comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel abundantia praefocari se estimet. uel grauantib: exo¬
nerari: aut contra. si esuriens cibum. aut potum sitiens. desi¬
derare quaerere uel etiam inuenis seui deatur : fortunȩ
cum sequis aestimat uel potentia uel magis tratu. aut auge¬
ri prodesiderio aut exui protimore: haec et his similia
qm̃ ex habitu mentis qui etem sicut praeuenerant ita et
turba uerant dor mientis : una cum somno a uolant. et pa¬
riter euanes cunt: hinc et in somnio nomenuẽ Non quia
persomnium uidetur. hoc enim ẽ huic genere commu¬
ne cum ceteris: sed quia in ipso somnio tantũ modo esse
creditur dum uideretur. post somnum nullã siuutilita tẽ
uel significationem relinquit : Falsa eẽ in somnia nec maro
tacuit. sed falsa ad caelum mittunt in somnia manes
caelum hicuiuorum regionem uocans qui a sicut dinobis.
itanos defunctis superihabemuramorem quo quedes¬
cribens cuius curam sempersequntur in somnia. ait: hae¬

Expanded text:
uel abundantia praefocari se aestimet uel grauantibus exouel abundantia praefocari se aestimet uel grauantibus exonerari, aut contra si esuriens cibum aut potum sitiens desiderare, quaerere, uel etiam inuenisse uideatur; fortunae, cum se quis aestimat uel potentia uel magistratu aut augeri pro desiderio aut exui pro timore. Haec et his similia, quoniam ex habitu mentis quietem sicut praeuenerant ita et turbauerant dormientis, una cum somno auolant et pariter euanescunt. Hinc et insomnio nomen est, non quia per somnium uidetur — hoc enim est huic generi commune cum ceteris —, sed quia in ipso somnio tantummodo esse creditur dum uidetur, post somnium nullam sui utilitatem uel significationem relinquit. Falsa esse insomnia nec Maro tacuit: sed falsa ad caelum mittunt insomnia manes, caelum hic uiuorum regionem uocans quia, sicut di nobis, ita nos defunctis superi habemur. Amorem quoque describens, cuius curam semper sequuntur insomnia, ait: ... hae
Abbreviated transcription (Latin):
mitteret edis seramus ut cui eorum generi somnium
quod egimus adplican dum stin notescat. Omnium
qua eui deresibi dormien tes uidentur. quinque sunt
principales et diuersitates et nomina aut enim est
onei pocsecundum graecos quodlatinis omnium uocant
aut est opa ua quod uisio recte appellatur. aut xpHua
quod in somnium dicitur aut est fantas maquod cicero
quotiens opus hoc nomine fuit uisum uocauit : ultima ex his
duo cum uidentur cura interptationis in digna sunt . quia
nihil diuinationis adportant en ypnion dico et fantasma
est enim en ypnion quotiens cura oppraessi animi corporis¬
ue siue fortunae. qualis uigilantem fatigauerat. talẽ
se in gerit dormienti anim bsiamator delicuis suis aut fru¬
entem seuideat aut carentem simetu ens quis imminentẽ
sibi uel in sidiis uel propotestate personam: aut incurris se
hanc eximagine cogitationum suarum aut effugis seui¬
deatur: corporis. si temeto ingurgitatus aut ditentus cibo.

Expanded text:
mitteret, edisseramus, ut cui eorum generi somnium quo de agimus applicandum sit innotescat. Omnium quae uidere sibi dormientes uidentur quinque sunt principales et diuersitates et nomina. Aut enim est ὄνειρος secundum Graecos quod Latini somnium uocant, aut est ὅραμα quod uisio recte appellatur, aut est χρquod insomnium dicitur, aut est φάντασμα quod Cicero, quotiens opus hoc nomine fuit, uisum uocauit. Vltima ex his duo cum uidentur, cura interpretationis indigna sunt, quia nihil diuinationis apportant, ἐνύπνιον dico et φάντασμα. Est enim ἐνύπνιον quotiens cura oppressi animi corporisue siue fortunae, qualis uigilantem fatigauerat, talem se ingerit dormienti: animi, si amator deliciis suis aut fruentem se uideat aut carentem, si metuens quis imminentem sibi uel insidiis uel potestate personam aut incurrisse hanc ex imagine cogitationum suarum aut effugisse uideatur; corporis, si temeto ingurgitatus aut distentus cibo
Abbreviated transcription (Latin):
ex tremitatem tenuitatis era sum nullo uisu adulteriora
tendente penetretur : Tractatis generib: et modis ad quos
somnium scipionis refertur. nuncipsam eius dem som¬
nu mentem ipsumq propositum quẽ grecicRotonuo¬
cant ante quam uerba inspiciantur temptemus a perire.
et eo pertinere propositum praesentis operis adseramus
sicut iam in principio huius sermonis adstruximus ut ani¬
mas benederepublica meritorũ postcorpora caelo reddi
et illic frui beatitatis perpetuitate nos doceat: namscipi¬
onem ipsum haec occasio ad narrandum somnium prouo

Expanded text:
extremitatem tenuitatis erasum nullo uisu ad ulteriora tendente penetretur. Tractatis generibus et modis ad quos somnium Scipionis refertur, nunc ipsam eiusdem somnii mentem ipsumque propositum, quem Graeci σκoπόν uocant, antequam uerba inspiciantur, temptemus aperire et eo pertinere propositum praesentis operis adseramus, sicut etiam in principio huius sermonis adstruximus, ut animas bene de re publica meritorum post corpora caelo reddi et illic frui beatitatis perpetuitate nos doceat. Nam Scipionem ipsum haec occasio ad narrandum somnium prouo
Abbreviated transcription (Latin):
uulgo est aut dicti fao tiueme norabilis reminiscendi sacileid
tibuinuentuat quedepronitusit Nac indigeste tamquam in a¬
ceruum congessimus digna memoratu s ed uariarum rerum
disparilitasauctoribus diuersa confusa temporibusita in
quoddamdigesta corpus est ut quie indis tinctxe atquȩ
promisce ad subsidium menioriae idnotaueramusi nordi¬
neminstarn iembrorum eohaerentia conuenirent necmi¬
hiuitio uertas si resquas ex leccioneiaria mutuaboripsissas¬
peuerlus nubus ab ipsis a uctoribus enarratae sunt explica¬
bo quia praes ensopus non eloquentue ostentationem sed
noscendoruni congeriem pollicetur et boniconsulas opor
tec sinouuia muetus tatis modonostrisnon obscure modo
ipsisai .tiquorum fideliter uerbis rcognoscas prout quae¬
que seuelen arranda uel tranferenda suggesserint:
A pesenini quodammodo debemusimitariquaeua gan¬
tur et floi scarpunt de inde quicquid ad tuleredis ponino

Expanded text:
vulgo est aut dicti factive memorabilis reminiscendi, facile id vulgo est aut dicti factive memorabilis reminiscendi, facile id tibi inventu atque depromptu sit. Nec indigeste tamquam in acervum congessimus digna memoratu: sed variarum rerum disparilitas, auctoribus diversa confusa temporibus, ita in quoddam digesta corpus est, ut quae indistincte atque promiscue ad subsidium memoriae annotaveramus in ordinem instar membrorum cohaerentia convenirent. Nec mihi vitio vertas, si res quas ex lectione varia mutuabor ipsis saepe verbis quibus ab ipsis auctoribus enarratae sunt explicabo, quia praesens opus non eloquentiae ostentationem sed noscendorum ctet, si notitiam vetustatis modo nostris non obscure, modo ipsis antiquorum fideliter verbis recognoscas, prout quaeque se vel enarranda vel transferenda suggesserint. Apes enim quodammodo debemus imitari, quae vagantur et flores carpunt, deinde quicquid attulere disponunt
Abbreviated transcription (Latin):
ultas uarusq res in hacuita nobis eustathi fili
natura conciliauit sed nulla nos magis quã eorũ
qui enobi sessent procreaticaritate deuin¬
xit eam que nostram u his educandis atque eruendis
curamesse uoluit ut parentes neque siid quodcupe¬
rent ex sententia cederet tantum ulla alia exreuo¬
luptatis neque eontraeueniret tantum maeroris
capere possint hincest quod mihi quoque institutio¬
netua nihilantiquius aestimatur ad cuius perfe¬
ctionem conpendia longisamfractibus ante ponen¬
da ducensmorae que omnis in patiens non opperior
ut perhaec sola promoueas quibusediscendisnauiter
ipse inuigilas sed a cout ego quoque tibilegerim et
quicquid mihi uelttiam inluce mȩ ditouelante quã
nascereri sindiuersisseugraecae seuroma nae lin¬
guae uoluminibusclabora tum est idtotum sit tibi
scientiac supelle et quasi de quodã lit terarum penos quando
ususuenerit aut historiae qua e in librorums truglatensclam

Expanded text:
ultas variasque res in hac vita nobis, Eustachi fili, natura conciliavit: sed nulla nos magis quam eorum qui e nobis essent procreati caritate devinxit, eamque nostram in his educandis atque erudiendis curam esse voluit, ut parentes neque, si id quod cuperent ex sententia cederet, tantum ulla alia ex re voluptatis, neque, si contra eveniret, tantum maeroris capere possent. Hinc est quod mihi quoque institutione tua nihil antiquius aestimatur, ad cuius perfectionem compendia longis amfractibus anteponenda ducens moraeque omnis inpatiens non opperior ut per haec sola promoveas quibus ediscendis naviter ipse invigilas, sed ago ut ego quoque tibi legerim, et quicquid mihi, vel te iam in lucem edito vel antequam nascereris, in diversis seu Graecae seu Romanae linguae voluminibus elaboratum est, id totum sit tibi scientiae supellex, et quasi de quodam litterarum peno, si quando usus venerit aut historiae quae in librorum strue latens clam
Abbreviated transcription (Latin):
rarum modo uel denouitate siue magnitudinesiderũ deq: prix¬
cipatu solis et circis caclestibus cingulis que terrestri:
memoratatcũ demotuetimmortalitate animae dis putat.
Cui nihil constat inessecorporeum. cuiusque essentiam nul¬
lus sensus sed solaratio de prehendit. illicad altitudinem
philosophiȩ rationalis ascendit uere igitur pronunti an¬
dum est nihil hoco pereper fectius. quo uniuersaphiloso¬
phiȩcontinetur in tegritas:¬

Expanded text:
rarum modo uel de nouitate siue magnitudine siderum deque prinrarum modo uel de nouitate siue magnitudine siderum deque principatu solis et circis caelestibus cingulisque terrestribusmemorat. At cum de motu et immortalitate animae disputat, cui nihil constat inesse corporeum cuiusque essentiam nullus sensus sed sola ratio deprehendit, illic ad altitudinem philosophiae rationalis ascendit. Vere igitur pronuntiandum est nihil hoc opere perfectius, quo uniuersa philosophiae continetur integritas
Abbreviated transcription (Latin):
quodẽ caelum tandẽ impetrata purgatione remeare :
necesse ẽ enimomnem animã ad originis suae sedem
reuerte : sed quae corpus tam quã peregrinae incolunt
cito post corpus uelut ad patriã reuertuntur qua eue¬
ro corporũ in lecebris ut suis sedibus inhaerent quan¬
to ab illis uiolentius separantur tanto ad supera serius
reuertuntur : Sediã finẽ somnio cohibitadis putatione
faciamus hoc adiecto quod condusionem decebit :¬
quiacum sint totius philosophiae tres partes moralis na¬
turalis et rationalis et sit moralis qua e docet morũ elimatam
perfectionem naturalis quae de diuinis corporibus disputat.
rationalis cumde incorporeis sermo ẽ quaemens sola
conplectitur. nullã de tribus tullius in hoc somnio praeter¬
misit: nã illa aduirtutes amoremquae patriae etad con¬
temptũ gloriae adhortatio quid aliud continet nisiethi¬
moralia: cum uero uel desphae¬

Expanded text:
quod est caelum, tandem impetrata purgatione remeare. quod est caelum, tandem impetrata purgatione remeare. Necesse est enim omnem animam ad originis suae sedem reuerti; sed quae corpus tamquam peregrinae incolunt, cito post corpus uelut ad patriam reuertuntur, quae uero corporum illecebris ut suis sedibus inhaerent, quanto ab illis uiolentius separantur, tanto ad supera serius reuertuntur. Sed iam finem somnio cohibita disputatione faciamus, hoc adiecto quod conclusionem decebit,quia, cum sint totius philosophiae tres partes, moralis, naturalis et rationalis, et sit moralis quae docet morum elimatam perfectionem, naturalis quae de diuinis corporibus disputat, rationalis cum de incorporeis sermo est quae mens sola complectitur, nullam de tribus Tullius in hoc somnio praetermisit. Nam illa ad uirtutes amoremque patriae et ad contemptum gloriae adhortatio quid aliud continet nisi ethimoralia? Cum uero uel de sphae
Abbreviated transcription (Latin):
bit de in dequasi non minus docto quã fortiui rophiloso¬
phis apta subduntur cũdicitur id que otius faciet suã
tunc cũ erit inclusus incorpore eminebit foras et ea
quae extraerunt contemplans quam maxime seacorpore
abstrahet : haccenim illius sunt p̃cepta doctrinae quae
illã dicit mortemphilosophantibus ad petendã ex qua fit
ut aduc in corpore positi corpus ut alienã sarcinã in quan¬
tũ patiturnatura des pitiant etfacilenunc atque oportu¬
ne uirtutes suadet . posquã quanta et qua diuina p̃mi a uir¬
tutibus debeantur edixit: sed quia in terleges quoque illa
inperfecta dicitur. inqua nulla deui antibus poena sancitur
ideo in conclusione operis poenã sancit extra haec p̃cepta
uiuentibus quem locum .er. illeplatonicus copiosius ex¬
secutus ẽ s. aecula infinita dinumerans quibus nocentũ
animae in eas dempoenas saepereuo lut aesero de tarta¬
ris permĩtuntur e mergere . et adnature suae principia

Expanded text:
bit.» Deinde quasi non minus docto quam forti uiro philosobit.» Deinde quasi non minus docto quam forti uiro philosophis apta subduntur, cum dicitur: «Idque ocius faciet, si iam tunc cum quae extra erunt, contemplans quam maxime se a corpore abstrahet.» Haec enim illius sunt praecepta doctrinae quae illam dicit mortem philosophantibus appetendam; ex qua fit ut, adhuc in corpore positi, corpus ut alienam sarcinam, in quantum patitur natura, despiciant. Et facile nunc atque opportune uirtutes suadet, postquam quanta et quam diuina praemia uirtutibus debeantur edixit. Sed quia inter leges quoque illa imperfecta dicitur in qua nulla deuiantibus poena sancitur, ideo in conclusione operis poenam sancit extra haec praecepta uiuentibus; quem locum Er ille Platonicus copiosius exsecutus est, saecula infinita dinumerans quibus nocentum animae, in easdem poenas saepe reuolutae, sero de Tartaris permittuntur emergere et ad naturae suae principia,
Abbreviated transcription (Latin):
nobis in primo genere ponatur. cuius uitauirtutes nũ quam dis¬
seruit semper exercuitinsecundo prtagoras quia gendinesci¬
us fuit artifexdis serendi et solas doc trinae et conscientiae uir¬
tutes secutus. ẽ sit intertio acmixto genere aput graecos ly¬
curgus et solon interroma nos num a catones ambomultique
alii quiet philosophiam hauserunt altius et firmamentũ
reipublicae praestiterunt solienim sapientiodeditos
grae ciatulit ita romanes ciuit quoniã
igitur a fricanus nos terquẽ modo auus praeceptor
instituit ex illo genere : ẽ quod et dedoctrina uiuendi
regulã mutatur et statũ publicum uirtutibus fulcit
ideo ei perfectionis geminae praecepta mandatur:
selit in castris locato acsudantis ubarmis primum uirtu¬
tes politicae suggeruntur his uerbis sunt autẽ optimae
curae desalute patriae: quibus agitatus etexercitatus
animus uel otͦius in hanc sedẽ et domumsuam peruo la

Expanded text:
nobis in primo genere ponatur, cuius uita uirtutes numquam denobis in primo genere ponatur, cuius uita uirtutes numquam deseruit, semper exercuit; in secundo Pythagoras, qui, agendi nescius, fuit artifex disserendi et solas doctrinae et conscientiae uirtutes secutus est; sit in tertio ac mixto genere apud Graecos Lycurgus et Solon, inter Romanos Numa, Catones ambo, multique alii qui et philosophiam hauserunt altius et firmamentum rei publicae praestiterunt: soli enim sapientiae otio deditos, ut abunde Graecia tulit, ita Roma nesciuit. Quoniam igitur Africanus noster, quem modo auus praeceptor instituit, ex illo genere est quod et de doctrina uiuendi regulam mutuatur et statum publicum uirtutibus fulcit, ideo ei perfectionis geminae praecepta mandantur. Sed ut in castris locato ac sudanti sub armis primum uirtutes politicae suggeruntur his uerbis: «Sunt autcurae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus velocius in hanc sedem et domum suam p
Abbreviated transcription (Latin):
tuntur: Insuperiore huius operis parte diximus alia so¬
tiosas alias negotiosas esse uirtutes et illas philosophis
hasrerum publicarum rectorib: conuenire : utrasq: tamen
exercentem facerebeatum. hae uirtutes interdum
diuiduntur : nonnum quã uero miscentur cumutra¬
rumq: capax et natura et institutione animus inuenit᷑:
namsi quis ab omni quidem doctrina habeatur alienus
in republicatamen et prudens et temperatus et for¬
tis et iustus sit: hic a feriatis remotus eminet tamenac¬
tualiu muigore uirtutum. quib: nhi lominus caelumce¬
dit in praemium: si quis uero insita qui et enaturae non
si taptus adagendum sed solu moptima conscientiae
dot& eerectus ad supera doctrinae superlectilem ad
exercitium diuinae disputatione sexpendat sec tator
caelestium deuiusca ducorum isquoq: ad caeliuerticem
otiosis uirtutib subuehetur: saepetameneuenit.
ut idem pectus et agendiet dis putandi perfectione sublime
sit et ca elumutroq adipis catur exercitio uirtutum romulus

Expanded text:
ulis reuertuntur.» In superiore huius operis parte diximus alias otiosas, alias negotiosas esse uirtutes, et illas philosophis, has rerum publicarum rectoribus conuenire, utrasque tamen exercentem facere beatum. Hae uirtutes interdum diuiduntur, nonnumquam uero miscentur, cum utrarumque capax et natura et institutione animus inuenitur. Nam si quis ab omni quidem doctrina habeatur alienus, in re publica tamen et prudens et temperatus et fortis et iustus sit, hic, a feriatis remotus, eminet tamen actualium uigore uirtutum, quibus nihilo minus caelum cedit in praemium. Si quis uero insita quiete naturae non sit aptus ad agendum, sed solum optima conscientiae dote erectus ad supera, doctrinae supellectilem ad exercitium diuinae disputationis expendat, sectator caelestium, deuius caducorum, is quoque ad caeli uerticem otiosis uirtutibus subuehetur. Saepe tamen euenit ut idem pectus et agendi et disputandi perfectione sublime sit, et caelum utroque adipiscatur exercitio uirtutum. Romulus
Abbreviated transcription (Latin):
doper corpus exercet: si uero ipsius mundanae anim aemocũs
requires caelestem uolubilitatem etsphaerarum subiacenti¬
um rapidos impetus intuere ortum occasum uesolis cur¬
sussiderum uel recursus. qua e omnia animamouente pro¬
ueniunt immobilem uero eamdicere quae mouet omnia
aris toteli non conuenit quiquantꝰ in aliis it ꝓbatũ ẽ sedillitantũ
quẽ uis natureq miratio manifesta ñ moueat edocto igit᷑ atqa ser¬
to animȩ motu a fricanꝰ qualit̃ exercitio eiutendũ sitin bȩcũba mandot
e p̃cipit hanctuexerceoptimis in reb: saũ optimȩ curȩdes alutepatriȩ:
qͥb: agitatꝰ et exercitatꝰ animꝰ uelot᷑ iuis inhancsedẽ etdomũ suã ꝑuolabit¬
idq: ocius faciet siã tũ cũ eritindus in corporeemin ebforas eteaq̃ extraȩr̃
c̃tẽplans quam maxi mes ea corpore abstr ab et¬
S Namq: eorum animi qui secorporis uoluntatib: dedider̃¬

Expanded text:
do per corpus exercet. Si uero ipsius mundanae animae motus do per corpus exercet. Si uero ipsius mundanae animae motus requires, caelestem uolubilitatem et sphaerarum subiacentium rapidos impetus intuere, ortum occasumue solis, cursus siderum uel recursus, quae omnia anima mouente proueniunt. Immobilem uero eam dicere quae mouet omnia, Aristoteli non conuenit, qui quantus in aliis sit probatum est, sed illi tantum quem uis naturae, quem ratio manifesta non moueat. Edocto igitur atque adserto animae motu, Africanus qualiter exercitio eius utendum sit in haec uerba mandat et praecipit: «Hanc tu exerce optimis in rebus; sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus uelocius in hanc sedem etus in corpore, eminebit foras, et ea quae extra erunt contemplans quam maxime se a corpore abstrahet. Namque eorum animi qui se corporis uoluptatibus dedideru
Abbreviated transcription (Latin):
tanais etillorũ rapacitatẽ admirans uidendo & intratetantarũ
aquarũ originẽ requirens cogitatione recurris ad fontẽ ethamc
õnẽ motũ intellegis de pͥmoscatͥriginis manare pͥncipioitacũ cor¬
porũ motũ seudiuina seu t̃renas in c̃siderando q̃ rereforte aucoor ẽ
uelis menstua ad ammã quasiad fontẽ recurratcuius motum
etiam sinecorporis ministeriotestantur cogitationes gaudiaspestimores
nam motus eius est bonimaliquediscretio: uirtutũ amor cupido uitio¬
rum : ex quibus effluunt omnes indenascentium rerum meatus
motus eius est quicquidirascimur et inferuor emmutuae conlisio¬
nis armamur unde paulatim procedens rabies fluctuat praelio¬
rum: motus eius est quod in desideri arapimur. quod cupiditati
alligamur sed himotussiratione gubernentur. proueniunt
salutares : sidestituantur in praeceps etrapiuntur etrapiunt:
didicistimotus animae : quos modos ineminis terio corporis mo¬

Expanded text:
Tanais, et ut, illorum rapacitatem admirans uidendo et intra te tantarum aquarum originem requirens, cogitatione recurris ad fontem, et hunc omnem motum intellegis de primo scaturriginis manare principio, ita, cum corporum motum, seu diuina seu terrena sint, considerando quaerere forte auctorem uelis, mens tua ad animam quasi ad fontem recurrat, cuius motum etiam sine corporis ministerio testantur cogitationes, gaudia, spes, timores. Nam motus eius est boni malique discretio, uirtutum amor, cupido uitiorum, ex quibus effluunt omnes inde nascentium rerum meatus; motus eius est quicquid irascimur et in feruorem mutuae collisionis armamur, unde paulatim procedens rabies fluctuat proeliorum; motus eius est quod in desideria rapimur, quod cupiditatibus alligamur. Sed hi motus, si ratione gubernentur, proueniunt salutares, si destituantur, in praeceps et rapiuntur et rapiunt. Didicisti motus animae, quos modo sine ministerio corporis, mo
Abbreviated transcription (Latin):
his adicies septimam partẽ hoc ẽ unum et pronuntiabis in
uiginti et duabus uncus. huiuscirculi. eẽ mensurã cuius dia¬
metros septem uncis extenditur haec omnia geom et tricis
euidentissimisq rationibus probarepos semus: nisi et nemi¬
nem deipsis dubitare arbitra remur.et caueremus iustopro¬
lixius uolumen extende resciendum et hoc quodum bra
terrae quã solpostoccasum in inferiore hemisphaeriocur¬
rens sursum cogidemit ti ex qua super terrã fit obscuritas
qua en oxuocatur sex agies in altũ multiplicatur ab ea men¬
sura quã terraediametros habet: et haclongitudinead
ipsum circulum perquem solcurrit erecta exclusio nelumi¬
nis tenebra s interram refundiꝗpro dendum ẽ igitur quanta
dia metr&s terrae situt constet quid possit sexagies multipli¬
cata colligere : undehis p̃libatis : ad tractatũ mensurarum.
quas promisitoratiore uertatur : Etuidentis simis et in dubi¬

Expanded text:
his adicies septimam partem, hoc est unum, et pronuntiabis in his adicies septimam partem, hoc est unum, et pronuntiabis in uiginti et duabus unciis huius circuli esse mensuram cuius diametros septem unciis extenditur. Haec omnia geometricis euidentissimisque rationibus probare possemus, nisi et neminem de ipsis dubitare arbitraremur et caueremus iusto prolixius uolumen extendere. Sciendum et hoc, quod umbra terrae quam sol post occasum in inferiore hemisphaerio currens sursum cogit emitti, ex qua super terram fit obscuritas quae nox uocatur, sexagies in altum multiplicatur ab ea mensura quam terrae διάμετρος habet, et hac longitudine ad ipsum circulum per quem sol currit erecta, exclusione luminis tenebras in terra refundit. Prodendum est igitur quanta διάμετρος terrae sit, ut constet quid possit sexagies multiplicata colligere; unde, his praelibatis, ad tractatum mensurarum quas promisit oratio reuertatur. Euidentissimis et indubi
Abbreviated transcription (Latin):
commenti prius regulariter pauca dicenda suntit si trerũ
sequentium anditus instructior si nomni orbeuel sphȩra.
medietasscentrum uocatur : nihilq: aliud .ẽ. centron hi sipun¬
ctũ quos phaerae aut orbis mediũ certissima obseruatione
distinguitur : i tẽducta linea de quocũq loco circuli qui desi¬
giatambitũ in quã cum que eiusdem circulis ũmitatem orbis
partem aliquã diuidat necesse ẽ sed non omnimodo
medietas ẽ. orbisquam separat ista diuisio : illa enim tantũ
linea in parte s aequales orbemmediũ diuidit quae a summo
in summumita ducitur ut nec essesitȩã transi repercen¬
tron: et haeclinea quae orbem sic aequaliter diuiditdia me¬
tros nuncupatur : itẽ omnisdia metroscuius cũ que orbis
triplicatacum adiectione septi me partis suae mensuram
facit circuli quo orbi s includitur:id ẽ siuncias septẽ teneat
dia metri longitudo et uelis ex ea nos sequõ duncias orbis
ipsius circulus teneat triplicabis septẽ etfaciuntuigintiunũ

Expanded text:
commenti, prius regulariter pauca dicenda sunt, ut sit rerum sequentium auditus instructior. In omni orbe uel sphaera, medietas centron uocatur, nihilque aliud est centron nisi punctum quo sphaerae aut orbis medium certissima obseruatione distinguitur. Item ducta linea de quocumque loco circuli qui designat ambitum in quamcumque eiusdem circuli summitatem, orbis partem aliquam diuidat necesse est. Sed non omni modo medietas est orbis quam separat ista diuisio. Illa enim tantum linea in partes aequales orbem medium diuidit quae a summo in summum ita ducitur ut necesse sit eam transire per centron; et haec linea, quae orbem sic aequaliter diuidit, διάμετρος nuncupatur. Item omnis διάμετρος cuiuscumque orbis, triplicata cum adiectione septimae partis suae, mensuram facit circuli quo orbis includitur; id est, si uncias septem teneat diametri longitudo et uelis ex ea nosse quot uncias orbis ipsius circulus teneat, triplicabis septem, et faciunt uiginti unum;
Abbreviated transcription (Latin):
uergiliȩ neqalia pars tauri il lomen seuideatur: signũ enim quod
cũ soleoritur : et cũ soleo ccidit semperocculituna deo ut et uicina

Expanded text:
ergiliae neque alia pars Tauri illo mense uideatur. Signum enim quod cum sole oritur et cum sole occidit semper occulitur, adeo ut et uicina
Abbreviated transcription (Latin):
addit tenebrs non adimit densitatem unde finem
dehactractus parte faciemus adiecto uno quod scitu
dignum putamus quiacum sint melo diae musicae
tria genera enarmonium diatonũ et chromaticum
primum quidem propter nimiam sui dif ficultatẽ
ab usureces sit tertium uero ẽ in fame mollitigun¬
de medium id est dia tonum mundanae musi cae
doctrina platonis adscribitur: nec hoc inter praete¬
reunda ponemus quod musi camperpetua caeli
uolubilitate nascentem ideo claro non sentimus
auditu quiamaior sonus ẽ quam ut humanarũ

Expanded text:
addit tenebris, non adimit densitatem. Vnde finem addit tenebris, non adimit densitatem. Vnde finem de hac tractatus parte faciemus, adiecto uno quod scitu dignum putamus, quia, cum sint melodiae musicae tria genera, enarmonium, diatonum et chromaticum, primum quidem propter nimiam sui difficultatem ab usu recessit, tertium uero est infame mollitie, unde medium, id est diatonum, mundanae musicae doctrina Platonis adscribitur. Nec hoc inter praetereunda ponemus, quod musicam perpetua caeli uolubilitate nascentem ideo claro non sentimus auditu, quia maior sonus est quam ut humanaru
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt dis tinctos inter uallis sonos quinumerus rerum
omnium fere nodus est: Septe narium autem nume
rum rerumomnium nodũ eẽ plenecum denumeris su¬
perius loqueremur expressimus: Ad in luminandã
ut aestimo obscuritatem uerborum ciceronis demu¬
sica tractatus suc cinctus a nobis qualicuit breuitate
sufficiet namnetas et hypatas aliarum que fidium
uocabula percurrere. et tonorum uellim matum
minuta subtilia et quidin sonis prolittera. qui dpro
syllaba qui dpro inte gronomine accipiatur ad se¬
rere. ostentantis est non docentis nec enim quia
fecit in hoc loco cicero musicae mentionem occa¬
sio ne haceundum est peruniuersos tractatus
qui possunt. eẽ demusica quos quantum mea fert
opinio terminum habere non aestimo: sed illa
sunt per se quenda quibus uerba quae explananda
receperi pos sint liquere quia inrenatur aliter obs¬
cura qui in exponendo plura quam neces se .ẽ. super fundit.

Expanded text:
ciunt distinctos intervallis sonos, qui numerus rerum ciunt distinctos intervallis sonos, qui numerus rerum omnium ferrum rerum omnium nodum esse plene, cum de numeris superius loqueremur, expressimus; ad illuminandam, ut aestimo, obscuritatem uerborum Ciceronis de musica, tractatus succinctus a nobis qua licuit breuitate sufficiet. Nam netas et hypatas aliarumque fidium uocabula percurrere, et tonorum uel limmatum minuta subtilia, et quid in sonis pro littera, quid pro syllaba, quid pro integro nomine accipiatur adserere ostentantis est, non docentis. Nec enim quia fecit in hoc loco Cicero musicae mentionem, occasione hac eundum est per uniuersos tractatus qui possunt esse de musica, quos, quantum mea fert opinio, terminum habere non aestimo, sed illa sunt persequenda quibus uerba, quae explananda receperis, possint liquere, quia, in re naturaliter obscura, qui in exponendo plura quam necesse est superfundit
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ut causa sit terrae inuna sede semper haerendi.
nec in quam libet partem permittatur moueriob¬
sessaundi que circum fusis piritus densitate insphae¬
ra autem ultimum locum eẽ quimedius est ante ce¬
dentibus iam probatum est ergo uniuersimundani
corporis sphaerae. nouem sunt prima illa stelli fera
quae pro prio nomine caelum dicitur et a plane sapud
graeco suocatur. arcen set continens ceteras haec ab
oriente semper uoluitur in occasum subiectae sep tem
qua suagas dicimus ab occidente in orientem feruntus
non aterra sine motu octo suntigitur quae mouentur.
sed sẽp tem sonisunt qui concinentiam deuolubilitate
conficiunt propterea quia mercurialis et uenerius orbis pa¬
riambitu comitatisolem uiae eius tam quam salellites obse¬
quuntur et ideo a non nullis astronomiae studen tibuse an¬
demuim sortiti existimantur unde ait: illi autem octo
cursus inquibus eadem uis est duorum septe meffi¬

Expanded text:
tur, ut causa sit terrae in una sede semper haerendi, tur, ut causa sit terrae in una sede semper haerendi, nec in quamlibet partem permittatur moueri, obsessa undique circumfusi spiritus densitate; in sphaera autem ultimum locum esse qui medius est, antecedentibus iam probatum est. Ergo mundani corporis sphaerae nouem sunt. Prima, illa stellifera, quae proprio nomine caelum dicitur et ἀπλανής apud Graecos uocatur, «arcens et continens ceteras». Haec ab oriente semper uoluitur in occasum; subiectae septem, quas uagas dicimus, ab occidente in orientem feruntur; nona, terra, sine motu. Octo sunt igitur quae mouentur, sed septem soni sunt qui concinentiam de uolubilitate conficiunt, propterea quia Mercurialis et Venerius orbis, pari ambitu comitati solem, uiae eius tamquam satellites obsequuntur, et ideo a nonnullis astronomiae studentibus eandem uim sortiti existimantur. Vnde ait: cursus, in quibus eadem vis est duorum, septem effi
Abbreviated transcription (Latin):
etꝓpt̃ angustiasqͥb: penultimꝰ orb̵ artat᷑ impetu leniore c̃uertit᷑
nec secus probamus intibi is dequarum foramini¬
bus uicinis inflantisori sonus acutus emittitur delon¬
ginquis autem etter mino proximis. grauior itemacu¬
tior per patentior a foramina graui orper angusta et
utriusq causae ratio una quia spiritus et ubi incipit
fortior est defectior ubi desinit et qui amaioremimpetũ
permaius fora menin pellit. Contra autem in angustis
contingit et eminus positi sergo orbis altissimus etut
inimmẽ sumpatens et ut spiritueo fortiore quo origim
suae ui ciniorest incitatus sonorum deseacumenemit¬
tit: uoxultimq et prospatii breuitate et prolongi qui¬
tate iam frangitur: hinc quoq: a pertius ad probatur
spiritum quanto ab origine sua deor sum recedit tan¬
to circa in pulsum fierileniorem. ut cir cater ram quae
ultimas phaerarum ẽ tam concretus tã densus habea¬

Expanded text:
et propter angustias, quibus paenultimus orbis artatur, impetu lenioreconuertitur. et propter angustias, quibus paenultimus orbis artatur, impetu lenioreconuertitur. Nec secus probamus in tibiis, de quarum foraminibus uicinis inflantis ori sonus acutus emittitur, de longinquis autem et termino proximis, grauior; item, acutior per patentiora foramina, grauior per angusta. Et utriusque causae ratio una, quia spiritus, ubi incipit, fortior est, defectior ubi desinit, et quia maiorem impetum per maius foramen impellit, contra autem in angustis contingit et eminus positis. Ergo orbis altissimus, et ut in immensum patens, et ut spiritu eo fortiore quo origini suae uicinior est incitatus, sonorum de se acumen emittit; uox ultimi et pro spatii breuitate et pro longinquitate iam frangitur. Hinc quoque apertius approbatur spiritum, quanto ab origine sua deorsum recedit, tanto circa impulsum fieri leniorem, ut circa terram, quae ultima sphaerarum est, tam concretus, tam densus habea
Abbreviated transcription (Latin):
n fercursus cuius conuersio ẽ conuta tior acute excitato
mouetur sono grauis si moautemhiclunaris atq in fi mus¬
Diximus numquam sonum fierinis aere ꝑcus sout autem
sonus ipse autacutior aut grauior proferatur ictus efficit:
quidum in gens et celer inciditacutum sonum praestat si tar¬
dior lentiorue grauiorem indicio est uirga quaeduma u¬
ras percutit si inpul sucito feriat sonum acuit si leniore in
grauius frangitauditum infidib: quo que idem uidemus:
quae sit ractu artiore tenduntur acute sonant grauius
laxiores: ergo superio resorbes dum proamplitudine
sua impetu grandiore uoluuntur dum que spirituutin
origine sua fortioretenduntur propter ipsamut ait
concitatiorem conuersionem acute excitato mouen¬
tur sono: grauis simo autem hiclunaris atque infimus.
quoniam spirituutinex tremitate languiscente iamuoluit

Expanded text:
fer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato fer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atqDiximus numquam sonum fieri nisi aere percusso. Vt autem sonus ipse aut acutior aut grauior proferatur, ictus efficit qui, dum ingens et celer incidit, acutum sonum praestat, si tardior lentiorue, grauiorem. Indicio est uirga quae, dum auras percutit, si impulsu cito feriat, sonum acuit; si lentiore, in grauius frangit auditum. In fidibus quoque idem uidemus, quae, si tractu artiore tenduntur, acute sonant, grauius laxiores. Ergo et superiores orbes, dum pro amplitudine sua impetu grandiore uoluuntur, dumque spiritu, ut in origine sua, fortiore tenduntur, propter ipsam, ut ait, concitatiorem conuersionem, «acute excitato mouentur sono, grauissimo autem hic lunaris atque infimus», quoniam spiritu ut in extremitate languescente iam uoluitur,
Abbreviated transcription (Latin):
que estaterrausque ad iouem septies et uiciens tantũ sit
aterrausq: ad satur morbem: hanc platonicorum per¬
sua sionempor phrrius libris inseruit quib: tima eiobscuri¬
tatibus non nihillucis infudit ait que eos credereadimagi¬
nem contextionis animae haec eẽ incorpore mundunter¬
ualla quae epitritis hemiolis epogdo is hemitoniisq com¬
plentur et limmate et ita prouenire concentum: cuius ra¬
tio in substantia animae contexta mundano quo que
corpori quod ab anima mouetur inserta ẽ unde exom¬
ni parte docta et perfecta est ciceronis ad sertio qui in¬
teruallis imparib sed ta men prorata parte ratione
dis tinctis caeles temsonum dicit es sedis iunctum:
Nunclocus admonet ut de grauitate et acumine sonorũ
diuersitates quas ad serit reuoluamus: et natura fert.
N ut extrema ex altera parte grauiter ex altera autem¬
n acute sonent : quam ob causam summus ille caelistelli¬

Expanded text:
que est a terra usque ad Iouem, septies et uicies tantum sit que est a terra usque ad Iouem, septies et uicies tantum sit a terra usque ad Saturni orbem. Hanc Platonicorum persuasionem Porphyrius libris inseruit quibus Timaei obscuritatibus nonnihil lucis infudit, aitque eos credere ad imaginem contextionis animae haec esse in corpore mundi interualla, quae epitritis, hemioliis, epogdois, hemitoniisque complentur et limmate, et ita prouenire concentum cuius ratio, in substantia animae contexta, mundano quoque corpori, quod ab anima mouetur, inserta est. Vnde ex omni parte docta et perfecta est Ciceronis adsertio, qui «interuallis imparibus sed tamen pro rata parte ratione distinctis» caelestem sonum dicit esse disiunctum. Nunc locus admonet ut de grauitate et acumine sonorum diuersitates quas adserit reuoluamus:  ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stelli
Abbreviated transcription (Latin):
inanima quippe incorporea sola aestimanturratione non
sensu quae rendum est utrum et in ipso mundi corpore
dimensio librata seruauerit: et archimedes quidem stadio¬
rum numerum de praehendisse secredidit quibusater¬
rae super ficie lunadistaret et aluna mercurrius a mer¬
curio uenus sola uenere marsa sole amarte iuppiter sa¬
turnus a ioue: sed et asa turni orbe usque adipsum stelli¬
ferum caelum. omne spatium seratione mensum putauit :
quae tamen archimedis dimensio aplatonicis repudiata
est quasi dupla et tripla in t̃ualla ñ seruans etstatuer̃ h ẽe cređdũ
ut quantũ ẽ a t̃rausq ad lunã duplũ sit a trausq: ad solẽ qantũq ẽ
at̃rausqiad solem triplum sit aterra
stellam : quantum que est admercurium aterrano uiestan¬
tum sitaterrausq ad martem : et quantum a terrausq ad
martẽ estocties tantum sitater rausq: ad iouem: quantum¬

Expanded text:
in anima, quippe incorporea, sola aestimantur ratione, non in anima, quippe incorporea, sola aestimantur ratione, non sensu, quaerendum est utrum et in ipso mundi corpore dimensio librata seruauerit. Et Archimedes quidem stadiorum numerum deprehendisse se credidit quibus a terrae superficie luna distaret, et a luna Mercurius, a Mercurio Venus, sol a Venere, Mars a sole, a Marte Iuppiter, Saturnus a Ioue; sed et a Saturni orbe usque ad ipsum stelliferum caelum omne spatium se ratione mensum putauit. Quae tamen Archimedis dimensio a Platonicis repudiata est, quasi dupla et tripla interualla non seruans; et statuerunt hoc esse credendum, ut, quantum est a terra usque ad lunam, duplum sit a terra usque ad solem; quantumque est a terra usque ad solem, triplum sit a terrastellam; quantumque est ad Mercurium a terra, nouies tantum sit a terra usque ad Martem; et quantum a terra usque ad Martem est, octies tantum sit a terra usque ad Iouem; quantum
Abbreviated transcription (Latin):
nes musicae tanta dominatio ẽ cum aues quoq ut lusciniae
ut crcni alia e ue idgenus cantum uel utiquadam dis¬
sciplina artis exerceant non nullae uero uel auesuelter¬
re nae seua quatiles ueluae inuit ante cantu in retias pon¬
te decurrant et pastoralis fistula pastum. pro gressum
quie temim peret gregibus : Nec mirum ines seenim
mundanae animae causas musicae quibus est intex ta¬
praediximus: ipsa autem mundi anima uiuentib: omnib: uitã
minis trat hinc hominum pecudum que genus ui tae que uo¬
lantum et quae marmo reo fert monstra subae quore
pontus iure igitur musica capitur omne quod ui uit quia
caelestis anima qua animatur uniuersitas. originem sũp¬
sit exmusica : Haec dum adsphȩralem motum mundicor¬
pus inpellit sonum efficit qui interuallis ẽ disiunctus
imparibus sed tamen prorata parte ratione distinctis
sicuta principio ipsa contexta ẽ: sed haec interu alla quae ÷¬

Expanded text:
nes musicae tanta dominatio est, cum aues quoque, ut lusciniae, nes musicae tanta dominatio est, cum aues quoque, ut lusciniae, ut cycni aliaeue id genus, cantum ueluti quadam disciplina artis exerceant, nonnullae uero uel aues uel terrenae seu aquatiles beluae, inuitante cantu, in retia sponte decurrant, et pastoralis fistula pastum progressis quietem imperet gregibus? Nec mirum. Inesse enim mundanae animae causas musicae, quibus est intextapraediximus. Ipsa autem mundi anima uiuentibus omnibus uitam ministrat: Hinc hominum pecudumque genus uitaeque uolantum Et quae marmoreo fert monstra sub aequore pontus. Iure igitur musica capitur omne quod uiuit, quia celestis anima, qua animatur uniuersitas, originem sumpsit ex musica. Haec, dum ad sphaeralem motum mundi corpus impellit, sonum efficit qui «interuallis» est «disiunctus imparibus sed tamen pro rata parte ratione distinctis», sicut a principio ipsa contexta est. Sed haec interualla, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tur exerceant quia incorpus defert memoriam musicae
cuius incaelo fuit conscia et ita delinimentis canticisoccupatur
ut nulld̃ sit tam inmite tamas perum pectus quod non ob¬
lec tamentorũ talium teneatur affectu: hinc aestimo et
or phei uelamphionis fabulam quorum alter animaliara¬
tione carentia alter saxa quoq: trahere cantibus fereban¬
tur sumsis se principium quia primi forte. gentes uel si¬
ne rationis cultubarbaras uel saxiinstar nullo affectu
molles ad sensum uolup tatis canendo traxeruntitade¬
nique omnis habitus animae cantibus gubernatur ut
et adbellum pro gressui et item receptui canatur cantu
et excitante etrursus sed ante uirtutem:dat somnes
ad imit que nec non curas et in mittit et retrahitiram
sug gerit dementiam suadet corporum quoq: mor¬
bis medetur nam hinc est quodae gris reme dia praes¬
stantes. praecin eredicuntur et quidmirũ si inter homi¬

Expanded text:
tur, exerceant, quia in corpus defert memoriam musicae tur, exerceant, quia in corpus defert memoriam musicae cuius in caelo fuit conscia, et ita delenimentis canticis occupatur ut nullum sit tam immite, tam asperum pectus, quod non oblectamentorum talium teneatur affectu. Hinc aestimo et Orphei uel Amphionis fabulam, quorum alter animalia ratione carentia, alter saxa quoque trahere cantibus ferebantur, sumpsisse principium, quia primi forte gentes uel sine rationis cultu barbaras, uel saxi instar nullo affectu molles, ad sensum uoluptatis canendo traxerunt. Ita denique omnis habitus animae cantibus gubernatur, ut et ad bellum progressui et item receptui canatur, cantu et excitante et rursus sedante uirtutem. Dat somnos adimitque..., necnon curas et immittit et retrahit, iram suggerit, clementiam suadet, corporum quoque morbis medetur nam hinc est quod aegris remedia praestantes praecinere dicuntur. Et quid mirum si inter homi
Abbreviated transcription (Latin):
IDeo canere caclum etiam theo logi conprobantes sonosmnu¬
si cos sacrificiis adhibuerunt qui apud alios lrrauelcithara
apud non nullos tibus alis uemusicis instrumentis fierisole¬
bant in ipsis quoq: ormnis deorum perstrophametantis tro¬
pbamme tracanoris uersibus adhibebantur ut perseropham
recinis orbis stellise ⁊ motus perantis rophamdiuer susua¬
earun regres sus praedicaretur ex quibus duob motibus
primus in natura brmnus dicandus deo sũ sit ex orditim
Mortuos quoq ad sepulturam prosequi oportere cumcin¬
tiplurimarum gentium uel regionum instituta sance¬
runt persuasione hacqua post corpus animaeadorigi¬
nem dulcedinis musi cae id est ad caelum redire credantur
Nam ideo in hacuita omnis anima musicis sonis capitur
ut non soliqui sunt habitu cultiores uerum uniuersae quo¬
que barbare nationes cantus quibus uel ad ardorem
uirtutis animentur uel ad mollitiem uoluptatis resoluan¬

Expanded text:
Ideo canere caelum etiam theologi comprobantes sonos muIdeo canere caelum etiam theologi comprobantes sonos musicos sacrificiis adhibuerunt, qui apud alios lyra uel cithara, apud nonnullos tibiis aliisue musicis instrumentis fieri solebant. In ipsis quoque hymnis deorum, per stropham et antistropham metra canoris uersibus adhibebantur, ut per stropham rectus orbis stelliferi motus, per antistropham diuersus uagarum regressus praedicaretur, ex quibus duobus motibus primus in natura hymnus dicandus deo sumpsit exordium. Mortuos quoque ad sepulturam prosequi oportere cum cantu plurimarum gentium uel religionum instituta sanxerunt, persuasione hac qua post corpus animae ad originem dulcedinis musicae, id est ad caelum, redire credantur. Nam ideo in hac uita omnis anima musicis sonis capitur, ut non soli qui sunt habitu cultiores, uerum uniuersae quoque barbarae nationes cantus, quibus uel ad ardorem uirtutis animentur uel ad mollitiem uoluptatis resoluan
Abbreviated transcription (Latin):
singula sait sirenas singulis orbibus in sidere significans sphȩ¬
rarum matucantum numinib: exhiberinam siren deocanens
grae cõ intellectuualet theologi quoque nouem musas octosphȩ¬
rarum musicoscantus et unam maximam concinentiam quae
confit ex omnibus esse uoluerunt unde hesiodus intheogonia
sua oc tauam musamuraniam uocat quia post septemuagas
quae subiectae sunt oc tauas telli feras phaera superposita
proprio nomine caelumuocatur et ut osten deret non am
esse et maximam quã configit sororum concor suniuer¬
ex nomine ostendens ipsam uocis dulcedinem non am mus a
o est: et ut ipsa messe quae confit ex omnib pressius indica¬
cant quasi ducemet principemorbium ceterorum ut ipsecicerorefert
duxet princeps sed moderator luminum reliquorum mens
mundi et temperatio musas eẽ mundi cantum etiamȩ tru¬
sci sciunt quieas camenas quasi canen a stanendo dixerunt

Expanded text:
singulas ait Sirenas singulis orbibus insidere, significans sphaesingulas ait Sirenas singulis orbibus insidere, significans sphaerarum motu cantum numinibus exhiberi. Nam Siren 'deo canens' Graeco intellectu ualet. Theologi quoque nouem Musas octo sphaerarum musicos cantus et unam maximam concinentiam, quae confit ex omnibus, esse uoluerunt. Vnde Hesiodus inTheogonia sua octauam Musam Vraniam uocat, quia post septem uagas, quae subiectae sunt, octaua stellifera sphaera superposita proprio nomine caelum uocatur; et, ut ostenderet nonam esse et maximam, quam conficit sonorum concors uniuerἁπασέων, ex nomine ostendens ipsam uocis dulcedinem nonam Musam uo est; et, ut ipsam esse quae confit ex omnibus pressius indicacant, quasi ducem et principem orbium ceterorum, ut ipse Cicero refert: «dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio». Musas esse mundi cantum etiam Etrusci sciunt, qui eas 'Camenas', quasi 'Canenas', a canendo dixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Vides ut interualla commemorat et haec inter seimparia
eẽ testatur: nec diffite turrata ratione distincta quia secundũ
timȩum platonis imparium interse interualla numerorũ
ratis ad senumeris hemioliis scilicet epitritis etepogdo is he¬
mitoniis que dis tincta sunt. quib: omniscanoraratio contine¬
tur hinc anim aduertitur qui ahaec uerbaciceronis numquã
pro fecto ad intellectum paterentini si hemioliorum epi¬
tritorum et epogdo orum ratione praemissa quib: interual¬
ladis tincta sunt et nisi platonicis numeris quib: mundianima
ẽ contexta pate factis et ratione prȩmissacur exnumeri s musicam
creantibus anima intexta sit haec enim omnia et causam
mundanimotus ostendunt quem solus animae praestat inpul¬
sus et necessi tatem musicae concinentiae quam motui asefa¬
cto inserit anima innatam sibi aborigine. Hincplato inrepu¬
blica suacum des phaerarum caelestium uo lubilitate tractaret

Expanded text:
Vides ut interualla commemorat, et haec inter se imparia Vides ut interualla commemorat, et haec inter se imparia esse testatur, nec diffitetur rata ratione distincta, quia secundum Timaeum Platonis imparium inter se interualla numerorum ratis ad se numeris, hemioliis scilicet, epitritis et epogdois hemitoniisque distincta sunt, quibus omnis canora ratio continetur. Hinc animaduertitur quia haec uerba Ciceronis numquam profecto ad intellectum paterent nisi hemioliorum, epitritorum et epogdoorum ratione praemissa, quibus interualla distincta sunt, et nisi Platonicis numeris, quibus mundi anima est contexta, patefactis et ratione praemissa cur ex numeris musicam creantibus anima intexta sit. Haec enim omnia et causam mundani motus ostendunt, quem solus animae praestat impulsus, et necessitatem musicae concinentiae, quam motui a se facto inserit anima innatam sibi ab origine. Hinc Plato in Re publica sua, cum de sphaerarum caelestium uolubilitate tractaret,
Abbreviated transcription (Latin):
epitritus numerus ẽ ex hoc componitur diates saronitẽ
quat tuor adunum in qua dru plirationecensentur ex quo
symphonia dis dia pason nascitur: Ergo mundianima quae
ad motum hoc quoduidemus uniuersitatis corpus impellit.
contex ta numeris musicam des etreantib: concinentiã necesse ẽ
ut sonos musicos demotuquẽ proprio inpulsu praestat ef¬
ficiat: quoru moriginemin fabrica suae contextionis inuenit:
ait enim plato ut suprare tulimus auctoremanimaedeum
post numerorum interse imparium contextionem hemio¬
liis epitritis etepogdo is et limma tehiantia interualla sup¬
ples sendeo doctis sime tullius in uerbis suis ostendit platoni¬
n.udogmatis pro funditatem : quidhinc inquam quis est qui¬
y complet aures meas tantus et tam dulcis sonus hic est inquit
Nille quunter uallis dis iunctus imparibus. sed tamen prorata par¬
Nteratione dis tinctis inpulsu et motu ipsoru morbium e fficit᷑¬

Expanded text:
epitritus numerus est: ex hoc componitur διὰ τεσσάρων; item epitritus numerus est: ex hoc componitur διὰ τεσσάρων; item quattuor ad unum in quadrupli ratione censentur, ex quo symphonia δὶς διὰ πασῶν nascitur. Ergo mundi anima, quae ad motum hoc quod uidemus uniuersitatis corpus impellit, contexta numeris musicam de se creantibus concinentiam, necesse est ut sonos musicos de motu quem proprio impulsu praestat efficiat, quorum originem in fabrica suae contextionis inuenit. Ait enim Plato, ut supra rettulimus, auctorem animae deum, post numerorum inter se imparium contextionem, hemioliis, epitritis et epogdois et limmate hiantia interualla supplesse. Ideo doctissime Tullius in uerbis suis ostendit Platonis dogmatis profunditatem. «Quid conplet aures meas tantus et tam dulcis sonus? Hic est, inquit, ille, qui intervallis disiunctus inparibus, sed tamen pro rata parte ratione distinctis inpulsu et motu ipsorum orbium efficit