celestis ira terrestrem rursus pervicaciam coerceret. Non enim tantummodo damni alterius equavit incommodum, sed transcendit. Quod ubi Cesari a Quinto Atrio, quem classi prefecerat, nuntiatum est, illico legiones, quas ad insequendum inquirendumque hostem miserat, ex itinere revocavit;
Abbreviated transcription (Latin):
dilatã cedẽ ad nauigationẽ int̾missã Ce-¬
sar aĩu reflexit. et relicto ĩ galliis labi¬
eno cũ tͥbꝰ legioĩbꝰ et duobꝰ milibꝰ equitũ
qui er poͣtus defenderet et excitui opor¬
tuna transmitteret. et si quid noui illis
ĩ terris em̾geret/ consiliũ tẽpori ac rebꝰ
idoneũ nõ deeẽt. Ip̃e occidente sole funẽ
soluit et ꝓspero usq ad mediã noctẽ ue̾¬
to usus et tũc tandẽ destitutꝰ estu ĩpellẽte
destinatũ iter p̃t̾miserat. die denũ pxi¬
mo ad illud ip̃m litus ubi anno supiore
descenderat sub meridiẽ est ꝑuentũ. ne¬
q ullus hostis ibi ĩuentꝰ. multi quidẽ fue¬
rant s ut ex captiuis est cognitũ tã nu¬
merosa tãq instructa classe conspecta stu¬
pore ac metu purgẽte diffugerãt atq in
montana cõscenderant. qd̾ cesar ĩtelli gẽs
edoctꝰq ubi eẽnt castrametatꝰ ĩ litore et p̃¬

Expanded text:
dilatam cedem, ad navigationem intermissam Cedilatam cedem, ad navigationem intermissam Cesar animum reflexit, et relicto in Galliis Labieno cum tribus legionibus et duobus millibus equitum, qui et portus defenderet et exercitui opportuna transmitteret, et si quid novi illis in terris emergeret, consilium tempori ac rebus idoneum non deesset, ipse, occidente sole, funem solvit, et prospero usque ad mediam noctem vento usus, et tunc tandem destitutus estu impellente destinatum iter pretermiserat. Die demum proximo ad illud ipsum litus, ubi anno superiore descenderat, sub meridiem est perventum, neque ullus ibi hostis inventus: multi quidem fuerant. Sed, ut ex captivis est cognitum, tam numerosa tamque instructa classe conspecta, stupore ac metu perurgente, diffugerant atque in montana conscenderant. Quod Cesar intelligens, edoctusque ubi essent, castrametatus in litore, et pr
Abbreviated transcription (Latin):
ut ĩ illiꝰ fratre atq illoꝵ ciue nõ iusti¬
tiã s lemẽtiã ex̾cerer. neq suppliciis.
s nũc minis nũc blandiciis niteret᷑ ab
iniquissima illũ ĩtentiõe retrahere. ⁊¬
id cũ frustra eẽt ad eã curã u̾tit aĩum
ut oĩa sibi illiꝰ consilia nota ẽent: pĩd̾
cũ iã ꝓpe mense uentis nauigatione
dilata uoriua demũ tranꝗllitas affulsi¬
ss excitũ naues cõscendere cesar ĩꝑat.
clam castris egreditũ. ⁊ patͥa u̾sus ⁊¬
iter arripit. qd̾ cũ cesar audiss na¬
uigatiõe rebusq oĩbꝰ posthabitis eq¬
tatus paͣtẽ illũ seꝗ ac reducere sin re¬
sistat occidere p̃cipit. ille cũ equitibꝰ asse¬
cũtis redire ad cesarẽ iuberet᷑ cõtuma¬
citꝰ obstare ⁊ fidẽ comitũ ĩplorare se¬
q et libeꝵ et libera ortũ ĩpatͥa ꝓcla-¬
mare. equites romani ut iussi erãt
uociferantẽ seq manu ꝓregentẽ cir¬
cũ eũt et obtrũcãt. equites aũtꝰ edui

Expanded text:
re atque illorum cive non iustitiam, sed clementiam, exerceret, neque suppliciis, sed nunc minis, nunc blanditiis, niteretur ab iniquissima illum intentione retrahere. Id quum frustra esset, ad eam curam vertit animum, ut omnia sibi illius consilia nota essent. Proinde quum iam prope mensem, ventis navigatione dilata, votiva demum tranquillitas affulsisset, exercitum naves conscendere Cesar imperatclam castris egreditur et patriam versus iter arripuit. Quod quum Cesar audisset, navigatione rebusque omnibus posthabitis, equitatus partem illum sequi ac reducere, sin resistat, occidere precipit. Ille, quum equitibus assecutis redire ad Cesarem iuberetur, contumaciter obstare et fidem comitum implorare seque et liberum et libera ortum in patria proclamare. Equites romani, ut iussi erant, vociferantem seque manu protegentem circumeunt et obtruncant. Equites autem Edui,
Abbreviated transcription (Latin):
iubracte de quo diximꝰ heduoꝵ oppido
hib̾nauit. hisq ꝑ literas senatui nũtia¬
tis dieꝵ uiginti supplicatio rome fu¬
it. Uictor cesar nõ tã ip̃e ꝑ hiemẽ qe¬
scebat ꝙͣ honesto labore fessis militibuc
quietẽ dabat. nũꝙͣ aĩo ociosus semꝑ
ĩ futuꝵ ꝓmuiẽs et uentura p̃teritis cõ¬
ferens. adu̾susq oĩa que casu aliquo e¬

Expanded text:
Bibracte, de quo diximus, Eduorum oppido, Bibracte, de quo diximus, Eduorum oppido, hibernavit. Hisque per litteras senatui nuntiatis, dierum viginti supplicatio Rome fuit. Caput 19 Victor Cesar non tam ipse per hiemem quiescebat, quam honesto labore fessis militibus quietem dabat; numquam animo otiosus, semper in futurum providens et ventura preteritis conferens ad
Abbreviated transcription (Latin):
in heduos urbem sine p̃lio recepit. eo qͦ
ab alimis placata legatio sub idẽ tp̃s ueĩt
suos ĩ illiꝰ potestate fururos dicens. Ipse ⁊
q genti captiuos suos ultro restituit. mi-¬
lia erant cirrit̾ uiginti. ¶his gestis ex̾ci¬
tũ ne uni prouĩcie grauis ẽẽt utq oĩbuᷤ
si qui em̾gerent casibꝰ ꝓmptiꝰ e ꝓximo sb̾¬
ueĩret ꝑ ydonea loca disꝑsit duas scilz
legiones in sequanos his p̃fic̾it labienũ
citi ma̾cũ sempiũ ruriliu dat collegã.
totidẽ legiões ĩ remos ne a bellouacie mole¬
stent᷑. his Gaiũ fabiũ et minutiũ basilu.
legatos p̃fecit. unã legionẽ ĩ ambibaretos
sub gaio antistio unã inbituriges sub ti¬
to sextio. unã ĩruthenos sub gaio cãnio
rebilo. reliquas cabillone/. ac matiscone
sub quito tulio cicerone magni ciceronie
fratre publioq sulpitio serus ararĩ amne̾
ad rei sal frumẽtarie curã. Ipse aute

Expanded text:
in Eduos urbem sine prelio recepit. Eo quoque in Eduos urbem sine prelio recepit. Eo quoque ab Alvernis placata legatio sub idem tempus venit, suos in illius potestate futuros dicens. Ipse, mique genti captivos suos ultro restituit; millia erant circiter viginti. His gestis, exercitum, ne uni provincie gravis esset utque omnibus, si qui emergerent, casibus promptius e proximo subvenirent, per idonea loca dispertiit, duas scilicet legiones in Sequanos; his prefecit Labienum, cui Marcum Sempronium et Rutilium dat collegam; totidem legiones in Remos, ne a Bellonatis molestentur; his Gaium Fabium et Minucium Basilium legatos preficit; unam legionem in Ambibarcos sub Gaio Antistio; unam in Bituriges sub Tito Sextio, unam in Ruthenos sub Gaio Caninio Rebilo; reliquas Cabillone ac Matistone sub Quinto Tullio Cicerone, magni Ciceronis fratre, Publioque Sulpicio secus Ararim amnem ad rei scilicet frumentarie curam. Ipse autem
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ sine ꝑiculo suo fit. ita publico de cõsilio
cũ hac optione mutũtuͣ ad cesarẽ legati ille
uiuũ u̾tĩgetorigẽ ꝙͣ moͣtuũ p̃elegit. ipsu
ergo qui tot motꝰ exciu̾at et reliquos pͥn¬
cipes hostiũ solio añ castra residens susce
q et faleris ante genua uictoris notissimã
illã uocẽ edidit. et habe hec ĩquit forte
uiꝵ uir fortissime uicisti. et hoc quidez
dictũ hãcq deditionẽ. florus breuis et
cõptꝰ historicꝰ ad Gergoniã factã dicit. ubi
nil ꝓsꝑũ fuisse romaĩs c̾ciores loquũt᷑ hi¬
storie. ad alexiã gͥ hec fuisse hic credẽdu
qui rebꝰ int̾fuere. arma p̃t̾ea et captiuos
simul cesar accepit. quos oẽs ꝑ ex̾citũ sin¬
gula capita singulis militibꝰ diuisit ĩ p̃da.
p̃t̾ heduos atq alu̾nos. hoc sibi retinuit.
si fortassis eoꝵ p̃tio retuꝑare populos illos
poss. successitq qd̾ intenderat. nã ꝓfectus

Expanded text:
quod sine periculo suo fit: ita publico de consilio quod sine periculo suo fit: ita publico de consilio cum hac optione mittuntur ad Cesarem legati. Ille vivum Vercingetorigem, quam mortuum, preelegit. Ipsum ergo, qui tot motus exciverat, et reliquos principes hostium solio ante castra residens suscepque et phaleris ante genua victoris, notissimam illam vocem edidit: Et habe hec, inquit: fortem virum, vir fortissime, vicisti. Et hoc quidem dictum hancque deditionem Florus, brevis et comptus historicus, ad Gergoniam factam dicit, ubi nil prosperum fuisse Romanis certiores loquuntur historie. Ad Alexiam igitur hec fuisse his credendum, qui rebus interfuere. Arma preterea et captivos simul Cesar accepit, quos omnes per exercitum, singula capita singulis militibus, divisit in predam, preter Eduos atque Alvernos; hos sibi retinuit, si fortassis eorum pretio recuperare populos illos posset; successitque, quod intenderat. Nam profectus
Abbreviated transcription (Latin):
suã abeunt. nũtiantq q̃ uiderant. ¶at
obsessi oĩ spe cõsũpta et agant ꝗd cõsilii
capiant ignari tali tãdẽ uetĩgetorigis
oratione firmãtur. Ego ĩquit deos oes
testor bellũ hoc nõ mee s publice utilita¬
tis consideratione suscepi. egiq fideliter
dũ potui fatis adu̾santibꝰ rem aggressus
exꝑtusq oĩa ad ultimũ uictus su neq
ĩ me quicꝙͣ ampliꝰ neq ĩ alio qd̾ uideã
spei est. cedendũ iam fortune censeo cui
li bentiꝰ fateor nõ cederẽ. s ĩeluctabilis
et ĩuicta est. id unũ cogitãdũ restat ro¬¬
manis uictoribꝰ qualiter satisfiat. idq
ego nõ alit̾ ꝙͣ mei ip̃iꝰ seu captiuitate seumo̾¬
te fieri posse sentio. ad utrũq ego etiam
equo aĩo paratꝰ su seu uiuꝰ seu octisus in
manꝰ hostiũ uenire. placemꝰ cesarẽ quẽ suꝑ¬
are nõ possumꝰ. ad quẽ de hac re legatos
mittendos censed. facile approbat unꝰ ꝗsq

Expanded text:
suam abeunt, nuntiantque, que viderant. At suam abeunt, nuntiantque, que viderant. At obsessi, omni spe consumpta, et quid agant, quid consilii capiant, ignari, tali tandem Vercingetorigis oratione firmantur: Ego, inquit, deos testor, bellum hoc non mee, sed publice utilitatis consideratione suscepi egique fideliter, dum potui. Fatis adversantibus rem aggressus expertusque omnia ad ultimum victus sum. Neque in me quicquam amplius neque in alio, quod videam, spei est. Cedendum iam fortune censeo, cui libentius, fateor, non cederem, sed ineluctabilis et invicta est. Id unum cogitandum restat, Romanis victoribus qualiter satisfiat; idque ego non aliter, quam mei ipsius seu captivitate seu morte, fieri posse sentio. Ad utrumque ego etiam equo animo paratus sum, seu vivus seu occisus in manus hostium venire. Placemus Cesarem, quem superare non possumus, ad quem de hac re legatos mittendos censeo. Facile approbat unusquisque,