comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mant eẽ et aliã hui modi uoraginẽ int̾ britan¬
niã insulã. galliaq prouinciã cui etiã rei ad
stipulant sequunica aquitaniaq littora. quȩ bis
indie tam subitis in un̾dationib oplent᷑. ut qui
fortasse aliquantulũ introrsus ad lutora reꝑt
fuerit: euadere uix possit. Uideas tarum
regionũ flumina fontes uersos cursu ue aett¬
simo relabi. ac ꝑmultoꝵ milia spacia dulces
fluminũ limphas in amaritudinẽ uerti. ui¬
Reginta ferme a sequunico littore ebodia
insula milib distat. inqua sicut ab illius in¬
colis asseuerat᷑ uergentiũ in eadẽ caribdi
aquarũ garrulitas ẽ. Audiui quendã no¬
bilissimũ galloꝵ referentẽ qđ aliquantȩ
naues prius tẽpestate conuulsȩ postmodũ
abhac eadẽ caribdi uorate sunt. Unus aut
solũ modo exom̃ib uiris ꝗ innauib illis fue¬
rant morientib cęt̾is dũ adhuc spirans flu
iam ꝓfundissimũ et sine fine patens chaos

Expanded text:
mant esse et aliam hujusmodi voraginem, inter Britanmant esse et aliam hujusmodi voraginem, inter Britanniam insulam, Galliamque provinciam; cui etiam stipulantur Sequanicae Aquitaniaeque litora; quae bis in die tam subitis inundationibus opplentur, ut, qui fortasse aliquantulum introrsus a litore repertus fuerit, evadere vix possit. Videas earum regionum flumina fontem versus cursu velocissimo relabi ac per multorum milium spatia dulces fluminum limphas in amaritudinem verti. Triginta ferme a Sequanico litore Evodia insula milibus distat. In qua, sicut ab illius incolis adseveratur, vergentium in candem Caribdi aquarum garrulitas auditur. Audivi quendam nobilissimum Gallorum referentem, quod aliquantae naves prius tempestate convulsae, postmodum ab hac eadem Caribdi voratae sunt. Unus autem solummodo ex omnibus viris qui in navibus illis fuerant, morientibus ceteris, dum adhuc spirans fluciam profundissimum et sine fine patens chaos
Abbreviated transcription (Latin):
rtesigas patet. ꝓfundissima aquaꝵ illa uorago ẽ
quã usitato nõe maris umbilicũ uocam. quȩ bis
indie fluctus absorbere. et rursũ euomere dicit᷑.
sicut ꝑ uniusa illa littora accedentib ac rece¬
dentib fluctib celeritate nimia fieri cõꝓbat᷑
pellatur. quã ille in freto siculo eẽ sus in car¬
minib loquit᷑ hoc modo dicens. Dextrũ scilla
latus leuũ inplaga caribdis. Obsidet atq imo¬
baratri ter gurgite uasto. Sorbet in abruptũ
fluct rursusq in aurã. Erigit alternos et side¬
ra uerberat unda Ab hac sane de qua diximꝰ
uertigine sepe naues raptȩ cursuq attrahi
affirmant. tanta celeritate. ut sagitarũ per
aere̾ lapsus imitari uideant᷑. et ñnũquã in illo
baratro orrendo nimis exicio pereant. Sepe
cũ iam iamq mergendȩ sint. subitis undarũ
molib retro actę. tanta rursus agilitate exinde
elongant. quanta prius attractȩ sunt. Affir¬

Expanded text:
pelagus patet, profundissima aquarum illa vorago est, pelagus patet, profundissima aquarum illa vorago est, quam usitato nomine maris umbilicum vocamus. Quae bis in die fluctus absorbere et rursum evomere dicitur, sicut per universa illa litora accedentibus ac recedentibus fluctibus celeritate nimia fieri conprobatpellatur; quam ille in freto Siculo esse suo in carmine loquitur, hoc modo dicens: 'Dextrum Scilla latus, laevum inplacata Caribdis Obsidet, atqbaratri ter gurgite vastos Sorbet in abruptum fructus, rursusque sub auras Erigit alternos, et sidera verberat unda. Ab hac sane de qua diximus vertigine, saepe naves raptim, cursimque attrahi affirmantur, tanta celeritate, ut sagittarum per aera lapsus imitari videantur, et nonnunquam in illo baratro horrendo nimis exitu pereunt. Saepe cum jam jamque mergendae sint, subitis undarum molibus retroactae, tanta rursus agilitate exinde elongantur, quanta prius attractae sunt. Affir
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗa scilicet quantomagis asole longius disce¬
ditur. tanto sol ipse t̾re uicinior apparet. et
umbrȩ longiores excrescunt. Deniq in italia
sicut et antiꝗ scripserunt. circa diem natalis
dñi nouẽ pedes inumbra staturę humanȩ
hora sexta metiunt᷑. Ego aut̃ ingallia belgica
in loco qui totonis uilla dicit̾ constitut. stat
mei umbra metiens. x. et uiiii. et semis. pe¬
des inueni. Sic quoq c̃trario modo quanto
ꝓpinquius meridiem uersus asole acceditur.
tanto semꝑ umbrȩ breuiores uident᷑. in tantũ
ut solsticiũ estiuale respiciente sole demedio
cęli. inegypto. et in hierosolimis. et eoꝵ uicini¬
tate constitutis locis : nullȩ uideant᷑ umbrȩ
In arabia uero hoc ipso tẽpore sol supra mediũ
cęli ad parte aquilonis cernit᷑. urbesq uersa
uice c̾tra meridiem uident᷑
ec satis procul abhoc de quo p̾misim littore
ontra occidentaleꝰ partẽ qua sine fine occeanum

Expanded text:
quia scilicet, quanto magis a sole longius discequia scilicet, quanto magis a sole longius disceditur, tanto sol ipse terrae vicinior apparet et umbrae longiores excrescunt. Denique in Italia, sicut et antiqui scripserunt, circa diem natalis Domini novem pedes in umbra staturae humanae hora sexta metiuntur. Ego autem in Gallia Belgica in loco qui Totonis villa dicitur constitutus, status mei umbram metiens, decem et novem et semis pedes inveni. Sic quoque contrario modo, quanto propinquius meridiem versus ad solem acceditur, tantum semper umbrae breviores videntur, in tantum ut solstitio aestivali, respiciente sole de medio caeli, in Aegipto et Hierosolimis et in eorum vicinitate constitutis locis nullae videantur umbrae. In Arabia vero hoc ipso tempore sol supra medium caeli ad partem aquilonis cernitur, umbraeque versa vice contra meridiem videntur. Nec satis procul ab hoc de quo praemisimus litore, contra occidentalem partem, qua sine fine oceanum
Abbreviated transcription (Latin):
romani eẽ cernunt᷑. Exquib dum unũ¬
quidã cupiditate stimulatꝰ uellet exuere.
mox ei ut dicit᷑ brachia aruerunt. pęnaq
sua cȩteros ꝑterruit. nequis eos ulterius
contingere auderet. uidens adquẽ eos pro¬
fectũ ꝑtot tẽpora prouidentia diuina con¬
seruet. Fortasse hoꝵ quandoq quia ñ alit̾
nisi xp̃iani esse putant᷑. gentes illȩ p̃dicati¬
one saluandȩ sunt
Huc loco scriptouini sic enĩ gens illa nomi¬
crudis agrestiũ animantiũ carnib uescant᷑
ꝑaptant᷑. Hi asaliendo iuxta linguã barba¬
ram: ethimologiã ducunt. Saltib enĩ uten¬
tes. arte quadã ligno incuruo ad arcus simi¬
litudinẽ feras asseqlunt᷑. Apud hos ẽ animal
ceruo ñ satis assimile: de cuiꝰ ego cortapt fuat
pilis ispidũ ueste̾ in modũ tunicȩ genbtu unti¬
b in locis circa estiuale solsticiũ. quauis diei
quã alibi: noctes quoq longiores existunt.

Expanded text:
Romani esse cernuntur. E quibus dum unuRomani esse cernuntur. E quibus dum unuquidam cupiditate stimulatus vellet exuere, mox eius, ut dicitur, brachia aruerunt, poenaque sua ceteros perterruit, ne quis eos ulterius contingere auderet. Videres, ad quod eos profectum per tot tempora providentia divina conservet. Fortasse horum quandoque, quia non aliter nisi Christiani esse putantur, gentes illae praedicatone salvandae sunt. 5. Huic loco Scritobini - sic enim gens illa nomicrudis agrestium animantium carnibus vescuntumenta pereptant coaptant. Hi a saliendo iuxta linguam barbaram ethimologiam ducunt. Saltibus enim utentes, arte quadam ligno incurvo ad arcus similitudinem feras adsequntur. Apud hos est animal cervo non satis absimile, de cuius ego corio, ut fuerat pilis hispidum, vestem in modum tunicae genu tenus aptarario circa brumale solstitium, quamvis diei mis, quam usquam alibi, noctes quoque longiores existunt;
Abbreviated transcription (Latin):
cet et agione. qui et germani erant et iuue¬
nili ȩtate floridi cęterisq p̃stantiores: ad
exꝗrendas quas possent ixcolere terras sedesq
statuere. uale dicentes sus simul et patrię
iter arripiunt Hoꝵ erat ducũ mat̾ nomine
gambara mulier quantũ int̾ suos. et inge¬
aud ab re esse arbitror paulisꝑ narrandi
ordinẽ postponere. Et quia adhuc stilus in
germania uertitur miraculũ qđ illic apud
om̃s cęlebre habet seu et quę̧dã alia breuit᷑
intimare. In extremis circũ uersis germaniȩ
finib in ipso occeani littore antrũ sub emi¬
nenti rupe conspicit̾. tbi septe uiri incertũ¬
ex quo tt̃pore longo sopiti sopore quie scunt:
itã illesis ñ solũ corporib sed etiã uestimentis
ut exhoc ipso qđ sine ulla ꝑ tot annoꝵ curri¬
tula corruptione ꝑdurant: apud indociles
easdẽ et barbaras nationes uenerationi habe¬
antur. hi deniq quantũ ad habitũ spectat

Expanded text:
cet et Aionem, qui et germani erant et iuvecet et Aionem, qui et germani erant et iuvenili aetate floridi et ceteris praestantiores, ad exquirendas quas possint incolere terras sedesque statuere, valedicentes suis simul et patriae, iter arripiunt. Horum erat ducum mater nomine Gambara, mulier quantum inter suos et ingedebant. 4. Haud ab re esse arbitror, paulisper narrandi ordinem postponere, et quia adhuc stilus in Germania vertitur, miraculum, quod illic apud omnes celebre habetur, seu et quaedam alia, breviter intimare. In extremis circium versus Germaniae finibus, in ipso Oceani littore, antrum sub eminenti rupe conspicitur, ubi septem viri, incertex quo tempore, longo sopiti sopore quiescunt, ita inlaesis non solum corporibus, sed etiam vestimentis, ut ex hoc ipso, quod sine ulla per tot annorum curricula corruptione perdurant, apud indociles easdem et barbaras nationes veneratione habeantur. Hi denique, quantum ad habitum spectat,
Abbreviated transcription (Latin):
xime misera italia quȩ pene om̃iu illarum ẽ
gentiũ exꝑta seuitiam Gothi siꝗdem. Wan¬
etiã et aliȩ̨ feroces et barbarȩ nationes egerma¬
nia prodierunt¬
Dari etiam modo inniloꝵ hoc ẽ langobar¬
doꝵ gens quȩ postea initalia felicit̾ regnauit
agermanoꝵ popłis originẽ ducens licet et alię
etiam plinius scđs in libris quos denatura rerũ
cõposuit mentionẽ facit. Hęc igit̾ insula sicut
retulerunt nobis ꝗ eam lustrauerunt. ñ tam
nmari ẽ posita. quã mariis fluctib ciras
Intri hanc ergo constituti popłi du in
tantã multitudinẽ pululassent ut ia simul
habitare ñ ualerent in tres ut fertur omne
cateruã partes diuidentes quȩdã ex illis pars
patriã relinquens ut nouas deberet sedes ex¬
quirere sorte ꝑquirit Igit᷑ ea pars cui sors
dederit genitale soliũ excedere. exteraq arua
sectari ordinatis suꝑ se duob ducib ibor scili¬

Expanded text:
xime miserae Italiae, quae pene omnium illarum est xime miserae Italiae, quae pene omnium illarum est gentium experta saevitiam Gothi siquidem, Wanetiam et alie feroces et barbare nationes e Germania prodieruntPari etiam modo et Vinnilorum, hoc est Longobardorum, gens, que postea in Ytalia feliciter regnavit, a Germanorum populis originem ducens, licet et alie etiam Plinius Secundus in libconposuit, mentionem facit. Haec igitur insula, sicut retulerunt nobis qui eam lustraverunt, non tam in mari est posita, quam marinis fluctibusIntra hanc ergo constituti populi dum in tantam multitudinem pullulassent, ut iam simul habitare non valerent, in tres, ut fertur, omnem catervam partes dividentes, quae ex illis pars patriam relinquere novasque deberet sedes exquirere, sorte perquirunt. 3. Igitur ea pars, cui sors dederat genitale solum excedere exteraque arva sectari, ordinatis super se duobus ducibus, Ibor scili
Abbreviated transcription (Latin):
eptetrionalis plaga quanto magis ab ȩstu
solis remari ẽ or uiuali frigore gelida.
tanto salubrior corporib hominũ. et ꝓpagan¬
dis ẽ gentib coaptata. Sicut e contra omĩs
meridiana regio quo solis e̾ feruore uicinior
eo semꝑ morbis abundat. et educandis min e
apta mortalib. Unde fit. ut tantę ppłoꝵ
multitudines arctoo sub axe oriant᷑. ut non
immerito uniuersa illa regio usq ad ecciduũ
tam̃ uocabulo germania notitat᷑. Quãlus etdi
ultra renũ ꝓuincias. romani cũ ea loca occupas¬
sent. superiorẽ et inferiore germaniã dixerunt
Abhac ergo popłoꝵ germania sepe innumerabi¬
les captiuoꝵ turmȩ abductȩ. meridianis ppłis
p̃tio distrahunt. Multe quoq exea peo quod
tantas mortaliũ turmas germinat quantas alere
iux sufficit. sepe gentes egressȩ sunt quȩ ni¬
chilominus et partes asiȩ sed etiã maxime sibi
contiguam europã afflixer̃. Testant᷑ hoc ubiq
urbes erute ꝑ totũ ylliricũ galliamq. sed ma¬

Expanded text:
eptentrionalis plaga, quanto magis ab aestu solis remota est, et nivali frigore gelida, tanto salubrior corporibus hominum, et propagandis est gentibus magis coaptata: sicut e contra omnis meridiana regio, quo solis est fervori vicinior, eo semper morbis abundat, et educandis minus est apta mortalibus. Unde fit ut tantae populorum multitudines, Arctoo sub axe oriantur: ut non immerito universa illa regio Tanai tenus, usqutamen vocabulo Germania vocitetur; quamvis et duas ultra Rhenum provincias Romani, cum ea loca occupassent, superiorem, inferioremque Germaniam dixerint. Ab hac ergo populosa Germania, saepe innumerabiles captivorum turmae abductae meridianis populis pretio distrahuntur; multae quoque ex ea, pro eo quod tantos mortalium germinat, quantos alere vix sufficit, saepe gentes egressae sunt, quae nihilominus, et partes Asiae, sed maxime sibi contiguam Europam, affixerunt. Testantur hoc ubique urbes erutae, per totam Illyricum, Galliamque: sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
modo et burgandaibos ꝑ annos aliquot pos¬
sedisse. quȩ nos possum arbitrari esse uoca¬
bula pagoꝵ. seu quoꝵcuq locoꝵ. xii u¬
ortius interea ibor et agione ducib ꝗ lan¬
gobardos ascatinauia ad duxerant. et usq ad
hȩc tepora rexerant nolentes iã ultra lango¬
bardi ee subducib regẽ sibi ad cęterarum
instar gentiũ statuer̃ Regnauit igit̾ suꝑ
eos primũ agel mund filius agionis et pro¬
sapiam ducens et originẽ gungingoꝵ. quȩ
apud eos generosior habebat᷑. Hic sicut ama¬
iorib tradit trib et treginta annis lango

Expanded text:
modo et Vurgundaib, per annos aliquod posmodo et Vurgundaib, per annos aliquod possedisse; quae nos arbitrari possumus esse vocabula pagorum seu quorumcumque locorum. 14. Mortuis interea Ibor et Aione ducibus, qui Langobardos a Scadinavia eduxerant et usque ad haec tempora rexerant, nolentes iam ultra Langobardi esse sub ducibus, regem sibi ad ceterarum instar gentium statuerunt. Regnavit igitur super eos primus Agelmund, filius Agionis, ex prosapia ducens originem Gungingorum, quae apud eos generosior habebatur. Hic, sicut a maioribus traditur, tribus et triginta annis Lango
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ de suis potius aduersus uirũ bellicosissi¬
mũ mitterent ambigerent. ꝗdã exseruili
conditione sponte se obtulit. ꝓmittens se
prouocanti hosti congressurũ. ea ratione ut
si de hoste uictoriã caperet. a se suaq proge¬
nie seruitutis neuũ auferrent. Ꝙd plura
Gratant̾ quȩ postularat sese facturos polli¬
cent. Aggressus hostẽ pugnauit et uicit
langobardis aditũ transeundi exhibuit. sibi et¬
suis quȩ̨ obtauerat iura libertatis adeptus ẽ
Gitur langobardi tandẽ in mauringã xiii¬
ꝑ uenientes ut bellatoꝵ possent ampliare
numeru. plures aseruili iugo ereptos ad lib̃¬
tatis statũ ꝑducunt ut que rata eoꝵ haberi
possit ingenuitas sanctiunt more solito ꝑ
sagittã in murmurantes nichilomin obrei
firmitate quedã patriȩ uerba. Egressi itaq
langobardi demauringa. applicuer in rugu¬
landa. ubi aliquanto tẽpore cõmorati dicun¬
tur Post hec antabos. et banthaibos pari

Expanded text:
quem e suis potius adversus virum bellicosissiquem e suis potius adversus virum bellicosissimum mitterent, ambigerent, quidam ex servili conditione sponte se optulit, promittit se provocanti hosti congressurum, ea ratione, ut, si de hoste victoriam caperet, a se suaque progenie servitutis naevum auferrent. Quid plura? Gratanter quae postularat sese facturos pollicentur. Adgressus hostem, pugnavit et vicit; Langobardis transeundi facultatem, sibi suisque, ut optaverat, iura libertatis indeptus est. 13. Igitur Langobardi tandem in Mauringam pervenientes, ut bellatorum possint ampliare numerum, plures a servili iugo ereptos ad libertatis statum perducunt. Utque rata eorum haberi possit ingenuitas, sanciunt more solito per sagittam, inmurmurantes nihilominus ob rei firmitatem quaedam patria verba. Egressi itaque Langobardi de Mauringa, applicuerunt in Golanda, ubi aliquanto tempore commorati, dicuntur post haec Anthab et Banthaib, pari
Abbreviated transcription (Latin):
tandẽ necessitas consiliũ repperit. Simulant
se incastris sus habere cynoͬphalos. idest canini
capitis homines. diuulgant apud hostes hos
ꝑtinacit᷑ bella gerere. humanũ sanguine bibere
et si hostem asseꝗ ñ possint ꝓpriũ pdtare cru¬
orem. atq ut huic assertioni fidẽ facerent.
ampliant tentoria. plurimũq incastris ignẽ
accendunt. his hostes auditis creduli effecti.
bellũ qđ minabant᷑ iã tẽptare ñ audent. xui
abebant tam̃ apud se uirũ fortissimũ de
cui fidebant uirib posse se ꝓcul dubio obtine¬
re qđ uellent. hunc solũ ꝓom̃ib pugnaturũ
obiciunt. mandant langobardis ut unũ quẽ
uellent suoꝵ mitterent. qui cũ eo ad singłare
certam̃ exiret. ea uidelicet conditione. ut
si suus bellator uictoriã caperet. lango bardi
itinere ꝑ qđ uenerant adirent. sin uero supe¬
raret᷑ ab altero: tum se langobardis transitũ
ꝑfines ꝓprios ñ uerituros. Cũq langobardi

Expanded text:
rent, tandem necessitas consilium repperit. Simulant, rent, tandem necessitas consilium repperit. Simulant, se in castris suis habere cynocephalos, id est canini capitis homines. Divulgant apud hostes, hos pertinaciter bella gerere, humanum sanguinem bibere et, si hostem adsequi non possint, proprium potare cruorem. Utque huic adsertioni fidem facerent, ampliant tentoria plurimosque in castris ignes accendunt. His hostes auditis visisque creduli effecti, bellum quod minabantur iam temptare non audent. 12. Habebant tamen apud se virum fortissimum, de cuius fidebant viribus, posse se procul dubio optinere quod vellent. Hunc solum pro omnibus pugnaturum obiciunt. Mandant Langobardis, unum quem vellent suorum mitterent, qui cum eo ad singulare certamen exiret, ea videlicet conditione, ut, si suus bellator victoriam caperet, Langobardi itinere quo venerant abirent; sin vero superaretur ab altero, tunc se Langobardis transitum per fines proprios non vetituros. Cumque Langobardi,
Abbreviated transcription (Latin):
Creninẽ tam̃ ẽ langobardos abintactę ferro barbȩ
langitudine. cũ in primis innili dicti fuerint
ita postmodũ appellant᷑. Nam iuxta illoꝵ lin¬
guã : lang. longã: bard. barbã significat. Uodan
sane quẽ adiecta littera guodan dixer ipse ẽ
qui apud romanos mercurius dicit̾. et ab uniuer¬
sis germaniȩ gentib : ut ds̃ adorat᷑. Ꝙ ñ circa
hȩc tẽpora sed longe anterius. nec ingermania
sed ingrecia fuisse ꝑhibet
Uuinnili igit̾ qui et langobardi cõmisso cũ Wan¬
dalis p̾lio. acrit̾ ut pote ꝓlibertatis gła certan¬
tes: uictoriã capiunt. ꝗ magnã post modũ fa¬
mis penuriã in eadẽ scoringa prouincia ꝑpessi.
ualde animo consternati sunt
De qua egredientes. dũ in mauringã transire
disponerent : assipiti eoꝵ iter impediunt. dene¬
gantes eis om̃imodis ꝑsuos terminos transitu
Porro langobardi cũ magnas hostiũ copias cer¬
nerent. neq cũ eis obpaucitatẽ exercit congre¬

Expanded text:
Certum est Langobardos, ab intactae ferro barbae longitudine, cum primitus Winili dicti fuerint, ita postmodum appellatos. Nam juxta illorum linguam, lang longam, Baert barbam significat. Wodan sane, quem adjecta littera Gwodan dixerunt, ipse est, qui apud Romanos Mercurius dicitur, et ab universis Germanhaec tempora, sed longe anterius, nec in Germania, sed in Graecia fuisse perhibetur. 10. Winnili igitur, qui et Langobardi, commisso cum Wandalis proelio, acriter, utpote pro libertatis gloria, decertantes, victoriam capiunt. Qui magnam postmodum famis penuriam in eadem Scoringa provincia perpessi, valde animo consternati sunt. De qua egredientes, dum in Mauringam transire disponerent, Assipitti eorum iter impediunt, denegantes eis omnimodis per suos terminos transitum. Porro Langobardi cum magnas hostium copias cernerent neque cum eis ob paucitatem exercitus congre
Abbreviated transcription (Latin):
Aspexit Petri mystica dona gerens
Candidus int̾ oues xp̃i sociabilis ibit¬
i orpore nã tumulũ. m̃te suꝑna tenet.
Cõmutasse magis sceptroꝵ insignia credas¬
Quẽ regnũ xp̃i promeruisse uides.
Hoc tempore apud gallias francoꝵ regib asolita
fortitudine & scientia degenerantib. hi qui
maiores domꝰ regalis eẽ uidebant᷑ ad ministrasse
regis potentiã. et quicqͥd regib agere mox est
cȩperunt. Quippe cũ cȩlitus eẽt dispositũ. ad

Expanded text:
Aspexit Petri, mystica dona gerens. Aspexit Petri, mystica dona gerens. Candidus inter oves Christi sociabilis ibit, Corpore nam tumulum, mente superna tenet. Commutasse magis sceptroQuem regnum Christi promeruisse vides”. 16. Hoc tempore aput Gallias Francorum regibus a solita fortitudine et scientia degenerantibus, hi qui maiores domui regalis esse videbantur administrare regi potentiam et quicquid regibus agere mos est coeperun
Abbreviated transcription (Latin):
migrauit. Cuiꝰ corpꝰ inȩccła beati Petri apłi sepul¬
tum ẽ. et hoc suꝑ se epytaphiũ descriptũ habet
Culmen opes sobolẽ pollentia regna triumpho
Exuiuas proceres moenia castra lires
Quȩq patrũ uirtus. et quȩ congesserat ipse
Cedo ald armipotens liquit amore dĩ
Ut petrũ sedemq petri rex cerneret hospes
Cuiꝰ fonte meras sumeret almus aquas
iplendificũq iubar radianti carꝑet austu
Ix quo uiuificus fulgor ubiq fluit
Ispiciensq alacer recidiuȩ proemia uitę
Sarbaricã rabiem. nomen et inde suũ¬
s onuersũ conuertit ouans. petrũq uocari
Iergius antistes iussit et ipse pater
sonte renascentis aquȩ xp̃i gr̃a purgans.
rotinus albatũ uexit in arce poli
lira fides regis clementi maxima xp̃i
uiꝰ consilium. nullus adire potest
Iospes enĩ ueniens supra modũ mnurbe britanni
uarias gentes. ꝑ freta ꝑq uias
Irbem romuleã uidit. tẽplũq uerendũ

Expanded text:
migravit. Cujus corpus in basilica beati Petri sepulmigravit. Cujus corpus in basilica beati Petri sepultum est, et hoc super se epitaphium descriptum habet: Culmen, opes, sobolem, pollentia regna, triumphos, Exuvias, proceres, moenia, castra, lares, Quaeque patrum virtus et quae congesserat ipse Cedoald armipotens, liquit amore Dei, Ut Petrum sedemque Petri rex cerneret hospes, Cujus fonte meras sumeret almus aquas, Splendificumque jubar radianti carperet haustu, Ex quo vivificus splendor ubique fuit, Perspiciensque alacer recidivae praemia vitae, Barbaricam rabiem nomen et inde suum. Conversus convertit ovans, Petrumque vocari Sergius antistes jussit ut ipse pater. Fonte, renascentis quem Christi gratia purgans, Protinus albatum vexit in arce poli. Mira fides regis, clementia maxima Christi, Cujus consilium nullus adire potest. Sospes enim veniens supremo ex orbe Britanni, Per varias gentes, per freta, perque vias, Urbem Romuleam vidit, templumque verendum
Abbreviated transcription (Latin):
uersale consiliũ susciꝑe diffidit. donec salutarib
beati sergi papȩ monitis instructa. et ipsa huic
cũ cȩt̾is xp̃i ȩccłiis annuere c̃sentit. Facta ẽ aut̃
hȩc synodus c̃stantinopoli. tẽporib uigilii papę
sub iustiniano principe contra theodorũ & om̃s
hereticos. qͥ beatã mariã solũ hominẽ. non dm̃
et hominẽ genuisse affirmabant. Inqua synodo
catholice ẽ institutũ. ut beata maria sẽꝑ uirgo
theu thocos diceret᷑. Quia sic̃ catholica fides ha¬
bet. ñ hominẽ solũ. sed uere dm̃ et hominem
genuit. His dieb Cedoald rex angloꝵ saxonũ
ꝗmulta insua patria bella gesserat. ad xp̃m con¬
uersus : romã properauit. Ꝙcũ ad cuniꝑt rege
uenisset. ab eo mirifice susceptꝰ ẽ. Hic cũ romã
ꝑuenisset: asergio papa baptizatꝰ. petrusq appel¬
latus. & adhuc in albis c̃stitutꝰ ad regna cȩ̨lestia

Expanded text:
versalem concilium suscipere diffidit, donec salutaribus versalem concilium suscipere diffidit, donec salutaribus beati papae Sergii monitis instructa et ipsa huic cum ceteris Christi ecclesiis annuere consentit. Facta autem est haec sinodus Constantinopolim temporibus Vigilii papae sub Iustiniano principe contra Theodorum et omnes hereticos, qui, beatam Mariam solum hominem, non Deum et hominem genuisse, adfirmabant. In qua sinodo catholice est institutum, ut beata Maria semper virgo theotocos diceretur, quia, sicut catholica fides habet, non hominem solum, sed vere Deum et hominem it. His diebus Cedoaldus rex Anglorum Saxonum, qui multa in sua patria bella gesserat, ad Christum conversus Romam properavit. Qui ad Cunibertum regem veniens, ab eo mirifice susceptus est: is cum Romam pervenisset, a Sergio papa baptizatus, Petrusque est appellatus, et adhuc in albis constitutus, ad regna coelestia
Abbreviated transcription (Latin):
iustinianꝰ romanoꝵ regnũ suscepit. cuiꝰ ꝑdecẽ annos
gubnacula tenuit. Hic affricã a saracenis abstulit.
et cũ eisdẽ pacẽ transmaria fecit. H ic sergiũ ponti¬
ficẽ qͥa in errore illius synodi quã c̃stantinopolim
fecerat fauere & subscribere noluit misso zacharia
ꝓtospatario suo iussit c̃stantino polĩ deportari. sed
militia rauennȩ. uicinarũq partiũ iussa principis
ne fanda ctẽpnentes. eundẽ zachariã cũ contume¬
liis ab urbe roma et iniuriis pepulit. Contra hunc
iustinianũ. leo augustalẽ dignitatẽ arripiens. eũ
regno priuauit. Regnũq romanoꝵ trib annis re¬
gens. iustinianũ exulem in ponto seruauit. Rursũq
tyberius c̃tra hunc leonẽ insurgens. regnũ eius in¬
uasit. eũq toto quo ipse regnauit tẽp̃r. in eadẽ
ciuitate incustodia tenuit. Hoc tẽpore synodus
aquilegiȩ facta ẽ ob imperitiã fidei: quȩ tẽ uni¬

Expanded text:
Iustinianus Romanorum regnum suscepit, cuius per decem annos Iustinianus Romanorum regnum suscepit, cuius per decem annos gubernacula tenuit. Hic Africa a Sarracenis abstulit et cum eisdem pacem terra marique fecit. Hic Sergium pontificem, quia in erroris illius synodo, quam Constantinopolim fecerat, favere et subscribere noluit, misso Zacharia protospathario suo, iussit Constantinopolim deportari. Sed militia Ravennae vicinarumque partium iussa principis nefanda contemnens, eundem Zachariam cum contumeliis ab urbe Roma et iniuriis pepulit. 12. Contra hunc Iustinianum Leo augustalem dignitatem arripiens, eum regno privavit; regnumque Romanorum tribus annis regens, Iustinianum exulem in Ponto servavit. 13. Rursumque Tiberius contra hunc Leonem insurgens, regnum eius invasit, eumque toto quo ipse regnavit tempore in eadem civitate in custodia tenuit. 14. Hoc tempore sinodus Aquileiae facta ob imperitiam fidei quintum uni
Abbreviated transcription (Latin):
tenti equũ ferocẽ & indomitũ ꝗ immenso fremi¬
tu suꝑse sedentes t̾rȩ allidere solebat. p̃parari
fecit. Cui cũ ep̃s suꝑsedisset. ita mansuetus extitit
ut eũ blando incessu usq ad domũ ꝓpriã depor¬
taret. Qđ rex audiens. et ep̃m exeo die honore
debito coluit. et ei ipsũ equũ quẽ suȩ sessioni de¬
dicauerat. dono largitꝰ ẽ
Halc tẽpestate noctu stella uergilia cȩlo sereno
obumbrata. ueluti cũ luna sub nube ẽ constituta
Post hec mense febr̃ die media stella ab occasu exut.
quȩ cũ magno fulgore in partes orientis declinauit
Dehinc m̃se mar̃t: bebius eructuauit ꝑdies aliquot
et omĩa uirentia circũquaq. p̃puluere et cinere illi
ca exegypto et affrica cũ nimia multitudine ꝑgens
obsessã cartaginẽ cępit captãq crudelit̾ depopu
lata ẽ et ad solũ usq prostrauit. Int̾ hȩc c̃stantinꝰ
imp̃r apud c̃stantinopolĩ morit᷑. et eiꝰ minor filius

Expanded text:
tenti equum ferocem et indomitum, qui inmenso fremitu super se sedentes terrae allidere solebat, praeparari fecit. Cui cum episcopus supersedisset, ita mansuetus extitit, ut eum blando incessu usque ad domum propriam deportaret. Quod rex audiens, et episcopum ex eo die honore debito coluit, et ei ipsum equum, quem suae sessioni dedicaverat, dono largitus est. 9. Hac tempestate noctu stella iuxta vergilias caelo sereno obumbrata, veluti cum luna sub nube est constituta. Post haec mense Februario die media stella ab occasu exiit, quae cum magno fulgore in partes orientis declinavit. Dehinc mense Martio Bebius eructuavit per dies aliquod, et omnia virentia circumquaque prae pulvere et cinere illiuca ex Aegypto in Africam cum nimia multitudine pergens, obsessam Cartaginem cepit captamque crudeliter depota est et ad solum usque prostravit. 11. Inter haec Constantinus imperator aput Constantinopolim moritur, et eius minor filius
Abbreviated transcription (Latin):
Iehinc elapsis.uiiiͦ. m̃sib : ragimbtus dux tauri¬
nensiũ. quẽ quondã rex Godiꝑt cũ extingueret᷑
agrimo aldo reliquerat paruulũ. dequo et superi
diximꝰ: cũ ualida manu ueniens ad uersus anspran¬
dũ et rothari ꝑgamensiũ ducẽ apud nouarias con¬
flixit eosq incãpo exsuperans. regnũ lango bardoꝵ
inuasit. sed eodem anno mortuus ẽ¬

Expanded text:
Dehinc elapsis octo mensibus, Raginpertus dux TauriDehinc elapsis octo mensibus, Raginpertus dux Taurinensium, quem quondam rex Godipertus, cum extingueretur a Grimualdo, reliquerat parvolum, de quo et superius diximus, cum valida manu veniens, adversus Ansprandum et Rotharit Bergomensium ducem apud Novarias conflixit, eosque in campo exsuperans, regnum Langobardorum invasit. Sed eodem anno mortuus e
Abbreviated transcription (Latin):
in episcopatu extitit. Idem uͦ heremiticã uitam
eligens. leprosis uniuersa p̾bens obsequia. conti¬
nentissime uixit. Decui mirabilib apud metense
eccłam ubi ep̃atũ gessit. liber extitit. eiusdẽ mi¬
racula et uitȩ abstinentiã continens. Sed et ego
in libro quẽ de epĩs eiꝰdem ciuitatis conscripsi: flagi¬
NULFo quȩdã eiꝰ miranda cõposui. quȩ modo suꝑ¬
fluum duxi replicare.
annos langobardoꝵ regnũ post patrẽ solus obtinuit
tandẽ ab hac luce subtractꝰ ẽ. Hic in cãpo coronate
ubi bellũ contra alais gessit. in honore beati mãr
GFor Gi monasteriũ construxit. Fuit aut̃ uir
elegans. & om̃i bonitate c̃spicuus. audaxq bellator.
Hic cũ multis langobardoꝵ lacrimis. iuxta ȩccłam
dñi saluatoris quã quondã auus eiꝰdẽ ariꝑt c̃stru¬
xerat: sepultꝰ ẽ. Regnũq langobardoꝵ. liuthpto
adhuc puerili ȩtate reliquit. Cui tutorẽ anspran¬
uirũ sapientẽ et illustrẽ constituit

Expanded text:
in episcopatu extitit, ac demum heremiticam vitam eligens, leprosis universa praebens obsequia, continentissime vixit. De cuius mirabilibus apud Metensem ecclesiam, ubi episcopatum gessit, liber existit, eiusdem miracula et vitae abstinentiam continens. Sed et ego in libro quem de episcopis eiusdem civitatis conscripsi flaginulfo quaedam eius miranda conposui, quae modo superfluum duxi replicare.  duodecim annos Langobardorum regnum post patrem solus obtenuit, tandem ab hac luce subtractus est. Hic in campo Coronate, ubi bellum contra Alahis gessit, in honore beati Georgii martyris monasterium construxit. Fuit autem vir elegans et omni bonitate conspicuus audaxque bellator. Hic cum multis Langobardorum lacrimis iuxta basilicam domini Salvatoris, quam quondam avus eiusdem Aripert construxerat, sepultus eadhuc puerilis aetatis reliquit, cui tutorem Anspranvirum sapientem et inlustrem contribuit.
Abbreviated transcription (Latin):
iste uir fuerit. quantȩq in nocentiȩ et scitatis. Hic
deniq cũ aeusatꝰ apud mauritiũ augustũ et ei filia
occidisset. scribens ꝓ hac re epłam sauiniano suo apo¬
crisario qui erat apud c̃stantinopolĩ. int̾ cęt̾a sic ait¬
nec duces nec comites haberet. atq in sũmã confu¬
sionẽ diuisa esset. Sed quia dm̃ timeo in mortẽ
cuilibet hominis meminisse formido. Malcus aut̃
isdem ep̃s neq incustodia fuit. neq in aliqua afflicti
indomũ eiꝰ ductꝰ ẽ. Ibiq prandidit. et honoratꝰ ẽ
abeo. et noctu subito mortuus ẽ. Ecce quantȩ hu¬
militatis uir iste fuit. qui cũ esset sũmus pontifex
se seruũ nominauit. Ecce quantȩ in nocentiȩ. qui
et omiã deuastabant. se noluit amiscere.¬

Expanded text:
iste vir fuerit, quantaeque innocentiae, et sanctitatis. Hic iste vir fuerit, quantaeque innocentiae, et sanctitatis. Hic denique cum accusatus apud Mauritium Augustum, ejusque filoccidisset, scribens pro hac re epistolam Sabiniano suo apocrisiario, qui erat apud Constantinopolim, inter caetnec duces nec comites haberet atque in summa confusione divisa esset. Sed quia Deum timeo, in morte cuiuslibet hominis me miscere formido. Malcus autem idem episcopus neque in custodia fuit neque in aliqua afflictioin domum eius ductus est ibique prandidit et honoratus est ab eo et nocte subito mortuus est". Ecce quantae humilitatis vir iste fuit, qui, cum esset summus pontifex, se servum nominavit! Ecce quantae innocentiae, qui et omnia devastabant, se noluerit ammiscer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗmea erant reuertendi rauennã. Ingressusq ẽ
in eadẽ idus septemb̾. Tunc etiã partib langobardoꝵ
se tradidit castrũ qđ uulturina uocat᷑. Milites uõ
brexillũ oppidũ igni c̃cremantes fugerunt. Ista¬
patratis. reddita ẽ filia regis asmaragdo patritio
mox arauenna parmã rediit. ob difficultatẽ partꝰ
periclitata statĩ defuncta ẽ. Hoc anno teoꝑtꝰ et
teodericus reges francoꝵ. aduers chlotariũ patri¬
ciũ suũ dimicar. in quo certamine exutraq parte¬
UNie etiã beatꝰ GREGORIUS papa migrauit ad xp̃m
scđo. Cuiꝰ in locũ ad apostolatꝰ officiũ. suauinianus
ẽ ordinatꝰ. Fuit aut̃ hiems frigida nimis. et mor¬
tuȩ sunt uites pene in om̃ib locis. messes quoq¬
dus famẽ sitĩq pati. quando recedente tanto doc¬
tore animas hominũ sp̃ualis alimoniȩ penuria sitisq
ariditas inuasit. Libet sane me causa de eiusdem
inserere. ut possit liquidius agnosci quã humilis

Expanded text:
a revertendi Ravennam, ingressusque in eam die Iduum Septembrium. Tunc etiam partibus Langobardorum se tradidit castrum, quod Vulturina vocatur. Milites vero Brexillum oppidum igni cremantes, fugerunt. Hispatratis, reddita est filia regis a Smaracdo patricio mox a Ravenna Parmam rediit; ob difficultatem partus periclitata, statim defuncta est. Hoc anno Theudebertus et Theudericus reges Francorum adversus Clotarium patruum suum dimicarunt, in quo certamine ex utraque parteIbidem. Tunc beatus Gregorius papa migravit ad Chrissecundo. Cujus in locum ad apostolatus officium Sabinianus est ordinatus. Fuit autem hiems frigida nimis; et mortuae sunt vites pene in omnibdus famem sitimque pati, quando, decedente tanto doctore, animas hominum spiritalis alimoniae penuria sitisque ariditas invasit. Libet me sane pauca de ejusdem inserere, ut possit liquidius agnosci, quam humilis
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur Mauritius augustus postquã annũ unũ
et uiginti rexit imperiũ. cũ filus suis theodosio
& tiberio. et c̃stantino. et auocante qui fuit stra¬
ctor prisci patricii occidit᷑. Fuit aut̃ illi reipu¬
blice. Nã sepe c̃tra hostes dimicans. uictoriã ob¬
tinuit. Huni quoq qui et abbares appellant᷑. ei
uirtute deuicti sunt
oc anno gaidoaldus dux de tridento. et gisulfus
deforo iulii. cũ antea regis agilulfi societatẽ dis¬
cordarent. ab eo in pace recepti st̃. Tunc etiã bap¬
trzatꝰ ẽ p̃nominatꝰ puer ad aluald. filius agilulfi
mentionẽ. Euit aut̃ festi pascalis dies eo tẽpore
langobardis cũ romanis. ꝓpt̾ captiuitatẽ filiȩ re¬
gis. quia dehac causa rex agilulfus egressus medi¬
olano m̃se iulio obsedit ciuitatẽ cremonensẽ cũ
sclauis. quos ei cacan rex abbaroꝵ insolatiũ mise¬

Expanded text:
gitur Mauritius augustus, postquam uno et viginti annis rexit imperium, cum filiis , Tyberio, et Constantino, a Foca, qui fuit strator Prisci patricii, occiditur. Fuit autem utilis reipublicae. Denique contra hostes dimicans, saepe victoriam obtinuit. Huni quoque, qui et Avares appellantur, ejus virtute devicti suntoc anno Gaidoaldus dux de Tridento et Gisulfus de Foroiuli, cum antea a regis Agilulfi societate discordarent, ab eo in pace recepti sunt. Tunc etiam baptizatus est praenominatus puer Adaloald, filius Agilulfi mentionem. Fuit autem festi pascalis dies eo tempore Langobardis cum Romanis propter captivitatem filiae regis. Qua de causa rex Agilulf egressus Mediolanio mense Iulio, obsedit civitatem Cremonensem cum Sclavis, quos ei cacanus rex Avarorum in solacium mise
Abbreviated transcription (Latin):
satis ẽ audax et mirȩ fortitudinis. Nã tẽpore¬
patris eiꝰ. quando nos eramꝰ iuuenculi. habebant
in palatio berbices mirȩ magnitudinis. quos ille
suꝑ dorsũ illoꝵ lanã app̃hendens. extenso brachio
aterra leuabat. qđ ꝗdem ego facere ñ poterã. Haec
iutorio sociũ ñ habes. Et hȩc dic̃s. ꝓripuit se. et
statĩ ad cuniꝑtũ confugit. et hȩc ipse illi annun¬
ciauit. Conuener itaq ut dixim utreq acies in
cãpo coronatȩ. Cũq iã prope eent ut se coniun
cũ nimiũ diligent̾ et regẽ metueret: ne rex in
bello periret. ait adregẽ. Onẽ rex. omis uita nr̃a
intua salute c̃sistit. si tu in bello perieris. om̃s nos
iste tyrannus alais ꝑdiuersa supplicia extinguet
laceat itaq tibi c̃siliũ meũ: da michi apparatũ
irmoꝵ tuoꝵ. et ego uadã et pugnabo cum isto
tyranno. Si ego ibi obiero. recuꝑabis causã tuã
Siuero uicero. maior tibi quia seruus uicerit gła

Expanded text:
satis esatis epatris ejus, quando nos eramus juvenculi, habebantur in palatio berbices mirae magnitudinis, quos ille supra dorsum eorum lanam apprehendens, extenso brachio a terra levabat, quod ego facere non poteram. Haec e jam in tuo adjutorio socium non habebis. Et haec dicens, proripuit se, et statim ad Cunibertum confugit, et haec ipsi nuntiavit. Convenerunt itaque, ut diximus, utraeque acies in campcum nimium diligeret regem et metueret, ne rex in bello periret, ait ad regem: "Domine rex, omnis vita nostra in tua salute consistit; si tu in bello perieris, omnes nos iste tyrannus Alahis per diversa supplicia extinguet. Placeat itaque tibi consilium meum. Da mihi apparatum armorum tuorum, et ego vadam et pugnabo cum isto tyranno. Si ego obiero, tu recuperabis causam tuam; si vero vicero, maior tibi, quia per servum viceris, gloria
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ. exerce te cũ iuuenib tuis. Nos aut̃ cũ re¬
liquis fidelib tuis. defendemꝰ tibi hanc ciuitatẽ
Sed et ita tibi repromittim. ut in proximo ini¬
mici tui cumiꝑti caput afferamꝰ. Qui eoꝵ uerb
ꝑsuasus. ciuitatẽ egressus ẽ. atq urbẽ uastissi¬
mã siluã ꝓfectꝰ ẽ ibiq se iocis et uenationib¬

Expanded text:
onem, et exerce te cum juvenibus tuis, nos autem cum reonem, et exerce te cum juvenibus tuis, nos autem cum reliquis fidelibus tuis defendemus tibi hanc civitatem. Sed et ita tibi repromittimus, ut in proximo inimici tui Cuniberti caput afferamus. Qui eorum verbis persuasus, civitatem egressus, atque ad Urbem vastissimam silvam profectus est, ibique
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq cũ die quadã solidos suꝑ mensã numeraret.
unus ei tremisse de eadẽ mensa cecidit. Quẽ filius
aldonis adhuc puerulus det̾ra colligens. eidẽ alais
reddidit. Adquẽ alais sperans puerulũ parũ in¬
telligere. ita locutꝰ ẽ. Multos exhis genitor tuus
habet. quos michi in proximo si ds̃ uoluerit datu¬
rus ẽ. Qui puer cũ uespere domũ ad patrẽ re¬
gressus eẽt eũ suus genitor reꝗsiuit. siꝗd de eo
illa indie rex locutꝰ fuisset. Ille patri om̃a ut¬
rex maligne locutꝰ fuerat nunciauit. Qui mox
cũ amicis. et his quib credere poterant. c̃silium
iniunt. qualit̾ alais tyrannũ priuarent. prius¬
quã ipse eis aliquã lesionẽ facere posset. Qui
maturius ad palatiũ ꝓfecti. ita alais dixerunt.
d dignaris inciuitate hac residere. omis ciuitas
et uniuersus ppłs tibi fidelis existens. et ebrios
las habere uires. Egredere et uade inuenati¬

Expanded text:
39. Denique cum die quadam solidos super mensam numeraret, 39. Denique cum die quadam solidos super mensam numeraret, unus ei tremisses de eadem mensa cecidit, quem filius Aldonis adhuc puerulus de terra colligens, eidem Alahis reddidit. Ad quem Alahis, sperans puerulum parum intellegere, ita locutus est: "Multos ex his genitor tuus habet, quos mihi in proximo, si Deus voluerit, daturus est". Qui puer cum vespere domum ad patrem regressus esset, cum suus genitor requisivit, si quid ei illo die rex locutus fuisset, ille patri omrex maligne locutus fuerat nuntiavit. Qui mox cum amicis et his quibus credere poterant consilium ineunt, qualiter Alahis tyrannum regno privarent, priusquam maturius ad palatium profecti, ita Alachis dixerunt: Quid dignaris in civitate residere, ecce omnis civitas et universus populus tibi fidelis existit, et ebriosus sit habere vires. Egredere, et vade in venati
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ om̃s clericos odio habebat. ita inquit ad suoᷤ
ae dicite illi si munda fęmoralia habet: intret
sin aut̃ alit̃. foris contineat pedes. Thomas uero
cũ hos sermones audisset. ita respondit. N unci¬
ate ei quia munda femoralia habed. quippe ꝗa
go ñ dico defȩmoralib sed dehis quȩ intra fęmo.¬
nlia habent᷑.Adhec thomas ita respondit. Ite
dicite illi. ds̃ solus potest in me has causas repre¬
hensionĩs in uenire. nã ille nullatenꝰ potest. Cũq
eundẽ diaconũ alais ad se ingredi fecisset. asperei
sitis et obiurgando cũ eo locutꝰ ẽ. Tunc om̃s cle¬
ricos et sacerdotes pauor et odiũ tyranni inuasit
estimantes se eiꝰ seueritatẽ tollerare omino ñ posse
Ceperuntq tanto amplius cuniꝑtũ desiderare. qͥnto
ꝑuasorẽ regni suꝑbũ. execrationi habere. Sed non
diutius feritas et cruda barbaries. ꝑuasũ regni
obtinuit

Expanded text:
diximus, omnes clericos odio habebat, ita inquit ad suos: diximus, omnes clericos odio habebat, ita inquit ad suos: "Ite, dicite illi, si munda femoralia habet, intret; sin autem aliter, foris contineat pedem". Thomas vero cum hos sermones audisset, ita respondit: "Nuntiate ei, quia munda femoralia habeo, quippe qui ea ndavit: "Ego non dico de femoralibus, sed de his quae intra femoralia habentur". Ad haec Thomas ita respondit: "Ite, dicite illi: Deus solus potest in me in his causis reprehensionem invenire; nam ille nullatenus potest". Cumque eundem diaconem Alahis ad se ingredi fecisset, aspere satis et obiurgando cum eo locutus est. Tunc omnes clericos et sacerdotes pavor et odium tyranni invasit, aestimantes se eius feritatem tolerare omnino non posse. Coeperuntque tanto amplius Cunincpertum desiderare, quanto pervasorem regni superbum execrationi haberent. Sed non diutius feritas et cruda barbaries pervasum regnum optinuit.
Abbreviated transcription (Latin):
sed et aliis multis ex langobardis. oblitꝰ tantoꝵ bene¬
ficioꝵ quȩ ineũ rex cunipert impenderat. oblitus
etiã iuris iurandi qđ ei fidelissimũ esse spoponde¬
rat. cũ cumꝑtꝰ abeẽt regnũ eius et palatiũ intra
ñ longe acumo ẽ confugit. ibiq se fortit̾ comuni¬
uit. Facta ẽ aut̃ magna tribulatio om̃ib qui eũ
diligebant. et maxime sac̃dotib et clericis. quo ᷤᷤ
om̃s alais exosos habebat. Erat aut̃ eo tempore
puus. liberalib artib sufficient̃ instructꝰ. Is cum
alais palatiũ inuasisse respiceret. neꝗd ab eo uel
sua ȩccła aduersi ꝑpetiret᷑. thomã diaconũ suũ sa¬
pientẽ scilicet et religiosũ uirũ adeũ misit ꝑquẽ
eidẽ alais benedictionẽ scȩ̃ suȩ ȩccłȩ transmisit
Nunciatũ ẽ alais thomã diaconũ ante fores astare
benedictionẽq ab ep̃o detulisse. Tunc Alais qui ut

Expanded text:
sed et aliis multis ex Langobardis, oblitus tantorum benesed et aliis multis ex Langobardis, oblitus tantorum beneficiorum quae in eum rex Cunincpert inpenderat, oblitus etiam iusiurandum quo ei se fidelissimum esse spoponderat, cum Cunincpert abesset, regnum eius et palatium intra n longe a Como est, confugit ibique se fortiter communivit. Facta est autem magna tribulatio omnibus qui eum diligebant, et maxime sacerdotibus et clericis, quos omnes Alahis exosos habebat. Erat autem eo tempore puus, liberalibus artibus sufficienter instructus. Is cum Alahis palatium invasisse respiceret, ne quid ab eo ipse vel sua ecclesia adversi perpeteretur, Thomam diaconem suum, sapientem scilicet et religiosum virum, ad eum misit perque eum eidem Alahis benedictionem sanctae suae ecclesiae transmisit. Nuntiatum est Alahis, Thomam diaconem ante fores adstare benedictionemque ab episcopo detulisse. Tunc Alahis, qui, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ctus ẽ. Corpusq illuis iuxta basilicã dñi salua¬
toris. quã aripert genitor ei construxerat. sepult
ẽ. F uit aut̃ statura detens corpore pleno mitis
ꝑomĩa et suauis. At uõ cuniꝑtus rex. hermelin¬
dã saxonũ angloꝵ genere dux̃ uxorẽ. Quȩ cũ
inbalneo theodoten puellã nobilissimo romanoꝵ
genere ortã. eleganti forma. flauis ꝓlixisq capil¬
lis pene usq ad pedes decoratã uidisset. eiꝰ pulchri
hȩc libent̃ audire dissimulans. in magnũ tamen
puellȩ exarsit amorẽ. Net mora. uenatũ insiluã
quã urbẽ appellant perrex̃ secũq suã coniugẽ her¬
melindã uenire p̾cepit. Ꝙ exinde noctu egredieis
ticinũ uenit. et adse theodoten puellã uenire fa¬
ciens cũ ea concubuit. quã tam postea in monaste¬
riũ qđ illius nomine intraticinũ appellatũ ẽ misit
Alais uero iam dudũ conceptã iniꝗtatẽ parturiens
annitentib Aldone et Grausone brixianis ciuib

Expanded text:
asilicam domini Salvatoris, quam Aripert, eius genitor, construxerat, sepultum est. Fuit autem statura decens, corpore pleno, mitis per omnia et suavis. At vero Cunincpert rex Hermelindam ex Saxonum Anglorum genere duxit uxorem. Quae cum in balneo Theodotem, puellam ex nobilissimo Romanorum genere ortam, eleganti corpore et flavis prolixisque capillis pene usque ad pedes decoratam vidisset, eius pulchrihoc libenter audire dissimulans, in magnum tamen puellae exarsit amorem; nec mora, venatum in silvam quam Urbem appellant perrexit secumque suam coniugem Hermelindam venire praecepit. Qui exinde noctu egrediens, Ticinum venit, et ad se Theodotem puellam venire faciens, cum ea concubuit. Quam tamen postea in monasterium, quod de illius nomine intra Ticinum appellatum est, misit. 38. Alahis vero iam dudum conceptam iniquitatem parturiens, adnitentibus Aldone et Grausone Brexianis civibus,
Abbreviated transcription (Latin):
mante sępius patre. qđ insuã hoc cumꝑt ꝑnicie
faceret. ꝗ hosti suo ad regnandũ uires prȩberet
Brixiana deniq ciuitas magna. semꝑ nobilium
langobardoꝵ multitudinẽ habuit quoꝵ auxilio
metuebat ꝑtarith. alais potentiorẽ fore. his
dieb rex ꝑtarith inciuitate ticinensi portam
c̃tiguam palatio quȩ placiensis dicit̾ oꝑe miri¬
fico construxit

Expanded text:
mante saepius patre, quod in suam hoc Cunibertus perniciem mante saepius patre, quod in suam hoc Cunibertus perniciem faceret, qui hosti suo ad regnandum vires praeberet. Brexiana denique civitas magnam semper nobilium Langobardorum multitudinem habuit, quorum auxilio metuebat Bertaridus Alachis potentiorem fore. His diebus rex Bertaridus in civitate Ticinensi portam contiguam palatio, quae et Palatinensis dicitur, opere mirifico construxit
Abbreviated transcription (Latin):
CUMq in magna pace degerent. et exom̃i parte
in circuitu tranqllitatẽ haberent: surrexit ẽtra
eos filius iniꝗtatis Alais nõe. ꝑquẽ in regno lan¬
gobardoꝵ ꝑturbata pace. maximȩ popłoꝵ factȩ
sunt strages. Hic dũ dux eẽt intridentina ciui¬
tate. cũ comite baioarioꝵ quẽ illi grauionẽ di¬
cunt. qui bairzanũ et reliqua castella regebat
conflixit eũq mirifice suꝑauit. Qua de causa
elatus. etiã contra regẽ suũ ꝑtarith manũ leua¬
uit. atq se intra tridentinũ castrũ rebellans cõ¬
muniuit. Contra quẽ rex ꝑtarith ꝓgressus. cũ
eũ extrinsecus obsideret in opinate. subito alau
cũ suis ciuitate egressus regis castra ꝓtriuit re¬
gemq ipsũ fugã petere cõpulit. Itam̃ postmodũ
faciente cumꝑto regis filio qui eũ iam oli dilige¬
fieri semꝑ prohibuit. reputans eũ dereliquo fide¬
lem existere. Nec destitit patrẽ optinere p̃cib¬
quin etiã ei ducatũ brixiȩ contribueret. recla¬

Expanded text:
Cumque in magna pace degerent, et ex omni parte in circuitu tranquillitatem haberent, surrexit contra eos filius iniquitatis, Alachis nomine, per quem in regno Langobardorum, perturbata pace, maximae populorum factae sunt strages. Hic dum dux esset in Tridentina civitate, cum comite Bajoariorum, quem illi gravionem dicunt, qui Bauzanum et reliqua castella regebat, conflixit, eumque mirifice superavit. Qua de causa elatus, etiam contra regem suum Bertaridum manum levavit, atque se intra Tridentinum castellum rebellans communivit. Contra quem rex Bertaridus progressus, cum eum extrinsecus obsideret, inopinate subito Alachis cum suis civitatem egressus, regis castra protrivit, regemque ipsum fugam petere compulit. Qui tamen postmodum, faciente Cuniberto regis filio, qui eum jam olim diligefieri semper prohibuit, reputans eum de reliquo fidelem existere. Nec destitit apud patrem obtinere quin etiam ei ducatum Brixiae contribueret, recla